cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Պարկապզուկ
Սկովտական եւ Իրլանտական պարկապզուկ
Պարկապզուկի ծագման մասին գերմանացի երաժշտագէտ, արուեստաբան Քուրտ Սաքս կը գրէ. Սկովտիական, Սպանական, իրլանտական պարկապզուկները կը տարբերուին հայկական պարկապզուկէն իրենց հնչերանգով: Թէեւ սկովտիացիները եւ անոնց հետ ալ շատերը համոզուած են, որ պարկապզուկը զուտ սկովտիական ազգային նուագարան է, սակայն պատմութիւնը կը փաստէ այլ բան։ Նախ պարկապզուկը, ինչպէս եւ բազմաթիւ նուագարաններ, Եւրոպա թափանցած են Ասիայէն: Պարկապզուկի առաջին օրինակը յայտնաբերուած է շումմերական հին վայրի մը մէջ եւ կը վերագրուի Քրիստոսէ առաջ 3-րդ հազարամեակին: Իսկ Եւրոպայի մէջ միջնադարէն առաջ ոչ մէկ յիշատակութեան չենք հանդիպիր այս նուագարանին մասին: Առաջինը յայտնուած է Կեդրոնական Եւրոպայի մէջ: Ժգ. դարէն մեզի հասած ձեռագիրներուն մէջ կը նկարագրուի պարկապզուկի քանի մը տարբերակ, որոնք հիմնականօրէն տարածուած էին Սպանիոյ տարածքին: Մինչդեռ Մեծն Բրիտանիոյ տարածքին պարկապզուկի առաջին յիշատակութիւնը կը վերաբերի Ժդ. դարու վերջին: Այնուամենայնիւ այսօրուան աշխարհին մէջ պարկապզուկը կը համարուի սկովտական նուագարան: Սկովտիոյ տարածքին այս նուագարանին ժողովրդականութիւնը իր գագաթնակէտին կը հասնի Ժէ. դարուն, քանի որ այդ ընթացքին պարկապզուկը կարեւոր նշանակութիւն ունէր տարբեր միջոցառումներու ընթացքին: Պարկապզուկի նուագով կ'ազդարարուէր տարբեր հանդիսաւոր արարողութիւններու սկիզբը, ինչպէս օրինակ պաշտօնական հանդիպումներ, թագադրում, խորհրդակցութիւն եւ ժողովրդական հանդիսութիւններ: Եւ ատիկա պատահական չէր. սկովտիացիները համոզուած էին, որ պարկապզուկի ձայնը կը լսուէր հինգ քմ. հեռաւորութեան վրայ: Իսկ իրլանտական պարկապզուկը կը նկարագրուի հին իրլանտական օրէնսգիրքին մէջ, ըստ որուն անիկա գեղջկական նուագարան է, որու պարկին՝ տիկին մէջ օդը կը մղուի բերանի միջոցով: Հին իրլանտական ժամանակագրական ձեռագիրներուն մէջ կը յիշատակուին պարկապզուկ նուագող երաժիշտներ: Այսօր դժուար է ըսել, թէ ե՛րբ յայտնուած է պարկապզուկը Իրլանտայի մէջ, բայց անոր տեսքին եւ ձեւին նկարագրութիւնը կը յիշեցնէ այսօր Սկովտիոյի մէջ տարածուած տարբերակը: Ժէ. դարուն, ինչպէս Սկովտիոյի մէջ, այնպէս ալ իրլանտացիներու ցած եւ բարձր խաւերուն մէջ համատարած մեծ ժողովրդականութիւն ձեռք կը բերէ պարկապզուկը: Ժը. դարուն առաւել կատարելագործուած պարկապզուկը կը սկսի փոխարինել տաւիղին՝ իբրեւ յառաջատար նուագարան իրլանտական ազգային երաժշտութեան մէջ: Այսօր իրլանտական պարկապզուկը կը համարուի նուագարանի ամենաբարդ եւ ամենակատարելագործուած տարբերակը, որ իր կատարելագործման հասած է Ժը. դարու վերջաւորութեան: Իրլանտական պարկապզուկով կարելի է արտաբերել միաժամանակ եօթ հնչիւն:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայկական երաժշտական գործիքներ
Հայաստանի Հանրապետութեան Նախագահ
Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահը, պետութեան գլուխն է։ Հանրապետութեան նախագահը կը հետեւի Սահմանադրութեան պահպանման: Քապահովէ օրէնսդիր, գործադիր եւ դատական իշխանութիւններու բնականոն գործունէութիւնը։ Հանրապետութեան նախագահը Հայաստանի Հանրապետութեան անկախութեան, տարածքային ամբողջականութեան եւ անվտանգութեան երաշխաւորն է։
Հանրապետութեան նախագահը անձեռնմխելի է։ Հանրապետութեան նախագահը իր լիազօրութիւններու ժամկէտին մէջ եւ ատկէ ետք չի կրնար հետապնդուիլ եւ պատասխանատուութեան ենթարկուիլ իր կարգավիճակէն բխող գործողութիւններուն համար։ Իր կարգավիճակի հետ չկապուած գործողութիւններու համար Հանրապետութեան նախագահը կրնայ պատասխանատուութեան ենթարկուիլ իր լիազօրութիւնները աւարտելէն ետք։
ՀՀ նախագահները
ՀՀ Սահմանադրութեան 60-րդ յօդուածին համաձայն, Հանրապետութեան նախագահի պաշտօնը թափուր մնալու ատեն մինչեւ նորընտիր նախագահի կողմէ պաշտօնի ստանձնումը, անոր պարտականութիւնները կը կատարէ Ազգային ժողովի նախագահը, իսկ եթէ այդ հնարաւոր չէ վարչապետը։
Պաշտօնի հիմնադրումը
Պաշտօնը հիմնադրուած է Հայաստանի Հանրապետութեան գերագոյն խորհուրդի 21 Յունիս 1991-ի որոշմամբ՝ սահմանելով, որ ընտրութիւնները Հայաստանի Հանրապետութեան քաղաքացիներու ընդհանուր, հաւասար եւ ուղղակի ընտրական իրաւունքի հիման վրայ գաղտնի քուէարկութեամբ տեղի քունենայ մինչեւ 31 Դեկտեմբեր 1991։ Հայաստանի Հանրապետութեան գերագոյն խորհուրդի 25 Յունիս 1991-ի որոշմամբ Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահական ընտրութիւնները նշանակուեցան 16 Հոկտեմբեր 1991-ին, Չորեքշաբթի օրը։
Ընտրութեան կարգը
Հանրապետութեան նախագահը քընտրուի սահմանադրութեամբ եւ օրէնքով սահմանուած կարգով։ Հանրապետութեան նախագահի ընտրութիւնը տեղի քունենայ անոր լիազօրութիւններու աւարտէն յիսուն օր առաջ։
Եթէ քուէարկուած է երկուքէ աւելի թեկնածու, եւ անոնց ոչ մէկուն կողմ չեն քուէարկած անհրաժեշտ թիւով ընտրողներ, ապա քուէարկութենէն ետք՝ տասնչորրորդ օրը, տեղի քունենայ հանրապետութեան նախագահի ընտրութեան երկրորդ փուլ։
Եթէ հանրապետութեան նախագահ չընտրուի, ապա կը նշանակուի նոր ընտրութիւն, իսկ քուէարկութիւնը տեղի քունենայ նոր ընտրութիւն նշանակուելէն ետք՝ քառասուներորդ օրը։
Հանրապետութեան նախագահը իր պաշտօնը կը ստանձնէ հանրապետութեան նախորդ նախագահի լիազօրութիւններուն աւարտման օրը։ Նոր կամ արտահերթ ընտրութեան միջոցավ ընտրուած հանրապետութեան նախագահը պաշտօնը կը ստանձնէ ընտրութենէն ետք՝ քսաներորդ օրը։
Հանրապետութեան նախագահի թեկնածուներէն մէկուն համար անյաղթահարելի խոչընդոտներ առաջանալու դէպքին, հանրապետութեան Նախագահի ընտրութիւնը կը յետաձգուի երկշաբաթեայ ժամկէտով։ Մինչեւ քուէարկութեան օրը թեկնածուներէն մէկուն մահուան դէպքին կը նշանակուի նոր ընտրութիւն, իսկ քուէարկութիւնը տեղի քունենայ նոր ընտրութիւն նշանակուելէն ետք՝ քառասուներորդ օրը։
Հանրապետութեան նախագահի հրաժարականի, մահուան, կամ լիազօրութիւններու կատարման անհնարինութեան կը նշանակուի հանրապետութեան նախագահի արտահերթ ընտրութիւն, իսկ քուէարկութիւնը տեղի քունենայ հանրապետութեան նախագահի պաշտօնը թափուր մնալէն ետք՝ քառասուներորդ օրը։
Ռազմական եւ արտակարգ դրութեան ժամանակ, հանրապետութեան նախագահի ընտրութիւնը տեղի չունենար, իսկ հանրապետութեան նախագահը կը շարունակէ իր լիազօրութիւններու իրականացումը։ Այս դէպքին ռազմական կամ արտակարգ դրութեան աւարտէն ետք՝ քառասուներորդ օրը, տեղի քունենայ հանրապետութեան նախագահի ընտրութիւնը։
Երդմնակալութիւն
Հանրապետութեան նախագահը պաշտօնը կը ստանձնէ օրէնքով սահմանուած կարգով՝ Ազգային ժողովի յատուկ նիստին մէջ, ժողովուրդին տրուած հետեւեալ երդումով. «Ստանձնելով Հայաստանի Հանրապետութեան Նախագահի պաշտօնը՝ երդուում եմ. անվերապահօրէն կատարել Սահմանադրութեան պահանջները՝ յարգել մարդու եւ քաղաքացու իրաւունքներն ու ազատութիւնները, ապահովել հանրապետութեան անկախութիւնը, տարածքային ամբողջականութիւնը եւ անվտանգութիւնը՝ ի փառս Հայաստանի Հանրապետութեան եւ ի բարօրութիւն Հայաստանի Հանրապետութեան ժողովրդի:»:
Լիազօրութիւններ
Հանրապետութեան նախագահը Ազգային ժողովի նախագահի կամ վարչապետի առաջարկով կրնայ արձակել Ազգային ժողովը, եթէ՝ Հանրապետութեան նախագահը կ'ընդունի կառավարութեան հրաժարականը նորընտիր Ազգային ժողով ի առաջին նիստի, հանրապետութեան նախագահի կողմէ իր պաշտօնը ստանձնելու, կառավարութեան անվստահութիւն յայտնուելու, կառավարութեան ծրագրին հաւանութիւն չտալու, վարչապետի կողմէ հրաժարական ներկայացուելու կամ վարչապետի պաշտօնը թափուր մնալու օրը։ Հանրապետութեան նախագահի կողմէ կառավարութեան հրաժարականի ընդունումէն ետք, կառավարութեան անդամները կը շարունակեն իրենց պարտականութիւնները կատարել մինչեւ նոր կառավարութեան կազմաւորումը.
Նախագահին կողմէ հրապարակուող իրաւական որոշումները
Հանրապետութեան նախագահը կը հրապարակէ հրամանագիրներ եւ կարգադրութիւններ, որոնք չեն կրնար հակասել Հայաստանի Հանրապետութեան սահմանադրութեան եւ օրէնքներուն։
Նախագահին կազմած խորհրդակցական մարմինները
Հայաստանի Հանրապետութեան Սահմանադրութեան 55-րդ յօդուածի 6-րդ կէտի համաձայն կազմուած մարմիններն են՝
Նիկոլ Դուման
Նիկոլ Դուման (Նիկողայոս Տէր-Յովհաննիսեան, 12 Յունուար 1867- 27 Սեպտեմբեր 1914), հայ ազգային-ազատագրական շարժումի գործիչ, ՀՅԴ կուսակցութեան անդամ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1867-ին Լեռնային Ղարաբաղի Ասկերան շրջանի Ղշլաղ գիւղը։ Աւարտած է Շուշիի թեմական դպրոցը (1887), որ այդ ժամանակաշրջանին հայեցի դաստիարակութեան եւ ընդհանրապէս ուսման կարեւորագոյն օճախներէն մէկն էր հայ իրականութեան մէջ։ Շուշիի թեմական վարժարանը նաեւ յեղափոխաշունչ հայ երիտասարդութեան կազմաւորման հնոցն էր:
Գործունէութիւն
1895-ի աշնան, երկիր մուտքի Նիկոլի երազանքը կ'իրականանայ հազիւ, երբ աւելի քան յիսուն հոգինոց խումբով կ'անցնի սահմանը եւ կը հասնի Վան։ Խումբը մեծ ու փոքր ընդհարումներ կ'ունենայ ճամբու ամբողջ տեւողութեան, իսկ Նիկոլ կռուի դաշտին վրայ քաջ ու խիզախ մարտիկի իր բացառիկ ընդունակութիւնը ցոյց կու տայ, ինչպէս նաեւ խումբի ղեկավարման զինուորական հրամանատարի բնածին տաղանդը։ Իր քաջագործութիւնները ուղղակի առասպելական ազդեցութիւն կը գործեն քիւրտերուն եւ թուրքերուն վրայ, որոնք «դուման» (փոթորիկ) կը կոչեն զինք։
Վանի եւ յատկապէս գաւառի մէջ կազմակերպական աշխատանքներ կատարելէ ետք, Նիկոլ Դուման Մայիս 1896-ին կը վերադառնայ Սալմաստ. ճանապարհին դարձեալ ընդհարումներ կ'ունենայ, բայց բոլոր կռիւներէն ալ յաղթական դուրս կու գայ՝ դաշնակցական ֆետայիի հերոսական քաջութեան եւ անպարտելիութեան հռչակին արժանանալով։ Այդ կռիւներու շարքին լայն արձագանգ կը գտնէ Դերիկի վանքին կռիւը։ Խումբով (50 հոգի) կ'անցնի Վան։ Ցարական հրահրումով բռնկած եւ թաթարներու կրօնամոլական հայատեացութեամբ ծաւալած ազգամիջեան այդ արիւնալի ընդհարումներէն կը ներշնչուի Դումանի գրած «Ուղեցոյց ժողովրդային ինքնապաշտպանութեան» գրքոյկը, որ գաղափարական իր հիմքով եւ ռազմավարական իր արեւելումով՝ դասական մեծ ներդրում մը կը մնայ հայ ռազմավարական մտքի գանձարանին մէջ։
Դուման կ'անցնի Պարսկաստան եւ կը հաստատուի Թաւրիզ, ուր Ռոստոմի յանձնարարութեամբ ամբողջապէս կը նուիրուի Սահմանադրական շարժման պաշտպանութեան՝ սահմանադրական ուժերուն եւ դաշնակցական մարտիկներուն հետ ղեկավարելով քաղաքի ինքնապաշտպանութեան կռիւները միապետական զօրքերու յարձակման դէմ։
Առողջական վիճակ եւ մահ
Դումանի առողջական վիճակը կը սկսի վատթարանալ։ Կեղծ անցագիրով կ՚անցնի Թիֆլիս, ուր կուսակցութեան ճնշումով կը մտնէ հիւանդանոց՝ յառաջացած թոքախտը դարմանելու համար։ Այդ պայմաններուն մէջ անգամ ցարական իշխանութիւնները, դատական քննիչ Լըժինի հրահանգով, հիւանդանոցէն կը ձերբակալեն եւ Մետեխի բանտը կը նետեն զինք՝ Մայիս 1914-ին։ Բժիշկներու միջամտութեամբ եւ երաշխաւորութեամբ, Դուման ազատ կ'արձակուի բանտէն եւ կը մտնէ Թիֆլիսի Արամեան հիւանդանոցը։ Կարճ ժամանակ ետք, կը փոխադրուի թոքախտի դէմ դարմանման Կովկասի առողջարանները՝ Պաքուի մերձակայքը։ Նիկոլ Դումանի հոգեկան վիճակը աւելի կը վատթարանայ, մանաւանդ երբ օրը օրին կը հետեւի բռնկող մեծ պատերազմի լուրերուն։ Տեղեակ էր, որ կուսակցութիւնն ու զէնքի իր ընկերները տենդագին լծուած էին Հայ Կամաւորական Շարժման կազմակերպումին, բայց ինք ուժ չունէր եւ ի վիճակի չէր այլեւս իր ներդրումը բերելու քաղաքական եւ ռազմական այդ բախտորոշ խմորումներու դիմագրաւման պատասխանատու գործին։ 47 տարեկանին, Նիկոլ Դուման կ'որոշէ իր անձնական ատրճանակով անձնասպան ըլլալ։ 27 Սեպտեմբեր 1914-ին։ Թէեւ սեփական փամփուշտը եւս չի կրնար տապալել Գաղափարական հաստաբուն Կաղնին, բայց սրտին փոխարէն թոքերէն խոցուած՝ Նիկոլ Դուման քանի մը օր ետք կ'աւանդէ իր հոգին։
Հայ ժողովուրդին կողմէ սիրուած հերոսին մարդաշատ յուղարկաւորութիւնը տեղի կ'ունենայ Թիֆլիս, Խոջիվանքի Պանթէոնին մէջ։
Նիկոլը կը թաղեն Դաշնակցութեան հիմնադիր՝ Սիմոն Զաւարեանի կողքին։ 1930-ական թուականներուն Խորհրդային Վրաստանի կառավարութիւնը կը քանդէ Խոջիվանքը եւ պանթէոնը՝ այնտեղ թաղուած հարիւրաւոր հայ արժանաւոր զաւակներու գերեզմաններուն հետ։
Նիկոլ Դուման մարդը եւ գաղափարական գործիչը
Դուման հայ ֆետայիին եւ յեղափոխական մարտիկին մէջ դաշնակցական խղճմտութեամբ ապրելու, մտածելու եւ գործելու արժէքները սերմանող բարոյական ռահվիրան կը հանդիսանայ։ Թշնամիին դէմ անխնայ գտնուելու, բայց «կանանց երբեք ձեռք չտալու» վեհոգութիւնը կը սորվեցնէ՝ Խանասորի արշաւանքին ձօնուած ժողովրդական երգի բառերով։
Ազգերու միջեւ հրահրուած թշնամանքին եւ հակամարտութեանց դէմ կը կանգնի ամբողջ ուժով, ազգամիջեան խաղաղութեան եւ համերաշխութեան անվհատ դրօշակիրը կը մնայ, բայց երբեք մտահան չ'ըներ նաեւ կեանքի դաժան իրականութիւնը եւ շարունակ կը պատգամէ, թէ «ինչ էլ լինի, թէ՛ թշնամուն եւ թէ բարեկամին յարգանք ու պատկառանք ներշնչողը, դժբախտաբար, դեռ կոպիտ ուժն է։ Եւ մի ազգ – եթէ ուզում է մնալ յարգուած, եթէ չի ուզում կորչել – պէտք է լինի զէնքի ընդունակ, միշտ պէտք է լինի կազմ ու պատրաստ ինքնապաշտպանութեան համար, մանաւանդ քաղաքական ցնցումների վայրկեաններում»։
Բնաւ չէր հանդուրժեր նիւթական, կենցաղային կամ ընկերային սայթաքումներու, մեծ թէ փոքր, յեղափոխականի կոչման անարժան այն գործիչներուն, մանաւանդ մարտական հերոսի պատմուճան հագած պատեհապաշտներուն, որոնք իրենց վստահուած պարտականութիւններն ու գործերը կը փորձեն ծառայեցնել իրենց գձուձ եսի շահախնդրութեանց…Նմաններու դէմ էր Դումանի կատաղի պոռթկումը Մարտ 1893-ին Ռոստոմի ուղղուած իր մէկ նամակին մէջ, ուր հետեւեալ ամօթանքը կը խարանէր անոնց ճակտին. «մեզ, որպէս ժառանգութիւն, մնացել է նրանցից …մանէթ պարտ եւ բարոյական անկում, որ այժմ փարատել ենք տքնում։ Խօմ սուտ չէ, որ ասում են՝ Հարք կերան զազոխ եւ որդւոց ատամունք առան»։
Բարոյական հսկայ էր Արցախի Խաչէն գաւառի Ղշլաղ գիւղի ծնունդ Տէր–Յովհաննիսեան քահանայի որդի Նիկողայոսը։
Պողպատեայ կամքի տէր էր Դուման: Յեղափոխականի իր առաջին քայլերէն սկսեալ, իբրեւ Թաւրիզի մէջ հազիւ 24 տարեկան դաշնակցական ուսուցիչ-գործիչ, ան դրսեւորած է թէ՛ գաղափարական-կազմակերպական, թէ՛ մարտական-ռազմական երկաթեայ կարգապահութիւն:
Հետագայ իր ամբողջ գործունէութեան ընթացքին ան մարմնաւորած է հայոց ռազմական ղեկավարի պողպատեայ կամքը` սահմանը անցնող ֆետայական խումբերու կազմակերպումէն մինչեւ Վասպուրականի մէջ դաշնակցական կազմակերպութեան ստեղծումը, Խանասորի արշաւանքին մտայղացումէն, ծրագրումէն ու կազմակերպումէն մինչեւ 1905-ի հայ-թաթարական ընդհարումներուն ռազմական ղեկավարումը, իսկ այնուհետեւ` Պարսկական սահմանադրական շարժումին իր ղեկավար մասնակցութիւնը Ռոստոմի կողքին:
Գերազանցապէս Դաշնակցական էր ան` բառին յեղափոխական կամքեր համատեղելու եւ ներդաշնակելու, խստակեաց ու խստապահանջ իր վարքով երկաթեայ կուռ կարգապահութիւն կերտելու առումով:
Իր գործով ու նկարագիրով` ան ազգային արժէքի վերածած է հայու Դաշնակցական կերպարը: Իբրեւ այդպիսին` միայն Դաշնակցութեան չի պատկանիր ան, այլեւ` կ'արժանանայ հայ ժողովուրդի բոլոր հատուածներուն ու հոսանքներուն անվերապահ գնահատանքին ու պաշտամունքին:
6 Below: Miracle On The Mountain (ֆիլմ)
Նուազ Վեց՝ Հրաշք Լերան Վրայ (անգլ.՝ 6 Below: Miracle on the Mountain), Ամերիկեան արկածախնդրական տրամա ժանրի ֆիլմ մըն է բեմադրուած Սքոթ Վոնի կողմէ եւ գրուած Մէտիսըն Թըրնըրի կողմէ, հիմնուած կենսագրական Crystal Clear գիրքին վրայ Էրիք ԼըՄարքի եւ Տէվին Շէյի կողմէ գրուած: Գլխաւոր դերասաններն են՝ Ճաշ Հարթնէթ, Միրա Սորվինօ, Սարա Տիւմոնթ եւ Ճէյսըն Քոթըլ:
Արտադրութիւն
2016-ի Փետրուարին, յայտարաուեցաւ, թէ Relativity Studios ընկերութեան նախագահ Թաքըր Թուլի պիտի նիւթապէս հոգայ ֆիլմին ծախսերուն: Նկարահանումը սկսաւ Իութա նահանգին մէջ, ԱՄՆ, 2016-ի Մարտին:
Թողարկում
2017-ի Փետրուարին, Momentum Pictures ընկերութիւնը գնեց ֆիլմի փաշխումի իրաւունքները եւ յայտարարեց 13 Հոկտեմբեր, 2017 հրապարկման առաջին թուականը:
Նիւթ
Ֆիլմի նիւթը կը խօսի արկածախնդիր երիտասարդի մը մասին, որ սաստիկ ձիւնամրրիկի մը բռնուելով, պարտաւոր է տոկալ անմարդկային կլիմայական թէ այլ պայմաններու, միաժամանակ յաղթահարել փորձելով` թէ՛ արտաքին դժուարութիւնները եւ թէ՛ իր ներքին տագնապները։
Նիւթը առնուած է իսկական կեանքէ. դերասան Ճաշ Հարթնէթ կը ներկայացնէ արհեստավարժ նախկին հօքի մարզախաղի վարպետ Էրիք ԼըՄարք եւ իր կեանքէն առնուած դէպք մը որ պատահած է 2003-ի Փետրուարին, Քալիֆորնիայի Մէմըթ Լեր լերան վրայ։ Ան ողջ մնացած է միայն արմատներ ու կաղինի տեսակներ ուտելով եւ իր մօտ գտնուած MP3֊ն օգտագործած է իբրեւ կողմնացոյց։
Բողոքականութիւնը Սպանիոյ Մէջ
Բողոքականութիւնն Սպանիոյ մէջ կը հանդիսանայ երկրին մէջ տարածուած քրիստոնէութեան ուղղութիւններէն մէկը: Ըստ «Pew Research Center» հետազօտական կեդրոնի տուեալներուն՝ 2010-ին Սպանիոյ մէջ բնակուած են 460 հազար բողոքականներ : «Operation World» հրատարակչութիւնը Սպանիոյ մէջ 2010-ին հաշուած է շուրջ 567 հազար բողոքական, ինչպիսին՝ անգլիկաններ ու բողոքական անկախ քրիստոնէական եկեղեցիներու հաւատացեալներ : Կան նաեւ աւելի մեծ թիւեր պարունակող գնահատականներ: Ըստ Սպանիոյ աւետարանական կրօնական կազմակերպութիւններու ֆետերացիայի տուեալներուն՝ երկրին մէջ առկայ են 1,2 միլիոն բողոքականներ, որոնցմէ 0,8 միլիոնը կը հանդիսանայ Սպանիոյ քաղաքացի : «El País» թերթը իր հրապարակումներուն մէկուն մէջ նշած էր, որ Սպանիոյ մէջ կը բնակուին շուրջ 1,5 միլիոն բողոքական :
Կազմակերպչական առումով սպանական բողոքականները միաւորուած են 154 եկեղեցիներու միութեամբ: Բողոքական ծուխերու ու աղօթատեղերու քանակը մօտաւորապէս 3000 է :
Սպանիոյ տարածքին բողոքականներու ամենախոշոր կեդրոնացումը Մատրիտի եւ առափնեայ քաղաքներուն մէջ է (առաջին հերթին Վալենսիայի եւ Պարսելոնայի մէջ): Երկրի աւելի քան 20 հազար բնակչութիւն ունեցող բոլոր քաղաքներուն մէջ առկայ է առնուազն մէկ բողոքական եկեղեցի: Բողոքական համայնքի սեռային կազմը գրեթէ հաւասար է. հաւատացեալներու 43,4 %-ը տղամարդիկ են, 56,6 %-ը կանայք (սպանական կաթողիկէներու մօտ այդ թիւերը կը կազմեն համապատասխանաբար 35 % եւ 65 %) :
Սպանիոյ բողոքական համայնքի ներսը ամենախոշոր էթնիկ խումբ կը հանդիսանան գնչուներ: Երկրի հիմնական բնակչութեան՝ սպանացիներու շրջանին բողոքականութիւնը քիչ տարածում ունի: Բողոքականներու 1-էն փոքր-ինչ աւելի տոկոս կը կազմեն քաթալոնացիները, գալիսիացիները, աստուրիացիները, արակոնցիները եւ բասկերը: Բողոքականներու զգալի թիւ կը կազմեն Սպանիոյ մէջ բնակուող լատինաամերուկացիները (պրազիլցիներ, քոլումպիացիներ, փերուցիներ, արժանթինցիներ եւ այլն): Սպանիոյ մէջ նաեւ կ՛աճին «սեւ» Ափրիկէէն ու Արեւելեան Եւրոպայէն եկած բողոքականներու ծուխերը (առաջին հերթին ռումինացիներ, ինչպէս նաեւ ուքրանացիներ եւ այլն): Վերջին երկու տասնամեակուն Սպանիան տուն դարձած Բրիտանական թագաւորութեան մեծ թիւով հպատակներու համար, հետեւաբար անգլիացիները սպանական բողոքական համայնքին մէջ նշանակալի թիւ կը կազմեն: Բողոքականներ կը հանդիսանան նաեւ երկրին մէջ բնակուող գերմանացիներու, հոլանտացիներու, ամերիկացիներու, շուէտներու, նորուեկացիներու, ֆիններու մէկ մասը:
Պատմական ակնարկ
Միջին դարերուն Սպանիոյ մէջ կը գործէին շարք մը կրօնական շարժումներ, որոնք կը ներկայացնէին ռեֆորմացիայի որոշ գաղափարներ: Առաջին հերթին այդ շարժումներէն էին քատարներն ու վալտէնսներ :
Արդէն Մարթին Լիւթըրի կենդանութեան օրօք ռեֆորմացիայի գաղափարները հասան Սպանիա: Վալիատոլիտի մէջ ձեւաւորուեցաւ համայնք, որ կապուած էր գերմանական լիւթերականներուն  հետ: Նմանատիպ համայնք ձեւաւորուեցաւ Սեւիլիայի մէջ, որ կապուած էր քալուինականներու  հետ: Այդ խումբերու ն յայտնաբերելէն ետք անդամներու  մեծ մասը կենդանի այրուեցաւ: Դաժան հետապնդումներու  կ՛ենթարկուէին բոլոր անոնք, որոնք մօտ կը յայտնաբերուէր բողոք ական գրականութիւն: Բողոքական կ՛ անուանուէին նոյնիսկ անոնց, որոնք եկեղեցւոյ կը  քննադատէր հակակղերական դիրքերէ: 1570-ականներուն սպանական ինկուիզիցիան ստիպեց մնացած բողոքականներու ն փախչիլ երկրէն: Յետագային Հենրի Ը.-ի եւ սպանական պետութեան հիմնադիրի դուստր Եքատէրինա Արակոնացիի (1533 թ.) բաժանումը, поражение Անպարտելի արմատայի պարտութիւնը (1588 թ.) եւ Սպանական Նիտերլանտներուն մէջ բողոքական դիմադրութիւնը սպանացիներու մօտ ամրապնդեց ազգային-կաթողիկէ ինքնորոոշումը ։
Բողոքականութեան առաքելութեան սկիզբ
Բողոքականները (պլիմուտեան եղբայրներ) Սպանիոյ մէջ սկսան իրենց ծառայութիւնը միայն 1830-ականներուն: Շարք մը այլ աւետարանականներ, որոնցմէ էին իտալական վալտէնսներով ոգեշնչուած քարոզիչները, 1850-ականներուն ներթափանցեցին Սպանիա: 1860-ին երկրի աւետարանական որոշ առաջնորդներ ձերբակալուեցան: Անոնց նկատմամբ դատավարութիւնը ամբողջ Եւրոպայի մէջ հանգեցուց բողոքի, եւ անոնք արտաքսուեցան Սպանիայէն: Փառաւոր յեղափոխութենէն եւ 1868-ի սահմանադրական նոր դրութիւնէն ետք, որ կ՛երաշխաւորէր կրօնական հանդուրժողականութիւն, գերազանցապէս երկրի հարաւը կը ձեւաւորուին բողոքական առաջին համայնքները: Յետագային այդ համայնքները ստեղծեցին Սպանական միջդէնոմինացիոն ռեֆորմիստական եկեղեցին: 1871-ին փրեսպիտէրականներու  հետ միաձուլուելէն ետք եկեղեցին սկսաւ կոչուիլ Սպանական քրիստոնէական եկեղեցի, իսկ 1890-ին միաբանականներու  հետ միաւորուելէն ետք՝ Սպանական աւետարանական եկեղեցի (1955-ին եկեղեցւոյ մէջ կը ձուլուին մեթոդիստները) : 1868-ին Սպանիա կը ժամանէ ամերիկացի Ուիլիամ Քնապը: 1870-ին անոր կը յաջողուի Մատրիտի մէջ հիմնադրել երկրի առաջին բաբտիստական եկեղեցին: 1921-ին Հարաւային բաբտիստական համաձայնագրի հետ սերտ կապեր հաստատելէն ետք Սպանիոյ մէջ բաբտիստները ձեւաւորեցան Սպանիոյ բաբտիստական աւետարանական միութիւնը :
1880-ի տրոհումէն ետք Սպանական քրիստոնէական եկեղեցիէն կ՛առանձնանայ Սպանական ռեֆորմիստական աւետարանական եկեղեցին, որ յետագային այն կը փոխկապակցուի Անգլիայի եկեղեցւոյ հետ :
Սպանիոյ մէջ առաջին ադուենտիստ քարոզիչները եղած են երկու հարազատ եղբայրներ Ֆրենքը եւ Վոլտէր Պոնտը, որոնք 1903-ին հեռացան Քալիֆորնիայէն եւ ժամանեցին Սպանիա: Մէկ տարի ետք անոնք մկրտեցին առաջին երեք նորադարձներուն :
Սպանիոյ մէջ առաջին հոգեգալստական քարոզիչները Մարթընն ու Ճուլիա Վախլսթէնն էին, որոնք 1923-ին ժամանեցին Խիխոն: Այստեղ անոնք կրցան յիսունական դարձնել ոչ մեծ բաբտիստական համայնքին: 1927-ին մէկ այլ շուէտացի քարոզիչ՝ Սվէն Եոհանսոնը սկսաւ իր սպասաւորութիւնը Մատրիտի մէջ: Յետագայ տարիներուն անոր սպասաւորութեան սատարեցին շուէտացի այլ քարոզիչներ, որոնց գործունէութիւնը հանգեցուց Սպանիոյ աւետարանական յիսունական եկեղեցւոյ ստեղծման: 1930-էն երկրին մէջ սպասաւորութիւն կ՛իրականացուին Աստուծոյ ժողովի քարոզիչները, իսկ 1937-էն՝, с 1937 — миссионеры Աստուծոյ եկեղեցւոյ միսիոներները :
1939-ին երկրին մէջ կը հաշուարկէր շուրջ 30 հազար բողոքականներ: Սոցիալական անկարգութիւնները, քաղաքացիական պատերազմը, ֆրանկիստական վարչակարգը եւ բողոքականներու հանդէպ խտրական շարք մը օրէնքներու առկայութիւնը նկատելիօրէն դժուարացուցին բողոքականներու քարոզչական գործունէութիւնը եւ հանգեցուցին յետագայ ժամանակաշրջանին անոնց բաւականին համեստ աճի: 1967-ին կրօնական ազատութիւններու մասին նոր օրէնքը փոխարինեց 1853-էն գործող Վատիկանի հետ կնքուած քոնքորդատին: Յետագային 1978-ի սահմանադրութեան ազատականացումով չեղարկուեցաւ Կաթողիկէ եկեղեցւոյ կարգավիճակը որպէս պետական, երաշխաւորեց ազատօրէն փոխել դաւանանքը եւ ամուսնութիւնը հանեց Կաթողիկէ եկեղեցւոյ վերահսկողութենէն:
Գործունէութիւնը 1950-ականներէն ետք
20-րդ դարու երկրորդ կէսէն Սպանիոյ մէջ գործունէութիւն սկսան շարք մը բողոքական նոր շարժումներ: 1960-էն իր գործունէութիւնը սկսաւ Նոր առաքելական եկեղեցին: 1964-ին երկիր մուտք գոործեցին Քրիստոսի աշակերտները: Փրկութեան բանակը իր գործունէութիւնը Սպանիոյ մէջ սկսաւ 1971-էն : Մենոնիտները իրենց սպասաւորութիւնը սկսան 1976-ին 1978 եւ 1981-ականներուն Սպանիոյ մէջ գործունէութիւն սկսան համապատսխանաբար Քրիստոնէական եւ միսիոներական դաշինքը եւ նազարեթցիները: Յետագային երկիր մուտք գործեցին նորանոր բողոքական շարժումներ: Լէ Քոսեքի սպասաւորութեամբ ու քարոզչութեամբ, վերադարձաւ Սպանիա եւ տեղական, вернулась в Испанию и основала миссию среди местных կալեներուն մէջ հիմնադրեց կրօնական առաքելութիւններ: Յետագային այդ առաքելութիւնը վերակառուցուեցաւ եւ սկսաւ կոչուիլ «Ֆիլատելֆիա» աւետարանական եկեղեցի, որ դարձաւ երկրի խոշորագոյն բողոքական եկեղեցին: Այդ ժամանակ Սպանիա ներթափանցեցին շարք մը միջազգային յիսունական եկեղեցիներ: 1974-ին երկրին մէջ գործունէութիւն սկսաւ իրականացնել Աւետարանի քառակողմ եկեղեցնի: 1979-ին Սպանիա մուտք գործեց Միջազգային միացեալ յիսունական եկեղեցի: 1981-ին երկրին մէջ իր գործունէութիւնը սկսաւ Աստուծոյ մարգարէութեան եկեղեցին: Յիսունական սրբութեան եկեղեցին Սպանիոյ մէջ սկսաւ գործել 1981-ին : Յիսունականները Սպանիոյ մէջ ունեցան թուաքանակի տպաւորիչ աճ եւ 21-րդ դարու սկիզբը կը ներկայացնէին Սպանական բողոքականներու կէսը : Նիոյիսունականներու եկեղեցւոյ մուտքը միայն ամրապնդեց յիսունականութեան գերիշխանութիւնը ոլոորտէն ներս: Անոնք հիմնականին եկան Լատինական Ամերիկայէն:
1980-ականներ
Ըստ որոշ տուեալներու 1980-ականերուն Սպանիոյ մէջ կը բնակէր մօտաւորապէս 110 հազար բողոքական : Բողոքական խոշորագոյն ուղղութիւններէն էր յիսունականները, որոնց թուաքանակը շուրջ 16 հազար էր : Բաբտիստները նոյնպէս ունէին շուրջ 16 հազար հետեւորդ: Պլիմուտեան եղբայրներու հետեւորդներու թուաքանակը մօտաւորապէս 15 հազար էր, անկլիաքները 12 հազար, ադուենտիստներինը՝ 7 հազար : Միջազգային սպանական աւետարանական եկեղեցին ունէր շուրջ 10 հազար հաւատացեալ : 1990-ին բողոքականներու թուաքանակը հասաւ 214 հազարի :
Ժամանակակից իրավիճակ
Ներկայ դրութեամբ Սպանիոյ մէջ ամենախոշոր բողոքական հարուանութիւնը կը ներկայացնեն յիսունականները, որոնց թուաքանակը կը հաշուէ շուրջ 312 հազար հետեւորդ : «Ֆիլատելֆիա» աւետարանական եկեղեցին, որ սպասաւորութիւն կ՛իրականացնէ գերազանցապէս գնչուներու շրջանին մէջ, ունի 725 համայնք, որոնց հետեւորդներու թուաքանակը շուրջ 204 հազար է : 2010-ի դրութեամբ Սպան ական Աստուծոյ ասամպլեան կը միաւորէ 220 համայնք եւ 25 հազար այցելու : 2000-ին Սպանիոյ մէջ յիսունական եկեղեցւոյ թուաքանակը 4 հազար էր: «Բաց Աստուածաշունչի» եկեղեցին ունէր 2,5 հազար հաւատացեալ: Համապատասխանաբար Առաքելական յիսունականներու եկեղեցւոյ ֆետերացիան ունէր 1,7 հազար, Սպանիոյ մէվ յիսունականներու ասամպլեան՝ 1,3 հազար հետեւորդ : Սպանիոյ մէջ գործունէութիւն կ՛իրականացնեն նաեւ շարք մը միջազգային յիսունական եկեղեցիներ, ինչպիսին են Աստուծոյ եկեղեցին, Աստուծոյ մարգարէութեան եկեղեցին, Չորսկողմանի յիսունականներու եկեղեցին, Միացեալ յիսունական եկեղեցին եւ այլն: Նիկերիական Աստուծոյ փրկութեան քրիստոնէական եկեղեցին երկրին մէջ բացած է 23 համայնք: Որոշակի յաջողութիւններ կը գրանցեն լատինաամերիկեան յիսունական եկեղեցիները, ինչպիսին են Աստուծոյ յիսունական եկեղեցին, որ ունի 3 հազար հետեւորդ եւ քուպայական «Քրիստոսի խաչի մարտիկներ» միջազգային աւետարանական եկեղեցին: Սպանիոյ մէջ ուքրանական համայնքին մէջ կը գործէ է Ուքրանիայի քրիստոնեաներու աւետարանական հաւատքի եկեղեցին ունի 7 ծուխ : 1991-էն Սպանիոյ մէջ աշխուժօրէն կը գործէ նաեւ նիոյիսունական «Աստուծոյ թագաւորութիւն» պրազիլիական եկեղեցին:
Անգլիակնները նշանակալի կերպով թուային առումով աճեցան շնորհիւ բրիտանական կղզիներէն բնակչութեան ներհոսքի: Ներկայ դրութեամբ Սպանիոյ մէջ կը հաշուէ այս հարանուանութեան 76 հազար հաւատացեալ : Այդ թիւի մէջ ներառուած են նաեւ Սպանական ռեֆորմիստական աւետարանական եկեղեցւոյ հետեւորդները:
Պլիմուտեան եղբայրները Սպանիոյ մէջ ներկայացուած են երկու կազմակերպութիւններով՝ «քրիստոնէական եղբայրներ», որ ունի 19,6 հազար հետեւորդ եւ 180 համայնք եւ «եղբայրներու ասամպլիա», որ ունի 18,7 հազար հետեւորդ եւ 145 համայնք :
Եօթերորդ օրուայ ադուենտիստներու եկեղեցւոյ տուեալներով այն ունի 104 համայնք եւ 14,6 հազար հետեւորդ : Բաբտիստական Սպանիոյ աւետարանական միութիւնը կը միաւորէ 150 եկեղեցի եւ 11,3 հազար մարդ :
Միջազգային Սպանական աւետարանական եկեղեցւոյ հետեւորդներ կը հանդիսանան շուրջ 10 հազար հաւատացեալներ՝ շուրջ 52 ծուխ : Երկրին մէջ նաեւ կը գործէ շարք մը ոչ մեծ պրեսբիտէրական կազմակերպութիւններ: Այն կը ներկայացնէ Սպանիոյ ռեֆորմիստական եկեղեցին, որ երկրին մէջ գործունէութիւն կ՛իրականացնէ 1970-ականներէն սկսած: Ունի 3 համայնք ։
Յաղթանակ (ամսաթերթ)
Յաղթանակ, քաղաքական, հասարակական եւ գրական ամսաթերթ։ Հնչակեան կուսակցութեան Ֆրանսայի շրջանի վարչական մարմնի հրատարակչութիւն։ Լոյս կը տեսնէ 1971-էն Փարիզ (հայերէն եւ ֆրանսերէն), խմբագիր՝ Պ. Կէօնճեան։ Սփիւռքահայութեան գոյատեւման եւ Հայ դատի արդարացի լուծման նախապայման կը համարէ սփիւռքի մէջ գործող հայ քաղաքական կուսակցութիւններու, հասարակական կազմակերպութիւններու, ընկերակցութիւններու ու հայ եկեղեցւոյ միասնական գործունէութիւնը։
Ամսաթերթը կը տպագրէ տեղեկութիւններ կուսակցութեան գործունէութեան, հայկական գաղթավայրերու եւ հայրենիքի իրադարձութիւններու վերաբերեալ։
Ստորոգութիւն:Հայ մամուլ
Եփրատ գետ
Եփրատ (նաեւ՝ Եւփրատ, արաբերէն` الفرات Ալ Ֆուրաթ, քրտերէն եւ թրքերէն` Fırat Ֆիրաթ, պարսկերէն` فرات فرات Ֆերաթ, վրացերէն` ევფრატი Էւփրաթի):
Առաջաւոր Ասիոյ (Մերձաւոր Արեւելք) ամէնէն երկար գետն է՝ 2700 քմ երկայնքով, 673 հազար քմ2 աւազանով։ Հայկական լեռնաշխարհի սահմաններուն անոր աւազանը կը կազմէ 95 հազար քմ2, որմէ 40 հազարը Արածանիի ջրհաւաքն է։
Գետին կազմութիւնը
Գետը իբրեւ Եփրատ կը կազմուի Արեւմտեան Եփրատ (Կարասու)՝ 450 քմ երկարութեամբ եւ Արածանի (Մուրատ)՝ 670 քմ երկարութեամբ ճիւղերու միացումով։
Արեւմտեան Եփրատը սկիզբ կ'առնէ Ծաղկաւէտ լեռներուն Ոսկեանց (3914 մ) գագաթէն։ Հոս աղբիւր մը կը բխի (ջերմաստիճանը՝ 3˚), որ անցեալին պաշտամունքի աղբիւր համարուած է։ (Ըստ աւանդութեան, Է. դարուն բիւզանդացի Հերակլ կայսրը Քրիստոսի խաչը վտանգէ փրկելու համար թաղած է այս վայրին մէջ, եւ երբ խաչը դարձեալ դուրս բերած են, տեղը աղբիւր մը ժայթքած է։ Սուրբ համարուող աղբիւրին ջուրին մէջ մարդիկ կը լողան եւ մեղքերէ կը փրկուին)։
Եփրատ այնուհետեւ կ'իջնէ Կարնոյ դաշտ: Հոս գետին ջուրին կը խառնուին նաեւ հանքային աղբիւրներու ջուրերը։ Կարնոյ դաշտէն գետը կը մտնէ Շողանի կամ Շուղնի ձորը, դուրս կու գայ Աշկալայի ու Դերջանի (Մամախաթունի) դաշտերը եւ կ'անցնի Դերջանի ու Երզնկայի գոգաւորութիւններով։ Ապա կը մտնէ Կամախի սարահարթ՝ ստեղծելով խորունկ կիրճ մը եւ դուրս կու գայ Խարբերդի դաշտ, որուն արեւմտեան մասին մէջ կը միանայ Արածանի ճիւղին։ Կամախի մէջ կը գտնուի նախկին Անի բերդը։ Վերջինիս մէջ կը թաղուէին Արշակունի թագաւորները եւ բերդին մէջ կը պահուէին արքունական գանձերը։ Երզնկան կը համարուէր Անահիտ դիցուհիին սրբավայրը։ Հոն կը գտնուէր անոր գլխաւոր մեհեանը։
Բարձր Հայքի այս հատուածը, որ Եփրատի աւազանին վերնագաւառն է, Հայկական լեռնաշխարհին ամէնէն երկրաշարժային շրջանն է. կան բազմաթիւ յօրինուածական ճեղքեր, որոնցմէ դուրս կու գան հանքային աղբիւրներ։
Եփրատի երկայնքը Թուրքիայէն (աղբիւրէն) մինչեւ Արաբական ծով (Իրաք, Շաթթ Էլ-Արապ) 2490 ք.մ. է, Թուրքիոյ մէջ՝ 1176 ք.մ., Սուրիոյ մէջ՝ 610 քմ., Իրաքի մէջ՝ 1160 ք.մ., իսկ լայնքը՝ 200-էն մինչեւ 2000-էն աւելի յորդած ընթացքին։ Իրաք կը կոչուի նաեւ Միջագետք։
Եփրատը Հին Կտակարանին մէջ
Եփրատ Հին Կտակարանին մէջ կոչուած է Մեծ գետ եւ համարուած է դրախտի չորս գետերէն մէկը։ Հայկական աղբիւրներուն մէջ անիկա անուանուած է Եփրատական կամ Եդեմաբուխ գետ, արաբական աղբիւրներուն մէջ՝ Ֆուրաթ կամ Շաթ- էլ-Ֆուրաթ, իսկ հին պարսկական աղբիւրներուն մէջ՝ Իֆրաթու։
Մարքօ Փոլօ Եփրատի մասին
Միջին դարերուն նշանաւոր ճանապարհորդ Մարքօ Փոլօ այցելած է Երզնկա։ Ան կը գրէ, որ հոն գոյութիւն ունին բազմաթիւ տաք աղբիւրներ, ստեղծուած են ջերմուկային բաղնիքներ։ Այնուհետեւ երկրաշարժներու հետեւանքով աղբիւրներու ելքերը փոխուած են եւ Երզնկայի մէջ բաղնիքները դադրած են գործելէ։ Եփրատը խոր կիրճէն դուրս կու գայ Կապան Մատենի (Քեբանի) մօտ, կը միանայ Արածանի վտակին, ապա Մալաթիոյ դաշտին մէջ բազմաթիւ վտակներ ընդունելով՝ կը ճեղքէ Տաւրոսի լեռնաշղթան։ Գետը կը կտրէ Կիմիրխանի (Կիւմուրխանի) մինչեւ 1500 մ խորք ունեցող նախընթաց կիրճը, ուր 300 ջրվէժ ու քարահանք կը յառաջացնէ։ Հորձանուտին ահարկու դղրդիւնը կը լսուի շատ հեռուէն։
Եփրատը խառն սնման գետ է, գարնան կը յորդի, այս եղանակին կ'անցնի գետին հոսքին շուրջ 60%-ը։ գետին վերին հոսանքներուն մէջ՝ Կամախէն վեր՝ Բարձր Հայքի մէջ հովիտին լանջերուն մեծ թեքութեան պատճառով հոսքը համեմատաբար աւելի մեծ է՝ 0,6։ Մինչեւ Քեբանի ջրամբար հասնիլը տարեկան միջին ծախսը կը կազմէ 350-400 խոր. մ/երկվյրկ., տարեկան հոսքը՝ 10-12 միլիառ խոր. մ, Արածանիի հետ միասին Եփրատի միջին ծախսը կը կազմէ 750-800 խոր. մ/երկվյրկ.։ Գարնան ձիւնհալի ատեն ծախսը կը հասնի շուրջ 7000 խոր. մ/երկվյրկ.։ Տարեկան հոսքը 26 խոր. քմ է։
Գետին ջուրերը վերին հոսանքներուն մէջ քաղցրահամ են՝ մինչեւ 100 մկ/լ աղիութեամբ, Արածանիի հետ խառնուելով՝ 250-300 մկ/լ։ Գետին տարեկան հոսքը կը կազմէ շուրջ 20 միլիոն Թ։ Եփրատ Կամախի կիրճին մէջ ունի ջրուժի պաշարներ եւ կրնայ օգտագործուիլ ելեկտրակայաններու կառուցման համար։ Արածանիի հետ միացման հատուածին մէջ կառուցուած է Քեբանի ջրամբարը եւ ելեկտրակայանը։
Շատ հին ժամանակներէն Եփրատը օգտագործուած է նաւարկութեան համար։
Անուանում
Անուանումը ունի Արամէական ծագում, արամերէն՝ ephrat, բառացի կը նշանակէր «քաղցրահամ ջուր»։ Հայկական աղբիւրներուն մէջ յիշատակուած է Եփրատական գետ, Եդեմաբուխ գետ անուններով։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գետեր այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Սուրիոյ գետեր Ստորոգութիւն:Իրաքի գետեր Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ գետեր
Աւետիք Իսահակեանի Յուշարձան (Երեւան)
Տեղեկութիւններ
Յուշարձանը կառուցուած է պրոնզէ եւ Կրանիտէ, բարձրութիւնը 4.5 մեթր է։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի յուշարձաններ Ստորոգութիւն:Սարգիս Պաղտասարեանի քանդակներ
Ճորճիկ Ռասթկելէնեան
Ճորճիկ Ռասթկելէնեան բուն անունով՝ Գէորգ Ուանէս Ռասթկելէնեան (ծնած է Հասիչէ, Սուրիա 1943-ին) վաստակաշատ ՀՄԸՄ-ական, սուրիահայ վաստակաշատ ֆութպոլիստ: Ազգ. Լեւոն եւ Սոֆիա երկրորդական վարժարանի Արաբերէն դասաւանդող ուսուցիչ, յետոյ կարգապահական ընդհանուր պատասխանատու ապա 14 տարի շարունակ տնօրէն:
Կենսագրութիւն
Ճորճիկ Ռասթկելէնեան նախնական ուսումը ստացած՝ տեղւոյն ազգային վարժարանին մէջ, ապա յաճախած է Հալէպի Ազգ. Քարէն Եփփէ Ճեմարան, միջնակարգի բաժին։ Գիշերօթիկի բաժինը փակուելուն պատճառով, հարկադրուած ուսումը կը շարունակէ ծննդավայրի պետական երկրորդական «Նուր Ատտին» վարժարանէն ներս։ Ան Պռովէի պետական քննութեան բացառիկ յաջողութիւն կ՛արձանագէ եւ Ճէզիրէ նահանգին առաջին դիրքը կը նուաճէ։ 1963-ի ամրան, ծնողքին հետ Հալէպ կը հաստատուին:երկրորդականի ուսումը (պաքալորիա) կ՛աւարտէ քաղքի պետական վարժարաններէն մէկէն։ Բացառիկ յաջողութիւն ձեռք ձգելէ ետք, իրաւունք կը ստանայ Հալէպի համալսարանին մէջ հետեւելու երկրաչափական ճիւղին, սակայն դժբախտաբար երեք ամիս ետք կը դադրի ուսանելէ, որովհետեւ անակնկալօրէն ծնողքին տնտեսական վիճակը հսկայ անկում կը կրէ եւ ան ծնողքին անդրանիկ զաւակը ըլլալով (3 եղբայր եւ 3 քոյր), կը ստիպուը դիմել այլընտրանքի։
Նոյն ժամանակ, Լիբանանի ՀՄԸՄ-էն կը ստանայ բացառիկ հրաւէր, միանալու ՀՄԸՄ-ի ֆութպոլի խումբին։ Այսպէս 1966-ին Լիբանան հաստատուելէ ետք, կը հետեւի համալսարանական ուսման, ընտրելով արաբերէն լեզուի եւ գրականութեան ճիւղը, եւ զայն կ՛աւարտէ բացառիկ յաջողութեամբ։ Միեւնոյն ատեն կը ծառայէ Ազգ. Լեւոն եւ Սոֆիա երկրորդական վարժարանին մէջ, որպէս արաբերէն դասաւանդող ուսուցիչ, յետոյ կարգապահական ընդհանուր պատասխանատուի պարտականութիւնը կը ստանձնէ 14 տարի շարունակ։ Ապա տնօրէնութեան պաշտօնին կը հրաւիրուի եւ մինչեւ հանգստեանս տարիքը կը կատարէ իրեն վստահուած պարտականութիւնները մինչեւ 2007-2008 տարեշրջանի աւարտը։
2009-ին կնոջը Անժէլին հետ կը փոխադրուին Միացեալ Նահանգներ, միանալով իրենց զաւակներուն եւ թոռներուն։ Այժմ կը գտնուին Լոս Անճելըս։
Մարզական կեանք՝ ՀՄԸՄ-ի հետ ձեռք բերած նուաճումներ
Փոքր տարիքէն միացած է ՀՄԸՄ-ի իր ծննդավայրին մէջ՝ Հասիչէ, նախ որպէս սկաուտ, ապա մարզիկ՝ ֆութպոլիստ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հասիչէ, Սուրիա ծնածներ Ստորոգութիւն:Սուրիահայ ֆութպոլիստ Ստորոգութիւն:ՀՄԸՄ-ական Ստորոգութիւն:Արաբերէնի ուսուցիչ Ստորոգութիւն:Ազգ. Լեւոն եւ Սոֆիա երկրորդական վարժարանի տնօրէն
Mercedes-Benz
Մերսետես-Պենզ (Mercedes-Benz), գերմանական ինքնաշարժի մակնիշ։ Հիմնուած է 1926 թուականին։ 2014 թուականին Մերսետես-Պենզը գնահատուած է 36.711 միլիար տոլար, երրորդ տեղը կը գտնուէր՝ Թոյոթայէն եւ BMW-էն ետք:
Անունն առաջին անգամը երեւցաւ 1926-ին: Mercedes-Benz-ի սլոկանն է՝ «Լաւագոյնը Կամ Ոչինչ» ("The Best or Nothing"): Mercedes-Benz-ը աշխարհիս ամենէ ճանաչուող պրենտներէն մէկն է :
Մերսետեսի պատմութիւնը
Այս ընկերութիւնը առաջացած է «Պենզ» եւ «Տայմլըր» ընկերութիւններուն միացումէն։
Առաջին անգամ Mercedes-Benz անունով մեքենայ արտադրուեցաւ 1926-ին Քարլ Պենզի եւ Կոթլիպ Տայմլըրի ընկերութիւններու միացումէն որպէս Daimler-Benz ընկերութիւն: 1930-ականներուն Mercedes-Benz-ը արտադրեցաւ Mercedes-Benz 770 մոտելը, որ պահանջուած էր Նացի Գերմանիոյ ժամանակաշրջանին: Յայտնի է, որ Ատոլֆ Հիթլերը իր իշխանութեան տարիներուն վարած է սա մեքենան հրազենադէմ հողմապակիներով: Պահպանուած մոտելներէն շատերը աճուրդներու միջոցաւ վաճառուած են մասնաւորները:
Հռոմի Պապի «Պապաշարժը» յաճախ Mercedes-Benz-էն կը ծագէ: Mercedes-Benz-ը ներդրած է շատ թեքնըլոջիի եւ անվտանգութեան նորամուծութիւններ, որ հետագային այլ մեքենաներու համար սովորական դարձած են: Mercedes-Benz-ը աշխարհիս ամենէ ճանաչուած ինքնքշարժերու պրենտներէն մէկն է, որ արտադրած է պենզինի շարժիչով աշխատող առաջին ինքնաշարժը:
Mercedes-Benz ընկերութիւնը Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի ժամանակ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ «Դայմլեր-Պենզ» ընկերութիւնը կ'արտադրէր ինչպէս բեռնատար այնպես ալ սետան մեքենաներ։ Սակայն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ մեծ վնասներու ենթարկուեցաւ «Տայմլըր-Պենզ» ընկերութիւնը։ «Տայմլըր-Պենզ» ընկերութեան շարժիչներու գործարանի 70%-ը աւերուած էր։
Նոր սկիզբ
Ընկերութիւնը վերականգնելու համար պէտք էր ժամանակ այդ պատճառով ալ մեքենաներուն արտադրութիւնը սկսաւ 1946 թուականին։ Սակայն ընկերութիւնը չուներ ոչ գործարան, ոչ սարքր եւ ոչ ալ անհրաժեշտ մասեր։ Պատերազմէն ետք առաջին ինքնաշարժը W136-ն էր։ Որ նախագծուած էր դեռ 1930-ական թուականներուն։ Ըստ այդ նախագիծին մեքենան պէտք էր ունենար 38 ձիաուժ հզորութիւն։ Սակայն ստեղծուեցաւ աւելի հզոր 52 ձիաուժանոց «170S» մեքենան։ Յունուար 1952-ին ստեղծուեցաւ W191 աւելի զարգացած ինքնաշարժը։
SL (Sport Leicht)
Ընկերութիւնը մարդատար մեքենաներու հետ միասին նաեւ կ'արտադրէր մարզական մեքենաներ։ Մեծ հաջողութիւն բերաւ Mercedes-Benz W196 մոտելը։ Այս մոտելի մեքենայով Խուան Ֆանխիոն դարձավ Ֆորմուլա մէկի մրցումին կրկնակի ախոյան 1954 եւ 1955 թուականներուն։ 1952 թուականին արտադրուեցաւ Mercedes-Benz W194 ինքնաշարժը որ մասնակցած էր Carrera Panamericana եւ Targa Florio մրցաշավերին։
Նոր ժամանակաշրջան
1965 թուականին, Ֆրանքֆըրթի մէջ առաջին անգամ ցուցադրուեցաւ s մոտելը։ Այնտեղ ցուցադրուեցան 250S մոտելի 150 ձիաուժանոց եւ 250SE մոտելի 170 ձիաուժանոց ինքնաշարժերը։ Այդ թուականին այդ ինքնաշարժերը համալրուեցան 2,8 լանոց, իսկ 1968 թուականին V8 տեսակի 3,5 եւ 4,5 լիդրանոց շարժիչներով։ Այս մոտելի ամենահզոր եւ ամենահարմարաւետ ինքնաշարժը դարձավ 300SEL մետելի ինքնաշարժը, եւ 300SEL մոտելի 6,3 լիդրանոց ինքնաշարժերով, 220 քմ/ժ ամենաշատ արագութիւն զարգացնող ինքնաշարժերը։
1970 ական թուականներ
1972 թուականին Մերսետես Պենզ ընկերութիւնը թողարկեց s դասի W116 մոտելի ինքնաշարժը, որ հագեցած էր ABS համակարգով, որ առաջինն էր աշխարհի վրայ։ Այս ինքնաշարժը հիմնուած էր երկու բազաներով կարճ եւ երկար (V116)։ Եթէ բոլոր s քլասները կ'ըլլային Քուբէ, ապա W116 կ'ըլլար բացառութիւն։ Արդէն հինցած С111 մոտելին փոծարինման եկավ 1972 թուականին C107 SLC մոտել, որ R107 մոտելի բազայի վրայ։
Նշանաւոր մեքենաները
Արշաւորդներու յայտնի մեքենան «Grosser Mercedes»՝ հանդիսաւոր եւ արարողակարգային մեքենայ Աշխարհիս մէջ առաջին տիզըլայինը Արագութեան րեքըրներու յաղթող Ռազմական մեքենայ Յայտնի որպէս «Ատենաուէրի Մերսետես»
Փորձնական C դասերէն առաջինը Mercedes-Benz-ի 7.3 լ-անոց V12 ամենէ մեծ շարժիչը Շատ հազւագիւտ 6.0 լ-անոց V8, 408 ձիաոյժ շարժիչ Քուփէ
Նորամուծութիւններ
Իր երկարատեւ արտադրութիւններու ընթացքին Mercedes-Benz-ը ներդրած է բազմաթիւ նորամուծութիւններ՝
Արտաքին յղումներ
Mercedes-Benz պաշտոնական կայք Mercedes-Benz Հայաստան
Ստորոգութիւն:Տնտեսութիւն
Շնորհք Պէրպէրեան
Շնորհք Պէրպէրեան (1895 - 25 Յունիս 1927, Կ. Պոլիս), հայ բժիշկ, վիրաբոյժ։
Ծնած է 1895 թուականին։ Ստացած է բժշկական կրթութիւն եւ որպէս մանկաբարձ-վիրաբոյժ աշխատած՝ Կ. Պոլսոյ պուլկարական ու հրեական հիւանդանոցներու մէջ։
1925 թուականին Շնորհք Պէրպէրյան՝ որպէս թերապեւտ, վիրաբոյժ ու մանկաբարձ, աշխատած է Կ. Պոլիս, Բանկալթի, Պէօյիւ Քտերէ ճատտէսի-46 հասցէին գտնուող բուժարանին մէջ։
Մահացած է 1927 թուականի Յունիս 25—ին Կ.Պոլսոյ մէջ՝ զոհ երթալով մասնագիտութեանը։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայ վիրաբուժներ Ստորոգութիւն:1895 ծնունդներ Ստորոգութիւն:25 Յունիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:1927 մահեր Ստորոգութիւն:Կոստանդնուպոլիս մահացածներ
Վահագն
Վահագն, պատերազմի, քաջութեան եւ յաղթանակի գերագոյն աստուածը հին հայկական դիցաբանութեան մէջ։
Բնութագրում
Վահագն եղած է հայոց ամէնէն սիրուած աստուածը։ Կարգ մը աղբիւրներու եւ առասպելազրոյցներու մէջ նաեւ կը վկայուի իբրեւ արեգակնային աստուած։ Ըստ Անանիա Շիրակացիի, աւանդաբար Վահագնի անունին հետ կապուող Յարդգողի ճանապարհը անուանած են նաեւ «Արեգական հին ճանապարհ»։ Ըստ առասպելաբանութեան, կենսատու լոյս անձնաւորող Վահագնը, իբրեւ քաջ որսորդ, կը մարտնչի խաւարին եւ չար ու վնասակար ուժերը մարմնաւորող վիշապներու դէմ, որու պատճառով ալ անոր տրուած է Վիշապաքաղ մականունը։ Հայոց բարձր լեռները դիտուած են իբրեւ Վահագնի երկրային սրբազան կայաններ։ Ըստ Վասպուրականի հայոց մէջ տարածուած աւանդազրոյցին, Արեգակը գիշերը ծովուն մէջ լոգնալէն ետք, առաւօտեան երկինք կը բարձրանայ Վարագի (Վահագն) գագաթէն, իսկ անոր յարատեւ կ'ուղեկցին 12 ոսկեայ գաւազանակիրներ։
Անուան ծագումը
Վ. Իւանովի եզրակացութեամբ, անխաթար պահպանուած են ընդհանուր հնդեւրոպական հնագոյն դիցաբանական քերթութեան բնորոշ գիծերն ու սկզբունքները, որուն ազդեցութեամբ, կարգ մը բանասէրներ ենթադրած են, որ «Վահագն» անունը յառաջացած է սանսկրիտ «վահ» (բերող) կամ «վհա» (բոց, աստղ) եւ «ագնի» (կրակ) բառերէն կամ հնդիրանական Վերեթրագնա, Վայու եւ Վայէ վեհ աստուածութիւններու անուններէն։ Հիմնական պատճառներ կան ենթադրելու, որ «Վահագն» անունը յառաջացած է հին հնդեւրոպական «Բահագին» (աստուած) գաղափարանուններէն՝ «բ» հնչիւնը «վ»-ի փոխուելու սովորական օրինաչափութեամբ։ Քանի որ Վահագն անձնաւորած է դիցաբանական հայր գաղափարը, փառաբանուած նոյն մակդիրներով, ինչպէս Հայկ բահագինը, հետեւաբար վերջինս հեթանոս հայերը անուանած են Բահագին կամ Վահագին՝ անոր գաղափարանունը վերածելով յատուկ անուան։ Պատահական չէ, որ Անանիա Շիրակացիի գրի առած հինաւուրց աւանդազրոյցին մէջ Հայկի փոխարէն հայոց նախնի եւ սեմական Բէլ աստուծոյ հակառակորդ կը յիշատակուի Վահագնը։ Վահագն կրակի աստուածն էր։
Պաշտամունք
Վահագնի գլխաւոր տաճարը կամ մեհեանը գտնուած է Տարօն գաւառի Վիշապ քաղաքաւանին մերձակայ քարէ լերան լանջին։ Վահագնի տաճարը Ագաթանգեղոս կ'անուանէ «մեծագանձ՝ լի ոսկիով ու արծաթով»։ Հոն դրուած էր Վահագնի մեծ արձանը, կից սրահներուն մէջ՝ Աստղիկ դիցուհիին եւ Անահիտ դիցամօր արձանները։ Վահագնի հարսնցուն համարուած է Աստղիկը, որուն սրահը կոչուած է «սենեակ Վահագնի»։ Քրիստոնէութեան ընդունման շրջանին (301), Գրիգոր Լուսաւորիչին ուղեկցող զօրքերը կործանած են Վահագնի գլխաւոր տաճարը, որուն տեղ հիմնուած է հայոց առաջին եւ մայր եկեղեցին։ Թովմա Արծրունի Վահագնին նուիրուած տաճարներէն մէկը կը յիշատակէ Փոքր Աղբակ գաւառին մէջ, միւսը՝ Տոսպի մէջ։
Անուանակոչութիւն
Հայոց տոմարին մէջ Վահագնի անունով կոչուած է ամսուան 27-րդ օրը։ Իբրեւ ռազմի աստուած՝ Վահագնը նոյնացուած է այդ գաղափարը խորհրդանշող Հրատ (Մարս) մոլորակին, որուն հին հայերը տուած են Ատրահեր մականունը։
Վահագնի ծնունդը
Մովսէս Խորենացի կը վկայէ, թէ Ե. դարուն ժողովուրդին մէջ կը պահպանուէր Վահագնի աւանդազրոյցը. փանդիռներու նուագակցութեամբ գուսանները կ'երգէին անոր ձօնը եւ կը պատմէին անոր բազմաթիւ սխրագործութիւններուն մասին։ Վահագնի ձօներգը, որ կը հանդիսանայ հայ քնարերգութեան ամէնէն հին նմոյշը, ժողովրդական գուսաններէն գրի առած է Մովսէս Խորենացին եւ տպաւորիչ կերպով կը պատմէ արեւի, լոյսի, հերոսութեան աստուած Վահագնի ծնունդին ու քաջագործութիւններուն մասին:
Վահագնի եւ Աստղիկի աւանդութիւններէն
Հին Հայաստանի մէջ, Աստղիկի եւ Վահագնի սէրը սուրբ համարուած է. մարդիկ կարծած են, թէ անոնց հանդիպումէն անձրեւ կը տեղայ երկրի վրայ, բերք ու բարիք ստեղծելով։
Լաւաշին առնչուող բազմաթիւ աւանդութիւններ կան, որոնցմէ` նորապսակներուն ուսերուն կը դրուի լաւաշը, տան առաջին մուտքի պահուն, իբրեւ օրհնութիւն եւ առատութիւն: Այս աւանդութիւնը կու գայ հինէն. ըստ դիցաբանութեան, հայոց ռազմի աստուած Վահագնի եւ գեղեցկութեան աստուածուհի Աստղիկի հարսանիքին, աստուածներուն հայրը` Արամազդ, Աստղիկի ուսին լաւաշ կը դնէ: Տուն երթալու ընթացքին, լաւաշը Աստղիկի ուսէն գետին կ'իյնայ: Արամազդ կը զայրանայ եւ կ'ըսէ. «Հացը գետին ձգողը չի կրնար կին ու մայր դառնալ»:
Այսպիսով, Վահագն եւ Աստղիկ երբեք չեն կրնար ամուսնանալ եւ կը մնան յաւերժ սիրահարներ :
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հայկական աստւածներ Ստորոգութիւն:Արեւի աստւածներ Ստորոգութիւն:Աստւածներ այբբենական կարգով
Շաւարշ Միսաքեան
Շաւարշ Միսաքեան (աւազանի անունը՝ Եղիազար, ), հայ հրապարակագիր, ազգային-քաղաքական գործիչ։
Կենսագրութիւն
Շաւարշ Միսաքեան ծնած է Սեբաստիա նահանգի Զիմառա գիւղին մէջ։ Վեց տարեկանին ընտանիքը կը փոխադրուի Պոլիս, ուր Շաւարշ կը յաճախէ, յաջորդաբար, Գումգափուի Մայր Վարժարանը, Կալաթայի Կեդրոնականը եւ Կէտիկ Փաշայի Կարկուրեան դպրոցը։ Տասնվեց տարեկանին մուտք կը գործէ հրապարակագրութեան ասպարէզ՝ «Սուրհանդակ» թերթի խմբագրութեամբ։
Շաւարշ Միսաքեանի հրապարակագրական ինքնահաստատումը կը սկսի 1908-ին, երբ Զապէլ Եսայեանի, Գեղամ Բարսեղեանի եւ Վահրամ Թաթուլի հետ կը ձեռնարկէ Պոլսոյ «Ազդակ» շաբաթաթերթի հրատարակութեան։
1900ական թուականներուն, հրատարակած ու տարածած է յեղափոխական գրականութիւն, աշխատակցելով «Դրօշակ»ին եւ «Ռազմիկ»ին։ 1907ին մտած է Հ. Յ. Դաշնակցութեան շարքերը։ Օսմանեան Սահմանադրութեան վերականգնումէն ետք, հիմնած է «Արծիւ» գրատունը, որ նաեւ հրատարակչական դեր ունեցած է ։
1911-1912-ին ստանձնած է Կարնոյ հռչակաւոր «Յառաջ» թերթի խմբագրութիւնը։ իսկ այնուհետեւ վերադարձած է 1913-ին Պոլիս մաս կազմելու համար Հ.Յ.Դ. պաշտօնաթերթ «Ազատամարտ»-ի խմբագրութեան ։ Խոյս տալով Ապրիլ 24ի ձերբակալութիւններէն, մօտ տարի մը ապրած է թաքստոցներու մէջ, ազատութեան մէջ գտնուող խումբ մը շարքայիններ գլխաւորելով, որպէս կուսակցական մարմին։ Արժէքաւոր տեղեկութիւններ եւ յօդուածներ հայթայթած է Սոֆիայի «Հայաստան» թերթին՝ ընթացող ճնշումներուն, աքսորներուն եւ ջարդերուն մասին։ Օսմանեան իշխանութիւնները, չկարենալով զինք գտնել, հայրը աքսորած են Գոնիա, բայց ան յաջողած է փախչիլ։
Շ. Միսաքեան պուլկարացի լրտեսի մը դաւաճանութեամբ ձերբակալուած է 26 Մարտ 1916ին, երբ փորձած է Պոլիսէն հեռանալ ու Պուլկարիա ապաստանիլ։ Բանտարկուած ու տանջանքներու ենթարկուած է։ Փորձած է փախչիլ՝ բանտի երրորդ յարկէն վար նետուելով, բայց ոտքը կոտրած ու բռնուած է։ Մահուան դատապարտուելով, մահավճիռը փոխարինուած է հինգ տարուան բանտարկութեամբ։ Բանտին մէջ մնացած է մինչեւ 17 Նոյեմբեր 1918, երբ ազատ արձակուած է Մուտրոսի զինադադարէն ետք (30 Հոկտեմբեր 1918) :
1925-ին հիմնած է Փարիզի «Յառաջ» օրաթերթը, որուն հրատարակիչն ու վարիչ խմբագիրը մնացած է մինչեւ մահը։ Շաւարշ Միսաքեան «Յառաջ»-ի կողքին նաեւ մաս կը կազմէ «Դրօշակ»-ի խմբագրութեան ու կուսակցական բարձրագոյն պատասխանատու պաշտօն կը վարէ՝ իբրեւ Հ.Յ.Դ. Բիւրոյի անդամ, ապա Հ.Յ.Դ. Եւրոպայի Կեդրոնական կոմիտէի անդամ։
‎‎1943-ին, ազգային «Յառաջ» վարժարանի հիմնումէն ետք, անմիջապէս հիմը կը դրուի «Յառաջ» Պատանեկան միութեան, ԼԵՄ-ի «Շ.Միսաքեան» մասնաճիւղին՝ իբրեւ շարունակութիւն Մուսա Լերան պատանեկան միութեան։
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ
Միքի Մաուս
Մտայղացքը
Ուոլթ Տիզնին, որ իր ամբողջ կեանքի ընթացքին սարսափած է մուկերէն, ստեղծած է Միքի Մուկը, որ համաշխարհային համբաւ բերած է իրեն եւ դարձած իր ամենասիրելի կերպարը։ «Ես շատ կիներու հանդիպած եմ, բայց Միքին միշտ անոնցմէ շատ սիրած եմ», ըսած է Տիզնի, բայց Միքիին անունին համար պարտական է իր կնոջ, քանի որ ան է, որ համոզած է ամուսինը ընտրել այդ անունը: Մինչ այդ մուկը ուրիշ անուն մը ունէր՝ Մորթիմէր :
Ծնունդը
18 նոյեմբեր 1928 թուականին ութ վայրկեաննոց «Ուիլիի շոգենաւը» շարժանկարին մէջ կլոր ականջներով փոքրիկ կրծողը շարժանաւակ մը կը վարէ ու կը զուարճացնէ իր ընկերուհին՝ Մինի Մկնիկը: Նիւ Եորքի շարժանկարի սրահներէն մէկուն մէջ ցուցադրուած այդ թողարկումէն ետք Միքի Մկնիկին կերպարը յայտնուած է բոլոր այն վայրերը, ուր կրնար յայտնուիլ՝ հագուստէն մինչեւ սպասք, գրիչներէն մինչեւ ծածկոցներ, նորաձեւութիւն եւ շոու պիզնըս: Անոր կերպարով զարդարուած են պատեր, պաստառներ, սրահներ, այգիներ, գրուած են գիրքեր, թողարկուած են ամսագիրեր, հեռատեսիլի ծրագիրներ:
Միքի Մաուսին տեսքով արտադրուած խաղալիքները անգերազանցելի եղած են ոեւէ կերպարի տեսքով ստեղծուած խաղալիքներուն մէջ: Հերոսը անմիջապէս դարձած է պզտիկներուն սիրելի Տիզնիի կերպարը՝ մեծ օգուտներ բերելով սթիւտիոյին եւ զայն յօրինողներուն: Զայն կը ճանչնան աշխարհի բոլոր վայրերուն մէջ:
Հակառակ 90 տարեկան ըլլալուն՝ Միքի երբեք չէ մեծցած. ան միշտ նոյն պզտիկ, զուարճալի մուկն է, աշխարհի միակ մուկը, որ «Օսքար» ստացած է:
Ճիշդ է, որ Միքի Մաուսին ծննդեան օրը կը նկատուի 18 նոյեմբեր 1928 թուականը, սակայն մարդանման մուկը առաջին անգամ երեւցած է 15 մայիս 1928 թուականին՝ «Խենթ օդանաւ» շարժուն ծաղրանկարին մէջ, իսկ 18 նոյեմբերին առաջին անգամ աշխարհի տարածքին ցուցադրուեցաւ անոր մասնակցութեամբ «Նաւավար Վիլին»: Միքին կը խօսէր բարձր եւ բարակ ձայնով: Ան ճերմակ ձեռնոցներ չէ կրած մինչեւ 28 Մարտ 1929, երբ կը ցուցադրուի «Գիւղական օփերա 1929» ծաղրանկարը: Այս նկարին մէջ մկնիկը յաճախ կը յայտնուէր ճերմակ ձեռնոցներով՝ դաշնակահարի դերին մէջ: Ձեռնոցին հակառակ կողմին վրայ կային երեք սեւ գիծեր, որոնք այն ժամանակուան մանկական ձեռնոցներուն բնորոշ տարրեր էին:
Ի. դարու 1950-ականներէն սկսած է «քոմիքսի արծաթէ դար»ը, իսկ 70-ականներէն անիկա փոխուած է «պրոնզէ դար»ու։ «The Karnival Kid» անունով շարժուն ծաղրանկարին մէջ Միքի Մաուս կ'ըսէ իր առաջին խօսքը՝ «Հաթ Տակ»: Միքին նաեւ ունի իր բարեկամներն ու թշնամիները, ինչպէս նաեւ՝ սիրեցեալը՝ Մինի Մաուսը, որ նոյն շրջանին ստեղծուած է, քանի որ Միքին չէր կրնար մինակ ըլլալ: Առաջին անգամ անոնք յայտնուած են «Խելագար օդանաւը» ծաղրաշարին մէջ, երբ Միքի հրաւիրած է Մինին օդանաւով իր առաջին թռիչքին: Մինի ընդունած է հրաւէրը, բայց մերժած է Միքին, երբ ան թռիչքին ընթացքին առաջարկած է համբուրուիլ…: