cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սէմ Ռայտըր (երգիչ)
Ասպարէզ
Ռայտըր սկսաւ աշխատիլ երաժշտութեան ոլորտին մէջ իբր կիթառ նուագող եւ երգիչ 2009 թուականին, աշխատելով իբր նուագող շատ մը խումբերու համար, ինչպէս՝ The Morning After, Blessed by a Broken Heart եւ Close Your Eyes: Ռայտըր հռչակի արժանացաւ երբ քորոնա ժահրի առաջին տնակալման ընթացքին (Մարտ 2020) ստեղծեց ԹիքԹոքներ, որոնց մէջ ծանօթ երգերու իր տարբերակներով ելոյթ եկաւ: Տարուան վերջաւորութեան արդէն դարձած էր Միացեալ Թացաւորութիւններուն ամէնէն շատ հետեւորդ ունեցող արուէստագէտը հարթակին վրայ: Ան յետոյ համաձայնագիր մը կնգեց Parlophone ընկերութեան հետ: 2021 թուականին, Ռայտըր հրապարակեց իր առաջին EP-ն, The Sun’s Gonna Rise, որուն երգերը արդէն իսկ 100 միլիոն անգամէ աւելի լսուած են միջազգայինօրէն: Ան նաեւ ունեցող յաջուղթեամբ լի ելոյթներու շարք մը:
2022 թուականի 10 Մարտին, BBC ներքին ընտրութեամբ ընտրեց Ռայտըրը ներկայացնելու Անգլիան 2022 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին «Space Man» երգով: 2022 Մարտի եւ Մայիսի միչեւ, Ռայտըր ելոյթներու շրջապտոյտ մը կը կատարէ Եւրոպայի շուրջ: Ան բացումը կը կատարէ Փալոմա Ֆէյթի ամռան ելոյթին համար:
Էսհիլոս
Էսհիլոս (յուն․՝ Αισχύλος), Ք․Ա․ 525/26, Էլեֆսինա Իփոթոնտիտաս, հին Աթէնք – Ք․Ա․ 456, Ճելա, Մեծ Յունաստան՝ այժմ Սիչիլիա, Իտալիա ։ Հին յոյն ողբերգակ։ Էվրիփիտիսին եւ Սոֆոքլիսին հետ Յունաստան ի երեք մեծագոյն հին ողբերգակներն են եւ միայն անոնց գործերը լրիւ փրկուած են։
Տեղեկութիւններ
Էսհիլոս ծնած է Էլեֆսինա Իփոթոնտիտաս։ Հայրն է հողատէր Էֆորիոնաս, Քոտրիտոն ազնուական գերդաստանէն։ Կանուխէն մասնակցած է բազմաթիւ թատերական մրցոյթներու․ առաջին մասնակցութիւնը եղած է Ք․Ա․ 499/96-ին, 70-րդ Ողիմպիականին։
Աթէնքի քաղաքացի էր եւ մասնակցած է Պարսիկներուն դէմ պատերազմներուն, նոյնպէս երկու եղբայրներն ալ՝ Ամինիաս եւ Քինեղիրոս։ Քինեղիրոս Մարաթոնի ճակատամարտին ընթացքին կը զոհուի, երբ կը փորձէ ձեռքերովը կեցնել պարսկական նաւ մը (հուժկու անձ մը եղած է)։
Էսհիլոս, իր մեծագոյն յաջողութիւնները կը համարէր մասնակցութիւնը Մարաթոնի ճակատամարտին, Արթեմիսիոյի նաւամարտին եւ Սալամինայի նաւամարտին։
Յետ մահու
Աթենացիները անոր յիշատակը պահպանելու համար, օրէնք մը կը քուէարկեն, ըստ որուն իւրաքանչիւրին կ՛ արտօնուի մրցումներուն մասնակցիլ Էսհիլոսի գործերով։
Ողբերգրութիւններու մրցումներ
Զանազան արձանագրութիւններ կը վկայեն թէ էսհիլոս Ք․Ա․ 484-ին, առաջին անգամ յաղթական հանդիսացած է «Մեղալոն Տիոնիսիոն» ողբերգրութիւններու մրցումներուն եւ յաջորդած են ուրիշ 12 յաղթանակներ։ «Սուտաս» բառարանը կը նշէ 28 յաղթանակներ․ կ՛ ենթադրուի թէ յետ մահու ալ անոր գործերը առաջնահերթութեան տիրացած են։
Ք․Ա․ 472-ին, յաղթական կը հանդիսանայ «Փերսես» գործով (Աթէնք)։ Ք․Ա․ 468-ին կը մրցակցի Սոֆոքլիսին հետ եւ երկրորդ կը հանդիսանայ, իսկ յաջորդ տարին՝ Ք․Ա․ 467-ին, կը յաղթէ «Թիվայիքի թրիլողիա»  (Թիվական եռաբանութիւն) գործով եւ Ք․Ա․ 458-ին՝ «Օրեսթիա» գործով։
Նորարութիւններ
Էսհիլեան ողբերգրութիւնները կը զարգանան առաջին իսկ գործերուն մէջ։ Ան նորաբերութիւն կը բերէ ողբերգրութեան մէջ․-
Գործը
Էսհիլոսին գործը կը խտացնէ արդարութեան իմաստը, ինչպէս նաեւ բանաստեղծին խիղճը՝ իբրեւ կռուող քաղաքացի։ Մասնակցած է բազմաթիւ թատերական մրցոյթներու։ Ան ազդուած է Փիթաղորասէն, անոր հետեւորդներէն էր։
Բագրատ Ուլուբաբեան
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Արցախի Մուշկապատ գիւղին մէջ։ 1944-ին աւարտած է Շուշիի մանկավարժական հիմնարկը, իսկ 1946-ին՝ Պաքուի մանկավարժական հիմնարկի հայոց լեզուի եւ գրականութեան բաժինը։ Այնուհետեւ, հայոց լեզու եւ գրականութիւն դասաւանդած է Մարտունիի շրջանի Գիշի գիւղի դպրոցին եւ Ստեփանակերտի ուսուցչական հիմնարկին մէջ։
Էսհիլոս
Գործը
«Փրոմիթեֆս Տեսմոթիս» գործը հաւանաբար իրը չէ, այլ Էֆորիոնա զաւակին։
Բագրատ Ուլուբաբեան
Կեանք եւ գործունէութիւն
1949-ին, Ուլուբաբեան Լեռնային Ղարաբաղի Գրողներու Միութեան  պատասխանատու քարտուղար ընտրուած է։ Ան միաժամանակ եղած է «Սովետական Ղարաբաղ» թերթի խմբագիր, մշակոյթի մարզային վարչութեան պետ եւ Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի գործադիր կոմիտէի փոխնախագահ։
Էսհիլոս
Գործը
Անձնաւորութիւններ քաղաքական եւ գրականութեան բնագաւառներէն ազդուած են Էսհիլոսի գործերէն։ Ինչպէս օրինակ՝ Վիքթոր Հիւկօ, Լորտ Պայրըն, Կեօթէ եւ Քարլ Մարքս։
Բագրատ Ուլուբաբեան
Կեանք եւ գործունէութիւն
1965-ին, ստորագրողներէն մէկը եղած է «13-ի նամակին», որ Ղարաբաղի ողբալի վիճակը պարզող բովանդակութեամբ ուղարկուած էր Խորհրդային Միութեան Համայնավար Կուսակցութեան Կեդրոնական Կոմիտէին, Գերագոյն Խորհուրդին եւ Նախարարաց Խորհուրդին։
Էսհիլոս
Աստղակերպ
2876 Էսհիլոս (2876 Aeschylus) աստղակերպը անունը առած է ի պատիւ Էսհիլոս ողբերգակին։
Բագրատ Ուլուբաբեան
Կեանք եւ գործունէութիւն
1967-ին, Լեռնային Ղարաբաղը Հայաստանին միացնելու պայքարին իր գործօն մասնակցութեան համար, հեռացուած է իր պաշտօնէն եւ յաջորդ տարի տեղափոխուած է Հայաստան, ուր անդամակցած է Գրողներու Միութեան։
Աշխատութիւններ
Բանաստեղծական երկու հատոր հրատարակելէ ետք 1950ական թուականներուն, այնուհետեւ արձակի անցած է, հրատարակելով հինգ պատմուածքներու եւ վիպակներու ժողովածուներ (1960-1976), ինչպէս եւ երեք վէպեր, որոնցմէ ամենէն նշանաւորը «Սարդարապատ» պատմավէպն է, որ մնացած է արգիլուած մինչեւ 1988։
Էսհիլոս
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յոյն ողբերգակներ Ստորոգութիւն:Դասական շրջանի ողբերգակներ Ստորոգութիւն:Ողբերգակներ
Բագրատ Ուլուբաբեան
Աշխատութիւններ
Գրական գործունէութեան կողքին, Ուլուբաբեան աւելի ծանօթ եղած է իր պատմագիտական աշխատութիւններով։
1969-ին «Արցախի պատմութիւնը հնագոյն ժամանակներէն մինչեւ 10րդ դարը» նիւթով ատենախօսութիւն պաշտպանած է եւ պատմական գիտութիւններու թեկնածուի աստիճան ստացած, իսկ 1973-ին՝ դոկտորի տիտղոս, « Խաչէնի իշխանութեան պատմութիւնը (9ից 10րդ դարեր)» ատենախօսութեան համար։
Աշխատած է Հայաստանի Գիտութիւններու Ակադեմիայի պատմութեան հիմնարկին մէջ իբրեւ աւագ գիտաշխատող։ Պատմագիտական գործերը գլխաւորապէս նուիրուած են Արցախի պատմութեան ու մշակոյթին, պատմա-ճարտարապետական յուշարձաններուն, գործիչներուն, որոնց նուիրած է 11 հատոր, եւ Հայաստանի զարգացած աւատապետութեան պատմութեան։
Աշխարհաբարի վերածած է Ղազար Փարպեցիի եւ Մովսէս Խորենացիի պատմութիւնները։
Մահացած է Եղուարդի մէջ։ Թաղուած է Երեւան ։
2022 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթ
2022 Եւրատեսիլ Մրցոյթ (անգլ.՝ Eurovision Song Contest 2022, ֆրանս.՝ Concours Eurovision de la chanson 2022) գալիք 66րդ Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթն է: Տեղի կ'ունենայ Թորինօ, Իտալիա, որովհետեւ Måneskin խումբը յաղթեց մրցոյթը տարի մը առաջ: Կազմակերպուած է Եւրոպական Հեռարձակողներու Միութեան (EBU) եւ վարող հեռարձակող Radiotelevisione italiana (RAI) ընկերութիւններուն կողմէ: Մրցոյթը տեղի պիտի ունենայ PalaOlimpico եւ պիտի ունենայ երկու եզրափակոչ փուլեր Մայիս 10 եւ 12ին, եւ վերջնական փուլը 14 Մայիսին: Երեք վարողներ պիտի ունենայ մրցոյթը՝ Իտալացի ներկայացնող Ալէսանտրօ Քաթէլան, երգչուհի Լաուրա Փաուսինի, եւ Լիբանանցի-Անգլիացի երգիչ Միքա:
Այս մրցոյթը կը ներկայացնէ Իտալիոյ երրորդ անգամը հիւրընկալելու Եւրատեսիլը, ասկէ առաջ հիւրընկալելու Նափոլիի եւ Հռոմի մէջ:
Քառասուն երկիրներ իրենց մասնակցութիւնը կը բերեն մրցոյթին, ուր Հայաստանն ու Մոնթէնէկրոն կը վերադառնան տարուան մը բացակայութենէ ետք: Ռուսաստանը պիտի մասնակցէր, սակայն երկրին մասնակցութիւնը արգիլուեցաւ Ռուսաստանի Ուքրանիա ներխուժումումէն ետք:
Ուքրանիոյ ներկայացուցիչ Քալուշ Օրքեսթրան արժանացաւ մրցոյթին առաջնութեանը «Stefania» երգով:
Վանուշ Խանամիրեան
Վանուշ Խանամիրեան, Հայաստանի ժողովրդական արուեստագէտ, պարի պետական անսամպլի մենակատար, երկարամեայ գեղարուեստական ղեկավար։
Կենսագրական գիծեր
Առաջին գլխաւոր դերը կատարած է «Վալպուրգեան գիշեր» բեմադրութեան մէջ։ Պարած է Արամ Խաչատուրեանի «Գայիանէ» եւ «Սպարտակ», Ալեքսանդր Սպենդիարեանի «Խանդութ» եւ «Ալմաստ», Էդգար Յովհաննիսեանի «Մարմար» պալէներուն, Արմէն Տիգրանեանի « Անուշ » օփերային մէջ, եւ այլն։
1941-1969 թուականներուն թատրոնի օփերային գրեթէ բոլոր բեմադրութիւններու պարային հատուածներուն կա՛մ գլխաւոր մենակատարը եւ կա՛մ բեմադրիչը եղած է։
1953-ին., երբ Երուանդ Քոչար կը քանդակէր «Սասունցի Դաւիթ» արձանը, տեսնելով «Խանդութ» պալէի մէջ Վանուշ Խանամիրեանի՝ Դաւիթի կերպարի փայլուն մարմնաւորումը, որոշած է արձանի դէմքը անոր պատկերով քանդակել։
Ան ժողովրդական պարի գեղագիտութիւնը բեմ բերելով, աշխարհին ներկայացուցած է հայկական պարը։
1962-էն ետք, հիւրախաղեր ունեցած է աշխարհի տարբեր երկիրներու մէջ։ Բեմադրած է տասնեակներով ներկայացումներ՝ «Գայիանէ», «Բախչիսարայի շատրուանները», «Սպարտակ», «Լոռեցի Սաքոն», «Ռայմոնդա», «Խանդութ», «Կարապի լիճը», պարային համարներ՝ «Տօնական սուիթ», «Կարաւան», «Անմահութիւն», Կոմիտաս վարդապետի «Վաղարշապատի պար», Արամ Խաչատուրեանի «Էնզելի», «Կակաչներ», ազգագրական պարերու շարք, եւ այլն։
Սփիւռքի տարբեր համայնքներու մէջ, աշխատած է իր աշակերտներուն եւ հետեւորդներուն հետ՝ հայկական պարը զարգացնելու համար։
1998-ին մեծարուած է «Մովսէս Խորենացի» պետական մետալով։ 2000ին հիմնած ու մինչեւ մահ ղեկավարած է Հայաստանի Պարարուեստի Գործիչներու Միութիւնը, որ 2009-ին իր անունը կը կրէ։
2004-ին ստեղծած է վեթերան պարուսոյցներու «Վանուշ» պարախումբը, իսկ 2010-ին՝ «Բարդիներ» պարախումբը ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ Ստորոգութիւն:Մովսէս Խորենացիի մետալակիրներ
ՄՀ հիմնական միաւորներ
Միջազգային Համակարգի (ՄՀ) հիմնական միաւորները եօթը ֆիզիքական հաստատուններու շարք մըն են, որոնց անփոփոխ արժէքներէն՝ արտայայտուած ՄՀ-ի միաւորներ ով, կարելի է եզրակացնել համակարգի բոլոր միաւորները: ՄՀ-ի որեւէ միաւոր կարելի է ածանցել այս եօթը հաստատուններէն սկսեալ, բազմապատկութեամբ կամ բաժանումի գործողութիւն կատարելով:
Հիմնական միաւորներ
Հիմնական եօթը ֆիզիքական հաստատունները հետեւեալներն են
ՄՀ-ի հիմնական միաւորները եւ ֆիզիքական երեւոյթներու հետ կապը
ՄՀ-ի հիմնական եօթը ֆիզիքական հաստատուններու արժէքները միաւորներով ֆիզիքական երեւոյթի մը արժէքը կ՛արտայայտուի որպէս թիւի մը բազմապատկութիւնը միաւորի մը հետ: Ուրեմն, արժէքը քանակն է տուեալ միաւորի մը մէջ արտայայտուած: Օրինակ, պարապութեան մէջ, լոյսը կը յառաջանայ 299 792 458 m s–1 արագութեամբ, այսինքն իւրաքանչիւր երկվայրկեանուան ընթացքին լոյսը կը կատարէ 299 792 458 մեթր, մեթրը եւ երկվայրկեանը հիմնական միաւորները ըլլալով: Միաւորը փոխելով, պէտք է արժէքին թիւը ճշդել, օրինակ 1 երկվայրկեանուան ընթացքին լոյսը կը կատարէ 299 792.458  քիլոմեթր. թիւը կը փոխուի նայած միաւորին (1000 մեթր = 1 քիլոմեթր):
Եօթը հիմնական ՄՀ-ը սահմանող հաստատուններու աժէքը չունի անորոշութիւն:
Պուսթան (Սաատի)
Պուսթան (Պարսկերէն՝ بوستان) « Սաատի Շիրազեցի »ի երկու գլխաւոր գործերէն մին, Գիւլիստանի (կամ Կիւլիստան) կողքին։ Պուսթանը բանաստեղծութեան գիրք մըն է, ամբողջացած Քրիստոսէ ետք ՌՄԾԷ թուականին, եւ ձօնուած Սալղուրեան (Սելճուքներու տիրապետութեան տակ, Իրանի Ֆարս կամ Պարս կամ Փարս կոչուած շրջանին իշխան-ճորտերը, թուրքմենական ցեղին պատկանող) Աթապէք (Պարսկերէն՝ اتابک, իշխան-ճորտերու տիտղոս) Սաատ Ա-ին (առաջին) կամ Սաատ Բ-ին (երկրորդ)։
Ըստ «Պուքլըպպըն Համաշխարհային Գրադարանի»-ն (Անգլերէն՝ Bokklubben World Library), «Պուսթան»-ը կը դասուի որպէս բոլոր ժամանակներու 100 ամէնալաւ գիրքերէն մին։ Անիկա գրուած է մասնաւի (Պարսկերէն՝ مثنوي, Յանգաւոր Երկպատիկներ) ձեւով։
Հնդկաստան ի մէջ, ժամանակին, Պուսթանն ու Գիւլիստանը դպրոցական աշակերտներուն կը դասավանդուէին, եւ պէտք էր գոց (անգիր) սորվէին անիկա։
Անուանում
Պարսկերէն Պուսթան (بوستان) բառը կը նշանակէ պտղատու պարտէզ, յառաջացած է Արաբերէն «Պուսթան» (بُستان) բառէն որ կը նշանակէ պարտէզ կամ այգի (զատ զատ արմաւենիներով) որուն մէջ կարելի է ցանք եւ ծառատունկ կատարել, հակառակ դէպքին կը կոչուի «Հատիքա» (حديقة): Երբեմբ ալ կը թարգմանուի մրգաստան, կամ մրգանոց։
Երեմիա Մարգարէ
Երեմիա, (Ք.Ա. 670, Անաթոթ, Յուդայի թագաւորութիւն - Ք.Ա. 586, Եգիպտոս), Աստուածաշունչի մեծագոյն մարգարէներէն մէկը, իր կոչումը ստացած է հրեայ ժողովուրդին հոգեւոր վերանորոգման մէկ շրջանին։
Կենսագրութիւն
Երեմիայի մարգարէութիւնը նուիրուած է Յուդայի թագաւորութեան քաղաքական դրութեան։
Իր ժողովուրդին մոլորած ընթացքին պատճառով ան անընդմէջ հաւասարութիւն եւ ճշմարիտ աստուածպաշտութիւն քարոզած է, որպէսզի մարդիկ փոխեն իրենց ընթացքը, իրարու հետ արդար եւ ուղիղ ապրին. օտարականին, որբն ու այրին չհարստահարեն, արդար եւ անմեղ արիւն չթափեն, աստուածներ չպաշտեն՝ ի կործանում իրենց անձերուն :
Նկատի առնելով Բաբելոնի հզօրութիւնը՝ խաղաղութիւն քարոզած է այդ պետութեան հետ, որուն համար հալածուած է, իսկ Յուդային թագաւորութեան անկումէն ետք, Ք.Ա․ 586-ին բռնութեամբ տարուած է Եգիպտոս։ Երեմիան կանխատեսած է Յուդային ազատագրումը եւ ժողովուրդին վերադարձը հայրենիք։
Երեմիան Հին Կտակարանի «Երեմիայի մարգարէութիւն» գիրքին հեղինակն է։ Վերջինս կարեւոր սկզբնաղբիւր է Ք.Ա. 7-6 դարերուն Մերձաւոր Արեւելքի պատմութեան ուսումնասիրութեան համար։ «Երեմիայի մարգարէութեան» մէջ կը յիշատակեն նաեւ «Արարատի» եւ «Ասքանազի» թագաւորութիւնները, որոնց հեղինակը պատերազմի կը կոչէ ընդդէմ Բաբելոնի։
Հայ Առաքելական Եկեղեցին Երեմիա մարգարէին յիշատակը կը տօնէ Աստուածածնի Վերափոխման յաջորդող երկրորդ Հինգշաբթի օրը:
Ֆրանսական Հաց (Փեն Փերտու)
Երբ ֆրանսական «թոսթ» հացը կը մատուցուի իբրեւ քաղցր ուտեստ, շաքարը, համեմենին (վանիլը) կամ կասիան սովորաբար կ'աւելնան տապկելէ առաջ, այնուհետեւ կարելի է աւելցնել շաքար, (յաճախ շաքարի փոշի), կարագ, միրգ կամ օշարակ: Իսկ եթէ անիկա իբրեւ ախորժաբեր նախուտեստ կը մատուցուի, կը տապկուի պտղունց մը աղով կամ պղպեղով, այնուհետեւ զայն կարելի է մատուցել նախասիրած թացանով մը  :
Պատմութիւն
ֆրանսական անուանումն է՝ Փեն Փերտու (pain perdu)՝ «կորսուած հաց»: Քանատայի մէջ կոչուած է նաեւ՝ «ոսկեայ հաց» (pain doré): Կարելի է հանդիպիլ նաեւ ԺԵ. դարէն մնացած անգլերէն բաղադրատոմսերու:
Արեւ (ամսագիր)
Արեւ, 1915 թուականէն Եգիպտոսի Աղեքսանտրիոյ մէջ տպագրուող պարբերական ։ Այն 7 Հոկտեմբեր 1921-էն սկսած է լոյս տեսնել իբրեւ Ռամկավար Ազատական կուսակցութեան Եգիպտոսի շրջանակի պաշտօնաթերթ։
Պատմութիւն
Պարբերականը 1924-էն կը հրատարակուի Գահիրէի մէջ։ Արեւը 1970 թուականի վերջերէն մինչ այժմ կը շարունակէ տպագրուիլ Հայ Ազգային Հիմնադրամի միջոցներով։ Առաջին տնօրէն-խմբագրապետը Վահան Թէքէեանն է, արտօնատէրը՝ Լեւոն Մկրտչեանը։ Լրագիրը հրատարակուած է 2 եւ 4 էջերով, շարուածքի չափերն են 58 X 40 սմ։ Գահիրէի ՀԲԸՄ-ի Սաթենիկ Չագըր հիմնադրամի միջոցներով Արեւի 1915-2000 թուականներուն թուայնացուած տարբերակը Յուլիս 2010-ին Գահիրէի ՀԲԸՄ-ի վարչութեան որոշումով Հայաստանի Ազգային գրադարանին յանձնած է ՀԲԸՄ-ի Եգիպտոսի շրջանակային յանձնաժողովի ատենապետ պրն Պերճ Թէրզեանը։ Պարբերականը Եգիպտոսի միակ հայաթերթը եղած է, որ օրը օրին ներկայացուցած է ՀԲԸՄ-ի գործունէութիւնը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Եգիպտոսի պարբերականներ
Սէլիմ Տէրինկիլ
Սէլիմ Տէրինկիլ կա Սէլիմ Մէhմէթ Տէրինկիլ (Թրքերէն՝ Selim Mehmet Deringil), Թուրք կաճառական (Անգլերէն՝ Academic) եւ պատմութեան ուսուցչապետ (Անգլերէն՝ Professor)` «Պոսֆորի» (Թրքերէն՝ Boğaziçi) ու «Լիբանական-Ամէրկեան» (LAU) համալսարաններէն ներս։ Ան այն սակաւաթիւ Թուրք մտաւորականներէն մէկն է, որ կը ճանչնան Հայոց Ցեղասպանութիւն ը:
Գործունէութիւն
Տէրինկիլ իր վարդապետութեան տիտղոսը (Անգլերէն՝ P.H.D, Doctorate) կը ստանայ «Արեւելեան Անգլիա Համալսարան»-էն (UEA) 1979 թուականին, եւ նոյն թուականին կը միանայ Պոսֆորի համալսարանին։ Տէրինկիլ իր վարդապետութեան տիտղոսը (Անգլերէն՝ P.H.D, Doctorate) կը ստանայ «Արեւելեան Անգլիա Համալսարան»-էն (UEA) 1979 թուականին, եւ նոյն թուականին կը միանայ Պոսֆորի համալսարանին։ Ան «Ուշ Օսմանական Պատմութեան», «Օսմանական Իսլամի/Մահմետականութեան», եւ «Օսմանա-Եւրոպական Յարաբերութեանց» երեւելի դասախօս է։ Ան դասախօսած է Լիբանանի, Միացեալ Նահանգներուն, Անգլիոյ, Ֆրանսայի եւ Պաղեստինի մէջ։ Ան գրած է այլեւայլ յօդուածներ, «Օսմանեան Կայսրութեան Անկում»-ին եւ «Թուրքիոյ Հանրապետութեան պատմութեան» մասին։
2001 թուականին, իր գիրքերէն «Լաւ Պաշտպանուած Տիրոյթները` Գաղափարախօսութիւնն ու Ոյժի Օրիկանացումը Օսմանեան Կայսրութեան մէջ, 1876-1909», կ՚արժանանայ «Թրքական Հետազօտութիւններու (Թրքագիտութեան) Ընկերակցութեան»՝ «Ֆուատ Քօփրուլու» (Թրքերէն՝ Fuad Köprülü) մրցանակին։
Արման Կոթիկեան
Արման Կոթիկեան, հայ դերասան, բանաստեղծ եւ թարգմանիչ։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Տրապիզոն: Բեմ  բարձրացած է 1918 թուականին: 1920-1936 թուականներուն ապրած է Փարիզ եւ Պրիւքսէլ:
1925 թուականին աւարտած է  Փարիզի համալսարանի իրաւաբանական բաժանմունքը, ուսանած է նաեւ Սորպոնի համալսարանին մէջ:
1936 թուականին ներգաղթած է Հայաստան եւ նոյն թուականին աշխատանքի անցած Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան ազգային ակադեմական թատրոնին մէջ:
Անոր լաւագոյն դերերէն են` Լաերտ («Համլետ»), Եագօ («Օթելլօ»), էլիզպարով («Պատուի համար»), Ֆրանգուլեան («Աւերակների վրայ»), Մանուկ աղա («Մեծապատիւ մուրացկաններ»), Հայրապետ («ժայռ»):
Նկարահանուած է նաեւ  շարք մը ֆիլմերու մէջ, ներառեալ «Տժվժիկ», «Նուագախմբի տղաները» ֆիլմերուն մէջ: Մահացած է Երեւանի մէջ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Համօ Բեկնազարեան
Համօ Բեկնազարեան, «Հայֆիլմ»-ի հիմնադիր , դերասան, ժապաւէնի բեմադրիչ, բեմագիր։
Կենսագրական գիծեր
Բեկնազարեան սորված է Երեւանի մէջ, ապա` ԹաշքենտՊ։ 1918-ին աւարտած է Մոսկուայի առեւտրի հիմնարկը: Երիտասարդ տարիներուն եղած է վարպետ ըմբիշ: «Մարոնի» կեղծանունով ելոյթներ ունեցած է կրկէսի մէջ, մասնակցած է միջազգային մրցումներու:
Գործունէութիւն
1915-էն «Համօ Բեկ» կեղծանունով նկարահանուած է Մոսկուայում: Խաղացած է շուրջ 100 դեր: 1921-ից եղած է Վրաստանի ժապաւէն արտադրող հիմնարկութեան տնօրէն եւ գեղարուեստական ղեկավար, ուր նկարահանած է «Անարգանքի սեան մօտ» (1923), «Կորսուած գանձեր» (1924), «Նաթելլա» (1925 ) ժապաւէնները, որոնք աչքի են ընկնում արեւելեան իւրատեսակ երանգաւորումով:
1925-ին հրաւիրուած է Երեւան եւ ձեռնամուխ եղած է հայկական ժապաւէնի ստեղծման: Նոյն թուականին Բեկնազարեան նկարահանած է «Նամուս» գեղարուեստական ժապաւէնը, 1926-ին` հայկական առաջին կատակերգութիւնը` «Շոր եւ Շորշոր»:
Ժապաւէնի համր շրջանի լաւագոյն գործերէն են՝
Ժապաւէններ
Բեկնազարեան, համադրելով հայ դերասանական դպրոցի եւ գրականութեան բնորոշ առանձնայատկութիւնները, սկզբնաւորած է ֆիլմի արտադրութեան ազգային ոճը: Այդ սկզբունքը բեմադրիչը զարգացուցած է իր հնչուն ժապաւէններուն մէջ․ անոնցմէ առաջինը «Պեպօ»-ն (1935) էր, որ թեմայի խորութեամբ, վառ արտայայտչականութեամբ եւ պատմութեան հզօր ոճով երեւոյթ էր նաեւ համաշխարհային ֆիլմի արուեստին մէջ: Անոր «Զանգեզուր» (1938), «Դաւիթ Բեկ» (1944) ժապաւէնները նուիրուած են հայ ժողովրդի պատմութեան:
Փաստավաւերագրական ժապաւէններ
Բեկնազարեանը նկարահանած է նաեւ փաստավաւերագրական ժապաւէններ` «Երկրաշարժ Լենինականում» (1926), «Երկիր Նայիրի» (1930) եւ այլն: Ան իր ազգային ինքնատիպ արուեստով մեծապէս նպաստած է հայ ժապաւէնի զարգացման:
Բեկնազարեանի կեանքին եւ ստեղծագործութեան անդրադարձած են հայ եւ օտարազգի բազմաթիւ ժապաւէնագէտներ: Ան հեղինակ է «Յուշեր դերասանի եւ կինոռեժիսորի» (1965` ռուսերէն, 1968` հայերէն) գիրքի: Բեկնազարեանի անունով է կոչուած է « Հայֆիլմ »-ը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Ծիսական գիրքեր
Ծիսական գիրքերը իրենց մէջ մասնաւոր կանոնադրութեամբ խմբագրուած կ'ունենան եւ կը սահմանեն եկեղեցւոյ ծէսին կարգն ու կանոնը: Այս գիրքերը կը գործածուին եկեղեցիէն ներս զանազան առիթներով եւ որոնք զանազան բովանդակութեամբ կ'ամփոփեն եկեղեցւոյ ծէսն ու ծիսակատարութիւնը:
Աւետարան
Նոր Կատակարանի առաջին չորս գիրքերը կը կոչուին Աւետարան: Չորս Աւետարաններուն հեղինակներն են Մատթէոս, Մարկոս, Ղուկաս եւ Յովհաննէս: Մատթէոս եւ Յովհաննէս Յիսուսի 12 առաքեալներուն մաս կը կազմէին, իսկ Մարկոս եւ Ղուկաս Պօղոս Առաքեալի գործակիցներն էին: Ղուկաս հեղինակն է նաեւ Գործ Առաքելոց գիրքին: Աւետարանական ընթերցումները անցեալին եւ այսօր կը կազմեն գլխաւոր բաժինները ծիսական արարողութեանց: Անոնք լուսանցք կը  կազմեն, հիմնական կապը՝ մեզ դէպի յաւերժական լոյսին առաջնորդող, ակնաղբիւրը՝ անմահական ջուրին: Սակայն այս ընթերցումները կարգաւորուած եւ մասնաւոր կանոնի վերածուած են եկեղեցւոյ Հայերուն կողմէ: Արդ, աւետարանական հատուածներու ընթերցումները պատահական ընտրութիւններ չեն, այլ՝ արարողական առիթներուն համար ճշդուած ընթերցումներ: Այդ  ընթերցումները ամփոփուած են Աւետարան Ս. Մատեանի մը մէջ, որ կը կոչուի Ատենի Աւետարան:
Ատենի Աւետարան
Այս Ս. Մատեանը մնայուն կերպով տեղադրուած կ'ըլլայ եկեղեցւոյ բեմին ձախակողմը՝ Ատենի ժամագիրքի կողքին: Կը բովանդակէ լրիւ չորս Աւետարանները: Վերջաւորութեան աւետարանական ընթերցումներու ցանկ մը կը ճշդէ հետեւեալ պահերուն ընթեռնելի հատուածները.-
Հանգստեան Աւետարաններ
Աւետարանական այս հատուածները կը բնորոշեն Քրիստոսի կողմէ հաստատուած յաւիտենական թագաւորութիւնը, ուր առակներու ընդմէջէն՝ ընդհանրապէս կը ներկայացուի ապրուած կեանքի մը անդրադարձը յաւիտենական կեանքին մէջ, ինչ որ կ'իմաստաւորէ մարդկային կեանքը նախ այս աշխարհին եւ ապա հանդերձեալ կեանքի մէջ: Այս աւետարանը կը կարդացուի Գիշերային ժամերգութեան ընթացքին, հանգստեան շարականներու երգեցողութեան աւարտին:
Տաճարի Աւետարաններ
Կը ներկայացնեն Սողոմոնի շքեղ տաճարին գեղեցկութիւնը եւ անոր կործանման կործանման կանխասացութիւնը Յիսուսի կողմէ: Աւետարանական հատուածներ, որորնց ընդմէջէն քարեղէն տաճարին զուգահեռ կը բացայայտուի հոգիի տաճարին կարեւորութիւնն ու յաւիտենական հանգամանքը, որ ճշմարտուեցաւ Քրիստոսի թաղման եւ յարուցաեալ կեանքին հրաշապատում խորհուրդներով:
Բժշկութեան Աւետարաններ
Իւրաքանչիւր հաւատացեալ ցաւ մը ունի, աղերսանք ունի: Բժշկութեան աւետարանի դրուաքները հոգեկան խաղաղութիւն կը պարգեւէ, կ'ամոքէ հաւատացեալին ներքին ցաւերը ու յոյզերը, եւ կը բժշկէ անոր վիշտերն ու հիւանդութիւնները:
Խաչելութեան Աւետարաներ
Այս Աւետարանը կը կարդացուի Մեծ Պահոց ընթացքին, Հանգստեան Աւետարանին տեղ: Քառասնօրեայ պահեցողութեան այս շրջանը զղջումի եւ ներհայեցողական կեանքի կ'առաջնորդէ հաւատացեալը: Ասուածորդւոյն տնօրինական կեանքի աւարտին՝ չարչարանքներուն ու խաչելութեան յիշատակումը աստուածային անհուն եւ անսահման սիրոյ որպէս արտայայտութիւն՝ հաւատացեալը կ'առաջնորդէ Խաչին ու Խաչեալին, Ապաշխարութեան խորհուրդով իմաստաւորելու պահեցողութեան օրերը:
Իւղաբերից Աւետարան
Իւղաբերից Աւետարանը այն հատորն է, որ իւղաբեր կիներու հրեշտակէն ստացած աւետիսը կը փոխանցէ ժողովուրդին թէ՛ «Ինչո՞ւ ողջ մեռելներուն մէջ կը փնտրէք: Հոս չէ՛ Ան յարութի՛ւն առաւ» (Ղկ. 24.5): Այս Աւետարանը իր մէջ կ'ամփոփէ չորս աւետարանիչներու կողմէ նկարագրուած Քրիստոսի Թաղումն ու հըրաշափառ Յարութիւնը: Այս Աւետարանը կը կարդացուի Առաւօտեան ժամերգութեան ընթացքին «Արի» շարականէն ետք:
Ճաշու Աւետարան
Այս Աւետարանը կը կարդացուի Ս.Պատարագի ճաշու բաժինին մէջ: 365 օրերու Ճաշու աւետարանական ընթերցումները ամփոփուած են այս հատորին մէջ, եւ ամէն Ս. Պատարագի սկզբնաւորութեան աւետարանական հատուածի մը ընթերցումով հաւատացեալները հոգեպէս կը պատրաստուին մեծ խորհուրդին՝ Ս. Հաղորդութեան: Ճաշու Աւետարանը մնայուն կերպով կ'ըլլայ Ս. Սեղանին կեդրոնը եւ վերաբերումէն ետք կը կարդացուի:
Փոքր Աւետարաններ
Արծաթապատ այս փոքր Աւետարանները առհասարակ որպէս Ս. Սեղանի զարդ կը գործածուին եւ Անդաստանի արարողութեան ընթացքին օրհնելու համար աշխարհի չորս կողմերը:
Աւագ Շաբաթ
Այս գիրքը կը բովանդակէ Ղազարոսի յարութենէն մինչեւ Ս. Զատիկ երգուելիք բոլոր շարականները, Աղօթքները եւ Սաղմոսները: Աւագ Շաբթուան բոլոր արարողութիւնները ամփոփուած են տօնացոյցին մէջ: Սակայն, Մկրտիչ Խրիմեան Կաթողիկոսին օրով, առաջին անգամ ըլլալով լոյս կը տեսնէ Աւագ Շաբաթ խորագիրով հատոր մը: Աւագ Շաբաթ ծիսական այս հատորը, իր մէջ կը ներառնէ այդ շաբթուան բոլոր մարգարէական ընթերցումները, առաքելական գիրքերը, աւետարանական հատուածները, քարոզները, շարականներն ու Շնորհալի Հայրապետին երգերը, որպէսզի հեզասահ ընթանան այդ շաբթուան կատարուելիք ծէսը:
Օրացոյց
Այս գիրքը ցոյց կու տայ թէ՛ թուականը եւ թէ՛ օրուան ծիսակարգը: Կը յուշէ տէրունի տօները իրենց ծիսակարգով, կը յիշատակէ օրուան սուրբին կամ սուրբերուն անուները, կ'արձանագրէ պահեցողութեան օրերը եւ ըստ այնմ կը ճշդէ օրուան Ձայներն ու շարականերու երգեցողութիւնը:
Ժամագիրք
Եկեղեցական արարողութիւններու ընթացքին ամէնէն շատ գործածուող գիրքը ժամագիրքն է: Բառը ինքնին ցոյց կը բացայատէ անոր դերն ու ինքնութիւնը (ժամ + գիրք = ժամագիրք): Անցեալին ժամ բառը կը գործածուէր իբրեւ հոմանիշ եկեղեցի բառին: Ժամագիրքը, հետեւաբար, ուղեցոյցն է եկեղեցւոյ ժամերգութիւններուն: Ներկայիս չորս տեսակ ժամագիրքեր կը գործածուին եկեղեցւոյ յարկին տակ:
Ատենի Ժամագիրք
Այս ժամագիրքը կը դրուի եկեղեցւոյ բեմի եզրին, յատուկ գրակալի մը վրայ, Ատենի Աւետարանին կողքին: Այս ժամագիրքը կը կազմէ եկեղեցական արարողութեանց գլխաւոր առանցքը, որովհետեւ ամբողջ եօթը ժամերգութիւնները կը բովանդակէ, անոնց սաղմոսներով, քարոզներով, աղօթքներով եւ այլն:
Դասերու Ժամագիրք
Միջակ մեծութեամբ հատոր մըն է, որ կը դրուի դասերուն գրակալներուն վրայ:
Առձեռն Ժամագիրք
Այս ժամագիրքը Ատենի ժամագիրքին կրկնօրինակ է, փոքր ծաւալով հրատարակուած, որպէսզի ժամարար եկեղեցականը կարդայ մաղթանքները եւ դպիրները հետեւին արարողութեան:
Փոքրիկներու Ժամագիրք
Այս մէկը պատրաստուած է յատուկ փոքրիկ դպիրներուն համար՝ ամփոփ կերպով, որպէսզի դպիրները երգեն եւ մասնակից դառնան արարողութիւններուն:
Խորհրդատետր կամ Պատարագամատոյց
Քրիստոնէական եկեղեցւոյ ծիսակատարութեան մէջ, մասնաւոր տեղ կը գրաւէ խորհրդատետրը կամ պատարագամատոյցը, որ Ս. Սեղանին ձախակողմը գտնուող փոքր գրակալի մը վրայ դրուած կ'ըլլայ, ուրկէ պատարագիչ եկեղեցականը աղօթքները կը կարդայ, որոնք կ'ըլլան կամ ծածուկ եւ կամ ձայնաւոր:
Ճաշոց
Ճաշու գիրքը հաստ եւ մեծածաւալ գիրք մըն է, որ իր մէջ կ'ամփոփէ ամէնօրեայ Սուրբ Գրային եւ աւետարանական ընթերցումները: Այս գիրքը կը ներկայացնէ մարգարէական ընթերցումները, իմաստութեան գիրքերը, առաքելական թուղթերը եւ աւետարանական հատուածները: Ճաշոց գիրքին մէջ կը գտնուի նաեւ Քրիստոնէական Ընդհ. Եկեղեցւոյ եւ Հայց. Եկեղեցւոյ մեծ դէմքերուն գրութիւնները: Ինչպէս նաեւ իր մէջ կը խտացնէ եկեղեցւոյ ամբողջական տօնացոյցը, սաղմոսներու, շարականներու եւ բացառիկ ծիսակատարութեանց կիրարկման արձանագրութիւններով:
Մաշտոց
Եկեղեցւոյ Եօթը Խորհուրդներու կատարումը բովանդակող գիրքը կը կոչուի Մաշտոց կամ Ծիսարան: Այս գիրքը երեք մասերու կը բաժնուի.
Փոքր Մաշտոց
Անիկա կը բովանդակէ քահանային կողմէ կատարուող եկեղեցական կարգ մը խորհուրդները՝ Մկրտութիւն, Դրոշմ, Պսակ, թաղմանական կարգ երեք հանգրուաններով (Տան, Եկեղեցւոյ եւ Գերեզմանի): Ան նաեւ կը բովանդակէ զանազան արարողութիւններ ինչպէս՝ մատաղի, եկեղեցական սպասներու, սկիհի, ջրհորի, արտի եւ հնձանի, նոր տան,  դիւահարի, բժշկութեան, Ս.Ծննդեան եւ Յարութեան տնօրհնէքի արարողութիւնները եւ այլն: Այս գիրքը յաճախ կը տպագրուի յատկապէս քահանայ հայրերուն գործածութեան համար:
Մայր Մաշտոց
Այս գիրքը ընդհանրապէս հաւաքածոն է այն ծիսակատարութեանց, որոնք եպիսկոպոսին կողմէ կը կատարուին ինչպէս՝ ձեռնադրութիւն, վարդապետական գաւազանի տուչութիւն, նոր եկեղեցւոյ օծում, սրբապատկերներու օծում, քահանայաթաղ եւ այլ կարեւոր օրհնութիւններ: Մայր Մաշտոցը միայն մէկ անգամ տպագրուած է Ս. Էջմիածինի մէջ 1807-ին: Բայց, գործնական ըլլալու համար, առանձնակի տպագրուած է ձեռնադրութեան բաժինը, թէ՛ Ս. Էջմիածինի եւ թէ՛ Անթիլիասի մէջ: Իսկ քահանայաթաղը՝ Երուսաղէմի մէջ:
Հայր Մաշտոց
Այս գիրքը կը պարունակէ կաթողիկոսներու կողմէ կատարուող ծիսական արարողութիւնները, ինչպէս՝ կաթողիկոսի, թագաւորի եւ եպիսկոպոսի օծումները, միւռոնօրհնէքը եւ այլն:
Տաղարան
Այս գիրքը կ'ամփոփէ մեր եկեղեցւոյ տաղերը, մեղեդիները, ստեղիները եւ զանազան գանձեր եւ հոգեւոր նկարագիրով երգեր: Անցեալին աւելի լայն գործածութիւն ունէր Տաղարանը, սակայն ներկայ ժամանակներուն, զգալի կերպով նուազած է անոր գործածութիւնը, եւ հիմնական գործածութիւնը դարձած է միայն Ս.Պատարագի ատեն, որովհետեւ կը բովանդակէ մեղեդիները, թափօրի, ճաշու շարականները, ժամամուտները, սաղմոսներն ու ալէլուքները եւ սրբասացութիւնները:
Յայսմաւուրք
Այս գիրքը կը պարունակէ եկեղեցւոյ բոլոր սուրբերուն վարքերն ու վկայութիւնները: Գիրքը կոչուած է Յայսմաւուրք, որովհետեւ անցեալին ամէն երեկոյեան ժամերգութենէ առաջ կը կարդացուէր օրուան սուրբին կեանքը, վկայաբանութիւնը եւ նահատակութիւնը: Այդ ժամանակներուն, այս ընթերցումները կը սկսէին «Յայսմ աւուր յիշատակ է... (Այսօր յիշատակն է...) նախադասութեամբ»: Այսօր սակայն, Յայսմաւուրքի գործածութիւնը դադրած է եկեղեցիներուն մէջ:
Սաղմոսարան կամ Սաղմոսագիրք
Այս գիրքը Աստուածաշունչէն անջատուած Սաղմոսներու հատորն է, որոնց մեծամասնութիւնը կը պատկանի Դաւիթ Թագաւորին: Սաղմոսերգութիւնը եկեղեցւոյ ծէսին մէջ մուտք կը գործէ եկեղեցւոյ կազմակերպութեան առաջին օրերէն: Սաղմոսագիրքը, հայ ժողովուրդի կեանքին մէջ Ս. Աւետարանի եւ Նարեկի Մատեան Ողբերգութեան կողքին, փնտռուած եւ ընթեռնելի հատոր մը եղած է: Անցեալին, Սաղմոսարանը կը ծառայէր նաեւ իբրեւ դասագիրք:
Տօնացոյց
Եկեղեցական տօներուն շարժական կամ անշարժ ըլլալը կը գիտնանք Տօնացոյցէն, որ երկու հատորներէ կը բաղկանայ: Տօնացոյցին դերը միայն տօներու ճշդումը չէ, այլեւ՝ մարգարէական ընթերցուածներու, առաքելական գիրքերու եւ աւետարանական հատուածներու յաւուր պատշաճի (օրուան յարմարող) տեղադրումը, ընդհանրապէս շարականներու երգեցողութեան դասաւորումը եւ յատկապէս եկեղեցական տէրունի օրերուն ծիսակարգի ղեկավարումը:
Շարական
Շարական կը կոչուին թէ՛ գիրքը եւ թէ գիրքին բովանդակութիւնը եղող երգերը: Շարականները կը ներկայանան ութ կանոններու կամ ձայներու դասակարգումով մը, որոնք կ'երգուին յատուկ սկսուածքներով եւ փոխերով: Շարական անուան ներքեւ, այսօր գոյութիւն ունին երկու հատորներ.
Աղբիւր
Ծիսական Գիտելիքներ, Սուրէն Արք. Գաթարոյեան, Մոնթրէալ, 2014
Մալիք Հարրիս
Մալիք Հարրիս (անգլ.՝ Malik Harris, ) Գերմանիա-ծնած Ամերիկացի երգիչ է: Կը ներկայացնէ Գերմանիան 2022 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին յաղթելէ ետք Germany 12 Points յայտագիրը:
Վաղ կեանք
Հարրիս ծնած է Լանտզպըրկ ամ Լէք, 27 Օգոստոս 1997 թուականին: Իր հայրը, Ռիքի Հարրիս, Գերմանիաբնակ Ամերիկացի հեռատեսիլի անձնաւորութիւն է, Տիթրոյթէն, Միշիկըն, ԱՄՆ: 13 տարեկանին, Հարրիս սկսաւ իր տարբերակներով ու կիթառով ներկայացնել տարբեր երգեր:
2022 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթ
Հարրիս մասնակցեցաւ եւ յաղթեց Germany 12 Points յայտագիրը, ընտրուելով Գերմանիայի ներկայացուցիչ 2022 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին համար: Հարրիս մաս կազմեց եզրափակիչ փուլերուն Պերլինի մէջ 2022 Յունուարին եւ ընտրուեցաւ իբր վեց ֆինալիստներէն մէկը 10 Փետրուար 2022 թուականին:
Վերջին փուլը տեղի ունեցաւ 4 Մարտ, 2022, եւ յաղթողը ընտրուեցաւ հանրաքուէներով (հեռաձայնային եւ առցանց): Հարրիս յաղթեց 23 կէտերու տարբերութեամբ:
Ամանտա Թէնֆիորտ
Ամանտա Քլարա Եորեատի Թէնֆիորտ (Αμάντα Γεωργιάδη, ), ծանօթ իբր Ամանտա Թէնֆիորտ, Յոյն-Նորվեկիացի երգիչ եւ երգահան է: Կը ներկայացնէ Յունաստանը 2022 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին «Die Together» երգով:
Վաղ կեանք եւ ուսում
Թէնֆիորտ ծնած է 9 Յունուար 1997 թուականին Նորվեկիայի մէջ, Նորվեկիացի մօր մը եւ Յոյն հօր մը: Իր առաջին տարիները ապրած է Իոանինա, Յունաստան, որմէ ետք կը փոխադրուին Թէննֆիորտ, Նորվեկիա:  Ան յաճախած է Fagerlia videregående skole, ուր դասընկերներէն մէկը Սիկրիտ Ռաապէն էր: 2015 թուականին, ան կը փոխադրուի Թրոնտհայմ ուսանելու բժշկութիւն Նորվեկական Գիտութեան եւ Արհեստագիտութեան Համալսարանէն ներս: 2019 թուականին կը յայտարարէ թէ իր ուսումը առայժմ կեցուցած է կեդրոնանալու համար իր երաժշտական ասպարէզին վրայ:
Գծային B (Γραμμική Β)
Գծային Β,   յունարէն լեզուի առաջին գիրը (հեգարան այբուբենը)․ գործածուած է Միկինեան քաղաքակրթութեան շրջանին՝ Ք․Ա․ 17-րդ դարէն մինչեւ Ք․Ա․ 13-րդ դար։
Տեղեկութիւններ
Գծային Β գիրը կը յայտնաբերուի Քնոսոս (Կրետէ), Արթուր Էվանս հնագետէն։  Գիրը այդպէս կոչած է, որովհետեւ գծային նիշեր գործածուած են․ անոնք փորագրուած են կաւէ տախտակներու վրայ։ Յաջորդող տարիներուն, բացի Քնոսոսի պալատէն,  Գծային Β գիրով տախտակի վրայ արձանագրութիւններ գտնուած են Փիլոսի Միկինեան պալատին մէջ, ինչպէս նաեւ Յունաստանի մայրցամաքի տարբեր շրջաններու մէջ։
Ընդհանուրին մէջ գտնուած են մօտաւորապէս 5000 Գծային Β գիրով արձանագրութիւններ․ 3000 Քնոսոս, 1500 Փիլոս, 300 Թիվա, 90 Միկինես, իսկ աւելի քիչ քանակով՝ Խանիա (Կրետ է), Արմենի (Խանիա, Կրետէ), Մալիա (Կրետէ), Թիրինթա (Արղոլիտա, Պելոպոնես), Էլեֆսինա (Ատիկէ), Օրհոմենոս (Թիվա, Վիոթիա՝ կեդրոնական Յունաստան), եւայլն։
Վերծանում
Գծային Β վերծանած է 1952-ին Միքայէլ Վենթրիս։  Իր այս գործին օգնած են Էմեթ Լեսլի Պենեթ, Ալիս Քոպեր եւ Ճոն Չատուիք։  Ալիս Քոպերն է որ առաջին նշմարած է թէ գծային նիշերու խմբակի մը գաղափարագիր մը կ՛ ընկերակցէր։ Ճոն Չատուիք կարեւոր ներդրում ունեցած է Գծային Β գիրի վերծանման համար․ ան գործակցած է Միքայէլ Վենթրիսին հետ եւ 1955-ին յանգած են եզրակացութեան թէ յունարէն լեզուի նախագիրն է՝ «Documents in Mycenaean Greek» (աշխատանք-ուսումնասիրութիւն)։
Գծային Β գիրին վերծանմամբ, փաստուեցաւ թէ յունական գիր է։
Գծային Β գիրը կը բաղկանայ մօտաւորապէս 200 նշաններէ։  Թիւերը տասնորդական դրութեան կը հետեւին։
Հեգնում եւ արտասանութիւն
Գծային B գիրը միաձայներու եւ երկձայններու միախառնութիւն մըն է կանոններու դաշնագրութեամբ։  Քանի մը օրինակներ՝
ai-ku-pi-ti-jo, Aiguptios (Αἰγύπτιος)-ի համար (=եգիպտական),
e-rai-wo, elaiwon (ἔλαιον)-ի համար (=ձէթ),
ti-ri-ja  trja (τρια)-ի համար (=երեք),
pa-te,  patēr (πατήρ)-ի համար (=հայր),
pa-si,  phāsi (φησί)-ի համար (=բնութիւն),
do-ra, dōra (յոգնակի δῶρον)-ի համար (=նուէր),
a-te-mi-ti-jo,  Ἀρτεμίτιος (Artemitios)-ի համար (=Արթեմիթիոս)
ku-ru-so, khrusos (χρυσός)-ի համար (=ոսկի),
-a-jo,  -αῖος (-aios) վերջածանց՝  ուրկէ ծագում ունեցող կը նշանակէ (Θηβαίος, Μυτιληναίος..), եւայլն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական լեզուներ Ստորոգութիւն:Լեզուներ
Հոգեբանութիւնը Եւ Կեանքը
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Մինաքշիի տաճարը
Պատմութիւն
Մինաքշիի տաճարը շինուած է 17-րդ դարուն, անոր շինութիւնը տեւած է 100 տարի, 1560-1660 թուական: Անոր շրջափակը ունի նուազագոյնը 11 «Կօփուրամ»՝ աշտարակներ, որոնք կը ծառայեն նաեւ իբրեւ մուտք:
Տաճարը եւ աշտարակները զարդարուած են 33 հազար արձաններով: Այս հինտու տաճարը նուիրուած է Շիվայի կնոջ` Փարվաթիի :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Տաճարներ
Սինկափուրի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցին
'''Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ,''' Սինկափուրի մէջ գտնուող հայկական եկեղեցի, որ ամէնէն հին եկեղեցիներէն մէկն է, եւ Սինկափուրի կառավարութիւնը զայն համարած է ազգային պատմական կոթող  :
1820-ին եկեղեցական արարողութիւնները իրականացուած են Քոմերսիոն հրապարակի (այսօր՝ Raffles Place) ինքնաշէն մատրան մէջ, սակայն աւելի ուշ, հայերը դիմած են բրիտանական իշխանութիւններուն, որպէսզի իրենց հող յատկացնեն Ֆորթ Քեննինկ Հիլին (Fort Canning Hill) մէջ`եկեղեցւոյ կառուցման համար:
իռլանտացի ճարտարապետ Ճորճ Քոլմանի նախագիծով, եկեղեցին կառուցուած է 1835-ին, անգլիացի Քոլմեն նշանաւոր ճարտարապետին կողմէ :
Պետութիւնը նիւթական օժանդակութիւն կ'ապահովէ` եկեղեցւոյ վերանորոգութեան եւ բարեզարդման աշխատանքներ կատարելու եւ շրջափակի ցանկապատերը վերանորոգելու համար:
Եկեղեցին քաղաքին կեդրոնը կը գտնուի իր երիցատունով ու պարտէզով միասին:
Եկեղեցին զբօսաշրջինկերու ամէնէն սիրելի վայրերէն մէկն է : Հոն ամէն օր կ'այցելէ աւելի քան 100 մարդ։
Շէնքին միւս կարեւոր առանձնայատկութիւնը այն է, որ անիկա ունի յուշայգի, ուր ամփոփուած են Սինկափուրի նշանաւոր հայերը: Շատ յայտնի հայեր վերաթաղուած են այս այգիին մէջ: Անոնց շարքին են Աշխէն Յովակիմեանը (Ակնես Ճոագիմ) եւ Խաչիկ Մովսէսը: Առաջինը յայտնի է Սինկափուրի ազգային ծաղիկի` այլաբոյս օրքիտէայի ստեղծմամբ, իսկ Խաչիկ Մովսէսը «Տը Սթրէյթս թայմս» (Straits Times)ի համահիմնադիրը  եղած է:
Եկեղեցին 1973-ին հիմնովին վերանորոգուած է:
Շնչադադար կամ Շնչականգառ
Շնչադադար կամ Շնչականգառ կը նշանակէ` շնչառութեան դադրիլը, կենալը, կասեցումը, կանգ առնելը:
Շնչականգառը ընդհանրապէս տեղի կ՛ունենայ շնչահեղձութենէ ետք:
Շնչահեղձութիւն
Շնչահեղձութիւն կը պատահի բնականօրէն` ֆիզիքական ծանր աշխատանքէ, յոգնութենէ եւ մարզանքէ ետք: Անիկա մտահոգիչ կը դառնայ, երբ պատահի վերոյիշեալ պայմաններէն դուրս եւ  կը դառնայ ախտաբանական երեւոյթ, որուն տարողութիւնը կախեալ է անոր ախտապատճառներուն տեսակէն, որակէն եւ չափէն:
Վերի շնչառական համակարգի հիւանդութիւններէն եւ ախտաբանական երեւոյթներէն կարելի է յիշել.
Վարի շնչառական համակարգի հիւանդութիւններն ու ախտաբանական երեւոյթներն են.
Ախտաբանական շնչահեղձութիւն կը յառաջանայ նաեւ սրտային հիւանդութիւններով, օրինակ`
Անոր պատճառներէն են նաեւ`
Ախտաբանական շնչահեղձութեան զարգացում
Ախտաբանական շնչահեղձութիւնը կը զարգանայ երկու ձեւերով` անակնկալ-սուր եւ դանդաղ յառաջընթաց :
Շնչականգառ կը պատահի ախտաբանական շնչահեղձութեան յարաճուն (progressive) վատթարացումով կամ անակնկալ ցնցղակծկումով (bronchial spasm), օտար մարմինի մը եւ թունաւոր կազերու ներշնչումով:
Շնչականգառ կը պատահի որեւէ տարիքի, սակայն` առաւելաբար տարեցներու եւ մանուկներու մօտ: Տարեցներու շնչականգառը հետեւանքն է ախտաբանական շնչահեղձութեան վատթարացումը: Իսկ մանուկներու շնչականգառը կը պատահի առաւելաբար օտար մարմիններու ներշնչումով:
Մանուկներու շնչականգառի ախտանշաններն են`
Մանուկի մը շնչականգառի պարագային, երբ ան գիտակցութիւնը չէ կորսնցուցած, շտապ օգնութիւն պէտք է կիրարկուի, այլ խօսքով հետեւեալ անմիջական միջոցները պէտք է կատարուին ներկայ գտնուող անձի մը կողմէ.
Անգիտակցութեան պարագային, անմիջապէս կանչել բժշկական շտապ օգնութեան: Մինչ այդ պառկեցնել մանուկը կարծր տախտակամածի վրայ եւ կիրարկել թոքասրտային վերակենդանացում (cardiopulmonary resussitation)` երկու ձեռքերը իրարու վրայ դրած 25 անգամ հարուածել կրծքավանդակին` ճնշում բանեցնելով կրծոսկրին (sternum) վրայ, բանալ բերանը եւ ստուգել, թէ օտար մարմինը հասա՞ծ է բերան: Եթէ այո, ձեռքով բռնել եւ դուրս հանել օտար մարմինը եւ ապա բերնով երկու անգամ շնչել մանուկին բերնին: Եթէ կրծքավանդակը բարձրանայ եւ լայնածաւալի, կը նշանակէ, որ շնչուղին բաց է, եւ շնչականգառը անհետացած է: Իսկ կրծքավանդակի անշարժութեան պարագային, երկրորդ անգամ նորէն 25 հարուածներ տալ կրծքավանդակին եւ ճնշել  կրծոսկրին վրայ յուսալով, որ օտար մարմինը պիտի արտաքսուի :
Հոգեկան Առողջութեան Հայկական Հանդէս
Հոգեկան առողջութեան հայկական հանդէս, հանդէսին մէջ կը հրապարակուին գիտական, ակնարկային յօդուածներ, հայ եւ արտասահմանեան գիտնականներու հետազօտութիւններու արդիւնքներ, օգնութիւն պրակտիկ բժշկին, թարգմանութիւններ, հոգեկան առողջութեան ոլորտին վերաբերող այլ տեղեկութիւններ։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Վասիլիս Վասիլաքոս (ֆութպոլիստ)
Վասիլիս Վասիլաքոս (Βασίλης Βασιλάκος, ), թոշակի անցած յոյն ֆութպոլիստ ։ Ան խաղցած է «PAOK», «AEK Athens» եւ «Panionios» ակումբներէն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մարզիկներ
Գնդաթի
Գնդաթի, մարզական սարք մը, որ կ'օգտագործուի թենիսի, սեղանի թենիսի եւ որոշ այլ ոչ շատ տարածուած խաղերու մէջ ։
1874-ին Լոնտոնի մէջ գործածուած են գնդաթիերը, որոնք աւելի ուշ վաճառուած են Ռուսիոյ, Չինաստանի, Հնդկաստանի եւ Քանատայի մէջ :
Գնդաթին բաղկացած է բռնակէ եւ հարուածող մակերեւոյթէ։ Փոքր մակերեսով հարուածող մակերեւոյթը կրնայ ամբողջական ըլլալ, օրինակ սեղանի թենիսի գնդաթին, իսկ մեծ մակերեսի պարագային, դիմադրութիւնը փոքրացնելու համար կ'օգտագործեն լարեր, ինչպէս թենիսի գնդաթին։ Այս պարագային լարերը կ'երկարին հաւկթաձեւ եզերքին, որ կը կոչուի գնդաթիի գլխիկ։ Նախապէս գնդաթիերը կը պատրաստուէին փայտէ, իսկ իբրեւ լարեր կ'օգտագործուէին ընտանի անասուններու աղիքները եւ ջիղերը։ Այսօր գնդաթիերը կը պատրաստուին թեթեւ մետաղներու հալոյթներէ, իսկ լարերուն պատրաստման համար կ'օգտագործուին կերպընկալ (նէյլոն) կամ այլ նիւթեր։ Գնդաթիերու բռնակները փաթթուած են յատուկ կտորով, որ կը նուազեցնէ գնդաթիին՝ մարզիկին ձեռքէն սահելու հաւանականութիւնը։
Երկվայրկեան
Երկվայրկեան, ժամանակը չափելու միաւոր, միաւորներու Միջազգային Համակարգ ի մէջ s նշանով (անգլերէն second). Միջազգային Համակարգի հիմնական միաւորներ ուն մաս կը կազմէ: Սահմանուած է այն տեւողութեամբ երբ Ցեզիումի 133Cs քիմիական տարրը կը կատարէ 9 192 631 770 ճօճում իր հիւլէի ուժանիւթային հիմնական վիճակէն: Հիւլէական ժամացոյց ները կը չափեն եւ կը հաշուեն ճօճումները: Երկվայրկեանը կը հասկցուի իբրեւ մանրերկրորդ, վայրկեանի մէկ վաթսուներորդ մասը ։
Ժամանակի չափի բնօրինակ
Երկվայրկեանի սահմանումը, իբրեւ ժամանակի միաւոր Միջազգային Համակարգի մէջ, պատմութեան ընթացքին յառաջացած է գիտութեան եւ չափման հնարաւորութիւններուն համեմատ եւ վերաքննուած 1889-ի առաջին Չափերուն եւ Կշիռներու գլխաւոր համաժողովէն ի վեր (BIPM կոմիտէն):
Նախ սահմանուած էր իբրեւ Արեւի միջին օրուան 86 400-րդ բաժինը: Համապատասխան ժամանակը Համաշխարհային ժամանակ ն է (անգլերէն UT-Universal Time):
1956-ին, նկատի առնելով Երկրին անկատար թաւալումը, մանաւանդ դանդաղանքի շրջանները, սահմանումը հիմնուեցաւ 1900-ի Արեւադարձային տարուան վրայ, այսինքն Արեւի շուրջ Երկրին թաւալման լման տեւողութիւնը: Երկվայրկեանը կ՛ըլլար 1900-ի Արեւադարձային տարուան 31 556 925,974 7-րդ բաժինը:
1967-էն ի վեր (13-րդ Չափերուն եւ Կշիռներու Գլխաւոր Համաժողով), երկվայրկեանը կը դադրի տարուան վրայ հիմնուած ըլլալէ, այլ կը սահմանուի նիւթի ուսումնասիրութեան վրայ: 2019-ի երկվայրկեանի սահմանումը, իբրեւ Միջազգային Համակարգի հիմնական միաւոր, հետեւեալն է."«Երկվայրկեանը, նշան s, հիմնական ժամանակի միաւորն է: Սահմանուած է Ցեզիումի (Cs) ∆νCs յաճախականութեան հաստատ թուային արժէքով, 133Cs-ի հիւլէ ի ոչ գրգռուած հիմնական վիճակի անցման յաճախականութեամբ, որ կ՛արժէ 9 192 631 770 երբ Hz միաւորով արտայայտուած, ինչ որ համապատասխան է s−1 ի: Այս սահմանումի արդիւնքը այն է որ երկվայրկեանը հաւասար է 9 192 631 770 պարբերութիւններու (periods) տեւողութեան, համապատասխանող շողարձակման (radiation) 133Cs հիւլէի ուժանիւթային հիմնական վիճակի անցումին երկու ամենափոքր մակարդակներու միջեւ:»"Այսպէս, երկվայրկեանը հաւասար է :
Միջազգային Համակարգէն դուրս, 60-ի բազմապատիկներ
Երվայրկեանը կը հասկցուի իբրեւ վայրկեանին 60-րդ բաժինը, վերջինս 1 ժամուան 60-րդ բաժինը ըլլալով: Հայերէնով, երկ նախադաս մասիկը կը նշէ Ժամուան երկու բաժանմունքը, վայրկեանը առաջինը՝, երկվայրկեանը երկրորդ բաժանմունքը:
Համիտեան Ջարդեր
Համիտեան Ջարդեր նաեւ կը կոչուին Հայոց Ջարդեր (Հայերուն Ջարդերը, կամ թրքերէն՝ Turkish: Hamidiye Katliamı), օսմանեան կայսրութեան տիրապետութեան տակ գտնուող Հայերուն ջարդերն են, որոնք տեղի ունեցան ԺԹ (19-րդ) դարու 90-ականներու կէսերուն։ Զոհերուն նուազագոյն թիւը 100,000 է իս միջինը 300,000, որուն հետեւանքներէն էին 50,000-է աւելի որբացած մանուկները։ Այս ջարդերը կոչուած են «Սուլթան Ապտուլ Համիտ Բ․»-ի անունով, ով նուաղող ու անկում ապրող իր օսմանեան կայսրութիւնը պահպանելու համար վերահաստատեց համիսլամականութիւնը իբր պետական դաւանանք։ Թէեւ ջարդերուն հիմնական թիրախը Հայերն էին, սակայն կարգ մը դէպքերուն անոնց զոհերը դարձան բոլոր Քրիստոնեաները, առանց խտրութեան, ինչպէս Տիգրանակերտի Կոտորածներու դէպքին, ուր, նուազագոյնը մէկ ժամանակակից աղբիւրի համաձայն, Հայերուն կողքին ամէնէն քիչը 25,000 Արամեացիներ (կախուած իրենց եկեղեցական յարանուանութեան անոնք կը կոչուին Սրեաններ, Ասորիներ, Քաղդէացիներ)։
Ջարդերը սկսան 1894 թուականին, եւ յաջորդող տարիներուն ընթացքին աւելի լայն տարածքներու վրայ սփռուեցան։ Սպաննութեանց մեծ մասը տեղի ունեցան 1894-էն մինչեւ 1896 թուականը։ 1897-ին, հետեւելով Ապտ Ուլ-Համիտին համաշխարհային դատապարտութեան կոտորածները սկսան նուազիլ։ Հայերը, որոնք արդէն երկար ժամանակ է կը հալածուէին, ենթարկուեցան ամէնաբիրդ բռնութիւններուն, քանզի կառավարութիւնը (Օսմանական) կ՚արհամարէ քաղաքացիական բարեփոխումներու եւ աւելի լաւ վարմունքի բոլոր անոնց կոչերը։ Օսմանցիները վայրենի ոյժով կը ջարդէին բոլորը, առանց տարիքային կամ սեռական խտրականութեան, անչափահաս ըլլալը կամ իգական սեռին պատկանիլը թողութիւն չէին շնորհէր:
Անգլիական «Տը-Թէլէկրաֆ» (Անգլերէն՝ The Telegraph) օրաթերթը կոտորածներու մասին լուրերը տարածեց աշխարհով մէկ, ինչին արդիւնքով Եւրոպայի եւ Ամէրիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ լայնարձակ լուսաբանութեան։
Ըմբոստացում Սասնոյ մէջ
ՌՊՂԴ (1894) թուականին «Սուլթան Ապտուլ Համիտ Բ․ »-ն սկսաւ թիրախաւորել Հայերը, ճամբան բանալով Համիտեան Ջարդեր ուն։ Այս հալածանքները Հայերուն մէջ ամրապնդեցին ազգային զգացումները։ Սասնոյ մէջ տեղի ունեցաւ Հայկական դիմադրութեան կողմէն վարուած առաջին նշանաւոր ճակատամարտը։ Հնչակեան (ՍԴՀԿ) գործիչները որոնցմէ կարելի է յիշել Միհրան Տամատեանն ու Համբարձում Պօյաճեան ը խրախուսեցին Հայերուն դիմադրութիւն ցուցաբերել օսմանցիներուն բանեցուցած հալածանքներուն եւ կրկնակի հարկերուն։ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն ը զինեց այս շրջանի Հայերը։ Սասնոյ մէջ, Հայերը ճակատեցան օսմանեան բանակին ու քրտական անկանոն զինեալներուն, ի վերջոյ տեղի տալով թշնամեաց անհամաչափ թիւերուն եւ ընդհանուր ներումի թուրքերուն խոստումներուն որոնք երբեք չիրականացան։
Ի պատասխան Սասնոյ ցուցաբերած դիմադրութեան, Մշոյ կառավարիչը (թրքական գրաւումին) սկսաւ այդ շրջանի Մահմետականներուն դրդել Հայերուն դէմ։ Պատմաբան Փաթրիք Պալֆօր (Անգլերէն՝ Patrick Balfour, կամիր ընտանեկան տիտղոսով՝ Լորտ Քինրօս, Lord Kinross) կը գրէ թէ այսպիսի ջարդեր յաճախ տեղի կ՚ունէնային թուրքերը մզկիթներուն մէջ հաւաքելով եւ կեղծօրէն յայտարարել թէ Հայերը նպատակ ունին «հարուածել Իսլամը»։
Զոհերուն Թիւը
Անկարելի է «Համիտեան Ջարդեր»-ուն ժամանակ զոհուած Հայերուն ստոյգ թիւը տալ, սակայն պատմաբաններուն տուած թիւը կը տատանուի 80,000-էն 300,000-ի սահմաններուն մէջ։
Գերմանացի քարոզիչ «Եօհաննէս Լէփսիոս»-ը (Գերմաներէն՝ Johannes Lepsius) աւերումներուն մասին բծախնդրօրէն տուեալներ հաւաքած է, ըստ իր հաշիւներուն`
Ան նաեւ վեր ի վերոյ հաշուեց Հայերու 100,000 յաւելուածական զոհերը, որոնք մահացան սովահարութեան եւ համաճարակ հիւանդութեանց արդիւնքով, նահատակներուն ընդհանուր թիւը հասցնելով 200,000-ի։
Գերմանիոյ արտագին գործոց նախարարութեան գործնական եւ Թիւրքագէտ «Էրնթսթ Եաք»-ը (Գերմաներէն՝ Ernst Jäckh) կը պնդէ թէ Համիտեան Ջարդերուն ժամանակ
Ֆրանսացի դիւանագիտական պատմաբան «Փիէր Ռէնուվին»-ը (Անգլերէն՝ Pierre Renouvin) նոյնօրինակ թիւ մը կը ներկայացնէ, ան կը պնդէ թէ 250,000 Հայ նահատակուած է, հիմնուելով իր պարտականութիւնները կատարած ժամանակ վաւերացուած փաստաթուղթերու վրայ։
Հայերէն զատ, մօտաւորապէս 25,000 Արամեացիներ (կախուած իրենց եկեղեցական յարանուանութեան անոնք կը կոչուին Սրեաններ, Ասորիներ, Քաղդէացիներ) իրենց կեանքը կորսնցուցին Տիգրանակերտի Ջարդեր ուն ընթացքին։
Պատմագրութիւն
Կարգ մը գիտնականներ, ինչպէս խորհր-դային (Անգլերէն՝ Soviet, Ռուսերէն՝ Cовет) պատմաբաններ Մկրտիչ Գեղամի Ներսիսեան, Ռուբեն Սահակեան, Ճոն Կիրակոսեան (արդի Արեւելահայերէնի տառադարձութեամբ՝ Ջոն), Իսրայէլ ցի պատմաբաններ Եհուտա Պաուըր (Երուսաղէմի Եբրայական Համալսարամի ողջակիզութեան (Անգլերէն՝ holocaust) պատմաբան), Պէնի Մորիս ու Տրոր Զէէւի։ Վերջին երկուքը իրենց Երեսուն Տարուայ Ցեղասպանութիւնը գիրքին մէջ կը պնդեն այդ տեսակետը որ 1894-1896 թուականներուն տեղի ունեցած ջարդերը Մեծ Եղեռնի (Հայոց Ցեղասպանութեան) առաջին հանգրուանն էին։ Սակայն գիտնականներուն մեծ մասը այս եզրոյթը (Հայոց Ցեղասպանութիւն) կը սահմանափակէ 1915-1923 թուականներուն մէջ։
Գորշուկ
Գորշուկ, կզաքիսներու ընտանիքին գիշատիչ կաթնասունը։ Սովորական գորշուկը տարածուած է Եւրասիոյ մէջ, Հայաստանի մէջ տարածուած է գրեթէ բոլոր մարզերուն մէջ։
Լուսինի Պաշտամունքը
Լուսինի Պաշտամունքը
Ժամանակի ընթացքին, տօնացոյցին մէջ կարեւոր դեր գտնելով լուսինը աւելի յիշատակուած է քան արեւը: Լուսինի տեսքին փոփոխութիւնը հետաքրքրած է նախնիները եւ անոնք հետեւելով լուսինի կրած փոփոխութիւններուն ճշդած են իրենց տոմարին թուականները, եւ որովհետեւ լուսինը եղած է աւելի գործածուած նախնիներուն կողմէ եւ անոնց օգնած է բան մը հասկնալու, հետեւաբար լուսինի պաշտամունքը աւելի զարգացած եւ ընդլայնուած եղած է քան արեւը կամ աստղերը: Լուսինը պատճառ դարձած է հողագործներուն գործը յաջողութեան տանելու եւ աճեցնելու բոյսերը, եւ օդի կանոնաւորման դասաւորման պատճառն ալ կրկին եղած է լուսինը. Բազմաթիւ պարտիզպաններ կը վկայեն, որ լուսինէն կախեալ եղած է անոնց ցանելու օրերը եւ բանջարեղէններուն աճը:
Հին տոմարին մէջ լուսինին ամիսը կը գրաւէր առաջին տեղը՝ 12 ամիսներուն շարքին մէջ: Հռոմէական տոմարին մէջ եւս եղած է առաջինը, որ կոչուած է Janus, որմէ եկած է Janaur անունը եւ ներկայիս January, որ Յունուարն է հայերէնով: Նախնիները լուսինին կու տային զանազան պաշտօններ.
Գորշուկ
Գորշուկները ունին երկու ցեղ, մէկը՝ սովորական գորշուկն է երեք տեսակներով, միւսը՝ Հարաւ-արեւելեան Ասիոյ գորշուկներն են՝ չորս տեսակներով։