cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Շնչափողածակում
Շնչափողածակի տեւողութիւն
Շնչափողածակը կ'ըլլայ ժամանակաւոր եւ կամ մնայուն: Վերոնշեալ հիւանդութիւններուն մեծամասնութիւնը դարմանելի է, հետեւաբար, անոնց պատճառով ստեղծուած շնչափողածակը կ'ըլլայ ժամանակաւոր: Հիւանդութեան անհետացումով շնչափողածակը կը գոցուի վիրաբուժական պզտիկ գործողութեամբ մը: Երբ հիւանդութիւնը դարմանելի չէ, հետեւաբար շնչափողածակը կ'ըլլայ մնայուն:
Կլոմերուլային Զտում
Կլոմերուլային Զտումը մէզի պատրաստման առաջին քայլն է: Անիկա այն գործընթացն է, զոր երիկամները կ'օգտագործեն արեան մէջ գտնուող աւելորդ հեղուկը եւ թափօնները զտելու համար երիկամի մէզը հաւաքող խողովակներուն մէջ, որպէսզի անոնք աւելի ուշ հեռացուին մարմինէն :
Մարմինին Մէջ Մէզ հաւաքուելու Պատճառներ
Երիկամները եւ միզուղիներու համակարգը միասին կը ստանան աւելի քան մէկ լիթր արիւն ամէն վայրկեան եւ օրական կ'արտաքսեն շուրջ 1,5 լիթր մէզ` արդիւնաւէտ ձեւով ազատելով մարմինը աւելորդ ջուրէն եւ թափօններէն, որոնք հակառակ պարագային լուրջ հարցեր կրնան յառաջացնել:
Մարմինը կը նիւթափոխէ (մեթապոլիզմ) այն նիւթերը, զորս մարդը կ'ուտէ եւ կը խմէ: Այս մէկը ներուժ կ'արտադրէ, ինչպէս նաեւ` տարբեր շինանիւթեր, որոնք անհրաժեշտ են մարմինին հիւսուածքներն ու օրկանները առողջ պահելու համար: Այս մէկը կատարուած ատեն կ'արտադրուին շարք մը այլ նիւթեր, զորս կարելի չէ օգտագործել կամ պահել երկար ժամանակ: Անոնք պէտք է հեռացուին թունաւոր կուտակումները կանխելու համար: Առաւել եւս, մարմինին սննդակարգը յաճախ կը պարունակէ այնպիսի նիւթեր, որոնք մարմինին պէտք եղածէն շատ աւելին են (օրինակ` ածխաջուրերը եւ ճարպերը): Մարմինը ջուրի մէջ չլուծուող թափօններէն կ'ազատի կղկղանքի միջոցով (ինչպէս` չմարսուած մանրաթելը (fibre) եւ պաքթերիաները), իսկ ջուրին մէջ լուծուող թափօններէն` մէզի միջոցով (օրինակ` իւրէայէն (urea) եւ հանքանիւթերէն` նաթրիոմէն (Na) եւ փոթասիոմէն (K)): Որոշ մթերքներ եւ դեղատեսակներ կրնան փոխել մէզին գոյնը. օրինակ` ճակնդեղը, մորենին (blackberry) եւ խաւարծիլը (rhubarb) կրնան մէզին գոյնը կարմիր կամ վարդագոյն դարձնել: Այս կը վկայէ այն մասին, որ ձեր երիկամները մարմինէն կ'արտաքսեն լուծուող ներկանիւթերը:
Մէզի միջոցով արտաքսուող հիմնական նիւթերն են.
Մէզի արտադրումը պարտադիր է, այսինքն այդ մէկը կը կատարուի անկախ անկէ, թէ ի՛նչ տեղի կ'ունենայ մարմինին մէջ. օրինակ, մարմինը մէզ կը շինէ նոյնիսկ երբ սուր ջրազրկում կայ: Ասիկա տեղի կ'ունենայ մարմինէն տարբեր լուծոյթներ արտաքսելու անհրաժեշտութեան պատճառով` ներքին պայմանները կայուն եւ համեմատաբար հաստատուն պահելու համար, որպէսզի մարմինին բոլոր ֆիզիոլոկիական գործընթացները արդիւնաւէտ ձեւով շարունակուին: Մէզ պատրաստելը բարդ գործընթաց է, եւ այդ մէկը ընելու համար իւրաքանչիւր երիկամ կը պարունակէ շուրջ մէկ միլիոն մասնագիտացուած կառուցուածքներ, որոնք կը կոչուին նեֆրոններ:
Կլոմերուլային Զտման Գործընթացը
Կլոմերուլային մազանօթային պատերու ֆիզիքական յատկանիշները կ'որոշեն, թէ ի՛նչը կարելի է զտել եւ որքանով:
Մազանօթներուն Պատերը
Մազանօթներուն պատերը կազմուած են երեք շերտերէ.
Բացի իւրայատուկ կլոմերուլային մազանօթային յատակէն` երիկամները ունին նաեւ այլ մասնագիտացուած մազանօթներ, որոնք կը կոչուին peritubular capillaries: Ասոնք արեան փոքրիկ անօթներ են, որոնք զուգահեռ են եւ կը շրջապատեն նեֆրոնի մօտիկ (proximal) եւ հեռաւոր (distal) խողովակները, ինչպէս նաեւ` Հենլէի հանգոյցը, որ կը գտնուի այն շրջանին մէջ, որ կը կոչուի vasa recta: Vasa recta-ն կարեւոր է հակահոսանքի փոխանակման (countercurrent exchange) համար` մէզի խտացումը (concentrate) ապահովելու համար:
Կլոմերուլային Զտման Չափը
Երիկամներու արեան զտման արագութիւնը կը կոչուի կլոմերուլային զտման չափ: Զտման գործընթացին հիմնական մղիչ ուժը արեան ճնշումն է, ճիշդ այն պահուն, երբ արիւնը կը մտնէ կլոմերուլ: Այդ ճնշումին որոշ չափով կը հակազդէ ներսի ճնշումը` միզուղիներուն մէջ գոյացած հեղուկին ջրակայուն եւ մազանօթներուն մէջ մնացած սպիտակուցներուն կողմէ յառաջացած ճնշումը: Այս ձեւով կարելի է հաշուել զտման զուտ ճնշումը (net filteration pressure)` արտաքին ճնշումէն պակսեցնելով ներքին ճնշումը:
Շատ բնական է, որ արեան ճնշումը տատանի օրուան ընթացքին. սակայն, թերեւս` զարմանալիօրէն, այդ մէկը ոչ մէկ ազդեցութիւն  կ'ունենայ կլոմերուլային զտման չափին վրայ: Պատճառն այն է, որ բնական պայմաններուն մէջ մարմինը կրնայ վերահսկել այդ մէկը` շնորհիւ արտաքին եւ ներքին մեքանիզմներու:
Ներքին մեքանզիմներէն է «երիկամներու ինքնակարգաւորում»ը: Երիկամը ինքնին կրնայ կարգաւորել առբերող զարկերակներու լայնացումը կամ կծկումը, եւ այդ մէկը կը հակազդէ արեան ճնշման փոփոխութիւններուն: Այս ներքին մեքանիզմը կը գործէ արեան ճնշման մեծ փոփոխութիւններուն պահուն անգամ, բայց կրնայ խանգարուիլ, եթէ երիկամներու հիւանդութիւն ունենայ անձը : Արտաքին մեքանիզմներ են.
Քրէաթինինը
Քրէաթինինը (creatinine) քրէաթինի (creatine) նիւթափոխանակութեան թափօն է: Անիկա կ'արտադրուի մկաններուն մէջ, երբ քրէաթինը կը նիւթափոխանակուի ներուժ տալու համար: Քրէաթինինը ետ չի ներծծուիր կամ չ'արտածորիր, այլ կը զտուի բացառապէս երիկամներու միջոցով, ուստի արեան հոսքէն անոր արտաքսման չափը ուղղակիօրէն կապուած է երիկամներու արդիւնաւէտ զտման հետ: Արիւնէն օրինակ մը առնելով, չափելով քրէաթինինի քանակը եւ համատեղելով զայն այլ տեղեկութիւններու հետ, ինչպիսիք են` տարիքը, ցեղային պատկանելիութիւնը, սեռը, հասակը եւ ծանրութիւնը, կարելի կ'ըլլայ կլոմերուլային զտման չափը (GFR) գնահատել: GFR-ը կրնայ լաւ պատկերացում տալ, երիկամներու առողջութեան մասին:
Բանբեր Երեւանի համալսարանի
Բանբեր Երեւանի համալսարանի, հանդէս, լոյս կը տեսնէ տարեկան երեք անգամ, 6 շարքով՝
Սերժիոս Ռէշայնացի
Սէրժիոս Ռէշաինա ցի (Ռաս Ուլ Այն, Այն Վարդա, Թէօտոսիպոլիս)։ Վեցերորդ դարու բժիշկ, քահանայ, թարգմանիչ։ Յայտնի է բժշկական աշխատութիւններու իր Յունարենէն Սրիաներէնի (քիրստոնէական Արամերէն, ոչ ճշգրիտ՝ Ասորերէն) թարգմանութիւններով, որոնք Ապպասիներու թագաւորութեան ժամանակ 8-րդ դարու վերջերուն 9-րդ դարի սկզբին թարգմանուեցան Արաբերէնի։
Ռէշանիան (Սրեաներէնով՝ Ռիշ Այնօ), ուր ան ծնած էր այդ ժամանայկուայ մտաւորականութեան կեդրոններու՝ Եդեսիոյ եւ Մծբինի մէջտեղը կը գտնուէր, հիւսիսային Միջագետք ի մէջ (Պատմական Հայաստանի Յարաւային սահմանին)։
Բանբեր Երեւանի համալսարանի
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Սերժիոս Ռէշայնացի
Իններրորդ դարու թարգմանիչ Հունայն Իպն Իսհաքը տուած է քսան վեց բժշկական բնագրերու անուններ որոնք Սերժիոսը թարգմանած է Սրեաներէնի (քիրստոնէական Արամերէն)։ Ասոնք առաջին նշանակալից թարգմանութիւնը կը հանդիսանան Յունարենէն այսպէս կոչուած Սեմանկան ոեւէ լեզուի մը (Արաբերէն, Շումերերէն, Աքքատերէն, Ասորերէն, Արամերէն, Եբրայերէն եւն․․․)։ Հաւանաբար այս թարգմանութիւնները Սերժիոսի Աղեքսանտրիոյ մէջ ուսանած ժամանակնուայ դասագիրքերն էին։ Ան նաեւ այլեւայլ գործեր թարգմանած է, ինչպէս Արիստոտէլ ի Ստորոգութիւնները (Քաթէկորիաներ), «Ներածութիւն Պորփիւր ի» (Իսաղոկին), եւ այսպէս կոչուած «Կարծեցեալ-Դիոնիսիոս Արիոպագացի»-ի Աստուածաբանական գործերը։ Ս․ Ռէշայնացին ունի իր անձնական գործերը, ինչպիսին է «Լուսինի ազդեցութիւնը Արեգակի շարժումին վրայ»։
Վերջերս, կրկնագիր մագաղաթ մը «Գալինոս»-ի (Գալէն Պերգամոնցի) լուսանցքագրութիւններով, Սերժիոսի կողմէն Յունարենէն Սրեաներէնի թարգմանուած, գիտնականներու ուշադրութիւնը գրաւեց։ Ան կը բովանդակէ գլուխներ Գալինոսի վաղօրօք կորսուած «Դեղախոտերու Մասին» գիրքէն։ Ձեռագիրը կը վերագրուի ԺԱ (11-րդ) դարուն իսկ լուսանցքագրութիւնները որոնք կ՛ընդգրկեն Ս․ Ռէշանիացիի թարգմանութիւնները կը վերագրուին Թ (9-րդ) դարին։ Բնագրին ընթերցանումը եւ ուսումնասիրութիւնը էական կը համարուի, քանզի կը պարզէ այն դերը զոր Սերժիոսը խաղաց բժշկական գիտութիւնը Յունարէնէն Արաբերէնի (Սրեաներէնի միջնորդութեամբ) փոխանցելուն մէջ։ Գալինոսի աշխատութեանց Սերժիոսի թարգմանութիւնները կը ընդօրինակուէին ու կրկին կ՛ընդօրինակուէին դարեր շարունակ, վերջ ի վերջոյ հանդիսացան այն կամուրջը որուն միջոցաւ Հին Յունացիներու բժշկական փորձագիտութիւնը փոխանցուեցաւ Իսլամական աշխարհին։ Սրեաներէն բնագրերը շատ աւելի դիւրին էր թարգմանել Արաբերէնի քանզ թէ Յունարէն Սկզբնագրէն։
Թէեւ Սերժիոսը սերտ կապի մէջ էր մեծաւ մասամբ Նեստորականութիւնը դաւանող գիտնականներու հետ, ան միաբնութենական (Ոչ-քաղկեդոնական ուղափառ, նոյն Հայ առաքելական եկեղեցւոյ դաւանանքը) քահանայ էր։ 535-ին Անտիոքի ուղափառ պատրիարք Եփրեմը՝ զանոր գործուղեց Հռոմ, ուրկէ ան Ագապետոս Ա․ Պապին ուղեկցեցաւ դէպի Կոստանդնուպօլիս, ուր ան մահացաւ յաջորդ տարին։
Արեւելեան մամուլ
«Արեւելեան մամուլ», գրական-քաղաքական պարբերական։ Հրատարակուած է Զմիւռնիոյ մէջ, 1871-1909 եւ 1919-1922։ 1871-1893-ին՝ ամսագիր. 1894-1902-ին՝ կիսամսեայ հանդէս, 1903-1909-ին՝ շաբաթաթերթ, 1919-1922 -ին օրաթերթ։
Խմբագիրներ՝ Մատթէոս Մամուրեան (1871-1901), Հրանդ Մամուրեան (1901-1909, 1919-1922)։
Թերթը ունեցած է ժողովրդաւարական ուղղութիւն, պաշտպանած է Օսմանեան կայսրութեան կազմին մէջ արեւմտահայերու ինքնավարութեան գաղափարը։ 1877-1878 թուականներու ռուս-թրքական պատերազմի ժամանակ եւ յետոյ «Արեւելեան մամուլ»-ը կողմնորոշուած է դէպի Անգլիան՝ անոնցմէ ակնկալելով բարենորոգումներու անցնիլ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ։ 1878 թուականի Պերլինի կոնգրեսէն յետոյ քննադատած է Կ. Պոլսի պատրիարք Ներսէս Վարժապետեանին՝ անոր գործունէութեան մէջ չտեսնելով ազգային քաղաքականութեան սկզբունքները։
1870-1880-ականներու վաղաժամ համարած է ազատագրական պայքարը՝ գտնելով, որ անոր պէտք է նախորդի տնտեսական, ազգային, մշակութային զարգացման տեւական ժամանակաշրջան մը։ 1880-էն հրաժարած է արտաքին քաղաքական որեւէ կողմնորոշումէ եւ հիմնականին ապաւինած հայութեան ազգային միասնութեան շնորհիւ ինքնորոշման հասնելու գաղափարին։ «Արեւելեան մամուլ»-ի հրապարակախօսութեան մէջ իրական կողմերով ներկայացուած է Հայաստանի բնակչութեան կեղեքումը թուրք եւ քուրտ հարստահարիչներու կողմէ։ 1908-ի երիտթուրքական յեղաշրջումէն ետք հանդէս եկած է երիտթուրքերու ջարդարար քաղաքականութեան դէմ եւ հայ ժողովուրդի փրկութիւնը տեսած զինուած ինքնապաշտպանութեան մէջ։ 1919-1922 թուականներուն լայնօրէն անդրադարձած է յոյն-թրքական պատերազմին, Կիլիկեան Հայաստանի իրադարձութիւններուն, հայկական հարցի վիճակին  ։
Անաթոլ Ֆրանս
Անաթոլ Ֆրանս (Anatole France, աւազանի անունով Ֆրանսուա Անաթոլ Թիպոլ (François Anatole Thibault),), ֆրանսացի գրող եւ գրաքննադատ, մեծ մարդասէր, ակադեմիկոս։ Իր ստեղծած վէպերուն, պատմուածքներուն, բանաստեղծութիւններուն եւ թատերախաղերուն համար 1921-ին արժանացաժծ է Նոպէլեան մրցանակի ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Փարիզ: Ֆրանս գրավաճառի զաւակ էրԼ։ Ֆրանսական Սէնաթի գրադարանի մէջ ստացած է գրադարանապետի պաշտօն, 1874-ին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Վիպագիրներ Ստորոգութիւն:Գրողներ Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Գրողներ ըստ ազգութեան
Արեւելեան Ծանուցմունք
«Արեւելեան ծանուցմունք», շաբաթաթերթ՝ արեւելեան առաջին պարբերականը։ Լոյս տեսած է 1816 թուականին, Աստրախանի մէջ։ Հրատարակման նախաձեռնողներին էին Աստրախանի գիմնազիայի գերմաներէնի ուսուցչուհի Ի. ֆոն Վեյսքհովենը եւ Կ. Շահուերդեանը։
Թերթը տպագրած է գաւառագիտական, գիտամատչելի եւ գրական նիւթեր, օդերեւութաբանական տեղեկութիւններ։ Հրապարակուած են տեղեկութիւններ Կասպից ծովին մէջ նաւագնացութեան մասին, առեւտրական յայտարարութիւններ, որոնք հետաքրքրութիւն ներկայացուցած են գլխաւորապէս վաճառականներու համար։ Թերթը զգալի տեղ տուած է հայ ժողովուրդի պատմութեան եւ ազգագրութեան։
«Արեւելեան Ծանուցմունքը» լոյս տեսած է նախ ռուսերէն («ռուս.՝ Восточшя известия», 1813 թուականէն) տարբերակով, ապա իսկ 1816-ին՝ միաժամանակ ռուսերէն եւ հայերէն լեզուներով։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի հայկական պարբերականներ
Նիւրնպերկ
Նիւրնպերկ (գերմ.՝ Nürnberg), քաղաք Գերմանիոյ մէջ։ Տեղակայուած է Պաւարիոյ կեդրոնական մասին մէջ, Փեկնիթզ (Pegnitz River) գետի մօտ ։
Քանի մը վարկած կայ, թէ ուրկէ յառաջացած է Նիւրնպերկ անունը։ Ամէնէն տարածուած վարկածը այն է, որ այդ անունը յառաջացած է «nor» բառէն, որ թարգմանաբար կը նշանակէ «քարքարոտ ժայռ»։
Նիւրնպերկը նշանաւոր է Խաղալիքներու թանգարանով։ Միջնադարուն Նիւրնպերկ քաղաքը կը համարուէր խաղալիքներու արտադրութեան կեդրոնը։
Նիւրնպերկ քաղաքը նշանաւոր է նաեւ իբրեւ Ատոլֆ Հիթլերին ամէնէն սիրելի վայրերէն մէկը։
Նիւրնպերկի կարեւոր իւրայատկութիւններէն է նաեւ Ս. Ծննդեան շուկան։
Յուշարար-Միութիւն
Յուշարար-Միութիւն (արեւմտահայերէն՝ Յուշարար-Միութիւն), տեղեկատու ամսաթերթ։ ՀԲԸՄ կեդրոնական վարչութեան պաշտօնաթերթ։ Լոյս կը տեսնէ 1961 թուականէ, Նիւ Եորքի մէջ։ Ստեղծուած է «Միութիւն» եւ «Յուշարար» պարբերականներու միաւորումով։ Խմբագիր՝ Ա. Փօլատեան (1961-1990 ), 1990 թուականէն՝ խմբագրական խորհուրդ։
Նիւրնպերկ
Քաղաքին կեդրոնական հրապարակները կը լեցուին բազմաթիւ առեւտրականներով ու կրպակներով, եւ այդ տօնակատարութիւնը կը տեւէ 3-4 շաբաթ՝ մինչև Ս. Ծնունդ։ Այդ ընթացքին Նիւրնպերկ կ'այցելէ աւելի քան 2 միլիոն զբօսաշրջիկ։
8 Դեկտեմբեր 1835--ին Նիւրնպերկէն Ֆյուրտ երկաթուղիով կը շարժի Գերմանիոյ առաջին գնացքը։
Յուշարար-Միութիւն
Գործունէութիւն
«Յուշարար միութիւն»-ը (ինչպէս ժամանակին «Միութիւնը» եւ «Յուշարարը») կ՜աջակցէր ՀԲԸՄ-ի գործունէութեան, կը լուսաբանէ միութեան եւ անոր մասնաճիւղերու ձեռնարկումները։ Կը հրատարակէ ՀԲԸՄ-ի ընդհանուր ժողովներու արձանագրութիւններ, ելոյթներ, հանգանակութիւններու ցուցակներ, սփիւռքահայ մշակութային կեանքի մասին տեղեկութիւններ, հայկական կրթական հաստատութիւններու գործունէութեան վերաբերեալ նիւթեր եւ այլն։ Տպագրուած է Ա. Չօպանեանի, Պ. Նուպարի, Ֆ. Նանսենի, Ս. Գարակէօզեանի, Ա. Մանուկեանի եւ այլոց նամակները, գրագրութիւններ Սովետական Հայաստանի զանազան հաստատութիւններու հետ, թղթակցութիւններ հայրենիքէն։ Կարեւոր տեղ յատկացուցած է 1946—1948 թուականներու հայրենադարձութեան, արձագանգած յետպատերազմեան տարիներուն սփիւռքահայութեան յուզող իրադարձութիւններուն։ «Յուշարար միութիւն»-ին մէջ աշխատակցած են Բ. Նուրիկեանը, Մ. Թիրէաքեանը, Հ. Անտօնեանը, Ա. Նազարը, Ա. Մանուէլեանը, Լ. Զ. Սիւրմէլեանը, Զ. Գալեմքեարեանը, Ա. Պետիկեանը, Աւետիս Քեյը, Պետրոս Կէօլճիկը, Գ. Սարաֆեանը, Շահան Նաթալին, Դ. Միրագենցը, Ա. Թերզիպաշեանը, Լ. Կերտանը եւ ուրիշներ։ Տպագրած է նաեւ Յովհաննէս Թումանեանի, Վահան Թէքէեանի, Աւետիք Իսահակեանի, Դանիէլ Վարուժանի, Եղիշէ Չարենցի, Յովհաննէս Շիրազի, Պարոյր Սեւակի եւ այլոց ստեղծագործութիւններ։ «Յուշարար»-ը 1927 թուականէն ունեցած է անգլերէն էջ, 1947 թուականէն՝ «Hoosharar» բաժին, որ 1952 թուականէն լոյս կը տեսնէ որպէս առանձին պարբերական (խմբագիրներ՛ Մ. Յովսէփեան, Ա. Գույումճեան, Վ. էքսէրճեան, Ս. Թովմասեան, Ռ. Սարեան, Պ. Նորհատք)։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Ալմա Սաֆրազեան
Ալմա Սաֆրազեան (Վարդանոյշ Գելոյեան, ), հայ դերասանուհի եւ թատերական գործիչ։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Թիֆլիսի Ախալցխա քաղաքը։ Անոր բեմական գործունէութիւնը սկիզբ առած է 1880 թուականին, ծննդավայրին մէջ, ներկայացնելով Շէյքսփիրի «Համլեթ»ի Օֆելիա դերը, խաղընկերութեամբ դերասան Պետրոս Ադամեանի:
Ներկայացումներ
Ալմայի ամուսինը եղած է դերասան եւ թատերական գործիչ Ստեփան Սաֆրազեանը։ Ան իր ամուսնոյն հետ ներկայացումներ ունեցած է Երեւանի, Կարսի, Գանձակի, Թաւրիզի, Թեհրանի, Աստրախանի եւ այլ շրջաններու մէջ:
Ալմա իր ամուսնոյն հետ ներկայացուցած է բազմաթիւ թատրոններ. ինչպէս՝
1883 թուականէն սկսեալ հայկական թատրոնի կողքին դերեր ստանձնած է նաեւ ազրպէյճանեան թատրոններու մէջ, ըլլալով առաջին դերասանուհին: Այդտեղ հանդէս եկած է Մ. Ֆ. Ախունտովի «Հաճի Կարա», Մատաթեանի «Ագահութիւնը թշնամի կը վաստակէ» եւ այլ ներկայացումներ, իր ամուսնոյն կողքին խաղընկեր ունենալով նաեւ ժամանակուան յայտնի դերասաններ Զէյնալովը, Նարիմանովը եւ ուրիշներ:
Թարգմանութիւններ
Դերասանութեան կողքին կատարած է նաեւ թատերական գործերու թարգմանութիւններ, ռուսերէնի վերածելով Սունդուկեանի «Պէպօ»ն, Ախունտովի «Հաճի Կարա»ն եւ ուրիշներ:
Կոչում
1926-ին արժանացած է Ազրպէյճանի Վաստակաւոր արուեստագիտուհիի կոչումին :
Ըմպելի Ջուրը
Ըմպելի Ջուրը , Մարդոց եւ այլ ապրող էակներու ամէնօրեայ անսահմանափակ եւ անվտանգ սպառման համար նախատեսուած ջուր։ Աշխարհի տարածքին աւելի քան 2 միլիառ մարդ կը խմէ այնպիսի ջուր, որ կը պարունակէ թունաւոր քիմիական բաղադրիչներ, կոյուղային ջուրեր, կապար, սնդիկ, վտանգաւոր թափօններ եւ այլն:
Երկրագունդի վրայ կեանքի կազմաւորումն ու զարգացումը մեծապէս կապուած է ջուրի հետ, առանց որուն կեանքը անհնար է։ Երկրագունդի տարածքին աւելի քան 70%-ը ծածկուած է ջուրով, սակայն խմելու համար պիտանի է միայն անոր չնչին մասը, որ անհաւասար կերպով տեղաբաշխուած է ցամաքի վրայ ։
Ըմպելի Ջուրին Պարունակութիւնը
Ըմպելի ջուրին հիմնական աղբիւրը բնական ջուրն է, որ կը մաքրուի եւ կ'ախտահանուի պատասխանատու մարմիններու կողմէ՝ իրականացնելով ջրամատակարարման եւ ջուրի մաքրման բոլոր փուլերը:
Ըմպելի ջուրը կրնայ ըլլալ
ա.-Հորի ջուր
Եթէ ջուրը կը ստացուի ջրհորէ, հարկ է ստուգել առկայութիւնը վտանգաւոր նիւթերու, ինչպէս` թունաւոր քիմիական միացութիւններու, մանրէներու եւ ծանր մետաղներու, նախքան զայն օգտագործելը: Այնուհետեւ հարկ է ամէն տարի ստուգել պարարտանիւթերու եւ որոշ տեսակի պաքթերիաներու առկայութիւնը: Աւելի յաճախ ստուգել, եթէ երեխաներ կամ յղի կին կայ տան մէջ: Որոշ առողջական հարցեր, ինչպէս` գլխացաւը, փորհարութիւնը եւ յոգնածութիւնը, կրնան նշաններ ըլլալ ջուրի ոչ ըմպելի ըլլալուն:
բ.-Ծորին (ֆլորիտ)
Միացեալ Նահանգներու հանրային ջուրի մօտ երեք քառորդին աւելցուած է ծորին: Այս հանքանիւթը կը պաշտպանէ ատամները փտելէ: Սովորական չափաբաժինը մէկ միլիոներորդէն պակաս է, եւ այդ մէկը անվտանգ կը նկատուի CDC-ի կողմէ, որ այս մէկը կը նկատէ Ի. դարու հանրային առողջութեան ոլորտի ամէնէն մեծ ձեռքբերումներէն մէկը :
գ.-Նատրիոմ (սոտիոմ)
Ոչ միայն աղին, այլ ան նոյնիսկ առկայ է ըմպելի ջուրին մէջ: Քիչ քանակներով օգտագործումը լաւ է: Եթէ աղի հետ կապուած առողջական հարցեր կան, օրինակ` արեան գերճնշում կամ սրտի անբաւարարութիւն, հարկ է ստուգել ջուրի նատրիոմի մակարդակը (ե՛ւ ծորակինը, ե՛ւ շիշերովը):
դ.-Զառիկ (Arsenic)
Բնական քիմիական նիւթ մըն է, եւ ջուրի որոշ աղբիւրներ, օրինակ` ջրհորները, կրնան անկէ պզտիկ չափաբաժիններ ունենալ: Զառիկի բարձր մակարդակները կրնան պատճառել` սիրտի հիւանդութիւններ, շաքարախտ, քաղցկեղ եւ երեխաներու ուղեղի վնասուածք:
Կապարը կը մտնէ ջուրին մէջ ծորակէն դուրս գալէն անմիջապէս առաջ: Տնային զտիչ համակարգերը կրնան զայն հեռացնել ծորակի ջուրէն, սակայն կարեւոր է ստուգել կապարի մակարդակը եւ կանոնաւոր կերպով փոխել զտիչը (filter). կապարը երեխաներու եւ չափահասներու մօտ առողջական լուրջ հարցեր կրնայ յառաջացնել:
զ.-Քլոր
Շարլ Ադամեան
Շարլ Ադամեան (Կարապետ, ), հայ նկարիչ։
Ըմպելի Ջուրը
Ըմպելի Ջուրին Պարունակութիւնը
Այս մէկը կ'օգտագործուի հանրային ջրային համակարգերուն մէջ մանրէները սպանելու համար: Երբեմն կ'օգտագործուին նաեւ քիմիական այլ նիւթեր, սակայն քլորը ամէնէն տարածուածն է: Անիկա անվտանգ է ցած մակարդակներով գտնուելու պարագային, բայց կարելի է նկատել անոր թեթեւ հոտը կամ համը:
Շարլ Ադամեան
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Կ. Պոլիս։ Կրթութիւնը ստացած է Վենետիկի Մուրատ-Ռափայէլեան վարժարանէն, հետեւած է նկարչութեան, աշակերտելով պրոֆ․Փաոլէթթիին եւ Փիէթրային (1887-1893)։
Ալ Շամէլ (Իպն Ուն-Նաֆիս)
Ալ Շամէլ ԺԳ (13-րդ) դարու Արաբաիսլամական բազմահմուտ գիտնական, իմաստասէր (փիլիսոփայ), բժիշկ-ակնաբոյժ-վիրաբոյժ-կենսաբան, Իսլամագէտ, իրաւաբան եւ գրականագէտ «Ալաա Ուտ-Տին Ապուլ-Հասան Իպն Ուլ-Նաֆիս Ալ-Քուրաշի Ալ-Տիմաշքի»-ի (علاء الدين أبو الحسن القرشي الدمشقي, այսինքն Ալաա Ուտ-Տին Հասանի հայրը, Ալ-Նաֆիսի որդին Քուրէյշ ցեղին պատկանող, Դամասկոսցի), կամ իր հանրածանօթ անունով «Իպն Ուլ-Նաֆիս»-ի գրած բժշկական հանրագիտարանը։
Շարլ Ադամեան
Կենսագրական գիծեր
Յաճախած է Վենետիկի Գեղարուեստական ակադեմիան, սակայն առանց աւարտելու վերադարձած է Պոլիս։ Այստեղ 1895 թուականի դէպքերու նախօրեակին կազմակերպած է իր նկարներու առաջին ցուցահանդէսը, որ անցած է աննկատ, քաղաքական ծանր մթնոլորտի պատճառով։
Ալ Շամէլ (Իպն Ուն-Նաֆիս)
Հանրագիտարանին Վերնագիրը
Հանրագիտարանը կազմող գիրքերուն ամբողջական անուանումը՝ Ալ Շամէլ Ֆի Ալ-Սինաաթ Իլ-Թիպպիյյա (الشامل في الصناعة الطبيّة, ճշգրիտ հնչիւնը՝ Ալ Շամէլ Ֆիլ Սինաաթիթ-Դիպպիյյա)։
«Ալ-Շամէլ»-ը Հայերէն ի կը թարգմանուի «Մեծապարփակը», կամ «Համապարփակը Բժշկագան Ճարտարարուեստի Մասին» կամ «Համապարփակը Բժշկագան Ճարտարարուեստի վերաբերեալ» եւ կամ «Բժշկագան Ճարտարագործութեան Վերաբերեալ Ամէն Ինչ Ընդգրկողը»։
Շարլ Ադամեան
Կենսագրական գիծեր
Նկարազարդած է 150-էն աւելի ֆրանսերէն գիրքեր, ինչպէս նաեւ Անաթոլ Ֆրանսի, Կի tը Մobասանի վէպերը։ Հրապարակած է հայ ժողովուրդի ազատագրական պայքարին նուիրուած կրաֆիքական գործեր։
1927 թուականէն եղած է այդ ընկերութեան անդամ։ Անոր նկարները ցուցադրուած են Եւրոպայէն մինչեւ Ամերիկա, Ճափոն եւ այլուր։
Ալ Շամէլ (Իպն Ուն-Նաֆիս)
Հանրագիտարանին Պատմութիւնը
Իպն-Ուլ Նաֆիսը երկար տարիներ տքնաջան աշխատանք տարաւ այս գիրքը գրելու համար։ Սեւագրութիւնները երեք հարիւր հատորներ կը կազմէին, անոնցմէ հասցուց միայն վաթսունին վերջնական ու կատարեալ կերպարանքը տալ, եւ ութսուն տարեկանին մահացաւ Գահիրէ քաղաքին մէջ Հիճրի տոմարաւ ՈՁԷ թուականին (Իսլամական Լուսնային տոմարով՝ 687 թուականը, Գրիգորեան տոմարաւ՝ ՌՄՁԸ/1288 թուականին), մնացած հատորները կորսուեցան։ Իպն Ուլ-Նաֆիսը իր տունը, ամբողջ գրադարանը, այս Ութսուն հատորներուն հետ հանդերձ, նուիրեց «Մանսուրեան Հիւանդանոց»-ին (Արաբերէն՝ البيمارستان المنصوريّ, Ալ-Պիմարսթան Ալ-Մանսուրիյ), այժմու «Քալաուօն Հիւանդանոց»-ին («Մանսուր Քալաուօն»-ը Եգիպտոսի Մամլուք՝ թիւրքազքի ստրուկ-սուլթանն էր)։ Արաբ բազմագէտը այս հիւանդանոցին (զոր Գահիրէի ամէնամեծ հիւանդանոցն էր) տեսուչն էր, եւ մինչեւ իր մահը՝ Եգիպտոսի «բժշկապետ»-ը։ Ան այս գիրքերով շատ հպարտ էր, գիտակցելով անոնց գերազանձ արժէքը։ Իր այս գիրքին ան կ՛ըսէ․ «Եթէ վստահ չըլլամ թէ իմ գրութիւններս ինծմէ ետք տասը հազար տարի պիտի ապրին, չեմ գրեր զանոնք»։
Ըմպելի Ջուրը
Ըմպելի Ջուրին Պարունակութիւնը
է.-Զտման համակարգեր
Ալ Շամէլ (Իպն Ուն-Նաֆիս)
Հանրագիտարանին Պատմութիւնը
Ժամանակի ընթացքին «Ալ-Շամէլ»-ին հատորները ցանուցիր եղան եւ անոնց մեծ մասը կորուստի մատնուեցաւ, Եգիպտոսի գրադարաններուն մէջ մնաց միայն երկու հատոր (խօսքը մագաղաթ-բնագրերուն մասին է եւ ոչ տպագրուած գիրքերու)։ Մինչեւ գիտնական, իմաստասէր, Արաբագէտ, Իսլամագէտ, հրապարակախօս, յօդուածագիր, ուսուցչապետ (փրոֆէսօր), եւ դասախօս Եուսէֆ Զէյտան-ը, որ իր կեանը նուիրեց Արաբական, Իսլամական եւ Եգիպտական (Ղպտիական) մագաղաթները լոյս աշխարհ բերելու, ձեռնարկեց ցիրուցան եղած մագաղաթները {օրինակի համար Դամասկոսի «Ալ-Զահիրիյյա» (Արաբերէն՝ الظاهريّة) գրադարանին օրինակները, Անգլիոյ Օքսֆորտի Համալսարանի «Բօդլէեան» գրադարանին օրինակները եւն․․․} մէկտեղելու, անգամ իր ինքնաշարժը ծախեց անոնք ձեռքբերելու համար պետք եղած գումարը հայթայթելու նպատակով։ Ան կրցաւ 40 հատոր ձեռքբերել, ցուցակագրեց ու խմբագրեց զանոնք։
ՌՋՂԹ (1999) թուականին, վերօյիշեալ փրոֆէսոր Եուսէֆ Զիտանին հետ հրատարակութեան պայմանագրութիւնը ծանուցող մամլոյ ասուլիսէ մը ետք, Ս (2000) թուականէն սկսեալ անոնք աստիճանաբար հրատարակուեցան « Ապու-Տապի »-ի մշակոյթային ժողովին կողմէն (Արաբերէն՝ مجمع أبو ظبي الثقافي)։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հանրագիտարաններ
Ըմպելի Ջուրը
Ըմպելի Ջուրին Պարունակութիւնը
Որակեալ, լաւ պահպանուած համակարգը կրնայ հեռու պահել ծանր մետաղները եւ պաքթերիաներուն մեծ մասը: Սակայն անոնց ծանր տեսակները կրնան նոյնիսկ հեռացնել ծորինը, որ կը պաշտպանէ ակռաներն ու լինտերը:
ը.- Շիշերու մէջ լեցուցած ջուրը
Անիկա սովորաբար անվտանգ է, սակայն ոչ աւելին, քան` ծորակի ջուրը: Լեցուած ջուրին մէջ յաճախ կը բացակայի ակռաները պաշտպանող ծորինը:
Բանբեր ստոմատոլոգիայի եւ դիմածնօտային վիրաբուժութեան
Բանբեր ստոմատոլոգիայի եւ դիմածնօտային վիրաբուժութեան, գիտագործնական հանդէս։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ Ստորոգութիւն:Բժշկական պարբերաթերթեր
Ըմպելի Ջուրը
Ապահով Միջոցներ
Եռացնել ջուրը
Եթէ ջուրին ապահով ըլլալը վստահելի չէ (ջրհեղեղի, կոտրուած խողովակի կամ այլ բանի պատճառով) կաէելի է զայն եռացնել: Անիկա կը ձերբազատէ ջուրը բոլոր այն պաքթերիաներէն, ժահրերէն եւ այլ օրկանիզմներէ, որոնք կրնան մարդը հիւանդացնել: Մէկ վայրկեանը բաւարար է պէտք եղած գործը կատարելու համար, իսկ 3 վայրկեանը, եթէ ծովու մակերեսէն 2000 մեթրէն աւելի բարձրութեան վրայ կը բնակին մարդիկ:
Սպիտակեցնել (bleach) ջուրը
Այս մէկը EPA-ի կողմէ հաստատուած միջոց մըն է արտակարգ իրավիճակներու պարագային ջուրը ախտահանելու կամ ջրհորի ջուրի մէջի մանրէները մաքրելու համար: Ընդամէնը 6-8 կաթիլը մէկ կալոնին մէջ դնելով (կախեալ անոր զօրութենէն). անկէ աւելին կրնայ վտանգաւոր ըլլալ: Օգտագործել պարզ սպիտակեցնող դեղ մը, որ չի պարունակեր բոյրեր կամ լրացուցիչ մաքրող նիւթեր: Խառնել ջուրին եւ ձգել 30 վայրկեան:
Շարլ Ադամեան
Կենսագրական գիծեր
Գործերէն մաս մը կը պահուին Փարիզի Լիւքսեմպուրկեան եւ այլ թանգարաններու մէջ, Հայաստանի ազգային պատկերասրահին մէջ։
Ցուցահանդէսներ
Անհատական ցուցահանդէսներ ունեցած է Կ. Պոլսոյ, Փարիզի, Պրիւքսէլի եւ Սթրասպուրկի մէջ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Բանբեր Հայաստանի արխիւների
«Բանբեր Հայաստանի արխիւների», պատմաարխիւային քառամսեայ հանդէս։ Լոյս կը տեսնէ Երեւանի մէջ, 1960-էն։ Կը հրատարակէ Հայաստանի Հանրապետութեան Նախարարներու խորհուրդին առընթեր (այժմ` Հայաստանի տարածքային կառավարման նախարարութեան) արխիւային գլխաւոր վարչութիւնը։
Գլխաւոր խմբագիրներ՝ Վ. Կզարթմեան (1960-1962), Ա. Յարութիւնեան (1963-1986 ), Պ. Սաֆեան (1987-1991-ի Մարտ), Հ. Ֆելեքեան (1991-ի Ապրիլէն)։
«Բանբեր Հայաստանի արխիւների»-ը կը հրապարակէ նորայայտ փաստաթուղթեր, արխիւային սկզբնաղբիւրներու հիման վրայ գրուած տեսական յօդուածներ հայ ժողովուրդի պատմութեան նոր եւ նորագոյն շրջանի, հասարակական, քաղաքական ու մշակութային կարեւոր անցքերու, նշանաւոր գործիչներու վերաբերեալ, գրախօսական ու քննադատական նիւթեր։
«Բանբեր Հայաստանի արխիւների»-ը իր հրապարակումներուն մէջ մշտապէս կը լուսաբանէ հայկական հարցը, հայերու ցեղասպանութեան հիմնահարցերը։ Կը հրապարակէ սկզբնաղբիւրներ՝ իրենց արխիւային բնագրերու տեսքով կամ թարգմանաբար, գիտական մեկնաբանութիւններով, կ՚արտատպուին նաեւ հրապարակումներ հազուագիւտ եւ օտարալեզու հրատարակութիւններէ։
«Բանբեր Հայաստանի արխիւների»-ը 1965-1990 -ի համարներուն մէջ (բացառութեամբ աոանձին տարեթիւերու) հայկական հարցի, ցեղասպանութեան վերաբերեալ եղած է 25 անուն հրապարակում, 17 անուն տեսական յօդուած։ Շրջանառութեան մէջ դրուած է 171 նորայայտ փաստաթուղթ։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Բանուորի խօսք
«Բանուորի խօսք», Պաքուի հայերէն շաբաթաթերթ, ՌՍԴԲԿ Պաքուի կոմիտէի օրգան։ Լոյս տեսած է 1918-ին, Պաքուի մէջ։
Պայքարած է Անդրկովկասի մէջ խորհրդային կարգերու հաստատման համար։ Տպագրած է Քարլ Մարքսի, Ֆրիտրիք Էնկելսի, Վլատիմիր Լենինի գործերը։ Աշխատակցած են Ստեփան Շահումեանը, Ա. Միկոյեանը, Ա. Յովհաննիսեանը, Արտաշէս Կարինեանը, Վահան Տէրեանը, Ասքանազ Մռավեանը, Սարգիս Կասեանը եւ այլք։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Ազրպէյճանի հայկական պարբերականներ
Բժշկութիւն, գիտութիւն եւ կրթութիւն (հանդէս)
Բժշկութիւն, գիտութիւն եւ կրթութիւն, գիտատեղեկատուական հանդէս։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Բժշկական սեղմագրերի հայկական հանդէս
Բժշկական սեղմագրերի հայկական հանդէս, միամեայ հանդէս է, որու իւրաքանչիւր համարին մէջ կ՚արծարծուին արդի բժշկական թեմաները։ Անոնք կը ներառեն ԱԲ (ապացուցողական բժշկութիւն) մեթոդաբանութեան, բժշկական կրթութեան, բժշկական բարոյագիտութեան եւ կենսաբարոյագիտութեան, բժշկութեան եւ առողջապահութեան չափորոշչաւորման, կանխարգելիչ բժշկութեան, պաշտօնական եւ այլընտրանքային բժշկութեան զուգամիտութեան, ինչպէս եւ կրիտիկական վիճակներու բժշկութեան հարցերը։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ Ստորոգութիւն:Բժշկական պարբերաթերթեր
Զապէլ Եսայեանի Յուշարձան
Զապէլ Եսայեանի յուշարձան, յուշարձան նուիրուած հայ նշանաւոր գրող, արձակագիր, թարգմանիչ, հրապարակախօս, գրականագէտ Զապէլ Եսայեանին։ Կը գտնուի Հայաստանի Հանրապետութեան Կոտայքի մարզի Պռոշեան գիւղի, Զապել Եսայեան Ակրոպիզնես կեդրոնի տարածքին մէջ (ZYAC)՝ 5-րդ փողոց 12-րդ նրբանցք 1։
Նախագիծը իրականացուցած է Armenian Artists Project բարեգործական առցանց պատկերասրահը՝ սփիւռքահայեր Վիքթոր Զարուգեանի եւ Ճուտի Սարեանի նախաձեռնութեամբ եւ հովանաւորութեամբ։
Պատմութիւն
2021-ին պոսթընահայ բարերարներ Վիքթոր Զարուգեանը եւ տիկին Ճուտի Սարեանը պատուիրած են հայ արձակագիր, հրապարակախօս եւ քաղաքական գործիչ Զապէլ Եսայեանին նուիրուած ինքնատիպ յուշարձանը ։
Յուշարձանի բացման արարողութիւնը տեղի ունեցած է 9 Հոկտեմբեր 2022-ին՝ Զապէլ Եսայեան ակրոպիզնեսի կեդրոնի այգիին մէջ։ Բացման խօսքով հանդէս եկած է Ճուտի Սարեանը, որ ներկայացուցած է Եսայեանի կենսագրութեան կարեւոր դրուագներ՝ շեշտադրելով անոր ունեցած մեծ ներդրումը հայ ժողովուրդի, յատկապէս հայ կանանց իրաւունքներու պաշտպանութեան ոլորտին մէջ ։
Բացման արարողութեան ելոյթ ունեցած է Նայիրեան վոկալ անսամբը, որու գեղարուեստական ղեկավար Նայիրա Մուղդուսեանը նախ ներկայացուցած է Զապէլ Եսայեանի նամակը իր դստեր։ Մուղդուսեանը իր խօսքը ուղեկցած է ժեստերու լեզուով ։
Նկարագրութիւն
Զապէլ Եսայեանի քանդակը տեղադրուած է կամուրջի վրայ՝ աջ ձեռքին բռնած գիրք, որ կը խորհրդանշէ անորմտաւոր բնաւորութիւնը եւ սէրը գրականութեան հանդէպ։ Ձախ ձեռքը բռունցք է՝ խորհրդանշելով Եսայեանի մարտական ոգին ու անհնազանդ բնաւորութիւնը։ Արձանի կամուրջ-պատուանդանը կը խորհրդանշէ Արեւմտեան եւ Արեւելեան Հայաստանները, որու վրայ որպէս կապող օղակ կանգնած է Եսայեանի կերպարը։
Արձանը պրոնզաձոյլ է, ունի 1 մեթր 80 սմ բարձրութիւն։ Կամուրջի հետ բարձրութիւնը կը կազմէ 2 մեթր 50 սմ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կոտայքի մարզի յուշարձաններ
Տոլչէաքուա
Տոլչէաքուա (իտալ․՝ Dolceacqua), Իմփերիա, Լիկուրիա, Իտալիա․  Իմփերիոյ գաւառի միջնադարեան քաղաք։  Կը գտնուի Ֆրանսայի եւ Իտալիոյ սահմանին վրայ։
Տեղեկութիւններ
Տոլչէաքուա Իմփերիա գաւառին համայնք (քաղաքապետութիւն) մըն է։  Տարածուած է Ռեպուֆաօ լերան լանջերուն։  Տորիա Բերդը* կ՛ իշխէ Տոլչէաքուային վրայ։  Անոր շուրջը զարգացած է քաղաքը, որ պահպանած է իր միջնադարեան տեսքը։  Տոլչէաքուա կը գտնուի «Ճովանի Մորշօ Պատկերասրահ»ը։
Տորիա Բերդ ․ բերդին անունը առաջին անգամ կը յիշուի 1177-ի արձանագրութիւններու մէջ, «Տուլցանայի բերդ» անունով (Տուլցանա․ Տոլչէաքուայի ԺԲ․ դարու անունը) իբրեւ Ներվիա հովիտին Վենթիմիլիա կոմսութիւններու սեփականութիւն։
Կը գտնուի Ճենովայէն 120 քլ․ հարաւ-արեւմուտք, Իմփերիայէն (քաղաք) 35 քլ․ արեւմուտք, Ֆրանսայի սահմաններուն մօտ։  Տարածութիւնն է 20,2 քլ․², իսկ բնակչութեան թիւը 2 078 է։  Սահմանակից է Այրոլէ, Ափրիքալէ, Պռէյ սիւռ Ռոյիա (Ֆրանսա), Քամփոռոսօ, Իզոլապոնա, Փերինալտօ, Ռոքեթա Ներվինա, Սան Պիաճօ տելա Չիմա եւ Վենթիմիլիա քաղաքապետութիւններուն հետ։  Քաղաքը կը ճեղքէ Փէյթավինօ գետը, Ներվիա գետի հարկատուներէն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Իտալիայի բնակավայրեր Ստորոգութիւն:Իտալիայի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր Ստորոգութիւն:Քաղաքներ ըստ երկրի Ստորոգութիւն:Քաղաքներ ըստ երկիրի Ստորոգութիւն:Քաղաքներ
Բարձրավանք
Ամսագրին մէջ ուշագրաւ են Յակոբ Օշականի «Հայ գրականութիւն» յօդուածաշարէն Դանիէլ Վարուժանին, Ա․ Շիրուանզադէին, Աւետիք Իսահակեանին, Զապէլ Եսայեանին, Կ․ Սիտալին, Արսէն Երկաթին նուիրուած գրաքննադատական յօդուածները, Գ․ Ֆէնէրճեանի «Շրջան մը՝ 1900—1908» գրականագիտական վերլուծութիւնը։
«Բարձրավանքը» լայն տեղ յատկացուցած է արուեստի նորագոյն ուղղութիւններուն, հայ արուեստի հարցերուն՝ տպագրելով Շ․ Պէրպէրեանի «Արդի երաժշտութեան ձգտումները եւ հայ երգը», «Արուեստի ուղղութիւնները» ուսումնասիրութիւնները, գեղարուեստի տարբեր բնագաւառներուն նուիրուած Կոստան Զարեանի եւ Վահան Թէքէեանի յօդուածները, ինչպէս եւ Փանոս Թէրլէմէզեանի յուշագրական էջերը։ Անդրադարձած է անգլիագիր հայ գրողներ Ս․ Ալեքսանտէրի (Ա․ Շաքլեան), Մ․ Ա- րապեանի (Շ․ Շաւարշ), Մ․ Առլենի (Տ․ Գույումճեան) ստեղծագործութիւններուն։ Տպագրած է Վահան Թէքէեանի «Մայրերը» դրաման, Յակոբ Օշականի «Նոր պսակը» ներկայացումէն մէկ հատուած։ Վերահրատարակած է Մ․ Մեծարենցի, աշուղ Սէյադի ստեղծագործութիւնները։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Բնագէտ
Բնագէտ, գիտահանրամատչելի եւ գիտամեթոդական բնագիտական հանդէս աշակերտներու, ուսանողներու եւ ուսուցիչներու համար։
Աւետիս Ինճեճիքեան
Աւետիս Ինճեճիքեան (Ծնեալ 1884 Օսմանեան Կայսրութիւն, Հալէպի վիլայէթ, Անտիոքի շրջան, Քեսապ - մահացած 1976, Սուրիոյ Արաբական Հանրապետութիւն, Լաթաքիոյ շրջան, Քեսապ) Սուրիահայ բժիշկ, բանասէր, ուսուցիչ, երեսփոխան (պատգամաւոր), ազգային գործիչ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Քեսապ 1884 թուականին։ 1914-ին կ՚ամուսնանայ է Քեսապցի բժիշկ Սողոմոն Աբէլեանի (Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն շրջանաւարտ առաջին Հայ բժիշկը) դստեր` Մարի-ի հետ, ունեցած են 3 դուստր՝ Սիրվարդ, Սառա, Ռոզա եւ Սոնա, եւ երկու որդի՝ Յակոբ եւ Գաբրիէլ։ Վերջինս եղած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ ու մէջ Հայկական վարժարան բանալու տեսիլքը եւ խիզախութիւնը ունեցողն ու առաջին Հայկական դպրոցի՝ «Ֆերահեան վարժարանի» հիմնադիր–տնօրէնը։ : 1924-ին Անտիոք, Սուէտիիէ (ուր կը գտնուին Մուսա-Լեռան գիւղերը) կ՚ընտրուի Սուրիոյ Երեսփոխանական ժողովի անդամ` Անտիոքի եւ Քեսապի շրջանէն, եւ 1925-ին կը վերընտրուի: 1926-1928 թուականներուն քաղաքական պատճառներով կը տեղափոխուի Սուտանի մայրաքաղաք՝ Խարթում, ապա կը վերադառնայ Սուրիա՝ Քեսապ։ Աւետիս Ինճեճիքեան մահացած է 1976-ին եւ թաղուած է իր ծննդավայր Քեսապի մէջ: Հայերէնէն բացի կը խօսէր Անգլերէն, Թրքերէն, Ֆրանսերէն ու Արաբերէն։
Մեծ Եղեռնի (Հայոց Ցեղասպանութեան) Օրերուն
1915 թուականի Մեծ եղեռն ի օրերուն ընտանեօք կը տարագրուի Քեսապ ի վերջին կարաւանին՝ Աւետարանական Հարանուանութեան զաւակներուն հետ (Թուրքերը Աւետարանականներուն խօստացած էին չենթարկել տարագրութեան, սակայն ի տարբերութիւն Առաքելական ներուն եւ Կաթողիկե ներուն որոնք կը տարագրուին դէպի հարաւ՝ Համա, Հոմս, Յորդանան, մինչեւ Եգիպտոս՝ Փոր-Սաաիտ, Աւետարականները կը տարագրուին դէպի Տէր-Զոր ի անապատ ը)։ Որոշ ժամանակ մը կը մնայ Ճըսըր Ուշ-Շուղուր (Արաբերէն՝ جسر الشغور), ապա իր աներհօր՝ Բժիշկ Ս․ Աբելեանի հետ կը մնայ Հալէպ իբրեւ սպայ օսմանեան բանակի եւ օգնական բժիշկ տեղւոյն զինուորական հիւանդանոցի։
Գործունէութիւն
Աւետիս Ինճեչիքեանը տարած է տարբեր բնոյթի գործեր։ Հակառակ անոր որ հանրութեան կողմէն հիմնականօրէն կը ճանչցուի որպէս բժիշկ եւ ազգային գործիչ, սակայն ան նաեւ եղած է բանասէր․ արձանագրած է Քեսապի պատմութիւնը, պատրաստած է Օսմաներէնէ (Օսմանական-Թրքերէն)-Հայերէնի, Քեսապերէնէ (Հայերէնի Քեսապ շրջանի բարբառը)-Արեւմտահայերէնի բառարաններ:
Գիրքին Բովանդակութիւնը
Հրատրակուած գիքրը բաղկացած է 233 մեքենագիր էջերէ։ Ունի Երկու գլխաւոր բաժիններ՝ «Պատմութիւն» եւ «Բարբառ»։ «Պատմութեան» բաժինը կը սկսի վաղնջական ժամանակներէն ու կը հասնի մինչեւ 20-րդ դաու սկիզբը (առանց խօսելու 1909 աղէտին՝ Ատանայի Կոտորածին, եւ Մեծ Եղեռնի՝ Հայոց Ցեղասպանութեան ու հեղինակին ժամանակակից կարգ մը դէպքերու մսին)։ «Բարբառ»-ին բաժինը ունի 162 էջ՝ առաջին 51-ը բարբառին նկարագրութիւնն է, իսկ երկրորդ մասը՝ էջ 52-էն սկսեալ միասիւնակ բառարանը։
Ազգային Գործունէութիւն
1904 թուականին երբ կը գտնուէր Պէյրութի մէջ, կը դառնայ տեղւոյն Հ․Յ․Դ․-ի անդրանիկ անդամներէն, իսկ 1905-ին՝ Զաւարեան Ուսանողական միութեան առաջնորդներէն մէկը։ Եղած է նոյն թուականին Քեսապի մէջ կազմուած դաշնակցութեան հիմնադիրներէն մէկը։
1914-ին կը մասնակցի Կարինի մէջ կայացած ՀՅԴ-ի Ը. (9-րդ) Ընդհանուր ժողովին (երկրորդ համագումարին): 1909 Ապրիլ 23-ի Աղէտին (Ատանայի Կոտորածին ընթացքին) կը մասնակցի դիմադրութեան, երբ կը սայթաքի ու ծանրօրէն կը վիրաւորուի ոտքէն։ Այդկէ թեթեւակի կաղութիւն մը կը պահէ մինչեւ վերջ։
1923-ին մեծ դեր ունեցած է Քեսապի քաղաքապետարանի կազմութեան աշխատանքներուն մէջ, Քեսապի ջուրի, ելեկտրականութեան եւ բարեկարգումի այլ աշխատանքներուն մէջ, բացի քաղաքապետարանի բժիշկը ըլլալէն։
Ուսուցչութիւն
Քեսապի Հայ Աւետարանական Մանչերու Վարժարանը աւարտելէ ետք, նոյն վարժարանին մէջ երկու տարի ուսուցչութիւն կ՚ընէ։ Իսկ Այնթապի Գոլէճը աւարտելէ ետք, վեց տարի ուսուցչութեամբ կը զբաղուի Քեսապի մէջ։
Ուսումնասիրաց Միութիւնը
1910-ին խումբ մը երիտասարդներու հետ կը հիմնէ Քեսապի Ուսումնասիրաց միութիւնը: Խարթումէն վերադառնալէ ետք կը ղեկավարէ այս միութիւնը, որուն առաջին նպատակն էր Քեսապի կրթական գործը ազատել յարանուանութիւններու սեփականութիւնը ըլլալէն, զարկ տալ ազգային դաստիարակութեան եւ շրջանի բոլոր նախակրթարաններուն համար ստեղծել երկրորդական տիպար վարժարան մը։ Ինճեճիքեան ջանք կը թափէ, որ աւետարանական, առաքելական, կաթողիկէ եւ լատին համայնքները միանան կրթական գործին մէջ։ Իր ջանքերով կը հիմնուի Քեսապի Միացեալ վարժարանը: Ան կը դառնայ Միացեալ վարժարանին արտօնատէրը յաչս պետութեան: 1925-ին Քեսապի մէջ կը բանայ Սուրիահայ առաջին երկրորդական վարժարանը։
Աւետիս Ինճեճիքեան հիմնարարա դեր ունեցած է Ամերիկայի Միացեալ նահանգներու եւ Լիբանանի մէջ Ուսումնասիրաց Միութեան մասնաճիւղեր հիմնելու գործին մէջ, եւ անոնց միջոցով օգնելու Միացեալ վարժարաններուն եւ Քեսապի մէջ իրագործուած քաղաքապետական ու ժողովրդական իրագործումներուն։
Ուխտասարի ժայռապատկերներ
Աշխարհագրօրէն անիկա կը տարածուի Սիւնիքի բարձրաւանդակին կեդրոնական հատուածին մէջ գտնուող Ուխտասար եւ Ծղուկ լեռներուն շրջակայքը։
Անուան ծագումը
Հնավայրին անունը յառաջացած է տարածքին մէջ գտնուող լերան անունէն, որուն ծագման վերաբերեալ երկու վարկած կայ։ Անոնցմէ մէկուն համաձայն՝ մարդիկ լեռը նմանեցուցած են ուղտի, որմէ ալ յառաջացած է լերան «Ուղտասար» անունը։ Միւսները կը պնդեն, որ անիկա ուղտի հետ որեւէ առնչութիւն չունի եւ կը պնդեն, որ անցեալին այդ տարածքը ուխտատեղի մը եղած է, որմէ ալ յառաջացած է լերան Ուխտասար անունը։
Ուխտասար նախաքրիստոնէական հնավայրը այսօր Տաթեւին հաւասար զբօսաշրջիկ կ'այցելէ:
Փաստեր
Ուխտասարի ժայռապատկերներուն  խորհրդանշանները կը բացայայտեն, որ անոնք հազարաւոր տարիներու ընթացքին եղափոխուելով ու զարգանալով` հասած են մինչեւ մեր օրերը: Թէեւ դարերու ընթացքին անոնց իմաստն ու բովանդակութիւնը փոփոխուած են (երբեմն նոյնիսկ` մոռցուած), սակայն ձեւութային առումով անոնք մնացած են գրեթէ նոյնը: Ու ամենակարեւորը, երբեմն ընդհատուած ըլլալով հանդերձ, անոնց շղթան չէ կտրուած: Այս մէկը կ'ապացուցէ, որ նախնադարէն ի վեր  մշակութային նոյն յատկանիշները կրող ժողովուրդ մը կը շարունակէ գոյատեւել նոյն տարածքին` Հայկական Բարձրաւանդակին վրայ: Այսինքն հայ ժողովուրդը բնի՛կ է, ոչ թէ` եկուոր :
Կանոններ Միտքը Ուղղորդելու Համար
Կանոններ Միտքը Ուղղորդելու Համար Ռընէ Տէքարթին գիրքերէն։ ՌՈԻԸ-ին (1628) Ռընէ Տէքարթը սկսաւ աշխատիլ թերաւարտ գիտական բնագրութեան մը վրան, որ գիտական եւ իմաստասիրական (փիլիսոփայական) մտածողութեան պատշաճ եղանակի մասին էր, ու կը կրէր հետեւեալ վերնագիրը՝ Կանոններ Միտքը Ուղղորդելու Համար (Լատիներէն՝ Regulae ad directionem ingenii): Այս աշխատութիւնը վերջապէս հրատարակուեցաւ 1701 թուականին, Տեքարթին մահանալէն ետք։ Այս բանագրութիւնը նախագծեց ուսողութեան, երկրաչափութեան, գիտութեան, եւ իմաստասիրութեան (փիլիսոփայութիւն) բարդ խնդիրներուն հետ կապուած իր յետագայ աշխատութիւններուն։ կ՛ենթադրուի, թէ այս գործը գրուած է մոտաւորապէս 10 տարուայ ընթացքին, եւ այսպէս Տէքարթը փոխեց այս կանոններուն իր կիրառումը եւ սահմանումը: «Կանոններ Միտքը Ուղղորդելու Համար»-ը կը նկարագրուի որպէս ռահվիրա եւ «սեւագրութեան տետր» իր միւս գործերուն եւ եղանակներուն (մեթոտներ)։
Ի սկզբանէ Տէքարթը ընդհանուր արմամբ 36 Կանոններ նախատեսած էր։ Ա-ԺԲ (1-12) կանոնները կը վերաբերին գիտութեան սահմանումին՝ գիտական եղանակին գլխաւոր գործողութիւններուն․ ներգիտակցուիթւն (Անգլերէն՝ intuition), նուազեցում (Անգլերէն՝ Deduction), Թուում (Անգլերէն՝ Enumeration, երբեմն ալ թուարկութիւն) նաեւ այն ինչ որ Տեքարթը կը կոչէ «պարզ առաջադրութիւններ» կամ «պարզ ենթադրութիւններ» որոնք «մեր միտքը կու գան ինքնաբերաբար» եւ որոնք առարկաներ են ստոյգ եւ բացայայտ ճանաչումի կամ ներգիտակցութեան։
ԺԳ-ԻԴ (13-24) կանոնները կը վերաբերին այն բաներուն հետ որոնք Տեքարթը կ՛անուանէ «լիովին հասկցուած խնդիրներ» (կամ «կատարելապէս հասկանալի խնդիրներ») կամ խնդիրներ, որոնց պարագային, խնդիրը լուծելուն հետ կապուած բոլոր պայմանները ճանչցուած են ու յայտնի, եւ որոնք կը ծագին գլխաւորապէս թուաբանութեան (Անգլերէն՝ arithmetic) եւ երկրաչափութեան (Անգլերէն՝ geometry)։
Բնական գիտութիւնների էլեկտրոնային ամսագիր
Բնական գիտութիւնների էլեկտրոնային ամսագիր, ամսագիրը տեղադրուած է առցանց ԱՄՆ EBSCO հրատարակչութեան մէջ։ Գիտական յօդուածները կը տպագրուին անգլերէն լեզուով, ներկայացման ձեւերը կը համապասխանեն ընդունուած միջազգային ստանդարտներուն։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Կանոններ Միտքը Ուղղորդելու Համար
Սակայն, այս գործը կանխահասօրէն կ՛աւարտուի ԺԱ (21) կանոնով։
Կանոնները
* Հայկական Թուային Համակարգով
Գանձասար (Շաբաթաթերթ)
Գանձասար, Բերիոյ Հայոց Թեմի Ազգային Առաջնորդարանի (Ամենայն Հայոց Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսարան) Պաշտօնաթերթ, Համայնքային (Սուրիահայ համայնք), հասարական, մշակութային, գրական շաբաթաթերթ։
Նկարագրութիւն
Խմբագիրներ՝
Կը տպագրէ եկեղեցական, կրօնաբարոյական, ազգային, հասարակական-քաղաքական, գրական, մշակութային, մարզական և այլ նիւթեր։ Կ՚անդրադառնայ Հայ դատին, Հայաստանի Հանրապետութեան եւ աշխարհի մէջ տեղի ունեցող կարեւոր իրադարձութիւններուն, վերջին տարիներուն Սուրիոյ մէջ տիրող պատերազմական իրավիճակին, Սուրիահայութեան կացութեան։ «Գանձասար» խմբագիրներն ու սրբագրիչները կը հետեւին մեսրոպեան աւանդական ուղղագրութեան, շատ զգոյշ են այս գծով, ատոր համար «Գանձասար»-ը Արեւմտահայերէնի պահպանման ամէնէն կարևոր ազդակներէն մէկը կը համարուի։ «Գանձասար»ը ունի իր կայքէջը 2005-էն ի վեր, «Գանձասար»ը կը տպուի ազգային տպարան «Արևելք»ի մէջ: Շաբաթաթերթը իր երեսնամեայ գործունէութեան ընթացքին յաջողած է դառնալ Միջին Արևելքի հայկական մամուլի կարևոր ներկայացուցիչներէն մէկը:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մամուլ Ստորոգութիւն:Թերթեր
Բիւզանդիոն (թերթ)
Բիւզանդիոն, հրատարակուած է Կոստանդնուպոլսի մէջ, 1896-1918 թուականներուն։ Խմբագիրներ՝ Բ. Քէչեան, Պ. Քէչեան եւ Ա. Քէչեան, Արշակ Ալպօյաճեան, Ա. Սանտալճեան։ Ունեցած է չափաւոր ուղղութիւն։ 1908 թուականի երիտթուրքական յեղաշրջումէն ետք կը գտնէր, որ հայկական հարցը կարելի է լուծել մեծ տէրութիւններու աջակցութեամբ Թուրքիոյ մէջ բարեփոխումներ կատարելու միջոցով։ Սղանայի կոտորածէն (1909) ետք քննադատած է երիտթուրքերու ազգայնամոլութիւնը, ցոյց տուած է, որ թուրք․ կառավարութիւնը կը շարունակէ համիտեան հակահայկական քաղաքականութիւնը։ Մերկացուցած է համաթուրքականութեան (պանթուրքիզմ) գաղափարախօսութիւնը եւ համաթուրքական պետութիւն ստեղծելու զառանցական գաղափարը։
Լաթեքս (Կաթնահիւթ)
Լաթեքս (Կաթնահիւթ) ձգախէժ է: Սովորաբար անոր յիսունհինգ տոկոսը ջուր է եւ շուրջ քառասուն տոկոսը` ձգախէժէ պատրաստուած նիւթ մը :
Բիւզանդիոն (թերթ)
«Բիւզանդիոն» (օրաթերթ)-ի էջերուն մէջ արտացոլած են հայոց ցեղասպանութեան նախապատրաստութեան չարագուշակ նշանները։ Թերթը անդրադարձած է նաեւ յոյներու հանդէպ կիրառուող հալածանքներուն, թուրք-գերմանական մերձեցման մէջ տեսած է վտանգ թրքական լուծի տակ գտնուող ժողովուրդներու համար։
Լաթեքս (Կաթնահիւթ)
Լաթեքսը փափուկ, ճերմակ նիւթ մըն է, որ կը գտնուի հասուն ձգախէժի ծառի կեղեւին տակ: Լաթեքսը բնական նիւթ մըն է, նկատի առած անոր վերջնական կարծրութիւնն ու զգացողութիւնը, որոնք կ'երեւին անիւներու, ձգախէժէ ձեռնոցներու եւ թենիսի կօշիկներու մէջ:
Ճշմարտութիւնն այն է, որ լաթեքսը, ըստ էութեան, կու գայ բնութենէն: Նախքան զայն մշակելը, ձգախէժ կաթեցնողները (rubber tappers) լաթեքս կը հաւաքեն ծառերէն` օգտագործելով ձեւ մը, որ փոխանցուած է սերունդէ սերունդ:
Բիւզանդիոն (թերթ)
«Բիւզանդիոն» որեւէ վերաբերմունք չէ ունեցած ազգային կուսակցութիւններու նկատմամբ, խուսափած է ազգային շարժման հետ կապուած հարցերէ. առաջացուցած է միայն հայերու կեանքի, գոյքի եւ պատուի ապահովման պահանջներ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ պարբերականներ
Լաթեքս (Կաթնահիւթ)
Բնական ձգախէժէ լաթեքսին մեծ մասը կու գայ ձգախէժի ծառի մէկ տեսակէն: Տարբեր ծառերու լաթեքսի բաղադրութիւնը կը տարբերի, բայց ամէնէն տարածուածը Հարաւային Ամերիկայինն է: Ծառը կը ծաղկի նաեւ հարաւարեւելեան Ասիոյ տնկարաններուն մէջ:
Նիկոլայ Ղորղանեան
Նիկոլայ Ղորղանեան, հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան բանակի պաշտօնակատար զօրավար:
Լաթեքս (Կաթնահիւթ)
Կաթնահիւթի Բերքահաւաքը
Լաթեքսի (Կաթնահիւթ)ի բերքահաւաքին գործընթացը կը սկսի, երբ ձգախէժի ծառը հասուննայ, այսինքն երբ անիկա շուրջ հինգ տարեկան ըլլայ: Այս շրջանին ծառը կ'արտադրէ ձգախէժ:
Ձգախէժ արտահանելու համար համապատասխան անձեր կը հանեն ծառի կեղեւէն բարակ շերտեր: Այդպիսով կը խաթարուին լաթեքս պարունակող բոյսերուն խողովակները: Այս ծորաններու խաթարումը թոյլ կու տայ լաթեքսին` հոսելու ակօսներու միջոցով: Լաթեքսը այսպիսով կը հաւաքուի մեծ գաւաթներու մէջ:
Նիկոլայ Ղորղանեան
Կենսագրական գիծեր
1917-ին եկած է Հայաստան եւ ծառայութեան անցած` Հայկական զօրաբանակին մէջ:
Լաթեքս (Կաթնահիւթ)
Կաթնահիւթի Հեղուկին վերամշակումը
Ձգախէժի մշակման գործընթացը կը սկսի բերքահաւաքի պահէն, երբ անոնք կը քամեն ձգախէժի ծառերէն լաթեքսային հիւթ:
Նիկոլայ Ղորղանեան
Կենսագրական գիծեր
Ղորղանեան մասնակցած է Ղարաքիլիսայի ճակատամարտին, 4 օր պահած է ռազմաճակատի կեդրոնական հատուածը :
9 Օգոստոս 1918-ին նշանակուած է Ապարանի հեծելազօրային միացեալ գունդի հրամանատար, 26 Մարտ 1919-ին` ռազմական նախարարութեան յանձնարարութիւններու գծով զօրավարի պաշտօնակատար, 1920-ի սկիզբը` Վաղարշապատի կայազօրի պետ:
Լաթեքս (Կաթնահիւթ)
Կաթնահիւթի Հեղուկին վերամշակումը
Այնուհետեւ ընկերութիւնները կը զտեն լաթեքսը, որպէսզի զայն աւելի ուշ հաւաքեն մեծ տակառներու մէջ` յաջորդ հանգրուանին պատրաստելու համար:
Նիկոլայ Ղորղանեան
Կենսագրական գիծեր
1918-1920 մասնակցած է Հայաստանի Հանրապետութեան պաշտպանութեան:
Լաթեքս (Կաթնահիւթ)
Կաթնահիւթի Հեղուկին վերամշակումը
Երբ լաթեքսը պատրաստ է վերածուելու ձգախէժէ «ապխտած» կտորներու, ընկերութիւնները թթու կ'աւելցնեն լաթեքսին: Այս մէկը հեղուկը կը վերածէ խուրձերու (clumps): Այնուհետեւ խուրձերը թիթեղներու մէջ դնելով` կ'աղան ջրաղացով: Այդպիսով ջուրը կը հանեն անկէ, եւ ելած թերթերը կարելի կ'ըլլայ չորցնել եւ «ապխտել»:
Նիկոլայ Ղորղանեան
Կենսագրական գիծեր
1921-ին, հաւատալով պոլշեւիկներու խոստումին, չէ հեռացած Հայաստանէն: Սակայն ձերբակալուած եւ զոհ գացած է կարմիր նենգութեան` 18 Փետրուար 1921-ին, կացինահարուած ու սպաննուած է Երեւանի բանտին մէջ, պոլշեւիկներու հրամանով, թուրք մսագործի ձեռքով, թաղուած է Սունդուկեանի անուան թատրոնի զբօսայգիի եղբայրական գերեզմանատան մէջ :
Լաթեքս (Կաթնահիւթ)
Կաթնահիւթի Հեղուկին վերամշակումը
Վերջապէս, լաթեքսը կը դառնայ նախածծմբարկուած: Նախածծմբարկումը կը ներառէ քիմիական գործողութիւններ եւ մեղմ տաքացում` ցած ջերմաստիճաններու վրայ: Երբ լաթեքսը նախածծմբարկուած է, զայն տեղափոխելը աւելի յարմար կը դառնայ: Աւելի շատ տաքցնելով` նիւթը արդէն կրնայ վերածուիլ սովորական ձգախէժի:
Նիկոլայ Ղորղանեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ ազատագրական շարժում
Լաթեքս (Կաթնահիւթ)
Արհեստական Կաթնահիւթ (Լաթեքս)
Վստահաբար ոչ բոլոր լաթեքսները բնական են: Որոշ լաթեքսներ արհեստական են եւ բաղկացած` քարիւղէն ստացուած քիմիական նիւթերէ: Այս քիմիական նիւթերը կ'օգտագործուին մշակելու համար արհեստական ձգախէժի փոլիմերներ, որոնք կը հաւաքուին եւ կը չորցուին, այնուհետեւ կը տեղափոխուին արտադրական գործարան:
Արտադրական գործարանին մէջ արհեստական ձգախէժի փոլիմերները կը խառնուին: Երբեմն անոնց կ'աւելցուին լրացուցիչ բաղադրիչներ` ըստ արհեստական ձգախէժի վերջնական արտադրանքին:
Գործարանը կը գլորէ ձգախէժը` անոնցմէ կազմելով թերթեր, զորս կը կտրէ հետագայ մշակման համար: Արհեստական մշակման ամէնէն տարածուած ձեւերն են.
Արտամղման ատեն ձգախէժի փոլիմերային միացութիւնը կը դրուի արտամղիչին մէջ, որ կը տաքցնէ նիւթը եւ կը սեղմէ զայն: Այդ մէկը տեղի կ'ունենայ արտամղիչի տակառին եւ պտուտակին միջոցով: Այնուհետեւ փոլիմերային միացութիւնը փոքր բացուածքի միջոցով անցնելով` կը ծծմբարկուի կամ կը մշակուի:
Արտամղիչ
Ներարկումով ձուլումը կը ներառէ ձգախէժի շերտերու խառնում: Բարձր ճնշում գործադրելով` շերտերը ստիպողաբար կը մտնեն կաղապարի մէջ, ուր տաքութիւնը կը ծծմբարկէ ձգախէժը:
Ճնշումով ձուլումը կը սկսի ձգախէժի միացութեան նախնական վիճակէն: Այդ տձեւ վիճակը կը ձեւաւորուի կաղապարի մէջ` սեղմումով, ճնշումով եւ ծծմբարկումով:
Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ Հայագիտութեան Կեդրոն
«Հայ առաքելական եկեղեցւոյ հայագիտութեան կեդրոն», Հայ առաքելական եկեղեցւոյ Ռուսաստանի եւ Նոր-Նախիջեւանի թեմի գիտական կեդրոն Մոսկուայի մէջ ։