cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ֆրետերիք Նիցչէ
Բարոյականութեան քննադատութիւնը
Մարդկային, չափազանց մարդկային երկով սկիզբ կ՛առնէ ընդհաանորպէս բարոյականութեան եւ մասնաւորապէս քրիստոնէական բարոյականութեան Նիցչէական քննադատութիւնը։ Ան ուղղուած է ողջ փիլիսոփայութեան եւ գիտութեան դէմ, որոնք, ըստ Նիցչէի, բարոյականութեան ընդունուած եւ տիրող պատկերացումներուն անքննադատաբար կը մօտենան։ Իրօք, ազատ եւ հետախոյզ միտքը պէտք է զանոնք քննարկէ, ինչպէս եւ յայտնի գիրքի վերնագիրը կ՛ըսէ, չարէն եւ բարիէն անդին։ Հակառակը ըրած է եւրոպական միտքը՝ Պղատոնէն մինչեւ Կանտ։ Նիցչէն այստեղ խստօրէն կը բաժնէ մտքի եւ գաղափարի հետազօտութիւնը (սկսած անոր ծննդաբանութիւնէն մինչեւ կիրառումները) նախապաշարումներէն ու կարծրատիպերէն։ Նիցչէի համար արժէքի եւ անոր մասին դատողութեան վաւերականութիւնը մտացածին կամ ենթադրական չէ. Ծննդաբանօրէն ան պէտք է կապուած ըլլայ մտածողի կամ մարդկային որեւէ խումբի կենսաբանական-հոգեբանական կարգին հետ։ Այսպիսով, որեւէ արժէքի խնդիրը ընդհանրապէս որեւէ բարոյական համակարգի խնդիր է։ Պատմագիտական, մշակութաբանական եւ լեզուաբանական ձեւերով այս քննադատութիւնը ի յայտ կը բերէ բազմաթիւ գաղափարներ, որոնք նոր ձեւով կը լուսաբանեն ողջ բարոյագիտութիւնը։
Ահա բարոյագիտութեան քննադատութեան մի քանի կարեւորագոյն գաղափարներ
Այս ելակետերով քննադատութեան կ՛ենթարկուի նաեւ պատմական քրիստոնէութիւնը եւ քրիստոնէական բարոյականութիւնը, իսկ աւելի ուշ ՝ գրեթէ ողջ քաղքենիական բարոյականութիւնը, ինչպէս նաեւ սոցիալիզմը եւ անարխիզմը. այս ամէնը կը դիտարկուին իբրեւ ժամանակակից անկումայնութիւն (de'cadence)։ Ահա թէ ինչու Նիցչէն կ՛արծարծէ բոլոր արժեքներու վերարժեքաւորման հարցը։ Եւ այս ամէնը՝ համեմուած միֆական բազմաթիւ ազդակներով, որոնց մէջ առաջնային են Դիոնիսոսեանը, Առ իշխանութիւն կամքը, Գերմարդը եւ Յաւէրժական վերադարձը։
Աստուած մեռած է - Եւրոպական նիհիլիզմը
Աստուած մեռած է հանրայայտ արտայայտութիւնը այն տպաւորութիւնը կը ստեղծէ, որ Նիցչէն կը կամենայ Աստծոյ մահը։ Այս մէկը ընդամէնը փաստի արձանագրութիւն է։ Սխալ չըլլար, եթէ ըսենք, որ այս մի ամբողջ դարաշրջանի եւ մտածելակերպի (առաւելապէս՝ մետաֆիզիկական) ախտորոշումն է։ Ան կ՛աղաղակէ անլուր վիճակ մը, որ իր մէջ պիտի առնէ գալիք հարիւրամեակներու պատմութիւնը։ Այս թեմայի հռչակաւոր արծարծումն է Զուարթ գիտութիւնը երկի 125-րդ՝ Խենթը վերնագրեալ ասոյթը։ Այս հատուածը Աստծոյ մահը կ՛ազդարարէ իբրեւ սպառնալից իրադարձութիւն, որու հետ կ՛իջնէ գիշեր եւ աւելի գիշեր։ Քաղաքակրթութիւնը զրկուած է իր հոգեւոր հիմքէն, - թերեւս Այսպէս կարելի ըլլայ ամփոփել ասոյթի գաղափարը։ Ո՞ւր է Աստուած, - գոչեց ան, - ես ձեզ կ՛ըսե'մ։ Մենք իրեն սպանե՜ր ենք՝ դուք եւ ես։ Մենք ամէնքս իրեն սպանողնե՜րն ենք։ Բայց ինչպէ՞ս ըրինք մենք այդ։ Ինչպէ՞ս կարողացանք խմելով դատարկել ծովը։ Ո՞վ մեզ սպունգը տուաւ՝ ջնջելու ողջ հորիզոնը։ Ի՞նչ ըրինք մենք, երբ այս երկիրը արձակեցինք իր արեւին կապող շղթայէն։ Ո՞ւր կ՛երթայ երկիրը հիմա։ Հեռու բոլոր արեւներէ՞ն։ Արդեօք մենք շարունակ ցած չե՞նք գահավիժիր։ Եւ ե'տ, մէկ կո’ղմ, առա'ջ, դէպի բոլոր կողմե'րը։ Կա՞յ դեռեւս վեր ու ներքեւ։ Արդեօ՞ք մենք մոլորուած չենք խարխափիր, անվերջնական ոչինչի մէջ։ …Աստուած մեռա՜ծ է։ Աստուած մեռած ալ կը մնա'յ։ Եւ մենք ենք իրեն սպաներ։ Ինչպէ՞ս սփոփուինք մենք՝ բոլոր մարդասպաններէն ամենամարդասպաններս (թարգմ. Յակոբ Մովսէսի)։ Թերեւս այս գաղափարէն է որ աւելի ուշ սկիզբ կ՛առնէ Գերմարդու գաղափարը, որ մի ասոյթի մը մէջ հետեւեալ մեկնութիւնը կը ստանայ. Գերմարդու յայտնութիւնը գերՔրիստոնէութեան յայտնութիւն է։ Հետեւաբար՝ գերմարդու երեւոյթը Քրիստոնէութեան վերակենդանացման երեւոյթը չէ՞։ Միւս կողմէն՝ ողջ բարոյականութեան քննադատութիւնը կը դառնայ աւելի առողջ բարոյականութեան մը կանխատեսում եւ կանչ։ «Չաստուածներու մթնշաղ» գրքին մէջ ան կը գրէ. «Մենք՝ ապաբարոյապաշտներս, առաքինութեանը արդեօ՞ք վնաս կը հասցնենք։ - Նոյնքան քիչ, որքան անարքիստները՝ թագաւորներուն։ Միայն այն ժամանակունէ, երբ անոնց սկսան կրակել, իրենք դարձեալ ամուր նստած են իրենց գահերուն վրայ։ Առակս զինչ ցուցանէ՝ հարկաւոր է կրակել բարոյականութեան վրայ»։ Ահա թէ ինչու Նիցչէն իրեն կը կնքէ անբարոյականութեան սահմաններէն այնքան հեռու ինկած եզրով մը - ապաբարոյապաշտ։ Այս տեսակետիէն յատուկ ուշադրութեան է արժանի է նաեւ Նիցչէի ոչնչապաշտութեան՝ նիհիլիզմի հարցը. Ան անոր մէջ կը տեսնէ ո'չ թէ անոր միջնորդին եւ հաստատողին, այլ ոչնչապաշտութիւնը կը համարուի հետքրիստոնէական բարոյականութեան հնարաւորութիւնը, թերեւս նաեւ պատմական անհրաժեշտութիւնը։ Նիցչէական Այսպէս ասած աթեիզմը ո'չ թէ անհաւատութիւն է, այլ համաշխարհային նորագոյն պատմութեան մէջ Աստծոյ բացակայութեան հաւաստում, որու հետեւանքը նաեւ այդ ոչնչապաշտութիւնն է։
Արուեստ եւ գիտութիւն
ՙԱպոլլոնեան-դիոնիսոսեան զոյգ հասկացութիւնները, որոնք Նիցչէն կը մտցնէ արուեստի փիլիսոփայութեան մէջ, թոյլ կու տան նոր գեղագիտական-մետաֆիզիկական դասակարգումներ ներառել այնտեղ։ Յունական երկու աստուածութիւններու՝ Դիոնիսոսի եւ Ապոլլոնի անուններով Նիցչէն իր երախայրիքէն՝ Ողբերգութեան ծնունդը երաժշտութեան ոգիէն գրքէն կը բնութագրէ գեղագիտութեան երկու հակադիր սկզբունքները։ Ըստ այդմ՝ ապոլլոնեանը երազն է, գեղեցիկ պատրանքը, պայծառը, լուսաւորը, ցնծունը, տեսիլքը, վսեմութիւնը։ Դիոնիսոսեանը արբեցումն է, սարսափ առաջացնող մոլ(եգն) ութիւնը, խաւարտչին նախազօրութեան ժայթքը։ Աթթիկական ողբերգութեան մէջ, ըստ Նիցչէի, այս երկու ուժերը կրելի եղած է միաւորել։ Ըստ այդմ Նախա-
Մին (Ur-Eine) բանաստեղծին կը բացուի դիոնիսոսեան երաժշտութեան ձեւով եւ ապոլլոնեան երազի միջոցով պատկերի կը վերածուի։ Յունական ողբերգութիւնը Եվրիպիդեսով եւ Սոկրատեսի ազդեցութեամբ կը կործանուի։ Արուեստը ի սպաս կը դրուի գիտելիքին։ Միայն Վակնէրեան երաժշտական տրամայի մէջ է, որ վերոյիշեալ հակառակ սկզբունքները կրկին երեւան կու գան։ Յետագայ գրութիւններուն մէջ Նիցչէն ետ կը քաշուի Վակնէրեան սկզբունքներէն եւ երկերուն մէջ արուեստը պարզորոշ տեղը կը զիջի գիտութեան։
Կրօնի, մետաֆիզիկայի եւ ճանաչողութեան տեսութեան քննադատութիւնը
Բարոյականութեան քննադատութեան հետ կապուած է մինչայժմեան ողջ փիլիսոփայութեան քննադատութիւնը։ Մետաֆիզիկական եւ կրօնական յղացքներու հանդէպ Նիցչէն հիմնաւորապէս թերահաւատ է։
Քրիստոնէութեան քննադատութիւնը
Քրիստոնէութեան քննադատութեան նուիրուած իր գլխաւոր աշխատութիւնը Նիցչէն անուանած է «ՀակաՔրիստոս. Նզովք Քրիստոնէութեանը»։ ՀակաՔրիստոսն աշխարհընկալման քրիստոնէական ըմբռնումով Յիսուս Քրիստոսի հակառակորդն է կամ կեղծ Յիսուսը։ Կ՛ենթադրուի, որ ան անխուսափելիօրէն կը պարտուի այն բանէն ետք, երբ երկրային ժամանակի աւարտին կ՛ըմբոստանայ Յիսուսի դէմ։ Քրիստոնէութեան վաղ շրջանին այդ կրօնի տարբեր ազդեցիկ թշնամիները կ՛ըմբռնուէին որպէս ՀակաՔրիստոս։ Սակայն ըստ առաւել լայն եւ ընդգրկուն մեկնաբանութիւններու ՀակաՔրիստոսը մեղքի մարդն է, որ կը հակադրուի եւ ինքն իրեն աւելի բարձր կը դասէ այն ամէնէն, ինչ կը կոչուի Աստուած։ Նոր Կտակարանին մէջ, իււրաքանչիւր անձ, որ չ՛ ընդունիր այս աշխարհի մէջ Աստծոյ մարմնացումը, հանդէս կու գայ որպէս ՀակաՔրիստոս։ Քրիստոնէութեան քննադատութեան մէջ Նիցչէն կ՛առաջնորդուի հետեւեալ մեթոտաբանութեամբ.
Ամփոփելով հարկ է նշել, որ Քրիստոնէութեան Նիցչէական քննադատութիւնը աննախադէպ է համաշխարհային մտքի պատմութեան մէջ։
Յաւէրժական վերադարձ
Առաջին անգամ Զուարթ գիտութիւնը երկին մէջ եւ այնուհետեւ Զրադաշտին՝ Նիցչէն մէջտեղ կը հանէ գաղափար մը, որ կը համարէ իր ամենախոր միտքը եւ իր փիլիսոփայութեան ծանրութեան կեդրոնը։ Ըստ այդ մտքին՝ ամէն եղած բան արդէն անհաշիւ անգամներ եղած է եւ անսահմանօրէն վերադառնալու է։ Եւ պէտք է այնպէս ապրիլ, որ յուրաքանչիւր ակնթարթի մշտատեւ կրկնութիւնը ո'չ միայն ապրուի, այլեւ ողջունուի։ Յաւէրժական վերադարձի հետ սերտ կապի մէջ է amor fati-ն՝ սէրը ճակատագրի հանդէպ։
Գերմարդը
Մարդու կամ ընդհանրապէս աշխարհի պատմութեան առաջընթացին Նիցչէն չի հաւատար։ Հետեւաբար անոր համար մարդկութեան նպատակը ոչ թէ անոր լաւագուն սոցիալական կամ կենսաբանական մակարդակներն են, այլ այդտեղ մշտապէս հանդէս եկող բարձրագոյն անհատները, գերմարդիկ։ Մարդկային ցեղը՝ իբրեւ ամբողջութիւն, Նիցչէն կը համարէ սոսկ փորձ, որու նպատակը արարողներ արարելն է, որոնք խիստ եւ անկարեկից են այլոց եւ առաջին հերթին իրենք իրենց հանդէպ՝ մարդկութիւնէն եւ իրենք իրենցմէ արժեքաւոր բան մը ստանալու համար։ Գերմարդը քաղաքական ո'չ մէկ նշանակութիւն չունի։ Իշխանութիւն կամքը ո'չ թէ ուրիշներու վրայ իշխելու կամքն է, այլ ինքնահաղթահարման կամքը։
Կամք առ իշխանութիւն
Կամք առ իշխանութիւնը (Wille zur Macht) Նիցչէի փիլիսոփայութեան կեդրոնական հասկացութիւններէն է, որը մինչեւ օրս նշանակալի ազդեցութիւն ունեցած է - եւ կը շարունակէ ունենալ - 20-րդ դարու փիլիսոփայական մտքի վրայ։ Ան շարունակ ենթարկուած է աննախադէպ գռեհկացման, զեղծուած է եւ գաղափարախօսականացուած։
Ամէն ձեռնարկ կը սկսուի քննադատութեամբ։ Նիցչէն իր քննադատութիւնը կ՛ազդարարէ իբրեւ «բոլոր արժեքներու վերարժեքաւորում»։ Նիցչէն հարցականի տակ կը դնէ ոչ միայն «հիւանդ», «անկանող» աշխարհի «կեղծ» արժեքները, այլ նաեւ «վերջին մարդկանց» այդ աշխարհի կենցաղային հիմունքները։
Կեանքը ինքը Նիցչէի համար հասանելի է գոյաւորման հասկացութեան շնորհիւ։ Կեանքի գոյաւորումը անընդհատական եւ մշտական առաջմղում է։ Գոյութիւն ունենալու համար հարակւոր է շարունակ գոյաւորուել։ Գոյաւորումը մշտապէս ջանք կը պահանջէ։ Որովհետեւ այն ամէնը, ինչ որ կ՛ուզէ ապրիլ, պէտք է նաեւ ինչ-որ ձգտում, մղում, ունենայ, որպէսզի ելլէ, կանգնի եւ դիմանա։
«Չարէն եւ բարիէն անդին» երկին մէջ (19-րդ ասոյթ) Նիցչէն ցոյց կուտայ, որ կամքը, բաղկացած է եօթը կարեւորագոյն պահերէ.
Աղեակ (անձնանուն)
Աղեակ, հայկական իգական եւ արական անուն։ Յառաջացած է միջին հայերէն աղեակ, որ իր կարգին գաւառական աղէկ՝ «լաւ» բառէն։ 10-րդ դարուն արական անուն էր, իսկ 15-րդ դարուն՝ իգական։ Այս անունէն ալ յառաջացած է Աղէկեան (Աղեկեան) մականունը։
Ֆրետերիք Նիցչէ
Կամք առ իշխանութիւն
Լոյս տեսած է 1872-ին։ Ան 27-ամեայ փիլիսոփային առաջին նշանակալից երկն է։ Գիրքը ձօնուած է Ռիչըրտ Վակնըրին։
Աղեակ (անձնանուն)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ
Ֆրետերիք Նիցչէ
Գրականութիւն
Փիլիսոփայության շուրջ
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Փիլիսոփայութիւն
Յարութիւն Սվաճեան
Յարութիւն Սվաճեան ՝ 19-րդ դարու հայ յառաջադէմ մտաւորական, «Մեղու» պարբերականի հիմնադիրն ու խմբագիրը։
Կենսագրութիւն
Սվաճեան ծնած է Պոլիս։ Ան թէպէտ չէ կարողացած ստանալ կանոնաւոր կրթութիւն, սակայն ինքնաշխատութեամբ ձեռք բերած է լայն տեսական պատրաստութիւն ու դարձած է արեւմտահայ յառաջադէմ մտաւորականութոան ականաւոր ներկայացուցիչը։ Սվաճեան համարձակօրէն կը պայքարէր կղերա-ֆէոտալական հոսանքի եւ այլ հակաժողովրդական, պահպանողական խումբերու դէմ։ Այդ պատճառով ալան բազմիցս հալածանքներու ենթարկուած է թուրք պաշտօնեաներու, ազգադաւ հայ հարուստներու ու մտաւորականների կողմէ։ Եղած է Միքայէլ Նալբանդեանի համախոհը ։
Սվաճեան Կ.Պոլսոյ մէջ՝ 1856-ին, հիմնած եւ խմբագրած է «Մեղու» պարբերականը (1856-1874)։ «Մեղու» պարբերականին մէջ հատարակած է Նալբանդեանի յեղափոխական դյառաջադիմական գաղափարներով տոգորուած յօդուածները։
Սվաճեանի խմբագրած «Մեղու»ն արեւմտահայ իրականութեան մէջ կարեւոր դեր կատարած է ինչպէս հակաժողովրդական հոսնքներու դէմ մղած պայքարին մէջ, այնպէս ալ աշխարհիկ գրականութեան ստեղծման, գիտութեան, լուսաւորութեան ու կրթութեան տարածման գործին մէջ։ Միքայէլ Նալբանդեան յայտարարած է. 1872-1874 թուականներուն «Մեղուն» շարունակած է հրատարակել Յակոբ Պարոնեանը։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1874 մահեր Ստորոգութիւն:Կոստանդնուպոլիս ծնածներ Ստորոգութիւն:Կոստանդնուպոլիս մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Էմիլի Կուրտ
Էմիլի Կուրտ, զզուիցերացի ֆեմինիստ, լրագրող։ Ան իր ուրոյն դերըէ ունեցած է Զուիցերիոյ կանանց ընտրական իրաւունքի հաստատման գործին մէջ։ 1914-1928 Զուիցերիոյ մէջ գործող երկու Ընտրական իրաւունքներու միութիւններէն մէկու՝ Զուիցերական ընկերակցութեան նախագահն էր։
Կենսագրութիւն եւ գործունէութիւն
Կուրտը XX դարու Զուիցերիոյ մէջ ֆեմինիստական շարժման ականաւոր ներկայացուցիչներէն մէկն էր ։ Ան երեսուն տարեկանին դարձած է շարժման անդամ, ապա իր կեանքը նուիրած է խաղաղապահական գործունէութեան ։ Ան աշխոյժ էր Ժընեւի մէջ, ուր ծնած էր, սակայն կանանց իրաւունքներու բարձրացման համար աշխոյժ գործունէութիւն կը ծաւալէ նաեւ Զուիցերիոյ մէ ։ Յատուկ շարժառիթներով ան կը նախընտրէր արշաւներ կազմակերպել կանանց կրթութեան, հաւասար աշխատավարձի, մայրութեան նպաստներու, հաշմանդամութեան նպաստներու եւ կանանց զբաղուածութեան հնարաւորութիւններու ընդլայնման համար ։ 1912-ին, Էմիլի Կուրտդը հիմնադրեց Le mouvement féministe (Ֆեմինիստական շարժում) պարբերականը, որ առաջ կը քաշէր կանանց ընտրութեան, կրթութեան եւ իրաւական իրաւունքներու ոտնահարման խնդիրները ։ Մինչ մահանալը ան թերթի գլխաւոր խմբագիրն էր։ 2001-ին Էմիլիի պատուին թերթը վերանուանուեցաւ L'emiliE։ Առերեսուելով ֆինանսական դժուարութիւններու՝ թուղթէ պարբերականը ունեցաւ իր առցանց տարբերակը։ Այսպիսով, աս Եւրոպայի մէջ դարձաւ ամենահին ֆեմինիստական պարբերականը ։ Կուրտը բազմաթիւ ֆեմինիստական կազմակերպութիւններու եւ ակումբներու նախագահն էր, ներառեալ՝ Schweizerischer Verband für Frauenstimmrecht-ը (հայ․՝ Զուիցերիացի կանանց ասոցացիայ), ուր ան 1914-1928-ականներուն կը պայքարէր կանանց ընտրելու իրաւունքի համար ։ 1923-ին ան ընտրուեցաւ Կանանց միջազգային միութեան նախագահ։ Էմիլին հրապարակած է ամերիկացի սուֆրաժիստ Սուսան Բ․ Էնթօնի կենսագրութիւնը եւ խմբագրած է զուիցերացի կանանց մասին պատմող տարեգիրքը ։
Կուրտը մահացած է 1946-ին Ժընեւի մէջ՝ կանանց ընտրելու իրաւունքի հաստատումէն տասնչորս տարի առաջ ։
Ֆեմինիստական «l'émiliE» պարբերականը ներկայիս ունի միայն առցանց տարբերակ։ 2012-էն Emilie Gourd հիմնադրամը ստեղծած էր «Actuelles.ch» առցանց հարթակը, որ Զուիցերիոյ մետիաներուն կը տրամադրէր ֆեմինիստական նորութիւններ եւ յօդուածներ ։
Emilie Gourd հիմնադրամ
Ժաքլին Պերէնշթէյն-Վաւրը 1894-ին հիմնադրած է «Էմիլի Կուրտի հիմնադրամը»՝ նպատակ ունենալով շարունակել Կուրտի ժառանգութիւնը եւ աջակցած Զուիցերիոյ մէջ առկայ ֆեմինսիտական բանավէճերու լուծմանը։
Մարտինէ Շապոննիերը 2013-էն հիմնադրամի նախագահն է, իսկ Սապինէ Էսթիէր Թեւենոզը փոխնախագահն է ։
Աննա Պալաքեան
Աննա Պալաքեան (Anna Balakian, ), հայազգի գրականագէտ։ Եղած է Նիւ Եորքի համալսարանի համեմատական գրականութեան ամպիոնի վարիչ։ 1977-1980 թուականներուն նախագահած է Ամերիկեան համեմատական գրականութեան միութիւնը։ Բազմաթիւ հեղինակաւոր գիրքերու եւ յօդուածներու հեղինակ, արժանացած է բազմաթիւ մրցանակներու։
Կենսագրութիւն
Պալաքեան ունի հայկական արմատներ (հայկական անունը՝ Անահիտ)։ Ծնած է Կոստանդնուպլիս։ Երբ 11 տարեկան էր, ընտանիքը տեղափոխուած է ԱՄՆ Քընէթիքըթ նահանգի Նիւ Պրիթըն քաղաք։
Համալսարանական վկայական ստացած է Հանթըր քոլէճէն, մագիստրոսի եւ դոկտորի աստիճաններ՝ Քոլումպիոյ համալսարանէն։ Աւարտական դպրոցին մէջ ֆրանսերէն եւ գրականութիւն դասաւանդած է Հանթւր քոէչի աւագ դպրոցին մէջ։
Աշխատութիւններ
Անոր առաջին գիրքը՝ «The Literary Origins of Surrealism» (Գերիրապաշտութեան գրական ակունքները), հրատարակուած է 1947 թուականին։ Ֆրանսիական բանաստեղծութեան հիմնադիրներու այս նորարարական ուսումնասիրութեան ժամանակ Պալաքեան ֆրանսիական եւ գերմանական ռոմանթիզմի ֆոնին հակադրած է յառաջապահ գրողները եւ արուեստագէտները։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ
Մհեր Յովհաննիսեան
Մհեր Սուրէն Յովհաննիսեան, պատմաբան, պատմական գիտութիւններու թեկնածու, տոցենտ, ԵՊՀ Հայագիտական հետազօտութիւններու ինստիտուտի փոխտնօրէն։
Աշխատանքային գործունէութիւն
2004-2010-ներուն որպէս պատմութեան ուսուցիչ աշխատած է Երեւանի Ա. Ս. Պուշկին ի անուան թիւ 8 դպրոցէն ներս։ 2009-էն սկսեալ աշխատած է Երեւանի Պետական համալսարան ի Հայագիտական հետազօտութիւներու ինստիտուտէն ներս որպէս Հայագիտական հետազօտութիւնների ինստիտուտի Վիրտուալ հայագիտութեան եւ տեղեկատուութեան բաժնի վարիչ։ 30 Մարտ-10 Յուլիս 2012-էն եղած է ԵՊՀ Հայագիտական հետազօտութիւններու ինստիտուտի գիտական քարտուղար: 10 Յուլիս 2012-էն կը հանդիսանայ նոյն ինստիտուտի փոխտնօրէնը: ԵՊՀ Հայագիտական հետազօտութիւններու ինստիտուտի «Հայագիտութեան հարցեր» հանդէսի խմբագրական խորհուրդի անդամ: 2016-էն կը հանդիսանայ «Հայաստանի պատմագէտներու միութիւն» ՀԿ-ի գործադիր տնօրէն։ 15 Սեպտեմբեր 2017-էն Հայաստան ի հանրային ռատիոյի եթերէն կը վարէ «Համասփիւռք» հեղինակային հաղորդումը: 2010-2018-էն կը հանդիսանայ ԵՊՀ Պատմութեան ֆակուլտետի Հայոց պատմութեան ամպիոնի ասիստենտ, 2018-էն' տոցենտ։
Լեւոն Վարդան
Լեւոն Վարդան (Լեւոն Պետիրեան, 14 Հոկտեմբեր 1925, Հալէպ – 9 Դեկտեմբեր 1997, Պէյրութ), հայ գրող եւ ուսուցիչ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Հալէպ։ Երկրորդական եւ բարձրագոյն ուսումը ստացած է տեղւոյն՝ Հալէպ քոլեճի ապա Պէյրութի ամերիկեան համալսարանին մէջ՝ աւարտելով Ամերիկեան համալսարանի պատմութեան բաժանմունքը,1962–ին։
Ուսուցչական, գրական եւ խմբագրական աշխատանքներ կատարած է՝ մասնակցելով, «Շիրակ»-ի, «Սփիւռք»-ի, «Հայկազեան հայագիտական հանդէս»-ի, «Հասկ հնայագիտական տարեգիրք»-ի, «Բազմավէպ»-ի եւ «Նոր Այնթապ»-ի կազմերուն։
Մահացած է Պէյրութ,1997–ին։
Երկեր
Լեւոն Վարդանի գրականագիտական երկերու շարքին կը դասուին՝ «Ֆրանսահայ արձակը» (1968) եւ «Մուշեղ Իշխան արձակագիրը» (1986) աշխատութիւնները։
Բացի գեղարուեստական գրականութենէ, Լեւոն Վարդան ծաւալուն աշխատութիւններ կուտակած է մեզ՝ Հայկական հարցի եւ Հայոց ցեղասպանութեանն առընչեալ, որոնցմէ լոյս տեսած են. «Հայկական տասնհինգը եւ հայերու լքեալ գոյքերը» (Պէյրութ, 1970), «Ժամանակագրութիւն հայկական տասնհինգի, 1915-23» (1975), «Թող թուրքը խօսի» (1975), «Արեւմտահայութիւնը տնտեսական յարաբերութիւններու ճամբուն վրայ» (Պէյրութ, 1998) եւ «Հայկական տասնհինգը թրքական մատենագիտութեան եւ մամուլին մէջ եւ մենք» (Պէյրութ, 1998): Ատոնց կը գումարուին, նաեւ, իր չհրատարակուած բնագիրները, զորս հեղինակի մահէն ետք յայտնուեցան իր անձնական իրերուն մէջ, եւ ետքը Պէյրութէն ուղարկուեցան Հայաստան՝ Եղիշէ Չարենցի անուան Գրականութեան եւ արուեստի թանգարան:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1925 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1997 մահեր Ստորոգութիւն:Հալէպ ծնածներ Ստորոգութիւն:Պէյրութ մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:14 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:9 Դեկտեմբերի մահացածներ
Ֆրիտրիխ Փարոթ
Եոհան Եաքոպ Ֆրիտրիխ Վիլհելմ ֆոն Փարրոթ, (, ծնած 14 Հոկտեմբեր, 1791, Քարլսրուէ , Գերմանիա - 15 Յունուար, 1841, Տորփաթ, Ռուսիոյ Կայսրութիւն, ներկայիս՝ Թարթու, Էսթոնիա): Եոհան մասնագիտացած է բնագիտութեան եւ բժշկութեան մէջ, ինչպէս նաեւ եղած է առաջին անձը որ բարձրացած է Արարատին գագաթը (1829 թուականին) ։
Կենսագրութիւն
Ֆրիտրիխ ծնած է 14 Հոկտեմբեր, 1791 թուականին, Գերմանիոյ Քարլսրուէ քաղաքին մէջ։ Ուսանած է Տորփաթի համալսարանի բնագիտական բաժնին մէջ, ու այդ մէկը աւարտած է ոսկի մետալով։ 1811 թուականէն սկսեալ, ուսանող ըլլալով կ'ուղղուի բազմաթիւ ճանապարհորդութիւններու։
Աւարտելով իր աշխատանքը, Ֆրիտրիխ կրկին կը սկսի յաճախել համալսարան, այս անգամ բժշկութեան բաժնինը։ 1814 թուականին կը ստանայ բժկութեան համալսարանի աստիճանը ու կը ճամբորդէ Գերմանիա բժշկութիւնը ուսումնասիրելու եւ հետազօտելու նպատակով։ 1815 թուականէն սկսեալ աշխատած է ռուսական բանակին մէջ որպէս բժիշկ: Իսկ երբ զորքերը Ֆրանսայէն վերադարձան, Ֆրիտրիխ կրկին շարունակեց զբաղուիլ գիտական աշխատանքներով տարբեր քաղաքներու մէջ, օրինակ՝ Պերլինի, Փարիզի, Վիեննայի եւ Միլանի մէջ:
Ուղեւորութիւն Դէպի Արարատ Լեռը
1829-ին եւս չորս ուսանողներուն հետ, որոնցմէ մին Խաչատուր Աբովեանն էր, Ֆրիտրիխ Փարոթը բարձրացաւ Արարատ լեռը, Սեպտեմբեր 27-ին անոնք հասան Մեծ Մասիս գագաթը, որտեղ կատարեցին մի շարք օդերեւութաբանական եւ մագնիսաբանական դիտարկումներ
Լեւոն Տապաղեան
Լեւոն Փանոս Տապաղեան (Levon Panos Dabağyan, 11 Նոյեմբեր 1933 - 7 Մայիս 2017 ), թրքահայ պատմաբան, լրագրող եւ քաղաքական գործիչ։ Հայոց ցեղասպանութիւնը ժխտող ։ Անդամակցած է Թրքական Պատմական Ընկերակցութեան։ 1969 թուականի խորհրդարանական ընտրութիւններուն ժամանակ Ազգայնական Շարժման կուսակցութեան կողմէ առաջադրուած է պատգամաւորութեան թեկնածու ։ Ինքզինք «Օսմանցի Հայ» հռչակած Հօփար Լեւոն ('Levon Amca') յղացած էր Թուրքիոյ ազգայնամոլ MHP (Milliyetçi Hareket Partisi) կուսակցութեան դրօշը՝ երեք մահիկներով։
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:1933 ծնունդներ Ստորոգութիւն:11 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:2017 մահեր Ստորոգութիւն:8 Մայիսի մահացածներ
30 Յունիս
30 Յունիս, տարուան 181-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 182-րդ) օրն է
Ծնունդներ
30 Յունիսի ծնածներ
Մահեր
30 Յունիսի մահացածներ
Տօներ
Ստորոգութիւն:Յունիս
Արցախեան-ազրպէյճանական սահմանային պատերազմ (2016)
Արցախեան-ազրպէյճանական սահմանային պատերազմ, ռազմական գործողութիւններ Արցախի Հանրապետութեան Պաշտպանութեան բանակին եւ Ազրպէյճանի Հանրապետութեան զինուած ուժերուն միջեւ, Արցախ-Ազրպէյճան սահմանին գիծին ողջ երկայնքով, որ սկսած է 1 Ապրիլ 2016-ի առաւօտեան ժամը 2:00-ին :
5 Ապրիլ
Յարձակողական գործողութիւններուն ծաւալը, օգտագործուած զինատեսակին եւ կենդանի ուժին քանակը, ինչպէս նաեւ ազրպէյճանական ներկայացուցիչներու կողմէ եղած յայտարարութիւնները կը վկայեն, որ ապրիլեան իրադարձութիւնները նախօրօք ծրագրուած ռազմական յարձակում էին: Ազրպէյճան նպատակ կը հետապնդէր գրաւել Արցախի ողջ տարածքը` փորձելով ազրպէյճանա-ղարաբաղեան հակամարտութիւնը լուծել ուժի կիրարկման միջոցով, որ սակայն ձախողութեան մատնուած է Արցախի Հանրապետութեան պաշտպանութեան բանակին վճռական գործողութիւններուն շնորհիւ:
Ապրիլեան Պատերազմին Իսրայէլեան Գործօնը
2 Ապրիլ 2016-ին Արցախի Հանրապետութեան դէմ Ազրպէյճանի կողմէ շղթայազերծուած պատերազմը թէեւ «անակնկալ» որակումով բնորոշուած է շատերու կողմէ: Սակայն Ազրպէյճան անհամեմատ քանակով զէնք կը գնէր Ռուսիայէն` շուրջ 16 միլիառ տոլար արժողութեամբ, Իսրայէլէն` շուրջ 5 միլիառ արժողութեամբ, դառնալով Ասիոյ մէջ Իսրայէլի երկրորդ մեծ յաճախորդը, իսկ Թուրքիայէն` չբացայայտուած քանակով:
Ազրպէյճանական «Իլիուշին 76» տիպի բեռնատար օդանաւը երկու անգամ վայրէջք կատարած է Իսրայէլ` 4 Ապրիլին եւ 6 Ապրիլին, ըստ համացանցի թռիչքներու կայքին: Օդանաւը` AZAF8 անցած է Թուրքիոյ, ապա Կիպրոսի վրայէն եւ մտած է իսրայէլեան օդային տարածք` իջնելով Ուվտայի զինուորական խարիսխը: 10 Ապրիլին Հայաստան Իսրայէլի դէմ բողոք ներկայացուցած է` Ազրպէյճանին անօդաչու «անձնասպանական» ռումբ-թռչող սարքեր տրամադրելուն համար :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:2016
Մարզանք
Մարզանքը (Ֆիզիքական աշխուժութիւն), կարելի է սահմանել իբրեւ՝ մկաններու միջոցով յառաջացած մարմինի շարժում, որուն շնորհիւ մարմինը բաւական ջերմուժ կը վատնէ: Կան տարբեր տեսակի մարզանքներ, զորս կարելի է կիրարկել օրուան տարբեր ժամերու ընթացքին : Երբեմն առօրեայ սովորական շարժումները կրնան մարզանք համարուիլ, ինչպէս՝ քալելը, մաքրութիւնը, աշխատանքը, եւ այլն:
65+ տարեկան չափահասներ
Որպէսզի մարզանք կիրարկողները չանհանգստանան եւ մարզանք կատարելով իրենց սրտին չվնասեն, սրտաբաններ 10 թելադրանքներ կը կատարեն բոլոր անոնց համար, որոնք թեթեւ կամ ծանր մարզանքի կը հետեւին:
Գրողներու Միջազգային Օր
Գրողներու միջազգային օր՝ մասնագիտական տօն, որ կը նշուի 3 Մարտին եւ կոչ կ՚անէ «չորրորդ իշխանութեան» դէմ արտայայտուիլ դեմոկրատական տպագրութեան բացասական երեւոյթներուն, խուսափիլ սուտ հրապարակումներէ, կանխամտածուած կեղծիքներէ, փաստերու մտադրուած աղաւաղումէ կամ զանոնլ միտումնաւոր անազնիւ մեկնաբանութիւններէ քաղաքական, խմբային կամ անհատական հետաքրքրութիւններէ ելած:
Պատմութիւն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
1921-ին հիմնուած է ՓԵՆ ակումբը (յապաւում, որ հիմնուած է բանաստեղծ (անգլ.՝ poets), ակնարկագիր (անգլ.՝ essayists) եւ վէպերու հեղինակ, վիպասաններ (անգլ.՝ novelists) բառերու առաջին տառերով): Միագումարութեամբ այս երեք տառերը կը ստեղծեն գրիչ բառը (անգլ.՝ pen): 1923-ին Լոնտոնի մէջ տեղի ունեցած է ՓԵՆ ակումբի առաջին միջազգային համաժողովը: 12-18 Յունուար 1986-ին տեղի ունեցաւ ՓԵՆ ակումբի արդէն 48-րդ միջազգային համաժողովը, որուն մասնակիցները որոշեցին 3 Մարտը յայտարարել «Գրողներու համաշխարհային օր»: Այդ ժամանակ ՓԵՆ կեդրոններ կային գրեթէ 100 հանրապետութիւններու մէջ:
Մեր օրերուն այդ տօնը շարք մը երկիրներու մէջ ընդլայնած է իր շրջանակները: Գոյութիւն ունի «Գրողներու օր» եւ կը հանդիսանայ առաւել յայտնի գրական գործիչներուն յարգանքի հատուցման օր:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Տօներ Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
«Արաս» հրատարակչատուն
«Արաս» հրատարակչատուն
Պատմութիւն
Պոլսոյ Պէյօղլու թաղամասին մէջ գտնուող «Հըտիվեալ Փալաս» կոչուող պատմական շէնքի գետնայարկը կը գտնուի «Արաս» հրատարակչատունը:
1993-ին Հրանդ Տինքի, Մկրտիչ Մարկոսեանի եւ Եդուարդ Թովմասեանի հիմնադրած «Արաս» հրատարակչատունը երկրի մէջ հայերէն եւ թրքերէն գիրքեր հրատարակող միակ հրատարակչատունն է։ Այն ստեղծուեր է որպէս Թուրքիոյ հայերու մշակութային ժառանգութիւնը ապագայ սերունդներուն կապելու կամուրջ:
«Արաս» հրատարակչատունը՝ Թուրքիոյ տարուայ հրատարակչատուն
29 Յունուար, 2019-ին Սթամպուլի «Արաս» հրատարակչատունը թերթերու եւ գիրքերի «Տունիա» ամսագրի կողմէն ճանչցուեր է Թուրքիոյ «Տարուայ հրատարակչատուն»:
«Արաս» հրատարակչատունին անուանելով «պատուհան դէպի հայ գրականութիւն, պատմութիւն եւ մշակոյթ՝ տարիներ շարունակ իր հրատարակած առանձնայատուկ, գրաւիչ եւ որակեալ գիրքերով»՝ «Տունիա» մրցանակային յանձնաժողովը աւելցուցած է է, թէ հրատարակչատունը ցոյց կու տայ, որ «փոխըմբռնումը կարելի է է եւ՛ կայուն արուեստի, եւ՛ գրականութեան միջոցով»։
«Արաս» հրատարակչատան կայքէջի հասցէն է՝ www.arasyayincilik.com
Տե՛ս նաեւ
Սեւան Տէյիրմենճեան
Ստորոգութիւն:Հայկական սփիւռք
Անահիտ Գասպարեան
Անահիտ Միսաք (Էնա) Գասպարեան (Anahit Misak Kasparian, ), ամերիկահայ ձախ թեւի քաղաքական մեկնաբան, ձայնասփիւռի յառաջդիմական «Երիտթուրքեր» յայտագիրի խօսնակ եւ արտադրիչը ։։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Լոս Անճելըս, զաւակն է Միացեալ Նահանգներ գաղթած հայորդիներու։ Հօր կողմէն՝ մեծ մայրն ու մեծ հայրը, եղած են 1915 թուականի Հայոց ցեղասպանութեան վերապրողներ։
Անահիտ Քալիֆորնիոյ նահանգային համալսարանի Նորթրիճի մասնաճիւղի լրագրութեան բաժինէն վկայուած է, աւելի ուշ քաղաքական գիտութեանց մարզին մէջ Մագիստրոսի տիտղոսին արժանացած է։
Ան ձայնասփիւռի կայանին մէջ կը կատարէ թէ՛ խօսնակի պարտականութիւն, եւ թէ՛ կը պատրաստէ օրուան յայտագիրները ։
30 Յունուար
30 Յունուար, տարուան 30-րդ օրն է։ 29 Յունուար 30 Յունուար  31 Յունուար
Տօներ
Ստորոգութիւն:Յունուար
Աղեքսանդր Ա. Ջուղայեցի
Աղեքսանդր Ա․ Ջուղայեցի ։ Ամենայն հայոց կաթողիկոս, յաջորդած՝ Նահապետ Ա. Եդեսացիին, նկար՝ ։
Կենսագրութիւն
Հայոց կաթողիկոս՝ 1706 թուականէն։ Նախ եղած է՝ Նոր Ջուղայի Ամենափրկիչ վանքի, առաջնորդ (1697-1706), պաշտպանած՝ հայ եկեղեցւոյ դաւանական սկզբունքները, ընդդէմ Նոր Ջուղայի կաթոլիկ քարոզիչներուն եւ այդ առթիւ 1682 թուականին շարադրած իր «Գիրք Ատենական, Որ Ասի Վիճաբանական» գործը (հրտ. 1687)։ Հալածած է կաթոլիկութիւն ընդունած հայերը։ Ունի տպագիր ու անտիպ աշխատութիւններ ու նամակներ։ Կարեւոր են Կղեմէս ԺԱ. պապին եւ Պետրոս Մեծ-ին ուղղուած նամակները։
Ռուս կայսրին ուղղուած նամակը ցոյց կու տայ թէ՝ Աղեքսանդր Ջուղայեցին յարած է Իսրայէլ Օրիի ազատագրական գաղափարներուն, ունեցած՝ ռուսական կողմնորոշում։
Հմուտ՝ վանական կարգերուն, կաթողիկոս դառնալէն անմիջապէս ետք վերանորոգութիւններու ձեռնամուխ ըլլալով շինած է ձմրան սեղանատուն, վանքը հարստացուցածկահ-կարասիով, անօթներով, սպասներով եւ ձեռք բերած է կալուածներ։ Այս բոլորին կողքին, իբրեւ գրագիտութեան սիրահար, դպրոցներ բացած է եւ ջերմապէս ջատագոված մայր եկեղեցին։ Վախճանած է 22 Նոյեմբեր 1714-ին եւ թաղուած՝ Մայր Տաճարի արեւմտեան դրան աջ կողմը՝ զանգակատան տակ։
Ծանօթագրութիւն
Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւորականներ Ստորոգութիւն:Ամենայն հայոց կաթողիկոսներ Ստորոգութիւն:22 Նոյեմբերի մահացածներ
Թուփաք Շաքուր
Թուփաք Ամարու Շաքուր (Tupac Amaru Shakur, ծնած է Լիսէյն Բէրիշ Գրուգս (Lesane Parish Crooks) 16 Յունիս, 1971 - 13 Սեպտեմբեր, 1996), յայտնի է նաեւ 2Pac, Pac, Makaveli բեմական կեղծանուններով, ամերիկացի րէփր, երգերու հեղինակ եւ դերասան։
Մանկութիւն (1971-1990)
Թուփաք Ամարու Շաքուրը ծնած է 16 Յունիս 1971-ին Արեւելեան Հարլէմ, Մանհաթան շրջանին մէջ, Նիւ Եորք: Անունին ծաքումը Túpac Amaru II էն կու գայ, Բերուվցի հեղաբոխական մը, որ իր ցեղը ապստամբեց Սփանիոյ դէմ ու մահուայ ենդարկուեցաւ: Մայրը՝ Աֆենի Շաքուր (Panther 21-ներէն մէկը), եւ հայրը՝ Պիլի Կարլանտ, Black Panther Party-ի գործօն անդամներ էին Նիւ Եորք-ի մէջ 1960-ական դուականներէն մինչեւ 1970-ի սկիզբը: Թուփաքը ծնած է մօրը հատուցումէն մէկ ամիս վերջ: Ան ամբաստանուած էր աւելի քան 150 հարցի մէջ Ամերիկայի Միացեալ Նահանքներուն դէմ: Պզտիկ տարիքէն արդէն, պայքարն ու բանտարկութինը Թուփաքին կեանքէն մաս կը կազմեր: Իր կնքահայրը՝ Էլմեր «Ժերոնիմօ» Բրադ, Black Panthers-ներէն կարեւոր անդամ մը, ուսուցիչի մը սպանութեան հանցաւոր ելլաւ, բայց պատիժը ջնջուեցաւ: Խորթ հայրը՝ Մուդուլու Շաքուրը, չորս տարի FBI-ի տասը ամէնէն փնտռուած փախստական անցերու ցանկին վրայ է 1982-էն սկսեալ: 1986-ին, Մուդուլուն կը բանտարկուի 1981-ի «Պրինք՛ս»-ի բեռնակառքի գողութեան համար, որ կատարեցին Black Liberation Army-ն ու May 19th Communist Organization-ը: Թուփաքը ունէր խորթ քոյր մը՝ Սեքիուա, ու նաեւ խորթ եղբայր մը՝ Մոփրեմ «Գոմանի» Շաքուր, որ իր քանի մը ձայնագրումներուն մասնակցած է: Ան ուսանած է թատրոն, բանաստեղծութիւն, ճազ եւ դասական պար: Տանա «Մաուս» Սմիսին հետ՝ beatbox ընող ընկերներէն մէկը, Շաքուրը կը շահի ռափի մրցումներու մեծամասնութիւնը: Նորոյթը հետեւող հագուստ չ'ուներ, սակայն Թուփաքը յայտնի անց մըն էր դպրոցին մէջ իր նուրբ երգիծանքին, պատուական ռափի կարողութիւններունն ու որեւէ անցի հետ կապուելու դիւրութեան համար: Ան Ժատա Բինքեդին հետ կը մտերմանայ ու կապերնին կը պահեն մինչեւ մահ:
Ասպարէզի սկիզբ (1991-1993)
Թուփաքին ասպարէզը սկսաւ 1990-ի սկիզբը, երբ Digital Underground խումբին Same Song երգէն տուն մը գրեց: Ան կը շարունակէ մասնակցիլ ու երեւիլ այդ խումբին հաջորդ ալպոմներուն մէջ։ 12 նոյեմբեր 1991-ին, 2Pacalypse Now անունով առաջին անցնական ալպոմը մէջտեղ կը բերէ, որ ոսկէ սալիկ կը համարուի 19 ապրիլ 1995-ին Recording Industry Association of America (RIAA)-ի կողմէն: Իր տարած աշխատանքը մարդքային հարցերը մէջտեղ բերելու համարն ու քաղաքական թիրքին շնորհիւ, ալպոմը բաւական յաջողութիւն գտաւ: Սակայն, չոր ու հասարակ բարերուն պատճարով, քննադատեր կը ստանայ Ամերիկա-ի բոխ նախագահ Տան Քեյլինն ու ծնողական խումբերու կողմէն: Երկրորդ ալպոմը՝ Strictly 4 My N.I.G.G.A.Z, հրատարակուեցաւ 16 փետրուար 1993-ին եւ լսնոսկի սալիկ համարուեցաւ RIAA-ի կողմէն: Շաքուրի հանրածանօթութիւնը բաւական կ'աճի Էրնեսդ Ռ. Տիքերսոնի Juice ֆիլմին մէջէն դեր մը ունէնալէն վերջ 1992-ին: Այս դերը նաեւ իրեն ոնրիշ դերերու դռները կը բանայ:
Դատական խնդիրներ (1991-1994)
Հակարակ անոր որ Շաքուրը ճանցուած էր երարժշտականն ու ֆիլմարուեստական արումով, ան նաեւ արդարադատութեան հետ խնդիրներ ունեցող անց մը եղած է: Հոկտեմբեր 1991-ին՝ Օքլանտի ոստիկանատութէնէն տասը միլիոն ԱՄՆ տոլար հատուցում պահանջեց, աղաղակելով թէ զինք վայրաքափար ծեծեցին քանի անուշադիրօրէն փողոցը կ'անցներ: 1992-ին, 2Pacalypse Now (ալպոմ ուր ոստիկաններու սպանութեան մասին երգեր կան, մանաւանդ Violent երգը) մտիկ ընող պատանի մը Դեքսասի ոստիկան մերցուց: Լուրը երկրին մէջ տարածուեցաւ ու կարեւորութիւն արաւ: Ամերիկա-ի բոխ նախագահ՝ Տան Քեյլը պահանջեց որ ալպոմը շուկայէն քաշուի, նաեւ լրատուական միջոցներէն որ սփրումը դադրի: Թուփաքը պատասխանեց թէ իր առաջին ալպոմը կը ցուցադրէ Ամերիկա ապրող Ափրիկեցիներուն ամէնօրեայ հարցերը, բայց ան քննադատուեցաւ խօսած ցեւին եւ իր բռնութեան նկարին համար օրենքներուն հանդեպ: Քեյլը բացահայտ հայտարարեց թէ այս ալպոմը «տեղ չ'ունի մեր համայնքին մէջ»: 22 օգոստոս 1992-ին, Մարին Սիդի-ի մէջ Շաքուրը կ'երգէր փառատօնի մը արիթով ու մնաց ինքնագիր ստորագրելու համար: Ընդհանուր մտնոլորտն ու տրամադրունը քեշցան երբ Թուփաքին խօսք զարնող անցեր մէջտեղ ելլան: Թուփաքը գրպանէն զէնք մը հանեց բայց գետին ցքեց: Եղբայրը՝ Մոփրեմ զէնքը հաւաքեց ու երեքէն վեց փամփուշտ կրակեց: Հոն կը նահատակուի վեց տարէկաննոց պզտիկ տղայ մը: Երկուքն ալ ոստիկանութէնէն առանց մեղադրանքի ելլան: 1995-ին տղուն մայրը դատ բացաւ: Հրատարակչատունը 300 000-500 000 ԱՄՆ տոլար վճարեց: 1994-ին ֆիլմ արտադրիչի մը հարցակումին յանցաւոր հայտարարուեցաւ:
Thug Life (1993)
1993 ի վերջաւորութեան, Թուփաքը ընկերներով Thug Life խումբը ստեղծեց: միայն մէկ ալպոմ հրատարակեցին՝ Thug Life: Volume 1, վոսկէ սալիկ համարուած: Thug Life-ի գաղափարը կեանքի փիլիսոփայութիւն մէն էր Թուփաքին համար, որ իր ապրէլակերպը կը նկարագրէ: Ապրէլակերպ մը ուր անցերը ոչինչէ սկսելով ամէն դժուարութիւններէն կ'անցնին ու իրենց նպատակներուն կը հասնին: Այսինքն հարուստ մէկը Thug Life մը չի կրնար ապրիլ քանի վերապրելու համար պայքարելու պէտք չունի: Հակարակ երեւոյդին, այս գաղափարը բողոցայն կամ ոճրագործ ըլլալու հետ կապ չունի:
Յարձակում Նիւ Եորքի մէջ (1994)
30 նոյեմբեր 1994-ի գիշերը, Quad Recording Studios մտած ատէնին Մանհաթանի մէջ, երեք զինուած մարդ հետեւեցան եւ յարձակեցան Թուփաքինն ու իր երեք հետը եղող անցերուն վրայ։ Կրիւի ատէն, Թուփաքը հինգ տեղ գնդակահարուեցաւ որոնցմէ երկու հատը գլխուն: Յարձակողները վերադարցան 40 000 ԱՄՆ տոլար արժէք ունէցող գոհարեղէններով: Աւելի ուշ, Թուփաքը Շըն Քոմպսին, Անտրէ Հարելինն ու Տը Նոթորիուս Պիկին ամփաստանեց, որոնց դիմաց ինկած էր յարձակումէն անմիչապես վերջ: Թուփաքը այս տեսարանը շատ տարօրինակ կը համարէ քանի ոչմէկը շարժեցան իրեն օգնելու եւ ամէնն ալ զինք դիտեցին կարծես ապշած որ չի մերաւ: Անմիչապէս հիւանդանոց տարուեցաւ եւ գործողութենէն երեք ժամ վերջ ելաւ, հակարակ բժշկական մարմինին կարծիքին: Հաչորդ օրը, վճիրին դատին մասնակցեցաւ: Բանտարկուեցաւ հանցաւոր ելլելով երեք հարցի համար, ու անմեղ ուրիշ վեց հարցի համար:
Բանտարկութիւն (1995)
14 սեպտեմբեր 1995-ին, Թուփաքը պատիժը սկսաւ Տանմորա-ի բանտին մէջ։ Մարտին իր առաջին բազմալսնոսկի ալպոմը լոյս տեսաւ՝ Me Against the World, որ հինք շաբաթ Billboard 200-ին առաջին մնաց, Թուփաքին ընելով առաջին տեղ քրաւող միակ բանտարկեալ արուեստաքէտը: Բանտարկութենէ 11 ամիս վերջ, Death Row-ի տնորէնը՝ Սիւճ Նայթ, իր օքնութեամբ ու ազդեցութեամբ 1,4 միլիոն ԱՄՆ տոլար երաշխիքը վճարելով Թուփաքին դուրս հանեց, իրմէ սպասելով թէ երկու ալպոմ արցանագրէ իր լապելին հետ: Բանտէն ելլելէն անմիչապէս ետք, Թուփաքը նոր խումբ մը ստեղծեց՝ Outlaw Immortalz, ու Death Row-ի համար առաջին ալպոմը հանեց: 13 փետրուար 1996-ին, All Eyez on Me զոյք ալպոմով (չորորթ մեներգ ալպոմը), հինգ անգամ լսնոսկի ալպոմ պաշտոնակարքուեցաւ:
Սպաննութիւն Լաս Վեկասի մէջ (1996)
7 սեպտեմբեր 1996-ի գիշերը, Շաքուրը քնաց Մայք Դայզոնի եւ Պրուս Սելտոնի միջեւ կռփամարտի խաղը դիտելու ՄԿՄ Կրանտի մէջ Լաս Վեկաս: Պանդոկ-խաղատունէն ելքին, Սիւճին քործընկերներէն մէկը Օրլանտօ «Պեյպի Լան» Անտերսոնին (Քրիփսէն անդամ մը) ու լուր տուաւ Թուփաքին որ անմիչապէս վրան ցատկեց: Կրիւէն վերջ, Շաքուրը պէտք էր Սիւճին հետ Գլուպ 662 երդար ուրեմն BMW E38 berline-ի մը մէջ մտան: Ճամփուն վրայ, ճերմակ Քատիյաք մը իրենց ինքնաշարժին քովը կեցաւ, պատուհանը իչաւ ու ներսէն կրակեցին: Թուփաքը չորս փամփուշտ ստացաւ որմէ երկուքը մահացու: Սիւճը դեդեւ վիրաւորուած կ'ելլէ: Ոստիկանութիւնն ու շտապ օքնութիւնը անոնց University Medical Center տարին: Տեսակցութեան մը մէջ, Death Row-ի անդւամներէն մէկը ըսաւ թէ կրակողները հերացայնած ու սպառնած էին Թուփաքին, ըսելով որ իր մահավճիրը պիտի հասդատեն: Ան անմիչապէս լուր տուած էր Լաս Վեկասի ոստիկանութիւնը, որ պատասխանեց թէ մարդուժի պակասութեան պատճարով, բան մը չէին կրնար ընել: Թուփաքը արդիական մահաթմբիրի մէջ էր ու միայն կարողութիւններուն 13% վերստացաւ վեցերորդ քիշերէն ետք հիւանդանոցը: 13 սեպտեմբեր 1996-ին, ներքին արիւնահոսութեան ենդարկուեցաւ: Մայրը՝ Աֆենին, տեսնելով բժիշկներուն անկարող վիճակը, որոշեց տղուն աւելորդ չչարչարել: Ատանկով, տեղական ժամը չորսին, Թուփաքը մերած հայտարարուեցաւ: Հաչորդ օրը, մարմինը մոխրացուեցաւ ու Outlawz-ի անդամներուն կողմէն մոխիրները քանապիսի խարնելով ծխուեցաւ:
Յաւելեալ
Թուփաքի վաճառուած ալպոմներու քանակը 2007 թուականի դրութեամբ կազմած է 75 միլիոն ԱՄՆ տոլար, որու շնորհիւ ճանչուած է աշխարհի լաւագոյն պահանջարկ վայելող երաժշտական գործիչներէն մէկը։ «Ռօլինկ Սթոնզ» ամսագրի կողմէն որակուած էր որպէս բոլոր ժամանակներու մեծագոյն երգիչներէն մէկը։
Հիփ-հօփ ասպարէզէն զատ նկարահանուած է նաեւ ֆիլմերու մէջ։ Թուփաքի կատարումներու հիմնական թեմաներն են բռնութիւնը, ցեղապաշտութիւնը, մեծ քաղաքներու մէջ տիրող զրկանքներն ու դժուարութիւնները եւ այլ ընկերային խնդիրներ, ինչպէս նաեւ տարաձայնութիւնները այլ հիփ-հօփ երգիչներու հետ, որոնք սկզբնաւորուած էին 90-ականներու ընթացքին արեւելեան եւ արեւմտեան ափերու ռափըրներու միջեւ (East Coast - West Coast hip hop rivalry)։
Երաժշտական ասպարէզը սկսած է որպէս «Digital Underground» ալդըրնըթիւ հիփ-հօփ, օգնական, այնուհետեւ` էմ Սի (MC):
Եղած է նաեւ Thug Life, Outlawz (անգլ.՝ անօրեններ), եւ Amerikaz Most Wanted խումբերու անդամ։
1996 թուականին, 13 Սեպտեմբեր-ին Լաս Վեկասի մէջ Թուփաքի վրայ կը կրակեն չորս անգամ։ Անոր անմիջապէս կը տեղափոխեն Հարաւային Նեւատայի բժշկական կեդրոն, որտեղ 6 օր մնալէն ետք շնչառական անբաւարարութեան եւ սրտի աշխատանքի թուլացման պատճառով կը կնքուի մահկանացուն։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:16 Յունիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:13 Սեպտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի երգիչներ
Հրաչ Հայրապետեան
Հրաչ Հայրապետեան (Սաշ) (1950, Դիլիջան - 2017, Երեւան), հայ նկարիչ։
Կենսագրութիւն
Հրաչ Հայրապետեան ծնած է 1950 թուականին, Դիլիջան։ 1974 թուականին աւարտած է Երեւանի Փանոս Թերլեմեզյանի անուան գեղարուեստի ուսումնարանը, 1979 թուականին՝ Երեւանի գեղարուեստա-թատերական ինստիտուտը։ 2001 թուականէն Հայաստանի նկարիչների միութեան անդամ է, 2004 թուականէն՝ Դանիայի Հիլերոտ քաղաքի «Նոր աուեստ» միութեան անդամ։ Ունեցած է անհատական եւ խմբային ցուցահանդէսներ՝ Հայաստանի եւ արտերկրի մէջ։ Հրաչ Հայրապետյանի ստեղծագործութիւնները կը գտնուին Հայաստանի, ԱՄՆ-ի, Ճափոնի, Ռուսաստանի, Դանիոյ, Արժանթինի, Յունաստանի, Իրանի, Լիբանանի մասնաւոր հաւաքածուներուն մէջ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ Ստորոգութիւն:1950 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Դիլիջան ծնածներ
Դրախտի Դարպասը
Դրախտի Դարպասը, Արցախեան պատերազմին նուիրուած ժապաւէն, Ջիւան Աւետիսեանի արցախեան նիւթերով երրորդ ժապաւէնը  ։
Ժապաւէնին Նիւթը
Լիամեթրաժ ժապաւէնին նիւթը կեդրոնացած է Արցախեան Ապրիլեան պատերազմին վրայ : Գործողութիւնները կը ծաւալին 2016 թուականին: ժա­պա­ւէ­նը մի քա­նի եր­կիր­նե­րու միա­ցեալ ար­տադ­րու­թիւն է՝ ­Հա­յաս­տան, ­Լի­թո­ւա­նիա, ­Շո­ւէտ, ­Լի­բա­նան, Ա­մե­րի­կա ։
ժապաւէնը գերմանացի լրագրող Ռոպերթ Սթերնուալին (50 տարեկան) մասին է: 2016-ին ան կը վերադառնայ Արցախ՝ լուսաբանելու քսաներկու տարուան ընդմիջումէն ետք վերսկսուած պատերազմը։ Լրագրական հետաքննութեան իբրեւ արդիւնք կը ծանօթանայ երիտասարդ՝ օփերայի երգչուհի, Սոֆիա Մարթիին (35 տարեկան) հետ։ Ռոպերթին եւ Սոֆիային յաճախակի հանդիպումները փոխադարձ սիրոյ զգացմուն կ՛արթնացնեն իրենց մէջ, սակայն կը պարզուի, որ Սոֆիան անյայտ կորսուած Ֆո­թօ-ժուռ­նա­լիստ (լու­սան­կա­րիչ-լրագ­րող) Էտկար Մարտիրոսեանին աղջիկն է, որ 1992-ին՝ Թալիշի անկման օրը, Ռոպերթ զինք ձգած է գիւղ՝ գերեվարութեան մէջ, ապա իւրացուցած է կռուի դաշտին մէջ անոր նակարած լուսանկարները։
Ժապաւէնը նկարահանուած է եւրոպական տարբեր քաղաքներու եւ Արցախի մէջ ։ Այն ութ երկիրներու համատեղ արտադրութիւն է՝ Հայաստան, Լիթուանիա, Գերմանիա, Ֆրանսա, Պուլկարիա, Չեխիա, Իտալիա, Ամերիկա։
Ժապաւէնին հայաստանեան անդրանիկ ցուցադրութիւնը կայացած է 17 Հոկտեմբեր 2019-ին՝ Երեւանի «Կինոպարկ» սրահին մէջ, իսկ Արցախինը՝ Հոկտեմբեր 19-ին՝ Ստեփանակերտ։
Դերասաններ
ժապաւէնին դերասանները օտար եւ հայաստանցի յայտնի դերասաններ են․
Եւ այլ սիրուած դերասաններ Հայաստանէն եւ արտասահմանէն։
Միջազգային Փառատօններ
«Դրախտի դարպասը» ժապաւէնը ընդգրուած է Միացեալ Նահանգներու «Las Cruces» միջազգային շարժապատկերի փառատօնին, Ինտոնեզիոյ «Europe on Screen» միջազգային շարժապատկերի փառատօնին եւ Իտալիոյ «Salento» միջազգային շարժապատկերի փառատօնին պաշտօնական ծրագիրներուն մէջ:
ժապաւէնը նաեւ ընդգրկուած էր Մոսկուայի միջազգային շարժապատկերի փառատօնին պաշտօնական, ոչ մրցութային ծրագիրին մէջ, սակայն արցախեան պատերազմի վերսկսման օրը, ժամեր անց, ազրպէյճանական ճնշումներու պատճառով անիկա դուրս հանուած է ծրագիրէն:
«Դրախտի դարպասը» ժապաւէնի վաճառքի պատասխանատու ֆրանսական «MPM Premium» ընկերութեան միջոցով «Դրախտի դարպասը» ժապաւէնը Քաննի վիրթուալ շարժապատկերի շուկային վրայ (Յունիս 2020) առաջին անգամ ներկայացուած է գնորդներուն եւ փառատօնի կազմակերպիչներուն` ունենալով երկու ցուցադրութիւն:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ժապաւէններ
Լեւոն Օրբելիի Կիսանդրի
ԼԵւոն Օրբելիի կիսանդրի, կը գտնուի Երեւանի Արաբկիր համայնք՝ Լեւոն Օրբելիի անուան կենսանաբանութեան հիմնարկի շէնքի առջեւ։ Յուշարձանը տեղադրուած է 1973 թուականին։ Ընդգրկուած է Երեւանի Արաբկիր վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երեւանի յուշարձաններ
Աղեքսանդր Բ Բիւզանդացի
'''Աղեքսանդր Բ. Բիւզանդացի' նաեւ Աղեքսանդր Պոլսեցի՝ Ղարաղաշ'', Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս, ընտրուած է Մինաս Ա. Ակնեցիէն ետք, իբր յաջորդ Էջմիածնի Ս. Աթոռին 1753 թուին։
Ան բազմամեայ բազմապաշտ միաբաններէն եղած է, որ մէկ ու կէս տարի ծառայելէն ետք վածճանած է՝ 11 Նոյեմբեր 1755-ին, թաղուեած՝ Մայր Տաճարի արեւմտեան դրան հարաւային կողմը, զանգակատան տակ։
Ստորոգութիւն:Ամենայն հայոց կաթողիկոսներ
Պօղոս Փօլ Էսապլեան
Պօղոս Փօլ Էսապլեան ծնած է Անգարա: Ուսումը կը ստանայ Վիեննայի Մխիթարեաններու մօտ: Անդամ նոյն միաբանութեան:Ապա՝ հրաժարելով Մխիթարեան ուխտէն,կանցնի Ամերիկայի միացեալ նահանգներ, ուր տարիներ շարունակ կը վարէ Պըրքլիի(Գալիֆորնիա) համալսարանին Հայագիտական դասաւանդութիւնները: Հայագիտական իր վաստակին մաս կը կազմեն տատիանի համաբարբառն ու հայերէն աւետարաններու առաջին թարգմանութիւնը, Վիեննա, 1937, Դիոնիսիոս Բարսալիբիի հակաճառութիւնը հայոց դէմ, Վիեննա 1938, Հայ ժողովուրդը դարերու ընդմէջէն (գերմաներէն), 1946, Հուլեան եւ Գիգորեան տոմարներու համեմատութիւնը (անգլերէն) քննական աշխատասիրութիւնները:
Պօղոս Էսապալեան կը մեռնի 1973 թ.ի վերջերուն:
Աղբյուրներ
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր ԻԴ., Պէյրութ, 1973, էջ 355
Շեր
Շեր (Cher, իսկական անունը Շերլին Սարգիսեան ԼաՓիեր Պոնօ Ալման (Cherilyn Sarkissian LaPiere Bono Allman), ), Հայ-ամերիկեան յայտնի փոփ-երգչուհի, երգերու հեղինակ, դերասանուհի եւ երաժշտական արտադրող, ծագումով Հայ։ Յաճախ կը կոչուի՝ «Փոփի Աստուածուհի»: Շահած է մէկ Օսքար, մէկ Կրամմի, մէկ Էմմի մրցանակ, երեք Ոսկէ Կլոպուս եւ զանազան ուրիշ մրցանակներ։ Շերը սահմանած է նոր չափանիշ՝ դառնալով առաջին երգչուհին, որուն երգերը վեց տասնամեակ շարունակ գլխաւորած են լաւագոյն երգացանկը :
Կենսագրութիւն
Շերիլին Սարգիսեանը ծնած է 1946 20 Մայիս թուականին, Էլ Սենթրօ քաղաքին մէջ, (Քալիֆորնիա)։ Հայրը՝ Ճօն Փ լ Սարգիսեանը, ամերիկահայ բեռնատարի վարորդ էր։ Մայրը՝ Ճորճիա Հոլթ դերասանուհի էր, որ Ամերիկեան արմատներուն կողքին, ունէր նաեւ Անգլիական եւ Ֆրանսական ծագում։ Շերի ծնողները ամուսնալուծուած են, երբ ան շատ փոքր էր։ Ունի մէկ քոյր։ Շերը իր հայրիկին տեսած է միայն, երբ ան 11 տարեկան էր։
Շերը Հայաստանի մէջ
Շերը Հայաստան կ'անցնի 1993 թուականին Ապրիլ 28-ին։ Ան իր հետ կը տանի 2,5 միլիոն տոլար, որպէս մարդասիրական օգնութիւն՝ բժշկական սարքերու եւ սնունդի համար գումար։ Ան նաեւ այցելեց մանկական հիւանդանոցներ։ Տեսնելով հիւանդ երեխաներուն՝ Շերը ծանր տպաւորութիւններու պատճառով հրաժարեցաւ նախագահի եւ Ամէնայն հայոց կաթողիկոսին հետ հանդիպիլ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի երգչուհիներ Ստորոգութիւն:Փոփ երգչուհիներ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասանուհիներ
Քարլա Կարապետեան
Քարլա Կարապետեան (Carla Garapedian), հայազգի բեմադրիչ, լրագրող, վաւերագրական ժապաւէններու հեղինակ։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Եղած է «BBC World News»-ի թղթակից։ Հայոց եւ քանի մը այլ ժողովուրդներու ցեղասպանութիւններու մասին պատմող «Ճչացողները» ժապաւէնին բեմդրիչը ։
Բեմադրած շարք մը վաւերագրական ժապաւէններէն են․
Պարգեւներ, մրցանակներ
«Արմին Ուեկնըրի»ի մարդասիրական մրցանակ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բերմադրիչներ Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Փիծծա
Փիծծա (իտալ.` Pizza), իտալական խոհանոցի այցեքարտային սննդատեսակն է, որոնք ներկայացուած են կլոր հացով` ծածկուած լոլիկի սոսով (դասական տարբերակ), պանրով (սովորաբար՝ մոցարելլա) եւ այլ բաղադրիչներով ։ Կը համարուի աշխարհի ամէնայայտնի ուտելիքներէն մէկը ։
Փիծծայի հայրենիքը կը համարուի իտալական Նէապոլիս քաղաքը, ուր իտալացի թագուհի Մարկարիթայի այցի ժամանակ անոր հիւրասիրած են հաց՝ որու վրայ լեցուած էին տարբեր ուտելիքներ ։ Փիծծան ծառայած է որպէս Իտալիայի դրօշը յիշեցնող գոյները՝ կարմիր (լոլիկ), սպիտակ (մոցարելլա պանիր) եւ կանաչ (ռեհան)։
Փիծծա պատրաստող եւ վաճառող հաստատութիւնները կը կոչուին փիծծերիաներ։
Ստեփան Շահումեան
Ստեփան Շահումեան, հայ յեղափոխական, քաղաքական գործիչ, լրագրող եւ գրաքննադատ։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է ծնած է Թիֆլիսի, կտորի վաճառականութիւն ընող ընտանիքի մէջ: Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայր Թիֆլիսի մէջ, ապա 1898-ին մեկնած է Սեն Փեթերպուրկ իր ուսումը շարունակելու տեղի Պետական համալսարանին մէջ․ ապա անցած է Ռիկայի կաճառի քիմիական բաժին :
Շահումեան եղած է Թիֆլիսի Հայ Սոցիալ դեմոկրատներու միութեան կազմակերպիչներէն, միաժամանակ գլխաւորելով հայկական եւ վրացական Սոցիալ դեմոկրատականներու գրականութեան եւ հրատարակութեան յանձնաժողովը:
Միջոց մը վերջ, ուսումը ամբողջացնելու համար, մեկնած է Գերմանիա, ընդունուելու Պերլինի Հումպոլթտի համալսարանի փիլիսոփայութեան պետական իրաւունքներու բաժանմունքը:
Աւարտելէ ետք վերադարձած է Թիֆլիս, ստանձնելու Կովկասեան միութեան կոմիտէի «Պրոլետարիատի Կռիւը» թերթի խմբագրութիւնը: Միաժամանակ աշխատակցած է ռուսական «Վպերյոդ» եւ «Պրոլետարի» թերթերուն:
Որոշ ժամանակ ետք հիմնած է «Կավկազսքի ռաբոչի լիստոք» ռուսերէն թերթը՝ 1905 թուականին, իսկ 1907-ին յաջորդաբար «Կայծ», «Նոր Խօսք» եւ «Օրեր» թերթերը:
Շահումեան ընդհանրապէս գրած է ընկերվարութեան մասին, հայ ժողովուրդի պատմութեան եւ մշակութային բազմաթիւ հարցերու մասին յօդուածներ ու քննադատութիւններ, գրելու կողքին հայերէնի թարգմանելով նաեւ Քարլ Մարքսի, Վլատիմիր Լենինի եւ այլ օտարազգի հեղինակներու գործերը:
Ստեփան Շահումեան Պաքուի մէջ 26 կոմիսարներու հետ ձերբակալուած ու գնդակահարուած է:
Խորհրդային շրջանին անոր անունով կոչուած են բազմաթիւ շրջաններ, դպրոցներ, փողոցներ ու հրապարակներ. որոնցմէ է Արցախի մայրաքաղաք՝ Ստեփանակերտը :
Ստեփանաւանի մէջ կը գտնուի Շահումեանի թանգարանային համալիրը: Կիւմրիի եւ Երեւանի Ստեփան Շահումեանի անուան հրապարակներուն վրայ կանգնած է Շահումեանի յուշարձանը :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ յեղափոխականներ Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Յովսէփ Աղեքսանդրեան
Յովսէփ Աղեքսանդրեան,, հայ թուաբանագէտ (մաթեմաթիքոս):
Կենսագրութիւն
Աւարտած է Լազարեան ճեմարանը եւ Մոսկուայի համալսարանին մէջ մաթեմաթիքական գիտութիւնները։ Մահացած է 1832-ին։ Ռուսահայոց մէջ ինք առաջին անգամ կազմեց թուաբանութեան դասագիրք, տպուած Մոսկուա՝ 1823 թուականին։
Half Bad
Half Bad, 2014 թուականին հրատարակուած, պատանեկան երեւակայկան վէպ մըն է: Գրուած է անգլերէնով՝ Սալի Կրինին կողմէ : 3 Մարտ, 2014 թուականին մրցանիշ մը կը կոտրէ՝ ըլլալով ամենաշատ լեզուներու թարգմանուած գիրքը (աւելի քան 45 լեզուներու) հրատարակուելէ առաջ :
Պատմութիւն
Half Bad պատմութիւնը տեղի կ'ունենայ Եւրոպայի մէջ, ուր կախարդները եւ մարդկային էակները կ'ապրին միատեղ: Կախարդները կը բաղկանան երկու տեսակներէ՝ «սեւ կախարդներ»-ը (որ կ'ենթարկուին չարչարանքի եւ կը նկատուին գէշ կախարդներ) եւ «ճերմակ կախարդներ»-ը (որ կը կազմեն կախարդներու բնակչութեան մեծամասնութիւնը):
Գիրքին գլխաւոր կերպարն է 14 տարեկան Նաթանը: Նաթանը միակ անձն է, որ կէս սեւ կախարդ մըն է եւ կէս ճերմակ: Անոր մայրը մահացած է ինքնասպանութեան պատճառով, իսկ հայրը ճանչցուած է որպէս աշխարհի ամենադաժան սեւ կախարդը: Նաթանը չարչարուելով մեծցած է վանդակի մը մէջ, սակայն որոշած է հոնկէ փախչիլ 17 տարեկանին, որովհետեւ այդ տարիքին իր հօրմէ պէտք է ստանայ իր 3 նուէրները (ինչպէս ամէն կախարդ), այլապէս կը տկարանայ ու կը մեռնի:
Ֆիլմի վերածում
Ներկայիս այս վէպը կը վերածուի ֆիլմի Fox 2000-ին կողմէ, եւ անոր արտադրողն է՝ Քարէն Ռոզենտելթ :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Վէպ Ստորոգութիւն:2014-ի գիրքեր Ստորոգութիւն:Պատմութիւններ Ստորոգութիւն:Երեւակայական վէպեր Ստորոգութիւն:Պատանիներու վէպեր