cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ֆրիտրիխ Միւլլեր
Կենսագրութիւն
Տիրապետած է Հայերէնին, Յունարէնին եւ Սանսկրիտին:
1858 թուականին Ֆրիտրիխ եղած է Վիէննայի համալսարանի, ապա՝ արքունական մատենադարանի տնօրէնը, իսկ 1866 թուականէն սկսեալ դարձաւ Վիէննայի համալսարանին լեզուաբանութեան դասախօսը եւ Կայսրական գիտութիւններու ճեմարանին անդամերէն մէկը։
Հայագիտական աշխատանքներ
1860-ական թուականներուն Միւլլերը իր հայագիտական յօդուածները հրատարակած է ճեմարանին պատմական եւ փիլիսոփայական տեղեկագիրին մէջ։ Ֆրիտրիխ նաեւ իր պատմաբանասիրական բնոյթի գործերուն մէջ անդրադարձած է Մեսրոպ Մաշտոցին գործունէութեան, հայկական գրական գիւտերուն, Կորիւնին, Ղազար Փարպեցիին, Ստեփանոս Տարոնեցիին (Ասողիկ), Առաքել Դաւրիժեցիին, Վարդան Բարձրբերդցիին եւ Մխիթար Գոշին գործերուն:
Իսկ լեզուաբանական յօդուածներուն մէջ, որոնք շատ լաւ ձեւով ամփոփուած են «Արմենիաքա» («Armeniaca») էջերուն մէջ, հետազօտած է Հայերէնի խոնարհումը ու հոլովումը, կատարելով բազմաթիւ ստուգաբանութիւններ ։
Ֆրիտրիխ Միւլլերին ամէնէն լաւ գործերէն են՝
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Աւստրիացի լեզուաբաններ Ստորոգութիւն:Աւստրիացի հայագէտեր Ստորոգութիւն:Վիէննա քաղաքի մահացածներ Ստորոգութիւն:6 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:25 Մայիսի մահացածներ
Կիւլիստանեան (բժիշկ)
Կիւլիստանեան, հայ բժիշկ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Եզնիկ Քհնյ. Զղջանեան
'''Տ. Եզնիկ Քհնյ. Զղջանեան''' (1967)
Աւազանի անունով Անդրանիկ, որդի Մկրտիչի եւ Վիքթորիայի, ծնած է Հալէպ, քիլիսցի ընտանիքէ, 1967-ին։
Նախնական կրթութիւնը ստացած է Լ. Նաճարեան-Գ. Կիւլպէնկեան վարժարանէն, ապա միջնակարգը՝ Մխիթարեան վարժարանէն, զոր աւարտած է 1982-ին։ Իսկ երկրորդական ուսումը դարձեալ շարունակած է Լ. Նաճարեան վարժարանին մէջ եւ 1985-ին ներկայացած է գրական պաքալորիայի։
Սուրիական բանակի իր ծառայութիւնը կատարած է 1986-1989։
Համբարձում Առաքելեան
Համբարձում Առաքելեան (Շահրիար, ), հայազգի լրագրող, գրող, հասարակական գործիչ։ Հայ գաղթականներու օգնութեան կոմիտէի (1915) եւ Հայ Ժողովրդական կուսակցութեան հիմնադիր։
Եզնիկ Քհնյ. Զղջանեան
Երեք տարի կը հետեւի դպրեվանքի ընծայարանի դասընթացքներուն եւ կ'աւարտէ 1992-ին, ստանալով ընծայարանի վկայականը։ Նոյն տարին կը վերադառնայ Հալէպ եւ Առաջնորդ Սրբազան Հօր տնօրինութեամբ Ազգ. Հայկազեան վարժարանի վերի չորս կարգերուն համար կը նշանակուի կրօնի ուսուցիչ, միաժամանակ Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցւոյ դպրաց դասի վարչութեան անդամ կ'ընտրուի։
Համբարձում Առաքելեան
Կեանք եւ գործունէութիւն
Կրթութիւնն ստացած է Շուշիի, ապա՝ Պաքուի մէջ, այնուհետեւ՝ Մոսկուայի մէջ։ Ետքը տեղափոխուած է Թիֆլիս, ուր խմբագրած է Մշակ թերթը Գրիգոր Արծրունիի հետ։
1872-ին կը սկսի աշխատակցիր «Մեղու Հայաստանի»ի եւ «Մշակ»ի՝ պարսկահայոց կեանքէն թղթակցութիւններ ղրկելով:
Եզնիկ Քհնյ. Զղջանեան
Ուսումնական Խորհուրդի թելադրութեամբ, ամառնային երկամսեայ դասընթացք կը հաստատէ Տէր Զօրի մէջ, մեր փոքրաթիւ գաղութի զաւակներուն հայերէն լեզուն զօրացնելու։
Դարձեալ Ուսումնական Խորհուրդի տնօրինութեամբ՝ Եագուպիէի Ազգ. Վերածնունդ վարժարանի աշակերտութեան հայերէն լեզուի ամառնային դասընթացք կը հաստատէ 1997-ին։
Համբարձում Առաքելեան
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ան մասնակցած է Հաագայի Խաղաղութեան համաժողովին, ուր եւ բարձրացած է Օսմանեան Կայսրութեան հայաբնակ տարածքներուն բարեփոխումներ կատարելու անհրաժեշտութեան հարցը։
Եզնիկ Քհնյ. Զղջանեան
Ան կ'ընտրէ իր կեանքի ընկերը՝ որդ. Թալին Տրակոսեանը, որուն հետ կը պսակուի 3 Սեպտեմբեր 19997-ին եւ բախտաւորուի մանչ զաւակով մը։
Համբարձում Առաքելեան
Կեանք եւ գործունէութիւն
Մասնակցած է Հոկտեմբերեան Յեղափոխութեան, զոր այդ ժամանակ ալ սպանուած է։
Եզնիկ Քհնյ. Զղջանեան
Այնուհետեւ կը պատրաստուի քահանայութեան։ Առաջնորդ Սրբազան Հօր ու Կրօնական Ժողովի որոշումով կը ճշդուի ձեռնադրութեան թուականը։
Իր քահանայական ձեռնադրութիւնն ու օծումը տեղի կ'ունենան ձեռամբ Թեմիս Առաջնորդ Տ. Սուրէն Ս. Արք. Գաթարոյեանի, Թարգմանչաց Տօնին, 9 Հոկտեմբեր 1997-ին, Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ մէջ, վերակոչուելով տէր Եզնիկ եւ օծակից ունենալով Տ. Եղիշէ քհնյ. Սարգիսեանը։
Համբարձում Առաքելեան
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Եզնիկ Քհնյ. Զղջանեան
Քառասնօրեայ քահանայութեան շրջանը աւարտելէ ետք, նորընծայ Տ. Եզնիկ կը նշանակուի հոգեւոր հովիւ Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցւոյ։
Քանի մը տարի ետք, տէր հայրը կ'ունենայ ընտանեկան դժուարութիւններ։ Դժբախտաբար հաշտութեան բոլոր ճիգերը կ'ըլլան ի զուր։ Երէցկինը անգրգուելի կը մնայ իր տեսակէտին մէջ, այնքան որ պատճառ կը դառնայ ամուսնալուծման։
Առաջնորդ Սրբազան Հօր տնօրինումով, տէր հայրը մէկ ուսումնական տարեշրջան՝ 2000-2001 կ'ուղարկուի Գամիշլի կրօնական առաքելութեամբ։ Կը կազմակերպէ Ս. Յակոբ եկեղեցւոյ դպրաց դասը, առաւել՝ կրօն կը դասաւանդէ Ազգ. Եփրատ վարժարանի եօթներորդ կարգին եւ օգտակար կը դառնայ տեղւոյն Կիրակնօրեայ վարժարանի աշակերտութեան։ շարական եւ կրօն ուսուցանելով։
Իր առաքելութիւնը աւարտելէ ետք, կը վերադառնայ Հալէպ եւ դարձեալ Հայկազեան վարժարանի աշակերտութեան կրօն կը դասաւանդէ մինչեւ 2004։
2004-2007 կրօն կը դասաւանդէ Ազգ. Զաւարեան վարժարանէն ներս, Թեմիս Առաջնորդ Տ. Շահան Ս. Եպս. Սարգիսեանի տնօրինումով։
2008-ին, Առաջնորդ Սրբազան Հօր տնօրինումով կ'ուղարկուի Գամիշլի, կատարելու մարդահամարը Ս. Յակոբ եկեղեցւոյ ծխական ժողովուրդին։ Առաքելութիւնը աւարտելէ ետք կը վերադառնայ Հալէպ։
Իսկ 1998-ին, Լաթաքիոյ հոգեւոր հովիւ՝ Տ. Դանիէլ Ա. քհնյ. Գէւորգեանի վախճանումէն ետք, ան ամրան շուրջ երեք ամիսները կը քահանայագործէ Լաթաքիոյ Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ մէջ, վերակազմակերպելով դպրաց դասը։
Աւելի քան ութ տարի, ամսական դրութեամբ եղած է Թէլ Ապիատի Ս. Խաչ եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւ ։
Ծանօագրութիններ
Ստորոգութիւն:Հայեր
60 (թիւ)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թիւեր
Լունտի Համալսարան
Լունտի համալսարան (Lunds universitet)՝ Եւրոպայի հնագոյն, խոշորագոյն եւ համբաւաւոր համալսարաններէն մեկն է, կայուն դասակարգում ունի աշխարհի լաւագոյն 100 համալսարաններուն մէջ:   Համալսարանը Շուէտի Լունտ քաղաքին մէջ է եւ յայտնի է տակաւին 1425 թուականէն: Մօտաւորապէս 42 000 ուսանողներ ուսում կը ստանան 276 կրթական ծրագրերով: Շուրջ հինգ հարիւր դասընթացքներ կը կատարուին անգլերէնով նպաստելով միջազգային փոխանակումով ուսանողներուն: Համալսարանը կ'առաջարկէ Շուէտի մէջ ամենապահանջուած քսան ծրագիրէն ինը: Միջազգային շուկայեաբանութեան (International Marketing) ծրագիրն ամենագրաւիչն է տարեկան համարեայ հազար պատրաստումով:
Քարի Լիճ
Քարի Լիճ, Արագածոտնի մարզ, Արագած լերռան լանջին ։ Ծովու մակերեւոյթէն 3207 մ բարձրութեան վրայ, մակերեսը 0,12 քմ²։ Բիւրականէն Քարի լիճ անցնելի ճամբայ կայ, իսկ արեւելեան ափին օդերեւութաբանական կայան տեղակայուած է, կազմակերպուած է հանգստի գօտի։
Աշխարհագրութիւն
Քարի լիճը կը գտնուի Արագած լերան գագաթը, բացարձակ բարձրութիւնը՝ 3207 մ, մակերեսը՝ 0,12 քմ2, խորութիւնը՝ 9 մ։
Յառաջացած է սառուցային զանգուածներէ։ Լիճը երկարատեւ շրջապատուած կ՛ըլլայ ձիւնով, որուն պատճառով ջուրը բաւականին պաղ կը մնայ։ Քարի լիճի արեւմտեան ափէն սկիզբ կ՛առնէ Արքաշէն գետը։
Լիճի հարաւային ափին կը գտնուի Երեւանի ֆիզիկայի հիմնարկի Առաջնային տիեզերական ճառագայթներու գրանցման ու հետազօտման կայանը, որ 1942 թուականին հիմնած են Արտեմ Ալիխանեանն ու Աբրահամ Ալիխանով եղբայրները։
Կայանի ջրամատակարարումը ապահովելու նպատակով լիճի հարաւային արտահոսքը փակուած է կրամած պատով, որուն հետեւանքով բարձրացած է լիճի մակարդակը, ձմրան չի սառիր մինչեւ հատակը, իսկ գարնան ամբարուած ջուրը կը բաւարարէ կայանի կարիքները ամբողջ տարին։ Լիճին մէջ կայ Իշխան ձուկ, որուն քանակը տարուէ տարի կ՛ամբողջացուի արհեստական բազմացուած մանրաձուկով։
Լա Սերենա
Լա Սերենա (La Serena), քաղաք է Չիլիի մէջ։ Տարածքը՝ 2262 մ²։ Բնակչութիւնը՝ 147 815 (2002 թ), բնակչութեան խտութիւնը՝ 98,24 մարդ/գմ²։ Նոյնանի մէջ համայքնի եւ Կոկիմբո շրջանի վարչկեդրոնն է։ Քաղաքը եւ համայքնը կը մտնեն Էլկի նահանգի կազմին մեջ։ Կը գտնվուի մայրաքաղաք Սանտյագորեն 401 գմ հեռաւորութեան վրա։ Հիմանդրուած է իսպանացի կոնկիստադոր Պեդրո դե Վալդիվիաի կողմեն 1544 թ․–ին։
Օդ
Օդը, մեզ շրջապատող օդը գլխաւորաբար կը բաղկանայ թթուածինէ եւ բորակածինէ։ Կենդանիներու մեծամասնութիւնը թթուածինի պէտք ունի։ Անոնք կը ներշնչեն կամ մթնոլորտի կամ ծովու թթուածինը եւ կ'արտաշնչեն բնածխային կազ եւ ջրաշոգի։ Օդն է, որ կարելի կը դարձնէ մեր լսողութիւնը, որովհետեւ պարապութեան մէջ ձայնը չի լսուիր։
Պօղոս Առաքելեան
Պօղոս Առաքելեան, հայ բժիշկ։
Օդ
Մթնոլորտ
Երկիրը շրջապատող մթնոլորտը մեզ կը պաշտպանէ արեւուն վնասակար ճառագայթներէն։ Բայց, ան նաեւ կը ներծծէ արեւուն ջերմութիւնը, կը տաքցնէ մեր մոլորակը եւ թոյլ չի տար, որ ան գիշերը սաստիկ կերպով պաղի։
Պօղոս Առաքելեան
Կենսագրութիւն
Պօղոս Առաքելեան ծնած է մօտ 1850 թուականին, Վանի նահանգի կեդրոն՝ Վան քաղաքի մէջ։ Բժշկական կրթութիւնն աւարտած է ԱՄՆ-ի մէջ՝ հաւանաբար 1875 թուականին։ Երեք տարի (1875-1878 թթ.) Խարբերդի մէջ որպէս բժիշկ աշխատած է, այնուհետեւ (1878) ընտանիքով տեղափոխուած է Ատըեաման եւ քաղաքային բժիշկ աշխատած։
Օդ
Մթնոլորտ
Օդը անհրաժեշտ է կեանքին համար: Թթուածինը անհրաժեշտ է շնչառութեան եւ այրումներուն համար։ Բորակածինը, որ կը տրամադրուի անձրեւի կաթիլներու եւ հողի մանրաճճիներու միջոցաւ, կ'օգտագործուի բոյսերուն կողմէ։
Պօղոս Առաքելեան
Կենսագրութիւն
1895 թուականին՝ Ատըեամանի մէջ տեղի ունեցած հայկական կոտորածի ժամանակ, զոհուած է իր կրտսեր դստեր հետ միասին՝ մօտ 45 տարեկան հասակին։ Այդ ողբերգութենէն ետք, կինը՝ Բամբիշ Խանըմը, տեղափոխուած է ԱՄՆ-ի Թրոյ քաղաքը, ուրկէ ալ՝ Լոս Անճելըս, ուր մահացած է 1931 թուականին՝ 74 տարեկան հասակին։
Օդ
Թռուցիկ
Թռուցիկը կը թռչի, երբ շարժումի մէջ գտնուող օդը, այսինքն հովը, զայն կը մղէ դէպի երկինք։ Հելիում կազով լեցուած օդապարիկ մը երկինք կը բարձրանայ, որովհետեւ հելիումը օդէն աւելի թեթեւ է։
Պօղոս Առաքելեան
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Օդ
Օդալից մակոյկներ
Օդալից մակոյկները օդով լեցուած են։ Ջուրին վրայ կը ծփան օդին թեթեւութեան պատճառով։
Ծփաթիռներ
Տաք օդը պաղ օդէն աւելի թեթեւ է։ Ծփաթիռ մը կ'օգտուի բարձրացող տաք օդի հոսանքներէն՝ սաւառնելու համար։ Ձկնկուլ ը ծփաթիռ թռչուն մըն է, որ ովկիանոսներու վրայ կը սաւառնի։
Փառնակ Այվատեան
Փառնակ Այվատեան, հայ խմբագիր։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Կ. Պոլիս։ Որդին է Մատթէոս Այվատեանի։ Կրթութիւնը ստացած է Պոլսոյ Ռոպերթ քոլէճը։ Հօր մահէն ետք, 1880-ականներու կէսերը, ընտանիքով տեղափոխուած է ԱՄՆ, հաստատուած՝ Նիւ Եորք։
Երկար տարիներ պաշտօնավարած է «Նիւ Եորք թայմզ» թերթի արտասահմանեան բաժանորդագրութեան գրասենեակին մէջ։ Միաժամանակ կապ պահած է հայ կեանքի ու մշակոյթի հետ։
1891-ին Նիւ Եորքի մէջ սկսած է հրատարակել «Արարատ» պարբերականը, որ դադարած է երկու տարի ետք։ Հետագային, տասը տարի անց, դարձեալ փորձած է վերահրատարակել այն որպէս ամսագիր, սակայն հազիւ կարցած է երկու թիւ լոյս ընծայել։ Անկէ ետք զբաղած է առեւտրական գործերով, մերթընդմերթ աշխատակցելով ամերիկահայ մամուլին ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
135 (թիւ)
135 (հարիւր երեսունհինգ)՝ կենտ եռանիշ բնական թիվ մըն է 134-ի եւ 136-ի միջեւ
Սան Փաուլոյի Հայերը
Սան Փաուլոյ քաղաքի հայերը,սկսած են հաստատուիլ XIX դարի վերջը։ 2003 թուականին այստեղ կը բնակէին շուրջ 15 հազար հայ։ Հիմնականին կը զբաղէին առևտրով և արհեստներով, զգալի է հայերու դերը կոշիկի արդիւնաբերութեան մեջ, որոշակի թիւ կը կազմեն մտաւորականները, արուեստի գործիչները։ Կը գործեն Ս. Գևորգ (առաքելական), Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ (կաթոլիկ) եկեղեցիները և աւետարանական եկեղեցիներ, Գուրեան ազգային, Փառեն և Ռեգինա Պազարեան վարժարանները, ՀԲԸՄ մասնաճիւղը, հայրենակցական, երիտասարդական միութիւններ։ Կը հրապարակուին «Սխիան» և «Իրիս» («Ծիածան») պարբերականները։
Սան Փաուլոյի հրապարակներէն, կամուրջներէն և մետրոյի կայարաններէն մեկը կը կոչուի Արմենիա (կայարանը վերանուանուած է Արմենիա՝ 1995 թուականին)։ Կայարանի երկու գլխաւոր մուտքերուն զետեղուած են երկու խաչքար-հուշարձաններ՝ հետեւեալ արձանագրութեամբ. «Այս կայարանը վերակոչվում է Արմենիայի պատիվ այն ժողովրդի, որը եկավ այս երկիր՝ վերապրելով դարիս առաջին ցեղասպանությունը, իր ջանասիրությամբ, տաղանդով ու ապրելու կամքով եղավ Բրագիլիայի գիտակից քաղաքացին և նպաստեց այս երկրի մշակույթին, ճարտարվեստին ու բարօրությանը»։ Արմենիա հրապարակին մէջ կանգն ած է Մեծ եղեռնի զոհերու յիշատակին նուիրուած յուշակոթող։
61 (թիւ)
61 (վաթսունմեկ)՝ կենտ երկնիշ բնական թիւ մըն է 60-ի եւ 62-ի միջեւ
Բուրգ (երկրաչափութիւն)
Բուրգ՝ երկրաչափական բազմանիստ մարմին է, որ կը ձեւաւորուի բազմանկիւն հիմքի կէտերը «գագաթ» կոչուող կէտին միացնելով:
61 (թիւ)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թիւեր
Մելքոն Կիւլիստանեան
Մելքոն Կիւլիստանեան, հայ բժիշկ։
Բուրգ (երկրաչափութիւն)
Յատկութիւնները
Հիմքի իւրաքանչիւր հատուածը եւ գագաթը կը ձեւաւորեն եռանկիւնիներ, որոնց անուններն են կողային նիստեր: Ասիկա կոնային մարմին է՝ բազմանկիւն հիմքով: Ուղիղ բուրգի գագաթը անոր հիմքի կեդրոնի վերեւը տեղեկայուած է: Ոչ ուղիղ բուրգին կ'ըսեն «շեղ»: Կանոնաւոր բուրգը կը հենուի կանոնաւոր բազմանկիւն հիմքին վրայ եւ անիկա ուղիղ է: Երբ չնշուեր, բուրգը սովորաբար կը պատկերացուի կանոնավոր քառսի բուրգ: Եռանկիւնի հիմքով բուրգը կ'ըսուի քառանիստ: Բրգաձեւ ամենայայտնի կառոյցները ղպտիական բուրգերն են, որոնք կառուցուած են որպէս փարավոններու դամբարաններ:
Մելքոն Կիւլիստանեան
Կենսագրութիւն
Բարձրագոյն բժշկական կրթութիւն ստացած ու աշխատած է որպէս բժիշկ։ 1915 թուականի Ապրիլ 11–ին (24), ի թիւս բազմաթիւ ակնառու հայ մտաւորականներու, ձերբակալուած է եւ բանտարկուած՝ Կ. Պոլսոյ կեդրոնական բանտին մէջ։
Բուրգ (երկրաչափութիւն)
Քառանիստ
Բուրգի մասնաւոր դէպքը եռանկիունի բուրգն է, որու անունն է՝ քառանիստ: Անոր իւրաքանչիւր նիստը կրնայ հանդիսանայ բուրգի հիմք:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երկրաչափական մարմիններ
Մելքոն Կիւլիստանեան
Կենսագրութիւն
Անունը փորագրուած է Չանղըրըի բանտին մէջ հաուաքւած համրիչի՝ 99 հատիկներէն մէկի վրայ։ Մէկ այլ վարկածով, Այաշէն վերադարձած է Կ. Պոլիս։ Վերապրած է, բնակած է Կ.Պոլսիս եւ որպէս բժիշկ աշխատած։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Քարէն Եփփէ
Քարէն Եփփէ (Karen Jeppe, ), դանիացի միսիոնար եւ ընկերային ծառայող:
Կեանքը եւ գործունէութիւնը Ա. Համաշխարհային պատերազմէն առաջ
Քարէն Եփփէ եզակի անուն մըն է 1895-ի Համիտեան ջարդերուն ընթացքին, այնուհետեւ գաղութներու մէջ հայ ժողովուրդին վերականգնման ճիգին իրենց նպաստը բերած օտար մարդասէրներու եւ նուիրեալներու հոյլին մաս կազմողներէն մին։
Ծնած է 1876-ին, Դանիոյ Կայլինկ քաղաքը, պետական ուսուցիչի մը ընտանիքին մէջ։ Երեք քոյրերուն անդրանիկն է։ Անոր հայրը եղած է լաւ պատրաստուած եւ ազատամիտ ուսուցիչ մը ու պաշտպանը` կիներուն ուսում ստանալու իրաւունքին: Քարէն փոքր տարիքէն հետեւած է հօրը ուսումնական դաստիարակութեան եւ 6 տարեկանին սկսած է կարդալ պատմական գիրքեր : Ծննդավայրին դպրոցը աւարտելէ ետք, 13 տարեկանին հայրը զինք կը ղրկէ Գերմանիա` գերմաներէն լեզուին տիրապետելու համար: Ան մէկ տարիէն կը սորվի գերմաներէն լեզուն:
Գերմանիայէն վերադառնալէ ետք, ծնողքը զինք կ'ուղարկեն Քոփենհակընի գիշերօթիկ դպրոցներէն մէկը: Հայրը կ'առաջարկէ, որ բժշկութիւն ուսանի, սակայն Քարէն կը նախընտրէ ուսողութեան ճիւղը: Գիշեր մը, դպրոցին տնօրէնը բարձրաձայն կը կարդայ թերթերէն մէկուն մէջ Գերմանական արեւելեան առաքելութեան դանիացի միսիոնար Օժէ Մեյըր Պենետիքթսընի գրած յօդուածը, որ ականատեսի աչքերով կը պատմէր 1896-ի հայերու դէմ համիտեան ջարդերուն մասին: Այդ օրերուն լուրեր կը հաղորդուին հայկական ջարդերու մասին ամէն կողմ, եւ հայ որբեր պատսպարող եւրոպացի եւ ամերիկացի միսիոնարները մամուլի միջոցով իրենց քաղաքացիներուն խիղճը կ'արթնցնեն:
Ան կ'որոշէ երթալ Ուրֆա ու միանալ հոն հաստատուած Գերմանական դպրոց-որբանոցին անձնակազմին: Քարէն ինք պիտի վճարէր իր ճամբորդութեան ծախսը, սակայն ան անկարող էր: «Հայերու դանիացի ընկերներ» կազմակերպութիւնը բարեսիրտ բարեկամ մը կը գտնէ, որ յանձն կ'առնէ Քարէնին ճամբորդութեան ծախսը: Ուստի, հակառակ հօր կամքին, Քարէն Եփփէ կը մեկնի Ուրֆա: Եփփէ իր ծննդավայրէն շոգեկառքով կը մեկնի Իտալիա` անցնելով Պերլինէն : Ան նաւով կը հասնի Պոլիս եւ հոնկէ կ'ուղղուի դէպի Մերսին: Ճամբան իրեն կ'ընկերակցի զուիցերիացի քարոզիչ Եաքոպ Քիւնցլեր: Երկուքը միասին Մերսինէն ճամբայ կ'ելլեն շոգեկառքով եւ կը հասնին Ատանա: Անոնք կը շարունակեն իրենց ճամբորդութիւնը, հասնելու համար Ուրֆա` մաս մը ձիակառքով եւ մաս մը էշերով: Ուրֆայի մուտքին հայ ժողովուրդը կը դիմաւորէ Քարէն Եփփէն հացով ու աղով եւ անոր կը տրամադրէ ձի մը, որպէսզի ձիով հասնէր Ուրֆայի կեդրոնական շուկան: Սակայն Քարէն կը մերժէ հայերուն առաջարկը եւ իր «բարեկամ» էշով կը հասնի Ուրֆայի կեդրոնը, 4 հոկտեմբեր 1903-ին:
Ուրֆա չմեկնած` ան կը ստանձնէ Ուրֆայի մէջ երկու հայ որբերու` Լուիզա Նաթանեանի եւ Միսաք Մելքոնեանի խնամքին ծախսերը: Հետագային ան կ'որդեգրէ այս երկու որբերը եւ կ'ամուսնացնէ զանոնք իրարու հետ: Միսաք կը դառնայ Քարէն Եփփէին լաւագոյն օգնականներէն մէկը՝ մինչեւ իր կեանքին վերջը:
Քարէն Եփփէ Ուրֆայի մէջ
Քարէն Եփփէ կը փորձէ յուսալքութեան, ընկճուածութեան եւ անզօրութեան զգացումներէն ձերբազատել հայ որբերը: Կ'ամրապնդէ անոնց մէջ կարգապահութեան եւ պատասխանատուութեան ոգին: Ան կարեւորութիւն կու տայ երեխաներուն անհատականութեան եւ նախաձեռնութիւններուն անկաշկանդ զարգացման:
Երեխաներուն կրթական ծրագիրը կը հարստացնէ`հայոց պատմութեան հերոսապատումներով, հայերէնի, հայ արժէքներու եւ լեզուի ու գրականութեան դասաւանդումով, աշակերտական դասախօսութիւններով, բարձրաձայն ընթերցումներով, գրադարանի գործածութեամբ, հոգեւոր ու կրօնական դաստիարակութեամբ եւ ընդհանուր քրիստոնէական ու յատուկ Հայ եկեղեցւոյ դաստիարակութեամբ ու համամարդկային արժէքներու եւ բարոյական հասկացողութեան փոխանցումով: Այս բոլորը կ'իրականանան շնորհիւ վաստակաւոր ուսուցիչներու եւ քարոզիչներու:
Քարէն Եփփէ կը հաւատայ Հայ առաքելական եկեղեցւոյ ուրոյն դիմագիծին: Ան արգելք կը հանդիսանայ առաքելական եկեղեցւոյ պատկանող որբերուն կորզումը դէպի բողոքական եկեղեցի:
Իւրաքանչիւր որբուկի համար Եւրոպայի մէջ կը գտնէ հոգեծնողներ եւ կը ջանայ, որ որբերուն եւ անոնց հոգեծնողներուն միջեւ կապերը ամրապնդուին նամակագրութեամբ: Հոգեծնողները նուէրներ կը ղրկեն` ըստ որբերուն նախասիրութեան:
Բազմաթիւ որբեր դաստիարակուելէ եւ զարգանալէ ետք, պատանի կամ երիտասարդ, կը հեռանան որբանոցէն եւ կը մտնեն կեանքի ասպարէզ` պատրաստ աշխատելու եւ արտադրելու: Քարէն Եփփէ ամէն միջոցի կը դիմէ, որպէսզի հեռացող տղաքն ու աղջիկները այցելեն որբանոց եւ մնայուն կապի մէջ ըլլան որբանոցին հետ: Ան հեռացողներուն տեղ շուտով նորեր կ'ընդունի:
Տարիներու ընթացքին որբանոցին հասուն աղջիկներէն եւ տղոցմէ շատեր կ'ամուսնանան եւ ընտանիքներ կը կազմեն Եփփէին ջանքերով եւ միջնորդութեամբ:
Քարէն Եփփէ եւ Ուրֆայի հերոսամարտը
Քարէն Եփփէ 1915-ին Ուրֆայի մէջ ոչինչ կը խնայէ Ուրֆայէն անցնող հայ տարագիրներուն, ապա Ուրֆայի հայոց հերոսամարտի հայ դիւցազուններուն օգտակար ըլլալու համար։ Ան իր կարելին կ'ընէ`հայերուն սնունդ եւ դեղորայք հասցնելով, խնամելով ու մատակարարելով հազարաւոր գաղթականներ եւ որբեր: Ուրֆայի դիւցազնամարտին անդրադարձող բոլոր հեղինակները յարգանքով ու երախտագիտութեամբ կը յիշատակեն դանիացի օրիորդին քաջասրտութիւնն ու մարդասիրութիւնը։
Ուրֆայի հերոսամարտի ոչ բաղձալի աւարտէն ետք կը սկսին հայերու աքսորը եւ գաղթականութեան արհաւիրքը: Տեղի կ'ունենան տուներու խուզարկումները: Խուզարկութիւններու ընթացքին թուրքերը կը գրաւեն եւ իրենց հետ կը տանին տասնեակ մը հայ երիտասարդներ, աղջիկներ եւ երեխաներ: Կը խուզարկուի Եփփէին տունը, ուր ապաստանած կ'ըլլայ քահանայ Գարեգին Ոսկերիչեանը: Եփփէ ճարպիկութեամբ կը փախցնէ քահանան շրջակայ այգիները, սակայն թուրքերը կրկին ու կրկին կը խուզարկեն իր տունը: Ի վերջոյ տէր Գարեգին իր կնոջ հետ անձնասպան կ'ըլլայ, որպէսզի չյանձնուի թուրքերուն: Խուզարկութիւններու ընթացքին կը ձերբակալուի նաեւ Եփփէին որդեգիր աղջիկը` Լուիզան, որ քանի մը օր ետք կաշառքով կ'ազատագրուի: Եփփէի որոշումով իր որդեգրած տղան` Միսաք, Եփփէի տան ճաշասենեակին մէջտեղ փոսխոռոչ մը կը փորէ եւ կը ծածկէ տախտակներով եւ գորգով մը ու կը տեղաւորէ սեղան մը գորգին վրայ: Այս խոռոչին մէջ կը պատսպարուին վեց փախստական հայեր: Իսկ Եփփէ իր տան նկուղին մէջ երկու տարի շարունակ կը պատսպարէ բազմաթիւ փախստական երիտասարդ հայեր:
Այդ դժնդակ օրերուն Եփփէ ուժասպառ կ'ըլլայ ծանր աշխատանքէ եւ 30 օր կը կորսնցնէ իր գիտակցութիւնը: Այդ շրջանին իրեն օգնութեան կը հասնին իր քով ծառայողները, եւ զինք կը բուժէ Եաքոպ Քիւնցլեր: Կամաց-կամաց ան կը գտնէ իր գիտակցութիւնը եւ առողջութիւնը:
1917-ի աշնան իր երկու որդեգիր զաւակները կը յանձնէ քիւրտ ընտանիքի մը` որպէս ապահով անձեր եւ ինք կը մեկնի Դանիա հիւանդ վիճակով: Դանիա վերադարձած ու ծանրօրէն հիւանդ Քարէն Եփփէ, ապաքինելէ ետք, դասախօսութիւններով ու յօդուածներով հանդէս կու գայ հայ ժողովուրդին ապրած ահաւոր եղեռնին շուրջ եւ կ'աշխատի միջոցներ հաւաքելով Հալէպ հասնիլ հայ խլեակներուն օգտակար ըլլալու համար։ Ան կ'իմանայ, որ իր որդեգիրները՝ տէր եւ տիկին Միսաք եւ Լուսիա Մելքոնեանները ողջ են ու Հալէպ կը գտնուին եւ շատերու պէս կ'ուզեն Պոլիս, Եւրոպա կամ Ամերիկա անցնիլ։ 29 Օգոստոս1920 թուակիր, իր ձեռքով գրուած հայերէն նամակին մէջ կը գրէ անոնց.
Եփփէի գործունէութիւնը Սուրիոյ մէջ
Քարէն Եփփէ Ուրֆա իր վերադարձը անհնար գտնելով`1921-ին Հալէպ կու գայ ու բոլորովին անհատական ճիգերով կը լծուի տարագիր իր սիրելի ժողովուրդին վերապրող խլեակներուն օգտակար ըլլալու գործին։ Իրեն զօրավիգ կը կանգնի «Հայերու Դանիացի Բարեկամներ ընկերակցութիւնը», որ կը կազմուի իր անմիջական շփումներուն ու թղթակցութիւններուն շնորհիւ։
Ան իր ծառայութիւնները կը սկսի Սիւլէյմանիէի հիւղաւանին մէջ իբրեւ պաշտպան այրի կիներու եւ որբերու։ Հայ այրի կանանց եկամուտի աղբիւր հայթայթելու մտահոգութեամբ Թիլէլի մէջ կը հաստատէ ասեղնագործութեան աշխատանոց մը, ուր մեծ թիւով կիներ կ'աշխատին աւելի քան քառորդ դար ու անկէ իրենց ապրուստը կ'ապահովեն։ Այս գործին մէջ իրեն զօրավիգ ու գործակից կը դառնայ ծագումով լեհ ու իր կողմէ որդեգրուած Լիոփոլտ Կաշշիկը (Leopold Gassczyk), որ գիտակ էր քանի մը լեզուներու եւ իր թղթակցութիւններով Անգլիոյ, Գերմանիոյ, Ֆրանսայի, Նորվեկիոյ, Տենիմարքի, Հոլանտայի եւ այլ երկիրներու մէջ շուկայ կը պատրաստէր հայ կանանց ձեռային աշխատանքներուն։
1922-ին Քարէն Եփփէ կը նշանակուի Ազգերու Լիկայի լիազօր ներկայացուցիչ, զբաղելու համար գաղթական հայերու տեղաւորման հարցերով։ Այս գործին համար պիւտճէ մը կը տրամադրուի անոր։
Յակոբ Կոջոյեան
Յակոբ Կարապետ Կոջոյեան, հայ նկարիչ, մանկավարժ, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ, գեղարուեստի եւ գրաֆիկայի վարպետ ։
Քարէն Եփփէ
Եփփէի գործունէութիւնը Սուրիոյ մէջ
Քարէն Եփփէին ամէնէն սուրբ գործը կ'ըլլայ որբեր ու այրի կիներ հաւաքելու արշաւը, որ կը կատարէ շատ յանդուգն քայլեր առնելով. ան հազարաւոր քիլոմեթրեր կը շրջագայի միջագետքեան անապատին մէջ`գերութեան մէջ պահուող հայ կիներն ու երեխաները ազատագրելու համար: Այս աշխատանքին մէջ անփոխարինելի գործ կը կատարէ իր «Աննա ֆորտ» մակնիշով մեքենան, որ բազմաթիւ անգամներ վտանգի կ'ենթարկուի եւ կը վնասուի այս առաքելութեան ընթացքին: Ան կը շրջի Սուրիոյ անապատ`Տէր Զօր, Հասիչէ, Ճարապլուս, Թէլ Ապիատ, Ռաս Ալ Այն եւ Խրպէթ Ռըզ գիւղերը: Այդ գործին մէջ իրեն աջակից կը դառնան իր խիզախ որդեգիրը՝ Միսաք Մելքոնեանը եւ արաբ ցեղապետեր։ Հազարաւոր այրիներ, որբեր եւ չափահաս մարդիկ կ'անցնին սահմանը։ Իւրաքանչիւր բերուած հայուն համար 10 օսմանեան ոսկի կը վճարէ Քարէն Եփփէ։ Եփփէ կը հանդիպի արաբ գիւղապետի մը` շէյխ Հաճիմ փաշա, եւ երկար ու դժուար բանակցութիւնէ ետք անկէ վարձու կ'առնէ 30 ընտանիք կերակրելու համար բաւարար մեծութեամբ գիւղատնտեսական հող մը` Եփրատի շրջանի արեւելեան հողատարածքին մէջ: Այդ օրերուն իրեն կը միանան դանիացի երկու օգնականներ` Ճենի Ճենսըն եւ Քարէն Պժեր, որոնք մեծապէս օգտակար կը հանդիսանան իր որբախնամ գործին:
Յակոբ Կոջոյեան
Ստեղծագործական գործունէութիւն
Յակոբ Կոջոյեանի ստեղծագործութիւններուն մէջ առկայ է թեմատիկ, ժամրային ու տեխնիկական հնարներու բազմազանութիւնը՝ գիրքերու ձեւաւորում, թամատիկ պատկերներ, բնանկարներ, զարդական մօտիւներով երկեր, կիրառական գծագրութիւններ: Բազմազան է կերպարուեստի ոճաձեւաբանական հնարներու անոր տեխնիկան՝ իւղաներ, խառնութիւնը, ջրաներկ, գուաշ, մոմաներկ եւ փորագրութիւն: Ճարտարապետ Կարօ Հալաբեանի եւ նկարիչ Սեդրակ Առաքելեանի հետ Կոջոյեանը աշխատած է ռուսաստանեան հեռագրական գործակալութեան հայկական բաժանմունքի (ԱրմԿաւՌՕՍՏԱ) արուեստանոցին մէջ, թողարկած շարժական որմնազդեր եւ ծաղրանկարներ։ 1923-ին նկարjչի աշխատանքը Մոսկուայի մէջ արժանացած է առաջին կարգի դիպլոմի։ 1924-1930-ականներու Կոջոյեանը ԵՊՀ տեխնիկական ֆակուլտետին մէջ դասաւանդած է նկարչութիւն, իսկ 1930-էն շարունակած է աշխատանքը նորաստեղծ ԵՐՊԻ-ի մէջ։
Յայտնի է «Սասնայ Ծռեր» ժողովրդական վիպերգութեան նկարազարդմամբ, 1920-ականներու արեւելեան մօտիւներով գրուած շարք մը աշխատանքներով («Ճաշարան Թաւրիզում», «Փողոց Թաւրիզում» եւ այլն)։ Յակոբ Կոջոյեանը ժամանակակից հայկական գրքային գրաֆիկայի հիմնադիրն է։ Բազմազան են նկարիչի հաստոցային գրաֆիկայի ոչ միայն թեմաներն ու ոճը, այլեւ արտայայտամիջոցները ։
Քարէն Եփփէ
Եփփէի գործունէութիւնը Սուրիոյ մէջ
Ազգերու Դաշնակցութեան տրամադրած պիւտճէով Քարէն Եփփէ կը պաշտօնականացնէ Հալէպի մէջ հայ որբեւայրիներու եւ անոնց որբերը խնամելու գործը եւ իր հաստատութիւնը կը կոչէ «Œuvre de protection des femmes et des enfants» (Կանանց եւ Մանուկներու Պաշտպանութեան Գործ), որ նախ կը գործէ Թիլէլի մէջ։ 1924-ին իր անունով կը գնէ տասը հազար քառ. մեթր տարածութիւն մը քաղաքէն դուրս, Մէյտան կոչուող տեղը, ուր 1926-ին եւ 1929-ին կը կառուցէ ինը միայարկ տաղաւարներ 80 սենեակներով եւ հոն կը պատսպարէ իր որբեւայրիները իրենց 200 որբերով ։
Յակոբ Կոջոյեան
Ստեղծագործական գործունէութիւն
1925-ին նկարազարդած է Ստեփան Զորեանի «Հազարան բլբուլ» հեքիաթը, առաջին մանկական պատկերազարդ հրատարակութիւնները՝ Յովհաննէս Թումանեանի «Գիքորը» եւ «Տէրն ու ծառան», 1933-ին՝ Եղիշէ Չարենցի «Գիրք ճանապարհին» ու Ակսել Բակունցի «Սեւ ցելերի սերմնացանը», 1934-ին՝ Մաքսիմ Կորքիի «Բանաստեղծութիւններ եւ լեգենդներ» ժողովածուն եւ այլն։ 1941-ին ան ստեղծած է Հ. Ստեփանեանի «Սասունցի Դաւիթ» օփերայի տեսարաններու նախագիծերը, 1945-ին նկարազարդած՝ Սայաթ Նովայի «Խաղեր»ու ժողովածուն։
Քարէն Եփփէ
Եփփէի գործունէութիւնը Սուրիոյ մէջ
Քարէն Եփփէ սերտ գործակցութեան մէջ էր հայ առաքելական եկեղեցւոյ եւ ազգային իշխանութիւններուն հետ։ Ան յաճախ խորհրդակցական հանդիպումներ կ'ունենար Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոս Սահակ Խապայեանին ու Բերիոյ Թեմի Առաջնորդ Արտաւազդ Արք. Սիւրմէեանի հետ։ Իր գլխաւոր մտահոգութիւններէն մէկը եղած էր հայութեան վերադարձնել իր հաւաքած որբերը՝ անոնց ապահովելով Հայաստանեայց եկեղեցւոյ ու ազգային վարժարանին դաստիարակութիւնը։
Մեծ կ'ըլլան անոր նիւթական եւ բարոյական նպաստները իր կալուածին հարաւային կողմը գտնուող Ազգային Սահակեան Վարժարանին (1927), Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցւոյ (1930) շինութեանց եւ առհասարակ Մէյտանի մէջ հայ գաղթականներուն համար մնայուն բնակութիւն հաստատելու աշխատանքներուն մէջ։ Նորաբնակները շրջանը կը կոչեն Նոր Գիւղ։
Յակոբ Կոջոյեան
Ստեղծագործական գործունէութիւն
Կոջոյեանի վերջին տարիներու լաւագոյն ստեղծագործութիւններէն են Յովհաննէս Թումանեանի «Փարուանա» լեգենդի նկարազարդումները։
Քարէն Եփփէ
Եփփէի գործունէութիւնը Սուրիոյ մէջ
Սահակ Կաթողիկոս 21 Մարտ 1926-ի թուակիր իր կոնդակով բարձրօրէն կը գնահատէ Քարէն Եփփէի մարդասիրական մեծ ծառայութիւնները։ Դանիոյ պետութիւնն ալ զինք կը պատուէ Պատուոյ Լէգէոնի Ասպետի Առաջին Կարգի Շքանշանով։
Յակոբ Կոջոյեան
Ծանօթագրութիւն
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:13 Դեկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:24 Ապրիլի մահացածներ Ստորոգութիւն:Երեւան քաղաք մահացածներ
Քարէն Եփփէ
Եփփէի գործունէութիւնը Սուրիոյ մէջ
Մինչեւ 1929 ընդհանուր փրկուած հայ աղջիկներուն եւ տղոց թիւը կ'անցնի 1900-ը: Ասոնց մեծ մասը կը գտնէ իր հարազատները Հալէպի մէջ:
1930-ականներն ու մահը
Օրդ. Քարէն Եփփէ կը մահանայ 7 Յուլիս 1935-ին։ Ծնունդով դանիացի բողոքական այս օրիորդը իր կեանքին երկրորդ կէսէն աւելին կ'ապրի ու կը մեռնի իբրեւ հայ առաքելական։ Իր կտակին համաձայն, յուղարկաւորութիւնն ու թաղման ծէսը կը կատարէ հայ եկեղեցին՝ Առաջնորդ Արտաւազդ Արք.-ին, եկեղեցական դասին եւ բազմահազար հայորդիներու մասնակցութեամբ։ Առաջնորդը կը փափաքի, որ Քարէն Եփփէ թաղուի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցւոյ բակին մէջ, որուն «կնքամայր»երէն մէկն էր հանգուցեալը։ Ֆրանսական իշխանութիւնները արգելք կը հանդիսանան։
Քարէն Եփփէին շիրիմը կը գտնուի Հալէպի Հայոց Ազգային Գերեզմանատան մէջ։
Հալէպի մէջ զետեղուած է յուշաքար մը` յաւերժացնելու համար հայասէր միսիոնարուհիին յիշատակը: Յուշաքարին վրայ արձանագրուած է «Հայերուն մայրը»:
Եփփէին գերեզմանէն վերցուած սափոր մը հող փոխադրուած է Հայաստան եւ զետեղուած է Ծիծեռնակաբերդ ի Հայոց ցեղասպանութեան յուշահամալիրի Յիշատակի պատին մէջ:
Հայ ժողովուրդը զինք կոչած է`«Հայ որբերուն պահապան հրեշտակը»:
«Քարէն Եփփէ» Ազգային ճեմարանը
Իր մահէն 12 տարի ետք, 1947-ին Հալէպի Ազգային առաջնորդարանին եւ առաջնորդին` Զարեհ եպս. Փայասլեանին ջանքերով, Քարէն Եփփէի հիւղաւաններու կալուածին վրայ կը հիմնուի Հալէպի Ազգային Քարէն Եփփէ ճեմարանը:
1947-էն մինչեւ այսօր «Քարէն Եփփէ» Ազգային ճեմարանը իրարայաջորդ սերունդներ հայ լեզուին ու մշակոյթին, հայ պատմութեան եւ գրականութեան պաշտամունքով սնուցած է իր խնամքին յանձնուած հայորդիները, քաղցրացնելով անոնց կեանքերը։
Սուրիոյ ու յատկապէս Հալէպի պատերազմի տարիներուն ընթացքին (2012-2016) «Քարէն Եփփէ» Ազգային ճեմարանը կը փակուի պատերազմական վտանգաւոր գօտիէ ներս գտնուելուն պատճառով, նոյնիսկ թիրախ կը դառնայ ռմբակոծումներու կրելով մեծ վնասներ, եւ կը գործէ միացեալ Ազգային «Կիւլպէնկեան» դպրոցին երդիքէն ներս:
2017-2018 ուսումնական տարեշրջանին Ազգ. Քարէն Եփփէ Ճեմարանը կրկին իր դուռները կը բանայ ու իր երդիքին տակ կը հաւաքէ իր ուսանողները։
Եէնիճէ
Եէնիճէ, զուտ հայաբնակ գիւղաքաղաք (Նահիյէ), կը գտնուէր Թուրքիոյ կուսակալանիստ քաղաք՝ Պրուսայէն դէպի հարաւ հինգ ժամ հառաւորութեամբ. Ողիմպոս լերան արեւելակողման ստորոսը եւ ենթակայ Իյնէկէօլ գաւառակին:
Եէնիճէն կը բաղկանար 1550 Հայ Լուսաւորչական եւ 40 Հայ Բողոքական տուներէ, ընդամէնը 10.050 բնակչութեամբ: Ունէր Ս. Յակոբ անուն քարուկիր եկեղեցի մը, մեծցուած եւ վերանորոգուած 1807 թուին: Քահանայից թիւը կ’ըլլար 4-6: Հայ Բողոքականները ուէին ժողովարան մը, որուն վարի յարկը վարժարան էր: Հին Յայսմաւուրքի մը լուսանցքին վրայ արձանագրուածէն հասկցուած էր որ Եէնիճէի հայութիւնը Կարնոյ կողմերէն գաղթած էր հոս, 1460-ական թուականներուն, ըլլալով նաեւ ամբողջութեամբ հայախօս՝ նկատուած էր որ լեզուի տեսակէտով աւելի մօտ էր Կարնոյ՝ քան ուրիշ վայրերու հայ բարբառին:
Եկեղեցւոյ շրջափակին մէջ կը բարձրանար ընդարձակ եւ երկյարկանի վարժարանը, որ կառուցուած ըլլալով Պրուսայի Տ. Բարթողիմէոս Զամչեանի առաջնորդութեան օրով 1881-ին կը յորջորջուէր անոր անուամբ «Բարթուղիմեան վարժարան», շրջափակէն դուրս՝ կար նաեւ մանկապարտէզի շէնքը՝ շինուած 1895-ին: Երկսեռ աշակերտութեան ընդհանուր թիւը կը հասնէր (1915-ին) 750. Իսկ ուսուցչաց թիւը 8-ի: Եկեղեցապատկան կալուածներու շարքին աչքառու էր Ազգային բաղնիքը, կառուցուած «արգեամք ժողովրդեան»: Եէնիճէի հայութիւնը հողատէր եւ կալուածատէր էր, կը զբաղէր երկրագործութեամբ եւ մեծ չափով չերամաբուժութեամբ: Եէնիճէն մեր օրերուն տուած է երկու աչքառու եկեղեցականներ Արտաւազդ Ծ. վրդ. Գալէնտէրեան, Ստեփան վրդ. Գալփագեան: Ասոնցմէ զատ Տոք. Ռուբէն Օհանեան, Լուտեր Պայտարեան եւ այլք:
Եէնիճէի մէջ մետաքսի մանարան գործարանի առաջին հիմնաիկուն եղած է Գառնիկ Պէնտէլեան,40 ճախարակներով (մանճըլըգ) 1889-ին, ատկէ մինչեւ 1900 թուականը՝ 40-80 ճախարակնոց խոշոր գործարաններ կանգնած են Ասատուր Սէթտէրեան, Յակոբ Օհանեան, որուն մէկ փեսան Արսէն Թօփճեան՝ այժմ գործարանատէր ի Խասքօվօ (Պուլկարիա), մհտ. Պետրոս Պուրնազեան եւ մհտ. Գէորգ Թէրզեան:
Եէնիճէի ամբողջ հայութիւնը, բացի 40 տուն բողոքականներէն՝ 6 Օգոստոս 1915-ին տարագրուած է եւ զինադադրէն վերադարձող վերապրոզներու թիւն է ընդ ամէնը 1250 անձ, որոնց կէսը ներկայիս (1938) Պուլկարիա՝ իսկ մնացեալ կէսը ապաստանած են Յունաստան եւ Ֆրանսա:
Թաթիանա Մասլանի
Թաթիանա Կապրիէլ Մասլանի (Tatiana Gabriele Maslany, ծնած 22 Սեպտեմբեր, 1985, Ռէճինա, Սասքուաչեան, Քանատա ) Քանատացի դերասանուհի մըն է: Ան եղած է գլխաւոր դերը հետեւեալ հեռուստաշարներուն մէջ՝ The Nativity, Being Erica, Heartland, եւ Orphan Black: 2013-ին՝ ան շահեցաւ ACTRA մրցանակը իր Picture Day ֆիլմի Քլէր դերին համար, ինչպէս նաեւ Phillip Borsos մրցանակը իր դերասանական մասնագիտութեան համար Cas & Dylan ֆիլմին մէջ։ Ուրիշ ճանչցուած ֆիլմեր որոնց մէջ Մասլանին գլխաւոր դեր ունի հետեւեալներն են՝ Diary of the Dead եւ Eastern Promises (որուն մէջ նաեւ ան ընթերցումը կը կատարէ ֆիլմին):
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:22 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:1985 ծնունդներ
Արենի
Արենի, գիւղ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզին մէջ։ 1946 թուականին ՀԽՍՀ Գերագոյն խորհրդի 10/9 հրամանագիրով Արփան վերանուանուեր է Արենի։ Արենի բնակավայրը Երեւանէն հեռու է 110 ք.մ., մարզի կեդրոն Եղեգնաձորէն՝ 20 ք.մ.։ Արենի գիւղը կը գտնուի Վայոց ձորի մարզին մէջ՝ Արփա գետի ստորին հոսանքի երկու կողմերը։
Կլիմայ
Հողատարածքը կը ոռոգուի։ Ձմեռը չափաւոր ցուրտ է, ոչ երկարատեւ, գարունը տաք է՝ երկարատեւ, խոնաւ, ամառը խիստ տաք կամ տօթագին, չոր ու երկարատեւ է։ Կը գերակշռեն հաստատուն պարզ եղանակները, աշունը տաք է, օրերը՝ քիչ ամպոտ։ Բնակչութիւնը զբաղած է այգեգործութեամբ, հողագործութեամբ, թռչնաբուծութեամբ եւ անասնապահութեամբ։ Համայնքի զարգացման գերակայ ուղղություններէն է խաղողագործութիւնը եւ գինեգործութիւնը, ինչպէս նաեւ զարգացող պտղաբուծութիւնը, որուն շնորհիւ համայնքի մէջ, համեմատականօրէն, բարձր է բնակչութեան զբաղուածութիւնը, որ էականօրէն կը նպաստէ արտագաղթի կանխման։ Արենի գիւղին մէջ կը գործէ գինիի գործարանը, ուր կ՝ արտադրուի «Արենի» տեսակի հանրայայտ գինին։
Պատմութիւն
Արենին Վայոց ձորի հին եւ նշանաւոր գիւղերէն է, որ ճանապարհային հանգոյց է եւ Շարուրի դաշտավայրէն Վայոց ձոր մտնող կիրճը փակող ռազմական կէտ է։ Հին ժամանակ Արենին գտնուած է այժմեան գիւղէն կէս քմ հիւսիս՝ բլուրի վրայ, ուր մինչ օրս կանգուն է Մոմիկ ճարտարապետի կողմէն 1321 թուականին կառուցուած սուրբ Աստուածածին եկեղեցին։ Գիւղի տարածքին կան հնավայրեր, քանի մը աւերուած գիւղերու տեղեր, արձանագրութիւն ունեցող բազմաթիւ խաչքարեր ու գեղեցիկ քարայրներ՝ Մագիլի եւ Թռչուններու քարանձաւները։
Արենին ունի զբօսաշրջութեան մեծ պաշար՝ պատմամշակութային բազմաբնոյթ բարձրարժէք յուշարձաններ։ Համայնքի վարչական տարածքին կը գտնուի միջազգային նշանակութեան յուշարձան՝ Նորավանքի համալիրը։ Բազմաթիւ են նաեւ բնութեան յուշարձանները՝ ժայռեր, ջրվէժներ, անդնդախոր ձորեր։
Գիւղի կեդրոնը արենցիները կանգնեցուցած են յուշարձան-կոթող՝ Հայրենական Մեծ պատերազմին զոհուած, եւ խաչքար՝ Արցախեան ազատամարտին զոհուած համագիւղացիներու յիշատակին։
2004 թուականէն ի վեր, Հոկտեմբեր ամսուն Արենի գիւղին մէջ կը կազմակերպուի գինիի փառատօն։ Այն դարձած է աւանդական եւ կ՝ ակնկալուին հետեւեալ արդիւնքները՝ թէ փառատօնը կը նպաստէ միջազգային զբօսաշրջային շուկային։
Բնակչութիւն
2006 բնակիչ Արենիի ազգաբնակչութեան փոփոխութիւնը.
Տնտեսութիւն
Բնակավայրի տարածքը հիմնականօրէն ինկած է Արփա գետի հովիտին լայնացած մասը եւ ինքնաշարժային ճանապարհի երկարութեամբ կը զարգանայ դէպի հիւսիս եւ արեւելք։ Գիւղին ծայրամասերը աստիճանաբար բարձրացած են դէպի գետահովիտի զառիթափ լանջերը։ Բնակավայրին մէջ Բնապահպանութեան վիճակի սրութիւն չկայ, քանի որ չկան արդիւնաբերական վտանգաւոր առարկաներ եւ արտադրական համալիրներ չկան։
Գիւղը թաղուած է թթաստաններու եւ մրգատու այգիներու մէջ։ Տուներու ճնշող մեծամասնութիւնը տանիքաւոր է, այսինքն՝ կտուր ունեցող տանիք եւ յարմարաւէտ։ Բնակչութիւնը զբաղած է այգեգործութեամբ, դաշտավարութեամբ, թռչնաբուծութեամբ, շերամապահութեամբ եւ անասնապահութեամբ։ Համայնքի զարգացման գերակայ ուղղութիններէն կը համարուի խաղողագործութիւնը եւ գինեգործութիւնը, ինչպէս նաեւ զարգացող պտղաբուծութիւնը, որուն շնորհիւ բնակչութեան գործն ու զբաղմունքը համեմատաբար բարձր է համայնքին մէջ։ Արենի գիւղին մէջ կը գործէ է 2 գինիի գործարան, ուր կ՝ արտադրուին «Արենի» տեսակի հանրայայտ գինին։
Գիւղը ունի միջնակարգ դպրոց, հիւանդանոց, մշակոյթի տուն, գրադարան։
Եդուարդ Յակոբեան
Եդուարդ Ստեփան Յակոբեան (7 Մարտ, 1920, Ֆայում, Եգիպտոս), խմբավար, երաժշտահան, երաժշտա-հասարակական գործիչ։
Աւարտած է Գահիրէի Գալուստեան Ազգային, ապա՝ ֆրանսական վարժարանները, Փարիզի «Ցեզար Ֆրանք» երաժշտանոցը (1954)։ 1955 թուականէն երգեցողութեան ուսուցիչ է Գահիրէի Գալուստեան եւ Նուպարեան ազգային վարժարաններուն, կը ղեկավարէ «Շնորհալի», «Թաթուլ Ալթունեան», «Ազատ Մանուկեան» երգչախումբերը, հանդէս կու գայ համերգներով, դասախօսութիւններով։ Գրած է լարային թրիօ, սիմֆոնիք պարեր, սիմֆոնիք սուիթ, «Անտիք պոեմ»: Արժեքաւոր են «Քնարական երգեր», «Քուչակեան տաղեր», «Սրբազան տաղեր» երգաշարերը, «Հայաստան, ապրիր յաւիտեան», «Հարազատ դպրոց» դպրոցական երգերու պրակները։Հայաստանի մէջ հանդէս եկած է (1969, 1983) հեղինակային համերգներով։
Երգաշարերու Ձայնագրութիւններ եւ դաշնաւորումներ
Եդուարդ Յակոբեան ձայնագրած եւ դաշնաւորած է .-
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1920 ծնածներ Ստորոգութիւն:Ֆայում, Եգիպտոս ծնածներ Ստորոգութիւն:Խմբավար Ստորոգութիւն:Երաժշտահան Ստորոգութիւն:Երաժշտա-հասարակական գործիչ
Լուով
Լուով (Львів), Ուքրանիոյ մէջ շրջանային իշխանութեան ենթակայ քաղաք, Լուովի մարզի կեդրոնն է։ Երկրի ազգամշակութային եւ գիտական, խոշոր արդիւնաբերական եւ փոխադրամիջոցի կեդրոն։ Կը համարուի Կալիցիոյ եւ Արեւմտեան Ուքրանիոյ մայրաքաղաքը։ Բնակչութիւնը՝ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ուքրանիոյ քաղաքներ
Սիրոյ Տօն
Սիրոյ Տօն Վրաստանի մէջ, ամէն տարի Ապրիլ 15-ին նշանակուած աշխարհիկ տօն։ Աշխատանքային օր է, եթէ չի զուգադիպիր ազատ օրուան հետ։
Պատմութիւն
Վրաստանի այս տօնը նշանակուելու նախաձեռնութիւնը կը պատկանի ազգային շոու-պիզնեսի ներկայացուցիչներէն մէկուն՝ Բեսիկայ Չուբինիձեին։ Բեսիկայի գաղափարին կ'արտայայտւուին բազմաթիւ վրացի պատգամաւորներ, եւ XX դարու վերջին Վրաստանի խորհրդարանի կողմէն «Սիրոյ տօնը» կը յայտարարւուի որպէս տօնական օր : Նախապէս տօնը մտածուած էր որպէս Արեւմտեան Եւրոպայի նշանակուած «Սիրահարների օր» («Սուրբ Վալենտինի օր») սակայն արդիւնքը եղաւ հակառակը։ Վրացի երիտասարդները խանդավառութեամբ ընդունեցին նոր տօնի գաղափարը, սակայն շարունակեցին տօնել նաեւ հինը։
«Սիրոյ տօն»-ին ժամանակ Վրաստանի մէջ, սիրահարներուն կ'ուտային նուերներ, ծաղիկներ, եւ անոնց համար անակնկալներ կը պատրաստեն կամ ընտանիք կազմելու առաջարկութիուն կ'ընեն։ Այդ օրը Վրաստանի մէջ մի քանի անգամ աւելի շատ ծաղիկ կը վաճառուի, քան «սովորական» օրերէն :
«Սիրոյ տօն»-ը բացի Վրաստանի մէջ կը նշանակ է նաեւ «Հոգեւոր սիրոյ օրը», որ հոգեւոր տօն է ու կը նշանակուի Վրաց ուղղափառ եկեղեցւոյ նախաձեռնութեամբ Յուլիսի 16-ին :
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի տոներ
Վահան Նաւասարդեան
Կենսագրութիւն
Վահան Նաւասարդեան 1898-ին աւարտած է Արցախի Թեմական դպրոցը, իսկ 1904-ին՝ Պաքուի Ռէալականը։ 1907-ին Փեթերսպուրկի համալսարան մտած է՝ վկայուելով տնտեսագիտութեան բաժանմունքէն։ 1910-ին մասնակցած է կուսակցական-քարոզչական աշխատանքներու Շուշիի, Պաքուի եւ Թիֆլիսի մէջ։ 1905-ին կ՛ընտրուի պատգամաւոր, մասնակցելու համար Էջմիածնի մէջ գումարուած Ամենայն Հայոց կաթողիկոսութեան Ազգային ընդհանուր ժողովին, որուն կը նախագահէ Սիմոն Զաւարեան : Այդ ժողովին, Նաւասարդեան կ՚ունենայ բոցաշունչ ելոյթը ցարական իշխանութեան հակահայ քաղաքականութեան դէմ։ Ժողովի պատգամաւորները կը գնահատեն զինք, բայց ցարական ոստիկանութիւնը կ՚արձակէ ձերբակալման հրամանագիր մը եւ ան կը ստիպուի փախուստի դիմել։
1913-1917 տարիներուն կը դառնայ ուսուցիչ եւ դասախօս նախ՝ Շուշի, ապա՝ Գէորգեան ճեմարանին մէջ՝ Գարեգին եպիսկոպոս Յովսէփեանցի հրաւէրով։
Ս. Փեթերսպուրկէն կը վերադառնայ Պաքու ու կը սկսի իր կազմակերպական աշխատանքներուն եւ կ՚աշխատակցի Թիֆլիսի «Հորիզոն»-ին, ապա՝ Ալեքսանդրապոլի «Յառաջ»-ին։ Միաժամանակ աշխատակցած է Պաքուի՝ «Արեւ»-ին եւ Շուշիի «Ապառաժ»-ին։
Կովկասեան ռազմաճակարտի վերաշխուժացման կարիքը տեսնելով Ռուսական յեղափոխութեան հետեւանքով, իր ներդրումը կ՚ունենայ փոխարինելու ռուս զինուորներու դիրքերը հայ կամաւորական ուժերուն հետ։ Կ՚ընտրուի Ալեքսանդրապոլի (Գիւմրի) Քաղաքական Վարչութեան։ Երբ Քաղաքական Վարչութեան նախագահ Ալեքսանդր Խատիսեան կը կանչուի Թիֆլիս, կը ստանձնէ այդ պաշտօնը։ Իր ներդրումը կ՚ունենայ Ղարաքիլիսայի հերոսամարտի կազմակերպման մէջ։
Հայաստանի անկախութեան կերտումէն ետք, իրեն կը վստահուի Թիֆլիսի ՀՅԴ-ի «Հորիզոն» օրաթերթի խմբագրութիւնը, որ շատ մեծ պատասխանատուութիւն էր որովհետեւ նորակառոյց երկիրը ունէր լուրջ կազմաւորման խնդիրներ։ Թիֆլիսի ոստիկանութիւնը կը սկսի զինքը հետապնդել հայ-վրացական պատերազմի ժամանակ եւ կը ստիպուի թաքստոցէն վարել հայ- վրացական հաշտութեան բանակցութիւնները։
Կ՚ընտրուի Հայաստանի Խորհրդարանի պատգամաւոր եւ կը փոխադրուի Երեւան։ Իբր պատգամաւոր իր մասնակցութիւնը կը բերէ արտագին դիւանագիտական աշխատանքներու, կեդրոնանալով հայ-ռուսական բանակցութիւններու վրայ։
1920-ի կ՚աշխատի ռազմաճակատի կազմակերպման ու ամրապնդման աշխատանքներուն հետ հայ-թրքական պատերազմի ընթացքին։ Հայաստանի խորհրդայնացումէն ետք, Նաւասարդեան կ՚որոշէ հեռանալ։ Սակայն, վրացական սահմանը անցնելու ժամանակ կը ձերբակալուի եւ Երեւանի մէջ կը բանտարկուի։ Կը յաջողի բանտէն փախուստ տալ եւ կարճ ժամանակ կը գործէ Պոլիս, իսկ 1922-ին վերջնականապէս կը հաստատուի Գահիրէ, Եգիպտոս։
Գահիրէի մէջ կը խմբագրէ «Յուսաբեր» օրաթերթը, որ ՀՅԴ-ի անպաշտօն օրկան եղած էր, եւ շուրջ քառորդ դար ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ կ՚ըլլայ։
24 Յունիս 1956-ին վաղ առաւօտեան անակնկալ անհանգստութեամբ հիւանդանոց կը փոխադրուի եւ կը մահանայ։
Տե՛ս նաեւ
Ստորոգութիւն:29 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:24 Յունիսի մահացածներ
Թաղականին Կնիկը
Թաղականին Կնիկը, վէպ պոլսահայ կեանքէ: Հեղինակն է երգիծաբան Երուանդ Օտեանը:
Արեւմտահայ գրողներէն ոչ ոք Օտեանին չափ թափանցած ու սեւեռած է պոլսահայոց բարձր խաւերու քաղքենիական միջավայրը՝ իր կենցաղով, սովորութիւններով, առօրեայ հոգերով, թաղականի վէճերով, տարբեր քաղաքական հոսանքներու պայքարով, խմբագիրներով եւ այլն։
Այդ իմաստով ամբողջական է «Թաղականին կնիկը» վէպը։ Անոր դիպաշարին հիմնական սիւնը կենցաղային մանր հարցերու յենած է, սակայն Օտեան կենցաղային հարցերը աստիճանաբար խորացնելով՝ կը հասնի ընկերային սխալ վիճակներու մերկացումի ու ընկերային - քաղաքական հարցերու։ Ընթերցողը կը զգայ, թէ կենացաղային հարցերը հետեւանք են առաւել խոր հակասութիւններու ։
Նիւթը
Վէպը կը ներկայացնէ 20-րդ դարու պոլսահայ կեանքի կենցաղը, ուր նկարագրուած է իշխող եւ մեծահարուստ խաւի կիներու քմահաճոյքները, մարդկային այլատեսակ նկարագիրները, ընտանեկան եւ բարոյական հարցերն ու սովորութիւնները:
Հանգոյցը
Հանգոյցը կը կազմուի եկեղեցւոյ մէջ եղած դէպքով։ Թաղական խորհուրդի նախագահ Պօղոս էֆէնտիին կինը՝ Շազիկ կը նախանձի մեծահարուստ Մարգար էֆէնտիին կնոջ՝ Սաթենի։ Զայն արհամարհելու համար եկեղեցւոյ մէջ աթոռը դնել կու տայ ու կը նստի ճիշդ ոտքի մնացած Սաթենին առջեւ։ Կիներու այս սնափառութենէն կը սկսի ու կը խորանայ թշնամանքը երկու ընտանիքներու միջեւ։ Գլխաւոր մեղաւոր կը ճանչցուի աթոռը դնող ժամկոչը ու երկու կողմերն ալ մեքենայութիւններ կ՛ընեն՝ մին զայն վտարելու, միւսը՝ պաշտպանելու։ Թաղը կը բաժնուի երկու մասի, մէջ կ՛իյնան նաեւ հակառակ երկու կուսակցութիւններ ու հարցը կը հասնի մինչեւ պատրիարք։ Կիներ նաեւ զիրար կը վարկաբեկեն, պատւոյ հարցեր արծարծելով։ Ի վերջոյ Շազիկին ամուսինը զայն կը բռնէ սիրեկանին հետ, ամօթէն կը փոխէ ապրած թաղը ու ակամայ կը հրաժարի թաղական խորհուրդի նախագահի իր պաշտօնէն։ Նոր ընտրուած Մարգար էֆէնտիին առաջին գործը ժամկոչը վտարելը կ՛ըլլայ, ապա հաշիւ մաքրել իր դէմ գործած մարդոցմէ։ Վրայ կը հասնի 1915-ը, ու ձերբակալութիւններէ ազատած էֆէնտիները, թուրք պաշտօնեայի զգուշացումին հնազանդ՝ կը հեռանան ազգային գործերէ, որ աւելի իրենց անձնական փառասիրութեան ասպարէզ էր, քան թէ ազգին ծառայութիւն։
Հակառակ վէպին թերութիւններուն՝ քաշքշուածութեան ու երկարաբանութեան, Օտեան կենցաղային մանր հարցերէ կը բարձրանայ մինչեւ միջթաղականային, իջկուսակցական գզուըռտուքներ, այն պարագային, երբ ստոյգ վտանգը կախուած էր ազգին գլխուն։
6-7 Սեպտեմբերի Դէպքեր
6-7 Սեպտեմբերի դէպքեր (Σεπτεμβριανά Սեփթեմվրիանա), 6 Սեպտեմբեր - 7 Սեպտեմբեր 1955-ին Պոլսոյ մէջ պատահած եւ յոյներու ու առհասարակ երկիրին փոքրամասնութիւններուն ուղղուած աւերի ու թալանի շարժում :
Դէպքեր
1955-էն սկսեալ Ժողովրդավարական կուսակցութեան (1946) կազմած կառավարութիւնը տնտեսական հետզհետէ ծանրացող կացութեան մը դէմ յանդիման կը գտնուէր։ Յատկապէս բարձր սղաճին պատճառով կորսնցուցած էր ժողովուրդին վստահութիւնը։ Կասկածելի միջոցներով կը փորձէր լռեցնել ընդդիմութիւնը, ինչ որ պատճառ կը դառնար, որ մամուլը, մտաւորականները եւ ուսանողները երես դարձնեն Ժողովրդավարական կուսակցութենէն : Օրինակ Գերմանիոյ Արտաքին գործոց նախարարութեան մէկ զեկոյցին համաձայն, դէպքերէն 15 օր առաջ, ընդդիմութիւնը հսկողութեան տակ առնելու նպատակով, որոշուած էր 7 Սեպտեմբեր 1955-ին պարէտային ժամ հռչակել Պոլսոյ, Անքարա յի ու Իզմիր ի մէջ : 1956-ին ընդդիմութիւնը ճնշելու նպատակով Մամլոյ եւ հաւաքներու մասին օրէնքին մէջ կատարուած սահմանափակումներն ալ մեծ մասամբ պատճառաբանուած են 6-7 Սեպտեմբերի դէպքերով : Վարչապետ Ատնան Մենտերեսի կառավարութեան սկզբնապէս փոքրամասնութիւններուն ուղղեալ ազատական քաղաքականութիւնը հետզհետէ դժուարացող տնտեսական պայմաններուն զուգահեռ կը փոխուի եւ յարաբերութիւնները կը լարուին :
Ժողովրդավարական կուսակցութեան համախոհ «Իսթանպուլ Էքսփրես» թերթը, որուն արտօնատէրն էր Միթհատ Փերին, իսկ խմբագիրը՝ Կէօքշին Սիփահիօղլու, երկրորդ հրատարակութիւն մը կատարած է նոյն օրը՝ «Մեր Աթային տունը ռմբակոծուեցաւ» խորագիրով։ Թերթին տպաքանակը ընդհանրապէս 20 հազարի շուրջ էր, սակայն 6 Սեպտեմբերին հրատարակուած է 290 հազար տպաքանակով։ «Կիպրոսը թուրք է» միութեան անդամները թերթը կը վաճառէին Պոլսոյ մէջ ու զայն կ՚օգտագործէին խուժանի հրահրելու նպատակով :
Նոյն թիւին մէջ «Կիպրոսը թուրք է» միութեան ընդհանուր քարտուղար Քամիլ Էօնալ գրած էր․ «Հաշիւ պիտի պահանջենք անոնցմէ, որոնք ձեռք կ'երկարեն սրբութիւններուն։ Որեւէ անպատեհութիւն չենք տեսներ այս մասին հրապարակաւ յայտարարելէ» :
«Կիպրոսը թուրք է» միութեան նախաձեռնութեամբ եւ երիտասարդական այլ կազմակերպութիւններու, արհեստի միութիւններու, Ժողովրդավարական կուսակցութեան, պաշտօնական կամ անպաշտօն մարմիններու թելադրանքով ու խրախոյսով բնիկ հասարակութիւնը եւ այլ վայրերէ քաղաք բերուած զանգուածները 6 Սեպտեմբերի երեկոյեան կ'իրականացնեն աւերումի, քանդումի ու թալանի գործողութիւն մը, որ աննախադէպ էր Թուրքիոյ հանրապետական շրջանին պատմութեան մէջ։
Առաջին յարձակումը կը կատարուի ժամը 19։00-ի շուրջ, Շիշլիի «Հայլայֆ» ծաղարանին վրայ : Այնուհետեւ ստուարացող խուժանը անցնելով Քումքափու, Սամաթիա, Ետիքուլէ, Պէյօղլու եւ այլ բազմաթիւ թաղերէ, ուր հաւաքաբար կը բնակէին փոքրամասնութիւնները, կը սկսի յարձակիլ ու թալանել նախ յոյներու, ապա հայերու, հրեաներու, նոյնիսկ սխալմամբ քանի մը թուրքերու պատկանող խանութները։ Պոլսոյ յոյն համայնքին տուներուն, գործատեղիներուն ու աղօթատեղիներուն ուղղեալ այս յարձակումներուն ընթացքին ոստիկանութիւնը կը բռնէ կրաւորական դիրք մը։ Քաղաքին մէջ յատուկ ինքնաշարժներով եւ բեռնակարքերով, ինչպէս նաեւ հանրաշարժներով եւ նաւերով կը փոխադրուին 20-30 հոգինոց կազմակերպեալ խումբերը, որոնք նախապէս գիտէին յոյն քաղաքացիներուն հասցէները։ Մինչեւ 7 Սեպտեմբերի առտուն կը շարունակուին յարձակումները, որոնց իբրեւ արդիւնք, աւերի կ'ենթարկուին աւելի քան 5000 շէնք, ներառեալ եկեղեցիներն ու սինակոկները, միլիոնաւոր տոլար արժողութեամբ ապրանք փողոց կը նետուի ու կը թալանուի :
Պոլսոյ մէջ ամէնուր թալանը կը կատարուի նոյն ձեւով։ Յարձակողները նախ քարկոծելով կը քանդեն փեղկերը, երկաթեայ ձողերը կը բանան յատուկ սարքերու օգնութեամբ, ապա ներսը գտնուող ապրանքը եւ մեքենաները դուրս կը հանեն ու ջարդուփշուր կ'ընեն։
Եկեղեցիներն ու գերեզմանատուները այս բոլորէն կը ստանան իրենց բաժինը։ Եկեղեցիներու սրբապատկերները, խաչերը եւ այլ սպասներ կ'աւերուին։ Կը հրկիզուին Պոլսոյ 73 յունական եկեղեցիները։
Իզմիթէն ու Ատափազարէն եկած աւարառուները երբ վերադառնալու նպատակով կը հասնին Հայտարփաշայի կայարանը, կը ձերբակալուին իրենց թալանած ապրանքներով։ Կը բացայայատուի, որ կողոպտիչներուն մեծ մասը բերուած էր այլ քաղաքներէ (ինչպէս՝ Սիվասէն 145, Տրապիզոնէն 117, Քասթամոնուէն 116 եւ Էրզինճանէն 111 հոգի)  ։
Վնասներ
Ըստ թրքական մամուլին՝ 11, կարգ մը յունական աղբիւրներու համաձայն ալ 15 հոգի սպաննուած էր։ «Սապանճը» համալսարանի դասախօս տքթ․ Տիլեք Կիւվենի «Սապահ» թերթին տուած հարցազրոյցին համաձայն, մահացողներուն թիւը քիչ էր՝ մահեր չպատճառելու ուղղութեամբ հրոսախումբերուն տրուած հրահանգին պատճառով։ Ըստ պաշտօնական տուեալներու 30, իսկ ըստ անպաշտօն տուեալներու՝ 300 անձ վիրաւորուած էր։ Ըստ Կիւվենի, բռնաբարութեան ենթարկուած կանանց թիւը, որ պաշտօնական տուեալներով 60 էր, կ'ենթադրուի, որ շուրջ 400 էր, սակայն այդ կիները չեն ուզած խօսիլ այդ մասին՝ վախի կամ ամօթի զգացումէն դրդուած :
Յարձակումի ենթարկուած են 4,214 բնակարան, 1,004 գործատեղի, 73 եկեղեցի, սինակոկ մը, երկու վանք, 26 դպրոց, գործարաններ, պանդոկներ եւ գինետուներ, թիւով՝ 5317 :
Շրջանի մամուլին համաձայն, «բուն յանցագործները յոյներն են, որոնք գրգռած են թուրքերը»։ Յարձակումի ենթարկուած գործատեղիներէն միայն 59 առ հարիւրը կը պատկանէր յոյներուն, իսկ մնացեալ վայրերը՝ 17 առ հարիւրը հայերուն, 12 առ հարիւրը հրեաներուն, նոյնիսկ դաւանափոխերուն եւ իսլամացած սպիտակ-ռուսերուն։ Այս պարագան իսկ կու գայ հաստատելու, թէ կատարուածը կիպրական իրադարձութիւններուն հետեւանքով յոյներուն ուղղեալ փոքր վրէժ մը չէր միայն։
Վաղորդայնը
Վարչապետ Ատնան Մենտերես, որ դէպքերուն սկսած ժամերուն Պոլիս կը գտնուէր, երբ վիճակը կը վատթարանայ՝ կը կանչուի Սափանճա, ու պարէտային ժամ կը հռչակուի։ Կը ձերբակալուի 3,151 հոգի։ Աւելի ուշ այդ թիւը կը բարձրանայ 5,104-ի :