cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վինսընթ Վան Կոկ
Սեն Ռեմի (Saint-Rémy) (Մայիս, 1889 - Մայիս, 1890)
Իր «Բանտարկեալներու զբօսանք» նկարը (1890) ստեղծած է Կիւսթաւ Տորէի (Gustave Doré) փորագրութիւններէն ետք:
Նաքսոսի Հնաբանական թանգարան
Տե՛ս նաեւ
Տիլոսի Հնաբանական Թանգարան
Վինսընթ Վան Կոկ
Սեն Ռեմի (Saint-Rémy) (Մայիս, 1889 - Մայիս, 1890)
Փետրուար-Ապրիլ1890-ի ամիսներուն վան Կոկ ծանր շրջան ապրած է: Աւելի ուշ ան եղբօրը գրած է, որ քանի մը ոչ մեծ նկարներ ստեղծած է «հիւսիսի մասին յիշողութիւններէն»: Այդ աշխատանքներէն է «Երկու գիւղացի կիներ մայրամուտին ձիւնածածկ դաշտին մէջ կը փորեն » կտաւը: Ֆրանսացի բանաստեղծ, նկարիչ Ալպեր Օրիէ (Albert Aurier) Mercure de France պարբերականին` 1890-ի Յունուարի թիւին մէջ վան Կոկը «հանճար» անուանած է: Փետրուարին վան Կոկ նկարած է տիկին Ժինուի (Madame Ginoux) հինգ տարբերակ` օգտուելով ածուխով գծանկարներէն, զորս ստեղծած էր Կոկեն, երբ Նոյեմբեր 1888-ին կինը իբրեւ բնորդ ծառայած էր երկու նկարիչներուն:
Օվեր Սիւր Ուազ (Auvers-sur-Oise) (Մայիս-Յուլիս, 1890)
Մայիս 1890-ին վան Կոկ ձգած է Սեն Ռեմիի հիւանդանոցը եւ բժիշկ Փոլ Կաշէին (Dr. Paul Gachet) աւելի մօտ ըլլալու նպատակով հաստատուած է Օվեր սիւր Ուազ: Կաշէ սիրողական մակարդակով նկարիչ էր եւ կապեր հաստատած էր քանի մը տարբեր նկարիչներու հետ:
Սեն Ռեմիի մէջ եղած վերջին շաբաթներուն անոր միտքերը վերադարձած էին հիւսիսային յիշողութիւններուն. Օվերի մէջ ստեղծուած շուրջ 70 իւղանկարներէն շատերը կը յիշեցնեն հիւսիսային տեսարաններ: Յունիս 1890-ին ան նկարած է բժիշկի քանի մը նկարներ, անոնցմէ` «Բժիշկ Կաշէի դիմանկարը»:
վան Կոկ թէոյի գրած է, որ ցորենի դաշտերը կը ներկայացնեն իր «թախիծը եւ ծայրահեղ մինակութիւնը», եւ որ նկարները կրնան պատմել այն, ինչ որ ինքը չի կրնար արտայայտել բառերով:
Մահ
27 Յուլիս 1890 -ին, 37 տարեկան հասակին վան Կոկ անձնասպան եղած է սնտուկին մէջ պահուող revolver ատրճանակով : Վկաներ չեն եղած. ան մահացած է դէպքէն 30 ժամ ետք: Կ'ըսուի, թէ ինք այդ արարքը գործած է ցորենի դաշտին մէջ, նկարելու ընթացքին, կամ տեղի մարագներէն մէկուն մէջ: Գնդակը անցած էր անոր կողոսկրներէն դէպի կուրծքը` առանց վնասելու ներքին օրկանները, հաւանաբար կանգ առնելով ողնայարին մէջ: Ան կրցած է վերադառնալ Օպերկ Ռավու, ուր իրեն այցելած են երկու բժիշկներ, սակայն առանց վիրաբոյժի ներկայության` գնդակը չէին յաջողած հեռացնել: Բժիշկները իրենց գործը աւարտելէ ետք զինք ձգած են իր սենեակին մէջ, իսկ իրենք` ծխամորճ ծխած: Յաջորդ առտու Թէօ շտապած է եղբօր քով` զինք գտնելով լաւ տրամադրութեան մէջ, սակայն քանի մը ժամ ետք Վինսընթի վիճակը վատացած է վէրքէն յառաջացած վարակին պատճառով:Ան մահացած է 29 Յուլիսի առաւօտեան: Թէոյի խօսքերով Վինսընթի վերջին բառերը եղած են. «Թախիծը կ'երկարի յաւիտեան» :
վան Կոկ թաղուած է 30 Յուլիսին Օվեր սիւր Ուազի քաղաքային գերեզմանոցին մէջ: Թէօ հիւանդ էր, եւ անոր առողջութիւնը աւելի վատացած էր եղբօր մահէն ետք. չդիմանալով եղբօր կորուստին, առողջութիւնը կորսնցնելով մահացած է 25 Յունուար 1891-ին եւ թաղուած Իւթրեխթի մէջ (Utrecht) : 1914-ին անոր կինը` Եոհաննա վան Կոկ-Պոնկեր (Johanna van Gogh-Bonger), կազմակերպած է Թէոյի աճիւններուն տեղափոխումը Իւթրեխթէն Վինսընթի քով` Օվեր Սիւր Ուազ:
Տպաւորապաշտ Գեղանկարիչին Գոյներու Բախումը Բացատրող Յայտնութիւն մը
վան Կոկ ունէր գոյներու սուր զգացողութիւն եւ վառ ու զիրար հակասող երանգներու նախընտրութիւն մը, որ երկար ժամանակ արուեստի ֆովիսթ շարժումին բնորոշ յատկանիշն էր: Ճափոնցի բժիշկ, գիտնական եւ բանաստեղծ Քազունորի Ասատայի համաձայն, վան Կոկի գեղանկարները շատ աւելի կը գեղեցկանան եւ շատ աւելի բնական կը թուին անուղղակի լոյսի տակ. «Գոյներու բախումը եւ գիծերու կոպտութիւնը աննկատ կ՛անհետանան, իւրաքանչիւր գեղանկար կը վերածուի փայլուն գործի մը` շատ նուրբ գիծերով եւ երանգներով»: Այնուհետեւ Ասատա իր փորձարկութիւնը շարունակած է համակարգչային սարքով մը, որ կը ստեղծէ գոյները ճանչնալու կարողութեան տարբեր մակարդակներ: Ապա ան կեդրոնացած է գոյները ճանչնալու միջին թերութեան մը վրայ, որ իր կարծիքով, լաւագոյն ձեւով կը բնորոշէր վան Կոկի գոյներու ճանաչողութիւնը: Ան եզրակացուցած է, թէ վան Կոկի աչքը միջին չափով զուրկ էր կարմիր գոյնի երանգները ընկալելու կարողութենէն: Ասատայի փորձարկութեամբ` «Ցորենի դաշտեր` Ս. Փօլ հիւանդանոցին ետին» վերնագիրով պաստառին կարմիր եւ նարնջագոյն վրձնահարուածները կը ստանան աշնանային ոսկեգոյնի երանգներ: «Աստեղազարդ երկինք» գեղանկարին զգայացունց կանաչը կը ստանայ դեղինի երանգներ: «Սերմնացանը» գեղանկարին դաշտէն կ՛անհետանան կարմիրն ու նարնջագոյնը, իսկ «Արեւածաղիկները» կը դառնայ մռայլ: Ապա կայ նաեւ փիլիսոփայական վէճը. ինչպէ՞ս կարելի է վիճիլ, թէ վան Կոկի գեղանկարները աւելի գեղեցիկ կ'երեւին` լոյսը զտող յատուկ գործընթացէ մը անցնելով: Մտածել, թէ գեղանկարիչին արուեստի գրգռիչ նախընտրութիւնները պարզապէս արդիւնք են առողջական վիճակի մը, կը նշանակէ ամբողջութեամբ անտեսել անոր ստեղծագործական աշխատանքը: վան Կոկի գոյները դիտումնաւոր կերպով կը բախին իրարու: Գոյներու ոչ աւանդական զուգորդումները մաս կը կազմէին յետտպաւորապաշտ եւ ֆովիսթ շարժումներու գեղագիտական ոճին: Արդեօք Փօլ Կոկեն եւ Անտրէ Տըրան ե՞ւս գոյները չէին ճանչնար: :
Տե՛ս նաեւ
Եորղոս Եաքովիտիս
Ռենուար
Փոլ Կօկէն
Ռամպրանտ վան Ռէյն
Տիէկօ Ռիվերա
Երիցմանկանց վանքը
Երիցմանկանց վանք, կառուցուած՝ 1691-ին, պատմական Ջրաբերդի մէջ, Մարտակերտ, Արցախ, Մելիք-Իսրայէլեաններուն կողմէ։ Միջնադարեան հայ եկեղեցաշինութեան օրինակներէն։
Պատմութիւն
Կը գտնուի Ջրաբերդ էն 7 քմ․ հեռաւորութեան վրայ, Թրղի գետակի ձախ ափին, որու մօտակայքը կը գտնուի գրեթէ ամայի Խոտորաշէն (Խոխոմաշէն) անունով գիւղը : Պահպանուած արձանագրութիւններուն համաձայն՝ եկեղեցին կառուցած են Աղուանից կաթողիկոս Սիմէոնը եւ իր եղբայր Իգնատիոս վարդապետը՝ 1664-ին նուիրատուութիւններու շնորհիւ: Եկեղեցին կառուցող ճարտարապետը Սարգիսն է, որու արձանագրութիւնը կը գտնուի ներսը, բեմին հիւսիսային կողմի պատին.
Արցախեան պատերազմի տարիներ
Արցախեան պատերազմի ընթացքին՝ Յունիս 1992-ին Ազրպէյճանի կողմէ Գիւլիստանի գրաւումէն ետք տեղացի շուրջ 14 հազար հայ բնակչութիւնը քալելով կը հասնի Մարտակերտ։ Այդ խումբէն շուրջ 2-3 հազար հոգի անտառներուն մէջէն անցնելու ատեն կը հասնին Երիցմանկանց վանք եւ ապաստան կը գտնեն վանքին տարածքին՝ մինչեւ օգնական խումբերու ժամանումը։
Ճարտարապետութիւն
Խաչաձեւ գմբէթակիր յօրինուածք ունեցող եկեղեցին շինուած է անտաշ քարերով, սպիտակ, ներքուստ չորս քառակուսի սիւներով։ Բակին մէջ կան բնակելի սենեակներ: Եկեղեցւոյ գմբէթը կառուցուած է սրբատաշ կաթնագոյն քարէ: Բազմաթիւ եւ գեղեցիկ քանդակներուն մէջ յատկապէս կ'արժէ յիշել Արեգակնային ժամացոյցը՝ քարի վրայ կերտուած:
Վեհաշուք եկեղեցւոյ ընդարձակ դահլիճը, վերամբարձ սիւներու ճոխութիւնը, ասեղնաձեւ խաչուող կամարներու թեքութիւնը, պատուհաններէն ներս թափանցող արեւու շողերը ներսը կը ստեղծեն լոյսի եւ գիծի խորհրդաւոր միասնութիւն մը:
Եկեղեցւոյ բեմին վերի մասին մէջ գտնուող արձանագրութեան մէջ նշուած է, թէ եկեղեցւոյ մէջ կային դպրատուն եւ բնակելի սենեակներ, որոնց տակ եղած են նկուղներ՝ ծառայելով իբրեւ պահեստանոցներ եւ թաքստոցներ: Երիցմանկանց վանքին բնակելի սենեակներէն շատերը փլած են օտար ասպատակողներու կողմէ, իսկ մնացեալները, որոնք մօտիկ անցեալին կ'օգտագործուէին, դեռ կանգուն են:
Վանական տարածքին մէջ պահպանուած բազմաթիւ բնակելի սենեակները, վանականներու կացարանները, դահլիճները՝ իրենց բուխերիկներով, կը խօսին Երից մանկանց վանքին միաբանութեան թիւին մասին։
Եկեղեցւոյ արեւելեան մասին մէջ գտնուող բնակելի հատուածը կազմող սրահին ներսի դռները կը տանին դէպի սրահին երկու կողմերը դասաւորուած բնակելի սենեակներ։ Նմանատիպ սենեակներու միւս խումբը կը գտնուի եկեղեցւոյ հարաւային պատէն ցած եւ բաղկացած է իրարու յաջորդող երկու ուղղանկիւն դահլիճներէ։ Ամբողջութեամբ հողին մէջ թաղուած սրահին ձախ կողմը կը գտնուի շրջանաձեւ եւ իր տեսակին մէջ հետաքրքրական եւ եզակի կառուցուածքով դահլիճ վեհարանը:
Ուշագրաւ է նաեւ եկեղեցւոյ արձանագրութիւններէն մէկուն մէջ Երից մանկանց վանքին վերաբերեալ հետեւեալ յիշատակումը.
Աւանդութիւն
Ըստ աւանդութեան՝ Դանիէլ վարդապետ, նեղանալով կաթողիկոսէն, Գանձասար ի կաթողիկոսութիւնը ձգած եւ եկած է Երից Մանկանց վանք, ուր կառուցած է այդ հիանալի տաճարը:
Կը պատմուի, թէ Երից մանկանց վանքը կը կոչուի Հին Կտակարան ի երեք հայազգի մանուկներուն անունով, որոնց վրայ կրակ նետած է Բաբելոն ի թագաւոր Նաբուգոդոնոսոր ը, որովհետեւ անոնք մերժած էին կուռքին խոնարհիլ: Հայազգի մանուկները փրկուած են Միքայէլ հրեշտակապետ ին կողմէ եւ դժոխքէն անվնաս դուրս եկած:
Պատերազմի ատեն հայազգի մանուկները սպաննուած են օտար բռնակալներու կողմէ: Ուղտով տեղափոխուելու ատեն՝ ճամբան ուղտը չէ կրցած ճամբան շարունակել: Այն ատեն որոշած են մանուկները թաղել վանքին տարածքին: Հոնկէ ալ յառաջացած է Երից մանկանց անուանումը: Սպաննուած մանուկներուն գերեզմանաքարերը մինչեւ այսօր կը պահպանուին:
Վանքին վիճակը՝ ներկայիս
Երից Մանկանց եկեղեցին այժմ կիսաւեր վիճակի մէջ է, եւ Ազրպէյճանի սահմանամերձ ըլլալուն հանգամանքը կը խոչընդոտէ զբօսաշրջութեան զարգացումը:
Փետրուար 1993-ին ‹‹Եղնիկներ›› կամաւորական ջոկատին տղաքը հրամանատար Շահէն Մեղրեանի գլխաւորութեամբ կ'ոչնչացնեն Հաթերքէն Քարվաճառ շարժող ազերիական զինուժը:
Հայկական ջոկատին հետքերով Ազրպէյճանական զինուժը ռմբակոծութեան կ'ենթարկէ Երից մանկանց վանքը, որուն իբրեւ հետեւանք խաչը կ'իյնայ:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Մարտակերտի շրջանի շէնքեր եւ կառոյցներ Ստորոգութիւն:Արցախի թեմի վանքեր եւ եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:Ժէ. դարու հայկական վանքեր եւ եկեղեցիներ
20 Մայիս
20 Մայիս, տարուան 140-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 141-րդ) օրն է
Բեմական Խօսք
Բեմական խօսք, բեմէն հնչող խօսք, գրական երկ ին բեմական մարմնաւորում տալու հիմնական միջոցներէն մէկը։
Թատրոն ի պատմութեան ընթացքին բեմական խօսքը դիտուած է իբրեւ դերասան ի վարպետութեան գնահատման գլխաւոր չափանիշերէն մէկը, սակայն տարբեր դարաշրջաններու չափանիշները փոխուած են՝ ըստ թատրոնի ոճական ուղղութիւններու փոփոխութեան (հին թատրոն, 17-18-րդ դարու ֆրանսական դասական թատրոն, ուր բեմական խօսքը գրեթէ անթերի էր, ռոմանթիք թատրոն, ուր բեմական խօսքը կառուցուած է յուզիչ կտրուկ հակադրութիւններու վրայ եւ այլն)։
19-րդ դարու կէսերէն, երբ իրապաշտութիւնը իբրեւ ուղղութիւն հաստատուն նաեւ թատրոնի մէջ, բեմական խօսքը սկսաւ աւելի մօտենալ խօսակցական լեզու ին եւ առաջնահերթ կարեւորութիւն ստացաւ գործող անձի բնաւորութիւնը, ներաշխարհը, հոգեբանութիւնը բացայայտելու պարագան։ Անոր շնորհիւ հարստացաւ եղանակ ի արտայայտչական հնարաւորութիւններու պատկերացումը :
Բեմական խօսքի տեսութեան մէջ կարեւոր էին Կոնստանթին Ստանիսլավսկի ի դատողութիւնները՝ «Խօսել նշանակում է գործել», «Խօսքի գործողութիւն» ։
Բեմական խօսքը հայկական թատրոնին մէջ
Բեմական խօսքը հայկական թատրոն ին մէջ սկսած է մշակուիլ 19-րդ դար ու 60-ական թուականներէն՝ Պետրոս Ադամեան ի, Ազնիւ Հրաչեայ ի, Սիրանոյշ ի, Յովհաննէս Աբելեան ի ստեղծագործութիւններուն մէջ։ Հետագային զարգացաւ Վահրամ Փափազեան ի, Իսահակ Ալիխանեան ի, Յովհաննէս Զարիֆեան ի, Յասմիկ ի, Սաթենիկ Ադամեան ի, Օլկա Գուլազեան ի, Արուս Ոսկանեան ի, Հրաչեայ Ներսիսեան ի, Վաղարշ Վաղարշեան ի եւ ուրիշներու շնորհիւ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թատրոն
1878 թուական
1878 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 78րդ տարին
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1878 ծնունդներ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1878
Լուսենա դել Պուերտո
Լուսենա դել Պուերտո (Lucena del Puerto), քաղաք եւ համայնք Սպանիայի մէջ, կը մտնէ Ուելվա պրովինցիայի կազմին մէջ, Անդալուզիա ինքնավար մարզ։ Համայնքը կը գտնուի Էլ-Կոնդադո գավառի կազմին մէջ։ Տարածքը 69 քկմ։ Բնակչութիւնը 2659 մարդ (ըստ 2010 թվականի մարդահամարի)։ Պրովինցիայի ադմինիստրացիայէն ունի 24 կմ հեռաւորութիւն։
Արտաքին հղումներ
Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Կապիկի Ծաղկախտ
Կապիկի Ծաղկախտը ժահրային կենդանախտային (zoonotic) հիւանդութիւն մըն է:
Անիկա առաջին անգամ կապիկներու մէջ ախտաճանաչուած է 1958-ին, երբ ծաղկախտի որոշ հետազօտութիւն կը կատարուէր անոնց մէջ:
Պատմութիւն
Կապիկի ծաղկախտը մարդոց մօտ առաջին անգամ ախտաճանաչուած է 1970-ին, Քոնկոյի մէջ, ուր աշխատանք կը տարուէր ոչնչացնելու ծաղկախտը (Small pox): Հետագային նման ախտաճանաչում կատարուած է Ափրիկէի կեդրոնական եւ արեւելեան երկիրներու մէջ: Անիկա տեսնուած է նաեւ Ափրիկէէն դուրս շատ մը երկիրներու մէջ` ափրիկեան երկիրներէ դուրս ճամբորդողներու միջոցով եւ կամ այդ երկիրներէն ներածուած վարակուած կապիկներու եւ մուկերու միջոցով :
2003-ին 47 պարագայ տեսնուած են Միացեալ Նահանգներու մէջ, 2018-ին երեք պարագաներ` Անգլիոյ մէջ եւ մէկ պարագայ` Իսրայէլի մէջ:
Կապիկի ծաղկախտի յարուցիչը ժահր մըն է, որ ծաղկախտի ժահրի մէկ տարբերակն է: Այս ժահրին պահեստանոցը (reservoir)  նկատուած է կապիկը եւ ափրիկեան մուկը: Վարակուած մարդոց մեծ մասը կը բժշկուի քանի մը շաբթուան ընթացքին, սակայն երբեմն բարդութիւնները կրնան մահացու ըլլալ:
Ախտանշաններ
Կապիկի ծաղկախտի ախտանշանները կը նմանին ծաղկախտի ախտանշաններուն, սակայն անոր յատկանշական ախտանշանը աւշագեղձերու ծաւալումն է, որ ծաղկախտի պարագային տեղի չ'ունենար: Աւշագեղձերու ծաւալումը կը պատահի մարմինի զանազան բաժիններուն վրայ, յատկապէս` վիզի եւ աճուկի: Անոր թխսաւորումը (incuparion period) կը տեւէ 5-21 օր, այսինքն՝ ախտանշանները կը սկսին վարակումէն 5-21 օր ետք:
Վարակումէն ետք հիւանդութիւնը կ'ունենայ երկու փուլ: Առաջին փուլը կը սկսի ջերմով, գլխացաւով, մկանային ցաւով եւ յոգնածութեամբ: Երկրորդ փուլը կը սկսի ջերմի յայտնութենէն 3-5 օր ետք: Տեղի կ'ունենայ մորթային տարածուն ցան, որ յատկանշական է իր հեղուկային բշտիկներով: Այս բշտիկները կը թարախոտին, ապա կամաց-կամաց կը սպիանան ու կը չորնան: Բշտիկները կրնան ըլլալ քանի մը հատ եւ կամ հազարներով` մարմինի զանազան մասերուն վրայ: Անոնք կրնան տեսնուիլ բերնին եւ քիթին մէջ, ինչպէս նաեւ` սեռային արտաքին օրկաններուն վրայ:
Ախտաճանաչում
Կապիկի ծաղկախտի ախտաճանաչումը կը կատարուի տեսնելով ծաւալած աւշագեղձերը եւ մորթային բշտիկներու հեղուկին յատուկ քննութեամբ, որմով  կը փաստուի յարուցիչ ժահրին գոյութիւնը:
Բարդութիւններ
Այս բարդութիւններէն են` թոքատապ, մորթային երկրորդական մանրէական բորբոքում, աչքի բորբոքում եւ ուղեղատապ:
Վարակում
Վարակումը տեղի կ'ունենայ հետեւեալ ձեւերով.
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Համաճարակներ Ստորոգութիւն:Վարակիչ հիւանդութիւններ Ստորոգութիւն:Անասուններու վարակիչ հիւանդութիւններ Ստորոգութիւն:Կենսաբանական զէնք Ստորոգութիւն:Արեւադարձային հիւանդութիւններ
Փէյթրիըթ հրթիռային համակարգ
MIM-104 Patriot՝ ցամաքէն-օդ հրթիռաձիգ համակարգ մըն է, որուն սկզբնական տեսակներն օգտագործած են Միացեալ նահանգներու բանակը եւ մի քանի դաշնակից երկիրներ: Անիկա կ'արտադրէ ԱՄՆ պաշտպանութեան մատակարար Raytheon եւ իր անունն ստացած է համակարգի ռատարային բաղադրիչէն: Համակարգը նախատեսուած է սպառազինուեան ըլլալու մինչեւ ամենաուշը 2040 թուականը: Համակարգը նախագծուած է Redstone Arsenal-ին կողմէ Հանթսուիլ, Ալապամա:
Գէորգ Աբովեան
Գէորգ Աբովեան,, հայ պատմաբան-ուսուցիչ։
Ծնած է Լոռի շրջանի Օձուն գիւղին մէջ 7 Ապրիլ, 1837-ին։ 1844 թուականին, հօրը մահէն ետք, մեծ հայրը՝ Արազ, զինք կը տանի Սանահինի դպրեվանք, որմէ ետք նոյն վանքի միաբաններէն՝ Սարգիս վարդապետ զինք կը տանի Տփխիս (Թիֆլիս) եւ կը յանձնէ Ներսէսեան դպրոցի խնամքին։ Գէորգի ցուցաբերած մեծ յառաջդիմութիւնը Ներսէս Ե. Աշտարակեցիի ուշադրութեան առարկայ կը դառնայ։ Կաթողիկոսի հրամանով, 1849 թուականին, ան կ՛ուղարկուի Մոսկուայի Լազարեան ճեմարանը, ուր առանձնապէս կը զբաղի պատմութեամբ եւ գրականութեամբ։ 1857 թուականին աւարտելով ուսման շրջանը， կը վերադառնայ Կովկաս։ 1858 թուականին կը հրաւիրուի Ներսէսեան դպրոց՝ հայոց եւ ընդհանուր պատմութիւն ու աշխարհագրութիւն դասախօսելու։ 1863 թուականին կը ստանձնէ հայոց լեզուի դասաւանդումը՝ Տփխիսի Զինուորական վարժարանէն ներս։ 1865 թուականին կը ստանայ նոր վկայական մը, որուն շնորհիւ իրաւունք ձեռք կը բերէ պետական ուսումնարաններուն մէջ ուսուցանելու։ Սակայն նոյն տարուան Չորեքշաբթի, Նոյեմբերի 1-ին， երեկոյեան տունէն դուրս գալով անվերադարձ կ՛անհետանայ։
Ստորոգութիւն:7 Ապրիլի ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Փէյթրիըթ հրթիռային համակարգ
Օգտագործողներ
2012-ի Օգոստոսին Քուէյթը գնած է 60 հատ MIM-104F PAC-3 հրթիռներ, որոնց թուին՝ չորց ռատար եւ 20 արձակիչ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Զէնք
Բենիամին Գուլագեան
Բենիամին Գուլագեան, ծնած Ատաբազար 1891 թիւականին. աղքատ ընտանիքի զաւակ, փոքր հասակէն կը կորսնցնէ հայրը, բայց մօրը ջանքերուն շնորհիւ կ՝աւարտէ տեղւոյն ազգային վարժարանը:
Ուսումնատենչ պատանին կը մտադրէ բժշկութիւն ուսանիլ, եւ ատեն մը դեղագործութիւն ընելէ յետոյ կը յաջողի ընդունուիլ Պէյրութի Ֆրանսական Համալսարանը։ Ահա կը սկսի դժուար շրջան մը, որովհետեւ զուրկ է նիւթական միջոցներէ։
Պէյրութի մէջ, Տօքթ. Գուլագեան 33 տարի ծառայեց ազգին զոհաբերութեամբ։ Իրեն համար ազգային յուղարկաւորութիւն կատարուեցաւ, որուն ներկայ գտնուեցան 4-5000 սգակիրներ։ «Ազդարար» ի 15 Մայիս 1943 թուին ի միջի այլոց կը կարդան նաեւ կարգ մը դամբանականներ՝ խօսուած տօքթ. Գուլագեանի մահուան առթիւ:
Պրն. Գասպար Իբէկեան Համազգային Միութեան եւ Հայ Ճեմարանի կողմէ խօսք առնելով կ՝ըսէ.-
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայեր
Զմմառ
Զմմառ (արաբ.՝ بزمار), Լիբանանի մէջ գիւղ մը, որ կը գտնուի Քսրուէնի շրջանին մէջ, Լեռնալիբանան: Գիւղը կը գտնուի Պէյրութէն 36քմ հիւսիս, Միջերկրական ծովու մակարդակէն 930 մեթր բարձրութեան վրայ:
Զմմառի մէջ կը գտնուի 1749 թուականին կառուցուած Հայկական կաթողիկէ եկեղեցին` Զմմառի Սուրբ Տիրամօր վանք: 1749-1866 թուականներէն մինչեւ 1928 թուական Զմմառը եղած է հայկական կաթողիկէ պատրիարքարանի նստավայրը: 1928 թուականէն ետք նաեւ այնտեղ կը գտնուի Հայկական կաթողիկէ հայրապետական թպրեվանքը: Զմմառի մէջ կը գտնուի Զմմառի Տիրամօր դիմանկարը:
2006-2007 թուականներուն այստեղ բնակած է քաղաքական առաջնորդ եւ գործիչ Սամիր Ժաժան, Լիբանանի Զինուած Ուժերու ղեկավարը, թէեւ շրջանի բնակիչները ընդդիմադիր Միշէլ Աունի կողմնակիցներ էին: Բնակչութեան մեծամասնութիւնը մարոնական քրիստոնեաներ են, որոնք ընդհանրապէս կողմնակից են Միշէլ Աունի ղեկավարող Ազատ Հայրենասիրական Շարժման անդամներ են: Գիւղը յաճախ կը համարուի Հայկական կաթողիկէ եկեղեցիին հոգեւոր կեդրոնը:
Խանլի
Խանլի, գիւղ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ, Սեբաստիայի վիլայէթի Սեբաստիայի գաւառի մէջ։
Բնակչութեան մասին տուեալներ չեն պահպանուած։ Անոնք բռնութեամբ տեղահանուած են 1915 թուականին՝ Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Անոնց մեծ մասը զոհուած է աքսորի ճամբուն վրայ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ահաբեկչութեան Դէմ Պատերազմ
Ահաբեկչութեան դէմ պատերազմ (War on Terror), համընդհանուր օգտագործուող բառակապակցութիւն, որ [[Քաղաքականութիւն|քաղաքականութեան մէջ կ՛օգտագործուի, զանգուածային լրատուամիջոցներուն եւ այլ ոլորտներու մէջ: Նաեւ «ահաբեկչութեան դէմ պայքար», «միջազգային ահաբեկչութեան դէմ պայքար» արտայայտութիւները կը կիրառեն:
Բառակապակցութեան Պատմութիւն
«Ահաբեկչութեան դէմ պատերազմ» բառակապակցութիւնը անուանում չի համարուիր, որովհետեւ բազմաթիւ տարբեր իմաստներ ունի տարբեր երկիրներու, տարբեր ժամանակահատուածներու մէջ: Առաջին անգամ այս մէկը կիրառուած է արեւմտեան մամուլին մէջ 19-րդ դարու վերջը Ռուսական կայսրութեան եւ Եւրոպայի երկիրներու կառավարութիւններու անիշխանականութեան՝ միջազգային քաղաքական առաջնորդներու, օրինական իշխանութեան եւ անոր ներկայացուցիչներու դէմ ուղղուած պայքարը արտայայտելու համար:
Մասնաւորապէս, բառակապակցութիւնը կիրառուած է Նիւ Եորք Թայմս-ի 2 Ապրիլ 1881-ի յօդուածին մէջ: Բազմաթիւ անիշխանականներ իրենք իրենց ահաբեկիչներ կ'անուանեն, եւ այդ բառը որեւէ բացասական բնոյթ չէր կտրեր:
Այդ բառակապակցութիւնը շատ յաճախ օգտագործուած է նաեւ ԱՄՆ նախագահ Ռ. Ռեյգանի կողմէն:
Քարփաթիօ ծով
Քարփաթիօ ծով (յուն․՝ Καρπάθιο πέλαγος) ծով Միջերկրական ծովու աւազանին արեւելեան մասին, Էգէական ծովուն հարաւը: Անոր «ջրային սահմաններ»ն են՝ հիւսիսէն Իքարիօ ծով, արեւմուտքէն եւ հարաւ-արեւմուտքէն Կրետական ծով, հարաւ եւ հարաւ-արեւելքէն Լիպիական ծով եւ արեւելեան Միջերկրական։
Ահաբեկչութեան Դէմ Պատերազմ
11 Սեպտեմբեր 2001-էն ետք
«Ահաբեկչութեան դէմ պատերազմ» բառակապակցութիւնը «վերակենդանացած» է 11 սեպտեմբերի 2001-ի ահաբեկչական յարձակումներէն ետք: 11 Սեպտեմբեր 2001-ին, ժամը 20:30-ին, ինչպէս զանգուածային լրատուամիջոցները կը յայտնէին, Ճորճ Պուշ տեղի ունեցած իրադարձութիւններու հետ կապուած իր երրորդ յայտարարութեան ժամանակ ըսած է. «...եւ մենք կը յաղթենք ահաբեկչութեան դէմ պատերազմը» : Յետագային, այդ բառակապակցութիւնը սկսաւ աւելի յաճախ օգտագործուիլ:
Քարփաթիօ ծով
Կը տարածուի Ռոտոսի արեւմտեան ափերէն ու Փրասոնիսի հրուանդանէն մինչեւ Քարփաթոսին հարաւ-արեւելեան ափերուն եւ Բաթելա հրուանդանը, Քարփաթոսին Քասթելոս հրուանդանէն մինչեւ Կրետէի արեւելեան Լասիթի նահանգի Փլաքա հրուանդանը ու դէպի հիւսիս կը հասնի մինչեւ Ասթիփալէայի հարաւային ափերուն եւ Քոսին հարաւ-արեւմտեան ափերուն։
Ահաբեկչութեան Դէմ Պատերազմ
11 Սեպտեմբեր 2001-էն ետք
20 Սեպտեմբեր 2001-ին, համաժողովին եւ ամերիկեան ժողովուրդին ուղղուած դիմումի մէջ, որ ընթերցուած է ԱՄՆ խորհրդարանի երկու պալատներու համատեղ նիստի ժամանակ, Ճորճ Պուշ կրտսեր, ահաբեկչութեան պաշտօնապէս պատերազմ յայտարարած է, յայտարարելով. «Ահաբեկչութեան դէմ մեր պատերազմը կը սկսի «Ալ Քաիդա»-էն, բայց անոր հետ չաւարտիր: Այս մէկը չաւարտիր, մինչեւ որ աշխարհի իւրաքանչիւր ահաբեկչական խմբաւորում չյայտնաբերուի, չկանգնի եւ պարտութեան չմատնուի»: Աւելի ուշ՝ ձեւակերպելով ահաբեկչութեան դէմ պատերազմի սկզպունքը, Պուշ կրտսերը ըսաւ. «...այսօրուայ ահաբեկչութեան դէմ պատերազմը կը նմանի Սառ պատերազմի: Այս մէկը թշնամիին դէմ գաղափարախօսական պայքար է, որ կ'արհամարէ ազատութիւնը եւ կը հետապնդէ դոդալիդար նպատակներ...»:
Քարփաթիօ ծով
Անունը կը պարտի իր մէջտեղը գտնուող Քարփաթոս կղզիին։
Ահաբեկչութեան Դէմ Պատերազմ
11 Սեպտեմբեր 2001-էն ետք
26 Հոկտեմբեր 2001-ին նախագահ Ճորճ Պուշ օրէնք ստորագրած է, որ կոչուած է «Հայրենասիրական արարք»: Ան կառավարութեան եւ ոստիկանութեան լայն լիազօրութիւններ տուաւ քաղաքացիներուն հետեւելու համար: Օրէնքը, մասնաւորապէս, ընդեայնած է Հետաքննութիւններու դաշնային գրասենեակի եւ ԱՄՆ-ի այլ յատուկ մարմիններու իրաւունքները գաղտնալսման եւ ելեքդրոնային հսկողութեան համար, որ շատերու կողմէն որպէս սահմանադրութեան 4-րդ փոփոխութեան խախտում գնահատուած է:
Քարփաթիօ ծով
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի ծովեր այբենական կարգով Ստորոգութիւն:Ծովեր այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Ծովեր ըստ երկրի Ստորոգութիւն:Ծովեր
Ահաբեկչութեան Դէմ Պատերազմ
11 Սեպտեմբեր 2001-էն ետք
Անգլիական «Նիւ Սթեյթսմէն»-ը 9/11-ի իրադարձութիւններէն մէկ ու կէս ամիս ետք գրած է. «Պատերազմող ճամբարները եւ աշխարհի ազգերը միաւորուած են մէկ ընդհանուր թշնամիի՝ համաշխարհային ահաբեկչութեան դէմ» :
7 Յուլիս 2005-ին, Անգլիոյ մէջ տեղի ունեցած ահաբեկչութիւններէն ետք Անգլիական իշխանութիւնները չուզեցին ընդօրինակել ահաբեկչական յարձակումներու դէմ ուղղուած ամերիկեան ռազմավարութիւնը, եւ «ահաբեկչութեան դէմ պատերազմ» բառակապակցութիւնը սկսաւ աւելի քիչ օգտագործուիլ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հակաահաբեկչական պայքար Ստորոգութիւն:Համաշխարհային հակամարտութիւններ
Թոմաս տը Ուաալ
Թոմաս Փաթրիք Լոնծ տը Ուաալ (անգլ.՝ Thomas Patrick Lowndes de Waal, ) Բրիտանացի լրագրող եւ Կովկասի քաղաքական կեանքի մասին գրող: Ան ճանչցուած է իր 2003 թուականին հրատարակուած գիրքին՝ Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War համար:
Ռուբէն Մամուլեան
Ռուբէն Մամուլեան (Rouben Mamoulian, ), ամերիկահայ բեմադրիչ, կը համարուի 20-րդ դարու աշխարհի մեծագոյն թատերական եւ սինեմայի բեմադրիչներէն մէկը։
Կենսագրութիւն
Ռուբեն Մամուլեան ծնած է Թիֆլիսի մէջ (Վրաստան), 1897-ին, հայ մեծահարուստ ընտանիքի մէջ։ Ուսանած է Մոսքուայի եւ Լոնտոնի համալսարաններու իրաւաբանական կաճառներուն մէջ։ Որոշ ժամանակ յաճախած է Եւկենի Վախթանկովի թատերական սթիւտիոն։ 1920 թուականէն սկսեալ Լոնտոնի եւ Փարիզի, 1923 թուականէն՝ Նիւ Եորքի թատրոններուն մէջ իրականացուցած է շուրջ 60 տրամաթիքական եւ երաժշտական բեմականացումներ, որոնք մեծ ազդեցութիւն ձգած են ամերիկեան թատրոնի եւ սինեմայի ձեւաւորման եւ զարգացման վրայ։ 1929 թուականէն սկսեալ նկարահանած է շարժանկարներ, որոնց մէջ իրագործած է շարք մը նորարարութիւններ։ 1964 թուականին կը գրէ եւ կը հրատարակէ մանկական Ապիկայլ գիրքը։ Կեանքի վերջաւորութեան ժամանակակից անգլերէնի թարգմանած է Շէյքսփիրի «Համլետը»: 1968 թուականին այցելած է Հայաստան։ Մահացած է 1987 թուականի Դեկտեմբեր 4 -ին Լոս Անճելըսի մէջ (Միացեալ Նահանգներ)։
Նորարարութիւնները
Առաջին անգամ օգտագործած է երկու խօսափողով ձայնագրումը եւ մոնթաժը մէկ ձայներիզի վրայ։ Առաջին անգամ է նկարահանած է սթիւտիոյէն դուրս, շարժական տեսագրիչով, օգտագործած է միաժամանակ քանի մը տեսագրիչ։ Քաղաքի փողոցները ֆիլմին մէջ է, որ առաջին անգամ հնչած է ձայնը քատրէն դուրս։ Բեքքի Շարփ շարժանկարը սինեմայի պատմութեան առաջին գունաւոր երկար շարժանկարն է։
Մրցանակներ
«Ուրախ աւազակը»՝ 1936-ին Նիւ Եորքի սինեմայի քննադատներուն կողմէ համարուած է տարուայ լաւագոյն շարժանկարը։ «Արիւն եւ աւազ»՝ 1940-ին Վենետիկի ֆիլմի փառատօնին արժանացած է ժիւրիի յատուկ մրցանակի որպէս լաւագոյն գունաւոր շարժանկար։ 1980-ին Մամուլեանի անունը արձանագրուեցաւ է Պրոտւոէյի փառքի դահլիճին մէջ։ 1983-ին ստացած է ամերիկեան սինեմայի բեմադրիչներու բարձրագոյն՝ Կրիֆֆիթի մրցանակը սինեմայի ասպարէզին մէջ մեծագոյն աւանդի համար։ Մամուլեանի անունով աստղ տեղադրուած է Հոլիուտի փառքի ծառուղիին վրայ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:8 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:4 Դեկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:1897 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1987 մահեր
Իրաքլիօ
Իրաքլիօ (յուն․՝Ηράκλειο), Կրետէ կղզիին ամենամեծ քաղաքը։ Իրաքլիօ նահանգին մայրաքաղաքը եւ Կրետէ Շրջանային Միաւորին վարչական կեդրոնը (Կրետէն Յունաստանի 13 Շրջանային Միաւորներէն մէկն է)։  Կը գտնուի կղզիին հիւսիսային ափին՝ կեդրոնը։
Բնակչութեան թիւն է՝ 173 993, ըստ 2011 մարդահամարին։
Յունաստանի առեւտուրի, երկրագործութեան եւ մշակութային ժառանգութեան գլխաւոր կեդրոններէն է։ Ինչպէս նաեւ, Յունաստանի զբօսաշրջիկութեան գլխաւոր վայրերէն։
Քաղաքը համաշխարհային յարգանքին կ'արժանանայ՝ «Ա․ կարգի Պատերազմական Խաչ», երբ Բ․ Համաշխարհային պատերազմին ընթացքին, բնակչութիւնը հերոսաբար կը դիմադրէ գերմանական ներխուժման․ «Կրետէի Կռիւը» (1941)։
Անուանում
Իրաքլիոյին անունը բաւական փոփոխութիւններ կրած է անոր պատմութեան ժամանակաշրջաններուն ընթացքին եւ ըստ այնմ անուանուած։ Իրաքլիա կը վերանուանուի Օսմանեան կայսրութեան ընթացքին ռուսական բանակին մէջ ծառայող Միխայիլ Աֆենտուլեֆ - Կոմնինոս՝ ազգութեամբ յոյն, սպային կողմէ (կրետացիները անդադար կ՛ապստամբին օսմանեան լուծին դէմ՝ 1770 մինչեւ 1898․ Կրետէն կը հանդիսանայ պատերազմներու, ապստամբութիւններու վայր) ու տարիներու ընթացքին (ԺԹ․ դար) Իրաքլիոն եւ հետագային (աշխարհաբար յունարէնով)՝ Իրաքլիօ անունը կը հաստատուի։
Առասպել
Առասպելը կը պատմէ թէ Տիասին (Զեւս) մայրը՝ Րէա, կ՛ապաստանի Կրետէ կղզին (ուր Զեւսը կը ծնի) եւ մանուկին հոգածութիւնը Քուրիթեսներուն կը վստահի։  Անոնցմէ Իտէոս Իրաքլիս Ողիմպիայի (Օլիմպիա) խաղերէն կը մեկնի եւ եղբայրներուն հետ վազքի մրցում մը կը կազմակերպէ։  Աշխարհի առաջին վազքի մրցումն է եւ Իտէոս Իրաքլիս, յաղթողներուն վայրի ձիթենիի ճիւղով կը պարգեւէ։  Իր անունը քաղաքին կը նուիրէ։
Հնագոյն տարիներ
Ք․Ա․ 3000 թուականին, Իրաքլիոյի շրջանը կը զարգանայ Մինոասեան քաղաքակրթութիւնը՝ Եւրոպայի առաջինը․ կեդրոններէն մէկը Քնոսոս Κνωσός (ծանօթ նաեւ իբրեւ Մինոասին Պալատը), որ կը գտնուի Իրաքլիոյէն 5 քմ․ հարաւ-արեւելք։ Կը կառուցուին պալատներ եւ կը ստեղծուի հզօր ծովուժ, որ կը տիրապետէ ամբողջ Միջերկրականին։ Իրաքլիօ քաղաքին մասին որեւէ տուեալ չկայ, միայն թէ անոր արեւելեան մասը Մինոասեան քաղաքակրթութեան նաւահանգիստը եղած է։
Շրջանը ամբողջովին կը քանդուի «Մինոասեան հրաժայթքում»ի պատճառով․ Սանթորինի կղզիին հրաբուխի ժայթքում / երկրաշարժ եւ անկէ յառաջացած ցունամին վերջ կու տայ Մինոասեան քաղաքակրթութեան։
Մինոասեան քաղաքակրթութեան անկումէն ետք, կը յաջորդէ Միկինէական քաղաքակրթութիւնը՝ Ք․Ա․ 1700։
Տորացիներու կամ «Յունական ցեղերու» արշաւանքով, ներխուժումով (Ք․Ա․ 1100), Միկինէական քաղաքակրթութիւնը կը կործանի։ Այն ժամանակին է որ Կրետէն, ինչպէս մնացեալ Յունաստանը կը մտնէ «Յունական Մութ դարերու»ն որ «երկրաչաբական շրջան» ալ կը կոչուի։
Հռոմէական եւ Բիւզանդական շրջան
Իրաքլիօ կը շարունակուի բնակուիլ եւ մինչեւ ԺԳ․ դարասկիզբին մաս կը դառնայ Բիւզանդական Կայսրութեան․ հնագիտական պեղումները յայտնաբերած են Ղորթինա քաղաքը՝ մայրաքաղաք հռոմէական շրջանին, Իրաքլիոյէն 45 քմ․ հարաւ։
Իերոքլեսը իր «Սինեքտիմոս» աշխատութեան մէջ կը նշէ թէ Քնոսոս Կրետէի պատրիարքութեան կեդրոնն էր։  Իսկ Ստեփանոս Բիւզանդացին (Ե․ եւ Զ․ դար) իր արձանագրութիւններուն մէջ կը նշէ քաղաքը իբրեւ Իրաքլիօ։  1960-ին, հին պարիսպապատ նաւահանգիստի գօտիին մօտ գտնուած արձանագրութիւն մը կը պատմէ թէ քաղաքը դիմադրած է արաբական արշաւանք մը։  Ըստ այս արձանագրութեան, հնագէտները յայտնած են թէ հաւանաբար Կրետէի վեհապետը Իրաքլիօ կամ Քնոսոս փոխադրած է իր արքունիքը։
Արաբական գերիշխանութիւն
823-ին, Անտալութիայէն (Սպանիա) արաբ սարաքինիներ Կրետէն կը գրաւեն եւ Իրաքլիօ մայրաքաղաք կը դառնայ։  Անոնք կը պարսպապատեն քաղաքը, կը վերականգնեն եւ կ՛ընդարձակեն հռոմէական եւ բիւզանդական կառոյցները եւ նաւահանգիստը։ Կը կառուցեն մեծ ամրոց մը եւ պարագծային խրամ մը՝ ծովէ ծով․ այդ պատճառով քաղաքը Րապտ ալ Խանտաք կը կոչեն, իսկ յոյները Խանտաքս։
Արաբական իշխանութեան շրջանին, Իրաքլիօ կը զարգանայ եւ մշակութային վերելք մը կ՛ ապրի։  Սակայն, արաբները կը թոյլատրեն ծովահէններու կայքը նաւահանգիստի շրջանը, ինչ որ խնդիրներ կ՛ առաջացնէ ու կը նեղէ Բիւզանդական կայսրութիւնը։
Յուլիս 960-ին բիւզանդական նաւատորմիղը, որուն հրամանատարն էր Նիքիֆորոս Ֆոքաս, Իրաքլիօ Ծոց կը մտնէ։  Բանակը ցամաք կ՛ իջնէ եւ ջարդի ու քանդումի կը ձեռնարկէ։ Արաբական տիրապէտութեան ժամանակաշրջանը վերջ կը գտնէ։
Վենետիկեան շրջան
1204-ին, երբ Խաչակիրները Դ․ արշաւանքին ընթացքին Կոստանտնուպոլիսը կը գրաւեն, Ալեքսիոս Դ․ Անկելոս կայսրը Կրետէն Վենետիկցիներուն կը ծախէ (12 Օգոստոս 1204)։ Սակայն վրայ կը հասնին Ճենովացիները։  Վենետիկցիներուն եւ Ճենովացինեներուն միջեւ պատերազմը (1206-1211) կ՛ աւարտի Վենետիկի Հանրապետութեան յաղթանակով։  Քաղաքը նախ Քանտիտա եւ ապա Քանտիա կ՛ անուանուի, իսկ կղզին՝ Քանտիայի Կոմսութիւն եւ կամ Թագաւորութիւն։
Իրաքլիօ կը շէննայ․ կը կառուցուին նոր շէնքեր, յուշարձաններ, աղբիւրներ, ագուգաներ, եկեղեցիներ, նկարիչներու եւ բանախօսներու Սինայիթեան Դպրոցը, Վենետիկեան Ակումբը եւ մանաւանդ Իրաքլիոյի Վենետիկեան պարիսպները՝ արեւելեան Միջերկրականի ամենահզօր ամրոցը․ կառուցման աշխատանքները կը սկսին օսմանցիներու կողմէն Կոստանտնուպոլսոյ գրաւումէն ետք (1453)՝ 1462-ին եւ կ՛ աւարտին 1570-ին։ 1523-ին կը սկսի կառուցուիլ Խանտաքայի մեծ նաւահանգիստը, ուր կը հաւաքուի քաղաքին բնակչութեան 2/5ը։
1647-ին, օսմանցիները քաղաքը կը պաշարեն։  Պաշարումը 22 տարի կը տեւէ եւ 30 000 կրետացիներուն մահուան պատճառ կը դառնայ։ Միջազգային պատմութեան մէջ այս պատերազմը արձանագրուած է իբրեւ «Կրետական մեծ պատերազմը» (Siege of Candia, Μεγάλος Κρητικός Πόλεμος)։
Օսմանեան շրջան
Երբ օսմանցիները Իրաքլիօն կը գրաւեն՝ 6 Սեպտեմբեր 1669, բնակիչներուն մեծամասնութիւնը կը գաղթէ դէպի Յոնիական կղզիներ, Վենետիկ, Տալմաթիա եւ այլուր։
Օսմանեան բռնիշխանութեան շրջանին քաղաքը Քասթրօ կամ Մեծ Քասթրօ կը կոչուի։ Կը սկսի բախումներու շրջան մը 1770, 1821, 1841, 1858․․․՝ բնակչութեան դէմ հալածանքներ, ջարդ, ապստամբութիւն․ ինչպէս օրինակ՝ 24 Յունիս 1821-ի մեծ ջարդը։
1830 - 1841 օսմանցիները կղզին Եգիպտոսին կը ծախեն․ կրետացիները կը բոլորեն խաղաղութեան շրջան մը։
1851-ին օսմանցիները մայրաքաղաքը Իրաքլիոյէն Խանիա կը տեղափոխեն։
1853-ին, հզօր երկրաշարժի մը պատճառով քաղաքը գետնին հաւասար կը դառնայ։  3․620 բնակարաններէն միայն 18-ն բնակելի են։
Յունաստանի հետ միացում
1897-ին Իրաքլիոյի վարչակարգը կ՛ անցնի անգլիացիներուն ձեռքը։ 25 Օգոստոս 1898-ին, քաղաքին թուրք բնակիչները կը հակազդեն քրիստոնիայ բնակչութեան ջարդով ․ անգլիացիները կը ռմբակոծեն քաղաքը։  Հազարներով կը սպաննուին։  Մեծ ուժերը կը ստիպեն օսմանեան բանակին լքէ կղզին եւ 1908-ին կղզին կը միանայ մայր Յունաստանին:  Յունաստանին կողմէ Կրետէի միացումը պաշտօնապէս կը յայտարարուի 1 Դեկտեմբեր 1913-ին, Պալքանեան Ա․ Պատերազմի աւարտէն անմիջապէս ետք։
Փոքր Ասիոյ Աղէտի հետեւանքները
1922 յունական բանակի կրած պարտութենէն եւ նահանջէն ետք, Փոքր Ասիոյ շրջանէն մեծ թիւով գաղթականներ (հայեր ներառեալ) Կրետէ կը հաստատուին։   Անոնք մեծ ներդրում կ՛ ունենան Իրաքլիոյի տնտեսութեան զարգացման եւ տեղական մշակոյթի հարստացման։ Կը կառուցուին նոր թաղամասեր, որոնք կ՛ անուանուին հին հայրենիքին անուններով՝ Նեես Քլազօմենես, Նէա Ալիքարնասոս, Նէա Ալացաթա, Նէա Վրիուլա։  Տեղացիները դրական կեցուածք կ՛ ունենան անոնց Իրաքլիօ հաստատման։
Բ․ Համաշխարհային պատերազմ
20 Մայիս 1941-ին կը սկսի «Կրետէի Կռիւը»։ 11 օրեր տեւող կռիւներուն ընթացքին, կը սպաննուին կամ ծանրօրէն կը վիրաւորուին աւելի քան 11․000 զինուորներ եւ քաղաքացիներ։ Իրաքլիօ քաղաքը յաջողութեամբ կը դիմադրէ ֆաշիստ ներխուժողներուն։ Գերմանացիները չէին սպասեր այսպիսի դիմադրութիւն, մանաւանդ անզէն բնակչութենէն եւ կը փոխադարձեն՝ սպաննելով Քոնտոմանոս եւ Վիանոս գիւղերուն անզէն բնակչութիւնը։
Իրաքլիոյի հայերը
Տե՛ս Կրետէի հայերը
10-րդ դարէն հայեր ապրած են Կրետէ, մասնաւորաբար Իրաքլիօ։ Այժմ, 21-րդ դարուն, Իրաքլիօ մայրաքաղաքին մէջ քանի մը տասնեակ հայեր կ՛ապրին եւ անոնք համախմբուած են Սուրբ Յովհաննու Կարապետ եկեղեցույ շուրջը։ Սերտ կապեր կը պահեն Աթէնքի, Փիրէայի, Սելանիկի եւ Պոլսոյ հայութեան հետ։
Կրթութիւն
Իրաքլիօ կը գտնուին բարձր մակարդակի գիտութեան, բժշկութեան եւ ճարտարարուեստի ուսումնասիրութեան պետական համալսարաններ։  Ինչպէս նաեւ մանկավարժական, հնագիտութեան, պատմագիտութեան համալսարաններ։ Քաղաքը ընհանուրին մէջ կը հիւրասիրէ 15 000-է աւելի ուսանողներ։
Նաւային փոխադրամիջոցներ
Իրաքլիօ Միջերկրականի գլխաւոր նաւահանգիստներէն է եւ Կրետէ կղզիին գլխաւորը։ Նաւային փոխադրամիջոցը 24 ժամուան հետեւողականութեամբ կը կատարուի ու կղզին կը կապէ Փիրէային եւ Քիքլատեսի (Սիրոս, Սանթորինի, Միքոնոս, Փարոս, Նաքսոս, Իոս), Քարփաթօ, Րոտոս ու հիւսիս-արեւելեան Յունաստանի կղզիներուն հետ։  Ինչպէս նաեւ Կրետէին հիւսիս-արեւելեան ծայրամասին գտնուող Սիթիա նաւահանգիստին հետ։
Կրետէին ռազմական դիրքին պատճառով, Իրաքլիօ Յունաստանի նաւուժին կարեւոր կեդրոններէն է։
Օդակայան
Իրաքլիոյի «Նիքոս Քազանծաքիս Միջազգային Օդակայան»ը Διεθνές Αεροδρόμιο Νίκος Καζαντζάκης (իր ներքին ու արտաքին համաշխարհային ծաւալի թռիչքներով) Յունաստանի երկրորդն է՝ Աթէնքի «Էլեֆթերիոս Վենիզելոս Միջազգային Օդակայան»էն ետք, իսկ Եւրոպային 65-րդը։ Անունը առած է ի պատիւ միջազգային համբաւի արժանացած Իրաքլիօ ծնած ու ապրած, կրետացի գրագէտ եւ փիլիսոբայի՝ Նիքոս Քազանծաքիս։
Տե՛ս նաեւ
Փիրէա
Սիրոս
Էգէական Ծով
Փաթրա
Կորնթոս
Սելանիկի հայկական գաղութը
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Քաղաքներ Ստորոգութիւն:Քաղաքներ ըստ երկրի Ստորոգութիւն:Յունաստանի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Նաւահանգիստներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի նաւահանգիստներ Ստորոգութիւն:Եւրոպայի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Եւրոպայի նաւահանգիստներ Ստորոգութիւն:Պատմական քաղաքներ
Մունիր Մուհանտ Մոհամետի
Մունիր Մուհանտ Մոհամետի (արաբ․՝ منير مهند محمدي‎‎; ֆր.՝ Munir Mohand Mohamedi); ծնած է 10 Մայիս 1989-ին, Մելիլիա, Սպանիա)` Մարոքոյի ֆութպոլիստ, «Նումանսիա» եւ Մարոքոյի հաւաքականի դարպասապահ: 2018-ի ֆութպոլի աշխարհի առաջնութեան անդամ:
Ակումբային ընթացք
Մոհամետը սպանական «Սեուտա» ակումբի սան է, սակայն բարձր մրցակցութեան պատճառով ան կը խաղար միայն կրկնօրինակներու հետ: 2009-ին Մունիրը տեղափոխուեցաւ «Ալմերիա», բայց այնտեղ ան խաղցաւ փոխարինող: 2010-ին Մոհամետը միացած է իր հայրենի քաղաքի «Մելիլիա» ակումբին: 15 Մայիս 2011-ին «Քատիսա»-ի հետ խաղին ան իր պարտաւորութիւնը նուաճեց Սեկունտա Բ-ին : 2012-ին Մունիրը դարձաւ խումբի հիմնական դարպասապահը: 2014-ի ամրան Մոհամետը կնքեց պայմանագիր «Նումանսիայի» հետ : 19 Հոկտեմբերին «Լաս Պալմասի» դէմ խաղին ան նուաճեց Սեկունտայի իր պարտաւորութիւնը :
Միջազգային ընթացք
28 Մարտ 2015-ին, Ուրուկուէյի հաւաքականի հետ ընկերական խաղի ժամանակ, Մոհամետը Մարոքոյի հաւաքականի համար ելոյթ ունեցաւ : 2017-ին Մունիրի հաւաքականը մասնակցած է Գապոնի մէջ Ափրիկէի բաժակին: Մրցաշարին խաղցած է Տոկոյի, Կոտ տ'Իվուարի հաւաքականի, Եգիպտոսի հաւաքականի եւ Քոնկոյի հաւաքականի դէմ :
2018-ին Մոհամետը մասնակցութիւն ունեցած է Ռուսաստանի մէջ 2018 ֆութպոլի աշխարհի առաջնութեան:
27 Հոկտեմբեր
Դէպքեր
2015, Թուզլա շրջանի հայկական ճամբարը, կը վերադարձուի բուն տիրոջ՝ Կէտիկ Փաշայի Աւետարանական եկեղեցւոյ հիմնադրամին, Պոլիս
Յօդաբորբ
Յօրաբորբը (arthritis) յօդի բորբոքում, որուն պատճառը ընդհանրապէս ոչ-մանրէական է (infalmmation): Յօդաբորբը կը պատահի որեւէ տարիքի՝ առանց սեռի խտրութեան: Յօդաբորբը կրնայ անցողակի-ժամանակաւոր ըլլալ եւ կամ մնայուն-երկարատեւ:
Պատճառներ
Յօդաբորբ կը յառաջանայ հետեւեալ պատճառներով.
Ախտանշաններ
Տեղային ախտանշաններն են.
Մարմնական ընդհանուր ախտանշաններն են՝
Տեսակներ
Գոյութիւն ունին յօդաբորբի տարբեր տեսակներ.
Ախտաճանաչում
Յօդաբորբի ախտաճանաչումը կը կատարուի յօդի զանազան նկարումներով եւ արեան ու ձուսպահեղուկի քննութիւններով:
Դարմանում
Յօդաբորբի դարմանումին հիմնական նպատակը իրավիճակը մեղմացնելն է, այսինքն չէզոքացնել կամ մեղմացնել յօդացաւը, կասեցնել յօդաբորբը եւ կանխել յօդի մաշումը եւ անշարժութիւնը: Յօդաբորբը հիմնական դարմանում չունի, սակայն կարելի է մեղմացնել կացութիւնը որոշ միջոցներով, օրինակ՝
Տոլորես Զօհրապ-Լիպման
Կենսագրութիւն
Տոլորես Զօհրապ ծնած է Օսմանեան կայսրութեան Կոստանդնուպոլիս մայրաքաղաքին մէջ, յայտնի գրող, խորհրդարանի պատգամաւոր Գրիգոր Զօհրապի եւ Քլարայի ընտանիքէն ներս։ 19 տարեկանին՝ Տոլորես Զօհրապ, Հայոց Ցեղասպանութեան ատեն, ականատես դարձած է հօր ձերբակալման եւ Կոստանդնուպոլիս էն արտաքսման ։ Այս իրադարձութիւնը խոր հետք ձգած է անոր կեանքին վրայ ։ Տոլորես, մայրն ու քոյրը՝ Հերմինէն, աւելի ուշ՝ տեղափոխուած են Եւրոպա․ Աւստրիայէն եւ Ռումանիայէն՝ հասած են Փարիզ, ուր Տոլորես վերստին միացած է 2 եղբայրներուն՝ Արամին եւ Լեոնին հետ ։ Մօր մահէն ետք, Զօհրապ տեղափոխուած է Ռումանիա, ուր 1932-ին ամուսնացած է ամերիկացի գործարար Հենրի Լիպմանի հետ։ Անոնք տեղափոխուած են ԱՄՆ եւ 1934-ին Տոլորես Զօհրապ-Լիպման ստացած է ամերիկեան քաղաքացիութիւն ։
Մարդասիրութիւն
1950-ին Հենրի Լիպմանի մահէն ետք, Տոլորես իր կեանքը նուիրագործած է բարեգործական գործունէութեան, մասնաւորապէս կրթական եւ հետազօտական բնագաւառներու մէջ ։ Նիւթապէս աջակցած է հայագիտութեան նուիրուած ակադեմական ծրագիրներու, ինչպէս նաեւ Քոլոմպիա համալսարանէն ներս հիմնած՝ «Գրիգոր եւ Քլարա Զօհրապ ընկերութիւն» հիմնադրամը ։ Աջակցած է նաեւ Ռոքֆելլըր համալսարանի (The Rockefeller university) եւ Նիւ Եորքի հանրային գրադարանի ուսումնասիրութիւններուն ։ 8 Նոյեմբեր 1987-ին Նիւ Եորքի մէջ ստեղծուած է «Գրիգոր եւ Քլարա Զօհրապ տեղեկատուական կեդրոնը»։ Հարուստ գրադարանին եւ կրթական ծրագիրներուն շնորհիւ տեղեկատուական կեդրոնը աջակցած է հայագիտութեան բոլոր ոլորտներու ուսումնասիրութիւններուն։ Կեդրոնի բացման ներկայ գտնուած են Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Վազգէն Ա․-ն ու Երուսաղէմի Հայոց պատրիարք Թորգոմ Մանուկեանը։
Տոլորես Զօհրապ-Լիպման մահացած է 1991-ին։ Յետ մահու հիմնուած է «Տոլորես Զօհրապ-Լիպման Հիմնադրամը» ։
Ժառանգութիւն
Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Վազգէն Ա․ զինք պարգեւատրած է Ս. Ներսէս Շնորհալիի շքանշանով ։
Տոլորես Լիպմանի մարդասիրական ժառանգութիւնը մինչեւ օրս կը շարունակէ աջակցիլ բազմաթիւ կրթական ծրագիրներու եւ մարդասիրական գործունէութիւններու ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:13 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:15 Սեպտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Հրաչ Տասնապետեան
Հրաչ Եդուարդ Տասնապետեան (28 Յուլիս 1928, Հալէպ - 16 Մարտ 2001, Պէյրութ), հայ կրթական մշակ, մտաորական, հրապարակախոս եւ ազգային-քաղաքական գործիչ։
Կրթութիւնը
Տասնապետեան յա­ճա­խած է ծննդավայր Հա­լէ­պի Ազգային Հայ­կազ­եան ման­կա­պար­տէզը, ապա նա­խակր­թա­րա­նը։ Տա­րի մը Մխի­թար­եան վար­ժա­րան յա­ճա­խե­լէ ետք, ան­ցած է Հա­լէ­պի Ֆրան­սա­կան Լի­սեն, որու փա­կու­մէն ետք՝ երկ­րոր­դա­կան ուս­ման վեր­ջին եր­կու տա­րի­նե­րը՝ 1945 էն սկսեալ, ամ­բող­ջա­ցու­ցած է Պէյ­րու­թի Ֆրան­սա­կան Լի­սէ­ին մէջ։ Տա­րի մը հե­տեւած է Պէյ­րու­թի Ու­սո­ղու­թեան եւ Բնա­գի­տու­թեան Ուսմանց ու Հետազօտութիւններու Կեդ­րո­նի դա­սըն­թացք­նե­րուն, ապա 1947-ին մեկ­նած է Լի­ոն (Ֆրանսա)։ Ստա­նա­լէ ետք բնա­գի­տու­թեան տիտ­ղո­սը, եր­կու տա­րի աշա­կեր­տած է Ճար­տա­րար­ուես­տա­կան Քիմ­ի­ա­գի­տու­թեան Բարձ­րա­գոյն դպրո­ցին, ուր­կէ վկայ­ուած է իբ­րեւ քիմ­ի­ա­գէտ-ճար­տա­րա­գէտ։​ Թեկ­նա­ծու դառ­նա­լով տոք­թո­րա­կան աւար­տա­ճա­ռի, տա­րի մը փոր­ձա­գի­տա­կան աշ­խա­տան­քի ըն­դուն­ուած է Փե­շի­նէ ըն­կե­րու­թեան մէջ ։
Մանկավարժական գործունէութիւնը
1953-ի ամա­ռը, Պէյրութի Հա­մազ­գա­յի­նի ճե­մա­րա­նի տ­նօ­րէն՝ Սի­մոն Վրաց­եան, Հրաչ Տաս­նա­պետ­եա­նը հրա­ւի­րած է Ճե­մա­րան, իբ­րեւ բնագիտութեան ու տարրաբանութեան ու­սու­ցիչ։ 1953-ի Հոկ­տեմ­բե­րին, հաս­տատ­ուե­լով Պէյ­րութ, մին­չեւ իր մա­հը Հրաչ Տաս­նա­պետ­եա­նի կեան­քը կը կապ­ուի Նշան Փա­լանճ­եան, ապա Մ. եւ Հ. Արս­լան­եան ճե­մա­րան­նե­րուն։ 1968-ի ամա­ռը, Հրաչ Տաս­նա­պետ­եան կը նշա­նակ­ուի Ճե­մա­րա­նի տնօ­րէն։ Գի­տու­թեան բազ­մա­տա­ղանդ ու­սու­ցի­չը, 32 տա­րի Հա­մազ­գա­յի­նի ի սպաս կը դնէ իր մտա­ւո­րա­կան ու վար­չա­կան կա­րո­ղու­թիւն­նե­րը։ Դպրո­ցի ու­սում­նա­կան վե­րել­քին, տնտե­սա­կան հա­ւա­սա­րակշ­ռու­թեան ապա­հով­ման, աշա­կեր­տու­թեան թուա­կան աճին ու ճե­մա­րա­նի ճա­ռա­գայ­թու­մին ի նպաստ ճի­գե­րը կ'ար­դիւ­նա­ւոր­ուին ըստ ամե­նայ­նի։ Ճե­մա­րա­նը ան­խա­փան կը շա­րու­նա­կէ իր առա­քե­լու­թիւնը, լի­բա­նան­եան քա­ղա­քաց­ի­ա­կան եր­կա­րա­տեւ պա­տե­րազ­մի թո­հու­բո­հին մէջ, կայ­քէ կայք տե­ղա­փոխ­ուե­լով եր­բեմն, վե­րի­վայ­րում­նե­րով ու բազ­մա­պի­սի դժուա­րու­թիւն­նե­րով, բայց միշտ անե­րեր։ Այդ նոյն շրջա­նին կը կա­ռուց­ուին Մ. եւ Հ. Արս­լան­եան ճե­մա­րա­նի եւ Նոր­սիկ­եան ման­կա­պար­տէ­զի շէն­քե­րը։
Այդ ընթացքին, Հրաչ Տաս­նա­պետ­եան կը հրատարակէ նաեւ հայերէնով գիտութեան դպրոցական դասագիրքերու շարք մը, որ եր­կար տա­րի­ներ կը գոր­ծած­ուի թէ՛ Ճե­մա­րա­նի եւ թէ՛ լիբանանահայ այլ վար­ժա­րան­նե­րու մէջ։ Որոշ ժամանակ եղած է նաեւ Լիբանանահայոց թեմի Ուսումնական Խորհուրդի անդամ։
Տասնապետեան 1974-ին կարճ շրջան մը եղած է նորաբաց Համազգայինի Հայագիտական Բարձրագոյն Հիմնարկի առաջին տնօրէնը, իսկ հետագային երկար տարիներ դասախօսած է նոյն հաստատութեան մէջ։
Կուսակցական գործունէութիւնը
Հրաչ Տաս­նա­պետ­եա­նի հա­սա­րա­կա­կան կեան­քը առա­ւե­լա­բար կապ­ուած է Հ.Յ.Դաշ­նակ­ցու­թեան հետ, որուն շարքերուն միացած է 1946-ին։ Հա­սակ առած դաշ­նակ­ցա­կան ըն­տա­նի­քի մէջ, ան յատ­կա­պէս կրած է ազ­դե­ցու­թիւնը իր հօ­րեղ­բօր՝ կու­սակ­ցա­կան գոր­ծիչ Յա­կոբ Սի­մոնիի։ Պէյ­րու­թի եւ Փա­րի­զի մէջ Ռու­բէն Տէր Մի­նաս­եա­նի, իսկ աւե­լի ուշ Սի­մոն Վրաց­եանի հետ մտեր­մու­թեան մէջ կազ­մա­ւոր­ուած է ու ար­մա­տա­ցած դաշ­նակ­ցա­կան Հրաչ Տաս­նա­պետ­եա­նի գա­ղա­փա­րա­կան աշ­խար­հը, որ միշտ կը դրսե­ւոր­ուի ազ­գա­յին ար­ժէք­նե­րու պաշ­տա­մուն­քով, հա­յու­թեան եւ Հա­յաս­տա­նի իրա­ւունք­նե­րու պաշտ­պա­նու­թեամբ, դաշ­նակ­ցա­կան խի­զա­խու­թեամբ ու կար­գա­պա­հու­թեամբ։ Հ.Յ.Դ. Զա­ւար­եան Ու­սա­նո­ղա­կան Միու­թեան վար­չու­թե­նէն ետք՝ քա­նի մը շրջան եղած է Հ.Յ.Դ. Լի­բա­նա­նի Կեդ­րո­նա­կան Կո­մի­տէի ան­դամ։ Հրաչ Տաս­նա­պետ­եան Հ.Յ.Դ. Ընդ­հա­նուր Ժո­ղո­վին առա­ջին ան­գամ կը մաս­նակ­ցի 1967-ին եւ անմիջապէս կ'ընտր­ուի Հ.Յ.Դ. Բիւ­րո­յի ան­դամ։ Յա­ջոր­դա­կան ընտ­րու­թիւն­նե­րով ան Բիւ­րո­յի ան­դամ կը մնայ մին­չեւ 1995, վեր­ջին մէկ տա­րի­ն դառ­նա­լով Բիւ­րո­յի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ։
Հրաչ Տաս­նա­պետ­եա­նի դե­րը ու­շագ­րաւ կը դառնայ յատ­կա­պէս յա­րա­բե­րա­կան աշ­խա­տանք­նե­րու մէջ՝ հայ, բայց յատ­կա­պէս՝ օտար շրջա­նակ­նե­րու հետ յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րու մար­զին մէջ։ Ան Հայ Դա­տի հե­տապնդ­ման, ազ­գա­յին առա­ջադ­րանք­նե­րու դրսե­ւոր­ման աս­պա­րէզ­նե­րուն մէջ իր ժամանակաշրջանի առաջամարտիկներէն էր։
Հայագիտական աշխատանքները
Հակառակ որ Տասնապետեան հայագիտական մասնագիտական կրթութիւն չէր ստացած, իր հայրենասիրական ամուր համոզումներն ու կուսակցական կեանքէն ներս իր խորասուզուիլը երիտասարդ տարիքէն իր մօտ լուրջ հետաքրքրութիւններ կը յառաջացնեն հայագիտութեան այլազան բնագաւառներու, մասնաւորապէս՝ հայկական ճարտարապետութեան ու հայոց արդի պատմութեան հանդէպ։
Հայ­կա­կան ճար­տա­րա­պե­տու­թեան ու­սում­նա­սի­րա­կան քա­նի մը աշ­խա­տանք­ներ հ­րա­տա­րա­կե­լէ ետք, Հրաչ Տաս­նա­պետ­եան ամ­բող­ջո­վին կը նուիր­ուի Հ.Յ.Դաշ­նակ­ցու­թեան պատ­մու­թեան, գա­ղա­փա­րա­կան ու կազ­մա­կեր­պա­կան խնդիր­նե­րու գի­տա­կան ու­սում­նա­սի­րու­թեան։
1970-ական թուա­կան­նե­րուն, Հ.Յ.Դ. Բիւ­րո­յի որո­շու­մով, 4 կամ 5 ամառ­ներ կը զբա­ղի Պոս­թը­նի Հ.Յ.Դ. ար­խիւ­նե­րու դա­սա­ւոր­ման, ցու­ցա­կագր­ման ու պատ­ճէ­նա­հան­ման գոր­ծով, այ­նու­հե­տեւ միշտ մնա­լով այդ ար­խիւ­նե­րու բծախն­դիր ու­սում­նա­սի­րող մը։ Իր խմբագ­րու­մով կամ իր գրչի ար­գա­սի­քով հա­տո­րով կը հրա­տա­րակ­ուին շուրջ քսան աշ­խա­տու­թիւն­ներ, առանց հաշ­ուե­լու մա­մու­լի մէջ տպուած առա­ւել կամ նուազ ըն­դար­ձակ յօդ­ուած­ներն ու յօդ­ուա­ծա­շար­քե­րը։
Տասնապետեանի հայագիտական թողօնին մաս կը կազմեն նաեւ «Հ.Յ.Դ. Արխիւ» խորագիրը կրող իր խմբագրած երկու ցուցակ-հատորները (1980-81), որոնք կը վերաբերին կուսակցութեան պատմութեան առաջին տասնամեակին՝ մինչեւ 1901, «Նիւթեր Հ.Յ.Դ. պատմութեան համար» շարքի առաջին չորս հատորները (1972-82), ուր ներկայացուած են մինչեւ 1907 հասնող բազմաթիւ կուսակցական փաստաթուղթեր, Արամ Մանուկեանին, Քրիստափոր Միքայէլեանին առնչուող, ինչպէս նաեւ «Ռոստոմ» (1979), «Ռոստոմ. Նամականի» (1999) եւ «Սիմոն Զաւարեան» (հ. 1-3, 1983-97) սկզբնաղբիւրներու ժողովածուները։
Յետմահու լոյս տեսած են «Պատմութիւն հայ յեղափոխական մարժման Եւ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան» եւ «Յօդուածներու ժողովածու» (2007) հատորները։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1928 ծնունդներ Ստորոգութիւն:28 Յուլիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:Հալէպ ծնածներ Ստորոգութիւն:2001 մահեր Ստորոգութիւն:16 Մարտի մահացածներ Ստորոգութիւն:Պէյրութ մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ կրթական մշակներ Ստորոգութիւն:Հայ ազգային գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ
Փիեռ Աքքէլեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է Հալէպ։ Անոր մեծ հայրը՝ Պետրոս Աքքէլեան, եղած է վարսայարդար։ Հայոց ցեղասպանութեան ընթացքին օսմանեան իշխանութիւնները 1915 թուականին սպանած են Պետրոսի կինն ու չորս զաւակները։ 1916 թուականին Պետրոս ամուսնացած է Խաթունին հետ։ Անոնք ունեցած են վեց զաւակ, որոնցմէ երկուքը մահացած են կանուխ տարիքի ։
Փիեռ Աքքէլեան 1997 թուականին հիմնած է «Հայ ոսկերիչներու միւթիւն»ը (AJA), որ կապեր կը ստեղծէ ամբողջ աշխարհի հայ ոսկերիչներուն հետ։ Հայ ոսկերիչներու միութիւնը նաեւ պատմական փաստեր կը հաւաքէ այն հայ ոսկերիչներուն մասին, որոնք դարեր շարունակ զարդեր պատրաստած են տարբեր դարաշրջաններուն տարբեր երկիրներու տիրակալներու ու ղեկավարներու համար :
2011 թուականին Փիեռ Աքքէլեան դարձած է «Հայ ոսկերիչներու հիմնադրամի» (AJF) համահիմնադիրը։
Փիեռ Աքքէլեան ամուսնացած է գեղանկարչուհի Նորմա Փափազեանի հետ։ Անոնք ունին երեք զաւակ՝ Արքան, Պետրոսը եւ Ալիքը ։
Ծանօթագրութիւններ
<references group="" responsive="1">
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր Ստորոգութիւն:Հայ ոսկերիչներ
Հադրութի Արթուր Մկրտչեանի Անուան Հայրենագիտական Թանգարան
Հադրութի Արթուր Մկրտչեանի անուան հայրենագիտական թանգարան, կը գտնուի ԼՂՀ Հադրութ քաղաքին մէջ :
Պատմութիւն
Հիմնադրուած է 28 Փետրուար 1984-ին: Հիմնադիրը եւ առաջին տնօրէնը Գ. Լ. Մարդանեանն էր։ 1986-1991-ականներուն թանգարանի տնօրէնն էր, իսկ յետագային նաեւ ԼՂ ԳԽ առաջին նախագահ՝ Ա. Ա. Մկրտչեանը: Վերջինիս օրոք թանգարանը կոչուած է «Դիզակ», իսկ յետագային Ա.Մկրտչեանի եղերական մահէն տարիներ ետք, հիմք ընդունելով անոր` թանգարանի համար կատարած մեծածաւալ գիտալուսաւորական, ուսումնայայտնագործական, հաւաքչական եւ ընդհանուր գիտական աշխատանքները, վերանուանուած է իր` Ա. Մկրտչեանի անունով: Թանգարանի մուտքին տեղադրուած է Ա.Մկրտչեանի կիսանդրին` ԼՂՀ զինանշանի ներքոյ: Մուտքին տեղադրուած նաեւ Հադրութի շրջանի վարչատարածքային քարտէզ-մանրակերտը:
Թանգարանի ստորաբաժանումներ
Թանգարանին մէջ կը գործէ վեց սրահ, ուր համապատասխանաբար կը ներկայացուին՝
Վերջին սրահին մէջ ներկայացուած են Արցախեան գոյապայքարին զոհուած հադրութցի ազատամարտիկներու լուսանկարները`ըստ գիւղերու: Առանձին վահանակներով ներկայացուած են Մարտական խաչի ասպետներու եւ անհետ կորած ազատամարտիկներու լուսանկարները: Այստեղ դրուած է զոհուած ազատամարտիկներու յիշատակին նուիրուած յուշարձանի մանրակերտը: Առանձին վահանակով ներկայացուած է Արթուր Մկրտչեանի անցած ուղին: Առանձին վահանակով ներկայացուած է նաեւ ապրիլեան քառօրեայ պատերազմին զոհուած անվեհեր դիզակցիներու լուսանկարները:
Այժմ տնօրէնն է՝ Մարինէ Կարապետեանը:
Մասնաճիւղեր
«Հադրութի Ա. Մկրտչեանի անուան հայրենագիտական թանգարան» ՊՈԱԿ-ը ունի երկու մասնաճիւղերը՝ Մեծ թաղեր գիւղին մէջ «Մեծ Թաղերի Խուդեակովի անուան տուն-թանգարան» եւ Տումի մէջ՝ «Տումի Թեւան Ստեփանեանի անուան տուն-թանգարան»: Վերջինս կը գործէ 2014-էն:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:ԼՂՀ թանգարաններ
Յովհաննէս Աղպաշեան
Յովհաննէս Եսայի Աղպաշեան, գրող, թարգմանիչ, հրապարակագիր, երգիծագիր, քաղաքական գործիչ: Ան հրապարակախօսութեամբ, թարգմանչական թէ երգիծաբանական ոլորտներու մէջ, Աղպաշեան դարձաւ ոչ միայն իր ժամանակաշրջանի, այլեւ տուեալ պատմութեան համար երեւելի դէմք, ազդու ղեկավար, համեստ ազգային, բայց, բացառիկ հեղինակութիւն մը: