cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Բենիամին Նուրիկեան
Գրական վաստակ
Աշխատակցած է սփիւռքահայ պարբերականներուն։ Յետագային գրած է պատմուածքներ, ուղեգրութիւններ եւ այլն։
1936 թուականին հիմնած է «Նոր գիր» պարբերականը՝ Անդրանիկ Անդրէասեանի հետ։ 1938-1954-ին շարունակած է զայն հրատարակել որպէս եռամսեայ՝ Նիւ Եորքի մէջ։ Ունի թարգմանական աշխատանքներ։
1937-ին հրատարակած է պատմուածքներու իր առաջին հատորը՝ «Այգեկութք»։
1958-ին, Երեւանի մէջ, պետական հրատարակչութեամբ լոյս կը տեսնէ երկրորդ հատորը՝ «Պանդուխտ Հոգիներ», իսկ 1978-ին՝ դարձեալ Երեւանի մէջ, «Սովետական գրող» հրատարակչատան կողմէ՝ «Կարօտ հայրենի» հատորը, հինգ ստորաբաժանումներով (Հայրենաբաղձ գրողը պանդխտութեան ճամբուն վրայ, Ծաղիկներու աշխարհը, Գիւղէն Սփիւռք, Գալիֆորնիա եւ Գրական դէմքեր)։ Իր պատմուածքներուն մէջ ստեղծած է գունեղ ու տպաւորիչ կերպարներու ամբողջ շարք մը։
Նուրիկեան կազմած ու խմբագրած է «Թլկատինցին եւ իր գործը» (1927) գիրքը։ Անտիպ կը մնան «Արիւնող սրտեր» անունին տակ խմբուած իր գրական եւ խմբագրական կարգ մը էջերը։
Նուրիկեան հակառակ փոքր տարիքէն Ամերիկա հաստատուած ըլլալուն, ստեղծագործութիւններուն հիմնական նիւթ դարձուցած է հայրենի երկիրը, հեռուն մնացած իր գիւղը, աշխատաւոր մարդը՝ իր մռայլ ու դառն առօրեայով։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1894 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1988 մահեր Ստորոգութիւն:6 Փետրուարի մահացածներ Ստորոգութիւն:Խարբերդ ծնածներ Ստորոգութիւն:7 Օգոստոսի ծնածներ Ստորոգութիւն:ԱՄՆ մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ արձակագիրներ
Երուանդ Գարագաշեան
Երուանդ Գարագաշեան, ծնած է 1864-ին Պոլսոյ մէջ։
Կենսագրութիւն
Մեծահամբաւ պատմաբան-բանասէր Մատաթիա Գարագաշեանի եղբօրորդին է Երուանդ Գարագաշեան որ ծնած է Պոլիս 1864-ին։ 1884-ին կ՝ աւարտէ Պոլսոյ թրքական Լիսէն եւ 1887-ին շրջանաւարտ կ՝ ըլլայ քաղաքական դիտութեանց պետական Ճեմարանէն, Պոլիս։ 1887-1891 Հրոդա կղզին կ՝ ուղարկուի որպէս պետական պաշտօնեայ, Կառավարչին Օգնական տիտղոսով։ Այս ատեններն է որ հայկական հարցը սուր հանգամանք մը կը ստանայ եւ իր հայ ելլալուն համար կը հեռացուի պետական-քաղաքական ասպարէզէն եւ 1891-ին կ՝ ուղարկուի Պուրսա որպէս այդ քաղաքի Երկրագործական Վարժարանին հաշուակալ։ Երուանդ Գարագաշեան տեսնելով թէ հայ ըլլալուն համար շառաջացում չկայ պետական քաղաքական ասպարեզին մէջ՝ կը նուիրուի ուսուցչութեան։ 1892-ին փոխ Տնօրէն կը կարգուի Պէյրութի Պետական Լիսէին. Պաշտօն մը զոր մեծ ձեռնհասութեամբ կը վարէ մինչեւ 1908: Սահմանադրութեան՝ Տնօրէն կը կարգուի վարժարանին։ Սակայն հազիւ թէ հոն տարի մը կը մնայ, պաշտօնի բարձրացումով կը ղրկուի Պէյրութ որպէս այս քաղաքի պետական Լիսէին Տնօրէն։ 1915-ին Պէյրութի Լիսէն կը փոխադրուի Դամասկոս ուրրժամանակ մը յետոյ գարագաշեան հանգստեան կը կոչուի հակառակ որ տարիքի սահմանը չէր հասած։ անշուշտ այս տեսակ մը կղզիացում էր հայ ըլլալուն համար։ 1918-ին Զինադադարէն յետո Պէյրութ կու գայ ուր ֆրանսացիներու կողմէ պաթտօնի կը կոչուի Ներքին Գործոց Տնօրէն եւ թէ ալ Ներքին Գործոց տնօրէնութեան մէծ որպէս Ծոխ Տնօրէն։ Մեծ ձեռնահասութեամբ կը վարէ այս գործը եւ պաշտօնի վրայ ալ կը մեռնի1922 Մայիս 23-ին։ Թէ որպէս Լիսէի Տնօրէն եւ թէ ալ Ներքին Գործոց բարձրաստիճան պաշտօնեայ Երուանդ Գարագաշեան բոլորէն սիրուած էր անխտիր։ Հազուագիւտ յատկութիւններով օժտուած շատ արժէքաւոր հայ մըն էր որ պատիւ կը բերէր իր ժողովուրդին։ Իր հայրենասիրական ու ազգայնական շունչին տակ մեծցաւ արաբ մահմետական սերունդ մը, որու անդամներէն շատեր դեռ մինչեւ երէկ ողջ էին եւ որոնք զինք երախտագիտութեամբ կը յիշէին ըսելով թէ Փրօֆ. Գարագաղեանէ սորուած էին ազգ եւ հայրենիք բառերու իսկական իմաստը։ Իր աշակերտները շատ բարձրաստիճան պաշտօններ եղան նախ Օսմանեան ապա անկէ բաժնուած զանազան արաբախօս պետութիւններու կառավարութեանց մէջ։ Փրօֆ. Երուանդ Գարագաշեանը ճանչցող մը որ տակաւին ողջ է կ՝ ըսէ. «իրապէս մեծ արժանիքներով օժտուած հայ մըն էր, շատ ազնիւ, բարի տիպար մարդ մը»: Այս վկայութիւնը կը խորհինք կը բաւէ տալու լուսաւոր դէմքը այդ մեծ հայուն եւ ազնիւ մարդուն որ Փրօֆ. Երուանդ Գարագաշեան կը կոչուէր։
Իր զաւակներնեն Պրն. Հրանդ Գարագաշեան, որ Հիւս. Ամերիկա կը գտնուի եւ կը պարապի վաճառականութեամո։ Նաեւ Տօքթ. Ատոմ Գարագաշեան, շրջանաւարտ Ֆրանսական Համալսարանի Ատամնաբուժական բաժինէն։ Ան ապա հաստատուած է Պէյրութ։ ԻՍկ իր դուստրն է Օր. Շաքէ Գարագաղեան, ծանօթ դաշնակահարուհի, շրջանաւարտ Պէյրութի Ամեր. Համալսարանի Երաժշտական ճիւղէն եւ Փարիզ գացած կատարելագործելու համար երաժշտական իր բարձր ուսումը։ Ան ապա հաստատուած է Պէյրութ ուր կը դասաւանդէ դաշնակի դասեր :
Ուիլիան
Ուիլիան Պորժէս տա Սիլվա (Willian Borges da Silva, աւելի յայտնի որպէս Ուիլիան, ծն.9 Օգոստոս, 1988), Պրազիլցի ֆութպոլիստ, Պրազիլի ֆութպոլի ազգային հաւաքականի եւ անգլիական Չելսիի կիսապաշտպան:
Անձնական կեանք
2011 թուականին ան կ'ամուսնանայ Վանէսա Մարտինէսին հետ։ 2012 փետրուարին կը ծնի անոր երկուորեակ դուստրերը՝ Վալէնտինան եւ Մանուէլան։
Քորինթիանս
Ասպարէզ սկսած է Պրազիլական Քորինթիանս (Corinthians) ակումբին մէջ՝ որտեղ մասնակցած է 16 խաղ եւ նշանակած է 2 կոլ։
Չէլսի
2013 օգոստոս 25-ին յայտարարուեցաւ, որ Ուիլիանը կը տեղափոխուի Չէլսի ՖԱ (Chelsey FC): Եւ արդէն օգոստոս 28-ին Ուիլիանը արդէն Չելսիի մէջ էր։ Չելսին անոր գնեց 30 միլիոն փաունտ սթերլինով: Այժմ Ուիլիան հանդէս կու գայ Չէլսիի 22 համարի տակ։
Հաւաքականի Կազմին Մէջ նշանակած Կոլերը
Հաւաքականի կազմին մէջ խաղցած 34 խաղերուն խփած է 6 կոլ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պրազիլացի ֆութպոլիստներ Ստորոգութիւն:Չելսիի ֆութոլիստներ Ստորոգութիւն:1988 ծնունդներ Ստորոգութիւն:9 Օգոստոսի ծնածներ
Յարութիւն Փաշապեզեան
Յարութիւն Կարապետ Փաշապեզեան (կամ՝ Թորոսի, 1872, Սիս, Գոզանի գաւառ, Ատանայի նահանգ- 12 Սեպտեմբեր 1922, Զմիւռնիա), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1872 թուականին Ատանայի նահանգի, ԳԿոզանի գաւառի՝ Սիս քաղաքին մէջ։ Աւագ եղբայրը՝ Սարգիսը, եղած է բժիշկ եւ երիտասարդ տարիքին մահացած՝ հիւանդութենէ, կրտսերը՝ Միսաքը, եղած է դեղագործ։ Աւարտած է Սիսի ազգային վարժարանը։ 1907 թուականին աւարտած է Պէյրութի Սեն Ժոզեֆ Ֆրանսական համալսարանի բժշկական բաժինը։ Վերադարձած է Սիս եւ կարճ ժամանակ աշխատած ներքին հիւանդութիւններու բժիշկ եւ մանկաբարձ։ Սիսի մէջ, Կիրակոս Պարիտեանի կինը՝ ծննդաբերութեան ժամանակ մեռնելուն պատճառով, մի քանի տարի եղած է դատական քաշքշուքներու մէջ։ Այդ պատճառով տեղափոխուած է Զմիւռնիա եւ կարճ ժամանակ անց դարձած է քաղաքի ճանաչուած բժիշկներէն մէկը։
1914-1918 թուականներուն՝ Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ ծառայած է, որպէս զինուորական բժիշկ։ 1918 թուականին՝ պատերազմէն ետք, վերադարձած է Զմիւռնիա եւ աշխատած է զբաղած է բժշկութեամբ, իսկ որոշ ժամանակ՝ Ազգային հիւանդանոցի բժիշկ։ 1922 թուականի Սեպտեմբերի սկիզբը՝ Զմիւռ­նի­ոյ աղէ­տի ժամանակ, բազմաթիւ հայերու հետ գերի ընկած է թուրքերու ձեռքը եւ Սեպտեմբեր 12-ին յոյներու բարեկամ ըլլալու մեղադրանքով սպանուած է Քորտելիօ թաղամասին մէջ։
Կինը եւ զաւակները՝ 1945 թուականին, բնակութիւն հաստատած են Աթէնքի մէջ։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:12 Սեպտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Մարդու աուրա
Մարդու աուրա (αυρα), մի շարք տարբեր էզոթերիկ հաւատալիքներու եւ Արեւելեան կրօններու մէջ մարդու հոգու եւ ոգու դրսեւորումը ։ Աուրան իրապէս գոյութիւն ունեցող առարկայ կամ վիճակ չէ, եւ, համապատասխանաբար, ուսումնասիրութեան առարկայ չէ ոչ մէկ գիտութեան ճիւղի համար, սակայն քիչ չեն տարբեր կեղծ գիտական ուղղութիւններու ծիրին մէջ այդ հասկացութեան օգտագործման դէպքերը, օրինակ՝ կենսադաշտերու կամ աւանդական բժշկութեան մէջ:
Աուրան կրօնական եւ գաղտնի փիլիսոփայական կամ վարդապետութեան աւանդութիւններու եւ առասպէլներու մէջ շող է մարդու գլխուն եւ մարմնի շուրջ։ Կարող է դիտուիլ որպէս յատուկ, առեղծուածային ուժի նշան ։
Առեղծուածային գրականութեան մէջ նկարագրուած է որպէս մարդու ամբողջ մարմինը շրջապատող պայծառ օվալաձեւ կերպարանք, որը տեսանելի է միայն գերզգայուն ընկալման դէպքի ժամանակ, իսկ կերպարուեստի մէջ՝ լուսապսակ ։
Էզոթերիզմի, պարապսիխոլոգիայի յարահոգեբանութիւն (Parapsychology) եւ Նիւ Էյճի մէջ աուրան շրջան է, որը կը շրջապատէ մարդու մարմինը, որպէս լուսապսակ, եւ բաղկացած է քանի մը փոխկապակցուած շերտերէ, որոնք սովորաբար ներկայացուած են տարբեր գոյներով:
Որոշ դէպքերուն, ընկալման երեւոյթները, որոնք առաջանում են պաթոլոկիաներէ, կուղեկցուին ենթակայի սինեսթեթիկ վիճակներով, եւ անոնց կողմէ կը մեկնաբանուին՝ որպէս «մարդու աուրայի տեսլական» :
Ժամանակակից հետազօտութիւններ
կենթադրուի, որ աուրան կարող է ըլլալ սինեսթեզիայի (Synesthesia) համազգացողութեան արդիւնք ։ Առաջացած տարաձայնութիւնները ենթադրում են, որ երկու ֆենոմեններն ալ ֆենոմենոլոկիական են եւ վարքագծային ոչ մէկ տարբերութիւն չունին ։ Քլինիքական նեարդաբան Սթիվըն Նովելան գրած է. «Հաշուի առնելով ապացոյցները, կը թուի, որ աուրայի եւ սինեսթեզիայի միջեւ կապը մտաւոր է եւ հիմնուած է մակերեսային նմանութիւններու վրաձ, որոնք, ամենայն հաւանականութեամբ, կը համընկնին» :
Պրիճիթ Փերեսը Skeptical Inquirer ամսագրի համար իր գրախօսականի մէջ գրած է. «Ընկալման աղաւաղումները, պատրանքներն ու (hallucinations) բանդագուշանքները կամ ցնորքները կարող են նպաստել աուրայի հանդէպ հաւատքի զարգացմանը։ Հոգեբանական գործոնները, այդ թիւին մէջ՝ կլանումը, երեւակայութեան առատութիւնը, տեսողական պատկերներու գունագեղութիւնը կարող են նոյնպէս կապուած ըլլալ աուրայի երեւոյթի հետ» ։
Գիտնականները բազմաթիւ անգամ եզրակացուցեր են, որ աուրան տեսնելու կարողութիւն իրականութեան մէջ գոյութիւն չունի ։
Մարդու աուրայի կառուցուածքը Արեւելեան փիլիսոփայութիւններուն մէջ
Աուրայի առաւել մանրամասն կառուցուածքը ներկայացուած է հինտուիզմի Արեւելեան փիլիսոփայութիւններուն մէջ։ Տարբեր դպրոցներու մէջ նշած են հինգէն եօթ «պատեան» կամ «մարմին»։ Առաւել յաճախ կ'առանձնացնեն եթերային (աստղային), զգացմունքային (յոյզերու աշխարհ), հոգեկան (մտքերու աշխարհ), պատճառական (պատճառահետեւանքային, կամ Քարմային), պուտտայական (հոգի) եւ "Atman" այսինքն (բարձրագոյն, կամ ճշմարիտ «Ես») մարմինները ։ Ըստ Արեւելեան կրօնական փիլիսոփայութիւններու, պատեաններու ամբողջականութեան կամ ձեւի խախտումները կ'առաջացնեն հիւանդութիւններ, իսկ այդ խախտումներու վերացման մեթոտներն են շնչառական վարժութիւնները, մետիտացիան (meditation) այսինքն մտախոհութեան կամ խոկման  եւ եոկայի այլ մեթոտները։
Քննադատութիւն
Աուրայի գոյութեան գիտական ապացոյցներու մասին տեղեկութիւններ չկան։ Կան բազմաթիւ աղբիւրներ, ուր ներկայացուած են գունաւոր լուսանկարներ՝ մարդկանց շուրջ գունաւոր լուսապսակներով։ Սակայն կարելի չէ տարբերել մասնագիտական տեղադրումը (ֆրանս. montage) իրականութեան մէջ կատարուած լուսանկարէն։
Ինսպրուք
Ինսպրուք (Innsbruck), քաղաք Աւստրիոյ արեւմտեան մասին մէջ, Թիրոլ շրջանի մէջ։ Այն Թիրոլի նահանգի կեդրոնն է։ Իր մեծութեամբ հինգերորդն է Վիեննաէն, Կրացէն, Լինցէն եւ Զալցպուրկէն յետոյ։ Տարածքը 104,91 քմ² է, իսկ բնակչութիւնը՝ 127 հազար մարդ (ըստ 2009-ի մարդահամարի տուեալներուն)։ Կարեւոր արդիւնաբերական, մշակութաին, կրթական, դուրիստական եւ մարզական կեդրոն է։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Աւստրիոյ քաղաքներ
ՀՄԸՄ-ական Ապրիլեան նահատակ Մարզիկներ
Գալուստ Արախեան։նշանաւոր մարզիկ եւ ֆութպոլիստ։Կազմածէ վոսփորի Արտաւազդ խումբի կէտիկ Փաշայի մասնաճիւղը։Նահատակուածէ 1915-ին Տէր Զօրի մէջ։
ԱՒԵՏԻՍ ԱՅՃԵԱՆ։ Զարգացած եւ ուսեալ երիտասարդ մը, որ սատարած էր Խարբերդի մարզական շարժման եւ Պոլսոյ մէջ մաս կազմած էր Տորք մարմնակրթական միութեան: Նահատակուած է 1915-ին, տեղահանութեան ժամանակ։
ՎԱՐԴԵՎԱՌ ԵԱՓՈՒՃԵԱՆ։ Տարսոնի Ամերիկեան քոլէճի բարձրագոյն կարգի ուսանողներէն եւ նոյն ուսումնարանի մարզական ոգին: Հայ մարմնակրթական աշխարհին մէջ կարեւոր դերակատար: Վարդեվառ, աքսորուած եւ նահատակուած է Տէր Զօրի մէջ:
ԵՐՈՒԱՆԴ ՆՇԱՆԵԱՆ։ Հիմնադիր Մագրի գիւղի «Սասուն» մարմնամարզական միութեան: Իր շնորհիւ «Սասուն» միութիւնը 1914-ի Պոլսոյ միջազգային լիկի մէջ ֆութպոլի ախոյեան հանդիսացած էր:Նահատակուած է 1915 -ին։
Ս. Վարդանանց Եկեղեցի (Պուրճ Համուտ)
'''Ս. Վարդանանց Եկեղեցի (Պուրճ Համուտ)''', Լիբանան:
Պատմութիւն
Հետագային, տախտակաշէն եկեղեցւոյ տեղը կառուցուեցաւ քարաշէն նոր եկեղեցի մը, որուն օծումը կատարուեցաւ 14 Մայիս 1961-ին՝ Երջանկայիշատակ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Զարեհ Ա. Կաթողիկոսի ձեռամբ եւ եկեղեցին կոչուեցաւ Ս. Վարդանանց եկեղեցի: Օրուան Առաջնորդն էր Խորէն Եպս. Բարոյեան:
Տարիներ ետք, թաղի շինարարական աշխատանքներուն պատճառով նոր եկեղեցի կառուցելը նկատուեցաւ անհրաժեշտութիւն։ 30 Նոյեմբեր 1991-ին կատարուեցաւ նոր եկեղեցւոյ հիմնարկէքը, ձեռամբ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ գահակալ՝ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ. Կաթողիկոսին: Եկեղեցւոյ շինութիւնը ամբողջացաւ 1998-ին։
Եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւներ՝
Տ․ Գուրգէն Քհնյ․ Յովհաննէսեան Տ․ Օշին Քհնյ․ Գէորգեան Տ. Մաշտոց Քհնյ. Արապաթլեան Տ. Դանիել Քհնյ. Մանճիկեան (Այժմու Հոգեւոր հովիւ):
Աղբիւրներ
[https://www.armprelacylb.org/churches/sourp-vartanants/?fbclid=IwAR37xpBHIoSxnmaCiGVM5tsuGWOYRpAcPSLa35xAmviZTrWeF8rc-Ս. Վարդանանց Եկեղեցի (Պուրճ Համուտ)]
Ստորոգութիւն:Ս. Վարդանանց Եկեղեցի (Պուրճ Համուտ) Ստորոգութիւն:Լիբանան Ստորոգութիւն:Առաքելական եկեղեցի
Մարքօ Փոլօ
Մարքօ Փոլօ (Marco Polo), իտալացի վաճառական, ճանապարհորդ եւ գրող   ։ 1300-ին իր շարադրած «Աշխարհի հրաշքներու մասին» (ֆրանսերէն՝ Livres des merveilles du monde) գիրքին մէջ ներկայացուցած է Ասիոյ երկիրներուն մէջ իր ճանապարհորդութիւններուն պատմութիւնը։ Գիրքը կը ներկայացնէ եւրոպացիներուն Չինաստանի ընդարձակ տարածութիւնները, հարստութիւնները, անոր մայրաքաղաք Փեքինը եւ ասիական այլ երկիրներու քաղաքները եւ երկիրները։ Մարքօ Փոլօ առեւտրական գործը սորված է իր հօրմէն եւ հօրեղբօրմէն՝ Նիքոլօ եւ Մաթէօ Փոլօներէն, որոնք ճամբորդած էին Ասիա եւ հանդիպած Խուպիլային։ 1269-ին անոնք վերադարձած են Վենետիկ եւ առաջին անգամ հանդիպած Մարքոյին։ Ապա կրկին ճամբայ ելած են Ասիա՝ այս անգամ երեքով եւ  վերադարձած Վենետիկ՝ 24 տարի ետք։
Վենետիկ այդ օրերուն պատերազմի մէջ էր Ճենովայի հետ։ Մարքօ կը բանտարկուի եւ իր պատմութիւնները կը թելադրէ բանտախցիկի ընկերոջը։
1299-ին ազատ կ'արձակուի, կը դառնայ ունեւոր վաճառական, կ'ամուսնանայ եւ կ'ունենայ երեք երեխայ։
Կը մահանայ 1324-ին եւ թաղուած Վենետիկի Սեն Լորենցօ եկեղեցւոյ գերեզմանատան մէջ։
Մարքօ Փոլօ Չինաստան հասած առաջին եւրոպացին չէր, բայց ան առաջինն էր, որ իր ճանապարհորդութիւններուն մասին մանրամասն ժամանակագրութիւն ձգած էր։ Անոր գիրքը նշանակալի ազդեցութիւն ունեցած է ԺԴ.-ԺԶ. դարերուն ծովագնացներու, քարտէզագիրներու եւ գրողներու վրայ։ Յատկապէս, անիկա եղած է Քրիսթոֆըր Քոլոմպոսի սեղանին գիրքը՝ անոր Հնդկաստանը որոնելու ճանապարհորդութեան ընթացքին։
Դիմակաւոր Խոլահաւ
Նկարագրութիւն
Դիմակաւոր խոլահաւը սպիտակ թռչուն մըն է՝ թեւերու սեւ ծայրերով, սեւ պոչով եւ դէմքին մութ գոյնի դիմակով։ Էգը եւ արուն կը տարբերին անով, որ արուին կտուցը դեղին է, իսկ էգինը` կանաչադեղնաւուն։ Երիտասարդ թռչուններուն գլուխը եւ ստորին մասը նարնջագոյն են, իսկ անոնց մարմինն ու վիզը ճերմակ են։ Դիմակաւոր խոլահաւին մարմինին երկայնքը 75-էն 85 սմ է, թեւերուն բացուածքը՝ 160-էն 170 սմ, կշիռքը՝ 1,2-էն 2,2 քկ ։ Խոլահաւերու (Sula) ընտանիքին ամէնէն մեծ տեսակն է։ Ծովուն մէջ թռչունը լռակեաց է, բոյնին մէջ անիկա սուր է եւ ողջոյնի սուլիչ կոչ մը կ'արձակէ։
Տարածութիւն
Դիմակաւոր խոլահաւը տարածուած է աշխարհի արեւադարձային ովկիանոսներուն մէջ: Տարածագօտին կը տարածուի հարաւի մէջ՝ մինչեւ Աւստրալիա, Հարաւային Ափրիկէ եւ Հարաւային Ամերիկա, հիւսիսի մէջ՝ մինչեւ Մեքսիքական ծոց եւ Միացեալ Նահանգներու հարաւ-արեւելք: Տարածագօտին, հաւանաբար, կապուած է թռչող ձուկերու տարածագօտիին հետ ։ Այս տեսակին հազուադէպօրէն կարելի է հանդիպիլ Արեւմտեան Եւրոպայի մէջ:
Թռչնաբաններու միջազգային միութիւնը կ'առանձնացնէ չորս ենթատեսակ.
Թռչուններ բնադրող գաղութները կը գտնուին արեւադարձային կղզիներու մէջ՝ օղակղզիներուն մէջ, որոնք սովորաբար կը գտնուին ցամաքամասին ափերէն հեռու։ Ամէնէն շատ կ'ապրին Լորտ Հաու կղզիին մէջ ։
Վարքագիծ
Դիմակաւոր խոլահաւը հիանալի սուզորդ մըն է, որ մեծ արագութեամբ կը սուզուի ջուրին տակ։ Կը սնանի գլխաւորաբար փոքր ձուկերով, ինչպէս՝ թռչող ձուկերով։ Իբրեւ կանոն, անոնք իրենց որսը կուլ կու տան դեռ ջուրին տակ գտնուած ատեն ։
Բազմացում
Դիմակաւոր խոլահաւը բոյն կը շինէ փոքր գաղութներու մէջ։ Ան 1-2 ճերմակ ձու կը դնէ մերկ աւազոտ գետին վրայ։ Երկու ծնող թռչուններն ալ ձուերուն վրայ թուխսի կը նստին 45 օր՝ զանոնք ծածկելով իրենց ոտքերուն թաղանթներով։ Դրուած երկու ձուերէն սովորաբար միայն մէկը կ'աճի։ Եթէ երկուքն ալ աճին, ապա քանի մը օր առաջ դուրս եկած ճուտիկը բոյնէն դուրս կը մղէ միւս ձուն։
Շալվա Նուցուպիձէ
Շալվա Նուցուպիձէ, վրացի փիլիսոփայ, գրականագէտ, մշակոյթի պատմաբան։ Ալետոլոգիական ռեալիզմի (ուսմունք ճշմարտության մասին) հիմնադիրն է։ Վրացական փիլիսոփայության պատմության խոշորագոյն ուսումնասիրողներէն մէկն է։ Փիլիսոփայական գիտութիւններու դոկտոր (1926):
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:14 Դեկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:6 Յունուարի մահացածներ Ստորոգութիւն:Վրացի փիլիսոփաներ Ստորոգութիւն:Վրացի գրականագէտներ
Սենտուիչ
Բրիտանական եւ ամերիկեան խոշոր քաղաքներու մէջ Սենտուիչը ամէնօրեայ սնունդի անբաժանելի մաս է։ Աշխարհի բազմաթիւ քաղաքներու մէջ Սենտուիչ վաճառող խոշոր ընկերութիւններ կան, որոնցմէ ամէնէն յայտնիներէն են` Մըք Տօնըլտզ, Սապուէյ, Պըրկըր Քինկ եւ այլն։
ԱՄՆ-ի մէջ կը պատրաստուին Սենտուիչներու տարբեր տեսակներ, օրինակ Շիքակոյի մէջ Սենտուիչը կը պատրաստեն իտալական միսով, Ֆիլատէլֆիայի մէջ կը պատրաստեն միսով եւ պանիրով, իսկ Լոս Անճըլըսի մէջ Ֆրանսական սոուսով։
Երամեան Վարժարան
Երամեան Վարժարան, Վանի մասնաւոր դպրոցը կը կոչուէր Երամեան, հիմնուած է 1878ին: Վանայ առաջին միջնակարգն է: Հիմնադիր-տնօրէնն է Համբարձում Երամեան, ինքնօգնութեամբ զարգացած կոյր ուսուցիչ մը: Վարժարանի 25ամեայ յոբելեանի առթիւ Վանեցիք դպրոցին կը նուիրեն շէնք մը, իսկ Խրիմեան Հայրիկ եւ Օրմանեան Սրբազան անոր կը պարքեւեն ուսուցչապէտի տիտղոսը:
1913ին դպրոցը կ՛ունենայ 166 աշակերտ, 19 ուսուցիչ: Պուտճէն՝ մօտ 125.000 ղրուշ: Կը դասաւանդուին հայերէն, թրքերէն, ֆրանսերէն, ռուսերէն, հայոց պատմութիւն, քաղաքական տնտեսութիւն, օրէնսգիտութիւն եւ բորցական դասեր: Բարձրագոյն կարգերուն կը դրուին նաեւ բանախօսութիւններ: Շրջանաւարտները կրնան իրենց ուսումը շարունակել եւրոպական համալսարաններուն մէջ։ 36ամեայ գոյութեան շրջանին կու տայ 3000 ընդացաւարտ, կը բակուի 1915ին:
Երամեան կը վերապրի Եգիպտոսի մէջ. Կը դառնայ տեսուչը Փորթ Սաիտի, ապա Ացեքսանդրիոյ հայկական դպրոցի, մինչեւ իր մահը 1929: Գրած է «Յուշարձան Վան-Վասպուարականի» երկհատոր պատմագրական գործը:
Երամեան Վարժարանի ուսուցիչներէն Վանեցի գրող Լեռ Կամսարը (Արամ Թովմասեան) սապէս կ՚ արտայայտուի իր պաշտօնակցին մասին. «Վանում ամենառաջին միջնակարգ դպրոցի տնօրէնը երկու աչքով կոյր մի մարդ էր՝ Համբարձում Երամեան անունով: Զարմանալի է, չէ՞, որ մի կոյր մարդ լոյս է տալիս ամբողջ քաղաքին ան ժամանակ, երբ լոյս աչք ունեցող մարդիկ մութ են տարածում իրենց շուրջը»:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Կրթական հաստատութիւններ
Վերգինէ Գարագաշեան
Վերգինէ Գարագաշեան,, հայ դերասանուհի, Երանուհի Գարագաշեանի քոյրը:
Կենսագրութիւն
Ծնած է Կոստանդնուպոլ սոյ մէջ։ Սորված է Սկիւտարի ճեմարանի մէջ, ապա մասնաւոր դասեր ստացած է Սրապիոն Թղեանէ եւ ֆրանսացի կոմպոզիտոր Սօլիեյից: Բեմ բարձրացած է 1867-ին Միքայէլ Նալբանդեանի մահուան առաջին տարեդարձի առթիւ կազմակերպուած թատերական երեկոյին, արտասանելով Նալբանտեանի «ազատութիւն» բանաստեղծութիւնը:
Նոյն թուականին հանդէս եկած է Յ. Վարդովեանի խումբին մէջ: 1878-in քրոջ` Երանուհիի հետ խաղցած է Ս. Պենկլեանի խմբէն, շրջած է մի շարք քաղաքներ: Յաջողութեամբ կատարած է «գլերեդի» դերը Շ. Լեկոկի «մատամ Անգո» օպերետին մէջ, «ժիրոֆլէ Ժիրոֆլային»ը` Շ. Լեկոկի համանուն օպերետի մէջ։ Օրեստինը «գեղեցկուհի Հեղինէումէ, մանաւանդ Գաթիմէի դերը Տիգրան Չուխաջեանի «լեբլեբիջի հոր-հոր աղա» օպերետում: 1880-1881 թուականներուն թատերաշրջանին խաղցած է Թիֆլիսի մէջ, արժանացած է մամուլի եւ հասարակութեան ջերմ գնահատմանը: Թիֆլիսի մէջ խաղցած է նաեւ Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի «խելքից պատուհաս»ի մէջ, փայլուն կերպով կատարելով «լիզայի» դերը, որ հիացմունք կը պատճառած է նաեւ օտար քննադատներուն: 1881-ին վերադարձած է Կ. Պոլիս, միացած է Ս. Պենկլեանի խումբին, շրջած է շարք մը երկիրներ, ապա` խումբի քայքայումէն ետք, մեկնած է Իզմիր, ամուսնացած է եւ յաւիտեան հեռացած է բեմէն: Մահացած է Աթէնքի մէջ ։
18 Յուլիս
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:18 Յուլիսի ծնածներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:18 Յուլիսի մահացածներ
Ծանաւթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յուլիս
Վենետիկ
Վենետիկ, (Venezia), քաղաք Իտալիոյ մէջ։ Տարածքը 0,44 մ², քաղաքի բնակչութիւնը՝ 270 439 (2009 թ.) մարդ, արուարձաններու բնակչութիւնը ներառեալ՝ 1,600,000։ Նաւահանգիստ Ատրիաթիկ ծովու վրայ (ապրանքաշրջանառութիւնը տարեկան 21 մլն. թոն), Մարքօ Բոլոյի անուան միջազգային օդակայան։ Պատմական կեդրոնը տեղակայուած է Վենետիկի ծովածոցի 118 կղզեակներու վրայ, որոնք կը բաժանուին իրարմէ 150 ջրանցքներով եւ վտակներով։ Կղզիներու եւ կղզեակներու միջեւ հիմնուած է շուրջ 400 կամուրջ (որոնց կարգին են՝ Ռիալթոյի եւ Հառաչանքներու կամուրջները, որոնք կառուցուած են 16-րդ դարու վերջաւորութեան)։
Վենետիկի արդիւնաբերական-նաւահանգիստը՝ (Մեսթրէ) կը գտնուի մայր ցամաքի վրայ։ Զարգացած են նաւաշինութիւնն ու նաւերու վերանորոգման աշխատանքները, գունաւոր մետաղագործութիւն, նաւթավերամշակում, քիմիական եւ ելեկտրական՝ թեթեւ արդիւնաբերութեան ճիւղեր։ Ապակեգործութիւն (Մուրանոյի թանգարան), ժանեակագործութիւն (Պուրանօ կղզի)։ Համալսարան, երաժշտանոց (1916 թ.)։ Թանգարաններ (ինչպէս նաեւ Արուեստներու ակադեմիայի պատկերասրահը)։ Առաջին հանրային օփերային թատրոն (1637-1812 թթ.), «Fenice» (1792) օփերային թատրոն։
Պատմութիւն
Քաղաքի անունը առաջացած է վենետներ ցեղի անունէն, որոնք այստեղ բնակած են հռոմէական շրջանին։ Վենետիկեան ծովածոցին մէջ մարդիկ սկսած են բնակիլ բարբարոսներու, Աթթիլայի հոներու, վեստկոթներու եւ լանկոպարտներու ներխուժումի ժամանակ V-VI դարերուն։ Քաղաքային կարգաւորումը Վենետիկեան ծովածոցի կղզիներուն վրայ սկսած է 6-րդ դարու երկրորդ կիսուն։ Սկիզբը, Մալամոքքօ եւ Դոռչելլօ կղզիները կը համարուէին կարգաւորման կեդրոնը, սակայն VIII դարէն սկսեալ ան տեղափոխուած է դէպի իր ներկայ դիրքին։ VII դարուն Բիւզանդական կայսրութեան նախաձեռնութեամբ կղզիները միացան մէկ առաջնորդի գլխաւորութեան տակ, որ կոչուեցաւ տոժ։ Առաջին տոժը եղած էր Բաուլօ Լուչիօ Անաֆեսդոն 697 թ.։ Ան ընտրուեցաւ Բիւզանդական կայսրութեան կողմէ։ 8-րդ դարէն սկսեալ տոժը արդէն կ'ընտրուէր Վենետիկի մէջ՝ առանց Բիւզանդական կայսրութեան միջամտութեան։ Այդ կանոնէն ետք առաջին տոժի ընտրութիւնը եղած է 727 թուականին։ Քաղաքի ամբողջ պատմութեան ընթացքին ընտրուած են 120 տոժեր։ Վերջինը Լուտովիկo Մանինն էր, որ գահընկեց եղաւ 1797 թուականին։ Ռավեննայի լանկոպարտներու հետ զբաղուելէ ետք Վենետիկը մնաց վերջին տարածքը Իտալիոյ մէջ, որ կը գտնուէր Բիւզանդական կայսրութեան կառավարութեան տակ։ Իտալիոյ միւս մասերը միացան Քարլ Մեծի իշխանութեանը, որմէ ետք ան մնաց Բիւզանդական կայսրութիւնը եւ արեւմտեան աշխարհը իրար միացնող կեդրոնը։ Բետրօ Բ. Օրսելօ տոժի կառավարութեան ժամանակ Վենետիկ յաջողեցաւ խաղաղ պայմանագրեր կնքել հարեւան իշխանութիւններու հետ, ապահովելով հանգիստ կառավարութիւն, անարգելք առեւտրականութիւն, նաեւ հանրապետութեան տարածքներու ընդարձակումը՝ գրաւելով Տալմաթայի հողերը։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Իտալիոյ քաղաքներ Ստորոգութիւն:Նաւահանգիստներ
Ուիլիըմ Հ. Մէյսի
Ուիլիըմ Հոլ Մէյսի (William Hall Macy, Jr., ծնած 13 Մարտ, 1950), ամերիկացի դերասան, թատերագիր, ուսուցիչ եւ թատերական բեմադրիչ մըն է: Իր հռչակը ստացած է փոքր դերերով ֆիլմերու մէջ, մանաւանդ զգայացունց ֆիլմերու մէջ երկրորդական դերերով :
Մէյսի ստացած է 2 Էմմի մրցանակներ եւ 2 հատ ալ Screen Actors Guild Award, ինչպէս նաեւ Օսքարի Best Supporting Actor բաժամունքին մէջ, 2011-ին, ստացած է պաշտօնակարգում մը: Իր ամէնէն սիրուած դերը եղած է Ֆրենք Կալակըրի դերը Showtime կայանի Shameless: Մէյսին եւ դերասանուհի Ֆելիսիթի Հաֆմընը ամուսնացած են 1997էն ի վեր:
Քիմ Պաքշի
Քիմ Պաքշի (Ким Нау́мович Бакши́, ), ռուս հայագէտ եւ գրող ։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Մոսկուա։ Մայրը ռուս էր, իսկ հայրը կարայիմներու փոքր ազգութենէն, որուն մասին ան պարզաբանած է, որ թրքալեզու ժողովուրդ մըն է, որ յուդայականութիւն ընդունած է: Պաքշի ինքն ալ ինքզինք կարայիմ կը նկատէր, սակայն հաւատքով ուղղափառ եղած է, մեծ սէր եւ ակնածանք ունեցած է քրիստոնէական ժառանգութեան հանդէպ:
Համալսարանին մէջ, լրագրութեան մասնագիտութիւն ստանալէ ետք, ան անմիջապէս գիւղ մեկնած է եւ հողագործութեամբ զբաղած, վարած հողը մշակող ինքնաշարժներ, այդտեղէն ալ թղթակցած է թերթերուն եւ ամսագիրներուն: Լրագրող դառնալու որոշումին վրայ ազդած է թերեւս իր հօրը օրինակը, որ նոյնպէս թերթի մէջ աշխատած էր:
Հայութեան մէջ Քիմ Պաքշին աւելի ծանօթ է իբրեւ Մատենադարանի վերաբերեալ քսան մասերէ բաղկացած հեռատեսիլային ժապաւէնի բեմագիր եւ համահեղինակ: «Մատենադարան» խորագրով այս շարժապատկերային շարքին բեմադրիչը Հովիկ Հախվերտեանն է եւ իբրեւ բեմագիր ան ընտրած էր Քիմ Պաքշին:
Պաքշի բազմաթիւ գիրքեր գրած է հայկական նիւթերով՝ «Արծիւն ու սուրը», «Ճակատագիրն ու քարը», «Սուրբ Ղազարոսի յարութիւնը», «Մենաստանէն՝ սիրոյ մասին», «Մեր աշխարհը անիւի կը նմանի», «Սառեցուած ժամանակը» եւ այլն:
Պաքշիի վերջին գիրքերէն մէկը «Արցախի հոգեւոր գանձերը» գիրքն է։
Այդ գիրքերուն մէկ մասը թարգմանուած է հայերէնի, բայց ընդհանրապէս, տարածուած է Ռուսաստանի մէջ եւ հետաքրքրութեան արժանացած ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայագէտներ Ստորոգութիւն:Գրողներ
Սեպիլի Պարտէզ
Սեպիլ այգի, Սեպիլի այգին Սուրիոյ Հալէպ քաղաքի 2-րդ մեծ այգին է (Հանրային Այգի)։ Կը գտնուի Սեպիլ թաղամասի հիւսիս արեւմուտքը։ Այգին բացուած է 1896-ին։ Այգիին մէջ կային երեխաներու համար օրօրոցներ եւ սահնակներ, ճաշարաններ, սրճարաններ․ ինչպէս նաեւ՝ վանդակուած կապիկներ, նապաստակներ, թռչնազգիներ եւ աւազանի մէջ լողացող բադեր ու սագեր :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հալէպ
Կումայրիի Պազիլիք Եկեղեցի
Կումայրիի Պազիլիք եկեղեցի, Պազիլիք եկեղեցի Հայաստանի պատմական Կումայրի քաղաքին մէջ։ Եկեղեցւոյ կառուցումը կը վերագրուի VII դարուն։ Եկեղեցին ունեցած է մէկ գմբէթ։ ։
Եկեղեցին կը գտնուի «Կումայրի» տուրիստական հանգրուանի բակին մէջ։ Պահպանուած է եկեղեցւոյ միայն հիմքը եւ որոշ քանդակազարդ քարեր։ ։
Ճարտարապետութիւն
Պեղումներով բացուած Կումայրիի եկեղեցին (VII դարու վերջ) ունի քառամոյթ գմբեթաւոր պազիլիքի հորինուածք։ Քառակուսաձեւ աղոթասրահը արեւելքին մէջ կ՝ աւարտէ բեմի պայտաձեւ հատակագիծ ունեցող աբսիդով, որու երկու կողմը կը գտնուին ուղղանկիւն աւանդատները։ Գմբէթը բարձրացած է ընդհանուր կառուցուածքի կեդրոնին մէջ։ Հիւսիսային ճակատէն բացուող միակ դուրը ունի զոյգ կիսասիւնիկներով շքամուտք։ Արեւելեան ճակատը մշակուած է սեղանաձեւ հատակագիծով երկու «հայկական խորշով»։ Կենտրոնագմբեթ կառուցուածքներուն բնորոշ համաչափութիւններ եւ գմբէթի տեղադրութիւն ունեցող այս եկեղեցին Հայաստանի վաղ միջնադարու նոյնատիպ յուշարձաններու ամենաուշ օրինակն է։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայաստան
Ինտիա Բէյլ Էյլ (IPA)
IPA կը նշանակէ Ինտիա Բայլ Էյլ (India Pale Ale) այսինքն Հնդկաստան, բաց գոյն եւ քարեջուր, Ան Անգլիական ծագումով քարեջուրի տեսակ մըն է որ կ'արտադրուի բարձր աստիճանի խմորումով (18-21 °C) նշանակաւոր է իր քայլուկի մեծ քանակութեամբ:
Պատմութիւն
Այս գարեջուրները արտադրուեցան եւ զարքաձան 18-րդ դարուն արտածման համար, մանաւանդ Հնդկաստանի Անգլիական քաղիւդին պետքերը հոգալու նպատակով: Իր ալքոհոլի ու քայլուկի ուժեղ պարունակութիւնը դոյլ կու տար քարեջուրին որ լաւագոյն ձեւով պահպանուի 6 ամսուան ճամբորդութեան ատեն: Քայլուկը նաեւ կու տայ լեղի բոյր մը խմիչքին: Հնդկաստանի մէջ օդերեւութաբանական պայմանները աննպաստ ըլլալով քարեջուրի արտադրութեան, Հոկսօն անունով գարեջուր պատրաստողը կ'արտադրէ ուժեղ ու քայլուկով հարուստ գարեջուր մը որը կը կոչէ "Օքդոպեր" (Հոկտեմբեր):
Տեսակներ
Այսօր կը բաժնենք "Այ Բի Էյ" քարեջուրները 3 ընտանիքի որոնք կը տարբերին հոտով, տեսոքով ու համով.՝
Վահրամ Պաղտասարեան
Վահրամ Վաղինակի Պաղտասարեան (ծնած 15 Յունիս 1961, Կիրովական), ՀՀ պետական եւ քաղաքական գործիչ, ՀՀ Ազգային ժողովի «Հանրապետական» (ՀՀԿ) խմբակցութեան ղեկավար։
Ընտանիք
Վահրամ Պաղտասարեան ամուսնացած է, ունի չորս զաւակ եւ մէկ թոռ։
Պարգեւներ եւ կոչումներ
Ամուսնացած է, չորս զաւակ ունի։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:ԵՊՀ Շրջանաւարտներ Ստորոգութիւն:Կիրովական ծնածներ Ստորոգութիւն:ՀՀԿ Անդամներ Ստորոգութիւն:Հայ Քաղաքական Գործիչներ Ստորոգութիւն:ՀՀ ԱԺ 1-ին Գումարման Պատգամաւորներ Ստորոգութիւն:ՀՀ ԱԺ 2-րդ Գումարման Պատգամաւորներ Ստորոգութիւն:ՀՀ ԱԺ 3-րդ Գումարման Պատգամաւորներ Ստորոգութիւն:ՀՀ ԱԺ 5-րդ Գումարման Պատգամաւորներ Ստորոգութիւն:Հանրային Հեռուստատեսութեան Խորհուրդի Անդամներ Ստորոգութիւն:1961 ծնունդներ Ստորոգութիւն:15 Յունիսի ծնածներ
Միսաք Փաշապեզեան
Միսաք Փաշապեզեան Կարապետի (կամ Թորոսի, 1881, Սիս, Գոզանի գաւառ, Ատանայի նահանգ - 1914, Սիս), հայ դեղագործ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1881 թուականին Ատանայի նահանգի, Գոզանի գաւառի՝ Սիս քաղաքին մէջ։ Աւագ եղբօր՝ Յարութիւնին օգնութեամբ, գնացած է Պէյ­րութ եւ ուսանած՝ Սեն Ժոզեֆ ֆրանսական համալսարանի բժշկական բաժինի դեղագործական ճիւղը։ 1908 թուականին աւարտած է ուսումը եւ վերադարձած՝ Սիս։ Հայրենի քաղաքին մէջ շուտով բարեհոգի եւ խղճմիտ դեղագործի համբաւ ձեռք ձգած է։
Բարեկամութեան հրապարակ (Երեւան)
Պատմութիւն
Հրապարակը անուանուած է «Բարեկամութեան» ի նշանաւորումն ԽՍՀՄ կազմաւորման 60-ամեակի։ Կը գտնուի Երեւանի մետրոպոլիտենի «Բարեկամութիւն» կայարանի տարածքին մէջ։ 1980-ականներուն եղած է շրջանաձեւ։ 2007-ին այստեղ կառուցուած է Բաղրամեան-Կասեան-Կոմիտաս թռիչքային եւ Կիեւեան–Քոչար անցումային երթուղին կապող ուղեանց ։
Միսաք Փաշապեզեան
Կենսագրութիւն
1914 թուականին, թուրքերու պնդումով, զերծ մնացած է տեղահանութենէ։ Հիւանդացած է տիֆով։ Սիսի պետական բժիշկ թուրք Ալին չարամիտօրէն զինք սխալ բուժում կատարած է, որուն հետեւանքով Միսաք մահացած է 33 տարեկան հասակին։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ Ստորոգութիւն:1881 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Սիս ծնածներ Ստորոգութիւն:1914 մահեր Ստորոգութիւն:Սիս մահացածներ
Բարեկամութեան հրապարակ (Երեւան)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երեւանի հրապարակներ Ստորոգութիւն:Հրապարակներ այբբենական կարգով
Անտվերպեն
Անտվերպեն (Antwerpen, Anvers), քաղաք եւ համայնք Պելճիքայի մէչ՝ Ֆլանդրիայի Անտվերպեն մարզի վարչական կեդրոնը։ Բնակչութիւն՝ ։
Պատմութիւն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Առաջին անգամ կը յիշատակուի 7-րդ դարուն։ Ծովային, օդային ուղիներու եւ երկաթուղային միջազգային հանգույց է։ 14-18-րդ դարերուն Անտվերպենը եղած է Արեւմտեան Եւրոպայի ֆինանսական-առեւտրային գլխաւոր կենդրոններէն մէկը։
Աշխարհագրութիւն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Անտվերպենը Շելդայով բաժնուած է երկու մասերու, որոնք իրար միացած են գետի տակ կառուցուած թունելներով։
Ճարտարապետութիւն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Շելդային կը հարի քաղաքի հին մասը, ուր բարձր արուեստով կ'առանձնանան են՝ գոթական Սուրբ Աստվածամօր տաճարը (1352-1616), Սթեն դղեակը (վերակառուցուած է 1520-1521), ուշ գոթական Սինթ Յակոբսկերկ եկեղեցին (1491-1507), «Մսագործներու տունը» (1501-1503) եւ այլ տուներ։
Գրոնտէ-մարկտ հրապարակին մէջ են ֆլամանդական վերածնունդի յուշարձաններ՝ ռատուշան (1561-1535, ճարտարապետ՝ Կ․ Ֆլորիս) եւ 16-րդ դարու գիլդիական տուները․ բարոկկոյի ոճով կառուցուած են Սինթ-Կարոլուս-Բորոմեսուկերկ եկեղեցին (1614-1621, ճարտարապետ՝ Պ․ Խյոյսենս), արքայական պալատը (1743-1745, ճարտարապետ՝ Յա․ Պ․ Բաուրսխեյդտ)։
20-րդ դարուն կառուցուած են «Տորենգեբաու» բարձրայարկ շէնքը (1930-1931), օդակայանը (1931, ճարտարապետ՝ Ս․ Յասինսկի), Քիլ բնակելի կոմպլեքսները (1950-1955, ճարտարապետ՝ Ռ․ Բրամ, Վ․ Մարմանս, Ռ․ Մաս), Լեուխտալը (1955, ճարտարապետ՝ Հ․ վան Քյոյկ) և այլն։ Թանգարաններէն են արուեստներու արքայական թանգարանը (հիմն․՝ 1810), տպագրիչներ Կ․ Պլանտենի և Բ․ Մորետուսի տունը, Պ․ Պ․ Ռուբենսի տունը։
Ծանոթագրություններ
Ստորոգութիւն:Պելճիքա
Սահակ Բ․ Մաշալեան
Սահակ Մաշալեան, Կոստանդնուպոլսոյ Հայոց Պատրիարք ընտրուեցաւ 11 Դեկտեմբեր 2019-ին յաջորդելով պատրիարք Մեսրոպ Բ. Մութաֆեանին որ վախճանած էր յետ երկարատեւ հիւանդութեան 2019-ին։ Ան 85-րդ պատ­րիար­քն է Պոլսոյ Հայոց եւ պիտի ճանչցուի իբր Սահակ Բ․ Պատրիարք։ Սահակ Ա․ (Ապուչեխցի) Պոլսոյ պատրիարք էր 1707 թուականին։
Սա­հակ Մա­շալեանը ծնած է Իսթանպուլի մէջ 17 Մարտ 1962-ին Շահան Մաշալեան անունով, որպէս զաւակը սինոպցի ընտանիքի մը։ Իսթանպուլի համալսարանի փիլիսոփայութեան բաժին ուսման շրջանը աւարտելէ ետք, 1989-էն 1994 բարձրագոյն ուսումը շարունակած է Լոնտոնի համալսարանին մէջ։ 1994-1997 վարած էր Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարքութեան Սրբոց Թարգմանչաց Վարժարանի տեսուչի պաշտօնը, միաժամանակ հոն կրօն դասաւանդելով։ 1997-էն 1999 իր աստուածաբանական կրթութիւնը շարունակած է Տապլինի համալսարանին մէջ, Իրլանտա։
Պոլսոյ պատրիարքի տեղապահ էր 4 Յուլիս 2019-էն մինջեւ իր ընտրութիւնը իբր Պոլսոյ Հայոց Պատրիարք ։
Ատափազար
Ատափազար (թուրք.՝ Adapazarı), Թուրքիոյ հիւսիս-արեւմտեան քաղաքներէն է, Սաքարիա նահանգին մէջ, Փոսֆորէն մօտ 120 ք․մ․ արեւելք, Սաքարիա գետի ձախ ափին։ Ըստ 2008 -ի տուեալներուն, քաղաքի բնակչութիւնը կը կազմէ 377 683 մարդ։
Պատմութիւն
Սկզբնական շրջանին Ատափազարը եղած է փոքրիկ գիւղ մը, որու հիմը դրած էին 14-րդ դարուն Լենկթիմուրի արշաւանքի ժամանակ Սեբաստիայէն գաղթած հայերը, ցամքած լիճին տեղը՝ կոչելով Տոնիկաշէն (գիւղի առաջնորդի անունով)։ Հետագային հայեր եկած են՝ Ակնէն, Թոխաթէն, Պարսկաստանէն եւ Եւրոպայէն, աւելի ուշ՝ Կեսարիայէն, Պարտիզակէն եւ այլն։ Թուրքերը Ատափազարի մէջ բնակութիւն հաստատած են, երբ այդ հայկական բնակավայրը շէն գիւղաքաղաք դարձած է, այնուհետեւ շրջակայ վայրերէն եկած են Յոյներ։ Կ. Պոլսոյ գրաւումէն ետք թուրքերը երկրի վարչական բաժանումը որոշելով գիւղաքաղաքը անուանած են «Ատա» (կղզի), իսկ որոշ ժամանակ նաեւ՝ «Սամըրսագ Ատասը» («Սխտորի կղզի», շատ սխտոր արտադրելու համար)։ Աւելի ուշ, որպէս բանուկ շուկայ, անուանած են Ատափազար։
Ատափազարը Մեծ եղեռնի ժամանակ
Մեծ եղեռնի նախօրէին Ատափազարը ունէր 30.000 բնակիչ, որու կէսէն աւելին հայեր էին, որոնք կը զբաղէին առեւտուրով, արհեստներով, երկրագործութեամբ, պտղաբուծութեամբ եւ շերամապահութեամբ։ Անոնք յատուկ խօսելաոճ ունէին։
Հայերը կեդրոնացած էին Ս. Հրեշտակապետ, Ս. Կարապետ, Ս. Լուսաւորիչ եւ Ս. Ստեփանոս եկեղեցիներու թաղամասերուն մէջ՝ իւրաքանչիւր եկեղեցի ունէր տղոց եւ աղջիկներու նախակրթարաններ եւ մանկապարտէզներ՝ Արամեան-Գայանեան, Ներսէսեան-Սանդուխտեան, Ռուբինեան-Հռիփսիմեան եւ Մեսրոպեան-Նունեան։ 1909-ին բացումը կատարուեցաւ կեդրոնական երկրորդական վարժարանին՝ յատուկ տղոց համար, իսկ 1912-ին՝ աղջիկներու լրացուցիչ դասընթացը։ Նաեւ կը գործէր «Մանուշակ» մանկապարտէզ-նախակրթարանը եւ բողոքականներու «Հայուհեաց» իգական գիշերօթիկ վարժարանը։ Իւրաքանչիւր թաղ ունէր թաղական խորհուրդ։ Առաջին համաշխարհային պատէրազմէն առաջ Ատափազարի հայերը ունէին իրենց հասարակական կազմակերպութիւնները. Կրթասիրաց ընկերութիւնը, Ընթերցասիրաց միութիւնը՝ հարուստ գրադարան-ընթերցարանով, Ազգային ժողովատեղիի միութիւնը։
Նաեւ կը գործէին թատերախումբեր, երգչախումբ եւ կանանց բարեսիրական կազմակերպութիւններ։ 1910 թուականէն լոյս կը տեսնէր «Երկիր» թերթը, որ 1911 թուականէն կը տպագրուէր Կ. Պոլսոյ մէջ։ Ատափազարի բարբառի «Ատրուշան» տպարանին մէջ, 1912 թուականին տպագրուած է «Բութանիա» շաբաթաթերթը։ 1915-ին Ատափազարի հայ բնակչութիւնը տեղահանուեցաւ եւ կոտորուեցաւ։ 1918-ին զինադադարէն ետք շուրջ 4000 հայեր վերադարձան եւ հայկական կեանքը սկսաւ վերակենդանանալ։ Սակայն 1921-ի ամրան՝ յունական բանակի նահանջի ժամանակ, բոլոր հայերը հեռացան Զմիւռնիա, Յունաստան եւ այլ երկրներ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ քաղաքներ
Ակսել Բակունցի Տուն-Թանգարան
Ակսել Բակունցի տուն-թանգարան, հիմնադրուած է 1968-ին Գորիսի այն տան մէջ, ուր ծնած է 20-րդ դարու հայ արձակագիր Ակսել Բակունցը ( 1899- 1937)։ Ե. Չարէնցի անուան գրականութեան եւ արուեստի թանգարանի մասնաճիւղն է։
Պատմութիւն
Տուն-թանգարանի հանդիսաւոր բացումը տեղի ունեցած է 17 Սեպտեմբեր 1970-ին։ Մինչ այդ տան կէսը վաճառուած եղած է։ 1970-ին Բակունցի 90-ամեակի կապակցութեամբ տունը ետ գնուած է։ Տուն-թանգարանի ստեղծման եւ զարգացման մէջ մեծ ներդրում ունեցած է թանգարանի տնօրէն Քաջիկ Միքայէլեանը։ 2011-ին կատարուած է թանգարանի հիմնանորոգում. փոխուած է տանիքը, ներքին յարդարման աշխատանքներ կատարուած են։ Զգալի աշխատանքներ իրականացուած են նաեւ բակին մէջ։ 2012-ին աւելի շատ աշխատանքներ կատարուած են դուրսի յարդարման վրայ. տեղադրուած է բազրիք, թանգարանը լուսաւորուած է փողոցի կողմէ։
Միջոցառումներ
Տուն-թանգարանին մէջ կը կազմակերպուին Բակունցի ստեղծագործութեան, արդի գրական խնդիրներուն վերաբերող տարաբեր միջոցառումներ, ամէնամեայ բակունցեան օրեր։
Հասցէ
Թանգարանը կը գտնուի Սիւնիքի մարզի Գորիս քաղաքին մէջ, Մաշտոցի փողոցի 41 հասցէով։
Ֆլոյտ Մէյուետըր
Ֆլոյտ Ճոյ Մէյուեզըր կրտսեր (Floyd Joy Mayweather, Jr., ծնած որպէս` Ֆլոյդ Սինքլեր (Floyd Sinclair) 24 Փետրուար 1977), ամերիկացի մասնագէտ բռնցքամարտիկ ։ Յայտնի է իր մասնագիտական ասպարէզին մէջ անհաղթայարելի լինելու համար։ Ունի 5 տարբեր բաժանումներու մէջ աշխարհի տիտղոսներ։ 3 տարբեր քաշային կարգերու մէջ ընդհանուր յաղթած է 8 աշխարհի տիտղոսներ։
Կը հանդիսանայ աշխարհի ախոյեան հետեւեալ հանգամաքներուն մէջ. WBC 2-րդ թեթեւքաշային (1998 - 2001), WBC թեթեւքաշային (2002-2003), WBC 1-ին կիսամիջին (2005), IBF եւ WBC կիսամիջինքաշային (համապատասխանաբար՝ 2006 եւ 2006, 2007, 2011-այժմ), WBC եւ WBA 1-ին միջինքաշային (համապատասխանաբար՝ 2007 եւ 2012-այժմ), ինչպես նաեւ «Ring» ամսագրի կողմէն 2005, 2006 եւ 2007 թուականներուն ճանչցուած է «Աշխարհի լաւագույն բռնցքամարտիկ»։ Արժանացած է նաեւ շարք մը այլ ճանաչողական մրցանակներու, մասնաւորապէս՝ Ամերիկայի բռնցամարտագիրների հաւաքականը (Boxing Writers Association of America) «2007 թուականի տարուայ մարտիկ», ESPY մրցանակաբաշխութեան «լաւագոյն մարտիկ»` 2007, 2008, 2010 եւ 2012 թուականներուն ։
«Ֆորպս» եւ «Սփորթս իլասթրէյթիտ» մարզական հանդէսներու վարկածներով Մէյուեզըրը կը գլխաւորէ 2012-ի աշխարհի 50 ամէնաբարձր վարձատրուող մարզիկներու ցանկը։
Սիրողական ասպարէզին մէջ 1993, 1994 եւ 1996 թուականներուն մասնակցած է «Ոսկէ ձեռնոց» մրցումներուն ։ Բացի այդ՝ ներկայացրած է Միացեալ Նահանգները 1996 թուականի ամառնային ողիմպիական խաղերուն՝ յաղթելով պրոնզ մետալ եւ ընտրական 2-րդ ռաունտին 16–3 հաշուով պարտութեան մատնելով հայազգի բռնցքամարտիկ Արթիւր Գէորգեանին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1977 ծնունդներ Ստորոգութիւն:24 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի բռնցքամարտիկներ
Յարութիւ Փաշապէզեան
Յարութիւ Փաշապէզեան, բնիկ Սիսեցի, ծնած 1878-ին։ Պէյրութ եկած 1903-ին որպէս բժիշկ ուսանող Ֆրանսական Համալսարանի։ Հաստատուած Իզմիր, ուր 1922-ի դէպքերուն նահատակուած :
18 Յունիս
18 Յունիս, տարուան 169-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 170-րդ) օրն է։
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:18 Յունիսի ծնածներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:18 Յունիսի մահացածներ
Տօներ
Ստորոգութիւն:Յունիս
Քուպա
Քուպա, պաշտօնապէս Քուպայի Հանրապետութիւն (República de Cuba), պետութիւն տեղակայուած Քուպա կղզիին, ինչպէս նաեւ Խուվենտուտ կղզիին եւ քանի մը փոքր արշիպեղագոսներու վրայ։ Քուպա տեղակայուած է Քարիպեան աւազանին հիւսիսը, ուր կը հանդիպին Քարիպեան ծովը, Մեքսիքական ծոցը եւ Ատլանտեան ովկիանոսը։ Անիկա կը գտնուի ԱՄՆ Ֆլորիտա նահանգէն եւ Պահամեան Կղզիներէն հարաւ, Հայիթիի արեւմուտքը եւ Ճըմէյքայի հիւսիսը։ Երկիրին մայրաքաղաքը եւ մեծագոյն քաղաքը Հաւանան է։ Միւս մեծ քաղաքներն են Սանաթիակօ տէ Քուպան եւ Քամակուէյը։ Քուպան Քարիպեան աւազանին մեծագոյն կղզին է, որուն տարածութիւնն է 109,884 քառակուսի քիլոմեթր, իսկ բնակչութեամբ երկրորդն է Հայիթի կղզիէն ետք, աւելի քան 11 միլիոն բնակչութեամբ ։
Պանտի Քիքի
Բանդի Կիկի (անգլ.՝ Bandy Kiki, Emily Kinaka Banadzem, 20 Փետրուար 1991, Jakiri, Bui, Northwest, Քամերուն), քամերունցի պլոկեր, ԼԳԲՏ ակտիվիստ, Միացեալ Թագաւորութեան մէջ բնակուող ձեռնարկատէր : Ստեղծած է անգլալեզու լրատուական եւ ժամանցային Kinnaka's Blog կայքը : Իր քաղաքական հայեացքներու եւ ԼԳԲՏ ակտիւութեան պատճառով Պանդի Քիքին կը համարուի հակասական անձ եւ «Քամերունի ընկերային լրատուամիջոցներէն ամենաատելի անգլոֆոնը» :
Հակասութիւններ եւ յարձակումներ
Քիքին քննադատութեան ենթարկուած է իր պլոկին մէջ 2016-2017 թ. քամերունեան բողոքի ցոյցերու ժամանակ վիճահարոյց գրառման համար : Քիքին բազում առցանց վիրաւորանքներ ստացած է, ինչպէս` անհիմն ասեկոսեներու տարածում, որ ան Քամերունի կառավարութեան գործակալ է, որ կը փորձէ նենգադուլ ընել ընթացիկ ճգնաժամը: Քիքին ժխտած է այդ պնդումները : Քիքին քննադատուած է համասեռամոլ ըլլալու եւ Քամերունի մէջ ԼԿՊՏ իրաւունքները պաշտպանելու համար : Անոր հասցէին մահուան բազմաթիւ սպառնալիքներ հնչած են :
Ուիլիըմ Ֆոքս (արտադրիչ)
Ուիլիըմ Ֆոքս (անգլ.՝ William Fox) (1 Յունուար, 1879 – 8 Մայիս, 1952), Հունգարա-Ամերիկացի ֆիլմի արտադրիչ մըն էր, որ ճանչցուած է իբրեւ հիմնադիր Fox Film Corporation ֆիլմի ընկերութեան (հիմն.՝ 1915) եւ Fox West Coast Theatres շարժապատկերի ընկերութեան շղթայի (հիմն.՝ 1920): Թէպետ ան կորսնցուց իր ֆիլմի ընկերութիւնը 1930-ին, իր անունը տակաւին կը մնայ գիտցուած եւ հռչակաւոր տասնեակ ֆիլմի սրահներու եւ թատերասրահներու վրայ, ինչպէս նաեւ ամէնէն հռչակաւոր Fox TV network, Fox News Channel, Foxtel, 20th Century Fox, եւ 21st Century Fox ֆիլմի ընկերութիւնները:
Պօղոս Շահմելիքեան
Լիբանանահայ գրող՝ Պօղոս Շահմելիքեան մահացաւ 7 Օգոստոս 2019-ին Լոս Անճըլըսի մէջ։ Աւելի քան մէկ շաբաթ առաջ ենթարկուած էր սիրտի ծանր կաթուածի, որուն պատճառով փոխադրուած էր հիւանդանոցը, ուր քանի մը օրէ ի վեր մահ ու կենաց պայքար կը մղէր:
Կենսագրութիւն
Պօղոս Շահմելիքեան ծնած է Պէյրութի Էշրեֆիէ թաղամասը, ապա կանուխ պատանեկութեան տարիներուն փոխադրուած են Պուրճ Համուտ: Յաճախած է Նշան Փալանճեան ճեմարան, իսկ երկրորդականի վերջին երեք տարիները՝ Մխիթարեան վարժարան, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է:
Բացառիկ սէր ունեցած է հայ գրականութեան, առաւելաբար արեւմտեան գրականութեան, նոյն ժամանակ՝ երաժշտութեան: Ճեմարանին մէջ բախտաւոր եղած է ունենալու Մուշեղ Իշխանի եւ Գառնիկ Բանեանի նման ուսուցիչներ, որոնք իր մէջ արթնցուցած են հայ գրականութեան սէրը: Այդ մէկը նաեւ կու գայ իր ընտանիքէն: Ընթերցասէր ընտանիքի մէջ հասակ առած է:
1981ին հաստատուած է Լոս Անճելըս, ուր որոշ շրջան մը կը շարունակէ երաժշտական ասպարէզը՝ ընկերակցելով գաղութի զանազան հայ երգիչներու, իսկ աւելի ուշ, երբ ընտանիք պիտի կազմէր, որոշեց հրաժարիլ այնքան սիրած երաժշտական ասպարէզէն:
Սարգիսեան (այլ կիրառումներ)
Սարգիսեան կամ Սարգսեան անուանումները կրնան ունենալ յետեւեալ կիրառումները՝
Պօղոս Շահմելիքեան
Գրական գործունէութիւն
Ան հեղինակ է երկու հատորներու` «Յիշատակներ. անցած օրեր» (հայերէնով) եւ «ճամբորդութիւն յիշողութեան մէջ»:
2012ին իր երաժշտական կեանքի յուշերը հաւաքեց հատորի մը մէջ՝ «Յիշատակներ… Անցած Օրեր» գունաւոր նկարներով հարուստ, 220 էջերէ բաղկացած իսկական գիրքի մը:
«Յիշատակներ. անցած օրեր» (հայերէնով), որուն անգլերէն թարգմանութիւնը կատարած է Ամերիկայի Օհայօ նահանգը հաստատուած Վահէ Աբելեանը:
2018ին Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան «Ռիչըրտ եւ Թինա Գարօլան» հիմնադրամէն լոյս տեսած «ճամբորդութիւն յիշողութեան մէջ» հատորը, որուն գինեձօնը 13 Յունիս 2019ին տեղի ունեցաւ «Ազդակ»ի «Փիւնիկ» սրահին մէջ՝ «Ազդակ»-ի խմբագրութեան եւ Համազգայինի գիր ու գրականութեան մասնաճիւղին կազմակերպութեամբ:
Five Fingers խումբ
Five Fingers-ին Պօղոս Շահմելիքեան հետ մնացած է 12 երկար տարիներ, մինչ այդ աշխատակցած է շատ մը նուագախումբերու եւ հայ երգիչներու հետ, սակայն այդ բոլորը ժամանակաւոր էին: Ընդամէնը՝ քանի մը նուագ եւ, բնականաբար, շատ աւելի նուազ յիշատակներ ունի այդ նուագախումբերուն կամ երգիչներուն հետ:
Մամուլի աշխատակից
Պօղոս Շահմելիքեան «Ասպարէզ»ի եւ «Ազդակ»ի աշխատակից էր:
6 տարի անընդմէջ Պօղոս Շահմելիքեան ուրախութեամբ արտադրած, ստեղծագործած, պրպտած ու «Ազդակ»ին վստահած է իր միտքին, հոգիին ու սիրտին արգասիքները, իսկ «Ազդակ»ը իր կարելիութեան սահմաններուն մէջ, միշտ փորձած է գուրգուրանքով, բծախնդրութեամբ եւ ուշադրութեամբ վերաբերիլ հետեւողական կերպով իրեն ուղարկուած յօդուածներուն հետ, որոնք ունեցած են ընթերցողներու լայն խաւ մը, որ սիրած է գրութիւններուն նիւթերը, հեղինակին պարզ ու հաղորդական ոճը, իրական կեանքին առնչուած ըլլալը, տողերուն մէջ թաքնուած սրամտութիւնները, երգիծական ակնարկութիւնները, մարդոց ցաւերն ու հոգերը, ուրախութիւններն ու անմոռանալի պահերը, աւանդութիւններն ու կեանքը ամբողջ:
Պօղոս Շահմելիքեանի մահով կիսատ մնաց վերջերս «Ազդակ»-ի մէջ լոյս տեսնել սկսած անոր «Լիբանանեան օրագրութիւն» յօդուածաշարքը:
Աղբիւրներ
[https://www.yerepouni-news.com/2019/08/08/%d5%b4%d5%a5%d6%80-%d5%af%d5%b8%d6%80%d5%b8%d6%82%d5%bd%d5%bf%d5%b6%d5%a5%d6%80%d5%a8-%d5%b4%d5%a1%d5%b0%d5%a1%d6%81%d5%a1%d6%82-%d5%a3%d6%80%d5%b8%d5%b2-%d5%ba%d6%85%d5%b2%d5%b8%d5%bd-%d5%b7%d5%a1/ Մեր Կորուստները. Մահացաւ Գրող Պօղոս Շահմելիքեան]
Մահացաւ Գրող Պօղոս Շահմելիքեան
«ՎԱՆԱՅ ՁԱՅՆ»Ի ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑԸ ՊՕՂՈՍ ՇԱՀՄԵԼԻՔԵԱՆԻ ՀԵՏ՝ «ՅԻՇԱՏԱԿՆԵՐ… ԱՆՑԱԾ ՕՐԵՐ» ԳԻՐՔԻՆ ԱՆԳԼԵՐԷՆ ՏԱՐԲԵՐԱԿԻՆ ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԹԵԱՆ ԱՌԻԹՈՎ
Ես Իմ Տաքուկ Լիբանանի… (7)
Հուտա Սարարի
Հուտա Սարարի, լիպիացի բանաստեղծ, լրագրող եւ փաստաբան ։
Սարարին ծնած է Լիպիա, ուր ստացած է իր նախնական կրթութիւնն ու բարձրագոյն ուսումը։ 2003-ին ամուսնացած է լիպիացի լրագրող եւ գրող Մուճահէտ Ալ-Պուսիֆիին հետ։
Ծանօթագրութիւն
Ստորոգութիւն:Լրագրողներ Ստորոգութիւն:Փաստաբաններ
Սեպուհ (բժիշկ)
Կենսագրութիւն
Ծնած է Կարնոյ նահանգի, Երզն­կա­յի գա­ւա­ռի կեդրոն՝ Երզն­կա քաղաքին մէջ։ Դեղագործական կրթութիւն ստացած է եւ դեղագործ աշխատած։ Սպանուած է 1915 թուականին Կանոյ նահանգի, Երզնկայի գաւառի՝ Կամախ (Քեմախ) գաւառակի կեդրոն՝ Կամախ աւանին մէջ։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Երզնկա ծնածներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր Ստորոգութիւն:Կամախ մահացածներ
Անասնաբուժութիւն
Անասնաբուժութիւն (veterinarius, անասնաբուժական բժշկութիւն ), գիտութեան ճիւղ է, որ կը զբաղի նախապահպանութեամբ , ախտագիտութեամբ եւ հիւանդութիւններու բուժումով, նաեւ կենդանիներու խանգարումներով եւ վնասուածքներով :
Նկարագրութիւնը
Գիտութիւններու համակարգ, որ կ'ուսումնասիրէ գիւղատնտեսական կենդանիներու եւ թռչուններու օրկանիզմի կառուցուածքը, անոր մէջ ընթացող բնականոն, ախտաբանական օրինաչափութիւնները, հիւանդութիւններու պատճառները, նշանները, ախտորոշման եւ բուժման մեթոտները։ Միաժամանակ անասնաբուժութիւն ըսելով կը հասկցուի կենդանիներու եւ մարդկանց հիւանդութիւնները կանխող, վերացնող անասնաբուժա-սանիտարական միջոցառումներու համալիրը։ Անասնաբուժութիւնը սերտօրէն կապուած է անասնաբուծութեան, բժշկագիտութեան, բնագիտութեան, քիմիագիտութեան եւ կենսաբանական շարք մը գիտութիւններու հետ։ Անասնաբուժութիւնը կը միաւորէ կենդանիներու կազմը, բնախօսութիւնը, հիւսուածաբանութիւնը, անասնաբուժական մանրէաբանութիւնը, դեղագիտութիւնը, ախտորոշագիտութիւնը, ծննդագիտութիւնը (արհեստական սերմնաւորման հետ), մակաբուծաբանութիւնը, կենդանիներու համաճարակագիտութիւնը, ընդհանուր եւ մասնաւոր վիրաբուժութիւնը, ներքին ոչ վարակիչ հիւանդութիւնները եւ ատոնց բուժումը, անասնաբուժա-սանիտարական փորձազննութիւնը, դատական անասնաբուժութիւնը։
Անասնաբուժութիւնը Տարբեր Ժամանակահատուածներու Եւ Տարբեր Վայրերու Մէջ
Կենդանիներու բուժման մասին հնագոյն տեղեկութիւնները մեզի հասած են Եգիպտոսի մէջ յայտնաբերուած «անասնաբուժական պապիրուս»–էն (ք.ա. 4-րդ հազարամեակ), ուր նկարագրուած են թռչուններու գոնջութիւնը, տաւարի ժանտախտը, կենդանիներու կատաղութիւնը եւ այլն։ Հին Եգիպտոսի «Կեանքի դպրոց» վարժարանին մէջ տարբեր գիտութիւններու հետ ուսումնասիրուած է նաեւ անասնաբուժութիւնը։ հնդկական Վետայական ժողովածուներուն մէջ նկարագրուած են կենդանիներու շարք մը հիւանդութիւններ եւ ատոնց բուժման միջոցները։ պարսկական «Ավեստա»–յին մէջ կը խօսուի շուներու որոշ հիւանդութիւններու եւ յատկապէս կատաղութեան մասին։ Հին Յունաստանի մէջ յայտնի եղած են հիպիատորները (ձիաբուժներ): Անոնց անասնաբուժական աշխատանքներուն մեծ մասը ընդգրկուած է «Հիպիատրիկա» ժողովածուի մէջ (կազմուած է 10-րդ դարուն): ժողովածուի 420 յօդուածներէն 121-ը յոյն ձիաբուժ Ապսիրտինն է (ք.ե. 4-րդ դար): Անասնաբուժութեան մասին գրած են նաեւ հռոմեացի գիտնականներ Վառոնը (ք.ա. 116—127), Կալումելլան (ք.ե. 1-րդ դար) եւ ուրիշներ։ Միջին դարերուն առաւել յայտնի էին իտալացիներ՝ Ճ.Ռուֆոյի(13-րդ դար),Կ. Ռուինի (14-րդ դար), ֆրանսացիներ՝ Վ. Կոյտրէի (16-րդ դար )» ժ. ՝Սոլեյսելի (18-րդ դար) եւ ուրիշներու երկերը։ 18-րդ դարուն եւրոպական երկիրներուն մէջ կը բացուին անասնաբուժական դպրոցներ, կը հրատարակուին հանրագիտարաններ, աշխատանքներ եւ պարբերականներ։ Ռուսաստանի մէջ առաջին անասնաբուժական դպրոցը կազմակերպուած է 1733-ին, Մոսկուայի մօտ գտնուող Իտրոշիովօ գիւղի ձիաբուծարանին մէջ։ 19-րդ դարու ախտազերծութեան երեւոյթներու ուսումնասիրութեան, մանրէաբանութեան բնագաւառներուն մէջ՝ Պաստիորի, Ռ. Կոխի եւ ուրիշներու յայտնագործութիւններէն ետք գործածութեան մէջ մտան պատուաստները, շիճուկները, անտիպիոտիկները։ Հին Հայաստանի մէջ Անասնաբուժութեամբ կը զբաղէին քուրմերը, հովիւները, հեքիմները, աւելի ուշ՝ պայթարները։ Հնագոյն անասնաբուժութիւնը բաղկացած էր երկու տարրէ՝ անասնաբուժութիւնը բնութեան մէջ գոյություն ունեցող բուժամիջոցներու որոնում՝ դեղանիւթեր պատրաստելով բոյսերէ (լոշտակ, արքայիկ, դդում, սխտոր,կտաւատի սերմ), ձուէ, արջի, ոզնիի ճարպէ եւ այլն, զանազան հմայութիւններու գործադրում՝ «չար ոգիներէ» ազատելու համար։ Այս երկու հիմնական տարրերը՝ փորձնական-գիտական եւ սնոտիապաշտական, եղած են բոլոր կրօններուն մէջ, ինչպէս նաեւ՝ քրիստոնէութեան մէջ։ Միջին դարերուն կիրառուած են վիրաբուժական միջամտութիւններ վէրքերու, ջարդուածքներու, յօդախախտումներու, դժուար ծննդաբերութեան եւ այլ պարագաներու։
Անասնաբուժական Դարմանատուն
Անասնաբուժական դարմանատուն– բուժա–պրոֆիլակտիկական կեդրոն հիւանդ կենդանիները բուժելու համար։ Կը տարբերին պետական եւ մասնավոր անասնաբուժական կեդրոններէն։
Պատկերներ
Ստորոգութիւն:Անսանաբուժութիւն
2019
= 2019 = 2019 թուական, ԻԱ․ դարու 19րդ տարին է
Պարոյր Յովհաննէս Աղպաշեան
Պարոյր Յովհաննէս Աղպաշեան Ազգային-հասարակական-մշակութային կրթական գործիչ, հրապարակագիր-խմբագիր, լրագրող, բանասէր, լեզուագէտ, գրականագէտ, գիրքերու հեղինակ, դասախօս, կրթական մշակ:
Շուրջ յիսուն տարուան վաստակ, անկախաբար այլազան մարզերէ ներս իր ունեցած գործօն եւ հետեւողական դերակատարութիւններէն, յատկապէս հայ մամուլի գծով դառնալով մնայուն ներկայութիւն մը, թէ՛ հայրենիքի, թէ՛ սփիւռքի, բայց, մանաւանդ լիբանանահայ իրականութենէն ներս: Ծանօթ հեղինակութիւն մը եղած է Հայաստան-Սփիւռք յարաբերութեանց եւ անոնց զարգացման մէջ: