cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հայկական Ժողովրդական Պարարուեստ
19-20-րդ դարեր
19-20-րդ դարերուն հայկական քաղաքային պարերը որոշ ազդեցութիւն կրած են կովկասեան պարերէն։ Ստեղծուած են շարք մը մենապարեր (շալախո, կինտաուրի, Շուշիկի, լեկուրի եւ այլն), որոնք կոչուած են կովկասեան։ Ժողովրդական պարերը թափանցած են նաեւ դասական պարային ներկայացումներու մեջ. անոնց հիման վրայ սկզբնաւորուած են բեմական եւ բնութագրային պարերը։
Հայկական ժողովրդական պարերու հետագայ զարգացման նպաստած են ժողովրդական պարի պրոֆեսիոնալ եւ սիրողական խումբերը (ազգագրական պարերու, ժողովրդական երգի ու պարի անսամբլներ եւ այլն), ստուդիաները, որոնք հիմք դարձած են ինչպէս ժողովրդական պարարուեստի, այնպէս էլ պալէի խումբերու կազմաւորման համար։ 1924 թուականին Վահրամ Արիստակեսեանը Երեւանի մէջ հիմնադրուած է պարարուեստի պետական, 1927 թուականին Աննա Դուրինեանը ու Հասմիկ Սիրունեանը՝ Ռիթմի եւ պլաստիկայի ստուդիաները, որոնց հիման վրայ 1930 թուականին Սրբուհի Լիսիցեանի ղեկավարութեամբ կազմակերպուած է Ռիթմի, պլաստիկայի, ֆիզկուլտուրայի պետական տեխնիկումը (1937 թուականէն՝ պարարուեստի ուսումնարան, 2006 թուականէն՝ քոլէճ), ուր կը գործէ հայկական ժողովրդական պարի բաժինը։ Հայկական ժողովրդական երգերու, պարերու ու պարեղանակներու, թատերական հանդիսութիւններու ու բազմաթիւ այլ բանահիւսական նիւթերու հաւաքումին, պարերու բեմադման մեծապէս նպաստած են Սրբուհի Լիսիցեանը եւ Թաթուլ Ալթունեանը։ Վերջինս Հայկական ժողովրդական երգի-պարի պետական անսամբլի մէջ (հիմնադրուած է 1938 թ., 1974 թուականէն՝ Թաթուլ Ալթունեանի անուան) միաւորուած է ժողովրդական երգը, խմբերգը, պարը, գործիքային նուագակցութիւնը ու տարազը։
ՀՀ երգի-պարի խումբերը
1946 թուականին Վանաձորի մէջ հիմնադրուած է «Հորովել» ազգագրական երգի ու պարի պետական, 1958 թ. Երեւանի մէջ՝ Հայաստանի պարի պետական (1978 թուականէն՝ վաստակաւոր հաւագածոյ), 1963 թուականին՝ «Բերդ», 1987 թուականին՝ «Բարեկամութիւն» պարի անսամբլները, 1976 թուականին՝ «Ակունք», 1988 թուականին՝ «Սասուն» ազգագրական երգի-պարի խումբերը եւ այլն։ Հայ ժողովրդական պարարուեստի զարգացման մեջ ներդրում ունին նաեւ շարք մը ինքնագործ խումբեր («Աշնակ» պարի խումբը՝ Վահրամ Արիստակեսեանի, Երկաթուղայիններու պալատի «Հայաստան» պարի անսամբլը՝ Վարդգես Ռաշիդեանի, գործարանի երգի ու պարի անսամպլը՝ Ե. Ենգոեանի, Քանաքեռի ալիւմինի գործարանի մշակոյթի պալատի «Կանազ» պարի անսամբլը՝ Ս. Գյանջումեանի, էլեկտրատեխնիկայի գործարանի «Եղեգը» պարի անսամբլը՝ Ժորա Այվազեանի ղեկավարութեամբ եւ այլն), ուր պարած են ուսանողներ, հիմնարկ-ձեռնարկութիւններու, գործարաններու ու աշխատանոցներու աշխատողներ։
1990-ական թուականներ
1990-ական թուականներէն սկսած է հայկական ժողովրդական պարարուեստի զարգացման նոր փուլը, ստեղծուած են բազմաթիւ պարախումբեր, անսամբլներ, որոնք ժողովրդական պարը լրացրած են դասական եւ խորեոգրաֆիկ ոճերու տարրերով՝ սկզբնաւորելով նոր ուղղութիւն ժողովրդական պարարուեստի մէջ։ Ազգային պարեր բեմադրուած են Արամ Խաչատուրեանի, Առնո Բաբաջանեանի, Տիգրան Մանսուրեանի, Ավետ Տերտերեանի, Էդգար Յովհաննէսէանի, Գրիգոր Հախինեանի, Ռոպերդ Ամիրխանդանի, Ռուբէն Ալթունեանի, Սեդրակ Երկանեանի, Ալան Յովհաննէսի, Արա Գեւորգեանի ստեղծագործութիւններու ու մշակումներու հիման վրայ։ Հիմնադրուած են «Սարդարապատ» (1992, հիմնադիր՝ Մուրատ Յակոբեան), «Զարթօնք» (1995, հիմնադիր՝ Ղուկաս Ղուկասեան), «Առաւօտ» (2000, հիմնադիր՝Զարուհի Խաչատուրեան), «Վալենս» (2001, հիմնադիր՝ Վահագն Գասպարեան) պարի անսամբլները, «Շիրխանի» աւանդական պարի անսամբլը (2003, հիմնադիր՝ Յովհաննէս Յակոբեան), «Կարին» աւանդական երգի-պարի խումբը (2001, հիմնադիր՝ Գագիկ Գինոսեան) եւ այլն։ Հայկական ժողովրդական պարարուեստը Հայաստանի մէջ, ինչպէս եւ արտասահմանի մէջ ճանչցուած է պարուսոյցներ Գեւորգի Ասատրեանի, Էտուարտ Մանուկեանի, Վանուշ Խանամիրեանի, Նորայր Մեհրաբեանի, Սուրեն Չանչուրեանի, Կարէն Գեւորգեանի, Գագիկ Գինոսեանի, Ասատուր Կարապետեանի, Գագիկ եւ Արտաշէս Կարապետեաններու եւ ուրիշներու ջանքերով։
Ստորոգութիւն:Հայկական մշակոյթ
Սերգէյ Մերկելեան
Սերգէյ Մերկելեան (19 Մայիս 1928, Սիմֆերոփոլ — 20 Օգոստոս 2008, Լոս Անճելըս), հայ թուաբանագէտ, գիտութեան եւ կրթութեան ականաւոր գործիչ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1928 թուականին Սիմֆերոփոլի մէջ։ Թեկնածուական թէզը կ'առնչուէր գործառնութեան մօտաւորութեան տեսութեան։ 1951 թուականին Մերկելեանը ապացուցած է բազմանդամային մօտաւորութեան հայեցողութիւնը։ 19 տարեկանին էքստըրը աւարտած է Երեւանի Պետական Համալսարանի բնագիտութեան եւ թուաբանութեան դպրոցը։ 21 տարեկան հասակին Մերկելեանը կը դառնայ գիտութիւններու դոկտոր, 25 տարեկանին կ'ընտրուի ԽՍՀՄ եւ ՀՍԽՀ ԳԱ թղթակից անդամ, իսկ 28 տարեկանին՝ Հայաստանի գիտութիւններու ակադեմիայի ակադեմիկոս։ Ան եղած է ԽՍՀՄ ԳԱ Ստեկլովի անուան Թուաբանութեան հաստատութեան բարդ վերլուծութեան բաժինի հիմնադիրը եւ ղեկավարը։ Հետագային Հայաստանի մէջ հիմնած է թուաբանական մեքենաներու Երեւանի գիտահետազօտական հաստատութիւնը, իսկ հետագային նաեւ արտադրական ձեռնարկներ։ Այդպիսով սկիզբ դրուած է ժամանակակից հաշուիչ մեքենաներու արտադրութեան ստեղծման Հայաստանի մէջ։ Շնորհիւ Մերկելեանի կազմակերպական տաղանդի՝ Հայաստանը դարձաւ այդ ուղղութեամբ ԽՍՀՄ հիմնական կեդրոններէն մէկը։ Հատատութեան տնօրէնը եղած է 1956-1960 թուականներուն։ Մերկելեանը ԽՍՀՄ տարիներուն արժանացած է Սթալինեան մրցանակի, իսկ Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի 26 Մայիս 2008-ի հրամանագիրով պարգեւատրուած է Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանով ։ Շքանշանը անոր յանձնուած է Լոս Անճելըսի մէջ, քանի որ այդ ժամանակ Մերկելեանը մշտական բնակութիւն հաստատած էր ԱՄՆ-ու մէջ։ Մերկելեանը մահացած է 2008 թուականին Լոս Անճելըսի մէջ՝ երկարատեւ հիւանդութունէ ետք։
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:1928 ծնունդներ Ստորոգութիւն:2008 մահեր Ստորոգութիւն:Սիմֆերոպոլ ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ թուաբանագէտներ Ստորոգութիւն:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ Ստորոգութիւն:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ Ստորոգութիւն:Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանի ասպետներ Ստորոգութիւն:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ Ստորոգութիւն:Աշխատանքային կարմիր դրօշի շքանշանի ասպետներ Ստորոգութիւն:19 Մայիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:20 Օգոստոսի մահացածներ Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ
Սեւ Աղբիւր
Սեւ Աղբիւրը Քեսապ աւանէն մօտաւորապէս 2 Քմ. արեւելք գտնուող գիւղ մըն է Թուրքիոյ սահմանին շատ մօտ (200 մեթր)։ Սեւ Աղբիւրը կազմուած է 4 թաղերէ՝ հիւսիսային, կեդրոնական, հարաւային եւ մարտիկի բլուրին ետեւ գտնուող Տեսթուր թաղերէ։
Հակիրճ պատմութիւն
Գիւղը սկիզբը եղած է քեսապցիներու կալուածը ուր միայն ցանքի եւ հունձքի ատեն գիւղացին արժամեայ կայք կը հաստատեր ցմռան վերադարնալով Քեսապ։
1909-ի Ատանայի ջարդի ատեն գիւղ կը ներխուժեն թուրքեր ու կ՚այրէն բոլոր տուները։ 1911-ի մարդահամարի համաձայն Սեւ Աղբիւրի բնակչութիւնը կը հասներ 435 անձի այսինքն 71 տուն։
1915-ին գիւղացիները կը տարագրուին դէպի Տէր Զօր եւ Դամասկոս։ 1920-ին գիւղ կը վերադառնան միայն 94 անձ, 8 այլ գիւղացիներ մնալով շրջանէն դուրս։ Այսպէս գիւղի բնակչութեան մօտ 75 տոկոսը զոհուեցաւ տարագրութեան ժամանակ։
1939-ի սահմանը կ՚անցնի հիւսիսային եւ Տեսթուր թաղերու քովէն, այսպիսով գիւղի մէկ մասը կը մնայ Սուրիոյ մէջ սակայն ոմանց արտերուն եւ պարտէզներուն ամբողջութիւնը կ՛ըլլայ թրքական կալուած։ Սահմանը կը դառնայ անապահով։
Մարտիրոս Ս․ Գաւուքճեան
Մարտիրոս Ս․ Գաւուքճեան (1908 - 1988), 1934-ին աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան Համա­լսարանի ճարտարապետական բաժանը ստանալով ճարտարապետութեան վկայականը։ 1941-1946-ին, եղած է Մուսուլի (Ւրաք) քաղապետարանի գլխաւոր ճարտարապետը: Մարտիրոս Ս․ Գաւուքճեանի գլխաւոր յատակագիծերով կառուցուած են Մուսուլի եւ շարք մը այլ քաղաքներու արուարձանները: Ան հանդիսացած է Իրաքի «Խ. Հայաստանի Բարեկամներու Ընկերակցութեան» Հիմնադիրներէն մէկը եւ անոր աոաջին քարտուղարը: 1947-ին, հայրենադարձուելով՝ հաստատուեցաւ Երեւան, ուր պաշտօնի կոչուեցաւ Հայաստանի Հանրապետութեան նախագծային ՒՆիստուտ» ին մէջ, իսկ 1951-էն «Հայարդ նախագիծ» Հիմնարկին մէջ որպէս նախագիծի գլխաւոր ճարտարապետ: 1947-1979 թուականներուն մասնակցեցաւ Հայաստանի վերաշինութեան գործին, եւ իր նախագծերով' Երեւանի եւ Հանրապետութեան միւս քաղաքներուն մէջ կառուցուեցան բազմաթիւ արդիւնաբերակաՆ, Հասարակական ու բնակելի շէնքեր եւ Համալիրներ:Իր անբասիր աշխատանքներուն Համար,Մ. Գաւուքճեան 1972 ին արժանացաւ ՀՍՍՀ Վաստակաւոր ճարտարապետի կոչումին:1979-ին, ընտանեկան պատճառներով մեկնեցաւ ՔաՆատայի Մոնթրէալ քաղաքը:Մասնագիտութեամբ ճարտա­րապետ, Մ. Գաւուքճեան զբաղեցաւ նաեւ գիտական-տեսաբանական հետազօտութեամբ:
Սեւ Աղբիւր
Հակիրճ պատմութիւն
1960-ական թուականներուն ալեւի պարտիզագործեր կամաց-կամաց կը գնեն հողամասեր եւ բնակութիւն կը հաստատեն գիւղի բարձր եւ թուրքիոյ սահմանին մօտ գտնուող թաղերուն մէջ։
1993-ի տուեալներով գիւղը ուներ 46 անձ բնակիչ այսինքն 9 տուն։
Մարտիրոս Ս․ Գաւուքճեան
Ա. Գաւուքճեան մահացաւ 1988-ի Օգոստոսի 7-ին, Մոնթրէալ:
Մայամի
Մայամի (Miami), քաղաք Ատլանտեան ովկիանոսի ափին, Ֆլորիտա նահանգին մէջ, (անգլ.՝ Miami-Dade County) Մայամի-Տեյտի շրջանի մէջ։ Ան նահանգի ամենազբօսաշրջային եւ գեղեցիկ քաղաքն է։ Իր բնակչութեամբ ան 8-րդն է ԱՄՆ-ի տարածքին (2.500.625 մարդ)։
Մարտիրոս Ս․ Գաւուքճեան
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1988 մահեր Ստորոգութիւն:1908 ծնունդներ
Մայամի
Բնակչութիւն
Տարեկան միջոցառումներ, ինչպիսիք են՝ Miami Masters, Art Basel, Winter Music Conference, South Beach Wine & Food Festival, South Beach Wine & Food Festival-ը եւ Mercedes-Benz Fashion Week Miami-ն, ամէն տարի միլիոնաւոր այցելուներ կը գրաւեն:
Պատմութիւն
Մայամին պաշտօնապէս դարձեր է քաղաք 28 Յուլիս 1896-ին, այն ժամանակ Մայամիի մէջ կ'ապրէր աւելի քան 300 մարդ։ 1940-ին քաղաքի մէջ արդէն մօտ 172.000 մարդ կ'ապրէր։ Ըստ 2000 թուականի մարդահամարին քաղաքին մէջ ապրած է աւելի քան 362 հազար մարդ, եւ եթէ հաշուենք արուարձաններու հետ, ան կը կազմէ 5.4 միլիոն մարդ։
1847 թուական
1847 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 47րդ տարին
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1847 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1847 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1847
Շարանուագ
Շարանուագը, բազմամաս երաժշտական երկ է: Suite Instrumentale-ն (շարանուագ կամ պարային նուագաշար) բազմամաս նուագարանային ստեղծագործութիւն է: Ան կ'ընդգրկէ իրարու յաջորդող եւրոպական հնագոյն պարերու շարք, որոնք գրուած են միեւնոյն Tonalite'-ով, սակայն ունին տարբեր բնոյթ, չափ եւ արագութիւն:
Նախապէս Իտալիոյ մէջ սովորութիւն կար պարեղանակները նուագել ոչ միայն պարելու, այլ նաեւ ունկնդրելու համար: Ունկնդրութիւնը աւելի հետաքրքրական դարձնելու նպատակով 16-րդ դարուն սկսան յաջորդաբար իրարու միացնել դանդաղ Pavana եւ աշխոյժ Gagliarda պարերը:
Baroque ժամանակաշրջանին Suite-ը կ'ընդգրկէր հետեւեալ չորս պարերու շարքը՝ Allemande (գերմանական), Courante (ֆրանսական), Sarabande (սպանական) եւ Gigue (անգլիական): Հետագային այս պարերուն միացան նաեւ Menuet-ը, Gavotte-ն, Bourree-ն, Polonaise-ը եւ այլ պարեր:
Դասական լաւագոյն Suite-ները 18-րդ դարու առաջին կիսուն ստեղծած են Պախ եւ Հենտըլ: 17-18-րդ դարերուն պարագաին Suite-ը մեծ դեր ունեցած է Sonate-ի, Symphonie-ի եւ այլ բազմամաս ձեւերու ստեղծման մէջ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Երաժշտութիւն
Տանիէլ Միթերան
Տանիէլ Միթերան (ֆր.՝ Danielle Mitterrand, ծննդեան անունով՝ Տանիէլ Էմիլիէն Իզապել Ժուզ, ֆր.՝ Hélène Carrère d'Encausse (29 Հոկտեմբեր 1924, Վերտէն - 22 Նոյեմբեր 2011  , Փարիզ, Ֆրանսա ), Ֆրանսայի նախկին նախագահ Ֆրանսուա Միթերանի կինը, Ֆրանսայի առաջին տիկին (1981-1995), հասարակական գործիչ։
Կենսագրութիւն
Տանիէլ Միթերան ծնած է 29 Հոկտեմբեր 1924-ին, Մէոզ բաժնի Վերտէն քաղաքը։ Մայրը՝ Ռենէ Ֆլակոտը (1890-1971) եղած է ուսուցիչուհի, հայրը՝ Անտուան Կուսէն՝ (1885-1958) ճեմարանի տնօրէն։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Տանիէլ եղած է Ֆրանսական դիմադրութեան շարժման անդամ, կապեր ունեցած է «Մաքի» խմբաւորման անդամներուն հետ, օգնած անոնց։ Այդ ընթացքին ալ ծանօթացած է Ֆրանսուա Միթերանի հետ, եւ 28 Հոկտեմբեր 1944-ին անոնք ամուսնացած են ։ Ամուսնութենէն ծնած է երեք որդի՝ Փասքալ (1945, մահացած է մանուկ հասակին, նոյն թուականին), Ժան-Քրիստոֆ (1946) եւ Ժիլպերը (1949) ։
1981-ի Ֆրանսայի նախագահական ընտրութիւններէն ետք ան կը դառնայ Ֆրանսայի առաջին տիկինը՝ կեդրոնանալով հասարակական գործունէութեան մէջ, յատկապէս զարգացող երկիրներուն տրամադրուող մարդասիրական օգնութեան կազմակերպման մէջ։
1986-ին ան հիմնադրած է Ֆրանս Լիպերթէ-Տանիէլ Միթերանի ֆոնտ բարեսիրական կազմակերպութիւնը, որ կը զբաղէր անօթեւան մարդոց օգնութիւն տրամադրելով։
Տանիէլ Միթերան աշխուժօրէն աջակցած է Քուպայի մէջ տեղի ունեցած յեղափոխութեան, Նիքարակուայի սանդինիստական յեղափոխութեան, Քուրտիստանի անկախութեան շարժման։
Եէա
Եէա (յուն․՝ Γαία, հին յուն․՝Γαῖα)․ յունական դիցաբանութեան մէջ Աշխարհին ստեղծման դերակատարներէն է Հաոսին եւ Էրոթա-Ֆանիին հետ։ Ըստ ուրիշ աղբիւրներու, երեքը ծնան Աշխարհի հաւկիթէն (Κοσμικόν Ωόν) որ յառաջացաւ զերոյէն, կամ՝ ոչինչէն կամ ալ Նիքսէն (նիքս՝ գիշեր)։
Իսիոտոս - Թէողոնիա
Իսիոդոս (Թէողոնիա, տաղ, 125-) կը շեշտէ Եէայի առաջնորդութիւնը, որովհետեւ ան մինակը կը ծննդաբերէ Լեռները եւ Բոնտոն (Կուսածնութիւն)։ Ապա ան կ՛արգասաւորուի իր զաւակէն՝ Ուրանոսէն եւ կը ծննդաբերէ Տիտաններն ու Տիտանուհիները։ Ան կը սեպուի կեանքին սկիզբը, որպէս Մեծ Մայր («Եէա Միթիր» Γαία Μήτηρ)։
Γαῖα δέ τοι πρῶτον μὲν ἐγείνατο ἶσον ἑωυτῇ
Οὐρανὸν ἀστερόενθ᾽, ἵνα μιν περὶ πάντα καλύπτοι,
ὄφρ᾽ εἴη μακάρεσσι θεοῖς ἕδος ἀσφαλὲς αἰεί,
130 Νυμφέων, αἳ ναίουσιν ἀν᾽ οὔρεα βησσήεντα,
Πόντον, ἄτερ φιλότητος ἐφιμέρου· αὐτὰρ ἔπειτα
Οὐρανῷ εὐνηθεῖσα τέκ᾽ Ὠκεανὸν βαθυδίνην
135 Θείαν τε Ῥείαν τε Θέμιν τε Μνημοσύνην τε
Φοίβην τε χρυσοστέφανον Τηθύν τ᾽ ἐρατεινήν.
Եւ Եէա նախ ծննդաբերեց իրեն հաւասար Ուրանոսին, որ աստղերով լեցուն է եւ զայն ամբողջութեամբ կը շրջապատէ ու անմահ աստուածներուն յաւիտենից եւ ապահով տունը ըլլայ։ Ան ծնաւ բարձր լեռները՝ աստուածներուն յաւերժահարսներուն ուր կ՛ապրին կիրճերով լեցուն լեռներուն, բայց ծնաւ նաեւ անբերրի ծովը ալեհեր ալիքով, Բոնտոն առանց արգասաւորումի։ Ապա Ուրանոսին հետ երկնցաւ եւ ծննդաբերեց Ովկիանոսը, Քիօն, Քրիօն, Իփերիոնան, Թիան, Ռէան, Թեմիդան, Մնիմոսինին, ոսկեդափնեայ Ֆիվին եւ փաղաղիչ Թիթին։
Ուրանոս եւ Եէա
Ուրանոս, կասեցնելու համար Եէայի շարունակական ծննդաբերումները, կ՛որոշէ իր զաւակները անոր փորոտիքին մէջ ղրկել (Թարթարա՝ երկրի ամենախոր մասը)։ Ուրանոսին այս կարծր արարքներուն պատճառով, Եէա կը դաշնակցի իր զաւակներէն Քրոնոսին, (Տիտաններէն մէկը) հետ։ Քրոնոս աշխարհի տէր Ուրանոսին գահընկեց կ՛ընէ։
Փաւսանիասի արձանագրութիւններէն
1.31.4
[4] ταῦτα μὲν δὴ οὕτω λέγεται, Φλυεῦσι δέ εἰσι καὶ Μυρρινουσίοις τοῖς μὲν Ἀπόλλωνος Διονυσοδότου καὶ Ἀρτέμιδος Σελασφόρου βωμοὶ Διονύσου τε Ἀνθίου καὶ νυμφῶν Ἰσμηνίδων καὶ Γῆς, ἣν Μεγάλην θεὸν ὀνομάζουσι: ναὸς δὲ ἕτερος ․․
4․ այսպէս կ՛ըսեն․ Ֆլիա եւ Միրինունտա կան տաճարները Ափոլոնաս Տիոնիսոդոթոյին, Արթեմիսին, Տիոնիսոս Անթիուին, Իսմինիդոն յաւերժահարսերուն եւ Եէային, որուն Մեծ աստուածուհի կը կոչեն։․․․
10.5
"λέγεται δὲ πολλὰ μὲν καὶ διάφορα ἐς αὐτοὺς τοὺς Δελφούς,․․․ἔστι δὲ ἐν Ἕλλησι ποίησις, ὄνομα μὲν τοῖς ἔπεσίν ἐστιν Εὐμολπία, Μουσαίῳ δὲ τῷ Ἀντιοφήμου προσποιοῦσι τὰ ἔπη· πεποιημένον οὖν ἐστιν ἐν τούτοις Ποσειδῶνος ἐν κοινῷ καὶ Γῆς εἶναι τὸ μαντεῖον, καὶ τὴν μὲν χρᾶν αὐτήν, Շատ բաներ կ՛ըսուին Տելֆուսին մասին ․․․․Յոյները Էվմօլփիա բանաստեղծութեան մէջ կը նշեն Եէային եւ Փոսիտոնասին հասարակ պատգամագուշակը, եւ որ Եէա ինք կը հովանաւորէ․․․"
Եէա աստղակերպ
Եէայի անունով կոչուած է 1184 աստղակերպը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական դիցաբանութեան աստուածներ Ստորոգութիւն:Յունական դիցաբանութիւն
Վերճիհան Զիֆլիօղլու
Վերճիհան Զիֆլիօղլու , պոլսահայ լրագրող, բանաստեղծ:
Կենսագրութիւն
1996-1998 տարիներուն աշխատակցած է Պոլսահայ մամուլի Մարմարա, Ժամանակ եւ Նոր Սան թերթերուն: Մաս կազմած է Ակօս Շաբաթաթերթի առաջին խմբակին: Յատուկ լուրեր գրի առած, Հայերէն մանկական էջեր խմբագրած, ինչպէս նաեւ սիւնակագիր եղած է: 1998-2007 տարիներուն պաշտօնավարած է Հիւրրիյէթ օրաթերթին, իսկ 2007-2014-ին Հիւրրիյէթ Տէյլի Նիւզին մէջ,1998-էն մինչեւ 2014 միաժամանակ յատուկ լուրեր պատրաստած է  Րէֆէրանս թերթին: Լուրերը միաժամանակ հրատարակուած են Հիւրրիյէթ Տէյլի Նիւզ եւ Րատիգալ օրաթերթերուն մէջ: 2013 Դեկտեմբերէն մինչեւ 2014 Մայիս աշխատած է Ալժազիրա եւ  2014-2015 տարիներուն՝ Ռուսական լրատուական գործակալութեան մէջ:  2015 Նոյեմբերէն ի վեր կը պաշտօնավարէ «Ենի Եիւզեըլ» օրաթերթին մէջ որպէս մասնագէտ լրագրող:
Զիֆլիօղլու մասնագիտացած է քաղաքականութեան, արտաքին լուրերու, Թուրքիոյ փոքրամասնութիւններուն, էթնիկ փոքրամասնութիւններուն, Հայ Սփիւռքի,  Մերձաւոր Արեւելք/ Կովկասի, Հայկական հարցի վերաբերեալ նիւթերու շուրջ: Յօդուածները լոյս տեսած են՝  ՊՊՍ, Ուաշինկթըն Թայմզ, Լէ Մոնտ, Ֆրանս 24-ի նման մամլոյ եւ հրատարակչական առաջատար մարմիններու մէջ:
Մրցանակներ
2014-ին ԱՄՆ Արտաքին Գործոց Նախարարութեան աջակցութեամբ կազմակերպուած զանազան խորագրերով լրագրողութիւն  ծրագրի կապակցութեամբ Զիֆլիօղլուն ԱՄՆ Դեսպանատան կողմէ «Փոքրամասնութիւններն ու Մարդկային Իրաւունքներ» ճիւղէն թեկնածու ցոյց տրուեցաւ: Այս ճիւղին համար Թուրքիայէն ընտրուած անունն եղաւ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Խաչատուր Կարճիկեան
Կենսագրութիւն
Խաչատուր Կարճիկեան ծնած էր 1882-ին Վաղարշապատ (Էջմիածինի շրջան), համեստ աշխատաւոր ընտանիքի մէջ։ Գիւղի ազգային վարժարանին մէջ տարրական ուսումը ստանալէ ետք, ընդունուեցաւ Էջմիածնի Գէորգեան Ճեմարանը, որուն դասարանական բաժինը աւարտելէ ետք՝ անցաւ Երեւանի Պետական Գիմնազիոնը եւ աւարտեց փայլուն նիշերով։ Կրթանպաստի արժանացաւ եւ մեկնեցաւ Ս. Փեթերսպուրկ, որուն համալսարանի իրաւաբանութեան բաժնին մէջ բարձրագոյն ուսման հետեւեցաւ։ Ապրուստի դժուարութիւնները եւ նիւթական սեղմումները պատճառ դարձան, որ Խաչատուր ընդհատէ համալսարանական իր ուսումը, վերադառնայ Հայաստան եւ ուսուցչական պաշտօններ ստանձնէ նախ Ախալցխայի եւ, ապա, Ալեքսանդրապոլի հայկական վարժարաններուն մէջ։
Քսաներորդ դարասկիզբի այդ տարիներուն Անդրկովկասը հայկական եւ համառուսական առումներով եռեւեփումի մէջ կը գտնուէր։ Ս. Փեթերսպուրկի մէջ ուսանողական շարժումներուն աշխոյժ մասնակցութիւն ունեցած եւ արդէն Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան միացած Խաչատուր Կարճիկեան դարձաւ, Ախալցխայի եւ յատկապէս Ալեքսանդրապոլի դպրոցներէն ներս սկսաւ իր յեղափոխական գաղափարները տարածել եւ ստացաւ «Խաչիկ վարժապետ»-ի անունը։
Ազգային Գործեր
Հայ-թաթարական ընդհարումներու աւարտէն ետք, Կարճիկեան որոշեց վերադառնալ Ս. Փեթերսպուրկ, ամբողջացնելու համար իր իրաւաբանական մասնագիտութիւնը։ Ուսման շրջանին ան դարձաւ Փեթերսպուրկի հայ ուսանողութեան եւ երիտասարդութեան մղիչ ուժերէն մէկը։ Թէեւ իր հետ Փեթերսպուրկ գացած կնոջ ու զաւակներուն ապրուստի հոգը ծանր կը ճնշէր Կարճիկեանի վրայ եւ, մասնաւոր դասեր տալով, կենցաղային կարիքներու ապահովման ճիգերը շատ ժամանակ կը խլէին իրմէ, այսուհանդերձ՝ Կարճիկեան ի վիճակի եղաւ ոչ միայն իրաւաբանական բարձրագոյն ուսման իր դասերուն հասնելու, այլեւ՝ հանրային-կուսակցական բեղուն գործունէութիւն ծաւալելու։ Նոյն այդ շրջանին էր, նաեւ, որ Կարճիկեան սերտ կապեր հաստատեց համառուսական առաջին յեղափոխութեան կրակը արծարծած ռուս, վրացի եւ թաթար ժողովրդավարական գործիչներու հետ՝ համառուսական «դեմոկրատական» շարժման հետագայ զարգացման մէջ իր կարեւոր ներդրումը ունենալով։
Հայ Կամաւորական Շարժման ծրագրումին ու կազմակերպումին մէջ շատ մեծ դեր ստանցնեց եւ իր պնդումներով՝ հայ կամաւորական գունդերը ռուսական զօրքերու յառաջապահ դիրքերը գրաւեցին ռազմաճակատին վրայ, որպէսզի առաջինը իրենք հասնին նահանջող թրքական զօրքերու կողմէ կոտորածի մատնուած հայութեան պաշտպանութեան։ 1916-1917 տարիներուն Եղեռնէն փրկուած հայ որբերու եւ տեղահան գաղթականութեան խնամատարական գործի պատասխանատուութիւնը ստանձնեց։
Երզնկայի եւ Կարնոյ անկումէն ետք, Կարսի մէջ, ուր հայկական զօրքը ծանրագոյն գին վճարեց համառուսական «դեմոկրատիա»յի անունով ծայր տուած դասալքութեան հայ ժողովուրդը Խաչատուր Կարճիկեանին վրայ մատներ ուղղեցին իբր պատասխանատու։
1917-ի Փետրուարին, Խաչատուր Կարճիկեան առաջիններէն էր, որ Դաշնակցութիւնը ներկայացուց նորահաստատ իշխանութեանց անդրկովկասեան մարմիններուն մէջ։ Տարի մը ետք Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան մէջ (Քաջազնունիի օրով) կը դառնայ ելեւմտական նախարար։ Սակայն նորաստեղծ հանրապետութիւնը շատ դժուար պայմաններուն մէջ էր եւ այդ մթնոլորտին մէջ, Հայկական Բանակի սպայ եւ Կարճիկեանի տարիներու մտերիմ Եգոր Տէր-Մինասեան կը սպաննէ իրեն, Կարսի անկումին համար բոլոր պատասխանատուները ահաբեկելու ինքնագլուխ որոշումով։
Մարկօ Ֆոնթէյն
Մարկօ Ֆոնթէյն, (անգլ.՝ Dame Margot Fonteyn, 18 Մայիս 1919, Reigate, Սիւրէյ, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի եւ Իրլանտիայի միացեալ թագաւորութիւն - 21 Փետրուար 1991 , Փանամա, Փանամա), պալէթի պարուհի, Լոնտոնի Արքայական պալէթի առաջատար պարուհի, Ռուտոլֆ Նուրիեւի զուգընկերուհին, Փանամացի իրաւաբան եւ դիւանագէտ Ռոպերթօ Արիասի կինը:
Կենսագրութիւն
Մարկօ Ֆոնթէյնը պալէթով սկսեր է զբաղուիլ չորս տարեկանին՝ Կրէյս Պոսուսթոյի մօտ: Ութ տարեկանին ընտանիքին հետ տեղափոխուեր է Շանհայ, ուր հայրը կ՛աշխատէր ծխախոտի գործարանի մէջ որպէս ճարտարարագէտ: Այստեղ ուսումը կը շարունակէ ռուսաստանէն արտագաղթած Գէորգի Կոնչարովի տաղաւարին մէջ:
1933 թուականին, տասնչորս տարեկանին, Մարկոն մօր հետ վերադարձեր է Լոնտոն: Ան ուսաներ է Նինեթ տը Վալուայի պալէթի տաղաւարին մէջ, ուր իր ուսուցիչներն էին Օլկա Փրիոպրաժենսքայան եւ Մաթիլտա Քշեսինսքայան: Յաջորդ տարի՝ 1934 թուականին,ան առաջին անգամ բեմ դուրս եկաւ որպէս Արքայական պալէթի թատերախումբի անդամ, որը կը ղեկավարէր տե Վալուան: Երիտասարդ կատարողը իր պարի նրբութեամբ անմիջապէս դուր եկաւ ինչպէս քննադատներուն, այնպէս ալ հանրութեանը: Այն բանէն յետոյ, երբ առաջատար պարուհի Ալիսիա Մարքովան լքեց թատերախումբը, Մարկոն գրաւեց անոր տեղը: Ըլլալով մենապարող, ան կը պարէր այնպիսի պալէթներու մէջ, ինչպէս՝ «Կարապի լիճ», «Ժիզել», «Քնած գեղեցկուհին» եւ այլն: Մարկոն իր բոլոր դերերը կը մշակէր Վերա Վոլքովայի հետ, վերջինիս լոնտոնեան տաղաւարին մէջ։ Վոլքովան Ֆոնթէյնի համար դարձաւ այն պալէթի ուսուցիչը, որ օգնեց ամբողջովին բացայայտել անոր բեմական տաղանդը ։
Աննա Լազարեան
Աննա Աբամելիք Լազարեան, հայ թարգմանիչ իշխանուհի։
Մարկօ Ֆոնթէյն
Կենսագրութիւն
Պատերազմէն յետոյ ան պարեց Ֆրետերիք Էշթոնի «Տաֆնիս եւ Քլոէ» (1951), «Սիլվիա » (1952), «Ունտինա» (1958) պալէթային ներկայացումներուն մէջ: Վերջին ներկայացումը պարեր է Մոսկուայի Պոլշոյի թատրոնի բեմի վրայ ԽՍՀՄ շրջագայութեան ժամանակ (1961):
Զուգապար Նուրիեւի հետ
1961 թուականին, Մարկօ Ֆոնթէյնը 42 տարեկաին հանդիպեցաւ 23-ամյա Ռուտոլֆ Նուրիեւին: Ան ժամաներ էր Լոնտոն՝ Ֆոնթէյնի կողմէն կազմակերպուած բարեգործական համերգին, որը նուիրուած էր Արքայական պարարուեստի ակադեմիային: Հակառակ անոր, որ Մարկոն այդ ժամանակ կը պատրաստուէր աւարտել իր բեմական ​​ասպարէզը, սակայն անձնական հանդիպումէն յետոյ անոնք որոշեցին փորձել միասին պարել: Ելոյթ ունենալով «Ժիզել» պալէթի մէջ՝ անոնք աննախադէպ յաջողութիւն ունեցան։ Երբ արուեստագէտները բեմ դուրս եկան խոնարհուելու, անոնց դիմաւորեցին բուռն ծափահարութիւններով:
Աննա Լազարեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է Սեն Փեթերսպուրկի: Ան եղած է Աբամելիք Լազարեաններու ազնուական տոհմէն՝ Ռուսական բանակի հրամանատար Դաւիթ Աբամելիքի դուստրը
Մարկօ Ֆոնթէյն
Զուգապար Նուրիեւի հետ
1963 թուականին Էշթոնը Ֆերենց Լիսթի երաժշտութհան հիման վրայ բեմադրեց «Մարկարիթան եւ Արմանը» պալէթը՝ յատուկ իրենց համար:
Աննա Լազարեան
Կենսագրութիւն
Փոխանցուած տեղեկութիւններու համաձայն՝ Աննա եղած է Սեն Փեթերսպուրկի առաջին գեղեցկուհին եւ նշանակուած է կայսրուհիին օգնական։ Ամուսնացած է Քազանի նահանգապետ, բանաստեղծ Եւգինէ Պարաթինսքիի եղբօր՝ Իրակլի Պարաթինսքիի հետ:
Մարկօ Ֆոնթէյն
Զուգապար Նուրիեւի հետ
Ռուտոլֆը եւ Մարկոն միասին պարեցին աւելի քան տասնհինգ տարի, շրջագայելով աշխարհով մէկ եւ ելոյթ ունենալով տարբեր թատրոններուն մէջ: Հակառակ տարիքային մեծ տարբերութեանը, դասական պարի պատմութեան մէջ անոնց զուգապարը կը նկատուէր ամենալաւագոյններէն մէկը:
Աննա Լազարեան
Թարգմանութիւներ
Աննա Լազարեան բացի հայերէն եւ ռուսերէն լեզուներէ, լաւապէս տիրապետած է անգլերէն, ֆրանսերէն եւ գերմաներէն լեզուներուն: Այդ լեզուներով թարգմանած եւ Եւրոպայի մէջ հրատարակած է Ալեքսանտր Փուշքինի, Միխայիլ Լերմոնտովի, Ա. Թոլոսթոյի, Ն. Նեքրասովի եւ այլ անուանի գրողներու գործերը:
Մարկօ Ֆոնթէյն
Զուգապար Նուրիեւի հետ
Մարկօ Ֆոնթէյնը իր բեմական ասպարէզը աւարտեց 1970-ականներու վերջաւորութեան:
Անձնական կեանք
1955 թուականին Ֆոնթէյնը ամուսնացավւԲրիտանիոյ մէջ Փանամայի դեսպան Ռոպերթօ Արիասի հետ: Հարսանիքէն երկու տարի անց ամուսինը իր հայրենիքին մէջ անյաջող քաղաքական յեղաշրջման փորձ կազմակերպեց: Այդ պահուն Մարկոն վերադարձեր էր շրջագայութիւնէն, ուստի զինք եւս ձերբակալեցին գործին մասնակցելու կասկածանքով: Յաջորդ օրը զինք ազատ արձակեցին եւ արտաքսեցին Մայամի: 1965 թուկանին Արիասի վրայ մահափորձ կատարեցին, որմէ յետոյ ան կաթուածահար մնաց մինչեւ կեանքի վերջ: Մարկոն վճարեց անոր բոլոր ծախսերը եւ երկար տարիներ զայն խնամեց:
Աննա Լազարեան
Թարգմանութիւներ
Եւրոպական գրողներու գործերէն ռուսերէնի թարգմանած է Հայնրիխ Հայենի, Ֆ. Շիլլերի, Թոմաս Մորիի, Կօթէի եւ ալ հեղինակներու գործերը:
Մարկօ Ֆոնթէյն
Անձնական կեանք
Մարկօ Ֆոնթէյնը կեանքի վերջին տարիները անցուց Փանամայի իր ագարակին մէջ: Ան մահացաւ 21 Փետրուար 1991-ին՝ քաղցկեղէն: Իր ցանկութեան համաձայն, ամուսինին հետ մէկտեղ թաղուած է նոյն գերեզմանին մէջ։ Ռուտոլֆ Նուրիեւը մահացաւ իրմէ 2 տարի անց։
Ճանաչում
1954 թուականին Մարկօ Ֆոնթէյնին շնորհուեցաւ Բրիտանական կայսրութեան շքանշանակրի տիտղոս: 1981-1990 թուականներուն եղաւ Տարհեմի համալսարանի պատուաւոր համալսարանապետ:
Աննա Լազարեան
Թարգմանութիւներ
Լազարեանի գեղեցկութիւնը նկարած են յայտնի գեղանկարիչներ՝ Ալեքսանտր Փրուլով (1830), Օսոքին (1831), Աֆանասի Օրլով (1856) եւ տասնեակ մը անյայտ նկարիչներ:
Մարկօ Ֆոնթէյն
Ֆիլմագրութիւն
1989 թուականին Ֆոնթէյնը նկարահանուեցաւ «Մարկօ Ֆոնթէյն» վաւերագրական կենսագրական ֆիլմի մէջ (The Margot Fonteyn Story):
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:պարուսոյց Ստորոգութիւն:պարուհի Ստորոգութիւն:նորաձեւութեան հնարիչ Ստորոգութիւն:պալէ պարող
Խաչատուր Կեսարացի
Խաչատուր Կեսարացի (1590, Կեսարիա - 1646, Նոր Ջուղա), կրթական-լուսաւորական գործիչ։
Կենսագրութիւն
Երիտասարդ տարիները անցուցած է Կիպրոս ի Ս. Մակարվանքի մէջ, ապա մեկնած է Երուսաղէմ, Կոստանդնուպոլիս, այնտեղէն ալ՝ Էջմիածին։
Աշակերտած է Գրիգոր Դարանաղցիին, Գրիգոր Կեսարացիին, Մովսէս Սիւնեցիին, Մելիքսեթ Երեւանցիին, ստացած աստուածաբանական, պատմական, փիլիսոփայական գիտելիքներ, ուսումնասիրած Դաւիթ Անյաղթ ի երկերը, ծանօթացած Արիստոտել ի, Պղատոն ի ուսմունքներուն։
Եղած է Նոր Ջուղայի առաջնորդը եւ Ս. Ամենափրկիչ վանքի (վանահայր 1620-1646-ին) կատարած է կրթական-լուսաւորական աշխատանք։
Հիմնած է դպրոց, գրադարան, հաւաքած Հայաստան էն եւ այլ տեղերէն բերուած ձեռագիր գիրքեր։ Անոր սաներէն էին Յակոբ Ջուղայեցի ն, Ոսկան Երեւանցի ն, Յովհաննէս Ջուղայեցի ն եւ ուրիշներ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւոր գործիչներ
Գաբրիէլեան
Գաբրիէլեան, հայկական մականուն ։
Ծանոթագրություններ
Ստորոգութիւն:Հայկական մականուններ Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Մականուններ ըստ վերջածանցի Ստորոգութիւն:Մականուններ
Տօմինօ
Տօմինօ, «Domino», անգլիացի երգչուհի Ճեսսի Ճէյի երգը մուտք գործած Who You Are ալպոմէն։ Երգը թողարկուած է որպէս ալպոմի հինգերորդ երգ։ Երգին հեղինակները եղած են Jessie J-ը, Dr. Luke-ը, Քլոտ Քելլին, Մաքս Մարթինը եւ Հենրի Վալտերմը : Արտադրիչները եղած են Dr. Luke-ը եւ Cirkut-ը։ Երգը հասած է առաջին հորիզոնականին անգլիական հիթ-շարքերէն ներս՝ դառնալով Անգլիոյ համար երկրորդ երգը, որ գլխաւորած է հիթ-շարքը, եւ ալպոմին վեցերորդ երգը, որ ընդգրկուած է անգլիական հիթ-շարքի առաջին տասնեակին մէջ։ Billboard Hot 100 հիթ-շարքին մէջ երգը հասած է վեցերորդ հորիզոնականին՝ դառնալով Ճեսսիի ամէնահանրայայտ երգը Ամերիկայի մէջ։
Երգին Մասին
«Domino»-ն պարային ստեղծագործութիւն է Տիսգո եւ R&B ժանրերու տարրերով : 2011 թուականի Յուլիսին Ճեսսին թուիթերի ցանցին վրայ իր կայքէջին մէջ հրապարակած է երգէն 21 վայրկեան տեւողութեամբ հատուած մը։ Երգին նախացուցադրումը կայացած է 11 Օգոստոս 2011 թուականին Jessie J-ի YouTube-ի կայքէջով : MTV Buzzworthy-ին տուած հարցազրոյցին ժամանակ երգչուհին խոստովանած է, որ շատերը չի հաւատացին այս երգի յաջողութեան, որովհետեւ ան կը տարբերէր իր նախորդ աշխատանքներէն։ Նաեւ Ճեսսին աւելցուցած է, որ գրելէ առաջ լսած է այնպիսի երգիչներու, որոնցմէ են Ուիթնի Հիւսթոնը եւ Prince-ը : Երգը գրուած է «Soul Major» ձայնագրութեամբ, վարկեանը 127 հարուած «Temp»-ով։
Քաթամարան լաստանաւ
Քաթամարան (թամիլերէն கட்டு மரம் քաթթումարան, բառացիօրէն - կապուած գերաններով լաստանաւ )
Տօմինօ
Երաժշտական Տեսահոլովակ
Տեսահոլովակին նախացուցադրումը կայացած է 26 Դեկտեմբեր 2011 թուականին: Տեսահոլովակին բեմադրիչը եղած է Ռէյ Կէյը։ Միակ անձը տեսահոլովակին մէջ Jessie J-ն է :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:2011
Բաշ Ապարանի Ճակատամարտ
Բաշ Ապարանի հերոսամարտ, ճակատամարտ Արեւելեան Հայաստան ներխուժած թրքական բանակի եւ հայ կամաւորական ջոկատներու միջեւ 22-29 Մայիս 1918։
Ապարանի ճակատամարտը սկսած է 22 Մայիս 1918-ի կէսօրին, երբ Էսատ փաշայի զօրամասը եւ Քիազիմ փաշայի երկու գունդերը (աւելի քան 10000 զինուոր ու թալանի պատրաստ 3000-էն աւելի դրսեկ, տեղացի թուրք ու քիւրտ ելուզակ) մտած են Ապարան գաւառի սահմանը։ Հետախուզական յառաջապահ գումարտակը ուշ երեկոյեան հասած է Միրաքի կամրջի դիմաց, եւ թնդացած է անոնց վրայ արձակուած ապարանցի աշխարհազօրայիններու հրացանազարկը։
Սակայն ճակատամարտը սկսած էր աւելի առաջ, երբ 15 Մայիս-ին թուրքերը մտած էին Ալեքսանդրապոլ (այժմ՝ Գիւմրի) եւ Արագած սարի հարաւակողմով ու հիւսիսակողմով շարժած են դէպի Հայաստանի սիրտը՝ Երեւան։
Հիւսիսակողմով արշաւող թուրքերը անարգած մտած են Սպիտակ, գրաւած է շրջակայ գիւղերը եւ ընթացքէն շրջած է դէպի Ապարանի ճանապարհը։ Համընդհանուր խուճապ սկսած է։ Սկսած են տեղահանուիլ նաեւ Ապարանի սահմանային գիւղերը։ Հիւսիսակողմէն արշաւող թուրքերու ճանապարհը հնարաւոր էր փակել Աշտարակի մօտ, Եղուարդի մէջ, Երեւանի սահմանագլուխը։ Բայց Ապարանի մէջ թուրքերու յառաջը առնելու մասին որեւէ ծրագիր նախապէս չէր կազմուած։ Եւ այդ ճակատագրական պահին, երբ կը թուէր, որ այլեւս ոչ մէկ ուժ չէր կրնար Ապարանի գաւառամասին մէջ փակել թուրքերու ճանապարհը, Ազգային խորհուրդի նախագահ Արամ Մանուկեանի հրամանով Ապարանի գաւառապետ Սեդրակ Ջալալեանը եւ Ապարանի գաւառի Արագիւղ գիւղի բնակիչ, Երեւանի ոստիկանութեան աշխատակից Արսէն Տէր-Պօղոսեանը սկսած են ծանօթանալ իրավիճակին։ Անոնք հանդիպած են Տէր-Յովհաննէս Տէր-Մինասեանի հետ։ Իրավիճակի վերլուծութենէն ծնած է ինքնապաշտպանութեան վճիռը. կանգնիլ թշնամիին դէմ, չգաղթել եւ չյանձնուիլ անոր ողորմածութեան։
Ինքնապաշտպանութեան հրամանատարութիւնը իրենց վրայ վերցուցած են Սեդրակ Ջալալեանն ու Արսէն Տէր-Պօղոսեանը, ստեղծուած է պաշտպանութեան խորհուրդ Տէր-Յովհաննէս Տէր-Մինասեանի նախագահութեամբ։
Սեդրակ Ջալալեանի անձնական պաշտպանութեան ձիաւորները հրաման ստացած են փակել նահանջի ճանապարհը եւ զէնք կրելու ընդունակ բոլոր տղամարդիկը վերադարձնել Ապարան գիւղ։
Արուեստ
Արուեստ, հասարակական գիտակցութեան ձեւ, մարդու ստեղծագործ աշխատանքի եւ հոգեւոր մշակոյթի տեսակ, իրականութեան ճանաչման իւրայատուկ եղանակ: Արուեստի իրականութիւնը կ'արտացոլայ գեղագիտօրէն, գեղարուեստական կերպարներու միջոցով: Արուեստի արտացոլման առարկան իրականութեան գեղագիտական երեւոյթներն են` կեանքի ողբերգական կամ հերոսական, վեհ կամ նսեմ եւ յատկապէս գեղեցիկ կողմերը : Իրականութեան գեղագիտական ճանաչումը, մարդու գեղարուեստական ստեղծագործութիւնը կ'իրականացուի արուեստի տարբեր տեսակներու միջոցով: Գեղագիտական երեւոյթները կ'ընկալուին տեսողութեամբ, լսողութեամբ, ինչպէս նաեւ յօրինուած (միաժամանակ թէ՛ լսողութեամբ, եւ թէ՛ ալ տեսողութեամբ) :
Բաշ Ապարանի Ճակատամարտ
Հերոսամարտի Պատմական Նշանակութիւնը
Ապարանի ինքնապաշտպանական հերոսամարտը աւարտած է փառահեղ յաղթանակով։ Թուրքերը այդ ճակատին վրայ տուած են 3000-էն աւելի զոհ։ Մեծ է Ապարանի ինքնապաշտպանական հերոսամարտի պատմական նշանակութիւնը։ Անիկա չի զիջիր Սարդարապատի ճակամարտին։ Այդ հերոսամարտերը մեր ժողովուրդի գոյատեւման նոր Աւարայրն էին՝ մէկը Արաքս գետի, միւսը՝ Քասախ գետի ափին։
Արուեստ
Անոր համապատասխան արուեստը կը բաժնուի`
Բաշ Ապարանի Ճակատամարտ
Հերոսամարտի Յուշարձանը
Ապարանցի եւ հարեւան գաւառներէն օգնութեան եկած աշխարհազօրայիններու, զինուորներու յիշատակին բացառապէս Ապարանի ժողովուրդի պայքարի արդիւնքով խորհրդային տարիներուն՝ 1974-1979, բազմավաստակ ճարտարապետ Ռաֆայել Իսրայէլեանի նախագիծով, կանգնեցուցած է սերունդներու յիշողութեան ուղղուած «Վերածնունդ» յուշարձան-կոթողը։ Յուշարձանի հանդիսաւոր բացումը տեղի ունեցած 28 Մայիս 1979-ին։ Յուշարձանի կառուցման աշխատանքներուն զուգահեռ բարեկարգուած ու կանաչապատուած է շուրջ 7 հեքթար տարածք։ Տնկուած է մօտ 500 եղեւին եւ աւելի քան 500 բարտի։ Հիմնուած են Նշանաւոր հիւրերու, Զինակոչիկներու, Նորապսակներու ծառուղիները։
X Corp.
X Corp. ամերիկեան արհեստագիտական հաստատութիւն մըն է, որ հիմնադրուած է Իլան Մասքի կողմէ, իբրեւ Թուիթըրը փոխարինող հարթակ: Անիկա ամբողջական բաժին մըն է X Holding Corp.-ի, որուն սեփականատէրն է Իլան Մասքը: Այս հաստատութինը իր սեփականութեան տակ ունի Թուիթըրը, որ այժմ կը վերանուանուի իբրեւ X եւ անիկա պիտի օգտագործուի զանազան տեսակի սպասառկութիւններ կատարելու:
Արուեստ
եւ այլ ձեւէր:
Սակայն արուեստի տարբեր ձեւերու միջեւ սահմանները յարաբերական են, անոնք երբեմն կը միահիւսուին կամ կը զուգակցուին իրար: Իրականութեան գեղարուեստական արտացոլումն ու ճանաչումը բարերար ներգործութիւն կ'ունենայ մարդկանց գիտակցութեան, զգացումներու վրայ, որովհետեւ արուեստի մէջ արտայայտուածը կը յարաբերակցուի արուեստագէտի իտէալի հետ: Արուեստագէտի իտէալը իր ժողովուրդի, դասակարգի կամ ընկերային խումբի ձգտումներու, իղձերու արտացոլումն է : Պատկերելով իր ժամանակի տգեղ, այլանդակ երեւոյթները` արուեստագէտը ժամանակակիցներուն կը ստիպէ այդ երեւոյթները վերապրել անբարեացակամութեան զգացումով եւ ձգտել դէպի գեղեցիկը, վեհը: Արուեստի ծագման եւ էութեան մասին առաջացած են զանազան տեսութիւններ: Այն համարած են կենսաբանօրէն մարդուն տրուած «բացարձակ ոգու», «աստուածային յայտնութեան» արդիւնք: Հակադրուելով իտէալիստական նման ըմբռնումներուն` մարքսիզմը կը գտնէ, որ արուեստի առաջացման աղբիւրը աշխատանքն է, որ արուեստը ընկերային է թէ՛ իր ծագմամբ, եւ թէ՛ ալ իր էութեամբ :
Բաշ Ապարանի Ճակատամարտ
Հերոսամարտի Յուշարձանը
Արցախեան ազատամարտին զոհուած ապարանցիներուն յուղարկաւորելու համար 1991-ին ընտրուած է յուշարձանի արեւելեան եզրաթումբը, ուր տարիներու ընթացքին ձեւաւորուած է գերեզման-յուշահամալիր։
28 Մայիս 2000-ին «Վերածնունդ» յուշարձանի արեւմտեան եզրաթումբին վրայ յուղարկաւորուած է Ապարանի հերոսամարտի ղեկավար Դրոյի՝ Դրաստամատ Կանայեանի աճիւնը։ Ճիշտ կ'ըլլայ, որ այստեղ վերայուղարկաւորուին նաեւ ճակատամարտի կազմակերպիչներ Սեդրակ Ջալալեանի (թաղուած է Տիթրոյթի մէջ) եւ Արսէն Տէր-Պօղոսեանի (թաղուած է Պուքարեսթի հայկական եկեղեցւոյ մօտ) աճիւնները։
Տասնամեակներու ընթացքին Ապարանիի հերոսամարտի յուշարձանը վերածուած է Հայրենիքի համար կռուած եւ Հայրենիքի համար ինկած հերոսներու յիշատակը յաւերժացնող յուշահամալիրի։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:1918 Ստորոգութիւն:Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւն Ստորոգութիւն:Առաջին համաշխարհային պատերազմ
Ճոան Ռոուլինկ
Ճոան Ռոուլինկ (ամուսնական անունը՝ Joanne "Jo" Murray, ), անգլիացի գրող, առաւելապէս յայտնի է Ճոան Քեյթլին Ռոուլինկ գրական անուան տակ (J. K. Rowling, Joanne Katheline Rowling)։ անգլիական կայսրութեան (OBE, Order of the British Empire) եւ Պատուոյ Լեկեոնի շքանշանակիր (2009) ։ Անոր գրած Հէրի Փոթըրի մասին վիպաշարը թարգմանուած է աշխարհի 65 լեզուներով։ 2001 թուականին Ճոան Ռոուլինկը «Հէրի Փոթըրը եւ Փիլիսոփայական քարը» վէպի համար ստացած է «Հիւկո» մրացանակը։ Ներկայ դրութեամբ Ճոան Ռոուլինկը անգլիացի միակ կին-միլիարատէրն է, աշխարհի ամենաբարձր վարձատրուող գրողը։ Անոր գիրքերը գլխաւորած են լաւագոյն գիրքերու ցուցակները աշխարհի տարբեր երկիրներու մէջ։
Ճոան Ռոուլինկը ծնած է 1965 թուականի Յուլիս 31-ին։ Կը սիրէր պատմել հեքիաթներ, իր առաջին պատմութիւնը գրած է 6 տարեկանին։ Ինը տարեկան հասակին Ճոանը ընտանիքին հետ տեղափոխուած է Տատսխիլ, որ Լոնտոնի մօտակայքը փոքրիկ քաղաք մըն էր։ Դպրոցն աւարտելէ յետոյ Ճոանը կ՛ընդունուի Էկզետեր քաղաքի համալսարան՝ ընտրելով լեզուաբանի մասնագիտութիւնը, խորացուած կը սկսի ուսումնասիրել ֆրանսերէն լեզուն։
1991 թուականին 26 տարեկան հասակին Ճոանը կը տեղափոխուի Պորթուկալ` դասաւանդելու անգլերէն լեզու։ Այնտեղ ան կը ծանօթանայ իր ապագայ ամուսինի՝ Ժորժի Արանտեսի հետ։ 1992 թուականին. տեղի կ'ունենայ անոնց հարսանիքը։ Նոյն ժամանակ Ճոանը կը սկսի աշխատիլ Հէրի Փոթըրի մասին առաջին գիրքի վրայ։ 1993 թուականի Յուլիս 27-ին աղջիկ մը կ՛ունենայ, իսկ ատկէ քանի մը ամիս ետք ամուսինը կը դիմէ ամուսնալուծութեան։ Ճոանը երեխայի հետ կը վերադառնայ Մեծ Բրիտանիա՝ բնակելով քրոջ մօտ Էտինպուրկի մէջ։
Քիչ ժամանակ անցած, Ճոանը աղջկայ հետ կը տեղափոխուի իր վարձած փոքրիկ բնակարանին մէջ։ Դառնալով միայնակ մայր՝ ան կ՛ապրի պետութենէն ստացած իր թոշակով, որ հազիւ բաւարար էր միայն ուտելիքի եւ երեխայի հագուստի համար՝ շարունակելով գրել։
Հէրի Փոթըրի արկածներու մասին առաջին գիրքը՝ «Հէրի Փոթըր եւ փիլիսոփայական քարը» լոյս կը տեսնէ 1997 թ. «Պլումպըրկ» հրատարակչութեան կողմէ, որ մասնագիտացած էր մանկական գիրքերու հրատարակման մէջ։ Նոյն տարուան մէջ գիրքը կը ճանաչցուի որպէս տարուան լաւագոյն մանկական գիրքը եւ տեղ կը գրաւէ լաւագոյն ծախուած գիրքերու շարքին մէջ։ 2000 թ. Հէրի Փոթըրի վիպաշարի առաջին երեք գիրքերը արդէն ծախուած էին 35,000,000 քանակութեամբ, թարգմանուած 35 լեզուներով եւ հեղինակին բերած $480,000,000ԱՄՆ։ Հէրի Փոթըրի վիպաշարէն վերջին՝ «Հէրի Փոթըր եւ մահացու ընծաները» գիրքը լոյս կը տեսէ 2007 թ.։ Հէրի Փոթըրի վիպաշարի բոլոր գրքերով ֆիլմեր նաեւ նկարահանուած են։
Անուն
Չնայած ան կը գրէ "J. K. Rowling" կեղծանուամբ, հեղինակի անունը, երբ առաջին Հէրի Փոթըրի գիրքն հրատարակած էր, ուղղակի Ճոան Ռոուլինկ (Joanne Rowling) էր։ Ակնկալելով, որ երիտասարդ տղաներու թիրախային լսարանը չէր ուզեր կարդալ կնոջ մը կողմէ գրուած գիրք, անոր հրատարակիչները պահանջեցին, որ ան օգտագործէ երկու սկզբնատառ՝ անոր ամբողջական անունը օգտագործելու փոխարէն։ Քանի որ ան չունէր երկրորդ անուն, ան ընտրեց "K", որպէս անոր կեղծանուան երկրորդ սկզբնատառ, որ ի դէպ անոր հայրական կողմի մեծ-մօրմէ էր։ Ան ինքն իրեն Ճո կը կանչէ. կ՛ըսէ, որ երբ ան երիտասարդ էր, ոչ ոք անոր Ճոան կը կանչէր, քանի տակաւին չէր զայրացներ այդ զինք։ Ամուսնութենէն ետք ան քանի մը անգամ օգտագործած է Ճոան Միւրէյ անունը սեփական կառավարման համար։  Լեվեսոն հետաքննութեան ժամանակ ան վկայութիւն տուած է Ճոան Քեյթլին Ռոուլինկ անուան տակ։ 2012 թուականի հարցազրոյցի ժամանակ Ռոուլինկը կը նշէ, որ ան այլեւս զինքը չի նեղացներ, երբ մարդիկ սխալ կ՛արտասանեն իր անունը։
Ծնունդ եւ ընտանիք
Ճոան Ռոուլինկը ծնած է Ռոլս-Ռոյս օդանաւերու ճարտարապետ Փիթր Ճեյմզ Ռոուլինկի եւ Աննա Ռոուլինկ (ծնած Volant), գիտական արուեստագէտ մը, ընտանիքին մէջ, 1965 թուականի 31 Յուլիս-ին  Յեյթում, Գլոսթեշեր, Անգլիա, Պրիսթոլէն 16քմ հիւսիս ։ Իր մայրը՝ Աննան, կէս ֆրանսիացի էր, կէս ալ շոտլանդացի։ Ծնողքը առաջին անգամ հանդիպած են 1964 թուականին՝ շոքեկառքի մը վրայ, որ կը մեկնէր Քինկզ Քրոս կայարանէն։
Ծնողքը ամուսնացած են 1965 թ. մարտ 14-ին։ Մօր մայրական մեծ հայրը՝ Տուգըլդ Կեմպլը, ծնած է Արան կղզի Լամլաշ բնակավայրին մէջ, հայրական պապը՝ Լուիս Վոլանը, առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքին Կուրսլ Կոմթ գիւղի պաշտպանութեան համար պարգեւատրուած է Croix de Guerre քաջութեան շքանշանով։ Տիկին Ռոուլինկն սկասած էր համոզուիլ, որ մեծ հայրը պատերազմի ժամանակ շնորհուած է Պատուոյ լեկեոնի շքանշանով, քանի որ կ՛ըսէր, որ ինքն է ստացած այն 2009 թ.։ Ան աւելի ուշ բացայայտեց ճշմարտութիւնը, որ պարզուեցաւ Մեծ Բրիտանիոյ ծագումնաբանական հաղորդաշարներէն մէկուն ընթացքին։ Վոլանը Լոնտոնի Սեւոյ հիւրանոցին մէջ 1920-ականներուն կ՛աշխատէր իբրեւ գլխաւոր մատուցող, որու համար ան ստացած է գիւղատնտեսական արժանիքներով ասպետի շքանշան ։
Սէյլըմ (Մասսաչուսէթս)
Սէյլըմ, (Salem /ˈseɪləm/, Salem), քաղաք Մասսաչուսէթս նահանգի Էսսեքս շրջանի մէջ, մինչեւ 1999 թուականը շրջանի վարչական կեդրոններէն մէկը։ Պոսթընի արուարձաններէն է եւ ընդգրկուած է Մեծ Պոսթընի համախմբումին մէջ։
Ժողովրդագրութիւն
Բնակչութիւնը՝ 40 407 մարդ (2000 թ․ մարդահամարի տուեալներով), որոնցմէ 85,37%-ը սպիտակամորթներ, 3,15 %-ը աֆրոամերիկացիներ, բնակիչներու մօտ 2%-ն էլ ունեն ասիական ծագում։ Բնակչութեան 24,2 %-ը մինչեւ 18 տարեկան են, 11,5 %-ը՝ տարեցներ։ Քաղաքացիներու 9,7%-ն կ'ապրի աղքատութեան մակարդակէն ալ ցածր կենսակերպով։
Պատմութիւն
Սէյլըմը Նոր Անգլիայի ամենահին քաղաքներէն մէկն է, բնակավայրը հիմնադրւեր է 1626 թուակնին Քեյփ Էնն թերակղզիի հարաւ-արեւմուտքի վրայ։ Անուանակոչուած է Երուսաղէմի պատուին։ Երեք տարի անց քաղաքին մէջ հիմնադրուեցաւ Նոր աշխարհի առաջին միաբանական եկեղեցին, ուր որպէս հոգեւոր հովիւ ծառայեց Ռոտ Այլընտ գաղութի հիմնադիր Ռոճըր Ուիլիամսը։
Հին Սէյլըմը յայտնի էր իր Փուրիթանական հայացքներու խստութեամբ։ Փուրիթանական անհանդուրժողականութեան ամենավառ դրսեւորումը դարձան «վհուկներու» դէմ հաշուահարդարները, որը կատարուեր է տեղի բնիկներու կողմէն՝ 1692-1693 թուականներուն։ Այսպիսով, քաղաքի գլխաւոր խնդիրը յայտարարուեցաւ «վհուկներու որսը», որը տեւեց մօտ մէկ ու կէս դար։ Այս ժամանակաշրջանին Սէյլըմցիներու բարքերու մասին կը պատմէ այս քաղաքին մէջ ծնած գրող Նաթանիէլ Հոթորնն իր "Ալ-նամակ" վէպի մէջ (1850)։
18-րդ եւ 19-րդ դարերուն Սէյլըմը Նոր Անգլիայի ծովային առեւտուրի եւ նաւաշինութեան խոշորագոյն կեդրոնն էր: Անգլիայի հետ բարդոյթ ի ժամանակ այն դարձաւ կապերական գործունէութեան կեդրոն: Քաղաքի բարեկեցութեանը լուրջ հարուած հասցուց Անգլիայի հետ առեւտրային կապերու խզումը եւ նաւահանգիստի չափազանց նեղութիւնը:
1914 թուականին քաղաքին մէջ խոշոր հրդեհ բռնկեցաւ։
Այսօր քաղաքին մէջ կը զարգանայ զբօսաշրջութիւնը (գլխաւորապէս զբօսաշրջիկներուն կը գրաւէ "Սէյլըմեան Վհուկներու" նկատմամբ պատմական գործընթացի շուրջ ստեղծուած առեղծուածային լուսապսակը։ Որպէս ժառանգութիւն, քաղաքին մէջ այժմ կան մօտաւորապէս 15 հազար "վհուկներ"։)։ Սէյլըմի մէջ կը գտնուի Սէյլըմ Սթեյթ քոլէճը՝ նահանգի խոշորագոյն պետական Քոլէճը։
Ճանապարհներ
Սէյլըմի եւ Պեվերլիի միջեւ կապը կ'իրականացուի Տենվըրս գետի (Danvers River) եւ Պեվերլի նաւահանգստի ողջ տարածքով, երեք կամուրջներով ՝ Քերնվուտով, Էսեքսով եւ Քոլինս Քովայով:
Երկաթուղի
Սէյլըմը նաեւ ունի երկաթուղային կայան։ Երկաթուղային գիծերը միացուած են բեռնափոխադրման գիծերու կիսաւեր լքուած հատուածին, իսկ Մարպլեհետի նախկին գիծը այժմ վերափոխուեր է հեծանիւներու ճանապարհի։
Հանրակառք
Մասսաչուսէթսի Ծոցի Փոխադրութեան Վարչութեան հանրակառքերու քանի մը երթուղիներ կ'անցնին քաղաքով։
Ծովային Փոխադրութեան, Սէյլըմի լաստանաւը
Նաթանիէլ Պաուտիչը 92 ֆութ (28 մ) երկարութեամբ արագընթաց Քաթամարան լաստանաւն է, որ Մայիսէն Հոկտեմբեր ինկած ժամանակահատուածին 50 վայրկեանին կ'ուղեւորուի Սէյլըմէն Պոսթըն, իսկ իր առաջին ուղեւորութիւնը կատարեր է 2006 թուականի 22 Հունիս-ին: Սէյլըմի լաստանաւը անուանուեր է Նաթանիէլ Պաուտիչի (Nathaniel Bowditch), պատուին, որ ծնունդով Սէյլըմէն էր եւ գրած է «Ամերիկացի Գործնական Ծովագնաց» գիրքը ։ Լաստանաւը ձեռք բերուած է Սէյլըմ քաղաքի դրամաշնորհային գումարներով, որոնք կը ծածկէին 2,1 միլիոն տոլարի գնման գնի 90 տոկոսը :
2011 թուականի ընթացքին կատարուած ծառայութիւններու կրճատումներու պատճառով, ներկայիս քաղաքապետ Քիմ Տրիսքոլն այժմ կը փնտռէ նոր գործարկու կամ արհեստաւոր, որ կը կարողանայ Մայիսէն Հոկտեմբեր ինկած ժամանակահատուածին շաբաթը 7 օր լաստանաւը վարել :
Տեսարժան վայրեր
Սէյլըմի մէջ պահպանուեր են գաղութային եւ վաղ դաշնութեան դարաշրջանի մեծ թիւով հին շէնքեր եւ այլ կառոյցներ․
Նշանաւոր մարդիկ
Սէյլըմի մէջ ծնած է նկարչուհի Ֆիտելիա Պիճեսը, Սթիվըն Հենրի Ֆիլիփսը, իրաւաբան, քաղաքական գործիչ, պետական գործիչ, Մասսաչուսէթս նահանգի գլխաւոր դատախազը։
Նիկիա
Նիկիա կամ Նիկեա (Νίκαια), հելլենական քաղաք Փոքր Ասիոյ մէջ։ Ծանօթ է իբրեւ Ա. եւ Բ. տիեզերական ժողովներու գումարման վայր եւ իբրեւ Նիկիոյ կայսրության մայրաքաղաք։ Ծառայած է իբրեւ Բիւզանդիոն ի ժամանակաւոր մայրաքաղաք 1204-1261 թուականներուն։ 1077-ին գրաւուած է սելճուք-թուրքերուն կողմէ, 1097-ին վերանուաճուած է բիւզանդական եւ խաչակիրներու միացեալ բանակին կողմէ։ Քաղաքը վերջնականապէս նուաճած են թուրք-օսմանցիները 1331-ին։ Հին քաղաքը տեղակայուած է Օզնիկ ժամանակակից Օզնիկ քաղաքին մէջ (որուն ներկայ անունը ծագած է Նիկիա անունէն) եւ կը գտնուի Ասքանիւս լիճին արեւելեան մասին մէջ գտնուող աւազանին մէջ: Հին քաղաքը բոլոր կողմերէն շրջապատուած է պարիսպներով, որոնք իրենց հերթին շրջապատուած  են խրամատներով եւ ներառած են աւելի քան 100 աշտարակներ տարբեր վայրերու մէջ: Պարիսպներուն երեք ցամաքային կողմերը գտնուող մեծ դարպասները կ'ապահովէին քաղաքին միակ մուտքը:
Այսօր այդ պարիսպները զբօսաշրջութեան վայրի վերածուած են:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Փոքր Ասիա Ստորոգութիւն:Բիւզանդական քաղաքներ Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հին յունական հնավայրեր Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հռոմէական վայրեր Ստորոգութիւն:Ասիոյ կաթոլիկ նստավայրեր Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հռոմէական քաղաքներ
Փաֆոսի Բիւզանդական Թանգարան
Փաֆոսի բիւզանդական թանգարան, Յունական ուղղափառ եկեղեցիէն նուիրուած Կիպրոսի Հանրապետութեան թանգարանին, ուր ներկայացած թանգարանային նմուշները յայտնաբերուած են Փաֆոս, Լիմասոլ եւ Կտիմա քաղաքներուն մէջ։ Թանգարանը կը գտնուի Կիպրոսի Փաֆոս քաղաքին մէջ։
Թանգարանին ստեղծումը
Թանգարանը հիմնադրուած է 1983-ին Կիպրոսի բիւզանդական եկեղեցւոյ մէջ եպիսկոպոս Խրիզոստոմ 2-ի աջակցութեամբ։ Թանգարանին ստեղծման գործին մէջ մեծ աւանդ ունեցած է նաեւ Կիպրոսի Հանրապետութեան Փաֆոս քաղաքին կառավարիչը։ Թանգարանին ստեղծման նպատակն է փրկել, պաշտպանել, խթանել եւ հետազօտել բիւզանդական եկեղեցւոյ եւ արուեստի անգին նմուշները։ Թանգարանին մէջ պահուած են Յունական եկեղեցիներու եւ վանքերու աւերուած ու քանդուած մասեր, որոնք նախապէս գտնուած են Փաֆոս քաղաքին մէջ։
Ցուցասրահ
Թանգարանին ցուցասրահը հնարաւորութիւն ընձեռած է, ծանօթանալու համար եկեղեցւոյ ժառանգութեան եւ պատմական զարգացման։ Հիմնական թանգարանին ցուցանմուշները Կիպրոսի տարածքին գտնուող սրբապատկերներն են (աւելի քան հարիւր), որոնք ստեղուած են ԺԲ.- ԺԹ. դարերուն։ Թանգարանին գոհարը Ս. Մարիամ Աստուածածինին դիմապատկերն է, որ յայտնաբերուած է Է.- Ը. դարերուն (եւ ըստ այլ աղբիւրներու Թ. դար) եւ կը համարուի Կիպրոսի հնագոյն թանգարաններէն մէկը։
Թանգարանը կը պարունակէ նաեւ որմանկարներ եւ աւերուած եկեղեցիներու մնացորդներ, որոնք փլուզուած են կլիմայական վատ պայմաններու հետեւանքով։ Ցուցասրահին մէջ կան նաեւ մեծ թիւով այնպիսի որմնանկարներ, որոնց մէկ մասը կը գտնուի ծայրահեղ վատ պայմաններու մէջ։ Պահպանուած որմնանկարները նուիրուած են հիմնականաբար Հուստինիանոս արքային: Այս որմնանկարները թուագրուած են ԺԶ. դարուն։
Ցուցանմուշներուն շարքերուն մէջ կը գտնուին նաեւ եկեղեցական սպասներ, ինչպէս նաեւ խաչեր (խորանի խաչեր)։ Ցուցասրահին նմուշները կը վկայեն այն մասին, որ Կիպրոսի միջնադարեան թագաւորութիւնը ունեցած է զարգացած մշակոյթ, եւ յատկապէս զարգացած ոսկերչութիւն։ Ցուցանմուշներուն մէջ կան նաեւ հին զգեստներ, թուագրուած ԺԸ. - ԺԹ. դարերուն։
Թանգարանին մէջ պահուած են կիպրական շարք մը ձեռագիրներ, որոնք ստեղծուած են 1467-էն ԺԹ. դար ինկած ժամանակաշրջանին։ Այդ ձեռագիրներուն մէջ կան կրօնական եւ ծիսական բնոյթի գիրքեր, որոնք ստեղծուած են Յունական եւ Օսմանեան քաղաքակրթութիւններու համադրութեամբ։ Ձեռագիրներուն մէջ գրուածները կը վկայեն Կիպրոսի գիւղատնտեսական ճիւղերու՝ յատկապէս այգեգործութեան մասին։
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Կիպրոսի թանգարաններ
Շահնշահ Ա.
Շահնշահ Ա., Զաքարեան՝ Սարգիս Մեծ Զաքարեանի անդրանիկ որդին։ Հօր, հորեղբօր՝ Իվանէ Ա. Զաքարեանի եւ վերջինիս որդի Աւագ Զաքարեանի հետ մասնակցած է ինքնիշխան Զաքարեան Հայաստանի կառավարման, տոհմակիցներուն նման ծաւալած է ազգանպաստ քաղաքականութիւն։ Ծանօթ է իր որդին՝ Զաքարէ Զաքարեան, որ հետագային գլխատուած է իսլամներուն կողմէն։
Ստորոգութիւն:Զաքարեաններ
1848 թուական
1848 թուական, նահանջ տարի, 19րդ դարու 48րդ տարին
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1848 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1848 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1848
Անթոնի Կաուտի
Անթոնի Կաուտի, (, ամբողջական անունը՝ Անթոնի Փլասիտ Կիլիեմ Կաուտի-ի-Քորնեթ, Antoni Plàcid Guillem Gaudí i Cornet, Antonio Plácido Guillermo Gaudí y Cornet)։ Անթոնի Կաուտին կատալոնական ժամանակակից բարձրագոյն ճարտարապետ էր։ Իր գործերուն մեծ մասը կը գտնուի Պարսելոն, որոնցմէ Սակրատայ Ֆամիլիան, Պալիոյի տունը, Միլայի տունը եւ այլ Կույէլ պարտէզը։
1184 Եէա աստղակերպ
1184 Եէա աստղակերպ․ կը պատկանի Աստղակերպերու Գլխաւոր Գօտիին։ Բացարձակ մեծութեամբ աստղակերպ է՝ 11,105, այդպէս ինչպէս հաստատուած է Արեգակնային Դրութեան համար։
Անթոնի Կաուտի
= Ընտանիքը = Անթոնի Փլասիտ Կիլիեմ Կաուտի-ի-Քորնեթը ծնած է 1852 Յունիս 25-ին Քաթալոնիայ, Ռէոս քաղաքին մէջ։ Կաուտին հինգերորդ երեխան էր Ֆրանսեսք Կաուտի-ի-Սերրային եւ Անթօնի Քորնեթ-ի-Պերթանին։
Իր հօր շնորհիւ, որ ճարտարապետ էր, Կաուտիին տարածութեան զգացումը արթնցաւ եւ ինքն ալ համոզուեցաւ ճարտարապետ դառնալ հօրը պէս։
1184 Եէա աստղակերպ
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Աստղակերպը կը յայտնաբերուի 1926-ին գերմանացի աստղաբան Քարլ Ռայնմութին կողմէ Karl Wilhelm Reinmuth։ Ան աստղակերպին կու տայ յունական դիցաբանութենէն Եէային անունը։
Անթոնի Կաուտի
Կաուտին ունէր երկու եղբայրներ, որ դժբախտաբար մահացած են, երբ որ փոքրիկ էին. անոնցմէ մէկը մահացած է 1876 թուականին։ Իր եղբայրէն յետոյ մահացաւ մայրը։
1879 թուականին մահացաւ քոյրը՝ Կաուտիին խնամքին ձգելով իր պզտիկ աղջիկը։ Իր հօրը եւ քրոջ աղջկան հետ Կաուտին կը բնակէր Պարսելոն, ուր 1906 թուականին մահացաւ հայրը եւ վեց տարի յետոյ՝ քրոջ աղջիկը։ Կաուտին բնաւ չէր ամուսնացած։ Մանկութենէն ի վեր ռեւմատիզմ հիւանդութիւնը ունէր։ Այս թերութիւնը բացաւ Կաուտիին բնութեան աշխարհը, որ դարձաւ ոգեշնչումի հիմնական աղբիւրը։
= Ապագայ Ճարտարապետը = 1870-1882 թուականներուն Կաուտին աշխատած է որպէս գծագրիչ Էմիլիոյ Սալայի եւ Ֆրանցիսկոյ Վիլեարայի ճարտարապետներուն հետ։ Ուսումնասիրած է տարբեր պզտիկ աշխատանքներ (պարիսպներ, լուսարձակներ եւ այլ), ինչպէս նաեւ սեփական տունի համար նախագծած է կահոյքներ։
Այդ ժամանակ Եւրոպայի մէջ սկիզբ առած էր նեոգոթական ոճի վերելք մը, եւ երիտասարդ Կաուտին կը հետեւէր ատոնց՝ ֆրանսացի ճարտարապետ եւ գրող Վիոլէ լէ Տիւքին եւ անգլիացի քննադատ Ճոն Ռեօսքինին։
Ստեղծագործական վաղ շրջանին կը կառուցուէին իր առաջին, հարուստ ձեաւորուած, վաղ ժամանակին վերաբերող նախագծերը՝ Էլ Քափրիչոն (Կոմիլեաս, կանտաբրիայ), Կոլուերտի տունը (Պարսըլոն)։