cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հայաստան Հռոմ-Պարթեւական Հակամարտութեան Միջեւ
Կրասոս Արեւելքի մէջ եւ Արտաւազդ Բ.
Հռոմ-պարթեւական այս պատերազմին պիտի մասնակցէր նաեւ Հայաստան: Արտաւազդ Բ., որ ժառանգած էր հօրը «արքայից արքայ» տիտղոսը, Արտաշատի դաշնագրին համաձայն կը համարուէր Հռոմի դաշնակիցն ու բարեկամը: Այդ պատճառով հայոց թագաւորը իր 6000նոց թիկնապահ հեծելագունդով եկաւ Ասորիք եւ յառաջիկայ պատերազմին համար Կրասոսին խոստացաւ, բացի իր թիկնապահ գունդէն՝ նաեւ 10 հազար հեծեալ եւ 30 հազար հետեւակ զօրք: Միաժամանակ Արտաւազդ առաջարկեց պարթեւներուն դէմ յարձակումը կատարել Հայաստանի լեռնոտ շրջաններուն վրայէն: Այդ պարագային ան պիտի ապահովէր հռոմէական բանակին պարենաւորումը: Արտաւազդ ջանաց համոզել Կրասոսը, որ Հայաստանի ճամբան աւելի ապահով է եւ երկրին լեռնային խորտուբորտ տեղերը կը կաշկանդեն շարժումները պարթեւական հեծելազօրքին, որ անոնց բանակին ամէնէն ուժեղ զօրամասն է: Այս ձեւով հայոց թագաւորը կ'ուզէր բնականաբար Հայաստանը եւս պաշտպանել պարթեւներու հաւանական ներխուժումին դէմ: Սակայն Կրասոս չուզեց հետեւիլ Արտաւազդի խորհուրդին յայտնելով, որ ինք որոշած է Միջագետքի ճամբով քալել պարթեւներուն դէմ: Այն ատեն հայոց թագաւորը վերադարձաւ իր երկիրը: Մինչ այդ պարթեւներու Օրոդէս թագաւորը տեղեկանալով հռոմէացիներու մտադրութեան՝ իր բանակը բաժնեց երկու մասի: Հեծելազօրքը՝ Սուրէն զօրավարի հրամանատարութեամբ ղրկեց Կրասոսի դէմ, իսկ հետեւակազօրքով ինք արշաւեց Հայաստան: Այն ատեն Արտաւազդ Բ. պատուիրակներ ղրկեց Միջագետք գտնուող Կրասոսին իմացնելու համար անոր պարթեւ թագաւորին յարձակումը Հայաստանի վրայ եւ իր անկարելիութիւնը օգնական զօրք ղրկելու հռոմէացիներուն: Անգամ մը եւս ան կ'առաջարկէր, որ Կրասոս ճամբան փոխելով միանայ իրեն Հայաստանի մէջ եւ միասին յարձակին պարթեւներուն վրայ։ Այլապէս, խորհուրդ կու տար Արտաւազդ Բ., հռոմէական բանակը պէտք է բանակատեղի հաստատէ բարձրունքներու վրայ՝ խուսափելու համար թշնամի այրուձիին յարձակումներէն: Կրասոս հայ պատուիրակներուն ամբարտաւանօրէն յայտնեց, որ «ժամանակ չունի այժմ Հայաստանի համար, բայց յետոյ Արտաւազդի հաշիւը կը տեսնէ իր դաւաճանութեան համար»: Կրասոսի այս բացասական պատասխանին վրայ, Արտաւազդ Բ. որոշեց խաղաղութեան բանակցութիւններ սկսիլ պարթեւներուն հետ, որոնց զօրքերը արդէն կ'ասպատակէին Հայաստանի հարաւային շրջանները: Օրոդէս եւս, որ Հայաստան մտած էր Արտաւազդի հռոմէացիներուն հասցնելիք օգնութիւնը խափանելու նպատակով, կողմնակից էր հայերուն հետ հաշտութեան: Ուստի, Արտաշատի մէջ կնքուեցաւ հայ-պարթեւական բարեկամական դաշիննքը, որ ամրապնդուեցաւ Արտաւազդ Բ.ի քրոջ ամուսնութեամբ պարթեւներու գահաժառանգ Բակուր իշխանին հետ:
Յակոբ Պարոնեանի Անուան Պետական Երաժշտական Կատակերգութեան Թատրոն
Մրցանակներ
Թատրոնը մասնակցած է ԱՄՆ-ի, Սուրիոյ, Իրանի, Վրաստանի եւ Երեւանի մէջ տեղի ունեցած միջազգային փառատօներու եւ արժանացած՝ 6 մրցանակի։
Հայաստան Հռոմ-Պարթեւական Հակամարտութեան Միջեւ
Հռոմէացիներու Պարտութիւնը
Նոյն այս ժամանակ Կրասոս 42 հազարնոց բանակով մը, որուն միայն 4000ը ծանր եւ 4000ը թեթեւազէն հեծեալներ էին, անցաւ Եփրատը ու խորացաւ Միջագետքի տափաստաններուն մէջ, առանց որեւէ տեղեկութիւն ունենալու թշնամիին զինական ուժին մասին: -53 թուականի Մայիսին ան հասաւ Խառան քաղաքին շրջակայքը, ուր տեղի ունեցաւ արիւնալի ճակատամարտ մը:
Յակոբ Պարոնեանի Անուան Պետական Երաժշտական Կատակերգութեան Թատրոն
Հասցէ
Երեւանի դրամատիկական թատրոնը կը գտնվուի Երեւանի կեդրոնը, Վազգէն Սարգսեան փողոց թիւ 7 շէնքին մէջ։
Հայաստան Հռոմ-Պարթեւական Հակամարտութեան Միջեւ
Հռոմէացիներու Պարտութիւնը
Պարթեւները հակայարձակողականի անցնելով՝ փորձեցին առաւելագոյն չափով օգտուիլ իրենց յաղթանակէն: Հայ-պարթեւական բանակները գահաժառանգ իշխան Բակուրի հրամանատարութեամբ մտան Սուրիա: Բակուրին խորհրդատու եւ օգնական կարգուած էր Վասակ հայ իշխանը: 51-50 թուականներուն անոնք ասպատակեցին Ասորիքը, բայց Անտիոքը գրաւելու իրենց փորձերը ապարդիւն անցան: Այս կռիւներու ընթացքին Վասակ զօրավար ծանրօրէն վիրաւորուելով մեռաւ, իսկ դաշնակից զօրքերը ետ քաշուեցան Եփրատի սահմանը:
Քաղաքացիական Պատերազմ Հռոմի մէջ
Կրասոսի մահէն ետք եռապետութեան միւս երկու անդամներուն միջեւ պայքարը սուր բնոյթ ստացաւ: Պոմպէոս՝ ծերակոյտին եւ հանրապետական կուսակցութեան կռթնած, կ'ուզէր առանձինն վարել կայսրութիւնը եւ Յուլիոս Կեսարը հեռու պահել Հռոմէն: Այս վերջինը, որ փայլուն յաջողութիւններ ունեցած էր Գաղիոյ նուաճման մէջ ու մեծ ժողովրդականութիւն կը վայելէր բանակայիններուն մօտ, անտեսելով իր դէմ դրուած արգելքը 49-ին իր զօրքերով անցաւ Իտալիա: Պոմպէոս՝ անկարող կասեցնելու անոր յառաջացումը Հռոմի վրայ, քաշուեցաւ հիւսիսային Յունաստան, ուր 48-ին տեղի ունեցաւ վճռական ճակատամարտ երկու եռապետներուն միջեւ։ Պոմպէոս պարտուեցաւ եւ փախաւ Եգիպտոս, ուր սպաննուեցաւ հազիւ Աղեքսանդրիա հասած: Յուլիոս Կեսար եւս եկաւ Աղիքսանդրիա, հալածեց հանրապետականներու կուսակիցները եւ Հռոմի հպատակեցուած այս երկրին գահին վրայ բազմեցուց Պտղոմեան վերջին թագաւորին աղջիկը՝ գեղանի Կղոպատրան, որ իր սիրուհին էր դարձած: Այստեղէն անցաւ Փոքր Ասիա, ուր Հռոմի մէջ ծագած քաղաքացիական պատերազմէն օգտուելով՝ վերադարձած էր Միհրդատ Եւպատորի տղան՝ Խրիմի թագաւոր Փառնակ: Այս վերջինը պարտութեան մատնելով Փոքր Ասիոյ հռոմէական զօրքերը, գրաւած էր Պոնտոսը, Կապադովկիան, Փոքր Հայքը եւ վերականգնած՝ իր հօր երբեմնի թագաւորութիւնը: Փառնակի այս յաջողութիւնները կրկին սարսափի մատնած էին Հռոմը, որովհետեւ իր հօր նման ան եւս անխնայօրէն կոտորել կու տար հազարաւոր հռոմէացիներ եւ կը կողոպտէր այդ երկիրներուն քաղաքներն ու տաճարները: Յուլիոս Կեսար ջախջախիչ պարտութեան մատնելով Փառնակը՝ իր յաղթանակին լուրը հռոմէացիներուն աւետեց հետեւեալ երեք բառերով. եկայ, տեսայ, յաղթեցի («veni, vidi, vici»):
Հռոմի քաղաքացիական այս պատերազմական ընթացքին պարթեւներուն եւ Հայաստանի համակրանքը Պոմպէոսի կողմը եղած է: Թէ' մեծ Հայք եւ թէ' Փոքր Հայք Յունաստան օգնական ուժեր ղրկած են անոր, իսկ հայ-պարթեւկաան զօրքերը կրկին ասպատակած են Ասորիքը: Այդ պատճառով Յուլիոս Կեսար կը պատրաստուէր արեւելեան մեծ արշաւանքի մը, երբ 44-ին դաւադիրներու կողմէ սպաննուեցաւ ծերակոյտի ժողովասրահին մէջ եւ Հռոմ դարձեալ մխրճուեցաւ իշխանութեան համար մղուող պայքարներու մէջ:
43-ին կազմուեցաւ երկրորդ եռապետութիւնը բաղկացած Օկտաւիանոսէ, Մարկոս Անտոնիոսէ եւ Լիպիդոսէ, որոնք իրենց հակառակորդները պարտութեան մատնելէ ետք իշխանութիւնը բաժնեցին իրենց միջեւ։ Անտոնիոս ստացաւ Արեւելքը, ուր եկաւ մեծ բանակով: Կիլիկիոյ Տարսոն քաղաքին մէջ հռոմէացի եռապետին այցելութեան եկաւ Եգիպտոսի Կղէոպատրա թագուհին, որուն սիրականը դարձաւ Անտոնիոս եւ հետը մեկնեցաւ Եգիպտոս: Այս միջոցին պարթեւական բանակը, հայկական զօրքերու ընկերակցութեամբ, յարձակեցաւ եւ նուաճեց Ասորիքն ու Փիւնիկէն, ապա Պաղեստին անցնելով աւարի մատնեց Երուսաղէմն ու շրջակայքը: Հոս, յաղթական զօրքերը գերեվարեցին մեծ թիւով հրեաներ, որոնց մէկ մասը տարուեցաւ Հայաստան, ուր անոնք բնակութիւն հաստատեցին երկրի տարբեր քաղաքներուն մէջ:
Այսուհանդերձ, Անտոնիոսի տեղակալները օգնական նոր ուժեր ստանալով յաջողեցան պարտութեան մատնել պարթեւները եւ վերագրաւել իրենց կորսնցուցած երկիրները: Այս կռիւներուն ընթացքին սպաննուեցաւ պարթեւներու գահաժառանք իշխանը՝ Բակուր:
Ասորիքի վերագրաւումէն ետք Անտոնիոս մեծ պատրաստութիւններ տեսաւ պարթեւներուն դէմ քալելու համար: Եւ քանի որ այս արշաւանքը պիտի կատարուէր Հայաստանի վրայով, իր ուղարկած դեսպանին միջոցով ան Արտաւազդին պարտադրեց մասնակցիլ պատերազմին:
Անտոնիոսի Արշաւանքը Պարթեւներու Դէմ եւ Հայաստան
36-ին հռոմէական 100 հազարնոց բանակը մտաւ Հայաստան, ուր անոր միացաւ հայոց թագաւորը միայն 6000 հեծեալ եւ 7000 հետեւակ զօրքերով: Կարնոյ գաւառէն ճամբայ ելած այս հսկայ բանակը կ'ուղղուէր դէպի հարաւ՝ նպատակ ունենալով նախ նուաճել պարթեւներուն դաշնակից Ատրպատականի թագաւորութիւնը: Տեսնելով որ բանակին ընկերացող պաշարողական մեքենաները կը դանդաղեցնեն անոր ընթացքը, Անտոնիոս երկու լեգէոններու վստահելով այդ գործիքներուն փոխադրութիւնը՝ որոշեց սրընթաց շարժիլ դէպի Ատրպատական ու նախքան աշուն գրաւել անոր Փրասպա մայրաքաղաքը: Այս վերջինը, սակայն, ուժեղ դիմադրութիւն ցոյց տուաւ: Շուտով մարերուն օգնութեան հասաւ պարթեւական բանակ Հրահատ Դ.ի գլխաւորութեամբ: Պարթեւական զօրքերուն մէկ մասը անցաւ հիւսիս, յարձակեցաւ հռոմէական երկու լեգէոններուն վրայ եւ հրկիզելով ոչնչացուց պաշարողական մեքենաները: Արտաւազդ Բ., որ ակամայ մասնակից էր այս պատերազմին, տեսնելով որ հռոմէական այս արշաւանքը եւս ձախողութեամբ պիտի վերջանար, իր փոքրաթիւ զօրքերով վերադարձաւ Հայաստան, որպէսզի աւելի չմխրճուէր կռիւներուն մէջ եւ իր երկիրը հեռու պահէր աւերումէ:
Ատրպատականի մայրաքաղաքին մօտ պարթեւական զօրքերու երեւումը նոր թափ տուաւ պատերազմական գործողութիւններուն: Մղուեցան բազմաթիւ ճակատամարտեր, որոնց ընթացքին հռոմէացիները հսկայական վնասներ կրեցին: Պարենաւորումի դժուարութիւնները, վրայ հասնող ցուրտը եւ հռոմէական բանակին ծանր կորուստները պատճառ եղան ի վերջոյ, որ Անտոնիոս նահանջի դիմէ:
Նահանջի ժամանակ եւս պարթեւները հանգիստ չտուին հռոմէական պարտուած զօրքերուն: Անոնք կրնկակոխ կը հետեւէին եւ ամէն յարմար առիթով կը յարձակէին Անտոնիոսի բարոյալքուած ուժերուն վրայ։ Հռոմէացիներու ճաշակած դառնութիւնները վերջ գտան, երբ անոնք Արաքս գետը անցնելով ոտք դրին Հայաստանի հողին վրայ։ Հայոց թագաւորը դիմաւորեց Անտոնիոսը եւ հռոմէական զօրքերուն տրամադրեց անհրաժեշտ սննդամթերքը: Հռոմէացի զօրավարը, առանց անդրադառնալու Արտաւազդ Բ.ի վարմունքին, բարեկամութիւն ցոյց տուաւ անոր մինչեւ որ իր զօրքերը ապահով դուրս հանեց Հայաստանէն:
Արտաւազդ Բ.ի Գերեվարութիւնը
Ուստի, Կղէոմատրայի, իր բարեկամներուն եւ մանաւանդ Հռոմի աչքին ինքզինք արդարացնելու եւ հեղինակութիւնը փրկելու համար Անտոնիոս փորձեց ամէն գնով ձեռք անցնել Արտաւազդը: Նախ իր մօտ հրաւիրեց զայն՝ պարթեւներուն դէմ ձեռնարկելիք նոր արշաւանքին մասին խորհրդակցելու: Արտաւազդ Բ. զգալով, որ ծուղակ է՝ չգնաց: Ապա, ան հայոց արքունիք խնամախօս ղրկեց՝ Արտաւազդի քրոջ ձեռքը խնդրելու Կղէոպատրայէն ունեցած իր տղուն համար, որ հազիւ վեց տարու էր։ Այս փորձն ալ ձախողելէ ետք, Անտոնիոս 34-ին բանակով յանկարծակի մտաւ Հայաստան, յառաջացաւ մինչեւ Արտաշատ ու կրկին Արտաւազդը իր մօտ հրաւիրեց: Հայոց թագաւորը, որ անակնկալի եկած էր ու պատրաստ չէր պատերազմի, իր երկիրը փրկելու համար բանակցելու գնաց Անտոնիոսի մօտ: Հռոմէացին նենգօրէն ձերբակալեց զայն: Ձերբակալուեցան նոյնպէս թագուհին եւ արքայազուն երկու իշխանները՝ Տիգրան եւ Արտաւազդ: Միայն գահաժառանգ իշխանը Արտաշէս յաջողեցաւ խոյս տալ եւ ազատիլ հայոց թագաւորական ընտանիքին դէմ լարուած այս թակարդէն:
Անտոնիոս ասկէ ետք Արտաւազդը հետը առած շրջագայեցաւ քաղաքէ քաղաք ու ամրոցէ ամրոց փրկագին գանձերու պատրուակով: Հայոց մեծամեծները այս անգամ խաղի չեկան ու ամուր փակեցին իրենց դուռները հռոմէացի նենգամիտ յափշտակիչին առջեւ: Աւելի'ն. անոնք համախմբուեցան արքայազն Արտաշէսի շուրջ եւ զայն հրջակեցին Հայաստանի թագաւոր: Փորձ մը եղաւ նոյնիսկ հռոմէացիներուն դէմ ճակատ յարդարելու, բայց ուժերու անբաւարարութեան պատճառով ըմբոստները պարտուեցան եւ Արտաշէս Բ. փախստական ապաստանեցաւ պարթեւներու թագաւորին մօտ:
Անտոնիոս անխնայ կողոպտեց երկիրը եւ Հայաստանէն հեռացաւ հետը տանելով հայոց թագաւորն ու թագուհին իրենց զաւակներով, ինչպէս նաեւ հսկայական աւար, որուն մաս կը կազմէին Եկեղեաց գաւառի Երիզա աւանին մեհեանին հարստութիւնները՝ Անահիտ աստուածուհիին ոսկեձոյլ արձանով: Ան Հայաստանը յայտարարած էր նուաճուած, անոր թագաւոր հռչակած էր իր վեցամեայ տղան՝ Աղեքսանդրը եւ երկրին մէջ ձգած էր հռոմէական գրաւող բանակ:
Ահա այսպիսի նենգ ու խաբեբայ միջոցներով է, որ հռոմէացի եռապետը կը ջանար ծածկել պարթեւներէն կրած պարտութիւնը: Աղեքսանդրիոյ մէջ, ուր վերադարձած էր ան իր արքայական գերիներով, Հռոմի օրինակով Անտոնիոս կազմակերպեց յաղթանակի շքերթ, որուն ընթացքին իր կողոպտած հարստութիւններուն եւ գերիներուն հետ ժողովուրդին պիտի ցուցադրէր Հայաստանի արքայից արքան իր ընտանիքի անդամներուն հետ: Արծաթապատ բեմին կեդրոնը ոսկեզօծ գահի վրայ բազմած էր Կղէոպատրա թագուհին, որուն ի պատիւ սարքուած էր այս հանդէսը: Բանտէն հանուած էր Արտաւազդ եւ իր արծաթեայ շղթաները փոխարինուած էին ոսկեայ շղթաներով: Ան կը քալէր շքերթին առջեւէն, թագուհիին եւ իր զաւակներուն հետ: Խոստացուած էր, որ եթէ խնդրանքի եւ մեծարանքի խօսքերով դիմեն Կղէոպատրային, ազատութիւն պիտի տրուի իրենց: Սակայն Արտաւազդ եւ իր ընտանիքը բեմին առջեւէն անցան թագաւորավայել հպարտութեամբ, առանց աղերսանքի խօսք արտասանելու եւ ոչ ալ գլուխ խոնարհեցնելու: Ինչ խօսք, որ ասիկա բազմահազար հանդիսատեսներուն վրայ ուժեղ տպաւորութիւն թողուց եւ, ինչպէս յոյն պատմիչը՝ Դիոն Կասիոս կը գրէ, «անոնք վեհամիտ անձերու համբաւ ստացան, բայց եւ նոյն այդ պատճառով անգութ վերաբերմունքի արժանացան»:
Այս դէպքերէն ետք Հռոմի եռապետներէն Օկտաւիանոսի եւ Անտոնիոսի յարաբերութիւնները հետզհետէ թշնամական դարձան: Անտոնիոս երկար ատենէ ի վեր կը գործէր ինքնագլուխ: Կղէոպատրայով տարուած՝ ան իր կապերը խզած էր Հռոմի հետ եւ Եգիպտոսն ու Աղեքսանդրիան դարձուցած կեդրոն իր հիմնելիք սեփական պետութեան: Արձակած էր նոյնպէս իր ամուսնացած Կղէոպատրայի հետ: Բախումը երկու անհաշտ եռապետներուն միջեւ այլեւս անխուսափելի էր։ 31-ին տեղի ունեցաւ նաւամարտ Յունաստանի Ակտիում քաղաքին մօտ: Օկտաւիանոս ջախջախիչ յաղթանակ տարաւ: Կղէոպատրա կռուի տաք միջոցին քաշուած էր եգիպտական նաւատորմով, իսկ Անտոնիոս հետեւեցաւ անոր Աղեքսանդրիա, ուր անձնասպան եղաւ։ Կղէոպատրա եւս, Օկտաւիանոսը հրապուրելու զուր փորձէ մը ետք, դիմեց նոյն միջոցին: Բայց ճակատագրական այդ քայլը առնելէ առաջ ան չմոռցաւ Արտաւազդը, զոր սպաննել տուաւ բանտին մէջ:
Անտոնիոսի եւ Կղէոպատրայի որդին՝ Հայաստանի թագաւոր նշանակուած մանկահասակ Աղեքսանդր Հայաստանը չտեսաւ: Արտաւազդ Բ.ի զաւակներուն հետ ան եւս տարուեցաւ Հռոմ՝ Օկտաւիանոսի յաղթահանդէսի ցուցադրուելու համար:
Այսպէս, եղերական վախճան մը կ'ունենար հայոց Արտաւազդ Բ. թագաւորը, որ Հայաստանի անկախութեան պահպանման համար ստիպուած էր տարուբերիլ Հռոմի եւ պարթեւներու ծաւալապաշտական քաղաքականութեան միջեւ։ Հակառակ իր բոլոր ջանքերուն, ան չյաջողեցաւ Հայաստանը հեռու պահել հակամարտ երկու տէրութիւններուն մրցակցութենէն: Այսուհանդերձ, ազատութեան գաղափարը եւ անկախութեան ձգտումը ժողովուրդին հոգիին մէջ վար պահող հայ մեծ թագաւորներէն է ան, որ գերութեան մէջ իսկ եւ իր կեանքին գնով ոգեկան արիութիւնը ունեցաւ բարձր պահելու իր երկրին եւ ժողովուրդին արժանապատուութիւնը:
Արտաշէս Բ.
Հռոմի երկու եռապետներուն միջեւ բորբոքած պատերազմի ընթացքին, Արտաւազդ Բ.ի անդրանիկ որդին՝ Արտաշէս Բ. (30-20) պարթեւական օգնական զօրքերով եկաւ Հայաստան: Ան պարտութեան մատնեց նախ մարերը եւ գերի բռնեց անոնց թագաւորը, որ ներխուժած էր Հայաստան: Ապա ջախջախեց Հայաստանի մէջ մնացած հռոմէական զօրքերը եւ հաստատուեցաւ Հայաստանի գահին վրայ։ Անտոնիոսի նենգ վարմունքը եւ Արտաւազդ թագաւորին սպաննութիւնը հակա-հռոմէական ատելութիւնը սաստկացուցած էին: Հօր վրէժը լուծելու համար հայոց թագաւորը հրամայեց բնաջինջ ընել Հայաստանի մէջ գտնուող հռոմէացիները:
Հայաստան ազատագրուած էր եւ վերագտած իր անկախութիւնը: Արտաշէս Բ.ի գերիշխանութեան տակ ինկած էր նաեւ Ատրպատական: Ան դեռ ընդարձակ ու զօրաւոր պետութիւն էր եւ Արտաշէս Բ. իր կտրած դրամին վրայ ինքզինք կը կոչէ «մեծ թագաւոր»:
Անտոնիոսին յաղթելէ ետք Օկտաւիանոս դարձած էր Հռոմի տէրն ու տիրականը՝ իր ձեռքերուն մէջ առնելով բանակն ու կառավարութեան ղեկը: -27-ին ծերակոյտը անոր շնորհեց Օգոստոս (սրբազան) տիտղոսը, որ այնուհետեւ դարձաւ իր անունը: Այս թուականէն սկսեալ վերջ կը գտնէին հանրապետական կարգերը, եւ Օգոստոսի միանձեայ իշխանութեամբ կը սկսէր կայսրութեան շրջանը Հռոմի համար: Արեւելքի նուաճումին համար Օգոստոս մշակեց նոր ծրագիր: Պարթեւները եւ հայերը Հռոմին ենթարկելու համար, բացի զէնքի ուժէն, ան պիտի օգտագործէր նաեւ այլ միջոցներ: Անոնցմէ առաջինը՝ ձեռքի տակ ունենալ էր այդ երկիրներու արքայական ընտանիքին պատկանող անձեր, որոնք հռոմէական դաստիարակութիւն ստացած ըլլալով պիտի պարտադրուէին իրենց ժողովուրդներուն: Այս ձեւով օրինականութիւնը յարգուած կ'ըլլար եւ դրածոյ այդ թագաւորները հլու կամակատարները կը դառնային Հռոմի իրենց տէրերուն ձեռքը: Արեւելքի իրեն հպատակ երկիրներուն մէջ Հռոմ հինէն կը կիրարկէր արդէն այս քաղաքականութիւնը: Օգոստոս փորձեց զայն տարածել Հայաստանի եւ Պարթեւաստանի վրայ։ Այս նպատակին համար ան Հռոմի մէջ պատրաստ ունէր Արտաւազդ Բ.ի Տիգրան եւ Արտաւազդ որդիները: Շուտով նման թեկնածուներ ան ձեռք պիտի անցընէր նաեւ պարթեւներու գահին համար:
Իբրեւ երկրորդ միջոց հռոմէական թափանցումի, Օգոստոս՝ գործակալներու, դրամական կաշառքի եւ քարոզչութեան ճամբով աշխատեցաւ պառակտել հայ աւագանիին ներկայացուցիչները: Այսպէս, երկրին մէջ ստեղծուեցաւ հռոմէասէրներու խմբաւորում մը, զոր կը գլխաւորէին կարգ մը հայ մեծամեծներ եւ որոնք պատրաստ էին աջակցելու Հռոմի առաջադրած թեկնածուն գահ բարձրանալու համար: Հռոմէացիներուն տրամադրած լայն միջոցներով գործող այս խմբակցութեան հակադրուեցաւ պարթեւասէրներու հոսանքը: Այս ձեւով հայ աւագանին բաժնուեցաւ քաղաքական երկու հակադիր կողմերու: Հայոց թագաւորը եւ հայ իշխաններու մեծամասնութիւնը հակած էին աւելի պարթեւներու կողմը, որոնցմէ Հայաստանի անկախութեան դէմ վտանգ չէր սպառնար: Բացի ատկէ, դարաւոր դրացնութեամբ, ինչպէս նաեւ բարքերու, նիստ ու կացի, կրօնքի, քաղաքական ու զինուորական կազմակերպութեան նմանութեամբ՝ հայերը շատ մօտ էին պարթեւներուն:
Հռոմ-պարթեւական մրցակցութեան այս ոլորտին մէջ, Արտաշէս Բ. յաջողեցաւ իր գահակալութեան տասը տարիներուն պահպանել երկրին անկախութիւնը եւ զայն կառավարել խաղաղութեամբ: Կացութիւնը փոխուեցաւ, սակայն, 20 թուականին, երբ Օգոստոս կայսր Արեւելք եկաւ մեծ բանակով: Նախ պատերազմի սպառնալիքով պարտադրեց, որ պարթեւները վերադարձնեն 24 տարի առաջ Կրասոսի պարտութեան ժամանակ հռոմէացիներէն գրաւուած դրօշակներն ու գերիները: Ապա, իբր թէ ընդառաջելով հայ մեծամեծներու պահանջին, իր որդեգիր Տիբերիոսը զօրքով ճամբայ հանեց դէպի Հայաստան՝ Արտաշէս Բ.ը գահընկէց ընելու եւ տեղը բազմեցներու անոր կրտսեր եղբայրը՝ Տիգրան, որ 11 տարիէ ի վեր պատանդ կը պահուէր Հռոմի մէջ։ Բայց հռոմէական բանակը Հայաստան չհասած՝ Արտաշատի մէջ հռոմէասէր կուսակցութեան կողմէ դաւադրութեամբ սպաննուեցաւ Արտաշէս Բ.: Տիբերիոս առանց դժուարութեան մուտք գործեց հայոց մայրաքաղաքը եւ հանդիսաւոր կերպով թագադրեց Տիգրան Գ.ը:
Արտաշիսեան վերջին թագաւորներ
Արտաշէս Բ.ի մահէն ետք Հայաստանի քաղաքական կացութիւնը չափազանց անկայուն դարձաւ եւ թագաւորական տոհմին սպառումով վերջ գտաւ Արտաշիսեան հարստութիւնը:
Արտաշէս Բ.ի սպաննութիւնը եւ Տիգրան Գ.ի (20-8) գահակալութիւնը մեծ խանդավառութեամբ դիմաւորուեցաւ Հռոմի մէջ։ Օգոստոս առանց պատերազմի յաջողած էր Հռոմի գերիշխանութեան տակ առնել Հայաստանի նման մեծ երկրի մը թագաւորութիւնը: Ատրպատականը եւս անջատելով Հայաստանէն՝ կայսրը վերականգնած էր մարական թագաւորութիւնը, որուն գահը յանձնած էր նոյնպէս հռոմէական դաստիարակութիւն ստացած Արիոբարզան թագաւորին: Մեծ յաղթանակ համարելով այս բոլորը՝ Հռոմի մէջ հատած էին յատուկ դրամներ «Հայաստանի նուաճուած» եւ «Հայաստան վերանուաճուած» գրութիւններով:
Տիգրան Գ.ի եւ իր գործերուն մասին մասնաւոր տեղեկութիւն հասած չէ: Իրեն յաջորդեց որդին Տիգրան Դ.՝ իր քրոջ՝ Էրատոյի հետ: Այս յաջորդութիւնը տեղի ունեցած է առանց Հռոմի հաւանութիւնը առնելու եւ իր դրամներուն վրայ Տիգրան Դ. ինքզինք կը կոչէ «արքայից արքայ» ի նշան Հայաստանի անկախութեան: Արդարեւ ան Հռոմէն անկախ քաղաքականութիւն կը վարէր եւ իր կապերը սերտացուցած էր պարթեւներուն հետ: Օգոստոս չհանդուրժեց այս փոփոխութիւնը. զօրք ուղարկեց Հայաստան եւ Տիգրան Դ.ն ու Էրատոն հեռացնելով՝ գահը յանձնեց Արտաշէս Բ.ի միւս եղբօր՝ Արտաւազդին (5-2), որ 25 տարիէ ի վեր պատանդ կը մնար Հռոմ: Արտաւազդ Գ.ի իշխանութիւնը եւս երկար չտեւեց: Հայերը դարձեալ ապստամբեցան եւ երկրէն վտարելով Արտաւազդ Գ.ն եւ զայն պաշտպանող հռոմէական զօրքերը՝ երկրորդ անգամ գահ բարձրացուցին Տիգրան Դ.ն ու Էրատոն: Սակայն քանի մը տարի ետք, հիւսիսէն ներխուժած լեռնականներուն դէմ պատերազմի մը ընթացքին Տիգրան Դ. կը սպաննուի: Ասոր վրայ Էրատօ թագուհին կը հրաժարի գահէն:
Այսպէս, Քրիստոսի 1 թուականին վերջ կը գտնէ Արտաշիսեան հարստութիւնը, որ տեւեց շուրջ 200 տարի եւ Հայաստանին տուաւ Արտաշէս Ա.ի, Մեծն Տիգրանի եւ Արտաւազդ Բ.ի նման լուսամիտ եւ մեծ գահակալներ: Այս հարստութեան օրով Հայաստան մեծապէս ընդարձակուելով ու հզօրանալով՝ մուտք գործեց միջազգային քաղաքական բեմէն ներս: Ստեղծուեցաւ շէն ու բարգաւաճ Հայաստան, ուր բարձր զարգացման հասան հայկական քաղաքակրթութիւնն ու մշակոյթը, հայոց լեզուն եւ ազգային գիտակցութիւնը:
Աղբիւրներ
''Հայոց Պատմութիւն, Երուանդ Փամպուքեան (Վլադիմիր Բարխուդարեան), Է. Կարգերու, Պէյրութ, 1998''
Ստորոգութիւն:Հայոց պատմութիւն
Ազգային Գանձերը
«Ազգային գանձերը», (National Treasure), «Walt Disney Pictures» ընկերութեան եւ բեմադրիչ՝ Ճոն Թեօրթելթաուբ, 2004 թուականին նկարաhանած է արկածային ժապաւէնը ։ ժապաւէնի գործողութիւնները տեղի կ'ունենան ԱՄՆ-ի մէջ, ուր կորուսիալին գանձերու որոնման ընթացքին գլխաւոր հերոսները կ'արեւանգեն ԱՄՆ անկախութեան հռչակագիրը, ուր կը գտնուին տամպլիերներու եւ մասոններու ճամբաներով տանող բանալիներ եւ յուշեր։
Նիւթ
Ժապաւէնին գլխաւոր հերոսը Բենիամին «Պեն» Ֆրանքլին Գէյթսն է (Նիքոլաս Քէյճ), որու ընտանիքը կը հաւատայ ԱՄՆ հիմնադիր-հայրերու կողմէ թաքնուած անհաւատալի գանձերու դիցաբանութեան։ Պեն իր ընկերոջ՝ Ռայլի Փուլի հետ օգնութիւն կը խնդրէ հարուստ գանձեր որոնող Եան Հաուընէն, որպէսզի գտնեն դէպի գանձերը տանող բանալիները ։
Օգտագործելով ջրային հոսանքները եւ սառած ջուրերու քարտէսը՝ հիւսիսային բեւեռի շրջանը խումբ մը կը յայտնաբերէ «Շարլոթա» անունով հին նաւու բեկորներ։ Ներսը Պեն կը գտնէ հնագոյն ծխամորճ մը, որու ծխափողին վրայ փորագրուած է գաղտնի կնիք մը։ Գուշակելով ուղերձը՝ Պեն կու գայ այն եզրակութեան, որ միւս բանալին կը գտնուի ԱՄՆ անկախութեան հռչակագիրին հակառակ կողմը։ Եան պատրաստ է գանձերը գողնալու: Հռչակագիրը եւ Պենի հետ վիճելէ ետք կը պայթեցնէ նաւը՝ կարծելով որ Պենը մահացաւ։
Երբ Պենն ու Ռայլին վերջապէս կը վերադառնան ԱՄՆ, կը փորձեն զգուշացնել իշխանութիւնները Եանի ծրագիրներու մասին, բայց անոնք չեն հաւատար։Արխիւներու ազգային վարչութեան աշխատող բժիշկ Ապիկայիլ Ճէյս (Տիանա Կրյուգըր) նոյնպէս լուրջ չի մօտենար զգուշացումներուն։ Պեն կ'որոշէ գողնալ Հռչակագիրը, որպէսզի ան չհասնի Եանին։
Հռչակագիրի ստորագրման տարելիցին նուիրուած երեկոյթի ժատեն Պենին ու Ռայլին կը վիճին գաղտնի գողնալու հռչակագիրը։ Անոնք ստիպուած ապիկան տեղեակ կը պահեն ծրագիրներուն մասին։ Թաքնուելով ՀԴԲ գործակալներուն՝ Պեն կը գնէ հօրը տունը։ Օգտագործելով վարսայարդարիչ եւ կիտրոնի նիւթ՝ Հռչակագիրի հակառակ երեսին կը գտնեն բանալի մը եւս։ Պեն կը մտածէ որ գաղտնագիրը գուշակելու համար անհրաժեշտ է հետապնդել Պենիամին Ֆրանքլինի կողմէ Սայլընս Տու կուտ (անգլ.՝ Silence Dogood) ծածկանունով տպագրուած թերթի նամակները։
Պեն, Աբիգայիլը եւ Ռայլին կը մեկնին Ֆիլատելֆիայ գտնուող Ֆրանքլինեան կրթական հաստատութիւնը, ուր կը գտնուի նամակներու բուն օրինակները։ Վերծանուած ուղերձը անոնց կ'ուղղորդէ դէպի Ազատութեան Զանգ, այսինքն՝ դէպի Անկախութեան դահլիճ, ուր անոնք կը գտնեն Ֆրանքլինի կողմէ ստեղծուած իւրայատուկ ակնոց։ Դնելով ակնոցը՝ Պենը նոր գրութիւններ կը յայտնաբեր է Հռչակագրի վրայ։ Բայց անոնց կը հետեւի Եանը եւ անոր մարդիկը։ Պենի եւ անոր ընկերներու հետապնդումեն ետք Յանէն կը յաջողի ստանալ փաստաթուղթը, բայց ոչ ակնոցը։
Պենին կը ձերբակալէ ՀԴԲ գործակալ Փիթեր Սեդասկին (Հարվի Քեյթել), ու կը համոզ է Նիու Յորք երթալ Եանի հետ պայմանաւորել Եանդիպման մասին, որպէսզի վերադառձնէն Հռչակագիրը։ Պենը կը համացայնի բայց Եանը կը կազմակերպ է անոր փախուստը Հուդզոն գետի վրայ գտնուող «Intrepid» աւիակրի տախտակամածին։
Ծխամորճի օգնութեամբ անոնք կը գտնեն գաղտնի մուտք գանձերու իրական սենեակը՝ որ լեցուն էր ոսկիէ արձանիկներով, Եգիպտոսի, Հռոմի, Անգլիոյ հնագոյն արտեֆակտներով, նոյնիսկ ձեռագրեր Ալեքսանդրիայի գրադարանին մէջ։ Ռայլին կը գտնէ բրկարար ելքը, որ կը տանի իր հետ Եկեղեցի։ Կանչելով ՀԴԲ՝Պէնը կը յայտնաբերէ, որ գործակալ Սեդասկն մասոն է։ Բայց ան չի փորձեր թաքցնել գանձերը, եւ Պենը կ'որոշէ զանոնք բաժնել աշխարհի թանգարաններուն։ Պենը կը համոզէ Սեդասկուն, որ Աբիգայիլը կապ չունի Հռչակագրի առեւանգման հետ, եւ կը խնդրէ, որպէսզի գանձերու յայտնաբերման վաստակը պատկանի Գեյթս ընտանիքին եւ Ռայլի Փուլին։ Սեդասկը շնորհակալութիւն կը յայտնէ Պենին, բայց կ'ըսէ, որ Հռչակագիրը գողանալու համար «ինչ-որ մէկը պէտք է բանտ նստի»։ Պենի ցուցումով Եանին կը ձերբակալեն Պոսթոնի մէջ եկեղեցի մտնելու փորձի ժամանակ։ ԱՄՆ կառավարութիւնը կ'առաջարկէ Պենին ու անոր ընկերներուն գանձերու արժէքին 10%-ը, բայց Պենը մեջտեղ կու գայ, որ իր եւ Ռայլի-ին միջեւ բաժնուած մէկ տոկոսը բաւարար է (մօտաւորապէս 100 միլլիոն տոլար)։
Ռոպերթ Պախչաճեան
Ռոպերթ Պախչաճեան, հայ քիմիագէտ: Զբաղուած է գիտական մշակումներով: Հեղինակ «Պայմոտըլ օքսիտէյշըն՝ տարասեռ եւ համասեռ հակազդեցութիւններու զուգորդումը» անգլերէն լեզուով ծաւալուն մենագրութեան:Պախչաճեան նախաձեռնողն ու գլխաւոր խմբագիրն է բնագիտական քիմիագիտութեան քանի մը գիտական մատենաշարերու, որոնք լոյս տեսած են համաշխարհային առաջնակարգ գիտական հրատարակչութիւններու կողմէ:
Կենսագրութիւն
Ռոպերթ Պախչաճեան գիտական համագործակցութեան սերտ կապեր ունի Հայաստանի գիտութիւններու ազգային ակադեմիոյ Ա. Բ. Նալպանտեանի անուան բնագիտական քիմիագիտութեան ուսումնարանին հետ, ուր աշխատած է մինչեւ Ֆրանսա հաստատուիլը:
Մարսէյլի մէջ «Հայ կենսագրական կեդրոն» հասարակական կազմակերպութեան կողմէն հրապարակուեր է «21-րդ դարու սկիզբի նշանաւոր հայերը. ներդրում ժամանակակից քաղաքակրթութեան մէջ» գիրքը, որ կազմեր է հայ գիտնական Ռոպերթ Պախչաճեանը:
Հիփիներ
Հիփիներ․ Սիրոյ եւ Ծաղիկի առաքեալները։ 1960-ական թուականներուն Ա․Մ․Նահանգներուն մէջ ծնած երիտասարդներու հակամշակութային հոսանք։
Ռոպերթ Պախչաճեան
Կենսագրութիւն
Այդ մասին ասվում է Հայաստանի Սփյուռքի նախարարության հաղորդագրության մեջ: Գիրքը հրատարակվել է երկու լեզվով` հայերեն եւ անգլերեն` 400 տպաքանակով:
Հիփիներ
Անուանում
Հիփի անուան ստուգաբանութեան տարբերակները բաւական են․-
Ռոպերթ Պախչաճեան
Ռոպերթ Պախչաճեանի Աշխատութիւնը իբրեւ դասագիրք ներառուած է ուսումնական ծրագիրներուն մէջ
Քիմիագէտ Ռոպերթ Պախչաճեանի Պայմոտըլ օքսիտէյշըն՝ տարասեռ եւ համասեռ հակազդեցութիւններու զուգորդումը» անգլերէն լեզուով ծաւալուն մենագրութիւնը, Պելճիքայի Կանտի համալսարանի քիմիական ճարտարագիտութեան փրոֆէսըր Ժ. Դիպոյի առաջարկով, իբրեւ դասագիրք ներառուած է ուսումնական ծրագիրներուն մէջ՝ ուսանողներուն յանձնարարուող գրականութեան ցանկով:
Հիփիներ
Պատմական ակնարկ
Հիփիներու շարժումը Ա․Մ․Ն․ մէջ ծնունդ կ՛ առնէ 15 – 25 տարեկան պատանիներէ եւ երիտասարդներէ, որոնք պոհեմականներէն եւ գոյապաշտներէն (beatniks) կը ժառանգեն մշակութային անհամաձայնութեան սովորութիւնը (գաղափարական հոսանք, ստեղծուած 1950-ական թուականներուն վերջերը): Անոնց գաղափարախօսութիւնը ազդուած է Պիթ սերունդի Beat Generation գրագէտներէն։
Ռոպերթ Պախչաճեան
Ռոպերթ Պախչաճեանի Աշխատութիւնը իբրեւ դասագիրք ներառուած է ուսումնական ծրագիրներուն մէջ
Գիրքը վերջին տասնամեակներու միակ հիմնարար աշխատութիւնն է այս բնագաւառէն ներս: Անիկա հասցէագրուած է յատկապէս բնագիտական քիմիագիտութեան բնագաւառի գիտնականներուն, ճարտարագէտներուն, ուսանողներուն, ինչպէս նաեւ բոլոր անոնց, որոնք հետաքրքրուած են այս բնագաւառի հիմնախնդիրներով:
Հիփիներ
Պատմական ակնարկ
Պիթ Սերունդ ․ 1950-ական թուականներուն Ա․Մ․Ն․ մէջ ծնած գրական եւ արուեստի հոսանք։ Հոսանքին գլխաւոր ներկայացուցիչներն են՝ Ճաք Քերուաք, Ալեն Կինզպըրկ, Ուիլիամ Պարոուս։
Ռոպերթ Պախչաճեան
Ռոպերթ Պախչաճեանի Աշխատութիւնը իբրեւ դասագիրք ներառուած է ուսումնական ծրագիրներուն մէջ
Գիրքը կրնայ ծառայել նաեւ իբրեւ դասագիրք համալսարաններու բնագիտական մասնագիտութիւններու ուսանողներու համար:
Հիփիներ
Պատմական ակնարկ
1960-ական թուականներուն Ա․Մ․Ն․ մեծ քաղաքներուն մէջ ծայր առած Վիեթնամ ի պատերազմին դէմ բողոքի ցոյցերը եւ Սեւամորթ բնակչութեան ըմբոստութիւնը, մեծապէս կը սատարեն շարժման արագ տարածման, Ամերիկայի սահմաններէն դուրս, մանաւանդ Անգլիա, Եւրոպա, Քանատա, Նիու Զիլանտ, Ճափոն, Մեքսիքօ եւ Պրազիլ։ Եւրոպայի մէջ, սկզբնական շրջանին հիփիներու շարժումը երաժշտութեան ընդմէջէն կը յայտնուի։ Հիփիներուն նշանաբանն է «Սէր եւ Խաղաղութիւն»։ Դէմ են որեւէ հաստատութեան, ընկերային սահմանափակումներուն, պատերազմներուն, կորիզային զէնքերուն․․։  Թեր են սեռային ազատագրումին՝ «սիրեցէք զիրար», անձի ազատութեան, բուսակերութեան, բնապահպանման։  Կը գովազդեն թեթեւ թմրեցուցիչներու գործածութիւնը։
Ռոպերթ Պախչաճեան
Ռոպերթ Պախչաճեանի Աշխատութիւնը իբրեւ դասագիրք ներառուած է ուսումնական ծրագիրներուն մէջ
Գիրքը 2019-ին տպագրած է բնագիտական եւ ճարտարագիտական գրականութեան ամերիկեան մեծագոյն հրատարակչութիւններէն մէկը՝ «Սիարսի փրէս-Թէյլըր ընդ Ֆրանսիս կրուփ»-ը, Պոգա Ռադոնի (Ֆլորիտա), Լոնտոնի եւ Նիւ Եորքի մէջ։ Անիկա լայն տարածում գտած է նաեւ համացանցով:
Հիփիներ
Պատմական ակնարկ
Հիփիներէն ազդուած են շատեր, ինչպէս օրինակ`Պիթլս որոնք իրենց կարգին ուրիշներու կ՛ ազդեն։ Հիփի մշակոյթը աշխարհով մէկ կը թափանցէ եւ կը միաձուլէ ռոք երաժշտութիւնը, ֆոլք, պլուզ եւ պատրանքի ռոքը։  Նաեւ կ՛ արտայայտուի գրականութեան, թատերական արուեստի, նորաձեւութեան եւ տեսողական արուեստի ընդմէջէն։  Հիփի ենթամշակութային հոսանքը կը սկսի հատնիլ 1970-ական թուականներուն վերջերը։
Summer of Love
Հիփիները կը ժողովրդականացուին, երբ 14 Յունուար 1967-ին Սան Ֆրանսիսքոյի «Golden Gate» պուրակին մէջ կը հաւաքուին 20 000 հիփիներ։ Կը յաջորդէ նոյն տարուան 26 Մարտին (Զատկուան Կիրակին) Մանհաթանի «Central Park»-ի «be-ins» լոզունքին տակ 10 000 հիփիներուն հաւաքը։
Ռոպերթ Պախչաճեան
Գլխաւոր խմբագիր՝ բնագիտական քիմիագիտութեան քանի մը գիտական մատենաշարերու
Քիմիագէտ Ռոպերթ Պախչաճեան նախաձեռնողն ու գլխաւոր խմբագիրն է բնագիտական քիմիագիտութեան քանի մը գիտական մատենաշարերու, որոնք լոյս տեսած են համաշխարհային առաջնակարգ գիտական հրատարակչութիւններու կողմէ:
Հիփիներ
Summer of Love
Յունիս 16 – 18 Մոնթըռէ կը կազմակերպուի համանուն Փոփ երաժշտութեան Փառատօնը որուն կը հետեւին 200 000 հոգի․ փառատօնին Ճիմի Հենտրիքս հանրութեան առջեւ իր առաջին ելոյթը կ՛ ունենայ։ Այս փառատօնը մեկնակէտն է «Summer of Love» պիտակին տակ առնուած եղելութիւններուն։ Այս առթիւ Սքոթ Մաքենզի կը գրէ «Սան Ֆրանսիսքօ» երգը ։ Երգը կայծն է դէպի Սան Ֆրանսիսքօ ճամբորդելու հոսանքի մը ստեղծման։  Քաղաքը կը ներգրաւէ մեծ թիւով հիփիներ․ մօտաւորապէս 100 000 հիփիներ կը հաստատուին գլխաւորաբար Պերքլէյ շրջանի Հայթ Աշպըրի թաղամասը։  Անոնք իրենց գլուխը ծաղիկներով կը զարդարեն, անցող -  դարձողին ծաղիկ կը բաժնեն․ այսպէս կ՛ առաջանայ «Flower child» անունը որ հիփի անունին հոմանիշը կը սեպուի։  Սակայն անոնցմէ լուրջ թիւ մը թմրեցուցիչ կը գործածէ։  Այս բոլորէն ազդուած՝ Պիթլս կ՛ արտադրեն «Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band» ձայնապնակը ։
Ռոպերթ Պախչաճեան
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ քիմիագէտ Ստորոգութիւն:Կիւմրի ծնածներ Ստորոգութիւն:Գլխաւոր խմբագիր՝ բնագիտական քիմիագիտութեան քանի մը գիտական մատենաշարերու Ստորոգութիւն:Հայ գիտնական
Հիփիներ
Summer of Love
Ա․Մ․Նահանգներու տարածքին հաւատաւոր հիփիներու թիւը 300 000 կը հասնի։
Woodstock
15 – 18 Օգոստոս 1969-ին Նիու Եորքի շրջանը, Մաքս Եասկըրի կաթնագործութեան ագարակի հողատարածքին մէջ կը կազմակերպուի «Ուտսթոք» Woodstock փառատօնը, որուն կը հետեւին 500 000 հոգի։
Եղելութիւնները իրար կը յաջորդեն։ Ինչպէս օրինակ՝
Մաթալայի հիփիներու համայնքը
1960-ական թուականներուն, Մաթալայի քարայրները «կը գրաւուին» հիփիներէն։ Հազարներով Կրետէ կու գան եւ Մաթալայի քարանձաւներուն մէջ կ՛ ապրին մինչեւ 1970-ական թուականներուն սկիզբները։ Կը հիմնեն հիփիներու համայնք մը։ Քանատացի երգչուհի Ճոնի Միչել, կ՛անմահացնէ այս ժամանակաշրջանը «Քերի» եւ «Քալիֆորնիա» երգերով։  Յունական ուղղափառ եկեղեցւոյ ճնշումներուն տակ, Յունաստանի զինուորական կառավարութիւնը հիփիները Մաթալայէն կը վռնտէ եւ 1977-ին քարայրները վերջնականապէս կը փակուին։
Հիփիներու ժամանակաւոր հաստատութիւնը իր հետքը ձգած է մինչեւ այսօր։ 2011-էն ի վեր ամէն տարի Յունիս ամսուան մէջ երեք օրուան համար տեղի կ՛ ունենայ « Մաթալա Ծովափի Փառատօն »ը Matala Beach Festival։
Հիփիներու շարժումին անկումը
1970-ական թուականներուն կը սկսի հատնիլ հիփիներուն շարժումը։ Քանի մը եղելութիւններ անոր անկման կը սատարեն։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Մշակութային շարժումներ Ստորոգութիւն:Հակամշակութային շարժումներ
Հատապտղային Բոյսեր
Հատապտղային բոյսեր` վայրի եւ մշակուող բազմամեայ բոյսեր են (թուփեր, կիսաթուփեր, խոտաբոյսեր), որոնցմէ կը ստացուի ուտելի, հիւթալի, չբացուող, բազմասերմ պտուղներ։ Հայաստանի մէջ կը մշակուին ելակ, չիչխան, տտենի, թթենի, բռինչ, շամբուկ, արոսենի, սնձենի, հապալասենի, սզնենի, ալոճենի, հաղարջենի, ժոխենի, մոշենի, մոռի, մորենի, մշենի, մնձենի, կոկռոշենի։
Հայաստանի մէջ
Հայաստանի Վանաձորի, Լորիի, Նոյեմբերեանի, Իջեւանի, Դիլիջանի, Տաւուշի, Կապանի անտառներուն մէջ կ'աճին մորիի, մոշենիի, ելակի, հաղարջենիի եւ կոկռոշենիի տարբեր տեսակներ։ Կը բազմանան աճողական արտադրողական ձեւերով։
Նշանակութիւն եւ կիրառում
Հատապտուղները կը պարունակեն գործարանական թթուներ, հանքային աղեր, շաքարներ, կենսանիւթեր, բուրաւէտ նիւթեր։ Կ'օգտագործուին թարմ եւ վերամշակուած (խիւս, հիւթ, ռուփ, ցքի, օշարակ, դոնդող, անուշ) հրուշակեղէնի եւ զովացուցիչ ջուրերու արտադրութիւններուն, իսկ որոշ տեսակներ՝ բժշկութեան մեջ։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Բոյսեր
Շրջակայ Միջավայրի Համաշխարհային Օր
Շրջակայ միջավայրի համաշխարհային օրուայ առարկաներ եւ կարգախօսներ
Իւրաքանչիւր տարի կը սահմանուի թեման եւ կարգախօսը, կ՚ընտրուի հիմնական միջազգային միջոցառումներու կազմակերպման վայրը։
Ռուսաստան
Ռուսաստանի մէջ, շրջակայ միջավայրի օրուայ հետ մէկտեղ, 2008-էն այդ օրը կը նշուի նաեւ իբրեւ շրջապատի ուսումնասիրութեան օր։
Իտալիա
Իտալիոյ մէջ շրջակայ միջավայրի օրուայ կապակցութեամբ 2010-ին OIKOS ընկերութիւնը կ՚իրականացնայ շարք մը միջոցառումներ նուիրուած շրջակայ միջավայրի բարելաւման։
Ուքրանիա
Ուքրանիոյ մէջ 1998-էն «Շրջակայ միջավայրի օրը» կը նշուի իւրաքանչիւր տարի՝ Ապրիլ ամսուայ երրորդ շաբաթ օրը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Տօներ Ստորոգութիւն:Բնութիւն Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Լալան Ու Արան
Լալան ու Արան, հայերէն լեզուով մանկապատենական ծրագիր մը, ստեղծուած Համազգայինի Կեդրոնական Վարչութեան կողմէ:
Պատմութիւն
Մասնագէտներն էին՝ Թալին Եահնիյեան (մանկավարժ), Նայիրի Ալեքսանտրեան-Կէօզիւպէօյիւքեան (երեխաներու գիրքերու պատկերազարդող) եւ Սերուժ Պաղտասարեան (ծրագրող, երաժշտական համադրող):
Նպատակ
Նպատակներն են՝
App
Նախ՝ ձեռնարկուեցաւ արդիական գործիքներու վրայ հաճելի եւ հետաքրքրական խաղերով երեխաներուն ուսուցանել հայերէն լեզուն։ Պատրաստած է մանկական դաստիարակչական խաղեր «iOS» եւ «Android» գործիքներուն վրայ, 3-5 տարեկան երեխաներուն համար, արեւմտահայերէնով եւ արեւելահայերէնով։ Հրապարակի վրայ են 3 անվճար «app»եր՝ «Գոյներու աշխարհ», «Ձեւերու աշխարհ» եւ «Գիրերու աշխարհը»։ Խաղերը պատրաստուած են մանկավարժական արդիական սկզբունքներուն հետեւելով։
Արամ Ասատրեան
Արամ Հապետի Ասատրեան, հայ երգիչ եւ երգահան։
Կենսագրութիւն
2013-ին, թանքարան մը կը բացուի Արամ Ասատրեանի անունով, իր ծննդավայրին մէջ, ուր ցուցադրուած է իր անցնական իրերը, եւ իր մրցանակները։
Ընտանիք
Արամ Ասատեանը ունեծած է չորս տղայ եւ մէկ աղջիկ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ Ստորոգութիւն:Հայ երգիչներ
Ազատ Մակազին (հանդէս)
«Ազատ մակազին» («Azad Magazine»–«Ազատ ամսագիր»), եռամսեայ պատկերազարդ հանդէս։ Կրենոպլի հայ մշակույթի տան հրատարակութիւն։
Պատմութիւն
Լոյս կը տեսնէ 1977 թոըականէն Կրենոպլի մէջ (Ֆրանսա)՝ ֆրանսերէն, 2 էջ՝ հայերէն։
Խմբագիր՝ Գրիգոր (Կրեկուար) Ադամեան։
Կը լուսաբանէ մշակույթի տան գործունէութիւնը, Ֆրանսայի, յատկապէս՝ Կրենոպլի հայկական համայնքի կեանքը։
355 (թիւ)
355 (երեք հարիւր յիսունհինգ) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 354-ի եւ 356-ի միջեւ
Լենկ-Թիմուր
Լենկ թիմուր (, Temūr, չաղաթայերէն: Temür; ծանօթ է նաեւ իբրեւ Ամիր թէմուր եւ Թամերլան ( Temūr(-i) Lang, «Կաղ թէմուր»)), մոնկոլ նուաճող։ Իբրեւ Թիմուրեաններու կայսրութեան հիմնադիր Պարսկաստանի եւ Կեդրոնական Ասիոյ մէջ՝ ան դարձած է Թիմուրեաններու հարստութեան հիմնադիրը ։ Ըստ Ճոն Ժոզեֆ Սանդերսի Լենկթիմուր ոչ թէ տափաստանային քոչուոր էր, այլ «իսլամականացած եւ իրանականացուած հասարակութեան արդիւնք» ։
Լենկթիմուր, որ ծնած է Տրանսոխանիոյ մէջ (ներկայիս Իւզպէքիստան ) Բարլասներու քոչուորական միութեան մէջ 9 Ապրիլ 1336-ին, 1370-ին կրցած է Չաղաթայի խանութեան արեւմտեան շրջաններու նկատմամբ վերահսկողութիւն հաստատել։ Լենկթիմուր արշաւանքներ սկսած է դէպի Արեւմտեան, Հարաւային եւ Կեդրոնական Ասիա, Կովկաս եւ Ռուսաստանի հարաւը, այնուհետեւ իբրեւ իսլամական աշխարհի ամենահզօր ղեկավար՝ ան պարտութեան մատնած է Մեմլուքներու սուլթանութիւնը՝ յառաջանալով դէպի Օսմանեան կայսրութիւն եւ անկում ապրող Տելիի սուլթանութիւն ։ Այս նուաճումներուն իբրեւ արդիւնք՝ Լենկթիմուր ստեղծած է թիմուրեաններու կայսրութիւնը, որ, սակայն, իր մահէն կարճ ժամանակ մը ետք բաժան- բաժան եղած է։
Լենկթիմուր Եւրասիական տափաստաններու վերջին քոչուոր նուաճողներէն է, որու կայսրութիւնը հիմք հանդիսացած է ԺԶ.-ԺԷ. դարերուն աւելի կազմակերպուած եւ երկարակեաց կայսրութիւններու համար Լենկթիմուր կը նախատեսէր վերականգնել Ճենկիզ խանի (մահացած է 1227-ին) մոնկոլական կայսրութիւնը, եւ ըստ Ժերար Շալիանի՝ ան ինքզինք կը  համարէր Ճենկիզ խանի ժառանգորդը ։ Հակառակ անոր, որ ինք ո՛չ Ճենկիզ խանի ժառանգորդն էր, ո՛չ ալ Պորճիկին ՝ սակայն կը ձգտէր շարունակել վերջինիս նուաճումներուն ժառանգութիւնը իր կեանքին ընթացքին ։ Ըստ Պէաթրիս Ֆորպս Մանցի «Լենկթիմուր իր պաշտօնական նամակագրութեան մէջ ձգտած է ինքզինք ներկայացնել իբրեւ  Ճենկիզ խանի եւ անոր ժառանգորդներուն իրաւունքները վերականգնողը։ Իրանական, մեմլուքեան եւ օսմանեան արշաւանքները արդարացուցած է՝ ըսելով, որ անով կը վերականգնի մոնկոլներու օրինական իրաւունքները տարածքներուն մէջ, որոնք յայտնուած են ուզուրպատորներու իշխանութեան տակ» ։ Իր նուաճումները օրինականացնելու համար Լենկթիմուր յաճախ կ'օգտագործէր իսլամական խորհրդանշաններ եւ լեզու՝ ինքզինք կոչելով «Իսլամի թուր», եւ կը հովանաւորէր կրթական եւ կրօնական հաստատութիւններ։ Իր կեանքին ընթացքին գրեթէ բոլոր Պորճիկի առաջնորդները դարձուցած է իսլամադաւան։ Լենկթիմուր Սմիրնայի պաշարման ատեն պարտութեան  մատնած  է Հիւանդախնամներու միաբանութիւնը՝ ինքզինք հռչակելով ղազի ։ Մինչեւ իր կառավարման աւարտը Լենկթիմուր իր իշխանութիւնը հաստատած է Չաղաթայի խանութեան, Իլխանութեան եւ Ոսկեայ Հորդայի մնացորդներու նկատմամբ եւ նոյնիսկ փորձած  է Չինաստանի մէջ վերականգնել Եուան հարստութիւնը։
Լենկթիմուրի զօրքը կազմուած էր տարբեր էթնիկ խումբերէ․ անոր զօրքէն կը սարսափէին Ասիոյ, Ափրիկէի եւ Եւրոպայի երկիրները, որոնց մեծ մասը աւերակ դարձած էր թիմուրի արշաւանքներուն պատճառով ։ Ըստ գիտնականներու, անոր արշաւանքները դարձած  են 17 միլիոն մարդու մահուան պատճառ, որ  այդ օրերուն աշխարհի ողջ բնակչութեան 5%-ը կը կազմէր  ։
Լենկթիմուր աստղագէտ եւ թուաբանագէտ, ինչպէս նաեւ թիմուրեաններու կայսրութեան սուլթան Ուլուգբեկի մեծ հայրն է․ վերջինս Կեդրոնական Ասիոյ մէջ կառավարած է 1411-1449 թուականներուն։ Լենկթիմուր նաեւ Զահիր էլ տին Մուհամմետ Պապուր (1483-1530 թուականներ)՝ Մեծ մոնկոլներու կայսրութեան հիմնադիրին մեծ հայրն է․ այս կայսրութիւնը երեք դար շարունակ՝ 1526-1857 թուականներուն, տիրապետած է Հարաւային Ասիոյ որոշ շրջաններու վրայ ։ Լենկթիմուր կը համարուի արուեստի եւ ճարտարապետութեան մեծ հովանաւոր, որ կապ հաստատած էր այնպիսի մտաւորականներու հետ, ինչպիսիք էին Իպն Խալդունը եւ Հաֆիզի Ապրուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Միջին Ասիոյ տիրակալներ Ստորոգութիւն:1336 ծնածներ Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ պատմութիւն Ստորոգութիւն:Թուրք կառավարիչներ
Յովսէփ Փուշման
Յովսէփ Փուշման, հայ գեղանկարիչ։
Կենսագրութիւն
Փուշմանեանները ապրած են Տիարպեքիրի մէջ։ Հայկական կոտորածներ ու ատեն խոյս տալով եաթաղանէն՝ ընտանիքով ապաստանած են Միացեալ Նահանգներ ուն մէջ։ Փուշմաններուն ընտանիքը մասնագիտացած էր հայկական գեղագեղ գորգերու վաճառականութեամբ, որ մանուկ հասակէն ապագայ նկարիչին ընկալումներու աշխարհին վրայ իր ազդեցութիւնը ձգած էր։
Յովսէփ Փուշման նախնական կրթութիւնը ստացած է Պոլսոյ Գեղեցիկ արուեստներու կայսերական դպրոցին մէջ։ Ամերիկա հաստատուելէ ետք, Շիքակո յի մէջ ամբողջութեամբ կը նուիրուի չինական մշակոյթի ուսումնասիրման, այդ ասպարէզին մէջ հասնելով որոշակի յաջողութիւններու։ 1905-ին ուղղուած է Չինաստան, ուր մասնագիտացած է արեւելեան գեղանկարչութեան եւ փիլիսոփայութեան ուսումնասիրութեան մէջ։ Ուսումը շարունակած է Փարիզ ի «Ժիւլիէն» ակադեմիայի մէջ։ 1914 եւ 1921 թուականներուն Փարիզի Salon des Artistes Français-ի կազմակերպած ցուցահանդէսներուն ստացած է երկու շքանշան ։ 1928-ին Փուշման հեռակայ ընտրուած է Հայաստանի նկարիչներու միութեան պատուաւոր անդամ: Գործօն մասնակցութիւն բերած է «Անի» հայ արուեստագէտներու ընկերակցութեան ստեղծման ։ 1920-ին Նիւ Եորք ի մէջ հիմնադրած է իր արուեստանոցը Քարնեկի Հոլի մէջ ։ 1940 եւ 1950-ական թուականներուն Փուշմանի եւ The New York Graphic Society կազմակերպութեան միջեւ դատական գործընթաց մը կը սկսի։ Վերջինս անոր գործերէն նմոյշներ վերատպած էր առանց արուեստագէտի թոյլտուութեան։ Դատավարութիւնը կ'աւարտի Փուշմանի յաղթանակով։
Ստեղծագործական Ուղի
Յովսէփ Փուշման արուեստի, գեղանկարչութեան աշխարհի մէջ ծանօթ է իր զննին, որոշակի մտորումները մղող մեռած բնութեամբ, որոնց յօրինուածքներուն համար հիմք ծառայած են հայկական մագաղաթէ ձեռագիրները, թալիսմանները, խնկամանները, հնագոյն զարդերը, կանացի նուրբ, զգայական եւ զգացմունքային դիմանկարներով, որոնցմէ հերոսուհիները հանդերձաւորուած են արտասովոր, գունագեղ զգեստներով։ Փուշմանի արուեստին բնութագրական յատկանիշը արեւելքի պաշտամունքն է, որ կ'արտայայտուի որոշակի խորհրդանիշներու միջոցով։ Հոգեւոր նկարագիր ունեցող այս աշխատանքներուն ուղիին մէջ են գրառումներ, որոնք աւելի դիւրին կը դարձնեն դիտողին գործը խորհրդանշելու համար։
1922 թուական
1922 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 22րդ տարին է
Յովսէփ Փուշման
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:9 Մայիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:13 Փետրուարի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ
1922 թուական
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1922 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1922 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1922
Տիմիթրի Պաքրաձէ
Տիմիթրի Պաքրաձէ (დიმიტრი ზაქარიას ძე ბაქრაძე, (7 Նոյեմբեր, 1826, Խաշմի, Թելաւի գաւառ, Վրաստանի նահանգ, Ռուսական կայսրութիւն (այժմ՝ Սակարեճոյի շրջան, Կախեթի մարզ, Վրաստան) - 22 Փետրուար, 1890, Թիֆլիս, Ռուսական կայսրութիւն), վրացի եւ ռուս պատմաբան, հնագէտ, էթնոգրաֆ, Սանկտ Պետերբուրգի գիտութիւններու ակադեմիոյ թղթակից անդամ(1879 թուականին) :
Կենսագրութիւն
Տիմիդրի Պաքրաձէն ծնած է 1826 հոկտեմբեր 26-ին (նոյեմբեր 7-ին) Խաշմի գիւղին մէջ, հոգեւորական ընտանիքի մէջ :
1851-ին կ'աւարտէ Մոսկուայի հոգեւոր ակադեմիոյ :
1861 թուականէն կ'աշխատի Ռուսական աշխարհագրական միութեան Կազանի բաժանմունքին մէջ։ Կը մասնակցի Կովկասի՝ Ռուսական կայսրութեան միանալուն վերաբերող փաստաթղթերու հրապարակմանը (հրատարակութիւնն կ'իրականացուի Կովկասի հնագրագիտական հանձնաժողովի կողմէն 1873-1875 թուականներուն): 1874 թուականին կ'առաջարկէ կազմակերպել Կովկասի հնագիտութեամբ հետաքրքրուողներու միութիւն :
Տիմիդրի Պաքրաձէի աշխատութիւններու շարքին մէջ կ'առանցնանան վրացերէն հրատարակուած «Վրաստանի պատմութիւն» (1889), «Վրաստանն ու վրացիները» (1854), ինչպէս նաեւ ռուսերէն հրատարակուած «Կովկասը քրիստոնեական հանգոյն հուշարձաններուն մէջ» (1875), «Հնագիտական ճանապարհորդութիւն Վրաստանի ու Աջարիոյ մէջ» (1878), «Յօդուածներ Վրաստանի պատմութեան ու հնութիւններու մասին» (1887) :
Տիմիդրի Պաքրաձէի նախաձեռնութեամբ Թիֆլիսի մէջ՝ Սիոնի եկեղեցւոյ հարեւանութեամբ, կը կազմակերպուի «հնապահոց» (թանգարան) :
Տիմիդրի Պաքրաձէն կը մահանայ 1890 փետրուար 10-ին (22-ին) Թիֆլիսի մէջ :
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:7 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:22 Փետրուարի մահացածներ
Ազարեան
Ազարեան, հայկական մականուն ։
Ստեփան Փուչինեան
Կենսագրութիւն
Ստեփան Փուչինեանը ծնած է 1927 թուականին Պաթումի մէջ։ 1950 թուականին աւարտած է ՎԳԻԿ-ի տնտեսագիտական բաժինը, այնուհետեւ 1966 թուականին՝ բեմադրիչի բաժինը՝ Յակով Սեգէլի արուեստանոցը։ 1950-1964 թուականներուն եղած է Մ․ Գորկիի անուան կինոստուդիայի տնօրէնը, իսկ 1964 թուականէն նոյն կինոստուդիայի բեմադրիչը ։
Ազարեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ
Զանգու (թերթ)
«Զանգու», հասարակական-քաղաքական շաբաթաթերթ, որը լոյս տեսած է Փարիզ, 1935–1937 թուականներուն։ Խմբագիր՝ Միսաք Մանուշեան։ Ֆրանսահայ համայնավարներու թերթը։
Պատմութիւն
Պաշտպանած է հայ գաղութի աշխատաւորներուն շահերը, օգնած՝ բարձրացնելու անոնց դասակարգային գիտակցութիւնը եւ համախմբելու հայ աշխատաւորներուն երկրի բանուորական կազմակերպութիւններու հետ։
Մեծ դեր է խաղացած է գաղութի եւ Խորհրդային Հայաստանի կապերը ամրապնդելու գործին մէջ։ Լայնօրէն լուսաբանած է Խորհրդային Հայաստանի կեանքը, անոր նուաճումները, օգնած՝ հայրենադարձութեան գործին, ՀՕԿ-ի եւ յառաջադիմական կազմակերպութիւններու աշխատանքներուն։
Թերթը ձգտած է տեղեակ պահել իր ընթերցողներուն միջազգային քաղաքական իրադարձութիւններուն մասին, քարոզչութիւն ծաւալած է ֆաշիզմի եւ պատերազմի օրէ օր սպառնացող վտանգի դէմ։
Թերթին աշխատակցած են Գ. Թահմազեանը, Դ. Դաւիթեանը, Տ. Զաւէնը, Հ. Գալճեանը, Զարեհ Որբունին, Երուանդ Թոլայեան ը, Ա. Կոթիկեանը, Ե. Քոչարը եւ ուրիշներ։ Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հանդէսներ Ստորոգութիւն:Մամուլ
Ազգային Եղիշէ Մանուկեան Քոլէճ
Ազգային Եղիշէ Մանուկեան Քոլէճ, հիմնուած 1963-ին, Պէյրութ, Լիբանան։
Պատմական ակնարկ
Դպրոցը սկսած է գործել Մարտիկեան մանկապարտէզ - նախակրթարան անուան տակ, ունենալով վաթսուն աշակերտներ։
Սահակ Ա. Խապայեան Կաթողիկոսի օրով, 1930-ական թուականներուն, Անթիլիասի Կիլիկիոյ Կաթողիկոսարանին կից, շրջակայքի հայութեան զաւակներուն համար բացուած է փոքր դպրոց մը՝ Մեսրոպեան Վարժարան անունով։
Այդ տարիներուն, վարժարանին աշակերտութեան թիւը զգալի աճ կ’արձանագրէ եւ Մայրավանքի շրջափակէն ներս գտնուող դպրոցին շէնքը՝ իր դասարաններով եւ խաղավայրով անբաւարար էր։
Սեպտեմբեր 2005-ին, Օրդ. Սեդա Պոյաճեան կը նշանակուի տնօրէն։ Իր պաշտօնավարութեան շրջանին, Րաֆֆի Մանուկեանի նուիրատուութեամբ կարելի կը դառնայ ներկել քոլէճի ամբողջ կառոյցը, կառուցել տարրալուծարանը, փակ մարզասրահն ու համադրումներու եւ հոգեբանական խորհրդատուի սենեակը։ Հիմնովին կը բարեփոխուին ուսուցչարանները, կը վերանորոգուին բակն ու կառատունը։
Սիմոն Աբգարեան
Սիմոն Աբգարեան, Ֆրանսահայ յայտնի դերասան:
Դերասանական Ասպարեզ
1971-1977 տարիներուն, երիտասարդ Աբգարեան իր հօր ու մօր հետ ապրած է Լիբանան, ուր յաճախած է հայկական վարժարան, միաժամանակ սորվելով նաեւ ֆրանսերէն եւ անգլերէն լեզուները: 1977-ին Աբգարեան վերստին տեղափոխուած է Փարիզ: Քանի մը տարի ետք ան փոխադրուած է Նիւ Եորք, ուր պարի եւ դերասանութեան իր դասերը շարունակած է Նիւ Եորքի Անդրանիկ Թատերախումբին հետ: Ապա տեղափոխուած է Լոս Անճելոս, Քալիֆորնիա:
1983-1985 ան ուսանած է դերասանութիւն եւ մաս կազմած է ՀԲԸՄ-ի Արտաւազդ Թատերախումբին, Ժերալտ Փափազեանի ղեկավարութեամբ:
1984-ին ան մասնակցած է աշխատանքային հանդիպումներուն հռչակաւոր Թէաթր տիւ Սոլէյի, որ Օլիմփիքս Արթ Ֆեսթիվըլի ծիրին մէջ կ'այցելէր Լոս Անճելոս:
1985-ին Սիմոն Աբգարեան կը վերադառնայ Փարիզ, ուր ձեռք կը բերէ թատերական դերասանական յաջողակ ասպարէզ եւ ութ տարի կը համագործակցի Արիան Մնուշքինի՝ Թէաթր տիւ Սոլէյի հռչակաւոր բեմադրիչին հետ:
2001-ին Աբգարեան կը տիրանայ ֆրանսական թատրոնի դերասանի ամէնէն բարձր մրցանակին՝ Մոլիէրի մրցանակին, ««Հրէշը լուսնի վրայ» թատերախաղին մէջ իր ստանձնած դերին համար ::
1993-ին Աբգարեան եւ իր դերասանուհի-բեմադրիչ կինը՝ Քաթրին Շչոպը, Փարիզի մէջ հիմնեցին իրենց սեփական թատերախումբը՝ «T.E.R.A.» Թ.Ե.Ր.Ա. (Թէաթր Էսփաս Ռըշերշ Աքթէոր), ուր Սիմոն Աբգարեան դերեր ստանձնած եւ բեմադրած է դասական եւ ժամանակակից թատերախաղեր:
Շարժապատկերի Ասպարեզ
Աբգարեան առաջին անգամ ժապաւէնի մէջ դեր ստանձնած է 1989-ին:
Շարժապատկերի իր ասպարէզի սկզբնական շրջանին Աբգարեան արդիւնաբեր համագործակցութիւն ունեցաւ Սետրիք Քլափիշչի հետ, ֆրանսական վեց ժապաւէններու մէջ, հռչակ ստանալով մրցանակակիր «Շաքէոն շերշ սոն շա» (1996) ժապաւէնով:
Ան արժանացաւ քննադատներու բարձր գնահատանքին Ատոմ Էկոյեանի մրցանակակիր «Արարատ» (2002) ժապաւէնին մէջ գեղանկարիչ Արշիլ Կորքիի կերպարը մարմնաւորելու համար:
Սիմոն Աբգարեան մրցանակներ շահած է «Թու թէյք է ուայֆ» (2004) ժապաւէնին մէջ Էլիահուի դերը կատարելու համար (բեմադրիչ՝ Ռոնիթ Էլքապէց):
Իր շարժապատկերի ասպարէզին մէջ Սիմոն Աբգարեան մեծ ոստում արձանագրեց «Քազինօ Ռուայալ» (2006) ժապաւէնին մէջ Ալեքս Տիմիթրոսի երկրորդական դերով հանդէս գալով եւ Տանիէլ Քրէյկի կողքին քանի մը ուժեղ տեսարաններու մէջ խաղալով:
Ֆրանսական հեղինակաւոր «Մոլիէր» թատերական մրցանակաբաշխութեան, որ տեղի ունեցաւ Երեքշաբթի, 23 Յունիս 2020-ին, Սիմոն Աբգարեան արժանացաւ երեք «Մոլիէր»ներու:
Հայ Դատ
Սիմոն Աբգարեան մեծապէս մասնակից է հայ ժողովուրդին առնչուող մարդասիրական դատերուն: Բազմաթիւ բարեսիրական եւ հայ դատի ձեռնարկներու ու հանդիսութիւններու ընթացքին, ան եղած է յաճախակի մասնակից, հիւրընկալ եւ հաղորդավար: 2006-ի Հոկտեմբերին ան նաեւ մաս կազմած է Ֆրանսայի նախագահ Ժաք Շիրաքի հետ Հայաստան այցելող պատուիրակութեան:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ Ստորոգութիւն:Ֆրանսահայեր
Յակոբ Տէր Մելքոնեան
Յակոբ Տէր Մելքոնեան (1879, Այնթապ - 28 Նոյեմբեր 1972, Պէյրութ), ուսուցիչ եւ գրող։