cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Համազասպ Վրդ. Եղիսէեան
'''Համազասպ Վրդ. Եղիսէեան'''
Ծնած է 1864-ին Կիւրին, Աշխարականութեանը՝ եղած է ուսուցիչ եւ ազգային գործիչ, իրեն վիճակելով բանտ-աքսորը, Սահմանադրութեան Հռչակումին՝ Պարսկաստանէն եկածէ Պոլիս որպէսզի ձեռնադրուի իբրեւ վարդապետ 1910-ին,Արմաշական, դպրեվանքը տարի մը Թրքական լեզուի դաս աւանդելէ եւ Հասքէօյ քարոզիչ մնալէ վերջ՝ առաջնորդ նշանակուած է Ճանիկի վիճակին (Սամսոն) 1912-էն:
Չմշկածագի գիւղեր
Ստորեւ կու տանք Ծոփաց Աշխարհի Չմշկածագի շրջակայքի գիւղերու ցանկ մը։
Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի գիւղեր
Վասպուրական
Վասպուրական՝ Մեծ Հայքի 8-րդ նահանգը։ Հիւսիսէն սահմանակից էր Այրարատ, հիւսիս–արեւելքէն՝ Սիւնիք, արեւելքէն՝ Փայտակարան եւ Պարսկահայք, հարաւէն՝ Կորճայք, Մոկք եւ Աղձնիք, արեւմուտքէն՝ Տուրուբերան նահանգներուն։ Կը ներառէ 34 գաւառ։
Վարչական բաժանում
Ըստ կարգ մը հայ պատմաբաններու, ժամանակին տարածուած էր այն տեսակէտը, թէ Աղիովիտ գաւառը կիսուած էր Տուրուբերանի եւ Վասպուրականի միջեւ։ Սուրէն Երէմեան, «Աշխարհացոյցի» բոլոր ձեռագիրներու տարընթերցումները չունենալով, գաւառը կը բաժնէ երկու մասի, որու արեւմտեան հատուածը իբրեւ Աղիովիտ գաւառ, կը յատկացնէ Տուրուբերանին, իսկ արեւելեան հատուածը՝ իբրեւ Աղիովիտ գաւառ, Վասպուրականին։ Անոր կարծիքով, ըստ երեւոյթին սկիզբը գոյութիւն ունեցած է մէկ Աղիովիտ գաւառ, որ հետագային վաճառաշահ Զարիշատ քաղաքի բարձրանալուն հետեւանքով, որ «արքունի քաղաք»ի  իրաւունք ստացած էր, կը բաժնուի երկու մասի, որոնցմէ արեւմտեանը կը դառնայ Զարիշատի քաղաքային տարածք։
Վասպուրականը Աղիովիտ անունով գաւառ չէ ունեցած, հետեւաբար անկախ ներքին բաժանմունքէն, Աղիովիտը ամբողջութեամբ կը պատկանի Տուրուբերանին։ Այդ իրողութիւնը յստակ կը դառնայ նաեւ այն իրողութենէն, որ Հայաստանի 591-ի երկրորդ բաժանման ատեն պարսկա-բիւզանդական սահմանագիծը կ'անցնէր ոչ թ իրականութեան մէջ գոյութիւն չունեցող երկու Աղիովիտներու մէջէն, այլ Առեստի անմիջական հարեւանութեամբ, որմով կարծես թէ Վասպուրականի մէկ հատուածը եւս կ'անցնէր Բիւզանդիոնին։ Վերջինս Վասպուրականի մէջ տարածքային ձեռքբերումներ չունէր, պարզապէս Աղիովիտ գաւառը ամբողջութեամբ անցած էր կայսրութեան։
Այսպիսով, Վասպուրականը կազմուած էր հետեւեալ 34 գաւառներէն (նախապէս տարածուած 35 գաւառներուն փոխարէն, հանելով Աղիովիտը Վասպուրականի գաւառներու ցանկէն).
Ռապինտրանաթ Թակոր
Ռապինտրանաթ Թակոր, կեղծանունը՝ Գուրուդեւ: Բազմակողմանի զարգացած պենկալացի, որ ԺԹ.-րդ դարու վերջը եւ Ի.-րդ դարու սկիզբը վերստեղծած է պենկալական գրականութիւն ն ու երաժշտութիւնը, ինչպէս նաեւ՝ բնագրական արդիապաշտութեամբ վերափոխած հնդկական արուեստ ը:
Թակորը «Կիթանճալի» ի ըլլալով «Զոհաբերութեան երգեր»ու եւ անոր «չափազանց զգայուն, թարմ ու գեղեցիկ արձակ բանաստեղծութիւններու» հեղինակը՝ 1913-ին դարձած է Գրականութեան Նոպէլեան մրցանակ ի առաջին ոչ եւրոպացի դափնեկիրը: Թակորի բանաստեղծական երգերը մեկնաբանուած են որպէս հոգեւոր եւ քնարական գործեր: Այնուամենայնիւ, անոր «նրբաճաշակ արձակն ու կախարդական բանաստեղծութիւնը» Պենկալիոյ սահմաններէն դուրս՝ հիմնականին մէջ անյայտ կը մնայ: Երբեմն անոր որպէս «Պենկալիոյ բարդ» կը յիշեն :
զինք կոչած են «Պենկալի աշուղ», ծնած է Կալկաթա յի մէջ, իր նախնիները եղած են ազնուականներ: Թակոր սկսած է բանաստեղծութիւններ գրել կանուխ տարիքէն, երբ հազիւ 8 տարեկան էր: 16 տարեկանին Bhānusiṃha  (Արեւ Առիւծ) կեղծանունով՝ Թակորը արտօնած է իր առաջին ծաւալուն բանաստեղծութիւններու հրատարակութիւնը, որ խանդավառութեամբ ընդունուած է գրականութեան գիտակներու կողմէ՝ որպէս երկար ժամանակ մոռացութեան անցած դասական գրականութեան վերադարձ: 1877-ին աւարտած է իր առաջին կարճ պատմուածքներն ու թատերախաղերը, որոնք տպագրուած են իր իսկական անուան տակ: Որպէս մարդասէր, համաայնականութեան կողմնակից, միջազգայնական եւ հակաազգայնութեան ջատագով, ան դատապարտած է Անգլիական Հնդկաստան ը եւ անկախացման գաղափարը պաշտպանած է Անգլիայէն: «Պենկալական Վերածնունդ»ը ըլլալով՝ ան մեծ հաւաքածոյ մը կազմած է, ուր զետեղած է նկարներ, ուրագիծեր, խզբզանքներ, հարիւրաւոր յօդուածներ եւ երկու հազարէն աւելի երգեր: Թակորի գրական ժառանգութիւնը պահպանուած է նաեւ իր հիմնադրած համալսարանին՝ Վիշվա Պհարատիի մէջ :
Ան կատարեց մեծ գործ «երբ պենկալի արուեստը եւ գրականութիւնը վերաձեւեց ըստ 20-րդ դարու նորարարութեան: Սակայն այս բոլոր գործերուն մէջէն ան ամենաշատ փայլեցաւ իր բանաստեղծական հանճարով:
Թակորի երաժշտական երկերը երկու ժողովուրդներու կողմէ ընտրուած են որպէս պետական օրհներգներ․ անոնցմէ են Հնդկաստան ի հիմնը՝ Ճանա Գանա Մանա ն եւ Պանկլատէշի հիմը՝ Ամմար Շոնար Պանլա ն («Իմ ոսկի Պենկալիա»): Շրի Լանկա յի օրհներգի ոգեշնչման աղբիւրը եւս եղած է Թակորի աշխատանքը :
Կեանքի սկզբնական տարիներ 1861-1878 թուականներ
Ռապի Թակորը ընտանիքի 13-րդ ողջ մնացած երեխաներէն ամենակրտսերն էր։ Ան ծնած է 7 Մայիս 1861-ին, Կալկաթա յի մէջ, Ջորասանկի Թհակուր Բարի առանձնատանը, Տեպենտրանաթ Թակոր ի (1817-1905 ) եւ Սարատա Դեւիի (1830-1875) ընտանիքին մէջ:
Թակորի մայրը մահացած էր, երբ ան տակաւին փոքր երեխայ էր, իսկ հայրը կը ճամբորդէր, հիմնականին մէջ անոր դաստիարակած են ընտանեկան ծառաները: Թակորի ընտանիքը ապրած եւ ստեղծագործած է Պենկալական վերածնունդ ի ժամակաշրջանին: Անոնք կազմակերպած եւ իրականացուցած են գրական ամսագիրներու տպագրութիւն: Թատրոնը ներկայացուած է, իսկ պենկալական ու արեւմտեան դասական երաժշտութեան մենահամերգները՝ պարբերաբար տեղի ունեցած են այդ առանձնատանը մէջ։ Թակորի հայրը հրաւիրած էր թատերական խումբի քանի մը մասնագիտական երաժիշտներու՝ իրենց տան մէջ ապրելու եւ երեխաներուն հնդկական դասական երաժշտութիւն սորվեցնելու համար: Թակորի աւագ եղբայրը՝ Տուիճենտրանաթ Թակոր ը եղած է փիլիսոփայ եւ բանաստեղծ: Եղբայրներէն միւսը՝ Սատիենտրանաթ ը, եղած է առաջին հնդիկը, որ ընտրուած է Հնդկաստանի Պետական Ծառայութեան անդամ: Միւս երբայրն ալ՝ Ճիոտիրինտրանաթ ը եղած է երաժիշտ, եւ խմբավար Sfn|Tagore|Dutta|Robinson|1997|p=10}}: Թակորի քոյրը՝ Շուարնակումարի Տեւի ն ալ վիպասան եղած է: Ճիոթիրինտրանաթի կինը՝ Կադամբարի Տեւին, որ ընդամէնը քանի մը տարի Թակորէն մեծ էր, եղած է վերջինիս սիրելի ընկերը ու հզօր ազդեցութիւն ձգած է անոր հետագայ կեանքի վրայ։ Կադամբարիի ինքնասպանութիւնը ամուսնանալէ որոշ ժամանակ ետք՝ 1884-ին, տարիներ շարունակ խորապէս յուզած եւ ցաւ պատճառած է Թակորին:
Թակոր անընդհատ խուսափած է դասասենեկային ուսուցումէն եւ նախընտրած է թափառիլ կալուածին կամ անոր հարեւանութեան մէջ գտնուող Պոլփուրգ Պոլփուրին ի մէջ եւ Պանիհաթի ի մէջ, ուր իր ընտանիքը կ'այցելէր : Անոր եղբայրը՝ Հեմենտրանաթը, յանձնարարած է իրեն լողալ Կանկեսի ափերուն, բլուրներ բարձրանալ, ճիւտօ եւ ըմբշամարտի մարմնամարզութեամբ ֆիզիքապէս զօրացուցած էր զինք: Թակոր սորված է նկարչութիւն, անդամազննութիւն, պատմութիւն, գրականութիւն, թուաբանագիտութիւն, սանսեքրիտ եւ անգլերէն, որ Թակորի ամէնէն քիչ սիրելի նիւթը եղած է: Ան չէ սիրած կանոնաւոր կրթութիւնը. նախագահական համալսարանին մէջ, Թակորի գիտական աշխատանքը տեւած է ընդամէնը մէկ օր: Տարիներ ետք, ան համոզուած է, որ կանոնաւոր եւ պատշաճ ուսուցումը իրերու բուն բացատրութիւնը չի տար, պատշաճ ուսուցումը կ'աւելցնէ հետաքրքրութիւնը :
Ուպանաեանի (հասուննալ) արարողութենէն՝ 11 տարեկան դառնալէն ետք, 1873-ին, Թակոր իր հօր հետ, Կալկաթա յէն քանի մը ամսուան համար մեկնած է Հնդկաստան ճամբորդութեան՝ Սանթինիկեթան ի մէջ գտնուող հօր կալուածը եւ Ամրիթսար այցելելու համար, այնուհետեւ՝ Հիմալաեան լեռներու Դալհաուսիի բարձրաւանդակ: Այնտեղ Թակորը կենսագրութիւններ ընթերցած է, ուսումնասիրած է՝ պատմութիւն, աստղագիտութիւն, ժամանակակից գիտութիւն, սանսքրիտ եւ քննած է հնդիկ գրող՝ Գալիդասա յի դասական բանաստեղծութիւնը : 1873-ին, Ամրիթսար ի մէջ մէկ ամիս անցընելու ժամանակ, անոր վրայ մեծապէս ներգործութիւն ունեցած է քաղցրահնչիւն «Կուրբանին» եւ «Նանակ Բանին», որոնք երգած են Խարմանդիր Սախաբ ին մէջ (Ոսկէ տաճար) եւ որոնց համար ալ թէ՛ հայրը, եւ թէ որդին, կանոնաւոր կերպով այցելած են տաճար: Վերջինիս մասին Թակոր գրած է «Իմ վերյուշերուս մէջ» (1912).
Թակորը 6 բանաստեղծութիւն գրած է սիկխական կրօն ի վերաբերեալ, ինչպէս նաեւ՝ նոյն թէմայով յօդուած մը՝ պենկալական մանկական ամսագրին մէջ : Վերադառնալով Ճորասանկօ՝ մինչեւ 1877 վերջացուցած է իր հիմնական ծաւալուն աշխատանքները, որոնցմէ մէկը մայթհիլի լեզուով ընդարձակ բանաստեղծութիւն մըն է, գրուած՝ Վիդեափաթի ի ոճով: ԱՆ կատակով պնդած է, որ անոնք վայշնավիզմ ի հետեւորդ՝ 17-րդ դարու վիշնուինեան բանաստեղծ Bhānusiṃha-ի կորսուած գործերն են, որոնք նոր երեւան եկած են : Այդ տարածաշրջանի փորձագէտները ընդունած են անոնք որպէս՝ Bhānusiṃha-ի կորսուած աշխատանքներ:
Թակոր առաջին անգամ պատմուածքի ժանրին մէջ հանդէս եկած է «Պիխարինի» (Մուրացկան կինը) ստեղծագործութեամբ, որ պենկարալերէն էր: Նոյն թուակականին հրատարակուած Sandhya Sangit-ը (1882) կ'ընդգրկէր "Nirjharer Swapnabhanga" («Ջրվէժի արթնացումը») բանաստեղծութիւնը:
1971-ին, Ամմար Շոնար Պանլան («Իմ ոսկի Պենկալիա») դարձած է Պանկլատէշի ազգային օրհներգ ը: Այս մէկը գրուած է մեծ հեգնանքով եւ բողոք. գրուած է 1905-ի Պենկալիոյ բաժանման դէմ, ըստ որուն՝ Պենկալիան համայնքներու բաժնուեցաւ եւ մահմետական համայնքէն առանձնացուեցաւ: Արեւմտեան Պենկալիան եւ Արեւմտեան Պենկալիան, ուր հնդիկները կը գերակշռէին, կանխած են տարածաշրջանային արիւնահեղութիւնը: Թակորը այդ բաժանումը կ՛ընկալէր որպէս Հնդկական անկախութեան շարժում, խորամանկ ծրագիր մը խափանելու համար: Անոր նպատակն էր պենկալացիներու միասնութիւնը եւ համայնավարութիւնը բորբոքել:
Ճանա Գանա Մանա ն «Ժողովուրդի հոգին»՝ Հնդկաստանի ազգային օրհներգը, պենկալերէնի ձեւն է: Այս երգը բաղկացած է Պրահմօ հիմնով՝ 5 տունէ կազմուած Պհարօտ Պհագեօ Պիդհաթայի առաջին տունէն, որ Թակորը յօրինած է: Այս մէկը առաջին անգամ երգուած է 1911-ին՝ Հնդկական ազգային համաժողով ի նիստին, որ տեղի ունեցած է Կալկաթայի մէջ: 1951-ին Հնդկաստանի Հանրապետութեան Սահմանադիր ժողովի կողմէն ընդունուած է որպէս վերջինիս ազգային օրհներգ: Շրի Լանքա յի ազգային օրհներգի ոգեշնչման աղբիւրը եղած է Թակորի աշխատանքը  :
Պենկալացիներու համար, անոր երգերու հմայքը, որ ծագած է յուզական ուժի եւ գեղեցկութեան համակեցութենէն եւ բնութագրուած է որպէս Թակորի բանաստեղծութեան գերազանցած աշխատանքը, այնքան հրաշալի է, որ «ժամանակակից գրախօսութիւնը» նկատած է. «Պենկալիոյ մէջ չկայ բարեկիրթ ընտանիք, ուր Ռապինտրանաթի երգերը չեն երգեր կամ գոնէ չեն փորձեր երգել.... Նոյնիսկ անուս գիւղացիները կ'երգեն անոր երգերը»:
Թակորի վրայ ազդեցութիւն ունեցած են սիթար ի երաժշտապետ Վիլայաթ Խանը եւ սարոդ նուագողներ՝ Պուտտհադեւը եւ Ամճատ Ալի Խանը:
Արուեստի գործեր
60 տարեկանին, Թակորը գծագրութեան ու գեղանկարչութեան անցաւ: Անոր բազմաթիւ աշխատանքներու յաջողակ ցուցահանդէսները տեղի կ'ունենային Ֆրանսայի մէջ՝ Ֆրանսայի հարաւի արուեստագէտներու խրախուսանքէն ոգեշնչուած, նախ՝ Փարիզի մէջ, ապա՝ ամբողջ Եւրոպայի մէջ: Հաւանաբար, ան հարցեր ունէր, որովհետեւ կարմիր գոյնը կը շփոթէր մութ կանաչի, մութ սրճագոյնի, իսկ կանաչ գոյնը՝ բաց մոխրագոյնի, բաց դեղինի եւ բաց նարնջագոյնի հետ, եւ այս մէկը կը փաստուի անոր ցուցահանդէսի տարօրինակ գոյներով ուրուագիծներէն:
Թակորի քնարերգութիւններէն քանի մը հատը շինծու են զգացողութիւններով եւ կը համընկնին որոշ նկարներու հետ:
"Քանի մը գեղանկարիչներով շրջապատուած ըլլալով՝ Ռապինտրանաթ միշտ ալ փափաքած է նկարել: Գիրն ու երաժշտութիւնը, թատերախաղը եւ դերասանութիւնը անոր մօտեցան բնականօրէն՝ առանց ջանքերու, ինչպէս կը պատահէր ընտանքի միւս անդամներուն հետ, նոյնիսկ՝ աւելի մեծ չափերով, բայց գեղանկարչութիւնը կը խուսափէր անոնցմէ: Այնուամենայնիւ, Թակոր շատ փորձած է ինքնիրեն ենթարկել արուեստը եւ անոր մասին որոշ ակնարկներ կան իր հին նամակներուն եւ վերյուշերուն մէջ։ Օրինակ՝ 1900-ին, երբ ան գրեթէ 40 տարեկան էր եւ արդէն նշանաւոր գրող, Ջագադիշ Չանտրա Բոսին ուղղուած նամակին մէջ գրած էր. «Դուք կը զարմանաք լսելով, որ ես նստած եմ նկարելու, նկարչական նկարատետրը դրուած է դիմացս: Անօգուտ է ըսել, որ նկարները Փարիզի գեղարուեստական սրահներու համար չեն նախատեսուած եւ ոչ մէկ կասկած չունիմ, որ որեւէ երկրի ազգային պատկերասրահ յանկարծ կ՛որոշէ այդ նկարները ձեռք բերելու համար հարկեր աւելցնել: Սակայն, ինչպէս մայրը իր սէրը աւելի շատ կը շռայլէ ամենաայլանդակ որդիին համար, այնպէս ալ՝ ես, ինձ թաքուն այլայլուած կը զգամ այն հմտութեան համար, որ շատ դիւրութեամբ ինծի կը տրուի»: ԱՆ նաեւ հասկցած էր, որ ինք ռետինը աւելի շատ կ՛օգտագործէ, քան՝ մատիտը եւ կը դժգոհէր արդիւնքներէն, վճռելով, որ նկարիչ դառնալը իրեն համար չէ:"
Հնդկաստանի Ժամանակակից արուեստներու ազգային պատկերասրահի հաւաքածոյին մէջ Թակորի աշխատանքներէն 102-ը կան:
Քաղաքական հայեացքներ
Թակոր ընդդիմացած է կայսերականութեան դէմ եւ աջակցած է հնդիկ ազգայնականներուն. այս մէկը կ'երեւի «Մանաստ» ստեղծագործութեան մէջ։ Այս վկայութիւնը ներկայացուած է հինտու-գերմանական դաւադրութեան դատավարութեան ժամանակ։ Վերջին զեկոյցները կը հաստատեն, որ Թակոր իրազէկ էր Ղադարիթիներու ծրագիրներու մասին եւ կը հաստատեն, որ ան խնդրած է Ճափոն ի վարչապետներ՝ Տերաուտի Մասատակէ ի եւ Օկումա Սինգենոբուի օգնութիւնը։ Աւելի ուշ Թակոր պարսաւագիր գրած է Սուատէշի շարժման մասին եւ պտուտակած է զայն 1925-ին գրուած, սուր ծաղր պարունակող «Ճախարակի պաշտամունքը» յօդուածին մէջ։ ԱՆգլիական ղեկավարութեան ներկայութիւնը «մեր սոցիալական մոլութեան քաղաքական ախտանշան» համարելով՝ Ժողովուրդին յորդորած է խուսափիլ զոհի հոգեբանութենէն եւ անոր փոխարէնը՝ յոյսը դնել սեփական ուժերու եւ գիտելիքի վրայ։ Ան պնդած է, որ նոյնիսկ ծայրայեղ աղքատութեան մէջ ապրող մարդոց համար «կոյր յեղափոխութիւնը աւելի նախընտրելի է», քան «ամուր եւ նպատակային կրթութիւնը»։
Այսպիսի տեսակէտ ունեցողներէն շատերը զայրացած են։ Նոյնիսկ, 1916-ին Սէն Ֆրանսիսքո յի հիւրանոցներէն մէկուն մէջ, հնդիկ փախստականները մահափորձ կատարած են անոր վրայ, սակայն անոնց դաւադրութիւնը ձախողած է, երբ ենթադրեալ մարդասպանները վէճի բռնուած են։
Սանթինիկետան եւ Վիշուա Պհարաթի
Թակորը արհամարհած է դպրոցներու մեքենագիտական յիշողութեան դասաւանդման ձեւը․ «Թութակներու վարժեցում» ստեղծագործութեան մէջ թութակներուն կը պահեն վանդակներու մէջ եւ ստիպողաբար թուղթերով կը կերակրեն, մինչեւ որ մահանան։
Թակորը կ'աշխատէր անասնական համակարգով․ աշակերտներուն անհատապէս կը մօտենային, անոնց զգայնական, իմացական եւ հոգեւոր ուղղորդում տալով։ Յաճախ, դասի պահերը ծառերու տակ կ՛ըլլային։ Ան կը հաւաքէր անձնակազմը եւ նուիրաբերութիւններ կ՛ընէր Նոպելեան մրցանակ էն ստացած գումարով։ Սանթինինկետանի մէջ ունեցած տնօրէն-ուսուցչի պարտականութիւնները շարունակաբար կը խլէին իր ժամանակը․ առաւօտեան դասեր կու տար, իսկ կէսօրին եւ երեկոյեան ուսանողներու դասագիրքերը կը կազմէր։
1921-1919 թուականներուն Թակորը լայնածաւալ մասնակցութեամբ դրամահաւաք կազմակերպած է Եւրոպա յի եւ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ ու դպրոցներուն համար։
Նոպէլեան մրցանակի գողութիւն
25 Մարտ 2004-ին Վիշուա-Պհարատի համալսարանի չհրկիզուած պահարանէն գողցած են Թակորի Նոպելեան մրցանակը եւ անոր պատկանող քանի մը իրեր ։ 7 Դեկտեմբեր 2004-ին, Շուէտական ակադեմիա ն Վիշուա-Պհարաթի համալսարանին Թակորի Նոպէլեան մրցանակի ոսկիէ եւ պրոնզէ պատրաստուած երկու կրկնօրինակ նուիրուած էր ։ Այս պատմութիւնը ոգեշնչած է վարիչ Սուման Գոշին, որ ֆիլմ նկարահանած է եւ կոչուած է «Նոպելեան մրցանակի գողը»։
Մէջբերումներ իր խօսքերէն
«Իւրաքանչիւր մարդ արժանի է անսահման սիրոյ․ անոր հոգիի գեղեցկութիւնը սահմաններ չի ճանաչնար»։ Ռապինտրանաթ Թակոր, «Պենկալիոյ նշոյլները»
«Վստահիր սիրոյ, նոյնիսկ եթէ թախիծ կը բերէ։ Մի՛ փակեր սիրտդ»։ Ռապինտրանաթ Թակոր, «Այգեպանը»
«Երկրի ստորջրեայ արմատները ճիւղերը պտղատու դարձնելու համար յատուցում չեն պահանջեր»։
«Մենք սխալ կը հասկնանք աշխարհը եւ կ՛ըսենք, որ մեզ կը հիասթափեցնէ»։
«Մէկ անգամ, մենք երազին մէջ տեսանք, որ անծանօթներ ենք։ Արթնացանք՝ յայտնաբերելու, որ արժէք ենք իրար համար»։ Ռապինտրանաթ Թակոր, «Մոլորուած թռչունները»
«Պարզապէս գոյութիւն ունենալը փառք չունի» :
«Երջանկութիւն է, երբ սիրտդ կու տաս ուրիշին» :
Ազդեցութիւն եւ ժառանգութիւն
Ամէն տարի, բազմաթիւ միջոցառումներ նուիրուած են Թակորի յիշատակին․ Կապիփրանամը՝ Թակորի ծննդեան օրուան առիթով կատարուած տօնակատարութեան մասնակից կը դառնայ ամբողջ աշխարհի խումբերով։ Ամենամեայ Թակորի յիշատակման օրը կ՛անցնի Ամերիկայի Միացեալ Նահանագներ ու Իլլինոյս նահանգի Ուրպանա բնակավայրին մէջ։ Ռապինտրա Փաֆ Պարիկրաման՝ ուխտագնացութիւններ Կալկաթա յէն դէպի Սանթինիկետան եւ քերթուածներու երեկոները անոր ծննդեան օրուան կարեւոր միջոցառումներէն են։
Պենկալական մշակոյթը լեցուն է անոր ժառանգութեամբ՝ թէ՛ պենկալերէնի, եւ թէ՛ արուեստի մէջ, եւ թէ քաղաքականութեան մէջ. Թակորի ձգած ժառանգութիւնը արժէքաւոր էր։ Ամարտեայ Սէն ը Թակորին «բարձունքի կերպար» համարած է՝ «բազմակողմանի եւ խորապէս.․․ ժամանակակից մտածող »:
Թակորը մեծ հռչակի տիրացած է գրեթէ ամբողջ Եւրոպայի, Հիւսիսային Ամերիկա յի եւ Արեւելեան Ասիոյ մէջ։ Ան Դարթինգթոն Հոլ դպրոցի՝ յառաջադիմական համատեղ ուսումնական հաստատութեան համահիմնադիրն էր եւ մեծ ազդեցութիւն ունեցած է ճափոնացի հեղինակներու վրայ, անոնցմէ են նաեւ՝ Յասունարի Կաւապաթա յի, որ Նոպէլեան մրցանակ ի դափնեկիր եղած է։
Թակորի աշխատանքները թարգմանուած են անգլերէն ի, գերմաներէնի, սպաներէն ի եւ եւրոպական այլ լեզուներու։ Թարգմանիչներէն են չեխ հնդկագէտ Վինսենդ Լեսնի ն, Նոպէլեան մրցանակ ի դափնեկիր Անտրէ Ժիտ ը, ռուս բանաստեղծուհի Աննա Ախմատովա ն, նախկին վարչապետ, թուրք Պիւլենտ Էճեւիտը եւայլն։ Թակորի, Ամերիկա յի մէջ անցուցած է դասախօսական շրջագայութիւններ, մասնաւորապէս՝ 1916-1917 թուականներու դասախօսութիւնները, մասնակիցներու բարձր գնահատանքին արժանացած են։
Որոշ, հաւանաբար յօրինուած վիճաբանութիւններ, անոնք որոնք ներգրաւած էին Թակորին, բացասաբար անդրադարձած են անոր ժողովրդականութեանը ու 1920-ի վերջերուն՝ Ճափոն ի եւ Հիւսիսային Ամերիկա յի մէջ կազմակերպուած գիրքերու վաճառքին, զայն անուանելով՝ «գրեթէ ամբողջական խաւարին մէջ» Պենկալիոյ սահմաններէն դուրս։ Սալման Ռուշտիի Նիգարակուա այցելութեան ժամանակ բացայայտուած է վերջինիս թաքուն ակնածանքը՝ Թակորի հանդէպ։
Թարգմանութիւններու միջոցով, ան մեծ ներգործութիւն ունեցած է չիլիցիներ՝ Փապլօ Ներուտա յի եւ Գաբրիէլա Միստրալի վրայ, մեքսիքացի գրող Օքթաւիօ Պասի, սպանացիներ՝ Խօզէ Օրթեկա ի Կասեթի, Զենոպիա Կամբրուպիի եւ Խուան Ռամոն Խիմենէսի վրայ։
1914-1922 թուականներուն, Թակորի ժողովածուներէն քսաներկուքը, Խիմենէսի ու Կամբրուպիի համատեղ աշխատանքով, անգլերէնէն թարգմանուած են սպաներէնի, որոնց ժամանակ քանի մը գլխաւոր ստեղծագործութիւններու վերնագիրները փոփոխութեան ենթարկուած են։ Այդ տարիներուն Խիմենէսը զարգացուցած էր «մերկ բանաստեղծութիւնը»։
Օրթեկա ի Կասեթը Թակորի մասին գրած է․ «Թակոր իր հմայքի համար պարտական է բուռն ցանկութեամբ խօսելու կատարելութեան մասին, որ մենք բոլորս ունինք։ Թակոր կ'արթնցնէ մանկական զարմանքի քուն մտած զգացում մը, ան օդը կը բարձրացնէ ընթերցողին՝ իր տուած բոլոր տեսակի հիասքանչ խոստումներով, այն ընթերցողին, որ աւելի խորութեամբ ներմուծուած արեւելեան խորհրդապաշտութեանը այնքան ալ ուշադրութիւն չի դարձներ»։
Թակորի աշխատանքները ազատ հրատարակութեամբ սկսած են շրջանառուիլ 1920-էն, Փլաթո յի, Միգէլ տէ Սերուանդէս ի, Եոհան Վոլֆկանկ վոն Կէօթէ ի եւ Լեւ Թոլսթոյ ի գործերուն հետ միասին։
Շատերը կը կարծէին, որ Թակորին գերագնահատած են։ Կրեհեմ Կրինը կասկածներ յայտնած էր անոր վերաբերեալ, ըսելով, որ «որեւէ մէկը, բացի պարոն Եյթս էն կրնայ լրջօրէն դաս քաղել Թակորի բանաստեղծութիւններէն»։
Արեւմտեան քանի մը ակնառու երկրպագուներ, ներառեալ՝ Էզրա Փաունտը եւ նոյնիսկ, քիչ մըն ալ Եյթսը քննադատած են Թակորի աշխատանքները։ Եյթսը, որ բացարձակապէս չէր տպաւորուած Թակորի անգլերէն թարգմանութիւններով, շատ կոպիտ արտայայտուած է անոր մասին եւ օգտագործած է «Անիծեալ Թակորը․․․ Ես ու Սթարջ Մուրը երեք գիրք կէս թողեցինք, եւ յետոյ, երբ ան մտածեց, որ աւելի կարեւոր է լաւ անգլերէն գիտնալ, քան մեծ բանաստեղծ ըլլալը, ան մէկ զգացապաշտութիւն պարունակող տխմարութիւն հրատարակեց եւ կործանեց իր համբաւը։ Թակորը անգլերէն չի գիտեր, ոչ մէկ հնդիկ անգլերէն չի գիտեր»: Ուիլիամ Ռատիսը, որ մշակած է Թակորի բանաստեղծութիւնները, զանոնք աւելի մօտեցնելով անգլիականին, հարց մը բարձրացուցած է․ «Ու՞ր է անոնց տեղը համաշխարհային գրականութեան մէջ»։ Ռատիսը Թակորին ընկալած է որպէս «մօտաւորապէս հակամշակութային», «նոր տեսակի դասական» գրող, որ ըստ իրեն պիտի բուժէր «20-րդ դարու խորտակուող ռոմանթիք խառնաշփոթութիւնն ու քաոսը»։
Թարգմանուած տարբերակով Թակորը «գրեթէ անիմաստ է» եւ անգլերէն թարգմանութիւններու ենթաբաժինները որոշ չափով իջեցուցած են անոր համաշխարհային հռչակը։
"իւրաքանչիւրը, որ ծանօթ է Թակորի բնօրինակ բանաստեղծութիւններուն, չի կրնար բաւարարուիլ իր ցանկացած թարգմանութեամբ (նաե՛ւ անոնք, որ ստեղծուած են Եյթսի օգնութեամբ, ինչպէս նաեւ անոնք, որ ստեղծուած են առանց անոր)։ Նոյնիսկ արձակ թարգմանութիւնները որոշ չափով աղաւաղուած են։ Էտուարտ Մորկան Ֆորսթերը «Տունը եւ աշխարհը» ստեղծագործութեան մասին նշած է, որ «թեման շատ գեղեցիկ է», բայց կախարդանքը «կ՛անհետանայ թարգմանութեան մէջ» կամ «այն փորձի, որ այնքան ալ չէր յաջողած»։"
Թանգարաններ
Հնդկաստան ի եւ Պանկլատէշ ի մէջ Ռապինտրանաթ Թակորին նուիրուած հինգ թանգարան կայ։ Ճորասանկօ Թհակուր Բարին (պենկալերէն՝ Թհակուրներու առանձնատուն, անգլիականցուած՝ Թակորներու առանձնատուն) Թակորներու ընտանիքի տոհմական տունն է, որ կը գտնուի Կալկաթա յի հիւսիսը՝ Ճորասանկոյի մէջ։ Ներկայիս, այս մէկը կը գտնուի Ռապինտրա Բհարաթի համալսարանի տարածքին մէջ։ Այդ մէկը այն տունն է, ուր ան ծնած է, անցուցած է իր մանկութեան մեծ մասը եւ ուր 7 Օգոստոս 1941-ին մահացած է։
Շիլաիտահա Կութիպատի (শিলাইদহ) բնակավայր է, որ կը գտնուի Պանկլատէշ ի մէջ՝ Կուշթիայի շրջանի Կումարխալի մէջ։ Այս վայրը յայտնի է Դուարկանաթ Թակորի կառուցած գիւղական տունով՝ Կութի Բարիով։ Թակորը կեանքի որոշ շրջան մը ապրած է Կութի Բարի մէջ, եւ անոր  նշանաւոր բանաստեղծութիւնները հոն ծնած են իր բնակութեան տարիներուն։ Այժմ, այս մէկը կը կոչուի՝ Թակորի յիշատակի թանգարան։ Այնտեղ կը ցուցադրուին շատ իրեր, որոնք բանաստեղծը օգտագործած է այդ տունը ապրած ժամանակ, անոնցմէ են՝ անոր մահճակալը, զգեստապահարանը, երկաթէ սնտուկը, շրջանակներով նկարները եւ իր տուն-նաւակը։
Շահզադպուր Կաչհարիիպարին դարձած է անոր նուիրուած թանգարան եւ յուշարձան։ Թանգարանին մէջ կը ցուցադրուին շատ շինծու եւ պատմական արժէք ունեցող նմոյշներ, անոնցմէ են՝ կօշիկները, փայտէ ոտնամանները եւ դաշնամուրը։ Եօթը սենեակէ բաղկացած այդ շինութիւնը արդէն հետաքրքրական ճարտարապետական ժառանգութիւն մըն է։
Թանգարաններէն զատ նաեւ կը գործէ «Ռապինտրա Թիրթա» մշակութային կեդրոնը, որ կը գտնուի Հնդկաստանի՝ Կալկաթայի Նիւ Թաուն շրջանին մէջ։
Ստեղծագործութիւններու ցանկ
Թակորի ամբողջական պենկալերէն ստեղծագործութիւններու 1415-ի Անգլիական Անգլերէն հրատարակութիւնը կազմակերպած է Բնական լեզուներու հետազոօութեան արուեստագիտութեան հասարակութիւնը (ԲՆՀՏՀ, SNLTR)։
Թարգմանութիւնները կարելի է գտնել «Կուտենպերկ» ծրագիրին եւ Ուիքիդարանին մէջ։ Յաւելեալ աղբիւրները վարը յիշուած են։
Բնօրինակ ստեղծագործութիւններ
Պենկալերէն
Անգլերէն
Թարգմանութիւններ
Անգլերէն
Հիմնական
Ժողովածուներ
Բնօրինակներ
Թարգմանութիւներ
Երկրորդական
Յօդուածներ
Գիրքեր
Այլ
Արտաքին Յղումներ
Վերլուծութիւններ Աուդիոգրքեր Ստեղծագործութիններ Զրույցներ
<references group="lower-alpha" />
Ապրոյ
Ապրօ(1832-1875), եգիպտահայ, սերած Իզմիրէն, որդի Պետրոս Ապրոյի, ծնած 1932-ին եւ բարձրագոյն ուսումը ստացած Գերմանիոյ մէջ, որուն լեզուին հմուտ էր եւ նաեւ տեղեակ ֆրանսերէնի եւ անգլերէնի: Պաշտօնավարելէ ետք խտիւ Իսմայիլ փաշայի քով՝ մտած էր Մեծն Նուպար փաշայի օրով Եգիպտոսի Արտաքին նախարարութեան մէջ 1870-79 տարիներուն, որ երբ եգիպտական կառավարութեան կողմէ Եթովպիա կը ղրկուի հայազգի երիտասարդ քաղաքագէտն ալ 1875-ին Եգիպտոսի փառքին համար զոհ կ՛երթայ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Քաղաքագէտներ Ստորոգութիւն:Ծագումով հայ քաղաքագէտներ
Կիրակոս Թիթիզեան
Կիրակոս Թիթիզեան ծնած է 3 Յունուարին, 1922, Քեսապի Գարատուրան աւանին մէջ, Կարապետ եւ Ֆերիտա Թիթիզեան ընտանեկան երդիքին ներքեւ։ Ունէր մէկ եղբայր՝ Անդրանիկը։ Կիրակոս իր նախնական կրթութիւնը ստացած է իր ծննդավայրի ազգային վարժարանին մէջ։
Կենսագրութիւն
Վեց տարիներու դպրեվանքեան ուսումով զինուած, 19 տարեկան Կիրակոս ստիպուած կ'ըլլայ ձգել դպրեվանքը եւ երթալ Սուրիոյ Ազազ շրջանը՝ հոն դպրոցի մը մէջ անգլերէն լեզու դասաւանդելու եւ նիւթապէս օգտակար ըլլալու իր ծնողաց։
21 տարեկան էր Կիրակոս Թիթիզեանը երբ Քեսապի պատասխանատուները զինք կը նշանակեն ուսուցիչ իր ծննդավայրի վարժարանին։ Այս նշանակումէն ու պաշտօնավարութենէն կը ծնի ուրիշ բարիք մը՝ երբ Կիրակոս կը հանդիպի իր կեանքի ընկերոջ Մարթա Աբէլեանին, որ նոյն վարժարանին մէջ ուսուցչուհի էր։
1943 թուականին Կիրակոսն ու Մարթան կը պսակուին եւ կը կազմեն ընտանիք մը եւ կը մնան միասին 68 տարիներ։ Անոնք կը հաստատուին Պէյրութ, Լիբանանի մէջ։
Պէյրութի մէջ Կիրակոս կ'աշխատի որպէս պահեստարանի պատասխանատու անգլիական բանակին մէջ, սակայն 1945-ին, համաշխարհային պատերազմի աւարտով, կ'աւարտի նաեւ իր գործը։
Թիթիզեան ընտանիքը բախտաւորուեցաւ երեք զաւակներով. այսպէս 1946-ին ծնաւ իր անդրանիկը՝ Ժանը, 1951-ին Կարպիսը, իսկ 1956-ին՝ Սիլվան եկաւ ամբողջացնելու ընտանիքը։
Ան որպէս դպիր եւ ուրարակիր կը մասնակցէր սրբազան արարողութեանց Ս. Նշան Մայր եկեղեցւոյ մէջ եւ, աւելի ուշ, որպէս բանկալի պատասխանատու՝ Անթիլիասի Մայր Տաճարին մէջ։
1969-ին Կիրակոս եւ Մարթա Թիթիզեանները իրենց դստեր Սիլվային հետ եկան ԱՄՆ ուր արդէն բնակութիւն հաստատած էին Ժանն ու Կարպիսը։ 11 անգամ անոր խանութը կողոպուտի ենթարկուեցաւ որոնցմէ մէկուն ընթացքին, 1980-ին, Կիրակոս փամփուշտով մը վիրաւորուեցաւ գլխէն։
2010 թուականի [Սեպտեմբերին անկումի մը հետեւանքով կոնքի բեկում ունեցաւ եւ այդ օրէն անոր առողջութիւնը վայրէջք արձանագրեց։ Հետզհետէ տկարացաւ։ Առողջական վիճակին մէջ բարդութիւններ յառաջացան։ Պայքարեցաւ, յատուկ խնամք ստացաւ ոչ միայն բժիշկներէն կամ բուժքոյրերէն, այլ իր հարազատներէն։ Կինը՝ Մարթան միշտ կողքին էր, դուստրը՝ Սիլվան պահապան հրեշտակ մը եղաւ իրեն համար, զաւակները, հարսը, թոռները համակ օգնութիւն եղան։ Աւա՜ղ, սակայն, հողածին էր Կիրակոսը եւ հողին դառնալու դատապարտուած եւ այսպէս հակառակ բոլոր ջանքերուն եւ ի գործ դրուած ճիգերուն ան իր աչքերը յաւիտեան փակեց այս կեանքին համար Մարտ 3, 2011-ին։ Կիրակոս Թիթիզեան աշխատեցաւ ու գործեց մինչեւ վերջին շաբաթները իր կեանքին։ Ցաւեցաւ ու տագնապեցաւ հայ արժէքներու կորուստով այս ափերուն վրայ։ Երբեք չստեց, խարդախութիւն չկար իր բառարանին մէջ, ոչ մէկուն ցաւ պատճառեց։ Օգտակար եղաւ բազում անձերու։ Արժանապատուութիւն ունէր ան։ Բայց այս բոլորէն վեր եւ անդին հաւատացեալ մըն էր հանգուցեալը, բառին իսկական եւ վաւերական զոյգ իմաստներով։ æատագով մըն էր Հայոց առաքելական եկեղեցւոյ։ Սերտ կապեր ունէր բարձրաստիճան եկեղեցականներու եւ զոյգ կաթողիկոսներուն հետ եւ շատ ու շատ եկեղեցականներ զինք կը կոչէին «Քեռի»։ Թող լոյս իջնէ իր շիրիմին եւ յիշատակն արդարոյն օրհնութեամբ եղիցի։
127 Ժամ
«127 Ժամ» ` Արոն Ռալսթընի «Քարի եւ զնդանի արանքին» գիրքի հիման վրայ նկարահանուած ֆիլմ։ Նկարահանած են նախկինին «Միլիոնատերը Ետնախորշէն» ֆիլմի վրայ համատեղ աշխատած բեմադրիչ Տէնի Պոիլն ու գրագէտ Սայմըն Պիւֆոյը։ Միացեալ Նահանգներուն մէջ ցուցադրութիւնը 2010 թուականի Նոյեմբեր 5-ին սկսած է։
Նիւթ
Ֆիլմին մէջ կը պատմուի 2003 թուականի Ապրիլ 25-ի ուրբաթ օրուան տեղի ունեցած իրական դէպքի մասին, երբ լեռնագնաց եւ քանիոններ նուաճողԱրոն Ռալսթընը (Ճէյմզ Ֆրանքօ) վճռած է այցելել Եութայ նահանգի Քանիոնլէնտ ազգային զբոսայգիին մէջ։ Աւելի քան 300 քիլոկրամանոց քարի եւ ժայռի արանքին անոր ձեռքը սեղմուած մնալու հետեւանքով ան հոն գերուած կը մնայ համարյեայ վեց օր ։ Մինչեւ իր երթալը ան ոչ մեկն ըսած էր, թէ ուր կ'երթայ։ Իր հետ առած փոքր քանակի ջուրն ու ուտելիքը սպառելէն ետք ան կը հատէ իր դաստակը, ինչի շնորհիւ կը կարենայ դուրս ելլել քանիոնէն եւ գտնել նէտերլանտացի զբօսաշրջիկներու, որ կը կանչեն փրկարար ծառայութեան ուղղաթիռ։
Սանտրօ Պոթչելի
Սանտրոյ Պոթչելի կամ Ալեսսանտրոյ Տի Մարիանոյ Ֆիլիփէփի (Sandro Botticelli կամ Alessandro di Mariano Filipepi, 1 Մարտ, 1445, Ֆլորենցիա-17 Մարտ, 1510, Ֆլորենցիա)՝ վաղ վերածնունդի իտալացի գեղանկարիչ եւ գրաֆիկ:
Կենսագրութիւն
Պոթչելիի կեանքին մասին առաջին վկայութիւնները կը հանդիպին Ճորճոյ Վազարիի 1550 թուականի կենսագրութիւններու հաւաքածոյին մէջ: Ծննդեան ճիշդ տարեթիւը յայտնի չէ. Պոթչելին ծնած է 1444-1445 միջեւ Ֆլորենցիայի Օգնիսանտի թաղամասին մէջ: Հայրը տակառագործ էր: Պոթչելիին կեղծանունը առաջին անգամ իր տղուն անցած է իր աւագ եղբոր Ճովանէն, որ այդ մականունը ստացած է գէր ըլլալուն պատճառով: Այդ անունը ծագում է իտալերեն botticello-ից, որ թարգմանաբար նշանակում է «փոքրիկ տակառ»: Պոթչելին չորս հինգ եղբայրներէն ամենակրտսերն էր: Պոթչելիի ընտանիքը կ'ապրի համեստ, բայց ոչ աղքատ, քանի որ հայրը հմուտ արհեստաւոր էր: Տասնհինգ տարեկանին Պոթչելին աշխատանքի կ'անցնի Ֆրայ Ֆիլիպպոյ Լիպպիի արուեստանոցին մէջ, որը ճանչուած վարպետ էր Ֆլորենցիոյ մէջ: Այնտեղ Պոթչելին կ'աշխատի Անտօնիոյ դել Պոլաիուոլոյյի եւ Անդրէայ դել Վերոչիոյյի հետ: Այդ շրջանին ան կ'ուսանի  փորագրութիւն, որ մեծապէս կ'ազդէ անոր նկարչութեան ոճի եւ ուղղուածութեան վրայ: 1470-ին Պոթչելին կը բանայ իր սեփական արուեստանոցը եւ կ'ստանայ առաջին հասարակական պատուերը:
Գրականութիւն
Կ'ատեգորիայ:Իտալացի նկարիչներ Կ'ատեգորիայ:Վերածննդի նկարիչներ Կ'ատեգորիայ:Ստեղծագործական կ'եղծանուննէր
Միսթըր Հատսըն
Պէնճըմին Հատսըն Մքելտաուի, բրիտանացի երգիչ, երգերու հեղինակ եւ երաժշտական արտադրող։ 2007 թուականին հրատարակած է իր «A Tale of Two Cities» խտասալիկը , իսկ 2009 թուականին երկրորդ՝ «Straight No Chaser» անունը կրող խտասալիկը, որուն շնորհիւ «Supernova» (Քանիէ Ուէսթ]]ի մասնակցութեամբ) նշանաւոր դարձած է Մեծն Բրիտանիոյի մէջ ։ Ան նաեւ յայտնի է ամերիկացի ռէփ երգով Ճէյ Զիի «Young Forever» (2010) առանձնայատուկ, ուրոյն իր մասնակցութիւնը ունեցած է։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:26 Յունիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:Բրիտանացի երգիչներ Ստորոգութիւն:Բրիտանացի երգահաններ
Վահագն Դաւթեան
Վահագն Դաւթեան, հայ բանաստեղծ եւ խմբագիր։
Ծնած է Արաբկիր, Սեբաստիոյ մօտ։ Ինք դեռ մանուկ՝ ընտանիքը փոխադրուած է Ռուսիա, ապա՝ Երեւան (1932)։ Աւարտած է Երեւանի համալսարանի հայոց լեզուի եւ գրականութեան բաժինը։ Դեռ ուսանող՝ հրատարակած է քերթուածներու առաջին ժողովածուն։ Վահագն Դաւթեանի ստեղծագործութիւնները սկսած են տպագրուիլ 1935 թուականէն։ «Առաջին սէր» (1947), «Աշխարհի Առաւօտը» (1950) բանաստեղծութիւններու հաւաքածուներուն մէջ արտայայտուած են, հայրենական մեծ պատերազմին մասնակցողի, հայրենասիրական զգացմուները, սէրը հարազատ հողի ու բնութեան նկատմամբ։ 1948-էն գործած է մամուլի մէջ («Աւանգարդ» եւ «Գրական Թերթ»)։ Եղած է ասոնցմէ երկրորդի, ապա սփիւռքի հետ մշակոյթի կապի Կոմիտէի թերթերու՝ խմբագիր, նաեւ կոմիտէի վարիչ։ Հրատարակած է քերթուածներու ժողովածուներ, երկ-պոէմներ, թատերգութիւն, ուղեգրական-յուշագրական երկեր։ Ունի թարգմանական մեծ վաստակ՝ ժամանակի խորհրդային գրականութենէն (ռուս եւ այլ)։ Իր գործերէն ոմանք եւս թարգմանուած են այլ լեզուներու։ Մահացած է Երեւան։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
24 Ապրիլ (Ոգեկոչման Հաստատման Օր)
24 Ապրիլ կամ հին տոմարով՝ 11 Ապրիլ, Հայոց ցեղասպանութեան յիշատակումի օր, առաջին անգամ նշուած 11 Ապրիլ (24) 1919-ին, Պոլսոյ մէջ, Հայ եկեղեցական բարձրագոյն իշխանութեան կողմէ եւ իբրեւ այդպիսին՝ պաշտօնապէս հաստատուած 1921-ին ։
Հայոց ցեղասպանութեան զոհերուն յիշատակի օրը 24 Ապրիլին կը նշուի, որովհետեւ 1915-ի այդ օրը Պոլսոյ հայ մտաւորականութիւնը Հայտարփաշա երկաթուղային կայարանէն կ'ուղարկեն մահուան ճամբորդութեան: Այդպիսով կը սկսի Արեւմտեան Հայաստանի մէջ հայ ժողովուրդին տեղահանման եւ բնաջնջման ծրագիրը, որ կը շարունակուի քանի մը տարի:
Տոմարներու տարբերութիւն
1919-ին՝ այն տարին երբ առաջին անգամ կը նշուի 24 Ապրիլը իբրեւ Հայոց ցեղասպանութեան յիշատակումի օր, տակաւին կը գործէր հին տոմարը։ Երբ ի գործ կը դրուի նոր տոմարը, 13 օրերու յաւելումէն ետք, 11 Ապրիլը կը վերահաշուարկուի եւ 24 Ապրիլը կը դառնայ Հայոց ցեղասպանութեան յիշատակումի՝ Մեծ Եղեռնի զոհերու ոգեկոչման օր։
Նախապատրաստութիւն
Մարտ 1919-ին Հայոց ցեղասպանութիւնը վերապրած արեւմտահայ խումբ մը մտաւորականներու նախաձեռնութեամբ Պոլսոյ մէջ կը ստեղծուի յատուկ յանձնախումբ մը, որուն գլխաւոր նպատակն էր ձեռնարկներ կազմակերպել Մեծ Եղեռնի զոհերու չորրորդ տարելիցին առիթով։
Առաջինը՝ երգիծաբան Երուանդ Օտեանը Պոլսոյ «Ժամանակ» օրաթերթին մէջ կ'առաջարկէ 1915-ի անմեղ զոհերուն համար յիշատակի յատուկ օր մը ընդունիլ եւ ոգեկոչել այդ օրը: Իսկ գրող, Վաղարշապատի դպրոցներու տեսուչ Վրթանէս Փափազեանը նամակով մը կը դիմէ Գէորգ Ե. Ամենայն Հայոց կաթողիկոսին` առաջարկելով 24 Ապրիլը յայտարարել Նահատակներու օր` ի յիշատակ հայ մտաւորականներուն, որոնք 23 Ապրիլ 1915-ի լոյս գիշերը կը ձերբակալուին Պոլսոյ եւ Հայտարփաշա կայարանէն կը տարուին դէպի Այաշ, Չանղըրը եւ միւս սպանդանոցները:
Քանի մը օր ետք, կաթողիկոսին դիւանը շրջաբերականով (ըստ այլ տեղեկութիւններու, նաեւ` կաթողիկոսական կոնդակով) կը հրահանգէ 24 Ապրիլը ընդունիլ իբրեւ Մեծ եղեռնի զոհերու յիշատակի օր եւ բոլոր եկեղեցիներուն մէջ այդ օրը մատուցել հոգեհանգստեան պատարագ:
Մինչեւ քեմալականներու վերջնական յաղթանակը եւ Թուրքիոյ Հանրապետութեան հիմնադրումը 1923-ին, հայութիւնը ապրիլ 24-ը նշած է նաեւ Պոլսոյ մէջ: Յանձնախումբ մը կազմուած է, որ ծանօթ էր «Ապրիլ Տասնմէկի Սգահանդէսի Մասնախումբ» անունով, ունէր 13 անդամ՝ Եւփիմէ Աւետիսեան, Զարուհի Գալեմքարեան, Մարի Ստամպուլեան, Պերճուհի Պարսամեան, Օր. Արփիարը, Տիգրան Զաւէն, Մերուժան Պարսամեան, Յակոբ Սիրունին, Գէոորգ Մեսրոպ, Թագուոր Սուքիասեան, տոքթ. Բարսեղ Տինանեան, Շահան Պէրպէրեան եւ Յովհաննէս Պօղոսեան։
Այս մտաւորականներուն ջանքերուն շնորհիւ պոլսահայ իրականութեան մէջ առաջին անգամ մեծ հանդիսաւորութեամբ կ'ոգեկոչուի Մեծ Եղեռնի զոհերուն յիշատակը։
ՀՅԴ Պոլսոյ «Ճակատամարտ» օրաթերթը ընթերցողներուն կը տեղեկացնէ, որ` «համաձայն հայրապետական կարգադրութեան, յառաջիկայ երկուշաբթի օրը` 24 Ապրիլին, ազգային տօն է հռչակուած է ի յիշատակ մեր  բիւրաւոր նահատակներուն, նոյն օրը Հայաստանի բոլոր եկեղեցիներուն մէջ պիտի մատուցուի պատարագ եւ կատարուի  հոգեհանգիստ»: «Ըստ այս հայրապետական հրամանին, կը յանձնարարենք նոյն օրը փակել թաղի բոլոր ազգային վարժարանները եւ եկեղեցիներուն մէջ մատուցել սուրբ պատարագ եւ կատարել հոգեհանգստեան պաշտօն` ի յիշատակ նահատակներուն»:
Արեւմտահայ գրող-հրապարակախօս, հասարակական գործիչ Յակոբ Սիրունին այս մասին իր յուշերուն մէջ կը գրէ. «մեր սարքած սգատօնը այլեւս աւանդական դարձաւ։ Այն օրէն որդեգրուեցաւ Ապրիլ 24-ը իբրեւ համազգային սուգի խորհրդանշան»:
Յանձնախումբին որոշումով ոգեկոչման ձեռնարկները պէտք է իրականացուէին 11/24 Ապրիլին, սակայն, հաւանաբար Հայոց պատրիարքին վատառողջութեան պատճառով, անիկա մէկ օրով կը յետաձգուի։
Առաջին պատարագ եւ հոգեհանգիստ
Արեւմտահայ լրագրող Յակոբ Տէր-Յակոբեանը, «Վերջին Լուր» օրաթերթին մէջ անդրադառնալով օրուան խորհուրդին, կը նշէ. «''այսօր, երբ մեր սիրտերը կը ճմլուին անդարձօրէն կորած այնքան թանկագին էակներու վիշտին տակ, այսօր, երբ սուգի համեստ ցոյցով մը մեր արցունքը անգամ մըն ալ թափեցինք այնքան սիրական յիշատակներու ետեւէն... անոնց բաժանման չորս ահաւոր տարիներու անջրպետը յանկարծ կը կրճատուի, եւ մենք... կ'ողջունենք, կ'ողջագուրենք, կը համբուրենք զիրենք այն անբացատրելի գրկախառնումով եւ սրտազեղումով որ եղած ըլլայ երբեք»։''
Կէսօրին եկեղեցւոյ մէջ հաւաքուած ժողովուրդը կը տեղափոխուի քաղաքի Չեշմէ թաղամասի Հայ աւետարանական Ս. Երրորդութիւն եկեղեցին, ուր պատարագէն ետք տեղի կ'ունենայ «սգահանդէս»` բանախօսներու ելոյթներով, ասմունքով, հոգեւոր երաժշտութեամբ։
«Սգահանդէսի Մասնախումբ»ին անունով բացման խօսքով հանդէս կու գայ Շահան Պէրպէրեանը, ապա ելոյթներ կ'ունենան Հնչակեան եւ Ռամկավար կուսակցութեան ներկայացուցիչներ Վահան Զէյթունցեանը եւ փրոֆ. Յակոբեանը, Բժշկական միութեան կողմէ` տոքթ. Խանճեանը, Ուսուցչական միութեան կողմէ` Գէորգ Մեսրոպը եւ ուրիշներ։
Բանախօսութիւնները կ'ընդմիջուին նահատակ բանաստեղծներու հեղինակած քերթուածներու ասմունքով եւ սգոյ մեղեդիներով։ Սգոյ օրուան առիթով Թէոդիկի խմբագրութեամբ կը հրատարակուի նաեւ «Յուշարձան Ապրիլ 11-ի» խորագիրով գործը, «իբրեւ սգապսակ Պոլսոյ ու գաւառի մտաւորական նահատակներուն»: Այդ գիրքին մէջ դրուած էին նահատակներուն կենսագրութիւնները, լուսանկարները եւ անտիպ նիւթեր։
Այլ նախադէպ
24 Մարտ 1919-ին` դարձեալ Բերայի Ս. Երրորդութիւն եկեղեցւոյ մէջ, Հայոց պատրիարքին առաջնորդութեամբ կը մատուցուի հոգեհանգստեան պատարագ` ի յիշատակ Ա. համաշխարհային պատերազմի տարիներուն նահատակուած ամերիկեան միսիոնարներուն։
Արարողութեան ներկայ կը գտնուին Թուրքիոյ մէջ ամերիկեան դեսպանատան բարձրաստիճան պաշտօնեաներ Հէյկը եւ Ֆաուլը, Թայմզ թերթի թղթակիցը, ամերիկացի հարիւրապետ Պենեթը եւ ուրիշներ։
Վատիկանի մէջ
Մարտ 25-ին, Հայոց ցեղասպանութեան նահատակներուն նուիրուած արարողութիւն մը տեղի ունեցած է Վատիկանի Հայ Կաթողիկէ եկեղեցիին մէջ, Հռոմի Պապին հաւանութեամբ։ Իտալահայ գաղութի անդամներուն կողքին, որպէս Պապի ներկայացուցիչներ արարողութեան մասնակցած են շարք մը կարտինալներ ու եպիսկոպոսներ, Իտալիոյ կրթութեան նախարար Լուծաթթին, խորհրդարանի նախագահ Լոմպարտոն, արտաքին գործոց նախարարի փոխանորդը, Իտալիայի մէջ Ֆրանսայի դեսպանը եւ այլ պաշտօնատար անձինք։
Պաշտօնական հաստատում
Ապրիլ 24-ը պաշտօնապէս սգոյ եւ յիշատակի օր ամրագրելու որոշումը տրուած է յիշատակումները սկսելէն 2 տարի անց` 1921-ին։
Այդ տարի, Ամենայն հայոց կաթողիկոսը յատուկ կոնդակով Պոլսոյ Հայոց պատրիարքին կը հաղորդէ ապրիլ 11(24)ը համազգային սգոյ օր սահմանելու մասին` «ի յիշատակ բիւրաւոր նահատակաց մերոց յընթացս համաշխարհային պատերազմի»։ Կաթողիկոսը կը յայտնէ, որ այդ օրը այսուհետ արձանագրուած է Էջմիածնի օրացոյցին մէջ որպէս սգոյ օր, ուստի պէտք է արձանագրուի նաեւ Պատրիարքարանի օրացոյցին մէջ։
Նոյն տարուայ Ապրիլ 23-ին պատրիարքական յատուկ շրջաբերականով պոլսահայ բոլոր խմբագրատուներուն կը հաղորդուի հետեւեալը. «այլեւս տարբեր անուններով օրեր սահմանելու տեղ` մէկ օր միայն պիտի սահմանուի իբրեւ սուգի օր, պատերազմի ու տարագրութէան շրջանի նահատակներուն համար, եւ Կաթողիկոսին կարգադրութէամբ, յիշատակումը Հայոց կողմէ միեւնոյն օրը պիտի կատարուի»։
Նոյն թուականի ապրիլ 24-ին, որ կը զուգադիպէր Ծաղկազարդին, Պատրիարքարանի կարգադրութեամբ Պոլսոյ բոլոր հայկական եկեղեցիներուն մէջ հոգեհանգստեան պատարագ կը մատուցուի` «հայոց տարագրման եւ նահատակութեան առթիւ»։
Պատարագէն յետոյ՝ նոյն օրը, քաղաքի Բերա եւ Սամաթիա թաղամասերու թատերական դահլիճներուն մէջ տեղի կ’ունենան յատուկ սգահանդէսներ, ուր իրենց զեկուցումներով եւ ելոյթներով հանդէս կու գան Հայոց ցեղասպանութիւնը վերապրած շարք մը մտաւորականներ ու հոգեւորականներ, ինչպէս Եղիշէ Արք. Դուրեան, Հրաչ Երուանդ, Միքայէլեան, Յովսէփ Տէր Մարգարեան եւ ուրիշներ։ Անոնք հաւաքուած բազմութեան կոչ կ’ընեն մշտապէս վառ պահել Մեծ Եղեռնի անմեղ զոհերուն յիշատակը եւ երբեք չյուսալքուիլ։
Այդ տարուընէ սկսեալ է Հայկական ցեղասպանութեան յիշատակի օրը կը նշուի Ապրիլ 24-ին՝ օր մը, որ դարձած է յուշարար մարդու կողմէ մարդուն դէմ գործուած անմարդկային վայրագութեան։
Աւանդոյթ
Իւրաքանչիւր Ապրիլ 24-ի աշխարհի զանազան երկիրներու քաղաքներուն մէջ տեղի կ’ունենան սգոյ հանդիսութիւններ, պատարագներ, ժողովրդային հաւաքներ, ցոյցեր, պաշտօնական ժողովներ, համագումարներ եւ զանազան այլ ձեռնարկներ՝ ի յիշատակ Հայկական ցեղասպանութեան 1.5 միլիոն զոհերուն։ Այդ օր փակ կը մնան հայերու անձնական հաստատութիւնները, ինչպէս նաեւ դպրոցները։
Ապրիլ 24-ը նաեւ զանազան երկիրներու եւ քաղաքներու մէջ պաշտօնապէս ընդունուած է իբրեւեւ Հայոց ցեղասպանութեան յիշատակի օր։ Այդ օր Հայաստանի մէջ մարդիկ կ’այցելեն Ծիծեռնակաբերդի յուշահամալիր եւ ծաղիկներ կը դնեն համալիրի անմար կրակին առջեւ։
Արտաքին յղում
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութիւն Ստորոգութիւն:Պատմութիւն Ստորոգութիւն:Սփիւռք
Էրազմ Քարամեան
Էրազմ Ալեքսանդրի Քարամեան (Մելիք-Քարամեան) (15 Մարտ 1912, Փարիզ, Ֆրանսա - 15 Յունիս 1985, Երեւան,ՀԽՍՀ), խորհրդային հայ կինոբեմադրիչ, սենարիստ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արուեստագէտ (1971), ՀԽՍՀ կինեմատոգրաֆիստներու միութեան անդամ ։
Կենսագրութիւն
Էրազմ Քարամեան, ծնած է 1912 թուականին Փարիզի մէջ։ 1930 թուականէն աշխատած է Արեւմտեան Սիպիրի եւ Մոսկուայի թատրոններուն մէջ որպէս բեմադրիչ։ 1936 թուականին աւարտած է Խարկովի երաժշտա-տրամադիկական հիմնարկի բեմադրիչի եւ դերասանական բաժինը (այժմ՝ Խարկովի Ի․ Կոտլեարեւվսկիի անուան արուեստներու ազգային հիմնարկ) ։ 1937 թուականէն եղած է բեմադրիչի օգնական, այնուհետեւ Հայֆիլմ կինոստուդիայի բեմադրիչ (1947-1954 թուականներուն փաստագրական ֆիլմերու բեմադրիչ, 1954 թուականէն՝ գեղարուեստական ֆիլմի)։ Շարք մը ֆիլմերու սենարներու համահեղինակն է։
Մահացած է 15 Յունիս 1985 թուականին Երեւանի մէջ։ Թաղուած է Թոխմախի գերեզմանոցը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1912 ծնունդներ Ստորոգութիւն:15 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:1985 մահեր Ստորոգութիւն:15 Յունիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Փարիզ ծնածներ Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ
Հայաստանի Հանրապետութեան Նախագահի Նստավայր
Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի նստավայրը կը հանդիսանայ Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի աշխատանքային վայրը, որ կը գտնուի Երեւանի` Մարշալ Բաղրամեան Պողոտային վրայ 26 հասցէով։ 2018 թուականի Սեպտեմբեր 21-էն վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանին հրամանով Բաղրամեան 26-ի դարպասները բացուած են այցելուներու համար ։
Պատմութիւն
Նստավայրի շէնքը նախագծուած է 1951 թուականին որպէս Հայաստանի ԽՍՀ նախարարական խորհուրդի տուն, հետագային ծառայած է որպէս Հայաստանի ԽՍՀ գերագոյն խորհուրդի նախագահութեան շէնք։ Նախագիծի հեղինակը Մարք Գրիգորեանն է։ Շէնքը եղած է երկյարկանի, ենթարկուած է վերակառուցման, եւ մակերեսը 2720 քմ է։ Առաջին յարկի 338 քմ մակերեսով 10մ բարձրութեամբ տարածքը նախատեսուած է ընդունելութիւններու համար՝ առանձին սրահներով ։
1987 թուականին շէնքը վերակառուցուած է «Հայարդնախագիծ» ինստիտուտի նախագիծին հիման վրայ։ Շէնքի երկու կողմերը աւելցուած է 10մ լայնութեամբ եւ 6մ երկարութեամբ երկու եռայարկ շէնք։ Վերակառուցման արդիւնքով շէնքի ընդհանուր մակերեսը 4470 քմ է։
1992 թուականէն սկսեալ կը ծառայէ որպէս Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի նստավայր։
2009-2010 թուականներուն Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր ճարտարապետ Նարէկ Սարգսեանի նախագիծով շէնքի առանցքով ետեւի կողմը կառուցուած է քառայարկ շինութիւն, որպէս վարչական մասնաշէնք 3150.0 քմ ընդհանուր մակերեսով։
Կառուցուածք
Առաջին յարկը եւ երրորդ յարկի մէկ բաժինը նախատեսուած են ընդունելութիւններու համար՝ առանձին սրահներով։ Շէնքի մնացած հատուածը կը ծառայէ որպէս վարչական մաս։ Շէնքի արտաքին պատերը կառուցուած են դեղնաւուն տուֆով։
Գեղանկարներու հաւաքածոյ
ՀՀ նախագահի նստավայրի տարբեր սրահներուն մէջ կը պահուին Յովհաննէս Այվազովսկիի, Փանոս Թերլեմեզեանի, Մարտիրոս Սարեանի, Գէորգ Բաշինջաղեանի, Յակոբ Յակոբեանի եւ շարք մը այլ նշանաւոր նկարիչներու գեղանկարները, որոնք տրուած են նախագահի աշխատակազմին Հայաստանի ազգային պատկերասրահի կողմէ ։
Յղումներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի շէնքեր եւ կառոյցներ Ստորոգութիւն:Պաշտօնական նստավայրեր
Քարաջուր
Քարաջուր, գետ Գեղարքունիքի մարզի մէջ։ Սկիզբ կ'առնէ Վարդենիսի լեռներու հիւսիսային լանջերէն եւ Լեռնակերտ գիւղէն 10 քմ հարաւ-արեւմուտքին մէջ, աջէն կը միախառնուի Գայլաձոր գետին։ Երկարութիւնը՝ 14 քմ։ :
Լարիսա Յովհաննիսեան
Ընտանիք
Լարիսան ծնուած է Հայաստանի մայրաքաղաք Երեւանի մէջ, Մայա Լէոնիտի Հուրունցի եւ իրլանտական ծագմամբ ամերիկացի Ջոն Պատրիկ Ռայանի ընտանիքին մէջ: Երբ Լարիսան երեք ամսական էր, ընտանիքը կը տեղափոխուի նախ Քալիֆորնիա, ապա՝ Ռուսաստան: Մանկութեան մեծ մասը Լարիսան անցուցած է Մոսկուայի եւ Երեւանի մէջ: Աւագ դպրոցը աւարտելէ ետք, ուսումը շարունակելու նպատակով կը մեկնի Միացեալ Նահանգներ : Լարիսան արցախցի նշանաւոր գրող Լէոնիտ Հուրունցի թոռնուհին է: Ունի նաեւ կրտսեր քոյր՝ Մարգարիտ Ռայանը:
Կրթութիւն
Լարիսա Յովհաննիսեանը միջազգային առեւտուրի եւ ֆրանսերէն լեզուի կրկնակի որակաւորում ունի, ինչպէս նաեւ Ս. Նորպերդի քոլեջի «Գրաֆիկական դիզայնի» եւ Ուիսքոնսինի Տէ Փերէի քոլեջի «լիպերալ արուեստի» կրտսեր որակաւորում: Ան նաեւ Արիզոնայի պետական համալսարանի «յատուկ կրթութեան» մագիստրոս է:
Դասաւանդիր, Ամերիկա
2010-ին Լարիսա Յովհաննիսեանը միացաւ «Դասաւանդիր, Ամերիկա» (անգլ.՝ Teach For America) ոչ առեւտրային կազմակերպութեան: Կազմակերպութեան առաքելութիւնն է հաւաքագրել, վերապատրաստել եւ ռազմականացնել ապագայ խոստումնալից առաջնորդներուն՝ զարգացնել եւ հզօրացնել կրթութեան անաչառութեան եւ գերազանցութեան շարժումը: Կազմակերպութիւնը կ՚ընտրէ եւ կը հաւաքագրէ Միացեալ Նահանգներու բարձրակարգ համալսարաններու շրջանաւարտներուն եւ կը խթանէ, որպէսզի անոնք ուսուցչութեամբ զբաղուին: Լարիսան «Դասաւանդիր, Ամերիկա» ծրագրի շրջանակներուն, կամաւորութեան սկզբունքով, նշանակուեցաւ Արիզոնայի Կլենտէյլ քաղաքի տարրական եւ միջին դպրոցին մէջ որպէս «յատուկ կրթութեան» ուսուցչուհի:
Դասաւանդիր, Հայաստան
Ոգեշնչուած Արիզոնայի իր ուսուցչական փորձառութենէն, 2013-ին Լարիսա Յովհաննիսեանը կ՚որոշէ վերադառնալ Հայաստան եւ հիմնել «Դասաւանդիր, Հայաստան» ծրագիրը, որու նպատակն էր բարելաւել կրթական հնարաւորութիւնները Հայաստանի բոլոր երեխաներու համար եւ բացայայտել իր հայրենիքի երիտասարդներու հսկայական ներուժը: Կազմակերպութիւնը կը հաւաքագրէ եւ կը վերապատրաստէ երիտասարդ մասնագէտներու եւ անոնց կ՚ուղարկէ Հայաստանի հեռաւոր գիւղեր՝ դասաւանդելու մասնագէտներու կարիք ունեցող առաւել անապահով դպրոցներու մէջ։ Ծրագրի տեւողութիւնը առնուազն երկու տարի է, որմէ ետք երիտասարդ ուսուցիչները իրենք կրնան ընտրել՝ շարունակե՞լ դասաւանդել, թէ՞ ոչ: Աշակերտներու վերջին գնահատականները կ՚արտացոլեն աշակերտներու ինչպէս ակադեմիական, այդպէս ալ անհատական առաջնորդութեան զարգացման աճ: Դասասենեակէն դուրս, արտադպրոցական պարապմունքներու եւ համայնքային զանազան նախագծերու միջոցով, ուսուցիչները կ՚օգնեն աշակերտներուն զարգացնել ոչ ակադեմիական հմտութիւններ, որոնց կարիքը անոնք կ՚ունենան իրենց ողջ կեանքին մէջ :
Երաժշտութիւն
2015-ին Լարիսան Գրեմմի մրցանակակիր, System of A Down խումբի մենակատար Սերժ Թանգեանի հետ ձայնագրեց «Արի՛ իմ սոխակ» օրօրոցայինը : Երգը դարձաւ Հայոց Ցեղասպանութեան թեմայով նկարահանուած «1915» հոգեբանական thriller soundtrack-ը : 22 Ապրիլ 2016-ին Լարիսաի ամուսնի՝ Կարին Յովհաննիսեանի ղեկավարութեամբ եւ ջանքերով թողարկուեցաւ երգի տեսահոլովակը: Փետրուար 2017-ին Լարիսան Թամար Կապրելեանի հետ միասին թողարկեց «Սարերի հովին մեռնեմ» երգի քաւր տարբերակը: Թամար Կապրելեանը Genealogy խումբի կազմին մէջ ներկայացուցած է Հայաստանը Եւրատեսիլին ։
Սոցիալական եւ կրթական գործունէութիւն
Բացի իր մասնագիտական գործունէութենէն, Լարիսա Յովհաննիսեանը նաեւ կրթական ակտիւիստ է: Վերջերս տուած հարցազրոյցներէն մէկուն մէջ ան ըսած է. «Ես խորապէս համոզուած եմ, որ փոփոխութիւնը, իսկական, իմաստալից փոփոխութիւնը, սկսւում է մեր դպրոցներուց» : Յովհաննիսեանը 2016-ին Երեւանի մէջ կայացած TEDx համաժողովի խօսնակներէն մեկն էր:
Անձնական կեանք
Յովհաննիսեանը ազատ կը տիրապետէ հայերէն, ռուսերէն եւ անգլերէն լեզուներուն: 2016-ին ան ամուսնացած է ամերիկահայ գրող եւ կինոռեժիսոր Կարին Յովհաննիսեանի հետ եւ կը կրէ Յովհաննիսեան ազգանունը: Անոնք կ՚ապրին Երեւանի մէջ:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:21 Հոկտեմբերի ծնունդներ Ստորոգութիւն:1988 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Ապրող անձինք Ստորոգութիւն:Երեւան քաղաք ծնածներ Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Ամերիկահայեր
Սիսըլ Պանդոկ (Լոս Անճելոս)
Սիսըլ Պանդոկը (այժմ վերանուանուած իբրեւ Stay on Main) Լոս Անճելըսի մէջ (թաղ՝ 640 S. Main Street, CA 90014) պանդոկ մըն է, որ ունի 600 հիւրընկալող սենեակներ (առաջ 700): Շինուած 1924-ին, պանդոկը մասնաւորապէս կ'ընդունէր ճամբորդ առեւտրականները, սակայն 1950էն ետք ստացաւ հռչակը եւ դարձաւ բոլորին ընկալող պանդոկ մը: Մաս մը պանդոկէն վերանորոգուած է 2007-ին երբ նոր տէրեր գնեցին կալուածը:
Պանդոկը այժմ ճանչցուած է իր տասնեակ անձնասպանական պարագաներով եւ շատ մը ոճրագործութիւններով, ինչպէս 3 հատ սպաննութիւններ : Ամէնէ շատ համբաւ ունի, որովհետեւ յատկապէս ապաստանն էր մարդասպաններ Ռիչըրտ Ռամիրէզի (1985-ին) եւ Ճէք Անլըրուեկըրի (1991-ին) :