cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հայ իրականութիւնը 1880-1890-ական տարիներուն
Լեզուի Եւ Գրականութեան Նոր Որակ. Ժողովրդական, Բայց Բիւրեղացած
Այս ձգտումները կը թելադրուի մեր կեանքի նոր պայմաններէն, անոնք նաեւ քայլ կը պահեն Եւրոպայի մէջ այդ պահուն տիրող գրական իրապաշտութեան հետ: Ասկէ կու գայ 1180-90ականներու սերունդին մօտ յաճախակի հակումը՝ մշակելու արձակ սեռի տեսակներ-վէպ, պատմուածք քրոնիկ. գործեր, որոնց մէջ արեւմտահայ աշխարհաբար լեզուն պիտի հասնի բիւրեղացումի: Այս հոլովոյթին մէջ դեր ունին նաեւ թարգմանական աշխատանքներ, կատարուած՝ Եւրոպական գրականուլիւններէ-ֆրանսերէն, անգլերէն եւն. Արեւելահայ թեւին մօտ դրական դեր պիտի շարունակէ խաղալ «Մշակ»ը՝ տակաւին տասնամեակի մը համար: Անոր կողքին, կ'երեւին նոր թերթեր, յատկապէս պարբերականներ, որոնց կարգին՝ լուրջ բովանդակութեամբ «Մուրճ» ամսագիրը: Թատրոնը կը ծաղկի՝ այլեւս մանաւանդ Թիֆլիս եւ Պաքու (ո՛չ Պոլիս՝ ծանօթ պայմաններու բերումով): Գրականութիւնը հոս եւս կը զտուի քարոզչական ձգտումներէ եւ կը բիւրաղանայ: Անիկա իբր հիմնական առաջադրանք կը պահէ մարդկային իրականութեան եւ ընկերային հակասութիւններու ցուցադրում-վերլուծումը՝ պատմողական ու թատեգրական երկերու մէջ՝ հաւասարապէս: Թարգմանութիւնները հոս եւս իրենց դերը ունին՝ լեզուի ե՛ւ գրական ճաշակի մշակման մէջ: Գրական մարզը իր կարգին կ'արտայայտէ հայութեան զոյգ թեւերու մերձեցումը: Շնորհիւ որոշ գրագէտներու եւ թերթերու նախաձեռնութիւններուն, փոխադարձ ճանաչումը կը խորանայ աստիճան մը աւելի:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական կեանք
Աղեքսանդր Ասլանեան
Աղեքսանդր Ասլանեան, (Աղեքսանդր Պետրոսի Ասլանօֆ, ), հայ երաժշտագէտ։
Ծնած է Պաքու 1874-ին ուր աւարտելոով երկրորդական վարյարանը՝ կը մտնէ Մոսկուայի ֆիլարմոնիքի քօնսէրվաթուառը եւ անոր ընթացքը կ'աւարտէ միաժամանակ ներկայիս նշանաւոր Սերժ Կուսեւեցկիի, նշանաւոր երգիչ Սարինօվի, Մոսկուայի գեղարուեստական թատրոնի պրիմիէր Կնեպեր Ձեխովայի եւ Մոսկվինի հետ: 1899 թուականէն սկսած՝ Ռուսիոյ նշանաւոր քաղաքներուն մէջ վարած է մեծ սէմֆոնիք օրքէսդրաներ: 1909-ին Փեթրոկրատի քօնսերվաթուառի տնօրէն Ա. Գլազունով՝ միակ յարմարագոյն մարդը կը գտնէ յանձին Ասլանովին՝ գլխաւոր նուագապետի պաշտօնը վարելու այն ժամանակներուն նշանաւոր եւ ամբողջ Ռուսիոյ մէջ յայտնի Պավլովսկի ամառնային մեծ սէմֆօնիք օրքէսդրային: Այդ օրքէսդրան անընդհատ կը վարէ մինչեւ 1917 միեւնոյն ժամանակ 1911-ին կը հրաւիրուի Փեթրոկրատի կայսերական Օփերայի նուագապետ՝ երբ հոն կ'երգէր նաեւ ռուս նշանաւոր երգիչ Ֆ. Շալեապին, եւ այդ պաշտօնը կը վարէ մինչեւ 1917: Ասլանեան կը համարուի Ռուսիոյ լաւագոյն սիմֆօնիք եւ օբերայի նուագապետներէն: Անոր նուագահանդէսներու մասին մեծ գովեստով են խօսած Ռուսիոյ նշանաւոր քննադատները: 1922-էն ետք Փարիզ եւ Մօնթէքարլօ՝ Ասլանեան վարած է մէկ քանի սիմֆօնիք նուագահանդէսներ եւ օբերաներ, որոնց մասին Ֆրանսական թերթերը մեծ գովեստով են խօսած եւ յետոյ Ամերիկա է անցած:
Ասլանօֆ Նիւ Եորքի մէջ «Արսլանօֆ» Աթուտիոյն կը բանայ որուն վարիչ տնօրէնութիւնը ինքը կը վարէ, ուր իր արուեստը կատարեալագործած է երգչուհի Մարի Արագեան:
Հայազգի երաժշտագէտը հեղինակած է նաեւ օրքեսթրայի համար գրուած հայերէն երգերու եւ նուագներու շարգ մը։
Նիքոլաս Սփարքս
Նիքոլաս Սփարքս, ամերիկացի գրող։ Ունի հրատարակուած 17 վէպեր։ Ներկայիս կ'ապրի Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Հիւսիսային Քարոլինա նահանգին մէջ, իր տիկնոջ ու 5 երեխաներուն հետ ։
Կենսագրութիւն
Նիքոլաս Սփարքսը ծնած է 31 Դեկտեմբեր, 1965 թուականին, Օմահա քաղաքին մէջ, Փրոֆեսոր Փաթրիք Սփարքսի ընտանիքին մէջ։ Ան աշխարհահռչակ գրող է։ Աշխարհին տարածքին անոր գիրքերէն վաճառուած են մօտաւորապէս 8 միլիոն օրինակ։ Անոր ստեղծագործութիւններուն նիւթերն են քրիստոնէութիւնը, սէրը, մարդկային զգացմուններն ու ճակատագիրները։
Սփարքսը իր առաջին ստեղծագործութիւնը գրած է 1985 թուականին, երբ ան դեռ դպրոց կը յաճախէր։
Ուսանած է Նոթըրտամ համալսարանին մէջ։
Կնոջ հետ ծանօթացած է 1989 թուականին, գարնանային արձակուրդներու ժամանակ եւ ամուսնացած՝ 1989 թուականի Յուլիսին։
2000 թուականին Նիքոլաս Սփարքսը ճանչցուած է որպէս տարուան ամէնէն լաւ հեղինակը՝ "People Magazine"-ի կողմէն։
Յղումներ
Ստորոգութիւն:31 Դեկտեմբերի ծնածներ
Միհրան Թապագեան
Միհրան Թապագեան, (1878, Ատաբազար - 1915, Մեծ Եղեռնի զոհ), Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան անդամ։
Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ ծննդավայրին մէջ, ապա կը փոխադրուի Արմաշ, ուր մուտք կը գործէ ուսուցչական ասպարէզ։ Պաշտօնավարած է Դպրեվանքի, Օրթաքէօյի, Պալաթի եւ այլ վարժարաններու մէջ։ Աշխատակցած է պոլսահայ բազմաթիւ թերթերու։
Երկերն են՝ «Հանդէս հայ եւ ընդհանուր գրականութեան», «Գանձ ոսկեղէն դպրութեան», «Ատանայի ծննդեան ծառը», «Հայոց գիրերու գիւտը»։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Վիքոս-Աո՛ոս ազգային պուրակ
Վիքոս-Աո՛ոս ազգային պուրակ (յուն․՝Εθνικός Δρυμός Βίκου-Αώου), բնական հարստութեամբ կենսավայր, Իոանինայի հիւսիսը, Զաղորի, Իփիրոս։ Յունաստան։
1976-ին յայտարարուած է ազգային պուրակ եւ մաս կը կազմէ ՆԱԹՈՒՐԱ 2000 եւրոպական շրջաններու պաշտպանուած գօտիին։ Սահմանակից է Փինտոս ազգային պուրակին։ Կոչուած է նաեւ «Բարձր գագաթներու պուրակ» դարվար եւ բարձր գագաթներուն համար, ինչպէս օրինակ՝ Կամիլա (2497մ․)։
Տարածութիւնն է 122․250 լծվար։ Ամբողջութեամբ բնապահպանուած շրջան է եւ այդ պատճառով արգիլուած է մարդկային որեւէ գործունէութիւն։
Վիքոս-Աո՛ոս ազգային պուրակը Յունաստանի տասը ազգային պուրակներէն մէկն է։ Իր մէջ կը ներփակէ՝ Վիքոս կիրճը, Թիմֆի լեռնաշղթային մաս մը, Աո՛ոս կիրճը եւ պաշտպանուած բնավայրեր։
Կենսավայրը
Վիքոս-Աո՛ոս ազգային պուրակին իւրայատկութիւնը այդ է թէ խիտ բուսականութիւնը եւ դարվար կիրճերը իրար կը յաջորդեն։ Շրջանը ապաստան է բոյսերու բազմաթիւ տեսակներու․ արձանագրուած են 1700-է աւելի բոյսերու տեսակներ, 50-է աւելի անտառային ծառեր, ինչպէս նաեւ բնիկ հազուագիւտ բոյսեր։
Բուսական աշխարհ
Պուրակին խիտ անտառները բաղկացած են ուռենիներէ, դարաւոր սօսիի ծառերէ, փեկոններէ եւ բարդիներէ։
Կենդանական աշխարհ
Պուրակը բնակավայրն է 24 տեսակ ստնաւորներու՝ արջի, գայլի, այծեամի, քարայծի, վայրի խոզի, սամոյրի, եւայլն։ Թեւաւորներու 133 տեսակներու՝ արծիւի, բազէի, անգղի, ինչպէս նաեւ ձուկերու կարգ մը տեսակներու։
Տե՛ս նաեւ
Աո՛ոս
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի պուրակներ Ստորոգութիւն:Պուրակներ այբենական կարգով Ստորոգութիւն:Պուրակներ
A Farewell To Arms
A Farewell to Arms վիպակը կը պատմէ Ամերիկացի Ֆրետերիք Հենրիին եւ Քաթրին Պարքլիին սիրային յարաբերութեան մասին, Առաջին Համաշխարհային Պատերազմին ժամանակ։ A Farewell to Arms գիրքը եղաւ Ըրնեսթին առաջին լաւագոյն վէպերէն մէկը ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1929 վէպեր Ստորոգութիւն:Ամերիկեան վէպեր Ստորոգութիւն:20-րդ դարու վէպեր
Գալուստ Ասլանեան
Գալուստ Ասլանեան, հայ բժիշկ։
Շրջանաւարտ Մ. Փորթուգալեանի հիմնած Կեդրոնական Վարժարարէն։ Երկու տարիի չափ ուսուցչութեամբ կը զբաղի յիշեալ վարժարանին մէջ։ Բժշկութիւն ուսանողութեան սկսած է Մարսիլիոյ մէջ, ուր 1890-ին, հիւանդանոցներու «Interne» մրցումին մէջ առաջին կ՛ելլէ։ Բժշկական վկայական կը ստանայ՝ Փարիզի համալսարանէն՝ 1895-ին եւ Սալոնիկ կը հաստատուի, երկար տարիներ վարելով Իտալական եւ Հրէական հիւանդանոցներու վիրաբուժապետի պաշտոնները։ Իտալական կառավարութիւնը անուանած է զինք՝ «Ասպէտ Իտալական Թագին» ։
Տոքթ. Ասլանեան վարած է ազգային եւ հասարակական կարեւոր պաշտօններ։ Ան՝ եղած է Հայ Հանրապետական Կարավարութեան պատուակալ Հիւպատոս։ Սելանիկի Խնամակալութեան Բարեգոծականին տեղւոյն մասնաճիւղին եւ Ազգային Վարժարանի հոգաբարձութեան ատենապետ։
Տոքթ. Ասլանեան, իր հանրային կեանքին մէջ, ցոյց տուած է հասուն, փորձառու եւ ողջախոհ հայու մը ոգին։ Ինքն է Սելանիկի ամէնէն վաղեմի բժիշկը։
Միքայէլ Հաճեան
Միքայէլ Հաճեան ծնած է 17 Փետրուար 1951-ին, Ատրպէյճան. ԽՍՀ Աղսուի շրջանի (Գիւրջեւան) Կիւրճեւան  հայկական գիւղը։ Լրագրող, հրապարակագիր, հրապարակախօս, քաղաքական վերլուծաբան եւ թարգմանիչ :
Գալուստ Ասլանեան
Գիրքեր
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:13 Փետրուարի ծնածներ
Միքայէլ Հաճեան
Կենսագրութիւն
Միքայէլ Հաճեանի հայրը՝ Գրիգոր Հաճեան եղած է Գիւրջեւան գիւղի միջնակարգ դպրոցի պատմութեան եւ աշխարհագրութեան ուսուցիչ (ծնած՝1925- գ. Գիւրջեւան, մահ.՝ 1992- ք. Երեւան), մայրը՝ Լուսիկ Սիմոնեան-Հաճեան, տնային տնտեսուհի (ծնած՝ 1926- գ. Գիւրջեւան, մահ.՝ 2009-ք. Երեւան): Միքայէլ Հաճեանի ընտանիքը ունեցեր է երկու զաւակ՝ Նորայր Հաճեանը 1992-1994թթ. Արցախեան պատերազմի կամաւորական մասնակից, 2016թ. ապրիլեան պատերազմի ժամանակ զոհուեր է Ապրիլի 4-ին՝ Թալիշի դիրքերուն ։ Երուանդ Հաճեանը՝ Արցախի Հանրապետութեան Արտաքին գործոց նախարարութեան աշխատակազմի Սփիւռքի բաժնի պետ է։ Սեպտեմբերի 27–ին Ատրպէյճանի սանձազերծած պատերազմի առաջին իսկ օրերուն Երուանդ հաճեանը կամաւոր մեկնած էր առաջնագիծ եւ ան կը զոհուի 7 Հոկտեմբեր 2020-ին
Կրթութիւն եւ զինուորական ծառայութիւն
1967թ. աւարտեր է հայրենի Գիւրջեւան  գյուղի միջնակարգ դպրոցը,1972թ.՝ Պաքուի Լենինի անուան պետական մանկավարժական հիմնարկի բանասիրական կաճառը՝  հայոց լեզուի եւ գրականութեան ուսուցիչի մասնագիտութեամբ։ Զինուորական ծառայութիւնը. 1972-1973թթ. որպէս ժամկետային զինծառայող ծառայեր է ԽՍՀՄ Զինուած ուժերուն մէջ։
Աշխատանքային գործունէութիւն ԼՂՀ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութիւն
1995թ. Յունուարին որպէս տեղեկատուութեան բնագաւառի մասնագէտ աշխատանքի հրաւիրուեր է ԼՂՀ, 1995-1996թթ.՝ ԼՂՀ  կառավարութեան անդամ, լրատուութեան եւ մամուլի վարչական բաժնի տնօրէնի պաշտօնակատար, ապա տնօրէն, 1996-1998թթ.՝ ԼՂՀ կառավարութեան աշխատակազմի գլխաւոր մասնագէտ, 1998-1999թթ.՝ ԼՂՀ Նախագահի մամլո ծառայութեան գլխաւոր մասնագէտ:
«Պատիւ ունեմ» թերթի հիմնադիր եւ խմբագիր
2020թ. Յունուարին հիմներ եւ կը խմբագրէ «Արցախի խորհրդային սպաներու միութիւն» հասարակական կազմակերպութեան «Պատիւ ունեմ»-«Չեսթ Իմէյու» երկլեզու թերթը :
Արցախի Հանրապետութեան «Ձայն արդարութեան» ռատիոկայանի հիմնադիր եւ տնօրէն
1997թ. Օգոստոսին հիմներ եւ առ այսօր հիմնադիր-տնօրէնի կարգավիճակով կը ղեկավարէ Արցախի Հանրապետութեան «Ձայն արդարութեան» հանրապետական նշանակութեան ռադիոկայանը (ատրպէյճաներէն հաղորդումներ):
Մամլոյ եւ լրատուական գործակալութիւններու թղթակից
Միքայէլ Հաճեան թղթակցեր է «Հայլուր», «ՙՆոյյան Տապան», «Արմենփրես» լրատուական գործակալութիււններուն, «Ազատամարտ», «Երկիր», «Ասպարէզ», «Առաւօտ» թերթերուն, Հայաստանի, Արցախի եւ Սփիւռքի այլ լրատուամիջոցներու, ներկայիս գլխաւորապէս ՀՅԴ «Ապառաժ», «Ազդակ», «Դրօշակ» պարբերականներուն՝  որպէս քաղաքական վերլուծաբան :
Խմբագրութիւն եւ հրատարակութիւն
Միքայէլ Հաճեան խմբագրեր, հրատարակութեան պատրաստեր է շարք մը հեղինակներու գեղարուեստական, հրապարակախօսական ու գիտական տասնեակ գրքեր, ինչպէս՝ Հեղինակներ` Լեւոն Ատեանի «Հեռացող եզերք», «Իրիկնային աղջամուղջ», «Այն հեռաւոր ամռանը», «Անձրեւից յետոյ», Նուարդ Ալեքսանեանի Հայացք ի ներս, «Սպանուած Պատերազմը», Նուարդ Սողոմոնեանի ՙԿարկառներ՚. Արպատ Աւանեսեանի եւ Կրիշա Յարութիւնեանի համահեղինակած  «Արցախի կրթական համակարգը» եռահատոր աշխատութեան Ա հատոր, Վահրամ Աթանեսեանի «Խոջալու. Յանցագործութեան անաթոմիա», Նելլի Աւակովա-Գրիգորեանի «Արցախ, մեղեդիներն ի քեզ, Ալեքսանդր Հասրաթեանի «Դաւիթ պապի տոհմածառը», «Իմ կէսը» եւ այլ գրքեր : Միաժամանակ կը զբաղուի ռուս դասական պոեզիայի թարգմանութեամբ՝ Միխայիլ Լերմոնթով, Էտուարտ Ասատով, Ալեքսանտր Քոչեթքով, Եւկէնի Եվտուշենքօ, Ալեքսանտր Քուլեպեակին։
Միքայէլ Հաճեանի զոհուած զաւկին ու ընկերոջ համար իր խօսքերով գրուած «Թալիշի դիրքերում» երգը, (երաժշտ.՝ Վահրամ Էմմիեանի) մեկնաբանած է սոփրանօ Շողիկ Թորոսեանը, ի յիշատակ Արցախեան պատերազմին  նահատակուած հերոսներու «Որդիս» (երաժշտ.՝ Սեդրակ Երկանեանի) երգը՝  Արսեն Ստեփանեանը եւ Պերճ Քարազեանը (Երեւանի հնագոյն երաժշտութեան «Տաղարան» համոյթ): :
Հայաստանի Հանրապետութեան 100-ամեակին նուիրուած համահայկական համաժողով
Ընդամէնը տասը նիստերէ բաղկացած համաժողովին վերջին չորս նիստերը քննեցին 1918 թուականէն 1991 թուականներուն ընթացքին տեղի ունեցած իրադարձութիւնները, ինչպէս` Ղարաբաղի Ազրպէյճանին յանձնումը, 1960-70-ական թուականներուն Հայաստանի այլախոհական շարժումները եւ խորհրդային կարգերուն ներքեւ անկախութեան գաղափարի պահպանումը (զեկուցաբերներ` դոկտ. Զաւէն Մսըրլեան, դոկտ. Ամատունի Վիրապեան, Միքայէլ Հաճեան, ատենապետ` դոկտ. Խաչիկ Տէր Ղուկասեան): Նիստերը նաեւ յաջորդաբար քննարկեցին Հայաստանի եւ սփիւռքի մէջ Հայաստանի անկախութեան գաղափարախօսութեան պահպանումը (զեկուցաբերներ` տոքթ. Եղիկ Ճէրէճեան, Նազարէթ Պէրպէրեան, փրոֆ. Էդիկ Մինասեան եւ դոցենտ Խաչատուր Ստեփանեան, ատենապետ` Շահան Գանտահարեան), անկախութեան գաղափարախօսութեան պահպանումը հայ մշակոյթին մէջ (դոկտ. Գուրգէն Վարդանեան, փրոֆ. Երուանդ Տէր Խաչատուրեան, դոկտ. Մովսէս Հերկելեան, Կարօ Յովհաննէսեան, դոկտ. Ռուբինա Փիրումեան, ատենապետ` Ժիրայր Դանիէլեան), եւ վերջապէս` հայ եկեղեցւոյ դերակատարութիւնը Հայաստանի անկախութեան կերտման, պահպանման ու հզօրացման մէջ (զեկուցաբերներ` դոկտ. Վարդան Դեւրիկեան, Սեպուհ արք. Սարգիսեան, Մեսրոպ ծ. վրդ. Թոփալեան, ատենապետ` վեր. դոկտ. Փոլ Հայտոսթեան) :
Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Վիսենթէ Լոփէս)
Հայոց Ցեղասպանութեան յուշարձան, խաչքար Արժանթինի Պուէնոս Այրէս նահանգի Վիսենթէ Լոբէս քաղաքի Սուրբ Գէորգ եկեղեցւոյ բակին մէջ։
Միքայէլ Հաճեան
Հայաստանի Հանրապետութեան 100-ամեակին նուիրուած համահայկական համաժողով
Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան կազմակերպած Հայ Մամուլի Տարուան նուիրուած համաժողով՝ 2-4 Յուլիս 2019-ին, Անթիլիասի Մայրավանքին մէջ Համաժողովը իրագործեց 10 նիստ։ Գ. նիստին մէջ՝ նիւթ՝ Մամուլը եւ նորարար արհեստագիտութեան մարտահրաւէրները, ատենապետ՝ Միքայէլ Հաճեան :
Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Վիսենթէ Լոփէս)
Պատմութիւն
Խաչքարը տեղադրուած է ի յիշատակ Հայոց Ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին, 10 Հոկտեմբեր 2015-ին, Վիսենթէ Լոբէսի մէջ բնակուող հայերուն նախաձեռնութեամբ եւ Վիսենթէ Լոբէսի քաղաքապետարանին աջակցութեամբ։
Միքայէլ Հաճեան
Կուսակցական պատկանելութիւն
Միքայէլ Հաճեան ՀՅԴ անդամ է 2019թ ի վեր:
Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Վիսենթէ Լոփէս)
Պատմութիւն
Խաչքարին բացման արարողութեան ներկայ գտնուած են Արժանթինի ՀՀ դեսպան Ալեքսան Յարութիւնեան, հայ համայնքային ներկայացուցիչները եւ հայ աշակերտներ։ Խաչքարին օրհնութեան կարգը կատարած է Պուէնոս Այրէսի Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւ Տէր Մաղաքիա վարդապետ Ամիրեան ։
Մարք Ռանսըն
Մարք Տանիէլ Ռանսըն (Mark Daniel Ronson, ծնած 4 Սեպտեմբեր, 1975, Սբ. Ճոնզ Ուուտ, Լոնտոն, Անգլիա) Անգլիացի երգիչ, DJ, երաժիշտ, երգահան եւ երգի արտադրիչ է : Թէպետ իր առաջին Here Comes the Fuzz ալպոմը չյաջողեցաւ հասնիլ բարձրունքներու ամէնէն շատ լսուած երգերու ցանկերու վրայ, իր երկրորդ Version ալպոմը հասաւ երկրորդ անգլիական ցանկերուն վրայ, եւ կը նեռարէր երեք հատ «Լաւագոյն 10» ցանկին վրայ պատկանող երգեր : Այս յաջողութիւնը իրեն արժանացուց Brit Award մրցանակ մը Best British Male Solo Artist բաժամունքին մէջ 2008-ին : Իր երրորդ Record Collection ալպոմը թողարկուեցաւ 27 Սեպտեմբեր, 2010-ին, հասնելով երկրորդ անգլիական ցանկերուն վրայ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1975 ծնունդներ Ստորոգութիւն:4 Սեպտեմբերի ծնածներ
Յովսէփ Գաթըրճեան
Հայր Յովսէփ Գաթըրճեան, բանասէր, պատմագէտ եւ թարգմանիչ։ Վիեննայի Մխիթարեան Միաբանութեան անդամ։
Ան դարձաւ հիմնադիրը հայ քննական պատմագրութեան, որ հայ աղբիւրներուն համընթաց` գիտցաւ օգտագործել նաեւ օտար աղբիւրներ, ինչպէս` յոյն եւ լատին պատմագիրներ:
Կենսագրութիւն
Ծնած է Պոլիս։ Փոքր հասակէն ղրկուած է Վիեննայի Մխիթարեան վանքը, որու ուսման շրջանը աւարտելէ ետք, 30 Մայիս 1841-ին կուսակրօն քահանայ ձեռնադրուած է:
Հ. Գաթըրճեանի անունը անմահացած է իր արդիւնալից գրական գործունէութեամբ: Իր բազմաթիւ գործերը մասամբ աստուածաբանական են, մասամբ պատմական եւ մասամբ ալ պատմամատենագրական: Իր սրատեսութիւնը սակայն կ՚ուղղուի նաեւ այս սահմաններէն անդին՝ հեռաւոր հորիզոններ, ուր զինք կը տեսնենք դեգերած նաեւ այնպիսի խնդիրներու մէջ, որոնք դուրս են իր գրական հետազօտութեանց ծիրէն:
Աշակերտական տարիներէն կը սկսի իր գրական գործունէութիւնը, երբ Գարագաշեանի ընկերակցութեամբ, Յովհանեանի Ոսկեդարեան հայերէնին կեանք կու տայ, կ'իւրացնէ զայն եւ նոյն յստակ պատկերալից լեզուով ալ կը սկսի գրել: Միաժամանակ հմուտ էր նաեւ հին եւ նոր դասականներուն՝ լատիներէնին, յունարէնին, ֆրանսերէնին եւ այլն : Կը ձեռնարկէ հայերէնի թարգմանելու հին եւ նոր դասականներէն գիրքեր, ինչպէս՝ Բոսուէի «Խօսք վասն տիեզերական պատմութեան» գրուածքէն (տպ. 1841-ին), զոր մեծ յաջողութեամբ կը թարգմանէ Հ.Մ. Գարագաշեանի ընկերակցութեամբ, որուն կը յաջորդեն ուրիշներ. Կուրտեայ Ռուփայի՝ «Վասն գործոց եւ արութեանց Աղեքսանդրի Մեծի» (տպ. 1844-ին). Կիկերոնեայ՝ «Վասն ծերութեան» (տպ. 1843-ին), Քսենոփոնտեայ՝ «Խրատք Կիւրոսի» (տպ. 1843-ին), Կիպրիանու՝ «Վասն միութեան եկեղեցւոյ» (տպ. 1846-ին):
Իր ուսումնական գործունէութեան մէջ նշանակալից փոփոխութիւն մը տեղի կ'ունենայ, երբ 1848-ին Տատեան պէյի առաջարկով իրեն կը յանձնուի ընդարձակ Տիեզերական պատմութեան մը պատրաստութիւնը: Այս բազմակնճիռ եւ փշալից ասպարէզին մէջ Գաթըրճեան ցոյց պիտի տար իր միտքի կորովը: Տարի մը ետք արդէն մամուլին կը յանձնէ ընդարձակ հատոր մը, որ պիտի կազմէր խնդրուած Տիեզերական պատմութեան առաջին հատորը: Հին բոլոր ազգերուն հոն տեղ շնորհուած էր։ Բնականաբար նաեւ ազգային պատմութեան չէր կրնար տեղ չտալ, որու յատուկ ուշադրութիւն դարձուցած է Բ. հատորին մէջ, որ լոյս կը տեսնէ երեք տարի ետք: Հոս ազգային պատմութիւնը կ'ենթարկուէր անաչառ եւ մանր քննութեան մը, որուն արդիւնքը կ'ըլլար Հայոց քննական պատմութիւնը՝ հիմնուած օտար եւ ազգային աղբիւրներու միաձայնութեան վրայ, ջանալով միշտ ազգային աւանդութիւնը ճշդել օտար աղբիւրներու համեմատ, եւ ոչ, ինչպէս իր նախորդներն ընելու վարժ էին՝ զուր ճգնիլ «զարեգակնային ժամացոյց տիեզերաց ուղղել ըստ ժամացուցին, զոր ի ծոցի մերում գտանեմք, այլ զսա մանաւանդ ըստ նմին յերիւրել՝ որչափ ինչ հնարն իցէ»: Եւ Գաթըրճեան իր քննադատական այս զննութեամբ ո՛չ միայն չի մեղանչեր ազգասիրութեան դէմ, ինչպէս դեռ չհասունցած ժամանակը դատած էր, այլեւ կը ստեղծէ գիտնական նոր ուղղութիւն մը, որմով կարելի էր հասնիլ հայկական իրաց պատմական եղելութեան: Եւ այսօր բանասիրութիւնը գիտէ յարգել քննադատ միտքին մեծ արժանիքը:
Քննադատական այս ուղղութեամբ կ'առաջնորդուի Հ. Գաթըրճեան նաեւ մատենագրական հետազօտութեանց մէջ։ Տիեզերական պատմութեան հետ միասին կ'ուսումնասիրէր նաեւ Հայոց մատենագրութեան պատմութիւնը, որուն առաջին տետրակը՝ Հայոց անգիր ժամանակի գրականութեան պատմութիւնը, լոյս կը տեսնէ 1851-ին արդիւնք սրատես եւ նուրբ քննութեան: Թէեւ ինչպէս Տիեզերական պատմութիւնը, նոյնպէս եւ այս գործը անաւարտ կը ձգէ Գաթըրճեան, բայց օր աւուր աւելի խոր միջամուխ կ'ըլլար նոյն մատենագրական ուսումնասիրութեանց մէջ՝ քննելով, լուսաբանելով եւ հրատարակելով հայերէն պաշտամունքի գիրքերը՝ ձեռագրական եւ պատմական հետազօտութիւններով: Գաթըրճեանի ծրագիրն էր երեւան հանել հայերէն Պատարագամատոյցը, Մաշտոցը, Տօնացոյցը, Վկայաբանութիւնը, Կանոնագիրքը եւ մինչեւ ԺԵ. դար հայերէն եւ Հայոց վերաբերեալ նամակներու ժողովածուն՝ Գիրք Թղթոցը:Ինչ որ հաւաքած ալ էր հարուստ ատաղձ, բայց դժբախտաբար իր բազմաթիւ արտաքին զբաղումները եւ կեանքի վերջին չորս տարիներուն դժնդակ հիւանդութիւնը կը կաշկանդէին զինք, եւ հազիւ վերջին օրերուն կը յաջողի ըստ էական մասին աւարտել պատարագամատոյցի ուսումնասիրութիւնը, որ մահուընէ 15 տարի ետք միայն լոյս կը տեսնէ խնամօք Հ. Յ. Տաշեանի (Սրբազան պատարագամատոյցք Հայոց, թարգմանութիւնք պատարագաց Յունաց, Ասորւոց եւ Լատինացւոց 1897): Ասոր մաս կը կազմէր նախնաբար Հանգանակին քննութիւնը, որ հայերէն եւ լատիներէն կրկին հրատարակութեամբ կը տպագրուի 1891-ին եւ 1893-ին (Հանգանակ հաւատոյ որով վարի Հայաստանեայց եկեղեցի 1891): Ձեռագիր կը մնան դեռ միւս գործերը՝ Կանոնագրոց, Մաշտոցի եւ այլոց քննութիւնք. իր այս հոյակապ ծրագիրին մէկ մասը կը կազմէ նաեւ Աստուածաշունչի վաւերական եւ անվաւեր գրոց քննական հրատարակութիւնը, առ այս իբրեւ նախափորձ կ'ընծայէ 1877-ին «Հանգիստ երանելւոյն Յովհաննու» անվաւերականին քննութիւնը՝ հայերէն եւ լատիներէն:
1860ական թուականներուն Հ. Գաթըրճեան կը գտնուէր Կ. Պոլիս իբրեւ վարիչ վարժարանին, ուր կրօնական հրատապ խնդիրներ կը յուզէին զինք կաթողիկէ եւ ոչ կաթողիկէ Հայերու միջեւ։ Ասիկսա առիթ կու տայ Հ. Գաթըրճեանի ուսումնասիրելու մանրամասնօրէն երկու եկեղեցիներու հաւատոյ իրաց մէջ ունեցած տարբերութիւնները՝ զուտ աստուածաբանական տեսակէտով, որուն արդիւնքը կ'ըլլայ «Հիմնական տարբերութիւնք» գործը (տպ. 1864-ին), որ փայլուն գրաւական մըն էր հեղինակին աստուածաբանական իրաց մէջ հմտութեան: Գործը պատճառ կու տար Տէրոյենցի հրապարակ հանելու Իրաւախոհը. որուն չի յապաղիր Գաթըրճեանի պատասխանը եւ ահա կը սկսի նոր շարք մը պոլեմիկ գրուածոց՝ Իրաւախոհի կեղծիք եւ իրաց ճշմարտութիւնը, որուն առաջին տետրակը լոյս կը տեսնէ 1873-ին եւ Բ.ը ձեռագիր աւարտած արդէն կը յանձնուի մամլոյ, բայց տպագրութիւնը խոչընդոտի կը հանդիպի: Բ. տետրակի գրութեան ամէնէն հետաքրքրական մասը պիտի պարզէր Հայոց Զ.-Ը. դարերու եկեղեցական պատմութենէն նորանոր էջեր: Նաեւ այս տետրակները ցոյց կու տան հեղինակին մտաց սրութիւնն աստուածաբանական իրաց մէջ։ Այս տեսակէտով հոս կը յիշուին նաեւ իր Քանի մը խօսքերը «Մասիս» լրագիրի թիւին մէջ (1854):
Սակայն այս մեծ գիտունին գրական գործունէութիւնը չի սահմանափակուիր դեռ այս դոյզն տողերուն մէջ, իբրեւ ուսուցիչ Մխիթարեան միաբանութեան այլեւայլ վարժարաններու մէջ մերթ կրօնից, մերթ փիլիսոփայութեան, մերթ երկրաչափութեան եւ մերթ բնապատմական գիտութեանց, թարգմանած է նաեւ այլեւայլ դասագիրքեր, ինչպէս Փիլիսոփայութիւն, Երկրաչափութիւն (Մոչնիքի, տպ. 1864), Կենդանաբանութիւն եւ բուսաբանութիւն (Պսկոռնիխ) եւայլն, որոնք կը մնան անտիպ:
Բայց Գաթըրճեանի համբաւը կը հանգչի յատկապէս իր քննադատական-պատմական գործերուն վրայ, որմով ան քննական Հայոց պատմութեան նորակերտ շինուածքին հիմը կը դնէ: Եւ իբր այսպիսի ալ ճանչցուած է առ հասարակ բոլորէն:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1820 ծնունդներ Ստորոգութիւն:19 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:Պոլիս ծնածներ Ստորոգութիւն:1882 մահեր Ստորոգութիւն:9 Յունուարի մահացածներ Ստորոգութիւն:Պոլիս մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Մխիթարեան միաբանութեան անդամներ
Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցի
Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցի, հաստատուած 12-րդ դարու վերջաւորութեան, պաշտօնապէս գործած 1742, առաջին Պատրիարք Աբրահամ Արծիւեան։
Պատմական
Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցին կը պատկանի Արեւելեան Կաթողիկէ Եկեղեցիներուն, այսպիսով կ'ենթարկուի Հռոմի Պապի առաջնորդութեան։ Հայ կաթողիկէ եկեղեցւոյ հիմնադրումի գաղափարը յառաջացած է 12-րդ դարու վերջաւորութեան, Կիլիկեան Հայաստանի տարածքով դէպի Սուրբ Հող ճամբորդող խաչակիրներու, եւ տեղի հոգեւորականութեան միջեւ կապերու հաստատումէն։ Ներկայիս՝ Կաթողիկոս Ներսէս Պետրոս ԺԹ.Թարմունի, Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ Հայրապետն է։
Պաշտօնապէս Եկեղեցին սկիզբ առած է, իբրեւ ինքնավար հոգեւորական հանրութիւն 1742 թուականին, երբ Հռոմի Պապ Պենետիկտոս XIV Աբրահամ Արծիւեանը կը նշանակէ Կիլիկեան Հայաստանի Պատրիարք, որ կը դառնայ Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ առաջին Պատրիարքը։
Հաստատութիւններ
Հայ Կաթողիկէ եկեղեցին ունի դպրոցներ, որբանոցներ, դարմանատուներ, երիտասարդական միութիւններ, տիկնանց յանձնախումբեր, մշակութային յանձնախումբեր, երգչախումբեր։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ կաթոլիկ եկեղեցի
Ալեքսանտր Յարութիւնեան
Ալեքսանտր Գրիգոր Յարութիւնեան, երգահան եւ բազմաժանր ստեղծագործող : Խորհրդային եւ հայ երաժշտահան եւ դաշնակահար, Երեւանի պետական երաժշտանոցի փրոֆէսոր (1977), յայտնի է յատկապէս իր շեփորի քոնչերթոյով , որ Նիւ Եորք Թայմզը նկարագրած է որպէս հնչեղ :
Կենսագրութիւն
1927 թուականին մտած է Երեւանի պետական երաժշտանոցի մանկական խումբը, իսկ 1934-ին արտօնութիւն ստացած է երաժշտանոցի արուեստանոցը ուսանելու։ Աւարտած է Երեւանի երաժշտանոցը Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի նախօրէին։
1946-1948-ին ստեղծագործած է Մոսկուայի հայ մշակոյթի տան մէջ։ 1954-ին եղած է Հայֆիլհարմոնիայի գեղարուեստական ղեկավարը: 1970-2008 դասաւանդած է Երեւանի երաժշտանոցին մէջ։
Ստեղծագործական կեանք
1949-ին Յարութիւնեան կը գրէ «Տօնական նախերգանք»ը, որ առաջին անգամ կը ներկայացուի Լենինկրատի ֆիլհարմոնիքի մեծ դահլիճէն ներս, Եւկէնի Մրաւինսքիի ղեկավարութեամբ: Մոսքուայի երաժշտական համաժողովին Արամ Խաչատրեանը անոր ներկայացուց որպէս խոստումնալից խորհրդային երաժշտահան:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:23 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:28 Մարտի մահացածներ
Լեւոն Գաթրճեան
Լեւոն Գաթրճեան, հայ երգիչ։
Կենսագրութիւն
1963-1966 թուականներուն սորված է Պէյրութի Պետական Երաժշտանոցին մէջ։ Ճանչցուած է ժողովրդական եւ աշուղական, յատկապէս ՍայաթՆովայի երգերու կատարումներով։ Հանդէս եկած է համերգներով Եգիպտոսի, Քուէյթի, Իրանի, Կիպրոսի, ԱՄՆ-ի եւ այլ երկիրներու մէջ։ Հայկական երգացանկով հանդէս եկած է Փարիզի «Օլիմբիա» սրահին մէջ։ 1971-էն սկսեալ երգած է նաեւ Հայաստանի մէջ, կատարած է ձայնագրութիւններ եւ մասնակցած է Սայաթ Նովայի նուիրուած փառատօնին, ինչպէս նաեպւ ի նպաստ Արցախի՝ հանդէս եկած է համերգներով (1988) :
Հեղինակ է բազմաթիւ երգերու։ «Մելոտիա» ընկերութիւնը 1987-ին հրապարակած է Գաթրճեանի ձայնասկաւառակը։ 1975-էն կը բնակի Լոս Անճելոսի մէջ, ԱՄՆ :
2010-ին համերգային ծրագիրով հանդէս եկած է Հայաստանի եւ Լեռնային Ղարաբաղի մէջ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ երգիչներ
Տրդատ Քհնյ. Թաշճեան
Կենսագրութիւն
'''Տրդատ Քհնյ. Թաշճեան''', աւազանի անունով Ներսէս, որդի Յարութիւնի եւ Արաքսիի, ծնեալ Հալէպ 1980-ին։
Այնուհետեւ կեանքի ազատ ասպարէզ մտած է ու հետեւած ոսկերչութեան մինչեւ 1997։
Մանկութեան եղած է դպիր Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ եւ աշակերտ՝ Կիրակնօրեայ վարժարանի։
Ո՛չ կեանքը իր հրապուրիչ երեւոյթներով եւ ոչ ալ ապագայի յաջողութիւնները իր նիւթական առաւելութիւններով, կը յաջողին զինք ներգրաւել ու կապել աշխարհիկ զգլխիչ հաճոյքներուն, որովհետեւ իր նկարագրին ու հոգիին մէջ տիրական ներկայութիւն եղած են քրիստոնէական ճշմարտութիւններն ու բարոյական արժէքները։
Ահա թէ ինչու որոշում կ'առնէ հոգեւորական ըլլալու։ Իր մտադրութիւնը կը փոխանցէ Բերիոյ Թեմի Առաջնորդ՝ Տ. Սուրէն Արք. Գաթարոյեանին, որ պարտ ու պատշաճ տնօրինումը կատարելէ ետք, զինք կը ղրկէ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան դպրեվանքը 1998-ին, երբ տասնութ տարեկան պատանի էր։ Ան երեք տարի կը հետեւի քահանայից դասարանի դասընթացքներուն։
2000-ին սարկաւագ կը ձեռնադրուի Անթիլիասի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ մայր տաճարին մէջ, ձեռամբ Տ. Զարեհ Արք. Ազնաւորեանի։
Ւսկ քահանայից եռամեայ դասընթացքը կ'աւարտէ 2001-ին եւ կը ստանայ համապատասխան վկայական։
Ան կր վերադառնայ իր ծննդավայրը՝ Հալէպ եւ կը պատրաստուի ամուսնութեան։
Իր կեանքի ընկերը կ'ընտրէ Հալէպլեան Տալիտան, որուն հետ կը պսակուի 2000-ին, ձեռամբ Տ. Սուրէն Արք. Գաթարոյեանի եւ մասնակցութեամբ քահանայից դասուն, Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ մէջ եւ կը բախտաւորուի երկու մանչ զաւակներով՝ Յարութ եւ Եղիա։
Քահանայական ձեռնադրութիւնն ու օծումը տեղի կ'ունենան 20 Մայիս 2001-ին, ձեռամբ՝ Կիպրոսի Առաջնորդական Փոխանորդ՝ Տ. Վարուժան Արք. Հէրկէլեանի, Անթիլիասի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ մայր տաճարին մէջ, վերակոչուելով Տէր Տրդատ՝ 1700-ամեակի առիթով, եւ օծակից ունենալով Հայր Մակար եւ Հայր Գեղարդ արեգաները, ինչպէս նաեւ Տ. Գառնիկ եւ Տ. Մկրտիչ քահանաները։
Իր քառասնօրեայ քահանայական պատրաստութեան շրջանը կը կատարէ Պիքֆայայի մէջ, իր օծակից եղբայրներուն հետ։
Ապա կը վերադառնայ Հալէպ, Բերիոյ Թեմին մէջ քահանայագործելու։
Առաջնորդ Սրբազան Հօր տնօրինութեամբ՝ նորրնծայ Տէր Տրդատ հոգեւոր հովիւ կը նշանակուի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ մէջ, ուր չորս ամիս պաշտօնավարելէ ետք, Սրբազան Հօր եւ Թեմիս Կրօնական Ժողովի որոշումով, կը փոխադրուի Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցիին մէջ պաշտօնավարելու եւ հովուելու իրեն փոխանցուած ընտանիքները։ Առաւել, ան հոգեւոր հովիւ կը նշանակուի Ռագգայի Հայ գաղութի 80 ընտանիքներուն, որոնց ամիսը անգամ մը կ'այցելէ պատարագելու եւ հոգեւոր մխիթարութիւն տալու։
Երեք տարի Ս. քառասնից Մանկանց եկեղեցւոյ մէջ պաշտօնավարելէ ետք, նոր տնօրինումով մը կը փոխադրուի Ս. Աստուածածին եկեղեցի եւ հոգեւոր հովիւ կը նշանակուի վախճանեալ Տ. Կարապետ քհնյ. Նալպանտեանի փոխարէն։
Այնուհետեւ, Բերիոյ Թեմի Առաջնորդ՝ Գերշ. Տ. Շահան Ս. Եպս. Սարգիսեանի տնօրինութեամբ, ան կը դադրի Ռագգայի հոգեւոր հովուութենէն կը նշանակուի շրջան հոգեւոր հովիւ Թէլ Ապիատի Ս. Խաչ եկեղեցւոյ փոքրաթիւ գաղութին։
Իր հովուական աշխատանքներուն զուգահեռ, ան վարած է վարչական պաշտօններ։ Անդամ եղած է Հալէպի դպրոց դասերու կանոնագիրի վերամշակման յանձնախումբին։
Պատասխանատու եւ վարչութեան անդամ եղած է Տ. Արշակ քհնյ. Ալաճաճեանին հետ «Հայ Եկեղեցասիրաց Եղբայրակցութեան»։ Ցարդ կը շարունակէ վարել սոյն պաշտօնը, անոնց ժողովներուն մասնակցելով, յաճախ Կիրակի օրերուն օրուան պատգամը տալով։
Ան ատենապետ է «Ս. Գրոց Սերտողութեան» յանձնախումբին։
2002-ին մասնակցած է միջ-֊թեմական քահանայից համագումարին, նախաձեռնութեամբ ու կազմակերպութեամբ՝ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոս Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Վեհափառ Հայրապետին, Պիքֆայայի մէջ։ Իր տեսակին մէջ աննախնթաց էր այս համագումարը, որովհետեւ Կիլիկիան Աթոռի բոլոր թեմերէն ներկայացուցիչ քահանայ հայրեր մասնակցած էին։ Բերիոյ Թեմի պատուիրակութեան բացի Տ. Տրդատէն կը մասնակցէին նաեւ Տէր Յուսիկ, Տ. Մաշտոց, Տ. Արշակ եւ Տ. Գառնիկ քահանայ հայրերը։
Շուրջ տասը տարի քահանայագործած այս քահանան դեռ երկա՜ր ճամբայ ունի կտրելիք քահանայագործութեան նուիրական ծառայութեան մարդին մէջ։
Ի սրտէ իր եկեղեցական-ազգային ու մանաւանդ հովուական առաքելութեան կը մաղթենք յաջողութիւն եւ Տիրոջ առաջնորդութիւնը։
Փաթրիք Տէվէճեան
Փաթրիք Տէվէճեան,, ֆրանսահայ ականաւոր քաղաքական գործիչ, նախարար, Ֆրանսայի Ազգային ժողովի անդամ, իշխող Ժողովրդական շարժման միութիւն կուսակցութեան (ԺՇՄ, UMP) նախկին գործադիր գլխաւոր քարտուղար։ 1983-2002 թուականներուն Անթոնիի քաղաքապետն էր, 2007 թուականէն ի վեր Օ-տե-Սեն նահանգի Գլխաւոր խորհուրդի նախագահը։ 2014-ին Հայաստանի Հանրապետութեան Անկախութեան տօնի առթիւ, ինչպէս նաեւ Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Ֆրանսայի Հանրապետութեան միջեւ բարեկամական կապերու ամրապնդման գործին մէջ ներդրած նշանակալի աւանդի համար պարգեւատրուած է Պատուոյ շքանշանով ։
Ան նպաստած է Ֆրանսայի խորհրդարանի մէջ ֆրանսայի կառավարութեան կողմէ Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման եւ ընդունման աշխատանքներուն:
Փաթրիք Տէվէճեանը մահացած է 29 Մարտ 2020-ին՝ Քովիտի 2019-ի համաճարակի պատճառով՝ քանի մը օր առաջ դրական ախտորոշումէն յետոյ Անթոնիի հիւանդանոց տեղափոխուելէն ետք: Իրեն փոխարինող Ժաք Լըկռանը՝ Անթոնիի փոխքաղաքապետը, յաջորդեց զինք նահանգային խորհուրդին մէջ:
Կենսագրութիւն
Ծնած է հայ գաղթականներու ընտանիքի մէջ: Հայրը՝ Ռոլանտ Տէվէճեան, ծագումով Սեբաստացի էր: Փոքր տարիքին կորսնցուցած է մօրը: Ուսանած է Սեւրի հայկական քոլէճի մէջ, ապա՝ Փարիզի II համալսարանի մէջ: Հինգ անգամ ընտրուած է Ֆրանսայի Ազգային ժողովի անդամ, հայոց ցեղասպանութեան վերաբերեալ բանաձեւերու նախաձեռնողն ու համահեղինակն էր: 2002-ին նշանակուած է Ֆրանսայի տեղական ինքնակառավարման հարցերով նախարար, 2004—2005 թուականներուն եղած է արդիւնաբերութեան նախարար, ապա՝ տնտեսական զարգացման ծրագիրներու նախարար: Տէվէճեանը յայտնի է Հայ դատի համար իր պայքարով: ԱՍԱԼԱ-յի մարտիկներու դատավարութեան ժամանակ հանդէս եկած է որպէս անոնց փաստաբան: Շարունակաբար աջակցած է Տաւուշի սահմանամերձ գիւղերուն: Ան Ֆրանսայի նախկին նախագահ Ժաք Շիրաքի փաստաբանն էր եւ Նիքոլա Սարքոզիի ընկերը, եւ հիմնական գաղափարակիցներէն մեկը:
Երիտասարդութիւն եւ ընտանեկան կեանք
Հայրը՝ Ռոլան Տէվէճեանը, հայ ճարտարագէտ, ծնած էր Սիվազի մէջ՝ Թուրքիա եւ ներգաղթած Ֆրանսա Հայոց ցեղասպանութեան հետեւանքով: Մայրը՝ Մոնիք Վալուան, ծնած էր Պուլոնյ-սիւռ-Մեռում: Փաթրիք Ռոլան Գարեգին Տէվէճեանը աշակերտած է Ֆռեթ-սիւռ-Սենի համայնքային դպրոցին մէջ, Սեւրի Սամուէլ-Մուրատ հայկական քոլէճին մէջ, այնուհետեւ Ֆենըլոնի դպրոցի եւ Lycée Condorcet մէջ:
Փաթրիք Տէվէճեանը ուսումը շարունակած է Ասասի Իրաբաւանական կաճառին մէջ, այնուհետեւ Փարիզի Քաղաքական հետազօտութիւններու հիմնարկին մէջ, որու տիպլոմը չստանար: Ալժէրիոյ մէջ պատերազմը ան կ՚ընկալէ որպէս հակամարտութիւն իսլամներու եւ քրիստոնեաներու միջեւ, որ իրեն կը յիշեցնէ Հայոց ցեղասպանութիւնը, որմէ փախած էր իր հայրը, եւ այսպիսով, այս ամէնը իրեն կը դրդէ երիտասարդական ազգային ներգրաւուածութեան: 1963-ին՝ 17 տարեկանին, ան կը միանայ «Արեւմուտք» հիմնադիր խումբին (որը կը լուծարուի 1968-ին եւ կրկին կը կազմաւորուի «Նոր կարգ» անուանումով): 2014-ին «Մոնթ»-ին տրուած հարցազրոյցին մէջ ան կը յայտարարէ. «Ես լիովին սխալուեր եմ եւ կ՚ընդունիմ, սակայն ոչ մէկ յանցագործութեան համար պատասխանատու չեմ »:
1969-ին ան կ՚ամուսնանայ Սոֆի Ֆանպրեմերշի հետ, որ ճեներալ Քլոտ Ֆանպրեմերշի աղջիկն էր: Զոյգը կ՚ունենայ չորս երեխայ, որոնցմէ Թոման, Պետական կառավարման բարձրագոյն դպրոցի ուսանող եւ նախկին բարձրաստիճան պաշտօնեայ է:
Փաթրիք Տէվէճեանը 1970-էն Փարիզի փաստաբաններու պալատի անդամ է: Ան ստանձնած է Ժաք Շիրաքի եւ Շարլ Փասքայի դատական գործերու պաշտպանութիւնը:
Սկիզբը, ծայրայեղ աջակողմեան
1964-ին Փաթրիք Տէվէճեանը, ինչպես Ալեն Մատլենը, Էտուէ Նովելին, Քլոտ Կոասկենը կամ Ժեռառ Լոնկէն, կը միանայ Փիեր Սիտոյի հիմնադրած «Արեւմուտք» աջ ծայրայեղական ջատագովներու խումբին: Նոյեմբեր 1965-ին Տռակինանի ուղղիչ դատարանը Փաթրիք Տէվէճեանին եւ Ալէն Մատլէնին կը դատապարտէ մէկ տարուան պայմանական ազատազրկման զէնքի գողութեան եւ անօրինական պահելու համար  :
Փաթրիք Տէվէճեանը «Արեւմուտք» խմբաւորումէն իր հեռանալը կը համարէ 1966-ին, երբ հանդիպեցաւ Ռէյմոն Առոնին: Մինչդեռ, Ապրիլ 1966-ին ան այլ ծայրայեղ ազգայնականներու հետ, որոնցմէ մէկն ալ Ալէն Մատլէնն էր, աշխուժօրէն կը մասնակցի Օտէոնի թատրոնի դիմաց կազմակերպուած ցոյցերուն՝ ընդդէմ Ժան Ժընէի «Paravents» ներկայացմանը, որն աջ ծայրայեղականները կ՚ընկալէին որպէս ոտնձգութիւն գաղութարար Ֆրանսայի քաջ կեցուածքի: Ըստ լրագրող Ֆրետերիք Շառփիէի, որ յղում կ՚ընէ «Լիպերասիոն» օրաթերթին, Տէվէճեանը այս միաւորման անդամ էր առնուազն մինչեւ Յունուար1967, իսկ իր հեռացումը այդ ժամանակ իշխող կործանարար մթնոլորտի հետեւանքն էր: Իրեն կը մեղադրեն Յունուար 1967-ին «Արեւմուտք»-ի կազմակերպած խափանարարական խումբի մը մասնակցութեան մէջ, որը Ռուանի մէջ յարձակած էր ծայրայեղ ձախերու ուսանողներու վրայ, 12 Յուլիս 1967-ին կը դատապարտուի ծայրայեղ աջ այլ անդամներու հետ որպէս «բարոյական հեղինակ» կանխամտածուած եւ զէնքի ուժով գործադրուած բռնութեան համար: Անկէ կը կասկածին խումբի այլ անդամներուն մատնելու մէջ, ան ջուրով տանջանքներու կ՚ենթարկուի եւ խումբը կը յայտարարէ անոր հեռացման մասին 1967-ի Նոյեմբերին: Այնուհետեւ, ան հրապարակայնօրէն ընդուներ եւ զղջացած է այն, ինչ որ ինք կը համարէ երիտասարդական սխալ:
1970-ին Ճորճ Լիէպեռի հետ կը ստեղծէ «Contrepoint» (Հակակաշիռ) հանդէսը` Ռեյմոն Առոնի հովանաւորութեամբ:
Անդամակցութիւն «Հանրապետութեան համար միաւորման» եւ ընտրութիւն Անթոնիի մէջ
Յաջորդող տարիներուն իր փաստաբանական գործունէութիւնն ու քաղաքական համոզումները զինք կը մղեն յարիլ Տիկոլիսթական շարժմանը: Ան կ՚անդամակցի «Հանրապետութեան դեմոկրատներու միութեանը» 1971-ին եւ կ՚աջակցի բոլորովին նոր «Հանրապետութեան համար միաւորմանը»: Վերջինիս կանոնադրութիւնը կը գրէ իր մտերիմ Շառլ Փասքայի հետ:
Ան կը պարտուի 1978-ի օրէնսդրական ընտրութիւններուն, ինչպես նաեւ 1982-ի կանտոնային եւ 1983-ի մունիցիպալ ընտրութիւններուն: Մինչդեռ, Պետական խորհուրդի վարչական թրիպունալ դիմելէն յետոյ, 1983-ի քաղաքապետարանի ընտրութիւնը կը չեղարկուի զեղծարարութեան պատճառով: Ան կը յաղթէ երկրորդ ընտրութիւններուն եւ կ՚ընտրուի Անթոնիի քաղաքապետ: Իր ընտրական ցուցակին մէջ Ժան-Իվ Լը Կալուն կը դառնայ մշակութային օգնական՝ որպէս Հանրապետական կուսակցութեան անդամ: 1985-ին, երբ վերջինս կ՚անդամակցի «Ազգային ճակատ»-ին, Փաթրիք Տէվէճեանը զայն կը հեռացնէ քաղաքապետարանի մեծամասնութենէն:
Փաթրիք Տէվէճեանը Անթոնիի քաղաքապետ եղած է 19 տարի՝ 1983-էն մինչեւ 2002 եւ իրեն նուիրեր քաղաքի արդիականացմանը, ուր եւ ապրեցաւ մինչեւ իր մահը: Ան կը վերընտրուի իր պաշտօնին մէջ 1989, 1995 եւ 2001-ականներուն: Վերջին տարին կայացած ընտրութիւններուն ան իր ընտրական ցուցակով առաջին անգամ յաղթանակ կը տանի ընտրական առաջին փուլին մէջ:
Օ-տը-Սենի պատգամաւորութեան առաջին Յանձնարարութիւնները
Փաթրիք Տէվէճեանը 1986-ին կ՚ընտրուի պատգամաւոր եւ մինչեւ 2002-ը Ազգային ժողովի ֆինանսներու յանձնաժողովի անդամ էր: Առեւտուրի եւ մաքսագիներու գլխաւոր համաձայնագրի զեկուցող էր 1993-ին, իսկ 1997-2002 թուականներուն՝ Արդարադատութեան նախարարութեան պիւտճէի զեկուցող: Ան «Հանրապետութեան համար միաւորման» այն եզակի խորհրդարանականներէն է, ով քուէարկած է 1992-ին Մաասթրիխթի պայմանագրի համար:
1995-ի նախագահական ընտրութիւններու քարոզարշաւին Նիքոլա Սարքոզիի հետ Էտուար Պալատիւռի ջերմեռանդ կողմնակիցն էր: «Հանրապետութեան համար միաւորման» մէջ ապաշխարանքի ճանապարհ կ՚անցնի, ինչպէս Պալատիւռիսթներու մեծամասնութիւնը: Ան կրկին աջակցութիւն կը ստանայ 2002-ի նախագահական ընտրութիւններու քարոզարշաւին:
Նախարար Ժաք Շիրաքի կառավարման ընթացքին
Աջակողմեանները կը յաղթեն 2002-ին: Նիքոլա Սարքոզիի կառավարման ընթացքին, երբ վերջինս դեռ Ներքին գործերու նախարարն էր, ան կը նշանակուի Տեղական ազատութիւններու լիազօրուած նախարար, երբ կիրառութեան կը դնէ Ապակեդրոնացման երկրորդ վճիռը: Ժաք Շիրաքը կը պահաջէ, որպէսզի նախարարներն ալ չբախին գործադիր յանձնարարութեան, ան հրաժարական կու տայ Անփոնիի քաղաքապետի պաշտօնէն՝ իր խորհրդականներէն մէկուն՝ Ռեյմոն Սիպիյիի օգտին: Զինք փոխարինող Ճորճ Սիֆրետին կը դառնայ պատգամաւոր՝ ըստ օրէնքով նախատեսուած դրոյթի:
Երբ Նիքոլ Սարքոզիին կը նշանակեն տնտեսութեան եւ ֆինանսներու նախարար, Փաթրիք Տէվէճեանը կը դառնայ Արդիւնաբերութեան լիազօրուած նախարար մինչեւ Մայիս 2005-ը, երբ ալ մաս չի կազմեր Վիլփենի կառավարութեան անդամներուն: 13-րդ վարչական շրջանի Օ-տը-Սենի (Անթոնի, Պուռ-լա-Ռեն, Շաթընէ-Մալապռի, Սօ) պատգամաւոր կը վերընտրուի Հոկտեմբեր 2005-ին:
Որպէս Նիքոլա Սարքոզիի քաղաքական խորհրդական՝ Փաթրիք Տէվէճեանը «Ժողովրդավարական շարժման միութեան» առաջին անդամներէն էր, ովքեր հրապարակայնօրէն կողմ արտայայտուեցան Առաջին աշխատանքի պայմանագրի չեղարկմանը՝ հակառակակ, որ ան նախապէս քանի մը անգամ պաշտպանած էր զայն, քանի որ իր քաղաքական կուսակցութեան առաջադրած դրոյթներէն էր:
Նիկոլա Սարքոզիի նախագահութեան շրջանին ստանձնած գործառոյթներ
2007-ին նախագահական ընտրութիւններու ընթացքին ան, բնականաբար, կը սատարէ Նիքոլա Սարքոզիի թեկնածութիւնը: 2007-ի Մայիս 18-ին Փաթրիք Տէվէճեանը չի դառնար Ֆրանսուա Ֆիոնի կառավարութեան անդամ եւ իր աչակցութիւնը կ՚արտայայտէ Նիքոլա Սարքոզիի կողմէն կատարուած գովաբանական բացմանը՝ յայտարարելով հետեւեալը. «Ես անկեղծ կառավարութեան կողմնակիցն եմ, ինչպէս նաեւ սարքոզիսթներու, այսպիսով ամէնը ըսուած է»:
Դժգոհ Արդարադատութդան նախարարի պաշտօնին Ռաշիտա Տաթիի նշանակումէն՝ պաշտօն մը, որը Նիքոլ Սարքոզին իրեն նախօրոք խոստացած էր, Փաթրիք Տէվէճեանը, այնուամենայնիւ, 1 Յունիս 2007-ին կը յաջորդէ Նիքոլա Սարքոզիին Օ-տը-Սենի Գլխաւոր խորհուրդի նախագահութեան պաշտօնի մէջ եւ կը դառնայ «Ժողովրդական շարժման միութեան» նախագահ՝ որպէս լիազօր գլխաւոր քարտուղար՝ փոխարինելով Պռիս Օռթըֆիոյին: Իսկ 25 Սեպտեմբեր 2007--ին կը դառնայ գլխաւոր քարտուղար:
2008-ի Դեկտեմբեր 5-ին կը լքէ մեծամասնական կուսակցութեան ղեկավարի իր պաշտօնը, երբ կը նշանակուի նախարար եւ աշխուժացման ծրագրի կիրառման համար պատասխանատու, որը կառավարական ժամանակաւոր պաշտօն էր՝ Ֆինանսական ճգնաժամին յաջորդած Ֆրանսայի տնտեսութեան աշխուժացման ծրագիրը իրագործելու համար: Մինչդեռ, ան չի դառնար Ֆրանսուա Ֆիոնի կառավարութեան անդամ, որը կը կազմաւորուի 14 Նոյեմբեր 2010-ին:
Օ-տը-Սենի նահանգային խորհուրդի նախագահ
Գլխաւոր խորհուրդի նախագահութեան պաշտօնին իր ընտրուելէն մէկ տարի անց Փաթրիք Տէվէճեանը «L՚Express»-ի մէջ 17 Յուլիս 2008-ին կը յայտարարէ հետեւեալը. «Ի շարունակականութիւն Նիքոլա Սարքոզիի նախաձեռնութեան, ինծի տարած են մաքրելու «Աւկեան ախոռները» Օ-տը-Սենի նահանգի մէջ»: Այս խօսքը թշնամանք կը յարուցէ Փաթրիք Տէվէճեանի եւ նահանգի այլ ընտրեալներու միջեւ:
Նոյեմբեր 2010-ին, Ֆրանսուա Ֆիոնի կազմած երկրորդ կառավարութեան կազմի մէջ կրկին չընդգրկուելէն յետոյ, Փաթրիք Տէվէճեանը կը պարտուի «Ժողովրդավարական շարժման միութեան» դաշնութեան նախագահի թեկնածութեան Օ-տը-Սենի ընտրութիւններուն, որուն մէջ կը յաղթէ Ժան-Ժաք Կիյէն՝ 64% մեծամասնութեամբ: Փաթրիք Տէվէճեանը կը մեղադրէ Նիքոլա Սարքոզիի միջավայրին իր դէմ կազմակերպած դաւադրութեան համար:
2011-ի Գաւառային կամ նահանգային ընտրութիւններու մօտենալուն զուգընթաց Փաթրիք Տէվէճեանը կրկին կասկած կը յայտնէ առ այն, որ Ժան Սարքոզին կ՚ուզէ զբաղեցնել գլխաւոր խորհուրդի նախագահութեան իր պաշտօնը: «Ժողովրդավարական շարժման միութեան» շատ ընտրուածներ ձեռնպահ կը մնան կարծիք յայտնելէ, իսկ Ժան Սարքոզին կոչ կ՚ընէ սառնարիւնութիւն պահպանել: Ընտրութիւններու հետեւանքով կը փոխուի իրադրութիւնը. քանի որ Փաթրիք Տէվէճեանը կը վերընտրուի Անթոնիի մէջ, սարքոզիսթներէն շատերը (յատկապէս Իզապէլ Պալքանին եւ Մառի-Սեսիլ Մենառը), կը պարտուին: Նիքոլա եւ Ժան Սարքոզիները կը տեղեկացնեն, որ իրենք չեն ընդդիմանար գլխաւոր խորհուրդի նախագահի վերընտրուելուն:
Յունիս 2012-ին, նախագահական ընտրութիւններուն Նիքոլա Սարքոզիի պարտութենէն յետոյ, Փաթրիք Տէվէճեանի կաբինետի ղեկավարը՝ Մարի-Սեսիլ Կիյոմը, հրատարակեց կարեւոր վէպ մը՝ «Մոնարխը, իր տղան, իր կալուածքը», որն ըստ իրեն՝ կը պատմէ Սարքոզիի կլանի կողմէն Փաթրիք Տէվէճեանի դէմ կատարուած խուսավարութեան մասին: Ամբողջովին ներկայացնելով Փաթրիք Տէվէճեանի տեսակէտը՝ գիրքը մեծ յուզմունք կ՚առաջացնէ սարքոզիսթներու եւ Օ-տը-Սենի «Ժողովրդավարական շարժման միութեան» անդամներու մէջ: Փաթրիք Տէվէճեանին կը մեղադրեն գիրքը պատուիրելու համար, սակայն վերջինս այդ մեղադրանքը չ'ընդունիր, սակայն վերջ ի վերջոյ կը համաձայնի աշխատանքէն ազատել իր խորհրդասենեակի ղեկավարը:
Փաթրիք Տէվէճեանը 13-րդ վարչական շրջանի Օ-տը-Սենի պատմագաւոր կրկին կը դառնայ Դեկտեմբեր 2010-ին: Ան կը վերընտրուի 2012-ի Յունիսին՝ 200 ձայն առաւելութեամբ յաղթելով իր մրցակից Ժիւլիէն Լանտֆրիտին: Իր վերընտրութիւնը կը չեղարկուի 2012-ի Հոկտեմբերին Սահմանադրական խորհուրդի կողմէն անընտրելիութեան եւ իր փոխարինող Ժորժ Սիֆրետիի պատճառով, որ արդէն ծերակոյտի մէջ «Հանրապետութեան համար միաւորման» փոխարինողն էր եւ, այսպիսով, չէր կրնար մասնակցիլ օրէնսդրական ընտրութիւններուն: Որու հետեւանքով, մասնակի օրէնսդրական ընտրութիւն մը կը կազմակերպուի Դեկտեմբեր 2012-ին Փաթրիք Տէվէճեանը կը վերընտրուի երկրորդ փուլին մէջ՝ 60% ձայներով:
Ան կը սատարէ Ֆրանսուա Ֆիոնի թեկնածութիւնը «Հանրապետութեան համար միաւորման» նախագահութեան համար 2012-ի աշնանը տեղի ունեցած համաժողովին:
Ընդդէմ Փաթրիք Օլիէի առաջադրուած թեկնածու «Հանրապետութեան համար միաւորում»-էն Փարիզի մեթրոփոլի նախագահութեան թեկնածութեան համար, ան 2014-ի Դեկտեմբեր 19-ին ան կ՚ընտրուի Փարիզի մեթրոփոլի խառն սենտիքայի գործակալութեան նախագահ՝ յաջորդելով ընկերվարական Տանիէլ Կիռոյին եւ, այսպիսով, ստանձնելով Մեծ Փարիզի մեթրոփոլի իրագործումը 2016-ի Յունուարի մէկին:
2015-ին նահանգային ընտրութիւններու ընթացքին ան կ՚ընտրուի նահանգային խորհրդական Անթոնիի նոր գաւառի համար: Ան այնուհետեւ կը վերընտրուի Օ-տը-Սենի նահանգային խորհուրդի նախագահ (գլխաւոր խորհուրդի նոր անուանումն է):
Յունիս 2016-ին ան կը յայտարարէ, որ պիտի չմասնակցի 2017-ի օրէնսդրական ընտրութիւններուն: կը հովանաւորէ Նաթալի Քոշուսքօ-Մոռիզէին Հանրապետականներու 2016-ի նախագահական ընտրութիւններու քարոզարշաւին, բայց կ՚աջակցի Ալէն Ժիւպէին:
Ազգային ժողովի մէջ
Օ-տը-Սենի պատգամաւոր՝
Նահանգային յանձնարարութիւններ mandates
Կուսակցութիւններու մէջ
«Հանրային շարժման միութիւն»
Այլ
Հայկական համայնք
Փաթրիք Տէվէճեան, որ ընդգրկուած եցած է Ֆրանսայի հայկական համայնքի մէջ, որուն անդամ էր եւ ինք, կը պայքարէր յատկապէս Թուրքիոյ կողմէն Հայոց ցեղասպանութեան քաղաքական ճանաչման համար: Այս այլ կողմէն խորհրդարանական վերանայումի օրակարգի մէջ է՝ 8 տարի անց ձախակողմեաններու կողմէն անյաջող փորձէն յետոյ, որ կը վերաբերէր 2006-ի Հոկտեմբերին ընդունուած օրէնքին, որուն շնորհիւ Ֆրանսան կը ճանչնայ Հայոց ցեղասպանութեան փաստը :
Երեսունհինգ տարի առաջ՝ 1985-ին, Պաթրիք Տէվէճեան Ասալայի գործողութիւնները որակած էր «դիմադրութիւն», որ 1975-83 թուականներուն ընթացքին շարք մը գործողությիւններ կատարած է՝ Թուրքիոյ եւ միջազգային հանրութեան կողմէն Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչման պարտադրման նպատակով: Ան, ի դէպ, եղած է Ասալայի որոշ անդամներու փաստաբանը:
Թուրքիոյ անդամակցութիւնը ԵՄ-ին
Իր՝ «Խօսքի նախարարութիւնը» գիրքին մէջ, ան գրած է.
Եղիշէ Պահլաւունի
Եղիշէ Պահլաւունի, հայ յեղափոխական մարտիկ, վաշտապետ ֆետայի, Պաքուի հայոց զօրային 20–րդ գումարտակի հրամանատար։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Իգդիր։ Միացած է ֆետայական շարժման, գործակցելով Անդրանիկի, Ռոստոմի եւ Սեպուհի։ 20–րդ դարու սկզբնական շրջանին, Սուրմալու գաւառի դէպքերուն կարեւոր դեր ունեցած է, որպէս՝ Անդրանիկի եւ Իշխան Արղութեանի կամաւորական գունդերու մարտիկ։ 1918–ի ամրան ու աշնան, Գանձակի եւ Պաքուի հայութեան ինքնապաշտպանութեան ղեկավարներէն մէկը հանդիսացաւ, որպէս Պաքուի հայոց զօրային 20–րդ գումարտակի հրամանատար։
Պաքուի հերոսամարտի ընթացքին, դաշնակցական ղեկավարներ՝ Ռոստոմ, Աբրահամ Գիւլխանդանեան, Եղիշէ Պահլաւունի եւ յայտնի բոլշեւիկներ՝ Ստեփան Շահումեան, Ալիոշա Չափարիձէ, մէկ դի դրած գաղափարական տարակարծութիւններ, համագործակցեցան ճակատագրական մարտերուն թուրքերու եւ թաթարներու դէմ ։
Հայաստանի խորհրդայնացումէն ետք, Եղիշէ Պահլաւունի որոշեց մնալ հայրենիքի մէջ։ Սակայն նախկին դաշնակցականներու դէմ չեկայական հալածանքները իր կեցութիւնը դարձուցին վտանգաւոր։
Եղիշէ Պահլաւունի երրորդ անգամ ըլլալով ձերբակալուեցաւ 22 Սեպտեմբեր 1922–ին։ Իր վաղեմի բարեկամ, յայտնի համայնավար գործիչ Գայի՝ Հայկ Բժշկեանցի երաշխաւորութեամբ ազատ արձակուեցաւ։ Բժշկեանցի խորհուրդին անսալով, փախաւ Հայաստանէն եւ ապաստանեցաւ Պարսկաստան ։
Մահացած է Պարսկաստան, 1961–ին։
Նշում
Ստորոգութիւն:1961 մահեր Ստորոգութիւն:Իգդիր ծնածներ Ստորոգութիւն:Պարսկաստան մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայեր Ստորոգութիւն:Յեղափոխական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ ազատամարտիկներ Ստորոգութիւն:Հայ ռազմական գործիչներ
Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ Կաթողիկոսներու ցանկ
Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ Կաթողիկոսներու ցանկ
Ստորոգութիւն:Հայ կաթոլիկ եկեղեցի
Ամուսնութիւն
Ամուսնութիւն, տղամարդու եւ կնոջ՝ պատմականօրէն ձեւաւորուած, հասարակութեան կարգաւորուող jարաբերութիւններու ձեւ է, որուն գլխաւոր նպատակը ընտանիք ստեղծելն է եւ որով կը սահմանուին ամուսիններու իրաւունքներն ու պարտականութիւնները իրարու, զաւակներու եւ հասարակութեան նկատմամբ։
Ամուսնութեան համար անհրաժեշտ են՝ կնոջ եւ տղամարդու ամուսնական տարիքի հասնիլը, փոխադարձ կամաւորութիւնն ու համաձայնութիւնը։ Ամուսնութիւնը կը գրանցուի ամուսնաընտանեկան օրէնսդրութեամբ սահմանուած կարգով, որով կը հաստատուի ամուսիններու իրաւահաւասարութիւնը՝ անկախ ռասայական եւ կրօնական պատկանելութիւնէն։
Վաղ Ժամանակներ
Հասարակական տարբեր ֆորմացիաներն ու անոնց փոփոխութիւնները ազդած են ամուսնական յարաբերութիւններու բովանդակութեան եւ ձեւի վրայ։ Ստրկատիրական հասարակարգին մէջ, կ'ընդունուէր միայն ազատ քաղաքացիներու ամուսնութիւնը։ Ստրուկներու ամուսնական յարաբերութիւնները կը համարուէին պարզ կենակցութիւն։
Մարդոց միջեւ կարգաւորուած ամուսնական յարաբերութիւններու առաջին ձեւը խմբամուսնութիւնն էր։ Հասարակութեան զարգացման ընթացքին մէջ, աստիճանաբար սահմանափակուած են ամուսնութիւնները մերձաւոր ազգականներու միջեւ։ Մայրական տոհմի զարգացումով՝ ձեւավորուած է զուգամուսնութիւնը. երեխաները մնացած են մօր տոհմին մէջ, ազգակցութիւնը ճանաչուած է մօր գիծով։ Տնտեսութեան մէջ, տղամարդու առաջնակարգ դերի հաստատումով առաջացած է մենամուսնութիւնը։
Վաղ միջնադարուն, Եւրոպայի մէջ հասարակութեան բոլոր խաւերու համար պարտադիր էր եկեղեցական ամուսնութիւնը։ Ճորտերը կրնային ամուսնանալ միայն ճորտատիրոջ համաձայնութեամբ։ Բուրժուական յարաբերություններւ հաստատման եւ զարգացման զուգընթաց, եկեղեցական ամուսնությունէն բացի, առաջացաւ նաեւ քաղաքացիական իշխանութիւններու եւ նոտարի կողմէն ձեւակերպուող քաղաքացիական ամուսնութիւնը։
Ամուսնութիւնները Վաղ Հայաստանի Մէջ
Դեռեւս վաղ անցյալին, Հայաստանի մէջ տիրապետողը եղած է մենամուսնութիւնը, որ կարգաւորուած է եկեղեցական կանոններով (քրիստոնէութիւնը 301 թուականին պետական կրօն հռչակելէն յետոյ) եւ քաղաքացիական օրենսդրութեամբ։ Հայոց կաթողիկոսի՝ Սահակ Պարթեւի (387-439) սահմանած կանոններով, առանց զոյգերու համաձայնութեան եւ տարիքային համապատասխանութեան, պսակադրութիւնն կ'արգիլուէր։ Քահանաներուն կ'արգիլուէր առանց քննութեան եւ հարցման պսակել ամուսնացողներուն։ Զաւակներուն բռնի ամուսնացնող ծնողները՝ կ'ենթարկուէին կանոնական պատիժի։
Հայոց եկեղեցին դեմ էր 2-րդ, ինչպէս եւ գաղտնի ամուսնութեանը։ Եկեղեցական կանոններով՝ կ'արգիլուէր ազգականներու ամուսնութիւնը իրարու հետ եւ ազատներու (ազնուականներու) ամուսնութիւնը անազատներու հետ։ Փաւստոս Բիւզանդի (4-րդ կամ 5-րդ դարեր) վկայութեամբ՝ Կաթողիկոս՝ Ներսէս Ա. Մեծի եւ Արշակ Բ.ի նախաձեռնութեամբ Տարոն գաւառի Աշտիշատ գիւղիւն մէջ՝ 356 թուականին հայկական եկեղեցական առաջին կանոնադիր ժողովը արգիլած է մերձաւոր ազգականներու ամուսնութիւնը, բազմակնութիւնը եւ այլն։ Շահապիվանի 447-ի ժողովը ազգակցական (արիւնակցական) կապեր ունեցող անձանց ամուսնութիւնը համարած է «պղծութիւն եւ գարշանք», հեթանոսական մնացուկ եւ արգիլել մինչեւ՝ 4-րդ սերունդը։