cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pretty Woman (ֆիլմ)
Սիւժէ
Ֆինանսական մագնատ՝ Էտուարտ Լուիսը, մոլորուելով գիշերային քաղաքին մէջ, կը կանգնի փողոցային մարմնավաճառ Վիվիանի մօտ, որպէսզի ան ցոյց տայ ճանապարհը։ Աղջիկը դուր կու գայ Էտուարտին, եւ ան կը հրաւիրէ աղջկան հիւրանոցին իրեն համար։ Առաւօտեան կը տեղեկանէ, որ շատ կարեւոր գործարք կնքելուն պետք է երթալ ուղեկցորդուհիի հետ եւ լրացուցիչ հոնորարի դիմաց կ'առաջարկէ աղջկան մնալը իր բնակարաններուն մէջ վեց օր եւս։
Ալեքսանտր Նիլ
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Շոտլանդացի ուսուցիչներ Ստորոգութիւն:17 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:23 Սեպտեմբերի մահացածներ
Pretty Woman (ֆիլմ)
Սիւժէ
Այս բոլորին զուգահեռ՝ կը զարգանայ սիւժետային երկրորդ գիծը. Էտուարտը կ'աշխատի մեծ պայմանագիրի վրայ՝ մեծ նաւաշինարարական ընկերութեան առքով ու վերավաճառքով։ Ինչպէս կը բացատրէ Վիվիանը իրեն հասկանալի լեզուով, «այդ նման է մեքենայ գնելուն եւ մասերով վաճառելուն»։
Թռուցիկ ծանօթութիւնը կը ստիպէ Էտուարտին՝ վերաիմաստաւորել կենսական արժէքները։ Վիվիանը ալ չ'ուզեր ըլլալ միլիարտատիրոջ հովանաւորեալը. ան կ'երազէ «սպիտակ ձիով ասպետի» մասին, որ կու գայ եւ կը տանի զինք իր նախկին կեանքէն։
Դերակատարներու Ընտրութիւն
«Սիրունիկի» դերակատարութիւնը բաւական երկար էր։ Էտուարտ Լուիսի դերին մէջ, ի սկզբանէ՝ Հարի Մարշալը կը դիտարկէր Քրիստոֆըր Ռիվին, բայց վերջինս մերժեց։ Կը դիտարկուէր նաեւ՝ Ալ Պաչինօն, բայց քանի մը փորձէ ետք, ան հրաժարեցաւ։ Ռիչարտ Գիրը համաձայնեցան միանգամէն։ Ի սկզբանէ՝ ան կը փորձէր իր հերոսին կերտել աւելի աշխոյժ, բայց Հէրի Մարշալը զինք մէկ կողմ մը տարաւ եւ ըսաւ. «''Ո՛չ, ո՛չ, Ռիչա՛րտ։ Այս ֆիլմին մէչ, աշխոյժ պէտք է ըլլայ միայն մէկ կերպար։»
Վիվիանի դերին մէջ, ի սկզբանէ՝ չէր դիտարկուեր Ճուլիա Ռոպերթսը, աւելին, Disney ընկերութիւնը դէմ էր անոր թեկնածութեան։ Հէրի Մարշալըկը ծրագրեր, որ դերը կը հասնի Կարէն Ալլէնին։ Ասկէ ետք, երբ ան հրաժարեցաւ, տնօրէնը դերի համար հրաւիրեց բազմաթիւ յայտնի դերասանուհիներու։ Դերէն հրաժարեցան՝ Մեգ Ռայանը, Սառա Ճեսիքա Փարքերը, Մերի Սթինբերգէնը, Միշել Պֆայֆերը, Վալերիա Գոլինօն, Ճենիֆեր Ճեյսոն Լին եւ այլն։
Տերիլ Հաննան իր մերժումը կը հիմնաւորէր անորմով, որ իր կարծիքով ֆիլմը սեքսուալ բնոյթի էր եւ կը ստորացնէր կանանց։
Հրաժարեցաւ նաեւ՝ Մոլլի Ռինկուոլդը, որուն դուր չեկաւ մարմնավաճառի դերը։ Ճիշտ է, որոշ հարցազրույցներուն, ան նշած է, որ շատ կ'ափսոսի, որ այն ժամանակ մերժած է այդ դերը։ Վայնոնա Ռայտերը եւ Ճենիֆեր Քոննելին չստացան իրենց դերը, որովհետեւ տնօրէնը անոր շատ երիտասարդ կը համարէր։
Երբ մնացած բոլոր դերասանուհիները հրաժարեցան դերէն, Վիվիանի դերը ստացաւ 23 տարեկան Ճուլիա Ռոպերթսը, որ այն ժամանակ տահաւին յայտնի չէր լայն հասարակութեան։ Այս դերը զինք՝ աստղ դարձուց։
Մշակութային Ազդեցութիւնը
Ֆիլմի կարեւորագոյն՝ հերոսներու թատրոն այցելելու դրուագին մէջ, կը հնչեն Ճուզեպպէ Վերդիի «Տրաւիատա» օփերայէն հատուածներ։ Այս օփերայի ընտրութիւնը պատահական չէ. գոյութիւն ունի կապ ֆիլմի եւ օփերայի սիւժետներու միջեւ։ Վերդիի օփերայի (որ ըստ էութեան՝ Ալեքսանդր Դիւմա-որդիին «Կամելիազարդ տիկինը» վէպի կը վերապատմէ) գլխաւոր հերոսուհին փարիզեան կուրտիզանուհի՝ Վիոլեդդա Վալերին է։ Նմանօրինակ, ինչպէս օփերային մէջ, ֆիլմին մէջ մարմնավաճառ Վիվիանի կեանքը կը փոխուի այլ դասակարգէն տղամարդու հետ ծանօթութենէն ետք ։
Մէկ այլ տեսարանի մէջ՝ (ուր գլխաւոր հերոսները քնացած են այգիի խոտերուն մէջ) կը հնչէ Ուիլիըմ Շեքսպիրի սոնէտներէն հատուած՝ «անոր աչքերը՝ նման աստղերու». Էտուարտը գիրքէն կը կարդայ Վիվիանին համար։
Հետաքրքիր Փաստեր
Ֆիլմին մէջ կան տպաւորութիւն ստեղծող տեսարաններ՝ փոլօ խաղի տեսարանին մէջ, երբ հերոսուհիին կը սիրահարուի գեղեցկատես պատանին, համարեայ ամբողջութեամբ կը կրկնէ 1964 թուականի՝ «Իմ չքնաղ լեդի» ֆիլմի տեսարանը։
Ֆիլմին մէջ կայ բառախաղ։ Էտուարտ Լուիսը սկզբը՝ «Սեւ ասպետէն» կը վերափոխուի «սպիտակ ասպետի» Մորսի ընկերութեան համար, իսկ շուտով Վիվիանի համար կը դառնայ «սպիտակ ձիու վրայ ասպետի»։
Ֆիլմի պաստառին մէջ, Ճուլիա Ռոպերթսի գլուխը տեղադրուած է դերասանուհի Շելլի Միշելի մարմնի վրայ։ Պաստառի վրայ՝ Ռիչարտ Գիրի մազերը շագանակագոյն են, երբ ֆիլմին մէջ ատոնք ալեխառն են։.
Թռչնակրիփ
Յարուցիչ ժահրը կ'ապրի վարակուած թռչունին քիթի, բերանի եւ աչքի հեղուկներուն մէջ, ինչպէս նաեւ` անոնց կղկղանքին մէջ:
Թռչունէ թռչուն ժահրի փոխանցումը տեղի կ'ունենայ անմիջական դպելով:
Թռչնակրիփը տեսնուած է նաեւ խոզերու մօտ:
Այս ժահրը կրնայ այլափոխուիլ եւ ի վերջոյ հասնիլ մարդուն: Այլափոխուած ժահրը թռչուններէն մարդուն կը փոխանցուի զանազան ձեւերով: Այն անձերը, որոնք կ'ապրին ագարակներու մէջ, ուր կը գտնուին վարակուած թռչուններ, շուտով կը վարակուին այս հիւանդութեամբ, երբ անոնք անմիջական հպում ունենան վարակուած թռչուններուն հետ: Նոյնիսկ ագարակ այցելողներ նոյն ձեւով կրնան շուտով վարակուիլ այս հիւանդութեամբ: Ամէնէն դիւրին փոխանցման ձեւը վարակուած հաւը մորթելն է: Ժահրը կրնայ փոխանցուիլ մարդուն նոյնիսկ մեռած հաւերու եւ ագարակի մէջ գործածուած իրերու դպելով:
Թռչուններէ մարդոց եւ մարդէ մարդ փոխանցումը տեղի կ'ունենայ անմիջական հպումով-դպելով եւ օդի ճամբով, այսինքն ժահրը կրնայ տարածուիլ օդին մէջ եւ օդի ներշնչումով յարուցիչ ժահրը մուտք կը գործէ մարդուն քիթին, բերանին եւ աչքերուն մէջ:
Թռչնակրիփը մարդուն մօտ կը յառաջացնէ ինֆլուենզայի նման ախտանշաններ, որոնք կրնան ըլլալ մեղմ-թեթեւ եւ կամ ուժգին-զօրաւոր: Անոր ախտանշաններն են` ջերմութիւն, հազ, կոկորդի ցաւ, մկանային ցաւ, ակնազօդաբորբ (conjunctivitis) եւ շնչառութեան դժուարութիւն:
Առաջին վարակումով անհատը կ'ունենայ վարակամերժողականութիւն-դիմադրողականութիւն այս ժահրին դէմ եւ հետեւաբար, ապագային ան երկրորդ անգամ վարակում չ'ունենար:
Թռչնակրիփով վարակուած անձը կրնայ ունենալ որոշ բարդութիւններ` թոքատապ եւ շնչահեղձութիւն, խռչափողատապ եւ ձայնի խռպոտութիւն, փորի ցաւ եւ փորհարութիւն, փսխունք, նեարդային-ջղային փոփոխութիւններ, մարմնական ցնցումներ, մտային խանգարումներ եւ նոյնիսկ մահ:
Մարդկային թռչնակրիփի ախտաճանաչումին համար խիստ կարեւոր է վարակուած անձին պատմականը, այսինքն` անոր ասպարէզը, գործը, կեցութեան վայրը, ագարակ այցելած ըլլալը, հաւերու հետ հպում ունեցա՞ծ է եւ կամ հաւ մորթա՞ծ է: Ախտաճանաչումը կը կայանայ յարուցիչ ժահրին յայտնաբերումով վարակուած անձին քիթի եւ բերանի հեղուկներուն եւ մասնաւորապէս լորձունքին մէջ: Անշուշտ կը կատարուին արեան որոշ քննութիւններ եւ թոքերու նկարումներ:
Այս հիւանդութիւնը կը դարմանուի յատուկ հակաժահրային դեղերով: Թոքատապի պարագային կը գործածուին նաեւ հարկաւոր դեղեր:
Մարդկային թռչնակրիփը կարելի է կանխարգիլել նախազգուշական միջոցառումներով, պարզապէս` վարակուած ագարակներ չայցելելով եւ վարակուած հաւերէ հեռու մնալով:
2003-էն ետք թռչնակրիփը պատահած է շատ մը երկիրներու ագարակներու մէջ: Այս թուականէն ետք, համաձայն Առողջապահական Միջազգային Կազմակերպութեան, մարդկային թռչնակրիփը յայտնուած է հետեւեալ երկիրներու մէջ` Քանատա, Անգլիա, Թուրքիա, Ատրպէյճան, Չինաստան, Հոնկ Քոնկ, Միացեալ Նահանգներ, Հոլանտա, Իրաք, Եգիպտոս, Քամպոչիա, Թայլանտ, Վիեթնամ եւ Ինտոնեզիա:
Միացեալ Նահանգներու մէջ 2014-15 տարեշրջանին 21 նահանգներու ագարակներուն մէջ տեսնուած են անակնկալ մեծ թիւով պարագաներ:
Լիբանանի ագարակներէն մէկուն մէջ 2016-ին ոչնչացուած են 35 հազար հաւեր, որովհետեւ հոն յայտնաբերուած են թռչնակրիփի պարագաներ:
Թռչնակրիփը կը ստեղծէ տնտեսական մեծ վնասներ այն երկիրներու մէջ, ուր ան համաճարակի ձեւով կը յայտնուի ագարակներու մէջ: Միլիոնաւոր հաւեր կ'ոչնչացուին, որպէսզի մարդկային թռչնակրիփի պարագաներ չպատահին եւ անոր տարածումը եւ փոխանցումը այլ ագարակներ տեղի չունենան:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Վարակիչ հիւանդութիւններ
Սմբատաբերդ
Սմբատաբերդ (Ցաղաց Քարի բերդ), այս պաշտպանական համալիրը կը գտնուի Վայոց ձորի մարզին՝ Արտաբոյնք գիւղին արեւելքը։ Սմբատաբերդին մէջ պահպանուած են 5-րդ դարէն պատմական տեղեկութիւններ եւ պատմութիւններ, օրինակ՝ ամրոցին մօտ հայերուն եւ պարսիկներուն միջեւ տեղի ունեցած արիւնահեղութեան ճակատամարտին պատմութիւնը:
Սմբատաբերդը ունի բարձր ու լայն (2-3 մեթր) պարիսպներ (որոնք կանգուն շարուած են սրածայր ու խոշոր քարերով), եւ պաշտպանուած է Արտաբունի եւ Եղեգիսի խոր ձորերով։ Ամրոցին հիւսիսային (գլխաւոր) եւ արեւելեանը մուտքերը ունին սրահներ, ինչպէս նաեւ անոնց տանիքը պաշտպանուած է պահակներով։ Բերդը պատով մը կը բաժնէ հիւսիսային եւ հարաւային մասերը, որոնց մէջ կը գտնուին միջնաբերդի, բնակելի շենքերու եւ ջրաւազաններու աւերակներ։ Ջուրը հոն կը հասնի Ցաղաց Քարի վանքին մօտիկ աղբիւրներէն:
Աւանդութիւն
Կ'ըսուի թէ այս բերդը կառուցուած է Սիւնիքի Սմբատ իշխանին կողմէ։ Այս պատճառով ալ այդ շրջանի բնակիչները ամրոցը կոչած են Սմբատի բերդ   ։
Գրաւուած Հայկական Կալուածներ Թուրքիոյ Մէջ
Գրաւուած Հայկական Կալուածներու, Օսմանեան Կայսրութեան կողմէ, որ կ'ընդգրկէր հայերու մէծ թիւ մը որոնք կ'ապրէին այդ հողերուն վրայ։ Սկսեալ Համիտեան ջարդերը միջին 1890-ին եւ հասնելով հայկական ցեղասպանութիւնը, շարունակուեցաւ գրաւումը մինչեւ Իսթանպուլ Բոկրոմ 1955-ին եւ հաւելեան աշխատանքներով ալ 1974-ին։ Այս կալուածներու կողոպուտը մեծամասնութեամբ կատարուեցաւ երբ հայերը տարագրուած էին Սուրիական անապատին մէջ եւ երբ թրգական կառաւարութիւնը նշեց, թէ այդ պարապ տուներն ու առարկաները «լգուած» կը համարուին։ Հաւանաբար, բոլոր հողերը որոնք կը գտնուէին Արեւմտեան Հայաստանի մէջ գրաւուեցան եւ բաժնուեցան մահմեսական ժողովուրդին։
Պատմաբաններ կ'առարկեն, թէ այս գրաւուած հսկայ հողերը մեծ ազդեցութիւն ունեցած են Թուրքիոյ վրայ, մանաւանդ տնտեսական քետնի վրայ՝ ազդեցիկ արդինք ունենալով թրգական հարստացած ապագային վրայ։
Պատմութիւն
«The Abandoned Properties Administration Commissions»-ը ստեղծած է բաստաթուղթեր որոնք մասնաւորապէս գրուած էին արձանագրելու համար անունները անոնց որոնք տէր էին այդ տուներուն ու կալուածներուն, որոնք պէտք է սկզբնակ իրենց վիճակին մէջ ըլային երբոր ալ տէրերը որոշած ըլլան վերադառնալ։ Այս արձանագրութիւնները ընկալագիրներու ձեւով տրուեցան կալուածատէրներուն նախքան իրենց տարագրութիւնը, որոնք խաղացին բաստերու դերը։
Գրաւումը իբրեւ Հայկական Ցեղասպանութենէն Բաժին Մը
Մայիս 16 1915-ին, երբ միեւնոյն ատեն հայկական ցեղասպանութիւնը պիտի սկսէր, գաղտնի կազմակերպութիւն մը հիմնուեցաւ «administrative instruction regarding movable and immovable property abandoned by Armenians deported as a result of the war and unusual political circumstances.»:
Երբ գործադրուեցաւ, վառողը հաստատեց հատուկ յանձնարարութիւն մը, գիտցուած իբրեւ "Abandoned Property Commissions" (Թրգերէնով։ Emvâl-i Metrûke İdare Komisyonları) եւ "Liquidation Commissions" (Թրգերէնով։ Tasfiye Komisyonu), որոնց հանցնուած էր ստուքումի գործը, որ կ'ընդգրկէր հետեւիլ «լգուած» հայտարարուած կալուածները եւ եթէ կալուածատէրները պիտի վերադառնային թէ ոչ։ Այս յանձնարարութիւններուն թիւը բարձրացաւ մինչեւ 33 հատ, Յունուար 1916-ին.Եզրակացնելէ ետք, թէ այս «լքողները» պիտի չի վերադառնան, կը որոշեն ծախել բոլոր ունեցուածքները եւ շահոյթը ղրկել կալուածատէրներուն։ Բաւարար բաստեր արտադրելէ ետք (Օրինակներ նաեւ կը ղրկուին Օսմանեան Կառաւարութեան), ուղղիչը կը մատնանշէ, թէ «մուհաժիր»-ները (Թուրք փախստականներ, մեծամասնութեամբ Պալքանեան պատերազմէն) պիտի ապաստանին այդ «լգուած» հողերուն վրայ եւ տուներուն մէջ։ Հաստատուելէ ետք, պէտք է արձանագրէին իրենգ ապրելու տունը ամբողջ մանրամսնութիւններով, սակայն կային ուրիշ օրէնքներ պարտեզներու, յունձքի եւ ձանքի բաժնին համար։ Պէտք չեղած ապռանքները պիտի ծախուէին հանրային աճուրդի ընթացքին։ Ըստ պատմաբան Տիքրան Քույումճեանի, կառաւարութիւն արդէն անշուշտ գիտէր, թէ այն բոլոր կալուածատէրները պիտի չվերադառնային, մանաւանդ երբ հրաման տրուեցաւ մուհաժիրներուն հոն փոխադրուիլը։
Մայիս 29, 1915-ին, Committee of Union and Progress (CUP) Central Committee ընդունեց «Tehcir» Օրէնքը ինչ կ'ըսէ, թէ ինչպէս այդ կալուածատէրներուն լգումը լռջօրէն կրնայ ունենալ ծանր ազթեցութիւն մը երկրի ներքին ապահովութեան վրայ, որուն համար ալ լքող կալուածատէրները ստիպուած էին պատրաստել ցանկ մը որուն վրայ բոլոր իրենց ունեծուածքները պէտք էր յիշուիլ։
Արտագին Հղումներ
Ստորոգութիւն:Հայոց պատմութիւն
Ռուբէն Գրիգորեան (ջութակահար)
Ռուբէն Գրիգորեան, հայ ջութակահար, երաժիշտ ու երաժշտահան։
Կենսագրական գիծեր
Գրիգորեան իր երաժշտական կրթութիւնը ստացած է Թեհրանի երաժշտանոցին մէջ, հետեւելով ջութակի դասընթացքներու, ապա մեկնած Փարիզ՝ շարունակելու իր երաժշտական ուսումը Ֆրանսայի երաժշտանոցէն ներս:
Ուսումը աւարտելէ ետք Գրիգորեան վերադարձած է Թեհրան՝ 1948-1951 թուականներուն Թեհրանի երաժշտանոցին մէջ դասաւանդելու, ուր դարձած է նաեւ տնօրէն:
Ռուբէն Գրիգորեան 1955 թուականէն սկսեալ ղեկավարած է Կոմիտասի անուան «Կոմիտասեան երգչախմբային ընկերութիւն»ը, որ ընթացքին կազմակերպած է բազմաթիւ համերգներ ու ելոյթներ, ներկայացնելով զանազան ժանրերու երաժշտութիւններ:
Գրիգորեան զբաղած է նաեւ երաժշտական յօրինումներով. անոր յայտնի գործերէն են՝
Գրիգորեան ունեցած է երկու հիմնական համերգներ՝ մէկը 1970 թուականին, միւսը 1972 թուականին՝ Երեւան:
Կատարած է նաեւ ժողովրդական եւ միջնադարեան տաղերու մշակումներ. հաւաքած եւ հրապարակած է պարսկական ժողովրդական բազմաթիւ երգեր :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ ջութակահարներ Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ Ստորոգութիւն:Հայ երաժշտահաններ
Մկրտիչ Մ․ Մկրեան
Մկրտիչ Մ.Մկրեան (9 Նոյեմբեր 1907, Վան - 26 Հոկտեմբեր 1983, Երեւան), հայ գրականագէտ, բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր, մանկավարժ։
Փինտոս ազգային պուրակ
Փինտոս ազգային պուրակ (յուն․՝Εθνικός Δρυμός Πίνδου)․ կը գտնուի Փինտոս լեռնաշղթային դժուարանցելի շրջան, Ղրեվենոն եւ Իոանինա նահանգներուն միջեւ, Յունաստան։
Պուրակին իւրայատկութիւնն է կազմաբանական հարուստ հակադրութիւնները․ դարվար կիրճեր, հեղեղատներ եւ խիտ անտառներ։
Մկրտիչ Մ․ Մկրեան
Կենսագրութիւն
Մկրտիչ Մամբրէի Մկրեան ծնած է Վան, 9 Նոյեմբեր 1907-ին:
Մ․ Մկրեանի մանկավարժական շուրջ յիսնամեայ գործունէութիւնը կը սկսի իր ուսման բարձրագոյն ընթացքը հետապնդած տարիներուն: 1933- էն սկսեալ մինչեւ իր կեանքի վերջին օրերը՝ Հայ գրականութեան դասախօսի պաշտօնով կը դասաւանդէ Երեւանի Պետական Համալսարանին մէջ, միաժամանակ վարելով վարչական մէկէ աւելի պաշտօններ։
Փինտոս ազգային պուրակ
1966-ին յայտարարուած է ազգային պուրակ եւ մաս կը կազմէ ՆԱԹՈՒՐԱ 2000 եւրոպական շրջաններու պաշտպանուած գօտիին։
Մկրտիչ Մ․ Մկրեան
Հատորները
Վերոյիշեալ աշխատասիրութիններէն անկախ, Մ․Մկրեան, 1937 թուականէն սկսեալ՝ «դպրոցական ծրագիրին համաձայն», կազմած է Է․, Ը․, Թ․ եւ Ժ․ դասարաններու համար «Հայ Գրականութեան» դասագիրքերը: 1974-ին ան կը պատրաստէ «Հայ Գրականութիւն» դասագիրքը, սփիւռքահայ դպրոցներու համար:
Փինտոս ազգային պուրակ
Տարածութիւնն է 1.462,59 քլ²։ Ամբողջութեամբ բնապահպանուած շրջան է եւ շրջապատուած բարձր գագաթներէ՝ Աւղօ (2177մ․), Միլիա (2108մ․), Քաքոփլեւրի (2160մ․), Ֆլեկա (2159մ․), Երեք սահմաններ (2050մ․), Աւթիա (2082մ․), Սալաթուրա (2019մ․) եւ Փիրոսթիա (1965մ․)։
Մկրտիչ Մ․ Մկրեան
Հատորները
Մ․Մկրեան կը մահանայ 26 Հոկտեմբեր 1983-ին, Երեւան:
Փինտոս ազգային պուրակ
Կենսավայրը
Փինտոս ազգային պուրակը կը գտնուի 1400մ․ բարձրութեան վրայ։ Շրջանը բոյսերու եւ կենդանիներու ապաստան է։
Մկրտիչ Մ․ Մկրեան
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1907 ծնունդներ Ստորոգութիւն:9 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Վան ծնածներ Ստորոգութիւն:1983 մահեր Ստորոգութիւն:26 Հոկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Փինտոս ազգային պուրակ
Բուսական աշխարհ
Պուրակը անտառապատ է կոնբերի, փեկոնի, սեւ շոճիի, սպիտակ շոճիի անտառներով, ցանցառ՝ անտառային շոճիով, ինչպէս նաեւ Պալքանեան եւ Յունաստանի բնիկ բոյսերով, օրինակ՝ Centaurea vlachorum։ Պուրակը հարուստ է նաեւ սունկի տեսակներով։
Կենդանական աշխարհ
Պուրակը բնակավայրն է ամէն տեսակի ստնաւորներու եւ 80-է աւելի թռչունի տեսակներու՝ որոնցմէ 11-ը գիշատիչ են։ Պուրակին մէջ ապաստանած ստնաւորներու հազուագիւտ տեսակներէն են այծեամը, վայրի կատուն եւ եւրոպական ջրասամոյրը։ Թռչունի տեսակներէն են՝ բազէն, հաւկուլը, արծիւը, ինչպէս նաեւ անտառի թռչուններ եւ գիշերային թռչուններ։ Սողուններէն կը հանդիպինք «օհիա» օձի տեսակին, մողէզներու, սալամանդրին, օձաքարփին։
Հովիտին գետերուն մէջ կ՛ապրին կարմրախայտի երկու տեսակներ՝ rutta fario եւ Salvelinus fontinalis։
Տե՛ս նաեւ
Վիքոս-Աո՛ոս ազգային պուրակ
Տելթա Աքսիոս ազգային պուրակ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի պուրակներ Ստորոգութիւն:Պուրակներ այբենական կարգով Ստորոգութիւն:Պուրակներ Ստորոգութիւն:Բնակավայրերու տեսակներ Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր
Սմբատ Շահազիզ
Սմբատ Շահազիզ, բանաստեղծ, հրապարակախօս եւ մանկավարժ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Աշտարակ։ Դեռ գրեթէ մանուկ, կը փոխադրուի Մոսկուա՝ աշակերտելու Լազարեան Ճեմարանին։ Հազիւ կ'աւարտէ, կը դառնայ հայերէն լեզուի եւ գրականութեան ուսուցիչ՝ նոյն հաստատութեան մէջ։ Շահազիզ ուսման տարիներուն ներշնչուած է Ալիշանի, Նալբանդեանի եւ Պատկանեանի ստեղծագործութիւններով։ Ջերմ բարեկամութեամբ կապուած է իր ուսուցիչներէն՝ Ստեփանոս Նազարեանցի հետ։ Մանկավարժական ասպարէզը կը լքէ՝ 35 տարի աշխատելէ ետք։
Կանուխէն գրած է բանաստեղծութիւններ, որոնք առաջին հատորիկով մը լոյս կը տեսնեն 1860-ին։ Անոնց մէջ շատ զգալի է վիպապաշտ մելամաղձութեան դրօշմը։ Քանի մը տարի ետք, երկրորդ հատոր մը կը խմբագրէ, նոր քերթուածքներ եւ երկար բանաստեղծութիւն մը, ուր ժամանակակիցներ «Պայրընեան» շունչ կարծած են տեսնել։
Շահազիզ ունեցած է հանդարտ, ինքնամփոփ մարդու կեանք մը, համապատասխան իր նկարագիրին։ Լազարեան ճեմարան ուսուցիչ մնացած է ամբողջ կեանքը, մինչեւ հանգստեան կոչուիլը՝ մահէն քիչ առաջ։
Գրական Կեանք
Գրական գործունէութիւնն սկսած է 1862 թուականին։ Բեղմնաւոր շրջանը տեւած է ընդամէնը մի քանի տարի։ Այդ տարիները տուած են այն, ինչ որ կը կազմած է Ս. Շահազիզի ամբողջ գրական բովանդակութիւնը։ Իր կեանքի հետագայ 42 տարիներու ընթացքին գրած է միայն ոտանաւորներ՝ ոչինչ աւելացնելով իր գրական անուան։ Այդ տարիներու ընթացքին ան գրած է նաեւ մի քանի հրապարակախօսական գրուածքներ։
Սմբատ Շահազիզ «Հիւսիսափայլ»ի հետեւողներէն էր, բայց շատ չափաւոր։ Այն, ինչ «Հիւսիսափայլ»ի ղեկավարները հրապարակախօսութեան միջոցով կ՛ուսուցանէին, Սմբատ Շահազիզ կը փորձէր քարոզել բանաստեղծական գրուածքներով։ Ազգ, հայրենիք, փոքր-ինչ վերակազմուած եկեղեցի - ահա Շահազիզի բանաստեղծութեան առարկան։ Թոյլ էր անոր կարողութիւնը, կարճ՝ անոր արուեստի շունչը։ Անոր ոգեւորութեան ուժ տուող աղբիւրները եղած են ռուսական եւ եւրոպական մի քանի գրողներ։ Այդ ազդեցութիւնն այնքան մեծ էր, որ գրելու ընթացքին ան չէ կրցած սահմանազատել կրած արտաքին ազդեցութիւնը եւ իր ինքնուրոյնութիւնը։ Այդ իսկ պատճառով անոր ինքնուրոյն յաջողած գործերը, օրինակ՝ «Ազնիւ Ընկերը» կամ «Երազը», աւելի շուտ ազատ թարգմանութիւններ են քան ինքնուրոյն գործեր։ Շահազիզի ստեղծագործութիւններու վրայ էական ազդեցութիւն ունեցած է Պայրընը. Անոր «Լեւոնի Վիշտը» պոէմը, գրուած՝ պայրընիզմի ազդեցութեան տակ։
Շահազիզի առաջին բանաստեղծութիւնները՝ «Ազատութեան Ժամեր» ընդհանուր վերնագրով, տպագրուեցան 1860 թուականին։ Անոր ստեղծագործութեան համար առհասարակ բնորոշ են ժողովուրդի լուսաւորութեան եւ ազատութեան՝ այդ «սուրբ աքսորականի» գաղափարներին նուիրուած ոտանաւորները։ Շահազիզը խիստ յարձակումներ կը գործէ կղերականութեան վրայ՝ ներկայացնելով անոնց ո՛չ միայն լուսաւորութեան հակառակորդներ, այլեւ՝ մինչ անգամ քաղաքական ու սոցիալական առումով ժողովուրդի դահիճներ.
Հովիւ դառնալով ազգին հոգեւոր՝ Մի սարսափելի նպատակ ունեն՝ Որպէս մոլեռանդ դահիճ թունաւոր, Զրկել, պատառել ժողովուրդներին…։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1841 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1901 մահեր Ստորոգութիւն:Աշտարակ ծնածներ Ստորոգութիւն:Մոսկուա մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ Ստորոգութիւն:5 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:5 Յունուարի մահացածներ
Քանկպաշի (Չինաստան)
Քանկպաշի (康巴什区), չինական ամէնէն մեծ ուրուական քաղաքը, կը գտնուի Օրտոս շրջանին մէջ, ուր յայտնաբերուած է ածուխի հարուստ հանքավայր:
Քաղաքին մէջ կան հազարաւոր տուներ, անհրաժեշտ ենթակառոյցներ` օդակայան, հանրային պարտէզներ, թատերասրահներ, փողոցներուն մէջ քանդակներ եւ թանգարան : Շինարարութիւնը սկսած է 2001 թուականին: Բնակչութեան թիւը հասած է մէկ միլիոնի:
Մարօ Մակարեան
Մարօ Մակարեան, եղած է Դաշնակցական ղեկավար գործիչ եւ ուսուցիչ։ Ան երկար տարիներով ծառայութիւն կը բերէ յեղափոխական շարժումին զէնքերու փոխադրութեան գործերով զբաղելով։
Քանկպաշի (Չինաստան)
Ներկայիս այնտեղ կ’ապրի նախատեսուած բնակչութեան միայն 2 առ հարիւրը․ Չինաստանի մէջ ամէն տարի կը կառուցուին նոր քաղաքներ, սակայն, հակառակ բնակչութեան բարձր խտութեան, այդ շէնքերէն շատերը դատարկ կը մնան :
Մարօ Մակարեան
Կենսագրութիւն
Մարիամ Մակարեան, յեղափոխական ծածկանունով՝ Մարօ ծնած է 1872-ին Դերբենտի մէջ։ Փոքր տարիքէն կը կորսնցնէ իր ծնողքը եւ իր եղբայրներուն խնամքին տակ կը մեծնայ։ Նախնական ուսումը կը ստանայ տեղական Գիմնազիային մէջ եւ փոքր տարիքէն կը մասնակցի հայրենասիրական խմբակներու ու կը սկսի տարուիլ հայրենիքի հարցերով։
Քանկպաշի (Չինաստան)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քաղաքներ Ստորոգութիւն:Ուրուական քաղաքներ
Մարօ Մակարեան
Կենսագրութիւն
1894-ին կ՚երթայ Թաւրիզ իբր ուսուցչուհի։ Հոս՝ Մարօ կը սկսի օգնել զէնք փոխադրելու աշխատանքներուն։ Ան նաեւ իր տունը կը տրամադրէ այդ ընկերներուն, որոնք պէտք է ապաստանուէին կառավարութենէն։
Հայուհեաց Բարեգործական Ընկերութեան կարի արհեստանոցին մէջ աշխատելով չափահաս աղջիկներու կարի եւ նուրբ ասեղնագործութիւններ կը սորվեցնէր։ Ան նոյն ժամանակ խումբեր կը կազմէր այս աղջիկներուն հետ եւ «Դրօշակ» թերթը ծայրէ ծայր կը կարդար ու կը բացատրէր արծարծուած մտքերը, որպէսզի հայրենասիրութեան եւ յեղափոխական գաղափարականութեան սերմերը ցանէր իրենց հոգիներուն մէջ։
Զէնքերու փոխադրութեան գործով զբաղած ժամանակ, Մարօ կը ծանօթանայ զէնքի արհեստանոցին հիմնադիր Արիստակէս Զօրեան ին (յեղափոխական անուն՝ Կարօ) (ՀՅԴ հիմնադիր Ռոստոմի եղբայրը)։ Անոնք կը սիրահարուին իրարու։
1896-ին, Թիֆլիսի մէջ գումարուած ժողովին որոշուեցաւ կազմակերպել Խանասորի Արշաւանք ը։ Կարօ դէմ էր այս որոշումին։ Մարօ կարծելով թէ իրենց սէրն է Կարոյի դժկամութեան պատճառը կ՚ունենայ հոգեկան տագնապ։ Մարօ Խանասորի Արշաւանքի նախապատրաստական աշխատանքներուն համար կ՚անցնի Սալմասկտ եւ կը պատրաստէ ստեղծնագործ դրօշակ մը, որուն վրայ մասնակցողները իրենց երդումը պիտի ընէին։
2 Դեկտեմբեր 1896-ին ընկերներ Մարոյին անձնասպան գտան իր սենեակին մէջ։ Սենեակին մէջ նաեւ կը գտնուի նամակ մը (առանց հասցէի), ուր կը խրատէր Կարոյին որ մասնակցի Խանասորի Արշաւանքին, առանց իրենց սէրը պատճառ բռնելով։
Եղիշէ
Եղիշէ, հայ գրականութեան Ոսկեդարի գրող, պատմագիր։
Աշխատութիւններ
Եղիշէի ամենայայտնի ստեղծագործութիւնն է «Վարդանի եւ հայոց պատերազմի մասին» («Վասն Վարդանայ եւ հայոց պատերազմի»), որու պատմական հիմք ծառայած է 5-րդ դարուն մէջ հայ ժողովուրդի մղած անձնուրաց ազատագրական պայքարը Սասանեան Պարսկաստանի դէմ եւ առանձնապէս 450-451 թուականներուն Վարդան Մամիկոնեանի գլխաւորած հերոսական ապստամբութիւնն ու Ավարայրի Ճակատամարտը։ «Վասն Վարդանայ եւ Հայոց պատերազմին» մատեանի շնորհիւ Եղիշէն իր հետեւորդներու կողմէն կոչուած է «Ոսկեբերան»։ Եղիշէի գիրքը սկզբնաղբիւր դարձած է Դերենիկ Տեմիրճեանի «Վարդանանք» վեպի համար։
Ան իր պատմութիւնը գրած է քահանայ Դաւիթ Մամիկոնեանի պատուերով, եւ աւարտած է մօտ (458-464) թթ։ Եղիշէի երկը սովորական պատմութիւն չէ, այլ վկայաբանական բնոյթի պատմական դիւցազներգութիւն։ Եղիշէի նպատակը, ինչպէս ինքը կը գրէ, յոյս եւ քաջութիւն ներշնչած սիրելիներու համար։ Իր այս երկի աղբիւրը ինքն է, քանի որ իրմէ առաջ որեւէ գիրք չէ եղած Վարդանանց պատերազմի հետ կապուած։ Եղիշէն ազատագրական շարժումը կը դիտէ որպէս հայրենիքի եւ եկեղեցի հարատեւումը պահպանող շարժում։ Բայց քանի որ ուժերը անհաւասար էին, ուստի հայերու ազատագրական պայքարը պետք է դառնար նահատակութեան, այսինքն՝ հանուն հաւատի զոհաբերութիւն։ Երբ Եղիշէն կ'ըսէ գիտակցուած մահը անմահութիւն է, նկատի ունի հանուն հաւատի եւ հայրենիքի իրեն զոհաբերելը, ան կը գտնէ որ նախարարներու միասնութեան դեպքին մէջ Հայաստանը կարող է դառնալ հզոր, պահպանել իր անկախութիւնը, ուստի ան իր ոսկեղենիկ մատեանին մէջ միասնութեան կը կոչէ, եւ կը նշէ, որ միաբանութիւնը՝ «Մայր է բարեաց», իսկ անմիաբանութիւնը կը ծնի չարիքներ։ Եղիշէն կը կարծէ որ երկրին մէջ պետք է առաջնութիւն ունենան հոգեւոր առաջնորդները, եկեղեցին։
Եղիշէ (անձնանուն)
Եղիշէ, հայկական արական տարածուած անուն։ Ունի աստուածաշնչային ծագում, հրէական (‏אֱלִישַׁע, Էլիշա) անունն է, որ կը նշանակի՝ «Աստուած փրկութիւն է»:
Լը Մասք
Լը Մասք (Անգլերէն՝ Le Musk) 2022 թուականին լոյս տեսած, Հնդկական արտադրութեամբ, զգայացունց ոճով (Անգլերէն՝ Thriller) շարժապատկեր մըն է, երգահան «Ա․ Ռ․ Ռահման»-ի (Անգլերէն՝ A. R. Rahman) բեմադրութեամբ ու համատեղ արտադրութեամբ ։ Շարժապատկերին դերակատարները՝ Նորա Արնեզէտէր, Կայ Պըրնէթ, Զոհրաբյանն ու Մունիրիհ Կրէյսն են։
Սասնայ ծռեր
«Սասնայ ծռեր» կամ «Սասունցի Դաւիթ», հայ ժողովրդական հերոսավէպը կամ էպոս։ Վիպասացներու եւ բանահաւաքներու կողմէ կոչուած է նաեւ «Սասնայ փահլեւաններ», «Սասնայ տուն», «Ջոջանց տուն», «Սասունցի Դաւիթ կամ Մհերի դուռ», «Դաւիթ եւ Մհեր», «Դաւիթի պատմութիւն», «Դաւիթի հեքիաթ» եւ այլն։ «Սասնայ ծռերը»՝ հայ ազգային դիւցազնավէպը, ստեղծուած է միջնադարուն՝ արաբական արշաւանքներու ժամանակ։ Էպոսի գաղափարական ոգին հայ ժողովուրդի հերոսական մաքառումն է թշնամիներու դէմ՝ յանուն ժողովուրդի ազատութեան եւ անկախութեան, հայրենիքի եւ պետականութեան պահպանման։
Ոչ նիւթական՝ մշակութային ժառանգութեան պաշտպանութեան կառավարութիւնը միջկառավարական կոմիտէի 7-րդ նստաշրջանը 2012 թուականի դեկտեմբերի 5-ին «Սասնայ ծռեր կամ Սասունցի Դաւիթ էպոսի կատարողական դրսեւորումները» ընդգրկեց ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Մարդկութեան ոչ նիւթական մշակութային ժառանգութեան ներկայացուցչական ցանկի մէջ։
Բովանդակութիւն
«Սասնայ ծռերը» բաղկացած է վիպական 4 մասերէ կամ ճիւղերէ, որոնցմէ իւրաքանչիւրը կը կոչուի հերոսներու մէկ սերունդի անունով՝ «Սանասար եւ Պաղտասար», «Մեծ Մհեր», «Սասունցի Դաւիթ» եւ «Փոքր Մհեր»։
«Սանասար եւ Պաղտասար»։ Հայոց Գագիկ թագաւորը հարկատու էր Պաղտատի կռապաշտ խալիֆային։ Վերջինս, լսելով արքայադստեր՝ Ծովինարի գեղեցկութեան մասին, կ'ուզէ կնութեան առնել անոր, բայց կը մերժուի։ Կատղած խալիֆան կը սկսի աւերել Հայոց երկիրը։ Ծովինարը կ'որոշէ յօժարակամ դառնալ կռապաշտի կինը, որպէսզի հայրենիքը փրկուի աւերումէն։ Հայրենի լեռներուն մէջ շրջելով ան կը ծարաւնայ է եւ Աստուծմէ ջուր կ'աղերսէ։ Յանկարծակի բխած Կաթնաղբիւրէն Ծովինարը բուռ մը ջուր կը խմէ ու կը յղիանայ։ Յետոյ ան կը մեկնի Պաղտատ։ Որոշ ժամանակ անց կը ծնին Սանասարն ու Պաղտասարը, որոնք օրէ օր կը մեծնան ու կը հզօրանան։ Խալիֆան կ'ուզէ սպանել երկու եղբայրները, բայց անոնք կը սպանեն խալիֆան եւ իրենց մօր հետ կը փախչին կու գան հայրենիք, կը հիմնեն իրենց բերդը՝ Սասունը, կը հզօրացնեն ու կը շէնցնեն զայն։ Սանասարը կ'ամուսնանայ Դեղձուն-Ծամի հետ։ Կ'ունենայ 3 զաւակ՝ Մհերը, Ձէնով Օհանը եւ Վերգոն։
«Մեծ Մհեր»- Սանասարին կը յաջորդէ որդիներէն ամենաքաջը՝ Մհերը։ Այդ տարիներուն Սասունը հարկատու էր Մըսրայ Մելիքին։ Չափահաս դառնալով՝ Մհերը երկրին տիրութիւնը ու ժողովուրդին. հացի ճանապարհը փակող հսկայ առիւծի երախը պատռելով՝ երկու կէս է կը ստանձնէ, որուն համար անոր կ'անուանեն Առիւծաձեւ Մհեր, Սպիտակ Դեւէն կ'ազատէ գեղեցկուհի Արմաղանին ու անոր ամուսնոյն, մենամարտին կը յաղթէ Մըսրայ Մելիքին եւ Սասունը կ'ազատէ հարկերէն, կը հիմնէ Մարութայ Բարձրիկ Աստուածածինը, Ծովասարը կը դարձնէ իր որսատեղին, կը շինէ բերդեր ու կամուրջներ։ Մըսըրի մէջ կը մեռնի Մելիքը։ Անոր կինը՝ Իսմիլ Խաթունը, կը խնդրէ Մհերին գալ եւ տէր կանգնիլ իր երկրին՝ գաղտնի մտադրութիւն ունենալով ժառանգ ունենալ անկէ։ Կը ծնի արու զաւակ մը, որուն Իսմիլ Խաթունը կը կոչէ Մելիք՝ ի յիշատակ մեռած ամուսնոյն։ 7 տարի ան Մհերին կը պահէ իր մօտ՝ արբեցնելով թունդ գինիով։ Ի վերջոյ սթափելով եւ զգալով իր սխալը՝ Մհերը կը վերադառայ Սասուն։ Արմաղանը դժուարութեամբ կը ներէ անոր։ Մհերը դարձեալ կը շէնցնէ Սասունը։ Որոշ ժամանակ անց Արմաղանը կը ծնի տղայ մը, որուն կ'անուանեն Դաւիթ։ Երեխայի ծնելուն պէս Մհերն ու Արմաղանը, պայմանի համաձայն, կը մեռնին։
«Սասունցի Դաւիթ»- Որբացած նորածին Դաւիթին կ'ուղարկեն Մըսըր՝ Իսմիլ Խաթունի մօտ, ուր քաջազունը կը մեծնայ ժամ առ ժամ։ Մըսրայ Մելիքը կը փորձէ խորամանկութեամբ սպանել Դաւիթին, բայց պատանի դիւցազնը կը յաղթահարէ բոլոր փորձութիւնները եւ կը վերադառնայ Սասուն։ Ձէնով Օհանը Դաւիթին կը կարգէ գառնարած, ապա՝ նախրապան, որսորդ։ Դաւիթը կը սպանէ Սասունը կողոպտած դեւերուն եւ երկրի ամբարները կը լեցուին բարիքներով, միայնակ կը կոտորէ Մըսրայ Մելիքի զօրքը, կը վտարէ նաեւ հարկահաւաք Կոզբադինին։ Մելիքը բազմահազար զօրքով կ' արշաւէ Սասուն։ Դաւիթը սուրի մէկ հարուածով երկու կէսի կը վերածէ խոր հորի մէջ թաքնուած Մըսրայ Մելիքին։ Սասունը ազատագրելէն յետոյ Դաւիթը կը նշանուի Չմշկիկ Սուլթանի հետ, բայց լսելով Կապուտկողի արքայադուստր Խանդութի գեղեցկութեան մասին՝ կարգ մը քաջագործութիւններէ յետոյ կ'ամուսնանայ անոր հետ։ Ապա կ'երթայ Գիւրջիստան եւ 7 տարի կը մնայ այնտեղ։ Խանդութը կը ծնի արու զաւակ եւ անունը կը դնէ Մհեր։ Չափահաս դառնալով՝ ան կ'որոշէ երթալ եւ գտնել հօրը։ Ճանապարհին հայր ու որդի կը հանդիպին, եւ իրարու չճանաչնալով, կը մենամարտին։ Դաւիթը Մհերի բազկապանէն կը ճանաչնայ որդւոյն, չի ներեր, որ ան յանդգնած է մենամարտիլ իրեն հետ եւ կ'անիծէ. «Անմա՜հ ըլլաս, անժառա՜նգ»։ Դաւիթը կը սպանուի Չմշկիկ Սուլթանի աղջկայ թունաւոր նետէն, իսկ ամուսնոյն հաւատարիմ Խանդութը կը նետուի բերդէն վար։
«Փոքր Մհեր»- Դաւիթին փոխարինած Փոքր Մհերը կը պատերազմի թշնամիներուն դէմ եւ կը յաղթէ, կը սպան է Չմշկիկ Սուլթանին՝ լուծելով հօր վրէժը։ Ապա կ'ամուսնանայ գեղեցկուհի Գոհարի հետ։ Բայց կը կատարուի հօր անէծքը. Մհերը կը մնայ անժառանգ։ Կը մեռնի Գոհարը։ Հողը այլեւս չի դիմանար Մհերի ոտքերու տակ։ Սասնայ վերջին քաջազունը կը փակէ Ագռաւաքար ժայռի մէջ՝ պատգամելով.
Քանի որ էպոսին մէջ հզօր ժառանգի թեման ունի յօրինուածքային կարեւոր արժէք, որով պայմանաւորուած են վիպական սերնդափոխութիւնը, ճիւղերու փոխադարձ կապը եւ յաջորդականութիւնը, ապա Փոքր Մհերի անժառանգ մնալով կ'աւարտի նաեւ հերոսավէպը։ «Սասնայ ծռերու» վիպական համակարգի մէջ միաձուլուած են, վերամշակուած ու փոխակերպուած հնագոյն առասպելները, աւանդական վիպական սիւժեները, հեթանոսական պաշտամունքային տարրերը (ջուր, արեգակ), պատմական երգ-զրոյցները։ Այդուհանդերձ, էպոսի վիպական զարգացումը, ճիւղերու յստակեցումը, վերամշակումը կատարուած են միջնադարուն՝ VII–XIII դդ., նախ՝ Պաղտատի արաբական խալիֆայութեան, ապա՝ Եգիպտոսի (Մըսրայ) Էյուբեան արաբ տիրակալներու դէմ XII–XIII դարերուն հայ ժողովուրդի մղած ազատագրական պայքարի ազդեցութեամբ։ Էպոսի հերոսներէն (նաեւ բացասական) շատերն ունին իրենց պատմական նախատիպերը։ «Սասնայ ծռերու» ամենաբնորոշ գիծը հայ դիւցազուններու անպարտելիութեան ոգին է՝ պայմանաւորուած էպոսի նախահիմքի մէջ ընկած առասպելական հերոսներու սխրանքներով, եւ ոսոխներու՝ յատկապէս արաբական բռնակալութեան դէմ հայ ժողովուրդի մղած դարաւոր պայքարով։ Իր սիրելի հերոսներուն ժողովուրդը անուանած է «ծռեր», այսինքն՝ խենթ քաջեր։ Անոնք ակնյայտ կը դառնան գեղեցկութեամբ, դիւցազնական ուժով ու զօրութեամբ, որ կը ստանան մայր բնութենէն հայրենի հողէն ու ջուրէն։ Սանասարը զօրութիւն կը ստանայ Վանայ ծովէն, այնտեղէն կը հանէ իր ձին՝ Քուռկիկ-Ջալալին, զէնքն ու զրահը՝ Թուր Կայծակին, Թամքը սադաֆին, Կապան ղադիֆէն եւ Խաչ Պատերազմին եւ այլն, որոնք կը փոխանցուին սերունդէ սերունդ։
Էպոսի առասպելական հերոսները օժտուած են մարդկային վեհ յատկանիշներով՝ պատուասիրութեամբ, մարդասիրութեամբ, ազատասիրութեամբ, ունին նաեւ թուլութիւններ՝ պարզամտութիւն, դիւրահաւատութիւն։ Սասնայ քաջերը վեհանձն են ու շիտակ, անոնք կառուցող-շինարարներ են, հմուտ որսորդներ, անվեհեր մարտիկներ՝ պատրաստ մեռնելու իրենց հողի ու ժողովուրդի համար։ Սասնայ հերոսները որքան կ'ատեն բռնութիւնն ու ստրկութիւնը, այնքան ցասումով կը կռուին թշնամիներուն դէմ, բայց ամէնեւին դաժան ու անհոգի չեն։ Սասնայ ծռերու առաքինութիւնները կատարելութեան են հասցուած Դաւիթի կերպարի մէջ, որուն ժողովուրդը դարձուցած է իր իտէալ հերոսը։ Էպոսի գլխաւոր հերոսուհիներուն նոյնպէս ժողովուրդը օժտած է առանձնայատուկ գիծերով. անոնք գեղեցիկ են, խոհեմ, զգայուն, պարկեշտ ու միշտ պատրաստ են իրենց կեանքը զոհելու հայրենիքի եւ ընտանիքի համար։ Վիպերգի կանայք նաեւ խիզախ են ու մարտնչող («Ինչպէս որ Դաւիթ՝ քաջ, խորոտ մարդ էր, Խանդութ՝ թե՜ խորոտ էր, թե՜ քաջ էր»)։ Հայ ժողովուրդը չի ստորադասեր կնոջը տղամարդոցմէ. «Առիւծն՝ առիւծ է, էղնի էգ, թէ որձ»։ Էպոսոին մէջ գլխաւոր հերոսներու կողքին կը տեսնենք ժողովուրդի իմաստութիւնը մարմնաւորող Քեռի Թորոսին, Ձէնով Օհանին, արտատէր պառաւին, արաբ ծերունիին եւ այլ տարեց մարդկանց, որոնք իրենց խրատներով կ'օգնեն Սասնայ քաջերուն։ «Սասնայ ծռեր» վիպերգը բանասացներու միջոցով տարբեր պատումներով (տարբերակներ) անցած է սերունդէ սերունդ եւ հասած է մեզի։ Անոր մասին առաջին անգամ յիշատակուած են XVI դ. փորփուկալացի ճանապարհորդներ Անթոնիօ Տենրէյնոն եւ Ալֆոնսօն։ Էպոսի պատումներէն մէկը առաջին անգամ 1873 թուականին գրի առած է Գարեգին Սրուանձտեանցը տարօնցի երեսփոխան Կրպոյէն եւ 1874 թուականին հրատարակած «Սասունցի Դաւիթ կամ Մհերի դուռ» վերնագրով։
Մէկ այլ տարբերակ՝ «Դաւիթ ու Մհեր», 1889 թուականին հրատարակած է Մանուկ Աբեղեանը (ասացող՝ մոկացի Նախոյ քեռի)։ Այսօր յայտնաբերուած եւ գրառուած է շուրջ 160 պատում՝ «Սասունցի Դաւիթ», «Սասնայ փահլեւաններ», «Սասնայ տուն», «Ջոջանց տուն», «Թլոլ Դաւիթ», «Դաւիթի պատմութիւն», «Դաւիթի հեքիաթ» եւ այլ վերնագրերով։ Անոնք գրառուած են XIX–XX դդ. եւ կառուցուածքով, լեզուաբարբառային ու վիպական ներքին յատկանիշներով կը բաժնուին տիպաբանական-տեղագրական 3 մեծ խումբերու՝ Սասնայ, Մշոյ եւ Մոկաց։ Կ'ենթադրուի, որ նախնական պարզ ու կուռ տիպը եղած է Սասնայ խումբը, որուն տարածումէն ու տեղական մշակումներէն ալ առաջացած են միւսները։ «Սասնայ ծռերը» ժանրային առումով խօսքային-երաժշտական վիպերգ է։ Էպոսի եղանակաւոր հատուածներէն յայտնի են Կոմիտասի, Սպիրիդոն Մելիքեանի, Արամ Քոչարեանի եւ ուրիշներու՝ գլխաւորապէս Մոկաց խմբի պատումներէն գրառուած 30-էն աւելի կտորներ (կան նոյն երգի տարբերակներ), որոնք կարեւոր են նաեւ ազգային մոնոդիկ (միաձայն երգեցողութիւն կամ գործիքային նուագ) երաժշտութեան ձեւաւորման ու զարգացման պատմութեան ուսումնասիրման համար։ «Սասնայ ծռերը», դարեր շարունակ աւանդուելով բանաւոր, ներառել եւ գեղարուեստականօրէն համադրած է հայ ժողովուրդի տարբեր դարաշրջաններու նիւթական ու հոգեւոր կեանքի կարեւոր իրողութիւնները, դարձած պատմամշակութային արժէքաւոր յուշարձան։
1939 թուականին վիպերգի ստեղծման 1000-ամեակի առթիւ 60 պատումներու հիման վրայ կազմուած է միասնական, համահաւաք բնագիր (հեղինակներ՝ Մանուկ Աբեղեան, Գէորգ Աբով, Արամ Ղանալանեան), որն ամբողջական եւ յստակ պատկերացում կու տայ էպոսի մասին։ Էպոսի համահաւաք տեքստը թարգմանուած է ռուսերէն, վրացերէն, ատրպէյճաներէն, պելոռուսերէն, չինարէն, անգլերէն, ֆրանսերէն, գերմաներէն, պարսկերէն, լեհերէն եւ այլ լեզուներով։ «Սասնայ ծռերն» ունեցած է բազմաթիւ գրական մշակումներ, որոնցմէ լաւագոյնը Յովհաննէս Թումանեանի «Սասունցի Դաւիթ» (1903 թուական) անաւարտ պոյեմն է։ «Սասնայ ծռերն» ամբողջական կամ մասնակի մշակած են նաեւ Աւետիք Իսահակեանը, Եղիշէ Չարենցը, Սողոմոն Տարօնցին, Վիգէն Խեչումեանը, Հմայեակ Սիրասը, Մկրտիչ Խերանեանը, Նայիրի Զարեանը եւ ուրիշներ։ Էպոսին բազմիցս անդրադարձեր են կերպարուեստի մէջ (Յակոբ Կոջոյեան, Երուանդ Քոչար, Մհեր Աբեղեան, Էտուարտ Իսաբէկեան, Արտաշէս Յովսէփեան եւ ուրիշներ), երաժշտութեան մէջ (Գէորգ Պուդաղեանի «Խանդութ» երաժշտական կոմպոզիցիան՝ ըստ Ալեքսանդր Սպենդիարեանի երաժշտութեան, Էտկար Յովհաննիսեանի «Սասունցի Դաւիթ» բալետ-օբերան եւ այլն), ֆիլմարուեստի մէջ («Սասնայ ծռեր», Արման Մանարեան, 2010 թուական, քարդոնֆիլմ), թատրոնի մէջ։ Երկրորդ աշխարհամարտի (1939–1945 թուականներ) տարիներուն սփիւռքահայերու հանգանականութեամբ ստեղծուած է «Սասունցի Դաւիթ» դանկային շարասիւնը, Ղարաբաղեան պատերազմի տարիներուն կազմաւորուած են «Սասնայ ծռեր» եւ «Սասունցի Դաւիթ» կամաւորական ջոկատները։ ՀՀ-ի մէջ էպոսի հերոսներու անուններով կոչուած են տեղանուններ, մէթրոյի կայարան՝ «Սասունցի Դաւիթ»՝ Երեւանի մէջ։
Նախնական յիշատակութիւններ
Էպոսի հերոսներէն Սանասարի եւ Պաղտասարի մասին հնագոյն գրաւոր աւանդութիւնը պահպանուած է Աստուածաշունչի մէջ (Թագաւորաց չորրորդ, ԺԹ.), հետագային Մովսէս Խորենացիի (գիրք Ա, ԻԳ) եւ Թովմա Արծրունիի(Թովմա Արծրունի եւ Անանուն, Պատմութիւն Արծրունեաց տան) երկերու մէջ։ Իսկ Դաւիթի եւ Խանդութի մասին զրոյցներու, Սասունի մէջ եղած իրեղէն ապացոյցներու յիշատակութիւններ կան 16-րդ դարու փորթուգալցի ճանապարհորդներու (Ա.Տենրեյրոյ, Մ.Աֆոնսոյ) ուղեգրական նօթերու մէջ։ Ուշ հայկական աղբիւրներու թռուցիկ յիշատակութիւնները կը վերաբերին 19-րդ դարուն հանդիպող վէպի հերոսներու անուններով տեղավայրերուն(Խանդութի ձոր, Խանդութի բեր, Դաւթի թշնամիներու գերեզմանները Խլաթի մօտակայքը )։
Գրառումներն ու հրատարակութիւնները
«Սասնայ ծռերը» որպէս էպոս իր 4 ճիւղերով հանդերձ, ստեղծուած ու զարգացած է հնագոյն շրջանէն եւ իր վերջնական եւ աւարտուն տեսքը ստացած՝ VIII դ.։ Էպոսի Սասունցի Դաւիթ ճիւղը իր մէջ պահած է արաբական ազատագրական պայքարի մէջ աչքի ինկած ապստամբութիւններէն մէկուն՝ Տարօնի ապստամբներու կատարած սխրագործութիւնները, միայն այն տարբերութեամբ, որ արաբ ոստիկանին սպանողը ոչ թէ Դաւիթ Արքայիկն էր, այլ Խութեցի Յովնանը։ Էպոսի մնացած երեք ճիւղերուն մէջ մենք կրնանք գտնել հայ առասպելաբանութեան, հասարակութեան դասակարգերու, հնագոյն դիցարանի մասին տեղեկութիւններ, որոնք պէտք է օգտագործուին անցնելով խորաքննին ուսուսումնասիրութիւններէն։ Եւրոպային էպոսը յայտնի դարձած է XVI դ. փորթուկալացի ճանապարհորդներ՝ Մեստրէ Աֆոնսոյի եւ Անթօնիոյ Տենրեյրոյի շնորհիւ։
«Սասնայ ծռերը» յայտնաբերած եւ ամբողջութեամբ գրառած է Գարեգին Սրուանձտեանը 1873 թվականին, Մշոյ Առնիստ գիւղի մէջ, երեսփոխան Կրպոյի կողմէ եւ հրատարակել Կոստանդնուպոլսոյ մէջ («Գրոց ու բրոց եւ Սասունցի Դաւիթ կամ Մհերի դուռ», 1874 թուական)։ Երկրորդ տարբերակը 1886 թուականին Էջմիածնի մէջ գրի է առած է Մանուկ Աբեղեանը՝ Նախոյ քեռի Մոկացիի կողմէ եւ հրատարակել Շուշիի մէջ(«Դաւիթ եւ Մհեր», 1889 թ.)։ Նորանոր տարբերակներ գրառուած են Գ.Յովսէփեանը, Խ.Դադեանը, Ս.Հայկունին, Ա.Աբեղեանը, Ե.Լալայեանը, Կ.Մելիք–Օհանջանեանը, Ա.Ղանալանեանը եւ ուրիշներ։ 1938-1939 թուականներուն «Սասնայ ծռերու» 1000-ամեայ յօբելեանի առթիւ մինչ այդ գրառուած 60-էն աւելի պատումներու հիման վրայ, Մ.Աբեղեանի, Գ.Աբովի, Ա.Ղանալանեանի խմբագրութեամբ հիւսուած-կազմուած է մէկ միասնական համահաւաք բնագիր («Սասունցի Դաւիթ», 1939 թ.)։ Վէպի մէկ այլ համահաւաք բնագիր կազմած է Տ.Չիթունին Փարիզի մէջ («Սասունական», 1942 թ.)։
Վիպասացներու հայրենիքը
Էպոսի վիպասացներու բուն հայրենիքը Վանայ լիճի աւազանն ու անկէ հարաւ-արեւմուտք եւ հիւսիս-արեւելք ինկած գաւառներն են՝ Սասուն, Մուշ, Բաղէշ, Մոկք, Շատախ, Վան, Հայոց ձոր, Խլաթ, Արճէշ, Մանազկերտ, Ալաշկերտ, Պայազէտ։ XIX-XX դդ. գաւառներէն պանդխտացած եւ գաղթած վիպասացներու ու անոնց սերունդներու միջոցով։ «Սասնայ ծռերն» անցած է Արեւելեան Հայաստան, մասամբ պարսկահայերու մէջ եւ Թիֆլիս։ Անոնց լեզուն հիմնականի մէջ արեւմտահայ բարբառներն ու ենթաբարբառներն են, երբեմն նկատելի է նաեւ արեւելահայ բարբառներու ազդեցութիւնը։ «Սասնայ ծռերը» աւանդուած է բանաւոր եւ անոր բնագրերը XIX-XX դդ. տարբեր վիպասաններէ գրառուած տարբերակներ են, որոնք կառուցուածքով, լեզուաբարբառային եւ վիպական ներքին յատկանիշներով կը բաժնուին տիպաբանական–տեղագրական երեք մեծ խումբի՝ Սասնայ, Մշոյ եւ Մոկաց։ Ասկէ բացի, կան նաեւ խառն։ Նախնական պարզ ու կուռ տիպը, հաւանաբար, եղած է Սասունինը, որուն տարածումէն ալ ստեղծուած են միւս տարբերակները։
Կառուցուածքն ու գլխաւոր հերոսները
Էպոսին մէջ կը գործէ վիպական հերոսներու չորս հիմնական սերունդ. Սանասար եւ Պաղտասար, Մեծ կամ Ջոջ Մհեր (երբեմն՝ Առիւծաձեւ Մհեր), Դաւիթ (Թլոլ, Թլոր, Թլուատ, Թառլան մականուններով) եւ Փոքր կամ Պզտիկ Մհեր։ Հերոսներու այս չորս սերունդը իրարու հետ կապուած են ազգակցական կապերով։ «Սասնայ ծռերու» ամենաբնորոշ գիծը հերոսական անպարտելի ոգին է՝ պայմանաւորուած անոր նախահիմքի մէջ ինկած առասպելական դիւցազուններու սխրանքներով եւ հայ ժողովուրդի՝ իր ոսոխներու, յատկապէս արաբական բռնակալութեան դէմ մղած դարաւոր պայքարով։
Գրական մշակումներն ու թարգմանութիւնները
«Սասնայ ծռերու» գրական մշակումները սկսած են թերեւս 1890-ական թուականներէն, սակայն Դաւիթի ճիւղի լաւագոյն մշակումը կը համարուի Յովհաննէս Թումանեանինը («Սասունցի Դաւիթ», 1903 թ.)։ Փոքր Մհերի ճիւղը բանաստեղծական մշակման ենթարկուած են ռուս բանաստեղծ Ա.Կուլեբեակինը («Մհերի դուռ», Թիֆլիս, 1916 թ.) եւ Աւետիք Իսահակեանը («Սասման Մհեր», 1922 թ.)։ Դաւիթի ճիւղը մշակած է նաեւ Եղիշէ Չարենցը («Սասունցի Դաւիթը», 1933 թ.) եւ ուրիշներ։ Էպոսի ամբողջական, մշակուած տարբերակը 1939 թուականին թարգմանուած է ռուսերէնի։ Համահաւաք բնագիրը թարգմանուած է ֆրանսերէն, չինարէն, անգլերէն (թարգմանիչ՝ Լեւոն Զաւէն Սիւրմէլեան), գերմաներէն, վրացերէն, Ազրպէյճաներէն եւ այլ լեզուներով։
Վարդան Ասլանեան Քահանայ
Վարդան Ասլանեան, հայ բժիշկ, մշակութային գործիչ։
Կենսագրութիւն
Վարդան Ասլանեան Քահանան ծնած է 1863 թուականին, Սեբաստիոյ նահանգի Սե­բաս­տի­ա­յի գա­վա­ռի, Ակն գաւառակի Բինկեան աւանին մէջ։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրին մէջ։ Այնուհետեւ Կ. Պոլսոյ մէջ, 3 տարի, ուսանած է դեղագործութււն։ 1884 թուականին, Կ. Պոլսոյ մէջ գրատուն հիմնած է։ 1889 թուականին, շրջած է Եւրոպայի շարք մը երկիրներ եւ այցելածէ Փարիզի արուեստահանդէսը։ Կ. Պոլսոյ մէջ հիմնադած է հիւսուածքեղէնի գործարան, որուն համար պատուանշան ստացելած է։ 1892-1897 թթ. Բինկեանի մէջ ուսուցչութեամբ զբաղած է։ 1897 թուականին քահանայ ձեռնադրուած է։ 1897-1909 թթ. պաշտօնավարած է՝ Սեբաստիոյ գաւառի Տիվրիկի գաւառակի Զմառա աւանին մէջ։ Այնուհետեւ վարած է Խարբերդի սուրբ Կարապետ թաղի քարոզիչ քահանայի պաշտօնը։ Միաժամանակ, աշ­խար­հագ­րու­թիւն եւ կրօն դասաւանդած՝ Թլկատենցիի դպրոցէն ու աղջկանց Սմբատեան ճեմարանէն ներս։ Պատմաբանասիրական, կրօնա-բարոյական եւ այլ բնոյթի յօդուածներով աշխատակցած է «Հայ­րե­նիք», «Արե­ւելք», «Բիւ­զան­դի­ոն» (Կ. Պոլիս) եւ «Արե­ւե­լե­ան մա­մուլ» (Զմիւռնիա) օրաթերթերուն։ Հրատարակած է Հին եւ Նոր Ուխտի դասագիրքեր, պատմական անտիպ երկեր։
1915 թուականին, սարսափի օրերուն իբրեւ յեղափոխական դէմք, բանտարկուած է Խարբերդի բանտին մէջ, եղած՝ Թլկատենցիի խցակիցը եւ երկու գործ գրած։ 1915 թուականին, Խարբերդի բանտին մէջ նահատակուած է ուրիշ հայ մտաւորականներու եւ հոգեւորականներու հետ միասին՝ շէնքի հրկիզումով՝ 52 տարեկան հասակին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ցանկ՝ Թուրքիոյ Հայոց Եկեղեցիներուն
Ցանկ՝ ներկայիս Թուրքիոյ մէջ գտնուող առաքելական եւ կաթողիկէ եկեղեցիներու:
Աղբիւր
Պոլսոյ Հայոց Պատրիարքութիւն
Ստորոգութիւն:Պոլսոյ հայկական եկեղեցիներ
Սիրական Տիգրանեան
Սիրական Տիգրանեան, հասարակական-քաղաքական գործիչ, ՀՅԴ անդամ։ Եղբայրը՝ երաժշտագէտ Նիկողայոս Տիգրանեանին:
Կենսագրութիւն եւ գործունէութիւն
Ծնած՝ Ալեքսանդրապոլ (Գիւմրի) : Յաճախած է Թիֆլիսի արական գիմնազիան, աւարտած է Ս. Փեթերսպուրկի կայսերական համալսարանի իրաւաբանական բաժանմունքը, մասնակցել ուսանողական շարժմանը: Բացի մայրենիէն եւ ռուսերէնէն՝ կատարելապէս տիրապետած է գերմաներէնին եւ ֆրանսերէնին:
1900-ին աւարտած է ռուսական համալսարանը: Գէորգեան ճեմարանի մէջ դասաւանդած է քաղաքական պատմութիւն, եկեղեցական իրաւունք, հոգեբանութիւն եւ տրամաբանութիւն :
1914-ին, իբրեւ կամաւորական գունդերու կազմակերիչ, ղրկուած է Իգտիր շրջան:
Իբրեւ Դաշնակցութեան թեկնածու ընտրուած է Պետական Դումայի անդամ: Մասնակցած է Հ.Յ.Դ. Թ. Ընդհանուր Ժողովին, Երեւան: Քաջազնունիի դահլիճին մէջ նշանակուած է Արտաքին գործոց նախարար։
Psycho (ֆիլմ)
Ֆիլմը, բեմադրուած է Ալֆրետ Հիչքոքի կողմէ. ան գրած է Ճոզէֆ Սթէֆանօ:
Ֆիլմին կարեւորագոյն երկու դերասաններն են Անթընի Փըրքինզ, ստացած է իր հռչակը այս ֆիլմի մէջ իր Նորմըն Պէյթս դերով եւ Ճանըթ Լայ, նոյնպէս, թէպէտ նախապէս ան դերեր ունեցած է ուրիշ Հիչքոքի տարբեր ֆիլմերու մէջ, սակայն Psycho-ն անոր շնորհած է հռչակը, որովհետեւ այս ֆիլմը ամէնէն շատ գիտցուած ֆիլմն է արդի ֆիլմի պատմութեան մէջ:
Խօսելով նիւթին մասին, պատմութիւնը կը սկսի զոյգով մը, որոնք կ’արծարծեն իրենց ամուսնութեան ծրագիրները, նշելով ինչպէս բաւարար գումար չունին ամուսնութեան իրենց ծրագիրները իրականացնելու: Շարունակութիւնը կը ներկայացուի, երբ զոյգէն Մէրյընը աշխատանքի ժամանակ կը ստանայ 40,000 տոլար իր վարպետէն, որպէսզի զայն տեղադրէ դրամատուն յաճախորդի մը համար: Առիթը օգտագործելով, Մէրյըն կը գողնայ այդ մեծ գումարը ու կը քշէ Արիզոնա նահանգէն դուրս դէպի Գալիֆորնիա: Ան նոյնիսկ ինքնաշարժը կը ծախէ ու կը քնէ նոր ինքնաշարժ մը, որեւէ մէկ պարագայի ոստիկանային վտանգէ հեռու մնալու համար: Ճամբան անոր աչքերը գոցուիլ կը սկսին, որուն պատճառաւ ան ճամբուն վրայ առաջին իր տեսած պանդոկը կը մտնէ: Պանդոկին անունն է Պէյթս Մոթէլ: Այնտեղ, կը ծանօթանայ Նորմըն Պէյթսի, որ կը հրաւիրէ Մէրյընը ընթրիքի: Զայն իր տունը կը հրաւիրէ, որ կը գտնուի պանդոկին կողքին, սակայն, Նորմըն իր մօր հետ կը վիճաբանի, որովհետեւ Նորմընի մայրը բնաւ համաձայն չէ, որ Նորմըն կիներ ներս բերէ իրենց տունէն: Նորմըն այդ հարցը լուծելու համար կը նստի պանդոկին գրասենեակը եւ այնտեղ կ’ընթրեն, կը խօսակցին ու զիրար կը ծանօթանան: Պատմութեան վերջը չյայտնելու համար, պատմութեան նիւթը պիտի չշարունակեմ, սակայն շատ տարօրինակ ձեւով մը կը վերջանայ: Ֆիլմը զգայացունց եւ սսարսափ պատճառող ժանրի ֆիլմ մըն է, սակայն այդ վաղ ֆիլմերու նոր ծնունդի թուականին համար հիանալի որակով ֆիլմ մըն է արտադրութեամբ, դերակատարութեամբ, բեմադրութեամբ եւ թատերագրութեամբ:
Ֆիլմը կը ներկայացուի անգլերէն լեզուով, կ’երկարի մէկուկէս ժամ եւ ունէր պիւտժէ մը 800,000 տոլարի, սակայն ֆիլմին շահոյթն էր 50 միլիոն տոլար, որ այսօրուան դրամարժէքով կը համապատասխանէ 593 միլիոն տոլարի:
Առաջին անգամ ցուցադրուած է 16 Յունիսին Ֆիլմի Փառատօնի մը ընթացքին եւ հրապարակուած՝ 8 Սեպտեմբերին: Ֆիլմը արտադրուած է Paramount Pictures եւ Universal Pictures արտադրական ընկերութիւններու կողմէ:
Մխիթարեան Միաբանութիւն
Մխիթարեան Միաբանութիւն, Մխիթարեան միաբանութիւն (Մխիթարեաններ), հայ կրօնական եւ մշակութային կազմակերպութիւն, հայ կաթոլիկ եկեղեցւոյ պենետիքթեան վանականներու միաբանութիւն։ Հիմնադրուած է 8 Սեպտեմբեր 1700-ին, Կ. Պոլսոյ մէջ՝ վանահայր Մխիթար Սեբաստացիի կողմէ։ Միաբանութիւնը իր գործունէութեան ընթացքին հրատարակած է բազմաթիւ հայագիտական-բանասիրական, կրօնական եւ գիտական այլ աշխատութիւններ։
Պատմութիւն
Իւրաքանչիւր մեծ գործի ետին կը գտնուի մեծ, նուիրեալ ու հանճարեղ անհատականութիւն մը, որ ոչ միայն ճամբայ կը բանայ, այլեւ այդ ճամբուն առաջին ուղեւորը կը դառնայ: Այդ հզօր, բազմատաղանդ անհատներէն մէկը Մխիթար Սեբաստացի վարդապետն էր։ Ան պատանեկութենէն նուիրուելով ազգին, ծրագրած էր վիթխարի գործ մը՝ եւրոպական լուսաւորութեան մակարդակով ու չափանիշով խթանել իր ազգին յառաջդիմութիւնը:
Հիմնադրում
Մխիթար Աբբահայր Սեբաստացին ծնած է 7 Փետրուար 1676 -ին՝ Սեբաստիա, երբ Հայաստանի մեծ մասը եւ ժողովուրդը դժուարին օրեր կ'ապրէր: Ուսումը ստացած է Սեբաստիոյ Ս.Նշան վանքին մէջ։ 1690-ականներուն կ'անցնի Էջմիածին, ապա Սեւանավանք եւ Կարինի Հնձուց վանքերը: 1693-ին ուսման նպատակով Մխիթար կը մեկնի Հալէպ, իսկ 17 Մայիս 1696-ին կուսակրօն քահանայ կ'օծուի: Մխիթար իր շուրջ կը հաւաքէ  խումբ մը հայ երիտասարդներ եւ կ'որոշէ միաբանութիւն մը հիմնել։ Մխիթար Կ. Պոլսոյ վարդապետէն՝ Խաչատուր Առաքելեանէն, կը խնդրէ ստանձնել ապագայ միաբանութեան առաջնորդի պաշտօնը, սակայն Խաչատուր կը մերժէ ։ Այնուհետեւ Մխիթար Սեբաստացի կ'երթայ Կարմիր վանք, ուր կը սկսի զբաղիլ դպիրներու կրթութեան գործով։ 1699-ին, Կարմիր վանքին մէջ Մխիթարին կը շնորհուի վարդապետի աստիճան։ Շուտով Մխիթար կ'ընդունի կաթոլիկ դաւանանքը, բայց եւ այնպէս կը պահպանէ իր ազգային առանձնայատկութիւնները։ 8 Սեպտեմբեր 1701-ին, Ս. կոյս Մարիամ Աստուածածնայ ծննդեան տօնին, Մխիթար եւ իր շուրջ համախմբուած երիտասարդները Կ. Պոլսոյ մէջ կը հիմնեն Ս. Անտոն Աբբայի միաբանութիւնը։ Շուտով Կ. Պոլսոյ հայ առաքելական եւ կաթոլիկ համայնքներու միջեւ յարաբերութիւնները կը լարուին՝ արիւնալի բախումներու հասնելով ։ Կ. Պոլսոյ ղեկավարութիւնը ոստիկանութեան աջակցութեան կը դիմէ՝ ձերբակալելու Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցւոյ համակիրները՝ Մխիթարը, Խաչատուր Առաքելեանը, Պետրոս Մսխեթցին  եւ Սարգիս Եվդոկացին: Մխիթար փախուստի կը դիմէ։ Ան պաշտպանութիւն կը գտնէ յիսուսեան հայրերու քով, ապա Բերայի Քափուչին հայրերու միաբանութեան քով: Մխիթար ու միւս միաբանները կ'որոշեն տեղափոխուիլ Մորեա թերակղզի, որ կը գտնուէր Վենետիկի իշխանութեան տակ՝ օսմանեան հետապնդումներէն խուսափելու նպատակով։ Այս առիթով կը ծնի «Որդեգիր Կուսի-Վարդապետ Ապաշխարութեան» նշանաբանը, որու սկզբնատառերը կը յայտնուին Միաբանութեան զինանշանին վրայ։ Հիմնադրման ատեն միաբանութեան մէջ կար 12 վանական, որոնմէ 4-ը՝ վարդապետ։ Հետապնդումներու հետեւանքնով Մխիթար իր աշակերտներով գաղտնի կը մեկնի Յունաստանի Մորեայի (Պեղոպոնեզ) շրջանի Մեթոն բերդաքաղաքը։
1705-ին, Միաբանութեան մէջ ժողով մը կը գումարուի, որու ընթացքին կը մշակուի Միաբանութեան Կանոնադրութեան նախագիծը։ Անիկա հիմնուած էր պենետիքթեան միաբանութեան հայրերու կանոնադրութեան վրայ եւ քաղուած էր Ս. Անտոն Աբբայի վարքի կանոններէն, նաեւ այլ հոգեւոր հայրերու խրատներէն, վկայագիրներէն եւ տեղական իշխաններու յանձանարականներէն։ Ժողովէն ետք Մխիթար իր աշակերտներուն՝ հայր Եղիային եւ հայր Յովհաննէսին, կը յանձնէ Հռոմի Պապ Կղեմես Ժա.-ին ու Հաւատքի տարածման կուսակալ քարտինալ Ֆապրիոնիին ուղղուած նամակները, մշակուած կանոնադրութեան նախագիծը եւ զանոնք կ'ուղարկէ Պապին քով։ Սեպտեմբեր 1705-ի սկիզբները աշակերտները կը հասնին Հռոմ, ուր կ'արժանանան Հաւատքի տարածման կուսակալ, քարտինալ Ճուզեփփէ Սաքրիփանթէի, ինչպէս նաեւ Պապի ընդունելութեան։ Վերջինս կրօնական Հաւատասփիւռ ժողովին կը ներկայացնէ Մխիթարի «Հայ կաթողիկէ վանականներու հիմնադրած Ս. Անտոն աբբայի Միաբանութիւնը» հաստատելու մասին խնդրագիրը։ Ս. Անտոնի կանոնները լիարժէք չէին, այսուհանդերձ կրօնական Հաւատասփիւռ ժողովը Մխիթարին կ'առաջարկէ ընտրել Ս. Բարսեղի, Ս. Օգոստինոսի կամ Ս. Պենետիքթոսի կանոններէն մէկը։ Մխիթար կ'ընտրէ Ս. Պենետիքթոսի կանոնները եւ 12 Մայիս 1711-ին իր կանոնադրութիւնը կը ներկայացնէ Հռոմի Պապի հաստատման։ 1717 -ին Կղեմէս Ժա. Պապը կը հաստատէ միաբանութեան կանոնադրութիւնը եւ Մխիթարին կը շնորհէ «Աբբահայր» տիտղոսը։