cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Զարգացած Միջնադարու Հայկական Դպրոց
Գոշի աշակերտներու գործունէութիւնը
Հայագէտ Կ. Տէր-Մկրտչեանը իր «Մահմետական լուծը եւ ծաղկող հայ վարդապետարանները» յօդուածին, յենելով գրաւոր աղբիւրներու վրայ, կը գրէ. «Արդէն երկու դար առաջ` ԺԳ. դարուն միջոցներուն մէջ Երզնկան իր շրջակայքով եւ Սեպուհ լերան վանքերով հռչակ ստացած էր իբրեւ հայութեան ուսումնական կեդրոններէն մէկը»: Ապա կը նշէ, որ վարդապետարանը կը գլխաւորէր տաղանդաւոր մատենագիր Յովհաննէս Երզնկացին։ Ան այսպէս կը գնահատէ վարդապետարաններու ու անոնց րաբունապետերու գիտելիքներն ու վաստակը.
Այդ նոյն յօդուածին մէջ Կ. Տէր-Մկրտիչեանը կը բերէ համշենցի Յովհաննէս րաբունիի օրինակը, որ Աւագ վանքի ուսումնարանէն զատ Սեպուհ լերան Կայիփոսի վանքի վարդապետարանի րաբունապետն էր։ Վերջին վարդապետարանը քանի մը յիշատակարաններուն մէջ ուղղակի կ՝աւանդէ «համալսարան»: Հենց միայն այն փաստը, որ Մխիթար Գոշը ուսումնառութիւնը աւարտելէ եւ վարդապետական աստիճան ստանալէ ետք իր գիտելիքները խորացնելու միտումով մեկնած է Սեւ լերան մտաւոր կեդրոնները, վկայութիւն է տեղի դպրոցներու բացառիկ հեղինակութեան մասին։
Դրազարկի ուսումնաերաժշտական կեդրոն
Սիսը, որ դարձած էր Կիլիկիոյ հայկական պետութեան մայրաքաղաքը, մտաւոր նշանաւոր կեդրոն էր։ Այստեղ բուռն զարգացում ապրած են գիտութեան շարք մը ճիւղեր՝ փիլիսոփայութիւն ը, դպրութիւն ը, աստուածաբանութիւն ը, տրամաբանութիւն ը, ճարտասանութիւն ը, քերականութիւն ը, երաժշտութիւն ը, երկրաչափութիւն ը, գրչութեան արուեստ ը, մանրանկարչութիւն ը եւայլն։ Սիսի մէջ հիմնուած է համալսարան, ուր դասախօսութիւններ կարդացած են ժամանակի նշանաւոր գիտնականներ ու ուսուցչապետերը։ Համալսարանէն զատ՝ այստեղ եղած է նաեւ վարժարան։ Յակոբ կաթողիկոսը, որ կրթութեան ջատագով էր, կը հրաւիրէր Յովհաննէս Երզնկացին (Պլուզ), որ քերականութիւն կը սորվէր։ Սիսի համալսարանին մէջ մեծ էր նշանաւոր փիլիսոփայ Վահրամ Րաբունիի գիտամանկավարժական վաստակը։ Լեւոն Ա. Մեծագործ ը, անոր գործը շարունակող Հեթում Ա. թագաւորը հոգ կը տանէին Սիսի գիտաուսումնական կեդրոնի նկատմամբ :
Դպրեվանք
Հռոմկլա սահմանային բերդ-ամրոցին մէջ, երբ ան դարձաւ հայրապետական աթոռանիստ, ստեղծուեցաւ Դպրեվանք, ուր ուսումնամանկավարժական բեղումնաւոր աշխատանք կը կատարէին Գրիգոր Գ. Պահլաւունի փոքր վկայասէր հայրապետը եւ անոր փոխարինող Ներսէս Շնորհալին: Կարճ ժամանակի մէջ անոնք Դպրեվանքը կը դարձնեն գիրի ու գրականութեան, մշակոյթ ի նշանաւոր կեդրոն։ Այս դպրոցը գոյատեւեց մինչեւ 1292 թուականը, մինչեւ Հռոմկլայի գրաւումը եւ հայրապետական աթոռը Սիս փոխադրելը :
Սկեւռայի վանք
ԺԲ. դարուն Սկեւռայի վանքին մէջ գործած է նշանաւոր ուսումնարան, ուր Ներսէս Լամբրոնացի ի մօտ մատենագիտական հմտութեամբ աչք մտած է անոր աշակերտ Խաչատուրը։ Աւելի ուշ այստեղ անուն հասած էր Մխիթար Սկեւռացին, ինչպէս եւ Գէորգ Սկեւռացի ն, որ նախապէս իր պատրաստութիւնը ստացած էր Բջնիի մէջ, ապա զանազան վանքեր շրջելէ ետք եկած էր Սկեւռայի վանքը։ Ուսումնարանին մէջ կը գործէր ուսուցիչներու եւ աշակերտներու ամբողջ խումբ մը :
Սեւ լեռներուն մէջ ուսումնական կեդրոններ եղած են Պառլահոն ի, Արեգ ի, Ուլին ի, Մարաշ ի, Ընկուզուտում ի, Շափիր ի մէջ։ Շուղրի ուսումնագիտական միջավայրին մէջ կրթութիւն ստացած են Ներսէս Շնորհալին, Գրիգորիս ը եւ ուրիշներ։ Այստեղի վարդապետարանը լաւ համբաւ ունէր :
Կիլիկիոյ ուսումնագիտական կեդրոններ
Կիլիկիոյ մէջ ուսումնագիտական կեդրոններուն յատուկ եղած է լեզուներու ուսուցման բարձր մակարդակը, քանի որ աշխարհագրական դիրքը, ծովային առեւտուրը օտար լեզուներու իմացութեան անհրաժեշտ պահանջ կ՝առաջադրէ։ Կիլիկիոյ մէջ թագաւորները, անգամ թագուհիները մեծապէս աջակցած ու հովանաւորած են ուսումնագիտական ձեռնարկումները։ Մլեհ իշխան ը հիմնադրած է Մեծքար ուսումնագիտական կեդրոն ը, որուն հետագայ հովանաւորը եղած է Լեւոն Բ. թագաւոր ը: Այս բնագաւառին աջակցած ու հովանաւորած են Հեթում Ա. թագաւոր ը եւ անոր կինը՝ Զապէլ թագուհին։ Հեթում Ա.ի պատուէրով Վարդան Արեւելցի ն գրած է «Յաղագս մեկնութեան քերականի» երկը։ Զապէլ թագուհիի հովանաւորութեան մասին կը վկայէ Վահրամ Րաբունին։
Լեւոն Գ. թագաւոր ը եղած է ուսման եւ գիտութեան հովանաւոր։ Այդ պատճառով ժամանակակիցները անոր «Գրասէր» պատուանուն տուած են։ Սկզբնաղբիւրները կը վկայեն, որ ան կազմակերպած է բազմաթիւ բնագիրներ ժողվելու եւ թարգմանելու գործը։ Ան գրչագրեր պատուիրած եւ նուիրած է ոչ միայն Կիլիկիոյ, այլեւ Հայաստանի ուսումնագիտական կեդրոններ ուն:
Կիլիկիոյ հայկական պետութեան առանց ցնցումներու գոյատեւումը մեծ պատուար էր Հայաստանի, անոր մտաւոր կեանքի պահպանման ու զարգացման համար։ Սերտ համագործակցութիւն գոյութիւն ունէր մշակոյթի գրեթէ բոլոր բնագաւառներուն մէջ, այդ թիւին`կրթութեան ոլորտի մէջ: Հայրենի երկրին մէջ ստեղծագործական աշխատանքի դժուարութիւններու կամ անհնարին ըլլալու պարագային նուիրեալները կ՝անցնէին Կիլիկիա, այնտեղ ապաստան ու նպաստաւոր պայմաններ կը գտնէին: Արեւմուտք կը մեկնէին նաեւ բիւզանդական մշակութային ձեռքբերումներուն հաղորդակից ըլլալու նպատակով: Կը կատարուէր նաեւ հակառակը. այստեղէն՝ համագործակցելու, մասնագիտանալու կամ տարբեր այլ առիթներով կ՝այցելէին մայր հայրենիք:
Միջնադարեան համալսարաններ ու կամ բարձրագոյն դպրոցներուն մէջ կ'աշխատէին, կ՝ուսուցանէին ժամանակի նշանաւոր փիլիսոփաներ, աստուածաբաններ, մատենագիրներ, պատմաբաններ, բնական գիտութեան ներկայացուցիչներ: Անոնք խոր ու բազմակողմանի գիտելիքներ կու տային իրենց սաներուն: Այդ դպրոցները միաժամանակ թէ ուսումնական, եւ թէ գիտական կեդրոններ էին, եռեակ ու քառեակ ծրագիրներով բազմաթիւ մասնագիտութիւններով ուսուցանելու հետ մէկտեղ գիտական գործունէութեամբ կը զբաղէին: Ձեռագիրներ կ՝ուսումնասիրէին, կ՝արտագրէին, սակաւ դէպքերուն մէջ կը ստեղծէին, այլ խօսքով` մատենագիտութեամբ կը զբաղէին։ Անթիկ հեղինակներու գործերէն կը թարգմանէին, կ՝արտագրէին, կը բազմացնէին եւ կը տարածէին։ Այդ ամէնը կը կատարուէր դժուարին, յաճախ շատ ծանր ու անապահով վիճակին, օտարէն եկող վտանգի մշտական սպառնալիքի պայմաններուն մէջ։ Ձեռագրերէն մէկուն յիշատակարանին մէջ գրուած է.
Եւրոպայի ուսումնագիտական հաստատութիւններ
Եւրոպա յի մէջ բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւնները երեւան կու գային միեւնոյն ժամանակաշրջանին՝ 11–12-րդ դարերուն։ Անոնք կ՝օգտուէին ինքնավարութենէն, թէպէտ ձեւականօրէն կը գտնուէին Հռոմ ի պապի ընդհանուր վերահսկողութեան ներքեւ։ Այստեղ եւս ուսման գործընթացի հիմքին մէջ ինկած է «եօթ ազատ արուեստները»: Մեծ նշանակութիւն կը տրուի անթիկ հեղինակներու երկերու մեկնաբանմանը, օգտագործմանը։ «Եօթ ազատ արուեստներու» վրայ կը կարեւորուէին երեք մասնագիտութիւններ, որոնք կեդրոնացած էին երեք նշանաւոր համալսարաններուն մէջ. իրաւագիտութիւն ը՝ Պոլոնիա յի մէջ, աստուածաբանութիւն ը Փարիզ ի մէջ, բժշկութիւն ը` Սալերնո յի մէջ : Ինչպէս Եւրոպայի մէջ, այնպէս ալ Հայաստանի մէջ զարգացած միջնադարուն երեւան եկաւ գիտնականներու ամբողջ սերունդ մը, որուն վիճակուած էր նոր մակարդակի բարձրացնել կրթութիւնը։ Եւրոպական երկրներուն մէջ, այդ թիւին մէջ եւ յատկապէս Բիւզանդիոյ բարձրագոյն դպրոցներուն մէջ կը դասախօսէին երկրի նշանաւոր գիտնականները։ Նոյնը կը կատարուէր նաեւ Հայաստանի մէջ։ Բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւնները, համալսարանները կը ստեղծուէին հասարակութեան զարգացման որոշակի աստիճանին մէջ, հասուն կամ զարգացած միջնադարուն։ Այդ դարաշրջանին կրթութեան ոլորտում կ՝ուժեղանայ աշխարհականացման միտումը։ Քառեակ ծրագրով կ՝ուսուցուէր թուաբանութիւն, երկրաչափութիւն, աստղաբաշխութիւն եւ երաժշտութիւն, այսինքն՝ աշխարհիկ առարկաներ։ Այսպիսով՝ կրթութեան ոլորտը կ՝առաջդիմէր դարաշրջանի առաջադրած պահանջներու ոգով։ Հայաստանի մէջ ան կ՝ընթանար եւրոպական երկրներու ուսումնական գործընթացին համահունչ։ Եւրոպական երկրներու հետ կար էական մը, վճռորոշ տարբերութիւն։ Կրթական կեդրոնները այնտեղ կ՝առաջանային երկրի խաղաղ, նպաստաւոր պայմաններուն մէջ։ Պետութիւնը կ՝աջակցէր, դիւրին կը դարձնէր անոնց գործունէութիւնը։ Եւրոպական պետութիւններէն Հայաստանի հարեւան Բիւզանդիոյ մէջ, անոր մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլսոյ մէջ բարձրագոյն դպրոց կամ համալսարաններ կը բացուին աւելի վաղ՝ Թ. դարուն: Նման կրթօճախներ պետութիւնը, որոնց մէկ մասի հիմնական նպատակը պետական կազմի համար պաշտօնեաներ պատրաստելն էր : Ժ. բարձրագոյն հաստատութիւններն կը մեկնէր դասախօսներուն. կայսրը աշխատավարձ կը վճարէր, իսկ ուսանողներուն նիւթական օգնութիւն ցոյց կու տային : Կոստանդնուպոլսոյ մէջ ԺԱ. դարուն կը գործէր համալսարան, որ աշխարհիկ կրթութեան կեդրոն էր եւ, որ գոյատեւեց մինչեւ 1204 թուականը՝ մինչեւ խաչակիրներու կողմէն Բիւզանդիոյ մայրաքաղաքի գրաւումը։ Համալսարանը ունէր երկու ուղղութիւն կամ միանգամայն ինքնուրոյն գործող երկու դպրոց կամ հիմնարկ՝ իրաւունքի եւ փիլիսոփայութեան։ Այդ ուղղութիւններու տնօրէնները կ՝օգտուէին լայն արտօնութիւններէն՝ բարձր վարձատրութիւն կը ստանար եւ իրենց պաշտօնը կը վարէր ցմահ :
Հայաստանի մէջ իրավիճակը միանգամայն այլ էր։ Բագրատունեաց պետութեան անկումէն, ԺԱ. դարու կէսերէն սկսած ոչ միայն ազգային պետութիւն չկար, այլեւ երկրին մէջ կ'իշխէին սելճուք-թուրքերը, մոնկոլները, որոնք անխնայ կ'աւերէին, կ'ոչնչացնէին նաեւ գիտակրթական կեդրոնները։ Բարձրագոյն դպրոցները Հայաստանի մէջ հիմնականին ստեղծուեցան եւ գոյատեւեցին հենց դժուարին այդ ժամանակաշրջանին՝ ԺԲ.-ԺԴ. դարերուն։ Նման դժուար իրավիճակի մէջ վարդապետարաններու ստեղծումը եւ ամէն տեսակ դժուարութիւններ յաղթահարելու գնով անոնց պահպանումը աւելի քան բարձր արժեւորման կարիք ունի։
Հայաստանի մէջ կրթութեան ոլորտին մէջ կատարուող առաջադիմութիւնը կ՝ընթանար ամբողջ երկիրը համակած մշակութային ընդհանուր վերելքի պայմաններուն մէջ։ Այդ վկայութիւն է լուսաւորութեան նկատմամբ ժողովուրդի հակուածութիւնը, անվերապահ մեծ ձգտում ունենալը։ Լուսաւորական առաջընթացքը կ'իրականանար ամբողջ ժողովուրդի եւ ամէն դժուարութեան մը դիմակայողներու անձնազոհ ջանքերու շնորհիւ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Կրթութիւն
Գաբրիէլ Ինճէճիկեան
Գաբրիէլ Ինճէճիկեան (ծնած՝ 1930-ին Քեսապ - մահացած 14 Ապրիլ, 2019 Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ) դաշնակցական հաւատաւոր ընկեր, մտաւորական, հասարակական ու ազգային գործիչ: Ուսուցիչ թէ տեղական վարժարանի մը մէջ, թէ՛ ալ Հ․Օ․Մ․-ի գիշերային վարժարան: Ֆերահեան ազգային վարժարանի հիմնադիր-տնօրէն:
Կենսագրութիւն
Գաբրիէլ Ինճէճիկեան Քեսապէն դուրս գալով, իր ուսումը շարունակած էր Կիպրոսի Մելգոնեան վարժարանին մէջ, ապա Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանին։ Այդ օրերուն, ի զարմանս բոլորին, ան հաստատած էր չափահասներու համար գիշերային դասընթացքներ, որպէսզի ուսանելու առիթէն զրկուած երիտասարդներ կարենան զարգանալ։
1953-ին բարձրագոյն ուսումը շարունակելու միտումով կը մեկնի Միացեալ Նահանգներ եւ կը յաճախէ Տիթրոյիթի «Ուէյն» համալսարանը, ուր կը հետեւի ընկերաբանութեան, մանկավարժութեան եւ դպրոցական տնօրէնութեան ճիւղերուն եւ կը ստանայ պսակաւոր արուեստից եւ մագիստրոսի տիտղոսները»: Այդ շրջանին ալ կը դասաւանդէ թէ տեղական վարժարանի մը մէջ, թէ՛ ալ Հ․Օ․Մ․-ի գիշերային վարժարանին։
Գաբրիէլ Ինճէճիկեան նաեւ ձեռք կը ձգէ ուսուցչական ու տնօրէնութեան մագիստրոսի յաւելեալ վկայական՝ Քալիֆորնիոյ պետական համալսարանէն։ 1957-ին, կը փոխադրուի Լոս Անճելըս: Երեք տարի կը դասաւանդէ Ուիթիէրի պետական երկրորդական վարժարանի մը մէջ։ Միեւնոյն դպրոցին մէջ կ’ուսանէր իր ապագայ կողակիցը Ռոզ Դաւիթեան:Միեւնոյն ժամանակ կը յաճախէ California State University եւ կը վկայուի ուսուցչական եւ տնօրէնութեան վկայականներով:
1961-ին, Գաբրիէլ Ինճէճիկեան կ’ամուսնանայ օր. Ռոզ Դաւիթեանի հետ: Նախընտրելով դասաւանդել հա՛յ ուսանողներու, կը դիմէ Պէյրութի Հայկազեան Գոլէճի տնօրէնութեան (ներկայիս Հայկազեան Համալսարան): Կ’ընդունուի եւ 1961-ի ամրան կը մեկնին Պէյրութ, ուր ոտք դրած օրէն, Ամերիկայի մէջ հայկական ամէնօրեայ վարժարան բանալու ծրագիրներ կը մշակէ:
Երեք տարի Հայկազեան Գոլէճի մէջ մանկավարժութիւն դասաւանդելէ, նաեւ որպէս այցելու դասախօս, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանին եւ Պէյրութի Կանանց Գոլէճի մէջ դասաւանդելէ ետք, 1964-ին, երեք զաւակներով բախտաւորուած, Գաբրիէլ Ինճէճիկեան ընտանիքը կը վերադառնայ Լոս Անճելըս, իր հետ տանելով 3000 խոստումնաքարտեր:
Ամերիկա ոտք կոխելուն, կ’ուղղուի Քալիֆորնիա նահանգի մայրաքաղաք Սաքրամենթօ, տեղեկանալու դպրոց բանալու պայմաններուն:
Ո՛չ մէկ արգելք ծխական դպրոց մը բանալու, այնքան ատեն, որ ունի 6 աշակերտ եւ շէնքը կը լրացնէ ապահովութեան օրէնքները:
Լոս Անճելըս հասնելով, Ինճէճիկեանի առաջին գործը կ’ըլլայ տեսնուիլ Ֆերահեանի կտակի գործակատար Արշակ Տիգրանեանի, «Մեսրոպեան» Շաբաթօրեայ Վարժարանի Խնամակալ Մարմնի եւ կուսակցական ղեկավարներու հետ:
Լոս Անճելըսի Սրբոց Նահատակաց եկեղեցւոյ Ֆերահեան Ազգային վարժարան
Գաբրիէլ Ինճէճիկեան 1955-ին Ուաշինկթընի մէջ Հ.Յ.Դ .Շրջանային ժողովին ամէնօրեայ վարժարանի հարցը օրակարգի վրայ դնելէն մինչեւ 1964-ի Սեպտեմբերին Լոս Անճելըսի մէջ Սրբոց Նահատակաց եկեղեցւոյ Ֆերահեան Ազգային վարժարանի բացումը։
1990-ին, Ֆերահեան վարժարանի հիմնադիր տնօրէն Գաբրիէլ Ինճէճիկեան, 26 տարիներու դժուար պայմաններու մէջ դպրոցը կայուն վիճակի հասցընելէ ետք, կը հրաժարի դպրոցի տնօրէնութեան պաշտօնէն, սակայն ներկայ կը գտնուի ամավերջի հանդէսներու, եւ մեծ կամ փոքր դպրոցական ձեռնարկներու:
13 Սեպտեմբեր 1964: Անդաստանով մը կ’օրհնուի դպրոցի շէնքը եւ 14 Սեպտեմբեր 1964-ին, 50 տարիներու սպասուած հայկական ամէնօրեայ վարժարանը կը բանայ իր դռները:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Քեսապ ծնածներ Ստորոգութիւն:Տնօրէն Ստորոգութիւն:Մանկավարժութեան պսակաւոր արուեստից եւ մագիստրոսի տիտղոսներ Ստորոգութիւն:Բարերար Ստորոգութիւն:Ուսուցիչներ Ստորոգութիւն:Կրթական մշակ Ստորոգութիւն:Հիմնադիր Ֆերահեան վարժարան ԱՄՆ Ստորոգութիւն:Հասարակական գործիչներ Ստորոգութիւն:Մտաւորական
Վարանդա
Վարանդա (նախկին` Ղարադաղլու), գիւղական համայնք Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան Մարտունիի շրջան ին մէջ : Կը գտնուի հանրապետութեան հարաւ արեւելեան հատուածին մէջ։ Մարտունի կեդրոնէն 12,5 քմ հեռաւորութեան վրայ կը գտնուի, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտէն՝ 30 քմ հեռաւորութեան վրայ։ Համայնքը հարթավայրային է, ունի 623,78 հա տարածութիւն, որմէ 410,26 հա գիւղատնտեսական նշանակութիւն, 123,54 հա անտառային հողեր։ Վարանդա համայնքին սահմանային գօտիէն կը հոսի Խանաշէն գետին վտակը։ Համայնքին մէջ կը գործեն գիւղապետարան, բժշկական կեդրոն, կը գործէ Հաղորտիի միջնակարգ դպրոցին Վարանդայի մասնաճիւղը, որ ունի 13 աշակերտ։
Բնակչութիւն
Վարանդա համայնքը ունի 110 բնակիչ: Բնակչութիւնը հիմնականին մէջ կը զբաղի գիւղատնտեսութեամբ՝ անասնապահութեամբ եւ հողագործութեամբ։
Պէյրութ Սուքս
Պէյրութ Սուքսը հսկայական առեւտրային կեդրոն մըն է Պէյրութի կեդրոնական շրջանին մէջ: Աւելի քան 200 խանութով, 25 ճաշարան եւ սրճարանով, փոքրերու գիտական թանգարանով, զբաղումի կեդրոնով, եւ 14 շարժանկարի սրահներով: Ան Պէյրութի ամենամեծ գնումի կեդրոնն է, ինչպէս նաեւ հանգստավայր մըն է: Պէյրութ Սուքս-ը նաեւ կը տրամադրէ հանրային տարածք մը ուր կը հաւագուին ընտանիքներ, մանաւանդ շաբաթավերջերը եւ յատուկ առիթներու: Սուքսը պատմական անցեալ ունեցած է Պէյրութի առեւտրային կեդրոնին մէջ: Ան վնասուած է Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին եւ վերակառուցուած է Սոլիտէր (Solidere) ընկերութեան միջոցաւ, պահելով անոր պատմական բաժինները եւ թաղերուն հին անուանումը:
Պատմութիւն
Սուք Ալ Թաուիլէ-ն եւ Սուք Ալ Ժամիլ-ը եղած էին ամենասիրած առեւտրային կեդրոնները Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմէն առաջ Լիբանանցիներուն եւ եւրոպացիներուն համար, որովհետեւ ունէին շատ գեղեցիկ խանութներ, իսկ Սուք Ալ Ֆրանժ-ը եղած է Լիբանանի ամենամեծ պտուղի, բանջարեղէնի եւ ծաղիկներու շուկան:
Քանդում
Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին Պէյրութի մէջ տեղի ունեցաւ կատաղի կռիւներ, տարբեր խումբերու միջեւ, եւ կռիւներէն մի քանի ամիս վերջ հրադադար եղաւ Սեպտեմբեր 1975-ին, որուն շնորհիւ Պէյրութի կեդրոնական շրջանի առեւտրականները պարպեցին եւ մաքրեցին իրենց խանութները առաջ որ կռիւները կրկին սկսէին մայրաքաղաքին կեդրոնը: Հոկտեմբեր 1975-ին, կռիւները հասան մինչեւ Սուքս-ի շրջանը, զինեալները քանդեցին եւ այրեցին խանութները: Անոր քանդումը ազդեց Քրիստոնեայ եւ Իսլամ վաճառականները: Կռիւները տեւեցին մօտ երեք ամիս, մինչեւ Դեկտեմբեր 1975, նախքան կռիւներուն ընդլայնումը մինչեւ Պէյրութի բնակելի շրջանները: 1983-ի գարնան, Անթուն Պէյ Խան, հին պանդոկը եւ Սուքս-ի շրջանէն մաս մը քանդուած էր ամբողջովին:
Վերաշինութիւն
Պէյրութի կեդրոնական շրջանին վերաշինութիւնը սկսաւ երբ կռիւները դադրեցան 1991-ին: Տար Ալ-Հանտասէ-ն յանձն առաւ պատրաստելու հսկայական ծրագիրը Պէյրութի կեդրոնական շրջանի վերականգնման, Լիբանանի զարգացման եւ վերաշինութեան խորհուրդին կողմէ: Հանրի Ըտտէ, աւագ ծրագրող ճարտարապետ Տար Ալ-Հանտասէ-ի մէջ, առաջարկեց քանդումը ամբողջ կեդրոնական հին քաղաքին, փոխարինելով նորակառոյց շէնքերով:
Վերաշինութեան ծրագիրին դէմ ելան շատ մը մտաւորականներ, որովհետեւ Պէյրութի հին ճարտարաուեստը պիտի քանդուէր: Սակայն, Լիբանանցի ճարտարապետ՝ Ժատ Թապէթին գծած ծրագիրը ընդունուեցաւ Լիբանանի խորհրդարանին կողմէ, եւ սկսաւ այդ ծրագիրին իրագործումը Սեպտեմբեր 1994-ին, Սոլիտէր (Solidere) ընկերութեան միջոցաւ, որ հիմնուած էր Լիբանանեան կառավարութեան կողմէ, եւ պէտք էր վերանորոգէր Պէյրութի կեդրոնական շրջանը: Պէյրութի միջնադարեան շրջանին կառուցուած շէնքերը գրեթէ անհետացած էին կռիւներէն ետք, սակայն Սոլիտէրը փորձեց լաւագոյն ձեւով վերանորոգել այդ ինչ որ մնացած էր: Ընկերութիւնը յայտարարեց համաշխարհային ծրագրման մրցում մը, պահպանելով Պէյրութի թաղերուն Հելլենական ճարտարարուեստը: Մրցումը յաղթեցին Ռաֆայէլ Մոնէօն, որ գծած էր սուքսին հարաւային բաժինը, եւ անգլիացի ճարտարապետ՝ Գէւըն Տաշ-ը որ պատրաստած էր ոսկիի շուկային ծրագիրը: Շինարարական աշխատանքները յանձն առաւ Հուրի ընկերութիւնը (A.R. Hourie enterprises): Պէյրութ Սուքսի ծրագիրը վաւերացուած էր նախարարական որոշումով նախքան անոր իրագործումը: Վերանորոգման ծախսերը մօտաւորապէս նախատեսուած էին 100 միլիոն ամերիկեան տոլար, իսկ ծրագիրին տեւողութիւնը՝ երկու տարի: Անոր բացումը նախատեսուած էր 2000 թուականը, սակայն հետացգուեցաւ քաղաքական պատճառներով: 2004-ին Սոլիտէրը ստացաւ արտօնութիւն, եւ սկսաւ աշխատանքները 2006-ին:
Բացում
Պէյրութ Սուքսի բացումը տեղի ունեցաւ 2 Հոկտեմբեր 2009-ին, 10 տարիներու քաղաքական անկայունութենէ ետք: Նշելով որ ոսկիի շուկան յատուկ է իր հայ ոսկերիչներով եւ խանութներով:
Վայր
Պէյրութ Սուքսը կը գտնուի Պէյրութի կեդրոնական շրջանին մէջ: Անոր հիւսիսը կը գտնուի Միր Մեժիտ Արսլան թաղը, հարաւը՝ Ուէյկընտ թաղը, արեւմուտքը՝ Փաթրիարք Հուայէք թաղը եւ արեւելքը՝ Ալլէնպի թաղը:
Խանութները
Պէյրութ Սուքսը ունի աւելի քան 200 խանութներ, անոնցմէ մի քանին՝
Ապտուլլահ Օճալան
Ապտուլլահ Օճալան, քիւրտ ազգի ազատագրական պայքարի առաջնորդ՝ Թուրքիոյ մէջ։ Ղեկավար՝ Քրտական Աշխատաւորական Կուսակցութեան, Էմրալի կղզիին մէջ՝ ցմահ, բանտարկութեան դատապարտուած է։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քիւրտեր
Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Լառնաքա)
Հայոց ցեղասպանութեան յուշարձան, յուշարձան Կիպրոսի Լառնաքա քաղաքին մէջ։
Պատմութիւն
Յուշարձանը տեղադրուած է 2008 թուականի մայիս 28-ին` ի յիշատակ հայոց ցեղասպանութեան զոհերուն։ Յուշարձանը կը հանդիսանայ հայ ժողովրդի երախտապարտութեան արտայայտումը Կիպրոսի ժողովրդին` հիւրասիրութեան եւ աջակցութեան համար, որոնց համար Կիպրոսը դարձաւ երկրորդ հայրենիք։ Յուշարձանը բազմաբովանդակ եւ աբստրակտ կոթող է` կը նմանի խաչի, վեր յառնող փիւնիկի, ձեռքերը երկինք պարզած կնոջ։
Յուշարձանի բացման արարողութեանը մասնակցած են Կիպրոսի Հանրապետութեան նախագահ Դէմետրիոս Կրիստոֆիասը + Յունաստանի Հայաստանի արտակարգ եւ լիազօր դեսպան Վահրամ Կաժոյեանը :
Տուեալներ
Յուշարձանը ստեղծուած է Հայաստանի եւ Կիպրոսի կառավարութիւններու համատեղ ծրագրի արդիւնքով, որը նախաձեռնած են Կիպրոսի հայ համայնքի ղեկավար Պետրոս Քալաջեանը։ Յուշարձանի կառուցման ֆինանսաւորումը ապահոված է Կիպրոսի կառավարութիւնը։ Յուշարձանի ճարտարապետները Անջելոս Դէմետրիուն եւ Մայքլ Թրասուն են, քանդակագործը` յոյն Գէորգիոս Կալակալասը: Յուշարձանը կառուցուած է բրոնզէ եւ շրջապատուած է նռնենու եւ նոճու ծառերի շարքով: 4 յուշատախտակներ փակցուած են յուշարձանի պատուանդանին վրայ, եւս 4-ը` համալիրի մուտքին երկու կողմերում։ Հենքի գրանիտէ չորս յուշատախտակները, որոնք կը նկարագրէն յուշարձանը յունարէնով, հայերէնով, անգլերէնով եւ թրքերենով (սա միակն տեղն է, որ թրքերենով գրուած է "soykirim" - ցեղասպանութիւն), ստեղծուած է Հայաստանի կառավարութեան կողմէ։ Յուշարձանի վրայ մակագրուած է.
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կիպրոսի շէնքեր եւ կառոյցներ Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան յուշարձաններ
Սիլվա Միքայէլեան
Կենսագրութիւն
ՄԻՔՍՅԷԼԵԱՆ ՍԻԼՎԱ  Ծնած է Իսթանպուլ, 1925-ին։ Յաճախած է Անարատ Յղութիւն, Տամ տը Լուրտ եւ իտալական վարժարանները։
Ճիպրալթարի Նեղուց
Ճիպրալթարի նեղուց (مضيق جبل طارق, Estrecho de Gibraltar) նեղ նեղուց մըն է, որ կը կապէ Ադլանտեան օվկիանոսը Միջերկրական ծովուն եւ կը բաժնէ Եւրոպան Ափրիկէէն։ Անուանումը կու գայ Ճիպրալթարէն, որ իր հերթին Արաբերէն Ճաբել Թարէք (նշանակում է Թարէք լեռ") ի պատիւ Թարէք իպն Զիյատի։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Աշխարհագրութիւն
156 (թիւ)
156 (հարիւր յիսունվեց)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ մըն է 155-ի եւ 157-ի միջեւ
Սերկէյ Միքայէլեան
Սերկէյ Գերասիմի Միքայէլեան, ֆիլմի եւ թատրոնի խորհրդային բեմադրիչ, սենարիստ, ֆիլմի նկարիչ, ՌԽՖՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1976), ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արուեստագէտ (1983)։
Կենսագրութիւն
Սերկէյ Միքայէլեան, ծնած է 1923 թուականին Մոսկուայի մէջ։ Մասնակցած է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին, վիրաւորուած է Ռժեւի ճակատամարտին։ 1951 թուականին աւարտած է Մոսկուայի Ա․ Լունաչարսքիի անուան Թատերական արուեստի պետական հիմնարկի բեմադրիչի բաժինը՝ Պորիս Զախաւայի, Մարիա Քնեպելի եւ Ա․ Փոփովի արուեստանոցը։ 1959 թուականին յաճախած է Մոսֆիլմին կից բեմադրիչի դասընթացները։
Ներկայացումներ բեմադրած է Սարաթովի, Կորքիի (ներկայիս՝ Թուէր) թատրոններուն մէջ, 1954-1956 թուականներուն եղած է Թաշքենթի Մաքսիմ Կորքիի անուան ռուսական թատրոնի գլխաւոր բեմադրիչը։
1956 թուականէն Լենֆիլմ, 1959-1961 թուականներուն՝ Մաքսիմ Կորքիի անուան սթուտիոներու բեմադրիչը եղած է։ 1989 թուականին դարձած է Պետրոպոլ ստուդիայի գեղարուեստական ղեկավարը։ Անոր ֆիլմերուն մէջ նկարահանուած են յայտնի դերասաններ Անտրէյ Մեախքովը, Օլեկ Եանքովսքին, Եւկենի Լեոնովը եւ այլն ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:10 Դեկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ Ստորոգութիւն:Հայ սենարիստներ
82 (թիւ)
82 (ութսուներկու) զոյգ երկնիշ բնական թիւ է 81-ի եւ 83-ի միջեւ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:82
Զանգակ յուշակոթող (Նէա Զմիռնի, Յունաստան)
«Զանգակ» յուշակոթող. Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակի յուշարձան։ Կը գտնուի Աթէնք ի Քաղաքային Տարածաշրջանի Նէա Զմիռնի քաղաքին «Խրիսոսթոմու Զմիռնիս» հրապարակի «Յիշատակի Պուրակ»ին մէջ։ Քանդակագործն է Վասոս Գափատայիս։
Պատմական տուեալներ
Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերը յիշատակող յուշարձանը կը գտնուի Աթէնքի Տարածքաշրջանի Նէա Զմիռնի քաղաքին «Խրիսոսթոմու Զմիռնիս» հրապարակին վրայ գտնուող «Յիշատակի Պուրակ»ին մէջ։   Նոյն պուրակին մէջ զետեղուած են նաեւ Իզմիրի (Զմիւռնիոյ), Յոնիոյ հելլէններու, Այտինի, Այվալիի, Պոնտոսի յոյներուն եւ Թրակիոյ զոհերուն յուշարձանները։
«Զանգակ» յուշակոթողի բացումը տեղի ունեցաւ 14 Ապրիլ 1979-ին։  Ներկայ էր 3 000 աւելի բազմութիւն մը, եկած Նէա Զմիռնիի, Փիրէայի, Քոքինիոյ եւ Աթէնքի կեդրոնէն ու արուարձաններէն։
Նկարագրութիւն
«Զանգակ» պղինձէ յուշակոթողը կանգնեցուած է հսկայ անտաշ ժայռի մը վրայ, որուն վրայ հայերէն լեզուով քանդակուած է հետեւեալ քերթուածը․-
«ՕՏԱՐՆԵՐԻ ՍԵՐՈՒՆԴՆԵՐՈՒ ՀԱՅՐԵՆԱԲԱՂՁ ԱՆՄԱՐ ՓԱՐՈՍ, ՈՒԾՏԻ ՎԿԱՅ, ԿԱՄՔԻ ԴԱՐԲԻՆ, ՀԶՕՐ ԿՈՉԻԴ ԱՐՁԱԳԱՆԳԷՆ ՄԵՆՔ ԱՐԲԵՑԱԾ ՊԻՏԻ ԵՐԳԵՆՔ ՆՈՐ ՊԱՅՔԱՐԻ ՄԵՐ ԵՐԳԸ ՀԻՆ»
Իսկ յունարէն լեզուով, հետեւալ նախադասութիւնը․-
«Յիշատակին՝ հայ ժողովուրդի մարտիրոսներուն․ փառք պայքարողներուն, երէկի ու վաղուան հերոսներուն։  Այս յուշարձանը կանգնեցաւ Յունաստանի Հայերուն կողմէ, Հելլենական հիւրընկալ հողին վրայ 1979-ի Ապրիլին»
«Զանգակ»ը կը պատկերացնէ հսկայ զանգակ մը, որ կը խորհրդանշէ Հայաստանը՝ զարնուած, զարկուած, վիրաւոր եւ սակայն դարերու ընթացքին արշաւողներու հարուածներուն տոկացող։ Անոր վրայ ամրացուած հսկայ սուրը կիսով իր պատեանէն դուրս քաշուած է եւ անոր շուրջ հսկայ տառերով բոլորաձեւ քանդակուած է հետեւեալ նախադասութիւնը՝ ԶԱՆԳԵՐ ՂՕՂԱՆՋԷՔ, ՄԵՆՔ ՉԻՆԿԱՆՔ, ԴԵՌ ԿԱՆՔ։ Իսկ «Զանգակ»ին վերի մասին, բոլորաձեւ արձանագրուած են ջարդավայրերու եւ յաղթական ճակատամարտներու անուններ։
1915, Ապրիլ 24, Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակում
«Զանգակ» յուշակոթողի բացումէն ետք, ամէն տարի Ատիկէ նահանգի հայութիւնը, Ցեղասպանութեան զոհերը կը յիշատակէ յատուկ ձեռնարկով, որուն ներկայ կը գտնուին Յունաստանի հայ համայնքին, Աթէնքի նահանգապետարանի, Նէա Զմիռնի քաղաքապետարանի եւ տեղական ինքնակառավարման այլ մարմիններու տարբեր կազմակերպութիւններու ղեկավարներ, Յունաստանի քաղաքական կուսակցութիւններու ներկայացուցիչներ, հոգեւոր առաջնորդներ եւ լրատուամիջոցներու ներկայացուցիչներ:
Աղբիւրներ
Ազատ Օր․ «ՅՈՒՇԱՐՁԱՆԻ ԲԱՑՈՒՄ», Երկուշաբթի 16 Ապրիլ 1979
Արեւմտահայերէն
Արեւմտահայերէն (արեւելահայերէն՝ Արեւմտահայերեն) ժամանակակից հայերէնի երկու ճիւղերէն մէկը։ Արեւմտահայերէն կը խօսի սփիւռքահայութեան մեծ մասը (գլխաւորաբար Հիւսիսային Ամերիկայի, Եւրոպայի եւ Միջին Արեւելքի հայութիւնը՝ ի բացառեալ պարսկահայերը)։ Ձեւաւորուած է ԺԹ․ դարասկիզբներուն՝ Արեւմտեան Հայաստանի հայութեան (պոլսահայութեան) բարբառի հիման վրայ։
Հնչիւնաբանութիւն
Արեւմտահայերէնի հնչիւնական համակարգը զգալիօրէն տարբեր է արեւելահայերէնէն։ Գրութեան մէջ պահելով աւանդական համակարգը՝ արեւմտահայերէնը տարբերութիւն չի ներկայացներ արեւելահայերէնէն եւ կը պահպանէ բոլոր գրանիշները։ Սակայն արտասանութեան մէջ կան շարք մը տարբերութիւններ։
Բառագիտութիւն
Հայերէնի բառապաշարի մեծ մասը թէ՛ ձեւով, թէ՛ բովանդակութեամբ ընդհանուր է երկու տարբերակներուն համար։ Նոյն ատեն առանձին են ձեւիմաստային տարբերութիւններ, որոնք արդիւնք են լեզուական եւ արտալեզուական բազմաթիւ գործօններու՝ սկսած տարբերակներու ակունքներէն (գրաբար, միջին հայերէն), բարբառային հիմքերէն (Արարատեան, Պոլսոյ ու յարակից շրջաններու) եւ վերջացնելով քաղաքական, տնտեսական կամ աշխարհագրական հանգամանքներով։
Արեւմտահայերէնի բառապաշար ըսելով սովորաբար նկատի կ՝ առնուին այն բառերը, բառաձեւերը եւ դարձուածքները, որոնք արեւելահայերէնի մէջ գործածուող ձեւերու համեմատ ունին առնուազն մէկ ձեւային կամ իմաստային տարբերութիւն։ Արեւմտահայերէնի եւ արեւելահայերէնի բառապաշարային տարբերութիւններու գիտական բնութագրին առաջին անգամ անդրադարձած է Հրաչեայ Աճառեանը՝ ներկայացնելով զանոնք որոշակի խումբերով, որոնք յետագայ ճշգրտումներէ եւ լրացումներէ յետոյ կը ներկայացնեն հետեւեալ ձեւիմաստային խումբերը.
Գոյական անուն
Գոյականին հոլովները վեցն են՝ ուղղական, սեռական, տրական, հայցական, բացառական, գործիական՝
Կրաւորական բայեր
Բային կրաւորականը կը կազմուի «-ուիլ» վերջաւորութեամբ` Ա պարզ լծորդութիւն՝ գրել-գրուիլ, խօսիլ-խօսուիլ, կարդալ-կարդացուիլ, գտնել-գտնուիլ, տեսնել-տեսնուիլ։
Ա ածանցաւոր լծորդութիւն՝ գողնալ-գողցուիլ, մոռնալ-մոռցուիլ։ Զարտուղի բայերէն. բանալ-բացուիլ, տալ-տրուիլ։
Երթալ-երթըցուիլ (միայն անդէմ կիրառութիւն՝ «Ասանկ ո՞ւր կ'երթըցուի»)։ Ուտել-ուտուիլ (սակայն անցեալ կատարեալ ժամանակը՝ կերուեցայ, անցեալ դերբայը՝ կերուած)։ Պատճառական բայերէն ալ ոմանք կրնան կրաւորական ձեւ առնել` ներկայացնել-ներկայացուիլ։
Բայի Հրամայականը
Հրամայականը ունի միայն երկրորդ դէմք (դու եւ դուք) 1.Բուն հրամայական՝ Եզակի թիւ՝ Ա. Պարզ (անածանց) լծորդութիւններու հրամայականի եզակին կը կազմուի հիմքին ց տառը ձգելով. գրել-գրէ՛, խօսել-խօսէ՛, կարդալ-կարդա՛։ Նկատելի է ուղղագրութեան փոփոխութիւնը (ե-է), քանզի բառավերջին միայն է կրնայ գրուիլ։ Սա է վերջաւորութիւնը ծագում առած է գրաբարեան եա վերջաւորութենէն. գրեա՛։ Ուշագրաւ է նաեւ որ կարդա՛ ձեւին վրայ յ տառ չկայ։ Բ. Ածանցաւոր բայերուն հրամայականը կ՚առնէ -ի՛ր վերջաւորութիւնը, որը նոյնպէս անցեալ կատարեալի հիմքին վրայ կը դրուի. հասկ-ց-ի՛ր, մօտ-եց-ի՛ր, մտ-ի՛ր, թռ-ի՛ր եւ այլն։ Գ. Քանի մը բայեր հրամայականին համար որեւէ վերջաւորութիւն չեն առներ։ Ասոնք մեր ամենահին ու ամենագործածելի բայերէն են։ Ահա բոլորը. տե՛ս, ե՛լ (ելի՛ր), բա՛ց, լա՛ց, ա՛ռ, պա՛գ (պագի՛ր), թո՛ւք (թքի՛ր), խա՛ծ (խածի՛ր), բե՛ր, դի՛ր, զա՛րկ, տա՛ր, տո՛ւր, կե՛ր։ Փակագիծերու մէջ աւելի խօսակցական ձեւերն են։ Դ. Ըսել, ընել կանոնաւոր են՝ ըսէ՛, ըրէ՛։ Երթալ՝ գնա՛։ Գալ՝ եկո՛ւր։ Նստիլ եւ սկսիլ երկու ձեւ ունին. նստի՛ր կամ նստէ՛, սկսի՛ր կամ սկսէ՛։ Երկրորդ ձեւերը կարծես կանոնաւորութեան կը ձգտին։ Ե. Պատճառական բայեր. ներկայա-ցո՛ւր։
2.Արգելական հրամայական
Պատճառական Բայեր
Պատճառական բայերը կը կազմուեն «-ցնել» վերջաւորութիւնով՝ լռել-լռեցնել, խօսիլ-խօսեցնել, մօտենալ-մօտեցնել, հասնիլ-հասցնել, փախչիլ-փախցնել, եւ այլն։ Երկու «ց»-երու պարագային՝ մէկը կը ջնջուի։ Շատ բայերու անցեալ կատարեալի հիմքին ձայնաւորը արեւմտահայերէնի մէջ կ'իյնայ` խմել-խմցնել, խաղալ-խաղցնել, սպասել-սպասցնել։
«Ուտել» բային պատճառականն է «կերցնել», «կորսուիլ» բայինը՝ «կորսնցնել», «դառնալ» բայինը՝ «դարձնել», «անցնիլ» բայինը՝ «անցնել» (արտասանութիւնը՝ անցընել)։ Ընդհանրապէս, արեւմտահայերէն՝ «ցնել» վերջաւորութեան մէջ «ը» հնչիւնը աւելի կը լսուի։
Պատճառական բայերու անցեալ կատարեալի հիմքը «ցուց» վերջաւորութեամբ է։ Հետեւաբար՝ «ներկայացնել» կ'ընէ «ներկայացուցի, ներկայացուցիր, ներկայացուց, ներկայացուցինք, ներկայացուցիք, ներկայացուցին», անցեալ դերբայ՝ «ներկայացուցած», հրամայական՝ «ներկայացո՛ւր, ներկայացուցէ՛ք»։
Դերբայներ
Արեւմտահայերէնի մէջ տարբեր են հետեւեալ հինգ դերբայները՝ անորոշ, ապառնի, վաղակատար, հարակատար, ենթակայական։ Այսպէսով, արեւելահայերէնի հետ բաղդատած համեմատութեամբ կը բացակային անկատար առաջին (գրում, կարդում) եւ անկատար երկրորդ կամ համակատար (գրելիս, կարդալիս) դերբայները։ Ժխտական կամ ժխտման դերբայը (գրի, կարդա), թէեւ առկայ է արեւմտահայերէնի մէջ, սակայն քերականներու կողմէն քիչ նկարագրուած ու բնութագրուած է։
Մակբայ
Արեւելահայերէնի ու արեւմտահայերէնի կապերու տարբերութիւնը բառային է եւ ոչ խօսքիմաստային։ Պարզապէս արեւմտահայերէնն ունի կապեր, որոնք բացակայ են արեւելահայերէնի մէջ, ինչպէս օրինակ՝ ասդին, անդին, ետք, քով, վասն, ի գին, ի սէր եւ այլն։ Մի քանի կապեր տարբեր են արեւելահայերէնի համարժէքներու գրաբարեան ձեւերուն տրուող նախապատւութեամբ կամ արեւմտահայերէնին բնորոշ հոլովման առանձնահատութիւններով, ինչպէս օրինակ՝ ձեռամբ, պատճառաւ, կողմէ (կողմանէ), պահուն, սկսեալ, սիրոյն, բաղդատմամբ եւայլն։
Մէջ ետադրութիւնը արեւմտահայերէնի մէջ, տարբերութեամբ արեւելահայերէնէն, հոլովուած ժամանակ չի ենթարկուիր է-ի ընդհանրական հնչիւնափոխութեան. մէջ-մէջի-մէջէ(ն)-մէջով, փոխանակ արեւելահայերէնի մեջ-միջի-միջից-միջով հարացոյցային ձեւերու։
Հոլովառութեամբ եւս կապերը նոյնն են. միակ տարբերութիւնը ի յայտ կու գայ դէպի, մինչեւ ուղղութեան կապերու՝ անձնական դերանուններու առաջին եւ երկրորդ դէմքերու հետ գործածութեան ատեն, քանի որ արեւմտահայերէնի մէջ անձնական դերանունները տրականի համար ունին զատ ձեւեր, կը յառաջանայ արեւելահայերէնի համեմատ տարբերակուած գործածութիւն գոյականներու ու դերանունների հետ, ուր յիշեալ դերանուններու տրականի ու հայցականի ձեւերը չունին ձեւային տարբերութիւն։
Շաղկապ
Շաղկապներու տարբերութիւնը արեւելահայերէնի եւ արեւմտահայերէնի բառային է, երբեմն ալ՝ ոճական։ Տարբերութիւններն կը յառաջանան արեւմտահայերէնի գրաբարեան ձեւերուն նախապատուութիւն տալէն (զի, քանզի, վասնզի, պայմանաւ որ), երբեմն ալ արդիւնք են կամ արեւմտահայ բառաձեւի առկայութեան (հակառակ անոր որ) կամ արեւմտահայերէնին բնորոշ հնչիւնափոխութեան։ Այսպէս արեւելահայերէնի մէջ կայ այ - է, իսկ արեւմտահայերէնի մէջ՝ այ - ա հնչիւնափոխութիւնը։ իբրեւեւ այդ հնչիւնափոխութեան հետեւանք՝ արեւելահայերէնն ունի էլ, իսկ արեւմտահայերէնը՝ ալ շաղկապը։
Արեւելահայերէնի ոչ թէ շաղկապի փոխարէն խօսակցական արեւմտահայերէնի մէջ կը հանդիպինք նաեւ չէ թէ շաղկապին։
Թայբէյ
Թայբէյ, Թայուանի մայրաքաղաքը։ Քաղաքի բնակչութիւնը կը կազմէ ։ Կը գտնուի երկրի հիւսիսային մասը եւ շրջապատուած է նոյնանուն շրջանով, երեք կողմէն շրջապատուած է լեռներով։
Քաղաքի վարչական բաժանումը
Քաղաքը բաժանուած է 12 շրջաններու, որոնցմէ ամէնէն շատ բնակուածներն են Տանը, Սոնկշան եւ Տոնթշանը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ասիական քաղաքներ Ստորոգութիւն:Մայրաքաղաքներ Ստորոգութիւն:Չինաստանի քաղաքներ
Փաուլօ Քոելօ
Փաուլօ Քոելօ (Paulo Coelho, ծնած է 24 Օգոստոս, 1947-ին, Ռիօ տը Ժանէյրօ), Պրազիլցի գրող և բանաստեղծ։
Կենսագրութիւն
Փաուլօ Քոելօ ն ծնած է 1947-ին Ռիօ տը Ժանէյրօ քաղաքին մէջ։ Կանուխ հասակէն ան մեծ սէր կը ցուցաբերէր գրականութեան եւ թղթակցութեան հանդէպ, որու պատճառով ալ կէս ձգած է համալսարանի իրաւաբանական կրթութիւնը եւ սկսած է լրջօրէն զբաղիլ իր սիրած գործով։ Ան ունէր բուռն ու մեւնոյն ժամանակ հակասական խառնուածք։ Խորապէս հետաքրքրուած է նաև թատրոնով եւ ճամբորդութեամբ։ Հեղինակ է 16 վէպերու և վիպակներու, ինչպէս՝ «Հրաշագործի օրագիրը», «Ալքիմիկոսը», «Վալկիրիան», «Մակթուբը», «5-րդ սարը», «Վերոնիկան որոշում է մահանալ», «Տասնմէկ րոպէ» և այլն։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Պրազիլցի գրողներ Ստորոգութիւն:1947 ծնունդներ Ստորոգութիւն:24 Օգոստոսի ծնածներ Ստորոգութիւն:Ռիօ տը Ժանէյրօ ծնածներ
Լառուս (Հրատարակչատուն)
Լառուս (Les Éditions Larousse), ֆրանսական հրատարակչատուն, որ 1852-ին հիմնած են Փիեռ Լառուս եւ Օկիւստեն Բուայէ:
Պատմութիւն
Լառուս հրատարակչատունը մասնագիտացած է բառարաններու, հանրագիտարաններու հրատարակութեան գործին մէջ: Արդէն բազում տասնամեակներ ֆրանսական ամենայայտնի հանրագիտարանային հրատարակութիւն կը դիտուի «Պըտի Լառուս» ը (Le Petit Larousse):
Վերոնշեալներէ բացի, այդ հրատարակչատունն լոյս կ՛ընծայէ լեզուագիտութեան վերաբերեալ ամսագիրներ, ինչպէս, օրինակ՝ «Vie et langage» գիտահանրամատչելի հանդէսը, «Langue française» եւ «Langages» մասնագիտական ամսագիրներ եւ այլք:
Հրատարակչատան ծրագիրներու մէջ ընդգրկեալ կան նաեւ լեզուագիտական աշխատութիւններ, որոնք լոյս կ՛ընծայուին «Լեզու եւ խօսք» (Langue et langage) մատենաշարին ծիրին մէջ:
1998-ին Լառուս վաճառուած է Vivendi Universal-ին, սակայն այս վերջինն 2002-ին վնասներ կրած եւ վերավաճառած է հրատարակչատունն Lagardère Group Lagardère Group-ին, այդ միջոցաւ բաւարարած ըլլալով Լառուսը ֆրանսացիներու ձեռաց մէջ պահած ըլլալու հասարակական պահանջը: 2004-էն ի վեր Լառուսը մտած է «Աշետ» (Hachette Livre) հրատարակչական քոնսեռնին մէջ, որուն մաս կը կազմէ առ այսօր:
13 Մայիս 2008-էն ի վեր հրատարակչտունը համացանց ին մէջ կ՛առաջարկէ ազատ գործածութեան բառարաններ ու հանրագիտարաններ, որոնք օգտատէրերու կողմէ կարող են լրացուիլ, շտկուիլ Ոիիքիփետիա յի սկզզբունքին համաձայն:
Լառուսի գլխաւոր մրցակիցն Ռոպեր հրատարակչատունն է:
Մուլտիմետիա հանրագիտարան
À partir de 1997, avec le logiciel LME (Larousse Multimédia Encyclopédie), Larousse offrait également des encyclopédies multimédias sur CD, ou téléchargeables.
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Բառարաններ (արմտ.)
Ալաճայի Ճակատամարտ
Ալաճայի ճակատամարտը տեղի ունեցած է հոկտեմբեր 1877–ին, Կարսի մոտ, Ալաճայի բարձունքներուն վրայ, 1877-78-ի ռուս-թրքական պատերազմի ժամանակ։
Յունիս 1877–ին Զեւինի եւ Դահարի մօտ անյաջող մարտերէն ետք ռուսական զօրքերու Կովկասեան կորպուսը (հրամանատար զօրավար Լորիս-Մելիքով) դադրեցուց Կարսի պաշարումը։ Թրքական բանակը Մուխտար փաշայի գլխաւորութեամբ 7 յուլիս-ին (19) Ալաջայի բարձունքները գրաւեց։ Օգոստոս-սեպտեմբերին Կարսը նուաճելու ռուսական բանակի փորձերը ապարդիւն եղան։ Համալրելով ուժերը՝ ռուսական զօրքերը Ի.Դ. Լազարեւի հարամանատարութեամբ նորէն յարձակման անցան եւ 3 հոկտեմբեր-ին (15) գրաւեցին Ալաջայի բարձունքները։ Ալաջայի ճակատամարտի ընթացքին թրքական բանակը լիովին ջախջախուեցաւ եւ, տուած ըլլալով 5000-6000 սպաննուած ու վիրաւոր, 8500 գերի, փախուստի դիմեց։ Ռուսական զօրքերու կորուստը կազմեց 1500 մարդ։ 13 հոկտեմբեր-ին (25) պաշարելով Կարսը՝ ռուսական զօրքերը զայն գրոհով վերցուցին 6 նոյեմբեր-ին (18)։ Ալաջայի ճակատամարտի ընթացքին ռուսական զօրքերու ղեկավարման համար առաջին անգամ հեռագիրը կիրառկուեցաւ։
Ալաճայի ճակատամարտի ընթացքի ռուսական զօրքերու շարքերուն մէջ, թրքական բանակի դէմ քաջաբար կռուեցան նաեւ հայ կամաւորները, որոնք ընդգրկուած էին հեծեալ եւ հետեւակներով։ Հայերը միաժամանակ օգնեցին ռուսական հրամանատարութեանը որպէս հետախոյզներ, ուղեկցողներ, սուրհանդակներ եւ թարգմանիչներ։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Ռուս-թրքական Պատերազմ (1877-1878, արեւմտահայերէն) Ստորոգութիւն:Ճակատամարտներ Հայաստանի Մէջ Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի Ճակատամարտներ Ստորոգութիւն:1877
Անդրա­նիկ Տա­գէսեան
Անդրա­նիկ Տա­գէսեան, հայ բանասէր, խմբագիր, մատենագէտ, քաղաքագիտութեան դոկտոր (2011, Ուէյլզ համալսարան) ։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պէյրութ: Աւարտած է ՀԲԸՄ Յովակիմեան Մանուկեան Երկրորդական Վարժարանը (1978):
Վկայուած է Երեւանի Պետական Համալսարանի Հայ Գրականութեան բաժնէն Մագիստրոս վկայականով (1983), Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանի Քաղաքական Գիտութիւններու բաժնէն (Մագիստրոս Արուեստից, 1989), Ապըրտին Համալսարանէն դոկտորականը պաշտպանած է Սուանզի Համալսարանին մէջ (Ուէյլզ, 2012):
Ան տնօրէնն է Հայկազեան Համալսարանի Հայկական Սփիւռքի Ուսումնասիրութեան Կեդրոնին (2011), Պատասխանատու Քարտուղարը՝ Հայկազեան Հայագիտական Հանդէսին (1993), անդամ է Հայագիտութեան Հարցեր հանդէսի խմբագրակազմին (2014):
Դոկտ. Տագէսեանի գիտական հետաքրքրութիւնները ուղղուած են ինքնութեան, համարկումի, Սփիւռքի պատմութեան, մշակոյթին եւ ժողովրդագրութեան, եւ Միջին Արեւելքի ժողովրդավարութեան հարցերուն :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ մատենագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքագէտներ
Սաուլի Նիինիսթէօ
Սաուլի Նիինիսթէօ (ֆիններէն՝ Sauli Niinistö, ծն. 24 Օգոստոս 1948), ֆինն պետական, քաղաքական գործիչ։ 2012 թուականի Մարտ 1-էն Ֆինլանտայի նախագահն է։ 2018 թուականի Յունվար 28-ին այդ պաշտօնին վերընտրուած է :
Կենսագրութիւն
1977 թուականին, երբ Սաուլին 29 տարեկան էր՝ ընտրուեցաւ Սալոյ քաղաքի աւագանիի անդամ։ 1987 թուականին ընտրուեցաւ Ֆինլանտայի Ազգային Ժողովի պատգամաւոր Ազգային Կոալիցիա դաշինքի կողմէն։ 1994 թուականին դարձաւ այդ խմբակցութեան ղեկավար։
Կառավարութիւն
Առաջին անգամ 1995 թուականին աշխատանքի անցաւ Փաաւոյ Լիփոնենի կառավարութեան մէջ, որպէս Արդարադատութեան նախարար եւ ղեկավարեց այդ կառոյցը մինչեւ 1996 թուականը։ Աւելի ուշ 1996 թուականին Սաուլին նշանակուեցաւ Ֆինլանտայի Ֆինանսներու նախարար եւ ղեկավարեց մինչեւ 1999 թուականը։ 1999 թուականին Փաաւոյ Լիփոնենի երկրորդ կառավարութեան ատենը նոյնպէս ղեկավարեց Ֆինանսների նախարարութիւնը մինչեւ 2003 թուականը։
2006 թուականի Նախագահի Ընտրութիւններ
2006 թուականին Ֆինլանտայի նախագահական ընտրութիւններուն ընդառաջ Ազգային Կոալիցիան առաջադրեց Սաուլի Նիինիսթէօի թեկնածութիւնը։ Առաջին փուլին ան ստացաւ քուէներու 24.1%-ը եւ անցաւ երկրորդ փուլ՝ գործող նախագահ՝ Թարէ Հալոնենի հետ միասին։ Երկրորդ փուլին Սաուլի Նիինիսթէօն ստացաւ 48.2%։
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:1948 ծնունդներ Ստորոգութիւն:24 Օգոստոսի ծնածներ
Մարտ 1-ի Իրադարձութիւններ
2008-ին Հայաստանի նախագահական ընտրութիւններու բողոքարկին, իրադարձութիւններ, որոնք տեղի ունեցած են 2008 թ. Հայաստանի նախագահական ընտրութիւններէն ետք Երեւանի մէջ։ Շարք մը բողոքի գործողութիւններ եւ հանրահաւաքներ, որոնք սկած են 19 Փետրուար 2008-էն ետք։ Բողոքները ուղղուած էին ընտրութիւններու ընթացքին նկատուած խախտումներուն դէմ եւ կազմակերպուած էին նախագահի թեկնածու, Հայաստանի հանրապետութեան առաջին նախագահ Լեւոն Տէր-Պետրոսեանի կողմնակիցներու կողմէ։ Քաղաք բերուած ոստիկանութեան եւ ցուցարարներու միջեւ տեղի ունեցած բախման արդիւնքով զոհուեցաւ 10 եւ վիրաւորուեցաւ մօտ 300 մարդ։
Ֆրետերիք Մաքլէր
Ֆրետերիք Մաքլէր, ֆրանսացի գիտնական եւ հայագէտ։ Հայ ժողովուրդին նուիրուած իր յօդուածներով եւ ուսումնասիրութիւններով անգնահատելի ծառայութիւն մատուցած է հայագիտութեան: Գործերը նուիրուած են կրօնի, հայ ժողովուրդի պատմութեան, աշխարհագրութեան, բանահիւսութեան, գրականութեան, մշակոյթի զանազան բնագաւառներուն եւ հրատարակուած են եւրոպական հրատարակութիւններու կողմէ:
Կենսագրական գիծեր
Մաքլէր ծնած է 1869-ին։ Աշակերտած է ֆրանսացի ծանօթ պատմաբան եւ հայագէտ Օկիւսթ Քարիէրին, որմէ սորված է հայերէն, ասորերէն եւ եբրայերէն։Հայագիտական գործունէութիւնը սկսած է 1888-ին լոյս տեսած «Դանիէլ մարգարէի պարականոն հայերէն Յայտնութիւններ» գործով։
1911-1937 թուականներուն Մաքլէր հայոց լեզու (գրաբար եւ աշխարհաբար), հայոց պատմութիւն եւ աշխարհագրութիւն դասաւանդած է Փարիզի Ապրող Լեզուներու Արեւելեան Բարձրագոյն Դպրոցին մէջ, պատրաստելով բազմաթիւ հայագէտներ։ Նշանաւոր ֆրանսացի այլ հայագէտի մը՝ Անթուան Մէյէի հետ, Մաքլէր հրատարակած է «Revue des études arméniennes» հանդէսը եւ միասին հիմնած են հայագիտական ընկերութիւն մը։
Անուրանալի դեր ունեցած է Ֆրանսայի եւ ընդհանրապէս Եւրոպայի մէջ հայագիտութեան հետագայ զարգացման եւ հայութեան խնդիրները անկողմնակալ ձեւով ներկայացնելու գործին մէջ:
Փարիզի Ազգային Գրադարանին մէջ պահուող հայ ձեռագիրներուն ցուցակը կազմողներէն եւ հրատարակողներէն մէկը եղած է ։
Դէպի Էջմիածին
Յուլիս-Հոկտեմբեր 1909-ին, ուղեւորութիւն մը կատարած է դէպի Էջմիածնայ վանք գիտական ուսումնասիրութեան նպատակով: Ֆրանսացի հայագէտը ծրագրած էր ուսումնասիրել հայերէն ձեռագիր Աւետարաններ եւ հետագային, այդ ուսումնասիրութեան իբրեւ արդիւնք, հրատարակած է «Աւետարանի հայերէն բնագիրը» գործը։
Մինչեւ Հայաստան երթալը, Մաքլէր այցելած է Վիեննա, ուր Մխիթարեան միաբանութեան վանքին մէջ ուսումնասիրած է հոն պահուող յունարէն տապանագիր մը եւ մատենադարանին նոր ստացած հայերէն ձեռագիրները։
Յուլիս 1909-ին, Էջմիածինի մէջ Մաքլէրը ընդունած են կաթողիկոսական տեղապահ Գէորգ արք. Սուրէնեանցը (հետագային՝ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գէորգ Ե.), մատենադարանապետ Մեսրոպ Տէր-Մովսէսեանը եւ հայագէտ Գալուստ Տէր-Մկրտչեանը։
Էջմիածինի մէջ Մաքլէր հանդիպած է նաեւ իրեն տարեկից Կոմիտասին, որուն ուղեկցութեամբ այցելած է Էջմիածինի Գայեանէ, Հռիփսիմէ եւ Շողակաթ վանքերը։ Անոնք միասին կ'ուղեւորուած են Օշական, Աշտարակ, Մուղնի, Կարպի, Ուշի, Սաղմոսավանք, Օհանաւան եւ Գեղարդ. բոլոր այս վայրերուն մէջ ան ծանօթացած է հին յուշարձաններուն, զորս լուսանկարած եւ հրատարակած է իր գործերուն մէջ։ Ան ծանօթագրած է ամէն մէկ կոթող, բոլոր նկարագրութիւններուն մէջ ցոյց տալով հայ ժողովուրդի հոգեւոր ժառանգութեան համամարդկային արժէքը:
Հայկական բնակավայրերու մէջ Մաքլէր հետաքրքրուծ է նաեւ հայկական աւանդական ծէսերով, շրջաններու բնորոշ տօներով, աւանդութիւններով, մանաւանդ վանքերուն մէջ կատարուող ուխտագնացութիւններով: Ան կը նկարագրէ որոշ գիւղերու մէջ պահպանուած այնպիսի պաշտամունքներ, որոնք հեթանոսութենէն եկած էին. օրինակ՝ օձերու պաշտամունքը, որ այսօր վերացած է:
Ֆրետերիք Մաքլէրի ուշադրութենէն չեն վրիպած իր այցելած գիւղերուն բնակչութեան վիճակը եւ անոնց զբաղմունքը: Ան նշած է, թէ Աշտարակի որոշ գիւղերու մէջ բնակութիւն հաստատած թաթար եւ քիւրտ հովիւները համերաշխ կ'ապրէին հայերուն հետ եւ մահմետականները, մզկիթ չունենալու պատճառով, հայոց եկեղեցին կը յաճախեն:
Սեպտեմբեր 1909-ին Էջմիածինէն վերադառնալու ճամբուն վրայ, գիտնականը որոշ ժամանակով կանգ առած է Թիֆլիս: Հոն նոյնպէս ուսումնասիրած է հայկական կեանքը. քաղաքի հայ բնակչութեան, հայկական միութիւններու, մամուլի, հայկական թատրոնի եւ հայ գրողներու մասին մանրամասն տեղեկութիւններ արձանագրած է, նշելով որ հայերը գրաւած են Թիֆլիսի գրեթէ բոլոր բնագաւառները:
Թիֆլիսի մէջ հանդիպած է այդ օրերուն արդէն 84 տարեկան Գաբրիէլ Սունդուկեանին, զայն նկատելով «հայ թատրոնի հայր»ը, եւ Եւրոպայի մէջ հետագային, իր դասախօսութիւններուն ընթացքին, ներկայացուցած է Սունդուկեանը, անոր գործերը, ինչպէս նաեւ ուրիշ հայ թատերագիրներ: Սունդուկեանին հետ, ֆրանսերէն զրուցած են, քանի, որ, ինչպէս յայտնի է՝ թիֆլիսահայ մեծ թատերագիրը բազմալեզու էր։
Դէպի Պոլիս
Ան աւելի մանրամասն կը նկարագրէ պոլսահայութեան կեանքը, նկատելով, որ քաղաքին վարչական կառոյցներուն եւ առեւտուրի ցանցին մէջ հայերը լաւ դիրք գրաւած են, ունին մամուլ, կազմակերպութիւններ, թատրոն եւ այլն: Ֆրանսացի հայագէտը իր յետճամբորդական զեկուցումին մէջ գովասանքով կը խօսի պոլսահայ մամուլի բազմազանութեան եւ արժանիքներուն մասին եւ այդ մէկը մեծապէս կը գնահատէ, քանի որ նոյնը չէ տեսած պետական աջակցութիւն վայելող թրքական եւ յունական մամուլին մէջ: Կը գրէ հետեւեալը.
«Լրաբեր» հանդէսին մէջ յօդուածագիր Մ. Մինասեան կը գրէ, թէ պոլսահայ թատրոնի մասին խօսելով՝ Մաքլէր մեծ գովեստով կը յիշատակէ «Աբէլեան-Արմէնեան» թատերախումբին ճաշակաւոր խաղացանկը եւ անոր արդիականութիւնը:
Օրթագիւղի Անտոնեան հայրերու վանքին մէջ Մաքլէր ուսումնասիրած եւ նկարագրած է «Թարգմանչաց» կոչուող հռչակաւոր Աւետարանը, որ ըստ աւանդութեան, ընդօրինակուած է մեր առաջին թարգմանիչներուն ձեռագիրէն:
Վիեննա-Հայաստան-Թիֆլիս-Պոլիս գիտական ուղեւորութեան մանրամասնութիւնները անոր Ֆրանսայի պետութեան ներկայացուցած զեկոյցին եւ hետագային հրատարակուած գիրքերուն մէջ են: Ան Ֆրանսայի պետութեան ներկայացուցած է այդ զեկոյց-հաշուետուութիւնը, քանի որ նոյնինքն ֆրանսական պետական աջակցութեամբ կարելի դարձած է այդ չորս ամսուան գիտական ուղեւորութիւնը:
Այդ գրութիւնները մինչեւ այսօր ալ կը ծառայեն իբրեւ կարեւոր աղբիւր հետազօտողներուն համար, մանաւանդ՝ եւրոպացի հայագէտներուն, որոնք հայկական աղբիւներուն զուգահեռ, միշտ կարեւոր կը նկատեն օտարազգի դասական հայագէտներու գործերուն ուսումնասիրութիւնը:
Կոստան Զարեանի հետ
Ինչպէս իր մէկ յօդուածին մէջ կը տեղեկացնէ հետազօտող, գիտնական Վարդան Մատթէոսեան, հայագիտական ու հայասիրական իր գործունէութեան ընթացքին Մաքլէր բազմաթիւ հայ մտաւորականներու հետ կապեր պահած է, այդ կարգին՝ թղթակցութիւն ունենալով նաեւ Կոստան Զարեանին հետ՝ անոր նամակներ եւ բացիկներ ղրկելով: Զանազան առիթներով զարեանական իր ուսումնասիրութիւններուն մէջ Վարդան Մատթէոսեան անդրադարձած է այդ նամակներուն, զորս Զարեան ստացած է 1912-ին՝ Վենետիկ ապրած շրջանին: Մատթէոսեան կարեւոր կը նկատէ այդ նամակները զարեանագիտութեան մէջ, այն առումով, որ Զարեանի վենետիկեան առաջին շրջանին՝ 1911-1912-ի վերաբերեալ փաստական տեղեկութիւնները շատ քիչ են:
Նամակներու ընթերցումէն Մատթէոսեան պարզած է նաեւ, որ Մաքլէր նախօրօք գտնուած է Վենետիկ, ուր ծանօթացած է Զարեանին, որուն հետ միասնաբար որոնումներ կատարած է «Ակադեմիա» պատկերասրահին մէջ:
Կոմիտասի մասին
Թէ՛ ելոյթին եւ թէ գրքոյկին մէջ մեծ տեղ յատկացուցած է Կոմիտասին, անոր անուան հետ կապելով հայ մաքրամաքուր երաժշտութիւնը օտար հնչիւններէ ազատելու եւ տարածելու գործը: Գիրքը ստեղծելու մէջ դեր ունեցած են Կոմիտասի ունեցած ելոյթները Փարիզի մէջ՝ 1906-1907-ին նաեւ՝ 1914-ին, երբ Կոմիտաս Փարիզի մէջ մասնակցած է Միջազգային երաժշտական ընկերութեան հինգերորդ համաժողովին՝ ներկայացնելով երեք զեկուցում հայ հոգեւոր երաժշտութեան, ժողովրդական երաժշտութեան եւ խազագրութեան մասին։
Մաքլէր, անշուշտ, երաժշտագէտ չէր, եւ հայագէտները այն կարծիքը ունին, որ այս գրքոյկը հրատարակելու գործին մէջ մեծ եղած է անոր անձնական ծանօթութիւնը Կոմիտասին հետ եւ անոր անցուցած յիշարժան օրերը՝ Մայր Աթոռէն ներս եւ հայոց դաշտ ու սարերուն մէջ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայագէտներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի հայագէտներ Ստորոգութիւն:Գիտնականներ
Մարտ 1-ի Իրադարձութիւններ
Human Rights Watch-ը դատապարտած է հայկական իշխանութիւններուն խաղաղ ցուցարարներու դէմ ուժի եւ բռնութեան օգտագործման համար, ովքեր կը գտնուէին վրանային ճամբարի մէջ, Ազատութեան հրապարակը։
Ժամանակագրութիւն
Բողոքի գործողութիւնները սկսան 20 Փետրուարին՝ համախմբելով ընդդիմութեան շուրջ 25000 համակիրներու։ Տէր-Պետրոսեանը կը պնդէր, որ բանակը դուրս չգայ ժողովուրդին դէմ՝ վկայակոչելով այն փաստը, որ ինքը աջակցութիւն կը ստանայ պաշտպանութեան երկու փոխնախարարներէն։ 21 Փետրուարին Կեդրոնական ընտրական յանձնաժողովի երկու ընդդիմադիր ներկայացուցիչներ յայտարարեցին, որ իրենք չեն ընդունիր արդիւնքները։ Մէկ օր ետք իր հրաժարականը ներկայացուց ՀՀ Ազգային ժողովի փոխնախագահ, Դաշնակցութիւն խմբակցութեան ներկայացուցիչ Վահան Հովհաննիսեանը` իր որոշումը հիմնաւորելով ընտրական գործընթացի հանդէպ անվստահութեամբ եւ նշելով, որ կեղծարարութիւններու համակարգը ներդրուած է դեռեւս 1996-ին` Տէր-Պետրոսեանի իշխանութեան օրօք։ Բողոքի գործողութիւնները շարունակուեցան 22 Փետրուարին։ Գագիկ Ճհանկիրեանը, որ այն ժամանակ գլխաւոր դատախազի տեղակալ էր, դատապարտեց ընտրութիւնները՝ կոչ անելով ժողովուրդին անյապաղ միջոցներ ձեռնարկած իր քուէները պաշտպանելու համար։ Գլխաւոր դատախազ Աղուան Յովսէփեանի խօսնակը այնուհետեւ դիմեց նախագահի լիազօրութիւնները դեռեւս վայր չդրած Ռոպերտ Քոչարեաինին Ճհանկիրեանին պաշտօնէն ազատելու կոչով՝ վկայակոչելով օրէնսդրական այն պահանջը, որ դատախազներուն արգիլած է անդամակցիլ քաղաքական կուսակցութիւններու կամ որեւէ այլ կերպ մասնակցութիւն ունենալ քաղաքական գործընթացներուն։ Պաշտպանութեան նախարարութիւնը հերքեց Տէր-Պետրոսեանի պնդումն առ այն, որ երկու փոխնախարարները խոստացած են թոյլ չտալ բանակի միջամտութիւնը բողոքի ցոյցերուն, սակայն Երկրապահ կամաւորներու միութիւնը կը շարունակէր վիճարկել այդ հարցը։ Ցոյցերը կը շարունակուէին առանց պաշտօնական թոյլտուութեան։ Ընդդիմութիւնը կը շարունակէր պնդել, որ ընտրութիւնները անցկացուած են զանգուածային խախտումներով։ Հայաստանի հանրային հեռուստատեսութեանը (Հ1) կը քննադատէին բողոքի ցոյցերը ամբողջապէս չլուսաբանելու համար։
23 Փետրուար
Ռոպերտ Քոչարեանի հրամանով պաշտօնէն ազատուեցաւ գլխաւոր դատախազի տեղակալ Գագիկ Ճհանկիրեանը։ 27 Փետրուարին անոր ձերբակալեցին՝ ՀՀ Քրէական օրէնսգրքի 235-րդ յօդուածի 1-ին մասով սահմանուած մեղադրանքներու յատկանիշներով (Ապօրինի կերպով զէնք, ռազմամթերք, պայթուցիկ նիւթեր կամ պայթուցիկ սարքեր ձեռք բերելը, իրացնելը, պահելը, փոխադրելը կամ կրելը)։