cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մի­­քայիլ Մուշֆի­­գ
Կենսագրական գիծեր
Առաջին գրութիւնները լոյս տեսան ուսա­նողական տարիներուն 1926-ին, երբ անդա­մակցած է «Գըզըլ Գալամ» (Կարմիր գրիչ) յեղափոխական բանաստեղծներու խումբին։
Իր քննադատական տեսակէտերու պատճա­ռով ձերբա­կալուած է՝ 1937-ին, ապա վտարուած է Ազրպէյճա­նի գրողնե­րու միութե­նէն։ Հակայեղափոխութեան եւ ազգայնականութեան մեղադրանքներով դատուած է, որու աւարտին վճռուած է դաւաճանութեան ու մահապատժի։ Նոյն օրը գնդակահարուած է, երբ հազիւ 30 տարեկան հասակին։ Քոյրն ալ դատուած եւ վեց տարի աքսո­րուած է Սիպիր։
Մուշֆիգի կինը՝ Տիլպեր Ախունզատէ նոյնպէս տառապած է Ստալինեան բռնակալութե­նէն։ Մուշֆիգի գնդակահարութե­նէ մէկ շաբաթ առաջ, ամանորին ան ալ կալանաւորուած է եւ բանտարկուած մինչեւ 1939-ի Մարտ ամիսը։
Այս դէպքե­րէն տարիներ առաջ, երբ Տիլպերն ու Միքայէլը նոր հանդի­պած էին, ան գրած էր «Տիլպերնամէ» բանաստեղծութիւններու ժողովածոն, որ հրապարակելու մտադիր չէ եղած․
Միքայիլի ձերբա­կալութե­նէ ետք անոր գրառումներն ալ այրեած ն, որպէս՝ արգի­լուած գրականութիւն։ Այսպէս Տիլպերնամէի ձեռագիր միակ օրինակն ալ ոչնչացած է բոցերու մէջ։
Ստալինի մահէն ետք Մուշֆիգը եւ արուեստի շարք մը այլ գործիչներ յետմա­հու արդա­րացած են։ Այսպէս վերհրատարակուած են Մուշֆիգի ստեղծա­գործութիւնները, որոնց կարգին Տիլպերնամէն, ըստ կնոջը՝ Տիլպե­րի յիշած տողերով։
1968-ին Տիլպե­րը տպագրած է «Միւշֆիգլի Կիւնլերիմ» (Մուշֆիկով օրերս) գիրքը։
Հրապարակած է «Սենէ Գուրպան» (Քեզ մատաղ)ը «Ուլդուզ» հանդէ­սի մէջ։ Նոյն տարին Ալագպէր Թաղիյեւ երաժշտութիւն կը յօրինէ «Սենէ Գուրպան»ի խօսքե­րով։ Երգը կը կատարէ Զէյնապ Խանլա­րովան եւ կ՚արժա­նանայ բարձր գնահատանքի։ Այս երգը շուտով կը դառնայ հիթ, կը կատարեն տարբեր երգիչներ քանի մը տարբե­րակով ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ ըստ իրենց ազգութեան
Աւազամուկ
Աւազամուկ (լատ.՝ Gerbillinae), կրծողներու ընտանիքէն։ Կ'ընդգրկէ շուրջ 18 ցեղ եւ 80 տեսակ։ Հայաստան ի մէջ կարելի է հանդիպիլ աւազամուկերու չորս տեսակի՝ պարսկական, Վինոկրատովի, փոքր ասիա կան եւ Տալի։
Արտաքին տեսք
Մարմինին երկայնքը 5-20 սմ է, պոչինը՝ 3- 24, 5 սմ։ Արտաքնապէս կը նմանի առնէտներուն, բայց պոչը մազակալած է եւ կը վերջանայ ընդհանրապէս արտայայտուած եւ սեւ վրձնիկով։ Յետին վերջոյթները աւելի երկար են, քան առջեւինները։ Որոշ աւազամուկեր կը շարժին ցատկելով։ Մորթին գոյնը դեղնաաւազագոյնէն գորշաաւազագոյնի մութ երանգներով է, փորին մասը՝ աւելի բաց։
Սնունդ եւ բնակավայր
Գլխաւորաբար կը սնանին բուսական կերերով, բոյսերու կանաչ մասերով եւ սերմերով։ Կարգ մը տեսակներ ձմրան պաշար կը հաւաքեն: Կը բնակին անապատ ային, կիսանապատային եւ չոր տափաստանային գօտիներու մէջ (մինչեւ 2200 մ բարձրութիւններու մէջ), ուր յաճախ գերիշխող են։ Տեսակներուն մեծամասնութիւնը կը վարէ գաղութային, միւսները՝ կիսագաղութային կամ մենակեաց կեանք։ Կը բնակին գետնափոր, յաճախ՝ բարդ կառոյցով բուներու մէջ։ Գործունեայ են ամբողջ տարին, յատկապէս՝ մթնշաղին եւ գիշերը։
Բազմացում եւ զարգացում
Կը բազմանան տարին 3-4 անգամ (Հայաստանի մէջ՝ 2-3), իւրաքանչիւր անգամ կ'ունենան մինչեւ 11 ձագ։
Աւազամուկերը վնասակար են, կը փճացնեն ցանքերը, երկաթուղիներու եւ ոռոգիչ ջրամբարներու հողաթումբերը, ինչպէս նաեւ կարգ մը վարակիչ հիւանդութիւններ կը փոխադրեն։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Կրծողներ
Լեւոն Առատեան
Լեւոն Առատեան (Sir L, ), հայ արուեստագէտ եւ բարերար։ Արուեստի աշխարհի մէջ յայտնի «Sir L» անունով:
Առատեանի դիակեզման արարողութիւնը տեղի ունեցած է 24 հոկտեմբերին՝ Փարիզի Պեր-Լաշեզ գերեզմանատան մէջ:
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Պէյրութ։ Յաճախած է Պէյրութի Մխիթարեան Միաբանութիւնը, ապա Ճիզվիտներու գոլեճը։
1951-ին Փարիզ մեկնած է եւ սորված է Սորպոնի համալսարանին մէջ: Ունեցած է անհատական ցուցահանդէսներ, մասնակցած է խմբակայիններու եւ ճանաչում ձեռք բերած է Եւրոպայի մէջ:
1988-ի, Սպիտակի երկրաշարժէն ետք, ան ցուցահանդէս կազմակերպած է՝ միջազգային ճանաչում ունեցող նկարիչներու, այս առթիւ հաւաքուած 2 միլիոն ֆրանքը տրամադրած է Ֆրանսահայ բժիշկներու միութեան՝ աղէտի գօտիի մէջ ծրագիր իրականացնելու համար: Աջակցած է հայաստանցի նկարիչներուն, Չարենցաւան քաղաքի մէջ հիմնած է գորգագործութեան արհեստանոց :
Լեւոն Առատեան աշխոյժ գործունէութիւն ունեցած է նաեւ մարդու իրաւունքներու պաշտպանութեան ասպարէզի մէջ՝ ցուցահանդէսներով բարձրաձայնելով ցեղասպանութիւններու հարցը: Այդ թեմայով անոր կազմակերպած «Կեանքի երանգներ» ցուցահանդէսը 1990-ականներու սկիզբը շրջած է եւրոպական շարք մը քաղաքներ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ Ստորոգութիւն:Հայ բարերարներ
Ռաֆայէլ Լեմքին
Ռաֆայէլ Լեմքին (Raphael Lemkin, Rafał Lemkin, ), հրեական ծագում ունեցող լեհ իրաւաբան։ Էապէս մեծ ներդրում ունեցած է Ցեղասպանութեան յանցագործութիւնը կանխելու եւ անոր համար պատիժի մասին համաձայնութեան ընդունման, ներկայացուցած է համաձայնագիրին նախնական բանաձեւը։
Հերմինէ Ասատուր
Ասատուր Հերմինէ, դաշնակահարուհի:
Ռաֆայէլ Լեմքին
Կենսագրութիւն
Լեմքին իրաւագիտական իր պրպտումները կը սկսի՝ թուրքերու կողմէ հարիւր հազարաւոր հայերու անպատիժ կոտորածները ուսումնասիրելով: Լեմքինի չարչրկող գլխաւոր հարցը ա՛յն էր, թէ չկար միջազգային օրէնք մը, որ դատաստանի առջեւ կանգնեցնէր ամբողջ ազգ մը սպաննելու որոշումը կայացուցած եւ մեծագոյն այդ ոճիրին պետականօրէն գործադրութիւնը հրահանգած թուրք պաշտօնատարները։
Իր բարձրագոյն ուսումը շարունակելու նպատակով Գերմանիա տեղափոխուած եւ Հայտելպըրկի համալսարանը ընդունուած երիտասարդ իրաւագէտին կեանքի շրջադարձային պահը կը յառաջանայ 1921-ին, երբ Պերլինի մէջ Սողոմոն Թեհլիրեան կ'ահաբեկէ Հայոց Ցեղասպանութեան գլխաւոր պատասխանատուներէն Թալէաթ Փաշան։ Թեհլիրեանի դատավարութեան իբրեւ իրաւագէտ խորհրդականի մասնակցելով՝ Լեմքին կը լծուի Թալէաթի ահաբեկման տուն տուած պատճառներուն ուսումնասիրութեան։ Մանրամասն տեղակագիր մը պատրաստելով Թալէաթ Փաշայի կազմակերպած կոտորածներուն մասին, Լեմքին կը յանգի այն դառն եզրակացութեան, որ դեռ գոյութիւն չունէր միջազգային որեւէ օրէնք, որ նման պետական յանցագործութեան համար դատապարտէր ոճրագործ պատասխանատուները։
Ցեղասպանութիւն Եզրը
Լեմքին 1933-ին հրապարակուած իր ծաւալուն ուսումնասիրութիւններէն մէկուն մէջ նման կոտորածները անուանած է «Ոճրագործութիւն Միջազգային Օրէնքի Դէմ»։ Լեմքինի հետազօտական աշխատանքը կ'ընդհատուի, երբ ան բանակ կը մեկնի 1939-ին, գերմանական եւ լեհական պատերազմին հետեւանքով։ Իսկ երբ գերմանական Նացի բանակը կը գրաւէ Լեհաստանը, Լեմքին կ'ապաստանի Միացեալ Նահանգներ, ծնողները Լեհաստան ձգելով։
Հերմինէ Ասատուր
Իր նախնական կրթութիւնը ստացած է Կ.Պոլիս Հայ Կղզւոյ Ազգային դպրոցը, այնտեղէն իր ծնողացը հետ Պուլկարիա վերադառնալով մտած է Լօվէժի Ամերիկիան գոլէժը ուրկէ փայլուն վկայականով մը ընթարցաւարտ եղած է շատ մատաղատի հասակին մէջ:
Ռաֆայէլ Լեմքին
Ցեղասպանութիւն Եզրը
Միացեալ Նահանգներու մէջ ան, իբրեւ խորհրդատուի, կ'աշխատակցի Նիւրէմպուրկի դատավարութեանց, այս անգամ արդէն նաեւ իբրեւ անձնապէս վնասուած կողմի, որովհետեւ ծնողները եւս զոհ գացած էին նացիական կեդրոնացման ճամբարներուն (concentration camps) մէջ հրեաներու դէմ իրագործուած Ողջակիզման ընթացքին։
1944-ին հրատարակուած իր «Axis rule in Occupied Europe» գիրքին մէջ, Լեմքին առաջին անգամ կ'օգտագործէ Ցեղասպանութիւն բառը եւ զայն կը սահմանէ իբրեւ՝ «նպատակադրուած վայրագութիւն եւ կոտորած», ամբողջ ազգ մը կամ ցեղ մը բնաջնջումի ենթարկելու արարք։ Լեմքին կը յղանայ Ցեղասպանութիւն («Genocide») այսօր արդէն հանրածանօթ եզրը՝ յունարէնի «genos» (ցեղ) եւ լատիներէնի «cide» (սպանութիւն) արմատները միահիւսելով։
Լեմքին կը յաջողի 1946-ին, Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան Ընդհանուր Ժողովի 11 Դեկտեմբերի նիստին, օրակարգի վրայ բերել համապատասխան որոշումի նախագիծ մը, որ միաձայնութեամբ կ'ը նդունուի՝ Միջազգային Իրաւունքի առումով դառնալով Ցեղասպանութիւնը որպէս ոճիր բնորոշող եւ անոր դատապարտումը պատժելի հռչակող առաջին միջազգային օրէնքը։
Հերմինէ Ասատուր
Կ.Պոլիս գտնուած միջոցին 8 տարեկան հասակին մեծ փափաք ունեցած է նուագի: Այս ճիւղին մէջ իր առաջին դաստիարակուհին եղած է Սիրաքեան Հայ-Կղզիէն, որը տեսնելով փոքրիկին նուաքի հանդեպ ունեցած տաղանդը յանձնարարած է որ չընդհադեն դասերը եւ Պուլկարիա վերադառնալնուն յանձնեն զայն լաւ ձեռքերու մէջ:
Ռաֆայէլ Լեմքին
Ցեղասպանութիւն Եզրը
Լեմքինի փափաքը կ'իրականանայ 9 Դեկտեմբեր 1948-ին, երբ Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութիւն ը կ'ընդունի եւ կը հռչակէ Ցեղասպանութեան Ուխտագիրը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Իրաւաբաններ Ստորոգութիւն:1900 ծնունդներ Ստորոգութիւն:24 Յունիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:Լեհաստան ծնածներ Ստորոգութիւն:1959 մահեր Ստորոգութիւն:28 Օգոստոսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Նիւ Եորք մահացածներ
Հերմինէ Ասատուր
Հերմինէ Ամերիկիան գոլէժը լրացունելէ վերջ մէկ տարի Սոֆիայի մէջ մասնաւոր դասընթացքի հետեւած է փրօֆ. Բէլէշէքի մոտ եւ յետոյ գոնգուրի քննութեան ներկայանալով ընդունուած է գօնսերվաթուարը, ուրկէ իր ընթունակութեանը շնորհիւ 3 տարիէն (1935-ին) շրջանաւարտ եղած է բազմաթիւ ուսանողուհիներու մէջ առաջին հանդիսանելով, իր անդրանիկ նուագահանդէսը տուած է Զինուորական Ակումբի սրահին մէջ նախարարներու, բրոֆէսորներու ներկայութեանը արժանանալով առաջնակարք վկայականի եւ բազմաթիւ ծաղկեփունջերու:
Հերմինէ Ասատուր դաշնակի ճիւղը կատարելագործած է Վիեննայի մէջ նշանաւոր բրոֆէսորներու մօտ, եւ Պուլկարիա դարոցին Սոֆիայի մէջ մէկէ աւէլի անգամներ նուագահանդէս սարգած է ի նպաստ կարօտ ուսանողներու:
Պուլկար ազգը կը ճանչնայ այլեւս այդ տաղանդաւոր հայուհին, որովհետեւ շատ անգամ գրուած է իր մասին թերթերու մէջ եւ լուսանկարն ալ հրատարակուած: Օր. Հերմինէ Ասատուր բացի միւզիքէն եւ մայրենի լեզուէն՝ տիրացած է Ֆրանսերէն, գերմաներէն, պուլկարերէն եւ անգլերէն լեզուներուն:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:26 Յունիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ երգիչներ
O (տառ)
Բանաստեղծներ եւ գրագէտներ բազմաթիւ անգամներ արտայայտուած են «օ» տառին մասին: Անշուշտ այս տառին մասին ուրիշ բաներ եւս գրուած են: «Օ» տառը 1922 -ին (իբրեւ անպէտ տառ) արեւելահայերէնի այբուբենէն դուրս դրուեցաւ: Օ-ն այդպէս վտարանդի մնաց մինչեւ 1940, ապա վերադարձաւ՝ իր երբեմնի կիրարկութիւններէն զգալիօրէն մերկացած:
Բայց անոր ծնունդէն սկսինք:
Գրեթէ ամէն արեւմտահայ գիտէ, թէ Օ-ն գրաբարեան «աւ» տառակապակցութեան ծնունդն է, սակայն շատ քիչեր գիտեն, թէ ճիշդ ո՛ր աւ-ի ծնունդն է, քանի որ արդի հայերէնի մէջ գրաբարէն եկող ու «աւ» բովանդակող բազմաթիւ բառեր ունինք, օրինակ՝ իրաւ, հաւան, հաւաք, հաւատ, հաւ, նաւ, կաւ, բաւ, դաւ, մանաւանդ, արգաւանդ, աւանդ, սակաւ, այլեւ շատ ու շատ ուրիշներ, որոնք իրենց աւ-ը օ-ի չեն վերածած: Ինչպէ՞ս նման կիսկատար հնչիւնափոխութիւն կրնար յառաջանալ, որով որոշ աւ-եր «օ» դառնային, իսկ շատ ուրիշներ անփոփոխ մնային:
Այսպէս է, քանի որ միայն բաղաձայնանախորդ աւ-ը «օ» հնչիւնի վերածուած է, այսինքն՝ այնպիսիները, որոնց բաղաձայն մը յաջորդած է կամ որոնք բաղաձայնէ մը առաջ գտնուած են. օրինակ՝ աւրաւր- օրօր, արաւտ- արօտ, ամաւթ- ամօթ, աւրէնք-օրէնք, հաւտ- հօտ, հաւր- հօր, կարաւտ- կարօտ, մաւտ- մօտ, նարաւտ- նարօտ, արդեաւք- արդեօք, փառաւք- փառօք, իրաւք- իրօք եւլն. այս դիրքերուն վրայ աւ-ը երկբարբառային էր եւ «աու» կ'արտասանուէր, ահա այս աու-ն է, որ սկսաւ կամաց-կամաց «օ» արտասանուիլ: Աւ>աու>օ հնչիւնափոխութենէն խուսափած են ընդամէնը երկու բառեր աղաւնի եւ նաւթ, որոնք իրենց երկար պատմութիւնը ունին, որ այս յօդուածի ծիրէն ներս շատ շահեկան չեն: Իսկ հոն ուր աւ-ին ձայնաւոր մը կը յաջորդէ կամ բառը աւ-ով կը վերջանայ, ինչպէս վերը բերուած առաջին խումբի բառերն են, ապա այդ դիրքերուն վրայ աւ-ը կ'արտասանուի ավ եւ ուրեմն երկբարբառային չէր, այսպիսիները անփոփոխ մնացած են՝ առանց «օ» արտասանութեան հասնելու: Առաւաւտ բառը այս երկու ելոյթները շատ լաւ կը ցոլացնէ. առաջին աւ-ը անփոփոխ մնացած է, որովհետեւ իրեն ձայնաւոր մը կը յաջորդէ, իսկ երկրորդ աւ-ը Օ դարձած է, քանի իրեն բաղաձայն մը կը յաջորդէ, որով ստացուած է առաւօտ:
Այս հանգրուանին՝ հետեւեալ երկու կանոնները բանաձեւենք, քանի որ Օ-ն միմիայն բաղաձայնէ մը առաջ ծնունդ կրնար առնել, հետեւաբար՝
ա) Օ տառին որեւէ ձայնաւոր չի կրնար յաջորդել,
բ) Օ-ով հայերէն բառ չի կրնար վերջանալ, իրեն անհրաժեշտօրէն պէտք է յաջորդէ բաղաձայն մը:
Այս երկու կանոնները ծնունդ կ'առնեն Օ-ին էութենէն եւ որեւէ կամայականութեան ենթակայ չեն կրնար ըլլալ, բացի օրինազանցութենէ: Ուրիշ ամէն «կանոն» կեղծ ու պատիր է, որ արդի հայը կը բանաձեւէ բառավերջի Օ-ին անունով: Այդպիսի Օ ըստ օրինի չի կրնար գոյութիւն ունենալ:
***
Միջնադարեան բարենորոգիչներն ու մատենագիրները այս «աւ» երկբարբառին «օ» արտասանութիւնը արձանագրելու կամ արտայայտելու համար բաւական զառածեցան:
Քանի որ մեսրոպեան Ո տառը նոյնութեամբ կը նշէ յունալատինական «օ» հնչիւնը, անոնց հակումը եղաւ «օ» արտասանուող աւ-ը փոխարինել Ո-ով: Ո-ին կողքին, ուրիշներ աւ երկբարբառը փոխարինեցին ∞ նշանով եւս, որ ոմանք այս նշանը կը դնէին ուղղակի աւ-ին վրայ՝ առանց ջնջելու զայն, որով կը հասկցուէր, թէ աւ-ը պէտք արտասանել «օ»:
Մարի-Քաթրին տ՛Օլնուա
Մարի-Քաթրին Լը Ժիւմել տը Պարնըվիլ, տ՛Օլնուայի Պարոնուհի (ֆր.՝ Marie-Catherine Le Jumel de Barneville). ծնած է Պարնըվիլ-լա-Պերթրանում՝ 1651 թ., մահացեր է Փարիզ՝ 14 Յունուար 1705-ին, ֆրանսուհի գրող է: Ապ հեքիաթներ գրելու ժանրի հեղինակներէն է: Գրական ստեղծագործութդան իր աշխատանքը նման է Ժան տը լա Ֆոնթենի աշխատանքին՝ 17-րդ դ. ֆրանսական ապարանքի եւ հասարակութեան թաքնուած քննադատութեան պատճառով:
Կենսագրութիւն
Մարի-Քաթրին տ՛Օլնուան նորմանտական ազնուականութեան փոքր ներկայացուցիչ էր: Հայրը՝ Քլոտ Լը Ժիւմելը, որ մտերիմ էր Նորմանտիայի լաւագոյն ընտանիքներու հետ, երկար ժամանակ ծառայեր էր Լուի 14-րդի բանակին մէջ: Մայրը՝ Ժիւտիթ Անժելիք Լը Քուսթըլիէն , գիտնական Մարի Պրիւնոյի զարմուհին էր: Ինչպէս ժամանակի սովորոյթը կը թելադրէր, Մարի-Քաթրին տ՛Օլնուան, երբ դեռ չէր բոլորած իր 16 ամեակը, 8 Մարտ 1666-ին, ծնողներու թելադրանքով կ'ամուսնանայ Ֆրանսուա տը լա Մոթիի՝ Պրիում տ՛Օլնուայի պարոնի հետ:
«Մխիթարանքս այն է, որ Դուք միշտ ունենաք այնքան ունեցուածք, որպէսզի շրջանցէք այն անձին, որը Ձե՛զ պարտք էր» :
1690 թ., Փարիզ հաստատուելէն յետոյ պարոնուհի տ՛Օլնուան գրական ակումբ կը բանայ, որու շնորհիւ կը ծանոթանայ այդ ժամանակուայ երեւելիներուն հետ: Նոյն թուականէն սկսած կը տպագրէ իր պատմութիւնները՝ «Սպանիայի արքունիքի մասին յիշողութիւնները», «Իփոլիթի պատմութիւնը», «Տուկլասի կոմսը կամ Սպանիայի ճամբորդութեան յարաբերութիւնը» (տպագրուերլ են 1691 թ.), «Ֆրանսաայի արքունիքի արկածներու յիշողութիւնները» (տպագրուեր է 1692 թ.), «Արքունիքի բազմաթիւ մեծ արքայազուններու յիշողութիունները» (1696 թ.):
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:գրող Ստորոգութիւն:գրական սալոնի տէր Ստորոգութիւն:վիպասան Ստորոգութիւն:collector of fairy tales
Յարութիւն Տելալեան
Կենսագրութիւն
Տելալեան 25 աշխատանքներու հեղինակ է, որոնց մէկ բաժինը անաւարտ մնացած է։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:8 Օգոստոսի ծնածներ Ստորոգութիւն:23 Ապրիլի մահացածներ Ստորոգութիւն:Երգահաններ
8 Մայիս
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Մայիս
Նիւ Եորք
Նիու Եորք (New York), Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու ամենամեծ քաղաքն է եւ աշխարհի ամենամեծ քաղաքներէն մէկը։ 2012-ի տուեալներով քաղաքը 8.336.697 բնակիչ ունէր, իսկ արուարձաններու հաշուարկումով՝ 20.61 միլիոն մարդ։ Քաղաքը կը գտնուի Ատլանտեան ովկիանոսի ափին՝ Նիւ Եորք նահանգի հարաւ-արեւելքը։ Հիմնադրուած է 17-րդ դարուն հոլանտացի գաղութարարներու կողմէ, եւ մինչեւ 1664 թուական Նոր Ամսթերտամ կը կոչուէր։
Նիւ Եորք կը բնութագրուի իբրեւ աշխարհի մշակութային ու ֆինանսական մայրաքաղաք։ Ան մեծ ազդեցութիւն ունի համաշխարհային առեւտուրի, ֆինանսներու, մետիայի, արուեստներու, նորաձեւութեան, գիտութեան, կրթութեան եւ այլ ոլորտներու վրայ։ Հոն կը գտնուի ՄԱԿ-ի կեդրոնատեղին։
Նիւ Եորք կը ներառնէ 5 քաղաքային շրջաններ՝ Պրոնքս, Մանհաթըն, Քուինս, Պրուքլին, Սթաթըն Կղզի։ Հիմնական տեսարժան վայրերը կը գտնուին Մանհաթըն։ Այստեղ կը գտնուին նաեւ յայտնի Էմփայր Սթէյթ Պիլտինկը, Քրայզլըր Պիլտինկը, Ռոքֆելլըր կեդրոնը, Վուլվորթ Պիլտինկը եւ այլն։
Նիւ Եորքի մէջ կը գործեն 120 գոլէճներ եւ համալսարաններ, որոնց կարգին՝ Քոլումպիա համալսարանը, Նիւ Եորքի համալսարանը եւ Ռոքֆելլըրի համալսարանը։
Պատմութիւն
Նիւ Եորքի տարածքին եւրոպական առաջին հաստատուած այցը տեղի ունեցած է 1524 թուականին։ Ճիովաննի Տա Վերազանօ, որ կը ծառայէր Ֆրանսային, իր La Dauphine նաւով հասած է Նիւ Եորքի նաւահանգիստ ։
Բնակչութիւն
Նյու Յորքի կրոնական կառույցները
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ
Յարութիւն Ալամդարեան
Ալամդարեան Յարութիւն (Գէորգ) Մանուկի (25 Յունուար 1795, Ասթրախան, Ռուսիոյ Կայսրութիւն- 5 Յունիս 1834, Նոր Նախիջեւան) հայ բանաստեղծ, մանկավարժ, հասարակական-քաղաքական եւ եկեղեցական գործիչ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 14 (25) Յունուարին, Ասթրախանի մէջ, արհեստաւոր ընտանիքի մէջ։ Աւարտած է Աղապապեան դպրոցը ։ 1813-ին կը հրաւիրուի Մոսկուա. Լազարեաններ ու մօտ դպիր կ'ըլլայ, ապա՝ Լազարեան ճեմարան ի առաջին տեսուչը եւ ուսուցիչ։
Միաժամանակ դասախօսութիւններու ներկայ կը գտնուի Մոսկուայի համալսարան ին մէջ։ 1824-1830 թուականներուն Թիֆլիս ի Ներսիսեան դպրոց ի տեսուչն էր. այդ տարիները դպրոցի պատմութեան մէջ յայտնի են «դար Ալամդարեան» անունով։
Ռուս-պարսկական պատերազմի ատեն Ալամդարեան կ'օգնէ հայ կամաւորական գումարտակի կազմակերպման (1827)։ Ռուսական կողմնորոշում ունենալով հանդերձ, կը պաշտպանէ հայ եկեղեցական եւ ազգային-լուսաւորական հաստատութիւններու ինքնուրոյնութիւնը՝ դիմադրելով ցարիզմի ձուլման քաղաքականութեան։
Կը մեղադրուի որպէս Ներսէս Աշտարակեցիի գաղափարակից, եւ Ի. Պասկեւիչի թելադրանքով Էջմիածնի Սինոտը զինք կ'աքսորէ Հաղբատ (1830)։ Կեանքին վերջին տարիները կ'ապրի Նոր Նախիջեւան ի Ս. Խաչ վանքին մէջ (1832-1834), ուր դաւադրաբար կը սպաննուի 25 Մայիս (6 Յունիս)ին։
Ստեղծագործութիւններ
Ալամդարեան կը գրէ քնարական-սիրային բանաստեղծութիւններ, ձօներ, առակներ, պատմական ողբերգութիւն («Հրադամիզդ եւ Զենոպիա», 1824-1828, անաւարտ)։ Մեզի հասած բանաստեղծութիւններուն առաջինը կը գրէ կնոջ մահուան առիթով, ողբալով իր վաղանցիկ սէրը («Նազելւոյս դէմքն էր ճերմակ ու կարմիր», 1821)։
Նոյն տրամադրութեամբ համակուած են նաեւ «Կոծ», «Սուգ», «Ողջոյն հրաժեշտ զաւակաց իմոց» եւ այլ բանաստեղծութիւններ։
Ան կ'օգտագործէ «վարդի ու սոխակի» աւանդական մոթիֆը, կը բացայայտէ թշուառ մարդու տառապանքը («Թշուառութիւն սոխակի», «Վարդակորոյս», «Կոկովանք վարդի», «Սոխակի յոգնարս», «Պարերգութիւն»)։
Կրօնական տաղեր
Ալամդարեան կը գրէ կրօնական տաղեր, ուր միստիք մտածողութեան հետ առկայ է նաեւ բողոքը ճակատագիրի դէմ։ Հին Կտակարան ի մոթիֆներով գրուած բանաստեղծութիւններուն մէջ մարդկային ողբերգութիւնը, կ'ըմբոստանայ մահուան դէմ («Աղօթք», «Կողկողանք առ խաչ Փրկչին», «Ողբերգութիւն Իսրայէլի» եւայլն)։ Ալամդարեան հայ դասականութենէն դէպի զգացողութիւն եւ ռոմանթիզմ անցման շրջանի բանաստեղծ է։
Լուռ գիշեր (Ծնունդի երգ)
Լուռ Գիշեր երգը քաղաքակիրթ երկիրներու մէջ, մշտադալար եղեւինի ծառին շուրջ կը լսուի, որ ունի 150 տարուան պատմութիւն: Մանաւանդ Արեւմտեան Եւրոպայի, Անգլիոյ եւ Ամերիկայի մէջ տարածուած է անիկա` թարգմանուելով գրեթէ բոլոր լեզուներու :
Յարութիւն Ալամդարեան
Կրօնական տաղեր
Ունի բազմաթիւ նամակներ, ճառեր, յօդուածներ, թարգմանած է հատուածներ Տ. Տասսոյի «Ազատագրուած Երուսաղէմ»ի մէջ, զբաղած է բառարանագրութեամբ եւ լեզուի հարցերով, ռուսաց լեզուի ծանօթութիւն ունի («Համառօտ բառարան ի ռուսաց լեզուի ի հայ», 1821, «Ռուս-հայերէն գործնական համառօտ քերականութիւն», 1814-1816, Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոց ի անուան Մատենադարան, ձեռքի համար 3754)։
Լուռ գիշեր (Ծնունդի երգ)
Հայ աւետարանականները այս երգը ներառած են իրենց հոգեւոր երգերու ցանկին մէջ:
Յարութիւն Ալամդարեան
Գաղափարներ
Ալամդարեանի համոզմամբ մանկավարժը ոչ թէ «վարձկան» պաշտօնեայ է, այլ «անձնուրաց հովիւ»։ Ան կ'առաջարկէ դաստիարակութեան յառաջադէմ ուղիներ, կ'առաջարկէ ծեծն ու աշակերտին հետ կոպիտ վարուելակերպը ուսուցիչի անզօրութեան հետեւանք համարել։ Ըստ իրեն, երեխայի մը ընդունակութիւնները պէտք է զարգացնել աստիճանաբար՝ պարզէն բարդ: Իսկ առարկաներու տեսական իմացութիւնը ամրապնդել գործնականօրէն։ Ան կը մշակէ Ներսիսեան դպրոցի վարչական, ուսումնական եւ բարոյակրթական աշխատանքներու կանոններ՝ Ալամդարեանին կ'աշակարտեն Խաչատուր Աբովեան ը, Ս. Նազարեանցը, Ս. Ներսիսեանը, Մ. Մսերեանը եւ ուրիշներ։
Լուռ գիշեր (Ծնունդի երգ)
Պատմութիւնը
24 Դեկտեմբեր 1818-ին աղքատ մարդիկ եւ կիներ առաջին անգամ երգած են զայն Սալցպուրկի մերձակայ Օպեռնտորֆ գիւղին Ս. Նիկողայոս եկեղեցւոյ մէջ` կիթառի ընկերակցութեամբ, որովհետեւ եկեղեցւոյ երգեհոնը անգործածելի դարձուցած էին մուկերը, իսկ օգնական քահանայ Եոզեֆ Մոհ նոր երգի մը բառերը գրած էր եւ նոյն օրը մօտակայ գիւղին Առնտոլֆի երաժիշտ-ուսուցիչին տանելով` յարմար եղանակ մը յօրինել տուած էր: Այդ երաժիշտը կը կոչուէր Ֆրանց Քսաւիէ Կրիւպեր, որ կիթառի վրայ նուագելով` ձայնագրած եւ նուագած էր:
Յարութիւն Ալամդարեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:1795 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1834 մահեր Ստորոգութիւն:25 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:5 Յունիսի մահացածներ
Լուռ գիշեր (Ծնունդի երգ)
Պատմութիւնը
Երգին հայերէն բառերը.
Լո՜ւռ գիշեր, սո՜ւրբ գիշեր,
Ծով ու ցամաք քընով են խաղաղ,
Մեղմ կը փայլի աստղը Բեթղեհէմէն,
Եւ հեռուէն շատ աչքեր կը գրաւէ,
Հոն, ուր Փրկիչը ծնաւ:
Երգ մը ահա հովիտին վրայ,
Հրեշտակներու անթիւ խումբը կ'երգէ,
Երբ, որ ցնծման աւետիս կը բերէ.
«Տէրը` Փրկիչը եկաւ»:
Ով դու երկիր, ա՛լ արթընցիր,
Քու օրհնութիւնդ արդ վեր թող ելլէ,
«Փառք Աստուծոյ ի բարձունըս» երգէ,
Խաղաղութի՜ւն աշխարհի:
22 եւ 24 Դեկտեմբերին ուխտագնացութիւններ կատարուած են դէպի Սալցպուրկ եւ շրջանի գիւղերը` Օպեռնտորֆ, Առնտորֆ, Վաքրայն, Հայլայն, ուր յօրինուած եւ առաջին անգամ երգուած է «Լուռ գիշեր, սուրբ գիշեր» երգը` փրկութիւն յուսալով Բեթղեհէմի հրաշքէն:
Երգին քաղաքական հայեացքները
Քաղաքականացած Ս. Ծննդեան երգ մըն է: Երգը թէեւ լուռ գիշերի մասին կը խօսի, սակայն ձայնագրութեան մէջ ցած ձայնով կը լսուի ձայն մը, ուր կը կարդացուին ձայնագրութեան օրուան լուրերը, ինչպէս` Վիեթնամի պատերազմին դէմ տեղի ունեցած բողոքի ցոյցերուն մասին, հասարակաց իրաւունքներու համար տեղի ունեցած արշաւներու լուրը եւ այլն :
Միքայէլ Հրեշտակապետ
Միքայէլ Հրեշտակապետ (מיכאל, Αρχάγγελος Μιχαήλ, եբրայերէնէն թարգմանուած է «Ո՞վ է նման Աստուծոյ»),
Միքայէլ (Michael) հրեշտակապետ (եբրայերէն՝ mixåʔel- <<Ով է Աստուծոյ նման>>… Հին Յունական Αρχάγγελος Μιχαήλ)-հրեշտակ: Յիշատակուած է Աստուածաշունչին մէջ: Հրեշտակները արարուած են աշխարհի ստեղծման ամէնէն սկիզբը։ Անոնք Աստուծոյ հաւատարիմ սպասաւորներն են եւ անոնք գտնուած են  մշտնջենական ծառայութեան մէջ՝ անդադար վայելելով անոնցմէ ճառագայթող շնորհն ու երանութիւնը։ Հրեշտակապետերը հիմնականին մէջ բոլոր ազգերու պահապաններ են, իսկ հրեշտակները՝ անհատ մարդոց։ Իւրաքանչիւր մարդ ունի իր պահապան հրեշտակը, որ անտեսանելիօրէն անոր բարի խորհուրդներ կու տայ, կը պատսպարէ դեւերու յարձակումէն, հեռու կը պահէ փորձութիւններէն եւ կը պահպանէ աղետներէն։ Եկեղեցին անբաժան է հրեշտակներէն. անոնք երկինքէն սուրբերու հետ անդադար կ'աղօթեն եւ կ'օժանդակեն մեզի։ Ուստի Եկեղեցւոյ մէջ հաստատուած են նաեւ հրեշտակներուն նուիրուած տօներ, որոնց մէջ կը յիշատակեն անոնց առնչուող իրադարձութիւնները, եւ հայցուած է անոնց բարեխօսութիւնը։ Ս. Գիրքին մէջ իրենց անուններով մեզի յայտնի են քանի մը հրեշտակապետեր, ինչպիսիք են՝ Գաբրիէլը եւ Միքայէլը: Միքայէլ հրեշտակապետը Ս. Գիրքին մէջ մեզի յայտնի է իբրեւ Իսրայէլի ժողովուրդին իշխան, որ կը մարտնչէր թշնամիներու դէմ։ Իբրեւ երկնային զօրքերու հրամանատար՝ ան, ինչպէս հին ուխտի մէջ՝ Իսրայէլի, այնպէս ալ  նորին՝ Քրիստոսի Եկեղեցւոյ հետ, անտեսանելի կերպով կը մարտնչի սատանային դէմ։ Յովհաննէս Աւետարանիչի Յայտնութեան գիրքին մէջ նկարագրուած է անոր պատերազմը երկինքին մէջ եւ յաղթանակը վիշապին՝ սատանային, եւ անոր չար զօրակիցներուն նկատմամաբ։ Միքայէլ հրեշտակապետին Եկեղեցին կը պատուէ հնագոյն ժամանակներէն ի վեր։ Անոր յիշատակը կը տօնուի Գաբրիէլ հրեշտակապետին եւ բոլոր միւս հրեշտակներուն հետ միատեղ։
Հին Կտակարան
Հին Կտակարանին մէջ Միքայէլ Հրեշտակապետը կը յիշատակէ միայն Դանիէլի մարգարէութեան գիրքի հետեւեալ հատուածներուն մէջ.
Նոր Կտակարան
Նոր Կտակարանին մէջ Միքայէլ Հրեշտակապետը կը յիշատակուի երկու անգամ։ Յուդային ընդհանրական թուղթին մէջ պատմուած է Միքայէլ Հրեշտակապետին եւ Սատանայի ն վէճը Մովսէսի մարմինին վերաբերեալ. Յովհաննէս առաքեալի Յայտնութեան գիրքին մէջ խորհրդաբանօրէն կը ներկայացուի վերջին դատաստանի ժամանակ տեղի ունենալիք Միքայէլ հրեշտակապետին եւ այլ երկնային ուժերու պայքարն ու յաղթանակը Սատանայի ն եւ անոր աջակիցներուն դէմ.
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հրեշտակապետեր
Հայոց Ցեղասպանութեան Խաչքար (Կլենտէլ, Քալիֆորնիա)
Հայոց Ցեղասպանութեան խաչքար, խաչքար ԱՄՆ Կլենտէլ հայաշատ քաղաքին մէջ՝ Ս․Աստուածածին եկեղեցւոյ բակը։
Պատմութիւն
Խաչքարը նուիրուած է Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին, կանգնեցուած է Արթուր Զաքարեանի ընտանիքի հովանաւորութեամբ, տեղադրուած է 23 Յուլիս 2000-ին ։
Տուեալներ
Խաչքարը կառուցուած է Հայաստանէն բերուած տուֆ քարէ, հիմքը կրանիթ է, որ կազմուած է 5 մասէ՝ խորհրդանշելով 5 մայր ցամաքները։ Խաչքարի կեդրոնը կախուած է համընդհանուր սիրոյ եւ բարեգործութեան սիրտը, որմէ, որպէս ցեղասպանութեան հետեւանք, արիւն կը կաթի խաչին վրայ։ Խաչքարին վրայի 12 դատարկ խոռոչները կը խորհրդանշեն հայկական 12 գաւառները, ուրկէ տեղահանուած է հայ բնակչութիւնը։ Յաւերժութեան ասուպը կը խորհրդանշէ հայ ժողովուրդի ուժեղ եւ ամուր ապագան։ Խաչքարին վերի կամարի կեդրոնէն կախուած զանգը կը ղօղանջէ ի նշան փոխհատուցման։ Խաչքարի վրայի արծիւը կը բնորոշէ յաւերժական արդարութիւնը։
Ալան
Ալան, գիւղ՝ Արեւմտեան Հայաստանի տարածքին, Սեբաստիա նահանգի Եւդոկիոյ գաւառին մէջ։
Բնակչութեան մասին տուեալներ չեն պահպանուած։ Անոնք բռնութեամբ՝ ենթարկուած են տեղահանութեան, 1915 թուականի տեղի ունեցած Մեծ Եղեռնի ժամանակ։ Անոնց մեծ մասը զոհուած է աքսորի ճամբուն վրայ։
8 Մարտ
8 Մարտ, տարուան 67-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 68-րդ) օրն է։
Ատամ Սանտլըր
Ատամ Ռիչարտ Սանտլըր, (Adam Richard Sandler, ծնած է 9 Սեպտեմբեր, 1966 թուականին) ան Ամերիկացի դերասան, արտադրող, բեմադրիչ եւ երաժիշտ մըն է: Սանտլըր մասնակցած է բազմաթիւ ֆիլմերու որոնց շահերը եղած են աւելի քան 2 պիլիոն տոլար : Ատամ մեծապէս ճանչցուած է իր ծիծաղելի կերպարներով տարբեր ֆիլմերու մէջ, օրինակ՝ Billy Madison (1995), Happy Gilmore (1996), The Waterboy (1998), The Wedding Singer (1998), Big Daddy (1999), Mr. Deeds (2002), եւ այլն:
Սուրբ Կարապետ եկեղեցի (Աթէնք)
ՍՈՒՐԲ ԿԱՐԱՊԵՏ ԵԿԵՂԵՑԻ  Աթէնք, Յունաստան,Αθηνα,Ελλάδα
Ատամ Սանտլըր
Սանտլըր հրատարակած է 5 ալպոմներ իր գործընթացքին ժամանակ, որոնցմէ են՝ They're All Gonna Laugh at You! (1993) եւ What the Hell Happened to Me? (1996):
8 Մարտ
Տօներ
Ստորոգութիւն:Մարտ
Ատամ Սանտլըր
Ֆիլմեր
• 3
Սուրբ Կարապետ եկեղեցի (Աթէնք)
Պատմութիւն
ՖԻՔՍԻ ՍՈՒՐԲ ԿԱՐԱՊԵՏ ԵԿԵՂԵՑԻՆ
Ատամ Սանտլըր
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1966 ծնունդներ Ստորոգութիւն:9 Սեպտեմբերի ծնածներ
Սուրբ Կարապետ եկեղեցի (Աթէնք)
Պատմութիւն
1920 - 1922 ական թուականներուն, Կիլիկիոյ պարպումէն եւ Իզմիրի աղէտէն փրկուածհայութեան բեկորներէն զանգուած մը կ’ապստանի Յունաստան։ Ասոնցմէ մաս մը կայք կը հաստատեն Աթէնքի կեդրոնէն հազիւ քանի մը քիլոմեթր հեռու գտնուող «Ֆիքս» գարեջուրի գործարանի կողքին տարածուն եւ այդ ժամանակներուն ամայի դաշտավայրին վրայ, որոնք հակառակ եղած արգելքներուն, սկիզբը վրաններու տակ եւ ապա կամաց - կամաց վրաններու ներքամասերը աղիւսապատելով ու ապա թիթեղածածկելով, ամայի դաշտավայրը մօտ 10 հազար եւ աւելի գաղթականներէ բաղկացած, եկեղեցիներով, դպրոցներով եւ ազգային միութենական եռուն գործունէութեամբ հայկական մեծ գաղթակայանի մը կը վերածեն։ Եւ որպէսզի նորակազմ գաղթակայանի բնակիչները իրենց համար թղթատարական հասցէ մը ունենան, գաղթակայանը Ֆ‎իքս գարեջրագործատան կիցը ըլլալուն՝ շրջանի «Ֆիքս» անունկը կու տան։ Այսպիսով հոն գործող մեր դպրոցները, եկեղեցիները եւ զանազան միութիւնները ինքնաբերաբար «Ֆիքս» անունը կը ստանան։
«Ֆիքս»ը կը կոչուէր նաեւ «Տուրղութի». անուն մը, որ կարծէք թրքական տիրապետութեան ժամանակներէ Տուրղութ Փաշայի անունէն յառաջ եկած ըլլար. իսկ գաղթող ատանիցի թրքախօս հայերն ալ անոր կու տային «Տոմուզ Տամը» անունը, որ խոզերու բուծարան - բնակարան կը նշանակէր, այն իմաստով՝ որ հոն հայերու գաղթէն առաջ խոզեր կ’արածէին։
Ֆիքսի Հայկական գաղթակայանի աղիւսապատ եւ թիթեղածածկ եկեղեցի - դպրոցը, որու հիմնադրութեան մասին ճշգրիտ ու յստակ տեղեկութիւններ կարելի չեղաւ ունենալ, ունէր մեծկակ սրահի մը երեւոյթը։ «Սրահ»ը կը գործածուէր իբրեւ աղօթավայր եւ իրար անցած տախտակէ բաժանմունքներով կը վերածուէր նաեւ դպրոցական դասարաններու։
Կիրակիներու, Զատկուան տօնի, Արեւագալներու, առաւօտեան ժամերգութիւններուն ընթացքին, աշակերտութիւնը եւ տախտակէ բաժանմունքները դուրս բերելով, դպրոցը եկեղեցի կ’ըլլար եւ փոխադարձաբար։
Եկեղեցւոյ խորանի աջին, կար թաղականութեան գրասենեակը եւ քահանայ հօր սենեակը, որուն յառաջամասին կը գտնուէր փայտէ աշտարակաձեւ զանգակատունը։ Քահանա հօր սենեակի շարունակութեան կային մանկապարտեզի բաժնի ծիլ, բողբոջ, կոկոն եւ ծաղիկ դասարաններու առանձին մասերը եւ մանկապարտեզի ու նախակրթարանի աշակերտութեան զբըսանքի յատուկ բաւականաչափ ընդարձակ բակ մը, որ սակայն երբ անձրեւէր, օրեր շարունակ լճակի մը երեւոյթը կ’առնէր։
Բակէն ներս եւ մանկապարտեզի բաժիններուն կից կար նաեւ հայ արիներու հաւաքատեղին։ Դպրոցը իր նոյն աշակերտութեամբ կը գործէր առաւօտեան եւ յետմիջորեայ պահերով։ Նախակրդարանի բոլոր դասարանները իրար միջեւ բաժանմունքներ չունենալուն, դասաւանդութեան պահերուն իրար չխանգարելու համար յաճախ երբ օդը լաւ ըլլար, դասարաններէն մէկուն աշակերտութիւնը բակ կ’ելլէր ու շրջանակ մը կազմելով ոտքի վրայ կ’ընէր իր դասը։
Ֆիքսի Ս. Կարապետ եկեղեցի - դպրոցի այս ընթացքը պայմաններու բերումով շարունակուեցաւ մինչեւ Բ. Աշխարհամարտի սկիզբը՝ գերմանացիներու կողմէ Յունաստանի գրաւումը, այսինքն՝ 1940 անօթութեան տառապալի օրերը։
Տիրող այս կացութեան մէջ դպրոցը բաց պահել կարելի չըլլալուն, ժամանակ մը փակ մնաց ու ապա վերաբացուելով փոխադրուեցաւ գաղթակայանէն ներս գտնուող Հայ Կաթողիկէ հաստատութեան շէնքէն ներս։ Իսկ եկեղեցին մինչեւ 1969 գործելէ ետք, թաղամասի քանդումի եւ շինարարական փոփոխումներուն հետեւանքով դադրեցաւ գործելէ ու անցաւ պատմութեան։ Յունական եկեղեցական օրէնքով, եկեղեցին հաւանաբար կարելի ըլլար պահել, եթէ անոր արտօնագիրը ոչ թէ դպրոցի, այլ եկեղեցիի համար առնուած ըլլար։
Հակառակ բազմապիսի դժուարութիւններուն, Ազգային Վարչութեան թափած յարատեւ ջանքերուն եւ Եկեղեցիներու Համաշխարհային խորհուրդի ընձեռած օժանդակութեան շնորհիւ, այլեւ Թաղային Խորհուրդի եւ եկեղեցաշինութեան յանձնախումբի հետեւողական ջանքերուն, ինչպէս նաեւ թաղամասի հայութեան եկեղեցւոյ հանդէպ ունեցած կորովին, տիրող յուսալքումները միանգամընդմիշտ փարատեցան ու իրականութիւն դարցաւ նոր եկեղեցւոյ մը շինութիւնը։ Եկեղեցւոյս այժմու հոգեւոր հովիւն է Արժ. Տ. Նարեկ քհնյ. Շահինեան
Քլայբետա
Զարգացած են նավաշինութիւնն ու նավանորոգումը, ձկնեղենի, թեթեւ, սննդի, փայտամշակման արդյունաբերութեան ճիւղերը։ Կան միջնակարգ մասնագիտական ուսումնական հաստատութիւններ, դրամատիկական թատրոն, հայրենագիտական թանգարան եւ այլն։
Ուրախ Հանգստարան
Ուրախ հանգստարան (Cimitirul Vesel), հանգստարան մը Ռումանիոյ Մարամուրեշ (Maramureș) կոմսութեան Սէփընցա գիւղին մէջ։ Յայտնի է իր վառ ու գոյնզգոյն շիրմաքարերով, որոնք զարդարուած են նայիֆ արուեստի ոճին բնորոշ ինքնատիպ նկարներով ու բանաստեղծական տողերով, որոնց մէջ ներկայացուած են թաղուած մարդերը կամ անոնց կեանքէն դրուագներ։ Հանգստարանը դարձած է թանգարան մը բաց երկինքին տակ եւ զբօսաշրջութեան ազգային կեդրոն։
Սա հանգստարանին առանձնայատկութիւնն անիկա է, որ անոր ընդհանուր տեսքը կը հակասէ Եւրոպային մէջ մահուան՝ որպէս սգալի ու մռայլ երեւոյթի ըմբռնմանը։
2009 թուականէն կ'անցկացուէ «Երկար Ճամբայ դէպի Ուրախ Հանգստարան» փառատոնը :
Հիմնադիր
Ես վատութիւն ոչ մեկուն ըրած եմ...
Cîte zile am trăit Rău la nime n-am dorit
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գերեզմանատուներ
Անտոնեան
Անտոնեան, հայկական մականուն, կազմուած հռոմէական ծագումով Անտոն անունէն եւ -եան վերջաւորութենէն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ
Ֆրանց Ժօզէֆ I
Ֆրանց Ժօզէֆ I (18 Օգոստոս 1830, Վիեննա, Աւստրիա - 21 նոյեմբեր 1916, Վիեննա, Աւստրիա) Աւստրիայի թագաւորութեան, հետագային նաեւ Աւստրո-Հունգարիայի կայսր՝ Հապսպուրկներու արքայատոհմէն։ Ծնվել է 1830-ին։ Իր կառավարման տարիները կը համընկնին Ավստրո-Հունգարիայում բռնկուած յեղափոխութեան հետ։ Աւստրիայի ամենաերկար կառավարած կայսրն է։ Կառավարման առաջին տարիներուն Աւստրիան սահմանադրական միապետութիւն էր, սակայն կառավարման կէսերուն ղեկավարեր է միահեծան կերպով՝ ցրելով Ռայխսթակը։ 1860-1870 թուականներին կայսրը երկրին մէջ տիրող խառնակ շրջանը ցրելու նպատակով կը կատարէ բարենորոգումներ։ 1916-ին կը մահանայ, եւ գահը կ'անցնի որդւոյն։
Կենսագրութիւն
Ֆրանց Ժօզէֆ I-ը Ֆրանց Գարլի աւագ որդին է եւ կայսր Ֆերտիանտ I-ի կրտսեր եղբայրը։ Իր մայրը գերմանացի արքայադուստր Սոֆիա Պավարիացին է։ Աւստրիական յեղափոխութեան շրջանին 1848, իր հայրը հրաժարեցաւ Աւստրիայի գահէն՝ այն յանձնելով իր տասնութամեայ որդւոյն՝ Ֆրանց Ժօզէֆին եւ 18-ամյա Ֆրանցը հայտնվեց բազմազգ Հապսպուրկեան պետութեան գահին։
Անձնաւորութիւն
Կայսրը յայտնի էր իր պահպանողական հայացքներով, հասարակ կենցաղով եւ ուշադրութիւն կը դարձնէր բարոյագիտութեան ու աւանդոյթներուն։ Իրեն կ'անուանէին «հին դպրոցի վերջին միապետ»։ Այն բանէն յետոյ, երբ եղբայրը գնդակահարուեցաւ Մեքսիքայի մէջ, կայսրը մինչեւ կեանքի վերջ՝ շուրջ 50 տարի, չէր ընդուներ մեքսիքացի պատուիրակներու։ Ան այդպէս ալ հեռաձայն թոյլ չտուաւ օգտագործել պալատին մէջ եւ մեծ դժուարութեամբ համաձայնեցաւ ելեկտրականութիւն կիրառմանը։ Երբ որդին մահացաւ ինքնասպանութեան նմանուող հանգամանքներու մէջ, Ֆրանց Յոզեֆը գրեց եւրոպական բոլոր միապետներուն, որ որդու մահուան պատճառը որսի ժամանակ պատահական արձակուած գնդակն էր, սակայն Լեո XIII Հռոմի պապին յայտնեց իր կասկածներու մասին առ այն, որ որդին ինքնասպան եղեր է։
Սիլվա Քէչէճեան
Մեցցո Սօփրանօ երգչուհի՝ Սիլվա Քէչէճեան ծնած է Հալէպ, Սուրիա: Ներկայիս հաստատուած է Այնճար, Լիբանան:
Կենսագրութիւն
Մեցցօ Սոփրանօ երգչուհի՝ Սիլվա Քէչէճեան ծնած է Հալէպ, Սուրիա: Մայրը եղած է ատանացի, իսկ հայրը՝ ուրֆացի: Նախնական ուսումը ստացած է Կիւլպէնկեան դպրոցին մէջ, ապա՝ յաճախած է Հայկազեան եւ Մխիթարեան վարժարանները։ Ամուսնացած է պարուսոյց Ժիրայր Քէչէճեանի հետ։ Ունի երկու զաւակ՝ Նարինէ եւ Խաչիկ։ Արուեստը սկսած է ամուսնոյն հետ՝ մաս կազմելով «Նոր Սերունդ Մշակութային Միութեան Ազատ Ղարիպեան» պարախումբին, 1984-1996 թուականներուն։ Նաեւ եղած է պարախումբին երգչուհին։ Ինչպէս նաեւ Նախակրթարանի տարիներուն, դպրոցի երգչախումբերուն մէջ մաս կազմելով, ուր կ'ունենային եկեղեցական պահեր: Ամուսնութիւնէն ետք, խտասալիկ մը պատրաստեր է՝ Ֆէյրուզի հին երգերը երգելով։  Այդ երգացանկին գործիքաւորումը կատարած են Սամիր Քուէյֆէթի եւ Հլմի Ժարրահ: Այսպիսով ունեցած է  իր առաջին ալպոմը ։
Մեցցօ Սոփրանօ երգչուհի՝ Սիլվա Քէչէճեանի ձայնածաւալը
մասնագիտացած՝ փրոֆէսոր-ուսուցիչներու խնամքով ու շունչով։ Առաւել, ունեցած է ձայնի արեւելում աշխարհահռչակ Տաթեւիկ Սազանդարեանի մօտ, որ Արաքսի Չէքիճեանի աշակերտական ելոյթին ժամանակ՝ դաշնամուրով, ան հաստատած է ժողովուրդին դիմաց, ձայնին tempo արագութեան աստիճանը եւ ձայնածաւալը (diapason տայէփէյ՛զան) Mezzo soprano ըլլալը՝ ըսելով որ «ներկայիս ծնողները չեն բերեր այսպիսի ձայն» ։
ելոյթներ պետական մակարդակով
Ան մասնակից դարձած է տարբեր տեսակի փառատօներու, ինչպէս Սուրիական երգի փառատօնին 1996ին, որուն մասնակցած է իր անձնական երգովս العيون الناعسة (Մախմուր աչքեր) թանկօ, եւ համբաւ ձեռք բերելով։ 2015-ին հրաւիրուած է  Դամասկոսի «Օփերա»յի մէջ ելոյթ ունենալու եւ հարցազրոյց տալով ելոյթէն առաջ, որ սփռուած է պատկերասփիւռէն ։ Ան իր խառն երգերով կը մասնակցի Սուրիական երգի փառատօնին։ Այս մասնակցութիւնը կը շարունակուի 2000 թուական։Ան եղած է առաջին հայ երգչուհին, որուն հայերէն երգերը պատկերասփիւռէն կը ներկայացնէին ինչպէս կարծես արաբական երգ մը։ Եւ այդ Սուրիական երգի փառատօնէն ստացեր է վկայագիրներ՝ ամենալաւ ձայնի, եւ տարիներու մասնակցութեան համար։ Երգած է արաբական ֆոլքլորի մեծ երգիչներու հետ, մշակոյթի նախարարութեան կազմակերպութեամբ։ Ելոյթ ունեցած է Ֆրանսա, ինչպէս նաեւ զանազան այլ քաղաքներու մէջ։ Պարախումբի մէջ ըլլալով, ելոյթ տուած է նաեւ Հայաստան, Կիպրոս, Յունաստան, Յորդանան եւ Եգիպտոս։
Երգարուեստի ճանապարհը Այնճարի մէջ
Սուրիական պատերազմի հետեւանքով հեռացած է Հալէպէն, ներկայիս կ’ապրի Լիբանան, հաստատուելով Այնճար։ Ան հրաւիրուած է տարբեր առիթներու ելոյթ ունենալով, ինչպէս Այնճարի «Տոհմիկ Երեկոյ»ներուն, ՀՄԸՄ-Այնճարի մարզադաշտի բացման հանդիսութեան, Այնճարի 80-ամեակի ճաշկերոյթին, ներկայութեամբ՝ Լիբանանի օրուան առաջնորդ Նարեկ արք. Ալեէմէզեանի, նաեւ՝ պարահանդէսներու ու ճաշկերոյթներու։
Ան երկու տարի դասաւանդեր է Այնճարի հայ կաթողիկէ վարժարանին մէջ, իբրեւ երգի ուսուցչուհի։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հալէպ ծնածներ Ստորոգութիւն: Մեցցօ Սոփրանօ երգչուհի
Միքայէլ Միանսարեանց
Միքայէլ Միանսարեանց հայ գիտական մատենագիտութեան հիմնադիր-լրագրող, հասարակական գործիչ։
Ռուսահայ գրողներու յայտնի դէմքերէն եղած է Միքայէլ Մինանսարեանց։ Ծնած է Տփղիս (այժմ՝ Թիֆլիս)։ Ուսումը ստացած է Ներսիսեան դպրոցին ու Լազարեան ճեմարանին մէջ։ Աւարտած է Փեթերսպուրկի կայսերական հեծելազօրային բարձրագոյն ուսումնարանը (1857)։ Եղած է փոխգնդապետ։ Աշխատակցած է «Հիւսիսափայլ», «Մեղու Հայաստանի», «Кавказ» եւ այլ պարբերականներու հետ։ Կազմած է «Քնար Հայկական» (1868) երգարանը, որուն վերջաբանին մէջ, ինչպէս նաեւ «Կանոնաւոր Եւ Վայելուչ Գրութեան Պատմութիւնը Եւ Տեսութիւնը» (1872) աշխատութեան մէջ, ամփոփած է իր մանկավարժական հայացքները։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Վահրամ Փափազեան
Կենսագրութիւն
Վահրամ Փափազեանը ծնած է Կ.Պոլիս 1888 թուականին, միջին խաւի ընտանիքի մը մէջ։ Հայրը՝ Գամերը, որ այդ ատենը հեռագրատան պաշտօնեայ եղած էր, ,ան իր զաւակին մանկութիւնը եւ ուսումն ապահովելու հնարաւորութիւն ունեցած էր։ Ուսանած է Մխիթարեաններու Վենետիկի Մուրատ-Ռափայէլեան Վարժարանը, ապա՝ Միլանի գեղարուեստի ակադեմիան։ Ուսումնառութեան տարիներուն (1908-1911), ան, ուսումնական ծրագրի շրջանակներուն շփումներ կ'ունենայ իտալական թատրոնի յայտնի դերասաններու հետ՝ Ցակոնի, Նովելլի, եւ կ'աշխատի անոնց խումբերուն հետ։
1913-ին Փափազեանը հրաւէր ստացաւ Թիֆլիսի հայ տրամադիկական ընկերութենէն։ Համարելով, որ Կ.Պոլսոյ մէջ գործելը անհեռանկար քայլ է, ան հեռացաւ հայրենի քաղաքէն դէպի իր դերասանական ապագան։
Այսպէս բոլորեց Փափազեանի դերասանական կեանքի առաջին շրջանը։ 1913-1922 թուականները կարելի է համարել Փափազեանի դերասանական կեանքի երկրորդ շրջանը։
Փափազեանը խաղացած է Ռոմէոյի դերը։ Ինչպէս հայկական խաղացանկի բուռն սիրահարի՝ Սեյրանի դերը, շեքսպիրեան սիրահարի դերով եւս Փափազեանը չէ ապաւինած իր շնորհներուն, այլ արտայայտած է կերպարներու տրամադիկական բովանդակութիւնը։
1920-ին Փափազեանը վերջին անգամ մը կը յայտնուի իր ծննդավայրին մէջ եւ այնուհետեւ ան կը մեկնի Խորհրդային Հայաստան։
1922-ին Երեւանի նորաստեղծ պետական թատրոնին մէջ Փափազեանը կը խաղայ Քարլոսի «Աւազակներ», Պրինչիւալէի «Մոննա Վաննա» եւ Հայնրիխի «Ջրասոյզ զանգ» դերերը, կը բեմադրէ քանի մը փիէս «Դոն Ժուան», «Քին», «Սատանայի աշակերտը» եւ այլն։ Բայց յաջորդ տարուընէ հանդէս կու գայ Թիֆլիսի եւ Պաքուի հայկական թատրոններուն մէջ։ Արուեստագէտի գործունէութիւնը աւելի արդիւնաւետ կ՚ըլլայ Թիֆլիսի Հայ տրամային մէջ, ուր ան կը գլխաւորէ թատրոնը (1926-1927)։ Այս թատերաշրջանին ան կը խաղայ ոչ միայն իր աւանդական դերերը, այլեւ, իբրեւ «սովորական» դերասան մը, հանդէս կու գայ «հերթական» ներկայացումներու մէջ. Ղարա («Կապկազ թամաշա»), Վլադիմիր «Բուքը», Ճորճ «Մորգանի խնամին»։ Ոչ միայն կը խաղայ, այլեւ կը բեմադրէ. «Մակբէթ», «Կապկազ-թամաշա», «Դիմակահանդէս»։
1928-ին Փափազեանի Օթելլոյի հոյակապ կերպարը երեւաց Մոսկուայի Մեծ թատրոնին մէջ՝ Փոքր թատրոնի դերասաններու խաղընկերութեամբ, ապա եւ 1932-ին Փարիզի Օդէոն թատրոնին մէջ՝ Ատելիէ թատրոնի դերասաններու խաղընկերութեամբ։ Այն սակաւաթիւ իրողութիւններէն են անոնք, երբ հայ դերասանական արուեստը ստացած է միջազգային արձագանք։ Այս Փափազեանի եւ անոր Օթելլոյի ամենալաւ ժամանակն էր։
1932-1954-ականներուն բնակութիւն հաստատելով Սենթ Փեթերպուրկի մէջ՝ Փափազեանը իր նշանաւոր կերպարներով, ամէնէն յաճախ՝ «Օթելլօ»ով, շրջած է Սովետական Միութեան մէջ։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիները Փափազեանը տարաւ պաշարուած Սենթ Փեթերսպուրկ ի մէջ՝ հանդէս բերելով ոչ միայն արդիստական, այլեւ քաղաքացիական եւ հայրենասիրական բարձր նկարագիր։ 12 Յունուար1948-էն հիւրախաղերով եղած է Երեւանի մէջ, Երաժշտական կատակերտգութեան թատրոնին մէջ գլխաւոր դերերով հանդէս կու գայ Շեյքսփիրի «Օթելօ», Ջիակոմէտտիի «Ոճրագործի ընտանիքը» եւ այլ ներկայացումներով :
Անոր աւանդական դերերէն մէկն ալ Կորրադոն էր՝ Ջիակոմէտիի «Ոճրագործի ընտանիքը» մելոտրամայի հերոսը։ Իբրեւ դասական դպրոցի ողբերգակ՝ Փափազեանը իր նախորդներու նման ունեցած է մելոտրամաներ խաղալու սովորութիւն։
Բազմաթիւ դերերով Փափազեանը քանի մը տարի շրջագայեցաւ Անդրկովկասի մէջ, ապա եւ Միութեան մեծաթիւ քաղաքներուն՝ ամէնուրէք գտնելով իր արուեստը գնահատող հանդիսատես։ Վերջապէս, 1954-ին արուեստագէտը գտաւ իր հանգրուանը Երեւան քաղաքին մէջ, Սունդուկեանի անուան թատրոնին մէջ։ Ան փոքրացուց շրջագայութիւններու տեւողութիւնը եւ իր թատերաբեմի շառաւիղը միայն՝ Անդրկովկասը դարձուց։ Իբրեւ Սունդուկեանի անուան թատրոնի դերասան Փափազեանը մասնակցեցաւ հայկական արուեստի 1956-ին մոսկովեան տասնօրեակին եւ արժանացաւ Սովետական Միութեան ժողովրդական արդիստի կոչման։ Հետագային խաղցաւ նաեւ Ուրիէլ Ակոստա, Արբենին :
Փափազեանը զբաղուած է նաեւ թատերավերլուծութեամբ եւ գրական գործունէութեամբ, յայտնի է անոր «Յետադարձ հայեացք» յուշագրութիւնը։
Մահացած է Լենինկրատի մէջ, թաղուած է Կոմիտասի անուան պանթէոնին մէջ։ Ստեփանակերտի պետական թատրոնը կը կրէ Փափազեանի անունը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:6 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:5 Յունիսի մահացածներ
Սանթիակօ
Սանթիակօ, (Santiago de Chile), Չիլիի մայրաքաղաքն է եւ երկրի ամենամեծ քաղաքը, նաեւ Հարավային Ամերիկայի ամենամեծ քաղաքներեն մեկը։ Չնայած Սանտյագոն երկրի մայրաքաղաքն է, սակայն օրենսդիր մարմիններու նստավայրը Վալպարաիսո քաղաքն է։
Սանթիակօն հիմնադրուել է 1541 թվականի փետրվարի 12-ին իսպանացի կոնկիստադոր եւ Չիլիի առաջին նահանգապետ Պեդրո դե Վալդիվիայի կողմէ եւ անվանուել է Հակոբոս առաքյալի անունով (Santiago), ով համարուած էր Սպանիայի հովանավորը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Չիլի
Ռաֆֆի Սվաճեան
Ռաֆֆի Սվաճեան, Վերոյիշեալ երիտասարդ ու տաղանդաւոր խմբավարին մասին «Այգ»ի մէջ կը կարդանք.
«Լիբանանի մէջ իր ասպարէզին սկիզբը կատարեց 1957 թուականին։ Մինչեւ 1961 պատրաստեց երգչախումբեր, ի յայտ բերելով խմբավարի անվիճելի շնորհք։ Պուրճ Համուտի հայահոծ կեդրոնին մէջ ունեցաւ իր ՇԱՀՄՈՒՐԱՏԵԱՆ երգչախումբը որուն մասին մամուլը արտայայտուեցաւ գնահատական ու խրախուսիչ ասղերով։ Այդ թուականէն ասդին Րաֆֆի Սվաճեան կը բաժնուէր իր ծննդավայր Պէյրութէն, երդալու համար Եւրոպա: Առաջին հանգրուանը եղաւ Մարսէյլը։ Ապա անցաւ Միացեալ Նահանգնր, ուրկէ ան Պէյրութ այցելեց»:
Միացեալ Նահանգներու մէջ իր ունեցած գործունէութեան մասին խօսելով, Սվաճեան Կ'ըսէ.
Լիբանանէն մեկնելէ ետք իր ունեցած գործունէութեան մասին խօսելով խմբավարը կ'ըսէ.
«Պէյրութէն մեկնեցայ Մարսիլիա երաժշտական ուսումս շարունակելու: Բախտաւորութիւնը ունեցայ Մարսիլիոյ մէջ հանդիպելու Կոմիտասի 5 աշակերտներէն մէկուն՝ Վարդան Սարգիսեանի, որ տարիներէ ի վեր շեկավարած է ծանօթ ԱՐՄԵՆԻԱ երգչախումբը որ ինք հիմնած է: Իր փափաքին ընդառաջելով ստանձնեցի ղեկավարութիւնը ԱՐՄԵՆԻԱյի: Համերգաշար մը տուինք ֆրանսայի հայաշատ քաղաքներուն մէջ.- Մարսիլիա, Վալանս, Վիէն եւ Լիոն»:
Խմբավար Րաֆֆի Սվաճեամ ունի բազմաթիւ յօրինումներ, որոնք կը ծրագրէ դնել իր ապագայ երգացանկերուն վրայ։
Ինչ կը վերաբերի հայրենիք այցելելու իր ծրագրին մասին, ան կ'ըսէ.
«Տակաւին հայրենիք չեմ այցելած: Սակայն իմ մեծ ցանկութիւններէն մէկն ալ այդ է, տեսնել հայրենիքս եւ ղեկավարել անոր բեմին վրայ, մասնաւորաբար իմ սիրելի ուսուցիչին՝ Բարսեղ Կանանչեանի ստէղծագործութիւնները»:
Յարութիւն Տէր Ղազարեան
Յարութիւն Տէր Ղազարեան,, հայ բժիշկ եւ ուսումնասիրող։
Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ Ս․ Սարգիս եկեղեցիի թաղային վարժարանէն։ 1896-1901 կ’ուսանի Տարսոնի Ամերիկեան քոլեճին մէջ։ 1902-ին կ’անցնի Պէյրութ, ուր կը հետեւի Ամերիկեան համալսարանի բժշկագիտութեան դպրոցի դասընթացքներուն։ Աւարտելէ ետք կը վերադառնայ Մարաշ եւ կ’աշխատի Գերմանական հիւանդանոցին մէջ, իբրեւ վիրաբոյժ։ Համաշխարհային Ա․ պատերազմի տարիներուն կը դառնայ բժշկապետ եւ Մարաշի թուրք զինուորներու վիրաբուժապետ։ Վերստին կը մեկնի Գերմանիա, ուր կը հետեւի ուսման մասնագիտացման ծրագիրներու։ Ապա կ’անցնի Հալէպ, ուր կը զբաղի բժշկութեամբ։
Աշխատութիւններ եւ ուսումնասիրութիւններ
Ան կը հետեւի Կիլիկիոյ տեղագրութեան եւ պատմութեան ուսումնասիրութեան։ Բազմաթիւ յօդուածներ կը ստորագրէ Սուրիոյ եւ Լիբանանի հայ մամուլին մէջ։ Կ’աշխատակցի «Մարաշ կամ Գերմանիկ եւ հերոս Զէյթուն» հատորին (Նիւ Եորք, 1934), «Մարաշի հայ աշուղներն ու գրագէտները աշխատասիրութեան»։ Ան նաեւ կը պատրաստէ Մարաշ քաղաքին մասին քարտէս մը։ 1966-ին կը հրատարակէ Հայկական Կիլիկիա-տեղագրութիւն-ը։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:15 Ապրիլի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Կանաչեղէններով հաց (Ժինգիալով հաց)
Ժինգիալով հաց, ղարաբաղեան խոհանոցի, ինչպէս նաեւ Կապանի եւ Գորիսի խոհանոցի ուտեստներէն, որ բաղկացած է կանաչիներով (ժինգիալով) լեցուած հացէ։ Որոշ շրջաններու մէջ այն նաեւ կը կոչուի բինջարով հաց, հացի մէջ օգտագործած բինջարի (եղինջի) շնորհիւ։
Ժինգիալով հացը մօտ 25 տեսակի կանաչիներով պատրաստաւած տափակ բլիթ է։
Ժինգիալով հացի խմորը կը պատրաստուի ալիւրէ, աղէ եւ ջուրէ։ Հացի մէջ տեղադրուող կանաչիները կը կոչուին ժինգիալ, եւ կրնան տարբերուիլ ըստ թխուելու շրջանի եւ ճաշակի։ Ժինգիալով հացին մէջ օգտագործուող կանաչիներէն են կանաչ սոխը՝ (լատ.՝ Āllium pōrrum), կանաչ սխտորը (լատ.՝ Állium satívum), գինձը (լատ.՝ Coriándrum sátivum, արաբերէն, համեմ), կարմանտիւկը կամ կնձմնձուկը (լատ.՝ Anthríscus cerefólium), ճռճռուկը (լատ.՝ Stellaria media), թրթնջուկը կամ թթուաշը (լատ.՝ Rumex), ծտապաշարը (լատ.՝ Capsélla), դաղձ (լատ.՝ Méntha suaveólens, արաբերէն` նանա), եղինջը (լատ.՝ Urtíca dióica), մանուշակի ծաղիկները (լատ.՝ Víola odoráta), գառնականջը (լատ.՝ Silene noctiflora), խազազը կամ վայրի անսովոր սոխը (լատ.՝ Allium paradoxum), անանուխը (լատ.՝ Mentha Piperita L.), մշակովի դաղձը (լատ.՝ Méntha longifólia), բաղբակը (արաբերէն՝ սամիթ, լատ.՝ Anethum graveolens), մոխրաթալ (վայրի սպանախի տեսակ) (լատ.՝ Spinácia olerácea), սինձը (լատ.՝ Tragopógon), պտուտկունը (լատ.՝ Papaver commutatum Fisch), պուտը կամ կակաչը (լատ.՝ Papáver), կտաւատի երիտասարդ տերեւները (լատ.՝ Línum usitatíssimum), տեսնը կամ հասկադաղձը (լատ.՝Méntha spicáta), ծիթենուկ (լատ.՝ Nonea), խաղողի երիտասարդ տերեւները, տոպը կամ ալպիական կակաչը (լատ.՝ Papaver alpinum), սիմսիմոկը (քերչախոտ, լատ.՝ Asperugo procumbens), ուտիմ տիտիմը (լատ.՝Capsella bursa-pastoris), պառաւապորտը (լատ.՝ Anchúsa arvénsis), առօք-փառօքը։ Նախքան կանաչիները հացի մէջ տեղադրելը, անոնք մանր կը կտրատուին, եւ անոնց կ՛աւելցուին աղ, ձէթ եւ պղպեղ։
Պատրաստման ամբողջ գործընթացը կ՛իրակնացուի տարեց, փորձառու կանանց կողմէ, որոնք կը փոխանցուին պատրաստման սեփական գաղտնիքները իրենց աղջիկներուն ու հարսերուն։ Բարակ շերտով բացուած խմորը կը լեցնեն գրեթէ 25 տեսակի մանր կտրտուած վայրի կանաչիներէ բուսական իւղով պատրաստուած միջուկով։ Կը թխուի սաջ կոչուող տաքցուած ջեռոցում քանի մը վայրկեան տեւողութեամբ։
Կտրտուած կանաչին կ՛աւելցուի խմորի մէջ, խմորի եզրերը կը փակուին, եւ ապա այն կը թխուի կրակին դրուած «սաջ» կոչուող երկաթէ կտորի վրայ։
Ժինգիալով հացը կարելի է մատուցել կարմիր գինիի, գարեջուրի, կամ թանի հետ ։
Ժինգիալով հացը մշակոյթին մէջ
Հայ նշանաւոր մանկագիր Գուրգէն Գաբրիէլեանը հետեւեալ բանաստեղծութեամբ կը ներկայացնէ հացին բաղադրատոմսը՝
Արեւմտահայ Ազգային Ազատագրական ՇարժումներուՎերելքը 1890-ական Թուականներին
Արեւմտահայ ազգային ազատագրական շարժումներու վերելքը 1890-ական թուականներուն. Արեւմտահայութիւնը սուլթանական կառավարութեան ազգահալած քաղաքականութեանը պատասխանած է ազատագրական պայքարի նոր վերելքով։ Յունիս 1890 թուականին Կարինի մէջ (Էրզրում) կեղծ լուրեր տարածուած են հայերու՝ ապստամբութեան պատրաստուելու մասին։ Խուզարկելու նպատակով թուրք ոստիկանները պատարագի ժամուն ներխուժած են եկեղեցին։ Ժողովուրդը հնչակեաններու գլխաւորութեամբ դիմագրաւած է անոնց, սպաննուած ու վիրաւորուած է աւելի քան 20 հայ։ 2 օր ետք իշխանութիւնները նոր ջարդեր կազմակերպած են քաղաքի հայկական թաղամասերուն մէջ։
Ազատագրական պայքարի սկզբնաւորումը
Յուլիս 1890 թուականին հնչակեանները Կ. Պոլսոյ Գում Գաւալ թաղամասի մէջ ցոյց կազմակերպած են, պատռած են Աբտուլ Համիտ Երկրորդի նկարը ու օսմանեան տերութեան պետական զինանշանը եւ ստիպած են Խորեն Աշըգեան պատրիարքին իրենց հետ շարժիլ դէպի սուլթանի պալատը՝ Էրզրումի հանցագործութեան մեղաւորները պատժելու եւ Բեռլինի 61-րդ հոդուածի դուրիւթները իրագործելու պահանջով։ Ոստիկանները կրակ բացած են, սպաննուած են քանի մը ցուցարարներ, իսկ ղեկավարները բանտարկուած են։ Սանկտ Պետերբուրգի բուհերէն Թիֆլիս եկած հայ ուսանողներու խումբ մը, սեպտեմբեր 1890 թուականին Սարգիս Կուկունեանի գլխաւորութեամբ համալրուելով Ալեքսանդրապոլի ու Կարսի մէջ, փորձած են անցնիլ ռուս-թրքական սահմանը՝ Արեւմտեան Հայաստանի համահայկական ապստամբութիւն սկսելու նպատակով։