cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Աղեքսանտրիա
Մշակոյթ
Աղեքսանտրիան հարուստ է յուշարձաններով, Ժ, Ի․ դարերու ճարտարապետական եւ ժամանակակից շրջանի կառոյցներով եւ թանգարաններով։
Թանգարաններ
Նաեւ, Եունեսքօ ն ծրագրած է Աղեքսանտրիոյ մէջ կառուցել ստորաջրային թանգարան մը։
Թատրոն
Աղեքսանտրիոյ Օփերան, ուր տեղի կ՛ունենան դասական եւ արաբական երաժշտութեան, պարի եւ օփերայի ներկայացումներ։
Պաշտամունքի վայրեր
Ժամանակակից Աղեքսանտրիոյ մէջ իսլամ կրօնի մզկիթները կը գերիշխեն։ Սակայն կան քրիստոնէական կրօնի՝ Ուղղափառ եւ Կաթոլիկ դաւանանքի եկեղեցիներ եւ տաճարներ։ Աղեքսանտրիան նաեւ Ղպտի քրիստոնիաներուն կեդրոնն է։ Աղեքսանտրիոյ Եկեղեցին աշխարհի քրիստոնէական հնագոյն Եկեղեցիներէն է։
Փոխադրական միջոցներ
Աղեքսանտրիան Եգիպտոս ի մնացեալ քաղաքներուն հետ կը կապուի ցամաքի երթեւեկութեան եւ երկաթագծային ցանցով, ինչպէս նաեւ 77 քմ․ երկարութեամբ Մահմուտիա Ջրանցքին Mahmoudia Canal միջոցաւ (ջրանցք որ կը սկսի Նեղոս գետի ափին Մահմուտիա քաղաք-նաւահանգիստէն եւ Աղեքսանտրիայէն անցնելով կը հասնի Միջերկրական Ծով․ կառուցուած էր Աղեքսանտրիան հայթայթելու համար սնունդով, Նեղոս գետի թարմ ձուկով եւ ջուրով)։
Քաղաքին մէջ փոխադրութիւնները կ՛ըլլան հանրային փոխադրամիջոցներու՝ trolleybus - autobus եւ թաքսի taxis միջոցաւ։ Ասոնք կապուած են նաւային եւ օդային փոխադրամիջոցներուն։ Աղեքսանտրիան Գահիրէ կապող պողոտան անապատէն կ՛անցնի եւ Եգիպտոս ի լաւագոյններէն կը սեպուի։
Նաւային փոխադրամիջոց
Նաւային փոխադրամիջոցը կը կատարուի քաղաքին չորս նաւահանգիստներէն․ Արեւմտեան՝ որ Աղեքսանտրիոյ գլխաւոր նաւահանգիստն է, 1980-ին կառուցուած Տեքելիա՝ կը գտնուի նախորդին արեւմուտքը եւ կը սպասարկէ բեռնարկող նաւերն ու մօտակայ պողպատի գործարանը, Արեւելեան՝ զբօսանաւերու նաւակայք եւ Ապուքիր՝ քաղաքին հարաւ արեւելեան կողմը։ Եգիպտոս ի նաւային բեռնատարութեան ծաւալին՝ արտածումի եւ ներածումի մեծ մասը կը սպասարկուի այս նաւահանգիստներէն։
Օդային փոխադրամիջոց
Միջազգային թռիչքները կը կատարուին Պորկ Ալ Արաբ օդակայանէն, իսկ ներքին թռիչքները ընդհանրապէս Ալ Նոզա օդակայանէն։
Կլիման
Աղեքսանտրիոյ կլիման անջրդի է, տարեկան 189 մմ․ անձրեւաչափով։ Ձմեռը անձրեւ կը տեղայ մանաւանդ Դեկտեմբեր ին։ Ջերմաստիճանը, անկախ եղանակէն,  չափազանց փոփոխումներ չի կրեր եւ հաճելի է շնորհիւ Միջերկրական Ծով ուն բարեկարգ ազդեցութեամբ։ Աղեքսանտրիան Ռաֆա քաղաքին հետ, Եգիպտոս ին ամենախոնաւ շջրանն է։ Յունուար եւ Փետրուար ին ամէնէն պաղն է․ ջերմաստիճանը կը խաղայ 18°C մինչեւ՝ 5°C  (բարձրագոյնը՝ 12 - 18°C  եւ նուազագոյնը՝ 5°C)։  Նաեւ, պաղ ամիսներուն, քաղաքը կը փորձուի զօրաւոր փոթորիկներէ, անձրեւներէ եւ քանի մը անգամներ թեթեւ կամ կանոնաւոր կարկուտներէ, որոնք միացուած թաթաւներուն՝ պատահական ողողումներու պատճառ կ՛ըլլան։  Տարուան ամէնէն տաք եւ չոր ամիսներն են՝ Յուլիս ն ու Օգոստոս ը։
Տես նաեւ
Աղեքսանտրիոյ հայկական գաղութը (Եգիպտոս)
Աղեքսանտրիոյ հայերը
Մեծն Աղեքսանտր
Սելանիկ
Աթէնք
Յունաստան
Աղեքսանտրիոյ Գրադարանը
Աթէնքի Հնագիտական ազգային թանգարանը
Հանրապետութեան հրապարակ (Երեւան)
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ճարտարապետական յուշարձաններ Ստորոգութիւն:Երեւանի հրապարակներ
Աղեքսանտրիա
Տես նաեւ
Եգիպտոս
Բաբելոն
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Եգիպտոս Ստորոգութիւն:Ափրիկէ Ստորոգութիւն:Եգիպտոսի քաղաքներ
329 (թիւ)
329 (երեք հարիւր քսանինը) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 328-ի եւ 330-ի միջեւ
1909 թուական
1909 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու իններորդ տարին է
Դէպքեր
Ապրիլ 14՝ Ատանայի կոտորածը, որուն զոհերը դարձան 15 000 ÷ 30 000 հայեր
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1909 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1909 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1909
Անտալուսական Արաբերէն
Անդալուսական արաբերէնի առանձնայատկութիւններ
Անտալուսական արաբերէնի լեզուաբանական համակարգը բաղկացած է երկու հիմնական բաժիններէ՝
Լեզուի ծագման խնդիրը արաբական լեզուաբանութեան եւ մուսուլմանական աստուածաբանութեան կարեւոր հարցերէն է, որ բուռն քննարկումներու առարկայ էր յատկապէս 9-11-րդ դարերուն եւ կը մեկնաբանուի երկու ուղղութեամբ՝ լեզուն ունի աստուածային ծագում եւ այն հասարակական համաձայնութեան, պայմանաւորուածութեան արդիւնք է։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Արաբերէն
Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան «Մարտական խաչ» 2-րդ Աստիճանի Շքանշան
Արցախի Հանրապետութեան «Մարտական խաչ» 2–րդ աստիճանի շքանշան, Արցախի Հանրապետութեան պետական պարգեւ, որմով կը պարգեւատրուին ԻՊՈՒ մարտիկներն ու ՊԲ–ի զինծառայողները հայրենիքի պաշտպանութեան գործին մէջ ցուցաբերած ակնառու խիզախութեան եւ արիութեան համար :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Արցախի Հանրապետութեան պետական պարգեւներ
Վիքթոր Հիւկօ
Վիքթոր Հիւկօ, ֆրանսացի հռչակաւոր գրագէտ, բանաստեղծ, թատերագիր, քաղաքական գործիչ, ֆրանսական վիպերգական շարժումի առաջնորդ եւ տեսաբան:
Մանկութիւն
Վիքթոր Հիւկօ եղած է երեք եղբայրներէն կրտսերը (երէց եղբայրները կը կոչուէին Աբել (1798-1865) եւ Եւկենի (1800-1837)): հայրը՝ Ժոզէֆ Լէոփոլտ Սիկիսպըր Հիւկօ (1773-1828), Նափոլէոնի բանակին մէջ հրամանատար էր, իսկ մայրը՝ Սոֆի Թղէպուշէ ն (1772-1821), դաշնակահարուհի: Հիւկօ իր մանկութիւնը կ'ապրի Մարսէյլ ի, Քորսիքա յի, Իտալիոյ (1807) եւ Մատրիտ ի (1811) մէջ: Ընտանիքը յաճախ կը տեղափոխուի հօրը աշխատանքին պատճառով, յաճախ ապրելով նաեւ Փարիզի մէջ : Այս ճամբորդութիւնները գրագէտին հոգիին մէջ կը ձգեն խոր տպաւորութիւններ, որոնք իրենց արտայայտութիւնը կը գտնեն անոր գործերուն մէջ: 1813-ին, Հիւկոյի մայրը՝ Սոֆի Թղէպուշէն, սիրային յարաբերութիւն ունենալով հրամանատար Լակորիին հետ, կ’ամուսնալուծուի եւ զաւկին հետ կը հաստատուի Փարիզ:
Պատանեկութիւնը եւ գրական գործունէութեան սկիզբը
1814-1818 Հիւկօ կ’ուսանի Լիւդովիկոսի բարձրագոյն վարժարանին մէջ։ 14 տարեկանին սկիզբ կ'առնէ անոր գրական գործունէութիւնը։ Կը գրէ «Athelie ou les scandinaves» եւ մօրը նուիրուած «Yrtatine" անտիպ ողբերգութիւնները, ինչպէս նաեւ «Louis de Castro» թատերախաղը: 15 տարեկանին Ֆրանսական ակադեմիայի բանաստեղծական գրականութեան մէկ մրցոյթին կ’արժանանայ պատուոյ յիշատակութեան իր «Les avantages des études» բանաստեղծութեան համար, իսկ 1819-ին «Jeux Floraux» մրցանքին կը ստանայ երկու մրցանակ` «Vierges de Verdun» եւ «Rétablissement de la statue de Henri III» բանաստեղծութիւններուն համար: 1822 Հոկտեմբերին Հիւկօ կ’ամուսնանայ Ատել Ֆուսէ ի հետ (1803 - 1868): Անոնք կ’ունենան հինգ զաւակ՝ 1823-ին կը հրատարակուի «Իսլանտացի Հանը» (Han d’Islande) վէպը: Շարլ Նոտիէ ի հիմնաւորուած քննադատութիւնները հիմք կը դառնան Հիւկոյի եւ Նոտիէի հետագայ բարեկամութեան, որ կը շարունակուի երեք տարի (1827-1830): Այս ժամանակներուն Հիւկօ կը վերահաստատէ կապը իր հօրը հետ եւ կը գրէ «Տաղեր հօրս» (Odes à mon père, 1823), «Երկու կղզի» (1825) եւ «Ճակատամարտէն ետք» (Après la bataille) բանաստեղծութիւնները: Հիւկոյի հայրը կը մահանայ 1828-ին: Հիւկոյի «Քրոմուել» (Cromwell) թատրերգութիւնը, որ գրուած է Ֆրանսական յեղափոխութեան հռչակաւոր դերասան Ֆրանսուա-ժոզէֆ Տալմայի համար, կը հրատարակուի 1827-ին եւ պատճառ կը դառնայ բուռն վէճերու: Թատերախաղին նախերգանքին մէջ հեղինակը կը ժխտէ դասականութեան պայմանները, յատկապէս` տեղի եւ ժամանակի միասնութիւնը, օգտագործելով վիպերգական թատերախաղի յատկանիշներ: 1829-ին լոյս կը տեսնեն «Մահապարտի վերջին օրը» (Dernier Jour d’un condamné), իսկ 1834-ին` «Քլոտ Կէօ» (Claude Gueux) վիպակները: Այս գործերուն մէջ Հիւկօ կը ներկայացնէ իր բացասական կեցուածքը մահապատիժի նկատմամբ:
Հիւկոյի թատրոնի նուիրուած տարիները
1830-1843 տարիներուն Վիքթոր Հիւկօ կը գրէ միայն թատերական գործեր, սակայն նաեւ կը հրատարակէ բանաստեղծական երկեր, ինչպէս`«Աշնան տերեւներ» (Les Feuilles d’automne, 1831), «Մթնշաղի երգեր» (Les Chants du crépuscule, 1835 ), «Ներքին ձայներ» ( Les Voix intérieures, 1837), «Շողեր եւ ստուերներ» (Les Rayons et les Ombres, 1840): 1828-ին Հիւկօ կը բեմադրէ իր առաջին թատերախաղերէն՝ «Էմի Ղոպսաղը» (Amy Robsart): 1829-ին ծնունդ կ'առնէ «Էղնանի» (Hernani) թատերախաղը (առաջին բեմադրութիւնը տեղի կ'ունենայ 1830-ին), որ գրական վէճեր կը ստեղծէ հին եւ նոր արուեստի ներկայացուցիչերու միջեւ: Այս թատերախաղէն ներշնչուած, Թէոֆիլ Կօթիէ կը դառնայ Նոր արուեստի հաւատարիմ պաշտպանը: Այս վէճերը գրականութեան պատմութեան մէջ ծանօթ են իբրեւ «ճակատամարտ` «Էղնանիի» համար»: 1841-ին Հիւկօ կ’ընդունուի Ֆրանսական ակադեմիա, իսկ 1845-ին կը ստանայ աւագ ազնուականի տիտղոս (pair de France): 1848-ին կ'ընտրուի Ազգային ժողովի անդամ։ 1851-ական տարիներուն ան դէմ էր պետական յեղաշրջումի։ Երբ Նափոլէոն կը դառնայ Երրորդ իշխանութեան ղեկավար` Հիւկօ կ’արտաքսուի երկրէն: 1870-ին կը վերադառնայ Ֆրանսա, իսկ 1876-ին կ’ընտրուի ծերակոյտի անդամ:
Կեանքի վերջին տարիները
Հիւկօ մահացած է թոքախտի պատճառով, 22 Մայիս 1885-ին, 83 տարեկանին: Թաղման արարողութիւնը տեւած է 10 օր։ Մասնակցած է շուրջ մէկ միլիոն անձ: Թաղուած է Ֆրանսական պանթէոնին մէջ:
= Գործեր = Վիքթոր Հիւկոյի առաջին գործերը յաջողութիւն եւ հռչակ կ'ապահովեն իրեն կեանքի առաջին տարիներէն սկսեալ: Առաջին բանաստեղծական երկը՝ «Տաղեր եւ զանազան բանաստեղծութիւններ» (Odes et poésies diverses), կը հրատարակուի 1822-ին, երբ ան 20 տարեկան էր։ Լիւդովիկոս ժԸ. թագաւորը տարեկան գումար մը կը տրամադրէր Հիւկոյի: 1826-ին լոյս կը տեսնէ «Ձօներ եւ գեղօններ» հատորը: Հիւկոյի առաջին հասուն գործը` «Մահապարտի վերջին օրը» ( Le Dernier Jour d’un condamné) վիպակն է, որ գրուած է 1829-ին: Այս գործը հզօր ներգործութիւն ունեցած է Չարլզ Տիքընզի եւ Տոսթոեւսկիի վրայ։ «Քլօտ Կէօ» (Claude Gueux) կարճ, իրական հիմք ունեցող վաւերագրական պատմութիւնն է մարդասպանի մը, որ մահապատիժի ենթարկուած է Ֆրանսա յի մէջ: Լոյս տեսած է 1834-ին: Սակայն Հիւկոյի առաջին լիարժէք վէպը կը նկատուի «Փարիզի Աստուածամօր տաճարը» (Notre-Dame de Paris), որ հրատարակուած է 1831-ին եւ թարգամանուած է շարք մը լեզուներու:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:26 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:22 Մայիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի թատերագիրներ
Յօզէֆշթաթ
Յօզէֆշթաթ, կամ Վիեննայի Ութերորդ թաղամաս, Վիեննայի ամենափոքր թաղամասն է: Ան 1850-էն ի վեր մաս կը կազմէ Վիեննայի եւ կը գտնուի քաղաքի կեդրոնը:
Աշխարհագրութիւն
Յօզէֆշթաթ մաս կը կազմէ Վիեննայի կեդրոնը գտնուող թաղամասերուն: Դրացի թաղամասեր՝
Անոր տարածութիւնը 1,08 քմ. ք. է, տիրանալով Վիեննայի ամենափոքր թաղամասի տիտղոսին:
Տարածքի գործածութիւն
Յօզէֆշթաթ Վիեննայի ամենէ խիտ շենքերով շինուած թաղամասն է: Տարածքին միայն թէ 2% կանանչութիւնով լեցուն է:
Բաժանմունքներ
Թաղամասը բաժնուած է վեց այլ մասերու՝ Ալդլերխընֆելտ, Ալզերֆորշթաթ, Յօզէֆշթաթ, Պրայթընֆելտ, Սբ. Ուլրիշ (Սանքդ Ուլրիշ) եւ Շթրոցիկրունտ: Այս բաժանմունքները ներկայիս մեծ դեր չեն խաղար, սակայն պատմական մասերն են, որոնց միացումով հիմնուեցաւ Յօզէֆշթաթ թաղամասը:
Բնակչութեան զարգացում
Յօզէֆշթաթ 1869 կը բնակէին 53012 մարդիկ: Մինչեւ 1910, բնակչութեան թիւը շատ չփոխուեցաւ եւ հասաւ իր գագաթնակէտին՝ 53804: Ատկէ ետք, բնակչութեան թիւը հետզհետէ կը պակսէր: 2001-ին միայն թէ 22572 անձեր կ'ապրէին: Այս նուազումի բուն պատճառը բնակատարածքի պակասն էր: 2020 Յօզէֆշթաթ կ'ապրէին 25021 մարդիկ:
Բնակչութեան տարիք
Յօզէֆշթաթի բնակչութեան տարիքի միջինը Վիեննայի միջին տարիքի շատ մօտ է: 2020-ին միջինը 41,2 տարեկան էր, իսկ Վիեննայի ընդհանուրը՝ 41 տարեկան:
Բնակչութեան ծագում
Յօզէֆշթաթի բնակչութիւնը մեծամասնութեամբ Աւստրիացի է (68,9% ): 17% կու գան Եւրոպական Միութեան երկիրներէն, իսկ մնացած 14,1% այլ երկիրներէ:
Զինանշան
Յօզէֆշթաթի զինանշանը կը ներկայացնէ հինգ նախկին թաղապետութիւնները, որոնք 1850-ին միացան Վիեննայի եւ կազմեցին 8րդ (նախ. 7րդ 1850-61) թաղամասը՝
Պատմութիւն
Յօզէֆշթաթի այսօրուայ շրջանը պատմութեան մէջ շատ ուշ բնակեցուած է: Միայն Ներքին քաղաքի մօտ միջնադարէն ի վեր կար անանուն բնակավայր մը: 17-րդ դարէն սկսեալ, այս շրջանի մէջ սկսան բնակիլ մարդիկ: 1700 Վիեննա քաղաքը այս շրջանը վերածեց քաղաքի արուարձան եւ անոր անունը եղաւ Յօզէֆշթաթ (Կայսր Յօզէֆ Ա-ի անունով): 1801-ին Շօթընշթիֆթի միաբանութիւնը կը ծախէ իր այս տարածքի մէջ ունեցած կալուածները որպէսզի տեղ բացուի նոր շինարարութիւններու:
1850-ին Յօզէֆշթաթ կը միացուի Վիեննայի իբր 7-րդ թաղամաս: 1861 Վիտընի բաժանումէն ետք, Յօզէֆշթաթ կը դառնայ 8-րդ թաղամաս եւ 1862-ին անոր կը միանայ Ալզերֆորշթաթի հարաւային մասը:
Յօզէֆշթաթ շուտով դարձաւ քաղքենի դասակարգի բնակավայր: Այստեղ բնակած են եւ կը բնակին բազմաթիւ քաղաքական գործիչներ եւ պաշտօնեաներ: Հայնց Ֆիշըր, Աւստրիոյ նախագահը 2004-2016, նմանապէս կը բնակեր Յօզէֆշթաթի մէջ: Թաղամասը նոյնպէս ճանչցուած է իբր մտաւորականներով, արուեստագէտներով, դերասաններով եւ գրագէտներով լեցուն թաղամաս մը:
Քաղաքականութիւն
Համաշխարհային երկրորդ պատերազմէն ետք 1945-2005 Աւստրիոյ Ժողովրդական Կուսակցութիւնը (ԱԺԿ) Յօզէֆշթաթի բոլոր ընտրութիւնները շահած է, եւ ատեններ նոյնիսկ քուէներու մեծամասնութեամբ: Սակայն 90-ական թուականներէն սկսեալ ԱԺԿ-ի եւ Աւստրիոյ Սոցիալ-Դեմոկրատական Կուսակցութեան (ԱՍԴԿ) ձայները հետզհետէ կը պակսէին: Աւստրիոյ Ազատական Կուսակցութիւնը (ԱԱԿ) փախդատած այլ թածամասերու Յօզէֆշթաթի մէջ մեծ դեր չէ խաղցած: 2005-ին Կանաչները, գլխաւորութեամբ Հերիպերդ Ռահճեանի (հայ պանդոկապետ մը), հաղթեցին ընտրութիւնները եւ Ռահճեան դարցաւ թաղապետ: 2010-ի ընտրութիւններուն Ռահճեան հիմնեց նոր կուսակցութիւն՝ «Էխթ Կրիւն - Լիսդէ Հերիպերդ Ռահճեան»: 2010 եւ 2015 նորեն հաղթեց ԱԺԿ-ն իսկ 2020-ի ընտրութիւնները հաղթեցին Կանաչները:
Սթիվըն Հոքինկ
Կենսագրութիւն
Սթիվըն Հոքինկը ծնած է 8 Յունուար 1942-ին Օքսֆորտի մէջ, ուր Լոնտոնէն տեղափոխուած էին անոր ծնողները՝ գերմանական օդանաւերու ռմբակոծութիւններէն փախելու նպատակով ։
Ծնողները
Հայրը՝ Ֆրենք Հոքինկը, կ'աշխատէր Համփսթեդի բժշկական կեդրոնին մէջ։ Մայրը՝ Իզապել Հոքինկը, կ'աշխատէր նոյն կեդրոնին մէջ որպէս քարտուղարուհի։ Ընտանիքին մէջ Սթիվընէն բացի, կը դաստիարակուէին եւս երկու երեխաներ. կրտսեր քոյրեր Ֆիլիփան, Մերին եւ որդեգրուած եղբայրը՝ Էտուըրտը ։
1950 թուականին երբ հայրը դարձաւ Բժշկական հետազոտութիւններու ազգային դպրոցի մակաբուծաբանութեան բաժնի վարիչ, Հոքինկը եւ իր ընտանիքը տեղափոխուեցան Սուրբ Ալպանզ, Հերթֆորդշայր։ Սուրբ Ալպանզի մէջ ընտանիքը կը համարուէր բաւական խելացի եւ որոշ չափով տարօրինակ։  Անոնք կ'ապրէին համեստ գոյութեամբ, խառնուած եւ աղքատորէն կը պահէին իրենց տունը։ Հոքինկին հայրը յաճախ կը բացակայէր տունէն։ Այս անգամ երբ ան այցելած էր Ափրիկէ, ընտանիքին միւս անդամները չորս ամիս անցուցին Մաճորքայի մէջ մոր ընկերոջ՝ Պերիլին եւ անոր ամուսինին՝ բանաստեղծ Ռոպըրթ Գրէյուսին այցելելով։
Հիւանդութիւնը
Հոքինկը կը տառապէր հազուագիւտ հիւանդութեամբ ALS (մկաններու ապաճման երկրորդային կարծրախտ), որ նաեւ յայտնի է որպէս Լու Կէհրիկի հիւանդութիւն։ Այս հիւանդութիւնը տասնամեակներ շարունակ անոր աստիճանաբար անդամալոյծ դարձուցած է։.
Մահը
Վախճանած է 14 Մարտ 2018-ին։
Մարդկութեան ապագան
2006 թուականին Հոքինկը համացանցի վրայ բաց հարցում կ'ուղէ ժողովուրդին․ «Այս աշխարհին մէջ, որ թէ քաղաքական, թէ հասարակական, թէ բնութեան առումներով կը գտնուի քաոսի մէջ, ինչպէ՞ս կրնայ մարդկութիւնը գոյատեւել յաջորդ 100 տարիներուն ընթացքին։» Ատկէ ետք ան կը պարզաբանէ․ «Ես չեմ գիտեր պատասխանը։ Այդ պատճառով ալ կը հարցնեմ, որպէսզի մարդոց դրդեմ մտածել այդ մասին եւ տեղեակ ըլլալ այդ վտանգներուն մասին, որոնց դէմ մենք շուտով պէտք է կանգնինք։»
Հոքինկը կը կարծէ, որ կեանքը Երկրի վրայ վտանգուած է հանկարծակի սկսուող միջուկային պատերազմի, ի ծնէ ստեղծուած վիրուսներուն եւ այլ անյայտ վտանգներու պատճառով, որոնց մասին մենք դեռ չենք մտածած։.
Հոքինկը կը կարծէ, որ տիեզերքի գաղութացումը անհրաժեշտ է մարդկութեան ապագային համար։ Հոքինկը նաեւ կը պնդէ, որ այլմոլորակայինները հաւանաբար գոյութիւն ունին, բայց պէտք է խուսափիլ անոնց հետ կապ հաստատելէն։2010 թուականին ան ըսած է․ «Եթէ այլմոլորակայինները այցելեն մեզի, ես կը կարծեմ արդիւնքը կ'ըլլայ այնպիսի բան մը, ինչպէս երբ Քրիստափոր Քոլոմպոսը առաջինն էր որ ոտք դրաւ Ամերիկա, որ այդքան ալ լաւ ազդեցութիւն չունեցաւ ամերիկացի հնդիկներուն վրայ։»
Հոքինկը կը պնդէր, որ արհեստական մտածողութիւնը կրնար վճռական ըլլալ մարդկութեան ճակատագրին որոշման համար։ Ան նաեւ կը պնդէր, որ «կարողական առաւելութիւնները շատ են... Արհեստական մտածողութիւն ստեղծելու յաջողութիւնը կ'ըլլայ ամենամեծ դէպքը մարդկային պատմութեան մէջ։ Սակայն ան կարող է ըլլալ նաեւ վերջինը, եթէ վստահ մենք չսորվինք ինչպէս խուսափել ռիսկերից։»
Հոքինկըը պնդած է, որ համակարգչային վիրուսը կրնայ ըլլալ կեանքի նոր տեսակ եւ ըսած է, որ «ան կ'ըսէ մարդկային էութեան մասին եւ որ կեանքի միակ տեսակը, որ մենք ստեղծած ենք մինչեւ հիմա միայն կործանարար եղած է։»
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Անգլիացի ֆիզիքոսներ Ստորոգութիւն:8 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:1942 ծնունդներ Ստորոգութիւն:2018 մահեր Ստորոգութիւն:14 Մարտի մահացածներ
Յակոբ Տէր Յովհաննէսեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1886/1890 թուականի Փետր­ուա­ր 5-ին Կիլիկիոյ Էօտէմիշ աւանին մէջ։ Աւարտած է ծննդավայրի Ս. Մեսրոպեան, ապա՝ Սեն Ժոզեֆ վարժարանները։ Որոշ ժամանակ աշխատած է իբրեւ գրագիր։ Այնուհետեւ շրջագայած է Փոքր Հայքի շարք մը հայաշատ քաղաքներ եւ զբաղած ՀՅԴ-ի գաղափարներու քարոզչութեամբ։ 1910-1914 թուականներուն ուսանած է Պէյ­րութի Սեն Ժոզեֆ ֆրանսական համալսարանի բժշկական բաժնէն ներս։ Ամրան աւարտած է ուսումը եւ սպասած, որ աշնան յանձնէ աւարտական քննութիւնները։
1913 թուականի Նո­յեմ­բե­րին Պէյ­րութի Ս. Նշան եկեղեցւոյ մէջ կատարած է ՀՅԴ հիմնադիրներէն մէկուն՝ 1913 թուականի Հոկ­տեմ­բե­ր 27-ին մահացած, Սիմոն Զաւարեանի սգահանդէսի ատենապետի պարտականութիւնը։ Եղած է բժիշկ Գաբրիէլ Անսուրեանի մտերիմ ընկերը։ Եղած է Ճարտասան եւ բեմախօս։ Ունեցած է աշխատասէր, քիչ մը ջղագրգիռ բնաւորութիւն։
1915 թուականի գարնան ձերբակալուած է ու շղթայակապ տեղափոխուած է Զմիւռնիոյ (Իզմիր) բանտը եւ կուսակցական գաղտնիքներ կորզելու նպատակով աննկարագրելի չարչարանքներու ենթարկուած է։ 1915 թուականի Դեկ­տեմ­բե­ր 3-ին, 60 բանտարկուած հայ մտաւորականներու ու կուսակցականներու շարքին, աքսորուած է Իսլահիէ։ 1915 թուականին սպանուած է Իսլահիէի մէջ՝ թուրքերու բարբարոսական տանջանքներուն ենթարկուելէ ետք, մօտ 27 տարեկան հասակին։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Էօտէմիշ ծնածներ Ստորոգութիւն:5 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ Ստորոգութիւն:ՀՅԴ–ի անդամներ Ստորոգութիւն:Իսլահիէ մահացածներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Լիբանան-Սուրիա Սահմանը
Սահմանը Սուրիոյ եւ Լիբանանի միջեւ շուրջ 375քմ է, ինչ որ գրեթէ կը շրջապատէ Լիբանանը (բացի այդ փոքր բաժնէն, որ սահմանն է Լիբանանի ու Իսրաէլի միջեւ)։
Սահմանը արեւելք դէպի կը ծագի Միջերկրական Ծովէն, շարունակելով ճամբան Նահր Ալ-Քապիր Ալ-Ժանուպիի հետ։ Սահմանին գիծը ելուստ մը կը կատարէ դուրս չձգելու համար Քարհա եւ Քնէյըս Աքքար քիւղերը Աքքարի շրջանէն հիւսիս-արեւմուտք, արեւմուտքը Սուրիական Հոմսի Լիճին, եւ դարձեալ կը դառնայ դէպի հարաւ-արեւելք, կտրելով Որոնդէս Գետը (34.455°N, 36.49°W), հասնելով Լիբանանի Արեւելեան Լեռնաշղթան (շուրջ 34.22°N, 36.6°W)։ Սահմանը յետոյ կը դառնայ դէպի հարաւ-արեւմուտք, հետեւելով Լիբանանեան Արեւելեան Լեռնաշղթան՝ դէպի Շէյխ Լեռը։ Սահմանը ճշդուած էր 1920 Ֆրանսական Գաղութատիրութեան Սուրիոյ եւ Լիբանանի համեմատ, բայց Սուրիական միջամտութիւնը Լիբանանի քաղաքական կեանքի մէջ, 1970էն ի վէր, ազդած է որպեսզի պաշտօնապէս չճշդուի սահմանը, հակարակ Լիբանանցիներու պնդումին։
Վիկտոր Տոլիձէ
Վիկտոր Իսիտորի Տոլիձէ (վրաց.՝ ვიქტორ ისიდორეს ძე დოლიძე, 18 (30) Յուլիս, 1890, Օզուրգեթ, Վրաստան - 24 Մայիս, 1933, Թիֆլիս, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), վրացի երգահան։
Կենսագրութիւն
Վիկտոր Տոլիձէ ծնած է Քութայիսի նահանգի Օզուրգեթ քաղաքին, աղքատ ընտանիքի մը մէջ։ Ուսանած է Թիֆլիսի առեւտրական ուսումնարանին մէջ։
1910-ին գրաւած է մանտոլինահարներու մրցոյթին առաջին դիրքը ։
Վիկտոր Տոլիձէ գրած է շարք մը օփերաներ, որոնցմէ են՝ վրացական առաջին կատակերգական օփերան՝ «Քեթօ եւ Կոտէ», զորս գրած է 1919-ին, «Աւքսենտի Ցագարելիի Խանումա» կատակերգութեան հիման վրայ։ Մասնագիտական գրականութեան մէջ այդ ստեղծագործութիւնը կը կոչուի «նաեւօպերետ»։
1920-ական թուականներուն վերջը եւ 1930-ական թուականներուն սկիզբը զբաղած է օսեթական երաժշտական բանահիւսութեան նմուշներու հաւաքման ու ձայնագրման աշխատանքներով։ Գրած է նուագախմբային մանրակերտներ («Օսեթական լեզգինկա», «Հրաւէրի պար»՝ «Խոնկա-կաֆթ» եւ այլն)։ 1931-ին սկսած է աշխատիլ «Զամիրա» օփերային վրայ, զորս գրած է օսեթական «Չերմեն» ու «Զամիրա» ազգային բանահիւսութիւններու հիման վրայ (օփերան մնացած է անաւարտ)։
Մահացած է 24 Մայիս 1933-ին Թիֆլիս ի մէջ ։
Ասկերան
Մայրաբերդ, Ասկերան (պարսկերէն՝ Askeran-զօրանոց), քաղաք Արցախի մէջ, Ասկերան շրջանի վարչական կեդրոնը, Ստեփանակերտէն 18 քմ հիւսիս-արեւելք՝ Կարկառ գետի ձախ ափին՝ 600 մ բարձրութեան վրայ։ Տարածութիւնը՝ 1562 հա։
Պատմութիւն
1988-ի Արցախեան շարժումը սկսած է Ասկերանէն եւ ներկայիս շրջանին վարչակազմին շէնքին դիմացի հրապարակը կը կոչուի «Փետրուարի 22»ի հրապարակ: Փետրուար 1988-ին, յատկապէս Ասկերանի դէպքերէն ետք, շրջանին նախաձեռնող խումբին ղեկավարութեամբ, Ասերկանի եւ շրջանի գիւղերուն մէջ ստեղծուած են ինքնապաշտպանական, իսկ 1990-ին՝ կամաւորական ջոկատներ (ընդհանուր հրամանատարներ՝ Մ. Յակոբճանեան եւ Վ. Բալասանեան)։ Ասկերանի ջոկատը առանձինը եւ զօրքերու ղեկավարման մարմնի ստորաբաժանումներու կազմին մէջ մասնակցած է Ասկերանի, Մարտունի ի, Մարտակերտ ի, Շուշի ի, Կուբաթլու ի եւ այլ շրջաններու ինքնապաշտպանական եւ ազատագրական մարտերուն. զոհուած է 37 ազատամարտիկ։
Անուանումը
Ասկերան անուան յառաջացման մասին երեք վարկած կայ: Ըստ առաջինին՝ Ասկերանը պարսկական բառ է եւ յառաջացած է աս(սուրբ) եւ կարան(քար) բառերէն: Ըստ երկրորդին՝ Ասկերան զօրանոց է, պաշտպանական կառոյց: Ըստ երրորդին՝ Ասկերան կը նշանակէ այստեղ յարմար ձոր է ապրելու համար, իսկ ըստ թուրքերուն՝ յառաջացած է ասկեար բառէն, որ կը նշանակէ զինուոր: Ասկերանին անդրադարձած են ոչ միայն հայ, այլեւ ռուս, գերմանացի, թուրք եւ այլ պատմիչներ :
Տնտեսութիւն
Կը զբաղին երկրագործութեամբ, այգեգործութեամբ եւ անասնապահութեամբ։ Ունի գինիի-քոնեակի, ոչ ալքոհոլային խմիչքներու գործարաններ, շինարարական ծրագիրներ, միջնակարգ եւ երաժշտական դպրոցներ, մշակոյթի տուն եւ կեդրոնական շրջանային հիւանդանոց։ Ասկերանի մէջ կը գտնուի շրջանին վարչակազմին շէնքը եւ քաղաքապետարանը: Հոս կը գտնուի նաեւ հրասայլ յուշահամալիրը (Արցախեան պատերազմին ընթացքին զոհուած ազատամարտիկ Արտավազդ Յակոբեան զոհուած է այս հրասայլին մէջ:)
Բնակչութիւն
1970-ին Ասկերանի բնակչութեան թիւը կը հասնէր 700-ի, որոնց մեծամասնութիւնը հայեր էին։ Ըստ 2005-ի մարդահամարին, քաղաքը ունէր 1.967 բնակիչ ։ Իսկ 2009-ին քաղաքը 2.180 բնակիչ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Արցախի Հանրապետութեան քաղաքներ
Խոռոչատապ
Քիթի խոռոչներ
Մեզմէ իւրաքանչիւրը ունի քիթի խոռոչներու չորս խմբաւորումներ, որոնք կ'անուանուին, ըստ իրենց ձեւին, եւ կամ իրենց գտնուած վայրին: Խոռոչներու չորս խմբաւորումներն են՝ Բնական պայմաններու մէջ բոլոր խոռոչները օդ կը պարունակեն: Այս խոռոչները կը բացուին քիթին մէջ յատուկ անցքերով, որոնց շնորհիւ խոռոչները անմիջական հաղորդակցութեան մէջ են մեր շրջապատին հետ:
Խոռոչներու ներքին ճնշումի աստիճանաչափը կը հաւասարի մեր շրջապատին օդային ճնշման աստիճանաչափին: Հետեւաբար, որեւէ մէկ մթնոլորտային ճնշման աստիճանաչափի փոփոխութիւն, իր անմիջական ազդեցութիւնը կ'ունենայ այս խոռոչներուն վրայ:
Առողջ խոռոչներ
Դէմքի խոռոչները կը թեթեւցնեն գանկին ոսկրային ծանրութիւնը եւ որոշապէս կ'օգնեն ձայնատուութեան: Արբունքի շրջանին անոնք կը հասնին իրենց ամբողջական ձեւաւորման եւ վերջնական մեծութեան: Անոնք կը սկսին կազմաւորուիլ շատ փոքր տարիքէն, սակայն անոնց կազմաւորումը կախեալ է աճման գործընթացէն եւ գլխու ոսկրային ձեւաւորումէն:
Խոռոչները կրնան բորբոքիլ բոլորը միասին, ինչ որ կը յառաջացնէ ամբողջական խոռոչատապ եւ կամ կրնան բորբոքիլ առանցնաբար եւ կը յառաջացնեն մասնակի խոռոչատապ:
Ինչպէ՞ս եւ ի՞նչ ձեւով կը յառաջանայ խոռոչատապը
Խոռոչներու անցքերուն խցումով խոռոչներու խլնաթաղանթային բնական հեղուկը կը կուտակուի խոռոչներուն մէջ եւ կը ճնշէ խոռոչային խլնաթաղանթին ու ոսկրային պատերուն վրայ։ Այս հեղուկը, կուտակուելով եւ անշարժութեամբ կը թանձրանայ եւ կը թարախոտի, իսկ խլնաթաղանթը ինքնին կը բորբոքի, կը հաստնայ, կ'ուռի եւ կը սկսի արտադրել թարախային թանձր հեղուկ մը՝ խոռոչը ենթարկելով յաւելեալ ճնշումի: Հոս կը սկսին երեւիլ հիւանդութեան ախտանշանները:
Մասնակի եւ անմիջական խոռոչատապ
Խոռոչներու անցքերուն խցումը կրնայ ըլլալ ամբողջական կամ մասնակի: Ամբողջական խցումի պարագային, խոռոչատապը կ'ըլլայ սուր, արագ եւ անակնկալ, իսկ մասնակի խցումով խոռոչատապը կ'ըլլայ մեղմ, դանդաղ, երկարատեւ եւ մնայուն: Այս պարագային խլնաթաղանթը կ'ունենայ անբնական երեւոյթ, ուր կ'աճին խլնաթաղանթային ցցօններ, որոնք անվտանգ ուռեր են: Ասոնք կը գրաւեն խոռոչներուն ամբողջ տարածքը եւ կամ բաժին մը: Խոռոչներուն անցքերը կը խցուին քիթին խորշերուն խցումով: Որեւէ անբնական երեւոյթ, որ կը խցէ քիթին խորշերը, կը պատճառէ նաեւ անցքերուն խցումը, ապա՝ խոռոչատապ: Քիթին խորշերուն խցման պատճառները եւ անբնական երեւոյթները շատ են: Անոնցմէ կարելի է յիշել հետեւեալները՝
Խոռոչատապի ախտանշանները այլազան են.
Մեղմ եւ դանդաղ խոռոչատապի ախտանշանները հետեւեալներն են ՝
Խոռոչատապի ախտաճանաչումը կը կատարուի հետեւեալ գործընթացով.
Խոռոչատապէն դարմանուելու միջոցներ
Սուր խոռոչատապը կը կարօտի շտապ դարմանումի, որ կ'ըլլայ ընդհանրապէս դեղերով: Հիւանդը կը պահուի ֆիզիքական կատարեալ հանգիստ վիճակի մէջ, այսինքն՝ կը մնայ անկողին:
Դարմանումի համար օգտագործուած դեղերն են՝ հակամանրէական, ցաւաբեկ եւ հակագերզգայնութեան դեղեր՝ հակախցիչներ, ինպէս նաեւ շոգիի ներշնչում: Հիւանդը կամաց-կամաց կ'ուղղուի դէպի բարելաւում. անոր քիթին խցումը կը մեղմանայ, քթահոսքը կը նուազի, քթահոսքը կը դառնայ նուազ թարախային՝ աւելի հեղուկային ու լպրծուն: Այս միջոցին հիւանդը պէտք է ըլլայ մասնագէտ բժիշկին հսկողութեան տակ եւ հետեւի անոր բոլոր թելադրանքներուն : Սնունդը խիստ կարեւոր է, հետեւաբար՝ առողջապահական եւ սննդարար կերակուր պէտք է մատուցուի հիւանդին:
Մեղմ եւ դանդաղ խոռոչատապի դարմանումը կ'ընթանայ սուր խոռոչատապի նման, սակայն աւելի նուազ ուժգնութեամբ:
Մնայուն եւ երկարատեւ խոռոչատապի պարագային, ուր ցցօններ կը գրաւեն ամբողջ խոռոչներուն տարածքը, դարմանումը կ'ըլլայ վիրահատումով, այսինքն՝ փոլիփներու վիրահատումով եւ կուտակուած թարախին պարպումով :
Ամէն տեսակի խոռոչատապի պարագային մասնագէտ բժիշկին ուշադրութիւնը կը դառնայ խոռոչատապին հիմնական պատճառներուն դարմանումին վրայ։ Այլ խօսքով, խոռոչատապին դարմանումը պէտք է ընթանայ զուգահեռաբար քիթին խցումին հիմնական պատճառներուն դարմանումին հետ:
Խոռոչատապէն յառաջացած բարդութիւններ
Խոռոչատապին պատճառով կը յառաջանան որոշ բարդութիւններ: Անոնք կը յայտնուին, երբ դարմանումը ուշանայ եւ կամ կատարեալ տեղի չունենայ: Խոռոչատապին բարդութիւնները անհաճոյ են եւ երբեմն վտանգաւոր: Խոռոչներուն բորբոքումը կրնայ տարածուիլ անմիջական յարակից վայրեր, մասնաւորաբար աչքերուն, ուղեղին եւ ակռաներուն. բորբոքումը կրնայ արեան միջոցաւ տարածուիլ հեռակայ վայրեր: Մանրամասնելով, հետեւեալ բարդութիւնները կրնան պատահիլ՝
Խոռոչատապ՝ առանց քիթի հիւանդագին երեւոյթներու
Այս մէկը տեղի կ'ունենայ երեք ձեւերով.
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ
Ուքրանիա
Ուքրանիա (ուքր.՝ Україна, ), պետութիւն Արեւելեան Եւրոպայի մէջ։ Ուքրանիան հիւսիսէն եւ հիւսիս արեւելքէն սահմանակից է Ռուսիոյ, հիւսիս արեւմուտքէն՝ Բելառուսին, արեւմուտքէն՝ Լեհաստանին, Սլովակիայինեւև Հունգարիային, հարաւ արեւմուտքէն՝ Մոլդովային, հարաւէն եւ հարաւ արեւելքէն համապատասխանաբար Սեւ Ծովուն եւ Ազովի Ծովուն։ Ան 603, 628 քմ² ցուցանիշով Եւրոպային հարակից երկրներու մէջ Ռուսիոյ Դաշնութենէն ետք երկրորդն է իր տարածքով։
Համաձայն տարածուած եւ հիմնաւոր տեսութեան Կիեւյան Ռուսիայի պետութիւնը հիմնադրուած է Վարանգեաններու կողմէն 9-րդ դարուն, որպէս պատմականօրէն հաստատագրուած առաջին արեւելեան սլաւոնական պետութիւնը։ Ան ասպարէզ եկաւ Միջին դարերուն որպէս հզոր պետութիւն, սակայն 12-րդ դարուն փլուզուեցաւ։ 14-րդ դարու կէսերուն Ուքրանական տարածքները երեք արտաքին ոյժերու տիրապետութեան տակ էին՝ Ոսկէ Հորդա, Լիտուական Մեծ Դքսութիւն եւ Լեհաստանի թագաւորութիւն։ Հիւսիսային Մեծ Պատերազմէն ետք (1700–1721), Ուքրանիան բաժնուեցաւ մի քանի ռեգիոնալ ոյժերու միջեւ։ 19-րդ դարուն Ուքրանիոյ գերակշռող մասը ինտեգրուած էր Ռուսական կայսրութեան մէջ, մնացած հատուածը Աւստրո-Հունգարիայի վերահսկողութեան տակ էր։ Ռուսական յեղափոխութենէն ետք մշտական պատերազմական իրադարձութիւններուն հետեւած է 1917-1919 թթ. Ուքրանիոյ անկախութեան ճանաչման մի քանի միջազգային փորձ։ 1922 թ. Դեկտեմբերիջ 30-ին, Ուքրանական անկախութեան պատերազմէն կը կազմաորուի Ուքրանիոյ Խորհրդային Հանրապետութիւնը եւ կը դառնայ Խորհրդային Միութեան հիմնադիր հանրապետութիւններէն մէկը։ Ուքրանիոյ Խորհրդային Հանրապետութեան տարածքը ընդարձակուած էր արեւմուտքէն անմիջապէս II Համաշխարհային պատերազմէն առաջ եւ ետքը։ 1954 թ. Ուքրանիան ընդարձակուեցաւ դէպի հարաւ Ղրիմի փոխանցումով։ 1945-ին Ուքրանիոյ ԽՍՀ-ն դարձաւ Միաւորուած ազգերու կազմակերպութեան հիմնադիր անդամներէն մէկը։
Ուքրանիան կրկին անկախացաւ 1991 թ., երբ Խորհրդային Միութիւնը փլուզուեցաւ։ Այդ փլուզումով սկսաւ անցումը շուկայական տնտեսութեան, որուն ընթացքին, Ուքրանիան շուրջ 8 տարի շարունակ հետընթաց ունեցաւ։ Այնուհետեւ յաջորդեց տնտեսական բարձրակարգ վերելքի ժամանակաշրջանը։ 2008–2009 թթ Ուքրանիան ընկղմուեցաւ ճգնաժամի մէջ։ ՀՆԱ-ն 2008 թ. գարունէն մինչեւ 2009 թ. գարունը նուազեց 20% -ով, այնուհետեւ կարգաւորուեցաւ։ Երկիրը ինչպէս նախկինին մէջ, կարեւոր դեր հը խաղայ հացահատիկի համաշխարհային շուկային մէջ եւ 2011 թ. տուեալներով հացահատիկի արտահանման ծաւալով աշխարհին մէջ երրորդն է։
Ուքրանիան ունիտար պետութիւն է, բաղկացած 24 մարզերէ, մէկ ինքնավար հանրապետութենէն (Ղրիմ) եւ յատուկ կարգավիճակ ունեցող երկու քաղաքներէն. Կիեւ՝ մայրաքաղաք եւ ամենամեծ քաղաք եւ Սեւաստոպոլը, ուր վարձակալութեան պայմանագրով տեղակայուած է Ռուսիոյ Սեւծովեան նաւատորմը։ Ուրանիան կիսանախագահական համակարգով պետութիւն է առանձին օրենսդրական, գործադիր եւ դատական ճիւղերով։ Խորհրդային միութեան փլուզումէն ի վեր Ուքրանիան կը շարունակէ պահպանել իր դիրքերը որպէս Եւրոպայի մէջ, Ռուսիայէն ետք, երկրորդ մեծ սպառազինութիւն ունեցող պետութիւն։ Երկրին մէջ կը բնակին շուրջ 46 միլիոն մարդ, որուն 77.8 տոկոսը ուքրանիացիներ են, կ'ապրին նաեւ ռուսեր (17%), բելառուսներ եւ ռումնացիներ. Պաշտօնական լեզուն ուքրաներէնն է։ Ռուսերէնը նոյնպէս շատ տարածուած է։ Երկրին մէջ, գերակայող կրօնը Արևեւելեան Ուղղափառ քրիստոնէութիւնն է, որ նշանակալից ազդեցութիւն գործած է Ուկքրանական ճարտարապետութեան, գրականութեան եւ երաժշտութեան վրայ։
Վաղ Պատմութիւն
Ուքրանիոյ մէջ եւ շրջակայ տարածքներուն մէջ, բնակութիւն հաստատուած է մ.թ.ա. 32, 000 դարերուն, որուն վկայութիւնն է Գրաւետեան մշակոյթի առկայութիւնը Ղրիմեան լեռներուն մէջ։ Մ. թ.ա. 4, 500 ականներուն Նեոլիտեան մշակոյթը կը ծաղկէր ամենուր ներառեալ ներկայիս Ուքրանիոյ տարածքի մասը մը Տրիբոլին եւ Դնեպր-Դնեստր տարածաշրջանը ամբողջովին։ Երկաթի դարուն, երկրամասում բնակութիւն հաստատեցին Կիմերացիները, Սկիւթները եւ Սարմաթները։
Յետագային մ. թ. 6-րդ դարու սկզբներուն Սեւ Ծովու հիւսիսարեւելեան ափին հիմնուեցան եւ նշանակալից առաջընթաց ապրեցան Հին Յունաստանի, Հին Հռոմի եւ Բիւզանդական կայսրութեան գաղութները, ինչպիսի են Տիրան, Օլբիան եւ Հերմոնասան։ Գոթերը մնացին տարածաշրջանին մէջ, սակայն մ.թ. 370-ականներէն, իյնկան հուններու ազդեցութեան տակ։ Մ. թ. 7–րդ դարէն սկսած Արեւելեան Ուքրանիոյ տարածքը Հին Մեծ Բուլղարիայի կեդրոնն էր։ Դարավերջին պուլկարական ցեղերու մեծ մասը գաղթեցին տարբեր ուղղութիւններով եւ հողերու մեծ մասը անցաւ խազարներուն։
Մանուկներու Կոտորած
Աւէտարանական Պատմութիւն
Մանուկներու կոտորածը նկարագրուած է միայն Մատթէոսի Աւետարանին մէջ։ Համաձայն Աւետարանական պատմութեան՝ նորածնին երկրպագութեան եկած մոգերը չկատարեցին Յուդայյի թագաւոր Հերովդէս Մեծի խնդրանքը. չյայտնեցին անոր մանկան գտնուելու վայրի մասին։ Այդ մասին Յովսէփ Ֆլաւիոսոսը կը հաստատէ, որ Հերովդէսը կը մահանայ «թագաւորելով Անտիգոնեսի մահէն երեսունչորս տարի ետք(Երուսաղէմը նուաճուելէ ետք) եւ հռոմէացիներու կողմէ 37 տարի թագաւոր ճանաչուելէ ետք»: Ան ցոյց կու տայ, որ անոր մահուան թուականը մ.թ.այ. 2 թուականն է կամ մ.թ.այ. 1 թուականը։ Յետոյ աւետարանիչը կը վկայյէ, որ կոտորածը կանխագուշակուած էր Երեմիա մարգարէի կողմէ։ Աւետարանական պատմութեան համաձայն՝ Յիսուսը կը փրկուի Եգիպտոս փախչելու շնորհիւ։
Ուքրանիա
Կիեւի Ոսկէ Դար
Վարանգեանները հետագային, ձուլուեցան տեղացի սլավոնական բնակչութեան հետ եւ դարձան Ռուսիոյ առաջին դինաստիայի՝ Ռիւրիկեան դինաստիայի մաս։ Կիեւեան Ռուսիան կազմուած էր մի քանի իշխանութիւններէն, որոնք կը կառավարուէին Ռիւրիկեան իշխաններու կողմէն։ Կիեւի նստավայրը ամենաազդեցիկն ու հեղինակութիւն վայելողն էր, ուստի այն դարձած էր մրցակցութեան առարկա Ռիւրիկեան իշխաններու համար։
Մանուկներու Կոտորած
Աստուածաշնչեան Զրոյցներ
Ֆէոֆիլակտ Բուլղարացին Մատթէոսի Աւետարանէն վերցուած իր զրոյցներուն մէջէն կը գրէ, որ մանուկներու կոտորածը կատարուած է Աստուածային ծրագրով, որու մասին կը վկայյէ Մատթէոս (Երեմիայի մարգարէութիւնը): Անոր կարծիքով դայդ կատարուեցաւ, որպէսզի յայտնաբերուի Հերովդէսի չարութիւնը։ Զոհերու առիթով Ֆէոֆիլակտը կը գրէ, Եկեղեցական գրուածքներուն մէջ կը մատնանշէ տարբեր թուաքանակի մանուկներ։ Բիւզանդական աւանդութեան մէջ ընդունուած է 14 հազար թիւը, սուրիականին մէջ՝ 64 հազար։ Պրուս Ալպորտը կը հաստատէ, որ Բեթղեհեմի ամբողջ բնակչութիւնը չէր անցնէր 1000 մարդու թիւ, բնականանաբար, տարեկան 30 երեխայի ծնելիութեան դէպքին արական սեռի նորածինները մինչեւ 2 տարեկան չեն կրնար 20-էն աւելի ըլլալ։ Համախոհները կոտորուածներու մեծ թիւը կը բացատրեն Մատթէոսի հաղորդածով, որn ալ հիմնուած էր Երեմիայի հաղորդածի վրայ՝ ենթադրելով, որ զոհերը եղած են բաւականաչափ շատ։ Որոշ պատմաբաններ եւ աստուածաբաններ ուշադրութեան կը դարձնեն դէպի Բեթղեհեմ ուղղուած ժողովուրդի մեծ հոսքին՝ համաձայն Ղուկասի Աւետարանի, ուրտեղ կը յիշեցուի, որ Յովսէփն ու Մարիամը Բեթղեհեմ կ'երթային մարդահամարի պատճառով եւ անոնց վիճակուած էր հանգրուանել քարայրին մէջ։
Ուքրանիա
Կիեւի Ոսկէ Դար
Կիեւեան Ռուսիոյ Ոսկէ Դարը կը սկսի Վլատիմիր Մեծի (980–1015) թագաւորութեամբ, ով Քրիստոնէութիւն ընդունելով Կիեւեան Ռուսիան շրջեց դէպի Բիւզանդական Քրիստոնէութիւն. անոր որդի՝ Յարոսլաւ Իմաստունի (1019–1054) թագաւորութեան ժամանակ Կիեւեան Ռուսիան հասաւ իր մշակութային ռազմական հզորութեան գագաթնակէտին։ Ատոր ետեւէն պետութեան մասնատում եւ նորէն արդիականացաւ տարածաշրջանային իշխանութիւններու կարեւորութիւնը։ Վլատիմիր Մոնոմախի (1113–1125) եւ անոր որդի Մստիսլաւի (1125–1132) օրով, Կիեւեան Ռուսիան վերջնականապէս մասնատուաւ առանձին իշխանութիւններու։
Մանուկներու Կոտորած
Պատմականութիւն
Կոտորածի մասին տեղեկութիւններ չկան հին աղբիւրներու մէջ, բացառութեամբ Մատթէոսի աւետարանի եւ աւելի ուշ ժամանակի քրիստոնէական յատուածներէ։ Պատմաբանները յատուկ ուշադրութիւն կը դարձնեն այն բանին, որ գլխաւոր աղբիւրը Հերովդէսի թագաւորութեան մասին Յովսէփ Ֆլաւիոսի հին շրջանի աշխատութիւնն է, որ տեղեկութիւն չի պարունակէր Բեթղեհեմի մէջ տեղի ունեցած մանուկներու կոտորածի մասին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կրօն
Ուքրանիա
Օտարերկրեայ Տիրապետությիւն
14-րդ դարու կէսերուն Լեհաստանի Կազիմիր III թագաւոր-ը ձեռք բերաւ Գալիցիա-Վոլինիայի վերահսկողութիւնը, այն դեպքին մէջ, երբ Ռուսիոյ սիրտը այդ թիւին մէջ եւ Կիեւը Իրպէն գետի ճակատամարտէն ետք դարձավւԳեդեմինասի՝ Լիտուայի մեծ դքսութեան տարածք։ 1386 թ. Կրեվոյի միութիւն, Լեհաստանի եւ Լիտուայի արքայատներու միաւորումէն ետք, Հիւսիսային Ուքրանիոյ մեծ մասը կը կառավարուէր Լիտուայի տեղական ազնուականութեան կողմէն, որպէս Լիտուայի Մեծ Դքսութեան մաս։
1569 թ. Լիւբլինի միութիւնը կը ձեւաւորէ Լեհ–Լիտուական համաձայնագիրը, որմով Ուքրանիոյ տարածքի մեծ մասը լիտուական ենթակայութենէն կ'անցնի Լեհական թագաւորութեան ենթակայութեան տակ, այդպիսով կը դառնայ լեհական տարածք։ Լեհականացման ուղղուած ճնշման ներքեւ, բարձր խաւի ներկայացուցիչները կրօնափոխ եղան եւ դարձան կաթողիկէ եւ լեհ ազնուականութենէն անհնար էր անոնց տարբերել։ Այդպիսով հասարակ մարդիկ զրկուելով իրենց ազգակից պաշտպաններէն՝ հանձինս ուղղափառ ազնուականութեան, շրջեցան դէպի կազակները, որոնք կը մնային ուղղափառ։
Ուքրանիոյ Ժողովրդական Հանրապետութիւն
Հանրապետութիւնը ստեղծուած է 1917 թ.-ի Նոյեմբեր 20-ին, անկախ հռչակուած է 1918 թ.-ի Յունուար 22-ին՝ Կեդոնական խորհուրդը (Центральна Рада)-ի որոշմամբ։
Սկզբնապէս հանրապետութիւնը իրեն կը համարէր Ռուսական հանրապետութեան մաս, սակայն Փետրուարեան Յեղափոխութենէն ետք ան կը փորձէր բոլորովին անկախ ըլլալ։ 1919 թ.-ի սկզբին ան իրեն միացուց արեւմտաուքրանական շրջանները, որոնք առանձնացած էին Աւստրո-Հունգարիայէն։ Սակայն շուտով Կարմիր բանակը գրաւած է երկիրը։ 1919 թ.-ի Յունուար 14-ին ստեղծուեցաւ Ուքրանական ԽՍՀ-ն։
Ուքրանիոյ Ժողովրդական Հանրապետութեան պետական խորհրդանիշները՝
Աշխարհագրութիւն
Ուքրանիան տարածքով երկրորդ պետութիւնն է Արեւելեան Եւրոպայի մէջ Երկրի տարբեր մասերն ունեն աշխարհագրական տարբեր առանձնահատկություններ՝ լեռնայինից մինչեւ հարթավայրային։ Երկիրը գտնվում է 49°N, 32°W կոորդինատներում։ Զբաղեցնում է 603 700 կմ² տարածք, որն աշխարհում 44-րդ ցուցանիշն է։ Ուքրանիայի մակերեւույթի 98% ցամաքային է, եւ միայն 2% են զբաղեցնում ջրային տարածքները։ Հարավից երկիրը դուրս է գալիս դեպի Սև ծով, ափեզրի երկարությունն է 2782 կմ։
Ուքրանիայի ընդհանուր սահմանի երկարությունն է 4663 կմ։ Երկիրը սահմանակից է Ռուսաստանի (1576 կմ), Մոլդավիայի (939 կմ), Բելառուսիայի (891 կմ), Ռումինիայի (531 կմ), Լեհաստանի (526 կմ), Հունգարիայի (103 կմ), եւ Սլովակիայի (97 կմ) հետ։ Ուքրանիայի ամենաբարձր կետն է Գովերլա լեռը, որի բարձրությունն է 2061 մ, իսկ ամենացածրադիր կետն է Կույալնիկի լիմանը, այս կետը ընկնում է ծովի մակերևույթից 5 մ. ներքեւ։
Ընդհանուր Տեղեկութիւններ
Ուքրանիան ունի կարեւոր ռազմավարական դիրք Արեւելեան Եւրոպայի մէջ, շրջապատուած Սեւ Ծովով հարաւէն, միւս կողմերէն այն կը շրջապատեն Լեհաստանը, Սլովակիան եւ Հունգարիան արեւելքէն, Բելառուսիան հիւսիսէն, Մոլդովան եւ Ռումինիան հարաւ-արեւմուտքէն եւ Ռուսիան արեւելքէն։ Ուքրանիան կը տարածուի արեւմուտքէն արեւելք 1316 քմ եւ հիւսիսէն հարաւ 893կմ։ Երկրի ծայրագոյն կէտերն են Գրեմեաչ գիւղը (Չեռնիգովի մարզ) հիւսիսին մէջ, Սառիչ հրուանդանը (Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետութիւն) հարաւին մէջ, Չոպ քաղաքը (Անդրկարպատեան մարզ) արեւմուտքէն մէջ եւ Չերվոնա Զիրկա գիւղը (Լուգանսկի մարզ) արեւելքին մէջ։
Ուքրանիոյ տարածքի մեծ մասը կը զբաղեցնեն ոչ բերրի տափաստանները եւ սարաւանդները։ Ուքրանիոյ հողերու հետ 58% կ'օգտագործուի որպէս ոռոգուող տարածքներ, 2% կ'օգտագործուի մշտական մշակաբոյսերու աճեցման համար, 13% որպէս արոտավայրեր, 18% կը զբաղեցնեն անտառները եւ 9% միւսները։
Երկիրը կը շրջապատեն լեռներ, հարաւին մէջ այդ Ղրիմի լեռներն են Ղրիմի թերակղզիի մէջ եւ Ազովի ծովու մօտ, արեւմտեան կողմէն այդ Կարպատեան լեռներն են, արեւելքին մէջ, Ազովի ծովու մօտ կան նաեւ քամահրուած ցածր լեռներ՝ Դոնեցի բլրաշարը։
Կլիմա
Ուքրանիան ունի չափաւոր մայրցամաքային կլիմա ցուրտ ձմեռներով եւ համեմատաբար շոգ ամառներով։ Միայն Ղրիմի թերակղզիի հարաւային ափերուն գոյութիւն ունի խոնաւ մերձարեւադարձային կլիմայի գօտի ։ Ուքրանիոյ կլիման կ'ենթարկուի խոնաւ ատլանտիկական օդի ազդեցութեան ։ Տեղումների մակարդակը Ուքրանիոյ տարածքին մէջ, հաւասարաչափ չէ բաշխուած, հիւսիսին մէջ, կը գրանցուին մեծ քանակութեամբ տեղումներ, արեւելքն մէջ ատորմէ պակաս եւ հարաւ-արեւելքին մէջ աւելի քիչ։ Տարեկան տեղումներու քանակությիւնը հարթավայրերուն մէջ 300 - 700 մմ է, Ղրիմի լեռներուն մէջ 1000 - 1200 մմ, Ուքրանիոյ Կարպատներուն մէջ աւելի քան 1500 մմ։
Յւնիսը եւ Յուլիսը սովորաբար ամենախոնաւ ամիսներն են, մինչդեռ Փետրուար ամիսը սովորաբար ամենաչորն է ։ Ձմեռային կլիման կը տատանուի պաղ եղանակէն Սեվ ծովու ափերուն մինչեւ ցուրտ եղանակը երկրի ներսը, ամառները երկրի հիմնական մասին մէջ տաք են, իսկ՝ հարաւային մասին մէջ սովորաբար կ'ըլլան շատ շոգ։
Ջրային Ռեսուրսներ
Ուքրանիան հարաւային եւ հարաւ արեւելեան կողմերէն կը լուացուի Սեւ եւ Ազովի ծովերով։ Երկրի տարածքով հոսող գետերու 90% կը հանդիսնան այս երկու ծովերու ներհոսքի աւազանի մասեր։ Մի քանի գետեր կը պատկանին Բալթիկ ծովի աւազանին։ Ուքրանիոյ մէջ կան յոթ հիմնական գետեր (փակագծերուն մէջ տրուած է գետերու երկարութիւնը Ուքրանիոյ տարածքին մէջ)՝ Դեսնան (591 քմ), Դնեպրը (982 քմ), Դնեստրը (705 քմ), Դանուբը (174 քմ), Պրիպյատը (261 քմ), Սեւերսկի Դոնեցը (672 քմ) եւ Հարաւային Բուգը (806 քմ)։
Ուքրանիոյ տարածքի 2 տոկոսը կը կազմեն ջրային տարածքները, անոնց մէջ կը մտնեն լճերը եւժեւ լիմանները։ Ուքրանիոյ շեծ լիճերը եւ լիմաններն են (փակագծերուն մէջ ցույց տրուած է մակերեսը քմ²)՝ Լիճեր՝ Լիմաններ՝
Լեռներ
Ուքրանիոյ տարածքի հարթաւայրային մասի ամենաբարձր կէտն է Բերդա լեռը (515 մ), ձախափնեայ հարթաւայրային մասի բարձրագոյն կէտն է Մոգիլա Մեչետնաեայն (367, 1 մ)։ Ստորեւ կը բերուի Ուքրանիոյ բարձր լեռներու ցանկը՝
Ուքրանական Կարպատներ Ղրիմի լեռներ
Օգտակար Հանածոներ
Ուքրանիոյ մէջ առկա են երկաթի հանքաքարի, ածուխի, մանգանի, բնական գազի, նաֆթի, աղի, ծծումբի, գրաֆիտի, տիտանի, մագնեզիումի, կաոլինի, նիկելի, պղինձի զգալի պաշարներ։
Բնապահպանական խնդիրներ
Ուքրանիան ունի բազմաթիւ բնապահպանական խնդիրներ։ Որոշ շրջաններուն մէջ, կայ խմելու ջուրի զգալի պակաս։ Օդը եւ ջուրը երկրին մէջ ապականած են, ինչպէս նաեւ՝ կայ անտառահատման խնդիր։
Երկրի հիւսիս-արեւելքին մէջ 1986 թուականի Չեռնոբիլի ատոմակայանի մէջ տեղի ունեցած աղետէն ետք գոյութիւն ունի հսկայական տարածութիւն, որ վարակուած է ռադիացիայով։
Երկնաքարային Խառնարաններ
Տուեալ պահին Ուքրանիոյ տարածքին մէջ, յայտնի են ութ հարուածային խառնարաններ, որոնք առաջացած են երկնային մարմիններու անկման պատճառով։ Բոլոր խառնարանները, բացի Իլինեցկիէն, թաղուած են, այսինքն ծածկուած են նստուածքային ապարներով, եւ հետազոտուած են հորատանցքերու միջոցով։
Վարչական Բաժանում
Համաձայն 1996 թուականի Ուքրանիոյ սահմանադրութեան երկրին մէջ ընդունուած է հետեւեալ վարչկան բաժանումը՝ 24 մարզ, 2 հանրապետական նշանակութեան քաղաք եւ Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետութիւն։ Ուքրանիոյ մէջ կան 490 շրջաններ, 446 քաղաք, 907 քաղաքատիպ աւան եւ 10196 գիւղ։
Ուքրանիոյ տարածքային կազմութիւնը կը հիմնուի միասնականութեան եւ պետական տարածքի ամբողջականությեան, համադրելով կեդրոնացած եւ ապակեդրոնացած պետական իշխանութեան համակարգերը, ինչպէս նաեւ ռեգիոններու հաւասարակշռուած ընկերա-տնտեսական զարգացման սկզբունքներու վրայ, հաշւի առնելով անոնց պատմական, տնտեսական, աշխարհագրական եւ դեմոգրաֆիկ առանձնահատկութինները, էթնիկական եւ մշակութային աւանդոյթները։
Կիեւ
Սեգաստոպոլ
Ղրիմի Ինքանավար Հանրապետութիւնը կը հանդիսանայ Ուքրանիոյ անբաժան մասը, եւ Ուքրանիոյ սահմանադրութեան շրջանակներումն մէջ, գործող իրաւասութիւններով կը լուծէ իրեն յատկացուած խնդրիները։
Քաղաքական Համակարգ
Ուքրանիան ունիտար հանրապետութիւն է, որուն գլխաւոր օրէնքը կը հանդիսանայ 1996 թուականին ընդունուած Սահմանադրութիւնը։
Գործադիր Իշխանութիւն
Պետութեան եւ գործադիր իշխանութեան ղեկավարը նախագահն է, 2014 թ. Յունիս 7-էն՝ Պետրո Պորոշենկոն։ Նախագահը կը հանդիսանայ նաեւ Ուքրանիոյ զինուած ոյժերու գլխաւոր հրամանատարը։ Պետութեան ղեկավարի պարտականութիւնները կատարած նախագահին կ'օգնէ վարչապետը․ 2013 թ դրութեամբ՝ Նիքոլայ Ազարովը։ Վարչապետը կը զբաղեցնէ նախագահի պաշտօնը վերջինիս մահուան կամ հրաժարականի դէպքին մէջ։
Նախագահը կ'ընտրուի հինգ տարի ժամկէտով գաղտնի քվեարկութեամբ ուղղակի համընդհանուր ընտրական իրաւունքի հիման վրայ։ Նոյն թեկնածուն չի կրնար զբաղեցնել նախագահի պաշտօնը 2 անգամէն աւելի անընդմէջ։ 1991 թ երկրի առաջին նախագահ ընտրուած է Լեոնիդ Կրավչուկը։
Նախագահը կը կազմաւորուի կառավարութիւնը՝ նախարարներու կաբինետը, որուն ղեկավարն է վարչապետը։
Օրենսդիր Իշխանութիւն
Ուքրանիոյ գերագոյն օրենսդիր մարմինը Գերագոյն ռադան է (Верховна рада України, ВРУ)։ Ան կը հանդիսանայ մշտական գործող կառոյց, որ կը հրաւիրուի տարին 2 անգամ։
Գերագոյն ռադան իր կանոնաւոր նստաշրջաններուն անց կը կանցնէ նորընտիր նախագահի երդմնակալութեան արարողութիւնը եւ կը հաստատէ նախագահի կողմէն առաջարկուող պետական քաղաքականութեան հիմնական ուղղութիւնները 5 տարի ժամկէտով։ Նախագահը պատասխանատու է ռադայի առջեւ, խորհրդարանը կրնայ անվստահութիւն յայտարարել անոր։
Գերագոյն ռադան կազմուած է 450 պատգամաւորներէն։ 2013 թ դրութեամբ խորհրդարանի նախագահն է Վլատիմիր Ռիբակը։
Ռադայի իրաւասութիւններու մէջ կը մտնէ օրէնքներիու մշակումը, ընդունումը եւ ատոնց իրագործման վերահսկողությունը, պետական բյուջեի հաստատումը, միջազգային համաձայնագրերու վավերացումը։ Ռադայի պատգամաւորները կ'ընտրուին 5 տարի ժամկէտով ընդհանուր ուղղակի ընտրութիւններու միջոցով, որոնք անց կը կացուին խառը համակարգով։
մինի|435px|Գերագոյն ռադայի 8-րդ նստաշրջանի կուսակցական կազմը
Դատական Իշխանութիւն
Արդարադատութիւնը Ուքրանիոյ մէջ կ'իրականացուի բացառապէս դատարաններու միջոցով։ Դատարաններու իրաւասութիւնները կը տարածուին պետութեան մէջ առկա բոլոր իրաւայարաբերութիւններու վրայ։ Ուքրանիոյ մէջ ընդհանուր իրաւասութիւններու դատարաններու համակարգը կը կազմուի մասնագիտացման եւ տարածքայնութեան սկզբունքներու հիման վրայ։ Ընդհանուր իրաւասութեան դատարաններուն մէջ կը գործեն քաղաքացիական եւ քրէական գործերով զբաղող խորհուրդներ։ Ընդհանուր իրաւասութեան դատարաններու համակարգի գերագոյն դատական մարմինը կը հանդիսանայ քաղաքացիական եւ քրէական գործերը քննող Գերագոյն դատարանը։ Գերագոյն դատարանը աւելի շատ դատական գործունէութիւնը համընդհանրացնող կարգավիճակ ունի։ Ունի վերանայման իրաւունք։ Գերագոյն դատարանն իր ոյժը կորցուցած է Բարձրագոյն յատուկ դատարանի ձեւաւորումէն ետք։
Յատուկ դատարաններ՝
Քաղաքական Կուսակցութիւններ
Ուքրանիոյ ներկայիս կուսակցական համակարգը կազմուած է 1990-ական թուականներուն։ Այն ժամանակ լիբերալ-դեմոկրատական փոփոխութիւններու հետեւանքով միակուսակցական համակարգը փոխարինուեցաւ բազմակուսակցականով։
2012 թ դրութեամբ Ուքրանիոյ մէջ պաշտօնապէս գրանցուած է աւելի քան 200 կուսակցութիւն։ Վերջին խորհրդարանական ընտրութիւններու ժամանակ, որ տեղի ունեցած է 2012 թ Հոկտեմբեր 28-ին, մասնակցած է 21 կուսակցութիւն։ Օրէնքով սահմանուած 5%-ի շեմը յաղթահարեց 5 կուսակցութիւն, 16 կուսակցութիւն խորհրդարանին մէջ տեղ չզբաղեցուց։
Արտաքին Քաղաքականութիւն
Ներկային, Ուքրանիան կը հանդիսանայ հետեւեալ կազմակերպութիւններու անդամ՝ ՄԱԿ (1945), ՄԱԿ-ի ԵՏՀ (1947), ԱՀԿ (1948), ԵՈՒՆԵՍՔՕ (1954), ԵԱՀԿ (1992), ՎԶԵԲ (1992), ԱՄՀ (1992), ՎԶՄԲ (1992), ՍՏՀԿ (1992), ՄՖԿ (1993), ՆԵԲԳ (1994), ԳՀԽԿ (1994), ԵԽ (1995), ՏՀՁԿ (1997), Եւրո-ատլանտեան համագործակցութեան խորհուրդ (1997), ՍԱԶԲ (1998), Ներդրումային վէճերու կարգաւորման միջազգային կեդրոն (2000), ԶՄԱ (2004), ԱՀԿ (2008)։ Ուքրանիան նաեւ կը հանդիսանայ ԱՊՀ-ի փաստացի անդամը (1991) եւ դիտորդի կարգավիճակ ունի հետեւեալ կազմակերպութիւններուն մէջ՝ Բալթեան երկրներու խորհուրդ (1999), ԵվրԱզԷՍ (2002), Ֆրանկոֆոնիա (2006)։
Զինուած ոյժեր
Խորհրդային Միութեան փլուզումէն ետք, Ուքրանիոյ մնաց 780000 զինուժ, որ կը համարուի աշխարհի երրորդ մեծագոյն միջուկային զէնքով հագեցած ռազմական ոյժը։ 1992 թ Մայիսին Ուքրանիան ստորագրեց Ստրատեգիական յարձակողական սպառազինութիւններու սահմանափակման պայմանագիր, ուր երկիրը համաձայնուեցաւ Ռուսիոյ տալ ողջ միջուկային զենքը եւ միանալ միջուկային զենքի չտարածման պայմանագրին որպես միջուկային զյնք չունեցող երկիր։ Ուքրանիան վավերացուց պայմանագիրը 1994 թ եւ 1996 թ երկիրը ազատեցաւ միջուկային զէնքէն։
Ուքրանիան հետեւողական քայլեր ձեռնարկեց սովորական զէնքի կրճատման ուղղութեամբ։ Ան ստորագրեց Եւրոպայի մէջ Սովորական Սպառազինութիւններու մասին պայմանագիր, որ կ'ենթադրէր տանկերի, հրետանիի եւ զրահապատ մեքենաներու թիւի կրճատում (զինուած ոյժերը կրճատուեցան 300000-ի)։ Պետութիւնը կը նախատեսնէ ներկայիս բանակը փոխարկել պրոֆեսիոնալ կամաւոր բանակի ոչ ուշ քան 2011 թ։
Չարլզ Սոպրաժ
Հոչարտ Պհաունանի Կուրումուխ Չարլզ Սոպրաժ (Charles Sobhraj, ), Ֆրանսացի ճանչցուած մարդասպան, խաբեբայ եւ գող: Ան հանրածանօթ է որովհետեւ կը խաբէր Արեւմուտքէն Հարաւային Ասիա ժամանած հիփփի զբօսաշրջիկները 1970ական թուականներուն: Ան ծանօթ է իբր «Լողազգեստի Սպանողը» (անգլ.՝ «the Bikini Killer») որովհետեւ իր սպանած զոհերէն շատեր լողազգեստով գտնուած էին: Ան նաեւ ծանօթ է իբր «Օձը» (անգլ.՝ «the Serpent»), որովհետեւ ունէր կարողութիւնը սահմանէ սահման սպրդելու, առանց նկատուելու ոստիկանութենէն:
Ուքրանիա
Զինուած ոյժեր
Այլ երկրներու զինմիաւորումները՝ ներառեալ ԱՄՆ զինուժը, ուքրանական ոյժերու հետ մէկտեղ կանոնաւորապէս կը մասնակցին զորավարժութիւններու Ուքրանիոյ մէջ։
Անկախութենէն ետք, Ուքրանիան իրեն չեզոք երկիր հռչակեց։ Պետութիւնը սահմանափակ ռազմական համագործակցութիւն ունի Ռուսիոյ, այլ Անկախ պետութիւններիու համագործակցութեան երկրներու եւ ՆԱՏՕ-ի հետ սկսած 1994 թուականէն։ 2000-ական թուականներուն, կառավարութիւնը հակուած էր դէպի ՆԱՏՕ-ն եւ խորը համագործակցութեան սկիզբը դրուեցաւ, երբ 2002 թ ստորագրուեցաւ ՆԱՏՕ-Ուքրանական գործողութիւններու ծրագիրը։ Ետքը որոշուեցաւ, որ ՆԱՏՕ-ին միանալու որոշումը պետք է ընդունուի համազգային հանրաքվեի միջոցով հետագային։ Գործող նախագահ Վիկտոր Յանուկովիչը Ուքրանիոյ եւ ՆԱՏՕ-ի միջեւ համագործակցութիւնը բաւարար կը համարէ։ Յանուկովիչը դէմ է Ուքրանիոյ միացման ՆԱՏՕ-ին։ 2008 թ Բուխարեստի մէջ, կայացած համաժողովին ՆԱՏՕ-ն յայտարարեց, որ Ուքրանիան կրնայ անդամակցել ՆԱՏՕ-ին, երբ ան ցանկանայ եւ երբ ան կը համապատասխանի անդամակցման չափանիշերուն։
Պետական Խորհրդանիշեր
Ուքրանիան ունի 3 պետական խորհրդանիշ՝ դրօշ, զինանշան, քայլերգ։ 1996 թ Յունիս 28-ին Ուքրանիոյ Սահմանադրութեան 20-րդ յօդուածով հաստատուեցաւ պետութեան փոքր զինանշանը՝ ոսկէ եռաժանին՝ կապոյտ ֆոնի վրայ։ Եռաժանին [[Կիեւեան Ռուսիոյ ժամանակ Ռիւրիկովիչ իշխանատոհմի պետական խորհրդանիշը եւ տոհմական կնիքը կը հանդիսանար։ Փոքր զինանշանը այդպէս ալ չընդունուած մեծ զինանշանի մասը կը կազմէ. անոր վրայ պատկերուած է կապոյտ վահան՝ դեղին եռաժանիով։
1992 թ Յունուար 28-ին Ուքրանիոյ Գերագոյն խորհուրդը հաստատեց Ազգային դրօշը, որ ուղղանկիւն պաստառ՝ կազմուած լայնութեամբ իրար հաւասար 2 հորիզոնական շերտերէն․ վերին շերտը կապոյտ է, ստորինը՝ դեղին։
Տնտեսութիւն
Ուքրանիոյ տնտեսութիւնը կը զբաղեցնէ 39-րդ տեղը աշխարհին մէջ, ըստ ՀՆԱ-ի չափի (2011)։ Մէկ բնակչին բաժին իյնկող ՀՆԱ-ի չափը կը կազմէ 7600 ԱՄՆ դոլար (2011)։ 2011 թ ՀՆԱ-ի աճը կազմեց 5, 2%։ Ուքրանիոյ պարտքը 2010 թ հասաւ ՀՆԱ-էն 93, 5%-ի, իսկ 2010 թ Յուլիս 1-ի դրութեամբ ՀՆԱ-ի աճը կազմեց 3, 7%։