cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ծննդոց
Ծննդոց Աստուածաշունչը կը բաժնուի երկու մասի. Հին եւ Նոր Կտակարան:
Թորահ
Մասունք
Մասունք
Ծննդոց
Թորահը օրէնքներու այն բաժինն է, որ կը ներառէ Ս. Գիրքին առաջին 5 գիրքերը, զորս Մովսէս մարգարէն գրած էր: Օրէնքներու գիրքերն են՝ Ծննդոց, Ելից, Ղեւտացւոց, Թուոց եւ Երկրորդ օրինաց:
Մասունք
Սուրբերու աճիւններէն մասնիկ մը, փշրանք մը, երբ բարեպաշտական զգացումներով արծաթեայ փոքր տուփերու մէջ դրուած են կը կոչուին մասունք:
Անցեալին սովորութիւն չկար շարժական տուփերու մէջ պահել սուրբերու աճիւններէն մասնիկներ։ Նոյնիսկ փոքր ոսկորի բեկորներ կը թաղէին եւ գերեզմանաքարեր կը պատրաստէին անոնց համար։
Աւելի ետքն է, որ մարդիկ սկսան ճաճանչաւոր տուփեր շինել եւ անոնց մէջ պահել յուրրերու մասունքները։ Նոյնիսկ վիզէն կախելու նպատակով փոքր տուփիկներ պատրաստուած են անոնց մէջ ամփոփելու համար սուրբերուն մասունքները:
Այսօր մեր բոլոր եկեղեցիներուն մէջ Ս. Սեղանի բազմոցը զարդարող մեծ թէ փոքր զանազան մասունքներ կան, ճաճանչաւոր թէ պարզ տուփերումէջ, որոնք մեր բարեպաշտ ժողովուրդի պաշտամունքին արժանացած են:
Աղբիւր
Ծննդոց
Մովսէս Մարգարէն
2.     Մովսէս 40 տարեկանէն մինչեւ Հրեաներուն ելքը:
3.     Իր կեանքին վերջին տարիները:
Ան ապրած է ջարդի ատեն, եւ ազատելով հասած է փառաւոնին քով, ուր Եգիպտացի մը սպաննելով մեկնած է Քեփրոն եւ հոն մնացած՝ մինչեւ իր 40 տարեկան ըլլալը: Անկէ ետք սկսած է իր կեանքին երկրորդ շրջանը, ուր Աստուած զինք կանչած է, որպէսզի ազատէ հրեայ ժողովուրդը Եգիպտացիներէն. երկար փորձերէ ետք, յաջողած է ելլել Եգիպտոսէն: Աստուած այդ շրջանին իրեն տուած է 10 պատուիրանները եւ բոլոր այն օրէնքները, որոնք իր օրով կը սկսին գրի առնուիլ: Ապա ան առաջնորդած է Իսրայէլի ժողովուրդը Սինայի անապատը, ուր ժողովուրդին ուզածները կատարած է. վերջաւորութեան Աստուած զինք սպաննած է եւ իր գերեզմանը անյայտ է:
Ծննդոց գիրքին կանոնականութիւնը
Ծննդոց գիրքը ընդունուած է իբրեւ կանոնական գիրք՝ թէ՛ Հրեաներուն եւ թէ Սամարացիներուն կողմէ, նաեւ Քրիստոնեայ եկեղեցին զայն ընդունած է իբրեւ սուրբ գրութիւն: Բնաւ անոր շուրջ հարցադրումներ չեն եղած, որովհետեւ ամէն մարդ գիտէր, թէ Մովսէս Աստուծոյ առաջնորդութեամբ գրած էր զայն եւ Աստուածային գիրք մըն էր՝ ինչպէս միւս հնգամատեանը:
Ծննդոց գիրքին օղակները
Ծննդոց գիրքը կը բաժնուի երկու օղակի. առաջինը, ուր կը բացատրէ ստեղծագործութիւնը եւ մարդուն բնութիւնն ու իրականութիւնը. զետեղուած է Ծննդոցի 1 էն մինչեւ 11, իսկ երկրորդը օղակը՝ կը բացատրէ Իսրայէլի ժողովուրդին ինքնութիւնը:
Ստեղծագործութեան օղակը կը բաժնուի չորս պզտիկ օղակներու.
Առաջինը, կը պատմէ, թէ ինչպէս Աստուած ստեղծեց մարդը հողէ եւ կանգնեցուց զայն դրախտին մէջ: Երկրորդ պզտիկ օղակը կ'ըսէ, թէ ինչպէս չարը աշխարհ մտաւ, երբ մարդը չարին մտիկ ընելով շեղեցաւ Աստուծոյ լոյսէն: Իսկ երրորդ օղակը կը բացատրէ, թէ ինչպէս մարդը Աստուծոյ աչքը մտնելու համար, սպաննեց եղբայրը, Կայէնի եւ Աբելի դրուագով, երբ առաջին արիւնը կը թափի գետնին վրայ: Իսկ վերջին օղակը կը պատմէ, թէ Աստուած ինչպէս կը սրբէ աշխարհին մեղքերը, եւ Նոյի միջոցով կ'օրհնէ ամբողջ աշխարհը: Հոս  կ'աւարտի առաջին մեծ օղակը՝ Ստեղծագործութեան օղակը:
Երկրորդ օղակը Իսրայէլի նախահայրերուն մասին է, ուր Աստուած կ'ընտրէ Աբրահամը իբրեւ իր ժողովուրդին նախահայրը: Երկրորդ օղակը կը բաժնուի չորս պզտիկ մասերու. առաջին մասին մէջ Աստուած Աբրահամը կը կանչէ եւ Քանան կ'երթայ, եւ Աստուած խոստում կու տայ, թէ այդ երկիրը իր սերունդին պիտի տայ: Երկրորդ մասին մէջ Աբրահամ զաւակ մը կ'ունենայ՝ Իսահակ անունով եւ Իսահակ կ'ամուսնանայ Ռեբեքային հետ: Երրորդ մասին մէջ Իսահակ երկու զաւակ կ'ունենայ Եսաւն ու Յակոբը. հոն  կը գտնենք օրհնութեան պատմութիւնները եւ բաժանումը, Յակոբին ամուսնանալը Լիային եւ Ռաքելին հետ: Չորորդ մասը ամէնէն կարեւոր բաժինն է հրեաներուն համար, ուր Յակոբ 12 զաւակ կ'ունենայ եւ կը հիմնուին Իսրայէլի 12 ցեղերը Եգիպտոսի մէջ, Յովսէփին շնորհիւ: Կը պատմուի նաեւ Եբրայէցիներուն նեղութիւնները Յովսէփին մահէն ետք:
­­Ծննդոց գիրքին աւանդութիւնները
Աւանդութեան այս նպատակը չէր ընդունուած Հրեայ Քրիստոնէական մշակոյթին մէջ: Երկրորդ օղակին մէջ յայտնի կ'ըլլայ Եբրայական լեզուին մշակումը եւ զարգացումը: Այս զարգացումը մեծ դեր կը խաղայ պատմութեան մէջ, որովհետեւ աւելի ուշ, երբ հրեաները ազատ եւ անկախ երկիր կ'ունենան, անոնք իրենց պատմութիւնը կը սկսին միայն Եբրայերէնով գրուիլ եւ տարբեր լեզուով արգիլուած համարուիլ, ինչպէս նաեւ մարգարէութիւնը կը գրուի Եբրայերէնով: Նոյնիսկ երբ Բաբելոնի գերութեան տակ կ'իյնայ Հրեայ ժողովուրդը, անոնք կը պահեն իրենց աւանդական լեզուն եւ սուրբ գիրքն ալ Եբրայերէնով կը գրուի:
Հրեաներուն մօտ գեղեցիկ աւանդութիւն մը կայ, որ իրենց Աստուածը «Աստուած» չեն կոչած, այլ եբրայական անունով (ԵՀՈՎԱ),ինչպէս նաեւ հագարի փախուստին ատեն Աստուած ինքզինք յայտնած է «ادوناي» անունով, որ կը նշանակէ Տէր կամ արքայ: Նաեւ կայ ուրիշ անուն մը Աստուծոյ, որն է՝ «Իլոհիմ»:
Թէ՛ Հրեաներուն եւ թէ՛ Քրիստոնեաներուն մօտ Ծննդոցը, ինչպէս նաեւ ամբողջ Հնգամատեանը, պարզ պատմութիւններ չեն ոչ ալ կեղծ պատմութիւններ են, այլ՝ անոնք իրականութիւններ են, նոյնիսկ փիլիսոփայական նիւթեր չեն, այլ Աստուածային յայտնութիւններ են, ուր եկեղեցւոյ հայրերը կ'ըսեն, թէ գրուած է Սուրբ հոգիին ճամբով, համայն աշխարհին համար:
Ստեղծագործութիւնը
Աստուած վեց օրերուն մէջ ամէն ինչ կը ստեղծէ, Լոյսը, արեւը, լուսինը, թռչունները, կենդանիները, բոյսերը եւ մարդը. Աստուած մարդը կառավարիչ կը դնէ այդ բոլորին վրայ, ուստի մարդը ամէն ինչին տէր կը դառնայ, սակայն մարդը սատանայէն խաբուելով կը մեղանչէ, ուստի Աստուած կ'արտաքսէ զինք դրախտէն: Մարդը կ'աշխատի, եւ ինքն իր եղբայրը կը սպաննէ, եւ մեղք կը գործէ եւ անկէ ետք կամաց կամաց մեղքը կը մտնէ մարդկութեան մէջ, ուստի մարդը չար կ'ըլլայ, բացի Նոյ Աստուծոյ որդիէն: Այս է համայն ստեղծագործութեան ամփոփ ձեւը, ուր այստեղ կը սկսի տարբեր պատմութիւն մը, որ կը կոչուի Նոյի պատմութիւնը:
Նոյին պատմութիւնը
Մարդը կը չարանայ, ուստի Աստուած կ'ուզէ իր ստեղծագործութիւնը մաքրել ջրհեղեղով, սակայն Նոյին պատուիրելով ամբողջ  ստեղծագործութիւնը ազատելով, պէտք էր, որ պահէր անասունները: Երբ Աստուած  կ'ամբողջացնէ իր գործը թոյլ կու տայ ստեղծագործութեան, որ ետ աճի եւ բազմանայ, զայն օրհնելով, ուստի Աստուած մարդուն հետ կարեւոր ուխտ մը կ'ընէ, թէ պիտի չսպաննէ մարդը կրկին անգամ եւ նշան մը կու տայ, որ պիտի ազատէ զինք:
Բաբելոնի Աշտարակը
Ջրհեղեղէն ետք մարդը ետ կը դառնայ իր հին արարքին եւ կը չարանայ: Մարդը կը սկսի աշտարակ մը շինել, որպէսզի Աստուծոյ հասնի, սակայն երբ Աստուած կը տեսնէ, մարդոց լեզուներ կը բաժնէ եւ ամէն մարդ կը հեռանայ իր ընկերոջմէն: Այս դէպէն դուրս եկած են նահապետեր, թագաւորութիւններ ու ցեղախումբեր:
Նախահայրերն ու Նահապետերը
Ամէն ազգ ունի իր նախահայրը: Եբրայեցի ժողովուրդը կը բաժնուի 12 ցեղի. ունի իր նախահայրերը՝ Աբրահամ, Իսահակ, եւ Յակոբ:
Աբրահամ
Աբրահամ եղած է Հրեայ ժողովուրդին նախահայրը: Աստուած զինք Խառանէն Քանաան կ'առաջնորդէ, ուր  իրեն կը խոստանայ, որ այդ երկիրը իր սերունդին պիտի տայ, իբրեւ ժառանգութիւն: Սակայն Աբրահամ զաւակ չունէր եւ յուսահատած էր, բայց Աստուած կը վստահեցնէ իրեն, որ օր մը պիտի ունենայ: Աբրահամ զաւակ մը կ'ունենայ Ռաքէլ անունով ուրիշ կնոջմէ եւ զայն Իսմայէլ կը կոչէ, սակայն 100 տարեկանին զաւակ մը կ'ունենայ Սառայէն, որ Իսահակ կը կոչէ: Աստուած կը փորձէ Աբրահամը, որ կը յաջողի շահիլ Աստուծոյ վստահութիւնը: Աստուած Աբրահամին միջոցով կը կազմէ երկու ցեղ. Իսմայէլի ցեղը «Իսլամներուն նախահայրը» եւ Իսահակը՝ «Եբրայեցիներուն հայրը»:
Իսահակ
Իսահակը Աբրահամին որդին էր: Ան ամուսնացած էր Ռեբեքային հետ: Ան ունէր երկու զաւակ՝ Եսաւը եւ Յակոբոսը: Աստուած կը խոստանայ Իսահակին թէ այդ երկիրը Քանաանը իրեն եւ իր ժողովուրդին պիտի տայ որպէս ժառանգութիւն :
Յակոբ
Յակոբը Իսահակին եւ Ռեբեքային որդին է: Իր անունը Յակոբ դրած են, որովհետեւ խաբեբայ էր: Յակոբ տնային գործերով կը զբաղէր, իսկ Եսաւ որսորդ էր: Յակոբ եղբօր անդրանկութիւնը կ'առնէ պնակ մը ապուրով հայրը խաբելով, որուն իբրեւ հետեւանք՝ ատելութիւն կը սկսի իր եւ Եսաւին միջեւ: Յակոբ իր մօրեղբօր՝ Լաբանին քով կ'երթայ,  ուր Աստուծոյ գործը կը տեսնէր: Լաբան կը սիրէր Յակոբը, սակայն կը խաբէ Յակոբը, իրեն տալով ուրիշ աղջիկ մը՝ Լիան, Ռաքէլին քոյրը: Սակայն Յակոբ Ռաքէլը կը սիրէր, ուստի կ'աշխատի եօթ տարի եւս, որ ամուսնանայ Ռաքէլին հետ: Աստուած կը տեսնէ, թէ Յակոբ Ռաքէլը կը սիրէ Լիայէն աւելի, ուստի Լիային որովայնը կը լեցուի մանուկներով, իսկ Ռաքէլը կը մնայ ամուլ: Լիան 10 զաւակ կը ծնի, իսկ քանի որ Աստուած կը խղճայ Ռաքէլին եւ Ռաքէլ կ'ունենայ երկու զաւակ Բենիամինը եւ Յովսէփը: Յակոբ կը մտածէր վերադառնալ եւ կը տեսնէ իր ընտանիքը, եղբայրը, որովհետեւ Աստուած օրհնած էր զինք, Աստուած տուած էր Յակոբին 12 մանչ զաւակ եւ մէկ դուստր, ինչպէս նաեւ ոչխարներ, արջարներ, կովեր եւ ձիեր: Սակայն երբ  Յակոբ կը վերադառնայ իր ծննդավայրը իր ամբողջ հարստութեամբ, ճամբուն ընթացքին Յակոբ կը մարտնչի Աստուծոյ հրեշտակին դէմ, ուր կը յաղթէ հրեշտակին, հրեշտակը կ'օրհնէ Յակոբը եւ կ'անուանէ Իսրայէլ, իբր Աստուծոյ դէմ  պատերազմող եւ յաղթող: Աստուած Յակոբին ոտքին մկանին կը զարնէ, ուստի Յակոբ կը սկսի կաղալ: Նաեւ դժբախտութիւն մը կը կատարուի Յակոբին հետ, երբ իր եղբօր քով կ'երթար, իր կինը Ռաքէլ կը մահանայ, սակայն Աստուած պարգեւած էր Ռաքէլին երկու զաւակ: Յակոբ որովհետեւ կը սիրէր Ռաքէլը, կը սիրէր նաեւ անոր որդիները, աւելի քան Լիային զաւակները, սակայն ամէնէն շատ սիրած էր Յովսէփը, որովհետեւ Ռաքէլի զաւակներէն Բենիամինէն աւելի մեծ էր, ուստի անդրանիկն էր: Յակոբ կը մեծարէ Յովսէփը միւս բոլոր եղբայրներուն դիմաց. եղբայրները կը նախանձին իրմէ եւ կը փորձեն սպաննել: Այսպէս կը շարունակուի Յակոբին եւ Յովսէփին կեանքը, սակայն Յովսէփ հեռու էր իր տունէն, ուր իր եղբայրները ծախած էին զինք: Աստուած ինչպէս որ Յակոբին հետն էր, նաեւ Յովսէփին հետն էր: Աստուած Յովսէփը ազատեց ամէն չարիքէ, եւ զինք օրհնեց, ուստի Յովսէփ կառավարիչ եղաւ Եգիպտոսի վրայ: Սովի օրերուն, Ան կը հանդիպի իր ընտանիքին, ուր Յակոբ  իր բոլոր հարստութեամբ կու գայ Եգիպտոս, եւ հոն Եբրայեցի ժողովուրդը կը հիմնուի, ուր կը բազմանայ եւ կը զօրանայ :
Այծեմնիկ Ուրարտու
Այծեմնիկ Ուրարտու, (Այծեմնիկ Համազասպ Տէր-Խաչատրեան), (15 Սեպտեմբեր 1899, Կարս - 17 Դեկտեմբեր 1974, Երեւան), հայ խորհրդային քանդակագործ։ 1956-էն ՀԽՍՀ վաստակաւոր նկարիչ, 1960-էն ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ։ Մասնագիտական կրթութիւն ստացած հայ առաջին կին քանդակագործը:
Կենսագրութիւն
Բուն անունով՝ Այծեմնիկ Տէր-Խաչատրեան, ծնած է Կարս՝ 15 Սեպտեմբեր 1899-ին, ուսուցիչի ընտանիքի մը մէջ ։
Համաշխարհային Առաջին Պատերազմի տարիներուն, ընտանիքը տեղափոխուած է Ստաւրոպոլ (Հիւսիսային Կովկաս), ուր ապագայ քանդակագործուհին ռուսական մարզակրթարան յաճախած է մինչեւ ութերորդ դասարան։
1921-1925 հետեւած է Պաքուի մէջ նորաբաց բարձրագոյն արուեստանոցի դասընթացքներուն, այդ օրերու նշանաւոր քանդակագործ Ստեփան Տմիթրի Էրզեանի գլխաւորութեամբ :
1926-ին մասնակցած է Մոսկուայի քանդակագործներու ցուցահանդէսին, ուր իրական չափերով կատարուած երկու աշխատանքները մեծ գնահատանքի արժանացած են մասնակիցներուն եւ քննադատներուն կողմէ։ Նոյն թուականին, քանդակագործուհին տեղափոխուած է Երեւան։
1926-1940, Այծեմնիկ ստեղծած է գործերու շարք մը, որ կը ներկայացնէր Հայաստանի նշանաւոր դէմքերու քանդակներ՝ գեղարուեստական տարբեր ձեւերու կիրարկումով։
Ան ստեղծած է Մսրա Մելիքին եւ Սասունցի Դաւիթին, Ստեփան Շահումեանին, Յովհաննէս Թումանեանին, Աւետիք Իսահակեանին, Մարտիրոս Սարեանին, ջութակահար Ա. Գաբրիէլեանին, նկարչուհի Ս. Գարակէօզեանին եւ բազմաթիւ այլ կարկառուն գործիչներու քանդակներ ու դիմապատկերներ։
Գրեթէ տասը տարի աշխատած է Յովհաննէս Թումանեանին յուշարձանին վրայ, որ մնացած է անաւարտ, բայց նոյն ընթացքին ստեղծած է բանաստեղծին հերոսներուն քանդակները, որոնք ինքնուրոյն գեղարուեստական արժէք կը ներկայացնեն։ Այս շարքին մէջ կը բացայայտուի վարպետին ստեղծագործական  անհատականութիւնը եւ ճկունութիւնը, ինչպէս նաեւ ոճային իւրայատկութիւնը։
Մասնակցած է Հայաստանի Նկարիչներու Միութեան ստեղծման գործին։
Ստալինեան բռնութիւններու շրջանին, Այծեմնիկ Ուրարտուի գործերը դադրած են ցուցադրուելէ, իսկ մրցոյթներու ղրկուած գործերը անտեսուած են։ Այս անտեսումը հաւանաբար կապուած էր անոր մտերիմ ընկերոջ՝ յայտնի պատմաբան ու քաղաքական գործիչ Աշոտ Յովհաննիսեանին բանտարկութեան եւ աքսորի շրջանին հետ (1937-1943)։ Սակայն Այծեմնիկ չէր յանձնուած եւ շարունակած է աշխատիլ՝ ստեղծելով անգնահատելի ժառանգութիւն մը։ Անոր ստեղծած  դիմապատկերները կը ներթափանցէին մարդու ներաշխարհին մէջ։ Պատերազմական եւ յետպատերազմական շրջանին, անոր աշխատանքներուն մէջ կարեւոր տեղ գրաւած են մեծածաւալ դիմապատկերները: Մեծ Հայրենական պատերազմի տարիներուն, Ուրարտուն ժամանակաւորապէս իր բնակարանը յանձնած է փախստականներուն, իսկ ինքը բնակած է արուեստանոցին մէջ, ուր ստեղծած է ժամանակակիցներու դիմապատկերներու իւրայատուկ շարք մը:
Ամուսնացած է 1944-ին, Աշոտ Յովհաննիսեանին ազատ արձակումէն ետք։
Քանդակագործուհին շարունակած է իր բեղուն աշխատանքը, սակայն ճակատագիրի խաղերը նոյնպէս շարունակուած են։ 1947-ին փլած է արուեստանոցին առաստաղը՝ ոչնչնացնելով շուրջ 40 ուրուագիծ եւ զանազան աշխատանքներ: Միայն բազմաթիւ բողոքի նամակներէ ետք, արուեստանոցը վերանորոգուած է շուրջ տարի մը ետք։
Քսան տարի աշխատած է իր վերջին աշխատանքներէն մէկուն՝ Մովսէս Խորենացիի քանդակին վրայ, զոր աւարտած է 1961-ին եւ այժմ կը զարդարէ Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի Անուան Մատենադարանին սրահներէն մէկը։
Թէեւ Աշոտն ու Այծեմնիկը երեխաներ չեն ունեցած, սակայն Ուրարտուն իր նամակներէն մէկուն մէջ, զոր ուղղած էր ընկերուհիին՝ Մարկա Աճեանին, կը խոստովանէր, որ իր այդքան մեծ հոգատարութեամբ, խնամքով ու սիրով ստեղծուած քանդակներն էին իր երեխաները։
1960-ական թուականներուն, Այծեմնիկ Ուրարտու դադրած է ստեղծագործելէ, որուն պատճառը Ալցհայմըր հիւանդութիւնն էր։ Նոյնիսկ նամակ գրելու դժուարութիւն սկսած է ունենալ, բայց կամքի ուժով յարատեւած է իր գործունէութեան մէջ ու մինչեւ կեանքին վերջը ղեկավարած է Հայաստանի նկարչական ֆոնտը եւ Նկարիչներու Միութեան քանդակներու բաժինը։
Մահացած է Երեւան, 17 Դեկտեմբեր, 1974-ին։
Գնահատանքներ
1956-ին, Այծեմնիկ Ուրարտու արժանացած է Խորհրդային Միութեան վաստակաւոր արուեստի գործիչի աստիճանին, իսկ 1960-ին` Հայաստանի ժողովրդական նկարիչի կոչման:
Պուրկնլանտ
Պուրկնլանտ (հնչում՝ Պուր-կըն-լանտ, գերմ.՝ Burgenland, պուրկնլանտաքրուաթերէն՝ Gradišće, հունգ.՝ Felsőőrvidék/Őrvidék) Աւստրիոյ 9 նահանգներէն մէկն է, Կը գտնուի երկրի արեւելեան մասը։ Նահանգի կենդրոնը Այզնշթաթ քաղաքն է։ Տարածքը 3965 քմ² է, իսկ նահանգի բնակչութիւնը կը կազմուի 296010 մարդէ (2021, Աւստրիոյ 9-րդը)։ Նահանգը, որ հին ատեն կը կոչուէր Գերմանական-Արեւմտեան Հունգարիա (գերմ.՝ Deutsch-Westungarn. Տոիչ-Վեսթունկարն), կը պատկանէր Հունգարիոյ Թագաւորութեան, սակայն Դրիանոնի դաշնագրէն ետք յանձնուեցաւ Աւստրիոյ եւ պաշտօնապէս նահանգի կարգավիճակ ստացաւ Յունուար 25 1921-ին եւ կոչուեցաւ Պուրկնլանտ ։ Սահմանակից է Ստորին Աւստրիոյ եւ Շթիրիային, ինչպէս նաեւ պետական սահմաններ ունի Սլովենիոյ եւ Հունգարիոյ հետ։ Նահանգին մէջ կը խօսուի գերմաներէն, ինչպէս նաեւ կայ պուրկնլանտաքրուաթախօս փոքրամասնութիւն։
Ս. Մարկոս Եպիսկոպոս
'''Ս. Մարկոս Եպիսկոպոս''' Դ. դարու կէսերուն եղած է Արիթուսի եպիսկոպոսը։ Իրեն կը վերագրուին աստուածաբանական նշանաւոր բանաձեւումներ ։ Նշանաւոր է հեթանոսական ուսմունքներու դէմ մեծ ատելութեամբ:
Կեանքը
Մարկոս եղած է Սուրիոյ Արիթուս քաղաքի եպիսկոպոսը: Ապրած Դ. դարուն: Անոր ունեցած գրիչին եւ խօսքին կարողութիւններէն հմայուած, արիոսականներ կ'ուզեց օգտուիլ իրմէ, եւ զինք իրենց վարդապետութեան ջատագովը դարձնել: Ուստի կը փորձեն սիրաշահիլ զինք եւ հրաւիրել զանազան ժողովներու: Ան կը մասնակցի արիոսական զանազան ժողովներու, նկատուելով կիսարիոսական եւ կը դառնայ հեղինակը «Որդին յամենայնի նման է Հօրը» բանաձեւին: Սակայն Սելեւկիոյ ժողովէն ետք, ամբողջութեամբ կը վերադառնայ ուղղափառութեան :
Կոստանդիանոս կայսեր օրերուն (306-337) ան կ'աւերէ քաղաքին հեթանոսական հոյակերտ մեհեանը եւ փոխարէնը եկեղեցիներ կը կառուցէ, որուն պատճառով հեթանոսները անոր հանդէպ ոխակալութեամբ կը լեցուին :
Յուլիանոս Ուրացող կայսեր օրերուն կը հալածուի հեթանոսներէ, մանաւանդ որ կործանած էր հեթանոսական մեհեան մը: (361-363), քաղաքին հեթանոսները կը սկսին բացայայտօրէն արտահայտել իրենց թշնամանքը քրիստոնեաներու հանդէպ, մանաւանդ մեծահամբաւ հայրապետն՝ յիշելով անոր կողմէ աւերուած մեհեանը: Կայսրը կը հրամայէ, որ եպիսկոպոսը կա՛մ վերականգնէ մեհեանը, կա՛մ վճարէ անոր գինը: Ս. Մարկոս, տեղեկանալով այդ մասին, կը հեռանայ եւ կը ծպտուի անապատի մը մէջ:
Երբ կ'իմանայ, որ իր փոխարէն ձերբակալած են այլ քրիստոնեաներ, կու գայ եւ ինքզինք կը յանձնէ դատաւորին՝ խնդրելով, որ ազատ արձակեն միւսները: Դաժանագոյն խոշտանգումներէ ետք, զինք կ'ուղարկեն կայսեր մօտ, քանի որ ան ոչ մէկ տառապանքէ կ'ընկճուէր եւ կ'ըսէր, որ ո՛չ ոսկի ունի, ո՛չ ալ արծաթ մեհեանը վերաշինելու համար եւ փոխարէնը ինքզինք կը յանձնէ իրենց: Կայսրը, անձամբ տեսնելով սուրբին անբնական համբերութիւնը, կը զարմանայ: Ան կը ցանկայ մահուան պատիժի դատապարտել զինք, բայց որպէսզի ան մարտիրոսութեան պատիւին չարժանանար, ծանր չարչարանքներու ենթարկելէ ետք, զինք կ'աքսորէ հեռաւոր կղզի մը, ուր իր կեանքին մնացած օրերը կ'անցընէ, հեթանոսները քրիստոնեայ դարձնելով, ուր եւ կը կնքէ իր մահկանացուն :
Արայ Կարմիրեան
Կենսագրութիւն
Արայ Կարմիրեան ծնած է 14 Յուլիս 1920-ին, Իսթանպուլի մէջ: Եղած է Մխիթարեանի սան, ապա աւարտած է Իսթանպուլի համալսարանի ճարտարապետութեան ճիւղը, եղած է Երկրաչափութեան ու գրահաշուագիտութեան դասատու, Իսթանպուլի Մխիթարեան Վարժանի Սանուց Միութեան նախ հիմնադիր անդամը: Ապա ատենապետը, եղած է նաեւ Թրքահայոց Ազգային Վարչութեան Տնտեսական խորհուրդի անդամ, Թուրքիոյ Հայոց Ուսուցչաց Հիմնարկի վարչութեան անդամ: Եղած է Իսթանպուլի Ս. Խաչ Դպրեվանքի խնամակալութեան վարչական անդամ, դրոշմաթուղթի իր հաւաքածոներով շահած էր միջազգային բազմաթիւ պարգեւներ:
Հայ մշակոյթի եւ գրականութեան կարող գրիչներէն եւ մեկնաբաններէն նաեւ քննադատներէն մէկը եղող 93-ամեայ  Արայ Կարմիրեան 25  Սեպտեմբեր  2016-ին Քանատայի Մոնրէալ քաղաքի մէջ կնքեց մահկանացուն :
Արայ Կարմիրեանի դուստրն է Լիզպոնի «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկութեան Հայկական համայնքներու տեսչութեան կրթական բաժնի պատասխանատու, լեզուաբան ու մանկավարժ Անի Կարմիրեան եւ կողակիցը գրականագէտ Մարկ Նշանեանի։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն: Իսթանպուլ ծնածներ Ստորոգութիւն:1920 ծնածներ Ստորոգութիւն:2016 մահացածներ Ստորոգութիւն:Մոնրէալ մահացածներ Ստորոգութիւն:Ճարտարապետ Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ Հայոց Ուսուցչաց Հիմնարկի վարչութեան անդամ Ստորոգութիւն:Թրքահայոց Ազգային Վարչութեան Տնտեսական խորհուրդի անդամ Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ Հայոց Ուսուցչաց Հիմնարկի վարչութեան անդամ
Հակապիոթիքներու Դիմադրութեան Դէմ Պայքար
Հակապիոթիքները դեղատեսակներ են, որոնք կ'օգտագործուին պաքթերիա (ցպկային մարմիններ) յառաջացած վարակներու բուժման համար: Հակապիոթիքները տարիներու ընթացքին փրկած են բազմաթիւ կեանքեր:
Հանրային Առողջութեան Հարցեր
Հակապիոթիքներու նկատմամբ դիմադրութիւնը աճող մտահոգութիւն է ամբողջ աշխարհի տարածքին: Երբ անհատը կը վարակուի հակապիոթիքի դիմադրող մանրէով, ոչ միայն իր բուժումը աւելի դժուար կ'ըլլայ, այլեւ հակապիոթիքի դէմ դիմացկուն մանրէն կրնայ տարածուիլ այլ մարդոց:
Հակապիոթիքներու նկատմամբ դիմացկուն դարձած մանրէներու օրինակներ են մաշկի, միզուղիներու, ուղեղատապի (meningitis), սեռական միջոցներով փոխանցուող հիւանդութիւններու եւ շնչուղիներու վարակներ յառաջացնող մանրէները:
Պետական այլ գերատեսչութիւններու հետ համագործակցութեամբ, Սննդամթերքի եւ դեղերու վարչութիւնը (FDA) նախաձեռնած է քանի մը միջոցներ` հակապիոթիքներու նկատմամբ դիմադրութիւնը դիմակայելու համար:
Վարչութիւնը հրապարակած է դեղերու մակնշման կանոնակարգ մը` շեշտը դնելով հակապիոթիքներու խելամիտ ու տրամաբանական օգտագործման վրայ: Կանոնակարգերը կը քաջալերեն առողջապահութեան ոլորտի մասնագէտները` հակապիոթիքներ դեղագրելու միայն դարմանատնային անհրաժեշտութեան պարագային, ինչպէս նաեւ խորհուրդ կու տան հիւանդներուն` նման դեղերու ճիշդ օգտագործման եւ անոնց պատուիրածին պէս գործածելու կարեւորութեան մասին:
Հակապիոթիքները Կը Պայքարին Մանրէներու (Bacteria), Եւ Ոչ Թէ Ժահրերու (Virus) Դէմ
Հակապիոթիքները պէտք է օգտագործուին մանրէական վարակներու դիմաց: Օրինակ, անոնք կ'օգտագործուին սթրեփ կոկորդի բուժման համար, որ կը յառաջանայ սթրեփթոքոքըս մանրէէն, կամ` ստաֆիլոքոքային մանրէներէ յառաջացած մաշկի վարակներու պարագային:
Ժահրային կամ մանրէական վարակի տարբերութիւն
Դեղերու գնահատման եւ հետազօտութիւններու կեդրոնի բժշկական պատասխանատու Ժոզեֆ Թըռնըր կ'ըսէ, թէ մրսածութեան կամ կրիփի ախտանիշները (ժահրային վարակ) կը նուազին մէկ շաբթուան ընթացքին: Բայց եթէ անհատը տաքութիւն ունենայ եւ այլ ախտանիշներ, որոնք կը տեւեն ու կը վատթարանան օրերու ընթացքին, կրնայ ունեցածը պաքթերիական վարակ ըլլալ եւ այս պարագային հարկ է խորհրդակցիլ բուժաշխատողին հետ:
Հետեւիլ Ճիշդ Օգտագործման Հրահանգներուն
Երբ բժիշկը հակապիոթիք դեղագրէ պաքթերիական վարակ բուժելու համար, կարեւոր է դեղը առնել ճիշդ այնպէս, ինչպէս նշուած է:
Հակապիոթիքներու ճիշդ օգտագործումը խթանելու կարգ մը խորհուրդներ.
Ի՞նչ կ'ընէ FDA-ը
FDA-ը հակապիոթիքներու դիմադրութեան դէմ կը պայքարի հետեւեալ ձեւերով.
Պիտակաւորման (labeling) կանոնակարգեր, որոնք կը վերաբերին հակապիոթիքներու պատշաճ օգտագործման. Հակապիոթիքներու պիտակաւորումը բազմաթիւ շրջաններու մէջ կը պարունակէ թելադրանքներ, որոնք խորհուրդ կու տան բուժաշխատողներուն, որ այս դեղերը պէտք է օգտագործուին միայն այն վարակներու բուժման համար, որոնք ենթադրաբար կը յառաջանան պաքթերիաներէ: Պիտակաւորումը նաեւ կը խրախուսէ բուժաշխատողները խորհուրդ տալու հիւանդներուն` դեղերու պատշաճ օգտագործման համար:
Համագործակցութիւն` հանրային իրազեկուածութիւնը խթանելու համար.
FDA-ը կը համագործակցի Հիւանդութիւններու վերահսկման եւ կանխարգիլման կեդրոններուն հետ (CDC) «Դարձէք խելացի. գիտցէք` հակապիոթիքները ե'րբ կը գործեն» քարոզարշաւով, որ կ'առաջարկէ կայքէջեր, տեղեկատուական թերթիկներ եւ այլ տեղեկատուական աղբիւրներ, որոնք միտուած են հանրութիւնը լուսաբանելու` հակապիոթիքներու դիմացկուն վարակները կանխարգիլելու համար:
Խրախուսել նոր հակապիոթիքներու մշակումը. FDA-ը արդիւնաբերութեան համար մշակած է ուղեցոյցներ այն քլինիքական ուսումնասիրութիւններու տեսակներուն վերաբերեալ, որոնք կրնան իրականացուիլ` գնահատելու, թէ ինչպէ'ս հակապիոթիքները կ'աշխատին տարբեր տեսակի վարակներու բուժման համար: FDA-ը կազմակերպած է սեմինարներ եւ մասնակցած է անոնց: Այդ սեմինարներուն նպատակը եղած է մշակումը նոր հակապիոթիքներու, որոնք պիտի բուժեն դիմացկուն պաքեթրիաներու վարակները:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Առողջապահական
Մուհալ (Եուսէֆ Զէյտան)
Այս Վէպին հերոսը անմեղ եւ կրօնասէր Սուտանցի-Եգիպտացի երիտասարդ մըն է, որ զբօսաշրջիկներու ուղեցոյց կ՚աշխատի Ալ-Ուքսոր (Արաբերէն՝ الأُقصر, Անգլերէն՝ Luxor) եւ Ասուան քաղաքներուն մէջ։ Անոր երազներուն ծայրագոյն սահմանը Նուպիացի (Նուպիացիներ՝ Եգիպտոսի հարաւը բնակող Նեղոսա-սահարական ցեղ մը, Անգլերէն՝ Nubian, Արաբերէն՝ النوبيون) գեղեցիկ աղջկայ մը հետ ամուսնանալն ու Վայելուչ եւ զուարթ կեանք մը ապրիլն էր։ Սակայն իր անդորրաւէտ եւ ձանձրալի ապրելակերպը գլխիվայր կը շրջուի, երբ Ի (20-րդ) դարու ինիսունականներուն, Սուտանի մէջ կը հանդիպի «Ուսամա Պին-Լատէն»-ին հետ։
Վէպը գրաւիչ է իր արագընթաց «ամանակ»-ով եւ արշաւասոյր ընթացքով, կարդացողը դէպքերու շարայարութեան ընթացքին հերոսի ճակատագիրին Եգիպտոսի Ալ-Ուքսոր քաղաքէն, Պարսից Ծոց ի Արաբական երկիրները, մինչեւ Ուզպեքիստան եւ Աֆղանիստան առյապա (ապա) Կուանթանամո արգելանոցը (կալանաւորները պահելու շէնք)։ « Եուսէֆ Զէյտան»-ի բանաստեղծական լեզուն ընթերցիչին մարդկային իւրայատուկ փորձառութիւն մը ապրիլ կու տայ, ուր իրականութիւնը կը միախառնուի երաւակայութեան հետ, եւ ընթերցողը հերոսին հետ կը սաւառնի աշխարհին եւ վերջինիս (hերոսին) հոգւոյն թաքուն խորշերը բաց յայտնելու ճանապարհորդութեան մէջ։
Եռաբանութիւնը
Եուսէֆ Զիտանը կը խօսի իր եռաբանութեան (Արաբերէն՝ ثلاثيّة), (Անգլերէն՝ Trilogy) մասին, արուեստական եւ գրական պատճառներուն մասին որոնք մղեցին իրեն որ եռաբանութեան ձեւով գրէ այս վէպերը ու կ՚ըսէ․ «Գրական ստեղծագործութեանց ձեւը, այն գործիքներէն մէկն է, զոր կը գործածէ հեղինակը, որպէսզի աւանդէ յարմար բնագիր մը, այն ինչով որ կ՚ուզէ ըսել։ Ոչ միայն վիպական քերթողութեան մէջ, այլ մնացած բոլոր ստեղծագործական ձեւերուն եւ գրական գործերուն մէջ»։ Եուսէֆ Զէյտանի եռաբանութեան մէջ չկան իրար յաջորդող սերունդներ, ոչ ալ ընթարձակ ժամանակաշրջան մը, այլ անոր դէպքերը կը տարածուին ինիսուկաններու սկիզբէն մինչեւ այժմու հազարամեակի (ԻԱ /21-րդ դար) սկիզբները։
Վերժինէ Սվազլեան
Վերժինէ Սվազլեան, ժողովրդագէտ, բանահաւաք, ցեղասպանագէտ, հայաստանի Գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի հնագիտութեան եւ ազգագրութեան հիմնարկի գիտական աշխատող, բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր, փրոֆէսօր, հայաստանի գիտութեան վաստակաւոր գործիչ ։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Եգիպտոսի Ալեքսանտրիա քաղաքը, բնիկ պոլսահայ ընտանիքի մէջ: 1947֊ի ն հայրենադարձուած է Հայաստան։
Ուսանած հայագիտութեան ճիւղով, ինքնահաստատուած է բանագիտութեան մէջ որպէս անհատականութիւն։ Ան, իր «Պոլսահայոց բանահիւսութիւնը» աշխատութիւնը, աշխատասիրած է արեւմտահայերէնով եւ Մեսրոպեան ուղղագրութեամբ։
Արուս Ոսկանեան
Արուս Ոսկանեան (նախամուսնական անունով՝ Արուսեակ Դարպասեան, ), հայ դերասանուհի եւ ժողովրդական արուեստագիտուհի։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պոլիս։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Պոլսոյ Էսայեան վարժարանին մէջ, ուր աշակերտած է գրող եւ մանկավարժ Սիպիլին. ապա ընդունուած է տեղի ֆրանսական ուսումնարան:
Ուսումը աւարտելէ ետք Ոսկանեան Ազգային հիւանդանոցի որբանոցէն ներս ստանձնած է ուսուցչութեան պաշտօն, սակայն նկատի ունենալով թատրոնի նկատմամբ փոքր տարիքէն ունեցած սէրը, ուզած է դուրս գալ ուսուցչութենէն եւ նուիրուիլ թատրոնի:
Թատերական գործունէութիւն
Ոսկանեանի թատերական աշխարհ մուտք գործելու առաջին փորձը եղած է Պոլիս ժամանումով Վահրամ Փափազեանի, որ առաջարկած է «Օթելլօ»ի Էմիլիայի դերը: Այդ օրերուն Ոսկանեան նշանուած ըլլալով փեսացուն հրաժարած է իրմէ՝ այդ որոշումին համար, իսկ ընտանիքը զինք բեմէն հեռու պահելու նպատակով տարած են Պուլկարիա:
Ոսկանեան Պուլկարիայէն Պոլիս վերադարձած է 1908 թուականին եւ իբրեւ հանդիսատես սկսած է ներկայ գտնուիլ Աբէլեան եւ Արամեան թատերախումբերու ներկայացումներուն, ինչ որ մէջը դարձեալ վառած են թատրոնի նկատմամբ իր ունեցած սէրը:
Ժամանակի ընթացքին թատերախումբի հետ իր կապերը ամրացնելով վերջապէս ամուսնացած է նոյն թատրոնի մէջ իբրեւ դերասան գործող Յովսէփ Ոսկանեանի հետ, որմէ ետք սկիզբ առած է Ոսկանեանի դերասանական գործունէութիւնը:
Ոսկանեան թատերախումբին հետ միասին սկսած է շրջիլ քաղաքներ ու դերեր ստանձնել։ Պաքուի մէջ ծանօթացած է յայտնի դերասանուհի Ազնիւ Հրաչեային, որ ինքնակամ ստանձնած է Ոսկանեանի բեմական ուսուցիչը ըլլալու գործը:
Համաշխարհային Ա. պատերազմէն ետք Ոսկանեան հաստատուած է Թիֆլիս, ուր Ալեքսանտր Շիրվանզատէի խորհուրդով մասնակցած է ներկայացումներու եւ մեծ յաջողութիւններ ձեռք բերած է:
Ոսկանեան իր վերջին դերը ստանձնած է 29 յունիս 1943 թուականին՝ «Դաւաճանութիւն» ներկայացման մէջ, որմէ 21 օրեր ետք՝ 20 Յուլիս 1943 թուականին մահացած է :
կոչումներ
Ոսկանեան արժանացած է․
Հեմպըրկըր (Hamburger)
Հեմպըրկըր (Hamburger), ուտեստ մը` կովու մանրածոյ, ապխտած միսով, սոխով եւ կսկուծի փոշիով։
Արուս Ոսկանեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Հեմպըրկըր (Hamburger)
Պատմութիւն
19-րդ դարուն Գերմանիայէն եւ արեւելեան Եւրոպայէն գաղթականներ կը հաւաքուէին Համպուրկ քաղաքը, ուրկէ կը մեկնէին Միացեալ Նահանգներ :
Համպուրկ-Նիւ Եորք նաւային գիծին վրայ կը մատուցուէր յատուկ ուտեստ մը` կովու մանրածոյ, ապխտած միսով, սոխով եւ կսկուծի փոշիով: Միսի այդ «կտորը» այդքան ալ համեղ չէր, բայց երկար ժամանակ պահպանուելու առաւելութիւնը ունէր, իսկ երկու կտոր հացի մէջ` շատ գործնական եւ յարմար էր նաւու վրայ ուտելու համար:
Սկիզբը շրջիկ առեւտրականներու կողմէ, Նիւ Եորքի նեղ փողոցներուն մէջ, ձեռքի վրայ վաճառուող հեմպըրկըրը շատ չանցած որդեգրուեցաւ Ուայթ Քասըլ (1921), ՄաքՏոնալտ (1952), Պըրկըր քինկ (1954) արագ սնունդի ցանցերուն կողմէ:
Հեմպըրկըրը բարձր ջերմուժ կը պարունակէ. ան չափազանց յագեցած է իւղերով եւ շաքարով։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ուտեստներ
Վահան Մինախորեան
Վահան Մինախորեան, քաղաքական գործիչ եւ ՀՅԴ կուսակցութեան անդամ :
Կենսագրութիւն
Ծնած է Գանձակ: Ուսումը ստացած է Մոսկուայի Առեւտրական ճեմարանին մէջ, այնուհետեւ տեղափոխուած է Պաքու, ուր հիմնած է Հայ յեղափոխական դաշնակցութեան գաղտնի տպարանը եւ կազմակերպած` բանուորական գործադուլներ:
1919-ին Երեւանի մէջ մասնակցած է ՀՅԴ Թ. Ընդհանուր ժողովին:
23 Նոյեմբեր 1920-ին Սիմոն Վրացեանի կառավարութեան կազմին մէջ նշանակուած է հանրային կրթութեան եւ առեւտուրի նախարար եւ պաշտօնը զբաղեցուցած է 23 Նոյեմբեր 1920-էն մինչեւ 2 Դեկտեմբեր 1920 :
Մասնակցած է Ալեքսանդրապոլի (այժմ` Գիւմրի) հայ-թրքական բանակցութիւններուն, եղած է հաշտութեան պատուիրակութեան անդամ:
18 Փետրուար 1921-ին եղած է Փրկութեան կոմիտէի անդամ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:ՀՅԴ-ի անդամներ Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ճենէ (Մալի)
Պատմական ակնարկ
Հնաբանական պեղումները յայտնաբերած են թէ Ճենէ բնակուած է Ք․Ա․250-ին։ Հիմնուած է առեւտրականներէ։ Քաղաքը Թիպուքթուին հետ զարգացած է ԺԵ․ եւ ԺԷ․ դարերուն միջեւ։ Սահարայի շրջանին մէջ աղի, ոսկիի եւ ստրուկներու առեւտուրի մեծ մասը Ճենէէն կ՛անցնէր։ Սակայն երբ Փորթուկալացիները Ափրիկէի արեւմտեան ափերուն առեւտրական կայաններ կը հիմնեն, քաղաքը կը դադրի վաճառականութեան կարեւոր կեդրոն ըլլալէ։ 1893-ին Ճենէն ֆրանսացիները կը գրաւեն եւ Մոպթին Մալիի մայրաքաղաք կը հռչակեն։
Քաղաքին ճարտարապետութիւնը կը նկարագրուի իբրեւ նախաիսլամական եւ իսլամական-ափրիկեան․ ցեխը շինութեան գլխաւոր նիւթն է։
Տեսարժան վայրեր
Ճենէի Մեծ Մզկիթը աշխարհի մեծագոյն շէնքն է որ ցեխով կառուցուած է։ Կառուցուած է 1906-1907։ Ուրիշ տեսարժան վայրեր են՝ Չենէի հնաբանական վայրը, Հապարկեթոլօ, Թոնոպա եւ Քանիանա։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հնագոյն քաղաքներ Ստորոգութիւն:Հնաբանական քաղաքներ Ստորոգութիւն:Մալիի հնաբանական վայրեր Ստորոգութիւն:Ափրիկէի հնաբանական վայրեր
Ղատամիս
Ղատամիս կամ Կետամ (պերպերերէն՝ ʕadémis, արաբ․՝غدامس, Լիպիոյ արաբ․՝ɣdāməs, լատին․՝ Cidamus, Cydamus, իտալ․՝Gadames)․ արեւմտեան Լիպիոյ քաղաք-ովասիս։ Կը գտնուի Թրիփոլիէն 340քլ․ հարաւ-արեւմուտք, Ալճերիոյ եւ Թունուզի սահմաններուն մօտ։ Հին քաղաքը 1986-ին յայտարարուած է Եունեսքոյի Համաշխարհային ժառանգութեան Յուշարձան։ Իսկ 2016-ին արձանագրուած է Եունեսքոյի Համաշխարհային Վտանգուած Ժառանգութեան Ցանկին մէջ։
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Ղատամիս անունը լառաջացած է Լիպիոյ Ֆեզան շրջանի հին պերպեր Թիտամեսի ցեղախումբէն։ Կ՛ենթադրուի թէ Թիտամեսի անունը հռոմէացիներուն կողմէ աղաւաղուած է եւ տուած է այսօրուան Ղատամիս անումը։
Քաղաք-ովասիսի բնակչութեան թիւը 10 000 է եւ բաղկացած է գլխաւորաբար պերպերներէ (հիւսիսային Ափրիկէի բնիկ ժողովուրդ)։ Պարիսպով պատսպարուած հին քաղաքը յայտարարուած է Եունեսքոյի Համաշխարհային ժառանգութեան Յուշարձան։ Եօթը ցեղախումբեր կը բնակին հին քաղաքին մէջ եւ իւրաքանչիւրը ունի իր շրջանը։ 1970-ական թուականներուն, Լիպիոյ կառավարութիւնը հին քաղաքին շուրջը նոր բնակարաններ կը կառուցէ եւ կը բնակեցնէ։ Սակայն բնակիչներուն մեծ մասը ամառուան շրջանին հին քաղաքը կը վերադառնան, որովհետեւ քաղաք-ովասիսի հին բնակարաններուն ճարտարապետական կառոյցը կիզիչ տաքը կ՛առանձնացնէ եւ բնակելու պայմանները աւելի նպաստաւոր են։
Կլիման անապատի յատուկ է, երկարատեւ ամառներով եւ կարճատեւ մեղմ ձմեռներով։
Պատմական ակնարկ
Ղատամեսի մասին առաջին արձանագրութիւններու կը հանդիպինք հռոմէական շրջանին։ Հռոմէական անունը Կիտամուս էր։ Բիւզանդական ժամանակաշրջանի առաջին դարերուն ընթացքին քրիստոնեայ դարձած բնակչութիւնը Է․ դարուն մահմետականութիւնը կ՛ընդունի երբ արաբները քաղաքը կը գրաւեն։
Մինչեւ ԺԹ․ դարուն, Ղատամես Սահարայի շրջանի առեւտուրի գլխաւոր կեդրոնը եղած է։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հնաբանական վայրեր Ստորոգութիւն:Քաղաք-ովասիսներ Ստորոգութիւն:Լիպիոյ քաղաք-ովասիսներ Ստորոգութիւն:Լիպիոյ քաղաքներ
Պետրոս Ա. Կաթողիկոս
Սահակ Բ. Խապայեան Կաթողիկոսին վախճանումէն ետք, կաթողիկոսական գահ կը բարձրանայ Պետրոս Արք. Սարաճեան: Կիլիկիոյ Աթոռը, որ գրեթէ նոր հաստատուած Անթիլիասի հողին վրայ, դարձեալ թափուր պիտի մնար: 02 Յունիս 1940-ին՝ Կաթողիկոսական Օծում, իսկ 02 Հոկտեմբեր 1940-ին՝ թաղում: Թէեւ Պետրոս կաթողիկոսութեան պաշտօնը կը վարէ միայն չորս ամիս, սակայն այդ կարճ ժամանակաշրջանը իր մէջ կը խտացնէ նուիրումի, աշխատանքի, առաքելութեան եւ շինարարութեան պատմութիւն մը:
Այլ Թեմեր
Հաճընի առաջնորդ եղած ժամանակ շինել տուած է Սահակ-Մեսրոպ Ազգային վարժարանը: Մելիքեանի նուիրատուութեամբ հիմնած է Ազգային Մելիքեան աղջկանց վարժարանը՝ Նիկոսիոյ մէջ: Ան նաեւ, նորոգել տուած է Ս. Մակարայ Վանքը:
Անթիլիասի Մէջ
1937-1940 տարիներու ընթացքին կը հետապնդէ եւ կը յաջողեցնէ Անթիլիասի Կաթողիկոսարանին մէջ  շինարարութեան ընդարձակ ծրագիրներ:
Անթիլիասի Մէջ Առաջին Կաթողիկոսական Ընտրութիւն եւ Օծում
30 Մայիս 1940-ին Անթիլիասի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ նորակառոյց Մայր Տաճարին մէջ կը կայանայ հաւաքոյթ մը՝ 45 պատգամաւորներով, որպէսզի ընտրուի Անթիլիասի մէջ առաջին Կաթողիկոսը: Առաջին քուէարկութեամբ կը կազմուի եռանուն ցանկը՝ Պետրոս Արք. Սարաճեան, Եղիշէ Արք. Կարոյեան եւ Խադ Արք. Աջապահեան: Երկրորդ քուէարկութեան, սակայն, ներկայ կը գտնուին 43 պատգամաւորներ եւ 41 քուէով Կաթողիկոս կ'ընտրուի Գերշ. Տ. Պետրոս Արք. Սարաճեան: Ի վերջոյ, 2 Յունիս 1940-ին տեղի կ'ունենայ Կաթողիկոսական օծումը, ներկայութեամբ Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարք Սրբազանին, թեմակալ Եպիսկոպոսներու, պետական եւ պաշտօնական անձնաւորութիւններու եւ հաւատացեալ ժողովուրդին:
Կաթողիկոսական Վաստակը
Թէեւ Պետրոս Ա. Կաթողիկոս քիչ կը վայելէ Կիլիկիոյ Աթոռը իբր Կաթողիկոս, սակայն ան արդէն մօտաւորապէս հինգ տարիներէ ի վեր կը վարէր Կաթողիկոսարանին ներքին եւ արտաքին բոլոր գործերը, նախ իբր ընդհանուր փոխանորդ Բաբգէն Կաթողիկոսի վախճանումէն մինչեւ Սահակ Կաթողիկոսի վախճանումը, որմէ ետք կը նշանակուի կաթողիկոսական տեղապահ: 20 Յուլիս 1936-ին, երբ կը կոչուի Կաթողիկոսական Ընդհանուր Փոխանորդութեան պաշտօնին կը փայլի հայ ազգին առջեւ: Ան իր վարչական գործերը կը կատարէ ամենայն բծախնդրութեամբ, կանոնաւոր յարաբերութիւն պահեց  թեմական ժողովականներու եւ առաջնորդներու հետ: Ինչպէս նաեւ, Անթիլիասի Միաբանութեան հետ:
Վախճան Պետրոս Ա. Կաթողիկոսի
Մօտաւորապէս հինգ տարիներ, շինարարական, բարեզարդական եւ բարեկարգման աշխատանքներ տանելէ ետք, Պետրոս Ա. Կաթողիկոս կը պատրաստուէր ընդհանուր վերակազմութեան գործին: Սակայն, 28 Սեպտեմբեր 1940-ի առաւօտեան ժամուն կը վախճանի: Հանգուցեալ Կաթողիկոսի Վերջին Օծման արարողութիւնը կը կատարուի Ս. Նշան Եկեղեցւոյ մէջ 2 Հոկտեմբերին, ներկայութեամբ՝ Հանրապետութեան Նախագահին, Մարոնիթ, Օրթոտոքս, Հայ Կաթողիկէ եւ Ասորի եկեղեցիներու նուիրապետական ներկայացուցիչներու եւ պաշտօնական հիւրերու: Նոյն օրը կէսօրէ ետք, Հայրապետին դագաղը թափօրով կը տարուի Անթիլիաս եւ տեղապահ Սրբազանին հանդիսապետութեամբ կը կատարուի թաղման կարգը: Ապա, Պետրոս Շինող հայրապետին մարմինը կ'ամփոփուի իր կերտած Մայր Տաճարին Հարաւ-Արեւմտեան անկիւնը:
Աղբիւրներ
https://archive.aztagdaily.com/archives/21109
Ծանօթագրութիւններ
Հարիւրամեայ Ճիգը, Նիկոսիա, 2005
Միկինես
Միկինես (յուն․՝ Μυκήνες կամ Μυκήναι, Μυκήνη), հնաբանական վայր, Եունեսքոյի համաշխարհային ժառանգութեան յուշարձան, Միկինեան քաղաքակրթութեան գլխաւոր կեդրոն․ Արղոլիտա, հիւսիս-արեւելեան Պելոպոնես, Աթէնքէն 90 քլ․ հարաւ-արեւմուտք։
Անուանում
Ըստ Փաֆսանիասի, Փերսէաս Թիրինթայի շրջանը կառուցած է Միկինեսը։ Տուած անունին համար երկու տարբերակներ կան․
Տեղեկութիւններ
Ք․Ա․ 2-րդ հազարամեակին Միկինես եղած է յունական մշակոյթի գլխաւոր կեդրոններէն։ Ռազմական կարեւորութեամբ բերդը կ՛իշխէր Յունաստանի հարաւային շրջանները։  Յունաստանի պատմութեան Ք․Ա․1600-էն մինչեւ Ք․Ա․ 1100 ժամանակաշրջանը կոչուած է Միկինեան․ տեղեկագրելով Միկինես։
Առաջին անգամ Օմիրոս (Հոմերոս) կը խօսի Միկինեսի մասին զայն նկարագրելով իբրեւ «էվրիաղիան» (ευρυάγυιαν լայն ճամբաներ ունեցող) եւ «փոլիհրիսոն» (πολύχρυσον բազմա-ոսկեայ) քաղաք։ Ք․Ա․1350-ին բարգաւաճման գագաթնակէտին հասած, Միկինեսի բերդն ու վարի քաղաքը կը հաշուէին 30 000 բնակիչ։
Պատմութիւն
Միկինեսի աքրոփոլիսը բնակուած է վաղ Նոր Քարէ Դարու շրջանէն մինչեւ յունական միջին ժամանակաշրջանը։ Ք․Ա․12-րդ դարուն Միկինեսի անկումը կը սկսի։  Հիթիթներու պետութեան կործանումը Միկինեսի անկումին պատճառներէն մէկն է․ Հիթիթները վարպետ երկաթագործեր էին եւ Միկինես այդ եւ եգիպտական շուկաները կը կորսնցէ։  Աղամեմնոնասի սպանումէն ետք (Էղիսթոս զայն կը սպաննէ), Միկինեան պետութիւնը կը դադրի ըլլալէ եւ Պելոպոնեսի նոր տէրերը՝ Դորեացիները Ք․Ա․1100-ին կը գրաւեն զայն։
Ք․Ա․468-ին Արղոսցիները Միկինես կը քանդեն եւ քաղաքին հին բնակիչները Յունաստանի շրջանները կը ցրուին եւ կը հասնին մինչեւ Մակեդոնիա։ Ք․Ա․150-ին Միկինես կ՛ ամայանայ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի հնավայրեր Ստորոգութիւն:Հնադարեան քաղաքակրթութիւններ Ստորոգութիւն:Հնադարի բնակավայրեր Ստորոգութիւն:Հնագիտական վայրեր Ստորոգութիւն:Միկինեան քաղաքակրթութեան պալատներ
Նշան Գալֆայեան
Նշան Գալֆայեան, ճարտարագէտ, երկրագործ, հանրային գործիչ։ 1924-ին տեղափոխուած է Յունաստան, 1927-ին գացած է Իրան որպէս շահի կալուածներու գիտական ճիւղի պետ: Ընտրուած է ֆրանսական ակադեմիայի թղթակից անդամ :
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Պոլիս։Ննախնական կրթութիւնը ստաած է Սկիւտարի ճեմարանին մէջ, ապա յաճախած է Պէրպէրեան վարժարանը, աւարտած 1882 թուականին, մեկնած է Ֆրանսա եւ ուսած Երկրագործական բարձրագոյն ուսումնարանին մէջ։
Վերադառնալով Պոլիս, պաշտօնավարած է երկրագործական վարժարաններու մէջ։ Յօդուածներ տպագրած է թէ՛ եւրոպական, թէ Ճափոնի մէջ հրատարակուող շերամապահական հանդէսներու մէջ։
1904-1906 թուականներուն Պոլսոյ մէջ խմբագրած է «Ռեսիմլի զրաաթ ղազեթասը» պատկերազարդ թրքերէն շաբաթաթերթը։
Աշխատակած է «Արեւելք» թերթին։ Ապա պաշտօնավարած է Կարին քաղաքի Սանասարեան վարժարանին մէջ։ 1910 թուականին թուրք գիւղատնտես Սուլէյման Պէյի հետ հրատարակած է «Զրաաթ թաքվիմի» պարբերականը։
Սերտօրէն կապուած եղած է հայ հասարակական կեանքի հետ։ 1924 թուականին տեղափոխուած է Յունաստան, աշխատած է իր մասնագիտութեամբ։ 1927-ին հրաւիրուած է Իրան իբրեւ շահի կալուածներու գիտական ճիւղի պետ։
Ֆրանսական մամուլին մէջ գրած է շարք մը յօդուածներ։ Ընտրուած է ֆրանսական ակադեմիայի թղթակից անդամ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ երկրագործներ
Ֆամատիհանա
Ֆամատիհանա (Famadihana)․ յուղարկային սովորութիւն, Մատակասքար։ Կը կոչուի նաեւ «ոսկորներու դարձուածքը» (retournement des morts, the turning of the bones)։ Արարողութիւնը կը միտի յաջողցնել կապը մահացածներուն եւ ողջ մարդոց միջեւ։
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Մատակասքարի կարգ մը շրջաններու բնակիչները, գլխաւորաբար կեդրոնական բարձրաւանդակի (Hautes Terres de Madagascar կամ  Hauts-Plateaux), հողէն կը հանեն իրենց սիրելիներուն թաղուած դիակները, վերստին կը հագցնեն թարմ զգեստներով, կը փաթթեն նոր լաթերով որոնց վրայ անոնց անունը կը գրեն եւ նուագախումբի ընկերակցութեամբ կը պարեն իրենց ուսերուն շալկելով անոնց մարմինները։
Այդ սովորութիւնը կը պատահի մօտաւորապէս 5-7 տարին անգամ մը եւ հաւանաբար սկսած է ԺԷ․ դարուն, սակայն կ՛ենթադրուի նաեւ թէ արդի պատշաճեցումն է հարաւ-արեւելեան Ասիոյ եւ Ովկիանիոյ թաղման սովորութիւններու։ Բնակիչները կը հաւատան թէ դիակներու պատշաճ յուղարկաւորութեամբ եւ անոնց լրիւ տարբաղադրութեամբ (որ կը տեւէ քանի մը տարի) եւ այդ յուղարկային սովորութեամբ, մահացածներուն հոգիները վերջնականապէս կը միանան իրենց նախահայրերուն։ Ինչպէս նաեւ կը վերամիացնէ զանազան պատճառներով իրարմէ բաժնուած ընտանիքներ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յուղարկային սովորութիւններ Ստորոգութիւն:Ասիոյ բնակիչներու սովորութիւններ
Քոսովո
Սերբիոյ Հանրապետութեան սահմանադրութեան համաձայն ` Քոսովոյի տարածքը Սերպիոյ մաս կը կազմէ անոր մէջ որպէս Քոսովոյի եւ Մեթոխիայի ինքնավար երկրամասը (սերբ.՝ Аутономна покрајина Косово и Метохија, կրճատ՝ սերբ.՝ Космет), բայց Քոսովոն Սերբիայի Հանրապետութեան վերահսկողութեան տակ չէ ։ Քոսովոյի հիւսիսային Սերպաբնակ մասը Քոսովական կարավարութեան չի հնազանդիր։
Լեւոն Մանուէլեան
Լեւոն Մանուէլեան (Մանուէլեանց, ), հայ բանասէր, թատերագիր, բանաստեղծ, գրող։
Կենսագրական գիծեր
1886-ին, Թիֆլիսի Գիմնազիոնը աւարտելէ ետք, Մանուէլեան ընդունուած էւ Մոսկուայի Համալսարանը, ուր չորս տարի հմտացած է ռուսական եւ եւրոպական գրականութեանց պատմութեան մէջ, միաժամանակ արդիական շարժումներու լոյսին տակ ուսումնասիրելով հայ գրականութեան զարթօնքի շրջանը։
Գործունէութիւն
1890-ականներու սկզբնաւորութեան վերադարձած է Հայաստան եւ ուսուցչական պաշտօնի կոչուած՝ Ս. Էջմիածնի Գէորգեան Ճեմարանին ու Թիֆլիսի Ներսիսեան վարժարանին մէջ։ Ուսուցչական կողքին, ան նուիրուած է գեղարուեստական ստեղծագործութեանց եւ գրականագիտական ուսումնասիրութեանց մշակումին։
1897-ին գրադարանապետի պաշտօնին կոչուած է Պաքուի Հայ Բարեսիրական Ընկերակցութեան մօտ։ Այնտեղ աւելի քան վեց տարի աշխատելով՝ Լեւոն Մանուէլեան հարուստ պաշար հաւաքած է՝ խորազնին ուսումնասիրելու եւ պատրաստելու համար հայ գրականութեան նուիրուած եռահատոր իր աշխատասիրութիւնը։ «Ռուսահայ գրականութեան պատմութիւն» խորագրով կոթողական այդ աշխատասիրութեան երեք հատորներուն վրայ ան աշխատած է տարիներով եւ 1912-ին աւարտած է անոնց հրատարակութիւնը։
Գրական-գեղարուեստական աշխատութիւններ
Գրական-գեղարուեստական իր ժառանգութիւնը բազմաճիւղ եղած է։ 1909-ին լոյս տեսած «Բանաստեղծութիւններ եւ պոեմաներ» խորագրով հաւաքածոյին մէջ մէկտեղած է Վահան Մանուէլեանի քերթողական վաստակը
Բանաստեղծութիւններ
Հռչակաւոր բանաստեղծութիւններէն են՝
Ինրպէս նաեւ՝ «Տիգրանուհի» խորագրով ողբերգական պոեման։
Թատերգութիւններ
Լեւոն Մանուէլեան ստեղծագործած է նաեւ թատրերգութեան մարզին մէջ՝ իրապաշտ եւ հոգեվերլուծական գործեր կտակելով հայ գրականութեան․
Վէպեր
Արձակ ստեղծագործութեանց բնագաւառին մէջ Լեւոն Մանուէլեանի անունը կապուեցաւ «Խորտակուած կեանք» խորագրուած ծաւալուն վէպին, որ կը ներկայացնէ քաղքենի կարգերու անիրաւութեանց դէմ պայքարող արուեստագէտի մը ներաշխարհը՝ արծարծելով ընկերային արդիական տագնապներ ։
Սոնա Վան
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Երեւան: Մասնագիտութեամբ բժիշկ է: 1978 թուականէն կ'ապրի Քալիֆորնիա: Ամերիկեան համալսարանէն ներս ստացած է կլինիկական եւ հոգեւոր հոգեբանութեան մագիստրոսի կոչում :
1996-1997 թուականներուն եղած է «Եղիցի լոյս» (Լոս Անճելըս) գրական, մշակութային ամսագիրի հրատարակիչ-խմբագիր։ 2006 թուականէն «Նարցիս» գրական-գեղարուեստական, մշակութային հանդէսի հիմնադիր գլխաւոր խմբագիր հովանաւորը, իսկ 2013 թուականէն՝ նաեւ գլխաւոր խմբագիրը։
Իր մուտքը գրական աշխարհ եղած է «Փշրանքներ» գործով ապա՝ «Ես Անուն Չունեմ» ժողովածուի հրատարակումով ։
Հեղինակ է հինգ բանաստեղծական ժողովածուի, որոնք թարգմանուած են եօթէ աւելի լեզուներու (անգլերէն, ֆրանսերէն, ռուսերէն, գերմաներէն, պարսկերէն, թուրքերէն, յունարէն, ուքրաներէն, արաբերէն) ։ Հեղինակ է քնարաերգական չորդ ժողովածուներու՝
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Շմաւոն Շմաւոնեան
Շմաւոն Շմաւոնեան, հայ նկարիչ, Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր նկարիչ (2011)։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Արտաշատ։ Սերած է Տէր Շմաւոնեաններու ակնառու գերդաստանէն, որոնք Հայաստան եկած են Խոյէն ու Սալմաստէն 1828 թուականի Թուրքմենչայի պայմանագիրի ստորագրուելէն ետք եւ հաստատուած են Արարատեան դաշտ՝ նախապէս Ղամարլու, ներկայիս՝ Արտաշատի Վերին Արտաշատ գիւղ։
Գծել սկսած է եօթ տարեկանէն։ 1971-1975 թուականներուն սորված է Փանոս Թերլեմեզեանի անուան գեղարուեստի ուսումնարանին մէջ։
Շմաւոնեանին «Յաւերժութիւն» կտաւը՝ նուիրուած 2001 թուականի Սեպտեմբեր 11-ի արհաւիրքի ժամանակ զոհուած լոսանճելըսցի հրշէջներուն եւ ոստիկաններուն ընտանիքներուն, կը գտնուի Լոս Անճելըսի Կլանտէյլ քաղաքի քաղաքապետարանը։
Անոր կտաւներէն կը գտնուին նաեւ Ամերիկայի ծերակոյտի պալատը, իսկ «Յոյս» կտաւը՝ Կլանտէյլի «Memorial» հիւանդանոցը։
2011 թուականին Քանատայի Մոնրէալ քաղաքին մէջ գործող « ՄԱԿ »-ի տնտեսական եւ ընկերաբանական հարցերով զբաղող խորհուրդին մէջ խորհրդատուական կարգավիճակ ունեցող իրազեկութեան միջազգային ակադեմիան Շմաւոնեանին շնորհած է ակադեմիկոսի պատուաւոր կոչում։
2011 թուականին Հայաստանի Նախագահի հրամանագիրով շնորհուած է Հայաստանի վաստակաւոր նկարչի պատուաւոր կոչում։
Ծանօթագրութւններ
Ստորոգութիւն:Նկարիչներ Ստորոգութիւն:Նկարիչներ այբբենական կարգով
Մաշտոց
Մաշտոց
Երկրորդ եկեղեցին հոգեւոր այն տունն է, ուր մարդիկ աղօթքի ճամբով իրենք զիրենք դէմ յանդիման կը գտնեն գթառատ երկնաւոր այն Հօր, որ սնուցիչն է սիրոյ եւ խաղաղութեան:
Եւ երրորդ՝ եկեղեցւոյ եզակի առաքելութիւններէն մին է, մարդկային կեանքի զանազան հանգրուաններուն՝ ներգործել հաւատացեալներու հոգիներէն ներս։
Այս ներգործութիւնը եկեղեցական մասնաւոր ծիսակատարութեամբ` Խորհուրդներով եւ արարողութիւններով կը մատակարարէ եկեղեցին։
Եկեղեցւոյ Խորհուրդները հետեւեալներն են.–
Մկրտութիւն, Դրոշմ, Ապաշխարութիւն, Հաղորդութիւն, Պսակ կամ Ամուսնութիւն, Ձեռնադրութիւն եւ Կարգ Հիւանդաց կամ Վերջին Օծում։
Եկեղեցւոյ Խորհուրդներու կատարումը, ամփոփուած է մասնաւոր հատորի մը մէջ, որ Մաշտոց կը կոչուի: Համաձայն Օրմանեան Սրբազանի, Մաշտոց ծիսարանին նախնական խմբագրումը կատարուած է Մաշտոց Եղիվարդեցի Կաթողիկոսին կողմէ, որ վախճանած է 899 թուին:
Մաշտոց ծիսարանը երեք մասերու կը բաժնուի.
Առաջինը՝ անմիջական կերպով եկեղեցւոյ յարկին մէջ գործածութեան դրուած Փոքր Մաշտոցն է, որ կը բովանդակէ քահանային կողմէ կատարուող եկեղեցական կարգ մը Խորհուրդները, ինչպէս Մկրտութիւնը, Դրոշմը, Պսակը, Թաղմանական կարգը՝ երեք հանգրուաններով.- Տան կարգ, Եկեղեցւոյ կարգ եւ Գերեզմանի կարգ։
Փոքր Մաշտոցին մէջ մենք կը գտնենք ծիսական զանազան արարողութիւններ եւս. Ինչպէս՝ մատաղի, եկեղեցական սպասներու, սկիհի, ջրհորի, արտի եւ հնձանի, դժուարածին յղի կիներու, երաշտի, նոր տան, ուխտեալ, պատանիներու մազի կտրման, խաչահանգիստի, դիւանահարի եւ լուսնոտութեան, բժշկութեան, Սուրբ Ծննդեան եւ Յարութեան տնօրհնէքի արարողութիւնները:
Փոքր Մաշտոցի տպագրութիւնը յաճախակիօրէն կատարուած է, որպէսզի քահանայ հայրեր զայն միշտ իրենց տրամադրութեան տակ ունենան:
Երկրորդ հատորը կը կոչուի Մայր Մաշտոց, որ ընդհանրապէս հաւաքածոն է այն ծիսակատարութեանց, որոնք եպիսկոպոսին կողմէ կը կատարուին, ինչպէս՝ ձեռնադրութիւն, վարդապետական գաւազանի տուչութիւն, նոր եկեղեցւոյ օծում, սրբապատկերներու օծում, քահանայաթաղ եւ այլ կարեւոր օրհնութիւններ:
Մայր Մաշտոցը միայն մէկ անգամ տպագրուած է Սուրբ Էջմիածնի մէջ 1807–ին։ Բայց, գործնականութեան համար Մայր Մաշտոցէն առանձնակի հատորով մը տպագրուած է ձեռնադրութեան բաժինը, թէ՛ Սուրբ Էջմիածնի եւ թէ Անթիլիասի մէջ։ Իսկ քահանայաթաղը՝ Երուսաղէմի մէջ:
Երրորդ հատորը կը կոչուի Հայր Մաշտոց, որ կը պարունակէ կաթողիկոսներու կողմէ կատարուող ծիսական արարողութիւնները, ինչպէս՝ կաթողիկոսի, թագաւորի եւ եպիսկոպոսի օծումները, միւռոնօրհնէք, եւայլն:
Աղբիւր
Նարեկ Յախնազարեան
Նարեկ Յախնազարեան ( Հոկտեմբեր 23, 1988 ) ,հայ թաւջութակահար: 2011-ին շահած է թաւջութակի ոսկիէ շքանշան, համաշխարհային Չայքովսկիի մրցոյթին
Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
Նարեկ Յախնազարեան ծնած եւ մեծցած է արուեստագէտ ծնողներու ձեռամբ, Երեւան: Ան զաւակն է ջութակահար Սուրէն Յախնազարեանի: Վեց տարեկանին սկսած է սորվիլ նուագել թաւջութակ Սայաթ-Նովա երաժշտանոցի մէջ: 11 տարեկանին մօրը հետ փոխադրուած է Մոսկուայ: 2006-ին ընդունուած է Մոսկուայի երաժշտանոց՝  ուր աշակերտած է Ալեքսէյ Սելեզնիովի, հետագային արժանացած է ուսման նպաստ ստանալու Ռոստրովիչ հիմնարկէն եւ Ռուսական Հանդէսի Արուեստի Հիմնադրութենէն (Russian Performing Arts Fund):
Շարք մը մրցանակներ շահած է, որոնց առաջնահերթը եղած է Արամ Խաչատրեան ի անուան միջազգային մրցոյթի Ոսկէ շքանշանը՝ իբրեւ առաջին մրցանակ 2008-ին:
Մսդիսլաւ Ռոսդրոպուիչի խորհրդատուութեամբ ան ստացած է երաժշտութեան վկայականը Անգլիոյ (Մեծն Պրիդանիա) երաժշտանոցէն՝ աշակերտելով Լորանս Լեսըր ի:
Նարեկ անուանուած է BBC ռատիօկայանի «Նոր Սերունդի Երաժիշտ» 2014-ին: Իր ներկայացումները կանոնաւորապէս կը սփռուին BBC ռատիօկայանի թիւ 3 բաժինէն:
Շրջագայութիւններով հանդէս եկած է աշխարհի տարբեր պետութիւններու մէջ, ինչպէս ԱՄՆ, Գերմանիա, Անգլիա (Մեծն Պրիդանիա), Ֆրանսա եւայլն: Ուաշինկթըն Փոսդ թերթը զինք անուաներ է «Նորանշան (phynomenon) Թաւջութակահար»: ԱՄՆ-ի Փասատինա քաղաքի համերգային նուագախումբի մենակատարն է:
Յախնազարեանը նուաճէր է զանազան մրցոյթներու ընթացքին, ինչպէս 2011 թուականին, ան յաղթէր է Չայքովսկիի անուան 14-րդ միջազգային մրցոյթին:
Գուրգէն Դալիբալթայեան
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Վրաստան։ 1947-1991 ծառայած է Խ.Ս.Հ.Մ. բանակին մէջ, վարելով հրամանատարական պաշտօններ։
Եղած է հայկական 89-րդ հրաձգային զօրաբաժինի 526-րդ առանձին գունդի դասակի հրամանատար։
1971ին անոր շնորհուած է «գեներալ-մայոր»ի զինուորական կոչում: Հայաստանի համար բախտորոշ տարիներուն Գուրգէն Դալիբալթայեան հայրենիքի կանչով եկած է Հայաստան եւ զինուորագրուած՝ Հայաստանի Հանրապետութեան ազգային բանակի կազմաւորման բարդ ու դժուար գործին:
Ան անձամբ ղեկավարած է շարք մը մարտական գործողութիւններ, ներառեալ՝ Շուշիի ազատագրութեան ծրագիրներու մշակման աշխատանքները :