cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ուքրանիա
Տնտեսութիւն
Ուքրանիան կը համարուի արտահանման ուղղուածութիւն ունեցող երկիր․ ըստ որոշ գնահատականներու՝ երկրի ՀՆԱ-ի 50%-ը կը կազմուի արտահանումէն։ 2011 թ ըստ Առեւտուրի Համաշխարհային Կազմակերպութեան՝ Ուքրանիան համաշխարհային ներմուծողներու շարքին մէջ զբաղեցուց 25-րդ տեղը։
1992 թ սկսած նկատուեցաւ հարաճող ապաինդուստրալացին մէջ, որ բարձր տեխնոլոգիական արտադրութուններու մէջ եւ մեքենաշինութեան ոլորտին մէջ, ընդհանուր բնոյթ կրեց։ 1999 թ ՀՆԱ-ն 40%-ով ցած էր 1991 թ մակարդակէն։ Որոշակիօրէն բարորակ վիճակին մէջ, յայտնուեցան մետաղագործական, քիմիական եւ ցած աւելացուած արժէքով այլ էներգատար արտադրութիւնները, որոնք համաշխարհային շուկային մէջ պահպանեցին իրենց մրցունակութիւնը՝ ի շնորհիւ էներգակիրներու ռուսական ցած գիներու։ Արդիւնաբերութեան այն ճիւղերը, որոնք քիչ թէ շատ կ'աշխատին մետաղագործութիւնն է, էներգետիկան (կան ատոմային էլեկտրակայաններ եւ Դնեպր գետի վրայ ՀԷԿ-ի ամբողջ մը համալիր), ինչպէս նաեւ քիմիական արդիւնաբերութիւնը եւ հանքարդիւնաբերութիւնը (ածուխի, հանքանիւթի արդիւնահանում)։ Որոշակի չափով տնտեսապէս զարգացած շրջաններն են Դոնբասը (Դոնեցկի եւ Լուգանսկի մարզ), Պրիդնեպրովիէն (Դնեպրոպետրովսկի եւ Զապորոժիէի մարզ), ինչպէս նաեւ Կիև, Խարկով, Օտեսա եւ Լվով քաղաքները։
Տնտեսութեան իր շուկայական բնոյթի համաձայն բնորոշ է պետութեան աշխոյժ դերը՝ անոր կը պատկանին մօտ 140 մեծ ընկերութիւններ ազգային տնտեսութեան տարբեր ոլորտներուն մէջ, ինչպէս նաեւ պետութիւնը կը վերահսկէ շարք մը ապրանքներու գիները՝ ներառեալ հիմնական սննդամթերքը եւ վառելիքաքսանիւթերը։ 2011 թ ՀՆԱ ծաւալին մէջ, արդիւնաբերութեան մասնաբաժինը կազմեց 34, 4%, ծառայութիւններու ոլորտը՝ 56, 2%, գիւղատնտեսութիւնը՝ 9, 4%։ Ընդ որուն արդիւնաբերութեան մէջ, զբաղուած է աշխատող բնակչութեան 18, 5%, գիւղատնտեսութեան մէջ՝ 15, 8%, իսկ ծառայութիւններու ոլորտին մէջ՝ 65, 7%։ Աշխատունակ բնակչութեան ընդհանուր թուաքանակը կը կազմէ 22.09մլն մարդ (30-րդ տեղը աշխարհին մէջ), գործազրկութեան մակարդակը կը կազմէ 7% (81-րդ տեղը աշխարհին մէջ)։
Արդիւնաբերութիւն
Ուքրանիոյ արդիւնաբերական զարգացումը սկսաւ 18-19-րդ դարերուն, երբ հիմք դրուեցաւ գիւղատնտեսական արտադրանքի մշակման։ Սակայն ինդուստրացման ուղղուած ծրագիրը մշակուեցաւ միայն 19-րդ դարու վերջին եւ 20-րդ դարու սկիզբին։ Ուքրանիան գլխաւորապէս կ'արտահանէ գունաւոր մետալուրգիա, որ կը կազմէ ծանր արդիւնաբերութեան արտահանման գրեթէ կէսը։ Քիմիական արդիւնաբերութիւնը կ'աշխատի մետալուրգիայի հետ մէկտեղ՝ օգտագործելով մետաղագործութեան եւ գետնածուխի արդիւնաբերութեան կողմնակի ապրանքները՝ ազոտային պարարտանիւթերու, լաքերու, ներկերու, դեղերու արտադրութեան համար։ Ֆոսֆորիտները, կալիումի աղերը եւ կերակուրի աղը կ'օգտագործուի հանքային պարարտանիւթերու՝ ծծմբաթթվի արտադրութեան մէջ։ Նաֆթը ու գազը (ինչպէս տեղական, այնպէս ալ ներմուծուած) կ'օգտագործուի սինթետիկ կաուչուկի եւ սինթետիկ մանրաթելի արտադրութեան մէջ։
Արդիւնաբերութեան հիմնական կեդրոններն են՝
Անտառամշակման արդիւնաբերութիւնը ձեւաւորուած է Կարպատներու եւ Պոլեսիեու մէջ, (կը կազմէ ամբողջ անտառամշակման արդիւնաբերութեան 90%)։ Անտառային զանգուածները անխնայ օգտագործուած են։ Անտառամշակման մեծ կեդրոններն են՝ Լուով, Չերնովցի, Իվանո-Ֆրանկովսկ, Լուցկ, Ժիտոմիր, Չերնիգով, Ռախով, Յասինյա, Խուստ, Ուժգորոդ, Մուկաչեւո, Կոստոպոլ, Շոստկա։
Անտառամշակման գօտիներէն դուրս՝ արդիւնաբերական մեծ կեդրոններուն մէջ եւ փոխադրութեան հանգոյցներուն մէջ (Կիեւ, Դոնեցկ, Խարկով, Օտեսա, Չերկասի, Խերսոն) ներկրուող հումքի հիման վրայ, կը գործեն փայտամշակման գործարաններ։ Կ'արտադրուի փայտանիւթ, նրբատախտակ, լուցկի։ Կահոյքագործական գործարանները տարածուած են հիմնականին մէջ, այնպիսի մեծ քաղաքներու մէջ, ինչպիսիք են Կիեւը, Լուովը, Օտեսան, Խարկովը։ Այս բնագաւառի գործարաններու տեղաբաշխումը իրականացնելէն հաշուի կ'առնուի հումքը, ջրային ռեսուրսները, էլեկտրաէներգիայի առկայութիւնը, որակաւորուած աշխատուժը։
Գիւղատնտեսութիւն
ԽՍՀՄ-ի փլուզումէն ետք, գիւղատնտեսութեան մէջ նկատուեցաւ համակարգային ճգնաժամ, որ բացասաբար անդրադարձաւ բնագաւառի արտադրական ցուցանիշերու վրայ։ 2000-ական թուականներու կէսերուն, բուսաբուծութեան ցուցանիշերը հասան եւ նոյնիսկ գերազանցեցին 1990-ական թուականներուն արձանագրուած ցուցանիշերուն։ Միեւնոյն ժամանակ անասնաբուծութիւնը մինչ՝ այժմ չի կրնար վերականգնել նախկին ծաւալները։
Գիւղատնտեսութեյան ցուցանիշերը ըստ 2011 թ Ուքրանիոյ Պետական վերլուծական ծառայութեան տուեալներու՝
Ծառայութիւններու Ոլորտ
Ծառայութիւններու ոլորտը սովորաբար կարեւոր դեր չէ խաղացած Ուքրանիոյ տնտեսությեն մէջ (ներառեալ ԽՍՀՄ կազմի մէջ)։ Այս ոլորտի զարգացումը կապուած է 1990-2000 թթ հետ։ 2011 թ ծառայութիւններու ոլորտը կը կազմէր ՀՆԱ-ի 56, 2%-ը եւ աշխատանքով կ'ապահովէր երկրի աշխատուժի 65.7%-ին։
Բանկային Ոլորտ
Ուքրանիոյ ֆինանսաւարկային համակարգը 1997-1998 թթ խորը ճգնաժամէն ետք, 2000-ական թթ առաջին կիսուն, ընդհանուր առմամբ կայունացաւ։ 2005 թ Ուքրանիոյ Ազգային բանկը երկարաժամկէտ ծրագիր մշակեց՝ ուղղուած երկրին մէջ գործող մասնաւոր բանկային հաստատութիւններու թիւի կրճատմանը՝ փոքր բանկերու միաձուլման կամ մեծ բանկերու կողմէն փոքրերու «կուլ տալու» միջոցով։ Ի տարբերութիւն 2009-2011 թթ բացասական արդիւնքներու (2009 թ կորուստը կազմեց 38 450մլն գրին, 2010 թ՝ 13 027մլն գրին, 2011 թ՝ 7 708մլն գրին) 2012 թ 9 ամիսներու ընթացքին, Ուքրանիոյ բանկային համակարգը դրական ֆինանսական արդիւնք ցուցաբերեց, որ հաւասար էր +2 775մլն գրինի։ 2012 թ Սեպտեմբերի դրութեամբ Ուքրանիոյ մէջ, կը հաշուըւի 176 կոմերցիոն բանկ, որոնցմէ 55-ը օտարերկրեայ գործընկերներու հետ կը համագործակցի, 10-ի վերահսկող փաթեթը կը պատկանի օտարերկրեայ սեփականատերերու։ Յատկանշական է, որ այդ բանկերէն 10 ամենամեծերը կը ղեկավարուին բանկային ոլորտի 63, 4%-ը, որուն ընդհանուր միջոցները կը կազմեն $353մլդ։
2010 թ Ուքրանիոյ Ազգային բանկի վերաֆինանսաւորումը կը կազմէր 11, 97% (27-րդ տեղը աշխարհին մէջ), կոմերցիոն բանկերու վարկաւորման բազային տոկոսադրոյքը՝ 15, 95% (36-րդ տեղը աշխարհին)։
Զբօսաշրջութիւն
Ուքրանիան ունի զբոսաշրջական լայն հնարաւորութիւններ՝ Ղրիմը եւ Կարպատները, հին ուքրանական քաղաքներու պատմական յուշարձանները, գիւղական զբօսաշրջութիւնը եւ բնական արգելոցները։
Համաշխարհային ժառանգութեան օբյեկտները Ուքրանիոյ մէջ
Էներգետիկա
Ուքրանիան կը հանդիսանայ էներգետիկայի արտահանող։ Ըստ «Ուքրանատերէներգո» պետական ընկերութեան տուեալներու՝ 2012 թ Ուքրանիան արտահանած է 9 745մլդ կվ/ժ էլեկտրաէներգիա։ Հիմնական գնորդներն են Հունգարիան, Լեհաստանը, Սլովակիան, Ռումինիան եւ Մոլդովան։
Միջուկային վառելիքի 100%-ը Ուքրանիան կ'երթայ արտասահմանէն։ Հիմնական մատակարարը կը հանդիսանայ ռուսական «ТВЭЛ» (վառելիքի մեծ մասը Ուքրանիոյ համար ընկերութիւնը կը ստանայ ուքրանական ուրանէն) ընկերութիւնը։ 2011 թուականէն, ՀարաւՈւքրանիական ատոմակայանի երրորդ եւ չորրորդ սնուցման բլոկներուն մէջ մասնակիօրէն կ'օգտագործուի Westinghouse ընկերութեան վառելիքը։
2004 թ ուքրանական 4 ատոմակայաններ արտադրեցին երկրի էլեկտրաէներգիայի 53.2%-ը։ Մինչ 2030 թ Ուքրանիան կը ծրագրէ կառուցել 9 նոր ատոմային էներգաբլոկներ եւ եւս 2 բլոկներ կառուցման տարբեր մակարդակներու վրայ կ'ըլլան։
Ուքրանիան ունի նաեւ 2 չգործող ատոմակայան՝
2005 թ Դեկտեմբերին պետական ատոմային էներգետիկ «Էներգոատոմ» ընկերութիւնը պայմանագիր ստորագրեց ամերիկեան «Holtec International» ընկերութեան հետ՝ չոր տեսակի թափոն հանդիսացող միջուկային վառելիքի համար պահեստի նախագծման եւ կառուցման համար։ Այս պահեստը օգտագործուելու է Ռովենսկի, Հարավուքրանական եւ Խմելնիցկի ատոմակայաններու թափոն միջուկային վառելիքի պահպանման համար, որ այժմ արտահանուած է Ռուսաստան։
2010 թ 20 տարով երկարաձգուած է Ռովենսկի ատոմակայանի առաջին Էներգաբլոկի ռեսուրսը, իսկ 2011 թ աշխատանքներ տարուած են Ռովենսկի ատոմակայանի երկրորդ էներգաբլոկի եւ Հարաւուքրանական ատոմակայանի առաջին էներգաբլոկի ռեսուրսներու երկարաձգման ուղղութեամբ։
Արտաքին Առեւտուր եւ Օտարերկրեայ Ներդրումներ
2011 թ արտաքին առեւտուրի ծաւալը կազմեց $125, 3մլդ՝ $31, 1մլդ բացասական մնացորդի դէպքին մէջ, արտահանման ծաւալը՝ $69, 42մլդ, ներմուծումը՝ $83, 22մլդ (արտահանումով 38-րդն է աշխարհին, իսկ ներմուծմամբ՝ 51-րդը)։
Կ'Արտահանոուի հիմնականին մէջ, ելեկտրական սարքաւորումներ, տեքստիլ, փայտանիւթ, նրբատախտակ։
Կը ներմուծուի գլխաւորապէս էներգակիրներ, մեքենաներ, սարքաւորումներ, քիմիական արդիւնաբերութեան եւ նաֆթամշակման ապրանքներ։
2009 թ դրութեամբ ուքրանական արտահանման հիմնական սպառողները կը հանդիսանան ՌԴ (27.3%), Թուրքիան (5.9%), Իտալիան (4.7%)։
Ուքրանական տնտեսութեան մէջ օտարերկրեայ ներդրումները 2011 թ դրութեամբ կազմած են մօտ $60.5մլդ (52-րդ տեղը աշխարհին)։ Ուքրանական ներդրումները արտասահմանին մօտ, կազմած են $3մլդ (65-րդ տեղը աշխարհին)։
Ջրային Փոխադրութիւն
Գետային նաւարկելու ճանապարհներու երկարութիւնը կը կազմէ 1672կմ։ Դնեպր եւ Դանուբ գետերը միջազգային բեռնափոխադրումներու գործին մէջ, կարեւոր դեր կը խաղան։ Ուքրանիոյ մէջ, կը գործէ նաֆթատարներու եւ գազատարներու զարգացած համակարգ (20 070կմ եւ 7 4540կմ համապատասխանաբար, ինչպէս նաեւ 4170քմ խողովակատար մաքուր ապրանքներւ համար)։ Սեւ եւ Ազովի Ծովու հիմնական նաւահանգիստներն են՝ Յուժնի, Խերսոն, Նիկոլաև, Մարիուպոլ։ 2008 թ ընդհանուր առմամբ բոլոր նաւահանգիստներու բեռնաշրջանառութիւնը կազմած է 132.18մլն տոննա։
Միջազգային օդակայաններ կը գործեն Կիեւի, Խարկովի, Դնեպրոպետրովսկի, Դոնեցկի, Մարիուպոլի (2009 թուականէն կանոնաւոր ուղերթներ չ'իրականար), Սիմֆերոպոլի, Լվովի, Օտեսայի մէջ։
1833 թ ստեղծուած եւ ԽՍՀՄ-ի ժամանակ զարգացող Սեւծովեան շոգենաւերը վաճառուեցան կասկածելի գործարքներու արդիւնքինմէջ եւ այժմ գրեթէ դադարած են գոյութիւն ունենալ․ 350 նաւերէն մնացած է միայն 6։
Երկաթուղային Փոխադրութիւն
Երկաթուղային փոխադրութիւնը սկսաւ բաւական աշխուժօրէն զարգանալ 19-րդ դարու վերջին (առաջին երկաթուղային ճանապարհը դրբւած է 1861 թ)։ 2009 թ դրութեամբ երկաթուղային ճանապարհներու երկարութիւնը կը կազմէ 22 300քմ եւ կը զբաղեցնէ 7-րդ տեղը աշխարհին։ Ելեկտրաֆիկացուած երկաթուղիներու երկարութիւնը 9752քմ է։ Որպէս ազգային ստանդարտ ընդունուած է այսպէս կոչուած լայնագիծը, որ ունի 1520մմ լայնութիւն։ Երկաթուղային ցանցի զարգացման համար բնորոշ են նույն շրջանային անհամաչափութիւնները, ինչ աւտոճանապարհներու համար։
2012 թ վերջի դրութեամբ Կիեւի, Խարկովի, Դնեպրոպետրովսկի կը գործէ մեթրօ։
Կապ եւ Հեռայաղորդակցութիւն
Բնակչութեան կապի միջոցներով ապահովելու աստիճանով Ուքրանիան միջին զարգացած երկրներու շարքին մէջ, առաջնային տեղ կը գրաւէ, սակայն 2000-ական թուականներուն այս ոլորտին բնորոշ էր բարձր դրական դինամիկան, մասնաւորապէս՝ համացանձի բնագաւառին մէջ։ Պետութեան հեռախոսային կոդն է՝ +380։ Բաւական արագ կը տարածուի նաեւ համացանձի հասանելիութիւնը։ Ազգային համացանձի դոմենն է՝ .ua։
Մշակոյթ
Ուքրանիոյ աւանդոյթները մեծ ազդեցութեան տակ կը գտնուին քրիստոնէական կրօնէն, որ երկրի գերակայող կրոնն է։ Ուքրանացիները կ'աշխատին պահել իրենց աւանդոյթները եւ երեխաներու դաստիարակման գործին մէջ, էական է տատիկներու եւ պապիկներու աւանդը։ Այն զգալիօրէն կը տարբերի արեւմուտքէն։ Ուքրանիոյ մշակոյթի վրայ ազդած են նաեւ արեւելեան եւ արեւմտեան հարեւանները՝ հիմանականին մէջ ազդեցութիւն ընելու ճարտարապետութեան եւ երաժշտութեան վրայ։
մինի|[[Վոլինիայի աւանդական Զատկի ձեւի նկարազարդումը Կոմունիստական դարաշրջանը մեծ ազդեցութիւն ըրած է ուքրանական գիրի վրայ։ 1932 թ.-ին Ստալինը Խորհրդային Միութեան մէջ, հրապարակեց «գրական գեղարուեստական խմբակցութիւններու ռեֆորմ», որմով եւ առաջ քաշեց ընկերային ռեալիզմը։ Այս հանգամանքը զգալիօրէն խեղդեց մշակւյթը։ Իրավիճակը շտկուեցաւ միայն 1980-ականներուն, երբ սովետական գրողները եւ նկարիչները ազատօրէն կրնային արտայայտել իրենց միտքերը։
Զատկի ձուն նկարազարդելու աւանդոյթը խորը արմատներ ունի Ուքրանիոյ մէջ։ Անոնք զայն կ'անուանեն պիսանկա։ Ներկելու համար կայ յատուկ տեխնոլոգիա։ Ձուերը կը պատուին մոմի շերտով, որմէ ետք, անոնք կը սկսին գունազարդել տարբեր ներկանիւթերով։ Մոմը արդիւնքին մէջ, կը պաշտպանէ ձուի կլեպը ներկերու ազդեցութենէն։ Ներկելէն ետք, մոմի շերտը կը հեռացնեն՝ արտոնելով որ մնան գեղեցիկ նախշերը։ Այս աւանդոյթը ունի հազարաւոր տարիներէն աւելի պատմութիւն եւ նոյնիսկ եղած է քրիստոնէութենէն առաջ։ 2000 թ.-ին Կոլոմիա քաղաքի մոտակայքին մէջ՝ Կարպատներու ստորորտը, կառուցուած է «պիսանկայի» թանգարանը, որ 2007 թ.-ին ճանաչցուած է Ուքրանիոյ եօթ հրաշալիքներէն մէկը։
Ճարտարապետութիւն
Ուքրանական ճարտարապետութիւնը տերմին է, որ կը նկարագրէ այն մոտիվները եւ ոճը, որոնցմով կառուցուած են շինութիւնները ժամանակակէն Ուքրանիիոյ մէջ, ամբողջ աշխարհին մէջ գտնուող ուքրանացիներու կողմէն։ Ուքրանական ճարտարապետութեան առաջին տարրերը ի յայտ հկած են Կիեւեան Ռուսիոյ ժամանակաշրջանին մէջ։ 12-րդ դարէն ետք, ճարտարապետական պատմութիւնը միանգամայն այլ կերպ զարգացաւ Գալիցկի-Վոլինսկեան տիրապետութեան ժամանակաշրջանին մէջ։ Զապորոժեան կազակներու տիրապետութեան ժամանակաշրջանին մէջ, նոր եզակի ճարտարապետական ոճ զարգացաւ Լեհա-Լիտվական միութեան ազդեցութեան տակ։ Ցարական Ռուսիոյ հետ միաւորուելէն ետք, ճարտարապետութիւնը սկսաւ զարգանալ տարբեր ուղղութիւններով․ ռուսական տիրապետութեան տակ գտնուող շրջաններուն մէջ, շինութիւնները կը կառուցուէին այդ ժամանակաշրջանի Ռուսիոյ բնորոշ ոճով, մինչդեռ արեւմտեան Գալիցիայի ճարտարապետութիւնը, կը զարգանար Աւստրո-Հունգարական ազդեցութեան տակ՝ երկու դէպքերուն մէջ ա, լ հոյակերտ շինութիւններ կառուցուեցաւ։ Ուքրանական ազգային մոտիվները կիրառուեցան նաեւ Խորհրդային Միութեան ժամանակ եւ այժմեան անկախ Ուքրանիոյ մէջ։
Թատրոն
Ուքրանիոյ թատրոնը կերպարուեստի ձեւ է, որ կը հանդիսանայ մշակութային զարգացման մակարդակի նույնականացման եւ մշակութային արտայայտման միջոց։ Որպէս արուեստի տեսակ այն դերասանի խաղի միջոցով գեղարւեստօրէն կը բնութագրէ կեանքը հանդիսատեսի առջեւ։
Ուքրանական թատրոնը, որպէս ազգային թատրոն, հիմնուած է Ուքրանիոյ աւանդութիւններու, սովորոթիւններու եւ լեզուի վրայ։ Ուքրանական թատրոնի մասին առաջին յիշատակները եղած են 19-րդ դարու սկզբներուն։
Մարզանք
Ուքրանիան ընդունեց 2012 թուականի Ոտնագնդակի Եւրոպայի առաջնութինը Ուքրանիոյ մէջ խաղացին 16 խումբեր, Ուքրանիոյ մէջ 8 քաղաքներու նոյնքան մարզադաշտներուն մէջ։ 2012 թ.-ի ամառային օլիմպիական խաղերուն մէջ, Ուքրանիոյ խումբը նուաճեց՝ 6 ոսկիէ, 5 արծաթէ եւ 9 պրոնզէ մետալներ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ուքրանիա
Հմայեակ Ազատեան
Հմայեակ Ազատեան, հանրային գործիչ, թատերագիր։
Ծնած է 1866-ին Ակնայ Ապուշէխ գիւղը, տեղւոյն Վարագայ վարժարանը աւարտելէ վերջ, շատ կանուխէն նետուած է հանրային ազգային ծառայութեանց մէջ:
1880-ական թուականներուն Հ. Ազատեանի նախաձեռութեամբ թատերական կեանք ստեղծուած է Ակնայ մէջ, հրատարակած է մէկէ աւէլի խմորատիպ հանդէսներ: Դերասանի եւ բեմբացացի յատկութիւններէ զատ օժտուած էր նկարչական ձիրքով: 1890-ական թուականներուն Պոլիս գալով ատեն մը զբաղած է լուսանկարչութեամբ, ետքը մեկնած է Աթէնք եւ հոն ամուսնացած: Տեղեակ էր յունարէն լեզուի: Աթէնքի մէջ հրատարակած է Ապտակ (1894) եւ Միութիւն (1896) պարբերաթերթերը: 1908-ին ընտանիքով կը հաստատուի Գահիրէ, ուր աշխատակցած է տեղական թերթերու, գրական եւ երգիծական յօդուածներով:
1918-ին լոյս ընծայած է Բաբելոն թատերախաղը, որ առաջին մրցանակի արժանացած է: Այս թատերախաղին գլխաւոր յատկանիշը այն է որ իւրաքանչիւր դերակատար զատ զատ գաւառաբարբառներով կ՛արտայայտուի եւ այդ խառնակութենէն ստացած է Բաբելոն անունը: Գրած է ուրիշ թատերական երկեր եւս ինչպէս Ակնայ Թշուառները, Ակնայ Հարսնիքը, Արշակ Բ. եւ Թութախ Ամուն թատերախաղերը։ Վերջինը անգլերնի թարգմանուած եւ ներկայացուած է Ամերիկեան ընկերութեան մը շարժանկարի վերածելու համար։ Կը գրէ Կոչնակ 1934-ին:
Ազատեան համեստ եւ ամրասիր ազգային գործիչ մը եղած է: Գահիրէի մէջ վերջին տարիները կը պաշտօնավարէր «Գօտաք» հաստատութեան մէջ։ Հոն վախճանեցաւ 1934-ին:
Հմայեակ Ազատեանի Յովհաննէս եղբօր դուստրն է Օր. Արուս Ազատեան, իսկ Մարտիրոս եղբօր զաւակն է Թորոս Ազատեան: (Ազ.Թ.):
Յովհաննէս Սրապեան
Յովհաննէս Սրապեան
Կենսագրութիւն
Յովհաննէս Սրապեան, բնիկ Խարբերդի Չմչկածադ նահանգի Միատուն գիւղէն։ Եղբօրորդին Մելքոն Սուքիասեանի, Պէյրութ հաստատուած 1907-ին, որպէս երկաթուղիի արհեստաւարոր :
ՄիԿ-31
Միկոյեան ՄիԿ-31 (Микоян МиГ-31, ՆԱԹՕ-ի դասակարգումով՝ Foxhound) կը հանդիսանայ  գերձայնային արգելակման ինքնաթիռ, մշակուած է յատկապէս փոխարինելու ՄիԿ-25-ը:
Foxbat, որ կը նշանակուի աշխարհի ամէնէն արագ մարտական ինքնաթիռներէն մէկը։
Զարգացում
ՄԻԿ-25ը չնայած արեւմտեան երկիրներուն խուճապի մատնեց իր հսկայական կարողութիւներով, էական զոհաբերութիւններ ցոյց բերաւ իրեն նախագիծը յանուն հասնելու բարձր արագութեան եւ բարձրութեան կարողութիւններ սակայն մեծ դժուարութիւն գտաւ թռչել ցած բարձրութիւններու վրայ. ՄԻԿ-25-ի արագութիւնը սահմանափակուած էր, 2.83-ի Մախ, սակայն կարող է հասնել առաւելագոյն արագութիւնը 3.2 Մախի կամ աւելի ուստի կը վնասուի շարժիչները։
Գործառնական Պատմութիւն
ՄԻԿ-31-ի առաջին արտադրութիւնը սկսաւ 1979-ին եւ ծառայութեան մտաւ խորհրդային ռազմական օդային պաշտպանութեան ուժերու մէջ 1981-ին, այս արգելակման ինքնաթիռը եղաւ միակը, որ կարողացաւ արգիլել ԱՄՆ-ի Lockheed SR-71 Blackbird ինքնաթիռին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կործանիչներ Ստորոգութիւն:ՄԻԿ-ի ինքնաթիռներ
1910 թուական
1910 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու տասներորդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1910 ծնունդներ Անստոյգ ամսաթիւով՝
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1910 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1910
Կարի մեքենայ
Կարի մեքենաները կ'ըլլան սովորական կարի, շրջակարի, գաղտնակարի, կոճակի, եւ այլն։
1790-ին, կարի մեքենաները յայտնագործուած են հագուստի ընկերութիւններուն մէջ, ձեռքով կարի աշխատանքներու ծաւալը նուազեցնելու համար:
Պատմութիւնը կը սկսի 1755-ին, Լոնտոնի մէջ, երբ գերմանացի ներգաղթող Չարլզ Ուէյզընթըլ (Charles Weisenthal) արտօնագիր կը ստանայ ասեղ մը հնարելու, որ պիտի օգտագործուէր կարի համար: Սակայն անոր հնարած մեքենային մասին յիշատակութիւն չկայ:
Առաջին կարի մեքենային գիւտարարը կը համարուի անգլիացի Թովմաս Սեյնթը:
Տնային կարի մեքենաները նախատեսուած են մէկ անձի համար, որպէսզի կարէ առանձին իրեր՝ միաժամանակ օգտագործելով մէկ կարի տեսակ :
Աւելի ուշ, 1810-ին, Գերմանիոյ մէջ, Պալթասար Քրեմզ (Balthasar Krems) ստեղծած է գլխարկներ կարող մեքենայ մը:
ժամանակակից մեքենայի բոլոր հիմնական տարրերը կը միաւորուին 1844-ի սկիզբին, երբ անգլիացի Ճոն Ֆիշըր կը յայտնագործէ մեքենայ մը, որ թէեւ նախատեսուած էր ժանեակի արտադրութեան համար, բայց ըստ էութեան անիկա բանող կարի մեքենայ էր:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մեքենաներ Ստորոգութիւն:Ամերիկեան յայտնագործութիւններ
Մանուկներու Համաշխարհային Օր
Մանուկներու Համաշխարհային Օրը (անգլ.՝ Universal Children's Day, սպ.՝ Día Universal del Niño, ֆր.՝ Journée mondiale de l'enfance) կը նշուի ամէն տարի նոյեմբեր 20-ին ։ 1954-ին ՄԱԿ-ի Գլխաւոր ժողովին կոչ եղաւ բոլոր երկիրներուն միանալ եւ 1956-էն սկսեալ նշել այս օրը։ Օրուան նպատակն է բարելաւել մանուկներու բարօրութիւնը, ինչպէս նաեւ ամրապնդել ՄԱԿ-ի՝ տարբեր երկիրներու մէջ մանուկներու պաշտպանութեան համար իրականացուող աշխատանքները։
Գլխաւոր ժողովը առաջարկեց այս օրը նշել այն տեսքով եւ այն օրը, երբ նպատակայարմար կը գտնէ տուեալ պետութիւնը։
Գլխաւոր ժողովը իր բանաձեւին մէջ կը նշէր, որ Մանուկներու Համաշխարհային Օրուան ընդունումը կ՛ամրապնդէ ազգերու միջեւ համագործակցութիւնն ու համերաշխութիւնը։
Իր գլխաւոր փաստաթուղթերուն մէջ կ՛ըսուի, որ ՄԱԿ-ը Մանոկներու Պաշտպանութեան Օրը 20 Նոյեմբերին կը նշէ։ 1959-ի ճիշդ այդ օրը ընդունուած է «Մանուկներու իրաւունքներու հռչակագիրը», իսկ 1989-ին` «Մանուկներու իրաւունքներու պայմանադրութիւնը» ։
Մանուկներու Համաշխարհային Օրուան ընթացքին տարբեր կազմակերպութիւններ եւ ընկերութիւններ կը կազմակերպեն բազմաթիւ միջոցառումներ։ Օրինակ McDonald’s ընկերութիւնը իր այդ օրուան ամբողջ հասոյթը կը փոխանցէ մանկական հիմնադրամներու, մանկատուներու եւ հիւանդանոցներու։
33 (թիւ)
33 (երեսուներեք)՝ կենտ երկնիշ բնական թիւ մըն է 32-ի եւ 34-ի միջեւ
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:33
Գրիգոր Եղիազարեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է Սուրմալու գաւառի Բլուր գիւղին մէջ: Փոքր տարիքէն ընտանիքի անդամներուն հետ տեղափոխուած է Երեւան, սակայն 1918-1920 թուականներուն կորսնցնելով հայրն ու մայրը մնացած է որբ:
Դպրոցական ուսումը աւարտելէ ետք ընդունուած է զինուորական ծառայութեան, ուր եօթ տարի եղած է զինուորական նուագախումբի փողահար, որուն շնորհիւ սկսած է մասնագիտական երաժշտութեան ասպարէզին:
Եղիազարեան ուսում ստանալու նպատակով մեկնած եւ ընդունուած է Մոսկուայի երաժշտանոցի կից գտնուող երաժշտական ուսումնարանի տեսական բաժինը եւ ապա հետեւած՝ երաժշտահանութեան դասընթացքներուն: Մոսկուայի երաժշտանոցի իր ուսումը աւարտած է 1935 թուականին:
Գործունէութիւն
Ուսումը աւարտելէ ետք տեղափոխուած է Կիւմրի, գործակցելու Մռավեանի անուան թատրոնին, որ եղած է իր երաժշտական յօրինումներու առաջին հարթակը. ներկայացումներու համար յօրինած է երաժշտութիւններ:
Կիւմրիի մէջ սկսած է զբաղիլ նաեւ մանկավարժութեամբ: Եղիազարեան ժամանակ մը ետք՝ 1938-ին դարձեալ տեղափոխուած է Երեւան եւ սկսած է երաժշտութիւններ յօրինել Կիւմրիի եւ Երեւանի գեղարուեստական թատրոններուն համար, միաժամանակ մանկավարժական գործունէութիւն ծաւալելով Ռոմանոս Մելիքեանի անուան երաժշտական ուսումնարանին եւ Երեւանի երաժշտանոցին մէջ:
Երաժշտահանը 1948 թուականին իբրեւ ուսուցիչ պաշտօնավարած է Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոցին մէջ։
1953-1957 թուականներուն եղած է Հայաստանի Երաժշտահաններու միութեան վարչութեան նախագահ, իսկ 1954-1960 թուականներու միջեւ՝ Երեւանի անուան պետական երաժշտանոցի վերատեսուչ:
Եղիազարեան եղած է հայ արդի երաժշտահաններու դպրոցի հիմնադիրներէն մէկը. անոր աշակերտած են երաժիշտ Գէորգ Արմենեան, Էմին Արիստակէսեան, Գեղունի Չթչեան, Երուանդ Երկանեան եւ բազմաթիւ ուրիշներ:
Գրիգոր Եղիազարեան հեղինակ է բազմաթիւ ջութակի եւ նուագախումբի համար գրուած ձայնանիշներու, որոնցմէ յայտնի են «Արեւածագին» եւ «Սեւան» թատերապարերը :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ երաժշտահաններ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Յակոբ Մատթէոսեան
Յակոբ Մատթէոսեան, հայ ազգապետ։
Յակոբ Մատթէոսեան ծնած է 1833-ի Նոյեմբեր 13-ին՝ Կ. Պոլիս, «Լանկա» թաղին մէջ։ Հայրը արհեստով դերձակ՝ Կարինէն գաղթած էր ընտանեօք եւ հաստատուած Պոլիս։ Յակոբ Մատէոսեանի մայրը՝ ազտամիտ կին մը ըլլալով, Հայ Բողոքականաց պաշտամանց կը յաճախէր, որով իրեն որդին ալ կանուխէն հետեւեացաւ բողոքական եկեղեցւոյն։
Իր նախնական կրթութիւնը ստանալով Մայր Վարժարանին մէջ, ապա աշակերտած է Տր. Համլինի Պէպէքի վարժարանը, ուր իր նախակրթութիւնը ստանալէ վերջ, հազիւ 15 տարեկան, Ամերիկա ճամբորդած է կազմարարութիւն սովորելու նպատակաւ։ Նիւ Եորքի մէջ այդ արհեստին 4 տարի աշակերտելէ վերջ Պոլիս դարձած եւ «Վէզիր Խան»ի մէջ հաստատուած է իբրեւ արուեստագէտ կազմարար։
1868 թուականին «Ազգապետ» ընտրուեցաւն 35 տարեկան հասակին մէջ եւ 1870-ին, Սուլթանին արտօնութեամբ, պտոյտ մը ըրաւ Փոքր Ասիոյ եւ Սուրիոյ մէջ, այցելելով բողոքական եկեղեցիներուն մեծագոյն մասը։ Այս կարեւոր պաշտօնը 20 տարի արժանաւորաբար վարելէ վերջ 1889-ին հրաժարեցաւ եւ իր նախկին արհեստին կցելով միանգամայն տպագրատունը, յաջողեցաւ առաջնակարգ հաստատութեան մը վերածել՝ գործակցութեամբ իր որդւոյն Տ. Վահան Մատթէոսեանի։ Այսպէս հայր եւ որդի մեծ մղում տուած են մանաւանդ տպագական արհեստին, որոնք կատարելագործութեան աշխատած եւ յաջողած ալ են Պոլսոյ մէջ առաջնակարգ հաստատութիւնը հիմնելու։
Յակոբ Մատթէոսեան «Հայ Բողոքականութեան» պատիւ բերող անձնաւորութիւն մը եղած է իր անստգիւտ վարքով ու բարքով, եւ միամգամայն տիպար գործի մարդ եւ տիպար ամուսին։
Մեծ եռանդ ցոյց կու տար նաեւ կրօնական գործերու մէջ։ Երկար ատեն վերատեսուչ եղած է Կիրակնօրեայ դպրոցին՝ բազմաթիւ պատանեաց եւ երիտասարդաց վարքին եւ կեանքին բարձրագոյն նպատակ մը ներշնչելով։ Աշխատութիւն ու ջանք չէ խնայած տպել տալու համար Պորտի Աստուծաշունչի ընկերութեան Գրաբար Աստուածաշունչը՝ դիւրամատչելի ընելով զայն հայ ժողորվրդեան ամէն դասակարգին. վերջապէս շնորհիւ իր յամառ աշխատութեան կրցաւ գործը գլուխ հանել։ Մեծ անձկութիւններ կրած է Բերայի (Հալէպ) Աւետարանական Եկեղցւոյ շինութեան եւ Հայերէն նոր Երգարանին հրատարակութեան համար։ Երկուքն ալ իր սիրելի աշխատութիւններն եղած էին իր նախաձեռնութեամբ սկսուած ըլլալուն համար եւ կը փափաքէր բոլոր սրտով անոնց աւարտումը տեսնել իր մահէն առաջ։ Սակայն վերջերը մահէն քանի մը ամիս առաջ կ՝ ըսէր «Նախազգացում մը ունիմ, թէ պիտի չապրիմ մինչեւ ասոնց աւարտումը։» Իր կեանքը բարիին եւ օգտակարին յատկացնելէ վերջ, հանգչեցաւ 1906-ի Մայիս 22-ին, 72 տարեկան հասակաին մէջ, իր մեծահամբաւ տպարանը թողելով իր զաւակին Տ. Վահան Մատթէոսեանին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայեր
Måneskin
Måneskin, Իտալական ռոք խումբ մըն է Հռոմէն: Գլխաւոր երգիչն է Տամիանօ Տէյվիտ, կիթառիսթներ Վիքթորիա տը Անկէլիս եւ Թոմըս Ռաճի, եւ թմփկահար Իթըն Թորչիօ: Խումբը դարձաւ հանրածանօթ երբ երկրորդ հանդիսացան Իտալական X Factor երգի մրցոյթին 2017 թուականին: Խումբը առաջին հանդիսացաւ Սանռէմօ Երգի Փառատօնին 2021 թուականին, իսկ Իտալիան ներկայացնելով Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին արժանացան առաջնութեան, «Zitti e buoni» երգով:
Լիբանանահայ Բժշկական Միութիւն
Լիբանանահայ Բժշկական Միութիւն մը կազմելու գաղափարը ծնունդ առած է այն օրէն, երբ հայութիւնը ոտք դրաւ այս ասպնջական երկիրը: 1924-ին քանի մը հայ բժիշկներու հետ խորհրդակցութիւն մը կատարուեցաւ: Այդ օրերուն կային միայն 10 հայ բժիշկներ որոնք ցրուած էին եւ հետեւաբար, հնարաւոր չեղաւ միութիւն մը հիմնել:
1928-ին հայկական վրանաքաղաքի հրդեհէն վերջ, օրուան առաջնորդ Եղիշէ Եպիսկոպոս Կարոեանի հրաւէրով՝ ազգայիններու ժողով մը տեղի ունեցաւ: Աղէտեալներուն օգնելու համար որոշումներ տրուեցան: Կազմուեցաւ նաեւ բժշկական յանձնախումբ մը, որուն պարտականութիւնը պիտի ըլլար դեղ եւ դարման հասցնել հիւանդներուն:
Այս յանձնախումբը ամիսներ շարունակ տքնաջան աշխատանք տարաւ աղէտուած հայրենակիցներուն բժշկական կարիքները գոհացնելու համար: Հաճըն թաղին մէջ վարձուած սենեսակ մը՝ բուժարանի (clinic) մը վերածուած էր. հայ բժիշկները կարգաւ կ'այցելէին այնտեղ եւ իւրաքանչիւրը կը կատարէր իր պարտականութիւնը:
Աղէտին անհետանալէն ետք, վերջ գտաւ նաեւ հայ բժիշկներու հաւաքական աշխատանքը, եւ դարձեալ միութեան գաղափարը մնաց իբրեւ փափաք եւ ծրագիր:
1949-ի վերջերը սքանինաւեան բժշկական առաքելութիւն մը Պէյրութ ժամանելով, դիմում կատարած էր Լիբանանի կառավարութեան, որպէսզի թոյլ տրուի իրենց՝ հակաթոքախտային B.C.G.-ով պատուաստել դպրոցներու աշակերտները: Առաջարկ եղած էր նաեւ պատուաստել հայկական վարժարաններու աշակերտութիւնը: Այս խնդիրը քննելու համար, Հ.Բ.Ը.Միութիւնը քանի մը բժիշկներու հրաւիրած էր խորհրդակցութեան: Այս հանդիպումի ընթացքին, ներկայ բժիշկներուն կողմէ թեր եւ դէմ կարծիքներ յայտնուեցան B.C.G.-ի պատուաստին շուրջ: Որոշուեցաւ երկրորդ հաւաքոյթ մը ունենալ եւ այս անգամ հրաւիրել Պէյրութի բոլոր հայ բժիշկները:
5 Յունուար 1950-ին, ազգային առաջնորդարան հրաւիրուած բժիշկներէն ներկայ էին 25 հոգի: Խադ Արք. Աջապահեանի նախագահութեան տակ գումարուած այս ժողովը կրկին քննութեան առաւ հակաթոքախտային պատուաստի խնդիրը եւ եկաւ այն եզրակացութեան, որ անհրաժեշտ է յանձնախումբ մը կազմել, քննութեան ենթարկելու համար հարցը եւ իր տեղեկագիրը բերելու ժողովին: Այս հաւաքոյթի ընթացքին էր, որ դիտել տրուեցաւ թէ, այլեւս պէտք է կազմել Լիբանանահայ Բժշկական Միութիւն մը, քանի որ հայ բժիշկներուն թիւը տարուէ տարի աւելնալով, հասած է պատկառելի քանակի մը:
Հայ բժիշկներու այս յանձնախումբը կազմուեցաւ հետեւեալներէն.-բժիշկներ՝
Այս յանձնախումբին պարտականութիւն տրուեցաւ նաեւ կազմել Լիբանանահայ Բժշկական Միութիւն մը եւ առ այդ պատրաստել ծրագիր-կանոնագիր մը:
Հայ բժիշկներու երրորդ հաւաքոյթը, կրկին առաջնորդարանին մէջ, տեղի ունեցաւ առաջինէն տասը օր վերջ: Անլուծելի մնաց B.C.G. պատուաստի հարցը, սակայն բարեբախտ լուծում մը ստացաւ Լիբանանահայ Բժշկական Միութիւն մը կազմելու խնդիրը: Ծրագիր-կանոնագիրը վաւերացուեցաւ. ներկայ բժիշկները անդամագրուեցան եւ թելադրուեցաւ յանձնախումբին շարունակել աշխատանքները՝ մինչեւ յաջորդ ընդհանուր ժողովին գումարումը:
Հերոսներու հրապարակ (Պուտափեշթ)
Հերոսներու հրապարակ (Hősök tere), հրապարակ Հունգարիոյ մայրաքաղաք Պուտափեշթի մէջ։ Կը գտնուի Փեշտ հատուածին մէջ։ Հերոսներու հրապարակով կ'աւարտի Անդրաշի պողոտան եւ կը սկսի Վարոշլիկետ քաղաքային այգին։ Հրապարակը ձեւաւորուած է 1896-ին Հունգարիոյ հիմնադրութեան 1000-ամեակին առիթով, ընդունելով Հունգարիա ժամանած աւելի քան 50.000 հիւրեր։
Հրապարակին մէջ կը գտնուին քանի մը յուշարձաններ։ Առաջինը, որ կը գտնուի հրապարակի կեդրոնը, նուիրուած է Կարպատներով հունգարներու անցման։ Այն բարձր սիւն է, որուն գագաթին կը գտնուի Գաբրիէլ հրեշտակապետի կերպարը երկրագնդի վրայ` առաքելական խաչով եւ Իշտուան արքայի թագով։ Յուշարձանի հեղինակներն են ճարտարապետ Ալպերտ Շիկեդանցը եւ քանդակագործ Տեորտ Զալան։ Արձանի կառուցումը տեւած է շուրջ 42 տարի։ Առասպելին համաձայն` սուրբ Իշտուանի միջոցով հունգարներուն քրիստոնէութիւն ընդունել պատուիրած է Գաբրիէլ հրեշտակապետը, որ յայտնուած է անոր երազին մէջ։ Յուշարձանի ստորին հատուածին մէջ պատկերուած են հունգարական եօթ ցեղերու առաջնորդները` գլխաւորութեամբ իշխան Արպատի, որ հիմնադրած է հունգարական իշխող արքայատոհմը։
Կիսաշրջանաձեւ երկու սիւնաշարերը, որոնք տեղադրուած են հրապարակին մէջ` Գաբրիէլ հրեշտակապետի սիւնին ետին, Հունգարիոյ հերոսներուն նուիրուած յուշարձաններ են։ Իւրաքանչիւր սիւնաշարի երկարութիւնը 85 մեթր է։ Սիւներուն միջեւ ձախէն աջ տեղադրուած են Արպատների տոհմի ներկայացուցիչներուն պրոնզեայ արձանները` սուրբ Իշտուան, սուրբ Լասլօ, Կալման І, Անդրաշ ІІ եւ Բելա IV: Անոնց կը յաջորդեն Անժույի տոհմի ներկայացուցիչներու արձանները` Կառլ Ռոպերտ եւ Լիւդովիկոս Ա. Մեծ, Եանոշ Խունեադի, Մատեաշ Կորուին, այնուհետեւ տրանսիլվանական իշխաններ Իշտուան Պոչկայի, Գաբոր Պետլենի, Իմրէ Տեկելիի, Ֆերենց Բ. Ռակոցիի եւ հունգար ժողովուրդի ազատութեան համար պայքարած հերոս Լայոշ Կոշուտի արձանները։ Սիւնաշարերը պսակուած են Աշխատանքի, Զարգացման, Պատերազմի, Խաղաղութեան, Իմաստութեան եւ Փառքի այլաբանական կերպարներով։
Գլխաւոր սիւնի հարեւանութեամբ տեղադրուած է քարէ յուշատախտակ` նուիրուած հունգար զինուորներուն, որոնք մահացած են համաշխարհային պատերազմներու ժամանակ։ Այստեղ ազգային տօներուն կը կանգնի պատուոյ պահակախումբը, եւ տեղի կ'ունենան ծաղիկներու խոնարհման հանդիսաւոր նախաձեռնութիւններ։
Հրապարակին տակ տեղադրուած է Պուտափեշթի մեթրոյի համանուն կայարանը։
Լիբանան
Լիբանան (لبنان), պաշտօնապէս կը կոչուի Լիբանանի Հանրապետութիւն (الجمهورية اللبنانية), պետութիւն է Միջերկրական ծովու արեւելեան ափին։ Տարածութիւնը 10.452 քմ<sup href="մայրաքաղաք">2 է, բնակչութիւնը բաղկացած է քրիստոնեաներէ, մահմետականներէ եւ փոքրամասնութիւններէ: Ըստ «CAS»-ի հարցախոյզին, 1997-ին բնակչութեան թիւը կը հաշուէր 4 միլիոն, որու 92.4 տոկոսը լիբանանցիներ են։ Պաշտօնական լեզուն արաբերէնն է, տարածուած են նաեւ ֆրանսերէնն ու անգլերէնը։
Գլխաւոր քաղաքներն են՝ Պէյրութը (մայրաքաղաք), Թրիփոլին, Պաթրունը, Ճըպէյլը, Ճիւնին, Տամուրը, Սայտան, Սուրը, Զահլէն եւ Պաալպէքը։ Բնակչութեան շուրջ 32 տոկոսը կ'ապրի Պէյրութի եւ անոր շրջակայքի մէջ։ Դրամական միաւորը լիբանանեան լիրան է։
Անուանում
Պետութեան անուանումը յառաջացած է լեռնաշղթային անունէն․ արաբերէն՝ Ժապալ Լուպնան, լատիներէն՝ Libanus mons, հին յունարէն՝ Լիբանոս։ Ըստ այլ բնագիրներու, այս անուանումները կը յառաջանան սեմական լեզուներէն (ասորերէն՝ Լաբնանա, եբրայերէն՝ Լ֊Բանոն) «սպիտակ լեռ»։
Անուանումը տրուած է այդ լեռները տարուան ընթացքին մեծ մասամբ ձիւնածածկ ըլլալուն, կամ կրաքարային ժայռերու գոյնին պատճառով ։
Պատմութիւն
Լիբանան արաբական փոքր երկիր մըն է Միջերկրական ծովու արեւելեան ափին: Մարդիկ հոն ապրած են հնագոյն ժամանակներէն: Հնաբանները երկրին տարածքին յայտնաբերած են կարգ մը ժողովուրդներու մշակոյթներու հետքեր: Վաճառաշահ հարուստ քաղաքներով ու զարգացած գիւղատնտեսութեամբ այս երկրամասը, որ նախապէս կը կոչուէր Փիւնիկէ, շատ հին պատմութիւն ունի: Տարբեր ժամանակահատուածներու ընթացքին զայն գրաւած են եգիպտացիներն ու խեթերը, բաբելացիներն ու պարսիկները, ասորեստանցիներն ու հռոմէացիները, եւրոպացի խաչակիրներն ու թուրքերը: Լիբանանի մէջ կը գտնուի ճարտարապետութեան հնագոյն յուշարձաններէն մէկը՝ Պաալպէք կամ Հելիոպոլիս հին բնակավայրը, որ գոյություն ունեցած է մ.թ.ա. դարեր առաջ: Տակաւին կը պահպանուին հռոմէացիներու կառուցած տաճարային վիթխարի համալիրի աւերակները, որոնք մինչեւ այսօր այցելուներու հիացմունքին կ'արժանանան: Մինչեւ Համաշխարհային Առաջին պատերազմ, Լիբանան Օսմանեան կայսրութեան նահանգներէն մէկն էր։ Պատերազմէն ետք, Ազգերու լիկայի մանտատով զայն կը կառավարէ Ֆրանսան:22 Նոյեմբեր, 1943-ին Լիբանան կը հռչակուի անկախ հանրապետութիւն, բայց ֆրանսական զօրքերը հոնկէ կը հեռանան 1946-ին: 1970-ական թուականներուն այդ փոքրիկ բարգաւաճ երկիրը նոր փորձութեան կ'ենթարկուի. Լիբանանի տարածքին Իսրայէլի հետ հակամարտող Պաղեստինի ազատագրական կազմակերպութեան առկայութիւնը պատճառ կը դառնայ, որ Իսրայէլ բազմիցս յարձակի Լիբանանի վրայ, իսկ 1982-ին նոյնիսկ կը գրաւէ անոր ամբողջ հարաւն ու մայրաքաղաք Պէյրութի արեւմտեան մասը: Այդ պայմաններուն մէջ Լիբանանի մէջ կը բռնկի քաղաքացիական պատերազմը, որ մեծ վնաս կը պատճառէ երկրին: Լիբանանի հիմնական բնակիչները արաբներն են, կ'ապրին նաեւ հայեր, քիւրտեր, յոյներ, թուրքեր եւ պարսիկներ:
Պետական կառոյցը
Լիբանան խորհրդարանական հանրապետութիւն է։ Պետութեան ղեկավարը նախագահն է։ Նախագահը կ'ընտրուի խորհրդարանին կողմէ (առաջին փուլի ձայներու երկու երրորդը, իսկ երկրորդ փուլի՝ պարզ մեծամասնութեամբ) 6 տարի ժամանակաշրջանով։ Իր հերթին, նախագահը կը նշանակէ վարչապետը՝ խորհրդարանի պատգամաւորներու հետ խորհրդակցելէ ետք։ Խորհրդարանի պատգամաւորները՝ թիւով 128 հոգի, որոնք կ'ընտրուին չորս տարին անգամ մը շրջանային ընտրութիւններով, ուր ընտրուող անդամներու թիւը կ'որոշուի ըստ շրջանի մեծութեան եւ բնակչութեան քանակին։
Քաղաքական կուսակցութիւններ
Երկրին մէջ կը գործեն աւելի քան 30 կուսակցութիւններ եւ քաղաքական խմբաւորումներ, անոնցմէ են՝ (Հնչակեան, Ռամկավար-ազատական եւ Հ. Յ. Դաշնակցութիւն) կուսակցութիւնները, «Համայնավար» (1924), «Քաումի» (1932), «Արաբ երիտասարդներ» (1932),«Առաջադիմական ժողովրդավարական» (1949), «Լիբանանի Փաղանգաւոր» (1936),«Պաաս» (1940),« Մայրիի Պաշտպաններ», «Ազգային Պլոք», «Ազգային Ազատական» (հիմնուած՝ 1958-ին),«Մուրապիթուն», «Լիբանանեան Ուժեր», «Ամալ», «Հըզպալլա», «Ազատ Ազգային Հոսանք», «Մուսթաքպալ Հոսանք», «Մարատա Հոսանք» եւ «Ուաըտ» կուսակցութիւնները եւ ուրիշներ։
Կլիմայ
Կլիման մերձարեւադարձային է, չոր ամառով եւ խոնաւ ձմեռով։ Ծովափին Յունուարի միջին ջերմաստիճանը 13 ° է, Յուլիսինը՝ 28 °, տարեկան տեղումները՝ 750—1000 մ.մ., լեռներուն մէջ՝ 1000 —3000 մ.մ. (լեռնագագաթներու ձիւնը կը պահպանուի Դեկտեմբերէն Մայիս), Պեքաայի հովիտին մէջ եւ ԱնդրԼիբանանի լեռներու արեւմտեան լանջերուն վրայ՝ 400—800 մ.մ.։
Լիբանանի Տեսարժան Վայրերէն
Այնճար մուսալեռցիներու կողմէ հիմնուած է:Պէյրութէն շուրջ 2 ժամ հեռաւորութեան վրայ կը գտնուի: Այնճար նշանաւոր է իր բերդով:Իսկ Այնճարէն ոչ շատ հեռու կը գտնուիվ Պաալպէքը` հնագոյն Հելիոպոլիս քաղաքը: Այստեղ կը գտնուին Լիբանանի Հռոմէական կայսրութեան օրերէն մնացած ամենալաւ պահպանուած աւերակները,հոս էին Ճիուփիթըրի, Վեներայի եւ Բաքոսի նուիրուած տաճարները: Պաալպէք ներառուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային մշակութային ժառանգութեան ցանկին մէջ :
Լիբանանի մէջ ամէն ինչ կայ` ծով, հազարամեակներու պատմութիւն, անհրապոյր նեղլիկ փողոցներ,ինչպէս նաեւ Փարիզի շքեղութիւնը յիշեցնող արդիական ոճով կառուցուած պողոտաներ, զբօսավայրեր (օրինակ՝ Զէյթունա Պէյը), փոքրիկ, խարխուլ կրպակներ եւ հսկայական առեւտուրի կեդրոններ:
Լիբանանահայ համայնքը
Լիբանանահայութիւնը ամէնէն հին հայկական գաղութներէն մէկն է աշխարհի տարածքին: Ցեղասպանութիւն վերապրած ժողովուրդի մասնիկները շատ կարճ ժամանակահատուածի մը մը ընթացքին, Լիբանանի մէջ ստեղծած են ծաղկուն հայկական գաղթօճախ մը՝ բազմազան եւ բազմաբնոյթ ենթակառոյցներով` եկեղեցիներով, վանքերով, դպրոցներով, մամուլով, մշակութային, մարզական եւ բարեգործական միութիւնններով, աճեցնելով հայախօս ու հայրենասէր նոր սերունդներ: Հայերը` Լիբանանի իշխանութիւններուն եւ ժողովուրդին եղբայրական վերաբերմունքին շնորհիւ կը յաջողին պահպանել հարուստ ազգային մշակոյթն ու արժէքները եւ լիիրաւ քաղաքացիներ ըլլալով` իրենց աշխատասիրութեան եւ տաղանդին շնորհիւ շօշափելի ներդրում կ'ունենան Լիբանանի զարգացման եւ բարգաւաճման գործին մէջ։ Լիբանանահայութիւնը իր ուրույն դերակատարութեամբ եւ ներուժով կը հանդիսանայ երկու բարեկամ երկիրները` Հայաստանն ու Լիբանանը միացնող ամուր եւ յուսալի կամուրջը: Լիբանանահայ գաղութը մինչեւ 1970-ական թուականներու կէսերը շուրջ 250-300 հազար կը հաշուէր: Քաղաքացիական երկարատեւ պատերազմին ու անոր հետեւանքով յառաջացած անապահովութեան ու տնտեսական տեւական ճգնաժամերուն հետեւանքով այդ թիւը կր նուազի, հասնելով շուրջ 140-150 հազարի:
Եկեղեցիները
Լիբանան հայ եկեղեցական մեծագոյն կեդրոններէն է: Հոն կը գտնուի Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութիւնը, Հայ Կաթողիկէ եկեղեցւոյ պատրիարքութիւնը (Կաթողիկոս պատրիարք Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկէ), Հայոց եւ Մերձաւոր Արեւելքի աւետարանական եկեղեցիներու խորհուրդի նախագահի նստավայրերը:
Կրթական, բարեգործական, մշակութային եւ մարզական կապեր
Լիբանանահայ գաղութը աշխոյժ դերակատարութիւն ունեցած է թէ՛ Լիբանանի, թէ՛ տարածաշրջանի բարեգործական, մշակութային եւ մարզական կեանքէն ներս կազմելով Լիբանանի բազմերանգ հասարակութեան կարեւորագոյն մասը: Անոր կը նպաստեն գործող բարեգործական, մշակութային եւ մարզական կազմակերպութիւնները (Հ.Բ.Ը.Մ., Համազգային, Լ.Օ.Խ., Թ.Մ.Մ., Հ.Մ.Ը.Մ., Հ.Մ.Մ., Հ.Ե.Ը. եւ այլն): Գաղութին մէջ կը գործեն մեծ թիւով հայկական վարժարաններ, որբանոցներ, ծերանոցներ, բժշկական եւ մշակութային կեդրոններ, հայրենակցական, արհեստակցական եւ մասնագիտական միութիւններ, յատկապէս՝ լիբանանահայ բժշկական միութիւնը, հայ արհեստավարժներու միութիւնը, գործարարներու միութիւնը, ընկերային ծառայողներու միութիւնը: Պէյրութի մէջ կը գտնուի Սփիւռքի միակ հայկական բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւնը` Հայկազեան համալսարանը: Լիբանանահայ դպրոցները կ'առաջնորդուին պետական դպրոցական ծրագիրով`իրենց ուսումնական ծրագիրներուն մէջ կարեւոր տեղ յատկացնելով նաեւ հայագիտական առարկաներուն: Լիբանանահայ գաղութին դպրոցական ցանցը ներկայիս կը մնայ սփիւռքի ամէնէն կազմակերպուած ցանցերէն մէկը: Լիբանանահայ գաղութը մշտական կապ կը պահէ հայրենիքի հետ` կարճ կամ երկար ժամկէտներով անուանի արուեստագէտներ (բեմադրիչներ, դերասաններ, խմբավարներ, նկարիչներ, երգիչներ, պարուսոյցներ եւ պարախումբեր), մարզիկներ եւ մարզիչներ հրաւիրելով Հայաստանէն:
Լիբանանահայ մամուլ
Լիբանանահայ մանուլը ունի հարուստ աւանդոյթներ: Կը տպուին բազմաթիւ ամսագիրներ, եռամսեաներ, տարեգիրքեր, շաբաթաթերթեր եւ այլն, որոնց մէջ կ'առանձնանան երեքը` «Ազդակ» (Հ.Յ.Դ.), «Զարթօնք» (Ռ.Ա.Կ.) եւ «Արարատ» (Ս.Դ.Հ.Կ.) թերթերը: Կը գործեն նաեւ «Վանայ Ձայն» եւ «Ռատիօ Սեւան» ձայնասփիւռի կայանները: "Future" եւ "OTV" hեռատեսիլի կայաններէն, ինչպէս նաեւ Լիբանանի պետական ձայնասփիւռի կայանէն ամէնօրեայ կէս ժամ տեւողութեամբ հաղորդումներ կը հեռարձակուին հայերէն լեզուով:
Արուեստի ցուցասրահներ
Համազգայինի «Լիւսի Թիւթիւնճեան» եւ «Նոյեան Տապան» ցուցասրահներուն մէջ յաճախակի կը կազմակերպուին արուեստի գործիչներու ցուցահանդէսներ :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Լիբանան Ստորոգութիւն:Երկիրներ Ստորոգութիւն:Ասիոյ երկիրներ
Հիւսիսային Քորէա
Հիւսիսային Քորէա, պաշտօնապէս Քորէայի Ժողովրդավար Ժողովուրդի Հանրապետութիւն, արեւելեան ասիա գտնուող երկիր մըն է: Ան կը սահմանէ հիւսիսէն՝ Չինաստանի ն, արեւելքէն՝ Ճափոնի Ծովին, հարաւէն՝ Հարաւային Քորէայի, արեւմուտքէն՝ Դեղին ծովի:
Մինչեւ 1948 Քորէայի թերակղզին չեր բաժնուած, պատմական բոլոր թագաւորութիւնները բոլոր թերակղզիին կ'իշխէին: 1948-ին Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի հետեւանքով Քորէան բաժնուեցաւ երկուքի՝ Հիւսիսային (ԽՍՀՄ-ի հսկողութեան տակ) եւ Հարաւային (ԱՄՆ-ի հսկողութեան տակ): 1950-1953 Քորէայի պատերազմը հաստատեց երկու երկիրներուն սահմանները:
Հիւսիսային Քորէայի մէջ կ'ապրին 25,948,512 բնակիչներ 120,540 քմ. ք. տարածքի վրայ: Մայրաքաղաքը՝ Փիոնկիանկ, երկրի քաղաքական եւ տնտեսական կենդրոնն է:
Միկել Անխել Մոյա
Միկել Անխել Մոյա Ռումպօ (Miguel Ángel Moyá Rumbo, ծնած՝ 2 Ապրիլ 1984, Պանի Սալեմ)՝ Սպանացի ֆութպոլիստ, Սպանական Աթլեթիքօ Մատրիտի եւ Սպանիոյ հաւաքականի դարպասապահ։
Ակումբային ասպարէզ
Մալորքա ակումբին սանն է, հիմնական կազմի առաջին փորձը տեղի ունեցած է 2004 թուականին։ Առաջին իսկ մրցաշրջանին խաղցած է 32 խաղ։ 2007 թուականին ֆութպոլիստին սկսեցին հետապնդել վնասուածքները եւ ան այդ մրցաշրջանին խաղցաւ ընդամէնը 13 խաղ։ 2009 թուականի Յունիսին Մոյան տեղափոխուեցաւ Վալենսիա : Առաջին քայլերը՝ Վալենսիայի կազմին մէջ, տեղի ունեցաւ 2009/10 մրցաշրջանին։ Այդ խաղին Փարեխօ ալենսիայն Սեւիլիոյ յաղթեց 2:0 հաշուով։ 2 տարի անց խումբ եկաւ Սէզար Սանչեզը, իսկ յետոյ նաեւ Վիսենտէ Կուատէն, եւ Մօյեան ստիպուած վարձավճարի հիմունքներով կը տեղափոխուի խետաֆէ : Մրցաշրջանէն յետոյ խետաֆէն գնեց Մոյային։
Ընթացքը հաւաքականիին մէջ
Միկել Անխել Մոյան խաղցած է Սպանիոյ հաւաքականիի բոլոր տարիքային խմբերուն հետ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սպանացի ֆութպոլիստներ Ստորոգութիւն:Սպանիոյ երիտասարդական հաւաքականիի ֆութպոլիստներ Ստորոգութիւն:1984 ծնունդներ Ստորոգութիւն:2 Ապրիլի ծնածներ
Ժորժ Փոմփիտու
Ժորժ Փոմփիտու, Ֆրանսայի նախագահն էր 1969 թուականէն մինչեւ 1974 թուական։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի նախագահներ Ստորոգութիւն:5 Յուլիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:2 Ապրիլի մահացածներ
1911 թուական
1911 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 11րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1911 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1911 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1911
Սարգիս Ազատեան
Սարգիս Փանոսի Ազատեան (Փանոսի որդի Սարգիս, ), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Սարգիս Ազատեան ծնած է 1884 թուականի Փետրուար 15-ին, Հալէպի նահանգի Մարաշի գաւառի Ալպուսթան գաւառակին մէջ։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է սուրբ Ստեփանոս թաղային վարժարանէն ներս։ Ուսումը շարունակած է Մարաշի Ազգային Կեդրոնական վարժարանէն ներս։ 1907 թուականին աւարտած է ամերիկացի միսիոներներու Տարսոնի (Տարսուս) Սէյնթ Փօլ գոլէճը (St. Paul’s Institute)։ 1907 - 1910 թուականներուն ուսուցչութիւն կը վարէ Մարաշի մէջ։
1909 թուականի Օգոստոսի 31-ին, ամուսնացած է մանկավարժ՝ հնչակեան գործիչ Սարգիս Սամուէլեանի դստեր, սբ. Ստեփանոս թաղային վարժարանի ուսուցչուհի՝ Հրանոյշի հետ։ 1910-1912 թուականներուն ընտանիքով բնակութիւն հաստատած է Դամասկոսի մէջ եւ ուսանած տեղի Օսմանեան բժշկական վարժարանէն ներս։ 1912-1916 թուականներուն ուսումը շարունակած է Կոստանդուպոլսոյ Հայտար փաշա թաղամասի բժշկական համալսարանին մէջ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբէն, ուսման զուգահեռ, օգնական բժիշկ աշխատած է Յըլտըզի եւ Կոստանդուպոլսոյ հիւանդանոցներէն ներս։ 1915 թուականի աշնան, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ հարիւրապետի աստիճանով ծառայած Դամասկոսի զինուորական հիւանդանոցին մէջ։ Այնուհետեւ ուղարկուած է Պաղեստինի Նազարէթ քաղաքը՝ որպէս թնդանօթաձիգներու գումարտակի 27-րդ ծանր հրետանաւորներու գունդի բժշկապետ։
Հիւանդ զինուորներուն բուժելու ընթացքին վարակուած է ժանտախտով եւ 9 օր ետք՝ 1916 թուականի Դեկտեմբեր 14/31-ին, մահացած Նազարէթի մէջ/Երուսաղէմի առաջին կարգի հիւանդանոցին մէջ՝ 32 տարեկան հասակին։ Թաղուած է Նազարէթի սբ. Աւետման լատինական եկեղեցւոյ կից գերեզմանոցին մէջ՝ զինուորական մեծ պատիւներով ու նուագախումբի հնչեցուցած երաժշտութեամբ։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:15 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:14 Դեկտեմբերի մահացածներ
Սամուէլ Սրապեան
Սամուէլ Սրապեան (անյայտ, Հիւսէյնիկ, Խարբերդի գաւառ, Խարբերդի նահանգ- անյայտ), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Խարբերդի նահանգի, Խարբերդի գաւառի՝ իր ծննդավայր, Հիւսէյնիկ գիւղին մէջ եղած է ուսուցիչ։ 1918 թուականին աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժինը։ 1918 թուականին զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած է։ 1918 թուականին՝ զինադադարէն առաջ, Պաղեստինի մէջ անգլիացիներուն գերի ինկած է։ Ծառայութիւնը շարունակած է անգլիական բանակի առողջապահական բաժինէն ներս։ Յետագային վերադարձած է Պէյրութ։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հիւսէյնիկ ծնածներ
Փողոցի Թերթ
Փողոցի թերթ կամ Փողոցային թերթ (անգլ.՝ street newspapers կամ անգլ.՝ street papers, երբեմն՝ «փողոցային թերթիկ»), թերթ, ամսագիր կամ այլ պարբերաթերթ, որ կը վաճառեն անտուն կամ աղքատ մարդիկ եւ որ կը տպագրուի հիմնականին վերջիններս օգնելու նպատակով, ինչպէս նաեւ հասարակութեան վերաբերմունքը անտուններու, աղքատներու եւ այլ կարիքաւորներու հանդէպ փոխելու համար ։
Սովորաբար փողոցի թերթերու յօդուածներու մէկ մասը կը գրուի անտուն կամ աղքատ մարդկանց կողմէ ։
Բոլոր փողոցի թերթերու աշխատանքային ոճը նոյնն է․ ցրիչը, որ անտուն կամ աղքատ մարդ է, կը գնէ թերթերը կէս գինով, այնուհետեւ անոնք կը վաճառէ ըստ յայտարարուած գինի՝ առանց այն փոխելու իրաւունքի եւ հետեւելով հրատարկչատան կանոններուն ։
Փողոցի առաջին թերթերը յայտնուեցան 19-րդ դարու վերջը 20-րդ դարու սկիզզբը։ Օրինակ՝ 1915-էն 1920-1930-ներուն Ցինցինատին մէջ (Օհայօ, ԱՄՆ) անտուն տարագիրներու համար կը տպագրուէր Hobo News թերթը։
1991-ին Լոնտոնի մէջ լոյս տեսաւ ամենայաջողակ փողոցի թերթը՝ «The Big Issue»-ը, որ ստեղծեցին Ճոն Պիրտը եւ Անիթա Ռոտիկը։
1994-ին Կլազկոյի մէջ ձեւաւորուեցաւ Փողոցի թերթերու միջազգային ցանց, որ կը միաւորէր 120 փողոցային թերթ 40 երկիրէ ։ 2008-ին Միջազգային ցանցը սահմանեց իր սեփական մրցանակը ։
2000-ականներու կէսերէն փողոցի թերթերը, ինչպէս եւ բոլոր տպագիր հրատարակութիւնները, բախուեցան ընթերցողներու՝ առցանց կարդալու հետ։ Օրինակ՝ 2007-էն Big Issue-ի տպաքանակը 167000-էն ինկաւ 125000-ի 2012-ին ։ Սակայն 2013-ին DW-ն նշեց, որ ի տարբերութիւն աւանդական տպագիր թերթերու՝ գերմանական փողոցային թերթերը աւելի կը տարածուին եւ որպէս օրինակ նշուեցաւ գերմանական փողոցային թերթը՝ «Biss»-ը, որու տպաքանակը աճեցաւ մինչեւ 6 մլն օրինակի ։
Փողոցի թերթերու մեծ մասն առեւտրային գործունէութեան վրայ չի հիմնուիր, այլ կը գոյատեւէ դրամաշնորհներու շնորհիւ, սակայն անոնցմէ որոշները կը գործեն տնտեսական ձեռնարկատիրութեան սկզբունքներով՝ լիովին կամ մասամբ հանդիսանալով ինքնաբաւ եւ դրամական կայուն ընկերութիւններ ։ Մասնաւորապէս կարելի է որպէս օրինակ նշել 1991-ին Մեծ Բրիտանիոյ մէջ ստեղծուած «The Big Issue» թերթը, ինչպէս նաեւ 1994-էն լոյս տեսնող ռուսական «Путь домой» փողոցային թերթը։
Բացի կարիքաւորներուն դրամական միջոցներ ապահովելը, փողոցի թերթերը կը կատարեն շարք մը գործառոյթներ ։ Օրինակ՝ ներսէն կ՛աշխատին անտուններու/աղքատներու ընկերութիւններու, ինչպէս նաեւ հասարակութեան հետ՝ տեղ հասցնելով տնտեսական խնդիրները եւ առաջարկելով անոնց լուծումները ։ Բացի այդ փողոցային թերթերու մէջ տարածուած են անտուններու արտ բուժման նախագիծեր, անոնց աշխատանքներու, ցուցահանդէսներու եւ այլ մշակութային իրադարձութիւններու կազմակերպում ։
Փողոցի թերթերու գործարքը երբեմն քննադատութեան կ՛ենթարկուի, մասնաւորապէս այն բանի համար, որ ան անտուն մարդու կերպարը վեր կ՛առնէ ապրանքի, որ կը վաճառուի որպէս յուշանուեր ։
Ստեփանոս Լեհացի
Ստեփանոս Լեհացի, հայ թարգմանիչ, փիլիսոփայ, աստուածաբան:
Կենսագրութիւն
Կրթութիւնը ստացած է Լուովի մէջ, հմտօրէն տիրապետած է լատիներէն եւ լեհերէն լեզուներուն: Տեղափոխուած է Էջմիածին, դարձած է միաբանութեան անդամ, ձեռնադրուած է վարդապետ: Կատարելագործած է հայերէնի իր իմացութիւնը եւ եռանդագին մասնակցած է մտաւոր գրական շարժման` վաստակելով «քաջ հռետորի», «անյաղթ փիլիսոփայի» եւ «ներհուն թարգմանչի» համբաւ:
Ստեփանոս Լեհացիի թարգմանած առաջին յայտնի գործը 15-րդ դարուն կազմուած է եւ կաթոլիկական երկիրներու մէջ տարածուած «Հայելի վարուց» բարոյախրատական զրոյցներու ժողովածուն է (թարգմանուած է Լեհերէն 1651 թուականին, հրատարակուած է «դիրք հայելի վարուց որ ասի հարանց վարք», 1702 թուական): Անոր թարգմանութիւններու շարքին մէջ առանձնայատուկ կարեւորութիւն ունի Յովսէփոս Փլաւիոսի «հրէական պատերազմի մասինէ գիրքը (թարգմանել լատիներեն, 1660 թուականին, հրատարակել «դիրք պատմութէանց Եօւսեպոս Եբրայեցւոյ արարէալ եաղագս պատերազմի Հրէէից ընդ Հռովմայեցի, եւ աւերման Երուսաղէմի», 1787 թուական):
Ստեփանոս Լեհացին լատիներենէն թարգմանած է Պրոկ Դիադոքոսի «գիրք պատճառաց»-ը (մօտ 1660 թուական, հրատարակել է «գրգուկ որ կոչի պատճառաց», 1750 թուական), որ հայ․ դպրոցներուն օգտագործած է, որպէս փիլեան դասագիրք: Լեհացիին կը պատկանի Կեղծ Դիոնիսիոս Արէոպագացու «ցաղագս երկնայնոցն քահանայապետութեան», «ցաղագս եկեղեցական քահանայապետութեան», «ցաղագս աստուածայնւոցն անուանց», «ցաղագս խորհրդական աստուածաբանութեան» աշխատութիւններու, 11 «թղթերի», «պատմութեան» եւ նշուած աշխատութիւններու` Մաքսիմոս Խոստովանողի կատարած մեկնութիւններու արգմանութիւնները (թարգմանել լատիներեն, մինչէ 1662 թուական, Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարան): Նշուած գործերը դեռ 8-րդ դարի յունարէնէն թարգմանած էր Ստեփանոս Սիւնեցին, սակայն թարգմանութիւնը թերի էր եւ դժուարամատչելի: Կեղծ Դիոնիսիոս Արէոպագացու երկերը Լեհացին բաժնած է գլուխներու, իւրաքանչիւր գլխէն առաջ համառօտակի շարադրել անոր բովանդակութիւնը, Մաքսիմոս Խոստովանողի մեկնութիւնները լրացրել այլուստ քաղած մտքերով, կատարել խմբագրական փոփոխութիւններ: Ենթադրւում է, որ Լեհացին է թարգմանել Արիսաուէեւի «հոգու մասին» աշխատութիւնը: Ան լատիներենից վերաթարգմանել է նաեւ Յովհան Անգչիացու «համառօտ հաւաքումն եաղագս հոգւոյ եւ գօրութէանց նորին» երկը (մինչ 1668 թուականը, նոյն տեղին մէջ), որ 1337 թուականին թարգմանած է Յակոբ Բռնեցին:
Լեհացին որակական նոր քայլ կատարած է Արիստոտէլի փիլիսոփայութեան իւրացման մէջ, տարածման ու զարգացման ուղղութեամբ` շարունակելով Դաւիթ Անյաղթի աւանդոյթները: Ան փիլիսոփայութեան հիմնական հարցը լուծած է իդէալիստօրէն, ամէն ինչի արարիչ եւ շարժման պատճառ համարած է աստծուն: Շարժումը, անոր կարծիքով, յատուկ է միայն երկրային մարմիններուն, որոնք բաղկացած են չորս տարրերէ (հող, ջուր, օդ, կրակ): Ընդհանուր որուն երկրային մարմինները շարժման աղբիւրը դրանց ներհատուկ հակասութիւններն են․ «ամենայն որ ինչ ծնանի ի ներհակէն ծնանի»: Քանի որ շարժումը ձէի կատարելագործումն է, ապա երկնային մարմինները ունենալով կատարեալ ձեւ, չեն շարժիր, իսկ երկրայինները, զուրկ լինելով այդկէ` անվերջ շարժւում եւ փոփոխւում են, ձգտում ձեւի կատարելագործմանը: Բնութիւնն, ըստ Լեհացիի, գոյութեամբ նախորդում է մարդուն, անկախ է անոր գիտակցութիւնից եւ կը պայմանաւորուի գիտակցութեան գոյութիւնն ու բովանդակութիւնը: Ընդունելով հանդերձ, որ մարդկային կամքը շարժողը նոյնպէս աստուածն է, Լեհացին այնուամենայնիւ, չի մերժէր մարդկային կամքի ազատութիւնը, աստուած մարդու բոլոր քայլերը չի կանխորոշել, այլ հնարաւորութիւն ընձեռած է անձամբ փորձել ու համոզուիլ, թէ ինչն է ճիշտ եւ ինչը սխալ է: