cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Խոսրով Արտոնց
Գրական անուններն եղած են Խ. Սմբատ, Խոսրով: Իր յօդուածներէն իբր տասնեակ մը անծանօթներու կողմէ թարգմանուած եւ հրատարակուած են թուրքերէն եւ գերմաներէն լեզուներով:
Երկասիրութիւններն են.— Մտքիս Խառնարանէն, Աւուր պատշաճի Քերթուածներ, Մեծ վեպը (տաղաչափեալ եւ երգախառն), Խոսրովային կամ ՀԵյ Տարագրի Երգարանը (19 երգեր, խօսք եւ եզական ինքնատիպ), Այգեստան (երկու մեծադիր հատոր), Ծիրանի Արեւելքը, (տաղաչափ. թարգմ. William Watson անգլ. Բանաստեղծին The Purple Fast տաղերուն, հայկական կոտորածոց առըիւ գրուած): Turkey and the Turk եւ The Holocaust at Adana (Այս երկուքը նահատան Տքթ. Ն. Տաղաւարեանի աշխատակցութեամբ եւ Ս. Սվաճեանի (Բարիզ) օգնութեամբ տպուած): Reveries Son tormy Seas, (անգլիերէն արձակ եւ ոտանաւոր քերթուած,) Գ. տպագրութիւնը սպառած, «Անգլ. գրականութեան վսեմութիւնը յիշեցնող հատոր մը» գրեցին անգլիական ինը թերթեր:
Հայկական հարցի շուրջ կատարած է շատ մը բանախօսութիւններ, գրած է յօդուածներ, թղթակցած է պետական անձերու հետ:
Ամուսնացած է ողբ. Սեդրակ ճարտարապետ Բապուճեանի լեզուագէտ դստեր Աղաւնիի հետ:
334 (թիւ)
334 (երեք հարիւր երեսունչորս) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 333-ի եւ 335-ի միջեւ
Ազատութեան Արձան (Թիֆլիս)
Ազատութեան արձան (თავისუფლების მონუმენტი), յայտնի է որպէս Սուրբ Գէւորգի յուշարձան, կը գտնուի Թիֆլիսի մէջ։
Պատմութիւն
Յուշարձանը նուիրուած է վրաց ժողովուրդի ազատութեանն ու անկախութեան։ Տեղադրուած է 2006 թուականին՝ Թիֆլիսի Ազատութեան հրապարակին մէջ։ Յուշարձանը կառուցուած է կրանիտով եւ ոսկիով, ունի 35 մեթր բարձրութիւն եւ կը տեսնուի քաղաքի որեւէ մէկ մասէն։ Հիմնական արձանը ունի 5.6 մեթր բարձրութիւն, կառուցուած է պրոնզով եւ ոսկեջուրի թաթխուած է։ Յուշարձանը Թիֆլիսի նուիրած է վրացի քանդակագործ Զուրապ Ծերեթելի։
Պարտիզակ
Պարտիզակ, գիւղ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ, Խարբերդի վիլայէթի Չմշկածագ գաւառին մէջ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի գիւղեր
Լիբանանահայ դպրոց
Լիբանանահայ Դպրոց Լիբանանի հայկական դպրոցական ցանցը հայկական համայնքին կարեւորագոյն բաղադրիչներէն է։ Թուրքիոյ կողմէ գործադրուած Ցեղասպանութենէն ետք, վերապրողները տարագրուեցան իրենց տուներէն ու տարածուեցան աշխարհով մէկ։ Զգալի թիւ մը հաստատուեցաւ Միջին Արեւելքի արաբական երկիրներուն մէջ՝ Սուրիա, Լիբանան, Յորդանան, Եգիպտոս եւն.։ Անմիջապէս կազմակերպուեցաւ համայնքային կեանքը՝ շինուեցան դպրոցներ ու եկեղեցիներ, կազմուեցան թատերական, երաժշտական, մարզական, սկաուտական միութիւններ, զարկ տրուեցաւ բարեսիրական եւ ընկերային գործունէութեան։
Նպատակ
1920ականներէն սկսեալ Լիբանանի տարբեր քաղաքներու, բայց առաւելաբար Պէյրութի ու անոր շրջակայքին մէջ հիմնուեցան դպրոցներ, որոնք լիբանանեան միւս դպրոցներուն համաքայլ, ժամանակի ընթացքին որդեգրեցին լիբանանեան պետական կրթական ծրագիրը եւ միջազգային այլ ծրագիրներ, միաժամանակ դասաւանդելով հայերէն, հայ գրականութիւն, հայոց պատմութիւն, հայ եկեղեցւոյ եւ մշակոյթի պատմութիւն եւ կրօն։
Համայնքային, միութենական դրուածք
Լիբանանի հայկական դպրոցները, լիբանանեան այլ անձնական վարժարաններու նման, առաւելաբար համայնքային կառոյցներ են. անոնց մեծամասնութիւնը կը պատկանին հայ առաքելական, հայ կաթողիկէ եւ հայ աւետարանական եկեղեցիներուն։ Դպրոցներ ունին նաեւ չորս մշակութային-բարեգործական միութիւններ՝ Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութիւնը, Համազգային Հայ Մշակութային եւ Կրթական Ընկերակցութիւնը, Թէքէեան Մշակութային Միութիւնը եւ Հայ Կրթական Բարեսիրական Միութիւնը։
1920-1975
1930ականներու սկիզբը Լիբանանի մէջ գործած են 29 հայկական դպրոցներ. առաւելաբար հայերով բնակուած հիւղաւաններու մէջ բացուած են դպրոցներ Պէյրութի, Պուրճ Համուտի եւ Սին էլ Ֆիլի մէջ. հայկական դպրոցներ գործած են նաեւ Թրիփոլիի, Ժիպէյլի, Պաթրունի, Պաալպաքի, Զահլէի, Շթորայի, Ռայաքի, Այնճարի, Ալէյի, Համմանայի, Պիքֆայայի եւ Սայտայի մէջ։
1939-ին, առաքելական համայնքի դպրոցները ունեցած են 4929 աշակերտ, 1946-ին՝ 6882 աշակերտ, 1952-ին՝ 11,000։ Միայն առաքելական համայնքին պատկանող այս վիճակագրութիւնը բարացուցական է նաեւ ընդհանրապէս լիբանանահայ միւս համայնքներու եւ միութիւններու դպրոցներուն ալ։
1955-էն ի վեր Լիբանանի մէջ կը գործէ նաեւ Սփիւռքի միակ հայկական համալսարանը՝ Հայկազեան Համալսարանը (հիմնուած իբրեւ Գոլէճ), որ հետեւելով ամերիկեան liberal arts կրթական համակարգին, ունի նաեւ հայագիտական ամպիոն։
Ինչպէս լիբանանահայ գաղութին, այդպէս ալ լիբանանահայ դպրոցին յաջողութեան եւ բարգաւաճման գագաթնակէտը 1970ականներն են, մինչեւ քաղաքացիական պատերազմ։ 1974-1975 կրթական տարեշրջանին Լիբանանի մէջ գործած են 56 դպրոցներ, 21,000 աշակերտներով։ Մօտաւոր բաղդատական հաշուարկ մը ցոյց պիտի տայ թէ այդ դպրոցներուն մէջ պաշտօնավարած են մօտաւորապէս 1500 պաշտօնեաներ եւ ուսուցիչներ, մեծամասնութեամբ հայ համայնքին պատկանող։
1991-2015
Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի աւարտին՝ 1991-1992 կրթական տարեշրջանին, Լիբանանի մէջ մնացած էին 45 դպրոցներ, 11,939 աշակերտներով։ Յստակ է նահանջ մը, որ պայմանաւորուած է գաղութի նօսրացումով։ Զգալի է նաեւ դպրոցներուն կեդրոնացումը Մեթնի տարածքին, հոն՝ ուր գաղութը ունի մեծաթիւ ներկայութիւն։ (Պէյրութի նահանգին մէջ գործած տասէ աւելի դպրոցներէն այժմ կը գործեն երեքը՝ Քանթարի, Էշրէֆիէ եւ Ռըմէյլ շրջաններուն մէջ. մնացեալը կա՛մ փոխադրուած են այլ շրջաններ, կա՛մ փակուած են)։ Այլ քաղաքներու մէջ կը գործեն միայն 1 դպրոց Թրիփոլիի մէջ, 3 դպրոց՝ Այնճարի մէջ։
Յետ-պատերազմեան շրջանին, լիբանանահայ դպրոցները թիւի եւ աշակերտութեան քանակի առումով չունեցան զարգացում։ Հակառակ պահպանուող կրթական բարձր մակարդակին, գաղութին նօսրացումին պատճառով հետզհետէ նուազեցաւ դպրոցներուն թիւը, իսկ գործող դպրոցներն ալ ունեցան աշակերտութեան թիւի նուազում։ 2001-2002 տարեշրջանին կը գործէին 30 դպրոցներ՝ 8,418 աշակերտներով։ Յաջորդ տասը տարուան ընթացքին, դպրոցներուն թիւը շարունակած է նուազիլ. 2012-2013 տարեշրջանին գործած է 27 դպրոց, 6603 աշակերտով։
2014-2015 կրթական տարեշրջանին Լիբանանի մէջ գործող հայկական դպրոցներ
(Ցանկէն դուրս կը մնան Ճիպէյլի Թռչնոց Բոյն որբանոցը, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան եւ Զմմառի Հայ Կաթողիկէ Արծիւեան Միաբանութեան դպրեվանքները)
Հայ Աւետարանական Կեդրոնական Բարձրագոյն Վարժարան (երկրորդական), (Էշրէֆիէ), (1922)
Հայ Աւետարանական Շամլեան-Թաթիկեան վարժարան (երկրորդական), (Պուրճ Համուտ), (1922)
Անարատ Յղութեան Հայ Քոյրերու Սրբոց Հռիփսիմեանց Վարժարան (երկրորդական), (Ֆանար), (1922)
Ազգային Սուրէն Խանամիրեան Վարժարան (միջնակարգ), (Ֆանար), (նախապէս՝ Ս. Նշան, 1922)
Հայ Աւետարանական Գոլէճ (երկրորդական), (Պէյրութ), (1923)
Սահակեան-Լեւոն Մկրտիչեան Գոլէճ (երկրորդական), (Սին Էլ Ֆիլ), (1923)
Ազգային Նուպարեան-Խրիմեան Վարժարան (միջնակարգ), (Թրիփոլի), (1923)
Ազգային Աքսոր Գասարճեան Վարժարան (նախակրթարան), (Պուրճ Համուտ), (նախապէս՝ Լուսինեան, 1929)
Անարատ Յղութեան Հայ Քոյրերու Սրբուհի Ագնէս Վարժարան (միջնակարգ), (Պուրճ Համուտ), (1929)
Համազգայինի Մելանքթոն եւ Հայկ Արսլանեան Ճեմարան (երկրորդական), (Անթիլիաս), (նախապէս՝ Նշան Փալանճեան Ճեմարան, 1930)
Ազգային Քառասնից Մանկանց Վարժարան (նախակրթարան), (Պուրճ Համուտ), (1930)
Հայ Աւետարանական Կերթմենեան Վարժարան (նախակրթարան), (Խալիլ Պատաուի), (1931)
Ազգային Ռուբինեան-Սահակ Մեսրոպեան Վարժարան (նախակրթարան), (Ռըմէյլ), (1935)
Հայ Կաթողիկէ Մխիթարեան Վարժարան (միջնակարգ), (Հազմիէ), (1937)
Հայ Կաթողիկէ Մեսրոպեան Վարժարան (երկրորդական), (Պուրճ Համուտ), (1939)
Հայ Աւետարանական Վարժարան (երկրորդական), (Այնճար), (1940)
Ազգային Յառաջ-Գալուստ Կիւլպէնկեան Վարժարան (երկրորդական), (Այնճար), (1940)
Անարատ Յղութեան Հայ Քոյրերու Վարժարան (միջնակարգ), (Այնճար), (1940)
Հայ Աւետարանական Փիթըր եւ Էլիզապէթ Թորոսեան Վարժարան (միջնակարգ), (Պաուշրիէ), (1951)
Վահան Թէքէեան Վարժարան (միջնակարգ), (Պուրճ Համուտ), (1951)
Հայ Կաթողիկէ Ս. Խաչ-Հարպոյեան Վարժարան (երկրորդական), (Զալքա), (նախապէս՝ Ս. Պօղոս, 1960)
ՀԲԸՄ Լեւոն Կ. Նազարեան Վարժարան (նախակրթարան), (Սին Էլ Ֆիլ), (1962)
Ազգային Սոֆիա Յակոբեան Գոլէճ (երկրորդական), (Պուրճ Համուտ), (1964)
ِԱզգային Եղիշէ Մանուկեան Գոլէճ (երկրորդական), (Տպայյա), (նախապէս՝ Մարտիկեան, 1963)
ՀԲԸՄ Պօղոս Գ. Կարմիրեան Վարժարան (միջնակարգ), (Անթիլիաս), (1974)
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Լիբանան Ստորոգութիւն:Կրթութիւն Ստորոգութիւն:Հայկական սփիւռք
Ազատուհի (անձնանուն)
Ազատուհի, հայկական իգական անձնանուն, առաջացած է հայերէն ազատ արմատի եւ ուհի մասնիկի միացումով ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ Ստորոգութիւն:Իգական անձնանուններ Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Փալէա Քամենի
Փալէա Քամենի (յուն․՝Παλαιά Καμένη Θήρας), Սանթորինիի հրաբերանին կեդրոնը գտնուող հրաբխային կղզի 98,5 մ․ բարձրութեամբ․ Էգէական ծով, Քիքլատես, Յունաստան։
Սկսած է ստեղծուիլ 46-47 թուականներուն։ Տարածութիւնն է 0,525 քլ²։ Ծովեզրին երկայնքին կան բազմաթիւ ջերմուկ աղբիւրներ, եւ այդ պատճառով ամառուան ամիսներուն զբօսաշրջիկներու մեծ թիւ մը կղզին կ՛այցելէ, որպէսզի լողայ անոր դեղին՝ ծծումբին պատճառով, ջուրերուն մէջ։ Այիոս Նիքոլաոս գլխաւոր ջերմուկ աղբիւրն է։
Նէա Քամենիին նման, բնապահպանման շրջան յայտարարուած է եւ արձանագրուած է ՆԱԹՈՒՐԱ 2000։ Ենթակայ եղած է հրաբխային յաճախակի ժայթքումներու․-
335 (թիւ)
335 (երեք հարիւր երեսունհինգ) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 334-ի եւ 336-ի միջեւ
1914 թուական
1914 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 14րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1914 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1914 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1914
Հայկական Վերածնունդ
Հայկական Վերածնունդ, Ժը. դարու սկիզբը հայ ազգը եւ ամբողջ Արեւելքը կը գտնուի տակաւին տեսակ մը ՄԻՋՆԱԴԱՐի մէջ: Ժը. Դարու երկրորդ կիսուն է միայն եւ մանաւանդ ժթ. Դարու ընթացքին, որ եւրոպայի հետ շփուելով, բարենորոգման եւ ազատագրութեան շարժում մը ծայր տուաւ աշխարհի այս մասին մէջ եւ փոխեց հոն ապրող ժողովուրդներու ոգին եւ կառոյցը:
Հայ ժողովուրդը առաջիններէն մէկը եղաւ, որ իւրացուց եւ իր շուրջը տարածեց այս նոր ըմբռնումները: Շարժումը հայութեան համար բերաւ տեսակ մը վերածնունդ եւ ժամանակակից պատմութեան սկիզբը հանդիսացաւ: Այս ժամանակամիջոցին էր արդարեւ, որ հիմքը դրուեցաւ արդի Հայաստանին:
Հետագայ էջերուն մէջ մենք պիտի ցոյց տանք, թէ մտաւորական եւ բարոյական այս վերանորոգումը կարելի դարձաւ անոր համար, որ հայ ժողովուրդը, օտար տիրապետութեան բազմաթիւ դարերու ընթացքին, հաւատարմօրէն համախմբուած մնաց իր եկեղեցիին շուրջ եւ անխախտօրէն կապուած՝ իր հաւատքին։ Պիտի պարզենք նաեւ, թէ հայկական գիտակցութեան այս զարթօնքը ի՛նչ կը պարտի ՄԽԻԹԱՐԵԱՆ ՇԱՐԺՈՒՄին, հայ գրողներուն, ինչպէս նաեւ արեւմտեան գիտնականներուն։ Արդարեւ, իրենց լեզուին, գրականութեան եւ իրենց հին պատմութեան ուսումնասիրութեամբն է, որ հայերը, ինչպէս պալքաններու քրիստոնեայ ժողովուրդներըկամ կեդ. Եւրոպայի վերածնած ազգերը, վերստին ազգային գիտակցութիւն ձեռք բերին։ Մենք յաջորդաբար պիտի տեսնենք հայ ժողովուրդի վերածնունդին մէջ դեր կատարած բոլոր ուժերը։ Եւ եթէ անոնք արտայայտութիւն գտան ու գործեցին, պատճառը այն է, որ գաղափարներու եւ դէպքերու արտաքին յեղաշրջումը նպաստաւոր գետին մը ստեղծած էր անոնց զարգացումին համար։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայոց պատմութիւն
Սրբոց Նահատակաց Եկեղեցի (Դաւթաշէն)
Պատմութիւն
Սրբոց Նահատակաց եկեղեցւոյ կառուցումը սկսած է 1996 թուականին Ռուբէն Գէորգեանի հովանաւորութեամբ։ Հիմնօրհնէքը կատարուած է 31 Յուլիս 1996 ին՝ Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին Ա-ի հայրապետութեան օրոք։ Առաջին պատարագը եկեղեցւոյ մէջ մատուցուած է 6 Ապրիլ 2003-ին։ Սրբոց Նահատակաց եկեղեցին նուիրուած է յանուն հաւատքի եւ հայրենիքի նահատակուած հայ ազատամարտիկներու յիշատակին։
Եկեղեցւոյ նախագիծի հեղինակն է Լեւոն Ումետեան։ Եկեղեցին գմբեթաւոր է։ Կառուցուած է մոխրագոյն տուֆով, հատակը, Սուրբ Սեղանը եւ աւազանը մարմարապատ են։ Եկեղեցւոյ զարդաքանդակներով փայտէ դուռը պատրաստած է Արսէն Փանոսեան ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երեւանի տաճարներ Ստորոգութիւն:Երեւանի եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:Հայ առաքելական եկեղեցւոյ Արարատյան թեմի վանքեր եւ եկեղեցիներ
Աղհան
Աղհան, գիւղ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ, Տարօն գաւառին մէջ, Մուշ քաղաքէն մօտաւորապէս 14 քմ հիւսիս, Արածանի գետի ձախ կողմը, Արգաւանդ հարթավայրը։
20-րդ դարու սկիզբը ուներ 68 տուն հայ բնակիչ, որոնք կը զբաղէին այգեգործութեամբ, բանջարաբուծութեամբ ու անասնապահութեամբ։ Գիւղին մէջ կար Եկեղեցի եւ ուսումնարան։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներուն Աղհանն քանդուեցաւ ու ամայացաւ։ Բնակչութեան մէկ մասը զոհուեցաւ, իսկ փոքր մասն ալ ապաստանեցաւ Արեւելեան Հայաստանի մէջ։
Տե՛ս նաեւ
Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի գիւղեր Ստորոգութիւն:Մշոյ գաւառի բնակավայրեր
Ռաֆֆի Փորթագալ
Ռաֆֆի Փորթագալ (1946, Պոլիս) անուանի հնագէտ, աճուրդախօս։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1946 թուականին Պոլսոյ Օրթագիւղ թաղամասին մէջ, որպէս զաւակը Արէտ ու Մաննիկ Փորթագալ ամոլի։ Լիսէի ուսումը ստացած է Փանկալթը թաղի Վիեննական Մխիթարեան վարժարանին մէջ եւ այդ միջոցին դերեր ստանձնած է Մխիթարեան սանուց միութեան թատերախումբին մէջ, նոյնիսկ միջոց մը դառնալով բեմադրիչի օգնականը:
1964-ին ընդունուեցաւ Իսթանպուլի համալսարանի հոգեբանութեան բաժինը, բայց նոյն տարին իսկ թողեց համալսարանի ուսումը եւ սկսաւ աշխատիլ հօրը քով: Բաւական սիրեց այս աշխատանքը եւ 1973 թուականին Նշանթաշի Միմ Քեմալ Էօքէ պողոտային վրայ բացաւ իր առաջին դիտասրահը, որ իր գոյութիւնը կը շարունակէ մինչեւ այսօր:
1974-ին ամուսնացաւ Զիւհալ Փորթագալի (ծնեալ՝ Ավունսուք) հետ: 1981-ին, Զիւհալ եւ Ռաֆֆի բախտաւորուեցան դուստրով մը, զոր անուանեցին Մայա:
Ռաֆֆի Փորթաքալ, բացի աճուրդախօսութենէ, կը կատարէ նաեւ խորհդատուութիւն՝ ուղղեալ թանգարաններու, հաւաքորդներու եւլն.: Ան եղած է մեծահարուստ գործարար Սաքըփ Սապանճըի յատուկ հաւաքածոյին խորհրդատուն: Հայթայթած է Սաքըփ Սապանճըի օսմանեան գեղագրութեան եւ գծագրութեան հաւաքածոն: 1998-ին այս հաւաքածոյին ամենայատուկ նմոյշները ցուցադրուեցան Նիւ Եորքի «Մեթրոփոլիթան», Փարիզ ի «Լուվր», Լոս Անճելըսի ԼԱՔՄԱ, Հարվըրտի համալսարանի «Արթիւր Մ․ Սաքլըր», Պերլին ի «Տէօյչէ Կուկենհայմ» թանգարաններուն մէջ՝ «Ոսկեայ տառեր» անունով:
Ռաֆֆի Փորթաքալ, հիմնադիրներէն մէկն է Պոլսոյ «Սաքըփ Սապանճը» թանգարանի:
Ան է որ Թուրքիոյ մէջ առաջին անգամ սկսած է աճուրդներու ժամանակ գրքոյկ հրատարակելու սովորոյթը։ «Փորթագալ» հաստատութիւնը, Ռաֆֆի Փորթագալի առաջնորդութեամբ, 1996-էն մինչեւ 2010 երեք ամիսը մէկ սկսաւ հրատարակել «P» համաշխարհային արուեստի հանդէսը:
Աւելի քան 100-ամեայ անցեալի մը տէր «Փորթագալ» ընտանեկան հաստատութեան սեփականատէրն է։ Հաստատութեան 100-ամեակին առթիւ յայտնի գրող Էնիս Պաթուր հրատարակած է հատոր մը՝ Փորթագալի հետ կատարած հարցազրոյցի հիման վրայ պատկերելով Օսմանեան կայսրութեան անկման ու Թուրքիոյ Հանրապետութեան ստեղծման շրջանի մէկ պատկերը՝ արուեստներու, արհեստներու, դրամագլուխի ձեռք փոխելու նիւթերուն վերաբերեալ։
«Փորթագալ» հաստատութիւնը Թուրքիոյ մէջ արուեստի բնագաւառին մէջ ունի հեղինակաւոր անուն մը։ Կազմակերպած է ոչ միայն թուրքիացի արուեստագէտներու, այլ նաեւ համաշխարհային արուեստի մեծերու, ինչպէս՝ Փիքասսօ, Տալի, գործերուն աճուրդները։ Ան՝ հաստատութիւնը այժմ փոխանցած է իր դստեր՝ Մայա Փորթագալին։
Հայ Շարժում (պարբերաթերթ)
«Հայ շարժում» (“Hye Sharzhoom” - “Armenian Action”), պարբերաթերթ։ Կը հրատարակուի 1979 թուականէն, Ֆրեզնօ, անգլերէն՝ Քալիֆորնիոյ նահանգային համալսարանի հայագիտական ծրագիրի եւ Հայ ուսանողական միութեան նախաձեռնութեամբ։ Խմբագիր՝ Ս. Թաթէոսեան։
Կ'անդրադառնայ ամերիկահայ ուսանողութիւնը յուզող ու հետաքրքրող հարցերու, կը տպագրէ անոնց տեսակէտները հայաստանեան իրադարձութիւններու մասին, կը լուսաբանէ Հայ ուսանողական միութեան գործունէութիւնը։ Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Թորոնթոյի Հայերը
Հայերը Թորոնթոյի մէջ, Թորոնթոյի մէջ հայերը բնակութիւն հաստատած են 19-րդ դարու վերջէն։ Սակայն համայնքը սկսած է կազմաւորուիլ 1920-ական թուականներուն։ 1916 թուականին Լեւոն Պապայեանին նախաձեռնութեամբ հիմնադրուած է Հայ Օգնութեան Միութիւնը, 1923 թուականին՝ ՀԲԸՄ Թորոնթոյի մասնաճիւղը։ 1953 թուականին կառուցուած է Սուրբ Երրորդութիւն հայկական եկեղեցին, կը գործէն նաեւ Սուրբ Խաչ, Սուրբ Աստուածածին եկեղեցիները, որոնց կից՝ միօրեայ դպրոցներ։ Համայնքը ունի երեք ամենօրեայ վարժարան։ Ազգային կուսակցութիւնները ներկայ են համայնքին մէջ իրենց կոմիտէներով, ակումբներով, մասնաճիւղերով։ 1934-ին, Գարեգին Նժդեհ, Գանատայի հարաւային Օնթարիոյի Սէնթ Գաթրինզ քաղաքին մէջ հիմնուած է Հայ Երիտասարդաց Դաշնակցութեան առաջին մասնաճիւղը: Մինչեւ 1974, Հիւսիսային Ամերիկայի երիտասարդական միութիւնները վարած է մէկ կեդրոնական վարչութիւն :
Կը գործէն ՀՅԴ «Սողոմոն Թեհլերեան» կոմիտէն (1956 թուականէն) ՀՅԴ երիտասարդական միութեան «Սիմոն Զաւարեան» մասնաճիւղը, ՌԱԿ «Եսայի Եագուպեան» ակումբը (1967 թուական), ՍԴՀԿ Մոնրէալի Թեքէեան մշակութային միութեան «Նայիրի» պարախումբը «Փարամազ» մասնաճիւղը (1983 թուականէն), ՀՕՄ-ի «Ռուբինա» (1964 թուականէն), Թեքէեան (1967 թուականէն), Համազգային (1969 թուականէն ), ունի «ժորժ Սարգիսեան» թատերախումբ, «Գուսան» երգչախումբ, «Էրեբունի» պարախումբ), Նոր սերունդ (1978 թուականէն) Թորոնթոյի Սուրբ Խաչ ազգային վարժարանի աշակերտական մշակութային միութիւնը, Պոլսահայ մշակութային համահայկական հիմնադրամի միութիւնը (1988 թուականէն), «Հայաստան» (1993 թուականէն), Հայկական ժամանակակէն հետազոտութիւններու եւ փաստագրութեան Զորեան հիմնարքը (1985 թուականէն) մասնաճիւղերը, Հ.Օ.Մ.-ի Ամէնօրեայ Վարժարանը (1979 թուականէն), Պապայեան հիմնարկը, Հայ Դատի Յանձնախումբը, Տարեց քաղաքացիներու ընկերութիւնը, «Կոմիտաս» երաժշտական միութիւնը։ Լոյս կը տեսնէ «Թորոնթոհայ» ամսագիրը, «Նոր Սերունդ» ամսագիրը, ՀԲԸՄ «Խօսնակ Թորոնթոյի», «Լուսաբաց» պարբերականները։ Կը գործէ «Հայ Հորիզոն» հեռուստակայանը։
1974-ին Թորոնթոյի մէջ հիմնուած է «Արփի» մանկամսուր-մանկապարտէզը, Արփի Մերասի նախաձեռնութեամբ, ուր սորված են հայ եւ տարբեր ազգութիւններէ հազարաւոր երեխաներ ։
Տեղի հայերու գլխաւոր հաւաքատեղին Հայ Կեդրոնն է։ Թորոնթօն գանատահայութեան երկրորդ մեծ կեդրոնն է Մոնրէալէն ետք։ Ներկայիս այդտեղ կը բնակի շուրջ 27 հազար հայ։
Տերեփուկ
Տերեփուկ (լատ.՝ Centaurea), բարդածաղկաւորներու ընտանիքի միամեայ եւ բազմամեայ խոտաբոյսերու ցեղ։
Տարածում
Յայտնի է մօտ 550, ՀՀ-ի մէջ՝ 46 տեսակ։ Անոնցմէ 13-ը՝
Տարածուած է Արագածոտնի, Շիրակի, Լոռիի, Տաւուշի, Վայոց ձորի, Սիւնիքի եւ այլ մարզերու մէջ։ Կ՛աճի չոր, քարքարոտ լանջերու, ժայռերու ծերպերու, աղուտներու, գետափերու, կաղնիի եւ գիհիի նոսրանտառներու մէջ։
Ծագում
Տեսակներու մեծամասնութիւնը ունի հարաւ-եւրոպական ծագում[ :
Քիմիական կազմ
Կը պարունակէ alkaloid, ածխաջրեր, աղանիւթեր, թթուներ, flavonides, լահոր, antecia, saponin, vitamin C եւ այլն։
Նշանակութիւն եւ կիրառում
Տարածուած զարդային խոտաբոյս է՝ բազմաթիւ մեղրատու, ներկատու, մոլախոտային ձեւերով։ Դեղագործութեան մէջ կ՛օգտագործուին կապոյտ տերեփուկի (C․ cyanus) ծաղիկները։
Պատրաստուկները կ՛օգտագործեն որպէս հակաուռուցքային, հակաբորբոքային, լեղամուղ միջոց, նաեւ երիկամային քրոնիկ, ջղային համակարգի եւ այլ հիւանդութիւններու ժամանակ։ Որոշ տեսակներ կը պարունակեն ներկանիւթեր (բուրդը կը ներկեն դեղին, նարնջագոյն, կապոյտ)։ Գեղազարդիչ է եւ մեղրատու։
Դասակարգում
Դասակարգուած է 350-500 տեսակ, որոնց մէկ մասը ներկայացուած է ստորեւ.
Հայկական Վրանածաղիկ
Հայկական Վրանածաղիկ (Convolvulus armena), վրանազգիներու ընտանիքէն բոյսի տեսակ, որ ծանօթ է իր շեփորաձեւ մանուշակագոյն, կապոյտ եւ վարդագոյն ծաղիկներով եւ իր մագլցուն տունկով։
Հայկական վրրանածաղիկը կ՛աճի Մուշ ի եւ Այնթապ տարածքին։
Նկարագրութիւն
Հայկական վրանածաղիկը բազմամեայ բոյս է։ Ունի բաց վարդագոյն, մանուշակագոյն եւ կապոյտ ծաղիկներ, որոնք ունին 2-5 սմ. լայնութեամբ տրամագիծ։ Բոյսը կը սկսի ծաղկիլ ամրան եւ ծաղիկներ կը բանայ մինչեւ աշուն։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Բոյսեր այբբենական կարգով
Վլորա
Վլորան (ալբաներեն՝ Vlora), քաղաք է Ալբանիայի արևմտեան մասէն, Ադրիատիկ ծովի ափին։ 2010 թ-ի տվյալներով քաղաքի բնակչությունը կազմուած է 134000 մարդ։
Սիլվա Կապուտիկեան
Սիլվա Կապուտիկեան, հայ գրող ու բանաստեղծուհի, հասարակական գործիչ։
ԽՍՀՄ Պետական մրցանակներու դափնեկիր, ՀՀ մշակոյթի վաստակաւոր գործիչ Սիլվա Կպուտիկեան՝ ծնած է Երեւան, ուր ստացած է երկրորդական եւ համալսարանական ուսումը՝ բանասիրական ճիւղ, ապա աւարտած՝ Մոսկուայի գրականութեան հիմնարկին բարձրագոյն դասընթացքները։
Բանաստեղծութիւններ գրած է պատանեկան տարիքէն, իսկ առաջին ժողովածուները հրատարակուած են 1940-ական տարիներէն սկսեալ։
Գործօն մասնակցութիւն բերած է հասարակական կեանքին, համապատասխան պահու գաղափարա-քաղաքական չափանիշներուն։ Իր այս դիմագիծը արտայայտող ունի հրապարակագրական գործեր։ Մշակած է նաեւ մանկական գրականութիւն։
Իր բանաստեղծութիւնները, օրին, թարգմանուած են օտար լեզուներու։ Իր կարգին, ունեցած է թարգմանական ծաւալուն գործունէութիւն։ Ունի ռուսերէն՝ աւելի քան 20 ժողովածոյ։ Գրած է նաեւ թատերգութիւններ։
Երեւանի մէջ կայ՝ Կապուտիկեանի անունը կրող, դպրոց եւ փողոց, իսկ 2009-ին բացուած՝ անոր տուն-թանգարանը։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:1919 ծնունդներ Ստորոգութիւն:2006 մահեր Ստորոգութիւն:Երեւան ծնածներ Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծուհիներ Ստորոգութիւն:5 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:26 Օգոստոսի մահացածներ Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ
Սրբոց Նահատակաց Ֆերահեան Ազգային Վարժարան (ԱՄՆ)
Սրբոց նահատակաց Ֆերահեան ազգային վարժարան, ԱՄՆ-ի մէջ առաջին ամէնօրեայ դպրոցը։ Հիմնուած է 1964 թուականին Էնսինոյի մէջ՝ Մատթէոս Ֆերահեանի կտակով, Գ. Ինճէճիկեանի նախաձեռնութեամբ եւ Սրբոց Նահատակաց եկեղեցւոյ հոգաբարձութեան հովանաւորութեամբ։ 1965-էն՝ Սրբոց Նահատակաց Ֆերահեան ազգային երկրորդական վարժարան։ Ունի մանկապարտէզ (Սրբոց նահատակաց), ՀՕՄ-ի մանկամսուր, նախակրթարան, տարրական, միջին եւ միջնակարգ բաժիններ, ինչպէս նաեւ երգչախումբ, պասքէթպոլի եւ վոլէյպոլի խումբեր։ Աշակերտներու թիւը՝ 620։ Հայոց լեզու, պատմութիւն, գրականութիւն, Հայ Դատ, կրօն, երգ, պար կը դասաւանդուի եւ տարեգիրք կը հրատարակուի։ Վարժարանին յատկացուած են մնայոււն հիմնադրամներ, որոնց հասոյթով նուէր-մրցանակներ կը շնորհուին աւարտական դասարաններու աշակերտներուն։
Ստորոգութիւն:Դպրոցներ Ստորոգութիւն:Դպրոցներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Դպրոցներ ըստ վայրի
Խոսրով Բ.
Խոսրով Բ, հայոց Արշակունի թագաւոր (279-287) ։ Սպաննուած՝ 287 թուականին, պարթեւ Անակի կողմէն։ Անոր փոխարինած է որդին՝ Տրդատ Գ․ Մեծը։
Կենսագրութիւն
Խոսրով Բ․-ը հայոց թագաւոր Տրդատ Բ․-ի (252-287) որդին էր ։ Յաջորդած է հօրը եւ հռոմէացիներու օգնութեամբ հաստատուած հայկական գահին։ Երբեմն անուանումով կը շփօթեցնէ իր պապի՝ Խոսրով Ա-ի (211-252) կամ որդիին՝ Խոսրով Գ․ Կոտակի հետ (330-338)։
Ընտանիք
Անձնական կեանքի մասին շատ տեղեկութիւններ չեն պահպանուած։ Մասնաւորապէս յայտնի է, որ հօր հետ մանսակցած է Արտաշիր Սասանեանի դեմ արշաւանքներուն։
Կնոջ անունը չէ պահպանուած։ Ունեցած է երկու զաւակ՝ Տրդատ եւ Խոսրովիդուխտ։
Սպաննութիւն
Խոսրով Մեծը զրադաշտականութիւն կը դաւանէր, եւ քրիստոնէութեան տարածմանը կը խոչնդոտէր։ Սպաննուած է քրիստոնեաներու կողմէն, սակայն մահուան մասին տեղեկութիւնները ամբողջական չեն։ Անոր մասին կը գրէ նաեւ պատմահայր Մովսէս Խորենացին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայոց արքաներ
Վլատիմիր Թրեչիքոֆ
Թրեչիքոֆ ինքնաշխատութեամբ տիրապետած է գեղանկարչական արուեստին, ան նկարած է իսկական կերպարներ, դիմանկարներ, անկենդան բնութիւն, անասուններ, առարկաներ զորս ներշնչած են զինք՝ Չինաստան, Սինկափուր, Ինտոնեզիա եւ ապա Հարաւային Ափրիկէ ապրած ընթացքին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1913 ծնունդներ Ստորոգութիւն:26 Դեկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:2006 մահեր Ստորոգութիւն:26 Օգոստոսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ
Աւստրիոյ Սոցիալ-Դեմոկրատական Կուսակցութիւն
Աւստրիոյ Սոցիալ-Դեմոկրատական Կուսակցութիւնը (Sozialdemokratische Partei Österreichs, SPÖ; Հնչում՝ Սոցիալտեմոգրադիշէ Բարդայ Օէսդըռայշս, Էս-Բէ-Օէ) հիմնուած է 30 Դեկտեմբեր 1888-ի 1 Յունուար եւ 1889-ի միջեւ Հայնֆէլտ, Ստորին Աւստրիոյ մէջ: Ան Աւստրիոյ ամէնէն հին եւ գործօն կուսակցութիւնն է եւ մեծ դեր խաղացած է երկիրի քաղաքականութեան մէջ:
Հիմնադրութիւն
Գերմանիոյ 1867-ին հիմնուած ընկերային-ռամկավարական (սոցիալ-դեմոկրատական) կուսակցութենէն ոգեշնչուած, Աւստրիոյ մէջ արդէն մեծ թիւով աշխատաւորներու միութիւններ կային, օրինակ՝ Աշխատաւորներու եւ գործակցականներու միութիւններ, իբրեւ «ծայրայեղ» կամ «չափաւոր» կոչուած գաղափարագէտներու խումբեր:
Վիքթոր Ատլըր, չքաւորներու բժիշկ մը, այս բոլոր միութիւնները կը միացնէ եւ 30 Դեկտեմբեր 1888-էն -1 Յունուար 1889, Հայնֆելտի մէջ կը հիմնէ «Սոցիալ-Դեմոկրատական Աշխատաւորներու Կուսակցութիւն»-ը: Ատլըր կուսակցութեան առաջին ատենապետը կ'ընտրուի եւ անոր գաղափարը բոլորովին Քարլ Մարքսի «Համայնավար Օրակարգ»-ին վրայ չի հիմնուիր, այլ անիկա ապագայի տարբեր նպատակ մը կը հետապնդէ: Կուսակցութեան բուն նպատակները եւ գաղափարները կ'ընդգրկէին՝ հանրութեան քուէի իրաւունք տալ, ուսանողական հաստատութիւններու հիմնում ու յառաջացում եւ աշխատաւոր դասակարգի բարելաւում: Կուսակցութիւնը հետզհետէ ժողովրդականութիւն կը շահի եւ անդամներուն թիւը կը բազմանայ:
1889-1918՝ Աւստրիոյ Կայսրութեան տակ
Վիքթոր Ատլըր 1 Մայիս 1890-ին կը հռչակէ աշխատաւորներու օր եւ նոյն տարուան 1 Մայիսին կուսակցութիւնը Վիեննայի Փրաթըր պարտէզին մէջ ցոյց մը կը կազմակերպէ, որուն կը մասնակցի 100,000 հոգի, որ օրին Աւստրիոյ մէջ կատարուած ամէնէն մեծ ցոյցը կը համարուի : Նոյնիսկ Աւստրիոյ կայսրը՝ Ֆրանց Ժոզէֆ Ա. կը մասնակցի այս ցոյցին եւ այլ ցուցարարներու հետ կը քալէ պարտէզին մէջ:
1897-ին Վիմպէրկի մէջ տեղի ունեցած կուսակցութեան համաժողովին բուն կէտերը «հին Աւստրիոյ» մէջ ազգային վէճերու մասին էին: Այդ պատճառով կուսակցութիւնը որոշեց ունենալ բաժանումներ իւրաքանչիւր ազգի համար՝ Գերմանացի, Չեխ, Լեհ, Իտալացի եւայլն:
1907-ին Վիքթոր Ատլըրի միջոցաւ տղամարդիկ կը ստանան քուէարկելու իրաւունքներ եւ նոյն տարին արդէն կայսրութեան խորհրդարանի առաջին ընտրութիւնները տեղի կ'ունենան:
336 (թիւ)
336 (երեք հարիւր երեսունվեց) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 335-ի եւ 337-ի միջեւ
GitHub
GitHub, IT-նախագիծերու մշակման համար նախատեսուած ամէնէն մեծ առցանց ծառայութիւնը ։ Հիմնուած է Git տարբերակներու կառավարման համակարգին վրայ եւ մշակուած է Ruby on Rails-ով եւ Erlang-ով Github, Inc ընկերութեան կողմէ (նախապէս՝ Logical Awesome) :
Յակոբ Մծբնացի
Յակոբ Մծբնացի (Մծբինի Սուրբ Յակոբ հայրապետ), 4-րդ դարու եկեղեցական, սուրբ (անյայտ, Մծբին (այժմ Նուսայպին-Թուրքիա) - 350), ծագումով ասորի, կը համարուի Մեծ Հայքի քրիստոնէութիւնը քարոզողներէն մէկը։
Կենսագրութիւն
Հայ ժողովուրդին համար մեծ ժողովրդականութիւն վայելող սուրբ մըն է Սուրբ Յակոբ Մծբնայ հայրապետ: Կոչուած է Մծբնայ հայրապետ, որովհետեւ ծնած, մեծցած ու գործած է Մծբին քաղաքին մէջ, որ այսօր կը կոչուի Նուսէյպին, եւ կը գտնուի Թուրքիոյ հարաւ արեւելեան սահմանին վրայ, Սուրիոյ մօտ: Երիտասարդութեան տարիները անցուցած է ուսումով եւ հոգեւոր կրթութեամբ: Կանուխէն քաշուած է անապատ, ինքզինք նուիրելով ճգնողական եւ աղօթքի կեանքին: Մծբին քաղաքի առաջնորդը վախճանելէ ետք, ժողովուրդի փափաքին համաձայն կ'ընտրուի Մծբինի առաջնորդ, 320-ական թուականներուն: Ան մասնակցած է Նիկիոյ Տիեզերական առաջին ժողովին, Արիոս հերետիկոսին դատապարտութեան եւ սրբազան հաւատքի պաշտպանութեան համար, երբ «Հաւատամք»ը խմբագրուեցաւ:Պատմութեան յայտնի առաջին անձնաւորութիւնն է, որ փորձած է բարձրանալ Արարատ լեռը։338 թուականին կազմակերպած է Հայրենի Մծբին քաղաքի 70-օրուան պաշտպանութիւնը պարսկական զօրքին դէմ։ Հայ Առաքելական Եկեղեցին Ս. Յակոբը դասած է սուրբերու շարքին: Անոր վարքը, որ գրած է Մար Աուգինը գրաբարէն թարգմանուած է եւ 1814 թուականին հրատարակուած է Վենետիկի Մխիթարեանները (Լիակատար վարք եւ վկայաբանութիւն սրբոց, հատ 10, Վենետիկ, 1814)։ Հայաստանի եւ աշխարհի տարածքին ստեղծուած են, գործած են եւ կը գործեն Սուրբ Յակոբ անունով շարք մը եկեղեցիներ:
Սուրբ Յակոբի հրաշքներ
Սուրբ Յակոբի կեանքը լեցուն է հրաշագործ դրուագներով, որոնք կը վկայեն թէ որքան ժողովրդականութիւն վայելող սուրբ մը եղած է ան: Սուրբ Յակոբի կեանքի հրաշքներէն հետաքրքրականը, սուրբին խիստ փափաքն էր Արարատ լեռ բարձրանալ, եւ Նոյեան Տապանը տեսնել: Երբ Ս. Յակոբ կը սկսի Արարատ լեռ բարձրանալ, գիշերը հասած տեղը կը քնանայ, որ յաջորդ առտու շարունակէ բարձրանալը: Ամէն առտու զարմանքով կը տեսնէ, թէ առաջին օրուան սկսած տեղն է տակաւին: Նոյն բանը քանի մը օր կրկնուելէ ետք, առաւօտ մը կ'արթննայ ու կը տեսնէ, թէ իր մօտ Նոյեան Տապանէն կտոր մը կայ, որ Աստուծոյ հրեշտակը բերած էր, իբրեւ վարձատրութիւն իր զօրաւոր հաւատքին:
Սուրբ Յակոբ Մծբնայ Հայրապետի Տօնի Յիշատակում
Հայաստանեայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին Սուրբ Յակոբ Մծբնայ հայրապետին տօնը կը յիշատակէ Դ. Յիսնակի Կիրակիին նախորդող շաբաթ օրը:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ասորիներ Ստորոգութիւն:350 մահեր
Թորոնթօ
Թորոնթօ (Toronto), Քանատական քաղաք Օնթարիօ նահանգին մէջ։ Բնակչությամբ, Քանատայի մեծագոյն քաղաքն է, ինչպէս նաեւ Օնթարիօ նահանգի վարչական կեդրոնը։ Կը գտնուի Հարաւային Օնթարիոյ` Օնթարիօ լիճի հիւսիս արեւմտեան ափին։
Արուարձանեան քաղաքներու հետ միասին, Թորոնթոն կը կազմէ Մեծն Թորոնթօ քաղաքային խմբաւորումը (Greater Toronto Area, կրճատ՝ GTA)` 6 միլիոն բնակչութեամբ (2011)։
Քաղաքը հարուստ է բազմաթիւ պատկերասրահներով եւ թանգարաններով։
Թորոնթօ ունի աշխոյժ հայկական գաղութ, եկեղեցի, մշակութային միութիւններ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գանատայի քաղաքներ
Լեւոն Պարտիզպանեան
Լեւոն Ղունկիանոսի Պարտիզպանեան (1887 թուական, Խարբերդի նահանգի, Խարբերդի գաւառի՝ Մեզիրէ քաղաքին մէջ), հայ բժիշկ նաեւ հասարակական-քաղաքական գործիչ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1887 թուականին, Խար­բեր­դի նահանգի, Խարբերդի գաւառի՝ Մեզիրէ քաղաքին մէջ։ Հայրը՝ Ղունկիանոս Պարտիզպանեան, երկար տարիներ եղած է Պաքըր-Մատենի քաղաքապետութեան բժիշկը եւ 1907 թուականին մահացած խորհրդաւոր պայմաններու մէջ։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է Մեզիրէի Կեդրոնական վարժարանէն ներս, այնուհետեւ՝ նոյն քաղաքի Սուլթանի՝ վարժարանէն ներս։ Բնակած է Կոստանդնուպոլսոյ Գատը Գիւղ թաղամասին մէջ։ Եղած է ՀՅԴ Գատը Գիւղի կոմիտէի եռանդուն անդամ։ 1912 թուականին, երբ Արտակարգ դատարանը դադրեցուցած է ՀՅԴ օրկան «Ազա­տա­մար­տ»ի հրատարակութիւնը, ՀՅԴ տպագիր օրկանի դերը կատարած է «Ազ­դա­րա­րը», որուն արտօնատէրն էր Լեւոնը։ 1914 թուականին աւարտած է Կոստանդնուպոլ­ոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը եւ բժիշկի վկայական ստացած։ 1914 թուականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսուելուն պէս, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած` հարիւրապետի աստիճանով։ 1915 թուականի Ապրիլին, զինուորական համազգեստը հագին ձերբակալուած է եւ բանտարկուած Կոստանդնուպոլսոյ կեդրոնական բանտին մէջ, ապա աքսորուած Չանղըրը։ Այնուհետեւ շարք մը դաշնակցական մտաւորականներու հետ աքսորուած է Այաշ եւ պահուած տեղի բանտին մէջ։ Անունը փորագրուած է Չանղըրըի բանտին մէջ հաւաքուած համրիչի՝ 99 հատիկներէն մէկուն վրայ։ Թէոդիկի «Յու­շար­ձան…» գիրքին մէջ ըսուած է, թէ՝ սպանուած է 1915 թուականին, Այաշի ճամբուն վրայ, ի թիւս խումբ մը հայ մտաւորականներու՝ 28 տարեկան հասակին։ Այլ աղբիւրու մէջ յիշատակուած է, որ սպանուած է Տէր Զօրի մէջ։ Մինչդեռ, Գրիգորիս ծ. վրդ. Պալաքեան, զինք կը յիշէ Չանղըրըի աքսորէն վերապրողներու շարքին մէջ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Միսաք Մանուշեան
Միսաք Գէորգ Մանուշեան (1 Սեպտեմբեր 1906, Ատըեաման, Թուրքիա - 21 Փետրուար 1944, Ֆորթ Մոն Վալերիան, Ֆրանսա), հայ բանաստեղծ, ֆրանսական դիմադրութեան շարժման մարտիկ, հակաֆաշիստ եւ Ֆրանսայի ազգային հերոս։
Կենսագրութիւն
Միսաք Մանուշեանը ծնած է 1906 թուականին Արեւմտեան Հայաստանի Ատըեաման գիւղաքաղաքին մէջ։ Հայրը կը զոհուի 1915 թուականին Մեծ Եղեռնի ժամանակ, մայրը՝ գաղթի ճանապարհին։ Միսաքը եղբօր հետ կը յայտնուի Սուրիաի մէջ։ 1920 թուականին, Լիբանանի Ճիւնի քաղաքի Հայ Ազգային որբանոցը կ'ըլլայ կրթութեան առաջին օթեւանը Միսաքին ու իր աւագ եղբօր Կարապետին։ 1925 թուականին կը տեղաբոխուին Ֆրանսա, սկիզբը Մարսել ապա՝ Փարիզ։ 1930 թուականին Սեմայի հետ կը հրատարակէ «Ջանք» գրական ամսագիրը։ Կ'աշխատի Սիթրոեն գործարանին մէջ, 1937 թուականին՝ թողարկի մէջ «Զանգու» շաբաթաթերթը, կը գրէ բանաստեղծութիւններ։ 1935 թուականին ՀՕԿ, իսկ 1937-ին կեդրոնական վարչութեան անդամ։ Կնոջ՝ Մելինէ Մանուշեանի հետ կը մասնակցի հակաֆաշիստական դիմադրութեան շարժմանը։ 1943 թուականին Մանուշեանի գլխաւորած խումբը մօտ 30 կը հարձակին գործին գերմանական օկուպանտների վրայ։ 1943 թուականին Նոյեմբերին, Մանուշեանը կը ձեռբակալուի եւ տանջանքներու կ'ենթարկուի եւ երեք ամիս անց, 1944 թուական փետրուար 21-ին, իր խումբին 21 անդամներու հետ միասին մահապատիժի կ'ենթարկուին Փարիզի Սուրէն արուարձանի Ֆորտ Մոն-Վալերյեն ամրոցին մէջ։ Մանուշեանին հետ մահու կը շնորհուի Պատուոյ Լեգէոն շքանշանը։ Անոր իր խումբի անունով կ'անուանեն փողոցներ եւ հրապարակներ Փարիզի, Մարսելի, Վալանսեի եւ Երեւանի մէջ։
Կարմիր ազդ
Մանուշեանի խումբը վարկաբեկելու նպատակով գերմանական տիրող ղեկավարութիւնը 15000 օրինակով շարժման աֆիշ կը թողարկէ։ Տխրահռչակ «Կարմիր պլակատը» ցոյց կու տայ, որ գերմանացիներու դէմ կը պայքարին ոչ ֆրանսացիները։ Այնտեղ գրուած է՝ Մանուշեան, խումբի ղեկավար, հայ, 56 յարձակում, 150 զոհ, 600 վիրաւոր։
Ստեղծագործութիւններ
Մանուշեանի բանաստեղծութիւնները կը տպագրուին սփիւռքահայ մամուլի 1930-ականներու սկիզբներուն։ Վաղ շրջանի ստեղծագործութիւններուն կը տիրապետեն անձնական մտածումներն ու ապրումները։ Հետագային նաեւ կը գրէ աշխատաւոր մարդու ցաւի ու բանուորական պայքարի, դէպի հայրենիք սիրոյ մասին։ Բազմաթիւ հայրենասիրական, քաղաքական եւ քնարական բանաստեղծութիւններու («Պայքար», «Ընդվզում», «Նամակ Հայաստանէն», «Ամբոխի կանչը» եւ այլն) հեղինակ է։
Կարմիր Ձեռքի Օր
Կարմիր ձեռքի օր կամ Երեխայ-զինուորներու օգտագործման դէմ պայքարի օր, կը նշուի ամէն տարուան 12 Փետրուարին՝ իբրեւ երեխայ-զինուորներու յիշատակի օր, որոնք պարտադրուած մասնակցութիւն ունեցած են պատերազմներուն եւ զինուած հակամարտութիւններուն ։ Այս օրը կոչ եղած է կատարել գործողութիւններ անչափահասներու զօրակոչման վարժութեան դէմ՝ ի պաշտպանութիւն այն երեխաներուն, որոնք հայրենիքին մէջ ռազմական հակամարտութեան պատճառով զրկուած են բարեկեցիկ մանկութենէ։
Երեխաներուն ուր կը հաւաքագրեն
Երեխաներուն իբրեւ զինուորներ կ՚օգտագործեն, ինչպէս զինուած հակամարտութիւններուն, Քոնկոյի Դեմոկրատական Հանրապետութեան, Ռուանտայի, Ուկանտայի, Սուտանի, Քոթ դ'Իւուարի, Միանմայի, Ֆիլիփիններու, Քոլոմպիոյ եւ Պաղեստինի մէջ ։ Երեխաներուն նաեւ կ՚ընդգրկեն զինուած խմբաւորումներու մէջ, որու պատճառով ալ հնարաւոր չէ հաշուարկել անոնց ճշգրիտ քանակը։
Աւելի քան 17 երկիրու մէջ երեխաներուն պաշտօնապէս կը զօրակոչեն բանակ։
2009-ին աւելի մօտաւորապէս 250 000 երեխայ, միայն պաշտօնական տուեալներով, եղած է զինուորական ծառայութեան մէջ, ընդ որուն, անոնց մէկ երրորդը աղջիկ է։
Կարմիր ձեռքի օր
Կարմիր ձեռքի օրը առաջին անգամ նշուած է 2002-ին, երբ Երեխաներու իրաւունքներու մասին պայմանադրութեան ընտրողական արձանագրութիւնը, որ կը վերաբերի զինուած հակամարտութիւններուն երեխաներու մասնակցութեան, ուժի մէջ մտաւ (12 Փետրուար 2002-ին)։ Այս արձանագրութիւնը ընդունուած է Միաւորուած ազգերու կազմակերպութեան Գլխաւոր Ժողովի կողմէ Մայիս 2000-ին, եւ ներկայիս ունի ստորագրութիւններ աւելի քան 100 տարբեր պետութիւններէ։
Շարք մը միջազգային կազմակերպութիւններ նոյնպէս դէմ կ՚արտայայտուին երեխայ-զինուորներու օգտագործման։ Այդպիսի կազմակերպութիւններէն են ԵՈՒՆԻՍԵՖ-ը, «Միջազգային համաներուն»-ը, «Terre des Hommes»-ը, Միջազգային Կարմիր խաչը եւ Կարմիր մահիկը։ Այս կազմակերպութիւններու գործունէութիւնը նկարագրուած է DDR (Զինաթափում, Զօրացրում, Վերանորոգում) փաստաթուղթին մէջ։
Նման գործողութիւնները կը հակասեն միջազգային իրաւունքին, մարդու իրաւունքին եւ միջազգային մարդկային իրաւունքին։ Համաձայն 1977-ի Ժնեւի համագումարի Ա. եւ Բ. լրացուցիչ արձանագրութիւններուն՝ 15 տարեկանը չբոլորած երեխաները ենթակայ չեն զինուած ուժերուն կամ խումբերուն հաւաքագրման, եւ անոնց թոյլատրելի չէ ռազմական գործողութիւններու մասնակութիւնը։ 2000-ին ընդունուած «Երեխայի իրաւունքի ընտրողական արձանագրութիւնը, որ կը վերաբերի զինուած հակամարտութիւններուն երեխաներու մասնակցութեան» կը նախատեսէ, որ մասնակից պետութիւնները կ՚ընդունին հնարաւոր բոլոր միջոցները, որպէսզի խափանեն մինչեւ 18 տարեկան չբոլորած երեխաներու մասնակութիւնը ռազմական գործողութիւններուն։
Ի յաւելումն այդ իրաւական սահմանուած կարգին՝ բանակին ծառայութիւնը ճանչցուած է մանկական աշխատանքի ամենավատ տարբերակը։ Բնագիրին մէջ «երեխայ» եզրը կը վերաբերի բոլոր անոնց, որոնց տարիքը չէ բոլորած18 տարեկանը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Տօներ Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Կիրակոս Ազարեան
Կիրակոս Ազարեան, հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Կիրակոս Ազարեան ծնած է 1878 թուականին, Խարբերդի նահանգի, Խարբերդի գաւառիէ Հիւսէյնիկ գիւղի մէջ, Ֆերմանեան ընտանիքի մէջ։ Մանուկ տարիքին կորսնցուցած է հայրը։ Մայրը երկրորդ անգամ ամուսնացած է Խարբերդի նահանգի Մեզիրէ (Մեզրէ) քաղաքի աւետարանականներու հոգեւոր հովիւ վերապատուելի Ազարեանին եղբօր հետ։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է Խարբերդի մէջ, ապա աւարտած է ամերիկացի միսիոներներու՝ քաղաքի մէջ հիմնած Եփրատ գոլէճը։ 1897 թուականին մեկնած է ԱՄՆ՝ կրթութիւն ստանալու։ Սկիզբը՝ աշխատած է գործարաններու մէջ, այնուհետեւ սովորած է Շիքակոյի, ապա՝ Սենթ Լուիզի բժշկական համալսարաններուն մէջ։ Բժշկական կրթութիւնն աւարտելէ յետոյ, կարճ ժամանակ ուսանած է նաեւ Թենեսի նահանգի Նեշուիլ քաղաքի աստուածաբանական ճեմարանի մէջ։ 1911 թուականին վերադարձած է Մեզիրէ ու ամուսնացած՝ Զապել Ազարեանի հետ։ Մեզիրէի մէջ բացած է սեփական բժշկական քլինիք։ Յետագային կրկին մեկնած է ԱՄՆ եւ Սենթ Լուիզի բժշկական համալսարանին մէջ մասնագիտացած է ակնաբուժութեան ողղութեամբ։ 1913 թուականին վերադառնալով Մեզիրէ՝ զբաղուած է համաքաղաքացիներու բուժմամբ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսելուն պէս, 1914 թուականի աշնան, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայելու՝ ուղարկուած է Կարնոյ ռազմաճակատ։ Վեց ամիս ծառայելէ յետոյ, դեռեւս նախքան Կարնոյ հայերու տարագրութիւնը, ձերբակալուած է ու բանտարկուած՝ Կարնոյ բանտին մէջ։ 1915 թուականի գարնան, իր բախտակից 250 մտաւորականներու (բժիշկներ, դեղագործներ, այլ մասնագետներ) հետ, աքսորուած է Մուշ։ Հասնելով Կարին֊Խոփ (Քոփ) լերան մօտ, բոլորը, անոնց կարգին՝ 37 տարեկան Կիրակոս Ազարեան, գնդակահարուած են։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Հաուայ
Բնակչութեան թիւն է 1 419 561 մարդ (2014 թուականի տուեալներով): Քաղաքի բնակչութիւնը կը կազմէ ընդհանուր բնակչութեան 70 %-ը: Պաշտօնական լեզուն անգլերէնն է: Անգլերէնի կողքին կ'օգտագործուի նաեւ ճափոներէնը, իսկ տարբեր ցեղային խումբեր կը գործածեն զանազան լեզուներ, ինչպէս նաեւ՝ հաուայերէն: Հաուայի նահանգի վարչական կեդրոնը Հոնոլուլուն է, իսկ ամենամեծ քաղաքներէն են` Հիլո, Քաիլուա-Քոնա, Քանեհոեն: Տնտեսապէս ամենազարգացած կղզին Օհաուն է: Նահանգը նոյնպէս կը կոչուի Ալոհա նահանգ:
Աշխարհագրութիւն
Նահանգը կը գտնուի Հաուայեան կղզիներուն եւ Խաղաղական ովկիանոսի կեդրոնական մասը: Ընդհանուր Տարածութիւնն է 28 311 քմ²: Հաուայեան կղզիներուն մէջ կը գտնուին Մաունա-Լոա եւ Քիլաուէա հրաբուխները եւ հանգած հրաբուխ մը՝ որ կը կոչուի Մաունա-Քեա (բարձրութիւնը 4205 մ): Հաուայի նահանգը երկրի մակերեւոյթով ամենաարագ աճող երկիրն է (հրաբխային գործունէութեան հետեւանքով): Նահանգին հողը խոնաւ է եւ այդ պատճառով այնտեղ լիճեր չկան: Բացառութիւններ են` Ուաիաու, Հալուոլու լիճերը եւ Քա-Լոքո ջրամբարը:
Կլիմա
Նահանգը ունի արեւադարձային կլիմա: Տարեկան միջին ջերմաստիճանը կը կազմէ 18-էն 25 աստիճան: Տարեկան անձրեւներու քանակն է 4000 մմ: Նահանգը ունի արեւադարձային տափաստաններ եւ սաւանաներ: Տնտեսութիւնը հիմնուած է զբոսաշրջութեան վրայ: Կղզիներուն մէջ կան զանազան հանգստավայրեր, բնական եւ պատմական վայրեր,ինչպէս նաեւ ազգային բնութեան պահպանուած տարածքներ: Արդիւնաբերութեան գլխաւոր ճիւղերն են շաքարը եւ մրգային պահածոները։ Գիւղատնտեսութիւնը կը վերամշակէ 1 միլիոն հեքդար: Գլխաւոր սպառողական մշակաբոյսերն են՝ բրինձը, արքայախնձորը, շաքարեղեգը, սուրճը, պանանը եւ կուաւան: Հաուայի նահանգը կը համարուի Հիւսիսային Խաղաղական ովկիանոսի երթեւեկութեան հիմնական հանգոյցը, որ ունի կապող ճանապարհ, ԱՄՆ-ի եւ Քանատայի, Արեւելեան Ասիայի, Ֆիլիպիններու, Աւստրալիայի, Նոր Զելանտիայի հետ:
Բնակչութիւն
Ցեղային կազմը 10 % — Հաուայանցիներ 38,6 % — ասիացիներ (ֆիլիպինցիներ եւ ճաբոնացիներ 14 %, չինացիներ 5 %) 24,7 % — Եւրոպական ծագմումով ամերիկացիներ 14,7 % — Մեդիսներ 8,9 % — լատին-ամերիկացիներ (բուերդորիկացիներ եւ մեքսիքացիներ) 3,1 % — աֆրոամերիկացիներ եւ այլն: Շրջանը տիրած են եւրոպացիներ` գերմանացիներ, փորթուկալացիներ, անգլիացիներ. Նախկին ԽՍՀՄ-էն գաղթածներու թիւը կը կազմէ 5 հազար:
Կրօնք
2000 թուականի տուեալներով Հաուայի նահանգի տարբեր կրօնքի հետեւորդներն ու դաւանանքի ներկայացուցիչները կը բաժնուին հետեւալ կերպով՝ Քրիստոնէութիւն՝ 351 000 (28,9 %) Պուտտայականութիւն՝ 110 000 (9 %) յուդայականութիւն՝ 10 000 (0,8 %) այլ կրօններ՝ 100 000 (10 %) Ոչ ոք չի պատկանիր որեւէ կրօնի 650 000 (51,1 %)
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ
Նիքուրիա
Նիքուրիա (յուն․՝ Νικούρια Αμοργού), Էգէական ծովու անբնակ կղզիակ, Ամորղոս, Քիքլատես, Յունաստան։ Կը գտնուի Ամորղոսին Էղեալի ծոցին դիմացը։
Կղզիին երկարութիւնն է 4,5 քլ եւ լայնութիւնը՝ 1 քլ։
Կղզին ծածկուած է ցած թուփերով եւ Էգէականի ծովային թռչուններուն հաւկիթ ածելու վայրն է։
Կղզիին վրայ կը գտնուի մատուռ մը նուիրուած Մայր Աստուածածնին։ Հոն, 1893-ին յայտնաբերուած է Գ․ դարու արձանագրութիւն մը, ծանօթ որպէս Նիքուրիայի որոշում, ուր կը նշուի Կղզեցիներուն Դաշնակցութեան (Κοινό των Νησιωτών - League of the Islanders) որոշումը՝ պաշտօնապէս մասնակիլ Պտողեմէոս Ա․ Սոթիրոսի յիշատակին նուիրուած տօնակատարութիւններուն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Սիլվան Յ.Ք.
Կենսագրութիւն
ՍԻԼՎԱՆ Յ.Ք.(1898-1962), բուն անունով՝ Ցովսէփ Քէշիշեան։
Ծնած է Տիգրանակերտի Սիլվան գիւղը(1898) եւ մահացած՝ ԱՄՆու մէջ(1962)։ Յաճախած է Պէրպէրեան վարժարան։ Ուսուցչագործած է Պէրպէրեան, Գարակէօզեան եւ Կեդրոնական վարժարաններու մէջ։ Վարած է քարտուղարի պաշտօն Ազգային Պատրիարքարանի մէջ։
Աշխատակցած է իսթանպուլահայ մամուլին բանաստեղծութիւններով, արձակ էջերով, գրադատումներով եւ թարգմանութիւններով։ Վարած է խմբագրական պաշտօններ իսթանպուլահայ զանազան հերթերու մէջ։ խմբագրած է ''Ընդարձակ Տարեցոյց Ս. Փրկիչ Ազգային Հիւանդանոց''ի 1935-ի թիւը։ Կեանքին վերջին շրջանին հաստատուած է ԱՄՆ։
ՀՐԱՏԱՐԱԿՈԻԱԾ ԳՈՐԾԵՐ
-Փիէո Լուիսի Ափրոտիտէ (թարգմանութիւն) - Իսթանպուլ, 1925։
-Փօլ Մօնֆէրրանի Ինչպէս Գողցան Ցարերուն Թագը (թարգ– մանութիւն) - Իսթանպուլ, 1925։
-Կիւսթավ Ֆլօպէոի Մատամ Պօվաոի (թարգմանութիւն) - Իս– թանպուլ, 1927։ Պէյրութ, 1%3 (մատենաշար Ազդակի, թիլ 94)։
-Տէլլի Նատիա (թարգմանութիւն) - Իսթանպուլ, 1927։
-Փիէո Տը Քուլվէնի Արտին Ձայնը (թարգմանութիւն) - Իսթան– պուլ, 1927։
-Հանրի Կոէվէլի Սօնիա (թարգմանութիւն) - Իսթանպուլ, 1927։ Պէյրութ, 1960 (մատենաշար Ազդակի, թիւ 87)։
-Ալֆրէտ Մաշաոի Այն Գիշեր (թարգմանութիւն) - Իսթանպուլ, 1930։
-Ա. Արմանտիի Արապէլչա (թարգմանութիւն) - Իսթանպուլ, 1930։
-Այպօմ Նոր Ծիշշի Միութեան (յուշամատեան) - Իսթանպուլ, 1930։
-Արշայոյսէն Առաջ (արձակ էջեր) - Հալէպ, 1945։
-Չէրնիքովի Խենդ Օրեր (թարգմանութիւն) ֊ Իսթանպուլ ։
Զաւէն Ռուպեան
'''Տոքթ. Զաւէն Ռուպեան''' (ծն.՝ 1914, Մարաշ), ատամնաբոյժ, ջութակահար։
Կենսագրութիւն
Մեծ Եղեռնին, ենտանեօք դէպի Տէր Զoր աքսորուելու պահուն հրաշքով կ՝ ապաստանի հալէպ, կէս ճամբայէն փախուստ տալով։
1919-ին ընտանեօք կը վերադառնայ Մարաշ եւ ականատես կ՝ ըլլայ 1920-ի Մարաշի աղէտին։ 1922-ին Հալէպ գալով իր նավնական եւ միջնակարգ ուսումը կը ստանայ Հայ Աւետ. Վարժարանը, զոր աւարտելով իր ուումը կը շարունակէ Ալեփօ Գոլէճը։ Ապա բարձրագոյն ուսում ստանալու համար կը յաճախէ Պէյրութի Ամերիկաեն Համալսարանը, ուրկէ 1940-ին շրջանաւարտ կ՝ ըլլալ որպէս վիրաբոյժ-ատամնաբոյռ։ Կը հաստատուի Հալէպ։
Մօտէն կը հետաքդքրուի մեր ազգային կեանքով, մանաւանդ Մարաշի հայրենակցական Միութեան գործունէութեամբ որուն նախագահը կ՝ ըլլայ երկար տարիներ։ սոյն պաշտօնը կը վարէ ամենայն ձեռնհասութեամբ եւ 1961-ին կը փոխադրուի Պէյրութ։
Տոքթ. Զ. Ռուպեան պատանի հասակէն հետաքրքրուած է նուագով եւ մասնագիտացած ջութակի մէջ։ 1950-ական թուականներուն նուագած է Ասլամազեան լարային քառեակին մէջ եւ ղեկավարած այս։ Ումբը։ Նուագած է նաեւ բազմաթիւ խումբերու մէջ, իր կամաւոր ծառայութիւնը բերելով ազգային բազմաթիւ ձեռնարկներու։ Սոլիստն է եւ Հիմնագիրներէն Պէյրութի «Ժէոնէս Միւզիքալի» Սենֆոնիէթա օրքէսթրին։
Գնահատական դերեր ստացած է Վենետիկի Մխիթարեան Հայրերէն եւ Երեւանի Ռատիոժամի Տնօրէնութիւնէն։
Թէ որպէս վիրաբոյժ-ատամնաբոյժ եւ թէ ջութակահար՝ Տօքթ. Զ. Ռւպեան սիրուած եւ յարգուած անձնաւորբւթիւն մըն է :
337 (թիւ)
337 (երեք հարիւր երեսունեօթ) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 336-ի եւ 338-ի միջեւ
Ժիւլի Փայեթ
Ժիւլի Փայեթ, Քանատացի գործարար կին, նախկին տիեզերագնաց, ճարտարագէտ, Քանատական Դաշնակցութիւն ձեւաւորումէն ի վեր Քանատայի ներկայիս՝ 29-րդ գլխաւոր նահանգապետը : Փայեթը կատարեր է երկու տիեզերական թռիչք՝ STS-96 եւ STS-127՝ մուտք գործելով տիեզերք աւելի քան 25 օր: Փայեթը եղեր է Քանատական տիեզերական գործակալութեան (CSA) գլխաւոր տիեզերագնաց, Հիւսթընի ՆԱՍԱ-ի առաքելութեան վերահսկման կեդրոնին մէջ ծանօթ է որպէս  caps  ule communicator:
2013 թուականի Յուլիսին նշանակուեր է Մոնրէալի գիտական կեդրոնի ղեկավարի պաշտօնին, 2014 թուականի Ապրիլին՝ Քանատայի ազգային դրամատունի տնօրէն : 2017 թուականի Յուլիսի 13-ին վարչապետ Ճասթին Թրուտոն յայտարարեր է, որ թագուհին Փայեթին նշանակեր է Քանատայի յաջորդ գլխաւոր նահանգապետ : Պաշտօնը ստանձներ է 2017 թուականի 2 Հոկտեմբեր-ին :
Կենսագրութիւն
Փայեթը ծնած է 1963 թուականի Հոկտեմբեր 20-ին Քեպէգ նահանգի Մոնրէալ քաղաքին մէջ, ապրեր է Ահունցիկ շրջանին մէջ, յաճախեր Collège Mont-Saint-Louis եւ Collège Regina Assumpta : 1982 թուականին Միջազգային Պսակաւորութիւն (Baccalaureate) վկայական ստացեր է Միացեալ Թագաւորութեան Հարաւային Ուելսի Աթլանթիքի միջազգային քոլէճէն:
Խոսրովի Դղեակ
Խոսրովի Դղեակ, միջնադարեան իշխանական դղեակ Մեծ Հայքի Գողթն գաւառի Սմբատան Դիզա գիւղի մօտ, բարձրագագաթ եւ բնական յարմարաւէտ լերան վրայ ։
Ժիւլի Փայեթ
Կենսագրութիւն
Այնուհետեւ ընդունուեր է ՄաքԿիլի համալսարան, 1986 թուականին ստացեր ճարտարագիտութեան Պսակաւոր արուեստից աստիճան, 1990 թուականին Թորոնթոյի համալսարանէն ստացեր է կիրառական գիտութիւններու մագիստրոսի աստիճան: Անոր թէզն ուղղուած էր արհեստական իմացականութեան դաշտ համարուող հաշուարկային լեզուաբանութեանը :
Խոսրովի Դղեակ
Կառուցած են Գողթնի իշխանները 5-րդ դարուն։ 7-րդ դարին դղեակը վերակառուցած է Գողթնի Խոսրով իշխանը։ Կառուցուած է մշակուած եւ կիսամշակ քարերէ։ Միջնաբերդը իշխանական դղեակի համալիրով գտնուած է լեռնագագաթի յարմարաւէտ վայրին մէջ։ Պարիսպները քարաշէն են, մի քանի շարքերով, այժմ՝ աւերակ։ Համալիրի աւերակները գտնուած են լեռնագագաթի լանջերուն, միջնաբերդի տարածքին ։
Ժիւլի Փայեթ
Կենսագրութիւն
1986-1988 թուականներուն Փայեթը աշխատեր է որպէս IBM Քանատայի Գիտահետազօտական բաժնի համակարգերու ճարտարագէտ: 1988-1990 թուականներուն, որպէս Թորոնթոյի համալսարանի յետ-ընթացաւարտ (Postgraduate student) տարրալուծարանի հաղորդակցման եւ գիտութեան բաժնին Զուիցերիոյ մէջ՝ մէկ տարի այցելու գիտնական նշանակման համար: Երբ 1992 թուականի Յունուարին ան վերադարձաւ Քանատա, միացաւ Մոնրէալի Bell-Northern հետազօտութիւններու ելոյթներու հետազօտական խումբին, ուր պատասխանատու էր հեռախօսային խօսքի ըմբռնման համար՝ օգտագործելով համակարգչային խօսքի ճանաչումը:
Խոսրովի Դղեակ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գողթն Ստորոգութիւն:Հայկական ճարտարապետութիւն
Ժիւլի Փայեթ
Անձնական կեանք
1990-ական թուականներուն Փայեթը ամուսնացեր է Ֆրանսուա Պրիսեթի հետ, զոյգը ամուսնալուծուեր է 1999 թուականին : Երկրորդ անգամ ամուսնացեր է Ուիլիըմ Ֆլինի հետ, ամուսնալուծուեր են 2015 թուականին. զոյգն ունի մէկ որդի՝ Լորիէրը :
Փայեթը շատ լաւ կը տիրապետէ ֆրանսերէնի (մայրենի լեզու) եւ անգլերէնի, կը հաղորդակցի սպաներէն, գերմաներէն, իտալերէն եւ ռուսերէն: Ան կը նուագէ դաշնամուր, երգեր է Մոնրէալի սիմֆոնիք նուագախումբի, Tafelmusik պարոքքօ նուագախումբին հետ: