Օրբելի_Եղբայրներ
Լեւոն
Լեւոն Օրբելին ծնած է 1882 թ. Յուլիս 06-ին Ծաղկաձորի մէջ (նախկին՝ Դարաչիչակ)։ Հայ ֆիզիոլոգ է, էվոլիւցիոն ֆիզիոլոգիայի ուսմունքի ստեղծողներէն կը հանդիսանայ։ Ան միաժամանակ հանդիսացած է ՍՍՀՄ ԳԱ (1935), ՀՍՍՀ ԳԱ (1943), ՍՍՀՄ ԲԳԱ (1944) ակադեմիկոս, ՌՍՖՍՀ գիտութեան վաստակաւոր գործիչ (1934), սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1945), բժշկական ծառայութեան կեներալ-գնդապետ։ Ռուբէն եւ Յովսեփ Օրբելիներու եղբայրն է։ Լ. Օրբելին 1904 թ.-ին աւարտած է Սանկտ Պետերպուրկի ռազմաբժշկական ակադեմիան։ 1907-1920 թթ.-ին աշխատած է Պետրոգրադի փորձառական բժշկագիտութեան ինստիտուտին մէջ։ 1909-1911 թթ.-ին գործուղուած է արտասահման, աշխատած է Անգլիայի, Գերմանիայի խոշորագոյն ֆիզիոլագիական լաբորատորիաներուն եւ Նէապոլի ծովային կենսաբանական կայանին մէջ։ 1918-1957 թթ.-ին ղեկավարած է Պ. Ֆ. Լեսկաֆտի անուան ինստիտուտի ֆիզիոլագիայի լաբորատորիան, 1920-1931 թթ.-ին եղած է Լենինկրատի 1-ին բժշկական ինստիտուտի պրոֆէսոր, 1925-1950 թթ.-ին՝ Ս. Մ. Կիրովի անուան ռազմաբժշկական ակադեմիայի ֆիզիոլոգիայի ամպիոնի պետ (1943-1950), ՍՍՀՄ ԳԱ Ի. Պ. Պաւլովի անուան ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտի նախագահ (1936-1950), ՍՍՀՄ ԲԳԱ Ի. Պ. Պաւլովի անուան էվոլիւցիոն ֆիզիոլոգիայի եւ բարձրագոյն ջղային գործունեութեան ախտաբանութեան ինստիտուտի նախագահ (1939-1950), ՍՍՀՄ ԳԱ կենսաբանական գիտութիւններու բաժանմունքի ակադեմիկոս-քարտուղար (1939-1948), փոխնախագահ (1942-1946)։ 1956 թ.-ին կազմակերպած եւ ղեկավարած է ՍՍՀՄ ԳԱ Ի. Մ. Սեչենովի անուան էվոլիւցիոն ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտը։ Լ. Օրբելին Ի. Պ. Պաւլովի մերձաւոր աշակերտն ու աշխատակիցն եղած է, որու մահէն ետք նախագահած է անոր անուան ֆիզիոլոգիական համամիութենական ընկերութեան կեդրոնական վարչութիւնը։ Ան զարգացուցած է Ի. Պ. Պաւլովի բարձրագոյն ջղային գործունեութեան մասին ուսմունքը եւ ցոյց տուած է, որ պայմանական ազդեցւթիւններու մշակման գործընթացը կարող է բացատրել ֆիզիոլոգիական ֆունկցիաներու համադասեցման զարգացման ընթացքը։ Լ. Օրբելին ստեղծած Ֆունկցիաներու համադասեցման մասին ուսմունքէն յետագային սկիզբ առած են անոր ստեղծած գիտական ուղղութիւնները Էվոլիւցիոն ֆիզիոլոգիայի եւ վեգէտատիւ ջղային համակարգի բնագավառներուն։ Լ. Օրբելի աշխատանքները համաշխարհային ճանաչում ունին։ Անոնք նշանակալի ազդեցութիւն ունեցած են ֆիզիոլոգիայի տարբեր բաժիններու զարգացման գործին մէջ։ Օրբելի-Գինեցինսկու երեւոյթի յայտնաբերմամբ (1923) ստեղծուեցաւ նոր տեսութիւն սիմպաթիկ ջղային համակարգի յարմարուողական-սնուցողական ֆունկցիայի մասին։ Լ. Օրբելին, ըլլալով ֆիզիոլոգիայիի էվոլիւցիոն ուղղութեան հիմնադիրը, ձեւակերպած է այդ ուղղութեան մեթոտներն ու խնդիրները, որոնք կը պարզաբանեն կենդանի օրգանիզմներու ֆունկցիաներու զարգացման ողջ պատմութիւնը՝ կապուած արտաքին եւ ներքին միջավայրերու շարժուն փոխանակութեան հետ։ Անոր մշակած էվոլիւցիոն ֆիզիոլոգիայի սկզբունքները, որպէս հզօր հետազօտական միջոց, լայնօրէն կը կիրառուին ժամանակակից հետազօտութիւններուն հետ։ Լ. Օրբելին նշանակալի աշխատանքներ կատարած է ուղեղիկի ֆիզիոլոգիայի բնագավառին մէջ, ցոյց տուած է, որ օրգանիզմի ռեֆլեքտոր գործունեութեան համընդհանուր կարգաւորումը կ՛իրագործուի հիմնականին այդ օրկանի արգելակիչ ֆունկցիայի շնորհիւ։ 1930-ական թթ.-էն ան լայն յետազօտութիւններ կատարած է ստորջրեայ եւ աւիացիոն ֆիզիոլոգիայի բնագավառներուն մէջ։ Լ. Օրբելին հիմնաւորած է ողնուղեղային կորդինացիաներու դինամիկութեան տեսութիւնը։ Անոր ղեկավարութեամբ կատարուած են զգայարաններու ֆիզիոլոգիայի, յարմարուողականութեան գործընթացներու, աֆերէնտ համակարգերու փոխներգործութիւններու բնագավառներուն։ Լ. Օրբելին ստեղծած է ֆիզիոլոգիական ամենաընդարձակ դպրոցներէն մէկը։ Ան կարեւոր աւանդ ունի ՀՍՍՀ-ի ֆիզիոլոգիայի զարգացման գործին։ Անոր աշակերտները եղած են Է. Հասրաթեանը, Ա. Քարամեանը, Ա. Ալեքսանեանը եւ այլք։ Լ. Օրբելիի անուամբ կոչուած է ՀՍՍՀ ԳԱ (ներկայիս՝ ՀՀ ԳԱԱ) ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտը։ Լ. Օրբելին եղած է Փարիզի կենսաբանական ընկերութեան (1930), բնախոյզներու գերմանական «Լեոպոլդինայ» ակադեմիայի (1931), անգլիական ֆիզիոլոգիական ընկերութեան պատուաւոր (1946) եւ արտասահմանեան այլ ակադեմիաներու ու ընկերութիւններու անդամ։ Ան ստացած է Պաւլովի անուան (1937) եւ ՍՍՀՄ պետական (1941) մրցանակներ եւ Մեչնիկովի անուան ոսկէ մետալ (1946), ինչպէս նաեւ պարգեւատրուած է Լենինի 4, Կարմիր դրօշի 2, Աշխատանքային կարմիր դրօշի եւ Կարմիր աստղի շքանշաններով ու մետալներով։ Լ. Օրբելին մահացած է 1958 թ.-ի Դեկտեմբեր 09-ին Լենինկրատի մէջ։