cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մռաւի Լեռնաշղթայ
Մռաւի Լեռնաշղթայ, լեռնաշղթայ Փոքր Կովկասի լեռնային համակարգին մէջ՝ Սեւանի լեռնաշղթայի արեւլեան շարունակութիւնը։ Երկարութիւնը շուրջ 70 քմ. է։ Բարձրագոյն գագաթը Գոմշասար ն է (3724 մ)։ Վերջերս կ'անուանուի նաեւ Արիութեան լեռ։ Կազմուած է հրաբխային ապարներէ, կոտրտուած է խոր կիրճերով ու գետահովիտներով։ Շղթան կը սկսի Մեծ Հինալ հանգուցային գագաթով (3367 մ), որուն խաչի ձեւով կը հանդիպին իրարու հետ չորս լեռնաշղթաներ՝ Մռաւի, Սեւանի, Քաֆլանկալայի, եւ Արեւելեան Սեւանի։ Շղթան ունի շուրջ քսան գագաթ, որոնց բարձրութիւնը 3000 մ.-էն աւելի է։ Ամէնէն ուշագրաւ լեռնագագաթներն են՝ Մեծ Հինալը (3367 մ.), Սպիտակասարը (Ագդագ, 3200 մ.), Քյոռօղլուդագը (3462 մ.), Օմարը (3395 մ.) եւ շղթային վերջը՝ Մռավը (3340 մ.), որու անունով  կը կոչուի լեռնաշղթան։ Կուրի մէջէն հոսանքի աջակողմեան վտակներու եւ Թարթառներու ջրաբաժանն է։  Լեռնամարգագետնին  լանջերուն կան անտառներ, սողանքներ, փլուածքներ եւ  լճակներ։
Մռաւի սրբավայրն ու քարանձաւը
Ըստ Մակար Բարխուդարեանցի (1895)` լերան վրայ կան սրբավայր մը եւ քարանձաւ մը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւններ:Արցախի լեռնաշղթաներ Ստորոգութիւններ:Ազրպէյճանի լեռնաշղթաներ
Մերուժան Օզանեան
Ծնած է Շապին Գարահիսար 1885-ին: Իր նախնական եւ հիմնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի Ս. Փրկչեան վարժարանին մէջ: Օզանեան ուսուցչական պաշտօններ վարած է ծնդավայրին, Կիրասոնի եւ Երզնկայի մէջ:
1913-ին գացած է Ժընեւ, մանկավարժութիւն ուսանելու համար: Ա. Համաշխարհային Պատերազմին անցած Պալքաններ որպէս կուսակցական գործիչ: Հետագային տեղափոխուած է Ամերիկա եւ 1916-ին ստանձնած « Հայրենիք »ի խմբագրութիւնը:
1919-ին, իբրեւ Ամերիկայի շրջանի պատգամաւոր մասնակցած է ՀՅԴ Ընդհանուր Ժողովին, Երեւանի մէջ: Օզանեան մնացած է հոն եւ մասնակցած կուսակցական օրագն «Յառաջ»ի խմբագրութեան:
Նոր Պայազիտ շրջանին մէջ աշխատած է իբրեւ գործիչ, իսկ Փետրուարեան Ապստամբութենէն ետք մասնակցած է «Ազատ Հայաստան» թերթի խմբագրութեան:
Հայաստանի խորհրդայնացումով Օզանեան վերադարձած է Սփիւռք:
«Հայրենիք»ի խմբագրութեան պաշտօնը վարելէ ետք դարձած է « Ասպարէզ »ի խմբագիր, ու տարիներով՝ Կեդրոնական Կոմիտէի քարտուղար:
Մահացած է 16 Նոյեմբեր 1965-ին :
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Խմբագիրներ
Էդուարդ Աղաեան
Էդուարդ Աղաեան, հայ լեզուաբան, բանասիրական գիտութիւններու մասնագէտ (1942), մասնագէտ (1946), ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիոյ անդամ (1982), ՀԽՍՀ գիտութեան վաստակաւոր գործիչ (1970)։
Կենսագրութիւն
Էտուարտ Աղաեան, ծնած է 16 Մարտ 1913-ին Մեղրիի մէջ։ 1928-ին աւարտած է տեղի 7-ամեայ դպրոցը։ 1930-1932-ններուն աշխաած է Մեղրիի քոլխոզի մէջ՝ սկիզբը որպէս հաշուետար, ապա՝ հաշուապահ։ 1933-էն ի վեր, ուսանած է ԵՊՀ պատմագրական յիմնարկին մէջ՝ միաժամանակ աշխատելով ծխախոտի գործարանին մէջ որպէս հաշուապահ։
1938-ին աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանը եւ 1939-ին ընկերութիւն ընդունուած է։ 1941-ին պաշտպանած է թեկնածուական («Մեղրիի բարբառը»), 1945-ին՝ մասնագիտական ատենախօսութիւն («Հայ լեզուաբանութեան պատմութիւն»)։ 1942-ին անոր շնորհուած է միանալու իրաւունքը, 1946-ին՝ մասնագէտի կոչում։ 1953-ին ընտրուած է ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ, 1982-ին՝ ակադեմիոյ անդամ։
1932-1991-ին ԵՊՀ-ի մէջ աշխատած է, 1956-1985-ններուն եղած է համալսարանի ընդհանուր լեզուաբանութեան բաժինի վարիչ, 1968-1991-ններուն՝ հայագիտական կեդրոնի ղեկավար, 1986-1989ններուն «Բանբեր Երեւանի համալսարանի» հանդէսի գլխաւոր խմբագիր, 1953-1956՝ ԵՊՀ գիտական աշխատանքներու գծով փոխ ատենակալ, 1948-1950՝ բանասիրութեան հիմնարկի դեկան։ Հայաստանի համալսարանին մէջ սորված է ընդհանուր լեզուաբանութիւն, լեզուաբանական ուսմունքի պատմութիւն, լեզուաբանութեան ներածութուն, հայերէնի համեմատական քերականութիւն, հայոց լեզուի պատմութիւն, գրաբարի, պարսկերէնի, լատիներէնի քերականութիւններ, արեւելեան բանասիրութիւն եւ այլ դասընթացներ։
1979-էն մինչեւ կեանքի վերջը եղած է լեզուաբանութեան գիծով գիտական աստիճաններ շնորհող մասնագիտական խորհուրդի նախագահ։1953-ին ընտրուած է Երեւանի քաղխորհրդի, 1980-ին եւ 1985-ին՝ ՀԽՍՀ Գերագոյն խորհուրդի պատգամաւոր։
Էտուարտ Աղաեանի պրոնզաձոյլ կիսանդրին ԵՊՀ կեդրոնական մասնաշէնքի նախասրահին մէջ ականաւոր գիտնական-մանկավարժի դերը կը խորհրդանշէ համալսարանական գիտութեան զարգացման գործին մէջ :
Գործունէութիւնը
Էտուարտ Աղաեանի գործունէութիւնը կը վերաբերի ընդհանուր լեզուաբանութեան, հայ լեզուաբանութեան պատմութեան, հայոց լեզուի պատմութեան, քերականագիտութեան (համեմատական քերականութիւն, նկարագրական քերականութիւն, պատմական քերականութիւն), բառագիտութեան (բառաքննութիւն եւ ստուգաբանութիւն), բարբառագիտութեան, ժամանակակից հայոց լեզուի, Արեւելքի գրականութեան պատմութեան, գրաբանութեան (նաեւ ուղղախօսութիւն, ուղղագրութիւն) եւ այլ հարցերու մասին։ Նշանակալից են անոր «Լեզուաբանութեան ներածութիւն» (Եր., 1952, 1963, 1967) աշխատութիւնը, որ ԽՍՀՄ բարձրագոյն նախարարութեան կողմէն երաշխաւորուած է որպէս միութենական համալսարանի դասագիրք եւ հրատարակուած է Ռուսերէն 1959 թվականին, «Պատմահամեմատական մեթոդը լեզուաբանութեան մէջ» (Ե., 1957), «Գրաբարի քերականութիւն», հատոր 1 (Ե. 1964), «Ժամանակակից հայերէնի հոլովումը եւ խոնարհումը» (Ե., 1967), «Ընդհանուր եւ համեմատական բառագիտութիւն» (Ե., 1984) աշխատութիւնները. վերջինը 1957-ին վերամշակուած հրատարակուած է «Լեզուաբանութեան հիմունքներ» խորագրով։
Ընդհանուր լեզուաբանութեան նուիրուած աշխատութիւնները նշանաւոր են նիւթի բազմակողմանի դիտարկումներով, ինքնատիպ հարցադրումներով ու փաստարկումներով, շարադրանքի պարզութեամբ ու թարմութեամբ։ Անոնց մէջ ան նոր խօսք կ՛ըսէ լեզուի բնորոշման, անոր տարբերակներու առանձնացման, լեզուի ծագման ու զարգացման օրինաչափութիւններու, լեզուի կառուցուածքային մակարդակներու, լեզուաբանական շարք մը հասկացութիւններու (օրինակ, վանկի, հնչոյթի, ձեւոյթի, խօսքի մասերու, լեզուական կառուցուածքի ու համակարգի եւ այլն)։
Համահեղինակ է հանրակրթական դպրոցի 4-7-րդ դասարաններու հայոց լեզուի դասագրքերու, որոնք բազմաթիւ հրատարակութիւններ ունեցած են։ Անոր գիտական վաստակի մաս կը կազմէ իր ուսուցիչ Հրաչիա Աճառեանի բազմահատոր աշխատութիւններու խմբագրման, անաւարտ հատուածներու լրացման եւ հրատարակութեան պատրաստման շնորհակալ աշխատանքը, մասնաւորապէս «Լիակատար քերականութիւն հայոց լեզուի» բազմահատորեակի խմբագրման, «Արմատական բառարանի» տպագրութեան պատրաստման գործին մէջ :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ լեզուաբաններ Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ Ստորոգութիւն:Բանասիրական գիտութիւններու մասնագէտներ Ստորոգութիւն:16 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:29 Դեկտեմբերի մահացածներ
3 Մարտ
3 Մարտ, տարուան 62-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 63-րդ) օրն է։
Տօներ
Ստորոգութիւն:Մարտ
Կիլիկիոյ Բերդերը
Կիլիկիոյ բերդերը կը գտնուէին Հայկական Կիլիկիոյ տարածքին, բերդերուն մեծ մասը կառուցուած էր անոր սահմանամերձ գօտիին մէջ, Լեռնային Կիլիկիոյ կարեւոր անցքերուն մօտ, կամ դէպի Միջերկրական ծով հոսող գետերու նեղ հովիտներուն մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կիլիկիա Ստորոգութիւն:Հայկական ճարտարապետութիւն Ստորոգութիւն:Աշխարհագրութիւն
Մանթովա
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Իտալիոյ քաղաքներ
Սալբի
'''Արամ Մ. Սահակեան (կամ՝ Արամ Մ․ Աահակյան, ծնած), ճանչցուած իբր Սալբի''', հայ գրող եւ բժիշկ էր:
Ան ծառայած է Օսմանեան բանակին մէջ իբր բժիշկ Համաշխարհային Առաջին Պատերազմի ընթացքին, եւ յետոյ Հայկական գաղթականներու մօտ՝ Փորթ Սաիտ, Եգիպտոս:
Սահակեան հաւաքեց հայ զինուորներու եւ գաղթականներու պատմութիւնները իրենց շրջաններու ջարդերէն ու տեղահանումներէն ետք:
Ան ծանօթ է իր «Մեր Խաչը» գործոր, կարճ պատմուածքներու հաւաքածոյ մը առաջին անգամ հրատարակուած 1921 թուականին, Փարիզ, Ֆրանսա: Հաւաքածոն նաեւ թարգմանուած եւ հրատարակուած է անգլերէնով՝ Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա, ԱՄՆ: Ան նաեւ ունի այլ գործ մը, վերնագրուած՝ «Պատգամաւոր Շուները», հրատարակուած 1945 թուականին:
Հայկ Պարիկեան
Հայկ Պարիկեան (1914)
Կենսագրութիւն
Ծնած է Եոզկաթ, Տարագրութեան ատեն ծնողքին հետ հաստատուած է Հալէպ, ուր ստացած է իր ուսումը, Հայկազեան եւ Հեղինակ՛ գրական, մենագրական եւ մատենագրական երկերու։
Աշխատագները
1936-էն սկսեալ պաշտօնավարած է Զաւարեան եւ Կիլիկեան վարժարաններուն մէջ։ 1930-1941 եղած է տնօրէն Տէր Զօրի Ս. Հռիփսիմեանց վարժարանին։ Իսկ 1954-1978 մինչեւ իր հանգստեան կոչուիլը դասաւանդած է հայերէն լեզու եւ գրականութիւն Հ.Բ.Ը.Մ.ի լ. Նաճարեան-Գ. Կիւլպէնկեան վրժ.ի երկրորդական բաժինին մէջ։
Գործերը
Հրատրակուած են իր հետեւեալ գործերը.
«Այգեկուրթ», բանաստեղծութիւններ (1962), «Լեւոն Բաշալեան», մենադրութիւն (1970), «Պատմութիւն Սուրիոյ Հայ Տպարաններու» (1973), «Երգեր Հողի եւ Մարդոց Մասին», բանաստեղծութիւններ (1985):
Հաթթինի Ճակատամարտ
Հաթթինի ճակատամարտ, 4 Յուլիս 1187-ին Երուսաղէմի թագաւորութեան խաչակիրներու Այուպեաններ ու ուժերու միջեւ տեղի ունեցած ճակատամարտը, որուն ընթացքին, Սալահ ալ-Տին ջախջախիչ յաղթանակ տարաւ ընդդէմ խաչակիրներու։
Նախապատմութիւն
Երուսաղէմի արքայ Պալտուին IV, իր կենդանութեան վարակուած էր մահացու՝ բորոտ հիւանդութեամբ. այդ պատճառով գահը ժառանգած է անոր եօթամեայ զարմիկ՝ Պալտուին V-ը, իսկ գահակալութեան խնամակալ եղած է Թրիթոլիի կոմս՝ Ռայմոնտ III-ը։ Ռայմոնտ, օգտուելով իր լիազօրութիւններէն, քառամեայ հաշտութեան պայմանագիր կը կնքէ Սալահ ալ-Տինի հետ։ Մէկ տարի ետք, անչափահաս արքան կը մահանայ, եւ գահը կը ժառանգեն Պալտուին IV-ի քոյրերը՝ Սիպիլլան եւ Իզապելլան։
Մինչեւ Պալտուին IV-ի մահը, Աքքայի մէջ տեղի ունեցած խորհրդաժողովի ժամանակ Երուսաղէմի պարոնները արքային կը խոստանան, որ անոր մահէն ետք, գահը Գի տը Լուզինեանին չ'անցնիր, եւ Հռոմի Պապը կ'որոշէ գահաժառանգը։
Մարտ 1185-ին, Պալտուին IV-ը՝ պարոնները մերժելով անոնց տուած խոստումը եւ չսպասելով Պապի որոշումը, երկու հակամարտող ճակատներու կը բաժնուի: Առաջին ճակատը Սիպիլլային եւ անոր ամուսին Կի տը Լուզինեանին կ'աջակցի (առաջին ճակատի համախոհներն էին Տաճարականներու միաբանութեան առաջնորդ՝ Ժերար տը Ռիդֆորը եւ Երուսաղէմի պատրիարքը), իսկ երկրորդ ճակատը Իզապելլային եւ անոր ամուսին Օնֆռուա IV-ին կ'աջակցէր (երկրորդ ճակատի համախոհներն էին՝ Պալիան տը Իբելինը եւ կոմս Ռայմոնտ III-ը)։ Արդիւնքը այն էր, որ 20-Մարտ 1189-ին, Սիպիլլան եւ Կին թագադրուեցան։ Ռէնօ տը Շատիլեօն Եգիպտոս էն Դամասկոս գացող հարուստ կարաւանը կը կողոպտէ, որուն մէջը նաեւ կը գտնուէր Սալահ ալ-Տինի քոյրը, որ ինչպէս բոլորը, ինք եւս սպանուեցաւ։ Սալահ ալ-Տինը պատուիրակութիւն կ'ուղարկէ Երուսաղէմ, պահանջելով յանձնել քաղաքը եւ Ռէնօ տը Շատիլիօնին։ Սակայն կը մերժուի։ Սալահ ալ-Տին ը կը պաշարէ Ռայմոնտ III-ի յենարան՝ Տիբերիա քաղաքը։ 1187-ին Աքքայի մէջ պարոններու համաժողովի ժամանակ քաղաք կը հասնի Ռայմոնտի կնոջ սուրհանդակը՝ օգնութեան խնդրանքով։ Յաջորդ գիշեր, Տաճարականներու առաջնորդ՝ Ժերար տը Ռիտֆորի ճնշման տակ Կին կ'որոշէ օգնութեան հասնիլ պաշարուած քաղաքին։ Յաջորդ առաւօտեան, կը սկսի զօրքերու շարժը։
Ճակատամարտ
Խաչակիրներու ճամբան այդքան ալ երկար չէր (20քմ.)։ Սակայն Պաղեստինի չոր եւ կիզիչ Յուլիսը կը դժուարացնէր անոնց ճամբան։ Խաչակիրները չկրցան ջուրի աղբիւրը հասնիլ մինչեւ մայրամուտ։ Ետ դարձի համար արդէն ուշ էր, եւ Ռայմոնտ III-ի խորհուրդով, զօրքերը հասան Հաթթին կոչուող մասը։ Վրանները պատրաստելէ ետք, Սալահ ալ-Տին հրամայեց այրել շրջապատի չոր բուսականութիւնը, եւ որուն հետեւանքով, տհաճ ծուխը պատեց ամբողջ երկինքը։ Երկար ժամանակ ետք, խաչակիրներու վիճակը աւելի ծանրացաւ, անոնք սկսան շնչահեղձ ըլլալ կրակի ծուխէն։ Սուլթանը հրամայեց նետաձիգներուն կրակ բանալ խաչակիրներու ճամբարի ուղղութեամբ։
Ռազմական խորհուրդի ժամանակ, Կիի կողմէն որոշում կայացուեցաւ անյապաղ յարձակում կատարել սուլթանի ուժերուն վրայ։ Զօրքերը սկսան գրոհի պատրաստուիլ։ Ռայմոնտ III լրացուցիչ ուժերը կը ղեկավարէր եւ ճամբար հասնելուն պէս իր խումբով առաջնագիծը կազմեց։ Թիկունքը կազմեցին Պալիան տը Իպելինը եւ Ժոսլէն Եդեսիացին։
Երբ խումբերը մարտականօրէն պատրաստ էին, Ռայմոնտի խումբէն վեց դաւաճան ասպետներ, «Սատանայական ոգիի ազդեցութեամբ հասան Սալահ ալ-Տինի մօտ, եւ անոր տեղեկացուցին քրիստոնեաներու բոլոր մտադրութիւններու մասին, եւ գրաւուած դիրքի իւրայատկութիւնները»: Սուլթանին խորհուրդ տուին անակնկալ գրոհով ջախջախել խաչակիրներուն։ Լսելով այս ամէնը, սուլթանը զօրքերուն հրամայեց անյապաղ դասաւորուիլ եւ գրոհել ասպետներուն։ Արքայական զօրքերու հետեւակայինները, տեսնելով սարակինոսներու յառաջխաղացումը բարձրացան բլուրի վրայ եւ հրաժարեցան մարտնչելէ, չենթարկուելով՝ արքայի եւ պարոններու հրամաններուն եւ եպիսկոպոսներու աղերսներուն։ Ռայմոնտ III իր խումբով դիմաւորեց իսլամներուն, սակայն իսլամները խորամանկաբար շրջափակեցին զանոնք։ Յաջողեցան փրկուիլ միայն 10-20 ասպետներ նաեւ՝ կոմսը, Պալիան տը Իբելին ին եւ Ժոսլէն Եդեսիացուն։
Արդիւնքներ
4 Ապրիլ 1187-ին խաչակիրները ամբողջութեամբ ջախջախուեցան եւ շուրջ 17.000 զոհ տուին։ Ռէնո տը Շատիլէօն, Ժերար տը Րիդֆոր եւ շարք մը նշանաւոր ասպետներ, որոնց մէջն էր նաեւ Կին՝ գերի ինկան։ Սալահ ալ-Տին անձամբ գլխատեց Ռենոյին՝ իր քրոջ վրէժը լուծելու համար: Մարտի ընթացքին, քրիստոնեաները նաեւ կորսնցուցին քրիստոնէութեան գլխաւոր մասունքներէն մէկը՝ Ամենափրկիչ խաչը (այն խաչը, որուն վրայ խաչեցին Յիսուս Քրիստոսը)։ «Այդ ողբի, տանջանքի, ցաւի եւ աւերածութիւններու օրը խաւարեցաւ նաեւ լոյսը»։ Սալահ ալ-Տին շարժեցաւ դէպի Երուսաղէմ։ Հաթթինի մէջ փրկուած Պալիան տը Իբելինը Սիպիլլա յի հետ միասին հերոսական ինքնապաշտպանութիւն կազմակերպեց Երուսաղէմ ի մէջ, սակայն զօրքերու քանակի խիստ անհաւասարութեան պատճառով, 2 Հոկտեմբեր 1187-ին, քաղաքը ինկաւ: Սալահ ալ-Տին ի յաղթանակը Հաթթինի մէջ սկիզբ հանդիսացաւ քրիստոնեաներու Սուրբ Երկր էն հեռացմանը։
Մինաս Բժշկեան
Հայր Մինաս Բժշկեան, հայ բանասէր, մանկավարժ, պատմաբան, ազգագրագէտ, երաժշտագէտ, Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան անդամ։
Կենսագրութիւն
Հայր Մինաս Բժշկեան ծնած է Տրապիզոն, 15 Հոկտեմբեր 1777-ին։ Վարդապետ ձեռնադրուած է Ս. Ղազարի մէջ, 1804-ին։ Շուտով, միաբանութիւնը զինք ղրկած է Թուրքիա՝ կրթական առաքելութեամբ։ Շրջան մը գործած իր ծննդավայրին մէջ, շրջան մըն ալ Պոլիս:
1825-ին հեռացած է Թուրքիայէն ու հաստատուած՝ Ղարասու-բազար (Խրիմի թերակղզին), որպէս տեղւոյն հռոմէադաւան հայերու հոգեւոր հովիւ։ Շուրջ քսան տարի գործած է հոն, անդադար շարունակելով իր կրթական ու գրական աշխատանքները։
Եդուարդ Մանէ
Եդուարդ Մանէ, ֆրանսացի գեղանկարիչ, տպաւորապաշտութեան հիմնադիրներէն մէկը։
Մինաս Բժշկեան
Կենսագրութիւն
Իբրեւ լեզուագէտ, զբաղած է քերականական հարցերով։ Հայ հին ձայնագրութեան եւ երաժշտական խազերու մասնագէտ եղած է։
Եդուարդ Մանէ
Կեանքը եւ ստեղծագործական ուղին
Ծնած է Փարիզ 23 Յունուար 1832 թուականին, Փարիզ, բարձրաշխարհիկ միջավայրի պատկանող ընտանիքի մէջ։ Մայրը՝ Օժէնի Դեզիղէ Ֆուզնէն, դիւանագէտի դուստր էր եւ Շուէտի թագակիր արքայազնի՝ Չառլզ Բեռնադոթին թոռնուհին։ Հայրը՝ Օգուստ Մանէն, դատաւոր էր, որ կը փափաքէր՝ որդին եւս իրաւաբան դառնայ։
Մինաս Բժշկեան
Կենսագրութիւն
Բազմաշնորհ վարդապետը վախճանած է Վենետիկ, 1851-ին։
Հրատարակութիւններ
Հայր Մինաս Բժշկեան եռանդուն կողմնակից էր աշխարհաբարի։ Պոլիս ապրած ժամանակաշրջանին աշխարհաբարով թատերգութիւններ գրած է՝ դպրոցական բեմերու համար։ Այդ թատերգութիւններէն ոմանք իր իսկ հսկողութեամբ ներկայացուած են Տիւզեաններու Գուրուչէշմէի ապարանքին մէջ, 1815-ին։
Բժշկեանի գլխաւոր մտասեւեռումը պատանիներու դաստիարակութիւնն էր։ Այդ հիմամբ ալ, 1815-ին հրատարակած է «Ճեմարան գիտելեաց» դասագիրքը, ուր կը խօսէր գիտութեան եւ արուեստներու տարբեր ճիւղերուն մասին։
Եդուարդ Մանէ
Կեանքը եւ ստեղծագործական ուղին
1850-էն 1856 թուականներուն Մանէն կ'ուսանէր Թոմաս Կուտիւր ի գլխաւորութեամբ։ Մօրեղբայրը ՝ Էտմոնտ Ֆուրնիէն, մշտապէս կ'ոգեւորէր Մանէն ստեղծագործական մաքառումներու ընթացքին, եւ մօրեղբօր օգնութեամբ Մանէն կը յայտնուի Լուըր։ 1841 թուականին Մանէն կ'ընդունուի միջնակարգ դպրոց, 1845 թուականէն ի վեր մօրեղբօր խորհուրդով կը յաճախէր նկարչական յատուկ դասընթացքներուն, ուր կը հանդիպի եւ կը ծանօթանայ Անտոնին Պղուստի ն՝ Ստեղծարար արուեստներու վարչութեան ապագայ նախագահին եւ իր ամբողջ կեանքին հաւատարիմ ընկերոջը։
Մինաս Բժշկեան
Հրատարակութիւններ
1818-ին հրատարակած է «Հմտութիւն մանկանց» աշխարհաբար դասագիրքը (չորս մասերով):
Եդուարդ Մանէ
Կեանքը եւ ստեղծագործական ուղին
Այս ընթացքին Մանէն կը կրկնօրինակէ Լուըրին՝ Վաղեմի Մեծերը (Old Masters) կտաւներու շարքը։ 1853-1856 թ. Մանէն կը տեղափոխուի Գերմանիա, Իտալիա եւ ապա Նիտեռլանտներ, ուր Եդուարդ Մանէն ոգեշնչող բազմաթիւ աղբիւրներ կային. արուեստի գլուխ գործոցներ եւ նկարիչներ։ Ի վերջոյ 1856 թուականին Եդուարդ Մանէն բացաւ իր սեփական արուեստանոցը։ Այդ տարիներուն անոր նկարելու ոճը սուր քննադատութիւններու կ'արժանանար բազմաթիւ պատճառներով. մասնաւորապէս կտաւներուն մէջ մանրամասներու պարզագոյն ցուցադրութիւնը եւ գուներանգներու աւանդական երանգներու ճնշողութիւնը։
Մինաս Բժշկեան
Հրատարակութիւններ
1818-ին Բժշկեան ֆրանսերէնէ կատարած է «Առակք Եզովբոսի» 540 էջանի հայերէն թարգմանութիւնը (1818), որ քանիցս վերատպուած է։ Այս գիրքն ալ, նախորդներուն նման, տպուած է Վենետիկի մէջ։ Նոյն տարին, լոյս տեսած է ֆրանսերէնէ թարգմանած Ռոպենսոն Գրուզոյի պատմութիւնը, 600 էջ, աշխարհաբարով:
Եդուարդ Մանէ
Կեանքը եւ ստեղծագործական ուղին
Մանէն ապրած է գլխաւորապէս Փարիզ, ուր ուսանած է Գեղեցիկ արուեստներու դպրոցէն ներս (1850-1856)։ Ընդօրինակած է իտալական Վերածնունդ ի եւ 17-րդ դար ու վարպետներու (Ջորջոնէ, Տիցիան, Տիեկօ Վելասկէս, Ֆրանս Հալս), ինչպէս եւ Ֆրանցիսկօ Կոյա յի, Էժէն Դելակրուա յի ստեղծագործութիւնները. ազդուած է անոնցմէ։
Մինաս Բժշկեան
Հրատարակութիւններ
1817-1818 տարիներուն, Հ. Բժշկեան առիթ ունեցած է երկար ճանապարհորդութիւն մը կատարելու Սեւ ծովու ամբողջ երկայնքին՝ Տրապիզոնէն սկսեալ մինչեւ Պոլսոյ ափունքը։ 1819-ին առանձին գրքով հրատարակած է իր ուղեգրութիւնը՝ «Պատմութիւն Պոնտոսի, որ է Սեւ ծով» հատորը։
Եդուարդ Մանէ
Կեանքը եւ ստեղծագործական ուղին
Վաղ շրջանին աշխատանքներու կերպարներու կենսական հաւաստիութիւնը զուգորդուած է ռոմանթիկ հոգեվիճակներու հետ։ Օգտագործելով եւ վերաիմաստաւորելով հին վարպետներու պաշարներն ու շարժառիթները՝ Մանէն գեղանկարչական նոր խնդիրներ լուծելու ձգտած է։
Իր արուեստով կանխորոշելով տպաւորապաշտութիւն ը՝ Մանէն 1860-ական թուականներու վերջին մտերմացեր է անոր վարպետներու հետ եւ 1870-ականներու վերջին անցեր պլեներային նկարչութեան, միաժամանակ, խորհրդապաշտներուն հակառակ, պահպանած է գծանկարի կառուցուածքային պարզութիւնը։ Մեծ քաղաքի խայտաբղետութեան մէջ ան ընտրած է առաւել բնորոշ իրավիճակներ՝ զուգորդելով գեղանկարչական եւ հոգեբանական իրավիճակները։
Մինաս Բժշկեան
Հրատարակութիւններ
1830-ին, Լեհաստան կատարած իր քննական մէկ ճամբորդութեան տպաւորութիւնները հաւաքած է «Ճանապարհորդութիւն ի Լեհաստան» հատորին մէջ (1830), նկարագրելով վերջալոյսն ու մաշումը լեհահայ պատմական համայնքին, որուն նախահայրերը Անիէն եկած էին։
1838-ին, մշակած ու հրատարակած է «Սրբազան պատմութիւն» խորագրեալ երկհատոր գործ մը, ուր կը խօսի քրիստոնեայ եկեղեցւոյ սկզբնաւորման ու օրէնքներուն, ինչպէս նաեւ Հռոմի քահանայապետերու պատմութեան մասին՝ Պետրոս Առաքեալէն մինչեւ Գրիգոր ԺԶ. պապը (1830-ական թուականներ)։
Եդուարդ Մանէ
Կեանքը եւ ստեղծագործական ուղին
1870-ական թուականներուն ստեղծեր է նատիւրմորտներ, բնանկարներ, գծանկարներ, դիմանկարներ՝ ընդլայնելով ժանրին հնարաւորութիւնները։ Մանէի ստեղծագործութիւնը կ'աւարտի 19-րդ դար ու ֆրանսական իրապաշտական արուեստի աւանդոյթներու կազմաւորումը։ Անոր առաջադրած եւ լուծած գեղարուեստական խնդիրները շատ բանով կանխորոշած են կերպարուեստի հետագայ պատմական շրջանին բնորոշ որոնումներու ուղղուածութիւնը։
Մինաս Բժշկեան
Հրատարակութիւններ
Հ. Բժշկեան ունի ռուսերէնի քերականութեան նուիրուած հայերէն աշխատասիրութիւն մը (1828), նաեւ՝ հայերէնի քերականութեան ռուսալեզու դասագիրք մը (1840)։ Քերականական այլ ձեռնարկ մըն ալ ինքզինք կը բացատրէ իր վերնագրով իսկ,- «Քերականութիւն բազմալեզու, յորում բովանդակին սկզբունք արաբացի, պարսիկ, օսմանեան եւ թաթար բարբառ, հանդերձ ծանօթութեամբք այլ եւ այլ լեզուանց» (1844)։ Ասոնց կողքին, գրած է կենսագրական բառարան մը՝ նշանաւոր դէմքերու մասին ամփոփ տեղեկութիւններով (1850)։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1777 ծնունդներ Ստորոգութիւն:15 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Տրապիզոն ծնածներ Ստորոգութիւն:1851 մահեր Ստորոգութիւն:26 Նոյեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Վենետիկ մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ ազգագրագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ երաժշտագէտներ
Եդուարդ Մանէ
Կեանքը եւ ստեղծագործական ուղին
Քառասունէն ետք Եդուարդ Մանէին ախտորոշած են սիֆիլիս քրոնիկ հիւանդութեամբ. դեղորայքային բուժումներ կը ստանար։ Սակայն, ատիկա միակ հիւանդութիւնը չէր. նկարչին մարմինը կը տառապէր նաեւ յօդացաւ (ռեւմատիզմ) կոչուող՝ շարակցական հիւսուածքի բորբոքային հիւանդութենէ։ Մահէն քանի մը տարի առաջ նաեւ զարգացեր է լոկոմոտոր ատաքսիա հիւանդութիւնը, որ կը համարուի սիֆիլիսի կողմնակի արդիւնք եւ կը յանգի քրոնիկական ցաւերու։
1883 թուականի Ապրիլին բժիշկները ստիպուեցան հատել Եդուարդ Մանէի ձախ ոտնաթաթը՝ փտախտի (գանկրեն) պատճառով։ Այս բժշկական միջամտութենէն 7 օր անց նկարիչը մահացաւ։ Անոր աճիւնը ամփոփուած է Փարիզի Պասսի գերեզմանատուն ը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի նկարիչներ Ստորոգութիւն:Իմպրեսիոնիստ գեղանկարիչներ
Անդօ Պօղիկեան
Անդօ Պօղիկեան, լիբանանահայ մարզիկ։
Պօղիկեան նախնական կրթուոթիւնը ստացած է Այնճարի հայ Աւետարանական վարժարանին մէջ։ Մաս կազմած է Հ.Մ.Ը.Մ. Այնճարի ֆութպոլի Ա. խումբին եւ մասնակցած բազմաթիւ մրցումներու։ Անդամագրուած է Հ.Յ.Դ. Լ.Ե.Մ.-ի «Շ. Միսաքեան» մասնաճիւղին եւ իր մասնակցութիւնը բերած է միութենական աշխատանքներուն։ Նահատակուած է Այնճարի Հ.Մ.Ը.Մ.-ի ակումբի շրջափակին մէջ 1 Մայիս 1981-ին :
Իզապէլ Սատոյեան
Իզապէլ Սատոյեան, ֆրանսահայ դերասանուհի։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Լիոն, Հայոց ցեղասպանութենէն վերապրածներու զաւակ։
Սատոյեան իր ասպարէզը սկսած է որպէս հագուստ ձեւաւորող՝ իր ծնած քաղաքին մէջ թատերական դասեր ստանալէ ետք:
Առաջին անգամ բեմ բարձրացած է 1950-ին երբ 22 տարեկան էր: Ան մաս կազմած է համբաւաւոր Ռոժէ Փլանշոնի թատերախումբին. նոյն տարիներուն ալ ծանօթացած է իր ապագայ ամուսնոյն՝ հանրածանօթ դերասան Ժան Պուիզի հետ: Ան դեր ստանձնած է Հանրի Վերնէօյի « Մայրիկ » ժապաւէնին մէջ: Սատոյեան խաղցած է աւելի քան 50 ժապաւէններու մէջ: Ան վերջին անգամ բեմ բարձրացած է Դեկտեմբեր 2016-ին Փարիզի «Théâtre de l’Oeuvre»–ի մէջ՝ «Թռիչքէն առաջ» ներկայացման համար:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ
3 Յուլիս
3 Յուլիս, տարուան 184-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 185-րդ) օրն է։
Ճիմ Քամինզ
Ճէյմզ (Ճիմ) Քամինզ (անգլ.՝ James Jim Cummins, ), համալսարանի դասախօս, Մանկավարժութեան Հետազօտուիւններու Օնթարիոյ Հիմնարկէն ներս (Թորոնթոյի Համալսարան), ուր իր պրպտումները կը կեդրոնանան լեզուի մշակման եւ ուսուցման զարգացման վրայ, մանաւանդ անգլերէն սորվող մարդկանց շուրբ իբր հաւելեալ լեզու: 1979 թուականին ան հիմնեց BICS եւ CALPS երկրորդ լեզուի ուսուցման գաղափարները, որ կ'օգնէ ուսուցիչին հասկացողութինը աշակերտի լեզուի կարողութիւններուն:
Քուէյթ
Քուէյթ (արաբ․՝ كويت‎‎), երկիր Հարաւ-արեւմտեան Ասիոյ մէջ՝ Արաբական թերակղզին վրայ։ Հիւսիսէն եւ արեւմուտքէն կը սահմանակցն Իրաքին, իսկ հարաւէն՝ Սէուտական Արաբիաին։ Մայրաքաղաքը Էլ Քուէյթն է։
Անոր կը պատկանին նաեւ Պարսից ծոցի քանի մը կղզիներ՝ Պուպիեան, Ֆայլական, Վարպան, Քուպպարը, Քարուն, Ումմ էլ Մարատիմը եւ այլն։ Արեւելքէն ափերը կ՚ողողեն Պարսից ծոցի ջուրերը։
Պատմութիւն
Քուէյթը 7-րդ դարէն մտած է Արաբական խալիֆայութեան, 16-րդ դարէն՝ Օսմանեան կայսրութեան կազմին մէջ։
19-րդ դարուն այն դարձած է կռուախնձոր անգլիացիներու եւ Օսմանեան կայսրութեան միջեւ։ 1897-ին այդտեղ տեղաբաշխուած է բրիտանական ռազմածովային հենակէտ։ 1899-ին անցած է Մեծ Բրիտանիոյ խնամակալութեան տակ։
1927-ին վերջնականապէս որոշուած են Քուէյթի պետական սահմանները, որոնք մինչեւ օրս կը պահպանուին։ Քուէյթը անկախութիւն ձեռք բերած է 19 Յունիս 1961-ին։
1990-ին Իրաքի զօրքերը ներխուժած են Քուէյթ՝ անոր նաւթային պաշարները զաւթելու նպատակով, որ, սակայն, առաջ բերած է համաշխարհային խոշոր նաւթօգտագործողներու զայրոյթը. ԱՄՆ-ը, միջազգային դաշնութիւն կազմելով, Քուէյթի մէջ սկսած է ռազմական գործողութիւններ եւ 1991-ին Իրաքին դուրս մղած այդտեղէն։
Իրաքա-Քուէյթեան պատերազմ
Իրաքա-Քուէյթեան պատերազմ կամ Ծոցի ճգնաժամ, հակամարտութիւն Իրաքի եւ Քուէյթի միջեւ 1990-1991-ներուն, որ աւարտեցաւ միջազգային ուժերու ներգրաւմամբ ու Իրաքի պարտութեամբ։
Պատմական ակնարկ
Իրաքա-Քուէյթեան տեղական վէճը վերաճեցաւ հսկայական ռազմական հրդեհի Մերձաւոր Արեւելքին մէջ, որ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմէն ետք դարձաւ ամենամեծ ռազմական գործողութիւններէն մէկը, որ իր մէջ ներքաշեց աւելի քան մէկ միլիոն զինուորականներու։ Սկսած պատերազմը հանդիսացաւ դժուար եւ պատասխանատու փորձութիւն համաշխարհային հանրութեան համար, որ հանդէս կու գար ընդդէմ անմարդկային գործողութիւններու։
Նաւթը կը հանդիսանայ իբրեւ Մերձաւոր Արեւելքի երկիրներու հարստութեան եւ զարգացման, միեւնոյն ժամանակ նաեւ թշնամանքի եւ նախանձի աղբիւր։ Նաւթն էր ճգնաժամի պատճառը, որ կը ներկայացնէր հարձակում հզօր եւ ոչ այնքան հարուստ Իրաքի կողմէ ընդդէմ թոյլ, բայց շատ հարուստ Քուէյթի։ Պատահական չէ նաեւ ԱՄՆ-ի դերը այս բախումբին մէջ, որ ուղարկեց կէս միլիոնանոց զօրք՝ մարդու իրաւունքներու պաշտպանութեան համար։ Միեւնոյն ժամանակ Ուաշինկթընը կը ձգտէր ամրապնդել իր ռազմաքաղաքական դիրքերը տարածաշրջանին մէջ եւ ապահովել իրեն ազատ առեւտուրի իրաւունք նաւթատոլլարներով հարուստ Քուէյթի հետ։
Իրաքա-Քուէյթեան յարաբերութիւնները կտրուկ լարուեցան Յուլիս 1990-ին նաւթի գինի շուրջ վէճերու արդիւնքով։ Այդ նոյն ժամանակ Իրաքի ներքին քաղաքական դրութիւնը կ՚առանձնանար ստեղծուած բարդութեամբ։ Իրանի հետ պատերազմի արդիւնքով կործանուած տնտեսութիւնը զգացնած կու տար իրեն։ Արդէն 1988-ին երկրի արտաքին պարտքը հասած էր 7580 միլիարտ տոլարի, դժուարութիւններ կային ընկերային ոլորտին մէջ։ Սատտամ Հուսէյնի վարչակարգը կը ճնշէր բոլոր դժգոհութիւնները։ Իրաքի ժողովուրդի վրայ դրուած էր ռազմական ծախսերու ծանր բեռը՝ Իրաքի բանակը քանակութեամբ աշխարհի մէջ կը զբաղեցնէր 4-րդ տեղը։
24 Յուլիսին Հոսնի Մուպարաքը իբրեւ միջնորդ այցելեց Քուէյթ, Իրաք, Սէուտական Արաբիա եւ 25 Յուլիսին յայտարարեց Իրաքի եւ Քուէյթի համաձայնութեան մասին նստելու բանակցութիւններու սեղանի շուրջ Ճետտայի մէջ՝ Սէուտական Արաբիա։
1 Օգոստոսին Ճետտայի մէջ սկսան իրաքա-Քուէյթեան բանակցութիւնները, սակայն 2 ժամէն այն ընդհատուեցաւ։ Բանն այն է, որ Պաղտատը Քուէյթի առջեւ դրաւ շարք մը պահանջներ, որոնք Քուէյթը մերժեց։ Եւ այդ ժամանակ ալ Իրաքի ռազմական մեքենան բերուեցաւ ռազմական ամբողջական պատրաստուածութեան։ Օրուայ 2-րդ կէսին Իրաքի նախագահ Սատտամ Հուսէյնը զանգահարեց Քուէյթի էմիրին.
Յաջորդ իսկ գիշերը Իրաքի զօրքերը գրաւեցին Քուէյթը։
Անյաջող եղաւ ԱՄՆ-ի փորձերը ազդելու Իրաքի վրայ։ 1 Օգոստոսին Իրաքի դեսպան Մուհամմատ ալ-Մաշատին ընդունեց ԱՄՆ-ի պետքարտուղարի՝ մերձաւորարեւելեան եւ հարաւասիական գործերով օգնական Ճ. Քելլին։ Ամերիկեան կողմի անհանգստութեան, այն որ Իրաքը զօրքեր կը տեղակայէ Քուէյթի սահմանին, Մաշատը պատասխանեց. «Իրաքը լիակատար իրաւունք ունի տեղակայել իր զօրքերը իր տարածքի սահմաններուն մէջ, ինչպէս կը ցանկանայ»։
Նոյն օրը համագումար-սրահին մէջ ԱՄՆ-ի պգտքարտուղար Ճ. Պէյկերի հետ փակ դռներու ետեւ կայացաւ խորհրդակցութիւն, որուն ներկայ էին պետքարտուղարութեան, պաշտպանութեան նախարարութեան, Կեդրոնական հետախուզական Վարչութեան եւ Սպիտակ Տան ղեկավարները։ Այս խորհրդակցութեան ժամանակ ԿՀՎ-ի տնօրէնի տեղակալ Ռ.Քեռը հանդէս եկաւ՝ զգուշացնելով, որ 6-12 ժամէն Իրաքը կը յարձակի Քուէյթի վրայ։
Վարչական բաժանում
Քուէյթը բաժնուած է 6 նահանգներու (մուհաֆազաներու, արաբ․՝ محافظة‎‎‎ muḥāfaẓä), որոնք իրենց հերթին կը բաժնուին շրջաններու։
Աշխարհագրութիւն
Տարածքի հիմնական մասը անապատներ են, բնակավայրը հարթավայրային է, տեղ-տեղ՝ բլուրաւոր, ամենաբարձր կէտը (290 մ) կը գտնուի երկրի ծայր արեւելքը։ Ընդերքը հարուստ է նաւթով (աշխարհի մէջ առաջին տեղերէն է), կազով։
Կլիմա
Կլիման չոր է, արեւադարձային։ Ջերմաստիճանը ամրան կը բարձրանայ մինչեւ 40 օC։
Տնտեսութիւն
Քուէյթի տնտեսութիւնը հիմնուած է զուտ նաւթարդիւնահանութեան վրայ. այն նաւթ արտահանող գլխաւոր երկիրներէն է։
Ժողովրդագրութիւն
Քուէյթի հիմնական բնակիչները Քուէյթցի արաբներն են (45%)։ Կան նաեւ հարեւան արաբական երկիրներէն եկածներ, պետուիններ, եւրոպացիներ, հայեր եւ այլք։ Գլխաւոր քաղաքներն են Էլ Քուէյթը եւ Մենա Էլ Ահմատին։
Պատմութիւն Աղուանից Աշխարհի
Պատմութիւն Աղուանից Աշխարհի աշխատութիւնը՝ Մովսէս Կաղանկատուացի, Հայկական մատենագրութեան մէջ, Զէնոբ Գլակի եւ Յովհան Մամիկոնեանի աշխատութիւնէն («Պատմութիւն Տարօնոյ») յետոյ, երկրորդը՝ «Պատմութիւն Աղուանից Աշխարհի» գիրքն է, որ կը վերաբերի հայկական մէկ այլ ընդարձակ երկրամասի՝ «Հայոց Արեւելից Կողմանց» պատմութեան։ Ուսումնասիրողները ցոյց կու տան, որ այս աղբիւրը հայ հեղինակներուն թէեւ ծանօթ եղած է (Ը.) դարէն սկսեալ, սակայն առաջինը որ անոր մասին կը յիշատակէ՝ (Ժ.) դարուն Անանիա Ա. Մոկացի Կաթողիկոսն է (946-968թթ.) եւ Ուխտանէսը, առանց աշխատութեան հեղինակին անունը տալու։ Նոյն ձեւով կը վարուի նաեւ (ԺԲ.) դարուն՝ Մխիթար Անեցի, որ իր ժամանակագրութեան մէջ՝ «Պատմութիւն Աղուանից Աշխարհի» գիրքը կը տեղադրէ Սեբէոսէն յետոյ (Է. դար) եւ Ղեւոնդէն առաջ (Ը. դար)։
Քուէյթ
Ժողովրդագրութիւն
Բնակչութեան 88 %-ը քաղաքաբնակ է, կ՚ապրի ժամանակակից շէնքերու մէջ, շուրջ 20 հազար մարդ քոչուոր է։
Պատմութիւն Աղուանից Աշխարհի
Առաջին անձնաւորութիւնը որ կը նշէ յիշեալ Պատմութեան հեղինակին անունը՝ Մխիթար Գոշն է։ Ան եւ իր աշակերտը Վանական Վարդապետ՝ «Պատմութիւն Աղուանից Աշխարհի» գիրքի հեղինակ կը համարեն Մովսէս Դասխուրանցի անունով անձնաւորութիւն մը (Ժ. դար)։ Իսկ նոյն ժամանակներուն՝ Կիրակոս Գանձակեցի Աղուանքի պատմութեան հեղինակին ուղղակի կ՚անուանէ՝ Կաղանկատուացի։ Ուսումնասիրողները արդարացիօրէն կը գտնեն, որ հմուտ պատմիչը այդպէս վարուած է նկատի ունենալով Աղուանից Պատմութեան (Բ.) գիրքի՝ (ԺԱ.) գլուխին մէջ, Կաղանկատուք գիւղի վերաբերեալ հեղինակի ըսած խօսքերը՝ «յորմէ եւ ես» ։
Այսպիսով (ԺԳ.) դարէն սկսեալ, Մովսէս Կաղանկատուացի կը ճանչցուի որպէս՝ «Պատմութիւն Աղուանից Աշխարհի» երկի հեղինակ։
Քուէյթ
Հայերը Քուէյթի մէջ
Հիմնական յօդուած՝ Քուէյթի Հայերը
Պատմութիւն Աղուանից Աշխարհի
Մովսէս Կաղանկատուացի
Հիմնական յօդուած՝ Մովսէս Կաղանկատուացի
Քուէյթ
Հայերը Քուէյթի մէջ
Հայերը Քուէյթի մէջ հաստատուած են 1950-ականներէն՝ այստեղ գալով Իրաքէն, Իրանէն, Լիբանանէն, Սուրիայէն, Պաղեստինէն ու Յորդանանէն։ Համայնքը ձեւաւորուած է 1954-էն, երբ հայերու թիւը անցած է 1000-ը, ստեղծուած է առաջին համայնքային կառոյցը՝ Ազգային վարչութիւնը։
Պատմութիւն Աղուանից Աշխարհի
Մովսէս Կաղանկատուացի
Մովսէս Կաղանկատուացի (900, Կաղանկատոյք), 7-րդ դարու հայ պատմիչ։ Ծնած է Կաղանկատոյք գիւղին մէջ ։ Կը համարուի «Աղուանից աշխարհի պատմութիւն» գիրքի շարահարողը, որ կազմուած է տարբեր դարերու գրուած կարճ պատմութիւններէ, նամակներէ, իշխաններու եւ սուրբերու կենսագրութիւններէ ։ Մովսէս Կաղանկատուացիի աշխատութեան մէջ հարուստ տեղեկութիւններ կան Հայաստանի, յատկապես «արեւելից կողմանց»՝ Արցախի եւ Ուտիքի վաղ միջնադարեան պատմութեան մասին։ Արժէքաւոր են նաեւ անոր յայտնած տեղեկութիւնները Անդրկովկասի, Բիւզանդիոյ եւ Պարսկաստանի մասին։ Գիրքի հետագայ՝ 10-րդ դարու ենթադրեալ շարահարողը Մովսէս Դասխուրանցին է։
«Պատմութիւն Աղուանից Աշխարհի» աշխատութեան եւ հեղինակին մասին բանասիրական տարաձայնութիւններ
Այս աշխատութեան եւ անոր հեղինակին մասին մատենագրութեան մէջ պահպանուած ոչ միանման տեղեկութիւններու հետեւանքով, ուսումնասիրողներու շրջանակին մէջ յառաջացած են բանասիրական կարգի տարաձայնութիւններ, որոնք յատկապէս բորբոքած էին հեղինակին ապրած ժամանակաշրջանի հարցը որոշելու կապակցութեամբ։
Քուէյթ
Հայերը Քուէյթի մէջ
1956-էն համայնքը անցած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան հովանիի ներքոյ եւ 1961-էն ունի մնայուն հոգեւոր հովիւ։ 1963-ին կառուցուած է եկեղեցի-հանդիսասրահ։ 1982-ին Էնտուզ Էլ Քուէյթի մէջ ստեղծուած է Քուէյթի եւ Արաբական ծոցի երկիրներու թեմ։
Պատմութիւն Աղուանից Աշխարհի
«Պատմութիւն Աղուանից Աշխարհի» աշխատութեան եւ հեղինակին մասին բանասիրական տարաձայնութիւններ
Այդ պատճառով ոմանք Մովսէս Կաղանկատուացին համարած են (Ժ.) դարու, ոմանք ալ (Է.) դարու հեղինակ։ Այժմ բաւական հիմնաւոր կերպով կը գերիշխէ այն կարծիքը, որ հայ պատմիչ Մովսէս Կաղանկատուացի ապրած ու իր գիրքը գրած է՝ (Է.) դարուն, իսկ (Ժ.) դարուն այն լրացուցած, խմբագրած ու վերջնական ձեւի բերած է Մովսէս Դասխուրանցին։ Հարկ է նշել, որ այսպիսի եզրահանգման համար բաւական հաստատուն տուեալներ մենք կը գտնենք նոյնինքն Պատմութեան մէջ։
Այսպէս, գիրքի Երկրորդ Հատորին՝ (‏ԺԴ.) գլուխին մէջ հեղինակը, հանգամանօրէն շարադրելով (628) թուականին Շաթի՝ Աղուանքի մէջ կատարած ասպատակութիւններուն եւ Աղուանից Կաթողիկոս Վիրոյի՝ այդ բռնակալին զօրակայանը երթալու մանրամասնութիւնները, կ՚օգտագործէ՝ «Այն օրերը այսպէս վրայ հասան մեզ», «Մեր երկրի վերաբնակիչներէն», «Այնտեղ տեսանք», «Մեզ կը վերաբերէին ինչպէս սիրելի եղբայրներու», եւ նմանօրինակ արտայայտութիւններ, զորս կրնային ըլլալ միա՛յն եւ միա՛յն ժամանակակիցին եւ Վիրոյի հետ բանակցութիւններուն մասնակցած անձնաւորութեան մը կողմէ։
Հեղինակը ժամանակակիցի ու ականատեսի նոյնանման նկարագրութիւններ ունի նաեւ նշուած հատորի՝ (ԺԸ.) գլուխին մէջ։ Այն հանգամանքը, որ Մովսէս Կաղանկատուացի մօտիկ յարաբերութիւններու մէջ եղած է «Հայոց Արեւելից Կողմանքի» հոգեւոր եւ աշխարհիկ բարձրաստիճան անձնաւորութիւններու հետ (Կաթողիկոս Վիրո, մեծ իշխան Ճիվանշիր), թերեւս հնարաւորութիւն տայ ենթադրելու, որ այդպիսի պատիւի ան կրնար արժանանալ իր գիտելիքներուն, մեծ հեղինակութեան եւ հաւանաբար նաեւ կրօնական բարձր տիտղոս ունենալուն համար։
Քուէյթ
Հայերը Քուէյթի մէջ
1958-էն կը գործէ հայկական կիրակնօրեայ դպրոց, 1961-էն՝ Հայ ազգային վարժարանը, որ ստացած է միջնակարգ դպրոցի կարգավիճակ։ Մինչեւ Ծոցի պատերազմը (1991) համայնքը շարունակաբար ստուարացած է՝ հասնելով մինչեւ 10-12 հազարի։ Գործած են ֆութպոլի խումբ, «Սեպումեան» թատերախումբը, երկսեռ երգչախումբեր եւ այլն։ Պատերազմի պատճառով հայերը զանգուածաբար հեռացած են Քուէյթէն։
Պատմութիւն Աղուանից Աշխարհի
«Պատմութիւն Աղուանից Աշխարհի» աշխատութեան եւ հեղինակին մասին բանասիրական տարաձայնութիւններ
Ահա այն սուղ կենսագրական տուեալները, որոնք յայտնի են Աղուանից Պատմութեան հեղինակին մասին։
Մովսէս Կաղանկատուացիի «Պատմութիւն Աղուանից Աշխարհի» աշխատութեան մասերը որպէս պատմագրական սկզբնաղբիւր
Այս աշխատութիւնը հայկական միւս պատմագրական երկերուն պէս, մշտապէս գտնուած է ընթերցողներու ուշադրութեան կեդրոնը։ Այդ պատճառով ալ հետագային տարբեր անձնաւորութիւններ անոր կցած են՝ հայ Կաթողիկոսներու ցուցակը եւ զայն ամբողջացուցած են Արցախի եւ Ուտիքի պատմութիւններով, եւայլն։
Քուէյթ
Հայերը Քուէյթի մէջ
Ներկայիս Քուէյթի մէջ հայերու թիւը 5.000 է որոնց գերակշիռ մասը կ՚ապրի մայրաքաղաքին մէջ։ Առաւելապէս արհեստաւորներ են ու մանր առեւտրականներ, կան նաեւ պետական ծառայողներ ու մտաւորականներ։
Պատմութիւն Աղուանից Աշխարհի
Մովսէս Կաղանկատուացիի «Պատմութիւն Աղուանից Աշխարհի» աշխատութեան մասերը որպէս պատմագրական սկզբնաղբիւր
«Պատմութիւն Աղուանից Աշխարհի» աշխատութիւնը բաղկացած է երեք մասերէ, որոնց հեղինակը կ՚անուանէ՝ Առաջին, Երկրորդ եւ Երրորդ Հատորներ։ Համապատասխանաբար այդ հատորները կը բաժնուին՝ (30), (52) եւ (24) գլուխներու, որոնք բոլորն ալ ունին իմաստաւորուած վերնագրեր։
Առաջին եւ Երկրորդ Հատորները հիմնականին մէջ կը վերաբերին՝ (Է.) դարու իրադարձութիւններուն, որոնց մէկ մասին Մովսէս Կաղանկատուացիին ականատես ըլլալը՝ զգալիօրէն կը բարձրացնէ գիրքի այդ բաժիններուն արժանահաւատութիւնը, որպէս պատմագրական սկզբնաղբիւր։
Քուէյթ
Հայերը Քուէյթի մէջ
Կը գործեն Սուրբ Վարդանանց հայկական եկեղեցին, վարժարան՝ նախակրթական, միջնակարգ եւ երկրորդական բաժիններով։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երկիրներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:ՄԱԿ-ի անդամ երկիրներ Ստորոգութիւն:Արաբական Լիկայի անդամ երկիրներ Ստորոգութիւն:Միապետութիւն Ստորոգութիւն:Ասիոյ երկիրներ Ստորոգութիւն:Քուէյթ
Պատմութիւն Աղուանից Աշխարհի
Մովսէս Կաղանկատուացիի «Պատմութիւն Աղուանից Աշխարհի» աշխատութեան բովանդակութիւնը որպէս պատմագրական սկզբնաղբիւր
Մովսէս Կաղանկատուացիի գիրքին մէջ շատ մեծ տեղ յատկացուած է նաեւ կրօնական առասպելներուն, հրաշապատումներուն, նահատակութիւններուն ու տեսիլքներուն, որոնց միջոցաւ հեղինակը կ՚աշխատի բարձրացնել «Արեւելից Կողմանքի» եկեղեցւոյ հեղինակութիւնը եւ ցոյց կու տայ որ անիկա կը կազմէ՝ Հայ Եկեղեցւոյ ամբողջական եւ անբաժանելի մասը։
Պահպանելով իր նախորդներուն եւ ընդհանրապէս հայկական մատենագրութեան աւանդական սկզբունքը, Մովսէս Կաղանկատուացի գիրքին ամբողջ շարադրանքին մէջ՝ իր այս կամ այն միտքը կը հաստատէ Աստուածաշունչէն կամ եկեղեցական հեղինակներու գործերէն առատօրէն կատարուած մէջբերումներով։ Այս հանգամանքը կրնայ անգամ մը եւս ենթադրել տալ թէ՝ Մովսէս Կաղանկատուացի ստացած էր իր ժամանակի անհրաժեշտ կրթութիւնը եւ ունեցած էր կրօնական աստիճան։
«Պատմութիւն Աղուանից Աշխարհի» աշխատութեան վրայ նախորդ հեղինակներու ազդեցութիւնը
Մովսէս Կաղանկատուացիի Պատմութեան յատկապէս սկիզբի մասերուն մէջ՝ այնքան ուժեղ է նախորդ հեղինակներու ազդեցութիւնը, որ որոշ ուսումնասիրողներ Առաջին եւ Երկրորդ Հատորները կը համարեն այլեւայլ նիւթերու հաւաքածոյ մը, զոր հազուագիւտ է այսպիսի հետեւողական շարադրանքով՝ ամբողջական պատմագիտական աշխատութեան մը պարագային։ Առանձին նախարարութիւններու կամ աւատատիրական ինքնամփոփ երկրամասերու պատմութիւնը գրող հայ միւս հեղինակներուն նման, Մովսէս Կաղանկատուացի նոյնպէս իր հայրենիքին՝ «Հայոց Արեւելից Կողմանց»ի ու անոր ակնառու գործիչներուն գովերգողն է։
Եւ այդ զգացողութեան բուռն ազդեցութեան տակ, պատմիչը երբեմն մեղանչելով ճշմարտութեան եւ առարկայականութեան դէմ՝ առանձին անհատներ կը ներկայացնէ օրինակելի գոյներով, անոնց մօտ չնկատելով բացասական ոչ մէկ գիծ։ Օրինակ՝ Ճիվանշիրը քաջ ու խիզախ էր, անոր առաջ գլուխ կը խոնարհէին նոյնիսկ թագաւորները, որոնք յարգանք ու պատիւ կը մատուցէին անոր։
Այս թերութիւններով հանդերձ, Աղուանքի Պատմութիւնը ունի այն առաւելութիւնը, որ այստեղ Հայաստանի հիւսիս-արեւելեան ընդարձակ երկրամասի մը պատմութիւնը, ոչ թէ կը ներկայացուի առանձին ու շրջապատէն կտրուած վիճակով, այլ ընդհակառակը, Մովսէս Կաղանկատուացի Ուտիքի, Արցախի եւ ընդհանրապէս «Հայոց Արեւելից Կողմանց» պատմութիւնը կը շարադրէ բուն Հայաստանի պատմութեան հետ շաղկապուած ու միահիւսուած ձեւով, հանգամանք մը, զոր հեղինակին եւ անոր գիրքին արժանիքը պէտք է նկատել։ Կարելի է աւելին ըսել, Մովսէս Կաղանկատուացի Հայաստանի ընդհանուր պատմութիւնը նոյնպէս կը կապէ շրջակայ երկիրներու եւ ժողովուրդներու պատմութեան հետ։
Անշուշտ, հարուստ գիտելիքներու եւ օտար երկիրներու պատմութեանց տեղեակ ըլլալուն շնորհիւ է որ, ան կրնայ իր հայրենիքի պատմութեան առանձին դրուագներն ու դէպքերը կապել Հռոմի, Բիւզանդիայի, Պարսկաստանի, Արաբական ԽալիՖայութեան եւ միւս երկիրներու պատմութեանց համանման իրադրութիւններուն հետ, երբեմն ալ կատարել ճիշդ ու համոզիչ եզրակացութիւններ։
Մովսէս Կաղանկատուացիի «Պատմութիւն Աղուանից Աշխարհի» աշխատութեան գեղարուեստական արժէքը որպէս պատմագրական սկզբնաղբիւր եւ հրատարակութիւնները
Մովսէս Խորենացին, Եղիշէն եւ միւսները շատ կարեւոր դեր խաղցած են Մովսէս Կաղանկատուացիի նման՝ գեղարուեստական խօսքի եւ ճաշակի ձեւաւորման գործին մէջ. այս առումով, այնքան պարզ, բնական ու գունագեղ է, օրինակ՝ Ճիվանշիրի մօտ հեղինակին տեսած փիղի ու թութակի նկարագրութիւնները։
Աղուանից Պատմութեան մէջ առանձնապէս արժեքաւոր են ա՛յն հատուածները, որոնք կը վերաբերին քրիստոնէութեան տարածման պատմութեան, Մեսրոպ Մաշտոցի ունեցած կարեւոր դերին՝ բուն աղուանական գիրերու ստեղծման պարագային, եւայլն։ Արդարեւ մանրամասնութեամբ նկարագրուած են նաեւ՝ (Է.) դարու սկիզբները տեղի ունեցած պարսկա-բիւզանդական կռիւները։
Գիրքին շարունակութեան մէջ, որ ինչպէս ըսուեցաւ, կատարած է Մովսէս Դասխուրանցին, ուշադրութեան արժանի են (914) թուականին (ոմանց կարծիքով՝ 944թ.) ռուսական զօրաջոկատի մը կողմէ՝ Պարտաւ քաղաքի (ատրպէյճանական քաղաք մը) գրաւման նկարագրութիւնը եւ ռուսերուն,  որպէս քաջ ու խիզախ ռազմիկներու, հասցէին ըսուած դրուատիքի խօսքերը, «Հայոց Արեւելից Կողմանց» իշխաններու եւ Կաթողիկոսներու ցուցակները, եւայլն։
Մովսէս Կաղանկատուացիի «Պատմութիւն Աղուանից Աշխարհի» գիրքը՝ հրատարակուած է քանի մը անգամ։ Քննական բնագիրը Յառաջաբանով եւ Ծանօթագրութիւններով լոյս տեսած է Երեւան, 1983 թուականին։ Գիրքին աշխարհաբար թարգմանութիւնը հրատարակուած է 1969ին եւ ռուսերէնը՝ 1984ին, Երեւան։
Գիրքը թարգմանուած եւ հրատարակուած է նաեւ՝ ռուսերէն, Ֆրանսերէն եւ անգլերէն լեզուներով։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայ պատմիչներ Ստորոգութիւն:Հայ մատենագիրներ
Երուանդ Էլմաճեան
'''Երուանդ Ս. Էլմաճեան''' (մօտ 1880, Մա­րաշ - անյայտ), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է շուրջ 1880 թուականին, Հալէպ նահանգի, Մարաշ գաւառի կեդրոն՝ Մարաշ քաղաքին մէջ։
1904 թուականին աւարտած է ամերիկացի միսիոնարներու Այնթապ ի Կեդրոնական Թուրքիոյ Քոլէճը։
1905-1910 թուականներուն եղած է Մարաշի Ակադեմիա դպրոցի ուսուցիչ։
1914-1915 թուականներուն եղած է Զէյթուն ի թաղապետական բժիշկը։ 1915 թուականի դրութեամբ եղած է Մարաշի քաղաքապետարանի բժիշկը։
1915 թուականին՝ Զէյթունի առաջին աղէտին, 10 Մարտ ին ընկերակցած է Մարաշէն եկած 4 հայերէ բաղկացած պատուիրակութեան մը՝ գերմանացի հեր (պարոն) Բլանկի նախագահութեամբ, որոնք եկած էին Զէյթունի Ս. Աստուածածին վանքին մէջ գտնուող ապստամբներու հետ բանակցելու։
1915 - 1918 թուականներուն, Հալէպ բնակած է, ուր թաղապետական բժիշկ աշխատած է եւ Օսմանեան բանակի զինուորական հիւանդանոցին զինուորական իբրեւ բժիշկ ծառայած։ 1919 թուականին Զէյթունի վերջին աղէտին ստանձնած է ժողովուրդին առողջապահական եւ բժշկական գործը, որ անձնուիրաբար կատարած է մինչեւ 1921 թուական։
19 Դեկտեմբեր 1919-ին, իբրեւ Զէյթունի եւ անոր շրջակայքի՝ ամերիկեան Մեր­ձա­ւոր Արեւ­ել­քի Նպաստամատոյցի եւ ՀԲԸՄ-ի կողմէն նշանակուած բժիշկ, Մարաշէն անցած է Զէյթուն։ Նոյն գիշերը հրաւիրուած է Զէյթունի Ազգային միութեան հրաւիրած ժողովին ու ներկաներուն յանձնած՝ բժիշկ Քաջբերունիի (Վարդան Թոփալեան) նամակը։ Նամակին մէջ եղած են քանի մը ստացագիրներ, որոնք պէտք է ստորագրուէին ու շտապ Մարաշ վերադարձուէին, որպէսզի 1800 Օսմանեան ոսկին որոշուած սպառազինման նպատակին յատկացուէր։ Բացի ատկէ, նպաստամատոյցէն բերած էր 150 Օսմանեան ոսկի՝ որբեւայրիներուն տալու համար։ 5 Ապրիլ 1920-ին, Զէյթուն ի մէջ գտնուելով, նամակ ստացած է Մարաշի մէջ գտնուող միսթր Լայմընէն, որ կ'առաջարկէր իրեն հետ տեսակցելու համար երթալ Պէշէն թրքաբնակ գիւղը։ 6 Ապրիլ 1920-ին, բժիշկը երկու այլ ընկերներու հետ մեկնած է Պէշէն՝ Լայմընի եւ թուրքի մը հետ տեսակցելու համար։
Յունիս 1921-ին, Ազգային միութիւնը՝ բժիշկ Երուանդ Էլմաճեանին եւ Յովհաննէս Սիմոնեանին յանձնարարած է բանակցութիւններու միջոցով կարգի հրաւիրել քանի մը զէյթունցի խռովարարներու, որոնք մինչ այդ կը սպաննուին թուրքերու ձեռքով։
Հետագային, հաւանաբար, գաղթած է Հալէպ։ 1 Սեպտեմբեր 1922-ին հասած է ԱՄՆ։ Նոյեմբեր 1922 թուականին Պոս­թը­նի մէջ յանձնած է նահանգային քննութիւնը եւ բժիշկի արտօնագիր ստացած։ 1924 թուականի դրութեամբ բնակած է ԱՄՆ Մա­սա­չու­սեթ­սի նա­հան­գի Պրիտոն քաղաքը՝ Brithon, Telford str. 7 հասցէին եւ բժիշկ աշխատած։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Երիտասարդ Թուրքերու Յեղափոխութիւն
Երիտասարդ Թուրքերու Յեղափոխութիւնը, շարժում մըն էր կազմելու համար Նոր Թուրքիան:
Ապտիւլ Համիտի վարչակարգը,- «Սարսափէն խենթեցած այս բռնակալ»ին, ինչպէս որակած է զինք Անաթոլ Ֆրանս,- անհանդուրժելի էր ոչ միայն հայոց, այլեւ Օսմանեան կայսրութեան ոչ թուրք միւս ազգերուն: Սուլթանը իր բռնակալութեամբ, լրտեսութեան եւ ճնշումի վարչակարգով իր դէմ կը հանէր նմանապէս թուրք մտաւորական տարրերը:
Ժամանակի ընթացքին թուրք քաղաքական արտագաղթ մը սկսաւ դէպի արտասահման: Գաղթողները Փարիզի մէջ համախմբուեցան Ահմէտ Ռիզա պէյի շուրջ, Երիտասարդ Թուրքերու կուսակցութեան մը ձեւին տակ, ինչպէս նաեւ Ազատական կուսակցութեան պետ Սապահէտին իշխանի: Այս երկու դէմքերը իրենց լայն գաղափարներով եւ իրենց պատուախնդիր կեանքով շուտով հայ հայրենասէրներու վստահութիւնը շահեցան: Երիտասարդ Թուրքերու գործունէութիւնը շօշափելի դարձաւ «Միութիւն եւ Յառաջդիմութիւն» կոչուած մարմնի ստեղծումով, որուն կեդրոնը կը գտնուէր Սելանիկ եւ որ հետզհետէ աճող հետեւողներ ունեցաւ թուրք սպաներու, պաշտօնեաներու եւ մտաւորականներու շարքերէն: Պալքանեան յեղափոխական կուսակցութիւնները ընդունեցին գործակցիլ Երիտասարդ Թուրք կուսակցութեան հետ՝ համիտեան բռնակալութեան դէմ պայքարելու համար: Երկրին մէջ օրինազանց արարքները առաջ տարուեցան համագործակից ոգիով: 1908 Յուլիսին Երիտասարդ Թուրքերը, Մակեդոնիոյ թրքական բանակի օգնութեամբ, տապալեցին Ապտիւլ Համիտի վարչակարգը, հայ յեղափոխական կուսակցութիւնները անոնց կողքին էին եւ գործօն աջակցութիւն ցոյց տուին անոնց: Երիտասարդ Թուրքերը հրապարակային խոստովանութեամբ ընդունեցին ատոր կարեւորութիւնը: 1908-ի յեղափոխութեան հետեւանքով Սուլթանը ստիպուեցաւ վերահաստատել 1876-ի ազատական սահմանադրութիւնը, որ հռչակուած էր 1877-1878-ի ռուս թրքական պատերազմի նախօրեակին, բայց մեռեալ տառ մնացած: Օսմանեան կայսրութիւնը այսպէսով կը դառնար սահմանադրական միապետութիւն, ուր անհատական ազատութիւնները ճանչցուած եւ երաշխաւորուած էին:
1909 Ապրիլին, Ապտիւլ Համիտ, յետադիմականտարրերու աջակցութեամբ, փորձեց հակայեղափոխութիւն մը իրագործել: Սակայն Երիտասարդ Թուրքերը, Մակեդոնիոյ բանակին շնորհիւ, վերագրաւեցին մայրաքաղաքը եւ գահընկեց ըրին զայն: Սակայն այս դէպքերուն զուգընթաց, գաւառին մէջ Կիլիկիա՝ տեղի կ'ունենար հայերու նոր կոտորած մը: Այդ ջարդերը, որոնց ընթացքին մահացան 15.000 մարդ, անկեալ վարչակարգին վերջին արարքն էի՞ն արդեօք, թէ ընդհակառակ, Նոր Թուրքիոյ առաջին գիտակից շարժումը: Վիկտոր Պեռարի նման արեւելեան աշխարհին լաւատեղեակ դիտող մը անվիճելի համարած է «Միութիւն եւ Յառաջդիմութիւն» կոմիտէի կարգ մը տարրերուն մեղսակցութիւնը այս դէպքերուն հետ: Բայց հայ կուսակցութիւնները, մասնաւորաբար Դաշնակցութիւնը, կամենալով գործակցիլ թրքական նոր իրաւակարգին հետ, որուն իրենք զիրենք կապուած կը զգային՝ համիտեան վարչակարգին դէմ իրենց մղած հասարակաց պայքարով, նախընտրեցին այս արիւնալի սպանդը վերագրել մահացող հին վարչակարգին: Մինչ կայսրութեան ոչ թուրք միւս ազգութիւնները վերապահութեամբ եւ աճող կասկածով կը դիտէին Երիտասարդ Թուրքերու իրաւակարգը, ամբողջ հայ բնակչութիւնը, իր ազգային կուսակցութեանց ղեկավարութեամբ, որ հոգւով ու մարմնով նետուեցաւ Նոր Թուրքիոյ հետ սերտ գործակցութեան մը մէջ:
Համիտեան դաժան լուծէն ետք, Երիտասարդ Թուրքերու յեղափոխութիւնը անոր կը թուէր կարծես ճակատագրի առաջին ժպիտը: Համագործակցութեան այս քաղաքականութիւնը անցողակի գործելակերպի մը նկատումներուն ցոլացումը չէր արդէն, այլ կը համապատասխանէր հայ ղեկավարներու խոր հայեցակէտին, որ հետեւեալ ձեւով կարելի է խտացնել.- Արդիական կայսերապաշտութեանց ձգտումներուն դէմ, մասնաւորաբար Գերմանիոյ եւ Ռուսիոյ, ցարական այն Ռուսիոյ, որ այնքան դաժանօրէն կը խեղդէր հայկական ձգտումները Անդրկովկասի մէջ: Հայերը կը խորհէին, թէ վերածնած Օսմանեան Կայսրութիւն մը տակաւին մեծ դեր ունէր կատարելիք: Այս կայսրութեան արդարցումն ու գոյութեան իմաստը դաշնակցային կապերով կապ մը ստեղծելն էր թուրքերուն եւ կայսրութեան ոչ թուրք միւս ազգութեանց միջեւ, ինչպէս՝ ալպանցիներ, արաբներ, հայեր, յոյներ, քիւրտեր, լիբանանցիներ, մակեդոնացիներ, սուրիացիներ:
Այս ազգութիւններէն իւրաքանչիւրը առանձին առած՝ շատ տկար էր դիմադրելու օտար կայսերապաշտութեան նախաձեռնութիւններուն, բայց բաւականին զօրաւոր՝ կայրութեան մէջ պաշտպանելու համար իր անհատականութիւնն ու ազատութիւնը: Թուրքերու հովանաւորութեան ներքեւ ազգերու արեւելեան միութեան մը մէջ միաձուլուած՝ անոնք պիտի կրնային կազմել վերանորոգուած Օսմանեան հզօր կայսրութիւն մը, ուր իրենցմէ ամէն մէկը պիտի կրնար զարգանալ ազատօրէն, համաձայն իր սեփական հանճարին: Այս էր տեսակէտը Թուրքիոյ մէջ հայ ղեկավարներուն, տեսակէտ մը՝ խորապէս ազդուած անշուշտ Զուիցերիոյ քաղաքական կառոյցէն, որ իրենցմէ շատեր ստացած էին իրենց ուսումը: Երիտասարդ Թուրքերը զէնքի ընկերներ, անոնց կողքին կռուած ըլլալով նոր վարչակարգի հաստատման եւ պաշտպանութեան համար, անոնք իրենց յոյսը կը դնէին իսկական Օսմանեան Կայսրութեան մը վրայ, որ իբր թէ պիտի յարգէր զինք բաղադրող ժողովուրդներու անհատականութիւնը:
Աղբիւրներ
Հայոց Պատմութիւն, Հրանդ Փաստրմաճեան, Դ. Տպագրութիւն, Պէյրութ-2007, էջ 117-118-119
Անձղնապատի Վանք
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Վանքեր Ստորոգութիւն:Վանքեր այբենական կարգով Ստորոգութիւն:Պատմական Հայաստանի վանքեր
Եփրեմ Ասորի
Եփրեմ Ասորի (արամերէն/ասորերէն` ܐܦܪܝܡ ܣܘܪܝܝܐ , ; յունարէն`;Ephraem Syrus, ), նշանաւոր ասորի քրիստոնեայ գրող, աստուածաբան, եկեղեցւոյ հայր, ընդհանրական եկեղեցւոյ՝ ինչպէս նաեւ Հայ առաքելական եկեղեցւոյ սուրբ։ Ապրած եւ գործունէութիւն ծաւալած է Հայոց Միջագետքի Մծբին քաղաքին մէջ։ Ընդհանրական եկեղեցւոյ նշանաւոր հայրապետներէն է, Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ համաքրիստոնէական սուրբ հայրերէն, որոնք ծանօթ են «երկոտասան վարդապետք» անունով։
Ֆրիկ (բանաստեղծ)
Ֆրիկ, (մօտ 1230-ական - մօտ 1310-ական) միջնադարեան հայ բանաստեղծ։
Եփրեմ Ասորի
Կեանքը
Սերած է ասորի ընտանիքէ մը։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Մծբինի մէջ, ուր մկրտուած է իր ուսուցիչին՝ Յակոբ Մծբնացիին ձեռքով։ Եփրեմ Ասորի ուսումը ստացած է քրիստոնէական մշակոյթի նշանաւոր կեդրոն՝ Եդեսիոյ «Պարսից» դպրոցին մէջ։ Ըստ աւանդութեան՝ ան Յակոբ Մծբնացիին ուղեկցած է Նիկիա եւ 325-ին անոր հետ մասնակցած՝ Ա. տիեզերական ժողովին։ Տասը տարիէն աւելի ապրած եւ ստեղծագործած է Եդեսիոյ մէջ, ուր գրած է իր առաջին գործերը եւ ունեցած՝ բազմաթիւ աշակերտներ։