cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Փանոս Թէրլէմէզեան
Արմենական Կազմակերպութեան Անդամ
1892ին,  Փանոս Թէրլէմէզեան, Յովհաննէս Քանքան-Փանոյեան (Գիժ Դաւիթ), Կաճեացի Չաթօն, Շէրօն եւ Շահպուրայ Պերկցի (Շատախ) Մուրատ եւ Սարգիս եղբայրները միացած կ’որոշեն մահափորձի ենթարկել յայտնի աւազակապետ Քիւրտ Շաքիրը, որուն ցեղը` Գրաւցիք` պատուհաս դարձեր էին Նորգուզի եւ Շատախի հայութեան համար։  Արմենական զինեալներու այս խումբը, 1892ին Շատախի Ծիծանց գիւղին մէջ Շաքիրին համար թակարդ մը կը պատրասէ մահափորձ կատարելու համար։  Տան մը մէջ պատրաստ էին երկու անկողին, Շաքիրին եւ անոր խոլամին (ծառային) համար։
Խորամանկ Շաքիրը կասկածելով, որ թակարդ լարուած է, ինքը կը պառկի ծառային անկողինին մէջ, իսկ իրը կու տայ ծառային։  Գիշերը վրայ կը հասնի։  Ահաբեկիչներու խումբը կը մտնէ այդ տունը, կը մօտենան զոյգ անկողիններուն եւ կը սկսի կրակ տեղալ այն անկողնին վրայ, որուն մէջ կը կարծէին քնացած էր Շաքիրը։  Մինչդեռ այնտեղը քնացած էր Շաքիրի ծառան, որ կը սպաննուի տեղացող գնդակներէն, իսկ ոճրագործն ու աւազակապետը կ'ազատին ու կը փախչին։
Այս դէպքերէն ետք, Փանոս արդէն կասկածելի յաջս կառավարութեան, փախստական ապրելով, ի բացակայութեան կը դատապարտուի երիցս մահուան։ Փանոս, որ արդէն յաջողած էր փախչիլ Պարսկաստան ու հոնկէ անցած` Թիֆլիս, անցուկ եւ չարքաշ կեանք մը կ'անցընէ։
Փանոս Թէրլէմէզեանին յեղափոխական ծածկանունը Մինաս էր :
Նկարչութեան ուսանող՝ Ս. Փեթերսպուրկ
1895-1897 տարիներուն բախտը կ'ունենայ ուսանելու Փեթերսպուրկի Գեղարուեստը խրախուսող ընկերութեան դպրոցը : Այսպիսով կը բացուի արուեստի նոր հորիզոն մը: Անոր նկարչական տաղանդը կը յղկուի հոն, ուր կը ծանօթանայ միջազգային նկարչութեան դասականներուն։
Երկու տարի ետք, Սուլթանին պահանջով եւ Օսմանեան կառավարութեան ցուցմունքով, Փանոս Թէրլէմէզեան կը բանտարկուի Փեթերսպուրկի մէջ, որովհետեւ նոյն տարիներուն Ռուսիա կը շարունակէր բարեկամ մնալ Թուրքիոյ հետ։
Մէկ ու կէս տարի բանտը մնալէ ետք, Պարսից դեսպանին երաշխաւորութեամբ՝ իբրեւ պարսկահպատակ, շղթայակապ, կը յանձնուի Պարսիկ կառավարութեան եւ կ'աքսորուի Թաւրիզ, Պարսկաստան։
Պարսկաստանի մէջ ռուս դեսպանը կը հետապնդէ զինք. Փանոս կը ստիպուի անցնիլ Ռուսիա ու անկէ` Փարիզ։
Նկարչութեան ուսանող՝ Փարիզ
Փարիզի մէջ կ'ընդունուի «Ակադեմի Ժիւլիան», ուր 1899-1904 տարիներուն, նկարչութիւն կ'ուսանի։ Նկարչութիւն ուսանած է Ժան Փօլ Լորանսի մօտ, որ նկարչական աշխարհի կարկառուն դէմքերէն էր եւ ունէր հայ աշակերտներ` Էտկար Շահին, Տ. Եսայեան, Ս. Քիւրքճեան եւ անշուշտ Փանոս Թէրլէմէզեան։
Ուսման տարիներուն կը գծէ «Բանուորուհին ջրհորին մօտ պատկերը (1903), Փարիզի բանուորական թաղամասը եւ Լամանշի շրջակայքի բնակարանները. այս աշխատանքները պատճառ կ'ըլլան, որ հետագային Սովետական կարգերու շրջանին, ան շահի Մոսկուայի վստահութիւնն ու խորհրդահայ առաջնորդներուն համակ սէրը։
Կարճ ժամանակի մը ընթացքին ան մեծ համբաւ կը շահի՝ արդէն իբր կազմաւորուած նկարիչ։ Կը մասնակցի նկարչական ցուցահանդէսներու եւ կ'արժանանայ բազմաթիւ մրցանակներու։ Մկրտիչ Խրիմեան դրամական օգնութիւն կը հասցնէ բազմատաղանդ նկարիչին, որպէսզի ան կատարելագործէ իր արուեստը։
Թէրլէմէզեան Յեղափոխականը
Գեղանկարիչին յուշերուն մէջ նկարագրուած ինքնապաշտպանութեան դրուագները բացառիկ արժէք կը ներկայացնեն: Ան թէեւ ինքզինք կը ներկայացնէ իբրեւ կռիւի սովորական մասնակից, սակայն ժամանակակիցներու վկայութիւններուն եւ պատմական աղբիւրներուն մէջ Թէրլէմէզեան կը ներկայանայ իբրեւ հերոսամարտի ամէնէն նշանաւոր, յանդուգն ու հերոսական կազմակերպիչներէն մէկը եւ առաջնակարգ նշանառու մը: Աւելին՝ իր յուշերը կը յայտնեն, թէ ինչպէս յաջողած է քանի մը անգամ Վանէն անցնիլ Պարսկաստան, զէնք գնել ու հասնիլ մարտնչողներուն:
Կը պատմուի նաեւ, որ նշանառու գեղանկարիչին գնդակէն կը սատկի Վանի դաւաճան ոստիկանապետ Նուրին, որ յետին նպատակներ հետապնդելով ծանօթութիւններ հաստատած էր հայ նշանաւոր մտաւորականներու եւ ազգային գաղափարներուն հաւատարիմ երիտասարդներու հետ, որոնք պիտի բանտարկուէին եւ դաժանաբար սպաննուէին անոր դաւադիր լրտեսութեան եւ մատնութիւններուն հետեւանքով:
Փանոս Թէրլէմէզեանին եւ Կոմիտաս Վարդապետին Կապը
1910-ին, գեղանկարիչը Պոլիս կը գտնուի, հանճարեղ Կոմիտասին հետ նոյն յարկին տակ: Տան երկրորդ յարկը Կոմիտաս կ'ապրէր, երրորդը՝ Փանոս, իր արուեստանոցով: Այդ տան մէջ կը հաւաքուէին հայութեան ակնառու դէմքերը՝ Վարուժան, Սիամանթօ, Զօհրապ, Օտեան, Ռ. Սեւակ, Երուխան եւ այլ երեւելիներ:
1912-ին Թէրլէմէզեան մեծ երգահանին հետ կը մեկնի անոր ծննդավայրը՝ Կուտինա, ուր կը գծէ Կոմիտասին նշանաւոր նկարը՝ ծառին տակ նստած, երաժշտական գործիքը կողքին, խորասուզուած ձայնանիշերու ընթերցանութեան մէջ:
Այդ օրերէն է Թէրլէմէզեանին այն յուշը, թէ ինչպէս սուլթանին արարողապետը կը ծանօթանայ Կոմիտասին եւ գեղանկարիչէն կը խնդրէ, որ երգահանը իրեն համար նուագէ: Կոմիտասին Շուպըրթին երգէն ետք, թուրքը չի կրնար զսպել ինքզինք՝ ձեռքը սեղանին կը զարնէ եւ կ'ըսէ. «Գրողը տանի, ութ հարիւր տարուան պետութիւն ենք, ցարդ այդպիսի արուեստի եւ արուեստագէտի տաճար չունեցանք…»:
Երկու մեծերը այնքան մտերիմ եղած են, որ Փարիզի հիւանդանոցին խուցը պառկած-բանտարկուած հանճարը տասը տարի ետք ճանչցած է միայն իրեն այցելած ընկերը՝ Փանոսը, թէեւ անզօր եղած է խօսելու անոր հետ… :
Դանիա
Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան եւ ՆԱԹՕ-ի հիմնադիր, Տնտեսական համագործակցութեան եւ զարգացման կազմակերպութեան անդամ Դանիա նաեւ Եւրոպայի անվտանգութեան եւ համագործակցութեան անդամ էր։ Գերզարգացած խառն ճարտարարուեստ ունեցող տնտեսութեամբ եւ համատարած բարեկեցիկ Դանիան յառաջատար երկիրներէն է բնակչութեան եկամուտի հաւասարաչափ բաշխուածութեան ցուցանիշով եւ եկամուտի ցուցանիշով եօթներորդն է աշխարհի մէջ։ Յաճախ Դանիա կը գնահատուի որպէս ամենաերջանիկ երկիրը, իսկ կաշառակերութեամբ՝ վերջինը ։ Պաշտօնական լեզուն դանիերէնն է, որ սերտօրէն կապուած է շուէտերէնի եւ նորվեկերէնի հետ, որոնց հետ անիկա ունի մշակութային եւ պատմական սերտ կապեր։ Դանիա՝ Շուէտի եւ Նորվեկիոյ հետ միասին Սգանտինավիա մշակութային տարածքին մաս կը կազմէ, ինչպէս նաեւ Հիւսիսային խորհուրդի անդամ է։
Անուանում
Դանիա բառի ստուգաբանութիւնը միշտ բանավէճերու առարկայ դարձած է ։ Բանավէճերը հիմնականօրէն կեդրոնացած են «Դան» նախածանցին վրայ. թերեւս անիկա աղերս ունի «Դաներ» գերմանական ցեղին հետ, կամ ալ պատմութեան մէջ հանրածանօթ՝ «Դան» թագաւորին հետ։ Բազմաթիւ տեսութիւններ կը բացատրեն, որ «դան»ը ժողովրդական անուանում է, որ կը նշանակէ «հարթավայր», գերմաներէն ով Tenne «ներքնայարկ», անգլերէն ով den «քարանձաւ», սանսքրիթով dhánuṣ- (धनुस्; «անապատ»)։ Առաջին անգամ Դանիա բառին արձանագրութիւնը գտած են սեպագիրներու տեսքով Ելինկի մէջ գրուած Կորմ Մեծահասակին կողմէն 955-ին եւ Հերալտ Ա․ Քափթաթամի կողմէն 965-ին։ Դանիա բառը, երկու քարերուն վրայ եւս, փորագրուած է տարբեր լեզուներով։
Նախապատմութիւն
Առաջին հնագիտական բացայայտումները Դանիոյ (Denmark) կը վերաբերուին Ք.ա. 130.000-110.000 թուականներուն ։ Դանիա բնակչութիւն ունեցած է մօտաւորապէս Ք.ա. 12.500 թուականներուն, իսկ գիւղատնտեսութիւնը հոս զարգացած է շուրջ Ք.ա. 3900-ին ։ Դանիոյ տարածքին յայտնաբերուած են նաեւ Պրոնզ է դարու (Ք.ա. 1800-600) դամբարաններ եւ գերեզմանատուներ, ուր թաղուած են պրոնզէ տարատեսակ իրեր եւ Արեւային սայլեր։
Երկաթէ դարու ընթացքին տեղւոյն բնակիչները սկսած են գաղթել հարաւ, Հռոմէական կայսրութեան ժամանակ Հռոմէական մարզերը (provinces) սկսած են առեւտուրով զբաղիլ տեղի ցեղերուն հետ, այդ մասին կը վկայեն Դանիոյ տարածքին գտնուած Հռոմէական մետաղադրամ ները։ Մեծ էր նաեւ Քելթական (Celtic) մշակոյթի հետեւանքները տարածաշրջանին վրայ, այս մասին կը վկայեն երկրի տարածքին գտնուած Քելթական սպասքը եւ տարատեսակ այլ իրեր։
Պատմաբանները կը հաւատան, որ Դանիոյ նախնիները եկած են Դանիա կղզիներու հարաւէն «Զիլանտ» (Zealand) եւ կը խօսէին վաղ Գերմանական լեզուներով, իսկ Ժութլանտիոյ (Jutland) եւ մօտակայ կղզիներուն մեծ մասին բնակիչները Ժութերները եղած են։ Հետագային անոնք կը հրաւիրուին Մեծն Բրիտանիա, որպէս վարձկաններ Բրիտանական թագաւոր Վորթիկերնի (Vortigern) կողմէ եւ բնակութիւն կը հաստատեն Կենտի հարաւ-արեւելեան մասը, Ուայթ կղզին (Isle of Wight) նոյնպէս այն կղզիներէն էր, ուր անոնք բնակութիւն կը հաստատեն։ Հետագային անոնք կ'ենթարկուին ցեղային (ethnic) զտման անգլո-սաքսոններու կողմէ։ Մնացեալ բնակչութիւնը կը ձուլուի Դանիոյ ժողովուրդին հետ։
Միջին դարեր
Ը. դարէն մինչեւ Ժ. դար Դան ժողովուրդը յայտնի էր որպէս ծովահէններ։ Նորվեկիացիներու եւ շուէտներու հետ անոնք գաղութ հաստատած են եւ առեւտուրով զբաղած Եւրոպա յի մեծ մասին հետ։ Ծովահէն նաւագնացները Թ. դարուն յանկարծ կը յայտնաբերեն Իսլանտա ն, Ֆարօ կղզիներու ճամբուն կը յայտնաբերեն նաեւ «Վինլանտը» (գինիի երկիր), որ այժմ յայտնի է Նիւֆաունտլանտ անուանմամբ Քանատա յի մէջ։ Դանիական ծովահէնները ամէնէն աշխուժն էին բրիտանական կղզիներուն եւ Արեւմտեան Եւրոպայի մէջ։ Անոնք ժամանակաւորապէս բնակութիւն կը հաստատեն Անգլիա, Իրլանտա եւ Ֆրանսա, ուր կը հիմնեն Նորմանտին։ Բազմաթիւ անգլո-սաքսոններ այս ժամանակահատուածին բնակութիւն կը հաստատեն Դանիա, ապա կը տեղափոխուին Անգլիա։ Ինչպէս կը վկայեն սեպագիր արձանագրութիւնները: Դաները քրիստոնէութիւնը ընդունած են շուրջ 965-ին, որուն գլխաւոր տարածողը Հերալտ Պլիւթութը եղած է։ Կ'ենթադրուի նաեւ, որ Դանիա քրիստոնեայ դարձած է քաղաքական պատճառներով, որպէսզի ապահովագրուի աճող քրիստոնէական ուժի ներխուժումէն եւ Գերմանիոյ հետ առեւտրական յարաբարութիւններու պահպանմամբ։ Այս ժամանակահատուածին Հերալտ կը կառուցէ վեց ամրոց Դանիոյ տարածքին, իսկ աւելի ուշ կը կառուցէ Դաներվիրկէն։ ԺԱ. դարու սկիզբը Քնուտ Մեծը յաղթանակ կը տանի եւ կը միաւորէ Դանիան, Անգլիան եւ Նորվեկիան՝ շուրջ 30 տարի ։
Բարձր եւ ուշ միջնադարերուն Դանիա կը նուաճէ նաեւ Սքանիան (Սքոնը, Հալլանտը եւ Պլեքինկը) եւ Դանիական Էսթոնիան, ինչպէս նաեւ Սուեզլիքի եւ Հոլշթէյնի դքսութիւնները։
1397-ին, Դանիա միութիւն կը ստեղծէ Նորվեկիոյ եւ Շուէտի հետ, Մարկրիթ Ա. թագուհիին ղեկավարութեամբ։ Միութեան երեք երկիրներու իրաւունքները հաւասար էին։ Սակայն Մարկրիթի ղեկավարութիւնը Դանիոյ կու տար կարգ մը իրաւունքներ ։ Այսպէս սկանտինաւեան պատմութեան յաջորդ 125 տարին կապուած էր այս միութեան հետ։
Տարօն Մալաքեան
Տարօն Մալաքեան (Daron Malakian, )։ Հայ կիթառիստ է, կը նուագէ հանրայայտ System of A Down խումբէն, իսկ 2003-ին մէկ այլ հայազգի երաժիշտի հետ՝ System of A Down խումբի թմբկահար Ճոն Տոլմայեանի հետ կը հիմնէ նոր խումբ՝ Scars on Broadway:
Դանիա
Միջին դարեր
Բողոքական ներու բարեփոխումները Սկանտինաւիա կու գան 1530-ականներուն, որու կը յաջորդէ քաղաքացիական պատերազմը, Դանիա կ'ընդունի Լուտըրականութիւն ը 1536-ին։ Աւելի ուշ Դանիա Նորվեկիոյ հետ կը ստեղծէ նոր միութիւն մը։
Տարօն Մալաքեան
Կենսագրութիւն
Տարօն Վարդան Մալաքեանը ծնած է 1975-ին Hollywood: Վարդան եւ Զեփիւռ Մալաքեաններուն միակ զաւակը։ Հայրը՝ Վարդան Մալաքեանը նկարիչ եւ պարուսույց էր, իսկ մայրը՝ Զեփիւռ Մալաքեանը քանդակագործ, կանուխէն նաեւ եղած է քոլէճի ուսուցչուհի :
Մանուկ հասակին երազած է ունենալ հարուածային գործիքներ, սակայն 12 տարեկանին ծնողքը անոր կը նուիրէ ելեկտրական կիթառ։ Սկիզբը Տարօն Մալաքեանը կը սորվի այն նոյն դպրոցը, որտեղ կը սորվէին հայազգի Շաւոյ Օտաճեանը եւ Սերժ Թանգեանը, որոնց հետ ան ապագային կը նուագէ System of a Down խումբէն։ Այնուհետեւ Տարօն Մալաքեանը կը փոխէ իր դպրոցը եւ կ'աւարտէ Ռուզվելթի անուան դպրոցը։ Այնտեղ ան 16 տարեկանէն կը սկսի նուագել Hard Rock Band խումբէն։ 90-ականներու սկիզբը Տարօն կը ծանօթանայ Սերժ Թանգեանին հետ, որուն հետ կը ստեղծէ Soil խումբը, որուն կազմով անոնք կը գրեն քանի մը երգեր, իսկ այնուհետեւ խումբի անունը կը փոխեն եւ կը դառնայ System of a Down: Անունը հիմնուած է Տարօն Մալաքեանի բանաստեղծութիւններէն մէկուն վրայ, որու անունն էր Victims Of A Down: Տարօն Մալաքեանի հետ System of a Down խումբը ձայնագրած է 5 ալպոմ եւ ամբողջ աշխարհին մէջ վաճառուած է 20 միլիոն ձայնագրութիւն։
2003-ին Տարօն Մալաքեանը շարք մը երաժիշտներու հետ ձայնագրութիւն մը կը ստեղծէ Scars on Broadway նորաստեղծ խումբով, որմէ ետք կը տարածուի տեղեկութիւնը, եւ այս պատճառով System of a Down խումբը կը ցրուի։ Սակայն տարածուած այդ տեղեկութիւնը չէր համապատասխաներ իրականութեան, իսկ ստեղծուած ձայնագրութիւնը օգնեց System of a Down խումբին իր հիթային՝ BYOB երգի ձայնագրութեան հարցով։
Ամենայնդէպս, 2005-ի Դեկտեմբերին Տարօն Մալաքեանը կը յայտարարէ, որ կ'ուզէ զբաղիլ անհատական փրոճեքթով։ 2006-ին Տարօն Մալաքեանը System of a Down խումբին թմբկահար Ճոն Տոլմայեանի եւ ուրիշ երեք երաժիշտներու հետ կը հիմնէ Scars on Broadway խումբը, իսկ իր նախկին խումբը 2006-ից կը գտնուի ժամանակաւոր դադարի մեջ, որը ի վերջոյ կը ցրուի 2011 թուականին։
Նորաստեղծ խումբին ոճը բաւական նման էր System of a Down խումբի ոճին։ Խումբին ստեղծագործութիւններուն մէկ անգամ ուշադրութիւն կը դարձնէ կիթառահար-մեներգիչ Տարօն Մալաքեանի վառ արտայայտուած ձայնը եւ էքսպերիմենտալ ոճը։ Scars on Broadway խումբին հետ Տարօն Մալաքեանը կը ձայնագրէ նոյնանուն՝ Scars on Broadway ալպոմը։
2009-ին խումբի պաս-կիթառահար Տոմինիք Ցիֆառելին կը յայտարարէ խումբի ցրուելու մասին։ Այդ ընթացքին տեղի ունեցող համերգները ամբողջովին կը դադրին։
2010-ին խումբը կը վերամիանայ քանի մը համերգներ տալու համար։
2011 թուականին System of A Down խումբը կը վերամիաւորուի եւ կը շարունակէ իր գործունէութիւնը մինչեւ այսօր։ Անոնք կը մէկնին հիւրախաղերու եւ առաջուայ պէս համաշխարհային հռչակ ունին։
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:System of a Down մասնակիցներ Ստորոգութիւն:Ծագումով հայ երաժիշտներ Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ երգիչներ Ստորոգութիւն:Ամերիկայի ռոք երաժիշտներ Ստորոգութիւն:18 Յուլիսի ծնածներ
Դանիա
Վաղ Ժամանակակից Պատմութիւն
1523-ին Շուէտ՝ Քալմարեան միութիւնէն դուրս գալէն ետք, Դանիա անընդհատ կը փորձէր վերականգնել իր տիրապետութիւնը Շուէտի մէջ։ Առաջին փորձը Հիւսիսային եօթնամեայ պատերազմն էր, որ կ'ընթանայ 1563-1570 թուականներուն։ Երկրորդ փորձը Քալմարեան պատերազմն էր, երբ Քրիսթիան Դ. կը յարձակի Շուէտի վրայ 1611-ին, բայց չի հասնիր իր հիմնական նպատակին՝ պարտադրել, որ Շուէտ միութեան վերամիանայ։ Պատերազմը տարածային փոփոխութիւններ չի մուծեր, բայց Շուէտ ստիպուած կը վճարէ 2 միլիոն արծաթ՝ ռազմական տուգանք ։
Քրիսթիան թագաւորը այս միջոցներով կը կառուցէ քանի մը քաղաքներ եւ ամրոցներ, որոնցմէ ամէնէն յայտնիներն են՝ Կլիւքսթատթը Glückstadt (որպէս հակակշիռ Համպուրկ ին), Քրիսթիանիան (Christiania) (հետագային կը վերանուանուի Օսլօ), Քրիսթիանշաւնը, Քրիսթիանսթատը եւ Քրիսթիանսանտը։ Ոգեշնչուելով Նիտըրլենտներու գաղութատիրական քաղաքականութենէն թագաւոր Քրիսթիանը կ'որոշէ ծրագրաւորել դանիական գաղութատիրական քաղաքականութիւնը, որուն մտահորիզոններուն մէջ կը ծրագրաւորուէր գաղութականացնել Սրի Լանքան: Սակայն այս ծրագիրի արդիւնքով կը յաջողին գաղութականացնել Թրանքըպարը (Tranquebar) Հնդկաստանի մէջ։ Դանիոյ գաղութատիրական կայսրութիւնը կը սահմանափակուի միայն քանի մը որոշիչ առեւտրային տարածքներով Ափրիկէ եւ Հնդկաստան։ Պատերազմի երեսուն տարիներու ընթացքին Քրիսթիան թագաւորը կը փորձէ ղեկավարել Գերմանիոյ Լուտըրական նահանգները, բայց ջախջախիչ պարտութիւն կը կրէ Լուտըրի ճակատամարտին, որուն հետեւանքով կաթոլիկ բանակը գլխաւորութեամբ՝ Ալպրեխթ ֆոն Վալենշթայնի (Albrecht von Wallenstein) կը գրաւէ եւ կը կողոպտէ Եուտլանտը Դանիոյ ստիպելով դուրս գալ պատերազմէն։ Դանիա կը յաջողի խուսափիլ տարածքներ կորսնցնելէ, սակայն տարածաշրջանին ընդհանուր հսկողութիւնը կ'անցնի Շուէտ ի ձեռքը։ Շուէտական զօրքերը 1643-ին կը ներխուժեն Եուտլանտա եւ կը նուաճեն Սքանիան (Scania) 1644-ին։ Շուէտական ներխուժումին հետեւանքով Դանիոյ գիւղատնտեսութիւն ը կը տուժէ, իսկ բնակչութիւնը կը նուազի 20 տոկոսով ։
1645-ին Պրոմսպրոյի պայմանագիրով (Treaty of Brømsebro) Դանիա կը կորսնցնէ Հալլանտը, Կոթլանտը, Դանիական Էսթոնիոյ մնացած հատուածը եւ Նորվեկիոյ որոշ տարածքներ։ 1657-ին Ֆրետերիք Գ.-ը պատերազմ կը յայտարարէ Շուէտի վրայ եւ կ'ուղղուի դէպի Պրեմեն-Վերտեն (Bremen-Verden)։ Ասիկա պատճառ կը դառնայ, որ դանիական զօրքերը վերջնականապէս ջախջախուին եւ 1658-ին Ռոսքիլտի պայմանագիրով (Peace of Roskilde) Շուէտին կ'անցնին Եուտլանտը, Ֆունենը (Funen) եւ Զիլանտի (Zealand) մեծ մասը։ Չարլզի Ժ. Կուսթաւ (Charles X Gustav) կը զղջայ, որ ամբողջութեամբ չէր ոչնչացուցած Դանիան եւ կը սկսի Քոփընհակըն ի երկու տարուան պաշարումը, բայց չի կրնար գրաւել զայն։ Յաջորդ հաշտութեան պայմանագիրով Դանիա կը յաջողի պահպանել իր անկախութիւնը։
«Սքանիա պատերազմ»ին Դանիա կը փորձէ վերականգնել վերահսկողութիւնը Սքանիոյ մէջ, բայց չի յաջողիր։ Յաջորդ «Հիւսիսային Մեծ պատերազմին» (1700–1721 թուականներուն), Դանիա կը յաջողի վերականգել հսկողութիւնը Շլեսվիկի եւ Հոլսթէյնի մէջ։ Նափոլէոնական պատերազմներուն Դանիա չէզոք դիրք կը բռնէ, շարունակելով առեւտրային յարաբերութիւններու մէջ մնալ հակամարտող կողմերուն հետ եւ կը միանայ երկրորդ չէզոք զինուած լիկային՝ Ռուսական կայսրութեան, Շուէտի եւ Փրուսիոյ հետ միասին։ Մեծն Բրիտանիան այս միացման ընթացքը կը համարէ թշնամական արարք մը եւ կը յարձակի Քոփընհակընի վրայ, որուն հետեւանքով Դանիոյ ռազմածովային ուժերը կ'ոչնչանան եւ Քոփընհակընէն հատուած մը կը քանդուի։ Կը սկսի Դանիա-Բրիտանական պատերազմը, որուն արդիւնքով Դանիա տնտեսական շրջափակում կ'ունենայ եւ տնտեսութիւնը անկման եզրին կը կանգնի։ Դանո-Նորվեկիական դաշինքը կը խզուի «Քիէլի պայմանագիր»ով 1814-ին։ Նորվեկիա Շուէտի հետ կը ստեղծէ նոր միութիւն, որ կը գոյատեւէ մինչեւ 1905։ Դանիան ի վիճակի կ'ըլլայ  պահպանելու Իսլանտան, Ֆերոյի կղզիները եւ Կրինլենտը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:ՄԱԿ-ի անդամ երկիրներ Ստորոգութիւն:Եւրոպայի երկրներ Ստորոգութիւն:Դանիա
Տմիթրի Ուզնաձէ
Տիմիթրի Նիկոլայի Ուզնաձէ (დიმიტრი უზნაძე, 20 Դեկտեմբեր 1886 Սաքարա (ներկայիս՝ Զեստափոնի շրջանը, Վրաստան) — 12 Հոկտեմբեր 1950, Թպիլիսի), վրացի խորհրդային հոգեբան եւ փիլիսոփայ։ Մշակած է դիրքորոշման ընդհանուր հոգեբանական տեսութիւնը։
Կենսագրութիւն
Տիմիթրի Ուզնաձէ ծնած է 1886 թուականին Դեկտեմբեր 20-ին Սաքարա գիւղին մէջ։ 1905 թուականի յեղափոխութեանը մասնակցելու պատճառով հեռացուած է դպրոցէն։ Նոյն թուականին մեկնած է Զուիյցարիա, ապա Գերմանիա։ Կրթութիւնը ստացած է Լայպցիկի (1909) ու Խարկվի մէջ (1913): Հայրենիք վերադառնալէն ետք՝ 1915-1917 թուականներուն, զբաղուած է մանկաւարժական գործունեութեամբ : Թիբիլիսիի պետական համալսարանի հիմնադիրներէն մէկն է ու այդ համալսարանի պարոն է (1918): Այնտեղ ստեղծած է հոգեբանութեան բաժին։ Վրաստանի Գիտութիւններու ակադէմիայի հոգեբանութեան տնօրէնն է եւ Վրաստանի ԳԱ ակադէմիկոս (1941): 1946 թուականին ստացած է Վրաստանի գիտութիւններու վաստակաւոր գործչի տիտղոսը :
Տիմիթրի Ուզնաձէ մահացած է 1950 թուականի Հոկտեմբեր 12-ին Թիբիլիսի մէջ։ Թաղուած է Թիբիլիսիի պետական համալսարանի բակին մէջ :
Աշխատութիւններ
Տիմիթրի Ուզնաձէ հեղինակած է «Դիրքորոշման հոգեբանութեան հիմնական դրոյթները» (1961) եւ «Դիրքորոշման հոգեբանութեան փորձարարական հիմունքներ» (1966) ախատութիւնները, որոնք կը ներկայացուին ու կը հիմնաւորուին դիրքորոշման՝ որպէս սուբյեկտի ու օբյեկտի միջեւ եղած սահմանի հասկացութիւնը։ Ի յայտ գալով սուբյեկտի պահանջմունքի ու անոր բաւարարման օբյեկտիւ իրաւիճակի հակադրութեան պայմաններուն՝ դիրքորոշումը, ըստ Ուզնաձէի, սուբյեկտի ամբողջական, չտարբերակուած վիճակ է, որ կը նախորդէ իրականութիւնը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Վրացի հոգեբաններ Ստորոգութիւն:Վրացի փիլիսոփաներ Ստորոգութիւն:Թբիլիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:20 Դեկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:12 Հոկտեմբերի մահացածներ
Սարօ Կալենց
Սարօ Գալենց, նկարիչ, ծրագրաւորող, Երեւանի պետական գեղարուեստի ակադեմիայի փրոֆեսոր, «Կալենց» մշակութային հիմնադրամի հիմնադիր նախագահ։
ՀԽՍՀ վաստակաւոր նկարիչ Յարութիւն Կալենցի եւ ՀԽՍՀ վաստակաւոր նկարիչ Արմինէ Կալենցի որդին է։
Կենսագրութիւն
Սարօ Կալենցի աշխատանքները կը գտնուին Երեւանի Ժամանակակից Արուեստի Թանգարանին, Հայաստանի Ազգային պատկերասրահին, Էջմիածինի Արուեստի Պատկերասրահին, Չարենցաւանի Արուեստի Պատկերասրահի, Վանաձորի Պատկերասրահի, Կապանի Ժամանակակից Արուեստի թանգարանի, Հայկական մշակոյթի ֆոնտի, Երեւանի, Մոսկուայի, Պէյրութի, Լոս Անճելըսի, Հռոմի, Մոնրէալի, Թորոնթոյի, Փարիզի, Նիկոսիոյ եւ այլ մասնաւոր հաւաքածուներու մէջ։
Մանկութիւնն ու պատանեկութիւնը
Սարէ Գալենցը ծնած է 10 Հոկտեմբեր 1946-ին Երեւանի մէջ անուանի արուեստագէտներու՝ Յարութիւն (1910-1967) եւ Արմինէ Կալենցներու (1920-2007) ընտանիքին մէջ։ Այդ տարուայ գարնան՝ Մայիս ամիսը Սարօ Գալենցի ծնողները անոր աւագ եղբօր՝ Արմէն Գալենցի հետ մշտական բնակելու համար տեղափոխուած էին Լիբանանէն Հայաստան։
Աւարտելով Երեւանի Ղազարոս Աղայեանի միջնակարգ դպրոցի 8-րդ դասարանը, 1960-1965-ականներ սորված է Փ. Թերլեմէզեանի անուան նկարչական ուսումնարանին մէջ։ 1965-1970-ականներ սորված է նկարչութիւն եւ տեքստիլ տիզայն Երեւանի պետական գեղարուեստա-թատերական ինստիտուտին մէջ, 1967-1968-ականներ մէկ տարի սորված է Տալլինի (Էսթոնիա) գեղարուեստի ինստիտուտին մէջ։
Արուեստ
1971-էն Սարօ Գալենցը շուրջ 20 տարի ապրած եւ աշխատած է Մոսկուայի մէջ։ 1971-ին դարձած է ԽՍՀՄ եւ Հայաստանի նկարիչներու միութիւններու անդամ։ Մոսկուայի մէջ ան աշխոյժօրէն ներգրաւուած էր խորհրդային մայրաքաղաքի գեղարուեստական միջավայրի մէջ, ուր բացի գեղանկարչութենէն, հնարաւորութիւն ունեցած է իրականացնել իր հետաքրքրութիւնները նաեւ կոթողային արուեստի եւ տիզայնի մէջ։
1973-1987-ականներ Սարօ Գալենցի ստեղծագործութիւնները մասնակցած են «Հայկական արուեստ» միջազգային խմբային ցուցահանդէսներու շարքի՝ Ռուսաստանի, Ֆինլանտայի, Պուլկարիոյ, Հնդկաստանի, Սրի Լանքայի, Սուրիոյ եւ Քանատայի մէջ։
1977-ին Համամիութենական սիմպոզիա-ցուցահանդէսին Վիլնիւսի մէջ (Լիթուանիա) Սարօ Գալենցը արժանացած է Ոսկէ մետալի՝ «Առաւոտ Վիլնիւսի մէջ» կոմպոզիցիայի համար։ Նոյն թուականին ան իրականցուցած է երկու հարթաքնդակ Գալուանական գործարանի նախամուտքի համար Տամբով քաղաքին մէջ (Ռուսաստան), եւ Մոսկուաի մէջ՝ ԺՏՆՑ (ВДНХ) «Խորհրդային Հայաստան՝ 60 տարի» Հայաստանի ցուցահանդէսային տաղաւարի տիզայն։
1983-ին Հայաստանի թատերական ընկերութեան համար (այսօր Ֆրանսայի դեսպանատան շէնք) իրագործած է երկու պրոնզէ դռներ՝ 32 կոմպոզիցիաներով դռներու երկու կողմերուն, եւ 1992-1993-ականներ՝ «Մուսաներ»՝ 12 կոմպեզիցիոն աշխատանքներ ընկերութեան բարի առաստաղի համար։
1986-ին կ՚իրականացնէ մէկ այլ կոթողային աշխատանք Մոսկուայի մէջ՝ ԽՍՀՄ Գերագոյն խորհուրդի նախասրահի համար՝ 15 քմ «Ծաղիկներ» վիտրաժ պատուհան։ 1989-ին՝ «ԽՍՀՄ-ում արտադրուած երաժշտական գործիքները» ցուցահանդէսի ձեւաւորում՝ ներկայացնելով 10 ծաւալային պաննոներ։
1990-ականներու ընթացքին Սարօ Գալենցը իրականացուցած է շարք մը ուղեւորութիւններ դէպի Եւրոպա եւ Ասիա՝ բացած է անհատական ցուցահանդէսներ Փարիզի (1998) եւ Նիկոսիոյ մէջ (1996)։
Մեծ եւ կարեւոր գործերէն կը համարուի մեծ նկարիչ՝ Յարութիւն Կալենցի ժառանգութիւնը պահպանելու նպատակով՝ «Կալենց» թանգարանի ստեղծումը։ Ընտանիքի կողմէ մեծ ջանքեր ու ֆինանսական աղբիւրներ ներդրուած են Յարութիւն Կալենցի ստեղծագործութիւններու հաւաքածոյի համալրման եւ Կալենց Թանգարանի կառուցման համար։ 2009-ին Սարօ Գալենցը հիմնադրեց «Կալենց» մշակութային հիմնադրամը։ Ապրիլ 2010-ին՝ Յարութիւն Կալենցի 100- ամեակին եւ Արմինէ Կալենցի 90-ամեակին, Կալենց մշակութային հիմնադրամի եւ ՀՀ մշակոյթի նախարարութեան աջակցութեամբ բացուեցաւ Կալենց թանգարանը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ Ստորոգութիւն:Մովսէս Խորենացիի մետալակիրներ Ստորոգութիւն:15 Հոկտեմբերի ծնունդներ Ստորոգութիւն:26 Հոկտեմբեր մահեր
Խաչակիրներու Բ․ Արշաւանք
'''Խաչակիրներու Բ. Արշաւանք,''' ռազմական հակամարտութիւն Մերձաւոր Արեւելքի մէջ Խաչակիրներու պետութիւններու եւ Զանգիներու ամիրայութեան միջեւ՝ 1147-1149-ին։ Պատերազմի կոչով հանդէս եկած էր Հռոմի Եւգինէոս Գ. (1145-1153) պապը։ Արշաւանքին նպատակն էր իսլամներէն ետք գրաւել Եդեսիան ու վերականգնել տեղի Խաչակիրներու կոմսութիւնը:
Խաչակիրներու զօրքերը ղեկավարած են Պալդուին Գ. (Երուսաղէմ), Լուի Է. (Ֆրանսա), Ալֆոնսo Է. (Քասթիլիա), Քոնրատ Գ. (Գերմանիա), Ստեֆան (Անգլիա) արքաները եւ իրենց հպատակ ազնուականները։ 1148-ին արշաւանքին կը միանան դանիական, ֆլանտրիական, իտալական, չեխական ու լեհական ջոկատները։
Անցնելով Բիւզանդիոնի տարածքով դէպի Փոքր Ասիա` ֆրանսական ու գերմանական բանակները պարտութիւն կը կրեն սելճուքներէն: Արեւմտեան քրիստոնէական հիմնական աղբիւրի մը համաձայն ` Օտօ Տեյլացիի եւ Սիրիակ Քրիստիանսի առջեւ Բիւզանդիոնի կայսր Մանուէլ Ա. Քոմնենոս գաղտնի խոչընդոտներ կը ստեղծէր խաչակիրներու յառաջխաղացքը կանխարգիլելու համար, յատկապէս Անատոլի մէջ եւ սելճուքներուն հրամայած էր գրոհել անոնց վրայ։ Լուիի եւ Քոնրատի մնացած բանակները Երուսաղէմ կը մեկնին եւ կը նախապատրաստուին 1148-ին չկազմակերպուած գրոհին, որ տեղի պիտի ունենար Դամասկոսի վրայ։ 13.000-նոց միացեալ Խաչակիրներու բանակը, որ պէտք էր Անգլիա յէն նաւերով ուղեւորուէր Սրբազան երկիր, կանգ կ'առնէ  Լիզպոն ը գրաւելու եւ իսլամ ները վտարելու համար։
Խաչակիր ներու երկրորդ արշաւանքը չի կրնար իրականացնել եւրոպա ցի միապետներու նպատակը՝ ազատագրել Եդեսիա ն անհաւատներու ձեռքէն։ Խաչակիր ասպետներն ու միապետերը այդ մէկուն իբրեւ պատասխան Երուսաղէմ ի թագաւորին զօրքերուն կը միանան՝ Դամասկոսի անյաջող գրոհին ատեն։
Եդեսիոյ անկում
Խաչակիրներու Ա. արշաւանքէն եւ փոքր Խաչակիրներու արշաւանքէն ետք արեւելքի մէջ երեք Խաչակիրներու պետութիւններ կը հիմնեն` Երուսաղէմի թագաւորութիւնը, Անտիոքի դքսութիւնը եւ Եդեսիոյ կոմսութիւնը: Չորրորդը` Թրիփոլիի կոմսութիւնը կը հիմնադրուի 1109-ին։ Եդեսիա հիւսիսի մէջ կը գտնուէր եւ ամենաթոյլն էր ու ամենաքիչ բնակեցուածը եւ յաճախակի յարձակումներու թիրախ կը դառնար իսլամական ժողովուրդներուն կողմէն, որոնցմէ էին Արտուքիները, Դանեշմանդները եւ Սելճուքները: Կոմս Պալդուին Բ.(Երուսաղէմի արքան) եւ ապագայ կոմս Ժոսլէն Ա. (Եդեսիոյ կոմս) գերի կ'իյնան Հառանի ճակատամարտէն ետք՝ 1104-ին։ Պալդուին եւ Ժոսլէն երկրորդ անգամ գերի կ'իյնան 1122–ին, եւ  Եդեսիան չի վերականգնիր: 1125–ի Ազազի ճակատամարտէն ետք, Ժոսլէն կը սպաննուի պատերազմի  դաշտին վրայ 1131-ին։ Զինք փոխարինող Ժոսլէն Բ. (Եդեսիոյ կոմս) դաշինք մը կը կնքէ Բիւզանդական կայսրութեան հետ, սակայն 1143-ին Բիւզանդիոնի կայսր Յովհաննէս Բ. Կոմնէնոս եւ Երուսաղէմի թագաւոր Ֆուլկ (Երուսաղէմի արքայ) կը մահանան։ Ժոսլէն նաեւ յարաբերութիւնները կը խզէ Անտիոքի արքայազնին եւ Թրիփոլիի կոմսին հետ՝ Եդեսիան առանց ուժեղ դաշնակիցի ձգելով:
Մինչդեռ սելճուք Իմատ ալ-Տին Զանգին, 1128-ին իր տիրապետութիւնը կը հաստատէ Հալէպի մէջ՝ իր ձեռքը առնելով Սուրիոյ հիմնական իշխանութիւնը։ Զանգին եւ Պալդուին Բ. կը փափաքէին տէր դառնալ Դամասկոս ի։ Բալդուին կը պարտուի Դամասկոսի մօտակայքը՝ 1129-ին: Դամասկոս Բուրիներու տոհմին կը պատկանէր, աւելի ուշ դաշնութիւն կը կնքէ Ֆուլկ արքային հետ, երբ Զանգի կը պաշարէ քաղաքը 1139-ին եւ 1140-ին :
1144- ի վերջը, Ժոսլէն Բ. դաշնութիւն կը կնքէ արտոքիդներու հետ եւ դէպի հարաւ կը շարժի, որպէսզի օգնէ արտքիդներուն ընդդէմ Հալէպի։ Զանգին Ֆուլկի մահէն ետք, 1143-ին, օգտուելով առաւելութենէն դէպի հիւսիս կը շարժի եւ կը պաշարէ Եդեսիան, որ մէկ ամիս ետք կ'իյնայ 24 Դեկտեմբեր 1144-ին։ Երուսաղէմէն օգնութեան համար զօրք կը ղրկուի, սակայն արդէն ուշ էր։ Ժոսլէն Բ. կը շարունակէ երկիրը կառավարել Տուրբեսելէն, սակայն կամաց–կամաց մնացեալ տարածքները կ'անցնին իսլամներուն կամ Բիւզանդիոնի։ Զանգին ինքզինք կը հռչակէ «կրօնի պաշտպան» եւ ալ-Մալիք ալ-Մանսուր, «յաղթանակող արքայ»: Ան չի շարունակեր գրոհը Եդեսիոյ մնացեալ տարածքներուն կամ Անտիոքի դքսութեան վրայ, քանի որ վախցած էր։ Մուսուլի մէջ տեղի ունեցած իրադարձութիւնները կը ստիպեն զինք  տուն վերադառնալու եւ ան կը ցանկար անգամ մը եւս  փորձել նուաճելու Դամասկոսը։ Սակայն ան կը սպաննուի ստրուկի մը կողմէ 1146-ին եւ իրեն կը յաջորդէ իր որդին՝ Նուր ալ-Տինը:
Արշաւանքի որոշում
Եդեսիոյ անկման մասին առաջին հրովարտակը կը հասնի Եւրոպա 1145-ին Անտիոքէն, Երուսաղէմէն եւ Հայաստան էն։ Հռոմի Պապ Եւգինէոս Գ. պապական ժողով մը կը գումարէ նոյն տարուան 1 Դեկտեմբեր–ին եւ կոչ կ'ուղղէ խաչակիրներու Բ. արշաւանքի մը: Եւգինէոսը Հռոմը չէր վերահսկէր եւ Վիթէրպոյի (Viterbo) մէջ կ'ապրէր, սակայն հակառակ անոր, ան կ'որոշէ, որ Խաչակիրներու Բ. արշաւանքը պէտք էր աւելի լաւ կազմակերպուած ըլլար եւ բանակները պէտք էր գլխաւորէին Եւրոպայի ամէնէն ուժեղ արքաները, իսկ ուղղութիւնը պէտք էր սկիզբէն ծրագրաւորուած ըլլար։: Նոր արշաւանքի կոչին ձգած արձագանքը թոյլ էր, հակառակ անոր, որ Լուի Է.  արշաւանքին մէկ մասը ինք պիտի  ստանձնէր։ Լուի Է. նոր արշաւանքի մասնակից նշանակուած էր Պապէն անկախ՝ Պուրգոս կոմսին կողմէն 1145-ին։ Կարգ մը տեղեկութիւններ ալ կը նշեն, թէ Լուի ինք որոշած էր  արշաւանքին մասնակցիլ, իր եղբօր՝ Ֆիլիփի խոստումը կատարելու համար, որն էր՝ արշաւել Սրբազան երկրին վրայ։  Ֆրանսա յի ազնուականներէն շատեր չէին ողջուներ Լուիի այս որոշումը, քանի որ ան գահէն քանի մը տարի պիտի հեռանար։ Լուիի ցանկութիւնը իմանալով՝ Եւգեն խանդավառութեամբ կ'աջակցի անոր։
Ս. Պեռնար Տը Կլերվօ
Պապը կը պատուիրէ Պեռնար Տը Կլերվոյին օրհնել Խաչակիրներու Բ. արշաւանքը, ինչպէս որ Ուրպանոս Բ. Պապը ըրած էր Խաչակիրներու Ա. արշաւանքէն առաջ: Խորհուրդը կը հրաւիրուի Պուրկանտիի (Burgundy) Վազլէյ քաղաքը եւ Պեռնար կը քարոզէ այդ մասին։ Լուի Է. Երիտասարդը, անոր կինը՝ Էլիանորը, եւ լորտեր Պեռնարէն կը խնդրեն, որ ուխտագնացի խաչը իրենք ստանան։ Այնուհետեւ Պեռնար Գերմանիա կը մեկնի եւ կը յայտարարէ, որ ան ուխտաւորի խաչը կը յանձնէ նաեւ Գերմանիոյ արքայ Քոնրադ Գ.-ին եւ անոր զարմիկ Սրբազան հռոմի կայսր Ֆրետերիք Ա. Շիկամօրուսին: Հռոմի Պապ Եւգինէոսը անձամբ կը մեկնի Ֆրանսա, որպէսզի խրախուսէ  գործընթացը:
Իր ամբողջ նախանձախնդրութեամբ հանդերձ Պեռնարը էապէս ոչ մոլեռանդ էր, ոչ ալ հալածող։ Ինչպէս առաջին արշաւանքներէն առաջ պատահած էր, նոյնպէս ալ այս քարոզարշաւին կը յաջորդեն  հրեաներու վրայ յարձակումներ։ Ռուտոլֆ անունով ֆրանսացի մոլեռանդ քահանայ մը կը կազմակերպէ հրեաներու ջարդեր Հռենոսի շրջանին, Քյոլնի, Մայնցի, Վորմսի եւ Սփէյերի մէջ, քանի որ ըստ Ռուտոլֆի, հրեաները նիւթական նպաստ  չէին ապահովեր արշաւանքներուն։ Այս յարձակումներուն դէմ էին Քյոլնի արքեպիսկոպոսը եւ Մայնցի արքեպիսկոպոսը, իսկ Պեռնար Ֆլանտերէն Գերմանիա կը մեկնի, որպէսզի ջարդերուն վերջ տայ։ Պեռնար Մայնցի մէջ կը գտնէ Ռուտոլֆը եւ զայն իր մենաստանը կը հրաւիրէ:
Սլաւոնական Խաչակիրներու արշաւանք
Երբ Խաչակիրներու Բև արշաւանքին կոչը կ'ուղղուի, բազմաթիւ հարաւ- գերմանացիներ կամաւոր կ'արձանագրուին այս արշաւանքին, դէպի Սրբազան երկիր։ Հիւսիսային Գերմանիոյ սաքսոնները չեն փափաքիր միանալ արշաւանքին։ Անոնք Պեռնարին կը յայտնեն իրենց մտադրութիւններուն մասին, արշաւելու սլաւոններու դէմ եւ 13 մարտ 1147-ին իրարու կը հանդիպին  Ֆրանքֆորթի մէջ։ Հռոմի Պապ Եւգինէոս, 13 Ապրիլին հաւանութիւն կու տայ սաքսոններու նախագիծին։ Պապի յայտարարութիւնը կ'ընդգրկէր այն իրողութիւնը, որ խաչակիրներու արշաւանքներու մէջ ոչ մէկ հոգեւոր տարբերութիւն չկար։ Սլաւոններու դէմ Խաչակիրներու արշաւանքներուն կը կամաւորագրուին դաները, սաքսոնները եւ լեհերը, ինչպէս նաեւ պոհեմիացիներ: Պապական ներկայացուցիչ՝ Գերմանացի Անսլամ անունով  մէկը գլխաւոր հրամանատար կը նշանակուի։ Արշաւանքը այնպիսի սաքսոնական ընտանիքներ կը ղեկավարեն, որոնցմէ էին ասկանիացիները եւ Վեթինները:
Զայրանալով գերմանացիներու կողմէն Խաչակիրներու արշաւանքներուն մասնակցութենէն՝ օբոդրիտները, Յունիս 1147-ին կը ներխուժեն Հոլշտայնի Վագրիա քաղաքը, խաչակիրներուն ստիպելով արշաւանքը սկսիլ 1147-ի ամրան վերջը։ Դուրս քշելով օբոդրիտները քրիստոնէական տարածքներէն, խաչակիրները նշանառութեան տակ կը դնեն անոնց նաւահանգիստ Թոբինը եւ Լիւտիչական նաւահանգիստ Դեմմինը: Թոբինի վրայ յարձակող զօրքերու մէջ էին դանիացի Կնուդ Ե.-ը եւ  Սուէն Գ.-ը, Բրեմենի արքեպիսկոպոս Աբելպըրթ Բ.-ը եւ դուքս Հէնրի Լիոնեացին։ Երբ բազմաթիւ խաչակիրներ կ'աւերէին երկիրը, ուրիշներ իրենց հարց կու տային,-«Արդեօք այն հողերը, որ մենք կ'աւերենք, մեր հողերը չե՞ն, իսկ ժողովուրդը, որ կը կոտորենք, մեր ժողովուրդը չէ՞»: Հէնրիի գլխաւորութեամբ սաքսոնական բանակը կը նահանջէ, երբ հեթանոսներու առաջնորդ Նիկլոտ կը համաձայնի, որ Դոբինի կայազօրը քրիստոնեայ դառնայ։
Դեմմինի անյաջող պաշարումէն ետք խաչակիրները կ'արշաւեն Պոմերանիոյ ուղղութեամբ։ Անոնք արդէն հասած էին քրիստոնէական Ցեցին քաղաքը, մտափոխելով՝ կը հանդիպին Եպիսկոպոս Աբելպըրթ Պոմերանացիին եւ արքայազն Ռատիպոր Ա.-ին։ Ըստ Պեռնարի Խաչակիրներու արշաւանքին նպատակն էր կամ կրօնափոխել սլաւոնները կամ ոչնչացնել զանոնք: Խաչակիրներու արշաւանքներուն իբրեւ արդիւնք կրնանք ըսել, որ անոնք չեն յաջողիր կրօնափոխութեան ենթարկել սլաւոններու մեծ մասը։ Սաքսոնները կրնան կրօնափոխ դարձնել  Դոբինի ժողովուրդը, սլաւոնները իրենց կրօնին  կը վերադառնային երբ խաչակիրները կը նահանջէին։ Ալբերթ Պոմերանացի կը բացատրէ, որ քրիստոնէութիւնը բռնի ուժով կարելի չէ տարածել:
Արշաւանքի աւարտին Մեկլենպուրկի եւ Պոմերանիոյ տարածքները կը թալանուին եւ կ'աւերուին, խաղաղ բնակչութիւնը կը կոտորուի, հիմնականին մէջ Հէնրի Լիոնեցիի զինուորներուն կողմէն: Այս մէկը կ'օգնէ քրիստոնէաներուն, որ ապագային նոր յաղթանակներ ձեռք բերեն, քանի որ սլաւոնական բնակչութիւնը կը կորսնցնէ իր մարդկային եւ նիւթական աղբիւրներու մեծ մասը եւ դժուարութեամբ կը յաջողին զայն վերականգնել:
Ռեկոնկիստա եւ Լիզպոնի անկում
Խաչակիրները կը համաձայնին օգնել թագաւորին, որ Լիզպոնի վրայ յարձակի, պայմանով որ խաչակիրներուն մնան քաղաքին բարիքները եւ գերիներուն իբրեւ փրկագին վճարուած գումարները։ Լիզպոնի պաշարումը կը տեւէ 1 Յուլիս 1147–էն մինչեւ 25 Հոկտեմբեր։ Չորս ամիս ետք իսլամ կառավարիչները կը համաձայնին յանձնուիլ՝ սովին չդիմանալով։ Խաչակիրներէն շատեր նոր նուաճուած քաղաքին մէջ կը բնակին, իսկ ուրիշներ կ'որոշեն շարունակել ճամբան դէպի Սրբազան երկիր: Անոնց մէկ մասը հեռացած էր աւելի կանուխ, որպէսզի գրաւէին Սանտարեմը։ Աւելի ուշ, անոնք կ'օգնեն նուաճելու Սինտրան, Ալմատան, Պալմելան եւ Սետուպալը եւ թոյլ կու տան անոնց, մնալու նուաճուած տարածքներուն մէջ, ուր անոնք բնակութիւն կը հաստատեն եւ ժառանգներ կ'ունենան։
Փիրենեան թերակղզիին միւս մասին մէջ, Ալֆոնսօ Է., Պարսելոնայի կոմս Ռամոն Պերենկեր Դ. եւ Քաթալոնա-ֆրանսական միաւորուած բանակը կ'արշաւեն դէպի հարուստ նաւահանգիստ մը՝ Ալմերիա։ Ճենովայի եւ Փիզայի նաւատորմին օգնութեամբ քաղաքը կը գրաւեն 1147–ին: Ռամոն Պերենկերը այնուհետեւ կը ներխուժէ Ալ-Մորաւիներու գերիշխանութեան տակ գտնուող Վալենսիա եւ Մուրսիայի թագաւորութիւններ (տաիֆա)։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւններ:Խաչակիրներու Արշաւանք
Գազանճեան
Գազանճեան, հայկական մականուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական մականուններ Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ
Անայիս Անդրէասեան
Անայիս Անդրէասեան-Եալտըզճեան, ծնած է Պոլիս: Նախակրթութիւնը ստացած է Էսաեան վարժարանի մէջ։ 1950 թուականին շրջանաւարտ եղած է Առնավուտ գիւղի Ամերիկեան Գոլէճէն:
Երկար տարիներ պաշտօնավարած է Հոլանտական օդանաւային ընկերութեան Պոլսոյ մասնաճիւղին մէջ :
Կուարտէ տէ Ուերվա
Կուարդէ տէ Ուերվա  (Cuarte de Huerva), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ, մտած է Սարագոսա նահանգի կազմին մէջ, Արագոն ։ Համայնքը կը գտնուի Սարագոսա գաւառի կազմին մէջ։ Տարածքը 8,9 քկմ։ Բնակչութիւնը 8658 մարդ (ըստ 2007 թուականի մարդահամարի)։ Նահանգի վարչական կեդրոնէն 6 կմ հեռու է։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Հերի Գունտաքճեան
Հերի Գունտագճեան, լուսանկարիչ եւ լրագրող։
Գործունէութիւն
Գունտաքճեան 22 տարեկանին Պէյրութի մէջ աշխատակցած է ֆրանսախօս «Լ՚Օրիան» եւ անոր արաբախօս տարբերակը եղող «Ժարիտա» օրաթերթերուն: Նոյն շրջանին ան աշխատակցած է նաեւ շարք մը այլ թերթերու, ինչպէս՝ «Մակազին», «Ուսպուհ Արապի», «Թայմ» եւ «Լայֆ» պարբերաթերթեր, «Էսոշիէյթըտ Փրէս», «Փարի Մաչ», «Ֆրանս Սուար», «Տը Տէյլի Մէյլ» եւ «Տը Լոնտոն Թայմզ»:
1966-ին միացած է «Էսոշիէյթըտ Փրէս» լրատու գործակալութեան՝ անդրադառնալով միջին արեւելեան զարգացումներուն, ինչպէս՝ պետական հարուածներ, թագաւորական պսակներ (Յորդանանի Հիւսէյն թագաւորի 4 պսակները), Թուրքիոյ, Իրանի եւ Մարոքի մէջ երկրաշարժեր եւ արեւելեան Փաքիստանի եւ Պանկլատէշի մէջ մրրիկներ:
Արշակ Ա.
Արշակ Ա․ (անյայտ - 35), Հայոց թագաւոր 34 թուականէն։ Պարթեւաց թագաւոր Արտաւան Գ.–ի որդին։ Յաջորդած է Զենոն-Արտաշէսին՝ հայկական աւագանիի համաձայնութեամբ։ Հայաստանի մէջ Հռոմի հեղինակութիւնը պահպանելու եւ պարթեւական վտանգը կանխելու համար Թիպերիուս կայսրը 35-ին մեծաթիւ ուժեր ուղարկած է Արեւելք, միաժամանակ լիպերական, աղուանական եւ սարմատական ցեղերուն հրահրած Հայաստանի ու Պարթեւստանի դէմ։ Իբերիայի թագաւոր Փարսմանի եղբայր Միհրդատը, Հռոմի դրդումով, դաւով սպանած է Արշակը եւ նստած Հայոց գահին։
Ստորոգութիւն:Հայոց արքաներ
Կիլիկեան Հայաստան
բարեւ
178 (թիւ)
178 (հարիւր եօթանասունութ) զոյգ եռանիշ բնական թիւ մըն է 177-ի եւ 179-ի միջեւ
Մոնթէֆորթինօ
Մոնթեֆոթտինօ (Montefortino), քոմունա Իտալիաի մէջ, կը գտնուի Մարկէ շրջանին մէջ՝ Ֆերմո փրովինցիային մէջ։
Բնակչութիւնը կը կազմէ 1285 մարդ (2008), բնակչութեան խտութիւնը՝ 17 մարդ/կմ²։ Տարածքը կը կազմէ 78 քմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 63044։ Հեռախոսային կոդ՝ 0736։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Իտալիայի քաղաքներ
Յունաբան Դպրոց
Յունաբան Դպրոցը, հայ մատենագրութեան մէջ գրական եւ իմաստասիրական շատ ուշագրաւ շարժում մըն է Յունաբան Դպրոցը, Ե դարու հայ մատենագիրները գլխաւորաբար զբաղեցան քրիստոնէական գրականութեան նուիրուած թարգմանութիւններով եւ հեղինակութիւններով ․հետզհետէ  հայ մատենագիրները  զարգացան, հայ եկեղեցականութիւնը տիրապետեց քրիստոնէական գրականութեան. անոնց մտքի հորիզոնները ընդարձակուեցան եւ պահանջ զգացուեցաւ քրիստոնէական կրօնական պարզ գիտելիքներէն անդին անցնելով  ծանօթանալ եւ տեղեկանալ քրիստոնէական եւ հեթանոսական իմաստասիրութեան եւ բարձրագոյն գիտութեանց  ․ եւ այսպիսի պահանջքի  մը գոհացում տալու համար յառաջ եկաւ   Յունաբան Դպրոց   կոչուած շարժումը, որուն նպատակն էր  ՀԱՅ ՄԱՏԵՆԱԳՐՈՒԹԵԱՆ ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆԸ ՀԱՐՍՏԱՑՆԵԼ:
Այսպէս,անոնք բազմաթիւ թարգմանութիւններ կատարեցին յունարէնէ, բայց ոսկեդարու թարգմանութիւններէն բոլորովին տարբեր մեթոտով:
Դաւիթ Անյաղթ մինչեւ վաղ ծերութիւն Հայաստանէն դուրս ապրած է եւ իր իմաստասիրական գործերը գրած է յունարէն լեզուով: Ան ունեցած է բուռն հակառակորդներ, որոնց հալածանքէն խոյս տալու համար քաշուած է հիւսիսային Հայաստան Հաղբատ եւ հոն ալ վախճանած շուրջ 550 - 560 -ին: իր գործերը հայերէնի վերածած է Հայաստան վերադարձին, անձնապէս կամ աշակերտներու միջոցաւ:
Turkish Airlines
Turkish Airlines, Թուրքիոյ մեծագոյն օդանաւային ընկերութիւններէն մէկն է, որուն գլխաւոր գրասենեակը կը գտնուի Իսթանպուլի մէջ։ Կ'իրականացնէ աւելի քան 220 թռիչք հետեւեալ ցամաքամասերու վրայ, Եւրոպա, Ասիա, Ափրիկէ եւ Ամերիկա։ Ընկերութիւնը իր բոլոր թռիչքները կ'իրականցնէ Աթաթուրքի Միջազգային Օդակայան էն։ 2007-ին ընկերութիւնը տեղափոխած է աւելի քան 19,7 միլիոն ճամբորդ ։ 1 Ապրիլ 2008֊ին ընկերութիւնը դաշինք կնքած է «Star Alliance»-ի հետ։ Ներկայիս ընկերութեան մէջ կ'աշխատի աւելի քան 12.000 աշխատակից ։ Ընկերութիւնը ունի դուստր կազմակերպութիւն, որ կը կոչուի Sun Express։
Պատմութիւն
Այս օդանաւային ընկերութիւնը հիմնադրուած է 20 Մայիս 1933֊ին։ 1933-ին տեղի ունեցած է առաջին թռիչքը, որուն ընթացքին օդանաւը կը թռչէր Իսթանպուլ էն Անգարա ։ 1937-ին ընկերութիւնը ստացած է իր առաջին օդանաւը «De Havilland D. H. 86B»։ 2014-ին ընկերութիւնը ճանչցուած է Եւրոպայի լաւագոյն օդանաւային ընկերութիւններէն։
Օդանաւային Ընկերութեան Համաձայնագիրերը
Ընկերութիւնը պայմանագիր կնքած է հետեւեալ օդանաւային ընկերութիւններու հետ.-
Թռիչքներ
2014-ի Յունիսին ընկերութեան թռիչքները բաղկացած էին հետեւեալ օդանաւերէն.- :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Թրքական օդանաւային ընկերութիւններ
1780 թուական
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1780 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1780 մահեր
Ստորոգութիւն:1780
Հայկ Համբարձումեան
Հայկ Համբարձումեան, հայ գրականագէտ, առասպելագէտ, բանասիրական գիտութիւններու թեկնածու, ԵՊՀ Հայ գրականութեան ամպիոնի դոցենտ, Հայաստանի գրողներու միութեան անդամ, խմբագիր, լրագրող։
Կենսագրական գիծեր
Համբարձումեան հայ ժողովրդական բանահիւսութեան, հայ հին, նոր ու ժամանակակից գրականութեան վերաբերող շուրջ հինգ տասնեակ յօդուածներու հեղինակ է։
Մասնակցած ու զեկուցումներով հանդէս եկած է Հայաստանի, Արցախի, Ռուսիոյ, եւ Միացեալ Նահանգներու մէջ կազմակերպուած բազմաթիւ գիտաժողովներու։ Գրական–մշակութային, հոգեւոր ժապաւէններու եւ հաղորդումներու հեղինակ է։
Աշխատութիւններ
Հեղինակած գիրքերն են․
Այժմ՝ Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարանի հրատարակչական բաժնի վարիչ, աւագ գիտաշխատող ։
Ռազմիկ Փանոսեան
Ռազմիկ Փանոսեան, (Razmik Panossian, ծնած է 2 Փետրուար, 1964, Պէյրութ) Քանատահայ քաղաքագէտ եւ պատմաբան։
Կենսագրութիւն
Փանոսեան ծնած է Պէյրութ, Լիբանան եւ հասակ առած Քանատա, «մաս կազմելով հայ գաղութին»: Ան գիտէ անգլերէն, ֆրանսերէն եւ հայերէն: Ան ստացած է իր Դոկտորի վկայականը Լոնտոնի Տնտեսագիտութեան Դպրոցէն (անգլ.՝ London School of Economics կամ LSE) 2002 թուականին: Իր թեզը վերնագրուած էր «The evolution of multilocal national identity and the contemporary politics of nationalism: Armenia and its diaspora»:
Փանոսեան եղած է Մարդու իրաւունքներու եւ ժողովրդավարութեան զարգացման միջազգային կեդրոնի տնօրէն եւ ծառայած է որպէս միջազգային խորհրդատու, այդ թուականին Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան Զարգացման Ծրագիրին ։ Ան դասաւանդած է Լոնտոնի տնտեսագիտութեան դպրոցին մէջ եւ Լոնտոնի արեւելեան եւ ափրիկեան հետազօտութիւններու համալսարանին մէջ։ 2013-էն ի վեր ան Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնադրամի Հայ Համայնքներու Բաժանմունքի տնօրէնն է ։ Ներկայիս անոր գրասենեակը Փորթուկալի մայրաքաղաք՝ Լիզպոնի մէջ է ։
Ռազմիկ Փանոսեան 2006 թուականին Քըլամպիա Համալսարանի հրատարակած The Armenians: From Kings and Priests to Merchants and Commissars (ISBN 9780231139267) աշխատութեան հեղինակն է։
Տիգրան Պետրոս Գասապեան
Տիգրան Պետրոս Գասապեան (մօտաւորապէս՝ 1883, Գընճըլար գիւղ - 1915), հայ բժիշկ, բանաստեղծ։
Կենսագրութիւն
Տիգրան Գասապեան ծնած է, հաւանաբար, 1883 թուականին՝ Պրուսայի նահանգի, Նիկոմիդիոյ գաւառակի Կէյվէի շրջանի՝ Գընճըլար գիւղին մէջ։
Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի ազգային վարժարանին մէջ։ 1908 թուականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։
1908-1914 թուականներուն աշխատած է իբրեւ բժիշկ Տիգրանակերտի կեդրոնական հիւանդանոցին մէջ։
Գրած է գողտրիկ բանաստեղծութիւններ եւ հայ մամուլին թղթակցած յօդուածներով։
1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմը սկսելէ ետք, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ, ուղարկուած՝ Կալիցիոյ ռազմաճակատ եւ ծառայած՝ 11-րդ զօրագունդի 2-րդ գումարտակի զինուորական բժիշկ։
3 Սեպտեմբեր 1915 թուականին կամ 27 Դեկտեմբեր ին, Կալիցիոյ ռազմաճակատի վրայ զոհուած է, կամ Տիգրանակերտի մէջ մահացած է ժանտախտէ՝ մօտ 32 տարեկան հասակին։
Հետագային անոր այրին՝ բժշկուհի Օֆելիա Ներկարարեան-Գասպեան, իր երկու դուստրերով բնակութիւն հաստատած է Նիւ Եորքի եւ Լոս Անճելըսի մէջ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:1883 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Անտրէա Պոչելլի
Անտրէա Պոչելլի (Andrea Bocelli), իտալացի երգիչ (թենոր)         ։
Կենսագրութիւն
Անտրէա Պոչելլի ծնած է 22 Սեպտեմբեր 1958-ին, Իտալիոյ Թոսքան մարզի Պիզա քաղաքին մէջ, թոյլ տեսողութեամբ ։ Պոչելլի 12 տարեկանին ոտնագնդակի խաղի մը պատճառով կը կուրնայ: Աւելի ուշ ան կ'աւարտէ իրաւաբանական դպրոցը եւ կը սկսի լրջութեամբ զբաղիլ երգեցողութեամբ:
Պոչելլի ձայնագրած է 13 ալպոմ, որոնցմէ երկուքը դասական ու փոփ, երկու հիթային եւ ութ օփերային ալպոմներ, որոնք վաճառուած են աշխարհի շուրջ 70 միլիոն օրինակով: Պոչելլի փաստօրէն մեծագոյն ներկայացուցիչն է դասական երաժշտութեան: Այս մէկը կը վկայէ իր ալպոմներուն այդքան շատ վաճառքը    ։
1998-ին Պոչելլի People Magazine-ին մէջ ճանչցուած է տարուան ամենագեղեցիկ 50 մարդոցմէ մէկը ։ 1999-ին «Կրեմմի» մրցանակաբաշխութեան «Լաւագոյն Նոր Արտիստ» (Best New Artist) ցանկին մէջ գնահատուած է երկրորդ անգամ, իբրեւ դասական երաժշտութեան ներկայացուցիչ ։ «Կախարդական սուրը» ֆիլմին համար Պոչելլի Սելին Տիոն ի հետ համատեղ "The Prayer" զուգերգը ստացած է Ոսկէ գնդակ մրցանակը, իբրեւ լաւագոյն երգ, արժանացած է նաեւ Academy Award մրցանակաբաշխութեան։ "Sacred Arias" ալպոմին համար Անտրէա Պոչելլի գրանցուած է Կինեսի ռեքորտներու գիրքին մէջ: Այս ալպոմը ամբողջ աշխարհի տարածքին ծախուած է 5 միլիոն օրինակով, դառնալով դասական ժանրի մենակատար երգիչին ամենամեծ վաճառքը ունեցող ալպոմը ։ 1997-ին փոփ ալպոմը, որ կը կոչուէր "Romanza", ծախուած է ամբողջ աշխարհի տարածքին 20 միլիոն օրինակով, դարձնելով Պոչելլիի ալպոմը աշխարհում ամենամեծ վաճառքը ունեցող իտալացի երգիչի ալպոմը ։ Այս ալպոմը Քանատայի, ինչպէս նաեւ Եւրոպայի ու Լատինական Ամերիկայի մէջ դարձած է ամենաշատ վաճառուող օտարազգի երգիչին ալպոմը։ Ալպոմին առաջին մենակատարումը՝ "Time to Say Goodbye" ծախուած է Գերմանիոյ մէջ 3 միլիոն օրինակով, եւ 12 միլիոն օրինակով ամբողջ աշխարհի տարածքին, դառնալով բոլոր ժամանակներու ամենամեծ վաճառքը ունեցող մենակատարումը  ։
Ապրիլ 2012-ին Անտրէա Պոչելլի այցելած է Հայաստան եւ բացօթեայ համերգ մը տուած է Երեւան ի մէջ:
Գրիգոր Արեշեան
Գրիգոր Արեշեան (1949, Երեւան - 3 Օգոստոս 2020, Երեւան ), Հայաստանի Հանրապետութեան նախկին պետական նախարար, Հայաստանի Ամերիկեան համալսարանի փրոֆեսոր եւ աշխարհահռչակ հնագէտ։
Կենսագրութիւն
Փրոֆ. Գրիգոր Արեշեան ծնած է 1949-ին, Երեւան: Մեկնած է ԱՄՆ, ուր դասաւանդած է Շիքակո յի եւ Լոս Անճելըս ի (UCLA) համալսարաններուն մէջ ։
1987-1991 ին վարած է Հայաստանի Գիտութիւններու ակադեմիոյ Հնագիտութեան հիմնարկի փոխտնօրէնի պաշտօնը: 1991-1992ին եղած է Հայաստանի Հանրապետութեան պետական նախարար :
Փրոֆեսոր Արեշեան մեծ աւանդ ունի հայագիտութեան, հնագիտութեան եւ պատմութեան բնագաւառներուն մէջ: Ան գլխաւորած է հնագիտական տարբեր պեղումներ, որոնցմէ են նաեւ՝ Վայոց Ձորի մարզի Արենի-1 կոչուող քարայրին պեղումները, ուր յայտնաբերուած է արդէն աշխարհին յայտնի 5500-ամեայ ոտնամանը :
Աղբիւրներ
Մահացեր է աշխարհահռչակ հնագէտ Գրիգոր Արեշեանը
Ստորոգութիւն:հնագէտ Ստորոգութիւն:Հայաստանի Ամերիկեան համալսարանի փրոֆեսէօր Ստորոգութիւն:Հայաստանի Հանրապետութեան նախկին պետական նախարար
Արտաքին յղումներ
Գրիգոր Արեշեան
Սեդա Բալեան
Սեդա Բալեան-Տէր Յակոբեան (1933)(ծն.՝1933,Պաքու), հայ գրագետ
Կենսագրութիւն
Ծնած է Պաքու, Ղարապաղցի ծնողներէ։ 1935-ին, համայնավարութեան իշխանութենէն ընտանեօք խոյս տուած՝ եւ ապաստանած են Իրան, ապա հաստատուած՝ Թեհրան: 1979-ին Փետր. 9-ի իսլամական Տեղափոխութեան պատճառով կը թողու իրանը եւ ընտանեօք կը հաստատուին ԱՄՆ։ Ամերիկայի մէջ կը հրատարակէ երեք հատոր հայերէն գիրքեր.
Դպրոցական կեանք
Աւարտած է պարսիկներու Նուրբաիւշ օրիորդաց միջնակարգ դպրոցը, բարձրագոյն նիշերով։ Հայերէնը սորված է մասնաւոր դասերով եւ ինքնաշխատութեամբ։ Վկայուած է թեհրանի բժշկական համալսարանէն, ստանալով Մագիստրոսի ապա Դոկտորայի տիտղոսները։ Որպէս պրոֆէսօր դասաւանդած է բժշկական, կենսագիտական եւ առողջապահական գիտութիւններ, Թեհրանի ուսուցչակըրթական համալսարանին մէջ, ուր ի միջի այլոց ստանձնած է համալսարանի բուժարանին ընդհանուր կառավարիչի եւ տնօրէնի պաշտօնը։ Հեղինակած եւ հրատարակած է բազմաթիւ գիտական գիրքեր, ուսումնասիրութիւններ ու յօդուածներ պարսկերէն, ֆրանսերէն, Անգլերէն եւ Հայերէն լեզուներով։ 1976-ին Թեհրանի համալսարանին կողմէ տարուան մը համար ուղարկըւած է ԱՄՆ-ի U.C.L.A. համալսարանը ուր կատարած է ուսումնասիրութիւններ (Post doctoral Studies), International Health and Nutrition Education մարզին մէջ եւ ստացած է համապատասխան վկայագիր։
Իր գործերը
Պատմութիւն Իրանահայերի, իր ամուսնոյն Բաբգէնի գործակցութեամբ (1985), Կանայք Երրորդ Աշխարհամարտից (1988) եւ Հինաւուրց Հեքիաթներ (1991)։ Այս գիրքերուն ամբողջ հասոյթը նուիրուած է Հայաստանի երկրաշարժէն որբացած երախաներու ֆոնտին։ Ունի նաեւ բազմաթիւ գրութիւններու եւ յօդուածներու հաւաքածոյ մը որոնք պիտի ամփոփուին առանձին հատորի մը մէջ։ Այժմ կ՚աշխատակցի տեղւոյն հայ ու պարսիկ մամուլին։ Ս. Բ. Տէր Յակոբեան գիտէ շահեկան դարձնել իր պատմուածքները, զանոնք իրապաշտօրէն տալով, ինքնաբուխ եւ սահուն ոճով մը։ Իր ստեղծած տիպարները իրենց դրական եւ ժխտական կողմերով, մտահոգութիւններով եւ նկարագրի հակասութիւններով ընթերցողը միշտ լարուած ուշադրութեան մէջ կը պահեն։ Պատմուածքը յաճախ անակնկալ բայց տպաւորիչ վերջաւորութիւն մը կ՛ ունենայ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Դորուսա, Ակիսդրի
Դորուսա (յուն․՝ Δορούσα), Արղոսարոնիքոսի կղզիակ,Սարոնիքոս ծոց։ Տարածութիւնն է 0.40 քլ²։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սարոնիքոս ծոցի կղզիներ Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Ճէյք Հանրահան
Ճէյք Հանրահան (անգլ.՝ Jake Hanrahan, ծնած 23 Յունուար,1990) Բրիտանացի լրագրող, փոտքասթ վարող եւ վաւերագրական ֆիլմի արտադրիչ է:
Հանրահանը պատերազմական լրագրողութեամբ կը զբաղի, կեդրոնանալով քաղաքզօրքերու (միլիցիաներու) վրայ, ինչպէս նաեւ հրոսակային պատերազմներու վրայ: Ան ծանօթ է իր Քրտական Աշխատաւորական Կուսակցութեան մասին լրագրողութեամբ, որոնք Քրտական քաղաքազօրքի ուժեր են Թուրքիոյ մէջ: Ան 2015 թուականին ձերբակալուած է Թուրքիոյ մէջ իր գործընկերներ Ֆիլիփ Փէնտըլպըրիի եւ Մոհամէտ Ռասուլի հետ, որովհետեւ անոնք Քրտական քաղաքազօրքի երիտասարդական միութեան հետ տեսնուեցան, որոնք աշխուժօրէն կը պայգարէին Թրքաքան զօրքին դէմ: Հանրահանը երկու շաբաթ անցուց Թուրքիոյ առաւելագոյն ապահովութեան բանտերու սենեակներու մէջ, ներառեալ Տիյարպէքիրի Բանտը եւ Ատանայի ցմահ բանտը, որմէ ետք արտաքսուած է դէպի Անգլիա: Հանրահան խնդրեց Թուրքիայէն որ ազատ արձակեն Մոհամէտ Ռասուլը, որ Հանրահանէն ետք 100 օր եւս մնաց բանտի մէջ:
Հանրահանը նաեւ Ուքրանական պատերազմին մասին լրագրած է, երկկողմանի լրագրողութեամբ թէ՛ կառավարական կողմէն եւ թէ՛ ալ Տոնպասի անջատողականներուն հետ: Ան նաեւ լրագրած է Սուրիոյ, Իրաքի, Պաղեստինի, եւ այլ շրջաններու խռովութիւնները Եւրոպայի մէջ:
Հանրահանը կը վարէ Popular Front անունով ազատական ԶԼՄ հարթակ, որ ունի փոտքասթ, վաւերագրական ֆիլմեր, եւ թերթ մը:
Հանրահանը աշխատած է VICE News-ի եւ HBO-ի համար, պատրաստելով վաւերագրականներխ
Հանրահանի հետազօտական լրագրողութիւնը արժանացած է duPont լրագրողութեան մրցանակը:
2020 թուականին, Հանրահանը սկսաւ հրապարակել "Q-Clearance: The Hunt for QAnon" փոտքասթը, որ կը փորձէ գտնել արմատները եւ բնոյթը աջակողմեան QAnon շարժման: