cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ընկեր Փանջունի
Բովանդակութիւն
Նոյն ձեւով ան կը գործէ Վասպուրականի եւ տարագրութեան մէջ, իբրեւ արտասահմանի գործիչ, որ կրակոտ ճառերով հայրենիքի ազատութեան համար կռուելու ոգին կ'արթնցնէ երիտասարդութեան մէջ, սակայն ինք երբեք իր անձը վտանգի չ'ենթարկեր։
Փանջունիին տիպարը
Տիպարը սկիզբէն ի վեր հանդէս կու գայ պատրաստի։ Տղաբերին մայրը մեռած է, այսինքն՝ աղէտը սկսած է իր ծնունդով։ Կը սնանի այծի կաթով, որմէ ալ, ըստ հեղինակին, անոր ունայնամտութիւնն ու թեթեւամտութիւնը։ Մանկութենէն սկսեալ ան կը քանդէ, կ'աւրէ, միշտ շինել կարծելով, համոզելու իբրեւ զէնք իր բռունցքները կը գործածէ, կը խօսի անզուսպ ու առանց կենալու, այնպէս, որ կը պատրաստուի ապագայ «գործիչը»։
Երբ եղբօրմէն առած իր բաժինը կը մսխէ Եւրոպայի մէջ, արդէն իբրեւ ուսումնական կու գայ ու կը սկսի իր դասակարգային պայքարը, առաջին անգամ «աղտոտ պուրժուա» եղբօր դէմ։ Փանջունի զուրկ է տեղի, ժամանակի ու անյարմարութեան զգացողութենէն։ Եւրոպայի ընկերվարներու մղած դասակարգային պայքարը կ'ուզէ տեղայնացնել խեղճուկ հայ գիւղի մը՝ Ծապլվարի մէջ, ուր գրեթէ բոլորը իրարու պէս աղքատ կ'ապրէին։ Քանի որ չկան դասակարգեր ու իր ներկայութիւնը հոն աւելորդ է, ուրեմն պէտք է ստեղծել դասակարգեր ու անոնք իրարու դէմ հանել։ Իր շուրջը կը հաւաքէ քանի մը խեւ, խուլ, տգէտ ու ծոյլ մարդեր ու անոնց միջոցով պայքար կը սկսի տեղական «պուրժուաներուն» դէմ, յանուն համաշխարհային յեղափոխութեան։ Բայց քանի որ հայերը ամէն կերպով կ'ուզեն հարցը խաղաղութեամբ լուծել, ան դրացի գիւղի քիւրտերը, որոնք ըստ իրեն «յեղափոխական խմոր» ունին, կը գրգռէ հայ գիւղին դէմ ու պատճառ կը դառնայ գիւղին կործանումին, բնակչութեան ջարդին։ Ընկերվարականին համար ազգութիւն գոյութիւն չունի, այնպէս որ Փանջունին ազգային մտահոգութիւն ալ չունի։ {{քաղուածք|96-ի ջարդերու կազմակերպիչ թուրք խուժանավար Աղենց Հասանին առաջարկեցի, որ ... աննշան ջարդ մը կազմակերպէր, սարսափ ազդելու համար հայ ջոջերուն...|} իր նամակին մէջ կը գրէ կեդրոն։ Կարեւորը՝ հոնկէ ստանալիք իր դրամն է, զոր կ'առաջարկէ ու կը յիշեցնէ իւրաքանչիւր նամակի աւարտին.«Մի քիչ փող ղրկեցէ՛ք փութով»։
Փանջունին անսկզբունք անձերէն է, որ ունակ է կերպարանափոխուելու պայմաններու համեմատ, միշտ իր շահին հետամուտ։ Աքսորի մէջ իսլամութիւնը կ'ընդունի, այլեւս ոչ մէկ կուսակցութեան կը յարի ու միայն իր անձը փրկելը կը նկատէ հայրենասիրական գործ։
Փանջունին համոզիչ յեղափոխական դարձնելու համար հեղինակը անոր ձախաւեր գործերուն հետ նաեւ յեղափոխական մթնոլորտին յատուկ ոճ, դարձուածքներ ու բառեր «կը դնէ անոր բերանը», որոնց բուն իմաստին ալ անհասու է։
Փանջունին անմահ տիպար է, քանի որ փանջունիներ միշտ եղած են, կան ու պիտի ըլլան, իբրեւ անհատներ ու իբրեւ գործունէութիւն, այսինքն՝ փանջունիութիւն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գիրքեր
Ռաֆֆի Չիլինկիրեան
Ռաֆֆի Չիլինկիրեան, ծնած է Պէյրութ, Լիբանան: Համակարգչային ծրագրի գիտաճարտարագէտ: Հայ Աւետարանական «Արմիս» երգչախումբի անդամ: «Armenian Soul Band» թարգմանաբար՝ «Հայկական Ոգի» խումբի տուտուկահար:
Կենսագրութիւն
Տուտուկահար Ռաֆֆի Չիլինկիրեան ծնած է Պէյրութ: Արմատներով՝ հօրենական կողմէ Ատանացի, իսկ մօրենական կողմէ՝ Պերէճիկ:
Կրթութիւն
Ան հայկական երկրորդական վարժարան աւարտելէ ետք, 1999-ին, յաճախած է Սփիւռքի հայկական առաջին եւ միակ համալսարանը՝ Հայկազեան Համալսարանը, ուր մասնագիտացած է եւ Պսակաւոր Արուեստից վկայականը ստացած համակարգչային գիտութեան մէջ, 2003-ին։ Այժմ կ՚աշխատի Մագիստրոսի աւարտաճառին վրայ, խաղաղութեան (peace-building) մարզին մէջ։
Աշխատանքներ մասնագիտական մարզի մէջ
Մարտ 2006-էն սկսեալ աշխատած է զանազան հաստատութիւններու մէջ՝ համակարգչային ծրագիներ մշակելով, ինչպէս՝ Chanitz.org կայքէջի աշխատանքը՝, որմէ ետք «Digital Marketing եւ Communications» Թուային արեւտուրի եւ Հաղորդակցման Ուղիները մարզերուն՝ ստանցնելով պատասխանատու դիրքեր ոչ-հասութաբեր հաստատութիւններու մէջ։ Այսինքն՝ NGO հաստատութիւններ, որոնք ոչ անպայման բարեգործական են:
Հայ Աւետարանական Եկեղեցւոյ Քրիստոնէական «Ջանից» միութեան անդամակցութիւն եւ գործունէութիւն
Մանուկ հասակէն գործունեայ անդամ եւ վարչական գործերով  կը ծառայէ Հայ Աւետարանական Եկեղեցւոյ երիտասարդական բաժիններուն մէջ: Փորձառութիւն ու հմտութիւն քաղած է Քրիստոնէական Ջանից միութեան տարած աշխատանքէն։ Ինչպէս նաեւ՝ վարչական ծառայութիւն ունի ոչ-հայ երիտասարդական կազմակերպութեան մէջ։ Ներկայիս, Հայ Աւետարանական Էմմանուէլ եկեղեցւոյ մէջ, որպէս հոգաբարձու կը ծառայէ։
Հայ Աւետարանական «Արմիս» երգչախումբի անդամ
2000-էն սկսեալ, Հայ Աւետարանական «Արմիս» Երգչախումբին մաս կազմելով, իբրեւ երգիչ (թենոր) համերգներով ելոյթ ունեցած է թէ՛ Լիբանան եւ թէ Սուրիա։
Տուտուկի, ծիրանափողի նուագակցութեամբ ելոյթներ
2016-ին, Տուտուկի նուագակցութեամբ առաջին անգամ ելոյթ ունեցած է Հայ Աւետարանական Էմմանուէլ եկեղեցիի ճաշկերոյթին: Լիբանանի մէջ զանազան կազմակերպութիւններէ հրաւիրուելով նուագած է զանազան բեմերէ. ինչպէս՝
Հայկական Արուեստի Փառատօն Զուիցերիոյ Արաու Քաղաքին Մէջ
13-15 դեկտեմբեր 2019-ին Զուիցերիոյ Արաու քաղաքին մէջ կազմակերպուած էր «Արմինիըն արթ էքսփիրիընս 1» փառատօնը, որուն մասնակցացած են տարբեր երկիրներէ ժամանած հայ արուեստագէտներ եւ մասնակիցներ, նապտակ ունենալով ցանց մը ստեղծել եւ հետագային զանոնք քով քովի բերել էր:
Ռաֆֆի Չիլինկիրեան տուտուկի նուագով կատարած է փառատօնին բացումը` ներկայացնելով «Ծաղկած բալենի»-ն:
Armenian Soul Band խումբը
3 Մայիս 2020-ին, Հայոց Ցեղասպանութեան 105-րդ տարելիցին նուիրուած յատուկ յայտագիրով, Armenian Soul Band խումբի անունով Տուտուկահար Ռաֆֆի Չիլինկիրեան ելոյթ ունեցաւ հայ արուեստագէտներ՝ Յակոբ Փամպուքեանի (կիթառ) եւ Կարօ Սվաքճեանի (սրինգ) հետ: Յայտագիրը ուղիղ սփռուած է՝ Լիբանանեան «Էմ.Թի.Վի.» MTV պատկերասփիւռի կայանէն, որ  լայն տարածում ունեցաւ ընկերային հարթակներու վրայ, ինչպէս նաեւ մամուլի մէջ.
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Լիբանան ծնածներ Ստորոգութիւն:Լիբանանահայ տուտուկահարներ Ստորոգութիւն:Հայկազեան համալսարան աւարտածներ Ստորոգութիւն:Համակարգչային Գիտութեան Պսակաւոր Արուեստից տիտղոս Ստորոգութիւն:Ճարտարարուեստագէտ
Առաքելեան
Առաքելեան, հայկական մականուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ
Հայաստանի Պետական Մանկավարժական Համալսարանի Թանգարան
Հայաստանի Պետական Մանկաւարժական Համալսարանի թանգարան, համալսարանական թանգարան է, որ կը ներկայացնէ Խաչատուր Աբովեանի Անուան Հայկական Պետական Մանկավարժական Համալսարանի պատմութիւնը, գործունէութիւնը՝ հիմնադրման պահէն առ այսօր։ Թանգարանը միաժամանակ կը ներկայացնէ հայ մանկավարժական մտքի պատմութիւնը՝ Մաշտոցէն մինչեւ միջնադարեան վերածնունդ ու մինչեւ մեր օրերը։
Թանգարանի պատմութիւն
Խաչատուր Աբովեանի Հայկական Պետական Մանկավարժական Համալսարանի թանգարանը հիմնադրուած է 11 Մայիս 2004-ին՝ որպէս համալսարանի պատմութեան թանգարան։ Համալսարանական թանգարանը կ՛ենթարկուի համալսարանի խորհուրդին՝ ռեկտորի նախագահութեամբ։ Գիտամեթոտական ղեկավարումը կ՛իրականացնէ Հայկական Պետական Մանկավարժական Համալսարանի Կուլտուրայի բաժինի Թանգարանային գործ եւ յուշարձաններու պահպանութեան ամպիոնը։
Ցուցադրութիւն
ՀՊՄՀ թանգարանի հիմնական ցուցադրութիւնը բացուած է 19 Նոյեմբեր 2012-ին՝ բուհի հիմնադրման 90-ամեակի առթիւ։ Թանգարանը կը զբաղեցնէ 248 քառակուսի մեթր տարածք։ Ցուցադրութեան նախագծողը Հայկազ Քոչարն է՝ Երուանդ Քոչարի որդին։ Ցուցադրութեան մէջ լայնօրէն կը կիրառուին նորագոյն տեղեկատուական տեխնոլոգիաներ՝ զգայուն պատկերացոյց, երեք պատկերացոյցեր, եռաչափ անիմացիայի կիրառմամբ Խ. Աբովեանի պատրանքը։
Բաժիններ
Թանգարանը բաղկացած է հետեւեալ բաժիններէն՝
Գործունէութիւնը
Համալսարանի համապատասխան՝ «Թանգարանային գործ եւ յուշարձաններու պահպանութիւն» ամպիոնի հետ՝ թանգարանը խորհրդատուական ծառայութիւններ կը մատուցէ ոչ միայն մայրաքաղաքի, այլ նաեւ մարզերու տարբեր թանգարաններու աշխատակիցներուն, որոնցմէ շատերը ՀՊՄՀ շրջանաւարտներ են։ Թանգարանը աշխուժօրէն կը համագործակցի Երեւանի դպրոցներուն հետ՝ ապահովելով մասնագիտական կողմնորոշում։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի թանգարաններ
Արամ Սաֆրաստեան
Արամ Սաֆրաստեան, յայտնի հայ գիտնական-թրքագէտ, քաղաքական գործիչ, հրապարակախօս, ՀՅԴ կուսակցութեան անդամ:
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1888-ին Վանի Այգեստան թաղամասը: Ուսանած է Այգեստանի միջնակարգ կեդրոնական դպրոցին մէջ, ուսումը աւարտելէ ետք ան մանկավարժական աշխատանք տարած է Վանի Հայ կոյսերու դպրոցին մէջ, իսկ այնուհետեւ` Աղթամարի վանք ի, Պայազիտի եւ Շապին-Գարահիսարի դպրոցներուն մէջ։ 1911-ին ան կը մեկնի Կ. Պոլիս եւ կ'ընդունուի Կ. Պոլսոյ բարձրագոյն մանկավարժական հիմնարկի ընկերային գիտութիւններու բաժանմունքը, որ շուտով կը միանայ Կ. Պոլսոյ համալսարանի համանուն բաժանմունքի հետ: 1915-ին գերազանց վկայականով աւարտելով համալսարանը` Սաֆրաստեան կը ստանայ Թուրքիոյ միջնակարգ դպրոցներու մասնագէտ-ուսուցիչի կոչում եւ աշխատանքի կ'անցնի Բերա թաղամասի Կալաթասարայի ճեմարանը, ուր ան կը դասաւանդէ 1915-1917 թուականներուն: Երիտթրքական կառավարութիւնը պատերազմի առիթը օգտագործելով` 1915-1918 թուականներուն կ'իրականացնէ Հայոց ցեղասպանութիւն ը, որուն պատճառով Արամ Սաֆրաստեան 1919 սեպտեմբերին ընտանիքով կը տեղափոխուի Հայաստան:
Արամ Սաֆրաստեանը կը մահանայ 1966-ին, Երեւան:
Գործունէութիւն
Սաֆրաստեան երիտասարդ տարիներուն եղած է ՀՅԴ-ի անդամ, Ա. Աշխարհամարտէն ետք ղեկավարած է Կ. Պոլսի ՀՅԴ կազմակերպութիւնը: Աշխատակցած է պոլսահայ մամուլին, հրատարակած է մանկավարժութեան նուիրուած պարբերականներ: Իբրեւ արեւմտահայութեան ներկայացուցիչ 1919-ին ընտրուած է Հայաստանի Հանրապետութեան խորհրդարանի պատգամաւոր եւ ստանձնած է կրտսեր քարտուղարի պաշտօնը: Արամ այդ պաշտօնը վարած է 5 Օգոստոս 1919-էն  մինչեւ 2 Դեկտեմբեր 1920:
1921-ին հեռանալով քաղաքական գործունէութենէն` զբաղած է գիտական եւ դասախօսական աշխատանքով, Թիֆլիսի մէջ։ 1958-էն մինչեւ կեանքին վերջը եղած է Հայաստանի Հանրապետութեան Գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի արեւելագիտութեան հիմնարկի աւագ գիտաշխատող` հիմք դնելով օսմանագիտական հետազօտութիւններուն` Հայաստանի մէջ:
1922-1923 թուականներուն, երբ կը սկսի արաբական տառերէ հրաժարելու շարժումը, ան այդ գործի առաջին շարքերուն մէջ եղած է: Ան աշխուժօրէն աշխատակցած է Թիֆլիսի մէջ նոր ազրպէյճաներէն տառերով լոյս տեսնող «Եէնի եոլ» թերթին եւ «Թան եըլտըզի» ամսագրին` իբրեւ վերջինիս պատասխանատու քարտուղար: Շուտով ան ընտրուած է Վրաստանի մէջ ազրպէյճանական նոր տառերու կոմիտէի անդամ-քարտուղար: 1926-ին Սաֆրաստեանը մասնակցած է Պաքուի մէջ գումարուած Համամիութենական թրքագիտական համագումարին` իբրեւ Վրաստանի պատգամաւոր: Խորհրդային իշխանութեան կողմէ ենթարկուած է հալածանքներու. 1937-1939 թուականներուն բանտարկուած է, իսկ 1949-1955-ին աքսորուած՝ Սիպիր: Աքսորէն վերադառնալէ ետք տեղափոխուած է Երեւան:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ
Եասի
Յասի (Iaşi [ˈjaʃʲ]), քաղաք Ռումինիայի հիւսիսային մասի մէջ, Մոլդովայի սահմանի մօտ։ Ըստ 2009 թվականի տվյալների քաղաքի բնակչութիւնը կը կազմէ 315,649 մարդ, ինչով քաղաքը կը զբաղեցնէ այդ ցուցանիշով երկրորդ տեղը Ռումինիայի մէջ Բուխարեստէն հետոյ։
Եթովպիա
Եթովպիա (የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ) (Եթովպիոյ Դաշնային Ժողովրդավարական Հանրապետութիւն), երկիր է Արեւելեան Ափրիկէի մէջ, ծովային սահմաններ չունի Էրիթրեայի անջատումէն ետք (24 մայիս 1993 թ)։
Ափրիկէին ամենաշատ բնակչութիւն ունեցող երկիրներէն մէկն է։ Աշխարհի հնագոյն քրիստոնէական երկիրներէն մէկը։ Երբեք գաղութացուած չէ եղած, թէեւ ֆաշիստական Իտալիան 1936 - 1941 թթ գրաւած էր Եթովպիան։ Եթովպիան ՄԱԿ-ի առաջին անդամներէն է եւ Ափրիկեան միութեան հիմնադիր անդամը։ 19-րդ դարու վերջին եւ 20-րդ դարու սկզբին Եթովպիոյ մէջ բաւականին մեծ հայ գաղթօճախ եղած է։ Բնակչութիւնը՝ 88,0 միլիոն (2011 թ, յուլիս, 14-րդը աշխարհի մէջ։ Բնակչութեան տարեկան աճը՝ 3,2 տոկոս։ Կեանքի միջին տեւողութիւնը՝ տղամարդկանց մօտ 53 տ, կանանց մօտ 58 տ։ ՄԻԱՎով վարակուածներու թիւը՝ 2,1 տոկոս (1 միլիոն վարակակիր 2007 թ. տուեալ)։
Անուանում
Անուանումը առաջացած է Յունարէն եթոս «խանձուած, այրուած» եւ օպս «դէմք» բառերէն, այսինքն՝ արեւակէզ (արեւաթուխ) մարդկանց երկիր։ Հին ժամանակ այսպէս կ՛անուանէին Եգիպտոսէն հարաւ ինկած երկիրը։
16-րդ դարէն սկսեալ եւրոպացիներուն յայտնի եղած է Հապէշստան անունով, որ փոխառութիւն է արաբերէնէն․ արաբները երկրի բնակիչներուն կ՛անուանէին հաբեշներ (արաբ․՝ հապաշ բառէն, որ կը նշանակէ խառը կամ խառնածին)։ Այժմ վերականգնուած է երկրի հին անուանումը։
Հայերը Եթովպիայի մէջ
Եթովպիոյ հայ համայնքը կազմաւորուած է 7-րդ դարուն, երբ արաբները նուաճելով Սուրիան, Պաղեստինն ու Եգիպտոսը, սկսած են հալածել տեղի քրիստոնեաներուն եւ մեծ թիւով հայեր գաղթած ու ապաստանած են մերձակայ քրիստոնիայ երկրին մէջ՝ Եթովպիոյ եւ ներկայիս Դեսսիէ քաղաքի մօտ կառուցած են Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին։ Հայերու հիմնած բնակավայրը հաբեշ մատենագրութեան մէջ կը յիշատակուի «Հայկական կղզի» անունով (այստեղ իր կրթութիւնը ստացած է Եթովպիոյ մեծ լուսաւորիչ եւ բարեփոխիչ Եվսաաթեոսը)։ Համայնքը համադրուած Է 12-րդ դարուն Եգիպտոսէն եւ 14-րդ դարու վերջին Կիլիկիայէն՝ հայկական «թագաւորութեան անկումէն ետք, գաղթած հայերով։ Եթովպահայ համայնքը վերջ գտած է 19-րդ դարու վերջերին» երբ 1894 - 1896 թուականներու կոտորածներու հետեւանքով բազմաթիւ հայեր Կիլիկիայէն գաղթած են Եթովպիա։ Ներկայիս Եթովպիոյ մէջ կը բնակի 100 հայ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երկիրներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Դէպի ծով ելք չունեցող երկիրներ Ստորոգութիւն:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ Ստորոգութիւն:Ափրիկեան միութեան անդամ երկիրներ
Սուրբ Սարգիս
'''Ս. Սարգիս Զօրավար''', ըստ աւանդութեան՝ քրիստոնէական հաւատքի համար նահատակուած եւ սրբադասուած մեծ վկայ։
Ս. Սարգիսը հայ ժողովուրդի կեանքէն ներս
Ան իբրեւ թէ՛ պատմական, եւ թէ՛ սրբազան առասպելական կերպար` օժտուած է տարբեր հմայական յատկանիշներով եւ գործառոյթներով: Զանազան զրոյցներու, երգերու եւ առասպելներու հերոսն է: Ներսէս Շնորհալիի կազմած վարքագրութեան մը մէջ Ս. Սարգիս (ծագումով՝ Յոյն) կը համարուի Կեսարիոյ հռոմէական զօրավար, որ խուսափելով Յուլիանոս Ուրացող կայսեր (361-363) հալածանքէն, ապաստանած է նախ Հայոց Արշակ Բ. արքային քով, ապա վերջինիս խորհուրդով անցած Պարսկաստան, կարգուած Շապուհ Բ.-ի զօրահրամանատար։
Ս. Սարգիս, իր աղօթքներուն, խոնարհութեան եւ արիութեան շնորհիւ պատերազմներու ժամանակ միշտ յաղթանակներ տարած է: Բարեպաշտ Զօրավարը կ'օգնէր բոլոր կարիքաւորներուն, որու համար ալ շարականագիրը զինք անուանած է «երագահաս»` բոլորին արագ օգնութեան հասնող:
Ուժեղ եւ քաջարի զօրավար մը ըլլալով՝ ան ոչ թէ բռնութեամբ իր կամքը կը պարտադրէր, այլ կը փորձէր հնազանդութեամբ ու գթասրտութեամբ վերաբերիլ իր զինուորներուն ու նոյնիսկ իր թշնամիներուն հետ:
Ս. Սարգիս, բազմաթիւ անասուններ մորթել կու տար եւ առատօրէն կը բաժնէր աղքատներուն:Իր արարքով ան կը փորձէր օրինակ ծառայել իրեն ենթակայ զինուորներուն, որոնք կուռքերուն զոհ կը մատուցէին, փոխանակ աղքատներուն ողորմութիւն տալու:
Ան կը կործանէր հեթանոսական մեհեաններն ու փոխարէնը Աստուծոյ տաճարներ կը կառուցէր, իր զինուորներուն կը քարոզէր Աւետարանի ճշմարտութիւնը:
Չարախօսներ Շապուհ արքային առջեւ կ'ամբաստանեն Սարգիսը եւ կը յայտնեն անոր քրիստոնեայ ըլլալը: Թագաւորը սաստիկ կը տրտմի, որովհետեւ չէր ուզեր անոր նման քաջ մարդ մը կորսցնել եւ այդ բոլորէն դուրս գալու տրամաբանական ելքեր կը փնտռէր:
Կը ձերբակալուի պարսկական զինուորներուն մէջ քրիստոնէութիւն տարածելու մեղադրանքով եւ, մերժելով արեւապաշտութիւնն ընդունելու առաջարկը, իր որդւոյն՝ Մարտիրոսին եւ 14 քրիստոնեայ զինուորներու հետ կը նահատակուի (31 Յունուար 363-ին (տեսնելով Սարգիս զօրավարին հաստատուն հաւատքը՝ թագաւորը գլխատման վճիռ կ'արձակէ))։ Նահատակուելէն ետք Սարգիսի մարմնին վրայ լոյս կը ծագի: Հաւատացեալներ անոր դիակը կ'առեւանգեն եւ կը տանին Ասորիք։ Մեսրոպ Մաշտոց Ս. Սարգիսի մասունքները կը տանի Հայաստան, կ'ամփոփԷ Կարբի աւանին ու Դագա դաշտին մէջ՝ կը հիմնէ Ս. Սարգիս անուամբ երկու եկեղեցի։ Հետագայ դարերուն Ս. Սարգիսի անուամբ եկեղեցիներ կը հիմնուին Հայաստանի եւ սփիւռքի բազմաթիւ բնակավայրերուն մէջ, անոր պաշտամունքը մեծ տարածում կը ստանայ հայոց մէջ։ Ս. Սարգիսին կը վերագրուին նաեւ նախաքրիստոնէական պաշտամունքներու եւ հաւատալիքներու շարք մը գիծեր։ Արուեստի՝ յատկապէս մանրանկարչութեան մէջ Ս. Սարգիս պատկերուած է արագավազ եւ ճերմակ նժոյգի վրայ զինավառ ու գեղեցիկ տղամարդու կերպարանքով, յաճախ վիշապօձին (չարութեան մարմնաւորում) նիզակով շամփրելով։
Ս. Սարգիսի տօնը՝ սիրահարներու տօն
Ժողովրդական աւանդութեան մը համաձայն, Ս. Սարգիս կը սիրահարի յոյն թագաւորին աղջկան եւ կը փախցնէ զայն: Հետապնդողներէն ազատելու համար, ան զօրաւոր բուք կը բարձրացնէ եւ շատեր խեղդամահ կ'ըլլան: Ահա թէ ինչո՛ւ ամէն տարի տօնի օրերուն բուք կը բարձրանայ: Այս զրոյցին պատճառով ալ սիրահարածները Ս. Սարգիսը ընտրած են որպէս իրենց բարեխօսը: Ան միշտ կ'օգնէ իրեն դիմող սիրահարներուն: Այդ օրը երիտասարդները կ'աղօթեն, որպէսզի սուրբը իրենց աղօթքները Աստուծոյ հասցնէ: Բայց մինչ այդ անոնք պէտք է հետեւին Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչի սահմանած առաջաւորաց պահքին:
Այս տօնին հետ կապուած սովորոյթներ եւ աւանդոյթներ
Եկեղեցականի զուգընթաց, պահպանուած են այս տօնին հետ կապուած ժողովրդական սովորութիւններ: Այսպէս, առաջաւորաց պահքի օրերուն մարդիկ ոչ միայն արգելքներ կը դնէին իրենց սնունդին, այլ նաեւ աշխատանքի որոշ տեսակներուն եւ մարմնի խնամքին վրայ։ Արգիլուած էր լուացք ընել, ճախարակ մանել, գործ ունենալ բուրդի, մազի հետ, որովհետեւ կը հաւատային, որ մազ լուալու պարագային Ս. Սարգիսի ձիու ոտքերուն թնճուկ կը փաթթուի եւ որպէս պատիժ` իրենց մազերը կը թափին… : Սակայն ծոմ պահած երիտասարդները չէին ուտեր այդ փոխինդէն. անոնք այդ երեկոյ աղի կրկնեփ կ'ուտէին, որպէսզի տեսնէին, թէ երազին մէջ իրենց ո՞վ ջուր պիտի տար: Աղի կրկնեփ կերած աղջիկներն ու մանչերը կը պատմէին իրենց երազները, թէ ո՛վ իրենց ջուր տուաւ, ինչպիսի՞ գաւաթով, որքա՞ն ջուր կար գաւաթին մէջ եւ այլն… Ոսկեայ գաւաթը հարուստ ամուսին կը նշանակէր, փայտեայ գաւաթը` աղքատ, լեցուն գաւաթը երկար ամուսնական կեանք կը կանխագուշակէր, կիսով լեցունը` կարճ ամուսնական կեանք եւ այլն…
Ծոմ պահող կանայք եւ աղջիկները, աւանդութեան համաձայն, եկեղեցիէն վերադառնալէ ետք պիտի «ըռպէվ շովրօ» (խաղողէ ստացուած քաղցուով ապուր) պատրաստէին եւ բաժնէին թաղի բոլոր տուներուն։ Եթէ տանտէրը աղքատ էր, ապա պիտի բաւարարուէր ապուրը եօթը ընտանիքի բաժնելով։
Ընդունուած էր նաեւ երազանք պահել եւ մատաղ ընել։ Մատաղի միսը կը փաթթէին «ալլա հոցի» մէջ եւ դրացիներուն կը բաժնէին։
Հինգ օր պահք պահել փափաքողները Շաբաթ օրը եկեղեցի կ'երթային, հաղորդութիւն կը ստանային, պատարագէն ետք մատաղ կ'ընէին (եթէ ունեւոր էին) եւ քանի մը դգալ միսի ջուր խմելէ ետք կը բանային պահքի շրջանը։ Մեծերը մէկ շաբաթ, իսկ երիտասարդ աղջիկները երեք օր ծով կը պահէին։ Ծոմը կ'աւարտէին Շաբաթ օրը՝ ոչխար կամ այծ մատաղ ընելով եւ միսը աղքատներուն բաժնելով։
Ս. Սարգիսի գաթան
Մուսա Լերան աւանդական խոհանոցին մէջ, մինչեւ օրս պահպանուած է «գումպա» անուամբ ծիսական հաց-քաղցրեղէնի պատրաստութիւնը։ Խմորը կը շաղեն երեկոյեան եւ անիկա ամբողջ գիշերը կ'եփի մարած թոնիրի տաքութեամբ։
Գումպան կը բաժնուի ընտանիքի անդամներուն թիւով։ Բաժիններէն մէկուն մէջ մետաղադրամ կը դրուի, եւ որո՛ւ որ ելլէ այդ դրամը, ան կը համարուի տարուան բախտաւորը։ :
Ս. Սարգիսի տօնը հայկական տօնացոյցին մէջ
Ս. Սարգիսի տօնը Հայ եկեղեցւոյ տօնացոյցին մէջ ունի իր պատուաւոր տեղը: Անոր յիշատակը Հայ եկեղեցին կը նշէ Ս. Զատիկէն ինը շաբաթ առաջ, Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչին կողմէ հաստատուած Առաջաւորաց պահքին (պահքը կը տեւէ հինգ օր) յաջորդող Շաբաթ օրը: Տօնը ունի 35 օրուան շարժականութիւն եւ կը տօնուի 18 Յունուարէն 23 Փետրուարի միջեւ ինկած ժամանակահատուածի ընթացքին:
Ս. Սարգիսի տօնին կը յաջորդէ Բարեկենդանը, ապա՝ քառասնօրեայ մեծ պահքը :
Ս. Սարգիսին աղօթքը
Ս. Սարգիս նահատակուելէ առաջ աղօթած է.
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քրիստոնէական սուրբեր
Աւիչի
Թիմ Պերկլինկ (Tim Bergling, 8 Սեպտեմբեր 1989-20 Ապրիլ 2018, աւելի ճանչցուած՝ Աւիչի ΛVICII անունով), շուէտացի ելեկտրոնական երաժիշտ, տի-ճէյ, եւ րէգըրտներ արտադրող է : Աւիչի ստացած է 3-րդ դիրքը «DJ Magazine»-ի ամէնալաւ 100 Տի-Ճէյներու մէջ 2012 եւ 2013-ին, եւ երկու անգամ իբրեւ թեկնածու զատուած է «Կրէմի աուորտ»-ներուն : Անոր հռչակաւոր երգերէն են Wake Me Up, Waiting For Love, The Nights, Hey Brother եւ ուրիշներ: Անոր առաջին ալպոմը շատ արագ տարածուեցաւ, եւ հասաւ լաւագոյն 10-ին մէջ աւելի քան 15 երկիրներու մէջ, եւ առաջին դրիքի հանդիսացաւ Աւսրտալիոյ, Շուէտի, Տանիմարքայի եւ Միացեալ Նահանգներու մէջ։ 2015-ին, Աւիչի արձակեց իր երկրորդ ալպոմը, Stories վերնագրով:
Կանուխ Կեանքը
Թիմ Պերկլինկ ծնած է 8 Սեպտեմբեր 1989-ին, Սթոքհոլմ, Շուէտ : Մայիս 2007-ին, Աւիչի միացաւ Տէֆճից Բլէյզ լէյպըլի հետ: Ապա, 2010-ին, Աւիչի արձակեց Seek Bromance, որ հասաւ ամրնալաւ 20-ին մէջ կարգ մը երկիրներու, ներարեալ Բելգիա, Ֆրանսա, Հոլանտա, Անգլիա եւ Շուէտ: Հոկտեմբեր 2010-ին, Աւիչի միացաւ Եւրոպական A&R խումբի EMI Music Publishing-ի ընկերակցութեամբ:
Բջնի
Բջնի, Հայաստանի պատմական հին բնակավայրերէն է։ Պարսպապատ բերդաքաղաք, անիկա Պահլաւունիներու տոհմին միջնաբերդն էր եւ հայ եկեղեցւոյ եպիսկոպոսական չորս մեծ աթոռներէն մէկը ։ Գիւղ Հայաստանի հանրապետութեան Կոտայքի մարզին մէջ, մարզի կեդրոնէն 14 ք.մ. հարաւ-արեւմուտք։ Կը գտնուի Այրարատեան նահանգի Նիգ գաւառին մէջ, Հրազդան գետի ափին, Հրազդան քաղաքէն 13 ք.մ. հեռաւորութեան վրայ։ Յայտնի է իր հանքային ջրով եւ շատ Պատմամշակութային յուշարձաններով։
Բնակչութիւն
Նախնիներուն մէկ մասը այստեղ հաստատուած են 1915-1920 թուականներուն, հին Պայազէտի Արծափ գիւղէն, Վանէն եւ Պոլսէն։
Բջնիի ազգաբնակչութեան փոփոխութիւնը.
Տնտեսութիւն
Բնակչութիւնը կը զբաղի անասնապահութեամբ, դաշտավարութեամբ եւ թռչնաբուծութեամբ։
Պատմական ակնարկ
Բջնին Հայաստանի հանագոյն բնակավայրերէն է։ 1-ին անգամ անոր մասին կը յիշատակէ պատմիչ Ղազար Փարպեցին։ Բջնեցի Աթիկ քահանան հայոց սպարապետ Վահան Մամիկոնեանի հաւատարիմ զինակիցներէն էր։ 11-րդ դարուն Բջնին իր շրջակայքով կ՛անցնի Պահլաւունիներու իշխանական տոհմին։ Այդ ժամանակ ալ, Յովհաննէս-Սմբատ թագաւորի հրամանով կը դառնայ եպիսկոպոսանիստ աւան։ 1066 թուականին կաթողիկոսական ընտրութիւնները տեղի ունեցած են Բջնիի մէջ։ 13-րդ դարու սկզբնաւորութեան Բջնին կ՛անցնի Զաքարեան հայ իշխաններու տնօրինութեան։ 1387-88 թթ. գիւղը կ՛ենթարկուի Լենկթեմուր աւերածութեան։ 1673 թ.-ին այստեղ իջեւանած է Ֆրանսացի ճանապարհորդ Շարդէնը։ 1770 թ.-ին Բջնի այցելած է նաեւ ճանապարհորդ Տուրնեֆորը։ Միջին դարերուն Բջնին հայ գրչութեան կարեւորագոյն կեդրոններէն էր։ Մեզի հասած՝ 12-17 դդ. այնտեղ ընդօրինակուած հայերէն մի քանի ձեռագիրներ։ Ըստ տեղեկութիւններու Բջնիի բերդը կառուցած են Պահլաւունիները՝ 11-րդ դարուն։ Բջնիի միջնադարեան ճարտարապետութեան զարդը գիւղի կեդրոնը գտնուող Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին է, որ կառուցուած է Գրիգոր Մագիստրոսի պատուէրով՝ 1031 թ.։ Եկեղեցիին պատերուն կան վիմափոր արձանագրութիւններ։ Վերանորոգուած է 1947 թ.։
7 հոգինոց ռակպի
Պատմութիւն
7 հոգինոց ռակպին ստեղծուած է Սկովտիոյ մէջ ու ետքը տարածուեցաւ Անգլիախօս երկիրներուն (Հարաւային Ափրիկէ, Աւստրալիա, Նոր Զելանտա, Անգլիա) եւ Ֆրանսայի մէջ 20-րդ դարուն սկիզբը։
Օգոստոս 9 2009-էն իվեր, 7 հոգինոց ռակպին մաս կազմեց ողիւմպիական խաղերէն եւ 2016-ի Ռիօ տէ Ժանէյրոյի խաղերուն առաջին անգամ ըլլալով մրցում տեղի ունեցաւ։
Խաղի կանոնները
7 հոգինոց ռակպիին հիմնական կանոնները կարուձուած են 15 հոգինոց ռակպիին կանոններու վրայ։ Գլխաւոր տարբերուդիունները խաղձորներուն թիւերէն կախիալ է։
Խաղցողներ
Ամէն խումբ, ունի 7 խաղցող դաշտին վրայ եւ 5 բոխարինող։ Խաղին ընթացքին առաւելագոյն փոխարինում։ Փոխարինուած խարցող մը կ'ըրնայ վերադարնալ խաղին ընդացգին բացի եթէ բաց վէրգ ունի։ Scrum-երը ամէն խումբեն երեք ճակատային խաղցողով կը կատարուի։ 15 հոգինոց ռակպիի պէս, խաղցողներու կռնակի վրայի թիւը կախեալ է իրենց դիրքէն։Խումբ մե բաղկացած է 3 ճակատային ու 4 հետեւակային խաղցողով։ 7 հոգինոց ռակպին եւ 15 հոգինոց ռակպին նոյն ձեւի դաշտի վրայ կը խաղացուի։ Ընդանրապէս 7 հոգինոց ռակպի Խաղցողները,15 հոգինոց ռակպի Խաղցողներէն աւելի նիհարէն։
Խաղի տեւողութիւն
ռակպի խաղ մը բաղկացած է երկու կիսախաղէ բաղկացած է որոնք կը տեւեն ամէնա շատ 7 վայրկեան բացի մրցաշարքի աւառտական խաղելու ուրտեղ կիսախաղ մը 10 վարկիան կը տեւէ։ Եթէ հաւասար կէտով վերջանան երկու խումբերը, տեղի կ'ունենայ քանի մը 5 վայրկեաննոց երկարաձգումներ մինչեւ որ խումբերէն մէկը կէտ նշանակէ ու շահի։
Փորձէն վերջ
Իրացումները կը կատարուի Դրոպ-գոլով, առաւելագոյն 40 երկվայրկեան փորձէն վերջ։ Ի տարբերութիւն 15 հոգինոց Ռիւկիէն, 7 հոգինոց Ռւիկպիին մէջ կէտ նշանակող Խումբն է որ կը մէկնարկէ խաղը Դրոպ-գոլովմը որ նուազագոյն տաս մէդրներուն քիծին պետք է հասնի։
Առիւծեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ
Թաժ Մահալ
Թաժ Մահալը (Հնդկերէն՝ ताज महल; պարսկերէն՝ تاج محل) դամբարան է Աքրա քաղաքին, Հնդկաստանի մէջ, որ կառուցուած է Շահ Ճահան կայսէրի կողմէ նուիրուած իր կնոջ՝ Մումթազ Մահալի: Կառուցման աշխատանքները սկսած են մօտաւորապէս 1632 թուականին եւ աւարտած են 1653 թուականին։ Շինարարութեան մասնակցած են աւելի քան 22,000 վարպետներ կայսրութեան բոլոր կողմերէն, ինչպէս նաեւ վարպետներ Միջին Ասիայէն, Պարսկաստանէն ու Մերձաւոր Արեւելքէն։
Թաժ Մահալի բարձրութիւնը գմբէթին հետ միասին 74մ է։ Իսկ անոր չորս կողմերուն կառուցուած մինարեթներու բարձրութիւնը 42մ է։ Թաժ Մահալի ամբողջ դամբարնը կառուցուած է ձիւնասպիտակ մարմարէ։ Ողջ շինութիւնը դրուագազարդուած է թանկարժէք քարերէ պատրաստուած ծաղիկներով, տէրեւներով, ինչպէս նաեւ Ղուրանի որոշ սուրահներով։
Թաժ Մահալի դիմաց, Շահ Ճահանը կ'ուզէր ուրիշ դամբարան մը կառուցել, բայց այս մէկը իր համար, որ պէտք է ըլլար սեւ մարմարէ։ Իսկ երկու դամբարանները պէտք է միանային կամուրջով։ Սակայն անոր որդին՝ Ճահանկիրը, որուն արդէն այս բոլոր անտեղի հսկայական ծախսերը յոգնեցուցած էին, չկատարեր իր հօր խնդրանքը, եւ Շահ Ճահանի մահէն յետոյ անոր կը թաղէ նոյն դամբարանին մէջ՝ իր կնոջ կողքին։
Այսօր արգիլուած է ինքնաթիռով թռչիլ Թաժ Մահալին վրայ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Համաշխարհային ժառանգություն Հնդկաստանում Ստորոգութիւն:Դամբարաններ Ստորոգութիւն:17-րդ դարի կառույցներ Ստորոգութիւն:Աշխարհի յոթ հրաշալիքներ
7 Հոկտեմբեր
7 Հոկտեմբեր, տարուան 280-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 281-րդ) օրն է
Տօներ
Ստորոգութիւն:Հոկտեմբեր
Never Gonna Change
"Never Gonna Change" երգ մըն է արձանագրուած Նոր Զիլանտական զոյգ Պրուտզի (Broods) կողմէ իրենց ալպոմ Broods (EP)-ի համար, 2014: Թողարկուած է 29 Յունուար 2014-ին Polydor Records-ի կողմէ իբրեւ առաջին երգ Անգլիոյ մէջ, եւ իբրեւ երկրորդ երգ ընդանհրապէս:
Հին Յունարէն
Հին յունարէն (αρχαία ελληνική γλώσσα), հնդեւրոպական լեզուախմբի լեզու, յունարէնի նախնին, որը տարածուած է յունական մարդաշխարին մէջ մ.թ.ա. 2 հազարամեակէն մինչեւ մ. թ. V դար։
Never Gonna Change
Յօրինում
"Never Gonna Change" խառնուրդ մըն է glitch, synth եւ trip hop ժանրի: Բառերու առմամբ, երգը զոյգի մը բաժանումի մասին է եւ ինչպէս ամբողջութեամբ անկարելի է լգել իրենց: Ինչպէս Ճորճիա Նոթ յայտնեց The Fader-ին, երգը ներշնչուած էր անձնական փորձարութեամբ եւ ինք ալ գրած էր երգը մինչ Քէյլըպը արտադրած էր:
Հին Յունարէն
Միջին դարերու ընթացքին թարցած է Բիւզանդական Կայսրութեան գրական լեզուն, դասականի կարգավիճակ է ստացել Արեւելեան Եւրոպայի մէջ։ Վերածննդի ժամանակ եւ ազդել է նոր յունարէնի - կաֆարեւուսայի զարգացմանը։
Never Gonna Change
Քննադատական
Idolator-ի Սէմ Լանսքի արտայայտուեցաւ դրական ձեւով երգին հանդէպ, մասնաւորապէս Ճորճիայի «աննման» ձայնի կարողութեան հանդէպ : Ճոն Թէնըրզը Pigeons & Planes-ի բախդատեց այս երգը նախորդ իրենց թողարկած երգ Bridges-ի, երկուքն ալ հաւասարապէս քովելով:
Երգի Տեղադրութիւն
Digital download
Digital download (Remix)
14 Յուլիս
14 Յուլիս, տարուան 195-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 196-րդ) օրն է։
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:14 Յուլիսի ծնածներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:14 Յուլիսի մահացածներ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յուլիս
Պէաս
Պէաս (Beas), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ։ կը մտնայ Ուելվա նահանգի կը կազմուի, Անտալուսիա ինքնավար մարզ։ Համայնքը կը գտնուի Էլ-Քոնտատօ գաւառի կազմի մէջ։ Տարածքը 144 քմ2։ Բնակչութիւնը 4336 մարդ (ըստ 2010 թուականի մարդահամարի տուեալներուն)։ Կը գտնուի նահանգի վարչական կեդրոնէն 30 ք.մ. հեռաւորութեան վրայ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Արշամ Տատրեան
Արշամ Տատրեան, հայ գրող, հրապարակագիր, խմբագիր։
Կենսագրութիւն
Աւարտած է Գահիրէի Գալուստեան Ազգային վարժարանը (1925) եւ Կրինիոնի (Փարիզի մերձակայքը) երկրագործական բարձրագոյն դպրոցը (1932)։ Եղած է Գալուստեան վարժարանի եւ Գահիրէի ֆրանսիական լիցեյի ուսուցիչ ։
1938-ին հրատարակած է «Բանաստեղծին ձայնը» (Գահիրէ) պարբերագիրքը ։
1948-1955 թուականներուն խմբագրած է «Զահակիր» գրական, հասարակական շաբաթաթերթը։
Նրա բանաստեղծութիւնները (տպագրուած սփիւռքահայ տարբեր պարբերականներու մէջ) կրած են Միսաք Մեծարենցի ազդեցութիւնը, անոնք կ'արտացոլեն 1920-1930-ական թուականները ու հետագայ տասնամեակներու սփիւռքահայ սերունդի հոգեբանութիւնը, անոր հայասիրական ոգորումները ։
Մահացած է 19 Յունիս 1956-ին, Գահիրէ։
Ծանոթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Հայաստանի Պետական Տնտեսագիտական Համալսարան
Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարանը, որպէս ինքնուրոյն միաւոր հիմնադրուած է 6 Օգոստոս 1975-ին եւ տեղակայուած՝ Աբովեան 52 հասցէին մէջ։ ԲՈՒՀ-ի անուանումը սկզբը եղած է Երեւանի ժողովրդական տնտեսութեան հիմնարկ, ապա Երեւանի պետական տնտեսագիտական համալսարան։ 2006-ին, համալսարանը վերանուանուեցաւ «Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարան» պետական ոչ առեւտրային կազմակերպութիւն։ 1995-էն ԲՈՒՀ-ը տեղափոխուեցաւ Նալպանտեան 128 հասցէ։ ՀՊՏՀ-ի կազմին մէջ կայ 5 ասպարէզ, որոնցմէ 4-ը կը գտնուին Նալպանտեան 128 հասցէի մէջ, իսկ տեղեկութեան եւ վիճակագրութեան ասպարէզը կը գտնուի Զէյթուն թաղամասին մէջ։ ՀՊՏՀ-ի կազմին մէջ կը գործէ 25 բաժին։ ՀՊՏՀ-ն մասնաճիւղեր ունի Գիւմրի ի եւ Եղեգնաձոր ի մէջ։
ՀՊՏՀ-ի ասպարէզներ են.
ՀՊՏՀ-ն Դիլիջան ի գեղատեսիլ վայրէն մէկուն մէջ՝ Բլդան գետի ափին, ունի մարզաառողջարարական ճամբար, ուր Յուլիս-Օգոստոս ամիսներուն վճարովի տարբերակով կը հանգստանան ուսանողները։
Գիւմրիի մասնաճիւղ
ՀՊՏՀ Գիւմրիի մասնաճիւղը հիմնադրուած է 30 Մայիս 1997-ին ՝ ըստ ՀՀ Կառավարութեան 131-րդ որոշման։ 2000-ին պայմանագիր կնքուած է Մոսկուայի Լոմոնոսովի անուան պետական համալսարանի տնտեսագիտութեան հիմնարկին հետ՝ ըստ որուն հնարաւորութիւն կ՛ունենայ մասնաճիւղի երկրորդ տարուան երկու լաւագոյն ուսանողի ուսումը շարունակելու Մոսկուայի Լոմոնոսովի անուան պետական համալսարանի տնտեսագիտութեան հիմնարկին մէջ։ 1997-2011 թ. մասնաճիւղի դասախօսական կազմը հրատարակած է շարք մը դասագիրքեր, ուսումնական ձեռնարկներ, գիտական յօդուածներ: Գիտահետազօտական բաժինը կազմակերպած է 10 հանրապետական գիտական նստաշրջաններ եւ ուսանողական գիտաժողովներ։ Դասախօսները մասնակցած են երկու տասնեակէ աւելի միջազգային գիտաժողովներու աշխարհի տարբեր գիտակրթական կեդրոններու մէջ։ Մասնաճիւղին մէջ կ՛իրականացուին գիտահետազօտական աշխատանքներ՝ «Տարածքային կառավարման դրամական հիմնախնդիրները» եւ «Պետական սեփականութեան արդիւնաւէտ կառուցուածքի ձեւաւորման խնդիրները եւ անոնց լուծման ուղիները» (վերջինս կը կատարուի ՀՀ ԿԳ նախարարի համապատասխան հրամանով) թեմաներով։
Կառավարման Ասպարէզ
Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարանի կառավարման ասպարէզը ձեւաւորուած է 1979-ին՝ ճիւղային տնտեսագիտութեան ասպարէզի հենքի վրայ։ Աս ասպարէզը, սկզբնապէս անուանուած է աշխատանքի տնտեսագիտութեան եւ կազմակերպման ասպարէզ, իսկ կառավարում անուանումը ստացած է, երբ միջազգային տնտեսական յարաբերութիւններ մասնագիտութիւնը տեղափոխուած է տնտեսութեան կարգաւորման եւ միջազգային տնտեսական յարաբերութիւններու ասպարէզի կազմ։
Կառավարման ասպարէզի կազմին մէջ ընդգրկուած ճիւղերն են.
Տնտեսութեան կարգաւորման եւ միջազգային տնտեսական յարաբերութիւններու ասպարէզ
Տնտեսութեան կարգաւորման եւ միջազգային տնտեսական յարաբերութիւններու ասպարէզի կազմին մէջ ընդգրկուած ճիւղերը՝
Տնտեսական Ասպարէզ
Համալսարանի ստեղծման առաջին իսկ օրէն հիմնադրուած է տնտեսութեան ասպարէզը, որ այսօր վերակազմաւորուած է տնտեսագիտական ասպարէզի։
Ասպարէզը գիտաուսումնական սերտ կապերու մէջ է Ֆրանսայի Լիոն քաղաքի առեւտրաարդիւնաբերական պալատի, Փարիզ-12 եւ Սպանիոյ Սարագոսայի համալսարաններու հետ։
Ֆինանսական ասպարէզի կազմին մէջ ընդգրկուած ճիւղերն են.
Առեւտուրի եւ տնտեսութեան կազմակերպման ասպարէզ
Առեւտուրիի եւ տնտեսութեան կազմակերպման ասպարէզը ՀՊՏՀ ամենահին կառուցուածքային ստորաբաժանումներէն է, որ ձեւաւորուած է 1975-ին Երեւանի պետական համալսարանին մէջ թերեւս 1964-ին գործող ապրանքագիտութեան եւ առեւտուրի քաղաքացիական տնտեսութեան ասպարէզի հիմքի վրայ։
Առեւտուրի եւ տնտեսութեան կազմակերպման ‎‎‎‎‎‎‎‎ասպարէզի կազմին մէջ ընդգրկուած ճիւղերն են.
Հաշուապահական հաշուառման եւ հաշուեքննութեան ասպարէզ
Հաշուապահական հաշուառման եւ հաշուեքննութեան ասպարէզը հիմնադրուած է 2011-ին։ Յառաջիկայ տարիներուն կը նախատեսուի մասնագիտացման նոր ուղղութիւն՝ տնտեսական վերլուծութիւն։
Հաշուապահական հաշուառման եւ հաշուեքննութեան ասպարէզներուն մէջ ընդգրկուած ճիւղերն են.
Կրթութեան կազմակերպումը
2004-էն համալսարանը կ՛անցնի կատարեալ երկաստիճան՝ ընթացաւարտցու ուսողութեան եւ մասնագիտական կրթական համակարգին։ Ուսման տեւողութիւնը առկայ ընթացաւարտցու ուսողութեան մէջ 4 տարի է, առկայ մասնագիտութեան մէջ՝ 2, հեռակայ ընթացաւարտու ուսողութեան մէջ՝ 5, հեռակայ մասնագիտութեան մէջ՝ 2,5 տարի։ 2006-2007 ուսանողական տարին ընթացաւարտցու ուսողութեան առաջին դասերուն ընթացքին ներդրուած է ակադեմիական կէտերու կուտակման եւ փոխանցման համակարգը, կը գործէ փոխատեղման կարգ։ Համալսարանին մէջ կ՛իրականացուի ընթացաւարտցու ուսողութեան առկայ (2005-էն նաեւ հեռակայ), 2004-էն մասնագիտութենէն առկայ (2009-էն նաեւ հեռակայ) ուսուցում։ Մասնագիտական կրթութիւն կը մատուցուի նաեւ անձնական մասնագիտութիւններով։ Ընթացաւարտցու ուսողութենէն առկայ եւ հեռակայ, մասնագիտութեան առկայ ուսուցումը կ՛իրականացուի կէտերու համակարգով։ Համալսարանը ունի ընկերակցութիւն՝ առկայ եւ հեռակայ ուսուցմամբ։ 2010-2011 ուսումնական տարիէն ի վեր ընկերակցութեան կրթութիւնը նոյնպէս կէտերու համակարգով է։ Համալսանին մէջ կը գործէ նաեւ գիտական գրադարանը՝ համալրուած հարուստ մասնագիտական գրականութեամբ, ինչպէս նաեւ առկայ են գիտական եւ ուսանողական ընթերցասրահները։ Համալսարանի գիտական կեանքը կը լուսաբանուի «Բանբեր Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարանի» հանդէսին (կը հրատարակուի 2004-էն) եւ «Տնտեսագէտ» ամսագիրին մէջ (կը հրատարակուի 1977-էն)։
«Ամբերդ» հետազօտական կեդրոն
2013-ին ՀՊՏՀ-ի մէջ ստեղծուեցաւ «Ամբերդ» հետազօտական կեդրոնը, որ կ՛իրականացնէ հետազօտական տարբեր ծրագիրներ ։
ՀՊՏՀ Գիւմրիի մասնաճիւղի ուսանողական խորհուրդ
ՀՊՏՀ Գիւմրիի մասնաճիւղի ուսանողական խորհուրդը ձեւաւորուած է 17 Ապրիլ 1999-ին եւ մինչ օրս կը գործէ համաձայն ընդունուած բոլոր սկզբունքներու։ 2002 թ. ՀՊՏՀ ԳՄ-ի նախաձեռնութեամբ ստեղծուած է քաղաքային ուսանողական խորհուրդ։
Լազանիա
Լազանիա (իտալ.՝ lasagne, Իտալերէն արտասանութիւն՝ laˈzaɲɲe), քառակուսի կամ ուղղանկիւն դդմաճէ պատրաստուած իտալական ուտեստ՝ լեցուած պեշամել (bechamel sauce) թացանով, լազանիայի խմորէ թերթիկներով եւ փարմեզան (parmesan) պանիրով։ Ըստ տարածաշրջանի՝ բաղադրամասերը կրնան տարբերիլ՝ միս, լոլիկ, շոմին, այլ բանջարեղէն, փոլոնեան թացան (sauce bolognaise), մոցարելա (mozzarella) պանիր կամ ռիքոթա (ricotta cheese) :
Պատմութիւն
Լազանիայի ամենահին յայտնի բաղադրատոմսերը նկարագրուած են Նափոլեան երկու խոհարարական գիրքերուն մէջ՝ Anonimo Meridionale (1238-1239) եւ Liber de Coquina (1304-1314)։ Ուտեստը յայտնի դարձած է եւ տարածուած ոչ միայն Իտալիոյ, այլեւ ամբողջ աշխարհի տարածքին։ Առաջին լազանիաները պատրաստուած են ջեռոցներու մէջ առանց բռնակի յատուկ տապակներու մէջ, ուր տեղաւորած են որոշակի քանակութեամբ խմորի բարակ շերտեր՝ լեցուած թացանով եւ փարմեզան պանիրով։ Լիկուրիոյ մէջ (Liguria) աւանդական լազանիայի ռակուին (ragoutհ) հետ միասին կը սկսին աւելցնել թացաններ օրինակ՝ փէսթօ (Pesto sauce)։ Երբեմն, աւելցնելով շոմինի  թացան, լազանիայի խմորը կը ներկուի վառ կանաչ։
Ժզ. դարուն լազանիայի բաղադրատոմսը փոխ առնուած լեհական խոհանոցին մէջ՝ դառնալով լազանկի։
Ստուգաբանութիւն
Լազանիա բառով սկիզբը նկարագրուած էր կաթսան, որու մէջ կը պատրաստուէր ուտելիքը։ Սակայն, կ'ենթադրուի, որ ուտեստը ծագած է Իտալիոյ մէջ, «լազանիա» բառը կու գայ յունարէն «λάσανα» («լասանա») կամ «λάσανον» («լասանոն»), որ կը նշանակէ «տաք ափսէ» կամ «տեղադրել զամբիւղի մէջ»: Հետագային բառը փոխ առնուած է հռոմէացիներու կողմէ որպէս «lasanum», որ կը նշանակէ «ճաշ եփելու կաթսայ»: Իտալացիները այս բառը օգտագործած են լազանիա ուտեստի համար։
Ըստ մէկ այլ տեսութեան՝ «լազանիա» բառը կու գայ յունարէն λάγανον («լագանոն») բառէն, որ կը նշանակէ հարթ շերտերով դդմաճի խմոր։
Խմորին առանձնայատկութիւնը
Լազանիայի խմոր կը պատրաստուի դդմաճեղէնի ալիւրէն, որ կը պատրաստուի բացառապէս ցորենի կարծր տեսակէ։
Ժամանակակից խոհանոց
Ժամանակակից լազանիան կը պատրաստուի խմորի քանի մը շերտերէ, որոնցմէ իւրաքանչիւրին վրայ կը լեցնեն միջուկը եւ պեշամել թացանը։ Միջուկին համար կարելի է օգտագործել աղացած միս՝ վրան քերած պանիր։ Մոցարելա պանիրը կարելի է փախարինել այլ պանիրներով՝ սուլուկունի (sulguni cheese ) կամ պրինզա (Bryndza) : Ուտեստը կը թխեն ջեռոցի մէջ 220 աստիճանով, ապա կը նուազեցնեն ջերմաստիճանը մինչեւ 180 աստիճան եւ կը թխեն 30-35 վայրկեան :
Լազանիան մշակոյթի մէջ
Կարֆիլտ կատուն (garfield cat) համանուն երգիծական ֆիլմին մէջ հանդէս կու գայ որպէս լազանիայի սիրահար։
Մշոյ Սուլթան Ս. Կարապետի վանք
Գլակայ վանք (Մշոյ Ս. Կարապետ, Իննակնեան վանք), վանքային համալիր Մեծ Հայքի Տուրուբերան նահանգի Տարօն գաւառին մէջ (այժմ՝ Թուրքիոյ տարածքին մէջ), կը գտնուի Աշտիշատէն ոչ հեռու, եղած է հեթանոսական մեհենատեղի, որ վանքի վերածուած է քրիստոնէութեան ընդունման օրերուն՝ Դ.դար։
Պատմութիւն
Մշոյ Սուլթան Ս. Կարապետի վանքը կը գտնուի Մշոյ հիւսիս-արեւմտեան կողմը, Քարքէ լերան հարաւ-արեւելեան լանջին: Ըստ աւանդութեան, Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Գիսանէի եւ Դեմետրի հեթանոսական մեհեանները կործանելէ ետք նոյն վայրին վրայ կը կառուցէ վանք մը, հոն զետեղելով Ս.Կարապետին եւ Աթանագինէս եպիսկոպոսին նշխարները:
Առաջին վանահայրը եղած է Զենոբ Գլակ, եւ անոր անունով ալ հետագային վանքը կոչուած է Գլակայ վանք :
Վանքը ունէր ընդարձակ կալուածներ եւ Տարօնի, Վարդոյի, Ճապաղջուրի, Խնուսի ու Պուլանըխի գիւղացիներէն պտղի կը հաւաքէր:
Տարօնի առաջնորդութիւնը եւ Ս. Կարապետի վանքին վանահայրութիւնը ստանձնելով Մկրտիչ Խրիմեան վարդապետ առաջին հերթին Սեպտեմբեր 1862-ին Ս. Կարապետի վանքին մէջ Ժառանգաւորաց վարժարան մը բացած է: Շրջակայ գիւղերէն տասնեակ մը պատանիներ հաւաքուած են հոն, որոնց դաստիարակութիւնը Գարեգին Սրուանձտեանցին եւ Յակոբ Աղուանեանին  յանձնուած է:
Մկրտիչ վարդապետ նոր կարգ ու կանոն հաստատած է վանքին մէջ, վերակազմած՝ վանական կեանքը եւ վերահսկողութեան տակ առած՝ տնտեսական գործերը: Վանահօր հսկողութեամբ  կազմուած է վանական տնտեսական խորհուրդ մը:
Ս. Կարապետի վանքը՝ հոգեւոր եւ մշակութային կեդրոն
Ս. Կարապետի վանքը հոգեւոր, մշակոյթի ու գրչութեան մեծ կեդրոն եւ սրբատեղի եղած է եւ Ս. Էջմիածինէն ետք իր հեղինակութեամբ երկրորդը կը նկատուէր, արժանանալով մենաստաններու մայրաքաղաք կոչումին: Պարսպապատ մենաստանը եւ շրջակայ անտառները թշնամիներու յարձակումներու եւ կոտորածներու ատեն շրջակայ գիւղերու բնակիչներուն համար փրկութեան տապան եղած են:
Ս. Կարապետի վանքը՝ ուխտատեղի
Ս. Կարապետ մեծ ուխտատեղի էր: Հոն մեծ տօնախմբութիւններ կը կազմակերպուէին Վարդավառին եւ Ս. Աստուածածնայ Վերափոխման տօներուն, երբ տեղի կ'ունենային նաեւ ձիարշաւներ, լարախաղացութիւններ եւ գուսաններու մրցոյթներ եւ կը կազմակերպուէին տօնավաճառներ: Մեծաթիւ մատաղցու կենդանիներ կը զենէին եւ մատաղ կը պատրաստէին ու կը բաժնէին: Տօնախմբութիւններուն կը մասնակցէին մինչեւ հեռաւոր գաւառներէ եւ երկիրներէ ժամանած բազմահազար ուխտաւորներ:
Ս. Կարապետ մուրազատու էր, ամենաբոյժ եւ շնորհ պարգեւող: Ս. Լուսաւորիչի աղբիւրը, որ ըստ աւանդութեան կառուցուած էր Տրդատ Մեծ թագաւորին կողմէ, եւ ուր Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ բազում քրիստոնեաներ մկրտած էր, ամէն ցաւ կ'ամոքէր, կը բժշկէր եւ մարմնական արատները կը բուժէր:
Ս. Կարապետի ուխտագնացութեան նուիրուած շատ երգեր պահպանուած են ժողովրդային բանահիւսութեան մէջ:
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Մեհեաններու փոխարէն կառուցուած շինութիւններ կ կ Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական կառոյցներ Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայ առաքելական եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:Աւերուած եկեղեցիներ
Պուշեհր
Պուշեհր (‎ [buːˈʃehr]) ՝ քաղաք-նաւահանգիստ Իրանի հարաւը, Պուշեհր նահանգի վարչական կեդրոնը։ Կը գտնուի Իրանի հարաւ-արեւմուտքը, Պարսից ծոցի ափին։ Բնակչութեան թիւը՝ 161 674 մարդ (2006) ։
Անուանում
Կ'նթադրուի, որ անուանումը առաջացեր է արաբերէն ապու-շահր՝ «քաղաքներու հայր» արտայայտութիւնէն ։
Պատմութիւն
Պուշեհրը հիմներ է Նատիր շահը 1736 թուականին հին Ռիշեխր բնակավայրի մէջ։ 18-րդ դարի վերջին անգլիացիները Պւշեհրի մէջ կառուցեցին լիարժեք ռազմածովային կայան։ 19-րդ դարուն Պուշեհրի նաւահանգիստը դարձաւ Պարսից ծոցի խոշորագոյն նաւահանգիստներէն մէկը։ 1856-1857 թուականներու Անգլո-պարսկական պատերազմի ժամանակ 1856ին անգլիացիները գրաւեցին քաղաքը։ Քաղաքի կայազօրը յանձնուեցաւ 1856 թուականի Դեկտեմբերի 9-ին։
Համաշխարհային պատերազմի ժամանակ 1915 թուականին քաղաքը երկրորդ անգամ գրաւուեցաւ անգլիացիներու կողմէ՝ խոչնդոտելով գերմանացիներու տիրապետութեանը։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Պուշեհրը քանի մը այլ քաղաքներու հետ կը հանդիսանար հիմնական նաւահանգիստ, որմով ԽՍՀՄ կը տեղափոխուէին ապրանքներ։
Բնակչութիւն
Բնակչութեան մեծ մասը կը կազմեն Շիա իսլամները։ Քաղաքին մէջ կը բնակէին նաեւ արաբներու եւ ափրիկացիներու փոքրամասնութիւններ։
Աշխարհագրութիւն
Պուշեհրը կը գտնուի Իրանի հարաւ-արեւմուտքը, Պարսից ծոցի ափին։
Տնտեսութիւն
Պուշեհրի մօտ կը կառուցուի հիւլէական Ելեկտրակայան։ Շինարարութիւնը սկսեր է գերմանացի քոնցեռնը (Kraftwerk Union) եւ դադրած է 1980ին։ 1992ին Ռուսաստանի եւ Իրանի միջեւ կը կնքուի միջկառավարական համաձայնագիր։ 1998ին ՀՖԲ վերսկսաւ շինարարութիւնը, սակայն Իրանի առաջադրած պայմաններու պատճառով շինարարութիւնը ձգձքուեցաւ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Իրանի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Պարսից ծոցի նաւահանգիստներ Ստորոգութիւն:1736 թուականին հիմնադրուած բնակավայրեր
Աղբալեան
Աղբալեան, հայկական մականուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ
Ելակ
Ելակ (լատիներէն՝ Fragaria×ananassa Անուան հայերէն ծագումը տես ), մորի անանասի, վարդազգիներու ընտանիքի բազմամեայ խոտաբոյսերու կամ թուփերու ցեղ։ Բարձրութիւնը՝ 30-35 սմ։ Տերեւները եռաբլթակ են, խոշոր, բաց կանաչ, կնճռոտ։ Ծաղիկները սպիտակ են։ Պտուղը քաղցր, անանասի համով եւ իւրայատուկ բուրմունքով, բաց վարդագոյնէն մինչեւ մուգ վարդագոյն հիւթալի հատապտուղ է։ Սերմերը մանր են, դեղին՝ դասաւորուած պտուղի երեսին։ Հարուստ է կենսանիւթերով, թթուներով, շաքարներով եւ այլն։ Կ'օգտագործուի թարմ եւ վերամշակուած։ Կը մշակուի Հայաստանի գրեթէ բոլոր մարզերուն մէջ։
Պատմութիւն
16րդ դարուն ելակի մշակումը կը դառնայ սովորական: Մարդիկ սկսան օգտագործիլ անոր ենթադրեալ բուժական յատկութիւնները, իսկ բուսաբանները տարբեր տեսակներուն համար ստեղծեցին անուններ: Անգլիոյ թագաւոր Հենրի VIII-ի արքունիքի համար Թոմաս Ուոլսին ստեղծեց սերուցքի եւ ելակի միատեղումը: 1578-ին ելակի աճեցման եւ հաւաքման ուսումնական ձեռնարկ գրուած է: 16րդ դարու վերջը կան յիշատակումներ եւրոպական երեք տեսակներու՝  F. vesca, F. moschata եւ F. viridis. Մշակովի ելակը կը բերուէր անտառէն եւ այնուհետեւ կ'աճեցուէր անսեռ եղանակով, հատելով պեխիկները:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բոյսեր
Բռնակոթ (գետակ)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գետեր
Մարիա Ճէյքըպսըն
Մարիա Ճէյքըպսըն (դան․՝ Maria Jacobsen, ), դանիացի բարեգործուհի։ Կրթութեամբ՝ բժշկուհի։
Կենսագրութիւն
Մարիա Ճէյքըպսըն ծնած է 1887-ին Դանիոյ Հօրսընս քաղաքին մէջ: Ան եղած է ջերմեռանդ հաւատացեալ ընտանիքի մը զաւակը: Առաջին անգամ լսած է Հայաստանի եւ հայերու մասին 1895-ին՝ կոտորածներուն նուիրուած բանախօսութեան մը ընթացքին։ Շուտով մաս կազմած է Տանիմարքի ՔՄԱ կազմակերպութեան (Կանանց Միսիոնար Գործիչներու Կազմակերպութիւն): 1906-ին որոշած է երթալ Թրքահայաստան եւ օգնութեան հասնիլ ու ծառայել հայ ժողովուրդին: Ինք արդէն վկայուած էր իբրեւ հիւանդապահուհի եւ պատրաստ էր ծառայելու:1907-ին ամերիկեան նպաստամատոյց ընկերութեան բարեգործներուն հետ մեկնած է Կ. Պոլիս, ապա՝ Խարբերդ։ Տեսնելով հայերու տառապանքը եւ որբերուն անմխիթար վիճակը՝ Մարիա Ճէյքըպսըն միւս բարեգործներուն հետ (Քարէն Եփփէ, Քարէն Փիթըրսոն, օրիորդ Պլեք, տիկին Կրունհակըն, Ճեսսի Հորթ եւ ուրիշներ) Խարբերդ, Մալաթիա, Այնթապ եւ ուրիշ քաղաքներ հիմնած է որբանոցներ եւ հիւանդանոցներ։ Խարբերդի մէջ, վերակացու  նշանակուած է հոն հաստատուած պզտիկ հիւանդանոցին: 1909-ին Մեզրէի մէջ աւելի մեծ հիւանդանոց մը հաստատուած է եւ ինք հոն փոխադրուած է: Ծառայած է Խարբերդի, Մեզրէի եւ շրջակայ գիւղերուն մէջ: 1912-1914 թուականներուն բարեգործական առաքելութեամբ եղած է Դանիոյ մէջ։ 1915-ի նախօրէին վերադարձած է Խարբերդ, ականատես դառնալով թրքական խժդժութիւններուն եւ հայերու աքսորին։ 1919-ին աննհանգստութեան պատճառով վերադարձած է Դանիա բուժուելու։
Դանիացիներուն ուղղած իր խօսքին մէջ ան ըսած է՝
Հազիւ Տուն հասած, հրաւէր ստացած է Մերձաւոր Արեւելքի Ամերիկեան Նպաստամատոյցի պատասխանատուներէն Ամերիկա երթալու: Ընդառաջելով  հրաւէրին, մեկնած է Միացեալ Նահանգներ: Եօթը ամիս  շրջած է Ամերիկայի զանազան քաղաքները եւ դասախօսած՝ ներկայացնելով հայերու հանդէպ կատարուող կոտորածները, հայ ժողովուրդին տառապանքը, Հայ որբերուն ոդիսականը, թուրք ժողովուրդին անմարդկային արարքներն ու ոճրագործութիւնները: Խօսած է հայոց ցեղասպանութեան, չարչարանքներուն եւ վերապրող հայերուն, որբերուն եւ այրիներուն ու դեռատի աղջիկներուն կեանքին մասին: Իր դասախօսութիւններով գրգռած է ամերիկացի ժողովուրդին մտածողութիւնը եւ արթնցուցած անոնց գութը: Իր շրջապտոյտին ընթացքին  միլիոնաւոր տոլարներ  հանգանակած է Նպաստամատոյցի Միջին Արեւելքի բարեսիրական ծառայութիւններուն համար: 1921-22-ին Ճէյքըպսըն պատրաստուած է  վերադառնալու Խարբերդ, սակայն թրքական իշխանութիւնը արտօնութիւն չէ տուած: Երբ քեմալական կառավարութիւնը Թուրքիայէն վտարած է բոլոր եւրոպական եւ ամերիկեան բարեգործական կազմակերպութիւնները, Մարիա Ճէյքըպսըն զրկուած է հոն ողջ մնացած հայերուն օգնելու հնարաւորութենէն եւ, մեկնելով Լիբանան, զբաղած է որբահաւաքով։ 1922-ին Սայտայի մէջ բացած է «Թռչնոց բոյն» որբանոցը (որբուհիներու համար)։
1928-ին որբանոցը փոխադրուած է Պէյրութէն 45 քլմ. հեռաւորութեան վրայ գտնուող ծովեզերեայ Ժըպէյլ քաղաքը։ (1919-ին, Մերձաւոր Արեւելքի Ամերիկեան Նպաստամատոյցը  Ժպէյլի մէջ մեծ հողաշերտ մը գնած էր, 40.000 քառ. մեթր, իր հին շէնքերով միատեղ եւ զայն վերածած որբանոցի, որ կոչուած էր Մերձաւոր Արեւելքի Ամերիկեան Նպաստամատոյցի Ժպէյլի Տղոց Որբանոց:
Այս որբանոցին մէջ նպաստամատոյցի կազմակերպութեամբ եւ հովանաւորութեամբ 1920-ին տեղաւորուած էին հազար հայ որբեր, մասնաւորաբար հաւաքուած Այնթապի շրջանէն):
Մահացած է 6 Ապրիլ 1960-ին եւ, ըստ իր ցանկութեան, թաղուած է «Թռչնոց բոյն» որբանոցի բակին մէջ ։
2010-ին Հայոց Ցեղասպանութեան թանգարանը իբրեւ նուիրատուութիւն ստացած է Մարիա Ճէյքըպսընի արխիւին մէկ մասը. անձնական իրեր, մինչ այդ չհրապարակուած լուսանկարներ, զեկոյցներ, բացիկներ եւ այլն ։
Աշխատութիւններ
Ձգած է «Օրագրութիւն» յուշագրութիւնը (սկսած է 7 Սեպտեմբեր 1907-ին եւ աւարտած է 6 Օգոստոս 1919-ին), որ արժէքաւոր վկայութիւն մըն է թուրքերու հայատեաց քաղաքականութեան մասին։ «Օրագրութիւնը» թարգմանուած է հայերէնի եւ հրատարակուած է բնագիրին հետ՝ մէկ ամբողջական հատորով, ուր զետեղուած է նաեւ Ճէքըպսընի արխիւէն վերցուած 80 լուսանկար։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Դանիացի միսիոնարներ Ստորոգութիւն:Դանիացի բժիշկներ Ստորոգութիւն:6 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:6 Ապրիլի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան ականատեսներ
Ռաւեննա
Ռավեննա (Ravenna, Ravêna, Ravenna), քաղաք իտալական Էմիլիա-Ռոմանյա նահանգում։ Ադրիատիկ ծովէն կը գտնուի 10 կմ հեռաւորութեան վրայ։ 402 թուականից հետոյ եղած է Արեւմտյան Հռոմեական կայսրութեան, օստգոթերի թագաւորութեան, Հռավեննայի էկզարխատի եւ լանգոբարդների թագավորության մայրաքաղաքը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Իտալիա
Ճորճ Պուռնութեան
Ճորճ Պուռնութեան, հայ պատմաբան, հայագէտ։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Սպահան (Իրան)։ Համալսարանի երկարամեայ դասախօս եւ առաւել քան երեսուն հատորներու հեղինակ ու թարգմանիչ:
Անոր գործերը եւ ուսումնասիրութիւնները գլխաւորաբար նուիրուած են հայոց, պարսից եւ կովկասի պատմութեան :
Գործունէութիւն
Ան պարսից եւ հայոց պատմութիւն դասաւանդած է բազմաթիւ բարձրագոյն ուսմանց հաստատութիւններու մէջ (Քալիֆորնիոյ համալսարանի Լոս Անճելըսի մասնաճիւղ, «Քոլոմպիա», «Թաֆց», Նիւ Եորք, «Ռաթկըրզ», Քընեթիքըթ, «Ռամափօ» քոլէճ եւ Կլենտէյլի համայնաքային քոլէճ):
Երկար տարիներ Ռուսիոյ եւ Խորհրդային միութեան պատմութիւն դասաւանդած է Այոնա քոլէճի (Նիւ Եորք) մէջ: