cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մարգ Արեան
Ասպարէզ
Իր մեներգները յայտնի դարձան Պելճիքայի ֆրանսախօս շուկայի եւ Ֆրանսայի մէջ։ 1964-1965 թուականներուն թողարկուած «Katy» մեներգը կը գլխաւոր էր Wallonia եւ Flanders Singles երաժշտական աղիւսակը կամ սիւնակը՝ դառնալով 1965 թուականի ամենաշատ վաճառուած մեներգներէն մէկը։ Ամբողջ Պելճիքայի մէջ հանդէս կու գար համերգներով, որոնց տոմսերը կը սպառուէին ժամանակէն շուտ։ Իր այլ յայտնի մեներգներէն են՝ «Volage Volage» (20 շաբաթ կը գլխաւոր էր Պելճիքայի Top 10-ը), «Un Petit Slow» (կրկին #1 հիթ), «Angelina», «Giorgina», «Parce que je t'aime», «Si j'etais sur․․», «Quand je te prends dans mes bras», «Qu'un peu d'amour», «Mon petit navire», «La chanson du viel aveugle» and «Tu es numéro 1 au hit-parade de mon cœur»։
Երաժշտութիւն
Վերածնունդի ժամանակաշրջան
Վերածնունդի ժամանակաշրջանի երաժշտութիւնը (1400-1600) աւելի շատ կեդրոնացած էր աշխարհիկ թեմաներու վրայ։ 1450-ականներուն կը յայտնագործուի տպագիր մամուլը, եւ ատիկա կ'օգնէ երաժշտական ճիւղերու արագ տարածման։ Այսպիսով, երաժշտութիւնը կը սկսի աստիճանաբար կարեւոր դեր խաղալ առօրեայ կեանքին մէջ։ Երաժիշտները կ'աշխատէին եկեղեցիներու, դատարաններու եւ քաղաքներու մէջ։ Եկեղեցական քառեակներուն թիւը կ'աճէր, իսկ եկեղեցին կը մնար երաժշտութեան կարեւոր հովանաւորը։ Ժե. դարու կէսերուն երաժիշտները կը ստեղծագործէին բազմահնչիւն հոգեւոր երաժշտութիւն։ Այս ժամանակաշրջանի ականաւոր երաժիշտներէն էին Ճիովաննի Փիեռլուճի տը Փալեսդրինան, Թոմաս Մոռլէյը եւ Օրլանտ տը Լասուսը։ Շատ կարեւոր ստեղծագործողներ, զորս կը կոչէին «ֆրանքո-ֆլամանտական» ստեղծագործողներ, կը սերէին Հոլանտայէն, Պելճիքայէն եւ հիւսիսային Ֆրանսայէն: Անոնք կարեւոր դեր կը խաղային ամբողջ Եւրոպայի եւ յատկապէս՝ Իտալիոյ մէջ։
Ատրիա
Կը գտնուի Բօ եւ Ատիճէ գետերու գետաբերաններուն միջեւ, նախկին գոյութիւն ունեցած Ատրիա յունական գաղութի տարածքին։ 2004 թուականի դրութեամբ քաղաքն ունեցած է 20669 բնակիչ։ Քաղաքի ընդհանուր մակերեսը կը կազմէ 113 ք․մ․², բնակչութեան խտութիւնը՝ 183 մարդ/ք․մ․²։ Ամէն տարի՝ Նոյեմբեր 26-ին, կը նշուի քաղաքի տօնը։ Ատրիաթիք ծովուն Անունն ստացած է՝ Ատրիա քաղաքը, հակառակ անոր, որ ներկայիս կը գտնուի այդ ծովէն մօտ 22 ք․մ․ հեռաւորութեան վրայ։
Փարոս (ամսաթերթ)
Փարոս, ամսաթերթ։ Լոյս կը տեսնէ 1997 թուականէն, Նիկոսիա՝ հայերէն եւ յունարէն։ Արտօնատէր՝ Մասիս Տէր Բարթող, գլխաւոր խմբագիր՝ Երան Գույումճեան։ կը լուսաբանէ կիպրահայ համայնքի կեանքը, Հայաստանի եւ Արցախի մէջ տեղի ունեցող իրադարձութիւնները, կը տպագրէ բանավիճային եւ վերլուծական յօդուածներ՝ «Տեսակէտ», «Հայրենի մամուլ», «Կրթական», «Մշակոյթ», «Գրական» եւ այլ խորագիրներով։
Ատրիա
Քաղաքի պատուոյն կոչուած է «143 Ատրիա» փոքր մոլորակը։
Մարգ Արեան
Միջազգային յաջողութիւններ
1964 եւ 1965 թուականները յաջողակ էին տեղի շուկայի համար, իսկ 1966 եւ 1969 թուականները ամենաբեղմնաւորն էին միջազգային շուկայի համար։ Մարգ Արեանը մեծ յաջողութիւն կը վայելէր Միջին Արեւելքի մէջ՝ յատկապես Լիբանանի եւ Սուրիոյի մէջ, ուր կ'երգէր նաեւ որոշ հայերէն երգեր, ինչպէս նաեւ յայտնի էր Արեւելեան Եւրոպայի եւ Լատինական Ամերիկայի մէջ։ Շահութաբեր արեւտրական որոշ յաջողութիւններ արձանագրեց Քէպէքի մէջ՝ Քանատայի ֆրանսախօս նահանգի մէջ։
Փարոս (ամսաթերթ)
Ստորոգութիւն:Հայկական ամսագիրներ Ստորոգութիւն:Կիպրոսի հայերը
Ատրիա
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Իտալիոյ քաղաքներ
Մարգ Արեան
Միջազգային յաջողութիւններ
Մարգ Արեանը այցելեց Թուրքիա, ուրկից սերած էին ծնողները։ Ան սկսաւ մեծ յաջողութիւն վայելել, երբ թողարկեց «Սթամպուլ» հիթը։ Հետեւելով եւրոպական յայտնի երգիչներու օրինակին, ինչպիսիք են Սալվատորէ Ատամոն, Ճոնի Հալիտեյը, Սաշա Տիսթելը, Էնրիքօ Մասիասը եւ Փեփինո տի Քափրին՝ թրքերէն թողարկեց նաեւ իր շարք մը յայտնի հիթերու վերագործիքաւորած տարբերակները։ Իր թրքալեզու «Սթամպուլ» ալպոմը կը ներառէր 9 երգ՝ «Yalancısın», «Dünya Dönüyor», «Kalbin Yok Mu?» եւ այլն։ Երգերու թրքերէն բնագիրը գլխաւորապէս կը գրէր Ֆեճրի Էպճիօղլուն։
Երաժշտութիւն
Պարոքքոյի ժամանակաշրջան
Պարոքքոյի ժամանակաշրջանը կը սկսի 1600-1750 թուականներուն եւ կը տարածուի ամբողջ Եւրոպայով մէկ։ Այս ժամանակաշրջանին երաժշտութիւնը կը սկսի ընդլայնիլ։ Պարրոքոյի երաժշտութեան ժամանակաշրջանը կը սկսի, երբ կը գրուին առաջին օփերաները եւ երբ ձայնակարգային երաժշտութիւնը կը դառնայ լայնատարած։ Գերմանական Պարրոքօ երաժշտութեան ստեղծագործողները երաժշտութիւն կը գրէին փոքր համոյթներու համար՝ ներառեալ լարային, փողային եւ հովային գործիքներ, ինչպէս նաեւ երգչախումբեր, սրինգներ, տաւիղ եւ տաւղալար։ Այս ընթացքին քանի մը մեծ երաժշտական ձեւեր կը սահմանուին, որոնք հետագային կ'ընդլայնին։ Ուշ պարոքքոյի ոճը բազմահնչիւնային համալիր էր եւ հարուստ էր մեղեդիներով։ Պարոքքոյի ժամանակաշրջանի ստեղծագործութիւններէն էին Սեբաստիան Պախը, Ճորճ Ֆրետերիք Հենտըլը եւ Ճորճ Ֆիլիփ Թելեմանը։
Մարգ Արեան
Միջազգային յաջողութիւններ
1968 թուականին այցելեց նաեւ Խորհրդային Միութիւն, ուր համերգներ տուաւ Մոսկուայի տասնեակ հազարաւոր երկրպագուներու համար, ինչպես նաեւ այլ քաղաքներու մէջ՝ լեցուն մարզադաշտերով։ Մարգ Արեանը այցելեց նաեւ հայրենիք՝ Հայաստան՝ յաջող համերգային շրջագայութեամբ, ուր կատարեց հայերէն երգեր՝ ներառեալ յայտնի «Երեւան»-ը՝ նուիրուած Հայաստանի մայրաքաղաքին։
Երաժշտութիւն
Դասական ժամանակաշրջան
Դասական ժամանակաշրջանի երաժշտութիւնը (1750-1830) ունի աւելի թեթեւ, մաքուր եւ զգալիօրէն աւելի պարզ կառուցուածք, եւ gu հակի ըլլալու ձայնային եւ երգեցիկ։ Այս ընթացքին ի յայտ կու գան նոր ժանրեր։ Հիմնական ոճը «հոմոֆոնիք» էր, ուր հիմնական մեղեդին եւ նուագակցութիւնը յստակօրէն կը տարբերէին։ Կարեւորութիւն կը տրուէր գործիքային երաժշտութեան։ Այս ժամանակաշրջանի երաժշտութեան հիմքին մէջ Պարրոքոյի ժամանակաշրջանի ձեւերն էին, որոնք աւելի կ'ընդլայնէին (sonata, concerto եւ symphony)։ Միւս հիմնական ձեւերն էին Trio-ն, լարային քառեակները, serenade-ները եւ divertisment-ը ։ Ամենակարեւոր եւ զարգացող ձեւը sonat-ն էր։ Հակառակ անոր որ պարրոքոյի ժամանակաշրջանի ստեղծագործողները նոյնպէս կը գրէին sonat-ներ, սակայն դասական sonat-ները ամբողջովին  տարբեր էին։ Դասական շրջանի գործիքային բոլոր ձեւերու հիմքը կը կազմէր sonat-ի տրամաթիքական կառուցուածքը։ Դասական շրջանին կատարուած ամենակարեւոր յեղափոխական քայլերէն մէկը հասարակական ելոյթներու կատարելագործումն էր։ Ազնուականութիւնը կարեւոր դեր կը խաղար երաժշտական կեանքի հովանաւորութեան մէջ, սակայն երաժշտահանները արդէն կրնային գոյատեւել առանց անոր վարձակալութեան։ Աճող հանրաճանաչութիւնը կը հանգի նուագախումբերու թիւերու բազմացման։ Դասական շրջանի յայտնի երաժշտահաններէն են Քարլ Ֆիլիփ Էմմանուէլ Պախ ը, Քրիստոֆ Ուիլիպըլդ Կլաք ը, Եոհան Քրիստիան Պախ ը, Ճոզըֆ Հայտըն ը, Ուոլֆկանգ Ամատէոս Մոցարտը, Լիւտվիկ Վան Պեթհովընը եւ Ֆրանզ Շիւպըրթ ը։
Մարգ Արեան
Katy տաղաւար եւ արտադրողական գործունէութիւն
Էնթոնի Քուինը այստեղ ձայնագրեց իր յայտնի «I Love You» հիթը։ Մարվին Կեյը եւս 1981 թուականին «Katy» տաղաւարի մէջ ձայնագրեց իր «Midnight Love» ալպոմը։ Ալպոմը 2 Կրեմմի բերաւ երգիչին։
Երաժշտութիւն
Ռոմանթիզմ (Վիպապաշտութիւն)
Ռոմանթիք (Վիպապաշտ) երաժշտութիւնը (1810-1900) դասական շրջանի խիստ ոճերը եւ ձեւերը կը վերափոխէր աւելի կրքոտ եւ արտայայտիչ կտորներու։ Անիկա կը փորձէր ծաւալել յուզական արտայայտութիւնը եւ ուժգնութիւնը՝ նկարագրելու խոր ճշմարտութիւնը կամ մարդկային զգացումներ։ Այս շրջանին ստեղծագործութիւններուն գերիշխող նիւթը վիպապաշտ (ռոմանթիք) սէրն էր։ Որոշ դէպքերու մէջ դասական շրջանի ձեւական կառուցուածքները պահպանուած են, սակայն որոշ առկայ ժանրերու, ձեւերու եւ գործառոյթներու մէջ ձեւափոխուած են։ Ինչպէս նաեւ ստեղծուած են նոր ձեւեր։ Օփերան եւ թատերապարը կը շարունակէին զարգանալ։ 1800-ին երաժշտութիւնը կը զարգանայ Լիւտվիկ Վան Պեթհովէնի եւ Ֆրանզ Շիւպըրթի կողմէ՝ ներկայացնելով աւելի զգալի փոփոխութիւններ, արտայայտչական ոճով։ Պեթհովընի պարոքքային մոթիֆները կու գան փոխարինելու մեղեդիին՝ որպէս կարեւոր ստեղծագործական միաւոր։ Աւելի ուշ վիպապաշտ (ռոմանթիք) շրջանի երաժշտահաններ, որոնցմէ են Պյոտր Իլիչ Չայքովսքին, Անթոնին Դվորաքը եւ Կիւստավ Մահլերը կը կիրառեն աւելի մշակուած միաձայնութիւններ եւ աւելի մեծ անհամապատասխանութիւն՝զգալի փոփոխութիւններ լարուածութիւն ստեղծելու համար։ Անոնք կը ստեղծեն յաճախ բաւական երկար երաժշտական գործեր։ Վիպապաշտ շրջանին թօնայնութիւնը իր գագաթնակէտին կը հասնի։
Մարգ Արեան
Katy տաղաւար եւ արտադրողական գործունէութիւն
Արեանի լաւագոյն երգերը թողարկուեցան 1974 թուականին կրկնակի CD հաւաքածուներով եւ կրկին գլխաւորեցին վաճառքի Top 10-ը։ Ան գրած է աւելի քան 200 երգ։
Երաժշտութիւն
Ի.-Իա. դարերու երաժշտութիւն
Ի. դարուն երաժշտութեան ունկնդիրներու շրջանակը կ'ընդլայնի, քանի որ ձայնասփիւռը շատ կը տարածուի, իսկ ձայնարկիչները կ'օգտագործուին երաժշտութիւն նուագելու եւ տարածելու նպատակով։ Արդ, երաժշտութեան հանդէպ ցուցաբերուած ուշադրութիւնը կը բացատրուի նոր ռիթմերու, ոճերու եւ ձայներու հետազօտութեամբ։ Ի. դարու երաժշտութեան ականաւոր գործիչներէն են Իկոր Ստրավինսկին, Առնոլտ Շունպերկ ը եւ Ճոն Քէյճը: Ձայնագրման գիւտը եւ երաժշտութեան խմբագրման հնարաւորութիւնը դասական երաժշտութեան նոր ենթաժանրերու բազմացման առիթ կը դառնան՝ ներառեալ «ագուսմաթիք» եւ Ելեկտրային ստեղծագործութեան երաժշտական որոշակի դպրոցներ։ Ի յայտ կու գայ «jazz»-ային երաժշտութիւնը, որ Ի. դարու կարեւոր երաժշտական ճիւղերէն մէկը կը դառնայ, իսկ Ի. դարու երկրորդ կէսին կը զարգանայ «rock» երաժշտութիւնը։ «Jazz»-ը ամերիկեան երաժշտական ձեւ է, որ կը ձեւաւորուի Ի. դարու սկիզբը ափրիկեան-ամերիկեան համայնքներուն մէջ՝ ափրիկեան եւ եւրոպական աւանդական երաժշտութիւններու միախառնումէն՝ Հարաւային Միացեալ Նահանգներուն մէջ։ Իր զարգացման սկիզբի շրջանէն մինչեւ օրս jazz-ը ներառած է Ի.- Իա. դարերու ամերիկեան նշանաւոր երաժշտութենէն տարրեր։«Jazz»-ը ի սկզբանէ սնած է շարք մը ենթաժանրեր՝ Նոր Օռլեանի Տիքսիլենտէն (1910-ականներ) մինչեւ 1970-ականներն ու 1980-ականներու «jazz rock fusion»-ը։ «Rock» երաժշտութիւնը նշանաւոր երաժշտութեան ժանր է, որ ձեւաւորուած է 1960-ականներուն ՝ 50-ականներու «rock and roll», «rockabilly», «blues» եւ «kantri» երաժշտութիւններէն։ «Rock»-ային ձայնը յաճախ կը կապուի ելեկտրական կիթառի կամ ագուսթիք կիթառի հետ։ Այստեղ կ'օգտագործուին ուժեղ «ենթապիթ»եր՝ ելեկտրական «պաս կիթառ»ի ռիթմային բաժինով եւ ստեղնաշարային գործիքներով (երգեհոն, դաշնամուր կամ  համակարգիչներ)։ 1960-ականներու եւ 70-ականներու սկիզբը «rock» ժանրը կը ճիւղաւորուի տարբեր ենթաբաժիններու՝ «blues rock»-էն եւ «jazz rock fusion»-էն մինչեւ «progressive rock» եւ «rock»-ի փորձառական ժանրերու տարբեր տեսակներ։
Մարգ Արեան
Մահ
Մարգ Արեանը մահացեր է 1985 թուականին Պելճիքայի մէջ սրտի կանգէն՝ 59 տարեկանին։
1997 թուականին Պելճիքայի Սխարպէք համայնքին կողմէ իր պատուին համերգ կազմակերպուեցաւ՝ «Hommage à Marc Aryan» խորագիրով, ուր ժամանակակից երգիչները՝ ներառեալ Մարգան, Փերի Ռոուզը, Տոմինիք Ա-ն, Ժան Լիւք Սթելիան, Զոփ Հոփհոփը եւ դերասան Պենուա Փուլվորտը կատարեցին իր յայտնի երգերը ։
Երաժշտութիւն
Կատարում
Կատարումը երաժշտութեան ֆիզիքական արտայայտումն է։ Կատարումը կրնայ ըլլալ կամ արդէն փորձուած կամ յանկարծակի։ Յանկարծաբանութիւնը երաժշտական գաղափար է, որ կը ստեղծուի առանց կանխամտածուածութեան, իսկ փորձուած գործը գաղափարի աշխուժ կրկնութիւնն է, մինչեւ կապի մը հասնիլը։ Երաժիշտները յաճախ յանկարծաբանութիւններ կ'ընեն արդէն փորձուած գաղափարին՝ իւրօրինակ կատարում ստանալու համար։ Շատ մշակոյթներ կատարման եւ մենակատարման յստակ աւանդական ձեւեր ունին, օրինակ հնդկական դասական երաժշտութիւնը կամ արեւմտեան երաժշտութեան աւանդոյթները։ Այլ մշակոյթներ, ինչպիսիք են Պալին, ունի խմբակային կատարումներու խիստ աւանդական ձեւեր։
Ունկնդրելու աւանդոյթ
Երաժշտութեան բազմաթիւ տեսակներ, ինչպէս՝ աւանդական «blues»-ը եւ «folk» երաժշտութիւնը կը պահպանուէին կատարողներու յիշողութիւններուն մէջ, իսկ երգերը կը կատարուէին բանաւոր կերպով կամ լսողութեամբ։ Եթէ երաժշտութեան հեղինակը յայտնի չ'ըլլար, ապա անիկա կը համարուէր աւանդական երաժշտութիւն։ Մշակութային պատմութիւնը երգի միջոցով փոխանցուած է սերունդէ սերունդ։
Երաժշտական տեսութիւն
Երաժշտութեան տեսական կողմերը կ'ուսումնասիրէ երաժշտագիտութիւնը:
Երաժշտական տեսութիւնը կը պատասխանէ այն հարցին, թէ ինչ կանոններու կ'ենթարկուի երաժշտութիւնը, ինչ է անոր հիմքին մէջ եւ ինչ պէտք է սորվիլ, որպէսզի ոչ միայն մշակուած կատարուի երաժշտութիւնը, այլեւ՝ հասկնալի ըլլայ։ Երաժշտութեան վերլուծութեան ընթացքին կ'առանձնանան հետեւեալ հիմնական տարրերը՝ մեղեդի, Ներդաշնակագիտութիւն եւ կառուցուածք։ Կիրառական տեսութիւնը, հիմնուելով ուսումնասիրութիւններու վրայ, կը նպատակադրէ ստեղծել եւ կատարելագործել երաժշտութեան ուսուցման ձեւերը, որոնք թոյլ կու տան տիրապետելու կատարողական արուեստին, մարզելու երաժշտութեան ընկալումը։ Հիմնական հմտութիւնները կը համարուին «սոլֆեժիոն»՝ երաժշտութեան ընթերցումը թուղթէն, ձայնանիշներու գրառումը լսողութեամբ, լսողութեամբ վերլուծութիւնը եւ այլն, նուագախումբի համար գործիքաւորումը, յանկարծաբանութեան արուեստը եւ ստեղծագործումի սկզբնաւորումը։
Երաժշտական հնչիւն
Երաժշտութիւնը կը կազմուի երաժշտական հնչիւններէ։ Անոնք ունին յստակ բարձրութիւն (հիմնական թոնի բարձրութիւնը sub- contra octave-ի «Տօ» ձայնանիշէն մինչեւ հինգերորդ octave-ի «Ռէ» ձայնանիշը՝ 16-էն 4000-4500 Հց)։ Երաժշտական հնչիւնը որոշակի երկարութիւն ունի։ Անոր ֆիզիքական իւրայատկութիւնն այն է, որ ձայնային ճնշումը կը գոյանայ ժամանակի պարբերական գործընթացով։
Երաժշտական հնչիւնները կը խմբաւորուին երաժշտական համակարգի մը մէջ։ Երաժշտութեան կառուցման հիմքը ձայնասանդխակն է։ Ուժեղ երանգները կ'ենթարկուին բարձրութիւններու սանդխակին։ Լայնօրէն տարածուած սանդխակին մէջ մօտիկ հնչիւնները 1:2 յարաբերակցութեան մէջ են (ութնակները կը վերաբերին քառորդներուն, քառորդները՝ կէսերուն եւ այլն)։
Երաժշտական Արտադրութիւն
Երաժշտութիւնը կը ստեղծուի եւ կը կատարուի մեկնելով շարք մը նպատակներէ՝ գեղարուեստական հաճոյքէ, կրօնական կամ արարողական նպատակներէ մինչեւ ժամանցային արտադրանք՝ տուեալ շուկայի մը համար։ Սիրողական երաժիշտները կը ստեղծեն եւ կը կատարեն երաժշտութիւնը իրենց հաճոյքին համար եւ որեւէ օգուտ չունին երաժշտութեան։ Մասնագիտացած երաժիշտները կը վարձատրեն շարք մը կառոյցներ եւ կազմակերպութիւններ՝ ներառեալ զինուած ուժերը, եկեղեցիները, երաժշտական դպրոցները եւ այլն։ Մասնագիտացած երաժիշտները երբեմն կ'աշխատին անհատական՝ պայմանագիրեր եւ համաձայնագիրեր կնքելով ։ Երբեմն կապեր կը հաստատուին սիրողական եւ մասնագիտացած երաժիշտներու միջեւ։ Սկսնակ սիրողական երաժիշտները դասընթացքներու կը հետեւին մասնագիտացածներու քով։ Որոշ դէպքերու մէջ անոնք կրնան ձեռք բերել մասնագիտական կատարողականութիւն եւ կատարել մասնագիտացուած կերպով։ Տարբերութիւն կայ ձայնագրուած եւ ուղիղ կատարուող երաժշտութեան միջեւ, սակայն երբեմն ուղիղ կատարման համերգներու ատեն եւս կը հնչեցնեն  ձայնագրուած տարբերակներ։
Երկաշարադրում
Երկաշարադրումը երգի ստեղծագործումն ու ձայնագրումն է։ Բազմաթիւ մշակոյթներուն մէջ կը կիրարկուի երաժշտական նիւթը նախօրօք պատկերացնելէն ետք ստեղծագործութիւնը մատուցելու գաղափարը։ եթէ նոյնիսկ երկաշարադրումը ձայնանիշներով շատ յստակ գրուած է, ստեղծագործողը դեռ որոշ որոշումներ պէտք է ընդունի անոր վերաբերեալ։ Երաժշտութեան կատարման ձեւը կախեալ է կատարողէն. անիկա կրնայ փոխուիլ եւ կախեալ է, թէ ո՛վ կը կատարէ եւ ինչպէ՛ս կ'ընէ այդ մէկը։ Երաժշտական որոշ ճիղերու մէջ, ինչպէս «Jazz»ի կամ «Blues»ի մէջ, կատարողական ազատութիւն կը տրուի կատարողին։ Յանկարծաբանուած գործը յաճախ կ'ունենայ ոճական կամ ժանրային կարգեր։ Երկաշարադրում ըսելով միշտ չենք հասկնար ձայնանիշներու կիրարկում կամ անհատի մը բացառիկ երաժշտահան ըլլալը։ Երաժշտութիւնը կրնայ նկարագրուիլ նաեւ որպէս երաժշտական ձայներ ստեղծելու գործընթաց մը։ Նմանատիպ օրինակ է համակարգչային ծրագիրը, որ կ'ընտրէ ձայները։ Հազուագիւտ տարրեր պարունակող երաժշտութիւնը կը կոչուի «Aleatoric» եւ յաճախ կը կապուի Ճոն Քէյճի, Մորթըն Ֆելտմանի կամ Լիւթոսլավսքիի անուններուն հետ։
Նշանագրում
Նշանագրութիւնը նշաններով երաժշտութեան ձայնանիշներու եւ յանգերու թուղթի վրայ գրուած տարբերակն է։ Երաժշտութիւնը թուղթին վրայ գրուելէն ետք կը նշանագրուին երաժշտութեան յանգերն ու ձայնային բարձրութիւնները՝ ներառելով նաեւ երգը կատարելու ցուցմունքներ։ Նշանագրումը ճիշդ կարդալու ուսումնասիրութիւնը կը ներառէ երաժշտական տեսութիւն, հարմոնիա (ներդաշնակ յօդաւորութիւն), կատարողական փորձի ուսումնասիրութիւն եւ որոշ դէպքերու մէջ ալ կատարողականութեան պատմական ձեւերու հասկացողութիւն։ Արեւմտեան երաժշտութեան գրաւոր նշումներու ամենաընդունուած տարբերակներն են նշանները։ Նշանաւոր երաժշտութեան, «Jazz»ի եւ «Blues»ի մէջ հիմնաչափ երաժշտական նշանագրումը կը կատարուի թուղթի վրայ, որ ունի լարանման տողեր, եւ որու վրայ կը նշանագրեն մեղեդին, accord-ները, երգի բառերը եւ երաժշտութեան կառուցուածքը. նշանաւոր երաժշտութեան եւ «Jazz»ի մէջ նոյնպէս կը կիրարկուին նշաններ եւ հատուածներ։
Յանկարծաբանութիւն
Երաժշտական յանկարծաբանութիւնը ինքնամատոյց երաժշտութեան ստեղծումն է։ Յանկարծաբանութիւնը երբեմն կը համարուի կատարողներու կողմէն երաժշտութեան ակնթարթային յօրինում, ուր հնարները կը կիրարկուին առանց նախօրօք պատրաստուելու կամ արդէն փորձելէն ետք։ Պարոքքօ եւ դասական ժամանակաշրջաններուն արեւմտեան մշակոյթին մէջ երաժշտութեան յանկարծաբանութիւնը կը համարուէր կարեւոր հմտութիւն։ Սակայն Ի.- Իա դարերուն անիկա աւելի նուազ դեր կը սկսի խաղալ արեւմտեան արդի երաժշտութեան մէջ։ Իսկ հնդկական դասական երաժշտութեան մէջ յանկարծաբանութիւնը հիմնական բաղադրիչն է եւ իւրաքանչիւր կատարման էական չափանիշը։
Տեսութիւն
Երաժշտութեան տեսութիւնը կ'ընդգրկէ երաժշտութեան բնոյթն ու մեքենականութիւնը։ Անիկա յաճախ կը բացայայտէ այն օրինակները, որոնք կ'իշխեն երաժշտահանի մը ձեւերուն վրայ, եւ կ'ուսումնասիրէ երաժշտութեան լեզուն եւ նշանագրումը։ Մեծ իմաստով, երաժշտութեան տեսութիւնը կը վերլուծէ երաժշտութեան յարաչափերը եւ տարրերը՝ յանգ, ներդաշնակութիւն, մեղեդի, կառուցուածք եւ ձեւ։ Երաժշտական տեսութիւնը կրնայ ընդգրկել երաժշտութեան վերաբերեալ պնդումներ, կարծիքներ եւ գաղափարներ։
Փիլիսոփայութիւն եւ գեղագիտութիւն
Երաժշտութեան փիլիսոփայութիւնը երաժշտութեան հետ կապուած հիմնական հարցերու ուսումնասիրութիւնն է։ Երաժշտութեան փիլիսոփայական ուսումնասիրութիւնը շատ կապեր ունի վերացականութեան եւ գեղագիտութեան մէջ առկայ փիլիսոփայական հարցերու հետ։ Երաժշտութեան փիլիսոփայութեան մէջ առկայ որոշ հիմնական հարցերէն են՝
Երաժշտական ճանաչողութիւն
Երաժշտական ճանաչողութեան ոլորտը իր մէջ կ'ընդգրկէ երաժշտութեան տարբեր տարրերու ուսումնասիրութիւն։ Բացի երաժշտութիւն վերլուծելու, ստեղծելու եւ կատարելու պարզ փորձերէն, անիկա կ'ուսումնասիրէ այն գործընթացները, որոնց հիմքին մէջ կ'իյնան այս փորձերը։ Այս ուսումնասիրութիւնները նաեւ կը փորձեն բացայայտել անհամատեղելի մշակոյթներու երաժշտական աւանդոյթներու միջեւ եղած ընդհանրութիւններն ու հնարաւոր ճանաչողական «սահմանափակումները»: Խուլերը կրնան զգալ երաժշտութիւնը իրենց մարմնին մէջ տեղի ունեցող տատանումներու միջոցով, որուն կարելի է հասնիլ այն պարագային, երբ անհատը իր ձեռքին մէջ կը պահէ հնչեղ, սնամէջ առարկայ մը։ Ամէնէն յայտնի խուլ երաժիշտը Լիւտվիկ Վան Պեթհովընն է, որ ստեղծած է շատ յայտնի գործեր։ Աւելի ժամանակակից օրինակներէն է Էվելին Կլենին եւ Քրիս Պախը։ Ուսումնասիրութիւնները, որոնք կը տարուին երաժշտական ճանաչողութեան ոլորտին մէջ, կը փորձեն բացայայտել երաժշտութիւն լսելու հետ կապուած բարդ մտաւոր գործընթացները։
Միջոց եւ արհեստագիտութիւն
Երաժշտութիւնը կրնանք ունկնդրել շարք մը միջոցներով։ Ամէնէն աւանդական տարբերակը ուղիղ ունկնդրելն է։ Ուղիղ կատարումով երաժշտութիւնը կրնայ հաղորդուիլ ձայնասփիւռով, հեռատեսիլով կամ համացանցի միջոցով։ Որոշ երաժշտական ոճեր երաժշտութիւնը կը ստեղծեն կատարելու համար, իսկ ոմանք ալ ձայնագրելու։ Երբ Ի. դարու սկիզբը Երեւան կու գան ձայնաւոր ֆիլմերը, որոնք իրենց հետ կը բերեն նախապէս ձայնագրուած երգեր, շարք մը ֆիլմի սրահներու նուագախումբերու երաժիշտներ կը մնան շուքի տակ։ Օրէնսդրութիւնը կը փորձէ օգնել կատարողներուն, երաժշտահաններուն եւ արտադրողներուն։ Բազմաթիւ մշակոյթներու մէջ չնչին տարբերութիւն կայ երաժշտութիւն կատարելու եւ լսելու միջեւ, քանի որ փաստօրէն իւրաքանչիւրը ներգրաւուած է երաժշտական որեւէ գործընթացի մը մէջ։
Ոչ մասնագիտական կրթութիւն
Հիւսիսային Ամերիկայի եւ Եւրոպայի մէջ սովորական բան է նախադպրոցական երաժշտական կրթութիւնը մինչեւ յետդպրոցական ժամանակաշրջան։ Երաժշտութիւնը կը սորվեցնէ այնպիսի հմտութիւններ, ինչպէս են կեդրոնացումը, հաշուելը, լսելը եւ համագործակցութիւնը, ինչպէս նաեւ կը նպաստէ լեզուներու, տեղեկութիւն եւ գիտելիք յիշելու կարողութիւններուն։ Տարրական դասարաններուն մէջ երեխաներուն կը սորվեցնեն երաժշտական գործիքներ նուագել, երգել փոքրիկ երգչախումբերու մէջ եւ սորվիլ արեւմտեան արդ երաժշտութեան մասին։ Միջնակարգ դպրոցի մէջ աշակերտները հնարաւորութիւն կ'ունենան երաժշտական խումբի մը մէջ հանդէս գալու, իսկ որոշ դպրոցներու մէջ ալ երաժշտութեան դասընթացքներ կրնան կազմակերպուիլ։ Աշակերտներ նաեւ յատուկ երաժշտական դասընթացքներու կը հետեւին։ Համալսարանի մէջ ուսանողները (յատկապէս արուեստաբանական կամ մարդաբանական բաժանմունքներ) կրնան ունենալ երաժշտական դասընթացքներ, որոնք սովորաբար երաժշտութեան պատմութեան վերաբերեալ դասընթացքներ կ'ըլլան։
Ակադեմիա
Երաժշտագիտութիւնը կը զբաղի երաժշտութեան ուսումնասիրութեամբ։ Հին սահմանումներուն մէջ առկայ են երեք ենթակարգեր՝ համակարգուած երաժշտագիտութիւն, պատմական երաժշտագիտութիւն եւ համեմատական երաժշտագիտութիւն կամ ազգային երաժշտագիտութիւն: Արդի ժամանակաշրջանին մէջ կարելի է բաժնել երաժշտութեան տեսութիւն, երաժշտութեան պատմութիւն եւ ազգային երաժշտագիտութիւն։ Ոչ արեւմտեան մշակութային երաժշտութեան ուսումնասիրութիւնն ու երաժշտութեան ուսումնասիրութիւնը կը կոչուին «էթնոերաժշտագիտութիւն»։ Ուսանողները կրնան շարունակել երաժշտագիտութեան, «էթնոերաժշտագիտութեան», երաժշտութեան պատմութեան եւ երաժշտութեան տեսութեան ուսումնասիրութիւնները՝ ստանալով տարբեր աստիճաններ (B.Mus, B.A. եւ այլն)։ Աւարտական աստիճաններէն են երաժշտութեան մագիստրոսի, արուեստի մագիստրոսի, փիլիսոփայութիւններու դոկտորի (PhD) եւ երաժշտական արուեստի դոկտորի (DMA) աստիճանները։
Էթնոերաժշտագիտութիւն
Արեւմուտքի երաժշտութեան պատմութեան մեծ մասը կապ ունի արեւմտեան քաղաքակրթութեան արդ երաժշտութեան հետ։ Երաժշտութեան նշանաւոր ոճերը լայնօրէն կը տարբերին նայած մշակոյթին եւ ժամանակաշրջանին։ Երաժշտութեան դասակարգման բազմազանութիւն կայ, որոնցմէ շատերը վէճի առիթ դարձած են երաժշտութիւն եզրի սահմանման պատճառով։ Ամենամեծ դասակարգումներէն է դասական եւ «փոթ» երաժշտութեան բաժանումը։ Սակայն որոշ ժանրեր չեն մտներ այս երկու մեծ դասակարգումներուն մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երաժշտական ոճեր *
Գաբրիէլ Երանեան
Գաբրիէլ Երանեան, հայ երաժշտագէտ, երգահան։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է 1827-ին, Կ. Պոլիս։ Օհան Երանուն անունով գաւառացի որմնադիրի մը որդին էր։ Աշակերտած է Մայր-վարժարանի մէջ տիրացու Արիստակէս Յովհաննէսեանին։ Ուսման անընդունակ ըլլալուն, ծնողքը ստիպուած է 13-14 տարեկանին գործի դնել զինք։ Երաժշտական ուսման փափաքող ըլլալով, Գաբրիէլ շուտով դպրոց վերադարձած է եւ նոյն Արիստակէսի խնամքին տակ լաւ սորված է հայ ձայնագրութիւնը, իսկ հետագային՝ զայն անբաւարար համարելով, ինքնազարգացումով եւրոպական ձայնագրութիւն սորված է։ Դասաւանդած է Օրթագիւղի, Գուզկունճուգի, Կէտիկ-Փաշայի եւ Խասգիւղի վարժարաններուն մէջ։ Խասգիւղի մէջ, որ գլխաւոր գործունէութեան ասպարէզը եղած է. անոր նեցուկ կանգնած են Աղաթօն, Թորոս Նազարեան, Փափազեան եւ ուրիշներ։
1854-ին, ուսուցիչ կարգուած է Ազգ․ Հիւանդանոցի որբանոցին մէջ բացուած երկրագործական դասարանին։
Իր ուսուցիչին հետ, 1857-1858 թուականներուն, Երանեան «Քնար արեւելեան» ամսաթերթը հրատարակած է, նպատակ ունենալով արեւելեան եւ մասնաւորապէս ազգային երգերը եւրոպական ձայնագրութեան առնելով՝ արեւմտեաններուն հաղորդել։
Երանեանի քով աւելի դէպի եւրոպականը միտում մը կը տեսնուի, որուն ապացոյցն է Տիգրան Չուխաճեանի՝ 1 Յունուար 1862-ին «Քնար»-ի խմբագրութեան մասնակցիլը։ Բայց թերթը հազիւ թէ բոլորած էր իր առաջին վեցամսեան. կը դադարի 15 Փետրուար 1862-ին, 12-րդ թիւը հրատարակելէ ետք։
Երաժշտութեան փափաքը հետզհետէ կը տարածուէր ժողովուրդին մէջ, մանաւանդ՝ Սահմանադրութեան հաստատումէն ետք։ Ամէն կողմէ երգեր կը պատրաստուէին եւ Պէյքօզի տարեդարձի հանդէսներուն փայլը կ՛աւելցնէին։ Եւրոպական գաղափարներ հետզհետէ մուտք կը գործէին ազգայինին մէջ ու Եւրոպա գացող եւ վերադարձող սերունդը կը զգար երաժշտութեան կարեւորութիւնը։ Դաշնակը մուտք գործած էր հայ սրահներու մէջ եւ ահա 1862-ի Մարտին Երանեանի թերթին օգնելու համար երաժշտական ընկերութիւն մը կը կազմուի, նպատակ ունենալով երաժշտութեան ճաշակը մեր մէջ տարածել, նուագածուներ յառաջ բերել, ինչպէս նաեւ «Քնար Հանդէս»ը կանոնաւոր կերպով եւ ժամանակին հրատարակել։ Այդ ընկերութեան հիմնադիրները ժամանակին ամէնէն երեւելի անձնաւորութիւններն էին՝ Աղաթօն, Օտեան, Միւհենտիսեան, Քէչեան, Նեւրուզեան, Ռուսինեան եւ ուրիշ անձնաւորութիւններ։ Ասոնք ուսումանկան յանձնաժողով մը ունէին իբրեւ իրենց օժանդակ, որուն մաս կը կազմէին՝ Թորոս Նազարեան, Մ․ Մամուրեան, Մ․ Պէշիկթաշլեան, Յակոբ Ոսկան, Սրապիոն Հէքիմեան, Ս․ Փափազեան, Նոյպէս զանազան թաղերու մէջ մասնաժողովներ ունէր, որոնք ձրի դասախօսութիւններ կ՛ընէին։ Այս ընկերութիւնը թերթին երկրորդ շրջանի առաջին թիւը կը հրատարակէ 30 Ապրիլ 1862-ին։
Նահապետ Ռուսինեանի գրած բանաստեղծութեան` «Կիլիկիա»ին (գրուած 1860-ին), երաժշտութիւնը հեղինակած է Երանեան :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ երաժշտագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Գարլօ Շահինեան
Մարզական կեանքին մէջ Գարլօ Շահինեանի մասնակցութիւնը կու գայ պատանեկութենէն, երբ տակաւին Պէրպէրեանի սան՝ իր շուրջ հաւաքած է Սկիւտար ի տղաքը եւ հիմը դրած է «Հայորդիք» միութեան։
Այդ միութիւնը մէկը կ'ըլլայ 1915-էն առաջ սկաուտական շարժումի յարողներէն։ Շահինեան եղած է նաեւ մարզիկ, մասնակցած է մրցաշարքներու՝ բարձրութիւն ցատկելով։
Զինադադարին ինք կ'ըլլայ «Հայորդիք»ը ներկայացնողը այն պատմական ժողովին, ուր հիմը կը դրուի Հ.Մ.Ը.Մ.ին։ Կ'ընտրուի Կեդրոնական Վարչութեան անդամ եւ կ'ըլլայ աթլեթիզմի բաժնի վարիչ։
Միաժամանակ, ան կը շարունակէ ըլլալ Սկիւտարի մասնաճիւղի ղեկավարներէն։ Սկիւտարի մրցաշարքերուն գլխաւոր կազմակերպիչը եղած է, իսկ զանազան թաղերու եւ ընդհանուր մրցաշարքներու մէջ՝ իրաւարար, խորհրդատու եւ յանձնախումբի անդամ։
20 Մարտ 1921-ին Շիշլիի Գարակէօզեան որբանոցին մէջ տեղի կ'ունենայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Պատգամաւորական Ընդհանուր Ժողով, 16 մասնաճիւղերէ ղրկուած 46 պատգամաւորներով։ Ժիրայր Խորասանճեանին, Հայկ Ճիզմէճեան ին, Պօղոս Շապոյեանին, Գրիգոր Յակոբեան ին, Վահրամ Փափազեան ին հետ միաժամանկ ան կ'ընտրուի Կեդրոնական Վարչութեան անդամ ։
1922-ին կ'անցնի Պուլկարիա, 1925-ին՝ Փարիզ, ուր մինչեւ իր մահը կը շարունակէ կապուած մնալ Հ.Մ.Ը.Մ.ին եւ ընդհանուր ձեռնարկներուն բերել իր եռանդուն մասնակցութիւնը։
Եուլիա Թիմոշենքօ
Եուլիա Թիմոշենքօ (ուքրաներէն՝ Тимошенко Юлія Володимирівна, ծն.՝ 27 Նոյեմբեր 1960, Տնեփրոփեթրովսք), Ուքրանիոյ նախկին վարչապետ: 2005 թուականի Յունուար 8-էն մինչեւ Սեպտեմբեր 24 եւ 2007 թուականի Դեկտեմբեր 18-էն մինչեւ 2010 թուականի Մարտ 4՝ Ուքրաինոյ վարչապետն ։ Ուքրանիոյ ընդիմադիր «Հայրենիք» ("Батьківщина") կուսակցութեան առաջնորդ ։
Թիմոշենքօ Ուքրանիոյ ընդիմադիր «Հայրենիք» կուսակցութեան առաջնորդն է, որ Ուքրանիոյ խորհրդարանին մէջ 19 աթոռ կը զբաղեցնէ, ինչպէս նաեւ խորհրդարանական խմբակցութեան ղեկավարն է : 2012 թուականին, Ուքրանիոյ խորհրդարանական ընտրութիւններուն ընթացքին, այդ կուսակցութիւնը երկրորդ ամենաշատ ձայները հաւաքեց, խորհրդարանի 450 տեղերէն յաղթելով 101-ը  :
Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրք
Մուսթաֆա Քէմալ Աթաթիւրք (Mustafa Kemal Atatürk, թրքական բանակի սպայ, յեղափոխական, Թուրքիոյ Հանրապետութեան հիմնադիրը, հանրապետութեան առաջին նախագահը 1923-1938 թուականներուն ընթացքին։ Ծայրահեղական եւ ազգայնմոլ, որուն քաղաքականութիւնը եւ գաղափարախօսութիւնը ծանօթ է քեմալիզմ անունով։
Աթաթուրք հանրածանօթ դարձած է, երբ Ա. համաշխարհային պատերազմ ի ընթացքին Գալիպոլիի ճակատամարտին ապահոված է Օսմանեան կայսրութեան յաղթանակը ։ Ա. համաշխարհային պատերազմին կայսրութեան պարտութենէն եւ անոր յաջորդող կազմալուծումէն ետք ղեկավարած է թրքական ազգային շարժումը, որ կը պայքարէր ընդդէմ Դաշնակից պետութիւններու, որոնք կ'ուզէին իրենց միջեւ բաժնել Թուրքիոյ հիմնական տարածքները։ Տարածքային կառավարութիւն մը ստեղծելով Թուրքիոյ ներկայի մայրաքաղաք Անքարայ ի մէջ՝ կրցած է յաղթել դաշնակիցներու ուղարկած ուժերուն, որ հետագային ճանչցուած է թրքական ազատագրական պատերազմ անունով։ Ան, այնուհետեւ, ջնջած է արդէն իսկ քայքայուած Օսմանեան կայսրութիւնը եւ անոր փոխարէն յայտարարած Թուրքիոյ Հանրապետութեան հիմնադրումը։ Իբրեւ նորաստեղծ Թուրքիոյ Հանրապետութեան նախագահ՝ Աթաթուրք իրականացուցած է քաղաքական, տնտեսական եւ մշակութային բարեփոխումներ, որուն վերջնական նպատակն էր ստեղծել ժամանակակից, յառաջադէմ եւ աշխարհիկ ազգ-պետութիւն մը։ Ան տարրական կրթութիւնը դարձուցած է անվճար եւ պարտադիր՝ բացած հազարաւոր նոր դպրոցներ ամբողջ երկիրի տարածքին։ Ներկայացուցած է նաեւ լատինատառ թրքական այբուբենը, որ փոխարինած է օսմանեան այբուբենին։ Աթաթուրքի նախագահութեան շրջանին թուրք կանայք ձեռք բերած են քաղաքական եւ քաղաքացիական հաւասար իրաւունքներ՝ առաջ անցնելով շատ արեւմտեան երկիրներէն ։ Յատկապէս թիւ 1580 յօդուածով կանայք 3 Ապրիլ 1930-ին իրաւունք ստացած են մասնակցելու տեղական ինքնակառավարման մարմիններու ընտրութիւններուն, իսկ քանի մը տարի ետք՝ 1934-ին, ընտրութիւններուն մասնակցելու ամբողջական իրաւունք ստացած՝ շատ աւելի շուտ, քան աշխարհի բազմաթիւ այլ երկիրներ ։
Եուլիա Թիմոշենքօ
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1960 ծնունդներ Ստորոգութիւն:27 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Տնեփրոփեթրովսք ծնածներ Ստորոգութիւն:Ուքրանիոյ վարչապետներ
Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրք
Աթաթուրքի պետութիւնը իրականացուցած է թրքացման քաղաքականութիւնը՝ փորձելով ստեղծել միատարր եւ ամբողջական ազգ մը։ Մուսթաֆա Քեմալի ղեկավարութեան տարիներուն ոչ թուրք փոքրամասնութիւններուն պարտադրուած է հանրային վայրերուն մէջ թրքերէն խօսիլ, ոչ թուրք փոքրամասնութիւններուն տեղանունները եւ մականունները պէտք է փոխարինուէին համապատասխան թրքերէնով։
1981-ին՝ Աթաթուրքին ծննդեան 100-ամեակին առիթով, ՄԱԿ-ը եւ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ն յարգելով անոր յիշատակը՝ յայտարարած են «աշխարհի տարածքին Աթաթուրքի տարի» եւ ընդունած նոյն առիթին հետ կապուած բանաձեւ մը՝ զինք բնութագրելով իբրեւ «գաղութատիրութեան եւ կայսերականութեան դէմ առաջին պայքարի ղեկավար» եւ իբրեւ «մարդոց մէջ փոխըմբռնման ունակութեան եւ կայուն խաղաղութեան զարգացման նկատելի չափով աջակցած անձ, որ իր ամբողջ կեանքին ընթացքին աշխատած է զարգացնել ներդաշնակութիւն եւ համագործակցութիւն մարդկութեան մէջ առանց խտրականութեան»։ Ի պատիւ Աթաթուրքի՝ Թուրքիոյ եւ աշխարհի բազմաթիւ երկիրներու մէջ մեծ թիւով յուշարձաններ կան, անոր անունով կոչուած են բազմաթիւ տեղանուններ։ 1934-ին Յունաստանի նախկին վարչապետ Էլեֆթերուոս Վենիզելոս Աթաթուրքի անունը  առաջարկած է Խաղաղութեան Նոպելեան մրցանակիր ըլլալու համար։
Մանկութիւն եւ կրթութիւն
Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրք ծնած է (բուն անունով Ալի Ռըզաօղլու Մուսթաֆա) 1881-ի սկիզբները Օսմանեան կայսրութեան Սալոնիկ քաղաքին (ներկայիս Յունաստանի Թեսաղոնիկէ քաղաք) Ահմետ Սուպաշը թաղամասին մէջ կամ ալ Քոճա Քասըմ փաշա թաղամասին Իսլահանէ փողոցին մէջ գտնուող տան մը մէջ (այժմ՝ թանգարան)։ Հայրը՝ Ալի Ռըզա էֆենտի, ոստիկանութեան սպայ էր, կը զբաղէր փայտանիւթի վաճառականութեամբ, իսկ մայրը՝ Զուպեյտէ հանըմ։ Ըստ Էնտրիւ Մանգոյի՝ անոր ընտանիքը իսլամ էր, թրքախօս եւ միջին խաւի ներկայացուցիչ, այնուամենայնիւ ըստ Ֆալիհ Ռըֆք Աթայի, Վամըք Տ. Վոլքանի, Նորման Իցքովիչի, Միւժկան Ճունպուրի, Նուման Քարթալի եւ Հասան Իզզետտին Տինամոյի՝ Ալի Ռըզայի նախնիները թուրքեր էին, Փոքր Ասիոյ Այտընի մարզէն։ Քեմալի մայրը շատերու համոզումով ունէր թրքական ծագում, իսկ ըստ Շեւքեթ Սուրեյյա Այտեմիրի՝ ան «Իւրիւքներու» թրքական ցեղախումբի ժառանգորդ էր ։ Այն պատճառով, որ օսմանեան շրջանին Սալոնիկի մէջ եղած է մեծ թիւով հրէական փոքրամասնութիւն մը, Աթաթուրքի իսլամիստ հակառակորդները անընդհատ կը պնդէին, որ հրեաներ ու ժառանգորդ էր, որոնք օսմանեան շրջանին իսլամութիւնը ընդունած էին ։ Այնուամենայնիւ, անոր նախնիները բնիկ սալոնիկցի չէին, այլ հոն տեղափոխուած էին ԺԹ. դարու վերջը, Օսմանեան կայսրութեան այլ նահանգներէ։ Ուրիշներն ալ կը պնդէին, թէ անոր մաշկին բաց գոյնը, շէկ մազերը եւ կապոյտ աչքերը կը փաստէին անոր սլավոնական ծագում ունենալը:
Ըստ Աֆեթ Ինանի՝ Աթաթուրքի Քեմալ անունը (կը նշանակէ կատարելութիւն) անոր շնորհած է թուաբանութեան իր ուսուցիչը՝ Ուսքիւփլիւ Մուսթաֆա էֆենտին՝ «հիանալով անոր ունակութիւններուն եւ հասունութեան վրայ», իսկ Ալի Ֆուատ Ճեպեսոյի կարծիքով անուանակից ըլլալուն պատճառով  ուսուցիչը տուած է այդ անունը, սակայն Քեմալի կենսագիր Էնտրիւ Մանգօ այլ տեսակէտ մը առաջարկած է, թէ ան կրնայ այդ անունը ընտրած ըլլալ իբրեւ յարգանքի նշան ազգային բանաստեղծ Նամըք Քեմալի ։ Փոքր տարիքէն մօր խորհուրդով Քեմալ դժկամութեամբ կրօնական դպրոց յաճախած է։ Աւելի ուշ հայրը զինք ուղարկած է Շեմսի էֆենտիին դպրոցը (աւելի աշխարհիկ կողմնորոշումով դպրոց)։ Ծնողքը փափաքած են, որ Քեմալ հմտանայ առեւտուրի ոլորտին մէջ, բայց 1893-ին Մուսթաֆա Քեմալ առանց անոնց տեղեկացնելու Սալոնիկի ռազմական դպրոցին (Selanik Askeri Rüştiyesi) մուտքի քննութիւններ յանձնած է։ 1896-ին ընդունուած է Մոնաստիրի ռազմական ակադեմիան։ 14 Մարտ 1899-ին ընդունուած է Օսմանեան կայսրութեան մայրաքաղաք Կ.Պոլսոյ Շիշլի թաղամասին մէջ գտնուող Օսմանեան ռազմական ակադեմիա ն, որուն ընթացքը աւարտած է 1902-ին։ Հետագային 11 Յունուար 1905-ին աւարտած է Կ.Պոլսոյ մէջ գտնուող Օսմանեան ռազմական քոլեճը։
Ատրներսեհ (Աբխազիոյ թագաւոր)
Ատրներսեհ Շաւլիանի Աբխազիոյ թագաւոր 880-888 թուականներուն : Յաջորդած է հօրը՝Յովհաննէս բռնապետին։ 888 թուականին գահընկեց եղած է Տիմիթրի Բ.-ի որդի Բագրատ Ա.-ի կողմէն (888-899) :
Ներսէս Շահպաղլեան
Ներսէս Շահպաղլեան ծնած է (1882, Վան - 5 Սեպտեմբեր, 1915, Մուշ), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1882 թուականին Վա­նի մէջ։ Ծնողները հաւանաբար եղած են Վանի մերձակայ Շահպաղի գիւղէն, որտեղէն ծագած է ազգանունին։
Նախնական ուսումն ստացած է ծննդավայրի նախակրթարանին մէջ։ Աուարտած է Վանի համբաւաւոր դաստիարակ Համբարձում Երամյանի բարձրագոյն վարժարանը։ 1912 թուականին աուարտած է Կ. Պոլսի Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։
1914 թուականին` Առաջին համաշխարհային պատերազմը սկսելուն պէս, զորակոչուած է օսմանեան բանակ եւ Մու­շի զինւորական հիւանդանոցին մէջ ծառայած է որպէս զինւորական բժիշկ-վիրաբուժ։ 1915 թուականին միաժամանակ եղած է Մուշի թաղապէտը։
1915 թուականի սեպ­տեմ­բե­ր 5-ին, երբ արդէն կ'ընդանային Մուշի հայերու տեղահանութիւնն ու ջար­դը, աշխատանքային ընկեր, Մուշի քաղաքապետական հայատյաց թուրք բժիշկ Ասաֆը երեկոեան մաուզերը թիկունքին բռնած այցելած է Ներսէսին եւ երբ վերջինս անոր դիմաւորելով պատրաստուաղ է հիւրասիրէլ, Ասաֆը մաուզերով դիմահար կրակած է սանդուղքին կանգնած բժշկին կուրծքին ու սպանած է անոր` 33 տարեկանին։ Այս դեպքին ականատես եղած է Մուշի զինւորական հիւանդանոցի վերատեսուչ, ազգութեամբ հաւանաբար հույն բժիշկ Փեթրաքի Պէյը, որ սակայն որեւէ կերպով չէ արձագանքած տեղի ունեցած դէպքը։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:5 Սեպտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայոց ցեղասպանութեան զոհեր
Երանուհի (անձնանուն)
Երանուհի, հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է հայերէն երանի՝ «երջանիկ» բառէն՝ եւ իգական «ուհի» մասնիկի միացումով։ Այս անունին կը համապատասխանէ Երանեակ անձնանունը։ Կը գործածուի XV դարէն։ Փաղաքշական ձեւերն են Երան, Երանիկ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Բանջարեղէն
Բանջարեղէնը, որեւէ մէկ տեսակ բոյս մըն է, որ կ'ուտուի ճաշի հետ եւ կամ ճաշին մէջ կը գործածուի։
Ծագումով, բանջարեջէնը կը հաւաքուէր անտառներէն որսորդներու կողմէ եւ սկսած է մշակումը տարբեր շրջաններուն մէջ աշխարհին վրայ, հաւանաբար 10,000-էն 7,000 (Ք.Ա) թուականներուն, երբ նոր երկրագործական կեանքը բաւական զարգացաւ։ Սկիզբը, բոյսերը որոնք կ'աճէին տեղականապէս՝ կը մշակուէին, բայց երբ օրերը անցան, առեւտրականութիւնը կ'օգնէր տարաշխարհիկ բոյսերու ներածութեան, տեղական հողերու վրայ մշակելու համար։ Այսօր, գրեթէ բոլոր բանջարեղէնները կ'աճին աշխարհի ամէն կողմերուն մէջ։
Բանջարեղէնը կրնայ ուտուիլ հում կամ եփած եւ ունի մեծ դեր մարդ արարածին սննդառարութեան, կազմուելով մասնաւորապէս ցած իւղայնութեամբ եւ բնածխաջրատով, բայց կը պարունակէ բարձր կենսանիւթեր եւ հանքանիւթեր։ Շատ մը կառավարութիւններ կը քաջալերեն ժողովուրդը, որ ուտեն բանջարեղէններ եւ պտուղներ ամէն օր։
Պատմութիւն
Մշակումը աշխարհի վրայ սկսելէ առաջ, մարդ արարածը որսորդ եւ հաւաքող էր։ Կը փնտռէին պտուղներ, նուշի տեսակներ, կոթեր, տերեւներ, նաեւ կը փնտռէին մահացած անասուններ եւ կ'որսային ողջերը։ Անտառի մէջ մշակումը կը համարուի իբրեւ առաջին մշակման օրինակը՝ օգտագործուող բոյսի տեսակներ կը պահուէին եւ կը շատցուէին եւ չուզուած բոյսերը կը նետուէին։ Բոյսերու արտադրութիւնը տարուէ տարի զօրացաւ՝ ցանուելով մեծ պտուղներ եւ զարգացաւ մշակումը։
Պատմութեան ընթացքին, միշտ հարուստները կրնային ուտել թէ՛ միս եւ թէ պտուղ ու բանջարեղէն, սակայն աղքատ ժողովուրդը ընդհանրապէս ունէին բրինձի, ցորենի եւ կորեկի սնունդը։ Ազթէքները միջին Ամերիկայի մէջ կ'ուտէին կորեկ, լոլիկ, աւկատանձ, լուբիա, պղպեղ, դդում, պիստակ՝ բոլորը իրենց յատուկ ճաշերուն համար։ Բերուի մէջ, Ինքաները կը ցանէին կորեկ տաբարակ արտերուն վրայ եւ գետնախնցոր բարձր հողերուն վրայ։ Կը գործածէին Քինօայի հատիկներ, աւելցնելով պղպեղը, լոլիկը եւ աւկատանձը։
Սնունդ
Բանջարեղէնները ունին մեծ դեր մարդու սնունդին մէջ։ Մեծամասնութիւնը շատ քիչ իւղ ունի, բայց կը պահէ կուշտ։ Կը պարունակեն շատ մը կենսանիւթեր, ինչպէս Կենսանիւթ A, C եւ E: Երբ մարդ ամէն օր որոշ քանակով բանջարեղէններով սնանի քաղցկեղը, սրտի երակներու փակուիլը եւ ուրիշ հիւանդութիններ աւելի քիչ կը պատահին։ Փնտռտուքներ ցոյց կու տան, թէ շատ բանջարեղէն ուտողը 20% աւելի քիչ սրտի կաթուած կ'ունենայ։
Բանջարեղէնները կ'ուտուին տարբեր ձեւերով, երբեմն առանձին եւ երբեմն ալ ճաշերու մէջ։ Սննդային պարունակութիւնը կը տարբերի, բայց ընդանհրապէս կը պարունակեն շատ քիչ քանակով իւղ եւ սպիտ եւ տարբեր չափերով Կենսանիւթեր, ինչպէս A, K, B2՝ որոնք գիտցուած են, որ ունին նիւթեր իրենց մէջ եւ տարբեր տեսակի հիւանդութիւններու դէմ կը պայքարին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բանջարեղեն Ստորոգութիւն:Սնունդ
Սիմոն Քիւփէլեան
Սիմոն Քիւփէլեան Սերոբի (1885, Մարաշ, Մարաշի գաւառ, Հալէպի նահանգ - անյայտ, Պաղտատ), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1885 թուականին Հալէպի նահանգի, Մարաշի գաւառի կեդրոն՝ Մարաշ քաղաքին մէջ, վարպետ դերձակ Սերոբ Քիւփէլեանի ընտանիքին մէջ։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրէն ներս, այնուհետեւ ուսանած է ամերիկացի մի­սի­ո­ներ­ներու Այնթէպի Կեդրոնական Թուրքիոյ գոլէճին մէջ։ 1906 թուականին աւարտած է ամերիկացի միսիոներներու Տարսոնի Սէյնթ Փօլ գոլէճը, 1910 թուականին՝ Պէյրութի ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժինը եւ ստացած՝ բժիշկի վկայական։ 1910-1915 թուականներուն Մարաշի մէջ որպէս բժիշկ աշխատած է։
1915 թուականի ամրան՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքին, ի թիւս բազմաթիւ հայ բժիշկներու, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած՝ սպայի աստիճանով։ 1915 թուականին հազարաւոր հայ ընտանիքներու կարգին, անոր ընտանիքը եւս աքսորուած է Տէր Զօրի անապատը։ Բժիշկը, ըլլալով թուրքական բանակի սպայ, մեծ դժուարութեամբ կարողացած է ընտանիքը փրկել ողջակիզուելէ։ Ծառայութեան բերումով ուղարկուած է Պաղտատի ռազմաճակատ եւ իր բախտակից հայ բժիշկներուն նման թուրքերու կողմէն գնդակահարուած է։
1918 թուականին ընտանիքը վերադարձած է հայրենի «Քահրաման Մարաշ» եւ իրենց տունը գտած է աւերուած։ Անկէ ետք ընտանիքը որոշած է տեղափոխուիլ ԱՄՆ։ Ամուսնացած է՝ ազգութեամբ յոյն, Մարիին հետ։ Որդին՝ Նեսիպ Սիմոնի Քիւփէլեան (1886, Մարաշ - անյայտ, ԱՄՆ), եղած է բժիշկ եւ բնակած ԱՄՆ։ Միւս որդին՝ Վահէ Սիմոնի Քիւփէլեան (1912, Մարաշ - 1988, Ուաշինկթըն), եղած է ամերիկեան ռազմական խորհրդատու եւ ղեկավարած է ինքնաթիռներու ու բաղիստրական հրթիռներու ստեղծումը։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Սուրբ Քրիստոս Ամենափրկիչ Եկեղեցի (Պաթում)
Պաթումի Սուրբ Քրիստոս Ամենափրկիչ եկեղեցի (վրաց.՝ ბათუმის წმინდა ქრისტეს სომხური ეკლესია), Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ տաճար Վրաստանի Հանրապետութեան Պաթում քաղաքին մէջ։ Կը գտնուի Զվիադ Գամսախորւդիա անունով փողոցին մէջ։
Պատմութիւն
Այժմ եկեղեցւոյ քահանան է Տէր Արարատ Գամբալեանը, որ ամբողջ Աջարիայի մէջ Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ միակ ներկայացուցիչն է։ Եկեղեցին ունի կիրակնօրյա դպրոց, երիտասարդական կեդրոն և երկու երգչախումբ։ Եկեղեցւոյ բակը հաճախակի մշակութային միջոցառումներ կ՝ անցնեն։ Այդպէս, օրինակ, Վանաձորի «Տաթեւ» պարի եւ երգի խումբը հանդէս ունեցած է այս եկեղեցւոյ մէջ։
Ատոմ Շահէն
Աշակերտ Ղալաթիոյ Կեդրոնական Վարժարանի. յետոյ Լայբցիկ, Եէնա եւ Փարիզ՝ Համալսարանական ուսանող։ Սահմանադրութեան հռչակումին Պոլիս գալով՝ Բերա կը բանայ «Արաքս» անուն տպարան մը, ուրկէ Ա. Անգամ «Ազատամարտ»ը լոյս կը տեսնէ։ Պոլիս փոխադրուելուն՝ իր մամուլէն դուրս կ՛ելլեն գրական ու դպրոցական գիրքեր եւ հանդէսներ։ Դաշնակցական, ազգային երեսփոխան ընտրուած իր ծննդավայրէն։ Երկերը (Թրգմ.), «Հարստանալու արուեստը» (Օտա Ակնի ծածկանունով), «Հայնէի բանաստեղծութիւնները» եւ այլն։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ յեղափոխական գործիչներ
Երգ
Երգ, երաժշտութեան համեմատաբար պարզ եւ տարածուած տարատեսակներէն մէկը, զոր իր մէջ կը միաւորէ բանաստեղծական բովանադակութիւնն ու ոչ բարդ, դիւրին մտապահուող մեղեդին։ Երգերը իրարմէ կը զանազանուին շարք մը դրսեւորումներով, օրինակ՝ ժանրերով։ Երգը կը կատարուի ե՛ւ մէկ հոգիի, ե՛ւ երգչախումբի կողմէ։ Երգերը կ՛երգուին ե՛ւ երաժշտական գործիքներու նուագակցութեամբ, ե՛ւ առանց գործիքներու ընկերակցութեամբ։
Ուղեցոյց
Ստորոգութիւն:Երգեր Ստորոգութիւն:Արուեստ
Հարսանիթ
Հարսանիթ (Կարմրուկ, measles), ժահրային փոխանցիկ վարակ։
Ախտանշաններ
Հարսանիթի ախտանշաններն են՝ փռնգտուք, հազ, բարձր ջերմ, վիզի աւշագեղձերու ծաւալում, փորհարութիւն, աչքերու կարմրութիւն, բերանին մէջ եւ ապա՝ ընդհանուր մարմնին վրայ կարմիր բշտիկներ, որոնք կը մնան մօտաւորապէս 7-10 օր։
Հարսանիթը կը դարմանուի ֆիզիքապէս հանգիստ ընելով, հակաջերմ դեղեր առնելով եւ առատ հեղուկ խմելով։
Ան կանխարգելի է յատուկ պատուաստով մը։ Շատ քիչ պարագաներուն հարսանիթը կ'ունենայ նաեւ ուղեկցող բարդութիւններ, որոնցմէ կարեւորագոյնն է թոքատապը ։
Իոանէ Փեթրիցի
Իոանէ Փեթրիցի (იოანე პეტრიწი), XI—XII դարերին վրացի փիլիսոփա։ յայտնի է Պրոկլի երկերուն թարգմանութեամբ ու անոնց ընդարձակ մեկնութիւններով։ Աւելի ուշ շրջանի աղբիւրներուն մէջ կը յիշատակուի նաեւ Իոանէ Չիմչիմելի (იოანე ჭიმჭიმელი) անուամբ։
Իոանէ Փեթրիցիի կեանքին վերաբերիալ հստակ տուիալներ չկան։ Որոշ տեղեկութիւններ կը պահուին իր երկերուն մէջ, իսկ որոշ մանրամասնութիւններ ալ կը հաղորդուին XVIII դարու վրացական աղբիւրներուն մէջ։ Ամենայն հաւանականութեամբ, ան կը սիրէր Սամցխէի մէջ բնակուած ազնուականական տոհմի մէջ, փիլիսոփայութիւն կ'ուսումնասիրէ Կոստանդնուպոլսի մէջ՝ Յոհան Իտալիուսի ու Միքայէլ Պսելուսի մօտ։ Իտալիուսի բանադրելէն ետք, Իոանէ Փեթրիցին, ինչպէս կ'ենթադրուի, կը հերանայ ներկայի Բուլղարիոյ տարածքին մէջ գտնուող վրացական Փեթրիցոնի վանք (ներկայիս՝ Բրաչկովի վանք): Կեանքին վերջին տարիներուն հոգեւորականներուն հետ ունեցած վէճի պատճառով կը վերադարնայ հայրենիք, ուր կը վայելէ Դաւիթ Շինարար թագաւորի հովանաւորութիւնն ու կը մասնակցի Գելաթի ակադեմիոյ գործունէութեան, որ այն ժամանակ կ'ըլլայ Վրաստանի մէջ նեոպլատոնական փիլիսոփայութեան կեդրոն։
Իոանէ Փեթրիցիի փիլիսոփայական հայացքները կը ձեւաւորուին Պրոկլի ազդեցութեամբ, ուր գաղափարները ան կը փորձէ համատեղել քրիստոնեական աշխարհընկալման հետ։ Որոշ ուսումնասիրողներ անոր հայացքներուն մէջ կ'առանցնաձնեն պանթեիզմին բնորոշ գծեր։ Իոանէ Փեթրիցին վրացերէն կը թարգմանէ ու կը մեկնաբանէ ոչ միայն Պրոկլի, այլեւ Արիստոտելի, Հովսեփոս Փլաւիոսի երկերներուն մէջ, հատուածներ Աստվածաշունչինմէջ, վարքագրուդիւններ եւ այլն։ Անոր ինքնուրոյն ստեղծագործութիւններուն մէջ առաւել կարեւոր են Պրոկլի երկերու մեկնութիւններ, թէեւ ան կը գրէ նաեւ չափածոյ ստեղծագործութիւններ ու հիմներ։ Իոանէ Փեթրիցին մեծ ազդեցութիւն կը թողէ վրացական փիլիսոփայութեան ու բանահիւսութեան հետագայ զարգացման ու մասնաւորապէս Շոթա Ռուսթաւելի ստեղծագործութեան վրայ։
Մոսկուայի Գեղարուեստական Ակադեմական Թատրոն
Մոսկուայի Գեղարուեստական Ակադեմական թատրոնը թատերական թատրոն է, որ ստեղծուած է 1898-ին Կ. Ստանիսլավսկիի եւ Վլ.Ի.Նեմիրովիչ-Դանչենկոյի կողմէն։
Սկզբնականին անուանուած է իբրեւ Գեղարուեստական Հանրային թատրոն։ 1901-էն սկսեալ՝ Մոսկուայի Գեղարուեստական թատրոն, 1919-էն` Մոսկուայի Գեղարուեստական Ակադեմական թատրոն, 1932-էն` Մ.Կորքի անուան ԽՍՀՄ Մոսկուայի Գեղարուեստական Ակադեմական թատրոն։
2004-ին Չեխովի անուան Մոսկուայի Գեղարուեստական Ակադեմական թատրոնը իր անուանումէն հանեց «ակադեմական» բառը եւ հիմա յայտնի է իբրեւ Չեխովի անուան Մոսկուայի Գեղարուեստական թատրոն։
Ստեղծման պատմութիւն
Գեղարուեստական թատրոնի սկիզբը 1897 թուականը կը համարուի, «Սլաւոնական շուկայ» ճաշարանին մէջ Ստանիսլավսկի եւ Դանչենկոյի հանդիպումը։ Հանդիպման ընթացքին կազմուեցաւ նոր թատրոնի ծրագիրը, որ իր բնոյթով նորարարական էր։ «Մենք բողոքեցինք,- ըսած է Ստանիսլավսկին,- հին խաղաոճի դէմ...եւ՛ դերասանական խաղին, եւ՛ բեմանկարչութեան, եւ՛ բեմադրութեան,եւ ընդհանրապէս այն ժամանակուան թատրոնի կառոյցին ։
Թատրոնի «հանրայնութիւնը» առաջին հերթին, թատրոնի տոմսերու ցած գիները կը նշանակէր, որուն համար Մոսկուայի Պետական Դումային դիմեցին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մոսկուայի թատրոններ
Ջերմուկ (Արեւմտեան Հայաստանի գիւղաքաղաք)
Ջերմուկ․  Արեւմտեան Հայաստանի Տիարպեքիր նահանգի Արղն գաւառի աւան։  Ջերմուկ եւ Չնքու շ աւանները մաս կը կազմէին Պատմական Հայաստանի Ծոփք նահանգին։
Դիրքը
Ջերմուկ կը գտնուի Տիարպեքիր նահանգի հիւսիս արեւմտեան, Եփրատ գետի հարկատուններէն՝ Ջերմիկ վտակի ձախ ափին։  Ջերմուկ գաւառակին վարչական կեդրոնը եղած է եւ կը գտնուի Չնքուշ աւանին դիմացի բարձր բլուրին վրայ։  Տուտան կոչուած կիրճը իրարմէ կը բաժնէ երկու պատմական հայահոծ գիւղաքաղաքները՝ Ջերմուկ եւ Չնքուշ։
Անուանում
Հին ժամանակին, Ջերմուկ գիւղաքաղաքը անուանուած էր Շողջուր (շոգ ջուր)։ Անունը յառաջ եկած է շրջանը գտնուող հանքային բուժիչ աբիւրներէն։
Բանկչութիւն
Մինչեւ 1915, Ջերմուկ գաւառակին հայ բնակչութեան թիւն էր 12 418, որոնցմէ 2 000 Ջերմուկ գիւղաքաղաքին մէջ։
Հայ բնակչութեան կողքին, փոքրամասնութիւն կը կազմէին քիւրտերը, թուրքերը եւ հրեաները։
Մշակոյթ
Ջերմուկն ունէր երկու եկեղեցի։   Կը գործէին նաեւ երկու դպրոցներ․ տղոց եւ աղջկանց։ Կար նաեւ հայ աւետարանական (բողոքական) փոքրաթիւ համայնք իր ժողովարանով եւ դպրոցով:
Արեւմտեան մասին կը գտնուին Ջերմուկի միջնադարեան բերդի (թրք․՝ Kale) եւ հայկական եկեղեցւոյ աւերակներուն հետքերը․ աւերակները տեսանելի էին մինչեւ 1986-ին: Բերդի ստորոտին մինչեւ 1915-ին կանգուն էր հինաւուրց, սուրբ Աբդելմսեհ կիսաժայռափոր վանքը՝ հայերու սիրուած ուխտատեղի։
1870-ական թուականներուն ամերիկացի միսիոնարներ կը հիմնեն «Արմենիա» ճեմարանը, որ 1888-ին կը տեղափոխուի Խարբերդ՝ միանալով նշանաւոր «Եփրատ» կոլեջին:
Ջերմուկի շրջակայքը հարուստ էր ճարտարապետական յուշարձաններով:  Մինչեւ այսօր պահպանուած են Ջերմուկ գետին վրայ կառուցուած Սինակի (թրք․՝ Sinekli Köprüsü) եւ Հաբրմանի քարաշէն կամուրջները, կառուցուած հայ վարպետներէ ԺԸ․րդ դարուն։
Ս․ Կիրակոս հայկական եկեղեցին
Մահմեդական գլխաւոր սրբավայրը՝ Ուլու մզկիթը, առաջուայ սուրբ Կիրակոս հայկական եկեղեցին էր։
Աղբիւրներ
«Մեծ Մայրիկս»․ Ֆեթիյէ Չեթին, 2008, էջ 67
Սուրբ Սարգիս (գիւղ)
Սուրբ Սարգիս, գիւղ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ, Էրզրումի վիլայէթի Թորթումի գաւառակին մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի գիւղեր
Միքոնոս
Միքոնոս (յուն․՝ Μύκονος) Էգէական Ծովու ն Քիքլատես կղզեխումբին արեւելեան կողմը գտնուող լեռնային կղզի, Սիրոս կղզիին արեւելքը, Թինոս կղզիին հարաւ-արեւելքը եւ Նաքսոս կղզիին հիւսիս-արեւելքը։  Տարածութիւնն է 106 քռ․քլմ․, ծովեզր 89 քլմ․ իսկ բնակչութեան թիւն է՝ 10 134։  Յունաստանի առաջին շրջաններէն է, ուր զբօսաշրջիկութիւնը կը զարգանայ (1960 թուականէն)։  Աշխարհածանօթ իր գիշերուան վառ կեանքով։ Մայրաքաղաքն է Հորա կամ Միքոնոս։ Կղզիին ամենածանօթ վայրն է Փոքրիկ Վենետիկը μικρή Βενετία։
Աշխարհագրութիւն
Միքոնոս ունի անկանոն եռանկիւնի ձեւ, բազմաթիւ ծոցեր, որոնցմէ հանրածանօթ են՝ Փանորմոս (հիւսիս), Թուրլոս (արեւմուտք) ուր կը գտնուի նաեւ կղզիին գլխաւոր նաւահանգիստը եւ մայրաքաղաքը՝ Հորա (Միքոնոս)։ Գլխաւոր հրուանդաններ են՝ Ալիղոմատրա (հարաւ-արեւմուտք), Արմենիստիս (հիւսիս-արեւմուտք)  եւ Էվրի (արեւելք)՝ Տրաղոնիսիին դիմացը։  Միքոնոսէն 2 ծովային մղոն հեռաւորութեամբ կը գտնուի Տիլոս պատմական սրբավայրը եւ վերջինիս արեւմուտքին Ռինիա եւ ուրիշ ժայռակղզիակներ․ այս բոլորն ալ չեն բնակուիր եւ վարչականօրէն Միքոնոսին կը պատկանին։
Պատմական ակնարկ
Ըստ առասպելին, կղզին անումը կ՛ առնէ Միքոնոս հերոսէն՝ Ափոլոնաս աստուծոյ թոռը։ Մայրն էր Տիոնիսոս աստուծոյ աղջիկը։
Միքոնոս առաջին անգամ բնակած են Եգիպտացիները, Իքարիացիները, Փիւնիկեցիները, Մինոասեանները եւ աւելի ետք Յոնիացիները (Իոնես)։ Կղզիին հիւսիսային կողմը (Ֆթելիաս ծոց) Նոր Քարէ Դարուն պատկանող բնակավայր գտնուած է։  Ամենահին կառոյցները Ք․Ա․ 5-րդ հազարամեակին կը թուագրուին ըլլալ։
Միքոնոս կղզիին պատմութիւնը կը հետեւի Քիքլատեսի պատմութեան ։
1923-ին, Փոքր Ասիոյ աղետէն ետք, կղզին գաղթականներ կը հաստատուին, որոնք թափ կու տան տնտեսութեան եւ մշակոյթին։ Միքոնոս կը դառնայ հիւսքի կեդրոն։
Միքոնոսին հողը հարուստ է երկաթի, պղինձի եւ կապարի հանածոյի հանքերով, որոնք սակայն չեն շահագործուիր։
Երկրագործական արտադրութիւններ
Բնակչութիւնը զբօսաշրջիկութեան բնագաւառէն զատ, կը զբաղի նաեւ հողագործութեամբ, ձկնորսութեամբ եւ անասնապահութեամբ։ Գլխաւոր արտադրութիւններն են՝ գարի, խաղող եւ թուզ։ Ուրոյն է Միքոնոսին պանիրը՝ քոփանիսթի, որուն համը սուր կծու է։
Ժողովրդակագրութիւն
Կղզիին բնակիչը կը կոչուի Միքոնիոս կամ Միքոնիաթիս / Միքոնիաթիսա (իգական սեռին համար)։ Մնայուն բնակչութեան թիւն է 10 134 (ըստ 2001-ի մարդահամարին․ 2011-ի մարդահամարին թիւը անփոփոխ մանացած է)։
Վարչական
Միքոնոս քաղաքապետութիւնը կը բաղկանայ Միքոնոս, Ռինիա եւ Տիլոս (հանրածանօթ հնագիտական վայրերուն եւ թանգարանին համար) կղզիներէն եւ անոնց շուրջը գտնուող  ցիր ու ցան ժայռակղզիակներէ։ Գլխաւոր բնակավայրերն են՝ Հորա կամ Միքոնոս (3 783), Անօ Մերիա (1.459), Քլուվաս (953), Թուրլոս (669), Քալաֆաթի (278), Այիոս Իոանիս Տիաքոֆթիս (259), Այիոս Սթեֆանոս (178), Ֆարոս Արմենիսթիս (109)։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Ֆրանսախօս Մամուլի Միջազգային Միութիւն
Ֆրանքոֆոն Մամուլի Միջազգային Միութիւն (ֆր.՝ Union Internationale de la Presse Francophone, UPF), ֆրանսերէն ստեղծագործող լրագրողներու ընկերակցութիւն: Ստեղծուած է 1950-ին եւ կը նկատուի աշխարհի ամենահին ֆրանքոֆոն կազմակերպութիւնը ։ Ունի աւելի քան երեք հազար անդամ աշխարհի 110 երկիրներու մէջ :