cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
6-7 Սեպտեմբերի Դէպքեր
Վաղորդայնը
10 Սեպտեմբեր 1955-ին կը հրաժարի Ներքին գործոց նախարար Նամըք Կետիք։ Սկզբնական շրջանին հետաքննութիւնը կը խստանայ «Կիպրոսը թուրք է» միութեան եւ երիտասարդական կազմակերպութիւններուն շուրջ։ Առաջին հարցաքննութիւններն ու դատավարութիւնները կը կատարուէին պարէտային ժամի դատախազներուն կողմէ։ Ժողովրդավարական կուսակցութեան անկումէն ետք սակայն կ'ամբաստանուին համայնավարները : Դատ կը բացուի Ազիզ Նեսինի, Նիհատ Սարկընի, Քեմալ Թահիրի, Ասըմ Պեզիրճիի, Հասան Իզզետտին Տինամոյի եւ Հուլուսի Տոստողրուի նման համայնավար գործիչներու եւ մահացած չորս համայնավարներու դէմ։ Դատերու աւարտին ամբաստանեալները անպարտ կը հռչակուին եւ անոնցմէ շատեր ազատ կ'արձակուին Դեկտեմբեր 1955-ին։ Կարճ միջոցէ մը ետք «Կիպրոսը թուրք է» կազմակերպութիւնը կը փակուի : 27 Մայիս 1960-ի պետական հարուածէն ետք, զինուորականներուն կազմակերպած Եասսըատայի դատավարութիւններուն ընթացքին, կ'ըսուի, թէ 6-7 Սեպտեմբերի դէպքերը իրենց հունէն դուրս ելած են Ժողովրդավարական կուսակցութեան վարչապետ Ատնան Մենտերեսի սադրանքով։ Զինուորականներուն դատարանը այդ դէպքերուն պատճառով եւս կը դատապարտէ Ժողովրդավարական կուսակցութեան վարչութիւնը։
Այս դէպքերէն ետք հազարաւոր յոյներ կը գաղթեն Թուրքիայէն։ Յոյն ազգաբնակչութեան նուազումին զուգահեռ, յոյներու տնտեսութեան մէջ ունեցած ազդեցութիւնն ալ կը տկարանայ եւ, ինչպէս պատահած է փոքրամասնութիւններուն ուղղեալ նախորդ իրադարձութիւններուն ալ ատեն, կ'արագանայ թուրքերուն դրամագլուխին տէր ըլլալու ընթացքը։ Քանի մը հազար յոյներ ալ յատկապէս կը հաստատուին Մերսին ու Թարսուս : Հետզհետէ մնացեալ յոյներ ալ կը լքեն Պոլիսը։ Թուրքիոյ եւ Յունաստան ի միջեւ բնակչութեան փոխանակման իբրեւ արդիւնք՝ 1925-ին շուրջ 100 հազարի նուազած Պոլսոյ յոյն բնակիչներուն թիւը, 2006-ին կը հասնի 2,500 քաղաքացիի :
Խճանկարի այլաբանութիւնը յաճախ կը գործածուի ցոյց տալու համար Թուրքիոյ հասարակական բազմազանութիւնը։ Նամըք Կետիք 6-7 Սեպտեմբերի դէպքերուն առթիւ կ'ըսէ․ «Խճանկարը կը ճաթի» :
6-7 Սեպտեմբեր 1955-ի դէպքերը պատճառ կը դառնան, որ յոյները զանգուածային կերպով հեռանան երկիրէն։ Պատահարները փոքրամասնութիւններուն համար դարձած էին ապացոյց մը, թէ ընդունուած են իբրեւ Թուրքիոյ քաղաքացի։ Անոնք, յատկապէս յոյները, որոշած էին գաղթել արտասահման, մտածելով թէ անկախ երկիրը ղեկավարող կուսակցութենէն, ապագային նոյնպէս պիտի ենթարկուին խտրականութեան։ Անոնք իրենք զիրենք ապահով չէին զգար։ Դարեր շարունակ այս հողերուն վրայ բնակող Պոլսոյ ոչ-իսլամ բնիկները՝ հարկադրուած էին լքելու իրենց հայրենիքն ու տունը։ Դէպքերը, զորս չէր ընդունած կառավարութիւնը այդ օրերուն, 1998-ին կ'ընդունուին՝ խորհրդարանին յղուած առաջարկով մը։ Կառավարութիւնը սակայն չ'ընդունիր վճարել 70 հազար արժող հատուցումը :
6-7 Սեպտեմբերի դէպքերուն ընթացքին արտակարգ դրութիւնը հսկող մարմինին անդամակցող Սապրի Եիրմիպեշլօղու, որ 1988-1990 թուականներուն եղած է Ազգային անվտանգութեան խորհուրդի ընդհանուր քարտուղար, լրագրող Ֆաթիհ Կիւլլափօղլուի հետ կայացած հարցազրոյցի մը ընթացքին 6-7 Սեպտեմբերի դէպքերուն մասին յայտարարած է հետեւեալը․
6-7 Սեպտեմբերի դէպքերը եւ հայերը
6-7 Սեպտեմբերի դէպքերուն հետեւանքով յոյն համայնքին հետ միասին նիւթական մեծ կորուստներ կը կրեն նաեւ հայերը։ Յարձակման կ'ենթարկուին 1004 տուն, որոնցմէ 150-ը` հայկական, 4214 խանութ-արհեստանոց, որոնցմէ 900-ը` հայկական։ Ուշագրաւ է, որ Պոլսոյ մէջ պատահած իրադարձութիւններուն տագնապը հասած էր նաեւ գաւառահայութեան։ Այդ տարիներուն Ամասիա յի Կիւմիւշհաճըգիւղին մէջ բնակող հայ մը կը յիշէ, որ Պոլսոյ դէպքերէն ահաբեկուած մայրը փակ կը պահէր տան դուռը, քանի որ փողոցներուն մէջ շարունակ հակայունական ու հակահայկական կոչեր կը հնչէին :
Արձակագիր Զաւէն Պիպեռեանի գլուխ-գործոցը՝ «Մրջիւններու վերջալոյսը» վէպը, 1970-ականներուն հրատարակուած իբրեւ թերթօն, կը նկարագրէ պոլսահայութիւնը իրեն ենթարկող մթնոլորտին մասին՝ Ունեւորութեան տուրքին ու 6-7 Սեպտեմբերի դէպքերուն մասին։
Պոլսահայ արձակագիր ու հրապարակախօս Ռոպէր Հատտեճեան գրելով այս օրերուն մասին, կ՚ըսէ․ «6-7 Սեպտեմբերի պատկերը մղձաւանջ մըն է ինծի համար։ Անիկա թուական մըն է, որ անտեսանելի կերպով արձանագրուած է կեանքիս օրացոյցին մէջ։ Երբեմն ես ինծի կ'ըսեմ. երանի, թէ օրացոյցը 5 Սեպտեմբերէն ուղղակի ցատկէ դէպի 8 Սեպտեմբեր, եւ մղձաւանջը չկարենայ արթննալ այս անգամ։ Բայց ի զուր։ Օրացոյցին վրայ այս երկու թուականները ամէն տարի պիտի յայտնուին անգամ մը» :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1955 դէպքեր
136 (թիւ)
136 (հարիւր երեսունվեց)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ մըն է 135-ի եւ 137-ի միջեւ
62 (թիւ)
62 (վաթսուներկու)՝ զոյգ երկնիշ բնական թիւ մըն է 61-ի եւ 63-ի միջեւ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:62
Առաքէլ Պէյ Նուպար
Առաքէլ Պէյ Նուպար, եղբայրն է Եգիպտոսի վարչապետ՝ Նուպար Փաշայի։ Առաքէլ Պէյ Եգիպտոսի մէջ ստացած է զանազան կարեւոր պաշտօններ եւ 1856 թուականէն սկսեալ, իբրեւ կուսակալ, Սուտանի Խարթումի եւ Ֆէզ Օղլու գաւառաներուն վրայ։ Իր հանճարով եւ ճարտարութեամբ Եգիպտոսի փոխարքայութեան ճարտարագոյն պաշտօնակալներէն մին էր։ Առաջին անգամն էր, որ Քրիստոնեայ մը Սուտան կը ղրկուէր եւ այդ բանին պատճառը այն էր, որ վերին Եգիպտոս աքսորավայր մը նկատուած էր. Մեհմետ Ալի Փաշա հոն գացած եւ վերադարձին առաջարկած է, որ հոն բարեկարգուի։ Պաշտօնեաները կը մերժեն Սուտան երթալ նկատելով, որ հոն ղրկուիլը աքսոր կը նշանակէ, Մեհմետ Ալի Փաշա բոլոր պաշտօնեաներուն կ՝ առաջարկէ կուսակալութեան պաշտօն, նկատելով անոնց մերժումը կը դիմէ Առաքէլին ըսելով թէ Մուսուլմանները այդպիսի կարեւոր պաշտօն մը կը մերժեն, բայց դուն կ՛ընդունիս։ Առաքէլ Պէյ պատասխանած է «Եթէ կը հաճիք ղրկել, ես անձնուիրաբար կ՛երթամ»։ Առաքէլ Պէյ կը մեկնի Սուտան, բայց ժողովուրդը դիտողութիւն կ՛ընէ, թէ ինչպէս Քրիստոնեայ մը հոն կը ղրկուի։
Մեհմետ Ալի Փաշա գնահատելով պէյին արժանիքը, կը վերահաստատէ զինքը իր պաշտօնին մէջ, ուր կը վարէ կատարեալ ձեռնահասութեամբ մինչեւ մահը (1858), որ յառաջ եկած է տեղւոյն աննպաստ կլիմայէն։ Իր մահուան առթիւ La Presse d'Orient հետեւալ գնահատականը գրած է։
«Նուպար Փաշայի եղբայրը 1856-ին անուանուած էր Խարթումի, Սուտանի եւ Ֆէզ Օղլու գաւառներուն ընդհանուր կուսակալ եւ իր՝ հանճարովը, ճարտարութեամբ եւ պատուով կը կառավարէր. Առաքել պէյ Եգիպտոսի փոխարքայութեան ճարտարագոյն պաշտօնակալներէն մէկը կը համարուէր։ Սայիտ Փաշա իր ընտրութեանը վրայ մեծապէս գոհ մնացած էր։ Առաքէլ Պէյ հրաման ընդունած էր Գահիրէ գալ իր եղբայրը տեսնելու համար, հոն վախճանեցաւ։ Այս կորստեան դժուարաւ տեղը պիտի լեցուի»։
Թաղուած է Աղեքսանդրիոյ եկեղեցւոյն շրջափակը։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայեր
Բերքաբեր
Բերքաբեր, Տաւուշի մարզի ամենածայրածիր գիւղը ։ Ջրամբարի եզրին` տարածութեան շերտ մը, որ 1990-ականներու սկիզբի պատերազմէն ի վեր Ազրպէյճանի հակակշիռին տակ եղած է:
Անուանում
Ազրպէյճանի հետ Հայաստանի սահմանին վրայ գտնուող այս հայկական գիւղը 1978-ին փոխած է անունը: Այդ ժամանակէն ի վեր այն կը կոչուի Բերքաբեր: Տեղի բնակիչները կը բացատրեն գիւղին անունը` բերք բերել: Տեղի հողին շնորհիւ անոնք դիմացած են այն ամէնուն, ինչ տեղի ունեցած է սահմանին: Գիւղացիներն այդպէս կ’ապրին նաեւ հիմա :
Կլիմայ
Բերքաբերը ունի բարեխառն կլիմայ։ Ամռանը միջին ջերմաստիճանը +30 աստիճան է, ձմռանը՝ -2 աստիճան։
Բնակչութիւն
Բերքաբերի ազգաբնակչութեան փոփոխութիւնը.
Տնտեսութիւն
Բնակչութիւնը կը զբաղի անասնապահութեամբ, դաշտավարութեամբ, այգեգործութեամբ, բանջարաբուծութեամբ եւ ծխախոտագործութեամբ։
Պատմամշակութային կառոյցներ
Բերքաբեր գիւղը ունի ազգագրական թանգարան։ Գիւղին եւ ջրամբարին միջեւ կայ ՔԱ 3-րդ հազարամեակի դամբարանադաշտ։ Գիւղին մէջ կը գտնուի 19-րդ դարու Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գիւղեր Ստորոգութիւն:Հայաստանի գիւղեր Ստորոգութիւն:Տաւուշ մարզի գիւղեր
Կիւլպէնկեան (այլ կիրառումներ)
Կիւլպէնկեան անունը կրնայ ունենալ հետեւեալ կիրառումները․
Քարիւղ
Աշխարհի վրայ սպառող ուժանիւթի մեծ մասը կը ստացուի քարիւղէն։ Ջերմութեան ձեւի տակ արտադրուած ուժանիւթը կ'օգտագործուի շարժանիւներ դարձնելու համար։ Քարիւղը կը դասուի բրածոյ վառելանիւթերու կարգին, որովհետեւ կազմուած է միլիոնաւոր տարիներու ընթացքին փտած բոյսերու եւ փոքրիկ անասուններու մասսաներէն։
Քարիւղին օգտագործումները
Անզուտ քարիւղը օգտագործելի չէ։ Պէտք է զայն զտել զտարանի մը մէջ։ Առաջին հանգրուանը կը կայանայ զայն մինչեւ 385 °C  տաքցնելու մէջ, որպէսզի իր պարունակած կազերը արձակուին։ Այս կազերը կ'անցնին թորումի աշտարակաձեւ սարքերու մէջէն։ Ամենաթեթեւ արտադրանքները, պիւթան եւ բրոբան, կը գտնուին աշտարակին վերի մասին մէջ։ Ամենածանրերը, իւղ եւ կուպր, յատակէն կը հանուին։
Անզուտ քարիւղէն զտարանները կը ստանան շուրջ 550 տիպի արտադրանք՝ պիւթան եւ բրոբան կազերը, պենզին, կազոլ, մազութ, քերոսէն վառելանիւթեր, իւղեր, կուպր, արուեստական բնաթելեր, արուեստական ձգախէժ, ռետին, կպչուն նիւթ, կերպընկալ նիւթեր, պարարտացուցիչ, ներկեր, ջնարակ, լուացքադեղ, շրթունքի ներկ, կարգ մը բժշկական դեղեր եւ նոյնիսկ արջառի կերին մէջ գործածուող բրոթէին:
Աղբիւրներ
°
Մարշմելօ
Մարշմելօն, շաքարէ կազմուած քաղցրաւենի մըն է, իր արդի վիճակին մէջ, մասնաւորապէս կազմուած շաքարէ, ջուրէ եւ ժելատինէ (դոնդող)՝ վերածուած սպնգային կակղութեան, ձեւաւորուած փոքր գլանային կտորներու, եւ ծածկուած կորեկի նշայով։ Այս նիւթը արդի տեսակն է դեղային բաղադրութենէ մը՝ կազմուած «Althaea officinalis»է, մարշմելոյի բոյսը :
Պատմութիւն
Մարշմելօն հաւանաբար առաջին անգամ եկած է իբր դեղական նիւթ, որովհետեւ «mucilaginous extracts»ը մարշմելոյի բոյսի արմատէն կու գայ, «Althaea officinalis»ը, կը գործածուէր իբր դարման կոկորդի ցաւի։ Արմատը կը գործածուէր Եգիպտական հին դարերէն ի վեր քաղցրացած-մեղրի բաղադրութեան մը մէջ, որ կ'ըլլար իբր կոկրդի ցաւի դարման։ Աւելի վերջ ֆրանսական տեսակի խոհագիրը, որ կոչուեցաւ «pâte de guimauve» (կամ կրճատուած «guimauve»), կը պարունակէ հաւկիթին egg white meringue եւ յաճախ ծածկուած վարդաջուրով (rose water):
Հին Եգիպտոսի ժամանակ անուշ արմաւ պատրաստելու համար, մարշմելօն բուսահիւթէ խառնուած կաղին եւ մեղրով կը խառնուէր։ Ցօղունը կը կեղւըուէր հանելու համար փափուկ եւ սպնգային սրտուկը, որ կ'եռացուէր շաքարի օշարակի մէջ եւ կը չորցուէր ունենալու համար փափուկ եւ կակուղ բանդակ մը։ Մարշմելոյի բոյսի բուսահիւթը նաեւ կը գործածուէր կլէտիէյթըրներու եւ հին հռոմայէցիներու կողմէ։ Բուսահիւթը կը քսուէր մարմնին վրայ պատերազմի պատրաստութեան համար։
Արդի տեսակի զարգացումը
Ֆրանսայի 19-րդ դարու քանդակագործներ քաղցրներու համար բացին նորաձեւութեան ճամբայ մը, պատրաստելու համար արդի մարշմելոյին նման մարշմելօ մը։ Բաղադրութիւնը կը կազմուէր տեղականօրէն, սակայն, փոքր անուշավաճառներու կողմէ։ Անոնք կ'արտահանէին բուսանիւթը մարշմելոյի բոյսի արմատէն։ Անուշը շատ հռչակաւոր էր, բայց անոր արտադրութիւնը սաստիկ աշխատանքային։ 19-րդ դարու վերջերը, Ֆրանսացի արտադրողներ մտածեցին օգտագործել հաւկիթի ճերմկուց կամ ժելատին, միացուած բարեփոխուած կորեկի նշայով, ստեղծելու համար փափուկ հիմքը։ Այս վերջինը հեռացաւ աշխատանքային ընթացքէ, սակայն կը պահանջուէր արտադրական մեթոտներ որպէսզի միացնեն ժելատինը եւ կորեկի նշան ճիշդ ձեւով :
Այլ մղոնաքար մը եղաւ արդի մարշմելոյի զարգացման մէջ, որ էր արտաքսման ընթացքը, ամերիկացի Ալեքս Տումաքի կողմէ 1954-ին։ Մարշմելոյի խառնուրդը պատրաստելու համար կը ստկուի արտաքսման գլուխները: Բազմաթիւ անցքեր կազմած նիւթը- իրարու քով կը շարուին եւ երկար շարունակելի մարշմելօներու «պարաններ»ու կը շարուին: Այս աշխատանքի հետեւանքը եղաւ, որ մարշմելօները բոլորովին արտադրուին ինքնավար ձեւով եւ մեզի կը հասնի ծանօթ գլանային ձեւը այսօրուան մարշմելոյին։ Այսօրուան արդի մարշմելոյի արտադրման բոյսերը, կրնայ գործածուիլ մեծ քանակով մարշմելօ շինելու համար։ Հսկայ արտադրողական սաներու մէջ, ջուր, շաքար, եւ կորեկի նշան կը տաքցուին յատուկ ջերմաստիճանով մը եւ կ'եփին որոշ ժամանակի մը համար։ Այս խառնուրդը ետքը կը նրբամուճակուի այլ սանի մէջ որպէսզի պաղի։ Վերաջրատուած ժելատին կ'աւելցուի եւ կը խառնուի. խառնուրդը բաւական կը պաղի այնքան մը՝ որ չմերցնէ ժելատինը։ Մարշմելոյին իր փափկութիւնը տալու համար կը ջրհանուի խառնիչի միջոցով. մինչ օդ կը նրբամուճակուի անոր մէջ։ Այս ատեն՝ ան տակաւին պէտք ունի պաղելու, որպէսզի իր ձեւը պահէ երբ կ'արտաքսուի, կ'օդահանուի տաքութիւն փոխանակողի միջոցով, նախքան արտաքսման գլուխներու միջոցով նրբամուճակուիլը լայն փոխատար գօտիի մը վրայ։ Փոխատար գօտին կը ծածկուի կորեկի նշայով եւ ալ աւելի կորեկի նշայ կը փոշիացուի, մարշմելոն արտամղման վրայ անցընելով փոխատարէն։ Փոխատարի լայնութեամբ հսկայ դանակ մը կը գտնուի փոխատարման սեղանին վերջը, որ կը կտրտէ արտաքսումը մարշմելօն փափաքած չափով։ Կտորները ապա կը գլորին կորեկի նշայի մեծ ամանի մը մէջ, որպէսզի մարշմելօն կազմէ իր մորթը եւ օգնէ այն կտորներու բաժանման, որոնք չկտրուեցան :
Մարշմելօները, այլ անուշեղէններու նման, կը քաղցրանան շաքարուցով (սիւքրոզ). անոնք ներկայիս կը պատրաստուին շաքարուցի եւ սպիտի (բրոթէին) օգնութեամբ մինչեւ որ կը հասնին իրենց վերջին խտութեան մօտաւորապէս 0.5 կ/մլ.: Սպիտները, ժելատինը եւ կամ հաւկիթի ճերմկուցը, կ'արգիլեն օդով լեցուած բջիջներու անկումին :
Խորոված մարշմելօ
Սմորզը կը շինուի խորոված մարշմելօն զետեղելով տուրմի շերտերու վրայ, եւ որոնք կը դրուին կրկնեփուկներու միջեւ։ Այս երկուքը ետքը կրնան իրար ճզմելով ստեղծել հալած տուրմ :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ուտեստներ
Ճէյտըն Սմիթ
Ճէյտըն Քրիսթոֆըր Սայր Սմիթ, (Jaden Christopher Syre Smith, ծնած է 8 Յուլիս, 1998 թուականին:) Ան ամերիկացի դերասան, պարող եւ երգիչ մըն է։ զաւակն է Ուիլլ Սմիթի եւ Ճատա Սմիթի :
Ճէյտըն ունի մէկ եղբայր (Թրէյ Սմիթ, ծնած 1996 թուականին) եւ մէկ քոյր (Ուիլլօ Սմիթ, ծնած 2000 թուականին) :
Ճէյտըն Սմիթինին ամէնէն առաջին դերը եղած է The Pursuit of Happyness 2006 թուականի ֆիլմին մէջ, որուն մէջ մաս կազմեց իր հօր հետ երբ միայն 8 տարեկան էր, կատարելով փոքր Քրիսթոֆըր Կարտընըրին կերպարը :
Սմիթը իր յաջորդ դերը ունեցաւ 2008 թուականին, The Day the Earth Stood Still գիտական ֆիլմին մէջ :
2010 թուականին, Ճէյտընը Ճեքի Շանին հետ գլխաւոր դեր մը ունեցաւ The Karate Kid ֆիլմին մէջ : Մայիս, 2013 թուականին, Ճէյտըն իր հօր հետ մասնակցեցաւ After Earth ֆիլմին մէջ: 2014 թուականին յայտարարուեցաւ թէ The Karate Kid 2 ֆիլմը պիտի հրատարակուի, եւ Ճէյտըն ու Ճաքի Շան կրկին անոր մէջ մաս պիտի կազմեն :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:8 Յուլիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:1998 ծնունդներ
Կամք
Կամքը բնախօսական, հոգեբանական, փիլիսոփայական եւ իրաւաբանական հասկացողութիւն մըն է :
Հոգեբանութեան Տեսանկիւնէն
Կամքը գիտակցութեան կենսագործունէութեան աշխուժ կողմն է եւ կը բնութագրուի իբրեւ մղում, որ կ'ուղեկցուի ցանկալի նպատակի հասանելութեան գիտակցմամբ: Կամքի շնորհիւ անհատը կրնայ նպատակներ առաջադրել, վճիռներ կայացնել եւ անոնց իրականացման համար անհրաժեշտ ջանքեր գործադրել: Այլ խօսքով` կամքը որեւէ գործողութեան հանդէպ անհատին գիտակցուած պատրաստակամութիւնն ու նպատակաուղղուածութիւնն է: : Անիկա անմիջականօրէն կապուած է մտածողութեան եւ յուզական ոլորտին հետ: Կամքին արտաքին անմիջական դրսեւորումները շարժումներն են, որոնք միաւորուելով կը դառնան գործողութիւններ, իսկ գործողութիւններն ալ կը ձեւաւորեն նպատակաուղղուած գործունէութիւն: Կամքին ներքին դրսեւորումները ամփոփուած են զուտ հոգեկան երեւոյթի` կամածին ուշադրութեան մէջ :
Բնախօսութեան (physiological) Տեսանկիւնէն
Կամքը անասուններուն եւ մարդոց հոգեկան այն ունակութիւնն է, որ, անկախ արտաքին պայմաններու, թոյլ կու տայ յառաջացումը կամ զսպումը այս կամ այն ֆիզիքական գործողութիւններուն (յատկապէս շարժումներուն), եւ կը մշակէ գործունէութեան ներքին ազդակներ : Կամային ազդակներու յառաջացման վայրը գլխուղեղի գորշ նիւթն է: Անոնց յառաջացման մեքենականութիւնները տակաւին լիովին բացայայտուած չեն: Կամքին խանգարումը կ'արտայայտուի կամային կենդրոններու խաթարմամբ, ինչ որ կրնայ յանգեցնել կամքի թուլացման կամ կամքի բացարձակ կորուստին: Կամային կենդրոններու գործունէութեան խաթարման արդիւնքով կրնայ յառաջանալ նաեւ կամային դրդիչներու ծայրայեղ լարուածութիւն մը, որուն հետեւանքով կամային հակազդեցութիւնները կը դառնան չափազանց արագ ու անզուսպ, օրինակ` ազդեցութեան տակ կատարուած գործողութիւնները :
Փիլիսոփայութեան Տեսանկիւնէն
Կամքը կը քննարկուի` շաղկապելով նպատակայնութեան, ազատութեան եւ անհրաժեշտութեան հիմնահարցերուն հետ: Գաղափարականութիւնը կը դիտարկէ կամքը` իբրեւ արտաքին ազդեցութիւններէն ու հանգամանքներէն անկախ եւ առարկայական անհրաժեշտութեան հետ չկապակցուած յատկանիշ մը, որ կ'արտայայտէ մարդուն գործողութիւններն ու արարքները` իբրեւ ազատութեան դրսեւորում: Ըստ նիւթապաշտութեան, կամային գործունէութեան սկզբնաղբիւրը միշտ ալ կը մնայ առարկայական աշխարհը, մարդուն առարկայական գործունէութիւնը, որ ուղղուած է աշխարհի վերափոխման եւ հիմնուած է բնութեան առարկայական օրէնքներուն վրայ: Նիւթին ներքին պայմաններու (պահանջքներ, հետաքրքրութիւններ, ցանկութիւններ, գիտելիքներ եւ այլն) անդրադարձած առարկայական աշխարհը անոր համար հնարաւորութիւն կը ստեղծէ տարբեր նպատակներ գոյացնելու, որոշումներ կայացնելու, վարուելու այս կամ այն կերպով: Նիւթապաշտութիւնը դրոյթներով ազատ է ոչ թէ կամքը, որ կ'ընտրէ` առաջնորդուելով միայն նիւթական ցանկութիւններով, այլ այն կամքը, որ կ'ընտրէ` համապատասխանելով առարկայական անհրաժեշտութեան :
Կարգ մը փիլիսոփաներ (Սփինոզա), որոնք ընդհանրապէս կը ժխտէին կամքին ազատութիւնը`կը բացարձականացնէին անհրաժեշտութիւնը եւ կը մերժէին պատահականութիւնը : Իսկ այլ փիլիսոփաներ կը դիտարկէին կամքը` իբրեւ կոյր, ոչ բանական եւ չգիտակցուող ուժ, որ առկայ է ոչ միայն շնչաւոր արարածներու, այլեւ ողջ բնութեան մէջ եւ ամբողջ գոյի բնազանցական (metaphysical) հիմնաւորումն ու սկիզբն է: Կամքի այսպիսի բնութագիրը ընդհանրութիւններ ունի Քանթի «իրը` ինքն իր մէջ է հասկացութեան հետ» :
Հայ փիլիսոփայական միտքի սահմաններուն մէջ նոյնպէս չեն անտեսուիր կամքի, յատկապէս կամքի ազատութեան հիմնահարցերը: Տարբեր ժամանակներու հայ յառաջադիմական մտածողները ճակատագիրի անվերապահութիւնը ընդգծող կամ մերժող հայեացքներով այս կամ այն ձեւով միշտ ալ անդրադարձած են մարդու կամքի ազատութեան հարցին: Այդ մտածողներու շրջանակներուն մէջ կարելի է ընդգծել հետեւեալ անունները` Մեսրոպ Մաշտոց, Կորիւն, Եզնիկ Կողբացի, Եղիշէ, Փաւստոս Բիւզանդ, Ղազար Փարպեցի, Մովսէս Խորենացի, Դաւիթ Անյաղթ, Գրիգոր Նարեկացի, Յովհաննէս Երզնկացի, Ֆրիկ, Նահապետ Քուչակ, Մխիթար Գոշ, Վարդան Այգեկցի, Յովհաննէս Սարկաւագ, Վահրամ Րապունի, Ներսէս Շնորհալի, Գրիգոր Տաթեւացի, Մխիթար Հերացի, Ստեփանոս Լեհացի, Շահամիր Շահամիրեան, Խաչատուր Աբովեան, Միքայէլ Նալբանդեան, Ե. Տէմիրճիպաշեան, Րաֆֆի, Ս. Սպանդարեան, Ս. Շահումեան, Ս. Կասեան, Ա. Մեասնիկեան եւ այլն:
Իրաւաբանութեան Տեսանկիւնէն
Կամքը կ'իշխէ այն տեսութիւնը, ըստ որուն անհատական կամքը քաղաքացիական իրաւունքի սկզբնաղբիւրն է: Կամքը անհրաժեշտ տարրն է որեւէ իրաւաբանական գործարքի, որ ինքնին կամքի դրսեւորում է եւ կը յանգեցնէ իրաւաբանական այնպիսի հետեւանքներու, ինչպէս որ կը ցանկան կողմերը եւ միայն այն պատճառով, որ անոնք այդ կամեցած են : Ուստի անվաւեր կը համարուի այն գործարքը, որ իրականացուած է առնութեամբ, խաբէութեամբ կամ սխալմունքով, քանի որ այդպիսի գործարքը չի հանդիսանար մասնակիցներու իրական եւ գիտակցուած կամքի դրսեւորում: Քրէական իրաւունքի ոլորտին մէջ կամքը կ'ընդգրկէ գործունէութեան դրդապատճառները, գործիչի նպատակները եւ կատարուած գործողութիւններէն անհրաժեշտաբար կամ պատահաբար բխող հետեւանքներու կանխատեսումը
137 (թիւ)
137 (հարիւր երեսունեօթ)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ է 136-ի եւ 138-ի միջեւ
Կայսր
Կայսր, Լեւոն Շանթի թատերախաղերէն, գրուած՝ 1916 թուականին ։
Զանգակատուն (գիւղ)
Զանգակատուն, գիւղ Հայաստանի Արարատ մարզի Արարատ տարածաշրջանին մէջ, մարզկեդրոնէն կը գտնուի 55 ք.մ. հեռաւորութեան եւ մայրաքաղաքէն՝ 90 ք.մ. հեռաւորութեան վրայ։
Կայսր
Նկարագրութիւն
Կենդանի տիպարներով, լաւ կառոյց ունեցող թատերգութիւն մըն է «Կայսր»ը, որ կը ներկայացնէ անհանգիստ եւ իշխանատենչ հոգիներու, չյագեցող ախորժակներու պայքարը:
Զանգակատուն (գիւղ)
Պատմութիւն
Գիւղը կը գտնուի Երեւան-Եղէգնաձոր մայրուղիին վրայ։ Նախապէս ունեցած է Չանախճի, Չանախճի Ներքին, Դաշտամէջ, Սովետաշէն անուանումները։ 1948-էն կոչուած է Սովետաշէն, իսկ 1991-ին, ի յիշատակ Պարոյր Սեւակի, վերանուանուած է Զանգակատուն։
Կայսր
Նկարագրութիւն
Նիւթը առնուած է Բիւզանդական կայսրութեան տասներորդ դարու դէպքերէն: Թէոֆանօ կայսրուհիի մեղսակցութեամբ զօրավար նիկեֆոր կը սպաննէ նախկին կայսրը եւ ինք գահ կը բարձրանայ, բայց Թէոֆանօ կայսրուհին միշտ ծարաւի կը մնայ նոր փառքի եւ հեղինակութեան: Կրկին դաւադրութիւն տեղի կ'ունենայ եւ այս անգամ գահ կը բարձրանայ հայազգի զօրավար Օհան Գուրգէն (Յովհաննէս Չմշկիկ), որ Թէոֆանօ կայսրուհիին չի վստահիր եւ զայն կղզի մը կ'աքսորէ: Օհան Գուրգէն իր սիրտը կը յանձնէ Հաննա հայ իշխանուհիին, բայց հայ օրիորդը կը մերժէ թագուհի դառնալ, որպէսզի մնայ միշտ ցանկալի:
Զանգակատուն (գիւղ)
Պատմութիւն
Գիւղը վերաբնակեցուած է 1828-1830 թուականներուն Թուրքմենչայի պայմանագիրին համաձայն՝ Պարսկաստանի Խոյ-Սալմաստ գաւառի Հաւթուան գիւղէն գաղթած քանի մը ընտանիքներով։ Գիւղը իբրեւ բնակավայր աւելի հին է։ Ատիկա կը վկայէ գիւղի տարածքէն յայտնաբերուած խաչքարը, որ մինչեւ օրս յայտնաբերուած ամենահին խաչքարն է (Ե. դար)։ Գիւղի հիւսիս արեւմտեան մասին մէջ, բարձրադիր բլուրի մը վրայ կը գտնուի հանրապետական նշանակութեան յուշարձան՝ Ժթ. դարու գերեզմանոցը։ Գերեզմանոցին մէջ կը գերակշռեն տարբեր չափերու անմշակ գերեզմանաքարերը, ինչպէս նաեւ մշակուած խաչաքանդակներով, ծաղկաքանդակներով, մարդկային ուրուագիծերով գերեզմանաքարերը։ Գերեզմանոցին մէջ կան նաեւ քանի մը խաչքարեր, որոնք 1940-ին բերուած են մօտակայ Հորթուն բնակավայրէն։ Հորթուն գիւղին մէջ կը գտնուի Ս. Սարգիս եկեղեցին։ Զանգակատուն գիւղէն հարաւ, Գենուտի լեռներու լանջերուն կը գտնուին Պարսատիկ, Սմբուլ, Քարաղբիւր գիւղերու հետքեր՝ գերեզմանաքարերով եւ խաչքարերով։ Անոնցմէ մէկուն վրայ գրուած է. «Այս է տապան Մայր Խաթունի»:
Կայսր
Երկին Նպատակը
Լեւոն Շանթ այս տրամայով ո՛չ թէ պատմութիւնը ներկայացնել նպատակադրած է, այլ պատմութեան այժմէացումով հաստատել իր ժամանակաշրջանի յոռետեսութիւնը ։
Զանգակատուն (գիւղ)
Պատմութիւն
Զանգակատունը յայտնի է իբրեւ բանաստեղծ, գրականագէտ Պարոյր Սեւակի ծննդավայրը։ Զանգակատան մէջ՝ Պարոյր Սեւակի տուն-թանգարանի հարեւանութեամբ՝ իր առանձնատան բակին մէջ թաղուած է Պարոյր Սեւակը։
Կայսր
Աղբիւրներ
«Արդի Հայ Գրականութիւն», գեղապաշտ շրջան (1900-1915), Մուշեղ Իշխան, Պէյրութ 1984:
Զանգակատուն (գիւղ)
Պատմութիւն
Գիւղը տեղադրուած է Արաքսի ձախակողմեան վտակ Արածոյ գետի ձախ ափին, Գեղամայ լեռնաշղթային հարաւային լանջին։ Ծովու մակերեսէն ունի շուրջ 1650 մ. բարձրութիւն։ Անոր վարչական տարածքը կը ներառէ ծովու մակերեւոյթէն 1400 մ.-էն մինչեւ 2947 մ. բարձրութեան վրայ գտնուող բազմաթիւ լեռներ ու բարձունքներ։
Կայսր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Լեւոն Շանթի ստեղծագործութիւններ Ստորոգութիւն:Տրամաներ
Զանգակատուն (գիւղ)
Կլիման
Կլիման բարեխառն լեռնային է։ Ձմեռը երկարատեւ է, ցուրտ, ձիւնածածկ։ Ամառը տաք է, համեմատաբար խոնաւ։ Յունուարեան միջին ջերմաստիճանը կը տատանի -8-էն -12 °C, յուլիսեան միջինը՝ +20-էն +30 °C է։ Բնական դաշտերը սեւ հողային տափաստաններն են։ Անձրեւներու միջին քանակը 400-600 մմ. է։ Յաճախակի են չոր, երաշտի տարիները։ Գիւղի թիկունքին՝ Հորթուն կոչուող տարածքին մէջ կառուցուած է 2 միլիոն խորանարդ մեթր տարողութեամբ ջրամբար մը՝ ոռոգման նպատակով։
Տնտեսութիւն
Գիւղն ունի առկայ 358 տնտեսութիւն։ Բնակիչները բոլորը հայեր են, գիւղին մէջ ազգային փոքրամասնութիւններ չկան։ Համայնքի տնտեսութեան մասնագիտացման ճիւղը գիւղատնտեսութիւնն է։ Բնակչութեան հիմնական զբաղումը անասնապահութիւնն ու այգեգործութիւնն է։ Գիւղին մէջ կը գտնուին մեծ թիւով խնձորի, տանձի, ընկուզենիի այգիները։ Կը մշակեն բանջարեղէնի ջերմոցներ, ինչպես նաեւ հացահատիկ։ Համայնքին մէջ կը գործեն մանկապարտէզ մը եւ մէկ միջնակարգ դպրոց մը։ Համայնքը ունի մշակոյթի տուն, կը գործէ դարմանատուն մը։ Համայնքը ապահովուած է բջիջային հեռախօսակապով, ինչպէս նաեւ փոստային բաժանմունք մը կը գործէ։
Յղումներ
Ստորոգութիւն:Արարատի մարզի գիւղեր
Գէորգ Կիւլիւզեան
Գէորգ Էֆենտի Կիւլիւզեան (1840, Մա­րա­շի գաւա­ռի կեդրոն Մա­րաշ քաղաք - 1885), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Գէորգ Կիւլիւզեան ծնած է 1840-ական թթ., Հալէպի նահանգի Մա­րա­շի գա­ւա­ռի կեդրոն՝ Մարաշ քաղաքին մէջ։ Դաւանանքով եղած է աւետարանական (բողոքական)։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրին մէջ։ Ստացած է գործնական (ոչ ակադեմիական) բժշկական կրթութիւն։ Եղած է Մարաշի թաղապետական բժիշկը։ Եղած է «ար­ժա­նա­ւոր» եւ «փոր­ձա­ռու» բժիշկ։
Փաթրայի հայերը
Փաթրայի հայերը, Փոքր Ասիոյ աղետէն ետք, յոյն գաղթականներուն հետ, հայեր ալ Փաթրայի նաւահանգիստը կը հասնին եւ քաղաքը կը հաստատուին։
Գէորգ Կիւլիւզեան
Կենսագրութիւն
1890 թուականին հնդախտով (‏քոլերա) վարակուած եւ անյոյս հիւանդ Սմբատ Բիւրատի (գրող եւ հրապարակախօս, 1862-1915) եւ ուրիշ շատերու կեանքը փրկած է «Համ­լին միքս­չըր» դեղով։ 1890 թուականին քաղաքական պատճառներով ինքն ու իր յղի կինը բանտարկուած են Մարաշի բանտին մէջ, ուր օգնած է իր կնոջ ծննդաբերելուն։ Եղած է ազնիւ, բարի, անձնուէր, իր գործը լաւ իմացող անձնաւորութիւն։
Փաթրայի հայերը
Պելոպոնեսը եւ անոր հիւսիս արեւմուտքը գտնուող Քեֆալոնիա կղզին (Յոնիական Ծով) այդ շրջաններէն կ՛ըլլան, ուր 1922-ի Փոքր Ասիոյ մէջ յունական բանակի պարտութեամբ ու անոր նահանջէն ետք, կ՛ապաստանին մեծ թիւով յոյն գաղթականներ, որոմց կարգին նաեւ՝ հայեր։
Սակայն, ըստ Փաթրայի քաղաքապետարանի արձանագրութիւններուն, 1908-ին արդէն հոն հաստատուած են հայկական ընտանիքներ, որոնցմէ չորսը կը զբաղի սրճաղացութեամբ եւ չոր միրգերու առեւտուրով։ Յաջորդող 2-3 տարիներուն ընթացքին (1924-1925․ հետեւանք՝ Լոզանի դաշնագրին), բաւական մեծ թիւով հայեր հիւսիսային Յունաստանի Թրակիոյ եւ Մակետոնիոյ շրջաններէն կը փոխադրուին Պելոպոնես՝ Փաթրա, Քալամաթա, Փարափիղմաթա եւ չնչին թիւով՝ Էյիօ (Փաթրայէն 32 քլ․ դէպի արեւմուտք), Նաֆփլիօ (Կորնթոսէն 1 ժամ դէպի հարաւ ծովափնեայ պատմական քաղաք) եւ Փիրղոս (Փաթրայի արեւելքը) քաղաքներուն մէջ։
Գէորգ Կիւլիւզեան
Կենսագրութիւն
Ժողովուրդը զինք կոչած է «հի­ւանդ­նե­րու հայ­րիկ»։ 1895 թուականին սպաննուած է Մարաշի հայկական ջարդի ժամանակ «անօ­րէն եւ ան­խիղճ» թուրք Հայտար աղայի կողմէ, որ առիթով մը հայերու շրջանակին մէջ այդ մասին մանրամասնօրէն պատմած է «յո­խոր­տա­նօք եւ պար­ծե­նա­լով»։ Եղած է մօտաւորապէս 50 տարեկան։
Փաթրայի հայերը
Բ․ համաշխարհային պատերազմի աւարտին եւ մինչեւ 1947, Պելոպոնեսի հայութեան թիւն է՝ 1 400․ 500ը (122 ընտանիքներ)՝ Փաթրա, իսկ Էյիօ 42 եւ Փիրղօ 9 ընտանիքներ, ըստ 1941-ի մարդահամարին արձանագրութիւններուն՝ պահուած Յունահայոց Առաջնորդարանին մէջ, Աթէնք։
Գէորգ Կիւլիւզեան
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Մարաշ ծնածներ Ստորոգութիւն:1840 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1885 մահեր Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Գէորգ Գաբամաճեան
Գէորգ Գաբամաճեան, հայ գեղանկարիչ։
Փաթրայի հայերը
Հայութեան կեանքի կազմակերպում
Փաթրա հաստատման առաջին տարիներէն իսկ, հայերը կը հիմնեն մարզական՝ ոտնագնդակի «Արմենիքի» եւ սկաուտական խումբեր եւ զանազան ելոյթներով կը փորձեն վառ պահել իրենց ինքնութիւնն եւ հայկական մշակոյթը։
Գէորգ Գաբամաճեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է Կ. Պոլիս։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է տեղի թաղային վարժարանէն, ապա սորված է Գեղարուեստի կայսերական ուսումնարանին մէջ, կատարելագործած՝ Փարիզ։
63 (թիւ)
63 (վաթսուներեք) կենտ երկնիշ բնական թիւ մըն է 62-ի եւ 64-ի միջեւ
Գէորգ Գաբամաճեան
Կենսագրութիւն
Վերադառնալով Պոլիս՝ նուիրուած է ստեղծագործական աշխատանքի, սակայն համիտեան բռնապետական ռեժիմի կաշկանդումները խանգարած են եի ստիպած՝ աշխատիլ լուսանկարչի մը քով։
63 (թիւ)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թիւեր
Փաթրայի հայերը
Հայութեան կեանքի կազմակերպում
1920-1930 տասնամեակին ընթացքին, կը հիմնուին զանազան միութիւններ եւ կազմակերպութիւններ․ «Տիկիններու Միութիւն»ը եւ «Աղքատախնամ Կարմիր Խաչ»ը։ Իսկ «Փոքր Ասիոյ Հայերու Միութիւն»ը ամենաշխուժն է, ճանցուած է յունական պետութենէն եւ կ՛ունենայ բեղուն գործունէութիւն։ 1930-ական թուականներուն մինչեւ Բ․ Համաշխարհային պատերազմը կը գործէ Փաթրայի հայ Սկաուտական խումբը, Յունական Սկուաուտիզմի Մարմնոյ հովանաւորութեան տակ։
Գէորգ Գաբամաճեան
Կենսագրութիւն
Յուսահատ վիճակի մը մէջ անձնասպան եղած է՝ ինքզինք ջրհոր նետելով։
Փաթրայի հայերը
Հայութեան կեանքի կազմակերպում
1926 թուականին, նորաստեղծ թաղային խորհուրդը բացումը կը կատարէ հայկական Մանկապարտէզին եւ Նախակրթարանին։ Ուսումը ձրի է։  Առաջին տարին Մանկապարտէզը կը հաշուէ 34 աշակերտներ, իսկ Նախակրթարանը՝ 22։  Վարժարանին ծախսերը կը հոգան՝ Փարիզի «Հայ Տիկիններու Միութիւնը», Հայ Բարեգործական Միութիւնը եւ Աթէնքի՝ «Գաղթականներու Կեդրոնական Յանձնախումբը»։   1934-35 թուականի վարժարանի արձանագրութեան մը համաձայն, Մանկապարտէզը ունի 38 աշակերտներ, Նախակրթարանը՝ 22, իսկ դպրոցին անձնակազմը կը բաղկանայ երկու հայազգի ուսուցիչներէ եւ տարեկան ծախսերն են՝ 61․000 տրախմի։ Կրթական դաստիարակութիւնը կ՛ընդգրկէ յունարէն, հայերէն եւ ֆրանսերէն լեզուներ։ Ուսուցիչներէն մէկը եղած է Սեդրակ Գոհարունի, հետագային՝ 1945-էն ետք, կը ստանցնէ Աթէնքի մէջ լոյս տեսնող «Ազատ Օր» օրաթերթի խմբագրութիւնը։
Գէորգ Գաբամաճեան
Կենսագրութիւն
Ձգած է Պոլիսը եւ Փարիզը ներկայացնող բնանկարներ, նաեւ դիմանկարներ, որոնցմէ մի քանին պահուած են Փարիզի հայոց եկեղեցւոյ մէջ ։
Փաթրայի հայերը
Հայութեան կեանքի կազմակերպում
Փաթրայի հայութիւնը բարեկեցիկ վիճակ կ՛ունենայ եւ կը զբաղի առեւտուրով․ մրգեղէնի, չամիչի, սուրճի, կնիքի, հեծանիւներու, անիւներու եւ այլն։ Նաեւ կ՛ունենայ ատամնաբոյժ մը, ճարտարապետ մը եւ ճարտարագէտ մը։
Կապ՝ կեդրոնին հետ
Հակառակ անոր թէ եկեղեցի չունին կը հիմնեն թաղային խորհուրդ մը, որուն կը միանան նաեւ Քեֆալոնիա կղզիին եւ Էյիօ քաղաքին մէջ հաստատուած տասնեակ մը հայերը։ Անմիջական կապ կը հաստատեն Աթէնքի հայկական Առաջնորդարանին հետ եւ կը մասնակցին Յունաստանի տարածքին տեղի ունեցող թեմական (համայնքային) ընտրութիւններուն։ 1971, 19 Յունուարին Ազգ. Կեդրոնական վարչութիւնը իր հերթական նիստին, կը վերակազմէ Փաթրաս-Էյիոնի միացեալ Թաղային մարմինը (Փաթրայէն 5 հոգի, իսկ Էյոնէն 3 հոգի) եւ յատուկ պաշտօնագրով իր այս որոշումը կը յայտնէ նոր նշանակեալ Թաղականութեան: Մինչեւ 1970-ական թուականներուն Փաթրա բնակող հայրենակից մը մաս կը կազմէ Աթէնք նստավայր ունեցող յունահայութեան Ազգային կեդրոնական վարչութեան։
Գէորգ Գաբամաճեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Փաթրայի հայերը
Կապ՝ կեդրոնին հետ
Եկեղեցիի չգոյութեան պատճառով, տարին քանի մը անգամ Աթէնքի շրջանէն Քոքինիոյ հոգեւոր հովիւը՝ Մատթէոս Բարաղամեան, Փաթրա կ՛այցելէ կատարելու համար ամուսնութիւններ, կնունքներ։ Այս արարողութիւնները կը կատարուին Սուրբ Աթանասիոս եկեղեցուոյ մէջ, որ սիրայօժար տրամադրուած էր Փաթրայի յունաց Առաջնորդարանէն։
«Արմենիքի» ոտնագնդակի խումբը
1949 թուականին, Փաթրայի հռչակ ստացած« Արմենիքի» խումբը կը միանայ զուգահեռաբար Տոքսա Թապահանոն եւ Քոնտորա ոտնագնդակի խումբերուն հետ ու կը վերանուանուի՝ Տոքսա Փաթրոն։ «Արմենիքի» խումբին նստատեղին կը գտնուէր Ղունարի Γούναρη  եւ Ա․ Իփսիլանտու ''Αλ. Υψηλάντου'' փողոցներուն խաչմերուկին։
Աղբիւրներ
Ամենուն տարեգիրքը․ Կարօ Գէորգեան, 1960, Է․ տարի, Յունահայ գաղութը էջ՝ 253-439
Տե՛ս նաեւ
Քոքինիոյ հայկական գաղութը
Սելանիկի հայկական գաղութը
Կորնթոս
Նաֆփլիօ
Քերքիրայի հայերը
Կրետէի հայերը
Քեֆալոնիայի հայերը
Փաթրայի հայերը
Կարօ Գէորգեան
Սիրոս
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական գաղթօճախներ Ստորոգութիւն:Յունաստան Ստորոգութիւն:Եւրոպա
Սթանիսլաւ Սուքալսքի
Սթանիսլաւ Սուքալսքի, լեհ քանդակագործ ու նկարիչ։
Կենսագրութիւն
Սուքալսքի ծնած է Լեհաստան։ 1907 թուականին ընտանեօք գաղթած են Միացեալ Նահանգներ։ Դրսեւորած եզակի տաղանդին շնորհիւ ընկերները Սուքալսքին կոչած են «քանդակագործ», երբ ան տակաւին եօթ տարեկան էր։
13 տարեկանին ան ընդունուած է Շիքակոյի Արուեստի կաճառը։ Իր արտասովոր ձիրքը գրաւած է քանդակագործ Անթոնի Փոփիէլի ուշադրութիւնը։ Փոփիէլ համոզած է Սուքալսքիի ընտանիքը, իբրեւզի զինք ուղարկեն Քրաքովի Գեղարուեստական ակադեմիա։ Այնտեղ շուրջ երեք տարի Կոնստանդին Լաշչքայի մօտ ուսում ստանալէ վերջ 1913-ին վերադարձած է Շիքակօ ։
Ան իր առաջին գեղարուեստական ցուցահանդէսը իրականացուցած է 14 տարեկան հասակին։ Սուքալսքի 13 տարեկանին դժբախտութիւնը ունեցած է իր հայրը կորսնցնելու։ Շիքակոյի մէջ Սուքալսքիի հայրը արկածի մը զոհ գացած է։ Սթանիսլաւ մօտեցած է հօր ջարդուած մարմնին եւ դիակը տարած է դիահերձարան։ Ոմանք կ՚ենթադրեն, որ Սուքալսքի իր հօր մարմինը ուսումնասիրելով սորված է անդամազննութիւնը եւ որոշ քանդակներու սարսափելի աղաւաղուած կերպարները ոգեշնչուած են մահուան այդ ահռելի տեսարանէն։
Մինչեւ 1914
Սուքալսքիի վաղ գործերը հիմնականին կիսանդրիներ եղած են, որոնք կը վկայեն նկարչին վիթխարի ոճին մասին։ Իր արուեստը կը համադրէ «Art Nouveau»ի զարդարիչ ծաղկումը, վիպապաշտութեան զգացական թատերականութիւնը եւ 20-րդ դարու սկիզբի Եւրոպական արդիապաշտութեան բազմաթիւ հոսանքներ. ինչպէս՝ քիւպիզմ, արտայատչապաշտութիւն, ապագայապաշտութիւն, նախաքոլումպիական արուեստ։
1914-էն ետք
1914 թուականէն յետոյ քանդակագործը մշակած է երեւակայական վառ ստեղծագործութիւններ։ Ան ներկայացուցած է այլանդակուած մարդկային մարմիններ, ուշադրութեամբ փորագրած էր անդամազննական մանրասնութիւններ։ Ան ձգտած է իր աշխատանքները ողողել բարդ փիլիսոփայական գաղափարներով։ Անոր քանդակները յաճախ անհասկնալի եղած են, եթէ չըլլային հեղինակի մեկնաբանութիւնները։
Քրաքովի ցուցահանդէսը
1929-ին՝ Քրաքով, ունեցած է ցուցահանդէս մը, որուն բացման ելոյթին մէջ ան դաժանօրէն թիրախաւորած է Քրաքովի գեղարուեստական շրջանակներու նշանաւոր անդամները եւ Քրաքովի արուեստի ակադեմիայի դասաւանդման մեթոտները։ Ան դատապարտած է լեհական արուեստի վիճակը, որ իր կարծիքով ստրկական կերպով կ՚ընդօրինակէր Արեւմտեան օրինաչափութիւնները եւ կը կորսնցնէր իր իսկութիւնը։
Շուտով ան կազմակերպած է իր արուեստի հետեւորդներու խումբը՝ Եղջիւրաւոր սրտի ցեղը։ Անոնց հիմնական նպատակը եղած է տարանջատուիլ Արեւմտեան ազդեցութիւններէ եւ իրենց արուեստին մէջ ընդունիլ ազգային եւ նոյնիսկ «ցեղային» սլավոնական մոթիֆները։
Վերադարձ դէպի Լեհաստան, ապա Քալիֆորնիա
1930-ականներուն, իբրեւ յայտնի արուեստագէտ, որուն Լեհաստանի կառավարութիւնը նուիրած է իրեն յատուկ թանգարան մը, Սուքալսքի իր ամբողջ ստացուածքով վերադարձած է Լեհաստան, բայց անոր աշխատանքները «քարուքանդ» եղած են Վարշաւայի գրաւումով։
1939-ի Սեպտեմբերին գերմանական ռումբերը թաղած են անոր բոլոր նախագիծերը, ներառեալ Պոլեսլաւ Քրոպրիի՝ Լեհաստանի առաջին թագաւորի բնական մեծութեամբ յուշարձանը:
Վերջին տարիներու գործերը
Իր 75-ամեայ ասպարէզի վերջին տարիներուն Սուքալսքիի գլխաւոր գործերէն է «Փրոմեթէուս»ը (1943), որ նախագծուած է Փարիզի համար՝ ի պատիւ ֆրանսիացի համախոհներու։ Ան կը փափաքէր, թէ այդ հսկայական ու բարդ կառոյցը ԱՄՆ-ի Ազատութեան արձանի համար նուիրէ Ֆրանսային:
Սուքալսքի մահացած է Պըրպենքի մէջ, Քալիֆորնիա: Տարի մը անց իր եւ կնոջ մոխիրը ցրուեցան Զատիկի կղզիի վրայ, մտերիմ ընկերներու կողմէ։ Սուքալսքիի բոլոր աշխատանքները այժմ կը պահպանուին Սուքալսքիի Արխիւներու կողմէ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Նկարիչներ Ստորոգութիւն:Քանդակագործներ
Թրուվեր
Թրուվեր, հիւսիսֆրանսական միջնադարեան Քուրթուազական բանաստեղծութեանյի ներկայացուցիչները։
Ի տարբերութիւն թրուպատուրներու, Թրուվերները ոչ միայն քնարական երգերու, այլ նաեւ էփիքական, տրամաթիքական եւ այլ կարգի ստեղծագործութիւններու հեղինակներ էին։ Թրուվերներու բանաստեղծութիւնը չունեցաւ թրուպատուրական լիրիքայի ինքնատիպութիւնը։ Թրուվերները եւս գլխաւորապէս ասպետական միջավայրի ծնունդ էին եւ աւատատիրական վերնախաւի ճաշակի ու աշխարհայեացքի արտայայտողը։
Վաղ շրջանի թրուվերներու ստեղծագործութիւններուն մէջ որոշակի է ժողովուրդական բանարուեստի ազդեցութիւնը։ Անոնք նորովի մշակեր են հին ֆրանսական աշխատանքային երգերը, որ կը կատարէին յատկապես կանայք ու աղջիկները՝ կարելու, գործելու ժամանակ։ Այդ երգերը յայտնի են շանսոն տը թուալ (ջուլհակեան երգեր) անունով։ Ահա երկու տուն մը նմանօրինակ անանուն երգէն, ուր պատկերուած են սիրած ասպետի մահուան բոթը ստացող աղջկայ ծանր ապրումները.
Հետագային թրուվերները թրուպատուրներէն որդեգրեցին քուրթուազական սիրոյ հայեցակարգը, ինչպէս նաեւ փրովանսալական լիրիքայի հիմնական ժանրերը՝ քանցոն (շանսոն), թենսոն կամ ժո փարթի (վիճերգ), ալպա (օպաթ), փասթորել եւ այլն։
Թրուվերները ստեղծեցին նաեւ երգերու նոր տեսակներ, որոնցմէ են Խաչակրած արշաւանքներուն նուիրված երգերը (շանսոն տը քրուազաթ)։
Ժողովուրդական երգերը մշակող վաղ շրջանի թրուվերները, դեռ չունենալով անհատական ստեղծագործութեան գիտակցութիւնը, չեն ձգած իրենց անունը։ Անոնք փաստօրէն կը ներկայացնեն ժողովուրդական բանարուեստէն անհատական գրականութեան անցման շրջափուլը ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսական գրականութիւն Ստորոգութիւն:Միջնադարեան գրականութիւն
Սուրբ Խաչ Դպրեվանք (Պոլիս)
Սուրբ Խաչ Դպրեվանք, Պոլսոյ մէջ հայկական երկրորդական վարժարան։ Հիմնուած է 1953-ին, Պոլսոյ Սկիւտար ի թաղամասին մէջ։
Պատմականը
Ըստ կալուածագրի մը Սուրբ Խաչ Վարժարանի մը անուան կը հանդիպինք 1706-ին Մուալլիմհանէ անուամբ։ Սկիւտարի նշանաւոր հրդեհները 1791-ին, 1825-ին եւ 1846ին հրոյ ճարակ կը դարձնեն վարժարանի շէնքը, որ վերջին անգամ կը կառուցուի 1892-ին։
1987-1988 տարեշրջանին երկսեռի կը վերածուի։ Վարժարանը ներկայիս քառամեայ լիսէի մակարդակով ուսում կը ջամբէ երկսեռ աշակերտներու։ Կը դասաւանդուի հայերէն, թրքերէն, անգլերէն, պատմութիւն, աշխարհագրութիւն, կենսաբանութիւն, փիլիսոփայութիւն, հոգեբանութիւն, տարրաբանութիւն եւ բնագիտութիւն դասերը :
Արամ Գամպուրեան
Արամ Գամպուրեան (ծն.` 15 Յունուար 1926, Պոլիս), պոսահայ գրող, թարգմանիչ, խմբագիր, դասախօս եւ մեկենաս։
Կենսագրութիւն
ծնած է 15 Յունուար 1926-ին, Պոլիս: Հայրը` Գրիգոր, ծնած է Պրուսա, 1890-ին, մահացած է 1959-ին, Պոլիս :
Արամ հինգ տարեկանին յաճախած է Լուսաւորչեան մանկապարտէզը, ապա՝ Յ. Թ. Հինդլեանի (1866-1950) «Նոր դպրոց»-ը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1938-ի Յունիսին:
Միջնակարգ եւ լիսէի ուսումը ստացած է Վիեննական մխիթարեան վարժարանին մէջ, զոր աւարտած է 1944-ին: Նոյն տարին մուտք գործած է Պոլսոյ թեքնիք համալսարան, ուրկէ վկայուած է 1950 փետրուարին` որպէս ճարտարապետ:
Հրատարակուած գիրքեր
2002-ին հրատարակուած է իր ճամբորդական տպաւորութիւններու առաջին գիրքը` «Ուխտագնացութիւններ եւ ուղեւորութիւններ» անուան տակ:
2005-ին լոյս տեսած է իր երկրորդ գիրքը` «Ճամբարներ նոր ու անվերջանալի»:
2008-ին հեղինակը հրապարակած է իր երրորդ գիրքը` «Թարգմանութիւններ եւ ուղեւորութիւններ» :
Առիւծ
Առիւծ (լատիներէն՝ Panthera leo, հայերէն անուան ստուգաբանութիւնը տես՝ ) ՝, կատուազգիներու ընտանիքի վայրի կաթնասուն կենդանի մըն է։ Տարածուած է Ափրիկէի եւ Հարաւ-արեւմտեան Ասիոյ մէջ։
Ներկայիս առիւծները գրեթէ ամբողջապէս ոչնչացած են։ Պահպանուած են միայն Կեդրոնական Ափրիկէի մի շարք շրջաններու եւ արգելոցներու մէջ, շատ քիչ քանակով՝ Հնդկաստանի մէջ։ Կը բնակին սաւաննաներու, կիսաանապատներու եւ անապատներու մէջ։
Ներկայիս գոյութիւն ունեցող կատուազգիներուն մէջ երկրորդն է իր մեծութեամբ (միայն վագրին կը զիջէ), որոշ առիւծներու կշիռքը կրնայ ըլլալ 250 քկ ։
Վերարտադրութիւնը
Էգ առիւծն ընդունակ է բազմանալու չորս տարեկանէ։ Հղութիւնը կը տեւէ միջինը 110 օր։ Առիւծին նորածին ձագերը՝ կորիւնները, որոնք սովորաբար երեքը կ'ըլլան, շատ փոքր են (մօտաւորապէս 30 սմ, քաշը՝ 1.2-2.1 քկ) ու խայտաբղէտ, անոնք մեծնալով կը դառնան միագոյն։ Կորիւնները կը ծնուին կոյր եւ անօգնական։ Աչքերը կը բացուին ծնելէ մէկ շաբաթ անց։
Սովամահ ըլլալէն բացի, կորիւններու համար վտանգ կը ներկայացնէն նաեւ այլեւայլ գիշատիչներ՝ բորենիները, շնագայլերը, յովազները, արծիւները եւ օձերը։ Նոյնիսկ գոմէշները, կորիւններու հոտն զգալով կը վազեն անոնց թաքստոցին մօտ եւ ամեն կերպ կը ցանկանան ոտնատակ ընել անոնց, քանի դեռ մայր առիւծը որսի գացած է։ Եթէ խումբի գլխավոր առիւծին դուրս կը մղէ մէկ ուրիշը, ան կը սպաննէ յաղթուածի կորիւնները։
Ընդհանուր առմամբ, առիւծներու 80%-ը կը սատկէն են մինչեւ երկու տարեկան դառնալը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կենդանիներ Ստորոգութիւն:Կաթնասուն կենդանիներ Ստորոգութիւն:Գազաններ
Սան Սթեֆանոյի Պայմանագիր
Սան Սթեֆանոյի պայմանագիր, Ռուսաստանի եւ Օսմանեան կայսրութեան միջեւ, 19 Փետրուար 1878-ին (3 Մարտին) Կոստանդնուպոլսոյ արուարձան Սան Սթեֆանոյի մէջ կնքուած նախնական հաշտութեան պայմանագիր մը, որմով կ'աւարտի 1877-1878 թուականներու ռուս-թրքական պատերազմը։ Այս դաշնագիրը մեծ նշանակութիւն ունեցած է պալքանեան ժողովուրդներու՝ թրքական լուծէն ազատագրման եւ Հայկական հարցի ն միջազգայնացման գծով։ Սան Սթեֆանոյի պայմանագիրին դրոյթները վերանայուած են Պերլինի քոնկրէսի արդիւնքով ընդունուած փաստաթուղթին մէջ։
Ստորագրած են 19 Փետրուարին (3 Մարտ)-ին Սան Սթեֆանոյի մէջ (Կ.Պոլսոյ մօտ) Ռուսաստանի կողմէն կոմս Ն. Իգնատէն ու U. Նելիդովը, Թուրքիոյ կողմէն՝ Սաւֆէտ փաշան ու Սաաատուլլահ պէյը։
Սան Սթեֆանոյի պայմանագիրը կ'երաշխաւորէ Թուրքիոյ ստանձնած պարտաւորութիւններու կատարումը, որն է. «անյապաղ կենսագործել հայաբնակ մարզերու տեղական կարիքներէն բխող բարելաւումներ եւ բարեփոխումներ» :
Պայմանագիրին հիմնական կէտերը
Սան Սթեֆանոյի պայմանագիրով Չերնոգորիան, Սերպիան եւ Ռումանիան անկախ ճանչուեցան։ Պոսնիա եւ Հերցեկովինան ինքնավարութիւն կը ստանան Օսմանեան կայսրութեան շրջանակներուն մէջ։ Պուլկարիան (Արեւելեան Ռումելիայով, Մակեդոնիայով եւ Թրակիոյ մէկ մասով՝ մինչեւ Սալոնիկ եւ Եգէական ծով) հռչակուած էր ինքնավար իշխանութիւն՝ տէրութիւններու համաձայնութեամբ եւ Բարձր դրան կողմէն հաստատուող իշխանութեամբ։ Թրքական զօրքերը դուրս կը դրուին Պուլկարիայէն, իսկ Ռուսական զօրքերը կը մնան հոն՝ 2 տարուան ժամկէտով։
Թուրքիա կը պարտաւորէր Ռուսաստանին վճարել 1410 միլիոն ռուպլի ռազմատուգանք, որուն մեծ մասը (1100 միլիոն ռուպլի) կը փոխարինուէր տարածքային զիջումներով. Եւրոպական մասին՝ Տուլչայի սանճաքի դիմաց Ռուսաստան կը ստանար 1856-ի Փարիզի պայմանագիրով իրմէ անջատուած Հարաւային Պեսարապիան, Ասիականին մէջ՝ Արտահանը, Կարսը, Պաթումը, Պայազիտը եւ մինչեւ Սողանլուխ ինկած տարածքը (տես Պերլինի քոնկրէս 1878 յօդուածին քարտէսը)։
Սան Սթեֆանոյի Պայմանագիրը եւ Հայերը
Յունուար 1878-ին Կ. Պոլսոյ պատրիարք Ներսէս Վարժապետեանը ազգային ժողովին կը ներկայացնէ տեղեկագիր մը, ուր շարադրուած էր Հայաստանի ինքնավարութեան ծրագիրը՝ Լիբանանի օրինակով (1864-ի կանոնադրութեամբ Լիբանան կը կառավարէր քրիստոնեայ ընդհանուր նահանգապետը)։ Ծրագիրը, որ ամենայն հաւանականութեամբ թելադրուած էր թրքական կառավարութեան եւ Անգլիոյ կողմէ, կը մերժուի։ Կ. Պոլսոյ եւ Անդրկովկասի հայ քաղաքական շրջաններու (որոնք արեւմտահայութեան ազատագրութեան հարցը կը կապէին Ռուսաստանի հետ) ճնշման տակ Կ. Պոլսոյ պատրիարքն ու իր ներկայացուցիչին՝ Ադրիանուպոլսոյ առաջնորդական փոխանորդ Գէորգ վարդապետ Ռուսչուգլեանի միջոցով (որուն կը միանան Ստեփան Ասլանեանը եւ Յովհաննէս Նուրեանը), իսկ աւելի ուշ նաեւ անձամբ շփման մէջ կը մտնէ ռուսական հրամանատարութեան (Մեծ իշխան Նիկոլայ Նիկոլաեւիչ) եւ դիւանագիտական ներկայացուցիչներու (Իգնատեւ, Նելիդով) հետ ու խնդրագիր կը յղէ Ալեքսանտր Բ. կայսրին։ Նոյն ատեն, Գրիգոր Արծրունիի նախաձեռնութեամբ, խնդրագիր մը կը ներկայացուի Կովկասի փոխարքային։ Ռուսական կառավարութիւնը կը համաձայնի հայերու վերաբերեալ յատուկ կէտ մը աւելցնել ռուս-թրքական պայմանագիրին մէջ։ Այս յօդուածը չի գոհացներ հայերը, քանի որ հոն խօսք մը անգամ չկար անոնց ակնկալած ինքնավարութեան մասին։ Յօդուածին այդպիսի չափաւորութիւնը կը բացատրուէր Ռուսաստանի վրայ Անգլիոյ դիւանագիտական ճնշումով, որ իր շահերը վտանգուած կը տեսնէր Ասիոյ մէջ, ինչպէս նաեւ Հնդկաստան տանող ճանապարհներուն վրայ։
Նոր պատմութեան շրջանին մէջ առաջին անգամ «Հայաստան» անուանումը եւ «հայեր»ը յիշատակուած էր միջազգային դաշնագիրին մէջ ։ Պայմանագիրին 16-րդ յօդուածին մէջ կ'ըսուէր։ «Նկատի առնելով, որ ռուսական զօրքերուն դուրսբերումը անոնց կողմէն գրաւուած Հայաստանի` Թուրքիոյ վերադարձուելիք վայրերէն, կրնայ այնտեղ առիթ տալ բախումներու եւ բարդութիւններու, որոնք երկու պետութիւններու բարի յարաբերութիւններուն վրայ կ'ունենան վնասակար ազդեցութիւն, Բարձր Դուռը կը պարտաւորէ անյապաղ կենսագործել հայաբնակ մարզերու տեղական կարիքներէն յարուցուող բարելաւումներ եւ բարենորոգութիւններ, եւ պահել հայերու անվտանգութիւնը քիւրտերէն եւ չերքէզներէն» ։ Պայմանագիրին 19-րդ յօդուածով Ռուսաստանին կ'անցնէր Կարսը, Արտահանը, Պայազիտը, Պաթումը, Օլթին, Արտանուջը, Արտուինը, Ալաշկերտը, Կաղզուանը եւ Խումարը։
Սան Սթեֆանոյէն Պերլին
Եւրոպական մեծ պետութիւնները՝ Անգլիա, Ֆրանսա, Իտալիա ի հարկ է չէին կրնար անտարբեր մնալ Ռուսիոյ այս յառաջխաղացքին նկատմամբ: Օսմանեան Կայսրութեան մէջ աւելի մէծ իրաւունքներ եւ ազդեցութիւն ձեռք բերելը անոնց միջեւ մրցակցութեան հարց էր։ Մտահոգ էր մանաւանդ Անգլիան, որ կը ջանար սահմանափակել Ռուսիոյ ազդեցութիւնը Օսմանեան Կայսրութեան մէջ։ Անգլիոյ վարչապետ Տիզրայէլին եւ արտաքին գործոց նախարար Սալիզպըրին կրցան յաջողեցնել Պերլինի վեհաժողովը որ պիտի գումարուէր Յունիս 1878-ի, եւ մեծ պետութիւնները պիտի վերանայէին Սան Սթեֆանոյի պայմանագիրը: Ալեքսանտր Բ. ցարը, որ արդէն իր կայսրութեան մէջ ներքին դժուարութիւններու դիմաց կանգնած էր, չկրցաւ ընդդիմանալ եւ ընդունեց Պերլինի վեհաժողովի գումարումը:
Նոյն ատեն,Յունիս 1878-ին, Թուրքիոյ հետ գաղտնի համաձայնագիր մը կնքելով, Անգլիա կը տիրանայ Կիպրոս կղզիին (զայն երկար ժամանակաշրջան մը վարձու առնելու անուան տակ) եւ փոխարէնը կը խոստանայ Ռուսիոյ դէմ օսմանեան Թուրքիոյ շահերը պաշտպանել:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական հարց
Արշակ Ներսէսեան
Արշակ Ներսէսեան (յայտնի՝ իբրեւ Սեպուհ,), հայ ազգային ազատագրական շարժման գործիչ, ֆետայի, ՀՅԴ կուսակցութեան անդամ:
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1872-ին, Արեւմտեան Հայաստանի Բաբերդ քաղաքի Թոմնա գիւղը: Հայ ազատագրական շարժումին մաս կազմած է Կոստանդնուպոլսոյ մէջ, jետագային գործած է Արեւմտեան Հայաստանի մէջ: Սկիզբը յարած է ՍԴՀ կուսակցութեան, 1894-ին` Հայ յեղափոխական դաշնակցութիւն կուսակցութեան անդամ: Ուսանած է Տրապիզոնի ազգային վարժարանին մէջ :
Գործունէութիւն
Երկար ժամանակ ապրած եւ գործած է Կ. Պոլսոյ մէջ: 1890-ին, Գում Գափուի ցոյցէն ետք անցած է Խրիմ (Սեւասթափոլ, Եալթա): 1895-ին սկիզբը անցած է Կարս: Այստեղ մտած է Հրայր Դժոխք ի (Արմենակ Ղազարեան) խումբին մէջ եւ անոր հետ 1895 Oգոստոսի վերջը անցած է Բասէն, այնտեղէն` Խնուս, ուր քանի մը ամիս մնալէ ետք, 1895-ի Հոկտեմբերին սասունցիներու եւ մշեցիներու խումբով անցած է Տարօն: 1896-ին վերադարձած է Կովկաս:
1899-ին Խանի (Բարսեղ Թիրաքեան) խումբին հետ անցած է ռուս-թրքական սահմանը` Սասուն հասնելու նպատակով, սակայն Խաստուրի մէջ խումբին մղած հարկադիր հերոսամարտէն ետք նոյն խումբին կազմին մէջ վերադարձած է Կարս:
1900-1903 թուականներուն աշխուժօրէն մասնակցած է Ալեքսանդրապոլի (այժմ` Գիւմրի) ՀՅԴ «Քար»-ի Կեդրոնական կոմիտէի ծաւալած աշխատանքներուն: 1903-ին` Թորգոմի «Մրրիկ» խումբին (23 հոգի) հետ անցած է Սասուն:
Մասնակցած է 1904-ին Սասունի ինքնապաշտպանութեան, որուն ընթացքին մնացած է ծանր կացութեան մէջ: Անոր օգնութեան հասած Հրայրը զոհուած է, իսկ ինքը` վիրաւորուած: Այնուհետեւ տեղափոխուած է Վան, գործակցած է Վանայ Իշխանին (Նիկոլ Պօղոսեան) հետ, իսկ կարճ ժամանակ անց մեկնած է Կովկաս: Յեղափոխական գործունէութեան համար ձերբակալուած եւ բանտարուած է Մուշի բանտին մէջ: 1907-ին Վիեննայի մէջ գումարուած Հայ յեղափոխական դաշնակցութիւն կուսակցութեան Դ. Ընդհանուր ժողովին մասնակցելէ ետք մեկնած է Բաբերդ, մինչեւ 1912 գործած է Տարօնի մէջ, ապա` Կարնոյ, Թիֆլիսի մէջ, 1913-ին ապրած է Խարկով:
Ա. Համաշխարհային պատերազմին սկիզբը 21 հոգիէ բաղկացած խումբով միացած է Անդրանիկին: Եղած է հայկական 1-ին կամաւորական գունդի 2-րդ վաշտի հրամանատար: Այդ պաշտօնին վրայ մասնակցած է Ա. Համաշխարհային պատերազմի Կովկասեան ճակատին վրայ մղուող կռիուներուն: Այդ ընթացքին Սեբաստացի Մուրատի հետ հիմնադրած է «Մէկ հայ, մէկ ոսկի» հիմնադրամը, որուն նպատակը եղած է քիւրտերէն հաւաքել հայ որբերը եւ նիւթական օգնութիւն ցոյց տալ Հայոց ցեղասպանութեան պատճառով գաղթական դարձած արեւմտահայ ընտանիքներուն:
1918 Սեպտեմբերին Մուրատի եւ խմբապետ Համազասպի (Սրուանձտեան) հետ կռուած է Պաքուի հայութիւնը թրքական զօրքերէն պաշտպանելու համար: Պաքուի անկումէն եւ թուրքերու կողմէ գրաւուելէն ետք անցած է Երեւան:
Եղած է Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան խորհրդարանի անդամ, ճնշած է 1920-ին պոլշեւիկեան մայիսեան խռովութիւնները:
1920-ի աշնան Կարսի ճակատին վրայ մասնակցած է թուրք-հայկական պատերազմին: Հայաստանի խորհրդայնացումէն ետք Զանգեզուրի ճամբով նախ անցած է Պարսկաստան, այնուհետեւ մեկնած է արտասահման: Բնակած է Ամերիկայի Միացեալ Նահագներ, ուր ալ գրած եւ տպագրած է երկու հատորէ բաղկացած իր յայտնի յուշերը:
Ան մահացած է 31 Յուլիս 1940-ին, Նիւ Եորքի (Միացեալ Նահանգներ) մէջ:
20 Նոյեմբեր 2014-ին զօրավար Սեպուհի աճիւնասափորը, որ պահուած էր Տիթրոյիթի ՀՅԴ կուսակցութեան ակումբին մէջ, ամփոփուած է Եռաբլուր պանթէոնի մէջ` համաձայն իր վերջին կամքի :
Հայ գրականութիւնը 1960-2000-ական տարիներուն
Հայ գրականութիւնը 1960-2000-ական տարիներուն, 1960–ականներու աւարտին՝ Սփիւռք եւ Հայաստան կը գտնուին մշակութային՝ շրջափոխութեան որոշ փուլի մը, որ կը յատկանշուի դրական եւ բացասական երեսներով։
«Գարուն» եւ «Գրական Թերթ», աւանդապահ «Սովետական Գրականութիւն» օրկանի կողքին, կը թարմացնեն գրական մթնոլորտը։
Նշումներով երեւցողներու կողքին, 1960-1970–ական սերունդի յիշատակելի անուններէն են՝ Սուրիա-Լիբանան՝ Կորիւն Շահինեան, Պետրոս Հերեան, Խոսրով Ասոյեան, Սարգիս Կիրակոսեան, Շուշիկ Տասնապետեան, Փանոս Ճերանեան, Սարգիս Վահագն,Մարուշ Երամեան. Պոլիս-Եւրոպա-Ամերիկա՝ Հիլտա Գալֆայեան, Իրմա Աճէմեան, Սարգիս Վահագն,Կարիկ Պասմաճեան, Կարօ Արմէնեան, Արա Գազանճեան. Իրան` Վարանդ Քուրքչեան։ Հայրենի գրականութեան մէջ` շատերէ մի քանին՝ Արտեմ Յարութիւնեան, Դաւիթ Յովհաննէս, Սլավիկ Չելոյեան եւ ուրիշներ։
Չափածոյ մարզը
Խօսքը մասնաւորելով չափածոյին, 1970–ի շուրջ ու աւելի ետք՝ աւանդական եւ նոր ձգտումներու երկութիւնը կը շարունակուի։
Այդ գոյգ հակումները կը ցոլանան հոս ընտրուած քերթուածներու փունջէն, տասնեակ մը, սփիւրքեան եւ հայրենի բանաստեղծներէ։
Անկասկած որակ եւ ուրոյնութիւն ունին շատերը, ինչպէս՝ ուրիշներ ալ, որոնք հոս չեն երեւիր գործերով։ Բայց քերթողական լեզուի նորոգման առումով՝ կ'անջատուին յատկապէս՝ Վ. Օշական, Պըլտեան, էդոյեան։
Բացասական երեսը
Ի հարկէ, կայ մետալին միւս երեսը արեւմտեան գօտիներու կենդանութիւնը յաճախ արեւելեաններուն ի վնաս է (արտագաղթ)։ Գրական պարբերականներէն ոմանք, երէց սերունդի գործ, արդէն շուտով կը հասնին իրենց մահուան ն («Հայրենիք», «Նոր Գիր», «Անդաստան»). իսկ նորերէն շատեր կարճ շունչ ունին։