cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ազրպէյճան
Զինուած Ոյժեր
Ազրպէյճանի Զինուած Ոյժերը (ազրպէյճաներէն՝ Azərbaycan Silahlı Qüvvələri) կազմուած են Ազրպէյճանի հակադային պաշտպանութենէն, ռազմա-օդային նաւատորմէն եւ ռազմա-ծովային նաւատորմէն։
Ազրպէյճանը, նաֆթի վաճառքէն ստացուած գումարները օգտագործելով, իր զինուած ոյժերը մշտապէս կը համալրէ մեծաքանակ զէնք, զինամթերքով։ Մասնաւորապէս, Ուքրանիայէն, Պելառուսէն, Մոլդովայէն գնած է մեծ քանակութեամբ ԽՍՀՄ արտադրութեան զրահամեքենաներ եւ տանկեր, իսկ Ռուսիայէն, Իզրայէլէն, Թուրքիայէն եւ այլ երկիրներէն՝ ժամանակէն յարձակողական սպառազինութիւն։ 2007թ-ին Ազրպէյճանի ռազմական պիւտճէն կը հասնէր $ 1,3 միլիարի։
Ազրպէյճանի ԶՈւ Գերագոյն հրամանատար կը հանդիսանայ երկրի նախագահը (2003թ.–ի Հոկտեմբերէն՝ Իլհամ Ալիեւը)։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Երկիրներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:ՄԱԿ-ի անդամ երկիրներ Ստորոգութիւն:Ասիոյ երկիրներ
Շուշիի Ազատագրումը (1992)
Շուշիի ազատագրումը հայկական ռազմական ուժերու առաջին նշանակալի յաղթանակն էր Արցախեան ազատամարտին ընթացքին։ Ճակատամարտը տեղի ունեցած է 8 Մայիս, 1992-ին, ռազմավարական կարեւոր դիրք ունեցող Շուշի բերդաքաղաքին մէջ։ Մարտական գործողութիւնները ճշգրիտ ձեւով հաշուի առնուած էին եւ արդէն միւս օրը Շուշին ամբողջութեամբ ազատագրուած էր ազրպէյճանցիներէն, որոնք ողջ հակամարտութեան ընթացքին Շուշիէն կը ռմբակոծէին ԼՂԻՄ-ի, հետագային՝ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան մայրաքաղաք՝ Ստեփանակերտը։
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
8 Մայիս, 1992-ին, Հայաստանի նախագահ՝ Լեւոն Տէր-Պետրոսեան, Ազրպէյճանի նախագահի պաշտօնակատար՝ Եաղուպ Մամետովի, ինչպէս նաեւ միջնորդ երկիրի՝ Իրանի նախագահ՝ Հաշէմի Ռաֆսանժանին, ԼՂ հակամարտութեան կարգաւորման մասին կը ստորագրեն համատեղ յայտարարութիւն մը, որուն համաձայն՝ Մահմուտ Վայէզի պէտք էր կրկին ժամանէր տարածաշրջան՝ Պաքու, Երեւան եւ Ստեփանակերտ, զինադադարը իրականացնելու եւ համապատասխան մեքենականութիւն մշակելու համար։
Իրան առաջին երկիրն էր, որ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտութեան հարցով հանդէս կու գար միջնորդական առաքելութեամբ մը։ 6 Մայիս, 1992-ին, Իրանի նախագահ՝ Հաշեմի Ռաֆսանժանիի հրաւէրով Թեհրան կը ժամանէ ՀՀ առաջին նախագահ՝ Լեւոն Տէր-Պետրոսեանի գլխաւորած պատուիրակութիւնը։ Կողմերը, կը խօսին նաեւ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտութեան շուրջ։ ԻԻՀ ԱԳ նախարար, Ալի Աքպար Վիլայեթիի՝ Երեւան կատարած այցէն որոշ ժամանակ ետք փոխ-արտաքին գործոց նախարար Մահմուտ Վայեզի կը ժամանէ Ազրպէյճան եւ Հայաստան, ուր ան կը փորձէ կողմերը համոզել, որ զինադադար հաստատեն։
8 Մայիսին, այդ նոյն յայտարարութեան ստորագրման օրը, հայկական զինուժին կողմէն կ'ազատագրուի Շուշին, որմէ ետք վերջ կը գտնէ Իրանի միջնորդական առաքելութիւնը։
Իրան կը գտնէ, թէ ԵԱՀԿ-ի Մինսկի խումբը արդիւնաւէտ չէ, այդ պատճառով վերջին շրջանին հակամարտող կողմերուն կրկին կ'առաջարկէ իր միջնորդական առաքելութիւնը։
Թէեւ Ազրպէյճան արցախեան պատերազմին կրած պարտութեան համար Իրան կը մեղադրէ Հայաստանին աջակցելուն համար, սակայն փաստն այն է, որ ինչպէս Իրանցի պաշտօնեաները կը խոստովանին, պատերազմական գործողութիւններու ատեն Իրան Ազրպէյճանին բաւականաչափ ռազմական եւ նիւթական աջակցութիւն կը ցուցաբերէ։
Անհրաժեշտութիւնն ու նախադրեալները
Շուշիի ազատագրումը պատմական անհրաժեշտութիւն էր՝ վերականգնելու հայկական հողին վրայ Հայերուն ապրելու իրաւունքը, ինչպէս նաեւ ամրապնդելու մարտերու ընթացքին կոփուած Հայոց յաղթական ոգին։ Այդպիսով Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան անկախութիւնը կը դառնայ աւելի քան իրական։
Շուշիի ազատագրումը նաեւ տնտեսական անհրաժեշտութիւն էր, ցամաքային եւ օդային ճամբաներու շրջափակման, ելեկտրականութեան, կազի ու ըմպելի ջուրի չգոյութեան եւ Շուշիի մէջ անընդհատ հրթիռակոծութիւններու պատճառով Ստեփանակերտի ու բնակավայրերուն մէջ, ինչպէս նաեւ ողջ հանրապետութեան մէջ անդամալուծուած տնտեսութեան պատճառով։ Նոյեմբեր 1991-էն մինչեւ 1992, Մայիսի սկիզբը Շուշիի, Ջանհասանի, Քէօսալարի, Ղայբալուի եւ Ստեփանակերտի վրայ կ'արձակուին շուրջ 4740 հրթիռներ, որոնցմէ շուրջ երեք հազարը «Կրատ» կայաններէն էին։ Այդ հրետակոծութիւններուն հետեւանքով կը զոհուին 111 եւ կը վիրաւորուին՝ 332 խաղաղ բնակիչներ, կը քանդուին 370 բնակելի տուներ եւ շինութիւններ։
Ինքնապաշտպանութեան ուժերուն, 1991-ի վերջը եւ 1992-ի սկիզբը, յաջող գործողութիւնները, Խոջալուի ազատագրումը (25-26 Փետրուար 1992) եւ օդակայանի բացումը կը ստեղծեն տնտեսական, ռազմական եւ բարոյահոգեբանական բոլոր նախադրեալները, Շուշիի ազատագրումը նախապատրաստելու համար։
Այս առումով առանձնայատուկ նշանակութիւն կ'ունենայ 25 - 26 Յունուար, 1992-ին Քարինտակի ինքնապաշտպանութիւնը, երբ փոքրաթիւ Հայ մարտիկները կը յաջողին ետ մղել թշնամիին բազմաքանակ ուժերու յարձակումը, ոչնչացնել Շուշիի մէջ հակառակորդներու աւելի քան 8 տասնեակ զինուորները։
Շուշիի ազատագրման նախապատրաստման շրջանակներուն մէջ, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան ԳԽ 19 Փետրուարի դիմումով, ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղարին, ԵԱՀԽ-ին եւ շարք մը երկիրներու ղեկավարներուն ուշադրութիւնը կը հրաւիրուի Ազրպէյճանի կողմէն իրականացուող ցեղասպանութեան վրայ՝ մասնաւորապէս յիշատակելով Մարաղայի կոտորածը (Ապրիլ 1991-ին)։
1 Մայիս-ին Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան ԳԽ նախագահութիւնը կրկին կը դիմէ միջազգային հանրութեան՝ յայտարարելով, որ արցախահայութիւնը սովահար է, զրկուած ջուրէն, ելեկտրականութենէն, դեղորայքէն... Ուստի Շուշիի ազատագրումը Ստեփանակերտի եւ Արցախի շահերէն բխող պարտադրուած անհրաժեշտութիւն էր։ Մարտ - Ապրիլ 1992-ին, իբրեւ պատասխան այդ դիմումին, շարք մը երկիրներու ներկայացուցիչները, այդ թուականին՝ ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղարին յատուկ ներկայացուցիչ՝ Սայրուս Վենս եւ ԵԱՀԽ լիազօր պատասխանատու Յ. Կուբիչ, Իրանի ԱԳ փոխ նախարար Մահմուտ Վայեզ եւ ՌԴ ԱԳ նախարար Անտրէյ Քոզիրեւ, կը ժամանեն տարածաշրջան։ Կը սկսի նաեւ բանակցային գործընթացը: Իրանի մայրաքաղաք, Թեհրանի մէջ 6 Մայիսին կը հանդիպին՝ ՀՀ նախագահ Լեւոն Տէր-Պետրոսեանը, ԻԻՀ նախագահ Հաշեմի Ռաֆսանժանին եւ Ազրպէյճանի նախագահի պաշտօնակատար՝ Յ. Մամեդովը։
Ազատագրման ռազմական գործողութիւնը
Շուշիի ազատագրման ռազմական գործողութիւնը տեղի կ'ունենայ 8-9 Մայիս 1992-ին։ Մշակման եւ իրականացման առումով, Հայ ռազմարուեստի մէջ եզակի ռազմական գործողութիւնը, արմատական բեկում կը յառաջացնէ Արցախեան ազատագրական պատերազմին մէջ։
Գործողութիւնը կ'իրականանայ չորս ուղղութիւններով՝ միաժամանակեայ յարձակումներով՝ 8 Մայիսի գիշերը ժամը 2:30-ին, Քիրսի ռազմական դիրքերը կը գրաւեն Լաչին-Շուշի ճանապարհը։ Ռազմական գործողութիւնը կը ղեկավարէ Ինքնապաշտպանութեան ուժերու (ԻՊՈւ) հրամանատար Արկադի Տէր-Թադէոսեանը։ Հրամանատարական կէտեր էին, Գուրգէն Տալիպալթաեանը, Սերժ Սարգսեանը, Ռ. Գզողեանը, Զօրի Բալայեանը, կապը, բուժօգնութիւնը, հրետանային նախապատրաստութիւնը եւ ճարտարապետական ծառայութիւնը։ Աշխատանքները կը համակարգեն՝ համապատասխանաբար Արթուր Փափազեանը, Վ. Մարութեանը, Լ. Մարտիրոսովը, Ռ. Աղաջանեանը, ինչպէս նաեւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան իշխանութիւններու ներկայացուցիչներ Օլեգ Եսայեանը, Գ. Պետրոսեանը, Արկադի Ղուկասեանը, Ռոբերտ Քոչարեանը եւ ուրիշներ։
Շուշիի ազատագրման ծրագիրը կ'օրհնէ եւ ԻՊՈՒ անդամներուն յաջողութիւն կը մաղթէ Արցախի թեմի առաջնորդ՝ Պարգեւ Արք. Մարտիրոսեան ը։
Շուշիի ազատագրման գործունէութիւնը կը մշակուի Ա. Տէր Թադէոսեանի գլխաւորութեամբ, որուն զինուորականները կը մասնակցին Խոջալուի ազատագրութեան, այս մէկէն անմիջապէս ետք։ Գործողութիւնը կը ծրագրուի Մարտ-Ապրիլ ամիսներուն՝ խումբերու կողմէն հակառակորդին ուժերու տեղակայումէն, դիրքերն ու քանակական տուեալները ճշդելէ ետք։ Յարձակման ճակատային գիծը շուրջ 25 քմ. էր։ Հակառակորդը հայկական կողմը կը գերազանցէր կենդանի ուժով եւ սպառազինութեամբ։ Ռազմական գործողութիւններուն իրավիճակը կը վերահսկէին եւ փոփոխութիւններու մասին անմիջապէս կը տեղեկացնէին Վազգէն Սարգսեանը ու Սերժ Սարգսեանը։ Ծրագիրը կը կազմուի գաղտնի պայմաններով՝ Ա. Տէր Թադէոսեանին, Ռ. Գզողեանին, Ս. Սարգսեանին, Լ. Մարտիրոսովին, Ռ. Քոչարեանին կողմէն, ինչպէս նաեւ հիմնական ուղղութիւններու հրամանատարներուն Սամուէլ Պապաեանի, Ա. Կարապետեանի, Սէյրան Օհանեանի, Վ. Չիթչեանի եւ ուրիշներու օգնութեամբ։
28 Ապրիլ-ին արդէն վերջնականապէս կ'որոշուին եւ կը ճշդուին յարձակման գլխաւոր ուղղութիւնները, հրամանատարները եւ առկայ զէնք ու զինամթերքի քանակները։
Յարձակումը կը նախատեսուէր, որ սկսէր 4 Մայիսին, բայց տարբեր պատճառներով (սպառազինութեան պակաս, վատ եղանակ եւ այլն) կը յետաձգուի։ ԻՊՈՒ-ի շուրջ 1200 մարտիկներէն բաղկացած չորս յարձակողական եւ մէկ պահեստազօրային խումբերը 8 Մայիսի գիշերը միաժամանակ կ'անցնին յարձակման։
Շուշիի ազատագրման մարտական հրամանը կը ստորագրուի 4 Մայիսին հետեւեալ մանրամասնութիւններով. 1.Հակառակորդը շրջանաձեւ դիրքեր կը գրաւէ Շուշիի բարձունքներուն՝ շուրջ 1200 մարդուժով, Զառսլու գիւղին մէջ՝ շուրջ հարիւր հոգի, Լիսագորի մէջ՝ շուրջ 300-350 հոգի, Քէօսալարի ուղղութեամբ՝ շուրջ 300 հոգի։
2.Մեր հարցը՝ 1.Հակառակորդը հիմնական ուժերը կեդրոնացուցած է Քէօսալարի, Լիսագորի, Զառսլուի, Շուշիի մատոյցներուն մէջ ու քաղաքին մէջ։
Հակառակորդը ջախջախելու միջոցները՝ գրաւել բարձունքը եւ դիրքաւորուիլ հոն։ Ուժերու վերախմբաւորումէն ետք, նոյն ժամանակին սկսիլ յարձակումը Լիսագորի ու Զառսլուի վրայ եւ յարձակումը անցընել չորս ուղղութիւններով.
Ստեփանակերտի կողմէն հակառակորդը ջախջախել բարձունքներուն մէջ, դիրքաւորել Շուշին իր երեք ծայրամասերով, ապա ոչնչացնել թշնամին եւ ազատագրել Շուշին։
Ռազմական գործողութեան ելքը կանխորոշուած էր արդէն իսկ 8 Մայիսին, երբ Լաչինի եւ միւս ուղղութիւններու ստորաբաժանումները նպաստաւոր բնագիծեր գրաւած էին Շուշիի մատոյցներուն մէջ։ 8 Մայիսի երեկոյեան տրուած զինադադարը հակառակորդին հնարաւորութիւն կու տայ, որպէսզի յատկացուած միջանցքով հեռանայ բերդաքաղաքէն։
Կէսօրուան մօտ յարձակումի կ'անցնին հակառակորդին մէկ ռազմական ինքնաթիռը եւ այլ ուղղաթիռներ, որոնք կը ռմբակոծեն հայկական ուժերու մարտաշարքերը, ինչպէս նաեւ Շուշին ու Ստեփանակերտը։ Աւելի ուշ կը պարզուի, որ այդ օդային յարձակման նպատակը Շուշիի մէջ ձգուած զինապահեստները պայթեցնելն էր, այսպիսով ազրպէյճանցիները յոյս ունէին կործանել ամբողջ քաղաքը, սակայն չէին յաջողած։ Իրիկուան կողմ, հիմնականօրէն կ'աւարտի Շուշիի «մաքրման» գործողութիւնը։ 9 Մայիս-ին հայոց բերդաքաղաքը կ'ազատագրուի։
Տե՛ս նաեւ
Ստորոգութիւն:Արցախեան պատերազմի ռազմական գործողութիւններ Ստորոգութիւն:Շուշի Ստորոգութիւն:Արցախեան պատերազմ
Սմբատ Բիւրատ
Սմբատ Բիւրատ, Հայ մտաւորական մըն էր, գրագէտ եւ հասարակական գործիչ։ Ան նահատակուած է Հայոց Ցեղասպանութեան ։
Կենսագրութիւն
Սմբատ Տէր Ղազարեան ծնած է Սուլէյմէնլի/Զէյթուն Մարտ 3 1862-ին։ 1871-ին, մեկնեցաւ դէպի Երուսաղէմ ուր յաճախած եւ աւարտած է Ժարանգաւորաց դպրոցը 1880 թուականին։ 1880-ին ուսումը շարունակած է Սորպոնի Համալսարանը։ Այս շրջանին ան հրատարակեց իր առաջին բանաստեղծութիւնը Եղիա Տէմիրճիպաշեանի փիլիսոփայական "Երկրագունդ" ամսագրին մէջ։
1885-ին Բիւրատ կը բանայ Հայկական դպրոց մը Սիսի (Այսօր Քոզան) Հայկական գիւղին մէջ, սակայն կարճ ժամանակ ետք կը փակէ եւ կը տեղափոխուի Պոլիս ու կը զբաղի գրականութեամբ։ Եղած է հնչակեան կուսակցութեան անդամ։
Իբրեւ քաղաքական գործիչ, ան ձերբակալուած է իր կնոջ հետ (որ կոյրցաւ Թրքական բանտին մէջ) եւ 5 տարի բանտի մէջ անցուցած է, Մարաշ, Հալէպի մէջ։ Զէյթունի հայերու կողմէն Ուիլիըմ Կլէտսթօնի ուղարկուած, Անգլիոյ վարչապետ, կը նկարագրէ Բիւրատի ձերբակալումը ։
Այս շրջանին ձերբակալեցին եւ դաժան տառապանքներով եւ կարծր վերաբերմունքներով առաջնորդեց դէպի Մարաշի բանտը, Սմբատ Բիւրատ, միակ բանաստեղտը շրջանին, խելացի եւ կրթուած երիտասարդ մը որ սիրված էր իր բոլոր ժամանակակիցներուն կողմէն, եւ 20 տարի բացակայութենէն իսք վերադարցաւ իր ծնողքին, որոնց ձգած էր ինը տարեկանին դպրոց յաճավելու համար։ Աղքատ մարդը ձերբակալուած էր լերան տարածքը մտնելէ առաջ, ուր բուժուած էր իբր թափառաշրջիկ եւ անբուժ իր երկու զաւակներուն եւ կնոջ հետ։ Անոնք դաժանօրէն տառապեցան անօթութենէ եւ այլ պէտքերէ որոնք տանջեցին զանոնք 36 ժամ ։
1895-ին ան արցակուած ու տեղափոխուած է դէպի Գահիրէ, ուր հիմնած է Հայկական Կեդրոնական գոլէճը եւ Նոր Օր օրաթերթը ։ Երիտասարդ Թուրք Յեղափոխութենէն ետք, ան վերադարձած է Թուրքիա, ուր խմագրած է Փիւնիկ եւ Ղարաբաղ թերթերը եւ համագործակցեցած՝ Օսմանեան թուրքերու թերթերու հետ։ Ան նաեւ գրած է բազմաթիւ գործեր եւ հիմնած է հրատարկչական տուն։ Ան ընտրուած է իբր ազգային տեղակալ։
Մահ
Բիւրատ ձերբակալուած է 1915 Ապրիլ 24-ին եւ աքսորուած այլ հայ մտաւորականներու հետ, բանտարկուած Այասի, եւ սպաննուած Անգարայի մէջ :
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Արեւմտահայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ Ստորոգութիւն:1862 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր Ստորոգութիւն:15 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:26 Ապրիլի մահացածներ
Եդուարդ Սիմքէշեան
Էտուարտ Սիմպէշեան (1906-1979) Ծնած է Պոլիս և նախակրդութիւնը ստացած է Մայր վարժարանի մէջ՝ ուր իր առաջին ուսուցիչը եղած է Մելգոն կիւրճեան, ապա Պէզազեան լեկէոնի մէջ՝ ուր իր ուսուցիթները եղած են Յակոբ Օշական, Եղիշէ արք. Դուրեան, Տիրան Չրաքեան և Արմէն Տորեան: Պատանի տարիքէն՝ գրականութիւնը կիրք մը եղած է իրեն համար։ Հազիւ տասնհինք տարու, իր առջինեկ փորձերը հրատարկուած են Պոլսոյ «Ոստան» ամսագրին մէջ ու գրաւած են ուշադրութիւնը վահան թէքէեանի, Շաւարշ Միսաքեանի և Միքայէլ Շամտանեանի: Յամառ ընթերցող՝ պատանութեան տարիներուն իսկ ընտանի դարձած է նաև տիրացած էր Ֆրանսական գրականութեան (մայրենի լեզուին չափ նաե՜ւ տիրացած էր ֆրանսերէնին.1921-ին, տակաւին 15 տարու, առաջնութիւն շահած է Ֆրանսական կառավարութեան կողմէ կազմակերպուած գրական մրցումի մը մէջ)՝ որուն բոլոր տիրական դէմքերը համապարփակ աշխատասիրութիւններով ներկայացուցած է Պոլսոյ 1930-1970ական տարիներու պարբերականներուն մէջ։ 1927-ին վկայուելով իբրեւ բժիշկ -ատամնաբոյժ, իր ասպարէզին զուգահեր փարած է գրական -հրապարակագրային կեանքի՝ աշխատակցելով սփիւրքեան մեր բոլոր կարեւոր թերթերուն, ինչպէս նաև Պոլսոյ և արտասահմանի ֆրանսական կարգ մը հանդէսներու, որոնց կարգին «Լա Նուվէլ Ռըվիւ Ֆրանսէզ»ի: 1944-1975 եղած է նաև խմբագիրներէն «Մարմարա» օրաթերթի: Գրական մարզի մէջ մշական է արձակ և քերդուած բանաստեղծութիւնը, գրադատութիւն և քննադատութիւն: Ինջպէս նկատել տուինք, 15է աւելի իր գործերը կը մնան անտիպ, կամ մասամբ միայն հրատարակուած՝ մամուլի մէջ։ 1975-ին, Թրքահայ Ուսուցչաց Հիմնարկի նախանձեռնութեամբ հրատարակուեցաւ « Ջահակիրները » անունին տակ խմբուած մենեգրային -վերլուծական իր աշխատասիրութիւններէն մաս մը միայն ,-ալիշանի, Գր. Օտեանի, Մ. Պէշիկթաշլեանի, Պ. Դուրեանի, Ռ. Պէրպէրեանի, Մ. Կիւրճեանի, Մ. Ձերազի, Խրիմեանի, Օրմանեանի, Եղիշէ արք. Դուրեանի, Եղեայի, Արփիարեանի, Թլկատինցինի, Զապէլ Ասատուրի, Չոպանեանի և Տիրան Չրաքեանի մասին: 1977-ինհրատարակեց նաև «Գարնանացան» անունին տակ մէկ տեղուած քերթուածներու շարք մը։ Անտիպ կը մնան արձակ տաղերու, վերլուծական և փորձագրային աշխատասիրութիւններու, թատերաքրային և վիպերգային իր վաստակին կարեւոր մէկ մասը, ինչպէս նաև Ֆրանսերէնով երեք գործեր :
11 Հոկտեմբեր
11 Հոկտեմբեր, տարուան 284-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 285-րդ) օրն է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:11 Հոկտեմբերի ծնածներ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հոկտեմբեր
Սուրբ Աստուածածին Եկեղեցի (այլ կիրառումներ)
Սուրբ Աստուածածին Եկեղեցի անուանումը կրնայ ունենալ յետեւեալ կիրառումները՝
Շուշիի Հայ Բողոքականներու Դպրոց
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կրթութիւն
Քատրեթէ
Քատրեթէ (Cadrete), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ, կը մտնէ Սարագոսա նահանգին մէջ, Արագօն։ Բնակչութեան թիւը 3054 հոգի է (ըստ 2007 թուականի մարդահամարին)։ Նահանգին վարչութենէն 12 քմ. հեռաւորութեան վրայ կը գտնուի։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Ճէյմս Փիքընզ
Ճէյմզ Փիքընզ (James Pickens Jr., ծնած 26 Հոկտեմբեր, 1954, Քլիվլընտ, Օհայիո, ԱՄՆ) Ամերիկացի դերասան մըն է: Ան ճանչցուած է իր Դկ. Ռիչըրտ Ուէպըր դերով ABC կայանի բժշկական տրամա Grey's Anatomy հեռուստաշարին մէջ, ինչպէս նաեւ իր երկրորդական դերին համար իբրեւ Ալվին Քըրշ Fox Network ընկերութեան երեւակայական The X-Files հեռուստաշարին մէջ:
Վաղ Կեանք
Փիքընզը ծնած է Քլիվլընտ, Օհայիո, ԱՄՆ: Ան սկսաւ իր դերասանական կեանքը երբ կը յաճախէր Bowling Green State University համալսարանը: Իր առաջին դերասանական դերը համալսարանական թատրոն մըն էր, գրուած Չաք Կորտոնի կողմէ, Matters of Choice անունով կտոր մը : Փիքընզ ստացաւ իր Bachelor of Fine Arts վկայականը BGSU ուսումնարանէն 1976-ին :
Ասպարեզ
1990-ին, Փիքընզը կը փոխադրուի արեւմտեան բաժինը ԱՄՆ-ի եւ կը սկսի իր Հոլիուուտեան կեանքը ստանցնելով Զէք Էտուըրտս դերը տրամա Another World հեռուստաշարին մէջ 1986էն 1990 թուականները: Ան կը սկսի ունենալ երկրորդական դերեր տարբեր հեռուստաշարներու մէջ, ինչպէս X-Files, Curb Your Enthusiasm, The West Wing, Roseanne, Beverly Hills, 90210, JAG, եւ Six Feet Under:
2002-ին, Փիքընզը ունէր դեր մը իբրեւ կենդանաբնական պարտեզի մը պատասխանատու բժիշկը Red Dragon ֆիլմին մէջ:
28 Փետրուար, 2007-ին, "The Gift of Peace" ներկայացումը տեղի ունեցաւ UCLA համալսարանի Freud Playhouse թատերասրահին մէջ, ուր Փիքընզը ներկայացաւ իբրեւ մարդ մը, որու կեանքի փորձարութիւնները զինք կը մղեն խաղաղութեան շարժումին մէջ մաս կազմելու. իր հետ դերասաններ որոնք մասնակցեցան կը ներառէին Էտ Ասնըր, Պարպրա Պէյն, Էյմի Պրէնմէն, Ճորճ Քո, եւ Ուէնտի Մալիք 1
2005-ին, Փիքընզը կը ստանցնէ գլխաւոր դերերէն մէկը ABC կայանի բժշկական տրամա Grey's Anatomy հեռուստաշարին մէջ իբրեւ Դկ. Ռիչըրտ Ուէպըր:
Անձնական Կեանք
Փիքընզ կ'ամուսնանայ 27 Մայիս, 1984-ին, Ճինա Թէյլըրի հետ, նախքին անդամ մը Musique խումբին, եւ միասին կ'ունենան 2 զաւակ: Ազատ ժամերուն ձի կը քշէ: Ան ձի մը ունի Սմոքի անունով:
Փիքընզի երկու զաւակները Քառլ-Թարփսն ու Կէվինն են, երկուքն ալ դերասանական ասպարեզին մէջ կը գտնուին: Քառլը արդէն ունեցած է տարբեր տեսակի դերեր տարբեր հեռուստաշարներու մէջ, ինչպէս Hangin' with Mr. Cooper, ուր իր ընկեր Օմար Կուտինկը կար նաեւ:
Փիքընզի հայրը կ'աշխատէր Քլիվլընտի քաղաքապետարանին մէջ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1954 ծնունդներ Ստորոգութիւն:26 Հոկտեմբերի ծնածներ
Քոքինիա
Քոքինիան շրջան մըն է, որ կը գտնուի Փիրէա (Πειραιάς) եւ Նիքէա (Νίκαια) քաղաքներուն միջեւ, Յունաստանի Ատիկէ նահանգին մէջ։ Քոքինիոյ մեծ մասը ներառնուած է Նիքէա-Ռենտի քաղաքաքապետութեան մէջ։ Իսկ փոքր մասը, հարաւային կողմը՝ Փալէա Քոքինիա (հին Քոքինիա) Փիրէա քաղաքապետութեան։ Բնակչութիւնը՝ ։
Պատմական
Փոքր Ասիոյ եւ արեւելեան Թրակիոյ շրջաններէն յոյն գաղթականներուն հեղեղը, շուրջ մէկուկէս միլիոն, տեղի կ'ունենայ Յուլիս, Օգոստոս, Սեպտեմբեր, Հոկտեմբեր եւ Նոյեմբեր ամիսներուն, 1922-ին (Փոքր Ասիոյ աղէտ, յունական բանակի նահանջ), կը շարունակուի մինչեւ 1923 (Յունաստանի եւ Թուրքիոյ միջեւ ժողովուրդի փոխանակութեան պայմանագիր՝ Լոզանի Դաշնագիր)։ Յոյն գաղթականներուն հետ 80․000 հայ գաղթականներ եւ 8․000 որբեր ապաստան կը գտնեն Յունաստան ի զանազան շրջաններուն մէջ։ Քոքինիա կ՛ ապաստանին 6․000 ու անոր շրջկայքը՝ 5․000 (Փիրէա յի նաւահանգիստին մօտակայ Լիփազմայի շրջանը) հայեր։
Նոր Քոքինիա - Նիքէա
Շրջանը ապաստանած հայ եւ յոյն գաղթականները իրենց միջոցներով կը կառուցեն իրենց տուները, որոնց մեծ մասը թիթեղաշէն է, առանց առողջապահական ենթակառոյցի։ 1925-ին Երիտասարդ ճարտարապետ՝ Արթին Փալանճեան, շնորհիւ քանի մը գործարարներու նիւթական ներդրումին, գաղթականներուն անձնական մաքրութեան համար կը կառուցէ հանրային բաղնիք մը «Μικρά Ασία» (Փոքր Ասիա) անունով։  Բաղնիքը կը գործէ մինչեւ 1970-ական թուականները, մեծ գոհացում տալով տեղւոյն բնակչութեան։ Այժմ կը գործէ իբրեւ Նիքէայի Քաղաքապետարանի Մշակութային Տուն․ կը գտնուի Միլասոն փողոցին վրայ։
Նոր Քոքինիային գաղթակայանը կը հիմնուի 1923-ին եւ ըստ 1928-ի մարդահամարին բնակչութեան թիւն է 33 201 հոգի։ 1934-ին, գաղթակայան-քաղաքը կ՛ անջատուի Փիրէայէն եւ անկախ քաղաք կը դառնայ, իսկ 1940-ին Նիքէա կը վերանուանուի։  2011-ին Քալիքրաթիս ծրագրին կիրարումով (Յունաստանի վարչական բաժանման օրէնք), Նիքէան կը միանայ Ռենտի քաղաքին հետ եւ կը կազմեն Նիքէա-Այ Եանի Ռենտի քաղաքապետութիւնը։
Պետական օրէնքով Նիքէան ճանչցուած է իբրեւ տառապալի քաղաք․ վասն տառապանքներուն որ տուժեց գերմանական բռնիշխանութեան տարիներուն 1941-1944՝ «Քոքինիոյ կռիւը» եւ «Քոքինիոյ շրջափակումը»։ Պատմականօրէն ուղղակի կապուած է Հին Քոքինիոյ որ գաղթակայան դարձած է աւելի կանուխ։
Հին Քոքինիա - Ասփրա խոմաթա
1915-ին Հայոց եւ 1917-ին Պոնտոսի յոյներուն Ցեղասպանութիւններէն եւ մանաւանդ Փոքր Ասիոյ աղետէն (1919-1922 յունաթրքական պատերազմին հետեւանքները) ետք վերապրողներու հսկայ հոսքին մէկ մասը Փիրէա նաւահանգիստը կը հասնի․ 1920-ին բնակչութեան թիւը կը կրկնապատկուի։  Քաղաքին շրջակայքը, արուարձանները կը լեցուին յոյն եւ հայ գաղթականներով (տե՛ս Քոքինիոյ հայկական գաղութը)․ Ասփրա խոմաթա, Քոքինիա, Նիքէա, Քերացինի, Տրափեցոնա եւ Քորիտալոս։ Սեպտեմբեր 1946-ին, կը հիմնուի Ռենտի քաղաքը որ կ՛ընդգրկէ Ասփրա խոմաթան։
Հին Քոքինիային շրջանը (Նոր Քոքինիային հարաւը եւ Ասփրա խոմաթա) 1920-ական տարիներուն եղած է օդափոխութեան եւ գիւղատնտեսական շրջան․ առանձնատուներ, պարտէզներ եւ արտեր։ Մինչեւ 1940 Աթէնքի տարածքաշրջանին մէջ բանջարեղէնի եւ կանաչեղէնի մշակումի երրորդ քաղաքն է․ կը մատակարարէ Աթէնք ը եւ Փիրէան։  Կան նաեւ այգեստաններ եւ ձիթենիի ծառաստաններ։ Համեստ խաւին (բանուորներ, արհեստագործներ) համար օդափոխութեան վայրը կը դառնայ։  Անոր հարաւ-արեւմուտքէն՝ Մոսխաթօ, կ՛ անցնի ելեկտրական երկաթուղին որ Փիրէան Աթէնքի կեդրոնին եւ հիւսիսային արուարձաններուն կը միացնէ։  Շրջանի դիմաքիծը բոլորովին կը փոխուի երբ կը հիմնուին գործարաններ․ գիւղատնտեսական կեդրոնէ ճարտարարուեստի կեդրոնի կը վերածուի, մանաւանդ (1967 - 1974)։  Մշակումի հողատարածքները տեղի կու տան գործարաններու։
Ի․ դարավերջերուն, շրջանին մէջ բնապահպանման հարցը եւ բնակչութեան առողջապահական պայմաններուն բարելաւման համար, կը սատարեն եւ շրջանէն կը սկսին մեկնիլ ծանր ճարտարարուեստի գործարանները։
2011-ին Քալիքրաթիս ծրագրին կիրարումով (Յունաստանի վարչական բաժանման օրէնք), Ռենտին կը միանայ Նիքէայ քաղաքին հետ եւ կը կազմեն Նիքէա-Այ Եանի Ռենտի քաղաքապետութիւնը։
Շէնքերու կառուցում անտուն հայ եւ յոյն բնակիչներուն համար
1955-ական թուականներուն, տակաւին հարիւրաւոր հայ եւ յոյն ընտանիքներ, կը բնակէին 35-40 տարուան ապառողջապահական տաղաւարներու մէջ։ Այս նպատակով, « Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութիւն »ը կը տրամադրէ հսկայ գումար մը․ կը գործակցի ՄԱԿ-ի գաղթականաց գրասենեակին եւ Յունաստանի խնամատարական նախարարութեան հետ ու կը կառուցեն բազմայարկանի շէնքեր Ասփրա խոմաթա (Քոքինոյ եւ Ռենտիին միջեւ) եւ Ռենտի (Հին Քոքինիոյ շրջանի արեւելեան մաս) շրջանները։ Սակայն հայ կարիքաւորներուն միայն փոքր մասը կը պատսպարուի։  Որպէսզի բնակարանային տագնապը լուծուի, այդ օրերու Ազգային Կեդրոնական Վարչութեան նախաձեռնութեամբ, կը կազմուի Յունահայ Շինութեան Ընկերակցութիւնը։ Կը մասնակցին՝ Գ․ Կիւլպէնկեան, Հ․ Գարակէօզեան Հիմնարկութիւնները եւ «անտուն» հայ ընտանիքները իրենց համեստ մասնավճարներով․ այսպէս երբ հիմնադրամը պատրաստ կ'ըլլայ, նոյն շրջաններուն մէջ՝ Ասփրա խոմաթա եւ Ռենտի, կը ձեռնարկուի բազմայարկանի շէնքերու կառուցումը։ Մինչեւ այսօր շէնքերը ծանօթ են «հայկական բազմայարկանի - Αρμένικες πολυκατοικίες» անուանումով։
Տե՛ս նաեւ
Քոքինիոյ հայկական գաղութը
Փիրէա
Աթէնք
Սելանիկ
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի քաղաքներ
Դարման (ամսագիր)
Դարման, բժշկա-առողջապահական եւ գիտական պատկերազարդ հայերէն 22-24 էջերով ամսաթերթ:
Ամսագիրը ունեցած է ֆրանսերէն բաժին մը: Հրատարակուած է Պոլսոյ Հայ բժշկական միութեան հովանաւորութեամբ 1920-22 եւ տնօրէնութեամբ բժիշկ Օննիկ Փափազեանի:
Բովանդակութիւնը կազմուած է ընտանեկան, դպրոցական, պատանեկան եւ երիտասարդական առողջապահական յօդուածներով, ինչպէս նաեւ վարակիչ հիւանդութիւններու, համաճարակներու մասին գրութիւններով եւ համաշխարհային բժշկագիտութեան պատմական տեղեկութիւններով:
1921-ին միանալով «Հայ Բուժակ»ին՝ կոչուած է «Դարման-Հայ Բուժակ»:
Տպուած է Պեճիտեան եղբայրներու տպարանին մէջ :
Ծանիթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական բժշկական պարբերաթերթեր
Արմէն Աթայեան
Հայ բանաստեղծի, արձակագիրի, թարգմանիչի, հասարակական գործիչի՝ Արշակ Աթայեան ի որդին է, Ռաֆայէլ եւ Ռոպէրթ Աթայեաններ ու եղբայրը։
Կենսագրութիւն
1941 թուականին աւարտած է Երեւանի գեղարուեստի ուսումնարան ը, իսկ 1952 թուականին՝ Երեւանի գեղարուեստի պետական երաժշտանոց ը։ 1954 թուականէն սկսեալ, իր ստեղծագործութիւնները կատարած է Քիեւ ի մէջ, իսկ 1965 թուականէն ետք՝ դասաւանդած է Երեւանի գեղարուեստի պետական երաժշտանոցին մէջ ։
Ստեղծագործութիւններ
Հեղինակ է բնանկար ներու, դիմանկար ներու եւ նատիւրմորթ երու, որոնք յատուկ են քնարական պայծառ երփնագիրով։
Արմէնի գործերէն են՝
Ցուցահանդէսներ
Անհատական ցուցահանդէսներ ունեցած Ուքրանիոյ մէջ (1963, 1964, 1965 թուականներուն) եւ Երեւանի մէջ (1968 թուականին)։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ Ստորոգութիւն:21 Մայիսի ծնածներ
Էտկար Շահին
Էտկար Շահին գծագրական եւ փորագրական գեղանկարչութեան աշխարհահռչակ հայ վարպետը:  Հայ նկարիչ, ֆրանսական Պատւոյ լեգէոնի ասպետ եւ շքանշանակիր, Հայաստանի նկարիչներու միութեան պատուաւոր անդամ 1928 թ, Վենետիկի պատուաւոր քաղաքացի։ Էտ­կար ­Շա­հի­նի ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան ժա­ռան­գու­թեան մաս կը կազ­մեն մօտ 450 օ­ֆօրթ, գիր­քե­րու 430 նկա­րա­զար­դում, 300 գե­ղան­կար, բազ­մա­թիւ գու­նա­մա­տի­տան­կար եւ գծան­կար­ներ: Անոր ստեղծագործութիւնը հայ մշակոյթի եւ 20-րդ դարու սկիզբի եւրոպական կերպարուեստի նշանակալի երեւոյթներէն է։
Էտկար Շահինի ա­րո­ւես­տին ու ժա­ռան­գու­թեան բարձր գնա­հա­տա­կան­ներ նո­ւի­րած ֆրան­սա­ցի, եւ­րո­պա­ցի եւ այլ օ­տար հե­ղի­նա­կա­ւոր ա­րո­ւես­տա­բան­նե­րը, միա­ժա­մա­նակ, կա­րե­ւո­րու­թեամբ շեշ­տած են ա­նոր ազ­գա­յին՝ հայ­կա­կա՛ն ար­մատ­նե­րուն շեշ­տա­կի ներ­գոր­ծու­թիւնն ու ար­ժէ­քը Էտկար ­Շա­հի­նի ստեղ­ծա­գոր­ծու­թեան մէջ։
Կիլիկիոյի Հայկական Պետութիւնը (Պատմաաշխարհագրական Առումով)
Կիլիկիոյի Հայկական Պետութիւնը (Պատմաաշխարհագրական Առումով), Կիլիկիոյ մասին տեղեկութիւնները կը սկսին հնագոյն ժամանակներէ։ Կիլիկիոյ մասին առաջին տեղեկութիւնը մեզի կը փոխանցէ Ասորեստանի Սալմանասար Գ. թագաւորը իր արձանագրութեան մէջ, թէ 834 մ.թ.ա նուաճած է այդ երկիրը։
Էտկար Շահին
Կենսագրութիւն
Էտկար Շահին ծ­նած ­Վիեննա՝ 31 ­Հոկ­տեմ­բեր 1874ին, ման­կու­թեան եւ պա­տա­նե­կու­թեան տա­րի­նե­րը ան­ցուց ­Կոս­տանդ­նու­պոլսոյ­ մէջ, ուր յա­ճա­խեց ­Գա­տը­գիւ­ղի Մ­խի­թա­րեան վար­ժա­րա­նը եւ կա­նուխ տա­րի­քէն ա­շա­կեր­տեց յայտ­նի նկա­րիչ ­Մել­քոն ­Տի­րա­ցո­ւեա­նին։
Կիլիկիոյի Հայկական Պետութիւնը (Պատմաաշխարհագրական Առումով)
Միջնադարեան պատմագիրները (ոչ հայ) յաճախ Կիլիկիան շփոթած են Փոքր Հայքի հետ, կամ երբեմն կոչած են Հայաստան։
Էտկար Շահին
Կենսագրութիւն
1890-92ին ու­սու­մը շա­րու­նա­կեց ­Վե­նե­տի­կի ­Մու­րատ-­Ռա­փա­յէ­լեան վար­ժա­րա­նին մէջ, իսկ 1893ին հաս­տա­տո­ւե­ցաւ ­Փարիզ, ուր գե­ղան­կար­չա­կան իր տա­ղան­դը կա­տա­րե­լա­գոր­ծեց ա­տե­նի մե­ծահռ­չակ ­Ժիւ­լիէն Ա­կա­դե­միա­յին մէջ։
Կիլիկիոյի Հայկական Պետութիւնը (Պատմաաշխարհագրական Առումով)
Կիլիկիոյ աշխարհագրական դիրքը
Կիլիկիան կը գտնուի Փոքր Ասիոյ հարաւ արեւմտեան անկիւնը։ Իր բնական պայմաններով պատմաշխարհագրական ուրոյն շրջան մը կը ներկայացնէ։ Բնական սահմաններն են՝ հարաւէն Միջերկրական ծովը, որ Տարսոն քաղաքի դիմաց եւ ծայր արեւելքի մէջ առաջացուցած է ծոցեր։ Վերջինս հնագոյն ժամանակներուն կոչուած է Իսոսի ծոց (Հայոց ծոց, Աղեքսանտրէթի ծոց)։ Արեւելքէն՝ սահման կը կազմէ Ամանոս լեռներուն, որոնք ձգուելով հարաւէն արեւմուտք եւ հիւսիսէն արեւելք կը վերջանան Ռաս Էլ Խանզիր հրուանդանով։ Հիւսիսէն եւ Արեւմուտքէն՝ Կիլիկիան կը սահմանագծուի Տաւրոսի լեռներու աղեղնաձեւ գօտիով։ Ֆիզիքաաշխարհագրական առումով Կիլիկիան կը բաժնուի տարբեր ծագում եւ զանազանակերտ պայմաններ ունեցող հինգ բաժիններու՝ Կիլիկիոյ հիւսիսային եւ արեւմտեան կողմով կը ձգուի Կիլիկեան Տաւրոս լեռնաշղթան, որ Տաւրոսեան լեռնաշղթային կեդրոնական հատուածն էր. անկէ արեւմուտք կը գտնուի Անատոլիական Տաւրոս, իսկ դէպի արեւելք՝ Հայկական Տաւրոսը, որ Կիլիկեան Տաւրոսի գլխաւոր գագաթներէն է, որոնց բարձրութիւնը կը հասնի մինչեւ 3500 մեթրի. այդ գլխաւոր գագաթները ունին խիստ թեքութիւն. Հիւսիս արեւելեան կողմէն Կիլիկիոյ կը մօտենան Անդ(տ)ի Տաւրոսեան լեռներու հարաւային լեռաճիւղերը։
Էտկար Շահին
Կենսագրութիւն
1921-ին Էտկար Շահին ամուսնութիւն կը կնքէ երիտասարդ արուեստի ուսանողուհի՝ Simone Julia Gaumet հետ: 1930-ին կը ծնի իրենց որդին՝ Փիեռը:
Գե­ղան­կար­չա­կան եւ Փո­րագ­րա­կան Աշ­խա­տանք­նե­ր
Հռ­չա­կա­ւոր են իր «Ի­տա­լա­կան տպա­ւո­րու­թիւն­ներ» շար­քի գոր­ծե­րը՝
Կիլիկիոյի Հայկական Պետութիւնը (Պատմաաշխարհագրական Առումով)
Կիլիկիոյ աշխարհագրական դիրքը
Ամանոսի լեռնաշղթան կը ձգուի հիւսիսէ դէպի հարաւ եւ այսպիսով Կիլիկիան կը բաժնէ Սուրիայէն (Ասորիք)։ Կիլիկիան Տաւրոսի վրայ կը գտնուին երկու նշանաւոր լեռնանցքներ, որոնցմէ մէկը լեռնաշղթայի արեւմտեան կողմն է, իսկ միւսը՝ արեւելեան կողմ։ Երեք նշանաւոր լեռնանցքներ եւս կան Կիլիկիոյ եւ Սուրիոյ սահմանագլխուն ձգուող Ամանոսի լեռներուն վրայ։ Անոնցմէ առաջինը կը կոչուի Ամանոսի լեռնանցք (արաբերէնով դերբինդ էլ Մարի) եւ կը գտնուի արեւելեան կողմը։ Երկրորդը՝ կը կոչուի Տէմիր Գաբի (Երկաթէ դուր)։ Այս կը գտնուի արեւելեան բաժինը։ Իսկ Երրորդը կը կոչուի Դուռ Ասորւուց ( Ասորիներու Դուռը)։
Կիլիկիոյ դաշտավայրը, որ ծովու մակերեւոյթէն ընդամէնը ունէր 150200 մ. բարձրութիւն, կը գրաւէր եռանկիւնաձեւ տարածութիւն։ Ան փռուած էր Կիլիկիոյ ամենանշանաւոր գետերու Ջահանի եւ Սանոսի ստորին հոսանքներու շրջանին։ Կիլիկիոյ դաշտավայրը թուրքերու կողմէ անուանուած է (Չուխուր Օվա)։ Գետեր եւ  կլիմայական պայմաններ Կիլիկիոյ բոլոր գետերը կը սկսին իր շրջակայքի լեռներէն, կը հոսին հարաւ դէպի Միջերկրական ծով։ Գետերէն նշանաւոր են՝ Պիրամոսը, Սարոսը, Կալիկադնոսը եւ պատմական կիթնոսը։
Էտկար Շահին
Հայ Ի­րա­կա­նու­թե­նէն Վեր­ցո­ւած Մե­ծար­ժէք Գոր­ծեր
Էտկար Շահին ստե­ղեց նաեւ հայ ի­րա­կա­նու­թե­նէն վեր­ցո­ւած մե­ծար­ժէք գոր­ծեր, ո­րոնց շար­քին են «Ա­լե­ւոր հա­յը», ­Պո­ղոս ­Նու­պա­րի, ­Տի­կին ­Զար­մի­կեա­նի, օ­րիորդ Ե­րա­մի եւ ու­րիշ­նե­րու դի­ման­կար­նե­րը:
Կիլիկիոյի Հայկական Պետութիւնը (Պատմաաշխարհագրական Առումով)
Կիլիկիոյ աշխարհագրական դիրքը
Պիրամոս Այժմ կը կոչուի (Ջ)Ճիհուն կամ (Ջ)ճիհան, Կիլիկիոյ ամենաջրառատ գետն է եւ կը հոսի երկրի արեւելեան մասով։ Ջահան գետը ունի երեք վտակներ՝ առաջինը կը կոչուի Խուրմա սու, երկրորդը՝ Գէօգ սու կամ Կոկիսոն, իսկ երրորդը՝ Սույգուդլար սու։
Էտկար Շահին
Հայ Ի­րա­կա­նու­թե­նէն Վեր­ցո­ւած Մե­ծար­ժէք Գոր­ծեր
Գրիգոր Զօհրապի ա­ռա­ջար­կու­թեամբ՝ ստեղ­ծեց մե­տա­ղի վրայ փո­րագ­րու­թիւն մը, ուր պատ­կե­րո­ւած են ջար­դէ փրկո­ւած հայ որ­բեր, իսկ խոր­քին՝ Ա­նիի հան­րա­ծա­նօթ ­Հո­վի­ւի ե­կե­ղե­ցին է:
Կիլիկիոյի Հայկական Պետութիւնը (Պատմաաշխարհագրական Առումով)
Կիլիկիոյ աշխարհագրական դիրքը
Կիլիկիոյ երկրորդ ջրարատ գետը, բայց երկարութեամբ առաջինը՝ Սարոսն է, որ այժմ կը կոչուի Սիհուն կամ Սէյհան։ Ան կը հոսի գրեթէ Ջահան գետին զուգահեռ եւ կը թափի ծով։ Կը կազմուի երկու վտակներէ. մէկը կը կոչուի Սամանդի, երկրորդը՝ Սարան սու։
Էտկար Շահին
Գիր­քե­րու Նկա­րա­զարդ­ման Մե­ծար­ժէք Գոր­ծեր
Էտկար Շահինի ժա­ռան­գու­թեան մաս կը կազ­մեն նաեւ գիր­քե­րու նկա­րա­զարդ­ման մե­ծար­ժէք գոր­ծեր։ ­Ձե­ւա­ւո­րած ու նկա­րա­զար­դած է Ա­նա­թոլ Ֆ­րան­սի «­Կա­տա­կեր­գա­կան պատ­մու­թիւն»ը, ­Կիւս­տաւ Ֆ­լո­պէ­րի «­Նո­յեմ­բեր»ը, ­Կապ­րիէլ ­Մու­րէի «­Փա­րի­զի տօ­նա­վա­ճա­ռի մար­դիկ» (140 օ­ֆորթ), ­Մո­րիս ­Պա­րէ­սի «­Վե­նե­տի­կի մա­հը», ­Վեր­գի­լիո­սի «Մ­շա­կա­կանք»ը (­Տիգ­րան ­Փօ­լա­տի ու 15 այլ նկա­րիչ­նե­րու հետ) եւ այլ գիր­քեր:
Էտկար ­Շա­հի­նի գոր­ծե­րը կը պահուին
Էտկար Շահին իր գոր­ծե­րէն շուրջ 160ը նո­ւի­րեց ­Հայաստանին եւ Երեւանի Ազ­գա­յին ­Պատ­կե­րաս­րա­հին մէջ ու­նե­ցաւ իր յա­տուկ բա­ժի­նը:
Կիլիկիոյի Հայկական Պետութիւնը (Պատմաաշխարհագրական Առումով)
Կիլիկիոյ աշխարհագրական դիրքը
Կիլիկիոյ չորրորդ մեծ գետը Կալիկադնոսն է, որ այժմ կը կոչուի ՍէլէՖ սու կամ Գէօգ սու։ Ջրառատ գետ է եւ կը գրաւէ երրորդ տեղը։ Կիլիկիոյ մէջ կան նաեւ բազմաթիւ այլ գետեր, որոնք վերոյիշեալ չորս գետերուն միանալով, պարբերաբար կ՛ոռոգեն Կիլիկիոյ դաշտերը։
Կլիմայական Պայմաններ
Կլիմայական պայմաններու տեսակէտէ դաշտային Կիլիկիան կը ներկայացնէ լեռնային Կիլիկիոյ հակապատկերը։ Կիլիկիոյ դաշտավայրերու, յատկապէս ծովափնեայ շրջաններու մէջ օդը անտանելի տաք կ՛ըլլայ (շոք), անձրեւներ համարեա տեղի չեն ունենար, իսկ դաշտերը  ոռոգման հնարաւորութիւն չունենալուն պատճառով, արեւուն ճառագայթներէն կ՛այրին եւ կը դառնան խոպան, իսկ ամրան դաշտային Կիլիկիոյ օդը կը զովանայ, այն ընթացքին երբ լեռնային շրջաններէն կը փչէ լեռնահովիտային քամին։
Էտկար Շահին
Էտկար ­Շա­հի­նի գոր­ծե­րը կը պահուին
Էտկար Շահինի գոր­ծե­րը կը պա­հո­ւին ­Փա­րի­զի Ազ­գա­յին Գ­րա­դա­րա­նին, ­Վե­նե­տի­կի ­Քա­ղա­քա­յին ­Թան­գա­րա­նին, ­Հա­յաս­տա­նի Ազ­գա­յին ­Պատ­կե­րաս­րա­հին (300է ա­ւե­լի), Էր­մի­թա­ժի, ­Մոսկուայի ­Պուշ­կի­նի ա­նո­ւան կեր­պա­րո­ւես­տի կեդ­րո­նին ու եւ­րո­պա­կան բա­զում եր­կիր­նե­րու թան­գա­րան­նե­րուն մէջ:
Գե­ղա­րո­ւես­տի Միու­թիւն­նե­րու Անդամ
Էտկար Շահին ընտ­րո­ւե­ցաւ բազ­մա­թիւ ըն­կե­րու­թիւն­նե­րու (Հ­ռո­մի ի­տա­լա­կան գե­ղա­րո­ւես­տի ազ­գա­յին, ­Լոն­տո­նի գե­ղա­րո­ւես­տի թա­գա­ւո­րա­կան եւ այլն) եւ միու­թիւն­նե­րու (­Փո­րագ­րող­նե­րու եւ այլն) ան­դամ:
Կիլիկիոյի Հայկական Պետութիւնը (Պատմաաշխարհագրական Առումով)
Կլիմայական Պայմաններ
Երկրագործութեան զարգացման տեսակէտէ, դաշտային Կիլիկիոյ պայմանները համեմատած լեռնային Կիլիկիոյ պայմաններուն հետ աւելի բարենպաստ են։
Էտկար Շահին
Գե­ղա­րո­ւես­տի Միու­թիւն­նե­րու Անդամ
1928ին, հե­ռա­կայ կար­գով, Էտկար Շահին ընտ­րո­ւե­ցաւ ­Հա­յաս­տա­նի կեր­պա­րո­ւես­տա­գէտ­նե­րու միու­թեան պա­տո­ւոյ ան­դամ: 1936ին Ե­րե­ւա­նի ու ­Թիֆ­լի­սի, իսկ 1940ին՝ ­Լե­նինկ­րա­տի Էր­մի­թաժ թան­գա­րան­նե­րուն մէջ կազ­մա­կեր­պո­ւե­ցան ­Շա­հի­նի փո­րագ­րու­թեանց ցու­ցա­հան­դէս­նե­րը։ ­
Աստղային Պատերազմներ (այլ կիրառումներ)
Աստղային Պատերազմներ անուանումը կրնայ ունենալ յետեւեալ կիրառումները՝
Էտկար Շահին
Յոբելենական Ցուցահանդէսներ
1974ին, 1994ին եւ 2004ին Ե­րե­ւա­նի մէջ կազ­մա­կեր­պո­ւե­ցան Էտ­կար ­Շա­հի­նի ծննդեան 100, 120 եւ 130ա­մեակ­նե­րուն նո­ւի­րո­ւած ցու­ցա­հան­դէս­ներ:
Կիլիկիոյի Հայկական Պետութիւնը (Պատմաաշխարհագրական Առումով)
Բուսականութիւնն Եւ Կենդանական Աշխարհ
Կլիմայական պայմաններու համապատասխան, բուսական աշխարհն ալ բաժնուած է երկու մասերու. Դաշտային եւ Լեռնային Կիլիկիոյ։
Էտկար Շահին
Պարգեւներ, Մրցանակներ
Իր կեն­դա­նու­թեան Էտկար Շահին ար­ժա­նա­ցաւ Ոս­կէ Շ­քան­շա­նի (1900ին, ­Փա­րիզ) եւ Ոս­կէ ­Մեծ Մրցա­նա­կի (1903ին, Վե­նե­տիկ), Ֆ­րան­սա­յի ­Պա­տո­ւոյ ­Լե­գէո­նի Աս­պե­տի աս­տի­ճա­նին եւ շքան­շա­նին:
Շահինի թանգարան
1995 թուականին Ֆրանսայի Ժիզիօ քաղաքէն (Նորմանտիա) ոչ հեռու, Սեն Միշելի մէջ, բացուեր է Շահինի թանգարանը։
Կիլիկիոյի Հայկական Պետութիւնը (Պատմաաշխարհագրական Առումով)
Դաշտային Կիլիկիա
Հացահատիկներէն տարածուած են՝ ցորենը, գարին, կորեկը եւ այլն….
Էտկար Շահին
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ Ստորոգութիւն:Հայ փորագրիչներ Ստորոգութիւն:Մուրատ-Ռափայէլեան վարժարանի սաներ Ստորոգութիւն:Ժիւ­լիէնի ակադեմիոյ շրջանաւարտներ Ստորոգութիւն:Աւստրիահայեր Ստորոգութիւն:Ֆրանսահայեր
Կիլիկիոյի Հայկական Պետութիւնը (Պատմաաշխարհագրական Առումով)
Լեռնային Կիլիկիա
Լեռնային Կիլիկիոյ բուսականութիւնը կը կազմէ երեք գօտի՝ Անտառատափաստանային շրջաններուն մէջ ամէնէն տարածուածը վայրի խոտերն էին։ Այս գօտիի մէջ նաեւ զարգացած էր հացահատիկի մշակոյթը եւ այգիներն ու մրգաստանները։
Կիլիկիոյ անտառներուն մէջ տարածուած միւս ծառատեսակներն են՝ Եղեւնի, Սոճի, Սօսի, Կաղնի եւ այլն…։ Գարնան այս շրջանին մէջ մեծ տարածում կ՛ունենար գարին, ցորենը, կորեկը եւ այլն…
Անտառային գօտիէն դէպի վեր կը տարածուէր Ալպեան բուսականութիւնը։ Այստեղ բնակողները, ընդհանրապէս կը զբաղէին անասնապահութեամբ եւ կ՛ապրէին կիսաքոչուորական կեանքով։
Կիլիկիոյ կենդանական աշխարհը Կիլիկիոյ կենդանական աշխարհը բազմազան է։ Վայրի կենդանիներէն ամէնուրեք տարածուած են գայլը, ինչպէս նաեւ շնագայլը, վայրի կատուն, կաքաւը եւ լորը։ Դաշտային Կիլիկիոյ տարածքին կ՛ապրին բորինիները ընձառիւծը եւ վարազը։ Լեռնային շրջաններուն մէջ՝ յովազ, վայրի ոչխար, եղնիկ, այծ, եւ այլն…5։ Կիլիկիոյ մէջ ապրող ընտանի կենդանիներէն՝ եզ, կով, գոմէշ, ձի, ուղտ, ոչխար, այծ եւ զանազան տեսակի թռչուններ։
Բնական Հարստութիւններ
Հանքային հարստութիւններով աչքի կ՛իյնայ միայն լեռնային Կիլիկիան։ Այստեղ կարելի է գտնել երկաթի, պղինձի, կապարի, ծծումբի, աղի եւ սեւ ձութի (ձիթ – ծամօն) տեսակներ։
Դաշտային Կիլիկիոյ տարածքին կարելի է յիշատակիլ աւազն ու կաւը։ Իսկ լեռնային շրջաններուն մէջ որպէս քարատեսակ՝ կրաքարը։
Կիլիկիոյ մէջ կան շարք մը հանքային աղբիւրներ, որոնք ունին բուժիչ յատկութիւններ, որոնցմէ ամէնէն նշանաւորը կարելի է յիշատակել (Պուլղար տաղ) կոչուող լերան ստորոտը գտնուող Իլիջա ջերմուկը եւ Զէյթունի Ս. Կարապետ վանքի մօտ գտնուող ջերմուկը։
Սիս
Սիսը կը գտնուէր Պիրամոս գետի աջակողմեան վտակներէն մէկուն վրայ։ Ան հինէն յայտնի էր իր միջնաբերդով եւ իր ամրութեամբ։ Մայրաքաղաք ըլլալով հանդերձ, Սիսը, 1292 թուականէն մինչեւ 1441 թուական եղած է հայոց Կաթողիկոսի աթոռանիստը, որմէ ետք այդ Կաթողիկոսի աթոռը կը հաստատուի Էջմիածին, բայց 1441 1921 թթ. Սիսը կը շարունակէ մնալ Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան աթոռանիստ վայրը։
Տարսոն
Կիլիկիոյ հնագոյն քաղաքներէն եւ հելենիստական կարեւոր կեդրոններէն մէկ եղած է Տարսոնը։ Ան իր առաջնահերթ դերը ունեցած է միջազգային առեւտուրին մէջ։ Արաբական արշաւանքներու շրջանին, Տարսոնը, եղած է սահմանային քաղաք նշանաւոր իր ռազմավարական դիրքով, ուրկէ ընդհանրապէս անցած են առեւտուրի, գրեթէ բոլոր ճանապարհները։ Յաճախ Բիւզանդացիներն ու Արաբական Խալիֆայութիւնը, Տարսոնի տիրանալու համար պայքար մղած են, որովհետեւ Տարսոնը կը նկատուէր ելման կէտ դէպի Սուրիա, Միջագետք, Հայաստան եւ Վրաստան արշաւելու։
Տարսոնի մէջ էր, որ տեղի կ՛ունենար Կիլիկիոյ հայ թագաւորներու թագադրման միջոցառումները։
Ատանա
Այս քաղաքը կը գտնուի Սարոս գետի ստորին հոսանքին վրայ։ Գետի այս բաժինը նաւարկելի է։ Այնպէս, որ գետային ճանապարհով Ատանան կը կապուի Միջերկրական ծովուն։ Սակայն Ատանայի համար գետային այդ ճանապարհէն առաւել, մեծ նշանակութիւն ունէր Սուրիայէն՝ Ասորական դուռով, Այասով եւ Մամիստիայով անցնող ճանապարհը, որ Ատանան կը բաժնէր երկու մասերու. մէկը՝ Տարսոնի վրայով Կիլիկիոյ դռներով կ՛երթար դէպի Իկոնիա (Գոնիա), իսկ միւսը Սարոս գետի արեւմըտեան ափով՝ դէպի հիւսիս բարձրանալով կը հասնէր Կիսարիա։
Մամեստիա եւ Անարզաբա Մամեստիայի դիրքը կը նմանէր Ատանայի դիրքին։ Մամեստիան կը գտնուէր Ջահան գետի շրջանը, իսկ յաջորդը Անարզաբան կը գտնուէր նոյն Ջահան գետի աջակողմեան վտակներու վրայ։
Կորիկոս Եւ Այաս
Երկուքը եղած են նշանաւոր նաւահանգիստ, նաեւ՝ արհեստագործութեան եւ առեւտուրի նշանաւոր կեդրոններէն։ Սկիզբը Կորիկոսը աւելի մեծ նշանակութիւն ունեցած էր, քան Այասը։ Սակայն ԺԳ. դարուն Այասը կը դառնայ Կիլիկիոյ ամենակարեւոր նաւահանգիստը։ Կան ուրիշ, աւելի փոքր, նաւահանգիստներ եւս, որոնց թիւը կը հասնի 20-ի։ Սակայն համեմատելով Կորիկոսի եւ Այասի հետ անոնց նշանակութիւնը երկրորդական է։
Բերդեր
Կիլիկիոյ մէջ կը գտնուին բազմաթիւ բերդեր ու ամրոցներ, որոնց մեծ մասը տեղադրուած են Լեռնային Կիլիկիոյ կարեւոր անցքերու մօտ կամ դէպի Միջերկրական ծով հոսող գետերու նեղ հովիտներու վրայ։
Կիլիկիոյ Հայկական Պետութեան Տնտեսութեան Կարեւոր Ճիւղերը
Կիլիկիոյ հայկական պետութեան տնտեսութիւնը կը սկսի զարգանալ, յատկապէս, ԺԲ. դարէն ետք եւ կը հասնի իր գագաթնակէտին, ԺԳ. դարուն։ Կիլիկիոյ տնտեսութեան զարգացման կը նպաստեն երկրի ընդերքի հարստութիւնները, աշխարհագրական յարմար դիրքը եւ համեմատաբար խաղաղ պայմանները։ Անոր տնտեսութեան հիմնական ճիւղերը կը կազմեն.
Գիւղատնտեսութիւն
Կիլիկիոյ գիւղատնտեսութիւնը գրեթէ հաւասար չափով ներկայացուած էր իր երկու կարեւորագոյն ճիւղերով՝ երկրագործութիւն եւ անասնապահութիւն։ Կիլիկիոյ հողակլիմայական պայմանները եւ ընդարձակ արօտավայրերը, հնարաւորութիւններ ընդձեռած են Կիլիկիոյ գիւղատնտեսութեան զարգացման համար։
Երկրագործութեան մէջ, իրենց արտադրանքով առաջին տեղը կը գրաւէին այգեգործութիւնն ու այլ տեսակ մշակութիւնները, օրինակ՝ Դաշտային Կիլիկիոյ մէջ, կը մշակուէին ձիթէնի, խաղող, բամպակ եւ բանջարեղէն։
Առանձնապէս երկրէն դուրս կ՛արտահանուէր բամպակը։ Հացահատիկներու մշակութեամբ կը զբաղէին թէ՛ դաշտային, թէ՛ լեռնային շրջաններու մէջ, ուր կը ցանէին ցորեն, գարի, բրինձ, կորեկ, հաճար, տարեկան եւ այլն։
Անասնապահութիւնը առանձնապէս իւրայատուկ տեղ կը գրաւէր Կիլիկիոյ գիւղատնտեսութեան համար, այստեղ կը պահէին ձիեր, չորիներ, էշեր զանազան տեսակի ընտանի թռչուններու…։
Մեծ համբաւ կը վայելէր Կիլիկիոյ ընտիր ձին, որ երկրի տնտեսութեան, ի մասնաւորի առեւտուրին կարեւոր մէկ մասնիկը կը կազմէր։
Պէտք է ըսել, որ Կիլիկիան հարստութեան ժամանակաշրջանին ստրուկներ գոյութիւն ունէին, որոնց թիւը շատ փոքր էր եւ որոնց դերը տնտեսութեան զարգացման մէջ շատ աննշան էր։
Արդիւնաւորութիւն եւ Արհեստներ
Լեռնային Կիլիկիոյ քանի մը շրջաններու մէջ կ՛արդիւնահանուէր ոսկի, արծաթ եւ պղինձ։ Տաւրոսեան լեռներու շրջակայքը հարուստ էր կապարի հանքերով, որոնց մեծ մասը կ՛արտահանուէր Եւրոպա։
Կիլիկիոյ հայկական պետութեան ժամանակաշրջանին, շատ արագ կերպով կը զարգանան արհեստները, ասոր հիմնական պատճառը ներքին եւ արտաքին առեւտուրի ծաւալումն էր։
Արհեստագործութեամբ կը զբաղէին թէ՛ հայերը, թէ՛ յոյները, թէ՛ ասորիները եւ թէ իտալացիները։ Սակայն առաջատար տեղը կը գրաւէին հայերը կամ հայ արհեստաւորները։
Արհեստաւորները կ՛արտադրէին ապակեայ իրեր, գորգեր կարպետներ, կը պատրաստէին բարձրակարգ մագաղաթ, ինչպէս նաեւ արծաթէ եւ պղինձէ ամաններ, զէնքեր։ Այնտեղ զարգացած էր նաեւ բրուտագործութիւնը (فخار), նաեւ զարգացած էր այստեղ հիւսնութիւնը, դարփնութիւն, մուշտակագործութիւնը եւ այլ…
Առեւտուրի Ճանապարհներ
Կիլիկիոյ վրայով կ՛անցնէին շարք մը ցամաքային ճանապարհներ, որոնք Կիլիկիան կը կապէին՝ Իկոնիոյ (Գոնիա), Կ. Պոլսոյ, Սուրիոյ, Միջագետքի, Պարսկաստանի եւ Հնդկաստանի հետ։ Կիլիկիոյ համար մեծ նշանակութիւն ունէր այն ճանապարհը, որ կու գար Սուրիայէն, եւ կտրելով Կիլիկիան կ՛անցնէր Իկոնիա եւ այնտեղէն կը ճիւղաւորուէր հասնելով մինչեւ Կ. Պոլիս եւ Սեւ ծովու նաւահանգիստները այդ ճանապարհը ունէր հետեւեալ պատկերը՝ Հալէպ Անտիոք (Ասորական դուռ باب انطاكية Մամեստիա Ատանա Տարսոն Իկոնիա։ 13րդ դարու երկրորդ կիսուն, Այաս նաւահանգիստը առաջնակարգ նշանակութիւն կ՛ունենայ, ուրկէ դուրս կու գան կարեւորագոյն ճանապարհներ. Կիլիկիան արտաքին առեւտուրին կը մասնակցէր իր գիւղատնտեսական ապրանքներով, արհեստաւորական արտադրանքներով, շինարարական փայտերով, եւ մետաղներով։
Կիլիկիոյ առեւտուրին կը մասնակցէին ոչ միայն հայ վաճառականները, այլ՝ յոյն, ասորի, հրեայ եւ արաբ վաճառականները նաեւ։
Կիլիկիայէն կ՛արտահանէին անասուններ, բամպակ, բուրդէ յատուկ պատրաստուած գորգեր, արծաթեայ եւ պղնձեայ ամաններ, զանազան տեսակի նկարազարդ ու նախշուն պատկերներով քանդակուած թասեր։
Իսկ Կիլիկիան կ՛արտածէր Հնդկաստանէն թանկագին քարեր եւ համեմունքներ, Չինաստանէն մետաքս եւ մետաքսեայ նուրբ գործուածքներ, Պարսկաստանէն եւ արեւելեան այլ երկիրներէն ընտիր հիւսուածքներ եւ այլն…։
Արտաքին առեւտուրի առիւծի բաժինը կը ստանար թագաւորը, որովհետեւ մաքսային բոլոր եկամուտները յատկապէս 13րդ դարու երկրորդ կիսուն, կը մտնէր թագաւորական գանձարանը։
Գլխու Դիրքաւորման Նոպայական Գլխապտոյտ
Գլխու դիրքաւորման նոպայական գլխապտոյտը (ԳԴՆ Գլխապտոյտը) յաճախ պատահող գլխապտոյտի տեսակ մըն է: Գլխապտոյտ ըսելով կը հասկնանք մարմինի հաւասարակշռութեան խանգարում եւ մարմնական անբնական թաւալումի զգացում, ինչպէս նաեւ շրջապատի թաւալում ու տեղաշարժ։ Գլխապտոյտը շարժումի եւ թաւալումի խաբկանք է ։
Մեր մարմինի ֆիզիքական հաւասարակշռութիւնը կը պահուի շնորհիւ մեր մարմինի երեք հիմնական կեդրոններու բնական գործունէութեան: Այս կեդրոնները հետեւեալներն են. Ա. Ներքի ականջները. Բ. Աչքերը-տեսողութիւնը. Գ. Մարմինի մկաններու եւ յօդերու զգացողականութիւնը ։
Յաւելեալ
Լաւապէս հասկնալու համար գլխապտոյտը ընդհանրապէս եւ «ԳԴՆ Գլխապտոյտ»ը՝ մասնաւորապէս, պէտք է գիտնալ վերոնշեալ երեք կեդրոններու կազմախօսութեան (anatomy) եւ գործունէութեան մասին, որոնք են՝
Ներքին ականջ
Անիկա կազմուած է՝
Կիսաբոլոր խողովակները անմիջական հաղորդակցութեան մէջ են պարկիկի եւ արգանդիկի հետ: Պարկիկին եւ արգանդիկին մէջ կը գտնուին ականջակրաքարեր (otoliths), որոնք ուղեղին հաղորդումներ կը ղրկեն մարմինի ուղղաձիգ (vertical) դիրքին մասին: Ականջակրաքարերը բնական պայմաններու մէջ կը մնան անշարժ, սակայն գլխու որոշ շարժումներով, անոնք կրնան տեղափոխուիլ եւ ուղղուիլ դէպի կիսաբոլոր խողովակներ ու խանգարել անոնց գործունէութիւնը եւ յառաջացնել նոպայական գլխապտոյտ։
Մկաններու եւ յօդերու զգացողականութիւն
Սրունքներու, բազուկներու եւ վիզին մկաններէն ու յօդերէն որոշ զգացողական հաղորդումներ կ'ուղղուին դէպի ուղեղ: Այս հաղորդումները կը նպաստեն մարմինի հաւասարակշռութեան պահպանման։
Այս երեք կեդրոններու ներդաշնակ գործելակերպը կը նպաստէ մեր ամէնօրեայ շարժուձեւերուն եւ մեր շրջապատին հետ ունեցած կապակցութեան։ Վերոյիշեալ կեդրոնները կը գործեն անկախ, սակայն միասնաբար անհատը կը պահեն ոտքի եւ արթուն։ Որեւէ խանգարում այս երեքէն մէկուն մէջ՝ կը պատճառէ անհաւասարակշռութիւն եւ թաւալումի խաբկանք:
Ախտանշաններ
«ԳԴՆ Գլխապտոյտ»ը ամէնէն յաճախակի գլխապտոյտն է։ Անիկա կը սկսի գլխու անակնկալ շարժումով եւ մանաւանդ անկողինին մէջ ուժգնօրէն մէկ կողմէն միւսը դառնալու ընթացքին։ Անիկա նոպայական, ժամանակաւոր եւ անցողակի գլխապտոյտ է: Անիկա մտահոգիչ չէ, սակայն ահազանգի կը մատնէ ենթական: Գլխապտոյտը կը տեւէ քանի մը երկվայրկեանէն մինչեւ քանի մը վայրկեան։
Նէսիպ Աբգարիոս
Էմին եւ Նեսիպ Աբգարիոս եւս եղան յայտնի անձնաւորութիւններ, երկուքնալ ալ աւարտեցին Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանի դերգործական բաժինը։ Այս երկուքէն երկրորդը՝ Նէսիպ, յետոյ ուսանեցաւ օրէնսդրութիւն եւ որպէս փասկաբան շրջանաւարտ եղաւ Փարիզէն 1912-ին
Գլխու Դիրքաւորման Նոպայական Գլխապտոյտ
Ախտանշաններ
Գլխապտոյտը կը վերադառնայ ամէն անգամ, երբ գլուխը շարժի եւ կամ որոշ դիրքի մը վրայ պահուի։ «ԳԴՆ Գլխապտոյտ»ը կը պատահի ընդհանրապէս տարեցներու մօտ, սակայն անիկա կրնայ պատահիլ որեւէ տարիքի ։
Նէսիպ Աբգարիոս
Կենսագրութիւն
Նէսիպ որպէս դեղագործ նախ աշխատեցաւ Եգիպտոս, Սուտան,եւ Օնաուրամի անգլիացիներէն գրաւուելէն յետոյ ասպարեզ տրուեցաւ իրեն աշխատելաու քաղաքական մարզի մէջ։ Ահա այն ատեն է որ գաղափարը յղացաւ բաստաբան ըլլալու, բան մը զոր մեծ յաջոզութեամբ գլուխ հանեց։
Գլխու Դիրքաւորման Նոպայական Գլխապտոյտ
Զարգացումը գլխապտոյտին
«ԳԴՆ Գլխապտոյտ»ը բնախօսականօրէն (physiologically) կը զարգանայ հետեւեալ ձեւով՝
Նէսիպ Աբգարիոս
Կենսագրութիւն
խարթումի մէջ(Սուտան)մեծ ասպարէզ չգտնելով Նէսիպ հաստատուեցաւ Եգիպտոս, ուր եւ մնաց բաւական ժամանակ, շատ կարեւոր պաշտօն վարելով Արդարութեան Նախարարութեան մէջ։
1919-ին, երբ Պաղեստին անգլիացիներու կողմէ գըրաւուեցաւ, տեղական դատարանները կազմակերպելու պաշտօնը իրեն յանձնուեցաւ, գործ մը զոր մեծ ձեռնահանութեամբ գլուխ հանեց երեք տարուայ ընթացքին։ 1922-Ին հրաժարելով իր Պաղեստինի կառավարական պաշտօնէն, Երուսաղեմէն հաստատուելով գործեց որպէս փաստափան եւ իրաւաբանական խորհրադատու Պաղեստինի կառավարութեան։ Այս ուղութեամբ մեծ համբաւ շինեց եւ շատ հարստութիւն դիզեց։ Իր մահէն տարիներ յետոյ ալ տակաւին զինք կը ճանչնան Նէսիպ Պէյ աբգարիոս անուամբ։ Մեռաւ Սեպտեմբեր 8, 1946-ին։ ճանչուեցաւ որպէս ուղղամիտ եւ շատ կարող փաստաբան մը, բարեկամներու հիացման եւ հակարակորդներու նաախանձին արժանանալով։ բոլոր Պաղեստինի եւ ամենաբարդ եւ կարեւոր դատերը իրեն կը յանձնուէին։ դատարանին մէջ ինքզինք կը պարտադրէր թէ՝ դատաւորներուն եւ թէ փաստաբբաններուն։ Դատական հարցերու շուրջ իր խորհուրդը փնտռուած եւ յարգուած էր։
Գլխու Դիրքաւորման Նոպայական Գլխապտոյտ
Զարգացումը գլխապտոյտին
Ներքին ականջի կեդրոնի պարկիկին եւ արգանդիկին մէջ գտնուող շատ մանր ականջակրաքարերը գլխու արագ շարժումով մը կը ձգեն իրենց նստավայրը եւ կը տեղափոխուին կիսաբոլոր խողովակներուն մէջ, ուր ազատօրէն կը շարժին վեր-վար եւ կամ աջ-ձախ, կը կը գրգռեն կիսաբոլոր խողովակներու հաւասարակշռութեան սկզբնական մազմզուքները եւ կը յառաջացնեն անակնկալ, նոպայական, ուժգին, ժամանակաւոր եւ անցողակի գլխապտոյտ:
Նէսիպ Աբգարիոս
Կենսագրութիւն
1886-ին եգիպտական բանակին մէղ աշխատեցաւ որպէս դեղագործ, Սուտանի վերագրաւման կռիւներուն մասնակցեցաւ սկիզբէն մինջեւ Օնտուրամի անկումը՝ 1898-ին։