cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սատեք Խան
Ծնած է Լոնտոնի Թութինգ թաղամասին մէջ պակիստանցիի ընտանիքին մէջ։ Խանը աւարտած է Հիւսիսային Լոնտոնի համալսարանը իրաւաբանի մասնագիտութեամբ: Այնուհետեւ ան աշխատած է իրաւաբանի մասնագիտութեամբ մարդու իրաւունքներու պաշտպանութեան ոլորտին մէջ, որմէ ետք երեք տարի եղած է «Ազատութիւն» իրաւաբանական կազմակերպութեան տնօրէն: Միանալով Լեյբորիստներին` Խանը եղած է Լոնտոնի Վանդսվորդ բիւրոյի Կանցլեր 1994-էն 2006-ին, իսկ 2005-ին ընտրուած է Խորհրդարանի անդամ Թութինգէն: Վարչապետ Գորդոն Բրաունի օրով ան նշանալուած է Կապի բաժանումի նախարար 2008-ին, այնուհետեւ դարձած է փոխադրութեան նախարար: Լեյբորիստներու առաջնորդ Էդ Միլիբանդի ժամանակ ան աշխատած է անոր աշխատակազմին մէջ որպէս իրաւաբան:
Խանը ընտրուած է Լոնտոնի քաղաքապետ 2016-ի ընտրութիւններուն`պահպանողական կուսակցութեան անդամ Բորիս Ճոնսոնին փոխարինելով: Ան վայր դրած է պատգամաւորի մանդատը 9 մայիս 2016-ին : Ան դարձած է ազգային փոքրամասնութիւնը ներկայացնող Լոնտոնի առաջին քաղաքապետը եւ առաջին մուսուլմանը, որ դարձած է Արեւմտեան երկրի մայրաքաղաքի քաղապետ : Ան անյաջող պաշտպանած է Անգլիոյ Եւրոմիութեան կազմին մէջ մնալու 2016-ի հանրաքուէի ժամանակ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Լոնտոնի Քաղաքապետեր Ստորոգութիւն:8 Հոկտեմբերի ծնածներ
Արիստակէս Լաստիվերցի
Արիստակէս Լաստիվերցի (նաեւ՝ լաստիերտցի, մօտ 1002, գ. Լաստիւեր (Բարձր Հայք նահանգի Կարնոյ գաւառ), 1080), 11-րդ դարու հայ պատմիչ, աստուածաբան։ Վկայ եղած է սելճուք թուրքերու վայրագութիւններուն, Արծնի եւ Սմբատալեռան (Սմբատաբերդի) սոսկալի կոտորածներուն, տեղահանուած եւ հալածուած է։ Արիստակէս Լաստիվերցին խորացած է աստուածաբանութեան եւ ճարտասանութեան մէջ, տիրապետած է յունարէնին, ուսումնասիրած Հայաստանի եւ Բիւզանդիոնի պատմութեանը։ Ամենայն հայոց կաթողիկոս սարգիս Ա Սեւանցիի յանձնարարութեամբ գրած է «պատմութիւնէ երկ», ուր կը ներկայացնէ 1001- 1072 թթ. վերաբերող պատմական իրադարձութիւնները։ Կը նկարագրէ սելճուք-թուրքերու արշաւանքները՝ մանրամասն ներկայացնելով անոնց ընթացքին հայոց աշխարհին հասած արհաւիրհքները, կոտորածները եւ աւերածութիւնները։ Յուզիչ է սելճուքներու կողմէն 1064 թ.-ի Անիի գրաւման նկարագրութիւնը։ Լաստիվերցին կ'անդրադառնայ նաեւ Հայաստանի անկախութեան եւ մասնաւորապէս՝ Անիի թագաւորութեան վերացմանը ուղղուած Բիւզանդիոնի նենգ քաղաքականութեանը, կը գովերգէ Բագրատունի վերջին արքաներ՝ Գագիկ Ա-ին, Աշոտ Դ.-ին, Գագիկ Բ-ին, զօրավար վահրամ Պահլաւունիին եւ ուրիշներուն։ Արժէքաւոր տուեալներ կը հաղորդէ թոնդրակեան շարժման մասին։ :
Լաստիվերցիի «Պատմութիւն» երկը
Լաստիվերցիի գլխաւոր աշխատութիւնն է 1072–79-ին գրած «պատմութիւն Արիստակիսի Լաստիւերտցւոյ վարդապետի…» երկը : Բաղկացած է չափածոյ նախերգանքէ, 25 գլուխէ եւ հեղինակի յիշատակարանէն։ Արիստակէս Լաստիվերցին իր նկարագրած դէպքերու մեծ մասի ժամանակակիցն է եւ ականատեսը։ Ողբալով սելճուք թուրքերու պատճառած աղէտները եւ նուաճուած Հայաստանի վիճակը՝ պատմաեան դէպքերուն վկայաբանական բնոյթ չէ տուած, ներխուժումները չէ դիտած իբրեւ կրօնական տարբերութեան հետեւանք, այլ համարած զաւթողական պատերազմ, որուն դէմ պէտք է պայքարիլ։ Բուն շարադրանըն կ՛ընդգրկէ 1000–45-ի հայ-բիւզանդական յարաբերութիւնները, սելճուքեան արշաւանքները 1047–1048-էն մինչեւ Անիի գրաւումը (1064) եւ Մանազկերտի ճակատամարտը (1071):
Մանրամասը նկարագրած է Տայքը նուաճելու Բիւզանդիոնի փորձերը (1000–22), բանակցութիւնները հայ եւ վրաց իշխաններու հետ, Անիի թագաւորութեան անկումը (1045) եւն։ Բիւզանդիոնի պատմութեան վերաբերող գլուխները լիովին կը համակերպին բիւզանդական պատմիչներու, ինչպէս նաեւ արաբ եւ պարսիկ մատենագիրներու տեղեկութիւններուն՝ երբեմն նաեւ լրացնելով անոնց։
Պատմութիւնը արժէքաւոր տեղեկութիւններ կը հաղորդէ Xդ. եւ XI դ. 1-ին կիսուն Հայոց կաթողիկոսներու (Պետրոս Ա Գետադարձ, Խաչիկ Բ Անեցի, Սարգիս Ա Սեւանցի), աստուածաբան վարդապետներու եւ մատենագիրներու (Սարգիս, Տիրանուն, Ենովք, Ստեփանոս Տարոնեցի, Սամուէլ Կամրջաձորեցի, Յովհաննէս Կոզեռն) մասին։ Կարեւոր են տեղեկութիւնները կաթողիկոս Պետրոս Ա Գետադարձի քաղաքական գործունէութեան մասին (1022-ի Տրապիզոնի բանակցութիւնները, անոր դիրքորոշումը 1045-ի Բիւզանդիոնի քաղաքականութեան հանդէպ եւ հայրենադաւ դերը Անին կայսրութեանը յանձնելու գործին մէջ): Թոնդրակեան շարժմանը նուիրուած 22-րդ եւ 23-րդ գլուխները ունին աղբիւրագիտական բացառիկ արժէք, որովհետեւ Արիստակէս Լաստիւերցիի տեղեկութիւնները այլ աղբիւրներուն մէջ չեն հանդիպած։ Ի շարս այլ հոգեւորականներու՝ան անոր կարծիքին էր, որ Թոնդրակեան շարժումը կործանման հասցուցած է Բագրատունեաց թագաւորութիւնը։ Թոնդրակեան առաջնորդներէն Արիստակէս Լաստիւերցին ներկայացուցած է Հարք գաւառի եպիսկոպոս Յակոբի եւ Մանանաղիի Կունծիկ աբեղայի գործունէութիւնը, Յակոբին անուանած է «հայր ամենայն չարեացէ, անոր ուսմունքը` մծղնէութիւն։ Ըստ անոր՝ Յակոբ Հարքացին իր ճառերով ձգտած է «տապալել սուրբ եկեղեցին»: Շարժման կեդրոն Հարքի Թոնդրակ գիւղը Ա. Լ. անուանած է «սատանայի բնակարան»: Պատմութիւնը XI դ. կարեւորագոյն սկզբնաղբիւր է ոչ միայն Հայաստանի, այլեւ հարեւան երկրներու համար։ Ան միաժամանակ հայրենասիրական ողբ է, ուր հեղինակը կը նկարագրէ XI դ. աղէտները։ Պատկերաւոր եւ ազդու ոճի շնորհիւ Արիստակէս Լաստիւերցիի երկը հայ միջնադարեան գեղարուեստական արձակի խոշորագոյն գործերէն է։ Լաստիւերցիի երկը առաջին անգամ հրատարակուած է 1844 թ. Վենետիկի մէջ, 1864 թ. Փարիզիմէջ լոյս տեսած է «պատմութեան» ֆրանսերէն, իսկ 1968 թ. Մոսկուայի մէջ՝ ռուսերէն եւ ապա անգլերէն թարգմանութիւնները։ Պատմութիւնը թարգմանուած է նաեւ վրացերէն, վերածուած աշխարհաբարու Աշխատութեան ձեռագիրները կը պահուին Երեւանի, Վենետիկի, Վիեննայի, Երուսաղէմի եւ այլ շրջաններու մէջ։
Այլ երկեր
Արիստակէս Լաստիվերցիի միւս աշխատութիւնը «մեկնութիւն ընթերցուածոց»-ն է՝ նուիրուած Քրիստոսի Ծննդեան եւ Մկրտութեան տօնի ընթերցուածքներու մեկնութեանը։ Հեղինակի նպատակն է բացատրել Ծննդեան եւ Մկրտութեան տօնի ութ օրերու խորհուրդը։ «մեկնութիւնում» Արիստակէս Լաստիվերցին պաշտպանած է Քրիստոսի ծնունդն ու մկրտութիւնը միասին նշելու Հայ եկեղեցւոյ առաքելաւանդ կանոնը։ «քարոզ նոր Կ'իւրակէի» ճառում (կը կոչուի նաեւ «արիստակէս վարդապետի ասացէալ ի նոր Կ'իւրակէն») կը խօսուի նաեւ գարնան զարթօնքի, ծաղկապտուղներու ու ծաղկասերմերու աճի, գարունը ցնծութեամբ դիմաւորող կենդանիներու եւ սերմնացան մարդու մասին։
Արիստակէս Լաստիվերցին այս համընդհանուր շարժման եւ վերափոխման մէջ կը տեսնէ Տէրունական տօնի՝ Նոր Կիրակիի խորհուրդն ու մեկնութիւնը։ Տօնի կապակցութեամբ հեղինակը կոչ կ՛ընէ Յիսուսի Յարութեան օրինակով ոչ թէ արտաքնապէս, այլ ամբողջ էութեամբ վերափոխուիլ, լցուիլ նորացման գաղափարով։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմիչներ Ստորոգութիւն:Հայ մատենագիրներ
Կարապետ Իւթիւճեան
Կարապետ Իւթիւճեան (27 Հոկտեմբեր 1823, Պոլիս - 28 Յունիս 1904, Պոլիս), հայ հրապարակագիր։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Պոլիս (Պալաթու)։ Պալաթուի եւ Սամաթիոյ թաղային վարժարաններուն մէջ նախնական կրթութիւնը ստանալէ ետք՝ 1839-ին, կ՛ընդունուի Սկիւտարի Ճեմարանը։ Ան բախտը կ՛ունենայ աշակերտելու Յովհաննէս Տէրոյենցի։ 1840-ին, Սկիւտարի Ճեմարանը կը փակուի. ուստի Իւթիւճեան կը դիմէ ինքնազարգացման։ Չորս տարի ետք՝ 1844-ին, Իւթիւճեանի կը յաջողի միանալ իր ժամանակի ուսուցիչներու փաղանգին ու կը պաշտօնավարէ Պէշիկթաշի, Սկիւտարի եւ «Ենի Մահալլէ»ի թաղային վարժարաններուն մէջ։
1848-ին Կարապետ Իւթիւճեան կը մեկնի Եւրոպա։ Փարիզի մէջ կը հետեւի «Առեւտրական Բարձրագոյն Վարժարան»ի դասընթացքներուն. վկայուելէ ետք կարճ ժամանակի մը համար կ՛անցնի Լոնտոն, ուրկէ Պոլիս կը վերադառնայ 1851-ին։
Գործունէութիւն
2 Փետրուար 1852-ին Իւթիւճեան կը սկսի խմբագրել «Մասիս»ը («Հայաստան» թերթի անունը փոխուած «Մասիս»ի)։ Մինչեւ 1884, «Մասիս»-ը, անխափան լոյս կը տեսնէ, սակայն 1884-էն ետք, կարճ ժամանակի մը համար, Իւթիւճեան Արփիար Արփիարեանի «Արեւելք»ին կը միացնէ իր թերթը։ 1890-ականներուն դարձեալ անջատաբար լոյս կը տեսնէ ։ Մինաս Թէօլէօլեան կը հաստատէ իր «Դար Մը Գրականութիւն» գործին մէջ, Իւթիւճեանի կատարած ներդրումը եղած է հսկայական՝ աշխարհաբար արեւմտահայերէնի յղկման, թրքաբանութիւններէ մաքրազտման, բառային եւ շարահիւսական մշակման ու կանոնակարգման եւ, մանաւանդ, կատարելութեան հասցնելու առումով։
Մինչեւ ի մահ, Իւթիւճեան անձամբ կը հսկէ եւ կը ղեկավարէ իր թերթին հրատարակութիւնը, որ պոլսահայ մամուլի ամէնէն հեղինակաւոր բեմը կը մնայ տասնամեակներ շարունակ։
Ան կատարած է նաեւ թարգմանութիւններ՝ եւրոպական գրականութեան գլուխ-գործոցներէն։
28 Յուինս 1904-ին կը մահուան, Պոլսոյ մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ
Վահրամ Կոմիկեան
Կոմիկեան Վարդան (1915-1998), ծնած է Ատափազար եւ մահացած՝ Իսթանպուլ։
Կենսագրութիւն
Փոքր տարիքին փոխադրուած է Իսթանպուլ։ Աւարտած է Ազգային Կեդրոնական Վարժարանը։ Բարձագոյն ուսումը ստացած է Իսթանպուլի Բժշկագիտական համալսարանին մէջ, վկայուելով ատամնաբուժական ճիւղէն։
Սկսած է գրել դպրոցական շրջանէն։ Իր գրութիւնները առաջին անգամ լոյս տեսած են 1932-ին, «Զարթօնք» գրական պարբերաթերթին մէջ։ Աշխատակցած է իսթանպուլահայ մամուլին, մասնաւորաբար «Ազդարար», «Ժամանակ», «Արեւելք», «Մարմարա», «Պատկեր», «Ամսուան Գիրքը», «Ճառագայթ», «Թօ», «Սան», «Ազգ. Հիւանդանոցի Տարեգիրք», «Երջանիկին Տարեգիրքը», «Հանդես Մշակոյթի»։ Եղած է Հանդէս Մշակոյթի հիմնադիրներէն եւ շրջան մըն ալ՝ խմբագիրներէն։ 1957-ին խումբ մը մտաւորականներու հետ (Ռոպէր Հատտէճեան, Վ.Ս. Ծովակ եւ ուրիշներ) պատրաստած է «Համայնապատկեր հանրապետական շրջանի իսթանպուլահայ գրականութեան» հատորը, առանձին գրի առնելով ընդարձակ յառաջաբանը: Գրած է պատմուածքներ, քերթուածներ եւ գրախօսականներ: Ունի չափական թարգմանութիւններ, մասնաւորաբար Շարլ Պոտլէրէ եւ Եահեա Քեմալէ: Ասամնաբուժական ասպարէզին զուգահեռ՝ իբրեւ հայերէն լեզուի եւ գրականութեան ուսուցիչ պաշտօնավարած է Կեդրոնական, Էսայեան եւ Մերամէթճեան վարժարաններու եւ Ս. Խաչ Դպրեվանքին մէջ։ Իր գրական եւ կրթական բեղուն գործունէութեան համար Վազգէն Ա. Ամենայն Հայոց Հայրապետը զինք պարգեւատարծ է «Ս. Ներսէս Շնորհալի» շքանշանով եւ սրբատառ կոնդակով։
Մերի-Ճին Օ'Տոհըրթի
Մերի-Ճին Անայիս Օ'Տոհըրթի (անգլ.՝ Mary-Jean Anaïs O'Doherty) Ամերիկացի սոբրանօ երգչուհի մըն է: Ան Փարիզի Օփերայի առաջին դիրք մրցանակակիրն էր 2013 թուականին:
Կենսագրութիւն
Օ'Տոհըրթի ծնած է Հիւսթըն, Թեքսաս, Աւստրալացի հօր մը եւ հայ մօր մը, Էլիզա Պասմաճեան, Յունաստանէն: Ան ուսումը ստացած է Հիւսիսային Քէրըլայնայի Արուեստի Դպրոցը եւ Արեւելեան Քէրըլայնա Համալսարան, ուրկէ իր Երաժշտական Պսակաւոր վկայականը ստացաւ ձայնի եւ սրինքը ոլորտին մէջ, ինչպէս նաեւ Արուեստից Պսակաւոր վկայական մը հոգեբանութեան ոլորտին մէջ 2005 թուականին: Ան վերջին 20 մասնակցիներու ցանկին վրայ էր Operatunity Oz տաղանդի պրպտաումներու յայտագրին վրայ: Օ'Տոհըրթին ստացած է ABC Symphony Australia Young Vocalist Award մրցանակը 2007 թուականին, եւ յաջորդ տարին ստացած է Australian International Opera Award մրցանակը, որ կը ներառէր նպաստ մը սորվելու Քարտիֆի Միջազգային Ձայնային Ակադեմիոյ մէջ, Տենիս Օ'Նիլի տնօրինութեամբ: Ան նաեւ ստացած է Tait Memorial Trust մրցանակը: Հետ-աւարտական դասերը աւարտելէ ետք 2010 թուականին, ան ներկայացաւ իբր գլխաւոր երգչուհին Lucia di Lammermoor ներկայացման համար Փրակի Պետական Օփերային մէջ եւ շարունակեց տարի մը եւս նոյն դերով: 2011 թուականի Նոյեմբերին, առաջին անգամ ըլլալով ներկայացում ունեցաւ Royal Albert Hall սրահին մէջ Ռէյմըն Կապայի բեմադրած Classical Spectacular ներկայացման համար:
2015 թուականի Մարտին, յայտարարուեցաւ թէ Օ'Տոհըրթի պիտի մաս կազմէ հայկական Genealogy երգի խումբին Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին համար: Միւս խումբի երգիչներուն հետ ներառեալ, ան ստացաւ Հայաստանեան անցագիր Հայաստանի նախկին նախագահ Սերժ Սարգսեանի կողմէ, 28 Ապրիլ, 2015 թուականին:
Գէորգ Կէրկէրեան
Գէորգ Կէրկէրեան, հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Կիւրին: Անոր ծնողները եղած են՝ Յարութիւն Ն. Կէրկէրեան եւ Թերէզ Թերճանեան, որոնց ընտանիքները մեծ եւ լաւ անուն ունեցած են Կիւրինի ազգային, ընկերային եւ առեւտրական կեանքին մէջ:
Գէորգ իր ծնողներուն 14 զաւակներէն միակ վերապրողը եղած է: Իբրեւ որբ, վայելած է հօրեղբօրորդի Նազարէթ Ս. Կէրկէրեանի հայրական գուրգուրանքն ու հոգածութիւնը եւ անոր շնորհիւ  կրցած է հետեւիլ երկրորդական եւ համալսարանական ուսումի:
Ան նախնական ուսումը ստացած է Պէյրութի Ուզունեան Ազգային նախակրթարանը եւ Ատանայի Յիսուսեանց «Սեն Փոլ» քոլէճը: Կիլիկիոյ պարպումին վերադարձած է Պէյրութ, ապա յաճախած է Ֆրէրներու «Սաքրը Քէօր» քոլէճը: Եղած է քոլէճին յաջողակ ուսանողներէն մէկը: Քոլէճին վեց տարուան դասընթացքը վերջացուցած է 4 տարուան ընթացքին եւ յաջողած է ֆրանսական բժշկական բաժանմունքի մուտքի քննութեան:
Ուսանողական փայլուն արդիւնքներ ունեցած եւ արժանացած է քանի մը պատուոյ մրցանիշներու։ Յաջորդաբար համապատասխան քննութիւններէ ետք նշանակուած է «Հօթէլ Տիէօ» հիւանդանոցի Extern, Interne, եւ Chef de clinique պատասխանատու պաշտօններուն:
Մասնագիտացած է քիթ-կոկորդ-ականչ-աչք հիւանդութիւններու վիրաբուժութեան մէջ, ապա ընդունուած է «Սաքրը Քէօր» հիւանդանոց, իբրեւ օգնական մասնագէտ բժիշկ եւ վայելած է փրոֆ. «De Peyrelongue du Negrier»-ի նման հռչակաւոր մասնագէտներու հոգածութիւնը:
1941ին ստանձնած է նոյն հիւանդանոցին մասնագէտ բժշկապետի պատասխանատու պաշտօնը, որ հմտօրէն վարած է երկար տարիներ:
1947-48ին, բժիշկ Գէորգ Կէրկէրեան մեկնած է Փարիզ եւ վեց ամիսներու մէջ կատարելագործած է իր մասնագիտութիւնը:
Կէրկէրեան եղած է իր մասնագիտութեան ճիւղի ֆրանսական եւ միջազգային գիտական միութիւններու անդամ: Մասնակցած է գիտական միջազգային համագումարներու:
Ունեցած է զգալի ազգային գործունէութիւն, եղած է ատենապետ Հայ Կաթողիկէ  Երիտասարդաց միութեան եւ անդամ:
Բժիշկ Գէորգ Կէրկէրեան անդամ եղած է Լիբանանի Բժշկական միութեան, հիմնադրութեան օրէն ի վեր: Սատարած է միութեան վերելքին՝ գիտական, տնտեսական եւ սահմանադրական մարզերուն մէջ: Վարած է միութեան ատենապետութիւնը երկար տարիներ: Ան իրականացուցած է միութեան ճանաչումը՝ լիբանանեան պետութեան կողմէ: Իր երազը եղած է իրականացնել հայկական հիւանդանոցի մը հաստատութեան Պէյրութի մէջ:
Բժիշկ Գէորգ Կէրկէրեան մահացած է Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին ընթացքին։
Շքանշաններ եւ գնահատականներ
Առ ի գնահատանք իր բեղուն գործունէութեան, որպէս օտար բացառաբար արժանացած է «O.R.L.» Գիտական միութեան պատուոյ անդամի տիտղոսին, որ իր տեսակին առաջինը եղած է ամբողջ Միջին Արեւելքի մէջ:
Արժանացած է Լիբանանի կառավարութեան «Chevaller du Merite des Cedres»-ի շքանշանին, երկար տարիներ Լիբանանի առողջապահական զարգացումին իր մատուցած ծառայութիւններուն համար :
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Յարութիւն Այվազեան
Յարութիւն Այվազեան ծնած է 1963ին Պաղտատ, Իրաք եւ 1968ին հաստատուած է Քալիֆորնիոյ Փասատինա քաղաքը։ Ան Փասատինայի Քաղաքային համալսարանին, ապա Քալիֆորնիոյ համալսարանի Լոս Անճելըսի մասնաճիւղին մէջ մասնագիտացած է քիմիագիտութեան մարզին մէջ, սակայն աւելի ուշ նետուած է կալուածներու առուծախի ասպարէզին մէջ, յատկանշական յաջողութիւններու հասնելով: Իր գաղութին մէջ շօշափելի նուիրատուութիւններ ըրած է ազգային այլ եւ այլ նպատակներու համար: Նուիրատուն տիպար հայորդի մըն է:
նուիրատուութիւններ
Բարերար Յարութիւն Այվազեան 300,000 տոլարի առատաձեռն նուիրատուութիւն մը կատարեց Փասատինայի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Հայց. Առաքելական եկեղեցւոյ իր հօր՝ Գրիգոր Այվազեանի յիշատակին ։
Ըստ ԱՄՆ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցոյ հաղորդագրութեան՝ Յարութիւն Այվազեան նուիրատուութիւններ կատարած է նաեւ Ամերիկայի Հայ Դատի յանձնախումբին, Հայաստան Համահայկական հիմնադրամին, Հայաստանի Որբերու եւ անկարողներու հիմնադրամին եւ Երուսաղէմի Հայոց պատրիարքարանին։ Մեր կողմէ յիշեցնենք, որ անցեալ տարի ան նուիրատուութիւն մը կատարած էր նաեւ Քալիֆորնիոյ Հայ Երիտասարդաց միութեան։
Աղբիւրներ
[http://asbarez.com/arm/364604/%d5%85%d5%a1%d6%80%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%ab%d6%82%d5%b6-%d4%b1%d5%b5%d5%be%d5%a1%d5%a6%d5%a5%d5%a1%d5%b6-300000-%d5%8f%d5%b8%d5%ac%d5%a1%d6%80-%d5%86%d5%b8%d6%82%d5%ab%d6%80%d5%a5%d6%81-%d5%93%d5%a1/Յարութիւն Այվազեան 300,000 Տոլար Նուիրեց Փասատինայի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցւոյ]
[http://sionj.asj-oa.am/12463/1/173.pdf բարեպաշտական նուիրատուութիւն մը Առաքելական Ս. Աթոռոյս]
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բարերարներ Ստորոգութիւն:Պաղտատ ծնածներ
Օրբելի եղբայրներու տուն-թանգարան
Օրբելի եղբայրներու տուն-թանգարան, Օրբելի եղբայրներու տուն-թանգարան, 1972 թուականին ՀԽՍՀ Մինիստրներու խորհուրդի Յուլիս 21-ի թիւ 43 որոշմամբ Օրբելի եղբայրներու յիշատակը յաւերժացնելու նպատակով՝ տունը, ու ծնած է ակադեմիկոս Լեւոն Օրբելին, վերածուած է տուն-թանգարանի։
Ընդգրկուած է Ծաղկաձորի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։
Պատմութիւն
Օրբելի եղբայրներու տուն-թանգարանը բացուած է 1982 թ. Յուլիս 6-ին՝ ակադեմիկոս Լեւոն Օրբելի 100-ամեակի միջոցառումներու շրջանակին մէջ։ Տուն-թանգարանի նպատակն է պահպանել եւ սերունդներուն փոխանցել այն հոգեւոր արժէքները եւ իրեղէն վկայութիւնները, որոնք կապուած են Օրբելի եղբայրներու անուան հետ։ Թանգարանը կը գտնուի ՀՀ մշակոյթի նախարարութեան ենթակայութեան ներքոե։
Ցուցադրութիւն
Թանգարանն ունի շուրջ 2000 մշակութային արժէքներու հարուստ հաւաքածոյ՝ գիրքեր, ձեռագրեր, լուսանկարներ, անձնական իրեր, փաստաթուղթեր, կենցաղային առարկաներ։ Թանգարանը ստեղծվուած է աշխատակիցներու ջանքերով եւ յատկապես Օրբելի եղբայրներու հարազատներու, բարեկամներու, աշակերտներու օժանդակութեամբ, որոնք նուիրաբերած են թանգարանին անոնց վերաբերող բազմաթիւ նիւթեր։ Անոնք հիմնականին ձեոք բերուած են Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքէն։
Տուն-թանգարանի հիմնական ցուցադրութիւնը բաղկացած է երկու մասէ՝ գիտական եւ յուշային։ Սրահներուն մէջ ժամանակագրական հերթականութեամբ ներկայացուած է Օրբելի եղբայրներու կեանքի անցած ուղին՝ գիտական եւ հասարակական գործունէութիւնը։
Թանգարանի երեք յուշասենյակներուն մէջ ցուցադրուած է Օրբելի եղբայրներու աշխատասենեակներու կահոյքը՝ գրասեղանը, բազմոցը, բաղկաթոռը, գաղտնապահարանը, ինչպէս նաեւ գիրքերը, անձնական իրերը, ձեռագրերը, լուսանկարները, փաստաթուղթերը եւ կենցաղային առարկաները։
Հաւաքածոյիի ուշագրաւ մասը կը կազմէ գրադարանը, ու կ՛ամփոփուի հայերէն հին հրատարակութիւններ, ինչպէս նաեւ օտար լեզուներով՝ ռուսերէնով, գերմաներէնով, իտալերէնով գիրքեր, որոնցմէ շատերը կը կրեն Օրբելիներու կողմէ արուած նշումներ։ Այստեղ կը պահպանուին նաեւ անոնց կողմէ հրատարակուած աշխատութիւնները։ Թանգարանին մէջ կան կրաֆիկական եւ իւղաներկ նկարներ, ինչպէս նաեւ իւրայատուկ արուեստական բարտիի աղուամազէն պատրաստուած դիմանկարներ։ Լուսանկարներու հարուստ ֆոնտը վառ կը պատկերացնէ Օրբելի եղբայրներու եւ անոնց ժամանակակիցներու մասին, իսկ կենցաղային զանազան իրերը անոնց ապրած կեանքի եւ նախասիրութիւններու լուռ վկաներն են։
Թանգարանի հարանութեամբ կը գտնուի Օրբելի եղբայրներու յուշաքանդակը (քանդակագործ՝ Արտաշէս Հովսէփեան, ճարտարապետ՝ Ռոմէօ Ջուլհակեան)։
Միջոցառումներ
Թանգարանին մէջ կը կազմակերպուին յոբելեաններ, ժամանակաւոր ցուցադրութիւններ, բաց դասեր, գիրքերու շնորհանդէսներ, ինչպէս նաեւ գիտական ընթերցումներ, յուշ-երեկոներ նուիրված Օրբելի եղբայրներուն, որու ընթացքին կը հնչեն Օրբելիներու սիրած մեղեդիները, կ՛ընթերցուին հատուածներ անոնց նամակներէն։ Այս միջոցաոումներուն կը մասնակցինքաղաքի միջնակարգ եւ արուեստի դպրոցներու սաները, կը հրավիրուին հասարակութեան տարբեր խաւերու ներկայացուցիչներ։
Հասցէ
Թանգարանը կը գտնուի ՀՀ Կոտայքի մարզի Ծաղկաձոր քաղաքի Օրբելի եղբայրներու փողոցի 12 հասցէին։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Տուն-թանգարաններ Հայաստանի մէջ
Տպագրութիւն
Տպագրութիւն, տպագրութիւնը առաջին եղանակներէն մէկը Չինաստանի մէջ երեւցաւ 1000 թուականին: Եւրոպայի մէջ մէջտեղ եկաւ 1450 թուականին, երբ Կիւթենպերկ հնարեց շարժական տառերը: Նախապէս, գիրքերը ձեռքով կ'ընդօրինակէին:
Թուղթ
Թուղթը կը պատրաստուի սելիւլոզային (խորշանիւթ) բնաթելէ, որ կը ստացուի ծառերէն: Նախ՝ կը հանեն ծառին կեղեւը, ապա՝ անոր կոճղը կտրտելով պզտիկ մասերու կը վերածեն՝ գործածելով մեքենական կամ տարրալուածական միջոց (լուացում): Լուացող մեքենաներու մէջ փայտը կը տարբաղադրուի, մինչեւ որ խմոր մը մէջտեղ գայ, զոր կը ճերմկցնեն քիմիական նիւթերու միջոցաւ: Գունաւորումի եւ այլ բաղադրութիւններ կ'աւելցուին ըստ պահանջքին: Խմորը կը շաղուի եւ կը տարածուի մետաղեայ կտաւի մը վրայ, ուր ջուրին մեծ մասը կ'արտահոսի, ձգելով թուղթէ թերթ: Պէտք է դեռ չորցնել զայն տաք գլաններու ընդմէջէն անցընելով եւ վերջապէս փաթթել հսկայ ճախարակի:
Տպագրութիւն
Բառերն ու պատկերները նախ կը ստացուին լուսանկարչական գործընթացով, ապա, կը վերածուին մետաղեայ տպասալերու (plaque): Ամէն մէկ տպասալ կը հաստատուի գլանի մը վրայ, որ մելան կը ստանայ յարակից գլանէ մը: Մելանը կը փակի միայն տառերուն եւ պատկերներուն վրայ: Երբ տպագրական թուղթը կը ճնշուի տպասալին դէմ, գիրքերն ու նկարները կը տպուին անոր վրայ:
Գունաւոր Տպագրութիւն
Գունաւոր պատկեր մը կազմուած է տարբեր գոյն ունեցող կէտիկներէ՝ դեղին, կապոյտ, կարմիր, սեւ: Թուղթին վրայ յաջորդաբար կը տպուին այս գոյները, սեւ կ'ըլլայ վերջին տպուած գոյնը: Այսպիսով, կ'ունենանք գունաւոր պատկեր մը:
Գիրք
Գիրքերը կը տպուին մեծ չափով թուղթերու վրայ: Ամէն էջ կը ծալուի այնպիսի կերպով մը, որ գիրքին էջերու յաջորդականութիւնը պահուի: Ծալուած էջերը կը կարուին, որմէ ետք գիրքին կռնակը կը փակցուի կողքին վրայ: Այս ամբողջը կը կատարուի մեքենաներով:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայերէն
Յովհաննէս Աբամելիքեան
Աբամելիքեան Յովհաննէս, Իշխան, նշանաւոր անձնաւորութիւն վրաց Հերակլ Բ. եւ Կիորկի ԺԲ. թագաւորներու օրով։ Թագաւորի աղջիկը Հեղինէն՝ վրաց թագաւորազն Դաւիթի կինն էր։
Ռուսաց Փաւէլ կայսեր օրով Աբամելիքեան ընտանիքով Փեթերսպուրկ կը տեղափոխուի եւ կայսեր կը ներկայացնէ ադամանդ, որ իր մեծութեամբ եւ յստակութեամբ Ռուսաստանի մէջ երկրորդը կը համարուէր (առաջինը հայ վաճառական Սափրզեանցի տարածն էր, որ գնեց իշխ. Օրլովը 400.000 ռուբլիի եւ Եկատերինէ Բ. կայսրուհիին նուիրեց)։ Կայսրը՝ Աբամելիքեանին իբրեւ վարձատրութիւն, Փոտոլսկի նահանգին մէջ կալուածներ բախշեց պարագայքով եւ ստրուկներով։
Անոր որդիքը պետական եւ զինուորական ծառայութեան մէջ ընդունուեցան։ Իշխ. Յովաննէս Սիմ. Աբամելիք, որ Փեթերսպուրկի եւ Քիէւի զինարաններու կառավարիչն էր եւ առանձնապէս ուսումնասիրած էր թնդանօթաձուլութեան արհաստը Աղեքսանդր Ա. կայսեր հրամանով Փրուսիոյ Ֆրիտրիխ Վիլհելմ Ա. թագաւորի քով ուղարկուեցաւ, որպէս զի Պերլինի մէջ ուսումնասիրէ թնդանօթաձուլութիւնը։ Այս պատուէրն յաջողութեամբ կատարելով երու վեհապետներուն կողմէ վարձատրուեցաւ։ Իշխ.Աննա Դաւթեան Աբամ. 1832-ի, Ապրիլ 20-էն տուած հրովարտաակով արքունի Ֆրէյլինա ընդունուեցաւ։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ իշխաններ
Յովհաննէս Ալթըն
Յովհաննէս Ալթըն (Յովհաննէս Ալթունեան, ), հողագէտ, որ Ֆրանսայի մէջ զարգացուցած է տորոնի սերմերու մշակումը   :
Կենսագրութիւն
Ալթըն ծնած է Նոր Ջուղա (Ճուլխա -Սպահան) 1709-ին: Հայրը Մկրտիչ, նահանգին հարուստ կառավարիչն էր, շրջան մը Վիեննա Պարսկական դեսպանի պաշտօն վարած է:
Յովհաննէս մինչեւ 25 տարեկան կ'ապրի բարեկեցիկ կեանք մը: Նատիր Շահ (1688-1747) Պարսկաստանի մեծ չարիք կը հասցնէ եւ մեծ թիւով կեանքեր կը խլէ. ան չի խնայեր նաեւ Ալթըն ընտանիքը, որուն բոլոր անդամները կը սպաննէ եւ իրենց հարստութիւնն ալ կը գրաւէ: Միայն Յովհաննէս կ'ազատի ջարդէն:
Ժամանակ մը ետք, իբր գերի կը վաճառուի եւ կը տարուի Անատոլիոյ մէկ քաղաքը, ուր քանի մը տարի հողամշակութեամբ կը զբաղի: Օր մըն ալ Յովհաննէս կը յաջողի փախչիլ եւ ապաստանիլ Զմիւռնիա: Սակայն հոն բռնուելու վախէն միշտ անհանգիստ՝ Ֆրանսական հիւպատոս Մ. Փէյսօնէլի կը դիմէ եւ անոր օգնութեամբ, 1739-1740 թուականններուն կը յաջողի Զմիւռնիայէն Մարսէյ մեկնիլ (ըստ Տիրան Թէքէեանի իրեն հետ տանելով տորոնի հունտը):
Այս հանճարեղ հայուն հայրը՝ Մկրտիչ, (ըստ Տիրան Թէքէեանի) իր կարգին ազատելով Նատիր Շահին կոտորածէն՝ Մարսէյ կը հասնի, ուր ամուսնանալով ֆրանսուհիի մը հետ՝ հասարակ արհեստներով կը սկսի զբաղիլ (Կլայեկող, կօշկակար եւ այլն):
Յովհաննէս Մարսէյի մէջ կը գտնէ հայրը եւ կը փորձէ բամպակի մշակութեամբ զբաղիլ, սակայն աննպաստ կլիմային պատճառով չի յաջողիր: Աւինիոն կ'երթայ եւ կը փորձէ Տորոն մշակել: Հոն հարուստ սեփականատէր Մարգիզ տը Կոմօն իր ձեռներէցութեան պտուղը քաղելու ատեն կը մեռնի, երբ հազիւ սկսած էր հռչակ շահիլ: Բայց Աւինիոնի հարուստ սեփականատէրերը չեն մոռնար այս ձեռներէց հայը, որ տորոնի մշակութեամբ մեծ բախտ կը պարգեւէ երկրին եւ որուն շնորհիւ Ֆրանսայի պետական գանձը եւ ժողովուրդը մեծ գումարներ կը շահին: 1850-ին անոնք կ'որոշեն այս հայուն յիշատակը պանծացնել: Անոնք ստորահաւաքով մը անոր արձանը կը կանգնեցնեն ժայռի մը վրայ, ինչպէս նաեւ իր իւղաներկ պատկերը եւ երկու այլ արձաններ, զորս Մարգիզ տը Կոմօն պատրաստած էր:
Ըստ Թէքէեանի Յովհաննէս Ալթըն մեռած է 1749-ին, մինչդեռ Վ. Զարդարեան իր «Յիշատակարան»ի Բ. Հատորին մէջ Նոյեմբեր 1774-ը կը նշէ իբրեւ Ալթընի մահուան թուականը:
Սիմոն Զաւարեան
Զաւարեան Սիմոն (1865, Լոռի (Այգեհատ) - 17 Հոկտեմբեր 1913 թ., Կ. Պոլիս, թաղուած է Թիֆլիսի Խոջէվանքը), հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ։
Յովհաննէս Ալթըն
Կենսագրութիւն
Դարձեալ Վ. Զ. Յ. Ալթընը կ'ամուսնացնէ Մարսէյի հարուստ ընտանիքի մը դստեր հետ: Ամուսնանալէն էտք Ալթըն Վերսայ կ'երթայ եւ Լուդովիկոս ԺԵ.-էն տեսակցութիւն կը խնդրէ. «Նշանաւոր արհեստաւորներ» անունով գիրքին մէջ այս տեսակցութիւնը հետեւեալ ձեւով կը պատմուի. «Երկու ժամ տեւող տեսակցութեան մը ընթացքին, Ալթըն մետաքսի շինութեան նոր դրութեան մը վրայ այնքան տրամաբանօրէն եւ յստակօրէն կը խօսի, որ թագաւորը կը խոստանայ անոր ծրագիրներուն գործադրութիւնը դիւրացնել»: Ալթըն Մոնփելիէ կ'երթայ եւ հոն Տորոնի մշակութեան փորձեր կ'ընէ. թշնամիները արգելք կ'ըլլան անոր փորձերուն եւ արքունիքին առջեւ կը վարկաբեկեն զինք: Լուդովիկոս ԺԵ.-էն մոռցուած՝ Ալթըն ապարդիւն փորձերու մէջ կը կորսնցնէ դրամօժիտը եւ կ'որոշէ աղքատ վիճակի մէջ Մարսէյ դառնալ: Սակայն աւելի ուշ կնոջը հետ Ավինիոն կ'երթայ եւ մշակութեան առաջին փորձով համբաւ կը շահի:
Սիմոն Զաւարեան
Կենսագրութիւն
Սիմոն Զաւարեան ծնած է 1866 թուականին, Լոռիի Այգեհատ գիւղին մէջ։ Տարրական կրթութիւնը գիւղին մէջ ստանալէ ետք, Սիմոնը հազիւ 7-8 տարեկան, կ'երթայ Թիֆլիս, ուր պետական ռէալական դպրոցը յաջողութեամբ կ'աւարտէ ։ Ապա, կը մեկնի Մոսկուա, ուր կը մտնէ նշանաւոր «Պետրովկա» գիւղատնտեսական ճեմարանը, զոր կ'աւարտէ 1890-ին առաջին կարգի մրցանակով։ Զաւարեան կը վերադառնայ ԹիՖլիս, ուր արդէն կը նախապատրաստուէր Հայ Յեղափոխականների Դաշնակցութեան կազմակերպութիւնը։
Յովհաննէս Ալթըն
Կենսագրութիւն
«Պույէ»ի Ֆրանսերէն պատմականը կը գրէ.
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ հողագէտեր
Սիմոն Զաւարեան
Կենսագրութիւն
Զաւարեան գործօն մասնակցութիւն կ'ունենայ հիմնադիր ժողովներուն ընթացքին Քրիստափոր Միքայէլեանի, Ստեփան Զօրեանի (Ռոստոմի) եւ ուրիշներու հետ. եւ կ'ընտրուի Հայ Յեղափոխականների Դաշնակցութեան առաջին ղեկավար մարմնի Կեդրոնական Վարչութեան անդամ ։
Հիմնադիր ժողովէն ետք, հայ յեղափոխականներու որոշումով, գործիչ ուժերը կը ցրուին զանազան շրջաններ։ Զաւարեանը, Յովսէփ Արղութեանի հետ, կ'անցնի Տրապիզոն՝ ազգային վարժարանի տնօրէնի պաշտօնով։ Սակայն քանի մը ամիս չանցած, թուրք կառավարութիւնը կը ձերբակալէ Զաւարեանն ու Արղութեանը որպէս յեղափոխականներ եւ Զաւարեանը կը յանձնէ դատարանին։ Դատի միջոցին, Զաւարեան բաւականին յանդուգն պաշտպանողական ճառ մը կ'արտասանէ քննադատելով Սուլթանի նեխած վարչաձեւը։ Հետեւանքը կ'ըլլայ չորս տարուան բանտարկութեան վճիռ։ Քիչ յետոյ սակայն Զաւարեանն ու Արղութեանը կը փոխադրուին Ռուսաստան եւ հոնկէ Պեսարապիա, ուր աքսորուած էր նաեւ Քրիստափորը։ Այնտեղ Քրիստափորը, Զաւարեանը եւ Արղութեանը երեքով կ'աշխատին Հ.Յ.Դաշնակցութեան ծրագրի նախագծի պատրաստութեան վրայ։
Աքսորէն վերադառնալէ ետք, 1892-ին Զաւարեան, որու ծածկանուններէն էին Անտոն եւ Օհանեան Սմբատ, կը մասնակցի Հ.Յ.Դաշնակցութեան Առաջին Ընդհանուր Ժողովին եւ Քրիստափորի ու Ռոստոմի հետ կը մշակէ կուսակցութեան անդրանիկ ծրագիր-կանոնագիրը, եւ այնուհետեւ, մինչեւ 1902 թուականը Զաւարեան կը մնայ ԹիՖլիսի մէջ, իբրեւ Հ.Յ.Դաշնակցութեան Բիւրոյի անդամ եւ կուսակցութեան գլխաւոր ղեկավար ուժերէն մէկը։
Առաւելաբար անոր վրայ ծանրացած էին Բիւրոյի գործավարութիւնն ու թղթակցութիւնը։ Պաշտօնով պետական գիւղատնտես, որպէս այդպիսին, յաճախ ճամբորդութիւններ կը կատարէր Կովկասի զանազան կողմերը, ճամբորդութիւնները օգտագործելով նաեւ կուսակցութեան գործերու եւ շրջաններու կազմակերպման համար։
Մինչեւ 1902 թուականը, Զաւարեան Հ.Յ.Դաշնակցութեան կեդրոնական դէմքն էր Կովկասի մէջ, մանաւանդ 1898էն ետք, երբ Քրիստափորը կը մեկնի արտասահման։ Ան կ'ենթարկուի խուզարկութիւններու եւ ձերբակալութիւններու, բայց միշտ կը մնայ դիրքի վրայ։
1902-ի գարնան, երբ Քրիստափորը փոթորիկի գործով կը մեկնի Ռուսաստան, անոր տեղը Ժընեւ կ'անցնի Զաւարեանը, իբրեւ «Դրօշակ»ի խմբագրութեան անդամ։
1904-ին, Հ.Յ.Դ. Գ. Ընդհանուր Ժողովի որոշումով, ՍոՖիայի մէջ, կուսակցութեան որոշումով Զաւարեան կ'անցնի Կիլիկիա Խանասորի Վարդանի հետ՝ յեղափոխական կազմակերպութիւն յառաջացնելու համար ։ Զաւարեան կը յաջողի ամրապնդել Հ.Յ.Դաշնակցութիւնը Կիլիկիոյ եւ Լիբանանի մէջ՝ կապելով կուսակցութեան հետ երիտասարդ ուժերը։
1904-ին կը հիմնէ ուսանողական միութիւն մը Լիբանանի մէջ, որը հետագային իր անունով կը կոչուի Զաւարեան Ուսանողական Միութիւն ։
1911-ի ամառը Զաւարեանը կը մասնակցի Հ.Յ.Դ. Վեցերորդ Ընդհանուր Ժողովին, Պոլիսի մէջ։ Հոն ալ կը մնայ Ընդհանուր Ժողովէն ետք, որպէս Բիւրոյի անդամ: Եսայեան վարժարանի ուսուցչական պաշտօնէն դուրս իր ամբողջ ժամանակն ու եռանդը կը նուիրէ կուսակցութեան եւ հասարակական գործունէութեան։ Արդէն առողջութիւնը խանգարուած է:
1913 14 Հոկտեմբերին, իր բնակարանէն «Ազատամարտ»ի խմբագրատունը գացած ժամանակ Աշխատանքի Տան առջեւ, Զաւարեան կ'իյնայ ուժաթափ՝ փչելով իր վերջին շունչը։
Պոլիսն ու ԹիՖլիսը, ուր տարին անոր աճիւնը Խոջեվանքի գերեզմանոցին մէջ թաղելու համար, արտասովոր յուղարկաւորութիւն կատարեցին։ Աւելի ուշ, 1990ական թուականներու վերջաւորութեան Զաւարեանի աճիւնները փոխադրուեցաւ ԹիՖլիսէն Լոռի։
...''Ան տաք ու համատարած շունչի մը պէս կը բացուէր իր շրջապատին, կ՛ընդգրկէր հայ հողն ու գիւղացին, մարդն ու բնութիւնը: Անոր տեսքէն կ՛արտացոլար համակ նուիրում մը. կարծես թէ լեռներէն նոր իջած հինաւուրց ճգնաւոր մըն էր, որու լռութենէն իմաստութիւնն ու բարութիւնը կը կաթկթէին.''..:»
Սիրուեցաւ ու յարգուեցաւ բոլորէն: Աշխարհի բոլոր ծագերուն, ուր հայ կայ, անոր անունով անուանուեցան վարժարաններ, ուսանողական, աշակերտական, պատանեկան, եւ երիտասարդական միութիւններ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1865 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Լոռի ծնածներ Ստորոգութիւն:17 Հոկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:1914 մահեր Ստորոգութիւն:Կոստանդնուպոլիս մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական-քաղաքական գործիչներ
1615 թուական
1615 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 15րդ տարին է
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1615 մահեր
Ստորոգութիւն:1615
2005
2002 թուական, ԻԱ․ դարու 5րդ տարին է
Ամարեան
Ամարեան, հայկական մականուն :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ
Ոսկան Մարտիկեան
Ոսկան Մարտիկեան ծնած է Երզնկա հայ ծնողքի: Երիտասարդ տարիքէն ան տեղափոխուած է Իսթանպուլ ստանալու բարձր ուսում։
Ուսումը ստանալէն ետք, ան բարձրացած է Օսմանեան շարքերու կառավարութեան եւ ունեցած է բազմաթիւ պաշտօններ։ Ան ղեկավարած է Օսմանեան Post-Telegraph ծառայութիւնը եւ ներկայացուցած է բազմաթիւ բարեփոխումներ։ Յետոյ պետական ​​ընտրութիւններու Օսմանեան խորհրդարանի, ընտրուած է պատգամաւոր։
Ան Օսմանեան յանձնաժողովը հետաքննութիւն մեղադրանքները եւ rebuffed զրպարտութիւններուն դէմ կեցած է. Սակայն, անոր հեղինակութիւնը խիստ վնասուած է որպէս վստահելի քաղաքական գործիչ շրջանին երիտթուրքերու. հանդիպման մեկնարկին Առաջին համաշխարհային պատերազմի 1914 թուականին, երբ Օսմանեան խորհրդարանը կը քննարկէր, թէ արթեօք այն պետք է միանալ պատերազմը, Մարտիկեանը ոչ գաղտնիքը իր անհամաձայնութեան տուաւ։ Այս ստեղծեց հետագայ անդունդը Օսմանեան իշխանութիւններու եւ ինքն իրեն. Համաձայն մեծ ճնշման, ան հրաժարեցաւ իր նստավայրէն՝ խորհրդարանէն։
1918 թուականին, Ոսկան Մարտիկեանը մեկնած է Եւրոպա, եւ դարձած է աուդիտորը տարբեր համալսարաններուն մէջ. Իրաքի նորաստեղծ կառավարութիւնը հրաւիրեց Մարտիկեանին եւ անարժանացաւ «բեյ» կոչումին. ան նաեւ ուժեղ կողմնակից է հայ համայնքի անդամ, Ազգային քաղաքական ժողովի Ստամպուլի. ան աշխոյժ է բազմաթիւ գրական եւ հասարակական նախաձեռնութիւններուն մէջ։
2010
2010 թուական, ԻԱ․ դարու 10րդ տարին է
Օրբելի Եղբայրներու Փողոց (Երեւան)
Օրբելի եղբայրներու փողոց, փողոց Երեւանի Արաբկիր վարչական շրջանին մէջ։
Տուեալներ
ԿԸ սկսի Մարշալ Բաղրամեան պողոտայէն եւ կ՛աւարտի Քիեւեան փողոցով։
Նշանակալի կառոյցներ
Լեւոն Օրբելիի կիսանդրի Լեւոն Օրբելիի անուան կենսաբանութեան հիմնարկ Համբարձում Գալստեանի անուան թիւ 83 դպրոց Գիտութեան պետական կոմիտէ Կուրորտաբանութեան եւ ֆիզիկական բժշկութեան հիմնարկ
Հատուող փողոցներ
Հատուող փողոցներ չկան։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Երեւան
Element Band
Element Band․ հայ-ամերիկեան նուագախումբ, հիմնուած 2005-ին յօրինող եւ արտադրիչ Արա Տապանճեանին կողէ (Ա․Մ․Ն․)։ Խումբին երաժշտութիւնը խառնուրդ մըն է հայկական ժողովրդային, Միջերկրականեան եւ Լատին երաժշտութեան՝ ֆլամենկոյի, Թանկոյի եւ Րեպեթիքոյի ակնարկումներով։  Խումբը իր իւրայատուկ ոճով կը վերակենդանացնէ հայկական աւանդական երգեր։  Տուած է համերգներ Ամերիկայի եւ Հայաստանի մէջ։
Խումբի հայկական երգացանկին զուգահեռ՝ որուն հիմնական մասը հայկական ժողովրդային երգերու մշակումներ են, կ՛ երգուին նաեւ 10 լեզուներով երգեր, որոնք տուեալ ազգին ժողովրդային երգերու մշակումներն են:  Երգերու վերակենդանացման ժամանակ խումբի անդամները կ՛օգտագործեն տարբեր երաժշտութիւններէ մասնիկներ եւ կը միաւորեն իրենց երաժշտութեան մէջ:  Այդ պատճառով, խումբի անդամները իրենց երաժշտութիւնը «world music» (աշխարհի երաժշտութիւն) կ՛ անուանեն:
Խումբը գործակցած է «Թումօ աղջիկներու նուագախումբ» ծրագրին հետ եւ հրապարակած «Խռոված էր» երգը ։
Element Band-ը առցանց համերգ մը տուաւ Արցախի 40-օրեայ պատերազմին վիրաւորուած զինուորներուն գումարահաւաքին ի նպաստ ։
2005-ին կազմը
Արա Տապանճեան (դաշնօն, կիթառ, ուտ)
Շանթ Մահսերեճեան (ջութակ, կիթառակ (մանտոլին))
Սօսէ Քեշիշեան (երգ, կիթառ)
Հէյպըրթ Սարեան (երգ, դաշնակ)
Գարնի Հատիտեան (երգ, դաշնակ)
Գրիգոր Սարաֆեան (կիթառ)
Րոման Սամոքիշ (թաւջութակ)
Արմէն Մեշեֆեճեան (թմբուկ, հարուածային գործիքներ)
Նաթալի Աւունճեան (երգ)
Վահան Բզնունի (դաշնակ)
Արագած Աբրամեան (կիթառ)
Տան Սիսթոս (կիթառ)
Մահսա Կասեմի (թաւջութակ)
Օսթին Տրէյք (փողահար)
Անթօ Յարութիւնեան (տհոլ)
Վինի Մեզեան (Djembe)
Տե՛ս նաեւ
Armenian Navy Band
Night Ark
System of a Down
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայկական նուագախումբեր Ստորոգութիւն:Նուագախումբներ
Ապրոյեան
Ապրոյեան, հայկական մականուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով
Քաշաթաղի շրջան
Աշխարհագրութիւն
Քաշաթաղի շրջանը կ՚ընդգրկէ Հագարի գետի աւազանը եւ Որոտանի ստորին հոսանքի աւազանը։ Արեւմուտքէն սահմանակից է ՀՀ Սիւնիքի մարզին, հիւսիսէն եւ արեւելքէն՝ Քարվաճառի, Մարտակերտի, Ասկերանի, Շուշիի, Հադրութի շրջաններուն, հարաւէն՝ Իրանին։
1616 թուական
1616 թուական, նահանջ տարի, 17րդ դարու 16րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1616 ծնունդներ
Քաշաթաղի շրջան
Աշխարհագրութիւն
Շրջանի մակերեսը 3377 քմ² է, բնակչութիւնը՝ 9.763 մարդ (2005 )։ Կարեւորագոյն խնդիր է Քաշաթաղի վերաբնակեցումը եւ տնտեսութեան զարգացումը։ 28 Մարտ 2008-ին Բերձոր քաղաքին մէջ կայացաւ Քաշաթաղի զարգացման նուիրուած համաժողով։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քաշաթաղի շրջան
1616 թուական
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1616 մահեր
Ստորոգութիւն:1616
Յովհաննէս Ագսենդովիզ
Յովհաննէս Ագսենդովիզ, որդի Թէոդորոսի, արուեստագէտ նկարչի, վկայեալ համարակալ ընդհանուր սպայակոյտի լեհական բանակին, ծնած է 3 Սեպտեմրեր 1899-ին Քրաքովիայի մէջ: Վարժական ուսմանցը միջոցին 1917-ին լեհական լեգէոնի շարքին մէջ կը մտնէ: Ուքրէն-Լեհ պասերաղմի ժամանակ, Լվովը Թշնամւոյն դէմ պաշտպնողներէն մին էր: Ատեն մը վերջը Պէծին կոչուած քաղաքին հրետազօրի 23երորդ զօրագնդին կը պատկանի, ուրկէ կը կանչուի իբր հեծնուսոյց ենթադրօչակիրներու դպրոցին մէջ: Վարչաւիոյ մէջ պատերաջմական բարձրագոյն ընթացքը, գովելի առաւելութեանբ աւարտելէն ետքը, Փարիզ կը մեկնի ուր պատերազմական բարձրագույն եւ քաղաքական գիտութեանց դպրոցներու ընթացքն կ՝աւարտէ: Հայրենիքը վերադարձին ընդհանուր սպայակոյտի պետին ընկերութիւնը կազմողներուն կարգը կը դասուի:
Աղբիւրներ
Հայ Հանրագիտակ, Ձ.Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, Տպ.Մուքրէշ, 1938, էջ 33
Մկրտիչ Խրիմեան
Մկրտիչ Խրիմեան (Մկրտիչ Ա. Վանեցի, ), հայ եկեղեցւոյ 125-րդ կաթողիկոս, հասարակական, քաղաքական, հոգեւոր եւ մշակութային գործիչ, մտաւորական ու գրող։ Յաջորդած է Մակար Ա․ Թեղուտցի ին։
Այն եղած է ուսուցիչ, հրապարակագիր, վարդապետ, եպիսկոպոս, Վանի Վարագայ վանք ի եւ Տարօն ի Ս. Կարապետ վանքի վանահայր, եղած է Պոլսոյ պատրիարք, ծառայած է Երուսաղէմ ի Ս. աթոռէն ներս, եւ ի վերջոյ՝ Ս. Էջմիածինի Ամենայն Հայոց հայրապետ:
1820 - 1862 Վան, Պոլիս, Տարօն
Պատանի Մկրտիչ շատ կանուխ կը կորսնցնէ հայրը: Նոյնիսկ չի ճանչնար զինք: Իր դաստիարակութեամբ կը զբաղի հօրեղբայրը՝ ծայր աստիճան առաքինի, ընթերցասէր եւ բարեսէր անձնաւորութիւն մը: Առաջին ուսուցիչը կը հանդիսանայ հօրեղբայրը, իսկ երկրորդ ուսուցիչը՝ Վասպուրական աշխարհը իր յիշատակներով, հին դարերու կիսաւեր եւ կանգուն եկեղեցիներով, հայոց պատմութեան եւ մշակոյթի կապուած յուշարձաններով: Պատանին կը շրջագայի Վասպուրական աշխարհի գաւառները եւ ուշադրութիւնը կը գրաւէ իր ժողովուրդին դժնդակ վիճակը, իրաւազուրկ կացութիւնը, աղքատ եւ տգէտ ըլլալը, անցեալին հետ հոգեկան կապերու խզումը:
Խրիմեան համալսարանական կրթութիւն չ'ստանար․ քոլէճ կամ երկրորդական վարժարան ալ չի յաճախեր: Ան իր ամբողջ գիտութիւնը կը պարտի ինքնազարգացման եւ կատարած շրջագայութիւններուն: Խրիմեանի բարոյական եւ մտաւոր հարստութիւնը կը մշակուի իր ընթերցումներուն, մտածումներուն եւ խոկումներուն ճամբով: Իր շրջագայութիւններուն շնորհիւ, ան ձեռք կը բերէ կեանքի մեծ փորձառութիւն, կը ծանօթանայ հայ ժողովուրդի բոլոր խաւերուն, իր մէջ կը կրէ անոր զրկանքներն ու տառապանքները եւ կեանքի բովին մէջ կը մշակէ կրօնական-բարոյական իր ըմբռնումները:
Երիտասարդութեան սեմին, ան կը փափաքի վարդապետ ըլլալ, սակայն մօրը կամքին հնազանդելով, գրեթէ ակամայ, 27 տարեկանին կը պսակուի Յովհաննէս Սեւիկեանի աղջկան հետ:
Վրայ կը հասնի 1847-ի քրտական ապստամբութիւնը: Կառավարութիւնը կոչ կ'ուղղէ Վասպուրականի հայ երիտասարդութեան զօրակոչի ենթարկուիլ՝ քիւրտերու դէմ կռուելու համար: Խաղաղասէրի իր խառնուածքով, Խրիմեան կը մերժէ քիւրտերու դէմ զէնք վերցնել, կ'անցնի Կովկաս, իր ետին ձգելով դեռատի կինն ու նորածին աղջնակը: Դէպի Կովկաս եւ անկէ Պոլիս կատարած ուղեւորութեան ժամանակ, ան աւելի մօտէն կը ծանօթանայ հայրենի երկրին, անոր պատմութեան ու ներկային: Կը պատրաստուի կռուիլ խաւարի եւ յետամնացութեան դէմ: Կը պատրաստուի անձնուիրաբար աշխատիլ «Գիւղաբնակ եղբարց» լուսաւորութեան համար, զանոնք պաշտպանելու համար ընկերային չարիքներէ եւ անմարդկային անարդարութենէ:
Պոլիս՝ սուլթաններու մայրաքաղաքին մէջ, Մկրտիչ Խրիմեան ամբողջովին անծանօթ մըն է: Ապրուստը ապահովելու համար ան կը ստիպուի երկու տարի կօշկակարութիւն ընել: Անոր շուրջ կը հաւաքուին մշեցի եւ վանեցի պանդուխտները: Կօշկակարը կը դառնայ «ղարիպներու վարժապետ»: Ան կը մխիթարէ պանդուխտ հայրենակիցները, յոյս եւ հաւատք կը ներշնչէ անոնց: Շուտով, պանդուխտներու շրջանակէն հռչակը կը հասնի ամիրայական շրջանակներ: Կը հրաւիրուի պաշտօնավարելու Խասգիւղի աղջկանց վարժարանը:
«Հայաստանցի վարժապետ»ը լայն ընդունելութիւն կը գտնէ պոլսահայութեան մօտ, որովհետեւ «Հայաստանի ցաւերու պատմիչ»ն է ան:
Պատրիարքարանը կրթական գործով զայն կը գործուղէ Սիս, ուր ան կը մնայ մէկ տարի: Խրիմեան կ'այցելէ նաեւ Երուսաղէմ՝ աւետեաց երկրին ծանօթանալու համար:
Այս հանգրուանին, ի յայտ կու գան Խրիմեանի բանաստեղծական շնորհները: Ան լոյս կ'ընծայէ «Հրաւիրակ Այրարատեան» եւ «Հրաւիրակ երկրին աւետեաց» գործերը՝ առաջինը հայրենասիրական, իսկ երկրորդը կրօնական ապրումներով բանաստեղծութիւններ: Զոյգ «Հրաւիրակ»ները երեւան կը հանեն Խրիմեանի ազգային ու հոգեւոր մտածողութեան գլխաւոր ըմբռնումները:
1853-ին, եօթը տարուան բացակայութենէ ետք, Խրիմեան կը վերադառնայ Վան, ուր ծանր հարուած մը կը սպասէր իրեն: Վանի մէջ մահացած էին մայրը, կինն ու դուստրը: Տարի մը ետք, Ախթամարի վանք ին մէջ կը ձեռնադրուի Վարդապետ անփոփոխ պահելով աւազանի անունը:
Ընտանեկան ողբերգութիւններէն ետք, կը յարի եկեղեցւոյ ճամբով ժողովուրդին ծառայելու առաքելութեան։ Ախթամարի պահպանողական միաբանութիւնը թոյլ չի տար նորընծայ վարդապետին Մխիթարեաններու օրինակով Ախթամարը վերածել հայկական Վենետիկ ի: Խրիմեան կը փափաքէր Ժառանգաւորաց վարժարան բանալ, տպարան եւ մամուլ հիմնել, վանքին ու ժողովուրդին ծառայել:
1854-ին Պոլսոյ Սկիւտար ի Ս. Խաչ եկեղեցւոյ քարոզիչն է ան: Իր քարոզներուն նիւթը Հայաստան ն է ու հայութիւնը:
Ապա, խօսքը արքունի ճարտարապետին՝ Պալեան ամիրային ուղղելով կ'ըսէ.
Խրիմեան եւ «Արծուի Վասպուրական»ը
«Արծուի Վասպուրական»ի էջերէն Խրիմեան կը պայքարի պանդխտութեան դէմ եւ կոչ կ'ուղղէ հայրենադարձութեան: Ան աշխարհասփիւռ հայութենէն կը պահանջէ վերադառնալ հայրենիք եւ շէնցնել մեր պապերէն ժառանգ մնացած երկիրը:
Ան կը հաւատայ, որ հայութեան հոգեւոր եւ նիւթական բոլոր ուժերը պէտք է կեդրոնացնել Հայաստանի մէջ եւ ստեղծել այնպիսի պայմաններ, որպէսզի հայը չլքէ հայրենի հողը, չհեռանայ «դրախտանման ոստան»էն: Ան սեփական ուժի կերտման պաշտպանն է: Կը մերժէ օտարին կապուած յոյսերը:
Վասպուրականի մէջ, Խրիմեան կը ստանձնէ Վարագայ Վանքին վանահայրութիւնը: Անմիջապէս կը ձեռնարկէ բարեկարգութիւններու, կը հիմնէ տպարան, կը ստեղծէ գաւառի առաջին ժառանգաւորաց վարժարանը՝ դպրոցական դասարաններով, գրասեղաններով, գրատախտակներով, աշխարհագրութեան քարտէսներով եւ բնագիտական դասանիւթերով, ինչ որ նորութիւն էր Հայաստան աշխարհին մէջ:
1862- Տարօն
1862-ին կ'ընտրուի Տարօնի առաջնորդ եւ կը փոխադրուի Մշոյ Սուլթան Ս. Կարապետ վանք՝ իր հետ տանելով թերթը, վերանուանելով զայն՝ «Արծուի Տարօնոյ» ։ Տարօնի հայութեան իրավիճակին աւելի մօտէն ծանօթանալու համար, Խրիմեան ձին հեծած յաճախ շրջագայութեան կ'ելլէ Մշոյ դաշտին գիւղերը:
Ան կը շրջի գիւղէ գիւղ, կը ծանօթանայ թշուառ գիւղացիներու ստրկական վիճակին, տառապանքներուն, կը հիւրընկալուի անշուք ու կիսամութ խրճիթներու մէջ ու կը լսէ հայոց հալածանքներուն ու բռնութիւններուն ահաւոր պատմութիւնները:
Ան ամէնուրեք կը խօսէր ազգի, հայրենիքի, սիրոյ, համերաշխութեան, ուսման եւ կրթութեան մասին, կը թելադրէր, որ գիւղերուն մէջ դպրոցներ բացուին եւ մանուկները գրել կարդալ սորվին, խոստանալով որ առաջնորդարանը պիտի օժանդակէ գիւղական դպրոցներուն: Ան նաեւ  կ'արծարծէր ինքնապաշտպանութեան եւ հայրենեաց ազատութեան գաղափարները:
Իր շրջագայութիւններուն եւ տպաւորութիւններուն լոյսին տակ Մկրտիչ վարդապետ տեղեկագիրներ կը պատրաստէր, նկարագրելով Տարօնի հայութեան առօրեայ կեանքը եւ վկայութիւններ տալով ժողովուրդի տառապանքներուն մասին: Այդ տեղեկագիրները ան Պոլիս` պատրիարքարան կ'ուղարկէր, պահանջելով, որ ազդու միջամտութիւններ ըլլան պետութեան մօտ, վերջ տալու համար Տարօնի հայութեան տառապանքներուն:
Մկրտիչ վարդապետ մեծ աշխատանք կը տանի քիւրտ աւատատէր բէկերը համոզելու համար, որ վերջ տան թափառական կեանքին, աւարառութիւններուն, նստակեցութեան անցնին եւ զարկ տան հողագործութեան, իր կարգին խոստանալով քրտական գիւղերուն մէջ դպրոցներ բանալ եւ հայ ուսուցիչներ տրամադրել` քիւրտ մանուկներուն ուսում եւ դաստիարակութիւն տալու համար: Մկրտիչ վարդապետ կը խոստանայ նաեւ հայատառ քրտերէն քերականներ եւ դասագիրքեր հրատարակել :
1869 - 1907 Պոլիս, Երուսաղէմ, Էջմիածին
1869-ին կ'ընտրուի Պոլսոյ պատրիարք, ուր կը գործէ երեք տարի։ Ժողովուրդը զինք կը կոչէ «Հայրիկ» ի յարգանս իր տարած հայրենասիրական գործերուն։ Իբրեւ պատրիարք՝ Պոլսոյ ազգային ժողովի քննարկման առարկայ կը դարձնէ 1860-ին ընդունուած Ազգային սահմանադրութեան վերանայման, գաւառահայութեան հարստահարութեան, գաւառներու հոգեւոր առաջնորդներու ընտրութեան հարցերը: Կը պայքարի գաւառական երեսփոխաններու թիւը Պոլսոյ հայոց ազգային ժողովին մէջ աւելցնելու համար: Անոր նախաձեռնութեամբ կը ստեղծուի գաւառահայութեան հարստահարութիւնը քննող յանձնաժողով մը, որուն կազմած տեղեկագիրը Պոլսոյ ազգային ժողովը 1872-ին կը ներկայացնէ Բարձր Դրան: Այդ գործունէութիւնը թրքական կառավարութեան եւ Կոստանդնուպոլսոյ հայ մեծահարուստներու դժգոհութիւնը կը յարուցէ, որուն պատճառով Մկրտիչ արքեպիսկոպոս Խրիմեան 2 Հոկտեմբեր 1873-ին իր վերջնական հրաժարականը կ'ուղղէ Ազգային Ժողովի Դիւանին: Հրաժարական գիր մըն ալ կ'ուղղէ կառավարութեան: 13 Հոկտեմբերին հրաժարագիր մը կ'ուղղէ ազգային երեսփոխաններուն: Ան կ'ըսէր, որ իրեն համար այլեւս անհնար է մնալ աթոռի վրայ եւ քաշուելէ զատ ուրիշ որեւէ միջոց չունի ցոյցերուն եւ աղմուկին առաջքը առնելու համար: Հայրիկ կ'ըսէ, թէ Սահմանադրութիւնը կը թողու այնպէս ինչպէս գտաւ եւ կը մաղթէ, որ խաղաղութիւնը հաստատուի ազգին մէջ։ Ան կ'եզրափակէ ըսելով. «Կ'անցնի փոթորիկը, զի Յովնան ի ծով գնաց»:
Խրիմեանի հրաժարականէն ետք, Օրմանեան Պատրիարք հետեւեալը կը գրէ իր մասին.
Պատրիարքութենէն հրաժարելէն ետք Մկրտիչ արք. Սկիւտարի Իճատիէ թաղին մէջ գտնուող ամայի տան մը մէջ կ'առանձնանայ: Անգործ մնացած վանեցի քանի մը պանդուխտներ իր մօտ կը փոխադրուին եւ կը ստանձնեն առտնին աշխատանքներ: Ընդարձակ սրահին մէկ կողմը անկողիններն էին: Գետինը սփռոց կը փռէին եւ հաւաքաբար կը ճաշէին:
Հայրիկ կը փափաքի Տարօն երթալ եւ շարունակել Ս. Կարապետի վանքի վանահայրութիւնը, բայց Ազգային ժողովը, «Ղալաթիոյ օճախ»ի ճնշումներուն վրայ, Խրիմեանէն կ'առնէ Ս. Կարապետի վանահայրութիւնը եւ օրինական արգելքներ կը յարուցէ, որպէսզի ան չկարենայ Հայաստան վերադառնալ: Խրիմեան բողոքներ կ'ընէ, իր եպիսկոպոսական ուխտն ու օծումը յառաջ կը բերէ իբրեւ Տարօնոյ եպիսկոպոս, եկեղեցւոյ օրէնքը կը յիշեցնէ, սակայն ի զուր: Հակառակ իրեն դէմ եղած բողոքներուն, նոյն օրերուն Րաֆֆի Թիֆլիս հրատարակուող «Մշակ» թերթին մէջ կը գրէր.
Գուզկունճուքի եկեղեցւոյ շրջափակին մէջ առանձնացած, Խրիմեան Հայրիկ օրն ի բուն կը կարդար ու կը գրէր: Հազիւ շաբաթը անգամ մըն ալ պտոյտի կ'ելլէր, կ'երթար Բերայի, Գում Գաբու ի, Պէշիկթաշի եւ Ղալաթիոյ կողմերը, տեսնուելով բարեկամներու եւ գաւառացի պանդուխտներու հետ:
Կառավարութիւնը 3 Նոյեմբեր 1873-ին կ'ընդունի Մկրտիչ արքեպիսկոպոսի հրաժարականը:
Իբրեւ Պերլինի վեհաժողովի (1878) հայկական պատուիրակութեան ղեկավար՝ նախապէս կ'այցելէ եւրոպական մեծ տէրութիւններ (Գերմանիա, Անգլիա, Ֆրանսա, Իտալիա) կը տեսակցի պետական պաշտօնեաներու հետ եւ կը փորձէ ձեռք բերել անոնց բարեացակամութիւնը Հայկական հարցին լուծման համար:
1879-ին Մկրտիչ Խրիմեան կ'ընտրուի Վասպուրականի հոգեւոր առաջնորդ, եռանդուն գործունէութիւն ծաւալելով նահանգին մէջ, կ'օժանդակէ Վան ի «Սեւ խաչ» եւ Կարին ի «Պաշտպան հայրենեաց» ազգային-ազատագրական գաղտնի կազմակերպութիւններուն ստեղծման ու գործունէութեան:
Ազգային ժողովը իր նախաձեռնութեամբ թրքական կառավարութեան կը ներկայացնէ երկու տեղեկագիր-բողոքագիր՝ հայ գաւառներու օրըստօրէ վատթարացող վիճակին մասին:
Հայրիկին հակառակորդները կը գրէին.
15 Յուլիս, 1890-ին Գում Գաբուի ցոյցէն ետք թրքական կառավարութիւնը զինք կ'աքսորէ Երուսաղէմ:
Մկրտիչ Խրիմեան՝ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս
Մայիս 1892-ին կ'ընտրուի Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս։ Սակայն սուլթանը չի համաձայնիր Խրիմեանը ազատ կացուցել թրքահպատակութենէն եւ միայն 13 ամիս ետք, Ռուսիոյ ցարին միջնորդութեամբ, անոր կը թոյլատրուի Ս. Էջմիածին երթալ: Յունիս 1893-ին ընտրութիւնը կը վաւերացուի եւ Սեպտեմբերի 26-ին կ'օծուի Ամենայն հայոց 125-րդ կաթողիկոս ։ 1895-ին կը մեկնի Ս. Փեթերսպուրկ, ներկայանալով Նիկոլա Բ. ցարին, Արեւմտեան Հայաստան ի մէջ խոստացուած բարենորոգումներու իրականացման խնդրագիրով մը: 1894-1896 արեւմտահայերու ջարդերուն ատեն, իր կարելին կ'ընէ նիւթապէս օգնելու գաղթականներուն, պայմաններ ստեղծելու հայրենի երկիր վերադառնալու համար:
Յատկանշական դէպքեր կը պատահին Հայրիկի գահակալութեան ատեն, որոնցմէ ամէնէն նշանաւորն է՝ հայ եկեղեցական կալուածներու գրաւումը ցարական իշխանութիւններուն կողմէ։ Հայրիկին եւ ժողովուրդին ընդդիմութիւնը կը պարտադրեն ցարին՝ ետ դառնալ իր որոշումէն։
Մկրտիչ Ա. Վանեցիի օրով, Ս. Էջմիածին վանքին մէջ կը կառուցուի նոր հիւրանոց մը, Սինոտի նոր շէնքը, թանգարան մը եւ նոր մատենադարան մը: Հայրիկ կը մնայ կաթողիկոսական աթոռին վրայ մինչեւ իր մահը՝ 1907։
Հայ­րի­կին ա­ճիւն­նե­րը ի­րենց մնա­յուն դամ­բա­րա­նը կ'ու­նե­նան Ս. էջ­միածի­նի ­Մայր ­Տա­ճա­րին մուտ­քին ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Արեւմտահայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ կաթողիկոսներ Ստորոգութիւն:Ամենայն հայոց կաթողիկոսներ
Գրիգոր Աստտարճեան
Աղբուրներ
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս (Պէյրութ, 1984) Հատոր ժ.էջ (373-374)
Ալեքսանտր Սատոյեան
Ալեքսանտր Գրիգոր Սատոյեան, հայ գեղանկարիչ։