cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ֆեսթոս
Անուանում
Ֆեսթոս անունը նախայունական է եւ Քնոսոսի Գծային Β արձանագրութիւններուն մէջ անունին ստուգաբանութիւնն է՝ φα(F)ιστός= փառաւոր, պանծալի։
Պեղումներու պատմութիւն
Ֆեսթոսի պատմութեան մասին առաջին յայտնաբերումները եղան իտալացիներու հանաբանական պեղումներէն։ Արձանագրութիւնները կը վկայեն թէ քաղաքը մնացեալ յունական քաղաք-պետութիւններուն հետ մասնակցած է Տրոյայի (Տրովատայի) պատերազմին։ Պեղումները յայտնաբերած են թէ անկախ ու ինքնիշխան քաղաք եղած է եւ ունեցած է իր դրամը, ուր Եւրոպան կը պատկերուէր եզի մը եւ առիւծի գլուխի մը վրայ նստած «ΦΑΙΣΤΙΩΝ ΤΟ ΦΑΙΜΑ» բառերով։ Ֆեսթոս կը թագաւորէր Զեւսին զաւակ Ռատամանթիսին հիմնած հարստութիւնը։ Շրջանին մէջ պեղումները սկսած են 1900-ին-ին Թոմաս Ապել Սփրաթ հնաբանին կողմէ, իսկ պալատինը՝ 1909-ին եւ կը շարունակուին յաջորդող տարիներուն։ Յայտնաբերուծ իրերուն մէջ կան գամարեան անօթներ՝ իւրայատուկ իրենց մինոասեան ձեւով եւ ոճով։
1908-ին Փերնիէ կը յայտնաբերէ Ֆեսթոս սկաւառակը (Ք․Ա․1950-1400) պալատին հիւսիսային մասին։
Բնակիչներուն գերեզմանը կը գտնուի պալատի աւերակներէն 20՛ հեռու։
Պատմութիւն
Բնակութեան առաջին հետքերը կը հաստատեն թէ պալատին շրջանը բնակուած է Նոր Քարէ Դարաշրջանէն (Ք․Ա․7000-3000), մասնաւորաբար Ք․Ա․ 4000-ին։ Միջին Նոր Քարէ Դարուն պալատ մը կործանուած է հաւանաբար երկրաշարժէ (Կրետէն ենթակայ է յաճախակի եւ բուռն ուժգնութեամբ երկրաշարժներու)։ Նոյն ժամանակաշրջանին Քնոսոս եւ մինոասեան ուրիշ քաղաքներ ալ կը քանդուին։ Պալատ մը կը կառուցուի Նոր Քարէ Դարու վերջաւորութեան։ Մինոասեան քաղաքակրթութիւնը Ֆեսթոսին մէջ կը սկսի Ք․Ա․ 2600-ին։ Առաջին պալատը, բազմաթիւն յաջորդական մակարդակներով, կը գտնուէր հնաբանական վայրին արեւմտեան մասին եւ կառուցուած է Ք․Ա․ 2000-ին։ Պալատը երկրաշարժի պատճառով կործանուած է Ք․Ա․1730-ին (նոյնպէս Քնոսոսինը)։ Անոր աւերակներուն վրան նոր պալատը կը կառուցուի։
Ֆեսթոսին պալատին կառոյցը կը նմանի Քնոսոսին, Զաքրոսին եւ Մալիային պալատներուն կառոյցին։
Ֆեսթոս պալատին յատկանշութիւնը այն է թէ պալատը կու տայ կարեւոր տեղեկութիւններ առաջին եւ երկրորդ պալատին միջեւ, ինչպէս նաեւ Մինոասեան քաղաքակրթութեան երկու փուլերուն՝ անոր ծագումէն սկսեալ մինչեւ վերջը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մինոասեան քաղաքակրթութեան քաղաքներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի հնադարեան քաղաքներ Ստորոգութիւն:Եւրոպայի հնադարեան քաղաքներ
Վիքթոր Բալայեան
Վիքթոր Բալայեան, հայ արձակագիր, լրագրող, թարգմանիչ եւ Գրողներու միութեան անդամ։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Լոռիի մարզի Կարկառ գիւղը։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ եւ ապա ընդունուած է Երեւանի Պետական համալսարանի բանասիրական բաժինը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1954 թուականին:
Վարած պաշտօններ
Ան 1970-1974 թուականներուն եղած է «Հայաստան» հրատարակչութեան գլխաւոր խմբագիրը։ 1974-1979 թուականներուն «Սովետական գրող» հրատարակչութեան տնօրէն, իսկ 1979-1984 թուականներուն՝ հեռուստատեսութեան եւ ձայնասփիւռի պետական կոմիտէի նախագահի առաջին տեղակալ:
Աշխատութիւններ
Այս բոլոր պաշտօններու կողքին Բալայեան զբաղած է գրականութեամբ. հայերէն, ինչպէս նաեւ ռուսերէն լեզուով լոյս տեսած են իր աշխատութիւնները, ինչպէս՝
Ստեղծագործելու կողքին զբաղած է նաեւ թարգմանական աշխատանքով՝ հայերէնի թարգմանելով Զ. Նենացքիի, Ի. Մատիաշովսքիի, Լուիս Նորմանի եւ այլ գրողներու գործերը :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Մալիա
Մալիա (յուն․՝Μάλια)․ գիւղաքաղաք, Կրետէ, Յունաստան։ Եղած է Ք․Ա․ 2-րդ հազարամեակի Կրետէին կարեւոր քաղաքներէն (Քնոսոսէն, Ֆեսթոսէն եւ Զաքրոսէն ետք)։ Մալիային արեւելեան կողմը կը գտնուի Մինոասեան քաղաքակրթութեան պալատ մը։
Պատմութիւն
Մալիա պալատը հիմնուած է Քնոսոսի եւ Ֆեսթոսի պալատներուն կառուցման ժամանակաշրջանին (Ք․Ա․1900) եւ ունեցած է անոնց ճակատագիրը։ Ք․Ա․1700-ին կործանուած է անծանօթ պատճառներով, սակայն վերակառուցուած է։ Պալատը կրկին կը կործանուի Ք․Ա․1450-ին, ինչպէս մնացեալ մինոասեան պալատները։ Պալատը չի վերակառուցուիր, սակայն շրջանին մէջ բնակութիւնը կը շարունակուի։ Պալատին արեւմտեան կողմը, Մարմարա կոչուած վայրին մէջ յայտնաբերուած է նախաքրիստոնէական կաթողիկէ մը (երկար քառանկիւնաձեի եկեղեցի)։
Հնաբանական
Մալիայի հնաբանական վայրը ԺԹ․ դարավերջերուն կը յայտնաբերուի, երբ 1880-ին հողատարածքին սեփականատէրը պալատէն 500մ․ դէպի արեւմուտք կը գտնէ ոսկիի տերեւներ։ Այդ եղելութիւնը շրջանը կը ներգրաւէ նախ ոսկի փնտռողներ, որոնք պեղումներ կը սկսին։
Աթալատոնիսի, կղզիակ
Աթալատոնիսի, Թալանտոնիսի եւ կամ Աթալանտի կղզիակ (յուն․՝ Αταλαντονήσι, Ταλαντονήσι, Αταλάντη (νησίδα))․ Էվոյիքոս ծոցի կղզիակ, Յունաստան։
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Աթալատոնիսի 1850 մեթր երկարութեամբ եւ 500 մեթր լայնութեամբ կղզիակ է։  Տարածութիւնն է 1,615 քլ²։   Բարձրագոյն կէտն է 127 մեթր։  Կը գտնուի հիւսիսային Էվոյիքոս ծոցը, Սքալա Աթալանտի բնակավայրին բացերը՝ 1200 մեթր հեռաւորութեամբ։  Անոր շուրջը կը գտնուին Այիոս Նիքոլաոս եւ Փրասոնիսի կղզիակները։
Կղզիակը անունը առած է յունական դիցաբանութեան Աթալանտի հերոսուհիէն (Ք․Ա․ 5-րդ դար)։
Բուսական եւ կենդանական աշխարհ
Աթալատոնիսի ունի հարուստ բուսական եւ կենդանական աշխարհ։ Կղզիին բուսականութիւնը կը բաղկանայ վայրի ձիթենիներէ եւ «սհինա»է։  Կղզին կը հիւրասիրէ Քրի-քրի (կրետական քարայծ), փասեան, կաքաւ, ճաքար, լոր, կտցար, տորդիկ եւ սարեակ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիակներ Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Օննիկ Արզուման
Օննիկ Արզուման, հայ գրաշար, հրատարակիչ, տպարանատէր։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Կ.Պոլիս։ 1892-ին, տասներկու տարեկան հասակին Պոյաճեան տպարանը աշխատանքի մտած եւ գրաշար Տիգրան Մանտալճեանին աշակերտը եղած է անկէ սորվելով գրաշարութիւն եւ տպարանային այլեւայլ գործեր (մինչեւ 1896)։
1896-1898 թուականներուն, աշխատած է Վառնայի մէջ (Պուլկարիա)։ Կ. Պոլիս վերադառնալէ ետք աշխատած է «Արեւելք» պարբերականի տպարանին մէջ, ուր տպագրած է նաեւ « Մասիս » օրաթերթը, 1899 թուականին Գ. Գայսէրեանի տպարանը՝ Ղ. Բոլատի «Հանրագիտակ»-ը, եղած է անոր «Ծաղիկ» օրաթերթի գրաշարապետը։ 1900-ին՝ «Ծաղիկ» ի հրատարակութիւնը դադրելէ ետք, Սագայեանի հետ ընկերովի շարունակած են նոյն տպարանը՝ միինչեւ 1908-ի սահմանադրութեան հռչակումը։
1908 թուականին հիմնադրած է սեփական տպարան, որ գործած է մինչեւ 1920-ական թուականները, տպագրած է գեղարուեստական (Զ. Եսայեան («Կեղծ հանճարներ», 1909), Թէոդիկ («Կաղանդ», 1910), Տ. Չէօկիւրեան («Վանքը», 1914), Վ. Թէքէեան, Սիամանթօ, Խրիմեան Հայրիկ եւ ուրիշներ), թարգմանական, կրօնական գիրքեր, դասագիրքեր եւ այլն (աւելի քան 200 անուն), ինչպէս նաեւ «Կառափնատ», «Պարտիզակ», «Կավռօշ», «Մարմնամարզ», «Փարոս», «Ոստան», «Տաճար», «Րահնիւմա», «Բժիշկ» եւ այլ պարբերականներ (գրաշարապետ՝ Վահրամ Գէորգեան)։
Օննիկ Արզուման մահացած է 1922 թուականէն ետք, Կ. Պոլիս։
Աղբիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ հրատարակիչներ
Օգոստինոս Սեքուլեան
Օգոստինոս Սեքուլեան (19 Սեպտեմբեր, 1921, Կէորկենի, Ռումանիա (Թրանսիլվանիա) - 19 Յուլիս, 2014, Լոս Անճելէս, Ա․Մ․Ն․), հոգեւորական, աստուածաբան, գրագէտ, տոմարաբան։
Կենսագրական գիծեր
Օգոստինոս Սեքուլեան ծնած է 19 Սեպտեմբեր 1921-ին Աւստրոհունգարիոյ (այժմ Ռումանիա) Կէորկենի քաղաքը։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է տեղական դպրոցին մէջ։ 1931-ին, Վիեննա մեկնած է եւ յաճախած է Մխիթարեան միաբանութեան Կղերանոցը: Կուսակրօն քահանայ ձեռնադրուած է 1944-ին։ Ուսումը շարունակած է Վիենայի պետական համալսարանը, ուր աստուածաբանութիւն եւ մանկավարժութիւն ուսանած է։ Ան տիրապետած է հին յունարէնի, լատիներէնի, եբրայերէնի, ասորերէնի եւ գրաբարին, ինչպէս նաեւ գերմաներէնի, հայերէնի, հուգարերէնի եւ ֆրանսերէնի։
Վարած պաշտօններ
Վիեննայի վանքի Գրադարանին, Մատենադարանին, Թանգարանին եւ Դիւանատան պատասխանատու՝ 1946-1957, 1968-1982 եւ 1986-1992։
Հազմիէի (Լիբանան) Մխիթարեան վարժարանի փոխ տնօրէն՝ 1957-1961 եւ տնօրէն՝ 1961-1968։ Իսկ 1972-1978 ան պատասխանատու է Հազմիէի Մխիթարեան Ժառանգաւորներուն։
1968-1992 Մխիթարեան Միաբանութեան ընդհանուր վարչութեան անդամ է։ Որպէս ընդհանուր գործակալ՝ 1968-1982 եւ 1988-1992 ան ստանցնած է վանքի գլխաւոր եկամուտին՝ «Mechitharine Liqueur»-ի արտադրութեան վերակացութիւնը։
1977-1983 եւ 1988-1993 վանքին տպարանին տնօրէնն է եւ «Հանդէս Ամսօրեայ»ի խմբագիրը։
1989-1992 եղած է վերակացու Վիեննայի Մխիթարեան Ժառանգաւորացի։
Լիհատես կղզեխումբ
Լիհատես(յուն․՝ Λιχάδες)․ Էվոյիքոս ծոցի հրաբխային կղզեխումբ, Յունաստան։
Օգոստինոս Սեքուլեան
Վարած պաշտօններ
1990-1992, եղած է Պուտափեշտի հայերուն հոգեւոր հովիւը։
Լիհատես կղզեխումբ
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Լիհատես հրաբխային կղզեխումբը կը բաղկանայ 7 կղզիակներէ՝ Մոնոլիա (ամենամեծը), Մեղալի Սթրոկիլի, Միքրի Սթրոկիլի, Սթենօ, Վայիա, Վորիաս, Լիմանի եւ փոքրիկ ժայռագօտիներէ։ Կը պատկանի Իսթիէա-էտիփսոս քաղաքապետութեան (Էվիա)։
Օգոստինոս Սեքուլեան
Վարած պաշտօններ
1992-2009 եղած է տնօրէն Մխիթարեան հայրերու վարժարանին, Լա Քրեսենթա-Թահանկա (Քալիֆորնիա, ԱՄՆ):
Հրատարակութիւններ
Նաեւ հեղինակն է բազմաթիւ բանասիրական, դրամաբանական, ծիսաբանական եւ տոմարաբանական յօդուածներու, որոնց մեծ մասը «Հանդէս Ամսօրեայ»ին մէջ հրատարակուած է: Եղած է առաջինը որ ապացուցած է, թէ հայ Կիլիկիան դրամահատութեան արքայական փողերանոց ունեցած է ոչ միայն Սիս ու Տարսոն քաղաքները, այլ նաեւ վաճառաշահ Այաս նաւահանգիստ քաղաքը:
Լիհատես կղզեխումբ
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Ք․Ա․ 426-ին տեղի ունեցած երկրաշարժին իբրեւ հետեւանք, Լիհատես հրաբխային կղզիներուն մեծ մասը կը սուզուի։
Օգոստինոս Սեքուլեան
Վախճան
Սրբոց Առաքելոց տօնին՝ 19 Յուլիս 2014ին, Լոս Անճելէսի մէջ, 92 տարեկան հասակին իր աչքերը կը փակէ։ Թաղման կարգը տեղի կ՛ունենայ Շաբաթ 26 Յուլիս 2014-ին Կլէնտէյլի Լոս Անճըլես Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:19 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:1921 ծնունդներ Ստորոգութիւն:19 Յուլիսի մահեր Ստորոգութիւն:2014 մահեր Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւորականեր
Լիհատես կղզեխումբ
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Կղզիները մինչեւ 20-րդ դարու կէսին կը բնակուէին։ Կղզեխումբին բնակչութեան թիւն էր 70 (1928)։  1960-ական թուականներուն բնակիչները կղզիակները կը լքեն։  Մոնոլիա կղզիակին հարաւային մասին, նշմարելի են բնակավայրին կառոյցները։
Զբօսաշրջիկութիւն
Լիհատես վերջին տասնամեակներուն զբօսաշրջիկութեան կեդրոն դարձած են։ Զբօսաշրջիկներուն առիթը կը տրուի նաեւ շրջանի ծովուն հարուստ յատակը դիտել։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզեխումբեր Ստորոգութիւն:Կղզեխումբեր
Լոյս (հանդէս, Պոսթըն)
Տպագրած է «Օտար հեղինակաւոր վկայութիւններ Հայաստանի եւ Փոքր Ասիոյ թուրքերու մասին», «Հայաստան բնակավայր աշխարհի քաղաքակրթութեանց», «Բնիկ նախնիք հայոց» եւ այլ արժէքաւոր յօդուածաշարերը։ Հանդէսին աշխատակցած են Մ. Գաբրիէեանը, Մ. Դասապեանը, Մ. Ցարտըմեանը, Ն. Պուճիգանեանը, Մ. Երեմեանը, Գ. Սարաֆեանը եւ ուրիշներ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Պոնիֆաչօ նեղուց
Պոնիֆաչօ նեղուց (ֆր.՝ Bouches de Bonifacio, իտալերեն՝ Bocche di Bonifacio, քորսիքերէն՝ Bucchi di Bunifaziu, սարտիներէն՝ Buccas de Bonifatziu)․ Միջերկրական ծովուն կեդրոնը կը գտնուի, Քորսիքա (հիւսիսը) եւ Սարտինիա (հարաւը) կղզիներուն միջեւ եւ արեւելքէն Թիրենեան ծովը կը միացնէ Միջերկրական ծովուն արեւմտեան մասին։ Տխրահռչակ նեղուց մըն է նաւաստիներուն համար իր օդին, ջուրի հոսանքին, խրուտներուն եւ ուրիշ արգելքներուն համար։
Հակրիճ տեղեկութիւններ
Երկարութիւնը մօտաւորապէս 19 քմ է, լայնութիւնը կը տարբերի ՝11–16 քմ, իսկ խորութիւնը իր ամենանեղ մասին 100 մեթր չանցնիր։
Անունը առած է Քորսիքայի հարաւի ծայրամասին գտնուող Պոնիֆաչօ քաղաքէն։
Նաւաբեկում
Պատմութեան մէջ ամենածանօթ նաւաբեկումը որ նեղուցին մէջ տեղի ունեցած է ֆրանսական Սեմիլանթ զինուորական նաւունն է, որ պատահեցաւ 15 Փետրուար 1855-ին։ Նաւը Խրիմի պատերազմին համար զինուորներ կը փոխադրէր։ Ֆրասանի Թուլոն նաւահանգիստէն ճամբայ ելած էր եւ կ՛ ուղղուէր դէպի Սեւ ծով։ Սոսկալի փոթորիկ մը զայն նեղուցին մէջ Լավեծի կղզիակներուն խարակներուն կը զարնէ։ Նաւը վայրկեաններու մէջ կ՛ընկղմի․ 750 զինուորներէն ոեւէ մէկը չի փրկուիր։
Յաջորդող նաւաբեկումները եւ մանաւանդ 1993-ին հսկայ հեղուկանաւի մը կործանումին հետեւանքով, «վտանգաւոր ապրանքներ» փոխադրող ֆրանսական եւ իտալական դրօշակ կրող նաւերուն համար արգիլուեցաւ նեղուցէն անցնիլը։ Սակայն, ուրիշ դրօշակներ կրող եւ «վտանգաւոր ապրանքներ» փոխադրող նաւեր այլեւս կը խուսափին նեղուցէն անցիլ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի նեղուցներ Ստորոգութիւն:Նեղուցներ
Կարպիս Քորթեան
Կարպիս Քորթեան, հայազգի փիլիսոփայ, դասախօս, քաղաքական տեսաբան մասնագիտացած գերմանական փիլիսոփայութեան մէջ, դասաւանդած է Մոնրէալի համալսարանին մէջ (1968-1994) ապա Վիեննայի համալսարանին մէջ։
Կենսագրութիւն
Կարպիս Քորթեանը ուսանած է Վիեննայի Հայտլպէրկի համալսարանէն ներս, ուր իր վարդապետական (PHD, տոքթոր) ճառախօսելով Վիլհէլմ ֆօն Հումպօլտթի մասին։ Այնուհետեւ ան աշխատած է Թեոտոր Վ. Ատօրնօյի եւ Եուրկէն Հապէրմասի հետ։ Հերպէրթ Մարքուզէի առաջարկով աշխատանքի կ՛ընդունուի Մոնրէալի համալսարանին մէջ որպէս դասախօս։ «Փայլուն դասախօս մը եւ հետաքրքրաշարժ անհատականութիւն մը, ան ուսանողներու ամբողջ սերունդի մը ծանօթացուց Քանթին (Immanuel Kant) մտքին եւ Գերմանական "Իտէալականութեան" խորին, հայեցողական խնդիրներուն հետ»։ Անոր ուսմունքներուն հիմքը կը հանդիսանայ փիլիսոփայական խօսակցութիւն պարունակող նախադրեալներուն վերադառնալու պահանջը։ Ան գրած է շարք մը խիստ ոճով գրուած յօդուածներ, որոնց մեծ մասը հրատարակուած են «Քրիթիք» (Ֆրանսերէն՝ Critique) ամսագիրին մէջ։ Ան հրատարակած է Մէթաքրիթիք (Ֆրանսերէն՝Métacritique) զոր կը վերակառուցէ «Ֆրանքֆoրթի Դպրոց»-ի փիլիսոփայական փաստարկը, ուր ան կը բանավիճի «Հապարմաս»-ի գլխաւոր աշխատութիւններէն մէկը` «Իմացում եւ շահախնդրութիւն»։ Այստեղ ան կասկածի տակ կը դնէ «Աուֆքլէրունկ»-ի գաղափարը (Գերմաներէն՝ Aufklärung, Գերմանական վերածնունդին տրուած անունը), եւ կ՛ընդգծէ այն վտանգը որ ինքն իրեն կ՛ենթարկէ «Հապարմաս»-ը «Քանթ»-ական կամ «Ֆիշթէ»-ական (Գերմաներէն՝ Fichte) բարոյապաշտութեան մէջ։ «Քորթեանը կը փորձէ ցոյց տալ, որ «Հապարմաս»-ի միտքը նոյնիսկ չի կրնար հասնիլ ինքնաարտացոլումի իր տենչին ու յաւակնութեան (երթալ թէքնիքական ըմբռնումներէն անդին), եւ որ նոր բանականութիւնը, որ վտանգուած է այս մոտեցումին մէջ, կը մնայ իտէալ»։
Բազում լեզուներու տիրապետող Քորթեանը դաստաւանդած է Ֆրանսերէնով, Անգլերէնով, Գերմաներէնով ու Հայերէնով։ Ան մասնակցած է ստուարաթիւ համաշխարհային խորհրդաժողովներու, շփուելով իր ժամանակի փիլիսոփայութեան մեծ անուններու հետ։ Քորթեանը նաեւ նախաձեռնած է միջազգային խնդրագրեր՝ մասնաւորապէս Հայոց ցեղասպանութեան վերաբերեալ։
Գիրքեր
- Մէթաքրիթիք, Փարիզ, Մինուի հրատակչութիւն (Edition de Minuit) 1979։
- Ճշմարտութիւնը որպէս ազատութիւն կամ դատողութեան փիլիսոփայական ատակութիւնը - վ, Փարիզ, 2020․ նիւթերու ժողովածոյ, մեծ մասամբ հրատարակուած Քրիթիք (Ֆրանսերէն՝ Critique) ամսագրին մէջ։
Գլխաւոր Յօդուածներ
- «Դիտողութիւններ ենթակայութեան եւ քաղաքացիական հասարակութեան փոխհարաբերութիւններու վերաբերեալ» երկխօսութիւն, Հատոր՝  IX, 1970, թիւ 2։
- «Աուֆքլէրունկի խնդիրը (Գերմաներէն՝ Aufklärung, Գերմանական վերածնունդին տրուած անունը)-ի եւ բանականութեան շահախնդրութիւնը», Փիլիսոփայական ուսումնասիրութիւններ, 1973:
- «Հնարավորի զգացումը», ակնարկ, Մարտ 1978:
- «Փիլիսոփայությունը եւ իր առարկան», Քննադատութիւն, թ․ 384, Մայիս 1979։
- «Ի՞նչ իրաւունքով», Քննադատութիւն, 1981։
- «Արուէստը անցեալի՞ բանն է», Քննադատութիւն, թ. 416, 1982։
- «ժամանակակից արուեստը այդքա՞ն նախնական է։ », Քննադատութիւն, թ. 455, Ապրիլ 1985։
- «Արդի ինքնութենէն անդին», Քննադատութիւն, թ․ 479, 1987։
-«Արդիականութիւնը եւ արուեստի պահանջքը ճշմարտութենէն», Քննադատություն, թ. 493-494, Յունիս-Յուլիս 1988։
Հիմնական ներդրումները հաւաքական աշխատանքներուն
- «Փիլիսոփայութեան իրաւունքը քաղաքական հակասութեան մէջ», Դատաւորութեան բաժանմունք, Փարիզ, Մինուի հրատակչութիւն, 1985։
- «Արուեստը եւ իր փիլիսոփայական մարտահրաւէրը», փիլիսոփայութեան տեղերն ու փոխակերպումները, Փարիզ, Վանսէնի Կաճառականներու (աքատեմիքոսներու) Հրատակչութիւն, 1991։
- «Արդիականութեան փիլիսոփայական խոսոյթը եւ մարդկային գիտութիւններու խնդիրը», բաժնելով ճշմարտութիւնը։ Փիլիսոփայական դատողութեան քննադատութիւն, Փարիզ, «Հարմաթան» հրատակչութիւն, 1991:
- «Պահանջուած միասնութեան մասին, իրական միութիւնը եւ փիլիսոփայական բանականութեան խնդրահարոյց միութիւնը», Եւրոպական փիլիսոփայական ինքնութեան մէջ։ Փարիզ, «Հարմաթան» հրատակչութիւն, 1993։
- «Պատմութիւնը եւ իրաւունքի դերակատարութիւնը քաղաքական արդիականության մէջ» Պատերազմէն ապաքինուիլն ու խաղաղութեան դատումը, Փարիզ, «Հարմաթան», 1995:
- «Օրինականութիւնը, կանոնականութիւնն ու արդարութիւնը». բնական օրէնքի բանականութեան շուրջ վէճին մասին», «Ի՞նչ է արդարութիւնը», Փարիզ, Վանսէնի ԿաճառականներուՀրատակչութիւն, 1996։
- «Ճշմարտութեան խնդիրը եւ անոր յայտնութիւն» Արդիականութիւնը հարցականի տակ, Paris, 1998:
- «Օրինականութիւնը, կանոնականութիւնն ու արդարութիւնը». դիտողութիւններ արդի իրաւունքի բանականութեան բանավէճի մը վերաբերեալ» մտածելով ներկային մասին, Փարիզ, «Հարմաթան» հրատակչութիւն, 1998:
- «Քօղի այրումը» Հրէականութեան մէջ, Փարիզ, Գալիլեա հրատարակչութիւն, 2003։
- «Զգայայուզական միտքը իր մաքուր վիճակին մէջ» Արթօ, քանդակներ ու գծանկարներ, Մոնրէալ (Սան-Լօրան), ճերմակ քարթ, 2003։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ փիլիսոփաներ
Սուրբ Երրորդութիւն
Սուրբ երրորդութիւն, Աստուծոյ եռամիասնութիւն, Քրիստոնէական եկեղեցւոյ ամէնահիմնական դաւանանքներէն, ըստ որուն, միակ Աստուածը գոյութիւն ունի երէք անձերով՝ Հայր Աստուած, Որդի Աստուած եւ Սուրբ Հոգի Աստուած, մէկ բնութեամբ։
«Սուրբ երրորդութիւն» եզրոյթը առաջադրուած է Բ (2-րդ) դարու ուշ Աստուածաբաններուն կողմէն։ Սուրբ երրորդութեան դաւանանքը սահմանուած է Նիկիոյ Ա՝ ՅԻԷ (325) թուականի Տիեզերական ժողովին, հաստատուած է Կոստանդնուպոլսոյ Ա՝ ՅՁԱ (381) տիեզերական ժողովին եւ դրոշմուած է Քրիստոնէութեան «Հաւատոյ հանգանակ»-ին մէջ։ Քրիստոնէական եկեղեցիները միակարծիք չեն Սուրբ հոգւոյն մեկնաբանութեան հարցին մէջ։
ԺԱ (11-րդ) դարուն Կաթողիկէ եկեղեցին մտցուց Սուրբ հոգւոյն բղխումը «եւ որդիէն» ձեւակերպումը, զոր արեւելեան եկեղեցիները (դեռ Կաթողիկէ միսիոնարները արեւելք չէին գործուղուած), որոնցմէ էր Հայաստանեաց Առաքելական Ուղափառ Եկեղեցին, չընդունեցին։ Սսոյ Գ (3-րդ) եկեղեցական ժողովը՝ ՌՄԾԱ (1251 թուական), քննելով Սուրբ Հոգիին վերաբերեալ Հռոմի Իննովկենտիոս Դ (4-րդ) պապին առաջադրած դաւանաբանական խնդիրները, ընդունած է «հոգին հօրմէ բղխած է, եւ որդիին միջոցաւ երեւցած» (Կիրակոս Գանձակեցի, Հայոց Պատմութիւն, 1982, էջ 238) ձեւակերպումը, այսպէս մերժած է Որդի Աստուծմէ Սուրբ հոգիին բղխիլը եւ պահպանած է դաւանաբանական հարցերուն մէջ Հայաստանեաց եկեղեցւոյ ինքնուրոյնութիւնը։ ՀԱՅՐԸ, ՈՐԴԻՆ ԵՒ ՍՈՒՐԲ ՀՈԳԻՆ ԵՂԱԾ ԵՆ ՄԻԱՍԻՆ, ԱՆՈՆՔ ՆՈՅՆ ԱՍՈՒԱԾՆ ԵՆ ԵՒ ԻՐԱՐ ՀԵՏ ԱՐԱՐԱԾ ԵՆ ԵՐԿԻՆՔՆ ՈՒ ԵՐԿԻՐԸ։ Սուրբ երրորդութեան խիստ անբանաւոր ըմբռնումը սուր վէճեր հարուցած է Քրիստոնէութենէն ներս։ Անիկա բանական դիրքերէն ժխտած են «հակաերրորդութիւն»ականները (Լատիներէն՝ Trinitas - Երրորդութիւն), որոնց վարդապետութիւնը բարեկարգութեան շրջանին վերածնած են «հակաերրորդութիւն»ական բողոքականները (Լատիներէն՝ Unitas - Միասնութիւն)։
Ստորոգութիւն:Քրիստոնէութիւն
Նեղոս (թերթ)
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Եգիպտոսի պարբերականներ
Լոյս Փարիզի
«Լոյս Փարիզի», գրական-գեղարուեստական, հասարակական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1957-1959 թուականներուն, Փարիզի մէջ։ Խմբագիր՝ Ա. Ալիքսանեան։ Փորձած է արտայայտել ֆրանսահայ գաղութի զանազան շրջաններու տրամադրութիւնը։ Նիւթերը հիմնականին նուիրուած են գրականութեան եւ մշակոյթի հարցերուն։ Կարեւոր տեղ յատկացուցած է նաեւ Խորհրդային Հայաստանի գիտութեան, արուեստի եւ այլ բնագաւառներուն մէջ ձեռք բերած նուաճումներուն։ Ներկայացուցած է խորհրդահայ հեղինակներու առանձին ստեղծագործութիւնները, տպագրած երաժշտութեան, թատրոնին ու կինոյին, հրատարակչական գործին նուիրուած յօդուածներ։ Լոյս Փարիզի շաբաթաթերթը անդրադարձած է սփիւռքահայ կեանքի իրադարձութիւններուն, զետեղած լուրեր հայ գաղթօջախներու մասին, արձագանգած քաղաքական կարեւոր դէպքերուն։ Հանդես եկած է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան գործունէութեան դէմ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի պարբերականներ
Մարաթոն Էանդիտա
Մարաթոն Էանդիտա կամ Մարաթոնաս, Մարաթոնիա (յուն․՝ Μαραθώνας Αιαντίδας, հին յուն․՝ Μαραθών)․ Ատիկէ, Յունաստան։ Հնադարեան բնակավայր-քաղաք եւ Էանդիտայի քաղաքապետութիւն (հին Ատիկէի շրջան եւ հին Աթէնքի տոհմացեղախումբերէն՝ ֆիլի/ֆիլես φυλή/φυλές)։ Հռչակ կ՛ունենայ երբ Աթենացիներն ու Փլաթէեսները Ք․Ա․ Օգոստոս-Սեպտեմբեր 490-ին Մարաթոնի ճակատամարտին ընթացքին պարսիկներուն կը յաղթեն, ինչպէս նաեւ երբ Ֆիտիփիտիս (Ք․Ա․ 6-րդ դար) միօրեայ առասպելական վազքովը կը ներշնչէ համանուն մրցումը՝ Մարաթոնի վազքը։
Անուանում
Անունին համար կան հետեւեալ տարբերակները․-
Հին քաղաքին վայրը
Մարաթոն Էանդիտա կը գտնուի Փենտելի եւ Փարնիթա լեռներուն միջեւ, Աթէնքէն 40 քլ․ հիւսիս-արեւելք, Ատիկէի արեւելեան ծովափներուն։
Թեթրափոլիս
Մարաթոն Էանդիտա Փրովալինթոս, Ինոի եւ Թրիքորիթոս քաղաքներուն հետ Ատիկէի Թեթրափոլիս կը կազմէին (թեթրափոլիս=չորս քաղաք)։ Ինոի, Թրիքորիթոս եւ Մարաթոն կը պատկանէին Էանդիտա տոհմացեղախումբին։ Իսկ ասոնցմէ Մարաթոն կը սեպուէր «սաֆոս» σαφώς, այսինքն՝ ամենակարեւորը։ Առասպելը կը պատմէ թէ Թեթրափոլիսի հիմնադիրը Ատիկէի առասպելական Քեքրոփաս թագաւորն է (Ք․Ա․ 3000)։ Հետագային, Թիսէաս զայն Աթէնքին կը միացնէ։
Հին Խորհրդարանի կազմին մէջ
Մարաթոն, իբրեւ «Էանդիտա ֆիլիս»ի մաս, հին 500-անդամեայ Խորհրդարանի առաջին (Ք․Ա․ 508 - Ք․Ա․ 307/306) եւ երկրորդ (Ք․Ա․ 307/306 - Ք․Ա․ 224/223) շրջաններուն 10 անդամներով կը մասնցակէր։ Երրորդ շրջանին (Ք․Ա․ 224/223 - Ք․Ա․ 201/200)՝ 600-անդամեայ խորհրդարանին մէջ 13 անդամներով։ Չորրորդ (Ք․Ա․ 201/200 - Ք․Ա․ 126/127) եւ հինգերորդ (Ք․Ա․ 126/127 - Գ․րդ դար) շրջաններուն անծանօթ է մասնակցողներուն թիւը։
Մարաթոնի բնակիչները
Մարաթոնի բնակիչը Մարաթոնիոս կը կոչուէր։ Քաղաքի կառուցման մասին յստակ թուական չկայ։ Սակայն Հոմերոսին Ոդիսականին մէջ բնակավայրին մասին նշումներ կան։
Մարաթոնի ճակատամարտը
Ք․Ա․ 490-ին, Մարաթոնի դաշտին մէջ պարսիկներուն Յունաստան առաջին արշաւանքի ընթացքին, տեղի կ՛ունենայ նշանաւոր Մարաթոնի ճակատամարտը։
Հնաբանական պեղումներ
Հնաբանական պեղումներէն յայտնաբերուած են․-
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Ատիկէի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Հին յունական քաղաքներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի հնավայրեր Ստորոգութիւն:Հնաբանական վայրեր
Լոյս (հանդէս, Իսթանպուլ)
«Լոյս», կրօնական, բարոյական եւ ընտանեկան կիսամսեայ հանդէս (յետագային՝ շաբաթաթերթ)։ Լոյս տեսած է 1874-1885 թուականներուն, Կ. Պոլսոյ մէջ։ Խմբագիրներ՝ Հ. Դիմաքսեան, Մ. Գափամաճեան։ Կրօնական քարոզներու, բարոյական եւ այլ խրատներու միջոցով աւանդած է Աւետարանի սկզբունքները։ Տպագրած է յօդուածներ Հայաստանի պատմական անցեալի, ազգային խնդիրներու, երեխաներու դաստիարակութեան վերաբերեալ։ Վերջին շրջանին կարեւոր տեղ յատկացուցած է երգիծանքին որպէս հասարակական կեանքի արատները վերացնելու միջոց։ Տպագրած է նաեւ Կ. Պոլսոյ ազգային վարչութեան, պատրիարքականի, դպրոցներու, ուսումնական խորհուրդներու գործունէութեան մասին, բանաստեղծութիւններ, տնտեսագիտական զրոյցներ։ Աշխատակցած են Յ. Պարոնեանը (1879 թուականից), Գ. Մալեզեանը, Ա. Ֆածէկեանը, Դ. Սթիմարաճեանը եւ ուրիշներ։ 1882 թուականէն հրատարակուած է համանուն շաբաթաթերթ «Գաւառական թերթ» ենթավերնագիրով՝ նախատեսուած գաւառական թղթակիցներու համար ։
1895-1908 թուականներուն շարունակած է լոյս տեսնել. խմբագիրներն էին՝ Մ. Սուլթանեան, Հ. Մարք։ Ունեցած է կրօնաբարոյախօսական ուղղութիւն։ «Լոյս» հիմնականին տպագրած է դաստիարակչական բնոյթի նիւթեր։ Թարգմանաբար, երբեմն նաեւ բնագրով, ներկայացուցած է նմուշներ եւրոպական եւ թուրք, գրականութենէն։ Ազգային կեանքի վերաբերեալ նիւթերը գերակշռաբար նուիրուած են դպրոցական-կրթական խնդիրներուն եւ սորվողներուն գործնական գիտելիքներով զինելու անհրաժեշտութեան։ Ծանօթացուցած է նաեւ ժամանակի քաղաղաքական անցուդարձին։ Վերջին շրջանին «Լոյս» վերածուած է՝ կանանց նուիրուած պարբերականի, որ բացառապէս անդրադարձած է ընտանիքի մէջ կնոջ դերի բացայայտման ու նոր սերունդի դաստիարակութեան հարցերուն, հրատարակած չափածոյ եւ արձակ գեղ. գործեր։ Աշխատակցած են Զ. Մոմճեանը, Մ. Փափազեանը, Հ. Արշակեանը, Տ. Կիւլպէնկեանը եւ ուրիշներ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Ճուզէփփէ Ամպրոզոլի
Ճուզէփփէ Ամպրոզոլի (Giuseppe Ambrosoli, ), իտալացի միսիոնար բժիշկ, Ուկանտայի մէջ երանելի հռչակուած է
Կենսագրութիւն
Ծնած է Իտալիոյ Քոմօ քաղաքը ։ Ան եղած է ընտանիքին եօթներորդ զաւակը․ մեծ հայրը աշխատած է իբրեիւ գրադարանավար ։
Ճուզէփփէ մանագիտացած է իբրեւ բժիշկ։ Ափրիկէ երթալով, մինչեւ մահ, բժշկական եւ հոգեւոր ծառայութիւն մատուցած է։
Մահ
Հայր Ամպրոզոլին իր մահկանացուն կնքած է 27 Մարտ 1987-ին, ձգելով հիւանդանոց մը նուիրուած աղքատներուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քրիստոնէութիւն
Լուսաբաց (հանդէս)
«Լուսաբաց», ամէնամեայ գրական-գեղարուեստական ժողովածու։ Հանդիսացած է Վրաստանի «Հայարտան», 1929-էն՝ Վրաստանի խորհրդային գրողներու ֆետերացիայի հայկական մասնաճիւղի հրատարակութիւնը։ Լոյս տեսած է 1927-1931-ին, Թիֆլիսի մէջ։ Տպագրած է Վրաստանի մէջ ստեղծագործող հայ գրողներու արձակ եւ չափածոյ գործերը; Հանդէսին աշխատակցած են Ալեքսանտր Շիրուանզադէն, Նար-Դոսը, Մ. Արագին, Գուրգէն Մահարին, Վեսպերը եւ ուրիշներ։
Կերպարուեստի բաժինը ներկայացուցած է Մարտիրոս Սարեանի, Գ. Շարբաբչեանի Գ. Գրիգորեանի (Զիոտտօ), Գ. Գիւրջեանի, Ու. Քոչարեանի, Ս. Թարեանի եւ ուրիշներու աշխատանքները։ Երաժշտական բաժնին մէջ նոթագրուած տպագրած է Ա. Տիգրանեանի, Վ. Տալեանի, Կ. Զաքարեանի, Ա. Մանուկեանի գործերը։ Թարգմանաբար ծանօթացուցած է վրաց գրողներու ստեղծագործութիւններուն։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Նաւասարդ (տարեգիրք)
«Նաւասարդ», գրական, գեղարուեստական տարեգիրք։ Լոյս տեսած է Կոստանդնուպոլսոյ մէջ, 1914 թուականին։ Խմբագիրներ՝ Դանիէլ Վարուժան, Հ․ Սիրունի։ Աշխատակցած են ժամանակի ականաւոր հայ գրողները, արուեստաբանները, բանասէրները։ Ունեցած է գրականութեան, արուեստի, բանասիրութեան բաժիններ։ Տպագրուած է նաեւ օտար դասական հեղինակներու (Մ․ Մետեռլինկ, Օ․ Ուայլդ, Ա․ Միցկհիչ եւ ուրիշներ) գործեր։ Արժեքաւոր են Կոմիտասի «Լոռու գութաներգը Վարդաբլուր գիւղի ոճով» եւ Օ․ Սէումեանի «Հայ թատրոնի վերածնունդի համար» յօդուածները։ «Նաւասարդ»-ի էջերուն մէջ տեղ գտած են նկարչական արուեստի նմուշներու վերատպութիւններ, ունեցած է ճոխ ձեւաւորում։ 2-րդ գիրքի շարուածքը ոչնչացուած է 1915 թուականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Թովմաս Վանանդեցի
Թովմաս Վանանդեցի (ի ծնէ անունը՝ Թովմաս Նուրիճանեան, ), կրօնական, մշակութային գործիչ, տպագրիչ, հրատարակիչ ։
Կենանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Գողթն գաւառի Վանանդ գիւղը։ Թովմաս Վանանդեցին եղած է Վանանդաձորի Սուրբ Խաչ վանքի վանահայր։
Ջանքեր գործադրած է Գողթնի մէջ եւրոպական չափանիշներուն համապատասխանող բարձրագոյն դպրոց մը բանալու, սակայն ծրագիրը չէ յաջողած։
1697 թուականին, շուրջ 6 ամիս, Վիեննայի մէջ վարած է եկեղեցական պատասխանատու պաշտօն։ Եղած է նաեւ Պելճիքա (1699), Փարիզ (1702), Գերմանիա, Իտալիա եւ Անգլիա։
Իր գործունէութեան շնորհիւ եւրոպական շարք մը երկրներու մէջ ունեցած է մեծ հեղինակութիւն ։
1705 թուականին, Թովմաս Վանանդեցիի կազմած կտակի համաձայն, անոր տպարանը իր ամբողջ ունեցուածքով կտակած է իր հայրենիքին։
Մահացած է 1708 թուականին հայրենիք վերադառնալու ճամբուն վրայ՝ Անթվերփ քաղաքը։
Թաղված է Անթվերփի Սուրբ Աստուածամօր տաճարի աւագ խորանի առջեւ ։
Ծանոթագրություններ
Ստորոգութիւն:Հայ հրատարակիչներ Ստորոգութիւն:Հայ տպագրիչներ Ստորոգութիւն:Հայ մշակութային գործիչներ
Մոնոլիա, Լիհատես
Մոնոլիա (յուն․՝ Μονολιά )․ հիւսիսային Էվոյիքոս ծոցի հրաբխային անբնակ կղզիակ, Լիհատես, Յունաստան։
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Մոնոլիա Լիհատես հրաբխային կղզեխումբին ամենամեծ կղզիակն է։  Կը պատկանի Իսթիէա-էտիփսոս քաղաքապետութեան (Էվիա)։  Մինչեւ 1960 կղզին ունէր բնակավայր։
Նեղ ու երկայն կղզիակ է, բարձրագոյն կէտը 4 մեթր է։
Ք․Ա․ 426-ին տեղի ունեցած երկրաշարժին իբրեւ հետեւանք, Լիհատես հրաբխային կղզիներուն մեծ մասը կը սուզուի։
Լիհատես կղզեխումբին մնացեալ կղզիակներուն հետ յայտարարուած է «Բացառիկ բնական գեղեցկութեամբ վայր» (Τοπίο Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλους - Τ.Ι.Φ.Κ.)։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիակներ Ստորոգութիւն:Յունական կղզեխումբեր Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Ներկայ (ամսագիր, Պուէնոս Այրես)
«Ներկայ», ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1961-1970 թուականներուն Պուէնոս Այրեսի մէջ։ Խմբագիր՝ Պահատրեան։ Լուսաբանած է Խորհրդային Հայաստանի տնտեսութեան, գիտութեան ու մշակոյթի վերելքը, Խորհրդային Հայաստանը համարած համայն հայութեան միակ հայրենիքը։ Ներկայացուցած է Արժանթինի հայ համայնքի առօրեան, ազգային, մշակութային կազմակերպութիւններու աշխատանքները, անդրադարձած է սփիւռքի իրադարձութիւններուն։ Գրական բաժնին մէջ տեղ գտած են հայ խորհրդային գրողներու (Յովհաննէս Շիրազ, Գէորգ Էմին, Սիլվա Կապուտիկեան եւ ուրիշներ) ստեղծագործութիւնները, գրախօսականներ եւ ծանօթագրութիւններ հայրենիքի մէջ լոյս տեսած գիրքերու վերաբերեալ։ Ունեցած է նաեւ բժշկաառողջապահական գիտութեան բաժիններ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Արժանթինի պարբերականներ
Աղլաոնիքի
Աղլաոնիքի (յուն․՝ Ἀγλαονίκη)․ ապրած է Ք․Ա․ 2-րդ դարուն։ Ծննդավայրն է Թեսալիա եւ եղած է Հին Յունաստանի առաջին կին աստղաբանը։ Փլութարհոս զայն կը յիշատակէ որպէս Աղանիքի, յատկապէս՝ Աղլաոնիքի ի Իղիթորոս (Αγλαονίκη η Ηγήτορος), որովհետեւ դուստրն էր Թեսալիայի Իղիթորաս (կամ Իղեմոնաս) ղեկավարին։
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Փլութարհոս եւ Աբոլոնիոս Ռոտացին (Հռոդոսացին) իրենց աշխատութիւններուն մէջ յիշատակած են Աղլաոնիքին, ներկայացնելով զայն որպէս Թեսալիայի աստղաբան Իղիթորասի (կամ Իղեմոնաս) դուստր։
Աղլաոնիքիին կեանքին մասին արձանագրութիւններ չկան։ Սակայն ան յիշատակուած է որպէս համբաւ ունեցող վհուկ, կախարդուհի, որովհետեւ կարողացած էր կանխագուշակել, կանխատեսել արեւուն խաւարումներն եւ շրջապատին կը յաւակնէր թէ «երկինքէն լուսինը կ՛իջեցնէր»՝ լուսինին «կը ստիպէր» որ անհետանայ հորիզոնէն․ նախադասութիւնը մը որ կապուած է լուսինի խաւարումներուն մասին իր գուշակութիւններուն։ Փլութարհոս գրած է, որ Աղլաոնիքին, քաջատեղեակ ըլլալով լուսինի փուլերուն, նախապէս հաշիւներ ըրած էր ու կանխատեսած էր լուսինին խաւարումը եւ անոր վերայայտնութիւնը։ Այնպէս ըրած էր, որ բոլորը հաւատան, թէ ինք առեւանգած է լուսինը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յոյն աստղագէտներ Ստորոգութիւն:Հին Յունաստանի մշակոյթ
Սողոմոն Լեւոնեան
Սողոմոն Լեւոնեան, հայ հրատարակիչ, տպարանատէր։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Սողոմոն Լեւոնեանը ծնած է մօտ 1620 թուականին։ 1662 թուականին Ոսկան Երեւանացիի հետ Էջմիածնէն մեկնած է Ամսթերտամ, ապա՝ Լիվոռնօ, Մարսէյլ եւ հմտացել տպագրութեան գործին մէջ։
Ոսկան Երեւանցիի մահէն ետք ժառանգած է անոր տպարանը եւ իր հաւատարմատար Նասիբ Գրիգորեանի, գրաշար Մատթէոս Վանանդեցիի ընկերակցութեամբ 1674-1677 թուականներուն Մարսէյլի մէջ աւարտած է Ոսկանի սկսած «Գիրք ժամակարգութեան որ կոչի Ատենի»-ի տպագրութիւնը, հրատարակած է Յովհաննէս Հոլով Կոստանդնուպոլսեցիի «Համառօտութիւն ճարտասանականի արհեստի» (1674), առաջին տպագիր աշխարհաբար գիրքը՝ «Արհեստ համարողութեան» (1675) թուաբանական ձեռնարկը, «Կանոնք զգուշութեամբ պահելոյ գանձն» (1675) առողջապահական խրատները, «Գիրք վայելուչ եւ հարկաւոր...» (1675) օրացոյցը, Այբբենարան, Մաշտոց, Սաղմոսարան եւ այլն։
Տպարանի ժառանգութեան եւ դաւանաբանական խնդիրներու վերաբերեալ վէճերու հետեւանքով վեցամեայ դադարէ ետք, 1683 թուականին, կրցած է հրատարակել եւս 3 գիրք՝ «Ակն հոգեկան», «Գիրք աշխարհաց եւ առասպելաբանութեանց», «Պարտէզ հոգեւոր»  ։
Սողոմոն Լեւոնեանը մահացած է մօտ 1680 թուականին։
Զոմինթոս
Զոմինթոս (յուն․՝Ζώμινθος)․ Իդա լեռան լանջերուն գտնուող փոքր լեռնադաշտ, Կրետէ, Յունաստան։ Կը գտնուի Անոյեա գիւղաքաղաքին արեւմտեան կողմը, Քնոսոսէն դէպի Իդէօ Ադրօ ճամբուն վրայ։ Եղած է Ք․Ա․ 2-րդ հազարամեակի Մինոասեան քաղաքակրթութեան կարեւոր կեդրոններէն, ինչպէս եղած են Քնոսոս, Ֆեսթոս, Զաքրոս եւ Մալիա։ Վայրը ծանօթ դարձաւ շնորհիւ յայտնաբերուած մինոասեան քաղաքակրթութեան պատկանող հսկայ շինութեան։
Հնաբանական վայրին մէջ, մուտքէն 30մ․ ներս, կը գտնուի հսկայ ալոճենի մը 12մ․ բարձրութեամբ․ ալոճենիները ընդհանրապէս թուփ են կամ ալ ցած ծառեր։ Այդ պատճառով հսկայ ալոճենին յայտարարուած է Բնութեան Յուշարձան։
Հնաբանական
1982-ին յոյն հնաբան Եանիս Սաքելարաքիս, տեղացի հովիւի մը հետ իր ունեցած պատահական խօսակցութենէն ետք, հնաբանական պեղումներու կը ձեռնարկէ եւ կը յայտնաբերէ ընթարձակ, երկյարկանի շէնք մը՝ ծովուն մակերեսէն 1187մ․ բարձրութեան վրայ։ Շէնքին իւրայատուկ մեծութիւնը եւ  ներփակած կարգ մը պատկերներ, որոնք յարմար են պալատի մը ճարտարապետական ոճին, հնաբաններուն հետաքրքրութիւնը կը գրաւէ։
Պեղումները կը շարունակուին մինչեւ այսօր եւ ներկայիս կը հովանաւորուին Յունաստանի Հնաբանական Ընկերութեան եւ Հայտելպըրկ համալսարանի Դասական Հնաբանութեան Բաժանմունքին կողմէ։ Յայտնաբերուած հսկայ երկյարկանի եւ կամ ալ եռայարկանի շէնքին տարածութիւնն է 1360մ², հիւսիսէն դէպի հարաւ ուղղութեամբ։ Կառուցուած է տեղական մոխրագոյն քարով, ինչ որ օգնած է շէնքին լաւ վիճակին պահպանման համար։ Հսկայ եւ փառաւոր շինութիւնը կը բաղկանայ 80 սենեակներէ, ի միջի այլոց մառաններէ եւ աշխատանոցներէ։ Մինոասեան առաջին շինութիւնն է կառուցուած լեռներու վրայ։
Պեղումներուն կը մասնակցին բազմաթիւ երկիրներէ տարբեր մասնագիտութիւններու գիտնականներ՝ հնաբաններ, երկրաբաններ, հնակենդանաբաններ, հնաբուսաբաններ, հնաշխարհաբաններ, ճարտարապետներ, եւայլ։ Յայտնաբերուած շէնքը եւ իրերը կ՛ապացուցանեն թէ եղած է տնտեսական, կրօնական եւ արդիւնաբերական կեդրոն։
Դիցաբանութիւն
Ըստ Հոմերոսին, Մինոաս ինը տարի անգամ մը Փսիլորիթիս լերան վրայ գտնուող Իդէօ Ադրօ կը բարձրանար հոն ուր Զեւս ծնաւ, որպէսզի աստուածէն կառավարման օրէնքները առնէ։ Իրեն կ՛ընկերակցէին մինոացի ուխտաւորները։ Յոյն հնաբան Էֆի Սափունա-Սաքելարաքի, շրջանին մէջ յայտնաբերուած իրերէն կը հաւատայ թէ Զոմինթոսին շէնքը ծառայած է որպէս կայան դէպի Իդէօ Ադրօ ճամբուն վրայ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կրետէի հնադարեան կեդրոններ Ստորոգութիւն:Մինոասեան քաղաքակրթութեան կեդրոններ Ստորոգութիւն:Կրետէի հնաբանական վայրեր Ստորոգութիւն:Յունաստանի հնաբանական վայրեր
Լուսաբեր (ամսագիր)
«Լուսաբեր», մանկապատանեկան, գրական-գեղարուեսաական, մանկավարժական պատկերազարդ ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1949-1971 թուականներուն, Թեհրանի մէջ։ Արտօնատէր-խմբագիր՝ Ա. Մուրադխանեան, յետագային խմբագրած է Ա. Գառոնէն (Ա. Տէր-Պաղտասարեան)։ Տպագրած է հայ եւ օտար դասականներու ստեղծագործութիւններ, արձակ եւ չափածոյ գործեր, պիեսներ, երգեր։ Ներկայացուցած է գրականութեան եւ արուեստի նշանաւոր գործիչներու (Կոմիտաս, Պետրոս Ադամեան, Աւետիք Իսահակեան, Ստեփան Զօրեան եւ ուրիշներ) կեանքն ու գործունէութիւնը, ծանօթացուցած Հայաստանի պատմական յուշարձաններուն, երեխաներուն ուսուցանել վարուելակերպի կանոններ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Լուսաբեր-Արեւ
«Լուսաբեր-Արեւ», ազգային եւ քաղաքական երկօրեայ լրագիր։ Լոյս տեսած է 1908-1913 թուականներուն, Գահիրէի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Վահան Քիւրքճեան, գործակցութեամբ՝ Լեւոն Մկրտչեանի, խմբագիր՝ Սուրէն Պարթեւեան։ Մարտ 1913 թուականին լոյս տեսած է լրագրի վերջին համարը։ «Լուսաբերը» եւ «Արեւը» բաժնուած են։ Առաջինը, «Յուսաբեր» վերանուանուելով, շարունակած է հրատարակուիլ, երկրորդը՝ ժամանակաւորապէս դադրած է։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Եգիպտոսի պարբերականներ
Լուսարձակ (թերթ, Վառնա)
«Լուսարձակ», պուլկարահայ հասարակական-քաղաքական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1920— 1924 թուականներուն, Վառնայի մէջ։ Խմբագիր՝ Տիգրան Մարտիրոսեան։ Հանդիսացած է ՌԱԿ-ի հրատարակութիւնը։
Ծանօթացուցած է գաղթավայրի կեանքին, լայնօրէն լուսաբանած պուլկարահայ կեանքի իրադարձութիւնները, անդրադարձած սփիւռքի համախոհ կազմակերպութիւններու համագործակցութիւնը զարգացնելու հարցին։ Տեղեկացուցած է Հայաստանի վերաշինութեան, ՀՕԿ-ի գործունէութեան մասին։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ հայկական պարբերականներ
Թամզարայ պար
Թամզարայ պար, բուն հայկական երգ-պար։ Ան, շատ պարած են հայկական բնակավայրերը։
Թամզարա գիւղը
«Թամզարա»ն Սուքիաս Էփրիկեանի «Պատկերազարդ բնաշխարհիկ բառարան»ը որպէս հայկական բնակավայր կ՛անուանէ։ Այս բնակավայրը նաեւ կը կոչուի «Թումզարա»՛։
Որոշ ուսումնասիրողներ կ՛ըսեն որ «Թամզարա» անունը Թովմա Արծրունի անունէն ծագած է։ Ան ըստ վարկածի, հիմնած է Թամզարա գիւղը։ Հնարաւոր է որ այս երգ-բարի անուանումը կապուած ըլլայ բնակավայրի անունին հետ, ինչպէս Հրաչեայ Աճառեան իր «Գավառային» բառարանին մէջ կը հաստատէ։
Պարի մասին
«Թամզարայ» պարատեսակը կը պատկանի երկու երթալ, երկու դառնալ պարաընտանիքին։ «Թամզարայի» տարբերութիւնը երկու երթալ, երկու դառնալ պարաընտանիքէն այն է, որ այս պարատեսակին մէջ պարը կ՛երկարի երկու հաշուով՝ դէպի ձախ տեղաշարժող, վերադարձնող երկու շարժումով։ Իսկ պարը վեցի փոխարէն ունի ութ շարժումներ։
Թամզարայ պարին մեջ ձեռքերը բռնելու տարբեր ձեւեր կան։ Ճկոյթններով, ափերով եւ նաեւ ուսերէն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական պարեր Ստորոգութիւն:Պարարուեստ
Լուսաբեր (թերթ)
«Լուսաբեր», ազգային, քաղաքական եւ գրական երկօրեայ թերթ։ Լոյս տեսած է Գահիրէի մէջ, 1904-1908 թուականներուն։ Խմբագիրներ՝ Աբգար Արփիարեան, ապա՝ Վահան Թէքէեան եւ Երուխան Սրմաքեշխանլեան։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Եգիպտոսի պարբերականներ
Լուսարձակ (թերթ, Գահիրէ)
«Լուսարձակ», հասարակական ու քաղաքական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1926-1928 -ին, Գահիրէի մէջ։ Արտօնատէր՝ Ս. Միսաելեան։ Ունեցած է հնչակեան ուղղուածութիւն։ Լուսաբանած է Եգիպտոսի եւ Մերձաւոր Արեւելքի հայ գաղթօջախներու ազգային, քաղաքական կեանքը, հասարակական կազմակերպութիւններու աշխատանքը։
Որոշակի տեղ յատկացուցած է Խորհրդային Հայաստանի տնտեսական ու մշակութային անցուդարձին, աշխոյժ մասնակցած է Լենինականի (այժմ՝ Գիւմրի) երկրաշարժէն տուժածներուն օգնութիւն կազմակերպելու գործին։ Նշած է հայկական դպրոցներու դերը հայապահպանութեան հարցին մէջ, տպագրած ծաւալուն յօդուածաշար Եգիպտոսի ազգային վարժարաններու պատմութեան մասին։
Ունեցած է բժշկական բաժին, ծանօթացուցած առանձին հիւանդութիւններու ախտանշաններուն ու բուժման ուղիներուն։ Տպագրած է մարզական լուրեր, թերթօններ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Եգիպտոսի պարբերականներ
Անահիտ Սահինեան
Անահիտ  Արամի Սահինեան (20 Յունիս 1917 Վարդաբլուր, Ալեքսանդրապոլիս գաւառ – 7 Յունուար 2010)։ Հայ գրող, արձակագիր եւ հրապարակախոս։ Ալեքսանդր Սահինեանին քոյրը։
Կենսագրութիւն
Անահիտ Սահինեան ծնած է Ստեփանաւանի Վարդաբլուր գիւղը։ Ան 1936-ին աւարտած է Երեւանի շինարարական համալսարանը եւ 1941-ին Երեւանի պետական համալսարանի բանասիրական բաժանմունքը։
1942-1947 եւ 1953-1958 թուականներուն դարձած է Հայպետհրատի մանկապատանեկան գրականութեան վարիչը։
1969-1979 թուականներուն եղած է «Պիոներ» ամսագիրի խմբագիրը։
Գործեր
1942-ին հրատարակած է իր անդրանիկ «Վայելք» վիպակը։ Նաեւ 1946-ին «Խաչուղիներ» վէպը։
Գրած է նաեւ «Ծարաւ», «Կարօտ», «Բարեկամներ», «Վերադարձի արահետներով» երկերը։
Երկերի մատենագիտութիւն
·       Վերելք, Երեւան, 1942, 236 էջ։
·       Բարեկամները, Երեւան, 1944, 108 էջ։
·       Խաչուղիներ, Երեւան, 1946, 436 էջ։
·       Խաչուղիներ, Երեւան, 1958, 600 էջ։
·       Ծարաւ, Երեւան, 1959, 488 էջ։
·       Վերադարձի արահետներով, Երեւան, 1960, 348 էջ։
·       Խաչուղիներ, Երեւան, 1962, 640 էջ։
·       Գեղեցիկ ըլլալու գաղտնիքը, Հայաստան, 1968, 8 էջ։
·       Կարօտ, Երեւան, 1974, 528 էջ։
·       Խաչուղիներ, Երեւան, 1979, 624 էջ։
·       Ծարաւ, Երեւան, 1980, 508 էջ։
·       Կարօտ, Երեւան, 1981, 504 էջ։
·       Նունուֆար, Երեւան, 1994, 564 էջ։
·       Սեփական ոտնահետքերը, Երեւան, 2000, 704 էջ։
·       Դիմանկարներ, Երեւան, 2003, 340 էջ։
·       Ինքնադիմանկարի փորձ, Երեւան, 2006, 384 էջ։
Հնդկաստանի Սերտումը
«Գիտակցելով, թէ ի՞նչ ունի Հնդկաստանը ըսելու․ մտքով ընդունելին կամ նուաստը» (Արաբերէն՝ تحقيق ما للهند من مقولة مقبولة في العقل أو مرذولة) կամ «Հնդկաստանի Սերտումը», «Ապուլ-Ռէյհան Ալ-Պիրունի»-ի ստեղծագործութիւնը։ Արաբա-Իսլամական աշխարհի ամէնակարեւոր ու ամէնածաւալուն գիրքն է, որ կը պատմէ Հինտուականութեան մասին։ Ալ-Պիրունին քառասուն տարի անցուց Հնդկաստանի մէջ ուսումնասիրելով անոնց կրօնները, սովորութիւնները` ամուսնութեան ծեսերը, կերուխումը եւ տոները, ապրելակերպը եւ լեզուի յատկութիւնները։ Գերմանացի արեւելագէտ Քարլ Պրոքլմանը անոր մասին կ՛ըսէ՝ «Ազգերը ուսումնասիրելու ասպարէզին մէջ Իսլամական Գիտնականներու կողմէն արտադրուած ամէնակարեւոր աշխատութիւնն է»։
Գիրքին Հեղինակումը
Ալ-Պիրունին այս գիրքը շարադրած է երկար ընդմիջումներով, գրելը աւարտեց 1031 թուականի Դեկտեմբեր ամսուն (Իսլամական կամ Հիճրի տոմարաւ՝ 423-ի Մուհարրամ ամսուն), Թիւրք (եզրոյթին լայն իմաստով) Սուլթան «Մահմուտ Ղազնեցի»-ին մահանալէն մէկ ու կէս տարի ետք, որուն արիւնալի արշաւանքներուն ընկերակցեցաւ, Հնդկաստանի գիտութեանց տիրապետելու, գիրքերը կարդալու եւ գիտնականներուն հետ շփուելու նպատակով։ Գիրքին մէջ ան գիտելիքները կը ներկայացնէ, առանց բանավիճելու կամ ընդիմացող պատասխան տալու, ութցուն գլուխով գրած է անիկա, որուն մասին կ՛ըսէ․ «Գիրքը չեմ գրրած հակառակորդիս չարախօսելու, ոչ ալ ամչնալով իր պարունակութենէն, եթէ ճշմարտութեան (Մահմետականութեան տեսանկիւնէն) հակասեց, ապա իր դաւանանքն է (ի նկատի ունի Հնդիկին) որ աւելի լաւ կը ճանչնայ, գիրքը վիճաբանութեան ու հակաճառութեան համար չէ, այլ նկարագրութեան, Հնդկաստանին մասին կը պատմէ ինչպէս որ է»։ Պիրունին նաեւ կը համեմատէ Յունաց «Հեթանոսական» փիլիսոփայութեան հետ որ մշակաուած էր, ի տարբերութիւն Հնդկականին․ «Հնդկաստանը անոնց (Յոյներուն) պէս գիտութիւնները ձեւի բերող չունեցաւ, ասոր մասին իրենց քով հազիւ թէ խօսք կը գտնես, ան ալ գերյեղյեղուկ եւ անկարգ, հասարակութեան շինծու հէքիաթներով աղօտուած, ես նոյնիսկ թուաբանութեան, եւ աստղաբանութեան մասին գիրքերը իրենց կառուցուածքով ու պարունակութեամբ կը նմանցնեմ Լիալուսնին թրիքի հետ խառնուած եւայլն․․․»։
Իսլամական Աշխարհին մէջ
Օսմանեան Հանրագիտութիւնը (Հնդկաստանի Հայտարապատ քաղաքի ղեկավարի անունը կրող՝ Միր Օսման Ալի Խան) հրատարակած է այս գիրքը 1958 թուականին։
Լրաբեր (թերթ, Աստրախան)
Լրաբեր, շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1908-1909 թուականներուն, Աստրախանի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Կ. Խաչատրեան։ Լուսաբանած է ժամանակի հասարակական-քաղաքական հրատապ հարցերը, անդրադարձած քաղաքի կեանքին, կարեւոր տեղ յատկացուցած երիտասարդ սերունդի կրթութեան ու դաստիարակութեան։
Քննադատած է Ռուսաստանի Պետական տումայի գործունէութիւնը, արտացոլած գաղթօջախի հասարակական կեանքը։ «Արտաքին տեսութիւն» բաժնին մէջ տեղեկութիւններ հաղորդած է տարբեր երկիրներու քաղաքական կացութեան մասին, բացայայտած երիտթուրքերու շովինիստական դիրքորոշման էութիւնը։
Գրական-բանասիրական յօդուածներով «լրաբեր» անդրադարձած է Խաչատուր Աբովեանի, Միքայէլ Նալպանտեանի, Յովհաննէս Յովհաննիսեանի եւ ուրիշներու հասարակական ու գրական գործունէութեան, տպագրած Աղեքսանդր Ծատուրեանի եւ Վահան Տէրեանի բանաստեղծութիւնները։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի հայկական պարբերականներ
Լրաբեր (թերթ, Նիւ Եորք)
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Էհսան Եարշաթէր
Էհսան Եարշաթէր (պարսկերէն՝ احسان يارشاطر, Արաբերէնով կը հնչուի՝ Իհսան Եարշադէր, ), Իրանցի պատմաբան, լեզուաբան, Իրանագէտ։ Ան եղած է Իրանագիտութեան բաժանմունքի հիմնադիրն ու տնօրէնը, մինչ Քօլօմպիայի համալսարանի իրանագիտութեան պատուաւոր դասախօս Յակոբ Գէորգեան ը:
Համաշխարհային երկրորդ պատերազմէն ետք ան առաջին դասախօսն էր որ ամբողջական դրոյքով դասաւանդեց Պարսկերէնը։
Ան «Իրանական Հանրագիտարան»-ի (Encyclopædia Iranica) քառասուն խմբագիրներէն մէկն էր, ուր տպուած էին 300է աւելի զանազան կաճառական (աքատեմական) հաստատութիւններու մէջ աշխատող գրողներու յօդուածներ։ Ան խմբագրեց «Քէյմպրիճի Իրանի Պատմութիւն» գիրքին երրորդ հատորը պարփակելով Սելեւկեաններու, Պարթեւներու եւ Սասանեաններու պատմութիւնը, ուրիշ հատորի մը կողքին զոր կը կրէր «Պարսկերէն Գրականութիւն» վերնագիրը։ Ան նաեւ խմբագրեց տասնըվեց հատորներէ բաղկացած «Պարսկերէն Գրականութեան Պատմութիւն» շարքը։ Ան արժանացաւ մի քանի միջազգային մրցանակներու իր գիտական աշխատանքին համար, անոնցմէ են․ ԵՈՒՆԵՍԿՕ-ի մրցանակը 1959 թուականին, եւ 1991-ին Քալիֆորնիոյ Լոս Անճելըս Համալսարանէն (Անգլերէն՝ UCLA) Ճորճիօ Լէւի Տելլա Վիտա (Իտալերէն՝ Giorgio Levi Della Vida) մետալը՝ Իսլամագիտութեան ծիրէն ներս իր ձեռքբերումբերուն համար։ Լոնտոնի եւ վերոյիշեալ Քալիֆորնիոյ ԼԱ Համալսարանին մէջ եւ Փարիզի Գիտական ​​հետազօտութիւններու ազգային կեդրոնէն ներս իր անունով դասախօսութիւններու շարեր կազմակերպուած են։
Կեանք եւ Գործունէութիւն
Էհսան Եարշաթէրը ծնած է Իրան ի Համէտան քաղաքին մէջ։ Թեհրան ի համալսարանին մէջ ուսանած է Պարսից Լեզու եւ գրականութիւն, իսկ Լոնտոնի Ափրիկեան ու Արեւելեան գիտութիւններու Համալսարանին մէջ՝ Իրանական բանասիրութիւն (Վաղ եւ միջին Պարսկերէն), Գերմանացի Իրանագետ «Վալթըր Պրունօ Հէնինկ»-ի (Գերմաներէն՝ Walter Bruno Henning) հետ միասին։ Թէհրանի համալսարանի իր քննախօսութիւնը կը վերաբերէր Պարսկական Բանաստեղծութեան Թեմուրեան շահերու տիրակալութեան ժամանակ (ԺԵ/ 15-րդ դար)։ Իսկ իր Լոնտոնի համալսարանի քննախօսութիւնը երկասիրած ապա 1969-ին հրատարակած է (Մութօն հրատարակչութիւն) «Հարաւային Թաթերէնի բարբառներու Քերականութիւնը» վերնագրին տակ, ուր ան կը նկարագրէ կարգ մը Թաթերէն բարբառներ որոնք կը խօսուին Իրանի Ղազւին քաղաքի հարաւ-արեւմուտքին։
Ան հրատարակած է կարգ մը յօդուածներ արդի Արեւմտաիրանական բարբառներու մասին, մասնաւորապէս Թաթերէնի ու Թալիշերէնի եւ Պարսկերէնի Հրեական բարբառին մասին, ինչէպէս նաեւ Պարսկական Դիցաբանութեան մասին։
Անոր ծնողները Իրանցի Հրեաներ էին որոնք կրօնափոխուած Պահաաիականութեան, բայց ան չափահաս տարիքին ոչ մէկ կապ ունէր այս կրօնին հետ։
Մեղալի Սթրոկիլի, Լիհատես
Մեղալի Սթրոկիլի (յուն․՝ Μεγάλη Στρογγυλή )․ հիւսիսային Էվոյիքոս ծոցի հրաբխային անբնակ կղզիակ, Լիհատես, Յունաստան։
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Մեղալի Սթրոկիլի Լիհատես հրաբխային կղզեխումբին երկրորդ մեծ կղզիակն է (մեծագոյնը՝ Մոնոլիա)։  Կը պատկանի Իսթիէա-էտիփսոս քաղաքապետութեան (Էվիա)։  Մինչեւ 1960 կղզին ունէր բնակավայր։  Բարձրագոյն կէտը 14 մեթր է։
Կանանչապատ կղզիակին բուսական հարստութիւնը ցած թուփերն եւ «ֆրիղանա»ներն* են։ ւԼիհատես կղզեխումբին մնացեալ կղզիակներուն հետ յայտարարուած է «Բացառիկ բնական գեղեցկութեամբ վայր» (Τοπίο Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλους - Τ.Ι.Φ.Κ.)։
Ֆրիղանա ․ ցած փուշոտ փոքր տերեւներով բուրաւէտ թուփեր, որոնք գարնան եւ ամռան կը ծաղկին, ինչպէս օրինակ ծոթրինը, վիմավարդը, հազարածաղիկը, եռաբլթակ եղիսպակը, ցախեայ, ծնեբիկը, եւայլն։
Քարաշէն փարոս
1870-ին կղզիակին վրայ կը կառուցուի 9 մեթր բարձրութեամբ փարոս մը։ Փարոսին բարձրութիւնը իր յենարանին հետ 41 մեթր է։ Մինչեւ այսօր կը գործէ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիակներ Ստորոգութիւն:Յունական կղզեխումբեր Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Փարւիզ Նաթէլ-Խանլարի
Փարվիզ Նաթէլ-Խանլարի Իրանցի գրագէտ, Լեզուաբան, հետազօտող, քաղաքական գործիչ եւ Թէհրանի համալսարանի մէջ դասախօս (փրոֆէսօր)։