cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Էլէն Սեկարա
Կեանքը Փարիզի Մէջ
1993 թուականին թողարկած է առաջին «Լօին» ալպոմը, որ յաջողություն չէ ունեցած։ 1996 թուականին որդիի՝ Ռաֆայէլի հետ տեղափոխուած է Փարիզ, ուր ծանօթացած է արտադրող Օրլանտօ Ճիլիոթթիի հետ (երգչուհի Տալիտայի եղբայրը), որ դարձած է իր արտադրողը։ Նոր «Je vous aime adieu» մեներգութիւնը իրեն յաջողութիւն բերած է եւ արժանացած է շարք մը մրցանակներու։ Այդ եւ մի քանի այլ երգեր տեղ գտած են իր «Ապակիէ Սիրտ» (1999) ալպոմին մէջ, որուն երգերէն մէկուն հանդէս եկած է Անտրէա Պոչելլիի հետ։ Ձայներիզէն վաճառուած է ավելի քան 600.000 օրինակ։ 1997 թուականին իրեն մեծ յաջողութիւն եւ փառք բերած է Էսմերալտայի դերը «Փարիզի աստուածամօր տաճարը» երաժշտական ֆիլմին մէջ, որմէ ետք երգած է «Անասթասիա» ֆիլմի շարքերուն երգը։ 1999 թուականին ստիպուած եղած է լքել երաժշտական ֆիլմը՝ Քէպէքի շրջագայութեան ընթացքին ձայնի կորուստի պատճառով։
Նոր սկիզբ
Ձայնի վերականգնումէն ետք, թողարկել է ավելի քան 10 ձայնասկաւառակ և շուրջ 25 մեներգութիւն։ 2000 թուականին Սեկարան արժանացած է Victoires de la Musique «Տարուն արուեստագէտ» և NRJ «Տարուան ֆրանսալեզու բացահայտում» մրցանակներուն։
Իր երգերը տարբեր տարիներու գլխավորած են Ֆրանսայի, Զուիցերիոյ, Պելճիքայի երաժշտական հիթ-շքերթները։ 2011 թուականին ձայնագրած է հայկական «Տլէ Եաման» երգը, չնայած չի տիրապետեր հայերէնին : Quand l'éternité ալպոմը թողարկուած է 2006 թուականին։ Ալպոմը իր ոճով կը տարբերի միւսներէն ռոք երաժշտությամբ Սեկարայի խօսքերով։ Թողարկուելէն ետք վաճառուած է ալպոմի 200 000 օրինակ։ 2014 թուականին «Իլ Տիւօ» քառեակի հետ «Կատուներ» երաժշտական ֆիլմին մէջ կատարած է «Յիշողութիւն» երգը։
Ընտանիք
18 տարեկանին լոյս աշխարհ բերած է որդին՝ Ռաֆայէլը։ 2003 թուականին ամուսնացած է երաժիշտ Մաթիօ Լըքայի հետ, որ իր միւս երկու զաւակներուն Մաթիոյի (ծնած՝ 2003) և Մայայի (Հոկտեմբեր, 2004) հայրն է։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1971 ծնունդներ Ստորոգութիւն:26 Փետրուարի ծնածներ
Գառնիի Հեթանոսական Տաճար
Գառնիի հեթանոսական տաճար, հին հայ հեթանոսական տաճար Կոտայքի մարզ ի համանուն գիւղին մէջ, Ազատ գետ ի աջ ափին: Հայաստանի Հանրապետութեան պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձան է :
Առաջին անգամ կը յիշուի Տակիտոս ը՝ «Gornea» ձեւով: Ամրոցը կառուցուած է հաւանաբար (Ք․ա․) Բ. դարուն:
Աւանդութիւններէն մեկնած՝ Մովսէս Խորենացի Գառնիի հիմնադրումը կը վերագրէ Հայկ նահապետ ի ծոռան՝ Գեղամ ին, որու թոռնիկին՝ Գառնիկի անունով ալ, կոչուած է Գառնի:
Պատմութիւն
Հայաստանի մէջ քրիստոնէութիւնը պետական կրօն հռչակուելէ ետք, նոր կրօնի քարոզիչները զօրքերու միջոցով կ'ոչնչացնեն երկրի նախաքրիստոնէական շրջանին ստեղծուած հեթանոսական պաշտամունք ի գրեթէ բոլոր յուշարձանները : Միայն առանձին տեղերու մէջ որոշ մեհեաններ յարմարեցուած են նոր կրօնի պահանջներուն եւ վերածուած քրիստոնէական պաշտամունքի տաճարներու կամ ծառայած աշխարհիկ նպատակներու: Նման հազուագիւտ երեւոյթ է Գառնիի տաճարը:
Արդէն պարզուած է, որ ամրոցի այժմու կիսաւեր պարիսպները, կառուցուած են Ք․ա․ Գ.-Բ. դարերուն: Ք․ե․ Ա. դարու կէսերուն զայն աւերած են հռոմէական զօրքերը: Ա. դարուն, 70-ական թուականներուն, Գառնին վերականգնած է Տրդատ Ա․ թագաւորը: Իր ձգած յունարէն արձանագրութեան մէջ ան կ'անուանուի «անառիկ ամրոց», իսկ Փաւստոս Բիւզանդ ը՝ «արքունի ամուր ամրոց» : Արտաշէսեան եւ Արշակունեաց թագաւորներու օրով Գառնին եղած է նշանաւոր ամրոց, զօրակայան եւ ամարանոց, իսկ Դ. դարուն՝ եպիսկոպոսանիստ բնակավայր: Ամրոցը աւերուած է արաբական նուաճումներու ատեն, իսկ վերականգնած է Ժ. դարու սկիզբը՝ Աշոտ Բ. Բագրատունի ի օրով:
Գառնիի ամրոցը աւելի քան կէս հազարամեակ եղած է հայ արքաներու ամառնային նստավայրը:
Կառուցում
Տրդատ Ա.-ը Ք․ե․ 65-ին կը մեկնի Հռոմ Ներոնի կայսեր մօտ՝ թագադրուելու: Մինչ այդ Հայաստանի մէջ Հռոմի ազդեցութիւնը վերականգնելու նպատակով պատերազմ կը սկսի (54-63 թուականներ) Պարթեւաստան ի դէմ, որ վերջ կը գտնէ հայ-պարթեւական ուժերու յաղթանակով: Հռենատայի պայմանագրով (64 թուական) կ'որոշուի, որ հայոց արքայ Տրդատ Ա.-ը իր թագը պիտի ստանայ Ներոնէն:
Հռոմէական զօրքերը 59-ին գրաւած, աւերած ու հրկիզած են Հայաստանի մայրաքաղաք Արտաշատը: Ներոնի ցուցմունքով Կորպուլոն ը Տրդատ Ա.-ի հետ 64-ին ստորագրած է Հռենատայի հաշտութեան պայմանագիրը, ճանչցած է Մեծ Հայք ի անկախութիւնը, իսկ Տրդատը՝ Հայաստանի թագաւոր, պայմանով, որ ան մեկնի Հռոմ եւ թագադրուի Ներոնի ձեռքով: 65-ին, Տրդատ Ա. իր ընտանիքով՝ կնոջ ու երեխաներուն, եղբօրորդիներուն, ինչպէս նաեւ երեք հազար հայ ու պարթեւ հեծելազօրքի, շքախումբի եւ հռոմէական յատուկ զօրամասի մը ուղեկցութեամբ, ցամաքով կ'ուղղուի Հռոմ: Անոնց ամէնէն հանդիսաւոր ու փառահեղ ընդունելութիւնը ցոյց կու տան: Ուղեւորութեան ամբողջ ծախսը (օրական մօտ 200.000 տինար-տրաքմէ, այսինքն՝ շուրջ 160.000 ռուպլի) կը վճարէր Հռոմէական կայսրութիւնը:
Ներոն կայսրը Տրդատը կ'ընդունի սիրալիր: Ներապոլիս եւ Հռոմ քաղաքներուն մէջ ի պատիւ անոր կը կազմակերպուին շքեղ հանդէսներ ու մրցախաղեր: Ներոն Տրդատ Ա.-ը կը թագադրէ Հռոմի ֆորումին մէջ՝ բազմութեան եւ զօրքի ներկայութեամբ: Այդ իրադարձութիւնը կը նկարագրէ Տիոն Կասիոս ը. այդ օրը Տրդատ, բռնադատելով իր հպարտութիւնը, պատեհութեան եւ անհրաժեշտութեան առջեւ կը դառնայ ծառայամիտ, առանց ուշադրութիւն դարձնելու, թէ ստորացուցիչ խօսքեր պիտի բարբառէր իր ստանալիք պարգեւին յոյսով: Ան կ'ըսէ.
Իսկ Ներոն անոր կը պատասխանէ.
Կորպուլոնի աւերած Արտաշատ ը վերաշինելու համար, Ներոն Տրդատի կը նուիրէ 50 միլիոն տինար-տրաքմէ, այսինքն՝ շուրջ 40 միլիոն ռուպլի, ինչպէս նաեւ Արտաշատը վերականգնելու համար՝ հռոմէացի բազմաթիւ արհեստաւորներ: Տրդատ ունէր շինարարական աշխատանքներու ընդարձակ ծրագիր: Ան չի բաւարարուիր Ներոնի տուած արհեստաւորներով եւ «… մեծ դրամ խոստանալով, կը ձգտի իրեն հետ Հայաստան տանիլ այլ վարպետներ եւ արհեստաւորներ, բայց Կորպուլոն արգելք կը հանդիսանայ, թոյլ տալով թագաւորին իրեն հետ տանիլ միայն անոնք, որոնք տուած էր կայսրը»: Տրդատ Ա. 66-ին իր ուղեկիցներով կը վերադառնայ Հայաստան եւ օգտուելով խաղաղ ու բարենպաստ պայմաններէն, կը զբաղի շինարարական աշխատանքներով՝ կը վերաշինէ աւերուած Արտաշատը՝ «Հայոց Կարթագենը» եւ այլ բնակավայրեր: Ան կը վերակառուցէ նաեւ Գառնիի բերդը եւ անոր ներսը՝ նոր շէնքեր, որոնց մէջ է՝ Գառնիի տաճարը:
Պաշտամունք
Կ'ենթադրուի, որ տաճարը նուիրուած է արեւի աստուած Արեգ-Միհր ին : Հայ արքաները, յատկապէս Տրդատ, իրենց աստուած-հովանաւորը կը համարէին Միթրա ն, եւ բնական է թիւին մէջ այն ենթադրութիւնը, որ հզօր Հռոմի դէմ յաղթանակէն ու անոր իսկ կողմէն թագադրուելէ ետք, վերադառնալով հայրենիք, իր գահանիստ վայրին մէջ կը կառուցուի Գառնին, տաճար՝ նուիրուած իր հովանաւոր-աստուած Միհրին : Միհրը, իբրեւ լոյսի, ճշմարտութեան խորհրդանիշ, յաճախակի պատկերուած է ցուլի (խաւարի) դէմ մենամարտելու ատեն:
Ա. Կ. Տեւեր կը գրէ..․
Փամելա Մպապազի
Փամելա Քազապիիտի Մպապազի (անգլ.՝ Pamela Kasabiiti Mbabazi, 1969, Մպարարար, Western Region, Ուգանտա), ուգանտացի համալսարանի փրոֆեսոր, հետազօտող, ակադեմիական ատմինիստրատոր: Մպանտայի գիտութեան եւ տեխնոլոգիայի համալսարանի փոխքարտուղար (անգլ.՝ vice-chancellor): Այս պաշտօնին նշանակուած է 2010-ին հինգ տարի ժամկէտով, կրկին նշանակուելու հնարաւորութեամբ :
Գառնիի Հեթանոսական Տաճար
Բարենորոգումներ
Գառնիի պեղումներու ընթացքին յայտնաբերուած որոշ բեկորներու ուսումնասիրութիւնը այն եզրակացութեան կը յանգին, որ քրիստոնէական կրօնի ընդունումէն ետք, հեթանոսական տաճարը վերակառուցուած է եւ անոր մէջ ստեղծուած է եկեղեցին: Այդ տեսակէտին են Խաչատուր Տատաեան ը, Յա. Սմիռնովը, Կ. Վ. Տրեւրը: Անոր համակարծիք չէ Ալեքսանտր Սահինեան ը : Ըստ անոր՝ եկեղեցին եղած է, բայց անիկա կառուցուած է հին տաճարի արեւմտեան կողմին մէջ: Այդ քառակերտ եկեղեցին կառուցուած է Է. դարուն, որու աւերակները ցարդ նոյն տեղին մէջ են :
Փամելա Մպապազի
Կենսագրութիւն
Մպապազին ծնած է 6 Ապրիլ 1969-ին Մպարարայի մէջ, Ուգանտա: Տարրական կրթութիւն ստացած է Մպարարայի կենտրոնը, այնուհետեւ տեղափոխուած է Քիգեզի աւագ դպրոց, O-Level ուսումնասիրութիւններու համար: A-Level կրթութեան համար տեղափոխուած է Պուշէնիի աղջիկներու աւագ դպրոց :
1987-ին ընդունուած է Մակքերերի համալսարան՝ Ուգանտայի ամենահին եւ խոշորագոյն բարձրագոյն կրթական հաստատութիւնը, 1990-ին աւարտած է այն՝ ստանալով տնտեսագիտութեան եւ քաղաքագիտութեան արուեստի բակալաւրի աստիճան: Կրթութիւնը շարունակած է Լիտսի համալսարանը, որտեղ 1992-ին ստացած է արուեստի մագիստրոսի աստիճան: Կանայի Քումասի քաղաքի Գիտութեան եւ տեխնոլոգիայի համալսարանէն ստացած է ծրագրաւորման եւ կառավարման մագիստրոսի աստիճան: Դոկտորի աստիճան ստացած է 2005-ին Մպարարայի գիտութեան եւ տեխնոլոգիաներու համալսարանէն :
Գառնիի Հեթանոսական Տաճար
Երկրաշարժ
1679-ին Գառնիի տաճարը կը քանդուի ուժեղ երկրաշարժի մը հետեւանքով: Կործանած տաճարին մասերը, նրբաքանդակ սիւներու կտորները եւ պատերուն քարերը, խոյակները կ'իյնան տաճարին շուրջը, ինչ որ հնարաւոր կը դարձնէ տաճարին վերակազմութիւնը իր նախնական տեսքով: Մինչ այդ, հարկ է յիշատակել այն փաստը, որ տաճարին վերականգնման հարցը յարուցուած է 1880-ական թուականներուն, երբ հնագէտ կոմս Ա. Ա. Ուվարովի առաջարկով կը նախատեսուէր տաճարին քարերը տեղափոխել Թիֆլիս եւ այնտեղ վերականգնել զայն: Քարերու տեղափոխումը յանձնարարուած էր Երեւան ի նահանգապետին, որ բարեբախտաբար, չի կատարեր այդ յանձնարարականը՝ արհեստագիտական անհնարին պայմաններ հիմնաւորելով: :
Գառնիի տաճարի հետազօտութեամբ գրաւուած են Նիկողայոս Բունիաթեան ը, Բաբգէն Առաքելեան ը , Ն. Տոկարսկին եւ այլ հեղինակներ :
Ուսումնասիրութիւններ
Մինչ այդ՝ 1909-1911 թուականներուն, Նիկողայոս Մառի արշաւախումբը առաջինը եղած է, որ պեղած ու բացած է Գառնիի հեթանոսական տաճարը, այնուհետեւ ՀՀ Գիտութիւններու ակադեմիոյ մէջ 1948-էն գործող արշաւախումբը (ղեկ. Բաբգէն Առաքելեան)՝ ամրոցին ճարտարապետական ամբողջ համալիրին (ամրաշինական ու քաղաքաշինական կառոյցներու) մնացորդները: 1930-ականներուն Նիկողայոս Բունիաթեան ը փորձած է վերականգնել տաճարը:
1949-ին, ԳԱ հնագիտական արշաւախումբ ը կը ձեռնարկէ Գառնիի կանոնաւոր պեղումները Բաբգէն Առաքելեանի ղեկավարութեամբ: Այդ արշաւախումբին հետ ալ Գառնիի ճարտարապետական կառոյցի իր ուսումնասիրութիւնը սկսաւ Ալեքսանտր Սահինեանը:
Գառնիի տաճարի վերականգնման նախագիծը կառավարութիւնը կը հաստատէ 10 Դեկտեմբեր 1968-ին: Յունուար 1969-ին կը սկսին վերականգնման աշխատանքները: Այստեղ եւս աշխատանքները կը ղեկավարէր Ալեքսանտր Սահինեանը: Վերականգնումը կ'աւարտի 1975-ին՝ տաճարի կառուցումէն ճիշդ ԺԹ. դար եւ կործանումէն շուրջ երեք դար ետք:
Ճարտարապետութիւն
Տաճարը հելլենիստական շրջան ի ճարտարապետութեան բնորոշ պերիպտեր տիպի կառոյց է (պերիպտեր՝ չորս կողմէն սիւնաշարերով եզերուած աղօթասրահ): Կանգնած է բարձր պատուանդանի վրայ, որու գլխաւոր մուտքէն առաջ ունի ինը աստիճանէ բաղկացած քարէ սանդուխներ: Եռանկիւն ճակտոն ը (հիւսիսային ճակատ) եզերուած է ատամնաշարի եւ բուսական ու երկրաչափական քանդակներու հարուստ համադրութեամբ: Երկթեք տանիքը ծածկուած է պազալթ է սալիկներով՝ միացուած արճճ ով, ամրացուած գամերով: Վիմագրական, մատենագիտական ու հնագիտական նիւթերու համատեղումով արդէն պարզուած է, որ տաճարը կառուցած է Տրդատ Ա. թագաւոր, իր թագաւորութեան 11-րդ տարին, այսինքն՝ Ք․Ե․ 77-ին:
Մասնագէտներու մեծագոյն մասը տաճարը կը համարէ «հռոմէական», «յունահռոմէական» յուշարձան կամ անոր ճարտարապետութիւնը կը կապէ հելլենիստական ընդհանուր արուեստի հետ՝ գրեթէ միշտ ընդգծելով (աւելի կամ պակաս չափով) յուշարձանի ճարտարապետական-կառուցողական արուեստին մէջ դրսեւորուող տեսակի առանձնայատկութիւնները :
Ալեքսանտր Սահինեան այն կարծիքին է, որ Գառնիի տաճարը յունահռոմէական, ընդհանուր հելլենիստական ու տեղին գոյութիւն ունեցող ճարտարապետական-կառուցողական արուեստի իւրայատուկ համադրում մըն է, որ հայկական-հելլենիստական մշակոյթի յուշարձան է:
Շինութիւններ
Գառնիի ամրոցը Արարատեան դաշտավայր ի հիւսիս-արեւելեան մատոյցներու պաշտպանական համակարգի յենակէտն էր: Հին շրջանին հրուանդանի եռանկնեան գագաթը կազմող բնական անանցանելի ժայռի շարունակութեան վրայ ստեղծուած է այն ատենուան համար անառիկ ամրաշինական հզօր կառուցուածք: Ամրոցին եռանկիւնաձեւ տարածքը, հարաւէն, հարաւ- արեւմուտքէն, մասամբ արեւելքէն երիզուած ըլլալով մինչեւ 300 մ. բարձրութիւն ունեցող ժայռերով, հիւսիսէն, հիւսիս-արեւմուտքէն եւ արեւելքէն շրջապատուած է տասնչորս աշտարակներու յաջորդականութեամբ ստեղծուած պարսպապատով, որու ամբողջ պարագիծը (աշտարակներու հետ) 314,28 մ. է:
Ամրոցին պաշտպանական համակարգին արեւելեան հատուածներուն մէջ, ուր տեղանքի պատճառով հակառակորդը դժուարութեամբ կրնար մօտենալ պարսպապատին, մօտենալու դէպքին մէջ ալ հակառակորդին յարձակումը հնարաւոր էր աւելի նուազ ուժերով ետ մղել, կառուցուած են աւելի քիչ թիւով աշտարակներ, այսինքն՝ իրարմէ ունին շուրջ՝ 25-32 մ. հեռաւորութիւն: Իսկ ամրոցին հիւսիսային եւ հիւսիս-արեւմտեան մասին մէջ, ուր թշնամին կրնար համեմատաբար անարգել, մօտենալ պարսպապատին, հետեւաբար պէտք էր, որ աւելի մեծ ուժեր կեդրոնացուէին անոր դէմ, կառուցուած են մեծ թիւով աշտարակներ, այսինքն՝ իրարու աւելի մօտ են՝ 10-13,5 մ. հեռաւորութեան վրայ: Իբրեւ ռազմապաշտպանական յատուկ միջոցառում, մուտքէն դէպի արեւմուտք, չորրորդ եւ հինգերորդ աշտարակները միւսներու համեմատութեամբ կառուցուած են աւելի ներս՝ ստեղծելով արհեստական աղեղ, որուն մէջ ներքաշուած հակառակորդին ուժերը, ըլլալով աննպաստ պայմաններու մէջ, պէտք է դառնային աւելի դիւրին խոցելի:
Պարսպապատը ունի աւելի քան երկու մեթր հաստութիւն: Անդրադառնալով ժամանակի պաշտպանական կառուցուածքներու պարիսպներուն՝ Վիտրուվիոս կը գրէ.
Պարսպապատերը կազմուած են կապտաւուն որձաքարի հսկայ (3-5 թոն) սրբատաշ քար է, չոր, առանց շաղախ ի, որոնք հորիզոնական ուղղութեամբ իրարու միացած են, երկաթէ գամերով, եւ ասոնք ալ քարի փոսերուն մէջ ամրացուած են արճճով: Վերի եւ վարի շարքերուն միջեւ մետաղական կապեր չկան: Պարսպապատէն պահպանուած մասերը տեղ-տեղ 6-8 մ. բարձրութիւն ունին: Խորքին մէջ անոնք ունեցած են 12-15 մ. բարձրութիւն, իսկ առանձին տեղերուն մէջ՝ մինչեւ 25 մ. բարձրութիւն: Կիկլոպեան այդ կառոյցի անխտիր բոլոր քարերու ծանրութեան կեդրոններուն մէջ փորուած են 8 x 10 սմ. մակերեսով եւ 10-12 սմ. խորութեամբ յատուկ խոռոչներ, որոնց յատակի երկարութիւնը խոռոչի բացուածքի վերին եզրի երկարութեան համեմատութեամբ շատ աւելի մեծ է:
Դէպի վար լայնցող փոսին մէջ կ'ագուցուէր մետաղական երկճիւղանի սեպ մը, որու ճիւղերուն արանքին մէջ տեղադրուող կազմածին միջոցով սեպին ճիւղերը վարի մասին մէջ կը հեռանան իրարմէ եւ ուժեղ կը հպին փոսին շեղ կտրուածքի պատերուն: Սեպին ամրացումէն ետք, անոր վերի մասին մէջ եղած օղակի մէջ կ'ամրացուէր ճոպան, եւ ճախարակի միջոցով քարը կը բարձրանար ու կը տեղադրուէր իր համապատասխան տեղը: Այդ եղանակը հին կառուցողական արուեստին յայտնի էր յունական ճարտարապետութեան հնագոյն շրջանէն :
Պալատական շէնք
Պալատական համալիրը բաղկացած է քանի մը շէնքերէ: Պեղումներու հետեւանքով առայժմ բացուած են պալատական շէնքի 40 x 15 մ. տարածութիւն ընդգրկող նկուղային յարկի եւ հիմքերու մնացորդները:
Սենեակներ
Նկուղ ային յարկի հարաւ-արեւելեան կիսուն մէջ 20 x 12,5 մ. մակերեսով կամարակապ դահլիճն է, իսկ միւս կիսուն՝ տնտեսական նպատակներու համար ծառայող բազմաթիւ սենեակներ են: Անոնց վրայ վերնայարկի սենեակներն են եւ արքայական ընդունելութեան սրահները: Այս շինութիւնները ժամանակին թերեւս ոչինչով չէին զիջած տաճարին, քանի որ կառուցման նախաձեռնող Տրդատ Գ. թագաւոր, ինչպէս Մովսէս Խորենացի կը տեղեկացնէ, անոնք զարդարուելու տրուած են «մահարձանօք, սքանչելի դրոշմուածովք, բարձր քանդակաւ …» (գիրք Բ, գլուխ 2):
Բաղնիք
Ամրոցի այդ հատուածին մէջ կը գտնուի արքունական բաղնիքը՝ հին տաճարէն մօտ 50 մ. դէպի հիւսիս-արեւմուտք՝ բաղկացած միեւնոյն ուղղութեամբ, իրարու յաջորդող չորս սենեակէ: Առաջին սենեակը, իր դիրքին եւ ներքին առաւել հարուստ ձեւաւորման շնորհիւ (խճանկարով յատակ, կորագիծ խորշի մէջ ստեղծուած ջրաւազան եւայլն), եղած է բաղնիքի նախասրահ-հանդերձարանը:
Երկրորդ եւ երրորդ սենեակները, ունենալով յատակագծային միեւնոյն ձեւը եւ չափերը, եղած են լոգարան ներ, երկրորդը՝ սառ ջուրի համար, երրորդը՝ գաղջ: Չորրորդ սենեակի մեծ մասը, որ անմիջապէս կը յաջորդէ սառ եւ գաղջ լողասենեակներուն եւ ունի անոնց ձեւն ու չափերը, եղած են տաք ջուրի լողասենեակը եւ ջուրի տաքացման մասը:
Հիւսիսարեւմտեան հատուածին մէջ գտնուած է ջրամբարը, հարաւարեւմտեան մասի յատակին տակ՝ կրակարանը՝ ջուր տաքցնելու համար: Ջուրը մատակարարուած է թրծուած կաւէ խողովակներով, իսկ բաղնիքը առհասարակ ջեռուցուած է հիպոկաուստի (յատակէն տաքցնելու) եղանակով: Ուշագրաւ է բաղնիքի լողասենեակներու՝ երկրի կողմերու նկատմամբ ունեցած կողմնորոշումը: Տաճարէն ընդամէնը 50 մ. հեռաւորութեան վրայ կառուցուած բաղնիքի շէնքը, որ տաճարին հետ կը դառնայ անոնց միջեւ ստացուած հրապարակը ձեւաւորող հիմնական շէնքերէն մէկը, ոչ թէ ճակատներով զուգահեռ է տաճարի պատերուն, այլ դրուած է կարծես պատահական ձեւով՝ թեք:
Բոլոր լոգարանները իրենց գլխաւոր ճակատներով ուղղուած են դէպի հարաւ-արեւելք, իսկ տաք ջուրով լողարանը, գլխաւոր ճակատով ուղղուած ըլլալով դէպի հարաւարեւելք, իր ամբողջ տարածական ծաւալային յօրինուածքով կը գտնուի բաղնիքին ամբողջ կառուցուածքին հարաւարեւմտեան հատուածին մէջ: Ալեքսանտր Սահինեան կ՝եզրակացնէ․
Բաղնիքին յատակի խճանկարը
Գիտական-գեղարուեստական մեծ հետաքրքրութիւն կը ներկայացնէ հանդերձարանի խճանկար ը: Անիկա ամբողջութեամբ պատրաստուած է Ազատ գետ էն հաւաքուած եւ անոր ջուրով յղկուած տասնհինգ գոյնի բնական քարերէն:
Բազմերանգ խճանկարին վրայ պատկերուած է ծով. ներկայացուած են տարբեր աստուածութիւններ, ջրահարսներ (ներեիդներ), ձիու իրանով ձկան վերջաւորութեամբ մարդ, ձկնորսութիւն, մեծ ու փոքր բազմատեսակ ձուկեր եւայլն: Պատկերներուն մէջ կան ծովու հետ կապուած զանազան արտայայտութիւններ   («Ծովի խորք», «Ծովային անդորր» եւայլն) ու աստուածներու անուններ (Գլավկոս, Թետիս, Էթոս, Արգիոս, Պոթոս եւայլն): Խճանկարի կեդրոնին մէջ՝ հիւսուածապատ շրջանակին մէջ, պատկերուած են տղամարդու ու կնոջ կիսանդրիներ՝ յունարէնով համապատասխանաբար գրուած Ովկիանոս եւ Թալասսա: Ովկիանոսը, ըստ դիցաբանութեան, կը համարուի բոլոր աստուածներու հայրը, իսկ ծովը կը դիտարկուի իբրեւ գեղեցկութեան եւ սիրոյ աստուածուհի Ափրոտիթէ ի մայրը: Շրջանակին վերը գրուած է՝ «Ոչինչ չստանալով աշխատեցինք» արտայայտութիւնը: Խճանկարի առանձին պատկերները, մասնաւորապէս ձուկերու, կատարուած վարպետութեամբ պատկերուած են:
Վարդագոյն շրջանակի մէջ ծով պատկերուած է, ուր նուրբ մշակուած գունային (տոնալ) փոխանցումները կը ստեղծեն ջուրի ալիքներու շարժման պատրանք, նկարին տարբեր հատուածներուն մէջ ծովու ջուրերու տարբեր վիճակ մը կը տեսնուի:
Խճանկարի որոշ հատուածներ ոչնչացուած են, հարաւ արեւելեան մասին մէջ կ՝երեւին կրակի հետքեր :
Շրջակայք
Տաճարէն մօտ 20 մ. դէպի հիւսիս գտնուած է սպիտակ մարմարէ մեծ վարպետութեամբ քանդակուած ցուլի կճղակ: Հաւանաբար, ան պատկանած է տաճարին ներսը դրուած կուռք ին, որ քրիստոնէական կրօն ի ընդունումէն ետք հանուած է շէնքէն եւ ոչնչացուած է :
Հայ եւ օտար սկզբնաղբիւրներէն յայտնի է, որ հայկական հեթանոսական տաճարներուն մէջ եղած են մարմար է, փղոսկրէ, ոսկի է, արծաթ է, պրոնզ է, պղինձ է եւ այլ նիւթերէ շինուած աստուածներու ու կուռքերու արձաններ: Ալեքսանտր Սահինեան կը գրէ.
Այնպէս էր ամէն ինչ, որ շէնքէն դուրս՝ հրապարակի ուխտաւորները կարողանային զայն տեսնել: Պարբերաբար, հաւանաբար արեւադարձութեան կամ արեւակայութեան օրերուն, մոգեր ը այցելուներու համար կը կազմակերպէին իւրայատուկ միստիք ներկայացում մը: Որոշակի ժամանակ արեգակի ճառագայթները անկեան տակ տաճարի տանիքի քառակուսի անցքէն կ՝ինային տաճարի մուտքին առջեւ տեղադրուած՝ լաւ յղկուած քարէ կամ մետաղ է (պրոնզ է, արծաթէ) հայելիի վրայ, որոնք յայտնի եղած են Ք․Ա․ 3-րդ հազարամեակ էն: Ապակիէ հայելիները՝ անագի կամ կապարի տակդիրով, երեւան եկած են հռոմէացիներու մօտ Ք․Ե․ Ա.-ին դարուն, որոնք միջին դարերու սկիզբը անհետացած, ապա նորէն յայտնուած են՝ միայն 13-րդ դարուն: Ահա այդպիսի հայելի կարող էր եղած ըլլալ նաեւ Տրդատին տրուած բազում թանկարժէք նուերներու մէջ, որ եւ օգտագործուած է միայն Գառնիի տաճարին մէջ:
Արտաքին յարդարանք
Մեծ ուշադրութիւն դարձուած է տաճարի յարդարանքին: Քանդակազարդման արուեստի հիմքը ինկած է միասնական յօրինուածքին մէջ բազմազան նախշերու կիրառման սկզբունքը՝ բազմազանութիւնը միասնութեան մէջ: Իրար հետ չեն կրկներ տաճարի միւս մասերու ու մանրամասնութիւններու՝ խոյակ ներու բարձիկներու, արխիտրաւ ներու՝ սոֆիտ ներու, սիւնասրահներու, առաստաղի սալերու զարդաքանդակները: Տարբեր մշակումներ ունին նոյնիսկ գլխաւոր քիւի առանձին քարերու վրայ փորագրուած առիւծի գլուխներու քանդակները:
Ն. Տոկարսկ բարձր կը գնահատէ կառոյցին մէջ որձաքարի տաշի եւ քանդակման նուրբ գիտարուեստը, որուն, ըստ անոր, ի վիճակի հասած էին միայն տեղական վարպետները, քան դիւրամշակ մարմարի հետ գործ ունեցող դուրսէն եկած հռոմէացիները: Բայց միաժամանակ կը նշէ, որ Գառնիի հեթանոսական տաճարը լաւագոյն օրինակն է անոր, թէ ինչպէս տեղական վարպետները հմտօրէն միահիւսած են հռովմէական ճարտարապետութեան առանձին յատկանիշներ, գիծեր հելլենիստական հիմքին մէջ :
Դահլիճ
Դահլիճին փոքր չափերը ենթադրել կու տան, որ ներսը դրուած է աստուծոյ արձանը, իսկ ծիսակատարութիւնը տեղի ունեցած է դուրսը: Յայտնի է, որ Արեւի աստուած Միհր ը յաճախակի պատկերուած է ցուլ ի դէմ մենամարտի ատեն:
Յիշատակութիւններ
Գառնիի ամրոցի պաշտպանական անառիկ համակարգը, մասնաւորապէս հին շրջանի տաճարի կառուցուածքը՝ «թախտն Տրդատայ», դարերէ ի վեր կը յիշուի հայ մատենագրութեան մէջ (Մովսէս Խորենացի, Եղիշէ, Փաւստոս Բիւզանդ, Ստեփանոս Տարոնեցի Ասողիկ, Կիրակոս Գանձակեցի, Վարդան Աշխարհագիր, Միքայէլ Ասորի, Գրիգոր Դարանաղցի եւայլն):
Բանաստեղծ Սիմոն Ապարանցի, 1593-ին այցելելով Գառնի, կը շեշտէ, թէ ի դէմս այնտեղ դեռ կանգուն մնացած տաճարը կը վերապրի հայ ժողովուրդի անցած ճամբան, կորսնցուցած պետականութիւնը, մշակոյթ ը եւ կը գրէ յուշարձանին նուիրուած իր «Ողբանք ի վերայ թախտին Տրդատայ թագաւորին» նշանաւոր պոեմը : Գառնիի հին հեթանոսական տաճարը Ալեքսանտր Սահինեան համարած է «ճարտարապետական արուեստի կատարեալ ստեղծագործութիւն մը», Թորոս Թորամանեան՝ «հայ գեղարուեստի թագուհի», իսկ Յակոբ Մանանդեանը կը նշէ, որ «Հայկական մեծ անցեալի այս փառահեղ մնացորդը հայ ժողովուրդը պէտք է պահպանէ ամենամեծ խնամքով» :
Սրճարանի կառուցում
Դեկտեմբեր 2013-ին ՀՀ Մշակոյթի նախարարութեան «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարաններու եւ պատմական միջավայրի պահպանութեան ծառայութիւն» ՊՈԱԿ-ի տնօրէն Վլատիմիր Պօղոսեան կը յայտարարէ, որ իրենք են Գառնիի ամրոցին մէջ՝ Գառնիի տաճարի հարեւանութեամբ սրճարան կառուցելու թոյլատուութիւն տուողները, եւ շինարարութիւնը կ՝ աւարտի 2014-ի գարնանը :
Յայտարարութենէն ետք հասարակութեան տարբեր շրջանակներ՝ գիտնականներ, ճարտարապետներ, յուշարձանագէտներ, աշխոյժ քաղաքացիներ կը դատապարտեն ՀՀ Կառավարութեան այդ որոշումը:  : Հասարակութեան ընդվզումը օր ըստ օրէ քննադատական խօսքերէ կը վերածուի ֆիզիքական առճակատման: Մասնաւորապէս, քանի մը տասնեակ քաղաքացիներ Գառնիի ամրոցէն դուրս կը բերեն սրճարանին համար նախատեսուած շինանիւթերը եւ կազմածները, զանոնք տեղափոխելով Երեւան եւ կը ձգեն ՀՀ Մշակոյթի նախարարութեան շէնքին դիմաց «Յասմիկինը՝ Յասմիկին» մակագրութեամբ  :
ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի մրցանակ
28 Ապրիլ 2011-ին յայտնի կը դառնայ, որ Գառնիի պատմամշակութային համալիրը արժանացած է Մելինա Մերքուրի ի անուան ԵՈՒՆԵՍՔՕ-Յունաստան 2011 մրցանակին :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայկական հեթանոսական տաճարներ
Սիրանոյշ
Սիրանոյշ (Մերովբէ կամ Մեհրոպէ Սահակ Գանթարճեան) դերասանուհի, հայ բեմի տաղանդաւոր դէմքերէն եւ հայ թատերական մշակոյթի գագաթներէն մէկը։ Ծնած է Կոստանդնուպոլիս, վանեցի գաղթականի ընտանիքին մէջ: Հանդէս եկած է Պոլսոյ, Թիֆլիսի, Պաքուի դերասանական խումբերու հետ, խաղալով շուրջ 300 դեր, որոնց գլուխ-գործոցը եղած է Համլէթի դերը Շէյքսփիրի նոյնանուն ողբերգութեան մէջ։ 1912 թուականին Յովհաննէս Աբելեանի հետ հիւրախաղերով հանդէս եկած է նաեւ Մոսկուա յի եւ Փեթերսպուրկի մէջ։ Սիրանոյշ շէյքսփիրեան դերասանուհի էր:
Կենսագրութիւն
Սիրանոյշ (իսկական անուն-մականունը՝ Մերովբէ Սահակ Գանթարճեան) սկզբնական կրթութիւնը ստացած է Կոստանդնուպոլսոյ մէջ։ Ծնած ու մեծցած է դերասանական ընտանիքի մէջ, իր երկու քոյրերը նոյնպէս ճանչցուած դերասանուհիներ եղած են։ Սակայն, միայն Սիրանոյշ բեմի իսկական իշխանուհի եղած է։ Գեղեցիկ, շատ զգացմունքով ու երգեցիկ ձայնը սկզբնական շրջանին Սիրանոյշին թելադրած է կատարել քնարական հերոսուհիներու դերերը, եւ այդ դերասանական տարածութիւնն (amplitude) ալ ստեղծած է անոր բեմական անունը՝ Սիրանոյշ, որ կը նշանակէր՝ սիրունիկ ու անուշիկ աղջիկ։
Ան հանդէս եկած է օփերեթային բեմադրութիւններու մէջ, ուր առաւել օգտագործած է իր ձայնի երգեցիկ հնչերանգը։ Սակայն, հետագային հրաժարած է քնարական աղջիկներու դերերէն ու անդրադարձած՝ յոյզերու փոթորիկ վերապրող հերոսուհիներու դերակատարութեան։
Մահացած է տուն վերադարձի ճանապարհին, 10 Յունիս 1932-ին, Գահիրէ, Եգիպտոս:
Դերեր եւ ներկայացումներ
Ան տարիներ շարունակ երազած է Համլէթի դերի մասին։ Տասը տարի շարունակ ան աշխատած է եւ միայն ամբողջովին պատրաստ ըլլալով, համարձակած է հանդիսատեսին ներկայացնել իր Համլէթը։ Փորձած է ո՛չ միայն տղամարդու պատրանք ստեղծելու մասին մտածել, այլեւ՝ կերտել հոգեկան փլուզման պատկեր։ Սիրանոյշ իր յուշերուն մէջ գրած է, որ Համլէթը դարձաւ իր դերերուն դատաստանը։ Անոր կատարած դերերէն ամենաշատ արձագանքները ստացած է Համլեթը, որուն դերակատարութեան մէջ Սիրանոյշ կարողացած է բոլոր երանգները ներկայացնել։
Սիրանոյշը անձնաւորած է մօաւորապէս 300 դեր՝
Սիրանոյշի 150-ամեակը
2007-ին, Հայաստանի մէջ նշուեցաւ հիանալի դերասանուհի Սիրանոյշի 150-ամեակը:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ Ստորոգութիւն:Բեմական կեղծանուններ Ստորոգութիւն:Հայերը Օսմանեան կայսրութեան մէջ Ստորոգութիւն:իսթանպուլ Պոլիս ծնածներ
1759 թուական
1759 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 59րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1759 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1759 մահեր
Ստորոգութիւն:1759
Անատոլի Մոկացեան
Անատոլի Ահարոնի Մոկացեան (12 Մայիս, 1937, Երեւան – 26 Դեկտեմբեր, 2000, Երեւան), խորհրդային հայ բեմադրիչ, սենարիստ, ՀԽՍՀ կինեմատոգրաֆիստներու միութեան անդամ (1 Մարտ, 1981) ։
Կենսագրութիւն
Անատոլի Մոկացեան, ծնած է 1937 թուականին Երեւան քաղաքի ն մէջ։ 1963 թուականին աւարտած է Երեւանի գեղարուեստա-թատերական հիմնարկի բեմադրիչի բաժինը, իսկ 1968 թուականին՝ Մոսկուայի բեմադրիչներու եւ սենարիստներու բարձրագոյն դասընթացները։ 1963 թուականէն Հայկական հեռուստատեսութեան եւ Երեւան ստուդիայի բեմադրիչը եղած է ։
Նաւակատիք
Նաւակատիքը կը կիրարկուի երկու հիմնական իմաստով:
Նաւակատիքը կը կիրարկուի երկու հիմնական իմաստով: Ըստ առաջինին՝ «նաւակատիք» կը նշանակէ նոր կառուցուած եկեղեցւոյ մը կամ շինութէան մը նուիրագործման ու բացման հանդիսութիւնը: Իսկ ըստ երկրորդին՝ նաւակատիքը տաղաւար տօներուն նախընթաց օրն է՝ նախատօնակը, որմէ ետք կը մեղմանայ նաեւ տաղաւար տօներուն նախորդած շաբաթապահքը:
Նաւակատիքի Պահքը Հայոց Մէջ
Նաւակատիքի պահքը հայոց մէջ ուշ շրջանին հաստատուած է: Անիկա հիմնական պահքէն կը տարբերի անով, որ եթէ հիմնական պահքին համար սահմանուած է անասնական ծագում ունեցող սննդատեսակներէն եւ ոգելից ըմպելիներէն հրաժարիլը, ապա Նաւակատիքին պահքը կը մեղմանայ եւ թոյլ կը տրուի օգտագործել կաթնեղէն եւ հաւկիթ: Աւելի ուշ նաւակատիքի պահքին թոյլատրուած են նաեւ ձուկը եւ գինին:
Պահքի ընթացքին անթոյլատրելի սննդատեսակներու մասին ամէնէն վաղ վկայութիւնը կը գտնենք սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչի անուամբ աւանդուած «Յաճախապատում ճառք»ին մէջ, ուր կ'ըսուի, թէ պահքի ընթացքին պէտք է զգուշանալ միսէն եւ գինիէն: Ե. դարուն Հովհան Ա. Մանդակունի հայրապետը միսին եւ գինիին կ'աւելցնէ անասնական ու բուսական սննդատեսակներ:
Մեծ պահքի եւ ծիսական փոփոխութիւններու հարցերը քննարկելու համար հայերը քանիցս ժողովներ կը գումարեն թէ՛ Կիլիկիոյ, թէ՛ Հայաստանի արեւելեան մասին մէջ, որոնց ընթացքին օտար սովորութիւններուն դէմ կ'արտայայտուին: Եկեղեցիներու միութեան փորձերուն ընթացքին Արեւելեան վարդապետները հանդէս կու գան Հայ Եկեղեցւոյ դիրքորոշումը պաշտպանող թուղթերով: 1302-ին գրուած «Հակաճառութիւն ընդդէմ երկաբնակաց» ծիսադաւանաբանական երկին մէջ Ստեփանոս Օրբելեան կը տրտմի, որ «օտար սերմեր ընձիւղուած են մեր անդաստաններուն մէջ», եւ Թորգոմի ազգը կը պախարակէ Մեծ ճրագալոյցի նաւակատիքը՝ ձէթով, ձուկով եւ գինիով: Ան Նաւակատիքին ուտեստը կը համեմատէ դրախտի արգելքին հետ: Նաւակատիքը ո՛չ կատարեալ ուտիք է, ո՛չ ալ՝ կատարեալ պահք, այլ անոնց միջեւ: Ուստի պահքը կարելի է թեթեւցնել, բայց ոչ ամբողջութեամբ վերացնել. չպահել այնպէս խիստ, ինչպէս յոյները կը պահանջեն, եւ չարձակել ու միս ուտել: Ս. Ծննդեան եւ Յարութեան Տօներու ն Նաւակատիքը պէտք չէ հաւասարեցնել պահոց միւս օրերուն։
Մխիթար Գոշ կը շեշտէ, որ հայերուն, յոյներուն եւ վրացիներուն ծիսական, նաեւ պահոց առանձնայատկութիւնները հերձուածողութեան պատճառ չեն: ԺԳ.-ԺԴ. դարերուն գործած նշանաւոր հայրեր Յովհաննէս Երզնկացի Պլուզը, Եսայի Նչեցին եւ Կիրակոս Երզնկացին դէմ կ'արտայայտուին պահքի ընթացքին ձուկ կամ գինի օգտագործելուն եւ կը վերահաստատեն Նաւակատիքին մսեղէն, նաեւ ձուկ չուտելու կարգը: Գրիգոր Տաթեւացին տարուան օրերը երեք խումբի կը բաժնէ՝ կարծես սահմանելով եկեղեցական օրացոյցին սննդային կարգաւորումները ուտիք (կերակուրն է մսեղէնը), պահք (կերակուրն է բանջարը՝ ընդով ու պտուղով) եւ Նաւակատիքը (կերակուրներն են ձուն, ձէթն ու կաթը)։ Այսպիսով, բուսական սննդատեսակները կը սահմանուին պահքի, անասնականը՝ ուտիքի, իսկ կթեղէնը՝ Նաւակատիքի համար: Հայոց Եկեղեցին կը սահմանէ Նաւակատիքի պահքը: Սակայն Մաղաքիա Արք. Օրմանեան, նաեւ ԺԹ. -Ի. դարերուն ազգագրական սկզբնաղբիւրները կը վկայեն, որ Նաւակատիքին ձկան գործածումը, այնուամենայնիւ, մուտք գործած է հայոց կենցաղին մէջ:
Ս. Ծննդեան եւ Ս. Յարութեան Տօներուն Նաւակատիք կ'ըլլայ նախորդ օրերու Ճրագալոյցին Պատարագէն ետք, իսկ Վարդավառին, Ս. Աստուածածնայ Վերափոխման եւ Խաչվերացի Տօներուն Նաւակատիքը կը սկսի Տօներուն նախորդող շաբաթ օրուան առաւօտեան Պատարագէն ետք: Պահքը վերջնականապէս կը լուծուի Տօնին Պատարագէն ետք :
Համեմունքներ
Համեմունքներ (ռուս.՝ припра́вы, անգլ.՝ Condiment), համեմունքները սուր հոտ եւ համ ունեցող թարմ ու չորցած բոյսերու ծաղիկներն են, տերեւները, սերմերը, պտուղները եւ անոնցմէ պատրաստուած հեղուկները, մածուկներն ու փոշիները։ Համեմունքային բոյսերու սուր հոտն ու զանազան բուրմունքները պայմանաւորուած են այդ բոյսերու տարբեր օրգաններուն մէջ պարունակուող եթերաիւղերով։
Համեմունքները կ՜օգտագործուին խոհարարութեան, սնունդի արդիւնաբերութեան (պահածոներ, հրուշակեղէն, հացաբուլկեղէն, լեկիոր, օղի եւ այլն), օծանելիքի արտադրութեան եւ բժշկութեան մէջ։ Կերակուրներու եւ պահածոներու համար կ՜օգտագործուին սոխ, սխտոր, համեմ, ռեհան, մանանեխ, թարխուն, անանուխ, սեւ, սպիտակ, կարմիր ու բուրաւէտ պղպեղներ, դափնիի տերեւ եւ այլն։ Ըմպելիքներու, անուշներու, հրուշակեղէնի, հացաբուլկեղէնի պատրաստման համար կ՜օգտագործուին դարչին, մեխակ, կոճապղպեղ (իմբիր), հիլ, անիսոն, վանիլ, մշկընկոյզ, սեւ սոնիճ եւ այլն։ Պանիրի որոշ տեսակներու կը խառնեն ուրց, թարխուն, սոխ, սոխուկ եւ այլ բանջարներ։ Համեմունքներու շարքին կը դասուին նաեւ աղանիւթերը, գլիկոզիդները եւ այլն։ Համեմունքները ախորժաբեր են եւ կը նպաստեն մարսողութեան։
Համեմունքային բոյսերը տարածուած են գրեթէ ամբողջ աշխարհին մէջ, սակայն առաւել արժէքաւոր են արեւադարձային երկիրներու մէջ աճողները (մեծ մասամբ՝ ծառեր)։ Անոնցմէ են դարչինը, մեխակը, մշկընկոյզը, վանիլը, հիլը, բուրաւէտ ու սեւ պղպեղները եւ այլն։ Հնագոյն ժամանակներուն անոնք մշակուած են նաեւ Հայաստանի մէջ. տարածուած համեմունքային բոյսերէն են թարխունը, կորթինը, ռեհանը, նեխուրը, համեմը, քեմոնը, քրքումը, սամիթը, անանուխը, ազատքեղը, մանանեխը, սոխը, սխտորը, ուրցը եւ այլն։
Յաճախ օգտագործուող համեմունքներ
Խոտեր ու համեմունքներ.
Այս անծանօթ համեմունք չէ։ Այն կարմիր պղպեղն է։
Համեմունքներու շուկան ներկայիս
Համեմունքներու կլոպալ արտադրողներէն առաջատար երկիր կը համարուի Հնդկաստանը (անգլ.՝ spices):
Գրականութիւն
Յօդուածներ
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Բոյսեր
Մաժիտա Ալ Ռումի
Մաժիտա Ալ Ռումի, (արաբ․՝ ماجدة الرومي‎‎, 13 Դեկտեմբեր 1956), Լիբանանցի սոփրանօ երգչուհի եւ դերասանուհի։ Ճանչցուած է որպէս Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան բարեացակամութեան դեսպանը։ Առաջին անգամ ելոյթ ունեցած է 16 տարեկանին՝ 1974 թուականին։ Մաժիտան ծնած է յայտնի երգիչ՝ Հալիմ Ալ Ռումիին ընտանիքին, Հարաւային Լիբանանի, Սուր քաղաքին մէջ :
2015-ի Յուլիսին, Մաժիտա Ալ Ռումին Ժունիէ քաղաքին մէջ տեղի ունեցած փառատօնին հանդէս եկած է Ինկա եւ Անուշ Արշակեաններուն «Մենք ենք սարերը մեր» երգով թէ՛ արաբերէն եւ թէ՛ հայերէն տարբերակներով՝ իրբեւ յարգանքի տուրք Հայոց Ցեղասպանութեան հարիւրամեակին եւ զոհերու յիշատակին: :
Համերգէն առաջ տուած ճեպազրոյցին ընթացքին ողջունելով հայ ժողովուրդը Ռումի ըսած է.
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Լիբանանցի երգչուհիներ Ստորոգութիւն:Արաբ երգչուհիներ Ստորոգութիւն:1956 ծնունդներ Ստորոգութիւն:13 Դեկտեմբերի ծնածներ
Գրիգոր Փիտէճեան
Գրիգոր Փիտէճեան : Երաժիշտ, երգահան, դաստիարակ, երաժշտագէտ, հայ երգի մեկնաբան եւ պատմագէտ, «Համազգային»-ի երգչախումբի ղեկավար:
Կենսագրութիւն
Գրիգոր Փիտէճեան ծնած է երաժշտական հակումներով ընտանիքի մը մէջ։ Ուսումը ստացած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան դպրեվանքին մէջ, միաժամանակ ուսման հետեւելով Պէյրութի Ղեւոնդ Տէր Մինասեան երաժշտանոցին մէջ։ Դպրեվանքին մէջ, երաժշտական կրթութիւնը ստացած է աշակերտելով ծանօթ երաժշտագէտ՝ Համբարձում Պէրպէրեանին՝ խորանալով ազգային ու կրօնական երաժշտութեան մէջ։
Շրջանաւարտ ըլլալէ ետք, ստանձնած է Անթիլիասի Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Մայր Տաճարի դպրապետի պաշտօնը։
Իր մասնագիտական ուսումը շարունակած է Նիւ Եորքի «Ման» դպրոցին եւ «Հանթըր» գոլէճին մէջ, ուր ստացած է մագիստրոսական աստիճանը։ Խմբավարական իր գործունէութեան առընթեր, նաեւ բեղուն ուսումնասիրող մը եղած է պարոն Փիտէճեան։
Ուսումնասիրական գործերէն
Գրիգոր Փիտէճեանի ուսումնասիրական գործերէն են՝ «Անձինք նուիրեալք»,
«Հայ յեղափոխական երգերուն տեղը հայ երաժշտութեան մէջ»,
«Հայ Եկեղեցւոյ երգերը»,
«Գրիգոր Նարեկացի՝ շարականագի՞ր» եւ «Քրիստափոր Կարա-Մուրզա»։
Երպապսակ Ապրիլեան Նահատակներուն» անունով գործին ձայնապնակը
Ի շարս այլոց, ԱՄՆ արեւելեան շրջանի առաջնորդարանի հովանաւորութեամբ հրատարակուած է «Երպապսակ Ապրիլեան Նահատակներուն» անունով գործին ձայնապնակը, զոր կը կատարեն Երեւանի Կամերային Երգչախումբն ու Ալան Յովհաննէս սենեկային նուագախումբը՝ Գրիգոր Փիտէճեանի խմբավարութեամբ։
«Քրիստափոր Կարա-Մուրզա» մեծածաւալ ու արժէքաւոր աշխատութեան շնորհանդէս
Նոյեմբեր 2013-ին, Եղիշէ Չարենցի Անուան Գրականութեան Եւ Արուեստի Թանգարանի սրահին մէջ տեղի ունեցաւ Գրիգոր Փիտէճեանի «Քրիստափոր Կարա-Մուրզա» մեծածաւալ ու արժէքաւոր աշխատութեան շնորհանդէսը: Գիրքի ստեղծման, երգահան, խմբավար, հայ երգահաններու դպրոցի առաջին ներկայացուցիչներէն մէկուն` Քրիստափոր Կարա-Մուրզայի անյայտ ստեղծագործութիւններու ու հայ երաժշտութեան մասին է:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ
Ան Սիւր Լես
Ան Սիւր Լես (ֆր.՝ Grottes de Han-sur-Lesse կամ ֆր.՝ Grottes de Han) — բնական ծագում ունեցող քարայր, Պելճիքայի զբօսաշրջային կարեւորագոյն վայրերէն մէկը, ուր տարեկան կ'այցելէ աւելի քան կէս միլիոն մարդ: Կը գտնուի Նամիւր նահանգին Ան սիւր Լես գիւղին մօտ։
Վարդան Քհնյ. Պոյաճեան
'''Վարդան Քհնյ. Պոյաճեան''' - Աւազանի անունով Յովհաննէս ծնած է Խարբերդ 1905-ին։
Ան Սիւր Լես
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Քարայրը առաջացած է կրաքարէ կազմութիւն ունեցող բլուրին ստորոտով հոսող Լաս գետին (Մաասի վտակներէն) ջուրերու ազդեցութեամբ կրաքարային ապարներու կարստային լուծման հետեւանքով: Գետը ուղիղ գիծով աւելի քան մէկ քիլոմեթր կը հոսի այդ կրաքարային բլուրին երկայնքով: Քարայրին ներսը ունի խոնաւութեան մշտապէս բարձր մակարդակ, տարուան բոլոր եղանակներուն կը պահպանուի նոյն՝ 13 աստիճան ջերմութիւնը: Այնտեղ մուտք գործել հնարաւոր է միայն հին, զբօսաշրջային, յատուկ ճոպանուղիով, որ իր ուղերթը կը սկսի գիւղին կեդրոնէն եւ կ'անցնի շուրջ երկու քիլոմեթր, մինչեւ որ կը հասնի քարանձաւի մուտքին: Պտոյտը, որ կը տեւէ մէկ-մէկուկէս ժամ, կը ներառէ նաեւ լուսաձայնային ներկայացում՝ ամենաընդարձակ սրահին մէջ, մակոյկներով զբօսանք՝ Լեսի վրայ եւ թնդանօթային համազարկ, որ կը ցուցադրէ քարայրին իւրօրինակ աքուսթիքը:
Վարդան Քհնյ. Պոյաճեան
Կենսագրութիւն
Նախնական կրթութիւնը աւարտելէ ետք, կը մեկնի երուսաղէմի Սրրոց Յակորեանց դպրեվանքի, ուր ժաոանգաւորաց ուսումը աւարտելէ ետք, կը հաստատուի Պէյրութ։
Իրրեւ կեանքի ասպարէզ կ'որդեգրէ ուսուցչութիւնը եւ դպրապետութիւնր։ Պէյրութի կարգ մը եկեղեցիներուն մէջ կը վարէ դպրապետութեան պաշտօն, իսկ Ազգ. վարժարանի մէջ կը նշանակուի կրօնԻ, երաճշտութեան եւ այլ նիւթերու դասատու։
Կամուսնանայ ու կ'ունենայ մէկ մանչ եւ երկու աղջիկ։
Երբ Հալէպի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ ռազմավաստակ հոգեւոր Հովիւ խարբերդցի Տ. Նշան Ա. քհնյ. Մարգարեան կր մահուան, Հալէպի խարբերցինէրու ու բալուցիներու հայրենակցական Միութեան վարչութեան ներկայացուցիչներ Պէյրութի մէջ մասնաւոր Հանղիպում կ'ունենան դպրապետ ՅովՀաննէս Պոյաճեանի հետ եւ կ'աոաջարկեն որ իրենց Հայրենակիցներուն համար քահանայ ձերնադրուի։
Երր ան կ'ընդունի Հայրենակիցներուն աոաջարկը, անոնք իր թեկնածութիւնը կր ներկայացնեն բերիոյ Հայոց Թեմի Աոաջնորդ՝ Տ. Զարեհ եպս. Փայասլեանին ու կրօնական Ժողովին։ Երր Սրբազան հայրը իր բարեհաճ Հաւանութիւնը կու տայ, ան ընտանեօք կը տեղափոխուի Հայէպ ու կը պատրաստուի ձեռնադրութեան։
Իր քահանայական ձեռնադրութիւնն ու օծումը տեղի կ՚ունենան ձեոամը բերիոյ հայոց Թեմի Աոաջնորդ՝ Տ. Զարեհ եպս. Փայասլեանի (Ապա կաթողիկոս մեծի Տանն կիլիկիոյ), 28 Փետրուար 1954-ին, Վարդանանց Տօնին վերակոչուելով Տէր Վարդան եւ օծակից ունենալով Տէր Վահան, Տ. Հմայեակ, Տ, Ղեւոնդ եւ Տ. Ատոմ։
Իր քառասնօրեայ քահանայութեան պատրաստութեան շրջանը աւարտելէ ետք, առաջնորդ Սրբազան հօր տնօրինութեամբ նորընծայ Տէր Վարեան կը նշանակուի հոգեւոր հովիւ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ։
Հակառակ ժաոանգաւորաց ուսում ունենալուն եւ ձայնագրութեան գիտելիքներով օժտուած ու մեր եկեղեգւոյ շարականագիտութեան հմտացած ըլլալուն, հովուական կեանքին մէջ կր ձախողի՝ ժողովուրդին հանդէպ ունեցած ոչ եկեղեցականի վայել իր վերաբերմունքին համար։ Դժբախտաբար, հայրենակիցներուն յոյսերը իդերեւ կ'ելլեն այնքան, որ անոնք չեն կրնար նոյնիսկ զինք պաշտպանել։
Աոաջնորդ Սրբազան հայրր զինք կը տեղափոխէ Տաւուտիէի Ս. Վարդան եկեղեցին, այն յոյսով, որ ան ինքզինք կը սրբագրէ։ բայց ափսո՜ս, հոն ալ կը ձախողի իր քահանայագործութեան մէջ։
Այն ու հետեւ, Առաջնորդ Սրբազան հօր որոշումով ան կը դադրի Բերիոյ Հայոց Թեմին մէջ քահանայագործելէ։
Կը տեղափոխուի Պէյրութ,	բայց կը մերժուի Հոն քահանայագործելու։ Ապա կր հաստատուի Թեհրանի Թեմին մէջ, ուր կարճ ժամանակամիջոց մը քահայանագործելէ ետք։ Կը ձախողի եւ ծանօթներու միջամտութեամբ կը հաստատուի եգիպտոս, բայց բարի Վարուց Վկայագիր չունենալուն համար չի կրնար քահայանագործել։ Այսպէս, ժամանակ մր անդաստական շրջելէ ետք, ան ի վերջոյ կր մեկնի Գանատա եւ հոն ալ կը մահուան 1980ական թուականներուն եւ կր թաղուի տեղւոյն գերեզմանատան մէջ։
Արմին Վեգնըր
Արմին Վեգնըր (Armin Theophil Wegner, ), գերմանացի լուսանկարիչ, բանաստեղծ, լրագրող, հրապարակախօս, իրաւագիտութեան դոկտոր։ 1915-1916 թուականներուն, Տէր Զօրի անապատին եւ Կիլիկիոյ, Ամասիայի եւ Տաւրոսի կիրճերուն մէջ եղած է ականատեսը Հայոց Ցեղասպանութեան ու լուսանկարած է գաղթականներու կարաւաններ, ճամբարներ, սովահար, տանջահար մարդիկ, դիակներ եւ գանկերու բլուրներ:
Վեգնըր առաջին անգամ ինքը ցուցադրած է իր լուսանկարները 1919-1921 թուականներուն եւ քաջութիւնը ունեցած է դատապարտելու Մեծ եղեռնը իր դասախօսութիւններուն ժամանակ:
1921 թուականին Վեգնըր, իբրեւ վկայ, ներկայ եղած է Սողոմոն Թեհլերեանի դատավարութեան՝ Պերլին, հաւաքած է սղագրական նիւթեր, գրած է յառաջաբան՝ «Արդար վճիռ», եւ հրատարակած է առանձին գիրքով՝ «Թալեաթ Փաշայի դատավարութիւնը...», 1921։
Իբրեւ գրող
Ան գրած է Հայոց Ցեղասպանութեան նուիրուած բանաստեղծութիւններ, արձակ գործեր եւ վկայութիւններ, որոնց բնորոշ են մարդասիրութիւնը, եղբայրութեան գաղափարը, որեւէ ազգի հալածանքի մերժումը։
Բանաստեղծութիւններու առաջին գրքոյկը հրատարակուած է դեռեւս դպրոցական տարիներուն։ 1910 թուականին տպագրուած է «Արձակ բանաստեղծութիւններ» ժողովածոն։
1922 թուականին հրատարակուած «Ճիչ Արարատից» գրքոյկին մէջ, ներկայացնելով Զմիւռնիոյ կոտորածները, Վեգնըր դարձեալ հրապարակած է Թուրքիոյ կառավարող շրջաններու հայատեաց քաղաքականութիւնը եւ արեւմտեան տէրութիւններու անտարբերութիւնը։
Ան երկու անգամ այցելած է Հայաստան՝ 1927-ին եւ 1968-ին։
1968-ին ան այցելած է նաեւ Ծիծեռնակաբերդ եւ խոնարհած՝ Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին առջեւ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գերմանացի գրողներ Ստորոգութիւն:Գրողներ
Փերիսթերես, Քերքիրա
Կը գտնուի Ալպանիոյ եւ Քերքիրային միջեւ։ Երկու մասիը կը զատէ Քերքիրայիքի ծովին բերանը․ արեւմտեան բերանին կը հետեւին նաւերը որոնք դէպի Իտալիա կ՛ ուղեւորին, իսկ արեւելեան բերանին կը հետեւին նաւերը որոնք դէպի Այուս Սարանտա, Ալպանիա կ՛ուղեւորին։
Թուփերով եւ ծառերով ժայռոտ կղզի է։
Լիզա Բերքեան–Աբրահամեան
Լիզա Բերքեան–Աբրահամեան (գերմ.՝ Lisa Berkian-Abrahamian, ), հայ լրագրող, թարգմանիչ, մատենագէտ, Հայաստանի Լրագրողներու միութեան անդամ (1978)։
Լիզա Բերքեան-Աբրահամեան աւագ քոյրն է մանկավարժ-լրագրող, Հայաստանի Լրագրողներու միութեան անդամ, Արցախեան ազատամարտիկ, «Ծովակալ Իսակով» մետալակիր Շուշանիկ Աբրահամեանի (1953-2020)։
Կենսագրութիւն
Լիզա Բերքեան–Աբրահամեանը ծնած է 13 Դեկտեմբեր 1949-ին, Սպիտակի շրջանի, ներկայիս Արագածոտնի մարզի Գեղարօտ գիւղին մէջ, Զարզանդ (Ժորա) եւ Վարիքօ Աբրահամեաններու ընտանիքին մէջ։ Աւարտեր է Խաչատուր Աբովեանի անուան ՀՊՄՀ-ի մշակոյթի բաժանմունքը, Պաքուի կուսակցական բարձրագոյն դպրոցը, Վիսպատենի ժողովրդական բարձրագոյն դպրոցի եւ Կէօթէի հիմնարկի գերմաներէնի դասընթացքները։ Աշխատեր է Գեղարոտի գրադարանի վարիչ, «Արագած» շրջանային թերթի բաժնի վարիչ, նոյն թերթի գլխաւոր խմբագիր, ՀԿԿ Արագածի շրջկոմի քաղլուսկապինեթի վարիչ, նոյն շրջկոմի գաղափարախօսական բաժնի վարիչ, շրջխորհրդի գործկոմի նախագահի օգնական։
1993-ի Ապրիլին, ամուսնոյն՝ Արա Բերքեանի հետ (Ան Մայնցի հայկական համայնքի նախագահն էր) մեկներ են Արցախ։ Այցի նպատակը եղեր է Մայնցի հայկական համայնքի օգնութիւնը Արցախ հասցնելը։
1992 թուականին բնակութիւն հաստատեր է Գերմանիայի Վիսպատեն քաղաքին մէջ։ Լիզա Բերքեան–Աբրահամեանի ամուսինն է ճարտարապետութեան եւ Ճարտարագիտութեան դոկտոր, գրող, հայագէտ, գերմանահայ ճանչցուած գործիչ Արա Բերքեանը ։ Գերմանիոյ մէջ աշխատեր է Վիսպատենի քաղաքային գրադարանի գլխաւոր մասնագէտ, հասարակական կարգով եղեր է Մայնցի հայկական համայնքի շաբաթօրեայ դպրոցի վարժուհի եւ համայնքի «Բանբեր» երկլեզու ամսաթերթի խմբագիր։
Ընտրուեր է ՀԿԿ Արագածի շրջկոմի բիւրոյի, օրէնսդիր մարմնոյ անդամ, Արագածի շրջանային խորհուրդի պատգամաւոր, կանանց շրջանային խորհուրդի նախագահ։ Թղթակցեր է ՀՀ գիտութիուններու ազգային ակադեմիայի «Նպատակ», «Գիտութիւն», ինչպէս նաեւ՝ «Ակունք», «Ազգ», «Իրատես de facto», Պէյրութի «Ազդակ» թերթերուն, Գերմանա-հայկական ընկերութեան օրկան՝ «Հայ-գերմանական-հանդէսին», «Haysociety» ամսագիրին, Հայաստանի ազգային գրադարանի «Հոգեւոր Հայրենիք» ամսաթերթին։
1992 թուականէն մինչեւ օրս Հայաստանի մասին բանասխօսութիւններով, ելոյթներով հանդէս եկեր է Մայնցի հայկական համայնքի մէջ, Վիսպատենի քաղաքապետարանի, Վիսպատենի ժողովրդական բարձրագոյն դպրոցի Կանանց եւ «Թանդեմ» կուրսերում, Վիսպատենի, Քելքհայմի աւետարանական հինգ եկեղեցիներու համայնքներու, Մայնի Ֆրանքֆուրթի՝ Հեսսենի հայկական մշակութային միութեան, Գերմանիոյ Հայաստանի դեսպանատանը, Շթութկարթի, Հանաուի հայ համայնքներու, Վիսպատենի Հայրենի տանը եւ Գրականութեան տանը, Քէօլնի գերմանահայ կանանց միութեան մէջ։
Երկեր
Հեղինակեր է «ԱՐԱ Յ․ ԲԵՐՔԵԱՆ» «ՎԵՐՅՈՒՇԻ ՄԱՍՈՒՆՔՆԵՐ» գիրքերը, գերմաներէնէն հայերէն թարգմաներ է եւ հրատարակեր Էննօ Մեյերի եւ Արա Բերքեանի՝ «ՀՌԵՆՈՍԻ ԵՒ ԱՐԱՔՍԻ ՄԻՋԵՒ. 900 ՏԱՐՈՒԱՅ ԳԵՐՄԱՆԱ-ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՅԱՐԱԲԵՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ» գիրքը   ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Հայ մատենագէտներ Ստորոգութիւն:ՀՊՄՀ շրջանաւարտներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի Լրագրողներու միութեան անդամներ
Կիտրոնի տօնը
Կիտրոնի տօնը (Fête du Citron) ամէն տարի տեղի կ'ունենայ ձմրան վերջաւորութեան` Փետրուար ամսուան, Ֆրանսայի Մանթոն քաղաքին մէջ, Մանթոնի բարեկենդանին ընթացքին:
Պատմութիւն
1875-ին, կը ստեղծուի բարեկենդանի տողանցք մը` ձմրան քաղաքին մէջ քիչ մը շարժում ստեղծելու համար: 1920-ական թուականներուն քաղաքը դարձած է կիտրոնի, նարինջի տարբեր տեսակներ արտադրող մեծ շրջան մը: Այս ձեւով, 1934 թուականին կը ծնի «Կիտրոնի տօն»-ը, որուն ընթացքին կը տողանցեն կիտրոններով, նարինջներով ծածկուած տարբեր հսկայական կառոյցներ:
Այս տարբեր նիւթեր ներկայացնող «արձաններ»-ը կը կարօտին քսան թոն պտուղներու, որոնք կը բերուին Սպանիայէն, մէկ միլիոն ձգախէժէ կապերու, 15 օրուան աշխատանքի եւ մօտաւորապէս հարիւր հոգիներու մասնակցութեան։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Տօներ Ստորոգութիւն:Տօներ այբբենական կարգով
Յորդանանի Հայերը
Հայերը Յորդանանի մէջ, հայերը Յորդանան հաստատուած են հին ժամանակներէն՝ Խաչակիրներո ւ շրջանէն, Հեթում թագաւորի օրով (ԺԳ. Դար), սակայն իբրեւ համայնք սկսած են ձեւաւորուիլ 1915-ի Եղեռնէն ետք, մանաւանդ 1950-ական թուականներուն սկիզբը, երբ Տէր Զօրէն , Սուրիայէն եւ այլ վայրերէ գաղթական բեկորներ ապաստան գտած են Յորդանանի զանազան քաղաքներու մէջ՝ Մաան, Փեթրա, Քարաք, Իրպիտ, Զարքա:
Կը յիշուի, որ Քաղաքին մէջ 1928-ին գոյութիւն ունեցած է հայկական վարժարան մը՝ որբերուն այբուբեն սորվեցնելու  համար: Այնուհետեւ հայ գաղթականները շարժած են դէպի մայրաքաղաք Ամման, ուր 1933-ին գոյութիւն ունեցած է ազգային վարժարան մը (Հեթումեան) եւ մատուռ մը:
Կիւլպէնկեան – Եուզպաշեան Վարժարան, 1960-ին,  Երուսաղէմի պատրիաքութիւնը կը ձեռնարկէ հայկական վարժարանի շէնքին եւ եկեղեցւոյ կառուցման: Դպրոցը եւ եկեղեցին կը գտնուին շրջանի մը մէջ՝ որ կը կոչուի (Հայ էլ էրմէն), այսինքն՝ Հայկական թաղ: Դպրոցին նախակրթարանի բաժինը կը կոչուի Եուզպաշեան, իսկ մանկապարտէզը՝ Կիւլպէնկեան: Եկեղեցին կը կոչուի Ս. Թադէոս :
Մանկապարտէզը երկու տարուան ընթացք մըն է, իսկ նախակրթարանը ունի 6 դասարաններ: Արաբերէն եւ անգլերէն դասերու կողքին դպրոցին մէջ կը դասաւանդուի հայերէն լեզու եւ կրօն:
Գաղութը սահմանադրական իմաստով հիմնական կառոյց չունի, որովհետեւ եկեղեցին ու դպրոցը սեփականութիւն են Երուսաղէմի Պատրիարքութեան եւ Պատրիարքը կը նշանակէ հոգեւոր հովիւը:
ԱԿՈՒՄԲՆԵՐ ԵՒ ՄԻՈՒԹԻՒՆՆԵՐ, Ամմանի հայկական փոքր գաղութը ունի երկու ակումբներ, որոնք կը գտնուին դէմ դիմաց, երկուքն ալ աշխոյժ գործունէութեամբ, գեղեցիկ կառոյցով եւ զանազան բաժանմունքներով: Ակումբներէն մին կը պատկանի Հ.Մ.Ը.Մ.-ի, միւսը՝ Ա.Մ.Մ.-ի:
Յորդանան
Աշխարհագրութիւն
Յորդանանի տարածութիւնը 35, 637 քմ2 է, ամէնէն բարձր կէտը Ումմ ալ Տամի լեռն է (բարձրութիւնը՝ 1,855 մ, տեղը՝ 29.30833°N, 35.42917°W), ամէնէն ցածը՝ Մեռեալ Ծովուն մակերեսը (−446 մ):
Կլիմայ
Յորդանանի մէջ կը գերիշխէ միջերկրածովային կլիման։ Ամառը ջերմաստիճանը կը հասնի 30 °C-ի (86 °F) եւ համեմատաբար զով է, իսկ ձմեռը՝ 13 °C-ի(55 °F)։ Հիւսիսային շրջանները Նոյեմբերէն Մարտ ամիսներուն ընթացքին կ'անձրեւէ։ Կարմիր եւ Մեռեալ ծովերուն ջուրի ջերմաստճիանը +21 °C էն աւելի ցած չ'ըլլար։ Միաժամանակ երկիրին կեդրոնական հատուածներուն մէջ գիշերները զով կ'ընէ ։
Դատարան
Յորդանանի իրաւական համակարգը կը գործէ Շարիաթի եւ Օսմանեան-Եգիպտական օրէնքներուն հիման վրայ։ Մեծ ազդեցութիւն ունին նաեւ ցեղային աւանդոյթները։
Յորդանանի մէջ սահմանադրութիւնը ընդունուած է 11 Յունուար 1952-ին, սակայն միշտ փոփոխութեան ենթակայ է։ Յորդանան ունի Շարիաթի դատարաններ եւ քաղաքացիական դատարաններ։ Ամէնէն բարձր դատարանը վճռաբեկ դատարանն է, որուն կը յաջորդէ վերաքննիչ դատարանը։ Քաղաքացիական դատարանները  քրէական եւ քաղաքացիական գործերու իրաւասութիւն ունին, իսկ շարիաթի դատարանները կը զբաղին ամուսնութեան, ամուսնալուծութեան, եւ ժառանգութեան հարցերով։ Շարիաթի դատարաններուն մէջ, երկու կանանց վկայութիւնը հաւասար է մէկ մարդու վկայութեան։
2010-ի Արաբական Ժողովրդավարութեան բարեփոխումներու նախաձեռնութեամբ, Յորդանան ժողովրդավարական բարեփոխումներու առաջին տեղը կը գրաւէ։
Պետական Համակարգ
Յորդանան երկուորական միապետութիւն է: Գերիշխող ուժը կեդրոնացած է թագաւորին եւ անոր նախարարներուն խորհուրդին ձեռքը։ Թագաւորը հրամանագիրերով կը նշանակէ բոլոր դատաւորները, կը հաստատէ Սահմանադրութեան փոփոխութիւնները, պատերազմ կը յայտարարէ եւ զինեալ ուժերուն հրամաններ կ'արձակէ:
Նախարարներու խորհուրդը, որ կը վարէ վարչապետը, կը նշանակուի թագաւորին կողմէ. ան վարչապետին խնդրանքով կրնայ նախարարներ պաշտօնազրկել։
Թագաւորական զինուած ուժերը նոյնպէս թագաւորին վերահսկողութեան տակ կը գտնուին։
Կրօն
Իսլամութիւնը Յորդանանի պաշտօնական կրօնն է ։
Երկիրին բնակչութեան շուրջ 92%-ը կը կազմեն իսլամները ։ Սիւննի իսլամները կը գերիշխեն Յորդանանի մէջ։ Կան փոքրաթիւ Ահմատի իսլամներ ։
Յորդանանի մէջ քրիստոնեաները փոքրամասնութիւն են. անոնք կը կազմեն երկիրին բնակչութեան 6%-ը ։ Քրիստոնեաները գլխաւորաբար Հայաստանեայց առաքելական Ս. Եկեղեցւոյ եւ Յոյն ուղղափառ եկեղեցւոյ հետեւորդներ են. կան նաեւ փոքր թիւով Ղպտի ուղղափառ եկեղեցւոյ հետեւորդներ, Կաթոլիկներ եւ Բողոքականներ ։ Իսկ մնացեալ 2%-ը շիա իսլամներ են։
Հայ-Յորդանանեան կապեր
Դիւանագիտական յարաբերութիւններ Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Յորդանանի Հաշիմեան Թագաւորութեան միջեւ հաստատուած են 18 Յուլիս 1991-ին։ Յորդանանի Հաշիմեան Թագաւորութեան Թագաւոր Ապտալլա Բ. Իպն Ալ-Հուսէյն Ալ-Հաշիմիի հրաւէրով Նախագահ Սերժ Սարգսեան 29 Հոկտեմբերին պաշտօնական այցով մը կը մեկնի Յորդանան։
Հայերը Յորդանանի Մէջ
Հայերը Յորդանանի տարածքին բնակութիւն հաստատած են հինէն ի վեր։ Անոնց թիւը աւելցած է խաչակրաց արշաւանքներու ժամանակաշրջանէն (ԺԱ-ԺԳ դարեր)։ Սակայն Յորդանանի հայ համայնքը կը ձեւաւորուի եւ կը ստուարանայ 1915-ի Մեծ Եղեռնի ն եւ անկէ ետք, երբ բազմաթիւ գաղթականներ կ'ապաստանին Յորդանանի մէջ։