cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Պատկերասրահ
Ներկայիս պատկերասրահի մասնաշէնքը կը նախագծուի ժամանակակից պաշտօնական պահանջներուն համապատասխան եւ ունի կատարելագործուած արուեստագիտական սարքաւորումներով ցուցասրահներ, դասախօսութիւններու դահլիճ, վերականգնող արուեստանոցներ, X-ray խորհրդասենեակ, գրադարան, լուսանկարադարան եւ այլն (օրինակ, Տուկենհայմի թանգարանը Նիւ Եորքի մէջ)։ Պատկերասրահը կը ծաւալէ նաեւ ցուցահանդէսային եւ գիտալուսաւորական աշխատանքներ։
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ
1719 թուական
1719 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 19րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1719 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1719 մահեր
Ստորոգութիւն:1719
Քիմ Ճոնկ Ուն
Քիմ Ճոնկ Ուն (նաեւ՝ Քիմ Չեն Ըն, քորէերէն՝ 김정은, Կիմ Ճոնկ-ըն), յայտնի նաեւ «Մեծ Յաջորդող» պատուանունով (8 Յունուար 1984, Փիոնկիանկ, Հիւսիսային Քորէա), Հիւսիսային Քորէայի գերագոյն առաջնորդ, երկրի նախկին գերագոյն առաջնորդ Քիմ Ճոնկ Իլի երրորդ որդին եւ յաջորդողն է։
Քիմ Ճոնկ Ունի կեանքի մանրամասնութիւնները գաղտնի կը պահուէին ամբողջատիրական վարչակարգի կողմէ մինչեւ 2010։ Իննսունականներուն Փաք Չոլ ծածկանունով յաճախած է Զուիցերիոյ մասնաւոր դպրոցներէն մէկը։ 2002 - 2007 եղած է Քիմ Իլ Սունկի անուան Զինուորական Ակադեմիայի ուսանող։ 2010-ին ստանձնած է բարձր պաշտօններ խորհրդային կուսակցութեան եւ բանակին մէջ, ինչ որ ժառանգորդութեան փաստը պաշտօնաբար հաստատուելուն պատճառ հանդիսացաւ։ 29 Դեկտեմբեր 2011-ին, հօր մահուան յուղարկաւորութենէն մէկ օր ետք, Քիմ Ճոնկ Նամի կողմէ յայտարարուած է իբրեւ «մեր կուսակցութեան, բանակի եւ երկրի գերագոյն առաջնորդ»։
Ծննդեան Ժամանակ
Քիմ Ճոնկ Ունի, ինչպէս նաեւ իր հայր Քիմ Ճոնկ Իլի ծննդեան տարեթիւը անյայտ է։ Տարբեր աղբիւրներ կ'առաջարկեն 1982, 1983 կամ 1984 թուականները։ Ըստ հետախուզական տուեալներու, ան ծնած է 1984-ին։ Անոր ծննդեան օրը՝ 8 Յունուարը յայտարարուած է Հիւսիսային Քորէայի պետական տօն եւ նշուած է պաշտօնաբար առաջին անգամ 2011-ին։
Դպրոցական Տարիները Զուիցերիոյ Մէջ
Քիմ Ճոնկ Ունի կեանքի մանրամասնութիւնները, անունը եւ լուսանկարները գաղտնի կը պահուէին մինչեւ ժառանգորդութեան գործընթացի սկիզբը։ Ան իննսունականներուն կ'ուսանէր Զուիցերիոյ մէջ։ Զուիցերիական մամուլը, ինչպէս նաեւ անոր դասընկերները փոխանցած են տուեալներ անբր դպրոցական տարիներու մասին։
Քիմ Ճոնկ Ուն կը յաճախէր նաեւ Լիպեֆելտի պետական դպրոցը։ Ան Զուիցերիա մնացած է մինչեւ 1999-ի աւարտը կամ 2000-ի սկիզբը։ Ըստ նրա դասընկերներու, Քիմ անսպասելիօրէն անհետացած էր։
Ժառանգութեան Աստիճանական Յայտարարութիւնը
Հիւսիսային Քորէան աշխարհի վերջին համայնավար պետութիւններէն է։ Երկիրը տէ ֆաքտօ ունի «գերագոյն առաջնորդ», որ պէտք է ստանձնէ քանի մը բարձր պաշտօններ համայնավար կուսակցութեան (Քորէայի Բանուորական Կուսակցութիւն), բանակին եւ պետական այլ մարմիններու մէջ։ Գերագոյն առաջնորդի պաշտօնը ժառանգական է։ Նախորդ առաջնորդ Քիմ Ճոնկ Իլի ժառանգութեան գործընթացը մօտ քսան տարի տեւեց։ Այդ ընթացքին ան կը նախապատրաստուէր իր հօր՝ Քիմ Իլ Սունկի կողմէ (հաւանաբար 1976-էն մինչեւ 1994) ու զանազան պաշտօններ ստանձնեց (1980 - 1997)։ Իսկ Քիմ Ճոնկ Ուն միայն իր հօր վերջին տարիներուն ընտրուած է եւ ընդամէնը 2 տարի տեւեց իր նախապատրաստութիւնը։
Անոր հայրը սկիզբէն Քիմ Ճոնկ Նամը (իր աւագ որդին) կը նախընտրէր իբրեւ ժառանգորդ։ Սակայն վերջինս 2001-ին Ճափոնի սահմանապահներու կողմէ ձերբակալուած է կեղծ անձնագիրի պատճառով։ Հակառակ կարճ ժամանակ ետք ազատ արձակուելուն, Քիմ Ճոնկ Իլ փոխեց իր նախագիծը եւ հաւանաբար իր միջնեկ որդի Քիմ Ճոնկ Չուլը ընտրեց իբրեւ յաջորդ ժառանգորդ։ Բայց ըստ Քիմ Ճոնկ Իլի նախկին խոհարար Քենճի Ֆուճիմոթոյի, Քիմ Ճոնկ Չուլ չափազանց «աղջկաբարոյ» կը համարուէր երկիրը ղեկավարելու համար։
2008-ի Օգոստոսին ու կրկին Նոյեմբերին, ըստ հետախուզական տեղեկութիւններու, Քիմ Ճոնկ Իլ ուղեղի կաթուած ստացած է։ Հետագային պետական տօնակատարութիւններուն աւելի հազուադէպ կ'երեւէր։ Ըստ դիւանագիտական աղբիւրներու, 2009-ին Քիմ Ճոնկ Իլ Քիմ Ճոնկ Ունը ներկայացուց երկրի պետական մարմիններուն, իբրեւ յաջորդող։ Քիմ Ճոնկ Իլի երրորդ որդին կը ներկայացուէր իբրեւ «Ճաճանչավառ Ընկեր» (영명한 동지, Եոնկմիոնկհան Տոնկճի)։
2011-ին Քիմ Ճոնկ Ուն իր հօրը հետ կ'ընկերակցէր երկրի տարբեր վայրերու մէջ տեղի ունեցող պաշտօնական այցելութիւններուն։ 2011-ին Քիմ Ճոնկ Ունի մրցակիցներէն շատերը հեռացուած են իշխանութենէն։
Քիմ Ճոնկ Իլի Մահէն Ետք
17 Դեկտեմբեր 2011-ին մահացաւ Քիմ Ճոնկ Իլը։ Անոր մահուան լուրը յայտարարուեցաւ Հիւսիսային Քորէայի զլմ-ներու մէջ 19 Դեկտեմբերին, ու Քիմ Ճոնկ Ունը ներկայացուեցաւ իբրեւ «Մեծ Յաջորդող»։ 28 Դեկտեմբերին ան ղեկավարեց իր հօր թաղման արարողութիւնը։
Հիւսիսային Քորէայի մամուլը 24 Դեկտեմբեր 2011-ին Քիմ Ճոնկ Ունը յիշատակեց իբրեւ Քորէայի Ժողովրդական Բանակի գերագոյն հրամանատար։ 30 Դեկտեմբերին Քորէայի Բանուորական Կուսակցութեան Քաղաքական Գրասենեակը յայտարարեց, որ Քիմ Ճոնկ Ուն ստանձնեց քորէական Ժողովրդական Բանակի գերագոյն հրամանատարութեան պաշտօնը։ 9 Յունուար 2012-ին Հիւսիսային Քորէայի զինեալ ուժերը տօնական հաւաքման ժամանակ արտայայտած են բանակի հաւատարմութիւնը նոր ղեկավարի հանդէպ։
29 Դեկտեմբեր 2011-ին Քիմ Ճոնկ Նամ յայտարարեց, որ Քիմ Ճոնգ Ունն է երկրի կուսակցական, ռազմական եւ պետական գերագոյն ղեկավարը։ Այնուամենայնիւ, չնայած արդէն ստանձնած էր զինեալ ուժերու գերագոյն հրամանատարի պաշտօնը, միւս երկու անհրաժեշտ պաշտօնը (կոմկուսի գլխաւոր քարտուղար եւ Կեդրոնական Զինուորական Յանձնաժողովի նախագահ) դեռ ստանձնած չէ, այդտեղ ճանչցուած է միայն պաշտօնակատար։ Անիկա նշանակութիւն չունի, քանի որ Քիմ Ճոնկ Իլը միայն իր հօր մահէն երեք տարի ետք կրցաւ ստանձնել այդ երկու պաշտօնները։
29 Դեկտեմբեր 2011-էն Քիմ Ճոնկ Ուն կը համարուի Հիւսիսային Քորէայի գերագոյն առաջնորդ ըստ համաշխարհային դիւանագիտական աղբիւրներու։
Քիմ Ճոնկ Ունի պատուանունները
Քիմ Ճոնկ Ունի յաճախագոյն կիրառուող պատուանուններն են «Մեծ Յաջորդող», «Ճաճանչավառ Ընկեր», «Արուսեակ Հրամանատար»։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քորէայի պատմութիւն Ստորոգութիւն:Քորէացի քաղաքական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հիւսիսային Քորէայի ղեկավարներ Ստորոգութիւն:Քիմ Իլ Սունկի տոհմ Ստորոգութիւն:Համայնավար ղեկավարներ Ստորոգութիւն:8 Յունուարի ծնածներ
Օսիպ Մանտելշթամ
Օսիպ Մանտելշթամ, ռուս գրող, բանաստեղծ եւ թարգմանիչ։
Կենսագրական գիծեր
1900-ին, Մանտելշթամ ընդունուած է Թենիշեւսքիի դպրոցը, ուր վերապատրաստուած են կարեւոր գործիչներ: Անոր առաջին բանաստեղծութիւնները տպագրուած են դպրոցական տարիներուն (1907)։
1911-ին ընդունուած է Փեթերսպուրկի համալսարան՝ մեթոտաբանութիւն սովորելու։ Մանտելշթամ իր առաջին բանաստեղծութիւնները հրատարակած է Ափոլոնի մէջ։
Ան գրած է բանաստեղծութիւններ եւ ուղեգրութիւններ՝ նուիրուած Հայաստանի եի հայութեան։
«Ուղեւորութիւն` գոյներու երկիր» գիրքը
Գործը ռուսերէնէ թրքերէնի թարգմանած է Լուտմիլա Տենիսենքոն: Հեղինակը 1930 թուականին իր կողակցին հետ այցելած է Հայաստան եւ գիրքին ամփոփած է իր տպաւորութիւնները : Այս գործին հրատարակութիւնը խրախուսուած է Ռուսիոյ Գրական թարգմանութիւններու կաճառին կողմէ: Գիրքին կողքի ձեւաւորումը կատարուած է Արետ Կըճըրի կողմէ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գրողներ Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Թարգմանիչներ
Միլա Եովովիչ
Եովովիչի ուշադրութեան արժանի դերը 1991-ին «Վերադարձ Դէպի Երկնագոյն Ծովալճակ» ֆիլմի մէջ էր, ուր ան 15 տարեկան էր։ Կը կարծուի, որ անոր նշանակալից դերը 1997-ին լոյս տեսած «Հինգերորդ Տարրը» ֆիլմի մէջ էր, որուն թատերական ուրուագիծը գծողն ու բեմադրիչը Լիուք Պեսոնն էր։ Այդ թուականին ալ Միլան ամուսնացաւ Պեսոնի հետ, սակայն անոնց միութիւնը երկար չտեւեց։ 1999-ին Միլան Ժանն տ'Արքի դերով հանդէս եկաւ «Ժանն տ'Արք» ֆիլմին մէջ։
1994-ին Միլան թողարկած է The Divine Comedy ալպոմը։ Այնուհետեւ ան նոր երգերու փորձնական տարբերակներ տեղադրած է իր պաշտօնական կայքին վրայ եւ աշխատանք ծաւալած է ֆիլմերու սաունտթրեքներու մարզին մէջ։ 2003-ին Եովովիչ եւ Քարմէն Հաւք բացած են Եովովիչ-Հաւք հագուստներու արտադրութիւններու խանութը։ Եովովիչ ունի իր սեփական շարժանկարչութեան ընկերութիւնը՝ «Creature Entertainment» անունով։
Վաղ Կեանքը Եւ Ընտանիքը
Միլա Եովովիչ ծնած է 1975-ին Քիեւ, Ուքրանիա ԽՍՀ-ի մէջ: Անոր հայրը ազգութեամբ եղած է սերպ, իսկ մայրը` ռուս:
1980-ին, երբ Միլան դեռ 5 տարեկան էր, անոր ընտանիքը քաղաքական պատճառներով կը լքէ Սովետական Միութիւնը եւ բնակութիւն կը հաստատեն Լոնտոնի մէջ։ Անկէ ետք անոնք կը հաստատուին Սաքրամենթոյի մէջ եւ եօթը ամիս ետք կը տեղափոխուին Լոս Անճելըս: Տեղափոխութենէն քիչ ժամանակ ետք Միլայի ծնողները կ'ամուսնալուծուին։
1988-ին Միլայի հայրը յարաբերութիւններու մէջ էր արժանթինցի կնոջ հետ։ Անոնք ունեցան որդի, որ կնքեցին Մարքօ Եովովիչ անունով։ Ծնողներու ամուսնալուծութեան պատճառով Միլան իր եղբայրը քիչ տեսած է։
Լոս Անճելըսի մէջ անոր մայրը՝ Կալինա Եովովիչ, դերասանի աշխատանք կը փնտռէր, բայց քիչ յաջողութիւններ ունէր, որովհետեւ լեզուին լաւ չէր կրնար տիրապետել։ Ի վերջոյ ան ձգեց դերասանի աշխատանքը եւ գումար վաստակելու համար սկսաւ զբաղիլ տուն մաքրելու աշխատանքով։ Միլայի երկու ծնողներն ալ իբրեւ խոհարար եւ տան մաքրող կ'աշխատէին բեմադրիչ Պրայըն տէ Փալմայի համար։ 1994-ին Միլայի հօր վրայ գործ հարուցուեցաւ Բժշկական ապահովագրութեան մէջ անթոյլատրելի գործողութիւն կատարելու համար, որուն պատճառով դատապարտուեցաւ 20 տարուան բանտարկութեան, բայց 5 տարի անց՝ 1999 թուականին, զայն ազատ արձակեցին։ Ըստ Միլայի «Բանտը օգտակար էր իրեն համար: Ան դարձաւ աւելի լաւ մարդ: Անիկա անոր կարելիութիւն տուաւ պահ մը կանգնիլ ու խորհիլ:»
Միլան յաճախեց Լոս Անճելըսի դպրոցներէն մէկը եւ 3 ամիսէն սկսաւ ազատօրէն անգլերէն խօսիլ։ Դպրոցը անոր դասընկերները կը ծաղրէին, քանի որ եկած էր Սովետական Միութենէն։ «Ինծի կ'ըսէին համայնավար եւ ռուսական լրտես: Ես երբեք ու երբեք զանոնք չեմ ընդունած», կը յիշէ Միլան։ 12 տարեկանին Միլան վերջացնելով 7-րդ դասարանը դուրս կու գայ դպրոցէն եւ կը կեդրոնանայ բնորդի ասպարէզին վրայ, որ ան սկսած էր ինը տարեկանին։ Միլան ըսած է, որ պատանեկան տարիքին ան բուռն բնաւորութիւն ունէր, կ'օգտագործէր թմրանիւթեր, կը զբաղէր վայրագութեամբ եւ դրամատան քարտերով խարդախութիւններ կ'ընէր։ 1994 թուականին՝ 19 տարեկան հասակին, Միլան դարձաւ ԱՄՆ-ի քաղաքացի։
Մոտելի Ասպարէզ
Միլան աշխատած է Ռիցի, Ռիչարտ Աւետընի եւ Փիթըր Լինտպըրկի հետ՝ նկարահանուելով ծանուցումներու տեսահոլովակներու մէջ։ Ծանուցումներու մէջ ունեցած յաջողութեան պատճառով անոր հետ աշխատանքային պայմանագիր կնքած են Vogue եւ Cosmopolitan ամսագիրները, ուր ան պէտք է հանդէս գար իբրեւ երիտասարդ մոտել։ Այդ պահէն սկսեալ անոր նկարները զարդարած են 100-է աւելի ամսագիրներու կողքեր, որոնցմէ են նաեւ նորաձեւութեան վերաբերող ԱՄՆ-ի բոլոր հիմնական ամսագիրները։ Ան աշխատած է Banana Republic, Christian Dior, Damiani, Տոնա Քարան, Gap, Վերսաչէ, Քելվին Քլայն, DKNY, Coach, Ճորճիօ Արմանի, H&M եւ Revlon յարդարողներու եւ ընկերութիւններու հետ։ 1998-էն սկսեալ Եովովիչը L’Oréal օծանելիքի «միջազգային խօսնակ» էր։
Եովովիչ 2002-ին եղած է յարդարող Միակիա Փրատայի մուսան: 2003-ի յօդուածը կը պնդէր, որ ան հանդիսացած է Ճանի Վերսաչիի լաւագոյն սուփըրմոտելը։ 2004-ին, ըստ «Forbes» ամսագիրի Միլան 10.5 միլիոն տոլար աշխատավարձով կը հանդիսանար աշխարհի ամենահարուստ սուփըրմոտելը։
2012-ին Եովովիչ հանդիսացաւ ձեռքի ժամացոյցներու եւ ոսկեայ իրերու համաշխարհային ծանուցումի «Jacob&Co» ընկերութեան նոր դէմքը։
Վաղ Աշխատանք (1985–1993)
Եովովիչի մայրը իր դուստրը մեծացուցած է իբրեւ դերասան։ Կալինան Եովովիչը 10 տարեկանին տարած է դերասանական վարպետութեան դասերու։ Անկէ ետք Միլան գացած է երիտասարդ դերասաններու դասերու։
1988-ին Եովովիչը Լիլի ՄաքԼէօտի դերով առաջին անգամ հանդէս եկաւ «Գիշերային Գնացք Դէպի Կատմանդու» ֆիլմին մէջ։ Քիչ մը ուշ նոյն տարուան մէջ Միլա ունեցաւ իր սկիզբը Երկու Լուսիններու Միաձուլումը սիրային սարսափի մէջ, ուր ան կը մարմնաւորէր Սամանթա Տելոնգպրէն։ Ան դերեր ունեցած է քանի մը հեռուստաշարերու մէջ, որոնցմէ են «Դրախտ» (1988), «Ամուսնացած է Երեխաներու Հետ» եւ «Փարքըր Լեւիս Զայն Չի Կորսնցներ» (1990) սերիալները։
15 տարեկանին Միլան Լիլի Հարկրեւի դերով հանդէս եկաւ «Վերադարձ Դէպի Երկնագոյն Ծովալճակ» (1991) ժապաւէնին մէջ, ուր անոր խաղընկերն էր Պրայըն Քրուզը: Եովովիչի տարիքն ու գեղեցկութիւնը նկատի առնելով զայն յաճախ համեմատած են Պրուք Շիլտսի հետ, որ եւս եղած էր երեխայ մոտել եւ դարձած էր դերասան, ինչպէս նաեւ հանդէս եկած էր «Երկնագոյն Ծովալճակ» բնօրինակ ֆիլմին մէջ։ Դերը վիճելի էր, քանի որ Միլան ֆիլմին մէջ հանդէս եկած էր մերկ վիճակի մէջ, ինչպէս որ հանդէս եկած էր Շիլտսը «Երկնագոյն Ծովալճակ» ֆիլմին մէջ։ Այս դերի համար Եովովիչ Երիտասարդ դերասան մրցանակաբաշխութեան ներկայացաւ «լաւագոյն երիտասարդ դերասանուհիի գլխաւոր դեր» անուանակարգին մէջ եւ միեւնոյն ժամանակ «վատագոյն նոր դերասան» անուանակարգին մէջ ներկայացաւ Ոսկիէ ազնուամորիի:
1992-ին Միլան Քրիսթիան Սլեթըրի հետ նկարահանուեցաւ «Քաֆս» կատակերգութեան մէջ։ Նոյն տարին աւելի ուշ ան մարմնաւորեց Միլտրըտ Հարիսը Չարլի Չափլինի մասին պատմող կենսագրական «Չափլին» ֆիլմին մէջ։ 1993-ին ան նկարահանուեցաւ Ռիչարտ Լինկլէյթըրի «Հաճոյքի Եւ Շփոթմունքի Մէջ» ժապաւէնին մէջ։ Ան կը մարմնաւորէր Միշէլ Պուրոութսը, որ կը հանդիսանար Փիկֆորտի ընկերուհին։ Նկարահանումներու ժամանակ Փիկֆորտին մարմնաւորած Շոն Էնդրիւն եւ Միլան եղած են յարաբերութիւններու մէջ։ Միլան տխրած էր, երբ անոր մասնակցութիւնը ֆիլմին մէջ կրճատեցին։ Յուսահատ, ան դադար առաւ շարժապատկերի ասպարէզէն եւ տեղափոխուեցաւ Եւրոպա։ Այնտեղ ան սկսաւ աշխատիլ երաժշտութեան մարզին մէջ։
Ճանաչում (1997–2001)
Եովովիչ շարժապատկերի աշխարհ վերադարձաւ 1997-ին՝ հանդէս գալով ֆրանսացի բեմադրիչի գիտական եւ առասպելական «Հինգերորդ Տարրը» ֆիլմին մէջ, ուր անոր խաղընկերներն էին Պրիուս Ուիլիսը եւ Կարի Օլտմէնը: Ֆիլմի ուրուագիծն ու բեմադրիչը Լիուք Պեսոնն էր։ Միլան կը մարմնաւորէր այլմոլորակային Լիլուն, որ եկած էր աշխարհը փրկելու։ Եովովիչ ըսած է.« Ես կ'աշխատէի ինչպէս դժոխքի մէջ` ոչ ակումբ, ոչ հանգիստ, որպէսզի կարենայի տպաւորել Պեսոն եւ ձեռք բերել դերը»: 14 Դեկտեմբեր 1997-ին Պեսոնն ու Միլան ամուսնացան, բայց հետագային ամուսնալուծուեցան։
Եովովիչ իր դերի համար Պեսոնի հետ միասին ստեղծեց այլմոլորակային լեզուի աւելի քան 400 բառ։ Դերի համար անոր հագած հագուստը ստացաւ «ACE պանտաժ» անունը։ Հագուստը պատրաստուած էր Ժան Փոլ Կալաթերի կողմէ բժշկական վիրակապերով։ «Հինգերորդ տարրը» ֆիլմը ցուցադրուեցաւ 1997-ի Քաննի Շարժապատկերի Փառատօնի բացման ժամանակ եւ համաշխարհային շուկայի մէջ ձեռք բերաւ 263 միլիոն տոլար, որ երեք անգամ կը գերազանցէր ֆիլմի 80 միլիոն ելեւմտացոյցը։ Ֆիլմը կը գովաբանէին տեսանելի էֆեկտներու համար։ Քննադատ Ճէյմս Բերարդինելին գրած էր. «Եովովիչ տպաւորել է, հակառակ որ էֆեկտիվ չէր անոր խաղը և երկխօսութիւնները»: «Blockbuster Entertainment» մրցանակաբաշխութեան Եովովիչը առաջադրուած է «Լաւագոյն կանացի սկզբնաւորութիւն», իսկ «MTV Movie» մրցանակին առաջադրուած է «Լավագոյն մարտ» անուանակարգերու մէջ։ Ֆիլմը ներշնչեց վիտէօխաղ արտադրողները, որոնք ստեղծեցին «The Fifth Element» խաղը։ 2003-ի հարցազրոյցի ընթացքին Եովովիչ ըսած է, որ Լիլուն իր նախասիրած դերն է։
1998-ին Միլան նկարահանուեցաւ Սփայք Լիի «Ան Լաւ Կը Խաղայ» ֆիլմին մէջ, ուր ան կը մարմնաւորէր շահագործուող մարմնավաճառ Տակոտ Պըրնսը։ Ֆիլմին մէջ անոր խաղընկերներն էին Տենզըլ Ուաշինկթընը եւ Ռէյ Ալէնը: 1999-ին ան հանդէս եկաւ Լենի Քրաւիցի «If You Can't Say No» երգի տեսահոլովակին մէջ։ Նոյն թուականին ան վերադարձաւ մարտական ոճի ֆիլմերուն՝ մարմնաւորելով Ժանն տ'Արքի բեմադրիչ Լիուք Պեսոնի «Ժանն տ'Արք» ֆիլմին մէջ։ Միլան կտրեց մազերը եւ զրահով հանդէս եկաւ քանի մը լայնածաւալ մարտերու տեսարաններու մէջ։ Ընդհանուր առմամբ Եովովիչ իր դերի համար լաւ գնահատականներու արժանացաւ, չնայած որ Ոսկիէ ազնուամորին զայն ներկայացուց «Վատագոյն դերասանուհի» անուանակարգին մէջ։ Պատմական թատերգութիւնը բաւականին մեծ յաջողութիւն ունեցաւ համաշխարհային շարժապատկերի վարձոյթին մէջ՝ ձեռք բերելով 66 միլիոն տոլար։
2000-ին Եովովիչ անհանգիստ Էլոիզի դերով հանդէս եկաւ «Միլիոն Տոլարնոց Պանդոկը» ֆիլմին մէջ, որուն ուրուագիծը հիմնուած էր Պոնոյի, U2 խումբի եւ Նիքոլաս Քլէյնի պատմութեան հիման վրայ։ Ֆիլմի բեմադրիչը Վիմ Վենտըրսն էր։ Եովովիչի հետ ֆիլմին մէջ հանդէս կու գային նաեւ Ճերեմի Տէյվիսն ու Մել Կիպսընը: Միլան ձայնագրած է ֆիլմի սաունտթրեքը։ Նոյն թուականին Լուսիայի դերով Միլան հանդէս եկաւ «Հաւանութիւն» (2000) բրիտանական ուեսթեռնին մէջ։ Յաջորդ տարի Կատինկայի դերով հանդէս եկաւ «Օրինակելի Արու» (2001) կատակերգութեան մէջ։
Միջազգային Յաջողութիւն (2002–2006)
2002-ին Եովովիչ նկարահանուեցաւ Capcom համակարգչային խաղի ուրուագիծի վրայ հիմնուած «Չարի Կացարան» ֆիլմին մէջ, որ ԱՄՆ-ի մէջ լոյս տեսաւ 15 Մարտ 2002-ին։ Համակարգչային խաղը կը հանդիսանար «Չարի կացարան» խաղի շարքերէն մէկը։ Միլան կը մարմնաւորէր Էլիսը` ֆիլմի գլխաւոր հերոսուհին, որ կը մարտնչէր «Umbrella» ընկերութեան կողմէ ստեղծուած զոմպիներու դէմ։ Եովովիչ համաձայնեցաւ նկարահանուիլ ֆիլմին մէջ, քանի որ ինքն իր եղբօր հետ կը հանդիսանար այդ խաղի երկրպագուները։ Միլան ինք կատարած է ժապաւէնին իր հերոսուհիի բոլոր հնարքները, բացառութեամբ մէկ հատը, ուր իր հերոսուհին կը թռցնէ կուպրէ հարթակի վրայ։ Միլայի ղեկավարները զայն բաւականին վտանգաւոր հնարք համարած էին։ Բացի այդ Միլան ֆիլմի համար զբաղած է կարատէով, քիքպոքսինկով: Ֆիլմը առեւտրական տեսանկիւնէն յաջողութիւն ունեցաւ։ Առաջին իսկ շաբթուան ընթացքին ֆիլմը վաստկեց 17 միլիոն տոլար, իսկ ընդհանուր առմամբ տեղական շուկայի մէջ վաստկեց 40 միլիոն, իսկ համաշխարհային շուկայի մէջ` 102 միլիոն տոլար։
Այնուհետեւ Միլան հանդէս եկաւ կէնկըսթըր Էրինի կնոջ դերով «Տուն Թրքական Փողոցի Վրայ» (2002), Նատինի դերով «Դուն Ինչ Յիմար Ես» (2002) սիրային կատակերգութեան մէջ, պանկ ռոքըր Ֆանգորայի դերով «Տիկնիկ» (2003) ֆիլմերու մէջ։ Բացի այդ Միլան հնչիւնաւորած է «Բլուրի արքան» մուլտսերիալը։ «Տիկնիկ» ֆիլմին մէջ Եովովիչ նկարահանուեցաւ օսկարակիր Էտրիէն Պրոուտիի հետ։ Ան հեշտութեամբ մարմնաւորեց Ֆանգորայի դերը, քանի որ ըստ դերասանուհիի հերոսուհին իր սեփական կեանքի հետ ընդհանուր գիծեր ունէր։
2004-ին Եովովիչ կրկին հանդէս եկաւ Էլիսի դերով` «Չարի կացարան 2՝ Ապոկալիփսիս» ֆիլմի մէջ։ Ֆիլմը դերասանուհիէն պահանջեց օրական երեք ժամ մարտարուեստի դասերու հետեւիլ եւ երեք ամսուան մէջ հրաձգութիւն սորվիլ։ «Ապոկալիփսիսը» քննադատներու կողմէ աւելի բացասական կարծիքներու արժանացաւ, քան նախորդ ֆիլմերը, եւ առեւտրական տեսանկիւնէն ալ աւելի եկամտաբեր էր, քան առաջին ֆիլմը։ Ֆիլմի աւարտէն ետք Եովովիչ դժգոհ մնաց քննադատներու գնահատականէն եւ բեմադրիչ Ալեքսանդր Ուիթի ջանքերէն։ Այդ տարուան հարցազրոյցի ընթացքին Միլան ըսած է. «Մասնակցութիւնս մարտական ֆիլմերու մէջ կ'օգնէ իմ ասպարէզիս աճին, մինչ փոքրիկ, անկախ շարժապատկերի ստուտիաներու ֆիլմերը հոգ կը տանին իմ դերասանական տաղանդի աճին: Անիկա լաւ բան է:». Յաջորդ տարի ան Յուլիա Տրուզիլլայի դերով հանդէս եկաւ Կոռ Վիտալի «Քալիկուլա» ֆիլմին նուիրուած թրէյլըրի մէջ։
2006-ին Եովովիչ հանդէս եկաւ «Անդրմանուշակագոյն» գիտական եւ առասպելական ֆիլմի մէջ, որ լոյս տեսաւ 3 Մարտին։ Միլան ֆիլմին մէջ կը մարմնաւորէր գլխաւոր հերոսուհու`ոստիկան Վիոլեթի դերը։ Ֆիլմը բաւականին հարուստ էր մարտնչելու տեսարաններով։ Ֆիլմը ցուցադրուեցաւ քննադատներուն, բայց վերջիններուս կողմէ ֆիլմը դրական գնահատականի չարժանացաւ։ Միջազգային շուկայի մէջ ֆիլմը ձեռք բերաւ 31 միլիոն տոլար եկամուտ։ Այդ նոյն տարուան մեջ Միլան նաեւ նկարահանուեցաւ «45 քալիպր» ֆիլմի մէջ, ուր կը մարմնաւորէր զէնքերու եւ թմրանիւթերու վաճառական սկովտիացի դերասան եւ տիճէյ ՄակՖայտընի վրիժառու կինը։
Նոր Դերերը (2007–այժմ)
2007-ին Եովովիչը երրորդ անգամ մարմնաւորեց Էլիսը «Չարի կացարան» ֆիլմաշարի «Չարի Կացարան» ֆիլմին մէջ։ Առաջին շաբթուան ընթացքին ֆիլմը ցուցադրուեցաւ 2,828 շարժապատկերի սրահներու մէջ եւ վաստակեց 24 միլիոն տոլար։ Ֆիլմը աւելի եկամտաբեր էր, քան նախորդ «Չարի կացարան 2: Ապոկալիփսիս» ֆիլմը, որ առաջին շաբաթը ցուցադրուած էր 3,284 շարժապատկերի սրահներու մէջ եւ վաստակած ընդամէնը 23 միլիոն տոլար։ 2006-ի հարցազրոյցներէն մէկուն ընթացքին Միլան ըսած է, որ ինք երկար ժամանակ պիտի չմասնակցի մարտական ֆիլմերու` ի մտի ունենալով հանդէս գալու զանազան դերերով, սակայն «Չարի կացարանի» շարունակութիւնը մօտիկ ապագային կարելի է։
2009-ին Եովովիչ նկարահանուեցաւ Տէյվիտ Տուիի «Կատարեալ փախուստ» ֆիլմին մէջ, ուր անոր խաղընկերներն էին Քիլէ Սանչեսը, Թիմոտի Օլիֆանտը եւ Սթիւ Զանը: Միլան կը մարմնաւորէր Սիտնի Անտերսոնը։ Ֆիլմը թրիլեր էր չամուսնացած զոյգի (Միլա եւ Զան) Հաուայեան կղզիներու վրայ անցուցած մեղրամսի մասին։
Եովովիչ այնուհետեւ մարմնաւորեց Լուսետան` բանտարկեալի դերը, նաեւ կը մարմնաւորէ Էդուարդ Նորթոն ի կինը «Սթոուն» հոգեբանական թատերգութեան մէջ։ Ֆիլմի գլխաւոր դերակատարը Ռոպերթ Տէ Նիրօն էր։ Ֆիլմի նկարահանումները սկսան Մայիս 2009-ին` Հարաւային Միչիկանի Ճէքսըն քաղաքի վերջերս փակուած ուղղիչ գաղութին մէջ։
Այնուհետեւ Միլան մարմնաւորեց տոքթոր Ապիկէյլ Թայլըրը «Չորրորդ տեսք» գիտական եւ առասպելական թրիլերի մէջ եւ գլխաւոր դեր ստանձնեց «Դէմքեր ամբոխում» հոգեբանական սարսափներու մէջ, որուն բեմադրիչն ու ուրուագծողը Ճուլիան Մագնատն էր։ Վերջին ֆիլմին մէջ անոր հերոսուհին սերիական մարդասպանէն մազապուրծ եղած աղջիկ մըն էր, որ կը տառապէր փրոզապագնոզիայով, որուն պատճառով չէր կրնար դէմքեր զանազանել.
Եովովիչ կրկին հանդէս եկաւ Էլիսի դերով «Չարի կացարան» ֆիլմաշարի «Չարի կացարան 4: Կեանք Մահէն Ետք» ֆիլմին մէջ, որուն բեմադրիչն էր իր ամուսինը` Փոլ Ուիլիամ Սքոթ Անտըրսընը: Անկէ ետք Միլան նկարահանուեցաւ «Անպիտան Աղջիկը» ֆիլմին մէջ, որուն շնորհահանդէսը տեղի ունեցաւ 12 Սեպտեմբեր 2010-ին` Թորոնթոյի շարժապատկերի փառատօնի ժամանակ։ Ֆիլմին մէջ անոր խաղընկերներն էին Ճունօ Թեմփլը, Ուիլիամ Մէյսին, Մերի Ստինպըրկընը եւ Թիմ ՄաքԿրօն:
2007-ին Եովովիչ պէտք է մարմնաւորէր Ամալիա Պեժետսկայան «Ձմեռնային թագուհին» ֆիլմին մէջ, սակայն նախագիծը յետաձգուեցաւ մինչեւ 2011, երբ դերասանուհին յայտնեց իր յղութեան մասին լուրը։ «Seven Arts» եւ «GFM Films» շարժապատկերի հարթակները յայտարարեցին, որ անոնք ջանք պիտի տանին ֆիլմի ստեղծման ուղղութեամբ, իսկ բեմադրիչը պիտի ըլլայ Ֆէօտոր Պոնդարչուկը:
Միլան կրկին Էլիսի դերով հանդէս եկաւ «Չարի կացարան» ֆիլմաշարի «Չարի կացարան: Վրէժ» ֆիլմին մէջ, որ լոյս տեսաւ 14 Սեպտեմբեր 2012-ին։ Դերասանուհին անգամ մը եւս կը պատրաստուի հանդէս գալ ֆիլմաշարին մէջ, որուն հերթական ֆիլմը պիտի կոչուի «Չարի կացարան՝ Եզրափակիչ Գլուխ»:
Երաժշտական Ասպարէզ
Եովովիչ երաժշտական ալպոմի վրայ աշխատած է 1988-ին, երբ ան պայմանագիր ստորագրեց SBK Records ընկերութեան հետ եւ տեմօ տարբերակ ձայնագրեց։ Օգոստոս 1990-ին տրուած հարցազրոյցի ընթացքին ան պնդեց, որ իրմէ սպասուող ալպոմը պիտի ներկայացնեն Քէյթ Պուշ, Շինէյտ Օ'Քոնոր, This Mortal Coil եւ Cocteau Twins ոճերու համադրութիւն։ SBK Միլայէն պահանջեց փոփ ոճի ալպոմ կազմել, սակայն Միլան բողոքեց, քանի որ կ'ուզէր օգտագործել իր պոեզիան եւ սեփական երաժշտական գործիքները։ «In a Glade» ալպոմին մէջ Եովովիչ ձայնագրեց այն երգերը, որ գրած էր տասնհինգ տարեկանին: Բացառութիւն կը կազմէր միայն ուքրանական ազգային երգերը։ 1994-ին իր առաջին անուան տակ Միլան թողարկեց «The Divine Comedy» ալպոմը, որուն անունը կը յղուէր Տանթէ Ալիկիերի համանուն Աստուածային Կատակերգութիւն էպոսին։ Եովովիչ վերնագիրը ընտրած էր ռուս նկարիչ Ալեքսիս Ստիլի առաջարկած անանուն ալպոմի էսքիզէն ետք։ Եովովիչ նկատած էր. «էսքիզը կը ներկայացնէ այն ողջ մարտը, որ ես կ'երգեմ: Այդ է Աստուածային Կատակերգութիւնը:» «The Divine Comedy»-ն լաւ ընդունուեցաւ քննադատներու կողմէ, իսկ երաժշտութեան մէջ ուքրանական ֆոլքլորի առկայութիւնը հիմքեր տուաւ, որ Միլան համեմատեն Թորի Ամոս եւ Քէյթ Պուշ երաժիշտներու հետ։ Rolling Stone-էն Ճոն ՄաքԱլէյ ալպոմը հիանալի անուանեց`ըսելով, որ «բաւականին հասունցած էր հարուստ պատկերացումներով»:
Եովովիչ թողարկած է «Gentleman Who Fell» թրեքը վերջինիս երաժշտական տեսահոլովակի հետ: Երաժշտական տեսահոլովակի սկզբնական բեմադրիչը Լիզա Պոնեթը, իսկ ապա Հարի Տին Ստենթընը, բայց Եովովիչ բաւարարուած չէր արդիւնքներով եւ որոշեց նոր տարբերակ թողարկել: «Gentleman Who Fell»-ը հիմնուած էր Մայա Տերենի «Կէսօրեայ Ցանցեր» (1943) կարճամեթրաժ ֆիլմի նիւթի հիման վրայ։ Տեսաահոլովակը ցուցադրուեցաւ MTV ալիքով: Եովովիչ 1994-ին գրեթէ ամբողջ ընթացքին ԱՄՆ-ի մէջ շրջագայութեան մէջ էր, որպէսզի յառաջ տանէր Toad the Wet Sprocket եւ Crash Test Dummies խումբերու ալպոմը, ուր նա փոքր աքուսթիք հատուածներ նուագած էր։ Եովովիչ որոշեց երաժշտութեամբ զբաղիլ աւելի փոքր եւ հանգիստ միջավայրի մէջ, այնպէս որ ան մերժեց Շաբաթ երեկոյեան ուղիղ եթերով ծրագրին իր հանդէս գալու հրաւէրը: Եովովիչ նաեւ համագործակցած է իր վաղեմի ընկեր, երաժիշտ Քրիս Պրենըրի հետ: Պրենըր եղած է «The Divine Comedy» ալպոմի համահեղինակը եւ երաժշտական շրջագայութեան կազմակերպողը: Միլան եւ Պրենըրը հանդիպած են 1993-ին եւ այդ ժամանակէն սկսեալ քանի մը տարբեր նախագիծերու մէջ համագործակցած են իրարու հետ: «The Divine Comedy» ալպոմէն ետք Միլան որոշեց թողարկել նոր ալպոմ, որուն համար արդէն 10 պատրաստ երգ ունէր: Անիկա կը նախատեսուէր լոյս ընծայուիլ 1996-ի ամառը: Չնայած որ 1998-ին Եովովիչ թողարկեց «The People Tree Sessions» ալպոմը, այդ մէկ ալպոմը տակաւին լոյս չէ տեսած:
1999-ին Եովովիչ Քրիս Պրենըրի հետ միասին «Plastic Has Memory» անունով փորձնական երաժշտական խումբ ձեւաւորեց, ուր Միլան երգեր գրեց, երգեց եւ նուագեց ելեկտրակիթառի վրայ: Խումբի երգերը աւելի ծանր եւ մթին էին, քան ուքրանական ֆոլք երաժշտութեան էլեմենտները: «Plastic Has Memory» խումբը մօտ տասներկու ելոյթ ունեցաւ Լոս Անճելըսի եւ Նիւ Եորքին մէջ Virgin Records-ի ալպոմի թողարկման համար: Ալպոմին մէջ հանդէս եկած էր նաեւ Միք Ճակըրը: Չնայած որ «Plastic Has Memory»-ին կազմեց «Hollywood Goes Wild» ալպոմը, խումբը երբեւէ ալպոմ չթողարկեց եւ խումբի գոյութիւնը երկար չտեւեց:
2003-էն Եովովիչ աշխատած է Tool եւ A Perfect Circle խումբերու երաժիշտ Մայնարտ Ճէյմս Կինանի հետ` վերջինիս Puscifer նախագիծի վրայ : «REV 22:20» թրեքը օգտագործուեցաւ քանի մը ֆիլմերու սաունտթրեքներու մէջ` բնօրինակ եւ ռեմիքս տարբերակներով: 2009-ի Յունուարէն Միլան Մայնարտի եւ Տեննի Լոհնըրի հետ աշխատեցաւ Puscifer-ի «The Mission» թրեքի վրայ։ 13 Փետրուար 2009-ին Միլան Նեւատայի մէջ ելոյթ ունեցաւ Puscifer-ի առաջին կենդանի ելոյթի ժամանակ: Տեննի Լոհնըր եւ Քրիս Պրենըր թերեւս Միլայի հետ կը շարունակեն աշխատիլ նոր ձայնագրութիւններու վրայ:
Եովովիչ կը շարունակէ գրել նոր երգեր եւ անոնք ազատ տարբերակով MP3 ֆորմատով կը զետեղէ իր պաշտօնական կայքին վրայ։ Ան թոյլ կու տայ ազատօրէն ներբեռնելու երգերը, սակայն երգերու վաճառքի իրաւունքը կը պատկանի իրեն:
Նորաձեւութիւն
Նոյեմբեր 2006-ին ԱՄՆ-ի երիտասարդ յարդարողներու խորհուրդը եւ «US Vogue»-ը «Եովովիչ-Հավք» ընկերութեան ներկայացուցին CFDA/Vogue նորաձեւութեան հիմնարկի մրցանակի: Սակայն ի վերջոյ «Եովովիչ-Հավք»-ի փոխարէն մրցանակի արժանացաւ Doo-Ri Chung ընկերութիւնը:
2007-ին Եովովիչ եւ Հավք տարազ պատրաստեցին «Չարի Կացարան 3» ֆիլմի Միլայի կերպարի համար: Էլիսի կարճ տաբատի օրինակով հագուստներ հանուեցաւ վաճառքի 2007-ի գարնան: Այդ հագուստը ստացած էր «Էլիսի Աստղ» անուանումը: 2007-ին «Եովովիչ-Հավք»-ը պայմանագիր ստորագրեց «Target Corporation Go» միջազգային ընկերութեան հետ հետեւելով Լուելլայի, Փաուլ եւ Ճոյի, եւ Փրոենզա Սչուլըրի օրինակներուն:
2008-ի վերջերուն Եովովիչն ու Հավքը որոշեցին ձգել գործը, քանի որ անիկա կամաց-կամաց իրենցմէ աւելի շատ ժամանակ կը պահանջէր: Եովովիչ մեկնաբանեց. «Ես դերասան եմ: Ես այն անձերէն չեմ, որ կրնայ գործ ունենալ առեւտուրի եւ հարկային տուրքերու հետ:»
Անձնական Կեանք
Եովովիչ ծնած է Ուքրանիոյ մէջ, երբ անիկա մաս կը կազմէր Սովետական Միութեան: Անոր հայրը չեռնոկորիացի բժիշկ էր, իսկ մայրը՝ ռուս դերասան: Միլան բացի անգլերէնէն ազատօրէն կը խօսի ֆրանսերէն եւ քիչ մը ռուսերէն: 2005-ին Միլան ըսած է. «Ես ունիմ ռուս մայր եւ ան յայտնի դերասան է ՍՍՀՄ-ի մէջ (Կալինա Լոկինովա): Եւ առաջին գիրքը, որ ես ընթերցած եմ, եղած է ռուսերէն: Ես դաստիարակութիւն ստացած եմ ռուսական դասական թատրոնի դպրոցին մէջ։ Ամէնէն իրապաշտ արուեստը Ստանիսլավսկիի ոճով ստեղծուած արուեստն է եւ ժամանակակից արուեստը հիմնուած է այդ սկզբունքի վրայ։ Ռուսերը կ'ուզեն գտնել ճշմարտութիւնը: Անիկա կը հանդիսանայ ռուսական մշակոյթի հիմքը: Ես երբեք այդ մէկը չեմ մոռնար, յատկապէս, որ ես ունիմ ռուսական արմատներ:» 2005-ին Միլան հիմնեց հիմնարկ մը, որպէսզի օգնէ ուքրանացի երեխաներուն: Իսկ իր մասին դերասանուհին ըսած է ինքն իրեն. «Ես ուժեղ ուքրանացի աղջիկ եմ եւ անոր համար շատ կ'աշխատիմ»:
Եովովիչ ներկայիս կ'ապրի Լոս Անճելըսի եւ Նիւ Եորքի տուներու մէջ իր ամուսին, ուրուագծող եւ բեմադրիչ Փոլ Ու. Ս. Անտըրսընի հետ, որուն հետ ան ամուսնացած է 22 Օգոստոս 2009-ին: Անոնք հանդիպած են 2002-ին` «Չարի Կացարան» ֆիլմի նկարահանումներու ժամանակ, ուր Անտըրսըն ֆիլմի ուրուագծողն ու բեմադրիչն էր, իսկ Եովովիչ ֆիլմի գլխաւոր հերոսուհին էր: 3 Նոյեմբեր 2007-ին Եովովիչն ու Անտըրսընը ունեցան առաջին երեխան: Դուստը կնքեցին Էւէր Կապօ անունով: Երեխան ծնաւ Լոս Անճելըսի Սետերս-Սինայի բժշկական կեդրոնին մէջ: 2015-ին ծնաւ անոնց երկրորդ դուստրը:
Մինչ Անտըրսընի հետ յարաբերութիւնները՝ Եովովիչը 1992-ին ամուսնացած էր «Հաճոյքի Եւ Շփոթմունքի Մէջ» ֆիլմի խաղընկեր Շոն Էնտրիուսի հետ: Էնտրիուս այդ ժամանակ 21 տարեկան էր, իսկ Միլան`16: Երկու ամիս ետք ամուսնութիւնը չեղեալ նկատուեցաւ Միլայի մօր միջոցով: Ամուսնալուծումէն կարճ ժամանակ ետք Եովովիչ տեղափոխուեցաւ Եւրոպա իր ընկերոջ, երաժիշտ, Քրիս Պրենըրի հետ: Այնուհետեւ 1994-ի Մայիսէն 1995-ի Հոկտեմբերը Միլան կ'ապրէր նոր ընկերոջ` Jamiroquai խումբի նախկին պասիստ Ստիուարտ Զենտըրի հետ: 1995-էն 1997 ան կը հանդիպէր լուսանկարիչ Մարիօ Սորեթիի: 1997-ին Լոնտոնի մէջ Միլան ամուսնացաւ «Հինգերորդ Տարրը» ֆիլմի բեմադրիչ Լիուք Պեսոնի հետ: Ամուսնական արարողութենէն ետք անոնք անկարգելով թռիչք կատարեցին: Եովովիչ եւ Պեսոն ամուսնալուծուեցան 1999-ին: 1998-էն 2001 ան ընկերութիւն կ'ընէր բանաստեղծ եւ երաժիշտ Աննօ Պիրկինի հետ: Եովովիչ եւ Պիրկին սիրային յարաբերութիւններու մէջ էին մինչեւ Պիրկինի մահը, որ տեղի ունեցաւ 8 Նոյեմբեր 2001-ին, ինքնաշարժի արկածէ:
Միլան ըլլալով նախկին ծխող, փորձած է օրինաւոր դարձնել մարիկուանայի օգտագործումը: 1994-ին տպագրուած յօդուածին մէջ Միլան խոստովանած է, որ անոր միակ վատ սովորութիւնը ծխախոտի եւ մարիկուաննայի օգտագործումն է:
Եովովիչ յաճախ կը զբաղի եոկայով եւ միտիտացիայով`փորձելով առողջ ապրելակերպ վարել: Միլան որեւէ կրօնի չի դաւանիր, բայց կ'աղօթէ եւ ինքն իրեն կը համարէ «ոգեղեն մարդ»: Եովովիչ կը տիրապետէ պրազիլական ճիու-ճիցույի, ինչպէս նաեւ քանի մը այլ մարտաձեւերու: Միլան հրաժարած է վնասակար ճաշերէ եւ կը նախընտրէ զբաղիլ խոհարարութեամբ: Ան նաեւ հաճոյք կ'առնէ կիթառով երգեր նուագելէ եւ երգերու համար բանաստեղծութիւններ գրելէ:
Մրցանակաբաշխութիւն
Եովովիչ առաջադրուած է բազմաթիւ մրցանակներու: 1992-ին ան Երիտասարդ դերասան մրցանակաբաշխութեան կողմէ առաջադրուած է «լաւագոյն երիտասարդ դերասանուհի» անուանակարգի մէջ «Վերադարձ Դէպի Երկնագոյն Ծովալճակ» ֆիլմի համար: Նոյն դերի համար ան նաեւ առաջադրուած է Ոսկիէ Ազնուամորիի:
2000-ին Ոսկիէ Ազնուամորիի կողմէ «Ժանն տ'Արք» ֆիլմի համար առաջադրուած է վատագոյն դերասանուհի անուանակարգի մէջ:
2002-ին Սաթուրնի կողմէ «Չարի կացարան» ֆիլմի համար առաջադրուած է «լաւագոյն դերասանուհի» անուանակարգի մէջ, իսկ 2008-ին «Scream»-ի կողմէ «Չարի կացարան 3» ֆիլմի համար արժանացած է «գիտական եւ երեւակայան մարտական ոճի ֆիլմի լաւագոյն դերասանուհի» անուանակարգի մրցանակի:
2010-ին «Scream»-ի կողմէ «Չորրորդ Տեսք» ֆիլմի մէջ տոքթոր Ապիկէյլ Թայլըրի կերպարի համար առաջադրուած է լաւագոյն սարսափի դերասանուհի անուանակարգի մէջ եւ «Hollywood Spotlight»-ի կողմէ արժանացած է լաւագոյն դերասանուհի անուանակարգի մէջ մրցանակի «Սթոուն» ֆիլմի մէջ Լուչետայի կերպարի համար:
2011-ին «Scream»-ի կողմէ «Չարի կացարան 4՝ Կեանք Մահէ Ետք» ֆիլմի համար արժանացած է մրցանակի գիտական եւ երեւակայական ոճի լաւագոյն դերասանուհի անուանակարգի մէջ։ 2012-ին «Teen Choice»-ի կողմէ առաջադրուած է «ընտրեալ ֆիլմի դերասանուհի» անուանակարգի:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հոլիուուտեան դերասաններ Ստորոգութիւն:1975 ծնունդներ Ստորոգութիւն:17 Դեկտեմբերի ծնածներ
Սումկայիթի Ջարդեր
Սումկայիթի ջարդեր, Խորհրդային Ատրպէյճանի Սումկայիթ քաղաքին Ատրպէյճանական իշխանութիւններու կողմէ պետական մակարդակով կազմակերպուած քաղաքի հայ ազգաբնակչութեան եղեռն եւ զանգուածային տեղահանութիւն, որ տեղի ունեցած է 1988 թուականի Փետրուարի 27-էն 29-ի միջեւ։ Հայութեան դէմ իրականացած այս ոճիրին նպատակն էր կանխել Արցախեան շարժումը, եւ հայերը ահաբեկելով նոր արիւնահեղ գործողութիւններու հեռանկարով՝ կանխել Արցախեան ազատագրական պայքարի տարածումը։ Եղեռնագործութեան նախօրեակին Խորհրդային Ատրպէյճանի կուսակցական գործիչ Է. Ասադով սպառնացած է հայերու նկատմամբ հաշուեյարդար տեսնելու նպատակով բազմահազար ատրպէյճանցիներու արշաւ կազմակերպել դէպի Լեռնային Ղարաբաղ։ Փետրուարի 26-ին՝ դէպքերէն մեկ օր առաջ, Միխայիլ Գորբաչով հայ մտաւորականներու հետ հանդիպման ժամանակ «մտավախութիւն» յայտնած էր Պաքուի մէջ ապրող աւելի քան 200.000 հայերու ապահովութեան մասին՝ զայն ուղղակիօրէն կապելով Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզը Խորհրդային Հայաստանին վերամիաւորուելու արցախահայութեան պահանջի հետ։
Ստեղծուած պայմաններ
Սումկայիթի մէջ կիրքերը բորբոքելու համար օգտագործուած են ստայօդ լուրեր՝ իբրեւ թէ Հայաստանի մէջ զանգուածաբար կը սպանեն ատրպէյճանցիները, կը թալանեն անոնց ունեցուածքը եւ այլն։ Մասնաւորապէս գրգռիչ ազդեցութիւն ունեցած է Խորհրդային Միութեան գլխաւոր դատախազ Կատուսեւի հեռատեսիլի ելոյթին ժամանակ հրապարակուած Ասկերանի դէպքերու ընթացքին երկու ատրպէյճանցիներու սպանութեան մասին տեղեկութիւնը։
Ծրագրուած ոճրագործութիւն
Ոճրագործութիւնը նախօրօք ծրագրուած էր, ինչպէս կը վկայեն ջարդարարներու մօտ հայերու բնակարաններու ցուցակներու գոյութիւնը, նախապէս մշակուած բեմադրութիւնը եւ դերաբաշխումը (սպանութիւն եւ ջարդ իրականացնողներ, թալանողներ, ունեցուածք ոչնչացնողներ, ոճիրի հետքերը անհետացնողներ), արտադրամասերու մէջ մետաղաձողերու եւ այլ գործիքներու պատրաստութիւնը ոճիրը իրագործելու համար, թմրանիւթերու եւ ոգելից խմիչքներու բաժանումը։ Ասկէ զատ, հայերու հեռաձայնային կապը անջատուած է, ներքին գործոց եւ շտապ օգնութեան սպասարկութիւնը դիտումնաւոր կերպով չեն գործած, պայմանական եւ ազդանշանային համակարգ գործի դրուած է՝ հայերու տեղերը բացայայտելու համար, եւ այլն։
Փետրուար 29-ին
Փետրուար 29-ին խորհրդային զօրքեր մտած են Սումկայիթ, սակայն բռնարարքներն ու սպանութիւնները շարունակուած են։ Բանակը զէնք կիրառելու հրաման ստացած չէ մինչեւ երեկոյ, երբ դիմած է վճռական գործողութիւններու, կանխելով հետագայ ջարդերը։
Միայն 94 հոգի քրէական պատասխանատուութեան ենթարկուած է, իսկ միայն մէկ հոգիի նկատմամբ մահապատիժ կիրարկուած Մնացածներուն ներկայացուած են սպանութեան, բռնաբարութեան, ջարդի եւ այլ մեղադրանքներ, որուն համաձայն, առանց բացառութեան, բոլոր դէպքերուն ոճիրի հիմնաւորումը «խուլիգանական դրդապատճառներ» էին։ Յատուկ դիտաւորութեամբ, խորհրդային իշխանութիւնները բոլոր ոճիրները, ընդհանուր մէկ գործի մէջ ներառելու փոխարէն, բաժնած են քանի մը մասերու՝ դատավարութիւնները կատարելով տարբեր քաղաքներու դատարաններուն մէջ։ Դատավարութիւններուն ընթացքին տեղի ունեցած են դատական ընթացակարգի եւ տուժածներու իրաւունքներու կոպիտ խախտումներ։ Խորհրդային Միութեան տապալումէն ետք, ոճրագործներու շատ դատեր ընդհատուած են եւ անոնց մեծ մասը ազատ արձակուած։ Եղեռնը պաշտօնապէս չէ դատապարտուած եւ զոհերու հարազատներուն ցաւակցութիւն յայտնուած չէ։ Անպատիժ մնացած են նաեւ քաղաքային եւ իրավապահ համակարգի աշխատողները։
Սումկայիթի զոհերու ճշգրիտ թիւը
Սումկայիթի զոհերու ճշգրիտ թիւը պարզուած չէ։ Ատրպէյճանի դատախազութեան տրամադրած տուեալներու վրայ հիմնուելով, Խորհրդային Միութեան դատախազութիւնը յայտարարած է, որ «Սումկայիթի մէջ զոհուած է հայազգի 27 քաղաքացի»։ Սակայն, ոչ պաշտօնական տուեալներով ջարդուածներու թիւը կը հասնի հազարի, որոնց աճիւնները մինչեւ օրս ալ յայտնաբերուած են Սումկայիթի արուարձաններու նոր շինարարութեան մէջ։
Միջազգային հանրութիւնը Սումկայիթի ոճրագործութիւնը չէ ճանչցած որպէս ցեղասպանութիւն։ Զայն դատապարտած են Եւրոպական Խորհրդարանը (1988), Միացեալ Նահանգներու Ծերակոյտը (1988) եւ Արժանթինի խորհրդարանը։
Հայաստանի եւ Արցախի հանրապետութիւնները եւս Սումկայիթի ոճրագործութիւնը պաշտօնապէս չեն ճանչցած իբրեւ ցեղասպանութիւն, բաւարարուելով Ստեփանակերտի զոհերու յիշատակը յաւերժացնող յուշարձանը եւ Երեւանի մէջ Մեծ եղեռնի զոհերու յուշարձանին մօտ խաչքար մը տեղադրելով։
Սերեանեան Էլմիրա
Սերեանեան Էլմիրան ծնած է 1963 թուականին։ Աշխատած էր իբրեւ մանկապարտէզի դաստիարակ։ Աւարտած է Երեւանի Օստրովսկիի անուան ուսումնարանը։ Ան կը պատմէ․ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ազպէյճանի պատմութիւն Ստորոգութիւն:Ցեղասպանութիւն Ստորոգութիւն:Արցախեան հակամարտութիւն
Ժին Հըրշ
Ժին Հըրշ, զուիցերացի փիլիսոփայ:
Կենսագրութիւն
Ժին Հըրշը ծնուած է հրեայներու ընտանիքի մէջ. մայրը ծնունդով Վիլնիվսից էր, հայրը՝ Վարշաւայէն: Մաթեմատիկոս Ժոզեֆա Հըրշայի (1925—2012) քոյրն է, մաթեմատիկոս Ալֆրետ Տարսկիի բարեկամուհին : Հայրը Ժընեւի համալսարանէն ներս դասաւանդած է ժողովրդագրութիւն եւ վիճակագրութիւն, մայրը եղած է բժշկուհի: Փիլիսոփայութիւն սորված է Ժընեւի, Փարիզի, Հայտելպըրկի, Ֆրայպըրկի մէջ։ Գարլ Եասպերսի ուսանողն ու աշխատութիւններու թարգմանիչն է, անոր մասին մէնագրութեան հեղինակը:
Եղած է Ժընեւի համալսարանի փիլիսոփայութեան պրիւատ-դոցենտ (1947-1956), այնուհետեւ փրոֆեսոր (1956-1977), ԱՄՆ-ի, Քանատայի, Լատինական Ամերիկայի համալսարաններու հրաւիրուած փրոոֆեսոր, Սոցիալիստական կուսակցութեան անդամ, Եւրոպական դաշնային միութեան ակտիւիստ:
Ընկերական եւ ստեղծագործական կապեր
Ընկերութիւն ըրած է Ռայմոն Արոնի, Ստանիսլաւ Վինցենցի, Եուսուֆ Չաբսկիի, Չեսլաւ Միլոշի հետ, թարգմանած է Չ. Միլոշի «Իսսա հովիտը» ինքնակենսագրական վէպը (1956):
Պղպեղով Ապուր
Պղպեղով ապուր, Արեւմտեան Ափրիկէի մէջ տարածուած ապուր, կը պատրաստուի զանազան միսերու օգտագործմամբ, առաջնային բաղադրիչներ ունենալով՝ կծու պղպեղն ու մշկընկոյզը։ Կծու, թեթեւ եւ ջրիկ ապուր մըն է։ Այն  ախորժելի կը նկատուի Արեւմտեան Ափրիկէի մէջ ապրող որոշ մարդոց համար, իսկ կարգ մը արեւմտեան ափրիկէցիներ կը հաւատան, որ ապուրը ունի բուժիչ յատկութիւններ։
Նկարագրութիւն
Թեթեւ եւ ջրալի ուտեստը՝ Արեւմտեան Ափրիկէ մէջ, ունի շատ մը տարբերակներ։ Կարելի է պատրաստել միսի տարբեր տեսնակներու օգտագործմամբ, զորօրինակ՝ ձուկ, կարիտոս, քաղիրթ, եզան պոչ, հաւ, որսեր, այծ եւ կով կամ կովու մորթ։ Երբեմ կը պատարաստուի մի քանի միսի տեսակ ապակեայ ամանի մը հաւաքելով ։ Որպէս լրացոիցիչ բաղադրիչներ կարելի է օգտագործել՝ լոլիկ, սոխ, կանաչ սոխ, սխտոր, քաղցր պղպեղ, կոճապղպեղ, մեխակ, կասեայ եւ կիտրոնի հիւթ ։
Պղպեղով ապուրը Արեւմտեան Ափրիկէի գետափնեայ շրջաններուն մէջ ապրող հանրութեան ախորժելի ուտեստն է, Նիճերիոյ ժողովուրդին սիրելի ապուրն է, ինչպէս նաեւ Արեւմտեան Ափրիկէի տարբեր անգլիախօս քաղաքներուն՝ Լիպերիոյ, Սիերա Լիոնի եւ Կանայի մէջ ։ Որոշ Արեւմտեան Ափրիկէցիներ կը հաւատան, որ հաւով պատրաստուած պղպեղով ապուրը բուժիչ յատկութիւն ունի եւ հիւանդներուն համար կը ծառայէ որպէս բարելաւման միջոց ։ Կ՛օգտագործեն նաեւ նոր ծննդաբերած մայրերը, մայրական կաթի արտադրութիւնը ապահովելու առումով ։ Ի վերջոյ կ՛օգտագործեն հարսանեկան հաւաքոյթներուն՝ որպէս առողջութիւնը վերականգնելու միջոց ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ափրիկեան ուտեստներ Ստորոգութիւն:Ապուրներ
Զեփիւռ Շանթ
Զեփիւռ Շանթ, Արուեստասէր եւ արուեստագէտ ծնոցներու զաւակ՝ Տիկ. Զեփիւռ Շանթ երգի ու դերակատարութեան հանդէպ բնափին տաղանդով մը օժտուած է։ Անիկա տասնամեակներ զարդը կազմեց -եւ տակաւին կը կազմէ- Պէյրութահայ գեղարուեստական ձեռնարկներու, խանդավառելով ժողովուրդը։
Ծնած է Ռոստոսթոյ (Թէվիր Տաղ) 1912 թուականին եւ դուստրն է քաղաքիս ծանօթ ազգայիններէն հանգուցեալ Միհրան ապէլ Տատիքօզեանի։ տակաւին Փոքրիկ աղջնակ, ընտանիքի հետ կ՝ աքսորուի Տէր Զոր, ուրկ հրաշքով կ՝ ազատի։ Ընտանիքը ժաշմանակ մը կը մնայ Դամասկոս։ Զինադադարի կը վերադառնան հայրենիք եւ հուսիկ յետոյ յունական պատերազմին կ՝ ապաստանի Յունաստան։
1922 թուականին վերջնականապէս կը հաստատուինն Լիբանան։ Յաճախած է Ս. Նշան ազգային նախակրթարանը եւ ուսումը մինչեւ «պրվէ» շարունակած է «Սէօր Վենսան տը Փոլ» վարժաԵրեք տարի դասաւանդած է Ալ-Ահլիէ վարժաէանի մէջ Ֆրանսերէն եւ ուսողութիւն։
Հօրը ցուցմունքներուն վրայ որ արուեստագէտ լուսանկարիջ մըն էր եւ մասնագիտացած կարգ մը նուագարաններու մէջ, երաժշտութեան հանդէպ սէր կ՝ արթննայ իր մէջ։ Երեք տարի Պէյրութի երաժշտանոցը ըւ Ամերիկեան Համալսարանի մէջ կը հետեւի  երգեցողութեան ուրկէ կը վկայուի։ Սակայն հայերէն երգելու շունչը ու ոգին կը պարտի Հօրը եւ աւելի ուշ Նիկոլ Աղբալեանին, մասնաւորաբար մեր աշուղական երգերէն Սայեաթ-Նովայի ստեղծագործութիւններ երգելու ոճին եւ մեկնարկութեան մէջ։
Իր մասնակցութիւնը բերած է բազմաթիւ հանդէսներու եւ գեղարուեստական ձեռնարկներու մեներգներով եւ երգչախումբի մասնակցելով։ Գոսան Երգչախումբի մասնակցած է հիմնադրութենէն  մինչեւ վերջը եւ հանդիսացած անոր լաւագոյն մեներգներէն մէկը  մին։ Օգտուած է նաեւ մեծանուն Բարսեղ Կանաչեանի ցուցմունքներէն հայեցի շունչով արտայայտուելու մարզին մէջ։
Մեծանուն գրագէտ Լեւոն Շան թելադութեամբ եւ քաջալերութեամբ՝ շրջագայութեան կ՝ ելլէ դէպի Միացեալ Նահանգներ եւ ելոյթներ կ՝ ունենայ գլխաւոր քաղաքներուն մէջ ինջպէս Նիւ Եորք, Պոսթոն, Ուաշիկթոն, Լոս Անժէլս, Ֆրէզնօ, եւն., ուր ջերմ ու խանդավառ բնութեան կ՝ արժանանայ։
Իր յայտագիրները կազմուած են ընդհանրապէս լոկ հայ երգահաններու ստեղծագործութիւններէն ինչպէս Կոմիտաս, Կանաչեան, Ալէմշհ, Սիւնի, Մեհբապետն, Սայեաթ-Նովա եւն.:
Քանի մը երգահանդէսներ տուած է նաեւ Պէյրութ Ամերիկ. Համալսարանի «Ուէսթ Հոյ» սրահը եւ այլուր։ Ունի երգապնակներ Սայեաթ-Նովայէն, Կանաջեանէն եւ Կոմիտասէն։
Տիկ. Շանթ ունի նաեւ շնորհք դերակատարութեան։ Եղած է Համազգային Գասպար Իփէկեան թատերախումբի հիմնադիրներէն 1942 թուականին եւ միութիւն նախագահուաւելի դերեր։ Խումբին հետ շրջագայած է Մերձ. Արեւելեան երկիրներ, Հիւս եւ Հարաւային Ամերիկաներ։
1937 թուականին ամուսնացած է Լեւոն Շանթի զաւակին Պդն. Սուրէն Շանթի հետ։ Ունին զաւակ մը՝ Լեւոն, ծնած 1939 թուականին։
1970 թուականին պարգեւատրուած է Կիլիկիոյ Գահակալին, Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Խորէն Կաթողոկոսին կողմէ Կիլիկեան Աոպետի շքանշանով։
Ստորոգութիւն:Հայեր
Պղինձէ Հեծեալ
Պղինձէ Հեծեալ (Медный всадник), յուշարձան է, որ կը գտնուի Սանթ Փիթըրսպուրկ քաղաքի Սենատական հրապարակին վրայ, նուիրուած է Պետրոս Առաջինին: Բացումը տեղի ունեցած է 7 Օգոստոս 1782-ին։ Իր անուանումը ստացած է Ալեքսանդր Փուշքինի համանուն պոեմէն, չնայած այն հանգամանքին, որ ի սկզբանէ անիկա պատրաստուած եղած է պրոնզէ :
Ստեղծման Պատմութիւնը
Պետրոսի` նժոյգով արձանի բնորդը կերտած է քանդակագործ Էթիէն Մորիս Ֆալկոնէն 1768-1770 թուականներուն։ Արձանի գլուխը ծեփագործած է նոյն քանդակագործի աշակերտուհի Մարի Անն Քոլլօն: Ֆալկոնէի ծրագիրով օձը կերտած է Ֆիոտոր Գորտեյեւը: Արձանի ձուլուածքը իրականացուած է ձուլման վարպետ Վասիլի Պետրոսովիչ Եկիմովի ղեկավարութեամբ՝ ստանալով իր վերջնական տեսքը 1778-ին։ 6 Օգոստոս 1766-ին Փարիզի մէջ ռուս պատուիրակ Տմիթրի Գոլիցինը համաձայնագիր կնքեց Եկատերինա Բ.-ի կողմէ երաշխաւորուած ֆրանսացի քանդակագործ Ֆալկոնէի հետ։ Շուտով Ֆալկոնէի` Սանթ Փիթըրսպուրկ ժամանումէն ետք՝ 15 Հոկտեմբեր 1766-ին, յուշարձանի ստեղծման աշխատանքները սկսան մեծ թափով առջեւ երթալ։ Անոր արուեստանոցը դարձաւ Ելիզաւետա Պետրովնայի ձմեռային դղեակի նախկին գահադահլիճը։ Դղեակի մօտակայքը գտնուող նախկին ախոռի քարէ շինութիւնը կը ծառայէր որպէս Ֆալկոնէի կացարան։ 1773-ի սկիզբը Ֆալկոնէին օգնութեան եկաւ Ֆելտէն. ան պէտք է փոխարինէր աշխատանքէն հեռացուած կապիտան տէ Լասկարիին, եւ բացի ատկէ, յուշարձանի կանգնեցման հարցին մէջ արուեստաւոր ճարտարապետի հսկողութիւն անհրաժեշտ էր :
«Որոտաքար»
Որոտաքարը գտնուած է Կոննայա Լախտա գիւղի շրջակայքին մէջ։ Երբ անիկա առանձնացուեցաւ հողէն, փորուածքը լցուեցաւ ջուրով՝ յառաջացնելով մինչեւ այսօր պահպանուած ջրափոսը, որ յայտնի է Պետրովսկի լճակ անունով։ Տեղի բարձրութիւնը, ուրկէ հանած են քարը, կը հասնի 7855 մեթրի : Քարի տեղափոխման համար յատուկ ընտրուած են ձմրան ամիսներ, երբ հողը սառած էր եւ կրնար դիմանալ ծանրութեան։ Այս եզակի գործողութիւնը շարունակուեցաւ 15 Նոյեմբեր 1769-էն մինչեւ 27 Մարտ 1770։ Քարը հասաւ Ֆիննական Ծոցի ափը, ուր զայն բեռնելու համար ստեղծուեցաւ յատուկ նաւակայան։ Ջուրով քարի տեղափոխումը իրականացուեցաւ յայտնի նաւաշինարար Գրիգորի Կորչեբնիկովի ստեղծած յատուկ նաւով։ Հսկայական «Որոտաքարը» հասաւ Սանթ Փիթըրսպուրկ 26 Սեպտեմբեր 1770-ին։ Նեւա գետի ափին գործածուեցաւ բեռնաթափման հետեւեալ ձեւը. նաւը խորտակուեցաւ եւ ի սկզբանէ գետի յատակը դրուած մոյքթի միջոցով քարը հանուեցաւ ափ։ Քարը իր վերջնական տեսքը ստացաւ Սենատական հրապարակին վրայ` զգալիօրէն կորսնցնելով իր սկզբնական չափերը։
Յուշարձան
1769-ին աւարտած յուշարձանի կիպսիէ ձեւը, որ յաջորդ տարուան ընթացքին հանրութեան ցոյց տրուեցաւ երկու շաբաթ շարունակ, կը սպասէր ձուլուածքին։ Ֆալկոնէն, որ երբեւիցէ զբաղած չէր նմանատիպ ձուլուածքով, հրաժարեցաւ ինքնուրոյն կերտելէն ձուլոպածքը եւ սպասեց ֆրանսացի վարպետ Բ. Էրսմանէի գալուստին։ Ձուլորդը իր 3 օգնականներուն հետ ժամանեց 11 Մայիս 1772-ին` իր հետ բերելով յաջողութեան երաշխիքի համար անհրաժեշտ բոլոր պարագաները` «հող, աւազ, կաւ…» : Սակայն երկար սպասուած վարպետը չկրցաւ կատարել իր առջեւ դրուած պահանջքները, եւ շուտով Ֆալկոնէի պահանջքով հեռացուեցաւ։ Այդ պահէն սկսած Ֆալկոնէն իր վրայ վերձուց ձուլման աշխատանքները։ Քանդակագործութեան առաձին ձուլուածքը տեղի ունեցաւ 1775-ի ամրան։ 1777-ին պատրաստուեցան արձանի վերի հատուածները։ 1778-ին Ֆալկոնէն ստիպուած էր լքել Ռուսաստանը: Յուշարձանի աշխատանքները յանձնուեցան Եու. Մ. Ֆելտենին։ Յուշարձանը հանդիսաւորութեամբ բացուեցաւ 7 Օգոստոս 1782-ին։ Ճակատագիրի քմահաճութեամբ Ֆալկոնէն չհրաւիրուեցաւ արձանի բացման հանդիսութեան։ Անիկա ռուս արքայի երկրորդ յուշարձանն էր։ Նժոյգի վրայ պայմանական հանդերձով նստած` Ֆալկոնէն Պետրոսը պատկերած է որպէս օրէնսդիր եւ քաղաքակրթիչ։ Ահա թէ ինչ կը գրէ Ֆալկոնէն այս առիթով. «Իմ յուշարձանս կը դրուի… Ես կը սահմանափակուիմ միայն այս հերոսին արձանով, որուն ես կը դիտարկեմ ոչ թէ որպէս հզոր զորապեստ, ոչ թէ որպէս յաղթող, չնայած ան եղած է երկուքը: Օրէնսդիր-ստեղծող բարձր անհատականութիւն»: Քանդակագործը Պետրոսը պատկերած է ընդգծուած զօրութենական իրավիճակին մէջ, հագցուցած է պարզ եւ թեթև հագուստ, որ ըստ քանդակագործի, կը պատկանի «բոլոր ազգութիւններուն, բոլոր տղամարդոց եւ բոլոր դարերուն. մէկ խօսքով, այդ մէկը հերոսական յանդերձանք է»: Հարուստ թամբը ան փոխարինած է արջի մորթով, որ կը խորհրդանշէ թագաւորի քաղաքակրթուած ազգութիւնը։ Վիթխարի ժայռի տեսք ունեցող պատուանդանը Պետրոս Առաջինի յաղթահարած դժուարութիւններուն նշանաբանն է։ Իսկ անոր ոտքերուն տակ գտնուող օձը կը մարմնաւորէ «չար ուժերը»: Եւ միայն արքայի գլխուն դրուած դափնիէ պսակը եւ գոտկատեղուց կապուած թուրը կու տան Պետրոսին յաղթանակող-զօրահրամանատարի տեսք։ Ստեղծագործութեան հիմնական միտքի քննարկումներուն մասնակցած են Եկատերինա Բ., Տիտրօն եւ Վոլթերը: Յուշարձանը պէտք է մարմնաւորէր քաղաքակրթութեան, միտքի, մարդկային կամքի յաղթանակը վայրի բնութեան դէմ։ Պատուանդանը պէտք է խորհրդանշէր բնութիւնը, բարբարոսութիւնը, եւ այն փաստը, որ Ֆալկոնէն վիթխարի որոտաքարը հղկած էր, ողորկած, յառաջացուց ժամանակակիցներու վրդովմունքն ու քննադատութիւնը։ Պետրոս Ա. թիկնոցի ծալքերէն մէկուն վրայ քանդակադործը ձգած է գրութիւն մը. «Ծեփակերտած եւ ձուլած է Էտթեն Ֆալկոնէն 1778 ն»: Պատուանդանի մէկ կողմին վրայ գրութիւնը կ'ըսէ. «Պետրոս Առաջինին՝ Եկատերինա Երկրորդէն 1782 » («ПЕТРУ перьвому ЕКАТЕРИНА вторая лѣта 1782»), իսկ միւս կողմին վրայ կայ հետեւեալ գրութիւնը. «PETRO primo CATHARINA secunda MDCCLXXXII»: Այս ամէնէն կարելի է ենթադրութիւն ընել, որ կայսրուհին ցանկացած է սահմանել յաջորդականութեան գիծ` Պետրոսի եւ սեփական գործունէութեան ժառանգութիւն : Պետրոս առաջինին յուշարձանը արդէն 18-րդ դարուն դարձաւ քաղաքի լեգենդի և անեկդոտների թիրախ, իսկ ահա 19-րդ դարու սկիզբը անիկա դարձաւ ռուս պոեզիայի ամէնէն յայտնի թեմաներէն մէկը։
«Խե˜ղճ Փաւել»
Անգամ մը երեկոյեան Փաւելը իր ընկերոջ՝ իշխան Կուրակինի ուղեկցութեամբ կը քալէր Փիթըրսպուրկի փողոցներով։ Յանկարծ առջեւը կ'երեւի լայն վերարկուի մէջ փաթթուած մարդ մը։ Կը թուէր, թե այդ մարդը կը սպասէր ճամբորդները, եւ երբ վերջիններս մօտեցան, կ'երթար անոնց ետեւէն։ Փաւել ցնցուեցաւ եւ ըսաւ Կուրակինին. «Մեր հետ ինչ-որ մէկը կը քալէ»: Սակայն Կուրակինը ոչ մէկուն չէր տեսներ կը փորձէր վստահեցնել կայսրին։ Յանկարծ ուրուականը կը խօսի. «Փաւել, խե˜ղճ Փաւել: Ես այն մարդ եմ, որ քեզ կը կարեկցի»: Ապա, ուրուականը կ'անցնի ճամբորդներուն առջեւէն, կարծես զանոնք կը տանի իր ետեւէն։ Հասնելով հրապարակի կեդրոն` ան ցոյց տուաւ ապագայ յուշարձանին տեղը։ «Յաջողութիւն, Փաւել,- ըսաւ ուրուականը,- դուն շուտով ինծի դարձեալ կը տեսնես այստեղ»: Եւ, մեկնելու ժամանակ ան բարձրացուց գլխարկը, Փաւելը սարսափահար նայեցաւ Պետրոսին դէմքին։
Ինչպէս ցոյց կու տան լեգենդի տեքստաբանական վերլուծումները, ատոնք յառաջացած են բարոնուհի Ֆոն Օբերկիրհի յուշագրութիւններէն։ Բարոնուհին մանրամասն կը բնութագրէ հանգամանքները, ըստ որուն Փաւելը, հակառակ իր կամքին, հրապարակաւ կը պատմէ այդ պատմութիւնը։ Հաշուի առնելով երկարամեայ օրագրային յուշագրութիւններուն ճշգրտութիւնը եւ բարոնուհիի ու Փաւելի կին` Մարիա Ֆեոտորովնայի ընկերութիւնը` ամենայն հաւանականութեամբ լեգենդի աղբիւրը կը հանդիսանայ ինքը` ապագայ տիրակալը :
Արդեօ՞ք Փաւելը այս պատմութիւնը դիտարկած է որպէս հետաքրքրաշարժ զաւեշտանք։ Ըստ յուշագրութիւններուն տեսակէտին` այնպէս չէ, որ ֆոն Օբերկինհը կը յայտնէ, որ յիշատակի ընթրիքէն կէս ամիս ետք Փաւելը Փիթըրսպուրկէն նամակ կը ստանայ։ Նամակը կը տեղեկացնէր Պետրոս Մեծի յուշարձանի հանդիսաւոր բացման մասին, որ հետագային ստացաւ Պղինծէ հեծեալ անուանումը։ Ըստ Ֆոն Օբերինհի` նամակը կարդալու ժամանակ տիրակալը ինչքան կը փորձէր ժպտալ, միեւնոյնն էր անոր դէմքը պատուած էր մեռելային գունատութեամբ :
Յիշարժան Մետաղադրամներ
1988-ին ԽՍՀՄ Պետական դրամատունը Սանթ-Փիլըրսպուրկի մէջ շրջանառութեան հանեց Պղինձէ հեծեալի պատկերով յիշարժան մետաղադրամներ` 5 ռուբլի անուանական գինով։ Մետաղադրամը պատրաստուեցաւ պղինձէ-նիքըլային ձուլուածքէն 2 մլն. օրինակով եւ 19.8 կրամ քաշով։ Իսկ 1990-ին Պետական դրամատունը թողարկեց յիշարժան մետաղադրամ «ռուսական միասնական պետութեան 500-ամեակ» շարքէն 900 ոսկէ նմուշ 100 ռուպլի անուանական գինով` Պետրոս Ա. նուիրուած յուշարձանի պատկերով :
Ֆիլատելիայի Մրջ
Յուշարձանը պատկերուած է Ռուսաստանի 1904-ի № 58 (բարեգործական հրատարակին վրայ) նամականիշին վրայ։
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի տեսարժան վայրեր (արւմտ.)
Գաբրիէլ Սունդուկեան
Գաբրիէլ Սունտուկեան, հայ թատերագիր, հասարակական գործիչ։ Հայ գրականութեան մէջ ռէալիզմի սկզբնաւորողներէն մէկը։