cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութիւն
Աշխարհագրութիւն
Նախիջեւանը (ներկայիս Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութեան տարածքը) իր պատմական գաւառներով Հայկական լեռնաշխարհի բնական յարմարաւէտ պայմաններ ունեցող եւ գեղեցկատես անկիւններէն մէկն է։ Անոր այժմեան տարածքը 5368 քմ² է, որ ձգուած է հիւսիս-արեւմուտքէն դէպի հարաւ-արեւելք։ Ամբողջ մակերեւոյթը խազատուած է բազմաթիւ մեծ ու փոքր լեռնագիւղերով եւ զիրար զուգահեռուելով կը ձգուին դէպի մեծ ու փոքր դաշտերն ու գետահովիտները։ Այս կազմուածքով յառաջացած են բազմաթիւ նեղ ու խոր կիրճեր, հովիտներ։ Ունի մօտ 170 քմ երկարութիւն եւ ամենալայն մասին մէջ 70-75 քմ լայնք։ Լեռնաշխարհը կը բաժնուի բնակլիմայական պայմաններով իրարմէ տարբերող երկու մասէ, որուն լեռնային մասը հարթավայրայինի նկատմամբ ունի 1300-1500 մ բարձրութիւն։ Այսպէս տարածքի հարթավայրային մասը (կամ տարածքի 63%-ը), ծովի մակարդակէն կը գտնուի 750-1500 մ բարձրութեան վրայ, միջլեռնային մասը (կամ տարածքի 30%-ը)՝ 1500–2500 մ, իսկ բարձրլեռնային մասը (կամ տարածքի 7%-ը)՝ 2500-3500 մ բարձրութեան վրայ։ Ամենացած կէտը Գողթն գաւառի Քոթամ գիւղի մօտ է, որ ծովու մակարդակէն ունի 600 մ բարձրութիւն, իսկ ամենաբարձր կէտը Կապուտջուղ լեռնագագաթն է, որ ունի 3806 մ բարձրութիւն։ Կլիման այստեղ բարեխառն է։ Ձմրան սովորաբար կ'ըլլայ -7°–+5°, իսկ ամրան՝ 15°–35°։ Իրանի հետ ունի 163 քմ սահման, որ կը սկսի Գողթն գաւառի Քոթամ գիւղի մօտէն մինչեւ Շարուր գաւառի Տահնա լեոնաբլուրը։ Այստեղէն ալ Նախիջեւանը ընդամէնը 11 քիլոմեթրով սահմանակից է Թուրքիոյ հետ։
Նախիջեւանի պատմական գաւառներու գրաւած տարածքին մէջ կայ 130-էն աւելի անուանակոչումներ ունեցող մեծ ու փոքր լեռներ, չորս տասնեակէն աւելի ձորեր ու ձորակներ, երեք տասնեակի հասնող դաշտեր ու գետահովիտներ, հինգ բարձրլեռնային փոքրիկ ու քաղցրահամ լճակներ։ Նախիջեւանի տարածքը եզերող Զանգեզուրի եւ Վայքի լեռնաշղթաներու խորխորատ, մեծ ու փոքր ձորերէն ու ձորակներէն կը սկզբնաւորուին եւ կը հոսին մօտ 400 գետեր ու գետակներ։ Այդ գետերէն 330-ը ունին մինչեւ 5 քմ երկարութիւն, 31-ը՝ 6-10 քմ, 24-ը՝ 11-25 քմ, 7-ը՝ 26 - 50 քմ եւ 4-ը՝ 51-100 քմ երկարութիւն։ Այս գետ-գետակները, ինչպէս նաեւ լճակները կը սնին մակերեսային եւ ստորերկրեայ ջուրերով ու մթնոլորտային տեղումներով։ Այս լեռնաշխարհի տարբեր անկիւններուն մէջ կը բխին նաեւ 200-ի հասնող մեծ ու փոքր հանքային աղբիւրներ, կան բնական ու ձեոակերտ այլեւայլ յուշարձաններ, որոնց շուրջը հազարամեակներ աոաջ մեր նախնիները հիմնած են իրենց բնակավայրերն ու բերդաքաղաքները, ստեղծած նիւթական ու հոգեւոր մշակույթը։ Ահա այս ամէնէն ստորեւ զետեղած ենք այն կարեւոր տեղանքները, որոնք կը բնորոշեն Նախիջեւան լեռնաշխարհը, որոնց մէկ մասին հետ կապուած են նաեւ դարերու խորքէն եկող յուշ ու աւանդութիւն, եղելութիւն եւ արդէն սրբութեան վերածուած պատմական յիշողութիւն։
Վարչական Բաժանում
Ազրպէյճանի կազմին մէջ գտնուող Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութիւնը բաժնուած է 7 շրջաններու եւ մէկ մայրաքաղաքի՝
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութիւն
Խորէն Արամունի
Խորէն Արամունի (Խորէն Քէշիշեան, ), հայ արձակագիր։ Հայաստանի գրողների միութեան անդամ (2004)։
Կենսագրական
Արամունի ծնած է Իրան, փոքր տարիքին ընտանիքին հետ տեղափոխուած է Թեհրան՝ հաստատուած Զարքէշ-Վահիտիէ (ներկայ Սասուն) քաղաքամասը ։ Անոր պապը Սաւուղ Քէշիշեանը եւ հայրը Արամը եղած են ժամանակի թաղի ազգային երեւելի դէմքերէն, իրենց համաթաղեցիներուն հետ հիմնադրած են «Նայիրի» տարրական դպրոցը՝ 1955-56 ։ Նշանակալից դերակատարութիւն ունեցած են նոյն քաղաքամասի Ս. Թարգմանչաց եկեղեցւոյ հիմնադրման գործին մէջ։ Երկու տարի ուսած է Սպահանի պետական համալսարանի հայագիտական բաժինէն ներս։ 1969-ի Նոյեմբերին հայրենադարձած է։
1975-ին աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի բանասիրական բաժինը։ Աշխատած է որպէս ուսուցիչ, գեղարուեստական մասի վարիչ՝ Մշակոյթի տան մէջ եւ Պատկերասրահի գիտաշխատող։
Ամառային ամիսները կ՛անցընէ Հայաստանի մէջ, ուր կը մասնակցի տարբեր ձեռնարկներու, համագումարներու, ձեւով մը կը փոխանցէ ամերիկահայ գրողներու ձայնը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1948 ծնունդներ Ստորոգութիւն:14 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:Իրան ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Անտերս Ռէթսիւս
Անտերս Ատոլփ Ռէթսիւս, եղած է շուէտացի կազմաբանագէտ եւ Սթոքհոլմ ի Թագաւորական հաստատութեան ղեկավարը: Կուսթաֆ Ռէթսիւսին հայրը եղած է:
Ուսում
Ան ընդունուած է Լունտի Համալսարան ը 1812-ին, ուր սորված է բժշկագիտութիւն եւ ուսանողներու փոխանակումով շարունակած է ուսումը Քոփընհակըն ի մէջ մինչեւ 1818-ին արտօնուած բժշկագիտութեան տոքթոր դառնալը: Եոնս Եաքոպ Պերսելիւս ին հետ ունեցած ընկերութեան միջոցաւ 1824-էն վաղ ան նշանակուեցաւ Թագաւորական հաստատութեան կազմաբանութեան փրոֆեսոր:
Գործունէութիւն
Յաջորդած քանի մը տասնամեակներուն ան ըրած է շատ կազմաբանական բացայայտումներ, զոր օրինակ՝ ակռաներ ու եւ գանկի մանր մասերու, մկանային եւ նեարդային համակարգերու վերաբերեալ: Ան նաեւ մարդաբանական հետազօտումներ ըրած է, կատարած է գանկաչափական ուսումնասիրութիւններ: Ան կը համարուի շատ ճանչուած եւ ընտրուած եղած է իր ժամանակի գիտական ակադեմիաններուն շատերուն ներս: Ան ներմուծած է սեփալական դասիչը, որ մարդ ու գլխի լայնութեան եւ երկարութեան յարաբերութիւնն է:
Ռէթսիւսը ուսումնասիրած է տարբեր ռասաներու գանկերու տեսակներու տարբերութիւնները, եւ, քանի որ ատոնք շատ կը տարբերէին, ան կը հաւատար, թէ ռասաներն ունին առանձին ծագումներ: Ռէթսիւսը նաեւ ինքզինքը շուէտներու խմելու սովորութեան դէմ պայքարին մէջ դրսեւորած է, որ այդ ատեններ զգալիօրէն տարածուած էր շուէտական հանրութեան մէջ։ 1826-ին ան ընտրուեցաւ Շուէտի թագաւորական գիտութիւններու ակադեմիոյ անդամ:
Անտերս Ռէթսիւս թաղուած է Սթոքհոլմի Նորրա պեկրավնինկսփլաթսէն գերեզմանատանը :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:13 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:18 Ապրիլի մահացածներ
Միհրան Բաղդասարեան
Պաղտասարեան Միհրան,, ազգային եւ կրթական գործիչ:
Կենսագրութիւն
Միհրան նախնական ուսումը Պալաթի (Պոլիս) Խորէնեան դպրոցը առաւ, որուն տնօրէնն էր Յակոբ Գուրգէն, հոնկէ անցաւ Խասգիւղի Ներսէսեան վարժարանը աշակերտելով Մինաս Չերազի եւ Եղիա Տէմիրճիպաշեանի:
1873 Պազէլի (Զուիցերիա) Աստուածաբանական ճեմարանը ստացաւ իր ուսումը, դասընկեր ունենալով Պէյլէրեան Տաճատը:
Միհրանի ջանքերով է որ Զուիցերիացի բարեսէրներու նիւթականով Պրուսայի մէջ «Արեւելեան Որբանոց»ը կը բացուի 1875-ին, իր Գրիգոր եղբօր աջակցութեամբ որ մինչեւ 1915 գոյութիւն ունէր: Միհրան Պազէլի մէջ առաջին գործը կը խօսի 1876-ին: Միհրան 1878-ին աւարտելով ճեմարանը Պոլիս կու գայ, ուր կը հրատարակէ անդրանիկ գրական գործը: «Առաջնորդ անգլերէն լեզուի». նոյն տարին աշնան Կարին է իբրեւ քարոզիչ Բողոքական Հայոց, 1879-ի սկիզբները Կարնոյ մէջ կը բանայ «Մասեաց վարժարան»ը: Միհրան Կարնոյ Ռուսաց հիւպատոս Կոստանդին Կամսարականին հետ Վան կ’երթայ 1879-ին իբրեւ թարգման Անգլիոյ թրքամոլ հիւպատոսին: Թուրքիոյ կառավարութիւնը չի հանդուրժեր Միհրանի ներկայութիւնը Վանի մէջ. ան կը ստիպուի հեռանալ Վան էն՝ Իգտիր եւ հոնկէ Թիֆլիս կ’անցնի 1887-ին եւ յետոյ Պոլիս, ուր հալածանքի ենթարկուելով Պրուսա կ’երթայ իր Գրիգոր եղբօր մօտ: Հոն երկու տարի ուսուցչութիւն կ’ընէ Արեւելեան Որբանոցին մէջ։ Տարի մըն ալ Դամասկոս կ’երթայ Կոստ. Կամսարականի իբր թարգման, որուն հեռանալովը ինքն ալ 1891-ին Ամերիկա կ’անցնի եւ Այովա նահանգի Des Moines-ի համալսարանը կ’աւարտէ 1891-ին «Պսակաւոր Աստուածաբանութեան» տիտղոսով:
Միհրան ամերիկեան թերթերու մէջ հայկական զուլումները եւ ջարդերը կը նկարագրէ եւ առանձին կը հրատարակէ «Armenia or the Country of Ararat, Past, Present, and Future» (Հայաստան կամ Արարատի երկիրը, անցեալ, ներկայ եւ ապագայ, 1892): Այս գիրքը քանի մը անգամ կը տպագրուի:
Միհրան 1894 էջմիածին կ’երթայ եւ Մկրտիչ Խրիմեանի յանձնարականով Թաւրիզ կը մեկնի, ուր էր այն ատեն Սուքիաս եպ. Պարզեանց, որուն առաջարկով Ուրսի կը մեկնի, իբր ուսուցիչ հայոց դպրոցին:
1897-ին հալասէր Լէփսիուսի նպաստով Սալմաստի մէջ բացուած գերմանական հայ որբանոցին տնօրէն կը կարգուի, 1898-էն 1900 Ղալաս գիւղի դպրոցը ուսուցչութիւն կ’ընէ եւ 1902-ին Թաւրիզ կը վերադառնայ եւ Իրան ի կառավարութեան հրաւէրով Մարազա քղ.ի փոստին կառավարիչ կը նշանակուի, մինչեւ 1906, յետոյ Թաւրիզի Ամերիկեան «Մէմօրիալ Դպրոց»ի ուսուցիչ 3 տարի, յետոյ մինչեւ 1918-ի ամառը Ամերիկեան հիւպատոսարանի թարգման:
Կիւրինի Յուշ
«Կիւրինի Յուշ», գրական, ազգագրական եւ պատմական պարբերաթերթ։ Կիւրինի Հայրենակցական Միութեան պարբերաթերթը։ Հրատարակված է 1930-1933 թուականներուն, Նիւ Եորք (7 թիւ) ։
Ներկայացուցած է Կիւրինի հայ համայնքի ստեղծման պատմութիւնը, աւանդութիւնները, տպագրած է նիւթեր հայ-թուրքական յարաբերութիւններու, ազգային, մշակութային եւ կրօնական կեանքին վերաբերեալ։
Լուսաբանած է Կիւրինի հայրենակցական ընդհանուր միութեան (ԿՀԸՄ) եւ անոր մասնաճիւղերուն գործունէութիւնը, հրատարակած է միութեան ծրագիր-կանոնագիրքը (1933, թիւ 7)։
Աջակցած է ներգաղթին, կոչ ուղղած է հայրենադարձ կիւրինցիներուն Խորհրդային Հայաստանի մէջ Նոր Կիւրին աւան մը հիմնելու։
Տպագրած է ասացուածքներ, հանելուկներ, երգեր, անտունիներ (Կիւրինի բարբառով), ինչպէս նաեւ կիւրինցի նշանաւոր գործիչներու (Նահապետ Ապտալեան, Խորէն եպս․Դիմաքսեան եւ ուրիշներ) կենսագրականներ։
Ունեցած է «Կեն օ կօ» խորագրով գրական-զաւեշտական յաւելուած մը։
Ակինեան
Ակինեան, հայկական մականուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական մականուններ Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով
1916 թուական
1916 թուական, նահանջ տարի, 20րդ դարու 16րդ տարին է:
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1916 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1916 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1916
Harry Potter and The Cursed Child
Harry Potter and The Cursed Child-ը երկու բաժին ունեցող թատերագրութիւն մըն է, գրուած՝ Ճաք Թրոնի կողմէ, բայց անոր ծագումը հիմնուած է Հէրի Փոթըրի վիպաշարին վրայ, գրուած՝ Ճոան Ռոուլինկ եւ Ճոն Թիֆֆանիի կողմէ : Թատերագիրին տեսակցութիւնները սկսան 7 Յունիս, 2016 թուականին Լոնտոնի մէջ, իսկ անոր պաշտօնական բացումը եղաւ 30 Յուլիս, 2016 թուականին: Թատերագրութատերագրութիւնըթիւնը , հրատարակուեցաւ յաջորդ օրը՝ 31 Յուլիս, 2016 թուականին եւ եղաւ 8-րդ գիրքը Հէրի Փոթըր վիպաշարին մէջ : Պատմութիւնը կը շարունակուի 19 տարի վերջ, Harry Potter and The Deathly Hallows-ի դէպքերէն ետք ու կը խօսի Հէրի Փոթըրին (որ կ'աշխատի կախարդութեան նախարարութեան մէջ) ու անոր զաւակին՝ Ալպըս Սեւերըս Փոթըրին մասին:
Առաջին արար
19 տարի Voldemort-ի մահէն ետք, Հէրի Փոթըրը առաջնորդն է կախարդական օրէնքներու գործադրութեան բաժնին, կախարդութեան նախարարութեան մէջ եւ ունի 3 զաւակներ Ճիննի Ուիզլիի հետ, որոնք են՝ Ճէյմզ Սիրիուս Փոթըր, Ալպըս Սեւերըս Փոթըր եւ Լիլի Լունա Փոթըր: Հըրմայոնի Կրէյնճըրը կախարդական աշխարհի նախարարն է եւ ունի 2 զաւակ Ռոն Ուիզլիի հետ (որ կը կառավարէ իր եղբայրներուն՝ Ֆրետին եւ Ճորճին ծիծաղի գործատունը), որոնք են՝ Ռոզ Կրէյնճըր Ուիզլի եւ Հիուկօ Կրէյնճըր Ուիզլի:
Քինկզ Քրոս կայարանին մէջ, Ալպըսը եւ Ռոզը կը մտնեն Hogwarts-ի շոգեկառքը որպէսզի յաճախեն իրենց առաջին ուսումնական տարին Hogwarts-ի մէջ։ Ռոզին յուսախաբութեան եւ հակառակ Հէրիին եւ Ռոնին առաջին հանդիպումին Harry Potter and The Philosopher's Stone-ի մէջ, Ալպըսը կ'ընկերակցի Սքորփիուս Մալֆոյին, որ Տրաքօ Մալֆոյին զաւակն էր՝ Հէրիին մանկութեան մրցակիցը: Երկուքը՝ Հէրին եւ Սքորփիուսը կը զետեղուին Slytherin տան մէջ, իսկ Ռոզը` Gryffindor: Առաջին երեք տարիներուն ընթացքին Hogwarts-ի մէջ, Ալպըսը դժուարութիւն կը գտնէ ըլլալու նշանաւոր Հէրի Փոթըրի զաւակը, որ զետեղուած է Slytherin: Ան կը ծանրաբեռնուի բոլորին կողմէ, որովհետեւ ան պէտք է ըլլայ իր հօր նման զօրաւոր եւ խելացի, բայց Ալպըս կը տառապի իր դասերուն մէջ ու չկրնար իր հօր նման անեծքներ կատարել եւ գրեթէ բոլորը կը յուսախաբուին Ալպըս Սեւերըսէն որ պէտք էր ըլլար իր հօր, Dumbledore-ին եւ Սնէյփին նման քաջ եւ իմաստուն: Այս պատճառով Ալպըսին յարաբերութիւնը իր հօր հետ կը տկարանայ: Իսկ Սքորփիուսը կը տառապի իր մօր, Ասթորիայի մահուան պատճառով եւ բամբասանքներ ստեղծուած են անոր հանդէպ թէ Սքորփիուսը գաղտնօրէն Voldemort-ի զաւակն է եւ այս մէկը պատահած է 'ժամանակը դարձնող' գործիքով, որպէսզի Մալֆոյ ընտանիքը փրկէ իրենց զտարիւն ու մաքուր կախարդական արիւնը, բայց այս բոլորը բամբասանք է: Սքորփիուս նաեւ կը սիրահարուի Ռոզին հետ, որ աշխատասէր աշակերտուհի մըն էր եւ կը խաղար Quidditch, Gryffindor խումբին կողմէ: Երրորդ տարին Hogwarts-ի մէջ, Ալպըսի եւ Ռոզի յարաբերութիւնն ալ կը տկարանայ ու անոնք առաջուայ պէս մօտիկ ընկերներ չեն ըլլար:
Յաջորդ ամառը, կախարդութեան նախարարութիւնը ապօրէն ժամանակ դարձնող գործիք մը կը գտնէ հին Death Eater-է մը: Այս լուրը տարածուելով, գիշեր մը Հէրիին կ'այցելէ Սետրիք Տիկորիի հայրը՝ Ամոս Տիկորի: Ալպըսը գաղտնօրէն մտիկ կ'ընէ անոնց խօսակցութիւնը, ու Ամոս Տիկորին Հէրիէն կը խնդրէ ժամանակի գործիքը գործած է եւ ազատ է իր զաւակը՝ Սետրիքը: Հէրին կը մերժէ այս խնդրանքը որովհետեւ ժամանակին հետ խաղալը լաւ արդիւնք չտար:
Իրենց 4-րդ տարին դէպի Hogwarts, շոգեկառքին մէջ Ալպըսը Սքորփիուսին կը պատմէ Սետրիքի հօր եւ ժամանակի գործիքին մասին: Անոնք կ'որոշեն փախչիլ շոգեկառքէն, գտնել ժամանակի գործիքը եւ ճշդել Հէրիին սխալը ու վերադարձնել Սետրիքը: Անոնք կը ցատկեն Hogwarts-ի շոգեկառքէն ու կը հանդիպին Ամոսին ու անոր 'զարմիկին' Տելֆիին: Այդ ժամանակին ընթասքին, Հէրին կը սկսի վատ երազներ ունենալ Voldemort-ին մասին, ու կ'արթննայ իր վէրքին ցաւէն որ 19 տարի է չէր նեղացուցած Հէրիին: Ինքը եւ Հըրմայոնին ժողով մը կը կատարեն կախարդութեան նախարարութեան աշխատողներուն հետ Death Eater-ներուն եւ Voldemort-ի վերադարձութեան վտանգներուն մասին, բայց անոնցմէ ոչ մէկը կը հաւատայ որ սպառնալիք եւ մտահոգիչ բան մը կայ, Voldemort-ը 19 տարի առաջ մահացած էր:
Մի քանի ժամ յետոյ, Ճիննին Հէրիին կը տեղեկացնէ թէ Ալպըսը, Սքորփիուսին հետ փախչած է: Ճիննին կ'եզրակացնէ որ Ալպըսը փախչեցաւ իր վիճաբանութեան պատճառով Հէրիին հետ, իսկ Տրաքոն կը զայրանայ Հէրիէն եւ Ճիննիէն որ իրենց զաւակը Սքորփիուսին ալ այս ընտանիքի տագնապին մէջ առած է: Տելֆին կ'որոշէ օտնել Ալպըսին եւ Սքորփիուսին եւ անոնց կ'ապահովէ կախարդական խոտը որ իրենց կարողութիւնը կ'ուտայ Հէրիին, Ռոնին եւ Հըրմայոնիին կերպարը առնելու, որպէսզի կախարդութեան նախարարութիւնը մտնեն եւ գտնեն ժամանակի գործիքը Հըրմայոնիին գրասենեակէն: Ալպըսը կ'ըլլայ Ռոնը, Սքորփիուսը՝ Հէրին իսկ Տելֆին՝ Հըրմայոնին:
Քիչ մը դժուարութիւններէ ետք, անոնք կը յաջողին ու ժամանակի գործիքը կը գտնեն Հըրմայոնիին գրասենեակէն որ պաշտպանուած էր տարբեր անեծքներով:
Երկրորդ Արար
Ալպըսը կ'եզրակացնէ թէ միակ ձեւը Սետրիքին փրկելու համար, անոր արգիլել որ յաղթէ Triwizard-ի խաղերը` դէպք մը որ տեղի ունեցած է Հէրի Փոթըրի վիպաշարի 4-րդ գիրքին մէջ (Harry Potter and The Goblet of Fire): Տղաքը կ'որոշեն թէ Տելֆին պէտք է ետ մնայ որովհետեւ անոր տարիքը մեծ է ծպտուելու որպէս Hogwarts-ի աշակերտուհի: Ալպըսը եւ Սքորփիուսը կը ծպտուին որպէս Durmstrang կախարդական դպրոցի աշակերտներ եւ ժամանակի գործիքով կը ճամբորդեն 23 տարի ետ, Triwizard խաղերուն առաջին բաժինին որպէսզի արգիլեն Սետրիքին յաղթէ: Բայց անոնք կը գիտնան թէ ժամանակի գործիքը անոնց կ'արտօնէ միայն 5 վայրկեան մնալ անցեալին մէջ եւ անոնք չեն կրնար հակաշռել իրենց վերադարձը ու այս պատճառով Ալպըսը կը վիրաւորուի:
Նոյն ժամանակին, բոլոր մեծերը կը փնտռեն Ալպըսին եւ Սքորփիուսին: Հէրին ուրիշ երազ մը կը տեսնէ որ ցոյց կ'ուտայ թէ իրենց պզտիկները կը գտնուին արգիլուած անտառին մէջ։ Երբ հոն կ'երթան փնտռելու, Պէյն անունով ձիագուլ մը Հէրիին կը զգուշացնէ թէ վատ սղոխ մը կայ Ալպըսին շուրջ: Հէրին, Ռոնը եւ Ճիննին կը գտնեն Ալպըսին եւ Սքորփիուսին երբ անոնք կը վերադառնան անցեալէն, ու Ալպըսին կը տանին դպրոցի հիւանդանոցը: Երբ Հէրին կ'այցելէ Ալպըսը հիւանդանոցին մէջ ան կը պահանջէ որ Ալպըսը իր յարաբերութիւնները կոտրէ Սքորփիուսին հետ կարծելով թէ Սքորփիուսն էր այդ վատ սղոխը: Ան նաեւ կը ստիպէ դպրոցի տնօրէնուհիին՝ Միրվենա Մաքկոնակալին որ Հէրիին հօր եւ իր 3 ընկերներուն ստեղծած կախարդական քարտէսը (Marauder's Map) գործած է եւ Ալպըսին ու Սքորփիուսին անջատ պահէ:
Այս բոլորէն զատ, Ալպըսը կը նկատէ թէ իրականութիւնը, այսինքն ներկան՝ փոխուած է: Ան հիմա Gryffindor տան կը պատկանի, Ռոնը ամուսնացած է Փատմա Փաթիլին հետ եւ ունին զաւակ մը՝ Փանճու (Ռոզը գոյութիւն չ'ունի) եւ Հըրմայոնին մթութեան դէմ պաշտպանութեան ուսուցչուհին է: Կը յայտնուի թէ Ալպըսը եւ Սքորփիուսը կասկած ստեղծած են Հըրմայոնիին Durmstrang-ի աշակերտներուն հանդէպ եւ այս պատճառով ան Վիքթոր Քրամին հետ չէ գացած խնճոյքին՝ այլ Ռոնին հետ որպէս ընկերներ ու ասոր հետեւանքով Ռոնը նախանձ չզգաց ու չսիրահարուեցաւ Հըրմայոնիին հետ:
Ալպըսը կ'անտեսէ Սքորփիուսին, բայց Տելֆին կը յայտնուի դպրոց ու Սքորփիուսին կը համոզէ որ խօսակցի Ալպըսին հետ: Այսպէս ընելով, երկուքը կ'որոշեն որ կրկին վերադառնան անցեալ ու փորձեն փրկել Սետրիքը որովհետեւ առաջին անգամ չյաջողեցան եւ որպէսզի Ռոզը վերադարձնեն, ու այս պատճառով Սքորփիուսը կը համաձայնի:
Անոնք ժամանակի գործիքով կրկին կը վերադառնան 23 տարի առաջ Triwizard խաղերուն երկրորդ բաժինին որ տեղի կ'ունենար լիճին մէջ։ Անոնք անցեալ անգամուայ պէս կը փորձեն արգիլել Սետրիքը յաղթելէ:
Ներկային մէջ, Տրաքոն եւ Հէրին կը վիճաբանին իրենց զաւակներուն մասին որուն հետեւանքը կ'ըլլայ մի քանի անեծքներ կատարել իրարու վրայ։ Ճիննին եւ Տրաքոն կը համաձայնին թէ որքան Հէրիին մօտիկ ընկերները՝ Ռոնը եւ Հըրմայոնին, կարեւորէին անոր, նոյնպէս ալ Ալպըսը եւ Սքորփիուսը: Տրաքօն նաեւ կը խոստովանի թէ ան միշտ նախանձած է Հէրիէն իր ընկերներուն համար: Հէրին վերջապէս կ'անդրադառնայ թէ ան որքան անջատած է Ալպըսին: Բոլորը կը վերադառնան Hogwarts ու Հէրին ներողութիւն կը խնդրէ Մաքկոնակալէն: Ետքը անոնք կը փորձեն գտնել Ալպըսը եւ Սքորփիուսը, վերջապէս նկատելով որ անոնք գողցած են ժամանակի գործիքը եւ հիմա կը գտնուին անցեալին մէջ:
Երբ Սքորփիուս կը վերադառնայ ներկային՝ ան կը նկատէ որ Ալպըսը իր հետը չէ: Այս փոխագարգ աշխարհին մէջ, Voldemort-ը յաղթած է եւ դեռ գոյութիւն ունի: Տոլորես Ամպրիճն է դպրոցի տնօրէնուհին, Իսկ Հէրի Փոթըրը եւ իր դաշնակիցները սպաննուած են, այսինքն Ալպըսը գոյութիւն չ'ունի:
Երրորդ արար
Սքորփիուս կը գիտնայ որ Սետրիք Տիկկորիին արգիլել յաղթելէ, իրեն մղեց որ միանայ Death Eater-ներուն եւ սպանէ Նեւիլ Լոնկպաթըմին: Այս պատճառով Նեւիլ չկարողանալ Սպաննել Նակինի օձին որ Horcrux-ներէն մէկն է եւ Voldemort կ'ապրի: Voldemort-ը հիմա կը թագաւորէ ամբողջ կախարդութեան աշխարհը: Սքորփիուսն ալ կ'իյմանայ որ ինք հիմա շատ սիրուած եւ յարգուած աշակերտ մըն է, ու իր հայրը Տրաքոն՝ կախարդական օրէնքներու գործունէութեան առաջնորդն է կախարդութեան նախարարութեան մէջ, Հէրի Փոթըրին պաշտօնին տեղ: Նաեւ, զօրաւոր կախարդ մը որ կը կոչուի Աոկուրէյ, Voldemort-ին ամէնէն մօտիկ օգնականն է:
Սքորփիուսը Սնէյփին վստահութիւնը կը շահի որ դեռ ողջ էր ու Hogwarts-ի մէջ կը դասաւանդէր: Միաժամանակ Սքորփիուս գիտէր որ ան գաղտնի անդամ մըն է Dumbledore-ի բանակին մէջ։ Սնէյփը անոր կը տանի այս բանակին գաղտնի կեդրոնը, ուր կը պաշտպանուէին Հըրմայոնին եւ Ռոնը: Սքորփիուսը անոնց կը պատմէ բոլոր պատահածը եւ անոնք իվերջոյ կը հաւատան Սքորփիուսին եւ կ'որոշեն հետեւիլ անոր ծրագրին, նոյնիսկ Սնէյփը՝ գիտնալով որ ինքը այս միւս աշխարհին մէջ գոյութիւն պիտի չ'ունենայ որովհետեւ Voldemort-ը իրեն կը սպաննէ, բայց ան պատրաստ է այս զոհողութիւնը կատարելու որպէսզի փրկէ կախարդութեան աշխարհը Voldemort-էն: Ծրագիրը այդ էր որ Սքորփիուս կրկին պիտի վերադառնայ անցեալ եւ պիտի փորձէ ինքնիր անեծքներուն դէմ դնել որ ուղղուածէին Սետրիքին որպէզի ան յաղթէ Triwizard խաղերը եւ մահանայ ու կախարդութեան աշխարհը փրկուի: Բոլորը մէկ իրենց գաղտնի կեդրոնէն դուրս կ'ելլեն եւ Dementor-ները կը նկատեն Հըրմայոնիին, Ռոնին եւ Սնէյփին ու կը պատրաստուին անոնց սպաննելու: Նախքան մեռնին, Ռոնը եւ Հըրմայոնին՝ նոյնիսկ որ չէին ամուսնացած իրենց սէրը կը յայտնեն իրարու եւ Սնէյփը հպարտ կը զգայ որ Ալպըս Սեւերըս Փոթըրը կոչուած է իր անունով ու այսպիսով երեքը կը սպաննուին Dementor-ներուն կողմէ:
Տելֆին անոնց կը ստիպէ ժամանակի գործիքը գործածել եւ վերադառնալ Triwizard խաղերուն վերջին բաժինին: Սքորփիուսը եւ Ալպըսը կը փորձեն ուշացնել Տելֆիին որովհետեւ գիտեն որ ժամանակի գործիքը իրենց միայն 5 վայրկեան կ'արտօնէ անցեալին մէջ։ Անոնք սխալմամբ կը հանդիպին Սետրիքին որ կը կարծէ թէ իրենք երեքը ուրիշ ընդդիմութիւն մըն է խաղին մէջ։ Սետրիքը կ'ազատէ Ալպըսին եւ Սքորփիուսին ու կը վիրաւորէ Տելֆիին որ անոնց կը չարչարէր: Բայց Տելֆին վերջին անգամ ըլլալով կը գործածէ ժամանակի գործիքը, ու Սքորփիուսին եւ Ալպըսին կը հասցնէ անցեալին մէջ տեղ մը ու ան կ'երթայ գործիքը քանդելով:
Չորրորդ արար
Ներկային մէջ, Հէրին եւ բոլորը կը գիտնան թէ իրենց զաւակները վերջին անգամ տեսնուեցան Տելֆիին հետ, ու Ամոս Տիկկորիին կը հարցնեն Տելֆիին մասին: Անոնք կը գիտնան թէ Տելֆին Ամոսին զարմուհին չէ եւ սուտ խօսած էր: Բոլորը կը սկսին ամբողջ սենեակը խուզարկել ու կը հանդիպին մարգարէութեան մը որ եթէ կատարուի՝ Voldemort-ը կրնայ վերադառնալ, եւ անոնք կը գիտնան Տելֆիին իսկական ինքնութիւնը՝ որն է Voldemort-ի զաւակը: Սակայն անոնք չեն գիտեր Տելֆին ժամանակին մէջ ուր կը գտնուի:
Սքորփիուսը եւ Ալպըսը կը սկսին նկատելու թէ անոնք կը գտնուին 30 Հոկտեմբեր, 1981 թուականը՝ այդ օրը որ Voldemort սպաննեց Հէրիին ծնողքը: Շուտով կը գիտնան Տելֆիին ծրարգիրը որ ան իր ձեռքով պիտի սպաննէ Հէրիին, որպէսզի Voldemort-ին կատարած անեծքը Հէրիին վրայ չվերացայտէ ու Voldemort չտկարանայ:
Անոնք կը մտածեն խելացի ձեւ մը իրենց ծնողներուն լուր տալու համար եւ այդ վայրկեանին Ալպըսը կը տեսնէ իր հայրը՝ Հէրին եւ իր մեծմայրը՝ Լիլին: Ան նաեւ կը նկատէ ծածկոյթ մը Հէրիին փաթթուած ու այդ նոյն ծածկոյթն է որ Հէրին նուիրեց Ալպըսին: Ան շուտով ծածկոյթը կը խլէ առանց Լիլին նկատելու եւ կը մտած է կախարդական քիմիական սէրի դեղաջուրին մասին որ թափած էր ծածկոյթին վրայ եւ կը մտած է ուրիշ քիմիական բաներ աւելցնելով իր ձեռքի ծածկոյթին, նամակ մը հասցնել իր հօր որ իրենք կախուած են 30 Հոկտեմբեր, 1981 թուականին մէջ եւ պէտք ունին օգնութեան:
Ալպըսին եւ Սքորփիուսին ծրագիրը կը յաջողի ու Հէրին, Ռոնը, Հըրմայոնին, Ճիննին եւ Տրաքոն կը հաւաքուին որպէսզի տղոց փրկեն: Այդ ժամանակ՝ Տրաքոն կը յայտարարէ թէ իր քով կը գտնուի թանկարժէք ժամանակի գործիք մը մնացած Death Eater-ներէ: Բոլորը մէկ կ'երթան 30 Հոկտեմբեր, 1981 թուականին ու կը գտնեն Սքորփիուսին եւ Ալպըսին եւ ծառի մը ետեւ մնալով՝ կը սպասեն Տելֆիին: Սպասելէ ետք, անոնք կը նկատեն թէ Տելֆիին նպատակը Հէրիին սպաննելը չէ՛, այլ արգիլել Voldemort-ին որ մօտենայ Փոթըր ընտանիքին եւ այսպիսով շարունակուի իր չարագործութիւնը ոչ մէկ վնասով: Անոնք կ'որոշեն որ Հէրին ծպտուի որպէս Voldemort-ը եւ խաբէ Տելֆիին, որովհետեւ Հէրին եղած է միակը որ տեսած է Voldemort-ի միտքը, գիտէ օձի լեզուն եւ հասկցած է անոր ցաւը իր վէրքին միջոցով: Այսպիսով, Տելֆին կը խաբուի ու տեսնելով Voldemort-ը, կը յայտնուի եւ անոր կը բացատրէ թէ ինք իր եւ Պելաթրիքս Լէսթրէյնճի զաւակն է եկած ապագայէն որպէսզի անոր զգուշացնէ: Այսպէս կը խօսին ու Voldemort-ի կերպարը կը սկսի անհետանալ եւ Տելֆին կը նկատէ որ ինք խաբուած է եւ այդ Հէրի Փոթըրն է, ոչ իր հայրը: Անոնք կը կռուին եւ շուտով Հէրիին կը միանայ իրեն ընկերները եւ բոլորը մէկ կը բռնեն Տելֆիին: Երբ իսկական Voldemort-ը կը յայտնուի, Տելֆին կը փորձէ կանչել անոր որպէսզի զգուշացնէ, սակայն Տրաքոն եւ Հըրմայոնին անոր ժամանակի գորիքով կ'ուղղարկեն ներկային: Բոլորը կը մնան անցեալին մէջ եւ Հէրին մէկ անգամ եւս կը տեսնէ ինչպէս Voldemort սպաննեց իր ծնողքը, անոնք նաեւ կը տեսնեն Հակրիտը՝ որ կ'առնէ մէկ տարեկան Հէրիին այդ քանդուած տունին մէջէն եւ կը հասցնէ Տըրսլիներուն, որ բացումն է Harry Potter and The Philosopher's Stone-ին: Այս բոլորէն ետք՝ անոնք կը վերադառնան ներկայ եւ Hogwarts-ին մէջ Սքորփիուսը իր յարաբերութիւնը կը զօրացնէ Ռոզին հետ, իսկ Ալպըսը Հէրիին հետ միասին կ'այցելէ գերեզմանատուն մը, ետքը նկատելով որ Սետրիք Տիկկորիին գերեզմանն է, որ Հէրին միշտ կ'այցելէ որպէսզի ներողութիւն խնդրէ Սետրիքէն:
թատերագրութիւնը կը վերջանայ Հէրիին խօսքով որ կ'ըսէ՝ «Կը կարծեմ այս օրը լաւ օր մը պիտի ըլլայ:» եւ Ալպըսին պատասխանով՝ «Ես ալ նոյնպէս կը կարծեմ:»
Յետամաս
Դեկտեմբեր 2013 թուականին, յայտարարուեցաւ թէ Հէրի Փոթըրի մասին թատրոններ պիտի կատարուին, եւ անոնք պիտի սկսին 2016 թուականին Harry Potter and The Cursed Child թատերագիրին հիման վրայ : Ճոան Ռոուլինկին կողմէ, Հէրի Փոթըրի 7 գիրքերը եւ անոր 8 ֆիլմերը շատ մեծ շահ ստեղծեցին (մօտ £4.4 պիլիոն) բոլոր աշխարհին շուրջ : Նաեւ հիմնուեցաւ Հէրի Փոթըրի զբօսավայրեր՝ օրինակ՝ Հէրի Փոթըրի կախարդական աշխարհը : Նաեւ կան շրջապտոյտեր Հէրի Փոթըրի ֆիլմերու շրջավայրին մէջ , ուր բոլորը կրնան այցելել Hogwarts-ը կամ կայարանը, նոյնիսկ Hogsmead-ը եւ Հէրի Փոթըրի կախարդական խանութները ու գնել իրենց նախասիրած կախարդական փայտիկները կամ ապրանքները: Յայտարարութեան ժամանակ, Ճոան բացատրեց թէ թատրոնը նաեւ պիտի խօսի Հէրիին չպատմուած մանկութեան մասին որպէս որբ : Յաջորդ Մայիսին Ռոուլինկը արդէն իսկ սկսաւ հաստատել իր խումբը այս ծրագրին համար :
26 Յունիս, 2016 թուականին ծրագիրը կոչուեցաւ՝ Harry Potter and The Cursed Child : Նաեւ յայտարարուեցաւ թէ անոր համաշխարհային բացումը պիտի կատարուի 2016-ի կիսուն՝ Լոնտոնի սրահներէն մէկուն մէջ : Յայտարարութիւնը նշեց 18 տարի ամէնէն առաջին (Harry Potter and The Philosopher's Stone) գիրքին, որ հրատարակուած էր 26 Յունիս, 1997 թուականին :
Նոյնիսկ որ մի քանի մարդիկ թատերագիրին տեղ ուզեցին Harry Potter and The Cursed Child-ը ըլլայ վէպ, կամ թատրոնի տեղ ըլլայ ֆիլմ, Ճոանը այս մէկը հակաճառեց ըսելով որ թատերագրութիւնը ամէնէն լաւ ընտրութիւնն է : Ճոան ունկդիրքներուն ըսաւ թէ թատրոնը պիտի ունենայ բոլորովին նոր պատմութիւն մը : 24 Սեպտեմբեր, 2016 թուականին Ռոուլինկ յայտարարեց որ թատրոնը պիտի ունենայ երկու բաժին : Եւ թատրոնի երկու բաժինները շարունակական ձեւով նոյն օրուան ընթացքին պիտի կատարուին :
23 Հոկտեմբերին հստակ կը դառնայ թէ թատերագրութիւնը նշանակուած է վերջին Հէրի Փոթըրի վէպէն 19 տարի ետք, որն էր՝ Harry Potter and The Deathly Hallows : Ու անոր բացումը պիտի ըլլար Յուլիս, 2016 թուականին, Լոնտոնի սրահին մէջ : Թատերագիրը կը պատմէ Հէրիին, որ ներկայիս առաջնորդն է կախարդական օրէնքներու գործունէութեան կախարդութեան նախարարութեան մէջ, եւ իր զաւակին՝ Ալպըս Սեւերըս Փոթըրին մասին : 22 Յուլիսէն սկսեալ պատմութեան մասին աւելի տեղեկութիւն ստացանք որովհետեւ մարդոց թիւը որ ներկայ եղան թատրոններուն բարձրացաւ :
Արտադրութիւն
Harry Potter and the Cursed Child-ը, երկու բաժին ունեցող թատրոնը, գրուած էր Անգլիացի թատերագրին՝ Ճաք Թրոնին կողմէ, հիմնուած Ճոան Ռոուլինկի եւ Ճոն Թիֆֆանիի սկզբնական Հէրի Փոթըրի վիպաշարի պատմութեան վրայ։ Մի քանի կայքէջներ ոչ միայն Ճաքին, այլ նաեւ Ճոանին եւ Ճոնին ալ նշեցին թատերագիրները այս թատերագրութեան : Սակայն 26 Յուլիս, 2016 թուականին, թատերագրութեան պաշտօնական կայքէջը (եւ ուրիշ կայքէջներ, օրինակ՝ BBC) յայտարարեցին թէ Ճաք Թրոնն է միակ գրողը:
Harry Potter and The Cursed Child-ը արտադրուած է Ճոն Թիֆֆանիին կողմէ, տողերը գրուած են Սթիւըն Հոկեթթի կողմէ , արուեստը կատարուած է Քրիսթին Ճոնզ կողմէ , զգեստերը որոշուած են Քաթրինա Լինտսէյին կողմէ , լուսավառութիւնը կառավարուած է Նէյլ Ոսթընին կողմէ , երաժշտութիւնը կատարուած է Իմոկէն Հիփի կողմէ եւ ձայնային կարեւորութիւնները կատարուած է Կարեթ Ֆրային կողմէ : Նաեւ, յատուկ դիտաւորութիւնները կատարուած է Ճերեմի Չերնիքի կողմէ , կախարդական երեւոյթները՝ Ճէյմի Հարիսոնի կողմէ իսկ երաժշտութեան վերահսկողութիւնը՝ Մարթին Լուիի կողմէ :
Թատրոնին պաշտօնական բացումը տեղի ունեցաւ 30 Յուլիսին, եւ որոշուած էր որ շարունակուի մինչեւ 18 Սեպտեմբեր, 2016 : Համացանցի վրայ տոմսակները վաճառումի պատրաստ եղան 28 Հոկտեմբեր, 2015 թուականէն սկսեալ : Միայն 8 ժամուայ ընթացքին մօտաւոր 175,000 տոմսակներ արդէն ծախուեցան համաշխարհային բացումին համար with the play's booking period extended to January 2017. : Բացումին, տոմսակներու գինը կը սկսէր £30-է եւ կը հասնէր մինչեւ £310-ի : Մի քանի գործակալութիւններ ծախուած տոմսակները կը փորձէին կրկին վաճառել £3,000-ի եւ այս պատճառով արտադրողները արգիլեցին այս մէկը ու այդ տոմսակները որ կրկին վաճառուած էին, իրենց արժէքը կորսնցուցին : Յուլիս, 2016 թուականին թատերասրահը սկսաւ տոմսակներու վիճակահանութիւն կատարել ամէն Ուրբաթ օրերը, ժամը 1-ին: Անոնք 40 ամէնէն լաւ տեղերը վաճառութեան կը պատրաստեն աժան գիներով, օրինակ՝ $20 :
Թատրոնի օրէնքները հանդիսատեսին կը պարտադրեն որ ըլլայ 12 տարեկան եւ վէր : 20 Դեկտեմբեր, 2015 թուականին, յայտարարուեցաւ թէ Ճէյմի Փարքրը պիտի կատարէ Հէրի Փոթըրի դերը, Նոմա Տումեզուենին՝ Հըրմայոնի Կրէյնճրին դերը եւ Փօլ Թրոնլին՝ Ռոն Ուիզլիին դերը : Նոման ըլլալով սեւամորթ, բամբասանքներ տարածուեցան եւ Ճոանը յայտարարեց թէ ան գիրքերուն մէջ երբեք չէր նշած Հըրմայոնիին մորթին գոյնը : Նաեւ կարեւոր դերեր՝ Փոփփի Միլլեր որպէս Ճիննի Ուիզլի եւ Սամ Քլեմեթ որպէս Ալպըս Սեւերըս Փոթըր : Ընդհանուր թատրոնը կը բաղկանայ 42 դերասաններէ :
Թատերագրութեան արտադրութիւնը
Թատրոնին երկու բաժինները հրատարակուեցան որպէս թատերագրութիւն մը որ իր մէջը կը պարունակէ առաջին եւ երկրորդ բաժինները. :
Քննադատական ընդունելութիւն
Սկզբնական քննադատութիւնները դրական էին: Օրինակ, BBC-ին յօդուածը կոչուած էր՝ «Harry Potter and The Cursed Child» թատերագրութիւնը կը ստանայ 5 աստղանի դրական քննադատութիւններ: : Հրատարակչական տնակներէն որ 5 աստղ պարգեւեցին թատերագրութեան՝ The Independent, The Evening Standard, The Stage եւ WhatsOnStage.com : The Telegraph-ը նաեւ պարգեւեց 5 աստղ, բայց ըսաւ թէ սխալներ կան: The Guardian-ին խմբագրողը՝ Մայքըլ Պիլինկթընը պարգեւեց 4 աստղեր  :
Բոլորը նաեւ սիրեցին Պոյլին՝ (որ խաղցաւ Սքորփիուս Մալֆոյին դերը), ըսելով թէ իրեն կատարողութիւնը ամէնէն յատուկն էր : Եւ Պոյլին դերը դարձած էր ժողովուրդին նախասիրածը :
Նաեւ Harry Potter and The Cursed Child թատերագրութիւնը 2016 թուականի գիրքի մրցաշխարքի նշանակուած էր  :
Վաճառում
Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն եւ Քանատային մէջ, թատերագրութիւնը վաճառուեցաւ աւելի քան 2 միլիոն օրինակով միայն երկու օրուայ ընթացքին : Իսկ Միացեալ Թագաւորութեաւն մէջ առաջին շաբթուայ ընթացքին վաճառուեցաւ 847,885 օրինակ:
Ազարիկ (բժիշկ)
Ազարիկ (բժիշկ), հայ բժիշկ։
Համրիչին պատմութիւնը
11 Ապրիլ 1915-ին (24)-ին Թր­քական կառավարութեան որոշումով Սթամպուլ ի ոստիկանութեան՝ նախապէս կազմած ցուցակով, ձերբակալուած են շուրջ 220 հայ մտաւորականներ՝ բժիշկ­ներ, ու­սու­ցիչներ, լրագրողներ, գրող­ներ, դե­ղա­գործ­ներ, առեւտրականներ, փաստաբաններ, հոգեւորականներ եւ քաղաքական գործիչներ, զորս բանտարկած են Կոս­տանդ­նու­պոլ­սոյ մերձակայ Այաշ գիւղաքաղաքի բանտին մէջ։ Հոս՝ անոնցմէ 45-ը սպաննած են, իսկ մնացեալը՝ քանի մը օր ետք, տեղափոխած Չանղըրը քաղաքի աքսորավայրի բանտը։ Հոս սպաննած են շուրջ 80 հոգի։ Չանղըրըի մէջ աքսորեալներէն մէկը՝ թաղապետ Վարդերես Աթանասեանը (նահատակուած է), ձեռքին եղած համրիչին (տէր ողորմեա, համրիչ) 99 հատիկներուն վրայ փորագրած է իր եւ բանտին մէջ գտնուող միւս մտաւորականներու մէկ մասին անուններու սկզբնատառերը, սակայն, քանի որ համրիչին հատիկները սահմանափակ էին, ան մէկ հատիկին վրայ փորագրած է 2, իսկ ուրիշներու վրայ՝  4 անուն։ Արդիւնքն այն է, որ համրիչը յաւերժացուցած է 103 անուններ։ Համրիչին հատիկներուն շարքը կապող քարին վրայ գրուած է. «Չանղը­րը, 11 Ապրիլ 1915, Յի­շա­տա­կ»: Ձեր­բա­կալ­ուելէն քա­նի մը օր ետք, Վար­դե­րես Աթա­նա­սեա­նի տունը թուրք կա­ռա­պան մը կու գայ ու կնո­ջը` Սրբուհիին կ'ըսէ. - «Ձեր ամու­սինն ինձ ժա­մա­ցոյց մը նուի­րեց ու խնդրեց, որ այս մա­սուն­քը յանձ­նեմ ձեզի»: Ու կու տայ այս համ­րի­չը։ Համ­րի­չը 1965-ին Հա­յաս­տա­նի Պատ­մու­թեան թան­գա­րա­ն ին նուի­րած է Վար­դե­րես Աթա­նա­սեա­նի` 1946-ին ֆրանսա յէն ներգաղթած դուստրը՝ Էօժենի Աթանասեան-Գուլբոլեանը (մահ. 1993)։ Հայաստանի պատմութեան թանգարանի գիտաշխատող Կարինէ Աւագեան՝ համրիչին նուիրուած, գիրք հրատարակած է «Եղեռնայուշ մասունք կամ խոստովանողք եւ վկայք խաչի» (Ե., 2002), որուն մէջ հրապարակուած են համրիչին քարերուն վրայ մակագրուած անունները եւ առանձին ցանկ մը (Վահան Ալթունեան, Կա­րա­պետ Թաշ­ճեան, Կո­մի­տաս, Մի­սաք Ճեւ­ա­հիր­ճեան, Գաս­պար Չե­րազ, Սիամանթօ, Ռուբէն Սեւակ, Դանիէլ Վարուժան եւ ուրիշներ), ուր իւրաքանչիւր անուան դիմաց ներկայացուած են տեղեկութիւններ՝ տուեալ անձին վերաբերեալ։ Ցանկին մէջ ընդգրկուած 35 հոգին սպաննած են, 61-ը ողջ մնացած են։ 7 հոգիին վերաբերեալ տեղեկութիւն չեն կրցած գտնել։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Մեղրագետ
Մեղրագետ, գետ Հայկական լեռնաշխարհին մէջ, Արածանիի ձախ վտակը ։ Երկայնքը շուրջ 87 քմ է։ Սկիզբ կ'առնէ Հայկական Տաւրոսի հիւսիսային եւ Բզնունեաց լեռներու արեւմտեան լանջերէն։ Կը հոսի հարաւ-արեւելքէն հիւսիս-արեւմուտք, Մշոյ դաշտին մէջ կը միախառնուի Արածանիին։ Կը յորդի՝ Մայիս-Յունիս ամիսներուն։
Արտաքին յղումներ
Մեղրագետ
Ստորոգութիւն:Արածանի գետի վտակներ
Կարապետ Տէմիրճեան
Գրիգոր Տէմիրճեան (Արեւմտեան Հայաստան, Սեբաստիոյ վիլայէթ, Ազի­զի­էի գաւառակ, Պիւնեան - 1915), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ի թիւս 36 ձերբակալուածներու, տարուած է Անքարայի նահանգի Կեսարիոյ գաւառի Էվերեկ աւանի բանտը, ուր ենթարկուած է հարցաքննութեան։ Ապա խիստ հսկողութեան տակ տեղափոխուած է Կեսարիոյ բերդը՝ դրուելով պատերազմական ատեանի տրամադրութեան ներքոյ։
Վոյէճըր Ծրագիր
Վոյէճըր ծրագիրը տակաւին գոյութիւն ունեցող եւ հարգուած ծրագիր մըն է Ամերիկեան ծագումով, որ տիեզերքի մէջ շրջակայող 2 արհեստական տիեզերական կայաններ ունի՝ Վոյէճըր-1 եւ Վոյէճըր-2 որոնք կ'ուսումնասիրեն տարբեր մոլորակներ, լուսիններ եւ տիեզերքը ընդահնրապէս: Կայանները արձակուեցան 1977-ին: Երկուքն ալ իրենց համար պատրաստուած ժամանակաշրջանէն աւելի մնացած են սիեզերք, ղրկելով շատ աւելի տեղեկութիւն քան ծրագրուած:
Կարապետ Տէմիրճեան
Կենսագրութիւն
Աքսորի ճամբուն վրայ սպանուած է կամ մահացած՝ ժանտախտէ։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Վոյէճըր Ծրագիր
Վոյէճըր-1
Կայանին նախնական ու սկզբնական նպատակը թռիչքներ կատարել է Ճուփիթըրի, Սէթըրնի եւ Սէթըրնի հսկայ լուսնի Թայթընի շուրջ: Թեպէտ Վոյէճըր-1-ը կարէլիութիւնը ունէր Փլութոյի շուրջ դառնալ, պայմանաւ որ Թայթընի չի մօտենար, սակայն այդ գործողութիւնը չ'իրականացաւ, որովհետեւ Թայթընը աւելի կարեւորութիւն ունէր ՆԱՍԱ-ի համար: Կայանը ուսումնասիրեց օդային պայմանները, մակնիսային շրջանակները, եւ մատանիները. նաեւ եղաւ առաջին կայանը, որ հայթաթեց մեզի երկու մոլորակներուն բոլոր լուսիններուն լուսանկարները:
Սէթըրնի շուրջ պտտումները կատարելէ ետք 20 Նոյեմբեր, 1980-ին, Վոյէճըր-1-ի ծրագիրը շատ աւելի երկարաձգուեցաւ եւ առիթը տրուեցաւ կայանին որպեսզի հասնի մինչեւ միջաստղային տիեզերք, ըլլալով առաջին կայանը հոն հասնելու եւ հոնկէ տեղեկութիւն հաւաքելու: Վոյէճըր-1-ի ծրագրի երկարաձգումը պիտի երկարի մինչեւ 2025, երբ ալ կայանը բաւարար ելեկրդրական ուժի որեւէ մէկ աղբիւր չ'ունի եւ բոլորովին կը դադրի աշխատելէ:
Վոյէճըր-2
Վոյէճըր-2 (անգլ.՝Voyager 2) տիեզերական կայան մըն է արձակուած ՆԱՍԱ-ի կողմէ 20 Օգոստոս, 1977-ին: Իբրեւ բաժին մը Վոյէճըր ծրագրին, ճամբայ ելաւ 16 օր առաջ իր երկւորեակ կայան Վոյէճըր-1-ի արձակումէն: 38 տարիէ ի վեր Վոյէճըր-2-ը տակաւին կ'աշատի ղրկելով տարբեր տեսակի տեղեկութիւններ որոնք հաւագած կ'ըլլայ իր ճամբորդութիւններու ժամանակ: Ծրագրէն աւելի ժամանակ խլեց այս կայանը հասնելու համար Ճուփիթըր եւ Սէթըրն, բայց նաեւ ատոր կողքին ունեցաւ առիթը հանդիպելու Իւրանուսի եւ Նեփթունի հետ: Միակ տիեզերական արհեստական կայանն է, որ այցելած է Իւրանուսն ու Նեփթունը:
Իր զկսբնական ծրագիրը ստացուեցաւ Նեփթունի հետազօտութեամբ 2 Հոկտեմբեր 1989-ին՝ հետազօտելէ ետք Իւրանուսը 1986-ին, Սէթըրնը 1981-ին, եւ Ճուփիթըրը 1979-ին: Վոյէճըր-2-ն հիմա իր երկարաձգուած ծրագրին մէջ է հետազօտելու արտաքին տիեզերքը Ծիր Կաթինին 38 տարիէ ի վեր: Տակաւին կապ կը պահէ ՆԱՍԱ-ի հետ:
Աղուդիի Մահարձան
Պատմութիւն
Իշխանանիստ գիւղ եղած է Աղուդին: Աւանդութիւնը կ՛ըսէ, որ պարսիկներու մարզպանը իր մօտ կը կանչէ Սիւնեաց երեք իշխանները` նպատակ ունենալով ձերբակալել զանոնք : Սակայն հայ իշխանները կը նախազգան մարզպանին մտադրութիւնը եւ կը մերժեն:
Մարզպանը մեծաթիւ զօրքով կը հասնի Աղուդի: Հայերը կը յաղթեն, բայց կռուի ընթացքին զոհ կ՛երթան երեք հայ իշխանները: Աղուդցիները կը կառուցեն գեղեցիկ դամբարանատուն մը, ուր կ'ամփոփուին հայրենասէր իշխաններուն աճիւնները: Սակայն անոնց փառքը յաւերժացնելու համար գետնափոր դամբարանատունը ճոքր կ՛երեւի աղուդցիներու աչքին:
Հողը կրնայ ծածկել դամբարանատունը, կը մտածեն անոնք, իսկ հայրենի երկրի համար զոհուածներու յիշատակը պէտք է հասցնել սերունդներուն :
Յետագային մահարձանի երկրորդ յարկի կամարները փուլ կու գան, եւ կը մնան միայն կողասիւները: Բայց այդ վիճակին մէջ ալ Աղուդիի մահարձանը սքանչելի է: Ան հին հայկական ճարտարապետութեան բարձրարժէք կոթողներէն է:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ
Միհրան Թօփուզխանեան
Միհրան Թօփուզխանեան, Ծնած 1888-ին Տիգրանակեէրտ, Շրջանաւարտ Ամերիկեան Համալսարանի Առեւտրական Ճիւղէն։ Եղած յայտնի ու գործունեայ Կուսակցական մը (Դաշնակցական): Մեռած 1911-ին Եգիպտոս :
342 (թիւ)
342 (երեք հարիւր քառասուներկու) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 341-ի եւ 343-ի միջեւ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:342
Հաշմանդամութիւն ՈՒնեցող Անձերու Միջազգային Օր
Հաշմանդամութիւն ունեցող անձերու միջազգային օր (ՄԱԿ-ի լեզուներով. անգլ.՝ International Day of Disabled Persons, սպ.՝ Día Internacional de los Impedidos, չին.՝ 世界残疾人日, ռուս.՝ Международный день инвалидов), ընդունուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Գլխաւոր համագումարի 47-րդ նստաշրջանի որոշումով 1992-ին (որոշում № A/RES/47/3) եւ կը նշուի անէն տարուան 3 Դեկտեմբերին ։
Աւելի ուշ, նոյն նստաշրջանի ժամանակ՝ № A/RES/47/88 որոշումով Գլխաւոր Ժողովը կոչ ըրած է ՄԱԿ-ի երկիրներուն Հաշմանդամութիւն ունեցող անձերու միջազգային օրուան առթիւ կազմակերպել միջոցառումներ հաշմանդամներուն հասարակական կեանքին միասնացնելու նպատակով ։
Արտաքին հղումներ
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր Ստորոգութիւն:ՄԱԿ Ստորոգութիւն:Հաշմանդամութիւն
Մարգարիտ Պապաեան
Մարգարիտ Պապաեան, Կիլիկիա յի վերջին հայոց թագաւոր Լեւոն Լուսինեան ի կինն էր։ Լուսինեան թագաւորը եղած է Կիլիկիոյ ընդամէնը եօթը ամիս 1374-1375 թուականներու միջեւ։ Մարգարիտ թագուհին ծագումով Ֆրանսացի էր։
1375ին Մամլուկներու հարձակին Կիլիկիոյ վրայ եւ կը պաշարեն Սիսը, ուր Լեւոն թագաւորը կ՛ապրէր եւ իր ամբողջ ընտանիքը։ Անոնք յաջողած են կեանքի ապահովութեան երաշխիք ստանալով՝ աւերակը կը հանձնէ թշնամիին եւ կը հեռանայ երկրէն ։
Կեդրոն Վարչական Շրջանի Պատմութեան Եւ Մշակոյթի Անշարժ Յուշարձաններու Ցանկ
Կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկ (Երեւան), այս յօդուածը կը ներկայացնէ Երեւան քաղաքի Կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի յուշարձաններու ցանկը։ Ցանկին մէջ ներառուած է ընդամէնը 458 յուշարձան (232 միաւոր)։
Փաթրիք Տէմփսի
Փաթրիք Կէլըն Տէմփսի (Patrick Galen Dempsey, ծնած 13 Յունուար, 1966, Լիւսթըն, Մէյն, ԱՄՆ ) Ամերիկացի դերասան մըն է, ինչպէս նաեւ ինքնաշարժի մրցող: Ամէնէն շատ ճանչցուած է իր Դկ. Տէրըք Շէփըրտ դերով American Broadcasting Company կայանի բժշկական տրամա Grey's Anatomy հեռուստաշարին մէջ։ Ան երբ նոր 20 տարեկան էր, սկսած էր արդէն ֆիլմերու մէջ գլխաւոր դերեր ստանցնել, ինչպէս հետեւեալ ֆիլմերուն մէջ՝ Can't Buy Me Love (1987) and Loverboy (1989): 1990ական թուականներուն, իր դերերը փոքր դերեր եղած են, ինչպէս Outbreak (1995) ֆիլմին մէջ, սակայն անակնկալօրէն հռչակ կը շահի երբ Sweet Home Alabama (2002) ֆիլմը, որուն մէջ ինք դեր ունէր, հսկաօրէն հռչակ կը գտնէ:Իր ֆիլմերէն են նաեւ՝ Enchanted (2007), Made of Honor (2008), Valentine's Day (2010), Flypaper (2011), Freedom Writers (2007) եւ Transformers: Dark of the Moon (2011):
Վաղ Կեանք
Ան յաճախած է Buckfield High School եւ St. Dominic Regional High School դպրոցները :
Իր պատաներկան տարիներուն ան կը մասնակցէր ձեռնածութեան (juggling) մրցումներու: 1981-ին ներկայացաւ երկրորդ International Jugglers' Association կազմակերպութեան կազմակերպած ախոյանութեան մէջ փոքրերու բաժամունքին մէջ, ուր Անթոնի Կաթոն առաջին էր, աշխարհի ամէնէն գիտցուած ձեռնածուն :
Տէմբսին ախտաճանաչուած է դժընթերցումով երբ ան 12 տարեկան էր։ Պարպա Ուալթըրզի հետ հարցազրոյցի մը ժամանակ 2008-ին, ան կը հաստատէ, թէ իր այդ հիւանդութիւնն է, որ ստեղծեց այսօրուայ Փաթրիքը :
Վաղ Ասպարեզ
Տէմբսիի տաղանդը յայտնաբերուեցաւ երբ ան փորձեց դեր մը ստանցնէ Torch Song Trilogy թատերական ներկայացման մէջ։ Իր փորձը յաջող ընփացաւ եւ ան յաջորդող ամիսները արտադրման ընկերութեան հետ նահանգէ նահանգ պտտելով ներկայացումներու համար: Այս սկիզբն էր իր ասպարեզին, որմէ անմիջապէս ետք Brighton Beach Memoirs թատերական ներկայացման մէջ իբրեւ գլխաւոր դերասանը, որ բեմադրուած է Ճին Սաքսի կողմէ: Ան նաեւ գլխաւոր դերեր ունեցած է թատերական On Golden Pond տարբեր ներկայացումներուն մէջ, Maine Acting Company ընկերութեան աջակցութեամբ, եւ իբրեւ Թիմի, 1990-ին, The Subject Was Roses ներկայացման մէջ Ճոն Մահոնիի եւ Տանա Իվիի հետ Roundabout Theatre թատերասրահին մէջ, Նիւ Եորք:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:13 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:1966 ծնունդներ
Կամար (հանդէս)
«Կամար», գրականութեան եւ մշակոյթի անկախ պարբերաթերթ։
Լոյս տեսած է 2005 թուկանէմ, Պէյրութ։ Հիմադիր-խմբագիր՝ Ժիրայր Դանիէլան։ Կը լուսաբանէ Սփւռքի, յատկապէս՝ լիբանանահայ գրական եւ մշակութային կեանքը, կը ներկայացնէ նոր անուններ, նոր գիրքեր, կ'անդրադառնայ հայ դասական գրական ժառանգութեան, Հայաստանի Հանրապետութեան մշակութային եւ գրական աշխարհի ուշագրաւ իրադարձութիւններուն։
«Կամար»-ի մէջ լոյս ընծայուած բոլոր գրութիւնները անտիպ են :
Ջերմուկ
Ջերմուկ, քաղաք Հայաստանի Վայոց ձորի մարզին մէջ, մարզկեդրոնէն 50 քմ հիւսիս-արեւելք, Արփա գետի ակունքի շրջանը։ Հայաստանի երեք առողջարանային քաղաքներէն մէկն է։ Կը գտնուի Երեւանէն 173 քմ հեռաւորութեան վրայ ։
Ջերմուկի տեղը նախապէս եղած է հայկական Ջերմուկ գիւղը: Յետագային այն օտարեկրացիներու կողմէ աւերուած է եւ անոր փոխարէն նոր գիւղ կառուցած են, որ թարգմանաբար կոչած են Իստիսու: Ջերմուկ վերանուանուած է 1924-ին։ Քաղաքին կը պատկանի նաեւ 3 քմ հարաւ-արեւմուտքը գտնուող Կեչուտ գիւղը ։ 2016-ին «Վարչատարածքային բաժանման մասին» Հայաստանի Հանրապետութեան օրէնքով Ջերմուկ քաղաքային համայնքին կը միաւորուին նաեւ Գնդեւազ, Հերհեր եւ Կարմրաշէն գիւղերը :
Կամար (հանդէս)
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Ջերմուկ
Հրաշք ջուրը
Ըստ աւանդութեան մը, որու համաձայն, շատ հին ժամանականերէ, երբ մարդու ապրուստի հիմնական միջոցը որսորդութիւնն էր, այս կուսական անտառները լեցուն էին ամենատարբեր որսատեսակներով։ Եւ ահա, անգամ մը, փորձառու որսորդը կը նետահարէ երուտասարդ եղնիկին: Վիրաւոր եղնիկը մեծ ճիգերով, վերջին ուժերը հաւաքած, կը սկսի փախչիլ։ Որսորդը կրնկակոխ կը յետապնդէ անոր։ Ոտքերը հազիւ քարշ տալով, եղնիկը կը հասնի Ջերմուկի հանքային աղբիւրներուն, կը նետի ջուրը եւ... ահա քեզ հրաշք, ջուրէն դուրս կու գայ բոլորովին առողջ ու ապաքինուած եւ անմիջապէս կ՛անյետանայ անտառի խորքը։ Կեանքին մէջ ամէն ինչ տեսած փորձառու որսորդը կ՛ապշի հասարակ ջուրի կատարած հրաշքէն, եւ այդ օրէն կը տարածուի «Ջերմուկ» ջուրի համբաւը աշխարհէ-աշխարհ, իսկ հրաշք ջուրի գաղտնիքը մարդոց հասցուցաթ եղնիկը կը դառնայ ժողովուրդի սիրելին ու Ջերմուկի խորհրդանիշը ։
Ջուրահարսի վարսերը
Շուրջ 70 մեթր բարձրութենէն Արփայի կիրճը գահավիժող բնութեան այս հրաշքը, որ թափուած վարսերու կը յիշեցնէ, ժողովուրդը անուանած է «ջուրահարսի վարսեր» եւ հիւսած իր միւս աւանդոյթը։
Շատ հինէն այսօրուան ջուրովէժի տեղը, անդնդախոր ժայռերու ծերպին կը գտնուէր իշխանի ամրոցը, որու գեղեցկուհի դուստրը կուսական բնութեան մէկ մասը կը կազմէր։ Իշխանուհի ձեռքը խնդրելու կու գային աշխարհի տարբեր ծայրերէն, սակայն ան կը մերժէր բոլորին, քանզի անոր սիրտը կը պատկանէր հովի երիտասարդ, քաջարի ու գեղեցիկ որդիին։ Ամէն օր, կէսգիշերէն ետք, ամրոցի իր ննջարանի լուսամուտէն դեռատի իշխանուհին ձորը կը նետէր երկար պարանի ծայրը, որմով հովի որդին խոր կիրճէն կը բարձրանար սիրեցեալի մօտ։
Իշխանը շուտով կ՛իմանայ այդ մասին՝ կը գազազէ, կը փրփրայ եւ կ՛անիծէ դստերը. եթէ անգամն ալ հանդիպի հովի որդիին, թող ջուրահարս դառնայ ու ջուրէն երբեք դուրս չգայ։ Սակայն դեռատի սիրահարներուն ոչինչ կը պահէր հանդիպման գայթակղութենէն, եւ հերթական անգամ, որպէսզի սիրեցեալին օգնի բարձրանալ իր դղեակը, գեղեցկուհին պարանի փոխարէն ժայռի բարձունքէն կը կախէ իր երկար ու գեղեցիկ վարսերը։ Սակայն նոյն ակնթարթին կը կատարուի հօր դաժան անէծքը. գեղեցկուհին կը դառնայ ջուրահարս, իսկ կիրճ թափուող անոր գեղեցիկ վարսերը կը դառնան հրաշագեղ ջրվէժ մը, որուն ժողովուրդը կ՛անուանէ «ջուրահարսի վարսեր» ։
Աշխարհագրութիւն
Քաղաքը շրջափակուած է 2500-3000 մեթր բարձրութեան հասնող լեռնաշղթաներով, իսկ հարաւ-արեւմուտքը Արփայի գեղատեսիլ կիրճն է։
Արփայի մէջ թափուող վտակի գետաբերանի մօտ առաջացած է քանի մը տասնեակ մեթր բարձրութեան հանքային ջուրվէժ: Յայտնի է յատկապէս Արփայի աջ եւ ձախ ափերուն գտնուող՝ թիւով 36 բուժիչ տաք աղբիւրներով՝ ջերմուկներով, որոնք ունին hydrocarbonate ծծմբատ բաղադրութիւն։ Շրջակայքին մէջ կան նաեւ “Նարզան” տեսակի ջուր, բուժիչ ցեխ, ապակիի հումք (անէծքներ) ։
Կլիմա
Ունի լեռնային կլիմա։ Ամառը զով է, ձմեռը՝ երկարատեւ եւ ձիւնառատ։ Արեւափայլի տեւողութեան կը կազմէ տարեկան 2300 ժամ։ Օդի օրական միջին ջերմաստիճանը կը կազմէ՝ գարնան՝ +0.4 °C, ամրան՝ +15.3 °C, աշնան՝ + 4.9 °C, ձմրան՝ -9 °C: Յունուարի միջին ջերմաստիճանը –9 °C է, նուազագոյնը՝ –35 °C, Յուլիսինը՝ 18 °C, առաւելագոյնը՝ 32 °C, տարեկան տեղումները՝ մօտ 800 մմ, յարաբերական խոնաւութիւնը՝ 45–48%, արեւափայլքի տեւողութիւնը՝ 2340 ժ ։
Պատմութիւն
Ջերմուկը կը գտնուի ծովի մակերեւոյթէն 2080 մ բարձրութեան վրայ գտնուող ոչ մեծ սարահարթի մէջ, որ երկու մասի կը բաժնոււի Արփա գետի գեղատեսիլ կիրճով։ Քաղաքը կը գտնուի Հայաստանի Հանրապետութեան հարաւարեւելեան մասը, Վայոց ձորի մարզին մէջ (պատմական Սիւնիք նահանգի Վայոց ձոր գաւառի տարածքը)։ Բնակավայրը կը յիշատակուի սկսած 13-րդ դարէն՝ պատմիչ Ստեփանոս Օրբելեանի «Պատմութիւն Նահանգին Սիսական» աշխատութեան մէջ։ Սակայն քաղաքի տարածքին գտնուող հին կիկլոպեան ամրոցի եւ 8-րդ դարու եկեղեցիի աւերակներն ու մնացորդները կը խօսին այն մասին, որ հանքային ջուրերու ակունքներու մօտ գտնուող Ջերմուկ բնակավայրը գոյութիւն ունեցած է շատ հին ժամանականներէ ։
Ջերմուկի կազդուրիչ հանքային ջուրերը դեռ շատ հինէն օգտագործուած են ինչպէս հասարակ ժողովուրդի, այնպէս ալ Սիւնաց Իշխաններու կողմէն՝ ամենատարբեր հիւանդութիւններու բուժման նպատակով։ Այդ մասին կը վկայեն միջնադարուն կառուցուած լողաւազանի մնացորդները, որոնք վերակառուցուած եւ վերականգնուած են 1860-ականներուն ցարական պրիստաւ Գէորգ Խանագեանի կողմէ, եւ այժմ ալ ժողովրդի կողմէ լողաւազանը կը կոչուի «Պրիստաւի գէօլ»: Չնայած պատմական հարուստ անցեալին, այսօրուանյ նոր քաղաքի հիմքը դրուած է միայն 1940-ին՝ առաջին առողջարանի կառուցման աւարտով։
Յետագայ տարիներուն Ջերմուկը կառուցուած ու կառուցապատուած է, ստեղծուած են բոլոր հնարաւորութիւնները ինչպէս բնակչութեան, այնպէս ալ հանգստացողներու աշխոյժ հանգիստի, առողջութեան վերականգնման եւ զբօսաշրջութեան համար։ 1967-ին քաղաքը ձեռք կը բերէ հանրապետական նշանակութեան քաղաքի, իսկ 1970-ին՝ համամիութենական նշանակութեան առողջարանի կարգավիճակ։ 1980-ականներուն քաղաքը ունէր շուրջ 10 000 բնակիչ, շուրջ 2 000 մահճակալով առողջարաններու ու հիւրատուներու ցանց՝ աշխոյժ հանգստի եւ բուժման համար նախատեսուած բոլոր ենթակառուցուածքներով ու ծառայութիւններով։ Առարկայական պատճառներով առողջարանային քաղաքի եռուն կեանքը 1990-ականներէն մեծ տեղատուութիւն ապրեցաւ, որ սկսաւ աշխուժանալ 1990-ականներու վերջերը։ Վարչական տարածքը՝ շուրջ 5,5 հազար հեքթար։ Երեւանի հետ կը կապուի երկու մայրուղիներով, որոնցմէ «Ջերմուկ-Երասխ-Երեւան» մայրուղին աւելի կարճ է եւ կը կազմէ շուրջ 170 քմ։ Քաղաքը «Երեւան-Գորիս-Ստեփանակերտ» մայրուղինն կը գտնուի 24 քմ հեռաւորութեան վրայ։
Ջերմուկը ոչ միայն բազմաթիւ աւանդութիւններու բնաշխարհ է, այլ նաեւ քաղաքին մէջ ու մերձակայքը սփռուած բազմաթիւ պատմամշակութային յուշարձաններով ու տեսարժան կառոյցներով, արկածային զբօսաշրջութեան սիրահարներուն ձգող բազմաթիւ անդնդախոր ձորերով ու բարձր ժայռերով, քարանձաւներով ու որսատեղիներով (Արփա-Սեւան թունել, Կեչուտի ջրամբար, Գնդեվանք, Վարդանի քար, Գլաձորի միջնադարեան համալսարան, Նորավանքի համալիր եւ այլն) հարուստ բացօդեայ թանգարան մը։ Յ-ատկապէս գեղեցիկ է ջերմուկեան ձնառատ, փափուկ եւ արեւոտ ձմեռը։ Հարկ է նշել, որ արեւոտ ու պայծառ օրերու քանակով քաղաքը նախկին միութենական առողջարաններու մէջ կը զբաղեցնէր առաջին տեղերէն մէկը։ Ձմեռնային հանգիստի, բուժման, մարզաձեւերու համար բարենպաստ կլիմայական ու բնական պայմաններու առկայութիւնը միշտ դէպի առողջարանային քաղաք ձգած է ձմեռային հանգիստի սիրահարներուն։
Բնակչութիւն
1988-1989-ականներուն ազրպէյճանցիները արտագաղթած են Ազրպէյճան՝ Ազրպէյճանի մէջ սկսած հայկական կոտորածներու պատճառով։ 1988-ին այստեղ բնակած են Պաքուէն, Սումկայիթէն, Մինգեչաուրէն, Բարդայից եւ Նախիջեւանէն բռնագաղթուած շուրջ 1154 հայեր ։
Տնտեսութիւն
Քաղաքին մէջ կան արդիւնաբերական ձեռնարկութիւններ, որոնցմէ ամենախոշորը “Ջերմուկ” հանքային ջուրերու գործարանն է (1949), քարհանքեր, ՀԷԿ, պանիրի գործարան, կը գործէ բազմահարկ հիւրանոց։
Ջերմուկի գործարանը տարեկան կ՛արտադրէ քանի մը տասնեակ միլիոն շիշ Ջերմուկ։ Գործարանի հանքային ջուրը նաեւ կ՛արտահանուի ։
Առողջարաններ
Ջերմուկին մէջ յայտնաբերուած հին աւազանի մնացորդները կը վկայեն, որ միջին դարերուն բուժման նպատակներով մարդիկ օգտուած են ջերմուկներուց։
Հին աւազանը կարգաւորուած է 19-րդ դարու երկրորդ կէսերուն, երբ Ջերմուկը մտաւ Երեւանի նահանգի Շարուր-Դարալագեազի գաւառի մէջ։ Ժամանակակից ժողովուրդը այն կոչած է Պրիստաւի լիճ:
Հանքային ջուրերը ածխաթթուային, hydrocarbonate-sulphate–chloride, sodium–յ, magnesiumջուրերու շարքին կը դասուին՝ հետեւեալ քիմիական բաղադրութեամբ ․
°C
Ջերմուկի ջուրերը քիմիական կազմով նման են Ժելեզնովոդսկի եւ Կառլովի Վարիի հանքային ջուրերուն։ Առողջարանային բուժման համալիրը կ՛ընդգրկէ հանքային տաք ջուրի ներքին եւ արտաքին օգտագործումը, բուժական սնունդը, մարմնամարզութիւնը, քայլաբուժութիւնը, կլիմայական եւ բնաբուժական միջոցառումները, դեղորայքային բուժումը եւ առողջարանային ռեժիմը։