cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ձեռնազանգակ
Վեց զանգակ
Տարբեր ձեւեր կան միաժամանակ վեց զանգակ նուագելու համար (այսինքն երեք զանգակ ամեն մէկ ձեռքին մէջ): Առաջին ձեւը՝ երկու զանգակները բռնել «Shelley»-ի ձեւով, եւ երրորդ զանգակը առնել պստիկ զանգակին եւ նուագող մատերուն առանքը (եռակի «Shelley»): Երեքն ալ քը նուագուին միասին երբ որ բոլորը միասին հավասար կը զարնես: Երկրորդ ձեւը՝ երրորդ զանգը կողմնակի կը վերցուի, այմպէս որ մուրճիկը դէպի դուրս զարնէ: Լաւ ինքնահսկողութեամբ նուագողները կրնան նուգել առաջին զանգակը առանց երրորդը հնչեցնելու, երբ որ ձեռքին մէջ երեք զանգակ կ'ըլլայ:
Հիւսուածք
Հիւսուածքը զանգակներու ն յաջորդականութեանը նուաճման ահմտութիւնն է, այսինքն, ինպէս կռնանք փոխել զանգակին պահանջուաղծ տեղը՝ ուրիշ ձեռքով բռնելով այն: Այս ձեւը կ'օգտագործեն թաւ եւ մենակատար կամ փոքր համոյթով նուագողները: Չափով շատ մեծ եւ քաշով բաւականին ծանր թաւ զանգակները երկու զանգակ մէկ ձեռքով անհնար է նուագեն, եւ սովորաբար մենակատար կամ փոքր կազմով նուագողները պէտք է պէտք եղած թաւ զանգակները տեղափոխեն իր տեղէն աւելի վեր կամ վար, տալով ուրիշ նուագողի մը որ նուագէ: Այս ձեւը առիթ կ'ուտայ որ շատ կարճ յաջորդութեամբ նուագուի երկուքէն աւելի զանգակ: Այս հմտութիւնը կը համակցի չորս զանգակ ձեռքին մէջ, եւ կանուանուի «ճանապարհորդել չորս զանգակը ձեռքին»: Համակցմամբ զանգահարի կարողութեամբ որ երկու զանգակ բռնէ ամէն մէկ ձեռքին մէջ, կարենալով արագ վայր դնել եւ վերցնել մէկ ուրիշ զանգակ:
Այլ հմտութիւններ
Ավանդական նուագելու ոճէն բացի կայ նաեւ այլ նուագելու տարբերակներ: Միւս տարբերակներուն մէջ ներառուած են «plucking»ը, «shaking»ը (կամ «trilling»ը), սեղանի վրայ ձայնափակում  (table damping կամ martellato) եւ զանգակի փայտիկները (malleting bells) կամ օդի մէջ ը գործածուին, կամ ալ սեղանին վրայ:
Արձականգային «Echo» հմտութիւնը կ'ավելցնէ կարճ թռթռում մը երկարատեւ նօթայի մը աճող ծաւալին վրայ: Այս ամենը տեցի կ'ունենայ երբ որ նրբօրէն թռթռացող զանգակին եզրը կը դիպչի սեղանին: Կիրոն «Gyro» հմտութիւն մըն է որ կը ներառէ զանգակը ուղղահայաց դիրքով պահելը, այնուհետեւ դանդաղ ձեւով պտոյտ ընել ժամացոյցի սլաքի ուղղւոթեամբ կամ հակառակը, քիչ թռթռացող ձայնի արտաբերման համար: Այդ նաեւ հորիզոնականօրէն ըրուիլ, որպէսզի ձայնը աւելի շատ արտաբերուի:
Թակ «Malleting» (փայտէ մուրճիկ) այս մուրճիկները մի քանի տեսակներէ բաղկացած են՝ քաուչուկէ, փլասթիքէ կամ ալ փաթթված մանուածքով մը զանգակի մետաղեայ մասին հարուածելու համար: Ատ կռնայ ստեղծել «Ստաքաթթօ» ձայնաոճը երբ որ սեղմ կը զարնուի զանգակին: Սովորական ձայն կ'ստանանք երբ որ զանգակը կախուած կ'ըլլայ: Կամ ալ կը գործածուի դմբուկի տպաւորութիւն ստեղծելու համար, կ'ստանանք երբ որ մի կանի մուրճիկներ միասին կը գործածենք, կամ ալ մի քանի բախման հարուածներ կը նուագուին իրար ետեւէ: Այս մուրճիկները ոգտակար կ'ըլլան երբ որ պէտք կ'ըլլայ զանգակի ծառ կազմել: Այսինքն երբ որ նուագողի տիրապետութեան տակ կ'ըլլայ երկուքէն աւելի զանգակներ՝ այդ ժամանակ ալ կ'օգնեն մուրճիկները որպէսզի աւելի դիւրին ըլլայ նուագելը:
Հարուած «Martellato» Ասի ալ կ'ստեղծէ սթաքաթթօ ձայնատեսակը բայց ուրիշ ձեւով կը նուագուի՝ զանգակի ձեռքի բռնակը աւելի շուտ կը զարնուի սեղանի սպունգին քան զանգակը, այսպիսով զանգակին ձայնը՝ սպունգին հարուածով շատ կտրուկ կը խլանայ: «կտրուկ բարձրացում» "Mart Lift" ասի նախորդէն կը տարբերուի ատով որ ասի հարուածէն անմիջապէս հետոյ զանգակը պէտք է բարձրացուի սեղանէն: Այս ձեւով կ'ստանանք սթաքաթթօյին յաջորդող փափուկ ձայն մը:
Խլում «Plucking» երբ բութ մատը եւ մնացած չորս մատները կը բռնեն զանգակի վարին մասը ՝ հենելով սեղաղնին, իսկ միւս ձեռքով զանգակի լեզուակը բռնելով եւ քիչ մը խփումով կ'ստանանք սթաքաթթօյի ուրիշ ձայնատեսակ մը:
Թափահառում «Shaking» երբ զանգակը անդադար կը շարժուի այնպէս որ լեզուակը ետ ու առջեւ զառնուիլով ստանանք անդադար ձայն: Մեծ զանգակները ի տարբերութիւն պզտիկներուն աւելի քիչ կտեսնենք թափահառման մէջ, միակ պատճառը չափերն են, մեծ զանգակներուն ձայնային տատանումները ավեի ուշ կը մարին: Երբ թաւ ձայնի զանգակները կախուած կ'ըլլան թափահարման ձայնաձեւը կ'ստանանք օժանդակ փայտէ մուրճիկներու միջոցով:
Երգող զանգակ «Singing bell», այս նուագելաոճով կը ստանանք այն, ինչ որ կը ստանանք գինու գաւաթներուն եզերքները խոնավ մատով հպուելու ժամանակ, եւ գրեթէ նոյն ձեւով ալ զանգակին պարագային է: Մէկ ձեռքով զանգակը կը բռնուի, իսկ միւսով ալ կարճ տախտակէ գաւազան մը, ադ գաւազանը կը հպուի զանգակի եզրին եւ շրջանակաձեւ դարձնելով կը ստանանք այս ամենը: Երգող զանգակ ոճը վերամշակուած է Թիպէթի մշակոյթէն եկած «Երգող Թաս»էն:
Ճօճուող աշտարակ «A tower swing», երբ որ զանգակը կը շարժենք դէպի վար հետոյ նոյն ձեւով ետ իր դիրքին կը բարձրանայ: Աս ամենը կը կերտէ հնչիւնի տատանման ձեւ մը: Տատանման ձեւը կը ստանանք զանգակի գլխիկը ամբողական շրջելով որպէսի զանգակի արտաբերած ձայնը փոխուի ու ստանայ աշտարակի զանգակի ձայնատեսակը: Սովորաբար աս տեսակը կը գործածուի երկու կամ երեք քառորդ չափի ժամանակ:
Բթամատով արքելակում «Thumb damp»ը կը ներկայացնէ սթաքաթթո ձայնը ինչպիսիք էին թակի եւ խլումի ժամանակ: Շատ ժամանակ կը բնութագրուի որպէս «զսպող» ձայն: Զանգակը այս ժամանակ կը հնչէ բթամատով կամ/եւ մնացած մատներով՝ դիպչելով զանգակի պատանին: Աս արքելակումը ձայնին հնթումէն ենտք անմիջապէս կը խլացնէ: Աս ձեւը շատ ատեններ աւելի դիւրին է քան թակը կամ խլումը պզտիկ զանգակներուն հետ:
Ձեռնազանգակի ծառը
Ձեռնազանգակները նաեւ կը նուագուին ծառի պէս, այսինքն զանգակներուն պոչիկները իրար մէջ մտցնելով կ'ունենանք այսպէս ըսած ծառ, այսպիսով կը նուագուին փայտէ փափուկ մուրճիկներով: Այս ամենը հորինած է Լուիս Ֆրիրը 1980-ական թուականներուն: Իսկ Պարպարա Պրոքըրը վերամշակեց Լուիսի ըրածը եւ փոխեց զանգերուն բնօրինակ նուագելաձեւը, եւ շատ մը մենակատարներ գործածեցին այս նորութիւնը:
Տիեզերանաւը
Տիեզերանաւ. Տիեզերանաւը եւ տուն է եւ գիտական տարրալուծարան, ուր կ'ապրին ու կ'աշխատին տիեզերագնացները: Մարդու թռիչքը դէպի տիեզերք այնքան ալ երկար պատմութիւն չունի, բայց արդէն ստեղծուած են քանի մը ձեւի տիեզերանաւեր: Առաջին տիեզերագնաց Եուրի Կակարին ին տիեզերանաւին անունն էր՝ (Վոստոկ), որը արդէն ծառայած էր քանի մը տիեզերական պտոյտներու, իսկ բեռներն ու սարքերը այնտեղ կը ղրկուէին (բրոկրէս) բեռնափոխադրական տիեզերանաւերով: Ամերիկեան նշանաւոր տիեզերանաւերէն են՝ (Մերքուրի) եւ (Ճեմինի), ինչպէս նաեւ (Սբէյս Շաթլ): Նշանաւոր է նաեւ (Աբբօլօ) տիեզերանաւը, որը վայրէջք կատարեց լուսին: Տիեզերանաւը կը բաղկանայ քանի մը հատուածամասերէ՝
Հեփայստոս
Հեփայստոս (Ἥφαιστος), յունական դարբնութեան, մետաղամշակութեան, ատաղձագործութեան, արհեստագործութեան, քանդակագործութեան, կրակե հրաբուխներու աստուածն է Հեփայստոսի հռովմէական համարժէքն է Վուլկանը: Հեփայստոսը աստուածներու արքայ եւ թագուհի Զեւսի եւ Հերայի զաւակն էր: Մեկ այլ վարկածով, ան մերժուած էր մօր կողմէն իր տձեւութեան համար եւ ցած նետուած Ողիմպոսէն:
որպէս դարբնող աստուած, Հեփայստոսը կռած է Ողիմպոսի աստուածներու բոլոր զէնքերը: Ան կը ծառայէր որպէս աստուածներու դարբին, անոր կը պաշտէին Յունաստանի, մասնաւորաբար՝ Աթէնքի արհեստանոցներն ու արտադրական կեդրոնները: Հեփայստոսի պաշտամունքը տեղակայուած էր Լեմնոսին վրայ: Հեփայստոսի նշաններն են դարբնի մուրճը, զնդանը եւ աքցանը:
Կողակիցները Եւ Զաւակները
Ըստ շատ վարկածներու Հեփայստոսի կողակիցը Ափրոդիտէն է, ով անհաւատարիմ էր անոր քանի մը աստուածներու եւ մահկանացուներու հետ, ինչպէս Արէսը, թէեւ ըստ Իլիականի անոր կինն է Ագլայեան՝ երեք Քարիսներէն մին: Աթէնքին մէջ կայ Հեփայստոսի տաճար՝ «Հեփայստէում» (անունը «Թեսէումի» նմանութեամբ է): Աթէնքի հիմնման առասպէլը կ'ըսէ, որ Աթենաս հովանաւոր աստուածուհին հրաժարած է Հեփայստոսին հետ միաւորուելէն: Լեմնոս կղզիին վրայ Հեփայստոսին կողակիցն էր ծովահարս Կաբէյրոն, ում հետ ան հայրացած է Կաբէյրի անունով երկու մետաղագործական աստուածները: Սիկիլիոյ մէջ անոր կողկիցն էր Այտնա ծովահարսը եւ անոր որդիներն էին Պալիկի անունով Սիկիլիոյ երկու գէյզերներու աստուածները: Թալիային հետ Հեփայստոսը կը նոյնացուէր որպէս Պալիսիի հայր: Հեփայստոսի զաւակներէն մեկն է աւազակ Պերիփետեսը:
Ողիմպոսէն Անկումը
Ըստ յունական դիցաբանութեան ճիւղերէն մեկու, Հեփայստոսը Հերան երկինքէն նետած է, քանի որ անոր «ոտը ծուռ էր»: Ան իյնած է ովկիանոսին մէջ եւ անոր հոնկէ հանած են Աքիլեւսի մայր Թետիսը եւ Եւրինօմ ովկիանուհին: Մեկ այլ վարկածի համաձայն, անոր Զեւսն ովկիանոսը նետած է իր մօրը անոր յարձակումներէ պաշտպանել փորձելու համար: Ան իյնած է ամբողջ օր մը եւ իջած է Լեմնոս կղզիին վրայ, ուր անոր փրկած եւ խնամած են Սինտիները, որ տեղացի բնիկ ցեղէն են
1966 թուական
1966 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 66րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1966 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1966 մահեր
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1966
Պարոյր Մասիկեան
Պարոյր Զաքարիայի Մասիկեան, հայ արձակագիր, թատերագիր, երաժիշտ։
Կենսագրութիւն
Պարոյր Մասիկեանը սորված է կ. Պոլսի Պէրպէրեան վարժարանին մէջ, այնուհետեւ՝ Փարիզի եւ Պրիւքսէլի համալսարաններուն մէջ։ 1936 թուականին հաստատուելով Գահիրէի մէջ՝ աշխատած է որպէս փաստաբան։ Աշխատակցած Է եգիպտահայ մամուլին («Յուսաբեր», «Արեւ», «Ջահակիր»), ինչպէս նաեւ Պէյրութի «Սփիւռք» պարբերականին:
Հրատարակած է պատմուածքներու ու կատակերգութիւններու («մեր կեանքը», 1946, «կոտրած խաչերէ, 1959, «տեղատարափ», |1962) ժողովածուները:
«խաչը», «թոռնիկս», «միլիոնը», «աղջիկտես» կատակերգութիւնները ներկայացուած են սփիւռքի բեմերուն վրայ։
Մասիկեանը գրած է նաեւ «էրզրումի կլոր պարը» կարճ թատրերգութիւնը, որ բեմադրուած է Գահիրէի մէջ, Նիւ Եորքի եւ այլ շրջաններու մէջ :
Ծանօթագրութիւններ
(«Մեր կեանքը», 1946, «Կոտրած խաչեր», 1959, «Տեղատարափ», 1962)
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ Ստորոգութիւն:1914 ծնունդներ Ստորոգութիւն:4 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Ատանա ծնածներ Ստորոգութիւն:Գահիրէ մահացածներ Ստորոգութիւն:5 Սեպ­տեմ­բե­րի մահացածներ Ստորոգութիւն:1989 մահեր Ստորոգութիւն:Եգիպտահայ արձակագիրներ
Ձուիկ (անձնանուն)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
1967 թուական
1967 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 67րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1967 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1967 մահեր
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1967
Համպուրկի Հնագիտական Թանգարան
Համպուրկի Հնագիտական Թանգարան (Archäologisches Museum Hamburg, նախապէս՝ Հելմս թանգարան), հնագիտական ​​թանգարան Գերմանիոյ Համպուրկ քաղաքի Համպուրկ շրջանին մէջ։ Այն կը ներառէ Համպուրկի եւ հարաւի սահմանակից երկիրներու քաղաքներուն հնագիտական ​​գտածոները: Թանգարանը կեդրոնացած է Հիւսիսային Գերմանիոյ նախապատմութիւնը եւ վաղ պատմութիւնը, ինչպէս նաեւ նախկին Համպուրկ քաղաքին պատմութիւնը: Թանգարանին մէջ կը գտնուի նաեւ գրասենեակը Համպուրկ քաղաքի եւ հարակից Ստորին Սաքսոնիայի Համպուրկ շրջանի մշակութային ժառանգութեան պահպանման յանձնաժողովին, որ կը վերահսկէ տարածաշրջանի բոլոր հնագիտական ​​ձեռնարկումները:
Թանգարանը ունի երկու մեծ ցուցասրահ: Համպուրկի ապագայ քաղաքային թանգարանը, ժամանակաւոր ցուցահանդէսները, գրադարանը, գրասենեակներն ու այլ պահեստային յարմարութիւններ կը գտնուին Մյուեզիեմփլաս 2 հասցէին վրայ գտնուող գլխաւոր շէնքին մէջ, ուր տեղակայուած է նաեւ Համպուրկի թատրոնը: Մշտական հնագիտական ցուցադրութիւնը եւ կրթական հաստատութիւնները կը գտնուին Համպուրկի Ռաթոսբալս 5 հասցէով: Բացի այդ, թանգարանը կը զբաղեցնէ Համպուրկի հին քաղաքին 12-րդ դարու Bischofsturm-ը (Եպիսկոպոսի աշտարակ), Նոյկրապէն-Ֆիշպեքի Fischbeker Heide հնագիտական արահետը եւ 8-րդ դարու Հոլենշդետ հնաքաղաքը:
Պատմութիւն
Թանգարանին հիմնադրումը 1898-ին նախաձեռնած է Համպուրկի սենատոր Ավգուստ Հելմսը, ով այլ հանրային գործիչներու հետ միացած է թանգարանային միութեան: Անոնց նպատակն էր ստեղծել թանգարան այդ ժամանակուան անկախ պրուսական Համպուրկ (Էլպա) քաղաքին եւ անոր շրջանին համար: 1925-ին թանգարանի հիմնադիրի որդիները թանգարանին փոխանցեցին Buxtehuder Straße-մէջ գտնուող պատմական վիլլայ մը, որ պէտք է օգտագործուէր որպէս ցուցադրութիւններու դահլիճ, իսկ թանգարանը վերանուանուեցաւ «Հելմս-թանգարան»: Այդ ժամանակ հաւաքածոն արդէն կը ներառէր 50000-էն աւելի ցուցակագրուած նմոյշներ: 1937-ին Հելմս-թանգարանը դարձաւ պետական հաստատութիւն: 1955-ին թանգարանը հեռացաւ վիլլայի շէնքէն, քանի որ Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի ժամանակ վնասուած էր եւ տեղափոխուեցաւ Համպուրկ թատրոնի հարեւանութեամբ գտնուող նոր գլխաւոր շէնք: 195-ին տնօրէն Վիլի Վեգեւիցը նախաձեռնեց Քիքեպերկ բացօթեայ թանգարանը: 1972-ին Հելմս-թանգարանը դարձաւ Համպուրկի միակ հնագիտական թանգարանը, եւ Համպուրկի այլ թանգարաններէն բոլոր հնագիտական նմուշները տեղափոխեցին այստեղ: 1987-էն ի վեր թանգարանին յանձնուած է մշակութային ժառանգութեան պահպանման յուշարձանները: Տարածքի պատճառով հնագիտական մշտական ցուցադրութիւնը տեղափոխուած է իր ներկայիս վայր Համպուրկի Ռատոսփալսին մէջ։ Երրորդ ցուցահանդէսային տարածքը 1990-1999 թթ. գտնուած է Հին Համպուրկի հրշէջ կայարանին մէջ։ 1 Յունուար 2008-ին Հելմս թանգարանի սեփականութիւնը փոխանցուած է Համպուրկի պատմական թանգարաններու հիմնադրամին (Stiftung Historische Museen Hamburg) եւ այն վերանուանուած է Համպուրկի հնագիտական թանգարան - Հելմս-թանգարան: 14 Մայիս 2009-ին բացուած է նոր մշակուած հնագիտական ցուցադրութիւնը:
Ցուցադրութիւն
Աւելի քան 2,5 միլիոն նմոյշներով թանգարանը ունի նախապատմական գտածոներու ամենամեծ հաւաքածոն: Կը ցուցադրուին հիմնականին փալէոլիթեան եւ նէոլիթեան դարաշրջաններու, պրոնզէ եւ երկաթէ դարերու եւ Հիւսիսային Գերմանիոյ վաղ միջնադարերու տեղական նմոյշներ: 2009-ին բացուած է նոր մշակուած մշտական ​​հնագիտական ​​ցուցադրութիւն: Այն կը ներառէ հետեւեալ թեմաները՝ նիւթեր, սնունդ, բռնութիւն, մահ, նորարարութիւն եւ շարժունակութիւն: Աւելի քան 160 ապակէ ցուցափեղկերու մէջ տեղադրուած ծաւալուն ցուցանմոյշներով ներկայացուած են վերջին 40000 տարիներու ընթացքին մարդկային մշակութային զարգացման բոլոր բնագաւառները:
Այցելուներ
Թանգարանը կը մասնակցի Համպուրկի «Թանգարաններու երկար գիշեր» միջոցառման եւ փոքրիկներու ու դպրոցականներու համար կը կազմակերպէ տարբեր կրթական ծրագիրներ: 15 Նոյեմբեր 2012-էն սկսեալ թանգարանը կը տրամադրէ էլեկտրոնային թանգարանային ուղեցոյց՝ iTunes բջիջային յաւելուած, որ հասանելի է նաեւ Android համակարգերու համար :
Ճորտի Մասիբ
Կենսագրութիւն
Ճորտի Մասիփ Լոփէս (Jordi Masip López, ծնած է 3 Յունուար 1989 թուականին)։ Որպէս ֆութպոլիստ Մասիփը մաս կազմած է Մարկանտիլ ֆութպոլի ակումբին։ Մասիփ իր ասպարէզը սկսած է որպէս կիսապաշտպան, սակայն 12 տարէկան հասակին որոշած է դառնալ դարբասապահ։ 15 տարեկան հասակին Մասիբը միացած է «Պարշելոնայի» մանկապատանեկան դպրոցին՝ Լա Մասիային, իսկ արդէն մի քանի տարի ետք ան տեղափոխուած է «Պարշելոնայի» 2-րդ խումբը՝ Պարշա Բ։
Պարշելոնայի առաջին խումբին Ճորտի Մասիփն իր փոխանցումը նշած է 2009 թուականի Դեկտեմբեր 19-ին՝ «Վալենսիայի» հետ խաղին (1։1)։ Ճորտի Մասիփը «Պարշելոնա Բ»-ում անցկացրած է 5 մրցաշրջան, որոնցմէ առաջինը մարզուած է առաջին խումբին ներկաիս գլխավոր մարզիչ Լուիս Էնրիկեի գլխաւորութեամբ։ «Պարշա Բ»-ի խաղցած 79 խաղերուն Մասիփը բաց թողած է 101 գնդակ։
2014 թուականի ամրան Ճորտի Մասիփը եւ ֆութպոլի ակումբ «Պարշելոնան» համաձայնութեան եկած են որ Մասիփը դարբասապահը պիտի ըլլայ «Պարշելոնայի» առաջին խումբին։
Բնութագիր
Մասիփն արագաշարժ, ճկուն եւ հիանալի շարժում ունեցող դարբասապահ է։ Մասիփը հիանալի կը խաղայ ոտքերով, իսկ անոր ասպարէզը կիսապաշտպանի դիրքով սկսելու շնորհիվ կը կարողանայ նաեւ կարճ ու երկար ճշգրիտ փոխանցումներ կատարել, որը անչափ կարեւոր է «Պարշաի» խաղային համակարգին։ Չնայեած ոչ բարձր հասակին (180 սմ.), Մասիփը կը կրնայ պայքարել եւ լաւ խաղ ցուցադրել նաեւ 2-րդ յարկին մէջ։
Ծանոթագրութիւն
https://en.wikipedia.org/wiki/Jordi_Masip
Չինական Օրացոյց
Չինական օրացոյցը ներկայացուած է երկու տեսակի օրացոյցներով (գիւղատնտեսական) եւ արեւա-լուսնային։ Անոնցմէ երկրորդը պատմականօրէն յայտնի է երկու տարբերակով․ Սիա օրացոյց («Սիա» հարստութեան անունով, 夏), առաւելաբար յայտնի է Արեւելեան Ասիոյյ մէջ, տարին կը սկսի գարնան, եւ Չժուան օրացոյց (顓頊曆)՝ Ցին հարստութեան նախահայր Չժուան Սիուի անունով, տարուան սկիզբը կը նկատուի աշունը։
Ժամանակակից Չինաստանի մէջ կը կիրարկուի նաեւ գրիգորեան օրացոյցը, սակայն լուսնային օրացոյցը, ինչպէս նախքան, այժմ ալ համատարած կ'օգտագործուի աւանդական տօներու (Չինական նոր տարի) եւ այս կամ այն գիւղատնտեսական աշխատանքները սկսելու օրերը որոշելու համար։
«Գարնան տօնը» (Նոր տարի) լուսնային օրացոյցին մէջ փոփոխական է եւ կը նշուի ամէն տարի նորալուսինի առաջին օրը։ Սիա օրացոյցը կը կիրարկուի թուաբաական նպատակներով, օրինակ, ամուսնութեան կամ նոր յարաբերութիւններ սկսելու համար ամէնէն բարենպաստ օրուան որոշում եւ այլն։
Չինաստանի մէջ գրիգորեան օրացոյցը կը կոչուի «պարզ» (公曆 gōnglì), «արեւմտեան» (西曆 xīlì) կամ «արեւային» (日曆 rìlì)։ Գրիգորեան օրացոյցին ի յայտ գալով՝ անիկա նաեւ նկատուեցաւ նոր, իսկ լուսնային օրացոյցը՝ հին։
Շան հարստութեան օրացոյցի ժամանակաշրջան
Շան հարստութեան ժամանակաշրջանի հնագոյն արձանագրութիւններուն մէջ (մ.թ․ա․ XVI—XI դարեր) տարին կը նկարագրուի 12 լուսնային ամիսով, որուն կ'աւելնար տեսական տասներեքերրորդը, երբեմն նաեւ տասնչորսերրորդը, որպվսզի խուսափին իրական եւ օրացոյցային տարուան շեղումէն։ Արդեն այդ ժամանակ կ'օգտագործուէր հաշուարկման վաթսունական համակարգը։ Աւանդութիւնը կ'ըսէ, որ տարին կը սկսի ձմեռնային արեւադարձէն ետք առաջին նորալուսնին։
Չժոու հարստութեան օրացոյցի ժամանակաշրջան
Չժոու հարստութեան ժամանակաշրջանի հնագոյն արձանագրութիւնները (մ․թ․ա XI—III դարեր) նախորդի օրինակով տարին կը ներկայացնեն 12 լուսնային ամիսով, ուր կրկին կ'աւելնայ տասներեքերրորդը։ Ամիսները կը հերթագային 29 եւ 30 օրերով, իսկ անհամապատասխանութենէն խուսափելու համար երբեմն լրացուցիչ օր կ'աւելացուի ամսուան աւարտին։ Տարուան սկիզբը կը նկատուի ձմեռնային արեւադարձէն առաջ նորալուսինը։
Ցին հարստութեան օրացոյց
Մեր թուարկութենէ առաջ 221-ին, երբ Ցին Շի Հուանդի կայսրը միաւորեց Չինաստանը, ան կատարեց օրացոյցային բարեփոխումներ եւ մտցուց մէկ ընդհանուր օրացոյց։ Ցին հարստութեան ժամանակ գործնականի մէջ մտցուեցաւ 24 եղանակ, որոնք կ'որոշուէր խաւարածիրի մէջ արեւի դիրքով, որ նաեւ հիմք հանդիսացաւ գիւղատնտեսական օրացոյցին։ Եղանակները անմիջական կապ չունին Լուսինի շարժումին հետ։
Տարբերակներ
Արեւելեան այլ օրացոյցները կամ ամբողջութեամբ կը նոյնացուին չինականին (քորէական), կամ շատ առումներով նման են չինական, սակայն ունին որոշակի տարբերութիւն (վիեթնամական՝ կենդանակերպի ցիպլում ճագարը փոխարինուած է կատուով, թիպէթական՝ որոշակի փոփոխութիւն կենդանակերպի անուններով, ճափոնական՝ փոխուած է հաշուարկման սկզբունքը)։
Չինական (չինա-ույղուրական) օրացոյցի տարրերը մոնկոլներու արշաւանքներուն շնորհիւ հասան իսլամադաւան աշխարհին։
Չինական գիւղատնտեսական օրացոյց
Այս օրացոյցը տարին կը բաժնէ 24 գիւղատնտեսական եղանակի, որոնք կ'որոշուին խաւարածիրի մէջ արեւի դիրքով։ Եղանակներու հերթափոխը կապ չունի լուսինի փուլերուն հետ։
Չինական շրջանային օրացոյց
Չինական շրջանային օրացոյցը կը կիրարկէ վաթսունական շրջանը։ Կը հանդիսանայ 10 եւ 12 տարուան համակցուած շրջան։ 10 եւ 12 թեւի ամենափոքր ընդհանուր բազմապատիկը 60-ն է, որուն հետեւանքով օրացոյցը կը կրկնուի իւրաքանչիւր 60 տարին անգամ մը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Օրացոյցներ
Ձնծաղիկ
Ձնծաղիկ, (լատ.՝ Galanthus), գալանտուս, ձմեռնածաղիկ, սպիտակածաղիկ, արանգ-պարանգ, շքանարգիզազգիներու ընտանիքի բազմամեայ սոխուկաւոր խոտաբոյսերու ցեղ:
Տարածում
Կը հանդիպի Տաւուշի մարզին մէջ (Իջեւան, Աչաջուր գիւղ), կ'աճի ստորին լեռնային գօտիին մէջ, կաղնիի-բոխիի անտառներուն մէջ (1100 մ բարձրութեան վրայ)։ Անդրկովկասեան բնաշխարհիկներ են։ Յայտնի է մօտ 20 տեսակ՝ տարածուած Փոքր Ասիոյ մէջ, Կեդրրոնական եւ Հարաւային Եւրոպայի, Կովկասի, 1 տեսակը՝ Լիբանանի մէջ։ Կ'աճի հիմնականին մէջ նախալեռնային եւ լեռնային անտառներուն մէջ կամ բարձրլեռնային մարգագետիններուն մէջ:
Կենսաբանական նկարագիր
Տերեւները մեծ մասամբ երկուքն ալ, գծաձեւ։ Ծաղիկները մէկական են, խոնարհուած։ Կը ծաղկի գարնան ակիզբը։ Պտուղը տուփիկ է։ Որոշ տեսակներ դեղաբոյսեր են, կը պարունակեն ալկալոիդներ։ Ալպիական ձնծաղիկ տարածուած է ստորին լեռնային գօտիի կաղնիի – բոխիի եւ հաճարենիի անտառներուն մէջ, կենիի պուրակներուն մէջ, նոսր թփուտներուն մէջ եւ այլն, անդրկովկասեան ձնծաղիկի՝ ստորին եւ միջին լեռնային գոտիներու կաղնիի – բոխիի եւ միայն բոխիի անտառներու փուխր բուսահողերուն մէջ։ Այս տեսակները արձանագրուած են ՀՀ Կարմիր գիրքին մէջ։
Տեսակներ
Յայտնի է մօտ 20, ՀՀ-ի մէջ՝ 3 տեսակ՝ ձնծաղիկ ալպիական (G. alpinus), ձնծաղիկ անդրկովկասեան (G. transcaucasicus), ձնծաղիկ Արտիւշենկոյի (Տ. artjuschenkoae)։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Բոյսեր
Ձկնավաճառի Ճակատամարտ
Ձկնավաճառի ճակատամարտ, միջնադարեան ճակատամարտ, որ տեղի ունեցած է 910-ին Անիի Բագրատունեաց թագաւորութեան եւ Ատրպատականի ամիրայութեան միջեւ,
Ատրպատականի ամիրա Եուսուֆը Արաբական խալիֆի հովանաւորութիւնը եւ Բագրատունիներու ամենազօրեղ ենթակայ թագաւորութեան՝ Վասպուրականի Արծրունեաց թագաւորութեան օգնութիւնը ունէր :
Նախապատմութիւն
Արաբներու Հայաստան հերթական ներխուժման ընթացքին Բագրատունեաց Հայաստանի արքայ Սմբատ Նահատակը 894-ին Դողսի ճակատամարտի ընթացքին, կը ջախջախէ Ատրպատականի ամիրա Աֆշինի գլխաւորած բանակը։
Նոյն ընթացքին Միջագետքի արաբ կուսակալ Ահմադ Շայբանին Աղձնիքը եւ Տարօնը կը գրաւէ, եւ կը ստիպէ Սմբատին հաշտութեան պայմանագիր կնքել։ Հաստատուած կարճատեւ խաղաղութեան ընթացքին Սմբատը կ'ամրապնդէ երկրի սահմանները, որուն ընթացքին հակասութիւններ կը ստեղծուին, նոյնիսկ անոր ենթակայ թագաւորութիւններու կառավարութիւններու միջեւ:
Այս ժամանակաշրջանին, Եուսուֆ կը դառնայ Ատրպատականի նոր ամիրան, որ 901-ին ձեռնամուխ կ'ըլլայ Դուինի գրաւման:
908-ին Եուսուֆը Սմբատ Ա.-ի դէմ կը հանէ Վասպուրականի արծրունեաց իշխան Գագիկին՝ զայն «թագաւոր հայոց» հռչակելով։ Երկրին մէջ աւատատիրական նոր երկպառակութիւններ կը ծագին, որոնց պատճառով Սմբատ Ա. չի կրնար հակահարուած տալ 909-ին Հայաստան ներխուժած Եուսուֆին եւ անոր դաշնակցած Գագիկ Արծրունիի զօրքերուն։
ճակատամարտ
Անխուսափելի դարձած էր արաբներու եւ հայերու միջեւ հերթական ռազմական բախումը։ 910-ին Մեծ Հայքի Նիգ գաւառին մէջ բախումի ենթարկուեցան Բագրատունեաց Հայաստանի եւ Արաբական խալիֆայութեան բանակները :
Վճռական ճակատամարտի ընթացքին, Գագիկի դաւաճանութեան պատճառով արաբները կը յաղթեն եւ տարածքային ձեռքբերումներ կ'ունենան։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայոց պատմութիւն Ստորոգութիւն:Ճակատամարտեր Ստորոգութիւն:910
Արմէն Տիգրանեան
Արմէն Տիգրանեան, հայ երգահան, խմբավար, ՀԽՍՀ եւ ՎԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ, հայկական ազգային օփերայի հիմնադիրն է։ Անոր առաւել յայտնի գործերն են «Անուշ» (1912) եւ «Դաւիթ-Բեկ» (1950) օփերաները ։
Կենսագրութիւն
Արմէն Տիգրանեանը ծնած է Ալեքսանդրապոլ: Վաղ տարիքէն նուագած է սրինգ, մասնակցած դպրոցական փողային նուագախումբի համերգներուն։ 1894-ին Տիգրանեան իր ընտանիքին հետ տեղափոխուած է Թիֆլիս: 1902-ին աւարտած է երաժշտական ուսումնարանի սրինգի եւ երաժշտութեան տեսութեան (դասատու՝ Նիքոլայ Քլենովսքի) դասարանները, միաժամանակ յօրինումի դասեր առած Մակար Եկմալեանէն: Նոյն թուականին Տիգրանեան վերադարձած է Ալեքսանդրապոլ, կազմակերպած դպրոցական եւ ժողովրդական քառաձայն երգչախումբեր. վերջինիս հետ համերգներով շրջագայած է Թիֆլիսի, Պաքուի, Կարսի մէջ։ Այդ շրջանին կը վերաբերին անոր առաջին ստեղծագործութիւնները՝ «Հովերն առան սար ու դարեր», «Ախ իմ ճամբեն», «Սեւ աչերէն» (Աւետիք Իսահակեանի խօսքերով), «Սիրտ իմ լռիր», «Մնաք բարով» (Յովհաննէս Յովհաննիսեանի խօսքերով) երգերը եւ հայկական ժողովրդական երգերու խմբերգային մշակումները։
Ստեղծագործական ուղի
1908 թ-ին Տիգրանեան սկսած է գրել իր առաջին՝ «Անուշ» օփերան (ըստ Յովհաննէս Թումանեանի), որ հայկական երաժշտական թատրոնին մէջ հիմքը դրած է ոճական նոր ուղղութեան։ Նոյն թուականին օփերայի առանձին հատուածներ ներկայացուած են Թիֆլիսի մէջ։ «Անուշ»ը առաջին անգամ բեմադրուած է 1912 թ-ին, Ալեքսանդրապոլի մէջ։ Հետագայ 30 տարիներու ընթացքին քոմփոզիթորը բազմիցս անդրադարձած է «Անուշ» օփերային. կատարած է որոշ փոփոխութիւններ, յաւելումներ, վերանայած է գործիքաւորումը։
Երեւանի օփերայի եւ պալէի թատրոնին մէջ «Անուշ»ը առաջին անգամ բեմադրուած է 1935 թ-ին, իսկ 1939 թ-ին ներկայացուած է Մոսկուայի մէջ՝ հայ արուեստի եւ գրականութեան տասնօրեակին: Օփերան աչքի կ’իյնայ ժողովրդական տօներու եւ ծէսերու վառ ու գունեղ տեսարաններով, քնարական երգերով, զուգերգերով ու խմբերգերով: Քոմփոզիթորի ստեղծած մեղեդիները տարածուած են եւ ըստ էութեան դարձած ժողովրդական:
Հայրենական մեծ պատերազմի (1941–1945 թթ.) տարիներուն քոմփոզիթորը գրած է հայրենասիրական երկեր, «Պարային սյուիտ»՝ սիմֆոնիկ նվագախումբի համար, եւ պատմահայրենասիրական «Դաւիթ Բեկ» օփերան (ըստ Րաֆֆիի), որ գաղափարական հագեցուածութեամբ, քաղաքացիական պաթոսով, երաժշտական լեզուի ժողովրդայնութեամբ նոր քայլ էր ազգային օփերային արուեստին մէջ։ Օփերան հարուստ է գեղջկական, քաղաքային, գուսանական եւ հոգեւոր երաժշտութեան տարրերով։ Տիգրանեան օփերան աւարտած է 1949 թ-ին, սակայն «Դաւիթ Բեկ»ի առաջին ներկայացումը տեղի ունեցած է 1950 թուականին, երգահանի մահէն ետք, Երեւանի օփերայի եւ պալէի թատրոնին մէջ:
Տիգրանեան նաեւ գրած է երաժշտութիւն թատրոնի համար (Տիգրան Հախումեանի «Խաւարի ճանկերում», Արմէն Գուլակեանի «Արշալոյսին», «Գիքոր», «Մի կաթիլ մեղր» (երկուքն ալ՝ ըստ Յովհաննէս Թումանեանի), «Անահիտ» (ըստ Ղազարոս Աղայեանի), «Նամուս» (ըստ Ալեքսանտր Շիրվանզադէի), «Սամուէլ», «Դաւիթ Բէկ» (երկուքն ալ՝ ըստ Րաֆֆիի) եւ այլն), հայերէն թարգմանած է Ճուզեփփէ Վերտիի «Ռիկոլեթթօ» եւ Ժորժ Պիզէի «Քարմէն» օփերաներու թատերակերը։
Տիգրանեանի անունով կոչուած են փողոցներ եւ երաժշտական դպրոցներ Երեւանի եւ Գիւմրիի մէջ։ Երեւանի օղակաձեւ զբօսայգիին մէջ տեղադրուած է անոր յուշարձանը, իսկ Գիւմրիի մէջ կը գործէ տուն-թանգարանը։
Արմէն Տիգրանեանը թաղուած է Երեւանի կեդրոնական գերեզմանատան մէջ, աւելի յայտնի «Թոխմախի գերեզմանոց» անուամբ ։ Ըստ hush.am կայքէջին, ան թաղուած է Ելիզաւետա Արիստակէսեանի եւ Վարդան Տիգրանեանի մօտ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ Ստորոգութիւն:ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչներ Ստորոգութիւն:10 Փետրուարի մահացածներ
Տիգրիս (գետ)
Տիգրիս , գետ Հայկական Լեռնաշխարհի ն եւ Միջագետքի մէջ։ Կը հոսի Թուրքիոյ եւ Իրաքի տարածքով։
Տիգրիս-Եփրատի միջագետքը մարդկային քաղաքակրթութեան հնագոյն կեդրոններէն է։ Հինէն կոչուած է Դղկաթ, որ կը նշանակէ նետ։
Հիմնական աւազանը Իրաքի տարածքին մէջ է, Հայկական լեռնաշխարհի սահմաններուն՝ ոչ աւելի քան 40 հզ քմ2։ Գետը սկիզբ կ'առնէ Հայկական Տաւրոսի լեռներէն՝ Արեւելեան եւ Արեւմտեան Տիգրիս ճիւղերով։
Անուանում
Արեւմտեան Տիգրիսը՝ Արղանա անունով սկիզբ կ'առնէ Ծովք լիճէն, ապա միանալով Զիբենէին՝ կը մտնէ բնական ջրանցք մը եւ դուրս կու գայ Վերին (Հայոց) Միջագետք։
Գարեգին Սրուանձտեանց Տիգրիսի ակունքները կը նկարագրէ իբրեւ ոսկեղէն երկիր մը։
Տիգրիսը սրբավայր մըն է, դրախտի չորս գետերէն մէկը։
Տիգրիսը կը սկսի Տաւրոսի համակարգին մէջ 2000-3500 մ բարձրութիւններէն, վտակները կը հոսին խոր կիրճերով, կը յառաջացնեն պատահական հովիտներ եւ դուրս կու գայ դաշտավայր մը՝ ստեղծելով արտաբերման կոներ, որոնք կը կուտակեն մեծ քանակի գետաբերուկներ եւ կաւային եւ աւազային նստուածքներ։ Արեւմտեան Տիգրիսի կարեւոր վտակներն են՝ Ամբար, Քաղիրդ (Բաթման)՝ Սասուն գետ վտակով, Արզան, Բաղէշ (Պիթլիս)։
Արեւելեան Տիգրիսը սկիզբ կ'առնէ Հայկական Տաւրոս եւ Կորդուաց լեռներ կազմած անկիւնէն եւ գրեթէ միշտ կը հոսի դէպի արեւմուտք՝ մինչեւ Սղերդ քաղաքէն հարաւ-արեւմուտք, ուր կը միանայ Արեւմտեան Տիգրիսին։ Արեւելեան Տիգրիսը (Բոհտանի գետ) Քսենոֆոն կ'անուանէ Կենտրիտես։ Վտակներն են՝ Մոկսի, Խիզանի, Բաղէշի եւ Խարզան գետերը։ Իսկ Արեւմտեանին միանալէ ետք, Տիգրիսի վտակներն են՝ Խապուր, Մեծ Զաբ, Բարազգիր եւ այլն։
Տիգրիսը եւ վտակները ջրառատ են, կը սկսին Տաւրոսի միջին եւ բարձր լեռներու գօտիի առատ տեղումներէն։ Տիգրիսը աւելի ջրառատ է, քան Եփրատը։ Այսպէս, Պաղտատի մօտ անոր տարեկան միջին ծախսը 1240 խմ/վյրկ. է, կրնայ հեղեղիլ մշակուող հողատարածութիւններուն վրայ, քանի որ վարարման պարագային ծախսը կ'անցնի 13 հազար խմ /վյրկ.-էն եւ բազմաթիւ անգամ աղէտներ բերած է։ Այժմ կառուցուած է յատուկ ջրանցք մը, որմով Տիգրիսի ջուրերը կը հասնին դէպի Եփրատ եւ շրջապատի տարածքը կը փրկեն ողողումներէ։
Հայկական լեռնաշխարհի սահմաններուն Տիգրիսի հոսքը 40 հզ քմ2 սահմաններէն կը կազմէ 15-16 խոր. քմ, միջին ծախսը 530 խմ/վյրկ. է, առաւելագոյնը կրնայ հասնիլ 5000 խմ/վյրկ.-ի, նուազագոյնը՝ 69 խմ/վյրկ., տարբերութիւնը աւելի քան 82 անգամ է։ Նման տարբերութիւնը պայմանաւորուած է, որ ամրան երկրորդ կիսուն Տաւրոսի ամբողջ համակարգը կ'իյնայ արեւադարձային չոր օդային զանգուածներու ազդեցութեան տակ, տեղումներ չեն ըլլար, իսկ Տաւրոսի համակարգին մէջ առատ աղբիւրներ չկան, եղած ջուրերն ալ կ'օգտագործուին բնակիչներու կողմէ։
Ստորին հոսանքները նաւարկելի են։ Գետին յորդառատ շրջանին, ոչ խորանիստ նաւերը կրնան հասնիլ մինչեւ Մոսուլ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գետեր Ստորոգութիւն:Սուրիոյ գետեր Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ գետեր Ստորոգութիւն:Իրաքի գետեր
Ձուածեղ
Տապակած հաւկիթ, եւրոպական խոհանոցի ուտեստ։ Հիմնական կը պատրաստուի տապակի մէջ, մէկ կամ մի քանի հաւկիթներով։ Ըստ հին տուեալներուն՝ տապակած հաւկիթը անպայման պետք է ամբողջական ըլլայ, այսինքն՝ դեղնուցը պետք չէ պատռուի եւ առանձնանայ սպիտակուցէն։ Իսկ խառնած ձուածեղի համար, հետեւաբար, ձուերը կը խառնեն, զոր այս ուտեստը կը մօտեցնէ ֆրանսական դասական օմլեթին։ ԽՍՀՄ-ի երկրներու մէջ օմլեթ կը պատրաստէին, որուն համար անհրաժեշտ եղած է ամպայման հաւկիթ, ալիւր եւ կաթնամթերք։
Որոշ երկիրներու մէջ տապակած հաւկիթը կ'ուտեն միայն լոլիկով։ Սկիզբը կտրատուած լոլիկը կը տապակեն, ետքը կ՛աւելացնեն անհրաժեշտ քանակութեամբ խառնուած ձու։
Վերջին տարիներուն ձուածեղը դարձած է այնքան համաշխարհային ուտեստ, որուն մէջ կ՛աւելացնեն ո՛չ միայն լոլիկ, այլ նաե՛ւ պանիր, պէյքըն, երշիկ, տապակած միս, սունկ, սոխ, տապակած բանջարեղէն եւ այլն՝ տարբեր համադրութիւններով ու տարբերակներով։
Ստորոգութիւն:Ուտեստներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսական խոհանոց
Տիգրանակերտի Ճակատամարտ
Տիգրանակերտի ճակատամարտ, հռոմէական զօրքերու եւ հայկական կայազօրի միջեւ ռազմական ընդհարում։ Տեղի ունեցած է 6 Հոկտեմբեր Ք.Ա. 69-ին Հայաստանի մայրաքաղաք Տիգրանակերտի մօտ։ Պոնտոսի մէջ հռոմէական տիրապետութիւնը տապալելու եւ իր դաշնակից Միհրդատ Ե․Եւպատորին գահին վերականգնելու նպատակով Հայոց թագաւոր Մեծն Տիգրանը նախապատրաստուած է երկու ուղղութեամբ Ասիա հռոմէական մարզը մտնել եւ վճռական ճակատամարտ տալ Եփեսոսի մօտ։ Սակայն, կանխելով Տիգրան Բ. Մեծի յարձակումը, Ք.Ա. 69-ի գարնան հռոմէական 40 հազարանոց բանակը Լուկուլլոսի հրամանատարութեամբ Կապադովկիոյ վրայով Հայաստան ներխուժած եւ Տիգրանակերտը պաշարած է։
Հայ-հռոմէական պատերազմը սկսաւ։ Պատերազմը երկու փուլով ընթացած էր՝ Ք.Ա. 69-67 թուականներ եւ Ք․Ա․ 66-ին։ ԱՆոնք իրարմէ տարբեր էին ռազմավարութեամբ եւ ձեռք բերած արդիւնքներով։
Հռոմէացի զօրավար, Լուկուլլոս, կայծակնային պատերազմի ծրագիր մը մշակած է, որուն հիմնական սկզբունքներն էին հանկարծակիութիւնն ու շեշտակի հարուածը։ Սակայն այս մէկը միայն մասամբ իրագործուեցաւ։ Հռոմէական բանակի ներխուժումը Հայաստան իրոք որ անսպասելի էր։ Առանց որեւէ դժուարութեան, Լուկուլլոս Ծոփքը գրաւեց եւ սրընթաց դէպի Աղձնիք շարժեցաւ՝ գրաւելու համար Տիգրանակերտը։ Անհրաժեշտ է նշել, որ այս ծրագիրը հայկական բանակի հնարաւորութիւնները թերագնահատելու համար կազմուած էր, իսկ հռոմէականինը՝ գերագնահատելու սխալ հաշուարկով։ Տիգրանակերտը անակնկալ գրոհով գրաւելու ծրագիրը ձախողեցաւ։ Կայազօրը, հայ տաղանդաւոր զօրավար Մանկայոսի (Մանուկ) հրամանատարութեամբ, քաղաքը հմտութեամբ կը պաշտպանէր։ Գրոհի ձախողումէն ետք, Լուկուլլոս ստիպուած եղաւ պաշարել զայն։ Ամիսները կ՛անցնէին, իսկ Տիգրանակերտը կը շարունակէր հերոսաբար դիմադրել։ Կայծակնային պատերազմի ծրագիրը տապալեցաւ։ Լուկուլլոսի ներխուժման լուրը Տիգրան Բ.-ը իմացաւ հեռաւոր Պաղեստինի մէջ, ուր կեդրոնացուած էին հայկական բանակի գլխաւոր հարուածային ուժերը։ Տիգրան թագաւորական գունդով շտապ Հայաստան վերադարձաւ, իսկ բանակի հիմնական ուժերը՝ Բագարատ զօրավարի հրամանատարութեամբ, արքային հետեւեցան։ Մինչեւ Հայաստան հասնիլը, Տիգրան Բ. Լուկուլլոսի դէմ ուղարկեց Մեհրուժան զօրավարի փոքրաթիւ, սակայն մարտունակ զօրաջոկատը։ Վերջինս հռոմէացիներու գերակշիռ ուժերու հետ ընդհարման ժամանակ պարտուեցաւ, իսկ Մեհրուժանն ալ զոհուեցաւ։
Սեպտեմբերի կէսերուն, Տիգրանի գլխաւորած հայկական բանակը մօտեցաւ պաշարուած Տիգրանակերտին։ Այստեղ կը գտնուէին անոր ընտանիքը եւ գանձարանը։ Հայկական զօրամաս մը յանկարծակի ու խիզախ գրոհով մուտք գործեց քաղաք եւ այնտեղէն դուրս բերաւ արքայէն արքայի ընտանիքն ու գանձերու մեծ մասը։ Այս իրադարձութիւնը, անշուշտ, բարձրացուց պաշարուածներու ոգին եւ հաւատ ներշնչեց յաղթանակի նկատմամբ։ ժամանեցին հայկական բանակի նորանոր զօրամասեր։ Ըստ Ապպիանոսի` Տիգրանին ռազմաջոկատներ տրամադրած էին նաեւ ենթակայ երկիրները՝ Ատրպատականը (Մարաստանը), Աղուանքը, Վիրքը, Կորդուքը, Ադիաբենէն ինչպէս նաեւ Պարսից ծոցի արաբները։ Հայկական բանակի թիւը, նոյն պատմիչի վկայութեամբ, 300 հազար զինուոր էր։ Անշուշտ, այս իրականութեան չհամապատասխանող թուաքանակ է։ Այլ պատմիչներ կը խօսէին ընդամէնը 70-80 հազար զինուորներու մասին, այսինքն՝ մօտաւորապէս այնքան, որքան հռոմէական բանակի զինուորներու թիւն էր՝ դաշնակից զօրաբանակներու հետ միասին։
Չնայած յաղթանակին` ճակատամարտը չէ կանխորոշած պատերազմի ելքը. Արածանիի ճակատամարտ Ք.Ա. 68-ին Լուկուլլոսի բանակը պարտութիւն կրած է եւ Հայաստանէն նահանջած է։
Ստորոգութիւն:Արտաշէսեաններու Թագաւորութիւն Ստորոգութիւն:Հայաստանի ճակատամարտեր Ստորոգութիւն:Հռոմի Հանրապետութեան Ճակատամարտեր
Հայկանուշ Մարք
Հայկանուշ Մարք (աւազանի անունով՝ Հայկանուշ Թոփուզեան, գրական Մարք կեղծանունը կ՛առնէ հօր անունէն՝ Մարգար, 14 Փետրուար 1884, Կ.Պոլիս - 7 Մարտ 1966, Պոլիս) հրապարակագիր, յօդուածագիր, բանաստեղծ, արձակագիր։
Կենսագրթութիւն
Ուսումը կը ստանայ Եսայեան վարժարանի մէջ՝ աշակերտելով Զապէլ Ասատուրին։ Աւարտելէ ետք, կրթութիւնը կը շարունակէ մասնաւոր դասերով․ ուսուցիչ կ՛ունենայ գրաբարի գիտակ Յակոբ Գուրգէնը․ ան մեծ դեր կը խաղայ Հայկանուշին մայրենի լեզուի իւրացման եւ ճաշակի կատարելագործման գործին:
Հրապարակագիրը
Դեռ երիտասարդ՝ կը նետուի ազգային հանրային գործունէութեան ասպարէզ․ նաեւ կը նուիրուի գրականութեան։ Լայն ժողովրդականութիւն կը վայելէ կիներուն մօտ, որովհետեւ իր արձակ էջերն եւ քերթուածները, մէկ կողմէն՝ կ՛արտայայտեն կնոջական իր ներաշխարհը, իսկ միւս կողմէն կ՛արծածեն եւ կը պաշտպանեն քսաներորդ դարասկիզբի հայ իրականութեան մէջ կնոջական իրաւունքները ։
Կնոջական թերթ հրատարակող առաջին կին գրողը եղած է: Հրատարակած է «Ծաղիկ», «Արշալոյս» եւ «Արձագանգ» թերթերը : 20 տարեկանին կ՛արժանանայ «Մասիս» թերթի 2-րդ գրական մրցանակին։ 1905-ին կը նշանուի Վահան Թոշիկեանին հետ։ Նոյն տարին կը հրատարակէ «Ծաղիկ» հանդէսը․ լոյս կը տեսնէ միայն երեք տարի (1905-1907), բայց անմիջապէս ընթերցող կը գրաւէ եւ հայ կնոջական շարժման գլխաւոր բեմը կը դառնայ։
1907 թ. Հայկանուշ Մարքն ու Վահան Թոշիկեանը կ՛ամուսնանան եւ կը մեկնին Իզմիր, ուր վերջինս հրաւիրուած է խմբագրելու «Արշալոյս» եւ «Արձագանք» թերթերը : Այս թերթերուն Մարքը կ՛աշխատակցի ու կը վարէ կնոջական բաժինը:
1909-ին, զոյգը Պոլիս կը վերադառնայ։ Կը գործակցի Ազգանուէր Հայուհեաց Ընկերութեան ․ հիմնադիրն է Սիպիլը (Զապէլ Ասատուր) եւ նպատակն է Պոլսոյ եւ գաւառներու մէջ դպրոցներ բանալ աղջիկներու համար։ Սիպիլ այս բառերով կը ներկայացնէ զայն ընկերութեան անդամներուն․- «Ահա տարր մը, որուն այդքան պէտք ունինք»։ Կը զբաղի նաեւ ստանձնելով ատենադպիրի պաշտօններ այլ կազմակերպութիւններու մէջ։ 1919թ․ կը հրատարակէ «Հայ կին» հանդէսը։ Թղթակիցներ ունէր նաեւ Փարիզ ու Միացեալ Նահանգներ։ Լոյս կը տեսնէ մինչեւ 1932թ։ Դուստրին (աղջիկ զաւակ) մահէն ետք, մի քանի տարի չի կարողանար աշխատիլ նոյն եռանդով։ 1936-ին կ՛աշխատակցի ամուսնոյն «Նոր լուր» թերթին ու կը վարէ կնոջական բաժինը։ Միաժամանակ, իր յօդուածները, արձակ էջերը այլ թերթերէ ու հանդէսներէ կը հրատարակուին։
Ձուկեր
Ձուկեր, ջուրերուն մէջ ապրող ողնաշարաւորներ։ Կ'ապրին ծովերու, ովկիանոսներու,գետերու եւ լիճերու մէջ։ Մարմինը պատուած կ'ըլլայ թեփուկներով, քորտէն փոխարինուած է ողնաշարով։
Հայկանուշ Մարք
Հրատարակութիւններ եւ ստեղծագործութիւններ
Հայկանուշ Մարքի գրական ստեղծագործութիւնները՝ արձակ բանաստեղծութիւններ ու պատմուածքներ, հաւաքուած ու առանձին հատորով լոյս կը տեսնեն «Ծուլութեան պահերէս» գիրքին մէջ։ Իսկ ինքնակենսագրականը կը ներկայանայ յուշագրութեամբ՝ «Ծփանքներ կեանքէս» խորագրով հատորին մէջ։ Իր գրութիւններուն մէջ, լեզուն մաքուր, յստակ եւ հաճելի ոճով է։
Ձմերուկ
Ձմերուկ ( Լատիներէն՝ Citrúllus lanátus)` դդմազգիներու (Cucurbitaceae) ընտանիքէն միամեայ բոյս մըն է:
Հայկանուշ Մարք
Գրական գործունէութեան յիսնամեակ
1954-ին, Պոլսոյ մէջ, մեծ շուքով կը տօնուի Հայկանուշ Մարքի գրական գործունէութեան յիսնամեակը։ Այդ առիթով կը հրատարակուի իր բանաստեղծական եւ հրապարակագրական գործերէն ծաղկաքաղ մը՝ «Հայկանուշ Մարք-կեանքն ու գործը» խորագրին տակ։
Ձմերուկ
Պատմութիւն
Կը կարծուի, որ ձմերուկի ծագումը Հարաւային Ափրիկէէն է, ուր ան կ'աճէր վայրի վիճակի մէջ։ Citrullus colocynthis-ը յաճախ կը նկատուի ձմերուկին նախահայրը եւ ներկայիս կ'աճի Ափրիկէի հիւսիսը եւ արեւմուտքը: Սակայն, ծինային հետազօտութիւնները կը պարզեն, որ մշակուած եւ վայրի ձմերուկին նախնիները սերած են միեւնոյն նախնիէն, հաւանաբար՝ C. ecirrhosus-էն, որ կ'աճէր Նամիպիոյ մէջ:
Ձուկեր
Կը շնչեն խռիկներու միջոցով, զարգացումը կ'ընդանայ ջուրին մէջ։ Ձուկերուն վերնադասը բաժնուած է երկու դասերու՝ կռճիկային եւ ոսկորային։
Ձմերուկ
Պատմութիւն
Ք․ա. երկրորդ հազարամեակին ձմերուկի մշակման հետքեր գտնուած են Նեղոսի հովիտին մէջ։ Ձմերուկի սերմեր գտնուած են նաեւ Թութանխամոնի դամբարանէն:
Հայկանուշ Մարք
Կեանքին վերջալոյսը
Առողջական վիճակը կը վատթարանայ ու Մարք կը տեղափոխուի Պոլսոյ Ազգային հիւանդանոցը ։ Հայ կնոջական շարժումը ժողովրդականացնող եւ իր յստակ ու հաճելի գրելաոճով ժողովրդականութիւն ձեռքբերած Հ․ Մարքը կը մահանայ 1966-ին Մարտ 7-ին․ «Կիներու Օր»ուան նախօրեակին։ Զուգադիպութի՞ւն․․․։
Ձուկեր
Կռճիկային ձուկերու դասին կը պատկանին շնաձուկերու եւ կատուաձուկերու կարգերը, իսկ ոսկորային ձուկերու դասը կը բաժնուին չորս ենթադասերու՝ ճառագայթալողակներ, վրձնալողակներ, կռճիկաոսկորայիններ եւ երկշնչաւորներ։
Մարմինի Կառուցուածքը
Ձուկերուն մարմինի կառուցուածքին ծանօթանանք ոսկորային ձուկերու խումբի, ճառագայթալողակներու ենթախմոււբի օրինակով։ Անոնց մարմինը կողմերէն սեղմուած է եւ ունի շրջհոսելի ձեւ։ Ձուկերուն մարմինը կազմուած է իրար անշարժ միացած 3 բաժիններէ՝ գլուխ, իրան եւ պոչ։ Ձուկերուն մարմինը պատուած է ոսկորային թեփուկներով։ Գլուխի սահմանը խռիկային ճեղքերը կամ կափարիչներն են, իսկ իրանի եւ պոչի սահմանը՝ յետանցքը։
Ձմերուկ
Բուսաբանական Նկարագիր
Ձմերուկին ցօղունը մագլցող է, երկարութիւնը 3-4,5մ եւ աւելի։ Տերեւները հերթադիր են, բլթակաւոր, խոր կտրտուած։ Ծաղիկները մԷկական հատ են, քիչ փունջերով, բաժանասեռ, դեղնաւուն։ Պտուղը բազմասերմ, հիւթալի կեղծ հատապտուղ է՝ հարթ երեսով՝ կլոր, ձուաձեւ, տանձաձեւ, գլանաձեւ եւ այլն, զանգուածը՝ 0,6-1,6 քկ (կը հասնի մինչեւ՝ 30)։ Կեղեւը սպիտակէն մինչեւ մուգ կանանչ է՝ խայտաբղետ պատկերներով, տարբեր լայնութեան երիզներով։ Պտուղին միսը կարմիր է, վարդագոյն, նաեւ՝ դեղին։ Սերմերը տարբեր մեծութեան են, սպիտակ, կարմիր, սեւ, մոխրագոյն եւ այլն։
Հայկանուշ Մարք
Կեանքին վերջալոյսը
Սեփական ճոխ գրադարանն ու բոլոր իրեղէնները կը կտակէ Սուրբ Խաչ Դպրեվանքին։
Ձուկեր
Մարմինի Կառուցուածքը
Թեփուկները պատուած են վերնամաշկի բազմաթիւ գեղձերով, որոնց մէջ արտադրուած լորձունքը կը մեղմացնէ ջուրին հետ շփման ուժը եւ մաշկը կը պաշտպանէ մանրէներէն։ Իւրաքանչիւր թեփուկ առջեւի ծայրով մխրճուած է մաշկին մէջ, իսկ ետեւի մասով նստած է յաջորդ թեփուկին վրայ։ Թեփուկները ձուկերու աճին զուգընթաց կը մեծնան։ Թեփուկներով կարելի է որոշել ձուկերուն տարիքը։
Ձուկերու մարմինին վերջամասը լողակներն են։ Կուրծքի եւ փորի զոյգ լողակները ջուրին մէջ կը կատարեն հետեւեալ դերերը՝ մարմինի պահպանում, դանդաղ տեղաշարժ, կանգ առնել, շրջադարձ կատարել եւ հաւասարակշռութիւն, մասնաւորապէս՝ ջուրի խոր շերտեր իջնելու եւ բարձրանալու պարտականութիւն։ Մէջքի եւ ենթապոչային (յետանցքի) կենտ լողակները կը կատարեն ղեկի եւ տեղաշարժման գործառնութիւն։ Ձուկերուն գլխուն վրայ կը գտնուին աչքերը, որոնք չունին կոպեր, իսկ աչքերուն առջեւ՝ քթանցքները։
Հայկանուշ Մարք
Նմուշներ իր գրութիւններէն
''Ինչպէ՞ս
Ձմերուկ
Աճեցում
Ձմերուկը արեւադարձային կամ մերձարեւադարձային բոյս մըն է եւ կը պահանջէ բարձր ջերմութիւն՝ 25 °C-էն աւելի: Բանջարանոցներու մէջ ձմերուկ աճեցնելու ժամանակ, սովորաբար սերմերը նախապէս կը ծլեցնեն ծածկած անօթներու մէջ եւ կը տեղաւորեն լաւ խոնաւեցուած աւազակաւի մէջ:
Ձուկեր
Մարմինի Կառուցուածքը
Ձուկերը ունին հովանաւորող գունաւորում՝ մէջքի կողմը մութ գոյն ունի, որուն շնորհիւ ջուրին յատակին կը դառնան աննկատ։
Հայկանուշ Մարք
Նմուշներ իր գրութիւններէն
Ինչպէ՞ս սիրեմ զքեզ, սիրելիս
Ձմերուկ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բոյսեր
Հայկանուշ Մարք
Նմուշներ իր գրութիւններէն
Որ սէրս ելլայ միշտ տեւական ու տարբեր,
Համպուրկի Միջազգային Ծովային Թանգարան
Համպուրկի Միջազգային Ծովային Թանգարան (Internationales Maritimes Museum Hamburg), մասնաւոր թանգարան Գերմանիոյ Համպուրկ քաղաքի ՀաֆէնՍիթի շրջանը: Թանգարանին մէջ կը գտնուի Փիթր Թամի նաւերու հաւաքածոն, շինարարական ծրագիրներ, համազգեստներ եւ ծովային արուեստի նմուշներ, որոնք կը կազմեն աւելի քան 40000 գործ եւ աւելի քան մէկ միլիոն լուսանկար: Թանգարանը բացուած է 2008-ին, նախկին պահեստի տեղը:
Հայկանուշ Մարք
Նմուշներ իր գրութիւններէն
Ոը նմանը չըրած ըլլան ուրիշներ …։
Համպուրկի Միջազգային Ծովային Թանգարան
Պատմութիւն
Թանգարանին սեփական հաւաքածոն սկսած է հաւաքել Axel Springer SE տպագրական ընկերութեան խորհուրդի նախկին նախագահ Փիթր Թամը 1934, երբ ընդամէնը վեց տարեկան էր : Ինչպէս Թամ պատմած է, թանգարանի ստեղծման նախնական պատմութիւնը սկսած է, երբ մայրը իրեն նուիրած է առաջին նմոյշը : Նախքան ՀաֆէնՍիթի շրջանին բացումը, հաւաքածոն կոչուած է «Wissenschaftliches Institut für Schifffahrts- und Marinegeschichte» (Առեւտրական նաւերու եւ ռազմածովային պատմութեան ակադեմիական ինստիտուտ)՝ տեղակայուած Էլպշոսէ փողոցին մէջ գտնուող առանձնատան մէջ եւ այցելուներուն համար բաց եղած է միայն նախօրօք պայմանաւորուելով : 2004-ին Համպուրկի խորհրդարանը ընդունեց ՀաֆէնՍիթի շրջանին մէջ նոր թանգարան ունենալու դրամաշնորհը : 25 Յունիս 2008-ին Գերմանիոյ նախագահ Հորստ Քէօլերը կատարեց թանգարանին բացումը :
Հայկանուշ Մարք
Նմուշներ իր գրութիւններէն
Ինչպէ՞ս, ըսէ՛, երազեմ քեզ որ յոգնած
Համպուրկի Միջազգային Ծովային Թանգարան
Ճարտարապետութիւն
Kaispeicher B (նաւամատոյց B) Համպուրկի ամենայայտնի պահեստը, որ 1878 եւ 1879 թուականներուն կառուցած են ճարտարապետներ Պեռնհարտ Գէորգ Յակոբ Հանսենը եւ Վիլհելմ Էմիլ Միրուայնը: Այն կառուցուած է փայտի եւ պողպատէ սիւներու օժանդակ կառուցուածքով, աղիւսներու արտաքին պատերով: Շէնքը նախագծուած է նոր կոթական ոճով եւ օգտագործուած է իբրեւ հացահատիկներու մեքենայացուած շտեմարան եւ փաթեթաւորուած ապրանքներու պահեստ: 1890-ին Համպուրկի քաղաքը գնած է պահեստը եւ զայն անուանած է Kaispeicher B: 2000-ին շէնքը ընդգրկուած է մշակութային ժառանգութեան ցանկին մէջ, սակայն մինչեւ 2003-ի վերջ օգտագործուած է իբրեւ ապրանքներու պահեստ : 2008-ին տեղի կ՛ունենայ վերանորոգուած թանգարանին վերաբացումը: Միրիանա Մարկովիչը (MRLV Architekten) նախագծած է վերանորոգումը եւ Architekten- und Ingenieurverein Hamburg-ի կողմէ արժանացած մրցանակի:
Հայկանուշ Մարք
Նմուշներ իր գրութիւններէն
Չծանրանան աչքերս արթուն ու ցած
Համպուրկի Միջազգային Ծովային Թանգարան
Ներքին յարդարանքներ, հաւաքածոյ
Թանգարանին հաւաքածոն կը ներառէ Փիթր Թամի անձնական հաւաքածոյէն նմուշներ։ Այն մամուլին կողմէ խիստ քննադատութեան արժանացած է Ատլանտեան ովկիանոսի համար ճակատամարտի, Ատլանտիկայի ճակատամարտի եւ Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի ընթացքին Գերմանիոյ գաղութային պատմութեան հանդէպ պատմական իրազեկութեան պակասին համար      : Որոշ քննադատներ աւելի ուշ փոխեցին իրենց կարծիքը :
Թանգարանին մէջ շրջագայութիւնը կը սկսի Էլպա գետին մէջ յայտնաբերուած 3000-ամեայ մակոյկով : Նաեւ կը ցուցադրուի 1946-ին Berliner Zeitung թերթին մէջ Նիւրենպերկեան դատավարութեան մասին յօդուածին մէջ տպագրուած Ատմիրալ Քարլ Տէօնիցի (1891-1945) մարշալական մականը: Յոդուածը կը նկարագրէ նացիական պատերազմի յանցագործներուն դէմ դատավճիռները:
Տիզել (շուն)
Տիզել (Diesel), Ֆրանսայի ոստիկանութեան RAID ստորաբաժանման մալինուա պելճիքական հովուաշուն, որ սատկափ է Սեն Տենիի մէջ տեղի ունեցած յատուկ գործողութեան ժամանակ՝ Փարիզի մէջ ահաբեկչութիւններ կազմակերպած իսլամական ահաբեկիչները բռնելու եւ ոչնչացնելու ժամանակ։ Տիզել կը ծառայէր տուեալ ստորաբաժանման մէջ 5 տարիէ ի վեր եւ դարձաւ առաջին շունը, որ սատկեցաւ պարտականութիւնները կատարելու ժամանակ։ 2016-ի արնանը պէտք է թօշակի անցնէր ։
Համպուրկի Միջազգային Ծովային Թանգարան
Ներքին յարդարանքներ, հաւաքածոյ
Ցուցադրութիւնը կը ներառէ նաեւ ծովային կամ ռազմածովային թեմաներ, կէտերու փղոսկրէ պատրաստուած նաւերու նմոյշներ, զէնքեր, համազգեստներ եւ զարդարանքներ : Կը ցուցադրուի նաեւ Ճէյմս Քէյրտի ուղեւորութեան վերարտադրութիւնը : Թանգարանին արխիւը կը ներառէ նաեւ Տրաֆալկարի ճակատամարտին իր յաղթանակով հանրածանօթ Հորացիոյ Նելսոնի 47 բնօրինակ նամակները :
Տիզել (շուն)
18 Նոյեմբեր 2015-ին Տիզել սատկեցաւ Փարիզի Սեն Տենի արուարձանի մէջ ընթացող յատուկ գործողութեան ժամանակ, երբ կը փնտրէր զանգուածային սպաննութիւններ կատարելու մէջ կասկածող յանցագործները ․ շէնքի մը վերի յարկը հետախուզելու ժամանակ Տիզել սատկեց մահապարտի գօտիի պայթումէն։ Փարիզի ոստիկանութեան ղեկավարութիւնը պատուեց Տիզելը՝ ցուցաբերած խիզախութեան համար․ Le Parisien թերթը հաղորդեց, որ շունը իր կեանքի գնով փրկած է տէրը ։
Հայկանուշ Մարք
Նմուշներ իր գրութիւններէն
Ձայներն չվրդովեն հանգիստ - խուն
Համպուրկի Միջազգային Ծովային Թանգարան
Ներքին յարդարանքներ, հաւաքածոյ
12000 մ 2 տարածութեան վրայ ներկայացուած 36000 նմուշներէ բաղկացած հաւաքածոն ունի հետեւյալ բաժանումները  ՝
Տիզել (շուն)
Յետմահու
Ընկերային ցանցերու վրայ շատ օգտատէրեր ցաւակցութիւն յայտնեցին Փարիզի ոստիկանութեան Տիզելի մահուան առիթով՝ հաղորդագրութիւններ գրելով #JeSuisDiesel կամ #JeSuisChien հեշթեկներով։
Հայկանուշ Մարք
Նմուշներ իր գրութիւններէն
Եըբ մտնեմ քուն ։
Համպուրկի Միջազգային Ծովային Թանգարան
Ներքին յարդարանքներ, հաւաքածոյ
Բացի մշտական ցուցադրութենէն՝ թանգարանը նաեւ կը ներկայացնէ քանի մը յատուկ ցուցադրութիւններ, օրինակ, viking-ներու մասին ցուցադրութիւնը :
Հայկանուշ Մարք
Նմուշներ իր գրութիւններէն
Ինչպէ՞ս գգուեմ զքեզ սէրովս րոլոր,
Տիզել (շուն)
Յետմահու
Ռուսաստանի Արտաքին Գործոց Նախարարութիւնը ի նշան երախտագիտութեան Ֆրանսայի Ներքին Գործոց Նախարարութեան փոխանցեց գերմանական հովուաշան ձագ՝ Տոպրինիա անունով, որ պէտք է փոխարինէ Տիզելը ։
Հայկանուշ Մարք
Նմուշներ իր գրութիւններէն
Որ նախանձին սիւքերը, ծիլերն ալ ոլոր ,
Համպուրկի Միջազգային Ծովային Թանգարան
Այցելուներ
Թանգարանին նիւթական շահոյթը կը հաշուարկուի տարեկան 150,000 այցելուով : 2008-ին թանգարանը առաջին անգամ մասնակցած է «Tag des offenen Denkmals» («Բաց ժառանգութեան օր») ամէնամեայ համազգային միջոցառման, որ կը հովանաւորէ Deutsche Stiftung Denkmalschutz-ը : Թանգարանը կը մասնակցի նաեւ Համպուրկի թանգարանային գիշեր ծրագրին :
Հայկանուշ Մարք
Նմուշներ իր գրութիւններէն
Ինչպէ՞ս կազմեմ տարրերը սիրոյս կրակին
Տիզել (շուն)
Յետմահու
Բրիտանական PDSA բարեգործական կազմակերպութիւնը, որ սահմանած է Մարիա Տիկինի մետալը, 28 Դեկտեմբեր 2005-ին յայտարարեց սատկած հովուաշան յետմահու տուեալ մետալով պարգեւատրելու մասին, որ կենդանիներու բարձրագոյն բրիտանական մրցանակն է։ Տիզել 30-րդ շունն է, որ պարգեւատրուած է Մարիա Տիկինի մետալով ։
Համպուրկի Միջազգային Ծովային Թանգարան
Սեփականատէրեր
Թանգարանը կը պատկանի Peter Tamm Sen. Stiftung հիմնադրամին: Շէնքին վերակառուցումը իրականացուած է Համպուրկ քաղաքի 30 միլիոն եւրոյի դրամաշնորհով :
Տիզել (շուն)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի ոստիկանութիւն Ստորոգութիւն:Մարիա Տիկինի մետալով պարգեւատրուածներ
Հայկանուշ Մարք
Նմուշներ իր գրութիւններէն
Որ հոն բոլոր իղձերս ալ բորբոքին:
Համպուրկի Միջազգային Ծովային Թանգարան
Տեղայնք
թԹանգարանը կը գտնուի Համպուրկի նավահանգստին վրայ՝ Շպայխերշտատթի մէջ (պահեստային տարածք): Համպուրկի սենատին կողմէ շէնքը վարձավճարով 99 տարիով տրամադրուած է հիմնադրամին :
Հայկանուշ Մարք
Նմուշներ իր գրութիւններէն
Ինչպէ՞ս ըսեմ թէ չաստուած մ՛ես դուն կամ անկէ
Աւելի վեր,
Հոգի մը վառ կրակէ,
Ինչպէ՞ս սակայն ինչպէ՞ս սիրեմ քեզ, անոյշ սիրական
Որ սա խենդ սերս ըլլայ յաւէտ տեւական։''
«Լոյս» 1904, թ. 19
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:14 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:7 Մարտի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ հանրային գործիչներ
1968 թուական
6 Մայիս 1968 թուական, նահանջ տարի, 20րդ դարու 68րդ տարին է 1965 • 1966 • 1967 1968  1969 • 1970 • 1971
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1968 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1968 մահեր
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1968
Հերակլիոս Աւագ
Հերակլիոս Աւագ (լատ.՝ Heraclius, յուն.՝ Ἡράκλειος) (մահացած է 610 թուականին), հայազգի բիւզանդական հրամանատար եւ բիւզանդացի կայսր Հերակլիոս Ա.-ի հայրը (գահակալած 610–641 թթ.)։ Հերակլիոսը աչքի մտած է Սասանեան Պարսկաստանի դէմ 580-ական թուականներու պատերազմի ժամանակ։ Մօտ 600 թուականին նշանաուած է Ափրիկէի էկզարխութեան եկսարքոս։ 608 թուականին ապստամբած է գահը անօրինական զաութած Փոկաս կայսին դէմ (գահ. 602-10 թթ.)։ Օգտագործելով Ափրիկէն որպէս հենակետ, Հերակլիոս Աւագի տղան՝ Հերակլիոսը գահազրկեց Փոկասին, հռչակուեցաւ կայսր եւ ստեղծեց հարստութիւն, որ կառավարեց կայսրութիւնը մօտ մէկ դար։ Հերակլիոս Աւագը վախճանուեցաւ իր որդիի կայսր դառնալու մասին լուրը իամանալէն քիչ ետք։
Ծագում
Հերակլիոսը ունէր հայկական ծագում ։ Անոր ծագման մասին կը պատմեն պատմիչներէն մէկուն յիշատակութեան հիման վրայ, որ կ՝ ըսէ՝ «...հրամայուեցաւ Հերակլիոսին վերադառնալ իր հայրենի քաղաք Հայաստան...»։ Քաղաքը չէ հստակացած, սակայն ըստ որոշ պատմաբաններու Հերակլիոսը այդ ժամանակ Հռոմէական Հայաստանի մագիստեր միլիտումնէր, որմէ կը պարզուի, որ անոր հայրենի քաղաքը Կարինն է՝ Թէոդոսիոպոլիսը, քանի որ ան բարձրաստիճան պաշտօնեաներու նստավայրն էր ։ Որպէս կայսրութեան հիւսիսարեւելեան սահմաններու գլխաւոր ռազմական հենակետ, քաղաքը ունէր ահռելի նշանակութիւն եւ անոր համար կատաղի կռիւներ կ՝ ըլլային հռոմէացիներուն եւ պարսիկներուն միջեւ ։
Ընտանիք
Յայնտի է Հերակլիոսի մէկ եղբոր անունը՝ Գրեգորաս, որ զորաւար Նիկետասի հայրն էր ։ Կը նշուի նաեւ անոր կնոջ անունը՝ Էպիֆանիա։ Ան ունէր երկու տղայ՝ Հերակլիոս Կրտսերն ու Թեոդորը եւ մէկ աղջիկ՝ Մարիան ։