cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Պարգեւ Քհնյ. Պատիզպանեան
կենսագրութիւն
Հարցումներու տարափով զինք մանրակրկիտ քննութենէ անցենելէ ու հաստատապէս համոզուելէ ետք իր տարած կրօնական աշխատանքներուն անվնաս ըլլալուն մասին, 1924-ին կ՛արտօնեն, որ Հայց, եկեզեցւոյ հասկացողութեամբ շարունակէ Աւետարանի քարոզութիւնը՝ մեր հաւատացեալները օտար վարդապետութիւններէ եւ ուսուցումներէ հեռու պահելու, ինչպէս նաեւ զանոնք դէպի եկեղեցի առաջնորդելու համար։
Առաջնորդ Սրբազան Հօր թոյլտուութեամբ, իրեն յաճախ առիթ կր տրուի մեր եկեղեցւոյ ազատ ժամերուն կատարել իր աղօթաժողովներր եկեզեցւոյ մէջ, որպէսզի անոնց եւ եկեզեցւոյ միջեւ կապը ամրապնդուի։
Գէորգ Խոճային եկեդեցւոյ կապուածութիւնը, կրօնասիրութիւնը, ջերմեռանդ հաւատքը, մաքուր ու պարկեշտ նկարագիրր եւ հոգեւոր արժէքներու հանդէպ իր անհուն սէրն ու նուիրուածութիւնը նկատի առնելով, իր հայրենակիցները զինք ընտրած են Սուրբ Խաչ եկեզեցւոյ քահանայութեան թեկնածու եւ դիմած Առաջնորդին։ Ժոզովուրդի փափաքին ընթացք տալով, Սրբազան Հայրն ու կրօնական ժողովը ընդունած են իր քահանայական թեկնածութիւնը։
Իր քահանայական ձեռնադրութիւնն ու օծումը տեղի ունեցած են Բերիոյ Թեմի Առաջնորդ Տ, Արտաւազդ Արքէպիսկոպոս, Սիւրմէեանի ձեռամր, Հալէպի Ս, Խաչ եկեզեցւոյ մէջ, 1930-ին, վերակոչուելով Տէր Պարգեւ։
Ըստ Տէր Հօր զաւակներուն տուած, Սրբազանը զինք Պարգեւ կոչած է, որովհետեւ իր առաջին ձեռնազրած քահանան եղած է։
Քառասնօրեայ պատրաստութեան շրջանէ լրացնելէ ետք, Տէր Հայրը նշանակուած է Ս. Խաչ եկեղեցւոյ եւ անոր մարաշցի ծխական ժողովուրդին Հոգեւոր հովիւ։
Ս. Խաչ Եկեղեցին իր նիւթական կառոյցով շատ խեղճ ու տխուր պատկեր մր կր ներկայացնէր։ Տէր Պարգեւին, թաղականութեան ու Մարաշի Հայրենակցական Միութեւան բոյոր պատասխանատուներուն մեծագոյն ու առաջին ծրագիրր կ՛ըյյայ վարակետ նոր եկեղեցւոյ մը կաոուցումը։
Տէը Հայըը պատասխանատու հայրենակիցներուն հետ լծուած է նախապատրաստական աշխատանգներուն։ Նոր եկեգեցւոյ նախագիծը պատրաստուելէ ետք, ան ձեռնարկած է դրամահաւագի աշխատանգին։ Այս առաւելութեամբ կատարած է ճամբորդութիւններ դէպի Դամասկոս եւ Պէյրութ։ Հանգանակութեան արշաւը կըսկսի ամէնուրեք։ գոյացած գումարով, նախ կը կատարուի Նոր Գիւղի շըջանին մէջ ընդարձակ հողաշեշտի մը գնումը, ապա կր սկսին շինարարական աշխատանքներր։
Ըստ Տէր Հօր հայրենակից եւ գործակից պարօն Սիոն Պուրունզուգեանի վկայութեան, այդ օրերուն Տէր Հօր տարած ջանքերուն շնորհիւ՝ նոր եկեգեցւոյ շինութեան ծախսերուն մասնակցած է Հայ եկեղեցասիրաց եղբայրակցութիւնը՝ գառասուն օսմանեան հնչուն ոսկիով։ բոլոը հայրենակիցներուն ու Տէը Հօր յարատեւ աշխատանգներուն շնորհիւ շինութիւնը առագ, եւ լաւ թափով յառաջ կ՚երթայ ու նոր եկեղեցին կր բարձրանայ այդ հայաշատ շրջանին մէջ։ Տէր Հօր ու իր հայրենակիցներուն երազը իրականացած է։ բայց ըստ իր անմիջական պարագաներուն ու ականջալուրի մը վկայութեան, ան ունեցած է հետեւեալ բուռն փափաքը՝ «Նոր եկեղեցի մը շինեմ, անոր մէջ պատարագեմ ու անկէ վեըջ մեռնիմ...»։
քահանայ ձեոնադըուելէն ետք, այս տեսլականը հանգիստ չէ ձգած զինք։ Նոր եկեգեցւոյ կառուցումը աւրըտելէ ետք, ան հազիւ քանի մը անգամ պատարագած է ու անկէ ետք հիւանդացած ու փոխադրուած՝ Ֆրիշօ հիւանգանոցը։ եը տառապէր շաքարախտէ։ Այս հիւադգութիւնը այնքան արագ, կը զարգանայ իր մէջ, որ քառասուն օրերու ընթացքին կատարուած բոլոր դարմանումները ապարդիւն կ՛անցնին։
Վախճանած է 1938 Դեկտեմբերին, քառասուն ինը տարեկան հասակին։ Իր անժամանակ մահով, սուգի մատնած է իր հայրենակիցները, Ս. Գէորգ եկեղեցին, ծխական ժողովուրդը ու հաւատացեալներու բազմութիւնը։
Մարմինը ամփոփուած է Հալէպի Ազդ, գերեզմանատունը։ Կը պատմուի, թէ նորակառոյց եկեղեցւոյ անունը Ս. Գէորգ գրուած է իր ու հայրենակիցներուն փափաքով, որպէսզի այնուհետեւ մեր եկեղեցւոյ հաւատացեալները իրենց զաւակները «Մար մըրճոս» չմկրտեն, այլ իրնց ուխտերը կատարեն Ս. Գէորգ եկեղեցւոյ մէջ։
Հայկական կնիքներ
Պատմական Հայաստանի մէջ կնիքներ, յայտնաբերուած են ՔԱ. 4էն 3-րդ հազարմեակներուն՝ արեւմտեան շրջաններուն մէջ, իսկ Հայաստանի Հանրապետութեան տարածքին հնագոյն դրսեւորումները կը պատկանին ՔԱ 3-էն 2-րդ հազարամեակներուն։
Ընդհանուր
Կնիքներու ծագումը կապուած է Հին Արեւելքի քաղաքակրթութեան պատմութեան հետ։ Յենելով հնագիտական նորագոյն տուեալներու վրայ՝ կարելի է փաստել, որ առաջին կնիքները կիրառուած են ՔԱ 8-էն 7-րդ հազարամեակներուն։ Եգիպտոսի եւ Ուրարտուի մէջ կնիքները ծառայած են իբրեւ վկայագրի հարազատութեան վաւերացման նշան։ Առաջին կնիքները ունեցած են գլանի ձեւ՝ պատկերներով եւ արձանագրութիւններով. զայն գլորած են հում կաւէ պատրաստուած սալիկներու վրայ՝ փաստաթուղթի բովանդակութիւնը դրօշմելու նպատակով։ Միջին դարերուն, Եւրոպայի մէջ եւ  շարք մը այլ տեղեր  օգտագործուած է կախովի կնիք. իսկ 14-15-րդ դարերէն սկսեալ կախովի կնիքներիուն կը փոխարեն մոմի վրայ դրօշմուած կնիքները, ինչպէս նաեւ ներկանիւթերու միջոցով դրօշմուողները։ Այնուամենայնիւ, կախովի կնիքները մինչեւ 20-րդ դար կ՛օգտագործուէին՝ յատկապէս Վատիկանի մէջ։
Հայաստանը՝ կեդրոն
Ուսումնասիրութիւնները ցոյց տուած են, որ Հարաւային Կովկասի մէջ եղած են կնիքներու ընդօրինակման քանի մը կեդրոններ՝ գլխաւորաբար Հայաստանի մէջ։ Պատմական Հայաստանի մէջ կնիքներ յայտնաբերուած են ՔԱ. 4էն 3-րդ հազարմեակներուն՝ արեւմտեան շրջաններուն մէջ, իսկ Հայաստանի Հանրապետութեան տարածքին հնագոյն դրսեւորումները կը պատկանին ՔԱ 3-էն 2-րդ հազարամեակներուն։
Տեսակներ
Հայաստանի հնավայրերէն յայտնաբերուած են քարէ կոնաձեւ, սկաւառակաձեւ, գլանաձեւ փոքր կնիքներ եւ անոնց դրօշմուածքներով առարկաներ։ Ուրարտական շրջանի կնիքները յաճախ զարդարուած եղած են թեւաւոր աստուածներու, անգղի, օձի, երկգլխանի կենդանիներու, սրբազան ծառերու, լուսնի, խաչի եւ այլ պատկերներով։ Վանի թագաւորութեան մէջ արքայական եւ աստուածային իշխանութեան խորհրդանիշը արեւի սկաւառակն էր, որ առկայ է բազմաթիւ կնիքներու վրայ։ Այդ շրջանի կնիքները կը պատկերէին մեհենագիրեր, որոնց հիմնական մասը վերծանուած չէ։
Վանի թագաւորները կնիքներով կը դրօշմէին այն կաւէ սալիկները, որոնց վրայ ուղերձներ, հրովարտակներ կամ համաձայնագիրներ կը գրուէին,։ Ուրարտական խեցեղէններու վրայ կան կնիքներու դրօշմներ, որոնք կը վկայեն տուեալ խեցեղէնին պատկանիլը խեցեգործական այսինչ կամ այնինչ արհեստանոցին։ Իւրաքանչիւր պետական կազմաւորում կը փորձէր իւրայատուկ կնիք ստեղծել։ այդպիսիք ստեղծած են Վանի տիրակալները, որոնք իրենց կնիքներուն շինել տուած են կոնի ձեւով։ Անոնց դրօշմուող մակերեսին վրայ կայ փորագիր տեսարան՝ կապուած Վանի առասպելաբանութեան հետ։
Խումբեր
Հին ուրարտական կնիքները կարելի է խմբաւորել մեհենագիրերու ուսումնասիրութեան տեսանկիւնէն։ Առաջին խումբը կրօնական բովանդակութիւն ունին։ Անոնք կը գտնուին կնիքի յատակի կողմը եւ հիմնականին մէջ կը կրեն մէկ պատկեր՝ կենդանական կամ դիցաբանական։ Անոնք կամ տուեալ աստծոյ պաշտամունքի պատկերացումներուն հետ կապուած են, կամ ունեցած են զինանշանային բնոյթի պատկերներ։ Երկրորդ խումբի կնիքներուն վրայ կան պատկերներ եւ անոնց հետ նաեւ պատկերագիրեր։ Երրորդ խումբը կը պարունակէ բաւական փոխկապակցուած գրութիւններ։ Ասոնք՝ երեք-չորս պատկերագիր նշան ունեցող կնիքներն են, որոնք յստակ անուններ կը բովանդակեն։
Տարբեր գործառոյթներ
Հնագոյն շրջաններուն կնիքները կը կրէին պերճանքի առարկաներու հետ՝ Հուլունքաշարէն կամ վզնոցէն կախուած։ Այդ կնիք-դրօշմիչներով կը դաջէին այս կամ այն ցեղի կամ տոհմի ներկայացուցիչներու մարմիններուն բաց մասերը՝ տուեալ խումբի պատկանելիութիւնը ցոյց տալու համար։ Այսինքն՝ նախնական կնիքները պատկանելիութիւն ցոյց տուող առարկաներ էին։ Այս կնիքներուն փոխաբերական իմաստով միայն կարելի է կնիք ըսել։ աւելի ճիշտ՝ անոնք դրօշմիչներ էին կամ թաթու։ Հայաստանի մէջ եղած են, եւ մինչեւ հիմա ալ կը պահպանուին 5-րդ հազարամեակէն մնացած նման դրօշմիչներու կտորներ։ Հայկական լեռնաշխարհին մէջ կնիքներ պատրաստած են գլխաւորաբար զանազան տեսակի քարերէ։ Շատ քիչ են պրոնզէ, կաւէ կամ կենդանիի ոսկորէ պատրաստուած կնիքներ։
Հնագոյն կնիքներու միջոցով կարելի է պատկերացում կազմել հին ժողովուրդներու կենցաղին, պաշտամունքին, կրօնին, զբաղումներուն, կենդանական աշխարհին, առեւտրական, տնտեսական եւ մշակութային կապերուն մասին։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Պատմութիւն Ստորոգութիւն:Մշակոյթ
Ալ Պայտաա
Ալ Պայտաա (البيضاء‎‎), մեծութեամբ՝ Լիպիայի չորրորդ քաղաքը, ուր կը գտնուի հիւսիս-արեւելեան Լիպիան։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Լիպիոյ քաղաքներ
Ջերմաջուր
Ջերմաջուրը առողջարանային աւան է Արցախի Հանրապետութեան Շահումեանի շրջանին մէջ։
Ջերմաջուր կը գտնուի 2200-2400 մ բարձրութեան վրայ, Թարթառ գետ ի ափին, Քարվաճառէն դէպի հարաւ 20 քմ հեռաւորութեան վրայ։ Ջերմաջուրէն 75 քմ դէպի հիւսիս-արեւմուտք կը գտնուի Սոթքի գնացքին կայարանը։
Ուշագրաւ է նաեւ Ջերմաջուր տանող ճամբան, որն կ'անցնի Թարթառ գետի ափով` ժայռերու եւ անտառներու մէջէն: Թարթառ գետի ափին կը գտնուին գետնին խորքէն բխող բնական բուժիչ տաք ջուրերը, որոնց ջերմաստիճանը շուրջ 60º C-ի կը հասնի անկախ տարուան եղանակէն :Ջերմաջուր հարուստ է բնական տաք աղբիւրներով։ Հանքային ջուրը ունի բուժիչ յատկութիւններ եւ բաղադրութեամբ կը նմանի Ջերմուկի հանքային ջուրերուն։ Անցեալին Ջերմաջուրի մէջ գործած են բազմաթիւ առողջարաններ։ Արցախեան ազատամարտ ի ատեն Ջերմաջուրը մեծապէս վնասուած է ռազմական գործողութիւններէն։ Գետնին որքէն բխող տաք, թթու եւ հանքային բնական բուժիչ ջուրերը իրենց բաղադրութեամբ կը բուժեն այնպիսի հիւանդութիւններ, ինչպիսիք են՝ թոքաբորբը, մկանային, ինչպէս նաեւ մաշկային շարք մը հիւանդութիւններ :
«Տաք աղբիւրը» բնական «ժաքուզի» է շուրջ 2,5 մեթր տրամագիծով եւ 1 մեթր խորութեամբ, ձեւաւորուած է կրաքարային տարածքէ: Տաք հանքային ջուրը կը ժայթքի կեդրոնէն: Ջուրին ջերմաստիճանը այնքան տաք է, որ նոյնիսկ ցուրտ եղանակին կարելի է հոն լոգանք ընդունիլ:
Ակոբովիջ
Ակոբովիջ
Վերոյիչեալ ընտանիքէն ուրիշ շառաւիղ մը, որ աղնուականութեան տիտղոս ստացած է ի Պուքովինա տէ Հասսօ յարանունով: Այդ յարանունը իրենց նախկին մականունն եղած է: Կնքանաչաննին կը ներկայացնէր չափեզազոյն երեսի վրայ երկու օձեր ոլորեալ 8 թիւի ձեւով եւ ոսկեգոյն խաչ մը ի միջի: Վահանին վրայ,պսակին մէջ անձ մը, հայրենքն նշանակող, որ աջ ձեռքին մատը ի նշան լռութեան բերնին վրայ բռնած է։ Ձախ ձեռքին մէջ ղափնեպսակ մը։ 1740-ի միջոցները Պուքովինայի մէջ կ’ապրէր ազատազնեայն Վազերիանոս Հասսօ, որ երկու զաւակ ունէր։ Յակոբ եւ Մանուկ։ Յակոբի զաւակները իրենց հօրը անունէն Ակոբովիչ մականունը առին, պահելով միշտ հին ընտանական մականուննին։ Եաշի (Եասսի?) քաղաքին մէջ Մարտ 1812-ին հաստատուեցաւ իրենց ազնուականութիւնը եւ ապա Կալիցիայի ազնուականաց կարգը անցան 1814-ին, քաղաքացիութիւն ստանալով։ Ատոնցմէ ոմանք վաճառականներ էին, մեծագոյն մասը խոշոր հողային կալուածներ գնեցին Սթանիսլավուվի եւ Գօլօմիայի մօտերը։ Մանուկին զաւակներն ալ Հասսօ Մանուկիէվիչ կոչուեցան միեւնոյն ընտանեկան կընքանչանով։
Խաչիկ Խաչեր
Խաչիկ Խաչեր, ծնած է Թեհրան: Աւարտածէ թէհրանի հայոց Ազգային Քուշէշ Վարժարան (նախկին հայկազեանն-դաւթեան) դպրոցը։ 1966-1978 ուսանած է գերմնիոյ Աախէն քաղաքի թէքնիք համալսարանը, ստանալով Մագիստրոսի տիտղոս, ելեկտրոնիկի ճարտարարուեստական եւ տնտեսագիտութեան մարզէրուն մէջ։ 1978-էն սկսեալ աշխատած է որպէս աւագ ծարտարապէտ իրանի մէջ։
1982-ին հրատարակած է (անտարբերութիւն) բանաստէղծութիւններու ժողովածուն։
Գալուստ Խանենցի հէտ հիմնած է «Թեհրանահայ Գրական Շրջանակ»ը եւ խմբագրածէ երեք գիրք. Գրականութեան հանդիպում Ա. Բ. Գ.:
Կը գրէ նաեւ պարսկերէն ու գերմաներէն լեզուներով։ Կը զբաղի թարգմանուեամբ
Ստորագրած է նաեւ գողտրիկ պատմուածքներ։
Ստորոգութիւն:Հայեր
Վիգէն Զաքարեան
Վիգէն Զաքարեան, հայ ազատամարտիկ, Հայ յեղախոխական դաշնակցութեան Լիբանանի երիտասարդական միութեան անդամ ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Պէյրութ 1969 Մարտ 15-ին։ Աւարտած է Համազգայինի «Մելանքթոն եւ Հայկ Արսլանեան» ճեմարանը 1988 տարեշրջանին։ Հետեւած է Հայկազեան համալսարանի առեւտրական ճիւղի կարգ մը դասընթացքներուն։ Անդամակցած է Հ.Մ.Ը.Միութեան հեծելարշաւի խումբին։ Անդամակցած է Հ.Յ.Դաշնակցութեան Լիբանանի Երիտասարդական Միութեան (Լ.Ե.Մ.), որուն շարքերէն ներս վարած է պատասխանատու բազմաթիւ պաշտօններ։
Զոքանչի Միջազգային Օր
Զոքանչի միջազգային օր (անգլերէն՝ National Mother-In-Law Day), Հոկտեմբեր ամսուան 4-րդ Կիրակին, ամբողջ աշխարհի տարածքին, կը յիշատակուի Զոքանչի միջազգային օրը: Իւրայատոկ օր՝ պատուելու տիկնոջ մօրը:
Վիգէն Զաքարեան
Կենսագրութիւն
Իբրեւ մշակութասէր, մաս կազմած է նաեւ Համազգայինի պարախումբի միաւորին։ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին՝ մասնակցած է հայկական թաղամասերու պաշտպանութեան։ 17 Ապրիլ 1992-ին իբրեւ կամաւոր կը մեկնի Արցախ։ Կը մասնակցի Շուշիի ազատագրման կռիւներուն։ Կը նահատակուի Լիսագորի բարձունքներուն դիմաց 1992 Մայիս 8-ին։ Կը թաղուի Եռաբլուրի նահատակաց պանթէոնը, Երեւան։
Զոքանչի Միջազգային Օր
Պատմութիւն
Տօնը որպէս կատակ ծնունդ առած է 1930-ական թուականներուն, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու մէջ ։ Ապա, միջազգային այս օրը տարուէ տարի ունեցած է աւելի ու աւելի շատ երկրպագուներ: Այն, սակայն, հիմնականին մէջ կը յիշատակուի Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու, Լատինական Ամերիկայի եւ Եւրոպայի որոշ երկրներու մէջ։
Վիգէն Զաքարեան
Պարգեւներ Եւ Մրցանակներ
Յետ մահու կը պարգեւատրուի Լ.Ղ.Հանրապետութեան «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով եւ «Արիութեան համար» մետալով։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1969 ծնունդներ Ստորոգութիւն:15 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:Պէյրութ ծնածներ Ստորոգութիւն:1992 մահեր Ստորոգութիւն:8 Մայիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ ազատամարտիկներ
Զոքանչի Միջազգային Օր
Պատմութիւն
Ըստ կարգ մը աղբիւրներու, 1934 թուականի 5 Մարտ-էն ի վեր կը յիշատակուի այս ոչ պաշտօնական իրադարձութիւնը, որու «մեղաւորը» Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Թեքսասի նահանգի թերթերէն մէկուն խմբագիրն է, որ իր պարբերականին մէջ պատմած է այդ «կատակի»ն մասին, նմանատիպ տօներու հետ զուգահեռ անցնելով, ինչպիսիք են Մայրերու օրն ու Հայրերու օրը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Էվիա
Էվիա (յուն․՝ Εύβοια), Էգէական ծով, Յունաստան․ տարածութեամբ Յունաստանի երկրորդ կղզին է եւ Միջերկրականի՝ վեցերորդը։
Ընդհանուր տղեկութիւններ
Տարածութիւնն է 3․654 քլ²․։ Կղզին երկայն ու նեղ է եւ անոր երկու ծայրամասերը, ինչպէս նաեւ կեդրոնը աւելի լայն են։ Կ՛երկարի հիւսիս-արեւմուտքէն դէպի հարաւ-արեւելք եւ երկարութիւնը 180 քլ․ է։ Լայնքը 8 քլ․ -  50 քլ․ է։ Օրէու նեղուցը հիւսիս-արեւմտեան մասը մայրացամաքէն կը բաժնէ, իսկ Էվոյիքոս ծոցը՝ հարաւի մասը։ Էվիային հարաւ-արեւելեան ծայրամասին եւ Անտրոս կղզիին միջեւ կը գտնուի Քաֆիրէա նեղուցը։ Էգէական ծովը կը ջրէ Էվիայի հիւսիսային, հիւսիս-արեւելեան եւ արեւելեան ափերը։ Կղզիին կեդրոնի արեւմտեան ափին, (մայրցամաք Սթերէա Էլատա), ամենամօտիկ կէտին կառուցուած է մայրաքաղաքը՝ Հալքիտա։ Մայրցամաքին հետ կապուած է 700 մեթր բարձրութեամբ կամուրջով մը․ հին կամուրջը՝ Հալքիտայի կամուրջը փոխարինած է։ Մեծութեամբ եւ բնակչութեան թիւով Յունաստանի երկրորդ կղզին է․ առաջինն է Կրետէ։ Բնակչութեան թիւն է 191 206։
Կղզիին բնութիւնը բացառիկ գեղեցկութիւն ունի․ հարուստ՝ բուսական եւ կենդանական աշխարհով։ Անոր ծառախիտ անտառներուն մէջ կ՛ ապաստանին կենդանական աշխարհէն բազմաթիւ տեսակներ։ Էվիա ունի բազմաթիւ գետեր, գետակներ, ջրվէժներ, լիճեր եւ ծովափներ։ Կղզին կը ճեղքեն անտառախիտ լեռներու շարք մը։  Մեղրաբուծութիւնը շատ զարգացած է, ինչպէս նաեւ անասնապահութիւնը, երկրագործութիւնը, պտղատու ծառերու մշակումը (նշանաւոր է «Քիմի թուզ»ը), ձկնորսութիւնը, ծովագնացութիւնը եւ զբօսաշրջիկութիւնը։
2021-ի ամրան ծագած հսկայ հրդեհները
2021-ի ամրան, կղզիին հիւսիսային անտառապատ մասը գրեթէ ամբողջովին հրոյ ճրագ կը դառնայ։ Ծագած հսկայ հրդեհներուն դէմ ցամաքէն, ծովէն եւ երկինքէն (ջրատար օդանաւներ եւ ուղղաթիռներ) հարիւրաւոր հրշէջներու, յունական բանակի զինուորներուն եւ նաեւ բնակիչներուն մղած պայքարը անկարող կ՛ըլլայ հրդեհը կասեցնել․ կը շիջանի երբ վերջապէս կը հասնի արեւմտեան, հիւսիսային եւ արեւելեան ծովափներուն։ Հրդեհը մեծ վնաս պատճառած է կղզիին տնտեսութեան եւ բնակչութեան։ Հազարաւոր կենդանիներ կը կորսուին, տասնեակներով գիւղեր կ՛ անհետանան, հազարաւոր բնակիչներ անտուն կը դառնան, նախկին անտառապատ լեռները մերկաղած ըլլալու պատճառով աշնան եւ ձմեռուան տեղատարապ անձրեւները կ՛ ողողեն շրջակայ քաղաքներն ու գիւղերը։
Վարչական
Էվիան Սքիրոս կղզիին հետ եւ մայցամաքի Վիոթիա նահանգին արեւելեան ափերուն ու շրջակայ կղզիակներուն հետ կը կազմեն Էվիայի Շրջանային Միաւորը, որ կը պատկանի Սթերէա Էլատա Շրջանին։
Ծոցեր, նեղուցներ
Էվոյիքոս ծոց․ կ՛երկարի կղզիին արեւմտեան կողմը եւ Էվրիփոս նեղուցը զայն երկու մասերու կը բաժնէ՝ հիւսիսային Էվոյիքոս ծոց եւ հարաւային Էվոյիքոս ծոց, Էվրիփու նեղուց․ նեղ եւ մայրցամաքին ամենամօտիկը,
Քարիստոս ծոց․ կղզիին հարաւը,
Քիմի ծոց, կղզիին արեւելեան կողմը՝ Էգէականի։
Կղզիակներ
Լիհատես․ Էվոյիքոս ծոցին հիւսիսային մուտքին
Ղայտարոս եւ Աթալատոնիսի․ հիւսիս-արեւմտեան ափերուն
Փեթալյի․ Էվոյիքոս ծոցին հարաւային մուտքին՝ Փեթալիոն ծոցիկ
Միրթօ, Փրասուտա եւ Փոնտիքոնիսի․ Էվոյիքոս ծոցին հարաւէն դէպի կեդրոն
Քաւալիանի․ Էվոյիքոս ծոցին կեդրոնէն դէպի հարաւ, Ատիկէ նահանգին Այիա Մարինային եւ Ռամնունտաս հնավայրին դիմացը
Անուանում
Օմիրոսը (Հոմերոս) կղզին Էվիա անունը տուած է, որովհետեւ կղզիին վրայ հնադարէն անասնապահութիւնը եւ արգաւանդ հողերուն մշակումը բաւական զարգացած էին․ «Էվ» (Εύ)՝ բերրի եւ «վուս» (βους)՝ լաւ որակի կով։
Հնադար
Պղնձադարին կղզին բնակուած է հին յունական Ավանտոն ցեղէն։ Օմիրոս (Հոմերոս) կը պատմէ թէ անոնք մասնակցած են Տրոյան պատերազմին եւ հիմնած են Հալքիտա, Էրեթրիա, Իսթիէա, Քիրինթոս, Տիոն, Քարիսթոս եւ Սթիրա քաղաքները։ Հետագային հոն Յոնիացիները կը հաստատուին։ Անոնք Էվիան երկու հզօր պետութիւններու կը բաժնեն․ Հալքիատայի պետութիւն՝ հիւսիսային մաս եւ Էրեթրիայի պետութիւն՝ հարաւային մաս։ Էվիային հարաւային ծայրամասին կայք կը հաստատեն Տրիոփեսները։
Ք․Ա․ 9-րդ դարասկիզբին, Էվիան կը տկարանայ։ Անոր երկու պետութիւններու միջեւ մրցակցութիւնը պատճառ կ՛ըլլայ Լիլանտիոս Պատերազմին ծագման, որ համայունական ընթացք կ՛առնէ։
Յաջորդող տարիներ
Լիլանտիոս պատերազմին պատճառով, Էվիան կը տկարանայ, անոր քաղաքները իրենց առեւտրական կարեւորութիւնը կը կորսնցնեն։ Այնուհետեւ կղզիին պատմութիւնը կը հետեւի Յունաստանի պատմութեան ։
Տե՛ս նաեւ
Սֆիրիա (Էվիայի սուլալեզուն)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Խաչի Տօներ
Խաչի տօները Հայ առաքելական եկեղեցւոյ խաչը փառաբանող Տէրունի չորս տօներն են, որոնցմէ մէկը՝ Խաչվերացը, Հայ եկեղեցւոյ հինգ տաղաւար տօներէն է։
Գիւտ Խաչի, Խաչգիւտ
Գիւտ Խաչի, Խաչգիւտ. 327 թուականին բիւզանդական Կոստանդիանոս կայսրի մայրը՝ Հեղինէ կայսրուհին, Քրիստոսի խաչը գտնելու նպատակով այցելած է Երուսաղէմ։ Յուդա անունով Հրեայ մը օգնած է կայսրուհիին գտնելու Գողգոթայի՝ Յիսուսի խաչելութեան վայրը, ապա գտնուած է Քրիստոսի եւ Անոր հետ խաչուած երկու աւազակներուն խաչերը։ Տիրոջ խաչը ճանչնալու համար պատանի դիակ մը հերթով դրած է խաչերուն վրայ։ Երրորդին վրայ պատանին յարութիւն առած է եւ ոտքի կանգնած. անով ճանչցուած է Տէրունական խաչը։ Խաչափայտի գիւտէն ետք Հեղինէ կայսրուհին բարեկարգած է Երուսաղէմի սրբազան վայրերը եւ Գողգոթայի մէջ կառուցած է Սուրբ Յարութիւն անունով տաճար մը, ուր յետագային զետեղուած է Տիրոջ Խաչափայտը։ Այդ հրաշքէն յետոյ Յուդա հրեան քրիստոնէութիւնը ընդունած է եւ դարձած է Երուսաղէմի Կիւրեղ Եպիսկոպոսը։ Յետագային Կիւրեղ իր մօր՝ Աննայի հետ նահատակուած է։
Հայ եկեղեցին Խաչի գիւտը կը տօնէ Հոկտեմբեր 23-ին 29-ը հանդիպող կիրակի օրը։ Յոյները այս տօնը միացուցած են Խաչվերացի տօնին եւ կը կատարեն Սեպտեմբեր 14-ին, իսկ կաթողիկէները՝ Մայիս 3-ին։
Խաչի Երեւման Տօն
Երեւումն Խաչի, Խաչի երեւման տօնը կը կատարուի ի յիշատակ Խաչի հրաշալի երեւման, որ տեղի ունեցած է 351 թուականին՝ Երուսաղէմի վրայ Գողգոթայի մինչեւ Ձիթենեաց լեռ խաչանման լոյսի ճառագումով։ Երուսաղէմի հայրապետ Կիւրեղ այս առիթով յատուկ նամակ մը յղած է Բիւզանդիոնի Կոստանդիանոս կայսրին, որ վկայակոչելով Խաչի երեւումը, յորդորած է ամուր մնալ քրիստոնէական ուղղափառ հաւատքին եւ Ընդհանրական եկեղեցւոյ որդեգրած դաւանանքի անառարկելի ճշմարտութիւններուն վրայ։ Կիւրեղի այս նամակը 5-րդ դարուն թարգմանուած է հայերէնի եւ ներկայիս այս տօնին ընթացքին եկեղեցւոյ արարողակարգին մաս կը կազմէ նաեւ այս նամակի ընթերցումը։
Յոյները Խաչի երեւման տօնը կը կատարեն Մայիս 17-ին, իսկ Հայ Եկեղեցին՝ Հինանց հինգերորդ Կիրակի օրը, սուրբ Զատիկէն 28 օր ետք, 35 օրուան շարժականութեամբ (Ապրիլ 19-էն մինչեւ Մայիս 23): Կոթողիկէ եկեղեցին այս անունով տօն չունի։ Երեւման տօնին յատուկ շարական չէ նուիրուած. այդ օրը կ'երգուին Խաչի միւս տօներու շարականները, որոնցմով կը փառաբանեն Խաչը։
Վարագայ Սուրբ Խաչի տօն
Վարագայ Սուրբ Խաչի տօնը կապուած է ազգային աւանդութեան հետ։ Կը յիշատակուի միայն Հայ Եկեղեցւոյ մէջ։ Այս տօնը 653 թուականին հաստատած է Ներսէս Գ. Տայեցին։ Ըստ ազգային աւանդութեան, սուրբ Գայանէ կոյսերուն սուրբ Հռիփսիմէն իր պարանոցին կրած է Քրիստոսի Խաչափայտէն մասունք մը, որ՝ Պատրոնիկէ թագուհին Երուսաղէմէն բերած է Հռոմ: Երբ հալածական կոյսերը ապաստանած են Հայաստանի մէջ, Սուրբ Հռիփսիմէն Վաղարշապատ երթալու ճամբուն վրայ իր պարանոցը զարդարող Քրիստոսի Խաչի այս սեւ մասունքը, երկու քահանաներու պաշտպանութեամբ, զետեղած է Վարագայ լերան քարայրներուն վրայ։ Քրիստոնէութեան դէմ հալածաքներուն պատճառով երկար ժամանակ սուրբ մասունքին գտնուած վայրը գաղտնի պահուած է, իսկ քահանաներու մահէն ետք՝ մոռցուած, բայց այդ մասին հիւսուած աւանդութիւնը միշտ հետաքրքրած է սրբակեաց ճգնաւորին։ 653 թուականին Վարագայ լերան վրայ ապրող Թոդիկ եւ Հովել ճգնաւորները աղօթած են՝ իմանալու համար, թէ ո՛ւր պահուած է սուրբ մասունքը։ Յանկարծ լսուած է ձայն մը, ապա երեւցած պայծառ լոյս մը Վարագայ լերան վրայ, որ շրջապատուած է 12 լուսեղէն սիւներով։ Լոյսերը երկար ժամանակ լերան վրայ մնալէն ետք թափանձած են եկեղեցւոյ մէջ եւ հանգչցած է եկեղեցւոյ սեղանին վրայ։ Հոգեւորականներն ու աշխարհականները, իմանալով այդ մասին, մեծ թափորով շտապած են եկեղեցի։ Ժամանակի Ներսէս Գ. Տայեցի կաթողիկոսն ու Վարդ Ռշտունի սպարապետը, նոյնպէս Վարագայ գալով, ստուգած են եղելութիւնը եւ մեծահանդէս տօնախմբութիւն մը կատարած։ Նոյն վայրին մէջ, որ երեւցած էին 12 լոյսէ սիւները, կաթողիկոսը կառուցած է Սուրբ Նշան եկեղեցին:
Վարագայ վանքին մէջ հանգչող Խաչափայտը կոչուած է Սուրբ Նշան եւ երկար ժամանակ հոն պահուած է։ Դեգերումներէն ետք, 1655 թուականին դրուած է Վանի Սուրբ Տիրամայր Մայր եկեղեցւոյ մէջ, որ այնուհետեւ կոչուած է Սուրբ Նշան։ Տօնը կը կատարուի Խաչվերացէն 15 օր ետք՝ Սեպտեմբեր 25-էն մինչեւ Հոկտեմբեր 1 հանդիպող Կիրակի օրը։ Ներսէս Գ. Տայեցի Վարագայ Սուրբ Խաչի տօնի առիթով յօրինած է «Նշանաւ ամենայաղթ խաչիւդ քո Քրիստոս» շարականը:
Ստորոգութիւն:Հայ Առաքելական Եկեղեցի
Տապկուած Բիցցա
Տապակուած բիցցա, բիցցայի տեսակ, որ կը պատրաստուի այլ խոհարարական ձեւերով: Սովորական պատրաստման փոխարէն մթերքը կը տապկուի: Բիցցայի պատրաստման այս ձեւը յայտնի է Իտալիոյ եւ Սքոթլանտի մէջ, սակայն սքոթլանտական եւ իտալական տեսակներու միջեւ կան բազմաթիւ տարբերութիւններ։
Իտալիա
Իտալական pizza fritta ուտեստը առաջացած է Նիապոլի մէջ։ Պատրաստման սկիզբը խմորը կը տապկուի, ապա կը լեցուի պանիրով, միսով եւ որոշ պարագաներու՝ կանաչիով: Այլ տարբերակ է նաեւ բաղադրիչները շերտով ծածկելը, ինչպէս կ՛առնուի calzone պատրաստելու ժամանակ, որ այնուհետեւ կը տապկուի։ Այս տարրատեսակը կը կոչուի panzerotto։ Տապկելը հնարաւորութիւն կու տայ բիցցան պատրաստել առանց վառարանի։ Այդ կը կիրառուի փողոցային տաղաւարներու մէջ, ուր թեխնիկապէս հնոց հնարաւոր չէ տրամադրել:
Պետօ (Աղեքսանդր Պետրոսեան)
Պետօ (Աղեքսանդր Պետրոսեան, ), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ՀՅԴ կուսակցութեան անդամ։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Պետօ Վան հասած է 1890-ի վերջերը՝ իբրեւ նէօքար (ծառայ) ծպտուած. ոտքին տրեխներ եւ գլխուն՝ բուրդէ փափախ, ինչպէս որ կը վկայէ «Դրօշակ», 1896-ին, յետ մահու Պետոյին նուիրուած իր առաջնորդող յօդուածով։
Պետօ այդպէս աննկատ շրջեցած է Վասպուրական աշխարհով մէկ։ Ամբողջ երկու տարի այդպէս գործած է եւ ծայրագոյն գաղտնապահութեամբ, Այգեստանի եւ շրջակայ գաւառներուն մէջ, հիմը դրած է դաշնակցական կառոյցներու։
Մատթէոս Ուռհայեցի
Մատթեոս Ուռհայեցի (ԺԱ դ․ 2-րդ կէս- մօտ 1144 թ․), հայ ժամանակագիր։
Պետօ (Աղեքսանդր Պետրոսեան)
Կեանք եւ գործունէութիւն
Պետոյի յեղափոխական գործունէութեան համար գլխաւոր դարձակէտ հանդիսացած է 1892-ին անոր մասնակցութիւնը Հ.Յ.Դ. Առաջին Ընդհանուր Ժողովին, Թիֆլիսի մէջ, ուրկէ Վան վերադարձած է՝ իբրեւ շրջանի մօտ Հ.Յ.Դ. լիազօր ներկայացուցիչ եւ արդէն կովկասահայ երիտասարդներէ բաղկացած յեղափոխականներու սեփական խումբով, զէնքով ու զինամթերքով ։
Մատթէոս Ուռհայեցի
Ծննդեան ճշգրիտ թուականը յայտնի չէ։ Ծնած պէտք է ըլլայ ժԱ. դարու կէսին 1050–ական թուականներուն ու վախճանած՝ 1136-1144 թուականներու միջեւ, վասնզի իր գործը կը հասցնէ մինչեւ 1136 թուականը եւ չի յիշատակէր Ուռհայի գրաւումը, որ տեղի ունեցած է 1144-ին։ Կարծիք կայ, որ ան զոհուած ըլլայ Նուր էտ-Տինի հայր Իմատ-էտ-Տին Զանգիի կողմէ՝ 1144 թուականին, Ուռհայի գրաւման ժամանակ։ Իր գործէն դատելով եղած է համեստ ուսման տէր հոգեւորական մը։ Իր գործունէութեան կեդրոնը եղած է Ուռհան, որուն վանքերէն մէկուն՝ Կարմիր վանքի մէջ, եղած է երէց վանական։
Պետօ (Աղեքսանդր Պետրոսեան)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն Ստորոգութիւն:Հայ ազգային գործիչներ
Մատթէոս Ուռհայեցի
Իր գործը բաժնուած է երեք մասերու.-
Ա.- 952-1051 թուականներու դէպքեր
Բ.- 1051-1101 թուականներու դէպքեր
Գ.- 1101-1136 թուականներու դէպքեր Գործը ունի չորրորդ մաս մըն ալ 1137-1162 թուականներու դէպքերու մասին, որ շարունակած է գրել Գրիգոր երէցը։ Իր պատմագրութեան նիւթին շրջագիծը կ'իյնայ Միջագետքի, Փոքր կամ արեւմտեան Հայքի եւ Կիլիկիոյ վրայ։ Ուռհայեցի իր գործը գրած է դէպքերը դիտելով Ուռհայէն, ուր ան կ'ապրէր եւ որ գրեթէ կեդրոն էր վերոյիշեալ շրջաններուն։ Բարեբախտաբար հեղինակը վերոյիշեալ ժամանակներու եւ շրջաններու միմիայն հայկական դէպքերը չէ որ մատուցած է, այլ նաեւ շրջակայ ազգերու՝ յոյներու, խաչակիրներու, արաբներու, սելջուկներու իրադարձութիւնները։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հայ պատմիչներ Ստորոգութիւն:Հայ մատենագիրներ
Ալեքսանդր Արաքսմանեան
Ալեքսանդր Արաքսմանեան (բուն անունով Ալեքսանդր Մանուկեան, ), արձակագիր, թատերագիր, լրագրող եւ արուեստի վաստակաւոր գործիչ։ 1936 թուականին դարձած է Գրողներու միութեան անդամ։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է ծնած է Կիւմրի: Իր կրթութիւնը ստացած է Թիֆլիսի Ստեփան Լիսիցեան դպրոցէն ներս, ուրկէ շրջանաւարտ ըլլալէ ետք զբաղած է ուսուցչութեամբ: Փոքր տարիքէն սկսած է մասնակցիլ թատերական ներկայացումներու։
Վարած պաշտօններ
Ան որոշ ժամանակ աշխատած է Երեւանի Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան թատրոնին մէջ։ Եղած է «Սովետական Հայաստան» թերթի խմբագրութեան անդամ։ 1968-1973 թուականներուն վարած է «Էկրան» հանդէսի խմբագիրի պաշտօնը:
Վեպեր
Իր առաջին աշխատութիւնը՝ «Ճանապարհ դէպի Կամիշին» վէպը առաջին անգամ տպագրած է 1945 թուականին, որուն յաջորդած են «Գեազբել լեռան գաղտնիքը», «Ճանապարհորդութիւն ապակու աշխարհում», «Ազատութիւնն աքսորական» եւ այլ աշխատութիւններ:
Թատերգութիւններ
Վէպի եւ պատմուածքներու կողքին Արաքսմանեան գրած է նաեւ թատերական ներկայացումներ, որոնցմէ են․
Շքանշաններ եւ մրցանակներ
Շնորհիւ իր վաստակին՝ Արաքսմանեան արժանացած է «Աշխատանքային կարմիր դրօշ» եւ «Ժողովուրդներու բարեկամութիւն» շքանշաններուն:
Իր «Հինգ րոպէ ճշմարտութիւն» թատերախաղի համար 1980 թուականին արժանացած է Սունդուկեանի անուան մրցանակի :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Ուռու
Ուռու, գիւղ Արեւմտեան Հայաստանի տարածքին, Վան նահանգի՝ Վանի գաւառին մէջ։
Բնակչութեան մասին տուեալներ չեն պահպանուած։ Անոնք բռնութեամբ՝ ենթարկուած են տեղահանութեան, 1915 թուականի տեղի ունեցած Մեծ Եղեռնի ժամանակ։ Անոնց մեծ մասը զոհուած է աքսորի ճամբուն վրայ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի գիւղեր
Մաղզմայ
Խորհրդանշում
Ս. Աւետարանին մէջ չէ յիշուած թէ Յիսուս գործածեց մաղզմայ մը, այլ «առաւ հացը իր սուրբ ձեռքերուն մէջ օրհնեց, բեկանեց ու բաժնեց իր աշակերտներուն ըսելով…» (Մատթ. 26, 26):
Շինութիւն
Մաղզման կը շինուի սկիհբաժակին մետաղէն:
Յովհաննէս Աբէլեան
Աբելեան Յովհաննէս, հայ դերասան։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Չամախ։ Սկզբնական կրթութիւն ստացած է՝ ծուխի դպրոցին մէջ, ուր 1875 թուականին ուսման շրջանն աւարտելով մէկ տարի յետոյ մտած է Պաքուի Ռիալական ուսումնարանի Ա. բաժանմունքը։ Մինչեւ 1884 թուականը մնալով Ռիալական ուսումնարանին մէջ՝ դեռ ուսումը չաւարտած, ձգելով ուսումնարանը սկսած է ծառայել Պաքուի մասնաւոր գրասենեակներուն մէջ։ Սակայն այդտեղ ալ տեսնելով, որ իր միտքը գործի վրայ չէ եւ զինք աւելի կը հետաքրքեն թատերական հարցերը, այդ ալ ձգելով կը նուիրուի հայ բեմին։ Դեռ աշակերտական սեղանէն սկսած է մասնակցիլ, ռուս ներկայացումներուն՝ իբրեւ սիրողական, եւ առաջին անգամ Պաքուի Մարդասիրական ընկերութեան դահլիճին մէջ բեմ դուրս գալով ու բաւական յաջող խաղալով իր դերը՝ ներկայացման ներկայ գտնուող Երուսաղէմի միաբան՝ Մամբրէ վարդապետէն, մեծ խրախուսանքի կ՛արժանանայ ու նուէր կը ստանայ՝ «Սանդուխտ» ողբերգութեան հայ-ֆրանսերէն օրինակը։ Այս յաջողութենէն ոգեւորուած, քիչ յետոյ ան բեմ դուրս կու գայ, արագ յառաջդիմութիւն ցոյց տալով, իբրեւ դերասան։ Անկէ մի քանի տարի առաջ ան պտըտած էր Եւրոպա, այցելելով եւրոպայի գլխաւոր քաղաքները ու հետեւած՝ Եւրոպայի նշանաւոր դերասաններու բեմադրութիւներուն։ Աբելեանը խաղցած է, ինչպէս Կովկասեան, համարեայ, նոյնպէս ալ Ռուսիոյի բոլոր հայկական քաղաքներուն մէջ։ Ձմեռուան թատերաշրջաններուն, առհասարակ դերեր կ՝ առներ Թիֆլիսի եւ Բաքույի մէջ։ 1902 թուականին կը հրաւիրուի Տփխիսի (Թիֆլիսի) հայ դրամատիքական ընկերութեան կողմէ։
1907 թուականին, Թիֆլիսի եւ Պաքուի մէջ կը տօնուի անոր դերասանակն 25 ամեակը, որմէ ետք աւելի եռանդուն ներկայացումներ կ՛ունենայ՝ Թիֆլիսի, Պաքուի, Կովկասահայ կեդրոններ եւ Պարսկաստան։
1908 թուականին, Թուրքիոյ սահմանդրութեան հռչակումէն ետք ան կ՛այցելէ Պոլիսն ու շրջակայ հայաշատ կեդրոններ․ կը հասնի մինչեւ Պարտիզակ, ապա կ՛անցնի Եգիպտոս, Փարիզ, Պրիւսէլ, Լոնտոն, Պերլին, Ամերիկայի քաղաքները։
1925 թուականին-ին Կովկաս կը վերադառնայ ու կ՛այցերէ Հայաստան, սակայն առանց հոն հաստատուելու․ կը նախընտրէ պաքուի եւ Թիֆլիսի մէջ խաղալ։
1932 թուականին կը տօնուի 50 ամեայ յոբելեանը եւ հայ ժողկոմխորհի կողմէ կը ստանայ «Աշխատանքի հերոս», «Ժողովրդական դերասան» եւ «Վաստակաւոր դերասան» տիտղոսները։
Աբելեանը յայտնի դերասաններէն մէկն եղած է։ Անոր դերերն են՝ Օթելլոն, Լիրը, Էտկարը, Պետրուչիոն, Տոքթոր Ծտոքման, Օսուալտ Էրնանին եւ այլ նման դերեր։ Հայ բեմի համար թարգմանած է բազմաթիւ թատրերգներ, որոնք կը բեմադրուին մինչեւ օրերս։ Գրութիւններ գրած է նաեւ հայ թերթերու մէջ։
Ան կը մահանայ 1 Յուլիս 1936-ին, Երեւան․ կառավարոիթիւնը զինք կը պատուէ ազգային թաղումով։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:4 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ‎ Ստորոգութիւն:1 Յուլիսի մահացածներ
Քոլամպըս Շորթ
Քոլամպըս Քիթ Շորթ Ամերիկացի դերասան, պարուսոյց, երգիչ եւ պարող մըն է: Ան պարուսուցած է Պրիթնի Սփիրզի Onyx Hotel Tour-ի եւ աշխատած է Պրայըն Ֆրայտմէնի (So You Think You Can Dance հեռուստաշարէն): Ան ամէնէն շատ ճանչցուած է իր հետեւեալ ֆիլմերու դերերով՝ Stomp the Yard, Cadillac Records, Armored, եւ The Losers: Ան նախնապէս նաեւ գլխաւոր դեր ունեցած է ABC կայանի քաղաքական տրամա Scandal հեռուստաշարին մէջ իբրեւ Հարիսըն Ռայթ : 26 Ապրիլ, 2014-ին, յայտարարուեցաւ, թէ Շորթ պիտի լքէ Scandal հեռուստաշարը երրորդ եղանակէն ետք:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:19 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասաններ
Մատենադարան
Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի Անուան Մատենադարան կամ ուղղակի Մատենադարան, հին ձեռագիրներու եւ փաստաթուղթերու պահպանման եւ ուսումնասիրման կեդրոն: Կը համարուի ձեռագիրներու պահպանման աշխարհի ամենահարուստ կեդրոններէն մէկը: Կը գտնուի Հայաստանի մայրաքաղաք Երեւանի մէջ։ Ունի ձեռագիրներու եւ միջնադարեան գիրքերու աշխարհի ամենալայն հաւաքածոներէն մէկը: Հոս կը պահպանուին շուրջ 17.000 ձեռագիր եւ 300.000 արխիւային փաստաթուղթեր:
Հայերէն ձեռագիր մատեաններու ամենամեծ պահեստանոցն է: Անիկա ստեղծուած է 1921-ին՝ Ե. դարուն ստեղծուած Էջմիածինի մատենադարանին հիման վրայ, եւ եղած է առաջին գիտահետազօտական հաստատութիւնը Հայաստանի մէջ։ Նախապէս անիկա կոչուած է Մշակութային-Պատմական հաստատութիւն:
Մատենադարանը արձանագրուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային յիշողութեան ցանկին մէջ։ Անիկա այժմ կը համարուի «ազգային յիշողութեան պահպանման եւ զարգացման ամենակարեւոր վայրերէն մէկը» :
Պատմական Ակնարկ
Մատենադարան բառը գրաբարի մէջ նշանակած է «գրադարան» եւ համարուած է վայր մը, որուն կից գործած է նաեւ ձեռագրատուն մը: Քանի մը հայկական վանական համալիրներ նոյնպէս ունեցած են մատենադարաններ, ինչպէս օրինակ՝ Հաղբատ ի եւ Սանահին ի վանական համալիրները : Մատենադարանին մասին առաջին տեղեկութիւնները մեզի հասած են Ե. դարէն: Ըստ Ղազար Փարպեցիի՝ Էջմիածինի կաթողիկոսութեան կից գործած է գրատուն մը, ուր պահուած են հայերէն ու յունարէն մատեաններ : Ե. դարու սկիզբէն Հայաստանի եւ հայաշատ վայրերուն մէջ գրուած ու ընդօրինակուած են հազարաւոր ձեռագիր (գրչագիր) մատեաններ, որոնք պահուած են վանքերու ու մենաստաններու գրատուներու ու մատենադարաններու մէջ:
Միջնադարեան ձեռագիր մատեաններուն մշտապէս սպառնացած է օտար նուաճողներու աւարառութեան ու ոչնչացման վտանգը: Ստեփանոս Օրբելեանի վկայութեամբ՝ 1170-ին սելճուք-թուրքերը գրաւած են Բաղաբերդ ամրոցը եւ կողոպտած են Տաթեւէն ու շրջակայ այլ վանքերէն այնտեղ հաւաքուած շուրջ 10.000 ձեռագիր, իսկ Կիրակոս Գանձակեցին կը պատմէ, որ օտար նուաճողները 1242-ին Կարին քաղաքի մատենադարանէն յափշտակած են բազմաթիւ մատեաններ: 1298-ին եգիպտական մեմլուքներու արշաւանքներուն հետեւանքով աւերուած է Կիլիկիոյ մայրաքաղաք Սիսի պետական գանձատունը : Վերջին անգամ Էջմիածինի մատենադարանը աւերուած է 1804-ին, որուն մասին վկայութիւն ունի Ներսէս Ե. Աշտարակեցին : Մատենադարանը վերաբացուած է 1840-ին, երբ Արեւելեան Հայաստան մտած է Ռուսաստան ի կազմին մէջ։ 1840-ին Մարի Պրոսսէի նախաբանով տպագրուած է ձեռագիրներու առաջին ցանկը, որուն մէջ ցուցակագրուած են 312 ձեռագիր մատեաններ: Մատեաններու երկրորդ համառօտ ցանկը լոյս տեսած է 1863-ին՝ «Մայր Ցուցակ» վերնագիրով եւ ցուցակագրած 2340 ձեռագիր: 1914-ին Մատենադարանին մէջ կը պահուէր շուրջ 4.660 ձեռագիր : Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներուն ձեռագիրները ժամանակաւորապէս տեղափոխուած են Մոսկուա: 3 Փետրուար 1915-ին Էջմիածին էն Մոսկուա տեղափոխուած է ձեռագիրներու ամբողջ հաւաքածոն: Ձեռագիրները Երեւան կը վերադարձուին 5 Ապրիլ 1922-ին :
Հայոց ցեղասպանութեան տարիներուն ոչնչացած են Արեւմտեան Հայաստան ի ոչ միայն մշակութային կեդրոնները, այլեւ հազարաւոր ձեռագիր մատեաններ: Յատկապէս մեծ վնաս կրած է Կտուց Անապատը, ուր մինչեւ 1915 կը պահուէր շուրջ 500 կտոր ձեռագիր, սակայն միայն 202-ը յաջողած են տեղափոխել Մատենադարան: Բազմաթիւ ձեռագիրներ փրկուած են եղեռնէն մազապուրծ հայերու շնորհիւ: Այդուհանդերձ, Երեւանի, Էջմիածինի եւ աշխարհի բազմաթիւ քաղաքներու, որոնցմէ՝ Երուսաղէմի, Վենետիկի, Վիեննայի, Նոր Ջուղայի, Պէյրութի, Մոսկուայի, Սանթ Փիթըրպուրկի, Թիֆլիսի, Փարիզի, Լոնտոնի, Նիւ Եորքի, Լոս Անճելըսի գրադարաններու ու թանգարաններու մէջ կը պահուին շուրջ 30.000 հայերէն ձեռագիրներ: 1920-1930-ական թուականներուն Մատենադարանի հաւաքածոն համալրուած է Վասպուրականէն եւ Տարօնէն բերուած, ԽՍՀՄ տարածքի հայկական վանքերէն ու եկեղեցիներէն հաւաքուած, Մոսկուայի Լազարեան ճեմարանէն, Թիֆլիսի հայոց ազգագրական ընկերութենէն ու Ներսիսեան դպրոցէն, Նոր Նախիջեւանէն, Նոր Պայազիտէն, Կարինէն, Թաւրիզի առաջնորդարանէն, Երեւանի պետական թանգարանէն եւ այլ վայրերէն ստացուած, ինչպէս նաեւ զանազան անհատներու նուիրած կամ վաճառած ձեռագիրներով, որոնք ցուցակագրուած ու նկարագրուած են:
1939-ին Մատենադարանը Էջմիածինէն տեղափոխուած է Երեւան՝ Հանրային գրադարան: 1945-ին ճարտարապետ Մարք Գրիգորեանի նախագիծով Երեւանի մէջ սկսած է Մատենադարանի շէնքին կառուցումը եւ աւարտած է 1957-ին: 3 Մարտ 1959-ին՝ ԽՍՀ նախարարներու խորհուրդի թիւ 71 որոշումով Մատենադարանը կը տեղափոխուի նորակառոյց շէնքը եւ կը վերածուի գիտահետազօտական կառոյցի. արտաքուստ կիրարկուած են հայկական ճարտարապետութեան բնորոշ, իսկ ներսը՝ հիմնական միջնադարեան ճարտարապետութեան ձեւերն ու լուծումները: Գլխաւոր ճակատի խորշերուն միջնապատերուն առջեւ ձախէն աջ համապատասխանաբար՝ Թորոս Ռոսլինի, Գրիգոր Տաթեւացիի, Անանիա Շիրակացիի, Մովսէս Խորենացիի, Մխիթար Գոշի, Ֆրիկի պազալթէ արձաններն են, իսկ ներսի փոքրիկ հրապարակին վրայ՝ Մեսրոպ Մաշտոց ի եւ Կորիւն ի արձանախումբը:
1962-ին Մատենադարանը անուանակոչուած է Մեսրոպ Մաշտոցի անունով: 1954-էն Մատենադարանը ղեկավարած է ակադեմիկոս Լեւոն Խաչիկեանը (1918-1982), որուն ջանքերով հաստատութիւնը լիարժէքօրէն կայացած է իբրեւ գիտահետազօտական կեդրոն, կարճ ժամանակի մէջ արժանանալով միջազգային ճանաչման: 1982-2007 թուականներուն Մատենադարանին տնօրէնը եղած է ակադեմիկոս Սեն Արեւշատեանը: 2007-էն Մատենադարանին տնօրէնն է բանասիրութեան դոկտոր Հրաչեայ Թամրազեանը:
Շէնք
Հաստատութեան հին շէնքը խորանարդաձեւ է, կառուցուած մոխրակապոյտ պազալթէ՝ դէպի Երեւան նայող բլուրին վրայ, որ կը գտնուի Մաշտոցի պողոտայի հիւսիսային ծայրամասին վրայ՝ Մայր Հայաստան յուշահամալիրին ներսը: Շէնքը կառուցուած է վաղ հայկական ոճով, ճարտարապետը Մարք Գրիգորեանն է : Հոյակապ աստիճանները կը տանին դէպի Մեսրոպ Մաշտոցի եւ Կորիւնի արձաննները (Ղուկաս Չուբարեան, 1962): Իսկ մուտքին մօտ շէնքին ճակատը զարդարուած է Թորոս Ռոսլինի, Գրիգոր Տաթեւացիի, Անանիա Շիրակացիի, Մովսէս Խորենացիի, Մխիթար Գոշի եւ Ֆրիկի արձաններով : Մուտքին մօտ գրուած է ըստ աւանդութեան հայերէնի թարգմանուած առաջին նախադասութիւնը :
Շէնքին կողմերը զարդարուած են խաչքարերով: Շէնքին ներսը նոյնպէս պազալթէ է, բայց ներսի յարդարանքին մէջ օգտագործուած են նաեւ այլ քարեր, օրինակ՝ մարմար : Մուտքի սրահին մէջ կը գտնուի Յովհաննէս Խաչատրեանի՝ Աւարայրի ճակատամարտը պատկերող խճանկարը: Հիմնական աստիճաններուն մօտ կը գտնուին նոյն հեղինակին այլ որմնանկարներ, որոնք կը պատկերեն ուրարտական ժամանակաշրջանը, այբուբենի ստեղծումը եւ Մաշտոցի հելլենական նախորդները:
1987-էն սկսեալ կը նախագծուի Մատենադարանին նոր մասնաշէնքին կառուցումը, սակայն սկսած շինարարութիւնը կը դադրի 7 Դեկտեմբեր 1988-ի երկրաշարժին պատճառով : 14 Մայիս 2009-ին կը սկսի Մատենադարանին նոր մասնաշէնքին (ճարտարապետ Արթուր Մեսչեան) շինարարական աշխատանքները :
Հաւաքածոյ
Այստեղ կը պահուին շուրջ 20.000 ձեռագիրներ, որոնցմէ աւելի քան 17. 000-ը հայերէն ամբողջական ձեռագիրներ են (16.989 ըստ Օգոստոսի 2006-ի տուեալներուն ), մնացեալը՝ հայերէն ձեռագիրներու պատառիկներ, հմայիլներ, նորագոյն եւ օտարալեզու (արաբերէն, պարսկերէն, օսմաներէն, ասորերէն, հին վրացերէն, յունարէն, լատիներէն, ռուսերէն, հայատառ թրքերէն եւ այլն) ձեռագիրներ: Արխիւային ֆոնտին մէջ կը պահպանուին 300.000-էն աւելի արխիւային փաստաթուղթեր : Ձեռագիրներուն մէջ կան նաեւ հայերէն թարգմանուած ձեռագիրներ, որոնց բնօրինակները պահպանուած չեն, օրինակ՝ Եվսեբիոս Կեսարացիի «Քրոնիկոն», Զենոն Կիտիոնացիի «Բնութեան մասին» աշխատանքները : Պահպանուած հայկական ձեռագիրերուն քանակը 10.000 է (ամբողջ աշխարհին վրայ՝ շուրջ 30.000 ), որոնց մէկ մասը նկարազարդուած են :
Հայերէն ձեռագիրներու այլ մեծ պահեստանոցներէն է Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութիւնը (Վենետիկ, Իտալիա, 4000 ձեռագիր), Երուսաղէմի հայոց պատրիարքութիւնը (Իսրայէլ, 4000 ձեռագիր) , Վիեննայի Մխիթարեան միաբանութիւնը (Աւստրիա, 2800 ձեռագիր եւ պատառիկ) , Զմմառու վանքը Հայ կաթողիկէ եկեղեցւոյ, Լիբանան, 1000 ձեռագիր) , Նոր Ջուղայի վանք (Սպահան, Իրան, 1000 ձեռագիր) եւ Ս. Էջմիածինի վանական համալիրը (Հայաստան, 1000 ձեռագիրէն պակաս ) :
Մատենադարանը 1997-ին ներառուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային յիշողութեան ցանկին մէջ «Մաշտոցի Մատենադարանի հին ձեռագիրներու հաւաքածոն» անունով :
Բաժիններ
Ըստ Հայաստանի Հանրապետութեան Կառավարութեան որոշման՝ «Մատենադարան» Մեսրոպ Մաշտոցի անուան հին ձեռագիրներու գիտահետազօտական հաստատութիւն» պետական ոչ առեւտրային կազմակերպութիւնը շահոյթ ստանալու նպատակ չհետապնդող, իրաւաբանական անձի կարգավիճակ ունեցող պետական ոչ առեւտրային կազմակերպութիւն է, որ կը գործէ ՀՀ Կրթութեան եւ գիտութեան նախարարութեան կից : 2007-էն Մատենադարանին տնօրէնն է բանասիրութեան դոկտոր Հրաչեայ Թամրազեանը : Մատենադարանին հիմնական առաքելութիւնը ձեռագիրներու հաւաքագրումն է, պահպանումը եւ գիտական հետազօտութիւնը :
Հաստատութիւնը բաժնուած է ինը ստորաբաժիններու : Առանձին կը գործեն նաեւ գիտահետազօտական բաժիններ :
Մատենադարանը կը հովանաւորուի ՀՀ Կառավարութեան, Սփիւռքի (օրինակ՝ Գալուստ Կիւլպէնկեան հիմնադրամը), տարբեր նուիրատուութիււններու միջոցով :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի թանգարաններ Ստորոգութիւն:Մատենադարաններ (արւմտ.)
Ռուբինեաններ
Ծագում
Ռուբինեաններու նահապետն ու անուանադիրն է մեծ իշխան Ռուբէնը։ Ան աքսորեալ Գագիկ Բ. Բագրատունի թագաւորի դաւադրական մահէն ետք անոր այն թիկնապահներէն է, ով կը գլխաւորէ Լեռնային Կիլիկիոյ հայերուն պայքարը Բիւզանդական կայսրութեան դէմ, կը թօթափէ Բիւզանդիոյ գերիշխանութիւնը, կը հիմնադրէ անկախ եւ կայուն հայկական իշխանապետութիւն։
Իշխաններ
Ռուբէն Ա.–ին կը գործակցի իր եղբայրը՝ Թորոսը, ով իր Արտա դստերը կնութեան տալով Պաղտին Ա. թագաւորին՝ դաշնակցային կապեր կը հաստատէ Երուսաղէմի խաչակրաց պետութեան հետ։ Ռուբէն Ա.–ի աւագ որդին եւ յաջորդը՝ Կոստանդին Ա., կ՛ազատագրէ հայկական շարք մը նոր գաւառներ, քաղաքներ ու բերդեր։ Կը վերակառուցէ Վահկա բերդը եւ 1098–ին զայն կը հռչակէ իշխանապետութեան մայրաքաղաքն ու գահանիստը։ Ան դաշնակցային կապեր հաստատած է Եդեսիոյ դքսութեան հետ, ինչը կ՛ամրապնդէ իր դստեր եւ Ճոսլին Ա. դուքսի ամուսնութեամբ։
Կոստանդին Ա.–ի աւագ որդին եւ յաջորդը՝ Թորոս Ա., 1104–ին բիւզանդական տիրապետութենէն մասամբ կ՛ազատագրէ Դաշտային Կիլիկիան՝ Սիս եւ Անարզաբա քաղաքներով, 1107–ին իշխան Գող Վասիլի օգնութեամբ Պերտուսի մօտ կը ջախջախէ սելճուքեան թուրքերը՝ կանխելով անոնց յառաջխաղացումը, 1111–ին յոյներէն կ՛ազատագրէ Կնդռոսկավիս բերդը։ Բիւզանդական Ալեքսիոս Ա. կայսրը հարկադրուած կը ճանչնայ Թորոս Ա.–ի ինքնավարութիւնը։
Թորոս Ա.-ի որդիներ Կոստանդինը եւ Օշինը կը մահանան հաւանաբար իրենց հօր ողջութեան օրերուն։ Ուստի, գահը կը ժառանգէ Թորոս Ա.–ի կրտսեր եղբայր Լեւոն Ա., իր տաղանդաւոր զօրավարն ու գահակիցը։ Գահակալման սկիզբը Լեւոն Ա., հակահարուած հասցնելով սելճուկեան թուրքերու եւ խաչակիր ասպետներու ոտնձգութիւններուն, կ՛ամրապնդէ երկրի հիւսիսային եւ արեւելեան սահմանները, իսկ 1132–ին բիւզանդացիներէն կ՛ազատագրէ Դաշտային Կիլիկիան։ Հալէպի Զանգի ամիրայի եւ Եդեսիոյ դուքս Ճեսլին Բ.–ի դաշնակցութեամբ Լեւոն Ա. պարտութեան կը մատնէ Անտիոքի դքսութեան եւ Երուսաղէմի թագաւորութեան միացեալ ուժերը՝ ընդարձակեով երկրի սահմանները դէպի հարաւ–արեւելք։ Սակայն, 1137–ի ամրան բիւզանդական ներխուժումներու դէմ 35–օրեայ հերոսական դիմադրութենէն ետք, ան իր կնոջ եւ որդիներուն՝ Ռուբէնի ու Թորոսի (Թորոս Բ.) հետ կը գերեւարուի։
Կոստանդնուպոլսոյ մէջ բանտարկուած Լեւոն Ա. եւ իր գահաժառանգ որդի Ռուբէնը կը սպանուին, իսկ Թորոս Բ. կը փախչի եւ իր եղբայրներուն՝ Ստեփանէի ու Մլեհի օգնութեամբ կը փորձէ վերականգնել ընդհատուած պետականութիւնը։ Կիլիկեան Հայաստանի նուաճման նոր փորձերը կ՛աւարտին բիւզանդական զօրքերու պարտութեամբ, կայսրութիւնը հարկադրուած կը ճանչնայ Թորոս Բ.–ի իշխանապետութիւնը՝ անոր մեծարելով «Պան Սեբաստոս» տիտղոսով։ Ստեղծելով մշտական եւ մարտունակ բանակ՝ Թորոս Բ. կ՛ընդարձակէ եւ կ՛ամրապնդէ երկրին սահմանները, գահին շուրջ կեդրոնացրելով հայ աւատապետներուն․ կը զբաղի շինարարական աշխատանքներով։
Թորոս Բ.–ին կը յաջորդէ անոր Մլեհ եղբայրը, ով գահակալման սկզբնական տարիներուն Հալէպի ամիրա Նուր ատ–Տինի զինակցութեամբ կը ջախջախէ Անտիոքի դքսութեան եւ Երուսաղէմի թագաւորութեան ուժերը, երկրէն կը վտարէ խաչակիր ասպետներու հոգեւոր օրտէնները, ապա բիւզանդացիներէն կ՛ազատագրէ Դաշտային Կիլիկիան։ 1173–ին Մլեհ կը վերակառուցէ Սիս քաղաքը եւ մայրաքաղաքը Վահկայէն կը տեղափոխէ այնտեղ։ Դաժանօրէն կը պատժէ եւ կը հալածէ իր նոր քաղաքական գիծին ընդդիմացող իշխաններն ու լատինամէտ կղերականները, որուն համար շուտով կը սպաննուի՝ զոհ դառնալով պալատական դաւադրութեան։ Մլեհ կը թաղուի Մեծ Քարի վանքին մէջ։
Մլեհի կը յաջորդէ անոր Ստեփանէ եղբօր աւագ որդին՝ Ռուբէն Գ.։ Իր գահակից եղբօր եւ տաղանդաւոր զօրավար Լեւոնի աջակցութեամբ, Ռուբէն Գ. 1180–ական թուականներուն վերջնականապէս կ՛ազատագրէ Ալեքսանդրեթէն մինչեւ Սելեւկիա երկարող ծովեզերքը։
Ձուլում
Լեւոն Բ․ի մահով կը սպառի Ռուբինեան տոհմի արական գիծը։ Անոր գահաժառանգ դուստր Զապէլը 1226–ին կ՛ամուսննայ Կոստանդին սպարապետի որդի Հեթում Ա.–ի հետ, ով կը հանդիսանայ Կիլիկիոյ Հեթումեաններու թագաւորական տոհմի հիմնադիրը։
Ռուբինեաններու Գահացանկը
Ստորոգութիւն:Ռուբինեաններ Ստորոգութիւն:Կիլիկեան Հայաստանի իշխաններ
Սեւանավանք
Սեւանավանք, հայկական վանական համալիր Սեւանի թերակղզիի վրայ, Գեղարքունիքի մարզ, Հայաստանի Հանրապետութիւն։
Հիմնադրուած է 305 թ., երկու եկեղեցիները՝ 874 թ։ Սեւանի վանքը կը գտնուի Սեւանի թերակղզիին մէջ (նախկինին՝ կղզի), հիմնադրած է Գրիգոր Ա. Լուսավորիչը 305 թ.-ին։ Կղզին բերդապարիսպով ամրացուած եղած է դեռեւս պրոնզի դարուն։ Այստեղ եղած է հեթանոսական մեհեան։ IX դ. Սեւանը իրենց հենակետն դարձած են Սիւնեաց իշխանները։ 874 թ.-ին Աշոտ Բագրատունի թագաւորի դուստրը, Սիւնեաց Վասակ Գաբուռ իշխանի կինը՝ Մարիամը, այստեղ կառուցած է երկու եկեղեցի՝ Առաքելոց (փոքրը) եւ Աստուածածին։ Առաքելոց եկեղեցւոյ թմբուկի արեւելեան նիստին պահպանուած է շինարարական արձանագրութիւնը՝ գրուած 874 թ.-ին։ Դէպի հարաւ-արեւելք, ոչ հեռու գտնուող Աստուածածին եկեղեցին ունի նոյն եռաբսիդ հորինուածքը։ Արեւմտեան կողմին կցվել է գավիթ, որը հնագույններից է (կանգուն էր մինչև 1930-ական թթ.)։ Գավթի սյուները պսակած են փայտէ քանդակազարդ խոյակները, որոնք այժմ կը պահուին Հայաստանի Պատմութեան Պետական Թանգարանին մէջ եւ Էրմիտաժի մէջ։ Կ՝ենթադրուի, որ խոյակները բերուած են որեւէ պալատական շէնքէ։ Անոնք իրաւամբ հայկական միջնադարեան փայտագործական արուեստի արժէքաւոր նմուշներ են։ Բլրագագաթի վրայ պահպանուած են գմբէթաւոր դահլիճ տիպի եկեղեցւոյ (կառուցուած է հաւանաբար աւելի ուշ) մնացորդներ։ Համալիրի տարածքին կան բազմաթիւ խաչքարեր։ 1956-57 թթ.-ին եկեղեցիները վերանորոգուած են։
Ճարտարապետութիւն
Սուրբ Առաքելոց եւ Սուրբ Աստուածածին եկեղեցիները ունին եռաբսիդ հորինուածք։ Արեւտեան կողմէն կցուած է գաւիթ, որ հնագոյններէէն է (կանգուն էր մինչեւ 1930-ական թթ)։ Գաւթի սիւները պսակած են փայտէ քանդակազարդ խոյակները, որոնք այժմ կը պահուին Հայաստանի պատմութեան թանգարանին մէջ եւ Էրմիտաժի մէջ։ Կ՝ենթադրուի, որ խոյակները բերուած են որեւէ պալատական շէնքէ։ 1930 թ-ին վանքը լքեց վերջին վանականը։ Բլրագագաթի վրայ պահպանուած են գմբէթաւոր դահլիճ տիպի եկեղեցւոյ (կառուցուած է հաւանաբար աւելի ուշ) մնացորդներ։ Համալիրի տարածքին կան բազմաթիւ խաչքարեր։ 1956-1957 թթ. եկեղեցիները վերանորոգուած են։
Լաւրենտի Բարսեղեան
Կենսագրութիւն
Բարսեղեան ծնած է 1937-ին, Երեւան։ 1959-ին աւարտած էր Երեւանի պետական համալսարանը։ Իր սկզբնական մասնագիտութիւնը եղած է հայ ժողովուրդի հնագոյն պատմութիւնը։
1968-1972-ին ղեկավարած է Էրեբունի ամրոցի, Գառնիի տաճարի, Յովհաննէս Թումանեանի տուն-թանգարանի (Դսեղ) վերականգնումի աշխատանքները։
1970ական թուականներուն անցած է մշակութային կազմակերպչական աշխատանքի, ուր աւելի քան 40ամեայ վաստակը մը կ'ամբարէ։ Այսպէս, 1973-1978-ին Հայաստանի Մշակոյթի նախարարութեան մշակութա-լուսաւորչական հիմնարկներու վարչութեան պետ:
1978-1985-ին` Հայաստանի ազգագրութեան պետական թանգարանի տնօրէն (Սարդարապատ), 1984-1985-ին՝ Հայաստանի պատմութեան պետական թանգարանի տնօրէն :
1992-1995-ին՝ Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիայի նախագահի ընդհանուր հարցերի գծով տեղակալը: 1995-2006-ին՝ Հայոց ցեղասպանութեան թանգարան-ինստիտուտի տնօրէնը։
Երկեր
Լաւրենտի Բարսեղեանի աշխատութիւնները՝ հինգ գիրքեր եւ զանազան յօդուածներ, կը վերաբերին հայ ժողովուրդի ծագման ու կազմաւորման հարցերուն եւ հայոց ցեղասպանութեան։ Ան մինչեւ կեանքին վերջաւորութիւնը Խաչատուր Աբովեանի անուան Մանկավարժական համալսարանի թանգարանագիտութեան ամպիոնի վարիչն էր։
Մրցանակներ
Ստացած էր Խորհրդային Միութեան Նախարարներու Խորհուրդին եւ Հայաստանի Հանրապետութեան պետական մրցանակները։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ Ստորոգութիւն:1937 ծնունդներ Ստորոգութիւն:7 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:2014 մահեր Ստորոգութիւն:6 Դեկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ
Էր Ռիադ
Էր Ռիադ կամ Ռիադ (الرياض‎‎), Սաուդեան Արաբիաի մայրաքաղաք։ Էր Ռիադը համանուն պրովինցիայի վարչական կեդրոնն է, ինչպես նաեւ թագաւորութեան ամենաբարձր շինութեան՝ Kingdom Centre-ի գտնուելու վայրը։ 2010 թվականի բնակչութեան համեմատ Էր Ռիադի բնակչութիւնը կը կազմ է 4 878 473 մարդ։
Քաղաքի անուանումը ծագեր է հին արաբերենով rawdha բառեն, որը կը նշանակ է պարտեզների եւ ծառերի վայր։ Իրականի մէջ եւս քաղաքի փողոցներուն մէջ շատ կանաչ տարածութիւններ կան։
Մոտ 4 հազար տարի առաջ ժամանակակից Էր Ռիադի տարածքին մէջ կապրէին արաբական ցեղեր։ 18-րդ դարի սկզբներին Էր Ռիադը դարձավ վահհաբիտների կեդրոն։ 1821 թ. դարձավ վահհաբիտների էմիրայութեան մայրաքաղաք Սաուդիների դինաստիաի օրին։
1871 թուական
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1871 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1871 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1871
Full Dark, No Stars
Full Dark, No Stars, գիրքը հրատարակուած է 9 Նոյեմբեր, 2010 թուականին եւ այդ 4 վիպակներու հաւաքածոյ մըն է, գրուած՝ Սթեֆըն Քինկ հեղինակին կողմէ : Այս 4 վիպաիկներէն մէկը տեղի կ'ունենայ Ներպասքիոյ մէջ, 1922 թուականին։
Սթեֆեն Քինկին «Full Dark, No Stars» գիրքը շահած է 2010 թուականի Bram Stoker-ի լաւագոյն հաւաքածոյին մրցանակը եւ պաշտօնակարգուած է 2011 թուականի երեւեկայութեան մրցանակին լաւագոյն հաւաքածոյի համար։ Նաեւ 1922 վիպակը պաշտօնակարգուած է 2011 թուականի Անգլիական երեւեկայութեան մրցանակին լաւագոյն վիպակին համար :
Պարունակութիւն
Չորս վիպակներն են՝
Տեղեկութիւններ
Full Dark, No Stars վէպիկներուն վերնագիրները առաջին անգամ հրատարակուեցան Սթեֆեն Քինկին պաշտօնական կայքէջին վրայ, 2 Ապրիլ, 2010 թուականին :
Full Dark, No Stars գիրքը Սթեֆեն Քինկին երրորդ հաւաքածոն է։ Միւս երկու հաւաքածոներն են՝ Different Seasons (1982) եւ Four Past Midnight (1990) :
Հրատարակութիւն
Full Dark, No Stars հաւաքածոյին զեկոյցը կատարուեցաւ 16 Փետրուար, 2010 թուականին՝ Սթեֆեն Քինկին պաշտօնական կայքէջին վրայ, իսկ հրատարակուեցաւ 9 Նոյեմբեր, 2010 թուականին : Cemetery Dance հրատարակչութիւնը այս գիրքը հրատարակեց սահմանափակ եւ չափաւոր քանակներով։ Full Dark, No Stars-ը երկրորդ անգամ հրատարակուեցաւ 24 Մայիս, 2011 թուականին պարունակելով 5-րդ վէպիկ մը (Under the Weather) գրուած 2011 թուականին :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:2010 թուականի հաւաքածոներ Ստորոգութիւն:Սթեֆեն Քինկ Ստորոգութիւն:Կարճ պատմութիւններ