cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ճէյք Հանրահան
2021 թուականի 5 Մարտին Հանրահանը հրապարակեց Արցախի յետ-պատերազմեան իրավիճակին մասին, նկարահանուած հայկական կողմէն, որովհետեւ, ըստ Հանրահանին, Ազրպէյճանը իր լրագրողի մուտքը արգիլած էր:
Դանիական Թատրոն
Դանիական թատրոնը ծագած է միջնադարեան եկեղեցիներուն մէջ կատարուող Զատկուան եւ Յայտնութեան տօնի ծիսակատարուլիւններէն: Կրօնական թատերագրութիւնները, ինչպէս նաեւ ֆարսերը, որոնք կը խաղացուէին գերմանացի դերասաններու կողմէ, ի յայտ եկան 15-րդ դարուն: Թէեւ եկեղեցական թատերագրութիւնները արգիլուեցան Բարեփոխումներու ժամանակ, սակայն դպրոցներու եւ այլ կրթական հաստատութիւններու մէջ կը շարունակէին բեմադրուիլ լատինական կատակերգութիւններ, ինչպէս նաեւ՝ ժամանակակից այլ ժանրեր (Աստուածաշունչի «Սիւզաննան» (1576)):
Թատրոնը 16-17րդ դարերուն
16-17-րդ դարերուն միապետները կը կազմակերպէին շքեղ փառատօններ՝ իտալական շարժումներով, այլաբանական շքերթներով: Թատրոնի զարգացման կը նպաստէին յատկապէս Քրիսթիան Ե. (թագ. 1596-1648) եւ Ֆրետերիք Գ. (թագ. 1648-1670) արքաները:
Օտարերկրեայ ազդեցութիւնը շարունակուեցաւ նաեւ 1662 թուականին, երբ դանիացի վաճառական մը Քոփենհակընի առաջին հասարակական թատրոնը կառուցելու արտօնագիր ձեռք բերաւ (1663-1666), սակայն ասիկա երկար չտեւեց: Դանիոյ առաջին օփերայի տունը բացուեցաւ 1703 թուականին: Այդ ժամանակ պալատին մէջ հանդէս կու գային ֆրանսական թատերախումբեր, որոնց մէջ էր նաեւ Ռենէ Մակնոն տէ Մոնթեկուն, որուն հայրը ծանօթ է Մոլիերին: 1722 թուականին Մոնթեկուի թատերախումբը տեղափոխուեցաւ դէպի այլ թատրոն եւ թոյլատրուեցաւ դանիերէն ներկայացումներ բեմադրել, ինչպէս՝ Մոլիերի «Ժլատը», նորվեկիացի Լուտուիկ Հոլպերկի 32 կատակերգութիւններէն «Պղնձագործ Քաղաքական Գործիչը»: Թատերախումբը ընդմիջումներով գործեց մինչեւ 1728 թուականը, երբ մեծ քոփենհակընեան հրդեհը, ինչպէս նաեւ 1730 թուականին գահ բարձրացած բարեպաշտ արքայ Քրիսթիան Ե. վերջ դրին թատերական գործունէութիւնը Դանիոյ մէջ։ Անոր ժառանգորդ՝ Ֆրետերիք Ե. աջակից էր թատրոններուն վերածնունդին. պալատին մէջ կը գործէր օփերայական թատերախումբ, քաղաքին մէջ՝ ֆրանսական եւ գերմանական թատերախումբեր եւ դանիական թատերախումբը՝ Հոլպերկի ղեկավարութեամբ, որ 1748 թուականէն հանդէս կու գար Արքայական Թատրոնին մէջ։ Յայտագրին մէջ ընդգրկուած էին Մոլիերի եւ Հոլպերկի կողմէ գրուած կատակերգութիւնները, ուր հանդէս կու գային այնպիսի տաղանդաւոր դերասաններ, ինչպէս՝ Կերտ Լոնտեմանը: 1770-ական թուականներուն փորձեցին թատրոն ներմուծել ողբերգութիւնը: 1800-ական թուականներուն ողբերգութիւնները, յուզիչ թատերագրութիւնները ըւ Եոհան Եւալտի լուրջ երաժշտական թատերագրութիւնները մեծ յաջողութիւն կը վայելէին: Շեքսպիրի կտորներէն առաջինը, որ բեմադրուեցաւ «Համլեթ»ն էր, 1792 թուականին:
Ս․ Աստուածածին Եկեղեցի, (Նոր Ատանա)
Ս․ Աստուածածին Եկեղեցի, (Նոր Ատանա), Լիբանան:
Դանիական Թատրոն
Թատրոնը 16-17րդ դարերուն
18-րդ դարու վերջին տասնամեակներուն, հասուն թատերագրական ակումբներ բացին շարք մը թատրոններ: Քոփենհակընի մէջ կը գործէին մի քանի, իսկ կարեւոր նահանգներուն մէջ՝ նուազագոյնը մէկ թատրոն: 1800-ական թուականներուն այդ նահանգային թատրոնները աստիճանաբար զարգացան եւ վերափոխուեցան բարձր մակարդակի շրջին թատերախումբերու:
Ս․ Աստուածածին Եկեղեցի, (Նոր Ատանա)
Պատմութիւն
Ի յիշատակ Ատանայի համանուն եկեղեցիին, 1929-ին հիմնադրուեցաւ Ս․ Աստուածածին եկեղեցին: Խորէն Կաթողիկոսի եւ ազգային կազմակերպութիւններու ճիգերուն շնորհիւ, Ս. Աստուածածին եկեղեցին հետագային ունեցաւ իր փառաւոր կոթողանման կառոյցը:
Դանիական Թատրոն
Թատրոնը 19-րդ դարուն
19-րդ դարու կէսերուն Արքայական թատրոնը բարձր գնահատանքի արժանացաւ՝ գտնուելով Լուվիկ Հեյպերկի եւ իր դերասանուհի կնոջ հովանիին տակ: Հեյպերկները կը խթանէին Եոհան Վոլֆանկ Ֆոն Կիոթէի՝ դասական գեղեցկութեան մասին գաղափարը եւ ֆրանսական պուլւարային կատակերգութեան բարեկրթութիւնը: Անոնք հանեցին Աւկուստ Ֆոն Գոցեպուի կտորները՝ փոխարինելով Էժէն Սկրիպի, Հեյպերկի վոտիւիլներով եւ Հենրիք Հերցի յուզիչ թատերագրութիւններով: 1850-ական թուականներուն Հեյպերկները կանգ առին յառաջդիմական յայտագիր ստեղծելու պահանջքին առջեւ: 1874 թուականին Արքայական թատրոնը տեղափոխուեցաւ իր ներկայիս շէնքը:
Ս․ Աստուածածին Եկեղեցի, (Նոր Ատանա)
Պատմութիւն
Հին եկեղեցւոյ կալուածին յաւելումի ընթացքը շարունակուեցաւ իրարու յաջորդող թաղականութեանց ջանքերուն շնորհիւ, մինչեւ որ 455 մեթր․ տարածութիւն ունեցող ազգապատկան կալուածը հասաւ 1280 մեթր քառակուսիի մակերեսին:
Դանիական Թատրոն
Թատրոնը 19-րդ դարուն
Արքայական թատրոնի առաջին մրցակիցը Քոփենհակընի մէջ եղաւ Գասինոն (1848), ուր որոշ յայտնի թատերագիրներ սկսած են իրենց ասպարեզը: Իպսենի քոփենհակընեան առաջին բեմադրութիւնը եղած է Գասինոյի շէջ: Այստեղ կայացաւ նաեւ Եոհան Ստրենտպերկի «Հայրը» ներկայացման պրիմիերան 1887 թուականին: Folketeatret (Մարդկանց Թատրոն)ը (1857) մասնագիտացուած էր կատակերգութիւններու եւ օփերեթաներու վրայ, սակայն 1880-ական թուականներէն այս ներկայացումները մերժուեցան Արքայական Թատրոնին կողմէ, ներառեալ՝ Իպսելի «Ուրուականները»: 1889 թուականին մեծ աջակցութիւններ ստացան մասնաւոր թատրոնները:
Վերոնիքա Ռոթ
Վերոնիքա Ռոթ, (Veronica Roth, 19 Օգոստոս 1988, Նիւ Եորք, ԱՄՆ:) Ան գրագէտ ու հեղինակ մըն է, որ ճանչցուած է իր գրած «Divergent» գիրքի վիպաշարով: Անոր ստեղծագործութիւնները ունին երեւակայական եւ առասպելական ոճեր: «Divergent» վիպաշարը կը բաղկանայ երեք գիրքերէ՝ Divergent, Insurgent եւ Allegiant: Այս գիրքերը նկարահանուած են ու վերածուած են ֆիլմերու, որոնց մէջ գլխաւոր կերպարին դերը կը կատարէ Շէյլին Ուըտլին :
Ս․ Աստուածածին Եկեղեցի, (Նոր Ատանա)
Պատմութիւն
Հողի յաւելման վերջին փորձը իրականացաւ եկեղեցին շինելու բարերար Պօղոս Նաճարեանի խոստումով։ 9 Սեպտեմբեր 1964-ին, տեղի ունեցաւ Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ հիմնարկէքի արարողութիւնը, նախագահութեամբ թեմի Առաջնորդ Գերշ. Տ. Տաճատ Ս. Արք. Ուրֆալեանի եւ բարերարութեամբ տէր եւ տիկին Պօղոս Նաճարեանի։ Եկեղեցւոյ ճարտարապետն էր Գէորգ Էմմիեան։
Վերոնիքա Ռոթ
Կենսագրութիւն
Վերոնիքա Ռոթը ծնած է 19 Օգոստոս, 1988 թուականին, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ ։ Անոր մայրն է՝ նկարչուհի Պարպարա Ռիտզը իսկ հայրը՝ գերմանացի Էտկար Ռոթ։ Ռոթին ծնողները ամուսնալուծուած են երբ ան 5 տարեկան էր։ Վերոնիքա ունի մէկ քոյր եւ մէկ եղբայր՝ Ինկրիտ եւ Քարլ Ռոթ ։
Դանիական Թատրոն
Թատրոնը այժմ
1980-ական թուականներուն Արքայական թատրոնը կը շարունակէր մնալ առաջատար: Արհուսի թատրոնը դանիական նոր կտորներ կը բեմադրէր: 1975 թուականէն նախկին մասնաւոր թատրոններէն շատերը միացան Քոփենհակընի Տեղական Թատրոնին, կառավարութենէն դրամական օժանդակութիւններ ստանալով եւ օգտագործելով ազգային Արտէ տոմսային գործակալութիւնը, որպէսզի վաճառեն թատրոնի տոմսերուն երկու երրորդը:
Ս․ Աստուածածին Եկեղեցի, (Նոր Ատանա)
Պատմութիւն
1987-ին, Ամենայն Հայոց վախճանեալ Կաթողիկոս Ն.Ս.Օ.Տ.Տ Վազգէն Ա. Լիբանան ուղարկեց Ս. Հռիփսիմէի մասունքներէն մաս մը, որ 1993-ին ամփոփուեցաւ Տէր եւ Տիկին Յովսէփ եւ Ժորժէթ Գալայճեաններու բարերարութեամբ կառուցուած «Ս. Հռիփսիմեանց» մատրան մէջ։
Վերոնիքա Ռոթ
Կենսագրութիւն
Վերոնիքան կրթութիւն է ստացած Հիւսիս-Արեւմտեան համալսարանին մէջ, ուսանելով լեզուաբանութեան բաժնին մէջ : Աւարատելէ ետք, սկսած է ծրագրել իր գրագէտի մասնագիտութիւնը, եւ այսպէս հրատարակած է իր առաջին վէպը՝ Divergent-ը, որ «New York Times»-ի լաւագոյն գիրքերու ցանկին մէջ կը գրաւէ 6-րդ դիրքը, իսկ 2012 թուականին կը բարձրանայ մինչեւ 2-րդ դիրքը :
Դանիական Թատրոն
Թատրոնը այժմ
1980-1990-ական թուականներուն դանիական թատրոնները շատ աւելի դանիական կտորներ կը բեմադրուէին քան առաջ: Յայտնի թատերագրութիւններ գրողներէն են Էռնստ Պրուն, Օլսենը, Ստիկ Տալակերը, Սուէլ Հոլմը, Ֆին Մեթլինկը, Ասթրիտ Սաալպաքը, Փիա Թաֆտրուփը, ռեժիսորներէն՝ Էուճենիօ Պարպան, Սամ Պեսեկովը, Գասպար Ռոստրոպփը, Էմիլ Հանսենը, Գլաուս Հոֆմեյերը, Փիթեր Լանկտալը, Եան Մաակաարտը: Ականաւոր բեմադրող նկարիչներէն են Գարին Պետզը, Նինա Ֆլակստատը, Քիմ Վիտլեզը եւ Սթեֆեն Աարֆինկը, դերասաններէն՝ Ֆիրկիտ Ֆետերսպիելը, Ֆրից Հելմուտը, Հենինկ Ճենսենը, Պոտիլ Քճերը, Քրիսթեն Ոլեսենը, Ուլլա Հենինկսենը, Հենինկ Մորիցենը:
Ս․ Աստուածածին Եկեղեցի, (Նոր Ատանա)
Պատմութիւն
Եկեղեցւոյ Առաջնորդական Աթոռին բարերարութիւնը կատարեց Տէր եւ Տիկին Ժագ Կիւվլէկճեան, զանգակատան՝ Տէր եւ Տիկին Վահան Պուլղուրճեան, իսկ մկրտութեան աւազանին՝ Ատանայի Հայրենակցական Միութիւնը:
Վերոնիքա Ռոթ
Փոքր պատմութիւններ Divergent վիպաշարին համար
Four: A Divergent Story Collection
Դանիական Թատրոն
Օգտագործուած գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Դանիա Ստորոգութիւն:Թատրոն
Ս․ Աստուածածին Եկեղեցի, (Նոր Ատանա)
Պատմութիւն
Եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւներն են՝
Վերոնիքա Ռոթ
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի գրողներ Ստորոգութիւն:19 Օգոստոսի ծնածներ Ստորոգութիւն:1988 ծնունդներ
Ս․ Աստուածածին Եկեղեցի, (Նոր Ատանա)
Պատմութիւն
Տ. Գրիգոր Քհնյ. Սահակեան Տ. Գուրգէն Քհնյ. Եարալեան Տ. Արսէն Ա. Քհնյ. Աշըգեան Տ. Զաւէն Քհնյ. Տէմիրճեան Տ. Հմայեակ Քհնյ. Մինոյեան Տ. Կարօն Քհնյ. Ստեփանեան Տ. Օշին Ա. Քհնյ. Գէորգեան Տ. Նարեկ Քհնյ. Հէճինեան Տ. Կոմիտաս Քհնյ. Փանոսեան Տ․ Մաշտոց Քհնյ․ Քէշիշեան Տ. Առաքել Տմտըմեան (Այժմու Հոգեւոր հովիւ)։
Աղբիւրներ
Ս․ Աստուածածին Եկեղեցի, (Նոր Ատանա)
Սուրբ Հռիփսիմէ եկեղեցի (Էջմիածին)
Էջմիածնի Սուրբ Հռիփսիմէ եկեղեցի, հայկական նշանաւոր եկեղեցի Հայաստանի Էջմիածին քաղաքին մէջ։ Ընդգրկուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային ժառանգութեան ցուցակի մէջ։
Հիմնադրութիւն
Աւանդութեան համաձայն, Հռիփսիմէն քրիստոնեայ կոյսերու հետ, խուսափելով Դիոկղետիանոս կայսեր (284 - 305 թթ.) հալածանքներէն, կը փախչին Հայաստան եւ քրիստոնէութիւն կը քարոզեն, ուր հայոց Տրդատ Գ. Մեծ արքայի կողմէն նոյնպէս հալածանքներու կ՛ենթարկուին ու կը սպանուին իր հաւատակից 32 կոյսերու հետ միասին։ Հռիփսիմեան կոյսերու նահատակման տեղը Տրդատ արքան եւ Գրիգոր Լուսաւորիչ կառուցած են վկայարան՝ կիսագետնափոր հանգստարան, վրան՝ քարաշէն չորս սիւներով ամպհովանի։ V դ. այն աւերած են պարսիկները, Սահակ Պարթեւը կառուցած է նորը։ Եկեղեցին հիմնադրուած է այդ վայրին մէջ 618 թ.-ին Կոմիտաս Ա. Աղցեցի կաթողիկոսի կողմէն։ Աւագ խորանի արձանագրութեան մէջ՝ կաթողիկոսը իրեն անուանած է «Շինող սրբոյ Հռիփսիմէի»։
Հետագային
1653-ին Փիլիպոս կաթողիկոս այն վերանորոգած է եւ արեւմտեան մուտքի դիմաց կառուցած բաց գաւիթ։ Հետագային եկեղեցին շրջափակուած է աղիւսաշէն պարիսպով ու բուրգերով (1776), գաւիթի վրայ կառուցուած է զանգակատունը (1880), շինուած են արեւելեան եւ հարաւային սրբատաշ քարէ պարիսպները, բնակելի տունը, բակի օժանդակ կառոյցները (1894)։ Զգալի նորոգումներ կատարուած են 1898-ին։ 1958-ին մաքրուած են Հռիփսիմէի տաճարին ներսի տեսքը խաթարող սուաղը։ Նորոգումներու ժամանակ բացուած են որմնասիւներու տակ որպէս հիմնաքարեր դրուած հելլենիստական տաճարի քանդակազարդ քիւի բեկորներ, որոնք կը վկայեն, որ Հռիփսիմէի տաճարին տարածքին եղած է հեթանոսական տաճար։ Եկեղեցւոյ շրջապատի պեղումներու ժամանակ բացուած են նախաքրիստոնէական եւ վաղ քրիստոնէական շրջանի թաղումներ ու վաղ միջնադարու միանաւ եկեղեցի՝ արտաքուստ հնգանիստ բոլորաձեւ յատակագիծով։
Ճարտարապետութիւն
Հռիփսիմէի տաճարը կը պատկանի Միջնադարեան Հայաստանի եկեղեցական կառոյցներու առաւել կատարելագործուած տիպին (ձեւաւորուած է VI դարուն)։ Ներքուստ խաչաձեւ է, զոր ստեղծուած է գմբէթածածկ ծաւալին կցուած չորս խորաններով ու շրջանի 3/4 հատուածի անկիւնային խորշերով։ Ներքին տարածութիւնը ամբողջական է, ընդարձակ, ամփոփ ու սլացիկ։ Արտաքինէն պարփակուած է ուղղանկիւն ծաւալի մէջ, անկիւններուն ստացած են չորս սենեակներ, որոնք աղօթասրահի հետ կը կապուին անկիւնային խորշերով։ Հռիփսիմէի տաճարը կառոցուածքով քարի ողջ պարագիծով տարած միաձոյլ համակարգ է, ունի մեծ երկրաշարժակայունութիւն։ Խորաններու գմբէթարդներու ու անոնց տանիքներուն միջեւ ձգուած են սնամէջ տարածութիւններ, որոնք նպաստած են եկեղեցւոյ գերազանց հնչականութեան եւ ծառայած որպէս գաղտնարաններ։ Հռիփսիմէի տաճարի կառուցուածքային համակարգը՝ չորս խորաններու, խորշերու ու անոնց վրայ հանգչող գմբէթի կորագիծ մակերեւոյթներով, անոր գեղարուեստական կերպարի հիմնական միջոցն է։ Աղօթասրահը ստացած է խիստ արտայայտիչ տարածական լուծում, ութ զանգուածեղ որմնամոյթերու ուղղաձիգ ընդգծումները անոր կու տան վերսլացութիւն։ Հռիփսիմէի տաճարն իր տիպի կառոյցներէն կ՛առանձնանայ լայնանիստ (10, 1 մ.) ոչ բարձր թմբուկով, գմբէթային քառանկեան անկիւններուն թմբուկին կցուած աշտարակիկներով, ցած ուղղանիստ ծաւալէն մինչեւ գմբէթի վեղարը ծաւալներու ներդաշնակ անցումներով, որով ձեւաւորուած է յուշարձանի առաւել արտայայտիչ ուրուագիծը։ Ճակատներու սեղանաձեւ կտրուածքով խորշերը ստեղծած են ուղղաձիգ ուժեղ ընդգծումներ, ճակատներու հարթութիւնը դարձուցած՝ ծաւալային, թեթեւացուցած յուշարձանի զանգուածեղութիւնը։ Հռիփսիմէի տաճարին բնորոշ է ծաւալներու ամփոփ ու ներդաշնակ համակցութիւնը։
Տե՛ս նաեւ
Ստորոգութիւն:Կրօնական կառոյցներ Ստորոգութիւն:Տաճարներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:7-րդ դարուն հիմնուած Ստորոգութիւն:Այրարատի կրօնական կառոյցներ Ստորոգութիւն:Համաշխարհային ժառանգութիւն Հայաստանի մէջ Ստորոգութիւն:Հայկական տաճարներ
Ջաւախեցի
Ջաւախեցի (բուն անունով՝ Ղազարոս Տէր Գրիգորեան, ), հայ արձակագիր, հրապարակախօս, լրագրող, մտաւորական եւ ուսուցիչ։
Ան աւագ եղբայրն է յայտնի բանաստեղծ եւ հասարակական գործիչ Վահան Տէրեանին ։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ջաւախեցիի գրական կեանքը սկիզբ առած է 1899 թուականին, իր հրատարակած 16 էջանոց «Շէյխ Ջաւադ» պատմուածքով, որ լոյս տեսած է Թիֆլիսի մէջ:
Ան իր առաջին գրութիւնները սկսած է հրատարակել 1900 թուականներուն, « Մշակ » պարբերականին մէջ, ուր սկզբնականին ստորագրած է իր անուն մականունով եւ ապա իբրեւ Ջաւախեցի:
Մահացած է 6 Նոյեմբեր 1937-ին։
Երկեր
Մինչեւ 1903 թուականին լոյս տեսած են անոր՝ «Կրակը», «Պատկերներ» պատմուածքներու գրքոյկները. 1903 թուականին «հակապետական արարք»ներու պատճառով ձերբակալուած եւ հինգ տարիով աքսորուած է:
Աքսորէն վերադառնալով Ջաւախեցի շարունակած է «Մշակ»ի թղթակցութիւնը, միաժամանակ ուսուցչութիւն կատարած է տեղի հայկական վարժարաններէն ներս: Նոյն միջոցին Ջաւախեցի թղթակցած է հայկական այլ թերթերու եւս. ինչպէս՝ Երեւանի «Աշխատանք» թերթը, Ֆրանսայի մէջ հրատարակուող «Յառաջ» թերթը, Թիֆլիսի «Հասկեր» ամսագիրը, Խորհրդային Միութեան «Աղբիւր» թերթը եւ ուրիշներ:
Ջաւախեցիի յայտնի գործերէն է «Ջաւախքի աղէտը» աշխատութիւնը, ուր ներկայացուցած է 1899 թուականի Դեկտեմբեր 19-ին տեղի ունեցած երկրաշարժն ու անոր պատճառած աղէտները, որոնց ականատեսը եղած է անձնապէս: Ջաւախեցի գրած է ընդհանրապէս գիւղական կեանքին եւ գիւղացիին դժուարութիւններուն մասին :
Թարգմանութիւններ
Գրական ստեղծագործութիւններու կողքին կատարած է նաեւ թարգմանական աշխատանքներ. հայերէնի թարգմանած եւ հրատարակած է Չիրիկովի «Կեանքի շեմին», Կրիկորովիչի «Հաց, աշխատանք, իշխանութիւն», Թուէյնի «Սպիտակ փիղի յափշտակումը» եւ այլ աշխատութիւններ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ մտաւորականներ Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Գառնիկ Անանեան
Գառնիկ Անանեան հայ գրականագէտ, հրապարակախօս, բանասիրական գիտութիւններու մասնագէտ, (1986), Երեւանի պետական համալսարանի լրագրութեան հիմնարկի հիմնադիր դեկան, 2006-էն Ազգային ակադեմիոյ թղթակից անդամ, ԽՍՀՄ գրողներու միութեան անդամ 1974-էն։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Իջեւանի մէջ։ 1958-ին աւարտած է Երեւանի համալսարանի բանասիրական հիմնարկը։ 1958-1959-ններուն աշխատած է Իջեւանի «Լենինեան ուղիով» շրջանային թերթին մէջ, 1960-1961-ններուն՝ ՀԼԿԵՄ Իջեւանի շրջկոմին մէջ իբրեւ առաջին քարտուղար։ 1962-1965-ններուն ուսանած է Երեւանի համալսարանի յետ-ընթացաւարտին մէջ։
1965-էն սկսեալ դասախօսած է Երեւանի համալսարանին մէջ։ 1965-ին «Հայ գեղարուեստական գրականութիւնը եւ քննադատութիւնը «Մուրճ» ամսագիրին մէջ (90-ական թուական)» թեմայով աւարտաճառ պատրաստած է եւ ստացած է բանասիրական գիտութիւններու թեկնածուի աստիճան: 1982-ին «Եղիշէ Չարենց (կեանքի եւ ստեղծագործութեան փրոպլեմներ)» թեմայով աւարտաճառ պատրաստած է եւ ստացած է (1983) բանասիրական գիտութիւններու դոկտորի աստիճան։
1977-1985-ններուն եղած է Երեւանի համալսարանի հրատարակչութեան վարիչը։ Նախաձեռնողն է «Ուսանողի գրադարան», «Հայագիտական հետազօտութիւններու մատենաշար», «Քրեստոմատիա» շարքերուն։ 1985-1996-ներուն եղած է ԵՊՀ բանասիրական հիմնարկի աւագերէցը, ապա լրագրութեան ամպիոնի հիմնքին վրայ ստեղծած է լրագրութեան հիմնարկը, որուն աւագերէցն էր մինչեւ մահ։
1781 թուական
1781 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 81րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1781 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1781 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1781
Դանիէլ Հալէպլեան
Դանիէլ Հալէպլեան, բնիկ Արաբեկիրցի, Հալէպլեան գերդաստանէն, տէղւոյն Հայ Կաթոլիկ վարժարանը աւարտած եւ գացած Ալաճախան որպէս հեռագրատան պաշտօնեայ։ Ինքնաշխատութեամբ զարգացած ու յառաջդիմած է, Ալճախանէ պաշտօնով փոխադրուած Թօքաթ ուրկէ երկու տարի յետոյ անցած է Պոլիս եւ հուսկ յետոյ հաստատուած Պէյրութ ուր 20 տարի պաշտօնավարած է հերագրատան մէջ, ենթարկուած է Համիտեան հալածանքներուն, քանի մե անգամ ապաստանած է Զմմառի վանքը ամբաստանաուած ըլլալով որպէս յեղափոխականներու աջակցող, Ա. Ընդհ. Պատերազմին ոբրեւ հայ, որով վտանգաւոր տարր մը, ծովեզերքէն աքսորուած է դէպի ներքին գաւառները, Դամասկոս, ուր ժամանակ մը կը մնայ եւ կը մեռնի Թիֆիւսէ վարակուելով :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայեր
Վարդան Մատթէոսեան
Վարդան Մատթէոսեան, պատմաբան, բանասէր եւ թարգմանիչ։
Կարապետեան
Կարապետեան, հայկական մականուն ։
Վարդան Մատթէոսեան
Ծնած է Մոնթէվիտէօ, 1964-ին։ 1973-ին փոխադրուած է Պուէնոս Այրէս, ուր հայեցի ուսումը ստացած է Խրիմեան Կրթական Հիմնարկութեան մէջ (1973-1981)։ Աւարտած է Պուէնոս Այրէսի համալսարանի տնտեսագիտական ճիւղը (1991)։ Պատմական գիտութիւններու թեկնածուական աւարտաճառը պաշտպանած է ՀՀ Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիայի Պատմութեան ինստիտուտին մէջ (Երեւան), տիտղոսը ստանալով 2006ին ։
Կարապետեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ Ստորոգութիւն:Հայկական մականուններ
Վարդան Մատթէոսեան
2000 թուականին հաստատուած է Միացեալ Նահանգներ, ուր ներկայիս Արեւելեան թեմի Ազգային Առաջնորդարանի (Նիւ Եորք) դիւանապետի պաշտօնը կը վարէ ։
Հայոց պատմութեան եւ գրականութեան մասնագէտ է։ 1985-էն հայերէն, անգլերէն եւ սպաներէն 9 հատոր հրատարակած է՝ հայոց պատմութեան, գրականութեան ու լեզուի մասին, եւ սպաներէնի ու անգլերէնի թարգմանած՝ 22 գիրք։
Խմբագրած է հայերէն, սպաներէն եւ անգլերէն կարգ մը հատորներ, եւ հրատարակած՝ բազմաթիւ ուսումնասիրութիւններ, թարգմանութիւններ եւ հրապարակագրական յօդուածներ հայ եւ օտար մամուլին մէջ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Յունական Աղցան
Յունական աղցան, յունական ճաշացուցակին մաս կը կազմէ:
Անիկա կը պատրաստուի մանրուած լոլիկով, վարունգով, սոխով, ֆեթա պանիրով եւ ձիթապտուղով (ընդհանրապէս Քալամաթա ձիթապտուղով): Աղցանին մէջ կ'աւելցուին աղ, օրեկանօ եւ ձիթապտուղի ձէթ: Յունական աղցանին մէջ շատ հաւանական է ըլլալ կանաչ պղպեղ կամ կապար:
Յունաստանէն դուրս, Յունական աղցանին մէջ կարելի է տեսնել հազար, առանց ատոր աղցանը կը կոչուի հօրիաթիքի, գիւղական աղցան կամ տեղական աղցան: Օրինակ Ամերիկայի մէջ, յունական աղցանը պատրաստուած կ'ըլլայ հազարէ, լոլիկէ, ֆեթա պանիրէ եւ ձիթապտուղէ, որուն մէջ նաեւ կ'ըլլայ վարունգ, փեփերոնչինի՝ Իտալական կծու պղպեղի տեսակ, պղպեղ, սոխ, բողկ, տոլմա եւ սարտին, ինչպէս Տիթրոյթի յունական աղցանը կը պարունակէ ճակնդեղ, իսկ Թամպա Պէյի մէջ՝ գետնախնձոր: Յունական հազարով աղցանին մէջ պարց ձիթապտուղի ձէթէն եւ քացախէն զատ, զանազան բոյսերէ եւ այլ նիւթերէ պատրաստուած խառնուրդներ կ'աւելցնեն երբեմն, որոնք ընդհանրապէս մերժուած են Յունաստանի մէջ:
Այլ աղցաններ ալ, որոնց բաղադրութիւնը բոլորովին տարբեր է յունական աղցանէն կը կոչուին «յունական» աղցան, ինչպէս 1925-ին Աւստրալիական թերթի մը խաշած խառնուրդով եւ թթու կաթով աղցանը եւ 1934-ի Ամերիկեան թերթի մը մայոնեզով, հազարով, մանրուած կաղամբով ու ստեպղինով աղցանը :
Այլ Աղցաններ Յունաստանի եւ Կիպրոսի մէջ
Ուրիշ շատ աղցանի տեսակներ կան յունական ճաշացուցակին մէջ, ինչպէս հազարի աղցանը հազարով, սոխով եւ սիմիթով պատրաստուած, կաղամբի աղցանը (լահանօսալաթա)՝ ձիթապտուղի ձէթով, կիտրոնի հիւթով եւ սխտորով, ճանկնդեղի աղցանը՝ մանրուած ճակնդեղով, երբեմն ճակնդեղի տերեւներով, ձիթապտուղի ձէթով եւ կարմիր քացախով, ռոքայի աղցանը՝ ռոքայով, ձիթապտուղի ձէթով եւ կարմիր քացախով կամ կիտրոնի հիւթով, երբեմն ալ սարտինով, գետնախնձորի աղցանը՝ գետնախնձորով, ձիթապտուղի ձէթով, մանրուած սոխով, լիմոնի հիւթով կամ քացախով, լուբիայի աղցանը եւ մայնթանուրին՝ ազատքեղի աղցանը:
Կիպրական աղցանը, որ շատ կը նմանի յունականին աղցանին պատրաստուած կ'լլայ մանրանրուած լոլիկէ, կապարէ, վարունգէ, սոխէ, ազատքեղէ, ֆեթա պանիրէ, որուն մէջ կ'աւելցուին ձիթապտուղի ձէթ եւ լիմոնի հիւթ կամ կարմիր քացախ:
Կարգ մը ճաշեր, որոնք մաս կը կազմեն յունական աղանդերին, կը պատկանին «աղցան»ի ընտանիքին ըստ յոյներուն, ինչպէս՝ մելիթանօսալաթան, թարամասալաթան եւ ցացիքին:
1782 թուական
1782 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 82րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1782 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1782 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1782
Յովհաննէս Գասապեան
Յովհաննէս Գրիգոր Գասապեան, հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
1903 թուականին աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժինը։ Հաստատուած է Սամսոն՝ նաւահանգստային քաղաքին մէջ եւ որպէս բժիշկ աշխատած է։
1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ ծառայած՝ 10-րդ զօրաբաժինի ամրութիւններու վաշտի զինուորական բժիշկ։
Վահան Ուզունեան
Վահան Ուզունեան, Չմշկածաքի Մամաս գիւղէն, ուր ծնած է 1874-ին։ Նախնական կրթութիւնը ստացած Միացեալ Ընկերութեան իր գիւղի վարժարանին մէջ եւ անմիջապէս դասաւանդած միեւնոյն վարժարանին մէջ։
Շրջանաւարտ Պոլսոյ Կեդրոնականէն։ 1900-ին թրքական հալածանքներու պատճառաւ Վահան Ուղունեան հեռացաւ իր գիւղէն եւ ի վերջոյ 1904-ին հաստատուեցաւ Լաթաքիա։ Իր այս երկրորդ կեանքը եղաւ օգտակար ու գործունեայ թէ՛ որպէս ուսուցիչ թէ իբր տեսուչ Երուսաղէմի Պատրիաքութեան պատկանած վանքին կալուածներուն, եւ թէ Լաթաքիոյ շրջանի արաբախօս հայերուն մէջ ազգային գիտակցութիւն ներշնչելով։ Իր այս գնահատելի գործին համար Սահակ Կաթողիկոսէն ստացած է օրհնութեան կոնդակներ։ 1910-ին վերջնականապէս հաստատուած է Պէյրութ, ուր ազգային կեանքին բերած է իր գործակցութիւնը։ Մասնակցած է Սբ. Նշան եկեղեցիի շինութեան եւ երկար տարիներ եղած է հոգաբարձու։ Նմանապէս եղած է անդամ Ուսումնական եւ Տնտեսական խորհուրդներու։ 1918-ին Վահան Ուղունեան նուիրուեցաւ հասնող գաղթականներու տեղաւորման գործին, կապ պահելով Հայկական Լեղէոնի հետ որ Պէյրութ կը գտնուէր եւ Դաշնակիցներու առաջին զինւորական ոյժն էր որ եկած էր հոս։ Մեռաւ Պէյրութ, 1949 Յուն. 29-ին։ Ունի կարգ մը անտիպ գործեր։ Պէյրութի մէջ ունէր գրավաճառատուն մը՝ Պուրճի հրապարակին վրայ։ Մուրացկանի «Գրիգոր Մարզպետունի»ն վերածած է թատերգութեան (անտիպ), ամփոփած եւ դասաւորած է «Բուրաստան-Մանկունց» անունով փոքրիկներու յատուկ գիրք մը (տպուած): Ունեցաւ երեք մանչ.- Պարոյր, դեղագործ Պէյրութի մէջ, շրջանաւարտ Ֆրանսական Համալսարանէն, եղած է թրքական բանակի դեղագործ սպայ։ Երուանդ, շրջանաւարտ Ամերիկեան Համալսարանէն եւ Ամերիկայի Ան Արպըր, Միչիկեան, Համալսարանէն։ Ունի B. A., Sc.: Այժմ կը գտնուի Իրաք։ Եղած է հիւսիսային Իրաքի ջրաբաշխական բաժնի Ընդհ. Քննիչ կառավարութեան կողմէ եւ այժմ պատասխանատու դասախօս է Պաղտատի Պետական Համալսարանի Երկրաչափական բաժնին։ Հայկ Ուզունեան գրավաճառ է Պէյրութի մէջ եւ կը շարունակէ իր հօր գործը։
Ս. Յովհաննու Կարապետ եկեղեցի (Հայաշէն)
'''Ս. Յովհաննու Կարապետ եկեղեցի (Հայաշէն)''', Լիբանան:
Պատմութիւն
1935-ին աւարտեցաւ շինութիւնը Ս․ Յովհաննու Կարապետ եկեղեցւոյ։ Շինարարական աշխատանքներուն ծախսերը ստանձնեցին Գասպար Իփէկեան եւ մեծաթիւ բարերարներ։ 31 Մայիս 1937-ին Լիբանանի Թեմի Առաջնորդ Տ․ Եղիշէ Արք․ Կարոյեանի ձեռամբ տեղի ունեցաւ եկեղեցւոյ օծումը։
Եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւներն են՝
Տ․ Յուսիկ Քհնյ․ Այանեան, 1935-1951 Տ․ Խորէն Քհնյ․ Աճէմեան, 1936-1951 Տ․ Գէորգ Քհնյ․ Տէր Յարութիւնեան, 1951-1952 Տ․ Վահան Քհնյ․ Ղազարեան, 1952—1979 Տ․ Խաչիկ Քհնյ․ Միսիրեան, 1979-1985 Տ․ Վահան Քհնյ․ Պալգէորգեան, 1986-1991 Տ․ Վարդան Քհնյ․ Պուտուրեան, 1991-2006 Տ․ Յովհաննէս Քհնյ․ Պոյաճեան, 2006-2012 Տ․ Վարդան Քհնյ․ Մարտիրոսեան, 2013-էն մինչեւ օրս
Աղբիւրներ
[https://www.armprelacylb.org/churches/sourp-hohvhannoug/?fbclid=IwAR0dv5chy_vFGtVO1HkFYxYk1qkHmC4ZLQ2vKv1A7dv8GKWqR40vSu5jgig/Ս. Յովհաննու Կարապետ եկեղեցի (Հայաշէն)]
Ստորոգութիւն:Ս. Յովհաննու Կարապետ եկեղեցի (Հայաշէն) Ստորոգութիւն:Լիբաան Ստորոգութիւն:Առաքելական եկեղեցի
Սուրբ Մարիամ Մագդաղինէ Եկեղեցի (Պելճիքա)
Սուրբ Մարիամ Մագթաղինե եկեղեցի, (Saint Mary Magdalene Armenian Apostolic Church) Հայ առաքելական եկեղեցի Պելճիքայի Պրուքսէլ քաղաքին մէջ։
Պատմություն
Պրուքսէլի հայկական եկեղեցին կառուցուած է Հայկական եկեղեցիներու հիմնադրամի հանգանակած գումարով։ Եկեղեցւոյ ճարտարապետն է Հայկ Մարտիկեանը, ճարտարապետը՝ Ժակ Կուպելեանը։ Եկեղեցին կառուցելու թոյլտուութիւնը պաշտօնապէս եղած է 1985 թուականին։ Եկեղեցին օծուած է 1990 թուականի Մայիս 6-ին՝ Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազգէն Ա.ի կողմէն։ Պրուքսէլի Սուրբ Մարիամ Մագթաղինէ եկեղեցին Պելճիքայի մէջ գործող միակ հայկական եկեղեցին է ։
Արիոն (Կապոյտ թիթեռնիկը)
Արիոն, կապոյտ թիթեռնիկներու ընտանիքին պատկանող միջատ մը, որ գրանցուած է Հայաստանի Հանրապետութեան Կարմիր Գիրքին մէջ։
Նկարագրութիւն
16-18 մմ (արուներ) եւ 15-20 մմ (էգեր) առջեւի թեւի երկարութեամբ ոչ մեծ չափի թիթեռնիկեր են։ Արուին վերի բաժինը գոց կապոյտ է, ունի նաեւ լազուարտ երիզ մը եւ գոց կապոյտ նախշեր: Էգին նախշը նոյնն է, սակայն գոյները աւելի ցայտուն են :
Մեծ կապոյտ թրթուրները կ'ունենան շուրջ 13 մմ երկայնք եւ մօտաւորապէս մինչեւ 9 ամիս կրնայ տեւել անոնց թիթեռնիկ դառնալու ժամանակամիջոցը: Մեծ կապոյտ թիթեռնիկերը «Lycaenidae» ընտանիքին պատկանող թիթեռնիկներուն ամէնէն մեծերը կը համարուին, որոնց թեւերուն բացուածքը կրնայ հասնիլ մինչեւ 50,8 մմ եւ կ'ապրին ընդամէնը քանի մը շաբաթ:
Ամէնէն շատ տարածում գտած շրջաններ
Կը գտնուին Եւրոպայի, Կովկասի, Փոքր Ասիոյ, Միջին Ասիոյ, Ղազախիստանի եւ Արեւմտեան Սիպերիոյ մէջ: Լայն տարածում ունին նաեւ Հայաստանի մէջ, ինչպէս՝ Շիրակի (Աշոցքի շրջակայք), Գեղարքունիքի (Սեան քաղաքի շրջակայք, Շորժա), Տաւուշի (Սարիգիւղ եւ Ջուջեւան գիւղերու շրջակայք), Կոտայքի (Արզական, Մեղրաձոր, Գողթն, Գառնի գիւղերու շրջակայք), Վայոց ձորի (Գնիշիկ գիւղի շրջակայք, Արտաւան), Սիւնիքի (Քաջարան քաղաքի շրջակայք, Կուրիս, Շուանիձոր գիւղեր, Փխրուտ լքուած գիւղ) մարզերուն եւ «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցին մէջ :
Բնական Միջավայր
Կ'ապրին չոր մարգագետիններու, անտառներու բացատներու եւ անտառի վերին եզրերու տափաստաններու մէջ։ Էգը ձուերը կը ձգէ Խնկածաղիկներու վրայ։ Երկրորդ եւ երրորդ հասակի թրթուրները մրջիւններու միջոցով կը տեղափոխուին մրջնանոց, ուր ալ կը ձմեռեն: Մրջիւններ, թրթուրներ եւ հարսնեակներ ուտելով՝ ձմեռելէ ետք կ'աւարտեն իրենց սնուցման շրջանը: :
Պահպանութիւն
Բնութեան պահպանութեան միջազգային միութեան Կարմիր ցուցակին չափորոշիչներով կը գնահատուի իբրեւ խոցելի տեսակ, ներառուած է ԲՊՄՄ համեմատաբար բարւօք վիճակի մէջ գտնուող ցուցակին մէջ, սակայն կրնայ յայտնուիլ նաեւ վտանգուած տեսակներու ցուցակին մէջ: Թիւը բաւական բարձր է։
Վտանգման հիմնական գործօնները կը հանդիսանան հողերու հերկումը, կերաբոյսի ծաղկման շրջանին իրականացող խոտհունձքը, անասուններու գերարածեցումը, ինչպէս նաեւ ուղղաթիռներով անտառային տարածքներու պարարտանիւթերով մշակումը։
Կը պահպանուի «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցին եւ «Արեւիկ» ազգային պարկին մէջ :
Բազմացում
Բազմացում կամ վերարտադրում, կենսաբանական գործընթացք, որուն ընթացքին ծնողներէն կը գոյանան նոր առանձնեակներ՝ սերունդ։ Վերարտադրողականութիւնը կեանքի ծանօթ բոլոր ձեւերու հիմնարար յատկանիշն է, բոլոր կենդանիները գոյութիւն ունին բազմացման պատճառով։ Գոյութիւն ունի բազմացման երկու եղանակ՝ անսեռ եւ սեռական բազմացում։
Անսեռ բազմացման պարագային էակը կրնայ բազմանալ առանց այլ էակի հետ փոխյարաբերութեան մէջ մտնելու։ Անսեռ բազմացումը յատուկ չէ միայն միաբջիջ էակներու։ Էակներու բողբոջումը նոյնպէս անսեռ բազմացման եղանակ է։ Անսեռ բազմացման պարագային էակը կը ստեղծէ սեփական ծնային նոյնական կրկնօրինակը։
Սեռական բազմացման գործընթացը կենսաբաններու համար մեծ գաղտնիք է։ Սեռական բազմացման պարագային էակներուն միայն 50% -ը կը բազմանայ, էակները յաջորդ սերունդներուն կը փոխանցեն սեփական ժառանգական տեղեկատուութեան ընդամէնը 50%-ը ։
Սեռական բազմացման ժամանակ սովորաբար անհրաժեշտ է երկու մասնագիտացած էակներուն կամ անոնց յատուկ բջիջներու փոխյարաբերութիւն, որոնք կը կոչուին կամետներ եւ կը պարունակեն այդ էակներու մարմնական բջիջներու քրոմոզոմի հաւաքակազմի կէսը։ Այս կամետները սովորաբար կը ձեւաւորուին մէյոզի հետեւանքով։ Սեռական բազմացման պարագային հիմնականին մէջ արական առանձնեակը կը բեղմնաւորուի նոյն տեսակի իգական առանձնեակին՝ կը ձեւաւորուի բեղմնաւորուած բջիջ՝ զիկոտ։ Ասոր պատճառով կը յառաջանան սերունդներ, որոնց ծնային յատկանիշները կը ծագին ծնողական յատկանիշներէն։
Սինանեան նուագախումբ
Սինանեան նուագախումբ, «Հայկական նուագախումբ», կազմակերպուեր է 1861 թուականին, Կոստանդնուպոլսոյ մէջ Սինանեաններու նախաձեռնութեամբ։ Սկզբնապէս կազմը համոյթային էր՝ երկու ջութակ, կրկնակի թաւ ջութակ (քոնթրապաս), ֆլիւթ, աւագասրինգ (clarinet), երկու թրոմպոն։ Աւելի ուշ այն վերաճեր է 15, իսկ 1888 թուականէն՝ 40 երաժիշտներէ բաղկացած նուագախումբի, երբ անոր խմբավարը դարձեր է Յարութիւն Սինանեանը։ Սինանեան նուագախումբը հայկական առաջին խոշոր սիմֆոնիկ նուագախումբն է (թէեւ ժամանակագրական առումով հայ, մասնաւորապէս՝ պոլսահայ իրականութեան մէջ զայն նախորդեր է Կարապետ Փափազեանի նուագախումբը, որը, սակայն, սպասարկելով «Արամեան թատրոնին», ունեցեր է իր նուագացանկային եւ կատարողական իւրայատկութիւնը)։
Բազմացում
Անսեռ բազմացում
Անսեռ բազմացման ժամանակ էակները կը յառաջացնեն ծնային կրկնօրինակներ՝ առանց այլ էակի ծնային նիւթի միջամտութեան։ Մանրէները կը բաժնուին ուղղակի բաժանման միջոցով, ժահրերը կը բազմանան տէր բջիջի հաշիւին, հիդրաները եւ խմորասունկերը՝ բողբոջումով։ Այս էակները սովորաբար տարբեր սեռեր չունին եւ կրնան սեփական էակը բաժնել երկու կամ աւելի կրկնօրինակներու։ Բոյսերու մեծ մասը ընդունակ է բազմանալու անսեռ եղանակով, մրջիւններու Mycocepurus smithii տեսակը ենթադրաբար կը բազմանայ միայն անսեռ ձեւով։
Սինանեան նուագախումբ
Սինանեան նուագախումբը լուսաւորական լայն գործունէութիւն ծաւալեր է։
Բազմացում
Անսեռ բազմացում
Անսեռ ձեւով բազմացող շատ տեսակներ՝ հիդրաները, խմորասունկերը եւ մետուզաները, կրնան բազմանալ նաեւ սեռական ձեւով։ Օրինակ՝ բոյսերու մեծամասնութիւնը ընդունակ է բազմանալու աճողական (vegetative) ձեւով՝ բազմացում առանց սերմերու եւ բեղմնափոշիներու, բայց բոյսերը կրնան բազմանալ նաեւ սեռական եղանակով։ Նմանապէս, մանրէները կրնան փոխանակել ծնային տեղեկատուութիւնը կոնիուկացիայի միջոցով։
Սինանեան նուագախումբ
Նուագացանկը ընդգրկեր է հատուածներ իտալական օփերաներէն եւ ֆրանսական օփերեթներէն, հայկական, յունական, թրքական երգերու ու պարեղանակներու նուագախմբային փոխադրումներ, հետագային նաեւ՝ Պէթհովէն եւ Մոցարթի, ինչպէս նաեւ Տիգրան Չուխաճեանի եւ Յ․ Սինանեանի սիմֆոնիկ երկեր։ Նուագախումբը գոյատեւեր է մինչեւ 1896 թուականը։
Բազմացում
Անսեռ բազմացում
Անսեռ բազմացման այլ եղանակներ են կուսածնութիւնը, հատուածաւորումը եւ բեղմնափոշիներու յառաջացումը, որ կը ներառէ միթոզ։ Կուսածնութիւնը բնական ձեւով տեղի կ'ունենայ շատ տեսակներու մօտ, ինչպէս՝ ցածակարգ բոյսերու (կը կոչուի ապոմիքսիս), անողնաշարաւորներ (օրինակ՝, որոշ մեղուներ եւ մակաբոյծ կրետներ) եւ ողնաշարաւորներ (օրինակ՝ սողուններ, ձուկեր, թռչուններ եւ շնաձկներ ): Յաճախ անսեռ բազմացում կը նկատուի նաեւ հերմաֆրոդիտ տեսակներու բազմացման այն ձեւը, երբ տեղի կ'ունենայ ինքնաբեղմանաւորում։
Սինանեան նուագախումբ
Ստորոգութիւն:Հայկական երաժշտութիւն
Բազմացում
Սեռական բազմացում
մինի|250x250փքս|[[Պզզաները կը բազմանան թռչելու ժամանակ։]] Սեռական բազմացումը կենսաբանական գործընթացք մըն է, որուն ընթացքին նոր էակ կը յառաջանայ երկու էակներու ժառանգական տեղեկատուութեան միաձուլման հետեւանքով։ Սեռական բազմացումը կը սկսի մէյոզով, որ բջիջներու բաժանման յատուկ մասնագիտացած եղանակն է։ Երկու ծնողական էակներէն իւրաքանչիւրը կը ստեղծէ վահանակերպ քրոմոզոմներու հաւաքակազմ ունեցող կամետներ։ Էակներու մեծամասնութիւնը կը ձեւաւորէ երկու տեսակի կամետներ։ Այս անիզոգամետ տեսակներու մօտ սեռերը կը տարբերի արականի (կը ձեւաւորեն սփերմաթոզոիտներ կամ միքրոսպորներ) եւ իգականի (կը ձեւաւորեն ձուաբջիջներ կամ մեկասպորներ)։ Իզոկամ տեսակներու մօտ կամետները միանման են (իզոկամետներ) բայց կրնան ունենալ տարբեր յատկանիշներ կամ տարբեր անուններ: Օրինակ՝ կանաչ ջրիմուռ Chlamydomonas reinhardtii -ի մօտ, կան «դրական» եւ «բացասական» կամետներ։ Էակներու շատ քիչ տեսակներ, ինչպէս օրինակ սունկերբւ մեծամասնութիւնը կամ ինֆոզորիա Paramecium aurelia -ն կան երկու «սեռեր», որոնք կը կոչուին սինկեններ։ Կենդանիներուն մեծամասնութիւնը, ինչպէս մարդը եւ բոյսերը կը բազմանան սեռական ձեւով։ Սեռակա ձեւով բազմացող էակները ամէն յատկանիշի համար ունին տարբեր ծիներ՝ ալելներ։ Սերունդը կը ժառանգէ իւրաքանչիւր յատկանիշի համար մէկ ալել՝ իւրաքանչիւր ծնողէ։ Այսպիսով, սերունդը կ'ունենայ ծնողական յատկանիշներու ամբողջութիւնը։ Կը կարծեն, որ սեռական բազմացումը թոյլ կու տայ, որ ոչ նպաստաւոր ալելները չդրսեւորուին ։
Սինանեան նուագախումբ
Տե՛ս նաեւ
Սինանեաններ
Բազմացում
Սեռական բազմացում
Մամուռները կը բազմանան սեռական ձեւով, բայց աւելի մեծ եւ տեսանելի էակները հապլոիդ են եւ կը ձեւաւորեն կամետներ։ Կամետները կը միաւորուին՝ յառաջացնելով զիկոտ, որ կ'աճի՝ վերածուելով սպորանկիումի։ Սպորանկիումը հետագային կը ձեւաւորէ հապլոիդ սպորներ։ Դիպլոիդ փուլը համեմատաբար փոքր է եւ կարճատեւ՝ հապլոիդ փուլի բաղդատելով։ Դիլպլոիդութեան զարգացումը բերած է անոր, որ հետերոզիսը գոյութիւն ունի միայն դիպլոիդ սերունդներու մէջ։ Մամուռները կը բազմանան սեռական ձեւով, չնայած անոր, որ հապլոիդ փուլը չի շահիր հետերոզիսէն։
Ալոկամիա
Ալոկամիան երկու ծնողական կամետներու, սովորաբար՝ սպերմատոզոիտի եւ ձուաբջիջի բեղմնաւորումն է (իզոկամ տեսակներու մօտ կամետները չեն տարբերակուիր սպերմատոզոիդի եւ ձուաբջիջի)։
Աուտոգամիա
Ինքնաբեղմնաւորումը, որ յայտնի է նաեւ աուտոգամիա անունով, կը հանդիպի հերմաֆրոդիտ էակներու մօտ, երբ երկու կամետները նոյն էակի սահմաններու մէջ կը միանան՝ գոյացնելով զիկոտ։ Աուտոգամիան կը հանդիպի շատ անօթաւոր բոյսերու, որոշ ֆորամինիֆերներու եւ որոշ ինֆուզորիաներու մօտ։ Աուտոգամիա բառով նաեւ յաճախ կը նկարագրեն ինքնափոշոտումը, երբ ծաղկաւոր բույսը ինք զինք կը փոշոտէ ։
Միտոզ եւ մեյոզ
Միտոզը եւ մեյոզը բջիջի բաժանման տարբեր եղանակներ են։ Միտոզը տեղի կ'ունենայ մարմնական բջիջներու մօտ, իսկ մեյոզը տեղի կ'ունենայ կամետներու մօտ։
Միտոզի հետեւանքով գոյացող բջիջներու քանակը ծնողական ձեւի քանակի կրկնապատիկն է, իսկ քրոմոսոմներու քանակը՝ նոյնը։
Նոյն սեռերու բազմացում
Վերջին տասնամեակներուն զարգացման կենսաբանները կը ձեւաւորեն եւ կը հետազօտեն մեթոտներ՝ նոյն սեռերու միջեւ բազմացումը ապահովելու համար ։ Այս հետազօտութիւններուն շնորհիւ կ'ուզեն ստեղծել իգական սպերմատոզոիդներ եւ արական ձուաբջիջներ։ Իգական սպերմատոզոիդի ձեւաւորումը մարդու համար շատ իրատեսական է, քանի որ ճափոնցի գիտնականները արդէն իսկ ստեղծած են իգական սպերմատոզոիդներ հաւերու համար ։ 2004-ին քանի մը ծիներու գործընթացի փոփոխութեան հետեւանքով ճափոնցի այլ գիտնականներ յաջողեցաւ միաւորել երկու մուկերու ձուաբջիջներ՝ ձեւաւորելով զիկոտ եւ ապա հասուն մուկ ։
Անսեռ եւ սեռական բազմացումներու համեմատութիւն
Անսեռ բազմացումով բազմացող էակները քանակապէս շատ արագ կ'աճին։ Սակայն, քանի որ անոնց մօտ ԴՆԹ -ի փոփոխութիւններու միակ աղբիւրը փոփոխութիւններն են, տեսակի բոլոր անդամները ունին նոյն խոցելի կողմերը։ Սեռական ձեւով բազմացող էակները կ'ունենան քիչ քանակով սերունդ, որոնք սակայն ունին ծնային լայն բազմազանութիւն եւ քիչ են խոցելի հիւանդութիւններու նկատմամբ։
Շատ էակներ կրնան բազմանալ ե՛ւ սեռական, ե՛ւ անսեռ եղանակով։ Օրինակներ են ջրային լուերը, լորձնայինները, ակտինիաները եւ որոշ ծովաստղեր, ինչպէս նաեւ որոշ բոյսեր։ Երբ միջավայրային պայմանները ձեռնտու են, անսեռ բազմացումը կ'ապահովէ գոյատեւման համար յարմար պայմաններ։ Այս պարագային էակները կը բազմանան անսեռ եղանակով՝ աւելնալով քանակով եւ գրաւելով հարուստ աղբիւրներով միջավայրը։
Երբ սնունդի աղբիւրները կը նուազին, կլիման կը դառնայ աննպաստ, կամ առանձնեակի գոյութեան կը սպառնան բնական միջավայրի այլ գործօններ, այս էակները կը սկսին բազմանալ սեռական ձեւով։ Սեռական բազմացումն կ'ապահովէ տեսակի առանձնեակներու միջեւ ծիներու փոխանակում։ Սեռական բազմացման հետեւանքով յառաջացող սերունդներու ծնային բազմազանութիւնը թոյլ կու տայ ձեւաւորել գոյատեւման մեքանիզմներ՝ ապահովելով բնական յարմարողականութիւնը։ Սեռական բազմացման մեյոզի փուլը թոյլ կու տայ ԴՆԹ-ի վնասուածքներու արդիււնաւէտ վերականգնման ։ Բացի անկէ, սեռական բազմացման հետեւանքով յառաջացող միջանկեալ փուլերը սովորաբար կը կարողանան գոյատեւել միջավայրային անբարենպաստ պայմաններուն։ Այսպիսով, սերմերը, ձուերը, ցիստերը եւ նմանօրինակ այլ փուլերը կ'ապահովեն էակի գոյատեւումը աննպաստ պայմաններու մէջ՝ մինչեւ բարենպաստ պայմաններու վերականգնումը:
Առանց բազմացման կեանք
Աբիոգենեզը կ'ուսումնասիրէ, թէ ինչպէս կեանքի ծագման ընթացքին չվերարտադրուող տարրերէ տեղի ունեցած է վերարտադրուող էակներու յառաջացումը։ Անկէ անկախ, եղած են քանի մը անկախ աբիոծնային ծագման դեպքեր, թէ ոչ, բոլոր կենդանի էակներու վերջին ընդհանուր նախնին ապրած է Երկրի վրա 3,5 միլիառ տարի առաջ։
Գիտնականները կը փորձեն հասկանալ, թէ ինչպէս կարելի է ոչ վերարտադրուող նիւթերէ տարրալուծարանին մէջ ստեղծել կեանք։ Որոշ գիտնականներ անկենդան նիւթէ յաջողութեամբ ստեղծած են ժահրեր ։ Հակառակ անոր, որ ժահրերը շատ յաճախ կը նկատուին ոչ կենդանի։ Ժահրերը ուղղակի ՌՆԹ -ի եւ ԴՆԹ -ի մոլեքուլներ են՝ սպիտակուցային պատիճի մէջ, չունին նիւթափոխանակութիւն եւ կրնան կրկնապատկուիլ միայն տէր բջիջի նիւթափոխանակութեան մեքանիզմների հաշիւին։
Իրական կենդանի էակներու գործընթացը տարրալուարանի պայմաններուն մէջ շատ աւելի բարդ խնդիր է, բայց կենսաբանութեան ներկայիս յառաջընթացի պայմաններու մէջ իրատեսական է։ Կեղծ կենոմը յաջողութեամբ փոխադրուած է կենդանի մանրէի մեջ, ուր կրկնապատկուած է՝ յառաջացնելով կեղծ M. mycoides էակը ։
Գիտնականները սակայն կը քննարկեն, թէ արդեօք այս բջիջը կրնայ ամբողջութեամբ կեղ նկատուիլ, եթէ կեղծ կենոմը նոյնքան էր, որքան մանրէի սեփական կենոմը, իսկ կենոմը ընդունողը՝ բնական ձեւով յառաջացած մանրէ։ Քրէյկ Վենթերի հիմնարկը կը շարունակէ օգտագործել «կեղծ մանրէ» արտայայտութիւնը՝ բացատրելով, որ «մենք չենք նկատեր, թէ ասիկա զերոյէն ստեղծուած կեանք է, բայց կեղծ ԴՆԹ -ի օգնութեամբ արդէն առկայ կեանքէն ստեղծած ենք նոր կեանք» ։ Վենթերը կ'ուզէ արտօնագրել իր փորձարարական բջիջները՝ մեկնաբանելով, թէ «անոնք նոյնպէս մարդկային յայտնագործութիւններ են» ։ Կեղծ կեանք ստեղծող գիտնականները կ'ուզեն լայնցնել կեանքի եւ մեքանիզներու միջեւ առկայ սահմանը, մինչ այդ երկուքը պիտի միաւորուին՝ յառաջացնելով «իրապէս ծրագրաւորուող էակներ» ։ Այս մարզին մէջ ընդգրկուած գիտնականները կը կարծեն, որ «իրական կեղծ կենսաքիմիական կեանքի» գործընթացը շատ մօտ է, արհեստականապէս հասանելի եւ աժան՝ համեմատած մարդու Լուսնի թռիչքի արժէքին հետ ։
Վիճակախաղի սկզբունք
Սեռական բազմացումը ունի շատ բացասական կողմեր, քանի որ անհրաժեշտ է աւելի շատ ուժ՝ անսեռ բազմացման հետ համեմատ եւ կը փոխէ էակները ծնողական ձեւերէն։ Ճորճ Ուիլիամսը՝ օգտագործելով վիճակախաղի տոմսերու նմանութիւնը, բացատրած է, թէ ինչու է սեռական բազմացումը, այնուամենայնիւ, կ'օգտագործուի շատ տեսակներու կողմէ ։ Ան կ'ըսէր, որ անսեռ բազմացումը շատ նման է նոյն թիւերով տոմսի բազմաթիւ օրինակները գնելուն: Սեռական բազմացման ժամանակ, սակայն, կը գնուին քիչ քանակով տոմսեր, բայց մեծ բազմազանութեամբ, որ կը մեծցնէ շահելու հաւանականութիւնը։ Վիճակախաղի սկզբունքը այսօր աւելի քիչ կ'ընդունուի, քանի որ փաստեր կը բերուին անսեռ բացմացման աննպաստ պայմաններու մէջ աւելի ձեռնտու ըլլալու վերաբերեալ, որ կը հակասէ սկզբունքին։
Ներսէս Վարժապետեան
Ներսէս Վարժապետեան (աւազանի անունը՝ Պօղոս Ստեփանի ՎարԺապետեան, 28 Յունուար 1837, Կոստանդնուպոլիս, —26 Հոկտեմբեր 1884, Կոստանդնուպոլիս), եկեղեցական, հասարակական, քաղաքական գործիչ, Կոստանդնուպոլսոյ հայոց պատրիարք (1874-էն)։
Ուսումը ստացած է Խասգիւղի Ներսէսեան վարժարան ին մէջ։ 1853-էն զբաղած է ուսուցչութեամբ Ատրիանուպոլսոյ, Տարսոնի եւ Նիկոմիդիոյ մէջ։
1862-ին ձեռնադրուած է եպիսկոպոս։ Օգտուելով 1877-78 թուականներու ռուս-թրքական պատերազմ էն ետք Հայկական հարցի արծարծման համար ստեղծուած նպաստաւոր պայմաններէն Վարժապետեան Թուրքիոյ մէջ 9 եպիսկոպոսներու անունով խնդրագիր կը ներկայացնէ կայսր Ալեքսանտր II-ին՝ Ռուսաստան էն հայցելով արեւմտահայերու պաշտպանութիւնը (եւրոպական քրիստոնեաներու օրինակով)։
Վարժապետեան մեծ եռանդ ներդրած է 1878 թուականի Սան Ստեֆանոյի պայմանագր ին մէջ արւեւմտահայերու մասին յատուկ (16-րդ) յօդուած մտցնելու եւ հայկական հարցը Պեռլինի քոնկրեսին մէջ (1878) քննելու գործին մէջ, որու համար ալ վեհաժողով ուղարկած է հայկական ազգային պատուիրակութիւն՝ Մկրտիչ Խրիմեան ի գլխաւորութեամբ։
Վարած է շրջահայեաց քաղաքականութիւն Բարձրագոյն դրան, Ռուսաստանի եւ Մեծ Բրիտանիոյ միջեւ անոնց բարեացակամ վերաբերմունքը հայկական հարցին մէջ շահելու ակնկալիքով։
Հայաստան ի ազատագրութեան ուղին՝ Վարժապետեան համարած է հայութեան ազգահաւաքումը, խաղաղ շինարարութիւնն ու դիւանագիտական միջոցները։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1837 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1884 մահեր Ստորոգութիւն:28 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:26 Հոկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ եկեղեցական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ Ստորոգութիւն:Կոստանդնուպոլիս ծնածներ Ստորոգութիւն:Կոստանդնուպոլիս մահացածներ
1783 թուական
1783 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 83րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1783 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1783 մահեր
Ստորոգութիւն:1783
Աթէնքի Հնաբանական Ազգային Թանգարանը
Աթէնքի Հնաբանական ազգային թանգարան (Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο), Յունաստանի հնագիտական գլխաւոր թանգարանն է։ Կը հովանաւորուի Յունաստանի Մշակոյթի Նախարարութեան Հնագիտական Տնօրէնութեան կողմէ։ Յունաստանի տարածքին մէջ զարգացած բոլոր քաղաքակրթութիւնները կը ներկայացուին թանգարանին մէջ․ նախապատմական շրջանէն մինչեւ Հռոմէական շրջանին վերջը։
Վայրը
Աթէնքի Ազգային Հնաբանական թանգարանը, կը գտնուի Փաթիսիոն փողոցը, Ազգային Բազմարուեստարանի Համալսարանին կից։ Շրջապատուած է Փաթիսիոն, Իփիրու, Պուպուլինաս եւ Թոսիցա ճամբաներէն։ Մուտքին, դէպի Փաթիսիոն կը տարածուի սալայատակ հրապարակ մը։ Թանգարանին տարածքը կ'ընդգրկէ նաեւ Մակագրութեան Թանգարանը։
Թանգարանին կազմակերպումը
Թանգարանին մէջ հաւաքածոները կը ցուցադրուին հինգ ժամանակագրական կարգով եւ ըստ այնմ նիւթի բովանդակութեամբ․-
Աթէնքի Հնագիտական ազգային թանգարանը կ'ընդգրկէ նաեւ նկարներու ընդարձակ հաւաքածոյ մը, ուսումնասիրութեան գրադարան մը, մետաղէ, կաւէ, քարէ եւ գործարանային պահպանումի բնալուծարաններ, պատկերահանումի եւ քիմիագիտութեան մէկական բնալուծարաններ։
Մակագրութեան Թանգարանը
Մակագրութեան թանգարանը Επιγραφικό Μουσείο - musée épigraphique d'Athènes հիմնուած է 1885-ին եւ կը գտնուի Հնագիտական ազգային թանգարանի տարածքին հարաւային մասին մէջ։ Ճարտարապետները եղած են՝ Լութվիկ Լանկէ, Փանաղի Քալքոս եւ էրնսդ Զիլեր: Կ'ընդարձակուի 1953-1960 թուականներուն, Փերիքլիս Քարանտինոս ճարտարապետին կողմէ։
Մակագրութեան Թանգարանը կը գրաւէ թիւ 1, 2, 9-10 եւ 114 ցուցադրութեան սրահները։ Հոն կը ներկայացուին արձանագրութիւններ Հնադարեան շրջանէն․ նախահնադարեանէն մինչեւ ուշ՝ Հնադար։
Մակագրութեան Թանգարանին ունեցած արձանագրութիւններուն հաւաքածոն՝ 13,536 արձանագրութիւններ, համաշխարհային գետնի վրայ ամէնէն հարուստն է։
Հնաբանութեան Գրադարանը
Աթէնքի Հնաբանական ազգային թանգարանը կը պատսպարէ նաեւ Հնագիտութեան Գրադարանը։ Ան 118 տարուան կեանք ունի։ Կը պարունակէ 20,000 տիտղոսներ, ներառեալ 17-րդ դարու մակդիրներ։ Մայիս 2008-ին վերակառուցման աշխատանքները կ'աւարտին շնորհիւ Ալեքսանտրոս Օնասիս Հիմնարկութեան ''Κοινωφελές Ίδρυμα Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης - Alexander S. Onassis Foundation'' նիւթական ներդրումին։
Հիմնադրութիւն
1827-ին, Յունաստանի Ազատագրական Պայքարին ընթացքին, Թրիզինիային Ազգային Ատեանը Γ΄ Εθνοσυνέλευση Τροιζήνας - Assemblée nationale grecque հնութիւններու արտահանումը կ'արգիլէ։
1829-ին, Յունաստանի առաջին հնաբանական թանգարանին ստեղծումը կ'որոշուի Իօանննիս Քափոտիսդրիա կառավարիչին կողմէ, Էղինա կղզիին նաւահանգիստ-քաղաքին մէջ, որ այդ շրջանին Յունաստանի մայրաքաղաքն էր։
Յաջորդաբար, քանի մը տարիներ թանգարանը կը պատսպարուի Նաֆփլիօ, 1834-ին Թիսիոն, Իֆեսդոս տաճարին մէջ, Օթոն թագաւորին հրամանագրով մինչեւ 1874։
Նոր Շէնքը
Նոր շէնքը կառուցուած է դասական ոճով․ կը համընկնի անոր ցուցադրուած հաւաքածոյին։ 1858-ին միջազգային տարողութեամբ մրցոյթ կը յայտարարուի թանգարանին վայրին եւ շէնքին կառուցման համար։ Թանգարանին շինութեան վայրի հողատարածքը կը նուիրէ տիկին Էլենի Թոսիցա։
1866-ին թանգարանին կառուցման աշխատանքները կը սկսին։
Շինութեան տարիներուն, Եւրոպայի մէջ արդի-դասական ճարտարապետական ոճը շատ տարածուած է։ Թանգարանին առաջին ճարտարապետն է Լութֆիկ Լանկէ Ludwig Lange։ Հետագային յատակագիծը կը բարեփոխուի Փանաղի Քալքօ ճարտարապետին կողմէ։ Սակայն վերջինը կը մահանայ եւ կառուցման աշխատանքները կը վստահուին Արմոտիօ Վլախօ ճարտարապետին։ 1874-ին շէնքին արեւմտեան թեւին կեդրոնական մասը կ'աւարտի։ էրնըսդ Զիլըր Ernst Ziller կը շարունակէ աշխատանքները կարգ մը փոփոխութիւններու ենթարկելով․ թանգարանին շէնքին արտաքինին կու տայ արդի-դասական ներկայի տեսքը։
1889-ին շինութեան աշխատանքները կ'աւարտին՝ Յունաստանի Հնագիտական Ընկերութեան, Միկինես համայնքին եւ Ռուսիոյ Ս. Փեթերսպուրկ քաղաքին յոյն մեծահարուստ բնակիչներ Տիմիթրիոս եւ Նիքոլաոս Վենարտաքիս եղբայրներուն նիւթական ներդրումով։
Բ․ Համաշխարհային Պատերազմին առաջին ամիսներուն ընթացքին թանգարանը կը փակուի եւ անոր պարունակութիւնը կը զետեղուի արկղերու մէջ եւ կը պահուի։
Ընդարձակումներ եւ վերակառուցումներ
Այսօր, 16 տարիներ ետք Թանգարանին նոր ընդարձակման անրհաժեշտութիւնը կը զգացուի։
Անուանում
Թանգարանին առաջին անուանումը եղած է Կեդրոնական Հնագիտական Թանգարան, իսկ այսօրուան անունը՝ Աթէնքի Հնագիտական ազգային թանգարան, կը տրուի 1881-ին օրուան վարչապետ Խարիլաոս Թրիքուփիսին Χαρίλαος Τρικούπης - Charílaos Trikoúpis կողմէ։
Թանգարանին Հաւաքածոն
Ստորեւ նմուշներ թանգարանին գլխաւոր ցուցադրութիւններէն։
Կը ներկայացուին ըստ ժամանակաշրջանի ու նիւթի եւ յաւելեալ մասնակի բացատրութիւններով։
Նախապատմական շրջան, Նոր Քարի ժամանակաշրջան եւ Պղինձի հին ու միջին շրջաններ․ Ք.Ա. ․ 6800-1600
Գետնայարկ, սրահներ 3 – 6
Գետնայարկ, սրահներ 3 - 5
Սանթորինի կղզի, Աքրոթիրի Թիրա - Որմանկարներ․ Ք.Ա. ․ 16-րդ դար, Նոր Պղինձի Դարաշրջան
Առաջին յարկ՝ սրահ 48
Գունաւոր որմանկարները գտնուած են Սանթորինի Santorini կղզիին Աքրոթիրի Թիրա վայրը 1967-1974 հնագիտական պեղումներուն ընթացքին։ Մինոասեան Քաղաքակրթութեան ենթակայ Աքրոթիրիին որմանկարները ծածկուած էին չեչաքարով, այդ պատճառով ալ շատ լաւ վիճակի մէջ գտնուեցան։
Ք.Ա. ․ 1613 թուականին Սդրոկիլի կղզիին (այժմ կը կոչուի «Սանթորինիին քալտերան» Santorini caldera, Santorini eruption եւ կամ՝ Thera eruption) հրաբուխին զօրաւոր պայթումը կը քանդէ Աքրոթիրին եւ ընդհանրապէս Մինոասեան Քաղաքակրթութիւնը։ Հնագէտները այս եղելութիւնը կ՛անուանեն նաեւ՝ Էգէական Ծովուն Փոմփէյը Pompeii (Նափոլի քաղաքին մօտ․ այժմ հնագիտական վայր, Իտալիա)։
Միկինեսեան Քաղաքակրթութիւն, Ք.Ա. ․ 1600 – 1100
Գետնայարկ, սրահ 4
Թիւ 4 սրահը, թանգարանին ամենամեծն է։ Անոր կեդրոնի ցուցափեղկը, կը պատսպարէ Միկինես մայրաքաղաքի հնաբանական պեղումներէն յայտնաբերուած Թագաւորական Դամբանէն իրեր, որոնցմէ գլուխ գործոց կը նկատուի ոսկիայ թաղմանական դիմակը․ դիմակի յայտնաբերման ընթացքին 1876, հնագէտ Հենրիկ Շլիման անոր կու տայ «Աղամեմնոնասի Դիմակը» անունը։
•	Աղամեմնոնաս Αγαμέμνονας (հին յուն․՝ Ἀγαμέμνων) Agamemnon ․ Միկինեսի առասպելական թագաւոր եւ եղբայր՝ Սփարդիի Մենելաոս թագաւորին։ Տրոյեան պատերազմի Τρωικός Πόλεμος - Trojan War ղեկավարներէն։
Մնացեալ ցուցափեղկերը կը ցուցադրեն դամբաներուն մէջ գտնուած իրեր՝ անօթեղէն, գոհարեղէն եւ զէնքեր։ Բազմաթիւ են թանկագին մետաղէ (ոսկի, արծաթ) եւ կամ՝ քարեղէն (մարմար, ջրակիճ, ոբսիդ, նաեւ՝ ժայռի բիւրեղ) եղէգնափողերը։
Արխայիքի շրջանի քանդակներ, Ք.Ա. ․ 13-րդ մինչեւ Ք.Ա. ․ 6-րդ դար
Գետնայարկ, 7 – 13 սրահներ
Կը ցուցադրուին քանդակներ Արխայիքի շրջանէն․ Քուրոս/ներ (երիտասարդի արձան հին յուն՝ κοῦρος -kouros), Քորի կամ՝ Քորես (κόρη-kore․ քօղով ծածկուած կնոջ արձան/ներ), Քսոանա (յոգնակի՝ ξόανα - xoana․ փայտէ արձաններ)։ Մարմարէ արձաններուն կամ քանդակներուն համար գործածուած են Քիքլատես կղզեխումբէն Փարոս եւ Նաքսոս կղզիներուն նշանաւոր մարմարը։
Դասական շրջանի քանդակներ, Ք.Ա. ․ 5-րդ դար
Գետնայարկ, թիւ 14 – 28 սրահներ
Այս հաւաքածոն կ՛ընդգրկէ դասական շրջանի մարմարէ եւ պղինձէ քանդակագործութիւններ։ Թիւ 14 սրահին հիւրընկալուած քանդակները, դասական շրջանի «խիստ» ոճին կը պատկանին։ Քանդակներուն մեծամասնութիւնը կը պատկանին Էղինա կղզիին վրայ գտնուող Աֆէա տաճարին, նոյնպէս՝ Ք.Ա. ․ 5-րդ դարասկիզբի պղինձէ արձանիկները։