cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Գաբրիէլ եպիսկոպոս Մարաշցի
Գահիրէի Հայերը սակաւաթիւ էին, հազիւ քանի մը հարիւր հոգի։ Ս.Սարգիս մատուռը իր անուամբ անշարժ կալուած չունէր եւ առաջնորդարանի վերնայարկին մէկ սենեակը կը գրաւէր։ Գաբրիէլ վարդապետի ջանքով մատուռին տեղը Ս․ Աստուածածին եկեղեցին կառուցուեցաւ․ ծախսը՝ 120000 Ֆրանք։ 1838-ին շինարարութիւնը աւարտեցաւ։
Եգիպտահայերը նամակ կը գրեն Պօղոս Պատրիարքին։ Նամակին մէջ կը  խնդրեն  Գաբրիէլ Վարդապետի ծառայութիւններուն իբրեւ վարձք, անոր շնորհուի եպիսկոսպոսի աստիճան։ Պօղոս Պատրաիարք կը հաւանի եւ 15 Յունիս 1839-ին՝ Գաբրիէլ վարդապետ Կիլիկիոյ Միքայէլ Կաթողիկոսի ձեռամբ  եպիսկոպոս կը ձեռնադրուի։ Նոյն տարուան վերջը 17 Դեկտեմբեր 1839-ին եկեղեցին կ՛օծուի եւ կը կրէ հետեւեալ արձանագրութիւնը։ Նոյն թուականին կը կառուցուին Սուրբ Մինաս եկեղեցին եւ Կույս Մարիամ մատուռը։
«Կարողութեամբն Աստուծոյ կառուցաւ Սուրբ Տաճարս նորաահման յանուն Սրբոյ Աստուածածնի արդեամբ Լուսաւորչի ի վայելումն Ազգիս Հայոց որ յԵգոպտոս աշխատութեամբ Մարաշցի Գաբրիէլ Սրբազան Մահտեսի Եպիսկոպոսի ի միաբանութենէ Սրբոյ Երոսաղէմի ի 1839 ի 17 Դեկտեմբերի»
Միեւնոյն ժամանակին Երուսաղէմի Զաքարիա Պատրիարքը կոնդակով Եգիպտոս առաջնորդ կը ղրկէ Դաւիթ Վարդապետը։ Եգիպտոսի գաղութը, գոհ իր առաջնորդէն, չընդունիր այս որոշումը եւ Գաբրիէլ Մարաշցի Եպիսկոպոսը  Եգիպտոսի թեմի անկախութիւնը կը հռչակէ։
1843-ին Պօղոս Եուսուֆ պէյ կը մահուան ։ Ան կենդանութեանը կտակ մը թողած էր, որ Գաբրիէլ Սրբազանի ջանքերով կը պահպանուի։
Գաբրիէլ եպիսկոպոս հետամուտ եղած է նիւթական օժանդակութիւն ապահովելու եգիպտահայ գաղութին կարիքներուն համար։ Անոր օրով Ազգը կ՝ ունենայ նաեւ կալուածներ եւ առանձնաշնորհումներ։
Խտիվ Սայիտ փաշա 500 ոսկիի չափ նուիրած է իրեն՝ աղքատներու համար։ Օր մը Սայիտ փաշայի հետ տեսակցած ատեն եպիսկոպոսը կ՝ ըսէ «Աղքատները գիշերը երազս կու գան եւ կը մեղադրեն զիս, թէ իրենց համար ինչո՞ւ չեմ խնդրեր Ձեր Բարձրութեան հանրածանօթ գթութիւնը»։ Իշխանը կը խնդայ, Սրբազանը կը խնդրէ եւ կը ստանայ 600 ֆէտտան (մէկ Ֆէտտան 4200 քառակուսի  կանգուն է) հողի տարածութեամբ ագարակ մը վերին Եգիպտոսի մէջ ։ Երեք տարի վերջ օր մը փաշան կը հարցնէ Սրբազանին, թէ ինչպէ՞ս է առաջնորդարանի ելեւմտական վիճակը Սրբազանին պատասխանը կ՛ըլլայ թէ՝ «տարեկան արդիւնքը բաժնեցի, բաժնողին բան չը մնաց» Ուրեմն, կ՛ըսէ բարեսիրտ փաշան, բաժնողին պէտքերուն համար կը նուիրեմ ուրիշ ագարակ մը եւ կը շնորհէ 400 ֆէտտան հող եւս Ստորին Եգիպտոսի մէջ, որուն կալուածագիրն ալ աղքատաց անունով կը հանուի։
1859-ին հիւանդութեան պատճառաւ Գաբրիէլ եպիսկոպոս կը մեկնի Իտալիա․ բուժուելէն ետք կը վերադառնայ Եգիպտոս։
Գաբրիէլ Եպիսկոպոս ծեր եւ հիւանդոտ ըլլալուն, 1863-ին Եգիպտոս կու գայ Մեսրոպ Վ. (ապագային Մեսրոպ Եպ. Սուքիասեան) Սահմանադրութիւնը գործադրելու համար։ Ըստ հայ համայնքի վաւերացուած կանոնագրութեան, Թեմի ընտրութիւններ տեղի կ՛ունենան եւ ժողովրդական քուէով առաջին թաղական խորհուրդը կ՛ընտրուի ։
Մեսրոպ Վ.ի մեկնումէն ետք թաղականութիւնը Պոլսոյ Պատրիարքարանէն կը խնդրէ փոխանորդ մը ու կը ղրկուի՝ Մկրտիչ Եպ. (ապա կաթողիկոս Կիլիկիոյ)՝ որ 2-3 տարի պաշտօնավարելէ ետք, ժողովրդեան դժգոհութենէն՝ կը թողու պաշտօնը։ Անոր կը յաջորդէ Տ. Կարապետ քհ. Անամալի, որ Գաբրէլ Սրբազանի միակ ձեոնասունն էր։
Գաբրիէլ Եպիսկոպոս քաշուելով Մար Մինայի գերեզմանատան դիմացը գտնուող Ազգին Տունին մէջ, առաձնացած կ՛ապրի։  Կը մահուան  21 Ապրիլ 1867-ին եւ կը թաղուի Գահիրէի եկեղեցւոյ մէջ։  1867-ին Եգիպտահայ Թեմը կը միանայ Պոլսոյ Պատրիարքարանին։
Դամբարան Գաբրիէլ Եպսկոպոս Մարաշցիի Դերզգօն հովիւ հօտին Քրիստոսի, Արք Եպիսկոպոս հայկազեան տոհմի Բարեխնամ տեսուչ հոգւոյ ամենի Րաբունի ընտիր պատւոյ արժանի Ի Մարաշ ծնեալ ընիկ հայրենօք Էր ծաղկեցուցիչ տեղւոյս տաճարօք Լի ես դու ուրեմն տապան գեղապանծ Բարեօք որ կրես զայս պատուական գանձ Յամի տեառն 1867 Ապրիլ 22
Արտաքին յղումներ
Եգիպտոսի հայ համայնքը, արեւելահայերէն
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայեր Ստորոգութիւն:1867 մահեր Ստորոգութիւն:22 Ապրիլի մահացածներ
Եկեղեցական տոմարագիտութիւն
Եկեղեցական Տոմարագիտութիւն, Քրիստոսի Յարութեան տօնը (Զատիկը) տարբեր թուականներով կը նշուի քրիստոնեայ եկեղեցիներու կողմէ, եւ այդ հիմամբ՝ անիկա կը շարժի (ոչ հաստատուն) տօն մըն է:
Քարլոս Մելքոնեան
Քարլոս Մելքոնեան (Նոյեմբեր 6 1956, Վալենտին Ալսինայ, Արժանթին), հայկական ծագմամբ Արժանթինցի տնտեսագէտ եւ քաղաքական գործիչ։ 2015 թուականին Դեկտեմբեր 23-ին Մաուրիսիօ Մաքրիի կողմէն նշանակուած է Արժանթինի Ազգային բանկի նախագահ ։
Եկեղեցական տոմարագիտութիւն
Այս հարցը գերազանցապէս կ՛առնչուէր տոմարական հաշիւներու: Հայց. Եկեղեցւոյ Զատիկը կրնար զուգադիպիլ Մարտ 22-էն մինչեւ Ապրիլ 25 երկարող 35 օրերու մերձաւորագոյն Կիրակիին: Բայց այդ հաշիւները ինչպէ՞ս կը կատարուին: « Եկեղեցական տոմարագիտութիւն » կոչուած հատորը, զոր հեղինակած էր Էջմիածնայ տոմարագէտ միաբաններէն Գէորգ արք. Սէրայտարեան Վիրահայոց թեմին երբեմնի երկարամեայ առաջնորդը(վախճանած՝ 2002-ին): Գրքին մէջ նշուած էր հետեւեալը.
Քարլոս Մելքոնեան
Կենսագրութիւն
Պուենոս Այրեսի համալսարանին մէջ ստացած է տնտեսագէտի որակում, իսկ Տորկուատոյ դի Տելեայ համալսարանին մէջ տնտեսագէտի տիտղոսի կոչումը ։ ։
Եկեղեցական տոմարագիտութիւն
Գիտեմ, որ «գիշերահաւասար» ը տարուան այն ժամանակն է՝ երբ ցերեկն ու գիշերը հաւասար տեւողութիւն կ՛ունենան (Մարտ 21-ին ու Սեպտեմբեր 21-ին)։ Բայց հարցն այն է՝ թէ ինչու Զատկուան տօնը կապուած է «լուսնի լրում»ին...։
Քարլոս Մելքոնեան
Կենսագրութիւն
1986 թուականին կը զբաղէր Արժանթինի Կենդրոնական բանկի արտաքին պարտքերու բաժինի պետ պաշտօնով։ Այդ պաշտօնին մէջ ստորագրած է եւ հոգաբարձուներու խորհուրդին ուղարկած է 480/161 զեկոյցը, որուն մէջ խնդրած էր անվաւեր համարել 1980-ական թուականի սկիզբներուն որոշ անհատներուն կողմէն վերցուած արտաքին պարտքի յետաքննութիւնը ։
Եկեղեցական տոմարագիտութիւն
Գրքին վերջաւորութեան սակայն, հեղինակը կը պատմէր, որ 1969-ին Վազգէն Ա. Կաթողիկոս երեք եպիսկոպոսներէ բաղկացեալ յանձնախումբ մը կազմեր էր, պարտականութիւն տալով անոր ուսումնասիրել բոլոր եկեղեցիներու հետ Զատկի անշարժ օր մը տօնելու հարցը Այդ յանձնախումբը, յետ քննութեան, հասած էր սա՛ եզրակացութեան. «Երբ քրիստոնեայ եկեղեցիները համաձայնին Ս. Յարութեան տօնը կատարելու անշարժ եւ հաստատուն օր մը, Հայց. Եկեղեցին եւս միանայ որոշումին եւ Զատիկը տօնեն տարուայ անշարժ օր մը, Ապրիլի Բ. կամ Գ. Կիրակին»։
Քարլոս Մելքոնեան
Կենսագրութիւն
1980-ական թուականներուն աշխատած է նաեւ Համաշխարհային բանկին մէջ որպէս մասնաւոր խորհրդատու։ Արժանթինի նախկին նախագահ Քարլոս Մենեմի տնտեսական խումբի անդամն էր, երբ վերջինս 2003 թուականի նախագահական ընտրութիւններուն կրկին դրաւ իր թեկնածութիւնը։ Ներկայիս «Հանրապետական առաջարկ» կուսակցութեան անդամ է, որ կը ղեկավար է նախագահ Մաուրիսիո Մակրին։
Եկեղեցական տոմարագիտութիւն
Աւելի քան 45 տարի անցեր է վերի թուականէն, բայց ցանկալի «համաձայնութիւն»ը չէ գոյացեր Այդ տարիներու ընթացքին բազմահարիւր աշխատաժողովներ, համագումարներ, էքիւմէնիք հանդիպումներ կայացեր են մեծ եւ փոքր տարբեր եկեղեցիներու միջեւ՝ Եկեկղեցիներու Համաշխարհային Խորուրդի Երդիքին տակ կամ այլուր, բայց շօշափելի արդունք մը ձեռք չէ ձգուեր։
Քրիստոնէական անմիաբանութիւն...։
Քարլոս Մելքոնեան
Կենսագրութիւն
Ղեկավարած է Արժանթինի Կենտրոնական բանկի արտաքին գործերու ենթաբաժինը եւ տնտեսական յետաքննութիւններու բաժինը, մասնակցած է Արժանթինական արտաքին պարտքին առնչուող բանակցութիւններուն։ Որմէ ետք հիմնած է սեփական խորհրդատուական ընկերութիւնը ։
2002 թուականին Էդուարդոյ Դուալդեի նախագահութեան ժամանակ առաջարկ կը ստանայ զբաղեցնել երկրի տնտեսութեան նախարարի պաշտօնը, սակայն կը հրաժարի ։ Յաջորդ տարին Մենեմի յաղթանակէն ետք կ ՛ընդունի առաջարկը ։
2007 թուականին եղած է ծերկակուտական «senator» թեկնածու Մաուրիսիոյ Մակրիի «Հանրապետական առաջարկ» կուսակցութեան մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:6 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:1956 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Վալենթին Ալսինա ծնածներ Ստորոգութիւն:Արժանթինցի տնտեսագէտներ Ստորոգութիւն:Արժանթինցի քաղաքական գործիչներ
Քանպերա
Քանպերա (Canberra), Աւստրալիական միութեան (Աւստրալիա) մայրաքաղաք։ Բնակչութիւնը կը գերազանցէ 345 հազար մարդ, Քանպերան կը հանդիսանայ Աւստրալիոյ ամենամեծ քաղաքը, որ կը գտնուի մայր ցամաքի ներսը, այլ ոչ ծովափին։ Քաղաքը կը գտնուի Աւստրալիական մայրաքաղաքային տարածքի հիւսիսային մասը, Սիտնիէն 280 քմ հարաւ-արեւմուտք եւ Մելպուրնէն 650 քմ հիւսիս-արեւելք։
Պատմութիւն
Յատուկ ստեղծուած է որպէս մայրաքաղաք։ Կառուցումը սկսած է 1913 թուականին։ 1927 թուականէն խորհրդարանի եւ կառավարութեան նստավայրն է։ Քանպերան սկզբնապէս եղած է Մոլոնկլօ գետի հատուածի անուանումը, որ դարձած է եւ տեղանքի անուանումը։ Այստեղ կառուցուած քաղաքն էլ ստացած է այս անունը, որու ստուգաբանութիւնը ոմանք կը կապեն բնիկներու «Հաւաքատեղի» բառի հետ։
Քոյր քաղաքներ
Քանպերան հետեւեալ քաղաքների քույր-քաղաքն է՝
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Աւստրալիա
Տղմուտ (գետ)
Տղմուտ (Տղմոտ), գետ Հայկական լեռնաշխարհի մէջ։ 5-րդ դարու պատմիչներէն Եղիշէն ու Ղազար Փարպեցին, Տղմուտ գետ ըսելով, նկատի կ'ունենան Մակու (Ձանգիմար) գետը, որ իր վտակներով կը հոսի Վասպուրական նահանգի Արտազ գաւառով եւ ամենայն հաւանականութեամբ այդպէս կոչուած է Տղմօտ ըլլալու պատճառով։ Անոր հովիտներուն է Աւարայրի դաշտը, ուր 451-ի Մայիս 26- ին, տեղի ունեցած է Աւարայրի ճակատամարտը՝ հայկական եւ պարսկական զօրաբանակներու միջեւ։
Ստորոգութիւն:Հայկական լեռնաշխարհի գետեր Ստորոգութիւն:Արաքս գետի վտակներ
8 Յուլիս
8 Յուլիս, տարուան 189-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 190-րդ) օրն է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 8 Յուլիսի ծնածներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 8 Յուլիսի մահացածներ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յուլիս
Գունդ
Գունդ, երկրաչափական մարմին է, կեդրոնէն տուեալ մեծութենէն ոչ հեռու կետերու ամբողջութիւն: Այդ մեծութիւնը գունդի շառաւիղն է:
Կազմութիւն
Գունդը կը կազմաւորուէ կիսաշրջանն իր անշարժ տրամագիծին շուրջը պտտելով: Այդ տրամագիծը գունդի առանցքն է, իսկ անոր երկու ծայրակէտերը՝ բեւեռներն են: Գունդի մակերեւոյթը ոլորտն է:
Մեր Շուրջի Գունդերը
Գնդաձեւութիւնը բնութեան մէջ ամենատարածուած ձեւերէն մեկն: Ատիկա անորով պայմանաւորուած է, որ հաւասար ծաւալներ ունեցող մարմիններու ամենափոքր մակերեւոյթն ունի գունդը: Գնդաձեւ են բոլոր երկնային մարմինները՝ Երկիրը եւ միւս մոլորակները, Լուսինը, Արեգակը եւ բոլոր միւս աստղերը: Գդաձեւ են նաեւ շատ պտուղներ՝ խնձորը, նարինջը, ձմերուկը:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երկրաչափական մարմիններ
On the Floor
Երգ
«On the Floor» Լոբէզը այս երգը թողարկած է Island Def Jam Music-ի հետ, ամբողջացնելով իր եւ Epic Records-ի աշխատանքային տասը տարին։ Երգը դարձաւ «Love?» ալպոմի առաջին պաշտօնական երգը, Լոբէզի եւ Pitbull-ի համատեղ երկրորդ աշխատանքը (Fresh Out the Oven երգէն ետք)։ Երգին նախացուցադրումը տեղի ունեցաւ 18 Յունուար 2011-ին «On Air with Ryan Seacrest» րատիոհաղորդման հետ։ 11 Փետրուար 2011-ին երգը արդէն կը հնչէր հեռուստալիքներով։
Պարոյր Ասատուր
Պարոյր Ասատուր, գրասէր առեւտրական:
Կենսագութիւն
Ծնած է Սեբաստիա 20 Օգոստոս 1882 թուականին որդի Ասատուրի սերած Վերիբերդացի Մրջին տոհմէն, (Վերիբերդը Սենեքերիմ թագաւորի ժամանակ անոր անձնական զօրաց իբրեւ բանակատեղի եւ նախարարաց բանակավայր ծառայած էր) ունենալով դարաւոր ընտանեական պատմութեան մը արձանագրութիւնները իրական տուեալներով։
Պարոյր Ասատուր նախնական կրթութիւնը Ս. Սարգիս եկեղեցուոյ դպրոցին մէջ ստանալէ ետք փոխադրուած է Ամերիկեան գոլէճը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է բրոֆ. Պալեօզեանի եւ Գապադճեանի օրով:
Որպէս յաջողակ թուաբանագէտ դպրոցական շրջանէն իսկ յանձնառու եղած է մհտ. Մարուքէ Իբրանոսեանի առեւտրական հաստպտութեան մէջ պաշտօնավարելու: Պատասխանատու պաշտօններ վարած է նաեւ նոյն Տան մասնաճիւղերուն մէջ Սամսոն, Գասթէմունի եւ այլն:
1900-էն սկսեալ աշխատակցած է կարգ մը թերթերու, Բ. Քէջեանի «Բիւղանդիոն»ին, Ս. Չէօմլէքճեանի առեւտրական շաբաթաթերթին, ինչպէս նաեւ արտասահմանի Հնչակեան կիսապաշտօնական օրկաններու Պ. Հայկազն, Հայկուհի, Անցորդ եւ Պ. Ա. ստորագրութիւններով:
Նախապէս հաստատւած է Ռուսճուք (Պուլկարիա) իբրեւ գլխաւոր տոմարակալ Կրօնիկ եւ Կ. Փափազեան վաճառատան եւ ի վերջոյ անձնական ձեռներէցութեամբ հիմնած է Գոմիսիոնի գործ մը, որ հասցուցած է փայլուն վիճակի:
Պ. Ասատուր 1923-էն ի վեր իր պատուաւորութեամբ մեծ վստահութիւն կը վայելէ դրամատուներէ: Գործօն անդամ է ֆրանսական եւ բոլոնական Առեւտրական Գրասենեակներու:
Ինքն էր որ 1933-ին կազմակերպեց Ներգաղթի Կեդրոնական Կոմիտէն եւ աշխատեցաւ մինչեւ կարաւանին մեկնումը: Սեբաստիոյ Վերաշինաց Միութիւնը հաստատեց, նախաձեռնարկ եւ գլխաւոր հիմնադիրը եղաւ Հայ Համագործական Սեւան դրամատան, նաեւ «Գօթվա» բաժնետիրական ներկի գործարանին Կարա-Իսքըր:
1935-ին հրատարակեց «Վիթոշ-Արարատ» Պուլկարահայ տարեգիրքը, որ համայն հայ մամուլէն գովեստաներու արժանացած, որպէս ատաղձ ապագայ Պուլկարահայ պատմութեան:
Մեծ սիրահար մըն է Խորհրդային Հայաստանի եւ հիացող անոր հսկայ վերաշինութեան:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:20 Օգոստոսի ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ արեւտրականներ
Յարութիւն Քհնյ. Թումայեան
'''Տ. Յարութիւն Քհնյ. Թումայեան, (1884)''' Ծնած է Ալպէստանէ եարփուղ կամ եփեսոս (Արարիսոս) գիւղը, 1884-ին։ Նախնական ուսումը ստացած է Ջէյթունի կեւդրոնական վարժարանին մէջ։
կենսագրութիւն
Ւր մէջ ուսումնակրթական կարողութիւնը շեշտուած ըլլալով, որպէս ասպարէզ սիրած է կրթական կեւանքը, որովհեւտեւ հաւատացած է սերունդներուն դաստիարակութիեան սրբազան կարեււորութեան ու աոաքելութեւան։ Այս գիտակցութենէն առաջնորդուած՝ մտած է ուսուցչական կեւանքի մէջ։ Յաջորդարար կրթական պաշտօններ վարած է կիլիկեւան շրջանակի վարժարաններուն մկջ։ Տեղւոյն ացգայիններր, ժողովուրդր իր կրթական կարողութիւնր, վարքն ա բարքը եւ ազգային ու եկեղեցական կեանքին ու արժէքներուն կապուածաթիւնր նկատի աոնելով, զինք հրաւիրած են քահանայական կոչման։ Ան ժողովուրդին րուռն փափաքին ընդաոաջելով, ձեոնադրուած է քահանյ, 1912-ին։ քահանայական պատրաստութեան քաոասնօրեայ շրջանը լրանալէ ետք, պաշտօնավարած է Անտիոքի մէջ, 1912–1915։ Երեք տարի Անտիոքի մէջ քաՀանայագործելէ ետք, ան հրաւէր ստացած է Եգիպտոսի Հայ գաղութէն։ Փոխադրուած է Եգիպտոս եւ ժամանակ մր ետք անցած է Մերսին։ Այստեւղալ երկար ժամանակ չէ պաչտօնավարած։ Ապա մէկնած է Պէյրութ ուր կարճ ժամանակաշրջան մը Քահանայագործելէ ետք, ծրագրած է տեւղափոխուիլ այլ հայկական քաղութ։ Ան Ւր միտքը դրածը գործադրող եղած է։ կապեր հաստատած է կիպրոսի փոքրաթիւ հայ գաղութի պատասխանատունեւրուն հէտ եււ յաջողած է ծրագիրր իրականացնեւլ։ Ւ վերջոյ, փոխադրուած է կիպրոս ու հոգեււոր հովիւ նշանակուած է Նիկոսիոյ հայ գաղութին։ Հոս վերջ զտած է իր թափաոական կեւանքը։ Դժբախտաբար արխիւնեւրու աղքատութեան պատճաոով միայն այս հակիրճ տեղեկութիւննեւրր կարելի եղած է ունենալ իր մասին։ Հաւանական ենթաղրութիւն է որ ան իր մահկանացուն կնքած է Նիկոսիոյ մէջ ։
Գրի­­գոր Կեր­­կե­­­րեան
Հայր Գրիգոր Կերկերեան, հայ պատմաբան։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Կիւրին, Սեբաստիա: Ան եղած է իր ծնողներու 16 զաւակներէն ամենափոքրը եւ փրկուելով ստոյգ մահէ, աւագ եղբօր հետ կերպով մը հասած է Պէյրութ, ուր իր մանկութիւնը անցուցած է որբանոցի մէջ:
1925-ին ընդունուած է Զմմարի վանքի դպրատունը: 1930-ին, աւարտած է Պէյրութի Ս. Յովսէփի անուան համալսարանը, հուսկ, հետեւելէ ետք Հռոմի Լեւոնեան հիմնարկի Աստուածաբանութեան դասընթացքներուն։
1937-ին ձեռնադրուած է կուսակրօն վարդապետ եւ հաստատուած Գահիրէ, ուր ձեռնարկած է Հայոց Ցեղասպանութեան մասին դոկտորականի իր թեզի պատրաստութեան, ողջ կեանքը նուիրելով այդ նիւթի ուսումնասիրութեան: Իր հետազօտութիւններուն ընթացքին հանդիպած է քիւրտ Մուսթաֆա Փաշային (Նեմրութ Մուսթաֆա Փաշա), որ 1919-1922 եղած է երիտթուրք պաշտօնեաներու դատական գործերը քննող ռազմական առաջին դատարանի (Divani Harbi Օrfi) դատաւորներէն մէկը եւ նախընթաց ձերբակալութեան մը ենթարկուած ըլլալուն համար, վախնալով նոր ձերբակալումէ փախած էր Գահիրէ, երբ 1922-ին թուրք ազգայնականները գրաւած էին Պոլիսը:
Գրիգոր Կերկերեանի հանդիպումը Օսմանեան նախկին դատաւորին հետ բեկումնային եղած է : Մուսթաֆա Փաշա իրեն հաղորդած է, թէ Պոլսոյ դատավարութեան փաստաթուղթերուն կարեւոր մէկ մասը կը պահուին Երուսաղէմի հայոց պատրիարքարանին մէջ։ Կերկերեան այցելած է այս արխիւը եւ այդ տեղի նիւթերը ընդօրինակած է ժապաւէնի վրայ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Արեւմտահայ մշակութային կեանքը 1900-1910-ական տարիներուն
Արեւմտահայ ճակատ
Բայց 1917-ի աւարտին, համայնավար յեղաշրջումէն ետք, ռուսական բանակները կը քաշուին արագօրէն։ Թուրք բանակին դէմ մինակ մնացած, Հայաստանի ուժերը նախ՝ կը նահանջեն։ Ի վերջոյ, հերոսական ճիգով մը, անոնք կը կանգնին ու փախուստի կը մատնեն թուրքերը՝ 1918 Մայիսին, Սարտարապատի մօտ, փրկելով Արարատեան դաշտն ու Երեւանի նահանգը։
Կը հիմնուի Հայաստանի Հանրապետութիւնը՝ 28 Մայիս 1918-ին։ Առաջին այս հանրապետութիւնը, կենսական հանգրուան հայոց պատմութեան մէջ, մեծ ճիգերէ եւ առաջին իրագործումներէ ետք, կը մնայ «թրքական մուրճին եւ ռուսական սալին միջեւ»։ 1920-ի վերջը, անիկա կը դառնայ խորհրդային, որպէս մէկ մասը շուտով կազմուելիք խորհրդային միութեան։
Ստորոգութիւն:Մշակութային իրադարձութիւններ
Ալան Ռիքման
Ալան Սիտնի Փաթրիք Ռիքման, անգլիացի դերասան մըն է:
Կենցագրութիւն
Ալան Ռիքման ծնած է Անգլիա, 1946 թուականին: Ան ունի երկու եղբայրներ՝ Տէյվիտ եւ Մայքըլ, իսկ մէկ քոյր մը՝ Շէյլան: Երբ Ալան 8 տարեկան էր, կը մահանայ անոր հայրը: Իրենց մայրը չկարողանալով 4 զաւակի ապահովել, շուտով կրկին կ'ամուսնանայ, սակայն 3 տարի ետք կ'ամուսնալուծուի:
Երբ Ալան դպրոցը կ'աւարտէ, կ'որոշէ հետեւիլ դերասանութեան մասնագիտութեան, որն ուսանելէ եւ աւարտելէ ետք, կը սկսի ստանալ տարբեր դերեր ֆիլմերու մէջ, զորօրինակ՝
19 տարեկանին, Ռիքման ծանօթացաւ Ռիմա Հորթընին որ դարձաւ իր սիրահարուհին : 2015 թուականին, Ալան հարցազրոյցի մը մէջ ըսաւ որ անոնք գաղտնօրէն 2012 թուականին ամուսնացան Նիւ Եորքի մէջ։ Անոնք 1977 թուականէն միասին կ'ապրէին մինչեւ Ալանի մահը 2016 թուականին: Ալան եւ Ռիմա ոչ մէկ զաւակ ունեցան  :
14 Յունուար, 2016 թուականին, Ալան մահացաւ Լոնտոնի հիւանդանոցին մէջ, շրջապատուած իր բարեկամներով : Ան կը տառապէր քաղցկեղ հիւանդութիւնէ, եւ այս մէկը գիտէին միայն իր մօտիկ հարազատները :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:21 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:14 Յունուարի մահացածներ Ստորոգութիւն:Անգլիացի դերասաններ
Հայ Երեխաներու Փոխադրումը Օսմանեան Թուրքիայէն
Նախապայմաններ
Մեծ Եղեռն ի ժամանակ մօտ 500000 հայ երեխաներ սպաննուեցան՝ ողջակիզուեցան, թունաւորուեցան, խեղդամահ եղան, մահացան սովէն, տարբեր համաճարակային հիւանդութիւններէ։ Ողջ մնացած երեխաներու մէկ մասը իսլամացուեցաւ։ Ողջ մնացածները վերահաս մահէն փրկելու, անոնց ֆիզիկական անվտանգութիւնը, կեցութիւնն ու ազգային դաստիարակութիւնը ապահովելու համար անհրաժեշտ էր զանոնք դուրս հանել Օսմանեան Թուրքիոյ տարածքէն։
Գաղթը
Կը գաղթեն այն որբերը, որոնք ցեղասպանութեան տարիներուն հաւաքագրած էին անմարդաբնակ վայրերէ (անապատներ, անտառներ), փողոցներէ, ուր անոնք կը զբաղէին մուրացկանութեամբ, իսլամադաւան ընտանիքներէ եւ թրքական պետական որբանոցներէ։ Փոխադրուեցան նաեւ ռազմական գործողութիւններու գօտիին մէջ յայտնուած հայ երեխաները, որոնց տարահանումը իրականացաւ ռուս եւ անգլիացի զինուորականներու կողմէ ։
Մուսա լեռ
Ցեղասպանութեան տարիներուն հայ երեխաներու առաջին լայնածաւալ գաղթը իրականացաւ Մուսա լերան հերոսամարտի ժամանակ։ 1915-ի գարնան երիտթուրքական կառավարութիւնը կը սկսի Արեւմտեան Հայաստան ի եւ կայսրութեան միւս շրջաններու հայ բնակչութեան տեղահանութիւնն ու բնաջնջումը։ 30 Յուլիսին նաեւ Սուէտիայի (Հալէպ ի նահանգ, Անտիոք ի գաւառ) վեց հայկական գիւղերու աւելի քան 6000 բնակչութեան գաղթի հրաման կը տրուի։ Հրամանին կ՛ենթարկուի բնակչութեան մէկ փոքր մասը, մնացածը՝ մօտ 5000 սուէտիահայեր բարձրանալով Մուսա լեռը՝ կը դիմեն ինքնապաշտպանութեան, որ կը տեւէ 53 օր։ Ֆրանսական «Գիշէն» ու «Ժաննա տ’Արկ» նաւերը օգնութեան կը հասնին եւ 13-15 Սեպտեմբերին 4058 հոգի Մուսա լեռէն կ՛անցնին Եգիպտոս ի Փորթ Սայիտ նաւահանգիստ։ Քանի մը երեխաներ կը ծնին ֆրանսական նաւերուն վրայ եւ կ՛անուանակոչուին խորհրդանշական անուններով՝ Գիշէն, Ազատուհի եւ այլն։
Մուսա լեռէն Փորթ Սայիտ անցան 1563 երեխայ։
Այնթապ, Մարաշ, Հաճըն, Մերսին
Հայ երեխաներու փոխադրումի դրուագներէն է նաեւ Դեկտեմբեր 1921-ին Պասրա նահանգի Նահր էլ Օման աւանի հայկական գաղթակայանէն 816 հայ որբերու նաւով փոխադրումը Երուսաղէմ, ուր զանոնք կը դիմաւորեն Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարք Եղիշէ Արքեպիսկոպոս Դուրեան, ազգային գործիչներ եւ մեծ թիւով տեղացի հայեր ։
Թուրքիոյ հարաւային եւ հարաւարեւելեան շրջաններէն (Ուրֆայի տարածք, Մարտին, Խարբերդ, Ակն եւ Մալաթիա) հայ որբերու փոխադրման պատասխանատուներ նշանակուեցան Յակոբ Կիւնցլերը եւ անոր կինը՝ Էլիզապէթը, որոնք 1922-էն կ՛աշխատէին Մերձաւոր Արեւելք ի ամերիկեան նպաստամատոյց կոմիտէի Ուրֆայի մասնաճիւղին մէջ եւ կը զբաղէին այդ կազմակերպութեան կողմէ հաւաքուած հայ որբերու խնամքով։ Անոնց թեկնածութեան ընտրութիւնը պայմանաւորուած էր վերջիններուս՝ տարածքի եւ թրքերէն ի փայլուն իմացութեամբ։ Ապրիլ 1922-ին Խարբերդէն եւ յարակից շրջաններէն Կիւնցլերը կը կազմակերպէ համաշխարհային պատմութեան մէջ որբերու ամէնաստուար՝ շուրջ 5000 երեխաներու աննախադէպ տարհանման գործողութիւնը։ Ըստ Կիւնցլերի կազմած վիճակագրութեան, ընդհանուր առմամբ Թուրքիոյ հարաւային եւ հարաւարեւելեան բնակավայրերէն տարբեր խումբերով իր կողմէ կը փոխադրուի շուրջ 8000 հայ երեխայ, որոնք կը տեղաբաշխուին Սուրիոյ եւ Լիբանանի որբանոցներուն մէջ ։
Այս ընթացքին հայ երեխաներու փոխադրութեան գործողութիւններ իրականացուեցան Խնուսի, Վանի, Բաղէշի եւ այլ վայրերու մէջ ։
Զմիւռնիա
Սեպտեմբեր 1922-ին՝ Զմիւռնիոյ աղէտ ի ժամանակ, շուրջ 5000 յոյն եւ հայ որբեր կը փոխադրուին քեմալականներու կողմէ հրդեհի մատնուած քաղաքէն՝ Մերձաւոր Արեւելք ի ամերիկեան նպաստամատոյցի աշխատակից Սառա Քորնինկի ջանքերով, որոնք ամերիկեան ռազմանաւերով կը տեղափոխեն Յունաստան ։
Ըստ Ջ. Բարտօնի տուեալներուն, 1922-1923՝ Մերձաւոր Արեւելքի ամերիկեան նպաստամատոյցի աշխոյժ աշխատանքներուն շնորհիւ, մօտաւոր հաշուարկով Թուրքիա յէն Սուրիա, Լիբանան եւ Յունաստան փոխադրուեցան մօտ 30000 հայ եւ յոյն որբեր, որոնցմէ 12000 հայ երեխայ՝ կայսրութեան միայն հարաւային եւ հարաւարեւելեան շրջաններէն ։
Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշակոթող (Կալկաթա)
Հայոց ցեղասպանութեան յուշակոթող, յուշակոթող Հնդկաստանի Կալկաթա քաղաքին մէջ, հայկական Սուրբ Նազարէթ եկեղեցիին բակը։
Պատմութիւն
Յուշակոթողը կառուցուած է հայոց ցեղասպանութեան զոհերուն յիշատակին 50-ամեայ տարելիցին առթիւ: Կը գտնուի Կալկաթայի հայկական Սուրբ Նազարէթ եկեղեցիին բակը։ Յուշարձանը տեղադրուած է 1865 թուականի Ապրիլ 24-ին :
Տուեալներ
Յուշակոթողի վրայ փորագրուած է. «Յիշատակ յիսնամէկի բիիարիոր նահատակացն մերոց յընթացս համաշխարհային Ա. պատերազմին եամի տէառս, ապրիլ, 1914-1918 կանգնէաց զայս յուշարձանն երախտագէտ սերունդ ժողովրդէանն Հայոց Կալկաթայի 24-4-1965»:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հնդկաստան Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան յուշարձաններ
Քարմինա Պուրանա
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Տաղեր Ստորոգութիւն:Քարլ Օրֆֆ Ստորոգութիւն:1937 ստեղծագործութիւններ
Գաբրիէլ Պատկանեան
Գաբրիէլ Պատկանեան, բանաստեղծ, արձակագիր, պատմաբան, մանկավարժ, գրական-հասարակական գործիչ։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Տէր Գաբրիէլ ծնած է Թիֆլիս, զաւակն էր Սերովբէ վարժապետին որ ծնած էր Պոլսոյ մէջ եւ մանկութեան ատեն ղրկուած էր Ս.Ղազար վանքը։
1805-ին ընտանեօք մեկնած է Աստրախան։ Սորված է իր հօր՝ Սերեվբէ Պատկանեանի հիմնադրած Աղապապեան դպրոցէն ներս, ապա հետեւած է ռուսական հոգեւոր սեմինարներու։ Տիրապետած է ռուսերէնին, անգլերէնին ու գերմաներէնին։
1827-ին ձեռնադրուած է քահանայ։ 1818-ին թարգմանած է Դիոդորոս Սիկիլիացիի «Պատմութիւն Մեծին Աղեքսանդրի Մակեդոնացւոյ» գիրքը (հրտ․ 1827) եւ գրած «Վարդապետութիւն Ուղղափառութեան Հայաստանեայց Եկեղեցւոյ» աշխատութիւնը։ 1826-ին տեղափոխուած է Նոր Նախիջեւան, ուր դասաւանդած է հայերէն, ռուսերէն, պատմութիւն, աշխարհագրութիւն ու ուշադրութիւն գրաւած՝ իր հասարակական գործունեութեամբ։
1836-ին բացած է մասնաւոր վարժարան, ուր իրեն աշակերտած են Միքայէլ Նալբանդեա, Ռափայէլ Պատկանեան եւ ուրիշներ։ 1847-ին Ներսէս Աշտարակեցիի հրաւէրով տեղափոխուած է Թիֆլիս ու նշանակուած Նորաշէն եկեղեցւոյ վանահայր։ 1850-ին վարած է Ներսիսեան դպրոցի տեսչական պաշտօնը եւ միաժամանակ հրատարակած՝ «Արարատ» աշխարհաբար շաբաթաթերթը ։
1863-ին անցած է Փեթերսպուրկ, ուր զբաղած է ուսուցչութեամբ ու գրական աշխատանքով։
Բանաստեղծութիւններ
«Գողթան երգեր», «Հարսանիք Արտաշէսի եւ Սաթինիկայ», «Յուլունսն Շամիրամայ», «Արի արքայն արքայից», «Վահագն», «Օրօրոցի երգ գիւղական այրի կնոջ», «Գեղեցիկ Նախիջեւան», «Քրտնաջան այգեպան», «Իշխան անխելք Եւ յիմար», «Առ հայրենիս», «Փունջ հայոց պատմութեան», «Վարդնամակ Կամ արկածք Վարդանայ», «Դիւցազն մեր ժամանակի»։
Պատմական ուսումնասիրութիւններ
«Հայոց Ազգի Պատմութիւնը» (1863), «Միջնավէպք Հայոց Ազգի Պատմութենից» (1863) եւ այլն։
Մեծ արժէք կը ներկայացնէ «Յիշատակարան» աշխատութիւնը, որ իր բովանդակութեամբ, փաստերու առատութեամբ եւ գրելաձեւի վարպետութեամբ կը նկատուի հայ նոր գրականութեան նշանակալից երեւոյթներէն մին։
1850-ին թարգմանած է Շէքսպիրի «Համլէթը», որմէ պահպանուած են քանի մը տեսարաններ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Փեթերսպուրկ մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:Հայ գրական-հասարակական գործիչներ
Ալիս Կլաւեան
Ալիս Կլաւեան-Օսապաշեան (1913)
Կենսագրութիւն
Ծնած է Պուլկարիա: Աւարտած է Բլովտիվի աղջկանց լիսէն եւ ապա պաշտօնավարած՝ որպէս պուլկարերէնի ուսուցչուհի։ Եղած է թարգման Սոֆիայի պետական հրատարակչատան մօտ։ Աշխատակցած է հայ եւ պուլկար թերթերու եւ հանդէսներու։
Գործերը
1959-ին պուլկարերէնի թարգմանած է Սիլվա Կապուտիկեան ի բանաստեղծութիւնները։
1966-ին կը տեղափոխուի Միացեալ Նահանգներ եւ կը հաստատուի Ֆիլատելֆիա։ Շուտով անգլերէն լեզուին տիրանալով կը գրէ իր բանաստեղծութիւններու առաջին գիրքը «Songs For You» (1979)։ Ապա անգլերէնի կը թարգմանէ Սիլվա Կապուտիկեանի քերթուածները. «Lyrical Poetry of Sylva Gaboudigian» խորագրով, (1981) որ կ՚արժանանայ բացառիկ գնահատանքի, յայտնի գրաքննադատներու կողմէ։
Ապա կը հաստատուի Լոս Անճելըս եւ կը հրատարակէ հայերէն բանաստեղծութեան հետեւեալ գիրքերը.
Կարօտի Յուշեր (1987), Բաց Պատուհանէս (1988), եւ Աշնան Ծաղիկներ (1990)։
Գրած է նաեւ թատրերգութիւն մը, «Հայկական Հիւրասիրութիւն», որ բեմադրուած է Ֆիլատելֆիոյ եւ Նիւ Եորք ի մէջ։
Իրեն ի պատիւ սարքուած են գրական երեկոյթներ։ Առաջինը՝ գինեձօն-ճաշկերոյթ մըն էր, որ տեղի ունեցաւ կազմակերպութեամբ Հայ-Ամերիկեան Թատերա-երաժշտական Միութեան, իր՝ «Կարօտի Յուշեր» գիրքին լոյս ընծայման առթիւ, 1987-ին։ Երկրորդը կայացաւ Իրանահայ Միութեան սրահին մէջ, նախաձեռնութեամբ «Նաւասարդ»ի Տիկնանց Մարմնին, 1988-ին: Երրորդը կազմակերպուած էր Հ.Մ.Մ. Տիկնանց Վարչութեան կողմէ, Սողանալեան սրահին մէջ, 1989-ին, Լավերն գոլէճի մէջ, հովանաւորութեամբ Տօքթ. Կարպիս Տէր Եղիայեանի եւ կազմակերպութեամբ գոլէճին Տիկնանց Միութեան, 1990-ին։
Իր անունը արձանագրուած է "Who's Who in Professional and Executive Women" հատորին 1989-ի հրատարակութեան մէջ։
Երկու անգամ այցելած է Հայաստան, ուր Եղիշէ Զարենց ի անուան Գրականութեան եւ Արուեստի Թանգարանին մէջ հիմնուած է Ալիս Օտապաշեանի ֆոնտը։
Հրաւիրուած է համալսարաններէ եւ գրական շրջանակներէ եւ ասմունքի ելոյթներով ներկայացած։
Ա. Օսապաշեանի բանաստեղծութեանց գրքոյկները կը պարունակեն քնարական քերթուածներ, նուիրուած բնութեան, Հայրենիքին ու մարդկութեան։ Իր հոգեկան հարազատ ապրումները կու տայ պարզ եւ գունագեղ ոճով մը։
Լաւատես է ան կեանքի դժուարութիւններուն եւ տխուր երեւոյթներուն հանդէպ։
Սթրասպուրկի Համալսարան
Սթրասպուրկի համալսարան, Հանրային հետազօտական ​​համալսարան, որ կը գտնուի Ֆրանսայի Սթրասպուրկ քաղաքին մէջ, ուր աւելի քան 52,000 ուսանող եւ 3,300 հետազօտող կայ: Անիկա ի սկզբանէ հիմնադրուած է 1538-ին, իսկ 1970-ական թուականներուն բաժնուած է երեք առանձին հաստատութիւններու.
Առաջինը կը պատկանէր Լուի Փասթէօրին, երկրորդը՝ Մարք Պլոքին, իսկ երրորդը՝ Ռոպերթ Շումանին:
1 Յունուար 2009-ին, անոնք կրկին կը միաւորուին մէկ կազմի մէջ: Միաւորման գործընթացը նախատեսուած էր աստիճանաբար աւարտել մինչեւ 2012:
Համալսարանը հիմնադրուած է Եոհան Սթըրմի կողմէ, լուտերական բողոքական ազդեցութեան ներքոյ: Անիկա մտաւոր օճախ մը կը համարուէր Լուսաւորութեան դարաշրջանին:
2015-ին, Սթրասպուրկի համալսարանը համաշխարհային համալսարաններու ցուցակին մէջ 87-րդ դիրքը կը գրաւէ :
2017-ին, կը գրաւէ Ֆրանսայի չորրորդ դիրքը, աշխարհի՝ վեցերորդ, իսկ համաշխարհային համալսարաններու կազմին՝ հարիւր յիսուներորդ դիրքը : Համալսարանը ընդգրկուած է Ութրեխթի ցանցի եւրոպական համալսարաններու եւ եւրոպական հետազօտական համալսարաններու միաւորման մէջ:
Սթրասպուրկի համալսարանը շնորհած է 18 մրցանակ՝ տարբեր ոլորտներու մէջ:
Պատմութիւն
Սթրասպուրկի համալսարանին կազմաւորման պատմութիւնը սկիզբ առած է բողոքական հանրակրթական միջնակարգ ուսումնական հաստատութենէն, որ հիմնադրուած է 1538-ին Եոհան Սթըրմի կողմէ, ըստ որուն՝ համալսարանը հետագային կոչուած է բողոքական ակադեմիա:
1566-ին կայսր Մաքսիմիլիան Բ., հանրակրթական միջնակարգ ուսումնական հաստատութեան շնորհած է ակադեմական կարգավիճակ:
1621-ին, անիկա դարձած է համալսարան:
1631-ին՝ թագաւորական համալսարան:
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներուն, երբ Ֆրանսան գրաւած էր նացի Գերմանիան, համալսարանը տեղափոխուած է Քլերմոն Ֆերան քաղաք:
Բաժիններ
Դասընթացքները ֆրանսերէն լեզուով են:
Անձնակազմ եւ շրջանաւարտներ
1.Նեսթոր Ամպոտիք-Մաքսիմովիչ՝ ռուս մանկաբարձ
2.Ատոլֆ Պայեր՝ գերմանացի քիմիկոս
3. Թէոպոլտ վոն Պեթման-Հոլուեկ՝ Գերմանիոյ վարչապետ
4.Մարք Պլոք՝ ֆրանսացի պատմիչ
5.Ֆերտինանտ Պրաուն՝ գերմանացի բնագէտ
7.Ճորճ Պիուխներ՝ գերմանացի բանաստեղծ եւ դրամատուրք
9.Շառլ Ատոլֆ Վիուրց՝ Ֆրանսացի քիմիկոս
10.Եոհան Ուոլֆկանկ Վոն Կէօթէ՝ գերմանացի բանաստեղծ եւ իմաստասէր
11.Պորիս Կոլիցին՝ ռուս բնագէտ
13.Անրի Փոլ Կարտան՝ ֆրանսացի մաթեմաթիկոս
14.Էռնեսթ Ռոպերթ Քուրցիուս՝ գերմանացի բանասէր
15.Մաքս Լաուէ՝ գերմանացի բնագէտ
17.Լուի Փասթէօր՝ Ֆրանսացի քիմիկոս եւ կենսաբան
18. Ուիլհելմ Ռենտգէն՝ գերմանացի բնագէտ
19. Միխէիլ Սաակաշվիլի՝ Վրաստանի նախագահ
20. Լիւսիէն Ֆեւր՝ ֆրանսացի պատմիչ
21.Հերման Էմիլ Ֆիշեր՝ գերմանացի բնագէտ
23.Ալպերթ Շուայցեր՝ գերմանացի փիլիսոփայ, բժիշկ
24. Քարլ Շմիտթ՝ գերմանացի իրաւաբան եւ փիլիսոփայ
25. Կիւստաւ ֆոն Շմոլլեր՝ գերմանացի տնտեսագէտ, պատմաբան, հասարակական գործիչ
26. Ժան Քլոտ Եունկըր՝ Լիւքսամպուրկի վարչապետ:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի համալսարաններ Ստորոգութիւն:1872 հիմնադրուած կրթական հաստատութիւններ
Միքայէլ Չէլէպի Տիւզ
Միքայէլ Չէլէպի Տիւզ (21 Յունուար 1786 – 1819):
Միքայէլ հաշուեկշիռը հաւասար չկրցաւ բերել, եւ Հալէթէ եւ ուրիշներէ եղած պահանջներուն ի գոհացում մեծ գումարներուն գանձումները յարմարագոյն ժամանակի մը սպասած ատեն, գրէթէ տարի մը կ՛անցնի։
«Իր պաշտօնավարութեան երկրորդ տարին է որ հաշիւ կը պահանջուի եւ ահա մէջտեղ կ՛ելլէ հաշիւներու անհաւասար վիճակը, այն ատեն Պէզճեան՝ Գրիգոր Չէլէպիի կը վազէ եւ կշռոյն պակասը լեցնել կը խոստանայ, միայն թէ պայմանաւ որ ոսկւոյն վրայ դրուողները հանուին եւ նոյն պաշտօնը իրեն Պէզճեանի յանձնուի» կը գրէ Հ. Մէնէվիշեան, մինչդեռ ստոյգն այն է թէ բարեկամներու Թախանձագին անսալով Պէզճեան դիմած է կարգադրելու համար հաշիւները, սակայն ուշ էր արդէն։
Արդէն դրեցինկք թէ եկեղեցի գտած էին Տիւզեանց ապարանքէն, այդ եկեղեցւոյն զգեստները եւ պատկերները ամէնքն ալ Հայոց Պատրիարքարանը զրկուած եմ։
Պէրպէրեանի մէջ կը կարդանք, թէ եթէ փափագէին Հայ ամիրաները եւ հարուստները միաբանելով կարող էին զանոնք փրկել գլխատումէ։
1819–ի Հոկտեմբեր 2–ին Միքայէլ Չէլէպի եւ իր հօրեղբօրորդին Մկրտիչ Չէլէպի կախուեցան Եէնի-գիւղի իրենց ծովեզերեայ ապարանքին պատուհանէն։
Ամբողջ Հայ Ազգը կ՝ ողբայ ազնիւ Տիւզեանց մահուան վրայ, այլ չենք գիտեր թէ ինչո՞ւ նոյն օրը Գանտիլլի Տավուտեան Անտօնի տան մէջ խնջոյք կը կազմեն Թընկըրեան Յակոբ եւ Յովսէփ, Գըլճեան Գրիգոր եւ Գօլէճեան քահանաներու զաւակներ, ուրախանալով Աբբայական ուխտին պաշտպաններուն մահուան առթիւ։
Գլխատուած երեք եղբայրներու եւ Մկրտիչ Չէլէպիի գերեզմաններն կը գտնուի Գուրու Չէշմէ, Թէեւ արձանագրութիւններ չկան բայց պատրաստուած են Հ. Ղուկաս Վ. Օղուլուխեան կողմէ որոնք են.
Գրիգոր Տիւզեան Մտօք, պերճութեամբ անձին ու բանի Գերիվերոյ ամենայնի Բաց անյագուրդ ապերախտէն Ոյր ամպարիշտ ժամիքն սուր Եհատ զգեղեցիկ զարեւն նորա Չկարացեալ հանճարեղ ոգւոյն Ի հաւան զսիրտ իւր ածել, Թէ գուցէ բնաւ Այնբիսի սեաւ սիրտ ապաշնորճ։ Զայս իմաստ աստ ուսաւ եւ ուսոյց։ Ծնեալ ժամի 1774 Յունիս 4 Զրաւեալ ի 1819 Հոկտեմբեր 2 Ի հողոյ աստի ունայնութեան Յոր իջանեն փառք աշխարհի Դալարասցի Յորոտալ փողոյ Գարնանաբեր Յարութեան Ծաղիկ կայտար անուշահոտ Հնձեալ դարապարտ Քաղցր եւ զուարթամիտն յամենայնի Երից թագաւորաց ցանկալին Ստութեան բախտին եւ մարդոյ նշան Տիւզեանն Սերգիս։ Ծնեալ ժամի 1777 Հոկտեմբեր 15 Զրաւեալ ի 1819 Հոկտեմբեր 2 Որ ոչ բաւեալ Դարձուցանել՛ի գլխոյ եղբարցս Զշանթընկէց ամպրոպացն սպառնալիս, Առ սէր նոցին Մատուցի եւ զիմս անմեղ պարանոց Եւ պարանեացայ ի նոյն մրրիկ Միքայէլս Տիւզեան. Յանհաս խորհրդոց երկնից Հարուածեալ անմեղութիւն, Հայեաց յայս մահ անպարտական Տիր ափ ի բերան։ Ծնեալ յամի 1786 Յունուար 21 Զրաւեալ 1819 Միքայէլ Չէլէպի Տիիզ
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1786 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1819 մահեր Ստորոգութիւն:21 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայեր
15 Օգոստոս
15 Օգոստոս, տարուան 227-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 228-րդ) օրն է։
Տօներ
Ստորոգութիւն:Օգոստոս
Ստեփան Շահումեանի Տուն-Թանգարան
Ստեփան Շահումեանի տուն-թանգարան, տուն-թանգարան Ստեփանաւան քաղաքին մէջ։ 1978-ին Ստեփան Շահումեանի ծննդեան 100-ամեակի կապակցութեամբ կառուցուած է յուշահամալիր, որ ներառեց տուն-թանգարանի շէնքը։ Ընդգրկուած է Ստեփանաւանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ ։
Պատմութիւն
1895-ի ամրան Թիֆլիսի Ռեալական ուսումնարանի սան (յետագային փրոֆեսիոնալ յեղափոխական) Ստեփան Շահումեանը իր ջալալօղլեցի ընկերոջ Վասիլ Սիմոնեանի հրաւէրով կու գայ Ջալալօղլի, ուր յետագային 1899-ին կը հիմնէ Հայաստանի մէջ առաջին մարքսիստական խմբակը։ Այստեղ ալ կը ծանօթանայ Եկատերինա Տէր-Գրիգորեանի հետ, որ յետագային դարձաւ անոր կինը։
1923-ին ընդառաջելով ջալալօղլեցիներու խմբակի հիմնադիր եւ ղեկավար Ստեփան Շահումեանի նուիրական անունը յաւերժացնելու ցանկութեան, Լոռիի Գաւգործկոմը որոշեց Ջալալօղլին վերանուանել Ստեփանաւան։ Իսկ 29 Նոյեմբեր 1934-ին Ստեփան Շահումեանի աներոջ Սերգէյ Տէր-Գրիգորեանի տունը վերածուեցաւ տուն-թանգարանի։
1991-ին ՝ Հայաստանի անկախացումէն ետք, Ստեփան Շահումեանի տուն-թանգարանը վերակազմաւորուեցաւ մշակոյթի եւ ժամանցի կեդրոնի։
Ստեփանաւան քաղաքի պատմութեան թանգարանի ստեղծումը
Թանգարանի աշխատակիցներու ջանքերով սկսուեց քաղաքի պատմութեան թանգարանի ստեղծումը, որու նպատակն էր հաւաքագրել եւ պահպանել հայրենի տարածաշրջանի ինչպէս անցեալը, այդպէս ալ ներկան արտացոլող նիւթական, հոգեւոր, մշակութային նմուշներ, հետաքրքիր փաստաթուղթեր, զանոնք մոռացութեան վտանգէն փրկելու եւ սերունդներուն յանձնելու նպատակով։ Ձեռք բերուեցան զանազան լուսանկարներ, վկայագրեր, յուշանուէրներ, կառավարական պարգեւներ, դրամներ, անձնական օգտագործման իրեր, խոր անցեալէն մեզ հասած կաւէ, քարէ, փայտէ, մետաղէ պատրաստուած աշխատանքային գործիքներ, կենցաղային առարկաներ, զէնքեր, զարդեր, որոնք ալ դարձան նոր ստեղծուող թանգարանի առաջին ցուցանմուշները։ Այդ բացառիկ նիւթերը այցելուներուն լիակատար պատկերացում կու տան մեր նախնիներու կեանքի, կենցաղի, մշակութային մակարդակի մասին։
Միջոցառումներ
2007-էն կեդրոնին մէջ ծնունդ առած է գուսանական համոյթը, որ կը կազմակերպէ ինչպէս քաղաքային, այդպէս ալ արտագնայ համերգային ծրագրեր՝ սպասարկելով Ստեփանաւանի տարածաշրջանի ողջ բնակչութեան։
2006-էն կեդրոնին մէջ կը գործէ տիկնիկային թատրոնը, որ բարեգործական հիմունքներով կը սպասարկէ քաղաքի եւ համայնքի երեխաներուն։ Կեդրոնին մէջ կը գործեն նաեւ կարպետագործութեան, հելունագործութեան, շիւղագործութեան եւ ծղօտադրօշմանկարչութեան խմբակները, որոնց սաներու աշխատանքները պարբերաբսր կը ներկայացուին ցուցադրութեան։
Հասցէ
Թանգարանը կը գտնուի Լոռիի մարզի Ստեփանաւան քաղաքի Գարեգին Նժդեհի 2 հասցէին վրայ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Տուն-թանգարաններ Հայաստանի մէջ Ստորոգութիւն:Լոռի մարզի թանգարաններ
Խոդեդան
Վէպ՝ ձօնուած սասունցիներուն, Սասնոյ լեռներուն, Տարօնի դաշտերուն, կորսուած հայրենիքին
Աշխատութիւնը
«Խոդեդան», միահատոր վաւերագրական վէպ․ տպագրուեցաւ Երեւան 1956թ․, հեղինակ՝ Խաչիկ Դաշտենց։ 1950թ․ լոյս տեսաւ հեղինակին համանուն վիպակը։  «Խոդեդան»ը անոր նիւթէն քաղուած, նոր եւ ամբողջական գործ է։  Վերահրատարակուեցաւ Պէյրութ՝ 1958, Գահիրէ՝ 1958 եւ 1959, Երևան՝ 1960 եւ 2000, Թեհրան՝ 1985։ Դաշտենց վէպի առաջին տպագրութեան յառաջաբանին մէջ՝ «խօսք ընթերցողին», գրուած 28 Մայիս, 1956-ին, կը պարզէ հետեւեալները․-
Այդ մարդկանց աւագ սերունդը հետզհետէ անհետանում է։ Եթէ որեւէ հետաքրքրուող կամենայ տեսնել մէկն ու մէկին, նա պէտք է գնայ Թալինի եւ Աշտարակի շրջանի լեռնային ամենահեռաւոր գիւղերը։․․․
Թամոյին ես չեմ տեսել։ Իսկ Խոդեդանի (Ասատուրի) հետ ես հաց եմ կերել 1942 թուականի ամրանը իր ընտանեկան յարկին տակ։ Իրենց գիւղում։
Ճաչնանք վէպը
Հայ շինական մը, Սասնոյ լեռները, Տարօնի շրջանը, ժողովրդավար կարգերով հայրենիքը․ կայուն առացնքներն են որոնց շուրջ կը դառնայ Խաչիկ Դաշտենցի «Խոդեդան» վէպը։
Պատմութիւնը բաժնուած է երկու մասերու․ ամէն մաս իր ենթաբաժանումներով։ Առաջին մասը ունի յենարան Սասունի շրջանը, իսկ երկրորդը՝ Արագածի։ Վէպը կը սկսի ու կը վերջանայ իրարու հակասող, սակայն ա՛յնքան կապուած մէկը կիւսին լրացուցիչ պատկերներով ու դէպքերով։ Մէկ կողմէն բռանգրաւուած հայրենիքին Սասնոյ շրջանը այրած, քանդուած Զորոյի տունը, հարսանեկան սնտուկէն փրկուած կապոցը եւ կիւս կողմէն՝ փրկուած կապոցի պարունակութիւնը, Զորօ-Դաւիթի տան ծուխը շարունակող ծուռը, վերածնուած ազատ հայրենիքը։
Խոդեդան կամ Ասատուրը, հալածուած ինչպէս իր հայրը հարիւր քսան տարի առաջ, կը լքէ այրած պապենական տունը եւ Մոտկանէն ճամբայ կ՛ելլէ դէպի Սասուն։ Անոր ճամբորդութեան ընթացքին, ընթերցողը կը տեղեկանայ պատճառներուն մասին որ զայն կը հեռացնեն հայրենական տունէն։ Նաեւ կը ծանօթանայ կորսուած հայրենիքին՝ Մուշ քաղաքին, Սասնոյ շրջանի հարստութեան․ գիւղերուն, վանքերուն, լեռներուն, բուսականութեան կեանքին, կենդանական աշխարհին, երկաթահանքերուն, պատմութեան եւ Սասունցի Դաւիթի հետ կապուած առասպելներուն, հայ հողագործին, հովիւին, արհեստագործին, ժողովուրդի կենցաղին, ապրելակերպին՝ Խոդեդանի նշանախօսութեան, հարսնախօսութեան եւ հարսանիքի նկարագրումներէն, հայ ազատագրական շարժման՝ շրջանը գործող ֆետայիներու խումբի մը գործունէութենէն եւ սասունցիներու ինքնապաշտպանութեան քաջարի կռիւներուն եւ վերջապէս դէպի արեւելեան Հայաստան գաղթի ճամբուն ընթացքին փրկուած որբերուն կամ հայկական մշակոյթի գանձերուն արկածախնդրութիւններուն։ Աշխարհագրական մանրամասնութիւնները լեցուն են բանաստեղծական նկարագրութիւններով։
Երկրորդ մասին մէջ, սասունցիները կ՛որոնեն նոր հայրենիքը։ Կորսուած հայրենիքին կարօտը կը յագեցնէ Արագածը, իսկ պայքարը ազատութեան համար՝ ցնորական պետութիւն մը։
Վէպի կառոյցը շարունակ յետհայեցութիւն մըն է։
Վէպի հերոսը, դէմքերը
Վէպին հերոսը Խոդեդանն է (Ասատուրը)։ Դէմքերը․ Ջաղացպան Թամօն՝ Սասունցի Դաւիթի ջաղացքին պահապանը եւ Սասնոյ բնակիչներ, իրենց արհեստներուն ընդմէջէն։
Վահրամ Փափազեան Թատերախումբ
«Վահրամ Փափազեան թատերախումբ», ՀԲԸՄ Հայ երիտասարդաց ընկերակցութեան թատերախումբ։ Կազմաւորուած է 1959-ին, Պէյրութ, Վ. Փափազեանի անունով կոչուած է 1960-ին։
Խոդեդան
Աղբիւրներ
«Խոդեդան», Խաչիկ Դաշտենց, Թեհրան՝ 1985
Վահրամ Փափազեան Թատերախումբ
Պատմութիւն
Թատերախումբի գործունէութեան առաջին շրջանը կապուած է դերասան եւ բեմադրիչ Պերճ Ֆազլեանի հետ, ով 1959-ին բեմադրած է Լեւոն Շանթի «Հին Աստուածներ», Մ. Քոչարեանի «Մուսայ Լերան Քառասուն Օրերը», Մոլիերի «Ժորժ Դանդէն», «Տարտիւֆ», Շէյքսփիրի «Ամառային Գիշերուան Երազ» եւ այլ թատերախաղեր։
Խոդեդան
Տե՛ս նաեւ
Ռանչպարների Կանչը
Վահրամ Փափազեան Թատերախումբ
Պատմութիւն
Աւելի ուշ, թատրոնը ղեկավարած է դերասան եւ բեմադրիչ Գրիգոր Սաթամեան։ Անոր բեմադրութիւններէն են Ժ. Ֆէյտոյի «Կասկածը Կնոջ Մտքին Մէջ», Պարոնեանի «Մեծապատիւ Մուրացկաններ», Կամսարականի «Վարժապետին Աղջիկը», Շէյքսփիրի «Բազում Աղմուկ Վասն Ոչինչի», եւ այլն։
1972-ին թատերախումբը ելոյթներ ունեցած է Հայաստանի մէջ։ Մինչեւ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի սկիզբը (1975), թատերախումբը իր ներկայացումները կազմակերպած է Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանի «Գալուստ Կիւլպէնկեան» 650-տեղանոց հանդիսասրահին մէջ։ 1975-ին, Սաթամեանի ԱՄՆ գաղթելէն ետք, թատրոնի բեմադրիչներ եղած են Վաչէ Ավորունին (բեմադրած է Գ. Պսաֆասի «Ստախօս Կ՛ուզուի», 1978), Թորոս Սարգիսեան եւ Զաւէն Գալուստեան (բեմադրած են Կ. Գոլդոնիի «Ստախօսը», 1986), Վաչէ Տոնէրեան (1988-1990-ականներուն, բեմադրած է Պ. Շենոնի «Ժառանգորդը» եւ Ժ. Ֆէյտոյի «Հաւատարմութիւն» թատրերգութիւնները), Յարութիւն Գնդունին (1991-1992-ականերուն) բեմադրած է Պրիսալիի «Ակամայ Խոստովանութիւն», Մոլիերի «Երեւակայական Հիւանդը» եւ Նիլ Սայմոնի «Տարօրինակ Ժամադրութիւններ» թատերախաղերը), Վիգէն Ստեփանեան (1994-1995-ականներուն բեմադրած է Լա Մարէի «Ա֊խ Կիներ, Կիներ» եւ իր հեղինակած «Պարոն Լրտեսին Վերջին Գործը» թատրերգութիւնները), Պ. Ֆազլեան (բեմադրած է Մոլիերի «Ագահը», 1996), Արտաշես Յովհաննիսեան (բեմադրած է Յակոբ Աթալեանի «Աղուէսն ու Աղասին», 1998) եւ Գրիգոր Տեկիրմէնճեան (բեմադրած է Մ. Յեննըքէնի «Կիները Բնաւ Սուտ Չեն Խօսիր», 1999)։ Ե. Ղազանչեան 2001-2003-ականներուն բեմադրած է Թոմըսի Ուիլեըմսի «Մենակութեան Վերջին Կանգառը», է. դէ Ֆիլիփոյի «Երեխաները Կը Մնան Երեխաներ» եւ Յակոբ Պարոնեանի «Պաղտասար Աղբար» թատերախաղները։
Թատերախումբին գործունէութեան իրենց երկարամեայ ու բեղմնաւոր աշխատանքով նպաստած են Լ. Գույումճեան, Զ. Ներսէսեան, Զ. Գալուստեան, Թ. Սարգիսեան, Գ. Սողոմոնեան, Յ. Տավուրեան, Յ. Թումեան, Վ. Իւրնէշլեան, Հ. Վարդիվառեան, Լ. Մելքոնեան, Պ. Տէր-Սահակեան։
Պաաս կուսակցութիւն
Արաբական Ընկերվարական Պաաս Կուսակցութիւն (ԱԸՊԿ, արաբերէն՝ حزب البعث العربي الاشتراكي, Hizb Al-Ba'ath Al-'Arabi Al-Ishtiraki, Պաաս կը նշանակէ «վերածնունդ», «վերականգնում», «Արաբական Ընկերվարական Վերածնունդի Կուսակցութիւն») - քաղաքական կուսակցութիւն՝ Իրաքի եւ Սուրիոյ մէջ։
Հիմնուած է 7 Ապրիլ 1947-ին, Դամասկոսի մէջ, Միշէլ Աֆլաքի եւ Սալահ էտ-Տին Ալ-Պիթարի կողմէն եւ սկզբնական շրջանին կոչուած է Արաբական Վերածնունդի Կուսակցութիւն։ 1954-էն սկսեալ, Աքրամ Հուրանիի Արաբական Ընկերվարական Կուսակցութեան հետ միանալէ ետք, կը կրէ ներկայ անունը։
Հիմնական գաղափարախօսութիւնն է՝ «պաասականութիւն» (պաասիզմ), բանարաբականութիւն (բանարապիզմ), արաբական ազգայնականութեան, արաբական ընկերվարութեան (սոցիալիզմի) եւ հակակայսերապաշտութեան (հակաիմբերիալիզմի) տարրերով։ Հիմնական նպատակը ընկերվարութեան եւ արաբներու միութեան ստեղծումն է։ Կարգախօսը՝ «Միութիւն, Ազատութիւն, Ընկերվարութիւն»։
Կուսակցութեան երկու ճիւղերը կը գործեն նաեւ արաբական այլ երկիրներու մէջ ինչպէս՝ Եմեն, Լիբանան, Պաղեստին եւ այլուր, սակայն քաղաքական իշխանութիւն չեն ներկայացնէր։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Կուսակցութիւններ
Պաալպէք
Պաալպէք, քաղաք Լիբանան ի մէջ, որ յայտնի է իր հռոմէական տաճարներով։
Յունական աղբիւրներէն յայտնի է Հելիոպոլիս անունով։ Մեծն Տիգրան ի օրերուն, Փիւնիկէ ի հետ, հայկական կայսրութեան մէջ ներառուած է եւ յայտնի եղած՝ «Արեւու Քաղաք» անունով։
Անուանում
«Պաալպէք»ը յիշուած է նաեւ Աստուածաշունչին մէջ։ «Պաալ» կը նշանակէ «իշխող», «տէր» կամ «աստուած», իսկ «Պէք»ը յառաջացած է Պէքայի դաշտ էն: Շատերու կողմէ անունը մեկնաբանուած է որպէս «Պաալ աստուծոյ քաղաք», իսկ հռոմէացիներուն կողմէ՝ «Հելիոպոլիս», որ կը նշանակէ «Արեւու Քաղաք»:
Դիրք
Պաալպէք քաղաքը կը գտնուի Պէքայի դաշտի հիւսիսը եւ Լիթանի գետի արեւելքը: Արեւելքէն եւ արեւմուտքէն շրջապատուած է արեւելան եւ արեւմտեան լեռնաշղթաներով: Պաալպէք ծովու մակերեսէն 1163 մ. բարձրութեան վրայ կը գտնուի: Մայրաքաղաք Պէյրութ էն 83 քմ. հեռաւորութեան վրայ կը գտնուի: Պաալպէք՝ Պէքա յի հարուստ եւ արգասաբեր դաշտագետինին վրայ հանգչած, պատմական եւ հինաւուրց այս քաղաքը, շքեղօրէն պահպանուած հսկայական իր երեք տաճարներով, կոթողներով, քանդակներով, ճարտարապետական յօրինուածքով ու գեղեցկութեամբ, կը ներկայանայ որպէս Լիբանանի եւ աշխարհի հրաշալիքներէն մէկը: 3000 տարի Ք.ա. եւ անկէ ալ հին սեմական հետքեր կրող հիասքանչ, հզօր ու մեծ քաղաք մըն է անիկա: Հռոմէացիները հսկայական տաճարներ կառուցած են Պաալպէքի մէջ։ Հոն կը կազմակերպուին միջազգային փառատօներ, որոնք կը գրաւեն արաբական եւ օտարազգի ամենայայտնի արուեստագէտները:
Պատմութիւն
Քաղաքի հիմնադրութեան թուականը յայտնի չէ, սակայն որոշ հնաբաններ անիկա կը վերագրեն աշխարհի ամենահին բնակավայրին։ Մինչ Ալեքսանտր Մակեդոնացի ի արշաւանքները այդ քաղաքի մասին ոչ մէկ գրաւոր յիշատակութիւններ պահպանուած են։ Արաբական ձեռագիրի մը համաձայն Պաալպէքը հիմնած է Բաբելոն ի Նեմրութ (Բել) թագաւորը, որ այդ նպատակով օգտագործած է վիթխարի հսկաներու (աժդահաներ ու) ուժը։ Այդ ձեռագիրի վարկածը որքան ալ առասպելանման չի հնչեր, կ'ամրագրուի այն փաստով, որ քաղաքի նախա-հռոմէական եւ նախա-յունական շինութիւնները կառուցուած են այնպիսի հսկայ քարերէ, որ տեղափոխելու համար անգամ չէր բաւեր հարիւրաւոր մարդոց ուժը եւ այդ ժամանակի հնարաւորութիւնները։
Նորագոյն հետախուզական աշխատանքներու ընթացքին, Ճյուփիթըրի տաճարին յատակը յայտնաբերուած են նոր հնադարեան նմոյշներ, որոնք կը վերագրուին «նեոլիթին»: Այդ ժամանակաշրջանին Պաալպէք կը կոչուէր «Տել Պաալպէք»։ Վերի ծերպերուն մէջ յայտնաբերուած են պրոնզէ դարէն մնացած խեցեղէն ։ Նախկին պեղումներու ընթացքին հռոմէական սալիկներու տակ յայտնաբերուած են երեք կմախքներ եւ պարսկական խեցեղէնի մնացորդներ, որոնք կը վերագրուին Ք.ա. 550-330 թուականներուն։ Մնացորդներուն վրայ յայտնաբերուած են սեպագիր արձանագրութիւններ եւ մարդոց պատկերներ ։ Տասնեակ հազարամեակներ կանգուն մնացած եւ իրենց հմայքը չկորսնցուցած Պաալպէք՝ Արեւու Քաղաքի շինութիւնները, կառուցուած են անսովոր լուծումներով եւ ճշգրտութեամբ։ Պաալպէքի ոսկեայ դարաշրջանը կը սկսի մ.թ.ա. ԺԵ. դարուն, երբ Յուլիոս Կեսար զայն կը վերածէ հռոմէական գաղութի մը:
Հելիոպոլիս
Մ.թ.ա. 334-ին, Մեծն Ալեքսանտր ի կողմէ Մերձաւոր Արեւելք ի գրաւումէն ետք, Պաալպէք վերանուանուած է Հելիոպոլիս (Ἡλιούπολις), որ հին յունարէնի մէջ հելիոս կը նշանակէ՝ արեւ իսկ պոլիս՝ քաղաք։ Քաղաքը պահած է իր կրօնական նշանակութիւնը յունահռոմէական ժամանակաշրջանին, երբ արգելավայրը Հելիոպոլիսի Ճյուփիթըր-Պաալի ուխտավայրն էր։
Կրօնական համալիրին վրայ աշխատանքը տեւած է գրեթէ մէկուկէս դար։ Հռոմէական կայսրութեան ամենամեծ կրօնական կառոյցը թուագրուած է Սեփթիմիոս Սեւերոսի իշխանութեան տարիներուն (193-211), որու մետաղադրամներուն վրայ պատկերուած են Պաալպէքի երկու տաճարները։ Այսօր միայն վեց սիւներ կանգուն են, ութն քանդուած են եւ 532-537 թուականներուն Յուստինանոսի հրամանով ուղարկուած Կոնստանդնուպոլիս, Սոֆիա յի պազիլիքին մէջ օգտագործելու համար։
Միջազգային փառատօներ
Պաալպէք նշանաւոր է իր տարեկան միջազգային փառատօներով, որոնք տեղի կ'ունենան Ճյուփիթըրի եւ Բաքոսի տաճարներուն մէջ։ Այդ փառատօներուն ներկայ կը գտնուին համաշխարհային ծանօթութիւն ունեցող մեծ թիւով արուեստագէտներ: Այս փառատօները սկսած են 1956 թուականի ամրան, որու հիմնադիրը եղած է Զալֆա Շամոնը, նախկին նախագահ Քամիլ Շամոնի կինը: Առաջին իսկ օրէն իրենց մասնակցութիւնը բերած են մեծ թիւով տաղանդաւոր երգիչներ, պարախումբեր, ինչպէս նաեւ ցուցադրուած են հանրածանօթ օփերայի գործեր, ինչպէս՝ Փարիզ ի եւ Միլանո յի օփերայի գործերը: Անոր սիւներուն ներքեւ հանդէս եկած են արաբ արուեստագէտներէն՝ «Ըմ Քալսում», «Ֆէյրուզ», «Ռահպանի»ները, «Ուատիհ ըլ Սաֆի», «Սապահ», «Սապահ Ֆախրի»,«Քարաքալլա» պարախումբը, «Ուարտա ալ Ճազաիրիյյա», «Լորտ աֆ տը տէնս», «Սթինկ» եւ իր խումբը, «Սապէր ալ Ռուպայի» եւ շատ ուրիշներ:
Կլիմայ
Պաալպէքի կլիման միջերկրականեան է: Ամառը՝ չոր եւ տաք, իսկ ձմեռը՝ ցուրտ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Լիբանանի քաղաքներ
Գանյար
Կանյար (Cáñar)՝ քաղաք եւ համայնք Իսպանիաի մէջ, կը մտնէ Անդալուզիա ինքնավար համայնքի Գրանատաի մարզի մեջ։ Համայնքը կը գտնուի Ալխուպարա-Գրանադինա շրջանին մէջ։ կը զբաղեցնէ 26 քկմ տարածքը։ 2010 թվականի մարդահամարի տուալներով բնակչությունը կազմել է 412 մարդ։ Հեռավորութունը մարզի վարչական կէտրոնից կը կազմէ 66 կմ։