cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
123 (թիւ)
123 (հարիւր քսաներեք)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է, կը գտնուի 122-ի եւ 124-ի միջեւ
Հրաչ Մարտիրոսեան
Հրաչ Մարտիրոսեան, Հայ լեզուաբան եւ հայագէտ: Ան նաեւ բանասիրական գիտութիւններու թեկնածու մըն է (PhD):
Կենսագրութիւն
Հրաչ Մարտիրոսեանը ծնած է 10 Նոյեմբեր, 1964 թուականին ներկայիս Վանաձոր համայնքին մէջ։ Ուսանած է Վանաձորի Յովհաննէս Թումանեանի Անուան Պետական Համալսարան ի բանասիրական բաժանումին մէջ: 1991– 1994 թուականներուն ընթացքին եղած է Հայաստանի Հանրապետութեան հնագիտութեան եւ ազգագրութեան հիմնադրութեան գիտաշխատողը (գիտական ղեկավար` փրոֆ. Սարգիս Յարութիւնեան)։ 1995 թուականին տեղափոխուած է Նետըրլենտ եւ մինչեւ ստանայ իր աշխատանքի արտօնագիրը, ան կամաւոր աշխատանք կատարած է գրադարաններու մէջ: Նաեւ հաճախած է լեզուաբանութեան դասընթացքներ Լէյտըն Համալսարան ին մէջ որպէս ազատ ունկնդիր: Ինչպէս նաեւ զբաղած է տարբեր հայագիտական աշխատանքներով Լէյտընի հայագիտական նախագիծերու շրջանակներուն մէջ (ղեկավար` փրոֆ. Յ. Վայտենպըրկ)։
2001-2007 թուականներուն ընթացքին, Հրաչ Մարտիրոսեանը եղած է Լէյտընի համալսարանի գիտաշխատող: 2009-2010 թուականներուն ընթացքին կը դառնայ դասախօս Միշիկըն համալսարանէն ներս։ 2011 թուականէն մինչեւ Յունուար, 2015 թուական աշխատած է որպէս դասախօս Լէյտընի համալսարանէն ներս։ Որպէս գիտաշխատող՝ Հրաչ Մարտիրոսեանը Փետրուար, 2015 թուականէն ի վեր կ'աշխատի Վիեննայի մէջ, Աւստրիայի գիտութիւններու հաստատութիւն էն ներս (Institute of Iranian Studies)։
Հրաչ Մարտիրոսեան ինքզինք կը համարէ որպէս անաստուած: Մայիս, 2014 թուականին, ան եղած է մտաւորականներու այն խումբէն որ բաց նամակով դէմ կեցած են խորհրդային քաղաքական գործիչ՝ Անաստաս Միկոյեան ի արձանի տեղադրման ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ հայագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ լեզուաբաններ
Մկրտիչ Քարակոփեան
Մկրտիչ Քարակոփեան (անյայտ, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան կայսրութիւն - 19 Ապրիլ 1916), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Կոստանդնուպոլ­սի, Գա­տը­գիւղ թաղամասի մէջ։ Դեղագործական կրթութիւն ստացած եւ որպէս դեղագործ աշխատած է։ 1910 թուականին Գատըգիւղի մէջ «Քուշ­տի­լի» անունով սեփական դեղատուն ունեցած է։
Մահը
1916 թուականի Ապրիլի 19–ին մահացած է՝ ժանտախտէ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Կոստանդնուպոլիս ծնածներ Ստորոգութիւն:1916 մահեր Ստորոգութիւն:19 Ապրիլի մահացածներ Ստորոգութիւն:Կոստանդնուպոլիս մահացածներ
Ճէյմս Ֆրանքօ
Ճէյմզ Էտուըրտ Ֆրանքօ (James Edward Franco, ) Ամերիկացի դերասան եւ ֆիլմի արտադրիչ մըն է: Իր առաջին գլխաւոր դերը եղաւ Տանիէլ Տէսարիոյի դերը Freaks and Geeks հեռուստաշարին մէջ։ Այդ դերէն ետք ան ստանցնեց Ճէյմզ Տինի դերը իր կենսագրական James Dean (2001) ֆիլմին մէջ, որուն պատճառաւ ան ստացաւ Ոսկէ Երկրագունդ մը: Իր 127 Hours (2010) ֆիլմի մէջի դերին համար պաշտօնակարգուեցաւ Օսքարի մը համար՝ Academy Award for Best Actor բաժամունքին մէջ։ Ան նաեւ ճանչցուած է բազմաթիւ ֆիլմերու դերերով, ինչպէս Spider-Man, Pineapple Express (2008), Rise of the Planet of the Apes (2011), Spring Breakers (2012), եւ Oz the Great and Powerful (2013), նաեւ հեռուստաշարներու դերերով, ինչպէս General Hospital եւ 11.22.63: 2014-ին, ան իր առաջին դերը ստանցնեց Պրոտուէյեան թատերական ներկայացման մէջ՝ Of Mice and Men:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1978 ծնունդներ Ստորոգութիւն:19 Ապրիլի ծնածներ
Մկրտիչ Աւետիսեան
Մկրտիչ Աւետիսեան (Թէրլէմէզեան, ), հայ թղթակից, քաղաքական դէմք եւ Արմենական կուսակցութեան հիմնադիրներէն մէկը։
Կեսագրութիւն
Ուսումը ստացած է Վանի մէջ, ապա եղած է Մկրտիչ Փորթուգալեան ի աշակերտը։ Այս ժամանակաշրջանին մէջ մասնակցած է (Սեւ խաչ) Ազատական կուսակցութեան, հիմնած է հայկական հայրենասիրական միութիւն, ապա Վանի մէջ գլխաւորած է Արմէնական կուսակցութիւնը։
1893-1896 եղած է Ալամաստի, Խոյի, Ուրմիոյ եւ Թաւրիզ ի հայկական դպրոցներու թեմական տեսուչը։
1896-ի հայկական կոտորածներու ժամանակ կազմակերպած եւ ղեկավարած է Վանի ինքնապաշտպանութիւնը։ Զոհուած է 1896 թուականին՝ 32 տարեկանին թրքական գերակշիռ ուժերու դէմ մարտի ընթացքին։ Լոյս տեսած է անոր «Թուրքիոյ հայերը եւ Անոնց դրացիները» գիրքը 1890 թուականին, Մարսէյի մէջ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ
Սինկափուրի ֆրանսական Համալսարան
Սինկափուրի ֆրանսական համալսարան (IFS), կը հանդիսանայ ֆրանսական համալսարաններու համաշխարհային ցանցի անդամ ։
Պատմութիւն
2011-ին ֆրանսական մշակութային ցանցը պաշտօնապէս միաւորուած է Ֆրանսական Համալսարան անունով՝ հետեւելով համաշխարհային մշակութային բարեփոխման եւ գործակցական ցանցի Արտաքին գործերու նախարարութեան, նաեւ Ֆրանսայի եւրոպական գործերու նախարարութեան կողմէ հաստատուած 24 Յունիս 2010֊ի օրէնքին` փոխելով ֆրանսական մշակութային գործունէութիւնը, որ նախապէս կը մտնէր Culturesfrance միաւորման մէջ ։ Այս վերակազմակերպումը նպաստած է միասնութեան եւ աւելի պարզ կառավարման։ Ֆրանսական դեսպանատան համալսարանը կրթութեան լեզուական եւ մշակութային համագործակցութեան ծառայութիւնները միաձուլած է` դառնալով Սինկափուրի ֆրանսական համալսարան։ Այն սերտ կապեր կը պահպանէ գլխաւոր հիւպատոսութեան, ինչպէս նաեւ երկրի ֆրանսական դաշինքի գրասենեակի եւ ազգային ու տեղական իշխանութիւններու հետ։ Այսպիսով, միակ քննական կեդրոնը ստեղծուած է Սինկափուրի ֆրանսական կեդրոնի նախարարութեան կողմէ հմտութիւններու գնահատման համար, որու հիմքը կ՛իյնայ լեզուներու եւրոպական ընդհանուր շրջանակը։ Այն հաւատարմագրուած է նաեւ ֆրանսական լեզուներու միջազգային հաւաստագրերով։
Մշակութային գործունէութիւն
Համալսարանի մշակութային կեդրոնը մասնակցութիւն ունի ազգային- մշակութային կեանքին մէջ` կազմակերպելով մօտ 200 միջոցառում՝ ըստ նախագիծերու ։ IF- ը կը մասնակցէր նաեւ արտաքին միջոցառումներու մշակութային աջակցութեան շրջանակներուն մէջ, եւ ֆրանսայի եւ Սինկափուրի փոխհամագործակցութեամբ կը զարգանար գործընկերային յարաբերութիւն ուրիշ կառավարութեան կամ ոչ կառավարական կազմակերպութիւններու հետ։ Սինկափուրի համալսարանը յատուկ առաքելութիւն ունի կինոյի եւ տեսալսողական գործունէութեան վերաբերեալ։ Անոր իրաւասութիւններու շրջանակը կը ներառէ Հարաւային Ասիոյ վեց երկիր` Սինկափուր, Ինտոնեզիա, Մալազիա, Ֆիլիպպիններ, Պրունէյ եւ Արեւելեան Թիմօր։ Ան կը գործէ յատկապէս հարաւասիական CMN մէկ կողմէ Ֆրանսէայի եւ եւրոպացիներու հետ, միւս կողմէ նաեւ ֆրանսական multimedia-ի զարգացում (գեղարուեստական տեսախաղեր, համացանց֊ հարթակներ, փաստագրական ֆիլմեր, ժամանակակից երաժշտութիւն) .։ Սինկափուրի ֆրանսական համալսարանը դերակատարում ունի Սինկափուրի գիտութեան եւ ճարտարագիտութեան մէջ ֆրանսերէնի օգտագործման գործին մէջ։ IF-ը կ՛օգնէ յայտնաբերել օրինական գործընկերներ եւ կը նպաստէ անոնց հաղորդակցութեան ֆրանսական հաստատութիւններու հետ ինչպէս տեղական, այնպէս ալ եւրոպական մակարդակով ։ IFS-ը մշակուած է Սինկափուրի մէջ Ֆրանսայի դեսպանութեան հետ հաղորդակցութիւն Merlion գիտական ծրագրով, որ իր ստեղծման օրէն կ՛աջակցի աւելի քան 200 նախագիծեր Ֆրանսայի եւ Սինկափուրի միջեւ ։
Վոլիա փառատօն
2014-էն IF կը կազմակերպէ organise փառատօն Voilah ։ Ան հաւաքագրած է աւելի քան 265000 այցելու եւ հանդիսատես 2017-ի կէս ամսուան ընթացքին։
Յակոբ Ասատրեան
Յակոբ Լէոնիտ Ասատրեան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ լրագրող, խմբագիր : Կինը՝ Աննա Կարապետեան, orer.eu կայքէջի գլխաւոր խմբագիր: Փրակայի Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցական համայնքի ծխական խորհուրդի անդամ եւ ատենադպիր։
Կրթութիւն
Յակոբ Ասատրեան ուսանած է ԵՊՀ (Երեւանի Պետական Համալսարանի բանասիրական կաճառը) (1984-1987), աւարտեր է ՄՊՀ (Մոսկուայի Պետական Համալսարանի Լրագրութեան (ժուռնալիսթիքա) կաճառը (1990):
Մամուլի գործունէութիւն
(1991-1998) թուականներուն՝ «Ազգ» օրաթերթի հիմնադիր լրագրող, (1992-1998) թուականներուն, միաժամանակ՝ ՀՀ-ի «Ազատութիւն» ռատիոկայանի ռուսական ծառայութեան թղթակից, (1993-1997) թուականներուն՝ «Արմինիըն Ինթըրնեշընըլ Մեկըզին» (Կլէնտէյլ, ԱՄՆ) եւ «Նուվել տ'Արմենի» (Փարիզ) ամսագիրներու թղթակից։ (1997-1998) թուականներուն եղեր է Զուիցերիական Կովկասեան լրատուամիջոցներու ծրագրի Հայաստանի համակարգող եւ «Լրատուամիջոցները Կովկաս»ի մէջ (Bulletin) տեղեկագիրի գլխաւոր խմբագիր (Երեւան)։ 1998 թուականէն «Ազգ»ի սեփական թղթակիցն է Չեխիոյ մէջ։ 1999 թուականին Փրակայի մէջ տիկնոջ, «Ազատութիւն» ռատիոկայանի նախկին լրագրող Աննա Կարապետեանի հետ հիմնադրեր են «Կովկաս-Արեւելեան Եւրոպա» լրատուական կեդրոնը, որ լոյս ընծայեր է «Օրեր» ամսագիրը, որուն գլխաւոր խմբագիրն է։
Չեխիայի հայ համայնքի կազմակերպման աշխատանքներ
1999 թուականէն Յակոբ Ասատրեան աշխուժօրէն կը մասնակցի Չեխիայի հայ համայնքի կազմակերպման աշխատանքներուն, բազմաթիւ համայնքային միջոցառումներու կազմակերպիչն է ։ Աշխուժօրէն մասնակցեր է համա-եւրոպական տարբեր միութիւններու հիմնադիր համագումարներուն,  այդ թուով՝ «Եւրոպահայ միութիւններու ֆորում»ի, «Եւրոպայի հայկական համագումար»ի, ինչպէս նաեւ աշխոյժ մասնակիցը եղեր է «Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան» Եւրոպայի եւ «Հայ Դատ»ի Եւրոպայի գրասենեակներու ընդհանուր ժողովներուն ու համագումարներուն։ «ՕՐԵՐ» եւրոպական անկախ ամսագրի միջոցով իրականացուցեր է Եւրոպահայության պատմութեանը, ներկային ու ապագային նուիրուած նախագիծ՝ հեղինակելով բացառիկ յօդուածաշարք, որ ունի հանարագիտարանային նշանակութիւն ։
2014-2020 թուականներուն եղեր է Փրակայի Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցական համայնքի ծխական խորհուրդի անդամ եւ ատենադպիր։
Նորաստեղծ սփիւռքի նախարարութեան՝ Եւրոպայի հայկական համայնքներու եւ մամուլի որպէս փորձագէտ
ԱՄՆ միջազգային զարգացման գործակալութեան ծրագրի մէջ վեց ամիս աշխատեր է ՀՀ նորաստեղծ սփիւռքի նախարարութեան մէջ իբրեւ Եւրոպայի հայկական համայնքներու եւ մամուլի գիծով փորձագէտ (2009)։
Մրցանակներ, յուշամետալ, շնորհակալագիր եւ պատուոյ գիր
Յակոբ Ասատրեան արժանացեր է բազմաթիւ այլ շնորհակալագիրերու ու պատուոյ գիրերու։-
Անդամակցութիւն
1996 թուականէն Երեւանի մամուլի ակումբի անդամ է, 1997 թուականէն` Հայաստանի Լրագրողներու (ժուռնալիսթներու) միութեան։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Մամուլի փորձագէտ Ստորոգութիւն:լրագրող Ստորոգութիւն:«Օրեր» եւրոպական անկախ ամսագրի հիմնադիր Ստորոգութիւն:(Կիրովական) Վանաձօր ծնածներ Ստորոգութիւն:Չեխիա բնակողներ
Հայաստանի Հանրապետութեան Մշակոյթի Նախարարութիւն
Հայաստանի Հանրապետութեան Մշակոյթի Նախարարութիւն Հայաստանի Հանրապետութիւն գործադիր իշխանութեան հանրապետական մարմին է, որ, ըստ Հայաստանի Հանրապետութեան օրէնսդրութեան, պէտք է մշակէ մշակոյթի հետ կապուած Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութեան քաղաքականութիւնը ։
Կառուցուածքը եւ գործառոյթները
Հայաստանի Հանրապետութեան մշակոյթի նախարարութիւնը իրեն ենթակայ ստորաբաժանումներու միջոցով պարտաւոր է նպաuտել մշակութային ժառանգութեան uտեղծման, պահպանութեան, պաշտպանութեան, ուuումնաuիրութեան, oգտագործման, հանրահռչակման եւ ծառայութիւններու մատուցման, մշակոյթի զարգացման, հաuարակութեան կողմէ մշակոյթի զարգացման միջոցի գիտակցումը, նոր արժէքներու եւ նոր գաղափարներու ներդրման, հասարակութեան ստեղծագործական ներուժի վերարտադրման եւ զարգացման համար պայմաններ uտեղծելուն, մշակութային արժէքներուն հաղորդակցուելու, ազատ եւ մատչելի ծառայութիւններ մատուցելու համար պայմաններ uտեղծելուն, եւ միջազգային շրջանակներու այլ պետութիւններու տարածքներուն մէջ գտնուող ազգային մշակութային արժէքներու պահպանութեան։ :
Այս բոլոր գործառոյթները իրականացնելու համար մշակոյթի նախարարութիւնը կ'օգտուի պետութեան դրամագլուխէն, ֆոնտերէ, ինչպէս նաեւ տարբեր տեսակի նուիրատուութիւններէ որոնցմով կը ձեւաւորուի նախարարութեան ելեւմտացոյը։ Ան պէտք է ծախսուի բացառապէս նախարարութեան խնդիրները իրագործելու համար
Ներկայիս նախարարութեան ղեկավարն է նախարար Արմէն Ամիրեանը, որ պաշտօնը ստանձնած է 27 Սեպտեմբեր 2016-ին : Անոր տեղակալներն են Արթուր Պողոսեանը, Արեւ Սամուէլեանը, Ներսէս Տէր-Վարդանեանը :
Հայաստանի Հանրապետութեան մշակոյթի նախարարութիւնը իր մէջ կը ներառէ շարք մը վարչութիւններ եւ բաժիններ, ինչպէս նաեւ 2 գործակալութիւն ՝ Նախարարութեան ենթակայութեան տակ կը գործէ նաեւ պատմամշակութային արգելոց-թանգարաններու եւ պատմական միջավայրի պահպանութեան ծառայութիւն «ՊՈԱԿ»-ը, որ հիմնադրուած է պատմական, հնագիտական, ճարտարապետական կամ այլ մշակութային արժէք ներկայացնող անշարժ յուշարձաններու ուսումնասիրման, հանրահռչակման եւ օգտագործման, ինչպէս նաեւ պետական սեփականութիւն հանդիսացող պատմամշակութային անշարժ յուշարձանային համալիրներու, բնապատմական, պատմական միջավայրի, պատմամշակութային հողերու եւ անոնց ամբողջական պահպանումը իրականացնելու նպատակով : ՊՈԱԿ-ի տնօրէնն է Վլատիմիր Պողոսեանը :
Հին Երեւանի ոչնչացում
1991 թուականին Հայաստանի Հանրապետութեան անկախութենէն ետք հիմնուեցաւ Հայաստանի Հանրապետութեան մշակոյթի նախարարութիւնը, որ ըստ Հայաստանի Հանրապետութեան օրէնսդրութեան պէտք էր պահպաներ Հայաստանի Հանրապետութեան տարածքին մէջ գտնուող յուշարձաները եւ փոխանցեր յաջորդ սերունդներուն, սակայն վերջին 26 տարիներուն հարիւրաւոր պատմական եւ ժամանակակից յուշարձաններ ոչնչացուեցան։ Գործընթացը տեղի ունեցած է մանաւանդ մայրաքաղաք Երեւանին մէջ, որտեղ ամբողջ յուշարձան-փողոցներ ոչնչացած են, որոնցմէ են՝ Աբովեան, Արամի, Բիւզանդի փողոցները եւ անոնց թաղամասերը։ Այնտեղ գտնուած պատմական արժէք ներկայացնող եւ պետութեան կողմէ պահպանուող յուշարձանները ոչնչացած են, եւ որոնց տեղը կառուցուած են բարձրահարկ շէնքեր, եւ առեւտրային կեդրոններ     :
Ամբողջութեամբ կամ մասերու բաժնելով ոչնչացուցած են նաեւ Երեւանի մէջ գտնուող նախնադարեան հնավայրերն ու յուշակոթողները, ուրիշներն ալ իւրացուցած են, ինչպէս օրինակ Աբովեան փողոցին վրայ գտնուող Վանի թագաւորութեան ժամանակաշրջանի թագաւորական դամբարան-յուշակոթողը։ Ամբողջութեամբ ոչնչացուած են ք.ա. կառուցուած բազմաթիւ կառոյցներ, ինչպիսին է Ռուսա Բ. թագաւորի կառուցած պատմական ջրանցքը, որուն տեղը այսօր Իսակով-Հալապեան պողոտաները միացնող փողոցն է    :
Յուշարձաններու ներկայ վիճակը
Հայաստանի Հանրապետութեան տարածքին մէջ կը գտնուին տասնեակ հազարաւոր յուշարձաններ, որոնցմէ 25000-ը ունի պետական արձանագրութիւն։ Անոնց մէջ են տարբեր դարաշրջաններու կառուցուած հազարաւոր բացառիկ եւ անփոխարինելի յուշարձաններ, որոնց մեծ մասը կը գտնուին անմխիթար վիճակի մէջ կամ ոչնչացման եզրին։ Հայաստանի Հանրապետութեան Մշակոյթի նախարարութիւնը իր պարտականութիւններուն համաձայն պարտաւոր է ապահովել այս յուշարձաններուն պահպանութիւնը եւ անվտանգութիւնը։
Քրիստոնէական յուշարձաններ
Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ հաշուառուած են հազարաւոր քրիստոնէական յուշարձաններ, ինչպէս՝ վանքեր եւ սրբավայրեր, եկեղեցիներ եւ մատուռներ, եկեղեցական շինութիւններ, խաչքարեր եւ տապանաքարեր, որոնք, ըստ Հայաստանի Հանրապետութեանն օրէնսդրութեան, կը գտնուին պետութեան պահպանութեան տակ։ Նշուած յուշարձաններէն մի քանի տասնեակ եկեղեցիներ եւ վանքեր փոխանցուած են Հայ Առաքելական եկեղեցիին, կրօնական նպատակներով օգտագործելու համար։ Անոնցմէ մի քանին վերանորոգուած են եւ կը գտնուին եկեղեցական մարմնի պահպանութեան տակ։
Ըստ ներկայացուածին՝ վանքային համալիրը համապատասխան պետական կառոյցների անգործութեան պատճառով կամաց-կամաց կը քանդուի : Կանոնաւոր կերպով կը կազմակերպուին խնճոյքներ եկեղեցիին շրջակայքը, իսկ երբեմն ալ ներսը՝ որպէս սեղաններ եւ աթոռներ կ'օգտագործեն վանքին խաչքարերը։ Վերջերս արդիւնաւետ կերպով կ'օգտագործուին նաեւ խորովածի, հարիսայի եւ խաշլամայի պատրաստման գործընթացին մէջ՝ դրուելով կրակին երկու կողմերը։
Գառնի ձորի կամրջին վերանորոգումը
2 Նոյեմբեր 2011-ին Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու դեսպանը յայտարարեց, որ 110.000 ԱՄՆ Տոլար կը տրամադրէ Հայաստանի Հանրապետութեան Մշակոյթի նախարարութեան Կոտայքի մարզի Գառնի գիւղին մոտ՝ «Քարերու սիմֆոնիա» բնական յուշարձանի հարեւանութեամբ գտնուող 11-րդ դարու կառուցուած կամրջի վերանորոգման համար :
Ծանօթագրութիւներ
Ստորոգութիւն:Հայաստան
Միւռոն Քհնյ. Աւետիսեան
'''Տ.Միւրոն Քհնյ. Աւետիսեան''', (1986) Աւազանի անունով Տիգրան՝ որդի Աւետիսի եւ Սիլվայի, ծնւսծ է Հալէպ, սասունցի ծնողքէ 1986-ին։
Կենսագրութիւն
Նախնական կրթութիւնր ստացած է Ազգ. Հայկաղեան վարժարանէն, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1998-ին։ Իր հօր կրօնաշունչ, եկեղեցասէր ու աղօթանուէր կեանքը մեծապէս ապրած է իր նկարագրի կազմաւորման վրայ եւ բուռն փափաք ունեցած է դպրեվանք ուսանելու, ապագային հոգեւորական ղաոնալու համար։
1998-1999 ուսումնական տարեշրջանին ան դպրեւանք կ'ընդունոգի որպէս սան։ Գերպ. Տ. Շահան Ծ. Վրդ. Սարգիսանի եւ Հոգչ, Տ. Պարթեւ Վրղ. Կիւլիւմեանի տեսչութեան օրերուն, կր կայելէ անոնց ստեղծած հոգեմտաւոր արժէքներով դաստիարակուելու խնամքն ու հոգածութիւնը։ Անոնց հետեւողական հսկողութեան ներքեւ, կ'աւարտէ դպրեվանքի ժաոանգաւորաց եւ ընծայարանի րաժիններր եւ իր ազատ կամքով կ'որոշէ ամուսնացեալ քահանայութեան ճամբով նուիրուիլ եկեղեցական, ազգային ու կրթական կեանքի ծաոայութեան։ երբ իր ուսման համապատասխան կկայականր աոնելէետր կր վերացաոնայ իր ծննցակայրը Հալէպ, դժբախտաբար կորսնցուցած էր իր հայրն ու մեծ մայրր։ Մինչեւ քաՀանայական ձեոնադրութեան ժամանակաղրջանը, Բերիոյ Թեմի Աոաջնորդ Տ. Շահան Ա. եպս. Սարգիսեանի հայրական տնօրինութեամը, կր նշանակուի քրիստոնէական դաստիարակութեան խորհուրդի գործավար եւ կ'աշխատակցի Թեմիս «Գանձասար» շարաթաթերթին, մաս կազմելով խմբագրական կազմին։ Աոաւել՝ Առաջնորդ Սրրապան Հօր որոշումով, կրօնի ուսուրիչ կը նշանակուի Ազգ. քարէն Եփփէ ճեմարանի միջնակարգի ութերորդ դասարանին։ Ան մաս կազմլով Թեմիս վարչական կեանքին, անդամ ու ատենադպիր նշանակուած է կիրակնօրեայ դպրոցներու խորհուրդին։ Մասնակրած կ միջ-եկեղեցական հանդիպումներու եւ անղամ եդած է թեմիս «Օշական» կիրակնօրեայ լրատուին։
Ան կ'ընտրէ իր կեանքի ընկերը՝ Քէյվանեան Յակորի եւ Պերճուհիի դուստրը՝ Սպիտակը, որուն հետ կր պսակուի 28 Հոկտեմբեր 2006-ին, Հալէպի Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ մէջ, գյխաւորութեամբ Տ. Շահան Ս. Եպս. Սարգիսեանի եւ մասնակցութեամբ Հալէպի քահանայից դասուն։ Ի պատասխան իր դիմումնագրին, ան հրաւէր կր ստանայ Գանատայի Հայոց Թեմին մէջ քահանայագործելու։ Բայց պետական դժուարութիւններու պատճաով անկարելի կ'ըլլայ Գանատա փոխադրուիլ։ Հետեւաբար, ազատ կացուցման թուղթ կր ստանայ տուեալ թեմէն, երբ կր յղէ իր հրաժարականր Գանատայի Աոաջնորդին։ 2007-ին, Բերիոյ Թեմի Աոաջնորդ Տ. Շահան Ս. Եպս. Սարգիսեանին եւ Կրօնական ժողովին կր ներկայացնէ իր դիմամնագիր նամակր Բերիոյ Հայոց Թեմին մէջ քահանայագործելու։ Երր նամակր կ'ընդունուի, կ'որոշուին ձեոնադրութեան թուականն ա պաշտօնավարութեան եկեղեցին։ Իր քահանայական ձեոնադրութիւնն ու օծումր տեղի կ՚'ունենան ձեոամը Թեմիս Աոաջնորդ Տ. Շահան Ա. Եպս. Սարգիսեանի ու խարտաւիլակութեամր Տ. Մաշտոց Քհնյ. Արապաթլեանի Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ մէջ, 25 Նոյեմբեր 2006-ին, վերակոչուելով Տ. Միւռոն։ Քահանայութեան քաոասնօրեայ շրջանը կ'ացընէ Ս. քաոասնից Մանկանց եկեղեցոյ շրջափակին յարակից սենեակին մկջ։ Թեմիս Աոաջնորդ Սրրազան Հայրր նորրնծայ Տ. Միւռոնր կր նշանակէ այցելու հոգեւոր Հովիւ Ռադգայի հայոց Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ։ Սրրապան հօր տնօրինաթեամբ՝ կր Հաստատուի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի, քահանայագործեւլու Համար Տ. Մաշտոց եւ Տ, Հայկազ քաՀանայ Հայրերուն Հետ։ Ան իր Հովուական կեանքին աորնթեր կր վարէ վարչական պաշտօններ։ Սկզբնական շրջանին ատենապետ կր նշանակուի Ս. Գիրքի սերտողութեան յանձնախումբին։ Ան անդամ կ'րլլայ նաեւ Քրիստոնէական Դաստիարակութեան խորհուրդին։ Պատասխանատու կր նշանակուի աոաջնորդարանի հրատարակած կրօնական գրեթէ բոլոր գիրքերու սրրագրութեան։
Համտանիկի շրջանի համաքրիստոնէական Ս. Յովսէփ եկեղեցւոյ պատասխանատու կր նշանակաի։ 2009-ին անղամ կ'ընտրուի Թեմիս կրօնական Ժողովին։ Ան կրօն կր դասաւանդէ Ազգ.Քարէն Ափփէ ճեմարանի ութերորդ կարգին եւ կրթասիրարաց - Գ. Չէմպէրճեան երկրորդականին, աոաւել 12-րդ կարգի ու սանողութեան՝ միայն հայերէն լեզու։ Մաս կր կազմէ կրօնի դասագիրգի պատրաստութեան յանձնախումբին եւ կր շարունակէ իր աշխատանքը մինչեւ Քեսապ փոխադրուիլը։ Շուրջ երեք տարիներ պատասխանատու էր դպրեվանքի նոր սաներ արձանագրելու գործին։
Ունի գրական հետաքրքրութիւն եւ մօտ եղած է Հայ գիրին ու գիրրին։ բաւականին վարժ է համակարգիչի գործածութեան։ Առաջնորդ Սրբազան Հօր տնօրինումով, 2010 Հոկտեւմրերին կր փոխադրուի քեսապ, Հոգեւոր հովիւ նշանակուելով Քեսապի Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ եւ ծխական ժողովուրդին։ Ինչպէս նաեւ կրօն եւ հայերէն լեզու կր դասաւանդէ Ազգ. Ուսումնասիրաց Միացեալ Երկրորդական ճեմարանէն ներս։ Երիտասարդ ուժ մրն է Բերիոյ Թեմի քահանայից դասուն մէջ, բայց ունի երկար ճանապարհ հայ եկեղեցւոյ ծաոայութեան բնագաւառին մէջ։ Իրեն կր մադթենք յաջողութիւն՝ հովուական, գրական, կրթական, ու վարչական կեանքին մէջ, որպէսզի առաւել կազմակերպ, կեդրոնացած ու հասուն գիտակցութեամբ կարենայ շարունակել իր աոագելութիւնր ։
Գուսան (Կոմիտասի երգչախումբը)
«Գուսան» (Կոմիտասի Երգչախումբը), «Գուսան» երգչախումբը հիմնուած է 1910-ին, Կ. Պոլսոյ մէջ, Կոմիտաս վարդապետին կողմէ, հաշուելով 300 անդամ։
Նկարագրութիւն
Գուսան, Կոմիտասի երկսեռ երգչախումբն է։ Գործած է 1910 - 1915 թուականներուն Կոստանդնուպոլսոյ մէջ: 1914 - 1915 թուականներուն կոչուած է «Հայ Գուսան»։
Երգչախումբին համերգները տեղի ունեցած են Բերայի «Պտի-Շան» թատրոնի, «Եունիոն Ֆրանսեզ»ի եւ այլ սրահներու մէջ։ Երգչախումբին անձնակազմը հիմնուած տարիներուն 300 երգողներէ կը բաղկանար, սակայն 1912-էն սկսեալ երգողներուն թիւը 200 հոգի կը կազմէր։
Կատարումներ
«Գուսան»ը բարձրորակ երգեցողութեամբ զանազան քաղաքներու մէջ հանդէս եկած է բազմաձայն կազմով, մեծաթիւ ձայնաբաժանումներով ու մեներգողներով, ինչպէս նաեւ իբրեւ կրկնակ խումբ։ Կատարած է Կոմիտասի խմբերգային երգերու, պարերգերու, ինչպէս նաեւ հոգեւոր ստեղծագործութիւններու ընդարձակ շարքերը, «Պատարագ»ը, հայրենասիրական երգերու մշակումները, հայ ժողովրդական երգերը, արեւմտաեւրոպական հեղինակներու կարգ մը գործեր (մասնաւորապէս Վերտիի եւ Վակների օփերաներէն հատուածներ)։ Համերգներու ընթացքին կը ներկայացուէին Կոմիտասի բանաւոր կամ տպագիր բացատրականները։ «Գուսան»ի ելոյթները եղած են Կոստանդնուպոլսոյ ընդհանուր երաժշտական, հայ ազգային կեանքի կարեւոր երեւոյթը (25 Հոկտեմբեր 1913-ին ելոյթը դարձած է հայ գիրերու գիւտի 1500-ամեակին եւ տպագրութեան 400-ամեակին նուիրուած տօնակատարութեան կարեւոր օղակներէն մէկը)։
«Գուսան»ի համերգները մեծ տպաւորութիւն ձգած եւ հիացումով ընկալուած են այդ օրերուն Պոլիս գտնուող տեղացի եւ եւրոպացի ամէնէն խստապահանջ մասնագէտներուն եւ դիւանագիտական ներկայացուցիչներուն կողմէ :
«Գուսան» Երգչախումբին Կազմութիւնը
1912 -ին, Եւրոպայէն դառնալէ ետք, Կոմիտասի առաջին մտահոգութիւնը կ'ըլլայ մարզուած մնայուն խումբ մը ունենալ:
Խումբին անդամակցելու պայմաններն էին.
Այդ օրերէն կը թուագրուի մնայուն երգչախումբը, զոր Կոմիտաս կը կազմէ ու կը մարզէ Պոլսոյ մէջ: Առաջին իսկ ծանուցումը բաւարար կ'ըլլայ, որ երիտասարդներու եւ պատանիներու ստուար խումբ մը իրեն վազէ Պոլսոյ բոլոր թաղերէն:
«Գուսան» երգչախումբին կորիզը Կեդրոնականի հին եւ նոր սաները կը դառնան, առաւելապէս անոնք, որոնք մարզուեր էին ատենին Չիլինկիրեանի եւ Մանասի ձեռքին տակ: Բայց Կոմիտաս կարիք ունէր իգական ուժերու ալ, եւ այդ ուժերը անոր կը հայթայթեն առաւելապէս Բերայի «Էսայեան» վարժարանը` վարդապետին տրամադրութեան տակ դնելով ուսուցչուհիներու ամբողջ խումբը եւ աղջկանց լրացուցիչ դասընթացքի երեք դասարանները:
Թէեւ զտումէ մը անցած էին այն 300 երգիչներն ու երգչուհիները, որոնցմով Կոմիտաս կազմեր էր իր առաջին համերգները Պոլսոյ մէջ: Բայց այդ զտուած խումբին մէջ անգամ փոքր թիւ մը չէին կազմեր երաժշտական հիմնական կրթութենէ զուրկ տարրերը, եւ եթէ «Գուսան»ը իր առաջին համերգներէն իսկ տպաւորութիւն կը ձգէ, այդ բանը ան պարտական էր խումբ մարզելու եւ վարելու մէջ Կոմիտասի ունեցած մոգական ուժին: Այն սաները, զորս անձամբ կը մարզէ ու կը հասցնէ պատրաստելով հմուտ երաժիշտներ` Բարսեղ Կանաչեան, Վարդան Սարգիսեան, Միհրան Թումաճեան, Վաղարշակ Սրուանտձեան, Հայկ Սեմերեճեան եւ Անդրանիկ Ապաճեան: Վեցը` այն տասնվեց սաներէն, զորս Կոմիտաս ընտրած էր, որպէսզի անոնց հետ անձամբ զբաղի: Սակայն Պալքանեան պատերազմը պայթելով` մեծ վարդապետին այս ծրագիրը կիսատ կը մնայ եւ ան կը յաջողի միայն վեցը դաստիարակել իր շունչով ու գիտելիքներով:
Ան թէ՛ գիտութեան եւ թէ՛ կառավարելու արուեստին հմուտ ըլլալով՝ իր չափազանց զուարթ բնաւորութեամբ կը բոցավառէ աշակերտներուն սէրը դէպի յուզական երաժշտութիւնը եւ կը համակէ անոնց հոգիները ճաշակաւոր եւ ազնուացնող արուեստով:
Անոր համերգներուն վեցամսեակին, արդէն Պոլսոյ եւ շրջապատի ժողովուրդները կը սկսին կրքոտ կերպով երգել հայ գեղջուկ երգեր:
«Գուսան» երգչախումբը մեծ դեր կ'ունենայ պոլսահայութեան կեանքին մէջ:
Կոմիտասի աննման համերգները Պոլսոյ վերնախաւը ոչ միայն կ'ուրախացնէին ու կը հիացնէին, այլ՝ կ'ոգեւորէին։ Այդ օտար գաղութավայրերուն մէջ եղած մտաւորականութեան ազնիւ եւ հայրենասէր մասը կը սկսի փառաւորուիլ եւ պարծենալ, որ ինքը հայ է։ Կը սկսի գիտակցիլ, որ իրենց արհամարհած գաւառցի հայը, որ մեր դարաւոր մշակոյթէն սաղմնային ժառանգութիւն ունի իր մէջ, անոր ստեղծագործական միտքն ու զգայութիւնը կերտած է նման նուրբ ու յուզիչ երաժշտութիւն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թուրքահայ մշակութային կազմակերպութիւններ Ստորոգութիւն:Թուրքահայ երաժշտութիւն
Եբրայերէն
Եբրայերէն (եբրայերէն՝ עִבְרִית )՝ ափրիկէասիական լեզուաընտանիքի հիւսիսարեւմտեան սեմական լեզու մըն է, որով աշխարհին մէջ կը խօսուի 9 միլիոն մարդոց կողմէ : Նախաեբրայերէն գրուած առաջին օրինակները կը վերաբերէն ՔԱ 10րդ դարուն : Եբրայերէնը մեռած լեզուին մը իսկապէս յաջողուած վերածնունդի միակ օրինակն է :
Պատմութիւն
Եբրայերէնը որպէս ամէնօրեայ խօսակցական լեզու ըլլալէն դադարած է 200 եւ 400 թուականներու միջեւ, նուազելով Պար Քոխպայի խռովութենէ ետք: Միջնադարուն անիկա վերածնուած է որպէս հրէական կղերականութեան լեզու եւ րապպինական գրականութեան մէջ, ներհրէական առեւտրականութեան եւ քերթողականութեան մէջ: Յետագային, 19րդ դարուն, անիկա վերածնուած է որպէս խօսակցական եւ գրական լեզու մը եւ դարձաւ Պաղեստինի հրեաներու հաղորդակցութեան լեզու: Իսրայէլէն յետոյ Միացեալ նահանգներն ունեն երկրորդ ամէնախոշոր եբրայերէն խօսող համայնքը 200 հազար սահուն խօսելու տիրապետողներով, մեծ մասը՝ Իսրայէլէն եկածներ :
Գրենական Համակարգ
Ներկայիս եբրայերէնը կը գրուի եբրայական տառերով, որոնք 22-ն են եւ միայն՝ բաղաձայններ: Գրելու ուղղութիւնը աջէն դէպի ձախ է: Տառերուն ձեւը կը կոչուի «քառակուսի», որ յայտնի է որպէս «Աշուրիթ» (ասորական), որն իր զարգացումն ստացած է արամէական գիրերէն: Անհրաժեշտութեան պարագային ձայնաւորները կը նշուենվանկեր արտայայտող բաղաձայններու վերեւին կամ ներքեւին տեղադրուող տարբերիչ նշաններով կամ որպէս ձայնաւորներ գործածուող բաղաձայններով:
Գոյական Անուն
Գոյականներն ունեն սեռեր՝ արական, իգական, կամ՝ երկուսը միասին, զորօրինակ՝ סֵפֶר [սեֆեր] «գիրքը» արական սեռի է, երբ [տելեթ] דֶּלֶת «դուռը» իգական է: Չկան սեռը բնորոշող որոշակի ձեւաբանական կանոններ, սակայն կայ միտում մը՝ ת  [-թ]-ով կամ ה [-ա]-ով վերջացող բառերը համարել իգական եւ մնացած տառերով վերջացողները՝ արական: Կայ խիստ միտում մարդեր կամ որոշ անասուններ նշանակող գոյականները չեզոք սեռի համարելու: Նման գոյականները կու գան արակա եւ իգական սեռեր արտայայտող զոյգերով: Զորօրինակ՝  אִישׁ [իշ] կը նշանակէ «տղամարդ» իսկ אִשָּׁה  [ի՛շա]՝ «կին»
Գոյականի Թիւերը
Եզակի եւ հոգնակի թիւերէն բացի եբրայերէնին մէջ կը հանդիպի նաեւ երկու հատ արտայայտող «երկուակի» ձեւը:
Կայուն Զարգացում
Կայուն զարգացում (անգլ.՝ sustainable development), փոփոխութիւններու գործընթաց է, որ բնական պաշարներու շահագործումը, ներդրումներու ուղղուածութիւնը, գիտա-տեխնոլոգիական զարգացման կողմնորոշումը, անհատի զարգացումը եւ էական փոփոխութիւնները, որոնք համաձայնեցու՚ մէկը միւսով, կ՚ամրապնդեն ներկայի եւ ապագայի ներուժը մարդկային կարիքներու եւ ձգտումներու բաւարարման համար։ Հիմնականին խօսքը մարդկային կեանքի որակի ապահովման մասին է։
Կայուն զարգացման հասկացութիւնն ու որոշումը
Փաստօրէն խօսքը ոչ թէ ընդհանրապէս տնտեսական աճի անյապաղ դադարեցման, այլ առաջին փուլին մէջ, շրջակայ միջավայրի պաշարներու ոչ իրաւացի օգտագործման աճի դադարեցման մասին է։ Վերջինս, աշխարհի մէջ աճող մրցակցութեան, յաջող տնտեսական գործունէութեան ժամանակակից այնպիսի ցուցանիշներու աճի պայմաններուն մէջ, ինչպիսին են արտադրողականութիւնը եւ շահոյթը, դժուար է պատկերացնել։ Միեւնոյն ժամանակ «ոչ տեղեկացուած հասարակութեան» անցումը տնտեսութեան մէջ ոչ նիւթական ֆինանսներու հոսքի՝ տեղեկութիւններու, հաղորդագրութիւններու, իմացական սեփականութեան, կը բերէ այսպէս կոչուած տնտեսական գործունէութեան «աննիւթակացման». արդէն հիմա ֆինանսական գործարքներու ծաւալը 7 անգամ կը գերազանցէ նիւթական ապրանքներու առեւտուրի ծաւալին։ Նոր տնտեսութիւնը կը շարժէ ոչ միայն նիւթական պաշարներու ( եւ բնական) պակասը, այլեւ առաւել մեծ չափով տեղեկութիւններու եւ գիտելիքներու պաշարներու աւելցուկը։ Տնտեսական գործունէութեան տեսակարար էներգաունակութիւնը կը շարունակէ ցածնալ, չնայած ընդհանուր էներգաօգտագործումը դեռեւս կ՚աճի։ ՄԱԿ համակարգի միջազգային կազմակերպութիւններու մեծ մասը իր գործունէութեան մէջ ներառած է էկոլոգիական բաղկացուցիչը՝ կողմնորոշուած դէպի կայուն զարգացում։ Համաշխարհային դրամատան փորձագէտները կայուն զարգացումը բնութագրած են որպէս գործերու կառավարման գործընթացներու ամբողջութիւն (փաթեթ)՝ ուղղուած մարդոց մօտ եղած հնարաւորութիւններու պահպանման ու ընդլայման։ Այդպիսի բնութագրմամբ ակտիւները ոչ միայն աւանդական ֆիզիկական հիմնականն է, այլեւ՝ բնական ու մարդկային սիւնագլուխը։ Կայուն ըլլալու համար զարգացումը պէտք է ժամանակի ընթացքին ապահովէ այդ բոլոր ակտիւներու աճը ( ծայրահեղ պարագային ոչ փոքրացում ) : Երկրի տնտեսութեան իրաւացի կառավարման համար կիրառելի է այն տրամաբանութիւնը, որ կ՚օգտագործուի անձնական սեփականութեան իրաւացի կառավարման համար։ Կայուն զարգացման բերուած բնութագրման համապատասխան Համաշխարհային դրամատան կողմէ մշակուած կայունութեան գլխաւոր ցուցանիշը երկրին մէջ «խնայողութիւններու իրական քայլերը ( չափորոշիչները) են» կամ «ներդրումներու ճշգրիտ չափորոշիչները»: Հարստութեան կուտակման չափման այժմ ընդունուած մօտեցումները հաշուի չեն առներ բնական ռեսուրսներու սպառուիլը եւ քայքայումը, ինչպիսին են անտառները եւ նաւթային պաշարները մէկ կողմէ, իսկ միւս կողմէ մարդոց ներդրումները՝ ցանկացած երկրի ամենաարժէքաւոր գործերը։ Խնայողութիւններու իրական քայքայման հաշուարկման ժամանակ այդ թերութիւնը կ՚ուղղուի խնայողութեան ժամանակ աւանդական մեթոդներով հաշուարկներու մօտաւորութիւններու միջոցով. փոքրացնելով՝ գնահատելով բնական պաշարներու մաշուածութիւնը եւ շրջակայ միջավայրի աղտոտուածութեան վնասները (բնական դրամագլուխի կորուստները), եւ այն մեծցնելով՝ հաշուի առնելով մարդկային դրամագլուխի աճը (ամէնէն առաջ կրթութեան եւ բժշկական սպասարկաման ներդրումներու պատճառով) :
Տարածքներու կայուն զարգացում
20-րդ դարը, որ քաղաքներու եւ բնակավայրերու համակարգի աննախադէպ աճի ժամանակաշրջան դարձաւ, առաջացուց ԿԶ սկիզբունքերու մշակման եւ քաղաքաշինութեան եւ տարածքային ծրագրաւորման բնագաւառին մէջ ներդրման պահանջմունք։ Համապատասխան մտապատկերը  ստացաւ «տարածքներու կայուն զարգացում» անուանումը, ենթադրելով քաղաքաշինութեան գործունէութեան իրականացման ժամանակ անվտանգութեան ապահովումը եւ մարդու կենսագործունէութեան բարենպաստ պայմանները, շրջակայ միջավայրի վրայ տնտեսական եւ այլ գործունէութեան բացասական ազդեցութիւններու սահմանափակումը, ժամանակակից եւ ապագայ սերունդերու շահերէն ելլելով՝ բանական պաշարներու պահպանումը եւ իրաւացի օգտագործման ապահովումը։
Տարածքներու կայուն զարգացման սկիզբունքները
1.     Քաղաքի նոր բնակավայրերուն մէջ կամ թաղամասերուն մէջ կը կառացուին բնակելի շէնքեր / 5 յարկէ ոչ բարձր /, ծրագրաւորուած որոշումները հաշուի կ՚առնուին յարմարաւէտ երթեւեկութեան ենթակառուցուածքներու ստեղծումը, վարչական, գործարար եւ առեւտուրի կեդրոններու, ընկերական հաստատութիւններուն հեշտ հասանելի ըլլալը։
3.     Երթեւեկութեան ենթակառուցուածքի ստեցծման պարագային կը նախընտրուի բնապահպանական տեսանկիւնէ աւելի ընդունելի երթեւեկութեան միջոցը /տրոլեյբուսներ, տրամուայներ, ֆունիկուլյորներ, վերգետնեայ եւ ստորգետնեայ ելելկտրական գնացքներ/, լուրջ ուշադրութեան կ՚արժանանան հասարակական երթեւեկութեան զարգացում, կը քաջալերուի եւ կը խթանուի հեծանիւի օգտագործումը։
4.     Կը կատարուի աւտոկանգառներու հաւաստի հաշուարկ բնակելի տարածքներու եւ վարչական - գործարար կեդրոններու մօտ՝ շրջանի ժողովրդական եւ տնտեսական զրագացման հետ կապուած։
5.     Մեծ ուշադրութիւն կը դարձրուի տարածքներու բարեկարգման, այիսնքն՝ կը ստեղծուին արհեստական ջրամաբարներ, այգիներ, մարգագետիններ եւ այլն։
6.     Կը հաշուարկուի իւրաքանչիւր թաղամասի պաշտօնի նշանակութիւնը՝ հաշուի առնելով ժողովրդական հեռանկարը / ակնկալիքները /, շրջանային տնտեսական իւրայատկութիւնները եւ նոյնիսկ մակրոտնտեսութիւններուն մէջ/ օրինակ՝ արդիւնաբերական ձեռնարկութիւններու պարագային հաշուի կ՚առնեն քամիները/:
7.     Ճարտարագիտական ենթակառուցուածքի ստեծման ժամանակ հաշուի կ՚առնուին իւրաքանչիւր թաղամասի մէջ վերականգնող ներուժի տեղային աղբիւրներու օգտագործման հնարաւորութիւնները։
8.     Շրջանային էներգոյ համակարգի հետ կապուած կը քննարկուի ներտնային էներգոխնայողական տեխնոլոգիաներու օգտագործման հնարաւորութիւնը /յարմարանք բնական օդափոխման եւ լուսաւորման ապահովման համար/:
9.     Կը ստեղծուին ջրամատակարարման եւ ջրահեռացման արդիւնաւէտ համակարգեր /նախքան ջրամբարի բացթողումը կոյուղի, կ՚ենթարկուի առաւելագոյն առաջնային մաքրման /:
10. Կը ստեղծուի կոշտ կենցաղային թափոններու առանձին հաւաքման համակարգ, երկրոդային նիւթերու մաքսիմալ շրջանառութեան, կը վերամշակուին բնակչութեան համար յարմար նախագիծեր ոչ կոշտ կենցաղային թափոններու ուղղութեամբ։
12. Ընկերական ենթակառուցուածքային օբյեկտներու ստեղծում, որոնք անհրաժեշտ են առողջ, ստեղծագործական առումով աշխոյժ հասարակութեան ուսումնա - մշակութային եւ հոգեւոր զարգացման համար, նաեւ տարիքային խումբերու տարբերութիւններու հաշիւով եւ հասարակութեան խթանումը՝ իրարու հետ աշխոյժ փոխգործունէութեան ժամանակ։
13. Աղբի տեսակաւորման եւ վերամշակման համագործակցութեան հետ կապուած խնդիրներու ամբողջական լուծումներ։
14. Ոչ մեծ համագործակցութեան եւ փոքր գործերու շրջանակներուն մէջ տեղային տնտեսութեան լիարժէք զարգացում, որ կ՚ապահէ բազմազանութիւնը, ինքնագնողունակութիւնը եւ ինքնաբաւարարուածութիւնը։
15. Յարաբերութիւններու խթանում, որոնք կը հանգեցնեն հասարակութեան կեանքի շարժին՝
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Կայուն զարգացում
124 (թիւ)
124 (հարիւր քսանչորս)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ մըն է, կը գտնուի 123-ի եւ 125-ի միջեւ
59 (թիւ)
59 (յիսունինը) կենտ երկնիշ բնական թիւ մըն է 58-ի եւ 60-ի միջեւ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թիւեր Ստորոգութիւն:59
Աւետիք (անձնանուն)
Աւետիք, հայկական արական անուն։ Առաջացած է հայերէն աւետիք «բարի լուր» բառէն։ Անուան Աւետիս տարբերակը լայնօրէն կը գործածուի արեւմտահայերու մօտ։ Կաrճ ձեւերն են՝ Աւտիս, Վիտիս, Վիտի, Աւիս, Աւետ, Աւօ։ Կը գործածուի 12-րդ դարէն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ
Պերմիւտեան եռանկիւն
Պատմութիւն
«Պերմիւտեան եռանկիւնը» հինէն ի վեր գրաւած է մարդոց ուշադրութիւնը այնտեղ տեղի ունեցող խորհրդաւոր աղէտներու պատճառով: Երբեմն նաւեր ու օդանաւեր կ՛անհետանան առանց որեւէ աղէտի ազդանշան ուղարկելու կամ հետք ձգելու։ Այդ շրջանին լքուած նաւեր յայտնաբերուած են, ուր եղած են կենդանի շուն, կատու կամ սոխակ, սակայն չէ յայտնաբերուած աղէտեալներու դեր։ Այդպիսի «Համբաւի» համար «Պերմիւտեան եռանկիւնը» կոչուած է «Դժոխքի օղակ», «վհուկներու ծով», «կորսուած նաւերու ծովախորշ» եւ այլն։ «Պերմիւտեան եռանկիւն»ին անյայտ մասին կը խօսէին թերեւս Քրիստափոր Քոլոմպոսի ժամանակներուն, երբ ան 1492 թուականին առաջին անգամ հասաւ Ատլանտեան ովկիանոսի այդ շրջանը։ Իր գոյութեան շուրջ 500 տարուան ընթացքին «Եռանկեան» առեղծուածը հիմնաւորուած է մարդոց գիտութեան մէջ, այնպէս որ դարձած է թեւաւոր խօսք՝ համարժէք խորհրդաւոր անհետացման։ Պերմիւտեան եռանկիւնի տեղի ունեցող երեւոյթները ժամանակին պատճառ դարձած են տարբեր վարկածներու:
Առեղծուած
Շատերու կարծիքով այդ շրջանին մէջ գոյութիւն ունին «երկնային անցքեր», եւ աղէտեալներ, իբրեւ այնտեղ իյնալով կը յայտնուին այսպէս կոչուած «չորրորդ չափողականութեան» թակարդին, ուր ժամանակի ընթացքն այդպէս է։ Վարկած կայ նաեւ, որ «Պերմիւտեան եռանկեան» շրջանին այլ մոլորակայինները տեղադրած են ճառագայթող հզօր աղբիւրներ՝ իրենց տիեզերանաւերը կողմնորոշելու համար եւ անոնց զանազան գործողութիւններու հետեւանքով տեղի կ՛ունենան խորհրդաւոր անհետացումներ։ Միւսները կը պնդեն, որ ժամանակին խորասուզուած Ատլանտայի բնակիչները երբեմն ջուրին մակերեսը կ՛ելլեն ու կը յափշտակեն իրենց «թերզրգացած» եղբայրներուն։
Վարկած կայ նաեւ, որ «Եռանկեան» շրջանին ովկիանոսի յատակը կը պատռուի, ջուրը կը յորդի ցած՝ իր հետ տանելով նաւերը։ Սակայն, գիտնականները կը պնդեն, որ «Պերմիւտեան եռանկեան» շրջանին ովկիանոսի վարքը նոյնն է, ինչպէս միւս վայրերուն, եւ այնտեղ տեղ չեն ունենար արտարոց երեւոյթներ, որոնք պատճառ կը դառնային նման խորհրդաւոր անհետացումներու։ Անոնք պարզած են նաեւ, որ այդ շրջանին ջրաօդերեւութաբանական պայմանները բարդ են: Յաճախակի սկսող ցիկլոններն ու փոթորիկները յանկարծակի կ՝առաջացնեն շատ ուժեղ հոսանքներ, որոնք կարող են արագութեամբ քշել վտարուած ապրանքի մնացորդները՝ ստեղծելով անհետացման պատրանք։ Իսկ ինչ որ կը վերաբերուի աղէտներու յաճախութեանը, ապա այն հնարաւոր միջինէն կը տարբերուի լոկ այնքանով, որքանով լարուած է նաւագնացութիւնը ծանծաղուտներով հարուստ այդ շրջանին մէջ։ Գիտնականներ առաջարկած են տեսութիւններ, որոնք կը բացատրեն «Պէրմիւտեան եռանկիւնի» նաւերու եւ ինքնաթիռներու յանկարծակի անհետացումները։
Անոնցմէ մէկու մը համաձայն՝ ծովուն յատակը տեղի ունեցող մէթան հիտրաթի քայքայման հետեւանքով կ՛արտանետուի մեծ քանակով մեթան կազ, որ ջուրի մէջ կ՛առաջացնէ մէթանով յագեցած վիթխարի պղպջակներ։ Անոնց մէջ ջուրի խտութիւնը այնքան փոքր է, որ այդտեղ յայտնուած նաւերը վայրկենաբար կը սուզուին։ Գիտնականներու միւս մասը կ՛ենթադրէ, որ մէթան կազը, թափանցելով նաեւ օդի մէջ, կը փոքրացնէ անոր խտութիւնը, հետեւաբար՝ վերամբարձ ուժը, եւ ինքնաթիռները վար կ՛երթան։ Բացի այդ օդին խառնուած մէթանը, նուազեցնելով թթուածնի պարունակութիւնը օդէն, կարող է շարժիչներու խափանման պատճառ դառնալ։ Մէկ այլ տեսութեան համաձայն՝ նաւերու կործանման պատճառը կարող են դառնալ այսպէս կոչուած «թափառող ալիքները», որոնք կը հասնին մինչեւ 30 մ. բարձրութեան։ Կ՝ենթադրենք նաեւ, որ որոշակի պայմանները ովկիանոսը կարող է առաջանալ տագնապի զգացողութիւն առաջացնող ենթաձայն (ականջի համար անլսելի ցած յաճախութեան ձայն), որուն խուճապահար անձնակազմը կը լքէ նաւը նետուելով ջուրի մէջ։
Ստորոգութիւն:Աշխարհագրութիւն
Վիքթոր Չիժիքով
Վիքթոր Չիժիքով (Виктор Чижиков,), Ողիմպիական արջուկի հեղինակ, խորհրդային եւ ռուսական նկարիչ-ծաղրանկարիչ։
Չիժիքով ծնած է Մոսկուայի մէջ։ Ողիմպիական խաղերու խորհրդանիշներէն մէկու՝ Միշա արջուկի հեղինակ, Ռուսաստանի ժողովրդական նկարիչ։
Ան 50-ականներու վերջերէն սկսեալ սկսած է նկարել «Կոկորդիլոս», «Մուրզիլկա» եւ «Ուրախ նկարներ» ամսագրերու համար․ նկարազարդած է աւելի քան 100 մանկական գիրք ։
Ինք յօրինած է 1980 թուականին Մոսկուայի մէջ տեղի ունեցած Ողիմպիական ձմրան խաղերու խորհրդանիշը՝ արջուկի կերպարը ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Նկարիչներ Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ
Լորձունք
Լորձունքը կ'արտադրուի լորձնագեղձերու մէջ։ Բնական պայմաններու մէջ անիկա շարունակ կ'արտադրուի, ապա կը հոսի բերանին մէջ։ Մարդիկ տեւաբար եւ անգիտակցաբար կը կլլեն բերանին մէջ գտնուած լորձունքը։
Լորձունքը կը պարունակէ ամիլէյզ (amylase) կոչուած խմորիչը (enzyme), որ կ'օգնէ հացահատիկներու-ոսլայի (starch) լուծումին բերանին մէջ, ինչպէս նաեւ կրածին եւ ֆոսֆոր, որոնք կարեւոր են ակռաներու կառոյցին եւ առողջութեան։
Լորձունքը մաքուր, թափանցիկ հեղուկ մըն է, որ շարունակ կ'արտադրուի բերնին մէջ գտնուող լորձնաբեր գեղձերու (salivary glands) կողմէ:
Լորձնագեղձերը կը գտնուին բերանին մէջ։ Այս գեղձերը երկու տեսակ են՝ հիմնական եւ երկրորդական։
Հիմնական լորձնագեղձերը
Հիմնական լորձնագեղձերը մեծ են չափով։ Այս խմբաւորումին մաս կը կազմեն ունկնալորձնագեղձերը/ունկնագեղձերը (parotid glands), ենթածնօտային լորձնագեղձերը (submaxillary glands) եւ ենթալեզուային լորձնագեղձերը (sublingual glands):
Ունկնալորձնագեղձերը թիւով երկուք են. իւրաքանչիւրը կը գտնուի դէմքին մէկ կողմը, ականջին յառաջամասին եւ ծնօտին վրայ։
Ենթածնօտային լորձնագեղձերը նոյնպէս երկուք են. իւրաքանչիւրը կը գտնուի լեզուին տակը, աջ եւ ձախ կողմերը եւ ծնօտին ետեւն ու տակը։
Ենթալեզուային լորձնագեղձերը բազմաթիւ են եւ կը գտնուին լեզուին տակ։
Երկրորդական լորձնագեղձերը
Երկրորդական մանր լորձնագեղձերը բազմաթիւ են եւ կը գտնուին քիմքի ն ամբողջ տարածքին։ Լորձունքը ունի հիմնական դերեր.
Երկրորդական մանր լորձնագեղձերը
Երկրորդական մանր լորձնագեղձերուն ախտապատճառներն են՝
Լորձունքին բնական հոսքը բերնին մէջ
Մարսողական համակարգը կ'ընդգրկէ բերանը, ըմբանը (pharynx), որկորը-կերակրափողը (eso-phagus), ստամոքսը եւ բարակ ու հաստ աղիքները: Լեարդը, լեղուցը եւ շարոյրը (pancrease) մարսողական համակարգին յարակից օրկաններ են, որոնք իրենց յատուկ հիւթերով կ'ամբողջացնեն մարսողութեան գործընթացը:
Մարսողութիւնը կը ղեկավարուի ուղեղով: Անիկա մարսողական համակարգը գործի կը լծէ, երբ որոշ տեղեկութիւններ հասնին իրեն: Այդ տեղեկութիւններն են՝ կերակուրի մը հոտը, տեսքը եւ համը՝ լեղի, կծու կամ թթու: Նոյնիսկ կերակուրի մասին մտածելը ահազանգի կը մատնէ ուղեղը: Ուղեղը այս տեղեկութիւնները ընկալելէ ետք կը հրահանգէ բերնին լորձնաբեր գեղձերուն, ստամոքսին, տասներկումատնեայ աղիքին (duodenum),  բարակ աղիքներուն, շարոյրին, լեարդին եւ լեղուցին (gallbladder), որպէսզի արտադրեն իրենց հիւթերը, խմորիչները (enzymes) եւ լեղին-մաղձը (bile) ու մասնակից դառնան սննդանիւթերու մարսողութեան:
Մարսողութիւնը կը սկսի բերանին մէջ: Ակռաները, լեզուն եւ բերանի որոշ գեղձային հիւթեր իրենց բաժինը կը բերեն մարսողութեան առաջին հանգրուանին: Բերանին մէջ սննդանիւթերը ֆիզիքական եւ քիմիական փոփոխութեան կ'ենթարկուին ծամուելով եւ լորձունքի ներգործութեամբ:
Առողջ ակռաները մեծապէս կը նպաստեն ծամելու գործողութեան, իսկ լորձունքին բնական հոսքը բերնին մէջ կը նպաստէ մարսողութեան առաջին հանգրուանին:
Այս բոլորին կ'օժանդակեն լեզուն, լինտերը եւ ծնօտները, որպէսզի ծամուելու գործողութիւնը լաւապէս կատարուի եւ սննդանիւթերը առաւելագոյն ձեւով շաղախուին լորձունքին հետ:
Լորձունքին կուտակումը բերանին մէջ
Այս մէկը տեղի կ'ունենայ հետեւեալ ախտապատճառներով եւ հիւանդութիւններով.
Գերլորձնահոսութիւն եւ բերանալորձնավազք
Գերլորձնահոսութիւն կը նշանակէ լորձունքի առատ արտադրութիւնը լորձնագեղձերու կողմէ։ Անիկա կը յառաջանայ զանազան հիւանդութիւններու կամ ախտապատճառներու հետեւանքով։
Լորձունքին՝ բերանէն դուրս հոսիլը կը կոչուի բերանալորձնավազք կամ բերանալորձնահոսք (drooling): Անիկա կը յառաջանայ հետեւեալ հիւանդագին եւ անբնական երեւոյթներով՝
Երկարատեւ բերանալորձնավազքի հետեւանքով տեղի կ'ունենան կարգ մը բարդութիւններ, որոնցմէ կարեւորագոյններն են՝
Գերլորձնահոսութեան, բերանին մէջ լորձունքի կուտակման եւ բերանալորձնավազքի ախտաճանաչումը ինքնին բացայայտ է։ Սակայն պէտք է ախտաճանաչուին անոնց ախտապատճառները, որպէսզի յարմարագոյն դարմանումի ձեւը որդեգրուի։
Գերլորձնահոսութեան, բերանին մէջ լորձունքի կուտակման եւ բերանալորձնավազքի դարմանումը տեղի կ'ունենայ դարմանելով անոնց ախտապատճառները։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Բժշկութիւն Ստորոգութիւն:Առողջապահական գիտութիւններ
Մովսէս Թօփճեան
Մովսէս Թօփճեան (ծնած՝  10 Յուլիս 1951-ին, Հալէպ, Սուրիա - Մահ՝ 9 Սեպտեմբեր 2020-ին, Հալէպ, Սուրիա ։ Երգիչ, երգահան Մովսէս Թոփճեան հմտօրէն կը նուագէր դաշնամուր, օրկ, ձեռնադաշնակ, պուզուքի, սազ, եւ հարմոնիքա։ Հայերէն երգերու կողքին, երգած է միջազգային տարբեր լեզուներով՝ արաբերէն, անգլերէն եւ յունարէն։ Ան հմտօրէն կը խօսէր յունարէն լեզուն:
Կենսագրութիւն
Մովսէս Թոփճեան կամ Թօփճեան ծնած է Հալէպ, Սուրիա: Հայրը՝ Ներսէս Թօփճեան, Այնթապցի, իսկ մայրս Իսկուհի Ճիպիլեան, Թոմարզացի։ Ուսումնական տարիները անցուցած է Հալէպի Կիլիկեան վարժարանէն ներս։ Փոքր տարիքէն ունեցած է յատուկ սէր երաժշտութեան եւ երգարուեստին հանդէպ։ Վարպետ արուեստագէտներու հսկողութեամբ մարզուած եւ տիրացած է զանազան նուագարաններ գործածելու հմտութեան։  Երգարուեստի ուղին սկսած է  մաս կազմելով ծննդավայրի երգչախումբերուն։
Հալէպի Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ մէջ, իբրեւ դպիր ապա սարկաւագ ծառայելով, 1961-էն մինչեւ 1978, Մովսէս Թօփճեան իր մեծագոյն արժանիքը՝ հզօր ձայնն ու տաղանդը սպաս դրած է իր հայ եկեղեցական հոգեւոր մշակոյթին: Այն տարիներուն ծառայող քահանան՝ Տէր Կարապետ Նալպանտեանն էր ։
Ան մեծ ճանաչում ձեռք բերած է իբրեւ յունարէն երգի թիւ մէկ երգիչ վարպետօրէն մեկնաբանելով, եւ զուգահեռ հնչեցնելով ՊՈԻԶՈՒՔՔԻ-ի լարերը հարստացուցած է իր ելոյթներու երգացանկին յայտագիրը։ Աշխատած է Յունաստանի, «Ալիպապա» պանդոկին մէջ իբրեւ ամէնօրեայ երգիչ, 1981-էն մինչեւ 1983: Իսկ, Կիպրոսի մէջ, 1985-ին կը դառնայ «Աթլանթիքա» պանդոկի երգիչը :
Երգած է Սուրիոյ տարբեր քաղաքներու ճաշարաններուն եւ պանդոկներուն մէջ, ինչպէս նաեւ՝ Հայաստան, Լիբանան, Յորդանան, Եգիպտոս, Արաբական Միացեալ էմիրութիւններ, Յունաստան եւ Կիպրոս։
Իր յօրինած երաժշտութեան երգերէն է՝ «100 տարի ետք» (100 Dari Yedk) խորագրով երգը, որ նուիրուած է Հայոց Ցեղասպանութեան յիշատակին: Կատարողութեամբ՝ Ալին Թօփճեան, խօսք՝ Շահանդուխտ, Գործիքաւորում՝ Ներսէս Թօփճեան, ձայնագրութիւն՝ Սդուտիօ Սեդօ Պաղտասարեան Լիբանան :
50 տարիներու երգարուեստի բեղուն կեանքը դադար կ’առնէ 2019-ին անակնկալ հիւանդութեան պատճառաւ եւ ան կը դադրի արուեստի գործունէութիւնէն։
Երաժշտական գործունէութեան 50-ամեակին առիթով, 21 Յունիս 2020-ին, համաշխարհային երաժշտութեան օրուան տօնակատարութեան ընթացքին, եւ առ ի գնահատանք իր երգարուեստի տարիներու բեղուն աշխատանքին, Մովսէս Թօփճեանը կը պարգեւատրուի Սուրիոյ Արուեստագէտներու Միութեան կողմէ իբրեւ վաստակաւոր երգահան երգիչ :
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1951-ին ծնածներ Ստորոգութիւն:Հալէպ ծնածներ Ստորոգութիւն:2020-ին մահացածներ Ստորոգութիւն:Սուրիահայ երգիչներ Ստորոգութիւն:Սուրիահայ երգահաններ Ստորոգութիւն:Պարգեւատրուած է Սուրիոյ Արուեստագէտներու Միութեան կողմէ իբրեւ վաստակաւոր երգահան երգիչ Ստորոգութիւն:Պուզուքի նուագահար
Աո՛ոս
Աո՛ոս (յուն․՝ Αώος)․ Կը բխի Փինտոս լեռնաշղթայէն։ Յունաստանի մէջ կը ճեղքէ Թիմֆի եւ Սմոլիքաս լեռները եւ ապա Ալպանիա կ՛անցնի եւ կը թափի Ատրիաթիք ծովը։ Երկայնքը 260քլ․ է․ 70քլ․ Յունաստան կը հոսի եւ մնացեալ 190քլ․՝ Ալպանիա։
Ակունքներ
Աո՛ոս գետին ակունքները կը գտնուին 1340մ․ բարձրութեան վրայ եւ անոնց շուրջ կառուցուած է արուեստական լիճ մը ջրաելեկտրականութան մատակարարման համար։ Շրջանին գեղեցկութեան պատճառով զբօսաշրիկութիւնը արագօրէն կը զարգանայ՝ Վիքոս-Աո՛ոս ազգային պուրակ։
Աո՛ոսին ակերուն հիւսիսը կը գտնուի Փինտոսի ազգային պուրակը։
Բնութիւն
Աո՛ոս գետը կը ճեղքէ Վիքոս-Աո՛ոս ազգային պուրակին մեծ մասը եւ Թիմֆի լերան հիւսիսային լանջերուն ու Սմոլիքա լերան հարաւային լանջերուն միչեւ կիրճ մը կը ստեղծուի։ Կիրճին երկայնքը 8քլ․ է, իսկ լայնքը կը հասնի 300 մեթրէն մինչեւ 2,5քլ․։ Այս շրջանին մէջ բուսականութիւնը շատ հարուստ է։ Կիրճին մէջ կառուցուած է Սթոմիու վանքը, իսկ անոր ելքին կը գտնուի Քոնիցայի քարաշէն միակամար կամուրջը, կառուցուած 1870-ին։
125 (թիւ)
125 (հարիւր քսանհինգ)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է 124-ի եւ 126-ի միջեւ
Ծանoթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:125
Քրջահաւաք
Քրջահաւաք, 19-20-րդ դարերուն քուրջերու եւ հնոտիներու (շիշեր, թուղթեր, ոսկորներ, պարաններ եւ այլն) գնորդ։ Անցեալին եղած է երկրորդային հումքի մշակման համակարգի առաջնային օղակներէն մէկը։ Քրջահաւաքներու հաւաքած հումքը կը յանձնէին՝
Բացի այդ քրջահաւաքները նաեւ հնաւաճառներ էին, որոնք քաղաքի աղքատ մարդոց կը վերավաճառէին հաւաքած հագուստի մէկ մասը։
Ծագում
Հին ժամանակներէն սկսած մարդիկ կը փորձէին երկրորդ անգամ օգտագործել դէն նետած իրերը։ Հնդկաստանի մէջ քրջահաւաքները միշտ անձեռնամխելի կաստայի պատկանող մարդիկ էին։ Եգիպտոսի մէջ անոնք «զապալինները» էին, որոնք կը պատկանէին ղպտիներուն։ Միջնադարեան Եւրոպայի մէջ, որպէս կանոն, քրջահաւաքներ կը դառնային ստրուկները, քաղաքի գործազուրկները, քաղաք տեղափոխուած գիւղաբնակները, գոյութեան միջոց չունեցող տարագիրները։
Այսպիսով Ֆրանսայի տարբեր դարաշրջաններուն քրջահաւաքի արհեստը իր անուանումը ունէր․ օրինակ՝ 13-րդ դարուն. ան կը կոչուէր «loqueti`ere» («լաթահաւաք»), յետոյ՝ «pattier» («patte» բառէն՝ «թաթ»), այնուհետեւ՝ «drillier» («շաղափ», ան, ով կը փորփրէ աղբը), եւ վերջապէս՝ «chiffonnier» (քրջահաւաք կամ հնոտիավաճառ, «chiffe»՝ հին լաթ)։
Ֆրանսական Պրետան պրովինցիայի մէջ, ուր հին լաթերու հաւաքումը սկսաւ ծաղկիլ 16-րդ դարէն, քրջահաւաքները տեղի տնտեսութեան կարեւոր բաղկացուցիչն էին։ Արդէն 1828-ին Կոտ Տիու Նոր գործարանը կը վերամշակէր աւելի քան 450 թոն լաթ, իսկ Ֆինիստր ռէի մէջ՝ 232 թոն ։ 19-րդ դարուն գործունէութեան այս տեսակը լայն տարածում գտաւ Փարիզի եւ Նիւ Եորքի մէջ։
Փարիզի քրջահաւաքները
1884-ին Ֆրանսայի մէջ կը հաշուէր մօտ 50000 քրջահաւաք, որոնցմէ 7050-ը կ՛աշխատէր Փարիզի, իսկ 2000-ը՝ մոտակայ վայրերուն մէջ ։ Փարիզի քրջահաւաքը կը վաստակէր օրական 3 ֆրանք, իսկ ամբողջ բնագաւառը՝ տարեկան մինչեւ 7 մլն. ֆրանք։
Փարիզի քրջահաւաքները կը բաժնուէին տիպերու ՝
Փարիզի քրջահաւաքները կ'ապրէին գաղութներով՝ Փարիզի մերձակայքը։ Այդ «գետոներուն» օդը շատ վնասակար էր։ Քրջահաւաքները շատ չէին վաստկեր, մշտապէս կարիքի մէջ էին, աղքատիկ կ'ապրէին ։ Հազուադէպ արհեստը կը փոխանցուէր ժառանգաբար։