cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ռուսիա
Փետրուարեան յեղափոխութիւն։ Ռուսաստանի հանրապետութիւն
Փետրուարի 27-ին Պետրոգրադի մարտական աղքատ դասակարգը կրկին աւելացուց ճնշումը զինուորներուն վրայ կոչ ընելով միանալ ցարական հակայեղափոխութեան դէմ պայքարին: Վիբորգի շրջանի բանուորները Մոսկուայի գունդին դիմաց կազմակերպեցին զանգուածային հանրահաք, սակայն որոշ հակայեղափոխական սպաներ յաջողեցան ուղղել գնդացրերը բանուորներուն վրայ եւ ցրել անոնց: Անոնցմէ ետք բանուորութիւնը կը ձգտէին զինուիլ, որպէսզի հակայեղափոխութեան վերջը տան: Բանուորները զէնք կը պահանջէին նաեւ պոլշեւիկներէն, բայց քաղաքական մանր քաղքենի ծայրահեղականութիւնը դեռ իրենց տրամադրութեան տակ զէնք չունէր: Միայն զինուորներու ապստամբութիւնը կարող էր զինել Փետրուարեան յեղափոխութիւնը: 27 Փետրուարի առաւօտեան ըմբոստացաւ լեյբ գուարդիայի Վոլինեան գունդի պահեստային գումարտակի ուսումնական հրամանատարութիւնը: Պահակախումբը հրաժարեցաւ աղքատ դասակարգի դէմ արիւնոտ ճնշում ընելէ: Անոնք զօրանոցէն կը հեռանային եւ իրենց կը գնդահատէին հրամանատարներուն: Վոլինեան գունդը սկիզմէն կը ձգտէր ընդլայնել զինուորական ապստամբութեան սոցիալական հիմքը: Գունդի զինուորները զօրանոցէն կը տեղափոխուէին զօրանոց, որպէսզի զինուորներուն դուրս բերեն փողոց: Լիտովեան եւ Պրէոբրաժենսկի գունդերը զանգուածներով միացան ապստամբութեան: Մոսկովեան գունդը, գունդի մէջ բախումներէն ետք, միացաւ զինուորներու հիմնական զանգուածին: Մոսկուայի գունդի ցարի դէմ պայքարին միանալէ ետք «արսենալ» գործարանի բանուորները սկսան զինուիլ եւ զինուորներուն հետ միասին յեղափոխական ձեւաւորել պայքարի մարմիններ: Աւելի ու աւելի շատ զինուորն յեղափոխութեան կողմը կ՛անձնէին: Նոյն օրը երեկոյեան պայքարող բանուորներուն ու զինուորներուն միացաւ Սեմեօնովեան գունդը: Հէնց այդ գունդն էր, որ մասնակցած է Մոսկուայի 1905 թուականի յեղափոխութեան ժամանակ բանուորական ապստամբութեան ճնշմանը: Հիմա, ընդամէնը 11 տարի ետք, նոյն գունդի զինուորները կ՛օգնէին տապալելու ցարին:
27 փետրուար-ին Նիքոլայ II-ը հրաժարեցաւ գահէն: Բանուորական եւ զինուորական Պետրոգրադը ազատագրեց ամբողջ Ռուսաստանը ցարիզմէն: Քանի մը օր ետ հսկայական երկիրը միացաւ յեղափոխական պորթկումով մայրաքաղաքին: Ազատական վեհանձն ողորմելի ժողովրդավարական պառլամենտարիզմը եւ ցարական Դուման, Պետրոգրադի աղքատ դասակարգը եւ ապստաբած զինուորներու ու մեռնող ցարական ռեժիմի պայքարին մէջ, մնացած էին անօգնական, օդին մէջ կախուած: Ցարիզմը, նոյնիսկ կրակոցներով, այլեւս ի վիճակի չէր կանգնեցնել բանուորական յեղափոխական պոռթկումը: Սակայն, ի վերջոյ, մինչեւ մեռնիլը, ան կարողացաւ ապտակ հասցնել ազատական բուրժուազիային: Այսպիսով, ցարական ռէակցիան, Փետրուարեան յեղափոխութեան ժամանակ արձակեց Պետդուման, որուն մասին խորհրդարանական հերոսները իմացան միայն 27 փետրուար-ի առաւօտեան: Եւ նոյնիսկ այդ ժամանակ Դուման չկարողացաւ բացէիբաց խաղտել մեռնող միապետութիւն հրամանը: Արձակուած Պետդումայի պատգամաւորները հաւաքուած էին «անձնական խորհրդակցութիւններու» համար: Միայն այն ժամանակ, երբ 3 մարտ-ին պարզ դառաւ այն փաստը, որ ցարին այլեւս կարելիութիւն չկար փրկելու, պատգամաւորները խորհրդակցութեան հրաւիրեցին «պետդումայի ժամանակաւոր յանձնաժողով»:
Ռուսաստանի Դաշնութիւն
1991-ին կը կոչուէր Ռուսաստանի Խորհրդային Ֆեդերատիւ (Դաշնակից) Սոցիալիստական Հանրապետութիւն (ՌԽՖՍՀ), իսկ անկախանալով՝ վերանուանուեցաւ Ռուսաստանի Դաշնութիւն՝ Ռուսաստան: Երկրի կազմին մէջ կան երեք աստիճանի ինքնավար միաւորներ՝ հանրապետութիւններ, ինքնավար մարզ ու ինքնավար օկրուգներ: Ամենաբարձր ինքնավարութիւն ունեցող միաւորները հանրապետութիւններն են: Անոնք ունին իրենց նախագահները, խորհրդարանները:
Անկախութիւն ձեռք բերելէ ետք Ռուսաստանի մէջ զգալիօրէն փոխուեցաւ քաղաքական կառուցուածքը: Մասնաւորապէս՝ Չեչենա-ինգուշական Իհ-ը տրոհուեցաւ Չեչենական Հանրապետութեան (Չեչնիա կամ Իչկերիա) եւ ինգուշական Հանրապետութեան: Բարձրացաւ որոշ ինքնավար մարզերու կարգավիճակը: Փոփոխուեցան նաեւ շարք մը անուանումներ:
Ռուսաստանի մէջ կային 10 ինքնավար գաւառներ, որոնց բնակչութեան թիւը մեծ չէր, բայց մեծ տարածքներ կը գրաւէին: Որպէս վարչատարածքային միաւոր անկէ մաս մը արդէն վերացած է (օրինակ, Կրասնոյարսկի երկրամասի, կամչատկայի եւ Պերմի մարզերու գաւառները):
Ներկայիս Ռուսաստանի կազմին մէջ կայ 21 հանրապետութիւն, մէկ ինքնավար մարզ, 49 մարզ: Դեռեւս երկրամասերը կը պահպանուին, չնայած՝ անոնք փաստօրէն այլեւս երկրամաս անուանուելու հիմք չունին: Այժմ նախկին 6 երկրամասիէ միայն խաբարովսկի երկրամասին մէջ ձեւականօրէն կը պահպանուի այդպիսի միաւոր՝ Հրէական ինքնավար մարզը (նկատի ունինք, որ այնտեղ հրէաներ գրեթէ չեն բնակիր):
Ռուսաստանը աշխարհի ամենաերկար սահմանագիծ ունեցող երկիրն է: Սահմանի երկարութիւնը մօտ 60 հազար քմ է, որուն 2/3-ը ծովային է: Երկրի ափերը կը ողողին Սեւ, Ազովի, Պալթիկ, բարենցի, սպիտակ, կարայի, լապտեւներու, արեւելասիբիրական, չուկոտեան, բերինգի, օխոտի եւ Ճաբոնական ծովերը:
Աշխարհագրական դիրք
Ռուսաստանը կը գտնուի Հիւսիսային կիսագունդին՝ Եւրասիա մայրցամաքի հիւսիսը: Անոր ափերը կը ողողին Խաղաղ եւ Հիւսիսային Սառուցեալ օւկիանոսները, ինչպէս նաեւ Ատլանտեան օւկիանոսի բալթիկ, սեւ, Ազովի ծովերը եւ Կասպից ծովը` 37 653 քմ ընդհանուր ափագիծով, որ ամենաերկարն է աշխարհի մէջ։ Ուրալեան լեռները, Ուրալ գետը եւ Կումա-մանիչի իջուածքը Ռուսաստանը կը բաժնեն եւրոպական եւ ասիական մասերու: Վերջինս իր մէջ կը նեռարէ Հիւսիսային Կովկասը, Սիբիրը եւ Ռուսաստանի Հեռաւոր Արեւելքը: Ռուսաստանի ցամաքային հարեւանները 15-ն են: Շատ հարեւաններու հետ ընդհանուր սահման ունենալը անառարկելի դրական գործօն է տնտեսական կապերու հաստատման եւ տնտեսութեան զարգացման համար: Միայն արեւմեան եւ մասամբ հարաւային շրջաններուն մէչ, որոնք ունին տնտէապէս զարգացած հարեւաններ, անոնց հետ կապուած են երկաթուղիներով եւ աւտոճանապարհներով: Ռդ-ի հիւսիսը եւ արեւելքը զուրկ են անմիջական հարեւաններէն, իսկ ափերը ողողող Հիւսիսային սառուցեալ եւ Խաղաղ օւկիանոսներու ծովերը տարուայ զգալի մասը նաւարկելի չեն: Այդ շրջաններու առանձնայատկութիւններէն են նաեւ խիստ ցամաքային կլիման, հողի վերին շերտի բազմամեայ սառածութիւնը, որոնք կը խոչնդոտեն տարածքներու իւրացումը, տնտեսական զարգացումը եւ տրանսպորտային հաղորդակցութեան կազմակերպումը: Ռուսաստանի աշխարհագրական դիրքի առանձնայատկութիւններէն է նաեւ անոր տարանցիկ դերը (յատկապէս երկաթուղիներու միջոցով) Եւրոպայի եւ Խաղաղօւկիանոսեան աւազանի տնտեսապէս զարգացած երկրներու, ինչպէս նաեւ Հիւսիսային, Արեւելեան Եւրոպայի եւ Հարաւ-արեւելեան Ասիոյ միջեւ:
Քսաներորդ դարու սկզբին Դ. Ի. Մենդելէեւը նշեց Ցարական Ռուսաստանի աշխարհագրական կեդրոնը` 63 ՞ 29՛ հիւսիսային. լայնութեան եւ 83 ՞ 20՛ արեւելեան երկայնութեան (Տուրուխանսկի մօտակայքին): 1992 թուականէն կեդրոն կը համարուի 66 ՞ 25՛ հիւսիսային. լայնութեան եւ 94 ՞ 15՛ արեւելեան երկայնութեան (վիւի տայգային լիճի տարածքին մէջ):
Նպաստ
Հսկայ տարածքի պատճառով Ռուսաստանի նպաստը խիստ բազմազան է: Այստեղ կան բարձր լեռներ ու ընդարձակ հարթավայրեր: Ամենաբարձր կէտը էլբրուսն է՝ Կովկասեան լեռնաշղթայի բարձր գագաթը (5642 մ), իսկ ամենացածրը՝ Մերձկասպեան Ցածրավայրը (-28 մ):
Ջրային աղբիւրներ
Ջրաէներգետիկական մեծ պաշարներով կ՛առանձնանան Ենիսեյը (վտակներով), Վոլգան եւ Ամուրի վտակները (Զեյեան եւ Բուրեյեան) (քարտէզի վրայ ցոյց տուէք այդ գետերը): Ռուսաստանի չորային կլիմայական գօտիներուն մէջ, յատկապէս Մերձկասպեան եւ հիւսիսկովկասեան տարածաշրջաններուն մէջ մեծ է նաեւ գետերու ոռոգիչ նշանակութիւնը: Բացի այսկէ, Ռուսաստանի գետերը գեղատեսիլ ու ձկնառատ են, որու պատճառով ալ համար է անոնք հանգստի ու զբօսաշրջութեան կազմակերպման նախադրել (յատկապէս Վոլգան ու Ենիսեյը): Եւ, վերջապէս, մեծ է նաեւ Ռուսաստանի գետերու վիճակային-կենցաղային ու արդիւնաբերական նշանակութիւնը:
Նշուած բոլոր նշանակութիւններու միագումարային արդիւնքն է այն փաստը, որ Ռուսաստանի բոլոր քաղաքները հիմնադրուած են գետերու ափերուն: Երկրին մէջ շատ են նաեւ լիճերը, որոնք միմեանց կը տարբերին իրենց ծագումով, մեծութեամբ, ջուրի համով: Աշխարհի ամենախոր լիճի՝ Բայկալի ջուրի հայելին (31, 5 հազար քմ2), աւելի մեծ է քան՝ Հայաստանի Հանրապետութեան տարածքը: Ռուսաստանի մէջ է նաեւ աշխարհի խոշորագոյն լիճի՝ Կասպից ծովու մէկ մասը: Եւրոպական մասի հիւսիսը լիճերը մեծաթիւ են: Անոնք առաջացած են երբեմնի սառցապատման հետեւանքով: Մեծերէն են Լադոգան եւ օնեգան: Հարաւը կան անհոսք աղի լիճեր՝ էլտօն, Բասկունչակ:
Եւրոպական մասի կեդրոնը ու հիւսիսը եւ առանձնապէս՝ Արեւմտասիբիրեան հարթավայրին մէջ հսկայական տարածք կը գրաւեն ճահիճները, որոնք կը դժուարացնեն տարածքի իւրացումը: Ռուսաստանը հարուստ է ստորերկրեայ ջուրերով: Արեւելաեւրոպական հարթավայրին մէջ փորուած են տասնեակ հազարաւոր ջրհորներ: Հիւսիսային Կովկասին մէջ կան հանքային ջուրերու խոշոր ելքեր (Միներալնիէ Վոդի, Պեատիգորսկ, Կիսլովոդսկ, Ժելեզնովոդսկ, Եսենտուկի), իսկ «հրաբխային» Կամչատկային մէջ՝ բազմաթիւ գեյզերներ ու տաք աղբիւրներ:
Կլիմա
Տարածքի մեծութեան պատճառով Ռուսաստանի կլիման բազմազան է: Կլիման արեւմտեան մասին մէջ ցամաքային է, միջին մասը՝ խիստ ցամաքային, իսկ արեւելեան ծովափնեայ գօտիին մէջ՝ մուսոնային:
Մթնոլորտի ջերմութիւնը հարաւէն հիւսիս եւ արեւմուտքէն արեւելք ուղղութիւններով կը նուազի եւ նուազագոյնի կը հասնի երկրի հիւսիս-արեւելքին մէջ։ Այստեղ Օյմեակոն գոգաւորութեան մէջ գրանցուած է բնակելի ցամաքի ամենացածր ջերմաստիճանը (-78՛С): Ռայ մասամբ պայմանաւորուած է ձմեռային հակակիկլոնով:
Ռուսաստանի համեմատաբար տաք տարածաշրջանը Հիւսիսային Կովկասն է, իսկ ամենաբարձր ջերմաստիճանը (+43՛С) արձանագրած է Մերձկասպեան ցածրավայրը: Երկրի մեծ մասին մէջ տեղումներու քանակը բաւարար է հողագործութեան կազմակերպման համար:
Տեղումները համեմատաբար առատ են Ռուսաստանի արեւմուտքը՝ Ատլանտեան օւկիանոսէն մշտապէս փչող քամիներու եւ հեռաւորարեւելեան ծովափնեայ գօտիին մէջ՝ Խաղաղ օւկիանոսէն ամռանը փչող մուսոնային քամիներու ազդեցութեամբ:
Տեղումներու տարեկան քանակը ամենաքիչն է Վոլգայ գետի ստորին հոսանքին մէջ, որուն պատճառով այստեղ, ինչպէս նաեւ Հիւսիսային Կովկասի մէջ հողագործութիւնը կը կազմակերպուի ոռոգման շնորհիւ:
Արեւելեան շրջաններուն մէջ ամառը կարճատեւ է, եւ այդ պատճառով վաղ աշնանային ցուրտերն ու երկարատեւ տեղումները յաճախ կը ոչնչացնեն գիւղատնտեսական մշակաբոյսերու բերքը: Այս գօտին գիւղատնտեսական ռիսկի գօտի կը կոչուի:
Բուսական եւ կենդանական աշխարհ
Ռուսաստանը հարուստ է անտառային աղբիւրներով (փայտանիւթի պաշարները' 75 միլիարդ մ3): Երկրին մէջ կան շատ արժէքաւոր փայտանիւթ ունեցող ծառատեսակներ: Առանձնապէս կարեւոր են կաղնին, եղեւնին, հաճարենին, կաղամախին, մայրին: Վերջինիս փայտանիւթն կ՛օգտագործուի մատիտներու արտադրութեան մէջ:
Անտառներու մէջ համարեա ամէնուր կ՛աճին բազմատեսակ սունկեր, պտուղներ, հատապտուղներ ու դեղաբոյսեր: Վերջիններէն առաւել արժէքաւոր է ժենշենը (կեանքի արմատ), որ կը հանդիպի Պրիմորիէի եւ խաբարովսկի երկրամասերուն մէջ:
Բազմազան ու հարուստ է Ռուսաստանի կենդանական աշխարհը: Հիւսիսի ծովափնեայ «թռչնաշուկաներէն» հաւաքած ձուերը եւ փետուրը, որսած ձուկը, փոկերը, ծովացուլերը, հիւսիսային եղջերուի մորթին ու միսը, բեւեռային աղուէսի մորթին նենեցներու, չուկչաներու ապրուստի գլխաւոր միջոցներն են:
Անտառային եւ տունդրայի գօտիներուն մէջ կան թանկ մորթատու բազմազան կենդանիներ՝ սկիւռ, կնգում, բեւեռաղուես, աղուէս, ջրաքիս, ջրասամոյր, կզաքիս, սամոյր եւ այլն: Ռուսաստանը միշտ ալ եղած է համաշխարհային շուկայ այդ մորթիներու գլխաւոր արտահանողը:
Քաղաքական կուսակցութիւններ
Համաձայն «քաղաքական կուսակցութիւններու մասին» Դաշնային օրէնքի` յուլիս 2011-ի դրությեամբ Ռուսաստանի մէջ պաշտօնապէս արձանագրուած են քաղաքական 7 կուսակցութիւններ, որոնցմէ Պետական Դումային մէջ ներկայացուած են չորսը` Միացեալ Ռուսաստան Համառուսաստանեան քաղաքական կուսակցութիւնը, ՌԴԿԿ (Ռուսաստանի Դաշնութեան Կոմունիստական Կուսակցութիւն), ՌԼԴԿ (Ռուսաստանի Լիբերալ� Դեմոկրատական Կուսակցութիւն) եւ Արդար Ռուսաստան քաղաքական կուսակցութիւնը: Պետական Դումային մէջ ներկայացուած չեն Արդար գործ Համառուսաստանեան քաղաքական կուսակցութիւնը, Ռուսաստանի հայրենասէրներ քաղաքական կուսակցութիւնը եւ Եաբլոկոյ Ռուսաստանեան միացեալ ժողովրդավարական կուսակցութիւնը:
Վարչական բաժանում
Այդպիսով, միացեալ պետութիւնը վերափոխուած է դաշնութեան։
2009-ին, ըստ 1993 թուականի Սահմանադրութեան 5 յօդուածին, Ռուսաստանի Դաշնութիւնը կազմաւորուած է իրաւահաւասար էութիւններէ։ Մարտ 1 2008-էն այդպիսի գոյութիւններու թիւը 83 է։
Ռուսաստանի դաշնային կառուցուածքը
Ռուսաստանը Դաշնային կառուցուածքի երկիր է: Ռուսաստանի Դաշնութեան մէջ կը մտնեն 83 հաւասարազօր էութիւններ, որոնցմէ են 21 հանրապետութիւն, 9 երկրամաս, 46 մարզ, 2 դաշնային նշանակաշութեան քաղաք, 1 ինքնավար մարզ եւ 4 ինքնավար շրջան:
Դաշնութեան պետական իշխանութեան մարմիններու համակարգը կը սահմանուի Դաշնութեան կանոնակարգած ընդհանուր հիմունքներով: Իւրաքանչիւր շրջանի մէջ կը գործէ օրէնսդիր (ներկայացուցչական) մարմին (խորհրդարան, օրէնսդիր հաւաք) եւ գործադիր մարմին (կառավարութիւն): Քանի մը հատին մէջ գոյութիւն ունի նաեւ բարձր պաշտօնեայի պաշտօն (նախագահ, նահանգապետ), որոնք ունին ՌԴ-ի օրէնսդիր մարմիններու լիազօրութիւններ նախագահի ներկայացմամբ եւ կարող են այդ պաշտօնը գրաւել անսահմանափակ քանակութեամբ:
Ռուսաստանը կը բաժնուի նաեւ 8 դաշնային շրջաններու, որոնցմէ իւրաքանչիւրին մէջ կ՛աշխատի նախագահի լիազքրուած ներկայացուցիչը: Դաշնութեան էութիւնները ունին իրենց վարչատարածքային բաժանումը: Որպէս օրէնք, էութեան կազմին մէջ հիմնական միաւորը կը համարուին հանրապետական (մարզային, երկրամասային) նշանակութեան շրջանները եւ քաղաքները:
Ղրիմ
Ղրիմի տարածքը 25, 5 հազար քառակուսի քմ է: Արեւմուտքը եւ հարաւը կը ողողուի սեւ, արեւելքը՝ Ազովի ծովերով: Արեւելաեւրոպական հարթավայրին կը միանայ Պերեկոպի նեղ (մինչեւ 8 քմ) պարանոցով: Ղրիմի արեւելքը կը գտնուին կերչ, արեւմուտքը՝ Թարխանկուտ․ թերակղզիները, հիւսիս-արեւելեան ամբողջ ծովեզերքի երկայնքով կը ձգուի Սիւաշը:
Ռուսական սփիւռքը
Ռուսական սփիւռքի քանակութեան մասին կան շատ աղբիւրներ, սակայն հստակ քանակութիւնը հեղինակային աղբիւրներու մէջ չի յայտարարուիր։
Բնական աճ
2010-ի մարդահամարի տուեալներով Ռուսաստանի մէջ կը բնակէր 142 905 200 մարդ։ Այս ցուցանիշով Ռուսաստանը աշխարհի մէջ 9-րդ տեղը կը գրաւէ։ Միջին խտութիւնը կը կազմէ 8, 36 մարդ/1 կմ2-ի մէջ, բայց այսպիսի բնակչութիւնը կը բնակի Ռուսաստանի մէջ շատ անհաւասարաչափ։ Ռուսերու 78 %-ը կը բնակի երկրի եւրոպական մասը, որ կը կազմէ տարածքի մօտ 25%-ը։ Ամենամեծ միջին խտութիւնը Մոսկուայի մէջ է՝ 4626 մարդ/1 քմ2-ի մէջ, իսկ ամենափոքր միջին խտութիւնը արձանագրուած է Չուկոտկայի մէջ՝ 0, 07 մարդ/ 1 քմ2-ի մէջ։ Ըստ 2010-ի տուեալներու բնակչութեան 73 %-ը կը բնակին քաղաքներուն մէջ։ Ըստ 1 յունուար 2013-ի տուեալներու 166 քաղաքներուն մէջ կ՛ապրի աւելի քան 100 հզ. մարդ։ Իսկ 15 քաղաքներուն մէջ աւելի քան 1 միլիոն մարդ։
Ռուսաստանը բնակչութեան թիւով աշխարհի առաջատար պետութիւններէն է։ Կ՛ապրին ժողովուրդներ, ազգեր եւ ազգութիւններ։ Մեծամասնութիւն կը կազմեն ռուսերը՝ արեւելասլավոնական առաւել մեծաթիւ ազգը՝ շուրջ 81 տոկոս։ Վերջին տարիներու տնտեսական ծանր անկման հետեւանքով Ռուսաստանի բնակչութիւնը նուազած է։ Բնական աճի ցուցանիշը բացասական է (2000-2005 թուականներ՝ - 0, 6%), այլ կերպ ասած՝ երկրին բնորոշ է դեպոպուլեացիան (ժողովրդագրական ձմեռ, ճգնաժամ)։ Այդ պայմաններուն մէջ երկրին մէջ կը զգացուի աշխատանքային ուժի պակաս։ ԽՍՀՄ նախկին հանրապետութիւններէն, Չինաստանէն եւ այլ երկրներէն շուրջ 11 միլիոն մարդ կ՛աշխատի Ռուսաստանի տարբեր տարածաշրջաններուն մէջ։ Ժողովրդագիրներու կանխատեսմամբ՝ 2050 թուականին Ռուսաստանի բնակչութեան թիւը կը նուազի ու կը հասնի 112 միլիոնի։ Բնական աճի ցուցանիշը միջինէն բարձր է Կեդրոնական, Ուրալեան եւ Կուզբասի արդիւնաբերական շրջաններուն մէջ, ինչպէս նաեւ՝ Հիւսիսային Կովկասի եւ իսուլմանական այլ ժողովուրդներու մօտ։
Աճման տեմպ եւ սեռատարիքային կառուցուածք
2000-ականներուն ծնելիութեան աճի եւ մահածութեան մակարդակի նուազման պատճառով բնակչութեան նուազման առագութիւնը սկսաւ կրճատուիլ։ 2009-էն սկսեալ բնակչութեան թուաքանակը սկսաւ աճիլ] ։ Այժմ Ռուսաստանի մէջ բնական վերաճ է՝ ծնելութիւնը կը գերազանցէ մահածութեանը։ Յունուարէն հոկտեմբեր 2012-էն, ծնելիութեան գործակիցը Ռուսաստանի մէջ 13, 3 մարդ կը կազմէր (1000-էն), մահածութեանը՝ 13, 3, իսկ բնական վերաճի գործակիցը 0, 0։ Միւս տարիներու հետ համեմատած կը նկատուի ծնելիուեյան աճ, մահածութեան անկում եւ բնական վերաճի գործակցի աճ ։
Ռուսաստանի բնակչութեան միջին տարիքը 39 տարեկանն է։
Սեռերու յարաբերակթյութեան ցուցանիշ՝ 0, 86 տղայ - 1 աղջիկ։ Այս ցուցանիշի փոփոխութիւնը տարբեր տարիքային խումբերուն մէջ ամբողջովին կը համապատասխանէ համաշխարհային միտումներուն։
1, 06 ծնունդի ժամանակ, 1, 06 15 տարեկանէն ցած դէմքերու համար, 0, 91- 15-էն 64 տարեկան եւ 0, 43- 65 տարեկանէն բարձր։
Տարիքային կառուցուածք Միջին տարիք
Քաղաքայնացնում
Ուրբանիզացվածության մակարդակն ամենաբարձրն է ԽՍՀՄ-ի նախկին հանրապետութիւններու շարքին մէջ (73%)։ Արեւելեան շրջաններուն մէջ քաղաքային բնակչութեան բաժինը աւելի մեծ է, որ կը բացատրուի գիւղատնտեսութեան զարգացման սահմանափակ հնարաւորութիւններով։ Արդիւնաբերութեան որոշ արտադրութիւններու կրճատման, աշխարհագրական կտրուածութեամբ պայմանաւորուած տնտեսական դժուարութիւններու եւ կեանքի որակի անկման պատճառով արեւելեան շրջաններէն շուրջ 3 միլիոն մարդ վերջին 1, 5 տասնամեակուն գաղթած է Ռուսաստանի արեւմտեան շրջաններ: ուրբանիզացուածութեան մակարդակը միջինէն ցած է կեդրոնական սեւահողային եւ հիւսիսկովկասեան զարգացած գիւղատնտեսական շրջաններուն մէջ։ Այստեղ գիւղերը կ՛արանձնանան մարդաշատութեամբ: Հիւսիսի անտառային գօտիին մէջ գիւղերը շատ փոքր են, երբեմն՝ քանի մը տնտեսութեամբ (խուտոր):
Ռուսաստանի մէջ կայ շուրջ 2000 քաղաք, որոնցմէ 15-ը՝ աւելի քան մէկ միլիոն, իսկ շուրջ 170-ը՝ աւելի քան 100 հազար բնակչութեամբ։
Թենի Վարդանեան
Թենի Վարդանեան, հայ նկարչուհի, Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր նկարիչ (2010)։
Կենսագրութիւն
1972-1976 թուականներուն սորված է Երեւանի Փանոս Թերլեմեզեանի անուան գեղարուեստի ուսումնարանին մէջ, 1976-1980 թուականներուն` Երեւանի գեղարուեստա-թատերական հիմնարկի թատերական նկարչութեան բաժնին մէջ։
1986-1991 թուականներուն եղած է ՀԽՍՀ նկարիչներու միութեան, 1991 թուականին` ՀԽՍՀ նկարիչներու միութեան անդամ, 2003 թուականէն՝ նկարիչներու միջազգային միութեան (ԵՈՒՆԵՍՔՕ) անդամ։
1989-1992 թուականներուն եղած է Համազգային թատրոնի գլխաւոր նկարիչը, 1988 թուականին՝ Հայաստանի Հանրային հեռուստատեսութեան թատերական նկարիչը, 1987 թուականին՝ Երեւանի պատանի հանդիսատեսի թատրոնի թատերական նկարիչ։
Աշխատանքները կը գտնուին են Եղիշէ Չարենցի անուան գրականութեան եւ արուեստի թանգարանին, Երեւանի ժամանակակից արուեստի թանգարանին, Համաշխարհային պանքի հաւաքածուներուն, Ուաշինկթընի, Վերմոնթ կեդրոնի եւ այլ մասնաւոր հաւաքածուներու մէջ ։
Թատերական ներկայացումներ
Ձեւաւորած է հետեւեալ ներկայացումները՝
Ցուցահանդէսներ
Խմբային ցուցահանդէսներ ունեցած է Հայաստանի, Ֆրանսայի, Վրաստանի, Սուրիոյ, Պրազիլի, Իրանի, Ամերիկայի, Կիպրոսի եւ Ռուսիոյ մէջ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Մտագարութիւն
Մտագարութիւնը կը նկարագրէ ախտանշաններու հաւաքածոյ մը, որոնք կը յառաջանան ուղեղին ազդող խանգարումներէ: Անիկա մէկ մասնայատուկ հիւանդութիւն մը չէ: Մտագարութիւնը կ'ազդէ մտածելակերպին, վարուելակերպին եւ ամէնօրեայ գործերը կատարելու կարողութեան: Ուղեղի գործառնութիւնը անձին բնականոն ընկերային եւ աշխատանքային կեանքին միջամտելու չափ կ'ազդուի:
Ախտանշաններ
Մտագարութեան ախտանշանը անկարողութիւնն է իրականացնելու առօրեայ գործունէութիւնները՝ իբրեւ հետեւանք ճանաչողական ունակութեան նուազումի: Բժիշկները կ'ախտորոշեն մտագարութիւնը եթէ երկու կամ աւելի ճանաչողական գործառութիւններ զգալիօրէն տկարացած են: Ազդուած ճանաչողական գործառութիւնները կրնան ըլլալ յիշողութիւն, լեզուական հմտութիւններ, տեղեկութիւնը հասկնալու կարողութիւն, տարածական հմտութիւններ, դատողութիւն եւ ուշադրութիւն: Մտագարութիւն ունեցող մարդիկ կրնան դժուարութիւն ունենալ խնդիրներ լուծելու եւ վերահսկելու իրենց զգացումները: Անոնք նաեւ կրնան անհատականութեան փոփոխութիւն զգալ: Մտագարութիւն ունեցող անձի մը զգացած բուն ախտանշանները կախում ունին ուղեղին այն մասերէն, որոնք վնասուած են մտագարութիւնը պատճառող հիւանդութենէն :
Մտագարութեան կարգ մը տեսակներու պարագային որոշ ջղային բջիջներ կը դադրին գործելէ, կը կորսնցնեն կապերը այլ բջիջներու հետ եւ կը մեռնին: Այս կը նշանակէ, որ հիւանդութիւնը աստիճանաբար կը տարածուի ուղեղին մէջ եւ անձին ախտանշանները կը վատանան ժամանակի ընթացքին:
Կարգ մը սովորական նշաններ են՝
• Յառաջացող եւ յաճախակի յիշողութեան կորուստ,
• Շփոթութիւն,
• Անհատականութեան փոփոխութիւն,
• Անտարբերութիւն եւ ներքաշում,
• Առօրեայ գործերը կատարելու անկարողութիւն:
Կարգ մը դեղեր կը մեղմացնեն ախտանշանները: Աջակցութիւնը անհրաժեշտ է մտագարութիւն ունեցող անձերու համար եւ ընտանիքներու, բարեկամներու եւ հոգատարներու օգնութիւնը կրնայ դրական տարբերութիւն ընել վիճակը կառավարելու մէջ:
Մտագարութեան ենթակայ մարդիկ
Մտագարութիւնը կրնայ պատահիլ ոեւէ մէկուն, սակայն վտանգը կը բարձրանայ տարիքին հետ: Մտագարութիւն ունեցողները ընդհանրապէս տարեցներ են, բայց կարեւոր է յիշել, որ տարեցներէն շատեր մտագարութիւն չեն ունենար: Ան ծերանալու ընթացքին բնականոն մէկ մասը չէ, այլ ուղեղի հիաւանդութեան հետեւանք է: Քիչ կը պատահի, որ 65 տարեկանէն վար մէկը մտագարութիւն ունենայ, եւ այս կը կոչուի «կրտսեր մտագարութեան սկիզբ»: Կան մտագարութեան քանի մը շատ հազուադէպ տեսակներ, ուր գիտցուած է, որ յատուկ ծինի փոփոխութիւն մը կը պատճառէ հիւանդութիւնը: Թէեւ մտագարութեան պարագաներու մեծ մասին մէջ այս ծիները առնչութիւն չունին, սակայն ընտանիքին մէջ մտագարութեան պատմութիւն ունեցողները աւելի հակամէտ են:
Ալզայմըրի հիւանդութիւնը
Ալզայմըրի հիւանդութիւնը ամէնէն հասարակ տեսակն է մտագարութեան, հաշուելով շուրջ երկու երրորդը դէպքերուն: Ան կը յառաջացնէ աստիճանական անկում ճանաչողական կարողութիւններուն, յաճախ սկսելով յիշողութեան կորուստով :
Ալզայմըրի հիւանդութիւնը կը բնութագրուի ուղեղին մէջ երկու անբնականոնութիւններով – օսլայածնական կռածներ
Երակային մտագարութիւն
Երակային մտագարութիւնը ճանաչողական անբաւարարութիւն է, որ կը յառաջանայ ուղեղին մէջի արեան երակներու վնասուածքէն: Ան կրնայ պատահիլ մէկ կաթուածով կամ քանի մը փոքր կաթուածներով ժամանակի ընթացքին:
Երակային մտագարութիւնը կ'ախտաճանաչուի, երբ ուղեղին մէջ արեան երակի հիւանդութեան ապացոյց գոյութիւն ունի եւ ճանաչողական գործառութեան տկարացում, որ կը խանգարէ առօրեայ կեանքը: Երակային մտագարութեան ախտանշանները կրնան սկսիլ յանկարծակի կաթուածէ մը ետք, կամ կրնան սկսիլ աստիճանաբար քանի արեան երակի հիւանդութիւնը վատանայ: Ախտանշանները կր տարբերին կախում ունենալով ուղեղի վնասուածքի տեղէն եւ չափէն: Ան կրնայ ազդել միայն մէկ կամ քանի մը յատուկ ճանաչողական գործառութիւններու: Երակներու մտագարութիւնը կրնայ նմանիլ Ալզայմըրզի հիւանդութեան, եւ, Ալզայմըրզի
հիւանդութեան եւ երակային մտագարութեան խառնուրդ մը բաւականին տարածուած է :
Հիւծող մարմինի հիւանդութիւն
Հիւծող մարմինի հիւանդութիւնը կը բնութագրուի ուղեղին մէջ հիւծող մարմիններու ներկայութեամբ: Հիւծող մարմինները alpha-synuclein կոչուած սպիտի անբնական խուրձեր են, որոնք կը կազմուին ջիղերու բջիջներուն մէջը: Այս անբնականոնութիւնները տեղի կ'ունենան ուղեղին յատուկ մասերուն մէջ պատճառ դառնալով շարժումի, մտածելու եւ վարուելակերպի փոփոխութիւններու: Հիւծող մարմինի հիւանդութիւն ունեցողներ կրնան մեծ տատանումներ զգալ ուշադրութեան եւ մտածողութեան: Անոնք կարճ ժամանակամիջոցի մը մէջ կրնան երթալ գրեթէ բնականոն գործելակերպէ դէպի ծանր շփոթութիւն: Բաներ տեսնելը (զառանցելը) եւս սովորական ախտանիշ մըն է:
Երեք իրերանման խանգարումներ կրնան ըլլալ Հիւծող մարմինի հիւանդութեան հետ:
• Մտագարութիւն Հիւծող մարմիններով,
• փարքինսընի հիւանդութիւն,
• փարքինսընի հիւանդութիւն մտագարութիւն:
Երբ շարժումի ախտանիշները կը յայտնուին առաջին անգամ, ընդհանրապէս կ'ախտաճանաչուի իբրեւ փարքինսընի (Parkinson’s) հիւանդութիւն, որովհետեւ երբ փարքինսընի հիւանդութիւնը կը յառաջանայ շատեր մտագարութիւն կ'ունենան: Երբ ճանաչողական ախտանիշները նախ կը յայտնուին, անիկա կ'ախտորոշուի իբրեւ մտագարութիւն Հիւծող մարմիններով:
Հիւծող մարմինի հիւանդութիւնը երբեմն կը պատահի Ալզայմըրզ հիւանդութեան հետ եւ/կամ երակային մտագարութեան հետ:
Ճակատաքունքի մտագարութիւն
Ճակատաքունքի մտագարութիւնը կը ներառէ յառաջացող վնասուածք ուղեղի ճակատային եւ/կամ քունքի բաժիններուն մէջ: Ախտանշանները յաճախ կը սկսին 50-ական կամ 60-ական տարիքներուն եւ երբեմն աւելի առաջ: Ճակատաքունքի մտագարութիւնը երկու գլխաւոր ձեւերով կը յայտնուի՝
Այնուամենայնիւ երկուքը յաճախ իրերանման են: Քանի որ ուղեղին ճակատային մասը կը վերահսկէ դատողութեան եւ ընկերային վերաբերմունքին, ճակատաքունքի մտագարութիւն ունեցողներ յաճախ խնդիր կ'ունենան պահպանելու ընկերային համապատասխան վերաբերմունք: Անոնք կրնան ըլլալ կոշտ, արհամարհել բնական պատասխանատուութիւններ, ըլլալ հարկադրող կամ կրկնող, ըլլալ կռուազան, ցուցաբերել զսպումի պակաս, կամ գործել առանց ծրագրումի:
Ճակատաքունքի մտագարութեան ճակատային կամ լեզուի տարբերակին երկու հիմնական ձեւերը կան:
Յառաջացող ոչ-սահուն խօսարգելութիւնը աւելի քիչ տարածուած է եւ կ'ազդէ սահուն խօսելու կարողութեան: Ճակատաքունքի մտագարութիւնը երբեմն կը կոչուի ճակատաքունքի քունքի այլասերում (FTLD) կամ Pick’s հիւանդութիւն (Pick’s disease):
Այլ երեւոյթներ
Կարգ մը պարագաներ կան, որոնք մտագարութեան նման ախտանշաններ ունին: Ասոնք յաճախ կարելի է բուժել: Անոնք կրնան ըլլալ կարգ մը կենսանիւթերու եւ հորմոններու պակաս, ընկճուածութիւն, դեղերու ազդեցութիւն, վարակում կամ ուղեղի ուռեր: Անհրաժեշտ է բժշկական ախտաճանաչում կատարել կանուխէն՝ երբ նշաններ կը սկսին առաջին անգամ երեւիլ, ապահովելու համար, որ բուժելի վիճակ մը ունեցող անձը ճշգրտօրէն ախտաճանաչուի եւ բուժուի: Եթէ ախտանշաններու պատճառը մտագարութիւն է, կանուխ ախտաճանաչում մը պիտի նշանակէ, որ աջակցութիւն, տեղեկութիւն եւ դեղերու կանուխ հասանելիութիւնը պէտք է մատչելի ըլլան:
Ներկայ (ամսագիր, Փարիզ)
«Ներկայ», գրական, հասարակական ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1949-1950 թուականներուն, Փարիզի մէջ։ Խմբագիր՝ Չորմիսեան։ Տպագրած է Որբունիի, Աթմաճեանի, Զարոյեանի, Շուշանեանի եւ սփիւռքի այլ հեղինակներու գործերը, գրախօսականներ, լուսաբանած Ֆրանսայի հայ գրողներու միութեան գործունէութիւնը։
Անվերապահօրէն սատարած է Խորհրդային Հայաստանը, ծանօթացուցած ՀԽՍՀ գիւղերուն ու շրջաններուն, հայ խորհրդային գրականութեան, արուեստի եւ գիտութեան նուաճումներուն։ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի պարբերականներ
Ռապըրթ Մորկընթաու
Ռապըրթ Մորկընթաու (Robert Morgenthau, ), ամերիկացի յայտնի իրաւաբան, հայ ժողովուրդի բարեկամ, Համաշխարհային Ա. պատերազմի տարիներուն Օսմանեան կայսրութեան մօտ Միացեալ Նահանգներու դեսպան Հենրի Մորկընթաուի (1913-1916) թոռնիկը ։
Կենսագրական գիծեր
Ան աւելի քան 40 տարի ծառայած է իբրեւ՝ հարաւային Նիւ Եորք նահանգի գլխաւոր դաշնակցային դատախազ եւ Մանհաթընի ամէնէն երկարամեայ շրջանային դատախազ։
Ռապըրթ Մորկընթաու միշտ պայքարած էր Ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչման համար եւ կոչ ըրած իր երկրի կառավարութեան, որ անյապաղ ճանչնայ Հայոց Ցեղասպանութիւնը:
7 Դեկտեմբեր 2014-ին արժանացած է «Ազատութիւն» մրցանակին, որ կը շնորհուի այն անձերուն, որոնք ներդրում ունեցած են Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման եւ ամերիկահայ համայնքը յուզող միւս հարցերուն մէջ :
Առողջապահական թերթ
Առողջապահական թերթ, միամսեայ հանդէս։ Լոյս տեսած է 1881-1884-ին, Երեւանի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչն էր Լեւոն Տիգրանեանը։ Բժշկական առաջին հանդէսն է հայ իրականութեան մէջ։ Տպագրած է ժամանակի ականաւոր բժիշկներու յօդուածները, թարգմանական նիւթեր ռուսական եւ եւրոպական բժշկական հանդէսներէն։ Առողջապահական թերթը տարածուած է Երեւանի, Մոսկուայի, Թիֆլիսի, Իրանի, հայաբնակ այլ վայրերու մէջ ։
Թերթին հրատարակիչն ու խմբագիրը եղած է բժիշկ Լեւոն Տիգրանեանը: Եթէ նկատի չառնուին մինչ այդ Պոլիս հրատարակուած «Աստղիկ Արեւելեան» (1861) «Փունջ» (1860) եւ «Կիլիկիա» (1861) հանդէսները, որոնք չունէին զուտ բժշկական ուղղութիւն, ապա «Առողջապահական Թերթ»ը կարելի է նկատել առաջին բժշկական հանդէսը հայ իրականութեան մէջ :
Բժիշկ Լեւոն Տիգրանեանի կողմէ բժշկական հանդէսին հրատարակումը մեծ եւ մինչ այդ չտեսնուած երեւոյթ էր հայ իրականութեան մէջ: Ահա այդ է պատճառը, որ հանդէսը ջերմ ընդունելութիւն գտած է հայ ընթերցողներուն կողմէ:
«Առողջապահական Թերթ»ը ո՛չ միայն տարածուած էր Երեւանի մէջ, այլեւ` Մոսկուայի, Թիֆլիսի, Քիեւի, Էրզրումի, Ալեքսանդրապոլի, Էլիզավետապոլի, Հին Նախիջեւանի, Քութայիսի եւ հայաբնակ այլ վայրերու մէջ:
Հանդէսը առաջին տարին տպագրուած է 480 օրինակ եւ ոչ միայն փակած է իր ծախսերը, այլեւ դրամական որոշ օգուտ տուած է խմբագիր-հրատարակիչին: Այդ ժամանակներուն, ինչպէս յայտնի է, առանց նիւթական վնասի որեւէ պարբերականի հրատարակումը հայ իրականութեան մէջ այնքան ալ դիւրին գործ մը չէր:
1881-ին նշանաւոր փրոֆեսոր Վերխովը Թիֆլիս գտնուած շրջանին, տեսնելով «Առողջապահական Թերթ»ին առաջին թիւը, զարմացած է, որ հայերէնով առողջապահական հանդէս կը հրատարակուի: Ան կը յայտնէ, որ նման հանդէսի մը հրատարակումը ապացոյց է, որ հայերը կը գտնուին զարգացման բարձր աստիճանի վրայ:
«Առողջապահական Թերթ»ը մեծ դեր է կատարած Հայաստանի մէջ բժշկական գիտելիքներու տարածման ասպարէզին մէջ: Հանդէսը չէ բաւարարուած բժշկութեան վերաբերեալ ընդհանուր բնոյթ կրող յօդուածներ տպագրելով: Դրականն այն է, որ հոն տպագրուած բոլոր յօդուածները բխած են կեանքէն առնուած ճշգրիտ խնդիրներէ:
Հանդէսին առաջին թիւով դրուած է անոր ծրագիրը.
Հանդէսը երեւան բերած է սնոտիապաշտութեան, վատառողջ կենցաղի, ինքնաբուժութեան այն բոլոր երեւոյթները, որոնք տեղ գտած էին Հայաստանի բնակչութեան շրջաններուն մէջ, ցոյց տուած է անոնց բացասական ազդեցութիւնը մարդոց առողջութեան վրայ:
Հանդէսին միւս արժանիքն ալ այն է, որ հոն տպագրուած յօդուածները գրուած են ժողովուրդին հասկնալի աշխարհաբար լեզուով: Այս պարագան հնարաւորութիւն տուած է հանդէսին` տարածուելու ժողովրդական լայն զանգուածներուն մէջ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ Ստորոգութիւն:Բժշկական պարբերաթերթեր
Անտոն Քոչինեան
Անտոն Քոչինեան, հայ կուսակցական եւ պետական գործիչ։
Կենսագրութիւն եւ վարած պաշտօններ
Ծնած է Շահալի (այժմ՝ Վահագնի) գիւղը, Լոռիի մէջ, երկրագործի մը ընտանիքին մէջ։ Գիւղական դպրոցը ուսանելէ ետք, 1928-ին մուտք գործած է Համայնավար Կուսակցութեան երիտարդական միութեան (Կոմերիտմիութիւն) մէջ եւ անոր դպրոցը յաճախած՝ մինչեւ 1931։ Այնուհետեւ, մէկ տարի Թիֆլիսի հայկական մանկավարժական ուսումնարանը անցնելէ ետք (1932-1933), ղրկուած է Երեւանի Կոմերիտմիութեան երկրագործական դպրոցը (1933-1935)։
Քոչինեան երկու տարի աշխատած է Տաւուշի եւ Վայոց Ձորի շրջանային թերթերու խմբագրութիւններուն մէջ (1935-1937), որմէ ետք արագօրէն բարձրացած է կուսակցական շարքերուն մէջ։ Նախ՝ Ազիզբեկովի (Սիւնիք) շրջանային կոմիտէի քարտուղար եղած է (1937-1939), իսկ ապա՝ անձնակազմի քարտուղար եւ համայնավար երիտասարդական միութեան Կեդր. Կոմիտէի առաջին քարտուղար։ 1940-ին Հայաստանի Համայնավար կուսակցութեան Կեդր. Կոմիտէի անդամ ընտրուած է, իսկ 1941-1943-ին Երեւանի եւ Կոտայքի շրջանային կոմիտէներ գլխաւորեց։
1944-1946-ին Մոսկուայի կուսակցական կազմակերպիչներու դպրոցը իբրեւ ունկնդիր յաճախելէ ետք, 1946ին Քոչինեան Հայաստանի Համայնավար կուսակցութեան երրորդ քարտուղար ընտրուած է, իսկ տարի մը ետք՝ անձնակազմի քարտուղար։
Քոչինեանի կեանքի ամենէն կարեւոր շրջանը սկսած է Նոյեմբեր 1952-ին՝ Նախարարաց Խորհուրդի նախագահի պաշտօնը ստանձնելէ ետք։ Վարչապետի այս պաշտօնը ան վարած է գրեթէ տասնչորս տարի՝ Գրիգոր Յարութիւնեանի (1937-1953), Սուրէն Թովմասեանի (1953-1960) եւ Եակով Զարոբեանի (1960-1966) շրջաններուն իբրեւ կուսակցութեան առաջին քարտուղար։ Փետրուար 1966-ին, Մոսկուայի ղեկավարութիւնը Քոչինեանը ընտրեց Զարոբեանը փոխարինելու համար՝ Մեծ Եղեռնի 50ամեակի զանգուածային ու աննախընթաց ցոյցերէն ետք։
Հայաստանի տնտեսական բարգաւաճումը հիմնուած էր ճարտարարուեստական զարգացման ծրագրի մը վրայ։ Ասիկա ներառած է քիմիական գործարաններու շինութիւնը Ալավերդիի եւ Կիրովականի (ներկայիս՝ Վանաձոր) մէջ, Հրազդանի եւ Չարենցաւանի ճարտարուեստական համալիրներուն ստեղծումը, Սեւանի եւ Դիլիջանի գործարաններու շինութիւնը, ինչպէս եւ հում նիւթերու եւ արտադրութեան փոխադրութիւնը ապահովող երկաթուղին։ Երեւանի «Երազ» բեռնակառքերու գործարանը (1964) եւ Աբովեանի ելեկտրոնային գործարանները այս շրջանի յաւելումներ եղած են։ Ելեկտրականութիւնը արտադրութիւնը բազմացած է Երեւանի, Կիրովականի, Հրազդանի ու Տաթեւի կայաններու շինութեամբ։ Արփա-Սեւան կենսական փապուղիի շինարարութիւնը սկսած է 1963-ին։ Քոչինեանի գործօն մասնակցութիւն ունեցած է Մեծամօրի հիւլէական կայանի շինարարութեան որոշման մէջ (1969), որ Հայաստանը պիտի տանէր դէպի ուժանիւթի ինքնաբաւութիւն։ Այգիներու հազարաւոր հեկտարներ ցանուած են, որոնց եկած են աւելնալու Ապարանի ջրանցքը եւ Գառնիի ջրամբարը։ Այս ժամականակաշրջանին հետ կապուած է Երեւան-Սեւան մայրուղիին եւ Կապան-Գորիս ճանապարհին շինութիւնը։
Առողջարաններու, պիոներական ճամբաներու եւ հանգստեան գօտիներու ցանցի մը կողքին, 1960ականներուն շինուած է Ծաղկաձորի մարզական համալիրը, ուր խորհրդային ձմեռնային մարզաձեւերու հաւաքականները պիտի մարզուէին։ 1970ականներուն Երեւանի կարգ մը հանրային գործեր սկսած են, ինչպէս «Զուարթնոց» օդակայանի ընդարձակումը (1973), «Հրազդան» մարզադաշտի (1971) եւ «Ռոսիա» շարժապատկերի սրահի շինութիւնը (1970)։ 1972-ին սկսած է գետնուղիի (մեթրոյի) շինութիւնը ։
Նոյեմբեր 1974-ին, Անտոն Քոչինեան փոխարինուած է Կարէն Դեմիրճեանի կողմէ՝ «ղեկավարման լուրջ թերութիւնների» պատրուակով, եւ փաստօրէն մնացած է անգործ մինչեւ իր կեանքին վերջը։
Ծննդեան հարիւրամեակին, երկու կիսանդրիներ բացուած են Երեւանի եւ Քոչինեանի ծննդավայր Վահագնիի մէջ։
Պարգեւներ
Առաջին քարտուղարի իր պաշտօնավարութեան ընթացքին, Խորհրդային Հայաստանը ստացած է համախորհրդային իր հինգ շքանշաններէն երեքը՝ տնտեսական գործունէութեան բարձր ցուցանիշեր արձանագրելու համար (1968, 1970 եւ 1972)։ Նոյնինքն Քոչինեանը երկու անգամ Լենինի շքանշանով պարգեւատրուած է։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ պետական գործիչներ
Տը Փասիֆիք (The Pacific)
Տը Փասիֆիք (The Pacific), հեռատեսիլի յարմարցուած ժապաւէններու շարք։ Նիւթն է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը եւ կը բաղկանայ 10 յարադէպքերէ։  Արտադրիչներն են` Սթիվըն Սփիլպըրկ, Թոմ Հանքս, Կերի Կոծման, Թոնի Թօ, Կրահամ Եոսթ, Oժեն Քելի, Պրուս Մաքենա, Չերիլէյն Մարթին, Թոտ Լոնտոն, Սթիվըն Շարեսեան, Թիմ Վան Փաթեն, Ճորճ Փելեքանոս եւ Ռոպերթ Շենքան։
Հակիրճ Տեղեկութիւններ
Առաջին անգամ Ա․Մ․Ն․ հեռուստատեսութենէն կը ցուցադրուի 14 Մարտ, 2010-ին HBO ընկերութեան կողմէ եւ միչեւ այսօր աշխարհի չորս ծագերուն անոր հեռասփռումը կը շարունակուի։
Պատմութիւնը
Պատմութիւնը կը հետեւի Ա․Մ․Ն․ բանակի ծովուժին Ա․ զօրաբաժինի երեք զինուորներուն՝ Օժեն Սլեճի, Ռոպերթ Լեքիի եւ Ճոն Պասիլոնի (որոնք տարբեր զօրագունդերու անդամներ եղած են) մասնակցութիւնը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Խաղաղական Ովկիանոսի ռազմաճակատին։
Նկարագրուած եղելութիւնները հիմնուած են գլխաւորաբար ծովուժի երկու զինուորներու յիշողութիւններուն վրայ․ «Հին սերունդի հետ՝ Փելելիու եւ Օքինաուա» (With the Old Breed: At Peleliu and Okinawa) հեղինակ՝ Օժեն Սլեճ եւ «Սաղաւարտ բարձիս համար» (Helmet for My Pillow) հեղինակ՝ Ռոպերթ Լեքի։ Ինչպէս նաեւ «China Marine» հեղինակ՝ Օժեն Սլեճ եւ «Կարմիր արիւն» (Red Blood) ու «Սեւ աւազ» (Black Sand) հեղինակ՝ Չաք Թաթում զինուոր, որ Իբօ Ճիմա Iwo Jima ճակատամարտին կռուած է Ճոն Պասիլոնի կողքին:
Տե՛ս նաեւ
Պանտ օֆ պրատըրս (Band of brothers)
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ժապաւէններ
Նոր Աղբիւր
Նոր Աղբիւր (ամսագիր, Թեհրան), հրատարակուած է ընդհատումներով՝ 1942-1948 թուականներուն, Թեհրանի մէջ։ Խմբագիր՝ Ա. Տէր-Օհանեան։ Մեծ ուշադրութիւն դարձուցած է իրանահայ երիտասարդութեան կրթութեան, բարոյական եւ գեղագիտական դաստիարակութեան հարցերուն։ Տպագրած է իրանահայ գրողներու եւ համաշխարհային գրականութեան դասականներու գործեր, բնագիտութեան, արուեստին ու պատմութեան նուիրուած յօդուածներ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Իրանի պարբերականներ
Մէշիր
Մէշիր (Եգիպտերէն կամ Ղպտերէն՝ Ⲙⲉϣⲓⲣ), Մէքիր (Յունարէն՝ Μεχίρ, Մէխիր) կամ Ամշիր  (Արաբերէն՝ أمشير), Վաղ Եգիպտական ու Աղեքսանդրական (Ղպտիական) տոմարներուն վեցերորդ ամիսը։ Անիկա կը սկսի Գրիգորեան տոմարի Փետրուարի 8-ին ու կ՛աւարտի Մարտի 9-ին։ Մէշիր ամիսը Վաղ Եգիպտոսի «Աճի եւ Արտածագումի» եղանակին երկրորդ ամիսն էր, երբ Նեղոս գետը կը յորդէր ու կը հեղեղէր, եւ բերքն ու հունձքը կ՛աճէր Եգիպտոսի ողջ տարածքին մէջ։
Անուանում
Մէշիր ամսուայ անուանումը սերած է Վաղ Եգիպտոսի Հովի (Քամիի) Աստուծոյ՝ «Մէքիր»-ի անունէն։
Նոր Արաբկիր (թերթ)
«Նոր Արաբկիր», տեղեկատու, ամերիկաբնակ արաբկիրցիներու միութեան կեդրոնական վարչութեան, ապա՝ «Արաբկիր» միութեան կիսամսեայ պաշտօնաթերթ։ Լոյս տեսած է 1925-1974 թուականներուն, միութեան նստավայրերի՝ Նիւ Եորքի, Ֆիլատելֆիայի, Ուոթերթաունի, Պոսթընի մէջ։ Խմբագիր՝ Գ. Գալստեան։ Հրատարակած է միութեան տեղեկագրեր, պատգամաւորական ժողովներու արձանագրութիւններ, որոշումներ, բանաձեւեր, Հայաստան այցելած սփիւռքահայ գործիչներու տպաւորութիւններ։
Ծանօթացուցած է Արաբկիրի պատմական անցեալին, արաբկիրցիներու կենցաղին ու աւանդոյթներուն։ Գրական բաժնին մէջ տպագրած է սփիւռքահայ գրողներու եւ պատմաբաններու գործեր։ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Աթանասիոս Սաֆար Ալ Աթթար
Աթանասիոս Սաֆար Ալ Աթթար, ասորի կաթոլիկներու Մէրտինի առաջնրդ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Մէրտին: Ծանօթ եղած է ասորերէն, թրքերէն, պարսկերէն, արաբերէն ու իտալերէն լեզուներուն: Շրջան մը գտնուած է Թիֆլիս:
Վիլա Ֆրանքա կղզիակ
Աշխարհագրական դիրք
Մաս կը կազմէ Ազորես արշիպեղագոսին եւ կը գտնուի Սաօ Միկել կղզիին կեդրոնական մասէն դէպի հարաւ։ Կղզիակը Սերցեան կոնաձեւ հրաբխային ժայթքումին (Surtseyan eruption) մնացորդածն է։ Ունի քիչ թիւով ընդծովեայ քարայրներ։ Կազմուած է պազալթէ եւ պալակոնաքար հողաքարէ։
Աթանասիոս Սաֆար Ալ Աթթար
Կենսագրութիւն
Ընտրուած է ասորի կաթոլիկներու Մէրտինի առաջնրդ : Հանգանակութիւն կատարելու համար՝ 1691-ին մեկնած է Հնդկաստան, ուր մնացած է հինգ տարի եւ հաւաքած գումարով վանք մը հիմնած է Հռոմի մէջ:
Վիլա Ֆրանքա կղզիակ
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Վիլա Ֆրանքա կը գտնուի Սաօ Միկել կղզիին կեդրոնական մասէն 1500 մեթր դէպի հարաւ։ Կիսաբոլոր կղզիակին տարածութիւնն է 0,061քլ²։ Բարձրագոյն կէտն է՝ 62 մեթր։ Հրաբխային կոնաձեւ հրաբերանը դէպի ծով կը բացուի եւ այդ պատճառով ջուրով լեցուած է․ ծանօթ է որպէս Պոքեթ (Boquete)։
Աթանասիոս Սաֆար Ալ Աթթար
Կենսագրութիւն
1721-ին նշանակուած է ասորի կաթոլիկ համայնքի մօտ առաքելական նուիրակ ու մնացած է այդ պաշտօնին վրայ եօթը տարի:
Վիլա Ֆրանքա կղզիակ
Հրաբխային կոնաձեւ հրաբերան
Նաւակայքը եւ ծովափը ժողովրդականութիւն վայելող վայրեր են։ Յունիսէն մինչեւ Հոկտեմբեր, Սաօ Միկել կղզիին Վիլա Ֆրանքա տօ Քամպօ նաւահանգիստէն ամէն օր լաստանաւերով լողորդներ կը փոխադրուին վայելելու անոր ջուրերը։ Կղզին պահպանուած վայր յայտարարուած ըլլալով, օրական մինչեւ 400 հոգի միայն կրնան ցամաք ելլել։
Աթանասիոս Սաֆար Ալ Աթթար
Կենսագրութիւն
Վախճանած է Հռոմ, 1728-ին եւ թաղուած՝ իր կառուցած վանքին մէջ։
Վիլա Ֆրանքա կղզիակ
Բնապահպանման վայր
2002-էն բնապահպանման «Միջազգային Թռչունի Կեանք» կազմակերպութիւնը (BirdLife International), Վիլա Ֆրանքան ճանցած է որպէս «Թռչունի պահպանման համար կարեւոր շրջան»  (Important Bird and Biodiversity Area)։
Ծովային թռչուններ
Վիլա Ֆրանքա կը պատսպարէ զանազան ծովային թռչուններ, գլխաւորաբար ՝ Պուլըր մրրկահաւը, Քորի ջրահատը, փոքրիկ տառեղը, մրախառն ծովածիծառը, ինչպէս նաեւ՝ երիզագաւակ մրրկահաւը, հասարակ ծովածիծառը,Ֆի մրրկաւահը, փոքրիկ ջրահատը, կարմրակտուց ծովածիծառը։
Ծաղկող բոյսեր
Վիլա Ֆրանքա կը պատսպարէ տեղայատուկ ծաղկող բոյսեր, ինչպէս օրինակ՝ Ազորեան ստեպղին, Ազորեան շուշանածառ, Ազորեան անմոռուկ, Ազորեան ցարասի, Ազորեան կաղնչան, պրասել տա ռոքա խոտ, ազորեան լուտաս, Փերիքալի մալվիֆիորա եւ Ազորեան վիտալիա, եւայլն։
Գահաւանդէ սուզում
Գահաւանդէ սուզումի համար ժողովրդականութիւն վայելող վայր մըն է։ 2010-էն ետք, տարեկան հերթականութեամբ հոն տեղի կ՛ունենան «Ռետ պուլ գահաւանդէ սուզումի մրցաշարքեր» (Red Bull Cliff Diving World Series)։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ազորես արշիպեղագոսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Ադլանտեան ովկիանոսի կղզիակներ Ստորոգութիւն:Փորթուկալի կղզիակներ Ստորոգութիւն:Կղզիակներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի
Նոյան տապան (թերթ)
Նոյան տապան (թերթ), տասներկու երկիրներուն մէջ տարածուող հայկական սփիւռքի տեղեկատուական-վերլուծական միջազգային թերթ։
Պատմութիւն
Թերթի առաջին համարը լոյս տեսաւ 1997 թուականի Օգոստոսին։ Թերթի հիմնադիրն է «Նոյան Տապան Մեդիա» ՍՊԸ-ն՝ ի դէմս անոր տնօրէն Գրիգորի Անիսոնեանի, որ դարձաւ թերթի գլխաւոր խմբագիրը ։
Հիմնադրման պահէն սկսած՝ «Նոյան տապան» թերթը սկսաւ արտացոլել ԱՊՀ երկիրներու եւ հեռաւոր արտասահմանեան հայկական սփիւռքի կեանքը։ Հրատարակութեան գլխաւոր խնդիրն է Հայաստանի սահմաններէն դուրս բնակուող հայրենակիցներուն ծանօթացնել հայրենիքի քաղաքական, տնտեսական եւ մշակութային կեանքին։ Իր հերթին թերթը յայտնի կը դառնայ ոչ միայն հայ, այլեւ ցանկացած ռուսալեզու՝ ուկրանացի, պելառուս, մոլտովացի, վրացի, ռուս եւ ատրպեճանցի ընթերցողներու շրջանին մէջ։
Հանրամատչելի բաժիններն են՝ «Հայրենակիցներ», «Ամբիոն», «Նորագոյն պատմութիւն», «Սփիւռք», «Եկեղեցի», «Լուրեր Թբիլիսիից», «Լուրեր Բաքուից», «Յիշողութիւն», « ԱՊՀ-ի լուրեր», «Մեծ հայեր» եւ նոր բաժինները՝ «Գործարարները սփիւռքում» եւ «Հայկական սփիւռքն այսօր»։
Տպաքանակ եւ տարածում
Թերթը կը թողարկուի ինչպէս տպագիր, այդպէս ալ ելեկտրոնային տարբերակով։ Թերթի ծաւալը 12-18 էջ է, թողարկման յաճախականութիւնը՝ ամիսը մէկ անգամ, ձեւաչափը՝ A2, տպաքանակը՝ 104 500 օրինակ։ Մոսկուայի մէջ տարածուող տպաքանակը 65 000 օրինակ է։
«Նոյան տապան» թերթը կը տարածուի 12 երկրներու 85 քաղաքներուն մէջ։ Յոդուածներու հեղինակները քաղաքագէտներ են, դիւանագէտներ եւ մշակութային գործիչներ ։
Յղումներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի հայկական պարբերականներ
Փաֆնութիոս Խստակեաց
Փաֆնութիոս Խստակեաց (եգիպտերէն / Ղպտերէն՝ Ⲁⲃⲃⲁ Ⲡⲁⲫⲛⲟⲩϯ, Աբբա Փաֆնօութ, ), կամ Սբ․ Փաֆնութիոս Ճգնաւոր, Դ դարու (4-րդ) Եգիպտացի առանձնակեաց։ Ան կը ճանչցուի որպէս Եգիպտոսի անապատի բազմաթիւ ճգնաւորներու կեանքերուն պատմութիւնները գրողը, որոնցմէ է Սբ․ Ոնոփրիոս ը (Նօֆէր)։
Սբ․ Փաֆնութիոսը «Մեծն Մակար» Սուրբին աշակերտներէն մէկն էր ով Եգիպտոսի անապատի ճգնաւորներէն էր, եւ կը յիշատակուի Հայաստանեաց Առաքելական Եկեղեցւոյ Պատարագի հետեւեալ հատուածին մէջ․ «Միանձնացելոց սրբոց ․․․ Պօղոսի․․․ Մակարայ, Ոնոփրիոսի․․․» ։
Անոր տօնը կը նշուի 15 Փետրուարին եւ 25 Սեպտեմբերին Ամէրիկայի Ուղափառ Եկեղեցւոյ կողմէն, իսկ Եգիպտոսի Ղպտի Առաքելական Ուղափառ եկեղեցւոյ կողմէն 15 Մէշիր ին ։
395 Թուականին անոր այցելած է Սուրբ Յովհաննէս Կասանիոս Հռոմայեցին, երբ ան ինիսուն տարեկան էր ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գրողներ
Հիփոքամփուս Նալու
Հիփոքամփուս Նալու, Հարաւային Ափրիկէի արեւելեան ծովափին դիմաց, Հնդկաց ովկիանոսին մէջ ապրող իւրայատուկ անասուն մը: Ան ափրիկեան առաջին փիկմին, մանր ձիաձուկն է:
Յայտնաբերում
Սաւանա Նալու Օլիվիէ սուզումի մարզիչը 2017-ին կը հետախուզէ Հարաւային Ափրիկէի Սոտուանա ծովախորշին խորութիւնները, ան կը նկարէ շատ փոքրիկ ձիաձուկ մը, հազիւ բրինձի հատիկի մը մեծութեամբ: Մէկ տարի ետք ան նկարը ցոյց կու տայ գիտնականներու: Ասիկա կը դառնայ առաջին փիկմի մանր ձիաձուկը, որուն գոյութիւնը կ'արձանագրուի Հնդկաց ովկիանոսին մէջ: Զայն կ'անուանեն Հիփոքամփուս Նալու` ի պատիւ զայն գտնող հետախոյզին :
Մինչեւ այդ թուականը ծանօթ էին փիկմի մանր ձիաձուկի միայն 7 տեսակներ. անոնք կ'ապրէին Խաղաղական ովկիանոսին մէջ, Ինտոնեզիոյ, Մալեզիոյ եւ Ֆիլիփինեաններու եռանկիւնին մէջ, հարաւարեւելեան Ասիոյ, Ճափոնի ջուրերուն մէջ: Այդ ընտանիքէն նոր տեսակ մը 8000 քմ հեռու գտնելը շատ զարմանալի է, կը նմանի «ագեվազ մը գտնելու Նորվեկիոյ մէջ» ինչպէս կ'արտայայտուի գիտնականներէն մէկը:
Բնութագրում
Միւս փիկմի մանր ձիաձուկերու նման, այս ձիաձուկին հասակն ալ չ'անցնիր 2 սմ-ը: Սակայն այս ծովային անասունը խորհրդաւոր կը թուի գիտնականներուն: Ան առաջին ձիաձուկն է, որ կ'ապրի ջրախոտերուն եւ աւազին մէջ եւ ոչ` հանդարտ ջուրերուն մէջ: Ան ունի նաեւ ուրիշ իւրայատկութիւն մը, անոր կռնակի փուշերուն ծայրերը սուր են, մինչեւ անոր զարմիկներուն փուշերուն ծայրերը տափակ են :
Նանագ
Կուրու[1] Նանագ եւ Սիխիզմը
Նանագ ծնած է 1469-ին, Հնդկաստանի մէջ: Անոր հայրը հինտու էր, իսկ մայրը՝ իսլամ: Հետեւաբար, անոր դաստիարակութեան հիմքը եղած է երկու կրօնքներու խառնուրդ:
Նանագ կը նպատակադրէ միացնել իսլամութիւնն ու հինտուիզմը: Ան իր նպատակը կը յայտնէ ժողովուրդին՝ հրաւիրելով զայն երկու կրօներու միացման՝ «ո՛չ իսլամ եւ ո՛չ հինտու» կոչին տակ: Ան կը մերժուի երկու կողմէ, ուստի կ'առնէ իր հետեւորդները եւ կը կազմէ նոր ու անկախ կրօնք մը:
Նանագի հետեւորդները անոր կը նայէին իբրեւ գերմարդկային կարողութեամբ օժտուած ուսուցիչ մը, որուն նպատակը հաշտութեան նամակ հասցնել էր: Զինք ընդունեցին իբրեւ մարմնացումը աստուածային լոյսին:
Ըստ Սիխիզմի, եթէ բոլոր մարդիկը կը հաւատան մէկ Աստուծոյ գոյութեան եւ բոլորը անոր ձեռագործն են, ուրեմն ի զուր են այն բոլոր վէճերը, որոնք կան երկու կրօներուն միջեւ:
Նանագի գաղափարախօսութիւնը այն էր, որ կեանքը աստուածային արուեստով ապրելով՝ պիտի դառնար Աստուծոյ հետ մէկ եւ ազատէր վերածնունդի շրջումէն: Նանագ համոզուած էր, որ մեր մտածումները աստուծոյ հանդէպ պէտք չէ սահմանափակուած ըլլան կրօնքի մը ուսուցումներով: Աստուած միայն «Ալլա»ն չէ, այլ աւելի մեծ իրականութիւն մը: Նանագի ամէնէն սիրած Աստուծոյ անուանումն է՝ «Սադ նամ», որ կը նշանակէ ճշմարիտ անուն, որ զԱստուած անուանելու ձեւ մը չէ, այլ ցոյց կու տայ թէ Աստուծոյ անունը անճանաչելի է մարդուն համար:
Նանագի Վերջին Օրերը
Նանագ իր կեանքի վերջին օրերուն դադրեցաւ իր կրօնքը քարոզելէ: Ան մեռաւ 1538-ին: Ծերունազարդ տարիքին ան իր ետին ձգեց հետեւորդներ եւ երկու զաւակ: Իր մահէն առաջ իրեն յաջորդ նշանակեց աշակերտներէն մէկը: Նանագ թաղուեցաւ Գարդապորի մէջ, ուր շինած էր իր սրբավայրը: [1] Կուրու բառը կը նշանակէ ուսուցիչ: Նանագի հետեւորդնեդը նոր իմաստ մը տուին այդ բառին. լոյսը, որ կը հեռացնէ խաւարը: Երբ Նանագ մահացաւ, զայն կոչեցին Կուրու նանագ:
Աղբիւրներ
The Religion Book (Big Ideas Simply Explained), United States, 2013
Կրօնքներու Պատմութիւն, Բիւզանդ Եղիայեան, Անթիլիաս, 2005
Ատրինէ Տատրեան
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Չօրում «Թուրքիա»: Իր նախակրդութիւնը ստացած է Տատեան եւ Արամեան-Ունճեան վարժարաններուն մէջ: Ապա յաճախած է Գատըգիւղի՝ Նոթր Տամ Տը Սիոն ֆրանսական քոյրերու վարժարանը: Աշակերտած է նաեւ Սիպիլի:
Հետեւած է Վիեննայի եւ Պերլինի համալսարաներու դասընթացքներուն: Տարի մը ուսուցչագործած է Արամեան-Ունճեանի մէջ:
Աշխատութիւններ
1945-էն մինչեւ 1968, հրատարակած է «Պարտէզ» մանկապատանեկան հանդէսը Բագարատ Թեւեանի հետ. օգնութեամբը Արմենուհի Էօզէրի:
Մշակած է՝  պատմուածք, քերթուած, հէքեաթ, վէպ, թատերգութիւն, մանկավարժական եւ ընկերային յօդուածագրութեան սեռերը:
Գրած է նաեւ մանկական թատերախաղեր եւ դասագիրքեր:
Վէպեր
Իր «Հայրը» վէպը իբր թերթօն հրատարակուած է՝ «Նոր Լուր» օրաթերթին մէջ: Իր վէպերէն հրատարակուած են՝
Թատերգութիւններ
Լոյս ընծայած է նաեւ շատ մը մանկական թատերգութիւններ. որոնք ներկայացուած են Պոլսոյ մէջ եւ հրատարակուած երեք հատորներու մէջ՝ «Մանկապատենական Թատրախաղեր» խորագրով:
Իր «Յարդի Շիւղեր Հոսանքի Վրայ» թատերախաղը 1955-ին շահած է Եգիպտոսի գրական, թատերական մրցման առաջնութիւնը:
«Մարդը Մարդ Ընելու Համար» եւ «Պանդոկին Սենեակները» թատերգութիւններէն զատ Էսայեան Սանուց Միութեան մէջ ներկայացուած «Վանօ Եւ Մարօ» երգախառն քերթուած-թատերգութիւնն ալ արժանացած է գնահատանքներու:
Յուշագրութիւն
Իր յուշերը հրատարակուած են՝ «Կեանքի մէջէն. Իմ եւ ուրիշներու կեանքը» անուն հատորով մը:
Հեղինակը իր կեանքի վերջին տարիներուն հաստատուած էր Ֆրանսայի՝ Նիս քաղաքին մէջ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Հայ առաքելական եկեղեցւոյ եօթը խորհուրդները
Խորհուրդ (յունարէն՝ ծածուկ, թաքուն բան, ), բառը կրօնական իմաստով, յայտնութիւնն է անտեսանելի բաներու. օրինակ՝ մկրտութեամբ քրիստոնեայ դառնալ: Խորհուրդը ընդունելի կ'ըլլայ հաւատքով ու երկիւղած նկարագիրով: Խորհուրդը ո՛չ միայն ծածուկ է, այլ այդ ծածուկ արտայայտութեան արտաքին ձեւն է:
Խորհուրդներու նպատակն է մարդը պահել աստուածային շնորհքին մէջ եւ հոգեւոր կեանքի բարձրութեան վրայ: Հայաստանեայց Առաքելական Ս. եկեղեցւոյ եօթը խորհուրդներն են.
Մկրտութիւն
Մկրտութիւն կը նշանակէ լուացում, մաքրութիւն: Կրօնական իմաստով, այն արարողութիւնն է, որ ջուրով կը կատարուի, մեղաւորին սկզբնական կամ ադամական  մեղքը մաքրելու ու անոր վերստին ծնունդ տալու համար: Անիկա անհրաժեշտ պայման մըն է քրիստոնեայ դառնալու, որուն նախօրինակը եղաւ Քրիստոս: Մկրտութեան պայմանն է հաւատքը, եւ նախընտրելի է անձ մը չափահաս տարիքին մկրտուի, սակայն նորածինը կը մկրտուի իր ծնողքին հաւատքին հիման վրայ: Մկրտուողին պարտականութիւնն է աճիլ իր հաւատքի ու շնորհքի կեանքին մէջ: Մկրտութեամբ հաւատացեալը զՔրիստոս կը հագնի (Գղ. 3.27):