cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Պան Քի Մուն
Լեզուներ
Պանը իր մայրենի քորէերէնէն բացի, գիտեր նաեւ ճափոներէն եւ անգլերէն: ՄԱԿ-ի Գլխաւոր քարտուղարի թեկնածու եղած ատենը պաշտօնական կենսագրութեան մէջ կը նշուէր, թէ ան կը խօսէ ՄԱԿ-ին աշխատող երկու լեզուներով՝ անգլերէն եւ ֆրանսերէն, սակայն, նախընտրական արշաւի ժամանակ քանի մը անգամ դժուարացած է ֆրանսերէն պատասխանիլ լրագրողներու հարցերը: Պանը քանի մը անգամ խոստովանած էր ֆրանսերէնի թերի իմացութիւնը, սակայն, հաւաատցրած էր ֆրանսացի դիւանագէտներուն, որ ինք պիտի շարունակէ ան սորվիլ: Ես ֆրանսերէնի դասեր առած եմ վերջին քանի մը ամիսներուն: 11 յունուար 2007-ի մամուլի ասուլիսի ժամանակ Պանը նշեցաւ, «իմ ֆրանսերէնս հնարաւոր է, որ պիտի լաւացուի եւ ես պիտի շարունակեմ ան սորվիլ: Ես ֆրանսերէնի դասեր առած եմ վերջին քանի մը ամիսները:» "
Հարաւային Քորէայի Արտաքին Գործերու Նախարար
Նախագահ Ռօ Մու-հիւնին օրոք 2004-ին Պանը փոխարինեցաւ Իւն Եոն Քուանին որպէս Հարաւային Քորէայի արտաքին գործերու նախարար: Սա պաշտօնը ստանձնելէն ետք Պանը հանդիպեցաւ երկու մեծ ճգնաժամերու՝ 2004-ի Յունիսին որպէս արաբերէնի թարգմանիչ աշխատող հարաւքորիացի Քըմ Սուն-իլը առեւանգուեցաւ եւ սպաննուեցաւ Իրաքի իսլամական ծայրահեղականներու կողմէ, իսկ 2004-ի Դեկտեմբերին տասնեակ քորէացիներ մահացան Հնդկական ովկիանոսի ցունամիէն: Պանը դիմակայեցաւ իրաւաբաններուն քննադատութեանը եւ վերականգնեցաւ իր հեղինակութիւնը Հիւսիսային Քորէային հետ բանակցութիւններ սկսելէն ետք:
Պանը սկսաւ յամառ աշխատանքներ տանիլ Հիւսիսային Քորէային հետ կապեր ստեղծելուն համար:
Գլխաւոր Քարտուղարին Պաշտօնավարումը
Գլխաւոր քարտուղար դառնալով Պան Քի Մունը ընդհարուեցաւ կարգ մը խնդիրներու հետ՝ միջուկային զարգացումներ Իրանին եւ Հիւսիսային Քորէային մէջ, Տարֆուրին արնահոսող վէրքը, անվերջանալի հակամարտութիւնները Միջին Արեւելքին մէջ, էքոլոկիական աղետներու սպառնալիքը, միջազգային ահաբեկչութեան սաստկացումը, ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի տարածումը: Եւ նաեւ տեղային խնդիրները, ինչպես բարեփոխումները, որ պետք է արուէն կազմակերպութեան ներսը: Մինչեւ իր պարտականութիւնները անցնիլը, Քոֆի Անան տարածեցաւ առաջին Գլխաւոր քարտուղար Թրիւկուէ Լային (Trygve Lie) խօսքը, որ ասած էր իրեն յաջորդող Տակ Համմըրշեոլտը (Dag Hammarskjöld)՝ «Դուք կը պատրաստուիք վերցնիլ Ձեզ վրայ աշխարհին ամենէ անհնարին աշխատանքը»:
23 Յունուար 2007-ին Պանը առաւ գրասենեակը որպէս Միաւորուած Ազգերուն Գլխաւոր քարտուղար: Պանին առաջին ժամկետին պաշտօնավարումը սկսեցաւ միջադէպէն մը: Պաշտօնն ստանձնելէն ետք առաջին ասուլիսին ատենը 2007-ի Յունուար 2-ին Պան հրաժարուեցաւ դատապարտիլ Սատտամ Հուսէյնին մահապատիժը, որ նշանակած էր Իրաքին Բարձրագոյն Դատարանը, նշելով. «Մահապատիժին հարցը իւրաքանչիւր անդամ-երկիրին որոշէլիքն է»: Պանին հայտարարութիւնը կը հակասէր որպէս մարդու իրաւունքը մերժող մահապատիժը դիմակայելուն Միաւորուած Ազգերու երկարատեւ դիրքորոշումին Ան արագ կերպով մը պարզեցրեցաւ իր դիրքորոշումը Պարզան աթ-Թիքրիթին (Barzan al-Tikriti) եւ Աուատ ալ-Պանտարին (Awad al-Bandar) ՝ երկու բարձրաստիճան պաշտօնեաներու դէպքին, որ մեղաւոր եղած են1980-ականները Իրաքին Տուճէյլ գիւղին մէջ 148 շիա մուսլիմներու մահուան: Իր մամուլի խօսնակին միջոցաւ Յունուար 6-ին արուած յայտարարութեան մէջը ըսուած էր, որ «ինք յամառորեն կը յորդորէ Իրաքին կառաւարութիւնը՝ տրամադրիլ տարկէտում անոնց համար, ումոնց մահապատիժը նշանակած է մօտ ժամանակները»: Աւելի մէծ իմաստով, ան 2007-ի Յունուար16-ին ըսաւ Ուաշինկթընին մէջ, որ ինք իմացած է եւ կը խրախուսէ «միջազգային հանրութեան մէջ, միջազգային իրաւունքին եւ ներքին քաղաքականութեան եւ գործողութիւններով մահապատիժէն աստիճանական հրաժարումին միտումները»
Անձը
Քորէային արտգործնախարարութեան ներսը Պան Քի-մուն ունեցած էր «ուան ճուսայ» կոչական անունը, որ կը նշնակէր՝ «պիւրօքրաթ»: Ատոր մէջը կը մտցուէր թէ՛ դրական եւ թէ՛ ժխտական իմաստներ: Մի կողմէն ատորով կ'ընդգծուէր մանրուքներուն հանդէպ Պանին ուշադրութիւնը, անոր վարչարարական հմտութիւնները, միւս կողմէն ծառայակիցները կը ծաղրէին անոր բաւարար հմայքի եւ ղեկաւորութիւնը հաճոյանալուն ունակութեան բացակայութիւնը: Անհաճոյ հարցերէն խուսափելուն յատկութեան մը համար քորէական մամուլին ներսը անոր կը կոչէին «լպրծուն օձաձուկ»: Անոր պահուածքին ոճը նաեւ կը կոչէին «քոնֆուցիական»:
Լաւ յայտնի է Պանին վերաբերմունքը իր աշխատանքին: Իր իսկ խօսքերով, ինք կը քնանայ հինգ ժամ, իսկ գործէն երբէք կ'ուշանայ: Արտաքին գործերու նախարար եղած համարեայ երեք տարիներուն զինք թոյլ տուած մեն մի արձակուրդը դուստրին հարսանիքի առիթով եղած է:
Սիֆնոս
Սիֆնոս (յուն․՝ Σίφνος),   Էգէական Ծովու ն Քիքլատես կղզեխումբին արեւմտեան կողմը գտնուող կղզի, Սերիֆոս եւ Քիմոլոս կղզիներուն միջեւ, Յունաստան։  Մայրաքաղաքն է Ափոլոնիա, իսկ նաւահանգիստը՝ Քամարես։ Կղզին խոհարարութեան եւ կաւագործութեան աւանդութիւն ունի։  Ծննդավայրն է Նիքոս Ցելեմենթես գլխաւոր յոյն ճաշարանապետին (Ի․ դար)։  Փիրէա նաւահանգիստէն հեռաւորութիւնն է 130 քլմ․ կամ՝ 80 ծովային մղոն։
Աշխարհագրութիւն
Տարածութիւնն է 73,942 քռ․քմ․ եւ բնակչութիւնը կը հաշուէ 2 625 հոգի։
Կղզին կը ճեղքեն 4 լեռնաշղթաներ, որոնց գլխաւոր գագաթներն են․ կեդրոնի մաս Փրոֆիթի Իլիա (682 մ․) եւ հիւսիսի՝ Այիու Սիմէոն (463 մ․)։ Այիոս Ֆիլիփոս (հիւսիս-արեւմուտք), Նափոս (արեւելք) եւ Քոնտօ (հարաւ) գլխաւոր հրուանդանները կը կազմեն հետեւեալ ծոցերը․ Այիոս Եորղոս (հիւսիս-արեւմուտք), Քամարոն (արեւմուտք), Վաթի (հարաւ-արեւմուտք), Ֆիքիատա (հարաւ), Փլաթիս Եալոս (հարաւ-արեւելք), Ֆարոս եւ Ֆասոլու (արեւելք), Սերալիա (հիւսիս-արեւելք)։
Կղզիին հողը հարուստ է կարծրաքարերով․ որձաքար, հերձաքար, կրաքար, եւայլն։  Հարուստ է մետաղի տեսակներով։  Հնագոյն տարիներուն կային ոսկիի եւ արծաթի հանքեր, ինչպէս նաեւ քարահանքեր։
Կղզիին հարաւը կը գտնուի Քիթրիանի կղզիակը։
Վարչական տեղեկութիւններ, ժողովրդագրութիւն
1836-էն մայրաքաղաքն է Ափոլոնիա, 869 բնակիչներով, անունը առած է Ափոլոնաս աստուածէն։ Բնակիչները ընդհանրապէս կը զբաղին կաւագործութեամբ, անասնապահութեամբ, մեղրաբուծութեամբ, այգեգործութեամբ, հողագործութեամբ, ձկնորսութեամբ եւ զբօսաշրջիկութեան սպասարկումներով։ Վարչականօրէն կղզին կը պատկանի Միլոս նահանգին։ Սիֆնոսի գլխաւոր գիւղերն են՝ Ափոլոնիա (մայրաքաղաքը), Անօ Փեթալի, Էքսապելա, Քաթօ Փեթալի, Քաթավաթի, Արթեմոնաս (մեծագոյն գիւղն է եւ անունը առած ՝ Արթեմիս աստուածուհիէն) եւ Քասթրօ։ Ծովափնեայ գիւղակներն են՝ Քամարես (կղզիին նաւահանգիստը), Վաթի, Ֆարոս, Հերսոնիսոս եւ Փլաթի Եալոս։  Ունի բազմաթիւ ծովափներ, գլխաւորները կը գտնուին՝ Ղլիֆօ, Ֆասոլիու, Ֆարօ, Սերալիա (Քասթրոյին ծովափը եւ կղզիին հին նաւակայքը), Փուլաթի, Ափոքոֆթօ, Քամարես եւ Վաթի։
Հնագիտական թանգարանը Քասթրօ կը գտնուի։ Իսկ Ափլոնիա՝ Ժողովրդակագրական թանգարանը։ Կղզիին մէջ զարգացած է կաւագործութիւնը, շնորհիւ հողի բաղադրութեան։ Ունի խոհարարութեան մեծ աւանդութիւն։ Ժամանակի ընթացքին Սիֆնոսցի կաւագործներ կը հաստատուին Հիոս, Կրետէ, Քիքլատես եւ Սարոնիքոս Ծոցին կղզիները եւ կը ծանօթացնեն կաւագործութեան գաղտնիքները։
Կը համարուի մշակոյթի եւ եկեղեցիներով–մատուռներով լեցուն կղզի։ Յունաստանին տուած է նշանաւոր անձնաւորութիւններ․ կաթողիկոսներ, քաղաքագէտներ, հանրածանօթ խոհարար, բժիշկներ, համալսարանի դասախօսներ, եւայլն։
Պատմական
Ըստ հին պատմաբան Փլինիոսի, Սիֆնոսին հին անունն է Մերոփիա եւ Աքիս, իսկ ըստ բիւզանդացի Ստեփանին՝ Մերոփի։ Սիֆնոս անունը առած է առասպելական Սունիօ հերոսին անունէն։
Գառնուկներուն Լռութիւնը
Գառնուկներուն Լռութիւնը (անգլ.՝ The Silence of the Lambs), 1991 թուականին նկարահանուած զգայացունց տրամա (thriller) ժանրի ամերիկեան ֆիլմ։ Նկարահանուած է Թոմաս Հարրիս ի համանուն վէպի հիման վրայ։
Սիֆնոս
Պատմական
Ափոլոնիոյի հարաւ-արեւելքը, Այիոս Ատրէաս բլուրին գտնուած են հին նախայուանական շրջանէն Աքրոփոլիսի պարսիպներ, որոնց ճարտարապետութիւնը Միկինէական շրջանին կը թուագրուի։
Գառնուկներուն Լռութիւնը
Ֆիլմը ընդհանուր թիւով արժանացած է 40 տարբեր մրցանակներու (5 Օսքար, 1 Ոսկէ Կլոպուս, 2 BAFTA, Ոսկէ Արջ եւ այլն) եւ ներկայացուած է եւս 27 մրցանակներու։ Օսքարի պատմութեան մեջ միայն 3 ֆիլմեր՝ «Այդ պատահեցաւ գիշեր մը» (1934 թ.), «Թռիչք կկուի բոյնի վրայէն» (1975 թ.) եւ «Գառնուկներուն լռութիւնը» արժանացած են 5 մեծ Օսքարի (լաւագոյն ֆիլմ, լաւագոյն ռեժիսոր, լաւագոյն թատերգրութիւն, լաւագոյն դերասան, լաւագոյն դերասանուհի անուանակարգերուն մէջ)։
Ռիք Ռօս
Ուիլիըմ Լեոնարտ Րապըրթս II (William Leonard Roberts II, ծնած է 28 Յունուար 1976, Քաուհոմա շրջան, Միսսիսիպի), առաւել յայտնի որպէս Ռիք Ռօս (Rick Ross), ամերիկացի ռեփր։ Իր բոխանցման շրջանին՝ «Port of Miami» ստուդիոյի ալպիւմը ան թողարկած է 2006 թուականին, իսկ ընդհանուր մինչև այժմ ան թողարկած է 8 ստուդիոյի ալպիւմ։ Ռիք Ռօսը առաջ նաև հանդիսացա է Triple C's հիփ հոփ խումբի անդամ, որուն 2009 թուականէն չի շարունակէր իր գործունէութիւնը։
Սիֆնոս
Պատմական
Միջնադարին եւ նորագոյն շրջանին պատմութիւնը նման է Քիքլատեսի պատմութեան։
Գառնուկներուն Լռութիւնը
Ամերիկեան բոլոր ժամանակներու ֆիլմերու 100 լաւագոյն դրական եւ բացասական հերոսներու ցանկին մէջ գլխաւոր հերոսուհի Քլարիսը 6-րդ տեղը կը գրաւէ որպէս դրական հերոս, իսկ Հաննիպալ Լեքտրը կը գլխաւորէ բացասական հերոսներու ցանկը։ Ամերիկեան բոլոր ժամանակներու 100 զգայացունց տրամա ֆիլմերու ցանկին 5-րդն է։
Ռիք Ռօս
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:1976 ծնունդներ Ստորոգութիւն:28 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի ռեփերներ
Սիֆնոս
Տեսարժան վայրեր
Կղզին զբօսաշրջիկութեան կեդրոն է։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Էգէական Ծովուն կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Գառնուկներուն Լռութիւնը
Կը համարուիշարժանկարի պատմութեան լաւագոյն զգայացունց տրամա ֆիլմերէն մեկը։
Նիւթ
ՀԴԲ-ն կը հետաքննէ շարք մը սպանութիւններ, կատարուած անյայտ մարդասպանի մը կողմէ։ Անյայտ մարդասպանին կ՛անուանեն «Պուֆֆալօ Պիլլ», որովհետեւ ան մարդասպաննութիւն գործելէն ետք իր զոհերուն կը մաշկազերծէ։
Չկրնալով գտնել մարդասպանին հետքերը, ՀԴԲ-ն կը որոշէ դիմել չափազանց վտանգաւոր մարդասպան՝ Հաննիպալին, նախկին հոգեբան Հաննիպալ Լեկտրինին (Էնթոնի Հոփքինզ)։ Անոր հետ երկխօսութեան կը ղրկուի երիտասարդ հոգեբան, ՀԴԲ-ի աշխատակից Քլարիս Սթերլինկը (Ճուտի Ֆոսթըր)։
Հաննիպալ կը համաձայնի օգնել մարդասպանին գտնելու, պայմանով, որ Քլարիսը պիտի պատմէր իր մասին։ Անոնց երկխօսութեան ժամանակ Քլարիսը կը պատմէ, որ մանուկ ատեն, ան փախած է տունէն փորձելով փրկել գառնուկ մը որ պիտի մորթուէր, եւ Քլարիսի մանկութեան յուշերուն մեջ մնացած է մորթուելու տարուող գառնուկներուն լացին ձայնը։
Լսելով Հաննիպալ Լեկտրի խորհուրդները, Քլարիս կը գտնէ մարդասպանին հետքը ...
Իտրուսա
Իտրուսա (յուն․՝ Υδρούσα ), Սարոնիքոս ծոցի անբնակ կղզիակ, Ատիկէ, Յունաստան։ Եղած է ապաստան Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմէին ընթացքին։ Կը գտնուի Վուլա-Վարի-Վուլիաղմենի քաղաքապետութեան ափերուն դիմացը։
Տարածութիւնն է 0.230671 քլ․² եւ կը գտնուի Վուլային Նաւային Ակումբին (Naval Club) ճիշդ դիմացը։
Կղզին վայրի նապաստակներու վայրերէն է։ Անոր վրայ նաեւ կայ Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմէն մանացած ապաստան որ կը բաղկանայ անցքերէ, փապուղիներէ, մառաններէ եւ ընդյատակեայ պատշգամ որ կը դիտէ Սարոնիքոս ծոցը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սարոնիքոս ծոցի կղզիներ Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Թէոտոր Հերզլ
Թէոտոր Հերզլ (תאודור הרצל,, 2 Մայիս 1860, Փեշտ Հունգարիա - 3 Յուլիս 1904, Աւստրիա), ծննդեան անուն՝ Պենիամին Զէեւ Հերզլ (בִּנְיָמִין זְאֵב הֵרצְל, Հուզէհ ՀաՄէտինահ, թարգմանաբար՝ "Պետութեան կանխագուշակ"), հրեա յ ազգութեամբ աւստրիա-հունգարացի լրագրող, հասարակական եւ քաղաքական գործիչ, սիոնականութեան հիմնադիր եւ Իսրայէլի պետութեան ստեղծման գաղափարի հեղինակներէն մէկը։ Հերզլին անունը յատուկ նշուած է Իսրայէլի Անկախութեան հռչակագիրին մէջ:
Կենսագրութիւն
Թէոտոր Հերզլ ծնած է ներկայի Հունգարիոյ Փեշտի հրէական թաղամասին մէջ ապրող աշխարհիկ ընտանիքի մը մէջ: Անոր հօր ընտանիքը ծագումով Սերպիայէն էր: Անոնք այլասերած եւ գերմանախօս հրեաներ էին: Հայրը՝ Եաքոպ Հերզլը (, 1838-1902) շատ յաջողակ գործարար մը եղած է:Պատանի տարիքին Հերզլ ձգտած է երթալ Սուէզի ջրանցքը կառուցած Ֆերտինան տը Լեսըփսի (Ferdinand de Lesseps) հետքերով, սակայն գիտութիւններուն մէջ յաջողութիւն չգտնելով, զարգացում ապրած է մարդասիրական բնագաւառներուն մէջ:
Ուսում եւ Աշխատանք
Այս ձգտումը հետագային զինք հասցուցած է լրագրողի յաջողակ զբաղումին: Ամոս Էլոն զինք կը բնութագրէր իբրեւ եռանդուն գերմանասէր երիտասարդ մը, որ գերմանացիները կը տեսնէր իբրեւ Կեդրոնական Եւրոպային մէջ Kulturvolk (մշակութային ժողովուրդ) եւ կ'ընդունէր գերմանական Bildung գաղափարը եւ որմով կը պայմանաւորուէր տարուածութիւնը Կէօթէի եւ Շէյքսփիրի գործերու ընթերցանութեամբ, ինչ որ կրնար թոյլ տալ գնահատելու կեանքի լաւագոյն կողմերը եւ դառնալու բարոյապէս առաւել բարձր անձնաւորութիւն մը (Bildung տեսութիւնը հակած էր գեղեցկութիւնը բարիութեան նոյնացնելուն): Bildung-ի միջոցաւ Հերցլ կը հաւատայ, որ Հունգարիոյ հրեաները կրնան մէկ կողմ նետել «ամօթալի հրէական բնոյթը», ինչ որ հետեւանք էր բազմադարեան աղքատութեան եւ ճնշումներու, եւ դառնալ քաղաքակիրթ եւրոպացիներ, իրական Kulturvolk, ինչպէս գերմանացիները: 1878-ին իր քրոջ յանկարծակի մահէն ետք, ընտանիքը կ'անցնի Վիեննա, հոն, Վիեննայի համալսարանէն ներս Հերզլ իրաւագիտութիւն կ'ուսանի: Իբրեւ երիտասարդ իրաւաբան, Հերզլ կը դառնայ գերմանական ազգայնական Burschenschaft (եղբայրութիւն) միութեան անդամ, որուն նշանաբանն էր՝ Ehre, Freiheit, Vaterland (Պատիւ, Ազատութիւն, Հայրենիք): Հետագային իբրեւ բողոքի նշան, ան կը հրաժարի կազմակերպութեան հակահրէականութեան դէմ: Վիեննայի համալսարանէն ներս եւ Սալզպուրկ ին մէջ կարճատեւ իրաւաբանական զբաղումէ ետք ան կը հրապուրուի լրագրութեամբ եւ գրականութեամբ, իբրեւ լրագրող աշխատելով վիեննական լրագիրի մը մէջ եւ իբրեւ փարիզեան Neue Freie Presse-ի թղթակից, երբեմն յատուկ ուղեւորութիւններ կատարելով դէպի Լոնտոն եւ Կոստանդնուպոլիս: Հետագային ան կը դառնայ Neue Freie Presse-ի գրական խմբագիր եւ կը գրէ քանի մը կատակերգութիւններ եւ ողբերգութիւններ՝ Վիեննայի բեմերուն համար: Անոր վաղ աշխատանքները չէին արտացոլեր հրեաներու կեանքը: Անոնք ունէին թերթոնի բնոյթ, աւելի շատ նկարագրական, քան՝ քաղաքական:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1960 ծնունդներ Ստորոգութիւն:2 Մայիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:1904 մահեր Ստորոգութիւն:3 Յուլիսի մահացածներ
Փուէնսեթիա
Փուէնսեթիա (Euphorbia pulcherrima), արեւադարձային թուփ մը։ Թուփէն գոյութիւն ունին մօտաւորապէս 100  տեսակներ: Իրենց բնական միջավայրին մէջ անոնք կրնան մինչեւ 3.5 մեթր աճիլ:
Պատմութիւն
Բոյսը հարուստ պատմութիւն մը ունի: Մեքսիքայի բնիկ ալթեքները ծանօթ էին այս թուփին։ Թուփը անուանած էին «Քուէթլաքսոչիթլ», որ կը նշանակէ «մորթի ծաղիկ»:
Ազթեքները այս բոյսը գործած են հագուստները ներկելու, կամ կրօնական արարողութիւններու ընթացքին, որովհետեւ անոնց համար կարմիր գոյնը մաքրութեան խորհրդանիշն էր:
Անուան ծագում
Փուէնսեթիաները նախ հասած է Միացեալ Նահանգներ, 19-րդ դարուն: Անոնց անունը եկած է Միացեալ Նահանգներու Մեքսիքայի առաջին դեսպանին անունէն: Ճոէլ Ռոպըրթց Փուէնսեթ այս թուփին ծանօթացած է հարաւային Մեքսիքայի վայրի դաշտերուն մէջ, 1828-ին: Իր ազատ ժամերուն ան զբաղած է պարտիզպանութեամբ եւ բոյսերով: Ան այս թուփը հետը բերած է Հարաւային Քարոլայնա, երբ Միացեալ Նահանգներ վերադարձած է։
Փուէնսեթիան եւ Կաղանդը
Ըստ մեկնաբանութեան մը, անիկա կը խորհրդանշէ Բեթղեհէմի աստղը, որ մոգերուն ցոյց տուաւ Յիսուս Մանուկին ծննդավայրը հասցնող ճամբան:
Իսկ մեքսիքական աւանդութիւն մը կը պատմէ, որ Փեփիթա անունով աղքատիկ փոքրիկ աղջիկ մը տխուր էր, որովհետեւ ան Յիսուս Մանուկին չէր կրնար նուէրներ տանիլ միւս փոքրիկներուն նման: Իմաստուն մը կը փորձէ զայն մխիթարել՝ ըսելով, թէ նոյնիսկ ամէնէն համեստ նուէրը, երբ սիրով կը տրուի, մեծ գնահատանք կը ստանայ: Հետեւաբար Փեփիթա կ՛երթայ ճամբուն եզերքը բուսած, ոչ շատ գեղեցիկ թուփէ մը տերեւներ քաղելու եւ այդ տերեւներու փունջը կը տանի Յիսուս Մանուկին նուիրելու : Իր փունջը զետեղելու ժամանակ հրաշք մը կը պատահի. պարզ, կանաչ տերեւները գեղեցիկ մութ կարմիր գոյն մը կը ստանան: Եւ այդ դէպքէն ի վեր բոլոր վայրի փուէնսեթիաները վառվռուն գոյներով կը ծածկուին Կաղանդի շրջանին:
Անոնք կը դառնան «Լաս Ֆլորես տը լա նոչէ պուէնա»` «Սուրբ գիշերուան ծաղիկները»:
1769 թուական
1769 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 69րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1769 ծնունդներ
Արմենուհի Թէրզեան
Կենսագրութիւն
Զաւակը Երզնկացի ծնողներու, ծնած է Պոլիս-Սկիւտար։ Նախակրթութիւնը եւ երկրորդական ուսումը ստացած է Գընալը Կղզիի Նէրսէսեան ազգային վարժարանին մէջ, ապա ինքնաշխատութեամբ զարգացած է եւ յառաջդիմած է՝ մասնաւորաբար գրական մարզին մէջ։
1769 թուական
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1769 մահեր
Ստորոգութիւն:1769
Արմենուհի Թէրզեան
Կենսագրութիւն
Իր առաջին քերթուածը՝ Որոշում հրատարակուած է «Մարմարա»՝ օրաթերթի գրական էջին մէջ 1962 թուականին։
1969-1981 պաշտօնավարած է «Մարմարա» օրաթերթի խմբագրատան մէջ որպէս տեւական աշխատակից։ Աշխատակցած է Իսթանպուլահայ մամուլին բանաստեղծութիւններով եւ քրոնիկներով։ Մաս կազմած է Մարմարաի խմբագրական կազմին։ Արժանացած է Սարգիս Պօղոսեանի «Իսթանպուլահայ բանաստեղծներ» մրցանակին։ Օգտագործած է Արիան գրչանունը։
Ստեղծագործութիւններ
Իր գործերն են-
1966-1967 տարեշրջանին արժանացած է Ֆրանսահայ ասմունքող Սարգիս Պօղոսեանի հիմնած՝ «Իսթանպուլահայ Բանաստեղծներու Մրցանակ»ին։
Ա. Թէրզեան ունի զգայուն եւ մշտադալար գրիչ մը։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Քուուճճուաք
Քուուճճուաք (ինուքթիթութ լեզուով՝ ᑰᔾᔪᐊᖅ, լատինատառ Kuujjuaq) Գանատայի Քէպէք նահանգի Նունավիք շրջանի (ինուքթիթութ լեզուով՝ ᓄᓇᕕᒃ լատինատառ Nunavik) մայրաքաղաքն է: Քաղաքին բնակչութիւնը 2,754 է 2016 մարդահամարի համաձայն: Քաթիվիք Շրջանային Կառավարութեան կեդրոնն է: Քաղաքը կը գտնուի Քոքսոաք (լատինատառ՝ Koksoak) գետի արեւմտեան ափին: Քաղաքի բնակչութեան հսկայ մեծամասնութիւնը Ինուիթ է:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քանատա
Ֆլեւես
Ֆլեւես (յուն․՝ Φλέβες), Սարոնիքոս ծոցի անբնակ կղզիակ, Յունաստան։ Կը պատկանի Յունաստանի Պաշտպանութեան Նախարարութեան։ Ժամանակին ունեցած է նաւային ամրոց։ Կը գտնուի Վուլիաղմենիին հարաւը եւ դիմացը, Էղինային արեւելքը։
Տարածութիւնն է 1,4քլ․² եւ վարչականօրէն կը պատկանի Վուլիաղմենիին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սարոնիքոս ծոցի կղզիներ Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Սոնա Ռուբէնեան
Սոնա  Ռուբէնեան (կամ Ռուբենյան, ծնած 14 Դեկտեմբեր, 1993) Հայ երկչուհի եւ երգահան է: Ան ճանչցուած է իբր առաջին դիրքը գրաւողը 5րդ Hay Superstar երգի մրցոյթին:
Կենսագրութիւն
2011 թուականին, Ռուբէնեան գրաւեց Hay Superstar երգի մրցոյթի առաջնութիւնը, որ Հայկական տարբերակն է Բրիտանական Pop Idol երգի մրցոյթին: 2014 թուականին, ան ներկայացուց Հայաստանը New Wave միջազգային երգի մրցոյթին Լաթվիոյ մէջ:
2016 թուականէն ի վեր, Ռուբէնեան կը գործակցի Գարիկ Պապոյեանի հետ՝ Garik & Sona անուան տակ, հրապարակելով շատ մը երգեր, ինչպէս « Լուսին », «Էսօր Ուրբաթ է», «Նինօ», եւ ուրիշներ: 2020 թուականի Նոյեմբերին, Արցախի պատերազմի ընթացքին, մաս կազմեց քաջալերական երգի արշաւի մը, անունը՝ «Մեզ Ոչինչ Չի Յաղթի», ուրիշ երգիչներու հետ, ինչպէս՝ Արթիւր Խաչենց, Իւեթա Մուկուչեան, Գոռ Սուճեան, Սրբուկ, Սեւակ Խանագեան, եւ Սեւակ Ամրոյեան:
Անձնական կեանք
2015 թուականի Դեկտեմբերին Ռուբէնեան նշանուեցաւ, բայց բաժնուեցան 2016 թուականին:
Ուատի Ալ Սալամ
Ուատի Ալ Սալամը, (արաբ․՝ وادي السلام‎‎), վիթխարի եւ հսկայ գերեզմանատուն մըն է, «Խաղաղութեան ձոր» անունով, որտեղ կը կատարուին թաղումներ ոչ միայն Իրաքէն, այլ նաեւ տարբեր երկրներէ։ Գերեզմանը կը գտնուի սուրբ Ալ-Նաժաֆ քաղաքին մէջ։
Ուատի Ալ Սալամը կը նկատուի աշխարհի ամենամէծ գերեզմանատունը, ու Իրաքի ժողովուրդին համար պատիւ է իմամ Ալիին հետ նոյն գերզմանատունին մէջ թաղուիլը։ Այստեղ ըստ աւանդութեան թաղուած են մի քանի իսլամական մարգարէներ, մասնաւորապէս՝ մարգարէ Յուդան եւ Սալիհը  ։
Ըստ որոշ գիտնականներու Իրաքի պատերազմին տարիներուն ընթացքին գերեզմանատան մէջ օրական կը թաղուէին 200-250 մարդիկ: 2010 թուականին այդ թիւը նուազած է մինչեւ 100-ի ։ Գերեզմանատունը կը գրաւէ 601,16 (6,01 քմ²) տարածք, եւ այնտեղ թաղուած են աւելի քան 5 միլիոն մարդիկ ։ Այս գերեզմանը 1400 տարիէ ի վեր գոյութիւն ունի։ Գերեզմանատունը արձանագրուած է Եունեսքոյի համաշխարհային ժառանգութեան նախնական ցուցակներու ցանկին մէջ ։
Գերեզմանատան մէջ թաղուած են բազմաթիւ մահմետականներ, մասնաւորապէս անոր կեդրոնը թաղուած է Իսլամի չորրորդ խալիֆան՝ Ալի իպն Ապու Թալիպը, ու անոր մօտ կը գտնուին Մուհամմատ Պաքր Ալ-Սատիքի եւ անոր քրոջ Ամինա Ալ-Սատիքի գերեզմանները։ Որոշ մարդիկ կը հաւատան որ իմամ Մուհամմատ իպն ալ Հասան ալ Մահտինը ամէն Հինգշաբթի, արեւմուտի ժամանակ կը յայտնուի մզկիթին մօտ ։
Իրաքի պատերազմին ժամանակ տեղական զինուած միաւորումները այս գերեզմանը կը գործածէին որպէս պաշտպան, որուն պատճառով գերեզմանատունը ենթարկուեցաւ կանոնաւոր ռմբակոծութեան հարուածներու ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Իրաքի գերեզմանատուներ Ստորոգութիւն:Իսլամական ճարտարապետութիւն
177 (թիւ)
177 (հարիւր եօթանասունեօթ)՝ կենտ եռանիշ բնական թիվ մըն է 176-ի եւ 178-ի միջեւ
Արմէն Սամուէլեան
Արմէն Սամուէլեան, հայ արեւելագէտ։
Արմէն՝ հօրմէն վարակուած եւ գրատան գիրքերու բոյրին եւ փոշիներուն մէջ հասակ առնելով, Արեւելագիտութեան մատենագիտութեան ճիւղին մէջ հմտանալու համար յաճախած է Փարիզի Արեւելեան լեզուներու ամպիոնը, հետեւելով փրոֆ. Ֆրետերիք Ֆէյտիի դասընթացներուն, սորված՝ հայերէն եւ արաբերէն։ Պատմաբան Անահիտ Տէր Մինասեանի վկայութիւնը՝ Փարիզի Հայ Ուսանողաց Տան մէջ, «Սամուէլեան» գրատան նուիրուած Արման Ֆրանժիւլիէնի լուսանկարներու ցուցահանդէսին զուգահեռ 2015 Յունիս 10-ին տրուած բանախօսութեան ընթաքին ․
1945-ականներէն խորասուզուած է հօր գրատան հազարաւոր գիրքերուն մէջ, իսկ 1977-էն ետք՝ Արմէն Սա­մուէ­լեան, հօր մահէն ետք, գրա­տան սե­փակա­նատէրը դարձած ու իր քրոջ՝ Ալիսի հետ վարած է հօր հիմնած եւ սփիւռքահայութեան համար առասպելական դարձած Փարիզի Սամուէլեան Արեւելեան գրատունը ։
Հայ Դատի թունդ պաշտպաններ՝ Արմէն Սամուէլեան եւ քոյրը մեծ ներդրում ունեցած են նաեւ հրատարակչական գործին մէջ, ինչ կը վերաբերի Հայ Դատի եւ Հայկական Հարցի թեմաներով լոյս տեսած ֆրանսերէնով հատորներուն։
85 տարեկանին իր մահկանացուն կը կնէ Արմէն Սամուէլեան՝ 24 Յունիս 2019-ին։
Սա­մուէ­լեան Գրա­տու­ն
Փարիզի Մէօսիէօ-լը-Փրենս փողոցին մէջ կը գտնուի Սա­մուէ­լեան գրա­տու­նը։ Ան դարձած է Ցեղասպանութենէն ետք Փարիզի մէջ կազմաւորուող հայ համայնքի, բայց նաեւ գաւառաբնակ ամբողջ Հայութեան հանդիպման վայրը:
Վեր­ջին շրջան­նե­րուն շա­բաթը քա­նի մը օր միայն ան իր դռնե­րը բա­ցած է յա­ճախորդնե­րուն առ­ջեւ: Գրա­տան հայ այ­ցե­լու­նե­րը ուխտագ­նա­ցու­թիւն մը կա­տարե­լու պէս կը մտնէին այդ յար­կէն ներս։ Օտար գիր­քե­րու կող­քին այդտեղ կա­րելի էր հան­դի­պիլ հայ գիր­քե­րու եւ հան­դէսնե­րու ըն­տիր հա­ւաքա­ծոյի մը։ Գրա­տու­նը հիմ­նուած է Հայաստանի առա­ջին հան­րա­պետու­թեան պա­տուի­րակու­թեան ան­դամ Հրանդ Սա­մուէ­լի կող­մէ, 1930-ին։
Հրանդ Սա­մուէլ մօ­տիկ գոր­ծա­կից եղած է Շա­ւարշ Մի­սաքեանի, յատ­կա­պէս պատ­մա­կան նիւ­թե­րով իր խմբագ­րա­կան­նե­րով։
1977-ին, Հրանդ Սամուէլի մահէն ետք, Արմէն Սամուէլեան իր քրոջ՝ Ալիսի հետ, կը շա­րու­նա­կէ իր հօր գոր­ծը։
Սա­մուէ­լեան գրա­տու­նը արե­ւելեան մշա­կոյթնե­րու հետ հայ­կա­կան հին ու ժա­մանա­կակից հա­տոր­նե­րու կա­րեւոր կեդ­րոն մըն եղած է, նոյն ատեն նաեւ՝ դի­մու­մի ու հան­դի­պու­մի կեդ­րոն մը ամ­բողջ աշ­խարհի հա­յագէտ­նե­րուն, հայ գիր­քով հե­տաքրքրուող­նե­րուն հա­մար ։
Պարգեւներ
Իրենց ունեցած վաստակին համար, 2007 թուականին, Հայաստանի տարուան առթիւ Արմէն եւ Ալիս պարգեւատրուած են Պատուոյ լեգէոնի ասպետի շքանշանով:
Ֆիպոնաչչիի թիւ
Ֆիպոնաչչիի թիւեր կամ Ֆիպոնաչչիի յաջորդականութիւն, թիւերու յաջորդականութիւն մըն է, որուն մէջ առաջին երկու թիւերն են 0-ն եւ 1-ը, իսկ իւրաքանչիւր յաջորդ թիւը հաւասար է նախորդ երկուքի գումարին։ Յաջորդականութիւնը կոչուած է միջնադարեան իտալացի թուաբանագէտ Լէօնարտօ Պիզայեցիի պատուին, ով յայտնի էր որպէս Ֆիպոնաչչի  ։
Ֆիպոնաչչիի թիւերու յաջորդականութիւնը կը ներկայացուի գիծային եղանակով:
Սահմանում
Ֆիպոնաչչիի թիւերու հերթականութիւնը կ'որոշուի հետեւեալ կերպ՝ Յաջորդականութեան առաջին անդամներն են՝ 0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89 …
Ֆիպոնաչչիի յաջորդականութեան աւելի պատկերաւոր տեսքը հետեւեալն է՝
1՝ 1 + 1 = 2 2՝      1 + 2 = 3 3՝             2 + 3 = 5 4՝                   3 + 5 = 8 5՝                         5 + 8 = 13 6՝                               8 + 13 = 21 7՝                                     13 + 21 = 34 8՝                                             21 + 34 = 55 9՝                                                     34 + 55 = 89 ...                                    n՝                                    Fn-2 + Fn-1 = Fn
Պատմութիւն
Այս թիւերը ներկայացուց 1202 թուականին Լէօնարտօ Ֆիպոնաչչին, ով յայտնի է նաեւ որպէս «Լէօնարտօ Պիզայեցի»։ Սակայն, հենց շնորհիւ 19րդ դարու թուաբանագէտ Լուկասի «Ֆիպոնաչչիի թիւերը» դարձան համընդհանուր օգտագործելի։ Այնուամենայնիւ այդ թիւերը յիշատակուած են աւելի վաղ՝ 1135 թուականին Կոփալան եւ Խեմաչանտրան `1150 թուականին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թիւեր
Փիլիպոս Դերձակեան
Փիլիպոս Դերձակեան տնօրէն Հալէպի Ազգային Հայկազեան վարժարան, մանչերու բաժնի: Արմատներով՝ խարբերդցի: Աւարտած է Պէյրութի Նշան Փալանճեան ճեմարանը:
Կենսագրութիւն
1958-1983 տարիներուն, Հալէպի Հայկազեան վարժարանի տղոց բաժնի տնօրէն երախտարժան Փիլիպոս Դերձակեանը, որ Պէյրութի Նշան Փալանճեան ճեմարանի անդրանիկ շրջանաւարտներէն էր, առաջինն էր, որ նախաձեռնեց իր տնօրինած դպրոցի յուշամատեանի պատրաստութեան 1979 թուականին, այդ տարին կը զուգադիպէր՝ 1919-ին Հայկազեան անուանակոչութեան վաթսունամեակին, նախապէս վարժարանը Ներսէսեան կը կոչուէր: Գործը նախատեսուածէն աւելի դժուար էր, ան ձեռնարկեց նկարներու հաւաքման, անուանացանկերու պատրաստութեան, արխիւներու սերտողութեան, բանասիրական հսկայ աշխատանք պահանջող ծրագիր մը, որուն հրատարակութեան ականատես չեղաւ պարոն տնօրէն Դերձակեան, Սիտնի, Աւստրալիա մեկնելէ առաջ:
Հալէպի Ազգային Հայկազեան վարժարանը
Ս. Քառասնից Մանկանց Մայր եկեղեցւոյ ծխական դպրոցը՝ Հալէպի Ազգային Հայկազեան վարժարանը, հիմնուած՝ 1852 թուականին, 160 տարի լուսաւորելէ ետք, 2012-2013 կրթական տարեշրջանի աւարտին փակեց իր դռները: Պետութեան կողմէ 1967 թուականին սեփական վարժարաններու մասին հաստատուած օրէնքէն ետք, Հայկազեան վարժարաններու երեք արտօնագիրները պահպանելու հեռանկարով, միւս կողմէ՝ ամբողջական եւ արդիական նոր կառոյցի մը երազը իրագործելու դժուարութիւններուն պատճառով, առժամեայ լուծումներէն էր Նայեալի շրջանին մէջ հոգեւոր եղբայրակցութեան «Կենաց» վարժարանի գնումը, որ յատկացուեցաւ՝ որպէս տղոց բաժին: Հալէպի թանգարաններու տնօրէնութեան յանձնելով Ճիտէյտիէի մէջ «Պէյթ Ղազալէ» արաբական ապարանքը: Որպէս փոխհատուցում՝ քաղաքապետութիւնը Ազգ. Իշխանութեան տրամադրեց Սուլէյմանիէի հայաշատ շրջանի մէջ հողաշերտ մը, հոն կառուցուեցաւ Կիւլպէնկեան վարժարանը եւ «Եսայեան» սրահը, որ այժմ կը գործէ որպէս Ազգային Միացեալ վարժարան:
Արտերկրի հնագոյն կրթօճախներէն աւելի քան հինգ դարու պատմութիւն ունեցող, Ս. Քառասնից Մանկանց Մայր եկեղեցւոյ ծխական դպրոցը՝ Հալէպի Ազգային Հայկազեան վարժարանը, հիմնուած՝ 1852 թուականին, 160 տարի լուսաւորելէ ետք, 2012-2013 կրթական տարեշրջանի աւարտին փակեց իր դռները: Սուրիական կատաղի պատերազմին եւ սուրիահայութեան ու յատկապէս հալէպահայութեան աննախընթաց արտագաղթին պատճառով, քաղաքին մէջ գործող չորս ազգային վարժարաններ՝ Հայկազեան, Սահակեան, Զաւարեան եւ Կիւլպէնկեան, Բերիոյ հայոց Թեմի Ազգային Վարչութեան որոշումով եւ տնօրինութեամբ խմբուեցան Ազգային Միացեալ վարժարան անուան տակ:
Այսպիսով շիջեցաւ հայոց արդի պատմութեան կրթական հզօր ամրոցներէն մին, որուն աշխարհասփիւռ շրջանաւարտները սարսուռ մը ապրեցան, երբ լսեցին անոր փակումին բօթը: Բաղդատութիւն մը կատարելով այս համախմբուած վարժարաններուն միջեւ՝ Հայկազեանը կը հանդիսանայ դժբախտութեան ախոյեան, երկու հիմնական պատճառներով:
Տարագիր հայութեան գալուստէն շատ առաջ գործող այս կրթօճախը մնացած է բաժնուած, իր երեք մասնաշէնքերը՝ մանկապարտէզ, աղջկանց եւ տղոց բաժիններ իրարմէ հեռու թաղեր հաստատուած են, յատկապէս մանկապարտէզը, որ վերջին քառասուն տարիներուն, որպէս առժամեայ միջոցառում, փոխադրուեցաւ Նոր Գիւղ, Ազգային Քարէն Եփփէ ճեմարանի պարտէզին մէջ, նախկին գիշերօթիկներու Տիգրանեան շէնքը, արդիական մանկապարտէզի մը յարմարութիւններէ զրկուած: Աղջկանց բաժինը կը գործէր 1950-ական թուականներուն եկեղեցւոյ կից կառուցուած շէնքին մէջ, որ ընդհանրապէս նեղ կու գար, քաղաքի կեդրոնական թաղերուն՝ Ազիզիէի, Սալիպէի, Նայեալի եւ Սուլէյմանիէի բնակիչներու զաւակներուն:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն: Հալէպի Ազգային Հայկազեան վարժարանի մանչերու բաժնի տնօրէն Ստորոգութիւն:Մահացած է Սիտնի, Աւստրալիա
Թալիպան
Թալիպան մահմետական ահաբեկչական խումբ մըն է, որ կը գործէ հատկապէս Աֆղանիստանի տարածքներէն ներս:
2021 Օգոստոս 15-ին անոնք քրաւուեցին Քապուլը եւ գրեթէ բոլոր Աֆղանիստանը:
Վահագն Տատրեան
Վահագն Տատրեան (1926, Պոլիս - 2 Օգոստոս 2019, Նիւ Եորք): Ծա­­­­­գու­­­­­մով Չո­­­­­րումցի։ Ամերիկահայ հանրածանօթ գիտնական, իրաւագէտ, պատմաբան, ընկերաբան, թուաբանագէտ, ընկերաբանութեան տոքթոր, դասախօս։
Սարգիս Մոմճեան
Սարգիս Մոմճեան (1875 - 1915 թթ.), հայ բժիշկ։
Վահագն Տատրեան
Եղած է Ցեղասպանութեան մասին ակադեմական առաջին ուսումնասիրողներէն եւ ճանչցուած որպէս Ողջակիզութեան եւ Ցեղասպանութեան առաջին վերլուծողներէն մէկը։
Սարգիս Մոմճեան
Ծնած է 1875 թուականին, Խար­բեր­դի նահանգի Տերսիմի գաւառի Խոզաթի գաւառակի կեդրոն Խոզաթ աւանին կամ Մելիտինէի մէջ։
Վահագն Տատրեան
Ցեղասպանագիտութեան հիմնադիրներէն է եւ «Զօրեան» հաստատութեան Ցեղասպանութեան ուսումնասիրման բնագաւառի տնօրէնը։
Սարգիս Մոմճեան
Կենսագրութիւն
Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրի թաղային վարժարանին մէջ։ 1894 թուականին աւարտած է ամերիկացի միսիոներներու Խարբերդի Եփրատ գոլէճը։ 1898 - 1899 թուականին աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժինը։ 1899 թուականին վերադարձած է Խարբերդ եւ որպէս բժիշկ աշխատած։ 1900 թուականին մեկնած է ԱՄՆ եւ վիրաբուժութիւն ուսանած Պալթիմորի եւ Եէյլի բժշկական համալսարաններուն մէջ։ 1901 թուական ԱՄՆ-ի Ճոն Հոփ Քինս հիւանդանոցի մէջ, վիրաբոյժի օգնական է աշխատած։ 1901 թուականի աշնան վերադարձած է Թուրքիա եւ Կ.Պոլսոյ մէջ մասնագիտական քննութիւնները յանձնելէ ետք վերադարձած է Խարբերդ, Խոզաթ։ Կարճ ժամանակ անց դարձած է Խարբերդի Խոզաթի անուանի վիրաբոյժը, տեղի կառավարիչի եւ երեւելի անձանց ընտանեկան բժիշկը։ 1911 թվականի դրությամբ աշխատել է Խարբերդում, Խոզաթում։1911 թվականին Կ.Պոլիսի «Բժիշկ» պարբերականուն մէջ յօդուած տպագրած է։ 1915 Ապրիլին Խարբերդի մէջ, Խոզաթի մէջ ձերբակալուած է, բանտարկուած եւ աքսորուած է Մելիտինէ։ Սպանուած է 1915 թուականին, Խոզաթ՝ Մելիտինէի մէջ, ի թիւս բազմաթիւ հայ մտաւորականներու՝ 40 տարեկան հասակին։ Կինը՝ Վիքթորիան եւ Նուպարըէ որդին, կորսուած են տարագրութեան ճանապարհին։ Սիրվարդը, դուստրն ու Հայկ որդին մազապուրծ փրկուելով, գոյատեւած են ու յետագային բնակուած՝ Նիւ Եորք։
Վահագն Տատրեան
Կրթութիւն
Վահագն Տատրեան ծնած է Պոլիս, Գա­­­­­տըգիւղ թա­­­­­ղը։ Հայ­­­­­րը քա­­­­­ղաքի երե­­­­­ւելի դա­­­­­տաւոր­­­­­նե­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­րէն էր եւ լաւ բա­­­­­րեկա­­­­­մու­­­­­թիւն ու­­­­­նէր իթ­­­­­թի­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­հատա­­­­­կան­­­­­նե­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­րուն հետ։ Այդ բա­­­­­րեկա­­­­­մու­­­­­թեան շնոր­­­­­հիւ Տատ­­­­­րեան­­­­­նե­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­րը յաջողած են փրկուիլ եւ Պո­­­­­լիս հաս­­­­­նիլ։
Նախակրթութիւնը ստացած է նախ Գա­­­­­տըգիւղ, ապա՝ Սկիւ­­­­­տա­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­ր ի մէջ։ Բ. Հա­­­­­մաշ­­­­­խարհա­­­­­յին պա­­­­­տերազ­­­­­մի նա­­­­­խօրէին համալսարանական ուսումը շարունակելու համար Պեր­­­­­լին մեկնած է, ուր հետեւած է թուաբա­­­­­նու­­­­­թեան բաժնին, սակայն տարուած է պատմագիտութեամբ եւ անցած՝ Վիեն­­­­­նա, ու­­­­­սա­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­նելու համար։
Համալսարանական կրթութիւնը շարունակած է Ցիւ­­­­­րի­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­խ ի համալսարանին մէջ, աւարտելով մի­­­­­ջազ­­­­­գա­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­յին իրա­­­­­ւաբա­­­­­նու­­­­­թեան ճիւղը։ Հետեւած է նաեւ պատմագիտութեան։ Ընկերաբանութեան տոք­­­­­թո­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­րակա­­­­­նը կը պաշտպա­­­­­նէ Շի­­­­­քակո­­­­­յի հա­­­­­մալ­­­­­սա­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­րանին մէջ։
Կատարելապէս տիրապետած է անգլե­­­­­րէն, ֆրան­­­­­սե­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­րէն, գեր­­­­­մա­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­ներէն, հա­­­­­յերէն եւ թրքե­­­­­րէն-օս­­­­­մա­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­ներէն լե­­­­­զու­­­­­նե­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­րուն։
Դասախօս եւ գիտաշխատող
1970-1991թ. ընկերաբանութիւն դասաւանդած է Նիւ Եորքի համալսարանին մէջ, միաժամանակ Հարվըրտ համալսարանի Միջին Արեւելքի ուսումնասիրութիւններու եւ Մասաչուսէցի Արհեստագիտութեան միջազգային ուսումնասիրութիւններու կեդրոններու աւագ գիտաշխատող դառնալով:
1990-ականներուն Հ. Ֆ. Կուկընհայմ Հիմնարկին ցեղասպանութեան ուսումնասիրութիւններու ծրագիրի տնօրէնի պաշտօնը վարած է: 1991-էն ի վեր, «Զօրեան» հիմնարկի (Թորոնթօ եւ Քեմպրիճ) ցեղասպանութեան հետազօտութիւններու ծրագրի գիտական տնօրէնն էր:
Հեղինակ է հարիւրաւոր վաւերագրական աշխատութիւններու: Վահագն Տատրեան սկսած է հետաքրքրուիլ Հայոց Ցեղասպանութեամբ կարդալէ ետք Վերֆէլի «Մուսա լերան 40 օրերը» եւ Գրիգորիս եպս. Պալաքեանի գիրքը: Իր ըսելով, իրեն համար ամենակարեւոր մղիչ ուժը հանդիսացած է հայ նահատակներուն յիշատակը անշէջ պահելու հրամայականը:
Հայաստանի Հանրապետութեան Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիայի պատուոյ տոքթորի տիտղոսը ստացած է։ Ընտրուած է Ակադեմիայի արտասահմանեան անդամ։
Համեմատական ցեղասպանագիտութեան հիմնադիր եւ պատմագիտական վերլուծական աշխատութիւններ
Վահագն Տատրեան համեմատական ցեղասպանագիտութեան հիմնադիրներէն է։
Անոր յօդուածներն ու գիրքերը թարգմանուած են 10-է աւելի լեզուներու։
Պարգեւներ
Վահագն Տատրեան պարգեւատրուած է՝
«Վահագն Տատրեանի մահը կորուստ մըն է ազգային պահանջատիրութեան» Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Կաթողիկոս
Կիրակի, 4 Օգոստոս 2019-ին, Վեհափառ Հայրապետը ցաւով իմացաւ Փրոֆ. Վահագն Տատրեանի մահուան գոյժը, որուն համար յայտնեց, թէ անոր կորուստը մեծ է մանաւանդ Հայ Դատի աշխատանքներուն առնչութեամբ։
Յայտնենք, որ 1999 թուականին Նորին Սրբութիւնը Փրոֆ. Վահագն Տատրեանը Անթիլիասի Մայրավանքէն ներս պարգեւատրած էր Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան «Ս. Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանով եւ վեր առնելով անոր ազգանուէր գործունէութիւնը՝ ըսած էր. «Շնորհիւ իր գերագոյն ճիգին, ան կրցաւ Հայոց Ցեղասպանութիւնը դուրս բերել մեր ժողովուրդի կեանքի շրջագիծէն եւ զայն բանալ աշխարհին։ Ու ահա, այսօր, Հայոց Ցեղասպանութիւնը ներկայութիւն է միջազգային հարցերով զբաղող կազմակերպութիւններու, դիւանագիտական յարաբերութիւններու, ինչպէս նաեւ ակադեմական ծիրէն ներս»։
Ցեղասպանագէտ Վահագն Տատրեանի Աճիւնը Հայաստան Պիտի Փոխադրուի
Վահագն Տատրեանի աճիւնը պիտի տեղափոխուի Հայաստան: «Նկատի ունենալով միջազգային հեղինակութիւն վայելող փրոֆ. Վահագն Տատրեանի անկոտրում պայքարը արդարութեան եւ Հայոց Ցեղասպանութեան վերաբերեալ իրազեկուածութեան բարձրացման համար, ինչպէս նաեւ՝ իր մեծ գիտական ներդրումը Ցեղասպանութեան ուսումնասիրութեան գործին մէջ, որոշում կայացած է անոր աճիւնը տեղափոխել Հայաստանի Հանրապետութիւն: Այս ուղղութեամբ աշխատանքները արդէն իսկ սկսած են»:
Երաժշտական գործիքներու թանգարան (Միլանօ)
Երաժշտական գործիքներու թանգարան (Museo degli strumenti musicali), երաժշտական գործիքներուն նուիրուած թանգարան Միլանոյի Սֆորցա ամրոցին մէջ, ուր կը ցուցադրուի ԺԵ. դարէն մինչեւ Թ. դարու վերջը երաժշտական գործիքներու հարուստ եւ բազմազան հաւաքածոյ մը։
Պատմութիւն
Թանգարանը ստեղծուած է 1958-ին ուսուցիչ Նաթալէ Գալինիի երաժշտական գործիքներու հաւաքածոյին գնման իբրեւ արդիւնք։ Սկիզբը գործիքները տեղադրուած են Մորանտօ պալատին մէջ, ապա հաւաքածոյին ընդլայնումէն ետք, 1963-ին տեղափոխուած են Սֆորցա ամրոցին առաջին յարկը։ Թանգարանը կը գտնուի Սֆորցա ամրոցին համալիրին մէջ, ուր բացուած է նաեւ Սֆորցա ամրոցին պատկերասրահը, Հին արուեստի թանգարանը, Միլանոյի եգիպտական թանգարանը, հնագիտական թանգարանը, Կիրառական արուեստի հաւաքածոն, Հին կահոյքի եւ փայտէ քանդակներու թանգարանը։
Հաւաքածոյ
Միլանոյի երաժշտական գործիքներու թանգարանին մէջ կը ցուցադրուին ԺԵ. դարէն մինչեւ Ի. դարու վերջը շուրջ 700 երաժշտական գործիքներ՝ յատուկ ուշադրութիւն դարձնելով Լոմպարտիա շրջանի գործիքներուն։ Հաւաքածոն կը ներառէ կսմիթահար գործիքներ, լոմպարտեան եւ քրեմոնեան ջութակներ, որսորդական փողեր, բազմաթիւ փայտէ գործիքներ, օրինակ՝ սրինգ, հոպոյ, քլառինեթ, անգլիական եղջերափողեր, ինչպէս նաեւ ֆակոթ, դաշնամուր քանի մը հին երգեհոններ (flutes, oboes, clarinets, English horns, bassoons, pianos, ancient organs): Թանգարանին մէջ կը ցուցադրուին նաեւ նախկին Studio di fonologia musicale di Radio Milano-ի սարքաւորումները։
2000-ին Անթոնիօ Մոնցինօ (Antonio Monzino) հիմնադրամը ԺԸ. դարէն Ի. դար, Մոնցինօ ընտանիքին հաւաքածոյէն թանգարանին նուիրած է 79 երաժշտական գործիքներ։ Այս երաժշտական գործիքները կը ներկայացնեն լոմպարտեան ջութակագործ վարպետներու աւանդոյթները։
Փայծաղ
Փայծաղ (անգլ․՝ spleen, յունարէն՝ σπλήν-splḗn ) կակուղ գործարան մը, որ հարուստ է անօթներով եւ արիւնով: Անիկա անծորան գեղձ մըն է: Փայծաղը ունի 12-13 սմ. երկայնք, 7-8 սմ. լայնք եւ 4-5 սմ. հաստութիւն: Կը գտնուի փորին ձախ եւ վերին բաժինին մէջ եւ ստոծանիին տակը: Անոր դիրքորոշումը կախեալ է ստոծանիին շարժումներէն եւ շնչառութեան հոլովոյթէն:
Փայծաղը օժտուած է կշռութային պռկումներով, որոնք կ'արագացնեն իր մէջ կուտակուած արեան շարժումը :
Յաւելեալ
Փայծաղը կազմուած է երկու տեսակի հիւսկէններէ՝ Փայծաղին հիմնական դերակատարութիւններն են՝ Այս երկու դերակատարութիւնները կը կատարուին սպիտակ միջուկ հիւսկէնին կողմէ:
Վերոյիշեալներուն վերջին չորս դերակատարութիւնները տեղի կ'ունենան կարմիր միջուկ հիւսկէնին մէջ:
Անհատ մը կրնայ ապրիլ առանց փայծաղի:
Յաճախ փայծաղը կը հատուի ամբողջութեամբ զանազան պատճառներով: Այս պարագային անոր պաշտօնները կը կատարէ լեարդը: Սակայն փայծաղին հատումով մարմինին դիմադրողականութիւնը կը տկարանայ եւ անհատը հակամէտ կ'ըլլայ բազմաթիւ բորբոքումներու:
Փայծաղին հիւանդութիւնները հետեւեալներն են՝
Փայծաղին ծաւալումը
Փայծաղը կրնայ ծաւալիլ եւ մեծնալ: Այս ծաւալումը դրսեւորումն է զանազան տեսակի մարմնական հիւանդութիւններու, օրինակ՝ բորբոքումներ, սակաւարիւնութիւն (anemia), լեարդի փճացում (cirrhosis), վարակիչ միակորիզ բջիջախտ-համբոյրի հիւանդութիւն (infectious mononucleosis), թոքախտ, մալարիա, մալթեան տենդ (brucellosis), տրփախտ (syphilis), աւշային գեղձերու խլիրդ (lymphoma), Hodgkin հիւանդութիւն, սպիտակարիւնութիւն (leukemia), արեան թանձրացում (polycythemia), մանգաղանման կարմիր գնդիկներու սակաւարիւնութիւն (sickle cell anemia) եւ փայծաղի պարկեր:
Փայծաղի ծաւալումը բացայայտ է, անոր կ'ընկերանան հետեւեալ ախտանշանները՝
Վերջին երեքը կը պատահին փայծաղի գերգործունէութեամբ (hyperfunction), սակայն անոր յարակից բազմաթիւ ախտանշաններ կը պատահին ըստ ծաւալումին հիմնական ախտապաճառին:
Այս ախտանշաններուն զուգահեր կը տեսնուին նաեւ ծաւալումը յառաջացնող հիւանդութեան ախտանշանները:
Ծաւալումի հիմնական ախտապատճառի ախտաճանաչումին համար կը կատարուին շարք մը արեան քննութիւններ եւ փայծաղի համակարգչային (CT Scan) եւ մակնիսարձագանգային նկարահանումներ (MRI):
Փայծաղին գերգործունէութիւնը
Փայծաղին գերգործունէութիւնը կը յառաջանայ փայծաղին ծաւալումով:
Փայծաղին գերգործունէութիւնը կը յառաջացնէ՝
Thinking Out Loud
Thinking Out Loud, բրիտանացի երգիչ-երգահան Էտ Շիրանի երգն է։ Թողարկած է 2014 թուական Սեպտեմբերի 24-ին։ Էտ Շիրանի երրորդ ալպպոմի երկրորդ երգն է։ Էտ Շիրանի սկաւառակը Կրեմմիի 58-րդ մրցանակաբաշխութեան մէջ «Տարուայ ձայնագրութիւն» եւ «Տարուայ երգ» կատեգորիաներուն մէջ մրցանակ ստացած է։
Փայծաղ
Փայծաղին գերգործունէութիւնը
Փայծաղին գերգործունէութեան ախտաճանաչումը կը կատարուի տեսնելով փայծաղին ծաւալումը եւ արեան կարմիր ու ճերմակ գնդիկներու եւ թիթեղիկներու նուազումը:
Thinking Out Loud
Պատմութիւն
Երգը ստացած է դրական արձագանք երաժշտական քննադատներէ եւ առցանց հրապարակումներէ։ 2015 թուական Դեկտեմբեր 7-ին ալպոմը առաջադրուած է Կրեմիի երեք կատեգորիաներուն մէջ՝ «Տարուայ ձայնագրութիւն», «Տարուայ երգ» եւ «Լաւագոյն մինակ Բոբ կատարող» ։
Փայծաղ
Ծաւալած փայծաղին պայթումը
Անիկա ընդհանրապէս տեղի կ'ունենայ ուղղակի հարուածով մը: Փայծաղին պայթումը կրնայ պատահիլ հազուադէպօրէն համբոյրի հիւանդութեամբ վարակուած անհատներուն:
Պայթումի հետեւանքով տեղի կ'ունենայ փայծաղի մեծ արիւնահոսում: Արիւնը կը կուտակուի որովայնին մէջ եւ կը յառաջանայ փորի ցաւ, փորի ուռածութիւն, արագ սիրտի զարկ, զարկերակային ճնշումի նուազում եւ նուաղում:
Փայծաղին պայթումին ախտաճանաչումը կը կատարուի փորի եւ փայծաղի համակարգչային եւ մակնիսարձագանգային նկարահանումով:
Պայթած փայծաղը պէտք է վիրահատուի:
Փայծաղի թարախակոյտ (abscess)
Անիկա կը յառաջանայ՝
Արեան թիթեղիկներու համախմբում-մեկուսացում (platelet sequestration)
Այս կացութիւնը կը տեսնուի զանազան հիւանդութիւններու հետեւանքով ծաւալած փայծաղին մէջ։ Անոր կարեւոր ախտանշանն է՝ արեան թիթեղիկներու նուազում (thrombocytopenia): Այս կացութիւնը կը դարմանուի փայծաղին հատումով:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Գիտութիւն Ստորոգութիւն:Մարմնի մասեր
1770 թուական
1770 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 70րդ տարին է
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1770 մահեր
Ստորոգութիւն:1770
Փինար Սելեք
Փընար Սելեք (Pınar Selek,), թուրք ընկերաբան, կանանց իրաւունքի պաշտպան, հակառազմապաշտ, գրող, յանձնառու եւ պայքարող:
Հայրը՝ Ալփ Սելեք, իրաւաբան, մարդկային իրաւանց պաշտպան։ 1980-ի զինուորական յեղաշրջումէն ետք ան հինգ տարի կը բանտարկուի․ իսկ մեծ հայրը՝ ձախ յեղափոխական եւ Թուրքիոյ «Աշխատաւորական» կուսակցութեան հիմնադիրներէն է:
Կրթութիւն
Փընար Սելեք Նոթր Տամ տը Սիոն Ֆրանսական վարժարանին մէջ ֆրանսերէն սորված է: Ուսանած է ընկերաբանութիւն եւ Կը զբաղի չափահաս աներդիքներով:
Համակիրներու հետ կը հիմնէ «Փողոցի արուեստագէտներ» միութիւնը, որուն համադրողը կ'ըլլայ։ Միութեան կ'անդամակցին մանուկներ, գնչուներ, ուսանողներ, տանտիկիններ, միասեռականներ, պոռնիկներ․ Սելեքին «Աշխատիլ անոնց հետ, որոնք լուսանցքի վրայ մնացած են» խորագրով յօդուածը կը բացատրէ իր միտումը:
Սելեք կ'ուսումնասիրէ լրատուամիջոցներու փոփոխութիւնները, միասեռականները, այլ սեռային հարցեր եւ անոնց մերժումը ընկերութեան կողմէ, անոնց կողքին կը պայքարի: Կ'ուսումնասիրէ քրտական հարցը, կը ճամբորդէ Քիւրտիստան, Ֆրանսա, Գերմանիա:
1998-ին կը ձերբակալուի Պոլսոյ մէջ, չարչարանքի կ'ենթարկուի, որպէսզի իր խօսակիցներուն անունները տայ: Կը զրպարտուի 9 Յունիս 1998-ին ռումբ մը տեղադրած ըլլալու յանցանքով, որ պատճառ եղած էր 7 հոգիի մահուան :
17 տարիէ աւելի կը հալածուի: Երկուքուկէս տարի բանտ կը մնայ, մտաւորականներ եւ փաստաբաններ զօրավիգ կը կագնին իրեն: Բանտին մէջ գրածները կը բռնագրաւուին:
2000-ին ազատ կ'արձակուի: Համաժողով մը կը կազմակերպէ՝ «Կանանց հանդիպում՝ խաղաղութեան համար», Տիգրանակերտի մէջ (Տիարպեքիր), ապա նաեւ ուրիշներ ալ, Պոլիս, Պաթման եւ Գոնիա:
Կը հիմնէ միւթիւն մը եւս, կանանց դէմ բռնութիւնները կանխելու, խաղաղութեան եւ բոլոր տեսակի տիրապետութիւններու դէմ: 2001-ին, Պոլսոյ կեդրոնը կը հիմնէ կանանց պաշտպանութեան առաջին գրատունը:
Երկեր
2004-ին Փընար Սելեք կը հրատարակէ «Պարիշմատիք» գիրքը (Չկրցանք խաղաղութիւն հաստատել), կը խօսի թրքական ռազմապաշտութեան եւ Թուրքիոյ մէջ խաղաղասիրական շարժման մասին:
Կը հիմնէ կանանց պաշտպանութեան հանդէս մը, որ մինչեւ այսօր հազարաւոր օրինակներով կը վաճառուի, որուն գլխաւոր խմբագիրն է:
2006-ին անպարտ կը հռչակուի, կեղծուած ամբաստանութիւնները կը հերքուին: Կ'աշխատակցի բազմաթիւ թերթերու, կը պայքարի ամէն կարգի տիրապետութիւններու դէմ:
2008-ին կը հրատարակէ «Սիւրիւն էրքէք օլմաք» գիրքը (Այր դառնալ սողալով), քնադատելով զինուորական ծառայութիւնը:
Կրթաթոշակ մը կը ստանայ «Աքսորական գրողներ» հիմնադրամէն, եւ Գերմանիոյ մէջ կ'աւարտէ իր առաջին վէպը՝ «Եոլ կեչէն հանի» (Անցորդներու հիւրանոցը»):
2011-ին կրկին անպարտ կը հռչակուի, բայց դատախազը կրկին կ'ամբաստանէ զինք, եւ 2013-ին կը դատապարտուի ցկեանս բանտարկութեան : Յաջորդական անպարտ յարձակումներ եւ կրկնուող ամբաստանութիւններ ու դատեր:
Փընար Սելեք կ'ապրի Ֆրանսա: Կը հրատարակէ իր գիրքերը:
Ներկայիս Քաղաքական Գիտութիւն կ'ուսուցանէ Նիսի համալսարան ը: Կը պայքարի վերստեղծելու համար քաղաքականութիւնը, որպէսզի խաղաղութիւն եւ արդարութիւն ըլլայ բոլորին համար:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գրողներ
Արամ Գառօնէ
Արամ Գառօնէ (Արամ Տէր Պաղտասարեան, ), պարսկահայ բանաստեղծ։
115 (թիւ)
115 (հարիւր տասնհինգ)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է, 114-ի եւ 116-ի միջեւ
Արամ Գառօնէ
Կենսագրութիւն
Ծնած է Թաւրիզ։ Նախակրթութիւնը ստացած է Թաւրիզի Արամեան վարժարանին, իսկ երկրորդական ուսումը՝ Թեմական-Կեդրոնականի մէջ, ուր ուսուցիչ ունեցած է Հրաչեայ Աճառեանն ու Յ. Տէր Յակոբեանը։ 1928-ին անցած է Ֆրանսա՝ ուր գործուն մասնակցութիւն ունեցած է Լիոնի ազգային, հասարակական եւ մշակութային կեանքի վերելքին մէջ։ 1930-1932 կը պաշտօնավարէ Վիէնի հայկական գիշերային վարժարանին մէջ 1932-ին կու գայ Իրան՝ ուր մինչեւ մահ կը ծառայէ կրթական անդաստանին, իբրեւ տեսուչ եւ ուսուցիչ ազգային վարժարաններու։
Գործերը
Գրական նախափորձերը կ'ընէ շատ կանուխ, երբ տասներկու տարեկան էր։ Առաջին բանաստեղծութիւնները կը հրատարակէ Թեհրանի «Նոր Պատգամ» ամսագրին մէջ ու այդ թուականէն մինչեւ 1974 կը բերէ իր աշխատակցութիւնը գաղութահայ բազմաթիւ թերթերու եւ հանդէսներու։ Իր վաստակը կ'արժեւորուի մասնաւորաբար բանաստեղծութիւններով։ Առաջին գրքոյկը՝ «Հրաժեշտի պոէմ», ինչպէս նաեւ քերթուածներու առաջին հատորը՝ «Բանաստեղծութիւններ», հրատարակուած են 1924-ին։ Ուսուցչական եւ հանրային իր յիսնամեայ գործունէութեան առընթեր, յաջորդաբար լոյս ընծայած է քերթողական հետեւեալ գործերն ու «պոէմա»ները.- «Արայ եւ Շամիրամ» (1926), «Օրերի երգեր» (1930), «Արեւահաս» եւ «Ծաղիկներ,ծաղիկներ» (1942), «Աշնանամուտ» (1948), «Աշնան ծաղիկներ (1960) եւ «Իրիկնամուտ» (1972)։ Վիպագրային փորձ մըն է «Արդարութեան Ճանապարհին» վիպակը, հրատարակուած է 1962-ին։ Անկախ ստեղծագործական այս վաստակէն, շեշտուած նուիրումով ծառայած է նաեւ մանկական գրականութեան՝ 1949 թուականին ձեռնարկելով «Լուսաբեր» ամսագրի հրատարակութեան, ինչպէս նաեւ թարգմանած է՝ հայերէնի վերածելով «Պիլիթիսի երգերը» Հրագարակած է նաեւ <<Հայոց Աւանդական Պատմութիւնը>> դասագիրքերու շարքը, Թեհրանի նախակրթարանի աշակերտութեան համար:
Չարլզ Եորքս
Չարլզ Թայսոն Եորքս, ամերիկացի գործարար, մեծ դեր խաղցած է Շիքակոյի եւ Լոնտոնի հասարակական փոխադրական, մշակման ու զարգացման մէջ։ Անոր կեանքի պատմութիւնը հիմք հանդիսացած է Թեոտոր Տրայզըրի (Theodore Dreiser) «Ցանկութեան եռերգութիւն» (The Trilogy of Desire) գիրքին համար. Ան ներս ընդունած է «Ֆինանսիստը» (The Financer, 1912), «Տիտանը» (The Titan, 1913) եւ «Ստոիկ» (The Stoic, 1925) վէպերը։
Կենսագրութիւն
Չարլզ Եորքսը ծնած է 1837 թուականին, Յունիս 25-ին Փենսիլուանիա նահանգի Նորթերն Լիպերթիզ (Northern Liberties) քաղաքին մէջ։ Անոր մայրը մահացած է ծննդաբերութեան ժամանակ, երբ Չարլզը 5 տարեկան էր։ Կարճ ժամանակ մը ետք անոր հայրը ամուսնացած է եւ արտաքսուած է ընկերախումբէն։ Ֆիլատելֆիոյ Կեդրոնական բարձրագոյն վարժարանի երկամեայ դասընթացներու աւարտէն յետոյ, դեռ 17 տարեկան հասակին, Չարլզ Եորքսը բացած է իր սեփական ընկերութիւնը եւ միացած է Ֆիլատելֆիոյ ֆոնտային պորսային։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի գործարարներ Ստորոգութիւն:25 Յունիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:29 Դեկտեմբերի մահացածներ
Ուատիհ Էլ Սաֆի
Ուատիհ Էլ Սաֆի եղած է Լիբանանցի երգիչ, հորինող եւ դերասան։ Ան եղած է Լիբանանեան արուեստի դէմքերէն մէկը, եւ կոչուած է Լիբանանի Ձայնը  : Ծնած է Նիհա շրջանը՝ Լիբանան։ Սկսած է արուեստի ասպարէզը 17 տարեկանին, երբ ան մասնակցածէր Լիբանանի ռատիօկայանի կազմակերպած երգի մրցոյթին, ուր զատուած էր առաջինը 40 այլ մասնակիցներու մէջէն։
Երգի ասպարէզ
Ուատիհ Էլ Սաֆին ճանչցուած է իր թենօրային ձայնով։ Սկսած է իր ասպարէզի ճամբան 17 տարեկանին երբ գրաւած էր առաջին դիրքը Լիբանանի ռատիօկայանի կազմակերպած երգի մրցոյթին։
1947-ին Սաֆին ճամբորդած է Պրազիլ, ուր մնացած է մինչեւ 1950:
1973-ի աշնան, Սաֆին սկսած է աշխատիլ իր առաջին երգերուն վրայ «Իման եա Զաունա»ն եւ «Կրիշլահ Իտի»ն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:11 Հոկտեմբերի մահացածներ
Եղիշէ Ա. Քհնյ. Փանոսեան
'''Եղիշէ Ա. Քհնյ. Փանոսեան''', ըստ իր կենսագրութեան, աւազանի անունով՝ Սարգիս, ծնած է Այնթապ,116-ին։
Հազիւ տարի մը յաճախած Այնթապ Վարդանեան Վարժարանը, 1921-ին ընտանիքին հետ կը գաղթէ Հալէպ, ուր մէկ տարի տեղւոյն վարժարանը յաճախելէ ետք, փոխադրուած է Լաթաքիա,եւ երկու տարի յաճախած՝ տէղւոյն ծխական վարժարանը։ Իսկ 1924-ին,Պէյրութ հաստատուելով, ուսումը շարունակած է Պէյրութի Սահակեան երկսեռ վարժարանը, զոր օրինաւորպէս աւարտելէ ետք, բուռն փափաքը ունեցած է բարձրագոյն ուսում ստանալու։ Բայց նիւթական դժուարութեանց պատճառով այդ երազը չէ կրցած իրականացնել։ Հարկադրուած՝ հետեւած է իր շատ սիրած իւղաներկի գծագրութեան արուեստին՝ Գարեզին Չագմաքճեանին քով, միայն երկու տարի։
Կրօնասիրութիւնը զինք առաջնորդած է դպրեվանք։ 1931-ին, Տ. Շահան Եպս. Գասպարեանի Կաթողիկոսութեան դպրեվանքը, ուր ժառանգաւորացի քառամեայ ուսման ընթացքը աւարտած է 1936-ին։
Նոյն տարին, ուսուցչութեան հրաւէր ստացած է Քեսապի Գարատուրան գիւղէն։ Տեղւույն Մեսրոպեան Վարժարանին մէջ պաշտօնավարութիւնը եղած է ուսուցչական ասպարէզի իր առաջին փորձառութիւնը։ Ուսուցանելու իր կարողութեան համար նշանակւած է նոյն վարժարանի աւաք ուսուցիչը :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայեր
Արսիդա
Տարածութիւնն է 0,8քլ․² եւ վարչականօրէն կը պատկանի Սարոնիքոսի քաղաքապետութեան։
Կղզիակը մաս կը կազմէ եւրոպական կենսավայրի պաշտպանման Քորին ծրագրին, Α00060046 արձանագրութեամբ։