cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Պօղոս Փալապըյըգեան
Պօղոս Փալապըյըգեան (1880/1885, Կոստանդնուպոլիս - 1915), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1880/1885 թուականին՝ Կոստանդնուպոլիս։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է Կ. Պոլսոյ թաղային ազգային վարժարաններէն մէկուն մէջ։ 1912 թուականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։ 1912 թուականն Վանի նահանգի, Վանի գաւառի՝ Արճէշ քաղաքի թաղապետական բժիշկ աշխատած է եւ թուրք ու հայ բնակչութեան յարգանքը վայելած։
1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկիզբը, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ Համիտիէ հեծելազօրի որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած է։ Թուրք հրամանատարներէն սիրուած եւ յարգուած եղած է՝ համեստ բնաւորութեան եւ բացառիկ ծառայութիւններուն համար։ 1915 թուականի Յունուարին Էնվեր փաշայի բանակը ծանր պարտութիւն կրած է Սարիղամիշի ռազմաճակատուին, իսկ ինքը՝ Էնվերը, փրկուած է սեբաստացի սպայ՝ Յովհաննէս Ակինեանի եւ հայ զինուորներու հերոսական ու անձնազոհ դիմադրութեան շնորհիւ։ Ի «հա­տու­ցում», Էնվերը հրամայած է Օսմանեան բանակի հայ զինուորներուն զինաթափել։
1915 թուականին Բաղէշի եւ Մուշի միջեւ ընկած անմարդաբնակ վայրի մը մէջ, մօտ 33 տարեկան հասակին, գնդակահարուած է գազազած թուրք հրամանատարի կողմէն, որն իմացած է, թէ բժիշկը վիրաւոր թուրք զինուորներուն հետ միասին նոյնպիսի հոգատար բժշկական օգնութիւն ցուցաբերած է նաեւ հայ զինուորներուն։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Կոստանդնուպոլիս ծնածներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Զաքըրի Թէյլըր
Զաքըրի Թէյլըր, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու 12րդ նախագահը 1849-էն 1850: Անդամ էր Ուիկ (Whig) քաղաքական կուսակցութեան: Ծառայած էր Միացեալ Նահանգներու Բանակին մէջ եւ պարգեւատրուած իբր ազգային հերոս իր յաղթանակներէն ետք Մեքսիքական–Ամերիկեան Պատերազմի ընթացքին: Կը մահանայ 9 Յուլիս 1850-ին երբ դեռ պաշտօնի վրայ էր իբր ԱՄՆ-ի նախագահ: Իր մահէն ետք փոխարինուեցաւ փոխ նախագահ Միլըրտ Ֆիլմորով (անգլերէն՝ Millard Fillmore) որ ստանձնեց ԱՄՆ նախագահի պաշտօնը:
Լեւոն Փարեան
Լեւոն Փարեան, միջազգայնօրէն ճանչցուած, մրցանակակիր արուեստագէտ-լուսանկարիչ։ Իր լուսանկարչական աշխատանքներոը ցուցադրուած են թանգարաններու եւ պատկերասրահներումէջ, եւ լայնօրէն տպագրուած են գիրքերու ու ամսագիրներու մէջ :
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պէյրութ։ Սերած է Ուրֆայի Եօթնեղբայրեաններու ընտանիքէն, որ հերոսներ տուած է 1915 թուականի Ուրֆայի նշանաւոր հերոսամարտի ժամանակ ։ Երկու տարեկանին ծնողներուն հետ տեղափոխուած է Շիքակօ։ Հօր աշխատանքի բերումով ընտանիքը ապրած է նաեւ Իրանի եւ Փաքիստանի մէջ։
1977 թուականին Լեւոն աւարտած է Շիքակոյի համալսարանի կենսաբանական բաժանմունքը, ստացեած է մանրէաբանի գիտական աստիճան։ Լուսանկարչութեան հանդէպ տածած հետաքրքրութեան պատճառով ձգած է գիտական գործունէութիւնը, ընդունուած է Հարաւային Իլինոյսի համալսարանի փիլիսոփայութեան եւ լուսանկարչութեան բաժինը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ լուսանկարիչներ
1757 թուական
1757 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 57րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1757 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1757 մահեր
Ստորոգութիւն:1757
Արմէն Մազլումեան
Արմէն Մազլումեան՝ Հայ դատի Եգիպտոսի յանձնախումբի նախագահ:
Եգիպտոսի ՀՅԴ Հայ Դատ
Հայ դատի Եգիպտոսի յանձնախումբի նախագահ, Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակի յանձնախումբի անդամ տոքթ. Արմէն Մազլումեան
Հայոց ցեղասպանութիւնը դատապարտող բանաձեւ - Եգիպտոսի խորհրդարան
Եգիպտոսի խորհրդարան ներկայացուած է բանաձեւ մը, որ 1915-1922 թուականներուն Օսմանեան կայսրութեան մէջ հայ ժողովուրդին նկատմամբ իրականացուած կոտորածները կ՛որակէ ցեղասպանութիւն:
Եգիպտոսի մէջ հայ գաղթօջախի կողմէն Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչմանն ուղղուած քայլերն ու գաղութի խնդիրներու եւ Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցի յանձնախումբի կատարած մեծածաւալ աշխատանքներ կը տարուին:
Եգիպտոսի մէջ հայ գաղթականներու յիշատակը յաւերժացնող յուշակոթող մը բացուած է եւ յուշակոթողը բացուած է Եգիպտոսի հայ համայնքի նախաձեռնութեամբ, բացման արարողութեան ներկայ եղած են Եգիպտոսի մէջ Հայաստանի դեսպան Արմէն Մելքոնեան, Մուսա Լերան հերոսամարտի 100-ամեակի յանձնախումբի նախագահ Եսայի Հաւաթեան, Հայ առաքելական եկեղեցւոյ հոգեւոր առաջնորդներ ու հայ համայնքի ներկայացուցիչներ:
Պարգեւներ
26 Սեպտեմբեր, 2015-ին, Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նուիրված միջոցառումներու կազմակերպման եւ անցկացման աշխատանքներուն ցուցաբերած գործուն աջակցութեան համար ՀՀ նախագահ Ս.Սարգսեանի հրամանագրով՝ Տոքթ. Արմէն Մազլումեան՝ Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցի միջոցառումները համակարգող Եգիպտոսի յանձնախմբի անդամ պարգեւատրուած է Երախտագիտութեան շքանշանով։
Աղբիւրներ
[http://yerkirmedia.am/diaspora/armen-mazlumyan-egiptahayutyun/ Արմեն Մազլումյան. «Եգիպտահայության փրկությունը հայրենիքի հետ կապն ամրապնդելն է»]
[https://news.am/arm/news/287757.html Եգիպտոսի նոր խորհրդարանին մէջ կը բարձրացուի Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչման հարցը. Արմէն Մազլումեան]
[http://www.yerakouyn.com/?p=135289 Հայ Դատի Եգիպտոսի Յանձնախումբը կը Շարունակէ Հայանպաստ Գործունէութիւնը. Հայաստանի Մասին Ֆիլմեր կը Նկարահանուին ]
[http://www.aztagdaily.com/archives/353888 Եգիպտոսի Հայ Դատի Յանձնախումբը Կը Շարունակէ Հայանպաստ Գործունէութիւնը. Ժապաւէններ Կը Նկարահանուին Հայաստանի Մասին]
«Հայոց Ցեղասպանութեան Ճանաչման Առնչութեամբ Եգիպտոսի Խորհրդարանէն Դրական Նշաններ Կու Գան» Կ՛ըսէ Արմէն Մազլումեան
Գործարարները պարգեւատրուած են Ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին նուիրուած միջոցառումների կազմակերպման համար
[http://hayernaysor.am/cl/archives/134807 Պէտք է կապերը աւելի սերտանան հայկական գաղութներու եւ հայրենիքի միջեւ. Եգիպտոսի մէջ Հայ դատի յանձնախումբի ղեկավար Արմէն Մազլումեան]
Եգիպտոսի մէջ հայ գաղթականներու յիշատակը յաւերժացնող յուշակոթող մը բացուած է
[http://ancnews.info/?p=12636#more-12636 Հայ դատի Եգիպտոսի յանձնախումբը կը շարունակէ հայանպաստ գործունէութիւնը. նկարահանելով ֆիլմեր Հայաստանի մասին]
Ստորոգութիւն:Հայ Դատի նախագահներ
Աստուածընկալ Վանք
Աստուածընկալ վանք, վանական համալիր պատմական Նիկ գաւառի կեդրոնական հատուածին մէջ, ներկայիս Արագածոտնի մարզի Երնճատափ եւ Հարթաւան գիւղերու միջակայքին վրայ, կառուցապատուած է 4-13-րդ դարերուն։
Համալիրի Աշխարհագրական Դիրքը
Աստուածընկալի վանական համալիրը կը գտնուի Քասախ գետի կիրճի աջ ափի իջուածքին վրայ, գետի աջակողմեան եռանկիւնաձեւ, բարձր բլուրի վրայ։ Տարբեր դարերու կառուցուած ձեռակերտ շինութիւնները ընդհանուր միասնութեամբ մը ձուլուած են շրջապատի բնութեան հետ, հարազատ ու համահունչ են իրեն։ Աջ կողմին վրայ գահավէժ ժայռեր են, ձախին՝ ձորակներով կտրտուած, մինչեւ Քասախ գետը իջնող թեք լեռնալանջեր, ներքեւին՝ ձորը, ուր հոսելով կը հոսի Քասախ գետը, գետի ձախ ափին, եռանկիւնաձեւ բարձունքի վրայ՝ միջնադարեան բերդը։
Անուան Պատմութիւնը
Աստուածընկալի անունը յառաջացած է վանքին մէջ պահուող «Աստուածընկալ Սուրբ Խաչ»-ի անունէն։
Վերականգնողական Աշխատանքներ
1990-ական թուականներու կէսերուն եգիպտահայ բարերարի մը հովանաւորութեամբ սկսաւ գաւիթի վերականգնումը։ Գաւիթը, որուն կտուրի փոքր հատուած մըն էր աւերուած, ամբողջովին քանդուեցաւ ու, ցաւոք, այդպես էլ առ այսօր կը մնայ։ 2007-ին պետութիւնը ձեռնամուխ եղաւ այս հոյակապ կառոյցի վերականգնման-փրկութեան գործին։ Առաջնահերթ դիտուեցաւ Սուրբ Նշան եկեղեցւոյ վերականգնումը։ Ամրացուած են եկեղեցւոյ պատերը եւ արդէն աւարտին կը մօտենայ գմբէթի ամբողջական վերականգնման աշխատանքը։ Կաթողիկէի աշխատանքները աւարտելէ հետո կը սկսի գաւիթի վերականգնում-վերաշարումը։
Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան Ազգային Գրադարան
Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան Ազգային գրադարան եւ արխիւ (պարս․՝ كتابخانه ملي ايران), Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան ազգային գրադարան եւ մամուլի կեդրոնական պահոց, պետութեան գրադարանային տեղեկատուական, գիտահետազօտական, կրթական, մշակութային եւ հրատարակչական կեդրոն, Իրանի ազգային տեղեկատուական քաղաքականութեան բնագաւառի համակարգման կեդրոն: Գրադարանի եւ արխիւի հիմնական մասնաշէնքերը կը գտնուին Թեհրանի մէջ:
Պատմութիւն
Իրանի ազգային գրադարանի հիմնադրման պատմութիւնը կը սկսի 1852-էն, երբ Թեհրանի մէջ սկսաւ գործել Տար-ալ-ֆոնուն մետրեսը, որուն կից հիմնուեցաւ եւրոպական տեսակի փոքրիկ գրադարան: Այս ուսումնական գրադարանի գիրքերու հաւաքածոն դարձաւ ապագայ ազգային գրադարանի ֆոնտի միջուկը, որ բացուեցաւ 1937-ին : Ազգային գրադարանի կազմաւորման յաջորդ փուլը դարձաւ Թեհրանի մէջ 1897-ին «Մոարէֆ» կրթական ընկերակցութեան բացումը: Իր գործունէութեան առաջին տարին ընկերակցութիւնը Տար-ալ-ֆոնուն մետրեսի կողքին կառուցեցաւ Ազգային կրթական գրադարան (այստեղ «ազգային» (մելլի) եզրը ցոյց կու տայ այս հաստատութեան ոչ պետական կարգավիճակը): 1905-ին Ազգային կրթական գրադարանը եւ մետրեսին կից Տար-ալ-ֆոնուն գրադարանը միաւորուեցան Գիտութիւններու Ազգային գրադարանի մէջ։ Յետագային գրադարանը քանի մը անգամ վերանուանուեցաւ՝ Կրթական գրադարան (1919), Հանրային կրթական գրադարան (1934): 1936-ին ընդունուեցաւ Հանրային կրթական գրադարանը Իրանի Ազգային գրադարանի վերափոխելու հայեցակարգը: 1937-ին գրադարանի համար կառուցուեցաւ նոր շէնք, որ Հին Պարսկաստանի թանգարանի հետ միասին հիմնեց միասնական ճարտարապետական համալիր Մաշգ մայտանին մէջ (Թեհրան): 2001-ին Ազգային արխիւը եւ Իրանի Ազգային գրադարանը միաւորուեցան մէկ միասնական կազմակերպական կառուցուածքի մէջ:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Գրադարաններ Ստորոգութիւն:Իրանական ճարտարապետութիւն Ստորոգութիւն:Թեհրանի մշակոյթ
Համբարձում Պօյաճեան
Համբարձում Պօյաճեան (Մեծն Մուրատ, ), հայ յեղափոխական գործիչ, Օսմանեան Խորհրդարանի երեսփոխան։ Եղբայրն է յեղափոխական գործիչ՝ Ժիրայրին։
Դեռ ուսանող, 1888-ին կը դառնայ Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակեան Կուսակցութեան կազմակերպիչներէն մին ։
15 Յուլիս 1890-ին, Պոլսոյ մէջ կը կազմակերպէ Գում Գափուի ցոյցը, որմէ ետք, կը հալածուի համիտեան վարչակարգին կողմէ: Հայորդիին գլխուն համար կը խոստանան 2000 ոսկի պարգեւ։ Խուսափելով ձերբակալութենէն՝ ան կը փախչի Յունաստան, Աթենք իսկ 1892-ին ծածուկ կը հասնի Ալեքսանտրեթի նաւահանգիստը եւ հոնկէ ոտքով կ'անցնի Սասուն։ Մէկ տարի ետք, Կովկասի մէջ կը ձգտի ապահովել տեղի հայութեան աջակցութիւնը Սասնոյ լեռնականներուն։ Սոցիալ Դեմոկրատ Կուսակցութեան (Ս.Դ.Հ.Կ.) Կեդրոնի հրահանքով կը ղեկավարէ Սասնոյ 1895-ի ապստամբութիւնը, որ ի վերջոյ եւրոպական միջամտութեան արժանանալով, առիթ կու տայ 11 Մայիսի Բարենորոգումներուն։ Սասունցիները զինք կը համարեն իրենց փրկիչը, քանի որ Բարենորոգումներու ծրագիրին շնորհիւ, գէթ շրջան մը կ'ունենան կեանքի, ինչքի եւ պատիւի ապահովութիւն։ Մուրատ իր մեծ եղբօր՝ Ժիրայրին եւ հնչակեան հիմնադիր գործիչ՝ Միհրան Տամատեանին հետ հիմնական ներդրում կ'ունենայ 1894-ի Սասնոյ Ա. ապստամբութեան կազմակերպման մէջ։ Անդրանիկի ու Գէորգ Չաւուշի հետ ձեռնամուխ կ'ըլլայ ապստամբութեան կազմակերպման գործին։ Տամատեանի ձերբակալութենէն ետք Մուրատ կը ստանձնէ Սասնոյ ինքնապաշտպանութեան ընդհանուր ղեկավարութիւնը։ Քիւրտ ասպատակներուն եւ Թրքական զօրքերուն դէմ մղուած հերոսական կռիւներուն մէջ կ'արժանանայ խիզախ ֆետայիի ժողովրդական հռչակին։
Օգոստոս 1894-ին թուրքերը կը յաջողին ճնշել Սասնոյ ապստամբութիւնը, որմէ ետք Մուրատ կը ձերբակալուի ու երկու տարի կը մնայ Բաղէշի բանտը։ Օտար ազդեցութիւններու շնորհիւ, մահավճիռը կը փոխուի ցկեանս բանտարկութեան։ 12 տարի բանտարկուած կը մնայ Թրիփոլիի մէջ (Թարապլոս Ալ Ղարպ, ներկայիս՝ Լիպիա): Սուլթանական «Եըլտըզ» պալատին մէջ, Մուրատի հարցաքննութեան, վարագոյրին ետեւէ կը հետեւէր Սուլթան Ապտիւլ Համիտը։ 1906-ին կը փախչի Ֆրանսա, ուրկէ կը սկսի աշխատակցիլ հնչակեան պաշտօնաթերթ «Հնչակ»ին՝ հայ յեղափոխականներու միջեւ համերաշխութիւն, գործակցութիւն եւ ուժերու միաւորում քարոզելով ապա կ'անցնի Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ։
«Մեծն Մուրատ»ի գաղափարախօսութիւնը
Որպէս ընկերվարական, ժողովրդանուէր, յեղաշրջիչ եւ արդարամիտ գործիչ, ան խիստ քննադատն է Իթթիհատին եւ յետադիմական ուժերուն. իր յանդուգն որոշումները դրական համբաւ մը կ'ապահովեն իրեն: Բազմաթիւ հրատապ խնդիրներու շուրջ ան կը ցուցաբերէ քաղաքացիական գիտակցութիւն եւ համարձակութիւն, ինչպէս` հայոց օսմանեան բանակի ծառայութեան, Ատանայի 1909-ի ջարդերուն, գոյքերու եւ կալուածներու, տուրքերու, հանրային կրթութեան, աղջիկներու ամուսնութեան տարիքի, արհեստակցական ընկերութեանց, բանուորական իրաւունքներու, կաշառակերութեան, անպարկեշտ պաշտօնէութեան, դատարկապորտներու եւ այլն: 1914-ին կը կայանան երեսփոխանական նոր ընտրութիւններ: Մուրատի նկատմամբ նիւթուած խարդաւանքները պատճառ կ՚ըլլան որ ան դուրս մնայ քաղաքական այդ ամպիոնէն: Սակայն ան կը շարունակէ ազգային - հասարակական եռուն գործունէութեամբ զբաղիլ:
«Յեղափոխական եւ շրջահայեաց. հպարտ եւ «վեհերոտ կարծուելու չափ համեստ». ղեկավար եւ պարզ զինուոր. համոզուած կուսակցական եւ համագործակցութեան ջերմ ջատագով: Մուրատ սիրուեցաւ եւ յարգուեցաւ բոլորէն: Իր զէնքի ընկերները պաշտամունքի հասնող հաւատարմութիւն մը ունեցան անոր հանդէպ»(Եղիկ Ճէրէճեան, «Հրասիրտները»)
Կուղբ
Կուղբ, կրծողներու կարգի կաթնասունի՝ կաթով սնող եւ կաթ սնուցող, կենդանի է:
Ամբարտակի կեդրոնը, լճակի մէջտեղի մասին մէջ կը գտնուի կուղբի հիւղակը, որ նոյնպէս շինուած կ'ըլլայ ճիւղերով եւ ցեխով: Հիւղակի բարձրութիւնը կը հասնի մինչեւ 2 մեթրի, տրամագիծ ունենալով՝ 3 մեթր եւ աւելի:
Այս շինարար կենդանիները իրենց հիւղակին մուտքը կը շինեն այնպիսի ձեւով մը, որ անոր մուտքը միշտ ջուրի տակ ըլլայ եւ ո'չ մէկ օտար չկարողանայ հոն մտնել: Անոնք իրենց հիւղակին մէջ կը հանգստանան ցերեկին եւ երեկոյեան կ'երթան փայտ բերելու :
Կուղբերը ծառը կը կրծեն իր ամէն կողմերէն, ապա կը տապալէ զայն: Ետքը կ'առանձնացնէ ճիւղերը, կրծելով մի քանի մասի կը բաժնէ բունը, կը մտնէ լճակը եւ կ'ուղղուի դէպի իր հիւղակը: Ձմեռը երբ սառի լճակի ջուրը, կուղբերը կը նստին իրենց տաք հիւղակին մէջ եւ կը կրծոտեն ծառի կեղեւները: Կուղբերը շատ աշխատասէր կենդանիներ են, երբ լճակի ափին ծառ չմնայ, անոնք դէպի անտառի խորքը մինչեւ 100 մեթր երկարութեան հասնող ջրանցքներ կը փորեն, ծառերուն հասնելու համար:
Կուղբերը, շատ մը այլ կենդանիներու նման, 3-4 ձագերու ծնունդ կու տան: Ձագերը մէկ կամ երկու օր ետք արդէն կը լողան:
Կուղբերը կ'ապրին մինչեւ 35 տարեկան: Ներկայիս կուղբի որսը արգիլուած է: Կուղբը Գանատայի խորհրդանիշներէն մէկն է. ան հետեւողական աշխատանք կը խորհրդանշէ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կրծողներ Ստորոգութիւն:Կենդանիներ
Արշակուհի Թէոդիկ
Արշակուհի Թէոդիկ, (Ճէզվէճեան,1875-1922) հայ ընկերային գործիչ, ուսուցչուհի, հրապարակագիր, գրագէտ եւ թարգմանիչ ։ Հայ բանասէր Թէոդիկին կինը եղած է:
Կենսագրութիւն
1902-ին կ'ամուսնանայ գրագէտ եւ հրապարակագիր՝ Թէոդիկի հետ։ Իր ամուսնոյն բանտարկութենէն եւ Տէր Զօր աքսորուելէ ետք ծանրապէս կը հիւանդանայ։. Ան կ'ուղարկուի Լոզան՝ Զուիցերիա, ուր կ'ապրի մինչեւ 1922՝ իր մահը։ Կ'ըսուի թէ իր վերջին խօսքը երած է «Բոլորս ալ զոհեր ենք», ակնարկելով հայոց ցեղասպանութեան ։
Գործունէութիւն
Արշակուհի Թէոդիկ մաս կը կազմէր Ազգանուէր Հայուհեաց Ընկերութեան, որու հիմնական նպատակներէն մէկն էր հիմնել աղջկանց վարժարաններ, Օսմանեան կայսրութեան հայահոծ շրջաններուն մէջ. ։ 1909-ին, Ատանայի ջարդերուն Ընկերութիւնը անմիջապէս նախաձեռնեց կոտորածէն տուժածներուն օժանդակութիւն հասցնելու աշխատանքին։ Ատանա մեկնեցաւ նաեւ Արշակուհի, եւ Պոլիս վերադարձին՝ 1910-ին լոյս ընծայեց ականատեսի իր վկայութիւնները բովանդակող գրքոյկի մը՝ «Ամիս Մը Ատանա»։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գրագէտներ Ստորոգութիւն:Արեւմտահայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:1875 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1922 մահեր Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ
Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Թանգարան
Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւնը հարկադրուեցաւ հեռանալու իր հինգդարեայ պատմական կայքէն՝ Ցեղասպանութեան (1915) եւ Կիլիկիոյ հայութեան տեղահանումին (1920-21) պատճառով։ Ան ապաստան գտաւ Լիբանանի մէջ, ուր հաստատուեցաւ ու վերակազմակերպուեցաւ 1930-ին, իբրեւ նոր կեդրոն իր իրաւասութեան ենթակայ հայկական եկեղեցիներուն։ Այսպիսով Լիբանանը դարձաւ ուժական մէկ օճախը հայկական Սփիւռքին։
Բազմաթիւ շէնքեր իրարու ետեւէ բարձրացան Անթիլիասի Կաթողիկոսարանի շրջաբակին մէջ. 1938-ին՝ 1915-ի նահատակներու յիշատակին նուիրուած մատուռը եւ Դպրեվանքի շէնքը՝ օժտուած տպարանով ու մատենադարանով, որ ընդարձակուեցաւ 1952-ին. Նոյնպէս 1938-ին՝ Վեհարանը, որ հիմնարկօրէն վերակարուցուեցաւ 1968-ին. 1940-ին՝ Գրիգոր Լուսաւորիչ Մայր Տաճարը՝ գործ Մարտիրոս Ալթունեանի (Ճարտարապետ) եւ Խոսրով Երամեանի (շինարար). 1966-ին՝ դամբարանը, որ իբրեւ վերջին հանգստարան կը ծառայէ Կիլիկիոյ Կաթողիկոսներուն, եւ եպիսկոպոսարանն ու վարդապետներու շէնքը։
«Կիլիկիա» Թանգարանը վերջին անգամ կառուցուած շէնքն է Կաթողիկոսարանին։ 1994-ին մշակուած ծրագիրը գործադրութեան դրուեցաւ գահակալութեան շրջանին Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ. Կաթողիկոսի, որ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս ընտրուեցաւ 1995-ին: Աշխատանքները շարունակուեցան Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Կաթողիկոսի օրով եւ աւարտեցան Դեկտեմբեր 1997-ին:
Պատմութիւն
Թանգարանը, որուն բացումը կատարուեցաւ 30 Մարտ 1998-ին, կը գտնուի Մատենադարանի շէնքին մէջ, որ ընդարձակուած եւ հիմնական փոփոխութեան ենթարքուած է ճարտարապետ Յակոբ Աթէշեանի կողմէ։ Թանգարանային յղացումն ու գործադրութիւնը Սիլվիա Աճէմեանինն են։
Անթիլիասի մէջ թանգարան մը ունենալու գաղափարը փայփայուած է Կիիկիոյ բոլոր կաթողիկոսներու կողմէ։ Անոնք փափաքած են լայն հասարակութեան ներկայացնել անցեալով ծանրաբեռն առարկաներ, որոնք կը կրեն իրացական – թէեւ ոչ-ամբողջական – յիշատակը Սիսի Կաթողիկոսարանին։ Խօսքը կը վերաբերի եկեղեցական իրերու, որոնք փրկուած էին 1915-ին եւ Սիսէն Հալէպ փոխադրուած՝ խղճալի պայմաններու մէջ Անթիլիաս հասած են 1930-ին։ Հոս պահպանուած էին անոնք եւ անոնց թիւը աւելցած էր շնորհիւ գնումի եւ նուիրատւութեան։
Երբ գաղթի ճամբան կը բռնէին 13 Սեպտեմբեր 1915-ին, Սիսի միաբաններըիրենց ետին կը ձգէին Կաթողիկոսարանի պազմաթիւ շինութիւնները։ Անոնց շարքին էր Ս. Սոֆիա եկեղեցին 1810-ին կառուցուած Կիրակոս Մեծ Կաթողիկոսին (1797 – 1822) կողմէ իր ութ խորաններով եւ մարմարեայ ու քանդակազարդ կաթողիկոսական գահով։ Միաբանները քանի մը սնտուկի մէջ աճապարանքով տեղաւորած էին թանկագին մասունքները եւ ձեռագիրները, որոնք կը պահուէին Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցիի խորանին կից մատուռին մէջ, ինչպէս նաեւ Ս. Միւռոնի կաթսան, եկեղեցական ծանր զգեստները, շղարշները եւ ծիսական սպասները։
Այս իրերը, համախմբուած թանգարանի առաջին յարկին վրայ, նուրբ ամբողջութիւն մը կը ներկայացնեն եւ գաղափար մը կու տան հայկական կրօնական արուեստի քանի մը թանկագին ճիւղերուն մասին։
Մասունքներ եւ Մասնատուփեր
Առաջին յարկի սրահը դասաւորուած է այնպէս որ յատկանշական կերպով մասունքներու եւ մասնատուփերու գանձը։ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչի աջը, որ կ'օգտագործուի ձեռնադրելու համար կաթողիկոսները, չէ ցուցադրուած, որովհետեւ աւանդականօրէն կը դրուի անձնական հսկողութեանը տակ Կիլիկիոյ Կաթողիկոսներուն. Բայց կարելի է տեսնել ոսքիէ եւ արծաթէ ձեռք մասնատուփերը Ս. Նիկողայոսի եւ Ս. Սեղբեստրոսի։ Առաջինը նորոգուած է 1325-ին Կոստանդին Դ. Լամբրոնացի կաթողիկոսին կողմէ եւ միւսը՝ 1772-ին: Անոնք Ս. Պարսումի աջին հետ տեղաւորուած են արծաթէ տուփի մը մէջ – Սիտոնի եպիսկոպոս Լէոնարտ Աբէլ զայն տեսած է 1583-ին Սիսի գանձատան մէջ – եւ դրուած կողքին այն սնտուկին, որուն մէջ պահպանուած էին եւ որուն իւրաքանչիւր կողմը զարդարուած է 1765-ին պատրաստուած դրուագուած արծաթէ թերթերով։
Սիսի գանձատունը ունէր նաեւ բազմաթիւ ուրիշ մասունքներ. Իսկական խաչի մասունքը, մասունքները Սրբուհի Հեղինէի, Ս. Յովհաննէս Մկրտիչի, Յովհաննէս, Պետրոս, Յակոբոս, Ստեփանոս եւ Փանթալեմէյմոն սուրբերու, Մծբնացի Յակոբի եւ Գէորգի, Մինաս, Թէոտորոս եւ Կիրակոս սուրբերու։ Նախանձախնդիր եռանդով պաշտպանուած դարերու ընթացքին, պահպանուած ասպատակումներէ եւ պատերազմներէ, քանդումներէ եւ աւարումէ՝ անոնք կը ներկայացուին հիմա հանրութեան մեծարումին եւ հիացումին։ Մասունքները տեղաւորուած են նրբօրէն դրուագուած մասնատուփերու մէջ, որոնք խաչի, սլաքի, եկեղեցիի, ճաճանչի եւ արկղիկի ձեւ ունին։
Ոսկերչութիւն
Միաբանները վար առած էին ասեղնագործուած մետաքսէ վարագոյրը, որ կը ծածկէր Ս. Երրորդութեան խորանը։ Քակած էին արծաթէ կանթեղները եւ ոսկեզօծ արծաթէ աշտանակները, որոնք կը դրուէին խորանին երկու կողմերը։ Նոյն ձեւով քակած էին բազմաթիւ մասերը 1804-ի մեծ ջահին, որ կախուած էր Ս. Սոֆիա եկեղեցիի կեդրոնական նաւին մէջ՝ աւելի փոքր արծաթէ երկու ջահերու հետ։
Խնամքով վերանորոգուած՝ այս իրերը գաղափար մը կու տան Սիսի եկեղեցիի շքեղութեան մասին, Կիրակոս Մեծ Կաթողիկոսի ժամանակէն մինչեւ 1915-ի մեկնումը։ Երկար շարքը աշխատուած արծաթէ պերճ կողքերով աւետարաններու, խորանի բազմատեսակ խաչերը, թանկագին քարերով յեռուած, եռափեղկ կամ ճաճանչակերպ խորանի զարդերը, հիւսկենակերտ ոսկեզօծ արծաթէ աշտանակները, նուրբ ոսկիով ասեղնագործուած շղթաները առիթ կու տան երեւակայելու փայլքը խորաններուն, երբ անոնք կը զարդարուէին եկեղեցիի մեծ տօներու առիթով։ Այս բոլոր առարկաները, որոնց վրայ պէտք է աւելցնել Կոստանդնուպոլիսէն բերուած Սուրբ Միւռոնի կաթսան, հայկական եկեղեցիի յատկանիշը կազմող աւանդակերպ անօթները, ուր կը դրուէր սուրբ հեղուկը, հրեշտակազարդ քշոցները, ծաղկային մոթիֆներով զարդարուած խնկատուփերը եւ խնկամանները, ինչպէս նաեւ արծաթէ եւ ոսկարծաթէ զարդարուն սկիհները, վկայութիւններ են հայ ոսկերիչներու տաղանդին մասին։ Անոնք Սիսի, Ատանայի, Կոստանդնուպոլսոյ, Հալէպի կամ Արաբկիրի աշատանոցներուն մէջ ստեղծագործած են ԺԷ.-ԺԸ. Դարերուն եւ մինջեւ 20-րդ դարու սկիզբը։
Այս հաւաքածոյի ծաղիկն է անկասկած Բարձրբերդի կոչուած նշանաւոր Աւետարանը։ Գրչագրուած եւ մանրանկարուած Հռոմկլայի մէջ 1248-ին՝ Աւետարանը կազմուած է 1254-ին արծաթի դրուագուած թերթերով, որոնք հազուագիւտ նմուշներէն են ոչնչացումէ փրկուած եւ ծանօթ ամէնէն հին վկաները Կիլիկեան ոսկերչութեան։ Աշխատանքի նրբութիւնը համապատասխան է բովանդակութեան բարձր որակին. Նուրբ մագաղաթ, գեղեցկութիւն գրութեան եւ մանրանկարներու՝ գծուած «չքնաղագեղ» Կիրակոսի կողմէ, որ վարպետը եղած է ԺԳ. Դարու Կիլիկեցի մեծագոյն մանրանկարիչներէն մէկուն՝ Թորոս Ռոսլինի։
Ուշադրութեան արժանի է նաեւ կազմը Մայր Մաշտոցին՝ ընդօրինակուած եւ մանրանկարուած Սիսի մէջ, ԺԴ. Դարուն սկիզբը։ Արծաթէ կողքը ուշագրաւ է նոյնքան իր գեղարուեստական արժանիքներով որքան սրբանկարային արժէքովը տեսարաններուն, որոնք թագաւորի մը օրհնէնքը եւ կաթողիկոսի մը օծումը կը ներկայացնեն՝ կողքի վերի մասին վրայ եւ եպիսկոպոսի ձեռնադրութիւնն ու սուրբ Միւռոնի օրհնութիւնը՝ վարի մասին վրայ։ Իր կլոր ձեւով եւ պարզ գիծերով կաթսան վերարտադրուած ձեռագիրի կողքին վրայ, տարբեր է ներկայ անօթէն՝ պերճօրէն շինուած 1817-ին: Այս շքեղ անօթը կափարիչին վրայի հինգ գմբէթներով, խարիսխին վրայ բարձրաքանդակուած հրեշտակիկներով, փորին վրայ ամրացուած թեթեւ բարձրութեամբ նկարներով, նուիրուած է Սիսի Ս. Աթոռին Կոստանդնուպոլսեցի երեք երեւելիներու՝ Գրիգոր եւ Սարգիս Տիւզեան եւ աղա Յարութիւն Պէզճեանի կողմէ։
Ասեղնագործութիւն եւ Ծիսական Զգեստներ
Յարութիւն Պէզճեան նախանձախնդրութիւնը ունեցած է օժտելու Սիսի կաթողիկոսարանը։ Իրեն կը պարտինք նաեւ կապոյտ մետաքսէ եւ ծաղկեալ սաղարթներով ասեղնագործուած մետաքսէ շուրջառը, որ գործածուած է Կիլիկիոյ բոլոր Կաթողիկոսներուն կողմէ 1804էն սկսած, երբ նուիրուած է Կիրակոս Կաթողիկոսին։ Զգեստը կարեւոր եւ ուշագրաւ ցուցանմուշ մըն է, բայց պէտք չէ մոռնալ ամբողջ խումբ մը ծիսական զարդերու՝ ասեղնագործուած գունաւոր մետաքսէ, արծաթէ եւ ոսկիէ թելերով՝ յաճախ պզտիկ մարգարիտներով ընդելուզուած. Անոնք կը ներկայացնեն ասեղնագործութեան արուեստի յատկանշական նմուշներ՝ ԺԸ. Դարէն ԺԹ. Դար երկարող ժամանակաշրջանէն։
Հիացումի արժանի է եմիփորոնը, որ վիքթոր Լանկլուայի ուշադրութիւնը գրաւած էր Սիսի գանձատան մէջ. 1634 թուականին ձեւուած ռաբունապետ Յակոբի համար, ան վերաշխատուած է Հալէպի մէջ եւ կը կրէ խաչեր, որոնց մետալիոններուն մէջ կը տեսնուին Յիսուսի, Աստուածամօր եւ զանազան սուրբերու դիմանկարները։ Կապ մը պէտք է հաստատել այս ասեղնագործութիւններուն եւ նոյն ժամանակի մանրանկարներուն միջեւ. Թերեւս մանրանկարէ մը ներշնչուած է կառոյցը Վերջին Դատաստանին 1733-ին ասեղնագործուած խորանի մը վրայ, որ կը գտնուէր Պրուսայի Ս. Աստուածամօր եկեղեցիին մէջ։
Եկեղեցական զգեստներ, որոնք մեզի հասած են իրենց բոլոր զարդարանքներով, կը հարստացնեն մեր ծանօթութիւնը հայկական ծիսական զգեստի իւրայատկութիւններուն մասին։ Անինք պատրաստուած են դիպակէ կամ ոսկիէ թելերով ասեղնագործուած թաւիշէ։ Իսկ շարք մը խոյրեր, վակասներ, բազկուրարներ նռնագոյն, սրճագոյն կամ կանաչ թաւիշի խորքին վրայ կը ներկայացնեն դիմանկարներ եւ ծաղկային զարդեր արծաթէ թերթերէ կտրուած։ Պէտք է կանգ առնել խոյրի մը առջեւ, որ իր կողմերէն մէկուն վրայ կը կրէ Ս. Ծնունդի տեսարանը ծաղկային արապեսքի մը մէջ, 1802էն մեզի հասած խոյրի մը՝ Կիրակոս Կաթողիկոսի անունով, որ գործածուած է Կիլիկիոյ հողին վրայ վերջին կիլիկեցի կաթողիկոսին՝ Սահակ Բ. Խապայեանի կողմէ (1903 – 1939):
Գաւազաններու եւ ասաներու երկար շարք մը կ'ամբողջացնէ ծիսական առարկաներու ժողովածուն։ Տարբեր չափի եւ ձեւի՝ անոնք իրենց թիւով, այլազանութեամբ, գիծերու գեղեցկութեամբ պացառիկ ամբողջութիւն կը կազմեն։ Այս ասաներն ու գաւազանները թաւ մը կը ներկայացնեն, ինք իր վրայ ոլորուած մէկ օձի կամ հակադիր գլուխներով երկու օձի գլխամասեր ովնին եւ օժտուած են խստաբարոյ պարզութեամբ կամ բացառիկ պերճանքով։
Ձեռագիրներ
Բարձրբերդի Աւետարանը եւ ԺԴ դարու Մայր Մաշտոցը հազուագիւտ այն ձեռագիրներն էին, որոնք 1915-ին բերուած էին Սիսէն։ Բայց բաւական կարեւոր ժողովածու մը ստեղծուեցաւ տարիներու ընթացքին եւ Անթիլիասի մէջ մէկտեղուեցան աւելի քան 200 ձեռագիրներ, որոշ մասը՝ մանրանկարներով ճոխացած։
Հայ գրիչ մը կ'արձանագրէր. «Գոց գիրքերը կուռքերու նման են: Ձեռագիրները թաղեցէք պատերազմի ժամանակ, բայց հանեցէք եւ կարդացէք զանոնք խաղաղութեան մէջ»: Չորս խումբի բաժնուած քառասնեակ մը ձեռագիրներ մէջ ընդ մէջ ցուցադրուած են երկրորդ յարկի սրահին մէջ, ուր տեղաւորուած է այս ժողովածուն։ Ամբողջական ձեռագիրներ կամ հատուածներ, որոնք իբրեւ պահպանակ գործածուած են, կը ներկայացնեն հայ գրչութեան հոլովոյթը Թ., Ժ դարերուն թանկագին նմուշներէն սկսած։ Գոց վիճակի մէջ ներկայացուած ձեռագիրները կը ցուցադրեն իրենց կաշիէ կազմին նուրբ աշխատանքը մինչ ուրիշներ բացուած իրենց կերպաս աստառով կողքերուն վրայ, կը ներկայացնեն հետաքրքրական տեղեկութիւններ տպածոյ հին կերպասներուն մասին։
Տպագիր գիրքեր
Հայերը ձեռագիրներ ընդօրինակած եւ ծաղկած են մինչեւ ԺԸ դարը մինչ հայերէն գիրքեր կը տպուէին արդէն 1511էն սկսած։ Մօտաւորապէս երկու դար տպագրական արտադրութիւնը զարգացած է ձեռագիր արտադրութեան կողքին։ Հնատիպներու ժողովածու մը կը զուգակցի Անթիլիասի մէջ ձեռագիրներու ժողովածուին։ Յատկանշական քանի մը գործեր կը նշեն հանգրուանները գործունէութեան մը, որ զարգացաւ Եւրոպայի մէջ Կոստանդնուպոլսոյ ինքզինք պարտադրելէն առաջ ԺԸ դարուն, իբրեւ ամէնէն կարեւոր օճախը հայկական տպագրութեան։ Այս հնատիպերը կը յիշեցնեն Վենետիկի, Ամսթերտամի կամ Մարսէյի առաջին գրաշարական աշխատանոցները, դէմքերըհրատարակիչ–տպագրիչներու, որոնց դերը կարեւոր եւ երբեմն նոյնիսկ էական եղած է ԺԶ ԺԷ դարերուն։ Անոնք գաղափար մը կու տան հրատարակչական այլազան մտահոգութիւններու եւ հոլովոյթին մասին դէպի գիտական տպագրութիւնները։ Այս վերջինները ճամբայ բացին ԺԸ եւ ԺԹ դարերու բանասիրական աշխատանքներուն։
Վենետիկի մէջ Յակոբ Մեղապարտի կողմէ կատարուած առաջնագոյն տպագրութիւններէն Անթիլիաս ունի երկու օրինակ՝ 1512-ի Պարզատումարը եւ 1513-ի Տաղարանը։ Զուգադրուած ԺԷ դարու եւ ԺԸ դարու տպագրութիւններուն՝ այս գործերը թոյլ կու տան չափելու արհեստագիտական յառաջդիմութիւնը, որ կ'արտայայտուի Ոսկանի նշանաւոր Աստուածաշունչին մէջ (Ամսթերտամ 1666), Աստուածաշունչի առաջին հրատարակութիւնը հայերէնով, եւ կը շեշտուի Մեկնութիւն Գրիգոր Նարեկացիին մէջ (Կոստանդնուպոլիս, 1745), որ կը նկատուի «Հմտութեան կոթող մը եւ գրաշարական արուեստի գլուխ գործոց մը»:
Միեւնոյն սրահին մէջ մէկտեղումը տպագիր գիրքերու եւ ձեռագիրներու պարտադիր դարձած էր մանաւանդ որ տպագիր գիրքը մինչեւ ԺԸ դար ներշնջուած էր զարդանկարուած յարդարումի աւանդութենէն։ Իսկ մանրանկարիչները իրենց կարգին օգտագործած էին տպագիր գործերը, յատկապէս ԺԷ դարու հայկական Աստուածաշունչերը, որոնք արեւմտեան փորագրանկարներով զարդարուած էին։ Ոսկանի Աստուածաշունչը, երկու օրինակներով ներկայացուած, ցոյց կու տայ հետաքրքիր այցելուին հոլանտացի Քրիսիֆըլ Վան Սիշըմ Որդիի իրագործած փայտի փորագրանկարներէն քանի մը հատը, որ ըստ երեւոյթին իպրեւ նմուշ ծառայած են մէկէ աւելի հայ մանրանկարիչներու։
Խաչքարեր
Ազնիւ նուիրատուներու կողմէ տրուած քանի մը խաչքարեր հաստատուած են թանգարանը։ Ասոնք յիշատակի կամ թաղմանական քարեր են մեծ խաչով մը զարդարուած եւ յատկանշական են հայկական արուեստին։ Ասոնցմէ երկուքը կը պատկանին ԺԷ եւ ԺԸ դարերուն, մինչ երրորդ մը, Կիլիկիայէն, կը կարծուի ԺԲ դարէն է։ Այս կոթողը, որ կը կրէ «Վասիլ ծառայ Աստուծոյ» անունը, մաս կազմած է Փարիզի մէջ 1933-ին կազմակերպուած «Կիլիկիոյ Հայ Թագաւորութիւնը» ցուցահանդէսին։ Արձանագրութեան այս Վասիլը ոմանք կը նոյնացնեն Պահլաւունի Վասիլ իշխանին հետ, որ աւագ եղբայրն էր Գրիգոր Գ. (1113-1166) եւ Ներսէս Շնորհալի (1166-1173) կաթողիկոսներուն։ Այս իրողութիւնը կ'ընդգծէ կարեւորութիւնը խաչքարին, որ Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւնը վերջերս իբրեւ նուէր ստացած է։
Դրամներ
Ուրիշ նուէրներ հնարաւոր դարձուցած են ստեղծումը որոշ բաժիններու, որոնք սակայն պէտք է զարգացուին եւ լրացուին ժամանակի ընթացքին։ Հին դրամները այս բաժիններէն մէկուն մաս կը կազմեն։ Կիլիկիոյ հայ թագաւորութեան մէջ կտրուած արծաթէ եւ պղինձէ դրամները պատուաւոր տեղ մը կը գրաւեն հռոմէական բիւզանդական կամ արաբական դրամներու կողքին։ Կիլիկիոյ թագաւորներուն նկարները, կիսանդրի, ամբողջ հասակով, ձիաւոր կամ գահին նստած, գրեթէ ամբողջական շարք մը կը կազմեն Լեւոն Ա.էն (1198-1219) մինջեւ Լեւոն Ե. Լուսինեան (1374-1375):
Հնագիտական Ցուցանմուշներ
Քանի մը ցուցափեղկ յատկացուած են հնագիտական նմուշներու։ Անձնական երկու ժողովածուներէ եկող երկու խումբեր կարեւոր են։ Առաջին խումբի իրերը կը ներկայացնենք հին Հայաստանի արուեստն ու քաղաքակրթութիւնը։ Հոն կարելի է գտնել մարդկային եւ կենդանական հետաքրքրական արձանիկներ, որոնք վկայութիւններ են Նոր Քարի Դարէն։ Պրոնզի դարի նմուշները շատ քիչ են, բայց երկաթի դարը բաւական լաւ ներկայացուած է ապարանջաներու եւ օղերու շարքով մը, ճարմանդներով, գամերով եւ տապարներով։ Ներկայ են նաեւ ուրարտական քաղաքակրթութենէն նմուշներ, որոնք պրոնզէ նետեր էն, ապարանջաներ, բազպաններ, կաւէ մեծ անօթ մը զարդարուած երկրաչափական մոթիֆներով եւ կենդանիի մը առաջամասով։ Ըստ երեւոյթին, այս անօթը Քրիստոսէ առաջ Թ. դարէն է։
Երկրորդ խումբի իրերը կը ներկայացնեն ամբողջ ժառանգութիւն մը Լիբանանեան ծովեզերքէն՝ Քարի դարէն մինչեւ Բիւզանդական շրջանը։ Ասոնցմէ է, ուրիշներու կարգին, փիւնիկեան շատ գեղեցիկ ապակիէ բաժակ մը, որ մեզի հասած է կատարելապէս անվնաս վիճակի մէջ։
Կերպարուեստ
Թանգարանի երրորդ յարկին մէջ տեղաւորուած է արդի արուեստի հաւաքածոյ մը, որ գաղափար մը կու տայ ԺԹ դարէն մինչեւ մեր օրերը գործող հայ նկարիչներու եւ քանդակագործներու ստեղծագործութեան մասին։ Հնարաւոր եղած չափով արուեստագէտները խմբուած են ըստ երկիրներուն, ուր ապրած եւ ստեղծագործած են։ Լիբանանը կարեւոր տեղ կը գրաւէ Հայաստանի, Ֆրանսայի, եւ Եգիպտոսի կողքին։ Այս հաւաքածոն, պէտք չէ վարանիլ ըսելու, տակաւին համեստ է, անհաւասար, եւ ունի բացեր, որոնք անխուսափելի են նկատի ունենալով այն իրողութիւնը որ ժողովածուն կազմուած է պատահական նուէրներով եւ քանի մը գնումներով։ Հակառակ ասոր, ան համոզիչ մեկնակէտ մըն է, զոր պէտք է հարստացնել նոր գնումներով եւ ներկայացնել անոնց, որ գաղափար չունէին անկէ, առիթ ստեղծելու համար նոր նուիրատուութիւններու եւ կտակներու։
Յաւելեալ
«Կիլիկիա» Թանգարանը կոչուած է յաւերժացնելու եւ ծանօթացնելու ժամանակի ընթացքին ստեղծուած մշակութային արժէքները. ան կոչուած է նաեւ ըլլալու վառ օճախ մը, որ պէտք է զարգանայ եւ իրեն քաշէ այլազան հասարակութեան մը այցելուներու։ Թանգարանը օժտուած է լրացուցիչ ձեռնարկներու յատուկ բազմանպատակ սրահով մը։ Թանգարանի կողքին կը գտնուի վերադասաւորուած մատենադարանը, ուր կը պահուին շուրջ 80000 հատորներ, 2000ը՝ հնատիպ։ Հետեւաբար, ան ի վիճակի է հիւրընկալելու մշակութային կեանքի զանազան արտայայտութիւնները եւ հայ ու ոչ-հայ բոլոր այն անձերը՝ աշակերտ, համալսարանական, հետազօտող, արուեստագէտ, որ հետաքրքրուած են մշակոյթով։
2014-ին Կիլիկիա Թանգարանը Միջազգային Թանգարաններու Յանձնախումբի (ICOM – International Committee of Museums) անդամ կը դառնայ։
Կիլիկիա Թանգարանի տեսուչն է Հոգշ. Տ. Պարոյր Աբղ. Շէրնէզեանը։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Լիբանան
109 (թիւ)
109 (հարիւր ինը), զոյգ, եռանիշ բնական թիւ է 108-ի եւ 110-ի միջեւ
Թայմ
«Թայմ» (Time) Ամերիկեան շաբաթաթերթ մըն է: Հիմնուած է 1923-ին Հենրի Լիուսի (Henry Luce) եւ Պրիթըն Հէտընի (Briton Hadden) կողմէ Նիու Եորքի մէջ: Ամերիկայի ամենատարածուած քաղաքական լուրերու շաբաթաթերթն է: Ունի նաեւ շրջանային փովանդակութեամբ տարբերակներ իբր «Թայմ Եւրոպա» որ կը հրատարակուի Լոնտոնի մէջ, «Թայմ Ասիա» որ կը հրատարակուի Հոնկ Քոնկի մէջ եւ «Թայմ Հարաւային Խաղաղական» որ կը հրատարակուի Սիտնէյի մէջ:
Արտագին յղումներ
Ստորոգութիւն:Մամուլ
Եակով Բազելեան
Եակով Բազելեան (Яков Львович Базелян, 28 Օգոստոս, 1925, Զլատոպոլ, Ուքրաինական ԽՍՀ - 4 Յունիս, 1990, Մոսկուա, Ռուսիոյ Դաշնութիւն), խորհրդային կինոբեմադրիչ։
Կենսագրութիւն
Եակով Բազելեանը ծնած է 1925 թուականին Զլատոպոլ քաղաքին մէջ։ 1952 թուականին աւարտած է ВГИК-ի բեմադրիչի բաժինը (Միքայէլ Ռոմի արուեստանոցը)։ Աւարտելէ ետք՝ 1952-1954 թուականներուն, աշխատած է Մոսֆիլմի մէջ որպէս բեմադրիչի օգնական։ Այնուհետեւ 1955-1960 թուականներուն աշխատած է Քիեւի Ալեքսանտր Տովժէնկքոյի անուան կինոսթուտիոյի մէջ։ 1960-1964 թուականներուն եղած է Եալթայի կինոստուդիայի բեմադրիչը, իսկ 1964 թուականէն՝ Մաքսիմ Կորքիի անուան կինոսթուտիոյի բեմադրիչը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:28 Օգոստոսի ծնածներ Ստորոգութիւն:4 Յունիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:1925 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1990 մահեր
Մաթիլտ Մանուքեան
Մաթիլտ Մանուկեան, 20րդ դարու Թուրքիոյ կարեւորաքոյն կին գործարարներէն մին, հանրատուներու տէր, 2 տարիներ մրցանակ ստացած է որպէս՝ Թուրքիոյ ամէնաբարձր տուրքը վճարող անձը:
Ընտանիք
Մաթիլտ Մանուկեան ծնած է 1914-ին Պոլսոյ Սիւթլիւճէ (Ոսկեղջիւրի մօտ թաղամաս մը) թաղամասը: Ան դուստրն էր Կոմիտաս վարդապետի սաներու կարգին յիշուող Արմենակ Շահմուրատեանի ։ Հարուստ ու բռնակալ ընտանիքի մը դուստրը եղած է: Իրմէ զատ ուներ չորս եղբայրներ ու քոյրեր: Հայրը՝ Մանուք Էֆէնտի Մանուկեան, իսկ մայրը՝ Ռօզին Հանըմ Մանուկեանն էր:
Կենսագրութիւն
Հայրը համալսարան աւարտած էր եւ կ'ուզէր թէ իր զաւակներն ալ իրէն պէս լաւ ուսում մը թող ստանան: Աւարտած է Պալաթի Խորէնեան Վարժարանը: Լիսէի ուսումը ստացած է Notre Dame de Sion Ֆրանսական Վարժարանը: 16 տարէկանին իր ընտանիքին արտօնութեամբ Դերձակ Լուսայի գով դերձակութեան սկսած է: Երկար ատէն Լուսիային հետ աշխատելէ յետոյ իրմէ կը զատուի եւ կը սկսի աշխատիլ Դերձակ Մաքսութին հետ: Մաքսութին հետ աշխատած միջոցին Մաթիոլտին անունը կը սկսի լսուիլ Պոլսէցի ազնուականներու միջեւ։ Կը սկսի մասնակցիլ պարահանդէսներու որպէս հրաւիրեալ եւ այդ պարահանդէսներուն մէկուն կը ծանօթանայ իր ապաքայ ամուսնոյն Արամ Չիլինկիրի հետ: Պահ մը յետոյ կ'ամուսնանայ Արամ Չիլինկիրի հետ: Արամն ալ իրէն պէս ունէւոր ընտանիքի մը զաւակն էր:
Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի շրջանին կը հղանա իր միակ զաւկին՝ Քէրովբէին: Նոյն միջոցին, Արամը տնտէսական տէսակէտէ վատ կացութեան կը մատնուի եւ կրկին կը սկսի աշխատիլ Դերձակ Մաքսութի հետ: Պէհիճէ անուն կին մը կը սկսի հագուստներ կարել տալ: Կինը, իր բոլոր կարել տուածները պարտքի փոխարէն կ'առնէր: Երկար ատէնէ յետոյ կինը Մանուկեանին մեծ գումար մը պարտքուած էր։ Այդ պարտքի փոխարէն կինը խոստացաւ տալ իր բաժնին 50 տոկոսը: Մաթիլտ, այդ 50 տոկոսին մասին ոչ մէկուն բան մը ըսաւ: Որովհետեւ կը վախնար իր ընտանիքէն, իր ամուսինէն: Իր ամուսնոյն մահէն յետոյ իր որդւոյ հետ ապրած է: Մանուկեան, 1994 եւ 1995 թուականներուն 2 անգամ վրայ վրայի Թուրքիոյ մէջ ամէնաբարձր գումարով տուրքը վճարած է եւ մրցանակներ ստացած է: Իր մահէն 6 տարիներ առաջ այսինքն 28 Սեպտեմբեր 1995-ին ինքնաշարժով տեղ մը երթալու պահուն ռմբակոծուած է: Ինքնաշարժին շարժավարն ու Մաթիլտին թիկնապահը մահացած էր։ Բայց ինքը չէր մահացած:
2001 թուականին Շիշլիի, Հուզուր Փալասի մէջի տանը մէջ մահացած է: Իր միակ ժառանգորդին այսինքն իր զաւակը Քէրովբէ Չիլինկիրին ժառանգած է 700 հարկաբաժիններ, 70 գործարան, Պոլսոյ Իքիթէլլի թաղամասի մէջ գործատուն մը «Rolls Royce» ինքնաշարժ մը, 4 հատ «BMW» ինքնաշարժեր, 4 հատ Mercedes-Benz ինքնաշարժեր, 18 մեթր երկայնութեամբ Sang Harmony անունով շքանաւ մը, 3 հատ 5 աստղերով հիւրանոցներ, 4 հատ ամարանոցներ եւ մեծ թիւով գոհարեղէններ : Հուղարկաւորութիւնը իրականացաւ 21 Փետրուար 2001 թուականին Պէյօղլուի Ս. Երորդութիւն Եկեղեցին: Թաղուած է Շիշլիի Հայկական Գերեզմանատունը:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:17 Փետրուարի մահացածներ
Ս. Գէորգ Եկեղեցի (Հալէպ)
Սուրբ Գէորգ Եկեղեցի (Հալէպ), Հալէպի մէջ կառուցուած առաջին եկեղեցին, հիմնուած է 1923-ին:
Հիմնադրման Պատմութիւն
Ս. Գէորգ Եկեղեցին Հայոց ցեղասպանութենէն ետք Հալէպի մէջ կառուցուած առաջին եկեղեցին եղած է: Հիմնուած է 1923-ին, Սուլէյմանիէ-Րամ շրջանի հայկական հիւղաւաններուն մէջ` իբրեւ Ս. Խաչ եկեղեցի:
1936-ին, հիւղաւաններուն վերացումէն ետք, Նոր Գիւղ հայաւանին մէջ 1937-ին կառուցուած է Ս. Գէորգ եկեղեցին` որ թերաւարտ մնացած է մինչեւ 1955: Եկեղեցւոյ շրջանը Նոր Գիւղի մէջ էր, այդ շրջանը հետագային արաբերէն կը կոչուի Սուլէյման ալ-Հալապի: 1955-ին, եկեղեցին հիմնականօրէն հայկական ոճով վերակառուցուած է, եւ հանդիսաւոր օծումը տեղի ունեցած է 25-26 Սեպտեմբեր 1965-ին, ձեռամբ` օրուան Առաջնորդ Ղեւոնդ Արք. Չէպէեանի:
Հիմնական կառոյցներ եւ յուշարձան-որմնաքանդակներ
Եկեղեցին ունի երեք խորան, վերնատուն, զանգակատուն եւ մկրտութեան աւազան: Զանգակատունը կառուցուած է 1985-ին, մկրտութեան աւազանը` 1987-ին, 1986-ին` Ս. Գէորգ Զօրավարի սրբանկարի խորանը, 1987-ին` Ս. Աստուածածինի սրբանկարին խորանը եւ 1990-ին` Ս. Սարգիս Զօրավարին սրբանկարին խորանը:
Փետրուար 1990-ին, շրջափակին արեւելեան կողմը իրագործուած է Մարաշ ի Աղէտին նուիրուած Յուշարձան-Որմնաքանդակը:
23 Ապրիլ 1994-ին, դարձեալ շրջափակին արեւելեան կողմը, իրագործուած է Զէյթուն ի նահատակներուն նուիրուած Յուշարձան-Որմնաքանդակը (նախագիծ եւ իրագործում` հայրենի արուեստագէտներ Մկրտչեան եղբայրներու), իսկ 20 Մայիս 1998-ին, կանգնած է Զարեհ Ա. Կաթողիկոսի կիսանդրին:
Եկեղեցւոյ շրջափակին մէջ գործած է Ազգ. Մեսրոպեան Վարժարանը, Կիրակնօրեայ դպրոցներու Ս. Գէորգ բաժինը:
Ամէն տարի հանդիսաւորապէս կը նշուի եկեղեցւոյ անուանակոչութեան տօնը:
2011-ին սկիզբ առած Սուրիոյ պատերազմին պատճառով Ս. Գէորգ եկեղեցւոյ շրջանը կը դառնայ անապահով : Այնուհետեւ, Հոկտեմբեր 2012-ին զինեալ ահաբեկչական խմբաւորումներու կողմէ Ս. Գէորգ եկեղեցին հրոյ ճարակ կը դառնայ: Կը հրկիզուի եկեղեցւոյ ներքնամասը, քարտուղարութեան, դպրաց դասի եւ յարակից այլ սենեակներ, եկեղեցւոյ սրբանկարներն ու սրբազգեստները: Բաւական լուրջ վնասներ կը կրէ նաեւ Ազգային Մեսրոպեան վարժարանը՝ իր մանկապարտէզի եւ նախակրթարանի բաժիններով:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ
Յորդանանի Թագաւորական Պահակախումբ
Յորդանանի թագաւորական պահակախումբ, Համզա Իպն Ապտ Ալ-Մութթալիպ (Սայէտ Ալ-Շուհատա), Յորդանանի զինուած ուժերու ստորաբաժանում։ Պահակախումբը Յորդանանի բանակին աւելի փոքր միաւորումներէն է եւ առաջին հերթին պատասխանատու է Հաշիմեաններու թագաւորութեան պահպանութեան եւ պաշտպանութեան։ Թագաւորական պահակախումբը տեղակայուած է Ամմանի մէջ։ Պահակախումբը կը կազմուի Յորդանանի արեւելեան ափին գտնուող հաւատարիմ պետուիններէն։ Թագաւորական պահակախումբը պէտք չէ շփոթել թագաւորին թիկնազօրին հետ, որ առաւելաբար ունի արարողական բնոյթ։
Թագաւորական պահակախումբը կը գտնուի թագաւորին անմիջական եւ անձնական վերահսկողութեան տակ։ Գոյութիւն ունի նաեւ թագաւոր Ապտալլահ Բ.-ին յատկացուած յատուկ պահակախումբ մը, որ կը կոչուի «Նորին Մեծութեան Յատուկ Անվտանգութեան Խումբ»։ Յատուկ անվտանգութեան զօրամիաւորը պատասխանատու է թագաւորին նեղ անձնական անվտանգութեան համար եւ համարժէք է Հայաստանի ԱԱԾ-ի պետական պահպանութեան ծառայութեան։ Անվտանգութեան խումբին հրամանատարը թագաւորին եղբայր Արքայազն Ալին է ։
Թագաւորական պահակախումբի ներկայիս հրամանատարը Ժեներալ Օղլա Ղամմար Ալ Զպոունն է, որ այդ պաշտօնին անցած է Յունիս 2010-ին։
Նախկին ղեկավարներ
1998-էն մինչեւ Յունուար 2008-ը պահակախումբին հրամանատարը եղած է Արքայազն Ալի պին ալ-Հուսէյնը, որմէ առաջ հրամանատարը եղած է Մուսէյն Մաճալին ։
Սփեցեսի նաւամարտ (1822)
Սփեցեսի նաւամարտ (1822) կամ Նաֆփլիոյի նաւամարտ եւ կամ՝ Արմաթայի նաւամարտ (յուն․՝ Ναυμαχία των Σπετσών կամ Ναυμαχία του Ναυπλίου)․ յոյներուն եւ օսմանցիներուն միջեւ տեղի ունեցած վճռական նաւամարտ, 8 - 13 Սեպտեմբեր 1822, Յունական 1821-ի Ապստամբութեան ընթացքին։
Այֆոն
Այֆոնը, ամերիկեան Ափըլ ընկերութեան կողմէն ստեղծուած բջիջային գործիք։ Զայն կարելի է օգտագործել որպէս ՝ բջիջային հեռախօս, գրպանի համակարգիչ։ Արտագինէն ան շատ նման է սովորական Այփոտ-ի․ հաստութիւնը 11․6 մմ․է, իսկ երկայնքին անկիւնաչափը՝ 3․5 դիւյմ։ Երկայնքը սենսորային է, այդ պատճառով Այֆոն-ը կը սահմանափակուի ընդամէնը մէկ կոճակով (ստեղնաշարը բացակայ է)։ Այֆոն-ը ունի ներդրուած բարձրախօսներ եւ ներդրուած 2 մեգափիքսելով տեսախցիկ։ Զանգելը  նոյնքան յարմար է որքան սովորական հեռախօսներով։ Համակարգիչի հետ տուեալներ սինգրոնիզացնելէ ետք, դիւրութեամբ կարելի է գտնել անհրաժեշտ հեռաձայնի թիւը, զանգել, կազմակերպել առցանց ժողովներ ընել, ստեղծել ձայնային արձանագրութիւններ եւ տեսահաղորդագրութիւններ։
Սփեցեսի նաւամարտ (1822)
Եղելութիւնները նախ քան նաւամարտը
8 Սեպտեմբերին, օսմանեան նաւատորմիղը Մոնեմվասիայէն դէպի Նաֆփլիօ ուղղուած էր, որպէսզի Փալամիտիի բերդը գտնուող օսմանեան բանակը ռազմթերքով պարէնաւորէ։ Յունական ուժերը բերդը պաշարած էին․ ցամաքէն Տիմիթրի Իփսիլանտոսի ուժերը իսկ ծովէն՝ Լասքարինա Պուպուլինային նաւերը։
Այֆոն
Այֆոն-ը ունի ՃՍՄ, ԷՏՃ, պլիւթութ եւ Ուայ-ֆայ-ի կապերու տարբերակները։ Ան նաեւ համակերպած է համացանցի հետ աշխատիլ։ Սաֆարի դիտարկիչին մէջ տեղադրուած են շատ մը համացանցի էջեր։
Սփեցեսի նաւամարտ (1822)
Եղելութիւնները նախ քան նաւամարտը
Մինչ այդ, Սփեցեսի տարեց ղեկավարը՝ Հածիեանիս Մեքսիս, կ՛ որոշէ կղզիին պաշտպանութիւնը ամրացնէ ու կը տեղադրէ թնդանօթներու երեք կայաններ։ Օսմանեան նաւատորմիղը բաղկացած 94 ռազմանաւերէ հրաման ունէր կործանել Իտրա եւ Սփեցեսի յունական ուժերը եւ ազատագրել Նաֆփլիոյի (Փալամիտի բերդին մէջ) պաշարուած պահակազօրքը։
Այֆոն
Ափըլը համալրուած է նաեւ աբբ սդօրիով, որ ստեղծուած է 2008 թուականին, որմէ կրանանք ստանալ զանազան խաղեր, տեսերիզ, ՃԲՍ, ընկերային ցանցեր, յղումներ, եւ նշանաւոր դէմքեր։ Այֆոնը ունի հինգ սերունդ, որոնք որոշուած են ՅՈՍ-ի հիմնական հինգ հաղորդագրութիւններուն կողմէ։ Այֆոն 4-ը մասնաւորաբար ունի ետեւի մասը տեսախցիկ(420 տեսերիզ), իսկ առջեւի մասը տեսախցիկ (աւելի ցած բանաձեւով) Ֆէյս Թայմ տեսերիզ եւ Սքայփի նման այլ գործիքներ օգտագործելու համար։ Այս սերունդը յաջորդեց Այֆոն 4Սը։ Այֆոն 4Ս ունի տեսախձիկ աւելի շատ բանաձեւով (8 մեկափիքսել), աւելի արագ է քան միւս Այֆոնները, նաեւ ունի համաշխարհային հեռաձայնի կարողութիւններ(որոնք կը դիւրացնեն մէկ հեռաձայնի վրայ գործադրել երկու ՃՍՄ կամ ԻՒՄԴՍ եւ ՍՏՄԱ-ն)։ ՃԼՈՆԱՍՍ-ի աջակցութեան եւ բնական լեզուի ձայնի կառավարման, համակարգը կոչուեցաւ Սիրի։ Այս համակարգը կարելի է գործածել 8ԿՊ, 16ԿՊ, 32ԿՊ, կամ 64ԿՊ ուժով կարողութիւններով։
Սփեցեսի նաւամարտ (1822)
Եղելութիւնները նախ քան նաւամարտը
Երբ օսմանեան նաւատորմիղը Արղոլիքոս ծոցը (կամ Նաֆփլիոյի ծոց) կը մտնէ, դէմ յանդիման կը գտնուի յունական նաւատորմիղին, որուն ծովակալն է Անտրէաս Միաուլիս։ Յունական նաւատորմիղը (Իտրա, Սփեցես եւ Փսարա կղզիներուն նաւերը) բաղկացած է 56 նաւերէ եւ 16 հրկիզիչ նաւերէ։  Յոյն ծովակալը կը հրամայէ յունական նաւատորմիղը ուղղուի Սփեցեսի եւ դիմացի ափին միջեւ նեղուցը, որպէսզի շրջաբակէ լաւ զինուած օսմանցիներուն ռազմանաւերը։  Միաուլիս կը հետեւի հին յոյն Թեմիսթոքլիս ծովակալին ռազմավարութիւնը Սալամինայի նաւամարտին (Ք.Ա. 476) ընթացքին։
Նաւամարտը
Միաուլիս երեք մասի կը բաժնէ նաւատորմիղը, որոնցմէ մէկը ստանցնած էր օսմանցիները ուղղել դէպի Սփեցեսի նեղուցը։ Առաջին կռիւը տեղի կ՛ ունենայ 8 Սեպտեմբերին․ հանդարտ հովը կը խափանէ յոյներուն ծրագիրը եւ անոնք երկու հրկիզիչ նաւեր կը կորսնցնեն։  Սակայն, օսմանցիները փոխանակ յարձակին, ետ կը քաշեն իրենց ուժերը։  Յոյները անգամ մը եւս կը փորձեն հրկիզել օսմանեան նաւատորմիղը սակայն չեն յաջողիր։  Վերջապէս 10 Սեպտեմբերին, Քոզմաս Պարպասիս հրկիզողը կը յաջողի ճեղքել թրքական նաւատորմիղը։ Հետեւանքները կործանիչ կ՛ ըլլան օսմանցիներուն համար եւ կը պարտուին կորսնցնելով իրենց նաւերուն մեծ մասը։  Յոյները այս աննախընթաց յաջողութիւնը կը պարտին ծովակալ Միաուլիսին, որ կը հերոսանայ։
Այֆոն
Պատմութիւն
Այֆոնի զարգացումը սկսաւ 2005-ին Ափըլի գործադրի տնօրէն՝ Սթիւ Ջոբսի ղեկավարութեամբ, երբ Ափըլի կարուցողները սկսան ուսումնասիրել դաչ սգրինները։ Սկսան ստեղծել Այֆոնի նման եբատը։ Ափըլը նաեւ ստեղծեց ԱԹեւԹ Մօպիլլիթիի հետ գաղտնի համագործակցութիւն, որուն ծախսերը կը գնահատուէին 150 միլիոն ամերիկեան տոլլար ամէն ամիս։ Ափըլը մերժեց Մօդօրօլլա անյաջողհամագործակցութեան մօտեցման յարդարումը, փոխարէնը, Սինկիւլրը տուաւ Ափըլին ազատութիւն ամբողջ աշխարհի մէջ զարգացնելու համար։ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգները (մինչեւ Այֆոն 3Ճ), ինքզինքը գտաւ բացառիկ Վաճառքի մը դիմաց մինչեւ 2011 թուական։ Ջոբսը Այֆոնը ներկայացուց ամբողջ աշխարհին 2007 Յունուար 9-ին, Սան Ֆրասիսքոյի՝ Մոսգոնտ Սենդրի Մագուօրլտ 2007 համագումարին ժամանակ։ Այֆոնը սկսաւ ծախուիլ Միացեալ Նահանգներ 2007 Յունիս 29-ին, եւ այդ ժամանակ Այֆոնի հարիւրաւոր շարքեր բաժնուեցան խանութներու։ 2008 Յուլիս 11-ին հրապարակուեցաւ Այֆոն 3Ճին քսաներկու երկիրներու միջեւ, որմէ վերջ ներկայացուեցաւ Այֆոն 3ՃՍը 2009 Յուլիս 8-ին, աւելի ուշ, ներկայացուեցաւ Այֆոն 4ը, որուն հիման վրայ Այֆոն 3ԿՍը դարձաւ աւելի սուղ արժէք ունեցող համակարգ։ Ափըլի հրապարակած 8ԿՊ Այֆոնը կը ծախուէր 599 ամերիկեան տոլարի, մինջ նոյն հզօրութեամբ Այֆոն 3ՃՍ, կը ծախուէր 499 ամերիկեան տոլարի։ Սակայն, այս գիներուն համեմատ, արժեւորողները պահանջեցին երկու տարուան պայմանագիր։ Ափըլը սկսաւ վաճառել մօտաւորապէս 6.1 միլիոն Այֆոն առաւելագոյնը հինգ ամսուան ընթացքին, աւելի ուշ, 2010-ին հասաւ վաճառքը 73.5 միլիոն Այֆոնի։ Ափըլը երրորդ դիրք գրաւեց բջիջային կապի արտադրող եկամուտներու միջեւ, Նոքիայէն եւ Սամսունկէն վերջ։ Միայն Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ կը վաճառուի 6.4 միլիոն Այֆոն։ Այֆոնի ետեւի մասը կառուցուած է պլաստիկ ալիւմինէ շերտով, սեւ կամ ճերմակ գոյներով, 8ԿՊ, 16ԿՊ, 32ԿՊ, կամ 64ԿՊ ուժով կարողութեամբ։ Բոլոր տարիքի մարդիկ օգտուեցան այս Այֆոնէն։ Որմէ ետք, 2011 Յունուար 11-ին լրատուութեան ժամանակ Վերիզոնը յայտարարեց, որ բոլորը ձեռք բերին Ափըլին եւ սկսաւ վաճառել ՍՏՄԱ2000 Այֆոն 4ը։ 2011 Մարտ 2-ին, Այփատ 2-ի իրադարձութեան ժամանակ, Ափըլը յայտարարեց թէ, իրենք կը վաճառեն 100 միլիոն Այֆոն ամբողջ աշխարհը, որ ճանչցուեցաւ երկրագունդի իբրեւ լաւագոյն հեռախօսներէն
Սփեցեսի նաւամարտ (1822)
Յաղթութեան կարեւորութւնը
Օսմանեան նաւատորմիղը կը նահանջէ եւ Իտրայի եւ Սփեցեսի յունական երկու նաւային կայանները կործանելու ծրագիրը չեղեալ կը համարուի։ Ինչպէս նաեւ Նաֆփլիոյի թուրքերուն օգնութիւն չի հասնիր եւ քանի մը օրեր ետք, քաղաքը կ՛ անցնի յոյներուն ձեռքը, իսկ բերդը՝ երկու ամիս ետք՝ 30 Նոյեմբեր 1822-ին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Նաւամարտեր այբենական կարգով Ստորոգութիւն:Նաւամարտեր Յունաստանի մէջ Ստորոգութիւն:Նաւամարտեր ըստ տարեթիւի Ստորոգութիւն:Նաւամարտեր ըստ դարու Ստորոգութիւն:Նաւամարտեր
Վիդօ, Քերքիրա
Վիդօ, Քերքիրա (յուն․՝ Βίδο Κέρκυρας) անբնակ կղզիակ, հին անունով՝ Փթիհիա, Քերքիրա, Յոնիական ծով, Յունաստան։
Կղզիին վրայ կը գտնուի սերպ զինուորներու դամբան մը։ Հոն պահուած են աճիւնները բոլոր սերպ զինուորներուն որոնք 1915-1918 տարիներուն մեռան Քերքիրա, երբ անոնք ստիպուեցած փախչիլ աւստրիական բանակին հետապնդումներէն։ Անոնց առաջնորդն էր սերպ Պետրոս Ա․ թագաւորը։
1758 թուական
1758 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 58րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1758 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1758 մահեր
Էլէն Սեկարա
Էլէն Սեկարա (Hélène Ségara, ծնած՝ 26 Փետրուար, 1971-ին, Սի-Ֆուր-Լէ-Փլաժ, Վան արուարձան, Ֆրանսա), ֆրանսացի երգչուհի, երգահան, որ յայտնի է «Փարիզի Աստուածամօր տաճարը» (Notre-Dame de Paris) երաժշտական թատերգութեան մարմնաւորած Էսմերալտայի դերով, «Անասթասիա» ֆիլմի շարքերուն կատարած է "Loin du froid de decembre" երգը։
Մանկութիւն
Էլէն Սեկարան ծնած է 1971 թուականին, Ֆրանսայի հարաւ-արեւելքի Վան արուարձանի Սի-Ֆուր-Լէ-Փլաժ բնակավայրին մէջ։ Հայրը՝ Պերնար Ռիցցոն, իտալացի է, մայրը՝ Թերեզա Գասպարեանը՝ հայուհի: Հելէնի հայազգի մեծ մայրը Մուշէն փախած եւ ապաստան գտած է Ֆրանսայի որբանոցներէն մէկուն մէջ։ Աղջկան հիմնական դաստիարակութեամբ կը զբաղէին հայազգի մեծ մայրն ու մեծ հայրը։ 11 տարեկան հասակին կատարած է L'amour en heritage (Սիրոյ ժառանգութիւն) երգը եւ ստացած է առաջին մրցանակը։ 15 տարեկանին ձգած է ուսումը եւ շարունակած է երգել ֆրանսական ակումբներու, ճաշարաններու մէջ։