cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Անի Կարմիրեան
Կենսագրութիւն
Կարմիրեան ծնած եւ ապրած է Իսթանպուլ, ինչպէս նաեւ ապրած է Իտալիա, Գերմանիա, Անգլիա, Ֆրանսա, ԱՄՆ եւ այժմ կ'ապրի Փորթուկալ:
Ան իր Մագիստրոս Արուեստիցը ստացած է Գերմանիոյ մէջ, Հայտըլպըրկի Համալսարանէն, լեզուաբանութեան եւ մանկավարժութեան ոլորտին մէջ: Աս իր դաստիարակութեան Մագիստրոսի վկայականը ստացած է Պէնք Սթրիթ Քոլէճ համալսարանէն, Նիւ Եորք, ԱՄՆ:
Կարմիրեան հիմնադիրն է Մկնիկ աշխատանոցին, Փարիզ, Ֆրանսա: Ան նաեւ դասախօսած է Փարիզի 3րդ Համալսարանէն ներս 1994 թուականէն ի վեր:
Կարմիրեան մաս կազմեց Նիւ Ճըրզիի Յովնանեան Վարժարանէն ներս իբր հայերէն լեզուի համակարգող 1997 թուականին, որմէ ետք ստանցնեց դպրոցի տնօրինութեան դերը 2000 թուականէն սկսեալ:
Կարմիրեան հրատարակած է բազմաթիւ յօդուածներ երկլեզու ուսուցման ոլորտին մէջ:
Երուանդ Ղազանչեան
Երուանդ Ղազանչեան, Հայաստանի Հանրապետութեան ժողովրդական արուեստագէտ, բեմադրիչ:
Կենսագրոիթիւն եւ գործունէութիւն
Ծնած է 2 Յունիս 1937-ին, Երեւան: 1974-էն կը դասաւանդած է Երեւանի թատրոնի եւ շարժապատկերի պետական հաստատութեան մէջ (1991-էն` փրոֆեսէօր):
1984-1986 թուականներուն աշխատած է Երեւանի Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան ազգային ակադեմիական թատրոն իին մէջ՝ իբրեւ տնօրէն եւ գեղարուեստական խորհուրդի նախագահ։
1995-2007-ի ժամանակահատուածին եղած է Հայաստանի թատերական գործիչներու  միութեան նախագահը:
Պարգեւներ, մրցանակներ եւ կոչումներ
Երուանդ Ղազանչեան եղած է նաեւ ՀԲԸՄ-ՀԵԸ-ի Պէյրութի «Վահրամ Փափազեան» թատերախումբին բեմադրիչը :
Ընտանիք
Դերասանուհի Կալիա Նովենցին ամուսինն էր, բեմադրիչ Յակոբ Ղազանչեանին հայրը, դերասանուհի Մարիամ Ղազանչեանին պապը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ Ստորոգութիւն:Բեմադրիչներ Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
24 Մարտ
24 Մարտ, տարուան 83-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 84-րդ) օրը
Էլըն Արպուս
Էլըն Ֆրանքլին Արպուս, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներէն նորաձեւութեան լուսանկարիչ, հեռուստաշարի եւ շարժագրութեան դերասան:
Կենսագրութիւն
Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու մէջ 1973-1983 տարիներու միջեւ շատ դիտուող հեռուստաշար եղած "M.A.S.H."ի մէջ իմաստուն եւ կատակասեր անձ մը եղող հոգեբոյժ Բժ. Սիտնի Ֆրիտմէնի դերը կատարած է եւ նոյնաժամանակ ըլլալով մոդայի լուսանկարչութիւնն ալ ըրած է:
Մահ
Էլըն Արպուսը 95 տարեկանին (19 Ապրիլ 2013) Լոս էնճըլըսի մէջ մահացած է ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:15 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:19 Ապրիլի մահացածներ
Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան Դրօշը
2 Յունիս 1992-ին, Ղարաբաղի հանրապետութիւնը իբր Ազրպէյճանէ անկախ հանրապետութիւն յայտարարուած է հարաւային կովկաս տարածաշրջանին մէջ։ Իր դրօշը կը տարբերի Հայաստանի դրօշէն ճերմակ պարապութիւններով հինգ գծիկներով: Այս ճերմակ գիծերը Հայաստանի եւ Արցախի բաժանումը կը նշանակեն, եւ միութեան կարօտը: Սպիտակ նշանները նման են ազգային գորքի նախշերուն:
Հայկական ազգեցութիւնը
Արցախի դրօշը քաղուած է հայկական դրօշէն: Նոյնպէս կարմիրը կը նշանակէ հայկական ցեղասպատութեան 1,5 միլիոն զոհերուն արիւնը, կապոյտը՝ Հայաստանի մաքուր երկինքը, իսկ նարնջագոյնը՝ հայերու պայքարը կը խորհրդանշէ:
Այս դրօշը կը գործածուի նպատակ ունենալով Արցախի եւ Հայաստանի միութիւնը:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Արցախ
Մաքարես կղզիներ
Մաքարես կղզիներ (յուն․՝ Μακάρες), երեք անբնակ ժայռակղզիներու համալիր, Էգէական ծով, Փոքր Քիքլատես, Քիքլատես, Յունաստան։
Տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Նաքսոս կղզիին արեւելքը, Տոնուսային արեւմուտքը եւ Ամորղոսին հիւսիսը․ Նաքսոսի արեւելեան կողմի Մուցունա հրուանդանէն 3,75 մղոն հեռաւորութեամբ։  Երեք ժայռակղզիներու խմբակ մըն է։
Այիոս Նիքոլաոս կամ Այիոս Նիքոլոս
Հիւսիսային կղզիակը Այիոս Նիքոլաոս (կամ Այիոս Նիքոլոս) Άγιος Νικόλαος - Άγιος Νικολός կը կոչուի։ Տարածութիւնն է 0,912 քլ․²։
Փրասինի
Այիոս Նիքոլոսին հարաւ-արեւելքը կը գտնուի Փրասինի կղզիակը 0,26քլ․² տարածութեամբ։ Այիոս Նիքոլոսին եւ Փրասինի միջեւ նեղուցը հազիւ 1,5 ն․ խորութիւն ունի։
Սթրոկիլօ կամ Սթրոկիլի
Այիոս Նիքոլոս եւ Փրասինի կղզիակներու հարաւը, 1/4 ծովային մղոն հեռաւորութեամբ, կը գտնուի Սթրոկիլօ կղզիակը։ Տարածութիւնն է՝ 0,354 քլ․²։ Անոր եւ վերոնշեալ կղզիներուն միջեւ նեղուցին խորութիւնը ելեւէջներ ունի։  Սոթօկիլիին հարաւի ծայրամասին կայ 1,8 մ․ ժայռագօտի, ինչ որ վտանգաւոր կը դարձնէ կղզիին մերձեցումը եւ կամ շրջանաւարկութիւնը։
Բուսական եւ կենդանական աշխարհ
Կղզիակները հարուստ են կենսաբազմազանութեամբ։ Մաքարես կղզիները անբնակ ըլլալու պատճառով, կը հիւրասիրեն հաւեղէին հազուագիւտ տեսակներ։ Բուսականութիւնը մեջերկրականեան է, ինչպէս օրինակ՝ մշկի-կիպարիսի ծառիկներ, «սհինօ», փշասարդ, վայրի ձիթենիներ, խալանջներ, «թրուպի», «ասթիվիտես», «քափարի» եւ կաթնախոտ։
Կղզիակները կը պատսպարեն նաեւ բազմաթիւ հազուագիւտ բոյսի տեսակներ, որոնք կը կուտակուին կղզիներուն փոքր տարածութեան վրայ։ Ինչպէս օրինակ՝ Achillea aegyptiaca, զանգակածաղիկ, Ornithogalum creticum, Seseli crithmifolium, Daucus carota subsp drepanensis, Scaligeria halophila, վայրի սխտորի Allium luteolum տեսակը, անթառամի Limonium doerfleri տեսակը, եւայլն։
Կղզիակները նաեւ գաղթող պզտիկ թռչուններու կայան են, ինչպէս օրինակ՝ վայրի աղաւնիներ, «քորիտալի», մարգաթռչուններ, մոխրաթռչնիկներ, ածխաթռչնիկներ, սեւավիզեր, սեւաթռչուններ, կապուտաթռչուններ, կարմիրագլուխիկներ, սոխակներ, եւայլն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Վիեննական Պարահանդէս
Վիեննական պարահանդէս (Wiener Opernball), աւանդական միջոցառում, որ կը կազմակերպուի Աւստրիոյ մայրաքաղաք Վիեննայի մէջ պարահանդէսային ժամանակաշրջանին: Վիեննական պարահանդէսները ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի կողմէ մինչեւեւ 2012 ներառուած եղած են ոչ նիւթական մշակութային ժառանգութեան ցանկին մէջ, սակայն հետագային, կապուած պարահանդէսին ֆաշիստական տարրերու կիրարկման հետ, հեռացուած է ցուցակէն : 1935-էն սկսեալ, ամէն տարի, մեծագոյն վիեննական պարահանդէսը կը կազմակերպուի Վիեննայի պետական օփերային մէջ, Մոխրոտ չորեքշաբթիին յաջորդող հինգշաբթի օրը  :
Չափանիշներ
ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ն հաստատած է այն չափանիշները, որոնց պէտք է համապատասխանեն պարահանդէսները, որպէսզի Վիեննական պարահանդէս նկատուին: Ի թիւս այլ դրսեւորումներու՝ պէտք է յստակօրէն հետեւիլ պարահանդէսային յատուկ կանոնակարգին ու պարահանդէսի կայանալիք կանոններուն: Պարահանդէսի բացումը պէտք է կատարեն առաջին անգամ ելոյթ ունեցող երիտասարդ զոյգերը, կէս գիշերին պարտադիր պէտք է ըլլայ կէս գիշերային ելոյթ եւ առաւօտեան կողմ կազմակերպուիլ պարահանդէսի հանդիսաւոր փակումը:
Պատմութիւն
Վիեննական պարահանդէսներու պատմութեան սկիզբը կը ձգուի մինչեւ վիեննական քոնկրեսի ժամանակաշրջան: 19-րդ դարու առաջին կիսուն՝ Վիեննայի իւրաքանչիւր քարնաւալային եղանակի՝ ամէն երեկոյ, մօտ 250 պարահանդէս կը կազմակերպուէր: Պարերուն կը մասնակցէին գրեթէ բոլորը՝ արիստոկրատներէն մինչեւ հասարակ մարդիկ: 19-րդ դարու վերջաւորութեան կայսրութեան հիմնական իրադարձութիւններէն դարձան պալատական պարահանդէսները: Ատոնց մասնակցելու կը հրաւիրուէին միայն յայտնիները, այդ պատճառով ալ աւարտէն ետք պարահանդէսները շատ երկար ժամանակ քննարկման առարկայ կը դառնային Վիեննայի բնակիչներու շրջանին մէջ։ 1899-ին Ֆրանց Եոզեֆ Ա. կայսրը, սգալով կնոջ՝ Էլիզապէթ կայսրուհիի մահը, կ'արգիլէ պարահանդէսները:
Աւստրո-Հունգարիոյ անկումէն ետք՝ 1921-ին, պալատական պարահանդէսներուն փոխարինելու եկան օփերային պարահանդէսները : Ատոնք իրենց գոյութիւնը սկսած էին պալատական բազմանկիւն դահլիճներու մէջ, սակայն հետագային տեղափոխուած էին նոր օփերային թատրոնի շէնք, որ կառուցուած էր Ֆրանց Եոզեֆ Ա. կայսեր հրամանով 1869-ին: Այնտեղ ալ 11 Դեկտեմբեր 1877-ին տեղի ունեցաւ առաջին մեծ օփերային պարահանդէսը, որուն ժամանակ նուագախումբը ղեկավարեց Էդուարդ Շտրաուսը՝ յայտնի երաժշտահանի կրտսեր եղբայրը : Նոր պարահանդէսի առանձնայատկութիւնը այն էր, որ իգական սեռի ներկայացուցիչները իրենց դէմքը պարտադրաբար պէտք էր քողարկէին դիմակներով: Զուգընկերոջ ընտրութեան իրաւունքը վերապահուած էր իգական սեռի ներկայացուցիչներուն: Այս «խորհրդաւոր խաղին» մէջ ինքնադրսեւորուելու կարելիութիւնները սկիզբը վատօրէն ընդունուեցաւ պահպանողականներու կողմէ, բայց մեծ ճանաչում բերաւ պարահանդէսին :
Մասնակիցներ
Օփերային պարահանդէսը կը բանայ հռչակաւոր փոլոնեզը, որուն կը մասնակցին միայն նախապէս ընտրուած երիտասարդ զոյգերը: Օփերային պարահանդէսի բացման արարողութեան կը մասնակցի մօտաւորապէս 200 զոյգ: Բացման փոլոնեզէն ետք պարահանդէսներէն շատերուն սկսնակ զոյգերը կը պարեն ուրախ փոլքա եւ իրենց ելոյթը կ'աւարտեն վալսով: Մասնակիցներու ընտրութեան հիմնական չափանիշը պարելու ունակութիւնն է, մասնաւորապէս՝ վալսի աջակողմեան եւ ձախակողմեան պտոյտներ ընելու կարողութիւնը: Յաւելեալ պահանջքը բեմական հագուստի ընտրութեան կը վերաբերի: Պարահանդէսի բացման արարողութեան մասնակցող աղջիկները պէտք է հագնին սպիտակ զգեստ եւ ունենան փոքրիկ ծաղկեփունջ: Օփերային պարահանդէսին անոնք պէտք է նաեւ թագի տեսքով գլխազարդեր կրեն, որոնց ոճը իւրաքանչիւր տարի կը փոխուի: Զուգընկերները պէտք է ֆրակ կամ մունդիր կրեն. չնայած որոշ պարահանդէսներուն թոյլատրելի է նաեւ սմոքինկը: Վալսը սկսելէ առաջ պարահանդսի բացումը կատարող երիտասարդ զոյգերը կրկին պէտք է ցոյց տան իրենց պարային հմտութիւնները՝ այս անգամ պարելով արդէն ձախակողմեան վալս:
Պարահանդէսի մեծութենէն կախուած՝ անիկա կրնայ ընդունիլ տարբեր քանակութեամբ հիւրեր: Մեծագոյն պարահանդէսը կրնայ այցելել մօտաւորապէս 5000 հիւր եւ մօտաւորապէս 1000 սպասարկող, որոնց մէջ կը մտնեն երաժիշտները, խոհարարները, դերձակներն ու կոշկակարները:
Պարահանդէսային Եղանակ
Վիեննայի մէջ պարահանդէսային եղանակը կը սկսի 11 Նոյեմբերէն մինչեւ ֆաշինկի երեքշաբթի: Որոշ պարահանդէսներ կրնան կազմակերպուիլ նաեւ այլ ժամանակաշրջաններու:
Տարուան առաջին մեծ պարահանդէսը աւանդաբար կը կազմակերպուի Ամանորի գիշերը՝ Հոֆպուրկի մէջ։ Անիկա Պալատական պարահանդէսն է: Այդ պարահանդէսին կը հնչեն միապետութեան ժամանակաշրջանի ամենայայտնի մեղեդիները՝ Շտրաուսի եւ Լեհարի վալսերը եւ վիեննական դասականներու երաժշտութիւնը՝ Մոցարթ, Պեթհովեն, Եոզեֆ Հայտն:
Պարահանդէսային եղանակին Վիեննայի մէջ կը կազմակերպուի մօտաւորապէս 300 պարահանդէս՝ տարբեր մասնագիտութիւններու պարահանդէսներէ սկսած (իրաւաբաններու պարահանդէս, որսորդներու պարահանդէս) եւ աւարտած պետական ու մշակութային կազմակերպութիւններու մեծ պարահանդէսներով (վիեննական ֆիլհարմոնիքներու պարահանդէս, օփերային պարահանդէս):
Պարահանդէսներու յառաջատարը անբողջ Եւրոպայի մէջ Վիեննայի Օփերային պարահանդէսն է: Անիկա սովորաբար կը կազմակերպուի Փետրուարի կէսերին եւ կը համընկնի «ֆաշինկներ»-ու տօնական օրերու հետ, որոնք աւստրիական ուրախ քարնաւալներն ու դիմակահանդէսներն են: Անոնք համազօր են պետական ընդունելութիւններուն եւ ատոնց ներկայ կը գտնուի նաեւ Աւստրիոյ նախագահը:
Ամէն ինչ կը սկսի աւանդական փոլոնեզէն, որուն կը մասնակցին առաջին անգամ ելոյթ ունեցողները: Առաջին պարէն ետք կը սկսին պարել բոլորը: Բայց բոլորը անհամբեր կը սպասեն ամէնէն գլխաւոր պարին, որ հռչակաւոր վիեննական վալսը կը նկատուի:
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Աւստրիա
28 Յուլիս
28 Յուլիս, տարուան 209-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 210-րդ) օրն է
Սարգիս Մուրադեան
Սարգիս Մուրադեան, ՀՀ վաստակաւոր նկարիչ (1961), ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1972), ՀՀ ժողովրդական նկարիչ (1978)։
Կենսագրութիւն
Երեւանին մէջ հիմնադրած է «Վերածնունդ» բարեգործական կազմակերպութիւնը (1989-2005) ։
Ստեղծագործութիւններ
Մուրադեանը առաջիններէն անդրադարձած է Մեծ եղեռնի («Վերջին գիշերը։ Կոմիտաս», 1956, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ, «Կոմիտաս, 1915 թուական, ապրիլ», 1965) եւ հայ ժողովուրդի պատմական անցեալի բնանիւթերուն («Սարդարապատի հերոսամարտը», եռապատկեր,1977, Հայաստանի պատմութեան թանգարան:
Մուրադեանի արուեստին մէջ առանցքային է ժամանակակից մարդու բնանիւթը՝ «Գարունը լեռներուն մէջ» (1960), «Զարթօնք» (1963, ՀԱՊ) եւ այլն, որոնց բնորոշ են վառ գունապատկերը, անհատականացուած կերպարները, զգացմունքային հագեցուածութիւնը։
Ուշագրաւ են «Իմ ժամանակակիցը» նկարաշարը («Իմ քաղաքին մէջ», 1967, Արեւելքի ժողովուրդներու արուեստի թանգարան, Մոսկուա, «Խաղաղ երկինքի տակ», 1971, «Արեւածագէն առաջ», 1971, երկուքն ալ՝ ԽՍՀՄ պետական մրցանակ՝ 1976, ՀԱՊ, «Խաչմերուկ», 1975, Ղազախստանի պատկերասրահ, «Վերադարձ», 1985, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ, ՌԴ նկարիչներու միութեան 2-րդ մրցանակ՝ 1995, «Եւա», 1996-1997, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ, եւն), Պարոյր Սեւակին նուիրուած մեծադիր որմնանկարը (1986, Պարոյր Սեւակի տուն-թանգարան), դիմանկարները Պարոյր Սեւակին նուիրուած նկարաշարը՝ 1964-1974 եւ «Անհանգիստ գիշեր» («Պարոյր Սեւակ»), 1985, Գեղարուեստի ակադեմիայի դրամագլուխ, Մոսկուա, Առնօ Պապաճանեան, 1961, «Իմ դուստրերը», «Անտունի», երկուքն ալ՝ 1969, Աախենի եւ Քյոլնի Լիւդուիգ Ժողովրդական արուեստի թանգարան (Գերմանիա), «Ինքնանկար», 1978, (Հայաստանի ազգային պատկերասրահ), նաթիւրմորթն ու բնանկարները («նաթիւրմորթ, փշեր», «Սպիտակ ծառեր», երկուքն ալ՝ 1976)։
Շարճա
Շարճա (لشارقة Ալ Շարիքա) - տարածքով 3-րդ քաղաքը ՄԱԷ-ի մէջ, Շարջայի Էմիրութեան վարչական կեդրոնը։
Սարգիս Մուրադեան
Ցուցահանդէսներ
Անհատական ցուցահանդէսներ ունեցած է՝
Արտաքին հղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ Ստորոգութիւն:ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչներ Ստորոգութիւն:ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամաւորներ Ստորոգութիւն:ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի նկարիչներու միութեան անդամներ Ստորոգութիւն:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ Ստորոգութիւն:ՀՅԴ անդամներ
Շարճա
Բնակչութիւնը՝ 519 հազար մարդ (2003)։
Պատմութիւնը
Շարջայի ներկայիս շրջանին մէջ, բնակած են շատ հին ժամանակներէ։ Առեւտուրի ծաղկումը XIX դարուն դարձուց քաղաքը կարեւորագոյն նաւահանգիստի։
Փոխադրակամիջոց
Քաղաքին մէջ կը գտնուի նաւահանգիստ եւ խոշոր միջազգային օդակայան, որ կը գործէ 1932 թուականէն։
Կրօն
Էմիրութեան եւ քաղաքին մէջ կը գործեն ամենաաւանդական մուսլումանական երեւոյթները ամբողջ երկրի մասշտաբով։
Գրիգոր Աղաթոն
Գրիգոր Աղաթոն, հանրային գործիչ, ազգային երեսփոխան, «Հայոց Բարեգործական Ընկերութեան» հիմնադիրներէն մին։
Շարճա
Յղումներ
Ստորոգութիւն:Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններ
Շաւարշ (անձնանուն)
Շաւարշ, հայկական արական տարածուած անուն։
Գրիգոր Աղաթոն
Ծնած է Պոլիս (Խասգիւղի մէջ)։ Յաճախած է Կ․ Պոլսոյ ներսէսեան վարժարանը։ Ներսէսեան վարժարանի փայլուն ժամանակին մէջ՝ Գրիգոր, ուսանած է Հայերէնեւ թուրքերէն, իտալերէն ու ֆրանսերէն լեզուներ։ Ան հմուտ եղած է նաեւ թուաբանութեան եւ այլ գիտութիւններու մէջ, հակում ունեցած՝ յատկապէս երկրագործութեան եւ թուաբանութեան հանդէպ։ 1840–ին գացած է Փարիզ հետեւելու երկրագործութեան բարձրագոյն ուսման։ 1843–ին կը մտնէ համալսարան ու մեծ յաջողութեամբ կ՛աւարտէ համալսարանը։
Մասնակցած է արեւմտահայերու Ազգային սահմանադրութեան (1860) մշակման, ղեկավարած՝ Թուրքիոյ փոստահեռագրական վարչութիւնը, 1867-ին նշանակուած՝ հասարակական շինութիւններու նախարար։
Հեղինակ է երկրագործութեան եւ տնտեսագիտութեան վերաբերող աշխատութիւններու։ Եղած է Ֆրանսայի «Պարտիզպանութեան Կայսերական Ընկերութեան» (1853) եւ Թուրինի (Իտալիա) երկրագործական ակադեմիաներու թղթակից (1859) անդամ։
Վախճանած է Փարիզի մէջ՝ 27 Ապրիլ 1867-ին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:4 Յուլիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:27 Ապրիլի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ երեսփոխաններ Ստորոգութիւն:Հայ հանրային գործիչներ
1897 թուական
1897 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 97րդ տարին
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1897 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1897 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1897
Արտաշէս Դ.
Արտաշէս Դ. (ծն. եւ մահուան թթ. անյայտ), Հայոց թագաւոր 422-428–ին։ Հայ Արշակունի հարստութեան վերջին ներկայացուցիչը, Վռամշապուհ թագաւորի որդին։ Սասանեան թագաւոր Վռամ Ե., երկիւղելով հայ նախարարներէն, վարած է զուսպ, հանդուրժող քաղաքականութիւն եւ նախարարներու խնդրանքով պարսկական գերիշխանութեան ներքեւ գտնուող Մեծ Հայքի մէջ թագաւոր նշանակած Արտաշէս Գ.–ին։ Սակայն Վռամ Ե. կամեցած է վերացնել Հայոց թագաւորութիւնը, Մեծ Հայքը կցած Պարսկաստանին, ամրապնդած տերութեան սահմանները՝ ընդդէմ Բիւզանդիոնի։
Ըստ հայ մատենագիրներու, Արտաշէս Դ. անփորձ ու զեխ ըլլալով կեանքի հակուած պատանի, հարուցած է նախարարներու դժգոհութիւնը։ Անոնք Վռամէն պահանջած են գահազրկել Արտաշէսին։ Վռամը Տիզբոնի մէջ դատական ատեանի կանչած է Հայոց թագաւորին եւ կաթողիկոսին։ Արտաշէսը թէեւ հերքած է իր դեմ հարուցած ամբաստանութիւնները, բայց գահազրկուած է։ Հայաստանի մէջ վերացաւ Արշակունեաց թագաւորութիւնը։ Հայաստանը դարձած է մարզպանութիւն, եւ բռնագրաւուած են Արշակունեաց արքունի գանձերը։
Թրաղոնիսի, Էվիա
Թրաղոնիսի, Էվիա (յուն․՝ Τραγονήσι Εύβοιας)․ կղզիակ, Փեթալյի, Էվիա, Յունաստան։ Կը գտնուի Մեղալոնիսոսին( հիւսիսը) եւ Հերսոնիսիին (արեւմուտքը) միջեւ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Փեթայլի կղզիներ Ստորոգութիւն:Քվիայի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Ալեքս Փիլիպոս
Ալեքս Փիլիպոս (1888-1966) ցցուած մարդասէր, առեւտրական, մեծ քանակով աճեցնող սեխ եւ հիմնադիրը Րոզ Եւ Ալեկս Հայկական Դպրոց ։ Հաւատարուած էր թէ ինք ամենամեծ արտադրող կանտալուպը Գալիֆօրնիայի մէջ ։
Կենսագրութիւն
Հայկական արշաւանքին, Ալեքս Փիլիպոս ծնած է Խարբերդ, Մամուրեդ Ալ Ազիզ Վիլայէթը, Օսմանեան կայսրութեան 1888 ։ 1905-ին Փիլիպոս բնակեցաւ Ֆրեզնօ, Գալիֆօրնիա։ Ալեքս Փիլիպոսի հայրը ըսաւ իրեն թէ հող գնէ Սան Ճոագին Ձորը։ Հողը գնելէն եւ սկսիլ ցանելէն ետք, Փիլիպոս սորվեցաւ ճարտարապետութիւն Հարաւային Գալիֆօրնիայի Համալսարանը, Լոս Անճելոսի մէջ։ Նաեւ ան գնաց կանոնի դպրոց USC, ուր իր սենեակիցը էր Ուիլիըմ Սարոյեանին հօրեղբայրը՝ Արամ Սարոյեան։ Փիլիպոս մտաւ երկրագործական առեւտրականութեան մէջ Արքայութեան Ձորին մէջ իր ընկերակիցներուն հետ՝ Արբաքսատ Սեդրակեան եւ Հերի Քարեան, երկուքէն ալ ետքը եշան մեծ հողատէրեր անձնական (Քարեան Գոչելա Ձորին մէջ եւ Սեդրաքեան Սան Ճոագի Ձորին մէջ) ։ 1940-ին վերջերը, Փիլիպոս եւ իր պզտիկ եղբայրը՝ Ստեփան հաստատեցին յաջող սեխի արտադրութեան գործարան Մենտօդայի մէջ ։ Իր ագարակը հաստատուած էր Էլ Սենդօյի մօտը, Գալիֆօրնիա եւ 400 ակր էր ։
Ինք խնամակալ յանձնաժողովին անդամ էր Աեւմտեան Աճեցնող Ընկերակցութիւնը ։
Տենչացող խորունկ ձկնորս եւ զօրաւոր նաւու խանդաւարեալ, ինք պահպանեց տուն մը Լիտօ Այսլ, Գալիֆօրնիայի մէջ։
Ան մեռաւ Ֆրեզնօ, Գալիֆօրնիայի մէջ 1966-ին։
Մարդասիրութիւն
Ալեքս Փիլիպոս մարդասէր էր որ հաստատեցին Հայկական Ուսումնական Հիմնադրութինը եւ օգնեցին Գալիֆօրնիա Հայկական Տունը եւ Հայկական որբանոցը Սուրիոյ, Կիպրոսի եւ Յունաստանի մէջ։
Գարեգին Բ. Կիլիկիոյ, Գարեգին Ա. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս
Գարեգին Ա. (27 Օգոստոս, 1932, Քեսապ - 29 Յունիս, 1999, Վաղարշապատ, Հայաստան) աշխարհիկ անունով՝ Նշան Սարգիսեան), Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոս 1983-1994 եւ Ամենայն հայոց 131-րդ Կաթողիկոս 1995-1999:
Կենսագրութիւն
Աւազանի անունով՝Նշան Սարգիսեան, ծնած է Սուրիոյ Քեսապ գիւղաքաղաքը։
Նախնական կրթութիւնը ստացած է Քեսապի Ուսումնասիրաց միացեալ վարժարանին մէջ, ապա ուսումնառութիւնը շարունակած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Դպրեվանքին մէջ (1946–1952)։
Եկեղեցական գործունէութիւն
1960-ին ստանձնելով Դպրեվանքի տեսուչի պաշտօնը՝ Գարեգին վարդապետ, իբրեւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան ներկայացուցիչ, գործուն մասնակցութիւն ունեցած է միջ-եկեղեցական շարք մը համագումարներու եւ ժողովներու, Եկեղեցիներու համաշխարհային խորհուրդի (ԵՀԽ) միջ-եկեղեցական համաժողովներու։
Մեծ է անոր աւանդը 1965-ին Ատիս Ապապայի մէջ (Եթովպիա) Արեւելեան ուղղափառ քոյր եկեղեցիներու պետերուն համաժողովին կազմակերպման, ինչպէս նաեւ Մերձաւոր Արեւելքի եկեղեցիներու խորհրդաժողովին ստեղծման գործին մէջ։ Դիտորդի կարգավիճակով մասնակցած է Վատիկանի Բ. ժողովի երեք յաջորդական նիստերուն (1963-65) եւ Անգլիկան եկեղեցւոյ Լամբեթի համաժողովին (1968)։ ԵՀԽ-ի մէջ վարած է շարք մը պատասխանատու պաշտօններ, 1968-ին ընտրուած է ԵՀԽ Կեդրոնական եւ Գործադիր վարչութիւններու անդամ, իսկ 1975-ին Նայրոպիի (Քենիա) համաժողովին՝ փոխատենապետ:
1976-1977 թուականներուն Լիբանանի մէջ բռնկած քաղաքացիական պատերազմի տարիներուն, մեծ դեր ունեցած է լիբանանահայութեան օժանդակելու գործին մէջ։
Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան իր գահակալութեան 18 տարիներուն ընթացքին, Գարեգին Բ. Կաթողիկոս Սարգիսեան մեծ զարկ տուած է Անթիլիասի ազգային-կրօնական, մշակութային եւ շինարարական մարզերուն աշխուժացման: Ան հաստատած է Քրիստոնէական Դաստիարակութեան Բաժանմունքը, Դպրեվանքը Անթիլիասէն փոխադրած է Պիքֆայա, նոր շէնքերով ընդարձակելով եւ արդիականացնելով զայն:
Գարեգին Բ.ի օրով Անթիլիասի տպարանը ապրած է ծաղկումի շրջան մը: Աւանդաբար, տարեկան կազմակերպուած են գիրքի ցուցահանդէսներ: Հիմնած է հայ մայրապետներու Գայեանեաց միաբանութիւնը: Վերակառուցուած են Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Մայր Տաճարն ու Նահատակաց Մատուռը: Կառուցուած եւ գրեթէ աւարտին հասած է Կաթողիկոսարանի թանգարան-մատենադարանը:
Կաթողիկոսութեան շրջանին հովուապետական այցելութիւններ կատարած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան թեմեր, միջ-եկեղեցական շրջանակներուն մէջ հանդիպումներ ունեցած է քոյր եկեղեցիներու հովուապետերուն հետ։ Բազմիցս գտնուած է Մայր աթոռ Ս. Էջմիածինի մէջ։
7 Դեկտեմբեր 1988-ին Սպիտակի երկրաշարժէն ետք Գարեգին Բ. կաթողիկոս Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազգէն Ա. Պալճեանի հետ իր մասնակցութիւնը բերած է աղէտի գօտիի բնակավայրերուն վերականգնման եւ կազմակերպած՝ սփիւռքէն օգնութիւն։
1995-ին ընտրուելով Ամենայն հայոց կաթողիկոս՝ իր ջանքերը ուղղած է եկեղեցական կեանքի ներքին կարգաւորման ու կազմակերպման, մասնաւորապէս՝ Էջմիածինի հոգեւոր ճեմարանի գործունէութեան վերաշխուժացման, Քրիստոնէական դաստիարակութեան եւ քարոզչութեան կեդնտրոնի ստեղծման, քրիստոնէական քարոզչութեան հանրամատչելի ծրագիրերու մշակման, եկեղեցիներու ու վանքերու նորոգման, ընկերային բնոյթի կառոյցներու ստեղծման, աստուածաբանական, հոգեւոր եւ հայագիտական գիրքերու հրատարակման։
Հայ եկեղեցւոյ աշխատանքը աւելի նպատակաուղղուած դարձնելու նախանձախնդրութեամբ վերափոխած է Հայաստանի թեմական կառոյցը։
1996-ին հայաստանեան նախկին 4 թեմերուն փոխարէն՝ ստեղծուած են 8 թեմեր, հիմնուած են նաեւ Ուքրնիոյ եւ Հարաւային Ռուսաստանի թեմերը։
Աեպտեմբեր 1997-ին՝ 80-ամեայ ընդմիջումէ ետք, վերաբացուած է Գէորգեան հոգեւոր ճեմարանի հիմնովին վերանորոգուած շէնքը, ուսանողներու համար նոր հանրակացարանի շինարարութիւնը սկսած է։
Այդ շրջանին բազմապատկուած է նաեւ ճեմարանի սաներուն թիւը, հասնելով շուրջ 120-ի։
Լեռներու Միջազգային Օր
Լեռները կը զբաղեցնեն Երկրի մակերեւոյթին աւելի քան 1/4 –ը՝ 14 000 քմ²: Լեռները բանակավայր են աշխարհի բնակչութեան աւելի քան 10%-ին համար: Լեռներուն բարիքներէն կ'օգտուի ամբողջ աշխարհը: Այն իւրայատուկ կենդանիներու եւ բոյսերու արգելավայր է, երկրագունդի բոլոր հիմնական գետերու ջուրի աղբիւրը:
ՄԱԿ-ի ասամպլէան այս օրուան կապակցութեամբ կոչ կ'ուղղէ ողջ աշխարհին՝ միջոցառումներ կազմակերպել, որոնք նպատակաուղղուած պէտք է ըլլան խթանելու լեռնային գօտիներու զարգացումը` երեւան հանելով վերջիններուս կարեւորութիւնը:
Գարեգին Բ. Կիլիկիոյ, Գարեգին Ա. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս
Եկեղեցական գործունէութիւն
Հայաստանի մէջ քրիստոնէութիւնը պետական կրօն հռչակելու 1700-ամեակի հանդիսութիւններու ծիրին մէջ, Վեհափառ Հայրապետին ձեռամբ, 7 Ապրիլ 1997-ին կատարուած է Երեւանի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ մայր տաճարին (Երեւան) հիմնարկէքը։
Լեռներու Միջազգային Օր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Գարեգին Բ. Կիլիկիոյ, Գարեգին Ա. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս
Երկերը
Հեղինակ է հայերէն, անգլերէն, գերմաներէն, ֆրանսերէն եւ արաբերէն լեզուներով աստուածաբանական, հայագիտական, փիլիսոփայական, բարոյագիտական եւ գրական բազմաթիւ ուսումնասիրութիւններու եւ յօդուածներու, ինչպէս օրինակ՝
Մաթուսաղա եպիսկոպոս
Մաթուսաղա, Սիւնեաց կամ Յունաբան դպրոցի նշանաւոր ուսուցիչ, հայ փիլիսոոփայ, գիտնական, հոգեւոր գործիչ, ապրած է Զ. դարու վերջաւորութեան եւ Է. դարու սկիզբը։ Անոր մասին կենսագրական ստոյգ տուեալներ չկան: Ծննդեան թուականը անյայտ է։ Մահացած է շուրջ 652-ին։ Եղած է նշանաւոր ուսուցչապետ Սիւնեաց վարդապետարանին։
Կազմակերպած է Սահակ Պարթեւի եւ Մեսրոպ Մաշտոցի գործերուն մեկնութիւնները։
633-ին, Կարինի ժողովին, դաւանաբանական վէճի մը ընթացքին, կարդացուած է Մաթուսաղայի թուղթը, ուր վերջինս կտրականապէս մերժած է քաղկեդոնականութիւնը։
634-ին եպիսկոպոս ձեռնադրուած է։ Ստեփանոս Օրբելեանի կողմէ արժանացած է մեծամեծ գովասանքներու։ Ան իր «Պատմութիւն Նահանգին Սիսականայ» գիրքին մէջ ինքզինք անուանած է ժամանակի «Մեծ քերթող եւ անյաղթ փիլիսոփայ ... ուսեալ զքերթողութիւն եւ վարժեալ ճարտասանականաւն, հմտացեալ փիլիսոփայական արուեստին, լի ամենայն իմաստութեամբ եւ կատարեալ գիտութեամբ»։
Օրբէլեանի իրեն ընծայած մակդիրներէն ի յայտ կու գայ, թէ Մաթուսաղա եղած է Յունաբան դպրոցի մեծ աշխատաւորներէն մէկը։ Դժբախտաբար իրմէ ոչ մէկ գործ հասած է մեզի։
21 Մայիս
21 Մայիս, տարուան 141-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 142-րդ) օրն է
Ուրմիոյ Լիճ
Ուրմիոյ Լիճ նաեւ Ուրմիա (անուն՝ Կապուտան Լիճ), անհոսք աղի լիճ Իրանի հիւսիս-արեւմուտքը: Կոչուած է նաեւ Թիլ: Յունական աղբիւրներէն յիշատակուած է Մանթիա, Մեդի, Սպաուտայ անունները, որոնք նոյնպէս կը նշանակեն կապոյտ: Հայկական լեռնաշխարհի, ինչպէս նաեւ ողջ Մերձաւոր Արեւելքի 3 խոշոր լիճերէն ամենամեծն էր մինչեւ 20-րդ դարու վերջը: Լիճ թափուող գետերու ջուրը անխնայ օգտագործելու պատճառով Ուրմիոյ մակերեսը զգալիօրէն կրճատուեր է, ափերը աղակալելած են կտրուկ բարձրացած է ջուրի աղիութիւնը: Այդ պատճառով առաջնութիւնը զիջած է Հայկական լեռնաշխարհի մէկ այլ լիճի՝ Վանին: Այժմ Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան կառավարութիւնը նախաձեռնած է Արաքսի ջուրերու մաս մը ողղել Ուրմիոյ լիճին :
Լիճն ուսումնասերած են Վ.Վ. Բոգաչեւը, Գ. Ռիբենը, Կ.Ն. Պաֆենհոլցը եւ ուրիշներ: Անոնք կ'ենթադրեն, որ լիճը առաջ հոսուն եղած է դէպի Կասպից ծով՝ Ամարդոս (Սեֆիտռուդ) գետի միջոցով: Սոհունդ լերան արտավիժմամբ կապը Կասպից ծովի հետ կտրուած է: Կարծիք կայ, որ Կապուտանը Խոյի դաշտով կապ ունեցած է Արաքսի հետ: Լճափէն դէպի Խոյ քաղաքը գացող ճանապարհին կան դարաւանդներու հետքեր, որ հիմք կու տայ կարծելու, որ լիճէն գետ դուրս եկած է Կարաթափա լեռնացնքով թափած է Արաքսի մէջ։ Մէկ այլ փաստ Թաւրիզի մօտ Կարմիրջուր (Աջի) գեսի վրայ կան բարձր դարավանդեր, որոնք դէպի լիճ աստիճանաբար կը ցածնան, կը մտնեն լճագետային նստոաւծքներու տակ: Այսինքն՝ շրջապատի լեռները կը բարձրանան, գոգաւորութեան յատակ կ'իջնէ՝ կապուած դեկդոնական շարժումներու հետ: Լիճի երկարութիւնը 140 քմ է, մակերեսը՝ մօտ է 5800 քմ2, խորութիւնը՝ մինչեւ 15 մ, աւազանը՝ մօտ 50000 քմ2: Կը գտնուի դեկդոնական իջուածքը, 1275 մ բարձրութեան վրայ:
Գարնանը մակարդակը կը բարձրանայ: Կը սնտուի անմիջապէս լիճի մակերեսին թափուող տեղումներով, գետերու միջոցով եւ մասամբ ստորերկրեայ ջուրերով: Կապուտան կը թափուին բազմաթիւ գետեր: Սալմաստի գետը, Ջահատու, Կարմիրջուր (Աջի), Կադեր, Մարի (Բարանդուզ), Նազլու՝ Համեմատաբար խոշոր գետերը լճափին տելդաներ կ'առաջացնեն: Գետերու տելդաները յաճախ ճահճացած են՝ բերուած տիղմի պատճառով, յատկապէս Զագրոսի համակարգէն իջնող գետերը, ունենալով մեծ անկում կը կատարեն ուժեղ Էրոզիա եւ կը բերեն մեծ քանակութեամբ տիղմ:
Աղիութիւնը շատ բարձր է՝ 150-250% է, հիմնականը քլորիդներ են, որ ափամերձ մասերը ամրանը կը հանդիպին ինճնանըստ աղի կամ աղուտներու ձեւով: Ծանծաղ մասերը աղը կը նստի նաեւ ձմրանը, երբ ջերմաստիճանը կ'իջնէ եւ ջուրի թուծողոկանութիւնը կը թուլանայ: Ամրանը ջուրի ջերմաստիճանի բարձրացման հետ մեկտեղ աղի մաս մը նորէն կը լուծուի եւ աղիութիւնը կը մեծնայ: Աղիութեան պատճառով կենդանական աշխարհը գրեթէ կը բացակայի: Ձկները չկան, կան միայն մանր խեցգետնամաններ եւ որոշ ջրիմուռներ: Լիճի մերձակայքի կլիման շատ չորային է եւ անհրապոյր: Քամու դէպքը օդը հագեցած է աղի փոշիով: Լիճի ափերուն կան բուժիչ ցեխեր եւ լիճի յատակէն անուշահամ ջերմուկներ:
Լիճին մէջ կայ 60 կղզի՝ գլխաւորապէս հարաւային մասը: Խոշորներն Էշակ, Թելա, Ձիերի, Շահի:
Նաւարկելի է: Արեւմտեան ափի մօտ են Ուրմիա, Շահպուր քաղաքները:
1926 թուականին լիճը վերանուանուած է Ռեզայի, ի պատիւ Ռեզա Փեհլեուի շահի: 1970 լիճին վերադարձած է նախկին անունը: 1967 թուականէն լիճը ներառուած է Ուրմիա ազգային պարկի մէջ:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Լիճեր Ստորոգութիւն:Իրան
Պրիսթոլ Պանդոկ (Պէյրութ)
Պէյրութի Պրիսթոլ Պանդոկը (Ֆր.Le Bristol ) շքեղ պանդոկը կը գտնուի Լիբանանի Վերտուն շրջանի, Մատամ Քուրի փողոցի վրայ: Լիբանանի երբեմնի ամենէն շքեղ եւ խորհրդանշական պանդոկներէն մէկը եւ անբաժան մէկ մասն է Լիբանանի ժամանակակից պատմութեան եւ ժամադրավայրը քաղաքական աւագանիին, հիւրընկալելով շքեղ հարսանիքներ եւ ընկերային այլ ձեռնարկներ: Արեւմտեան Պէյրութը շէնցնող պանդոկներու հոյլին կը պատկանէր Պրիսթոլ՝ 50էն 70ական թուականներուն իր մերձակայքը գտնուող Ալքազար եւ քիչ մը անդին՝ ծովեզերքին վրայ իշխանավայել կանգնած Սեն Ժորժ պանդոկներու կողքին:
Համբաւաւոր Հիւրեր
Պէյրութի Պրիսթոլ Պանդոկը հիւրընկալած է աշխարհահռչակ անձնաւորութիւններ, որոնց կարգին Իրանի շահը եւ իշխանուհի Սուրայան, Մոնաքոյի Ալպերթ իշխանը: Առաւել ըլլալով Սէուտական Արաբիոյ թագաւոր Ապտալլա Պըն Ապտիւլ Ազիզը եւ Ֆրանսայի նախագահ Ժագ Շիրաքը իջեւանած են հոն: Արաբական աշխարհի ամենատաղանդաշատ եւ սիրուած ժողովրդային բանաստեղծ Նիզար Քապպանին յաճախ այցելած է Պրիսթոլ պանդոկը:
Ճարտարապետական կառուցուածք
Պէյրութի Պրիսթոլ Պանդոկը նշանաւոր դարձած էր իր պարասրահովներով, փակ լողաւազանով եւ Լիբանանի առաջին սառցադաշտով: Ոճը՝ միաձուլումն էր արեւելեան եւ արդիական ճարտարապետութեան:
Պանդոկը նախագծուած է ֆրանսացի (interior designer) կառոյցի Ներսի ձեւաւորման հեղինակ հնարիչ Ժան Ռոյէրի կողմէ:
Աղբիւրներ
Le Bristol Beirut
Landmark Lebanese hotel closes doors after almost 70 years
AN IDEAL 21ST CENTURY VENUE
Ստորոգութիւն:Լիբանանի 5 աստղանի պանդոկներ
Արտաշէս Գէորգեան
Արտաշէս Գէորգեան ծնած է խոտորջուրի Միջաթաղ գիւղը: Բարձրահասակ, թիկնեղ, լայնաճակատ, խոհուն աչքերով եւ լուրջ դէմքով: Զօրաւոր երիտասարդ մըն էր, որուն համար ութսուն քիլօ ծանրութիւն ունեցող ալիւրի պարկ մը ակռաներով գետնէն բարձրացնելը պարզ մարզանք մըն էր:
Կենսագրութիւն
Հայ ժողովրդական վրիժառու Արտաշէս Գէորգեանը ծնած է 1894-ին Էրզրումի վիլայէթի Խոտորջուրի գաւառակի Միջինթաղ գիւղը։ Միջնակարգ կրթութիւնը ստացած է տեղի գիւղական դպրոցին մէջ։ Եղած է ընդունակ եւ սրամիտ աշակերտ: Արտաշէսը դեռեւս մանուկ հասակէն աչքի կը զարնէ նաեւ իր խիզախութեամբ եւ ճշմարտասիրութեամբ: 1907-ին խոտորջուրցի շատ պատանիներու եւ երիտասարդներու նման կը մեկնի Ռուսական կայսրութիւն` արտագնայ աշխատանքի, ուր իբրեւ բանուոր կ՚աշխատի Դոնեցկի աւազանի Գոլուբովկա հանքահորի փուռին մէջ։ Վերադառնալով հայրենիք` 1910-1912-ականներուն կ՚աշակերտէ դերձակի մօտ: 1912-ին դարձեալ կը մեկնի Լուգանսկ, ուր անոր վրայ խոր ազդեցութիւն կը ձգէ սոցիալ-դեմոկրատական գաղափարներով համակուած Պոպով ազգանունով ռուս երիտասարդ մը: 1914-ին, երբ կը սկսի Առաջին համաշխարհային պատերազմը եւ ռուսական զօրքերու կազմին մէջ հայ կամաւորականներու հաւաքագրումը` Արտաշէսը չի անդամագրուիր հայ կամաւորական շարժման` գտնելով, որ ցարի զէնքը արիւնոտ է: Այնուհանդերձ, 1916-ին ան իր եղբօր` Թորգոմ Գէորգեանի (Ազուին) հետ, որ եղած է Զորավար Անդրանիկի (Օզանեան) համհարզը, կը մտնէ Անդրանիկի զօրագունդը եւ աշխոյժ մասնակցում 1916-1919-ականներուն Անդրանիկի մղած բոլոր մարտերուն, որու ժամանակ քաջութեամբ աչքի կը զարնէ  յատկապէս Խոյ քաղաքէն նահանջելու ժամանակ` Սայտաւարի կամուրջի պաշտպանութեան ժամանակ` արժանանալով Զորավար Անդրանիկի դրուատանքին։ 1917-ին կը մեկնի Հայաստան եւ Ստեփան Ծաղիկեանի ձիաւոր խումբին մէջ կը կռուի էրզրումի ճակատին վրայ.կը մասնակցի Ղարաքիլիսէի հերոսամարտին եւ իր յայտնաբերած քաջութեան համար կը վարձատրուի շքանշանով: 1919-ին Արտաշէսը եղբօր հետ Անդրանիկին ուղեկցած է մինչեւ Պաթում` արտասահման անցնելու համար: 1922-ին Դոնբասի մէջ բնակող  խումբ մը խոտորջուրցիներ կ՚որոշեն Խորհրդային Հայաստանի մէջ հիմնադրել Նոր Խոտորջուր անունով գիւղ մը: Այդ նպատակով Արտաշէսը Դոնբասէն կ՚ուղեւորուի Հայաստան` տեղ ընտրելու եւ կառավարութեան յանձնարարութիւնը ստանալու համար: Կը բարեկամանայ տաղանդաւոր գրող Ակսէլ Բակունցի հետ:Խանջեանի անարգ սպանութենէն ետք,Արտաշէս Գէորգեան եւ Ակսէլ Բակունց կը ծրագրեն ահաբեկումի ենթարկել Բերիան,որ իր գրասենեակին մէջ կռնակէն գնդակահարած էր Աղասի Խանջեանը:
Կ’երեւի իրենց դաւադրութեան մասնակից ըրած են նաեւ ուրիշներ,որովհետեւ շուտով Չեկային համար յայտնի կը դառնայ բերիան ահաբեկելու ծրագիրը:Արտաշէս եւ Բակունց կը ձերբակալուին ու կը գնդակահարուին 15 Օգոստոս 1937-ին:
Ճեմալ փաշայի սպանութիւնը
Յուլիս 1922-ին, երբ Արտաշէսը իր ծնողքին հետ կը հասնի Թիֆլիս, այստեղ կու գայ նաեւ հայատեաց եւ ջարդարար Ճեմալ փաշա ն: 21 Յուլիս1922-ին ժամը 22:00-ի սահմաններուն Արտաշէսը իր ընկերներ Պետրոս Տէր-Պօղոսեանի եւ Ստեփան Ծաղիկեանի հետ Թիֆլիսի մէջ կը սպանէ 1914-1916-ականներուն Հայոց Ցեղասպանութեան գլխաւոր յանցագործներէն մէկուն՝ Օսմանեան կայսրութեան ռազմածովային նախարար Ճեմալ փաշային: Ճեմալի սպանութենէն, վախնալով ձերբակալութենէն, Խորհրդային Հայաստան մեկնելու փոխարէն կը վերադառնայ Դոնբաս: Ճեմալ փաշայի սպանութիւնը երկու տարիով կը յետաձգէ խոտորջուրցիներու` Խորհրդային Հայաստանի մէջ նոր գիւղ հիմնելու ծրագիրը:
Խոտորջուրի համայնքը
1924-ին Արտաշէսը հաստատուած է Երեւան: 1925-ին, ստանալով Խորհրդային Հայաստանի կառավարութեան համաձայնութիւնը, Ներքին Ախտայի մօտ գտնուող կիսաւեր Գորուխ-Գիւնէի գիւղին մէջ 720 հեկտար տարածութեան վրայ կազմակերպած է գիւղատնտեսական հաւաքական` Խոտորջուրի համայնքը, եւ դարձաւ անոր առաջին նախագահը։ Արտաշէսի ղեկավարութեամբ Խոտորջուրի համայնքը համեմատաբար մեծ նուաճումներու կը հասնի: Ան ոչ միայն գրասենեակային նախագահ էր, այլեւ համայնքային շարքային անդամ, իր բազում ընդունակութիւններու շնորհիւ` համայնքի հողագործը, հացագործը, պայտառը, դարբինը, դերձակը, ճարտարապետը: Արտաշէսին պէտք է վերագրել այն, որ շատ կարճ ժամանակահատուածի մէջ մօտակայ Թաքէառլու, Ռնդամալ, Թայչարուխ, Քարուանսարա, Նովօ Միխայլովկա, Ախտա գիւղերու հայ, ռուս եւ ատրպէյճանցի գիւղացիները չափազանց մեծ համակրանքով ու սիրով լցուած էին դէպի համայնքը եւ անոր նախագահը: Շատ անգամ Խոտորջուրի համայնքը Արտաշէսի գլխաւորութեամբ օգնութեան հասած է հարեւան գիւղացիներուն, օգնել կամ լուծել բազմաթիւ կնճռոտ հարցեր: Սակայն, վրայ կը հասնին ստալինեան բռնաճնշումները: 1936 -ին Արտաշէսը եւս կը ձերբակալուի եւ 14 Օգոստոս1937—ի, լոյս 15-ի գիշերը ժամը 02:00-ին կը գնդակահարուի Ճեմալ փաշային սպանելու մեղադրանքով։ 1956 -ին Արտաշէսը յետմահու արդարացուած է։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ վրիժառուներ
Փիլիսոփայ
Փիլիսոփայ (հին յունարէն՝ φιλόσοφος - իմաստասէր, իմաստութեան ձգտող, իմաստութիւն փնտռող), մարդ, ով կը զբաղի փիլիսոփայական խնդիրներու ուսումնասիրութեամբ։ Լայն ընկալմամբ, իւրաքանչիւր մարդ (մտածող էակ) փիլիսոփայ է, քանի որ իր ներդրումն ունի մտածողութեան զարգացման մեջ։ Նեղ ընկալմամբ փիլիսոփայ կը կոչուի այն մարդը, ով որոշակի գիտելիքներ ունի տրամաբանութեան բնագաւառին մէջ եւ կրնայ առաջադրել ու լուծել փիլիսոփայութեան բնագաւառի խնդիրներ։ Փիլիսոփայ կրնայ կոչուիլ այն մարդը, որ կը պատկանի որոշակի փիլիսոփայական դպրոցի մը, որ կը կիսէ տուեալ դպրոցի գաղափարները կամ կ’ապրի համապատասխան այդ գաղափարներուն։
Ստորոգութիւն:Փիլիսոփայութիւն
Արտաշէս Սօլաքեան
Արտաշէս Սօլաքեան (Վան - 1915), թատերագիր:
Կենսագրութիւն
1901-ին Երամեանէ ընթացաւարտ՝ կը պարապի ուսուցչութեամբ եւ 1908-ին կը կազմակերպէ ծննդավայրին թատրոնը, բեմադրելով իր հեղինակած Ընտանիքը, նաեւ ուրիշ թատրերգութիւններ: Բացի պոլսահայ թերթերու իր աշխատակցութենէն՝ 1906-ին կը հրատարակէ Ասուպ խմորատիպ հանդէսը, յետոյ Կոչնակը որուն կը միանայ Բրուտեան.- Ինք եւ ստորեւ նշանակուած 4 ընկերները տեղւոյն Հնչծ կուսակցութեան վարիչներն էին, որոնք՝ հակառակ Քէօսթէնճէի ծանօթ ժողովին համամիտ չըլլալուն՝ մինչեւ ապստամբութեան որը (4/17 Ապրիլ 1915) բանտը կը մնան եւ հոն կ'սպաննուին ճէվտէթի հրամանով, մինչ անդին կը շարունակուէր համակուսակցական եւ համաժողովրդական հերոսամարտը, Դաշնակցականներու ղեկավարութեամբ:
Սպանիոյ Գերագոյն Դատարան
Սպանիոյ գերագոյն դատարան (սպ.՝ Tribunal Supremo de España), բարձրագոյն դատական մարմին Սպանիոյ Թագաւորութեան մէջ, որ կը համարուի երկրի մայր օրէնք հորջորջուող Սահմանադրութեան գլխաւոր երաշխաւորն ու երկրին մէջ սահմանադրականութեան վերահսկող :
Իրաւասութիւններ
Սպանիոյ գերագոյն դատարանը կը համարուի Թագաւորութեան բարձրագոյն դատական ատեանը, որու քննութեան տակ կը գտնուին տարբեր ոլորտի վարոյթներ՝ սահմանադրութեան կարգաւորման լայն շրջանակներու հետ կապուած: Այն կրնայ քննել անհատներու առնչութեամբ քաղաքացիական վարոյթներ, սակայն սովորաբար կը գործէ որպէս վերաքննիչ վարչական դատարան, որու գործառոյթներու մէջ կը մտնէ տեղական կամ նահանգային ընդհանուր իրաւասութեան դատարաններու գործողութիւններու արդիւնքով առաջացող ընթացակարգային խախտումները: Սպանիոյ գերագոյն դատարանի իրաւասութիւններու մէջ կը մտնէ նաեւ ստորադաս դատարաններու որոշումներու բեկանումը` Սպանիոյ Սահմանադրութեան, օրէնքներու եւ ենթաօրէնսդրական գործողութիւններու դրոյթներու համաձայն :
Սպանիոյ գերագոյն դատարանի դատավճիռը կամ որոշումը ներմիապետական այլ դատական ատեաններուն մէջ բողոքարկման ենթակայ չէ, թէեւ երկրի թագաւորը ունի գերագոյն դատարանի կողմէն ընդունուած վճիռները սեղմ ժամկէտներու մէջ առ ոչինչ յայտարարելու բացառիկ իրաւունք: Գերագոյն դատարանի որոշումները կրնան չեղեալ համարուիլ Սահմանադրական դատարանի կողմէն, այն պարագային, եթէ տուեալ վճիռը կը հակասէ 1978-ի Սպանիոյ Սահմանադրութեան մէջ ամրագրուած քաղաքացիներու իրաւունքներու ու հիմնարար ազատութիւններու պաշտպանութան կամ Մարդու իրաւունքներու եւրոպական դատարանի որոշումներուն, քանի որ Սպանիան պաշտօնապէս վաւերացուցած է Մարդու իրաւունքներու եւրոպական պայմանագիրը :
Սահմանադրաիրաւական կարգավիճակ
Սպանիոյ գերագոյն դատարանը կը համարուի իշխանութեան տարանջատման արդիւնքով առաջ եկած կառավարման գործիքի երեք ճիւղերէն մէկը՝ օրէնսդիր եւ գործադիր մարմիններու հետ միասին: Եթէ օրէնսդիր մարմինը կը կատարէ օրինաստեղծման գործառոյթ, իսկ գործադիրը՝ ի դէմս կառավարութեան, կ՛ամրագրէ այն, ապա գերագոյն դատարանը կ՛ապահովէ ընդունուած օրէնքներու գերակայութիւնն ու անոնց խախտումներու անաչառ պատժելիութիւնը: Գերագոյն դատարանը կ՛ապահէ այնպիսի միջոցներ, որու պայմաններով օրէնքը կը դառնայ հաւասար ցանկացած անձի համար :
Յարութիւն Աւգերեան
'''Աւգերեան Հ. Յարութիւն''', լեզուագէտ, բառարանագիր եւ թարգմանիչ։ 1786-ին, Վենետկի Ս. Ղազար վանքը կը հասնի իր երէց եղբօր քով, եւ 1798-ին քահանայ կը ձեռնադրուի:
Իր եցէց եղբօր՝ Հ. Մկրտիչ Աւգերեանի նման աշխատած է ծանօթացնել հայ ազգը Եւրոպայի իր պատուական աշխատասիրութիւններով: Հայրը Յ. Աւգերեանի անունը շատ սերտօրէն կապուած է հռչակաւոր Լորտ Պայրընի հետ: Անգլիացի քերթողը երբ 1816-ին Վենետիկ գալով Ս. Ղազար այցելեց, իբրեւ լաւ անգլերէն գիտցող Հ. Յ. Աւգերեան ընդունեց զինք, եւ բնական էր որ երբ մեծ քերթողը հայերէն ուզեց սորվիլ՝ իրեն ուսուցիչ Հ. Յարութիւնը պիտի ընտրէր:
Շատ անգլիացիներ, լսելով որ Պայրընը հայերէն սորված է՝ իրենք ալ հետեւած են անոր, դասատու ունենալով մի՛շտ Հ. Յարութիւնը որ Պայրընի հետ, վարժապետ եւ աշակերտ՝ քերականութիւն մը պատրաստեցին, որ քանի մը անգամ տպագրուեցան:
Հ. Աւգերեան քերականութենէն յետոյ ձեռնարկեց Անգլ. եւ Հայ ու Հայ եւ Անգլ. բառգիրքներուն ձեռնտուութեամբ եւ արդեամբք Յովհ. Պրէնտ հայերէնագէտ անգլիացիին: Հ. Աւգերի անդրանիկ հրատարակութիւնն եղած է «Բառարան համառօտ ի գաղղիականէ ի հայ», տպուած 1812-ին (մօտ 600 էջ), որ 1840-ին կրկին տպագրութեան արժանացաւ: 1816-ին լոյս ընծայեց «Բառարան համառօտ ի հայէ ի գաղղիական», 700 էջ: 1817-ին լոյս ընծայեց «Քերականութիւն անգղիական եւ հայերէն»: 1819-ին՝ «Քերականութիւն հայերէն եւ անգղիական» որ երրորդ տպագրութեան արժանացաւ: 1824-ին՝ «Բառարան Հայերէն եւ Անգղիական», որուն համառօտը տպագրուեցաւ 1825-ին ի Կալաթա: Հ. Աւգերեան ունի դեռ իտալերէն, Ֆրանսերէն լեզուով գրքոյկներ վանքը եւ մեր ազգը օտարներուն ճանչցնելու նպատակաւ: 1821-ին հրատարակած «Բացատրութիւն չափուց եւ կշռոց նախնեացը», եւ թարգմանած է «Միլտոնի Դրախտ կորուսելաը»՝ արձակ, գրաբար եւ լոյս ընծայած է «Ն. Լամբրոնացւոյ Ատենաբանութիւնը»:
Հայր Աւգերեան բացի հայերէնէն եւ տաճկերէնէն, գիտէր՝ յունարէն, եբրայերէն, լատիներէն, իտալերէն, ֆրանսերէն, անգլերէն, հունգարերէն եւ գերմաներէն: «Հարազատին նման, կը գրէ Հ. Սարեան Հ. Յարութիւն եւս՝ վանական կառավարութեան մէջ երկար տարիներ գործակցութիւն ունեցած է, քսան տարւոյ չափ ընդհանրական քարտուղարի եւ առաջիկայի պաշտօն վարելով, ինչպէս որ Եղբօրը վիճակին վրայ նախանձելով ետեւէն թռեր հասեր էր վանք՝ թողլով հայրենի գիրկը, նոյնպէս անոր մահուընէն 8 ամիս վերջը՝ նոյն գեղեցիկ նախանձով վառուած, կը թռչէր դարձեալ անոր ետեւէն դէպի երկինք, 81 տարեկան՝ ծանրաբեռն ամօք եւ արդեամբք (24 Նոյեմբեր 1854-ին Ս. Ղազարու մէջ): Հ. Յ. Աւգերեանի մահուան առթիւ գրուած է «Բազմավէպ»ի մէջ 1854 էջ 376:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ լեզուագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Հայ բառարանագիրներ
Դեղնախտ
Դեղնութիւն-դեղնախտ (jaundice)՝ մորթի եւ աչքերու սպիտակապատեանին (sclera) դեղին գունաւորումը, որ հետեւանք է բնականէն աւելի արեան մէջ շրջագայող լեղագունակ bilirubin-ի: Անիկա ներքին քանի մը հիւանդութիւններու դրսեւորումն է, որ կը յայտնուի մորթին եւ աչքերուն մէջ : Դեղնութիւնը հիւանդութիւն մը չէ, այլ ախտանշան մը: Անիկա փոխանցիկ չէ եւ կը պատահի որեւէ մէկ տարիքի, առանց սեռի խտրութեան :
Bilirubin-ը կ'արտադրուի արեան ներկանիւթէն (hemoglobin): Bilirubin-ը լեարդ հասնելէ ետք կ'արտաթորուի մաղձին հետ դէպի բարակ աղիքներ, ուր անիկա կը տարրալուծուի եւ հասնելով հաստ աղիքներ կ'արտաքսուի մարմինէն դուրս՝ կղկղանքի հետ :
Դեղնութիւն կը յառաջանայ, երբ լեարդին մէջ bilirubin-ի արտաթորումը արտադրութիւնէն պակաս ըլլայ: Բնական պայմաններու մէջ 100 մլ. արիւնը կը պարունակէ 0.5-1.2 մկ. bilirubin: Երբ այս քանակաչափը բարձրանայ 2-3 մկ.ի դեղնութիւնը կը յայտնուի: Աչքի սպիտակապատեանին դեղին գունաւորումը կը յայտնուի մորթի դեղնութենէն առաջ :
Արեան կարմիր գնդիկները շարունակ կ'արտադրուին մեր մարմինին մէջ, մասնաւորաբար՝ ոսկրածուծին մէջ: Առողջ կարմիր գնդիկները կ'ապրին մօտաւորապէս 120 օր եւ վերջաւորութեան անոնց ներկանիւթը՝ hemoglobin-ը, կը տարբաղադրուի ազատ bilirubin-ի (unconjugated bilirubin), երկաթի եւ globulin սպիտակուցի: Երկաթը կը մնայ մարմինին մէջ եւ դարձեալ կ'օգտագործուի կարմիր գնդիկներու կազմաւորման գործընթացին մէջ
Ազատ bilirubin-ը կը մտնէ արեան շրջագայութեան մէջ եւ կը միանայ հոն գտնուող albumin սպիտակուցին, որպէսզի դիւրաւ փոխադրուի լեարդ, ուր ան կ'անջատուի albumin-էն եւ ածանցուելէ (conjugated) ետք կ'արտաթորուի մաղձին հետ դէպի լեարդածորան ու հոնկէ՝ բարակ աղիք: Հոս՝ մանրէներու ներգործութեամբ, ածանցեալ bilirubin-ը կը վերածուի urobilinogen լեղաներկի եւ urobilin լեղաներկի: Urobilinogen-ի պզտիկ մաս մը ետ կը ներծծուի բարակ աղիքներու պատերուն կողմէ եւ արեան միջոցաւ կը վերադառնայ լեարդ ու մաղձին հետ ետ կ'արտաթորուի : Իսկ մնացեալ urobilinogen-ը կը խառնուի կղկղանքին հետ եւ որոշ փոփոխութիւններէ ետք կղկղանքին կու տայ յատուկ կանաչ գունաւորում եւ կ'արտահանուի մարմինէն դուրս: Կղկղանքով կ'արտահանուի օրական 40-280 մկ. urobilinogen: Urobilin-ը արեան ճամբով կը հասնի երիկամներ եւ հոնկէ մէզին հետ կ'արտաթորուի: Անիկա մէզին կու տայ յատուկ դեղին գունաւորում մը :
Բնական պայմաններու մէջ միջին ծանրութեամբ անձ մը կ'ունենայ 5 լիթր արիւն 750 կրամ hemoglobin-ով: Ամէն օր կարմիր գնդիկներուն 1/120ը կը կործանի եւ 6.3 կրամ hemoglobin-էն յառաջացած 250-350 մկ. ազատ bilirubin-էն կ'արտադրուի 250-280 մկ. urobilinogen բարակ աղիքին մէջ :
250-350 մկ. ազատ bilirubin-ին 80 տոկոսը կու գայ այլափոխուող մահացող կարմիր գնդիկներէ իսկ մնացեալը ոսկրածուծէն եւ լեարդէն:
Յառաջացում
Դեղնախտ կը յառաջանայ հետեւեալ հիւանդութիւններու գոյութեամբ.
Լեարդաբջիջային հիւանդութիւններ
Լեարդաբջիջային հիւանդութիւններ, ուր տեղի կ'ունենայ լեարդաբջիջային անբնական գործունէութիւն հետեւեալ պատճառներով.
Լեարդի բարակ ծորանիկներու (ductules) խցում
Լեարդի բարակ ծորանիկներու (ductules) խցում, որ կը յառաջանայ.
Կարմիր գնդիկներու արագ եւ առատ տարրալուծում (hemolysis).
Կարմիր գնդիկներու տարրալուծումով մեծ քանակութեամբ bilrubin կ'արտադրուի եւ տեղի կ'ունենայ զօրաւոր եւ արագ դեղնութիւն: Կարմիր գնդիկներու արագ տարրալուծումը կը պատահի կարգ մը ժառանգական ախտանիշ (syndrome) հիւանդութիւններով: Կարմիր գնդիկներու արագ եւ առատ տարրալուծումը կը յառաջացնէ արեան կարմիր գնդիկներու նուազում:
Այս հանգրուանին եթէ ոսկրածուծը օգնութեան չհասնի եւ առատ կարմիր գնդիկներ չարտադրէ տեղի կ'ունենայ սուր սակաւարիւնութիւն (acute anemia):
Ախտանշաններ
Դեղնախտի ընդհանուր ախտանշաններն են.
Հետեւանքներ
Լեարդամաղձային ծորանի խցումով կը յառաջանայ.
Համբոյրի հիւանդութեան դեղնութեան հետ կը տեսնուի նաեւ մարմինի ընդհանուր աւշագեղձերու ծաւալում: Սպիտակարիւնութեան եւ աւշագեղձերու խլիրդի հետեւանքով յառաջացած դեղնութիւնը կ'ունենայ երկարատեւ ընթացք:
Կղկղանքի պակաս
Կղկղանքի urobilinogen-ի քանակը կը նուազի երեք պատճառներով.
Ախտաճանաչում
Դեղնախտի ախտաճանաչումը տեսնուած բացայայտ դեղնութիւնն է: Սակայն պէտք է ախտաճանաչուի անոր բուն ախտապատճառը, որպէսզի կատարուի ճշգրիտ դարմանումը: Հիւանդին եւ դեղնութեան պատմականը խիստ կարեւոր է: Կը կատարուին արեան եւ մէզի տեսակաւոր յատուկ տարրալուծարանային քննութիւններ եւ նկարահանումներ, ինչպէս՝ համակարգչային եւ մագնիսարձագանգային նկարահանումներ: Յաճախ պզտիկ կտոր մը կը վերցուի լեարդէն (biopsy) կատարելու համար ախտաբանական քննութիւն:
Դեղնախտի դարմանումը կը կատարուի համաձայն անոր ախտապատճառներու ախտաճանաչումին: Մինչ այդ դեղնութիւն ունեցող անհատը պէտք է կատարեալ հանգիստ ընէ, սննդարար կերակուրներ ուտէ, ալքոլ չգործածէ եւ առատ ջուր խմէ: Լեարդածորանի խցումը կը կարօտի վիրաբուժական միջոցառումի:
Պարաք Օպամա
Պարաք Հուսէյն Օպամա II, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ ու 44-րդ եւ գործող նախագահ (20 Յունուար 2009 թուականէն) Քոլումպիա համալսարանի եւ Հարվըրտ ի օրէնսգիտութեան դպրոցի շրջանաւարտ։
Օպաման նախագահի թեկնածութիւն յայտնած է 2007 Փետրուար եւ 2008 թուականին նախագահական արդիւնքներով Տեմոքրադական կուսակցութեան կողմէ պաշտօնապէս առաջադրուեցաւ նախագահի թեկնածու: Ան ընտրողներու ձայներու 52,9%-ը եւ ընտրարարներու 365 ձայները հաւաքելով առաջ անցաւ իշխող Հանրապետական կուսակցութեան թեկնածու Ճոն Մքքէյնէն անոր 45,7%-ի եւ 173-ի դէմ: Օպաման Խաղաղութեան Նոպելեան մրցանակի դափնեկիր է, որուն արժանացած է 9 Հոկտեմբեր 2009-ին՝ «մարդկանց միջեւ միջազգային դիւանագիտութեան եւ համագործակցութեան ամրապնդումի արտակարգ ջանքերու համար» ձեւակերպումով:
2012-ի նախագահական ընտրութիւններուն Օպաման առաջ անցաւ Հանրապետական կուսակցութեան թեկնածու Միթ Րոմնիէն հաւաքելով ընտրողներու քուէներու 51,1%-ը եւ ընտրարարներու 332 քուէները Րոմնիի 47,2%-ի եւ 206-ի դիմաց:
Օպաման առաջին սեւամորթ ամերիկացին է, որ առաջադրուած է որպէս ԱՄՆ նախագահի թեկնածու որեւէ ամերիկեան կուսակցութենէ։ Օպաման խառնածին է, սակայն ոչ թէ սեւամորթ ամերիկացիներէ. ան նախկին ստրուկներու ժառանգ է, Քենիայէն եկած ուսանողի եւ ճերմակ ամերիկուհու մը որդի:
Երիտասարդ Կեանքը Եւ Արհեստը
Օպաման ծնած է 4 Օգոստոս 1961 թուականին Հոնոլուլուի մէջ, Հաուայ ։ Ան Հաուայի մէջ ծնած առաջին նախագահը եղած է։ Անոր մայրը՝ Սթենլի Էնն Տանհամը, ծնած է Ուիչիթա, Քանզաս եւ հիմնականը անգլիական ծագումով, նաեւ եւրոպացի՝ իրլանտացի, գերմանացի նախնիներ ունեցած էր։ Էննի մայրը՝ Օպամայի մօրական տատը իր նախնիներու մէջ նաեւ հնդիկ չէրոքի ունեցած է: Տանհամ ազգանունն ինքնին, ամերիկեան ազնուականութեանը պատկանած էր եւ կը ծագի առաջին վերաբնակիչ Րիչրտ Սինկլեթերիէն եւ անոր որդի Ճոնաթանէն (1639/40-1724), որ ոչ այնքան հասկանալի պատճառներով ազգանունը դարձած էր Տանհամ:
Օպամայի հայրը՝ աւագ Պարաք Օպաման, Նիանգոմա Կոգելօ, Քենիայէն էր։ Օպամայի ծնողները հանդիպած են 1960 թուականին ռուսերէնի դասին Հաուայի համալսարանին մէջ, որ Մանոյա կը գտնուի, ուր ան որպէս օտարերկրեայ ուսանող եղած էր։ Աւագ Օպամայի հօր եւ Տանհամի ծնողներու կամքին հակառակ՝ անոնք ամուսնացան Ուաիլուկու, Մաուիուի մէջ 2 Փետրուար 1961 թուականին: 1961 թուականի Օգոստոսին, երբ Պարաքը արդէն ծնած էր, Օպամայի մայրը տեղափոխուեցաւ Սիեթիլ, Ուաշինկթըն իր նորածին տղուն հետ: Օպամա ուսում առաւ Ուաշինկթընի համալսարանին մէջ։ Այդ նոյն ատենը, Յունիս ին աւագ Օպաման ստացաւ տնտեսագիտութեան պաքալորիայի աստիճան Հաուայի մէջ։ Այնուհետեւ ան մեկնեցաւ՝ յաճախելու Հարվըրտ համալսարան։
Օպամայի ծնողները բաժնուեցան 1964 թուականի Մարտ ին։ Աւագ Օպաման Քենիա վերադարձաւ 1964 թուականին, ուր կրկին ամուսնացաւ։ Ան այցելեց Պարաքին Հաուայի մէջ միայն մէկ անգամ՝ 1971 թուականին։ Մահացաւ ինքնաշարժի արկածով 1982 թուականին, երբ իր որդին 21 տարեկան էր ։
1963 թուականին Տանհամը Հաուայի համալսարանին մեջ կը հանդիպի Ինտոնեզիա յէն աշխարհագրութիւն ուսանելու եկած Լոլօ Սոէդորոին։ Անոնք ամուսնացան Մոլոքաի (Անգլերէն) 15 Մարտ 1965-ին։ Երկու անգամ իր J1 վիզան (Անգլերէն) մէկ տարիով երկարաձգելէն ետք Լոլօ 1966 թուականին կը վերադառնայ Ինտոնեզիա։ 16 ամիսներէ ետք՝ 1967 թուականին, անոր կը հետեւին իր կինն ու խորթ որդին։ Ընտանիքը ապրած է Ճաքարդա յի հարաւային Թեպեդ արուարձանը, իսկ յետոյ 1970 թուականին Ճաքարդայի կեդրոնը, աւելի հարուստ թաղամասի մը մէջ։ Վեցէն տասը տարեկան Օպաման յաճախած է տեղական ինտոնեզիական դպրոցներ՝ Սբ․ Փրանգիս Ասսիսիացի կաթողիկէ դպրոց երկու տարիով եւ Պեսուքի պետական դպրոց մէկուկէս տարիով։ Այս ամէնը համալրացած է նաեւ իր մօր կողմէ անգլերէնի ուսուցմամբ։