cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հայաստանի Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիա
Միջազգային գիտական համագործակցութիւն
ՀՀ ԳԱԱ-ի ներքո գտնվող գիտահետազոտական ինստիտուտները նաեվ գիտական համագործակցական լայն կապեր ունեն ԱՄՆ-ի, Գերմանիայի, Ֆրանսայի, Հոլանտայի, Իսրայէլի, Իրանի, Կիպրոսի, Մեքսիկոյի եւ այլ երկիրներու գիտական կեդրոններուն հետ։
ՀՀ ԳԱԱ գիտնականները նաեւ իրենց մասնակցութիւնը կը բերեն միջազգային շարք մը հիմնադրամներու եւ այլ կազմակերպութիւններու գիտական ծրագիրներուն մէջ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայաստան Ստորոգութիւն:Գիտութիւն
Խօսնակ (ամսագիր)
«Խօսնակ (Ամսագիր)» իր պաշտօնաթերթով կը Լուսաբանէ ՀԲԸՄ-ի եւ ՀԵԸ-ի գործունէութիւնը Լիբանանի եւ Սուրիոյ մէջ։ Նիւթեր կը տպագրէ Հայաստանի տնտեսութեան, գիտութեան ու մշակոյթի նուաճումներուն մասին։ Հայաստանը համարելով ազգապահպանման հիմնական կռուան՝ ձգտելով ամրապնդել հայրենիք-սփիւռք կապերը։
«Խօսնակ»ի պաշտօնաթերթով լոյս տեսնող յօդվածներու մեծ մասը նուիրուած են ՀԲԸՄ-ի եւ ՀԵԸ-ի, Լիբանանի, Սուրիոյ եւ Կիպրոսի մէջ իրենց մասնաճիւղերու մարզական, մշակութային եւ կրթական գործունէութեան լուսաբանութեանը։
Նիւթեր կը տպագրուի նաեւ Հայաստանի տնտեսական, գիտական ու մշակութային կեանքի վերաբերյալ։ Պարբերաբար լոյս ընծայելով օտարալեզու (արաբերէն, ֆրանսերէն, անգլերէն) երիտասարդական յաւելուածներ։
Անցեալին իբրեւ «Խօսնակ»ի յաւելուած լոյս տեսած են նաեւ «Խօսնակ պատանեկան» (1969-1975 եւ 1982-1987, խմբագիրներ՝ Զարեհ Թիւթիւնճեան, Ալպէր Գարամանուկեան) եւ «Երիտասարդ խօսնակ» (1989, խմբագիրներ՝ Ռաֆֆի Ճիկերեան, Զաւէն Նանէճեան) ուսանողական-երիտասարղական պարբերաթերթերը։
2006-էն ի վեր «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի գլխաւոր խմբագիրն է Համբիկ Մարտիրոսեանը:
Տպաքանակը մօտ 1100 է, որմէ 600-ը կը սփռուի Լիբանանի մէջ, մնացեալ 500-ըՙ ամբողջ աշխարհը
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայկական պարբերականներ
Երուխան
Երուխան (Երուանդ Սրմաքէշխանլեան, ), հայ գրող, հրապարակախօս, թարգմանիչ եւ մանկավարժ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Պոլիս։ Նախնական եւ միջնակարգ կրթութիւնը ստացած է Խասգիւղի «Ներսէսեան» վարժարանին եւ ապա՝ Կեդրոնական վարժարանին մէջ, զոր կէս ձգած է՝ ընտանիքի նիւթական համեստ վիճակին եւ իր անբաւարար արդիւնքերուն պատճառով (ան կը ճշդէ, որ անոնք գոհացուցիչ չէին՝ նոյնիսկ հայերէնի պարագային)։
1889-ին գրական ու լրագրական փորձեր ընելէ ետք «Ծաղիկ» հանդէսին եւ «Ճերիտիէ շարգիէ» հայատառ թրքերէն թերթին մէջ, 1890 թուականի վերջաւորութեան կը մտնէ «Արեւելք» օրաթերթ որպէս խմբագրի օգնական։
Մայիս 1890-ին իր «Պապուկը» նորավէպը, գնահատուելէ ետք Արփիարեանի կողմէ, լոյս կը տեսնէ «Արեւելք»ի մէջ։ Կը շարունակէ արտադրել նորավէպեր եւ պատմուածքներ ժողովրդական կեանքէն, ինչպէս նաեւ թարգմանութիւններ՝ ֆրանսական վէպերու եւ վիպակներու, որոնք թերթօնով լոյս կը տեսնեն։ 1896–ի ջարդերու տարին, Պուլկարիա կ՚անցնի, ուր ուսուցիչ կ՚ըլլայ։ 1897-1899-ին կ՚աշխատակցի «Բիւզանդիոն» օրաթերթին՝ կեղծանուններով, մինչեւ որ համիտեան գրաքննութիւնը կը յայտնաբերէ իր անունը եւ կը ստիպուի դադրեցնել աշխատակցութիւնը։ 1898-1899-ին հիմնադիրներէն ու խմբագիրներէն է Վառնայի «Շարժում» թերթին, իսկ 1900-1901-ին կը հրատարակէ «Շաւիղ» կիսամսեան։ 1904–ին կը փոխադրուի Եգիպտոս, նոյն զոյգ ասպարէզներուն մէջ գործելով։
Այս տարիներուն, վերամշակելով 1890–ականներու իր մէկ վիպակը, զայն կը վերահրատարակէ «Ամիրային Աղջիկը» խորագրով, որ պիտի մնար իբր իր սերունդի ամենալուրջ վէպը։
1913-ին նշանակուած է Խարբերդի Կեդրոնական վարժարանի տնօրէն։ 1915 Ապրիլին կը ձերբակալուի, կը բանտարկուի եւ կը նահատակուի։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Համօ Սահեան
Համօ Սահեան (14 Ապրիլ 1914, Լոռի - 17 Յուլիս 1993, Երեւան), հայ արեւելահայ բանաստեղծ։
Ծնած է Սիսեանի մօտ, գիւղացի ընտանիքի մը մէջ։ Դեռ պատանի՝ ընտանիքը փոխադրուած է Պաքու, ստացած՝ միջնակարգ ուսումը, աւարտած՝ մանկավարժական հիմնարկ ու գործած՝ մամուլի մէջ։ Միաժամանակ՝ լոյս ընծայած է քերթուածներու առաջին հատորները։
Սահեանի բանաստեղծութիւնները տպագրուած են դեռեւս 30-ական թուականներէն, սակայն համընդհանուր ճանաչման արժանացած է ռազմաճակատ եղած ընթացքին «Նայիրեան Դալար Բարտի» բանաստեղծութեամբ, զոր յատկանշական է Հայաստան երկրի հանդէպ կարօտի յուզական բռնկումով եւ անմիջականութեամբ։
1951-ին հաստատուած է Երեւան, ուր շարունակած է գործել մամլոյ («Աւանգարդ», «Ոզնի», «Գրական Թերթ») եւ վարչա-մշակութային հիմնարկներու մէջ, միւս կողմէն արտադրելով բանաստեղծական նոր գործեր։ Ունի նաեւ բանատեղծական գործերու՝ թարգմանական ճոխ վաստակ, ռուս եւ խորհրդային ժամանակաշրջանի այլ գրականութիւններէ։
Մահացած է Երեւան։
Գործերէն
Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:1914 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1993 մահեր Ստորոգութիւն:14 Ապրիլի ծնածներ Ստորոգութիւն:17 Յուլիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Սիսեան ծնածներ Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ
Ամալ Նասէր
Ամալ Նասէր (անգլ.՝ Amal Taher Mohamed Naseer, 9 Սեպտեմբեր, 1959, Իրպիտ, Յորդանան), յորդանանցի գրող, գրական քննադատ եւ ակադեմիկոս : Յորդանանի Համալսարանին մէջ պաշտպանած է գրականութեան ու քննադատութեան նուիրուած դոկտորական աշխատանք: Ան Յորդանանի մէջ առաջին կինն է, ով Յորդանանի Համալսարանին մէջ գրած է այս ոլորտին նուիրուած դոկտորական աշխատանք:
Կեանք եւ գործունէութիւն
Նասէր ծնած է 9 Սեպտեմբեր 1959-ին, Յորդանանի Իրպիտ քաղաքը: Միջնակարգ դպրոցը աւարտած է նոյն քաղաքին մէջ, 1977-ին: 1982-ին ստացած է արաբերէն լեզուի եւ գրականութեան Պսակաւոր Արուստից (BA) վկայական՝ Եարմուք համալսարանէն: 1987-ին ստացած է մագիստրոսական աստիճան, իսկ 1995-ին Յորդանանի Համալսարանին մէջ պաշտպանած է իր դոկտորական աշխատանքը: Աշխատած է Ալժերիայի Մոստեղանեմիի համալսարանին մէջ, ուր նաեւ եղած է համալսարանին Կիրառական գիտութիւններու հոգաբարձուներու խորհուրդին անդամ: Անդամ է Յորդանանի Գրողներու Միութեան, ինչպէս նաեւ Իրպիտի Մշակութային Ֆորումին: Անդամ է Ամմանի Կիներու Ուսումնասիրութիւններու Կեդրոնին եւ Լիբանանի Արաբական Լեզուներու Միջազգային Խորհուրդին : 23 Մայիս 2016-ին Եարմուք համալսարանի նախագահ դոկտոր Ռիֆատ Ֆաըուրին Նասէրին նշանակած է իր օգնականը, ինչպէս նաեւ՝ Լեզուներու կեդրոնի տնօրէն : 2010-ին Նասէր պարգեւատրուած է «Կնոջ Կերպար» կոչումով՝ Արաբ Արտադրողներու Միութեան կողմէ` ՄԱԿ-ի Բնակչութեան Հիմնադրամի հետ համագործակցութեամբ իրականացուցած հեռուստատեսային աշխատանքին համար : Նոյն տարին ան արժանացած է «Կատարեալ Արաբ Մայր» տիտղոսին` Քուէյթի պետութեան կողմէ: 5 Սեպտեմբեր 2016-ին Լոս Անճելըսի քաղաքապետը Նասէրին պարգեւատրած է Յորդանանի կրթութեան ոլորտին մէջ անոր ունեցած ներդրումներն ու ջանքերը գնահատող վկայականով :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գրագէտներ Ստորոգութիւն:Արաբ Գրողներ Ստորոգութիւն:Յորդանանի գրողներ
Դուինի Եկեղեցական Ժողով (648)
Դուինի եկեղեցական ժողով 648 թուականին Մարզպանական Հայաստանի մայրաքաղաք Դուինի մէջ հայոց կաթողիկոս Ներսես Գ Տայեցիի եւ Հայոց իշխան Թեոդորոս Ռշտունիի օրոք ու նախաձեռնութեամբ գումարուած ժողով։ Ըստ Սեբեոսի, ժողովին մասնակցած են Հայոց բոլոր եպիսկոպոսներն ու նախարարները (անոնց անուններն ու թիւը չի նշուիր)։ 640-ական թուականներուն, Հայաստանի վրայ արաբական արշաւանքներու ժամանակ, Բիւզանդիոն ձգտած է իր կողմը գրաւել հայերուն, «դաւանական միութեան» առաջարկով պարտադրած է քաղկեդոնականութիւն։ Բիւզանդական Կոստանդիանոս III կայսրը եւ Կոստանդնուպոլիսի պատրիարքը նամակ ուղղարկած են Հայոց կաթողիկոսին եւ Թեոտորոս Ռշտունի իշխանին՝ յորդորելով ընդունիլ քաղկեդոնական դաւանանքը եւ վերջ տալ թշնամանքին։ Կաթողիկոսը եւ իշխանը Դուինի Ե ժողովը հրավիրած են նախ պատրաստելու կայսրին եւ պատրիարքին ուղարկուելիք պատասխանը, երկրորդ՝ կազմելու դաւան. ձեռնարկ փաստական պատճառաբանութեամբ, եւ երրորդ՝ իբրեւ ուղեցոյց հավատի ձեռնարկ սահմանելու հայերուն համար, որպէսզի պարզ ելլայ հայոց դաւանութիւնը եւ անոր տարբերութիւնը յունականէն։
Սեբէոսի (7-րդ դար) «Պատմութիւնէն» չերեւիր, որ ժողովին մէջ կազմած թուղթը ուղարկած են կայսրին։ Սակայն ընդարձակօրէն բերուած է դաւան. ձեռնարկը։ Անոր ընդհանուր բովանդակութիւնը հայոց դաւանութեան ամփոփումն է, ուր մասնաւորապէս շեշտուած է Քաղկեդոնի եւ Հայ եկեղեցիի վարդապետութիւններու տարբերութիւնը։ Հեղինակները հիմնավորած են Հայ եկեղեցիի դաւանութեան ուղղափառութիւնը՝ համաձայն 3 տիեզերաժողովներուն(Նիկիայի-325 թուական,Եփեսոսի-381 թուական, Քաղկեդոնի-451 թուական) որոշումներուն։ Վերջոաւորութեան, բանադրած են բոլոր հերձուածողներուն եւ քաղկեդոնականներուն։ Ժողովը բանադրած է նաեւ Յովհան Մայրավանեցիի աշակերտ Սարգիսի հերձուածը (յայտնի է Մայրագոմեցիներու աղանդ անունով), բացատրած «Սուրբ Աստուած» երգը «խաչեցարով» ըսելու դաւանական սկզբունքը։ Թուղթին մէջ կը խոսուի է նաեւ երկրորդ անգամ ամուսնացողներուն եռամեայ ապաշխարությունէն յետոյ հաղորդութիւն ընդունելու, իսկ երրորդ եւ չորրորդ անգամ ամուսնացողներուն՝ եկեղեցիի հաղորդութիւնէն զրկելու կանոններու մասին։ Ժողովի որոշումները ստորագրած են հոգեւորական եւ աշխարհական բոլոր ժողովականները, կնքած իրենց մատանիներով եւ հանձնած կաթողիկոսին՝ ի պահպանութիւն։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայոց եկեղեցական ժողովներ Ստորոգութիւն:7-րդ դար
Ծալկա
Ծալկան (წალკა), քաղաք Վրաստանի հարավին, Քվեմո Քարթլի երկրամասին, Ծալկայի մունիցիպալիտետի վարչական կենտրոնը։ Բնակչութիւնը կը կազմէ 2.000 մարդ, հիմնականը հայեր եւ հույներ են։ Ծալկան հիմնադրած են էրզրումի վիլայեթեն գաղթած հայերը, 1829-1830 թվականներին կոչված է Բարմաքսըզ, 1936 թվականին դարձած է շրջկենտրոն եւ վերանվանվել Ծալկա։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի քաղաքներ
Ծակ Քար
Ծակ քար, երկրաբանական բնութեան յուշարձան, Հայաստանի մէջ, որ բնական փապուղի է։ Բնութեան յուշարձանը կը գտնուի Կոտայքի մարզի Բջնի գիւղի մատոյցներու մէջ, Հրազդան գետի ձախ ափին։ Այն գրանցուած է Հայաստանի Հանրապետութեան Բնապահպանութեան նախարարութեան բնութեան պետական յուշարձաններու ցանկին մէջ։ Բնութեան պետական յուշարձաններու ցանկին մէջ ներառուած է 2008 թուականի 14 Օգոստոս-ին ընդունուած «Հայաստանի Հանրապետութեան բնութեան յուշարձաններու ցանկը հաստատելու մասին» ՀՀ Կառավարութեան որոշման համաձայն ։
Հայոց Այբուբենի Յուշակոթող (Օշական)
Հայոց այբուբենի յուշակոթող, կը գտնուի Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Օշական գիւղի հիւսիսային մասը, ցածրիկ բլուրի վրայ։ Յուշակոթողիը կ'ընթգրկէ Օշականի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին վրայ, կանգնած է 1962 թուականին։
Պատմութիւն
Յուշակոթողը կանգնած է Մեսրոպ Մաշտոցի ծննդեան 1600-ամեակի առթիւ։ Ան բաղկացած է բացուած գիրքի նմանող երկու յուշասալերէ, որոնցմէ ձախակողմեանին վրայ քանդակուած է Հայոց այբուբենը ։
Հայոց այբուբենի նուիրուած յուշարձան կայ նաեւ Ապարան-Երեւան մայրուղիի աջ կողմը, Ապարանի եւ Աշտարակի վարչական սահմանագլխին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայաստան
KFC
KFC (անգլ.՝ KFC, «Kentucky Fried Chicken» [թարգ․՝ Քենթուքեան տապկուած հաւ]), արագ սնունդի ամերիկեան համաշխարhային կազմակերպութեան ճիւղ մըն է:
Մասնագիտացած է տապկուած հաւի միսով ուտեստներու եւ այլ ճաշատեսակներու մատուցման մէջ։ Անոր արձանագրած վաճառքներու հաշիւներուն պատճառով կը նկատուի աշխարհի երկրորդ հսկայ եւ ծանօթ կազմակերպութիւնը: 2013 թուականի Դեկտեմբեր ամսուն դրութեամբ ցանցն ունի 18,875 սնունդի կէտեր աշխարհի 118 երկիրներու մէջ: «Pizza Hut» եւ «Taco Bell» ցանցերուն հետ համատեղ կը հանդիսանայ «Yum! Brands» ճաշարանային ընկերութեան ստորաբաժանումը:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Արագ սնունդի ցանցեր
Դուինի Եկեղեցական Ժողով (719-720)
Դուինի եկեղեցական ժողով 719 կամ 720 թուականին Արմինիա կուսակալութեան մայրաքաղաք Դուինի մէջ Յովհաննէս Գ. Օձնեցի կաթողիկոսի գլխավորութեամբ հրաւիրուած ազգային-եկեղեցական ժողով։ Ժողովը հետապնդած է երկու նպատակ։
Դուինի Զ. ժողովը ընդունած է նաեւ 32 յօդուածէ կազմուած կանոնախումբ մը, որ յայտնի է «Կանոնք տեառն Յովհաննիսի Իմաստասիրի Հայոց կաթողիկոսի» անունով։ Այդ կանոններով որոշուած է Հայ եկեղեցւոյ ժամերգութեան կարգը (նշելով առաւօտեան, երեկոեան, գիշերային պաշտամունքները, կիրակնօրիա ժամերգութիւնները), համախմբուած են Գրիգոր Ա. Լուսաւորիչի, Սահակ Ա. Պարթեւի, Յովհաննէս Ա. Մանդակունու բոլոր կանոնները եւ կարգերը (կանոն ԻԱ–ԻԵ)։
Ի կանոնով որոշուած են «Սուրբ Աստուած» երգի «խաչեցարի» հաւելման, ԻԶ եւ Լ կանոններով՝ Քրիստոսի Ծննդեան եւ Մկրտութեան տօնը 6 Յունուարին կատարելու, Ը կանոնով՝ անապակ գինիով եւ անխմոր հացի գործածութեան վերջնական խնդիրները։ ԼԲ կանոնով խստիւ արգիլուած է օթեւան տալ կամ յաղորդակցուիլ պաւլիկեան աղանդաւորներու հետ։
Ստորոգութիւն:Հայոց պատմութիւն
Ճեք Գէորգեան
Ճեք Գէորգեան (Jacob «Jack» Kevorkian, ), ամերիկահայ «Եւթանազիա» (euthanasia) կիրարկող բժիշկ։ Իրեն տուած են «Բժիշկ մահ» ( Dr. Death), հեշտամահութեան ջատագով   մակդիրը։
1989-1998 թուականներուն Միացեալ Նահանգներու մէջ ան օգտագործելով իր ստեղծած «Մըրսիթրոն» սարքը ("Mercitron" ("Mercy machine") 130 հոգիի օգնած է անձնասպան ըլլալու, որուն համար 1999-ին ԱՄՆ-ի դատարաններէն մէկը զինք դատապարտած է 10-էն 25 տարուան բանտարկութեան:
2007-ին ազատ արձակուած է եւ խոստացած է ազատ արձակուելէն ետք ոչ ոքի անձնասպանութեան օժանդակութիւն տրամադրել :
2010-ին Պարրի Լեւինսոն (Barry Levinson) Ճեք Գէորգեանի մասին նկարահանած է «Դուն չես ճանչնար Ճեքը» (You Don't Know Jack) ֆիլմը, ուր զինք մարմնաւորած է Ալ Փաչինօն։
Վաղ Կեանք Եւ Կրթութիւն
Ծնած է ԱՄՆ-ի Միշիկըն նահանգի Փոնթիաք քաղաքին մէջ, հայ գաղթական ընտանիքի մը յարկէն ներս։ Հայրը՝ Լեւոնը, ծնած է Էրզրումի մօտ գտնուող Բասէն գիւղը, իսկ մայրը՝ Սաթենիկը, ծնած է Սիւասի մօտ գտնուող Կովտուն գիւղը։ 1912-ին հայրը Թուրքիայէն մեկնած է Փոնթիաք, ուր աշխատած է ինքնաշարժի ընկերութեան մը մէջ։ Հայոց Ցեղասպանութեան ատեն, Սաթենիկ ապաստանած է Փարիզ, որմէ ետք ալ Փոնթիաքի մէջ միացած է եղբօրը։ Լեւոն եւ Սաթենիկ հանդիպած են Փոնթիաքի հայկական համայնքին մէջ, ուր ամուսնացած եւ կազմած են իրենց ընտանիքը։ 1926-ին ծնած է իրենց աղջիկը՝ Մարգարիտը, ապա տղան՝ Յակոբը, որ հետագային ստացած է Ճեք անունը։ Ճեքին յաջորդած է իրենց վերջին երեխան՝ Ֆլօրան ։
Ասպարէզ
Տասնամեակներ շարունակ Գէորգեան շարք մը խնդրայարոյց գաղափարներ մշակած է մահուան հետ կապուած։ 1959-ին հրապարակուած ամսագիրի մը մէջ ան կ'ըսէ. «Կ'առաջարկեմ, որ բանտարկեալը մահուան դատապարտեն օրէնքով սահմանուած կարգով՝ անոր ցանկութեամբ, բժշկական փորձարկումներով՝ ամբողջական անզգայացումով, օրէնքով նախատեսուած աւանդական մեթոտներու փոխարէն» ։
Միշիկըն Համալսարանի գլխաւոր բժիշկները կը հակառակին անոր առաջարկին, իսկ Գէորգեան կը նախընտրէ հեռանալ համալսարանէն եւ չպայքարիլ իր գաղափարներուն համար։ Հետզհետէ իր հետապնդած գաղափարներուն աջակիցներ կ'ունենայ։ Ան դարձեալ կը սկսի հետապնդել նոյն գաղափարը՝ բժշկական նպատակներով մահապատիժի դատապարտուած բանտարկեալներու վրայ փորձարկումներ ընելով: 1976-ին Գերագոյն Դատարանի որոշումէն ետք (Կրէկ Վ. Ճորճիայի մէջ կը վերահաստատուի մահապատիժը), ան կը պայքարի, որ մահապատիժէն ետք բանտարկեալներուն օրկանները փոխպատուաստուին, սակայն բանտի պաշտօնեաները չեն ուզեր համագործակցիլ իրեն հետ։ Իբրեւ ախտաբան բժիշկ, Փոնթիաքի Գլխաւոր հիւանդանոցին մէջ Գէորգեան փորձարկում մը կ'ընէ՝ նոր մահացողներէն արիւն փոխպատուաստելով հիւանդներուն։ Ան կ'ենթադրէ, թէ ԱՄՆ-ի զինուած ուժերը հետաքրքրութիւն պիտի ցուցաբերեն այս փորձարկման հանդէպ եւ պատերազմի ատեն այս միջոցը կիրարկելով պիտի օգնեն վիրաւոր զինուորներուն, սակայն Փենթակոն հետաքրքրութիւն չի ցուցաբերեր։ 1980-ականներուն Գէորգեան շարք մը յօդուածներ կը գրէ «Բժշկութիւն եւ Իրաւունք» անունով, գերմանական ամսագիրին համար, որոնք ցոյց կու տային «Եւթանազիա»յի բարոյագիտութեան վերաբերեալ իր մտածելակերպը ։
Քննադատութիւն Եւ Գէորգեանի Պատասխանը
Տիթրոյթի Ազատ Մամուլին համաձայն, Գէորգեանի օգնութեամբ անձնասպան եղած հիւանդներուն 60%-ը անբուժելի հիւանդ չեն եղած, իսկ 13-ը նոյնիսկ ցաւէն չեն բողոքած։ Աւելի ուշ յօդուածը կը հաստատէ, թէ Գէորգեանի կողմէ մատուցուած խորհրդատուութիւնը շատ կարճ եղած է, իսկ 19-ի պարագային ան նոյնիսկ հոգեբուժական քննութիւն չէ անցուցած։ Յօդուածին մէջ նաեւ կը նշուի, որ Գէորգեան նուազագոյնը 17 հիւանդի չէ ուղարկած ցաւի մասնագէտի մօտ այն բանէն ետք, երբ անոնք կը բողոքէին անբուժելի ցաւերէ, եւ երբեմն ամբողջական բժշկական արձանագրութիւն չէ կազմած իր հիւանդներուն մասին։ Գէորգեանի հիւանդներէն Ռեպեքա Պատճեր (Rebecca Badger), որ մտային տագնապներ ունէր եւ թմրամոլ էր, սխալմամբ ախտորոշուած է «սկլեռոզ» (sclerosis)։ Յօդուածին մէջ կ'ըսուի, թէ Գէորգեանի առաջին հիւանդ՝ Ժանեթ Ատքինս նոյնիսկ տեղեակ չէ եղած «Եւթանազիա»յի մասին. Գէորգեան զայն իրագործած է միայն անոր ամուսնոյն հետ խորհրդակցելէ ետք, իսկ Ատքինսին Գէորգեան հանդիպած էր անոր մահէն միայն երկու օր առաջ եւ նոյնիսկ չէ ալ փորձած հասկնալ՝ եթէ ան կը ցանկար մահանալ, թէ ոչ։ 1995-ին Միշիկընի Վերաքննիչ դատարանը կը պաշտպանէ Գէորգեանի գործողութիւններու դէմ որոշուած հայցը։ «Էքոնոմիստ» (The Economist) թերթին Համաձայն՝ կարգ մը պարագաներու մէջ, հիւանդները վատթարացող հիւանդութիւն ունէին, հակառակ անոր որ ոչ բոլոր պարագաները անբուժելի էին։ Դիահերձումները ցոյց կու տան, թէ հիւանդներէն 5-ը ընդհանրապէս հիւանդ չէին։ Ոմանք հաւանաբար կը տառապէին ոչ աւելի, քան մելամաղձոտութենէ կամ ընկճախտէ։
Արուեստաբանական Գործունէութիւն
Գէորգեան «ճազմէն» եւ ստեղծագործող էր։ «Շատ հանգիստ կեանք»ը 1997-ին 5000 օրինակով հրապարակուած ձայնասկաւառակ է, որ «Ճինճ ենթաճազ» ('Lucid Subjazz')-ի օրինակն էր։ Հոս Գէորգեան կը նուագէ սրինգ եւ երգեհոն։ «Ինթըրթեյմընթ Ուիքլի» ամսագիրը զինք կը համարէր «տարօրինակ», սակայն լաւը։ 1997-ին 1400 օրինակ կը վաճառուի։ Ան նաեւ իւղանկարիչ էր. երբեմն կը նկարէր՝ կիրարկելով իր սեփական արիւնը (Երեխան, որ կ'ուտէ նեխած մարմինները) ։
Դատավճիռ Եւ Բանտարկութիւն
22 Նոյեմբեր 1998-ին «ՍիՊիԷս Նիւզ» 60 վայրկեան տեւողութեամբ եթերով կը սփռէ Գէորգեանի կողմէ տեսագրուած «Եւթանազիա»յի կամաւոր ենթարկուած Թովմաս Եոուքի տեսանիւթը։ Որմէ ետք, երբ Եոուք ամբողջութեամբ կու տայ իր համաձայնութիւնը, Գէորգեան կը կատարէ մահաբեր ներարկում։ Տեսահոլովակին ընթացքին Գէորգեան իշխանութիւններուն կոչ կ'ընէ՝ դադրեցնելու զինք ձերբակալել փորձելու կամ կանգնեցնելու ողորմածութիւն կատարելէ։ Եոուքի ընտանիքը կը նկարագրէ այս մահացու ներարկումը իբրեւ մարդկային արարք։ 26 Մարտ 1999-ին Գէորգեան կը մեղադրուի երկրորդ կարգի մարդասպանութեան մէջ։ Քանի որ Գէորգեանի 8 տարի առաջ արգիլուած էր բժշկութեամբ զբաղելէ, անոր չէր թոյլատրուեր ներարկել տուեալ նիւթը։ Գէորգեան կը հրաժարի իր փաստաբաններէն եւ կը դատավարութիւններուն կը մասնակցի ինքնապաշտպանութեամբ, սակայն այս որոշման համար ան աւելի ուշ կը զղջայ։ Ան անփորձ էր իրաւաբանութեան ոլորտին մէջ, ուստի դատավարութեան ընթացքին մեծ դժուարութիւններ կը դիմագրաւէ։ Երկու օր տեւած դատավարութենէն ետք, Միշիկընի դատարանը Գէորգեանը մեղաւոր կը նկատէ մարդասպանութեան երկրորդ կարգով։ Դատաւոր Ճեսիքա Քուփըր (Jessica Cooper) Գէորգեանը կը դատապարտէ 10-25 տարի։
Գործունէութիւն Ազատազրկումէն Ետք
Գէորգեան իր ազատազրկման վերաբերեալ դասախօսութիւններ կու տար։ Ան դասախօսութիւններ կը կարդար Ֆլորիտայի, հարաւ-արեւելեան Նովա եւ Քալիֆորնիայի համալսարաններուն մէջ։  Ան բացի «Եւթանազիա»յի մասին նաեւ դասախօսութիւններ կը կարդար բռնակալութեան, քրէական արդարադատութեան համակարգի եւ քաղաքականութեան վերաբերեալ։ Ֆիլմ նկարահանող Պերի Լեւինսոն (Barry Levinson) ֆիլմ մը կը նկարահանէ Գէորգեանի մասին, զոր կը կոչէ «Դուք չէք ճանչնար Ճեքը»։ Ֆիլմը կը հրապարակուի 24 Ապրիլ, 2010-ին։
Հիւանդութիւն Եւ Մահ
Գէորգեան տարիներ շարունակ կը տառապէր երիկամային հիւանդութենէ։ Անոր մօտ կը յայտնաբերուի լեարդի քաղցկեղ, որ հաւանաբար հեպաթիթ Ց-ի արդիւնք էր, համաձայն Նիլ Նիքոլի։ 18 Մայիս, 2011-ին զինք կը տեղափոխեն հիւանդանոց՝ երիկամի եւ թոքերու հարցերով։ Գէորգեանի վիճակը աստիճանաբար կը վատթարանայ եւ 3 Յունիսին կը մահանայ։ Ըստ Գէորգեանի փաստաբան Մայեր Մորկանրոթի, Գէորգեանի ծանր հիւանդութեան ընթացքին ոչ մէկ արհեստական փորձեր եղած են անոր կեանքը փրկելու կամ ցաւէն ազատելու համար։ Գէոորգեան թաղուած է Ուայթ Չէփըլ Մեմորիալ Փարք գերեզմանատան մէջ (White Chapel Memorial Park Cemetery), Միշիկըն։
Ժառանգութիւն
Դատաւոր Թովմաս Ճեքսըն, որ 1994-ին կը վարէր Գէորգեանին առաջին դատը, աւելի ուշ կը ցանկար իր ցաւակցութիւնը յայտնել անոր մահուան առթիւ եւ ըսել, թէ 1994-ի դէպքը հակառակ վատ ձեւով գրուած ըլլալուն, ինք փորձած էր արդար ձեւով դատավարութիւն ընել։ Կաթողիկէ Ս. Ճոն հիւանդանոցի բժշկական տնօրէն՝ Ճոն Ֆի, ըսած է, թէ Գէորգեանի որդեգրած միջոցները ուղղափառ եկեղեցւոյ սկզբունքներուն դէմ էին։ Ան աւելցուցած է, թէ Գէորգեանի հիւանդներէն շատեր առանձին էին եւ ճնշուած, հետեւաբար այն վիճակի մէջ չէին գտնուեր, որ կրնային ապրելու կամ մեռնելու որոշումներ կայացնել։ Միշիկընի Համալսարանի բժշկական պատմաբան Հովարտ Մարքըլ ըսած է, թէ Գէորգեան ժամանակակից բժշկութեան մէջ կարեւոր պատմական կերպար մըն է։ Գէորգեանի գերեզմանաքարին վրայ փորագրուած է. «Ան ինքզինք զոհաբերեց բոլորին իրաւունքներուն համար»։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:26 Մայիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:3 Յունիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ բժիշկներ
Միութիւն Եւ Յառաջադիմութիւն
Միութիւն Եւ Յառաջդիմութիւն (թուրք. «Ittihat ve terakki»,«իթթիհաթ վէ թերաքքի»), երիտթուրքեր, թրքական քաղաքական կուսակցութիւն։ Հիմնուած է 1889 թ. մայիս 21-ին՝ «Օսմանեան միասնութեան ընկերութիւն» անունով։ Նպատակն էր 1876 թուականի Սահմանադրութեան ու խորհրդարանի վերականգնումը։ Աւելի ուշ վերանուանուած է «Միութեան և յառաջադիմութեան օսմանեան ընկերութիւն» եւ միացած է երիտթուրքերու Փարիզի խումբին։ Հիմնադիրներն էին՝ Ապտուլլահ Ճեւտէթ, Իսհակ Սիւքութին, Իպրահիմ Թեմոն, Հիլմի Թունալըն եւ Աքիլ Մուխթարը։ Հալածանքներու պատճառով ղեկավարները կը փախչին արտասահման։ 1897 թուականին կը սկսին գործել ընկերութեան Ժնեւի, ապա Գահիրէի բաժանմունքները։ Ընկերութիւնը հրատարակած է թերթեր Կ.Պոլսոոյ, Զմիւռնիայի, Ժնեւի, Գահիրէի մէջ, եւ քննադատած՝ Ապտուլ Համիտ Բ.ի վարչակարգը։ 1902 թուականի Փարիզի համագումարին ընկերութիւնը կը պառակտուի եւ կը բաժնուի՝ 2 խումբի՝ Սապահէտտինի կողմնակիցներ եւ Ահմէտ Ռիզայի կողմնակիցներ։ Դաշնակցութեան ներկայացուցիչ՝ Խ. Մալումեանի միջնորդութեամբ, կողմերը կը համաձայնին միաւորել իրենց ուժերը սուլթանին դէմ պայքարին մէջ։ Այդ ժամանակ Սալոնիկի մէջ կը գործէր Ազատութեան օսմանեան ընկերութիւնը, որ կայսրութեան ներքին գործերուն՝ եւրոպական տէրութիւններուն միջամտութիւններուն դէմ արտայայտութիւններով հանդէս եկած էր։ 1908 թուականին այս ընկերութիւնը կ'որոշէ միանալ Փարիզի ընկերութեան հետ, եւ անոր պարագլուխները կը մտեն ԿԿ կազմի մէջ։ 1908 թուականի յուլիսի 23-ի զինեալ յեղափոխութեան հետեւանքով իթթիհատականները կը հռչակեն սահմանադրութեան վերականգնումը։ Անկէ ետք գաղտնի ԿԿ անդամներ Թալեաթը, Էնվերը, Պեհաէտտին Շաքիրը, Միթհատ Շիւքրին եւ ուրիշներ Սալոնիկէն կը  տեղափոխուին Կ. Պոլիս, շուտով անոնց գլխաւորած ընկերութիւնը կը հռչակուի քաղաքական կուսակցութիւն։ Բանթուրքիզմի մոլի ջատագովներ ըլլալով՝ անոր ղեկավարները իրենց տասնամեայ գործունդէութեան ընթացքին (1908-18) Օսմանեան կայսրութւնը երեք անգամ ներքաշած են արկածախնդրական պատերազմներու (1911 թուականին՝ Տրիպոլիտանական, 1912-13-ին՝ Պալքանեան, 1914-18-ին՝ Առաջին աշխարհամարտ) մէջ՝ նոր տարածքներ գրաւելու նպատակով։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեակին եւ ընթացքին «Միութիւն եւ յառաջադիմութիւն» կուսակցութեան ղեկավարները ծրագրած եւ իրագործած են հայոց ցեղասպանութիւնը։ Պատերազմի ընթացքին Թուրքիոյ պարտութենէն ետք՝ 1918 թուականի հոկտեմբերի 19-ին, տեղի է կ'ունենայ կուսակցութեան վերջին համագումարը, որու ընթացքին կուսակցութիւնը ինքնալուծարման կ'ենթարկէ ինքզինք եւ կը յայտարարէ նոր՝ «Թեժատտուտ» («Վերածնունդ») կուսակցութեան ստեղծումը։ Սակայն նոյեմբերի 2-ին դաշնակիցներու(Անտանտի) զօրքերը կը մտեն Կ.Պոլիս, եւ «Միութիւն եւ Յառաջադիմութիւն» կուսակցութեան ղեկավարները կը փախչին արտասահման։
1919—1920 թուականներուն Կ.Պոլսոյ մէջ տեղի կ'ունենայ կուսակցութեան ԿԿ անդամներու դատավարութիւնը։ Պատերազմի եւ հայ ժողովուրդի ցեղասպանութեան գլխաւոր յանցագործները ի բացակայութեան մահուան կը դատապարտուին, սակայն յանցագործներու զգալի մասը խուսափած էր արդար պատիժէն։ Կուսակցութեան որոշ պարագլուխներու մահուան դատավճիռը կ'իրագործեն հայ վրիժառուները։
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ պատմութիւն Ստորոգութիւն:Օսմանեան կայսրութեան կուսակցութիւններ
Երուսաղէմ
Երուսաղէմ ՝ (եբր. יְרוּשָׁלַיִם Եղուշալ́աիմ, արաբ. القدس‎‎ ալ-Քուտս), հին մերձարեւելեան քաղաք մը, որ կը գտնուի Միջերկրական եւ Մեռեալ ծովերու ջուրերու բաժանման տեղը՝ 650-840 մ բարձրութեան վրայ։ Աշխարհի հնագոյն քաղաքներէն մէկն է եւ ունի աւելի քան 3500 տարուան պատմութիւն։ Երուսաղէմ կը համարուի երեք կրօններու կեդրոնը՝ մովսիսականութեան, քրիստոնէութեան եւ իսլամութեան։
Անցեալին Երուսաղէմ եղած է Հրէական թագաւորութեան մայրաքաղաքը, ներկայիս անիկա պաշտօնապէս կը հանդիսանայ Իսրայէլի հանրապետութեան մայրաքաղաքը եւ հոն կը գտնուին բոլոր պետական կառոյցները, սակայն քաղաքին արեւելեան մասին մէջ, միջազգային հանրութեան զգալի մասին կողմէ Իսրայէլի գերիշխանութիւնը չէ ճանչցուած ։
Երուսաղէմի Կարգավիճակը
Ե՛ւ Իսրայէլ ե՛ւ Պաղեստին Երուսաղէմը պաշտօնապէս կը նկատեն իրենց մայրաքաղաքը։ Քաղաքին արեւելեան մասին վրայ ՄԱԿ-ը, ինչպէս նաեւ միջազգային հանրապետութեան մեծամասնութիւնը Իսրայէլի գերիշխանութիւնը չեն ճանչցած։
Պաղեստինի վարչակազմին կառոյցները ընդհանրապէս Երուսաղէմէն դուրս գտնուած են։
Երուսաղէմի կարգավիճակը թէժ քննարկումներու նիւթ է։ ՄԱԿ ԳԱ-ի 29 Նոյեմբեր 1947-ի 181 յօդուածին որոշումը, որ ծանօթ է իբրեւ «Պաղեստինի բաժանման բանաձեւ», կ'ենթադրէր, որ միջազգային հանրութիւնը՝ բրիտանական յանձնարարագիրէն (15 Մայիս 1948) ետք, իր ղեկավարութեան տակ առնէր Երուսաղէմի ապագան։
1950-ին Իսրայէլ Երուսաղէմը իր մայրաքաղաքը կը յայտարարէ։ Երուսաղէմի մէջ կը գտնուին Քնեսեթն (հրէական խորհրդարան) ու բոլոր կառավարական եւ պետական կառոյցները։ 1950-1967 թուականներուն, երբ արեւելեան մասը Յորդանանը կը գրաւէ, այդպիսի կարգավիճակ ունէր միայն քաղաքին արեւմտեան մասը։
1967-ի եօթնօրեայ պատերազմին յաղթանակէն ետք, Իսրայէլ կը վերահսկէ քաղաքին ամբողջ տարածքին եւ կը բաժնէ արեւելեան Երուսաղէմը Յորդանան գետին արեւմտեան ափէն եւ կը յայտարարէ, թէ միաւորուած Երուսաղէմը կը գտնուի իր գերիշխանութեան տակ։
Երուսաղէմի մասին օրէնքով (30 Յուլիս 1980), Իսրայէլ Երուսաղէմը կը յայտարարէ իբրեւ իր միակ եւ անբաժանելի մայրաքաղաքը։
ՄԱԿ-ը արեւելեան Երուսաղէմին միակողմանի միաւորումը չի ճանչնար։ Գրեթէ բոլոր պետութիւնները իրենց դեսպանատուները տեղակայած են Մեծ Թել Աւիւի շրջանին մէջ, բացառութեամբ՝ Պոլիվիոյ եւ Փարակուէյի, որոնց դեսպանատուները տեղակայուած են Երուսաղէմի արուարձանին մէջ՝ Մեւասերեթ-Զիոն։
2000-ին ԱՄՆ ծերակոյտը կ'որոշէ իր դեսպանատունը Երուսաղէմ տեղափոխել, սակայն ԱՄՆ-ի կառավարութիւնը միշտ կը յետաձգէ անոր գործադրումը։ Ներկայիս ԱՄՆ-ի դեսպանատունը կը գտնուի Թել Աւիւի մէջ, իսկ Երուսաղէմի մէջ կը գտնուի ԱՄՆ-ի Գլխաւոր Հիւպատոսութիւնը։
15 Օգոստոս 2006-ին Քոսթա Ռիքայի կառավարութիւնը կը յայտարարէ իր դեսպանատունը Երուսաղէմէն Թել Աւիւ տեղափոխելու մասին, իսկ նոյն տարուան 25 Օգոստոսին, անոր օրինակին կը հետեւի նաեւ Սալվատորը։ Այս ձեւով ոչ մէկ պետութեան դեսպանատուն կը մնայ Երուսաղէմի մէջ։
Արեւելեան Երուսաղէմի մէջ տեղակայուած են ԱՄՆ-ի եւ քանի մը այլ երկիրներու հիւպատոսութիւններ, որոնք կապեր ունին նաեւ Պաղեստինի վարչակազմին հետ։
Երուսաղէմ՝ Երեք Կրօններու Սրբավայր
Երուսաղէմ բացարձակ այլ կարգավիճակ ունի իբրեւ մովսիսականութեան, քրիստոնէութեան եւ իսլամականութեան սրբավայր։ Հրեաներուն համար սրբավայր կը նկատուի Տաճարին սարը եւ անոր արեւմտեան պատը՝ «Լացի պատ»ը, իսլամաներուն համար՝ վայելչագեղ մզկիթները, որոնք տեղակայուած են Տաճարին սարին վրայ (կրօնական ճարտարապետական համալիր Ալ-Համարամ ալ-Շարիֆ), իսկ բոլոր քրիստոնեաներուն համար՝ եկեղեցիները, տեղակայուած են հոն, ուր եղած է Քրիստոս։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երուսաղէմ Ստորոգութիւն:Ասիոյ մայրաքաղաքներ Ստորոգութիւն:Իսրայէլի քաղաքներ
Անդրանիկ Գըլըճեան
Գըլըճեան Անդրանիկ (ծնած է 1922, Իսթանպուլ- Մեռած է 1996 Սան Ֆրասիսքօ)
Կենսագրութիւն
Ծնած է Իսթամպուլ եւ մահացած՝ Սան Ֆրանսիսքօ։ Յաճախած է Եսայեան եւ կեդրոնական վարժարանները։ Վկայուած է Իսթամպուլի Գեղարուեստի Ակադամիայէն։ Ուսուցչագործած է Գարակէօզեան Որբանոցի, Տատեան, Սահակեան-Նունեան, Ս. Խաչ Դպրեվանք եւ ամերիկեան վարժարաններու մէջ։ Տնօրէնի պաշտօն ստանձնած է Պէզճեան, Արամեան-Ունճեան վարժարաններուն մէջ։
Աշխատակցած է Տիթրոյթի Միութիւն հանդէսին։ Օգտագործած է Անդօ գրչանունը։ Հալէպի մէջ հեղինակած է Հայ լեզուի քերականութեան նուիրած 2 հատորներ։ Վերջին տարիներուն զբաղած է գեղանկարչութեամբ, միշտ ստորագրելով Անդօ։ 1965-ին հաստատուած է Տիթրոյթ ։
Kill the DJ
«Kill the DJ», ամերիկեան փանք ռոք խումբ Green Day-ի 9-րդ սդուտիոյի մէջ ձայնագրուած ալպոմի երկրորդ երգը։ Երգը թողարկուած է 14 Օգոստոս 2012-ին։
Երգին Տեսահոլովակ
Երգին տեսահոլովակի բեմաադրիչն է Սամուէլ Պեյէրը : Տեսահոլովակէն մասեր յայտնուած են Իւթուպ կայքին մէջ 29 Օգոստոս 2012-ին  : Տեսահոլովակին նախացուցադրումը կայացած է 4 Սեպտեմբեր 2012 թուականին  :
Նեմեսիսի Գործողութիւն
Նեմեսիսի Գործողութիւնը Համաշխարհային Ա. պատերազմը վերջ կը գտնէ ի նպաստ դաշնակիցներուն, ուր պարտուած կեդրոնական պետութիւնները զինադադար կը պահանջեն: Թուրքիա 30 Հոկտեմբեր 1918-ին  դաշնակիցներուն հետ կը ստորագրէ զինադադարի համաձայնագիրը: Սակայն իթթիհատական կառավարութեան անդամները, խուսափելով պատերազմին իրենց կատարած արարքներուն հետեւանքներէն, փախուստ կու տան Պոլիսէն եւ կ'ապաստանին ուրիշ բարեկամ երկիրներու մէջ:
Հայերուն դէմ կատարուածներուն տպաւորութիւնները տակաւին թարմ ըլլալով դաշնակիցներու յիշողութեան մէջ, կը ստիպեն Պոլսոյ մէջ կազմելու զինուորական ատեան մը՝ պատերազմի ոճրագործները դատելու համար: Այսպէս, քանի մը նիստերու ընթացքին կը դատուին իթթիհատ վէ թերաքքի կուսակցութեան շարք մը ղեկավարներ: Մահուան կը դատապարտուին մեծ ջարդարարներ՝ Էնվեր, Ճեմալ, Թալէաթ եւ տոքթ. Նազըմ, որոնք բոլորն ալ արդէն փախուստ տուած կը գտնուէին այլ երկիրներու մէջ բնականոն կեանք մը ապրելու համար:
Սակայն մահապատիժի վճիռները եւ դատավարութիւնները ընդհանրապէս դժգոհութիւն կը յառաջացնեն թուրքերուն մէջ, եւ կ'առաջնորդեն դաշնակիցները հրաժարելու դատավճիռներուն գործադրումը հետապնդելու աշխատանքէն: Այսպէս, ջարդարարները կը մնան անպատիժ եւ ազատ, օտար երկինքներու տակ նոր ու բնականոն կեանք մը վարելու ակնկալութեամբ:
Առաջին հերթին Թուրքիա ինք առաջինն էր իր գործադրած Հայոց Ցեղասպանութիւնը ճանչցողը, երբ մահուան կը դատապարտէ զայն ծրագրող եւ գործադրող ոճրագործները: Թէեւ Պոլսոյ դատարանը ձեւական էր, սակայն անկէ մնացած արձանագրութիւնները, վկայութիւնները, խոստովանութիւնները եւ փաստաթուղթերը կը կազմեն կարեւոր ապացոյցներ Հայոց Ցեղասպանութեան համար:
Երկրորդ, հպարտութեամբ կրնանք արձանագրել, որ դաշնակից պետութիւններու կիսատ թողած գործը, «Նեմեսիսի գործողութիւն» որոշումով, դաշնակցութիւնը կը ստանձնէ մահապատիժներու գործադրութիւնը իր հաւատաւոր երիտասարդներու վրիժառու բազուկներուն վստահելով: Այս իմաստով Սիմոն Վրացեան կ'ըսէ.
Թալէաթ փաշայի ահաբեկումը
Հայոց Ցեղասպանութիւնը ծրագրող եւ գործադրող հրէշներու մահապատիժի գործադրութիւնը կը սկսի Օսմանեան կայսրութեան երբեմնի ներքին գործոց նախարար եւ Ցեղասպանութեան գլխաւոր պատասխանատու Թալէաթ փաշայի ահաբեկումով:
Հազիւ 24 գարուններ բոլորած երիտասարդ Սողոմոն Թեհլիրեան կը ստանձնէ Թալէաթ Փաշայի ահաբեկման ծանր պարտականութիւնը, որ պիտի ըլլար սկիզբը այն մահապատիժներուն շարքին, արդարութիւնը վերականգնելու եւ մարդկային ոտնակոխուած արժանապատուութիւնը վեր առնելու գործին մէջ:
1896-ին ծնած Սողոմոն Թեհլիրեան, ականատեսը կը դառնայ 1915-ի ջարդերու ընթացքին իր մօր եւ միւս ազգականներուն սպանդին, որ մեծապէս կը ցնցէ զինք եւ կը մղէ նետուելու յեղափոխական գործունէութեան, երբ 1919-ին ան կ'անցնի Պոլիս:
Այդ ահաւոր տեսարանները միշտ ընկերակից կը մնան Սողոմոնին, մինչեւ որ ան Թալէաթի հետքերով կը հասնի Պերլին՝ ծրագրուած գործողութիւնը կատարելու պատրաստակամութեամբ: Առաջին հերթին հետապնդման աշխատանքները դժուար կ'ըլլան, սակայն այլ խումբ մը պատասխանատու ընկերներու գործակցութեամբ, ոճրապետին բնակավայրը կը ստուգուի եւ հսկողութեան տակ կ'առնուի: Սողոմոն Թեհլիրեան իր ուսերուն ունէր աւելի քան 1, 5 միլիոն անմեղ հայ նահատակներու վրէժը լուծելու ծանր պարտականութիւնը, սխալիլն ու տկարանալը արդէն չքացած էին անոր պողպատեայ կամքին եւ հաւատքին դիմաց: 15 Մարտ 1921-ին, Հարտէնպերկ Շթրասէի թիւ 17 տան առջեւ, մայթին վրայ, հայ վրիժառուի անխափան գնդակը կը հարուածէ այն գլուխը, որ ծրագարող եւ գործադրողներէն էր 20-րդ դարու առաջին ցեղասպանութեան: Հրէշը կը փռուի գետին: Արդարութիւնը կ'իրականանայ: Հայ բազուկը պատժած էր ոճրագործը, ցոյց տալով քաղաքակիրթ մարդկութեան, որ հայը տակաւին կայ եւ գիտէ իր վրէժը իր ձեռքով լուծել: Սողոմոն Թեհլիրեան տեղւոյն ոստիկաններու կողմէ կը ձերբակալուի, սակայն անոր սպաննածը ոճրագործ մըն էր, ինք ոճրագործ չէր, այլ արդարութիւնը վերականգնող հայ մը: Հետեւաբար, Յունիս 3-ին ան անպարտ կ'արձակուի աղմկալի դատավարութենէ մը ետք, ուր զինք ջերմապէս կը պաշտպանէ տոքթ. Լեփսիուս:
Պէյպուր խան Ճիւանշիրի ահաբեկումը
Նեմեսիսի գործողութեան երկրորդ օղակը շատ չ՛ուշանար, հազիւ մի քանի ամիս անց, հայ բազուկը կու գայ զգետնելու Պաքուի հայերու ջարդարար՝ Պէյպուտ խան ճիւանշիրը:
1889-ին ծնած Միսաք Թորլաքեան, իր պատանի հասակին արդէն ցուցաբերած է խիզախութիւն, շնորհիւ իր անհանդարտ եւ ըմբոստ խառնուածքին: Երբ հայերու նկատմամբ տիրող մթնոլորտին բերումով, ան մաս կը կազմէ շրջանի հայ ապստամբ հրոսակախումբերու, շուտով յայտնի կը դառնայ եւ աչքի կ'իյնայ իր արձանագրած սխրագործութիւններով: Միսաքի նման խառնուածքի տէր հայ երիտասարդ մը չէր կրնար ձեռնածալ մնալ ի տես իր ժողովուրդի իրաւազրկման, խոշտանգումին եւ սպանութեան: Հետեւաբար, 1915-էն սկսեալ ան կը նետուի զինեալ գործունէութեան, եւ տարբեր խումբերու մաս կազմելով կը նպաստէ յեղափոխութեան աշխատանքին, նպաստելով նաեւ իր ժողովուրդի այլազան պէտքերուն:
Միսաք Թորլաքեան անձը, 1918-ին իր մասնակցութիւնը բերելէ ետք Կարսի եւ Բաշ Ապարանի հերոսամարտերուն, վստահաբար առանց տատամսելու եւ երկու անգամ մտածելու, իր ուսերուն պիտի առնէր Պէյպուր Խան Ճիւանշիրի ահաբեկման ծանր պարտականութիւնը, նոյնինքն Պոլիսի մէջ:
Հետախուզական խիստ գաղտնի եւ վտանգաւոր աշխատանքին մէջ Միսաքին կ'օգնեն այլ երկու ընկերներ, եւ շուտով ահաբեկման ծրագիրը կը պատրաստուի: Վերջապէս վրիժառուն պատրաստ է եւ անհամբեր, լուծելու իր ժողովուրդի անմեղ զոհերուն վրէժը, ընելու այն ինչ որ չուզեցին ընել քաղաքակիրթ ընկերութիւնը կամ ընդհանրապէս մարդկութիւնը՝ հզօր պետութիւններու ճամբով: 18 Յուլիս 1921-ին երեկոյեան, Ճիւանշիր երբ Փըթի Շանի թատրոնէն ելլելով Բերա Փալաս պանդոկը կ'ուղղուէր, վրայ կը հասնին հայ բազուկի արդարութիւնը որոնող ատրճանակի գնդակները, որոնց հարուածներուն տակ կ'իյնայ այն թուրք հրէշը, որ մօտիկ անցեալին խլած էր հազարաւոր հայ կեանքեր: Ոճրագործը զգետնուած էր, արդարութիւնը անգամ մը եւս վերականգնած: Յանդուգն եւ խիզախ հայորդին կը ձերբակալուի Պոլսոյ ֆրանսացի զինուորներուն կողմէ, ան քաջութեամբ կը դիմագրաւէ այն բոլոր խոշտանգումները, որոնց կ'ենթարկուի: Տոկունութեամբ կը շարունակէ հաւատալ, որ արդարութիւնը անպայմանօրէն պիտի յաղթէ, որովհետեւ ինք ոճրագործ չէր, այլ սպաննած էր մեծ ոճրագործ մը: Շատ չանցած անգլիական դատարանը Միսաք Թորլաքեանը անպարտ կ'արձակէ 22 Նոյեմբեր 1921-ին: Արդարութիւնը գտած էր իր ճամբան:
Սայիտ Հալիմ փաշայի ահաբեկումը
Շատ չ՛ուշանար արդարահատոյց գնդակներու սուլոցը, այս անգամ արձագանգելով Եւրոպայի ոստաններէն, քաղաքակիրթ մարդկութեան սահմաններուն մէջ, վերականգնելու համար մարդկային արժանապատուութիւնն ու արդարութիւնը: 1900-ին ծնած Արշաւիր Շիրակեան կը մեծնայ դաշնակցական մտաւորականութեան շունչին տակ: Փոքր տարիքէն, պատանի հասակին, 1915-ի Եղեռնի դժուարին տարիներուն ընթացքին, կը գործէ որպէս սուրհանդակ:
Շնորհիւ իր խառնուածքին եւ ստացած դաստիարակութեան, նաեւ իր շուրջը տիրող մթնոլորտէն լիցքաւորուած, դաշնակցութեան Թ. Ընդհանուր ժողովէն ետք, ան կամաւոր կը ներկայանայ իր բաժին մասնակցութիւնը բերելու համար Հայոց Ցեղասպանութեան հեղինակներու արդարահայտոյցի սրբազան գործին մէջ:
Յեղափոխական գործին մէջ իր մասնակցութիւնը կը բերէ, կը ծանօթանայ այլ յեղափոխական եւ պատասխանատու ընկերներու, եւ վերջապէս իրեն կը վիճակուի ահաբեկել Սայիտ Հալիմ փաշան: Այս նպատակով ալ ան կ'ուղարկուի Եւրոպա կատարելու համար գործը: Հետապնդման աշխատանքներու դժուար ճամբան անցնելէ ետք, կու գայ ժամը, երբ պէտք է կատարել ծրագրուածն ու ապահով ձեւով անյայտանալ գործողութեան վայրէն: Այդպէս ալ եղաւ: 5 Դեկտեմբեր 1921-ին, երբ Սայիտ Հալիմ փաշան կառքով կ'ուղուէր (թէ Էօսթաքիոյ) փողոցի իր բնակարանը, Արշաւիր Շիրակեան իր աչքերուն մէջ ունենալով ամբողջ ժողովուրդի մը արդարութիւնը գտնելու փայլող լոյսը, եւ իր սրտին ունենալով իւրաքանչիւր հայու անկոտրում կամքի տրոփները, անվախ եւ համարձակօրէն կը նետուի կառքին վրայ, եւ իր արագ շարժումներով կը պարպէ ատրճանակի գնդակները թրքածին հրէշին վրայ եւ մեծ ճարպիկութեամբ կը հեռանայ գործողութեան վայրէն, անցորդներուն իրարանցումին եւ պոռչտուքներուն մէջէն անցնելով կ'անյայտանայ: Թուրք ոճրագործը իր իսկ կառքին մէջ անշնչացած էր։ Հայ վրիժառուն ազատ եւ ապահով տեղ հասած էր։ Անգամ մը եւս արդարութիւնը վերականգնած էր:
Ճեմալ Ազմիի եւ Պէհաէտտին Շաքիրի ահաբեկունը
Արդարութիւնը պարտադրող հայոց ձեռքը բնաւ դադար չառաւ, անդուլ աշխատեցաւ, հետապնդեց իթթիհատական ղեկավարները, ո՛ւր որ ալ փախան, ո՛ր երկրի անկիւնն ալ որ գտնուեցան, բացայայտեց անոնց ինքնութիւնները, որքան ալ ծպտուեցան եւ որքան ալ փորձեցին հայու տեսողութեան հորիզոններէն հեռու մնալ, սակայն անոնք անգիտացան այն իրողութեան, որ արդարութիւնը հորիզոն չունի եւ կը հասնի ամէն տեղ: Հետապնդման վտանգաւոր եւ գաղտնի աշխատանքները երբեմն կը յոգնեցնեն ենթակային հոգեկանը, ներաշխարհը եւ կ'ելեկտրականացնեն անոր զգացումները, ասոնք կրնան դժուարացնել եւ վտանգել ծրագրուած գործողութիւնը յաջողութեամբ իր լրումին հասցնելու աշխատանքը: Սակայն դաշնակցական գործիչներու մեծաթիւ խումբը, որ այս անգամ կը գտնուէր դարձեալ Պերլին՝ ահաբեկելու համար իթթիհատական կարգ մը ոճրագործներ մէկ գործողութեան մը ընթացքին: Անոնց հետապնդման թիրախներն էին Ճեմալ Ազմի եւ Պէհաէտտին Շաքիր: Երկար հետապնդումներէ ետք գործողութիւնը յաջողութեամբ իրագործելու որոշումը առնուած էր։ Արշաւիր Շիրակեան եւ Արամ Երկանեան պիտի սպասէին Ուլանաշթրասէ գտնուող Ճեմալ Ազմիի տան անկիւնը: Երբ անոնք երեկոյեան խումբով դուրս գային, պիտի գործադրէին ծրագրուածը եւ սպաննէին խումբին մէջէն միայն Ճեմալ Ազմին եւ Պէհաէտտին Շաքիրը՝ առանց վնասելու իրենց ընկերակցող կիներուն: 1922 Ապրիլ 17-ին խումբը տունէն դուրս կու գայ, բոլորն ալ խօսակցութեամբ տարուած կը հեռանան մութին մէջ։ Առաջին հերթին Արշաւիր Շիրակեան կը խոյանայ խումբին վրայ, նախ գետին փռելով Թալէաթի կինը, որ խումբին մէջն էր, սէւէյճ ատրճանակին գնդակները կը պարպէ Ճեմալ Ազմիի վրայ, որ անշնչացած կը փռուի գետին: Արշաւիր զէնքը դարձնելով Պէհաէտտին Շաքիրին, որ սարսափած, եղածին ի տես, կը կրակէ, սակայն գնդակը փոխանակ ծակելու անոր գլուխը, կը մտնէ անոր ձախ այտը: Սակայն Արամը ճիշդ ժամանակին մաուզեր ատրճանակի մէկ գնդակով կը ծակէ ոճրագործին գանկը, երկրորդ թիրախն ալ անշնչացած կը փռուի գետին իր ազգակիցին կողքին: Վրիժառու հայորդիները կը ճեղքեն հաւաքուած անցորդներուն ցանցը եւ կ'անյայտանան վայրէն: Անգամ մը եւս հայը իր ներկայութիւնը փաստեց աշխարհին եւ մարդկութեան, ցոյց տուաւ իր ունակութիւնը՝ պարտադրելու արդարութիւնը, եւ կարողութիւնը՝ կատարելու շատերուն համար կարծուած անկարելին: Կեցցէ՛ արդարահատոյց հայ բազուկը:
Ճեմալ փաշայի ահաբեկումը
Ստեփան Ծաղիկեան եւ Պետրոս Տէր Պօղոսեան հասակակից ընկերները ծնած են «Խոտորջուրի Մոխրակուտ» գիւղը, իրենց յանդուգն նկարագրով եւ իրենց յեղափոխական գործունէութեանց մէջ Անդրանիկի եւ Սեպուհի խումբերուն մէջ սխրագործութիւններու մկրտումով, իրենց ճակատագիրը կը կապեն նոյնատիպ երիտասարդ Արտաշէս Գէորգեանին հետ, Խոտորջուրի մօտակայ Միջաթաղ գիւղէն էր, ան ալ իրենց նման հայութեան պարտադրուած թոհուբոհին մէջ թրծուած խիզախ հայու նկարագրի տէր էր։ Այսպէս կը կազմեն այն երրորդութիւնը, որ պիտի զգետնէր իթթիհատի անդամ Ճեմալ փաշան:
Ճեմալ փաշա որբացած հայ մանուկները որբանոցներու մէջ հաւաքելով կը թրքացնէր զանոնք, ընդդիմացողին անբացատրելի տանջանքներու կ'ենթարկէր, նոյնիսկ եթէ այդ տանջանքները պատճառ դառնային որբին մահուան: Անոր նպատակն էր հայ մանուկներուն մտքէն ջնջել անոնց հայ ըլլալուն իրողութիւնը՝ իւրաքանչիւրին տալով թրքական անուն մը, եւ բացարձակապէս արգիլելով անոնց հայերէն խօսիլը: Այսպիսով կը կարծէր, որ կրնայ իրականացնել զանոնք թրքացնելու իր նպատակը: Սակայն չյաջողեցաւ:
Նման որբանոց մը եղած է Լիբանանի «Այնթուրա» շրջանին մէջ, որ վերջին տարիներուն բացայայտուեցաւ եւ հոն յուշակոթող մը զետեղուեցաւ մահացած եւ հոն թաղուած հայ մանուկներուն յիշատակին: Արդարեւ, Ստեփան Ծաղիկեան եւ Պետրոս Տէր Պօղոսեան, իրենց հետ ունենալով Արտաշէս Գէորգեանը, 1922 Յուլիս 21-ին, Թիֆլիսի մէջ, օր ցերեկով Չեկայի շէնքին առջեւ կը պատուհասեն Ապրիլեան Եղեռնի գլխաւոր պատասխանատուներէն՝ Ճեմալ փաշան, առանց խնայելու նոյնիսկ անոր թիկնապահներուն, որոնք կը փորձէին պաշտպանել այնպիսի ոճրագործի մը կեանքը, որ խլած էր հարիւր հազարաւորներու կեանքերը:
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Ահաբեկումներ
Քաղկեդոնի Ժողով
Քաղկեդոնի ժողով, 8 Հոկտեմբեր 450 թուականէն մինչեւ 1 Նոյեմբեր տեղի ունեցած եկեղեցական ժողով, որու հրաւիրուած է Կոստանդնուպոլսէն ոչ հեռու գտնուող Քաղկեդոն քաղաքին մէջ (ներկայիս Պոլսոյ արուարձաններէն մէկն է) Բիւզանդիոնի կայսր՝ Մարկիանոսի կողմէ Լեւոն Բ. Պապի համաձայնութեամբ՝ Եւտիքեսի ուսմունքը քննելու եւ Քրիստոսի բնութեան մասին վէճերուն լուծում տալու նպատակով։ Կաթոլիկ եւ Ուղղափառ եկեղեցիներու կողմէ Քաղկեդոնի ժողովը կը ճանչցուի որպէս տիեզերական։ Հայ առաքելական եկեղեցին, տենելով Քաղկեդոնի ժողովի որոշ թերութիւնները, հրաժարած է ճանչնալ ժողովին կողմէ հռչակուած քրիստոսաբանական բանաձեւը, որու հիման վրայ դրուած է Լեւոն Պապի տոմարը։
Եվտիքեսի վարդապետութիւնը
Եվտիքեսը Կ.Պոլսոյ վանքերէն մէկուն վանահայր էր, որ 430-ական թթ. սկսաւ ուսուցանել, որ Քրիստոսը ունի միայն մէկ՝ աստուածային բնութիւն, իսկ անոր մարդկային որակները լուծուած են աստուածային բնութեան մեջ, իբրեւ կաթիլ մը մեղրը օվիկանոսի մեջ, որով եւ մարդկային բնութիւնը աստուածացած է։ Ըստ Եվտիքեսի, թեեւ Քրիստոսը ունի մարդկային մարմին, սակայն ան նման չէ սովորական մարմնի, այլ անապակ է ու իջեցուած երկնքէն։
Եվտիքեսի ուսմունքը դարձաւ բուռն եկեղեցական աստուածաբանական վեճերու առիթ։ Անտիոքի քրիստոնիա աստուածաբանական դպրոցը դէմ դուրս եկաւ Եվտիքեսին՝ հիմնուելով իր վարդապետներ Թեոդորիտոս Կիրոսացու եւ Թեոդորոս Մոփսուեստացու գաղափարներու վրայ։ Ալեքսանդիրիոյ աթոռը այս հարցին մէջ աւելի չափաւոր էր. չպաշտպանելով Եվտիքեսին՝ ան այնուամենայնիւ դէմ էր Քրիստոսի մարդկային եւ աստուածային բնությունների տարանջատմանը, երկյուղում էր Եփեսոսի ժողովում դատապարտուած Նեստորի ուսմունքի վերածնումէն եւ կասկածներ կը յայտնէր Անտիոքիայի վարդապետներու գաղափարներու ուղղափառութեան վրայ։
448 թ. գումարուած Կ.Պոլսոյ պատրիարքութեան տարեկան ժողովը կը նզովէ Եվտիքեսի ուսմունքը, կը զրկէ անոր կարգէն եւ վանահայրութիւնէն։ Եվտիքեսը կը դիմէ Ալեքսանդրիոյ աթոռին, Հռոմի պապին այլ եպիսկոպոսական աթոռներու։ Հռոմի պապը իր դիրքորոշումները հարցի վերաբերեալ կ՝ արտայայտէ գրութեան մը մեջ, որ հետագային կը ստանայ Լեւոնի տումար անունը։ Լեւոնի տումարը Քրիստոսի մեջ կ՝ ընդունէր դէմք մը երկու բնութեամբ եւ էութեամբ։ Երկու բնութիւնները չեն խառնուիր եւ չեն շփոթուիր իրար հետ («Երկու բնութիւնք եկեալ առ իրեարս ի միանձնաւորութիւն»)։
Եփեսոսի 449 թ. եկեղեցական ժողովը
449 թ. Բիւզանդիոյ կայսր Թեոդոս Բ. կարգադրութեամբ Եփեսոս քաղաքին մէջ կը գումարուի եկեղեցական ժողով, որ կը նախագահէր Ալեքսանդրիոյ պապ Դիոսկորոսը։ Ժողովը կը հարկադրէ Եվտիքեսին հրաժարած իր վարդապետութիւնէն։ Միեւնոյն ժամանակ, ժողովը մերժող Լեւոնի տումարը եւ դատապարտում Կ.Պոլսոյ Փլաբիանոս պատրիարքին իբրեւ երկու բնութիւն ուսուցանողի։ Լեւոն Բ. պապը, անուանելով Եփեսոսի ժողովը «աւազակային», չի ընդունուիր անոր որոշումները։ Սակայն Թէոդոս Բ. կայսրը կարեւորութիւն չի տար պապի բողոքներուն։
451 թ. Քաղկեդոնի ժողովի ընդունած բանաձեւը
Բացի այս բանաձեւէն Քաղկեդոնի ժողովը կրօնադավանաբանական կողմէն ունէր նաեւ առաջնայնութեան խնդիր։ Այսպէս Եփեսոսի 431 թ. Տիեզերաժողովին մէջ Նեստորը նզովուեց, որ Կ.Պոլսոյ պատրիարքն էր եւ Անտիոքեան դպրոցի ներկայացուցիչ։ Այսպէս այս ժողովին սահմանուեցաւ աթոռներու նոր կարգ՝ Հռոմ, Կոստանդնուպոլիս, Անտիոք, Երուսաղէմ, Ալեքսանդրիա։
Քաղկեդոնի ժողովի որոշման նկատմամբ հակազդեցութիւնը
Քաղկեդոնի ժողովի քրիստոսաբանական բանաձեւը լուրջ ընդդիմութեան հանդիպըցաւ եւ դատապարտուեցաւ Ալեքսանդրիոյ եւ արեւելեան շարք մը աթոռներու կողմէն։ Հրավիրուեցան բազմաթիւ տեղական եկեղեցական ժողովներ, որոնք մերժեցին Քաղկեդոնի վարդապետութիւնը։ Այդ ընդդիմութիւնը հանգեցաւ այն բանին, որ Բիւզանդիոյ Զենոն կայսրը 482 թ. հրապարակեց Հենոտիկոն անունով փաստաթուղթ, որով հաւատքի կանոն կը համարուէին Նիկիայի, Կ.Պոլսոյ եւ Եփեսոսի տիեզերական ժողովներու դավանաբանական որոշումները, իսկ Քաղկեդոնի ժողովը եւ Լեւոնի տումարը բնաւ չեն հիշատակուիր։
Հայ եկեղեցին եւ Քաղկեդոնի ժողովի որոշումները
451 թ., երբ գումարուեցաւ Քաղկեդոնի ժողովը, Հայաստանի մէջ տեղի կ՝ ունենար Վարդանանց պատերազմը։ Հայոց եկեղեցին, զբաղուած ըլլալով պարսկական զրադաշտական կրօնի դէմ պայքար մղելով, ի վիճակի չէր հստակեցնել իր դիրքորոշումը Բիւզանդական կայսրութեան մեջ ծաւալուող դաւանաբանական վիճաբանութիւններու նկատմամբ։ Դրութիւնը փոխոգեցաւ 480-ական թթ.` Վահան Մամիկոնեանի մարզպանութեան շրջանին մէջ, երբ Հայաստանի մէջ դրութիւնը փոքր-ինչ խաղաղուեցաւ եւ կայունացաւ։ Հայոց եկեղեցին այս վեճերուն մէջ որդեգրեց այդ ժամանակ Բիւզանդական եկեղեցիին մէջ գերիշխող պաշտօնական դաւանաբանութիւնը` Զենոն կայսեր «Հենոտիկոնը»։ Այդ դիրքորոշումը պաշտօնապէս ամրագրուեցաւ 506 թ. Դուինի մէջ գումարուած եկեղեցական ժողովի կողմէն, որուն կը մասնակցէին «Հայոց, Վրաց, Աղվանից եւ Սիւնյաց» եպիսկոպոսները։
Հայ եկեղեցին ունի հստակ վերաբերմունք կապուած Քաղկեդոնի ժողովի նկատմամբ։ Այս դարաշրջանը յայտնի է իր բազմաթիւ քրիստոսաբանական վէճերով։ Բազմիցս քաղկեդոնականները հայ եկեղեցիին մեղադրած են միբնակութեան մեջ, սակայն հայ եկեղեցին չի հետեւիր ծայրահեղ միաբնակներուն (ինչպիսին էր օրինակ Եվտիքեսը), այլ այսպէս կոչուած, Կիւրեղեան (եփեսոսեան) դաւանաբանութեանը։ Այսպէս հայ եկեղեցւոյ քրիստոսաբանութիւնը ձեւաւորուեցաւ Եփեսոսի ժողովին մէջ, իսկ անկէ ետք դեռեւս կենդանի հայ եկեղեցւոյ մեծագոյն գործիչներու՝ Սահակ Պարթեւի եւ Մեսրոպ Մաշտոցի կողմէն աւելի եւս հստակեցուց։ Այս մասին մենք կ՝ իմանանք «Գիրք թղթոց» ժողովածուէն։ Հետագայի հայ մտածողները քաղկեդոնականութիւնը համարած են կեղծ նեստորականութիւն, եւ անոր հիման վրայ մերժած այս ժողովի կանոնները զայն համարելով թաքնուած նեստորականութիւն։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Քրիստոնէութիւն
Մատթէոս Քհնյ. Տէր Գէորգեան
Կենսագրութիւն
Նախնական կրթութիւնր կր ստանայ տեղւոյն ազգ. վարժարանը, զոր աւարտելէ ետք, կ'ընտրէ ազատ ասպարէզ եւ կր հետեւի ոսկերչութեան։ Ժամանակի ընթացքին կր դառնայ փայլուն արհեստաւոր։
Արտաքնապէս վայեւուչ, ուժեղ ու բարձրահասակ այս երիտասարդը ծնողքին հետ կր յաճախէ եկեղեցի ևւ կ'ըլլայ դպիր։ Ւր հօրմէն ստացած կրօնական դաստիարակութեան հետ՝ հոգին ու նկարագիրը կր կազմաւորուին խունկուվ ու աղօթքով։
Տարիներու աշխատանքով նիւթական վիճակր բարելաւելէ եսք կր պատրաստուի ընտանիք կազմելու։ Կր պսակուի սասունցի Տէր ՅովՀաննէս քահանայի աղջկան հետ, Ս. Քաոասնիպ Մանկանց եկեղեցւոյ մէջ։ Հետաքային կ՚ունենայ վեց զաւակներ՝ Ծատուր, Լեւոն, Արմէն...։
Քահանյական տարիներ
Քահանայական պատրաստութեան Քառասնօրեայ շրջանր բոլորելէ ետք Աոաջնորդին ու կրօնական Ժողովին տնօրինութեամբ, հոգեւոր հովիւ կր նշանակուի համանուն եկեղեցւոյ ու անոր առաւելաբար սասունցի ծխական ժողովուրդին։
Իր հօր պէս, ան կ'ըլլայ զոհաբերուող ու անսակարկ ծառայող՝ եկեղեցիին ու ժողովուրդին։
Լաւ ընդունելութիւն կր գտնէ սասունցի հայրենակիցներէն։ Հոգիով ու սրտով կր փարի իր պաշտօնին։ Տարիներու քահանայագործութեան ընթացքին կր ցուցաբերէ յարաբերական կեանքի փորձառութիւն ու ժողովական կեանքի ընղունակութիւն։ Այդ է պատճառը որ շուտով զինք կր գտնենք ժողովներուն մէջ ու իր արժանիքներուն շնորհիւ՝ կր բարձրանայ պատուաբեր պաշտօններու, անդամ ըլլալով կրօնական ու Գաւառական ժողովներուն ու աւելի ուշ՝ կր հասնի նաեւ մինչեւ առաջնորդական փոխանորդութիւն։
Հայրենակիցներ
Իր ծխական ընտանիքներուն թիւր գոհացուցիչ ըլլալով, կ՚ապրի ընտանիքով բարեկեցիկ կեանք մր։ Իբրեւ քահանայ, ան իր հօտին հետ զօրաւոր կապեր կր հաստատէ յաճախակի այցելութիւններով։ Ինքգինք շատ մօտ կր գգայ հայրենակիցներուն։ Իր պարզ ու սրտրաց բնաւորութեամր շուտով կր զարգացնէ հովիւ-հօտ յարաբերութիւնները ու կր շահի բոլորին վստահութիւնր։ Մօտէն կր հետաքրքրուի կարօտեալներով ու օգտակար կր դառնայ անոնց։ Վճոական ու հաստատամիտ մարդ է, բայց զթոտ ու բուխ սիրտ։ Հոգիով սրտով գոհուող ու ծաոայասէր եկեղեցական մը որ սկսած բարեգործաթիւն մր մինչեւ չաւարտէ՝ հանգիստ չ'ըներ։ Իր հոգեկան բաւարարութիւնր կր գտնէ ուրիշները երջանկացնելով։ Այս համողումով կր ձեռնարկէ որեւէ աշխատանքի։
Գնահատանքներ
Իր նախանձախնդիր ու հաւատարիմ ըլլալուն, Բերիոյ Հայոց Թեմի կրօնական ու քաղաքական Խառն Ժողովր զինք կր նշանակէ Աոաջնորդական Փոխանորդ։ Պատասխանատու պաշտօն մր, զոր կր վարէ աչայրջութեամբ ու պարտականութեան խոր գիտակցութեամբ։
Աո ի գնահատանք տարիներու իր բարւոք ծառայութեան, ան կր պատուուի լանջախաչով։
Մահ
Կր մահուան 26 Սեպտեմրեր 1897-ին։
Թաղման կարգն ու վերջին օծումր տեղի կ՚ունենան իր պաշտելի եկեղեցւոյ մէջ եւ մարմինը կ'ամփոփուի նոյն եկեղեցւոյ բակին մէջ, իր հանգուցեալ հօր քով ։
Ամանոր եւ Կաղանդ Պապուկի հետ կապուած աւանդութիւններ
Կաղանդ Պապա, Կաղանդի գիշեր մեծ ուրախութեամբ կը բանաս Կաղանդի ծառին տակ շարուած նուէրները։ Սակայն ուրկէ՞ կու գայ նուէրներ բաժնելու այս սովորութիւնը։