cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Նորայր Մանճեան
Ազգային Գործունէութիւն Լաթաքիոյ Համայնք
Յիշեալ ծրագրի իրականացման ասպետական ներդրումը ունի Լաթաքիոյ փոխ  նահանգապետ եւ թաղականութեան ատենապետ երկրաչափ Պօղոս Ղազարեան եւ շրջանի երեփոխան Երջանիկ Կարպուշեան: Շինարարական աշխատանքին անձամբ հետեւած է Բերիոյ թեմի բարեջան առաջնորդ Գերշ. Տ. Սուրէն Ս.Արք. Գաթարոյեանը: Վերանորոգութեան աշխատանքին հետեւած էր եւ տեսած եկեղեցւոյ վերանորոգումը Տ. Դանիէլ Ա. Քհնյ.Գէորգեանը՝ նախքան իր վախճանումը Օգոստոս 1998-ին, դպրոցի շինութեան աւարտէն առաջ: Դպրոցի շինութեան հետեւած է նաեւ ԳԱԼՈՒՍՏ ԿԻՒԼՊԷՆԿԵԱՆ հաստատութեան հայկական բաժնի տնօրէն դոկտ. Զաւէն Եկաւեանը:
Գծագրութեան եւ Գեղագրութեան Արուեստ
Տոքթոր Նորայր Մանճեան կը տիրապետէ Գծագրութեան եւ Գեղագրութեան հայկական եւ արաբական տառերու Ձեռագրութեան: Ունի բազմաթիւ գեղանկարչական գործեր: Պետական Երկրորդական ուսումնական տարիներուն իր գծագրութեան ուսուցիչ եղած է գրող, վիպագիր վարպետ գեղանկարիչ Զաքարիա Շրէքի:  Անդամակցած է դպրոցի Գծագրութեան եւ Գեղագրութեան Խումբին:
1794 թուական
1794 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 94րդ տարին է
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1794 մահեր
Ստորոգութիւն:1794
2 Սեպտեմբեր
2 Սեպտեմբեր, տարուան 245-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 246-րդ) օրն է
Դէպքեր
1988. Լոնտոնի Ուէմպլէյ մարզադաշտին մէջ տեղի կ՛ ունենայ Մարդու Իրաւունքներ, Հի՛մա շարժումին նուիրուած համաշխարհային շրջապտոյտին ա․ համերգը
Մահեր
2021․ Միքիս Թէոտորաքիս․ յոյն բանահիւս, յօրինող, երգահան, խմբավար եւ քաղաքագէտ, դափնեկիր՝ «Լենին Խաղաղութեան մրցանակ» եւ «Բրիտանական Ժապաւէնի Ակատեմիոյ Մրցանակներ» (BAFTA) պարգեւներու
Նուագարաններ
Նուագարաններ (Instruments): Նուագելու համար պատրաստուած տարբեր ձեւի եւ ծաւալի յատուկ գործիքներ:
Անոնց զարգացումը ընթացած է երաժշտութեան, կատարողական արուեստի եւ նուագարանաշինութեան վարպետութեան զարգացման զուգահեռ:
Հնագոյն նուագարանները պատրաստուած էին քար է, ոսկոր է, փայտ է, կաշի է եւ կաւ է: Ժամանակի ընթացքին այդ նուագարաններու մէկ մասը դադրած է գործածութենէ, մէկ մասն ալ ցարդ պահպանուած է նախնական ձեւով. օրինակ՝ կայրակ ը, եղջիւր ը եւայլն: Բազմաթիւ ուրիշ նուագարաններ ալ աստիճանաբար կատարելագործուելով յաջողութեամբ կը գործածուին մեր օրերուն:
Իւրաքանչիւր ժողովուրդ ստեղծած է իր ինքնապիտ նուագարանները, սակայն երբեմն միեւնոյն նուագարաններ տարբեր ժողովուրդներու քով տարբեր անուններ կրնան ունենալ:
15-րդ դար էն սկսած են կազմաւորուիլ արհեստավարժ նուագարանները, որոնք ունին համեմատաբար բարդ կառուցուածք եւ արտայայտչական աւելի հարուստ հնարաւորութիւններ:
Նուագարաններու Դասակարգ
Ձայնը կը յառաջանայ որեւէ առաձգական մարմինի թրթռացումէն, որ փոխանցուելով օդի մասնիկներուն, կը տարածուի ու կը հասնի մեր ականջը: Նուագարաններու պարագային այդ առաձգական մարմինը կրնայ ըլլալ ձգուած լարը, ձգուած կաշին, կամ փողի մէջ գտնուող օդ ի սիւնը եւայլն: Ձայնարտադրումի այս սկզբունքն ալ կը հանդիսանայ նուագարաններու դասակարգի հիմքը՝ լարային, փողային (փչողական), ստեղնային, հարուածային, ելեկտրական եւ ելեկտրոնային:
Լարային Նուագարաններ
Լարային նուագարաններ (Les Cordes, The Strings) հնչեցնելու համար թրթռացումի մէջ կը դրուին լարեր: Լարերու թրթիռ կարելի է յառաջացնել լարին հարուածելով, մատի կսմիթով, հարիչով եւ աղեղը լարին վրայէն սահեցնելով:
Ըստ հնչեցման ձեւին՝ լարային նուագարանները կը բաժնուին երկու խումբի՝
1. Կսմիթայիններով (Pince, Plucked)- տաւիղ, թառ, սազ, քանոն, ուտ, Guitar, Balalaika, Mandolin, եւայլն. 2. Աղեղնայիններով (Les Arches, The bows)- ջութակ (Violin), ջութ (Alto, Viola), թաւջութակ (violoncello, Cello), բամբթաւջութակ (Contrebasse, Double Bass), քամանչա, քամանի եւայլն: Լարային նուագարանները ունին խմբային եւ մենակատարային գործածութիւն:
Փողային նուագարաններ
Փողային նուագարաններու հնչիւնի արտադրումը կը կատարուի փողին մէջ գտնուող օդի սիւնի թրթռացումներու շնորհիւ:
Փողային նուագարանները մաս կը կազմեն Symphonique, Jazz, Էսթրատային նուագախումբերու կազմին: Այդ նուագարաններով կը կազմեն նաեւ փողային նուագախումբեր եւ տարբեր համոյթներ՝ քառեակներ, հնգեակներ եւայլն: Անոնք կը գործածուին նաեւ որպէս մենակատարային նուագարաններ:
Փողային նուագարանները կը բաժնուին երկու խումբի՝ փայտեայ փողային եւ պղնձեայ փողային:
Ժամանակակից փողային նուագարանները, բացի պղինձէ եւ փայտէ, կը պատրաստուին նաեւ այլ նիւթերէ՝ ապակի է, տարբեր մետաղներ է եւ արհեստական տարբեր նիւթերէ:
Փայտեայ փողային նուագարաններ
Փայտեայ փողային նուագարանները ըստ հնչեցման ձեւի կը բաժնուին երկու խումբի՝ սուլող եւ լեզուակային:
Սուլող փողային նուագարաններու պարագային օդի սիւնի թրթռացումները կը յառաջանան, երբ փչելու հետեւանքով օդի հոսանքը ուժեղ կը դպչի յատուկ անցքի կարծր եզրին, օրինակ՝ բլուլ ը, սրինգ ի ընտանիքին պատկանող տեսակները եւայլն: Լեզուակային փողային նուագարաններու օդի սիւնին թրթռացումները կը յառաջանան պիպիչի թրթռացումներու հետեւանքով՝ Hautbois, Basson, տուտուկ, զուռնա եւայլն:
Աղբիւրներ
Աղբիւր՝ Երաժշտութիւն Պատմութիւն եւ Տեսութիւն, Նարդուհի Էքիզեան-Մարկոսեան, Պէյրութ 2007, էջ 87-90
Սերգէյ Դարօնեան
Սերգէյ Դարօնեան, Խորհրդային Հայաստանի գրականագէտներէն մին եւ քննադատ։ Համալսարանի մէջ` ռուս գրականութեան ամպիոնի վարիչ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։
Կենսագրական գիծեր եւ գործունէութիւն
Ծնած է Ուքրանիոյ Խարքով քաղաքը։ Հայրը եղած է բնիկ էրզրումցի, մայրը՝ նախիջեւանցի։
Ծաւալուն ուսումնասիրութիւններ ունի բանաստեղծներ Միքայէլ Նալբանդեանի եւ Նայիրի Զարեանի մասին: Սակայն ինչ որ գրած է, ընդհանրապէս ռուսերէն է :
Յովհաննէս Մեսիայեան
Յովհաննէս Մեսիայեան (1857, Սեբաստիա),հայ բժիշկ
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1857 թուականին, Սեբաստիա նահանգի կեդրոն Սեբաստիա քաղաքին մէջ։ Աւարտած է Կոստանդնուպոլ­սի Օսմանեան դեղագործական վարժարանը։ Սեբաստիոյ մէջ ունեցած է սեփական դեղատուն, որպէս դեղագործ ու բժիշկ աշխատած է։ Տեղահանութեան ժամանակ չէ տեղափոխուած, այլ մնացած է քաղաքին մէջ։ Վերջին տարագրութեան ժամանակ տեղափոխուած է Մելիտինէ։ 1915 թուականին սպանուած է կամ 1919 թուականին մահացած է Մելիտինէի մէջ՝ 58/62 տարեկան հասակին։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:1857 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Սեբաստիա ծնածներ Ստորոգութիւն:Մելիտինէ մահացածներ
Տալայ Լամա
Տալայ Լամա, (թիպեթերէն՝ཏཱ་ལའི་བླ་མ་: ta la’i bla ma): Թիպեթի Կելուկպա դպրոցի (հիմնադրուած 1391-ին) հոգեւոր առաջնորդ։ ԺԷ. դարու սկիզբէն մինչեւ 1959, Տալայ Լամայի`Թիպեթի աստուածապետական կառավարիչին, նստավայրը եղած է Թիպեթի մայրաքաղաքը՝ Լհասան։ Տալայ Լամային կը դիմեն «Նորին Սրբութիւն» կոչելով։ Շատ հաճախ Տալայ Լաման կը համարեն Կելուկպա դպրոցին (հիմնադրուած 1391-ին) տնօրէն, սակայն անոր տնօրէնը Կանտեն Տրիպան է ։
14-րդ Տալայ Լաման
14-րդ Տալայ Լաման, որուն իսկական անունը Լհամօ Տհոնտրուպ է, ծնած է 6 Յուլիս 1935-ին, Թիպեթի հիւսիս-արեւելքը գտնուող Թակցեր գիւղին մէջ: Ան 1937-ին ճանչցուած է իր նախորդնի վերամարմնաւորումն ու 1940-ին՝ ստանձնած է պաշտօնը։ Տալայ Լաման 15 տարեկանին արդէն ռազմական առաջնորդ էր: 1959-ին Թիպեթի՝ Չինաստանի կազմին մէջ ներառուելէն ետք, Տալայ Լաման փախած է Հնդկաստան եւ այժմ անոր նստավայրը Հիմալաեան Տհարամշալա քաղաքին մէջ է։
Տալայ լամայի դէմքին կնճիռներու փոխարէն ժպիտ կայ։
Ան կը համարուի բոլոր պուտտաներու կարեկցանքի մարմնացումը։ 14-րդ Տալայ Լաման 1989-ին արժանացած է Խաղաղութեան Նոպէլեան մրցանակի` տարբեր երկիրներու մէջ կրթական գործունէութեան եւ խաղաղարար ջանքերուն համար: Ան իր ողջ կեանքի ընթացքին յատուկ ուշադրութիւն դարձուցած է կրթութեան զարգացման ու ժամանակակից գիտութեան հետ պուտտիզմի փոխազդեցութեան։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Թիպեթական պուտտայականութիւն
Արամ Անանեան
Արամ Լեւոնի Անանեան, հայ պատմաբան, հասարակական-քաղաքական գործիչ, պատմական գիտութիւններու թեկնածու։
Այլ
2009-ին պարգեւատրուած է «Ֆրիտյոֆ Նանսեն» մետալով: Երեք մենագրութիւններու, շուրջ 20 գիտական յօդուածներու եւ 200-է աւելի հրապարակումներու հեղինակ է։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ Ստորոգութիւն:1980 ծնունդներ Ստորոգութիւն:2 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Երեւան ծնածներ Ստորոգութիւն:ԵՊՀ Շրջանաւարտներ
Մինաս Թէօլէօլեան
Մինաս Թէօլէօլեան, հայ ուսուցիչ, արձակագիր, հրապարակագիր ու խմբագիր։ Իբրեւ նուիրուած կրթական մշակ եւ կուսակցական գործիչ, ապրած է աստանդական կեանք մը Սուրիա, Լիբանան, Եգիպտոս եւ ԱՄՆ։ Հայրն է գրականագէտ, սփիւռքագէտ Փրոֆ. Խաչիկ Թէօլէօլեան-ին:
Կենսագրութիւն
1933-ին աւարտած է Մխիթարեան վարժարանը եւ ներկայացուցած աւարտաճառ մը՝ Վահան Թէքէեանի բանաստեղծութեան մասին:
Թրքական բանակին մէջ զինուորական ծանր ծառայութիւնը կատարելէ ետք, Թէօլէօլեան հայ գրականութեան ուսուցչութեան կոչուած է իր աւարտած Մխիթարեան վարժարանին մէջ։
1937-ին, Մինաս Թէօլէօլեան, որ արդէն կ՚աշխատակցէր սփիւռքահայ մամուլին, ստիպուած է հեռանալ Թուրքիայէն, որովհետեւ իր դէմ սկսած էին ոստիկանական հետապնդումներ եւ դատական հարցաքննութիւններ, Ֆրանսայի եւ Մ. Նահանգներու դաշնակցական թերթերուն՝ «Յառաջ»-ին եւ «Հայրենիք»-ին հետ իր ունեցած կապերուն եւ աշխատակցութեան համար:
Երկու տարի ուսուցչութիւն ըրած է Պուլկարիոյ մէջ (Սոֆիայի Գէորգ-Մեսրոպ ճեմարան) եւ տարի մըն ալ դասաւանդած՝ Գոսթանցայի (Ռումանիա) ազգային վարժարանին մէջ։ 1939-ի վերջերուն վերադարձած է Պոլիս, ուր կանոնաւոր աշխատակիցը դարձած է տեղւոյն հայ մամուլին եւ մնացած՝ մինչեւ 1944, երբ ազգային-քաղաքական ու գաղափարական իր հրապարակումներուն համար դարձեալ հետապնդումի տակ առնուած է: Այս անգամ վերջնականապէս հեռացած է Թուրքիայէն, հաստատուելով Սուրիա:
Նոյն տարին իսկ, Հալէպի մէջ, Մինաս Թէօլէօլեան պաշտօնապէս միացած է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան շարքերուն: Ուսուցչութեան կոչուած է Հալէպի «Հայկազեան» վարժարանին մէջ, միաժամանակ վարելով ՀՅԴ Սուրիոյ պաշտօնաթերթ «Արեւելք»-ի խմբագրութիւնը:
Օրուան Բերիոյ թեմի առաջնորդ Զարեհ եպս. Փայասլեանի (հետագային՝ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոս Զարեհ Ա.) եւ ՀՅԴ ղեկավար գործիչ ու պետական պատգամաւոր Հրաչ Փափազեանի առաջարկով՝ Թէօլէօլեան 1948-ին նշանակուած է «Քարէն Եփփէ» ճեմարանի առաջին տնօրէն, այդ պաշտօնը վարելով մինչեւ 1956:
1956-ին, քաղաքական պատճառներով, արտաքսուած է Սուրիայէն եւ հաստատուած՝ Գահիրէ, ուր Վահան Նաւասարդեանի մահէն ետք մէկ տարի ստանձնած է ՀՅԴ Եգիպտոսի պաշտօնաթերթ «Յուսաբեր»-ի խմբագրի պաշտօնը: 1957-ին փոխադրուած է Պէյրութ, ուր երեք տարի վարած է ազգ. «Ս. Նշան» վարժարանի տնօրէնութիւնը: Այս շրջանին կանոնաւոր աշխատակցութիւն բերած է Լիբանանի «Ազդակ» եւ Փարիզի «Յառաջ» թերթերուն:
1960-ին, կուսակցական գործիչի առաքելութեամբ, Մինաս Թէօլէօլեան գործուղուած է Միացեալ Նահանգներ: 1962-էն սկսեալ մինչեւ 1979 վարեց «Հայրենիք»-ի խմբագրի պաշտօնը, միաժամանակ մաս կազմելով «Հայրենիք» ամսագրի խմբագրութեան: Այնուհետեւ, խմբագրի պաշտօնէն հանգստեան կոչուելով հանդերձ, Թէօլէօլեան մինչեւ իր վերջին շունչը կանոնաւորաբար աշխատակցած է «Հայրենիք»-ին ու Քալիֆորնիոյ «Նոր կեանք» շաբաթաթերթին:
Հրապարակագրական իր երկարամեայ ծառայութեան շրջանին, Մինաս Թէօլէօլեան կանոնաւոր աշխատակիցը եղած է յատկապէս ՀՅԴ պաշտօնաթերթ «Դրօշակ»-ին՝ 1969-ին Բէյրութի մէջ իբրեւ «Ազդակ շաբաթօրեակ-Դրօշակ» անոր վերահրատարակութեան առաջին օրերէն մինչեւ Աթէնքի մէջ «Դրօշակ» անունով անոր հրատարակութեան շրջանին՝ 1986-էն սկսեալ:
Գրական Վաստակ
Աշխատակցած է պոլսահայ եւ սփիւռքահայ մամուլին՝ հրապարակագրական, գրական եւ պատմական յօդուածներով եւ ուսումնասիրութիւններով։ Երիտասարդական տարիներուն խմբագրած է «Արձան» պարբերաթերթը (1932)։
Խմբագրական պաշտօններ ստանձնած է Իսթանպուլի « Մարմարա», Հալէպի «Արեւելք», Գահիրէի «Յուսաբեր» եւ Պոսթընի «Հայրենիք« օրաթերթերուն մէջ։
Խմբագրած է Հալէպի «Արեւելք» տարեգիրքը (1948)։
Հեղինակած է հայերէնի քերականութեան դասագիրքեր։
Իր արխիւին մէջ կը գտնուին հրատարակութեան պատրաստ բազմաթիւ անտիպ գրական եւ լեզուագիտական ուսումնասիրութիւններ՝ «Դաստիարակչական ամրոցներ՝ 10–14րդ դարերուն», «Հայ լեզուի հոլովոյթը ՝ Ե.-Ի. դարերուն», «Միջնադարեան հայ բանաստեղծութիւնը», «Խորհրդահայ գրականութիւնը՝ 1920-1980»։
Օգտագործած է Արմէն Ամատեան, Վազգէն Վանանդեան, Նոճեաց Տղան եւ '''Մ. Թաթուլ''' գրչանունները։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Սուրբ Յովհաննէս Եկեղեցի (Ճահուկ)
Վիճակը 1980-ականներուն կանգուն էր, որմերուն ճաքեր կային։ Սակայն ներկայ պահուն վիճակը անյայտ է։
Պատմութիւն
Սուրբ Յովհաննէս եկեղեցին կառուցուած է 12-13-րդ դարերուն։ Ճարտարապետի եւ պատուիրատուի անունները անյայտ են։
Ճարտարապետութիւն
Եկեղեցւոյ հարաւային եւ արեւմտեան ճակատին կան արձանագրութիւններ։ Կան նաեւ 18-19-րդ դարերու որմնանկարներ։ Շրջակայքին եկեղեցին ունեցած է շինութիւններ, որոնք այժմ քայքայուած են։
Աստուրիոյ թագաւորութիւն
Աստուրիոյ թագաւորութիւն (լատ.՝ Regnum Asturorum՝ ռեկնում ասթուրորում) միջնադարեան պետութիւն Պիրենեան թերակղզիի տարածքին մէջ 718-925 թուականներուն։ Հիմնադրուած է Ուեսթքոթ Պելագիուս Աստուրիասը (իսպ.՝ Pelayo) 718 թուականին։ Երկիրը կառաւարած է Աստուրական թագաւորական տոհմը։ Տարածքը կազմած է առաւելագոյնը 60 000 քառ. քմ՝ Ալֆոնսօ III Մեծ արքայի օրով (866-910)։
Առաջին շրջանին ընթացքին մայրաքաղաքն էր Կանգաս տէ Օնիսը, ապա՝ Սան Մարթին տէլ Ռէյ Աուրելիոն եւ Պրաւիան։ 791 թուականէն սկսեալ, Ալֆոնսօ II-ը մայրաքաղաքը կը տեղափոխէ իր ծննդավայր Օվիետօ, որ աւելի քան մէկուկէս դար կը մնայ Աստուրիոյ մշակութային, քաղաքական ու տնտեսական կեդրոնը։ Հզորութեան շրջանին, երբ կ’իյնար ապրած Կորդովայի Ամիրայութիւնը, իր մէջ ներառեալ կը մնայ հարեւան եւ հեռաւոր գաւառներ՝ հասնելով մինչեւ Փորթուկալ։ Ոսկեդարի շրջանին այն իր մէջ կը ներառէր Աստուրիոյ լեռները, Լէոնի հովիտը եւ ազդեցութիւն ունեցած է Նաւարրայի թագաւորութեան վրայ :
10-րդ դարու ընթացքին Աստուրիոյ թագաւորութիւնը վերափոխուեցաւ Լէոնի թագաւորութեան 924 թուականին, երբ Ֆրուելա II-ը դարձաւ Լէոնի թագաւոր :
Աստուրիոյ թագաւորութիւնը առաջին քրիստոնեայ երկիրն էր, որ հիմնադրուած էր Օմայեան խալիֆայութեան կողմէն Վեստգոթական թագաւորութեան նուաճումէն յետոյ : Այդ տարին Պելագիուստ պարտութեան մատնեց Օմայեան ոստիկանին Կովեդոնգայի ճակատամարտին, որմէ փաստօրէն սկիզբ առաւ Ռեկոնկիստան:
Նախապատմութիւն
Աստուրիոյ թագավորութինը տեղակայուած է Կանտաբրեան լեռներու արեւմտեան եւ կեդրոնական մասերուն մէջ, զբաղած է Գալիցիոյ մէկ մասը, մասնաւորապէս Պիկոս դէ Եւրոպան եւ Աստուրիոյ կեդրոնական մասը։ Հիմնական քաղաքական եւ ռազմական գործողութիւնները թագաւորութեան ստեղծման առաջին տասնամեակներում տեղի ունեցած են այս տարածաշրջանին ընթացքին։ Համաձայն Ստրաբոնի, Դիոն Կասսիոսի եւ այլ հունա-հռոմեական աշխարհագրագետներու՝ մի քանի ժողովուրդ կ’ապրի Աստուրիոյ տարածքին քրիստոնեական ժամանակաշրջանի սկզբին, անոնք ամէնանշանաւորներն էին.
Դասական աշխարհագրագէտները վիճելի տեսակէտներ ունին վերը թուարկուած ժողւուրներդի էթնիկ բնակեցման շուրջ։ Կլաւդիոս Պտղոմէոս կ’ըսէ, որ աստուրները կը բնակին ներկայիս Աստուրիոյ կեդրոնական մասին մէջ, Նաւիայ եւ Սելլայ գէտէրու միջեւ՝ սահմանակէն ունենալով Կանտաբրներին։ Սակայն այլ աշխարհագրագէտներ աստուրներու եւ Կանտաբրիներու միջեւ սահմանը կը տեղափոխէին աւելի հեռու արեւելք. Յուլիուս Հոնորիուսը իր Կոսմոգրաֆիայ աշխատութեան մէջ կը նշէ, որ գարնան Էբրոյ գէտը կ’անցնէր աստուրներու երկրով։ Ամէն դէպքով էթնիկ սահմանները այդ ժամանակ այդքան կարեւոր չէին, քանի որ նախահռոմեական ժողւուրդներու տարանջատումները հիւսիսային Իբերիայի մէջ փոխարինեցին հռոմեական մշակոյթով եւ տարրերով։
Այս իրաւիճակը սկսեցաւ փոխուիլ Հռոմեական կայսրութեան մայրամուտին եւ վաղ միջնադարուն, երբ սկսաւ ձեւաւորուել աստուրացիներու ինքնուրոնութիւնը, որուն օգնեցին Վեստգոթական եւ Սուեւական թագաւորութիւնները։ Այս զարգացումները մէջտեղ բերին Աստուրիոյ թագաւորութեան հիմնադրմանը Պելագիուսի կողմէն, որ յաղթանակ տարաւ Օմայյան խալիֆայութեան դէմ Կովադոնգայի մէջ 8-րդ դարու սկզբը :
Օմայյաններու նուաճումներ եւ Աստուրիոյ ապստամբութիւն
Արաբական առաջին արշաւանքներէն յետոյ աստուրիացիները չկարողացան ամրապնդել պաշտպանողական դիրքերը, եւ 714 թուականին Աստուրիան նուաճեց Նազիր իբն Մուսան` չհանդիպելով լուրջ դիմադրութեան : Այդ մէկէն յետոյ Պելագիուսը կը հեռանայ Աստուրիոյ լեռները, որտեղ գոթական աւանդոյթի համաձայն` կ’ընտրուի Աստուրիոյ առաջնորդ։ Անոր թագաւորութիւնը շատ փոքր էր եւ կարող էր միայն պարտիզանական պայքարը մղել զաւթիչներու դէմ : Պիրենեան թերակղզու իսլամական նուաճումներու զարգացմամբ հիմնական քաղաքները եւ բնակավայրերը ընկան մուսուլմանական զօրքերու ձեռքը։ Գուադալկիւիր եւ Էբրոյ գէտերու հովիտներուն վրայ վերահսկողութեան պահպանումը մուսուլմաններու համար դժուարութիւններ առաջացրեցին։ Մուսուլմանները յաճախ գէրիներ կը վերցնէին, որպէսզի բացառէին գրաուած տարածքներու բնակչութեան յետագայ ընդվզումները։ Տարիկի առաջին արշաւանքէն յետոյ, որ տեղի ունեցաւ 711 թուականին, Եմէնական ծագում ունեցող զօրաւար Մուսայ իբն Նովայրը անցաւ Ջիբրալթարը միւս տարին եւ սկսաւ լայնածաւալ գործողութիւնը, որուն արդիւնքը նուաճեց Մերիդանը, Տոլեդոնը, Սարագօսանը եւ Լերիդանը: Իր ռազմական գործողութիւններու վերջին փուլին ան հասաւ թերակղզի հիւսիս արեւմուտք եւ տիրապետութիւն հաստատեց Լուգոյ եւ Խիխոնի մէջ։ Վերջին քաղաքը ան նշանակեց փոքր բերբերական ռազմախումբ մը Մունուզայի գլխաւորութեամբ, ուրուն նպատակն էր պահպանել վերահսկողութիւնը Աստուրիոյ մէջ։ Ըստ աւանդոյթի՝ անոր քոյրը ամուսնացաւ տեղի բերբեր առաջնորդին հետ դաշնութիւն ստեղծելու նկատառումով։ Աւելի ուշ Մունուզան փորձեց դառնալ մէկ այլ լեռնային հատուածի առաջնորդ, որուն արդիւնքնէր ապստամբել իր Կորդովայի արաբական ղեկավարութիւնը։ Բերբերները կրօնափոխուեցան իսլամի գրեթէ մէկ դար ատկէ առաջ եւ կը համարուին երկրորդ կարգի արաբներ կամ սուրիացիներ:
Համաձայն Կովադոնգայի ճակատամարտի վերաբերեալ ամէնատարածուած հիպոթեզներու (հիմնականին քրիստոնեական աստուրիական աղբիւրներու համաձայն, որոնք կը յղեն մուսուլմանական գրագրութիւններուն) բերբերական շարասեան վրայ յարձակած են ժայռերէն եւ, այնուհետեւ կռիւը տեղափոխուած է դէպի Խիխոն տանող հովիտներուն եւ նահանջելու ժամանակ ամբողջովին ոչնչացած է։ Սակայն աղբիւրները շատ քիչ անդրադարձած են այս իրադարձութիւններուն, որոշ այդ ժամանակուայ աղբիւրները չեն անդրադարձած։
Համաձայն Աստուրիոյ թագաւոր Ալֆոնսօ III-ի պատմագիր Ռոտենսիան Քրոնոկլի, որ Պելագիուսին կը համարէր Տոլեդոյի արքաներու ժառանգը, Պելագիուսը կազմակերպած է ապստամբութիւն արաբներու դէմ Խիխոնի մէջ։ Այնուամէնայնիւ Պելագիուսի վերաբերեալ կան բազմաթիւ վարկածներ եւ անոնք բոլորը վիճելի են։ Մէկ այլ վարկածով Աստուրիոյ առաջնորդը, որ ըստ պատմաբաններու Բրեսէն էր (ներկայիս Պիլոնայի շրջանը) եւ Մունուզայի դէմ ուղարկուեցան Ալ-Քամայի գլխաւորութեամբ զօրքեր։ Իմանալով այդ մասին Պելագիուսը եւ իր կողմնակիցները կ’անցնին Պիլոնայ գէտը, հեշտութեամբ կը յաղթահարեն Աուսեւայ լեռան հովիտը եւ կը դիրքաւորուին Կովադոնգայի քարանձաւներէն մէկուն մէջ։ Մուսուլմանական զօրքերը փորձեցին շրջապատել Պելագիուսին, սակայն յաջողուեցաւ ճեղքել թշնամու օղակը եւ յաղթանակ տանել, որմէ յետոյ արաբական զօրքերու մնացած մասը նահանջեց դէպի Լէոն՝ թողնելով տարածաշրջանը անպաշտպան։
Այս յաղթանակը իրականին փոքր էր, քանի որ թշնամու զօրքը փոքրաթիւ էր, սակայն այն մեծ հեղինակութիւն բերաւ Պելագիուսին, որ ընտրեցին թագաւոր եւ ռազմական առաջնորդ։
Պելագիուսի ղեկավարութեամբ բերեբերներու վրայ յարձակումները մեծցան։ Մունուզան որոշեց հրաժարուիլ Խիխոնէն եւ տեղափոխուիլ Պլատէու (Մեսետայ)։ Սակայն ան յետագային սպանուեցաւ աստուրիացիներու կողմիէն։ Պելագիուսը շարունակեց յաղթարշաւը եւ յարձակեցաւ Լէոնի վրայ, որպէսզի պաշտպանէ լեռնային հատուածները բերբերներու յարձակումներէն։ Պելագիուսը շարունակեց յարձակիլ բերբերներու վրայ, որոնք մնացած էին աստուրիա-գալիցիական լեռներուն վրայ եւ դուրս քշեց անոնց։ Այնուհետեւ ան ամուսնացուց իր դստերը՝ Էրմեսինդային Ալֆոնսոյի հետ, որ Պետրոս Կանտաբրիացիին որդին էր, որ իր հերթին կիսանկախ Վեստգոթական դքսութեան, Կանտաբրիայի նշանաւոր անձանցից էր։ Իր որդուն՝ Ֆաւիլային ամուսնացուց Ֆրոլիուբայի հետ։
Պելագիուսի կողմէն Կովադոնգայի ճակատամարտին մէջ տարած յաղթանակէն յետոյ փոքր տարածքային միաւոր Աստուրական լեռներուն վրայ հաստատեց իր անկախութիւնը, որմէ սկիզբ առաւ Աստուրիոյ թագաւորութիւնը։ Պելագիուսի իշխանութիւնը կարողութիւնը չ’ունէր համեմատել Վեստգոթական թագաւորներու իշխանութեան հետ։ Աստուրական թագաւորները իրենց կը կոչէին «Ռեքս» (թագաւոր), սակայն այս անուանումը գործածուեցաւ մինչեւ Ալֆոնսօ II-ի իշխանութեան օրով։
Աստուրիոյ թագաւորութիւնը սկիզբի մի քանի տասնամեակուն ընթացքինշ դեռեւս թոյլ էր, այդ պատճառով անոնք ստիպուած էին դաշնութիւն կնքել Պիրենեեան թերակղզու հզօր ընտանիքներու հետ։ Այսպէս Պելագիուսի աղջիկը ամուսնացաւ Կոնտաբրիայի կոմսի որդուն հետ։ Ալսֆոնսի որդին՝ Ֆրուելան ամուսնացաւ բասկ իշխանաւորի աղջկայ հետ, իսկ անոր դուստրը ամուսնացաւ Սիլոյի հետ, որ Ֆլաւինաւիայի տեղացի առաջնորդի աղջիկն էր։
Պալագիուսը մահացաւ 737 թուականին, անոր որդին Ֆաւիլան ընտրուեցաւ թագաւոր։ Ֆաւիլան անսպասելի կ’սպանուի արջի մը կողմէն անտառին մէջ եւ գահը կ’անցնի իր խորթ եղբօրը, որ հարեւան անկախ իշխանութեան առաջնորդն էր եւ ամուսնացած էր Ֆաւիլայի քրոջ հետ։ Կանանց թագաժառանգութիւնը դեռեւս այդ տարիներուն չէր ընդունուէր։
Պելագիուսի հիմնած տոհմը կառաւարեց Աստուրիոյ մէջ երկար տասնամեակներ, որուն ընթացքին թագաւորութեան սահմանները ընդարձակուեցան դէպի հիւսիս արեւմուտք մինչեւ 775 թուականը։ 791-842 թուականներուն Ալֆոնսօ II-ի կառաւարման ժամանակ թագաւորութեան սահմանները ընդարձակուեցան դէպի հարաւ՝ հասնելով մինչեւ Լիսաբոն։
Սկզբնական Ընդարձակում
Ֆաւիլային փոխարինեց Ալֆոնսօ I-ը, որ Պելանգիուսի դստեր ամուսինն էր։ Այսպիսով հիմք դրուեցաւ Աստուրիոյ հնարաւոր ամէնահզօր ընտանիքին՝ Կանտաբրիայ տոհմին։
Ալֆոնսօն սկսաւ տարածքային նուաճումները որպէս փոքրիկ թագաւորութիւն, ան սկսաւ շարժուել դէպի արեւմուտք՝ Գալիսիայ եւ դէպի հարաւ Դուերոյի հովիտ՝ նուաճելով քաղաքներ եւ բնակավայրեր, որոնց տեղափոխեցաւ դէպի հիւսիս, աւելի ապահով վայրեր։ Այս ռազմաւարական նշանակութիւն ունեցաւ, քանի որ ան Դուերոյի անապատը վերածեց արաբներու յարձակումներուն պաշտպանուելու գօտի։ Ալֆոնսօն, որուն Ֆրուելա I շարունակեց եւ ընդարձակեց հոր ձեռքբերումները։ Ան սպանուեցաւ արքունիքի անդամներու կողմէն։
Սոցիալական եւ քաղաքական փոփոխութիւններ
Ֆրուելայէն յետոյ թագաւորած Աուրելիուսի, Սիլոյի, Մաուրեգատոյի եւ Բերմունդոյ I-ի վերաբերեալ շատ քիչ գրաւոր աղբիւներ կան։ Ընդհանրապէս այս շրջանը, որ տեւած է 23 տարի (768-791) կը համարւուի Աուստրիոյ թագաւորութեան մասին ամէնաանյայտ շրջանը։ Որոշ պատմաբաններ այս շրջանի թագաւորներուն կ’անուանէին «ծոյլ արքաներ», քանի որ անոնք իրենց թագաւորութեան շրջանին ոչ մէկ կարեւոր ռազմական գործողութիւն չկատարեցին, աւելին ոչ մէկ նշանաւոր քայլով աչքի չընկան։ Այնուամէնայնիւ այս ժամանակաշրջանին նաեւ տեղի ունեցան շատ կարեւոր ներքին ձեւափոխութիւններ։ Անոնք բոլորը նախապատրաստեցին թագաւորութիւնը յետագայ հզօրացման եւ արշաւանքներուն։
Առաջինը, տեղի ուեցաւ առաջին ներքի խռւութիւնը Մաուրեգատոյի գլխաւորութեամբ (783-788)։ Խռւութեան արդիւնքն էր Ալֆոնսօ II-ը գահընկեց ընէլ (չնայած ան նորէն դարձաւ թագաւոր 791-842 թուականներուն), որուն արդիւքնէր՝ տեղի ունեցան շարք մը այլ խռւութիւններ, որուն անդամններն էին պալատական խումբերը, որոնք կը ցանկանային գահէն զրկել գահակալող ընտանիքին։ Երկրորդը, խռւութիւն բարձրացուցին հարեւան բասկերը եւ գալիսիացիները, որոնք ճնշեցին Աստուրիոյ թագաւորները։ Այս խռւութիւնները շարունակուեցան Աուստրիոյ կեդրոնական եւ արեւելեան մասերուն մէջ, որմէ յետոյ Ալֆոնսօ II-ը ապաստան գտաւ Ալաւային մէջ։ Եւ վերջապէս սկսան խռւութիւններ Աուրելիոյ I-ի օրով։ Ստրուկներու եւ ստրկատէրերու միջեւ տարանջատումը կոտրուեց արագօրէն։
Ֆրուելա I-ին (757-68) փոխարինեց Աուրելիոն (768-74), որ Ֆրուելա Կանտաբրացիին եւ Պետրոս Կանտաբրիացիին թոռն էր, որ իր երկիրի կեդրոնը տեղափոխեց Սան Մարթին տէլ Ռէյ Աուրելիօ, որ մինչ այդ կը պատկանէր Լանգրեոյին։ Սիլօն փոխարինեց Աուրելիոյին եւ կեդրոնը տեղափոխեց Պրաւիա: Սիլօն ամուսնացաւ Պելագիուսի թոռնուհու՝ Ադոսինդայի հետ։ Ալֆոնսօ II-ը ընտրուեցաւ թագաւոր Սիլոյի մահէն յետոյ, սակայն Մաուրեգատօն կազմակերպեց ուժեղ ընդիմութիւն եւ ստիպեց նորընծայ թագաւորին փախչել Ալաւայ, եւ դարձաւ Աստուրիայի թագաւոր։ Այս թագաւորը, որ պատմականօրէն ունէր վատ հեղինակութիւն, լաւ յարաբերութիւններու մէջ էր Բիտուս Լիէբանացու հետ, որ թագաւորութեան ամէնակարեւոր մշակոյթային անձն էր, որուն հետ կը պայքարէր ընդդիմադիրներու դէմ։ Աւանդոյթը կ’ըսէ, որ Մաուրեֆատօն Ալֆոնսօ I-ի եւ արաբ կնոջ մը անօրինական զաւակն էր։ Անոր փոխարինեց Աուրելիոյի եղբայր Բերմուդոյ I-ը։ Բերմուդոն յետագային հրաժարուեցաւ գահէն եւ դարձաւ հոգեւորական։
Ճանաչում եւ յետագայ ամրապնդում
Ալֆոնսօ II-ի օրով (791-842) թագաւորութիւնը հզօրացաւ: Ալֆոնսօն ջերմ յարաբերութիւններ սկսաւ ֆրանկներու հետ՝ շքեղ նուերներ ուղարկելով Քարլոս Մեծին, որոնք նուաճած էին պատերազմներուն (Լիզպոնի արշաւանք 797)։ Ալֆոնսօն II-ը իրեն կը համարէր «կայսր Քառլոսի մարդ» ` ակնկալելով որոշ աջակցութիւն : Ալֆոնսօ II-ի օրով, թագաւորութիւնը բացի հզօրացումէն նաեւ վերադարձաւ որոշ վեստգոթական աւանդոյթներ : Ալֆոնսօ II-ի օրով կամ աւելի ուշ յայտարարուեցաւ, որ գտնուած են սուրբ Յակոբոս առաքեալի ոսկորները Գալիսիայի մէջ: Անոնք Հռոմի պապը համարեց իրական: Այնուամէնայնիւ Աստուրիոյ ժամանակաշրջանին հիմնական սրբավայրն էր Սուրբ Էուրելիան, որ տեղակայուած է ներկայիս Օվիետոյի մէջ:
Ալֆոնսօն նաեւ վերաբնակեցրեցաւ Գալիսիան, Լէոնը, Կաստիլիան եւ միացուց անոնց թագաւորութեանը: Առաջին մայրաքաղաքը դարձաւ Կանգաս դէ Օնիսը, որ կը գտնուէր Կաւադոնգայի ճակատամարտի վայրէն քիչ մը հեռու: Սիլոյի ժամանակ այն տեղափոխուեցաւ Պրաւիայ: Ալֆոնսօ II-ը ընտրեց իր ծննդավայրը` Օվիետօն որպէս թագաւորութեան մայրաքաղաք (789 թուական)։ 910 թուականին Ալֆոնսօ III-ին իր որդիներուն ստիպեց թողել գահը եւ թագաւորութիւնը եւ բաժանեց երեք թագաւորութիւններու՝ Լէոնի, Գալիսիայի եւ Աստուրայի թագաւորութեան։ 924 թուականին երեք թագաւորութիւնները վերամիաւորուեցան Լէոնի թագի ներքին։ Այս անուանմամբ թագաւորութիւնը մնաց մինչեւ 1230 թուականը, երբ միաւորուեցաւ Կաստիլիայի թագաւորութեան հետ եւ Ֆերդինանդ III-ը դարձաւ երկու միացեալ թագաւորութիւններու առաջնորդը։
Ծանօթագրութիններ
Ստորոգութիւն:Աստուրիայի թագավորություն
Աստրախանի Հայկական Թատրոն
Պատմութիւն
Աստրախանի հայկական թատրոնի սկզբնաւորումը կը կապուի Աստրախանի մէջ հայկական թատերախումբ կազմակերպելու նպատակով 1868-ին հոն ժամանած յայտնի հայ դերասան Թովմաս Ֆասուլաճեանի անուան հետ ։ Թ․ Ֆասուլաճեանի դերասանական գործունէութիւնը հիմնականին մէջ ընթացած է Կոստանդնուպոլսոյ մէջ, բայց 1860-ական թուականներու երկրորդ կիսուն ան Ռուսիա մեկնեցաւ եւ մեծ դեր ունեցաւ հայաբնակ քաղաքներուն մէջ թատրոնի կազմակերպման գործին ծիրէն ներս։
Երբ 1908-ին Աստրախանի մէջ կը նշուէր տեղի հայկական թատրոնի 40-ամեակը, իրադարձութիւնը ստոյգ թուագրուեցաւ 28 Յունուար 1868-ով, Ֆասուլյաճեանի գալէն առաջ։ Մայիս 1868-ին Թովմաս Ֆասուլեաճեանի ղեկավարութեամբ տրուած առաջին ներկայացումները պատրաստուած էին միայն 1868-1869-ններուն ձմեռային թատերաշրջանի համար։ Այսպիսով. Թովմաս Ֆասուլաճեանի, հաւանաբար, Աստրախան եկած է արդէն տեղեակ ըլլալով հոն գտնուող թատերախումբի գոյութեան մասին եւ անոր առաջին ելոյթներու մասին, որ Աստրախանի մէջ հայկական թատերական կեանքը կարգաւորելու գործին մէջ զայն մեծ վստահութեան ներշնչած էր։
Բեմադրութիւններ
Բեմադրուած են Քարենեանի «Շուշանիկ», Մոլիերի «Ակամա բժիշկ» եւ այլն։ Թատերախումբը երկար ժամանակ ղեկավարած է դերասան եւ վարիչ Հ․ Ալաբեանը։ Նշանակալից եղած են Պետրոս Ադամեանի (1884), ինչպէս նաեւ Յովհաննէս Աբելեանի, Սիրանոյշի, Գ․ Պետրոսեանի թատերախումբերու ելոյթները։
Աստրախանի մէջ թատերական գործի կազմակերպման մեծապէս նպաստած են Ի․ Քարտաշեանը, Ա․ Սահրադեանը, Անահիտ Մկրտումեանը, Գ․ Աբղալեանը, Ա․ Ապրեսեանը եւ ուրիշներ։
Խորհրդային իշխանութեան հաստատումէն ետք հայ թատերական կեանքը Աստրախանի մէջ ղեկավարած է Հայկական գործերու մատակարարութիւնը։ 1918-1920-ններուն գեղարուեստաթատերական արուեստանոցը ղեկավարած է Վ․ Վարդանեանը։
1925-1926-ններու Աստրախանի հայկական թատրոնը կոչուած է Տրամայի եւ երաժշտութեան թատրոն։ Բեմադրութիւններ կատարած են Ա․ Տէր-Կարապետեանը, Գ․ Յակովլեւը եւ ուրիշներ։ 1926-ին հիւրախաղերով հանդէս եկած են Թիֆլիսի հայկական թատրոնի խումբ մը դերասաններ՝ Օլկա Մայսուրեանի ղեկավարութեամբ, 1930-ին՝ Հ․ Աբելեանը։
1930-1932-ններուն Աստրախանի հայկական թատրոնը գործած է Ազգային փոքրամասնութիւններու դրամխմբակ անունով ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի հայկական թատրոններ Ստորոգութիւն:Աստրախանի թատրոններ
Գասպար Իփէկեան Թատերախումբ
Գասպար Իփէկեան թատերախումբ, Համազգային մշակութային միութեան թատերախումբ։ Հիմնուած է 1941 թուականին, դերասան, թատերագիր եւ բեմադրիչ Գասպար Իփէկեանի նախաձեռնութեամբ, առաջին ներկայացումը՝ Լեւոն Շանթի «Ինկած բերդի իշխանուհին», տեղի է ունեցած է 1942 թուականին ։
1952 թուականէն կոչուած է հիմնադրի՝ Գասպար Իփէկեանի անունով։ 1960-ական թուականներուն թատերախումբը ներկայացումներ ունեցած է Պուրճ Համուտ հայաշատ թաղամասի կեդրոնը կառուցուած «Յակոբ Տէր-Մելքոնեան» թատերասրահին մէջ (500 տեղանոց)։ Բեմադրուած են ազգային և թարգմանական թատրոններ ինչպէս՝ Լեւոն Շանթի «Հին Աստուածներ», «Կայսր», Յակոբ Պարոնեանի «Քաղաքավարութեան վնասները», Սունդուկեանի «Պէպօ», Շիրվանզադէի «Քաոս», Ն.Վ.Կոկոլի «Քննիչը», Յ.Իբսէնի «ժողովուրդի թշնամին»,Մ. Փանեոլի «Փառքի վաշխառուները»։ Թատերախումբը ելոյթներ ունեցած է բազմաթիւ երկիրներ։
Յարութիւն Սելիմեան
'''Վեր. Յարութիւն Սելիմեան''' (ծն․՝ 13 Ապրիլ 1963, Հալէպ ), Վերապատուելի, համայնքապետ, Հայ Աւե­տա­րա­նա­կան հա­մաշ­խար­հա­յին խոր­հուր­դի նախագահ  ։
Կենսագրական Գիծեր
Վեր. Յարութիւն Սելիմեան՝ նախնական ուսումը ստացած է Հայ Աւետարանական Էմմանուէլ Վարժարանէն ապա յաճախած է Հալէպի Ամերիկեան Գոլէճը, ուրկէ ստացած է իր միջնակարգ եւ Երկրորդական ուսումը: Ան հոգեւոր կոչում ստանալով յաճախած է Պէյրութի Մերձաւոր Արեւելքի Աստուածաբանական Ճեմարան միանգամայն Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարան եւ Հայկազեան Գոլէճ: 1988-ին ստացած է Պսակաւոր Արուեստից աստուածաբանութեան գիտութեան տիտղոսը B.TH:
1995-ին ամուսնացած է Շողակաթ Աբարդեան- Սելիմեանի հետ (Հալէպ-Սուրիա) եւ ունին երկու զաւակներ՝ Արմանի-Հերա եւ Առնօ Ճորճիօ:
Գործունէութիւն
1988-1990-ին, ծառայած է իբրեւ հոգեւոր հովիւ՝ Քեսապի Հայ Աւետ. Սուրբ Երրորդութիւն եկեղեցիին, ապա մեկնած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ շարունակելու իր մասնագիտական ուսումը: 1992-ին, ստացած է Ամերիկայի Միացեալ Նահագներու «McCormick Theological Seminary»–էն, Մագիստրոս աստուածաբանութեան տիտղոսը M.DV:
1992-ին, ստանձնած է Հալէպի Հայ Աւետարանական Բեթէլ Եկեղեցիի հովուական պաշտօնը մինչեւ օրս:
2000-ին ստացած է Զուիցերիոյ «Bossey» ուսումնարանէն միջ-եկեղեցական համագործակցութեան սերտողութիւններու համապատասխան վկայագիր :
2001-ին, հետեւած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Շիքակոյի «McCormick Theological Seminary»–ի եւ «Near East School of Theology»-ի զոյգ Համալսարաններէն ներս ուսումնական յատուկ ծրագրի եւ կը տիրանայ սրբազան Աստուածաբանութեան Մագիստրոս կոչումին ٍSTM :
1992-էն ի վեր ան կը վարէ վարչական բազմաթիւ պատասխանատուութիւններ Հայ Աւետարանական Համայնքին եւ միջ–Համայնքային կառոյցներու մէջ, որոնցմէ կը յիշենք՝
Սերօ Խանզադեանի Տուն-Թանգարան
Սերօ Խանզադեանի տուն-թանգարան, հիմնադրուած է 2008-ին Գորիսի այն տան մէջ, ուր 1970-ականներէն ետք ապրած եւ ստեղծագործած է Սերօ Խանզադեանը։
Յարութիւն Սելիմեան
Գործունէութիւն
Վերապատուելի Համայնքապետ` Յարութիւն Սելիմեան անդամ է միջազգային այլ միջ-եկեղեցական եւ հասարակական խորհուրդներու։ Ան պատգամաբեր եղած է բազմաթիւ եկեղեցական համագումարներու, բեմերու եւ երիտասարդաց Համագումարներու եւ համաժողովներու։
Սերօ Խանզադեանի Տուն-Թանգարան
Պատմութիւն
Տան շինարարութիւնը սկսած է 1970-ականներուն եւ աւարտած է 1981-ին։ «Ես իմ տունը շինեցի մեր բերդաթաղի մի բարձունքի վրայ: Դրա համար օգտագործեցի մեր փլուած կամարների ու պատերի քարերը, որոնց վրայ դեռ մնում են ալեւոր դարերի հետքերը:
Յարութիւն Սելիմեան
Պարգեւատրումներ
2000-ին, Հ․Հ․ Վսեմաշուք Նախագահ՝ Տիար Ռոպերթ Քոչարեանի կողմէ ստացած է Հ․Հ․ Պատուոյ անձնագիր:
Ատըլէյտ
Ատըլէյտ (Adelaide), քաղաք Աւստրալիոյ մէջ։ Հարաւային Աւստրալիոյ վարչական կեդրոնն է։ Նաւահանգիստ մըն է Սեն Վինսենթ ծոցի ափին։ ։ Հիմնադրուած է 1836-ին Անգլիոյ թագաւոր Ուիլիամ Դ.-ի օրով եւ կոչուած է անոր կնոջ անունով:
Սերօ Խանզադեանի Տուն-Թանգարան
Պատմութիւն
Գորիսը ԱՊՀ երկնրներու մշակութային մայրաքաղաք հռչակելու ծրագրի շրջանակին մէջ Սերօ Խանզադեանի վերանորգուած տուն-թանգարանին մէջ 7 Յուլիս 2018-ին նոր ցուցադրութիւն բացուած է ։։
Յարութիւն Սելիմեան
Պարգեւատրումներ
Յունիս 2008-ին, Համագործակցաբար Հալէպի Պետական Համալսարանի Նախագահ՝ Դոկտ. Նիզար Աքիլի եւ Հ․Հ․ Կրթութեան Նախարարութեան՝ Փրոֆ. Սպարտակ Սէյրանեանի հետ, նախաձեռնած է Հայագիտական Ամպիոնի ստեղծումը Հալէպի Պետական Համալսարանէն ներս:
Ատըլէյտ
Ատըլէյտ կը յատկանշուէր իր ազատ բնակիչներու բազմազանութեամբ եւ հարստութեամբ ՝ ի տարբերութիւն Աւստրալիոյ այլ քաղաքներուն:
Յարութիւն Սելիմեան
Պարգեւատրումներ
Մարտ 2009-ին, Հ․Հ․ Գլխաւոր Հիւպատոսութեան ձեռամբ ստացած է Հ․Հ․ Կրթութեան եւ գիտութեան նախարարութենէ պատուոյ գիր, իբրեւ Սուրիոյ Հայ Աւետ. Համայնքի Կրթական Խորհուրդի ատենապետ, Հայ Աւետարանական Վարժարանները ազգային ոգիով կրթելու եւ դաստիարակելու գործին ունեցած աւանդին համար եւ Հայ Աւետարանական Բեթէլ Վարժարանի հիմնադրման 85 Ամեակի առիթով:
Սերօ Խանզադեանի Տուն-Թանգարան
Հասցէ
Տուն-թանգարանը կը գտնուի Սիւնիքի մարզի Գորիս քաղաքի՝ Արզումանեան 32 հասցէով :
Ատըլէյտ
Մինչեւ հետպատերազմեան դարաշրջան, անիկա Աւստրալիոյ երրորդ ամենամեծ քաղաքն էր: Ճանչցուած էր կրօնական ազատութեան եւ յառաջադէմ քաղաքական բարեփոխումներու իր յառաջատար օրինակներով: Իսկ հաւատքի բազմազանութեան շնորհիւ, ծանօթ էր իբրեւ «Եկեղեցիներու քաղաք»:
Սերօ Խանզադեանի Տուն-Թանգարան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Տուն-թանգարաններ Հայաստանի մէջ Ստորոգութիւն:Սիւնիքի մարզի թանգարաններ
Ատըլէյտ
Այսօր քաղաքը նշանաւոր է իր բազմազան փառատօններուն, մարզական միջոցառումներուն, սննդեղէնի եւ գինիի արտադրաման մեծ ոլորտներուն շնորհիւ: 21-րդ դարու ընթացքին Ատըլէյտի կեանքին որակը հետեւողականօրէն զարգացման բարձր մակարդակի հասած է:
Իբրեւ Հարաւային Աւստրալիոյ կառավարութիւն եւ առեւտուրի կեդրոն ՝ Ատըլէյտ կը հանդիսանայ բազմաթիւ պետական ​​եւ տնտեսական հաստատութիւններու կեդրոնատեղի: Անոնց մեծ մասը կը գտնուի քաղաքին կեդրոնը:
Հայկ Ասատրեան
Հայկ Ասատրեան, հասարակական եւ քաղաքական գործիչ, խմբագիր, փիլիսոփայ։
Յարութիւն Սելիմեան
Պարգեւատրումներ
Մայիս 2009-ին, Վեր. Համայնքապետը ստացած է Հալէպի քաղաքապետի ձեռամբ Հալէպ քաղաքի պատուոյ քաղաքացիի յուշանուէր:
Յունիս 2010-ին, Վեր. Յ. Սելիմեան պարգեւատրուած է «Ֆրետեոֆ Նանսէն Հիմնադրամի հիմնարկի նախագահի ձեռամբ՝ «Ֆրետեոֆ Նանսէնի ոսկեայ յուշամետալով, իր տարած նախանձախնդիր եւ արժանաւորեալ գործունէութեան համար :
Մարտ 2011-ին, Վեր. Համայնքապետը պարգեւատրուած է Սուրիոյ որակաւորման եւ վերականգման տնօրէնութենէն ներս ուսուցչաց Տօնին առթիւ, ուսուցման մաշտապով, դաստիարակութեան բնագաւառէն ներս իր կատարած ողջմիտ մասնակցութեան:
Սեպտեմբեր 2011-ին, Վեր. Համայնքապետը Հ․Հ․ Վսեմաշուք Նախագահ՝ Տիար Սերճ Սարգսեանի ձեռամբ պարգեւատրուած է «Մխիթար Գօշ»ի պետական բարձր ոսկեմետալով, զոր կը շնորհուի դիւանագիտական ու քաղաքագիտութեան ասպարէզներու մէջ նշանակալի ծառայութիւններ կատարող անձնաւորութիւններու:
Հոկտեմբեր, 2012-ին, Սուրիոյ Հանրապետութեան Խորհրդարանի Նախագահ՝ Տիար Ճիհատ Լահհամ պարգեւատրուած է Վեր. Համայնքապետը փոխանցելով՝ խորհրդարանի պաշտօնական յուշանուէր, իբրեւ գնահատանք անոր տարած մարդկային իրաւունքներու՝ խղճի ու մտքի ազատութեան ջատագով, բազմազանազանութեան իրականութեան հաւատացող եւ խաղաղութեան դեսպանութեան առաքելութիւն ստանձնող ներկայութիւն:
Մարտ 2014-ին, Հայ Աւետարանական Բեթէլ եկեղեցիի Միացեալ ժողովին կողմէ Վեր. Համայնքապետը կը պարգեւատրուի արծաթեայ պնակով, առ ի գնահատանք իր 25 տարիներու՝ հովուական ծառայութեան Հայ Աւետ. Համայնքէն ներս եւ 20 ու աւելի տարիներու՝ Բեթէլ եկեղեցիի հովուական ծառայութեան համար:
2017-ի Հոկտեմբեր 8-ին, պարգեւատրուեցաւ խաղաղութեան մրցանակի միջազգային յանձնախումբի կողմէ եւ Գերմանիոյ Տրէստըն քաղաքի քաղաքապետի Տէթլէֆ Սիթըլի ձեռամբ “Swords into Plowshare” խաղաղութեան մրցանակով ։
Հայկ Ասատրեան
Կեսագրական գիծեր
Ծնած է Ալաշկերտի գաւառի Երից գիւղին մէջ: Սկզբնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին եւ Երեւանի թեմական դպրոցին մէջ, ապա՝ ընդունուած է Պերլինի բարձրագոյն քաղաքական դպրոց, որմէ ետք ուսանած է նաեւ Փրակի համալսարանի փիլիսոփայութեան բաժինը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1930 թուականին եւ ստացած է փիլիսոփայական գիտութիւններու տոքթորի կոչում:
Յարութիւն Սելիմեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1963 ծնունդներ Ստորոգութիւն:3 Ապրիլի ծնածներ Ստորոգութիւն:Հալէպ ծնածներ Ստորոգութիւն:Վերապատուելիներ
Հայկ Ասատրեան
Կեսագրական գիծեր
Համալսարանական աշակերտութեան տարիներուն՝ 1918-1919 թուականներուն Երեւանի մէջ սկսած է հրատարակել «Շանթ» թերթը :
Սոֆիայի մէջ Ասատրեանի ջանքերով լոյս տեսած է «Խռովք» գիտական ամսագիրը: Ասատրեան եղած է նաեւ «Ռազմիկ» շաբաթաթերթի հիմնադիր-խմբագիր, ինչպէս նաեւ Նժդեհի հետ միասին հրատարակած է «Ցեղ եւ հայրենիք» ամսագիրը:
Աշխատութիւններ
Ասատրեան իր մտածումներն ու ըմբռնումները հրատարակած է առանձին հատորներով. անոր առաջին գործը՝ «Մտածումներ հայկական ճգնաժամի, հայ յեղափոխութեան եւ Մայիս 28-ի մասին» աշխատութիւնը առաջին անգամ լոյս տեսած է 1933 թուականին, որուն յաջորդած են «Արթնացի՛ր, հայ մարդ», «Ցեղանենգ շէյթանը» եւ այլ աշխատութիւններ:
Իր գիրքերուն մէջ Ասատրեան փորձած է փաստել, թէ հայերը ոչ թէ հնդեւրոպական (արիական), այլ սեմական ծագում ունին եւ անոր մասին հրատարակած է «Հայաստան-Արիական նախադիրք առաջաւոր Ասիայում» գիրքը :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ փիլիսոփաներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ատըլէյտ
Աղբիւրներ
Հ. Ղ. Գրգեարեան, Ն. Մ. Յարութիւնեան,Աշխարհագրական անուններու բառարան,«Լոյս»,Երեւան,1987,էջ 9։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւններ:Աւստրալիոյ քաղաքներ
Աբովեան (քաղաք)
Աբովեան, քաղաք Հայաստանի Կոտայքի մարզին մէջ։
Աշխարհագրութիւն
Քաղաքը կը գտնուի ծովի մակերեւոյթէն 1360 մ բարձրութեան վրայ։ Հեռաւորութիւնը Երեւանէն՝ 10 քմ է դէպի հիւսիս-արեւելք եւ մարզի կեդրոն Հրազդանէն՝ 36 քմ դէպի Հարաւ-արեւելք։
Պատմութիւնը
Աբովեան քաղաքին գտնուած վայրը բնակավայր է եղած հնագոյն ժամանակներեն։ Այստեղ յայտնաբերուած են Արգիշտի Ա (մ.թ.ա. VIII դ.) սեպագիր արձանագրութիւն, քաղաքի հարաւային մասին մէջ կայ Ք.ա. 2-րդ-1-ին հազարամեակի կիկլոպեան ամրոց, բնակատեղի եւ դամբարաններ։ Քաղաքի եզրին կը գտնուին «Էլառ-Դարանի» ամրոցը (Ք.ա. 3-րդ-1-ին հզմ.) եւ Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին (Ուրուբա, Դարանի, Էլար)։
Մինչեւ 1961 թ.կը կոչուէր Էլար. վերանուանուած են ի պատիւ Խաչատուր Աբովեանի։ Քաղաք է 1963 թ.-էն։ Նախաուրարտական ժամանակաշրջանին կոչուած էԴարանի ։
Բնակչութիւն
Բնակչութեան մէկ մասը եկած է Իրանէն 1960-70-ական թթ։ 1973 թ.-ի դրութեամբ ունէր 28 500 բնակիչ՝ հայեր, նաեւ ռուսեր, ուգրանացիներ։ Բնակչութեան մօտ մէկ երրորդը հայրենադարձներ են, գլխաւորապէս՝ Իրանէն եւ Սուրիայէն։
Ըստ 2009 թ. մարդահամարի տուեալներուն, քաղաքին բնակչութիւնը կը կազմէ 46000՝ նուազելով 44800-ից (2004 թ. մարդահամար) ։
Տնտեսութիւն
Խորհրդային տարիներուն Աբովեան քաղաքը Հայաստանի ամենաարագ աճող քաղաքն էր (1963–1973 թթ.-ին բնակչութիւնն աւելցած է 15 անգամ), արդիւնաբերական կարեւոր կեդրոն է։ Արդիւնաբերական արտադրանքի կէսէն աւելին կու գայ ոչ մետաղատար ճշգրիտ մեքենաշինութիււնը, մօտ մէկ քառորդը՝ շինանիւթերու, 10% սնունդի արդիւնաբերութիւնը։ Կը զարգանար էլեկտրոնաին  գործիքներու շինութիւնը։ Կարեւոր ձեռնարկութիււննէր էին նաեւ երկաթ-պեթոն կառուցվածքներու գործարանը, շինարարական իրերու հաստատութիւնը, կահոյքի գործարանը։ Կը գործէր նաեւ միութենական նշանակութեան արդիւնաբերական ձեռնարկութիւններ, ատոնց մէջ կային նաեւ կենսաքիմիական պատրաստուկներու գործարանը։
Աբովեան քաղաքը սերտօրէն կապուած է Երեւանի հետ, կը կատարէ քաղաք-արբանեակի դեր, միաժամանակ Երեւանի հիւսիս-արեւելեան մերձքաղաքային գիւղատնտեսական գօտիին կենդրոնն է (մսակաթնային եւ բանջարաբուծական խորհրդային տնտեսութիւնը)։ Արագ թափով կը զարգանայ բնակարանային շինարարութիւնը։ Բնակելի տարածութիւնը 1973-ի սկզբին շուրջ 264 հզ. մ2 էր։
Պալքանեան Թերակղզի
Պալքանեան թերակղզիին սահմաններն են՝ հիւսիս-արեւմուտքէն Ատրիաթիք Ծովը, հարաւ-արեւմուտքէն Յոնիական Ծովը, հարաւէն էգէական Ծովը, արեւելքէն Մարմարայի ծովն ու Սեւ Ծովը եւ հիւսիսէն Տանուպ գետը։ Տարածութիւնն է 550․000 ք․քմ․ եւ բնակչութեան թիւը մօտաւորապէս 53 միլիոն է։
Աբովեան (քաղաք)
Տնտեսութիւն
1986 թ.-ի դրութեամբ քաղաքի հիւսիս-արեւմտեան հարթ մասին մէջ արդիւնաբերական շրջանը կը գտնուի, որը խճուղիով կը բաժանէ դէպի արեւելք ինկած կենդրոնէն։ Հարաւի մէջ բնակելի շրջանը կը կազմուի երկու, Արեւելքի մէջ՝ երեք, Հիւսիսի մէջ՝ մէկ միքրոշրջանէն։ Կը կառուցուին 14—18 հարկանի շէնքեր, որոնք հնարաւորութիւն կու տան կրճատել կառուցապատման մակերեսը՝ կը տրամադրէ այն կանաչապատմանը եւ ջրաւազաններուն։ Բնակելի տարածքին շուրջը ստեղծուած են հանգիստի, իսկ որոշ մասերու  մէջ՝ անտառապատ գօտիներ։ Աբովեան քաղաքը կը կառուցապատուի ժամանակակից քաղաքաշինութեան կանոններով, ունի մեծ փողոցներ, ջրմուղ-կոյուղի, գազամուղ, հեռախօսաին ցանց։ Քաղաքին գլխաւոր յատակագիծով (1963) նախատեսոււած է բնակչութեան աճ մինչեւ 60 000 (1980)։ Աբովեանի մէջ յայտնաբերւած են Ք.ա. III — II հազարամեակներու բնակատեղիներ եւ դամբարաններ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի քաղաքներ
Պալքանեան Թերակղզի
Անունի ստուգաբանութիւն
Հնագոյն տարիներուն, այսօր Պալքան լեռներ կոչուած լեռնաշղթան կը կոչուէր Էմոս (յուն․՝ Αίμος․ բնիկ Թրակիան անուն) եւ հետեւաբար շրջանը՝ Էմոս թերակղզի։  Այս անուանումը նաեւ կը գործածուէր Բիւզանդական Կայսրութեան ժամանակաշրջանին ալ։
Օսմանցիները, ԺԶ․ դարուն Էմոս լերան կու տան Պալքան անունը, որ անտառապատ կը նշանակէ։  Իսկ թերակղզիին հարաւ-արեւելեան մասը՝ Րումելի (Rum-eli այսինքն «Հռոմէացիներուն երկիրը»)։
1808-ին, աշխարհագէտ Օկուստ Ծոյնէ August Zeune առաջինն է որ կը գործածէ «Պալքանեան թերակղզի» անուանումը, ինչպէս նաեւ հարաւ-արեւելեան Եւրոպայի լեռնաշղթաներուն համար կը գործածէ «Էմոս» հնագոյն անունը։  Շատեր կը քննադատեն այս երկրակազմախօսական անուանակոչումը։  Սակայն, երբ ԺԹ․ դարուն, շրջանի ժողովուրդները ազատագրական կռիւներ կը մղեն Օսմանեան Կայսրութեան եւ Աւստրոհունգարիոյ դէմ, արեւմտեան պատմագրութիւնը կը զիջի, տեղի տալով «Պալքաններ» ստորարկիչ ակնարկութեան, որ քաղաքական սահմանում է․ կը ցուցնէ քաղաքական ապակայունութեան հոլովոյթ մը։  Ներկայիս, կը փորձուի գործածել «Հարաւ-Արեւելեան Եւրոպա» չէզոք եզր, ինչպէս օրինակ՝ Balkan Times ելեկտրոնային թերթը, որ իր նախաձեռնութեամբ 2003-ին Southeast European Times վերակոչուեցաւ։
« Պալքաններ »․  հետաքրքրական է թէ  «Պալքաններ» քաղաքական ապակայունութեան հոլովոյթ մը ցուցնող սահմանումը, Պերլինի վեհաժողովին կը յայտնաբերուի․ անոր պատկերացումն է։  Պերլինի վեհաժողովը կը նախաձեռնեն Անգլիան եւ Գերմանիան․ նպատակն էր տապալել Սան Սթեֆանոյի Պայմանագիրը։  Վեհաժողովէն բխած պայմանագիրին բուռն կը հակազդեն Յոյները, Ալպանացիները, Սերպերը եւ Ռումանացիները։
Հնագոյն տարիներ
Պալքանեան թերակղզին, Եւրոպայի առաջին շրջանն է, ուր երկրագուծութեան մշակումը մուտք կը գործէ Նոր Քարէ դարաշրջանին (Յունաստան)։  Պալքանեան թերակղզիին աշխարհագրական դիրքը կը տիրապետէ անոր ինքնութեան․   յոյներ եւ լատիններ, հեթանոս պուլկար եւ սլաւ ժողովուրդներ, Ուղղափառ եւ Կաթոլիկ քրիստոնեայ դաւանանքներու հանդիպում, ինչպէս նաեւ վայրը ուր Քրիստոնէութիւնը Իսլամին կը հանդիպի։
Նախադասական ժամանակաշրջանին թերակղզին տունը եղած է Յոյներուն, Իլիրիացիներուն, Փէոններուն, Թրակիացիներուն, Տաքիներուն եւ ուրիշ ժողովուրդներու։
Թերակղզիին մեծ մասը Ք․Ա․ 5-րդ դարուն պարսիկ Աքեմենեան Կայսրութեան մասը կը դառնայ․ կ' ազատագրուի Մեծն Աղեքսանտրի կողմէն։ Հելլենիստական շրջանէն ետք, հռոմէացիները շրջանը կը գրաւեն․ անոնք Ռոտոփի լեռնաշղթան կը համարեն Էմոս թերակղզիին (Պալքանեան թերակղզիին անունը մինչեւ ԺԶ․ դար) հիւսիսային սահմանը։
Զ․ դար – ԺԶ․ դար
Այս ժամանակաշրջանը յատկանշուած է Բիւզանդական եւ Պուլկարական կասրութեանց միջեւ պատերազմներով։
Զ․ դարուն պուլկար եւ սլաւ ժողովուրդները թերակղզին կը ներխուժեն եւ Պուլկարական կայսրութիւնը կը կազմեն 681–1018․  կայսրութիւնը կը լուծուի երբ կը պարտուի Բիւզանդական Կայսրութեան կողմէ։  Դար մը ետք, կայսրութիւնը կը վերականգնուի ու կը գոյատեւէ մինչեւ ԺԴ․ դարավերջին։
ԺԴ․ դարուն Սերպիոյ թագաւորութիւնը կ'ընդարձակուի եւ կը ստեղծուի Սերպական կայսրութիւնը (1346 – 1371)։ Կայսրութիւնը ապա կը բաժնուի փոքր թագաւորութիւններու։
Նորագոյն շրջան
ԺԶ․ դարուն Պալքանեան թերակղզին կը գտնուի Օսմանեան Կայսրութեան գերիշխանութեան տակ։  Օսմանցիներուն յարձակումներուն եւ կամ անոնց նահանջներուն ընթացքին թերակղզիին բնակիչները՝ յոյն, սերպ, ալպանացի, պուլկար եւ քրոաթ, տուած են հերոսներ, որոնք ժողովրդային առասպելներու հերոս-դերակատարները դարձած են։   Ինչպէս օրինակ, յոյն՝ Կոստանտինոս ԺԱ․ Փալէոլողոս Κωνσταντίνος ΙΑ' Παλαιολόγος եւ Թէոտորոս Քոլոքոթրոնիս Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, սերպ՝ Միլոս Օպիլիչ Miloš Obilić, Լազար իշխան Prince Lazar եւ Գարաճորճէ Karađorđe, ալպանացի՝ Ճերճ Քասթրիոթի Սքանտերպեկ Gjergj Kastrioti Skanderbeg, մակետոնացի՝ նիքոլա Քարեւ եւ Կոչէ Տելչեւ, պուլկար՝ Վասիլ Լեւսքի Vasil Levski, Ճորճի Սթոյքով Րաքովսքի Georgi Stoykov Rakovski եւ Խրիստօ Պոթեւ Hristo Botev, քրոաթ՝ Նիքոլա Շուպիչ Զրինսքի Nikola Šubić Zrinski։
Օսմանեան կայսրութեան տուած անթիւ պատերազմներուն պատճառով, Պալքանները կ' առանձնանան եւ քայլ չեն կրնար պահել Եւրոպայի տնտեսական եւ քաղաքական զարգացումներուն հետ։  Առաւել, բնակչութեան թիւը նուազում կ'արձանագրէ․ 8 միլիոնէն՝ 3 միլիոն։
Պալքանեան թերակղզիին ազգ-պետութիւնները կը ծագին ԺԹ․ եւ Ի․ դարերուն ընթացքին, երբ Օսմանեան եւ Աւստրոհունգարական կայսրութիւներէն իրենց անկախութեան կը տիրանան՝ Յունաստան 1821, Սերպիա եւ Մենթենեկրօ 1878, Ռումանիա 1881, Պուլկարիա 1908 եւ Ալպանիա 1912։
Ժամանակակից պատմութիւն
Մինչեւ 2005, Պալքանեան թերակղզին պատերազմներու թատերաբեմ կը դառնայ (ի բացառեալ « Պաղ Պատերազմ »ի ընթացքին)։
Պալքանեան Պատերազմներ
Առաջին Պալքանեան Պատերազմ՝ 1912 – 1913․ Պուլկարիա, Սերպիա, Յունաստան եւ Մոնթենեկրօ ընդէմ Օսմանեան Կայսրութեան։  Դաշնակից պետութիւնները կը յաղթեն։
Երկրորդ Պալքանեան Պատերազմ՝ 29 Յունիս 1913 – 10 Օգոստոս 1913․ Պուլկարիա կը յարձակի Յունաստանի եւ Սերպիոյ վրայ, սակայն կը պարտուի։
Առաջին Համաշխարհային Պատերազմ
Առաջին Համաշխարհային Պատերազմը կը ծագի, երբ Սերայեւոյի մէջ սերպ երիտասարդի մը կողմէ կը սպաննուի Աւստրոհունգարիոյ գահաժառանգը։  Այս պատերազմին Պուլկարիան Գերմանիոյ հետ կը դաշնակցի։
Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ
Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմին ընթացքին, Պալքանեան բոլոր պետութիւնները, բացի Յունաստանէն, Գերմանիոյ կողմը կը գտնուին։  Խորհրդային Միութեան բանակը 1944-ի վերջերուն կը յաջողի Պալքանեան թերակղզին մտնել եւ գերմանացիներուն վռնտել։  Այս պատերազմին աւարտին Պալքանեան բոլոր պետութիւնները մեծապէս կը տուժեն․ քայքայուած վիճակ մը ունին։
Պատերազմի աւարտին, կը ստեղծուի Եուկոսլավիան (1945–1963), որ Խորհրդային միութեան կը հակի եւ կ՛ ընդգրկէ վեց ընկերվար-պետութիւններ՝ Պոսնիա – Հերցեկովինա, Քրոաթիա, Մակետոնիա, Մոնթենեկրօ, Սերպիա եւ Սլովենիա, ինչպէս նաեւ ինքնիշխան Քոսովօ եւ Վոյվոտինա շրջանները։ Համայնավար վարչակարգեր կ՛ունենան նաեւ մնացեալ բոլոր պալքանեան պետութիւնները, ի բացառեալ Յունաստանին եւ Թուրքիոյ որոնք Հիւսիս-արեւելեան Ադլանտեան Դաշինքի (NATO․ անգլերէն՝ North Atlantic Treaty Organization) անդամ կը դառնան։
Կը յաջորդէ «Պաղ Պատերազմ»ի շրջանը՝ մինչեւ Խորհրդային Միութեան փլուզումը։
1990-էն մինչեւ ԻԱ․ դարասկիզբ
Խորհրդային Միութեան փլուզումով, Եուկոսլավիան կազմող պետութիւնները կը սկսին իրար միջեւ պատերազմներ։  Իւրաքանչիւրը կը պահանջէ անկախութիւն եւ իր պատմական տարածքները։
Սլովենիա եւ Քրոաթիա, Սերպիոյ դէմ 10 օրուան կարճատեւ պատերազմէն ետք, իրենց անկախութիւնը կը հռչակեն 25 Յունիս 1991-ին։  Սակայն Քրոաթիա պիտի շարունակէ անկախութեան կռիւը մինչեւ 1995-ին։  Յաջորդող 10 տարիները կը յատկանշուին նախկին Եուկոսլավիան կազմող մնացեալ պետութիւններուն եւ շրջաններուն միջեւ կործանիչ, ահաւոր ճակատումներով, որոնց հետեւանքը կ՛ ըլլայ Հիւսիս-արեւելեան Ադլանտեան Դաշինքի (NATO) բանակները Պոսնիա-Հերցեկովինայի մէջ մխրճուին Սերպիոյ դէմ պատերազմին։