cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մինի Մաուս
Մինի Մաուս (Մինի Մկնիկ) (Minnie Mouse), մարդակերպ մկնիկ մը, որ ստեղծուած է 1928-ին, Ուոլթ Տիզնիի կողմէ։ Կերպարին ամբողջական անունը Միներվա Մաուս  է (Minerva Mouse), սակայն անիկա հազուադէպօրէն կ'օգտագործուի։ Մինին Միքի Մաուսին սիրուհին է Տէյզի Տաքին ամէնէն մօտիկ ընկերուհին։
Առաջին անգամ Մինի Մաուսը յայտնուած է 1928-ին, «Խելագար ինքնաթիռը» շարժապատկերին մէջ։
Մինիին նոյնպէս առաջին անգամ հնչիւնաւորած է նոյնինքն Տիզնիին ձայնը: Իր յայտնուելուն պահէն ի վեր Մինին արտացոլած է այն ժամանակուան երիտասարդական մշակոյթին միտումները, մասնաւորապէս, կարմիր գոյնին հանդէպ սէրը: 1940-ական թուականներուն Մինիին հանդերձանքը վերանայուած է եւ անոր գլխարկը փոխարինուած է գլուխին վրայ վարդակապով, նոյնիսկ անոր կօշիկին վրայ յայտնուած են պզտիկ վարդակապեր: Մինիին աչքերն ալ աւելի արտայայտիչ դարձած են: Ամբողջ քառասնական եւ յիսունական թուականներուն անոր տեսքը պահպանողական էր: Առօրեայ կեանքին մէջ Մինի կը կրէ առանց թեւերու կարմիր զգեստ մը ճերմակ սիսեռանախշով եւ դեղին կօշիկներով: Մինին կրած է նաեւ բազմաթիւ լողազգեստներ, սակայն աւելի տարածուած եւ նրբագեղ կը նկատուի անոր կարմիր՝ առանձնացուած շրջազգեստով լողազգեստը եւ կարմիր երիզը՝ ճերմակ սիսեռանախշով: Նորաձեւութեան համաշխարհային տուները իրենց հաւաքածոներուն մէջ բազմիցս ներառած են Մինիի հագուստէն մասեր, մասնաւորապէս՝ երիզներն ու սիսեռանախշը: Միքիի ականջներով պատրաստուած գլխազարդերը նոյնպէս նորաձեւութեան մաս կազմած են :
Ճոշ Ռատնոր
Ճոշուա "Ճոշ" Թոմաս Ռատնոր, ամերիկացի ֆիլմերու, թատրոնի եւ հեռուստաշարերու դերասան։ Մեծապէս ճանչցուած է իր լաւագոյն դերով «How I Met Your Mother» հեռուստաշարին մէջ, որպէս գլխաւոր հերոս՝ Թետ Մոզպիի կերպարը կատարելու համար։
Ան նաեւ ֆիլմերու գրող եւ արտադրող է, ու անոր 2010-ի առաջին հրատարակած ծիծաղի ֆիլմը (Happythankyoumoreplease) շահած է Sundance Film Festival Audience մրցանակը, եւ պաշտօնակարգուած է Grand Jury մրցանակին: Անոր երկրորդ արտադրած ֆիլմը՝ Liberal Arts-ը հրատարակուեցաւ 2012 թուականին եւ անոր բացումը տեղի ունեցաւ 2012 թուականին, Sundance Film Festival-ին ընթացքին : 2014 թուականին ան թատերախաղի մը մասնակցեցաւ (Disgraced), կատարելով Իսաաքի կերպարը, ու թատրոնը պաշտօնակարգուեցաւ բազմաթիւ մրցանակներու: Յունուար 2016 թուականին Ճոշ ունեցաւ իր գլխաւոր դերերէն մէկը, որնէ՝ Ժետետիա Ֆոսթըր:
Կենսագրութիւն
Ճոշ ծնած է Քոլոմպուս, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ։ Զաւակն է Ալան եւ Քարոլ Ռանտորներուն: Ան ունի երկու քոյրեր՝ Մելանի եւ Ճոաննա Ռանտոր: Ճոշ եւ իր քոյրերը մեծցած են որպէս Հրեայ : Ռանտոր իր դպրոցին մէջ մասնակցած է բազմաթիւ թատրոններու եւ ներկայացումներու ու այս պատճառով դպրոցը իրեն մրցանակ մը պարգեւեց: Ան սկսաւ յաճախելու դերասանութեան մասնագիտութեան դպրոցը ու զայն աւարտեց 1996 թուականին :
Գործընթացք
2004 թուականին Ռանտոր գլխաւոր դեր մը ունեցաւ The Paris Letter-ին մէջ իր ապագայ ընկերակիցին հետ՝ Նէյլ Փաթրիք Հարիսին : 2005 թուականէն մինչեւ 2014 թուական, Ճոշ գլխաւոր հերոսին դերը կատարեց How I Met Your Mother հեռուստաշարին մէջ, որ իր ամէնէն կարեւոր դերն էր ամբողջ գործընթացքի կեանքին: Յուլիս 2008 թուականին ան Finks թատրոնին մէջ իր մասնկացութիւնը բերաւ Ճենիֆըր Ուեսթֆելտին հետ:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասաններ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի արտադրողներր Ստորոգութիւն:29 Յուլիսի ծնածներ
Գոհարիկ Շիրինեան
Գոհարիկ Շիրինեան (1863, Պոլիս - 1917), հայ թատերական գործիչ, երգչուհի եւ պարուհի:
Կենսագրութիւն
Գոհարիկ փոքր տարիքէն եղած է տաղանդաւոր աղջնակ մը, եւ այդ պատճառով ալ ինը-տասը տարեկանին զինք Վարդովեանի մեծ թատերախումբը կը մտցնեն՝ մանկական դերեր խաղալու համար:
Թատերախաղերուն մէջ Գոհարիկ քանքարաւոր դերասանուհի էր։ Ան օժտուած երգչուհի էր (սոփրանօ) ինչպէս նաեւ՝ խումբին լաւագոյն պարուհին:
1878-ին- երբ ռուս բանակը կը գտնուէր Ադրիանապոլիս, Գոհարիկ եւ կարգ մը այլ դերասանուհիներ մեկնած էին նոյն քաղաքը, ուր ոմանք կը մեներգէին, իսկ ուրիշներ միարար կատակերգութիւններ կը ներկայացնէին: Այս շրջանին վրայ կը հասնի Սերովբէ Պէնկլեան, որուն նորակազմ օփերէթի խումբին մաս կը կազմէ Գոհարիկ, եւ եւրոպական օփերէթներ կը ներկայացնեն: Գոհարիկ այս խումբին հետ կը մեկնի Սան-Սթեֆանօ, ուր եւրոպական օփերէթներու կողքին ռուս զինուորականներուն կը ներկայացնեն Ջուհաճեանի օփերէթները: Այս նոյն խումբով Գոհարիկ կը մեկնի նաեւ Մերսին ու Ատանա ու կը մասնակցի բոլոր թատերապտոյտներուն, ուր նաեւ կը ստանձնէ սոփրանոյի դերերը:
Կ.Պոլսոյ, Զմիւռնիոյ եւ Սելանիկի մէջ Գոհարիկ միշտ ալ հերոսուհիի դերը խաղցած է, ինչպէս օրինակ՝ «Լէպլէպիճի»-ի Ֆաթիմէն, «Քէօսէ»-ի Կիւլը, «Արիֆ»-ի Մերեէմը, «Կրան Մոկոլ»-ի Փրէնս Մինեափուրին, «Լէ պրիկան»-ի Ֆիորէլլան, եւ այլն: 1885-ին, Պէնկլեանի 58 հոգինոց խումին հետ Գոհարիկ կը մեկնի Եգիպտոս՝ իբրեւեւ երկրորդ սոփրանօ, մինչեւ 1886-87: Այս թատերապտոյտներուն ընթացքին Գոհարիկ կ՛ամուսնանայ նուագախումբին ղեկավար եւ թատերախումբի վարչութեան անդամ՝ օտարազգի Գալէայի հետ:
Պէնկլեանի խումբի քայքայումէն ետք, Գոհարիկ կ՛անդամակցի Մնակեանի թատերախումբին, դարձեալ հերոսուհիի դերեր ստանձնելով, ինչպէս օրինակ՝ Ֆրու-ֆրու եւ Քլէր:
1892-ին Պոլիսի մէջ վերսկսած էին հայերէն ներկայացումները եւ զանազան վայրերու մէջ թատերախաղեր կը բեմադրուէին ինչպէս օրինակ Բերա, Սկիւտար եւ Գատըգիւղ: Այս ձեռնարկները կը կազմակերպուէր Միքայէլ-Երանոց Ջափրաստի կողմէն իսկ Գոհարիկ կանացի գլխաւոր դէմքը կը խաղար թատերախումբին մէջ։ Այս թատերախումբին իր մասնակցութիւնը բերաւ նաեւ Գոհարիկի քոյրը՝ Արաքսին:
Այս բոլորէն ետք Գոհարիկ Շիրիմեան ամբողջ տասը տարի կը հեռանայ բեմական ասպարէզէն:
Տասը տարի ետք, 1903-ին, Ռէշատ Ռըտվանի նախաձեռնութեամբ եւ հանրածանօթ կատակերգակ Միքայէլ-Երանոս Ջափրաստի դերասանապետութեամբ կատակերգութեան թատերախումբ մը կը կազմուի, որ տասէ աւելի ֆրանսական նոր կատակերգութիւններ կը ներկայացնէ, որոնց գլխաւոր դերակատարուհին կ՛ըլլայ Գոհարիկ Շիրինեան: Ան իր իւրայատուկ տեղը կ՛ունենայ ոչ թէ միայն իբրեւեւ երգչուհի, պարուհի եւ դերասան, այլ նաեւ իբրեւեւ առաջնակարգ սուպրէթ, հետեւեալ դերերով՝ Սիլվան («Բարֆէն»), Վալանթին («Թուփինէլի այրիները»), Ժէրմէն Ժէրա («Մոքրուաները»), Լէոնթին («Պարոնը կ՛երթայ որսի»), Բաքրէթ տը Գլովաժօ («Տիւրան-Տիւրան»), Գլորէնթ տը Ֆոնթէպլա («Մատամ Մոնկոտէն»), Աննէթ («Ընտանեկան Երջանկութիւնը»): Այս խումբին գործունէութիւնը կը տեւէ հազիւ երեք ամիս, քանի որ կազմակերպութիւնը հովանաւորող թուրք թատերագէտ, բեմադրիչ ու դերուսոյց Ռէշատի հայրը՝ Ռըտվան փաշա, որ Պոլսոյ քաղաքապետն էր, զայրացաւ իր զաւակին վրայ եւ փակել տուաւ Պոլսոյ թատրոնները:
1909-10-ին Գոհարիկ մաս կը կազմէ Արշակ Պէնլեանի կազմած օփերէթի խումբին, Քամէրի դերով («Լէպլէպիճի»): Ան իր գործունէութիւնը աւարտած էր իբրեւեւ երգչուհի եւ պարուհի, որովհետեւ արդէն մօտեցած էր յիսուն տարեկանին, եւ կ՛որոշէ վերջնականապէս քաշուիլ բեմէն: Գոհարիկ Շիրինեան կը մահանայ 1917-ին:
Չորս եղանակ (բաղնիք)
Չորս եղանակ բաղնիք (պարսկերէն՝ حمام چهارفصل), կը գտնուի Իրանի Արաք քաղաքին մէջ։ Ան կը թուագրուի Ղաճարական Պարսկաստանի ժամանակաշրջանին եւ ունի երկու առանձին բաժիններ` կանանց ու տղամարդոց համար։ Ժամասենեակի յախճապակէ աշխատանքը եւ հիւսաձեւ սիւները, ինչպէս նաեւ` բաղնիքի ամբողջ յատակագիծը հետաքրքրութիւն կը շարժեն։ Կառոյցը վերակառուցուած է որպէս թանգարան` անհրաժեշտ վերանորոգումներէ ետք ։ Չորս եղանակ բաղնիքը Արաքի մէջ Իրանի ամենաընդարձակ բաղնիքը եղած է։ Ան կառուցուած է Ղաճարական շրջանին` Հաճի Մուհամմատ Իպրահիմ խանսարիի կողմէ։ Շէնքին ներսը առկայ յախճապակիէ ձեւաւորումը կը ցուցադրէ մարդիկ, կենդանիներ եւ բոյսեր։ Բաղնիքի չորս անկիւններուն պատկերուած տարուան չորս եղանակները կապուած են շինութեան անուանման հետ։ Բաղնիքը միակն է, ուր առանձացուած մաս կայ կրօնական փոքրամասնութիւններուն համար։ Չորս եղանակ բաղնիքը ներառուած է Ազգային ժառանգութեան ցանկին մէջ ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ազգային թանգարաններ Ստորոգութիւն:Իրան Ստորոգութիւն:Իրանի ճարտարապետութիւն Ստորոգութիւն:Համաշխարհային ժառանգութիւն Իրանի մէջ Ստորոգութիւն:Իրանի շէնքեր եւ կառոյցներ
Փոքրիկ իշխանը
Փոքրիկ իշխանը, ֆրանսացի գրող, բանաստեղծ եւ մասնագէտ օդաչու Անթուան տը Սենթ-Էքզիւփերի ի հեքիաթ-վիպակը, որ գրած է 1942-ին, Նիւ Եորք ի մէջ, ուր ալ առաջին անգամ հրատարակուած է ֆրանսերէն ով ու անգլերէն ով, 1943 թուականի Սեպտեմբերին ։
Գիրքին նիւթը
«Փոքրիկ Իշխանը» աշխարհի մանկական-մանկապատանեկան գրականութեան ամէնէն յայտնի, տարածուն գիրքերէն է:
Գիրքը պատմած է փոքրիկ տղու մը քաջութեան, խելքի ու իր շատ բարի սրտիկին մասին։ Այս գիրքին մէջ կայ բարութիւն, պարզութիւն ու անմիջականութիւն։ Գիրքը կարդացած են եւ կրնան կարդալ բոլոր տարիքներու ընթերցասէրները, եւ փոքրերը եւ մեծերը:
«Փոքրիկ Իշխանը» աշխարհի ամէնէն ընթերցուած գիրքերէն մէկն է։
Թարգմանութիւններ
«Փոքրիկ Իշխանը» ներշնչումի աղբիւր մը եղած է բազմաթիւ ստեղծագործողներու համար․ յօրինուած են օփերաներ, երգեր, գրուած են թատերախաղեր, նկարահանուած՝ ժապաւէններ։
2016-ի Մայիսին, Թուրքիոյ մէջ, առաջին անգամ արեւմտահայերէնի թարգմանուած ու հրատարակուած է «Փոքրիկ Իշխանը»․ իսկ երկրորդ անգամ տպագրուած է՝ 2017-ի Յունուարին։ Գիրքը ֆրանսերէն բնագիրէն արեւմտահայերէնի թարգմանած է Լուիզ Պաքար ։
Ալիսիա Կիրակոսեան
Ալիսիա Գուրգէն Կիրակոսեան (Alicia Ghiragossian, ), հայ բանաստեղծուհի, ԱՄՆ սպանախօս գրողներու միութեան պատուաւոր նախագահ, ՀՀ ԳԱԱ պատուաւոր դոկտոր է (2007): Հայ բանաստեղծուհի, ԱՄՆ բանախօս գրողներու միութեան պատուաւոր նախագահ, ՀՀ ԳԱԱ պատուաւոր բժշկուհի է (2007)։
Գրած է սպաներէն, իտալերէն, ետքը նաեւ՝ հայերէն եւ անգլերէն։
Կենսագրութիւն
Աւարտած է Պուէնոս Այրեսի ազգային համալսարանի իրաւաբանական ճիւղերը։ 10 տարի խաղցած է թատրոններու մէջ։ 1968-ին փոխադրուած է Լոս Անճելըս (ԱՄՆ)։ Իր բանաստեղծութիւններու առաջին գիրքն է՝ «Մեկ օրուան մէջ հինգ ձայն», լոյս տեսած է 1966-ին։ Իսկ Հայ ընթերցողը զինք ճանչցաւ 1967-71 թուականին. Բանաստեղծ Վահագն Դաւթեանի հրաշալի թարգմանութեամբ հրատարակուեցաւ «Արմատ եւ էութիւն» բանաստեղծութիւններու ժողովածոն /թարգմ.սպաներէնէն/, 1972 թուականին. Սփիւռքի հայութեան համար նոյն գիրքը վերահրատարակուեցաւ, (1967, իտալերէն), «Հայաստանեան ապրումներ» (1970), «Բանաստեղծութիւններ» (1972) ժողովածոնները։ Անոր «Փետրօ Ամօր» (1969) ներկայացումը ներկայացուած է Պուէնոս Այրես «Փայրոյ» թատրոնին մէջ։
Ալիսիա Կիրակոսեանի պոեզիայի նիւթի կիզակէտը սէրն է, մայրութիւնը, հայրենիքը եւ փիլիսոփական ոճը։ Ան գերտարածական կոչուող բանաստեղծական շարժման (1969) հիմնադիրն է (տեսութիւնը հրապարակած է սպաներէն, հայերէն եւ անգլերէն՝ 1992-ին)։ Անոր պոեզիան յատուկ է ներաշխարհի պատկերներով, արդիական լեզուամտածողութեամբ, բանաստեղծական վերաիմաստաւորումներու ինքնատիպութեամբ։
Ալիսիա Կիրակոսեանի որոշ գիրքերը նկարազարդուած է Փապլօ Փիքասօ-ի կողմ է։
Կիրակօսեան այցելած է Սովետական Հայաստան (առաջին անգամ 1967-ին), եւ մի քանի տարի ետք գրեց «Նամակ առ Հայաստան» բանաստեղծութիւնը։ Իր վերջին շրջանի գործերուն մէջ անդրադարձած է հայաստանեան պատմական իրադարձութիւններուն ։
Ստեղծագործութիւններ
Հեղինակն է։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:1936 ծնունդներ Ստորոգութիւն:13 Յուլիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:Մովսէս Խորենացիի մետալակիրներ Ստորոգութիւն:2014 մահեր Ստորոգութիւն:22 Մայիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Լոս Անճելըս մահացածներ
Միզուրի
Միզուրի (անգլերէն՝ Missouri), նահանգ ԱՄՆ-ի կեդրոնական մասը, Միսսիսիբիի եւ Միսուրի գետերու աւազանները: Տարածութիւնը 180.4 հազար քմ2, բնակցութիւնը 5.99 միլիոն (2010, 70%՝ քաղաքային): վարչական կեդրոնը՝ Ճեֆերսոն Սիթի:
Խոշոր քաղաքներէն են Սենդ Լուիսը եւ Կանգաս Սիթին: Մակերեւոյթը դէպի արեւմուտք աստիճանաբար բարձրացող ալիքաւոր հարթավայր է: Հարաւը կրաքարային Օզարկ սասուանդն է )բարձրութիւնը՝ մինչեւ 540 մ): Կլիման բարեխառն է: Ինդուստրիալ-ագրարային նահանգ է: Կայ կապարի, երկաթի հանքաքարի, քարածխի, բարիտի, շինանիւթերի արդիւնահոսը: Արդիւնաբերութեան հիմնական ճիւղերն են մեքենաշինութիւնը եւ սննդի արդիւնաբերութիւնը: Զարգացած են աւիահրթիռային («Մազդոնել-Դուգլաս», Սենթ Լուիսի մէջ), աւտոմոբիլային (Կանզաս Սիթին, Սենթ Լուիսը), ռատիոէլէկդրոնային, քիմիական, մսի պահածոներու, ալրաղաց արդիւնաբերութիւնը: Կայ ճանապահշինական, գիւղատնտեսական եւ կարի մեքենաներու արտադրութիւն, կաշիի-կոշիկի, ցեմենտի արդիւնաբերութիւն, սեւ եւ գունաւոր մետալուրգիա: Անասնապահութիւնը կու տայ նահանգի գիւղատնտեսութեան ապրանքային արտադրանքի 70%-ը: Կը մշակէ եգիպտացորէն, սոյա, ցորեն, վարսակ, Միսսիսիբիի գետի հովտը՝ բամպակ:
Կոչումը
Կոչումը անուանումը կը բացատրուի երկու կերպով: Տեղացի հնդիկները՝ ալդոնքիններու լեզւով բառացի կը նշանակէ «մեծ նաւակ» (միսի՝ «մեծ», ուրի՝ «նաւակ») եւ կազմուած է տոհմի: «մեծ նաւակներ ունեցող մարդիկ» անունին: Երբեմն կ'իմաստաւորէն որպէս «աղմկոտ գետ» (գետի ջուրը աղտոտ է :)
Նիկոլ Փաշինեան
Նիկոլ Փաշինեան (1 Յունիս 1975, Իջեւան), հայ լրագրող, պետական, քաղաքական եւ կուսակցական գործիչ, Հայաստանի նախկին վարչապետ, վարչապետի գործող պաշտօնակատար , ՀՀ Ազգային Ժողովի նախկին պատգամաւոր, Քաղաքացիական Պայմանագիր կուսակցութեան հիմնադիր եւ վարչութեան անդամ ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1975 թուականի Յունիսի 1-ին Իջեւան քաղաքին մէջ։ Հայրը՝ Վովա Փաշինեան, աշխատած է որպէս մարմնամարզութեան ուսուցիչ։ Մայրը՝ Սուետիկ Յովհաննիսեան, եղած է տան տնտեսուհի։ 1991 թուականին կ'ընդունուի Երեւանի Պետական Համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի լրագոկական բաժին։ 1995 թուականին կը հեռացուի համալսարանէն՝ իր քննադատական գործունէութեան պատճառաւ։
1992-էն աշխուժօրէն զբաղած է լրագրութեամբ. իր առաջին յօդուածը կը տպագրուի «Ավանգարդ» թերթի առաջին էջին մէջ: Հետագային թղթակից կը դառնայ «Հայաստան» եւ «Դպրութիւն» թերթերուն։ 1994– 1998 թուականներուն «Լրագիր» թերթին հետ կը գործակցի որպէս լրագրող։ Այդ ընթացքին թերթը կը հրատարակուի նաեւ քանի մը այլ անուններով՝ «Լրագիր օր» եւ «Մոլորակ»: Հոս առաջին անգամ կը փորձէ խմբագիրի դերակատարումը. կը հրատարակէ «Եմ-ես-է» երիտասարդական ներդիրը։ 1998-1999 թուականներուն «Օրագիր» օրաթերթի գլխաւոր խմբագիրն էր, 1999-ի ամառուընէ սկսեալ՝ «Հայկական ժամանակի» գլխաւոր խմբագիր։ Լրագրողական գործունէութեան ընթացքին քանի մը անգամ Փաշինեանի դէմ կը յարուցուին քրէական գործեր, նոյնիսկ կը դատապարտուի ազատազրկման, սակայն պատժաչափը պայմանականօրէն չի գործադրուիր:
Ձերբակալում եւ դատավարութիւն
19 Յունուար 2010-ին Երեւանի Կեդրոն եւ Նորք-Մարաշ վարչական շրջանի դատարանը դատաւոր Մնացական Մարտիրոսեանի նախագահութեամբ Նիկոլ Փաշինեանը Հայաստանի Հանրապետութեան քրէական օրենսգիրք 225 յօդուածին առաջին մասով կը դատապարտէ 7 տարուան ազատազրկման։ Պատիժը կը գործադրուէր 1 Յուլիս 2009-էն։ Հետագային Փաշինեանի պատիժի ժամկէտը կը կրճատուի, իսկ 28 Մայիս-ին՝ Հայաստանի անկախութեան 20-ամեակին առթիւ ազատ կ'արձակուի։
2012-ի ՀՀ ԱԺ ընտրութիւններ
6 Մայիս 2012-ին կ'ընտրուի ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամաւոր ՀԱԿ համամասնական ընտրացուցակով։ Սեպտեմբեր 2012-էն Փետրուար 2013 եղած է ՀՀ ԱԺ բարոյական հարցերու ժամանակաւոր յանձնաժողովի նախագահ։
Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցութեան հիմնադրում
2013-ին հիմնած է «Քաղաքացիական պայմանագիր» հանրային-քաղաքական միաւորումը։
Բողոքի ցոյցեր ընդդէմ Սերժ Սարգսեանի
2018-ին Նիկոլ Փաշինեանի առաջնորդութեամբ կը մեկնարկուի «Իմ քայլը» նախաձեռնութիւնը, որ Գիւմրիէն դէպի Երեւան քայլարշաւ մը կը կազմակերպէ ընդդէմ Սերժ Սարգսեանի վարչապետութեան : Անոր ղեկավարած նախաձեռնութիւնը կը համագործակցի Սերժ Սարգսեանի իշխանութեան դէմ պայքարող այլ ուժերու հետ եւ լայն աջակցութիւն կը ստանայ բնակչութեան տարբեր հատուածներու կողմէ: Քաղաքացիական հասարակութեան կողմէ սկսած Բողոքի ցոյցեր ընդդէմ Սերժ Սարգսեանի գործողութիւններու հետեւանքով 23 Ապրիլի կէսօրին ՀՀ վարչապետ Սերժ Սարգսեան կը հրաժարի իր պաշտօնէն :
Նիկոլ Փաշինեանի վարչապետութիւն
8 Մայիս 2018-ին Նիկոլ Փաշինեան՝ Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային ժողովի պատգամաւորներու 59 կողմ, 42 դէմ ձայնով կ'ընտրուի Հայաստանի Հանրապետութեան 16-րդ վարչապետ: Ազգային ժողովի ընթացքին անոր կը սատարէին Ծառուկեան դաշինքը, ՀՅԴ խմբակցութիւնը, «Ելք» դաշինքը եւ Հայաստանի հանրապետական կուսակցութիւնը 10+1 ձայներով:
Անոր պաշտօնավարումին ընթացքին Հայաստանը պարտութիւն է կրած 2020 թուականի 44-օրեա Հայ-Ազրպէյճանական պատերազին, որու հետեւանքով Արցախի Հանրապետութեան զգալի տարածքներ են կորսնցուած։ Հրաժարած է վարչապետի պաշտօնէն 2021 թուականի Մայիսի 25-ին, սակայն այնուհետեւ շարունակած է պաշտօնավարել մինչեւ 2021 թուականի Յունիսի 20-ին կայանալիք ընտրութիւնները։
Ստեղծագործական գործունէութիւն
Նիկոլ Փաշինեան քաղաքական բնոյթով շարք մը ստեղծագործութիւններու հեղինակ է, որոնցմէ է՝ «Ձօն գարնանամուտի»ն։
1 Մարտի իրադարձութիւններու հետ կապուած ընդյատակեայ կեցութեան միջոցին ստեղծած է «Երկրի հակառակ կողմը» ստեղծագործութիւնը: Բանտէն ազատ արձակուելէ ետք խոստովանած է, որ ինք ընդյատակը գտնուած ամբողջ ժամանակը անցուցած է Հայաստանի մէջ, եւ այդ ստեղծագործութիւնը իր երեւակայութեամբ յօրինած է:
Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի երեք դուստր եւ մէկ որդի։ Կինը՝ Աննա Յակոբեան, «Հայկական ժամանակ» թերթի գլխաւոր խմբագիրն է։ Զաւակներն են՝ Մարիամ (ծնած 14 Նոյեմբեր 1998-ին), Աշոտ (ծնած 11 Մարտ 2000-ին), Շուշան (ծնած 17 Յուլիս 2007-ին) եւ Արփին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1975 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1 Յունիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ
Լուկանսք
Լուգանսկ (Луганськ, պատմական անվանում՝ Луганське), քաղաք է Ուքրանիայի արեւելքը, Լուգանսկի մարզի վարչական կենտրոնն է։ Արեւելյան Ուքրանիայի ամենամեծ քաղաքն է։ Կը գտնուի Կիեւից 811 կմ հեռավորութեան վրայ։ Բնակչութիւնը՝ ։
Ճէյմի Քլէյթըն
Ճէյմի Քլէյթըն (Jamie Clayton, ծնած 15 Յունուար, 1978), ամերիկացի դերասան եւ գեղեցկուհի մըն է: Ան ճանչցուած է իր Netflix ընկերութեան Sense8 հեռուստաշարին մէջ:
Կենսագրութիւն
Քլէյթըն ծնած եւ ապրած է Սէն Տիէկոյի մէջ, Քալիֆորնիա, ԱՄՆ: Հայրը՝ Հաուըրտ Պ. Քլէյթըն (1925-2008), փաստաբան մըն էր, եւ մայրը՝ Շէլի, ելոյթի կազմակերպիչ էր։ Ան կը փոխադրուի Նիւ Եորք դառնալու համար շպարի մասնագէտ երբ ան 19 տարեկան էր  :
Քլէյթընը միասէրական է : 2011-ին՝ ան Out թերթի կողմէ մրցանակ տրուած էր "Out 100" մրցանակներէն :
Գործի Ասպարեզ
2010-ին՝ Քլէյթընը շպարի պատասխանատուն ու երկրորդական վարողն էր VH1 կայանի շպարի մասին TRANSform Me հեռուստաշարին մէջ  : Յաջորդ տարիներուն, ան ստանցնած էր Քայլայի դերը HBO կայանի Hung հեռուստաշարի երրորդ եղանակին մէջ։ 2012-ին ան գլխավոր դերը ստանցնեց իբրեւ Միշէլ Տարնէլ համացանցային Dirty Work հեռուստաշարին մէջ, ինչպէս նաեւ Քառլա Ֆէյվըրզի դերը Are We There Yet? հեռուստաշարին մէջ  : Ան նաեւ ձայնային դերասանն է երիտասարդական George վէպին ձայնային գիրքին
Քլէյթընը ներկայիս գլխաւոր դերասաններէն մէկն է Netflix ընկերութեան Sense8 հեռուստաշարին մէջ, որ առաջին անգամ թողարկուեցաւ 5 Յունիս, 2015-ին : Անոր դերը Sense8 հեռուստաշարին մէջ Նոմի Մարքս անոնով միասէրական աղջիկ մըն է, ով նաեւ քաղաքական եւ համացանցային մասնագետ մըն է :
Քլէյթըն փոքր դեր մը ունի 2016-ի The Neon Demon ֆիլմին մէջ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1978 ծնունդներ Ստորոգութիւն:15 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Պերսեւս (համաստեղութիւն)
Պերսեւս (Perseus, սեռականը Persei, հապաւումը՝ Per), երկնքի հիւսիսային մասին գտնուող համաստեղութիւն, որն իր անունն ստացած է Մեդուզան սպաննած յոյն հերոսին պատուին։ Անիկա Պտղոմեոսի 48 համաստեղութիւններէն է եւ 88 ժամանակեն համաստեղութիւններէն մեկը։ Անոր մէջ կը գտնուի յայտնի Ալկոլը (Պերսէի բետա β Per) փոփոխական աստղը։
Պատկերում
Պերսեւսը Դանաէի որդին էր եւ անոր հայրն էր Զեւսը : Պոլիդեկտես արքան անոր ողրկեց սպաննելու Գորգոն Մեդուսան, որուն նայուածքը կը քարացներ իրեն նայողին: Համաստեղութիւնն աւանդաբար Պերսեւսը կը պատկերէ՝ ձախ ձեռքով բռնած Մեդուսայի կտրած գլուխը, աջին թուրն է, որով կտրած է այդ գլուխը:
Սահակ Չոլաքեան
Սահակ Չոլաքեան (նաեւ՝ Մազմանեան, անյայտ, Ակն, Ակն գաւառակ, Սեբաստիոյ նահանգ- 1915, Կիւմիւշ-Մատեն), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմին ժամանակ, Օսմանեան կառավարութիւնը՝ Ակնի Ժամկոչեաններու ապարանքը եւ այլ կարեւոր շէնքեր, հայերէ խլելով վերածած է խեղճուկ հիւանդանոցներու, որոնց բժշկապետ նշանակուած է Ակնի՝ վկայուած քաղաքային բժիշկ, իր տգիտութեան հետեւանքով շատ զոհեր տուած, Մահմուտ պէյը։ Լուրջ եւ վտանգաւոր հիւանդ ըլլաու պարագային, Մահմուտ պէյը, դիմած է իրմէ աւելի կարող ու ձեռնահաս ինքնուս բժիշկ Սահակին։ 1915 թուականի ձմրան՝ քաղցած, ցրտահարուած, հիւանդ ու վիրաւոր 25 ակնցի հայ զինուորներ, անոնց կարգին՝ Սահակը, գիշերով ձգած են զինուորական ծառայութիւնը, վերադարձած՝ Ակն ու պատսպարուած են մօտակայ լերան քարայրներուն մէջ։ Դասալիք ընկերներու հետ միասին ձերբակալուած է նաեւ Սահակը, որ սպանուած է 1915 թուականին Կիւմիւշ-Մատենի մէջ՝ միւս ձերբակալուած ընկերներուն հետ միասին։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր Ստորոգութիւն:Ակն ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Քարաւազ
Քարաւազ, գետ Վայոց ձորի մարզին մէջ Հերհեր գետի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ կ'առնէ Մուրադսարի արեւմտեան լանջէն եւ Հերհեր գիւղէն 1,5 քմ հիւսիսին մէջ, կը միանայ մայր գետին։ Երկարութիւնը՝ 10 կմ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գետեր
Ապօ Թիֆլիսեցի
Ապօ Թիֆլիսեցի, նահատակ, Թիֆլիս քաղաքի երկնային հովանաւորը։ Ոգեշնչման արարողութիւնը կը կատարուի Վրաց ուղղափառ եկեղեցիին մէջ Յունուար 8-ին՝ ըստ հուլեան տոմարի (21 Յունուար գրիգորեան օրացոյցով):
Ազգութեամբ արաբ է։ Պաղտատի մէջ կը զբաղի անուշահոտ իւղեր պատրաստելով։ Քարթլիի թագաւոր Ներսէի շքախմբի կազմը 775 թուականին կը գնէ Թիֆլիսի էմիրութիւն, որ կը գտնուէր արաբական տիրապետութեան ներքեւ։ Ներսէն Պաղտատի մէջ ամբաստանութեան պատճառով երեք տարի կ'անցնէ բանտին մէջ, կ'արդարացուի խալիֆայի կողմէն եւ կ'ուղարկուի Վրաստան։ Թիֆլիսի մէջ Ապօն կը հակի դէպի քրիստոնէական հաւատքը, սկիզբը ան աստվածաբանական բանավէճեր կը վարէ քրիստոնեաներուն հետ, սակայն յետոյ կը հաւատայ անոնց հայեացքներու ճշմարիտ ըլլալուն։ 781 թուականին Ներսեն կը փախչի Խազարիա։ Ապօն կ'երթայ անոր հետ։ Խազարիայի մէջ ան կը մկրտուի, ապա ճգնաւորի կեանք կը վարէ Աբխազիոյ մէջ։ 782 թուականին կը վերադառնայ Թիֆլիս եւ քարոզչութեամբ կը զբաղի արաբ քրիստոնեաներու շրջանին մէջ։ 785 թուականին արաբ էմիրի հրամանով բանտ կը նետուի եւ կը գլխատուի Քրիստոսի մկրտութեան օրը, մարմինն ալ կ'այրուի, իսկ աճիւնը կը դնէ ոչխարի մորթին մէջ ու կը նետէ Կուր գետը։ Այս վայրին մէջ, ըստ աւանդութեան,
կ' երեւի լոյսի սիւն։ Ապոյի գործերուն վկայ Իոանէ Սաբանիձեն կը գրէ անոր վարքն ու նահատակութիւնը Քարթլիի կաթողիկոս Սամուէլ VII-ի յանձնարարութեամբ։ Այդ աշխատանքը Վրաստանի պատմութեանն ամենահին գրաւոր այբուբեններէն ու գրական յուշարձաններէն մէկն է, որ կը գրուի Վասիլի Մեծի՝ Սեբաստիոյ 40 նահատակներուն նուիրուած աշխատութեան, Արեոպագիտի, ինչպէս նաեւ վրացական վաղ վարքագրութիւններու ազդեցութեամբ։ Ապօ Թիֆլիսեցիի վարքը կը ներառուի վարքագրութիւններու տարբեր ժողովածուներու մէջ եւ բազմիցս վերամշակուեր է։ Կուրի ափին՝ Ապոյի մարմինը այրելու վայրին մէջ, XIII դարուն կը կառուցուի Մետեխիի տաճարը։
Հայ Բառարանագրութիւն
Պատմութիւն
Բառարանագրութիւնը սկզբնաւորուած է Ք․ա․ երրորդ հազարամեակին՝ Միջագետքի մէջ, շումըրներու կողմէ:
Ոսկեդարեան շրջանին՝ Է. դարին հայ գրականութեան ծնունդին, ոչ մէկ հայկական բառարանագիտական աշխատանք գոյութիւն ունէր: Զ-Ժ դարերուն իմաստասիրական, բնախօսական եւ այլ բառեր յայտնուեցան՝ իրենց բացատրութիւններով: Այս ժամանակէն մնացած է հայատառ յունարէն բառացանկ մը եւ լատին-հայերէն բառացանկ մը՝ հայերէն բառերու նաեւ լատինատառ գրութեամբ, որոնցմէ ոչ մէկը այբբենացուած չեն:
ԺԱ-ժԶ դարերուն հայ բառարանագիտութիւնը կը սկսի զարգանալ: Հայերէն առաջին յայտնի բառարանը Արիստակես Գրչի ուղղագրական բառարանն է՝ «Գրչութեան Արուեստ» Կոչուող Երկը», որ գրուած է ԺԲ դարուն:
Ժէ-ի դարերուն մատենակից բառարաններէն բացի, երկրագունդի 45 հայագիտական կենդոններուն մէջ աւելի քան 280 հայագէտներ հրատարակած են 320 բառարան: Առաջին հայերէն տպագիր բառարանը եղած է Ֆրանչիսքո Ռիւոլայի հայերէն-լատիներէն բառարանը, որ լոյս տեսած է 1621 թուականին: Սակայն ըստ արդի գիտութեան հայ բառարանագրութեան հայրը կը համարուի Վենետիկի Մխիթարեան Միաբանութեան հիմնադիր Մխիթար Սեբաստացին, ով 1749-ին հրատարակած է «Բառգիրք Հայկազեան Լեզու» առաջին հատորը, ապա 1769 թուականին՝ երկրորդ հատորը: ԺԹ դարու 80-ական թուականներուն Կ. Պոլիսը կը դառնայ հայ բառարանագիտութեան կեթրոն: Միայն 1880 - 1914 թուականներուն Կ. Պոլսու մէջ կը հրատարակուին եւ կը վերահրատակուին 49 բառարան: 20-րդ դարու վերջին կիսուն միայն Երեւանի մէջ լոյս տեսած է 63 բառարան:
Նիկողոս Էսմէրեան
Նիկողոս Էսմէրեան (1860, Սկիւատար - 3 Դեկտեմբեր 1910), հայ ակնաբոյժ։
Կենսագրութիւն
Էսմէրեան կանուխէն կորսնցնելով ծնողքը ինքնօգնութեամբ ու աննկուն աշխատութեամբ հետզհետէ յառաջացած է։ Իր նախնական կրթութիւնը ստանալէ վերջ Բ. Դռան մէջ երկրորդական պաշտօնի մը կը մտնէ, բայց այդ պաշտօնական սեղմ կեանքը չկրնալով յագուրդ տալ իր մտքի թռիչքին, ասդին անդին կ՛իյնայ ասպարէզը փոխելու համար։
Իր ընտանեկան բարեկամին նշան էֆ. Ղուկասեանի խորհրդով, որ հայ բժիշկներուն եւ քիմիաբաններու մեծագոյն մասին առաջնորդը եղած է, կը մտնէ կայս բժշկական վարժարանը, եւ յաջողութեանբ իր ընթացքը աւարտելէ վերջ կը մեկնի Փարիզ։ Հոն բախտը իր առջեւ կը հանէ մարդասէր եւ համակրելի վարպետ մը՝ Տոքթ. վէքէր, Փարիզի ամէնէն նշանաւոր ակնաբոյժը, որուն հրամանին եւ թեւարկութեան ներքեւ ութը տարի անընդհատ կը կիրարէ բժշկութեան ամենափափուկ ճիւղը, ակնաբուժութիւն։ Ֆրանսացի վարպետը այնչափ կը համակրի երիտասարդ հայուն, որ անոր անձին վրայ տեսնելով իր իսկական յաջորդը, արհեստին ոեւէ գաղտնիքը չի խնայեր անկէ եւ իր իսկ ներկայութեանը ամենակնճռոտ գործողութիւններ կատարել կու տայ էսմէրեանին։
Գործունէութիւն
Պոլիս վերադառնալը եւ հանրածանօթ դառնալը գրեթէ 6 ամիս չտեւեց եւ արդէն էսմէրեան օրուան մարդ էր բժշկական աշխարհին մէջ։ Իր յաջողութիւնները չսահմանաբակուեցան միայն Թուրքիոյ մէջ, որուն բոլոր կողմերէն յուսահատ հիւանդներ կու գային իրեն, այլ քանիցս մասնաւորապէս հեռագրով հրաւիրուեցաւ Եգիպտոս բարձրաստիճան հիւանդներու համար։
Վարպետին եւ աշակերտին յարաբերութիւնները այնքան մտերմական էին, որ Տոքթ. էսմէրեան Պոլիս հաստատուելէ եւ նախանձելի դիրք մը գրաւելէ ետքն ալ ամէն տարի ամրան եղանակին անպատճառ Փարիզ կ՝ երթար, որովհետեւ Տոքթ. վէքէր օդափոխութեան երթալուն առթիւ մի միայն էսմէրեանին կրնար վստահիլ իր բոլոր հիւանդները, որոնց մեծագոյն մասը ազնուապետական դժուարահաճ ընտանիքներէ կը կազմուէին։
Պոլիս հաստատուելէն վերջ ամուսնացաւ գառնիկ էֆ. Յակոբեանի աղջկան հետ, որ Տոքթորին արժանաւոր ընկերուհին եղաւ։ Տոքթ. էսմէրեանի մասնագիտութիւնը դարագլուխ մը բացաւ Պոլսոյ միջազգային բժչկութեան մէջ եւ հայերէն աւելի շուտ օտարներն էին, որ փութացին օգտուիլ եւ հրապարակել հայ հանճարը։
Էսմէրեան կը մահանայ 3 Դեկտեմբեր 1910-ին. Գատը գիւղի մէջ եւ կը թաղուի տեղւոյն գերեզմանատունը։ Իր բարեսէր եւ ազնիւ բնաւորութիւնը սիրելի ըրած էին զինքը եւ ազքատները երախտագէտ էին իրեն, որովհետեւ անխտիր կը դարմանէր բոլոր հիւադները եւ շատ անգամ անկարողներուն ալ նոյն իսկ դեղ կու տար ձրիաբար։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ ակնաբուժներ Ստորոգութիւն:3 Դեկտեմբերի մահացածներ
Մարթին Քարատաղեան
Մարթին Քարատաղեան (Martín Karadagian, 30 Ապրիլ 1922, Պուէնոս Այրես, Արժանթին - 27 Օգոստոս 1991, Պուէնոս Այրես, Արժանթին), արժանթինհայ արհեստավարժ ըմբշամարտիկ եւ դերասան։
Կենսագրութիւն
Քարատաղեան ծնած է Պուէնոս Այրեսի Սան Տելմօ թաղամասին մէջ՝ հայ հօր եւ սպանացի մօր ընտանիքին մէջ։ Մանկութեան ժամանակ կը սկսի մարզուիլ յունահռոմէական ըմբշամարտով եւ 1947 թուականի ազգային առաջնութիւնում տանում իր առաջին հաղթանակը։ ։ Դերասանական կարիերայով սկսել է զբաղվել 1957 թուականին՝ նկարահանուելով «Հանդիպում փառքի հետ» (Reencuentro con la gloria) տրամային մէջ, որուն մէջ կը մարմնաւորուի «ռինկ»-ի հակառակորդին պատահաբար սպանած ըմբշամարտիկին։ Աւելի ուշ՝ 1963 թուականին, կը հանդիսանայ Ալպերթօ Օլմետոյի «Քափթըն Փիլուսոյի Որկածները Սարսափի Սմրոցին Մէջ» կատակերգութեան մէջ։
Քարատաղեան յայտնի դարձաւ «Տիտանները Ռինկին Մէջ» (Titanes en el ring) ըմբշամարտի նուիրուած հեռուստատեսային ծրագրին մէջ իր բարձր քանակով մասնակցութեան դերի շնորհիւ, որ ընդմիջումներով հեռարձակուեցան 11962-1983 թուականներուն։ Հեռուստաշարը յայտնի դարձաւ նաեւ ամբողջ Լատինական Ամերիկայի մէջ եւ 1974 թուականին Քոսթա Ռիքայի մէջ նկարահանուած բաժինի մը մէջ Քարատաղեանը սատարեց նախագահի թեկնածու Խերարդո Վենսեսլաո Վիլյալոբոսին, ով հաղթանակ տարաՒ ընտրութիւններուն մէջ։ Հեռուստաշարքին մէջ Քարատաղեան վերջին անգամ մասնակցեցաւ 1984 թուականին, իսկ ավելի ուշ սկսաւ նկարահանուիլ մածունային ապրանքանիշի մի շարք գովազդներու մէջ։
Տառապած է շաքարաղտէ, որուն պատճառաւ ալ անդամահատուած է ոտքը։ Մահացած է 1991 թուականին Պուէնոս Այրեսի մէջ եւ թաղուած է Լա Ռեկոլեթա գերեզմանոցին մէջ։ Յետագային անոր կիսանդրին կանգնեցուած է Փաչեքօ Տէ Մելօ մարզասրահին մէջ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1922 ծնունդներ Ստորոգութիւն:30 Ապրիլի ծնածներ Ստորոգութիւն:1991 մահեր Ստորոգութիւն:27 Օգոստոսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Արժանթինահայ ըմբշամարտիկներ Ստորոգութիւն:Արժանթինահայ դերասաններ Ստորոգութիւն:Պուէնոս Այրէս ծնածներ Ստորոգութիւն:Պուէնոս Այրէս մահացածներ Ստորոգութիւն:Արժանթինացի արհեստավարժ ըմբշամարտիկներ Ստորոգութիւն:Հայ արհեստավարժ ըմբշամարտիկներ
Վրաստանի Թեմ
Հայ առաքելական եկեղեցւոյ Վիրահայոց (Վրաստանի) թեմ, ՀԱԵ թեմ, որ կ'ընդգրկէ Վրաստանի Հանրապետութեան տարածքը։ Թեմի առաջնորդանիստը կը գտնուի՝ Տբիլիսիի Սուրբ Գեւորգ եկեղեցիին մէջ, 2013 թուականին դրութեամբ Հայ առաքելական ուղղափառ սուրբ եկեղեցիին վիրահայոց թեմը ունի 16 հոգեւորականներ, գործող 46 եկեղեցիներ ։
12-18-րդ դարեր
Հետագայ դարերուն, Տպղիսի մէջ կառուցուած են բազմաթիւ եկեղեցիներ՝ Մուղնու Սուրբ Գէւորգը (կառուցուած է՝ 1356-ին, նորոգուած է՝ 1752, 1860-ին), Նորաշէնի Սուրբ Աստուածածինը (կառուցուած է՝ 1507-ին, նորոգուած է՝ 1650, 1795, 1830-ին)։ Վերջինին ներսին մէջ, պահպանուած են XVIII դարուն, պալատական նկարիչ Յովնաթան Հովնաթանեանի որմնանկարները։ Յիշատակութեան արժանի են նաեւ Թիֆլիսի Բեթղեհեմի Սուրբ Աստուածածին (կառուցուած է XIII դարուն 2-րդ կէսին, նորոգուած է՝ 1718, 1884, 1898-ին, ներկայիս մէջ վերածուած է վրացական եկեղեցւոյ), Կուսանաց Սուրբ Ստեփանոս (կառուցուած է՝ 1727-ին, նորոգուած է՝ 1868, 1910-ին), Սուրբ Նշան Նիկողայոս (կառուցուած է ՝1703-ին, նորոգուած է՝ 1784, 1868-ին) եկեղեցիները, Խոճիվանքի գերեզմանատան եկեղեցին։ Վերջինս՝ հայ իշխան Բեհբութովները 1655-ին կառուցուած են որպէս տապանատուն, որ վերածուած է պանթէոնի։ Այստեղ թաղուած են՝ հայ մեծանուն իշխաններ, բարձրաստիճան հոգեւորականներ, մշակոյթի յայտնի դէմքեր Րաֆֆին, Ղազարոս Աղայանը, Մուրացանը, Գրիգոր Արծրունին, Ճիւանին, Նար-Դոսը, Պերճ Պռոշեանը, Գաբրիէլ Սունդուկեանը, Յովհաննէս Թումանեանը, Ալեքսանտր Ծատուրեանը, Մակար Եկմալեանը եւ ուրիշներ։
19-րդ Դար
1804-ին Թիֆլիսի մէջ, գործած է շուրջ 35 հայկական եկեղեցի եւ մեկմենաստան։ Վիրահայոց թեմի առաջնորդներէն շատերը եղած են՝ ականաւոր հոգեւորականներ, մտաւորականներ, հասարաքաղաքական գործիչներ, ովքեր ազգին նուիրուած աշխատանք իրականացած են ոչ միայն Վրաստանի, այլեւ՝ համայն հայութեան կեանքին մէջ։ Անոնցմէ վեցը՝ Սարգիս Դ. Վրաստանցին, Յովհաննէս Կարբեցին, Ներսէս Ե. Աշտարակեցին, Մակար Ա. Թեղուտցին, Գէւորգ Ե. Սուրենեանցը, Գեւորգ Զ .Չորեքճեանը, հետագային մէջ օծուած են՝ Ամենայն հայոց կաթողիկոս, Գարեգին Ա Հովսեփյանը՝ Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոս։ Վիրահայոց թեմի առաջնորդներ են եղել բանաստեղծ, մանկավարժ, հասարաքաղաքական գործիչ Յարութիւն վարդապետ Ալամդարեանը, Ստեփանոս արք. Արղութեանը, որուն օրով Թիֆլիսին մէջ կառուցուած է թեմի եռահարկ առաջնորդարանը։ 1824-ին Ներսես արք. Աշտարակեցին հիմնած է Ներսիսեան դպրոցը, որ նշանակաւոր դեր խաղաած է հայոց կրթութեան, հոգեւոր եւ մշակոյթ կեանքին մէջ։
1826–28-ի ռուս-պարսկական պատերազմի ժամանակ Թիֆլիսի մէջ Ներսէս արք. Աշտարակեցւոյ եւ Հ. Ալամդարեանի նախաձեռնութեամբ ստեղծուած են հայկական կամաւոր գումարտակներ՝ ռուսական բանակի կովկասեան կորպուսի ռազմական գործողութիւններուն աջակցելու նպատակով։ 1827, Մայիս 15-ին Սուրբ Գէւորգ եկեղեցւոյ գաւթին մէջ առաջին գումարտակին հանձնուած է յատուկ զինադրօշ։ Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ՝ Վ. թ-ի եռանդուն աջակցութեամբ հայկական կամաւոր ջոկատներ ստեղծուած են Կովկասեան ռազմաճակատին մէջ, գործող ռուսական բանակը համալրելու եւ Հայաստանը թրքական լուծէն ազատագրելու նպատակով։
Վիրահայոց թեմին մէջ իր գործունեութեամբ աչքի գրաւած է յատկապես արքեպիսկոպոս՝ Կարապետ Բագրատունին։ Անոր առաջնորդութեան 20 տարիներու ընթացքին կառուցուած են շուրջ 60 եկեղեցի, բազմաթիւ հայկական դպրոցներ, որոնցմէ նշանաւոր են նոր Կարապետեան վարժարանը (հիմնուած է՝ 1842–44-ին) Ախալցխային մէջ եւ Մեսրոպեան արական դպրոցը՝ Ախալքալաքին մէջ։ 1837-ին Վրաստանին մէջ կը հաշւըուէր 198 հայկական եկեղեցի, վանք ու մատուռ, իսկ՝ 1903-ին, ներառյալ Արդուին-Արտանուշ շրջանը, եկեղեցիներու թիւը հասած է 256-ի։ Խորհրդարանի իշխանութեան տարիներուն ծաւալուած բռնութիւններու եւ հալածանքներու հետեւանքով՝ փակուած են թեմի տարածքին մէջ գործող գրեթե բոլոր եկեղեցիներն ու վանքերը։ Թբիլիսիին մէջ քանդուած են Քուքիայի Սուրբ Գրիգոր (կառուցուած է՝ 1789-ին), Հաւլաբարի Սուրբ Կարապետ (կառուցուած է՝ 1400-ին, վերակառուցուած է՝ 1790-ին), Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ (կառուցուած է՝ 1894-ին), Խարփուխի Սուրբ Սարգիս (կառուցուած է՝ 1716-ին), Հարանց վանք, Հրեշտակապետաց, Մետեխիի Սուրբ Վարդան (կառուցուած է՝ է 1893-ին), Ջիգրաշենի Աւետյաց Սուրրբ Աստուածածին (կառուցվել է 1704-ին), Նավթլուղի Սուրբ Գեւորգ (կառուցվել է 1897-ին), Խոջիվանքի եւ այլ եկեղեցիներ ու վանքեր։ Վրաստանին մէջ, VII–XX դարուն, կառուցուած է մօտ 650 հայկական եկեղեցի, որոնցմէ կանգուն են շուրջ 320-ը։
20-րդ դարից մինչ մեր օրերը
Թբիլիսիին մէջ, ներկայիս կը գործեն Կաթողիկէ Սուրբ Գէւորգ եւ Հաւլաբարի Էջմիածնեցոց Սուրբ Գէւորգ, Ախալքալաքին մէջ՝ Սուրբ Խաչ, Նինոծմինդային մէջ (նախկին Բոգդանովկա)՝ Սուրբ Սարգիս, Ախալցխային մէջ՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցիները։ Ախալցխայի Ծուղրութ գիւղին մէջ՝ այսօր կը պահուի միջնադարեան արւեստի եւ մանր անկարչութեան արժէքաւոր ձեռագիր մատյաններ «Ծուղրութի Աւետարանը» (X դար)եւ «Գինոսենց Աւետարանը» (X դար 1-ին կէս)։ Վերականգնող. աշխատանքներէն յետոյ սկսած են գործել եւս 4 եկեղեցի Ախալցխայի շրջանին մէջ, Սուրբ Փրկիչը՝ Բաթումին մէջ, Սուրբ Աստուածածինը՝ Մառնեուլի շրջանին մէջ։ Վրաստանի թեմի առաջնորդն է՝ Վազգէն եպիսկոպոս Միրզախանեանը։ Մեսխեթ-Ջավախքին մէջ առաջնորդական փոխանորդն է Բաբգէն աբեղա Սալբիեանը (2000-էն), Բաթումին մէջ հոգեւոր հովիւ կարգուած է՝ Աբգար աբեղայ Հովակիմեանը (1998-էն)։
Խորհրդային տարիներուն բռնագրաւուած եկեղեցիներու վերադարձ
Ներկայիս՝ Վիրահայոց թեմը կը պահանջէ վրացի իշխանութիւններէն, վերադարձնել խորհրդային իշխանութեան տարիներուն բռնագրաւուած Թբիլիսիի Սուրբ Նորաշէն Աստւածածին, Սուրբ Նշան, Մուղնեցոց Սուրբ Գեւորգ, Երեւանցոց Սուրբ Մինաս, Շամխորեցոց Կարմիր Աւետարան եկեղեցիները, Ախալցխային մէջ՝ Սուրբ Նշան եկեղեցին։ Վրացի իշխանութիւնները դեռեւս չեն ընդառաջանար այդ պահանջին ։
Ծանոթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Վրաստան
13 Ապրիլ
13 Ապրիլ, տարուայ 103-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 104-րդ) օրն է 12 Ապրիլ 13 Ապրիլ  14 Ապրիլ
Ծնունդներ
Տես նաեւ՝ 13 Ապրիլի ծնածներ
Մահեր
Տես նաեւ՝ 13 Ապրիլի մահացածներ
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ապրիլ
Նիկողոս Թէնէքէճեան
ԲՐՕՖ․ՆԻԿՈՂՈՍ ԹԷՆԷՔԷՃԵԱՆ․ Ծն․1863-ին Խարբերդ որուն Գօլէճէն ուսումնավարտ՝ երկար տարիներ աւանդածէ հոն պատմութիւն, թուրքերէն եւլն ․, 1904-ին 25 ամեակը տօնուածէ հանդիսաւորապէս ․ 34 տարուան իր պաշտօնավարութիւնը եղած է աննշուկ խորապէս տըպաւորիչ՝ դաստիարակուող սերունդին վրայ․ Ազդապետ Խարբերդի շրջանին ․
Տոլմայի Փառատօն
Տոլմայի փառատօն, հայկական խոհանոցի ամէնամեայ համահայկական փառատօն։
Պատմութիւն
Փառատօնը հիմնադրուել եւ առաջին անգամ տեղի ունեցած է 2011-ին «Հայ խոհարարական աւանդոյթներու զարգացման եւ պահպանման հասարակական կազմակերպութեան» կողմէ։ Փառատօնի նպատակն է ապահովել հայկական աւանդական ուտեստի՝ տոլմայի ժողովրդականացումն ու հայկական մշակոյթի՝ հայկական խոհանոցի ոչ նիւթական արժէքներու ամրապնդումը : Նկատի ունենալով այն, որ տոլմայի փառատօնի կազմակերպումը կը համընկնի «Ոսկէ ծիրան» փառատօնին հետ, ինչպէս նաեւ շարժապատկերի փառատօնի հիւրերու ներկայութիւնը ազգային խոհանոցի փառատօնին, կարելի է հանդիպիլ այն պնդման, որ առաջինն կազմակերպումը Երեւանի շարժապատկերի փառատօնի շրջանակներուն մէջ : 2011-ին՝ փառատօնի ժամանակ, Հայաստանի 20 լաւագոյն խոհարարներ կը պայքարէին հնագոյն ուտեստի ամենաիւրօրինակ տարբերակ ճանչցուելու համար: Ներկայացուեցին տոլմայի բազմաթիւ տարբերակներ, որոնք պատրաստուած էին ինչպէս հին բաղադրատոմսերով, այդպէս ալ նոր: Կինօքննադատ Օլկա Շերվուտը, ներկայ գտնուելով 2011-ին, փառատօնին յայտարարեց ."««Ոսկէ ծիրան» ես ամէն տարի կու գամ, այս իմ սիրելի փառատօնն է։ Բայց այս տօնին մեզ առաջին անգամ բերին։ Այս հրաշալի է, այստեղ շատ հետաքրքիր է: Ես երբեք չեմ կերած հաւով, ձուկով տոլմա»"2012-ին փառատօնին մասնակցեցաւ 20 տաղաւար՝ իւրաքանչիւրին երեք - չորս մարդ։ Փառատօնի ժիւրիի եւ այցելուներու դատին իրենց տոլման ներկայացուցին խոհարարներ եւ մասնաւոր անձեր: Վերջը փառատօնի ժիւրին որոշեց, թէ ով պատրաստած լաւագոյն տոլմա եւ յաղթողին յանձնեցին կաւէ գաւաթը ։
Մարշալ Բաղրամեան (Մեթրոյի Կայարան)
«Մարշալ Բաղրամեան» (նախկին անուանումը՝ «Սարալանջի»), Երեւանի մեթրոփոլիթենի կայարան, որ բացուած է 7 Մարտ 1981-ին։ Կայարանը կը գտնուի Երեւանի Կեդրոն շրջանին մէջ եւ Մարշալ Բաղրամեան պողոտայի վրայ՝ Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի նստավայրի, Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային ժողովի շէնքի եւ Սիրահարներու զբօսայգիին հարեւանութեամբ։
Անուանակոչուած է հայ մեծանուն զօրահրամանատար, Խորհրդային Միութեան կրկնակի հերոս, ԽՍՀՄ Մարշալ Բաղրամեանի պատուոյն։
Բորակածին
Բորակածին, քիմիական տարր է, քիմիական բանաձեւն է N (Nitrogenium-էն) կարգահամարը՝ 7, հիւլէական զանգուածը՝ 14.0067։ Ազատ վիճակին անհամ եւ անհօտ կազ մըն է, ջուրին մէջ վատ կը լուծուէ։ Մոլեքուլը կազմուած է 2 բորակածնի հիւլէներէ (N2), որոնց կապը շատ ամուր է։ Բնութեան մէջ կազմուած է 14N (խառնուրդին մէջ բաղադրութիւնը՝ 99.63%) եւ 15N կայուն նուքլիտներէն։
Բորակածնի չեզոք հիւլէի շառաւիղը 0.074 նմ է, իոններունը. N3- - 0.132, N3+ - 0.030 եւ N5+ - 0.027 նմ։ Պարզ նիւթ բորակածինը (CAS-համարը 7727-37-9) բաւականին իներտ կազ է, որը կը կազմէ Երկիր մոլորակի մեկ քառորդը։
Յայտնագործում
1772 թուականին Հէնրի Քաւէնտիշը իրականացրած է հետեւեալ փորձը. ան բազմիցս օդ բաց թողած է այրուող ածուխին վրայ, որուն արդիւնքին յառաջացաւ նստուածք, որը Քաւէնտիշը անուանեցաւ խեղդող օդ։ Բորակածինը յայտնագործած է 1772 թուականին սկովտիացի գիտնական Տանիէլ Ռազըրֆորտը՝ (Daniel Rutherford) ածուխի, ծծմբի, կազային լուսաբերի այրման արգասիքները ծծմբական լուծոյթի միջով անցկացնելիս (սա պարագային անիկա չկլանուեր՝ ի տարբերութիւն CO2-ի)։
Շուտով ֆրանսացի քիմիագէտ Անթուան Լաւուազիէն եկաւ եզրակացութեան, որ այդ «խեղդող» կազը կը մտնէ մթնոլորտի բաղադրութեան մէջ եւ անուանեցաւ այն «azote» (ἄζωτος (ազոտոս), անկենդան)։ 1784 թուականին անգլիացի քիմիագէտ Հենրի Քաւէնտիշը բացայայտեցաւ բորակածնի առկայութիւնը սելիտրային (հոստեղէն կուգայ բորակածնի լատինական անուանումը, որն առաջարկած է ֆրանսացի քիմիագէտ Ժան Անթուան Շափթալը (Jean-Antoine Chaptal) 1790 թուականին իր «Քիմիական տարրեր» գիրքին մէջ։
Բնութեան Մէջ
Բնութեան մէջ ազատ (մոլեքուլային) վիճակին բորակածինը կը մտնէ մթնոլորտային օդի բաղադրութեան մէջ (ծաւալային՝ 78.09% եւ զանգուածային՝ 75.6%), իսկ կապուած վիճակին՝ երկու սելիտրաներու. նաթրիոնի նիտրատ (NaNO3, կը հանդիպէ Չիլիին մէջ, հոսկէ ալ անուանումը՝ չիլիական սելիտրա), քաղիոնի նիտրատ (KNO3, կը հանդիպում է Հնդկաստանին մէջ՝ հնդկական սելիտրա) եւ շարք մը այլ միացութիւններու տեսքով։
Երկրագունդի բաղադրութեան մէջ բորակածինը տարածուածութեամբ կը զբաղեցնէ 17րդ տեղը, անոր բաժին կը հասնէ Երկրագունդի զանգուածի 0.0019%-ը։ Չնայած «խեղդող» բնութագրումին բորակածինն առկայ է բոլոր ապրող օրկանիզմներուն մէջ (պինդ մասի զանգուածի 1-3%-ը) եւ կը հանդիսանայ կարեւորագոյն կենսածին տարրը։ Անիկա կը մտնէ պրոթէիններու, նուքլէինաթթուներու, հեմոկլոպինի, քղորոփիլի եւ այլ կենսաբանօրէն աշխոյժ նիւթերու բաղադրութեան մէջ։
Ապրող բջիջներուն մէջ բորակածնի միացութիւններու փոխակերպումը կը հանդիսանայ բոլոր օրկանիզմներու նիւթափոխանակութեան կարեւորագոյն մասը։
Բորակածնի Շրջապտոյտը Բնութեան Մէջ
Բոյսերը աճի համար արմատներով հողէն կը իւրացնեն ազոթային միացութիւններ՝ հիմնականին ամոնիւմի եւ ազոթական թթուի աղեր: Առաւել շատ ազոթ կ'օգտագործեն լոբազգիները։ Բոյսերու կողմէն սինթէզուած բորակածին պարունակող միացութիւնները, մասնաւորապէս պրոթէինները, անցնելով անասուններու եւ մարդու օրկանիզմ, կը վերածուեն այլ օրկանական միացութիւններու եւ այլ սպիտակուցներու։
Հողին մէջ բորակածնի պակասը կը լրացուէ բորակածնի շրջապտւյտի շնորհիւ։ Առաջին հերթին ատիկա կը կատարուէ օդի բորակածնի հաշւին։ Օդին մէջ տեղի ունեցող ելեկտրական պարպումները՝ կայծակները, նպաստաւոր պայմաններ կը ստեղծեն բորակածինէն ու թթուածինէն ազոթի (II) օքսիտ յառաջացնելու համար։ NO-ն այնուհետեւ օդին մէջ դիւրութեամբ կը վերածուէ NO2-ի։ Վերջինս անձրեւաջուրերու հետ կ'յառաջացնէ ազոթական թթու, որն ալ, հողի մեջ գտնուող մետաղներու օքսիտներու կամ աղերու հետ փոխազդելով, կը յառաջացնէ նիթրատներ։
Օդին մէջ բորակածնի քանակը, սակայն, չպակասեր, որովհետեւ օրկանական նիւթերու, հիմնականին բուսական զանգուածի այրման եւ փտման հետեւանքով կ'անջատուէ կազային բորակածին, որը նորէն կ'անցնէ մթնոլորտ։ Սակայն հողէն պակսած բորակածնի ամբողջ քանակութիւնը չլրացուեր օդի հաշւին, որուն պատճառաւ ալ այդ պակասը կը լրացուէ ազոթային պարարտանիւթերով։ Այսպիսով տեղի կ'ունենայ բորակածնի շրջապտոյտ մը օդէն հող, իսկ այնուհետեւ՝ նորէն օդ։ Հազարամեակներու ընթացքին երկրագունդի վրայ ստեղծուած է հաւասարակշռութիւնը պահպանելու համար։
Հին Աստուածներ
Հին Աստուածներ, Լեւոն Շանթի թատերախաղերէն, գրուած (1912) թուականին:
Նկարագրութիւն
Լեւոն Շանթի թատերական այս գործին ներշնչման աղբիւրը հանդիսացած է Ստեփանոս Օրբելեանի կողմէ աւանդուած Մաշտոց եպիսկոպոսի պատմութիւնը: «Հին Աստուածներ»ը, խորհրդանշական պատկերներով կառուցուած, բանաստեղծական եւ փիլիսոփայական խորք ունեցող թատերգութիւն մըն է, որ նոր որակ մտցուց մեր գրականութեան մէջ յեղաշրջելով թատերական արուեստի նախկին ըմբռնումները:
Այս թատերգութեան ներկայացումները Կովկասի եւ Պոլսոյ մէջ մեծ խանդավառութիւն ստեղծեցին: Մտաւորականութիւնն ու մամուլը լուսարձակի տակ առին զայն:
Թատերգութեան Պատմութիւնը
Դէպքը տեղի կ'ունենայ Սեւանայ կղզիին վրայ: Գլխաւոր հերոսներէն մէկն է Վանահայրը, նախկին իշխան Յովհաննէս: Իր սիրած իշխանուհին ուրիշի հետ ամուսնացած ըլլալուն պատճառով աշխարհիկ կեանքէն կը քաշուի եւ կ'երթայ Սեւանայ կղզիին վրայ վանք մը հիմնելու: Իշխանուհին նիւթական իր ներդրումը կը բերէ, որպէսզի կղզիին վրայ գեղեցիկ տաճար մը կառուցուի:
Թատերգութեան երկրորդ տիպարն է՝ Աբեղան, միաբանութեան երիտասարդ եւ արժէքաւոր անձերէն մէկը: Օր մը երբ իշխանուհիին եղբօր աղջիկը՝ Սեդան իր հօր հետ կղզի կ'այցելէ, լաստը կը խորտակուի Սեւանի մէջ եւ Աբեղան շուտով կ'ազատէ Սեդային: Այդ վայրկեանէն սկսեալ Աբեղան կը սիրահարուի Սեդային: Կը փորձէ մոռնալ զինք, բայց չյաջողելով ի վերջոյ անձնասպան կ'ըլլայ նետուելով Սեւանի ալիքներուն մէջ:Վանահայրը երբ կը հաստատէ, որ նոր շինուող տաճարը մեղքի վրայ հիմնուած է, այսինքն՝ իր եւ իշխանուհիին նախկին սիրոյ յիշատակներուն վրայ, կը հեռանայ կղզիէն հինը քանդելու եւ նորը շինելու համար:
Թատերգութեան Փոխաբերական Իմաստը
«Հին Աստուածներ»ը ընդհանուր գիծերով կը ներկայացնէ հոգիի եւ մարմինի, զգացումներու եւ բանականութեան, կիրքերու եւ կամքի յաւիտենական պայքարը: Հոն արտացոլուած են աշխարհիկ եւ հոգեւոր սկզբունքներու յաւերժական հակադրութիւնը: Աբեղան խորհրդանիշն է մարդկային բնազդին եւ զգացումներուն, իսկ Վանահայրը՝ կը մարմնաւորէ մարդկային կամքն ու բանականութիւնը: Մէկը հայեացքը կ'ուղղէ դէպի անցեալը՝ սկզբնականը, միւսը՝ դէպի անյայտ ապագան :
Երկու տիպարներն ալ կ'որոնեն երջանկութիւն եւ ներքին գոհունակութիւն: Վանահայրը զայն կը գտնէ կատարեալ մեկուսացման մէջ, Աբեղան՝ երազներու մէջ: Առաջինին համար լաւագոյն կեանքն է մտքի վայելքն ու առանձին խոկումը, իսկ երկրորդին համար՝ սրտի վայելքն ու երազանքը: Ոչ մէկը սակայն գոհացում կը ստանայ:
Յովհաննէս Հաննէսեան
Յովհաննէս Հաննէսեան Կրթական վաստակաւոր մշակ եւ մշակութային գործիչ: Ան եւ իր գրասէր, տպագրիչ եղբայրը՝ Կարապետ Հաննէսեան, դարբինները կը հանդիսանան Մեծ Եղեռնէն փրկուած եւ Միջին Արեւելքի արաբական երկիրներու մէջ կայք հաստատած թրքախօս զանգուածներու մօտ հայ երաժշտութեան, հայկական ժողովրդական երգերու տարածման փրկարար աշխատանքին։ Հայ ժողովրդական երգերու խմբագրութիւնը, հրատարակութիւնը, տարածումը Սփիւռքի մէջ, կը պարտինք Հաննէսեան եղբայրներու «Շիրակ» երգարաններուն։
Գողթն
Գողթն, Գաղթական, Գաղթան, Գոլթանց գաւառ, Գողթնաստան, Գողթնաց գաւառ, Կոլթենէ, գաւառ կը գտնուի Մեծ Հայքի Վասպուրական աշխարհի հիւսիս-արեւելեան կողմը, Արաքս գետին ձախ կողմը ։
Յովհաննէս Հաննէսեան
Կենսագրութիւն
Յովհաննէս Հաննէսեան կը պատկանի երախտաւորներու այդ փաղանգին, որ Մեծ Եղեռնէն մազապուրծ ճողոպրած համեստ ընտանիքի զաւակ, ան իր ուսումը կը ստանայ Պէյրութի Սահակեան Բարձրագոյն վարժարանին մէջ։ Ուսումնատենչ այս պատանին, կը յաջողի ընդունուիլ, Պէյրութի Ազգային Ճեմարանը, ուր ազգային մեր տիտաններու՝ Լեւոն Շանթի, Աղբալեանի հայաբաբախ շունչին տակ կը դարբնուի ան։ Կը հմտանայ արեւմտահայ լեզուի նրբութիւններուն մէջ, ինչպէս նաեւ հայ մշակոյթի եւ հայոց պատմութեան հիմնական գիտելիքներուն։ Հայեցի դաստիարակութեամբ եւ գիտութեամբ զինուած, կը նետուի կեանքի ասպարէզ։  Չորս տարի ուսուցիչ է Պէյրութի Սահակեան վարժարանին մէջ։  Ապա պաշտօնեայ՝ Պէյրութի Federal Bank֊ին մէջ՝ վեց տարի։
Գողթն
Աշխարհագրութիւն
Գողթնը հին ու միջին դարերուն կը կազմէր առանձին նախարարութիւն, որ երբեմն կը մտնէր Սիւնիք աշխարհի կազմին մէջ։ Տարածքով կը համապատասխանէ այժմեան Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութեան Օրդուբադի, մասամբ նաեւ Գանձակի շրջաններուն։ Հարաւէն կը սահմանէր Արաքս գետը, արեւելքէն՝ Արեւիք եւ Ձորք, հիւսիսէն՝ Ծղուկք գաւառներուն։ Ունէր լեռնային ռէլիէֆ։
Յովհաննէս Հաննէսեան
«Շիրակ» հաստատութեան հիմնադրութիւն
Հայ գրականութեան, հայ դպրութեան հանդէպ իր տածած խանդավառութիւնը, իր «պանքայ»֊ի մէջ սորված հաշուապահութիւն, գործարարութեան գաղտնիքները եւ իր նոյնքան մշակութասէր, տպագրիչ եղբօր՝ Կարապետ Հաննէսեանի մասնագիտութիւնը իբրեւ հիմ գործածելով, եղբայրները 1952ին հիմը կը դնեն «Շիրակ» հաստատութեան՝ գրատուն, հրատարակչատուն, տպարան, որ կոչուած էր այնուհետեւ, դառնալու սփիւռքահայ մեր ազգապահպանման հզօր գործօններէն մէկը։ «Շիրակ» երգարանները, պարզ թէ ձայնագրեալը, կը կատարեն եզակի եւ ճակատագրական դեր։ Նորանոր երգիչներ քաջալերուեցան եւ դարձան հռչակաւոր՝ շնորհիւ «Շիրակ»ի երգարաններուն եւ անոնցմով հայ երգը, հայ տոհմիկ թէ աշուղական երաժշտութիւնը ժողովրդական դարձաւ․․․։
Գողթն
Աշխարհագրութիւն
Սիւնեաց լեռնաշղթայէն եկող լեռնային գիւղերը գաւառը կը բաժնէին 10 առանձին ձորահովիտներու։ Գաւառի մէկ մասը՝ Բստաձորի մէկ հատուածը, անտառապատ էր, հարաւը՝ չոր ու տափաստանային։
Յովհաննէս Հաննէսեան
Կրթական մշակ, հիմնադիր եւ հոգաբարձու
Պէյրութի Սահակեան Բարձրագոյն վարժարանի մէջ, չորս տարիներ պաշտօնավարելէ ետք, ան, մաս կազմած է այդ հաստատութեան հոգաբարձական մարմնին։ Ան եղած է նաեւ հիմնադիր անդամներէն մէկը, Յարութիւն Կուժունիի եւ այլոց հետ Հայկական Կրթական Բարեսիրական միութեան, որը յաջողեցան Պէյրութի մէջ, թիթեղաշէն Սահակեան Վարժարանը փոխարինել քարաշէն պատկառելի համալիրով մը։
Գողթն
Պատմութիւն
Գաւառը կը յիշատակուի Պտղոմէոսի «Աշխարհագրութեան» մէջ։ Գողթնի բնիկ տէրերը Հայկ նահապետի կազմած Ողթնեցի իշխանական տոհմն էր, որ կազմած էր առանձին նախարարութիւն. Հայոց արքունիքի մէջ գրաւած է 16-րդ գահը, եւ ըստ Զօրանամակի տուած է 500 հեծեալ։ Դ. դարուն Մեսրոպ Մաշտոց ծաւալած է Գողթնի քարոզչական գործունէութիւնը, որ ըստ աւանդութեան հաստատուած է Մրսվանիս գիւղին մէջ։ Գողթնի բնակչութիւնը զբաղած է այգեգործութեամբ, գինեգործութեամբ եւ շերամապահութեամբ։
Յովհաննէս Հաննէսեան
Մամուլի աշխատակից, խմբագիր եւ հրատարակութիւններ
Ան աշխատակցած է հայ մամուլին։ Որպէս ներհուն հրապարակագիր ան, Լոս Անճելըսի մէջ ստանձնեց մէկ տարիով «Մասիս» շաբաթաթերթի խմբագրութիւնը կամաւորապէս։ Այդ ժամանակաշրջանին իր խմբագրականները իրենց շօշափած ազգային պարունակով, հետագային նիւթերը դարձան իր հրատարակած «Գաղթը Վէրքով ու Երգով» երկին, որ լոյս տեսաւ 1988֊ին։ 217 էջնոց այս հատորը ամերիկահայ մեր կեանքին պատկերալից, իրապաշտ պատմութիւնն է․․․ ձեւով մը, նոր օրերու Շահան Շահնուրի հեղինական «Նահանջը Առանց Երգի» պարունակով․․․ «Գաղթը Վէրքով ու Երգով» գործը աւելի քան հարիւր դրուատալից գրախօսականներու արժանացած է Սփիւռքի թէ Հայաստանի ականաւոր գրիչերու կողմէ։ Հեղինակած է բազմատասնեակ գրքոյկներ հայ լեզուի ուսուցման մարզէն ներս։
Գողթն
Պատմութիւն
Հինէն ի վեր Գողթն գաւառը հռչակուած է իր ժողովրդական երգիչներով՝ գուսաններով։ 641-ին արաբները գրաւած են Գողթնը։ Զ․ դարուն Գողթնի մէջ ստեղուած է եկեղեցական առանձին թեմ։
Յովհաննէս Հաննէսեան
«Վերնատուն»ը՝ «Շիրակ» հրատարակչատուն
Որպէս Ճշմարիտ մտաւորական, ան «Շիրակ» հրատարակչատան համեստ գրասենեակը 50-ական, 60-ական, 70-ական թուականներուն դարձուցած էր Պէյրութի հայ մտաւորականներու, գործիչներու համազգային ժամադրավայրը։
Գողթն
Պատմութիւն
Թ․ դարուն Գողթնը կը մտնէ Սիւնիքի կազմին մէջ։ Ժ․ դարուն արաբ ամիրան բռնի ուժով տիրացած է Գողթնը, որուն հովանաւորած էին Ատրպատականի Սաջեան ամիրաները։ 913-ին Եուսուֆ Սաջեանը Սիւնիքի տէրերուն խլած է Երնջակ գաւառը եւ դրած է Գողթնի ամիրայի իրաւասութեան տակ։ 990-ական թուականներուն հայոց թագաւոր՝ Գագիկ Ա. գրաւած է Գողթն գաւառը։
Յովհաննէս Հաննէսեան
Աղբիւրներ
«Յիշելով Յովհաննէս Հաննէսեանը», ՏՕՔԹ․ ԳԵՒՈՐԳ Պ․ ՔԵՇԻՇԵԱՆ, Արեւելք կայքէջ, 25-6-2021
Գողթն
Պատմութիւն
ԺԱ. դարու կէսին Գողթնը կ'իյնայ սելճուկներու, ապա մոնղոլներու գերիշխանութեան տակ։ԺԶ. դարու սկիզբին Գողթնը անցած է Սեֆեան Պարսկաստանի կազմին մէջ։ Որպէս առանձին միաւոր, «Ազատ Չիրան» անունով մտած էր Նախիջեւանի խանութեան մէջ եւ բաժնուած էր 5 մահալի՝ Օրդուբադ, Ագուլիս, Դաշտ, Բելեւ, Չանանաբ։ Հայկական գիւղերը կը կառավարէին մելիքները։ 1604-ին Գողթնի բնակչութիւնը բռնի գաղթըցուած են դէպի Պարսկաստան։
Յովհաննէս Հաննէսեան
Տես նաեւ
Ստորոգութիւն:1928 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Լիբանան ծնածներ Ստորոգութիւն:13 Յունիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:2013 մահեր Ստորոգութիւն:Հրապարակագիրներ Ստորոգութիւն:«Մասիս» շաբաթաթերթի խմբագիրներ Ստորոգութիւն:Խմբագիրներ
Գողթն
Պատմութիւն
1752-ին Գողթնը ենթարկուած է Գողթնը ենթարկուած է Ատրպատականի Ազատ խանի հերոսախումբի շահատակութեան։ ԺԹ․ դարուն մէկ քառորդին Գողթն գաւառը կ'ընդգրկէ հայ ազատագրական շարժում. Գողթնի մելիքները կը գործակցին Դաւիթ Բէկին:
Գողթնի եկեղեցիներէն նշանաւոր էին Շոռոթի Սուրբ Յակոբ գմբէթավոր բազիլիկը, Վերին Ագուլիսի Սուրբ Թովմա Առաքեալի վանքը, Ցղնայի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին եւ նաեւ Մսրվանիս գիւղի Ս. Մեսրոպ Վանքը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մեծ Հայք
Վահան Ա. Քհնյ. Կիւլտալեան
'''Վահան Ա. Քհնյ. Կիւլտալեան''' (1877-1945), Աւազանի անունով Աւետիս, ծնած է Այնթապի մէջ, 1877-ին։ Հայրը եղած է Այնթէպի եկեղեցւոյ հիմնադիրներէն մին։