cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Քրիստափոր Քալանթարեան
Կենսագրութիւն
Բժշկական կրթութիւն ստացած է։ Շուշիի մէջ բժիշկ աշխատած է։ 1917 թուականին հանգանակած է՝ գումար մը եւ Շուշի-Գանձակ լեռնային ճամբան նորոգած է։ Զոհուած է 1919 - 1920 թուականներու ընթացքին Շուշիի մէջ տեղի ունեցած հայ-թուրքական արիւնալի բախումներու ժամանակ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Վարդան Հացունի
Վարդան Հացունի, կամ '''Հ. Վարդան Վ. Հացունի''' (Վարդան Սոմունճեան, ), հայ բանասէր, ազգագրագէտ ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1870 թուականին Սեբաստիոյ նահանգի Պարտիզակ (այժմ Պահչէճիկ) հայաբնակ աւանի մէջ։ Կրթութիւնը ստացած է Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան մէջ, ապա դարձած նոյն միաբանութեան անդամ։ Մօտ 40 տարի աշխատած է Մխիթարեաններու Միլանի, Կոստանդնուպոլսոյ, Վենետիկի եւ այլ քաղաքներու վարժարաններուն մէջ որպէս ուսուցիչ եւ տեսուչ։
Ուսումնասիրութիւններ
Հիմնական աշխատութիւնները նուիրուած են հայ ժողովուրդի հին կենցաղին ու սովորութիւններուն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:10 Յուլիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:8 Յուլիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ Ստորոգութիւն:Հայ ազգագրագէտներ Ստորոգութիւն:Մխիթարեան միաբանութեան անդամներ
Շիքակօ
Շիքակօ (Chicago) Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու մեծ քաղաքներէն մէկը, որ կը գտնուի Իլինոյս նահանգը:
Քաղաքը երկրի երկրորդ խոշոր ֆինանսական կեդրոնն է (Նիւ Եորքէն յետոյ) եւ Հիւսիսային Ամերիկայի խոշորագոյն փոխադրամիջոցի հանգոյցը: Կը գտնուի Միշիկըն լիճին հարաւ-արեւմտեան ափին, Իլինոյս նահանգը: Վարչական կեդրոնը Քուք շրջանն է:
Շիքակոյի բնակչութիւնը (2014 թուականին դրութեամբ) կը կազմէր 2 722 389 մարդ: Շիքակոյի ակլոմերացիան (տարբեր արուարձաններու հետ միասին) կը կոչուի «Մեծ Շիքակօ» կամ «Շիքակօ Երկիր» (Chicagoland, անունը առաջարկած է Chicago Tribune թերթը 20-րդ դարու սկիզբին)։ Ակլոմերացիա կը բնակին 9 551 031 մարդ: Այն բնակչութեան թիւով երկրին 37-րդ տեղը կը զբաղեցնէ:
Շիքակօն նաեւ կը համարուի Միջին Արեւմուտքի տնտեսական, արդիւնաբերական, փոխադրամիջոցական եւ մշակութային մայրաքաղաքը: Ոչ պաշտօնապէս այն նաեւ կ'անուանուի «Երկրորդ Քաղաք» եւ «Քամիներու Քաղաք»: Առաջին անգամ Շիքակօ անուանուած է «Քամիներու Քաղաք» 1858 թուականին «Chicago Tribune» թերթի յօդուածը:
17-19-րդ դարեր
1674 թուականին ժամանակակից Շիքակոյի տեղը ֆրանսացի ճիզուիտ Ժագ Մարքետի կողմէն հիմնադրուած է միսիոներական կէտ:
Շիքակօն քարտէսի վրայ ի յայտ եկած է 1833 թուականին, որպէս 350 հոգի բնակչութիւն ունեցող գիւղ մը : «Շիքակօ» անունը իրմէ կը ներկայացնէ ֆրանսացիներուն կողմէն տեղական հնդիկիներուն լեզուի shikaakwa բառի փոփոխուած բառ, որը թարգմանաբար կը նշանակէ «վայրի սոխ» կամ «սխտոր» :
1837 թուականին Շիքակօն քաղաքի կարգավիճակ ստացած է, իսկ արդէն 1840 թուականին բնակչութիւնը կազմուած է աւելի քան 4 հազար մարդէ: Գրաւելով յարմար աշխարհագրական դիրք ԱՄՆ-ի արեւմուտքի եւ արեւելքի միջեւ, Շիքակոն շատ արագ կը դառնայ երկրի փոխադրամիջոցի հանգոյցը, ինչ որ իր հերթին կը զարգացնէ քաղաքի արդիւնաբերութիւնը, ինչպէս նաեւ կը գրաւէ ներգաղթեալներու աճ: 1856 թուականին քաղաքային մունիցիպալիտետը հաւանութիւն տուած է ԱՄՆ-ի առաջին կոյուղիի կառուցման նախագիծը :
1871 թուականին քաղաքի մեծ մասը այրած է Շիքակոյի մեծ հրդեհի ժամանակ: Ան հնարաւորութիւն տուած է վերակառուցել քաղաքը եւ առիթ հանդիսացած է ԱՄՆ-ի նոր շինարարական պոռթկումին համար, ինչ որ քաղաքը դարձուցած է ԱՄՆ-ի ճարտարապետական կեդրոն :
Աշխարհագրական Դիրք
Շիքակօ տեղակայուած է Իլինոյս նահանգի հիւսիս- արեւելքը, Միշիկըն լիճի հարաւ-արեւմտեան ափին: Քաղաքը կը գտնուի Շիքակոյի գետի Կալումետ գետի ափերուն: Շիքակոյի սանիտարա-նաւային ջրանցքը կը միացնէ Շիքակոյի գետը Տես ՓլԷյնս գետի հետ, որ կը հոսի քաղաքի մէջէն: Նախկին նաւարկութեան համար կ'օգտագործուէր Շիքակօ գետը, իսկ այժմ այդ նպատակներով հիմնականը կ'օգտագործուի Միշիկըն լիճը:
Քոյր քաղաքներ
Շիքակոն ունի 27 քոյր-քաղաք.
Գործընկեր Քաղաքներ
Հրաբուխ
Հրաբուխ, երկրաբանական կառուցուածք՝ երկրակեղեւին ճեղքերուն կամ խողովականման մղանցքներուն վրայ, որմով երկիրին ընդերքը գտնուող մակմայական օճախներէն պարբերաբար կամ անընդհատ կը ժայթքին (կամ ժայթքած են) լաւա, մոխիր, խարամ, այլ ապարներու (հանքերու) բեկորներ, շիկացած կազեր եւ գոլորշի։
Ժայթքում
Հրաբուխները կը ժայթքին Երկիրին ընդերքէն, հոն ուր ապարները շատ կը տաքնան եւ կը փոխակերպուին կազերով յագեցած մեծ ճնշման հրահեղուկ զանգուածի մը՝ մակմայի։ Մակման երկիրին խորքէն մեծ ուժով կը ճնշէ երկրակեղեւնի վրայ եւ, համեմատաբար անկայուն տեղամասերուն մէջ զայն ճեղքելով դէպի մակերեւոյթ կ'արտահոսէ։ Դուրս ժայթքած մակման կը սառի, կը կազազրկուի եւ կը վերածուի լաւայի։ Այն ուղին, որմով կը բարձրանայ մակման, կը կոչուի հրաբուխի մղանցք, որ կ'աւարտի ձագարաձեւ տեղամասով մը՝ խառնարանով։ Հրաբուխին խառնարանէն դուրս կը մղուին նաեւ հրաբխային փոշի, մոխիր, քարեր, կազեր, որոնց կուտակումը կը ձեւաւորէ հրաբխային լեռը։
Քալի
Քալի (Santiago de Cali sanˈtjaɣo ðe ˈkali), քաղաք Քոլոմպիոյ արեւմուտքը, Վալյէ Տել Քաուքա գաւառի վարչական կեդրոնը։ Կը գտնուի Արեւմտեան Քորտիլներու ստորոտը (1000 մ․ բարձրութեան վրայ), Քաուքայ գետի հովիտին մէջ։
Հրաբուխ
Ժայթքում
Եթէ հրաբխային լեռը նախքան ժայթքիլը ձիւնածածկ ըլլայ, ապա շիկացած լաւան զանոնք կը հալեցնէ եւ ջուրը մոխիրին հետ խառնուելով, կը յառաջանան հզօր ցեխահոսքեր, որոնք մեծ արագութեամբ կը տարածուին լանջն ի վար։
Բազմազանութիւն
Ըստ արտավիժած նիւթերու կուտակումներուն, կ'առանձնանան կեդրոնական եւ ճեղքային հրաբուխներ։ Ըստ կառուցուածքի բնոյթին գործունէութեան յարաբերականութեան, յաճախականութեան, տեւողութեան, արտավիժած նիւթերու կուտակումներուն, կազմին եւ ժայթքման առանձնայատկութիւններուն անոնք կը դասակարգուին՝
Գործող հրաբուխներ
Մշտական կամ պարբերաբար աշխուժ հրաբուխները կը կոչուին գործող հրաբուխներ։ Այժմ երկիրին տարածքին կան աւելի քան 1300 գործող հրաբուխներ, ներառեալ՝ երկրագունդին մեծագոյն եւ յատկապէս ահարկու Աւաչինսքի (Avachinsky) եւ Քլիւչեւսքայա սոփքա (Klyuchevskaya Sopka) հրաբուխները Ռուսիոյ Քամչաթքա թերակղզիին մէջ, Վեզուվը՝ Իտալիոյ մէջ, Հեքլան (Hekla)՝ Իսլանտայի մէջ, Ֆուծիյաման (Fuji)՝ Ճափոնի մէջ, Քրաքաթաու Krakatoa՝ Ինտոնեզիոյ մէջ, Օրիզապան (Pico de Orizaba)՝ Մեքսիքոյ մէջ, Մաունա Լոան (Mauna Loa)՝ Հաուայեան կղզիներուն մէջ եւ այլն։
Գործող հրաբուխներ կան ոչ միայն երկիրին մակերեւոյթին, այլեւ՝ ովկիանոսներու եւ ծովերու յատակին (Submarine volcano)։ Անոնց ժայթքման ընթացքին ովկիանոսին ջուրերը հրաբուխի խառնարանին վրայ կը սկսին ալեկոծիլ, եռալ ու փրփրիլ։ Ստորջրեայ ժայթքումէն յառաջացած նիւթերը կուտակուելով դուրս կու գան ջուրի մակերեւոյթ եւ կը գոյացնեն կղզիներ, օրինակ՝ Քուրիլեան եւ Հաուայեան կղզիները։
Գործող հրաբուխներու տարածման շրջաններու մէջ յաճախ կը հանդիպին պարբերաբար տաք ջուր եւ գոլորշի շատրուանող աղբիւրներ, որոնք «կէյզըրներ» կը կոչուին ։
Չգործող հրաբուխներ
Այն հրաբուխները, որոնք երկար ատեն չգործելով կը պահպանեն իրենց ձեւն ու կառուցուածքը, կը համարուին «հանգած» հրաբուխներ, որոնցմէ են՝ Էլպրուսը՝ (Mount Elbrus) Ռուսիա, Քազպեքը (Kazbek)՝ Կովկասեան լեռներուն վրայ, Վրաստան, Մեծ ու Փոքր Մասիսները՝ Հայկական լեռնաշխարհ։
Հետաքրքրական փաստեր
Ստորոգութիւն:Աշխարհագրութիւն
Հաւանա
Հաւանան (La Habana) Քուպայի մայրաքաղաքն է, Կը հանդիսանայ երկրի քաղաքական, մշակութային եւ տնտեսական կեդրոնը։
Առաջին անգամ յիշատակուած է 1515 թուականին, այն հիմնադրել են սպանացիները, բաժնուած է 15 համայնքներու, մակերեսը կը կազմէ 726,75 մ², բնակչութիւնը ըստ 2010 թուականի մարդահամարի տուեալներուն 2 135 498  մարդ։ Ծովու մակերեսէն միջին բարձրութիւնը ցածր է՝ մօտ 60 մ.։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Քուպայի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Մայրաքաղաքներ
Լիլիան Թրաշէր
Լիլիան Թրաշէր, եգիպտացի յիսունական միսիոներուհի, այդ երկրին մէջ առաջին մանկատան հիմնադիր: Լիլիան Թրաշէրը 20-րդ դարու ամենայայտնի միսիոներներէն մէկն է : Անոր անունը ներառուած է Եպիսկոպոսեան եկեղեցու սուրբերու օրացոյցին մէջ :
Հաւիկ (անձնանուն)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Նարեկ Հայկական Վարժարան (Լառնաքա)
{{Տեղեկաքարտ Դպրոց |անուանում = Լառնաքայի Նարեկ հայկական դպրոց Narek αρμενικό σχολείο} |պատկեր = |կարգախոս = |հիմնադրուած = |փակուած = |տնօրէն = |տիպ = |աշակերտների թիվ = |հասցէ = Կիպրոս, Լառնաքա, Հայկական եկեղեցւոյ փողոց 21 |կոորդինատներ = |հեռախոս = |ֆաքս = |էլեկտրոնային փոստ = |կայք = |դասարաններ = }} Նարեկ հայկական դպրոց (հուն.՝ Narek αρμενικό σχολείο), դպրոց Կիպրոսի Լառնաքա քաղաքին մէջ։
Պատմութիւն
Լառնաքայի հայկական դպրոցը իր անունը կը կրէ ի պատիւ փիլիսոփա եւ աստվածաբան Գրիգոր Նարեկացու։ Ան կը գտնուի Լառնաքայի հայկական Սուրբ Ստեփանոսի տաճարի հարեւանութեամբ։ Դպրոցի ներկայիս շէնքը կառուցուած է 1993-1995 թուականներուն՝ Կիպրոսի կրթութեան նախարարութեան աջակցութեամբ, եւ հանդիսաւոր կերպով բացուեցաւ 1996 թուականին՝ նախագահի կողմէն։ Ներկայիս դպրոցին մէջ կ'ուսանին մօտ 25 աշակերտ։ Միւս երկու «Նարեկ» դպրոցներու հետ միասին (Նիգոսիա, Լիմասօլ) Լառնաքայի դպրոցը կը գտնուի միացեալ տնօրէնի կենդրոնացուած ղեկավարութեան տակ ։
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Դպրոցներ Ստորոգութիւն:Դպրոցներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական դպրոցներ
Հարպորտ Առաքելութիւն
Սեւրի դաշնագիրին Ամերիկայի նախապատրաստական աշխատանքները.
1919-ին նախագահ Վուտրօ Ուիլսըն Մերձաւոր Արեւելք ղրկեց երկու հետախուզական առաքելութիւններ` տեղեկութիւններ հաւաքելու, յետհամաշխարհային Ա. պատերազմի` տարածաշրջանին ապագային մասին դիրքորոշուելու համար,
«Թուրքիոյ հոգատարութեան (mandate) 1919-ի միջդաշնակցային առաքելութիւն»
Առաքելութեան նստավայրը Կոստանդնուպոլիսն էր, եւ անոնք տեսակցութիւններ ունեցան (ոչ թրքական) համայնքներու պատասխանատուներուն եւ օսմանեան կառավարութեան ներկայացուցիչներուն հետ: Դաշնակից երկիրներու պատուիրակները հրաժարեցան առաքելութեան մասնակցելէ, որպէսզի պարտաւորուած չըլլան գործադրելու առաքելութեան եզրակացութիւնը` անոնցմէ իւրաքանչիւրը ունենալով ապագայի իր յատուկ ծրագիրը: Առաքելութիւնը իր տեղեկագիրը ներկայացուց Փարիզի մէջ, 28 Օգոստոս 1919-ին, որ զանազան պատճառներով չհրապարակուեցաւ մինչեւ 2 Դեկտեմբեր 1922: Հիմնական պատճառը Անգլիոյ եւ Ֆրանսայի գաղութատիրական ծրագիրներն էին, որոնք արդէն դրսեւորուած էին 28 Յունիս 1919-ի Փարիզի (Վերսայ) վեհաժողովին: Այս երկիրները նպատակ չունէին ճանչնալու ազգերու ինքնորոշման իրաւունքը, որուն բացասական հետեւանքներուն ցարդ ականատես ենք տարածաշրջանին մէջ:
Տեղեկագիրին հայկական բաժինով «առաքելութիւնը զօրակցութիւն յայտնեց ստեղծելու հայկական պետութիւն` մերժելով այն տեսակէտը, որ Թուրքիան պիտի յարգէր հայ բնակչութեան իրաւունքները` նկատի առնելով պատերազմի ընթացքին Հայոց ցեղասպանութեան նախադէպին փաստը` պատճառը» (1):
1919 Օգոստոսին նախագահ Ուիլսըն ղրկեց 50 անդամ հաշուող պատուիրակութիւն մը, որոնց մէջ` առ նուազն երկու ամերիկահայ բարձրաստիճան զինուորականներ, երկրորդ առաքելութիւն մը` «Ամերիկեան զինուորական առաքելութիւն դէպի Հայաստան», գլխաւորութեամբ հազարապետ-զօրավար Ճէյմս Ճ. Հարպորտի (1866-1947): Հետագային ճանչցուցաւ իբրեւ «Հարպորտ առաքելութիւն»` անոր նպատակն էր ուղղուիլ Անատոլիոյ կեդրոնը, ապա Հայաստան` հետազօտելու եւ տեղեկագիր պատրաստելու քաղաքական, զինուորական, աշխարհագրական, վարչական, տնտեսական եւ այլ նկատառումներու, որոնք կը ներառեն ապագայի ամերիկեան հաւանական շահերը եւ պատասխանատուութիւնները տարածաշրջանին մէջ (2), (3), 4), (5):
Հարպորտ Առաքելութեան տեղեկագիրին Եզրակացութիւն բաժինը (6)
(Թարգմանաբար կը ներկայացուի «Հարպորտ առաքելութեան» պատրաստած հաստափոր տեղեկագիրին 43 էջ յաւելուածին եզրակացութիւն գլուխը):
«Մնայուն կերպով առաքելութիւնը ի մտի ունէր կատարելիք հետազօտութեան բարոյական ազդեցութիւնը` իր այցելած շրջանին մէջ։ Ամիսներէ ի վեր, Ֆրանսայէն մեկնելէ առաջ, խիստ ահազանգային տեղեկագիրներ ստացած էինք Անդրկովկասէն, մասնաւորապէս` թրքական բանակին կողմէ կազմակերպուած մօտալուտ յարձակումներու մասին, թուրք-ռուսական նախկին միջազգային սահմանին երկայնքին: Թուրքիոյ մէջ առաքելութեան ուղեւորութիւնը այս տեղեկագրերուն հիման վրայ ծրագրուած էր` նպատակ ունենալով ստուգել իրականութիւնը եւ կարելիութեան սահմաններուն մէջ զսպիչ ազդեցութիւն կիրարկել:
Գրեթէ Սեւ ծովէն մինչեւ Պարսկաստանի սահմանը կատարուած ստուգումները չարդարացուցին այդ տեղեկագիրները: Թրքական բանակը զանգուածային կերպով չէ կուտակուած սահմանի երկայնքին. անոնց կառոյցը քայքայուած է, եւ երկիրը զարհուրելի կերպով դատարկուած է քաղաքային թէ զինուորական բնակչութենէ: Իւրաքանչիւր գլխաւոր աւանէ որ անցանք, առաքելութեան պատասխանատուն հանդիպում ունեցաւ թուրք պաշտօնատարներուն հետ: Հարցուփորձ կատարուեցաւ քրիստոնեայ համայնքին մասին, եւ միշտ անոնց հետ հանդիպում տեղի ունեցաւ»:
Այստեղ պէտք է մատնանշել, որ առօրեայ տեղեկագիրներուն մէջ նշուած են թրքական բանակին եւ քրտական միաւորներու կողմէ առաքելութեան վրայ կատարուած յարձակումներ եւ առեւանգումներ, որոնք բարւոք լուծում ստացած են, սակայն` առաքելութեան շարքին մէջ վիրաւորեալներւնենալով  :
«Ամերիկայի շահագրգռութիւնը իր միսիոնարներուն եւ բնիկ քրիստոնեաներուն մասին յստակօրէն շեշտուեցաւ: Հայերուն տեղահանութիւնը եւ ջարդերն ու վերապրողներուն վերադարձը արծարծուեցաւ իւրաքանչիւր հանդիպումին, ինչպէս նաեւ` այլ հարցեր, համոզելով թուրք պաշտօնատարները, որ իրենց երկիրը աշխարհի դատավարութեան ենթարկուած է: Առաքելութեան այցելութիւնը նկատելի բարոյական ազդեցութիւն ունեցաւ` երաշխաւորելու քրիստոնեաներուն կեանքի ու կալուածի ապահովութիւնը, մինչեւ խաղաղութեան խորհրդաժողովին տալիք գործադիր որոշումը:
Կրկին կը մատնանշենք, որ եթէ Ամերիկան ընդունի հոգատարութիւնը այն տարածաշրջաններուն, զորս այցելեցինք, անկասկած ան պիտի մղուի միջազգային պարտականութեան ուժեղ գիտակցութեամբ, եւ միաձայն փափաքովը, գոնէ այդպէս արտայայտած` իրեն գործակից Ազգերու դաշնակցութեան:
Առանց նախապէս ապահովելու նախապայմաններուն հաւաստիքը` ընդունիլ այս դժուարին պարտականութիւնը, ստոյգ ձախողութեան պիտի առաջնորդէ: Միացեալ Նահանգները պէտք է ճշդէ իր նախապայմանները` նախքան հարցին նախնական քննարկումը, անշո՛ւշտ նախապէս եւ ոչ թէ` ընդունելէ ետք, քանի որ կան բազմաթիւ զիրար հակասող շահագրգռութիւններ, որ ոեւէ ամերիկացի կրնայ պատկերացնել երկրին պատշաճ կառավարման համար: Միջազգային բարդութիւններու դէմ բոլոր հնարաւոր նախազգուշացումները պէտք է նախօրօք ընդունուին: Մեր կարծիքով, պէտք է յատուկ երաշխիքներ ապահովել Ֆրանսայի եւ Անգլիոյ հետ պաշտօնական համաձայնութիւններով եւ յստակ վաւերացում Գերմանիոյ եւ Ռուսիոյ կողմէ` Թուրքիոյ եւ Անդրկովկասի նկատմամբ անոնց դիրքորոշումները յարգելու երաշխաւորագիրներով:
Մասնայատուկ կերպով կարեւոր է հետեւեալը.
– Թրքական կայսրութեան արտաքին յարաբերութիւններու բացարձակ վերահսկողութիւն. ոչ մէկ դեսպան, պատուիրակ, նախարար կամ դիւանագիտական գործակալ պէտք չէ Թուրքիոյ մէջ հաւատարմագրուի, իսկ Թուրքիան, նոյնպէս, արտասահմանի մէջ ոչ մէկ ներկայացուցիչ ունենայ:
– Զիջումներ, որոնք կը վերաբերին բացառիկ առանձնաշնորհումներու, ենթակայ են վերանայման, եթէ յայտնուի, որ կը հակասեն պետութեան (Ամերիկայի) գերագոյն շահերուն:
– Զիջումներ, որոնք անբաղձալի են հոգատար կողմին համար, եւ որոնց վրայ աշխատանք չէ կատարուած` ջնջել: Հարկ եղած պարագային` տէրերուն հատուցում կատարել:
– Վերացնել դրութիւնը, որով յատուկ եկամուտներ յատուկ նպատակի կը ծառայեն: Բոլոր եկամուտները պէտք է վերահսկուին պետական գանձատան (կեդրոնական դրամատուն) կողմէ, եւ բոլոր պարտատէրերը միայն գանձատունը նկատեն իբրեւ վճարման աղբիւր:
– Պէտք է դադրի Թուրքիոյ ելեւմտական մեքենային վրայ օտարերկրեայ հակակշիռը, իմա` կազմալուծել Օսմանեան պետական պարտքի խնամակալական խորհուրդը, վերապահելով իրաւունքը, կարգ մը անհատ անդամներ իբրեւ խորհրդատու պահելու, նկատի առնելով անոնց ունակութիւնը օսմանեան տնտեսութեան:
– Կայսրութեան բոլոր արտաքին պարտաւորութիւնները պէտք է մէկտեղուին եւ հատուցուին:
– Կայսրութենէն անկախացած երկիրները, օրինակ` Սուրիա, Իրաք, պէտք է դրամական տրամաբանական բաժին ստանան` արտաքին պարտաւորութեան, ինչպէս նաեւ հնարաւոր փոխհատուցում վճարելու պարտականութեան համար:
– Պատշաճ ծանուցումով Թուրքիոյ հետ գոյութիւն ունեցող առեւտրական պայմանագիրները չեղեալ յայտարարել:
– Բոլոր օտար կառավարութիւնները եւ զօրքերը հոգատարութեան տարածքներէն դուրս պէտք է գան հոգատարութեան ճշդած ժամանակացոյցով:
– Այս պայմաններուն հաւանութիւնը կրնայ դիւրաւ չիրականանալ: Շատ մը ազգեր ներկայիս ունին որոշ ելեւմտական հակակշիռ Օսմանեան կայսրութեան մէջ, եւ անոնք դիւրութեամբ պիտի չհրաժարին այդ մենաշնորհներէն:
– Առարկութեան կարիք չկայ, թէ Միացեալ Նահանգներու տնտեսական քաղաքականութիւնը չի կրնար կառավարուիլ օտար մայրաքաղաքներէ: Պարտքերու վերատնտեսումը` դրամագլուխի հաւանական նուազեցումով, բողոքի ալիք պիտի բարձրացնէ, սակայն պէտք է պարտադրել, թէ ոչ ամերիկեան խնամակալութիւն մը կրնայ խայտառակուիլ եւ վարկաբեկուիլ:
– Առաքելութիւնը չէ զգացած, թէ իրմէ կ'ակնկալուի առաջարկ ներկայացնել Միացեալ Նահանգներու կողմէ Մերձաւոր Արեւելքի մէջ հոգատարութիւն ընդունելու վերաբերեալ: Ուրեմն պարզապէս կը ներկայացնէ ամփոփում մը` թեր ու դէմ տեսակէտներու արդիւնք տեղեկութիւններու` վեց շաբաթ մնայուն կապ հաստատելով շրջանի ժողովուրդներուն հետ»:
հոգատարութիւնը ընդունելու ի նպաստ 13 պատճառներ
Ստորեւ կը ներկայացուի հոգատարութիւնը ընդունելու ի նպաստ 13 պատճառներ եւ իւրաքանչիւրին համապատասխանող 13 դէմ պատճառներ, այլ խօսքով` թիւ «Մէկ» «Թեր» կարծիքին հակակարծիքը տեսնել աւելի վարը` թիւ «Մէկ» «Դէմ» պատճառին մէջ եւ այսպէս` բոլոր 13-ը:
Թեր պատճառներ
1.- Ազգերու դաշնակցութեան կազմաւորման գլխաւոր սատարողներէն Միացեալ Նահանգները բարոյապէս պարտաւորուած են ընդունիլ պարտաւորութիւններն ու պարտականութիւնները` իբրեւ հոգատար ուժ:
2.- Պատմութեան սկիզբէն ի վեր պատերազմի վարակի կեդրոնը գտնուող աշխարհի այս քառուղիին խաղաղութեան ապահովումը:
3.- Մերձաւոր Արեւելքը կը ներկայացնէ դարուս ամենամեծ մարդասիրական պատեհութիւնը, պարտականութիւն մը, որուն ամէնէն ատակը եւ յարմարագոյնն են Միացեալ Նահանգները, վկայ` Քուպան, Փորթօ Ռիքոն, Ֆիլիփինները, Հաուայեան կղզիները եւ մեր մարդասիրութեան քաղաքականութիւնը` զարգացնելու ժողովուրդները, քան թէ` միայն նիւթական միջոցները:
4.- Ամերիկան գործնապէս բոլորին միասնական թեկնածուն է եւ ջերմեռանդ յոյսը` խնդրոյ առարկայ ժողովուրդներուն:
5.- Ամերիկան արդէն միլիոններ կը ծախսէ փրկելու համար Թուրքիոյ եւ Անդրկովկասի սովահար ժողովուրդները, եւ այս մէկը կրնայ աւելի արդիւնաւէտ կերպով կատարել` իբրեւ պաշտօնական հոգատար: Ո՛վ ալ ըլլայ հոգատարը, մեզմէ կ՛ակնկալուի շարունակել տնտեսել անոնց նպաստը եւ հաւանաբար հայթայթել նիւթական բարգաւաճումին դրամագլուխը:
6.- Ամերիկան հայութեան միակ յոյսն է: Անոնց երկրորդ յոյսը Մեծն Բրիտանիան է, որ սակայն անոնք (հայերը) մտահոգ են, թէ ան կրնայ զոհել զիրենք` մահմետականներու հանրային կարծիքին տեղի տալով, որոնց միլիոններուն վրայ կ'իշխէ: Ուրիշներ մտավախութիւն ունին Բրիտանիոյ կայսերապաշտական վարքագիծէն, թէ ո՛ւր որ անոնց դրօշը կը ծածանի, տեւաբար հոն կը մնան: Ամերիկեան հոգատարութիւնը ոչ միայն Մերձաւոր Արեւելքի ժողովուրդներուն նախընտրութիւնն է, այլ նաեւ` մեծ ուժերուն: Ամերիկան բաւարար հզօր է, ունի մաքուր անցեալ եւ իր շահագրգռութիւնը կասկածէ վեր է:
7.- Հոգատարութիւնը ինքնաբաւ կրնայ դառնալ առաւելագոյնը հինգ տարիէն: Երկաթուղիներու կառուցումը պատեհութիւն կրնայ ընծայել մեր դրամագլուխին: Կրնայ առեւտուրի մեծ առաւելութիւն ընծայել ոչ միայն հոգատարութեան տարածաշրջանին, այլ մերձակայ շրջապատին` Ռուսիա, Ռումանիա եւ այլն: Ամերիկան կրնայ մաքրագործել այս ախտավարակ ու կեղտոտ շրջանը, նման` Քուպայի եւ Փանամայի:
8.- Միջամտութիւնը մեր ժողովուրդին վեհանձնութեան դաստիարակութեան կրնայ ծառայել աշխարհաքաղաքականութեան մէջ` ճամբայ բանալով կորովի ու հոգեկան նուիրումի փայլուն օրինակի:
9.- Որոշապէս պիտի կասեցնէ հայերուն եւ այլ քրիստոնեաներուն յաւելեալ սպանդը` արդարութիւն սփռելով թուրքերուն, քիւրտերուն, յոյներուն եւ այլ ժողովուրդներու վրայ:
10.- Արտասահմանի մէջ Միացեալ Նահանգներուն ուժը եւ վարկը պիտի բարձրացնէ եւ ներքնապէս հետաքրքրութիւն արթնցնէ Մերձաւոր Արեւելքի վերածնունդին:
11.- Ամերիկան զօրաւոր զգացական շահագրգռութիւններ ունի տարածաշրջանին մէջ` առաքելութիւններ (միսիոնար) եւ քոլեճներ:
12.- Եթէ Միացեալ Նահանգները չստանձնեն այս տարածաշրջանին պատասխանատուութիւնը, հաւանական է, որ ազգամիջեան նախանձը եւ մրցակցութիւնը առիթ պիտի ստեղծեն, թուրքերուն անպատմելի վատ կառավարման շարունակութեան:
13.- «Եւ Տէրը ըսաւ Կայէնին` «Ո՞ւր է քու եղբայրդ` Աբէլը»: «Չեմ գիտեր, միթէ ես իմ եղբօրս պահապա՞նն եմ»…
Նախընտրելի է միլիոններ ծախսել հոգատարութեան, քան թէ միլիառներ` ապագայ պատերազմներուն:
Ահաւասիկ մարդկային աշխատանք մը, որ աշխարհը կ'ըսէ, թէ Ամերիկան աւելի լաւ պիտի իրագործէ, քան ուրիշը: Ամերիկան դրամական կարողութիւնը ունի, մարդուժը ունի, իր ժողովուրդին հանդէպ պարտաւորութիւնները պիտի չազդուին, իր մեկուսացման քաղաքականութիւնը արգելք չեղաւ, որ յաջողութեամբ մասնակցի Մեծ պատերազմին (Ա. Աշխարհամարտ): Արդեօք թող ըսուի՞, որ մեր երկիրը քաջութիւնը չունի ստանձնելու նոր եւ դժուարին պարտականութիւններ:
Դէմ պատճառներ
1.- Միացեալ Նահանգները արդէն ունին նախորդ եւ աւելի մերձակայ արտաքին պարտականութիւններ եւ բաւարար պատասխանատուութիւն, նաեւ` պատերազմի պատճառով աճող ներքին խնդիրներ:
2.- Այս շրջանը դարեր շարունակ եղած է ռազմադաշտ` ազատատենչ եւ կայսերապաշտութեան ճակատամարտերուն: Հաւանական է, որ յաւակնոտ ազգեր պիտի շարունակեն այս դաւադիր վարքագիծը` տիրանալու համար շրջանին: Մեր դիրքը կրնայ տկարանալ «Մոնրօ վարդապետութեան» պատճառով եւ ի վերջոյ ներգրաւէ մեզ վերակազմուած Ռուսիոյ դէմ: Այս շրջանին մէջ հոգատարութիւն ընդունիլը Միացեալ Նահանգները պիտի մխրճէ Հին աշխարհի քաղաքականութեան մէջ, հակառակ մեր քաղաքականութեան` հեռու մնալու արեւելեան կիսագունդէն: 3.- Մարդկայնականութիւնը պէտք է սկսի տան մէջ։ Կան բաւարար թիւով դժուար իրավիճակներ, որոնք կը կարօտին մեր ներդրումին` բոլորին ծանօթ ամերիկեան ազդեցութեան գօտիներուն մէջ:
4.- Միացեալ Նահանգները որեւէ կերպով մասնակից չեն եղած եւ պատասխանատուութեան բաժին չեն ունեցած այս տարածաշրջանի քաղաքական, ընկերային կամ տնտեսական տիրող կացութեան: Հրաւէրը մերժելը բոլորովին հետեւումն է վերոնշեալին:
5.- Ամերիկեան մարդասիրութիւնը եւ բարեգործութիւնը աշխարհի վրայ տարածուած է արդէն: Այսպիսի քաղաքականութիւն մեզ պիտի մղէ միջամտութիւններու եւ կրնայ մեզ ուժասպառ ընել:
6.- Այլ ուժեր, մասնաւորապէս` Մեծն Բրիտանիան եւ Ռուսիան, շարունակ հետաքրքրուած են Հայաստանի բարօրութեամբ: Մեծն Բրիտանիան փորձառութիւն ունի եւ կը կառավարէ, ունի նիւթական հսկայական աղբիւրներ եւ մասնագիտացած պաշտօնէութիւն: Թէեւ կրնայ ըլլալ, որ ան չի համակրիր հայութեան իղձերուն, սակայն անոր իշխանութիւնը կրնայ երաշխաւորել ապահովութիւն եւ արդարութիւն: Միացեալ Նահանգները անկարող են կանգուն պահել արտաքին քաղաքականութեան շարունակականութիւնը: Ծերակոյտ մը կրնայ չյարգել նախորդին որոշումը: Նոյնիսկ դաշնագիրներ կրնայ չեղեալ համարել` կասեցնելով յատկացումները: Կուսակցական համախոհութիւնը դժուար է նուաճել մեր կառավարութեան մէջ:
7.- Մեր երկրին համար հսկայական ծախսի դուռ մը պիտի բացուի բանակին եւ ծովուժին հաւանական մեծացումով: Մեծ թիւով ամերիկացիներ պիտի ծառայեն զզուելի, կեղտոտ ու ախտերով վարակուած երկրի մը մէջ։ Հարցական է, թէ երկաթուղիները երկար տարիներ պիտի կարենա՞ն հատուցել դրամագլուխը եւ տոկոսները այս շատ դժուարին շինարարութեան: Դրամագլուխի ներդրումը կրնայ իրականանալ միայն պետութեան երաշխաւորութեամբ:
Ծախսուած գումարը եւ ճիգը կրնան առեւտուրը աւելցնել աւելի մերձակայ երկիրներու հետ, քան կը յուսանք` Ռուսիոյ եւ Ռումանիոյ հետ: Մօտիկութիւնը եւ մրցակցութիւնը կրնան աւելցնել բախումի հաւանականութիւնը մեր քաղաքականութեան եւ մեր այժմու բարեկամ երկիրներուն միջեւ` վերածուելով մրցակիցներու:
8.- Մեր կորովը եւ հոգեկան ներուժը կարելի է օգտագործել ներքին ձեռնարկութիւններու, կամ մեր հարաւի եւ արեւմուտքի երկիրներուն մէջ։ Մերձաւոր Արեւելք մեր միջամտութիւնը եւ ուժի վատնումը կրնայ բացասական ազդեցութիւն ունենալ մեր վայելած ռազմավարական առաւելութեան վրայ, դէպի հարաւ եւ Ատլանտեանի հաւանական հակառակորդներուն վրայ:
Մեր արդարամիտի համբաւը կրնայ վնասուիլ: Հոգատարութեան արդիւնաւէտ հսկողութիւնը այսպիսի հեռաւորութենէ դժուար է, կամ` անկարելի: Մենք աշխարհի քաղաքականութեան յաւելեալ զարգացումին պէտք չունինք:
9.- Խաղաղութիւն եւ արդարութիւն հաւասարապէս կրնան ապահովուիլ որեւէ այլ մեծ պետութեան կողմէ:
10.- Ան կրնայ վատնել եւ շեղել մեր ուժը, որ պէտք է վերապահուի ամերիկեան ցամաքամասին եւ Ծայրագոյն Արեւելքի հետագայ պարտականութիւններուն համար: Կոստանդնուպոլսոյ հետ մեր հաղորդակցութեան շղթան կախեալ պիտի ըլլայ այլ նաւատորմերու, յատկապէս Մեծն Բրիտանիոյ, Ճիպրալթարի եւ Մալթայի ողորմութենէն եւ այլն:
12.- Խաղաղութեան խորհրդաժողովը որոշապէս տեղեակ պահեց թրքական կառավարութիւնը, թէ ան հոգատարութեան պիտի ենթարկուի: Անհնար է, որ Ազգերու դաշնակցութիւնը թոյլատրէ յաւելեալ կառավարում` անվստահելի ու վարկաբեկուած այս (թրքական) կառավարութեան կողմէ:
13.- Ամերիկայի առաջին պարտականութիւնը իր սեփական ժողովուրդին է եւ` մօտակայ դրացիներուն:
Մեր երկիրը կրնայ ներգրաւուիլ այս արկածախնդրութեան մէջ առ նուազն մէկ սերունդ, եւ Քոնկրեսը պէտք է պատրաստ ըլլայ այդպիսի գումարներու յատկացումին, նուազ` այն գումարը, որ կրնայ յառաջանալ թրքական եւ անդրկովկասեան եկամուտներէն:
Ստորեւ` առաջին հինգ տարիներուն նախահաշիւը.
Առանց այցելելու Մերձաւոր Արեւելք` ամերիկացիի մը համար կարելի չէ նոյնիսկ երեւակայել այն յարգանքը, հաւատքը եւ սէրը, որ մեր երկիրը կը վայելէ ամբողջ տարածաշրջանին մէջ։ Արդեօք համաշխարհային համբա՞ւն է, որ մենք կը վայելենք մեր արդար գործունէութեան համար: Թերեւս, յարգանքի տուրք` այն խաչակրական ոգիին համար, որ մեզ մղեց Մեծ պատերազմին, այն յոյսով, որ նոյն ոգին կը մղէ մեզ լուծումներ գտնելու այդ հակամարտութենէն բխած մեծ խնդիրներուն, կամ` մէկ դարու անձնազոհ ու անկողմնակալ աւետարանչական եւ կրթական ազդեցութեան: Նոյն հաւատքն է, որ կը համախմբէ քրիստոնեան եւ մահմետականը, հրեան ու հեթանոսը, իշխանը եւ գիւղացին` Մերձաւոր Արեւելքի մէջ։ Շատ գոհացուցիչ է տունէն հեռու ամերիկացիներուն համար եւ` պարծանք պատճառող:
Սակայն ան կը բերէ որոշում տալու այնպիսի մեծ պատասխանատուութիւն, որ պէտք է համապատասխանէ նման հաւատքի արժանի լրջութեան: Այն բեռը, որ կրնանք ստանձնել` մղուելով այսպիսի զգացումներէ, պիտի շարունակուի առ նուազն մէկ սերունդ, այնպիսի յոգնեցուցիչ պարագաներով, որ կրնանք կորսնցնել մեր հանդէպ աշխարհի հաւատքը: Եթէ մերժենք ստանձնել, հոգ չէ թէ մեզի համար հասկնալի պատճառներով, միլիոնաւոր մարդիկ պիտի տպաւորուին, թէ այն նպատակին համար, որ պատերազմին մասնակցեցանք, կիսատ թողեցինք եւ անոնց յոյսերուն դէմ դաւաճանեցինք:
Յարգանքով ներկայացուց
Ճէյմս Հարպորտ,
Հազարապետ-զօրավար, Միացեալ Նահանգներու բանակ, առաքելութեան պատասխանատու»:
Աղբիւրներ
(1) (https://en.wikipedia.org/wiki/King%E2%80%93Crane_Commission) (2) (https://en.wikipedia.org/wiki/Harbord_Commission) (3) (https://www.youtube.com/watch?v=SW2juvDHayc) (4) (https://www.youtube.com/watch?v=Z5m6fx2bFq8) (5) (http://www.fundamentalarmenology.am/Article/9/164/THE-HARBORD-MISSION-REPORTS-ON-ARMENIA,-1919-IN-THE-U.S ) (6) (http://armenianhouse.org/harbord/conditions-near-east.htm) https://en.wikipedia.org/wiki/James_Harbord
1949 թուական
1949 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 49րդ տարին է 1946 • 1947 • 1948 • 1949 • 1950 • 1951 • 1952
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ 1949 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ 1949 մահեր
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1949
Այիոս Նիքոլաոս բերդ
Այիոս Նիքոլաոս բերդ (յուն․՝ Φρούριο Αγίου Νικολάου)․ Ռոտոս, Յունաստան։
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Մանտրաքիօ քարափը։ Կառուցուած է ԺԵ․ դարուն Ռոտոս իշխող Ասպնջական Ասպետներուն Ordo Hospitalis Sancti Johannis կողմէ։ Մինչեւ 1460, անոր տեղը կար Այիոս Նիքոլաոս եկեղեցին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի բերդեր Ստորոգութիւն:Բերդեր այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Բերդեր
Լիթուանիա
Լիթուանիա (Lietuvos Respublika ), պաշտօնապէս Լիթուանիոյ Հանրապետութիւն` երկիր մըն է Արեւելեան Եւրոպա յին մէջ :
Երկրին մէջ կ'ապրի 3 մլն. մարդ։ Կը գտնուի Պալթեան Ծով ու ափին։ Սահմանակից է Լաթվիոյ, Պելառուսին, Ռուսիոյ եւ Լեհաստան ին: Տարածքը 65.2 հզր. քմ² է:
Լիթուանիոյ հիմնական բնակիչները լիթուանացիներն են։
Պատմութիւն
Առանձին տեղեր պալթեան ցեղերով բնակեցուած ըլլալով 1230-ականներուն Լիթուանիոյ հողերը միաւորուեցան Մինտաուկասին կողմէ, որ թագադրուեցաւ 6 Յուլիս 1253-ին: Անոր սպանութենէն ետք 1263-ին հեթանոսական Լիթուանիան թիրախ կը հանդիսանար թեւթոնական Ասպետներու եւ Լիվոնեան Օրտերի խաչակիրներու արշաւանքներուն համար: Չնայած անոնց տասնամեակներով ըրած աuերումները, Լիթուանիոյ Մեծ Դքսութիւնը արագ ընդլայնեցաւ ներառելով նախկին սլավոնական Քիեւեան Ռուսիոյ իշխանապետութիւնը:
14-րդ դարուն Լիթուանիան Եւրոպա յի խոշորագոյն երկիրը եղած է եւ կ'ընդգրկէր ներկայիս Պելարուս ը, Ուքրաինա ն եւ Լեհաստան ի ու Ռուսիոյ մասերը: Արեւմուտքի եւ արեւելքի միջեւ աշխարհաքաղաքական դիրքով կ'որոշուէր Լիթուանիոյ Դքսութեան բազմամշակութային եւ բազմադաւանանքային բնոյթը: Ղեկավար վերնախաւը կը ցուցաբերէր կրօնական հանդուրժողականութիւն եւ պաշտօնական փաստաթուղթերուն համար սլավոնական լեզուն կը գործածուէր որպէս լատիներէնի օժանդակ լեզու: 1385-ին Մեծն Դուքս Եոկայլան լեհերուն կողմէ առաջարկուեցաւ դառնալ իրենց թագաւոր: Եոկայլան ձեռնամուխ եղաւ Լիթուանիոյ քրիստոնէացմանը եւ հիմնուեցաւ Լեհաստանի եւ Լիթուանիոյ միասնական կառավարումը: Ան կ'ենթադրէր, որ Եւրոպայի վերջին հեթանոսական տարածք Լիթուանիան պիտի դառնայ քրիստոնէական: Լեհաստանի եւ Լիթուանիոյ միաւորումը ունեցաւ մեծ միջազգային հետեւանքներ: Իրենց հզօրութեան գագաթնակէտը գտնուող երկու տէրութիւններու միացումը բերաւ համարեայ թէ նոր քաղաքակրթութեան առաջացման: Միութիւնն ստեղծելու անմիջական պատճառը հանդիսացան Թեւտոնական Օրտենի սպառնալիքները: Կային նաեւ այլ պատճառներ. Լեհաստանը, որ հազիւ ուշքի եկած էր մոնկոլներու արշաւանքներէն եւ խուսափած էր Սեւ մահէն, ցանկասիրութեամբ կը նայէր դէպի Արեւելքի հեռաստանները: Լիթուանիան, ուր թերեւս կը կառավարէին հեթանոս տիրակալները, անհանգիստ կը զգար հարեւան Մոսքոուիոյ վերելքէն եւ կը ձգտէր մտնել քրիստոնէական աշխարհ: Սա երկու երկիրները աջակցութիւն կը փնտռէին մէկզմէկու, այնպէս որ Եատվիկայի եւ Եակայլոյի ամուսնութիւնը աւելի քան տեղին եղած էր :
Երկու քաղաքացիական պատերազմներէն ետք Մեծն Վիթաւթասը 1392-ին դարձաւ Լիթուանիոյ Մեծն Դուքս: Անոր իշխանութեան տարիներուն Լիթուանիան հասաւ իր տարածքային նուաճումներու բարձրակէտին, սկսաւ պետականութեան կեդրոնացումը եւ լիթուանական ազնուականութիւնը դարձաւ աւելի ու աւելի պետական քաղաքականութիւն վարող: Վորսքլայ գետի ճակատամարտին, 1399-ին Թոխթամիշի եւ Վիթաւթասի միացեալ ուժերը ջախջախուեցան մոնկոլներու կողմէ: Լիթուանիոյ եւ Լեհաստանի բանակներու սերտ համագործակցութեան շնորհիւ 1410-ին հասան խոշոր յաղթանակի Թեւթոնական Ասպետներու նկատմամբ Կրիւնվալտի ճակատամարտին, որը Միջնադարի Եւրոպային մէջ խոշորագոյններէն մին եղած է:
Հիւսիսային Պատերազմին (1655–1661) Լիթուանիոյ տարածքը եւ տնտեսութիւնը աւերուեցաւ Շուէտ ի բանակին կողմէ: Անոր յաջորդեց Մեծ Հիւսիսային Պատերազմը, որու ընթացքին զոհերու թիւը հասաւ երկիրին բնակչութեան 40%-ի: Դուրսի ուժերը, նամանաւանդ՝ Ռուսիան, դարձան Համագործակցութեան ներքին գործերու գերական: Ի վերջոյ, Համագործակցութիւնը մասնատուեցաւ Ռուսիոյ Կայսրութեան, Փրուսիոյ եւ Աւստրիոյ Հապսպուրկներու միջեւ 1772, 1792 եւ 1795 թուականներ ուն:
20րդ եւ 21րդ Դարեր
Առաջին Համաշխարհային Պատերազմ ի ժամանակ 16 Փետրուար 1918 թուական ին Լիթուանիոյ Խորհուրդը հռչակեց Լիթուանիոյ անկախութիւնը եւ Լիթուանիոյ պետականութեան վերականգնումը: 1920 Հոկտեմբեր ամսուն Լեհաստան ը գրաւեց Լիթուանիոյ պատմական մայրաքաղաք Վիլնիւսը: Հետագայ 19 տարիներուն երկրին մայրաքաղաքը ժամանակաւորապէս դարձաւ Քաունասը: 1923- ին ձեռք բերուած Քլայփետայի երկրամասը 1939-ին Լիթուանիան զիջեց Գերմանիոյ: Երկու պատերազմներու միջեւ եղած ժամանակը երկիրը կը կառավարէր 1926- ին իշխանութեան եկած Անթանաս Սմեթոնայի կուսակցութիւնը:
1939-ին Լեհաստան ներխուժած Խորհրդային Միութիւնը Վիլնիւսը վերադարձուց Լիթուանիոյ: Գրաւման հետեւեցան լիթուանացիներու զանգուածային ձերբակալութիւնները եւ աքսորները, որոնց թիւը 34.000-ի հասած էր: Մեկ տարի անց երկիրը գրաւեց նազիստական Գերմանիա ն եւ անմիջապէս սկսաւ հրեաներու կոտորածը, 1 Դեկտեմբեր 1941-ի դրութեամբ սպաննուեցան 190.000 հրեաներ: Սպաննուեցան նաեւ լիթուանացի մտաւորականներ, բարձրաստիճան զինուորականներ եւ գնչուներ:
Պատերազմէն Ետք
Գերմանական զօրքերու պարտութենէն ետք Խորհրդային Միութիւնը 1944-ին նորէն մուտք գործեց Լիթուանիա: Փոթստամի Համաժողովը սահմաններու փոփոխութեան հետեւանքով նախկին գերմանական Մերմելլանտը պալթեան Քլայփետա նաւահանգիստին հետ միասին նորէն վերադարձաւ Լիթուանիոյ: Գերմանացի բանակչութեան մեծ մասը հեռացաւ այդ տարածքաշրջանէն:
1944-էն մինչեւ 1952 թուականներ ը տեղի ունեցած փարթիզանական կռիւներու ընթացքին սպաննուեցան 30 հզր. կարգի դիմադրողներ: Ընդհանուր առումով Համաշխարհային Երկրորդ Պատերազմի ընթացքին Լիթուանիոյ կորուստը կազմեց 780.000 մարդ:
1980-ականներու բարեփոխումները թոյլ տուին անկախութեան «Սայուտիսի» շարժման հիմնումը: 11 Մարտ 1990-ին Լիթուանիան յայտարարեց անկախութիւն, դառնալով ԽՍՀՄ-ին մէջ առաջինը: 4 Փետրուար 1991-ին Իսլանտան Լիթուանիոյ անկախութիւնը ճանչցած առաջին երկիրը եղաւ: Նոյն թուականի 17 Սեպտեմբերին Լիթուանիան պաշտօնական անկախութիւն ստացաւ, երբ ան դարձաւ Միաւորուած Ազգերու անդամ:
1 Մայիս 2004-էն Լիթուանիան կը համարուի Եւրոմիութեան անդամ:
Պետութեան Կառուցուածքը
Երկրին խորհրդարանը կը համարուի Սեյմասը՝ 141 տեղերով: Պատգամաւորներէն 71-ը կ'ընտրուին մեծամասնական ցանկով, մնացած 70-ը՝ համամասնական-ցանկային համակարգով չորս տարի ժամկէտով:
195 (թիւ)
195 (հարիւր իննսունհինգ)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ է 194-ի եւ 196-ի միջեւ
Համբարձում Երամեան
1868-ին ծաղիկ հիւանդութան բռնուելով կը կուրանայ. 1874էն սկսեալ Վանի երկու վարժարաններու մէջ կը դասախօսէ, իսկ 1882-ին կը հիմնէ Երամեան գիշերօթիկ ցերեկեայ վարժարանը եւ կը շարունակէ զայն մինչեւ 1915, կարող ուսուցչական կազմով մը եւ աշակերտներու թոշակով միայն:
Նոյն վարժարանը 1908-ին կը ճանչցուի իտատի. 1904-ին կատարած է իր վարժարանի 25 ամեակը, այդ արթիւ Երամեանի աշակերտները եւ կրթասէր ազգայիններ նոյն վաստակաւոր ուսուցիչին կը նուիրեն դպրոցական շէնք մը եւ բնակութեամբ տուն մը: Մկրտիչ Խրիմեան (կթղ.) եւ Օրմանեան պտրք. «Ուսուցչապետ» տիտղոսը կ’ընծայեն Յոբելեարին:
Երամեան երկիցս ուղեւորած է Ս. Էջմիածին 1886-ին, նաեւ Կովկաս, Պիզա, Վիեննա եւ 1913-ին ալ իբր պատգամաւոր Վանի՝ գրոց գիւտի 1500-ամեակին եւ հայ տպագրութեան 400-ամեակին առթիւ, ուղեւորութիւնը շարունակելով կը հասնի Պոլիս, Զմիւռնիա իր վարժարանը Լիսէի աստիճանին բարձրացնելու մտահոգութեամբ. Համաշխարհային պատերազմը վրայ կը հասնի եւ ան կը ստիպուի մեկնիլ Եգիպտոս եւ կը վարէ Բոր-Սայիտի Սիսուան վարժարանի վերատեսչութիւնը եւ ապա Աղեքսանդրիոյ Պօղոսեան վարժարանի տեսչութիւնը, 1921-ին Երուսաղէմայ Ս. Յակոբ վանքը կ’այցելէ եւ ներկայ կ’ըլլայ Եղիշէ Ս. պատրիարք Դուրեանի ընտրութեանց:
Համբարձում Երամեանի արժէքաւոր գործն է Յուշարձան Վան Վասպուրականին տպ. Աղեքսանդրիոյ Արամ Ստեփանեանի տպարանին մէջ 1929 (2 հատոր): Երամեան մահացած է Աղեքսանդրիոյ մէջ:
Ասպետներու Աւագ Պետին Պալատ (Ռոտոս)
Ասպետներու Աւագ Պետին Պալատ կամ Քասթելօ (Ռոտոս) (յուն․՝ Παλάτι του Μεγάλου Μαγίστρου (Ρόδος)), Եունեսքոյի համաշխարհային ժառանգութեան յուշարձան։ Կը գտնուի Ռոտոսի միջնադարեան քաղաքին (հին քաղաքը) հիւսիս-արեւմտեան մասը, բերդին բարձրագոյն կէտին վրայ։
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Ասպետներու Աւագ Պետին Պալատը կառուցուած է ԺԴ․ դարուն, հին Բիւզանդական Աքրոփոլիսին (Է․ դար) տեղը Ռոտոս իշխող Ասպնջական Ասպետներուն Ordo Hospitalis Sancti Johannis կողմէ։ Ըստ պատմական նոր տուեալներու, պալատին տեղը կը գտնուէր Արեւ աստուծոյ տաճարը եւ հաւանաբար հոն կանգնած էր Ռոտոսի Քոլոսոսը եւ ոչ Մանտրաքի (Ռոտոս քաղաքին երեք նաւակայքերէն մին)։
Օսմանեան գերիշխանութիւն
Օսմանցիները երբ կղզին կը գրաւեն (1522), պալատը իբրեւ բերդ, վարչական կեդրոն եւ բանտ կը գործածեն։ 1856-ին որոտումի հարուածի պատճառով մօտակայ Այիոս Իոանիս եկեղեցւոյ ստորերկրեայ մառաններուն մէջ պահուած ռազմամթերքը կը պայթի, քանդելով պալատին մէկ մասը։
Իտալական գերիշխանութիւն
1912-ին Ռոտոս կը գտնուի Իտալիոյ Թագաւորութեան իշխանութեան տակ։ Իտալացիները կը վերականգնեն պալատին քանդուած մասը (1937 - 1940)։  Պալատը կը դառնայ Իտալիոյ Վիքթոր Էմանուիլ Գ․ թագաւորին ամառուան բնակարանը ու աւելի ետք Պենիթօ Մուսոլինի բռնակալին արձակուրդի վայրը։
Ժամանակակից ժամանակաշրջան
Իտալական գերիշխանութիւնը կը վերջանայ Բ․ Աշխարհամարտի աւարտին․ 27 Յունիս 1946-ին Յունաստանին կը միանան։
Պալատ - թանգարան
Յունական պատկան մարմինները պալատը թանգարանի կը վերածեն․ կը հիւրասիրէ տարբեր արուեստագիտական ստեղծագործութիւններ, հնադարէն եւ միջնադարէն ժողովրդային արուեստի իրեր, զէնքեր, միջնադարեան տապանաքարեր, զարդեր, գիրքեր, նկարչութեան գործեր, արձաններ, եւայլն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Միջնադարեան բերդեր Ստորոգութիւն:Միջնադարեան պալատներ Ստորոգութիւն:Պալատներ Ստորոգութիւն:Բերդեր այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Բերդեր Ստորոգութիւն:Յունաստանի բերդեր
Համբարձում Համբարձումեան
Համբարձում Համբարձումեան,, Էսայեանէն եւ Կեդրոնական վարժարանէն ընթացաւարտ, լրագրող։
Սահմանադրութեան օրերուն լրագրող եղած է «Սուրհանդակ»ի խմբագրատունը.յետոյ անցած է «Ազատամարտ»ի, մինչեւ անոր խափանումը՝ յօդուածները գրելով տնտեսական եւ պետական-օրէնսդրական խնդիրներու մասին։Աշխատակից «Լա Թիւրքի», «Լ.Հէրալտ»ի եւ թղթակից «Պ.Թակէպլաթ»ի, «Ք.Ձայլունկ»ի եւ «Իւմանթէ»ի։ Սղագրութեան արուեստ սորվելով՝ գրաւոր քննութեամբ Եւրոպայէն ստացած է վկայական ու պատուանշան Դաշնակցական։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ յեղափոխական գործիչներ‏‎
Hogwarts
Hogwarts School of Witchcraft and Wizardry (կամ՝ Hogwarts), անգլիական վիպային եւ առասպելական կախարդութեան դպրոց մըն է, ուր անոր աշակերտները կ'ըլլան 11-էն 18 տարեկան: Hogwarts-ը դպրոցական եւ հիմնական վայրն է Հէրի Փոթըրի վիպաշարին, գրուած՝ Ճոան Ռոուլինկի կողմէ :
Ռոուլինկ ըսած է թէ ինք անզգուշաբար Hogwarts դպրոցին անունը ստեղծած է hogwort բոյսի անունէն   :
2008 թուականին, Hogwarts դպրոցը ստացաւ 36-րդ դիրքը որպէս Սքոթլանտի լաւագոյն դպրոցական հաստատութիւններէն մէկը :
Hogwarts-ի մասին տեղեկութիւններ
Հէրի Փոթըրի վիպաշարերուն մէջ գրուած է թէ Hogwarts կը գտնուի Սքոթլանտի մէջ։ Դպրոցը պաշտպանուած է տարբեր կախարդութիւններով որպէսզի անկարելի ըլլայ օտար մարդոց Hogwarts-ին վայրը գտնելը: Դպրոցը կը նմանի հսկայ բերդի մը, ու անոր շուրջը կը գտնուի խորհրդաւոր Սեւ Լիճը եւ վտանգաւոր անտառը (որ կը կոչուի՝ Արգիլուած Անտառը): Նաեւ հոն կը գտնուի հսկայ դաշտ մը որ կը ծառայէ կախարդական մարզական խաղի մը որ կը կոչուի՝ Quidditch: Ինչպէս նաեւ դպրոցին մէջ կայ բուերու յատուկ վայր մը, ուր իւրաքանչիւր աշակերտ ունի իր յատուկ բուն, որուն միջոցով կրնայ նամակներ ղրկել իր ընտանիքին կամ բարեկամներուն: Hogwarts-ին մէջ, մի քանի սենեակներ եւ աստիճաններ կը շարժին կամ կը փոխուին :
Ընդունելութիւն
Հէրի Փոթըրի վիպաշարներուն մէջ նշուած է թէ, այն աշակերտը որ կախարդական կարողութիւն կը ցուցաբերէ փոքր տարիքէն, արդէն կ'ընդունուի Hogwarts : Hogwarts դպրոցին մէջ կայ գրքոյկ մը որ ամէն տարի կ'արձանագրէ այդ փոքրիկներուն անունները որ ունին կախարդական կարողութիւն : Եւ ամէն տարի ուսուցիչ մը, այս գրքոյկը ստուգելով, նամակներ կը ղրկէ բոլոր 11 տարեկան կախարդներուն, անոնց հրաւիրելով Hogwarts դպրոցը: Նամակը նաեւ կը պարունակէ դպրոցին պահանջած իրերը, օրինակ՝ յատուկ կախարդական գիրքեր, կախարդական փայտիկ, դպրոցական տարազ եւ այլն: Ինչպէս նաեւ կարելի է աշակերտ մը իր հետ ունենայ գորտ, կատու, բու կամ ալ մուկ մը:
Hogwarts հասնելու միակ ձեւն է Լոնտոնի King's Cross կայարանը, ուր հոն կախարդական աշակերտները կարողութիւնը կ'ունենան գաղտնի պատէ մը անցնիլ եւ հասնիլ կայարանին 9¾ բաժինը, եւ ետքը ուղղուիլ Hogwarts: Երբ կը հասնին Hogwarts, 11 տարեկան աշակերտները կը բաժնուին 4 տարբեր տնակներու՝ Gryffindor, Slytherin, Ravenclaw եւ Hufflepuff:
Hogwarts-ի տուները
Hogwarts բաժնուած է 4 տուներու, ուր ամէն մէկ աշակերտ իր կարողութիւններուն համեմատ կը պատկանի յատուկ տունի մը: Այս տուները կոչուած են Hogwarts-ի հիմնադիրներուն կողմէ:
Հացին Երգը (Դանիէլ Վարուժան)
«Հացին Երգը», Դանիէլ Վարուժանի յետ–մահու հրաշքով փրկուած բանաստեղծութիւններու այս ժողովածուն, կ'արտայայտէ ձգտումը վերադարձի մը՝ դէպի հայրենի հող եւ դէպի հին, տոհմիկ հայկականութիւն,
Երկին Կենսագրական Խորքը
Կենսագրական տուեալներու տեսակէտէն, անիկա առիթ կու տայ նշելու, որ Վարուժան ծնած է եւ իր մանկութիւնը ապրած՝ հայրենի Բրգնիկ գիւղին մէջ, «ուռենիներու տխուր հովանիին տակ երազկոտ, կամ գետեզերքներուն վրայ բադերուն քար նետելով անառակօրէն»։ Ապա 1909-ին, Վենետիկ եւ Կանտ ուսումէ ետք, վերադարձած է քանի մը տարի ապրելու հայրենի գաւառի Սեբաստիոյ կեդրոնը, նորոգելու՝ հայրենական կեանքի իր փորձառութիւնը։
Գրապատմական-կենսագրական այսպիսի տուեալներ, ինչպէս միշտ, անբաւարար են բացատրելու գլուխ–գործոցի մը ծնունդը։ Մասամբ միայն՝ անոնք կը լուսաբանեն վաւերական բանաստեղծի մը ներաշխարհին մէջ խմորուող, կազմուող գործը՝ անոր զգայարանքներէն, պատկերային աշխարհին գոյներէն ու ձեւերէն ծնած, անոր անձնական հանճարով կնքուած։
«Հացին Երգը» երկի հրատարակութեան առթիւ
Պատերազմի աւարտէն յետոյ 1919 թուականին Վարուժանի այրին՝ Արաքսի Թաշճեան-Վարուժանը, կաշառելով գրաքննչութեան աշխատողին, կը մտնԷ այն ներքնայարկը, որտեղ կը պահուէին հայ գրողներու բռնագրաւուած ձեռագիրները։ Այդ մասին ակնարկուած է «Հացին Երգը» հատորի սկզբը դրուած «Երկու խօսք» բաժինին մէջ. «Գրաքննութեան մօտ ծառայող տխրահռչակ հայու մը անմեկնելի պատրաստակամութիւնը եւ, միւս կողմէ, կատարուած նիւթական որոշ զոհողութիւն մը՝ յաջողեցան ետ խլել այս գործը։»
«Հացին Երգը» գիրքը լոյս տեսաւ 1921-ին։ Գիրքին մէջ, Վարուժանի սահմանած յաջորդականութեանբ, դրուած էր 29 բանաստեղծութիւն։ Աոաջաբանին մէջ կը նշուի, որ Վարուժանի ծրագրած շարքէն կը բացակայի վերջին 6 երգը, որոնց վերնագիրները նշանակուած գտանք բանաստեղծի գրպանի տետրակներուն մէջ՝ հետեւեալ շարադասութեամբ.- «Ալիւր», «Ախոռը», «Թթխմոր», «Փուռը», «Հայրենի Սեղան» եւ «Հացին Երգը»։
Երկը՝ բովանդակութիւն եւ ձեւային  յատկանիշներ
Գործին նիւթը՝ հացին պատմութիւնն է, հացին արարումը, որ բանաստեղծը կը ներկայացնէ երբեմն քնարական, յաճախ եւ դիւցազներգական շեշտերով։ Անոր բանաստեղծութիւնները նիւթի եւ "ներշնչման միութիւն մը կը կազմեն, ատիկա կ'երեւի նաեւ հատորի ձեռագիրէն, որ նահատակ բանաստեղծին հարազատները, պատերազմէն ետք, կրցած են փրկել թուրք ոստիկանութեան ճիրաններէն։
Շարքը բացող «Մուսային» բանաստեղծութիւնը իր ձեւով կ'ամփոփէ հացի գեղջկական այս դիւցազներգութիւնը։ Խօսքը «Հայրենի Մուսայ»ին ուղղելով, բանաստեղծը անկէ կը խնդրէ սորվեցնել իրեն, «թէ ջլապինդ մշակն ինչպէս կը փարի իր կոր մաճին..», թէ «ինչպէս կ'ըլլան լերկ ակօսները բերրի..», եւ ապա՝ «թէ շիկագոյն ցորեանն ինչպէս կալին մէջ կը բրգանայ...» ու վերջապէս «թէ՝ կը սփռէ հացը սրբազան ի՜նչ բերկրանքներ, արարչական ի՜նչ կորով...»՛. «Հացին Երգը» կազմող 29 քերթուածները, նիւթի միութեան կողքին, զգալի այլազանութիւն մը կը ներկայացնեն շեշտադրման ու տաղաչափական ձեւի տեսակէտներէ։ Սկսած ծանրագնաց 16 վանկեայ երկտող տուներու դասական ձեւէն («Հունձք»), անոնք կ'երթան մինչեւ ժողովրդական երգի թեթեւ կշռոյթներու հարազատ վերարտադրութիւն (յատկապէս՝ «Հունձք կը Ժողվեմ...»)։ Ասոնց միջեւ կը տեղադրուին աւելի կամ նուազ կանոնաւոր ձեւեր։
Գլխաւոր գիծը, որ բնորոշ է բոլոր այս քերթուածներուն, Վարուժանի բանաստեղծութիւնը ընդհանրապէս յատկանշող պատկերային աշխարհն է, փոխաբերութիւններու եւ համեմատութիւններու շատ ճոխ կառուցումներով, տեսողական եւ լսողական տարրերու տիրապետութեամբ։ Անոնցմով՝ բանաստեղծը ձգտած է հասնիլ տոհմիկ հայաթեան մը հոգիին, հաւաքական ինքնութեան, երգել զայն։
Ստորոգութիւն:Գրականութիւն Ստորոգութիւն:Հայ գրականութիւն Ստորոգութիւն:Դանիէլ Վարուժան
Արամ Քալանթարեան
Արամ Քալանթարեան (1937, Սուխում, Վրաստան - 30 Մարտ, 2010, Երեւան, ՀՀ), ՀՀ ԳԱԱ անդամ, ակադեմիկոս, հայագիտութեւան եւ հասարակական գիտութիւններու մասնագէտ-ուսուցիչ :
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1937-ին Սուխում քաղաքին մէջ։ Բարձրագոյն կրթութիւնը ստացած է Երեւանի պետական համալսարանի պատմութեան հիմնարկին մէջ (1955-1959)։ Արդէն կայանի ուսումնառութեան տարիներուն հետ ձեւաւորուեցաւ անոր գիտական հետաքրքրութիւններու շրջանակը, այն է՝ միջնադարեան Հայաստանի նիւթական մշակոյթի ուսումնասիրութիւնը իր բազմակողմ դրսեւորումներով, իսկ նշանաւոր մայրաքաղաք Դուինը անոր հնագիտական ուսումնասիրութիւնների գլխաւոր ու հիմնական նպատակակէտը դարձաւ, մինչեւ 1977 արշաւախումբի անդամ ելլալով, պէտի տեղակալ, իսկ այնուհետեւ, իր ուսուցիչ, հնագէտ-պատմաբան, մասնագէտ Կարօ Ղաֆադարեանի մահէն ետք՝ արշաւախումբի պետ։ Անոր թեկնածուական եւ մասնագիտական ատենախոօսութիւնները («Դուինի նիւթական մշակոյթը 5-8-րդ դարերուն» - 1966, «Միջնադարեան Դուին քաղաքը» - 1990), շարք մը մենագրութիւններ՝ «Դուին I, Կեդրոնական թաղամասի պեղումները 1964-1970-ններու հաշուետուութիւն-ուսումնասիրութիւնը (1976), «Դուինի վաղմիջնադարեան կնքադրօշմները» (ռուսերէն) մենագրութիւնը (1982), Փարիզի մէջ ֆրանսերէն լեզուով «Մերձաւոր Արեւելքի քաղաքակրթութիւնը» մատենաշարով լոյս տեսած Դուինի պատմութեանն ու հնագիտութեան նուիրուած «Dvin. Historie et archéologie de la ville médiévale» ստուարածաւալ մենագրութիւնը (1996), նուիրուած են այդ վարչաքաղաքական ու մշակութային կեդրոնի համակողմանի հետազօտութեան։
Պաշտօն
1986-ին Արամ Քալանթարեան ղեկավարած է համալսարանի նորակառոյցներու հնագիտութեան բաժինը, որ մեծ աշխատանքներ տարած է Հայաստանի տարբեր շրջաններուն մէջ՝ յուշարձանները աւերումէ փրկելու եւ բազմակողմանի գիտական ուսումնասիրութիւն կատարելու նկատմամբ։ Անոր գործին մասնակցութեամբ, հանրապետութեան նորակառոյցներուն մէջ պայմանագրային եղանակով կազմակերպուած եւ աշխատած է 40 արշաւախումբ։ 1993-2006-ններուն, Արամ Քալանթարեան համալսարանի տնօրէնի պաշտօնը վարած է եւ իր կազմակերպչական հմուտ ղեկավարման շնորհիւ, հատկապէս երկրի դժուար տարիներուն, համալսարանը կրցաւ գիտական ու անձնակազմներն ու հիմնական ներուժը պահպաել, նոյնիսկ որոշակի յաջողութիւններ արձանագրեց։ Համալսարանը յատուկ ձեռքբերումներ արձանագրեց անոր տնօրէնութեան վերջին տարիներուն։ Արամ Քալանթարեան եղած է համալսարանի գիտական, ինչպէս նաեւ գիտական աստիճաններ շնորհող խորհուրդներու նախագահ։ Անդամ էր նաեւ քանի մը այլ համալսարաններու եւ վարդապետանոցներու գիտական խորհուրդներու, հայագիտութեան գծով թեմաներու փորձագիտական հանձնաժողովի աշխատանքները կը վարէր։
Արամ Քալանթարեան մահացած է 30 մարտ 2010-ին:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սուխում ծնածներ Ստորոգութիւն:Վրաստան ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ Ակադեմիկոսներ Ստորոգութիւն:Ակադեմիկոսներ Ստորոգութիւն:ՀՀ ԳԱԱ Ակադեմիկոսներ Ստորոգութիւն:Հայ հայագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ Հասարակագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ Մասնագէտներ Ստորոգութիւն:ԵՊՀ-ի Շրջանաւարտներ Ստորոգութիւն:30 Մարտի մահացածներ Ստորոգութիւն:1937 ծնունդներ Ստորոգութիւն:2010 մահեր
Ռամկավար Ազատական Կուսակցութիւն
Ռամկավար Ազատական Կուսակցութիւն (ՌԱԿ), հայկական կուսակցութիւն։ Հիմնուած է 1921 թուականին։ Կը նկատուի շարունակութիւնը Մ. Փորթուգալեանի հիմնած Արմենական կազմակերպութիւն կուսակցութեան որ հիմնուած է 1885 թ-ին Վան քաղաքի մէջ։
Արմենական կազմակերպութիւն (1885-1921)
Արմենական կազմակերպութիւն, Արմենականներ - ազգային-ազատագրական կազմակերպութիւն, առաջին քաղաքական կուսակցութիւնը հայ իրականութեան մէջ։ Հիմնած են 1885 թ-ին Վանի մէջ, Մ. Փորթուգալեանը եւ անոր «Արմենիա» (Մարսել) թերթի (այստեղէն եկած է՝ կազմակերպութեան անուանումը) գաղափարակիցներ Մկրտիչ Աւետիսեանը, Գրիգորիս Թերլեմեզեանը, Ռուբեն Շատուորեանը, Գրիգոր Աճեմեանը եւ ուրիշներ։
Նպատակը
«Արմենական կազմակերպութեան» նպատակն էր՝