cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Լուգաս Պալեան
2000-ին ստացած է Գորտոպայի կաթոլիկ համալսարանի քաղաքական գիտութիւններու արտօնագիր: Մագիստրոսի կոչում ստացած է պետական կառավարման ազգային համալսարանէն (Instituto Nacional de la Administración Pública (INAP)), քաղաքականութեան դասաւանդման ազգային համալսարանէն (Instituto Nacional de Capacitación Política (INCAP)), կառավարման ազգային դպրոցէն (Escuela Nacional de Gobierno (ENG)), ինչպէս նաեւ Թրեխօ եւ Սանապրիա համալսարանական գոլէճի լրագրողական դպրոցէն` ստանալով քաղաքական լրագրողի վկայական :
2004-2006 եղած է նահանգային Արմատական երիտասարդական կոմիտէի նախագահ : Եղած է նաեւ Վիա Մարիայի անուան ազգային համալսարանի անվտանգութեան բաժինի դասախօս եւ մասնակցած է բազում սեմինարներու` նշուած բարձրագոյն կրթական հաստատութեան եւ այլ կազմակերպութիւններու մէջ։ Բացի իր քաղաքական գործունէութենէն, Պալեան 2014 թուականէն կը հանդիսանայ Քորտոպայի հայ համայնքի տնօրէններու խորհուրդի անդամ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1976 ծնունդներ Ստորոգութիւն:24 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:Քորտոպա ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ
Քեֆալոնիա (կղզի)
Քեֆալոնիա Κεφαλονιά, Յունաստան․ մայրաքաղաքն է՝ Արղոսթոլի Αργοστόλι։ Յոնիական կղզիներուն մէջ միակ շրջանը որ անջատ վարչական Քաղաքային Տարածքաշրջան է, որուն վարչական կեդրոնը Արղոսթոլին է։   Յոնիական կղզիներուն ամենամեծն է։  Կղզին հանրածանօթ կը դառնայ երբ 2001 թուականին, Քեֆալոնիա կղզիին մէջ կ՛արտադրուի «Հրամանատար Քորելլիին մանտոլինը» Captain Corelli's Mandolin ժապաւէնը․ գլխաւոր դերակատարներն են՝ Նիքոլաս Քէյճ եւ Փինելոփէ Քրուզ։  Այժմ ամառները կղզին կ՛այցելեն արուեստի բնագաւարէն համբաւի արժանացած արուեստագէտներ, օրինակ՝ Մատոնա, Սթիվըն Սփիլպերկ, Թոմ Քրուզ եւ շատ ուրիշներ։
Քեֆալոնիա ծնած ու ստեղծագործած են արուեստի բնագաւառէն բազմաթիւ անձնաւորութիւններ։  Նաեւ ծննդավայրն է Յունաստանի քաղաքական եւ հանրային կեանքին մէջ դեր խաղցած անձնաւորութիւններու։
Աշխարհագրութիւն
Քեֆալոնիա կղզին իր մեծութեամբ Յունաստանի վեցերորդ կղզին է 773 ք․քմ․ տարածութեամբ եւ 35․801 բնակչութեամբ՝ երրորդը։  Ան «Գործք Առաքելոց» գիրքին մէջ կը նշուի Մելիթի անունով։
Քեֆալոնիան կը գտնուի Փաթրայի Ծոցին մուտքին դիմացը, Զաքինթոս կղզիին հիւսիսը, Լեֆքատային հարաւը եւ Իթաքիին արեւմուտքը։
Կղզիին ափերուն կը կազմուին բազմաթիւ ծոցեր եւ հրուանդաններ։ Գլխաւոր ծոցերն են՝ Սամի, Միրթօ, Աթերա, Ֆիսքարտօ, Լիվատի, Արղոսթոլի, իսկ հրուանդանները՝ (հարաւէն արեւելք շարքով) Մունտա, Քափրոս, Սարաքինիօ, Միթիքաս, Քետրի, հիւսիս-արեւմուտք եւ հարաւային ծարքով՝  Տաֆնուտի, Աթերա, Օրօլիթիա, Սքիզա, Ղերողօպոս, Աքրոթիրի, Այիա Փելաղիա, Լիաքաս, Քասթանիաս եւ ուրիշ։
Արեւելեան ափերը մեղմօրէն կ՛իջնեն դէպի ծով, հակասելով արեւմտեան կողմի ափերուն, որոնք ժայռոտ եւ գահավէժ են։
Ալֆոնսօ Դ.
Ալֆոնսօ Դ., Արակոնի եւ Քաթալոնիոյ թագաւոր՝ 1327-էն մինչեւ մահ։
Քեֆալոնիա (կղզի)
Աշխարհագրութիւն
Քեֆալոնիան ունի բազմաթիւ քարայրներ, որոնցմէ ամենածանօթներն են՝ Մելիսանի, Ակալաքի, Այիոն Թէոտօրոն, Տրոկարաթի, Սաքու եւայլն։
Այտա Պոյաճեան
Այտա Պոյաճեան, նկարչուհի եւ արուեստագիտուհի:
Ալֆոնսօ Դ.
Կենսագրութիւն
Ալֆոնսօ ծնած է 2 նոյեմբեր 1299-ին, Նափոլի: Ան Ալֆոնսօ Խայմէ Բ. ի եւ Պլանշ տ՛Անժուի երկրորդ որդին եղած է։ 1314-ին, 14 տարեկանին ամուսնացած է Ուրկէլի կոմսութեան ժառանգորդ Թերեզա տ՛Էնթենսա ի Քապրերայի (1300-1327)  հետ՝ Լէիտայի տաճարին մէջ:
Քեֆալոնիա (կղզի)
Աշխարհագրութիւն
Կղզիին հիւսիս արեւմտեան մասին գտնուող Միրթոս ծովափը, քանիցն քուէարկուած է իբրեւ Յունաստանի լաւագոյն ծովափը։
Այտա Պոյաճեան
կենսագրական գիծեր
Այտա Պոյաճեան 1947 թուականին տեղափոխուած է Հայաստան եւ իր դպրոցական ուսման վերջին տարիները Հայրենիքի մէջ ամբողջացուցած է, միաժամանակ հետեւելով գեղանկարչութեան դասընթացքներու:
Ալֆոնսօ Դ.
Կենսագրութիւն
Ալֆոնսօ 1319 դեկտեմբերին գահաժառանգ հռչակուած է, երբ եղբայրը իր իրաւունքէն հրաժարած ու Մոնթեսայի ուխտի վանական դարձած է:
Քեֆալոնիա (կղզի)
Աշխարհագրութիւն
Քեֆալոնիայի արեւմտեան մասին, Փալիքի շրջանը կը գտնուին Փեթանի եւ Փլաթիա Ամոս ծովափները։  Փեթանի ծովափին ստեղծումը 1953-ի ահաւոր երկրաշարժին արդիւնքն է։  Իսկ Փլաթիա Ամոս ծովափին մատչումը վտանգաւոր է, որովհետեւ վերջին տասնամեակին երկրաշարժին շարունակ ցնցումներէն, ծովափ տանող աստիճանները քանդուած են եւ վայրը ենթակայ է հողավէժութեանց։
Այտա Պոյաճեան
կենսագրական գիծեր
Ան 15 տարեկանին դպրոցական մակարդակով ունեցած է իր առաջին նկարներու ցուցահանդէսը, որ արժանացած է հայ նկարիչ Յակոբ Կոջոյեանի գնահատանքին: Կոջոյեան տեսնելով Այտայի կարողութիւնը՝ զինք ընդունած է Երեւանի Փանոս Թերլեմեզեանի անուան գեղարուեստի ուսումնարան, ուր արուեստագիտուհին իբրեւ դասընկերներ ունեցած է յայտնի նկարիչներ Մկրտիչ Քամալեանն ու Ցոլակ Ազիզեանը:
Ալֆոնսօ Դ.
Կենսագրութիւն
Գահակալութենէն երկու շաբաթ առաջ` 20 Հոկտեմբերին, կինը Թերեզա, ծննդաբերութեան ժամանակ մահացած է ու թաղուած Սարակոսայի Ֆրանսիսքեաններու եկեղեցիին մէջ:
Քեֆալոնիա (կղզի)
Աշխարհագրութիւն
Քեֆալոնիա կղզին կը գտնուի յաճախակի երկրաշարժներ պատճառող կերտուածական գօտիին վրայ․ հոն ուր կը հանդիպին Եւրոպական եւ Էգէական ընդերկրեայ բաժինները։  երկրաշարժները յաճախակի, զօրաւոր եւ աւերիչ են։ 1953 թուականի կործանիչ երկրաշարժը կղզին գետնի հաւասար կը դարձնէ։
Ալֆոնսօ Դ.
Կենսագրութիւն
5 Փետրուար 1329-ին Սան Միկէլ տէ Թարասոնա եկեղեցիին մէջ ան ամուսնացած է Քասթիլիոյ Ալֆոնսօ ԺԱ. թագաւորի քրոջ` Էլէանորի (1307-1359) հետ, որ նախապէս ամուսնացած էր Ալֆոնսոյի երէց եղբայր հետ :
Այտա Պոյաճեան
կենսագրական գիծեր
Այտա Թերլեմեզեանի գեղարուեստի դպրոցէն շրջանաւարտ եղած է 1952 թուականին եւ ընդունուած՝ Երեւանի Գեղարուեստի եւ թատրոնի կաճառ, ուր աշակերտած է հայ գեղանկարիչ Արա Պէքեարեանին:
Քեֆալոնիա (կղզի)
Էնոս լեռնաշղթան
Էնոս լեռնաշղթան Αίνος իր տարածքով կղզիին մեծ մասը կը գրաւէ։  Ան պահպանուած տարածք է, արձանագրուած իբրեւ Ազգային Պուրակ։  Անոր չորս գլխաւոր գագաթներն են՝ Մեղաս Սօրոս 1628 մ․, Այիա Տինաթի 1․131 մ․, Էվմորֆիա 1․043 մ․եւ Քոքինի Ռահի 1․078 մ․։  Քեֆալոնիան աշխարհածանօթ է իր սեւ եղեւին ծառին համար՝ « Քեֆալինեաքի Սեւ Եղեւին » Κεφαλληνιακή Ελάτη - Abies cephalonica եւ այդ պատճառով կը կոչուի նաեւ  Սեւ Լեռ Monte Nero - Μαύρο Βουνό։  Լերան վրայ ազատօրէն կը պտտին մանրակազմ վայրի ձիերը՝ նոյնպէս շրջանի յատկանիշներէն։
Ալֆոնսօ Դ.
Կենսագրութիւն
Ալֆոնսօ Դ. թագաւոր մահացած է 24 Յունուար 1336-ին, Պարսելոնայի մէջ :
Քեֆալոնիա (կղզի)
Պատմական անդրադարձ
Թիլէվոես կամ Թաֆյի Taphians կղզիները
Ալֆոնսօ Դ.
Կենսագրութիւն
Ամուսնոյն մահէն ետք Էլէանոր զաւակներուն` Ֆերնանտոյի եւ Խուանի հետ Քասթիլիոյ եւ Լէոնի թագաւորութիւն փոխադրուած է:
Քեֆալոնիա (կղզի)
Պատմական անդրադարձ
Հնագիտական տուեալներ կը ցուցնեն թէ Քեֆալոնիան բնակուած է Ք․ա․ 2-րդ հազարամեակէն։  Առաջին բնակիչները եղած են Լելեղես(ները)՝ Leleges Λέλεγες․ հին յունական ցեղ։ Իսկ Թաֆիի կամ Թիլէվօէ Teleboans Τηλεβόαι Ժողովուրդները նախ կայք հաստատած են Քեֆալոնիայի շրջակայքի ծովերը՝  Թիլէվոես կամ Թաֆյի Taphians կղզիներու ամբողջութիւնը, որ կ՛երկարի Լեֆքատա կղզիին արեւելեան ափերէն մինչեւ Կեդրոնական Յունաստանի Էթոլոաքարնանինայի արեւմտեան ափերուն։   Անոնք առեւտրական կապեր ունեցած են Քեֆալոնիայի բնակիչներուն հետ եւ ապա մասամբ հոն տեղափոխուած են։
Հնադար
Հնադարի շրջանին կղզիին վրայ կը զարգանան չորս անկախ քաղաք-պետութիւններ՝ Քրանյի Cranii Κράνιοι, Փրոնի  Πρόννοι, Սամի Sami Σάμη եւ Փալի Pale Πάλη։
Այտա Պոյաճեան
Գործունէութիւն
Արուեստագիտուհին զբաղուած է գիրքերու պատրաստութեամբ եւ նկարազարդութեամբ. իր աշխատութեամբ թէ՛ Հայաստանի եւ թէ սփիւռքի մէջ հրատարակուած են բազմաթիւ գիրքեր։
Քեֆալոնիա (կղզի)
Հնադար
Ըստ հնագէտ Ռոպեր Պիթլեսթոնին, Հոմերոսի Ոդիսական դիւցազներգութեան մէջ Օտիսէաս թագաւորին «Իթաքին», Քեֆալոնիա կղզիին արեւմուտքին գտնուող Փալիքի թերակղզին այդ կրնայ ըլլալ, քանի հնադարի շրջանին կղզի էր։
Այտա Պոյաճեան
Գործունէութիւն
1979 թուականին «Լուսին, լուսին, լուսերես» մանկական գիրքի ձեւաւորման եւ պատկերազարդման համար արժանացած է մրցոյթի:
Քեֆալոնիա (կղզի)
Հռոմէական եւ Բիւզանդական իշխանութեան շրջաններ
Քեֆալոնիայի պատմութիւնը, վեր ի վարոյ Յոնիական կղզիներուն պատմութիւնն է․ Հռոմէացիներու իշխանութեան ժամանակաշրջան եւ ապա՝ Բիւզանդական Կայսրութեան ժամանակաշրջան։
Այտա Պոյաճեան
Գործունէութիւն
Այտա Պոյաճեանի գործերը ցայսօր կը գտնուին Հայաստանի Ազգային պատկերասրահի եւ Լիբանանի, Եգիպտոսի, Սուրիոյ, Քանատայի եւ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու տարբեր սրահներէն ներս :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Նկարիչներ Ստորոգութիւն:Արուեստագէտներ Ստորոգութիւն:Արուեստագէտներ ըստ ազգութեան
Քեֆալոնիա (կղզի)
Վենետիկի Հանրապետութեան ժամանակաշրջան
Խաչակիրներու Դ․ արշաւանքէն ետք, Յոնիական Ծովուն կղզիները յաջորդաբար կը միացուին Վենետիկի Հանրապետութեան․ Քեֆալոնիան՝ 1500 - 1797։ Ազատամիտ վարչակարգը առեւտուրի զարգացման ենթահողը կը հանդիսանայ։   Այս ժամանակաշրանին կղզին կը ծաղկի։  Կը տպուին նոյնիսկ հրէական գիրքեր որոնք կ՛արտածուին արեւելեան Միջերկրականի շրջանները։ Քաղաքներն ու գիւղերը բլուրներու վրայ կը կառուցուին, ծովահէններէն պահպանուելու համար։   Կը կառուցուին նաեւ բերդեր, ամրոցներ դիմադրելու համար օսմանեան արշաւանքները․ գլխաւորներէն՝ Ասոս Բերդը Assos Castle Κάστρο της Άσσου որ կը գտնուի կղզիին հիւսիս արեւմտեան մասին, Փալիքի թերակղզիին հիւսիսը։  Ասոսի Բերդը հիւսիսային Քեֆալոնիային մայրաքաղաքը կը դառնայ, սակայն երբ Օսմանցիներուն յարձակումները կը նուազին, ան կը կորսնցնէ ռազմական կարեւորութիւնը եւ Արղոսթոլին կղզիին մայրաքաղաքը կը դառնայ ։
Այս ժամանակաշրջանին, Քեֆալոնիա եւ Զաքինթոս կղզիները ֆրակոսթաֆիլο` խաղողի տեսակ, (φραγκοστάφυλλο) գլխաւոր արտադրողներն ու արտածողները կ՛ըլլան։
Ֆրանսական եւ Բրիտանական իշխանութիւններ
1797-ին, երբ Նափոլէոն Պոնափարթը Վենետիկը կը գրաւէ, Յոնիական կղզիները, հետեւաբար Քեֆալոնիան եւ Իթաքին Քամփօ Ֆորմիօ դաշինքով traité de Campo-Formio ֆրանսական գերիշխանութեան տակ կը գտնուին։ 21-3-1800 մինչեւ 8-6-1807 Յոնիական կղզիները «Եօթը կղզիներու Հանրապետութիւն» անուանումով կը գտնուին Ռուսիոյ եւ Օսմանեան լուծին տակ։   Ապա Թիլսիթի դաշինքով traités de Tilsit  Ֆրանսացիներուն կը վերադարձուին։
1807-1809 կղզիները կրկին կը գտնուին ֆրանսական տիրապետութեան տակ։ 1809 թուականին, ֆրանսական նաւատորմիղին պարտութեամբ, Անգլիացիները յաջորդաբար կը գրաւեն Յոնիական Ծովուն գլխաւոր կղզիները՝ Զաքինթոս, Քեֆալոնիա։  Կը կատարուին զանազան կառուցումներ․ Զուիցերիացի Շառլ Տէ Պոզէ ճարտարապետին (որ այդ ժամանակ նաեւ կղզիին կառավարիչն է) կը յանձնուի քարաշէն կամուրջի մը շինութիւնը, որպէսզի Արղոսթոլի մայրաքաղաքը կապուի կղզիին հիւսիսային մասին եւ Արղոսթոլի Ծոցէն զատէ Քութավոս Κούταβος ծովալիճը։  Կամուրջը կ՛անուանուի «Տէ Պոզէ կամուրջ» Γέφυρα Ντε Μποσέ - De Bosset Bridge։
Յոնիական կղզիներու միացեալ Պետութիւն
1815-1864 Յոնիական կղզիները Փարիզի Դաշինքով՝ 5-11-1815,  Անգլիոյ հովանաւորութեան տակ կը գտնուին՝ «Յոնիական կղզիներու միացեալ Պետութիւն» անունին տակ։  Սակայն, կղզիներուն բնակիչները տեւաբար կը ճնշեն պահանջելով նախ օգնել յոյներուն ապստամբութեան Օսմանեան կայսրութեան դէմ եւ հետագային կղզիին միացումը Յունաստանին։  1848 թուականին, Յունաստանի հետ միութեան պահանջով Արղոսթոլի եւ Լիքսուրի քաղաքներուն մէջ թեթեւ ընդհարումները կը սաստկանան։  Բրիտանացիները կը սահմանափակեն խօսքի ազատութիւնը։
Քրի-քրի
Քրի-քրի (κρι-κρι)․ կը կոչուի նաեւ քրիթիքի էղա (կրետական քարայծ κρητική αίγα), աղրիմի (αγρίμι), էղաղրոս (քարայծեմի αίγαγρος)։  Կրետէ կղզիին խորհրդանիշը։  Ստնաւոր, երկսմբակաւոր կենդանի, արեւելեան Միջերկրական ի բնիկ։  Այժմ կը հանդիպինք անոր միայն Կրետէ եւ անոր մերձակայ երեք կղզիակներուն վրայ՝ Տիա, Թէոթորու եւ Այի Փանտես։
Քեֆալոնիա (կղզի)
Յունաստանի հետ միացում
Յունաստանի Անկախութենէն տասնամեակներ ետք է որ Յոնիական կղզիները մայր Յունաստանին կը միանան 21 Մայիս 1864-ին՝ 17-29 Մարտ 1864 թուականին Անգլիոյ, Ֆրանսայի, Ռուսիոյ եւ Յունաստանի միջեւ ստորագրուած դաշինքով։
Քրի-քրի
Տեղեկութիւններ
Ըստ հնագէտներուն, քրի-քրին Կրետէ մուտք կը գործէ Մինոասեան Քաղաքակրթութեան ժամանակաշրջանին։  Հին տարիներուն տարածուած էր ամբողջ Էգէականին, սակայն անոր վերջին ապաստանը եղած են Լեֆքա Օրի լեռնաշղթայի Սամարիա Կիրճի ն բաձրադիր ուղղաձիգ ապառաժները, որ նաեւ «անմատչելի» կը կոչուին։ 1960-ական թուականներուն քրի-քրին բնաջնջման վտանգի տակ էր․ կը հաշուէր միայն 200 շունչ*։ Այդ պատճառով 1962-ին Սամարիա կիրճը կը յայտարարուի Ազգային Պուրակ եւ կը պահպանուի Եունեսքոյէն իբրեւ«Կենսոլորտի Պահեստ»։ Այժմ, 2 000 շունչ կը հաշուէ։
Քեֆալոնիա (կղզի)
Նորագոյն շրջան
Ա․ Համաշխարհային Պատերազմին ընթացքին, կղզին կարճ ժամանակի համար ֆրանսական ուժերը կը գրաւեն։
Քրի-քրի
Նկարագրութիւն
Կենդանիին մորթին գոյնը բաց սրճագոյն է, իսկ վիզին շուրջի երիզին գոյնը գոց սրճագոյն է։  Արու քրի-քրիին եղջիւրները խոշոր են։  Ոստումները մեծ են եւ ցերեկը կը հանգստանայ։  Երկչոտ կենդանի է։ Մարդէն հեռու կը մնայ։  Դիւրութեամբ կը մագլցի ուղղաձիգ ապառաժները։
Քեֆալոնիա (կղզի)
Նորագոյն շրջան
Բ․ Համաշխարհային Պատերազմի սկզբնական շրջանին՝ 1941 թուականին, Քեֆալոնիան Իտալացիները կը գրաւեն։ Վերջիններուն տիրակալութիւնը տկար ըլլալով, 1943 թուականին գերմանացիները կը կռուին իրենց նախկին զինակից իտալացիներուն դէմ եւ կղզին կը գրաւեն։  12.000 իտալացի զինուորներուն (Աքուի Զօրագունդ Μεραρχίας Άκουι - Divisione Acqui) ջախջախիչ մեծամանսութիւնը կը գնդակահարուի․ անոնք պարզապէս կ՛ուզէին տուն վերադառնալ։ 1944 թուականին կղզիները կը գտնուին յոյն ազատամարտիկներուն հսկողութեան տակ։
1953 թուականի երկրաշարժը
1953 թուականին Օգոստոս ամսուան մէջ Քեֆալոնիա եւ Զաքինթոս կղզիներուն միջեւ կ՛արձանագրուին 113 զօրաւոր երկրաշարժներ, որոնցմէ ամենազօրաւորը եւ քանդիչն է՝ 12 Օգոստոս 1953 թուականին 6,8 Ռիխթըրի ուժգնութեամբ երկրաշարժը։  Քեֆալոնիայի մեծ մասը գետնի հաւասար կ՛ըլլայ  եւ կղզին ծովուն մակերեսէն 60 սմ․ կը բարձրանայ։  455 հոգի կը մահանան, 2․412՝ վիրաւոր եւ 21 անյայտ։  Քեֆալոնիայի Արղոսթոլի մայրաքաղաքին մէջ միայն երկու բնակարաններ ոտքի կը մնան։  Կը փրկուի միայն հիւսիսի մասը՝ Էրիսոս թերակղզին եւ յատկապէս Ֆիսքարտօ Fiskardo - Φισκάρδο գիւղաքաղաքը։
Ըստ 1951-ի մարդահամարին Քեֆալոնիան կը հաշուէր 47.369 հոգի։  1961-ի մարդահամարին՝ 39.793։  Երկրաշարժը կը պատճառէ արտագաղթի եւ ներգաղթի ալիք մը դէպի Յունաստանի ուրիշ շրջաններ։ Յաջորդող տասնամեակին կղզին կը վերագտնէ ինզինքը, շէնքերը կը կառուցուին Հակաերկրաշարժման Ծրագրի օրէնքներուն հետեւելով։  Զգօսաշրջիկութիւնը կը զարգանայ եւ տնտեսութեան թափ կու տայ։
Յունաստանի ՀՄԸՄ-ի սկաուտներուն փրկախումբը
Սարսափելի երկրաշարժին լուրը առած առաջին իսկ ժամերէն, Քոքինիոյ ՀՄԸՄ Սկաուտական խմբապետ Եղբ. ­­Պերճ Գ­րի­գո­րեանի ­­նախաձեռնութեամբ, արագօրէն կը կազմուի Հայ Սկաուտներու փրկախումբը։  Անոնք երկրաշարժին երկրորդ օրն իսկ Քե­ֆա­լո­նիա կը հասնին։  Փ­լա­տակ­նե­րուն տա­կէն կը յա­ջո­ղին փրկել տեղ­ւոյն հի­ւան­դա­նո­ցի վի­րա­բու­ժա­կան գոր­ծիք­նե­րը, ինչ­պէս նաեւ հի­ւան­դա­նո­ցի գան­ձը:
­­Նոյն ժա­մա­նակ, եղբ. ­­Պերճ Գ­րի­գո­րեան, իր կեան­քը վտան­գե­լով, փլա­տակ­նե­րու տա­կէն կ­­՚ա­զա­տէ ծե­րու­նի զոյգ մը եւ փոք­րիկ մը:  Իր այս ա­րիու­թեան հա­մար եղ­բ․ Պերճը կ­­՚ար­ժա­նա­նայ ­­Յու­նաս­տա­նի ­­Զի­նեալ ու­ժե­րու «­­Պա­տո­ւոյ» շքա­նա­շա­նին:
Ժամանակակից շրջան
Կործանիչ երկրաշարժէն տասնամեակ մը ետք կղզին կը վերագտնէ ինզինքը, շէնքերը կը կառուցուին Հակաերկրաշարժման Ծրագրի օրէնքներուն հետեւելով։
1990 թուականին ծագած հսկայ հրդեհը մեծ վնաս կը հասնցնէ կղզիին անտառներուն։  2003 թուականին 5,3 ռիխթըրի ուժգնութեամբ մակերեսային երկրաշարժը  բարեբախտաբար կործանիչ վնասներ չի պատճառեր, նոյնպէս 2005 Սեպտեմբեր 20-ի (4,9 ռիխթըր) երկրաշարժը։  Իսկ Յուլիս 18, 2007 կրկին հրդեհ կը ծագի անտառային շրջանին մէջ եւ արագ կը տարածուի շրջանին մէջ փչող զօրաւոր քամիներուն պատճառով, կրակի շիջանիլը քանի մը օր կը տեւէ ։
Յունուար 26, 2014 եւ  Փետրուար 3, 2014 երկրաշարժի երկու յաջորդական զօրաւոր ցնցումներ՝ 5,8 եւ 6,1 ուժգնութեամբ կը ցնցեն կղզին։  Բարեբախտաբար թեթեւօրէն կը վնասուին Փալիքի թերակղզին եւ Լիքսուրի նաւահանգիստը։
Կղզին հանրածանօթ կը դառնայ երբ 2001 թուականին Քեֆալոնիա կղզիին մէջ կ՛արդատրուի «Հրամանատար Քորելլիին մանտոլինը» Captain Corelli's Mandolin ժապաւէնը։  Այժմ ամառները կղզին կ՛այցելեն արուեստի բնագաւարէն համբաւի արժանացած արուեստագէտներ, օրինակ՝ Մատօնա, Սթիվըն Սփիլպերկ, Թոմ Քրուզ եւ շատ ուրիշներ։
Տնտեսութիւն
Քեֆալոնիային գլխաւոր ճարտարարուեստներէն են՝ անասնաբուծութիւնը, զբօսաշրջիկութիւնը եւ գիւղատնտեսութիւնը․ ձիթապտուղի, ձէթի, չամիչի եւ գինիի արտադրում եւ արտածում։ Նաեւ շատ կը զարգանան ձկնորսաբուծութիւնը եւ բնածխատ կրածինի ճարտարարուեստը։
Նաւահանգիստներ
Քեֆալոնիա կղզին ունի չորս գլխաւոր նաւահանգիստներ․ Սամի՝ հարաւ-արեւելք, կապուած Փաթրայի եւ Իթաքի կղզիին, Փորոս՝ հարաւ-արերելք, կապուած Պեղոպոնեսի արեւմուտքի հիւսիսային ծայրամասին գտնուող Քիլլինի նաւահանգիստին, Արղոսթոլի մայրաքաղաքին ընթարձակ նաւահանգիստը՝ արեւմուտք, որ կը ծառայէ տեղական փոխադրութիւնները դէպի դիմացի Լիքսուրի քաղաքը եւ Զաքինթոս  կղզին, Ֆիսքարտօ՝ հիւսիս, կապուած Լեֆքատա եւ Իթաքի կղզիներուն։
Արղոսթոլի նաւահանգիստին կից կայ նաւակայքը, ուր կրնան խարիսխ կապել (հանգստանալ) 100 փոքր նաւեր։
Ճամբաներ
Կղզիին առաջին պողոտաները անգլիացիները կը կառուցեն 19-րդ դարուն։  1995 թուականէն, կղզիին քաղաքները, գիւղերը եւ ծովափները իրար կապող գրեթէ բոլոր ճամբաները կուպրով պատուած են։
Օդակայան
Քեֆալոնիան օժտուած է միջազգային օդակայանով՝ Kefalonia Airport «Anna Pollatou» (IATA: EFL, ICAO: LGKF)
Ուժանիւթ արտադրելու աղբիւրներ
Կղզիին բարձր եւ իրարայաջորդ գագաթները եզակի վայր կը հանդիսանան կենսոլորտի անվնաս ուժանիւթի արտադրութեան համար։  Հողմաելեկտրակայաններ կառուցուած են՝  «Մանոլաթի-Քսերոլիպա» Արղոսթոլի, «Իմերովիղլի», «Այիա Տինաթի», «Էվմորֆիա» եւ շատ ուրիշ կը շարունակուին կառուցուիլ։
Երաժշտութիւն
Քեֆալոնիա կղզին, Յոնիական Ծովուն կղզիներուն նման, դարերու ընթացքին գտնուելով գլխաւորաբար արեւմտեան եւրոպայի ազդեցութեան տակ,  կը զարգացնէ իւրայատուկ մշակոյթ մը, որ ներկայիս կը բացատրուի իբրեւ Էփթանեզեան Դպրոց Επτανησιακή Σχολή (ճարտարապետութիւն, գեղարուեստ, երաժշտութիւն, եւայլն)։  Կղզին այցելած է աշխարհածանօթ յօրինող՝ Ռիչարտ Սրաուս Richard Georg Strauss։ 1836 թուականէն, Լիքսուրին ունի իր Երաժշտասէրներու Նուագախումբը։ Իսկ Արղոսթոլին Rokos Vergottis Երաժշտանոցը Conservatory։
Բարձրագոյն Կրթութիւն
Կղզիին վրայ Համալսարաններու ներկայութիւնը՝ Յոնիական կղզիներու Արհետագիտսւթեան Հիմնարկ իր վեց բաժիններով, Նաւային ազգային Կաճառը եւ Քեֆալոնիային Երաժշտութեան Դպրոցը մեծապէս կ՛օգնեն տնտեսութեան։
Մարզական
Քեֆալոնիայի մարզական կեանքը աշխուժ է։ Կան ոտնագնդակի բազմաթիւ խումբեր (Քեֆալոնիա – Իթաքի կղզիներուն Ոտնագնդակի խումբերու Միութիւն), ինչպէս նաեւ Կողովագնդակի խումբ, Հեծելարշաւի եւ Ծովարշաւի ակումբներ։
Կղզին միջազգային արուեստին մէջ
1930, 1938 եւ 1969 թուականներուն, կը հրատարակուին յաջորդաբար Ալպեր Քօէնի «Solal», «Mangeclous» եւ «Les Valeureux» վէպերը։  Անոնց դաւը կը կատարուի  Քեֆալոնիա կղզիին մէջ։
2015 թուականին լոյս կը տեսնէ Assassin's Creed Odyssey տեսերիզ-խաղը։  Նիւթն է Հին Յունաստանը Պեղոպոնիզեան պատերազմին ընթացքին։
Քեֆալոնիա կղզիին հայերը
Քեֆալոնիա կղզիին հայերու ներկայութիւնը կարճատեւ եղած է։  25 տարի կը տեւէ անոնց ներկայութիւնը Քեֆալոնիա 1923-1948։ Տե՛ս բուն արձանագրութիւն՝ Քեֆալոնիայի հայերը
Ալեոնքա (տուրմ)
Ալեոնքա, կաթով տուրմ, որ սկսած է արտադրուիլ 1965-էն սկսեալ՝ ԽՍՀՄ-ի, աւելի ուշ՝ Ռուսաստան ի մէջ, ինչպէս նաեւ «Красный Октябрь» (Կարմիր Հոկտեմբեր) գործարանին մէջ (1966-էն սկսեալ)։ Տարբերակիչ յատկութիւնը հիմնուած է սերով (cream)՝ «հարուստ» համին վրայ։ Ներկայիս, «Ալեոնքա» («Алёнка») ընկերութեան վաճառանիշը կը պատկանի «Հրուշակագործներու Միաւորում» («Объединённые кондитеры») կազմակերպութեան, որու կազմին մէջ կը մտնեն 15 կազմակերպութիւններ՝ «Ռոթ Ֆրոնթ»ը («Рот Фронт»), «Красный Октябрь»ը, «Պարայեւեան հրուշակագործներու առեւտրական տունը» («Кондитерский концерн Бабаевский») եւ այլն։ Բացի ատկէ, տուրմին վաճառանիշներուն կարելի է հանդիպիլ նաեւ այլ հետխորհհրդային երկիրներու մէջ, ինչպէս՝ Ուքրանիոյ «Ալեոնքա»ն («Оленка») եւ պելառուսական նմանատիպ տուրմեր։
«Ալեոնքա» տուրմ
Կաղապարը կը կշռէ 100 կրամ՝ ուղղանկիւն տեսքով՝ 3х5 չափի, «Красный Октябрь» գրութեամբ բոլոր կողմերէն, ուր նկարուած է շալով աղջիկ մը։ Կաթով տուրմ՝ «Ալեոնքա»յի բաղադրութեան մէջ կը մտնեն՝ շաքար, փոշի կաթ, քաքաոյի իւղ (cacao), փոշի քաքաօ, քաքաոյի քերթուկ, սերմնակաթ (emulsion) գոյացնող դեղնուցին (lecithin) եւ արհեստական հոտահաղորդիչներ։
Քեֆալոնիա (կղզի)
Բնապահպանում
NATURA 2017 արձանագրութեամբ Յունաստանի Բնապահպանման Ծրագրին մէջ Քեֆալոնիա կղզիին ներառնուած շրջանները․-
Ալեոնքա (տուրմ)
«Ալեոնքա» տուրմ
«Ալեոնքա» կաթով տուրմի բաղադրութիւնը՝ ըստ «Красный Октябрь» (Կարմիր Հոկտեմբեր) գործարանին՝ շաքար, լրիւ չոր կաթ, քաքաոյի իւղ, քաքաոյի քերթուկ, սերմնակաթ գոյացնող՝ E322 դեղնուցին, արհեստական բոյրի հաղորդիչներ եւ վանիլին։
Քեֆալոնիա (կղզի)
Տես նաեւ
Քերքիրա
Ալեոնքա (տուրմ)
«Ալեոնքա» տուրմ
2000-ական թուականներուն կը սկսի «Алёнка», վաճառանիշով այլ տեսակներու արտահանում ը՝
Քեֆալոնիա (կղզի)
Տես նաեւ
Փաքսի
Լեֆքատա
Ալեոնքա (տուրմ)
«Ալեոնքա» տուրմ
Ինչպէս նաեւ կը փոխուի տուրմին բաղադրութիւնը։ Առաջ 100 կրամ սալիկը կը դրուէր ծրարի մը ձեւով, ապա կը փաթթուէր (աւելի փոքր կշիռքով սալիկները մինչեւ հիմա կը փաթթուին)։ Բացի աւանդականէն, կ'արտահանուին նաեւ 200, 60, 20 եւ 15 կրամով տուրմէ սալիկներ։ Ինչպէս նաեւ այս վաճառանիշով կը սկսին նաեւ այն տուրմերու վաճառքը, որոնց պատկերը կը համընկնէր «Ալեոնքա»յի հետ։
Քեֆալոնիա (կղզի)
Տես նաեւ
Իթաքի
Ալեոնքա (տուրմ)
Պատմութիւն
1960-ական թուականներու սկիզբը ԽՍՀ պետութեան որոշումով գիր մը կ'ընդունուի, որմով յատկապէս մեծ ուշադրութիւն կը դարձուէր մեծ քանակութեամբ շահաւէտ գինով կաթով տուրմերու արտադրութեան։ Մոսկուա յի տարբեր գործարաններուն մէջ կը սկսին փորձեր՝ տարբեր տուրմեր ստեղծելու համար։ 1964-ին, խորհրդային հրուշակագործները կը ստեղծեն տուրմը, որ հետագային կը սկսի արտադրուիլ նաեւ այլ գործարաններու մէջ («Ռոթ Ֆրոնթ»ը («Рот Фронт»), «Красный Октябрь»ը, «Պարայեւեան հրուշակագործներու առեւտրական տունը»ը («Кондитерский концерн Бабаевский»))։ Առաջին «Ալեոնքա»ները ի յայտ կու գան «Պարայեւեան հրուշակագործներու առեւտրական տան» մէջ՝ պատկերը աղջիկ էր՝ կապոյտ շալով, Ռոթ Ֆրոնթ»ի երկուքը՝ աղջիկը ցնցուղով եւ աղջիկը շան ու նապաստակի հետ ։
1960-ին լուսանկարիչ-լրագրող ՝ Ալեքսանտր Միխայլովիչ Կերինաս, կը նկարէ իր ութամեայ դուստրը՝ Լենան՝ մետաքսէ թաշկինակով։ Նկարը բաւական յաջող էր եւ Կերինաս զայն կ'ուղարկէ ամսագիրներուն։ Առաջին նկարը կը յայտնուի «Խորհրդային նկար» ամսագիրին մէջ, յետոյ ան կը գեղեցկանայ «Առողջութիւն» (Здоровье) ամսագիրին մէջ (№ 1, 1962) :
1964-ին, նոր տուրմի եւ հետագայ տուրմերու համար հաստատուն տեսք մը եւ դէմք մը չկար «Красный Октябрь» գործարանին մէջ։ Տուրմերը կ'արտադրուէին տարբեր ծրարի գոյներով եւ նկարներով։ Ի վերջոյ գործարանը կ'որոշէ ընդունիլ մշտական նկար մը՝ մշտական «Ալեոնուշքա» ունենալու համար։ Սակայն այդ որոշումը հաւանութեան չ'արժանանար։ Այն ատեն, գործարանին սեփականատէրը «Երեկոյեան Մոսկուա» թերթին միջոցով, մրցոյթ մը կը յայտարարէ՝ աղջկան նկարին համար, որ դառնար տուրմի ծրարին նկարին դէմքը։ Այդ մրցոյթին կը յաղթէ Ալեքսանտրիօ Գերինասայի նկարը, որ կը բարելաւէ նկարիչ Մասլովը։ Սկզբնական նկարին համեմատ Ալեոնուշքան կը դառնայ կապոյտ աչքերով, կը փոխուի անոր բերանը, դէմքին հաւկթաձեւ գիծերը եւ հայեացքին ուղղութիւնը։ 1965-ին արտադրող գործարանը կը սկսի, արդէն իսկ մշտական նկարով արտադրութիւնը։ Տուեալ նկարը աւելի քան 50 տարի առանց փոփոխութեան կը զարդարէր տուրմին ծրարը։
Ներկայիս մշակոյթի մէջ
1998-ին, նկարիչ Ալեքսանտր Շապունով կը ստեղծէ՝ «Ալեոնքան Կովկասի մէջ» արտադրութիւնը, որ կը ներկայանար «Կովկաս» քոնեակի շիշով, եւ որուն վրայ կանգնած էր «Ալեոնքա»ն :
Էրիք Նազարեան
Էրիք Նազարեան, ամերիկահայ բեմադրիչ եւ բեմագիր։
կենսագրական գիծեր
Նազարեան նաեւ բեմադրած է Պոլսոյ մասին վաւերագրական ժապաւէն մը։ Նազարեան պատրաստած է Հայոց Ցեղասպանութեան մասին ժապաւէն մը, որուն բեմադրիչն ու բեմագիրը ինքն է ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ Ստորոգութիւն:Հայ բեմագիրներ
9 Մարտ
9 Մարտ, տարուան 68-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 69-րդ) օրն է
Մարտիրոս Գուշաքճեան
Մարտիրոս Գուշաքճեան, մանկավարժ, խմբագիր, թարգմանիչ, բանաստեղծ, բառարանագիր, պատմաբան։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1926-ին, Մուսա լերան Եողուն Օլուգ գիւղը: Նախակրթութիւնը ստացած է ծննդավայր գիւղին մէջ, ապա 1938-1944, յաճախած է Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւն։ Մելգոնեանի աշակերտական շրջանին, խմբագ­րած է «Վերելք» եւ «Հայ Սփիւռք» աշակերտական պարբերաթերթերը, առաջինը ձեռագիր, երկրորդը մե­քենագիր։
1948-ին, իր իսկ խմբագրութեամբ լոյս տեսած է վերջին համար մը:
1955-ին լոյս ընծայած է «Յուշարձան Մուսա Լերան» պարբերագիրքը (մի­այն մէկ թիւ)։ Իսկ 1956-ին սկսած է հրատարակել «Երկիր» պարբերաթեր­թը, որուն խմբագիրը տարի մը ետք եղած է Հայկ Գույումճեանը, հիմնադիր-խմբագրին Պէյրութ հաստատուելուն պատճառով։
Թարգմանիչ Գուշաքճեանէն հատորի մը կողքին տակ ամփոփուած կայ Հ. Լ. Կէյցի «Հոգիներու Աճուրդը» (The Auction of Souls). «Մեծ եղեռնէն վերապրող հայուհի Օրորա Մարտիկանեան ի վաւերական պատմութիւնը» (Պէյրութ, 1965), որ նախապէս լոլս տեսած է իբրեւ թերթօն՝ Զարթօնքի մէջ:
Բառարանագիր Մարտիրոս Գուշաքճեան Վեր. Տիգրան Խնդրունիի աշխատակցութեամբ, պատրաստած է Անգլերէն-Հայերէն [եւ] Հայերէն-Անգլերէն բառարան (Պէյրութ, 1970), որ հետագային որոշ յաւելումներով ու փոփոխութիւններով արժանացած է քանի մը տպագրութիւններու: Հալէպի մէջ լոյս տեսած է իր Անգլերէն-Հայերէն բառարանը (Հալէպ, 1998):
Պատմաբան Մարտիրոս Գուշաքճեանէն կը մնան, կողքի տակ մտած երկու հատորներ: Աոաջինը ծաւալուն աշխատասիրութիւն մը՝ «Յուշամատեան Մուսա Լերան», զոր խմբագրած են ինք եւ Պօղոս Մատուռեան (Պէյրութ, 1970): Իր խմբագրած այս հատորին մէջ Գուշաքճեան ունի երկու ընդարձակ ուսումնասիրութիւն՝ «Պատմութիւն Անտիոքի եւ շրջակայքի Հայկական Անտիոքը» եւ «Մուսա Լերան գոյամարտը»: Երկրորդ հատորը իբրեւ խորագիր ունի «Մուսա Լերան Հայկական գաղթօճախը» (Պէյրութ, 1988): Այս երկրորդը եղած է Գուշաքճեանի տոկտորա­կան աւարտաճառը, զոր ներկայացուցած է Երեւանի Պետական Համալսարանի Հայ ժողովրդի պատմութեան ամպիոնին:
Գուշաքճեան մահացած է Այնճար, 9 Մայիս 1999-ին:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1926 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1999 մահեր Ստորոգութիւն:9 Մայիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ բառարանագիրներ
Սերովբէ Պէնկլեան
Սերովբէ Պէնկլեան, հայ դերասան եւ թատերական գործիչ։
Յաճախած է Բերայի ազգային երկսեռ վարժարանը։ Փոքր տարիքէն աշխատած է եւ այդ իսկ պատճառով դպրոց չէ յաճախած: Աշխատած է ըմպելարանի մը մէջ՝ իր եղբօր հետ: Չորս եղբայր ունեցած է եւ արհեստ չէ ունեցած։
Սերովբէ կարդալ չէ գիտցած, իսկ հայերէն արտասանութիւնն ալ օտար առոգանութիւն ունեցած: Հայերէնով ներկայացման մը հանդիսատես ըլլալով, զգացած է, որ ինք ընդունակ է դերասանութեան, եւ 1857-1858-ին բարձրացած է բեմ Խասգիւղի մէջ, մասնակցելով Մազաքեան-Աճէմեանի թատերախումբի ներկայացումներուն:
1861-1862 մտած է Արեւելեան թատրոնի խումբին մէջ իբրեւ դերասան։ 1863 թուականին Էքշեանի խումբին հետ մեկնած է Զմիւռնիա եւ հանդէս եկած քաղաքի այլ թատերախումբերու մէջ։ 1868 թուականին մաս կազմած է Յակոբ Վարդովեանի «Օսմանեան թատրոն»ի մէջ։
Ճշմարտութիւն
Ճշմարտութիւնը նիւթի կողմէ իրականութեան համապատասխան արտացոլումն է : Ճշմարտութիւնը իրականութեան այնպիսի վերարտադրումն է, ինչպիսին այն կայ` գիտակցութենէն դուրս եւ անկէ անկախ : Ճշմարտութեան չափանիշները կը դիտարկուին ճանաչողութեան տեսութեան շրջանակներուն մէջ։ Փիլիսոփայութեան այն բաժինն է, որ կ'ուսումնասիրէ ճանաչողական գործունէութեան ընթացքին նիւթին եւ առարկային փոխյարաբերութիւնները, գիտելիքի եւ իրականութեան յարաբերակցութիւնը, մարդու կողմէ աշխարհի ճանաչման հնարաւորութիւնները, ճշմարտութեան չափանիշներն ու գիտելիքի հաւաստիութիւնը :
Սերովբէ Պէնկլեան
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1834 ծնունդներ Ստորոգութիւն:29 Յունիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:Բերա ծնածներ Ստորոգութիւն:1900 մահեր Ստորոգութիւն:28 Փետրուարի մահացածներ Ստորոգութիւն:Աղեքսանդրիա մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Ճշմարտութիւն
Իտէալիստական փիլիսոփայութեան համակարգերուն մէջ ճշմարտութիւնը համարուած է իտէալական առարկաներու յաւէրժ ու անփոփոխ յատկութիւն /Պղատոն/, բանականութեան բնածին յատկանիշ /Տեքարդ/ կամ մտքի ապրիորի ձեւ /Քանթ/: Ըստ տրամաբանական ըմբռնման` ճշմարտութիւնը գիտելիքներու ծաւալուն գործընթացքն է /Հեկել/: Իսկ ձեռներիցութիւնը ճշմարիտ կը համարէ այն գիտելիքը, որ գործնականօրէն կիրառելի է եւ կ'ապահովէ յաջողութիւն :
Փիլիսոփայութեան շրջանակներուն մէջ կը քննարկուի այնպիսի բաժամունք, ինչպէս է առարկայական ճշմարտութիւնը, ինչ որ մարդոց եւ մարդկութենէն անկախ գիտելիքի բովանդակութիւնն է։ Կայ նաեւ բացարձակ եւ յարաբերական ճշմարտութիւն, ինչ որ տրամաբանական նիւթապաշտութեան բաժամունք է։
Ճշմարտութիւն բառը կ'օգտագործուի նաեւ ձեւական տրամաբանութեան մէջ։ Գոյութիւն ունի «տրամաբանական ճշմարտութիւն», որ կը հակադրէ փաստական ճշմարտութեանը։ Տրամաբանութեան մէջ ասոյթը կը համարուի ճշմարիտ, եթէ անոր ձեւը կը համինայ կամ որոշ թոյլատրելի գործողութիւններէ ետք կրնայ համինալ տրամաբանական օրէնքի հետ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Փիլիսոփայութիւն
Ստրաբոն
Ստրաբոն, յոյն պատմիչ եւ աշխարհագրագէտ։ Հեղինակն է «Պատմութիւն» (չէ պահպանուած) եւ «Աշխարհագրութիւն» երկերուն։
Ստրաբոն ծնած է ազնուական ընտանիքի մը մէջ, Ք. ա. շուրջ 63-ին, Պոնտոսի Ամասիա քաղաքը ։ Ուսանած է Նյուսայի եւ Հռոմի ճարտասանական դպրոցներուն մէջ։ Ստացած է փիլիսոփայական կրթութիւն։ Ստրաբոն ճամբորդած է Յունաստան, Փոքր Ասիա, Հայաստան, Իտալիա եւ Եգիպտոս։ Գրած է «Պատմական յիշատակարաններ»ը, որ բաղկացած է 43 գիրքերէ։ Ք.ա. 145 - Ք.ա.127 թուականներու իրադարձութիւններուն մասին պատմող այդ երկէն պատառիկներ հասած են մեզի։ Ք.ա. 7 թուականէն սկսած է գրել իր հռչակաւոր «Աշխարհագրութիւնը», որ շարունակութիւնն է «Պատմական յիշատակարաններ»ուն։ «Աշխարհագրութիւն» երկին մէջ Ստրաբոն շարադրած է ե՛ւ իր տեսածն ու ուսումնասիրածը, ե՛ւ օգտուած է բազմաթիւ հին հեղինակներու գործերէն։ «Աշխարհագրութիւն» երկը բաղկացած է 17 գիրքերէ։ Ան գրած է Եւրոպայի, Ասիոյ եւ Ափրիկէի երկիրներուն ֆիզիքական ու պատմական աշխարհագրութիւնը, հարուստ տեղեկութիւններ հաղորդած է այդ երկիրներուն քաղաքական պատմութեան եւ հասարակական յարաբերութիւններուն մասին։ Հեղինակին մտայղացումով՝ «Աշխարհագրութիւնը» պէտք է գործնական ձեռնարկ ըլլար Հռոմի պետական գործիչներուն համար։ Ստրաբոնի «Աշխարհագրութիւնը» անգնահատելի սկզբնաղբիւր մըն է նաեւ Հայաստանի բնութեան, պատմութեան, աշխարհագրութեան, տնտեսութեան եւ մշակոյթին մասին, անոր հաղորդած կարգ մը տեղեկութիւնները եզակի բնոյթ ունին, առանց որոնց կարելի չէ բաւարար չափով կողմնորոշուիլ Ք.ա. 2-1 դարերուն Հայոց պատմութեան բազմաթիւ հարցեր ուսումնասիրելու ատեն։ Ստրաբոնի «Աշխարհագրութիւն» երկը իր ժամանակին իւրայատուկ պատմաաշխարհագրական հանրագիտարան մըն է։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Յոյն աշխարհագիրներ Ստորոգութիւն:Հին Հռոմի աշխարհագրագէտներ Ստորոգութիւն:Յոյն պատմիչներ Ստորոգութիւն:Յոյն փիլիսոփաներ
Զարթօնք (օրաթերթ)
Զարթօնք Օրաթերթ, լիբանանահայ օրաթերթ եւ պաշտօնական օրկան՝ Լիբանանի Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան (Ռ.Ա.Կ.-ի)։ Հիմնադրուած է 26 Սեպտեմբեր 1937-ին, Լիբանանի մայրաքաղաք Պէյրութի մէջ։ Ունեցած է քաղաղական, լրատուական, մշակութային եւ մարզական հարուստ բովանդակութիւն։ Կարեւոր եւ ազդեցիկ դեր ունեցած է լիբանանահայ կեանքի մէջ։ «Զարթօնք»-ի առաջին խմբագիրը եղած է Վահան Թէքէեան։
Հիմնադրութիւն
Հիմնադրուած է 26 Սեպտեմբեր 1937-ին, Լիբանանի մայրաքաղաք Պէյրութի մէջ։
Պատմական
«Զարթօնք»-ի առաջին խմբագիրը եղած է Վահան Թէքէեան։
Յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ մամուլ Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ մամուլ Ստորոգութիւն:Օրաթերթեր Ստորոգութիւն:Հայկական օրաթերթեր Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ օրաթերթեր
Եղիա Նաճարեան
Եղիա Նաճարեան (17 Ապրիլ 1933 – 6 Յունուար 2008), արեւելագէտ, խմբագիր։
Կենսագրութիւն
Ծնած է ատանացի ծնողքէ, նախնական ուսումը ստացած է Ագգային Աբգարեան Վարժարանին մէջ, իսկ երկրորդականը՝ Անթիլիասի Դպրեվանքի ճեմարանին մէջ:
1950ականներէն դասաւանդած է Պէյրութի եւ Դամասկոսի Աբգարեան եւ Թարգմանչաց վարժարաններան մէջ, միաժամանակ վարած է Պէյրութի Այգ օրաթերթի խմբագրապետի պաշտօնը, ուր կա­տարած է նաեւ ֆրանսերէնէ հայերէն թերթօնային գրականութեան թարգմանութիւններ: Աշխատակ­ցած է նաեւ Պէյրութի Ազդարար օրաթերթին:
Աւելի քան քառասուն տարի աշխատած է Հայաստանի Գիտութիւններու Ակադեմիայի Արեւելագիտութեան Ինստիտուտի Արաբական Բաժնին մէջ:
Դասաւանդած է ԵՊՀի Արեւելագիտութեան Ֆակուլտէտին մէջ։ 1974-ին պաշտպանած է դոկտորական աւարտաճառը՝ «Արաբական Ազգային Մշակութային Զարթօնքը» նիւթով: Գիրքին արաբերէն թարգմանութիւնը լոյս տեսաւ 2005-ին Դամասկոսի եւ Գահիրէյի մէջ միաժամանակ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1933 ծնունդներ Ստորոգութիւն:17 Ապրիլի ծնածներ Ստորոգութիւն:2008 մահեր Ստորոգութիւն:6 Յունուարի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ արեւելագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Տողան Աքհանլը
Տողան Աքհանլը (Doğan Akhanlı, ), թուրք-գերմանացի գրող է:
Կենսագրութիւն
1991-ին տեղափոխուած է Գերմանիա ու խնդրած ապաստարան: 1998-ին Թուրքիոյ պաշտօնեաները զինք զրկած են քաղաքացութենէ : Երեք տարի ետք ան ստացած է գերմանական քաղաքացութիւն:
Աքհանլըն Քեոլնին մէջ հիմնադրած է Ռաֆայէլ Լեմքին գրադարանը, որ կոչուած է մարդու մը անունով, ով առաջինը հայերու դէմ ակատարուած ոճրագործութիւնը բնութագրած է իբրեւ ցեղասպանութիւն:
2010-ի Օգոստոս 10-ին Տողան Աքհանլը ձերբակալուած է Թուրքիա ժամանելուն ատենը: 2017-ի Օգոստոս 19-ին Կրանատային մէջ ձերբակալուած է Սպանիոյ ոստիկանութեան կողմէ Թուրքիոյ պաշտօնեաներու պահանջով, ապա ազատ արձակուած՝ Սպանիոյ դատարանի կողմէ :
Աքհանլըն Հայոց ցեղասպանութիւնը ճանչնալու եւ իր քաղաքական հայեացքներուն պատճառով երկար տարիներ չէր կրնար այցելել Թուրքիա:
Երկեր
2005-ին անոր հեղինակած «Տիրամօր վերջին երազը» վէպը արժանացած է «Հիւրիեթ»-ի 2009-ի մրցանակին:
2005-ին թուրք գրաքննադատները անոր այս գիրքը դասած են 10 լաւագոյն վէպերու շարքին :
«Ահեղ դատաստանի դատաւորները» գիրքին թրքերէն տարբերակը հրատարակուած է 1999 թուականին, Պոլսոյ մէջ, «Պելկէ» հրատարակչութեան կողմէ: Իսկ 2018-ին, Հայաստանի մէջ հրատարակուած է անոր «Ահեղ դատաստանի դատաւորները» գիրքի (թրք․ «Kıyamet Günü Yargıçları”) հայերէն թարգմանութիւնը: Գիրքի թարգմանիչը եւ մեկենասը եղած է Սոնա Զաքարեանը :
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:1957 ծնունդներ
Խաչէնի իշխանութիւն
Խաչէնի իշխանութիւն, հայ աւատական վարչա-քաղաքական կազմաւորում Հայաստանի մէջ, Ժ-Ժէ. դարերուն՝ նախկին Ծավդեք-Արցախի նախարարական-իշխանական տան տոհմաճիւղերու գլխաւորութեամբ։ Արաբական տիրապետութեան վերջին շրջանին (Թ դարու վերջը) Գանձակի մէջ գոյացած քիւրտ-իսլամական ամիրայութիւնը իւրացուցած էր Ուտիքի շարք մը գաւառներն ու Արցախի Մուխանք գաւառը, եւ Բագրատունիներու թագաւորութեան օրով արդէն նախկին Արցախի նախարարական տունը, բաժնուած երկու ճիւղի, գլխաւորաբար կ'իշխէր նահանգին լեռնային ու նախալեռնային տարածքին մէջ։ Եթէ նահանգին արեւելեան եզրը կը հասնէր Մուխանք (Միլ-Մուղան) դաշտին, ապա արեւմուտքէն անիկա կ'ընդգրկէր Գեղամայ (Սեւանայ լիճի) ամբողջ արեւելեան ափը՝ Սոդք գաւառով։ Թ.դարու կէսէն Խաչէնի իշխանութիւնը կը տարածուէր նաեւ Ուտիքի հարաւային եւ արեւմտեան գաւառներուն վրայ։ Մահլ Սմբատեանի (Թ. դարու առաջին կէս) գրաւումներու շնորհիւ Մեծ Սիւնիքի հիւսիսարեւմտեան մասը (Գեղամայ գաւառ) նոյնպէս կ'անցնի Խաչէնի իշխանութեան տակ։
Ժ. դարէն սկսեալ մեծ կարեւորութիւն կը ստանայ նահանգին կեդրոնական, բերդ-ամրոցներով հարուստ մասը՝ Խաչէնը (Թարթառ, Խաչէն ու Կարկառ գետերու հովիտները), որու ընդհանուր անունով ալ կոչուած էր ամբողջ իշխանութիւնը։ Անկախ տոհմաճիւղերու քանակէն՝ Խաչէնի իշխանութիւնը միշտ հանդէս եկած է որպէս մէկ ամբողջութիւն։ Կոստանդին Ծիրանածինը, թուարկելով Հայաստանի պետական կարեւորագոյն կազմաւորումները, որոնց հետ բիւզանդական արքունիքը գրագրութիւն ունէր, կը յիշէ նաեւ Խաչէնի իշխանը ։ Այս կը նշանակէ, որ Մեծ Հայքի Ծավդեք-Արցախի նախարարութեան չընդմիջուող ժառանգորդ Խաչէնի իշխանութիւնը  կը շարունակէր մնալ Հայաստանի ամենաազդեցիկ վարչական միաւորներէն մէկը։ Մխիթար Գոշ յանձինս Խաչէնի իշխանութեան ու Կիլիկեան (Ռուբինեան) իշխանապետութեան կը տեսնէր հայրենի թագաւորութեան այն հզօր բեկորները, որոնց հետ կը կապէր հայ ժողովուրդի քաղաքական միասնութեան վերականգնման բաղձանքները։
Սելճուք-թուրքերու տիրապետութեան դէմ մղած մարտերու եւ Զաքարեաններու ձեռնարկած ռազմաքաղաքական միջոցառումներու հետեւանքով Խաչէնի իշխանութիւնը կը բաժնուի նոր ճիւղաւորումներու։ Ժէ. դարու վերջը անոնք արդէն երեքն էին՝
Այս ճիւղերու գործարար հովանաւորութեամբ շէն ու բարգաւաճ կը մնային հոգեւոր-մշակութային կեդրոններ Գանձասարը, Դաթի եւ Խադարի վանքերը, որոնց մէջ ստեղծուած գրչութեան կեդրոններն ու դպրանոցները մեծ համբաւ ունէին Հայաստանի մէջ եւ յաջողութեամբ կը գլխաւորէին Խաչէնի իշխանութեան եւ յարակից շրջաններու մշակութային կեանքը։
Մոնկոլական տիրապետութեան տեւական շրջանը ծանր ազդեցութիւն կ'ունենայ Խաչէնի իշխանութեան քաղաքական ու մշակութային կեանքին վրայ։ Ժը. դարու առաջին կէսին կը վերանայ Հաթերքի իշխանութիւնը, եւ անոր տիրոյթները կ'անցնին Ներքին Խաչէնի Հասան-Ջալալեաններուն ու Վերին Խաչէնի Դոփեաններուն։ Հակամոնկոլական շարժումները գլխաւորելու համար 1261-ին զազանաբար կը սպաննուի շուրջ 40 տարի Խաչէնի իշխանութեան գահերեց իշխան Հասան- Զալալը, որ կը հովանաւորէր ամբողջ Հիւսիս-Արեւելեան Հայաստանի մշակութային գործը, իսկ մոնկոլներու տիրապետութեան առաջին շրջանին աչքի ինկած էր հայրենի իշխանութիւնները միաւորելու, մոնկոլ տիրակալներուն հետ արդիւնաւէտ բանակցութիւններ վարելու շրջահայաց քաղաքականութեամբ։ Գիտակցելով Վերին ու Ներքին Խաչէններու իշխաններուն ազդեցիկ դերը Արեւելեան Հայաստանի քաղաքական կեանքին մոնկոլ կուսակալները կը ջանային գլխատել Խաչէնի իշխանութիւնը, մոնկոլ մեծ խանի մօտ պարբերաբար դաւեր կը նիւթէին անոնց դէմ, անոնցմէ աւելի ուժեղներուն։ 1387-ին Լենկթեմուրի հորդաները կը կոտորեն հայրենիքի պաշտպանութեան համար ոտքի ելած Ծառի տէր Հասանն ու անոր վեց որդիները։ Այսուհանդերձ, Խաչէնի իշխանութիւնը չի վերանար։ Ակ-կոյունլու եւ կարա-կոյունլու թուրքերուն տիրապետութեան շրջանին ամբողջ Հայաստանի մէջ Խաչէնի իշխանութիւնն անընդմեջ գոյատեւած միակ պետական կազմաւորումն էր։ Օտար տիրակալներուն կործանարար հարուածներէն թոյլցած ու մանրացած Խաչէնի իշխանութիւնը կառչած կը  մնար հայրենի երկրին՝ գերագոյն ջանքերով պահպանելով ազգային ինքնութիւնը։ Ժզ. դարու երկրորդ կէսին պարսկա-թրքական պատերազմներու շրջանին Խաչէնի իշխանութեան կազմին  գոյատեւող գաւառական մանր տոհմակից իշխանութիւններն արդէն ունէին որոշակի սահմաններ եւ քաղաքական֊տնտեսական կեանքի ինքնուրոյն բնագաւառներ։ կը մնար գերագոյն տիրապետողի վաւերացումը, որ կը կատարէ շահ Աբբաս Ա.-ը 1603-ին՝ Խաչէնի իշխանութեան գաւառներու իշխանաւորները օժտելով մելիքական տիտղոսներով եւ իրաւունքներով։
Քուլիս Ալեպիս
­Քու­լիս (­Քի­րիա­քոս) Ա­լե­փիս (, Սեպտեմբեր 1903, Ա­րէո­փո­լիս (Յունաստան) - 13 Օգոստոս 1986), յոյն բանաստեղծ, թարգմանիչ, նկարիչ։
Կենսագրութիւն
Քու­լիս ծնած է Յունաստանի Լաքոնիայի Ա­րէո­փո­լիս քաղաքին մէջ։ Ան եղած է իր ընտանիքին 12 զաւակներէն վեցերորդը: Աթէնքի մէջ իրաւագիտութեան եւ փիլիսոփայութեան մէջ իր ուսումը անբողջացնելով, ան բանաստեղծութիւններ կը սկսի հրատարակել յունական հանդէսներու մէջ : Այնուհետեւ, 27 տարեկանին, պաշտօն կը ստանձնէ Յունաստանի Արղոսի տնտեսական նախարարութեան մէջ, ուր աշխատած է 10 տարի ։
1935-ին՝ Քոսթիս Փալամասի մղումով կը սկսի սերտել հայ մշակոյթը, ընթերցելով հայ բանաստեղծներու ֆրանսերէն թարգմանութիւնները: Խորանալով եւ փափաքելով տեղեկանալ այս գծով, կ'այցելէ «Նոր Օր» օրաթերթի խմբագրատունը: Այդտեղ կը հանդիպի երիտասարդ խմբագիր եւ բանաստեղծ Վազգէն Եսայեանի հետ :
1960 թուականին անցած է թոշակի։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:13 Օգոստոսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Նկարիչներ
25 Յունուար
25 Յունուար, տարուան 25-րդ օրն է։ 24 Յունուար 25 Յունուար  26 Յունուար
Տօներ
Ստորոգութիւն:Յունուար
Փլինիոս Մեծ
Փլինիոս Մեծ, բուն անունով՝ Կայոս Փլինիոս Սեքունտոս, Հին հռոմէացի գրող-գիտնական, Փլինիոս Կրտսերի հօրեղբայրը եւ հոգեհայրը։
Ծառայած է Հռոմի հռենոսեան հեծելազօրքին մէջ (45-57), Ներոն կայսերի օրով (57-68) հեռացած է հասարակական քաղաքական կեանքէն։ Վեսպասիանոս կայսրի օրով (69-79) Փլինիոս աւագ դատախազ էր Սպանիոյ, Ափրիկէի, ապա՝ կայսերական (Վեսպասիանոսի, այնուհետեւ Տիտոսի) խորհրդատու։ Շնչահեղձ եղած է Վեզուվիο հրաբխային ժայթքման ընթացքին։
Գրած է բազմաթիւ գործեր, որոնցմէ մեզի հասած են 37 գիրքերէ բաղկացած «Բնական պատմութիւն» հանրագիտարանային բնոյթի երկը։ Անիկա կարեւոր աղբիւր է բնագիտութեան մասին հին պատկերացումներու ուսումնասիրութեան համար։ «Բնական պատմութիւնը» ոչ ծաւալուն, սակայն խիստ կարեւոր տեղեկութիւններ կը պարունակէ Հայաստանի պատմական աշխարհագրութեան մասին ։
Հայաստանի Հանրապետութիւն (այլ կիրառումներ)
Հայաստանի Հանրապետութիւն անուանումը կրնայ ունենալ յետեւեալ կիրառումները՝
Սարգիս Արզուեան
Սարգիս Արզուեան (Սարգիս Արզուեան, ), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Սարգիս Արզուեան ծնած է Օգոստոս 1872-ին, Անգարա նահանգի Կեսարիոյ գաւառի Թալաս քաղաքին մէջ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ, այնուհետեւ ուսանած՝ Կոստանդնուպոլիս։ 1897-ին աւարտած է Ֆրանսայի Նանսի քաղաքի բժշկական համալսարանը եւ բժշկական վկայական ստացած։
Օսմանեան սահմանադրութեան վերահաստատումէն օգտուելով, Սեպտեմբեր 1908-ին, վերադարձած է Կոստանդնուպոլիս։ Կոստանդնուպոլսոյ մէջ մրցոյթի մասնակցելով, Դամասկոսի նորաբաց թրքական բժշկական վարժարանի՝ մանրէաբանութեան եւ առողջապահութեան դասատու նշանակուած է։ 1914-ին, վարժարանին թուրք պաշտօնակիցներուն սադրանքով՝ պաշտօնանկ եղած է եւ Կոստանդնուպոլիս վերադարձած։
1914-ին՝ Ա. համաշխարհային պատերազմի ատեն, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ իբրեւ զինուորական բժիշկ ծառայած՝ զինուորական հիւանդանոցներուն մէջ։ Եղած է Կոստանդնուպոլսոյ Հայ բժիշկներու միութեան անդամ։ 1919-ին, Հայաստանի Հանրապետութեան բանակին՝ վիրաբուժական գործիքներ նուիրած է։ Այլեւայլ թերթերու մէջ հրատարակուած եւ անտիպ առողջապահական բնոյթի յօդուածներու հեղինակ է։ 1922-ի վերջերուն, տեղափոխուած է Նեապոլ, ապա՝ Ֆրանսա եւ հաստատուած Մարսէյ քաղաքին մէջ։
1584 թուական
1584 թուական, նահանջ տարի, 16րդ դարու 84րդ տարին է
Սեւ Մահ
Սեւ մահ, մարդկութեան պատմութեան մէջ արձանագրուած ժանտախտը, որ եղած է ամէնէն մահաբերներէն:
1584 թուական
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1584 ծնունդներ
Սեւ Մահ
Համաճարակը սկսած է Կեդրոնական Ասիայէն եւ Մետաքսի ճանապարհով 1343-ին հասած է Խրիմ : Խրիմէն, նաւերու վրայ գտնուող սեւ առնէտներու եւ ոջիլներու միջոցով տարածուած է Սեւ ծովու մերձակայքը եւ Եւրոպայի խորերը:
Համաճարակին առաջքը առնելու համար վարակուածներուն երակները կտրած կամ թրջոցներով զանոնք ծածկած են` այդպէսով աւելի եւս տարածելով վարակը եւ վնասելով թոքերը:
1584 թուական
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1584 մահեր
Սեւ Մահ
Համաճարակը արագօրէն տարածուած է այն վայրերուն մէջ, ուր մարդիկ հաւաքուած են փրկուելու յոյսով:
1584 թուական
Մահեր
Ստորոգութիւն:1584
Սեւ Մահ
Մինչեւ 1353 տեւած համաճարակին զոհ գնացած են 75-էն մինչեւ 200 միլիոն մարդ :
Տե՛ս նաեւ
Ստորոգութիւն:Համաճարակներ
Գրիգոր Գուրզադեան
Գրիգոր Արամ Գուրզադեան, ականաւոր հայ գիտնական, բնագէտ, աստղագէտ, գրող, գեղանկարիչ, ՀՀ Գիտութեան Ազգային Ակադեմիայի ակադեմիկոս, ՀՀ Գրողներու միութեան եւ Հայաստանի նկարիչներու միութեան անդամ։
ՀՀ վաստակաւոր ճարտարապետ Սարգիս Գուրզադեանի եղբայրն է։
Կենսագրութիւն
Գրիգոր Գուրզադեան ծնած է Իրաքի մայրաքաղաք Պաղտատի մէջ։ Ծնողները 1915-ի մազապուրծ եղած են Մեծ եղեռնէն։
Գրիգոր Գուրզադեան 1955-ին ամուսնացած է Մարիաննա Քալանթարի (ծն.՝ 1927-ի) հետ, բանասէր՝ ռուսերէն լեզուի դասախօս; Մարիաննան դուստրն է հնագէտ Աշխարհբէկ Քալանթարի՝ Հայաստանի մէջ հնագիտութեան հիմնադիրներէն, Երեւանի պետական համալսարանի հիմնադիր դասախօսներէն։ Անոնց երկու զաւակները՝ Վահագն (ծն.՝ 1955-ի) եւ Գագիկ (ծն.՝ 1957-ի) Գուրզադեանները, նոյնպէս յայտնի բնագէտներ են, բնագիտական եւ ուսողական գիտութիւններու տոքթորներ, փրոֆեսորներ։ Վահագնը կը ղեկավարէ Քոսմոլոկիայի եւ աստղաբնագիտութեան կեդրոնը Երեւանի Բնագիտութեան Հիմնարկին մէջ, իսկ Գագիկը՝ հրաւիրուած փրոֆեսոր է Սինկափուրի Նանեանկ արհեստագիտութիւններու համալսարանին մէջ ։
Գիտական ձեռքբերումներ
Հրատարակած է աւելի քան 200 գիտական յօդուած եւ մէկ տասնեակ ստուարածաւալ մենագրութիւններ՝ նուիրուած աստղաբնագիտութեան հիմնախնդիրներուն։ Հրատարակուած աշխարհի մեծ հրատարակիչներու կողմէ, անոր գիրքերով ուսանած են մասնագէտներու սերունդներ։ Ուսումնասիրած է մոլորակաձեւ միգամածութիւններու բնագիտութիւնը եւ տինամիքան՝ դերեւս 1960-ականներուն կանխատեսած է մագնիսական դաշտի դերը միգամածութիւններու մէջ, ստեղծած աստղերու բռնկման տեսութիւն՝ հիմնուած անոնց մէջ ընթացող ոչ ջերմային երեւոյթներու վրայ։ 1990-ականներուն ան մշակեց սեղմ կրկնակի աստղերու ընդհանուր գունոլորտներ (շուրջքրոմներու) եւ կրկնակի գնդաձեւ աստղակոյտերու յեղափոխութեան տեսութիւնները։
Գուրզադեան տիեզերական աստղագիտութեան առաջնեկներէն է։ Ան ստեղծած է շարք մը գիտական սարքեր ու օփթիքական համակարգներ։ Անոր անուան հետ կապուած է «Օրիոն» տիեզերական աստղադիտարանի օփթիքական համակարգի աշխատանքի սկզբունքի, ավտոմատ կառավարման մեթոտի ստեղծումը։ Տակաւին 1960-ականներուն կիրարկելով Ռ-5 պալիսթիք հրթիռներ, ան ղեկավարեց Արեգակի եւ աստղերու գերմանուշակագոյն եւ ռենտկենեան դիտումները. առաջին թռիչքը տեղի ունեցաւ 15 Փետրուար 1961-ին Կապուստին-Եար արձակման կայանէն։ 1969-ին անոր ղեկավարութեամբ արձակուեցսն [Փրոցիոն] տիեզերական աստղադիտակը Космос-309 ուղեծրային արբանեակի վրայ, ապա [Ալտայիր] ռենտկենեան ուղեծրային աստղադիտակը Метеор արբանեակի վրայ։
Անոր ղեկավարութեամբ Գառնիի տիեզերական աստղագիտութեան տարրալուծարանին մէջ իրենց նախաթռիչքային պատրաստութիւններու փուլէն անցած են աւելի քան 40 խորհրդային տիեզերագնացներ։ Ան դասախօսած է Երեւանի պետական համալսարանի մէջ (1948-1978) եւ Փոլիթեքնիքական հիմնարկին մէջ հիմնադրած (1978) եւ ղեկավարած է ճշգրիտ սարքաշիութեան ամբիոնը։
Գուրզադեանի ստեղծագործական ժառանգութեան կը պատկանին նաեւ բազմաթիւ կտաւներ, փիլիսոփայական շարադրութիւններու գիրքեր՝ նուիրուած գիտութեան, արուեստին եւ ճարտարապետութեան։ 2001-ին Գառնիի մէջ բացուած Տիեզերքի թանգարանին մէջ ներկայացուած են տիեզերական հետազօտութիւննրու վաղ շրջանի բացառիկ ցուցանմուշներ։
Պարգեւներ Եւ Կոչումներ
Միջազգային աստղագիտական միութեան (ՄԱՄ) անդամ (1950) եւ ՀՍՍՀ գիտութեան վաստակաւոր գործիչ (1975)։ Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի (2011) եւ «Պատուոյ նշան» շքանշաններու դափնեկիր։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:ՀՊՃՀ շրջանաւարտներ Ստորոգութիւն:Հայ բնագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ աստղագէտներ Ստորոգութիւն:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ Ստորոգութիւն:20-րդ դարի արեւելահայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանի ասպետներ Ստորոգութիւն:ՀԽՍՀ գիտութեան վաստակաւոր գործիչներ
Զաւէն Արքեպիսկոպոս Չինչինեան
Զաւէն Արքեպիսկոպոս Չինչինեան ծնած է 28 Հոկտեմբեր 1929-ին, Հալէպ, Սուրիա կիլիկեցի ծնողներէն (Մարաշ): Աւազանի անունն է Գէորգ:
Կրթութիւն
1951-ին կուսակրօն քահանայ ձեռնադրուեր Տէր Խորէն եպիսկոպոս Բարոյեանէն Երուսաղէմի մէջ:
Գործունէութիւն
Այնուհետեւ երիտասարդ եւ խոստումնալից հոգեւորականի առջեւ կը բացուի վանական-վարչական, մանկավարժական, հովուական բեղուն գործունէութեան ասպարէզ, որպէս ուսուցիչ Սրբոց Թարգմանչաց եւ Ժառանգաւորաց վարժարաններուն մէջ, որպէս տեսուչ տպարանի, անդամ «Սիոն» ամսագրի խմբագրական մարմնին, քարտուղար Ս. Տեղեաց եւ դիւանապետ:
7 Նոյեմբեր 1965-ին եպիսկոպոս կը ձեռնադրուի Ս. էջմիածնի մէջ, Ամենայն Հայոց Վեհափառ Հայրապետէն:
Գերշ. Տէր Զաւէն Արքեպիսկոպոս Չինչինեան սրբազանը հաւատաւոր, պատրաստուած եւ նուիրեալ հոգեւորական էր:
Եգիպտոսի հայոց թեմի առաջնորդն էր Զաւէն արքեպիսկոպոս Չինչինեանը (1977 թուականէն - մինչեւ իր վախճանը՝ 20 Յունուար 2004-ին Գահիրէ, Եգիպտոս:
Վախճանը
Երջանկայիշատակ Գերշ. Տէր Զաւէն Արքեպիսկոպոս Չինչինեան թաղման եւ յուղարկավորութեան արարողութիւնը տեղի կ'ունենայ 25 Յունուարին Գահիրէի, Սբ Գրիգոր Լուսաւորիչ առաջնորդանիստ եկեղեցւոյ մէջ։ Մայր Աթոռ Սբ Էջմիածնէն արարողութիւններուն կը մասնակցին Ռումինիայի հայոց թեմի առաջնորդ Տ. Տիրայր արքեպիսկոպոս Մարտիկեանը, Տ. Ներսէս արքեպիսկոպոս Պոզապալեանը եւ Կեդրոնական Եւրոպայի հայրապետական պատուիրակ Տ. Մեսրոպ արքեպիսկոպոս Գրիգորեանը: Հ25 Յունուարին, Մայր Աթոռ Սբ Էջմիածնի մէջ, յաւարտ Սբ Պատարագի աղօթք կը բարձրացուի սրբազան հօր հոգու հանգստութեան համար։
Տե՛ս նաեւ
Եգիպտոսի հայոց թեմ
Ստորոգութիւն:Եգիպտոսի հայոց թեմի առաջնորդ Ստորոգութիւն:Երուսաղէմի Հայոց Սրբոց Թարգմանչաց վարժարան ուսանածներ Ստորոգութիւն:Հալէպի Կիլիկեան Վարժարան աւարտածներ
1585 թուական
1585 թուական, ոչ նահանջ տարի, 16րդ դարու 85րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1585 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1585 մահեր
Ստորոգութիւն:1585
Բերիոյ Հայոց Թեմ
Բերիոյ Հայոց թեմ, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան երկրորդ մեծ եւ հնագոյն թեմն է։ Առաջնորդանիստը Հալէպի Սրբոց Քառասնից Մանկանց Մայր Եկեղեցին է (15-րդ դար)։ 1660-ական եւ 1920-ական թուականները Հալէպը եղած է Կիլիկիոյ կաթոդիկոսութեան վարչական եւ հոգեւոր կեդրոնը։ Բերիոյ թեմին մէջ կը գործէ Ճեզիրէի առաջնորդական փոխանորդութիւնը, իսկ մնացած հայաբնակ շրջաններու եւ Հալէպի թաղերու եկեղեցիները կը կառաւարուին թաղական խորհուրդները։ Թեմի հնագոյն եկեղեցիներէն է Հալէպի Սուրբ Աստուածածինը (առաջնորդանիստ եկեղեցւոյ տարածքին, այժմ՝ Զարեհեան թանգարան), որ եղած է ուխտատեղի ոչ միայն հայերուն, այլ այլազգիներուն համար։