cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ջերմոց
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Արտադրութեան նպատակներով ջերմոցներու կողքին, կան նաեւ զբօսնելու ջերմոց-պարտէզներ, իւրաքանչիւրը ուրոյն ճարտարապետական ոճով։
Հակիրճ Պատմական
Հին տարիներէն մարդիկ փորձած են բոյսեր աճեցնել տարբեր եղանակներու ընթացքին ալ։ Հռոմէացի Թիպերիուս կայսրը ամէն օր վարունգ կ'ուտէր․ պարտիզպանները արուեստական միջոցներ որոնած էին, հար ու նմար ջերմոցներու, որպէսզի տարուան բոլոր եղանակներուն գոհացնեն իրենց կայսրին ախորժակը։
Տաքցուած ջերմոցներու առաջին նկարագրութիւնը մեզի հասած է Սանկա Եորոքիէն՝ Քորէայի Չոսոն կամ Ճոսոն հարստութեան արքունիքի բժիշկ, 1450-ական թուականներուն։ Չոսոն Հարստութեան Տարեգիրքը կը հաստատէ թէ ջերմոցանման կառոյցները «օնտոլ»ի (ondol) միջոցով կը տաքցնէին, որպէսզի մանտարին մշակեն, 1438-ի ձմեռը։ Եւրոպայի մէջ առաջին ջեռմոցը Կեդրոնական Եւրոպայի Պոհեմիոյ պատմական տարածքներուն վրայ (Չեխիա) կը յայտնուի մօտաւորապէս 1680-ին։ Հոն խոլորձիայ կը մշակեն։ 1750-ական թուականներուն, Լիխթընշթայնի Իշխանը հարաւային Չեխիոյ Լետնիչէ (Lednice) քաղաքին մէջ կառուցել կու տայ Եւրոպայի առաջին մեծ ջերմոցները որոնց օդը կը տաքցնէին։
Վահրամ Հաճեան
Կենսագրութիւն
Սիրոյ եւ տառապանքի երգիչն է Վահրամ Հաճեան։ Ունի պարզ եւ հաղորդական ոճ մը։
Ջերմոց
Հակիրճ Պատմական
1980-ական թուականներուն, հարաւային Ամերիկայի լեռնային շրջաններուն մէջ կը տարածուին ընդյատակեայ բանջարեղէնի արտադրութեան ջերմոցները։
Վահրամ Հաճեան
Կենսագրութիւն
Ան կ'ապրի Հայաստան եւ Ամերիկա փոխն ի փոխ։ Մաս կը կազմէ «Նաւասարդ» ամսագրի խմբագրական մարմնին։
Ջերմոց
Հակիրճ Պատմական
Ի․ դարավերջերուն, կը ստեղծուին նաեւ լուսաելեկտրական ջերմոցները, որոնք կը բանին շնորհիւ առաստաղի դեր կատարող արեւային ցանցերու արտադրած ելեկտրականութեամբ։
Ի․ եւ ԻԱ․ դարուն ջերմոցներու գործածութիւնը տարածուած է աշխարհի չորս կողմերը։ Մեծ դեր կը խաղան բոյսերու արագ արտադրութեան։ Սպանիոյ Անտալուս շրջանի Ալմերիա քաղաքը, աշխարհի մէջ առաջինն է ջերմոցներու հսկայ տարածութիւններով՝ 200 ք․քլ․։
Նկարագրութիւն
Ջերմոցին մէջ, մարդը կարելիութիւնը ունի եղանակային պայմանները հսկել եւ կամ կարգաւորել։ Կը գործածէ զանազան գործիքներ, որպէսզի կարգաւորէ ջերմոցի օդին պայմանները․ ինչպէս օրինակ օդափոխիչը, որուն օգնութեամբ ջերմոցին ներքին կլիման կը կարգաւորուի խոնաւութիւն, չորութիւն, ջերմութեան աստիճան, եւայլն․․․։ Ինքնազօր ցնցուղները բոյսերը ճշդորոշուած ժամուն կը ջրեն։ Իսկ մանրեներու դէմ բոյսերը մասնաւոր գործիքներով կը դեղուին։ Այս ձեւով տարուան բոլոր եղանակներուն, կարելի է ունենալ ամէն տեսակի բոյս, պտուղ կամ բանջարեղէն, որ բնական պայմաններու տակ, տարուան ընթացքին միայն 2 – 3 ամիս՝ ամառ կամ ձմեռ, գարուն կամ աշուն (ձմերուկ, խնձոր, ելակ, լոլիկ, վարունգ, լուբիա, սմբուկ, դդում, զանազան ծաղիկներ՝ խոլորձիայ, եւայլն) կարելի պիտի ըլլար քաղել։
Ի․ եւ ԻԱ․ դարերուն տարածուած են նաեւ զբօսայգի ջերմոցները, ուր մարդիկ իրենց ազատ ժամերուն կը զբօսնեն։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Գիւղատնտեսութիւն
Վոլիպոլ (Արկագունդ)
Պատմական Ակնարկ
Սկզբնական շրջանին,  Մորկըն այս խաղը «Mintonette» կոչած է, զորս փակ սրահներու մէջ, իբրեւ ժամանց կը խաղցուէր, սակայն մասնակցող մարզիկներուն թիւը յաճախ կը փոխուէր:
Խաղին Օրէնքները
Խմիչքներու Տեսակներ
Խմիչք, որպէս սնունդ կամ հաճոյքի համար գործածուող հեղուկ։ Խմիչքները մեծ դեր ունին նաեւ մշակութային, կրօնական եւ ընկերային (օր. սուրճ խմելը) կեանքի մէջ։
Ջուր
Ջուրը՝ խմիչքներու մեծամասնութեան հիմքը ու աշխարհի վրայ ամէնէն տարածուած բաղադրութիւնն է։
Կազային խմիչքներ
Կազային խմիչք մը կը պատրաստուի ջուրով, շաքարով, եւ բոյրով, որոնք կը խառնեն մեծ անօթի մը մէջ: Ապա, բնածխային կազ կը ներարկեն խմիչքը պարունակող շիշերուն: Վերջապէս, շիշը կը գոցեն եւ կազը մէջը կը լուծուի: Երբ շիշը բանանք, կազի պղպջակները խմիչքին երեսը կ'ելլեն: Կազային խմիչքներու օրինակներ են՝ քոլա, թոնիքի եւլն․։
Սուրճ
Կը պատրաստուի սրճենիի բոված սերմերէն։ Սուրճ ը աշխարհի ամենատարածուած ըմպելիքներէն մէկն է։ Պրազիլը թիւ 1 սուրճ արտադրող երկիրն է: Սրճենի ն 7էն 8 մեթր բարձրութիւն կ'ունենայ՝ ծածկուած կարմիր պտուղներով: Ամէն պտուղ սուրճի երկու հատիկ կը պարունակէ: Պտուղները կը քաղուին եւ գետինը կը փռուին, որպէսզի արեւուն տակ չորնան: Մեքենայ մը զանոնք կը բաժնէ իրենց մորթէն: Սուրճի հատիկները ապա կը խանձուին եւ կ'աղացուին:
Կաթնեղէն
Կաթով շինուած սննդեղէն: Կաթնեղէն կը սեպուի նաեւ՝ թան եւ քէֆիրը։
Գարեջուր
Գարեջուրը կը պատրաստուի գարիի հունտերուն խմորումով: Հատիկները կը թրջեն որպէսզի ծիլ տան: Ծիլ տուած գարին, որ մալտ կը կոչուի, գաղջ ջուրի մէջ կը դրուի: Այս խառնուրդէն կը հանեն անուշ հեղուկ մը քաղցու, որ կ'եռացնեն հմուլի ծաղիկներուն հետ լեղի համ: Բնախմորի ազդեցութեան տակ, քաղցուին շաքարը կը լուծուի ալքոլի եւ բնածխային կազի մէջ: Գարեջուրին համը աւելի զօրացնելու համար՝ երեք ամիս կարասներու մէջ կ'ամբարեն: Վերջապէս, գարեջուրի փրփուրը կը վերցնեն զտումով՝ հեղուկը շիշերու կամ թիթեղէ տուփերու մէջ լեցնելէ առաջ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Սնունդ
301 (թիւ)
301 (երեք հարիւրմեկ) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 300-ի եւ 302-ի միջեւ
Թոսքանա (նահանգ)
Թոսքանա (Toscana), նահանգ՝ Կեդրոնական Իտալիոյ հիւսիս-արեւմուտքը։
Ունի 23. 000 քմ2 տարածութիւն, բնակչութիւնը՝ 3. 578. 000 հոգի (1976)։
Թոսքանայի մէջ ներառուած են Մասսա-Քարարա, Լուքա, Փիսթոյա, Ֆլորանս, Լիվոռնօ, Փիզա, Արեցօ, Սիենա եւ Գրոսետօ գաւառները։
Գլխաւոր քաղաքը եւ տնտեսական կեդրոնը Ֆլորանսն է։
Թոսքանան կը ներառէ Էլպան եւ այլ փոքր կղզիներ։
Տարածքին մեծ մասը լեռնային է։ Ծովափնեայ մասը հարթավայր է։ Տարածքին 38%-ն անտառածածկ է։
Զարգացած տնտեսութիւններով մարզ մըն է։ Կ'արտադրէ երկաթի հանքանիւթ, գորշ ածուխ, մարմար եւ այլն։ Զարգացած են մեքենաշինութիւնը, քիմիական, նաւթավերամշակման, կտաւի եւ թուղթի արտադրութիւնները։ Կը զբաղին հացահատիկի մշակումով, պտղաբուծութեամբ եւ այգեգործութեամբ։ Զարգացած են խոզաբուծութիւնն ու ոչխարաբուծութիւնը։
Զբօսաշրջութեան կեդրոն է։
Թոսքանա ճանչցած է Հայոց Ցեղասպանութիւնը
Թոսքանայի նահանգը` 25 Մարտ 2015-ին, իր խորհրդարանական նիստին ընթացքին որդեգրած է բանաձեւ մը, որմով զօրակցութիւն յայտնած է հայ ժողովուրդին: Բանաձեւը ներկայացուցած են Մաուրօ Ռոմանելլի, Տանիելա Լասթրի եւ Ճանլուքա Լացերի: Բանաձեւին մէջ կ'ըսուի, որ փաստաթուղթը պիտի ուղարկուի Հռոմի հայ համայնքի խորհուրդի քարտուղարութեան, որպէսզի զայն փոխանցեն Հայոց ցեղասպանութեան թանգարան-հիմնարկին :
Լէոնարտօ տա Վինչին ծնած է Իտալիոյ Թոսքանա շրջանի փոքրիկ Վինչի քաղաքին մէջ :
Միքելանճելօ ծնած է Իտալիոյ Թոսքանա նահանգին մէջ:
Թոսքանա նահանգին Ֆլորանս քաղաքին մէջ ծնած, ստեղծագործած եւ մահացած է նաեւ ԺԶ. դարու նշանաւոր արուեստագէտ` Պենվենութօ Չելլինին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Իտալիոյ բնակավայրեր Ստորոգութիւն:Իտալիոյ նահանգներ
Վիպապաշտ դպրոց
Վիպապաշտ դպրոց, սոյն դպրոցը առանձնաշնորհեալ տեղ եւ բոլորովին նոր ծաւալ տուած է քնարերգութեան՝ անձնական ապրումներու բանաստեղծական դրսեւորման։
Մաճկալաշէն
Մաճկալաշէն, գիւղ Արցախի Հանրապետութեան Մարտակերտի շրջանին մէջ ։ Կը գտնուի հանրապետութեան հարաւ-արեւելեան հատուածը, Մարտունի կեդրոնէն 25 քմ հեռաւորութեան վրայ, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտէն` 54 քմ: Ամարասի վանքը կը գտնուի Մաճկալաշէն գիւղին մօտ ։
Վիպապաշտ դպրոց
ժամանումը Հայ վիպապաշտ գրականութեան մէջ, քնարերգութեան նմոյշներու հանդիպած ենք յատկապէս Պետրոս Դուրեանի հետ։ Անոնց կողքին, տեսած ենք նոյն վիպապաշտաներու հայրենասիրական քերթուածները։
Վիպապաշտ քնարական բանաստեղծութիւնը բարձր որակի հասած է, յատկապէս արեւմտահայ երեք քերթողներու մօտ՝ Պէշիկթաշլեանի, Պետրոս Դուրեանի եւ Եղիա Տէմիրճիպաշեանի։ Այս վերջինը ժամանակագրականօրէն, նաեւ իր գրական յատկանիշներով, անդին կ՛անցնի վիպապաշտներէն. բայց նաեւ՝ բնորոշ կարգ մը գիծերով կրնայ դասուիլ անոնց կողքին։
Վիպապաշտ արձակ
Վիպապաշտ արձակ՝ մինչեւ 1880-ական տարիները, Նոյն ժամանակաշրջանի արձակը նուազ յստակ դիմագիծով կը ներկայանայ։ Այսպէս« 1850-1880 երեսնամեակի արձակագիրներէն քիչեր ուղղակի վիպապաշտ կրնանք նկատել։
Ոմանք այդ ուղղութեան մօտ են խառնուածքով, եւ ոչ այնքան՝ գործի առարկայական յատկանիշներով (Խաչատուր Աբովեան)։ Ուրիշներ՝ գաւառական որոշ պարզութեամբ, զգացականութեամբ՝ մինչ միւս կողմէ կը մնան կապուած հողին, իրականին (Մկրտիչ Խրիմեան, Գարեգին Սրուանձտեանց, Պերճ Պռօշեան)։
Վիպապաշտ դպրոց
Վիպապաշտ դպրոցի բանաստեղծներէն, արդէն տեսնուածներուն կողքին, կ՛արժէ յիշատակել ռահվիրայ Հ.Ղեւոնղ Ալիշանը՝ մասամբ աշխարհաբար ու մասամբ գրաբար բանաստեղծական իր գործով. Թովմաս Թէրգեանը, Մկրտիչ Աճէմեանը, Խորէն Եպս. Նարպէյը,Ռէթէոս Պէրպէրեանը։ Արեւելահայերէն՝ Սմբատ Շահազիզը, Յովհ. Յովհաննիսեանը, Ղազարոս Աղայեանը եւ այլ հեղինակներ։
Վիպապաշտ արձակ
Նոյնիսկ Րաֆֆիի կամ Ծերենցի նման վիպագիրներ, բացայայտօրէն վիպապաշտական ըմբռնումներու տէր, իրենց գործի մի քանի կորմերով կը հակին իրապաշտութեան։
Վէպ
Ի հարկէ՝ Րաֆֆի, Ծերենց, բայց կանխապէս՝ Աբովեան. աւելի ուշ՝ Սրբուհի Տիւսաբ։
Պատմուածք
Պատումի այլ ձեւեր (Ղազարոս Աղայեան, Պերճ Պռոշեան, Մինաս Չերազ):
Թաաերգութիւն
Պ. Դուրեան, Մ. Պէշիկթաշլեան, Թովմաս Թէրզեան։
Արձակի այլ տեսակներ
Քրոնիկ, յուշագրութիւն, ուղեգրութիւն (Գր. Օտեան, Մատթէոս Մամուրեան, Եղիա, Խրիմեան, Գ. Սրուանձտեանց, Խ. Աբովեան, Ղ. Աղայեան...)։
Մաճկալաշէն
Մաճկալաշէն գիւղի սահմանէն կը հոսի Վարանդայ գետին վտակը: Մաճկալաշէն գիւղի բնակչութեան թիւը՝ 2005-ին, կը կազմէր 546։ Ունի 146 տնտեսութիւն․ բնակչութիւնը հիմնականօրէն կը զբաղի գիւղատնտեսութեամբ` անասնապահութեամբ եւ հողագործութեամբ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Արցախի Հանրապետութեան շրջաններ Ստորոգութիւն:Մարտունիի շրջան
Վիպապաշտ արձակ
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Գրականութիւն Ստորոգութիւն:Գրական սեռեր
Գէորգ Էմին
Գէորգ Էմին, հայ գրող, բանաստեղծ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Աշտարակ։ Ստացած է մասնագիտական ուսում եւ վկայուած է ճարտարագէտ։ Սակայն աւելի ետք 1945-էն 1954, հետեւած է գրականութեան դասընթացքներու ու դարձած՝ խմբագիր եւ գիտահետազօտիչ՝ գրական թերթերու եւ հիմնարկներու մէջ։
Գրած եւ հրատարակած է բանաստեղծութիւններու յաջորդական տասնեակ ժողովածուներ. անոնցմէ ոմանք թարգմանուած են մի քանի օտար լեզուներու։
Էմին գրած է նաեւ բեմագրութիւններ եւ թատերգութիւններ։ Ունի արձակ էջեր յուշագրութիւն եւն.։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:20-րդ դարու արեւելահայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:20-րդ դարու արեւելահայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:30 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:11 Յունիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Մտքի Ազատութիւն
Մտքի ազատութիւն կամ խիղճի ազատութիւն,  կամ գաղափարներու ազատութիւն, ազատութեան հիմնարար սկզբունքներէն մէկն է, ժողովրդարութեան բնորոշ հասկացողութիւն, ուրիշներու կարծիքներէ անկախ անձնական տեսակետ, կարծիք կամ միտքեր ունենալու անձի քաղաքական ազատութիւն: Հասկացողութիւնը առաջացած է 18-րդ դարու վերջաւորութեան, Ֆրանսական Յեղափոխութեան ժամանակ ըստ 26 Օգոստոս 1789-ին Մարդու եւ քաղաքացիի իրաւունքներու հռչակագիրի, ինչպէս նաեւ Միացեալ Նահանգներու անկախութեան հռչակագիրի պատճաով, որ առաջարկուած է 25 Սեպտեմբեր 1789-ին եւ վաւերացուած՝ 15 Դեկտեմբեր 1791-ին. մասնաւորապէս, ԱՄՆ Սահմանադրութեան առաջին փոփոխութեան մէջ կը նշուի խղճի ազատութիւն, որ սովորաբար կը կապուի մտքի ազատութեան հետ :
Մտքի ազատութիւնը ամրագրուած է Մարդու իրաւունքներու համընդհանուր հռչակագիրի յօդուած 19-ին մէջ, որ ընդունուած է 1948-ին Փարիզի մէջ:
Մտքի ազատութիւնը պէտք չէ շփոթել խօսքի ազատութեան հետ:
Ակնարկ
Մտքի ազատութիւնը ինկած է միւս ազատութիւններու հիմքին մէջ, ներառեալ կրօնի ազատութեան, խօսքի ազատութեան եւ ազատ արտայայտուելու իրաւունքի, ինչպէս նաեւ հանդուրժողականութեան հիմքին մէջ: Թէեւ մտքի ազատութիւնը աքսիոմա է բազմաթիւ այլ ազատութիւններու համար, սակայն ամէնեւին պարտադիր պայման չէ աշխատելու եւ գոյատևելու համար: Ազատութեան կամ իրաւունքի հայեցակարգը չ'ապահովեր օրինականութիւն։ Անիկա շատ կարեւոր հասկացողութիւն է արեւմտեան աշխարհին մէջ, եւ գրեթէ բոլոր ժողովրդավարական սահմանադրութիւնները մտքի ազատութիւնը կը պաշտպանեն: Օրինակ,  Իրաւունքներու մասին ԱՄՆ օրինագիծը (պիլլ), կը պարունակէ յայտնի առաջին ուղղումը, որ կ'երաշխաւորէ խղճի եւ դաւանանքի ազատութիւն:
Այդպիսի գաղափարները մարդու իրաւունքներու միջազգային օրէնքի կարեւոր մաս են նաեւ: Մարդու իրաւունքներու համընդհանուր հռչակագիրին մէջ (UDHR), որ Քաղաքացիական եւ քաղաքական իրաւունքներու մասին միջազգային պակտի (ICCPR) անդամ պետութիւնների համար իրաւաբանօրէն պարտադիր կը համարուի, ըսուած է.
Միաւորուած Ազգերու Կազմակերպութեան մարդու իրաւունքներու կոմիտէն կը յայտարարէ, որ «կի տարբերի մտքի, խղճի, կրօնի կամ համոզումներու ազատութիւնը դաւանանք կամ համոզումներ ունենալու ազատութենէն: Ան թոյլ չի տար որևէ սահմանափակումներ միտքը կամ խիղճը կամ կրօնը կամ համոզումները ընտրելու ազատութեան: Այդ ազատութիւնները պաշտպանուած են անվերապահօրէն» : Բացի անկէ, 19-րդ յօդուածը կը վստահեցնէ, որ «իւրաքանչիւր ոք ունի համոզումներու եւ զանոնք ազատ արտայայտելու ազատութիւն: Այս իրաւունքը պաշտպանուած է անվերապահօրէն»:
Զարգացման Պատմութիւն Եւ Ճնշումներ
Վստահաբար անկարելի է ըսել, թէ ինչ կը մտածէ մարդը, որ ճնշելով բարդութիւններ կը պատճառէ: Մտքի ազատութեան հայեցակարգը իր առանձին տեղը ունի Աստուածաշունչին մէջ,  յատկապէս Պօղոս առաքեալի լիարժէք գրուածքներուն մէջ.
Թէեւ յոյն փիլիսոփաներ Փլատոնը եւ Սոքրատեսը մտքի ազատութեան քիչ անդրադարձած են, սակայն Աշոկա Մեծ (Ք.Ա. 3-րդ դար) արքայի հրովարտակներուն մէջ առաջին անգամ խօսուած է մտքի ազատութեան մասին : 313-ին Միլանի մէջ Կոստանդիանոս Ա. Մեծի կրօնական հանդուրժողականութեան մասին հրամանագիրէն բացի, մտքի ազատութեան կողմնակիցներ եղած են փիլիսոփաներ Թեմիստիուսը, Միշել տը Մոնթենը, Պ. Սպինոզան,  Ճոն Լոքը, Վոլթերը, Ալեքսանդր Վինէթը, եւ Ճոն Ստիուարտ Միլը :
Ըստ Տեքարտի, դատողութեան հաւաստիութեան հիմքը մտածող նիւթի գոյութիւնն է : Այստեղէն յառաջացած է անոր յայտնի խօսքը.
16-րդ դարու վերջաւորութեան Եղիսաբէթ Ա. չեղեալ յայտարարած է գրաքննութեան օրէնքը, քանի որ, ըստ սըր Ֆրենսիս Պեկոնի, ան չէր ուզեր մտնել մարդոց հոգիներու եւ գաղտնի միտքերու մէջ : Անոր կառավարութեան օրերուն փիլիսոփայ, թուաբանագէտ, աստղագէտ եւ աստղագուշակ Ճորտանօ Պրունօ թաքնուած է Անգլիոյ մէջ՝ խուսափելով իտալական հարցաքննութենէն, ուր ան հրատարակած է շարք մը գիրքեր Տիեզերքի անսահմանութեան եւ այլ նիւթերու շուրջ, որոնք արգիլուած էին կաթողիկէ եկեղեցւոյ կողմէ: Անվտանգ Անգլիայէն հեռանալէ ետք Պրունօն խարոյկի վրայ այրեցին իբրեւ աղանդաւոր. Հռոմի մէջ ան հրաժարած էր ուրանալ իր գաղափարները։ Այդ պատճառով ան կը համարուի ազատ մտքի նահատակ : Խօսքի ազատութիւնը կրնայ սահմանափակուիլ նաեւ գրաքննութեան, ձերբակալութիւններու,  գիրքերը այրելու, կամ պրոպականդյի միջոցով, եւ անիկա, իբրեւ կանոն կը ճնշէ մտքի ազատութիւնը: Կարծիքներու արտայայտման ազատութեան դէմ օրինակներէն են ժառանգութեան ուսումնասիրութեան տեսական հետազօտութիւններու ճնշելը ԽՍՀՄ-ի մէչ՝ Լիսենկոյականութիւն, գիրքեր այրելու արշաւները Նացիստական Գերմանիոյ մէջ, Փոլ Փոտի իշխանութեան օրերուն արմատական հակաիմացականութիւնը Քամպոճայի մէջ, Հիւսիսային Քորէայի, Չինաստանի եւ Քուպայի համայնավար կառավարութեան կողմէ խօսքի ազատութեան խիստ սահմանափակումները կամ աջ ավտորիտար դիկտատուրաները, ինչպիսիք են Աուկուստօ Պինոչետը Չիլիի մէջ եւ Ֆրանսիսքօ Ֆրանքօն Սպանիոյ մէջ:
Խօսքի ազատութեան ճնշման բնորոշ օրինակ է 1904-ին պոլշեւիկեան Մեծամասնութեան կոմիտէներու բիւրօ կուսակցական կեդրոնի ստեղծումը: Խօսքի ազատութիւնը կրնայ խեղդուիլ նաեւ առանց կազմակերպչական միջամտութեան, երբ մեծամասնութեան հայեացքները այնքան լայն ճանաչում կը վայելեն, որ ամբողջ մշակոյթը կը ճնշէ հակառակ տեսակէտները: Այդ պատճառով ոմանք կը դատապարտեն ճշդութիւնը իբրեւ մտքի ազատութեան սահմանափակում: Իրականութեան մէջ, ճշդութիւնը կոչուած է փոքրամասնութիւններուն արտայայտուելու կարելիութիւն տալուն, հանդուրժողականութեան, քանի որ մեծամասնութեան կարծիքը ինքնըստինքեան կրնայ քաղաքականապէս ճիշդ ըլլալ:
Սափիր Վորֆի վարկածը,  որ կ'ըսէ, թէ միտքը, ըստ էութեան, կ'արտայայտուի լեզուով, հետեւաբար կարելի է պնդել, որ բառերու քանակով լեզուն կրնայ սահմանափակել մտքի ազատութիւնը: Ասիկա հանգամանալից քննարկած է Ճորճ Օրուէլ «1984» վէպին մէջ նորալեզու գաղափարով,  անգլերէն լեզուի կրճատ ձեւով, որ զուրկ է փոխաբերութիւններէ եւ կը սահմանափակէ իւրայատուկ գաղափարներ արտայայտելը:
Սահմանափակումներ
Մտքի ազատութեան իրաւունքը բացարձակ իրաւունք չէ եւ կախեալ իրավիճակէ կրնայ սահմանափակուիլ՝ ի շահ պետական անվտանգութեան, տարածքային ամբողջականութեան կամ հասարակութեան անվտանգութեան, անկարգութիւնները կամ յանցագործութիւնները կանխելու, առողջութիւնը կամ բարոյականութիւնը, ինչպէս եւ այլ անձերու հեղինակութիւնը կամ իրաւունքները պաշտպանելու, խորհրդապահական պայմաններով ստացուած տեղեկատուութեան բացայայտումը կանխելու կամ արդարադատութեան հեղինակութիւնն ու անաչառութիւնը պահպանելու նպատակով : Հայաստան Հանրապետութեան օրէնքով նախատեսուած են խօսքի ազատութեան սահմանափակումներ.
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Մարդու իրաւունքներ Ստորոգութիւն:Միտք (արւմտ.) Ստորոգութիւն:Գրաքննութիւն
Լէօբօլտշթաթ
Լէօբօլտշթաթ, կամ Վիեննայի Երկրորդ Թաղամասը (գերմ. Leopoldstadt կամ Zweite Wiener Bezirk), 1850-է ի վեր մաս կը կազմէ Վիեննա քաղաքին: Այստեղ կը գտնուի
Happy (երգ, Ֆարել Ուիլիամզ)
Հեփփի («Happy»), ամերիկացի երգիչ Ֆարել Ուիլիամզի երկրորդ «GIRL» Ալպոմին առաջին երգը, հրապարակուած է 21 Նոյեմբեր 2013-ին: Ստեղծագործութիւնը գլխաւորած է Աւստրալիոյ, Պելճիքայի, Գերմանիոյ, Իրլանտայի, Նոր Զելանտայի եւ Ֆրանսայի երաժշտական հիթ-շարքերը: Դեկտեմբեր 2013-ին այս երգը կը դառնայ երգիչին երրորդ լաւագոյն երգը «UK Singles» ցանկին մէջ, որ կը գլխաւորէ շարքը, իսկ յաջորդ տարուան Փետրուարին, վերջին երգը կը գլխաւորէ «Billboard Hot» 100 շարքը: 2014-ին երգը կ'արժանանայ «Կրեմմի» մրցանակին՝ «լաւագոյն սոլօ փոփ կատարում» անուանակարգին մէջ:
Լէօբօլտշթաթ
Աշխարհագրութիւն
Ներքին քաղաքը կը գտնուի Վիեննայի մէջտեղը: Անոր սահմանները՝
Անոր տարածութիւնը 19,24 քմ. ք. է, մեծ մասը կը բաղկանայ Փրաթըր պարտէզէն:
Happy (երգ, Ֆարել Ուիլիամզ)
Պատմութիւն
Երգը հրապարակուած է 21 Նոյեմբեր 2013-ին եւ երաժշտական քննադատներու կողմէ արժանացած է դրական արձագանքներու, ինչպէս՝ Rolling Stone ամսագիրէն: 2014-ին «Հեփփի» երգը արժանացած է «Satellite Awards» մրցանակին, «լաւագոյն ֆիլմի երաժշտութիւն» անուանակարգին մէջ (Անճոռնի ես 2) : Այնուհետեւ արժանացած է «Օսգարի»՝ «ֆիլմի լաւագոյն երաժշտութիւն» ցանկին մէջ :
Լէօբօլտշթաթ
Բնակչութեան զարգացում
1910-ին բնակչութեան թիւը հասեր էր 162442, եւ Լէօբօլտշթաթ Վիեննայի ամենէ շատ բնակիչները ունէր: Սակայն Առաջին Համաշխարհային պատերազմէն եւ Աւստրօ-Հունգարիայի կայսրութեան անկումէն ետք թիւը հետզհետէ կը պակսէր: Գերմանիայի հետ միացումէն ետք բնակչութեան թիւը շատ աւելի կ'իջնէ, որովհետեւ Լէօբօլտշթաթի հրեայ ժողովուրդը կ'աքսորուի: 2000-էն ի վեր ժողովուրդի թիւը կ'աւելնայ, 2020-ին՝ 105848:
Happy (երգ, Ֆարել Ուիլիամզ)
Պատմութիւն
2013-ին երգը Անգլիոյ երաժշտական հիթ-շարքին մէջ կը գրաւէ առաջին դիրքը, վաճառելով աւելի քան 107, 000 օրինակ: Մէկ տարի ետք «Հեփփի» երգը անգլիական հիթ-շարքին մէջ երրորդն էր, զիջելով միայն «Blurred Lines» (4 շաբաթ առաջին տեղը, Յուլիսին) եւ «Get Lucky» (4 շաբաթ առաջին տեղը, Մայիսին) երգերուն : Երգը Հոլանտայի հիթ-շարքին մէջ կը գրաւէ առաջին հորիզոնականը :
Լէօբօլտշթաթ
Բնակչութեան տարիք
Երկրորդ թաղամասի բնակչութեան տարիքի միջինը Վիեննայի ամենէ ցածերէն է: 2020-ին միջինը 39,9 տարեկան էր, մինչ այդ Վիեննայի ընդհանուրը՝ 41 տարեկան, եւ ամենէ ցածը՝ Սիմըրինկը 39,3 տարեկան:
Բնակչութեան ծագում
Լէօբօլտշթաթի բնակչութիւնը մեծամասնութեամբ Աւստրիացի է (62605, 58,1%): 16% (16900) կու գան Եւրոպական Միութեան երկիրներէն, իսկ մնացած 24,9% (26343) այլ երկիրներէ:
Թանգարաններ
Լէօբօլտշթաթ կը գտնուին տասնեակ թանգարաններ, օրինակ՝
Սուրբ Տավինօ
Սուրբ Տավինօ, խստակրօն ճգնաւոր եւ հրաշագործ:
Տավինօ անունը կ'ենթադրուի, որ Դաւիթ, Զաւէն կամ Դուին բառերու հնչիւնափոխութեան արդիւնք է:
Կեանքը
Ըստ հռոմէական վկայաբանութեան, Տավինօն՝ վաճառելով իր երկրային բարիքները, կը դառնայ «Քրիստոսի ուխտաւոր»։ Լքելով ծննդավայր Հայաստանը, ան նախ կ'այցելէ Երուսաղէմ, ապա՝ Հռոմ, առաքեալներու տաճարները: Ան մտադրած էր իր ճամբորդութիւնը շարունակել դէպի Սանթիակօ Տի Քոմփոսթելլա՝ Յովսէփի գերեզմանը։
Ան մինչեւ կեանքին վերջը կը տանջուէր անգարի ցաւերէ:
Ողորմութեան Սուրբին հրաշագործութիւնները
Սուրբին մահուան վայրը՝ Քալտերիա փողոցը՝ Սուրբ Միքելէ եկեղեցիէն ոչ շատ հեռու, ինչպէս նաեւ անոր գերեզմանը, ուր աճած էր բուժիչ հրաշագործ որթատունկ մը, շատ արագ կը դառնան ուխտատեղիներ: Կը պատմեն նաեւ, որ գիշերները խորհրդաւոր կերպով խունկ կը վառի։
Վայելելով խստակրօն ճգնաւորի եւ հրաշագործի համբաւը, Տավինօն մշտապէս օգնած է աղքատներուն եւ կարիքաւորներուն:
Անոր անձին շուրջ աճող հրաշքները առիթ ընծայած են, որ Լուքքայի Եպիսկոպոս Անսելմոն՝ հետագային Ալեսանտրօ Բ. Քահանայապետը, անոր մարմինը տեղափոխէ Սուրբ Միքելէ Եկեղեցի։
1159-ին Տավինօն սուրբ հռչակուած է Ալեսանտրօ Գ. Պապին կողմէ:
Ողորմութեան Սուրբին համբաւը գրաւած է բազմաթիւ ուխտաւորներ, յատկապէս տասնվեցերորդ եւ տասնեօթներորդ դարերու ընթացքին: Ուխտաւորներէն շատերը հայեր էին ։
Հոտառութիւն
Հոտառութիւն, հոտառութեան կեդրոն՝ քիթի գաւիթին մակերեսը: Հոտառութեան ջիղի ծայրամասեր՝ անմիջականօրէն միշտ ենթակայ արտաքին աշխարհի ազդեցութիւններուն, որոնք ներքին քիթի մակերեսային թաղանդին մէջէն անցնելէ ետք, կը միանան իրարու, կը մտնեն ոսկրային գաւիթը, ապա կ'ուղղուին դէպի ուղեղ երկու մեծ անջատ ջիղերու կազմութեամբ. այս երկու ջիղերը կը կոչուին հոտառութեան մայր ուղեղ:
Հոտառութիւնը որո՞նց համար կարեւորութիւն կը ներկայացնէ
Հոտառութիւնը անասուններուն համար աւելի մեծ կարեւորութիւն կը ներկայացնէ քան մարդոց: Կարգ մը վայրի անասուններու համար հոտառութիւնը կենսական է՝ կեանքի համար, որովհետեւ անոնք հոտառութեամբ իրենք զիրենք կը պաշտպանեն թշնամիներէ եւ կը տիրանան իրենց նախասիրած պաշարին:
Հոտառութիւնը մարդուն կը ծառայէ առաւելաբար հաճոյքի համար եւ կ'օգնէ համի զգայութեան:Բնական պայմաններու մէջ, մարդիկ կրնան զանազանել միայն հաճելի եւ անհաճոյ հոտերը: Սակայն, հոտառութեան տկարացումով կամ չգոյութեամբ, ենթական կը գանգատի համի փոփոխութենէ կամ ահամութենէ: Կերակուրի, կամ խմիչքի համը կը գնահատուի լեզուի մակերեսին վրայ գտնուող յատուկ համի զգայութեան պտկիկներու եւ հոտառութեան, ջիղի ծայրամասերու միաժամանակ գրգռութեամբ:
Յառաջացած տարիքի անձերու հոտառութեան զգացողութիւնը
Գիտական ուսումնասիրութիւններու հանրային աղբիւր` «ՓԼՈՍ»-ի մէջ լոյս տեսած վիճակագրութիւն մը, որ կատարուած է 3 հազար անձերու վրայ, ցոյց կու տայ, թէ անոնց 39 առ հարիւրը, որ շատ տկար հոտառութիւն ունի, մահացած է վիճակագրութենէն 5 տարի ետք: Իսկ նոյն ժամանակամիջոցին մահացած է սուր հոտառութիւն ունեցող անձերուն միայն 10 առ հարիւրը:
Գիտնականներ կ՛ըսեն, թէ հոտառութեան կորուստը ուղղակի մահ չի պատճառեր, սակայն կրնայ կանուխ ազդանշան մը ըլլալ:
Անոնք հոտառութեան երկարատեւ փոփոխութիւն զգացող չափահասներու կը յանձնարարեն դիմել բժիշկի խորհուրդին:
Հինգ Բոյրեր Շիքակոյի համալսարանէն ուսումնասիրողներ 57-85 տարեկան չափահասներու վրայ կատարած են հոտառութեան արագ քննութիւն մը:
Անոնք գրիչի մը ծայրը թաթխած են 5 տարբեր բոյրերու մէջ եւ քննութեան մասնակցողներէն խնդրած են զատորոշել զանոնք:
Օգտագործուած են անանուխ ի, ձուկի, նարինջի, վարդ ի եւ կաշիի բոյրեր:
Քննութենէն 5 տարի ետք չափահասներուն 39 առ հարիւրը, որ ամէնէն ցած նիշերը արձանագրած է (4-5 սխալով), արդէն մահացած է: Հոտառութեան միջին կորուստէ տառապող անձերուն 19 առ հարիւրը մահացած է, իսկ 0-1 սխալ արձանագրած առողջ հոտառութեան տէր անձերուն` միայն 10 առ հարիւրը:
Թէեւ նկատի առնուած են տարբեր գործօններ, ինչպէս` տարիք, սննդառութիւն, ծխելու սովորութիւններ եւ աղքատութիւն, բայց եւ այնպէս ուսումնասիրողները ի յայտ բերած են, թէ ամէնէն տկար հոտառութիւն ունեցող անձերը ամէնէն աւելի ենթակայ կը մնան մահուան վտանգին:
Աշոտ Սաթեան
Աշոտ Մովսէսի Սաթեան, հայ խորհրդային երաժշտահամ եւ խմբավար-ղեկավար։ ՀԽՍՀ արուեստի աստակաւոր գործիչ (1947)։
Կենսագրութիւն
Աշոտ Սաթեանը ծնսծ է 1906 թուականին Մերվ քաղաքին մէջ: Հետագային ընտանիքը տեղափոխուեր է Պաքու, ուր Սաթեանը մտեր է Կարմիր Բանակի շարքերը, 1921-1926 թուականներուն եղեր է փողային նուագախումբի երաժիշտ, այնուհետեւ նուագախմբի ղեկավար (կապելմայստեր): 1926-1930 թուականներուն սորված է Պաքուի Հայարտան երաժշտական տաղաւարին մէջ (Ա. Մայիլեանի ղեկավարութեամբ)։ 1930 թուականէն բնակած է Երեւանի մէջ, 1936 թուականին աւարտել է Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոցի ստեղծագործական (դասատուներ՝ [[Հարօ Ստեփանեան, ապա՝ Սարգիս Պարխուտարեան, Վարդգէս Տալեան) եւ խմբավարական (դասատու՝ Կոստանտին Սարաճեւ) դասարանները։ 1930-1939 թթ.՝ Սունդուկեանի անուան թատրոնը երաժշտական մասի վարիչ եւ խմբավար, 1939-1947 թթ. ղեկավարեր է «Հայկինո» տաղաւարի երաժշտական մասը։ 1947-1952 թթ.՝ Հայաստանի երաժշտահաններու միութեան վարչության նախագահ, ԽՍՀՄ երաժշտահաններու միութեան վարչութեան անդամ ։ մինի|Աշոտ Սաթեանի յուշատախտակը [[Մաշտոցի պողոտայ (Երեւան)|Երեւանի Մաշտոցի պողոտայ]]
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ, երաժշտահաններ Ստորոգութիւն:Հայ խմբավարներ Ստորոգութիւն:ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչներ Ստորոգութիւն:Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոցի շրջանաւարտներ Ստորոգութիւն:ՎԽՍՀՄ երաժշտահաններու երգահաններու միութեան անդամներ
Երեխաներու Պաշտպանութեան Օրը Ափրիկէի Մէջ
«Երեխաներու պաշտպանութեան օրը Ափրիկէի մէջ» (Day of the African Child), միջազգային օր, որ կոչուած է բոլոր երկիրներու քաղաքական գործիչներու եւ համաշխարհային հասարակութեան ուշադրութիւնը հրաւիրել այն խնդիրներուն, որոնց կ՚առնչուին ափրիկեան երկիրներու երեխաները: Այն կը տօնեն ամէն տարի, 16 Յունիսին:
Առաջին անգամ տօնը նշուած է 1991-ին: Իրականացման նախաձեռնութիւնը Ափրիկէի միասնութեան կազմակերպութեանն էր։ Ամսաթուի ընտրութիւնը պատահական չէր. այն իւրօրինակ յարգանքի տուրք է 1976-ի նահատակներուն: 16 Յունիս 1976-ին ՀԱՀ-ի մէջ, Սոուետոյի մէջ (Եոհաննեսպուրկի հարաւ-արեւմտեան ծայրամաս) շուրջ 10 հազար սեւամորթ դպրոցականներ եւ ուսանողներ անցած են աւելի քան կէս մղոն երկարութեամբ շարասիւնով, բողոքելով կրթութեան ցած որակի դէմ եւ պահանջելով կրթութիւն ստանալ մայրենի լեզուով: Արդիւնքով, իշխանութիւնը առաջնորդուելով Apartheid-ով հարիւրաւոր երիտասարդներու գնդակահարած են: Յաջորդ երկու շաբաթներու ընթացքումին խռովութեան արդիւնքով մահացած են աւելի քան 100 անձ, իսկ հազարը ստացած են վնասուածքներ կամ վիրաւորուած են :  Կրթութեան մէջ ափրիկեան լեզուի ներդրման դէմ բողոքող ուսանողներու գնդակահարումէն ետք, ապստամբութիւն սկսաւ Apartheid-ի ամբողջ համակարգի եւ սպիտակամորթներու գէրիշխանութեան դէմ, որ ընդգրկել ած էր քաղաքի եւ ՀԱՀ միւս շրջաններու եւ քաղաքներու բնակչութեան բոլոր շերտերը: Օգոստոս - Նոյեմբեր 1976-ի ամիսներու համընդհանուր քաղաքական գործադուլ սկսաւ: Միայն պաշտօնական տուեալներու համաձայն 16 Յունիս 1976-էն եւ 28 Փետրուար 1977-ը ապստամբութեան ընթացքին քաղաքական գնդակահարութիւններու արդիւնքումվ մահացելած է 575 անձ, ձերբակալուած են շուրջ 6 հազար անձ: Ապստամբութիւնը դարձած է ազատագրական պայքարի նոր փուլ, որ կը ղեկավարուէր Ափրիկեան ազգային կոնգրէսի կողմիցէ: 9 Մայիս 1994-ին ՀԱՀ-ի նախագահ դարձաւ Նելսոն Մանտելան, Apartheid-ի վարճակարգը անկում ապրեցաւ:
Սակայն այսքանով «մանկական» խնդիրները չլուծուեցան, եւ երեխաներու իրաւունքները Ափրիկէի մէջ կը շարունակեն մնալ բարդ: Եթէ բարեկեցիկ Եւրոպայի եւ Ամերիկայի մէջ երեխաներու իրաւունքները հեռուստատեսութեան եւ համակարգչային խաղերիու չարաշահման բացասական հետեւանքն են, Ափրիկէի մէջ երեխաներուն կը սպառնայ քաղցը, ՄԻԱՎ-ը, անգրագիտութիւնը, նոյնիսկ մահը ռազմական բախումներու ժամանակ: Երեխաներու մահացիութեան մակարդակը Ափրիկէի համեմատաբար զարգացած երկիրներուն մէջ, գրեթէ երկու անգամ բարձր են, քան զարգացող երկիրներուն մէջ : Այս օրը Ափրիկէի մէջ գործող բարեգործական հասարակական կազմակերպութիւնները եւ ֆոնտերը կը կազմակերպեն բազմազան շարժումներ, որոնք ուղղուած են ափրիկեան երեխաներու կեանքի բարելաւման: Տեղի կ՚ունենան ուսուցողական դասախօսութիւններ եւ ֆիլմերիու ցուցադրութիւններ, կը կազմակերպուին համերգներ եւ ներկայացումներ:
«Ափրիկէի երեխաներու իրաւունքներու պաշտպանութեան օրը» ոչ աշխատանքային է, եթէ չի համընկնիր հանգստեան օրերուն հետ:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ափրիկէ Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Սթիվըն Իունիվըրս
Սթիվըն Իունիվըրս (Steven Universe) Ամերիկեան շարժապատկեր մըն է, ստեղծուած Րէպէքայ Շուկըրի (Rebecca Sugar) կողմէ, եւ որ կը ցուցադրուի Քարդուն Նէթուըրքի (Cartoon Network) վրայ։ Շարժապատկերին պատմութիւնը կը կեդրոնանայ Սթիվըն անունով մանչի մը վրայ, որ կ’ապրի եւ կը մեծնայ երեք կախարդական էակներու հետ, Քրիսդալ Ճէմզ-երը (The Crystal Gems), Կարնէթ (Garnet), Ամէթիսթ (Amethyst), Բըրլ (Pearl), եւ որոնց հետ աշխարհը կը պաշտպանէ իրենց ցեղի վտանքներէն։ Սթիվըն Իունիվըրսը միակ շարժապատկերն է որ ստեղծուած է աղջկայ մը կողմէ, եւ որու գաղափարը մէջտեղ բեռած է Րէպէքան, երբ ուրիշ շարժապատկերի մը վրայ՝ Ատվէնդըր Թայմ (Adventure Time), կ'աշխատէր։ Ցոցադրուելու կը սկսի Նոյեմբեր 4, 2013-Ին։
Սթիվըն Իունիվըրս ստացած է քննադատական ցնծութիւն իր արուեստի պատկերին, երաժշտութին, ձայնեղութեան, յատկանշման խորութեան, եւ ստեղծաբանութեան գիտութեան կառուցման համար։ Հաղորդաշարքը թեկնածու նշանակուած է Էմի Աուորտի (Emmy Award) նաեւ Աննի Աուորտի (Annie Award)։ Յուլիս 2015-ին հաստատուեցաւ որ հաղորդաշարքը պիտի նորոքուի երրորդ անգամ ըլլալով։ Քոմիքսներ, գիրքեր եւ վիտէօ խաղեր ստեղծուեցան հաղորդաշարքէն ներշնջուած։
Պատմութիւն
Շարժապատկերը տեղի կ'ունենայ յօրինուած Պիչ Սիդի-ին (Beach City) Տէլմարվա Բէնինուլաին մէջ, Ամերիկայի արեւելքը, եւ ուր անմահ կախարդական մարտիկները, Քրիսդալ Ճեմզերը, ծովափին վրայ գտնուող հին տաճառի մը մէջ կ'ապրին։ Անոնց մարմինները իքական, մարդանման ձեւ ունին, եւ որոնք կը ստեղծուին իրենց գոհարներէն, որոնք իրենց կեանքի միջուկներն են։ Քրիսդալ Ճեմերը բաղկացած են, Կարնէթ, Ամէթիսթ, Բըրլ, եւ Սթիվընէ, որ կես մարդ, կես «Ճէմ» մանչ մըն է, եւ որու գոհարը ժառանգած է մորմէ, Ճէմերուն նախկին առաջնորդը, Րոզ Քուորձ (Rose Quartz)։ Սթիվըն կը փորձէ գիտնալ ինչպէս իր կախարդական ուժերը գործածել, միեւնոյն ատեն, ան իր օրերը կ'անցնէ իր մարդ հոր, Կրեկին, մտերիմին՝ Գոնիին (Connie), Պիչ Սիթիի բնակիչներու, կամ Ճէմերուն հետ։
Հաղորդաշարքը կը յայտնէ թէ չորս Ճէմերը մնացորդներ են նախկին քաղաքակրթութենէ մը։ Իրենց այցելած վայրերուն մեծամասնութիւնը աւերակներ էն, որոնք ատենօք կաերւոր էին իրենց մշակոյթին մէջ, սակայն ժամանակի ընդացկին քանդուած են։ Ճէմերը անջատուած են իրենց երկիրէն, եւ յայտնի կը դարնայ թէ հրեշները, որոնց դէմ կը կրուին, ժամանակին իրենց նման էակներ էին, սակայն կորսնցուցած են իրենց բնաւորութիւնն ու միտքը։ Պատմութեան ընդացկին, կը յայտնուի թէ «Րոզ Քուորձ», «Սթիվընին» մայրը, Ճէմերուն երկրին դէմ ապստամբութեան ղեկավարը եղած է, որ յաջողած է։
Շերոքի լեզու
Շերոքի լեզու կամ Ձալակի (անգլերէն Cherokee շերոքերեն ᏣᎳᎩ ᎦᏬᏂᎯᏍᏗ որը կարդացվում է Tsalagi Gawonihisdi)) խոսվում է բնիկ ամերիկացի Շէրոքի ցեղի կողմից։
Ստորոգութիւն:Լեզուներ
Վիպապաշտ քնարերգութեան գլխաւոր լարերը
Վիպապաշտ քնարերգութիւնը կը բնորոշուի յուզականութեամբ։ Գիծ մը՝ որուն դրսեւորումը, ըստ խառնուածքի, կ’ըլլայ բոտն, կամ աւելի մեղմ։ Այս հիման վրայ է, որ հետեւող նմուշները կը բաժնուին երկու խմբակի՝ ուժգին եւ մեղմ շեշտով, «բարձր» եւ «ցած» եղանակով կտորներ։
Յատուկ ուշադրութեան արժանի են Պ․ Դուրեանէն եւ Եղիայէն առնուած էջերը, որոնք բաւականաչափ կը հիմնաւորեն՝ աւելի վեր, արեւմտահայ վիպապաշտ բանաստեղծութեան գերազանց որակին մասին եղած արժեւորումը։ Նոյնիսկ եթէ, Եղիայի պարագային, կը գտնուինք դեռ մինչեւ այսօր անտեսուած բանաստեղծական վաստակի մը առջեւ։
Ստորոգութիւն:Գրական սեռեր
Կիյոմ Անթուան Օլիվիէ
Կիյոմ Անթուան Օլիվիէ, ֆրանսացի ճանապարհորդ, միջատաբան եւ բուսաբան։
Կենսագրութիւն
Կիյոմ Անթուան Օլիվիէն ծնած է 1756 թուականի 19 Յունուարին Ֆրանսայի Թուլոն քաղաքը։ Անոր հայրը բժիշկ էր, եւ ան ալ բժշկութիւն ուսանած էր Մոնփելիէ մէջ, ուր ընկերական ջերմ յարաբերութիւններ հաստատեր է բուսաբան Փիեռ Մարի Օկիւսթ Պրուսինէի հետ, որը պիտի դառնար Փարիզի Գիւղատնտեսական միութեան քարտուղար: Կիյոմ Անթուան Օլիվիէնը կը փափաքէր միանալ մայրաքաղաքի իր բարեկամին, սակայն հայրը հրաժարեցաւ այդ նպատակի համար անոր միջոցներ տրամադրելէ։
1783 թուականին, Թուլոնի բժշկութիւն ուսանելէն յետոյ, պետական ծառայող Լուի Պենին Ֆրանսուա Պերթիէ տը Սովինյինը անոր յանձնարարեց վիճակագրական տուեալներ տրամադրել իր գաւառի վերաբերեալ: Դժբախտաբար անոր այս աշխատանքը գրեթէ ամբողջութեամբ ոչնչացաւ Պասթիլի գրաւման ժամանակ 1789 թուականի Յուլիսին, երբ սպանուեցաւ նաեւ Սովինյինը: Ստեղծուած իրավիճակը Կիյոմ Անթուան Օլիվիէին հնարավորութիւն տուաւ Պրուսինէի հետ մնալ Փարիզի մէջ։
Անմիջապէս ան սկսաւ աշխատիլ որպէս միջատաբան եւ ուսումնասիրութիւններ կատարելու համար ճանապարհորդեց Անգլիա եւ Հոլանտա: 1789 թուականին հրատարակեց «Միջատաբանութիւն կամ բզէզների բնական պատմութիւն» աշխատութեան առաջին հատորը, որմէ յետոյ նաեւ մասնակցեցաւ միջատներու, թիթեռներու եւ խեցգետնակերպերու մասին տեղեկութիւններ պարունակող տեղեկատու բառարանի ստեղծման աշխատանքներուն: Այս ոլորտին մէջ Կիյոմ Անթուան Օլիվիէն աշխատեցաւ այնքան ժամանակ, մինչեւ որ իր հովանաւորը մահապատիժի ենթարկուեցաւ Կիլիոթինով ((ֆր.՝ guillotine) դատապարտեալի գլխատելու սարք)։
Այս յանձնարարութիւնը յաջողութեամբ կատարելէն յետոյ, երկու միջատաբանները բռնեցին դէպի հայրենիք վերադարձի ճամբան, սակայն Պրուկիերը ծանր հիվանդացաւ: Կիպրոս, Աթէնք եւ Կերկիրա այցելելութիւնէն յետոյ ան մահացաւ Ֆրանսայի ճանապարհին: Կիյոմ Անթուան Օլիվիէն Ֆրանսա հասաւ 1798 թուականին՝ իր հետ բերելով միասին ձեռք բերած բնագիտական նմոյշներու հարուստ հաւաքածոն: 1802-1807 թուականներուն ան հրատարակեց իրենց գիտական արշաւի նկարագրութիւնը եւ այդ ընթացքին ձեռք բերած հարուստ տեղեկութիւնները կից ատլասով: Կեանքի վերջին տարիներուն Կիյոմ Անթուան Օլիվիէնը աշխատեցաւ Ֆրանսայի Ալֆոր քաղաքի անասնաբուժական դպրոցին մէջ նախ որպէս վերահսկիչ, ապա որպէս կենդանաբանութեան Փրոֆեսոր: Այս ընթացքին անոր առողջութիւնը վատացեր էր, եւ յանկարծամահ եղաւ սրտի կաթուածով 1 Հոկտեմբեր 1814 թուականին Լիոնի մէջ:
Ստեղծագործութիւններ
Կիյոմ Անթուան Օլիվիէն 1789-1808 թուականներու ընթացքին հեղինակեր է «Միջատաբանութիւն կամ բզէզներու բնական պատմութիւն» 6 հատորանոց աշխատութիւնը (Entomologie ou histoire naturelle des insectes coléoptères): Իսկ դէպի Փոքր Ասիա կատարած ուղեւորութեան ընթացքին Կիյոմ Անթուան Օլիվիէն գրի առած է իր տպաւորութիւններն ու նկատառումները, որոնց հիման վրայ գրեր է «Ճանապարհորդութիւն դէպի Օսմանեան կայսրութիւն, Եգիպտոս եւ Պարսկաստան» եռահատոր գիրքը, ուր տեղեկութիւններ կան նաեւ Թուրքիոյ մէջ ապրող հայերու մասին։ Ըստ իր հաղորդած տեղեկութիւններուն, հայերը Օսմանեան կայսրութեանմէջ ամենամեծ առեւտուր կատարողներն են, որոնք կը ճանապարհորդէին դէպի Ասիա եւ Հնդկաստան։ Անոր դիտարկումով, հայերը խիստ են իրենց վարքուբարքի մէջ, ճշտութեամբ կը պահեն իրենց հաւատքի պատուիրանները, անգէտ են եւ նախապաշարուած, եւ անոնց կը պակսի միայն կրթութիւնը եւ պետութիւն մը, որ այնքան ճնշող չլլար, որքան թրքականը, աւելի արդար պիտի ըլլար, որպէսզի հայերը վերին աստիճանի յարգելի ժողովուրդ դառնային։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի գիտութիւններու ակադեմիայի անդամներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի կենսաբաններ Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի բուսաբաններ Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի ճանապարհորդներ
Քոփենհակընի Արեւմտեան Գերեզմանատուն
Արեւմտեան հանգստարան (Vestre Kirkegård Վեսթրէ Քիրքէկորտ)՝ Քոփընհակընի մէջ գերեզմանատուն, Դանիոյ մէջ ամէնամեծ գերեզմանատունն է, 54 հեկտար տարածքով : Ճանչուած է մարդոց կողմէ որպէս հին գերեզմաններու եւ յուշարձաններու տեսավայր :
Տեղը Եւ Նշանակութիւնը
Տեղակայուած է քաղաքի կեդրոնի հարաւարեւմտեան մասին չորս երկաթուղային կայարաններու միջեւ, Քարլսպերկ շրջանին հարեւանութեամբ: Գերեզմանատունն ունի կաթողիկէ հատուած, որուն ետեւը հրէական հանգստարանն է: Հոս զանգուածաբար թաղուած են Երկրորդ համաշխարհային պատերազմէն ետք Դանիոյ մէջ մեռած հազարաւոր փախստական գերմանացիներ, ինչպէս նաեւ Նազիական Գերմանիոյ 4643 զինուորներ:
Պատմութիւն
Vestre Kirkegård-ը բացուած է 1870-ի Նոյեմբեր 2-ին Քոփընհակընի աճող բնակչութեան համար: Մինչ այդ գլխաւոր գերեզմանատուն կը համարուէր Assistens-ը: Գերեզմանատունը կառուցուած է ճարտարապետ Էտուարտ Եյոսելի (Edvard Glæsel, 1858-1915) նախագիծով : Սկզբնապէս ընչազուրկներուն համար նախատեսուած ըլլալով, 1990-ականներէն Vestre Kirkegård-ը կարեւոր թաղումներու վայր մը դառած է:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Գերեզմանատուներ
Յովհաննէս Ա. Քհնյ. Պօղոսեան
'''Յովհաննէս Ա. Քհնյ. Պօղոսեան''', Յարութիւնի եւ Եղիսաբէթի որդին՝ Յովհաննէս ծնած է Պէյլան, 1896-ին։
Նախնական կրթութիւնը ստացած է տեղւոյն Ազգ. վարժարանը եւ ապա յաճախած է տաճկաց Րիւշտի վարժարանը, զոր աւարտած է 1914-ին։
1914-1915 ուսումնական տարեշրջանին, ուսուցչական պաշտօն վարած է Գանլը-Տէրէի վարժարանին մէջ։
1915-ի Մեծ Եղեռնին, Յովհաննէս իր հարադատներուն ու հայրենակիցներուն հետ կը տարգրուի դէպի անյայտ վայրեր, ուրկէ մաղապուրծ կ'աղատի ու վստահելի անձի մը քով կը զբաղի առեւսուրով։
Իր կեանքին ընկերը կ'ընտրէ պէյլանցի Կէպէնեան ընտանիքի դուստրը՝ Մարիձեան, որուն հետ կը պսակուի 1916-ին։ Սակայն երկու տարի ետք, 1918-ին, դժբախտութիւնը կ'ունենայ իր կինը կորսնցելու։ Կնոջ մահէն ետք կը փոխէ միջավայրը եւ կ'անցնի Երուսաղէմ՝ աշխատանքի նոր հորիզոներ փնտռելու։ Ճամբորդութեան ընթացքին, անծանօթներու կողմէ կը կողոպտուի ու այս պատճառոով կը կորսուին իր արժէքաւոր գիրքերն ու դպրոցական վկայականները։
Յովհաննէս Ա. Քհնյ. Պօղոսեան քահանայագործութեան քաղցր լուծին տակ տարիներ ծառայելէ ետք կը մահուան Պէյրութի մէջ, 1970ական տարիներուն։
Թաղման կարգն ու վերջին օծումը տեղի կ'ունենան Ս. Սարգիս եկեղեցւոյ մէջ։ Հայրենակիցներն ու հաւատացեալ ժողովուրդը աջահամբոյրով իրենց յարգանքի վերջին տուրքը մատուցանելէ ետք, մարմինը կ'ամփոթեն Ազգ. Գերեզմանատունը ։
302 (թիւ)
302 (երեք հարիւրերկու) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 301-ի եւ 303-ի միջեւ
Մելիսսա Պիլալ
Մելիսսա Պիլալ, Ամերիկահայ ակադեմիկոս, համալսարանի դասախօս, էթնօ-երաժշտութեան մասնագէտ:
Խմոր
Խմոր, հացագործութեան, հրուշակեղէնի, դդմաճներու տեսականիի արտադրութեան մէջ, ինչպէս նաեւ տնային պայմաններու ալիւրով մթերքի պատրաստման հիմնական արտադրանք: Ալիւրը այլ բաղադրիչներու հետ խառնելէն ետք ձեւաւորուող համասեռ խառնուրդ է: Բացի ալիւրէն՝ սովորաբար խմորի բաղադրութեան մէջ կ'աւելցուին նաեւ ջուր կամ կաթ, թթխմոր, աղ, շաքար, իւղ եւ հաւկիթ: Խմորը կը պարունակէ սպիտակուցներ, ածխաջուրեր, ճարպեր, թթուներ, աղեր եւ այլ բաղադրիչներ՝ տարբեր վիճակներու մէջ գտնուող, այսինքն՝ փքուած կոլոիդներու, սուսպենզիաներու, լուծոյթներու տեսքով :
Հացագործութեան մէջ ցորենի ալիւրով խմորը, իբրեւ կանոն, կը պատրաստեն հացի թթխմորէն : Ցորենի ալիւրով արտադրանքին համար յաճախ կը կիրարկեն խմորման եղանակը, որ խմորը հունցելէն առաջ կը յառաջացնէ փափուկ, սպունգանման ազդեցութիւն :
Խոհարարութեան մէջ օգտագործուող խմորի քանի մը տեսակ.
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Սնունդ
Գերմանիա
Գերմանիա, պաշտօնապէս Գերմանիոյ Դաշնային Հանրապետութիւն : Տեղակայուած է Կեդրոնական Եւրոպայի մէջ, ընդհանուր սահմաններ ունի հիւսիսէն՝ Դանիոյ (68 քմ), արեւմուտքէն՝ Նիտըրլենտի (577 քմ), Պելճիքայի (167 քմ) եւ Լիւքսամպուրկի (138 քմ), հարաւ-արեւմուտքէն՝ Ֆրանսայի (451 քմ), հարաւէն՝ Զուիցերիոյ (334 քմ) եւ Աւստրիոյ (784 քմ), արեւելքէն՝ Լեհաստանի (456 քմ) եւ Չեխիոյ (646 քմ) հետ։
Գերմանիոյ մեծ քաղաքներն են՝ Պերլինը, Համպուրկը, Միւնիխը եւ Քէօլնը։ Բնակչութիւնը 2007 Յուլիսի դրութեամբ՝ 82,400,996 հոգի է։ 2,1 միլիոն ԵՄ-ի /Եւրոմիութիւն/ ներգաղթածներ են, 1,5 ԵՄ անդամ չհանդիսացողներէն, եւ 3 միլիոն թուրքեր  ։ Գերմանիա ԵՄ-ի ամէնէն խիտ բնակեցուած երկիրն է։
Հնագոյն Շրջան
Ք.ա. Առաջին հազարամեակի վերջին Գերմանիոյ տարածքին մէջ, բնակող գերմանական ցեղերը կը բախին Հռոմէական պետութեան հետ։ Դ. դարուն, ցեղերու տեղաշարժներու եւ խառնուելու հետեւանքով, կը յառաջանան գերմանական ցեղային նոր կազմաւորումներ, որոնց մէկ մասը Դ.եւ Զ. դարերուն, ժողովուրդներու մեծ գաղթի ատեն, կը զբաղեցնէ Արեւմտեան Հռոմէական կայսրութեան տարածքը։ Գերմանիոյ մէջ, բնակութիւն կը հաստատեն Ալեմանները, պաւարացիները, արեւելեան Դրամները, Սաքսերը, թիւրինկացիները, Ֆրիզները։ VI-VIII դարերուն, Գերմանիոյ տարածքը կը նուաճեն դրամները։ Այդ նուաճումը կ'ուղեկցուէր քրիստոնէութեան տարածումով։ Կարոլինկներու կայսրութեան անկումէն ետք, Գերմանիա կը մտնէ Արեւելափրիկեան թագաւորութեան մէջ, եւ կը սկսի գերմանական մարզերու պետական առանձնացումը, որ կ'աւարտի գերմանական վաղ աւատատիրական պետութեան ձեւաւորումով։ Անիկա կ'ընդգրկէր Սաքսոնիա, Ֆրանքոնիա, Ալեմանիա (Շուապիա), Պաւարիա ցեղային դքսութիւնները եւ այլ հողեր։ Գերմանիա համեմատաբար միասնական պետական ամբողջութիւն էր։ Սաքսոնական ազգատոհմի (919-1024) թագաւորներուն օրով, մեծ ազդեցութիւն ձեռք կը բերեն դուքսերը։ Արդէն Տայնրիխ Ա. (919-936) յաճախ ընդհարումներ կ'ունենար անոնց հետ։ Դուքսերու դէմ յաջող պայքար կը մղէ Օտտոեւ Ա. (936-973)։
Առաջին Համաշխարհային Պատերազմ
1 Օգոստոս 1914-ին Գերմանիա պատերազմ կը յայտարարէ Ռուսիոյ դէմ, 3 Օգոստոս-ին՝ Ֆրանսային, 4 Օգոստոս-ին՝ Անգլիա պատերազմ կը յայտարարէ Գերմանիոյ դէմ։ Պատերազմի սկիզբէն Գերմանիոյ աջ ընկերա-դեմոկրատները ընկերա-ազգայնամոլական դիրք կը գրաւեն, ըստ Էութեան անոնց յարեց նաեւ ցենտրիստական խմբաւորումը Քարլ Քաուզքիի գլխաւորութեամբ։ Միայն ձախ ընկերա-տեմոկրատները հաւատարիմ մնացին պրոլետարական ինտերնացիոնալիզմին։ 1915-ի գարնան, անոնք ստեղծեցին «Ինտերնացիոնալ» խումբը, որ 1916-ին վերանուանուեցաւ «Սպարտակ», իսկ աւելի ուշ վերածուեցաւ «Սպարտակ միութեան»։ 1918-ին Գերմանիոյ մէջ, ստեղծուեցաւ յեղափոխական իրադրութիւն։ Տեղափոխութեան սկիզբ ծառայեց գերմանական ծովայիններու ապստամբութիւնը Քիլի մէջ։ Շատ քաղաքներու մէջ, ստեղծուեցան սովետներ։ 9 Նոյեմբերին, ապստամբութիւն բռնկուեցաւ Պերլինի մէջ։ Միապետական կարգը վերցուեցաւ։ Սակայն իշխանութիւնը անցաւ աջ ընկերա-դեմոկրատներու ղեկավարներու եւ «Անկախ ընկերա-դեմոկրատական կուսակցութեան» ղեկավարներու ձեռքը, որոնք կապ հաստատեցին բանակի գերագոյն հրամանատարութեան հետ եւ կնքեցին յեղափոխութիւնը ճնշելու գաղտնի համաձայնագիր։ 11 Նոյեմբեր 1918-ին Քոմպիենի մէջ, Գերմանիան զինադադար կնքեց Անտանտի հետ։ 28 Յունիս 1919-ին Վերսայի մէջ, ստորագրուեցաւ հաշտութեան պայմանագիր՝ յաղթող տէրութիւններու թելադրած պայմաններով։
Նախապատերազմեան Շրջան
Օգտագործելով ԱՄՆ-ի եւ Անգլիոյ տնտեսական օգնութենէն հիթլերեան Գերմանիա կեանքի կոչեց սպառազինման վիթխարի ծրագիր. սկսաւ նախապատրաստուիլ տիրապետական պատերազմի։ 1933-ին, Գերմանիան դուրս եկաւ Ազգերու լիկայէն։ 1935-ին, վերականգնեցաւ ընդհանուր զինապարտութեան օրէնքը։ 1936-1939-ին Գերմանիա, Իտալիոյ հետ միասին, զինուած ինտերվենցիա կազմակերպեց Սպանիոյ մէջ։ 1936-37-ին ձեւաւորուեցաւ Գերմանիոյ, Իտալիոյ եւ Ճաբոնի ռազմական եռեակը։ 1938-ի Մարտին ազգայնամոլ Գերմանիան տիրապետեց Աւստրիոյ, 1939-ին՝ Չեխոսլովակիոյ։ 1939-ի Օգոստոսին, Գերմանիան դիմեց ԽՍՀՄ-ին չյարձակելու պայմանագիր կնքելու առաջարկով։ Սովետական Միութիւնը, ձգտելով կանխել հակասովետական միացեալ ճակատի ստեղծումը եւ նկատի ունենալով, որ հաւաքական անվտանգութեան ձեւը ստեղծելու իր ջանքերը ձախողած էին Անգլիոյ եւ Ֆրանսայի կողմէն, ստիպուած ընդունեց Գերմանիոյ առաջարկը։
Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ
1 Սեպտեմբեր 1939-ին, Գերմանիան յարձակեցաւ Լեհաստանի վրայ՝ սկսելով պատերազմը Եւրոպայի մէջ։ 3 Սեպտեմբերին Անգլիան եւ Ֆրանսան պատերազմ յայտարարեցին Գերմանիոյ, սակայն աշխոյժ մարտական գործողութիւններ չձեռնարկեցին։ 1940-ի Մարտին, հիթլերականները գրաւեցին Պելճիքան, Նիտերլանտները, Լիւքսեմպուրկը, իսկ Ապրիլին ներխուժեցին Դանիա եւ Նորվեկիա։ Յունիսին յանձնուեցաւ Ֆրանսան։ 1940-ի Սեպտեմբերին, Պերլինի մէջ Գերմանիոյ, Իտալիոյ եւ Ճաբոնի միջեւ կնքուեցաւ ռազմական դաշինք։ Գերմանիան անմիջապէս սկսաւ ԽՍՀՄ-ի վրայ յարձակելու նախապատրաստութիւնները։ 1941-ի Ապրիլին, Գերմանիան գրաւեց հարաւ Սլաւիան եւ Յունաստանի մեծ մասը։ 22 Յունիս 1941-ին, խախտելով սովետա-գերմանական չյարձակելու պայմանագիրը․ Գերմանիան յարձակեցաւ ԽՍՀՄ-ի վրայ։ Ծանր պաշտպանողական մարտերու ընթացքին, սովետական զօրքերը կանգնեցուցին գերմանական բանակը, իսկ Մոսկուայի մօտ անոր ջախջախումը վերջնականապէս խափանեց ԽՍՀՄ-ի դէմ «կայծակնային պատերազմի» հիթլերեան ծրագիրը։ Կազմուեցաւ հակահիթլերեան գործակցութիւն՝ ԽՍՀՄ-ի, ԱՄՆ-ի եւ Մեծ Բրիտանիոյ գլխաւորութեամբ, ուր վճռական դերը կը պատկանէր ՍՄՆ-ին։ Ստալինկրատի մօտ գերմանա-ֆաշիստական զօրքերու ջախջախումով բեկում առաջացաւ ինչպէս Հայրենական մեծ պատերազմի, այնպէս ալ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մէջ։ 1943-ին սկսաւ քայքայուիլ ագրեսորներու դաշինքը՝ անոնցմէ դուրս եկաւ Իտալիան։ Դիմադրութեան շարժումը լայն թափ ընդունեց գրաւուած երկիրներուն մէջ։ Զօրացան հակաֆաշիստական անպաշտօն կազմակերպութիւնները։ 1944-ի Յունիսին, երբ Գերմանիոյ ռազմական եւ քաղաքական պարտութիւնը ակնյայտ էր, դաշնակիցները բացին երկրորդ ճակատը։ 1945-ի Յունուար-Փետրուարին սովետական բանակը մտաւ․ Գերմանիա, Ապրիլ 30-ին յաղթանակի դրօշ կանգնեցուց Ռայխստագի վրայ։
Յետպատերազմեան Շրջան
Մայիս 8-ին, Պերլինի մէջ ստորագրուեցաւ ֆաշիստական Գերմանիոյ անվերապահ պայմանադրութեան դաշինք օրէնքը։ Գերմանիան բաժնուեցաւ չորս գրաւուած գօտիներու՝ սովետական, անգլիական, ամերիկեան եւ ֆրանսական, Պերլինը՝ համապատասխանաբար չորս հատուածի։ Գերմանիոյ մէջ, Գերագոյն իշխանութիւնը իրենց վրայ վերցուցին ԽՍՀՄ-ի, Անգլիոյ, ԱՄՆ-ի, Ֆրանսայի կառավարութիւնները։ Պերլինի ժողովին մէջ, ԽՍՀՄ, ԱՄՆ եւ Մեծ Բրիտանիան պարտաւորուեցան արմատախիլ ընել Գերմանիոյ զինուորականութիւնն ու նացիզմը։ Որոշուեցաւ հաստատել լեհ-գերմանական նոր սահման։ Ստեղծուեցաւ նոր, դեմոկրատական պետական կազմութիւն։ 1945-1946-ին վերցուեցաւ մեծ կալուածատիրական հողատիրութիւնը։ Հողը անցաւ աշխատաւոր գիւղացիի ձեռքը։ Հողի ընդերքը, առաւել մեծ արդիւնաբերական ձեռնարկութիւնները, դրամատուները դարձան ժողովուրդի սեփականութիւն։ 1946-ի Ապրիլին Արեւելեան Գերմանիոյ մէջ, կոմունիստական եւ ընկերա-դեմոկրատական կուսակցութիւնները միաւորուեցան Գերմանիոյ ընկերային միասնական կուսակցութեան (ԳՍՄԿ) մէջ։ Արեւմտեան Գերմանիոյ մէջ, դեմոկրատական վերափոխումներ չիրագործուեցան։ 2 Դեկտեմբեր 1946-ին Անգլիան եւ ԱՄՆ համաձայնագիր կնքեցին գրաւուած գօտիները միաւորելու մասին, ետքը անոնց միացաւ նաեւ տնտեսական գրաւուած գօտին։ 1948-ին ԱՄՆ, Անգլիան եւ Ֆրանսան արեւմտեան գօտիներուն մէջ, գործադրեցին անջատ դրամական ռեֆորմ։ Գերմանիոյ պառակտման այս միջոցառումները աւարտեցան 1949-ի Սեպտեմբերին Արեւմտա-գերմանական պետութեան՝ Գերմանիոյ Ֆետերատիւ Հանրապետութեան (ԳՖՏ) ստեղծումով։ Նախագահ ընտրուեցաւ Թ․ Յոյսը, քրիստոնեայ դեմոկրատական միութեան ղեկավարը եղաւ Կ․ Ադենաուերը։ Գերմանիոյ դեմոկրատական ուժերու համախմբման եւ վճռական գործողութիւններ ձեռնարկելու նպատակով կազմուեցաւ Դեմոկրատական Գերմանիոյ ազգային ճակատը (ԴԳԱ&)։ 7 Հոկտեմբեր 1949-ին ժողովրդական խորհուրդը, որ ընտրուած էր Գերմանիոյ ժողովրդական ժողովի կողմէ, հռչակեց Գերմանական Դեմոկրատական Հանրապետութեան (ԳԴՀ) ստեղծումը։ Գործողութեան մէջ մտաւ նաեւ Դեմոկրատական սահմանադրութիւնը։ ԳԴՀ-ի նախագահ ընտրուեցաւ Վ․ Պիկը, առաջին վարչապետ դարձաւ Գ․ Գրոտեւոլը։ Սովետական կառավարութիւնը ԳԴՀ-ի կառավարութեան յանձնեց սովետական զինուորական վարչութեան գործառոյթները։
Գերմանիոյ Ֆետերաթիւ Հանրապետութիւն
Երկու գերմանական պետութիւններէն մէկն է, որ 20-րդ դարուն երկրորդ համաշխարհային պատերազմէն ետք կը գտնուի Գերմանիոյ տարածքին մէջ։ Տարածուած ոչ պաշտօնական անուանումը՝ Արեւմտեան Գերմանիա էր։
Մեծ Քաղաքներ
Մեծ քաղաքներէն են Պերլինը, Համբուրկը, Միւնիխը, Քէօլնը, Էսսենը, Մայնի Ֆրանկֆուրթը, Տրեստենը։ Աչքի կ'իյնայ նաեւ Ռուրը։ Միաձուլման արդիւնքով՝ գոյացած է Հռենոս-Ռուրի (կամ Գերմանական) մեծ քաղաքը։
Օգտակար Հանածոներ
Օգտակար հանածոներէն կան քարածուխ, գորշ ածուխ, նաֆթ, կազ, քարաղ, կալիումական աղ, երկաթ եւ բազմամետաղներ։
Կլիմա
Կլիման բարեխառն է, արեւմուտքին մէջ եւ հիւսիս-արեւմուտքին մէջ ծովային, հարաւ-արեւելքին մէջ ծովայինէն բարեխառն ցամաքայինի։ Յունուարի միջին ջերմաստիճանը մօտ 0 °C է, Յուլիսինը' 17 °C-ից 19 °C։ Տարեկան տեղումները 600-800 մմ. են, լեռներուն մէջ' 1000-1500 մմ. գետային ցանցը խիտ է, գետերը՝ ջրառատ։
Հողեր
Կը գերակշռեն անտառային գորշ եւ հումուսաքարպոնային հողերը, հիւսիսին մէջ նաեւ՝ պոտզոլային եւ մարշային հողերը։ Տարածքի մօտ 28%-ը անտառածածկ է։ Կը գերակշռեն կաղնիի, հաճարի, բոխու, եղեւնիի եւ սոճիի ծառատեսակները։ Կենդանական աշխարհի ներկայացուցիչներէն պահպանուած են եղջերուն, այծեամը, քարայծը, եղնիկը, վարազը։ Շատ են թռչուններն ու կրծողները։
Բնակչութիւնը
Գերմանիան բնակչութեան թիւով Եւրոպայի ամենամեծ երկիրն է։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին, ան կրեց մարդկային զգալի կորուստներ, սակայն բնակչութեան բնական աճը բացասական նշանով է։ Ստեղծուած ժողովրդագրական անբարենպաստ իրադրութիւնը կը յաղթահարուի միայն ներգաղթի հաշուին։
Գերմանիոյ բնակչութեան ազգային կազմը միատարր է, թէեւ երկրին մէջ կ'ապրին մօտ 7 միլիոն օտարերկրացիներ։ 90-ական թուականներէն, սկսած մեծցաւ նաեւ հայերու հոսքը Գերմանիա։ Այժմ այնտեղ ստեղծուած է ոչ մեծ հայկական համայնք։
Ընդունուած է գերմանացիներու ազգային բնաւորութեան գիծ համարած կարգապահութիւնը, ճշդապահութիւնը, հաշուենկատութիւնը, արտադրական բարձր մշակոյթը եւ օրինապահութիւնը։ Բնակչութիւնը Գերմանիոյ մէջ, անհաւասարաչափ տեղաբաշխուած է։ Միջին խտութիւնը շատ բարձր է՝ 230 մարդ/քքմ, բայց կան շրջաններ, օրինակ, Հռենոս-Ռուրի մեծ քաղաքը, ուր 1 քքմ վրայ կ'ապրի աւելի քան 1000 մարդ։
Բարձր է երկրի քաղաքացման մակարդակը՝ 90%-է աւելի։
Պետական կառուցուածք
Պերլինը Գերմանիոյ Դաշնային Հանրապետութեան մայրաքաղաքն է։ Բոլոր բանակցութիւններուն՝ մայրաքաղաքը Պոննէն Պերլին տեղափոխելուն, Պոննը յաջողած է շարք մը կարեւոր գրասենեակներ պահել իր տարածքին մէջ, ինչպէս, օրինակ, Դաշնային վերահսկիչ պալատը։ Գերմանիան տեմոկրատական, ընկերա-իրաւական պետութիւն է։ Ան կազմուած է 16 դաշնային երկիրներէն։ Պետութիւնը կը ղեկավարուի Գերմանիոյ հիմնական օրէնքով՝ Սահմանադրութեամբ։
Ղեկավարման ձեւով ԳԴՀ-ն խորհրդարանային երկիր է։
Պետութեան գլուխը դաշնային նախագահն է։