cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Արեւմտահայ Ազգային Ազատագրական ՇարժումներուՎերելքը 1890-ական Թուականներին
Ապստամբութեան ծաւալումը եւ ռուսական կողմի կողմնորոշումը
Սակայն ռուսական իշխանութիւնները հայերու ծրագրի մասին տեղեկացրած էին թուրքերուն։ Սահմանագլխին Ս. Կուկունեանի խումբը հակահարուած ստացած է սուլթանական զորամասերէն ու քրտական հեծեալ ջոկատներէն, նահանջած եւ ինկած ռուս սահմանապահներու ձեռքը։ Ցարական դատարանը 27 հոգի դատապարտած է 3-20 տարուայ տաժանակրութեան։ Ս. Կուկունեանը Սիբիրի ու Սախալինի բանտերէն ազատուած է միայն 1905 թուականին՝ կառավարութեան ընդհանուր ներումով։ 1890-ական թուականներուն Սասունի գաւառը (Պիթլիսի վիլայեթին մէջ էր՝ 35 հազար հայ բնակչութեամբ) դարձած է ֆիտայական շարժման կերոնին մէջ։ Միհրան Տամատեանը, Մեծն Մուրատը (Հաբարձում Պոյաճեան), Հրայրը (Արմենակ Ղազարեան), Գեւորգ Չաուշը (Գեւորգ Ղազարեան) պայքարի եւ հարկերը չվճարելու կոչ՝ կ՝ընէին։ Իշխանութիւնները Սասունի դէմ հրահրած են քրտերուն, ձերբակալել Մ. Տամատեանին ու 25 սասունցիներու։ Շարժման գլուխը անցած են Մեծն Մուրատը, Հրայրը եւ Չաուշը։ Դէպի Սասուն շարժուած են Զեքի փաշայի զորքը։ Հայերը մերժած են 7 տարուայ չվճարուած հարկերը մուծելու անոր պահանջը։ 1894 թուականի 27 Յուլիսին հայերը ուժեղ հակահարուած հասցուցած են թշնամիին։ Թուրքերը բանակցութիւններ առաջարկած են, սակայն նենգաբար շրջապատուած են ու կոտրած են 148 հայ։
Սասնոյ ապստամբութիւնը եւ մեծ տերութիւններու վերաբերմունքը
Միայն օգոստոսի վերջին թշնամին կարողացած է ներխուժել Սասուն եւ սրի քաշած է մօտ 7 հազար մարդ։ Ձերբակալուած են Մեծն Մուրատը, Գևեւորգ Չաուշը, որոնք հետագային փախուստի դիմած են։ Սասունի 1894 թուականի ապստամբութիւնը Պեռլինի վեհաժողովէն (1878) ետք արեւմտահայերու առաջին զինուած ելոյթն էր։ Մեծ տերութիւնները Սասունի դէպքերով զբաղեցան միայն այն ժամանակ, երբ սուլթանը արդէն կատարած էր իր գործը։ Ոճրագործութիւնը ուսումնասիրելու համար 1894 թուականի նոյեմբերին անոնց կազմած ստուգիչ հանձնաժողովը եզրակացրած է, որ Սասունի մէջ անմեղ բնակչութեան նկատմամբ կատարուած է եղեռնագործութիւն։ Հանձնաժողովի նիւթերու հիման վրայ Կ. Պոլսոյ Անգլիոյ, Ֆրանսայի ու Ռուսաստանի դեսպանները 11 մայիս 1895 թուականին Թուրքիոյ մէջ ներկայացուցած են բարենորոգումներու ծրագիր, որ կոչուած է Մայիսեան։ Վերջինս ձեւական փաստաթուղթ էր, քանզի գլխաւոր պաշտոնեաներու նշանակման իրաւունքը կը վերապահուէր էր սուլթանին։ Կը նախատասուէր Արեւմտեան Հայաստանի մէջ նաեւ հողային, հարկային ու դատական գործերու բարելաւում։ Սակայն տարբեր պատճառաբանութիւններով սուլթանական կառավարութիւնը չընդուներ բարենորոգումներու անգամ խիստ չափաւոր այդ ծրագիրը։
Պապ Ալիի ցոյցը
Մեծ տերութիւններու ուշադրութիւնը գրաւելու եւ անոնց օգնութեամբ Մայիսեան բարենորոգումներու ծրագիրը իրականացնելու համար սեպտեմբեր 1895 թուականի Կ. Պոլսոյ մէչ հնչակեանները դարձեալ կազմակերպած են խաղաղ ցոյց (շուրջ 4-հազարանոց) ու շարժած են դէպի կառավարութեան նստավայրը՝ Պապ Ալի։ Ցուցարարներու վրան կրակ բացած են, մայրաքաղաքին մէջ սկսած են նոր ջարդեր, զոհուած է շուրջ 2 հազար մարդ։ Մեծ տերութիւնները բողոք ներկայացուցած են՝ պահանջելով իրագործել բարեփոխումները, սակայն ապարդիւն։
Զէյթունի ապստամբութիւնը
Մէկ ամիս ետք հնչակեաններու նախաձեռնութեամբ ապստամբութիւն սկսած է Զէյթունի մէջ։ 75-ամեայ ազար Շովրոեանի եւ Աղասու (Գարուն Աղասի) ղեկավարութեամբ զեյթունցիները զինաթափուած են թրքական կայազորը, գրաւած 600 հրացան, 2 հրանոթ եւ այլ զէնք ու զինամթերք։ Հարկադրած են գերի ինկած 700 օսմանեանանցի զինվորներու բնակիչներու ներկայութեամբ անցնել ապստամբներու սուրերու տակով։ Զորանոցի վրայ բարձրացուած է կարմիր դրօշ՝ «Զէյթունի անկախ իշխանութիւն» վերտառութեամբ։ Նոյեմբեր 1895 թուականին թրքական 2 բանակ՝ Ալի եւ Ռեմզի փաշաներու հրամանատարութեամբ, շարժած է դէպի Զէյթուն։ Մինչեւ 13 դեկտեմբեր մղուած մարտերուն կրելով ծանր կորուստներ՝ թուրքերը նահանջած են։ Ռեմզի փաշային փոխարինած է նոր հրամանատար՝ Էդհեմ փաշան, որ յայտնի էր իբրեւեւ յոյն ժողովուրդի դահիճ։
Մեծ տերութիւններու միջամտումը
Սակայն Զէյթունը գրաւելու վերջինիս ջանքերը նոյնպես անյաջողութեան մատնուած են։26 Յունուար 1896 թուականին գործին միջամտած են մեծ տերութիւնները։ Հալեպի մէջ կնքուած է հաշտութիւն, թուրքերը պարտավորուած են զորքերը հետ քաշել Զէյթունէն, ներում շնորհել հայերուն, երաշխաւորել անոնց կեանքի ու գոյքի անվտանգութիւնը։ Զէյթունի մէջ պէտք է նշանակուէր եւրոպացի կառավարիչ, տեղական պաշտոնեաները պիտի ըլլային հայեր։ Այս զիջումներու դիմաց թուրքերը հնչակեան գործիչներէն պահանջած են հանձնել զէնքը եւ հեռանալ (պետութեան ծախսերով) Թուրքիայէն։ Զէյթունի ապստամբութիւնը նշանաւոր էր իր կազմակերպվածութեամբ եւ ձեռքբերումներով։
Ստորոգութիւն:Հայոց պատմութիւն
Երան Գույումճեան
Կենսագրութիւն
Երան Գույումճեան ծնած է Պէյրութ, Լիբանան բնիկ կիլիկեցի Գրիգոր եւ Պերճուհի Կերթմէնեաններու ընտանիքին մէջ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Հայ Կաթողիկէ Ս. Ընտանիք (St. Famille, այժմ՝ Ս. Հռիփսիմեանց) վարժարանին մէջ։ Ապա յաճախած է Հ.Բ.Ը.Մ.-ի Դարուհի Յակոբեան աղջկանց երկրորդական վարժարանը եւ զայն աւարտած Պատուոյ յիշատակութեամբ: Համալսարանական կրթութիւնը ստացած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանին մէջ (A.U.B.), հետեւելով ուսողութեան ճիւղին (Mathematics):
Այնուհետեւ, ամուսնութեան բերումով, տեղափոխուած է Կիպրոս: Հեռակայ կարգով, իր ուսումնառութիւնը շարունակած է, հետեւելով Լոնտոնի համալսարանի Փիլիսոփայութեան դասընթացքներուն՝ հինգ տարի անընդմէջ, որուն աւարտին՝ յաջողութեամբ յանձնած է համապատասխան քննութիւններ՝ արժանանալով Փիլիսոփայութեան Պսակաւոր Արուեստից (BA Honours in Philosophy) տիտղոսին:
Իր հետաքրքրութիւնները ուսման այս բնագաւառէն ներս զինք մղած են թարգմանութիւններ կատարելու եւ պատրաստելու արեւմտեան փիլիսոփայութեան նուիրուած թարգմանական գործերու հատոր մը (հայերէնով), որ ցարդ կը մնայ անտիպ:
Չորս քերթողագիրքերու գինեձօնը
Երան Գույումճեանի չորս ժողովածուներուն շնորհահանդէս-գինեձօնը տեղի ունեցաւ Չորեքշաբթի, 30 Սեպտեմբեր 2020-ին, երեկոյեան ժամը 7:00-ին, Նարեկ վարժարաններու ամփիթատրոնին մէջ, հովանաւորութեամբ Կիպրոսի Թեմի Կաթ. Փոխ. Գերաշնորհ Տէր Խորէն Արք. Տողրամաճեանի, նախագահութեամբ կիպրահայ համայնքի Պետ. Ներկ. Տիար Վարդգէս Մահտեսեանի եւ նեկայութեամբը կիպրահայ գրասէր հանրութեան :
Երան Գույումճեանի բանաստեղծութեանց երեք հատորները եւ քառեակներու ժողովածուն, «խորանին առջեւ խաչաձեւ ճարճատող չորս մոմերու պէս»: Լոյսին ընծայելով մէկը միւսին ետեւէն բանաստեղծուհի Երան Գույումճեանան իր անտիպ հունձքը՝ «Հոգւոյս հեւքին հետ», իբրեւ «բանաստեղծուհիին հեւքը կամ արագ շնչառութիւնը», «Հայերգութիւն», իբրեւ «հայրենիքին եւ հայերէնին նկատմամբ ամբարուած անսահման սէր», «Լուսէ անուրջներ» ժողովածուն, իբրեւ «լուսաւոր եւ լուսաշող երազներ» եւ «Քառեակներ» ժողովածուն, իբրեւ «խոհի եւ յոյզի, միտքի եւ պատկերի միաձուլում» :
Միութենական եւ կրթական գործունէութիւն
Երան Գույումճեանի միութենական, մշակութային եւ կրթական գործունէութիւնը կ'ընդգրկէ հետեւեալ պաշտօնները.
1979-1982՝ Հ.Բ.Ը.Մ.-ի Նիկոսիոյ Մասնաժողովի Գործադիր վարչութեան Ատենադպիր:
1982-1992՝ Նոյն Մասնաժողովի Մշակութային Մարմնի Ատենապետ:
1986-1996 եւ 2006-2010՝ Նարեկ Վարժարաններու Հոգաբարձութեան Ատենադպիր:
1989-1999՝ Մելգոնեան Կրթական Հաստատութեան Հոգաբարձութեան Ատենադպիր:
Խմբագրական աշխատակցութիւն
1997-2003՝ «Փարոս» ամսաթերթի Գլխաւոր Խմբագիր:
2003-2011՝ «Ազատ Ձայն» ամսաթերթի Գլխաւոր Խմբագիր:
2011-էն մինչ օրս՝ «Ազատ Խօսք» ելեկտրոնային ամսաթերթի Խմբագիր:
Մշակութային եւ հասարակական մասնակցութիւն
Երան Գույումճեան գործօն եւ պատասխանատու մասնակցութիւնը ունեցած է Ղարաբաղի օգնութեան Կիպրոսի Յանձնախումբի, Հայաստան Համահայկական Հիմնադրամի Յանձնախումբի, Հայաստանի Պետական Քրիստոնէացման 1700-ամեակի Յանձնախումբի աշխատանքներուն, Մելգոնեանի կազմակերպած տարեկան Հայ Մշակոյթի Շաբաթներուն եւ այլ գրական-գեղարուեստական ձեռնարկներուն:
Խորհրդաժողովներու մասնակցութիւն
Երան Գույումճեան Մասնակցած է եւ իր խօսքը ներկայացուցած է հետեւեալ Խորհրդաժողովներուն.
Կանանց Խորհրդաժողովին՝ 1987-ին, Երեւան:
-Հայաստան-Սփիւռք Ա. Խորհրդաժողովին՝ 1999-ին, Երեւան:
-Հայաստան-Սփիւռք Բ. Խորհրդաժողովին՝ 2002-ին, Երեւան:
-Լրատուամիջոցներու Ղեկավարներու Համաժողովին՝ 2008-ին, Ծաղկաձոր
-Լրատուամիջոցներու Համահայկական Համաժողովին՝ 2012-ին, Աղաւնաձոր:
Շքանշան եւ գնահատագիր
23 Սեպտեմբեր 2014-ին արժանացած է Սփիւռքի Նախարարութեան կողմէ շնորհուած «Մայրենիի Դեսպան» շքանշանին եւ համապատասխան Վկայականին:
11 Յունիս 2017-ին՝ արժանացած է Քալիֆորնիոյ Մաշտոց Գոլէճին շնորհած «Distinguished Professor of Armenian Studies» ակադեմական տիտղոսին:
Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Հայրապետի 2019 տարին, ՀԱՅ ՄԱՄՈՒԼԻ ՏԱՐԻ հռչակման առիթով, Ուրբաթ, 11 Հոկտեմբեր 2019-ին, Կիպրոսի Թեմի Կաթողիկոսական Փոխանորդ՝ Գերշ. Տ. Խորէն Արքեպիսկոպոս Տողրամաճեան Կիպրոսի Թեմի անունով յուշանուէր ստացաւ ելեկտրոնային «Ազատ Խօսք» կայքի խմբագիր՝ Տիկին Երան Գույումճեան
Տես նաեւ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հասարակական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հրապարակագիրներ
Մարտ
Մարտ, տարուան երրորդ ամիսը, որ ունէ 31 օր։ Անունը ստացած է հռովմէացիներու պատերազմի՝ Մարս աստուծոյ անունէն։ Հիւսիսային կիսագունդի տարածքին՝ գարնան առաջին ամիսն է։
Մինչեւ Գրիգորեան տոմարի կիրառութիւնը, Մարտը եղած է հռովմէական օրացոյցի առաջին ամիսը։
Ըստ հայկական տոմարին, Մարտը կը համապատասխանէ «Արեգ» ամսուան։
Անունն այլ լեզուներով
Եւրոպական լեզուներուն մէջ՝ Մարտ անունը, հիմնականօէն ունի միեւնոյն լատինական ծագումը, բացառութեամբ մի քանիին։ Մասնաւորապէս, ֆիններէն կ՛ըսեն maaliskuu՝ հողի ամիս, ուքրաներէն՝ березень« (береза «կեչի» բառից), լիթվաներէն՝ kovas, որ կը նշանակէ սերմնագրաւ։
Նշանաւոր Օրերը
Ստորոգութիւն:Ամիսներ
Տհոլ
Տհոլ, հայկական հարուածային ազգային երաժշտական գործիք։ Այն կը պատկանի երկկողմանի թմբուկներու դասին։ Այս գործիքը տարածուած է նաեւ տարբեր ազգերու մօտ եւ կ'օգտագործուի երաժշտական համույթներուն մէջ։
Տհոլ նուագելու համար կը պահանջուին երկու փայտէ ձողիկներ (հաստ՝ կոպալ եւ բարակ՝ ճիպոտ, որոնք պատրաստուած են բամբուկէ կամ եղեգէ։ Ձայնը կը հնչէ երկու փայտէ ձողիկներով կամ մատներու ծայրով եւ ձեռքերու ափերով հարուածելով ձգուած կաշուին։ Տհոլը կը նուագակցուի գրեթէ բոլոր երաժշտական գործիքներու հետ։ Մասնաւորաբար տհոլի հետ կը նուագուին զուռնա, տուտուկ եւ այլ փողային գործիքներ։ տհոլի մեծ վարպետներէն են հայ երաժիշտներ Զիգֆրիդ Զիվա Գաբոյեանը, Ռոպերդ Դարունցը, Ճո Զաքարեանը։
Տհոլը տարբեր ժողովուրդներու մօտ կ'օգտագործեն երաժշտական համույթներուն մէջ, տարբեր ծիսակատարութիւններու եւ հարսանեաց հանդեսներու ժամանակ ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երաժշտութիւն
Ռե­մի Փա­նոսեան
Ռե­մի Փա­նոսեան, Ճա­զի դաշ­նա­կահար ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Ֆրան­սա­յի Մոն­փե­լիէ քա­ղաքը։ Եօթը տա­րեկան հա­սակին սկսած է դաշ­նա­մուր նո­ւագել։
1998-էն սկսեալ յա­ճախած է ծննդա­վայր քա­ղաքի ճա­զի եւ ժա­մանա­կակից երաժշտու­թեան դպրո­ցը եւ դա­սեր առած է յան­կարծա­բանա­կան ստեղ­ծա­գոր­ծութեան եւ ճա­զի պատ­մութեան մա­սին։
Ապա երաժշտա­կան աշ­խա­տու­թիւննե­րը շա­րու­նա­կած է Թու­լուզի մէջ։ Առա­ջին ալ­պո­մը «Նօ Էնտ» հրա­տարա­կուած է 2008-ին։ 2009-ին Մաք­սիմ Տել­փորթէ (բամբ ջու­թակ) եւ Ֆրե­տերիք Փե­թիպ­րէ (թմբուկ) հետ կազ­մած է եռեակ մը։
2011 թուականին եռեակը թողարկած է իր առաջին ալպոմը՝ «Add fiction», ապա թողարկած է Եօթ ալպոմ եւս։ Եռեակը հանդէս եկած է աւելի քան 500 համերգներով՝ Ֆրանսայի, Ճափոնի, Հարաւային Քորէայի, Չինաստանի, Հնդկաստանի, Թայուանի, Քանատայի, Նորվեկիոյ, Պրազիլի, Գերմանիոյ, Վենզուելայի, Փորթուկալի եւ Գերմանիոյ մէջ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Դաշ­նա­կահարներ
Կաղանդի Կոճապղպեղով Մարդուկ (Ճինճըրպրետ Մեն
Կաղանդի Կոճապղպեղով Մարդուկ (անգլ.՝ Gingerbread Man) կոճապղպեղով պատրաստուած, մարդու տեսքով ամանորեան կրկնեփ։
Տարածուած է Միացեալ Նահանգներուն եւ եւրոպական երկիրներուն մէջ։
Յաճախ փոքրիկ տղամարդուն դէմքը կը ներկեն՝ օգտագործելով փայլուն ներկ մը, ինչպէս նաեւ շատեր մարդուկը կը զարդարեն հագուստի կոճակներով։
Պատմութիւն
Այս կրկնեփին արտադրութեան սկսած են ԺԶ. դարէն սկսեալ ։ Առաջին անգամ թխուած է Էլիզապէթ Ա. թագուհիին պալատին մէջ: Վերջինս պատուիրած է, որ զայն մատուցեն միայն բարձրաստիճան մարդոց ։
Նիւթ
Նիւթ, երկիրն ու Տիեզերքը կազմող զանգուածն է։ Հաստատուն մարմինները, հեղուկներն ու կազերը կը ներկայացնեն նիւթին երեք տարբեր վիճակները։ Տիեզերքի մէջ գտնուող ամէն ինչ կազմուած է հիւլէներէ, որոնք նիւթի հիմնական բաղկացուցիչներն են։
Հիւլէներ
Հիւլէները այնքան փոքր են, որ մասնագիտական մանրադիտակներով միայն կարելի է տեսնել։ Զանոնք կը նմանցնեն ուժանիւթի շատ պզտիկ ամպոտ զանգուածներու, որովհետեւ մեծ համեմատութեամբ պարապութենէ կազմուած են եւ միայն որոշ թիւով՝ իրենցմէ շատ աւելի փոքր մասնիկներ կը պարունակեն։ Իւրաքանչիւր հիւլէի մէջ կը գտնուի կորիզ մը, որ կը պարունակէ ելեկտրական լիցք կրող բրոթոն մասնիկներ եւ չէզոք նէօթրոններ։ Կորիզին շուրթը թաւալումի մէջ գտնուղ աւելի փոքր եւ ելեկտրաժխտական լիցք կրող մասնիկներ ալ կան, որոնք կը կոչուին ելեկտրոն: Հիւլէներու մեծամասնութիւնը ունին հաւասար թիւով բրոթոններ եւ ելեկտրոններ, ինչ որ նիւթին ելեկտրական լիցքը կը չէզոքացնէ։
Հեղուկներ
Հեղուկի մը հիւլէները շատ դիւրաւ կը տեղափոխուին։ Այդ պատճառով ալ, հեղուկները հեշտութեամբ կը հոսին եւ կ'առնեն զիրենք պարունակող ընդուրաններուն ձեւերը։
Հաստատուն մարմիններ
Նոյնիսկ հաստատուն մարմիններուն մէջ, ինչպէս՝ կարծրացած շաղախի, հիւլէները թեթեւ կերպով կը թրթռան։ Հակառակ այդ թրթռացումին, սակայն, հիւլէները հիմնականին մէջ կը պահեն իրենց դիրքերը։ Այդ պատճառով ալ, հաստատուն մարմինները չեն փոխեր իրենց ձեւերը։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Գիտութիւն
15 Սեպտեմբեր
15 Սեպտեմբեր, տարուան 258-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 259-րդ) օրն է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:15 Սեպտեմբերի ծնածներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:15 Սեպտեմբերի մահացածներ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սեպտեմբեր
Եկեղեցական Սպասք
Եկեղեցական սպասքը, կը ներկայաացնէ եկեղեցիներու մէջ Ս․ Պատարագի եւ այլ խորհրդակատարութիւններու ժամանակ օգտագորուող սրբազան անօթներ եւ զանազան առարկաներ։
Սկիհ
Երբեմն կը կոչուի հաղորդութեան բաժակ։ Հիմնականին մէջ պատրաստուած է ազնիւ մետա ղէ, վրան՝ աւետարանական պատկերներ։ Բոլորաձեւ պատուանդանին (միջնամաս) վրայ՝ բաժակաձեւ յարմարանքով, որուն մէջ Ս․ Պատարագի ժամանակ կը լեցնեն գինին։ Բաժակն ունի իր ծածկոցը, որ կը կոչուի մաղզմա. կը նմանի սրուակի, քիչ մը փոս ինկած։ Մաղզմային վրայ դրուած է սրբագործուելիք հացը կամ նշխարը։ Եթէ հաղորդութեան բաժակը կամ սկիհը Յիսուս ի արեան սրբագործման անօթն է, ապա անոր ծածկոցը՝ մաղզման, խորհրդանիշն է զոհի սեղանի, որու վրայ զոհաբերուեցաւ Յիսուս Քրիստոսը ։
Մասնատուփ
Արծաթէ տուփ, որուն մէջ քահանաները կը պահեն սրբագործուած նշխարը՝ հոգեւոր այցելութիւններու ժամանակ հիւանդներուն հաղորդութիւն տալու համար։
Բուրվառ
Անօթ-խնկանոցէ՝ գմբէթաձեւ, խաչագլուխ կափարիչով։ Կ'օգտագործուի Ս․ Պատարագի եւ ծիսակատարութիւններու ժամանակ՝ իբրեւ խնկարկելու եւ բոյր սփռելու միջոց։ Ըստ Յովհան Մայրավանեցիի բուրվառը (խնկանոցը) Աստուածածինի խորհրդանշանն է. ինչպէս Աստուածածինն լեցուն է Սուրբ Հոգիով եւ Բարձրեալի զօրութեամբ, այնպէս ալ բուրուառը՝ լեցուն է սրբութեան հոտով։
Աշտանակ
Երբեմն օգտագործուած է նաեւ ճրագակալ անունով։ Մեկտեղանոց կամ բազմատեղանոց մետաղէ պատուանդաններ են, որոնց վրայ դրուած են յատուկ մոմեր՝ եկեղեցական հանդԷսներուն վառելու համար։
Կանթեղ
Արծաթէն կամ գունաւոր մետաղներէն պատրաստուած կիսակլոր աման, որու մԷջ կը դրուի  ձէթով լեցուած ապակիէ կազմածք, ներսէն՝ բամպակէն կամ թելէն պատրաստուած ոզորահիւս։ Կանթեղը հիմնականին մէջ կը վառուի եկեղեցիի սուրբ խորանէն կախված վիճակին մէջ։
Կերոն
Կոկուած փայտի վրայ յարմարած, մօտաւորապէս մէկ մեթր երկարութիւն եւ որոշակի հաստութիւն ունեցող մոմեր (ջահեր) են։ Օգտագործուած են եկեղեցւոյ մէջ Աւետարանի ընթերցման ժամանակ, ինչպէս նաեւ՝ եկեղեցական թափօրներու եւ հանդիսութիւններու ժամանակ։
Քշոց
Նախնական շրջանին, երբ քրիստոնէութիւնը հալածուած է, քրիստոնեաները պահուըտած են գետնադամբարաններուն մէջ եւ հաղորդութեան խորհուրդը կատարած այնտեղ։ Քշոցներն այդ ընթացքին ծառայած են ճանճ քշելու։ Անոնք սկաւառակաձեւ են, եզերքը՝ բոժոժներով, մետաղէ գլխիկով՝ հորիզոնական դիրքով հագցուած մարդու հասակով ձողի վրայ. Ս․ Պատարագի ժամանակ սարկաւագներու ձեռքը որոշակի պահերու կը շարժուին՝ բոժոժներու ձայնը խառնելով Ս․ Պատարագի երգեցողութեանը։ Քշոցներու ձայնը կը խորհրդանշէ հրեշտակներու օրհներգը։
Բաժակաման
Արծաթէ անօթ, որու մէջ նախապէս լեցուած է Ս․ Պատարագի նիւթերէն մէկը՝ գինին։ Այնուհետեւ պատարագիչ քահանան այդ բաժակամանի գինին խաչաձեւ շարժմամբկը կը հոսի սկիհի մէջ։
Տապանակ կամ խնկաման
Արծաթէ տուփ է՝ վերնամասը չորս փոքրիկ խաչերով եւ մէկ մոմակալով զարդարուած է, որու մէջ կը պահուին խունկ եւ կնդրուկ։ Տապանակի գործածութիւնը վերցվուած է Հին ուխտի եկեղեցիէն։
Խաչվառ
4-րդ դարէն կիրառուող խաչագլուխ եւ շրջանակաձեւ դրօշակ, որու վրայ պատկերուած է խաչելութեան դրուակը կամ Տնօրինական մէկ այլ դէպք։ Երբեմն նկարուած է նաեւ Աստուածածնայ պատկերը։ Խաչվառը կը գործածուի Ս․ Պատարագի, Անդաստանի, Նախատօնակի, թափօրի եւ յուղարկաւորութեան ժամանակ։
Արեւմտահայ Երաժշտական Մշակոյթը 19-րդ Դարուն
Արեւմտահայ Երաժշտական Մշակոյթը 19-րդ Դարուն։
Արեւմտահայերու մշակութային կեանքի կեդրոնը Կոստանդնուպոլիսն էր, ուր զգալի աշխատանք կը կատարուէր գրականութեան եւ արուեստի զարգացման ուղղութեամբ: Երաժշտական ասպարէզին մէջ 19-րդ դարու առաջին կէսը յատկանշուեցաւ հայկական երաժշտագրութեան ստեղծումով: Միջնադարեան խազային համակարգի անկումէն ետք հայ հոգեւոր երաժշտութիւնը կ'ենթարկուէր օտար ազդեցութիւններու եւ յաճախ նոյնիսկ անճանաչելի կը դառնար: Հոգեւոր երգերու կատարողները՝ դպիրներն ու տիրացուները, ըստ իրենց քմահաճոյքին առատօրէն կը գործածէին տաճկական երաժշտութեան բնորոշ բազմաթիւ ձայնազարդեր եւ յունական երաժշտութեան ռնգային երգեցողութիւնը: Հոգեւոր երգերը հետագայ աղաւաղումներէ եւ կորուստէ փրկելու համար անհրաժեշտ էր երաժշտագրել  զանոնք: Խնդիր դրուած էր ստեղծել հայկական երաժշտագրութեան այնպիսի համակարգ, որ կապուած ըլլալով հին խազային համակարգի աւանդոյթներուն հետ, միեւնոյն ժամանակ յենէր եւրոպական երաժշտագրութեան վրայ: Այդ խնդիրը իրագործեց պոլսահայ տաղանդաւոր երաժիշտ Համբարձում Լիմոնճեան 1813-1815 թուականներուն: Ան գործածեց քազերու ձեւերը եւ անունները, իսկ եւրոպական իրաժշտագրութենէն գործածեց եօթը հիմնական հնչիւններու թիւը եւ հնչիւններու խմբաւորումը ութեակներով: Այս համակարգը կը կոչուի հայկական երաժշտագրութեան համակարգ, կամ Լիմոնճեանի համակարգ, որ մօտաւորապէս մէկ դար մեծ տարածում ունեցած է եւ պարտադիր մաս կազմած է դպրոցական ծրագիրներուն Շնորհիւ Լիմոնճեանի համակարգին, մեծ քանակութեամբ հոգեւոր եւ ժողովրդային երգեր եւ եղանակներ փրկուած են կորուստէ եւ այլափոխումներէ: Սակայն այս համակարգի հնարաւորութիւնները բաւական սահմանափակ էին, որովհետեւ անիկա ստեղծուած էր միաձայն երաժշտութեան համար եւ կը կիրառուէր մեծ մասամբ երգային երգային երաժշտութեան պարագային: Հետագային, երբ հայ երաժշտութեան մէջ մուտք գորջեց բազմաձայնութիւնը, այդ համակարգը այլեւս չէր բաւարարեր նոր պահանջներուն եւ ան իր տեղը զիջեցաւ եւրոպական երաժշտագրութեան, որ իր հնարաւորութիւններով անհամեմատ կատարեալ էր: 19-րդ դարու երկրորդ կիսուն Կոստանդնուպոլսոյ մէջ անձնուէր գործունէութիւն կը ծաւալէին երաժիշտներ Արիստակէս Հովհաննիսեանը (1812-1879), Գաբրիէլ Երանեանը (1827-1862), Նիկողայոս Թաշճեանը ( 1841-1885), Տիգրան Չուխաճեանը (1837-1898) եւ շատ ուրիշներ, որոնք, հիմնելով տարբեր պարբերաթերթեր, կը հրատարակէին հայ եւ արեւելեան երաժշտութիւն, կը կազմակերպէին դասախօսութիւններ, անվճար Symphonique համերգներ: Ստեղծուած էր «Նաում» երաժշտական Թատրոնը, Արեւելեան թատրոնը, օփերէթային թատրոնը: Արեւմտահայերու երաժշտական կեանքին մէջ մեծ դեր ունեցած է նաեւ Սինանեան ընտանիքը, որուն անդամները տարիներ շարունակ նուագախումբով համերգներ տուած են՝ կատարելով եւրեպական եւ հայ երաժշտահաններու ստեղծագործութիւններ:
Զաքինթոս (կղզի)
Զաքինթոս (յուն․՝Ζάκυνθος)․ մայրաքաղաքը՝ Զաքինթոս։ Յոնիական Ծովուն կեդրոնական կղզիներէն, Յունաստան։  Վենետիկ ցիներուն նախասիրած կղզին․ անոնք կղզիին տուած են Ֆիորօ թու Լեվանթէ ( Φιόρο του Λεβάντε․ թարգմ․՝ Արեւելքին ծաղիկը) եւ Ծանթէ անունը։ Տարածութեամբ՝ Յունաստանի 11-րդ կղզին է։ Իսկ Յոնիական կղզիներուն՝ երրորդը եւ բնակչութեամբ՝ երկրորդը։
Աշխարհագրութիւն
Զաքինթոսի տարածութիւնն է՝ 406 ք․քմ․ եւ բնակչութեան թիւը՝ 40 758 է, ըստ 2011-ի մարդահամարին։ Հեռաւորութիւնը Պեղեպոնեզի Քիլլինի նաւահանգիստէն 9,5 ծովային մղոն է, իսկ Քեֆալոնիա կղզիէն՝ 8,5 ծ․ մղոն։
Բնակիչները կ'անուանուին Զաքինթյի կամ՝ Զաքինթինի Ζακύνθιοι – Ζακυνθινοί․
Կղզին կը նմանի անկանոն եռանկիւնի մը։ Զաքինթոսի հիւսիսի սրածայր մասին հրուանդանը Սքինարի (Σκινάρι ) կը կոչուի, իսկ հարաւը, երկու ծայրամասերու հրուանդաններուն միջեւ՝ արեւմուտքէն Մարաթիա եւ արեւելքէն Ղերաքաս, կը կազմուի Լաղանա Ծոցը։
Լաղանա Ծոցին մէջ կը գտնուին երեք կղզիակներ՝ Մարաթոնիսի, Այիոս Սոսթիս եւ Փելուզօ։ Իսկ աւելի վար, Ծոցին բացերը՝ Սրոֆատես կղզիները։ Զաքինթոսի արեւմտեան դարվար ափերը, Վրահիոնաս լերան ստորոտներն են եւ կը պահպանուին Natura 2000 Յատուկ Պահպանման Գօտի արձանագրութեամբ։
Կլիմայ
Զաքինթոս կղզին Միջերկրականեան մեղմ յատկութիւններով կլիմայ ունի։ Նոյեմբերէն մինչեւ Յունուար անձրեւները յաճախակի են։ Ամառը՝ ընդհանրապէս տաք է եւ չոր։
Երկրաշարժներ
Կղզին ենթակայ է երկրաշարժի յաճախակի զօրաւոր ցնցումներու։ Պատմութեան ընթացքին պատահած են բազմաթիւ կործանիչ երկրաշարժներ․ 16 Ապրիլ 1469-ին, 1513-ին եւ 1514-ին՝ կը քանդուի հին մայրաքաղաքը եւ Պոհալի ու Այիօ Իլիա բլուրները իրարմէ կը հեռանան, 1622-ին՝ Այիօ Սոսթիս հրուանդանը կղզիէն կը բաժնուի եւ կը կազմէ համանուն կղզիակը Լաղանա Ծոցին մէջ, 1742-ին՝ ամբողջ կղզին կը ցնցուի բազմաթիւ յետերկրաշարժային ցնցումներէ։ Կործանիչ կ'ըլլան նոյնպէս 1768-ի, 1809-ի, 1820-ի, 1840-ի, 1893-ի եւ 1912-ի երկրաշարժները։
1953-ի Երկրաշարժը
12 Օգոստոս 1953-ին 7,1 ռիխթըր ուժգնութեամբ կործանիչ երկրաշարժը հիմնովին կը քանդէ կղզիին բոլոր կառոյցները եւ շէնքերը։ Կանգուն կը մնան միայն Այիօ Տիոնիսիս եկեղեցին, Ազգային Դրամատան շէնքը եւ Ամօ գիւղաքաղաքին դպրոցը։
Առասպել եւ անուանում
Հոմերոս « Իլիատա » եւ « Ոդիսական » դիւցազներգութեանց մէջ, Զաքինթոսը կը նշէ իբրեւ υλήεσσα , որ անտառներով ծածկուած կը նշանակէ։ Զաքինթոս (Ζάκυνθος ) անունը յառաջացած է Ὑάκινθος (Եաքինթոս) կղզիին վրայ տարածուած ծաղիկէն։ Հնադարեան շրջանին, կղզիին բնակիչները կը հաւատային, թէ սեռած են Տարտանոս թագաւորին որդի Զաքինթոսէն։ Անոնք հիմնած են Սպանիոյ արեւմտեան ափերուն Սակունտ (Sagunt) գաղթօճախը։
Կղզիին անունը Գծային Բ․ գիրերով արձանագրուած գտնուած է արեւելեան Պեղոպոնեզի ծովեզերեայ Փիլոս (Pylos) (կամ՝ Navarin) քաղաքին մէջ, Միկինէական շրջանին պատկանող գերեզմանաքարի մը վրայ։
Ըստ Հոմերոսի Ոդիսականին, Զաքինթոս Դրոյեան պատերազմին 12 նաւերով մասնակցած է։
Հնադար
Պարսկական պատերազմներուն ընթացքին, կղզին չէզոք դիրք կը բռնէ եւ ընդհարումներէն հեռու կը մնայ։ Անոնց յաջորդող Պեղոպոնիզեան Ա.Պատերազմին Ք․Ա․ 459-446 թուականներուն Զաքինթոս Աթէնք ի հետ կը դաշնակցի։ Նաեւ Աթէնքի կողքին կը մասնակցի Սիցիլիոյ (Սիքելիոյ) արշաւանքին Ք․Ա․ 415-143 թուականներուն:
Հռոմէական եւ բիւզանդական ժամանակաշրջաններ
Ք․Ա․ 4-րդ դարէն, Զաքինթոս Մակետոնիոյ իշխանութեան մաս կը կազմէ։ Իսկ Ք․Ա. 191-ին վերջնականապէս կ'իյնայ Հռոմէական կայսրութեան ձեռքը, ապա՝ Արեւելեան Հռոմէական Կայսրութեան՝ Բիւզանդական կայսրութեան։
Բիւզանդական շրջանին, կղզին կ'ենթարկուի ծովահէններուն եւ Վանտալոններուն (Vandales) յաճախակի յարձակումներուն, նաեւ՝ արաբներուն եւ նորմանտներուն։ Սիցիլիի նորմանտները կղզին կը գրաւեն 1185-ին եւ Զաքինթոս մաս կը կազմէ Սիցիլիոյ Թագաւորութեան (Βασίλειο της Σικελίας), մինչեւ 1479։
Վենետիկեան իշխանութիւն
1479-1797 թուականներուն կղզին կը գտնուի Վենետիկեան Իշխանութեան տակ։  Վենետիկցիները հմայուած կղզիին գեղեցկութենէն, զայն կ'անուանեն «Լեվանթինի Ծաղիկը» (Fior di Levante) եւ «Ոսկեայ կղզին» (Isola d'oro)։
Ռուս-թրքական եւ ֆրանսական գերիշխանութիւն
1797-1799 թուականներուն Յոնիական կղզիներ ը ներառեալ Զաքինթոսը, Քամփօ Ֆորմիօ դաշինքով (traité de Campo-Formio) ֆրանսական գերիշխանութեան տակ կը գտնուին։
21 Մարտ, 1800-էն մինչեւ 8 Յունիս, 1807 Կոստանդնուպոլսոյ համաձայնագիրով Զաքինթոս մնացեալ Յոնիական կղզիներուն հետ «Եօթը կղզիներու Հանրապետութիւն» անուանումով կը գտնուին Ռուսիոյ եւ Օսմանեան լուծին տակ։
1807-1809 թուականներուն կղզիները կրկին կը գտնուին ֆրանսական տիրապետութեան տակ։
Անգլիական լուծ
1809-ին, ֆրանսական նաւատորմիղին պարտութեամբ, Անգլիացիները յաջորդաբար կը գրաւեն Յոնիական Ծովուն գլխաւոր կղզիները եւ Զաքինթոսը։
1815-1864 թուականներուն Զաքինթոս Անգլիոյ հովանաւորութեան տակ կը գտնուի՝ «Յոնիական կղզիներու միացեալ Պետութիւն» անունին տակ։ Սակայն, ինչպէս մնացեալ կղզիներուն բնակիչները, Զաքինթոսցիներն ալ տեւաբար կը ճնշեն պահանջելով անոնց միացումը Յունաստան ին։
Յունաստանի հետ միացում
Յունաստանի Անկախութենէն տասնամեակներ ետք է, որ Յոնիական կղզիներ ը մայր Յունաստանին կը միանան 21 Մայիս 1864-ին՝ Անգլիոյ, Ֆրանսա յի, Ռուսիոյ եւ Յունաստանի միջեւ ստորագրուած դաշինքով մը։
Ի. դար եւ ժամանակակից շրջան
Ա․ Համաշխարհային Պատերազմ ի ընթացքին, կղզին կարճ ժամանակի մը համար ֆրանսական ուժերը կը գրաւեն։
Բ․ Համաշխարհային Պատերազմ ի սկզբնական շրջանին կղզին կը գտնուի նացիական Գերմանիոյ բռնապետութեան տակ։ Կղզիին քաղաքապետը եւ եպիսկոպոս Խրիսոստոմոս կը մերժեն նացիներուն յանձնել կղզիին հրեայ բնակիչները․ զանոնք կը պահեն գիւղական շրջաններու բնակիչներուն մօտ։
1953-ի Երկրաշարժը
Օգոստոս 1953-ին Քեֆալոնիա եւ Զաքինթոս կղզիներուն միջեւ 2-12 Օգոստոս՝ 113 զօրաւոր երկրաշարժներ կ'արձանագրուին, որոնցմէ ամէնէն ուժեղը եւ քանդիչն էր՝ 12 Օգոստոս 1953 -ին 6,8 ռիխթըր ուժգնութեամբ երկրաշարժը։
Ցամաքային
Զաքինթոսի տափարակ մասը ունի ճամբաներու եւ փոխադրամիջոցներու խիտ ցանց մը, որոնք մայրաքաղաքը կը կապեն կղզիին մնացեալ շրջաններուն հետ։
Ծովային
Կան երկու նաւահանգիստներ․ մայրաքաղաք Զաքինթոսինը եւ անկէ 32 քմ․ դէպի հիւսիս արեւմտեան Վոլիմես շրջանին պատկանող Այիոս Նիքոլաոս գիւղինը։ Երթեւեկութիւնը Յունաստանի մայր ցամաքամասին հետ կ'ըլլայ Պեղոպոնեզի հիւսիս-արեւմտեան Քիլլինի նաւահանգիստէն։ Նաեւ կը կապուի դրացի Քեֆալոնիա կղզիին հետ։
Օդային
Կղզիին միջազգային օդակայանը Zakynthos International Airport "Dionysios Solomos" (IATA: ZTH, ICAO: LGZA) (բացուած 1972-ին) մայրաքաղաքին մօտն է եւ կապուած է Յունաստանի տարածքին մնացեալ օդակայաններուն հետ։
Մշակոյթ
Յոնիական Ծովուն կղզիները, դարերու ընթացքին զարգացուցած են իւրայատուկ մշակոյթ մը, որ ներկայիս կը բացատրուի իբրեւ Էփթանեզեան Դպրոց Επτανησιακή Σχολή (ճարտարապետութիւն, գեղարուեստ, երաժշտութիւն, եւ այլն)։ Զաքինթոս Քերքիրային հետ առաջնահերթութիւնը ունին։
Զաքինթոս կը նկատուի երաժշտութեան կղզին։ Բնակիչները երաժշտասէր են եւ ամէնուրեք կազմած են տեղական փոքր ընկերային բնոյթով «երգչախումբեր»։ Անոնք ընդհանրապէս կ'երգեն տեղական հին երգեր, մանաւանդ քանթատես καντάδες կոչուածը։
Կղզին ծննդավայրն է յոյն եւ իտալացի բազմաթիւ մտաւորականներու։ Տիոնիսիոս Սոլոմոս բանաստեղծը 1823-ին, Յունաստանի ազատագրական պայքարին ընթացքին կը գրէ «Երգն Ազատութեան» 158 տուներէ բաղկացած բանաստեղծութիւնը․ հետագային (1865) Յունաստանի Ազգային ոգերգը կը դառնայ։
Ուրիշ յատկանշական երեւոյթ մըն է բաց թատրոնի տեսակը, որ երեք դարու պատմութիւն ունի․ «խօսքեր (ομιλίες)» կը կոչուի։
2009-էն ի վեր, ամէն տարի ամրան, տեղի կ'ունենայ Ճազ երաժշտութեան փառատօնը (Φεστιβάλ Τζαζ Ζακύνθου / Zante Jazz Festival)։
Զաքինթոսի քաղաքապետութիւնը կը հրատարակէ երկամսեայ «Տիմոս + Փոլիթիա» (Δήμος + Πολιτεία) պարբերաթերթը։
Արեւմտեան եւ հիւսիս արեւելեան ափեր
Զաքինթոս կղզիին արեւմտեան եւ հիւսիս արեւելեան ափերը կը պահպանուին Natura 2000, GR2210001 արձանագրութեամբ։ Կ'ընդգրկեն հիւսիս արեւելեան Այիօ Նիքոլաօ ծոցէն մինչեւ հարաւային Զաքինթոսի Աքրա Մարաթիա ծայրամասը։ Արեւմտեան դարվար ափերը, Վրահիոնաս լերան ստորոտներն են։ Անոնք թուփերով պատուած են։ Իսկ անտառային տարածութիւնները՝ Հալէպեան շոճիներով Pinus halepensis։  Շրջանին 214,190 լծվարները կը պահպանուին «Natura 2000 Յատուկ Պահմանման Գօտի» արձանագրութեամբ։
Այս շրջանի կենսահարստութեան մաս կը կազմեն՝ Ինչպէս նաեւ՝ Սեւականջ Քարաբնակը ασπροκωλίνες - Oenanthe hispanica - Hippolais olivetorum երկոտանիները եւ Limonium phytosianum, L. zacynthium, Յոնիական խոլորձին Serapias ionica եւ շատ ուրիշ տեղայատուկ բուսական տեսակներ։
Լաղանա ծոցն ու Մարաթոնիսի եւ Փելուզօ կղզիները
1999-էն, Լաղանայի ծոցը յայտարարուած է իբրեւ Ազգային Պուրակ։  Հոն հաւկիթ կ'ածեն անհետացումի վտանգին ենթարկուած Քարեթա-Քարեթա կրիաները։ Ծոցին տարածութիւնը՝ 6977 լծվար, NATURA 2000 GR2210002 արձանագրութեամբ պահպանուած շրջան մըն է։
Ծովային ճեմապարտէզ
Զաքինթոսի Ազգային Ծովային Ճեմապարտէզը կը հիմնուի Յունաստանի Նախագահական հրամանով 1999-ին (Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου (Ε.Θ.Π.Ζ.) - National Marine Park of Zakynthos)։ Հոն կը պահպանուին շրջանին կենսահարստութիւնը՝ բուսականութիւնը եւ կենդաբանութիւնը, մանաւանդ՝ Քարեթա-Քարեթա կրիաները։
Տես նաեւ
Փաքսի
Լեֆքատա
Քեֆալոնիա
Քիթիրա
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ Ստորոգութիւն:Յոնիական կղզիներ Ստորոգութիւն:Յոնիական ծով Ստորոգութիւն:Յունաստան Ստորոգութիւն:Եւրոպա
Հրանդ Ասատուր
Հրանդ Ասատուր, հայ բանասէր։ Տաճկահայ գրագէտ-հրապարակախօս։
Ծնած է Կ․ Պոլիս, 10 Օգոստոս 1862-ին։ Կրթութիւնն ստացած է «Մեզպուրեան Վարժարանի»ն եւ «Ռոպէրթ Գոլէճի»ն մէջ, ուր աւարտելով 1873-ին՝ նուիրուած է գրական-բանասիրական աշխատանքին։ Գրած է բանաստեղծութիւններ, որոնք լոյս տեսած են 1879-ին «Պատանեկան ներշնչումներ» խորագրով։ Նոյն թուականին առանձին գիրքով լոյս տեսած է անոր «Սահմանադրութիւն Եւ Հայ Ժողովուրդը» գրքոյկը։
1881-ին մեկնած է Փարիզ, ուրկէ աշխատակցած է «Մասիս» պարբերականին։ Հոն հետեւած է ու ստացած՝ իրաւաբանական ուսումն, ուր 1884-ին ուսման շրջանն աւարտելով վերադարձած է Կ. Պոլիս։ Արաքս ստորագրութեամբ «Արեւելք» օրաթերթին մէջ հրատարակած է իր փարիզեան տպաւորութիւնները «Կեանքը ի Ֆրանսիա» խորագրով։ 1892-ին Գրիգոր Զօհրապի հետ խմբագրած է «Մասիս» գրական հանդէսը։ 1898-1908-ին պաշտօնավարած է Կ. Պոլսոյ Կեդրոնական վարժարանէն ներս, որպէս՝ գրականութեան եւ աշխարհաբար լեզուի դասատու։ Իր տիկնոջ՝ Զապէլ Ասատուրի (Սիպիլ) հետ կազմած է լեզուի եւ գրականութեան դասագիրքեր՝ «Աշխարհաբարի Գործնական Քերականութիւն»ը եւ «Թանգարան» (տարրական, միջին եւ բարձրագոյն դասընթաց), որոնք արժանացած են մի քանի տպագրութեան։
1899-էն յետոյ Հրանդ Ասատուր սկսած է զբաղիլ լուրջ ուսումնասիրութիւններով։ Անոր գրաւոր գործերը ցրուած են «Մանզումէի Էֆքեար», «Թերճիւմանի Էֆքեարի», «Մասիս», «Արեւելք» թերթերուն մէջ, որոնք հաւաքուած, մի քանի հատորներ կրնան կազմել։
Կեանքի վերջին տասնամեակին զբաղած է արեւմտահայ թատրոնի պատմութեամբ: Գրած է այդ պատմութեան առաջին շրջանին վերաբերող մի քանի ուշագրաւ յօդուածներ, որոնք լոյս տեսած են Ազգային հիւանդանոցի «Ընդարձակ Տարեցոյց»ներուն մէջ (1925, 1926, 1927), որ իր ճոխ բովանդակութեամբ ո՛չ տաճկահայերուն ու ոչ ալ ռուսահայեր ուն մէջ նմանը եղած է. անոր մէջ կրնանք գտնել ամենաճշգրիտ տեղեկութիւները բոլոր պետութիւներու մասին: Հայոց եկեղեցւոյ նուիրապետութեան ահագին տեղ տուած է, վիճագրական տեղեկութիւններ համայն հայոց եկեղեցեիներուն մասին։
1921-ին Կ. Պոլսոյ մէջ լոյս կը տեսնէ անոր «Դիմաստուերներ» գիրքը, որ կը պարունակէ արեւմտահայ շարք մը գրողներու եւ հասարակական գործիչներու գրական դիմանկարները։
Մեր բոլորին պատի ու ծոցի օրացոյցներուն հրատարակիչներու գլխաւոր աղբիւրը ան է։ Հրանդ Ասատուր թարգմանած է Վիքթոր Հիւկոյի «Դամրանակները»։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:10 Օգոստոսի ծնածներ Ստորոգութիւն:5 Յունիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ճիլիըն Անտըրսըն
Ճիլիըն Լայ Անտըրսըն (Gillian Leigh Anderson, ծնած 9 Օգոստոս, 1968, Շիքակօ, Իլինոյ, ԱՄՆ), ամերիկացի-անգլիացի դերասանուհի մըն է ֆիլմի, հեռուստաշարներու եւ թատերական ներկայացումներու, ինչպէս նաեւ գրագէտ մըն է ու մարդասէր մը: Իր ամէնէն ճանչցուած դերերեն եղած են գաղտնի ոստիկան Տանա Սքալիի դերը հռչակաւոր The X-Files հեռուստաշարին մէջ, Լիլի Պարթի դերը բեմադրիչ Թէրընս Տէյվիզի The House of Mirth (2000) ֆիլմին մէջ, ինչպէս նաեւ Տիկին Տէտլոք դերը BBC կայանի արտադրութեան Չառլզ Տիքընզի Bleak House հեռուստաշարին մէջ։ բազմաթիւ մրցանակներու արժանացած է Անտըրսընը, ինչպէս Primetime Emmy Award մը, Golden Globe Award մը եւ երկու Screen Actors Guild Award մրցանակներ:
Վահրամ Փափազեան (մարզիկ)
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:1892 ծնունդներ Ստորոգութիւն:12 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:1986 մահեր Ստորոգութիւն:6 Մարտի մահացածներ Ստորոգութիւն:Մարզիկներ
Գրիգոր Ճանկէօզեան
Գրիգոր Ճանկէօզեան՝ երգիչ ու մենակատար (Baritone Պարիթոն վառ ձայն): Գրիգոր Ճանկէօզեանի նշանաբանն է՝ «Միշտ բարձր ու անաղարտ պահել Հայ Երգը»
Կենսագրութիւն
Գրիգոր Ճանկէօզեան ծնած է Լիբանան: Ներկայիս կը բնակի Քանատա: 1971-1976 կը յաճախէ Լիբանանի Պետական երաժշտանոցը, ուսուցչուհի ունենալով տիկին Արփինէ Փեհլիվանեանը: Աւարտելէ ետք, կը մեկնի հայրենիք կատարելագործելու իր երաժշտական ասպարէզը Երեւանի «Կոմիտաս»-ի անուան երաժշտանոցէն ներս, ուսուցիչ ունենալով Արշաւիր Կարապետեանը: Ան կը վերադառնայ Լիբանան:
Բարեսիրական մենահամերգներ
Գրիգոր Ճանկէօզեան բազմաթիւ բարեսիրական մենահամերգներով ելոյթ ունեցած է Սփիւռքի զանազան գաղութներէ ներս, ինչպէս Լիբանան, Սուրիա, Յորդանան, Միացեալ Նահանգներ ու Քանատա: Յատկանշական են իր վերջին տարիներու յաջորդական համերգները նուիրուած «Հայաստան» Համահայկական Հիմնադրամին:
Որպէս հիւր երգիչ ու մենակատար, ան անխտիր, մասնակցութիւնը բերած է հայկական բոլոր միւթիւններու կազմակերպած զանազան բնոյթի ձեռնարկներուն:
Պարգեւատրում, Շքանշան եւ Ոսկէ մետալ
1978-ին կ'արժանանայ Համազգայինի կազմակերպած «Բարսեղ Կանաչեան» երգի մեծ մրցոյթի առաջին ոսկեայ մրցանակին: Ապա կը հրաւիրուի Հալէպ համերգի մը որու աւարտին կրկին կը ստանայ ոսկեայ մետալ մը Սուրիոյ մշակոյթի նախարարին ձեռամբ:
13 Օգոստոս, 2006-ին, առ ի գնահատանք իր կատարած երաժշտական երկար տարիներու ծառայութեան, թէ Լիբանանի եւ թէ Գանատայի մէջ, ան պարգեւատրուեցաւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Սուրբ Աթոռի Գահակալ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Կաթողիկոսի կողմէ, Կիլիկեան «Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանով, ձեռամբ՝ Քանատայի Հայոց Թեմի առաջնորդ՝ գերաշնորհ Տեր Խաժակ Սրբազան Արքեպիսկոպոս Յակոբեանի:
Նոյն տարին 2006-ի Հոկտեմբերին, Հայաստանի Անկախութեան տօնին առթիւ Ճանկէօզեան հրաւիրուելով Գանատայի մօտ Հայաստանի Հանրապետութեան Դեսպանատուն, դարձեալ կ'արժանանայ Հայաստանի Հանրապետութեան Մշակոյթի Նախարարութեան ոսկեայ շքանշանին, ձեռամբ դեսպանատան լիազօր հաւատարմատար՝ տիար Արման Յակոբեանի:
Աղբիւրներ
== Արտաքին յղումներ ==
Ստորոգութիւն:Մենակատարներ (Պարիթօն)(արւմտ․) Ստորոգութիւն:Երգիչներ
Նիկողոս Թահմիզեան
Նիկողոս Թահմիզեան, եղած է հայ երաժշտագէտ, տեսաբան եւ պատմաբան: Նախնական կրթութիւնը ստացած է տեղի հայկական դպրոցը, ապա յաճախած է Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւնը Կիպրոսի մէջ։ Աւարտելէն ետք, 1945-ին, ճանչցուելով իբրեւ խոստումնալից երաժշտական երիտասարդ գիտնական, ստացած է 7 տարուան կրթանպաստ (Music Conservatory of Brussels, Belgium.)-ի մէջ։ :
Կենսագրութիւն
1956-էն 1960 աւարտած է իր մասնագիտութեան բարձրագոյն աստիճանը Սեն Փեթերսպուրկի պետական ​​երաժշտանոցէն նուիրուած մեծանուն երաժշտութեան գիտնական՝ Քրիսթոֆըր Քուշնարեւ: Հոն է, որ ան հանդիպած է իր կեանքի ընկերոջ՝ Սվետլանա Թահմիզեանի, տաղանդաւոր երաժիշտին, որ ուսումնասիրած է յայտնի դաշնակահար եւ երգեհոնահար, Փրոֆ. Պրաուտօն: 1960-էն 1990 եղած է աւագ գիտաշխատող Մաշտոցի անուան հին ձեռագիրերու Մատենադարան-ին Երեւանի մէջ, Հայաստան: Նոյն ատեն ան աշխուժօրէն համագործակցած է երգահաններու միութեան, Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական ​​երաժշտանոցին եւ Հայաստանի Գիտութիւններու ազգային ակադեմիա յին: 1962-ին Թահմիզեան իր դոկտորականի թեկնածուական ատենախօսութիւնը հրապարակած է՝ «պատմութիւն հայ երաժշտութեան Ե.-էն  Ը. դարերուն»: 1980-ին ստացած է պատուաւոր դոկտորի կոչում, ներկայացնելով հրապարակումը իր ծաւալուն աշխատանքին «Երաժշտութեան տեսութիւն Հին Հայաստանի մէջ»:
1984-ին անոր շնորհուած է պատուաւոր կոչում իր, երաժշտական ​​արուեստի ձեռքբերումներուն համար, Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութեան կողմէն։ 1987-ին շնորհուած է Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական ​​երաժշտանոցի երաժշտական ​​գիտութիւններու եւ երաժշտական ​​պատմութեան բաժիններուն Փրոֆ.-ի տիտղոսը։
1990-էն 2011, ան բնակած է Փասատինա, (California). ան պարգեւատրուած է դառնալու ԱՄՆ քաղաքացի 1995-ին. այդ ընթացքին, ան շարունակած է իր գիտահետազօտական ​​ ներգրաւուածութիւնը հայ երաժշտութեան պատմութեան մէջ։ Հրատարակած է հինգ գիրքեր եւ քանի մը տասնեակ յօդուածներ։ Ան նաեւ դասաւանդած է տարբեր քաղաքներու մէջ։
Ծանոթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:9 Մայիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:30 Օգոստոսի մահացածներ
Անուշեան
Անուշեան, հայկական մականուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ
Հայոց Ցեղասպանութեան Խաչքար (Պարի, Իտալիա)
Հայոց Ցեղասպանութեան խաչքար, խաչքար-յուշարձան Իտալիոյ Պարի քաղաքին մէջ։
Պատմութիւն
1 Յունուար 2013-ին Պարիի քաղաքային խորհուրդի կայացուցած որոշմամբ՝ քաղաքին մէջ տեղադրուած է խաչքար-յուշարձան՝ ի յիշատակ Հայոց Ցեղասպանութեան տարիներուն իտալական այդ քաղաքին մէջ ապաստանած հայ գաղթականներուն։
Յուշարձանի բացման արարողութեան ներկայ գտնուած են Պարիի քաղաքապետ Միշեէլ Էմիլիանոն, Իտալիոյ Հայաստանի արտակարգ եւ լիազօր դեսպան Պորիս Սահակեանը, իտալահայերու միութեան նախագահ Պայքար Սուազլեանը, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի միաբան Իտալիոյ Հայոց Հոգեւոր Հովութեան Հոգեւոր Հովիւ Հայր Թովմա Աբեղայ Խաչատրեանը, Հռոմի Հայոց Հոգեւոր Հովութեան Հոգեւոր Հովիւ Հայր Գառնիկ Մխիթարեանը, Պարի քաղաքի Հայ համայնքի ղեկավար Ռուբէն Տիմուրեանը, հայ համայնքի ներկայացուցիչներ եւ իտալացի բարեկամներ  ։ Խաչքար-յուշարձանը կառուցուած է տեղական քարէ եւ կը խորհրդանշէ երկու ժողովուրդներու քրիստոնեայ հաւատքը։
Ականեան
Ականեան, հայկական մականուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ
Ռաֆֆի Քեպապճեան
Քեպաճեան Ռաֆֆի (Ծն. 1945) Ծնած է Իսթանպուլ։ Ցաճախած է Պէզազեան վարժարան եւ Գերմանական լիսէ։ Վկաւուած է Գերմանիոյ Կէօթինկըն համալսարանի քիմիագիտութեան բաժինէն։
Աշխատակցած է իսթանպուլահայ, սփիւռքահայ եւ հայրենի մամուլին։ խսմբագրած է Գերման եւ Հայ Ընկերակցութեան Armenich-Deutsche Korrespondenz հանդէսը։ Գերմաներէնի թարգմանած է բազմաթիւ հայ գրողներու գործերը, որոնցմէ կարեւոր մաս մը սփոուած է ձայնասփիւրային հաղորդումներով։ Ունի նաեւ գերմաներէնէ հայերէն թարգմանութիւններ, որոնք ընդհանրապէս լոյս տեսած են Բագին գրական հանդէսին մէշ։ Անդամ է Հայաստանի գրողներու միութեան։ Հաստատուած է Հանովըր։
Օտար լեզուներով
։
15 Փետրուար
15 Փետրուար, տարուան 46-րդ օրն է 14 Փետրուար 15 Փետրուար  16 Փետրուար
Պետրոս (անձնանուն)
Պետրոս, հայկական արական տարածուած անձնանուն։ Ծագած է յունարէն Πέτρος անունէն, որը քար կը նշանակէ։ Սա անունը տարածուած է բոլոր քրիստոնեայ ժողովուրդներու մէջ։ Եկած է Աւետարանէն։ Յայտնի դառած է Պետրոս առաքեալի անունէն: Լատինագիր ձեւն է՝
Ֆարիտ Պուճելլալ
Ֆարիտ Պուճելլալ, ֆրանսացի գծագրող։
Կենսագրութիւն
Ֆրանսացի գծագրող Պուճելլալ ծնած է 1953-ին։ Ան զաւակն է հայ-ալճերացի գաղթականներու։
Աշխատանքային կենսագրութեան 1978-ին սկսած է “L’Oud”, “Le Gourbi”, “Ramadan”, “Abdullah” գծավէպերով՝ ապահովելով մեծ յաջողութիւն։
Աշխատակցած է ֆրանսական բազմաթիւ թերթերու եւ հանդէսներու։ Պուճելլալ, ներշնչուած իր անցեալէն, ուր ի մի ձուլուած են ալճերիացիի, հայու ու ֆրանսացիի ինքնութիւնները։
Ան արտադրած է եւ կը շարունակէ արտադրել գծավէպեր, որոնք կը պաշտպանեն միասնական կեանքը՝ ընդդէմ Եւրոպայի ցեղապաշտութեան։ Պուճելլալ արուեստագէտի իր արդիւնաւէտ կեանքը կը շարունակէ իբրեւ իր երկրի յառաջատար մտաւորականներէն մէկը։
Գաբրիէլ Հրեշտակապետ
Գաբրիէլ (եբր. Գավրիէլ) անունը կը նշանակէ «Աստւածը իմ ուժն է» ։ Միայն երեք հրեշտակներ հրեշտակապետ կոչուած են՝ Միքայէլ Հրեշտակապետը, Գաբրիէլ Հրեշտակապետը եւ Ռաֆայէլ Հրեշտակապետը։
Երկնային զօրք կամ երկնային էակներ
Երկնային զօրք կամ երկնային էակներ արտայայտութեամբ կ'ակնարկուի հրեշտակներուն։ Հրեշտակ եբրայերէն կը նշանակէ պատգամաւոր, պատգամաբեր, դեսպան։ Հրեշտակները նախքան մարդոց եւ միւս էակներուն արարումը, ստեղծուած իմանալի, այսինքն` հոգեւոր, աննիւթական, ուրեմն եւ` նիւթական աչքի համար անտեսանելի արարածներ են, որոնք սակայն կարողութիւն ունին, սովորաբար մարդկային կերպարանք առնելով, տեսանելի դառնալու մարդոց։
Իբրեւ լուսեղէն էակներ՝ ըստ Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ միջնադարեան վարդապետներուն, ստեղծուած են արարչութեան առաջին օրը` մշտնջենական լոյսին ստեղծման հետ միասին: Հրեշտակները անմահ են, հրեղէն, լուսեղէն, այսինքն՝ աննիւթական լոյսէն կազմուած, թիւով` բազմաբիւր («հազարք հազարաց եւ բիւրք բիւրոց», բնութեամբ բարի, մաքուր (սուրբ), կը բնակին նիւթական երկինքէն տարբեր` «հոգեւոր» կամ «լուսեղէն» կոչուող երկինքին մէջ:
Հրեշտակները սպասաւոր հոգիներ են, որոնք ստեղծուած են ծառայելու Արարիչին եւ մարդկութեան. անոնք մշտապէս կը փառաբանեն Արարիչը, իսկ մարդոց անտեսանելիօրէն կ'օգնեն` նպատակ ունենալով վերջիններուն փրկութիւնը ։ Ըստ Գրիգոր Տաթեւացիի՝ իւրաքանչիւր մարդ ունի իր պահապան հրեշտակը, որ իրեն կը տրուի երբ տակաւին մօր որովայնին մէջ կ'ըլլայ ան, երբ կը ստանայ բանական հոգին։ Պահապան հրեշտակը մարդուն կ'ուղեկցի անոր ողջ կեանքին ընթացքին եւ անտեսանելիօրէն կ'օգնէ անոր։
Գաբրիէլ բարձր դիրք ունեցող հրեշտակ է, որու ծառայութիւնը սերտօրէն կ'առնչուի երկնային «գաւիթի»ն հետ: Աստուած զինք «կ'ուղարկէր», որ յատուկ տեղեկութիւններ յայտնէր իր երկրային ծառաներուն։ Գաբրիէլ Տիրոջ կարեւորագոյն որոշումներն ու տնօրինութիւնները իրագործող անմիջական պաշտօնեան է։ Ան գիտէ Տիրոջ բոլոր գաղտնիքները: Գաբրիէլ հրեշտակապետը Փրկիչին գալստեան առնչուող խորհուրդները մարգարէներուն կը բացահայտէ եւ կը մեկնաբանէ անոնց տեսիլքները, ինչպէս՝ յայտնուելով Դանիէլ մարգարէին՝ կը մեկնէ վերջինիս տեսիլքը, կը յայտնուի Զաքարիա քահանային՝ Յովհաննէս Մկրտիչին հօրը եւ կը յայտնէ անոր որդիին ծնունդը: Ան կը դառնայ Քրիստոսի փրկագործութեան վկան եւ մասնակիցը՝ երբ կը յայտնուի Ս. կոյս Մարիամին՝ աւետելով Փրկիչին ծնունդը ։
Գաբրիէլ Հրեշտակապետը՝ սրբապատկերներուն մէջ
Սրբապատկերներուն մէջ Գաբրիէլ կը ներկայանայ ձեռքը՝ հայելի մը, որ կը խորհրդանշէ Տիրոջ գործերուն եւ միտքերուն իմաստը ամբողջութեամբ փոխանցելը:
Արտաքին յղումներ
Ս.Գիրք, (Ծննդ. Ա.,3),(Դան. Է. 10, Յայտ. Ե. 10),(Դան. Ը 16, Թ. 21),(Ղկ. 1:19, 26)
Ստորոգութիւն:Աստուածաշունչ
Շաքարին ազդեցութիւնը ակռաներուն վրայ
Շաքարին ազդեցութիւնը ակռաներուն վրայ Բերնին մէջ գտնուող որոշ մանրէներ, կը սնուցանեն մարդոց կերած շաքարը՝ ստեղծելու թթուներ, որոնք կը քայքայեն ակռային փայլուն, պաշտպանիչ արտաքին շերտը :
Փտախտի գլխաւոր պատճառները
Կազային խմիչքներ ու յաճախակի սպառումը պատճառ կը դառնայ ակռաներու փտուկի, որովհետեւ ոեւէ անձի բերնին մէջ կան մանրէ ներ, որոնք շաքարով կը սնանին ու կը բազմանան եւ «ասիտ» կ'արտադրեն, հետեւաբար կը փտեցնեն ակռաները։ Կազային խմիչքներու պարունակած «ասիտ»ը պատճառ կ'ըլլայ նաեւ որ մարմինը չկարենայ կիր ներծծել, ինչ որ տարիներու ընթացքին ոսկոր ներու խտութիւնը կը պակսեցնէ եւ կը տկարացնէ զանոնք ։ Բերանին մէջ կան մեծ թիւով մանրէներ (Միքրոպ), որոնք կը բաժնուին երկու խումբի՝ օգտակար եւ վնասակար մանրէներ: Օգտակար մանրէները կը նպաստեն մարդոց բերնի առողջութեան պահպանումին, իսկ վնասակար մանրէները ուտելիքներուն հետ խառնուելով կը փակին ակռաներուն ու կը յառաջացնեն բարակ թաղանթ մը, որ կը կոչուի ատամնափառ (Dental plaque): Այդ ատամնափառին հիմնական բաղկացուցիչ մասը՝ մանրէներուն հետ միասին կը կազմեն  տարբեր տեսակի շաքարները, ինչպէս՝ glucose, lactose, fructose, որոնք  մանրէներուն նախասիրած սնունդն են: Մանրէները բոլոր սննդանիւթերէն աւելի կը նախընտրեն այդ շաքարները, որովհետեւ անոնք  աւելի դիւրին եւ արագ կը քայքայուին եւ մեծ քանակութեամբ ուժ կը պարունակեն, ինչ որ անհրաժեշտ է մանրէներուն գոյատեւման ու բազմացման համար: Շաքարները քայքայելու եւ իւրացնելու համար, մանրէները կ'արտադրեն յատուկ նիւթ մը, որ խառնուելով շաքարին, կը յառաջացնէ թթուային (acidic) նիւթեր, ինչպէս օրինակ՝ կաթնաթթու (lactic acid): Այս թթուային նիւթերը եթէ երկար ժամանակ ակռաներուն վրայ մնան, ժամանակի ընթացքին կը քայքայեն ակռաներուն դուրսի կարծր շերտը, որ կը կոչուի enamel ու կը պաշտպանէ ակռաները եւ փայլք կու տայ անոնց: Երբ enamel-ը սկսի քայքայուելու, անոր վրայ կը յառաջանան փոսիկներ: Եթէ երկար ժամանակ ատամնափառը չհեռացուի ակռաներուն վրայէն, անոր մէջի մանրէները շատ արագ կը բազմանան ու անոնց կողմէ շաքարի քայքայումը կը շարունակուի աւելի մեծ թափով եւ աւելի մեծ քանակութեամբ թթուային նիւթեր կ'արտադրուին: Այս պարագային, հանքային նիւթեր ը չեն հասնիր վերականգնելու enamel-ը եւ անոր վրայ յառաջացած փոսիկները խորանալով կը հասնին ակռաներուն երկրորդ կարծր շերտին, որ կը գտնուի enamel-ին տակ ու կը կոչուի dentin :
Փտախտը կանխարգիլելու միջոցներ
Փտախտի կանխարգիլման գլխաւոր միջոցը շաքարի նուազ օգտագործումն է:Ամէնօրեայ սնունդին մէջէն կարելի եղածին չափով հարկ է պակսեցնել շաքար պարունակող ուտելիքները, զովացուցիչ ըմպելիքները, ինչպէս նաեւ նուազեցնել սուրճին ու թէյին մէջի շաքարը: Քաղցր ուտելիք մը ուտելէն անմիջապէս ետք ցօղուել բերանը, իսկ եթէ ուտելիքը կպչուն է ու ցօղուելով չի մաքրուիր,անպայման վրձինով մաքրել:
Վահագն Յովնանեան
Վահագն Յովնանեան, իրաքահայ գործարար, հասարակական գործիչ եւ բարերար։ Հայ ճարտարագէտ-ձեռնարկատէր, հասարակական գործիչ, բարերար Հրայր Յովնանեանին եղբայրը:
Կեանք եւ գործունէութիւն
1959 թուականին հիմնած է՝ եղբայրներուն հետ, «Յովնանեան եղբայրներ» համագործակցականը՝ եղած է փոխնախագահ։
1969 թուականին` սեփական անշարժ գոյքի շինարարութեան «Hovhit» ընկերութիւնը: Գործունէութեան աճով, ընկերութիւնը ճիւղաւորուած եւ հիմնադրած է քանի մը դուստր ընկերութիւններ` «V.S. Hovnanian Group», «Adelfia Water Company», «Adelfia Sewer Company», «Hovnanian Realty», «Clear Title Agency» եւ «Grandview Cable»:
1985 թուականին Յովնանեան որդիին` Շանթին հետ նախաձեռնած է յաճախականութեան լայն ընդգրկումով հեռահաղորդակցութեան ընկերութեան` հիմնելով «Cellular Vision» համագործակցականը, որ հետագային վերանուանուած է «SpeedUS»:
1960-ականներուն Յովնանեան 4 տարի շարունակ եղած է Նիւ Ճըրզի նահանգի Ռիճֆիլտ քաղաքի Ս. Վարդանանց հայ առաքելական եկեղեցւոյ հոգաբարձուներու խորհուրդի նախագահ, նաեւ` Ամերիկա-Իսրայէլ բարեկամութեան խորհուրդի անդամ :
«Յովնանեան Ինթըրնեշընըլ» (1998 թուականէն) եւ «Յովնանեան Կրուփ» ընկերութիւններու նախագահ է :
ԱՆոր բարեսիրական ծրագիրները նպատակաուղղուած են հայ մշակոյթի զարգացման ու պահպանման, նաեւ Հայաստանի մէջ զբօսաշրջութեան զարգացման:
Կնոջ` Յասմիկ Յովնանեանի հետ, 1976 թուականին Նիւ Միլֆորտ քաղաքին մէջ հիմնած է հայկական դպրոց, նպաստած է Միացեալ Նահանգներու հիւսիս-արեւելեան հայ համայնքի կրթական, կրօնական եւ մշակութային խնդիրներու լուծման:
1998 թուականին Երեւանի մէջ կառուցած է Վահագնի թաղամասը :
2001 թուականի մայիսին ստեղծած է «Հայկական զբօսաշրջութեան զարգացման գործակալութիւնը» :
Նիւթելլա
Նիւթելլան (իտալերէն՝ Nutella) կաղինով, տուրմով եւ քսուկէ վաճառանիշ մըն է, որ կը պատկանի իտալական Ֆեռերօ (Ferrero) ընկերութեան եւ կը վաճառուի աշխարհի 75 երկիրներուն մէջ, որոնցմէ է՝ Հայաստանը։ Բազմաթիւ երկրներու մէջ, Նիւթելլան կը ծանուցուի իբրեւ «կաղինով Քսուկ», սակայն մասնաւորապէս իտալական օրէնքներուն համաձայն՝ ան չի կրնար ներկայացուիլ իբրեւ այդպիսին, որովհետեւ չի համապատասխաներ պինդ քաքաուի նուազագոյն պարունակութեան չափանիշներուն։
2011-ին, ԱՄՆ-ի Գալիֆորնիա նահանգին մէջ սպառողական դասակարգային պահանջի (class action) հիման վրա դատավարութիւն մը տեղի ունեցած է Նիւթելլան արտադրող Ferrero ըներկութեան նկատմամբ, որ համաձայնած էր բողոքները ծածկել շուրջ $3 միլիոնի հասնող վնասի հաշւոյն։ Դատավարութեան պատճառ հանդիսացած էր անազնիւ գովազդային քաղաքականութիւնը, որ վաճառանիշը կը ներկայացնէր իբրեւ առողջարար սնունդ ։
Փետրուար 5-ը` «Նիւթելլա»յի միջազգային օր հռչակուած է :
Նիւթելլային Պարունակութիւնը
Վաճառանիշին պաշտօնական տուեալներուն համաձայն՝ Նիւթելլային հիմնական բաղադրամասերն են՝ շաքարը (կշիռքին 50%-էն աւելին) եւ բուսական իւղերը (մեծ մասամբ՝ արմաւենիի իւղը), որոնց կը յաջորդեն կաղինը, պինդ քաքաուն եւ ճարպազրկուած կաթը ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կաղին Ստորոգութիւն:Տուրմեր
Գաբրիէլ եպիսկոպոս Մարաշցի
Գաբրիէլ Վրտ․ Մարաշցին, որ 7 տարիներէ ի վեր Աղեքսանդրիա կը ծառայէր,  Գահիրէ  պաշտօնի կը կոչուի Երուսաղէմի Պատրիարքին  կողմէն, երբ՝  1832-ին  Երուսաղէմէն Եգիպտոս ղրկուած  իբրեւ նուիրակ՝ Կիրակոս Երուսաղեմցի Մնացականյանը , կը հրաժարի Եգիպտոսի առաջնորդութենէն։