cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ռուբէն Սեւակ
Մահը
1915-ին, երբ արդէն սկսած էր Ա. համաշխարհային պատերազմը, Ռուբէն Սեւակ կը զօրակոչուի օսմանեան բանակ եւ իբրեւ զինուորական բժիշկ, ծառայած՝ Մաքրիգիւղի (Մագրիքէօյ) զօրամասին մէջ։ 24 Ապրիլ 1915-ին, զինուորական ծառայութան մէջ ըլլալով, ձերբակալուած եւ բանտարկուած է Կ. Պոլսոյ կեդրոնական բանտին մէջ, ապա աքսորուած է Չանղըրը, ուր տեղւոյն բանտին մէջ գրուած համրիչի 99 հատիկներէն մէկուն վրայ անունը արձանագրուած է։ Չանղըրըի մէջ բուժած է թուրք աւազակապետ Արապաճի Իսմայիլի աղջիկը։ Իսմայիլ անոր յորդորած էր իսլամութիւն ընդունելով փրկուիլ սպառնացող վտանգէն, սակայն բժիշկը հրաժարած է այդ խորհուրդին հետեւելէ, նոյնիսկ իր բախտակիցներուն յորդորներէն ետք։ Չանղըրըի չէրքէզ փոխ կառավարիչը, որ անոր բարեկամն էր, անզօր պատասխանած է. «Ես չեմ կրնար Պոլիսէն եկած հրաման մը չգործադրել»։ Սեւակը ազատելու համար, Գերմանիոյ արտաքին գործոց նախարարութեան, Կ. Պոլսոյ եւ Սոֆիայի դեսպաններուն, Լոզանի հիւպատոսին, Կ. Պոլսոյ մէջ դեսպան Հանս ֆոն Վանկենհայմին բազմաթիւ դիմումներ ուղարկած են անոր սաները՝ գերմանական բանակին պահեստի սպայ՝ Ֆրանց Ապելն ու կինը՝ Հելեն Ապել-Չիլինկիրեանը, բոլորն ալ՝ ապարդիւն։ 25 Օգոստոս 1915-ին, Ռ. Սեւակ հեռագրած է կնոջ, թէ Դանիէլ Վարուժանին հետ կը գտնուի Չանղըրըի մէջ եւ թէ շուտով Այաշ պիտի ղրկուի։ 26 Օգոստոս 1915-ին, դէպի Այաշ աքսորի ճանապարհին՝ Չանղըրը եւ Գալեճիք (Գալայճըք) գիւղերու միջեւ, Չանղըրըէն կառքով վեց ժամ հեռու գտնուող Թիւնէ (Թիւնայ, Թիւնէյ) կոչուած վայրին մէջ, իր չորս բախտակից ընկերներուն հետ (որոնց շարքին՝ Դանիէլ Վարուժանը), թուրք չէթէներու կողմէն սպաննուած է քարերով ու եաթաղաններով խոշտանգումներու ենթարկուելով։ Ըստ Գոնիայի պատերազմական ատեանին մէջ կառապան Հասանի տուած վկայութեան՝ բժիշկը եղած է վերջին սպաննուողը։
Ռուբէն Սեւակի բնակարանը
Սիլիվրի Պոլսոյ մերձակայ, ծովափնեայ գիւղ մը եղած է մինչեւ 1915: 160 տան մէջ բնակող 1000 հայ բնակիչ ունէր։ Ասքանազեան վարժարանի կողքին, կար նաեւ Ս․ Գէորգ եկեղեցին։ Չիլինկիրեանները գիւղաքաղաքին հարուստ ընտանիքներէն էին։ Իրենց ունեցած աւելի քան տասը կալուածաթուղթերը տակաւին կարելի է տեսնել Յովհաննէս-Իրմա Չիլինկիրեանի յիշատակի տան մէջ, Նիս։ Ռուբէն Սեւակ նամակի մը մէջ կը խոստովանէր, թէ եթէ բժիշկ չըլլար, ապա պիտի ուզէր զբաղիլ հողագործութեամբ։ Եւ իր երազն էր օր մը վերադառնալ Սիլիվրի ու զբաղիլ հողագործութեամբ։ «Ամենավերջին փափաքս է օր մը կարենալ գիւղ քաշուիլ ու կեանքիս վերջին տարիները դաշտերուս ու հողերուս վրայ անցընել լռութեան ու բնութեան մէջ», կը գրէր ան 1912 թուակիր նամակի մը մէջ։
Սեւակի նահատակութենէն ետք, տունը կանգուն կը մնայ։ Հայրն ու մայրը հոն կը գտնուէին։ Հայրը կը մահանայ 1920-ականներուն, Սիլիվրիի մէջ, երբ գիւղաքաղաքը կը գտնուէր յունական բանակի գրաւման տակ։ Յոյները Սեւակենց տան վերնայարկը վերածած էին բանակային կեդրոնատեղիի։ Սեւակին հօր՝ Յովհաննէսին յուղարկաւորութիւնը կատարուած է զինուորական պատիւներով, քանի որ ան հայրն էր օսմանեան բանակի հարիւրապետ Ռուբէն Սեւակին։ Բանաստեղծին մայրը՝ Արմաւենի Չիլինկիրեան, յունական բանակին հետ լքած է հայրենի գիւղաքաղաքը։ Մահացած է 1934-ին, Սելանիկի մէջ, ու թաղուած՝ տեղւոյն հայկական գերեզմանատան մէջ ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:15 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:26 Օգոստոսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Աքսորի ճամբան մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ ըստ իրենց ազգութեան Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Յունական Մակեդոնիոյ Դրօշ
Յունական Մակեդոնիոյ դրօշ (յուն․՝ Σημαία της Μακεδονίας), Յունաստանի ամենամեծ երկրամասի՝ Մակեդոնիոյ ազգային դրօշը:
Այն նաեւ յունական մակեդոնացիներու ազգային խորհրդանիշն է: Այս դրօշը կ՚օգտագործուի նաեւ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու  ու Աւստրալիոյ համամակեդրոնական շարժումներուն մէջ, ինչպէս նաեւ առեւտրական-տնտեսական հիմնարկութիւններուն։
Հարաւսլաւիոյ անկումէն եւ Հիւսիսայն Մակեդոնիոյ տարածքին Մակեդոնիոյ Հանրապետութեան ստեղծումէն ետք նոյն դրօշը, որոշակի փոփոխութիւններով դարձած է նորաստեղծ պետութեան ազգային խորհրդանիշերէն մէկը: Մակեդոնիոյ Հանրապետութեան դրօշի վրայ կապոյտ ֆոնը փոխարինուած է կարմիրով:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Դրօշներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Յունական Մակեդոնիա
Ժողովրդական Արուեստի Թանգարան
Յովհաննէս Շարամբէեանի անուան ժողովրդական ստեղծագործութեան կեդրոն, Ժողովրդական արուեստի թանգարան, Հայաստանի ժողովրդական արուեստի պետական թանգարանը, հայկական տեկորաթիւ-կիրառական արուեստի եւ գեղանկարչական աշխատանքներու թանգարան է Երեւանի մէջ։ Հիմնադրուած է նկարիչ Յովհաննէս Շարամբէեանի կողմէ ստեղծած ժողովրդական արուեստի պետական թանգարանի հիման վրայ։
Պատմութիւն
Կեդրոնը հիմնադրուած է 2011-ին, որու հաւաքածոյի հիմքը կազմած են 1930-ականներուն ստեղծուած Ժողովրդական ստեղծագործութեան տան, ապա եւ Հայաստանի Ժողովրդական արուեստի պետական թանգարանի ցուցանմոյշները։
Թանգարանի հաւաքածոյի կազմաւորումը սկսած է 1930-ականներու վերջերը ազգագրագէտ-բանահաւաք Հաբեթնակ Պապայեանի գլխաւորած խումբի ջանքերով։ Հաւաքչական աշխատանքներուն մասնակցած են նաեւ նկարիչներ Մարտիրոս Սարեան ը, Յակոբ Կոջոյեան ը, Գաբրիէլ Գիւրջեան ը եւ այլք։ Այս հաւաքածոյի հիմքի վրայ 1978-ին բացուած է Հայաստանի ժողովրդական արուեստի պետական թանգարանը։ Առաջին տնօրէն դարձած ՀՀ վաստակաւոր նկարիչ, Յովհաննէս Շարամբէեանը, որ շարունակած է հաւաքչարարական աշխատանքները։ Թանգարանին մէջ կը կազմակերպուին նաեւ ժամանակաւոր ցուցահանդէսներ։
Հաւաքածոն
Հաւաքածոն կ՚ընդգրկէ շուրջ 12.000 թանգարանային առարկայ (10.276՝ ըստ Մշակոյթի նախարարութեան )։ Այն լայն պատկերացում կու տայ հայկական ժողովրդական արուեստի զարգացման տարբեր փուլերու մասին։ Կը ցուցադրուին փայտի փորագրութեան, մետաղի գեղարուեստական մշակման (ինչպէս արծաթագործութեան), ասեղնագործութեան, քարարուեստի, խեցեգործութեան նմոյշներ, մանրաքանդակներ, գորգեր, կարպետներ, գեղանկարչական աշխատանքներ։ Մշտական ցուցադրութեան մէջ ներկայացուած է 1033 ցուցանմոյշ (2007)։ Թանգարանը ունի ֆոնտապահոցներ, մշտական եւ ժամանակաւոր ցուցադրութեան սրահներ։
Թանգարանը ունի մշտական ցուցադրութեան 4 դահլիճ, որոնց մէջ կը ցուցադրուին շուրջ 2 հազար, իսկ ‎ֆոնտերուն մէջ պահուող ցուցանմոյշները կը համալրուին նուիրատուութիւններու ու գնումներու շնորհիւ։ Դահլիճներէն երեքը խստօրէն մասնագիտացուած են եւ կը բաժնուին՝ փայտարուեստի եւ խեցեգործութեան, մետաղագործութեան, գեղարուեստական մշակման, արծաթագործութեան, քարարուեստի եւ ձեռագործ արուեստի բաժիններու եւ ենթաճիւղերու: Կայ մէկ ընդհանուր բաժին-դահլիճ, ուր կը ներկայացուին գորգարուեստի, խեցեգործութեան եւ մետաղագործութեան նմոյշներ. այստեղ կը կազմակերպուին հանդիպումներ, զրոյցներ, ժողարուեստին վերաբերող քննարկումներ։ Թանգարանին մէջ կը ներկայացուին նշանաւոր արուեստագէտներ՝ Արծրուն Պերպերեանի (մետաղագործ), Եդուարդ Ղազարեանի, Ռա‎ֆիկ Պատալեանի (միկրոմինեատիւրիստ), Կարապետ Նորաշխարհեանի, Ռոպէրթ Եսայեանի (արծաթագործ), Սահակ Սահակեանի, Ժիրայր Չուլոյեանի, Վահան Հացագործեանի, Մեսրոպ Աւագեանի (փայտարուեստ), Մամիկոն Մխիթարեանի, Վիլիամ Մուրատեանի (քարարուեստ), Անահիտ Իսունցի, Դաւիթ Ջրբաշեանի, Մարի Ղազանչեանի, Սոնա Գարամանեան (Աւստրալիա), Սալոմէ Ջրբաշեանի (ձեռագործ) ու նաեւ տարբեր երկիրներու արուեստագէտներու ստեղծագործութիւնները։
Հիմնական բաժիններն են՝
Ժողովրդական արուեստի թանգարանի հաւաքածոն կը շարունակէ համալրուիլ պետական գնումներու, ինչպէս նաեւ նուիրատուութիւններու շնորհիւ։ Այդ գործին մէջ մեծ դեր ունին յատկապէս սփիւռքահայերը, որոնք թէ՛ իրենց ստեղծած աշխատանքները եւ թէ՛ աշխարհի տարբեր երկիրներուն մէջ ձեռք բերած հայկական արուեստի եզակի նմոյշները կը նուիրեն թանգարան։
Կեդրոնի թանգարաններու բացառիկ ցուցանմոյշները ցուցադրուած են Ֆրանսայի, Պելժիոյ, Իտալիոյ, Փորթուկալի, Յունաստանի, Չինաստանի, Իրանի, Սուրիոյ, Ռուսաստանի եւ այլ երկիրներու մէջ։
Ժամանակակից արուեստի բաժնին մէջ ներկայացուած են ինքնուս նկարիչներ Հաբեթնակ Պապայեանի, Ասատուր Ճերմակեանի, Գէորգ Ոսկանեանի, Յարութիւն Աթոյեանի, Գերասիմ Ամիրեանի, Յովհաննէս Համբարձումեանի, քանդակագործ Արտաշէս Պետրոսեանի, տեկորաթիւ-կիրառական արուեստի բաժնին մէջ՝ Վահան Հացագործեանի, Յակոբ Ազատեանի, Հրաչիկ Ստեփանեանի, Կարապետ Նորաշխարհեանի, Սահակ Սահակեանի, Արծրուն Պերպերեանի, Եդուարդ Ղազարեանի, Ռաֆիկ Պատալեանի, Սոնա Գարամանեանի, Մարի Համալեանի եւ ուրիշներու գործերէն։
Դիլիջանի մասնաճիւղը
Հիմնական յօդուած՝ Ժողովրդական Արուեստի Թանգարան (Դիլիջան)
1979-ին Դիլիջան քաղաքին մէջ բացուեցաւ Ժողովրդական արուեստի թանգարանի մասնաճիւղը։ Թանգարանի շէնքը կառուցուած է 1896-ին եւ պատկանած յայտնի ազգային-հասարակական գործիչ, բարերար, իշխանուհի Մարիամ Թումանեանին։ Մասնաճիւղը բացուած է այդ տան վերջին բնակիչի՝ Յովհաննէս Շարամբէեանի նախաձեռնութեամբ։ Դիլիջանի մասնաճիւղին մէջ կը ցուցադրուի 723 առարկայ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Երեւանի թանգարաններ Ստորոգութիւն:Հայաստանի յուշարձաններ Ստորոգութիւն:Թանգարաններ
Յակոբ Աբգարեան
Յակոբ Աբգարեան, Աշխարհական անունով ճանչցուած Յակոբ Աբգարեան հիմնադիրն է Աբգարիոս (արաբերէն հնչումով՝ Էպքարիոս) ծանօթ գերդաստանին, իր ծնողներուն մասին ոչ մէկ տեղեկութիւն ունին։
Ընտանիք
Յակոբ Աբգարեան 1825-ին կ՛ամուսնանա յ Պէյրութի մէջ Մասատ ծանօթ ընտանիքին աղջիկներէն Հավվայի հետ, կ՛ունենան եօթը զաւակ - երեք մանչ, չորս աղջիկ։ Ժօզէֆ եւ Մարթա կր մեռնին անչափահաս։ Յակոբի աղջիկներէն Ճէմէմիա եւ Էլիզապէթ ամուսնացան տեղացի ընտանիրներու, մինչ ամենամեծ աղջիկը Մարիա ամուսնացաւ յոյն ծագումէ Ա. Ֆիլիպիտէսի հետ։ Այս ընտանիքէն քաղաքիս ծանօթ փաստաբաններէն Մեթր Ճօրճ Ֆիլիպիտէս։ Յակոբի մանչերուն ամենամեծն էր Իսքէնտէր, իսկ փոքրիկը՝ ճան (Եուհաննա), որոնք գրի գրականութեան եւ առեւտուրի սաւրէ ասպարէզին մէջ համբաւաւոր հանդիսացան եւ որոնց կենսագրութիւնները, ինչպէս նաեւ Աբգարիոս գերդասատանի այլ արժէքաւոր զաւակներուն կենսագրութիւնները, կուտանք հոս։ Յակոբ մեռաւ Հոկտ. 20, 1845-ին, 64 տարեկան հասակին, եւ թաղուեցաւ այժմու. անկլօ-ամերիկեան հին գերեզմանատունը։ Շիրմին վրայ դրուած է տտպանաքար մը որու վրայ հայերէն (գրաբար) եւ թէ արաբերէն մակագրութիւն մը կայ, որուն արձանագրութիւնը եւ նկարը կուտանք։
Ինչպէս ըսինք Յակոբ Աբգարեան եղաւ իր ժամանակին Պէյրութի ծանօթ անձնաւորութիւննեն։ Այս ուղղութեամբ հետեւեալը կը գրէ «եաղուպ աղա (ասյպէս ճանչցուած Յակոբ Աբգաբեան) մեծ կարողութեան տէր մարդ մըն էր եւ իր ժամանակին կառավարիչներու. եւ կուսակալներու շարքին համբաւաւոր անձնաւորութիւն մըն էր Մերձ. Արեւելքի մէջ»:
Աս Սուր Թաղէն դէպի վեր անկլօ֊ամերիկեսան եկեղեցին ելլող ճամբուն վրայ հին Պէյրութ քաղաքը գուռ մըն ունի եղեր որ այժմ ալ կը տեսնուի վերոյիշեալ ճամբուն աջին՝ փոսի մէջ, եւ ի պատիւ Յակոբ աղա Աբգաբեանի, կը կոչուի եղեր եւ տակաւին ալ կը կոչուի Պապ եաղուպ։ Կը կարծուի թէ ժամանակին այս դուռը գոյութիւն չունի եղեր, սակայն երբ Յակոբ քաղաքէն դուրս հող մը գնած է (ինչպէս ըսինք՝ այժմու Սբ. Նշան եկեղեցիին վայրը), ինք ազդեցիկ անձնաւորութիւն մը ըլլալուն՝ դոառ մը բանալ տուած է, որ ի պատիւ իրեն կոչոած է Պապ եաղուպ։ Մեր Սբ. Նշան եկեղեցին (այսինքն այն ատենւայ Յակոբ Աբգարեանի բնակարանը) Պէյրութէն շատ դուրս կը գտնուի եղեր։ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Իսիս
Իսիս (Ἶσις, Isis), Հին Եգիպտոսի մեծագոյն աստուածուհիներէն մին, որ կանացիութեան եւ մայրութեան եգիպտական ընկալման կատարելատիպ դարձած է։ Ան Օսիրիսի քոյրը եւ կինն էր, Հորի եւ, համապատասխանաբար նաեւ՝ եգիպտական փարաւոններու մայրը, որ կը համարուէին բազէագլուխ աստծոյ երկրային մարմնաւորումը։ Իսիսը հուանաւորն էր ստրուկներու, մեղսագործներու, արհեստաւորներ եւ ճնշուածներ, կրնար անսալ նաեւ հարուստներու, կիներու, ազնուականներու եւ իշխանաւորներու աղօթքները ։ Նէ յայտնի է նաեւ որպէս մեռեալներու եւ երեխաներու հովանաւոր աստուածուհի մը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Եգիպտական աստուածներ
Վերջին Մտքի Հեքիաթը
Վերջին Մտորումի Հեքիաթը, ծագումով հրեայ՝ գերմանացի գրագէտ՝ Էտկար Հիլսենրաթի Վերջին մտքի Հեքիաթը վէպը (Գերմ. Das Märchen vom letzten Gedanken)1915-ի Հայոց Ցեղասպանութեան մասին է։ Դիւցազներգութիւնը, որ հեքիաթի ձեւ ունի եւ որու համար Հիլսենրաթ շահած է բազմաթիւ մրցանակներ, նկատուած է ամէնէն կարեւոր գիրքը այս պատմական ժամանակաշրջանին մասին։ 2006 թուականին Հայաստանի նախագահը ներկայացուց հեղինակը, շնորհելով անոր Հայաստանի Հանրապետութեան Գրականութեան Պետական Մրցանակ իր այս գործին համար։
Բովանդակութիւն
Վերջին Մտորումներու Հեքիաթը Պատմութիւնն է Անատոլուի մէջ գիւղի մը, որ քանդուած է թուրքերուն ձեռքով։ Գլխաւոր հերոսը հայ Վարդան Խաթիսեանն է, որու որդին՝ Թովմասը մահամերձ է։ Անոր վերջին մտածումը կ'ըլլայ, մարդու մը վերջին մտածումը, կ'ըսէ հեքիաթը, անժամանցելի է, պատմել իր նախահայրերու պատմութիւնը, հայ ժողովուրդի տառապալից կեանքը։ Պատմողը՝ Մետտահ կ'առաջնորդէ Թովմասի վերջին մտածումը իր հօր կեանքի ուղիով, որ կը սկսի փոքր լեռնային իտէալական գիւղէ դէպի թուրք իշխանապետերու չարչարանքի սենեակները, եւ զինք կը դարձնեն վկան 1915-ին հայ ժողովուրդի դէմ գործուած ցեղասպանութեան։ «Արեւելեան հեքիաթի նման, այս տառապեալ ազգի աւանդավէպերէն եւ առասպելներէն մեկնելով, Հիլսենրաթ կ'երթայ շատ հեռու՝ դէպի հայ ժողովուրդի պատմութիւնը եւ լոյս կը սփռէ ցեղասպանութեան բոլոր զոհերուն վրայ։ Ոչ թէ սիրոյ, յոյսերու եւ հրաշալիքներու մասին գիրք մըն է, այլ՝ դաժանութեան մասին»:(Կողքի հատուածը)Հակառակ որ հեղինակը ընտրած է երեւակայական ժանրը, սակայն պատմական իրողութիւնները, ուշադրութեամբ հետազօտուած եւ ստուգուած են։
Մրցանակներ
Իր Վերջին Մտորումի Հեքիաթը դիւցազներգութեան համար Էտկար Հիլսենրաթ ստացած է տարբեր մրցանակներ։ 1989-ին Կունթըր Կրէս, որ շնորհեց իրեն մեծ վարկ վայելող Ալֆրէտ Տոպլին մրցանակը: 2006-ին Հայաստանի նախագահը, պատուեց զինք Հայաստանի Հանրապետութեան Գրականութեան Պետական Մրցանակով։ Հայաստանի մէջ ան կը նկատուի ազգային հերոս։ Դարձեալ 2006-ին իր այս գործին համար Երեւանի Պետական Համալսարանէն ան կը ստանայ Պատուոյ Տոքթորական։
Ընդունելութիւն եւ բանավէճ
Հիլսենրաթի վէպի առաջին հրատարակութենէն ետք (Գերմանիա՝ 1989), գրաքննադատ՝ Ալեքսանտր Վոն Պորման կը գրէ Զուիցերիական Նէիւ Զուրխէր Զէթունկ (Neue Zürcher Zeitung) թերթին մէջ՝ համեմատելով Ֆրանց Ուէրֆէլի Մուսա Տաղի Քառասուն Օրերը վէպին հետ, որ նախապէս կը նկատուէր միջազգային գրականութեան մէջ ամենակարեւոր գիրքը Հայաստանի մասին,«Բայց կը կարծեմ, որ Հիլսենրաթի վէպը նկատառելի կերպով գերադաս է Ուէրֆէլի գործէն. միաժամանակ ըլլալով ե՛ւ պատմական, ե՛ւ բանաստեղծական վէպ մը»:
Համաձայն Տակմար Ս. Կ. Լորանզի Հիլսենրաթի Վերջին Մտորումներու Հեքիաթը (Marchen vom letzten Gedanken) արուեստի ուժգին յայտարարութիւն մըն է ամէն տեսակ կեղեքումի դէմ։ Ցեղապաշտութեան եւ ազգապաշտութեան յոխորտանքին կողքին, Հիլսենրաթ կ'անդրադառնայ անհաւասարութեան, աղքատութեան եւ տգիտութեան, բայց մանաւանդ կեղծիքին, որ գլխաւոր դրդապատճառն էր ցեղասպանութեան։ Դաժան կեղեքումներ եւ հարստահարութիւններ կը կիրարկուէր ժողովուրդի բոլոր խաւերու վրայ եւ դժուար էր պայքարիլ անոնց դէմ։ Չնայած Հիլսենրաթ այս նիւթերը քննարկած է նպատակ ունենալով կասեցնել նման ցեղասպանութիւններու գործադրութիւնը ապագային." :
Մանֆրէտ Օրլիք կը հարէ.«Յաճախ կ'ըսեն, թէ կարելի չէ գրել նման նիւթերու մասին, բայց հեղինակը կրցած է ներկայացնել դաժանութիւնները բազմաթիւ կարճ երկխօսութիւններու եւ շարունակական նկարագրութիւններու միջոցաւ եւ այս ձեւով հասնելով պատմական իրողութիւններու: Հեքիաթներու անմարդկային գիրք մը, որ միայն Հիլսենրաթ կրնայ գրել.” :
Վերջին Մտորումի Հեքիաթը հեղինակը կը դասէ իր ամենաբանաստեղծական գործը։
Անգլերէն թարգմանութիւնը հրատարակուած է 1990-ին Մեծն Բրիտանիոյ մէջ (թղթակազմը՝ 1994-ին):
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գիրքեր այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին Ստորոգութիւն:Պատմական վէպեր
Դադիվանք
Հարաւարեւմտեան մասին մէջ Հասան-Ջալալի ապարանքը կը գտնուի, առաջին յարկը` հնձանն ու մառանը։ Դադիվանքին կեդրոնական կառոյցը Ս. Աստուածածին կաթողիկէն է, որ 1234-ին կառուցած է Հաթերքի իշխանուհի Արզու-Խաթունը՝ ի յիշատակ իր ամուսինին՝ Վախթանգ Վախթանգեանին եւ երկու որդիներուն՝ Հասանին եւ Գրիգորին, որոնցմէ անդրանիկը նահատակուած էր թուրքերուն դէմ կռուելու ատեն։ Կառոյցին համահունչ է երկյարկանի զանգակատունը, որու արեւմտեան մասին մէջ պահպանուած են երկու խաչքարեր՝ քանդակուած 1283-ին՝ վարպետ Աթանասին կողմէ։ Անոնք, ինչպէս նաեւ պատերուն արձանագրութիւնները կը պատմեն ԺԲ.-ԺԳ. դարերու դէպքերուն մասին ։ Ուշ միջնադարուն Դադիվանքը եղած է Արցախի հայկական մելիքութիւններու կազմին մէջ։ ԺԹ. դարուն Ռուս-պարսկական առաջին պատերազմին (1804-1813) հետեւանքով Արեւելեան Հայաստանի Գուգարք, Ուտիք եւ Արցախ նահանգները, ինչպէս նաեւ Սիւնիքի հարաւային հատուածը՝ Զանգեզուրը, կը մտնեն Ռուսական կայսրութեան կազմին մէջ եւ հետագային կը միաւորուին Թիֆլիսի եւ Ելիզաւետպոլի նահագներուն մէջ։ Դադիվանքը ունեցած է 200.000 հա կալուածներ, սակայն 1920-ին Արցախի բռնակցումէն ետք Խորհրդային Ազրպէյճանին, զրկուած է կալուածներէն եւ գործելէ դադրած։ 1960-ական թուականներուն Ազրպէյճանի իշխանութիւնները վանական համալիրին տարածքին գիւղ մը հիմնած են, որու բնակիչները վնասած են վանական համալիրին շէնքերը եւ որմնանկարները։ 31 Մարտ 1993-ին Դադիվանքը ազատագրուած է, 1994-ին վերաբացուած, իսկ 1999-էն սկսած են վերանորոգման աշխատանքները։
8 Հոկտեմբեր 2001-ին Եւրոպայի Խորհուրդի Խորհրդարանական վեհաժողովին 16 անդամներու կողմէ, որոնց կազմին մէջ էին Հայաստանի, Կիպրոսի, Իտալիոյ, Ռումանիոյ, Յունաստանի եւ Ռուսաստանի ներկայացուցիչներ, կը ստորագրուի Արցախի պատմամշակութային ժառանգութեան պահպանման վերաբերող «թիւ 9256» փաստաթուղթը, որու համաձայն Լեռնային Ղարաբաղի մէջ ազրպէյճանական քաղաքականութեան աղաղակող փաստերէն է Դադիվանքին աւերումը, որ «տեղի իսլամադաւան բնակչութիւնը (ազերիները) կը համարէր հայկական քրիստոնէական կրօնին մնացորդները եւ կ'աւերէ զայն ։
Պատմական ակնարկ
Եկեղեցւոյ հարաւային պատին Քրիստոս աւետարանը կը մեկնէ Դաւիթ Սքանչելագործին, իսկ Աստուածածինը՝ խաչազարդ ուրար։ Ըստ Կիրակոս Գանձակեցիի «Հայոց պատմութիւն» գործին՝ Դաւիթ Ծարեցի Սքանչելագործ, իր գործունէութիւնը ծաւալած է Հանդաբերդ ամրոցին կից Ծար-Ջերմուկի մէջ՝ «Բաղնիք-արքունաք»ի մէջ։ Պատմիչը կը վկայէ, որ Քրիստոս Դաւիթ Ծարեցիի «երեւցած է եւ ըսած՝ վերափոխէ՛ աշխարհը, բուժէ՛ մարդիկը», եւ ան հանքային ջուրի միջոցով բուժած է մարդիկը։ Արզուխաթուն Սքանչելագործին տեսիլքը նկարած է իր կառուցած եկեղեցւոյ պատին։
Շահէն Մկրտչեանի կարծիքով՝ Դաւիթ Ծարեցիի տեսիլքին որմնանկարը կատարուած է ԺԲ. դարու երկրորդ քառորդին՝ Արզուխաթունի կենդանութեան օրով։ Կ. Գանձակեցի կը վկայէ, որ հարաւային պատին բարձրարժէք որմնանկարին հեղինակը Արզուխաթունն է. «Բոլոր անոնք, որոնք կը տեսնէին այդ աշխատանքները, Աստուծոյ օրհնութիւն կու տային, որ կանանց ոստայնանկութեան իմաստութիւն եւ նկարակերտութեան հանճար տուած է», յատկապէս այդ բարեպաշտ կնոջ։ Փաստօրէն Արզուխաթուն արուեստագէտ կին էր, գիտէր ներկերու գունային երանգներ, քանդակաձեւ զարդանկարներով, ինչպէս նաեւ հագուստի հիւսուածոյ նախշեր ստեղծել։ Մատենագրութենէն յայտնի է, որ Արզուխաթուն իր դուստրերուն հետ վարագոյրներ գործած է Նոր Գետիկի, Հաղբատ ի, Մակարավանքի եւ Դադիվանքի եկեղեցիներուն համար։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Արցախի թեմի վանքեր եւ եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:Շահումեանի գիւղեր Ստորոգութիւն:Արցախ Ստորոգութիւն:Վանքեր
Քրիսթինա Ակիլերա
Քրիստինա Ակիլերա, ամերիկացի երգչուհի-երգահան եւ դերասանուհի, որ նաեւ ունի իրլանտական եւ էքուատորական արմատներ։ Ան համաշխարհային ճանաչում ունեցած է «Christina Aguilera» ալպոմի հրապարակումէն ետք։
Իր երաժշտական ասպարէզի ընթացքին Քրիսթինան ստացած է չորս Կրեմմի, մէկ Լատինական Կրեմմի եւ շարք մը այլ երաժշտական մրցանակներ։ Ան դարձած է տասնամեակի ամէնայաջողակ երգչուհիներէն մէկը, որ վաճառած է աւելի քան 42 միլիոն ալպոմներ ամբողջ աշխարհի տարածքին     :
Երիտասարդ տարիները
Քրիստինա Մարիա Ակիլերան ծնած է 18 Դեկտեմբեր 1980-ին Նիւ Եորք քաղաքին մէջ, ԱՄՆ զինուած ուժերու սերժանտ Ֆաուստո Վակներ Խավիերի ու սպաներէնի ուսուցչուհի Շելլի Լորէյն Ֆիտլըրի ընտանիքին մէջ։ Քրիսթինայի մայրը ազգութեամբ իրլանտուհի է. ան ահեստավարժ ջութակահար է ու դաշնակահար, ելոյթ է ունեցած է Youth Symphony Orchestra կազմին մէջ։ Քրիսթինայի ընտանիքը յաճախ տեղէ տեղ կըտեղափոխուէր։ Քրիսթինան ունի կրտսեր քոյր՝ Ռեյչըլը (ծնած 1986-ին)։ Երբ կը լրանայ Քրիսթինայի 7 տարին, անոր ծնողները կ'ամուսանլուծուին. Շելլին կ'երթայ մօր մօտ՝ հայրենի քաղաք Ուեկսֆորտ (Փիցպուրկի արուարձան), յետոյ կ'ամուսնանայ երկրորդ անգամ։
Քրիստինա նն իր երաժշտական ասպարէզը կը սկսի 8 տարեկանին։ Այդ ժամանակ ան ելոյթ կ'ունենայ երիտասարդ տաղանդներու Star Search մրցոյթին մէջ, ուր կը ներկայացնէ Ուիթնի Հյուսթոնի «The Greatest Love of All» երգը եւ կը գրաւէ երկրորդ տեղը։ Երեք տարի ետք զայն կը հրաւիրեն Փիցպուրկ (ուր ան կ'ապրէր այդ ժամանակ) անցկացուող մարզական խաղերու ժամանակ կատարելու ԱՄՆ քայլերգը։ 1992-ին կը բացուի «Միքի Մաուսի Ակումբ» հաղորդումը, եւ Քրիսթինան կը դանրայ մասանկիցներէն մէկը։ Այստեղ ան կը հանդիպի Պրիթնի Սփիրզի ու երաժշտութեան այլ աստղերու հետ, որոնցմէ է՝ Ճեսիքա Սիմփսոն, ինչպէս նաեւ Ճասթըն Թիմպըրլէյք եւ JC Chasez, որոնք հետագային դարձան ’N Sync խումբի անդամ։ Այսպիսով՝ Քրիսթինան երաժշտութեամբ կը սկսի զբաղուիլ դեռ դպրոցական տարիներէն ու այնքան յաջող կը սկսի իրասպարէզը, որ 8-րդ դասարանէն կը ձգէ դպրոցը ու կրթութիւնը ավարտում հեռակա կարգով։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի երգչուհիներ Ստորոգութիւն:Փոփ երգչուհիներ
Արի Թօփուզխանեան
Արի Թօփուզխանեան (ծն․՝ 18 Փետրուար 1936, Պէյրութ), հանրածանօթ գիտնական, Ճարտարագէտ, խմբագիր, թարգմանիչ, հեղինակ, դասախօս, նախաձեռնողն է «Մաքինթոշ» համակարգիչներու մէջ հայ տառերու եւ յայտագրերու տեղադրութեան: Նախկին գիտաշխատող Ֆրանսայի Գիտահետազօտական Ազգային Կեդրոնին մէջ։ Դոկտ. Արի Թօփուզխանեան «Նոյեան Տապանի Հետքերը Արարատ Լերան Վրայ» շարժանկարը հայերէնի վերածած է:
Դասախօսութիւն «Նոյեան Տապանի Հետքերը Արարատ Լերան Վրայ» Պէյրութ, Լիբանան
Կազմակերպութեամբ Հաճնոյ Հայրենակցական Միութեան, Ուրբաթ, 22 Փետրուար 2019-ին՝ երեկոյեան ժամը 7-ին, տեղի ունեցաւ իւրայատուկ դասախօսութիւն մը՝ նիւթ ունենալով «Նոյեան Տապանի Հետքերը Արարատ Լերան Վրայ»:Դասախօսութիւնը կը հովանաւորէր գաղութիս բարեջան Առաջնորդ Գերշ. Տ. Նարեկ Արք. Ալեէմեզեան, զոր կը ներկայացնէր Արժ. Տ. Նարեկ Ա. Քհնյ Հեճինեան:
Օրուան դասախօսը՝ Դոկտ. Արի Թօփուզխանեան նշեց թէ կը հետեւէր Արարատի գագաթին վրայ ամերիկացի քրիստոնեաներու կատարած փնտռտուքներուն, եւ երբ կարողացաւ ձեռք բերել անոնց մէկ խումբին պատրաստած շարժանկարը, յանձն առաւ անոր հայերէնի թարգմանութիւնը:
Ապա ներկաները մեծ հետաքրքրութեամբ հետեւեցան շարժանկարին, ուր դիտեցին բազմաթիւ մասնագէտներու կատարած հետախուզութիւնները, որոնք գիտական տուեալներով փաստեցին որ Նոյեան Տապանը հանգչած է Արարատ լերան վրայ:
Արարատ» Գիտութեանց Միջազգային Ակադեմիայի 25-ամեակը – Փարիզ, Ֆրանսա
Փետրուար 2012-ին, Փարիզի 9-րդ շրջանի թաղապետարանի «Ռոսինի» սրահին մէջ, հանդիսաւոր բացումը տեղի ունեցաւ «Արարատ» Գիտութեանց Միջազգային Ակադեմիայի կազմակերպած երկօրեայ գիտաժողովին։ Այս միջոցառումը նպատակ ունէր տօնելու Ակադեմիայի հիմնադրման 25-ամեակը։Լեզուաբանութեան յատկացուած նիստին նախագահողը Արի Թօփուզխանեանն էր։
Ակադեմիան կը միաւորէ աշխարհի զանազան երկիրներէ՝ աւելի քան հարիւր անդամներ, գլխաւորաբար՝ ճշգրիտ եւ բնական գիտութիւններու ներկայացուցիչներ, բայց նաեւ՝ մարդկային գիտութիւններու մասնագէտներ։ Միջազգային այս գիտաժողովը, որ 5-րդն էր, կը նուիրուէր միաժամանակ նշանակալից հինգ տարեդարձներու – հայ տպագրութեան 500-ամեակին, Սայեաթ Նովայի եւ Ժան-Ժաք Ռուսոյի ծննդեան 300-ամեակին, Ֆրիտեոֆ Նանսէնի ծննդեան 150-ամեակին եւ Հայաստանի վերանկախացման 20-ամեակին։
«Արարատ» Գիտութեանց Միջազգային Ակադեմիայի 30- ամեակը – Ժընեւ, Զուիցերիա
Բացառիկ պայմաններու տակ եւ հեղինակաւոր վայրի մը մէջ է որ Արարատ Գիտութեանց Միջազգային Ակադեմիան կազմակերպեց իր 7-րդ գիտաժողովը՝ 5-7 Սեպտեմբեր 2016-ին, միաժամանակ տօնելով իր հիմնադրութեան 30-ամեակը։ 33 տարբեր երկիրներէ բարձրորակ գիտնականներ իրենց մասնակցութիւնը բերին, արդարացնելով Ակադեմիային Միջազգային յորջորջումը, մանաւանդ որ նիստերը տեղի ունեցան խաղաղարար Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան Ժընեւի Ազգերու Պալատին մէջ։ Ձեռնարկը ձօնուած էր քանի մը օր ետք՝ ամսուն 21-ին մայր հայրենիքին մէջ տօնուող Հայաստանի Գ. Հանրապետութեան հիմնադրութեան 25-րդ տարեդարձին։ Գիտաժողովին բնաբաններն էին՝ Հիմնական եւ Կիրառական Գիտութիւններ, Գիտական Մշակոյթ, Լեզուաբանութիւն, Շրջավայր, եւ Խաղաղութիւն։ Լեզուաբանութեան Եւ Գիտական Մշակոյթի նիստին նախագահողն էր Արի Թօփուզխանեան, իսկ իր զեկոյցին նիւթն էր հայերէն տպագիր Սուրբ Գիրքին 350-ամեակը։
«Բանբեր» Հոգեւոր Ամսագրի Խմբագիր
Արի Թօփուզխանեան «Բանբեր» հոգեւոր ամսագրի խմբագրութիւնը ստանձնեց 1973-էն սկսեալ։
«Համակարգչային Աստուածաշունչ»ի Համահրատարակիչ
Հինգշաբթի, 6 Նոյեմբեր 2003-ին, Պէյրութի Հայկազեան Համալսարանին մէջ Արի Թօփուզխանեան ներկայացուց «Համակարգչային Աստուածաշունչ»ը. զեկուցողը քանի մը տարի առաջ, Հայաստանի Քրիստոնէացման 1700-ամեակին առթիւ, խմբային թարգմանութեան մաս կազմած էր՝ արեւմտահայերէն Աստուածաշունչը վերամշակելով։ Հետագային այդ հայերէն տարբերակը ընդգրկել տուաւ համակարգչային խտասալիկի մը մէջ, ուր Աստուածաշունչը արձանագրուած է ուրիշ եօթը լեզուներով (լատիներէն, ֆրանսերէն, անգլերէն, գերմաներէն, իտալերէն, սպաներէն եւ փորթուկերէն) եւ կարելի է զայն հետազօտել:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ գիտնականներ
Արաբական Թիւեր
Արաբական թիւեր, ինչպէս նաեւ՝ հինտու-արաբական թիւեր կամ հնդարաբական թիւեր,, տասնորդական թուային համակարգ, որ ունի հետեւեալ թուանշանները՝ 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9: Հիմնուած է հնդարաբական թուային համակարգին վրայ եւ ամենատարածուած նշանային համակարգն է ժամանակակից աշխարհին մէջ։ Նրանում թիւերը բաղկացած են թվանշաններից, որոնցից յուրաքանչյուրը իրենից արժեք է ներկայացնում։ Արաբական թիւերուն նախորդած հռոմէական թիւերուն մէջ զերօ թիւը գոյութիւն չուներ, որուն պատճառով մեծ թիւեր գրելը կը դժուարանար, եւ կը բարդանար հաշուողական համակարգը։
Թուային համակարգը ընդունուած է Պարսիկ եւ Արաբ մաթեմաթիքոսներու կողմէ՝ Արաբական խալիֆայութեան մայրաքաղաք Պաղտատի մէջ, ապա արաբներու միջոցով տարածուած է Միջերկրական ծովի աւազանին մէջ : Թիւերու ժամանակակից տեսքը զարգացած է Հիւսիսային Ափրիկէյի մէջ՝ որպէս նախահիմք ունենալով հնդկական եւ արաբական թիւերը։ Այդ տեղի ունեցած է Պեճայա քաղաքի յայտնի իտալացի մաթեմաթիքոս Ֆիպոնաչիի կողմէ, որ ստեղծած է սեփական թիւերը: Որոշ ժամանակ անց թուային համակարգը կ'ընդունուի ամբողջ քաղաքակիրթ աշխարհին մէջ, աւելի ուշ՝ եւրոպացի գաղութարարաներու կողմէ կը ստանայ համաշխարհային տարածում։
Արաբական թուային համակարգը կ'ընդունուի նաեւ արաբական երկիրներէն արեւելք գտնուող իսլամական երկիրներուն մէջ (Իրան, Աֆղանիստան, Փաքիստան), որտեղ կը գործածուի որոշ փոփոխութիւններով։ Տարբերելու համար, անոնց կ'անուանեն «արեւելեան արաբական թիւեր», իսկ բուն արաբական թիւերը երբեմն ընդունուած է անուանել նաեւ «արեւմտեան» արաբական թիւեր։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թիւեր
Պասքէթպոլի Ազգային Միութիւն
Պասքէթպոլի Ազգային Միութիւն (անգլերէն՝ National Basketball Association, կրճատում՝ NBA), տղամարդկանց պասկետբոլի արհեստավարժ առաջնութիւն, Յուսիսային Ամերիկայի գլխաւոր մարզական լիկաներէն մէկը։ Բաղկացած է երեսուն ակումբներէ (29-ը տեղակայուած են Միացեալ Նահանգներու մէջ, իսկ 1-ը՝ Գանատայի մէջ), Միացեալ Նահանգներու պասկետբոլի ֆեդերացիայի գործող անդամ է։ NBA-ի մէջ հանդես եկող պասկետբոլիստները կը համարումին ամենաբարձր միջին տարեկան աշխատավարձ ստացող մարզիկները :
Հիմնադրուած է 1946 թվականի Յունիսի 6-ին, որպէս Ամերիկայի պասքէթպոլի միութիւն (BAA) : 1949 թուականի Օգոստոսի 3-ին Ամերիկայի պասքէթպոլի միութեան եւ Պասկետբոլի ազգային լիկայի (NBL) միաւորումէն հետոյ կը ձեւաւորվուի Պասքէթպոլի ազգային միութիւնը։
Հիմնադրումը եւ հիմնաւորումը
1949 թուականի Օգոստոսի 3-ին BAA-ը որոշում միաւորուած է NBL-ի հետ՝ ձեւաւորելով Պասքէթպոլի ազգային միութիւնը (National Basketball Association, NBA) Նորաստեղծ լիկայի մէջ կը գործէին 17 խումբեր, տեղակայուած մեծ ու փոքր բնակավայրերու մէջ, իսկ հանդիպումները կ'անցկացնէին ինչպէս տարբեր մեծութեան արենաներու, այնպէս ալ սիրողական մարզադահլիճներու մէջ։ 1950 թուականին NBA-ը կը որոշէ նուազեցնել գործող խումբերու քանակը, ուստի խումբերը կը միացուին միմյանց՝ դառնալով 11-ը։ Կրճատումներու գործընթացը կը շարունակուի մինչեւ 1953–1954 մրցաշրջանը, երբ լիկային մէջ կը մնան ընդամենը ութ խումբեր, որոնցմէ բոլորն ալ կը գործեն եւ հանդէս կու գան NBA-ի մինչեւ օրս («Նիւ Յորք Նիքս», «Պոսթոն Սելտիքս», «Գոլտըն սթէյթ Ուօրիորս», «Լոս Անջելէս Լեէքըրզ», «Սակրամնետօ Ռոյալս», «Դետրոյթ Փիստոնս», «Ատլանտա Հոքս», եւ «Ֆիլադելֆիա Նեշընըլզ»)։ Կրճատումներու արդիւնքին այն խումբերը, որոնք հանդես կու գային փոքր քաղաքներու մէջ, կը տեղափոխուին աւելի մեծ քաղաքներ։
NBA-ի մէջ կը գործէր ռասայական սահմանափակում, որ տարիէ տարի կը թուլանար։ Սահմանափակումը առաջին անգամ կը կոտրուի 1947 թուականին, երբ Վատարու Միսական, որ ամերիկեան ճաբօնցի էր, կը սկսի հանդես գալ «Նիւ Յորք Նիքս»–ին մէջ։ 1950 թուականին Ապրիլի 26-ին մարզիչ Հարոլտ Հանթերը պայմանագիր կը կնքէ «Ուաշինկթոն Կապիտոլսի» հետ՝ դառնալով NBA-ի հետ պայմանագիր կնքած առաջին աֆրոամերիկացին : Չնայած մօտակայ մրցաշրջանին ընդառաջ Հանթերը կը հեռացուի աշխատանքէն, այնուամենայնիւ շարք մը սեւամորթ մարզիկներ կը սկսի հանդէս գալ լիկային մէջ, ընդ որուն հենց սեւամորթ Ճորճ Միքանի օրով է որ «Մինեապոլիս Լէյքըրը»–ը կը յաղթէ առաջին 5 առաջնութիւնները։
1954 թուականին NBA-ը կը ներմուծէ 24 վարկեանի կանոնը, ըստ որու՝ գրոհը սկսող կողմը 24 վարկեանի ընթացքին նետում պիտի կատարէ դեպի հակառակորդի զամբիւղը, հակառակ դեպքին գնդակը կը տրվուի հակառակորդ խումբին։
«Սելտիքսի» գերիշխումը եւ Լիկայի ընդլայնումը
1957 թուականին նորէկ կեդրոնական Պիլ Ռասըլը կը միանայ «Պոսթոն Սելտիքսին»: Այդ ժամանակ «Սելտիքսի» կազմին մէջ հանդէս կու գար պաշտպան Բոբ Քուզին, իսկ խումբը կը մարզէր Ռեդ Աուերբաքը։ Խումբը կը սկսի աննախադեպ յաջողութիւն գրանցել՝ տասներեք մրցաշրջաններուն նուաճելով տասնմեկ NBA-ի առաջնութիւն։ 1959-ին կեդրոնական Ուիլթ Չեմբեռլենը կը սկսի հանդէս գալ «Ֆիլադելֆիա Ուորիորս»–ին մէջ, որուն կազմին մէջ գրանցած է մինչեւ օրս անգերազանցելի անհատական հանդիպումներ, մասնաւորապէս՝ 100 միաւոր մէկ խաղին մէջ եւ 55 անդրադարձ մէկ խաղին մէջ։ Չեմբեռլենի գլխաւոր մրցակիցը լիկայի մէջ կը համարուէր Ռասըլը։ 1960-ական թուականներուն ողջ լիկան «Պոսթոն Սելտիքս»-ի տիրապետութեան տակ էր։ Ռասըլի, Քուզիի եւ մարզիչ Աուերբաքի առաջնորդութեամբ խումբը 1959–1966 թուականներու ընթացքին ռեկորդային 8 անգամ անընդմեջ նուաճեց NBA-ի գաւաթը։ Խումբը չկարողացաւ նուաճել տիտղոսը 1966-1967 մրցաշրջանին, սակայն այդ արաւ 1967-1968 մրցաշրջանին :
1967 թուականին կը ստեղծուի Ամերիկեան պասկետբոլի միութիւնը (American Basketball Association, ABA)։ Երկու մարզական կազմակերպութիւններու միջեւ կը սկսի պայքար։ NBA-ին չնայած յաջողած էր «ձէռք ձգել» տուեալ ժամանակաշրջանի համալսարանային առաջնություններու գերաստղ Լյու Ալսինդորին (աւելի ուշ՝ Քարիմ Աբդուլ-Ջաֆար), սակայն միաժամանակ կը կորսնցնէ գործող աստղ Ռիք Բերիին, ինչպէս նաեւ 4 վետերան մրցավարներու, որոնք կ՛որոշեն միանալ ABA-ին։
1969-ին դիզայներ Ալան Սիգելը Պէյսբոլի բարձրագոյն լիկայի պատկերանիշի օրինակով կը ստեղծէ NBA-ի ներկայիս պատկերանիշը, որուն պատկերացուած է «Լէյըըրզի» պասկետբոլիստ Ճէրի Վեսթի գծանկարը։ Պատկերանիշը պաշտօնապէս լոյս կը տեսնէ 1971 թուականին եւ մինչեւ օրս կը հանդիսանայ NBA-ի ապրանքանիշի անբաժանելի մասը։
Յոթանասունականներու ընթացքին երկու լիկաներու մրցակցութեան մեջ առաւել իշխողական տեղ կը սկսի գրաւել ABA-ը, որ կը սկսի պայմանագրեր կնքել համալսարաններու ոչ-շրջանավարտ ուսանողներու հետ, որոնցմէ առաւել նշանաւորներէր էր «Բժիշկ Ջեյ» մականունը կրող սլէմ տանկի վարպետ Ջուլիուս Էրվինգը: Միեւնոյն ժամանակ NBA-ը բուռն կերպով կը սկսի ընդլայնման գործունեութիւն ծաւալել եւ հաստատուիլ երկրի առաւել խոշոր քաղաքներուն մէջ։ 1966-1974 թուականներու ընթացքին NBA-ի մէջ հանդես եկող ակումբներու խումբը 9-էն կ'աճէ եւ կը դառնայ 18: 1970-ին իրենց առաջին մրցաշրջանը կ'անցկացնեն «Բորդլէնտ Թրէյլ Բլեյզերսը», «Պաֆալօ Բրեյվզը» (այժմ՝ «Լոս Անջելէս Կլիպերս») եւ «Կլիվլենդ Կավալիերսը»՝ ակումբներու քանակ դարձնելով 17, իսկ 18-րդ ակումբը ասպարեզ կը մտնէ 1974-ին՝ կրելով «Նիւ Օռլեանս Ջազ» (այժմ՝ «Յութա Ջազ») 1976 թուականին ի վերջոյ տեղի կ՛ունենայ NBA-ի և ABA-ի երկար սպասուած միաւորումը, որու արդիւնքով ABA չորս ակումբներ՝ «Սան Անդոնիօ Սփըրսը», «Դենվեր Նագեթսը», «Ինտիանա Փեյսերսը» եւ «Նիւ Յորք Նէթսը» (այժմ՝ «Պրուքլին Նէթս») տեղ կը գտնեն NBA-ի մէջ՝ ակումբներու ընդհանուր քանակը հասցնելով 22-ի։ Տասնամեակի աւարտին մօտ, սակայն, լիկան աչքի չէր ինկած խօստումնալիութեամբ՝ նուազող հեռուստատեսային վարկանիշներու, ծանր հաճախելիութեան եւ որոշ պասկետբոլիստներու անուան հետ կապուած թմրանիւթային սկանդալներու պատճառով։ Այդ բոլոր խնդիրները իրենց լրջութեամբ կը սպառնային նոյնիսկ լիկայի բնականոն գործունէութեան։
Ժողովրդականութեան աճը
1979 թուականէն NBA-ի մէջ կը սկսի գործել 3-միաւորանոց նետման օրէնքը, որ մրցակից առաջնութեան՝ ABA-ի նորարար մտահաղացումներէն էր։ Նոյն տարի լիկան կը պարունակեր երիտասարդ նորեկներ Լարի Բըրդը եւ Մեջիք Ջոնսոնը, որոնցմէ առաջինը տեղ կը գտնէ «Պոսթոն Սելտիքս»–ի մէջ, իսկ միւսը՝ «Լոս Անջելէս Լէյքըրզ ի մէջ։ Մարզիկներու շնորհիւ NBA-ի ժողովրդաանութիւնը կը սկսի նշանակալիօրէն աճիլ, ոչ միայն Միացեալ Նահանգներուն, այլեւ անոր սահմաններէն դուրս: Ջոնսոնի օգնութեամբ «Լէյքըրզը» 5 անգամ կը նուաճի NBA-ի գաւաթը, իսկ Լարի Բըրդի «Սելտիքսը» գաւաթը կը նուաճի 3 անգամ։ Վաղ 80-ականներուն լիկայի մէջ կը հիմնադրուի եւս մէկ ակումբ՝ «Դալաս Մավերիքսը»՝ ընդհանուր խումբերու քանակը հասցնելով 23-ի։ 1984 թուականի Փետրուարի 1-ին NBA-ի գլխաւոր քարտուղարի պաշտօնը կը զբաղեցնէ Դեյվիդ Սթեռնը: Նոյն թուականին լիկա մուտք կը գործէ Հիւսիսային Գարոլինայի համալսարանի շրջանաւարտ Մայքըլ ճորտընը, որ կը սկսի հանդես գալ «Շիգակօ Բուլսի» կազմին մէջ։ Ճորտընը նոր թափով կը նպաստէ NBA-ի մասայականացման ամբողջ աշխարհին մէջ։ Շուտով շարք մի ամերիկեան քաղաքներ ցանկութիւն կը հայտնեն իրենց ներկայացուցիչ խումբը ունենալու։ 1988-1989 թուականներուն խումբերու քանակը կ'աւելնայ եւս 4-ով՝ «Շառլոթ Հորնէթս» (Շառլոթ, Հիւսիսային Գարոլինա), «Մայամի Հիթ» (Մայամի, Ֆլորիտա), «Օռլանդօ Մեջիք» (Օռլանդօ, Ֆլորիտա) եւ «Մինեսոտա Թիմբերվուլվզ» (Մինեապոլիս, Մինեսոտա)։ 1990 եւ 1991 թուականներուն «Դետրոյթ Փիստոնսը» մարզիչ Չակ Դեյլիի եւ պաշտպան Այզիա Թոմասի առաջնորդութեամբ կը յաղթեն NBA-ի առաջնութիւնը։ 1991–1998 թուականներու ընթացքին Մայքըլ Ճորտընի եւ Սկոտի Պիպենի «Շիգակօ Բուլսը» 6 անգամ կը յաղթեն NBA-ի առաջնութիւնը (բացի 1994 եւ 1995 թուականներէն, որոնց ժամանակ առաջնութիւնը կը յաղթէ «Հիւստոն Ռոքէթսը»՝ Հակիմ Օլաջուվոնի առաջնորդութեամբ)։
1992 թուականի Բարսելոնայի ամառնային օլիմպիական խաղերուն Միացեալ Նահանգները ներկայացնելու համար կը ձեւաւորուի ազգային հաւաքական, որ կը ստանայ «Տրիմ թիմ» անուանումը։ Խումբի մէջմաս կը կազմեն այն ժամանակուայ լաւագոյն մարզիկներ Լարի Բըրդը, Մեջիք Ջոնսոնը, Դեյվիդ Ռոբինսոնը, Պատրիկ Յուինգը, Սկոտի Պիպենը, Քլայդ Դրեքսլերը, Կարլ Մելոունը, Ջոն Սթոքթոնը, Քրիս Մալինը, Չարլզ Բարքլին, Քրիստիան Լեթները եւ Մայքըլ Ճորտընը, որ կը նշանակուի որպէս խումբի աւագ։ Խոմբի բոլոր անդամները հետագային կ'առաջադրուին Պասկետբոլի փառքի սրահ։
1995 թուականին լիկայի ակումբներու քանակնը կը պարուակէ երկու կանադական խումբեր՝ «Վանկուվեր Գրիզլիս» եւ «Թորոնթօ Ռեպտորս»: «Գրիզլիսի»՝ 2001 թուականին Վանկուվերէն Մեմֆիս տեղափոխուելէն հետոյ «Ռեպտորսը» մինչեւ օրս կը հանդիսանայ NBA-ի միակ կանադական ակումբը։ 1996 թուականին կը ստեղծուի Կանանց պասկետբոլի ազգային միութիւնը (WNBA): 1998-ին NBA-ի ակումբներու սեփականատէրերը լոկաուտ կը հայտարարեն, որ կը շարունակուի 191 օր եւ աւարտին յաջորդ տարուայ Յունուարի 18-ին։ Որպէս արդիւնք՝ 1998–1999 մրցաշրջանի խաղացանկը 82-էն կը կրճատուի 50 հանդիպման (սովորական մրցաշրջանի 61%-ը), իսկ Բոլոր աստղերու հանդիպումը չի կայանար։ «Սան Անեոնիօ Սփըրսը» Դեյվիդ Ռոբինսոնի եւ Թիմ Դանքանի գլխաւորութեամբ կը նվաճուի առաջին գաւաթը։
Նոր դարաշրջանը
1998 թուականի ամառը վերջնականապէս կը լծուի «Շիգակօ Բուլսի» աստղային կազմը, որմէ հետոյ գերեզրափակիչներուն մէջ առաւել յաջող կը սկսի հանդէս գալ Արեւմտեան կոնֆերենցիան ներկայացնող ակումբները, մասնաւորապէս 14 տարուայ մեջ «Սան Անդոնիօ Սփըրսը» եւ «Լոս Անջելէս Լէյքըրզը» միասին վերցուած կը նվաճուին 9 չեմպիոնական գաւաթ։ 1999-ի «Սան Անդոնիօյի» յաղթանակէն հետոյ, երեք տարի անընդմեջ՝ 2000, 2001 եւ 2002 թուականներուն Շաքիլ Օ'Նիլի եւ Կոբի Բրայանտի գլխաւորութեամբ NBA-ի գաւաթը կը նուաճի «Լոս Անջելէսը»: 2003-ին գավաթը երկրորդ անգամ կը նուաճի «Սան Անդոնիօն»: 2004 Լէյքըրզը կրկին կը հասնին մինչեւ գերեզրափակիչ, սակայն կը պարտուին «Դետրոյթ Փիստոնսին»:
2006 թուականին NBA-ի գերեզրափակչի շրջանակներուն մէջ կը հանդիպին «Դալաս Մավերիքսը» եւ «Մայամի Հիթը», որոնք երկուքն ալ առաջին անգամ հանդէս կու գային գերեզրափակչին մէջ։ Գաւաթը այս անգամ կը նուաճի «Մայամին»՝ երիտասարդ խաղարկող Տուէյն Ուեյտի եւ 2 տարի առաջ խումբի կազմը համալրած Շաքիլ Օ'Նիլի գլխաւորութեամբ։ 2007-ին «Սան Անդոնիօ Սփըրսը» կը նուաճի իր չորրորդ գաւաթը։ 2008 թուականի գերեզրափակչին կը հանդիպին լիկայի պատմութեան դարաւոր «հակառակորդներ» «Լոս Անջելէս Լէյքըրզը» եւ «Պոսթոն Սելտիքսը»: Մրցապայքարին յաղթանակող դուրս կու գայ «Սելտիքսը», շնորհիւ նոր աստղային «մեծ եռյակի»՝ Քեւըն Գառնեթի, Ռէյ Ալենի եւ Փոլ Փիրսի եւ նվաճելով 17-րդ չեմպիոնական տիտղոսը։
2009 եւ 2010 թուականներուն NBA-ի առաջնութիւնը կրկին կը յաղթէ «Լոս Անջելէս Լէյքըրզը»: Երկու անգման ալ գերեզրափակչի ամենաարժէքաւոր պասկետբոլիստի մրցանակը կը շնորհուի Կոբի Բրայանտին։
2010 թուականի բոլոր աստղերու հանդիպումը կ'անցկացուի «Cowboys Stadium» ամերիկեան ֆուտբոլի մարզադաշտին եւ կ՛ունենայ ռեկորդային 108 713 հանդիսատես։ 2010-2011 մրցաշրջանի ամառը «Մայամի Հիթի» կազմը է համալրում Լեպրոն Ճէյմսը: Նոյն տարուայ գերեզրափակչին Ճէյմսի խումբը 6-խաղերու մրցապայքարին կը պարտուի Դիրք Նովիցկու «Դալաս Մավերիքսին, սակայն 2012 եւ 2013 թուականներուն առաջնութիւնը կը նուաճի «Մայամին»:
2011 թուականին լիկային մէջ կրին լոկաուտ կը հայտարարուի։ Մի քանի շաբթոայ ընթացքին պասկետբոլիստները եւ սեփականատէրը կը վավերացնեն հաւաքական բանակցութիւններու նոր փաթեթ, որու արդիւնքով 2011-2012 մրցաշրջանը 82 հանդիպումներէն կը կրճատուի 66-ի։ Կանոնաւոր առաջնութեան ավարտէն հետոյ գերեզրափակչին գաւաթի համար պայքար կը մղեն «Մայամի Հիթը»՝ Լեպրոն Ճյմսի, Տուէյն Ուեյտի եւ Քրիս Բոշի գլխաւորութեամբ եւ «Օկլահոմա սիթի Թանդերը»՝ Քեւըն Դյուրանտի, Ռասել Վեստբրուքի եւ Ջէյմս Հարտենի գլխաւորութեամբ։ 5-խաղերու մրցապայքարին յաղթողական կը դառնայ «Մայամին»՝ 6 տարուայ մեջ նուաճելով երկրորդ չեմպիոնական տիտղոսը։
Յաջորդ երկու տարիներու գերեզրափակիչներուն կը հանդիպինն «Մայամին» եւ «Սան Անդոնիօն»: 2013 թուականին 5-խաղերու մրցապայքարին կը յաղթէ «Մայամին»՝ գրաւելով իր երրորդ տիտղոսը, իսկ 2014-ին, կրկին 5-խաղերու մրցապայքարին կը յաղթէ «Սան Անդոնիօն»՝ նուաճելով 5-րդ տիտղոսը։
2014 թուականին կոմիսարի պաշտօնով կը զբաղի Ադամ Սիլվերը։
Խումբերը
Ասոցիացիայի մէջ սկզբնապէս հանդէս եկած են 11 խումբեր։ Ավելացումներու, կրճատումներու եւ տեղափոխումներէն հետոյ լիկայի մէջ ներկայիսս կը գործէ թիւով 30 պասկետբոլային ակումբ, որոնցմէ 29-ը տեղակայուած են Միացեալ Նահանգներու մէջ եւ մէկը՝ Գանատայի մէջ։ Լիկան ստորաբաժանուած է երկու կոնֆերենցիաներու միջեւ, որոնցմէ իւրաքանչիւրը իր հերթին բաղկացած է երեք դիվիզիայէ, իսկ իւրաքանչիւր դիվիզիայի մէջ հաշուառուած է հինգ ակումբ։
Մրցաշրջանի կառուցուածքը
Խաղային մրցաշրջանը NBA-ի մէջ բաղկացած է կանոնաւոր առաջնութիւնէ եւ փլէյ-օֆֆէ։ Կանոնաւորի Ժամանակ բոլոր 30 խումբեր կ'անցկացնեն 82 խաղ։ Իւրաքանչիւր կոնֆերենցիաներէն 8 լաւագոյն խումբերը կ'անցնին եզրափակիչ՝ փլէյ-օֆֆ, ուրտեղ եւ կը յաղթէ միայն մէկ խումբ՝ դառնալով NBA չեմպիոն։
Կանոնաւոր առաջնութիւն
Ամառային ընդմիջումէն հետոյ խումբերը պաշտօնական նախապատրաստական մարզումները կը սկսին ուշ Սեպտեմբերին: Նախապատրաստական մարզումները անհրաժեշտ են մարզչական անձնակազմերուն գնահատելու պասկետբոլիստներու (հատկապէս նորեկներու) խաղաոճը, հետազոտելու ամբողջական խումբի առավելութիւններն ու թերութիւնները, պասկետբոլիստներուն նախապատրաստելու կանոնաւոր առաջնութեանը եւ վերջապէս՝ որոշելու 12 հոգիէ բաղկացած խումբի այն տաղանդաւոր ցանկը (ինչպես նաեւ 3 հոգիէ բաղկացած ոչ տաղանդ ցանկը), որ հանդէս է գալու կանոնաւոր առաջնութիւնով։ Իւրաքանչիւր ակումբի մարզչական եւ նախագահական կազմ իրավունք ունի երկու տարուայ ընթացքին պակաս փորձ ունեցող մարզիկներուն նշանակելու կրտսեր առաջնութեան՝ NBA զարգացման լիկայի համապատասխան կրտսեր ակումբին մէջ։ Նախապատրաստական ընդմիջումներէն հետոյ մեկնարկում են նախամրցաշարային ընկերական հանդիպումները, որոնք շատ հաճախ կ'անցկացնեն Միացեալ Նահանգներու եւ այլ երկրներու այն քաղաքներուն մէջ, ուրտեղ չկան NBA-ի ակումբներ։ Կանոնաւոր առաջնութիւնը մեկնարկում է Յոկտեմբերի վերջին շաբթուայ ընթացքին։
Կանոնաւոր առաջնութեան ժամանակ խումբերը կ'անցկացնեն 82 հանդիպում՝ 41-ը տան հարկի տակ, իսկ միւս 41-ը՝ մրցակցի։ Նոյն դիվիզիայի մեջ մտնող խումբերէն իւրաքանչիւրը միմյանց հետ կը մրցակցինն 4 անգամ (ընդհանուր՝ 16 հանդիպում)։ Նոյն կոնֆերենցիային պատկանող միւս երկու դիվիզիաների 6 ակումբներու հետ տւեալ խումբը կրկին կը հանդիպի տարին 4 անգամ (ընդհանուր՝ 24 հանդիպում), իսկ մնացած 4 խումբերու հետ՝ 3 անգամ (ընդհանուր 12 հանդիպում)։ Տարբեր կոնֆերենցիաներ ներկայացնող խումբերը տարուայ մեջ կը հանդիպին 2-ական անգամ (ընդհանուր՝ 30 հանդիպում)։
2008 թուականի դրութեամբ Պասկետբոլի ազգային ասոցիացիան եւ Հոկէյի ազգային լիկան (NHL) կը հանդիսանան միակ խոշոր պրոֆեսիոնալ մարզային լիկաները Միացեալ Նահանգներուն դւ Գանատայի մէջ, որոնց բոլոր ակումբները կանոնաւոր մրցաշրջանին հնարաւորութիւն կ՛ունենան հանդիպումներ անցկացնել ողջ լիկայի հետ։ Իւրաքանչիւր ակումբ հնարաւորութիւն ունի տարին առնուազն 2 անգամ խաղալ այլ ակումբի հետ։
Բացի այդ՝ NBA-ը միակ լիկան է, որ 1947 թուականէն առ այսօր հանդիպումներ կ'անցկացնէ Սուրբ ծնունդի ժամանակ։ Սուրբ ծննդեան խաղերը հեռուստատեսութեամբ չէին ցուցադրուէր մինչեւ 1983-1984 մրցաշրջանը։ Դիտարժանութեան համար Սուրբ ծնունդի ժամանակ անցկացուող հանդիպումներուն մէջ կը խաղան լաւագոյն խումբերը եւ/կամ պասկետբոլիստները։
Փետրուար ամսուն առաջնութիւնը կարճ ժամանակով դադար կ'առնէ, երբ հանգստեան օրերուն կը մեկնարկէ NBA-ի բոլոր աստղերու արձակուրդը, որուն շրջանակներուն մէջ կ'անցկացուին շարք մը միջոցառումներ, որոնցմէ առաւել ուշագրաւ եւ դիտարժան կը համարուի Բոլոր աստղերու հանդիպումը։ Երկրպագուները առցանց քվէարկութեան ճանապարհով կ՛որոշեն Արևմտեան եւ Արեւելեան կոնֆերենցիաներու աստղային մեկնարկային հնգեակները, իսկ մարզիչները, կրկին քվեարկման ճանապարհով, կ՛որոշում են իւրաքանչիւր խումբի 7 հոգիէ բաղկացած պահեստային աստղային կազմը։ Հանդիպումէն հետոյ լաւագոյն արդիւնքը գրանցած պասկետբոլիստը կ'արժանանայ հանդիպման ամենաարժէքաւոր պասկետբոլիստի (MVP) մրցանակին։ Բոլոր աստղերու արձակուրդը շրջանակներուն մէջ անցկացուող միջոցառումներէն են Ծագող աստղերու մարտահրավերը, որ կ'անցկացուի լիկայի 1 եւ 2 տարուայ փորձ ունեցող լաւագոյն պասկետբոլիստներու միջեւ, հմտութիւններու մարտահրավերը, ուրտեղ հատկացուած ժամանակահատվածին մէջ մասնակիցները պէտք է յաղթահարեն որոշակի պասկետբոլային փորձութիւններ, 3-միաւորանոց նետումներու մրցոյթը, որու ժամանակ մասնակիցները պէտք է կարողանան սահմանափակ ժամանակահատվածին իրացնեն 3-միաւորանոց նետումներ եւ վերջապէս՝ Սլէմ տանք մրցոյթը, որու ժամանակ մարզիկները պէտք է իրենց երեւակայութեան հաշուին կատարեն զանազան սլեմ տանք հնարքներ։ Բացի Բոլոր աստղերու հանդիպումէն, մնացած իրադարձութիւնները իրենց անուանումներուն մէջ կարող են կրել նաեւ հովանաւորներու ապրանքանիշի անուանումները (օրինակ՝ «Սպրայտ Սլէմ տանք մրցոյթ»)։ Բոլոր աստղերու արձակուրդէն շատ չանցած կը նշանակուի փոխանակումներու վերջնաժամկէտը (կանոնաւոր առաջնութեան 16-րդ Հինգշաբթին), որմէ հետոյ ակումբները այլեւս իրաւունք չունին պասկետբոլիստներ փոխանակել, չնայած դեռ կարող են նոր պայմանագրեր կնքել ազատ գործակալներու հետ, կամ խումբի կազմէն հեռացնել պասկետբոլիստներու։ Սովորաբար վերջնաժամկէտի օրը հագեցուած է ակումբներու մենեջերներու համար, ովքեր կը փորձեն իրենց խումբերի կազմը համալրել առանցքային մարզիկներով։
Կանոնաւոր առաջնութիւնը կ'աւարտի Ապրիլի կեէսերուն։ Այս ժամանակահատուածին մէջ կը սկսվին անհատական մրցանակներու, ինչպէս նաեւ խորհրդանշական հաւաքականներու համար կատարուող քվէարկութիւնները. «Տարուայ պահեստային» տիտղոսը կը շնորհուի այն պասկետբոլիստին, որ իրեն լաւ է դրսեւորել պահեստայինի նստարանիէն, մրցանակին արժանանալու համար տուեալ մարզիկը պէտք է փաստացիօրեն ունենայ աւելի շատ խաղեր որպէս պահեստային, քան որպէս մեկնարկային։ «Տարուայ նորէկ» մրցանակը կը շնորհուի տուեալ մրցաշրջանի լաւագոյն ցուցանիշները ունեցող նորեկ պասկետբոլիստին։ «Ամենակատարելագործուած պասկետբոլիստ» մրցանակին կ'արժանանայ այն մարզիկը, նախորդ մրցաշրջանի համեմատ ունեցած է մեծ առաջընթաց եւ բարելաւած է անհատական ցուցանիշները։ «Տարուայ պաշտպան» (չշփոթել «պաշտպան» դիրքի հետ) մրցանակը կը տրուի լիկայի լաւագոյն պաշտպանական ունակութիւններով օժտուած պասկետբոլիստներոպն։ Յաղթանակներու եւ պարտութիւններու ամենամեծ դրական տարբերութիւնը ապահոված ակումբի գլխաւոր մարզիչին կը շնորհուի «Տարուայ մարզիչ» մրցանակը։ Վերջապէս՝ «Ամենաարժէքաւոր խաղացողի» (MVP) մրցանակը կը շնորհուի տուեալ մրցաշրջանի ամենատպաւորիչ ցուցանիշները ունեցած պասկետբոլիստին։
Գոյութիւն ունի նաեւ «Տարուայ տնօրէն» ոչ պաշտօնական, սակայն հեղինակաւոր մրցանակը, որու հեղինակն է «Սպորդինկ նիւզ» մարզայինային հանդէսը։
Մրցաշրջանէն հետոյ կը ձեւավորուին նաեւ «All-NBA», «All-Defensive» եւ «All-Rookie» խորհրդանշական հաւաքականները, որոնցմէ իւրաքանչիւրին մէջ կը ներգրավեն 5 հոգիէ բաղկացած պասկետբոլիստներ։
Փլէյ օֆֆ
Փլէյ-օֆֆը կը մեկնարկուի ուշ Ապրիլին: Իւրաքանչիւր կոնֆերենցիայէն փլէյ-օֆֆ դուրս գալու հնարաւորութիւն կ՛ունենան 8-ական խումբեր։ Առաջինէն չորրորդ տեղերը գրաւուած խումբերուն կը տրվուի առաւելութիւն՝ հինգերորդէն ութներորդ տեղերը գրաւուած խումբերու նկատմամբ. փլէյ-օֆֆի առաջին ռաունտին (1/8 եզրափակիչ) կոնֆերենցիայի առաջատարը կը հանդիպի 8-րդ տեղը գրաւած խումբի հետ, 2-րդը տեղը գրաւածը՝ 7-րդի, 3-րդը՝ 6-րդի եւ վերջապէս 4-րդը՝ 5-րդի։ Կանոնաւոր մրցաշրջանին մէջ առաւել լաւ ցուցանիշ ունեցող խումբին փլէյ-օֆֆի իւրաքանչիւր ռաունտին կը տրուի տան դաշտի առաւելութիւն, այսինքն՝ խաղաշարերու (սերիա) առաջին երկու հանդիպումները կ'անցկացուին հենց այն խումբի տնային հարկին, որ կանոնաւոր առաջնութեան ունեցած է առաւել բարձր ցուցանիշ։
Իւրաքանչիւր խաղաշար բաղկացած է քանի մը հանդիպումներէն, որոնց առաւելագոյն քանակը կարող է հասնիլ 7-ի։ Սերիան Յաղթելու եւ յաջորդ ռաունտ դուրս գալու համար խումբը պէտք է ունենայ 4 յաղթանակ՝ հետագայ մրցապայքարէն դուրս մղելով հակառակորդին։ յաջորդ ռաունտ (կոնֆերենցիայի կիսաեզրափակիչ) դուրս են գալու 4-ական խումբեր, որ աւարտելէն հետոյ կոնֆերենցիայի եզրափակչին կը հանդիպին տուեալ կոնֆերենցիայի 2 խումբրը։ Կոնֆերենցիայի եզրափակիչն յաղթած խումբը կը համարուի կոնֆերենցիայի չեմպիոն եւ դուրս է գալու գերեզրափակիչ։ Եթէ սերիայի մէջ կ'անցկացուին առաւելագոյն 7 հանդիպումներ, ապա անցկացուող հանդիպումները ունին 2–2–1–1–1 ձեւաչափը, որ կը նշանակէ առաջին խումբը (աւելի լաւ ցուցանիշով) կունենայ տան դաշտի առաւելութիւն սերիայի 1-ին, 2-րդ, 5-րդ եւ 7-րդ խաղերուն, իսկ երկրորդ խումբը (աւելի վատ ցուցանիշով)՝ 3-րդ, 4-րդ եւ 6-րդ խաղերուն։ Գերեզրափկչին 1985 թուականէն կը գործէ 2–3–2 ձեւաչափը, այսինքն՝ առաջին խումբը ունի տան դաշտի առաւելութիւն 1-ին, 2-րդ, 6-րդ եւ 7-րդ խաղերուն, իսկ երկրորդը՝ 3-րդ, 4-րդ եւ 5-րդ խաղերում։
Գերեզրափակիչ ռաունտը կ'անցկացուի երկու կոնֆերենցիաներու յաղթողներու միջեւ՝ ամեն տարուայ Յունիս ամսուն։ Գերեզրափակիչը յաղթող խումբին կը շնորհուի Լարի Օ'Բրայենի գաւաթը։ Յաղթանակող խումբի պասկետբոլիստներուն, մարզիչներուն եւ մենեջերուն կը շնորհուի չեմպիոնական մատանի։ Բացի այդ՝ սերիային իրեն լաւագոյնը դրսեւորած պասկետբոլիստին կը շնորհուի Պիլ Ռասըլի անուան գերեզրափակչի ամենաարժէքաւոր խաղացողի մրցանակը։
Առաջնութիւններ
Ներկայ պահուն գործող խումբեր, որոնք երբեւէ հանդէս չեն եկած NBA-ի գերեզրափակչին
Զարեհ Պօղոս Արսլանեան
Զարեհ Պօղոս Արսլանեան (Խար­բեր­դի նա­հան­գ, Խար­բեր­դի գա­ւա­ռ, Մե­զի­րէ - 1915), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Զարեհ Պօղոս Արսլանեան ծնած է Խար­բեր­դի նա­հան­գի Խար­բեր­դի գաւա­ռի Մե­զի­րէ քաղաքին մէջ՝ կաթոլիկ ծնողներու բազմազաւակ ընտանիքի մէջ։ Բժիշկներ՝ Արտաշէս, Լեւոն ու Հրանդ Արսլանեաններու եղբայրն է։
Հալէպի մէջ զբաղած է բժշկութեամբ։ 1915 թուականին, ընդհանուր տեղահանութեան ընթացքին վայրագօրէն սպանուած է եղբօր՝ Արտաշէսի հետ։
Գրականութիւն
Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (1688-1940), Սթանպուլ, 1940։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Լուսիկ Քոշեան
Լուսիկ Գէորգի Քոշեան, հայ ժողովրդական երգչուհի, ՀԽՍՀ ժողովրդական արուեստագէտուհի (1961)։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Պաքուի մէջ: 1938-1961 թթ. եղած է հայկական ժողովրդական երգի-պարի համոյթի առաջատար մենակատարուհի, 1961-1984 թթ.` Հայֆիլհարմոնիայի մենակատարուհի: Կատարողական վարպետութիւնը ձեւաւորուեր է համոյթի մէջ՝ Թաթուլ Ալթունեանի, Իլիա Արպատովի, Է. Մանուկեանի ղեկավարութեամբ: Իր կատարմամբ լայն ճանաչում գտած են «Բինկիոլ», «Մաճկալ», «Ես պուճուր եմ», «Լուսնեակ գիշեր», «Ջաղացս պատիկ-պատիկ» ժողովրդական, գուսաններ Ջիվանու, Շերամի, Հավասու, Աշոտի, Շահէնի երգերը։ Հանդէս եկած է ԽՍՀՄ քաղաքներու ինչպէս նաեւ արտերկիրներու մէջ։ Պարգեւատրուած է Պատուոյ շքանշանով։ 1961 թուականին արժանացեր է ՀԽՍՀ ժողովրդական արուեստագէտուհիի կոչմանը։ Մահացեր է Երեւանի մէջ :