cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մովսէս Յովսէփեան
Գործունէութիւն
Գործած է իբրեւ բժիշկ, միաժամանակ հետեւած է իր ծննդավայրին եւ հայկական աշխարհին անցուդարձերուն եւ տեղեակ ացած՝ Հայկական ջարդերու եւ Ցեղասպանութեան մանրամասնութիւններուն մասին:
1916-ին հրաժարած է բժշկական կեանքէ եւ կազմակերպած է կամաւոր աշխատանքի խումբեր, երթալու իր հօրենական հողերը, օգտակար դառնալու համար իր ազգակիցներուն:
1916-ին, բժիշկ Յովսէփեան գլխաւորած է կամաւորներու  խմբակ մը եւ հասած՝ Հայաստան: Ան ականատես եղած է հարիւր-հազարաւոր անօթի, ծառաւ, անօթեւան հայ գաղթականներու վիճակին, երբ Տիֆ համաճարակը մահ կը սփռէր:
Կամաւորներու խմբակը, իր գլխաւորութեամբ, մինչեւ 1918 արդիւնաւոր բժշկական խնամք-բուժում մատուցած է 40 000 հայ գաղթականներու: Հազարաւոր հայ գաղթականներ փրկուած են ստոյգ մահէ : Այս  պատճառով ան գաղթականներուն կողմէ կոչուած է «Հրեշտակ փրկիչ» եւ «Փրկիչ բժիշկ»:
Ան ամուսնացած է Մաքրուհի Աշճեանի  հետ: Անոնք բախտաւորուած են երկու զաւակներով՝ Մարժորի եւ Էտկար, որ իր հօրը նման ուսանած է բժշկութիւն եւ եղած համբաւաւոր մասնագէտ բժիշկ:
Բժիշկ Մովսէս Յովսէփեան եւ տիկինը՝ Մաքրուհի Յովսէփեան, հանրային գործունէութիւն եւ ծառայութիւն ունեցած են յատկապէս Հ. Բ. Ը. Մ.-ի ծիրին մէջ: Անոնց զաւակները հետեւած են իրենց ծնողներուն բարեսիրական ուղեգիծին: Բժիշկ Էտկար Յովսէփեան  Հայաստանի մեծ երկրաշարժի օրերուն, 1988-ին, մարդասիրական մեծ օժանդակութիւն հասցուցած է աղէտեալ հայ ժողովուրդին: Անոր օժանդակութիւնը եղած է նիւթակ, բարոյական եւ բժշկական:
Յովսէփեան եղած է Նիւ Եորքի եւ Արեւելեան Ամերիկայի ղեկավար ռամկավար ազատականներէն մէկը: Իր անունով կոչուած է Ռ․Ա․Կ․-ի Նիւ Եորքի ակումբը :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Տուֆ
Տուֆ (իտալերէն՝ tufo), ժայռի տեսակ՝ բաղկացած հրաբխային ժայթքման ընթացքին դուրս մղուած հրաբխային մոխիրէ, որ ժամանակի ընթացքին քարացած է։
Տուֆը կազմուած է հրաբխային ապակիի, պեմզայի (չեչաքար) բեկորներէ։ Կը հանդիպինք նաեւ տուֆերու, որոնք բաղկացած են ամբողջական բիւրեղներէ կամ անոնց բեկորներէն։
Տեսակներ
Տուֆերը կարելի է ստորաբաժնել ըստ բեկորներու կազմի, բնոյթի եւ չափերու։ Ըստ քիմիական կազմութեան տուֆերը կ՛ըլլան՝ լիպարիտային, դացիտային, անդեզիտային, բազալտային։ Գոյնը տարբեր է՝ մանիշակագոյն-վարդագոյն (Արթիկի տուֆ), դեղին եւ նարնջագոյն (Անիի տուֆ), սեւ (Երեւանի, Գիւմրիի տուֆ) եւ այլն։
Ըստ բեկորներու կազմի կը տարբերին՝ ապարաբեկորային, բիւրեղաբեկորային, ապարաբիւրեղաբեկորային, ապակեբիւրեղային եւ այլ տուֆեր։ Հայկական հրաբխային տուֆը կը բնորոշուի անկանոն բեկորազանգուածով։
Ըստ բեկորներու ջերմազօդման աստիճանի տուֆերը կ՛ըլլան թոյլ թրծուած (մոխրանման), ջերմազօդուած (իգնիմբրիտներ) եւ գերջերմազօդուած (հալած) տուֆեր կամ տուֆալաւաներ։
Տուֆի առաջացումը կրնայ ընթանալ կամ օդէն՝ անմիջական նստեցման ձեւով, հրաբուխի ժայթքման պարագային, կամ ալ ջրային եւ օդի հոսանքներով տուֆային նիւթի տեղափոխման հետեւանքով։ Տուֆը կը կիրառուի, որպէս շատ արժէքաւոր շինանիւթ (թեթեւ պեթոններու լցանիւթ, շինարարական քար), զոր ունի բարձր տեկորատիւ որակներ։
Հրաբխանստուածքային տուֆի բեկորներու չափերէն կախուած՝ կ՛առանձնացնանան կոպտաբեկորային, խոշորաբեկորային, միջինբեկորային եւ մանրաբեկորային տարատեսակներ։ Հանքային խառնուրդներու առկայութեան պարագային, անոնք կը ստանան վառ կանաչ, կապտականաչ, վարդագոյն, կարմիր գոյներ։ Շիրակի, Բազումի, Փամբակի լեռնաշղթայներուն մէջ, Վայոց ձորի մէջ, մերձերեւանեան շրջանին մէջ տարածուած են նորարշալուսային վարդագոյն, կանաչաւուն եւ խայտաբղետ տեսակները։ Պայմանականօրէն այս խումբին կը պատկանին նաեւ կրաքարային (տիբուրեան քար) եւ կայծքարային տուֆերը, որոնք կ՛առաջանան հրաբխային գործունէութեան աւարտական փուլին՝ հանքային տաք աղբիւրներէն քարպոնային (բնածուխ) ու սիլիկոնային նիւթերու անջատման ու նստեցման հետեւանքով։ Տարածուած են ՀՀ Արարատի, Շիրակի, Վայոց ձորի, Սիւնիքի մարզերուն մէջ։
Կ՛օգտագործուին շինարարութեան, քանդակագործութեան, կիրառական արուեստի եւ այլ բնագաւառներու մէջ։
Հայաստանի մէջ
Հիմնականօրէն տարածուած են Հայկական հրաբխային բարձրավանդակի տարածքին՝ Արագածի լեռնազանգուածի, Կարսի սարահարթի, Սիւնիքի, Բիւրակնի, Ջաւախքի բարձրավանդակներուն, Կոտայքի, Եղվարդի սարաւանդներուն, Շիրակի դաշտուի, Արարատեան դաշտի նախալեռնային շրջաններուն, Ախուրեանի, Փամբակի գետերու հովիտներուն եւ այլն։ Յայտնի են հայկական հրաբխային տուֆերու՝ Արթիկի (վարդագոյն), Անիի (դեղին), Երեւան-Կիւմրիի (սեւ, կարմիր), Գեղաքարի (Գեղարքունիքի մարզ, բաց վարդագոյն, մարմնագոյն), Մեծավանի (մուգ վարդագոյն, կարմրաւուն, մարմնագոյն, դեղնաւուն եւ այլն ) եւ Ձորագետի (Լոռիի մարզ, աղիւսագոյն, կարմրաւուն) տարատեսակները։
Ստորոգութիւն:Քարեր
Ոսկան (անձնանուն)
Ոսկան, հայկական անուն է։ Սերած է "ոսկի"-էն։
Ուղտասար
<mapframe latitude="39.6762281" longitude="46.0406688" zoom="7" width="400" height="300" align="right" />Ուղտասար, լեռ․ բարձրութիւնը՝ 3363 մեթր։ Կը գտնուի Հայաստանի Սիւնիքի բարձրաւանդակին կեդրոնական մասին եւ Սիւնիքի (Զանգեզուրի) լեռնաշղթայի հիւսիսային մասը։ Սիսիանէն մօտաւորապէս 30 քմ․ հեռու։ Շրջանը հրաբխային ըլլալով, ժամանակի ընթացքին հրաբխային խառնարանէն լերան շուրջը մանր լճակներ կազմուած են։  1968 թուականին  ժայռապատկերներով հարուստ հնավայրը յայտնուեցաւ :
Տեղեկութիւններ
Հազարաւոր տարիներ առաջ, Նոր Քարի դարաշրջանէն մինչեւ Երկաթի դարագլուխի վերջաւորութեան, Ուղտասարի շրջանը օգտագործուած եւ բնակուած է մարդոցմէ։ Եղած է մարդկային հասարակութեան, գեղարուեստական մտածողութեան, տեսակէտներու զարգացման օճախներէն մէկը։
Լեռը հասանելի է միայն տարուան բարենպաստ եղանակին՝ Յուլիս եւ Օգոստոս ամիսներուն։
Վաղեմի ժամանակներուն, ուխտաւորները երբ դժուարանցելի այս շրջանէն կ՛անցնէին, իրենց երախտապարտութիւնը կը յայտնէին՝ լերան լանջին իրենց որսը զոհաբերելով։ Նախքան զոհաբերութեան, «կը մաքրուէին» շուրջի լճակներուն ջուրերուն մէջ։ Վերջաւորութեան, զոհաբերութեան  արարողութիւնը կը պատկերացնէին ժայռերուն վրայ։
Ըստ աւանդութեան, Ուղտասար անունը տրուեցաւ, որովհետեւ լերան տեսքը, համանուն լիճէն դիտուած, սապատաւոր ուղտի կը նմանի։
Ժայռապատկերներ
Ուղտասարի ստորոտին շուրջը ցրուած՝ լճակներուն , ձորակներուն ու դարաւանդերուն, գտնուած են 2․000-է աւելի  ժայռապատկերներ։  Անոնք Սիւնիքի հնագոյն յուշարձաններէն են: Ժայռապատկերներուն մեծ մասը փորագրուած է պղնձագոյն եւ սեւ ժայռակտորներու վրայ, հորիզոնական կամ ուղղաձիգ հարթ մակերեսներուն 2-6 ս․մ․ խորութեան, 2-20 մ․մ․ լայնութեան խորագծերով:
Ժայռապատկերներուն բովանդակութիւնը բազմազան է։  Փորագութիւնները կը խօսին  ծէսերու, որսորդութեան, բնաշխարհին, բնութեան երեւոյթներուն, տիեզերքի պատկերացումներուն՝ յատկապէս արեւուն պաշտամունքին հետ կապակցող տեսարաններուն մասին։Ժայռակոյտերուն վրայ դրօշմուած են եղջերուներու, ձիերու, շուներու, վարազի եւ գիշատիչներու մեծադիր  պատկերներ։
Թեմատիկ տեսարաններուն մեծ մասին անմիջական մասնակիցը մարդն է․ որսի տեսարանները կը պատկերացուին՝  շարժման մէջ, աղեղը ձեռքին, որսի կենդանիին վրան նետարձակելու պահին, նիզակով զինուած  եւ յաճախ` պարանը ձեռքին: Նաեւ պատկերուած են որսի տեսարաններու խմբային գործունէութիւններ՝   (շուրջկալ, որսի կենդանին քշելու պահ, հետապնդելու տարբեր եղանակներ): Վարպետօրէն քանդակուած են գազանի եւ մարդոց մենամարտի, այծի հոտը գիշատիչներուն վոհմակի յարձակումներէն պաշտպանող շան եւ ուրիշ տեսարաններ:
Ուղտասարի ժայռապատկերներուն արուեստը տպաւորիչ է․ ըլլայ գեղարուեստական առումով, ըլլայ բովանդակութեամբ: Անոնք մեզի հասան գրեթէ անվնաս վիճակի մէջ։  Թիւով քիչ են վնասուած ժայռապատկերները․  անոնց մակերեսը, բնութեան երեւոյթներուն ազդեցութեան տակ վնասուած են եւ կամ հողախաւով ծածկուած են:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Աշխարհագրութիւն Ստորոգութիւն:Հայաստանի լեռներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի Հանրապետութեան լեռներ
Պըրքլիի Հանրային Գրադարան
Պըրքլիի Հանրային Գրադարան (Berkeley Public Library), հանրային գրադարանային համակարգ Պըրքլինի մէջ, Գալիֆորնիա: Բաղկացած է կեդրոնական գրադարանէն, Քլերմոնտ մասնաճիւղէն, հիւսիսային, հարաւային եւ արեւմտեան մասնաճիւղերէն :
Պատմութիւն
Պըրքլիի հանրային գրադարանը բացուած է 1893-ին Շատուք պողոտային վրայ եւ ունեցած է 264 գիրք:
1905-ին գրադարանը տեղափոխուած է նոյն պողոտայի Կիտրեճ փողոցը գտնուող եւ Էնտրիւ Գառնըկիի հիմնած աղիւսէ շինութեան մէջ, որուն հողատարածքը նուիրաբերած է Ֆրանսիս Շատուքի կինը` Ռոզա Շատուք:
1906-ի Սան Ֆրանսիսքոյի երկրաշարժէն ետք, բնակչութեան աճին գոհացում տալու համար, գրադարանը բացած է չորս այլ մասնաճիւղեր՝ Պըրքլիի շրջակայքը:
1930-ին գրադարանը քանդուած է եւ անոր փոխարէն հաստատուած է ճարտարապետ Ճէյմս Վ. Պլաչեքի նոր նախագիծը։
Նոր կեդրոնական գրադարանը բացուած է 1934-ին եւ մինչեւ 2002-ի վերանորոգումն ու վերաբացումը անիկա համարուած է կեդրոնական մասնաճիւղը:
2012-ին աւարտած է Քլերմոնտ եւ հիւսիսային մասնաճիւղերու վերակառուցումը, իսկ 2013-ին` հարաւային մասնաճիւղին վերակառուցումը: Վերակառուցումներու ընթացքին շարժական Branch Van մը տեղակայուած է իւրաքանչիւր մասնաճիւղի մօտ` ապահովելու գրադարանային գործունէութեան ընթացքը:
Պըրքլիի հանրային գրադարանին բոլոր մասնաճիւղերը ապահովուած են ինքնակառավարուող սարքերով. ընթերցողները տեսագրող սարքերու օգնութեամբ կը ստուգեն գիրքերուն ելքն ու մուտքը: Ընթերցողները կրնան գիրքեր պատուիրել կամ թարմացնել համացանցի օգնութեամբ կամ հեռախօսով:
Գործիքներ Տրամադրող Գրադարան
Կը համարուի գործիքներ տրամադրող եզակի գրադարաններէն եւ կը գործէ հարաւային մասնաճիւղին մէջ: Նման ծառայութիւն եղած է Օհայոյի մէջ 1976-ին: Գործիքներ վերցնելու համար պէտք է ըլլալ 18 տարեկան եւ Պըրքլիի բնակիչ:
Գործիքներու փոխառութեան գրադարանի առաջարկները կը ներառեն գլխաւորաբար ձեռքի գործիքներ, թեթեւ ելեկտրական գործիքներ եւ սարքեր՝ պտուտակահաններ, տարբեր մուրճեր, սանդուխներ, շինարարական գործիքներ եւ անվճար խորհրդատուութիւն: Ուշացման պարագային, վճարումները կը կազմեն $1, $5 կամ $10 օրական՝ ըստ փոխ առնուած առարկային :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ գրադարաններ
161 (թիւ)
161 (հարիւր վաթսունմեկ)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է 160-ի եւ 162-ի միջեւ
Յովան Թաշճեան
Յովան Թաշճեան, ծնած Պէյրութ, Լիբանան, 23 Մայիս 1963-ին, Գէորգ եւ Հերմինէ Թաշճեաններու ընտանիքին մէջ։ Ան ծնողներու երրորդ զաւակն էր։
Կենսագրութիւն
Նախնական կրթութիւնը ստացած է Նոր Սիս թաղի Աքսոր Գասարճեան Ազգային վարժարանին մէջ։ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին պատճառով, շրջան մը կը յաճախէ Այնճարի Ազգային Յառաջ նախակրթարանը։ Այնուհետեւ կ'ընդունուի Անթիլիասի կաթողիկոսութեան Զարեհեան Դպրեվանքը, որուն միջնակարգ եւ բարձրագոյն դասընթացքները կ'աւարտէ 1986-ին, երեքամեայ կամաւոր ընդմիջումէ մը ետք, որուն ընթացքին աշխոյժ գործունէութեամբ կը մասնակցի ՀՅԴ ԼԵՄի «Դրօշակ» մասնաճիւղի եւ ՀՅԴ «Նիկոլ Դուման» կոմիտէութեան աշխատանքներուն՝ վարելով պատասխանատու պաշտօններ։
1987-1988 եւ 1988-1989 տարիներուն, յաջորդաբար կը պաշտօնավարէ Ազգային Եղիշէ Մանուկեան եւ Ազգային Յառաջ վարժարաններուն մէջ իբրեւ հայոց գրականութեան եւ հայոց պատմութեան ուսուցիչ։
1990 թուականին կը մեկնի Նիւ Եորք իբրեւ Ազգային առաջնորդարանի քարտուղար եւ գրատան վարիչ։
1992 թուականին կը տեղափոխուի Լոս Անճելըս եւ առաջին երեք տարիներուն կը պաշտօնավարէ Ազգային Ֆերահեան երկրորդական վարժարանին մէջ, որպէս հայ գրականութեան, հայոց պատմութեան եւ Հայ Դատի ուսուցիչ։ Ապա, մինչեւ 1998 թուականի Յունուար ամիսը կը վարէ Ազգային առաջնորդարանի վարիչ քարտուղարի պաշտօնը։
1998 թուականէն ի վեր, Յովան Թաշճեան ձեռնհասօրէն կը վարէր Ամերիկայի Արեւմտեան թեմի առաջնորդարանի Ազգային վարժարաններու Խնամակալ մարմինի վարիչ գործավարի պաշտօնը։
2010 թուականի Մայիսին կ'ամուսնանայ Լուսին Գանտահարեանի հետ եւ մէկ տարի ետք կը բախտաւորուին աղջիկ զաւակով մը՝ Արենի-Լոռի։
Յովան Թաշճեան Արեւմտեան Ամերիկայի շրջանին մէջ ստանձնած է կուսակցական բազմաթիւ պատասխանատու պաշտօններ։ Ան բազմաթիւ անգամներ եղած է կոմիտէի անդամ եւ ներկայացուցիչ։ Յովան մաս կազմած ու ղեկավարած է Կեդրոնական կոմիտէի բազմաթիւ յանձնախումբեր, ինչպէս նաեւ եղած է ՀՅԴ Բիւրոյի Երիտասարդական մարմինի անդամ։ Ան մասնակցած է 1996-2010 բոլոր Շրջանային ժողովներուն եւ ՀՅԴ 29րդ, 30րդ, եւ 31րդ Ընդհանուր ժողովներուն։
Իր հիմնական մանկավարժական, կազմակերպական եւ կուսակցական գործունէութեան հետ համատեղ, Յովան Թաշճեան իր գրական, հրապարակախօսական եւ վերլուծական յօդուածներով ու ելոյթներով մնայուն ներկայութիւն էր սփիւռքահայ մամուլին մէջ եւ հանրային ձեռնարկներու ընթացքին։ Վերջին տարիներուն, Յովան Թաշճեան մեծ յաջողութեամբ հանրութեան ներկայացաւ նաեւ իր «Անդրադարձ», «Փարոս» եւ «Զարթօնք» հեռատեսիլի ծրագիրներով եւ հաղորդումներով՝ արձագանգելով հայրենի եւ սփիւռքահայ մեր առօրեան յուզող այժմէական հարցերուն։
Եղիշէ Չարենցի տուն-թանգարան
Եղիշէ Չարէնցի տուն-թանգարան, Եղիշէ Չարենցի տուն-թանգարանը կը գտնուի Երեւանի մէջ։ Հիմնադրուած է 1964 թուականին Երեւանի այն բնակարանին մէջ, ուր 1935-1937 թուականներուն ապրած է Չարենցը։ Եղիշէ Չարենցի տուն-թանգարանը բանաստեղծի կեանքի, գրական-մշակութային, հասարակական-քաղաքական գործունէութեան ուսումնասիրութեան գիտական կեդրոն է։
Ցուցասրահներ
Յուշատան մաս կազմող՝ Չարենցի աշխատասենեակի եւ հիւրասենեակի պատերը զարդարուած են չինական պաննոներով: Պաննոներուն մէջ դրուագներ են չինական հեքիաթներէն:
Եղիշէ Չարենցի գրադարան
Չարենցը գրադարանը ունեցած է հայերէնով ընտիր գրականութիւն՝ Մովսէս Խորենացի, Փաւստոս Բիւզանդ, Գրիգոր Նարեկացի, Նահապետ Քուչակ, Ներսէս Շնորհալի, Սայեաթ-Նովա, Լէօ, Յովհաննէս Թումանեան, Վահան Տէրեան, Աւետիք Իսահակեան, Միսաք Մեծարենց, Պահաթուր Պահաթրեան եւայլն: Ուսումնասիրած է հին յունական, եւրոպական, ռուս գրականութիւն, ըլլալով հին արեւելքի արուեստի ու գրականութեան գիտակ՝ անձնական գրադարանը հարստացուցած է Աւրելիուսի, Մարսել Բրուսթի, Ասուագօշայի, Լուիճի Պիրանտելլոյի, Կոնստանտին Պալմոնտի, Ֆրեյտի, Շտեյների, Պելիի, Նիկոլայ Կոկոլի, Պուշկինի, Շպենգլերի, Թագորի ստեղծագործութիւններով:
«Գրքերի շարքում իրենց առանձնակի տեղն ունեն «Старые годи» հանդէսի 1907-1916 թթ. 25 հատորները»:
Անձնական գրադարանին մէջ շատ գիրքեր կը կրեն բանաստեղծի ինքնագիրերը. լուսանցքներուն մէջ առկայ են Չարենցի ձեռքով գրուած նշումներ, որոնք կ՛արտայայտեն բանաստեղծի վերաբերմունքը գիրքերի հանդէպ: Չարենցի անձնական գրադարանին մէջ առանձնայատուկ տեղ կը գրաւեն Համլիկ Թումանեան, Աւետիք Իսահակեան, Գարեգին Բես, Խաչիկ Դաշտենց, Մ. Մազմանեան, Ռ. Թերլեմէզեան, Ա. Պելի, Ա. Գատով, Յու. Եանովսկի եւ ուրիշ հեղինակներու մակագրութիւններով գիրքերը:
Գրադարանը հնարաւորութիւն կու տայ պատկերացում կազմելու Չարենցի մտաշխարհի, անոր հոգեւոր հետաքրքրութիւններու, Չարենց երեւոյթի մասին:
Արտասահմանեան շրջագայութենէն բերուած ցուցանմոյշներ
Եղիշէ Չարենցի տուն-թանգարանը բանաստեղծի կեանքի, գրական-մշակութային, հասարակական-քաղաքական գործունէութեան ուսումնասիրութեան գիտական կեդրոն է: Տուն–թանգարանին մէջ յատկապէս ուշագրաւ են Եղիշէ Չարենցի արտասահմանեան ճանապարհորդութենէն (1924-1925 թթ.) բերուած իրերը, արուեստի իւրօրինակ նմոյշները: Չարենցի տան հիւրասենեակին մէջ կը գտնուին ինը կրաւիւրներ՝ Տոյոկունիներու շարքը:
«Մահաթմայ Չարենց» գեղանկար
Ռուբէն Զարեանը իր յուշերու մէջ կը գրէ. «Մի օր Չարենցը խնդրեց Բաժբեուկ Մելիքեանին՝ նկարել իրեն հնդկական ձեւով, ծալապատիկ նստած: Այս շրջանում Հնդկաստանի մասին շատ էր կարդում, խօսում էր Կանտիի մասին, անդրադառնում էր պուտիզմին, իոգէրին, խօսում էր նրանց ուսմունքից: Յաճախ էլ նայում էր Պուտտայի արձանիկին, եւ կարծես մոռացած, թէ մարդ կայ շուրջը՝ խօսում էր վերացած, հոգով եւ մտքով տեղափոխուած Կանկէսի ափերը: Միւս օրը եկայ՝ նկարն աւարտուած էր եւ արդէն պատից կախուած, տակն էլ խոշոր տառերով գրուած՝ «Մահաթմայ Չարենց»: Չարենցի նկարի վերը գրուած է.
«Ինձ
Դու դեռ անփորձ ես, ոգով, դեռ թոյլ ես, Չարե՛նց.-
Վարժի՛ր ոգիդ, յեղի՛ր մոգ, ոգ ու արեգ,
Ինչպէս Կայ՛նդին Մահաթմայ՝ հնդիկն հանճարեղ...
25.1.1936.»
Գծանկար
1937 թուականին Աղաւնի Մեսրոպեանը 22 վայրկեանի մէջ կը նկարէ Չարենցին: Նկարին մէջ Եղիշէ Չարենցը կիսադէմով է, թասակով: Նկարի վրայ կայ Չարենցի ստորագրութիւնը: Նկարի աջ անկիւնը նկարչուհիին մակագրութիւնն է. «Աղաւնի ‖-1937 (նկ. 22 րոպէ) «Բռազնիկի» առթիւ…. Եերեւան, Նոր բնակարան»:
Չարէնցի պատեֆոնը
1934 թ. Չարենցի ձերբակալութենէն յետոյ բանաստեղծի կինը՝ Իզապելլա-Կոտապաշեանը, երեխաներու ապրուստը հոգալու համար կ՛որոշէ վաճառել որոշ իրեր: Ան կը խնդրէ ընտանիքի բարեկամ Ռեգինա Ղազարեանին վաճառել Չարենցի պատէֆոնը՝ ինը ձայնապնակներով: Ռեգինան այդ խնդրանքով կը դիմէ Անժէլլա Մկրտումեանին, որ տունը կը բնակէր: Բանաստեղծի ձերբակալութենէն քանի մը ամիս անց կ՛աքսորուի նաեւ կինը: Երեւանէն Մոսկուա կը մեկնի Ռեգինա Ղազարեանը, եւ պատէֆոնը կը մնայ Անժէլլա Մկրտումեանի մօտ: Կ՛անցնին տարիներ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի աւարտին Երեւան կը վերադառնայ Ռեգինան: Հետաքրքրուելով պատեէֆոնի ճակատագրով՝ կը տեղեկանայ, որ Անժէլլան մահացած է, եւ պատէֆոնը, որպէս քրոջ իր, կը գտնուի անոր եղբօր՝ Ալպերտ Մկրտումեանի մօտ: Պատէֆոնի պատկանելութեան մասին Ռեգինայի բացատրութիւնները եւ այն վերադարձնելու խնդրանքները կը մնան անպատասխան: 1999 թ. Սեպտեմբերի օր մը Չարենցի պատէֆոնը կը յայտնուի Երեւանի «Վերնիսաժ»ին մէջ։ Այն վաճառքի հանած էր Ալպերտ Մկրտումեանը: «Վերնիսաժ»ի մէջ շրջելէ ետք Ռեգինա Ղազարեանի բարեկամներէն Հրանդ Պապանեանը պատահաբար կը տեսնէ պատէֆոնը եւ վաճառողէն կը տեղեկանայ, որ այն Չարենցինն է: Հ. Պապանեանը Ռեգինայէն կը պարզէ վաճառողի յայտարարութեան հաւաստիութիւնը, կը գնէ պատէֆոնը եւ կը նուիրէ Ռեգինա Ղազարեանին: Վերջինս ալ պատէֆոնը կը յանձնէ Եղիշէ Չարենցի տուն-թանգարան:
Պուտտայի արձանիկներու հաւաքածոյ
Եղիշէ Չարենցը ուսումնասիրած է պուտտայական ուսմունքը եւ իր տան մէջ կան Պուտտայի՝ տարբեր չափերով արձանիկներ:
Պուտտայի գլուխը
Պուտտայի գլուխը Չարենցը գնած է Թիֆլիսէն: Քանդակը փայտէ պատուանդանի վրայ է՝ կիսափակ աչքերով, շուրթերը ժպտուն-հեգնական, ականջները՝ երկար-ակօսաւոր բիլթերով, յօնքամիջին խոշոր խալով եւ գանգուր, գագաթին գմբէթարդ ելուստէ սանրուածքով: Այս քանդակը միշտ եղած է Չարենցի աշխատասենեակին մէջ, գրասեղանի ետեւի պատուանդանի վրայ:
Միջոցառումներ
Թանգարանը կը կազմակերպէ բազմաբնոյթ միջոցառումներ, որոնցմէ են՝ ցուցահանդէսներ, գրական-երաժշտական երեկոներ, դասախօսութիւններ, թեմատիկ դասեր, համերգներ, հանդիպումներ, շնորհանդէսներ, պոէզիայի օրեր, չարէնցեան ընթերցումներ եւայլն։ Թանգարանը կ՛անցկացնէ թեմատիկ դասախօսութիւններ, ժամանակաւոր ցուցահանդէսներ: Չարենցի տուն-թանգարանը համայն հայութեան ամենանուիրական վայրերէն է։
Չարէնցի սենեակը «Ինտուրիստ» հիւրանոցին մէջ
2016 թուականին Չարենցի տուն-թանգարանի հետ համատեղ «Ռոյալ Կոլտէն Թուլիփ Երեւան» (նախկին՝ «Ինտուրիստ») հիւրանոցին մէջ բացուած է Չարենցի սենեակը։ Այդ սենեակին մէջ 1928 թուականէն մինչեւ 1935 թուականը բնակած է Չարենցը։ Չարենցը բնակած է սկզբը երկրորդ յարկի 21 համարին մէջ։ Անոր պատշգամը կը նայէր Աստաֆեան, այժմեան Աբովեան փողոցին: Այստեղ գրած է «Գիրք ճանապարհի» բանաստեղծութիւններու ու պոէմներու ժողովածուն:
ԻՒՆԵՍՔՕ-ի վկայագիր
1997 թուականին թանգարանի տուեալները կը հարստանան. «International Star Registry» ներկայացուցչութեան կողմէն թանգարանին յանձնած վկայագրով մը, ըստ որու՝ մէկ աստղ երկնքին մէջ կոչուած է «Եղիշէ Չարենց» անունով: ՀՀ արտաքին գործոց նախարարութեան կողմէ թանգարանին յանձնուած է ԻՒՆԵՍՔՕ-ի գլխաւոր տնօրէն Ֆետերիկօ Մայորէի ուղերձը՝ Չարենցի ծննդեան 100-ամեակի առթիւ:
Հասցէ
Թանգարանը կը գտնուի նախկին Սունդուկեան 6, այժմ՝ Երեւանի Մաշտոցի պողոտայի թիւ 17 շէնքին մէջ։
Եղիշէ Քաջունի
«Անի» կեդրոնը,2 տարիներու ընթացքին, վերահրատարակել է Եղիշէ Քաջունիի հետեւեալ հատորները՝ «Զօրավար Անդրանիկ – Հայկական Առանձին Հարուածող Զօրամասը» ։
Armenian Navy Band
Armenian Navy Band, ժողովրդական «աւան-կարտ» (avant garde folk) նուագախումբ հիմնուած 1996-ին Հայաստանի մէջ․ ուրոյն երաժշտութեամբ` (փոփ, ճազ, ռոք, երաժշտութեան խառնուրդ), ուր հայկական երաժշտութեան արմատները զգալի են։
Ըստ Արթօ Թունճպոյաճեանին՝ «Մենք ոչ մէկին ուղղութիւն ցոյց չենք տար, մենք կը ձգենք, որ իւրաքանչիւրը ինքը ընտրէ, բայց համոզուած ենք, որ առանց սեփական արմատներէն հեռանալու, առանց սեփական ինքնութիւնը կորսնցնելու, հնարաւոր է եւ կարելի է ընդլայնել սեփական երեւակայութիւնը՝ սեփական կենսափորձով»։
2004, 13 Մարտ-ին նուագախումբը Երեւանի մէջ կատարեց բացումը իր «Avangarde Folk Music» երաժշտական ակումբին։
Տե՛ս նաեւ
Night Ark
Element Band
Երեւանի Քաղաքապետարան
Երեւանի քաղաքապետարան, համայնքային ծառայութիւն իրականացնող պետական մարմին, որու նպատակն ու խնդիրը աւագանիի եւ քաղաքապետի՝ Հայաստանի Հանրապետութեան օրէնքներով, այլ իրաւական գործերով վերապահուած լիազօրութիւններու լիարժէք եւ արդիւնաւէտ իրականացման, ինչպէս նաեւ քաղաքացիական իրաւայարաբերութիւններուն աւագանիի եւ քաղաքապետի մասնակցութեան ապահովումն է։
Կանոնադրութիւն
Երեւանի քաղաքապետը եւ աւագանին քաղաքապետարանի միջոցով Երեւանի մէջ կ՚իրականացնեն օրէնքով տեղական ինքնակառավարման մարմիններուն վերապահուած սեփական եւ պետութեան կողմէ պատուիրակուած լիազօրութիւնները, համակարգին մէջ Երեւանի ենթակայութեան հիմնարկներու, առեւտրային եւ ոչ առեւտրային կազմակերպութիւններու գործունէութիւնը, կազմակերպում հանրապետական գործադիր մարմիններու եւ անոնց՝ Երեւանի տարածքային ծառայութիւններու հետ յարաբերութիւնները։ Քաղաքապետարանը կը ստեղծուի, կը վերակազմակերպուի եւ անոր գործունէութիւնը կը դադարեցուի աւագանիի որոշմամբ ։։
Երեւանի քաղաքապետարանի շէնքը
Հիմնական յօդուած՝ Երեւանի Քաղաքապետարանի Շէնք
Երեւանի քաղաքապետարանի ներկայիս շէնքը գործարկուել է 2004 թուականից։ Շենքն ունի 5 հարկ, ընդհանուր մակերեսը կազմում է 13,5 հազար քառակուսի մէտր։ Այն զարդարում է 47 մէտր բարձրութիւն ունեցող աշտարակը։ Շենքը կառուցուած է երեւանեան ճարտարապետութեան աւանդոյթներով՝ հաշուի առնելով նորը։ Հիմքում՝ ճարտարապետ Ջիմ Թորոսեանի նախագիծն է։ Քաղաքապետարանի նոր շէնքում է տեղակայուած Երեւան քաղաքի պատմութեան թանգարանը ։ Երեւանի քաղաքապետարանի շէնքի ճակատը զարդարուած է բազմաթիւ ռելիեֆային զարդանախշերով, Կենաց Ծառի պատկերով։ Շենքի խոյակներու վրայ փորագրուած են Հայաստանի մայրաքաղաքներու անունները ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի շէնքեր եւ կառոյցներ
Armenian Navy Band
Աղբիւրներ
« Ազատ Օր » օրաթերթ, 13 Մարտ 2004
Կարապետ Եզեան
Կարապետ Եզեան, հայ մանկավարժ, ուսուցիչ, բանասէր, պատմաբան:
Կենսագրական գիծեր
Ուսումը ստացած է Մոսկուայի Լազարեան Ճեմարանի՝ բարձր ուսումը Փեթերսպուրկի մէջ, ուր բացած է աշխատանոց մը համալսարան պատրաստուող աշակերտներուն համար:
Տարրաբանութեան բաժինը աւարտելէ ետք մասնագիտացած է արեւելագիտութեան՝ յատկապէս հայոց լեզուի վրայ:
Եզեան շատ հմուտ մանկավարժ ուսուցիչ եղած է եւ աստիճանաւոր՝ Ներքին Գործոց Նախարարութեան մէջ:
Մոսկուայի ուսանողներէն շատեր իր աջակցութիւնը վայելելով, կրցած են մտնել բարձրագոյն դպրոցներ: Եզեանի ամենամեծ գործը եղած է Կարնոյ Սանասարեան վարժարանի հիմնադրման բերած աջակցութիւնը:
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Գալուստ Խանենց
Գալուստ Խանենց (Լեւոն Խանեան, ), իրանահայ գրող։
Կենսագրութիւն
Նախնական ու միջնակարգ կրթութիւնը ստացած է Ֆրանսական ու պարսկական վարժարաններու մէջ։ 1928-էն սկսեալ իրանահայ եւ արտասահման պարբերակներուն հետ աշխատակցած է՝ ինքնագիր քերթողներու գործերէն թարգմանութիւններով։
1957-1974 անջատ ութ հատորներով հրատարակուած են իր բանաստեղծութունները՝ «Ամբողջ Սրտով» (1957), «Հրաշալի Զօրութիւն» «1972), «Բարեւ Քեզ, Մարդ» (1974) , «Հայ Ժողովրդի Վերածնունդը»։ Պարսկերէնի թարգմանուած են՝ «Հրաշալի Զօրութիւն» եւ «Բարեւ Քեզ Մարդ» հատորները:
Իմաստասիրական հակումներու տրամադիր, լեզուական-արտայայտչական ժուժկալութեամբ ուշագրաւ՝ իր բանաստեղծութիւնները մարդկայնական խորք եւ շունչ ունին, կը բարձրանան ընթացքէն վեր եւ երբեմն կը հասնին թելադրական ներուժութեան։
Գալուստ Խանենց, իրանհայ կեանքի 1920-1980 վաթսունամեայ տեւողութեան մէջ՝ քերթողական, թէ՝ արձակ գրական ստեղծագործութիւններու հասարակաց լարը բննութիւնն է, սէրը, ազգային թախիծը եւ գաւառիկ հայրենասիրութիւնը։ Տասնամեակները ոչինչ փոխած են ապրումի, մտածման, զգացական թէ իմաստասիրական այն լածումներուն մէջ, որոնք կ՝առնչուին մարդուն կեանքին, եւ առնուազն իրենց արտայայտութեան ձեւին հետ որոշ անձնատպութիւն կը բերեն։ Քիչ անուններ կան, որոնք յանդգնութիւնն ունեցած են կամ ունին թանձր ռոմանթիզմի խոզակը պատռելու եւ խորքի թէ՛ ձեւի ինքնութեամբ մը՝ հասնելու բանաստեղծական որակի :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:1910 ծնունդներ Ստորոգութիւն:25 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:Թեհրան ծնածներ Ստորոգութիւն:1998 մահեր Ստորոգութիւն:4 Յունիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Թեհրան մահացածներ Ստորոգութիւն:Իրանահայ բանաստեղծներ
Գուրգէն Ալէմշահ
Գուրգէն Միքայէլի Ալեմշահ, հայ երաժշտագէտ, խմբավար եւ նուագավար։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1907 թուականին Թուրքիոյ հայկական Պարտիզակ աւանին մէջ։ 1930 թուականին աւարտած է Միլանի երաժշտանոցը։ Այնուհետեւ Փարիզի մէջ երաժշտութիւն դասաւանդած է Մուրատ-Ռափայէլեան վարժարանի բաժանմունքին։ Դաշնամուրի ուսուցիչ ունեցած է փրոֆ. Ձիարտանը ։
1933ականներուն, Ժան Վալդոն ծածկանունով, Ալեմշահն ստեղծած է եւրոպական ներշնչանքով բազում գործեր, առաւելաբար՝ երաժշտական զուգերգեր եւ եռեակներ, որոնք ժողովրդականութիւն գտած են :
Կազմակերպած է «Կիլիկիա» երգչախումբը եւ դասաւանդած անոր, ու 1937 թուականին, ժողովուրդներու երաժշտութեան մրցահանդէսին իր «Հայկական հարսանիք» ստեղծագործութեամբ շահած է 2-րդ մրցանակը։ Որոշ ժամանակ ղեկավարած է ՀՕԿ-ի «Ալագեազ» երգչախումբը, իսկ 1939-1947 թուականներուն կազմած ու ղեկավարած է Փարիզի «Սիփան-Կոմիտաս» երգչախումբը ։
իբրեւեւ նուագավար եւ խմբավար հանդէս եկած է Ֆրանսայի, Իտալիոյ եւ ԱՄՆ-ու մէջ սիմֆոնիկ եւ խմբերգային համերգներով։ Կատարած է Կոմիտասի, Սպենդիարեանի, Չուխաճեանի, Քրիստափոր Կարա-Մուրզայի, Արմէն Տիգրանեանի եւ այլ հեղինակներու ստեղծագործութիւնները։ Մահացած է 1947 թուականին ԱՄՆ-ի Տիթրոյիթ քաղաքին մէջ սրտի կաթուածէ ։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:22 Մայիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:14 Դեկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ
Նշագեղձ
Նշագեղձերը կամ Նշիկները կը գտնուին կոկորդի երկու կողմերը եւ իրենց մէկ մասով փակած են լեզուի յետամասի ծայրամասերուն: Բնական եւ առողջ պայմաններու մէջ, նշիկները արգելք կը հանդիսանան բազմաթիւ մանրէներու մարմին ներթափանցման եւ կը պաշտպանեն զայն: Բնական պայմաններու մէջ, երբ ակռաներուն, բերանին, լինտերուն, կոկորդին, ականջներուն եւ դէմքի խոռոչներուն մէջի որոշ մանրէներ կը տարածուին զանազան ուղղութիւններով՝ նշագեղձերը կ՛արգիլեն մանրէներուն տարածումը եւ զանոնք կը պահեն իրեց աւշային հիւսկէններուն (lymphoid tissue) մէջ: Յաճախ, նշագեղձերը ի ծնէ կ՛ունենան մեծ չափեր եւ կը կոչուին համբուրող նշիկներ, որոնք շնչարգելութիւն եւ կլլելու դժուարութիւն կը պատճառեն երեխային:
Նշագեղձերու Բորբոքում
Նշագեղձերը յաճախակ տարբեր պատճառներով կը բորբոքին ձմրան ցուրտ օրերուն: Նշիկներու բորբոքումին պատճառը կրնայ ըլլալ ցպկային (bacterial) եւ կամ ժահրային (viral) եւ հազուադէպօրէն սնկային (fungal): Նշիկներու բորբոքումը երեխային կը պատճառեն հետեւեալներ անհանգստութիւնները.
Նշիկներու յաճախակի բորբոքում
Նշիկներու յաճախակի բորբոքումները պատճառ կը դառնան երեխայի տկարակազմութեան: Այս երեխաները յաճախակի կը բացակային իրենց դպրոցէն ու դասերէն: Նշագեղձերու բորբոքումին հետ եւ կամ անկէ ետք կրնան հետեւեալները պատահիլ. ռումաթիզմախտային ջերմութիւն, յօդացաւ, երիկամային բորբոքումներ, մորթի բորբոքումներ եւ երբեմն սրտի որոմ հիւանդութիւններ: Բորբոքումի ընթացքին, արեան որոշ քննութիւններու վրայ հիմնուելով՝ կարելի է զանազան մանրէասպան դեղերով բուժում ստանալ: Այս ձեւի դարմանութեան ձախողութեան պարագային, վիրաբուժական գործողութիւնը ստիպողական կը դառնայ:
Նշկահատում կատարելու պայմաններ
Նշկահատում կը կատարենք եթէ՝ Նշկահատումը կը կատարուի այն ժամանակ երբ հիւանդը չի տարապիր նշիկներու սուր բորբոքումներէ եւ կամ այլ տեսակի բորբոքումներէ, ջերմութենէ, արիւնահոսութենէ, թոքային հիւանդութենէ եւ կամ մանկական անդամալուծութենէ: Նշկահատում կը կատարուի որեւէ եղանակի եւ որեւէ տարիքի, սակայն յանձնարարելի չէ չորս տարեկանէն առաջ:
Նշհակատումէն ետք դժուարութիւններ
Թէեւ նշկահատութիւնը պարզ գործողութիւն մըն է, սակայն դժուարութիւններ կրնան պատահիլ գործողութեան ընթացքին եւ անկէ ետք:Գործողութենէն ետք կոկորդի արիւնահոսում կրնայ պատահիլ, սակայն արագօրէն կարելի է դարմանել բժշկական աչալուրջ հսկողութեան տակ:
Նշկահատումի մասին փաստեր
Հիւանդին եւ անոր ընտանիքին պարտ է շեշտել հետեւեալ կէտերը՝
Ալէքսանդր Աբէլեան
Աղբիւրներ
Գիրգ Հայ հանրագիտակ Գրող Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան էջ 17
1610 թուական
1610 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու տասներորդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1610 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1610 մահեր
Ստորոգութիւն:1610
Red (ալպոմ)
Red (Կարմիր), ամերիկացի երգչուհի Թէյլըր Սուիֆթի չորրորդ աշխատանքային ալպոմը, հրապարակուած է 22 Հոկտեմբեր 2012-ին, Big Machine պիտակով :
Առաջին շաբթուան ընթացքին ԱՄՆ-ի մէջ ալպոմը վաճառուած է աւելի քան 1.2 միլիոն օրինակով, այս վերջին տասը տարիներու ընթացքին ամէնէն բարձր ցուցանիշը արձանագրելով։ Ալպոմին հրապարակումէն ետք, յայտնուած է Billboard 200 շարքին առաջին հորիզոնականին մէջ եւ տասնվեց շաբաթ շարունակ գլխաւորած է US Billboard Top Country Albums շարքը։ Ալպոմը առաջինն էր նաեւ Անգլիոյ, Աւստրալիոյ, Քանատայի, Իրլանտայի եւ Նոր Զելանտայի մէջ: Ալպոմին անուանումը եւ լուսանկարը պաշտօնապէս ներկայացուած են 13 Օգոստոս 2012-ին, սկաւառակի առաջին երգին հրապարակման ատեն՝ «We Are Never Ever Getting Back Together» : Յաջորդ չորս արժէքաւոր երգերը հրապարակուած են ալպոմէն մէկ ամիս առաջ, որոնցմէ երեքը եղած են Billboard Hot 100 շարքին լաւագոյն տասնեակին մէջ։ Ալպոմը ստեղծուած է Կէրի Լէյտփոտի եւ Էտ Շիրանի համագործակցութեան շնորհիւ։ Թէյլըրի այս ալպոմը երաժշտական նոր ժանրէն է։ Ալպոմին մէջ ներառուած է 16 երգ :
Ալպոմին Մասին
Թէյլոր կը բացատրէ, թէ ինչ կը նշանակէ ալպոմին անունը.
Առաջին երգին նախացուցադրումը տեղի ունեցած է 13 Օգոստոս 2012-ին, երգը «We Are Never Ever Getting Back Together»ն էր, որմէ ետք ալպոմը կը գրաւէ Billboard Hot 100 շարքին առաջին հորիզոնականը։ 623,000 դիտող առաջին շաբթուան ընթացքին, երգը գրաւած է երկրորդ դիրքը, ամէնէն վաճառուող թուային ալպոմներու մէջ (1991-էն), զիջած է միային 2009-ին հրապարկուած Flo Rida «Right Round» ալպոմին պատճառով: Այժմ միայն ԱՄՆ-ի մէջ ունի աւելի քան երեք միլիոն դիտող։
Երկրորդ երգը «Begin Again», որ հրապարկուած է 25 Սեպտեմբեր 2012-ին։ Միայն «ITunes» հրապարակումէն քանի մը ժամ ետք, այս երգը կը դառնայ առաջինը։ Այս երգը առաջին շաբթուան ընթացքին վաճառուած է աւելի քան 299,000 թուային օրինակ եւ «Billboard Hot 100» շարքին մէջ գրաւած է եօթներորդ դիրքը։
«I Knew You Were Trouble» երգը հրապարակուած է 27 Նոյեմբեր 2012-ին, դառնալով ալպոմին երրորդ երգը։ Թէյլոր Սուիֆթ կը դառնայ պատմութեան առաջին թուային կատարողը, որ ալպոմին մէջ ունի երկու երգ, վաճառուած աւելի քան 400,000 օրինակ։ Ալպոմը «Billboard Hot 100» շարքին մէջ երրորդն էր, վաճառուելով աւելի քան 416,000 օրինակ։ «I Knew You Were Trouble» երգը կը դառնայ ամէնէն յաջող երգը, ԱՄՆ-ի մէջ վաճառուելով երեք միլիոն օրինակ։
Ալպոմին չորրորդ երգը կը դառնայ՝ «22»ն: Հինգերորդ երգը «Red»ն է։ Ալպոմին վեցերորդ երգը կը դառնայ Էտ Շիրանի մասնակցութեամբ «Everything Has Changed» երգը։ Եօթներորդ երգը՝ «The Last Time», ուր Թէյլոր կ'երգէ Կեր Լէյտփոտին հետ, որ հրապարակուած է 19 Հոկտեմբեր 2013-ին։
Պաղղադիոն
Պաղղադիոն (Palladium), քիմիական տարր է որուն նշանն է Pd, կարգահամարը՝ 46, հիւլէական զանգուածը՝ 106.4:
Պատմութիւն
Պաղղադիոնը յայտնաբերած է անգլիացի գիտնական Ուիլիըմ Ուոլըսթընը (William Hyde Wollaston) 1803 թուականին, բնածին պղատինին մէջ։ Անուանուած է ի պատիւ ատկէ երկու ամիս առաջ յայտնաբերուած Փալլաս ասթերոիտի։
Ստացում
Պաղղադիոնի ստացման հիմնական հումքը պղատինային մետաղներու համակեդրոնացուածքն է, որը կը ստացուէ նիքէղի ելեկտրոլիզային ստացման անոտային խարամներէ։ Ան կը մշակեն արքայաջուրով:
Պաղղադիոնը եւ իրիդիոնը լուծոյթէն անջատուելէն ետք պաղղադիոնը կը նստցնեն [Pd(NH3)2Cl2] համալիր աղի ձեւով։ Ան կը մաքրեն ամոնիակի լուծոյթի ավելցուկին մէջ լուծելով։ Այնուհետեւ կը շիկացնեն (800-900 °C) եւ ստացուած սպունգաձեւ պաղղադիոնը մանրելէն ետք կը վերականգնեն ջրածինի հոսանքին մէջ։ Կը ստացուի պաղղադիոնի 99,8-99,9 % մաքրութեան փոշի։ Կը հալեն վաքուումին մէջ կամ իներտ միջավայրին մէջ (Ar, Ne)։
Յատկութիւնները
Պաղղադիոնը փափուկ եւ գեղեցիկ արծաթափայլ մետաղ մըն է, որ կը նմանի սպիտակ ոսկիի: Ան ունի աւելի փոքր խտութիւն եւ պղատինի խումբի մետաղներու շարքին ամենացածր հալման ջերմաստիճանը Սենեակի ջերմաստիճանին դիւրութեամբ կը հալէ արքայաջուրին մէջ: Սովորական ջերմաստիճանին չփոխազդեր թթուածինին հետ: 800 °C-ի պարագային կը ստացուի պաղղադիոնի օքսիտ (PdO). Ան թեթեւակի կ'աղոտուէ ծծումբ պարունակող օդին մէջ:
Հանքավայրեր
Կը հանդիպէ նիքէղի եւ պղինձի սուլֆիտային հանքերուն մէջ։ Կը հանդիպէ Ուրալին, Սիպիրիոյ, Հարաւային Ամերիկային, Քանատային, ԱՄՆ-ուն, Հարաւային Ափրիկէին մէջ։
Քիմիական Յատկութիւններ
Պարբերական համակարգի 5-րդ պարբերութեան 8րդ խումբի քիմիական տարր։ Ազնիւ մետաղ է, կը պատկանի պղատինային մետաղներու շարքին։ d տարր է։ Հիւլէի ելեկտրոնային թաղանթներու կառուցուածքն է 4s24p64d105s°։ К, L, М թաղանթները լրացուած են։ Պղատինային մետաղներէն ամէնաթեթեւն ու դիւրահալն է։
Բնութեան Մէջ
Պաղղադիոնը հազւագիւտ մետաղ մըն է, պարունակութիւնը երկրակեղեւին մէջ՝ 1,3․10−6 զանգուած % ։ Բնածին պաղղադիոնը կը հանդիպէ հազւադէպ՝ պղատինի եւ այլ մետաղներու համաձուլուածքներու ձեւով։ Յայտնի են անոր մօտ 13 միներալները (70-0,3 % Pd), որոնցմէ են՝ ալոպաղղադիոնը, պաղղադիոնական պղատինը (մինչեւ 37 % Pd)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քիմիա
Ամսթերտամ
Ամսթերտամ (Amsterdam), Նետերլանտի՝ Հոլանտայի մայրաքաղաքը։ Ան կը գտնուի Ամսթէլ գետի տելթային մէջ, Էյսելմէր (Զյոյտեր Զէ) ծոցին մօտ եւ ջրանցքներով կը կապուի Հիւսիսային ծովուն հետ։ Վարչականօրէն մաս կը կազմէ Ամսթերտամի համայնքին։
Պատմութիւն
Ամսթերտամը առաջին անգամ յիշատակուած է 1275 թուականին։ Անուանումը յառաջացած է Ամսթէլ գետի անունէն եւ հոլանտերէն damm (ամբարտակ) բառէն, որոնց միացումով կազմուած է Ամսթերտամը (Ամսթէլի ամբարտակ)։
Ամսթերտամի դրօշին եւ զինանշանին վրայ պատկերուած են Սուրբ Անդրեասի երեք խաչերը, որպէս խորհրդանիշ՝ խիզախութեան, կամքի եւ սրտցաւութեան արդեօ՞ք սրտակցութիւն պէտք է ըլլայ։ Ըստ ժողովրդական աւանդոյթին, անոնք կ'ակնարկեն քաղաքին սպառնացող երեք վտանգները, որոնք են՝ ջուրը, կրակը եւ համաճարակները։
Զինանշանի վրայ գրուած կարգախօսն է՝ “Heldhaftig, Vastberaden, Barmhartig” (քաջարի, վճռական, կարեկցող)։ Զինանշանը 1947-ին Վիլհելմինա II–ի կողմէ նուիրուած է Համաշխարհային Երկրորդ Պատերազմի ընթացքին, քաղաքին ցուցաբերած խիզախութեան առթիւ։
Հիմնադրում
Ամսթերտամը համեմատաբար աւելի ուշ հիմնադրուած է քան՝ Հոլանտական այլ քաղաքներ, որոնցմէ են՝ Ռոթերտամը, Նեյմեխէնը եւ Ութրեխթը։ 2008 թուականին պատմաբան, աշխարհագրագէտ՝ Քրիս Տէ Պոթը առաջարկեց վարկած մը, ըստ որուն, Ամսթերտամի շուրջ գտնուող հողերը օգտագործուած են դեռ եւս X -րդ դարէն սկսեալ։ Սակայն այս վարկածը չէր հաստատեր, որ այդ շրջանին արդէն իսկ դրուած էր քաղաքին հիմքը։ Հողի մշակման աշխատանքները կապուած կրնային ըլլալ, ոչ թէ գիւղատնտեսութեան, այլ՝ տորֆ արդիւնահանման հետ։
Ամսթերտամ քաղաքը իր իրաւունքներուն տիրացած է 1300 կամ 1306 թուականին։ 14-րդ դարէն սկսեալ Ամսթերտամը սկսած էր դառնալ բարգաւաճ երկիր, առաւելաբար Հանզայի լիկայի հետ առեւտուրի շնորհիւ։ 1345 թուականին Քալւերստրատի Երանելի հաղորդութիւնը քաղաքը վերածեց ուխտատեղիի, մինչեւ բողոքականական հաւատքի աւարտումը։ Մինչեւ օրս պահպանուող «լուռ երթը» կը վկայէ ուխտաւորութեան հարուստ պատմութեան մասին։
Ապստամբութիւնը սպանացիներու դէմ
XVI դարուն Հոլանտայի մէջ սկսաւ ապստամբութիւն մը, որուն գլխաւոր պատճառներէն էին՝ հարկերու բարձրացումը եւ սպանական հետաքննիչներու կողմէ բողոքականներու հետապնդումները։ Խռովութիւնները վերածուեցան ութսունամեայ պատերազմի, որ ի վերջոյ աւարտեցաւ Հոլանտայի անկախութեամբ։ Հոլանտական ապստամբութիւնը ղեկավարող Վիլհելմ Լռակեացի ջանքերուն շնորհիւ, Հոլանտայի Հանրապետութիւնը յայտնի դարձաւ որպէս՝ կրօնական բազմազանութեան նկատմամբ հանդուրժողութիւն ցուցաբերող երկիր։
Հրեաները` Իպերական թերակղզիէն, Հուկենոտները` Ֆրանսայէն, բարգաւաճ վաճառականները եւ տպագրիչները՝ Ֆլանտրիայէն, եւ տնտեսական զրկանքներէն, կրօնական արգելքներու պատճառով տեղահանուածները՝ Սպանիայի վերահսկողութեան տակ գտնուող Նետերլանտներու տարածքներէն, իրենց անվտանգութիւնը գտան Ամսթերտամի մէջ։ Ֆլամանտական տպագրիչներու ներհոսքը եւ քաղաքի մտաւորականութեան հանդուրժողականութիւնը Ամսթերտամը դարձուցին Եւրոպայի ազատ մամուլի կեդրոն։
Տնտեսութիւն
Ամսթերտամը Նետերլանտներու ֆինանսական մայրաքաղաքն է. դրամատուներու եւ ընկերութիւններու քանակով՝ ան Եւրոպայի խոշորագոյններէն է՝ Լոնտոնէն, Փարիզէն, Ֆրանկֆուրտէն եւ Պարսելոնայէն ետք։ Ամսթերտամի մէջ կը գործէ աշխարհի հնագոյն Ֆոնտային պուրսան։ Ամսթերտամը ադամանդներու մշակման եւ գործարքի խոշոր կեդրոն է։ Քաղաքին եւ անոր արուարձաններուն մէջ կը գործեն ելեկտրոթեքնիքայի, արդիւնաբերութեան եւ մեքենաշինութեան ձեռնարկութիւններ։ Այնտեղ զարգացած են օդանաւաշինութիւնը, նաւաշինութիւնը, քիմիական քարիւղամշակման եւ փայտամշակման արդիւնաբերութիւնը։ Սննդամթերքի արտադրութիւնը կը զբաղուի մթերքներու վերամշակմամբ, ինչպէս՝ սուրճը, քաքաօն, ծխախոտը, կոկոսի իւղը, գետնախնձորը, հացահատիկը, շաքարն ու ճակնդեղը։
Զբօսաշրջութիւն
Ամսթերտամը այլ երկիրներէն կ՚ընդունի տարեկան քանի մը միլիոն զբօսաշրջիկ (2009 թուականի դրութեամբ՝ 4.63 մլն.)։ ։ Ամսթերտամի զբօսաշրջային կարգախօսն է “I Amsterdam”ը, որ անգլերէն լեզուով կը համապատասխանէ “I am Amsterdam” արտայայտութեան. իսկ թարգմանաբար կը նշանակէ «Ես Ամսթերտամն եմ» կամ՝ «Ամսթերտամը ես եմ»։
Դիրքը
Ամսթերտամը կը գտնուի Հոլանտայի արեւմուտքը։ Ամսթէլ գետը կը վերջանայ քաղաքի կեդրոնը, բաժնուելով՝ բազմաթիւ ջրանցքներու։ Ջրանցքները ձեւաւորուած են 17-րդ դարու սկիզբը, երբ ներգաղթողներու հոսքը հասած է իր գագաթնակէտին։ Այդ շրջանին մշակուած է քաղաքի զարգացման սեղմ նախագիծը, ըստ որուն, կառուցուած են կիսաշրջանաձեւ չորս ջրանցքներ։ Անոնց ծայրամասերը կը հասնին մինչեւ Էյ (հոլանտերէն IJ) ծովածոցը։ Ջրանցքներու կառուցման հիմնական նպատակը եղած է ծովէն պաշտպանուիլը (Ամսթերտամը կը գտնուի ծովու մակերեսէն երկու մեթր ցած մակարդակի վրայ)։
Քաղաքը շրջապատուած է հարթավայրերով. հարաւ-արեւմուտքի վրայ կը տարածուին տնկովի անտառներ։ Ան Հյուսիսային ծովուն կը միանայ երկար հիւսիսծովեան ջրանցքով։
Ամսթերտամը խիտ բնակեցուած քաղաք է։ Բնակչութեան խտութիւնը կը հասնի 4457 մարդ/ք․մ․2։ Քաղաքին շուրջը կը տարածուին արուարձանները։ Զբօսայգիները կը գրաւեն քաղաքի տարածքի 12%-ը։
Բնակչութիւնը
Քաղաքի սահմաններէն ներս, Ամսթերտամի բնակչութեան թիւը կը կազմէ 800 000 մարդ, որուն կէսը ունի օտարերկրեայ ծագում։ 16-րդ եւ 17-րդ դարերու ընթացքին ներգաղթողները հիմնականօրէն եղած են հուկնոտները, ֆլամանտացիները, սեֆարտ հրեաները եւ վեսֆալիացիները։ Վերջինները եկած են առաւելաբար տնտեսական կարիքներու պատճառով։ Անոնց ներհոսքը շարունակուած է 18-րդ եւ 19-րդ դարերուն։ Մինչեւ Համաշխարհային Երկրորդ Պատերազմի սկիզբը՝ քաղաքի բնակչութեան 10%-ը կազմած են հրեաները։
Այսօր, ոչ արեւմտեան ծագումով բնակիչները, մօտաւորապէս կը կազմեն քաղաքի մէկ երրորդը եւ երեխաներու աւելի քան 50%-ը։ ։
Ամենախոշոր կրօնական խումբը քրիստոնեաներն են (2000 թ. Ին 17%), որոնք կը բաղկանան կաթողիկէներէ եւ բողոքականներէ։ Երկրորդ մեծաթիւ կրօնքը իսլամն է (2000 թ. ին 14%), որոնց մեծ մասը սուննի դաւանանքի ներկայացուցիչներ են։ ։ Թէեւ "Leef en laat leven" «ապրի՜ր եւ թոյլ տուր որ ապրին» կարգախօսը կը միաւորէ հոլանտացիները եւ մանաւանդ Ամսթերտամի բաց եւ հանդուրժող հանրութիւնը, սակայն Համաշխարհային Երկրորդ Պաերազմէն ետք տեղի ունեցած տարբեր ցեղերու, կրօնքներու եւ մշակոյթներու մեծաքանակ ներհոսքը ստեղծած է լարուածութիւն։ Իր 176 տարբեր ազգութիւններով՝ Ամսթերտամը ներկայիս աշխարհի քաղաքներու կարգին ամենաբազմազան ազգութիւններու օթեւանն է։ ։
Ճարտարապետութիւնը
Ամսթերտամը ունի ճարտարապետական հարուստ պատմութիւն։ Ամսթերտամի ամենահին կառոյցը կը համարուի 1306-ին նուիրաբերուած Oude Kerk-ը (հին եկեղեցի) ն։ Հնագոյն փայտէ կառույցն է het Houten Huys-ը։ Անոր հնագոյն կառոյցն է het Houten Huys-ը, որ կառուցուած է շուրջ 1425-ին եւ մէկն է անոր երկու շէնքերէն, որ պահպանուած է մինչեւ այսօր։ Ան նաեւ Ամսթերտամի մէջ գոթական ճարտարապետութեան նմոյշներէն է։
16-րդ դարուն փայտէ շինութիւնները քանդուելով կը փոխարինուէին աղիւսէ կառուցուածքներով։ Այս ժամանակահատուածին կառուցուած են Վերածնունդի ոճով բազմաթիւ շէնքեր։ Այդ շրջանի շէնքերը շատ դիւրութեամբ կը տաբերին իրենց աստինաճաձեւ ճակատներով, որ հոլանտական սովորական Վերածնունդի ոճն է։ Ամսթերտամը արագօրէն զարկ տուած է ի՛ր իսկ Վերածնունդի ճարտարապետութեան։ Այս շէնքերը կառուցուած են ճարտարապետ Հենրիկ Տէ Կէյսէրի սկզբունքներով։ Հենրիկ Տէ Կէյսէրի նախագծած ապշեցնող շէնքերէն մէկն է Westerkerk-ը։ 17-րդ դարուն «պարոքքօ» կոչուող ճարտարապետութիւնը մեծ ընդունելութիւն գտած ու տարածում գտած է Եւրոպայի մէջ։ Այս շրջանը կը համընկնէր Ամսթերտամի «Ոսկեդար»ու շրջանին հետ։ Ամսթերտամի մէջ նշեալ ոճի ճարտարապետներէն էին՝ Յակոբ Վան Կամպէնը, Փիլիպս Վինգբոնսը եւ Դանիէլ Ստալպայէրտը։
19-րդ դարու վերջը տարածուած էր «Ար Նուվօ» (Jugendstil կամ Art Nouveau) ոճը, որուն հիման վրայ կառուցուած են բազմաթիւ շէնքեր։ Նոյն ժամանակաշրջանին, Ամսթերտամի արագ ընդարձակման հետ միատեղ, կեդրոնի մերձակայ շրջաններուն մէջ նոյնպէս կառուցուած են նոյն ոճի շէնքեր։ Թանգարանի հրապարակի (Museumplein) հարեւանութեամբ կառուցուած շէնքերը կը պատկանին “Jugendstil” ոճին։ Նոր ժամանակաշրջանին նախորդող ոճերէն ամենայայտնին եղած է՝ “Ար Տեկօ”ն։ Ամսթերտամը ունեցած է այս ոճի իր վարկածը՝ Ամսթերտամի դպրոցը (Amsterdamse School)։ Ամբողջ շրջան մը՝ ինչպիսին է “Rivierenbuurt”-ը, կառուցապատուած է այս ոճով։ Ամսթերտամի դպրոցի ոճով կառուցուած շէնքերու ճակատներու առանձնայատկութիւնը անոնց հարուստ զարդանաշխերն են՝ տարօրինակ (թերեւս իւրօրինակ) ձեւով շրջանակուած դռներն ու պատուհանները։
Հին քաղաքի կեդրոնը, 19–րդ դարէն առաջ հանդիպող ճարտարապետական ամենատարբեր ոճերու կիզակէտն է։ Անոնց հարեւանութեամբ կառուցուած է 20-րդ դարու սկիզբի շէնքերը, որոնցմէ են նաեւ՝ քաղաքի կեդրոնը գտնուող այս ոճի քանի մը ապշեցնող օրինակները։
Քաղաքի կեդրոնը եւ անոր հարեւանութեամբ գտնուող պատմական շէնքերու մեծ մասը ջրանցքներու երկայնքով կառուցուած հարուստ վաճառականներու տուներ էին։
Ուշագրաւ փաստ
1695 թուականին Ամսթերտամի մէջ տպագրուած է «Համատարած Աշխարհացոյց» անունով հայերէն լեզուով առաջին քարտէսը՝ Թովմաս Վանանդեցիի կողմէ։ Ան՝ Եւրոպայի տարածքին տպագրուած առաջին քարտէսներէն կը համարուի, որ ունի աշխարհագրական աստիճանացոյց։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ամսթերտամ Ստորոգութիւն:Մայրաքաղաքներ
Յարութ Սասունեան
Յարութիւն Մանուկ Սասունեան (յայտնի է որպէս Յարութ Սասունեան, ծնվ. 1950, Հալէպ, Սուրիա), ամերիկահայ գրող, հասարակական գործիչ, «Քալիֆորնիա Քուրիըր» (The California Courier) թերթի գլխաւոր խմբագիր եւ հրատարակիչ։
Ծանօթագրութիւններ
ա:Ամերիկահայ լրաԳրողներ
Ստորոգութիւն:Սուրիահայ լրագրողներ Ստորոգութիւն:Ամերիակահայ լրագրողներ Ստորոգութիւն:«Հայրենիքին մատուցած ծառայութիւններու համար» 1-ին աստիճանի մետալակիրներ Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ հասարակական գործիչներ
Տիգրանակերտի Հնաբանական Թանգարան
Համլետ Պետրոսեանի ղեկավարութեամբ Հայաստանի Գիտութիւններու Ակադեմիայի հնագիտական արշաւախումբի պեղումներու ընթացքին յայտնաբերուած տարաբնոյթ հնութիւնները հիանալի կը լուսաբանեն Արցախի այս զարմանահրաշանկեան հնագոյն պատմութիւնն ու հարուստ մշակոյթը։
Ստորոգութիւն:ԼՂՀ թանգարաններ Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Օրբելի Եղբայրներու Յուշարձան
Օրբելի եղբայրներու յուշարձան, կը գտնուի Կոտայքի մարզի Ծաղկաձոր քաղաքը՝ Օրբելի եղբայրներու տուն-թանգարանի հարեւանութեամբ։ Յուշարձանը տեղադրուած է 1997-ին։ Ընդգրկուած է Ծաղկաձորի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։
Պատմութիւն
Օրբելի եղբայրներու խմբային յուշարձանին քանդակագործը կերտած է Ռուբէն, Լեւոն եւ Յովսէփ Օրբելիներու դիմաքանդակները։ Յուշարձանի հարեւանութեամբ կը գտնուի Օրբելի եղբայրներու տուն-թանգարանը ։ Յուշարձանը կառուցուած է պազալտէ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ այբբենական կարգով
Գալուստ Կիւլպէնկեան Երկրորդական Վարժարան (Այնճար)
Արդարեւ քառասուն տարիներու պատմութիւն ունեցող այս կրթօճախը անքակտելիօրէն կապուած է Այնճարի պատմութեան հետ։
Երկար տարիներ անընդմէջ կը գործէ Ազգային«Գ. Կիւլպէնկեան» երկրորդական վարժարանը եւ Հայ ժողովուրդին կը ներկայացնէ շրջանաւարտ իր հունձքերը, որոնք արդէն պատկառելի թիւ մը կը կազմեն եւ կը յատկանշուին իրենց հայեցի դաստիարակութեամբ ու նուիրական իտէալներով։
Ժամանակին հետ քայլ պահելով վարժարանը օժտուած է բոլոր յարմարութիւններով՝ տարրալուծարան, գրադարան, համակարգչային դասարան, ջերմացման արդիական միջոցներ ... վերածուելով արդիական յարմարութիւններով օժտուած կրթօճախի մը։
Այսպիսով վարժարանը կանգուն մնաց իր առաքելութեան մէջ Ազգային ուսումնական խորհուրդին, Հ.Յ.Դ. «Կարմիր Լեռ» կոմիտէին, Ս. Պօղոս եկեղեցւոյ թաղականութեան, հոգաբարձական կազմերուն, տնօրէնութեան եւ ուսուցչական կազմերու ջանքերով։
Night Ark
Night Ark. Հայ-ամերիկեան ճազ երաժշտական քառեակ։ Հիմնուած է 1986-ին։
Տե՛ս նաեւ
Armenian Navy Band
Element Band
System of a Down
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Նուագախումբներ Ստորոգութիւն:Հայկական նուագախումբեր
Տիգրանակերտ (Արցախ)
Տիգրանակերտ, պատմական հայկական քաղաք Արցախի Հանրապետութեան Մարտակերտ շրջանի հարաւ-արեւելքը, Խաչէն գետի աջ ափին։ Կառուցուած է Ք.ա. 1-ին դարուն հայոց Տիգրան Մեծ արքային կողմէ, որ նորաստեղծ հայկական կայսրութեան մէջ հիմնած էր իր անունը կրող չորս քաղաք։
Արցախի Տիգրանակերտի մասին յիշատակած են Է. դարու պատմիչներ Սեբէոսը եւ Մովսէս Կաղանկատուացի ն։ Անիկա իբրեւ բնակավայր գոյութիւն ունեցած է մինչեւ ուշ միջնադար եւ գտնուած է Խաչէնի իշխանութեան տարածքին մէջ։ Այս շրջանի Խաչէնագետի ներքին հովիտը կոչուած է Տիգրանակերտի դաշտ։ Տեղացի ժողովուրդը  պահպանած էր «Տկռակերտ» անուանաձեւը։
Տիգրանակերտի որոշ մասը յայտնաբերուած է 2005-ին։ Անիկա կը գտնուի Վանքասար անունով սարի եւ «Արքաներու աղբիւր» կոչուած աղբիւրին մօտակայքը։ Տիգրանակերտի դիմաց՝ Խաչէնագետի ձախ ափին նկատուած են մէկ այլ հնավայրի մը հետքերը։
Պեղումներու իբրեւ արդիւնք յայտնաբերուած են մոզայիք ապակիի բեկորներ։ Տիգրանակերտի տարածքին հնագէտները գտած են նաեւ ջնարակապատ խեցեղէնի մեծ հաւաքածոյ՝ տարբեր բոյսերու եւ թռչուններու պատկերներ ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայկական բերդեր եւ ամրոցներ (Արցախ) Ստորոգութիւն:Անհետացած քաղաքներ Ստորոգութիւն:Առանռոտ գաւառի բնակավայրեր Ստորոգութիւն:Առանռոտ գաւառի շէնքեր եւ կառոյցներ Ստորոգութիւն:Արցախի Հանրապետութեան բնակավայրեր
Bbno$
Վաղ կեանք
Կումուչեանը ծնած է Վանքուվըր, Բրիտանական Քըլամպիա, Քանատա, հայ ընտանիքի մը մէջ։ Տնային կրթութիւն սկսելէ ետք շարունակեց երկրորդական դպրոց։ Հասակ առած ժամանակ իր մայրը կը քաջալերէր որ դաշնամուր նուագել սորվի, բայց ինքը դժուարութիւններ ունէր երաժշտական թէորի սորվելու։ Կումուչեանը կ՚ըսէ ռիթմի հետ լաւ էր եւ կը սիրէր ճեմպէ նուագել, բայց այդքան ալ երաժշտութիւն մտիր չէր ըներ մինչեւ 15 տարեկան դառնալը։
1611 թուական
1611 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 11րդ տարին է
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1611 մահեր
Ստորոգութիւն:1611
Օրբելի Եղբայրներ
Օրբելի եղբայրները աշխարհահռչակ եւ ականաւոր հայ գիտնականներ են, որոնք մեծ աւանդ ունին գիտութեան շարք մը ոլորտներու զարգացման գործին։ Օրբելի եղբայրներու (Սիւնեաց Օրբելեաններու) տոհմը հին հայկական իշխանական ծագում ունի։ Այն սէրում է Մամիկոնեաններէն, Զաքարեաններէն։ 13-15-րդ դարերուն Սիւնիքը անցած է Օրբելեաններու տոհմի տիրակալութեան տակ։ Տոհմի գերեզմանատունը կը գտնուի Նորաւանքին մէջ, որտեղ թաղուած է տոհմի պատմաբան Ստեփանոս Օրբելեանը։ Համաձայն անոր՝ Օրբել անունը կը ծագի Վրաստանի Օրբետ գիւղի մօտ գտնուող համանուն ամրոցի անունէն։ Օրբելի եղբայրներու հայրական պապը՝ Յովսէփ Հովակիմ Օրբելին (1810-1891), ուսանած է Մոսկուայի Լազարեան ճեմարանը, որ աւարտելէ ետք անցած է հոգեւոր ծառայութեան։ Ան մահացած է 1891 թ., թաղուած է Թիֆլիսի Խոջիւանքի հայկական եկեղեցիի բակը։ Յովսէփ Հ. Օրբելին հինգ երեխայ ունեցած է՝ երեք որդի եւ երկու դուստր։ Ան, բարձր գնահատելով կրթութեան եւ գիտութեան դերը անհատի կեանքին մէջ, երեք որդիներուն հիմնաւոր կրթութեան տուած։ Անոր երկու որդիները՝ Դաւիթը եւ Համազասպը, աւարտած են Խարկովի համալսարանի բժշկական բաժինը։ Դաւիթ Օրբելին հոգեբոյժ-ջղախտաբան էր, Համազասպը՝ Թիֆլիսի մէջ յայտնի բժիշկ-ատամնաբոյժ։
Ռուբէն Օրբելի Լեւոն Օրբելի Յովսեփ Օրբելի
Ծնողներ
Աբգար Յովսեփ Օրբելին Օրբելի եղբայրներու հայրը, (1849-1912), Յովսեփ Հ. Օրբելու աւագ որդին է, ծնած է Ռուսական կայսրութեան հարաւային շրջաններու իշխանական տոհմին մէջ։ Ա. Օրբելին աւարտած է Սանկտ Պետերպուրկի կայսերական համալսարանի իրաւաբանական բաժինը։ Ան, ուսումը աւարտելէն ետք, հօր պահանջով վերադարձած է հայրենիք եւ, իբրեւ հաշտարար դատաւոր, պաշտօնաւարած է Արաքսի Նախիջեւան քաղաքին մէջ, Նոր Բայազետ, ապա՝ Քութայիս։ Յետագային, Թիֆլիս տեղփոխուելէ ետք, աշխատած է որպէս դատախազի օգնական, այնուհետեւ զբաղուած է մասնաւոր փաստաբանական գործունէութեամբ։