cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Լեւոն Բ.
Կենսագրութիւն
Կիլիկիոյ սկսած էր սպառնալ նաեւ Եգիպտոսի Այյուպեան սուլթան Սալահ ատ-Տինը, որուն դէպի Արեւմուտք առաջխաղացումը կանխուեցաւ 1189–ի Երրորդ խաչակրաց արշաւանքով։ Խաչակիչները 1190–ին ճամբարեցին Կիլիկիոյ Սելեւկիա քաղաքին մէջ։ Լեւոնի պատուիրակները, Ներսէս Լաբրոնացիի գլխաւորութեամբ, խաչակիրներուն խոստացան տրամադրել ձիեր եւ ռազմապաշար, իսկ Հենրիխ Զ. խոստացաւ Լեւոնը ճանչնալ Հայոց թագաւոր։ Եգիպտոսի սուլթանութեան դէմ խաչակրաց արշաւանքի անյաջողութենէն ետք Լեւոնը, պատրաստուելով դիմագրաուել Սալահ ատ–Տինին, 1193–ին անոր դաշնակից Անտիոքի դքտութենէն գրաւեց Պաղրաս եւ Դարպսակ բերդերը։ Կիլիկիոյ եւ մերձակայ երկիրներուն մէջ սփռուած ասորի հաւատակիցներուն Հայոց կողմը ներգրաւելու համար Լեւոնը Թէոդորոս Պարուեհեպոն ասորիին 1192–ին յատուկ հրովատակով Հռոմկլայի մէջ հռչակեց Ասորիոց կաթողիկոս՝ ի հակաթոռութիւն Անտիոքի մէջ նստող Միխայիլ կաթողիկոսի։ 1193–ին Սալահ ատ-Տինը, Անտիոքի դուքս Պոհեմունտ Գ. Կակազի սադրանքով մեծ բանակով շարժեցաւ դէպի Կիլիկիա, բայց սահմանամերձ Սեւ գետի մօտակայքը 4 Մարտ–ին յանկարծամահ եղաւ, եւ խափանուեցաւ իր յառաջխաղացումը։
Ատոնցմէ ետք Անտիոքի դուքսը ցանկացաւ խարդախութեամբ ձերբակալել Լեւոնը։ Դուքսի նկրտումներու մասին Լեւոնն իմացաւ դուքսի կնոջմէն, որ ըստ Միքայել Շաթիրեանի եղած է Լեւոն Բ.-ի սիրուհին, ու կանխեց Պոհեմունտին։ Լեւոնը 1194–ին իրեն հրաւիրեց Կաստոն ամրոցը, ձերբակալեց եւ տարաւ Սիս։ Դուքսը Լեւոնի հետ հաշտութիւն ստորագրեց, ճանչցաւ անոր աւագութիւնը, վերադարձուց Ռուբէն Գ.–ի գերութեան ժամանակ Կիլիկիայէն զաութած հողերը։ Պայմանագիրը ամրապնդուեցաւ դուքսի գահաժառանգ որդի Ռայմոնտի եւ Լեւոնի եղբօր 14–ամեայ դուստր Ալիսի ամուսնութեամբ։ Ռայմոնտը, որպէս պատանդ դաստիարակուելու էր Լեւոնի արքունիքին մէջ։ Ըստ անոր, Ռայմոնտի գահը կը ժառանգուի Ալիսէն ծնած որդիին։ Ատորմով Լեւոնը կը ձգտէր իրաւական հիմք ունենալ՝ ապագային Անտիոքի զգալիօրէն հայաբնակ իշխանութիւնը Կիլիկիոյ միաւորելու եւ աւելի կենսունակ ու հզօր պետութիւն կազմակերպելու համար։ Այսպիսով, Լեւոնի շրջակայ թշնամիներուն դէմ տարած շարք մը յաղթանակներով բարձրացուց պետութեան միջազգային հեղինակութիւնը եւ նախադրեալներ ստեղծեց Կիլիկեան Հայաստանի մէջ թագաւորութիւն հիմնելու համար։
Թագաւոր
1196–ին Գերմանիոյ Հենրիխ Զ. կայսրը թագ ուղարկեց Լեւոնին։ Լեւոնը թագադրուեցաւ 6 Յունուար 1198–ին, Տարսոն քաղաքի Մայր Տաճարին մէջ։
Նոր դաշնակիցներ ունենալու նպատակով Լեւոնը խնամական կապեր հաստանեց մերձաւոր քրիստոնէական պետութիւններու արքունիքներու հետ։ 1209-ին իր եղբօր կրտսեր դստերը՝ Փիլիպպինէին, Լեւոնը կնութեան տուեց Նիկիոյ նորահաստատ կայսր Թէոդորոս Լասկարիսին, 1210–ին ինքը ամուսնացաւ Կիպրոսի թագաւոր Ամորի Լուսինեանի դուստր Սիպիլի, իսկ Ռուբէն Ռայմոնտը՝ Լուսինեան արքայատան ուրիշ դշխուհիի մը՝ Հելուիսի հետ։ 1214–ին իր դուստր Ռիթա–Ստեփանիան Լեւոնը ամուսնացուց Երուսաղէմի ֆրանկական թագաւոր Յովհան Պրիենի հետ։ 1218–ին Տաւրոսի մէջ ռազմական դաշինք կնքելով Պտղոմայիդէն հայրենիք վերադարձող Հունգարիոյ Անտրէաս թագաւորի հետ՝ Լեւոնը իր դեռատի դուստերը պսակեց անոր որդիին հետ՝ խոստանալով անոնց նշանակել Հայոց գահաժառանգ։
Անտիոք
Լեւոնը հետեւողական պայքար ծաւալեց Անտիոքի ժառանգութեան համար։ Անտիոքի գահաժառանգ Ռայմոնտի եւ Լեւոնի եղբօր դուստր Ալիսի ամուսնութենէն 3 կամ 4 տարի ետք Ռայմոնդը մահացաւ։ Չունենալով արու օրինական ժառանգ (Լեւոն Բ-ն ունէր արու ժառանգ (ոչ օրինական), բայց մինչ անոր քաղաքական ասպարեզ բերելը եւ այդ մասին բարձրաձայնելը կինը՝ Սիպիլ իշխանուհին կը կազմակերպէ այդ տղուն սպանութիւնը) Լեւոնը Ռայմոնտի նորածին որդիին՝ Անտիոքի գահաժառանգ Ռուբէն–Ռայմոնտը որդեգրեց եւ հռչակեց Հայոց գահաժառանգ։ Դիւանագիտական այդ քայլով Լեւոնը կը ձգտէր Անտիոքի դքսութիւնը միաւորել Կիլիկիոյ թագաւորութեան, կազմակերպել քրիստոնեայ կայուն պետութիւն եւ նուաճողներէն ազատագրել հայկական բոլոր հողերը։ Անտիոքի գահաժառանգութեան համար պայքարին Լեւոնին կ'աջակցէին Անտիոքի հայութիւնը, կաթողիկէներուն մէկ մասը՝ Պետրոս Ա. պատրիարքի գլխաւորութեամբ, Հիւընկալ օրդենի ասպետները։ Մինչդեռ Պոհեմունտ Գ. Կակազի կրտսեր որդին՝ Տրիպոլսի դուքս Պոհեմունտ Միակնանին, անտեսելով Ռուբէն–Ռայմոնտի իրաւունքը, Տաճարական օրդենի ասպետներու եւ Հալէպի ամիրայութեան զինակցութեամբ, 1201–ին յափշտակեց Անտիոքի գահը։ Խաղաղ բանակցութիւններով արդիւնքի չհասնելով, 11 Նոյենբեր 1203–ին Լեւոնը գրաւեց Անտիոքը։ Ինքնահռչակ Պոհեմունտ Դ. փախաւ Տրիպոլիս։ 1206–ին Լեւոնը ջախջախեց նաեւ Պոհեմունտ Միակնանիին օգնող Հալէպի ամիրային։ Լեւոնի Անտիոքի Ս.Պետրոս մայր եկեղեցւոյ մէջ Պետրոս պատրիարքի ձեռքով պատանի Ռուբէն–Ռայմոնտը օծեց եւ բազմեցուց դքսութեան գահին՝ Ալիսը կարգելով խնամակալուհի։ Այս առիթով Լեւոնը իր անունով Անտիոքի մէջ հատեց արծաթեայ լատինագիր շքադրամ։ 1209–ին եւ 1211–ին Լեւոնը Նիկիոյ կայսր Թէոդորոս Լասկարիասի դաշնակցութեամբ ջախջախեց սպառնալից դարձած Իկոնիոյ սուլթանութիւնը։ 1211–ին Հայոց զօրաբանակը պաշարեց եւ գրաւեց Փոքր Հայքի կեդրոն Կեսարիան։ Լեւոնը այն սուլթանին վերադարձուց ռազմատուգանք ստանալէ եւ ձեռնտու հաշտութեան պայմանագիր ստորագրելէ ետք։ Այդ պայմանագրով Կեսարիոյ թեմի վրայ հաստատուեցաւ Լեւոնին հպատակուող Ասորիոց կաթողիկոսի հոգեւոր գերիշխանութիւնը։ 1216–ի սկիզբը, երբ Լեւոնը գամուած էր անկողինին մէջ, իսկ անոր ուժերուն զգալի մասը զբաղուած էր Պոհեմունտ Միականիի դէմ պայքարով, Իկոնիոյ սելճուկ թուրքերը, խախտելով Լեւոնի հետ կնքած հաշտութեան պայմանագիրը, անսպասելիօրէն խուժեցին Կիլիկիա եւ 25 Յունուար–ին պաշարեցին սահմանային Կապան բերդը։ Հայկական հեծելազօրքի մէկ մասով թշնամիին ընդառաջ ելած Կոստանդին գունդստաբլը Շողականի դաշտին մէջ տեղի ունեցած ճակատամարտին ընթացքին օժանդակութիւն չստանալով մեծ իշխան եւ պայլ Ատանէն, շրջապատուեցաւ եւ շարք մը գորականներու հետ գերի ինկաւ։ Կամքի մեծ ուժով յաղթահարելով ցաւերը, Լեւոնը իր բանակով սկսաւ ասպատակել Իկոնիան՝ թշնամիին հարկադրելով վերացնել Կապանի պաշարումը եւ նահանջել Կիլիկիայէն։ Նոյն թուականի 14 Փետրուար–ին Լեւոնը Պոհեմունտէն վերստին գրաւեց Անտիոքը՝ վերջին անգամ անիկա յանձնելով թուլակամ Ռուբէն–Ռայմոնտին։ 1219–ի սկիզբը Անտիոքի ֆրանկները՝ Կիլիոմ տը Ֆարապելի գլխաւորութեամբ, դաւադրաբար գրաւեցին Անտիոքը՝ 22–ամեայ Ռուբէն–Ռայմոնտը մատնելով փախուստի։ Լեւոնը զայն զրկեց գահակալական իրաւունքէն եւ Հայոց գահաժառանգ օծեց իր մանկահասակ դուստր Զապէլը։
Լեւոնը վախճանեցաւ 2 Մայիս 1219-ին։ Լեւոնի կտակի եւ ժողովուրդի պահանջին համաձայն անոր մարմինը ամփոփուեցաւ Սիս, սիրտը՝ Ակներ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ռուբինեաններ Ստորոգութիւն:2 Մայիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Կիլիկեան Հայաստանի իշխաններ Ստորոգութիւն:Կիլիկեան Հայաստանի թագաւորներ
Ստեփան Էլմաս
Ստեփան Գէորգ Էլմաս, հայ դաշնակահար, երգահան։
1879-ին Վայմարին մէջ աշակերտած է Ֆերենց Լիստին, ապա Վիեննաի մէջ Ա. Դորիին եւ Ֆ. Քրիմին։ Առաջին անգամ ելույթ ունեցած է 1885-ին Վիեննայի մէջ իր ստեղծագործութիւններէն կազմուած հայտագրով (այդ թվում՝ Ֆրենց Լիստին ձոնած 6 էտիուդ, 1882): 1912-էն ապրած է Ժնեւին մէջ։ Մինչեւ 1929-ը համերգներով հանդես է եկել Ֆրանսայի, Գերմանիոյ, Անգլիոյ Աւստրիոյ, Իտալիոյ մէջ։ Գրած է նոկտիուրններ, վալսեր, մազուրկաներ բարկարոլներ, պրելյուդներ եւ այլն։ Երկերը հրատարակած է Լայպցիգի Շտեյնգրեբեր եւ այլ հրատարակչութիւններ։ 1925-ին Երեւան ուղարկած էր իր ստեղծագործութիւններէն երկուական օրինակ :
Կենսագրութիւն
Ծնած է Օսմանեան կայսրութեան Զմիուռնիա (այժմ՝ Իզմիր) քաղաքին մէջ, հարուստ գործարարներու ընտանիքի մէջ։ Փոքրիկ տղայի հրաշամանուկ ըլլալը շուտ նկատուած է. ան սկսած է դաշնամուրի դասեր առնել եւ գրել դաշնամուրային կարճ ստեղծագործութիւններ տեղական երաժշտութեան ուսուցիչի՝ պարոն Մոզեերի հոգածութեան տակ։ Արդեն տասներեք տարեկան հասակում երիտասարդ վիրտուոզը կատարել է Լիստի ողջ դաշնամուրային երկացանկը։
1879 թուականի հուլիսին, ուսուցչի խրախուսանքով, սակայն հակառակ ընտանիքի ցանկության, Ստեփան Էլմասը մեկնել է Վայմար (Գերմանիա)՝ հույս ունենալով ունկնդրության արժանանալ Ֆերենց Լիստի մոտ։ Այստեղ նրան հաջողվել է հանդիպել մեծ վարպետին։ Լիստն Էլմասին խորհուրդ է տվել մեկնել Ավստրիա եւ աշխատել Վիեննայի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր Անտոն Դոորի եւ ականավոր կոմպոզիտոր ու եկեղեցական երաժիշտ Ֆրանց Քրեմի հետ։
Վիեննայում տասնյոթամյա Ստեփանը զբաղվել է դաշնամուրի ուսումնառությամբ եւ կոմպոզիցիայով։ Անոր Վիեննայի դեբյուտը կայացել է 1885 թվականին՝ բազմաթիվ դրվատանքների արժանանալով մամուլում։ Էլմասը շարունակել է ստեղծագործել, գրել բազմաթիվ բնութագրական ստեղծագործություններ, այդ թվում՝ վալսեր, մազուրկաներ, նոկտյուրններ եւ էքսպրոմտներ։ Իր Վեց էտյուդը (1881) նա նվիրել է Ֆերենց Լիստին, իսկ մի շարք ստեղծագործություններ՝ Վիկտոր Հյուգոյին:
Էլմասը կապ պահպանած է Լիստի հետ եւ յաճախակի խորհուրդ հարցրել նրանից։ 1886 թուականին նա կարճ ժամանակով վերադարձել է հայրենի Զմյուռնիա՝ մասնակցելու հոր հուղարկավորությանը, սակայն վերադարձել է վիեննա՝ համոզուած լինելով, որ Եւրոպան շատ աւելի բան կտա իրեն։ 1887-ի փետրուարի 24-ին նա մի փայլուն համերգ է ունեցել Վիեննայի Բյոսենդորֆեր համերգասրահում։ Դրան հետեւել է հագեցած համերգային գրաֆիկ, որն Էլմասին գեղարվեստական հաղթարշավ է բերել Ֆրանսայի, Անգլիոյ, Գերմանիոյ, Ավստրիոյ եւ Իտալիոյ մէջ։ Ան կատարած է սեփական ստեղծագործութիւնները, բայց նաեւ հանդես եկած է Բեթհոուենի, Շոբենի եւ Շումանի գործերու կատարումներով։
Իր ուղեւորութիւններու ընթացքին Էլմասը մոտիկէն ծանօթացած է, ի թիւս այլոց, ռուս գոմբոզիթոր, դաշնակահար Անտոն Ռուբինշտեյնի, ֆրանսական երգահան Ժյուլ Մասնեի եւ Ֆրանսացի դաշնակահար Ժոզեֆ-Էդուար Ռիսլեի հետ։ 1912 թուականին ան մշտական բնակութիւն հաստատած է Ժնեւի մէջ (Շւէտ), ուր շարունակել է ստեղծագործել, ուսուցանել եւ նուագել։ Ժամանակի ընթացքին Էլմասի լսողութիւնը ծանրացած է, եւ ան դարձած է տեսակ մը դառնացած ճգնաւոր՝ կտրելով իրեն աշխարհէն։
Ան ընկերացած է Էմե Ռապենի (1868-1956)՝ շուեյցարացի անթեւ նկարչուհիի հետ, որ անոր հոգը տարած է եւ սփոփած այդ դժուար ժամանակներուն։ Էլմասին նաեւ ճաճախ կը հուզեն 1915 թուականի օսմանեան թուրքերու կատարած հայոց ցեղասպանութեան ողբերգական իրադարձութիւնները։ Բարեբախտաբար անոր ընտանիքը կրցած է փախուստ տալ Աթենք 1922 թուականի Զմիուռնիայի Մեծ հրդեհից հետո, որուն յաջորդած են քաղաքի թրքական բռնազաւթումը։
Ստեփան Էլմասն իր հիշողութիւնները թելադրեց երիտասարդ լրագրող Հակոբ-Գրիգորին։ Գոմբոզիթորը մահացած է Ժնեւի մէջ եւ թաղուած քաղաքի Պլենպալե գերեզմանոցին մէջ։ Անոր դաշնամուրը, ձեռագրերի եւ այլ հիշատակների հետ միասին, այժմ կը պահուի Հայաստանի Եղիշէ Չարենցի անուան գրականութեան եւ արուեստի թանգարանին մէջ։
Էլմասը ստեղծագործած է արագ եւ բաւական հեշտութեամբ։ Թերեւս ասով կը բացատրուի այն, թե ինչու ան երբեմն բաւարար չափով չէ վերանայած իր ստեղծագործութիւնները։ Սակայն նրա երկերից շատերը բարձր որակի են, իսկ նրա թերեւս ամենահաջող գործերը նրբաճաշակ եւ ոճային սալոնային պիեսներն են։ Այս գործերը կարծես ստեղծուած ըլլալը աւելի կանուխ ժամանակներով. Էլմասի ստեղծագործութիւնները միտուած են դեպի անցեալը, աւելի վաղ շրջանի, ռոմանդիգ գոմբոզիթորներիուոճը, քան դժվարին ժամանակները, որոնք ձեւավորում էին երաժշտական աշխարհը նոր հարյուրամյակի սկզբում։
Ստեփան Էլմաս հիմնադրամը, որ ստեղծուած է 1988 թուականին Ալեքսանդր Սիրանոսեանի գեղարուեստական տնօրինութեամբ, նպատակ ունի տարածել հայ գոմբոզիթորի ժառանգութիւնը։ Վերջերս գոմբոզիթորի ստեղծագործութիւնները վերածնունդ ապրած են դաշնակահար Արմեն Բաբախանյանի ջանքերի շնորհիւ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ Ստորոգութիւն:24 Դեկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:11 Օգոստոսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ դաշնակահարներ Ստորոգութիւն:Դաշնակահարներ Ստորոգութիւն:Երգահաններ
Աթէնքի Բազմարուեստարանի Համալսարանի Ապստամբութիւն
Աթէնքի Բազմարուեստարանի Համալսարանի Ապստամբութիւն (ծանօթ նաեւ՝ 17 Նոյեմբեր)․ ուսանողներու միահամուռ ընբոստութիւնը որ կ'արտացոլայ ժողովրդային հակադրութիւնը Յունաստանի զինուորական վարչակարգին դէմ։ Տեղի ունեցաւ 14 Նոյեմբերէն  -   17 Նոյեմբեր 1973։
Հակիրճ պատմական տեղեկութիւններ
21 Ապրիլ 1967- ի զինուորական հարուածէն ետք, Յունաստանի բռնատիրական վարչակարգը երկիրը կը ղեկավարէ ռազմական օրէնքի դրութեամբ, գրաքննութեամբ եւ առանց վճիռի անսանձ ձերբակալումներու։ Նաեւ կ'արգիլէ համալսարաններէն ներս ուսանողական ընտրութիւնները, ուսանողական միութիւններուն մէջ կը նշանակէ իրեն հակած ղեկավարներ որոնք ընտրուած չեն եւ զինակոչի կը հրաւիրէ իրենց ուսումը չաւարտած ուսանողներ։ Այս բոլոր կարգամիջոցները ընդիմութեան եւ բողոքի ալիք կ'առաջացնեն։
1960-ի տասնամեակին երիտասարդական զանազան շարժումները եւ մանաւանդ 1968-ի Փարիզի Մայիսեան իրադարձութիւնները (Մայիս ՛68) կ'ազդեն յոյն ուսանողներուն վրայ։
Փետրուար 1973-էն Յունաստանի տարածքին գործադուլները եւ ուսանողներու շարժումները կը բազմապատկուին։
5 Փետրուարին, Բազմարուեստարանի ուսանողները կ'որոշեն դասարան չմտնել։
13 Փետրուարին, Բազմարուեստարանի շրջափակին մէջ ուսանողները բողոքի ցոյց կը կատարեն։ Զինուորական վարչակարգը անտեսելով համալսարանական ապաստանը, ոստիկանութեան միջամտել կը հրամայէ։ 11 ուսանողներ կը ձերբակալուին եւ դատի կը քշուին։ Հետեւանքն է Աթէնքի Իրաւաբանական Համալսարանի 4 000 ուսանողները գրաւեն իրենց ուսումնարանի շէնքը (Աթէնքի կեդրոն, Սոլոնոս փողոց)․ անոնք կը պահանջեն 1347 օրէնքի վերացումը եւ յետս կոչել 88 ուսանողներու պարտադրուած զինակոչը։ Ոստիկանութիւնը համալսարան ներխուժելու հրաման կը ստանայ․ բազմաթիւ ուսանողներ շուրջի փողոցներուն մէջ կը հալածուին։
Բազմարուեստարանի գրաւումը
14 Նոյեմբերին Աթէնքի Բազմարուեստարանի Համալսարանի ուսանողները կ'որոշեն դասերուն չմասնակցիլ եւ համալսարանէն ներս բողոքի ցոյցեր կը կազմակերպեն։ Ուսումնարանը կը գրաւեն եւ իրենք-զիրենք «Ազատ Պաշարեալներ» («Ελεύθεροι Πολιορκημένοι» Էլեֆթերի փոլիորքիմենի) կ'անուանեն։ Կը հիմնեն Բազմարուեստարանի ձայնասփիւռի անկախ կայանը․ համալսարանի Ելեկտրագիտութեան Ճարտարագիտարանի  աշխատանոցներուն մէջ քանի մը ժամուան ընթացքին ուսանող Եորղոս Քիրլաքիս փոխանցիչը կը պատրաստէ։ Պատմութեան մէջ մնացած է՝ «Հոս Բազմարուեստարան։ Յոյն ժողովուրդ Բազմարուեստարանը բռնատիրութեան դէմ եւ ժողովրդավարութեան կարգերու վերադարձի շարժումին դրոշակակիրը պիտի հանդիսանայ» («Εδώ Πολυτεχνείο! Λαέ της Ελλάδας το Πολυτεχνείο είναι σημαιοφόρος του αγώνα μας, του αγώνα σας, του κοινού αγώνα μας ενάντια στη δικτατορία και για την Δημοκρατία») լոզունքը։ Անոնք կը պահանջեն բռնատիրութեան վերջը եւ ժողովրդավարութեան վերադարձը։ Հաղորդիչներն են՝ Մարիա Տամանաքի, Տիմիթրիս Փափահրիստոս եւ Միլթոս Հարալամպիտիս։
Համալսարանի գրաւման առաջին իրիկունը, հարիւր հոգինոց ազգայնամոլ երիտասարդներ կը փորձեն համալսարան ներխուժել, սակայն չեն յաջողիր։
Աթէնքի ուրիշ շրջաններու մէջ, ինչպէս նաեւ Յունաստանի գլխաւոր քաղաքներուն մէջ բռնատիրութեան դէմ բողոքի ցոյցեր կը կատարուին։
Քանի մը մտաւորականներ եւ արուեստագէտներ ուսանողներուն կողքին կը գտնուին, ինչպէս օրինակ Նիքոս Քսիլուրիս, որ ուսանողներուն հետ համալսարանի ցանկապատէն ներս կ'երգէ «Երբ երկինքը պայծառ պիտի ըլլայ» (Πότε θα κάνει ξαστεριά) եւ «Թշնամիները քաղաք մտան» (Μπήκαν στην πόλη οι οχτροί) կրետական աւանդական երգերը։ Ուրիշներ ալ ոստիկանութեան մօտ կը միջամտեն, որպէսզի ուսանողները առանց պատժական միոցառումներու ապահով լքեն համալսարանը։
Բանակի ռազմակառքերու ներխուժումը համալսարան
17 Նոյեմբերին, առաւօտեան ժամը 3-ին, երբ Բազմարուետարանէն ուսանողներուն անվտանգ մեկնումին համար ոստիկանութեան եւ ուսանողներուն միջեւ բանակցութիւնները ընթացքի մէջ էին, բռնատիրական վարչակարգը կ'որոշէ բանակի ներխուժումը համալսարան (3 ռազմակառքեր կը գտնուին համալսարանի շրջափակի կեդրոնական երկաթէ դարպասին առջեւ)։ Ուսանողները հաւաքուած են կեդրոնական դարպասին ետեւը՝ շատեր մագլցած են անոր ցողերուն վրայ։ Միաժամանակ իրենց անկախ ձայնասփիւռի կայանէն կոչ կ'ուղղուէր զինուորներուն «չհարուածել իրենց եղբայրներուն» եւ շարունակելով, հաղորդիչը կ'ասմունքէ Յունաստանի ազգային ոգերգը․ անոր կը միանան շէնքին մէջ գտնուող ուսանողները որ շրջափակը կը հաւաքուին։ Սակայն երեք ռազմակառքերէն մէկը, առանց նախապէս ուսանողները նախազգուշացնելու, կ'առաջանայ եւ դարպասը կը փլէ․ անոր կը հետեւին արտակարգ պայմաններու յատուկ ռազմական մարմնի զինուորները «ԼՕՔ» (ΛΟΚ)։ Վերջինները դիմադրութիւն չեն գտներ եւ առանց բռնութիւն գործածելու շրջափակէն դուրս կը հանեն ուսանողները, որոնց վրայ սակայն կը յարձակին ոստիկանական ջոկատները․ զինուորներու լուրջ թիւ մը կը միջամտէ, որպէսզի ոստիկանները դադրին բռնաբարել ուսանողներուն վրայ։ Ուսանողներէն շատեր կ'ապաստանին շրջանի բազմայարկանի շէնքերուն մէջ։ Ոստիկանական ուժերուն պատկանող ազատ արձակողներ շրջանի տանիքներէն կը կրակեն ուսանողներուն վրայ եւ ոչ միայն։ Բազմարուեստարանի անկախ ձայնասփիւռի հաղորդիչները իրենց տեղերը մնալով 40 վայրկեանի համար կը շարունակեն եղելութիւնները սփռել մինչեւ ձերբակալուին։
Զոհերը
Ըստ պաշտօնական աղբիւրներուն, 17 Նոյեմբերի Բազմարուեստարանի եղելութիւններուն ընթացքին զոհ գացած են 23 ուսանողներ իսկ 16 զոհուածներու անունները դեռ անծանօթ կը մնան։ Հազարաւոր քաղաքացիներ որոնք Բազմարուեստարանի գրաւման օրերուն համալսարանի շրջանը հաւաքուած էին, կը վիրաւորուին։ Հարիւրաւոր ուսանողներ բանտերը կ'առաջնորդուին։ Երկու օր կը տեւեն շրջանին մէջ կայացած զանազան «մաքրագործումները»․․։
Կարգ մը լրագրողներ, որոնք ներկայ էին եղելութիւններուն, կը պնդեն թէ զոհուածներուն թիւը 83 է։
Դատը
Ժողովրդավար կարգերու վերահաստատումէն ետք, Բազմարուեստարանի եղելութիւններուն պատասխանատուները՝ բռնատիրական վարչակարգի ղեկավարները,  դատարան կ'առաջնորդուին։ Մօտաւորապէս 3 ամիս տեւող դատաւարտութենէ ետք,   30 Դեկտեմբեր 1975-ին դատավճիռը կ'ելլէ, որով 32 ամբաստանեալներէն 20-ը կը դատապարտուին։ Ութը հոգի ծանր վճիռներ կը ստանան՝ կը մեղադրուին մարդասպանութեամբ, մնացեալները՝ աւելի թեթեւ։
Հետեւանք–Արձագանգ
Բազմարուեստարանի անզէն ուսանողներու ըմբոստութեան արիւնարբու ճնշումը, միջազգային անդրադարձ կ'ունենայ։
Յիշատակումի օրը կը վերջանայ ուսանողներուն կողմէ կազմակերպուած հսկայ բողոքի ցոյցով մը, որ կը սկսի Բազմարուեստարանէն եւ կը յանգի Աթէնքի Ամերիկեան դեսպանութիւնը (Ա․Մ․Ն․ նեցուկ կանգնած էին բռնատիրական վարչակարգին)։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ուսանողական ապստամբութիւններ Ստորոգութիւն:Համալսարանի ուսանողներու ապաստամբութիւններ Ստորոգութիւն:Ապստամբութիւններ Ստորոգութիւն:1973-ի եղելութիւններ Ստորոգութիւն:17 Նոյեմբերի դէպքեր
Սահակ Բ. Խապայեան
'''Սահակ Բ. Խապայեան''', Գաբրիէլ Կարապետ Խապայեան, (25 Մարտ, 1849, Եղէգի գիւղ Խարբերդ-1939, Անթիլիաս), Կիլիկիոյ Հայոց կաթողիկոս 1902-1939։
Կեանքը
Ուսումը ստացած է Երուսաղէմի Ս. Յակոբայ վանքին ժառանգաւորաց վարժարանին մէջ (1867-1868):
1869-ին սարկաւագ ձեռնադրուած է:
Ուսումը կատարելագործելու նպատակով ղրկուած է Պոլիս եւ երկու տարի ետք (1869-1871) վերադառնալով Երուսաղէմ Ժառանգաւորաց վարժարանին մէջ ուսուցիչ նշանակուած է:
3 Յուլիս 1877-ին Եսայի պատրիարքին ձեռամբ ձեռնադրուած է կուսակրօն քահանայ:
1874-1881 եղած է «Սիոն» ամսագիրին խմբագիրը եւ տպարանի տեսուչը: Որոշ շրջան մըն ալ եղած է Տնօրէն ժողովի անդամ եւ Միաբանական ընդհանուր ժողովի ատենապետ:
1881-1886 նուիրակի պաշտօնով գործած է Կովկասի մէջ։
10 Յունուար 1885-ին ընտրուած է լուսարարապետ, իսկ 24 Նոյեմբերին Մակար Ա. կաթողիկոսին ձեռամբ Ս. Էջմիածնի մայր տաճարին մէջ ձեռնադրուած է եպիսկոպոս։
Սահակ Բ. կաթողիկոսը
Քաղաքական պայմաններու հետեւանքով կաթողիկոսութիւնը Կիլիկիոյ զանազան շրջաններուն մէջ հաստատուելէ ետք 1295-ին իր կայքը հաստատած էր Կիլիկիոյ թագաւորութեան մայրաքաղաք Սիսի մէջ:
Մկրտիչ Ա. կաթողիկոս Քէֆսիզեանի վախճանումէն ետք (1894 նոյեմբեր), Կիլիկիոյ Աթոռը թափուր կը մնար, մինչեւ որ 12 Հոկտեմբեր 1902-ին Կիլիկեան տասնհինգ թեմերու 62 պատգամաւորներու միաձայնութեամբ կաթողիկոս կ'ընտրեն Սահակ եպիսկոպոսը: Կաթողիկոսական օծումը տեղի կ'ունենայ 23 Ապրիլ, 1903-ին, Սիսի մայրավանքին մէջ:
Սահակ կաթողիկոս եռանդուն աշխատանք կը տանի անշքացած վիճակի մատնուած մայրավանքը բարելաւելու ուղղութեամբ եւ 1906-ին կը վերաբանայ դպրեվանքը:
1909-ին տեղի կ'ունենայ Ատանայի կոտորածը:
1915-ին կ'աքսորուի Հալէպ եւ հոնկէ` Երուսաղէմ, իբրեւ նորահնար կաթողիկոս պատրիարք:
1917-ին կ'աքսորուի Դամասկոս եւ պատերազմի աւարտէն ետք, Եղեռնէն վերապրած աքսորական ժողովուրդին հետ 1919-ին կը վերադառնայ Կիլիկիա:
1920 Փետրուարին կը պատահի Մարաշի աղէտը, Սիս կը պարպուի Յունիսին, իսկ Հոկտեմբերին, ութամսեայ դիւցազնամարտէ մը ետք կ'իյնայ Հաճըն ը: Սահակ կաթողիկոս Փարիզ կ'երթայ Կիլիկիոյ դատը պաշտպանելու համար, բայց ապարդիւն:
1921-ին Օսմանեան թուրք կառավարութիւնը երկու օրուան պայմանաժամ կու տայ Սահակ Բ. Խապայեան կաթողիկոսին վերջնականապէս հեռանալու կաթողիկոսարանէն: Սահակ կաթողիկոս ինչ որ կրնար իբրեւ կրօնական ու մշակութային թանկագին գանձեր (ձեռագիր, հնատիպ, ծիսական սպասներ, ներառեալ` միւռոնի կաթսան) իրեն հետ առնելով, իր փոքրաթիւ միաբանութեամբ կը բռնէ գաղթի ճամբան: Վեհափառը յաջորդաբար կը հաստատուի Երուսաղէմ, Հալէպ, Դամասկոս, Կիպրոս եւ 1930-ին` Անթիլիաս : Իբրեւ հոգեւոր պետ՝ ան միշտ սատարած է Սուրիոյ եւ Լիբանանի մէջ ապաստանած հայութեան։
1930-ին կը հաստատուի Անթիլիաս- Լիբանան։
Ազգասէր, համակրելի ու ժողովրդական դէմք, Սահակ կաթողիկոս միշտ ժողովուրդին կողքին կը մնայ եւ անոր հետ կը ճաշակէ գաղթականի բոլոր դառնութիւններն ու տառապանքները: Իր անխոնջ ջանքերուն շնորհիւ Կիլիկիոյ Ս. Աթոռը կը վերընձիւղի եւ Անթիլիասի որբանոցը կը դառնայ հայ հոգիի, միտքի ու մշակոյթի դարբնոց: 1930-ին է, որ Սահակ Բ. Խապայեան կաթողիկոս Անթիլիասի մէջ կը հիմնէ դպրեվանքը, որ տարագիր ու ցեղասպանեալ ժողովուրդին համար կը հանդիսանայ հաւատքի առաքելութեան ու ազգային ծառայութեան փարոս:
Ան կը հիմնէ նաեւ Կիրակնօրեայ վարժարան, ուր իր հիմնադրութեան առաջին իսկ օրէն կը թրծուին հայ մանուկին միտքն ու հոգին առաքելական սուրբ ճաճանչներով:
Կիլիկիոյ տարագիր հայութիւնը 18 Յունիս 1933-ին Անթիլիասի մէջ մեծ շուքով կը տօնէ Սահակ Բ. կաթողիկոսին գահակալութեան 30-ամեակը. այս առիթով լիբանանեան պետութիւնը եւ ֆրանսական հոգատար իշխանութիւնը կը պատուեն հայոց հայրապետը:
Նկատի ունենալով իր յառաջացած տարիքը, Սահակ Բ. կը խրախուսէ աթոռակից կաթողիկոսի մը ընտրութիւնը: Բաբգէն Ա.Կիւլէսէրեան կը դառնայ Սահակ կաթողիկոսին աթոռակիցը 1931-էն մինչեւ վերջինիս մահը՝ 1936:
Տ. Սահակ Բ. Խապայեան կաթողիկոս եւ Տ. Բաբգէն Աթոռակից կաթողիկոս 1931-ին կը հաստատեն կաթողիկոսարանի ուխտի օրը` Սրբատառ Հայրապետական կոնդակով մը :
Սահակ կաթողիկոսին անունով կոչուած է Պէյրութի Սահակեան վարժարանը (ներկայիս փակուած)։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կիլիկիոյ կաթողիկոսներ Ստորոգութիւն:Հայերը Օսմանեան կայսրութեան մէջ Ստորոգութիւն:Անձինք Խարբերդէն
Արտուին
Արտուին (Artvin), քաղաք ներկայիս Թուրքիոյ հիւսիս-արեւելեան մասին մէջ, Արտուին նահանգի կեդրոն։
Պատմութիւն
Կոչուած է նաեւ Լիւանա (Լիւանէ)։ Բնոյթով գաւառական ձեւի քաղաք է, բայց պաշտօնապէս համարուած է նաեւ գիւղ։ Կը գտնուի Ճորոխ գետի ստորին հոսանքի ձախ ափին, Պաթումէն հարաւ, այնտեղէն եկող ճանապարհի վրայ։ Բարձրութիւնը ծովու մակարդակէն մօտ 400 մեթր է (1284 ոտնաչափ)։ Սփռուած է գեղատեսիլ լեռնալանջի վրայ, շրջապատուած անտառապատ տարածքներով։ Ամբողջապէս թաղուած է կանաչի մէջ։ Շրջակայքին կան ընդարձակ բարեբեր հողեր։ Հին ատեն կը մտնէր Մեծ Հայքի Տայոց աշխարհի Ճակք գաւառի մէջ եւ կը համարուէր վերջինիս կեդրոնը։ Այն յաճախ կը յիշատակուի նաեւ իբրեւեւ Եզր աշխարհի Հիգազ գաւառի քաղաք։ XVI-XIX դարերուն Ախալցխայի փաշայութեան Արտուինի գաւառի (սանճաքի), իսկ Ռուսաստանին միացնելէն յետոյ՝ Պաթումի մարզի Արտուինի շրջանի կեդրոնն էր։ Ներկայիս Թուրքիոյ Արտուինի նահանգի (վիլայէթի) կեդրոնն է։ 1970 թուականի մարդահամարի համաձայն, Արտուինի նահանգն ունէր ընդամենը 225,9 հազար բնակիչ։
IX-XI դարերուն Արտուինը կը մտնէր Բագրատունիներու իշխանութեան, XI-XIII դարերուն՝ Վրաց Բագրատունիներու թագաւորութեան մէջ, XIII դարի 30-ական թուականներուն գրաւած են մոնղոլ-թաթարները, իսկ 1555 թուականին՝ օսմանեան թուրքերը։ Արտուինը Պաթումի մարզի հետ միասին Ռուսաստանին միացուած էր՝ ռուս-թուրքական 1877 - 78 թուականներու պատերազմի ժամանակ՝ մտնելով նախ իբրեւեւ շրջանի կեդրոն Պաթումի մարզին, ապա՝ գաւառական քաղաք՝ Քութայիսի նահանգին մէջ։ Քաղաքը դարձեալ Թուրքիային անցած է՝ 1921 թուականէն։ Արտուինի նոր ժամանակներու բնակչութեան թիւի (եւ մասամբ ազգային կազմի) վերաբերեալ եղած տուեալները, խիստ հակասական են։ Համեմատաբար արժանահաւատ կարելի է համարել ո՛չ պաշտօնական աղբիւրներու հաղորդած այն տուեալները, ըստ որոնց քաղաքը 1870–ին ունէր 750 տուն հայ բնակիչ եւ գրեթէ նոյնքան ալ թուրքեր ու այլազգիներ։ 1889 թուականին, հայերու թիւը կը հասնէր 6500 մարդու, իսկ թուրքերունը՝ ընդամենը 1300, XX դարու սկիզբին՝ նրա ամբողջ բնակչութիւնը 8000 շունչ էր, մօտ 7000-ը՝ հայեր։ 1921 թուականին, երբ Արտուինը նորէն Թուրքիոյ անցաւ, անոր հայ բնակիչները գաղթեցին եւ բնակութիւն հաստատեցին Վրաստանի մէջ, Աբխազիոյ եւ Սովետական Հայաստանի մէջ։ 1965 թուականի տուեալներով, Արտուինի բնակչութեան թիւը 9800 մարդէ չէր անցնէր։
Արտուինի գիւղատնտեսութիւնը, քաղաքի ամբողջ տնտեսութեան մէջ, ունէր կարեւոր նշանակութիւն։ կը Զբաղէին այգեգործութեամբ եւ մասամբ երկրագործութեամբ։ Ամենատարածուած աշխատանքներէն էր ձիթապտուղի մշակութիւնը, որ բերքի մեծագոյն մասը կ'արտահանուէր։ Հայերը գերազանցապէս կը զբաղէին արհեստներով ու առեւտուրով։ Ամենատարածուած արհեստներեն էին՝ մանածագործութիւնն ու ջուլհակութիւնը, փայտամշակումը՝ հյուսնությունն ու ատաղձագործությունը։ Արտադրում էին մետաքսե եւ բամբակէ գոյնզգոյն կտաւները։ Արտուինէն արտահանուող ապրանքներու ցանկին մէջ, ձիթապտուղէն բացի, կարեւոր էին նաեւ փայտանիւթը եւ ձեռագործ գործուածքեղէնը։ Քաղաքի ներքին առեւտուրը գրեթէ բացառապէս մանրածախ էր եւ կեդրոնացած էր միակ շուկայ հրապարակի մէջ, ուր կային մի քանի տասնեակ կրպակներ ու արհեստանոցներ։ Արտուինի շուրջը եղած պարիսպներու եւ բազմաթիւ շինութիւններու աւերակները ցոյց կու տան, որ ան միջնադարուն եղած է վաճառաշահ քաղաք եւ անշքացած է հետագային մոնղոլական, թուրքմենական ու թուրքական տիրապետութեան շրջանի մէջ։ Քաղաքն ընդհանրապէս փռուած է մեծ տարածութեան վրայ. Ճորոխի ափով այն կը ձգուի աւելի քան 5 ք․մ․ երկարութեամբ։ Տուները դուրսէն եւ ներսէն ճերմակ են, կղմինտրածածկ։ Պահպանուած են Թամար թագուհիի ժամանակներուն վերագրուող միջնադարեան բերդի աւերակները։ Այդ բերդը կը գտնուի ուղղակի Ճորոխի ափին ուղղահայաց վեր խոյացած ժայռին վրայ։ XX դարու սկիզիբներուն ունէր 5 եկեղեցի եւ նոյնքան ալ մզկիթ։ Եկեղեցիները կը կրէին Ս. Աստուածածին, Պօղոս–Պետրոս, Գր. Լուսաւորիչ, Ս. Խաչ եւ առաքելական Ս. Աստուածածին անունները։ Իւրաքանչիւր եկեղեցւոյ կից XIX դ վերջերուն եւ XX-ի սկզբներուն կար դպրոց, որոնցմէ բացի քաղաքի մէջ կը գործէր նաեւ վարժարան մը, որ 1870-ական թուականներուն ունէր շուրջ 100 աշակերտ։ Արտուինի մէջ ծնած են ականաւոր շարք մը գործիչներ եւ արուեստագէտներ՝ կուսակցական պետական գործիչ, Հայաստանի կոմունիստական կուսակցութեան Կենտկոմի առաջին քարտուղար Յ. Զարոպեանը (1908-1980 թթ․), բանասէր, պատմաբան, ձեռագրագէտ Ներսէս (Գաբրիել) Յակոբի Ակինեանը (1883-1963), ժողովրդական նկարիչ Մ. Գ. Գիւրճեանը եւ ուրիշներ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ քաղաքներ Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի քաղաքներ
Հոմս
Հոմս (حمص‎‎), քաղաք Սուրիոյ կեդրոնը, Հոմս մարզի վարչական կեդրոնը։ Դամասկոսէն հեռու է 162 քմ՝ դէպի հիւսիս, Հալէպէն՝ 192 քմ դեպի հարաւ։ Արեւմուտքին՝ 90 քմ հեռաւորութեան վրայ, Սուրիոյ Թարթուս նաւահանգիստն է։
Քաղաքը կը գտնուի Օրօնտես գետի հովիտին մէջ։ Այն քաղաքը կը բաժնէ արեւելեան ու արեւմտեան հատուածներու։ Քաղաքի պատմական կեդրոնը արեւելեան հատուածն է, իսկ արեւմուտքին նորակառոյց թաղամասեր են։ Բնակչութիւնը՝ ։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Սուրիոյ քաղաքներ
Տարպի Սթանչֆիլտ
Տարպի Սթանչֆիլտ ( Ամերիկացի դերասանուհի մըն է: Ամէնէն շատ ճանչցուած է իր ABC կայանէն սփռուած Գայթակղութիւն քաղաքական տրամա հեռուստաշարի մէջ Ապի Ուիլըն դերով (2012-ներկայ): Ան նաեւ ճանչցուած է իր Ափրիլ Կրին դերով Jericho հեռուստաշարին մէջ, որ կը սփրուի CBS կայանէն, ինչպէս նաեւ Mad Men-ի եւ The Mentalist-ի դերերով:
Վաղ Կեանք
Սթանչֆիլտը ծնած ու ապրած է Քոտիաք, Ալասքա, ուր իր հայրը ճանչցուած ձկնորս մըն էր։ յաճախած է University of Puget Sound համալսարանը ուրկէ ստացած է իր Հաղորդակցութիւններու (Communications) վկայականը աջակցելով թատրոնի փոքր վկայականի մը հետ: Վերչապէս աւարտեց American Conservatory Theater ուսումնարանէն, Սան Ֆրանսիսքո:
Գործի Ասպարեզ
Սթաղչֆիլտ սկսաւ իր ասպարեզը թատերական գործունէութեամբ, եւ իր առաջին պաստարային ներկայացումը եղաւ CBS կայանի ոճրագործական տրամա Diagnosis: Murder հեռուստաշարը 2000-ին: Ժամանակի ընթացքին ան նաեւ ներկայացաւ տարբեր հեռուստաշարներու վրայ իբրեւ հիւր դերասանուհի/կերպար, ինչպէս հետեւեալ հեռուստաշարներուն՝ Angel, Monk, Strong Medicine, Nip/Tuck, Bones, Cold Case, The Mentalist եւ How I Met Your Mother:
Սթանչֆիլտը մշտացած դերասանական կազմին մէջ անցած էր CBS կայանի Jericho հեռուստաշարին իբրեւ Ափրիլ Կրին 2006էն 2007: Մայիս 2007-ին երկու շաբթուան համար ստանցնեց Ամէլիա Ճոֆ դերը Անի Ուըշինկի փոխարէն ABC կայանի General Hospital հեռուստաշարին: Յետոյ ունեցաւ առժամեայ դեր իբրեւ Հելեն Պիշըփ AMC կայանի Mad Men հեռուստաշարին մէջ : Դարձաւ Մարք Հարմըն կերպարի առաջին կինը իբրեւ Շանըն Կիպզ CBS կայանի NCIS հեռուստաշարին մէջ 2006էն 2012: Սթանչֆիթմ նաեւ հիւր դեր ունեցաւ իչրեւ Մերետիթ, գլխաւոր դերասանին առաջին նախկին կինը, ABC կայանի կատակերգական տրամա Castle հեռուստաշարին մէջ 2009-ին եւ 2013-ին : Ֆիլմի փորձարութեան կողմէ, ունեցաւ հակարակ սերային դերը Տորիըն Կրէյի 2004-ի տարբերակ Օսքար Ուայլտի The Picture of Dorian Gray պատմուածքին:
Մարտ 2011-ին Շոնտա Ռայմզ արձանագրեց Սթանչֆիլտ քաղաքական տրամա Գայթակղութիւն (Scandal)հեռուստաշարին մէջ: : Scandal-էն առաջ, Սթանչֆիլտը ունէր հիւր-դերասանական դեր Շոնտա Ռայմզի Private Practice հեռուստաշարին մէջ, 2008-ին: Գայթակղութիւն հեռուստաշարը սկսաւ ABC կայանէն 5 Ապրիլ 2012-ին եւ երկրորդ եղանակին արդէն դարձաւ ամէնէն բարձր գնահատական ստացող տրամա հեռուստաշարներէն մէկը : Անոր դերը Ապի Ուիլընն է, պաշտօնեայ Օլիվիա Փոփի մօտ, որմէ ետք ալ Սպիտակ Տան մամլոյ պատասխանատուն :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասաններ
Աղաջան Աւետիքեան
Աղաճան Աւետիքեան, Պարսկաստան ցի հայ վաճառական։
Աղաճան Աւետիքեան 1687-ին առեւտուրի համար Աստրախանի ճամբով Մոսկուա գացած է։ 1689-ին՝ ռուսական ապրանքով հայրենիք վերադարձած է։ Կրկին Ռուսիա գացած ժամանակ, բաց ճանապարհին՝ Մոսկուայի մօտ, ռուս գիւղացիներ զինք կողոպտած են։ Ուստի դեսպանական ատեանի միջոցով, հրովարտակով մը, պատժել տուած է աւազակներուն եւ վերագրաւած ապրանքին մեծ մասը։
Արխանկելսկ էն Շուէտ անցած եւ 1695-ին, հոնկէ եգիպտական ապրանքով վերադարձացած է հայրենիք։
Ստորոգութիւն:Հայ վաճառականներ
Վիժում
Վիժում հղիութեան ընդհատում, ժամանակին բժշկութեան մէջ տարբեր դեղամիջոցներ օրինակ (միֆեպրիսթօն, բրոսթակլանտին) եւ վիրաբոյժական ձեւեր։ Սակայն այս դեղերը ոչ մէկ ազդեցութիւն ունին առաջին եռամսեային ։
Տեսակները
Վիժումը արքանդի եւ պտուղի կապի խախտումն է։ Պատճառներէն մի քանին (արեան հիւանդութիւններ, վիդամիններու պակասութիւնը, սրտի հիւանդութիւններ եւ այլն), սննդական եւ .... թունաւորում, ճառագայթային հիւանդութիւն, սեռական գործարաններու հիւանդութիւներ (արգանդին բորբոքում...), ինչպէս նաեւ ֆիզիգական հարցեր(ծանրութիւն բարձրացնելը, որովայնի վնասվածքը) ու հոգեկան ապրումները (վախ, հուզմունք)։
Ըստ դարմանատան ընթացքին՝ ինքնաբեր վիժումը կ'ըլլայ սպառնացող (արգանդի դեդեւ կծկումներ, կոնքի ցաւեր, չնչին արիւնային արտադրութիւն) սկսւող (արգանդի ցաւեր եւ կոնքի, անընդմէջ արիւնային արտադրութիւն արգանդի պարանը պահպանուած է, անգքը բակ է), «Ընթացքի մէջ» (արգանդի կծկումներ եւ ուժեղ ցաւեր, անընդհատ առատ արիւնային արտադրոգթիւն՝ արգանդի կարճցած պարանը)։ Սպառնացող եւ սկսւող վիժումի դէպքին հղիութեան պահպանումը հնարաւոր է (անկողինային ռեժիմ, արգանդի կծկումը դանդաղեցնող, նիյարդային համակարգը հանգստացող դեղանիւթեր, վիդամիններ), միւս անհնար ձեւերու դէպքին (ուժեղ արիւնահոսութիւններու ժամանակ կը մաքրուի արգանդի խոռոչը)։
Արհեստական վիժումը պտուղի հեռացումն է կամ հղի կնոջ մարմնի վրայ անմիջաբար ներգործելու միջոցով։ Կը տարբերին օրինական (բժշքական) եւ ապօրինի արհեստական վիժումներ։ Օրինական արհեստական վիժումը կը կատարուի հիւանդանոցներու պայմաններու մէջ վիրահատական միջամտութեամբ։ Վիժումը կը թոյլատրուի ժառանգաբար փոխանցւող ծանր հիւանդութիւններ, առողջական վիժակի համար վտանգաւոր հղութեան, ինչպէս նաեւ անցանկալի ծննդաբերութեան դէպքին։ Վիժումը կը կատարուի բժշքական մանրակրկիտ հետազորութիւններէն հետո՝ հղութեան առաջին 12 շաբթուայ ժամակետին։ Ապօրինի կը համարուի արտահիւանդանոցային պայմաններու (նոյնիսկ բժիշկի կողմէ) կատարւող ամէն տեսակի վիժում։ Ապօրինի վիժումը վտանգաւոր է կեանքի համար, ան կրնայ արգանդի պատռվածքի և ներքին գործարաններու վնասւածքներու պատճառ դառնալ։
Ծոց
Ծոց, ովկիանոսի, ծովի կամ լճի՝ ցամաքի մէջ մտած մաս ։ Ծոցի հիմնական ջրափոխանակութիւն, ջրաբանական (hydrological) ու ջրաքիմիական պայմանները նոյնանման են ջրաւազանի պայմաններուն, որուն մաս կը կազմէ եւ չի տարբերիր ։ Խոշորներէն են (Gulf of Alaska)Ալասքայի,(Bay of Bengal) Պենկալեան ծոցերը]] ։
Ովկիանոսի որոշ մասեր աւանդաբար ծոցեր կ'անուանուին ,հակառակ իրենց ջրաբանական առանձնայատկութիւններուն բնատիպ ծովեր են (Gulf of Mexico) (Մեքսիքական, Հուտսընի (Hudson Bay), Պարսից ծոցերը եւ այլն)։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ծոցեր
Ֆելիքս Մենտելսոն
Ֆելիքս Մենտելսոն Բարտոլդի (Jakob Ludwig Felix Mendelssohn Bartholdy, ), գերմանացի, հրեայ երգահան եւ խմբավար, դաշնակահար եւ երգեհոնահար, երաժշտութեան մէջ ռոմանթիկ ուղղութեան ակնառու ներկայացուցիչներէն մէկն է։ Ստեղծած է տարբեր ժանրերու բազմաթիւ ստեղծագործութիւններ՝ օրատորիաներ, սիմֆոնիաներ, համերգային նախերգանքներ, դաշնամուրի եւ ջութակի համար գրուած կոնցերտներ, անսամպլային գործիքներու երաժշտական երկեր, դրիոներ, քուարթետներ, քուինտետներ, օկտետներ եւ այլն։ Ան առաւել յայտնի է իր հարսանեկան քայլերգով (այսպես կոչված Մենտելսոնի քայլերգ)։
Կենսագրութիւն
Ֆելիքս Մենտելսոնի դաշնամուրի առաջին ուսուցիչը եղած է իր մայրը։ Ան Կոմպոզիցիայի եւ դաշնամուրի դասեր առած է նաեւ իր ժամանակի յայտնի երաժիշտներէն Կ. Ֆ. Ձելտերին (կոմպոզիցիա) եւ Լ. Բերգերին (դաշնամուր)։9 տարեկանին ելոյթներ ունեցած է եւ հռչակուած է որպես տաղանդաւոր դաշնակահար, իսկ 11 տարեկանին սկսած է ստեղծագործելու։ 1829 թուականէն սկսեալ Մենտելսոնը համերգներով շրջագայած է Անգլիա, Շոտլանդիա, Իտալիա, Ֆրանսաեւ այլ երկիրներ։ Նոյն թուականին Պերլինի մէջ անոր ղեկավարութեամբ կատարուած է Եոհան Սեբաստիան Պախի «Չարչարանքներ ըստ Մատթէոսի» ստեղծագործութիւնը՝ սկիզբ դնելով Պախի գրեթէ մոռցուած ժառանգութեան վերագնահատման։ Մենտելսոնի գլխաւորութեամբ բազմաթիւ համերգներ կազմակերպուած են Տիւսելտորֆի (1833-էն) եւ Լայպցիքի մէջ (1835-էն)։
1835 թուականէն ան եղած է «Գեւանդհաուզ» նուագախումբի խմբավարը։ 1841 թուականին երգահանին հրաւիրած են Պերլին՝ աշխատելու։ Մէկ տարի անց, ան վերադարձած է Լայպցիք։ 1843-ին, ան հիմնած է Գերմանիոյ առաջին երաժշտանոցը եւ ղեկավարած է «լայպցիքեան դպրոց»ը։
Համաշխարհային հռչակ կը վայելեն անոր ջութակի քոնցերտը, դաշնամուրի երկու քոնցերտները, յատկապէս «Երգեր Առանց Խօսքի» նուրբ մանրանուագները։ Մենտելսոնը գրած է նաեւ 5 սիմֆոնիա, լարային անսամպլներ, կանտատներ, երգեր եւ ռոմանսներ։ Գերմանական օրատորիայի պատմութեան մէջ արժանի տեղ ունին անոր «Պօղոս» եւ «Եղիա» ստեղծագործութիւնները։
3 Փետրուար
3 Փետրուար, տարուան 34-րդ օրն է։ 2 Փետրուար 3 Փետրուար  4 Փետրուար
Տօներ
Ստորոգութիւն:Փետրուար
Լեւոն Խեչոյեան
Լեւոն Վանիկ Խեչոյեան, հայրենի արձակագիր։
Կենսագրութիւն
1983-ին աւարտած է Գիւմրիի պետական մանկավարժական հաստատութեան բանասիրական բաժինը։ 1987-էն ապրած է Հրազդան քաղաքի մէջ։ 1988-էն անոր ստեղծագործութիւնները կը սկսին տպագրուիլ հանրապետական մամուլին մէջ։ Անդրանիկ ժողովածուն լոյս տեսած 1991-ին՝ «Խնկի ծառեր» վերնագիրով։ 1995-ին լոյս տեսած է «Արշակ արքայ, Դրաստամատ ներքինի» պատմավէպը։ «Արշակ արքայ, Դրաստամատ ներքինի» վէպը թարգմանուած է ռուսերէն ։
Վերջին՝ «Մհերի դրան գիրքը» լոյս տեսած է գրողին մահէն մէկ շաբաթ ետք՝15 Յունուար 2014-ին : Մասնակցած է Արցախեան գոյամարտին։
Լեւոն Խեչոյեանի ստեղծագործութիւնները թարգմանուած են ռուսերէն, ուքրաներէն, անգլերէն, սպաներէն եւ այլ լեզուներու։ Խեչոյեանի ստեղծագործութիւնները կը նկատուին Ի. դարու հայ ժողովուրդին վերապրած ողբերգութիւններուն ոգեկոչումը՝ 1915-ի Եղեռնէն մինչեւ Սպիտակի երկրաշարժը եւ 90-ականներու ազատագրական պայքարները, սակայն հոն կը բացակային առասպելականացումն ու հերոսացումը եւ անոնց փոխարէն առկայ է խորունկ վիշտը։
Հանրածանօթ գործերէն
Խեչոյեանի գործերէն հանրածանօթ են՝
Մրցանակներ
2000-ին «Սեւ գիրք, ծանր բզէզ» վէպին համար արժանացած է ՀՀ պետական «Ոսկեայ եղէգ» մրցանակին։
2013-ին ՀՀ Նախագահին հրամանագիրով պարգեւատրուած է «Հայրենիքին մատուցած ծառայութիւններու համար» 2-րդ աստիճանի շքանշանով, սակայն հրաժարած է ստանալէ ըսելով. "«Ես շնորհակալ եմ վստահութեան համար, սակայն երբ մեր երկրին մէջ սա չափի հասած են արտագաղթի ծաւալները, ու ատոր զուգահեռ՝ ընկերային ծանր պայմաններուն չդիմանալով՝ իմ ազատամարտիկ եղբայրքն այսօր նստացոյց կ'ընեն, ես այդ մետալն չեմ կրնար ընդունիլ» :"
Մահը
Մահացած է Երեւանի մէջ, ծանր հիւանդութենէ։
Ահմետ-Ճեւտեթ փաշա
Ահմետ-Ճեւտեթ փաշա (Ahmed Cevdet Paşa, Մարտի 27, 1822 - Մայիսի 25, 1895), Օսմանեան կայսրութեան թուրք տարեգիր։ Օսմանեան կայսրութեան
Վաղ կեանք եւ կրթութիւն
Ահմետ-Ճեւտեթ փաշա (յայտնի է նաեւ Հաճի Իսմայիլ Զատե անունով) ծնած է 1822 թ. Մարտի 27-ին, Պուլկարիայի Լովեչ քաղաքը։ Անոր սերունդը Եուլարկիրանօղլու նշանաւոր տոհմէն էր, որու անդամները պետական ծառայողներ էին եւ կը վարէին ռազմական, վարչական եւ կրօնական պաշտօններ։ Անոր պապը՝ Հաճի Ալի Էֆենտին կը փափաքէր, որ Ահմետ-Ճեւտեթը դառնար կրօնական ծառայող։ Ահմետ-Ճեւտեթ փաշան կրթութիւն կը սկսի ստանալ շատ վաղ տարիքէն։ Ան իր կրթութիւնը կը սկսի արաբերէնի քերականութիւնէն՝ Հաֆըզ Օմեր Էֆենտիի քով, որ Լովեչ քաղաքի մուֆթին էր (բարձրաստիճան հոգեւորական իրաւագետ-կրօնագետ եւ Ղուրանի մեկնաբան, որ սովորաբար գլխաւոր դատաւորի դեր կը կատարէր կրօնական-իրաւական գործերու քննութեան ժամանակ)։ Շատ շուտով ցուցաբերելով բարձր առաջադիմութիւն, Ահմետ-Ճեւտեթը կ'անցնի իսլամական գիտութիւններու ուսումնասիրմանը։
1836-ին ան կը սկսի ընթերցանութեամբ զբաղուիլ՝ Լովեչի դատաւորի տեղակալ Հաճի Էսրեֆի Էֆենտիի քով, որ Ահմետի տարիքին որդի ունէր։ Տղաները, որոնց երկուքի անունն ալ Ահմետ էր, հետագային յայտնի կը դառնան Ահմետ-Ճեւտեթ փաշա եւ Ահմետ Միտաթ փաշա անուններով։ Ահմետ-Ճեւտեթ փաշայի տարրական կրթութեանը կը յաջորդէ Օսմանեան կայսրութեան մէջ ընդունուած աւանդական իսլամական կրթութիւնը։ 1839 թուականէն անոր կրթութիւնը ալ աւելի կատարելագործուեցաւ, երբ ան տեղափոխուեցաւ Սթամպուլ եւ սորվեցաւ ու աւարտեց տեղի կրթական հաստատութիւնը՝ մետրեսեն՝ ստանալով տիպլոմ եւ իլմիի որակաւորում։ Սակայն ան միայն այսքանով չբաւարարուեցաւ այլ մետրեսեի կրթութեանը զուգահեռ, ուսումնասիրեց նաեւ մաթեմաթիկական գիտութիւններ՝ Կայսերական Ռազմական ճարտարագիտութեան դպրոցին մէջ։ Բացի ատկէ, Ահմետ-Ճեւտեթ փաշան նաեւ մեծ հետաքրքրութիւն կը ցուցաբերէր պատմագիտութեան նկատմամբ՝ որպէս տարբեր աղբիւրներու միջոցով մարդկութեան տարբեր բնագաւառներու փորձն ուսումնասիրելու միջոց։ Ան նոյնիսկ մինչեւ 30 տարեկանը լրացուց իր գիտելիքները՝ ուսումնասիրելով իսլամական, եւրոպական եւ միջազգային օրէնքները։
Պետական պաշտօնական գործունէութիւն
Մասնագիտական որակաւորում ստանալէն յետոյ Ահմետ-Ճեւտեթ փաշան կապ հաստատեց Մուսթաֆա Ռաշիտ փաշային հետ, որ նոր ստանձներ էր մեծ վեզիրի պաշտօնը։ Այս ծանօթութիւնը խոր հետք ձգեց Ահմետի վրայ։ Սակայն Մուսթաֆա Ռաշիտն այդ ընթացքին կը ձգտէր դառնալ ուլամայի անդամ եւ շատ ժամանակ չէր կրնար տրամադրել՝ Ահմետին իսլամական կրoնական օրէնքները սորվեցնելու համար, որովհետեւ ան կրնար խուսափիլ խնդիրներներէն, երբ ներկայացուեր բարեփոխումներու ծրագիրը։ Ահմետը նաեւ կը զգար այնպիսի անձնաւորութեան մը կարիքը, որ պարզ կերպով եւ կամաւոր իր հետ կը քննարկէր առկայ խնդիրները։ Ահմետը Մուսթաֆայի տան մէջ կը  նշանակուի իբրեւ անոր երեխաներու դաստիարակ եւ կը մնայ այդ պաշտոնին մինչեւ 1858 թուականը, երբ մահացաւ Մուսթաֆա Ռաշիտը։
Ահմետ-Ճեւտեթ փաշայի նոր ծանօթութիւնն ու կապը բարեփոխումներու կողմնակիցներու միութեան հետ նոր գաղափարներ հաղորդեց իրեն, որոնք կու գային պիւրոքրաթիայի եւ քաղաքականութեան աշխարհէն: Մինչեւ իսկ Ահմետը կը պահէր կապը ուլեմայի հետ, որ հաստատեր էր 1866 թուականէն, սակայն ան արդէն հանդէս կու գար որպէս պիւրոքրաթ՝ զբաղուելով կրթական եւ գաւառներու բարեփոխումներու խնդիրներով (Թանզիմաթ)։ 1850-51 թուականներուն Մուսթաֆա Ռաշիտը անոր նշանակեր էր դպրոցի մը տնօրէնը, որ պաշտօնապէս հաստատուած էր վերապատրաստելու ուսուցիչներուն՝ նոր աշխարհիկ կրթական համակարգի համար։ Ան նաեւ Կրթությեան յանձնաժողովի գրագրութեան պետն էր, որ կը մշակէր նոր օրէնքներ ու կանոնակարգեր՝ աշխարհիկ դպրոցներու համար։ Ըլլալով պետական բարձրաստիճան անձնաւորութիւն, Ահմետ-Ճեւտեթը մօտէն եւ աշխուժօրէն կը մասնակցի XIX դարու պետական-վարչական, քաղաքական-դիւանագիտական, մշակութային եւ կրթական գործերուն։ Միայն իր ծառայութիւններու եւ վարած պաշտօններու թուարկումը ցոյց կու տայ, թէ որքան ընդարձակ եւ բազմակողմանի եղեր է Ահմետ-Ճեւտեթ փաշայի գործունէութեան պետական ասպարէզը։ Մօտ 50 տարի ան ծառայեր է պետական բարձր կառոյցներու մէջ։ Վալիի պաշտօնով ան ծառայեր է Ատանա, Հալէպ, Մարաշեւ Սուրիա։ Վարած է շարք մը նախարարութիւններ՝ Հանրային կրթութեան (4 անգամ), Արդարաատութեան (դարձեալ 4 անգամ), Ներքին գործերու եւ Առեւտուրի։ Ահմետ-Ճեւտեթ փաշայի պետական ծառայութիւններու մէջ կարեւոր տեղ կը բռնէր անոր մասնակցութիւնը տարբեր վարչական-օրէնսդրական յանձնաժողովներու եւ խորհուրդներու մէջ՝ երկրի ռեֆորմներ (բարեփոխումներ) մտցնելու առթիւ (Թանզիմաթի նախապատրաստութիւնները)։ Այդ բոլոր պատասխանատու աշխատանքները չեն խանգարեր իրեն զբաղուիլ նաեւ գրականութեամբ։ Ունի բանաստեղծութիւններ, լեզուի եւ քերականութեան վերաբերող աշխատութիւններ եւ այլն։
Ահմետ-Ճեւտեթի պատմագրութիւնը
Իբրեւ պատմագիր Ահմետ-Ճեւտեթ փաշան կարեւոր տեղ կը զբաղեցնէ Օսմանեան տարեգրութեան ասպարէզի մէջ։ Անոր պատմագրական գործունէութիւնը սկսած է 1852 թուականին։ Ինչպէս տեսանք, ան ընդգրկուած էր պետութեան տարբեր կարեւոր բնագաւառներու գործունէութեան մէջ, ուստի իրեն յանձնարարուեցաւ կազմել Օսմանեան պետութեան տարեգրութիւնը՝ սկսելով Քիուչիւկ Քայնարճայի պայմանագրէն (կնքուած էր Օսմանեան եւ Ռուսական կայսրութիւններու միջեւ 1774 թ. Յուլիսին) մինչեւ Ենիչերիներու ջոկատի վերացումը, այսինքն՝ 1774-1826 թթ. տարեգրութիւնը (53 տարուայ պատմութիւն)։ Ան պաշտօնական տարեգիր (Վաքա-նիուվիս) եղեր է 1853-1856 թթ.։ Անոր պատմութիւնը, որ պատմագրութեան մէջ յայտնի է «Թարիխի Ճեւտեթ» անունով, բաղկացած է 12 ստուար հատորէ։ Ըստ կարգի, Ճեւտեթ փաշան 27-րդ տարեգիրն է Օսմանեան կառավարութեան պաշտօնական տարեգիրներու շարքին։ Ճեւտեթ փաշայի «Պատմութեան» ընդգրուած ժամանակաշրջանը կը զուգադիպի պատմական խոշոր, համաշխարհային նշանակութիւն ունեցող դէպքերու, ինչպիսիք են Ֆրանսական մեծ յեղափոխութիւնը եւ ատոր հետ կապուած բազմաթիւ իրադարձութիւնները, որոնց քիչ թէ շատ առնչութիւն ունէր թրքական կառավարութիւնը, եւրոպական երկիրներու, ինչպէս նաեւ Օսմանեան պետութեան եւ Ռուսաստանի միջեւ տեղի ունեցող պատերազմները եւ այլն։ Թուրքիան, իբրեւ Միջին Արեւելքի խոշոր իսլամական պետութիւն, այդ ժամանակամիջոցին կ'ապրէր իր քայքայման եւ կազմալուծման ամենածանր շրջանը։ Պետութեան եւրոպական մասը (կը կոչուէր Ռումելի) անոր տարածքներն աստիճանաբար կը կրճատուէին, քանզի պալքանեան ժողովուրդներու մէջ կը զարգանային ազատագրական տրամադրութիւններն ու պայքարը։ Ենիչերիներու անկարգութիւնները, բանակի լրիւ քայքայումն ու այլասերումը, վարչական շրջանակներուն մէջ (էյալեթներու մէջ)՝ յատկապես Արեւելքի մէջ, վեզիրներու, փաշաներու, միւթասարիֆներու եւ այլ պետական պաշտօնեաներու յաճախակի ապստամբութիւնները եւ իրարու դէմ մղած պատերազմները, ցեղերու անվերջ խլրտումներն ու կողոպուտները երկիրը հասցուցեր էին կործանման եզրին։ Պարզ է, որ երկրի ներքին այդ ծանր վիճակն առաւել դժուար կացութեան առջեւ դրած էին հպատակ քրիստոնեայ ժողովուրդներուն՝ հայերուն, յոյներուն։ Ահմետ-Ճեւտեթ փաշան իր «Պատմութեան» մէջ այդ բոլոր իրադարձութիւնները կու տայ բաւական հմտութեամբ եւ պարզութեամբ։ Իբրեւ ազատական գաղափարներու կրող, ան, ի հարկէ, առանց դուրս գալու իսլամական կրօնի եւ սուլթանական միապետութեան շահերու սահմաններէն, կը փորձէ տալ բոլոր դէպքերու քննութիւնն ու քննադատութիւնը։ Իբրեւ պատմագիր, ան բաւականին կը տարբերուի իր նախորդներէն, ինչ որ պայմանաւորուած է իր ժամանակով, ստացած կրթութեամբ եւ պետութեան մեջ գրաւած բարձր դիրքով։ Ահմետ-Ճեւտեթ փաշան իր «Պատմութեան» հսկայածաւալ հատորներուն մէջ պատմական դէպքերը կը լուսաբանէ եւ կը վերլուծէ պաշտօնական փաստաթուղթերու, եւրոպական եւ իսլամական պատմական բազմաթիւ աղբիւրների հիման վրայ։ Ահմետ-Ճեւտեթ փաշան կը քննադատէ նոյնիսկ սուլթաններուն, հակառակ որ սուլթանը, իբրեւ իսլամական խալիֆա (Մարգարէի փոխանորդը), սուրբ անձնաւորութիւն կը համարուէր եւ անքննադատելի էր։ «Թարիխի Ճեւտեթը» տպագրուած է քանի մը անգամ։
Ահմետ-Ճեւտեթ փաշա՝ հայերու մասին
Ահմետ-Ճեւտեթ փաշան, իր պատմութեան ընթացքին, տարբեր առիթներով բազմաթիւ անգամ կ'անդրադառնայ հայ ժողովուրդին՝ ռուս-թրքական, թուրք-պարսկական պատերազմներու կամ թուրք-վրացական յարաբերութիւններու մասին գրած ժամանակ։ 1778 թ. դեպքէրու մասին խօսած ժամանակ, Ահմետ-Ճեւտեթ փաշան կը գրէ.
Իսկ խօսելով 1786 թուականի դէպքերէն, Ահմետ-Ճեւտեթ փաշան շատ տխուր գոյներով կը նկարագրէ երկրի ներքին քաղաքական-վարչական վիճակը, կը յայտնէ, որ որոշ ժամանակէ ի վեր բռնութիւններու ու անիրաւութիւններու ամէն սահմանն անցեր էր Օսմանեան կայսրութեան, ռայաները մեծ թշուառութեան ենթարկուեր էին, իրենց երկիրն ու հայրենիքը թողնելով՝ ցիր ու ցան եղեր։ Իսկ ատոր պատճառն այն էր, ինչպէս կը հաղորդէ պատմագիրը, որ երկրի մանր ու խոշոր բոլոր պաշտօնեաները իրենց անձնական շահի համար աղքատներէն շատ աւելի գումար կը գանձէին իբրեւ հարկ, քան սահմանած էր պետութիւնը։ Այդ հարկերու գանձումը յաճախ կ'ուղեկցուէր բռնութիւններով ու դաժանութեամբ։ Ահմետ-Ճեւտեթ փաշան կը շեշտէ, որ նուիրական շարիաթին հակառակ, ռայաներէն մինչեւ անգամ օրորոցի երեխաներէն ճիզիե (հարկատեսակ) կ'առնէին։
Կեանքի վերջին տարիները
Ահմետ-Ճեւտեթ փաշան դուրս գալով պետական ծառայութիւնէն, մէկ-երկու տարի զբաղուեցաւ իր երկու դուստրերու՝ Ֆաթիմայի եւ Էմինի կրթութեամբ եւ աւարտին հասցուց Օսմանեան տարեգրութեան իր հատուածը, որը, ինչպէս նշուեցաւ, յայտնի է «Թարիխի Ճեւտեթ» անունով։ Այդ ընթացքին ան նաեւ ամբողջացուց եւս երկու պատմական աշխատութիւն՝ Թեզաքըր (Յուշեր) եւ Մարուզաթ։ 1886 թ. ան նշանակուեցաւ Արդարադատութեան նախարար, բայց չորս տարի անց հրաժարական տուաւ՝ մեծ վեզիր Եուսուֆ Քամիլ փաշայի հետ տարաձայնութիւններու պատճառով։ Ատկից յետոյ Ահմետ-Ճեւտեթ փաշան հանդէս կու գար որպէս աւագ սերունդի քաղաքական գործիչ մինչեւ իր մահը (Սթամպուլ, 1895 թ. Մայիսի 25-ին)։ Անոր թաղեցին Սթամպուլի Ֆաթիհ Մեճիթ գերեզմանատունը։
Օգտագործուած աղբիւրներ
«Թրքական աղբիւրները Հայաստանի, հայերու եւ Անդրկովկասի միւս ժողովուրդներու մասին», հտ. Ա, Երեւան, 1961 թ.:
Ստորոգութիւն:Թուրք տարեգիրներ Ստորոգութիւն:19-րդ դարու Օսմանեան կայսրութեան գրողներ Ստորոգութիւն:Փաշաներ Ստորոգութիւն:Օսմանեան կայսրութեան քաղաքականութիւն Ստորոգութիւն:Թուրքիայի պատմութիւն Ստորոգութիւն:Օսմանեան կայսրութեան գրողներ Ստորոգութիւն:Օսմանեան կայսրութեան քաղաքական գործիչներ
Ճոն Ռոնալտ Ռուէլ Թոլքին
Ճոն Ռոնալտ Ռուէլ Թոլքին (John Ronald Reuel Tolkien; 3 Յունուար 1892 - 2 Սեպտեմբեր 1973), անգլիացի հանրահռչակ գրող եւ բանասէր, Օքսֆորտի համալսարանի փրոֆեսոր, ուր դասավանդած է անգլոսաքսոնական լեզու (1925-1945), այնուհետեւ՝ անգլերէն լեզու եւ գրականութիւն (1945-1959)։ Դաւանանքով կաթոլիկ։ 1972 թուականի Մարտ 28-ին Թոլքինի կը շնորհուի Բրիտանական կայսրութեան քոմանտորի կոչում։ Գրած է հիմնականին մէջ Բարձր ֆենթէզի ժանրի մէջ։ Անոր ամենայայտնի ստեղծագործութիւնները «Հոպիթ» եւ «Մատանիներուն տիրակալը» վէպերն են։
Ծանոթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:3 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:2 Սեպտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:1892 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1973 մահեր
Կոթողեան
Կոթողեան, հայկական մականուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ Ստորոգութիւն:Հայկական մականուններ
Հոկտեմբերեան Յեղափոխութիւնը Եւ Հայաստանը
24-25 Հոկտեմբեր 1917-ին (նոր տոմարով՝ նոյեմբեր 7-8-ին) պոլշեւիկեան կուսակցութիւնը՝ Վլատիմիր Լենինի ղեկավարութեամբ, զինուած ապստամբութեան միջոցով Պետրոգրադի մէջ տապալած է ժամանակաւոր կառավարութիւնը։ Խորհուրդներու (սովետ) 2-րդ համառուսաստանեան համագումարի ընթացքին ստեղծուած է ժողովրդական կոմիսարներու խորհուրդ (ժողկոմխորհ)՝ Վ. Լենինի նախագահութեամբ, որ ստացած է երկիրը կառավարելու լիազորութիւններ՝ մինչեւ Սահմանադիր ժողովի հրաւիրումը։
Անդրկովկասի արձագանգները
Իրավիճակի կտրուկ շրջադարձը անակնկալի բերած է Անդրկովկասի ազգային քաղաքական ուժերուն։ Թիֆլիսի պատգամաւորներու խորհուրդին եւ գործկոմի համատեղ նիստին ընդունուած է բանաձեւ՝ ժողովրդավարական իշխանութիւն ստեղծելու եւ Սահմանադիր ժողով հրաւիրելու մասին։ ՀՅԴ-ն, որ նոյնպէս ընկերվարական ուղղուածութեան կուսակցութիւն էր, քննադատած է պոլշեւիկամէտ քայլերը, իսկ ամբողջ աշխարհի մէջ ընկերվարութեան (սոցիալիզմի) հաստատման Վ. Լենինի թեզը համարուած է պատրանք։ Շուտով Անդրկովկասի քաղաքական ուժերու զգուշաւոր դիրքը պոլշեւիկներու նկատմամբ վերածուած է անվստահութեան, նոյնիսկ թշնամութեան։ Երբ պարզ դարձած է պատերազմի նկատմամբ պոլշեւիկամէտ մօտեցումը՝ պատերազմը պետք էր դադրեցնել, իսկ գրաւուած բոլոր տարածքները առանց որեւէ պայմանի վերադարձնել իրենց նախկին տէրերուն, Անդրկովկասի մէջ ուժեղացած է Ռուսաստանէն անջատուելու ձգտումը։ Մինչդեռ հայ քաղաքական կուսակցութիւնները յոյս ունէին ռուսներու արդէն գրաւուած Արեւմտեան Հայաստանը միացնել Ռուսաստանին կամ վերջինիս հովանավորութեամբ ստեղծել ինքնավարութիւն։ Տրապիզոնի նահանգի նկատմամբ հաւակնութիւն ունեցող վրացիները նոյնպէս դէմ էին գրաւուած հողերու վերադարձման։ Այս եւ այլ հանգամանքներ դրդրած են Անդրկովկասի ազգային կուսակցութիւններուն՝ երկրամասին մէջ ստեղծելու իրենց իշխանութեան մարմինները։