cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հայ Դատի Յանձնախումբ
Հայ դատի յանձնախումբերը
Հայ դատին կից կը գործէ հետազօտական կեդրոն, որ կ'ուսումնասիրէ եւ կը վերլուծէ իրադրութիւնը Հայաստանի մէջ, Անկախ պետութիւններու համագործակցութեան եւ Թուրքիոյ մէջ։ Անոր ջանքերով մասնաւորապէս լոյս տեսած են հայոց ցեղասպանութեան, Արցախի եւ Ազրպէյճանի իրադրութեան վերաբերող շարք մը աշխատութիւններ։
Հայ դատի տեղական յանձնախումբերը կը գործէն Եւրոպայի, Մերձաւոր Արեւելքի, Լատինական Ամերիկայի շարք մը երկրներու մէջ, 1991-էն՝ Երեւանի մէջ։ Եւրոպայի, յատկապէս Ֆրանսայի եւ Գերմանիոյ մէջ գործող Հայ դատի յանձնախումբերը 1970-1980-ական թուականներուն զգալի աշխատանք կատարեցին հայկական հարցին վերաբերեալ միջազգային հասարակական կարծիքի ձեւաւորման ուղղութեամբ, եւ նպաստեցին հայկական հարցին քննարկման՝ Եւրոխորհրդարանին մէջ։
Ստորոգութիւն:Հայկական հարց
Տե՛ս նաեւ
ՀՅԴ Եւրոպայի Հայ դատի գրասենեակ
Շողիկ Թորոսեան
Կենսագրութիւն
Շողիկ Թորոսեանի մայ­րը Խար­բեր­դէն է, հայրը՝ Մա­րա­շէն : Ծնողքի քաջալերանքներով հետեւած է երաժշտական ուսման: 16 տարեկանին կը սկսի հետեւիլ ձայնամարզութեան դասընթացքներու: Թագուհի Թեքեան եղած է իր ուսուցչուհին: Երաժշտական կրթութիւն ստացած է «Բարսեղ Կանաչեան» երաժշտանոցին մէջ, որ գերազանցութեամբ աւարտած է 2007-ին: Կարճ ընթացք մը կը վարէ «Ռատիո Սեւան»ի «Մանուկներու աշխարհ» հաղորդաշարը :
Յաճախած է Լեւոն եւ Սոֆիա Յակոբեան վարժարան ապա Ամերիկեան Համալսարան American University of Beirut (AUB):
Շողիկ Թորոսեանի ա­մու­սինը՝ Ռաֆ­ֆի Թո­րո­սեա­ն, որ մաս­նա­գի­տու­թեամբ Ելեկտրականութեան-Ճարտարագէտ է, նոյնպէս երաժշտասէր է :
Համերգներ
2007-ին, կը սկսի իր համերգային գործունէութիւնը: 2009-էն սկսեալ գրեթէ ամեն տարի մենահամերգ կ'ունենայ Պէյրութի մեջ: Մենահամերգներով հանդէս եկած է Հայաստան, Պուլկարիա եւ ԱՄՆ: 2014 եւ 2015 թուականներուն յաջորդաբար կը հրաւիրուի  ելոյթ ունենալու ՀՀ սփիւռքի նախարարութեան կազմակերպած «Իմ Հայաստան» փառատօնին: Հարկ է նշել, որ Շողիկ Թորոսեան միակն էր, որ  ներկայացուց Լիբանանը «Երգում ենք Կոմիտաս» փառատօնին: 2015-ի Սեպտեմբերին ալ նշանակուած էր International Association of Singers-ի Լիբանանի ներկայացուցիչ :
Համերգ՝ Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակին
Սոփրանօ Շողիկ Թորոսեանի դասական բարձրորակ համերգը տեղի ունեցաւ 28 Մարտ 2015-ին, կազմակերպութեամբ Համազգայինի Լիբանանի Շրջանային վարչութեան եւ հովանաւորութեամբ տէր եւ տիկին Յովիկ եւ Մարալ Քիւրքճեաններու, Պէյրութի ամերիկեան համալսարանի «Էսեմպլի հոլ» սրահին մէջ: Յայտագիրին առաջին բաժինը, որ նուիրուած էր Հայոց ցեղասպանութենէն վերապրած մեծ երաժիշտին` Կոմիտաս վարդապետին, Շողիկ Թորոսեան կրցաւ փոխանցել Կոմիտասի դիւթիչ երաժշտութեան արժէքը :
Համերգ՝ Արցախեան քառօրեայ պատերազմի հերոսներուն
7 Փետրուար 2018-ին, սոփրանօ Շողիկ Թորոսեան Երեւանի Կոմիտասի անուան կամերային տան մէջ համերգ ունեցաւ Հայաստանի սիմֆոնիկ նուագախումբին հետ` ղեկավարութեամբ Սերգէյ Սմբատեանի, նոր երգ թողարկած է` նուիրուած Արցախեան քառօրեայ պատերազմի հերոսներուն:
«Թալիշի դիրքերուն մէջ» կոչուող ստեղծագործութեան երաժշտութիւնը գրած է լիբանանահայ Վահրամ Էմմիեան, խօսքերը` արցախցի Միքայէլ Հաճեան: Երգը նուիրուած է Արցախեան քառօրեայ պատերազմի նահատակներ` Նորայր Հաջեանին եւ Սարգիս Խաֆալեանին :
Պէյրութի նաւահանգիստի զոհերու յիշատակին
2 Սեպտեմբեր 2020-ին, երեկոյեան ժամը 5:00-ին, Պէյրութի նաւահանգիստի պայթումի հանդիպակաց վայրին վրայ` «Պանդուխտ»ի յուշակոթողին դիմաց, տեղի ունեցաւ հոգեհանգստեան պաշտօն` պայթումի զոհերուն յիշատակին, ինչպէս նաեւ աղօթք բարձրացուեցաւ առ Աստուած` Լիբանանի վերականգնումի մաղթանքով եւ վիրաւորներու ապաքինման համար: Այս նախաձեռնութեան իրենց մասնակցութիւնը բերին Համազգայինի «Գուսան» երգչախումբը եւ սոփրանօ Շողիկ Թորոսեան :
Համաշխարհային Երաժշտութեան Մրցոյթ, Վիեննա 2020 - «Ազգային Մրցանակ»
7 Յուլիս 2020-ին, Վիեննայի մէջ տեղի ունեցած 28-րդ Համաշխարհային Երաժշտութեան մրցոյթի միջազգային դատական կազմի անդամները Շողիկ Թորոսեանին արժանացուցին «Ազգային Մրցանակ»ին՝ դառնալով Լիբանան առաջին մրցանակիրը : WORLD MUSIC COMPETITION VIENNA 2020 "NATIONAL PRIZE" LEBANON'S 1-ST PRIZE - 28th world music competition.
Գէորգ Քանանեան
Գէորգ Քանանեան Եղիայի (Իլիա) (1836 Ղզլար,- 1897 Մոսկուա), հայ մանկավարժ, պատմաբան, հասարակական գործիչ։
Կենսագրութիւն
Աւարտեր է Սթավրոփոլի երկրամասի (Stavropol Krai) (Gymnasium) կիմնազիան (այսինքն՝ հանրակրթական միջնակարգ ուսումնական հաստատութիւնը) (1854), Մոսկուայի համալսարանի պատմա-լեզուագրական կաճառը (1858)։ 1861 թուականին ստացեր է մագիստրոսի աստիճան։ 1861-1881 թուականներուն եղեր է Լազարեան ճեմարան]]ի տեսուչ, 1881-1897 թուականներուն՝ վերատեսուչ։ Դասաւանդեր է Մոսկուայի համալսարանի, Լազարեան ճեմարանի, ինչպես նաեւ Ցիմերմանի արական կիմնազիայի մէջ։ Քանանեանի գործունէութեան շրջանին ճեմարանը վերածուեր է բարձրագոյն դպրոցի։ Իր նախաձեռնութեամբ կառուցուեր են մարմնամարզական դահլիճ, ննջարաններ՝ գիշերօթիկ սաներու, ինչպէս նաեւ առանձին մասնաշէնք՝ մասնագիտական դասարաններու եւ գրադարանի համար։ Քանանեան «Գամառ–Քաթիպա» գրական ընկերութեան հիմնադիրներէն է (1854)։ Քանանեանի «Եղբայրական օգնութիւն Թուրքիայի տառապեալ հայերրուն» ժողովածոյի եւ հայ պարբերականներու մէջ յօդուածներ հրատարակեր է արեւմտահայերու կեանքի, ինչպէս նաեւ Լազարեան ճեմարանի պատմութեան վերաբերեալ։ Քանանեանի կտակի համաձայն 1901 թուականին Նոր Ջուղայի մէջ հիմնուեր է Գէորգ Քանանեան երկսեռ դպրոցը, որը 1915-1916 ուսումնական տարիին վերածուեր է Օրիորդաց դպրոցի։
Երկեր
Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:Մոսկուայի պետական համալսարանի շրջանաւարտներ Ստորոգութիւն:Մոսկուայի պետական համալսարանի դասախօսներ
Առնօ Գետ
Առնօ գետը Իտալիոյ մէջ կը գտնուի։ Ամենակարեւոր կեդրոնական գետերէն է Դիպեր գետէն ետք։
Աղբիւրը եւ Ճամբան
Կ'անցնի Ֆլօրենս, որ կ'անցնի Բօնդէ Վիխիոյի տակէն եւ Սանդա Դրինիդա կամուռջէն (շինուած է Պարդոլոմէօ Ամմանադի կողմէ բայց ներշնչուած է Միշելանկելոյէն): Գետը հեղեղած է այս քաղաքը ժամանակին ընթացքին, մօտ 1966-ին, 4500 խորանարդային մեթր ամէն երկուարկեան։
Հեղեղը Նոյեմբեր 4, 1966-ին փլած է Ֆլորենս, մեցուցած է ամենաքիչ 40 անձ եւ քանդելով միլիոնով գործեր եւ արուեստներ եւ գիրքեր։ Նոր դեքնիքներ ներշնչուած են այս հեղեղատէն, բայց նոյնիսկ 40 տարի ետք հարիւրաւոր գործեր դեր չէ եղած։
Ստուգաբանութիւն
Լատինէն «Առնոս»էն յառաջ եկած է։ Բանասէր Հենզ Գրահը կապած է տեղանունը Բալէօ-Եւրոպական Առնօ եւ ատկէ յառաջ եկած է
Մուսա Ալ-Սատր
Մուսա Ալ-Սատր (السيد موسى الصدر, ) իրանցի-լիբանանցի շիա իսլամ փիլիսոփայ եւ շիա իսլամ կրօնական ղեկավար է : Ծնած է Իրանի Քոմ քաղաքին մէջ ու մասնակցած բազմաթիւ կրօնագիտական դասընթացքներու եւ սեմինարներու Իրանի մէջ։ Ան կը մեկնի Նաժաֆ, ուր կրօնագիտութիւն կ'ուսանի, սակայն 1958-ի իրաքեան յեղափոխութենէն ետք կը վերադառնայ Իրան:
Ան կը պատկանի Լիբանանի Ժապալ Ամելի Մուսաուի գերդաստանին պատկանող Սատր ընտանիքին: Մուսաուի գերդաստանը Մուհամմէետ մարգարէի դուստր Ֆաթիմայի եւ եօթներորդ շիա իմամ Մուսա Ալ-Քատիմի ժառանգորդն է: Այս պատճառով ալ Մուսա Ալ-Սատրի կը տրուի սայյիտ տիտղոսը: 1958-ի Իրաքէն վերադարձէն քանի մը տարի ետք, Սատր կու գայ Սուր, Լիբանան Պրուժերտի եւ Հաքիմ այաթոլլաներու լրտես: Ֆուատ Աժամի զայն կը կոչէ մեծ արդի շիա քաղաքական մտածող եւ հրահանգող : Ան Լիբանանի շիա իսլամութիւնը «համայնքի կը վերածէ» : Լիբանանի մէջ, ան կը հիմնէ եւ կը վերականգնէ բազմաթիւ կազմակերպութիւններ, ինչպէս՝ դպրոցներ, բարեսիրական կազմակերպութիւններ եւ Ամալ շարժումը:
Ընդառաջելով Մուամմար Ալ-Քատտաֆիի հրաւէրին, 25 Օգոստոս 1978-ին, Սատր եւ երկու ընկերակիցներ կը մեկնին Լիպիա՝ տեսակցութիւն ունենալու կառավարական անձնաւորութիւններու հետ: Անոնք վերջին անգամ կը յայտնուին 31 Օգոստոսին, որմէ ետք անոնցմէ որեւէ լուր չկայ: բազմաթիւ տարակարծութիւններ կը շրջանառուին Սատրի աներեւութացումին գծով, սակայն ոչ մէկը փաստուած է:
Նախնական կեանք
Մուսա Ալ-Սատր ծնած է 4 Յունիս 1928-ին, Շեհարմարտան թաղամաս, Քոմ, Իրան :
Որպէսզի ազդեցիկ դառնայ իր երկրին կեանքին մէջ, ան կը նկատէ, որ պէտք է քաջատեղեակ ըլլայ արդի գիտութեան եւ ժամանակակից աշխարհին, ուստի ան կրօնական դասերուն կողքին կը ստանայ աշխարհիկ կրթութիւն: Ան կը տեղափոխուի Թեհրան, ուր կ'աւարտէ իսլամական դատավարութիւնը (Ֆիքհ), Թեհրանի համալսարանին մէջ քաղաքական գիտութիւններ կ'ուսանի եւ անգլերէն ու ֆրանսերէն կը սորվի : Ապա, կը վերադառնայ Քոմ, Ալլամա Մուհամմէտ Հիւսէյն Թապաթապայի հետ կրօնագիտութիւն եւ իսլամական փիլիսոփայութիւն սորվելու համար :
Իրաքի մէջ
Իր հօր մահէն ետք, 1953-ին կը մեկնի Նաժաֆ՝ Մուհսին Ալ-Հաքիմ եւ Ապուլ Քասիմ Խուի այաթոլլաներուն հետ կրօնագիտութիւն սորվելու համար : Հոն, ան Այաթոլլահ Հաքիմի, շէյխ Մորթեզա Ալ-Եասինի, Այաթոլլահ Ապուլ Քասեմ Խուիի, շէյխ Հոսէյն Հիլլիի եւ շէյխ Սատրա Պատքուպահիի նման ուսուցիչներ ունեցած է, որոնք Այաթոլլահ Պրուժերտիի մահէն ետք կը դառնան մարժաներ: Մուսա Ալ-Սատր Նաժաֆի մէջ մուժթահիտ կը դառնայ: 1955-ին, ան կ'այցելէ Լիբանան, ուր հանդիպում մը կ'ունենայ Ապտ Ալ-Հոսէյն Շարաֆըտտինի հետ: Ան նախապէս տեսած էր Շարաֆըտտինը 1936-ին, երբ իր ընտանիքը զինք հիւրընկալած է Իրանի մէջ։ Նոյն տարին, ան կը վերադառնայ Նաժաֆ եւ 1956-ի աշնան կ'ամուսնանայ Այաթոլլահ Ազիզոլլահ Խալիլիի դուստրին հետ :
Վերադարձ դէպի Իրան
Իրաքի 1958-ի յեղափոխութենէն եւ վարչակարգի փոփոխութենէն ետք, Սատր կը վերադառնայ Իրան: Հոն, ան կ'ընդունի Այաթոլլահ Շարոաթմատարիի կողմէ ղրկուած Ալի Տաւանիի առաջարկը ու կը դառնայ Ալաթոլլահ Պրուժերտիի կողմէ հովանաւորուած Քոմի Հաուզային մէջ լոյս տեսնող «Տարշայի ազ մաքթապ-է իսլամ»-ի («Մաքթապ-է իսլամ») խմբագիրը: Ան կը սկսի ներդրել երրորդ բաժինին, որ կը կեդրոնանար իսլամական տնտեսութեան վրայ։ Յետագային, այս բաժինին մէջ գրած իր յօդուածները առանձին գիրքի մը մէջ կը հրատարակուին: Սատր կը դառնայ պարբերաթերթին «ընդհանուր խմբագիրը»: Դեկտեմբեր 1959-ին, բազմաթիւ հիմնադիրներու հետ ան կը լքէ պարբերաթերթի աշխատանքը :
Մեկնում դէպի Լիբանան
Ալ-Սատր իբրեւ Այաթոլլահ Պրուժերտիի ներկայացուցիչ Իտալիա մեկնելու առաջարկը մերժելով, կը մեկնի Նաժաֆ: Այդտեղ, Ալ-Սատր Այաթոլլահ Մուհսին Ալ-Հաքիմի ստիպումով կ'ընդունի Սուրի մէջ շիա ղեկավար դառնալու հրաւէրը՝ յաջորդելով Ապտիւլ Հուսէյն Շարիֆ Ալ-Տինի, որ մահացած էր 1957-ին: Ան կը հասնի Սուր 1959-ին ՝ իբրեւ Այաթոլլահ Պրուժերտիի եւ Այաթոլլահ Հաքիմի լրտես : Ընդառաջելով շարք մը կրօնաւորներու խնդրանքին, ան քանի մը անգամ կ'այցելէ Իրան, ուր ան կը դասախօսէ շարք մը կրօնական նիւթերու շուրջ, ինչպէս՝ «Իսլամութիւնը կեանքի կրօն մըն է» եւ «Աշխարհը պատրաստ է իսլամութեան ձայնը լսելու»: Վերջինս կը խօսէր Լիբանանի մէջ իր փորձառութեան մասին՝ կարեւոր նկատելով իսլամներու բարելաւման գործընթացը :
1967-ին, իմամ Ալ-Սատր կ'այցելէ Արեւմտեան Ափրիկէ՝ նպատակ ունենալով հանդիպելու այդ շրջանի լիբանանցի համայքին հետ, հետազօտելու անոնց աշխատանքները եւ կապելու զանոնք իրենց հայրենիքին: Ան հանդիպում կ'ունենայ Փղոսկրեայ Ափունքի նախագահ Ֆելիքս Հուֆուէ-Պուայնիի եւ Սենեկալի նախագահ Լէոփոտ Սետար Սենղորի հետ ու յատկանշական հոգատարութիւն կը ցուցաբերէ Սենեկալի որբերուն: Սենղոր կը գնահատէ իմամին աշխատանքը՝ նշելով, որ ան շատ մեծ հետաքրքրութեամբ կը հետեւի անոր աշխատանքներուն, որոնք շատ մեծ ազդեցութիւն ունին քաղաքացիներուն միջեւ սիրոյ եւ հաւատքի զգացումներու տարածման գործին մէջ :
Սատր, որ հանրածանօթ կը դառնայ իմամ Մուսա անունով, պաշտպանը կը դառնայ Լիբանանի շիա իսլամ բնակչութեան, որ այդ ժամանակ տնտեսապէս եւ քաղաքականապէս շատ յետամնաց էր :
Ըստ Վալի Նասըրի, Սատր տքնաջան աշխատանք կը տանի իր համայնքը զարգացնելու, անոնց ձայնը լսելի դարձնելու եւ զանոնք պատերազմներէ եւ ներքին խռովութիւններէ պաշտպանելու ուղղութեամբ : Սատր կը վայելէ լիբանանցիներու համակրանքը՝ առանց համանքային խտրականութեամբ բոլորին գործնական օգնութիւն ցուցաբերելով : Ան պարկեշտ կ'երեւի եւ կ'ուզէ, որ մարունի համայնքը ետ քաշէ իր ուժերուն մէկ մասը՝ նպատակ ունեալով այս երկու համայնքներուն միջեւ խաղաղ կապեր հաստատել :
1969-ին, իմամ Մուսա Ալ-Սատր կը նշանակուի Լիբանանի մէջ Շիա Իսլամութեան Բարձրագոյն Ժողովի պետը (المجلس الإسلامي الشيعي الأعلى), ինչ որ կը նպաստէ կառավարութեան մէջ շիա համայնքի ձայնը ազդեցիք դառնալուն:
Յաջորդ չորս տարիներուն, Սատր յարաբերութեան մէջ կը մտնէ Սուրիոյ Ալաուիներուն հետ՝ նպատակ ունենալով իրենց քաղաքական ուժերը միացնելու 12-ական շիաներուն հետ: Ըստ ապատեղեկատուութիւններու, Ալաուի կրօնքը իբրեւ շիա իսլամութեան ճիւղաւորում ի յայտ կու գայ Յուլիս 1973-ին, երբ ինք ու ալաուի կրօնական պետերը միասին ալաուի միւֆթի մը կը նշանակեն 12-ական համայնքին մէջ :
Ան կը վերականգնէ Ժամիաթ Ալ-Պիրր ուալ-Իհսան բարեսիրական կազմակերպութիւնը, որ հիմնուած էր Սալիհ Մոհամմէտ Շարաֆըտտինի կողմէ եւ Սուրի մէջ գտնուող Ընկերային Կազմակերպութիւն որբանոցին համար դրամահաւաք կը կազմակերպէ: 1963-ին, Սատր կը հիմնէ կարի դպրոց եւ մանկամսուր մը, որ կը կոչուի «Աղջիկներու տուն» (Պէյթ ըլ-ֆաթաթ): Նոյն տարին, ան կը հիմնէ Իսլամական գիտութիւններու հիմնարկը: 1964-ին, Սատր կը հիմնէ Պուրժ Ալ-Շամալիի արհեստից հիմնարկը, որուն շինութիւնը կը ֆինանսաւորուի շիա բարերարներու, դրամատնային վարկերու եւ Լիբանանի կրթութեան նախարարութեան կողմէ : 1974-ին, Հուսէյն Ալ-Հուսէյնիի հետ կը հիմնէ «Զրկուածներու շարժում»-ը՝ ամրապնդելու համար շիաներու տնտեսական եւ ընկերային իրավիճակը: Անոնք Հարաւային Լիբանան] տարածքին կը հիմնեն բազմաթիւ վարժարաններ ու դարմանատուներ, որոնցմէ շատեր մինչեւ այսօր կը գործեն : Պէյրութի մէջ մզկիթի մը մէջ ծոմապահութեամբ, Սատր կը փորձէ Լիբանանի Քաղաքացիական Պատերազմի մղող վայրագութիւններ կանխարգիլելու համար: Լիբանանի բոլոր համայնքները այցելութիւն կու տան Սատրի: Միասնութեան նիստ կազմելու միտքը կու գայ այս հանդիպումին ընթացքին եւ Սատր կը յաջողի կարճ ժամանակի համար խաղաղութիւն հաստատել :
Պատերազմի ժամանակ, ան կը հակի Լիբանանի Ազգային Շարժման եւ Զրկուածներու շարժման ու Մուսթաֆա Շարանի հետ համագործակցելով կը հիմնէ Աֆուաժ ալ-Մուքաուամաթ ալ-Լուպնանիա (أفواج المقاومة اللبنانية) խումբը, որ աւելի կը ճանչցուի Ամալ Շարժում անունով ) : Այս կազմակերպութիւնը կը համախմբէ երիտասարդներն ու Հուսէյնի եւ Մուսաուի ընտանիքներու զարգացած սերունդը : Շիաները կը դառնան միակ մեծ համայնքը առանց զինեալ խմբաւորումի զինուորական գետնի վրայ։ Ամալ կը ստեղծուի Սատրի կողմէ շիա իսլամներու իրաւունքներն ու շահերը պաշտպանելու համար :
1976-ին՝ երբ Սուրիա կը յարձակի Լիբանանի վրայ, Սատր կը կասեցնէ Սուրիոյ տուած իր օժանդակութիւնը : Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ, ան աշխուժօրէն կը համագործակցի Մուսթաֆա Շամրանի, Սատեծ Ղոթպզատեհի եւ այլ իրանցի իսլամական շարժման պարագլուխներու հետ : Սատր եւ Շամրան շատ կարեւոր դեր կը խաղան Իրանի Իսլամական Յեղափոխութեան մէջ։ Անոնք ձեռնամուխ կ'ըլլան Իրանէն դուրս շահին դէմ կատարուող ցոյցերուն: Ըստ Ամալի ներկայացուցիչ Ալի Խարիսի, Մուսա Սատր ու Շամրան իրանեան յեղափոխութեան նեցուկն էին եւ ոչ ոք չի կրնար այս յեղափոխութեան մասին առանց իրենց մասին անդրադառնալու, խօսիլ :
Աւելին, Սատր միջոց մըն էր Սուրիոյ օրուան նախագահ Հաֆէզ Ալ-Ասատի եւ Իրանի շահին՝ Մուհամմէտ Ռեզա Փահլաւիի հակառակորդներուն միջեւ :
Անձնական կեանք
Սատր շատ մօտիկ ազգականական կապեր կ'ունենայ Իրանի, Լիբանանի եւ Իրաքի քաղաքական գործիչներու հետ: Իրանցի Սատեք Թապաթապէյը Սատրի զարմիկն է   : Մուհամմէտ Խաթամին իր զարմիկին ամուսինն է : Իսկ Այաթոլլահ Խոմէյնիի որդին՝ Ահմատ Խոմէյնին ամուսնացած է իր զարմիկներէն մէկուն հետ : Սատրի որդին ամուսնացած է Խոմէյնիի թոռան հետ : Սատրի քոյրը՝ Ռապապը, բարեսիրական գործերով կը զբաղի, Իտալիոյ մէջ սորված է գեղանկարչութիւն ու ստացած է տոքթորական վկայական  :
անհետացում
Մուամմար Ալ-Քատտաֆիի հրաւէրով, 25 Օգոստոս 1978-ին, Սատր եւ իրեն ընկերակցող շէյխ Մուհամմէտ Եաաքուպն ու լրագրող Ապպաս Պատրըտտինը կը մեկնին Լիպիա՝ հանդիպում ունենալու համար քաղաքական անձնաւորութիւններու հետ : Անոնք վերջին անգամ տեսնուած են 31 Օգոստոսին : Մինչեւ այսօր անոնք կը մնան անյայտ կորած  :
Շիա իսլամները կը հաւատան, որ Քատտաֆին է այս երեքին սպանութեան հրաման տուողը, բայց այլ տարակարծութիւններ ալ գոյութիւն ունին: Լիպիա մշտապէս կը մերժէ ստանձնել այս գործողութեան պատասխանատուութիւնը՝ ըսելով, որ Սատր եւ իր ընկերակիցները մեկնած են Իտալիա : Սակայն Սատրի համակիրները կը պնդեն, որ Սատրի ճամբորդական պայուսակները գտնուոած են Թրիփոլիի մէջ գտնուող պանդոկներէն մէկուն մէջ եւ իր Հռոմ մեկնելուն մասին ոչ մէկ փաստ գոյութիւն ունի : Օդանաւային ընկերութիւններն ալ չեն կրնար հաստատել Սատրի Լիպիայէն Իտալիա մեկնած ըլլալը :
Ալ-Սատրի որդին յայտնած է, որ իր հօր բանտին մէջ ըլլալը գաղտնի կը պահուի՝ առանց որեւէ փաստացի տուեալներ ունենալու : Սատրի անհետացումը Լիբանանի եւ Լիպիոյ մէջ կը շարունակէ մնալ շատ մեծ պայքարի դրդապատճառ : Ըստ Լոնտոնի մէջ գտնուող սէուտական Շարք Ալ-Աուսաթ օրաթերթի 27 Օգոստոս 2006-ի թիւին, Լիբանանի խորհրդարանի նախագահ Նապիհ Պըրրի յայտարարած է, որ լիպիական վարչակարգը՝ յատկապէս Լիպիոյ ղեկավարը պատասխանատու է Սատրի անյայտացման   :
Ըստ իրանցի հրամանատար Մանսուր Քատարի, Սուրիոյ ապահովութեան պետ Ռիֆաաթ Ալ-Ասատ յայտնած է, որ Սուրիոյ մէջ Իրանի դեսպանը խօսած է Սատրը սպանելու Քատտաֆիի ծրագիրին մասին : 27 Օգոստոս 2008-ին, Լիբանանի կառավարութիւնը Սատրի անյայտացման համար կ'ամբաստանէ Քատտաֆին : Քատտաֆիի վարչակարգի փլուզումէն ետք, Լիբանան ու Իրան կը դիմեն Լիպիոյ զինեալներուն՝ հետախուզելու համար Մուսա Ալ-Սատրի ճակատագիրը :
Ըստ քաղաքական վերլուծաբան Ռուլա Թալժի, Քատտաֆիի որդիներէն Սայֆ Ալ-Իսլամ Քատտաֆին յայտնած է, որ Սատրն ու իր պատուիրակութեան անդամները՝ Մոհամէտ Եաաքուպն ու Ապպաս Պատրըտտինը չեն հեռացած Լիպիայէն : Ըստ Գահիրէի մէջ գտնուող Լիպիոյ Ազգային Փոփոխութեան Ժողովին, Շիա իսլամութեան մասին խօսելէ ետք, Քատտաֆի կը հրամայէ Սատրը սպանել: Սատր զայն կ'ամբաստանէ, իբրեւ անտեղեակ իսլամական կրթութեան եւ իսլամական կրօնքի Սիւննի եւ Շիա համայնքներու ճիւղաւորումներուն մասին ու Քատտաֆի զայրանալով կը հրամայէ Սատրի եւ իր պատուիրակութեան անդամներուն սպանութիւնը : Այլ աղբիւրներու համաձայն, Քատտաֆի Պաղեստինի ղեկավարի առաջարկով կը սպանէ Սատրն ու իր ընկերակիցները. այն ժամանակ շիաներն ու պաղեստինցիները Հարաւային Լիբանանի մէջ հակամարտութիւններու մէջ էին : Ըստ Լիպիոյ գաղտնի սպասարկութեան նախկին անդամի մը, Սատր մինչեւ մահ կը քարկոծուի, երբ կրօնագիտական նիւթ մը կը խօսի Քատաֆֆիներու տան մէջ : «Ալ-Այն» պատկերասփիւռի կայանին հետ հարցազրոյցին ժամանակ, Քատաֆիի վարչակարգի ամէնէն ազդեցիկ դէպքերէն եւ Սատրի ու Քատտաֆիի հանդիպումի ականատես Ահմատ Ռամատան կը յայտնէ, որ հանդիպումը տեւած է երկուքուկէս ժամ եւ աւարտին Քատտաֆի կը հրամայէ զայն տանիլ: Ռամատան կու տայ երեք քաղաքական գործիչներու անուններ, որոնք հաւանաբար պատասխանատու են Սատրի մահուան   :
Ժառանգութիւն
Մինչեւ այսօր Իմամ Մուսա Ալ-Սատր շիա համայնքին կողմէ կը նկատուի իբր քաղաքական եւ հոգեւոր պետ մը: Իր անունը աւելի կը բարձրանայ իր անհետացումէն ետք եւ այսօր իր ժառանգութիւնը կը մեծարուի Ամալ եւ Հըզպ Ալլահ կուսակցութիւններու համակիրներուն կողմէ : Շատերու համար ան նահատակ ու «անհետացած իմամ» մըն է: Իր յիշատակը վառ պահելու համար, Լիբանանի կարգ մը շրջաններուն մէջ Սատրի պարսկական խօսելաոճը կը կապկեն : Սատրի հիմնած կուսակցութիւնը՝ Ամալ շարժումը, կը շարունակէ կարեւոր շիա իսլամական կուսակցութիւն մը մնալ Լիբանանի մէջ եւ Սատր
կը նկատուի անոր հիմնադիրը:
Գործեր
Ալ-Սատր երկար նախաբան մը գրած է Հենրի Քորպինի «Իսլամական փիլիսոփայութեան պատմութեան» :
Ալ-Սատրի «Իսլամութիւն, մարդկութիւն եւ մարդկային արժէքներ» թերթիկը հրատարակուած է Ահլ Ալ-Պէյթ Համաշխարհային Նիստին կողմէ :
Քարլա Լոնզի
Քարլա Լոնզի, արուեստի իտալացի քննադատ, ֆեմինիստ եւ հեղինակ, առաւել յայտնի է որպէս 1970-ին հիմնադրուած Ռիվոլտա Ֆեմին իտալական ֆեմինիստական կազմակերպութեան համահիմնադիր: Լոնզիի հիմնական աշխատանքներէն են Autoritratto("Ինքնադիմանկար", 1969), "Գրուածքներ արուեստի մասին" (1970), Manifesto di Rivolta femminile ("Ռիվոլտա Ֆեմինի մանիֆեստը", 1970); Sputiamo su Hegel, La donna clitoridea e la donna vaginale e altri scritti ("Եկէք խօսենք Հեգելեան , "Ֆեմինիստի օրագիրը" (1977):
Անձնական կեանք
Քարլա Լոնզին ծնած է Ֆլորենցիա, Իտալիա, 6 Մարտ 1931-ին, միջին դասի ընտանիքի մէջ։ Անոր հայրը փոքր արդիւնաբերական կազմակերպութիւն ունէր, իսկ մայրը իր կեանքը նուիրած էր Լոնզիի եւ անոր չորս փոքր քոյր ու եղբայրներու դաստիարակութեան ու կրթութեան: Լոնզին 1955-ին ամուսնացած է Մարիօ Լենայի հետ: 1960-ին ծնած է անոր որդին, Պատիստա Լենան: Լոնզիի ամուսնական կեանքը լարուած եղած է. ան եւ Լենան բաժանուած են 1963-ին: Յաջորդ տարի, 1964-ին, Լոնզին յարաբերութիւններ սկսած է իտալացի քանդակագործ Փիետրօ Քոնսագրայի հետ: Լոնզին եւ Քոնսագրան երբեւէ չեն ամուսնացած: Անոնց յարաբերութիւնները աւարտած են Լոնզիի` «Ինքնադիմանկար» ("Autorittrato") աշխատութեան հրատարակութիւնէն ետք: Լոնզին մահացած է 2 Օգոստոս 1982-ին, Միլանի մէջ, 51 տարեկան հասակին:
Արուեստի քննադատութիւն
Լոնզին սկսած է իր աշխատանքը որպէս արուեստի քննադատ 1950-ականներու վերջերը: Անոր աշխատանքը ծաղկում ապրած է 1960-ականներուն: Լոնզիի` արուեստի քննադատութեան վերաբերեալ շատ աշխատութիւններ ուղղակի աննկատ անցած են եւ հազուադէպ յիշատակուած են արուեստի քննադատութեան եւ արուեստի պատմութեան ատենախօսութիւններուն մէջ։ Օրինակ, Լոնզիի վեջին եւ շատ յայտնի աշխատանքը` «Ինքնադիմանկարը», արագօրէն մոռացուած է: Ատոր համար քանի մը բացատրութիւններ կան, որոնցմէ մեկը այն է, թէ Լոնզիի աշխատանքներուն մէջ շատ են ֆեմինիստական գաղափարները, որ անընդունելի եղած է 1970-1980-ականներու իտալական արուեստին մէջ գերիշխող պահպանաողական մօտեցման համար :
Գրական ստեղծագործութիւններ Արուեստի քննադատութեան ոլորտին մէջ Լոնզիի ամենայայտնի աշխատանքներէն են «Ինքնադիմանկարը» եւ «Գրուածքներ արուեստի մասին» ստեղծագործութիւնները: 1969-ին հրատարակուած «Ինքնադիմանկարը» գրուած է 1965-1969-ականներու Լոնզիի եւ 14 արուեստագէտներու միջեւ տեղի ունեցած զրոյցներու հիման վրայ։ Աշխատանքին մէջ կը քննարկուին արուեստի քննադատութեան դերն ու ինքնութիւնը : «Ինքնադիմանկար»-ին մէջ ներկայացուած արուեստագէտներն են.
Լոնզիի «Գրուածքներ արուեստի մասին» ստեղծագործութիւնը գրուած է օրագրի նման, 1955-1970 թուականներին-ականներուն։Քանի որ այն գրուած է 15 տարուան ընթացքին, անոր մէջ ներկայացուող գաղափարները փոփոխուած են: «Գրուածքներ արուեստի մասին» աշխատութեան մէջ հաւաքուած է տեղեկատուութիւն պարբերականներէ, համաժողովներէ, փաստաթուղթերէ եւ ամսագրային գրառումներէ:
Ֆիլմագրութիւն եւ թատրոն
Լոնզին մեծ ներդրում ունեցած է ֆիլմարտադրութեան եւ թատրոնի ոլորտին մէջ` եւ որպէս հանդիսատես, եւ՛ որպէս արուեստի գործերու ստեղծող: Լոնզին իրական կեանքի փորձը փոխանցած է բեմ: Ան այդ կը համարէր կեանքը վերապատմելու եւ ճշմարտութիւններ յայտնաբերելու միջոց: Աւելի ուշ ֆիլմերէն ու ներկայացումներէն ստացած փորձը ան կիրառած է իր այլ աշխատանքներու մէջ, օրինակ, «Ինքնադիմանկար» աշխատութեան մէջ Լոնզին կը կիրառէ ֆիլմերուն մէջ օգտագործուող երկխօսութիւններ:
Ֆեմինիստական գործունէութիւն
Գործունէութեան սկիզբ 1970-ականներու սկիզբը Լոնզին օգտագործած է ֆեմինիզմը ըննդէմ արուեստի : Ան կը զարգացնէր այն գաղափարը, ըստ որու արուեստը կանանց ճնշող ու ոչ հաւասար յարաբերութիւններ պարտադրող համակարգի ու ենթակառուցուածքներու մաս կը կազմէ : Ան արուեստի քննադատութիւնը կը համարէր «կեղծ մասնագիտութիւն» : Այդ պատճառով ան հրաժարած է արուեստի քննադատի իր մասնագիտութիւնէն եւ զբաղուած է ֆեմինիստական գործունէութեամբ: Ան չէր հաւատար, որ հնարաւոր է համատեղել գործունէութեան այս երկու ոլորտները : Հակառակ անոր ունեցած բացասական մօտեցման՝ արուեստի ու արուեստի քննադատութեան հանդէպ, Լոնզին նշած է, որ իր աշխատանքէն ստացած փորձն ու գիտելիքը մեծապէս օգնած են անոր որպէս ֆեմինիստ եւ տեսաբան :
Ռիվոլթա Ֆեմինիլ Ռիվոլթա Ֆեմինիլը (անգլ.՝ Rivolta Femminile) իտալական ֆեմինիստական կազմակերպութիւն է, որ հիմնադրուած է 1970-ին Քարլա Լոնզիի, Քարլա Աքարտիի եւ Էլվիրա Պանոտիի կողմէ, Հռոմի մէջ։ Յուլիս 1970-ին Հռոմի պատերուն կը յայտնուի կազմակերպութեան մանիֆեստը, որ մշակուած էր կազմակերպութեան երեք համահեղինակներու կողմէն մէկ տարի առաջ: Կազմակերպութեան քաղաքականութիւնը մեծապէս հիմնուած է «ինքնագիտակցութեան» տեսութեան ու փորձի վրայ։ «Ինքնագիտակցութիւնը» ֆեմինիզմի «գիտակցութեան բարձրացման» փորձերէն է : Այն կը սահմանէ, որ կանայք կրնան աւելի լաւ հասկանալ միմեանց ու երկխօսիլ այլ կանանց հետ: Աւելին, այն կը փաստարկէ, որ կնոջ «ինքնագիտակցութիւնը» երբեք լիարժէք չըլլար, եթէ չգնահատուի այլ կնոջ «ինքնագիտակցութեան» կողմէ: Ռիվոլթա Ֆեմինիլը ունէր սեփական հրատարակչատուն, որ հնարաւորութիւն կու տար խումբին տարածել իրենց աշխատանքները: Այս յատկապէս կարեւոր էր Լոնզիի համար, քանի որ ան հետաքրքրուած էր տպագրութեամբ եւ գրելով:
7 Նոյեմբեր
7 Նոյեմբեր, տարուան 311-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 312-րդ) օրն է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 7 Նոյեմբերի ծնածներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 7 Նոյեմբերի մահացածներ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Նոյեմբեր
141 (թիւ)
141 (հարիւր քառասունմեկ)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է 140-ի եւ 142-ի միջեւ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:141
Անթուան Ֆրանսուա Փրեւու Աբբա Փրեւու
Անթուան Ֆրանսուա Փրեւու Աբբա Փրեւու,, ծանօթ է նաեւ իբրեւ Աբբա Փրեւու (Antoine-François Prévost d'Exiles), ԺԸ. դարու ֆրանսացի մեծագոյն գրողներէն, «Մանօն Լեսքօ» վէպին (1731-ին հայերէնի թարգմանուած) հեղինակը ։
Հետագային դարձած է վանահայր։
Կենսագրութիւն
1713-ին աւարտած է ԺԷզուիթական քոլէճը, 1716-ի վերջերուն ան հեռացած է ԺԷզուիթներէն՝ միանալու բանակին, բայց շուտով յոգնելով զինուորական կեանքէն, 1719-ին վերադարձած է Փարիզ։
Աւելի ուշ, Լոնտոնի մէջ ան կը հմտանայ անգլիական պատմութեան եւ գրականութեան մէջ, ինչպէս կ'երեւին իր գրութիւններէն։
Նախքան պենետիկտացիներէն հեռանալը ան սկսած է յօրինել իր ամէնէն նշանաւոր վէպը՝ «Աշխարհէն հրաժարած որակեալ մարդու մը յուշերը եւ արկածները» (Mémoires et aventures d'un homme de qualité qui s'est retiré du monde) վէպը, որուն առաջին չորս հատորները լոյս տեսած են Փարիզ, 1728-ին, իսկ երկու տարի ետք՝ Ամսթերտամի մէջ։ 1729-ին ան Անգլիայէն մեկնած է Նիտըրլենտ, ուր սկսած է հրատարակել (Ութրեխթ, 1731) վէպ մը, որուն նիւթը յղացած է Լոնտոն գտնուած միջոցին, «Le Philosophe anglais, ou Histoire de Monsieur Cleveland, fils naturel de Cromwell» (Փարիզ 1731-1739, 8 հատոր, սակայն գոյութիւն ունեցող հաւաքածոներուն մեծ մասը մասամբ Փարիզն է, մասամբ՝ Ութրեխթը)։ Հինգերորդ հատորին մէջ (Ութրեխթ, 1734) քարկոծած է Ժէզուիթները, որուն անգլերէն թարգմանութիւնը լոյս տեսած է 1734-ին:
«Աշխարհիկ կեանքէն հեռացած տոհմիկ մարդու յիշատակարանը» (հատոր 1-7, 1728-1732), «Մեր օրերու հելլենուհիին պատմութիւնը» (1740) վէպերուն մէջ հանդէս եկած է կրօնական խաւարամոլութեան ու կեղծ բարեպաշտութեան դէմ, փնտռած է հասարակութեան «խելամիտ» կառուցման միջոց։ «Անգլիացի փիլիսոփան կամ Քրոմվելի ապօրինի զաւակ Քլիվլենտի պատմութիւնը» (հատոր 1-8, (1731-1739)) վէպին մէջ կը վճռեն «բնական մարդու» հարցերը՝ քաղաքակրթութեան հետ ընդհարուելով եւ բանականութիւնը փառաբանելով։
«Մանօն Լեսքօ» (Manon Lescaut) (1926)
Անթուան Ֆրանսուա Փրեւու Աբբա Փրեւուի գլուխ գործոցը «Ասպետ տը Կրիոյի եւ Մանօն Լեսքոյի պատմութիւնը» վէպն է («Աշխարհիկ կեանքէն հեռացած տոհմիկ մարդու մը յիշատակարանը» գիրքին 7-րդ հատորը), ուր նկարագրուած է սիրոյ ողբերգութիւնը ընկերային անհաւասարութեան վրայ հիմնուած ընկերութեան մէջ։ Այս գիրքը, որուն թեթեւաբարոյ ոճը իշխանութիւններու կողմէ գնահատուած է իբրեւ բարոյականութիւնը վիրաւորող, արգիլուած է ու այրած։
Արգելքը վերցուած է 20 տարի ետք՝ 1753-ին։ «Մանօն Լեսքոյի» հիման վրայ գրուած են օփերաներ եւ պալէթ, որոնք բազմիցս նկարահանուած են։ Հայերէնի թարգմանուած է ԺԹ. դարուն (թարգմանիչներ՝ Ստ․ Ոսկանեան, Գր․ Չիլինկիրեան)։
Վերջին Տարիներ
Ան իր վերջին տարիները անցուցած է Փարիզ, Սեն-Սեւերինի (հասցէ՝ 9 փողոցի թիւ 12) եւ Շանթիի մօտ գտնուող Սեն-Ֆիրմենի մէջ, ուր յաջողած էր «Առանձին կացարան» մը ձեռք բերել:
Մահացած է 25 Նոյեմբեր 1763-ին։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի գրողներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի լրագրողներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի պատմաբաններ Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի վիպասաններ
Վահէ Պարսումեան
Կենսագրութիւն
Վահէ Պարսումեանը ծնած է Պէյրութ։ 1960-ական թուականներուն դասընթացքներ ստացած է Պէյրութի գեղարուեստի ակադեմիոյ մէջ։
1973 թուականէն հաստատուած է Փարիզ, մասնակցած ցուցահանդէսներու եւրոպական երկիրներու մէջ։
Հեղինակ է գծագրական լուծումներով գեղանկարչական յօրինողներ ու, որոնց բնորոշ են եռանկիւն եւ ուղղանկիւն գունաձեւերը՝ յաճախ պարփակուած սպիտակաւուն գունեզրերով : Պարսումեանը գաղափարավերացական արուեստի ներկայացուցիչ է։
Ցուցահանդէսներ
Անհատական ցուցահանդէսներ կազմակերպած է Պէյրութի մէջ (1970, 1973, 2013, Համազգային «Լիւսի Թիւթիւնճեան» պատկերասրահ )։
Զատիկ Խանզատեան
Զատիկ Խանզատեան (3 Ապրիլ 1886, Մանիսա - 25 Յունուար 1980, Փարիզ), ֆրանսահայ քարտէսագէտ:
Կենսագրութիւն
Նախնական կրթութիւնը ծննդավայրին մէջ ստանալէ ետք կ'անցնի Զմիւռնիա, ուր իր ուսումը կը շարունակէ տեղւոյն Մեսրոպեան Վարժարանին մէջ։ 1903-ին կը մեկնի Ֆրանսա, ուր, նախ կ'ընդունի Պրեսթի ծովային վարժարանը, եւ ապա կ'անցնի Փարիզ, ուր իր մասնագիտութեան գծով կը հետեւի նաւագնացութեան բարձրագոյն եւ Ֆրանսայի ռազմածովային ուժերու գլխաւոր անձնակազմի կրթական հաստատութիւններու դասընթացքներուն, ու կը վկայուի իբրեւ ճարտարագէտ ջրագիտութեան, միաժամանակ ստանալով հրամանատարի կոչում: 1911-ին, թրքական կառավարութեան կողմէ կը հրաւիրուի Կ. Պոլիս, եւ պաշտօնի կը կոչուի Թուրքիոյ ռազմածովային ուժերու վարչութեան մէջ։ Համաշխարհային Ա. Պատերազմի սկիզբին, պուլկար բարձրաստիճան սպաներու օգնութեամբ կ'ապաստանի Պուլկարիա: Զինադադարին կ'անցնի Սալոնիկ, ապա՝ Փարիզ, ուր 1919-ին կը մասնակցի հաշտութեան խորհրդաժողովի նախապատրաստական աշխատանքներուն: Փարիզի մէջ, իր նախկին ուսուցիչներուն աջակցութեամբ ան լայն ասպարէզ կը գտնէ Ֆրանսայի ծովային նախարարութեան մէջ, աշխատելով որպէս քարտէսագէտ: Ազգերու լիկային մէջ կը վարէ աշխարհագրագէտ-քարտէսագէտի պաշտօնը: 1920-1930 թուականներուն, իր պատրաստութեամբ կը հրատարակուին թուրքիոյ տնտեսական աշխարհագրութեան, Ալճերիոյ պատմական աշխարհագրութեան, Պաղեստինի տնտեսական աշխարհագրութեան եւ այլ ատլասներ: Համաշխարհային Բ. Պատերազմին տարիներու կը մասնակցի Ֆրանսայի դիմադրական շարժումներուն:
Հակառակ ասպարէզին պահանջած բազմազբաղ ժամանակացոյցին, Զատիկ Խանզատեան մինչեւ իր յառաջացեալ տարիքը գործօն մասնակցութիւն կը բերէ Ֆրանսահայ ազգային եւ հասարակական կեանքին: Իր հիմնադրութենէն (1928) մինչեւ 1952, ան կը վարէ նաեւ Սեւրի Սամուէլ-Մուրատեան Վարժարանի քաղաքային տեսուչի պաշտօնը:
Զատիկ Խանզատեան գլխաւոր նպաստը հայագիտութեան կը հանդիսանայ Պատմական Հայաստանի քարտէսագրութեան մէջ ունեցած իր վաստակը:1920-ին կը հրատարակէ 25 քարտէսներէ բաղկացած ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱՇԽԱՐՀԱԳՐԱԿԱՆ ՄԻԱՍՆՈՒԹԵԱՆ ԱՏԼԱՍը, իսկ 1960-ին՝ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՔԱՐՏԷՍԱԳՐՈՒԹԵԱՆ ԱՏԼԱՍԸ:
1967-ին ան կ'ընտրուի հայկական ՍՍ Հանրապետութեան գիտութիւններու Ակադեմիայի արտասահմանեան անդամ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:3 Ապրիլի ծնածներ Ստորոգութիւն:25 Յունուարի մահացածներ
142 (թիւ)
142 (հարիւր քառասուներկու)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ մըն է 141-ի եւ 143-ի միջեւ
Թիւրքմենչայի պայմանագիր
Թիւրքմենչայի Պայմանագիրը 1828 (պարսկերէն՝ عهدنامه ترکمنچای), ստորագրուած է Ռուսաստանի եւ Պարսկաստանի միջեւ 10 Փետրուարին, Պարսկաստանի Արեւելեան Ազրպէյճան նահանգի Թիւրքմենչա գիւղին մէջ՝ 1826-1828 թուականներուն ռուս–պարսկական պատերազմներուն վերջ տալու համար։
1828-ին Թիւրքմենչայի պայմանագիրը կնքուած է Ռուսաստանի եւ Իրանի միջեւ՝ իբրեւ նշան 1826-1828 թուականներու ռուս-պարսկական պատերազմի աւարտը։ Պայմանագիրը ստորագրուած է 21 Փետրուար-ին Թիւրքմենչա գիւղին մէջ (Թաւրիզի մերձակայքը։ Ռուսական կողմէն զայն ստորագրած է Իւան Պասկեւիչ, Պարսկաստանի կողմէն՝ արքայազն Աբաս-Միրզա։ Խաղաղութեան պայմաններուն մշակման մասնակցած է Ալեքսանդր Կրիպոյետով (Alexander Griboyedov) ։
Ըստ այս պայմանագիրին, երկու երկիրները կը համաձայնին։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ռուս-պարսկական պատերազմ (1826-1828) Ստորոգութիւն:Ազրպէյճանի պատմութիւն Ստորոգութիւն:1828 միջազգային յարաբերութիւններ Ստորոգութիւն:Ռուսական կայսրութեան պայմանագիրեր Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ պատմութիւն Ստորոգութիւն:ԺԹ. դարը Հայաստանի մէջ Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի խաղաղութեան պայմանագիրեր Ստորոգութիւն:ԺԹ. դարը Վրաստանի մէջ
Տիրան Հայկազն
Տիրան Հայկազն, Տիրանիոն (Tupavvicov, Tyrannio), առաջին յայտնի հայ գիտնական ապրած ու ստողծագործած է 400 տարի առաջ։ Ծնած եւ մահացած թուականները անյայտ են։ Ծնած է Ամիսոս (այժմ Սամսուն), ուր յայտնի էր որպէս «այր բազմահմուտ»։ Ըստ Պլուտարքոսի, Լուկուլլոսը Տիրան Հայկազունին Ամիսոսէն գերեվարած է Հռոմ, ուր ան հռչակուած է հուն, քերականութեան եւ հռետորական արուեստի բնագաւառներուն մէջ դրսեւորած խորիմացութեամբ։ Սթրապոնի վկայութեամբ, Սուլլան Աթէնքէն Հռոմ փոխադրուած է մեծ գրադարան մը, զոր «Ինկած է Արիստոտելի երկրպագու Տիրանիոնի» ձեռքը։ Կարեւոր դեր խաղցած է Արիստոտելի եւ Թէոֆրաստի երկերը կորուստէն փրկելու, կարգաւորելու գործին մէջ․ Անտրոնիքոս Հռոտոսացին, անկէ ստանալով Արիստոտելի եւ Թէոֆրաստի երկերու պատճէնները, հրատարակած է։ Տիրան Հայկազունը Հռոմի մէջ ստեղծած է մեծ գրադարան (մօտ 30 հազարանոց հատոր գիրք)։ Կիկերոնի խնդրանքով կարգաւորած է անոր հարուստ գրադարանը, տան մէջ բացած է դպրոց, ուր դասաւանդած է քերականութիւն եւ ճարտասանութիւն։
Տիրան Հայկազունի դասախօսութիւնները ունկնդրած է նաեւ Սթրապոնը։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հայ հռետորներ
Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի Կանանց Յուշարձան
Հիմնադրում
Յուշահամալիրին ստեղծման գաղափարը 1997-ին առաջարկած է թոշակառու դիւանագէտ Տէյվիտ Մակնոլի Ռոպըրթսընը, որ ըսած է, թէ բազմաթիւ երկիրներ Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի ն ընթացքին կանանց կատարած աշխատանքը յաւերժացնող ազգային յուշարձան ունին, մինչդեռ Մեծն Բրիտանիան չունի :
Յուշահամալիրին ստեղծման նպատակով կը կազմակերպուի դրամահաւաք մը, որուն իր մասնակցութիւնը կը բերէ Ազգային ժառանգութեան յիշատակի հիմնադրամը: Պարոնուհի Պութրոյտը դրամահաւաքի 800,000 ֆունտ ստերլինկի կոկիկ գումար մը ձեռք կը բերէ «Ով կ'ուզէ միլիոնատէր դառնալ» պատկերասփիւռի ծրագիրին ընթացքին:
Արշաւին յառաջատարներն էին՝ նախկին հրացանակիրներ Էտնա Սթորրը եւ Միլտրէտ Ուիլը : Դրամահաւաքին իրենց աջակցութիւնը կը բերեն նաեւ՝ Բրիտանական Կայսրութեան շքանշանակիր Վերա Լիննը եւ Բրիտանական թագաւորական ընտանիքին անդամ արքայադուստր Աննան : Դրամահաւաքին կ'աջակցին նաեւ քաղաքական գործիչներ Ճոն Կրոկան, Հիու Պէյլին, Պարոնուհի Ֆինլա Լանտաֆցին եւ Ռոպըրթ Քրաուֆորտը :
Ազգային ժառանգութեան յիշատակի հիմնադրամը կը յատկացնէ 934,115 ֆունտ ստերլինկ : Գումարին մնացած մասը կը յատկացնէ Նիւ Եորքի մէջ հիմնադրուած Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի յուշահամալիրին հիմնադրամը:
Նախագիծ
Նախագիծին նախնական տարբերակը կը ներկայացնէր օդային յարձակման հսկիչ կին մը, որ ապաստան կու տար երեխաներու: Այս տարբերակը կը մնայ, մինչեւ վերջնական տարբերակին վաւերացումը :
Յուշարձանին բացումը
Յուշարձանին բացման արարողութիւնը տեղի ունեցած է 9 Յուլիս 2005-ին, Լոնտոնի պայթումներէն երկու օր ետք: Յուշարձանին բացումը կատարած է Էլիզապէթ Բ.-ը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի աւարտին 60-ամեայ տարեդարձին միջոցառումներուն ընթացքին: Բացման արարողութեան մասնակցած են նաեւ Պարոնուհի Պութրոյտը, Մարկրէթ Թաչըրը, Վերա Լիննը, Պաշտպանութեան քարտուղար Ճոն Ռէյտը, ինչպէս նաեւ պատերազմի վեթերան կանայք եւ Ֆրանսական դիմադրութեան բրիտանացի գործակալ Նենսի Ուէյքը : Բացման հանդիսութեան ընթացքին անցած են հինգ ուղղաթիռներ՝ Apache, Sea King, Lynx, Chinook եւ Merlin, զորս վարած են կանանց անձնակազմը: Անոր յաջորդած են կին օդաչուներու վարած երկու Tornado ADV-ները :
Վայրագութիւն
Մայիս 2015-ի ընտրութիւններուն, Մեծն Բրիտանիոյ պահպանողական կուսակցութեան յաղթանակէն ետք, յուշարձանը ներկուած է կարմիր գրութեամբ մը : Դաունինկ փողոցը պատահարը համարած է «վիրաւորական», եւ նուազագոյնը 17 անձ ձերբակալուած է Ուայթհոլ փողոցին բախումներուն ընթացքին :
Մեդրական Դրութիւն
Մեդրական Դրութիւն, Ֆրանսական Յեղափոխութենէն (1793) առաջ չկար միօրինակութիւնը չափերու եւ կշիռներու։ 8 Մայիս 1790-ին, Գիտութեանց Ակադեմիային պարտականութիւն տրուեցաւ կազմակերպել լաւագոյն դրութիւն մը։
Կիրառական Արուեստի Թանգարան (Վիեննա)
Պատմութիւն
«Աւստրիական արուեստի ու արդիւնաբերութեան կայսերական եւ թագաւորական թանգարանը» հիմնադրուած է 7 Մարտ 1863-ին կայսր Ֆրանց Իոսիֆ Ա.-ի կողմէ: Անոր առաջին տնօրէնը դարձաւ Վիեննայի համալսարանի պատմութեան եւ արուեստի փրոֆեսոր Ռուտոլֆ ֆոն Այթելպերկըրը: Թանգարանի բացումը կայացաւ 12 Մայիս 1864-ին, սկիզբը ցուցադրութիւնը ժամանակաւորապէս տեղակայուեցաւ վիեննական Հոֆպուրկի Պարահանդէսային տան, որ ճարտարապետ Յենրիք ֆոն Ֆերստելի կողմէ յարմարեցուած էր իբրեւ ցուցասրահ: 15 Նոյեմբեր 1871-ին թանգարանը բացուեցաւ նոր (ներկայիս) շէնքին մէջ, որ կառուցուած էր Յենրիք ֆոն Ֆերշթելի նախագծով: Գեղարուեստական ձեւաւորումը իրականացուած է գեղանկարիչ Ֆերտինանտ Լաուֆպերկըրի կողմէ:
1865-1897 թուականներուն թանգարանը կը հրատարակէ իր ամսագիրը «Տեղեկութիւններ կայսերական եւ թագաւորական կիրառական արուեստի թանգարանէն» անուանումով, 1898-1921 թուականներուն ամսագիրը կը հրատարակուի «Արուեստ եւ կիրառական արուեստ» անուանումով: 1955-1986 թուականներուն թանգարանը կը հրատարակէ «Հին եւ ժամանակակից արուեստ» ամսագիրը:
1907-ին Կիրառական արուեստի թանգարանին կ՛անցնի Առեւտուրի թանգարանի հաւաքածոյի զգալի մասը: 1897-ին թանգարանի տնօրէն կը դառնայ Արթուր ֆոն Սքալան, որ մինչ այդ կը ղեկավարէր Արեւելեան թանգարանը: Անոր օրով Կիրառական արուեստի թանգարանի աշխատակիցներ կը դառնան այնպիսի վարպետներ, ինչպիսին են Օթթօ Վագները, Կոլոման Մոզերը, Ֆելիսյէն ֆոն Միրբախը, Ժոզզէֆ Հոֆմանը, Ալֆրետ Ռոլլերը եւ ուրիշներ: Աւստրիական հանրապետութեան ստեղծումէն ետք, 1919-ին թանգարանին կը փոխանցուին աւստրիական կայսրերու սեփականութիւնը համարուող գոյքի մէկ մասը, մասնաւորապէս արեւելեան գորգերու հաւաքածոն: 1936 եւ 1840 թուականներուն Գեղարուեստա-պատմական թանգարանի հետ քանդակագործական եւ անթիք հաւաքածոյի մէկ մասի փոխանակման դիմաց թանգարանը ստացաւ Ֆիկթորի հաւաքածոյի կիրառական արուեստի ստեղծագործութիւնները: 1938-ին թանգարանը վերանուանուեցաւ «Վիեննայի կիրառական արուեստի պետական թանգարան» (Staatliches Kunstgewerbemuseum in Wien): 1939-1945 թուականներու ընթացքին թանգարանի հաւաքածոն համալրուեցաւ նացիստներու կողմէ բռնագրաւուած արուեստի բազմաթիւ գործերով: Յետագային անոնց մէկ մասը վերադարձուեցաւ սեփականատէրերուն եւ ժառանգներուն: 1947-ին թանգարանը վերանուանուեցաւ` կոչուելով «Կիրառական Արուեստի Աւստրիական Թանգարան»: Ռազմական գործողութիւններու հետեւանքով հասցուած վնասները վերականգնելէն ետք 1949-նի թանգարանը նորէն վերաբացուեցաւ հանրութեան առջեւ:
1965-ին որպէս մասնաճիւղ թանգարանին միացուեցաւ Վիորնինկ-Շթրասէ 18 հասցէին վրայ գտնուող շէնքը: Անոր հետ մէկտեղ թանգարանի տնօրինութեան տակ անցան 1750-էն մինչեւ 19-րդ դարի երկրորդ կէսի Ֆրանց Սոպեքի հին ժամացոյցներու հաւաքածոն, ինչպէս նաեւ 1800-1840-ականներու կահոյքի առանձին կտորներ: 1994-ին վիեննական Արենպերկ պարկի աշտարակներուն մէջ հիմնադրուեցաւ թանգարանի երկրորդ արտաքին մասնաճիւղը, սակայն 2011-էն ետք այս մասնաճիւղը փակուեցաւ այցելութիւններու համար: 2000-ին թանգարանը ստացաւ գիտա-հետազօտական հաստատութեան կարգավիճակ:
2015-ին Վիեննայի Թանգարանի նախաձեռնութեամբ տեղի ունեցաւ արուեստի ճարտարապետութեան բնագաւառին մէջ առաջին բիենալէն: Սեպտեմբեր 2011-էն Կիրառական արուեստի Վիեննայի թանգարանը կը ղեկավարէ Քրիստոֆ Տուն-Խոէնշտէյնը: 2016-ին առաջիկայ հինգ տարիներուն համար ան հաստատուեցաւ, որպէս թանգարանի գլխաւոր տնօրէն եւ գիտական ղեկավար:
7 Սեպտեմբեր
7 Սեպտեմբեր, տարուան 250-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 251-րդ) օրն է.
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:7 Սեպտեմբերի ծնածներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:7 Սեպտեմբերի մահացածներ
143 (թիւ)
143 (հարիւր քառասուներեք)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է 142-ի եւ 144-ի միջեւ
Սարգիս Շնորհալի
Սարգիս Շնորհալի Սարգիս Մեկնիչ, (ծննդեան եւ մահուան թուականները անյայտ են), ԺԲ. դարու հայ մատենագիր։
Ուսումը ստացած է Կարմիր վանքին մէջ, հետագային հաստատուած է Քարաշիթի վանքը (Կիլիկիա), նուիրուելու համար առանձնական հոգեւոր եւ ուսումնական կեանքի, կարդալով ու խորհրդածելով Ս. Գիրքը, ինչպէս նաեւ Ս. Յովհան Ոսկեբերան ի հոգելից ճառերը։
Իր մէջ փափաք կ'արթննայ ձեռնարկելու մեկնողական գրութեան մը, նկատի առնելով, որ Պօղոս առաքեալի գրութիւններէն դուրս եղող միւս առաքելական թուղթերը յաճախ անտեսուած են մեկնիչներէն, կ'որոշէ մեկնութիւնը ընել հայերէն լեզուով` 7 առաքելական նամակներուն, այսինքն՝ Պետրոսի երկու թուղթերուն, Յովհաննէսի երեք թուղթերուն, Յակոբի եւ Յուդայի մէկական թուղթերուն։ Այս գրութիւնը աւարտած է 1156-ին, ինչպէս ինք կ'ակնարկէ յիշատակարանին մէջ։ Սակայն, զգալով որ աշակերտներուն համար աւելի համառօտ գրութիւն մը աւելի օգտակար կրնայ դառնալ, Սարգիս, 10 տարիներ ետք` կը կատարէ նոյն մեկնութեան համառօտութիւնը. Հնգետասան եւ վեց հարիւր հայոց թուին, այսինքն 615 հայոց թուականին, որուն վրայ աւելցնելով 551, կը ստանանք 1166 թուականը։
Այդ տարին արդէն Սարգիս Շնորհալի ինքզինք կ'որակէ ծեր, ուստի վստահաբար 70-ի մօտ ըլլալու է իր տարիքը։ Ան կը խնդրէ նաեւ, որ ընթերցողները չանտեսեն երկար ժամանակէ ի վեր ուսումնասիրուած այս գործը, այլ, ինչպէս կ'ըսէ ինք, ընդունին իբրեւ փուշէն` վարդ, տատասկէն` թուզ, մորենիէն` խաղող, խոր ձորէն` պատուական մարգարիտ...։
Սարգիս Շնորհալիի գրութիւնը ունի բոլոր յատկութիւնները մեկնողական գրուածքի մը՝ Ողջամիտ վարդապետութիւն, եռանդուն լեզու եւ լուրջ քննութիւն ամէն մի բառի ու նախադասութեան։ Գրական գործունէութեան մէջ հետեւած է արեւելեան քրիստոնէական եկեղեցւոյ հայրեր՝ Գրիգոր Աստուածաբանին, Բարսեղ Կեսարացիին եւ Եփրեմ Ասորիին։ Հեղինակած է շարք մը ճառեր, խրատներ եւ աստուածաբանական երկերու մեկնութիւններ։ Լեզուին գեղեցկութեան եւ խորիմաց վարդապետութեան համար ստացած է «Շնորհալի» մականունը։ Սարգիս Շնորհալիի գործերէն նշանաւոր է յատկապէս «Մեկնութիւն Կաթողիկեայց»ը։
Կիւմիւշեան Վարժարան
Սարգիս Կիւմիւշեան Վարժարան, հիմնուած է Կեսարիոյ մէջ 1868 թուականին։
Սարգիս Շնորհալի
Ունի պերճախօս լեզու մը եւ ամէն հնարք ու ջանք կը գործածէ համոզելու մարդը, որ իր սրտէն խլէ ամէն տեսակի արմատացած կիրքերը։ Կը գործածէ նաեւ անուշ լեզու մը երբ կը դրուատէ առաքինութիւնները։
Կիւմիւշեան Վարժարան
Հիմնումը
Կը գտնուի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցւոյ բակը եւ կը նկատուի նոյն թաղին ծխական վարժարանը։ Դանիէլ եւ Յովհաննէս Կիւմիւշեան եղբայրներ կը հիմնեն այս վարժարանը ի յիշատակ իրենց հօր Սարգիս Կիւմիւշեան ին։
Սարգիս Շնորհալի
Առաջին տպագրութիւնը տեղի ունեցած է Կ.Պոլսոյ մէջ` 1744-ին, երկուքը միասին, ընդլայնուածը եւ համառօտը։ Իրեն կ'ընծայուի նաեւ Եսայի մարգարէի գիրքին մեկնութիւնը, ինչպէս նաեւ ճառ մը Առաջաւորաց Պահքին վրայ, խնդրուած Պահլաւունի կաթողիկոսէն: Սակայն այս երկու գրութիւններն ալ կորսուած են ու չեն հասած մեր ձեռքը։ Լեզուն կը դասուի հին դասական գրութիւններու համարժէք, սակայն բաւական կը տարբերի Ե. դարու ոսկեղէն գրաբարէն ։
Կիւմիւշեան Վարժարան
Հիմնումը
Կիւմիւշեաններուն շինած շէնքը միայարկ, պարզ սրահ մը ըլլալուն, աշակերտութեան նեղ գալով, անոր վրայ աւելցուած են մասեր։ Ժամանակի ընթացքին Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի ն շրջապատուեցաւ դպրոցական շէնքերով, որոնք իրեն հետ միատեղ տարածուած էին 2207 ք. մէթրի վրայ։
Սարգիս Շնորհալի
Ստորոգութիւն: Հայ մատենագիրներ
Կիւմիւշեան Վարժարան
Հիմնումը
Կիւմիւշեան Վարժարանը՝ ուր յաճախող տղաքը առհասարակ աղքատ դասակարքի կը պատկանէին ժողովուրդը կը կոչէր «նալինլի մէքթէպ», քանի որ աշակերտները դպրոց կ՚երթային երսանկներով։
Ծրագիրը
Մինչեւ 1880ականներ վարժարանը ունեցած է նախնական ուսուցման դրութիւն մը, սակայն աւելի վերջ հանդիսացած է Կեսարիոյ լայագոյն վարժարանը։
Թաղականները՝ չնչին վարձքով մը զինքը վարժապետ կարգած ատեն իրմէ պահանջեր էին թուաբանութեան չորս գործողութիւնները կատարելու եւ Աւետարանը թարգմանելու չափ հայերէն սորվեցնել թաղին տղոց։ Իսկ ան խոստացած է Կիւմիւշեան Վարժարանը Կեսարիոյ առաջնակարգ վարժարանը ընել։ Արդարեւ երկու տարուան մէջ աշակերտութեան թիւը կը բարձրանայ 300էն մօտաւորապէս 700-ի։
Իսկ 1908-ի Օսմանեան Սահմանադրութեան հռչակումէն յետոյ, Կիւմիւշեան Վարժարանն ալ ստացաւ նոր փայլ մը։ Այս թուականին վարժարանը ունէր հետեւեալ ուսումնական բաժանումները. ծաղկոց (երեք տարի). նախակրթարանի վեց դասարաններ եւ լրացուցիչ (երկու տարի)։ Ծաղկոցն ու նախակրթարանի առաջին երեք կարգերը բաւական խճողուած էին։ Ուսման ծրագիրը Կեդրոնական Ուսումնական Խորհուրդի որդեգրած նախակրթարանի նիւթերուն վերամշակումն էր։ Հայերէնի եւ թուաբանութեան դասերուն լայն տեղ յատկացուած էր։
Վարժարանին մէջ հայերէն խօսիլը պարտաւորիչ էր։ Առաջին տարիէն իսկ հոգ կը տարուէր որ տղոց ականջները լեցուին մայրենի լեզուին բառերով։ Միջին դասարաններու մէջ տղաքը բաւական իւրացուցած կ՚ըլլային հայերէնը եւ լրիւ կը հասկնային ինչ որ կը պատմուէր իրենց դասի ընթացքին։
Հրայր Մարուխեան
Կենսագրութիւն
Հրայր Թորգոմ Մարուխեանը ծնած է 1928 թուական Դեկտեմբեր 19-ին Իրանի Քերմանշահ քաղաքին մէջ։ Աւարտելով Իրանի Պետական Համալսարանը մեքենագիտական ճարտարագիտութեան բաժինը, յետագային ան հիմնեց իր սեփական ճարտարագիտական ձեռնարկութիւնը:
Վաղ տարիքէն անդամակցած է ՀՅԴ Թեհրանի Երիտասարդական միութեանը, այնուհետեւ հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեանը: Եղած է Թեհրանի «Արարատ» մարզամշակութային միութեան հիմնադիրներէն մէկը, յետագային տնօրէնը: Ազգային-հասարակական գործունէութեան առաջին քայլերէն դրսեւորած է կազմակերպական ակնառու ձիրք եւ գաղափարական սկզբունքայնութիւն:
1963 թուականին, որպէս ՀՅԴ Հիւսիսային Իրանի Կենդրոնական Կոմիտէի ներկայացուցիչ` Հրայր Մարուխեանը մասնակցած է ՀՅԴ 18-րդ Ընդհանուր Ժողովին, որը սերնդափոխութեան առումով ՀՅԴ պատմութեան մէջ կարեւոր նշանակութիւն ունեցած է: Հրայր Մարուխեանը ընտրուած է ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ: 1964 թուականի Սեպտեմբերին ընտանիքով տեղափոխուած է Լիբանան, որուն մայրաքաղաքին մէջ կը գտնուէր ՀՅԴ Բիւրոյի նստավայրը:
Պորիս Աճէմեան
Պորիս Աճէմեան պատմաբան, ՀԲԸՄ-ի «Նուպար» գրադարանի աւանդապահ տնօրէնը: Պատասխանատու խմբագիրն է «Études Arméniennes Contemporaines»-ին եւ խմբագրակազմի անդամ է «Vingtième Siècle: Revue d’histoire»-ի:
Հրայր Մարուխեան
Կենսագրութիւն
1967 թուականին` ՀՅԴ Ընդհանուր Ժողովին, ան վերընտրուեց երիտասարդ կազմ ունեցող ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, իսկ 1972 թուականի ապրիլին` Բիւրոյի ներկայացուցիչ ԱՅ. Քապաքեանի մահէն ետք, ստանձնեց ՀՅԴ Բիւրոյի ներկայացուցչի պարտականութիւնները: Նոյն տարուայ Դեկտեմբերին կայացաւ ՀՅԴ 20-րդ Ընդհանուր Ժողովը, երբ որդեգրուեց Դաշնակցութեան վերջին քառորդ տարուայ գործունէութիւնը պայմանաւորող քաղաքական ուղեգիծը, Հրայր Մարուխեանը ընտրուեցաւ ՀՅԴ Բիւրոյի ներկայացուցիչ: Այնուհետեւ, մինչեւ 1994 թուականի Յուլիս 17-ը, ան յաջորդաբար վերընտրուեցաւ այդ պաշտօնին:
Պորիս Աճէմեան
Դոկտոր Պորիս Աճէմեան «École des Hautes Études en Sciences Sociales» ուսումէն ետք, պատմութԵան դոկտորականը պաշտպանած է 2011-ին՝ Նափոլիի «L’Orientale» համալսարանին մէջ:  ներկայիս իր հետազօտութիւնները կեդրոնացած են սփիւռքի, ներգաղթի եւ զանգուածային բռնութեան պատմութեան եւ յիշողութիւններու վրայ:
Հրատարակութիւններ
Դոկտոր Պորիս Աճէմեան գլխաւոր խմբագիրն է ակադեմիական երկլեզու «Etudes Armռniennes Contemporaines» հանդէսի: Ան Եթովպիայի հայերու վերաբերեալ իր ուսումնասիրութիւնները կը սկսի 1997 թ.-ին եւ կ'արտէ 2013 թուականին՝ «La Fanfare du Négus: Լes Arme՛niens en Ethiopie (19e-20e sieՙcles» (Հայերը Եթովպիոյ մէջ 19-20-րդ դարերուն) հատորինՙ հրատարակուած 2013-ին : Հեղինակն է շարք մը այլ գիտական յօդուածներու:
Հրայր Մարուխեան
Կենսագրութիւն
Քաղաքական եւ կազմակերպական առումներով Դաշնակցութեան համար նոր հանգրուան սկսեցաւ 1988 թուականին, ՀՅԴ 24-րդ Ընդհանուր Ժողովի ժամանակ, երբ արցախեան շարժումէն ետք Դաշնակցութեան գործունէութեան առանցքը դարձաւ «դէպի Երկիր» նշանաբանի իրագործումը: Անձամբ գլխաւորելով կազմակերպութեան վերընձիւղման աշխատանքները հայրենիքին մէջ` Հրայր Մարուխեանը, որպէս ՀՅԴ Բիւրոյի ներկայացուցիչ գործուն ներկայութիւն ունեցաւ Հայաստանի քաղաքական թատերաբեմի վրայ` Արցախի ազգային-ազատագրական պայքարին եւ Հայաստանի ազգային զարթօնքի շարժմանը ըստ ամենայնի զօրակցելու առաջադրանքով:
Պորիս Աճէմեան
Հրատարակութիւններ
« Lieux Dits » հրատարակչատունը լոյս ընծայեց ՀԲԸՄի Փարիզի «Նուպարեան» մատենադարանի տնօրէն Պորիս Աճէմեանի «Ռոն Հովիտի Փոքրիկ Հայաստանները» («Les Petites Arménies de la vallée du Rhône») հատորը։ Անոր գիրքը կը պատմէ գաղթերու յաջորդական ալիքներուն մասին՝ Ցեղասպանութենէն վերապրածներու ժամանումը, ապա՝ երգելով Հայաստան մեկնողներունը եւ անոնցմէ ոմանց դառն վերադարձը, աւելի ուշ՝ 1950ականներէն 80ականներ՝ Թուրքիայէն, Սուրիայէն եւ Լիբանանէն հասնողներունը, հուսկ՝ անկախութենէն ետք՝ հայաստանցի գաղթականներունը։ Հատորին առաւել մանրամասնօրէն ծանօթանալու կամ ապսպրելու համար այցելել www.lieuxdits.fr/les-livres/les-petites-armenies-de-la-vallee-du-rhone կայքէջը ։
Հրայր Մարուխեան
Կենսագրութիւն
Դաշնակցութեան յարաճուն ժողովրդավարութեանը հարուած հասցնելու նպատակով 1992 թուականի Յուլիս 29-ին, Լեւոն Տէր Պետրոսեանը իր յայտնի ելոյթէն յետոյ արձակեց Հայաստանէն ՀՅԴ Բիւրոյի ներկայացուցիչ Հրայր Մարուխեանի արտաքսման հրամանագիրը:
Պորիս Աճէմեան
Համախմբագրութիւններ
Համախմբագիրն է «Le Témoignage des Victimes dans la Connaissance des Violences de Masse/Victim Testimony» եւ «Understanding Mass Violence» («Études Arméniennes Contemporaines», no. 5, June 2015 բացառիկ), ինչպէս նաեւ «Jerusalem in the Making: Spaces and Communities» («Études Arméniennes Contemporaines», no. 9, September 2017 բացառիկ) բացառիկներուն :
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:ՀԲԸՄ-ի «Նուպար» գրադարանի աւանդապահ տնօրէնը Ստորոգութիւն:պատմաբան
Հրայր Մարուխեան
Կենսագրութիւն
Այնուհետեւ, աւելի քան երկու տարի, մինչեւ 1994 թուականի Յուլիս 17-ը, Հրայր Մարուխեանը դարձաւ իշխող վարչախումբի բռնապետական քայլերու դէմ ծաւալուած քաղաքական պայքարի խորհրդանիշը:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1928 ծնունդներ Ստորոգութիւն:19 Դեկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Քերմանշահ ծնածներ Ստորոգութիւն:1998 մահեր Ստորոգութիւն:21 Դեկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Աթէնք մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ Ստորոգութիւն:Երեւան թաղուածներ