cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Տիգրան Դեւոյեանց
Համաշխարհային Առաջին Պատերազմ
Դեւոյեանց բանտէն փախուստ տուած է իր մերձաւորներէն` Ասիայի հետ օգտագործելով կեղծ փաստաթուղթեր:
Հետախուզական գործունէութիւններ
Հայաստանի Հանրապետութեան անկախութեան ժամանակաշրջանին Տիգրան Դեւոյեանց իրականացուցած է հետախուզական աշխուժ գործունէութիւններ Վան-Մուշ-Պիթլիս շրջանին մէջ, իսկ 1919-ի վերջը եւ 1920-ի սկիզբը յայտնուած է Կ. Պոլիս, ուր կազմակերպուած է հետախուզական խումբ` հայթայթելով Հայաստանի Հանրապետութեան ազգային-պետական անվտանգութեան ապահովման տեսանկիւնէ արժէքաւոր տեղեկութիւններ թրքական զինուժի թուաքանակին եւ նախապատրաստութիւններուն, ինչպէս նաեւ հայկական սահմանի ողջ երկայնքով թրքական զօրքերու տեղաբաշխումին մասին:
Տ. Դեւոյեանց կեանքի վերջին շրջանի փուլը անցուցած է Միացեալ Նահանգներու մէջ, ուր հրապարակած է յուշագրութիւն մը` իր հետախուզական գործունէութեան մասին:
Վրաստանի Ազգային Թանգարան
Վրաստանի ազգային թանգարան (საქართველოს ეროვნული მუზეუმი, սաքարթուելոս էրովնուլի մուզեումի) Վրաստանի ազգային թանգարանը կը միաւորէ Վրաստանի առաջատար թանգարաններուն։ Թանգարանը ստեղծուած է ինսդիտուցիոնալ-կառուցուածքային, օրէնսդրական բարեփոխումներու որպէս արդիւնք եւ նպատակն է յետապնդել թանգարանային հաստատութիւնները՝ միաւորուած այս ցանցի ներքին, համակարգելու յետազօտական եւ կրթական գործունէութիւնը։ Ձեւաւորուած է 2004 թուականին Դեկտեմբեր 30-ին։ Ստեղծման օրէն անոր նախագահն է պրոֆեսոր Դաւիթ Լորդկիպանիձէն :
Վրաստանի ազգային թանգարանի համակարգին մէջ կը գտնուի հետեւեալ թանգարաններու կառաւարումը՝
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի մշակոյթ
Ամերիկայի Հայկական Թանգարան
Ամերիկայի հայկական թանգարան (Armenian Museum of America, AMA), Հայաստանի պատմութեան թանգարանէն եւ Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարքութեան թանգարանէն ետք հայկական թանգարանային ամենակարեւոր հավաքածոն է։ Հիմնադրուած է 1971 թուականին։
Պատմութիւն
Թանգարանը նախապէս կոչուած է Ամերիկայի հայկական գրադարան եւ թանգարան (անգլ.՝ Armenian Library and Museum of America, ALMA)։ 2013 թուականին թանգարանը վերանուանուած է եւ ներկայիս կը կոչուի Ամերիկայի հայկական թանգարան՝որպէսզի անցնի խոշոր թանգարաններու կարգավիճակին եւ որպէս այդպիսին ճանչցուի։ Թանգարանի նպատակն է հաւաքել եւ պահպանել հայկական մշակութային արժէքները, ապահովել անոնց փոխանցումը յաջորդ սերունդներուն։ Ամերիկայի հայկական գրադարանի եւ թանգարանի պատմութիւնը սկսած է 1971 թուականին, երբ խումբ մը հայեր նախաձեռնեցին հայերէն գիրքերու ու հայկական եկեղեցիին պատկանող տարբեր իրերու հաւաքագրումը Մասաչուսէթս նահանգի Պելմոնտ քաղաքին մէջ։ 1985 թուականին, երբ արդէն հաւաքուած էր հարուստ հավաքածոյ մը, ներկայացուեցաւ հանրութեան։ Թանգարանը 1988 թուականին տեղափոխուած է քաղաքի կեդոնը գտնուող քառայարկ շէնք մը՝ ի յիշատակ Ստեփան Բաբգէն Մուպարի եւ անոր կնոջ՝ Մարիամ Մուգարի։
Թանգարան
Թանգարանը ունի շուրջ 20 հազար նմոյշ (որոնց կարգին 5000 հնադարեան եւ միջնադարեան հայկական մետաղադրամներ, ազգային տարազներ, աւելի քան 3000 ձեռագործ, 180 հայկական գորգեր, ուրարտական եւ կրօնական նմուշներու ընդարձակ հաւաքածոներ, ձեռագրեր, նոթաներ, քարտէսներ, լուսանկարներ)։ Թանգարանի հաւաքածոն յարատեւ կ'ընդլայնի։ Թանգարանը բազմաթիւ հաւաքածոներ ձեռք բերած է Պետուքայեան ընտանիքէն, մեծ թիւով նշագրուած հայկական գորգեր՝ Արթիւր Կրէկորեանէն, Ղարաբեան ընտանիքէն՝ Կիւթախիոյ խեցեգործական ապրանքներ։ Թանգարանը ձեռք բերած է լուսանկարիչ Եուսոֆ Քարշի հաւաքածոն, Նորթան Դոձի հաւաքածոյէն յետխորհրդային շրջանի նկարներ եւ շատ այլ ցուցանմոյշներ ։
Գրադարան
Մեսրոպ Պոյաճեանի անուան հետազօտական գրադարանին մէջ կան է շուրջ 27 հազար՝ գիրքեր՝ հայերէն, անգլերէն եւ այլ լեզուներով, պարբերականներ, պաստառներ, փաստաթուղթեր եւ քարտէսներ։ Գրադարանի հպարտութիւնը եւ ամէնէն նշանակալից նմոյշը 1915-ի Մեծ Եղեռնէն փրկուած հայորդիներու պատմածներու ձայնագրութեան հաւաքածոնն է։ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ
Մկրտիչ Աւգերեան
Հայր Մկրտիչ Աւգերեան, աստուածաբան, լեզուաբան-բառարանագիր, թարգմանիչ։ Մխիթարեան միաբանութեան խորհրդական (30 տարի) եւ ընդհանուր աթոռակալ (20 տարի)։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Գաղատիոյ Անկիւրիա (այժմ՝ Անգարա) քաղաքը։ 1774 թուականին, հայրը զինք կը տանի Վենետիկի Սուրբ Ղազար վանքը, ուր վանական դպրոցն աւարտելով 1786-ին վարդապետ կը ձեռնադրուի եւ մօտ 10 տարի դպրոցին մէջ կը վարէ ուսուցչութեան պաշտօն։ Կը ծառայէ Մխիթարեան Միաբանութեան որպէս խորհրդական (30 տարի), ընդհանուր աթոռակալ (20 տարի) եւ Կ. Պոլսոյ կաթողիկէ հայոց քարոզիչ (8 տարի)։ Կը մահանայ Վենետիկի մէջ։
Այս աշխատութիւններուն մէկ մասը աշխարհաբար շարադրուած է, ինչ որ կարեւոր է վերջինիս պատմութիւնը ուսումնասիրելու առումով։
Թարգմանութիւններ
Աւգերեան վիթխարի աշխատանք կատարած է նաեւ թարգմանական ասպարէզին մէջ։ Լատիներէնէ գրաբար թարգմանած է.
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1762 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1854 մահեր Ստորոգութիւն:11 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:3 Մարտի մահացածներ Ստորոգութիւն:Անգարա ծնածներ‎ Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւորականներ Ստորոգութիւն:Հայ բառարանագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Հայ լեզուաբաններ
Ապիրատ Իշխան Հասանեան
Ապիրատ Իշխան Հասանեան, որդի Հասանի, 1020-ին կ’օգնէ Աշոտի՝ ընդդէմ իր եղբօր Յովհաննէս թգ.ի յաջորդ տարին սակայն երբ Աշոտ հիւանդ ձեւացած իր քով կանչեց Յովհաննէս թգ.ը եւ խնդրեց Ապիրատէն որ ձերբակալէ եւ սպաննէ՝ Ապիրատ, Յովհաննէսը ձեռբակալելէ ետք դուրս հանեց սենեակէն եւ փոխանակ սպաննելու՝ Անի տարաւ եւ գահին վրայ նստեցուց: Ապիրատ խորհելով որ Աշոտ պիտի թշնամանայ իրեն հետ՝ ընտանիքը եւ Սպլջահապու Վահան որդիները առնելով՝ իր հեծեալներով միասին Դուին գնաց Ապուվար ամրիային: Ապուսվար սիրով ընդունեց քաջն Ապիրատը. սակայն քիչ ետք նաքանձորդները Ապուսվարը Ապիրատի դէմ գրգռեցին ըսելով թէ՝ այս զօրաւոր անձին քեզի ապաստանելու միակ նպատակն է սպաննել քեզ ու ընտանիքթ: Ապուսվար 1021-ին իրեն կանչելով ծածուկ խողխողեց: Ապիրատի մահը սուգ պատճառեց Յովհաննէս թագաւորին:
Գուրգէն Եանիգեան
Գուրգէն Եանիգեան (Kourken Yanikian, 24 Դեկտեմբեր 1895, Էրզրում, Արեւմտեան Հայաստան - 27 Մարտ 1984, ԱՄՆ), հայ գրող եւ ճարտարագէտ, հայկական նորագոյն զինեալ ազատագրական պայքարի հերոս։
Կենսագրութիւն
Մեծ Եղեռնի ականատես։ Ուսանած է Մոսկուայի համալսարանը, յետագային հաստատուած՝ ԱՄՆ, ուր ճանչցուած է իբրեւեւ անգլիալեզու գրող, արժանացած է «Մարք Թուէյն» մրցանակին։
1972 թուականին ԱՄՆ-էն այցելած է Հայաստանի Մարտիրոս Սարեանի անուան տուն-թանգարանը եւ նուիրաբերած՝ Սարեանի «Արեւելեան Սենեակ» նկարը (ստեղծուած 1918-ին, 39x59 սմ, թուղթ, ջրաներկ, կուաշ), որ երկար տարիներ կը համարուէր անյայտ կորած։
77 տարեկանին սպաննած է՝ Սանթա Պարպարայի (Գալիֆորնիա) մէջ, Թուրքիոյ հիւպատոսն ու փոխ-հիւպատոսը, արդարութիւն պահանջելու Հայոց Ցեղասպանութեան համար : Դատարանին մէջ հանդէս եկած է թուրքական ժխտողականութեան դէմ, պաշտպանած է Արեւմտեան Հայաստանի ազատագրութեան գաղափարը։
Դատապարտուած է ցմահ բանտարկութեան։ 1981 թուականին, 8 տարուան բանտարկութենէն ետք, Եանիգեան տեղափոխուած է այցելուներու համար փակ հիւանդանոց, ուր մահացած է երկարատեւ հիւանդութենէ ետք՝ 1984 թուականի Մարտ 27-ին։
Հայաստանի Ազատագրութեան Հայ Գաղտնի Բանակի հոգեւոր հիմնադիրներէն է։ «Ես գիտէի, որ անհատս մենակ մնալու չէի», - այդ առիթիւ ըսած է ծերունի Եանիգեան։
Պուլկարահայ բանաստեղծ Յովհաննէս Պարսկունին Գ. Եանիգեանին նուիրուած իր պոէմին մէջ գրած է.
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:24 Դեկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:27 Մարտի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ անգլիագիր գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարագէտներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան ականատեսներ
Գալկարի
Կալգարի (Calgary), քաղաք Գանատայի Ալբերտա նահանգի մէջ։ Կը գտնուի նահանգի հարաւային մասը։
2006 թ.-ին անցկացուած մարդահամարի տուեալներով Կալգարիի մէջ կ՛ապրի 988 193 մարդ. այդ տուեալներով Կալգարին կը համարուի Գանատայի երրորդ շատ բնակեցուած քաղաքը, ընդ որում` առաջինը Ալբերտա նահանգի մէջ։ Նոյն տուեալներով՝ Կալգարիի քաղաքային ագլոմերացիայի բնակչութիւնն ալ կը կազմէ 1 079 310 մարդ։
Եաղուպ Ամիրա
Եաղուպ Ամիրա (հայկական անունով Յակոբ Յովհաննէսեան, 1672 Ակն - 9 Յուլիս 1752, Կոստանդնուպոլիս), ազգային գործիչ:
Գալկարի
1988 թ.-ին Կալգարիի մէջ անցկացուեցան ձմեռային օլիմպիական խաղեր։
Արտաքին հղումներ
Ստորոգութիւն:Կանադայի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Քանատա
Եաղուպ Ամիրա
Հօրը անունն էր Յովհաննէս: Իր ուշիմութեան ու հօրենական հարստութեան շնորհիւ կ’անցնի Պոլիս, ու քիչ ատենէն կը շինէ իր համբաւը, հայ ազգին մէջ ըլլալով մին ամէնէն ազդեցիկ ու յարգուած անձնաւորութիւններէն, եւ Ղազի սուլթան Ահմէտի հրովարտակով (1703) կը կարգուի Արքունի սեղանաւոր եւ վառօդապետ (պազիրկեան պաշի), որ այն ժամանակուան համար ըսել էր մեծ դրամատէր, ու կը համապատասխանէր ներկայ ժամանակներու վարկային հաստատութեանց եւ դրամատանց կատարած գործառնութեանց: Մտերիմ բարեկամը ըլլալով՝ Զմմարցի Յակոբ Նալեան Պոլսոյ պատրիարքին (1741-1749) եւ (1752-1764), յաճախ կը գործակցին անոր հետ ու կը վարէ ազգային զանազան պաշտօններ: Եաղուպ Ամիրայի գործունէութեան մասին քիչ տեղեկութիւններ հասած ըլլալով մեզի, միայն այսքանը յայտնի է որ Նալեան պատրիարք, անոր գեղեցկատեսիլ դրսերեւոյթին ու կատարած բարեգործութեանց համար, զինք յորջորջած էր որպէս նոր Յովսէփ Գեղեցիկ մը եւ տաճարաշէն երկրորդ Զօրաբաբէլ մը:
Նալեան, երբ 1748-ին Երուսաղէմի պատրիարք կ’ընտրուի՝ Գրիգոր Շղթայակիրի մահուամբ, չի կրնար տոկալ «օտարներու բռնութեանց» եւ «անսովոր պահանջներուն», ու գանգատագրեր կ’ուղարկէր Պոլսոյ ազդեցիկ անձնաւորութեանց, որպէսզի կրկին վերստանձնէ Պոլսոյ պատրիարքութիւնը: 1751-ին, Եաղուպ ամիրա տեղի տալով Նալեանի թախանձանքներուն, իր Սողովմէ կնոջ հետ ուխտաւորութեամբ կ’այցելէ Երուսաղէմ Ս. Յակոբ վանքը: Իր ընծայաբերութիւնները պղնձէ յիշատակարանի մի վրայ մի առ մի նշանակուած են:
Եաղուպ Ամիրա Ս. Յոկոբայ տաճարին Ս. Մակարի մատրան մէջ ունի հետեւեալ յիշատակարանը.
Եաղուպ աղա Փրկչին ծառայ, Շինեաց զտապանն Սբ. Մակարայ, Լուսաւորչին եւ մասն է սատ. Բարեխօսել նմին պատրաստ:
Քրիստոսի Ս. Գերեզմանին ոսկիէ կանթեղ մը յիշատակ տուած է, հետեւեալ յիշատակարանով.
Եաղուպ ամիրա իր ուխտը կատարելէ եւ Ս. Յարութեան տաճարին վերնատունը նորոգելէ յետոյ, Նալեան պատրիարքի հետ կը վերադառնայ Պոլիս 1752-ին, ուր շնորհիւ Եաղուպ ամիրայի ազդու դիմումներուն, Նալեան վերստին պատրիարք կ’ընտրուի Պոլիս:
Եաղուպ ամիրայի բացառիկ աչքառու դիրքին եւ մահուան պարագաները պատմած է Սեթեան Յովհաննէս եպս. Երուսաղէմի փոխանորդ Ներսէս եպ. Գէորգեանի եւ որ իր կարգին Յ. Մրմրեան հրատարակած է Մասնական պատմութեան Հայ մեծատուներու գրքին մէջ։ Օգտուած ենք Զամչեանի պատմութեան Գ. հատորէն, Օրմանեանի Ազգապատումի Բ. հատորէն եւայլն. իսկ վերջին մասերը Մասիս Ա. Պետրոսեանի Եագուպեան գերդաստանի անտիպ տոհմացոյցէն, որ տարիներու տքնաջան աշխատութեան արդիւնք է:
Եաղուպ ամիրա նաեւ նորոգած էր հիմէն Մշոյ Ս. Կարապետի վանքը:
Սուլթանին շատ սիրալի էին Մուստաֆա աղա եւ անոր մատակարար Պէշիր անուն ներքինապետ, որոնց ազդեցութիւնը այնքան մեծ էր որ մինչեւ անգամ կրնար Սուլթանին կամքին իշխել:
Պէշիր կին մը ունէր գերի բերած Վրաստանէն եւ ապա ամուսնացած Եաղուպ Ամիրայի հետ, այս կինը յաճախ իր ամուսինէն լսելով Մուստաֆայի գովեստ, կը թախանձէ իր ամուսնոյն որպէսզի օր մը տուն բերէ Մուստաֆա աղան եւ ինք հիւրանոցին վրայ նայող վանդակապատ պատուհանէ մը կը դիտէ զայն ուշի ուշով: Երկար ատեն դիտելէ ետք՝ վերնայարկը վազելով կը մարի կ’իյնայ եւ ոտքերը գետինը զարնելով կը պոռայ: Տնեցիները եւ Եաղուպ ամիրա վեր կը վազեն ու կը սթափեցնեն՝ կինը կը գոչէ թէ «այդ Մուսթաֆա աղան իմ եղբայրս է»: Եաղուպ կը զարմանայ եւ կը ջանայ հանդարտեցնել իր կինը բայց ան նորէն կը պնդէ պոռալով թէ «ան իմ եղբայրս է, անպատճառ ինծի իրեն քով տար»: Եաղուպ կը տանի Մուսթաֆայի քով որ կը մնար սէլամլըխի կողմը. Ինչպէս յայտնի է մեր նախնիք Թուրքերու նման ունէին հարէմլիխ եւ Սէլամլըխ, այսինքն արանց եւ կանանց բաժիններ եւ Թուրքերու պէս ալ եաշմախ ֆէրաճէ կը հանգնէին 16 եւ 17րդ դարերուն:
Կինը տեսնելով իր եղբայրը աւելի կը յուզուի եւ կը պոռայ -«դուն իմ եղբայրս ես»: Այս աղաղակներուն Մուսթաֆա կը յուզուի, կ’այլայլի եւ փաստ կ’ուզէ: Տիկին Եաղուպ այն ատեն կը նկարագրէ Վրաստանի իրենց բնակարանը, իրենց ծնողքը, անոնց անունները: Մուսթաֆա ուրիշ փաստ ուզելուն՝ Տիկինը այն ատեն կ’ըսէ թէ ծոծրակիդ նիշ մը ունիս սա ձեւ: Մուսթաֆա կը զարմանայ ճշտութեան եւ դառնալով Եաղուպ ամիրայի կը կոչէ - «փեսայ Եաղուպ»:
Եւ այդ օրէն սկսեալ աւելի սիրով կը կապուի անոր հետ եւ Եաղուպ հետզհետէ աւելի կը յառաջանայ:
Ամիրայական խնջոյքի օր մը, Եաղուպ ամիրա եւ հանդիսականներէն շատեր կ’աղաչեն իրենց ընկեր մէկ ամիրայէն, որ կարճահասակ եւ սապատող է եղեր, որպէսզի գինարբուքէն ետք պարէ եւ իրենք ալ զուարճանան: Սապատողը ի սկզբան կ’ընդիմանայ, ապա կը համակերպի ու կը պարէ, մանաւանդ Եաղուպ աղա շատ կը ծիծաղի: Կարճահասակ ամիրան այս սանը սիրտը կը դնէ ու վրէժ կը պահէ երբ Մուսթաֆայի մեծ ներքինին բարձրագոյն հրամանաւ մահուան կը դատապարտուի՝ Մուսթաֆա ալ քիչ օրէն անոր բախտին կը մատնուի, յիշեալ կարճահասակ ամիրան ալ յարմար առիթ համարելով, կը մատնէ Եաղուպն ալ իբր անոնց ընկերը, եւ մտերիմը, եւ գրաւելով անոր ամբողջ հարստութիւնը, կը բանտարկեն եւ քիչ յետոյ կը գլխատեն Պոլսոյ մէջ 9 Յուլիս 1752-ին Սուլթան Մահմուտի հրամանով:
Եաղուպ ամիրայի մահէն յետոյ, իր զաւակը Գրիգոր (1763-1793) տեսնելով իր ընտանիքի վտանգուած եւ փափուկ դիրքը, կը քաշուի կրկին Ակնի մէջ, ուրկէ կ’անցնի Արաբկիր՝ 1760-ական թուականներուն, սեղանաւորութեամբ զբաղելու համար: Իր հօրը Եաղուպ ամիրայի պատճառով՝ Արաբկիրի մէջ կը ճանչցուի Եաղուպ օղլու անունով, որ ժամանակի ընթացքին կը փոխակերպուի Եագուպեանի:
Գրիգոր կ’ունենայ երեք մանչ զաւակ, Աբրահամ, Յակոբ եւ Մամաս, որոնցմէ բացի առաջինէն արու զաւակ չեն ունենար:
Աբրահամ կ’ունենայ միակ որդի մը Մինաս (1812-1894): Մինասի զաւակներն են որ իրենց կարգին ճիւղաւորուելով, այսօր կը կազմեն Գահիրէի Արաբկիրցի ծանօթ Եագուպեան մեծ գերդաստանը:
1850-ական թուականներուն Արաբկիրի մէջ սկսեր էր մուտ գործել Ամերիկեան Միսիօնարութիւնը: Մինաս Եագուպեան, տեսնելով այս դաւանաքին մէջ հզօր կառավարութեան մը պաշտպանութիւնը, եւ մանաւանդ իրեն ծանօթ ըլլալով իր մեծ պապուն՝ Եաղուպ ամիրայի ցաւատանջ վախճանը՝ թուրք Սուլթաններու քմահաճոյքին ծառայելով, կը յարի Բողոքանութեան, ու քիչ յետոյ, մասնաւորներու խնամքին յանձնելով Արաբկիրի իր սեփական քարաշէն մեծ բնակարանը, 1865-ին ընտանեօք կը գաղթէ Գահիրէ, ուր իր չափահաս երկու զաւակաց՝ Փիլիպոսի եւ Գրիգորի եւ ապա Աբրահամի հետ կը զբաղի՝ իրենց ընտանիքի այլեւս ժառանգական դարձած արհեստով, սեղանաւորութեամբ:
Մինաս, ամիրայական գերդաստանի ամէն ձիրքերով օժտուած, այս նահապետական տան մէջ կատարեալ նահապետ մը կ’ըլլայ իր ընտանիքին: Իր անուան հմայքը եւ ազդեցութիւնը առածի կարգ կ’անցնի, քիչ ատենէն բախտն ալ իրեն ժպտելով, կոկիկ հարստութիւն մը կը դիզէ, իրեն սեփականացնելով Գահիրէի մօտակայ քանի մը ագարակներ եւ գիւղեր:
Եաղուպեան գերդաստանը հիմնադիրներէն կ’ըլլայ Գահիրէի Հայ Աւետարանական համայնքին: Հայ Բողոքականները զուրկ մնալով կրօնական մխիթարութենէ եւ դպրոցէ, իրենց տուները կը գործածէին իբր եկեղեցի, եւ իրենք իրարու քարոզիչ եղած են, մինչեւ որ տեղական լեզուին ծանօթանալով Ղպտի աւետարանականներու պաշտամունքներուն կը մասնակցէին:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ ազգային գործիչներ Ստորոգութիւն:9 Յուլիսի մահացածներ
Յակոբ Աւեդինեան
Աւեդինեան Յակոբ, պարսկաստանցի հայ վաճառական։ 1675-ին Աստրախանի ճանբով կ՛անցնի Մոսկուա, իր հետ տանելով մետաքսեղէն եւ այլ պարսկական իրեր։ Մոսկուայէն կ՛անցնի Արխանկելսք։ Մոսկուայի մէջ ան քանի մը հայ վաճառականներու հետ առեւտրական տուն մը կը հաստատէ, որ կը շարունակէ գործել մինչեւ 1683 թուական։ Երբ գործը կը կասեցնէ, կը վերադառնայ հայրենիք։
Ստորոգութիւն:Հայ վաճառականներ
Դահոյկ
Պատմութիւն
Նախապատմական շրջանէն մարդիկ ձիւնին վրայէն կը սահէին իրենց հօտերուն հետեւելու համար: Ապա դահոյկի այս սովորութիւնը կը շարունակուի հիւսիսի երկիրներուն մէջ:
Դահոյկի մասին ամէնէն հին տեղեկութիւնները հիմնուած են հնագիտական ​​ապացոյցներու վրայ: Երկու շրջաններ կը ներկայացնեն դահոյկներու եւ անոնց օգտագործման ամէնէն վաղ ապացոյցները.
Կարճ ժամանակ ետք, դարձեալ նորվեկիացի, հետախոյզ Ֆրետիոֆ Նանսէն Կրինլենտի մէջ դահոյկով կը կտրէ 500 քմ: Անոր այս քաջագործութիւնը դահոյկը հռչակաւոր կը դարձնէ :
Դահոյկը շատ մեծ տեղ կը գրաւէ նաեւ ձմեռնային ողիմպիական խաղերուն մէջ:
Փետրուար ամսուն, ամէն երկու տարին անգամ մը, Ալպեան դահուկելու աշխարհի ախոյեանութիւնը կը կազմակերպուի:
Կազափոխանակութիւն
Ներշնչող եւ արտաշնչող օդի բաղադրութիւնը
Ներշնչման եւ արտաշնչման ճշգրիտ, չափական հերթափոխման շնորհիւ թոքերու եւ թոքաբշտերուն մէջ կը պահպանէ կայուն կազային բաղադրութիւնը։
Ներշնչող օդը կը պարունակէ մօտ 79 % բորակածին, 21 % թթուածին եւ 0,03 % ածխաթթու կազ (ածխածնի երկթթուակ)։ Անոնց մէջ կան նաեւ քիչ քանակութեամբ գոլորշիներ, անազդեցիկ կազեր։ Արտաշնչող օդին մէջ թթուածինը կը կազմէ 16 %, ածխածինի երկթթուակի խտութիւնը կ'աճի մինչեւ 4 %, կ'աւելնայ նաեւ ջրային գոլորշիներու քանակը։ Բորակածինի եւ բոլոր մնացած կազերու պարունակութիւնը չի փոխուիր։
Կազափոխանակութիւնը թոքերու մէջ
Թոքաբշտիկներու օդի եւ հերաձեւերու արեան միջեւ կազափոխանակութիւնը կը կատարուի բացառապէս կազերու սփռումայի օրէնքով, որուն կը նպաստէ թթուածինի եւ ածխաթթու կազի լարուածութեան տարբերութիւնը։ Թոքաբշտիկներուն մէջ թթուածինի լարուածութիւնը աւելի մեծ է, քան երակային բորակածիններու արեան մէջ, ուստի թոքաբշտիկներէն թթուածինը կը թափանցէ արեան մէջ։ Ածխաթթու կազի լարուածութիւնը մեծ է երակային բորակածիններու արեան մէջ, որտեղէն ալ այդ կազը կ'անցնի թոքաբշտիկներու մէջ եւ արտաշնչելէն կը հեռանայ կազմութենէն։ Հետեւաբար երակային արիւնը կը վերածուի զարկերակային արեան։
Շուշիի շրջան
Շուշիի շրջան , Արցախի Հանրապետութեան շրջաններէն, կը նմանի դիտակէտի։ Շրջապատուած անդնդախոր կիրճերով, բարձրունքի վրայ նստած կ՛իշխէ շրջապատին։ Բերդաքաղաք մը, որ պատմութեան մէջ բազմիցս ենթարկուած է թուրքերու յարձակումներուն։
Կազափոխանակութիւն
Կազափոխանակութիւնը թոքերու մէջ
Թոքաբշտիկներէն արեան մէջ թափանցած թթուածինի միայն չնչին մասը (2 %) կը լուծուի արեան ջրարիւնին մէջ։ Մեծ մասը կը թափանցէ կարմրաբջիջներու մէջ, կը կապուի արենագնդինի հետ եւ կ'առաջացնէ օքսիարենագնդին անկայուն նիւթին։ Հանգիստ ժամանակ թոքերէն հեռացող մէկ լիդր զարկերակային արիւնը կը պարունակէ մօտաւորապէս 200 մլ թթուածին, իսկ թոքեր մտնող մէկ լիդր երակային արիւնը՝ մօտաւորապէս 120 մլ թթուածին։ Տարբերութիւնը կը վկայէ, որ արիւնէն ամբողջ թթուածինը չ'անցնիր հիւսուածքներու մէջ։
Շուշիի շրջան
Երբեմն՝ երկար դիմադրումէ ետք, յանձնուած է՝ աւերուած վիճակի մէջ, բայց դարձեալ՝ վերածաղկած։ Միայն XX դարուն 2 անգամ (1920 - 1998 թթ․) փորձուած է քաղաքը բնակեցնել միատարր թուրք բնակչութեամբ։
Կազափոխանակութիւն
Կազափոխանակութիւնը հիւսուածքներու մէջ
Զարկերակային արիւնը աւելի հարուստ է թթուածինով, քան հիւսուածքներու բջիջները։ Հետեւապէս հիւսուածքներուն մէջ օքսիարենագնդինը կը քայքայուի, անջատուած թթուածինը սփռումի օրէնքով կը թափանցէ բջիջներու մէջ եւ կ'օգտագործէ ոքսիդացման գործընթացքներուն մէջ։
Շուշիի շրջան
Ռուսական տիրապետութեան օրերուն (XIX դար), տեղւոյն հայերը, կրեւոր դեր ունեցած են Ռուսիոյ, Հնդկաստանի, Չինաստանի եւ Պարսկաստանի միջեւ առեւտրական կապեր հաստատելու եւ զարգացնելու գործին մէջ։ Բացած են դպրոցներ եւ գրադարաններ։
Կազափոխանակութիւն
Կազափոխանակութիւնը հիւսուածքներու մէջ
Հիւսուածքներուն մէջ մշտապես իրականացնող նիւթափոխանակութեան ընթացքին որպէս վերջնական արգասիք կ'առաջանայ ածխաթթու կազ, որու պարունակութիւնը բջիջներուն մէջ աւելի շատ է, քան զարկերակային արեան մէջ։ Ուստի այն կը սփռէ արեան մէջ եւ կը միանան թթուածինէն ազատուած արենագնդինին։ Ածխաթթու կազի մաս մըն ալ կը մտնայ հեշտ տարրալուծող որոշ աղերու բաղադրութեան մէջ։
Շուշիի շրջան
Ծանօթագրութիւններ
ՍԵՄ «Հայդուկ» թիւ 9
Կազափոխանակութիւն
Կազափոխանակութիւնը հիւսուածքներու մէջ
Այսպիսով, հիւսուածքներուն մէջ զարկերակային արիւնը կը վերածէ երակայինի։ Թոքերու բորակածիններուն մէջ բնածուխարենագնդինը կը քայքայէ, անոնցմէ կ'անջատէ ածխաթթու կազը եւ կ'անցնի թոքաբշտիկներու մեջ։ Միաժամանակ երակային արեան մէջ առաջացած անկայուն աղերը կը տարրալուծուին, եւ անջատուած ածխաթթու կազը նոյնպէս կը հեռանայ։
Շուշիի շրջան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Արցախի Հանրապետութեան շրջաններ
Կազափոխանակութիւն
Միջավայրի վնասակար կազերու ազդեցութիւնը
Միջավայրի վնասակար կազերը ընկնելով թոքերու մէջ, յաճախ կ'առաջացնեն կայուն միացութիւններ եւ կը պահեն հիւսուածքներուն մէջ։ Այդպիսի դէպքերու մէջ թունաւորման վտանգը կախուած է ոչ միայն վնասական նիւթերու քանակէն, այլեւ այդ միջավայրին մէջ մարդու մնալու տեւողութենէն։ Մթնոլորտի օդին մէջ վնասակար նիւթերը կարող են ըլլալ արդիւնաբերական կազային թափոնները, կառքերու արտանետումները, կենցաղի մէջ օգտագործուող կերպարանքները, ներկերը եւ այլ տեսակի ցնդող կազերը։ Վնասակար կազերէն է ածխածինի միոքսիդը՝ CO-ն կամ շմոլ կազը, որ արենագնդինի հետ կ'առաջացնէ կայուն միացութեան եւ կազմութեան մէջ կը զարգացնէ թթուածնային քաղցը։ Երկարատեւ թթուածնային քաղցը կարող է մահուան պատճառը դառնալ։
Տես նաեւ
Ստորոգութիւն:Գիտութիւն
Ապլղարիպ
Ապլղարիպ, Ապլղարիպ Վասակեան, Տէր Պիր կամ Պիրիճիկ քաղաք: Հայ թագաւորներէն շինուած այս քաղաքը, Ապլղարիպ պարսից ձեռքէն կ'առնէ եւ հոյակապ ամրոց կառուցելով անառիկ քաղաքի կը վերածէ:
1117-ին Եդեսիոյ կոմսը՝ Բաղտնի, մեծ զօրքով Պիրի վրայ կը յարձակի եւ տեսնելով որ պիտի չկարենայ քաղաքը գրաւել՝ մէկ տարի կը պաշարէ զայն եւ բնակիչները սովի կը մատնէ: Ապլղարիպ կը ստիպուի քաղաքը Բաղտինի յանձնել եւ ինքն ու իր եղբայրը՝ Թորոս իշխանին մօտ կ՛ապաստանին։
47 (թիւ)
47 (քառասունեօթ)՝ կենտ երկնիշ բնական թիւ է 46-ի եւ 48-ի միջեւ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թիւեր
Թումանեան (քաղաք)
Թումանեան, քաղաք Հայաստանի Լոռի մարզին մէջ, Դեբեդ գետի ափին՝ մարզի կենդրոնէն՝ 38 ք․մ․ հարաւ-արեւելք։
Բնակչութիւնը, հիմնականօրէն, կը զբաղի երկրագործութեամբ, իսկ միւս մասը նաեւ արդիւնաբերութեամբ։
Բնակչութիւն
Թումանեանի ազգաբնակչութեան փոփոխութիրւնը.
11 Յուլիս
11 Յուլիս, տարուան 192-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 193-րդ) օրն է
Ծնունդներ
resize|90%|Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:11 Յուլիսի ծնածներ}}
Մահեր
resize|90%|Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:11 Յուլիսի մահացածներ}}
Տօներ
անաւարտ}} Տարուայ օրեր}}
Ծանօթագրութիւններ
Ծնթ․ցանկ}}
Ստորոգութիւն:Յուլիս
Փօ Կազոլ
Փօ Կազոլ ի Սայեզ (Pau Gasol i Sáez, ծնած՝ 6 Յուլիս 1980, Պարսելոնա (Սպանիա)), սպանացի արհեստավարժ պասքէթպոլիստ, որ ներկայիս կը խաղայ Պասքէթպոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Շիքակօ Պուլզ» ակումբէն` որպէս կեդրոնական եւ ծանր յարձակող։ Կազոլը մեծցած է Սպանիոյ մէջ՝ Մարիսա Սայեզի եւ Oկսդի Կազոլի ընտանիքին մէջ։ Ընտրուած է NBA-ի 2001 թուականի տրէֆթի առաջին ռաունտի 3-րդ ընտրութեամբ՝ «Աթլանթա Հոքս»ի կողմէն՝ աւելի ուշ տեղ գտնելով «Մեմֆիս Կրիզլիզի»ի մէջ, որու կազմին մէջ ճանաչուած է «Տարուայ նորեկ»։ Կրիզլիզի կազմէն ունի բազմաթիւ գրանցուած մրցանիշեր՝ խաղցած վայրկեաններու, անցուցած հանդիպումներու, նետման արդիւնաւէտութեան, տուգանային նետումներու, պլոքներու, միաւորներու եւ այլ ցուցանիշներու դասակարգւմներու մէջ։
2008 Փետրուարին կը փոխանակուի եւ կը տեղափոխուի «Լէյքըրզ»։ Փոխանակման մէջ ներառուած էր նաեւ իր կրտսեր եղբայրը` Մարք Կազոլը, որ մինչեւ այսօր կը խաղայ «Կրիզլիզի» ակումբէն։
Բիւրեղ
Բիւրեղային նիւթեր՝ հանքանիւթեր են, որոնց բաղադրիչները (հիւլէներ, մասնիկներ, իոններ) դասաւորուած են խիստ կարգաւորուած մանրադիտական կառոյցով մը՝ կազմելով բիւրեղային ցանց մը, որ կը տարածուի բոլոր ուղղութիւններով: Բիւրեղացանցերը, ըստ մասնիկներու տեսակին եւ անոնց միջեւ փոխյարաբերութեան բնոյթին կ'ըլլան իոնային, հիւլէական, մասնիկային եւ մետաղային։ Եթէ ցանցին հանգոյցներուն մէջ իրարու հետ իոնային կապով միացած իոններ են, այդպիսի բիւրեղացանցը կը կոչուի իոնային։ Իոնային կապի մեծ ուժին պատճառով շատ դժուար է այդպիսի ցանցերը քանդել, որուն շնորհիւ իոնային նիւթերը ունին հալման բարձր ջերմաստիճաններ եւ կը լուծուին միայն բեւեռային լուծիչներուն մէջ, օրինակ՝ ջուրին մէջ։ Իոնային բիւրեղացանցը բնորոշ է աղերուն։ Հիւլէական բիւրեղացանցը բնորոշ է, օրինակ, բնածուխի տարաձեւերուն՝ ադամանդ եւ ուրուաքար։ Հիւլէական բիւրեղացանց կը յառաջացնեն ո՛չ միայն որոշ պարզ նիւթեր, այլեւ շարք մը երկտարր միացութիւններ։ Մասնիկային բիւրեղացանց կը յառաջացնեն մասնիկները։ Բնական է, որ այդպիսի նիւթերը կը հալին բարձր ջերմաստիճանի ազդեցութեան տակ։ Անոնց մէջ կան նոյնիսկ այնպիսիները, ինչպէս, օրինակ՝ Ι2, CO2, որոնք պինդ վիճակէն անմիջապէս կ'անցնին գոլորշի վիճակի ։
Բիւրեղային Կառուցուածք
Բիւրեղին գիտական բնորոշումը հիմնուած է անոր ներսը հիւլէներու համաչափութեան վրայ: Բիւրեղը պինդ մարմին մըն է, որուն մէջ հիւլէներն ունին պարբերական դասաւորման ձեւ մը:
Բոլոր պինդ մարմինները բիւրեղներ չեն: Օրինակ, երբ հեղուկ ջուրը կը սկսի սառիլ, վիճակին փոփոխութիւնը կը սկսի բազմաբիւրեղային կառուցուածք ձեւաւորել պզտիկ սառոյցի բիւրեղներէ: Աւարտին պզտիկ բիւրեղահատիկներէն իւրաքանչիւրը կանոնաւոր բիւրեղ մըն է հիւլէներու պարբերական դասաւորումով, սակայն, ամբողջ բազմաբիւրեղը հիւլէներու նման կառուցուածք չունի, որովհետեւ պարբերական պատկերը կ'ընդհատուի հատիկներու սահմաններով: Մանրադիտական անօրկանական պինդ մարմիններէ շատեր, որոնք կը կոչուին «ապակենման», ոչ բիւրեղային են: Ասոնց նոյնիսկ՝ մանրադիտական կառուցուածքը պարբերական դասաւորում մը չունի: Ապակիի ձեւաւորման ատեն, բարձր ջերմութեան տակ, յստակ տարբերութիւն կայ բիւրեղային եւ ամորֆ պինդ մարմիններու միջեւ. բիւրեղային մարմինները չեն անջատուիր, իսկ ամորֆ պինդ մարմինները կ'անջատուին:
Հիւլէներու բիւրեղային դասաւորումը կը բնութագրէ անոնց «միաւոր բջիջով», պզտիկ երեւակայական արկղիկով մը, որ կը պարունակէ մէկ կամ աւելի հիւլէներ իւրայատուկ տարածական դասաւորումով: Միաւոր բջիջները դասաւորուած են եռաչափ տարածութեան մը մէջ, բիւրեղ ձեւաւորելով:
Բիւրեղին համաչափութիւնը սահմանափակ է այն իմաստով, որ բջիջներու կոյտը արանքներ պէտք չէ ունենայ: Գոյութիւն ունի բիւրեղներու 219 հնարաւոր համաչափութիւններ, որոնք կը կոչուին բիւրեղագծապատկերային տարածական խումբեր: Ասոնք խմբաւորուած են 7 բիւրեղային համակարգերու մէջ, այնպէս, ինչպէս խորանարդային բիւրեղային համակարգը (որուն մէջ բիւրեղները ունին խորանարդի կամ շեղանկիւն արկղիկներու տեսք, ինչպէս որ հալիթի բիւրեղի պարագան է), կամ վեցանկեան բիւրեղային համակարգ մը (որուն մէջ բիւրեղները ունին վեցանկիւն տեսք մը, ինչպէս ջուրի սառոյցինն է):
Բիւրեղներուն Նիստերը Եւ Ձեւերը
Բիւրեղները ծանօթ են իրենց ձեւերով, որոնք կը պարունակեն սուր անկիւններով հարթ նիստեր: Այս ձեւը անհրաժեշտութիւն մը չէ բիւրեղին համար, որովհետեւ բիւրեղը գիտականօրէն կը բացատրուի իր մանրադիտական հիւլէական դասաւորումով եւ ոչ թէ խոշորացոյցով դիտուած ձեւերով, սակայն, բնութագրական խոշորացոյցով դիտուած ձեւը յաճախ դիւրութեամբ կ'երեւի:
Նստուածք ունեցող բիւրեղները անոնք են, որոնք ունին յստակ երեւցող, լաւ ձեւաւորուած հարթ նիստեր, իսկ նստուածք չունեցող բիւրեղները չունին, որովհետեւ բիւրեղը այս պարագային ամբողջական հատիկ մըն է:
Հարթ նիստերը դասաւորուած են յատուկ կարգով մը, կապուած բիւրեղի ներսի հիւլէներու դասաւորման հետ : Ասոր շնորհիւ է, որ կարգ մը նիստերը միւսներէն աւելի կայուն կ'ըլլան: Բիւրեղներու աճին զուգահեռ նոր հիւլէները կը միանան ազատօրէն, անկարգ եւ նուազ կանոնաւոր մակերեւոյթ ձեւաւորելով: Այսպիսով, հարթ նիստերը կը դառնան երկար եւ փափուկ:
Ծանoթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հանքաբանութիւն
Թաւրոփոս
Թաւրոփոս կամ Մեղտովաս (յուն․՝ Ταυρωπός կամ Μέγδοβας), Կը բխի Աղրաֆա լեռէն, Քարտիցա նահանգ, Յունաստան։
Գետին երկայնքը 78քլ․ է։ 1950-ական թուականներուն, հոսքը դադրեցաւ ջրաելեկտրական ջրաելեկրտական ջրամբարի կառուցման եւ Փլասթիրա լիճի ստեղծման պատճառով։ Գետը կը շարունակէ իր հոսքը ու կ՛անցնի Էվրիթանիա նահանգէն։
1967-էն գետը կը թափի Քրեմասթոն լիճին մէջ։ Սակայն, նախկան Քրեմասթոն արուեստական լիճին ստեղծման, կը միանար Ախելո՛ոս գետին։
Թաւրոթոսին գետեզերքները բուսախիտ են։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունատանի գետեր Ստորոգութիւն:Եւրոպայի գետեր Ստորոգութիւն:Գետեր այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Գետեր
Քրիս Մարթին
Քրիսթոֆըր Անթոնի Ճոն Մարթին (Christopher Anthony "Chris" John Martin, ծնած է 2 Մարտ 1977 թուական, Էքսեթեր, Տեւոնշիր կոմսութիւն, Անգլիա), Coldplay խումբի ստեղնաշարահար եւ մենակատար։
Coldplay
Համալսարանի ուսումի տարիներուն Քրիս Մարթինը ծանօթացած է Ճոնի Պաքլէնտի, Ուիլ Չեմփիոնի եւ Կի Պերիմանի ։ 1996 թուականին անոնք հիմնեցին Coldplay ռոք խումբը։ 2000 թուականին անոնց առաջին Parachutes ձայնասկավառակի թողարկումով խումբը նուաճած է համաշխարհային ճանաչում։ Այդ օրէն սկսեալ անոնք թողարկած են հինգ ձայնասկավառակ. A Rush of Blood to the Head, X&Y, Viva la Vida or Death and All His Friends, Mylo Xyloto եւ Ghost Stories։
Մենակատարի կարիերա
որպէս միայնակ կատարող Մարթինը երգեր գրած է տարբեր երգիչներու համար, ներարեալ՝ Embrace («Gravity») եւ Jamelia («See It in a Boy's Eyes»)։ Աւելին՝ Մարթինը համագործակցած է Ron Sexsmith-ի, Faultline-ի, The Streets-ի, եւ Իըն Մաքկալոհի հետ։ 2004 թուականի վերջաւորութեան, ան նաեւ կատարած է Band Aid 20 խումբի «Do They Know It's Christmas?» սինկլի ձայնական հատուածը։ 2005 թուականին Մարթինը աշխատած է Նելլի Ֆուրթատոյի հետ անոր Loose ձայնասկավառակի «All Good Things (Come to an End)» երգի վրայ։ 2002 թուականի անոնց համատեղ ելոյթէն հետո տարաձայնութիւններ կային, որ անոնք կը հանդիպէին։ Ֆուրտադոն կը ծիծաղէր այդ իրավիճակին վրայ. «Այո՛, ան իմ ընկերս է, բայց դեռ չի գիտեր ինքը» ։
2006 թուականի ամառը յայտնի դարձաւ Մարթինի՝ հիփ-հոփով հետաքրքրուած ըլլալու մասին, երբ սկսաւ աշխատիլ ռափըր Jay-Z-ի հետ իր Kingdom Come ձայանսկավառակի վրայ։ Քրիս մի քանի աքորտներ գրեց ապագա «Beach Chair» երգի համար եւ անոնք ուղարկեց Jay-Z-ին։ Անոնք կատարեցին այդ երգը 2006 թուականի սեպտեմբեր 26-ին Royal Albert Hall-ի մէջ Jay-Z-ի Եւրոպական շրջագայութեան շրջանակներու ժամանակ։ 2007 թուականին Մարթինը յայտնուեցաւ Swizz Beatz-ի One Man Band Man ձայնասկավառակի առաջին «Part of the Plan» սինգլին մէջ։ Մարթին նաեւ աշխատակցած էր Քանյէ Ուէսթի հետ, որու հետ յանպատրաստից կը կատարէ 2006 թուականին Abbey Road Studios-ի մէջ տեղի ունեցած համերգներէն մէկուն ժամանակ ։ Անոնք միասին ձայանգրած են «Homecoming» երգը։
Ազդեցութիւն
Քրիս Մարթինի երաժշտական ճաշակին վրայ մեծ ազդեցութիււն ունեցած է նորվեգական a-ha փոփ խումբը։ Մարթինը կ'ըսէ, որ երբ ինքը 12 տարեկան էր, «Hunting High and Low» երգը անընդհատ մտքէն կ'երգեր։ Իսկ այժմ a-ha-ն կը շարունակէ կարեւոր նշանակութիւն ունենալ իր կեանքին մէջ։ U2-ն եւս մեծ ազդեցութիււն է ունեցած է Մարթինի վրայ, թէ երաժշտական ճաշակի, թէ քաղաքական երեւոյթներու կազմութեան վրայ, այդ մասին գրած է Rolling Stone-ի «Բոլոր ժամանակներու 100 մեծագոյն կատարողներ»-ի ցանկին. «Ես ամէն հանգստեան օր տոմս չեմ գներ Իռլանդիա մեկնելու համար եւ չեմ կանգնիր քնացքի դիմաց, սակայն U2-ն միակ խումբն է, որու բոլոր ստեղծագործութիւնները ես անգիր գիտեմ: The Unforgettable Fire ձայնասկավառակի առաջին «A Sort of Homecoming»երգը ես գիտեմ սկիզբէն մինչեւ վերջ. այն գեղեցիկ ներշինչող է: Անոր առաջին երգերէն մեկն է, որ ես նուագած եմ երեխայիս համար, երբ ան դեռ չէր ծնած»։ Մարթինը կը սիրէ տարբեր տեսակի երաժշտութիւն։ Անոր սիրելի երաժիշտներու ցանկում են բրիտանական Take That փոփ խումբը եւ երգչուհի Քայլի Մինոուգը ։
Նիկոլ Պէզճեան
Նիկոլ Պեզճեան, միջազգային մրցանակներու դափնեկիր, ֆիլմարուետի աշխարհին մէջ շարժապատկերի գործիչ, Փիէսի եւ շարժանկարի բնագիր գրող, հանրածանօթ բեմադրիչ:Ֆֆիլմարտադրութեան եւ ուսումնասիրութեան մասնագէտ: Անոր պատմողական, վաւերագրական եւ հայեցակարգային ֆիլմերը ցուցադրուած են բազմաթիւ միջազգային փառատօներու եւ ժամանակակից արուեստի նուիրուած ձեռնարկներու ընթացքին, եւ այնուհետեւ գնահատուած է հեղինակաւոր մրցանակներով:
Քրիս Մարթին
Անձնական կեանք
2003 թուականի դեկտեմբերի 5-ին Քրիս Մարթին կ'ամուսնանայ ամերիկացի դերասանուհի Գվինեթ Փելթրոուի հետ։ 2004 թուականի մայիս 14-ին զոյգն ունեցաւ դուստր Ափըլ Պլայթ Ալիսոնին (Apple Blythe Alison), 2006 թուականի ապրիլ 8-ին՝ որդի Մոզես Պրուս Անթոնիին (Moses Bruce Anthony)։ 2014 թուականին զույգը կ'որոշէ բաժնուիլ ։
Նիկոլ Պէզճեան
Կենսագրութիւն
Նիկոլ Պեզճեանը ծնած է 1955 թուականին, Հալէպ։ 17 տարեկանին տեղափոխուելով Պոսթըն ԱՄՆ՝ ուսաներ է Նիւ Եորքի տեսողական արուեստներու դպրոցին ( BFA School of Visual Arts) մէջ, ապա ութ տարի բեմադրիչի եւ ֆիլմարտադրիչի մասնագիտութիւն ստացեր է MFA Լոս Անճելըսի UCLA համալրսարանէն Քալիֆորնիայի համալսարանի մէջ ։
ԱՄՆ-ի տարբեր քաղաքներուն մէջ բեմադրեր է հայերէն եւ անգլերէն ներկայացումներ, մասնաւորապես՝ յիշարժան է 1976-ին Ուոթըրթաունի մէջ անոր ներկայացուցած Շիրվանզադէի «Պատուի համար» փիէսի հայերէն բեմադրւթիւնը։ 1994 թուականին Նիկոլ Պեզճեանը հանդիսատեսի դատին  յանձներ է իր լաւագոյն աշխատանքը «Սիսեռ»  շարժապատկերային ֆիլմը։
2012 թուականին Կօշիկներս Պոլիս ձգեցի ֆիլմը ներկայացուցեր է «Ոսկէ ծիրան» միջազգային կինոփառատօնի «Հայկական համայնապատկեր» ծրագրին մէջ  ։
1997-ի գարնան, Նիկոլ Պեզճեան Լիբանան տեղափոխուած է:
1997-2000-ին` Պէյրութի «Ֆիուչըր» միջազգային հեռուստակայանի գործադիր արտադրիչ: Բեմադրեր է շարք մը թատերական ներկայացումներ եւ շարժապատկերներ ԱՄՆ-ի եւ Լիբանանի մէջ:
Պէզճեան գերդաստանը 19-րդ դարէն սկսեալ մեծ ներդրում ունեցած է Հայ աւետարանական եկեղեցւոյ կեանքին մէջ, ըլլալով նոյնիսկ հիմնադիրներէն Այնթապի քոլեճին»:
Միջազգային փառատօներու Մրցանակին արժանացած
Պէզճեան 2015ին արժանացած է «Ոսկէ առիւծ» մրցանակին Վենետիկի երկամեայ (Venice Biennale) փառատօնին՝ հայկական տաղաւարին իր մասնակցութեամբ: 2002ին՝ «Ոսկէ արծիւ» մրցանակին Ռոթերտամի Արաբական Ֆիլմի փառատօնին, 2002ին՝ «Ոսկէ Փանտա» մրցանակին Չինաստանի Sichuan փառատօնին, նոյնպէս 2002ին՝ «Ոսկի Ալէֆ» մրցանակին Պէյրութի Միջազգային փառատօնին:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1955 ծնածներ Ստորոգութիւն:11 Սեպտեմբեր ծնունդներ Ստորոգութիւն:Շարժապատկերի գործիչներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հալէպ քաղաք ծնածներ
Սեպուհ Պաղտոյեան
Սեպուհ Պաղտոյեան (ծն.՝ 1952 Պէյրութ), Համահայկական խաղերու համաշխարհային խորհուրդի անդամ, Արարատ մարզական միութեան Հիմնադիր նախագահ, (ՄԱԿի) մէջ՝ թմրեցուցիչներու հսկողութեան բաժնին մէջ աշխատող, բանաստեղծ, «Հրայրք» շաբաթաթերթի խմբագիր: ներկայիս հաստատուած է Վիեննա, Աւստրիա։
Կենսագրութիւն
Սեպուհ ծնած է 1952 թուականին, Լիբանան: 1958ի եղբայրասպան, միջկուսակցական կռիւներու հետեւանքով Սեպուհի հայրը ստիպուած եղած է գոցելու իր կօշիկի գործարանը եւ փոխադրուիլ Դամասկոս։ Սեպուհ մանկութիւնը անցուցած է աղքատութեան մէջ։Իր վրայ շատ մեծ դրական ազդեցութիւն ունեցած է մեծ հայրը, Կարապետը որ պատմած է ցեղասպանութեան մասին, փոխանցած է ցաւը։
Կրթութիւն
Նախնական կրթութիւնը ստացած է Շամլեան-Թաթիկեան եւ Հայ Աւետարանական քոլեճին մէջ՝ Պէյրութ։ Փոքր տարիքէն իսկ մասնակցած է ազգային կեանքին որպէս սկաուտ՝ ՀՄՄ եւ ՀԵԸ Զարեհ Նուպար:
Երկու ուսուցիչներ շատ մեծ ազդեցութիւն ձգած են Սեպուհի վրան:Անգլերէնի ուսուցչուհին, տիկին Ռութ Աճեմեանը, որ Սեպուհի մօտ արթնցուցած է ընթերցասիրութեան սէրը, եւ Հայերէնի ուսուցիչ պարոն Վարդգէս Թութիկեանը, որ արթնցուցած է Հայոց պատմութեան, գրականութեան սէրը։ Պատանի տարիքէն ընդգրկուած է «Խօսնակ պատանեկան» թերթի խմբագրութեան մէջ։
Ասպարէզ
Դպրոցը աւարտելէ ետք անցած է գործի Լիբանանեան օդանաւային ընկերութեան (MEA) մօտ։ 1976 թուականին հաստատուած են Վիեննա՝ Աւստրիայ, ուր կ'ապրին մինչեւ այսօր։
Իր աշխատանքի բերումով մեծ փորձառութիւն շահած է, այցելած է 60 երկիրներ, կազմակերպած է եւ մասնակցած հարիւրաւոր համագումարներու:
Ազգային գործունէութիւն
Վիեննա հաստատուելէ ետք կ՛ունենայ բեղուն ազգային գործունէութիւն։
Գործունեայ վարչական անդամ կ'ըլլայ Աւստրիոյ Հայ ուսանողական միութեան, ՀԲԸՄի Վիեննայի մանաճիւղին, Հայ առաքելական եկեղեցւոյ, Հայաստան Հիմնադրամի Աւստրիոյ մանաճիւղին:
Հիմնադիր նախագահն է Արարատ մարզական միութեան: Անդամ համաեւրոպական եւ Համահայկական խաղերու համաշխարհային խորհուրդի անդամ՝ որոնց շնորհիւ հազարաւոր Հայ երիտասարդ/ուհիներ զիրար կը ծանօթանան, ընկերային կապեր կը ստեղծեն եւ կը ծանօթանան հայրենիքին։
«Հրայրք» շաբաթաթերթը
1984-1988 թուականներուն իր փեսային, Հրայր Կարապետեանի հետ միասին հրատարակած են «Հրայրք» շաբաթաթերթը։
Թէոդորոս Ռշտունի
Թէոդորոս Ռշտունի, մարզպան եւ Հայոց իշխան՝ 639-654 թուականներուն, ընդհատումներով եւ զօրավար։
Լարուած յարաբերութիւններ ունեցած է Բիւզանդական Հայաստանի կառավարիչ Մժեժ Գնունիին հետ։ Հայ նախարարներուն եւ կաթողիկոս Ներսէս Գ. Տայեցիին աջակցութեամբ միաւորած է նաեւ Բիւզանդական կայսրութեան ենթակայ Հայաստանը։ 639-ին միաւորուած Հայաստանը վարած է ինքնուրույն քաղաքականութիւն մը՝ Թէոդորոս Ռշտունիի գլխաւորութեամբ։ Ան ամրացուցած է Հայաստանի բերդերը, հզօրացուցած հայոց այրուձին եւ յաջողութեամբ դիմադրած թշնամիին։
Աւատատիրութիւն
ֆէոտալիզմ կամ Աւատատիրութիւն (գերմաներէն՝ Feudalismus, ֆր.՝ feodalite, ուշ լատիներէն, feodum, feudum ֆէոտ), համաշխարհային պատմութեան զարգացման մեջ ստրկատիրական հասարակարգին (շարք մը երկիրներուն՝ նախնադարեան համայնական հասարակարգ ին) յաջորդող եւ դրամատիրութեան նախորդող դասակարգային հակամարտ հասարակարգ։
Աւատատիրութեան հասարակարգի հիմնական դասակարգերն են՝ իշխող ֆէոտալ, հողատէրերը եւ կախեալ գիւղացիները։ Աատատիրութեան սեփականութեան կողքին գոյութիւն ունեցած է գիւղացիներու ու արհեստաւորներու միանձնեայ սեփականութիւն՝ աշխատանքի գործիքներու եւ անձնական աշխատանքի վրայ հիմնուած մասնաւոր տնտեսութեան արդիւնքներու նկատմամբ։ Ան առաջ բերած է անմիջական արտադրողի որոշ շահագրգռուածութիւն աշխատանքի արտադրողականութեան բարձրացման մեջ, որ պայմանաւորուած է աւատատիրութեան յառաջդիմական բնոյթը նախորդ հասարակարգերու համեմատութեամբ։ Աւատատիրութեան բնորոշ է գիւղատնտեսութիւնը, բնատնտեսութիւնը, մանր անհատական արտադրութիւնը, գիւղատնտեսական դանդաղ զարգացումը եւ աւանդոյթի մեծ ուժը։ Միջին դարերու բովանդակութիւնը կազմող աւատատիրութիւնը ունեցած է զարգացման տարբեր փուլեր՝ ծնունդի (գնեզիսի), զարգացած աւատատիրութեան եւ ուշ ֆէոտալիզմի, որոնց ժամանակագրութեան շրջանակները աշխարհի զանազան շրջաններու, որոնք երկիրներու համար տարբեր են։
Աւատատիրութեան ծնունդը
Արեւմտեան Եւրոպա յի երկիրներուն մէջ աւատատիրութիւնը ձեւաւորուած է ժողովուրդներու մեծ գաղթի ընթացքին՝ բարբարոսներու (գլխաւորապէս գերմաններու՝ ֆրանկներու, վեստկոթերու, բուրգունդներու, լանկոպարտներու եւ ուրիշներու) եւ նուաճած Արեւմտեան Հռոմէական կայսրութեան աւերակներու վրայ, V-րդ դարէն վերջ մինչեւ X-XI-րդ դարեր։
Մարքսիստական պատմագիտութիւնը մինչ աւատատիրական կարգերէն աւատատիրական անցումը կը դիտէր որպէս յեղափոխական զարգացում։ Նախկին Արեւմտեան Հռոմէական կայսրութեան տարածքին մէջ այդ անցումը տեղի ունեցած է քայքայուող ստրկատիրական (ուշ հնադարեան շրջան) եւ նախնադարեան համայնական (գերմանական, բարբարոսական) յարաբերութիւններու համադրութեան (սինթեզի) ձեւով, որ յանգած է որակապէս նոր կարգի ստեղծմանը։ Բարբարոսական հասարակութիւններու՝ դէպի աւատատիրական աստիճանական զարգացման վճռորոշ գործօն դարձած է ազատ, լիիրաւ հողագործներուն միաւորող գիւղացիական համայնքի քայքայումը։ Անհատական-ընտանեկան գիւղացիական աշխատանքային տնտեսութեան՝ որպէս հասարակական արտադրութեան հիմքի, տիրապետութիւնը եղած է աւատատիրական ծնունդի հիմնարար սոցիալ-տնտեսական նախադրեալը։ Աւատատիրականացման հետեւանքով գիւղացին բաժնուած է հողին, աւատատիրոջ օգտին կատարել զանազան պահանջներ ու պարտաւորութիւններ։ Աատատիրականացումը գաղափարախօսութեան ոլորտում ուղղուած է քրիստոնէութեան տարածմամբ։
Զարգացած Աւատատիրութիւն
Զարգացած աւատատիրականութեան փուլը Եւրոպա յի մէջ (XI-XII դարեր) բնութագրուած է աւատատիրական հասարակարգի բազիսի եւ վերնաշէնքի ձեւաւորման աւարտով։ Նուիրատուութիւնը փոխակերպուած է ժառանգական եւ արտօնեալ տիրոյթի՝ որ պահպանած է պայմանագրի եւ ծառայական բնոյթը։ Այդ փուլին մէջ գիւղացիներու զգալի մասը գտնուած է խիստ կախեալ վիճակի մէջ (սպասարկութիւն՝ Ֆրանսա յի եւ Իտալիոյ մէջ, վիլլաները՝ Անգլիոյ եւ այլն)։ Բաշխուած հողատիրութենէն աւատատիրական անցումը քաղաքացիական վերնաշէնքէն ուղղուած է աւատատիրական մասնատուածութեան առաջացմամբ։ XI-XII դարերուն արագօրէն աճած են միջնադարեան քաղաքները՝ որպէս արհեստներու եւ առեւտուրի կեդրոն, ի յայտ եկած նոր հասարակական խաւ՝ քաղաքացիները, զարգացուցած է պարզ ապրանքային արտադրութիւնը։ Տնտեսութեան տիրապետութեան համակարգը, անոր հետ մէկտեղ՝ նաեւ կոռը Արեւմտեան Եւրոպա յին մէջ սկսած է տեղը զիջել դրամի, ծառայութեան։ XIV-XV դարերուն խիստ նուազած է աւատատիրական տնտեսութեան դերը, եւ աւատատիրական ծառայութեան արտադրութեան կեդրոնը դարձած է գրեթէ բացառապէս գիւղացիական տնտեսութիւնը։ Բողոքի տեղային դրսեւորումներու կողքին սկսած են գիւղացիական խոշոր ապստամբութիւններ (Տոլչինոյի ապստամբութիւնը Իտալիոյ մէջ՝ 1304-1307 թուականներուն, Ժակերիան Ֆրանսայի մէջ՝ 1358 թուականին, Ուոտ Թայլերի ապստամբութիւնը 1381 թուականին՝ Անգլիոյ մէջ, Հուսեան յեղափոխական շարժումը՝ Չեխիայի մէջ եւ այլն)։ Զարգացած աւատատիրական ժամանակաշրջանին ձեւաւորուած է ասպետութիւնը, որու հիման վրայ՝ ազնուականութիւնը։ Բարձր եւ միջին հոգեւորականութիւնը կազմած է միւս տիրապետող դասը։ Երրորդ՝ անիրաւահաւասար դասի մեջ միաւորուած մնացած են «հասարակ» մարդիկ։ Տնտեսական կապերու ծաւալմամբ սկսած է ազգային շուկայի ձեւաւորումը։ Դասային միապետութեան՝ կեդրոնացած աւատատիրական պետութեան շրջանակներուն մէջ վերջնականապէս համախմբուած են աւատատիրական ժողովուրդները, ձեւաւորուած ազգային լեզուներն ու գրականութիւնը։
Ուշ Աւատատիրութիւն
Ուշ աւատատիրութեան փուլին մէջ քայքայուած է ֆէոտալան ծրագրի մշակումը, որու ընթացքին առաջացած են կապիտալիստական արտադրաեղանակի տարրեր։ XIV-XV դարերուն անձնական կախումէն գիւղացիներու ազատագրումը ստեղծած է կապիտալիստական արտադրութեան կարեւորագոյն նախադրեալներէն մէկը՝ աշխատաւորի անձնական ազատութիւնը։ Դրամագլուխի նախասկզբնական կուտակման ընթացքին առաջացած է երկրորդ անհրաժեշտ նախադրեալը՝ հողազրկուած է գիւղացին (այդ վիճակը աւարտած է միայն Անգլիոյ մէջ)։ Աւատատիրութեան քայքայման ժամանակաշրջանին աւատատիրութեան դասակարգի տիրապետութիւնը ընդունած է բացարձակ միապետութեան ձեւ։ Աւատատիրութեան հասարակութեան հոգեւոր զարգացումը հակասական բնոյթ կրած է, կաթոլիկութեանը հարուած հասցուցած է Բարեփոխութիւնը։ Ձեւաւորուած է Վերածնունդի աշխարհիկ մշակոյթը եւ մարդասիրութիւնը, գաղափարախօսութիւնը։ Ծագած է փորձնական իմացութեան վրայ հիմնուած գիտութիւնը։
XVI-XVIII դարերուն տեղի ունեցած են շարք մը ազնուականութեան յեղափոխութիւններ։ Կեդրոնական եւ Արեւելեան Եւրոպա յի որոշ երկիրներուն մէջ ուշ աւատատիրական փուլը տեւած է մինչեւ XIX-րդ դարու կէսը, որմէ յետոյ պահպանուած են աւատատիրականութեան մնացուկներ (յատկապէս գիւղատնտեսական յարաբերութիւններուն եւ քաղաքացիական վերնաշէնքին մէջ)։
Աատատիրութիւնը Արեւելքի երկիրներուն մէջ
Արեւելքին մէջ աւատատիրականացման գործընթացը տեւած է Ք.Ա. Ա հազարամեակի վերջէն մինչեւ Ք.Ե. Ա հազարամեակի վերջը - II հազարամեակի սկիզբը։ Ստրկատիրական աւատատիրականութենէն ֆեոտազմին անցումը վկայող փոփոխութիւնները (Հնդկաստան, Չինաստան) համընկած են «բարբարոսներ»ու յարձակումներուն եւ պուտտայականութեան տարածմանը։ Մերձաւոր Արեւելքի շարք մը երկիրներուն մէջ աւատատիրականութեան ձեւաւորման սկիզբը նշանաւորող իրադարձութիւններ են իսլամի ծագումը եւ արաբական նուաճումները։ Արեւելեան աւատատիրականութիւնը բնորոշ է մասնաւոր ֆէոտալական շահագործման ասպարէզին մէջ արտատնտեսական հարկադրանքի համեմատաբար փոքր դերը, ինչպես նաեւ, որպէս կանոն, աւատատիրական խոշոր կոռային տնտեսութան բացակայութիւնը։
Նախաաւատատիրականութեան տարրերը կրօնագաղափարախօսական վերնաշէնքին հաղորդած են առանձնայատուկ պահպանողականութիւն։ Արեւելքին մէջ աւատատիրականութեան քայքայման ընթացքը զգալիօրէն փոխակերպուած է եւրոպական կապիտալիզմի ազդեցութեամբ։ Ուշ աւատատիրականութեան ժամանակաշրջանը Չինաստան ի, Հնդկաստան ի, Իրան ի եւ շարք մը այլ երկրներուն մէջ սկսած է հաւանաբար XIX-րդ դարուն։ Արեւելքի երկիրներու գաղութային ստրկացումը ուղղեցուած է աւատատիրական յարաբերութիւններու պահպանմամբ եւ նոյնիսկ (որոշ շրջաններուն մէջ)՝ ծաւալմամբ։ Այդ երկիրներուն մէջ կապիտալիստական շահագործման ձեւերը միացած են աւատատիրանական, իսկ առանձին բնագաւառներուն կապիտալիստական յարաբերութիւններու ձեւաւորումը եղած է օտար երկրի կապիտալի ներդրման արդիւնք։
Ասիա յի եւ Ափրիկէ ի գրեթէ բոլոր երկրներու ֆէոտալիզմը որպէս անցեալի մնացուկ, փոխակերպուած ձեւով պահպանուած է մինչեւ Բ. Համաշխարհային պատերազմը։
Աւատատիրութիւնը նախկին ԽՍՀՄ-ի մէջ
ԽՍՀՄ տարածքին մէջ աւատատիրական յարաբերութիւնները անցած են զարգացման երկարատեւ ուղի։ Անդրկովկասին մէջ աւատատիրական ձեւաւորումը սկսած է Ք.Ե. Ա. հազարամեակի սկիզբին, Միջին Ասիոյ մէջ՝ V-VIII դարերուն, արեւելեան սլաւոններու մօտ՝ VI-VIII դարերուն, Մերձպալթիկայի մէջ՝ IX-XI դարերուն։ Անդրկովկաս ի եւ Միջին Ասիոյ ժողովուրդները աւատատիրականութեան անցած են ստրկատիրական յարաբերութիւններու քայքայման եւ ստրկատիրական պետութիւններու անկման հետեւանքով։ Այդ անցումը ուղղեցուած է օտար երկրի նուաճողներու (Իրան, Հին Հռոմ, Բիւզանդիա, Արաբական խալիֆայութիւն եւ այլն) դէմ տեղի ժողովուրդներու ազատագրական պայքարով։ Նոր հասարակարգի գաղափարախօսութեան հիմնաւորման ծառայած են քրիստոնէութիւնը եւ իսլամը։
Եկեղեցին ամէնուրեք դարձած է խոշոր աւատատիրական կազմակերպութիւն։ Արեւելեան սլաւոնները աւատաիրականութեան անցած են անմիջականօրէն նախնադարեան համայնական հասարակարգէն։ Սոցիալական եւ գոյքային շերտաւորումը նախադրեալներ ստեղծած են աւատատիրական յարաբերութիւններու եւ պետականութեան ձեւաւորման համար։ Վերջինիս քայքայումէն յետոյ, XII դարու երկրորդ քառորդէն սկսած է աւատատիրական մասնատուածութեան ժամանակաշրջանը։ Ձեւաւորուած են նոր պետական կազմաւորումներ՝ Ռոստով-Սուզդալեան (հետագային՝ Վլատիմիր Մուզդալեան), Գալիցիա-Վոլինեան իշխանութիւնները, Նովգորոտի աւատատիրական հանրապետութիւնը եւ այլն։ XIII դարու աւատատիրական յարաբերութիւններու զարգացումը Միջին Ասիոյ մէջ, Անդրկովկասին եւ Ռուսիոյ մէջ դանդաղած է մոնղոլ-թաթարական, իսկ Մերձպալթիկայի մէջ փոխակերպուած՝ գերմանական ներխուժումներու հետեւանքով։ Անդրկովկասի (XV-XVIII դարեր) եւ Միջին Ասիոյ (XVII դար) դրսեւորուած է տնտեսաական լիճի մէջ, չեն կազմաւորուած կայուն կեդրոնացուած պետութիւններ։ Մերձպալթիկայի մէջ հաստատուած է վաղաւատատիրութեան եւ զարգացած աւատատիրական յարաբերութիւններու համադրութեան գերմանա-պալթեան ձեւը, XVI դարուն աւարտած է սակաւահող եւ անհող գիւղացիներու ճորտացումը։
XV-XVI-րդ դարերուն Ուքրանիոյ եւ Պելառուսիոյ մէջ աճած է աւատատիրական խոշոր տնտեսութիւններու՝ ֆոլուարկներւ թիւը։ XIV-XV դարերուն Մոսկովեան մեծ իշխանութիւնը դարձած է ռուսական հողերու միաւորման կեդրոն։ XV-XVII դարերուն զարգացած է պետական կալուածային համակարգը, ձեւաւորուած տիրապետող դասակարգի բարձակալութեամբ կարգաւորուող աստիճանակարգութիւնը, առաջացած են իւրայատուկ դասային-ներկայացուցչական հաստատութիւններ՝ Զեմստվային ժողովները։
1649-ի Ժողովային օրէնսգրքով իրաւաբանօրեն ձեւակերպուած է Ռուսաստան ի ճորտատիրական իրաւունքի համակարգը։ Ճորտատիրութեան եւ սոցիալական ճնշման ուժեղացումը XVII-XVIII դարերուն առաջացրած է շարք մը գիւղացիական զինուած ելոյթներ (գիւղացիական ապստամբութիւն Ի. Ի. Բոչոտնիկովի առաջնորդութեամբ 1606-07, Գիւղացիական պատերազմ Ստեփան Ռազին ի առաջնորդութեամբ 1670-67 թուականներուն, Գիւղացիական պատերազմ Եմելեան Պուգաչովի գլխաւորութեամբ 1773-1775)։
XVII դարուն, զօրացած են առեւտրատնտեսական կապերը երկրի տարբեր մասերու միջեւ, աճած է ապրանքային արտադրութիւնը, ի յայտ եկած առաջին ճարտարարուեստական գործիքները, սկսած է ձեւաւորուիլ համառուսաստանեան շուկան եւ այլն։ XVII-XVIII դարերուն Ռուսաստանի մէջ զուգահեռ զարգացած են ճորտատիրական եւ սաղմնաւորուող կապիտալիստական յարաբերութիւնները։ XIX-րդ դարու երկրորդ քառորդին ակնառու դարձած է կալուածատիրական տնտեսութեան անկումը։ Ճորտատիրական իրաւունքի վերացումէն յետոյ, աելի քան կէս դար, պահպանուած են աւատատիրական մնացուկները՝ կալուածատիրական հողատիրութիւնը եւ ինքնակալութիւնը։
Հոկտեմբերեան Սոցիալիստական Յեղափոխութեան յաղթանակէն յետոյ սովետներու II համագումարի 25 Հոկտոմբեր 1917-ին ընդունած «Հողի մասին» որոշումով ընդմիշտ ոչնչացուած է կալուածատիրական հողատիրութիւնը եւ այդպիսով ԽՍՀՄ-ին մէջ վերջ տրուած է երկրին աւատատիրութեան մնացուկներուն։
Աւատատիրականութիւնը Հայաստանի մէջ
Հայաստան ի մէջ աւատատիրական կացութաձեւը արտադրութեան հիմնական եղանակ դարձած է III-րդ դարուն (I-II դարերը համարուած են անցման ժամանակաշրջան)։ Հայ Արշակունիները, կենդոնական իշխանութեան թուլացման եւ արտաքին քաղաքական բարդ իրադրութաեն պայմաններուն մէջ աշխատած են հողերը շնորհել ոչ թէ որպէս «Հայրենիք», այլ՝ պարգեւական, սակայն վերջիններիս տէրերը ջանացած են պայմանական տիրոյթը վերածել ժառանգական պայմանական աւրատի, իսկ այնուհետեւ՝ ժառանգական սեփականութեան։ Հողի պայմանական տիրապետումը բնորոշ եղած է յատկապէս ազատներու դասին եւ գիւղացիական հոգեւորականութեանը։ Աւատատիրական յարաբերութիւններու ձեւաւորման ընթացքին համայնքի անդամ ազատ շինականը ինկած է կախման մէջ եւ հաւասարցուած է հողին ամրացուած հողագործ մշակներուն, ծառաներուն։
V-րդ դարու վերջին «շինական» բառին իմաստը կը նշանակէ կախեալ գիւղացի։ Այնուհետեւ ամբողջ միջնադարուն այդպէս անուանուած է գիւղացին եւ հողագործ բնակիչները։ Աւատատիրականութեան գաղափարախօսական հիմնաւորման ծառայած է 301-ին Հայաստան ի մէջ որպէս պետական կրօնք ընդունուած քրիստոնէութիւնը։ Խոշոր հողատիրութեան ընդլայնման հետեւանքով զօրացած է նախարարներու դասը, թուլցած պետական իշխանութիւնը։ Հակասութիւնները Խորացած են արտադրական նոր յարաբերութիւններու եւ Արշակունիներու՝ պետական կառավարման հելլենիստական համակարգի միջեւ, որ փոխարինուած է իշխանութեան նախարարական մարմնով։ Քաղաքներու, արհեստներու եւ առեւտուրի անկումին հետեւանքով տիրապետող դարձած է բնատնտեսութիւնը, որ արագացուցած է հայկական վաղ աւատատիրական միասնական պետութեան տրոհումը նախարարութիւններու։ Անով աւարտուած է աւատատիրական յարաբերութիւններու հասունացումը, եւ սկսած է տնտեսաւորման ու քաղաքական իշխանութեան նախարարական համակարգի ժամանակաշրջանը։ 387-ին Մեծ Հայք ի միասնական թագաւորութիւնը բաժնուած է Սասանեան Իրան ի եւ Հռոմէական կայսրութեան միջեւ։ Ինքնին առաջադիմական աւատատիրականացման արտաքին վտանգի առկայութեան պայմաններուն յանգած է երկրի քաղաքական անկախութեան կորուստին։
Սասանեան Իրան ի զաղթած նախարարական Հայաստանին մէջ իւրաքանչիւր տիրոյթ ժառանգական սկզբունքով գլխաւորած է հանրային-իրաւական իշխանութեամբ օժտուած «տէրը» կամ «նախարարը» (սենիոր)՝ արքայէն արքայի վասալը, որ հաւաքած է հարկերը, լուծած: դատական հարցեր, ունեցած է իր զօրքը, տոհմական զինանշանն ու դրոշը։