cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ամանոր, Կաղանդ
Կաղանդ Պապուկը
Կաղանդ Պապուկը Ամանորի կարեւորագոյն խորհրդանիշն է: Ան ազգային արժէքներ եւ ծիսական համակարգ պահպանող ու սերունդներուն փոխանցող կերպար մըն է։ Աշխարհի տարբեր երկիրներ ունին իրենց Կաղանդ Պապուկը: Օրինակ՝ ֆինլանտա յի մէջ զայն կ'անուանեն Եոլլուպոկի, Ամերիկայի մէջ` Սանթա Քլոս, Ուքրանիոյ մէջ` Ս. Նիքոլա: Կաղանդ պապուկին կ'օգնեն իր թոռնուհին` Ձիւնանուշը եւ գաճաճ պարիկները, որոնք երեխաներուն նուէրներ կը բաժնեն: Կաղանդ պապուկի կերպարը նմանեցուցած են բիւզանդական եկեղեցւոյ արքեպիսկոպոս Ս. Նիկողայոսի (270-345) վարքին, որ ըստ աւանդութեան, շատ բարի էր եւ կ'օգնէր կարիքաւորներուն: Հանրածանօթ է, օրինակ խեղճ ընտանիքի մը երեք աղջիկներուն օգնելու պատմութիւնը` անոնց պատուհանէն աննկատ ոսկիի կապոցիկներ ներս ձգելով: Կաղանդ պապուկը արեւելասլաւոնական դիցաբանութեան մէջ ձմեռնային սառնամանիքներու տիրակալն է` կապոյտ կամ կարմիր վերարկուով, երկար ու սպիտակ մօրուքով եւ գաւազանով: Սկիզբը Կաղանդ պապուկէն վախցած են ու պաշտած. ձմեռնային արեւադարձի եւ գարնան գիշերահաւասարի օրերուն դուռ ու լուսամուտ լայն բացած են, որ ան անարգել տուն մտնէ, անոր նուէրներ տուած են, սիրաշահած, յատուկ ուտելիք տրամադրած, որպէսզի խնայէ ցանքը եւ չոչնցացնէ: Կաղանդ պապուկի կերպարը ժամանակի ընթացքին փոխուած է, վերածուած  է նուիրատուի եւ մանուկներուն ցանկալի հիւրին:
Տօնածառը
Ամանորի եւ Ս. Ծննդեան անբաժան խորհրդանիշն է տօնածառը:
Անցեալին, մարդիկ ծառերը կը զարդարէին` հաւատալով, որ անոնք օժտուած են բարի ուժերով, եւ անոնց մէջ կ'ապրին բարի ոգիներ:
Շատեր կը կարծեն, որ մշտադալար եղեւինը դրախտին մէջ աճող անմահութեան ծառն է, վառող լոյսերն ու մոմերը` մարդկային հոգիները, իսկ զարդարանքները` խորհրդանշական նուիրատուութիւնները :
Ոմանք կ'ըսեն, որ առաջին տօնածառը զարդարուած է Լոնտոն ի մէջ՝ 1444-ին, որ այժմ կը գտնուի Leadenhall Market-ին մէջ: Այնուամենայնիւ, եղեւին զարդարելու երեւոյթը Անգլիոյ մէջ դադրած է մինչեւ ԺԹ. դար:
Տօնածառը հայ իրականութեան մէջ
Հին ատեն հայերը ունեցած են ծառերու պաշտամունք եւ տօնածառը փոխարինած են ձիթենիի ճիւղերով: Անոնցմէ ամէնէն հաստը Նոր տարուան գիշերը խրած են մեծ հացի մը մէջ եւ զարդարած ընկուզեղէնով, ցորենի հասկերով, լուբիայով, զանազան միրգերով, յատկապէս՝ խնձորներով, որոնք պտղաբերութիւն կը խորհրդանշէին, նաեւ չարխափաններով ու մարդակերպ կամ կենդանակերպ թխուածքներով: Տանտէրը Կաղանդի ծառը կը տանէր եկեղեցի եւ քահանային օրհնութիւնը ստանալէ ետք տուն կը վերադարձնէր:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Տօներ Ստորոգութիւն:Ամանոր
Սալվատոր Տալի
Սալվատոր Տալի (լրիւ անունը՝ Սալվատոր Տոմինկօ Ֆելիփէ Խասինտօ Տալի ի Տոմենեք, Մարքիզ տէ Տալի տէ Փուպոլ, ), աշխարհահռչակ սպանացի քանդակագործ, գրող, դերասան, բեմադրիչ, թատերագիր, լուսանկարիչ, շարժանկարի դերասան, բեմանկարիչ, նկարազարդող, ակնագործ եւ գծանկարիչ ։
Կեսագրական գիծեր
Տալի ծնած է Սպանիոյ Քաթալոնիա նահանգի Ֆիկերեզ քաղաքին մէջ։ Մանու եղած ատենէն Սալվատոր տարբերած է իր վարքով եւ բնաւորութեամբ։ Ան իր առաջին նկարը նկարած է տասն տարեկան հասակին։
1921 թուականին ընդունուած է Սան Ֆերնանտոյի գեղարուեստի թագաւորական ակադեմիա։
Մատրիտի մէջ ուսանիլը ազդած է անոր սկզբնական մասնագիտական ժամանակաշրջանին կատարած նկարներուն վրայ, որոնք եղած են զուտ ակադեմական ոճով։ Այդ ժամանակահատուածին ան ծանօթացած է Ֆետերիքօ Կարսիա Լորքա յի եւ Լուիզ Պունուելի հետ։
Տալիի առաջին ցուցահանդէսը տեղի ունեցած է 1925 թուականի նոյեմբերին, Պարսելոնա քաղաքին մէջ։ Այդ տարիներուն ան նկարած է միայն ծովանկարներ։ 1926 թուականին զայն հեռացուցած են ակադեմիայէն՝ վատ վարքի պատճառով։ Այդ տարին ան առաջին անգամ գացած է Փարիզ, ուր ծանօթացած է Փիքասոյին եւ Պրէօթոնին հետ եւ այդ ծանօթութիւնը սկիզբը դարձած է գերիրապաշտ ճամբան բռնելուն։
1929 թուականէն սկսեալ ան ընկղմած է այդ ոճի մէջ։ Դարձեալ այդ տարիներուն Տալի ծանօթացած եւ ամուսնացած է Կալա Էլիուարին հետ, որ Տալիի մեծագոյն ներշնչումը դարձած է։
Տալին դասական գերիրապաշտութեան քանի մը լաւագոյններէն մէկը կը համարուի :
Գործունէութիւն
Տալին աջակցած եւ մասնակցած է գերիրապաշտութեան զարգացման, մեծապէս գովազդած է այդ ոճը։ Տալիի այս ժամանակաշրջանի նկարները արտացոլած են տեսիլքային կերպարներ ու ամենօրեայ առարկաներ՝ անսպասելի կառուցուածքներու տեսքով. օրինակ՝ անոր յայտնի փափուկ ժամացոյցները «Յիշողութեան կայունութիւն» նկարին մէջ (1931 թուական, Նորագոյն արուեստի թանգարան, Նիւ Եորք)։
Տալիին արուեստը ծագում առած է գերիրապաշտական գեղագիտութենէն, ուր ան գտած է իրեն առաւել հոգեհարազատ յօրինանիւթերը։ Այն բոլոր իրերը, որոնք տեղափոխուած են Տալիի մէկ նկարէն միւսը, կը բանան հեղինակին ապրումներու աշխարհը։ Այդ բոլոր իրերը իրենց արտացոլքը գտած են նաեւ վէպերու եւ շարժանկարներու մէջ, որոնք Տալին նկարահանած էր Լուի Պիւնուելի հետ համատեղ. ինչպէս՝ «Անտալուզական շունը» (1928), «Ոսկէ դար» (1930)։
1936 թուականին Տալի անսպասելի եւ ընդգծուած մասնագիտական շեղում կատարած է դէպի իտալական դասականութիւն։ 1940 թուականին Տալին մեկնած է Միացեալ Նահանգներ, ուր ան ապրած է մինչեւ 1948 թուականը։ Իր արուեստի մէջ Տալին ներգրաւած էր ամենատարբեր աղբիւրներ՝ հոլանտական իրապաշտութիւն, իտալական պարոքքօ, վերացակ ոճ, փոփ-արթ։ Տալիի աւելի ուշ շրջանի նկարները, որոնք յաճախ կրօնական պիտակ կը կրէին, աւելի դասական են իրենց ոճի մէջ. օրինակ՝ «Քորփուս Կիփերքուպուս» (1954, Մեթրոփոլիթըն թանգարան, Նիւ Եորք) եւ «Վերջին ընթրիքը» (1955, Ազգային արուեստի թանգարան, Ուաշինկթըն)։
Տալիի նկարները կը բնորոշուին իրենց մանր գծանկարով եւ իրատեսական մանրամասնութիւններով եւ անշուշտ անբասիր գոյներով, որոնք եւս կը շեշտուին թափանցիկ ջնարակումով։ Տալին նկարահանած է նաեւ գերիրապաշտական շարժանկարներ, տպագրած է նկարազարդուած գիրքեր, զբաղած է նաեւ ոսկերչութեամբ, պատրաստած է թատրոնային բեմեր եւ հագուստներ։ Տալիի նկարչութեան զուգահեռ, կան անոր պալէի թատրերգութիւնները եւ շարք մը գիրքեր. ինչպէս՝ «Սալվատոր Տալիի գաղտնի կեանքը» (1942) եւ «Հանճարի օրագիրը» (1964)։ Տալիի կեանքն ու արուեստը դարձած էին կախարդական միաձուլում մը, որ նոյնպէս կարելի է հասկնալ վարպետի ստեղծագործութիւններէն։ Սալվատոր Տալին ներկայացուած է Միացեալ Նահանգներու եւ Եւրոպայի թանգարաններուն մէջ՝ Լոնտոն, Պազել, Կլասկով, Փարիզ, Շիքակօ, Նիւ Եորք, Ուաշինկթըն եւ Ֆիլատելֆիա քաղաքներէն ներս։
Տալիի թատրոն-թանգարանը
Տալիի թատրոն-թանգարանը կը գտնուի Սպանիոյ Ֆիկերեզ քաղաքը, ուր զետեղած է արուեստի իր բացառիկ նմոյշները իր իսկ ծննդավայրի Հին թատրոնի շէնքէն ներս։ Թանգարանի պաշտօնական բացումը տեղի ունեցած է 1974 թուականին։
Յատկանշական է, որ թատրոնը վերանուանուած է Տորէ Կալատիա՝ ի յիշատակ Տալիի վաղամեռիկ կնոջ՝ Կալայի անունով։ Կառոյցի ամենագրաւիչ մասը՝ թափանցիկ, ցանցային կառուցուածքով գմբէթն է, որ ուշագրաւ ճարտարապետութեան մէկ մասն է, որ այսօր կը հանդիսանայ թէ՛ թատրոնի եւ թէ՛ Ֆիկերեզի խորհրդանիշը։
Տալիի թատրոն-թանգարանը, որու ճարտարապետն է Էմիլիօ Փերեզ Փիներօ, բոլորի ուշադրութիւնը կը գրաւէ կարմիր պատերու երկայնքով տեղակայուած հսկայ սպիտակ հաւկիթներու շարանով։ Մեծ ու բացառիկ արուեստագէտ Սալվատոր Տալիի մարմինը իր իսկ փափաքով կը հանգչի գլխաւոր ցուցասրահին մէջ, յատակի տակ, որպէսզի մարդկային շփումը ընդմիշտ մնայ վարպետին հետ։
Պարգեւներ
Ան ունի բազմաթիւ պարգեւներ.
Հայաստանի Հանրապետութեան Սփիւռքի Նախարարութիւն
Հայաստանի Հանրապետութեան սփիւռքի նախարարութիւնը գործադիր իշխանութեան հանրապետական մարմինն է, որ կը մշակէ եւ կ'իրականացնէ Հայաստան-Սփիւռք գործակցութեան զարգացման, Հայաստանի, հայ ժողովուրդի վարկանիշն ամրապնդող համահայկական նպատակային ծրագիրներու, կը նպաստէ համահայկական կրթական ծրագիրներու իրականացման, Սփիւռքի հայկական դպրոցներու հանրակրթական եւ դպրոցներու զարգացմանը, կ'աջակցի հայապահպան գործունէութեան, մշակութային ժառանգութեան պահպանմանը, պաշտպանմանը, զարգացմանը եւ տարածմանը, այլալեզու եւ այլադաւան հայերու շրջանին մէջ հայկական ազգային ինքնութեան հաստատմանն ու արմատաւորմանը, անոնց «հայադարձութեան», կ'աջակցի աշխարհասփիւռ հայերու հայրենադարձութեանը եւ Սփիւռքի հայ երիտասարդներու ուխտագնացութեանը Հայաստան։
Սալվատոր Տալի
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ ըստ ազգութեան
Հայաստանի Հանրապետութեան Սփիւռքի Նախարարութիւն
Ընդհանուր տեղեկատւութիւն
Նախարար
Տեղակալներ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայաստան
Դերենիկ Դեմիրճեանի Տուն-Թանգարան
Դերենիկ Դեմիրճեանի տուն-թանգարան, հիմնադրուած է 1977-ին Երեւանի այն բնակարանին մէջ, ուր 1929-էն մինչեւ իր մահը ապրած է նշանաւոր գրող, դրամատուրգ եւ հասարակական գործիչ Դերենիկ Դեմիրճեանը (1877-1956)։ Հիմնադրուած է ՀՀ մշակոյթի նախարարութեան կողմէ՝ իբրեւ Եղիշէ Չարենցի անուան գրականութեան եւ արուեստի թանգարանի մասնաճիւղ։
Ցուցադրութիւն
Թանգարանը կը զբաղուի Դերէնիկ Դեմիրճեանի ստեղծագործութիւններու մասսայականացմամբ, անոր անձնական եւ ստեղծագործական կեանքի մասին լիարժէք տեղեկութիւններու տրամադրմամբ։
Թանգարանը ունի 670 հիմնական եւ գրեթէ նոյնքան գիտաօժանդակ նիւթեր, որոնք լաւագոյնս կը ներկայացնեն գրողի անցած բազմամեայ ստեղծագործական ուղին։
Տուն-թանգարանը բաղկացած է յուշային երեք սենեակներէ եւ մէկ ցուցասրահէ։ Առաջին սենեակը կ՚ամփոփէ գրողի կեանքի եւ գործունէութեան վաղ շրջանը, երկրորդը անոր աշխատասենեակն է, իսկ երրորդ սենեակը կ՚ընդգրկէ անոր գրական-հասարակական գործունէութեան հասուն շրջանը։ Ցուցասրահին մէջ առաւելապէս ներկայացուած են Դեմիրճեան-թատերագէտն ու անոր երկերու բեմադրութիւնները։ Գրողի անձնական իրերուն մէջ կը պահուի նաեւ անոր ջութակը, որ stradivarius-եան դպրոցի եզակի նմուշ է ։
Վահան (բժիշկ)
Կենսագրութիւն
Ծնած է Արեւ­ե­լեան Հա­յաս­տա­նի, Երեւ­ա­նի նա­հան­գի՝ Ալեքսանդրապոլ քաղաքին մէջ։ Մասնագիտութեամբ եղած է բու­ժակ։ Գերի ինկած է, 1920 թուականի Հոկտեմբեր 30-ին, Կարսի թուրքական գրաւման ժամանակ։
Դերենիկ Դեմիրճեանի Տուն-Թանգարան
Միջոցառումներ
Տուն-թանգարանի նիւթերու հիման վրայ ստեղծուած են հեռուստատեսային եւ ռատիոհաղորդումներ։ Այստեղ պարբերաբար կը կազմակերպուին գրական-թատերական ցերեկոյթներ, հանդիպումներ, գիրքերու շնորհանդէսներ, քննարկումներ՝ նուիրուած գրողի կեանքին ու ստեղծագործութեան, գրական արդի խնդիրներուն ու երեւոյթներուն, ընթերցումներ, դպրոցականներու համար՝ թեմատիկ դասընթացներ, ազդեցիկ ուսուցում «Պույ-պույ մկնիկը» հեքիաթի թեմայով, նկարներու մրցոյթներ եւ այլն։
Վահան (բժիշկ)
Գրականութիւն
Ալեքսանդրեան Արտաշէս, Կարս. 1920-21, Երեւան,1986։
Դերենիկ Դեմիրճեանի Տուն-Թանգարան
Հասցէ
Թանգարանը կը գտնուի Երեւանի կեդրոնը՝ Աբովեան փողոց 29, բնակարան 4 հասցէով։
Վահան (բժիշկ)
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Դերենիկ Դեմիրճեանի Տուն-Թանգարան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Տուն-թանգարաններ Երեւանի մէջ
Եփրեմ Ապրոյեան
Եփրեմ Ապրոյեան, Մխիթարեան միաբան, տնօրէն։
Ապրոյեան ծնած ի Գաղատիա (Անգարա) 1869 փետրուար 21-ին: Նախնական ուսումը Պոլսոյ Լուսաւորչեան եւ Սագըզ Աղաճի Մխիթարեան վարժարաններու մէջ ոտանալէ ետք՝ Վենետկոյ Ս. Ղազարու վանքը ղրկուած է 1884-ին ու աշակերտած Հ. Մկրտիչ Վ .Եանուզեանի ու Հ. Թորոսեանի:
1892-ին Գեր. Իգնատիոս Կիւբեղեան Արքեպ.էն քահանայ կը ձեռնադրուի եւ կը նուիրուի ուսուցչութեան: Վանքին մէջ վարած է փոխտնօրէնի եւ տնօրէնի պաշտօններ եւ միաբանութեան ընծայած է քահանայական դաս մը: Ուսումնապետի պաշտօն վարած է Վենետկոյ Մ. Ռափայէլեան վարժարանին մէջ եւ խորհրդական ու քարտուղար վանքի Վարչական Ժողովոյ:
1912-1926 Պոլսոյ Բերայի Մխիթարեան վարժարանի տնօրէն, ու յետոյ մեծաւորի պաշտօն կը վարէ մինչեւ իր մահը՝ որ յանկարծակի տեղի կ՛ունենայ 1935 Յունուար 5-ին:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:21 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:5 Յունուարի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ միաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ տնօրէններ
Ռափայէլ Չմշկեան
Ռաֆայէլ Արկադիի Չմշկեան (վրաց.՝ რაფაელ ჩიმიშკიანი, ռուս.՝ Рафаэль Аркадьевич Чимишкян, 23 Մարտ, 1929, Թիֆլիս - 25 Սեպտեմբեր, 2022), ծանրորդ։ ԽՍՀՄ մարզանքի (1948), ԽՍՀՄ մարզանքի վաստակաւոր վարպետ (1952), ԽՍՀՄ (1965), միջազգային կարգի (1975) մրցավար։ Թիֆլիսի պատուաւոր քաղաքացի։
Կենսագրութիւն
Ռաֆայէլ Չմշկեան ծնած է 1929 թուականին, Թիֆլիսի մէջ։ 1952 թուականին աւարտած է մարմնամարզի վրացական պետական հիմնարկը։ Եղած է ԽՍՀՄ հնգակի (1949, 1951, 1954, 1955, 1956), ողիմպիական խաղերու (1952), աշխարհի կրկնակի (1954,1955), Եւրոպայի վեցակի (1950, 1952, 1954, 1955, 1956, 1957) ախոյան։ Սահմանուած է աշխարհի 12 մրցանիշ ։
6 Ապրիլ
6 Ապրիլ, տարուան 96-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 97-րդ) օրն է 5 Ապրիլ 6 Ապրիլ  7 Ապրիլ
Ծնունդներ
Տես նաեւ՝ 6 Ապրիլի ծնածներ
Մահեր
Տես նաեւ՝ 6 Ապրիլի մահացածներ
Ծանաւթագրութւններ
Ստորոգութիւն:Ապրիլ
Մարմնի Ջրանուազում
Մարմնի ջրանուազում, Մարմնի բնական պայմաններու մէջ ջուր կորսնցնելու ընթացք:
Մարդկային մարմինը ամէն օր կը կորսնցէ մօտաւորապէս 2,5 լիթր ջուր: Այս կորուստը տեղի կ'ունենայ երկու ձեւերով` նշմարելի եւ աննշմար: Նշմարելի կորուստը տեղի կ'ունենայ մէզի եւ կղկղանքի միջոցով, իսկ աննշմար կորուստը տեղի կ'ունենայ մորթ ի մակերեսէն քրտինքի արտադրութեամբ, թոքախորշիկներու (alveoli) մակերեսէն` ջուրի շոգիացումով, լորձունքի գեղձերէն` լորձունքի արտադրութեամբ, արցունքաբեր գեղձերէն` արցունքի արտադրութեամբ, դիեցնող-ստնտու (breast feeder) կիներու կրծքագեղձերէն` (mammary glands) կաթի արտադրութեամբ:
Ջուրին վերագրուած բոլոր դերակատարութիւնները կ'իրականանան միայն ու միայն հաւասարակշռուած պահելով մարմնի ջուրի քանակը: Այս մէկը կ'ըլլայ, երբ մարմինը նոյնութեամբ կը վերստանայ իր ջուրի կորուստը:
Ջուրին Կարեւորութիւնը
Մարդկային մարմինին 72-75%-ը կազմուած է ջուրէ, որ կը գրաւէ մարմինին ներբջիջային (intracellular) եւ արտաբջիջային (extracellular) տարածքները: Ներբջիջային ջուրին քանակը արտաբջիջայինին կրկինն է: Արտաբջիջային ջուրին մեծ մասը կը գտնուի անօթներու (vessels) մէջ, իսկ մնացեալը` անօթներէ դուրս եւ կը շրջապատէ բջիջները. իսկ մաս մըն ալ կը գտնուի լորձունքին, քրտինքին, ուղեղա-ողնածուծի հեղուկին (cerebrospinal fluid), մաղձին (bile), յօդահեղուկին (synovial fluid), աւիշին (lymph) եւ մէզին մէջ: Միջին ծանրութեամբ, 65 քիլոկրամ կշռող անձ մը իր մարմնին մէջ կ'ունենայ մօտաւորապէս 40 լիթր ջուր: Տղամարդոց մարմինը համեմատաբար աւելի ջուր կը պարունակէ, քան` կիներու մարմինը:
Օդէն ետք ջուրը կարեւորագոյն նիւթն է մարդու կեանքի գոյատեւման համար: Մարդ արարածը կրնայ ապրիլ ամիս մը առանց կերակուրի, սննդանիւթի, իսկ առանց ջուրի կրնայ դիմանալ միայն քանի մը օր, առաւելագոյնը` 7 օր :
Ուրեմն ջուրը մարմինի եւ մարդու գոյութեան զսպանակն է:
Ջուրը ունի շատ կարեւոր դերակատարութիւն մը` մարդու մարմինի առողջութեան համար: Անիկա կը կանոնաւորէ մարմինին ջերմութիւնը, մարմինին զանազան օրկանները եւ հիւսուածքները կակուղ կը պահէ եւ կը պաշտպանէ զանոնք արտաքին հարուածներէ, արգելք կը հանդիսանայ փորի պնդութեան եւ կը նպաստէ բնական կղկղանցումի (defecation), կը կակուղցնէ, կը նրբացնէ եւ առողջ կը պահէ մորթը, կը նպաստէ մարմինի ընդհանուր նիւթափոխարկումին (metabolism), մարսողութեան եւ սննդանիւթերու ներծծումին (absorption) աղիքներու պատերէն, բջիջներու վերանորոգման եւ անոնց թթուածինով եւ սննդանիւթերով մատակարարման, կ'օգնէ շնչառութեան, կը խոնաւցնէ ներշնչուած օդը, կը կակուղցնէ շնչառական խողովակներու խլնային (mucosal) արտադրութիւնը եւ կ'օժանդակէ անոնց դիւրաւ արտահանման, կը ձերբազատէ երիկամները եւ լեարդը թունաւոր նիւթերէ եւ թափօններէ (waste products), կ'արագացնէ արեան շրջագայութիւնը անօթներուն մէջ, մաս կը կազմէ սաղմնապարկի հեղուկին (amniotic fluid) եւ կը պաշտպանէ սաղմը (fetus) ու կ'օժանդակէ անոր առողջ աճման :
Ջուրին ընթացքը մարդկային մարմինին մէջ
Մարդուն խմած եւ սննդեղէններէ գոյացած ու պարունակած ջուրը անցնելով բերանէն կ՚ուղղուի դէպի որկոր, ստամոքս եւ հոնկէ մուտք կը գործէ բարակ աղիքներ, ուր ջուրին մեծ տոկոսը կը ներծծուի աղիքներու ներքին պատերէն եւ կ՚անցնի արեան շրջանառութեան մէջ: Բարակ աղիքներու մէջ չներծծուած ջուրը կը հասնի հաստ աղիք, ուր ջուրին որոշ մէկ տոկոսը կը ներծծուի հաստ աղիքի պատերէն եւ կը մտնէ դարձեալ արեան շրջանառութեան մէջ, իսկ մնացեալ պզտիկ մէկ տոկոսը մարմինէն կ'արտահանուի կղկղանքին հետ:
Ջուրի Կորուստ
Հիւանդագին ջուրի կորուստ տեղի կ'ունենայ հետեւեալ պատճառներով` փորհարութիւն, փսխունք, մորթային այրուածքներ, մանաւանդ` երկրորդ եւ երրորդ աստիճանի այրուածքներ, բարձր տենդ (fever), ծանր եւ երկարատեւ ֆիզիքական աշխատանք ու մարզանք, տաք եղանակի եւ միջավայրի ենթակայութիւն:
Հիւանդագին ջուրի կորուստը կը յառաջացնէ մարմնական ջրանուազում (dehydration), որուն տարողութիւնը կախեալ է ջուրի կորուստի քանակէն: Չափահասներու մօտ ան կրնայ պատահիլ երեք լիթր ջուրի կորուստով:
Ջրանուազումին կը նպաստեն նաեւ հետեւեալ ազդակները, օդանաւային ճամբոդութիւն, որովհետեւ օդանաւային ճամբորդութեան ընթացքին մարմինը կը կորսնցնէ բաւականաչափ ջուր, մեծ քանակութեամբ բնասպիտի (protein) եւ բնաթել (fibre) պարունակող սննդանիւթերու առատ սպառում, կարգ մը դեղերու գործածութիւնը, ինչպէս` միզամուղներ (diuretics), հակազարկերակային ճնշումի եւ հակագերզգայնութեան (anti-allergic) դեղեր, կենսանիւթեր (vitamins) եւ corticosteroid-ներ, ինչպէս նաեւ սուրճի, թէյի, ալքոլի եւ շաքար պարունակող զովացուցիչներու շատ գործածութիւն եւ չախտաճանաչուած շաքարախտ:
Ախտանշաններ
Ջրանուազումի ախտանշանները կը սկսին, երբ մարմինի ջուրին քանակը կը նուազի եւ յարաբերաբար ջուրի կորուստը աւելի կ'ըլլայ քան ջուրի ամբարումը մարմինին մէջ:
Ջրանուազումի ախտանշանները հետեւեալներն են` ծարաւ, բերնի, լեզուի, շրթունքներու, կոկորդի, քիթի եւ աչքերու չորութիւն, մարմնական ընդհանուր տկարութիւն եւ ցաւ, յոգնածութիւն, ուժասպառութիւն, գլխացաւ, գլխապտոյտ, մորթի չորութիւն եւ մորթի փափուկութեան ու առաձգականութեան կորուստ, յօդացաւ, մարմինի նիւթափոխանակութեան դանդաղում մարսողութեան դանդաղում, աղիքներու դանդաղ պրկումներ, փորի պնդութիւն, դժուար կղկղանցում (defication), մէզի նուազում եւ մութ գունաւորում, զարկերակային ճնշումի (blood pressure) նուազում, արեան նատրիումի (Na, sodium) եւ կալլիումի (K, potassium) նուազում, արագ սրտի զարկ-բաբախում եւ շնչառութիւն, սրտի մկաններու պրկում, արեան թանձրացում, ջղագրգռութիւն, մտային դանդաղանք, կեդրոնացումի դժուարութիւն, շփոթութիւն, խօսելու դժուարութիւն, մթագնութիւն, նուաղում եւ մահաքուն (coma): Այս ախտանշաններու տարողութիւնը կախեալ է ջրանուազումի քանակէն: Իսկ ծայրագոյն պարագային կը պատահի մահ:
Ջրանուազում կը պատահի որեւէ մեծ տարիքի, սակայն, աւելի մանուկներու եւ տարեցներու մօտ: Մանուկներ աւելի փորհարութիւն եւ փսխունք կ'ունենան, իսկ տարեցներու մարմինի ջուրի պահեստը նուազած կ'ըլլայ, ծարաւութեան զգացումի տկարացումով, բնականէն պակաս ջուր խմելով եւ շաքարախտ ունենալով: Տարեցներ եւ մանուկներ շուտով կ'ազդուին ջուրի կորուստէն: Մանուկներ ջրանուազումով մարմինի ջերմաստիճանի բարձրացում կ'ունենան շատ արագ, որ պատճառ կը դառնայ ուղեղային դանդաղումի:
Ախտաճանաչում
Ջրանուազումի ախտաճանաչումը կը կատարուի` տեսնելով հիւանդին ընդհանուր առողջական վիճակը եւ անոր ունեցած ախտանշանները: Կը կատարուին արեան եւ մէզի քննութիւններ գիտնալու համար մարմնի նատրիումի եւ կալլիումի քանակը եւ երիկամներու իրավիճակը:
Թեթեւ ջրանուազումը կը դարմանուի` առատ ջուր եւ պտղահեղուկ խմելով, աղի կերակուր ուտելով եւ հանգիստ ընելով: Յառաջացած ջրանուազումի պարագային, հիւանդը պէտք է փոխադրուի հիւանդանոց, ուր  ներերակային աղի հեղուկներ կը ներարկուին:
Ջրանուազումը դարմանուելու է շատ արագ, ապա թէ ոչ բարդութիւնները կը սկսին շուտով: Բարդութիւններէն կարելի է յիշել` երիկամներու աշխատանքի դանդաղում, երիկամներու բորբոքում, միզապարկի (urinary bladder) եւ երիկամներու  քարերու կազմութիւն, փլանք (shock), շնչահեղձութիւն եւ մահ:
Թելադրելի է ընդհանրապէս շատ ջուր խմել, նուազագոյնը` օրական 2 լիթր: Առատ ջուր խմելը ոչ միայն արգելք կը հանդիսանայ ջրանուազումին, այլ նաեւ կը նպաստէ` մեր մարմնի ընդհանուր առողջութեան, մտքի արթնութեան, մորթի առողջութեան, վայելչութեան եւ գեղեցկութեան, հաստ աղիքի եւ սրտի բնական պրկումներուն, սրտի բնական զարկերուն, երիկամներու գործելակերպին, ինչպէս նաեւ` գէր անձերու նիհարնալուն, որովհետեւ առատ խմելով կը նուազի ուտելու ախորժակը:
Արա Տարզի Թերզեան
Լորտ Արա Տարզի Թերզեան Հայաստանի գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի արտասահմանեան անդամ, փրոֆեսոր։ Բրիտանահայ ականաւոր վիրաբոյժ, Առողջապահական համաշխարհային նորարարութիւններու հիմնարկի նախագահ, Մեծն Բրիտանիոյ առողջապահութեան նախկին նախարար : Արա մասնագէտ մըն է յատկապէս մարդամեքենաներով եւ նուազագոյն բացուածքներէ կատարուող վիրաբուժական գործողութիւններու : Հայաստանի Գիտութեան եւ Արհեստագիտութիւններու հիմնադրամի (FAST) կառավարման խորհուրդի անդամ է :
Կենսագրութիւն
Լորտ կամ ասպետ (սըր) Արա Տարզի Թերզեան ծնած է 7 Մայիս 1960-ին, Իրաքի մայրաքաղաք Պաղտատ։ Հայրը՝ Վարդգէս Տարզին, 1915 թ., ցեղասպանութիւնէն մազապուրծ, հասեր էր Իրաք։ Ան մասնագիտութեամբ ճարտարագէտ Է, կրթութիւն ստացեր էր Քալիֆորնիա, Պըրքլիի համալսարանէն:
Մանկութեան շրջանը
Մանկության մեծ մասը Արա Տարզին անցուցած է Իրլանտայի Տապլին քաղաքին մէջ, ուր հաստատուեր էր Թերզյեններու ընտանիքը։ Տապլինի մէջ ալ «Թերզեան» մականունը կամ ազգանունը իրլանդացիներու թեթեւ ձեռքով վերափոխուեցաւ «Տարզիի»։ Վարդգէս Տարզին իր յուշերուն մէջ կը գրէ. «Մեր ընտանիքը իսկական հայկական ընտանիք է, շատ համերաշխ ու համախմբուած, եւ ես իմ որդիին դաստիարակեր եմ հայկական ոգիով»։ Արա Տարզին նախնական կրթութիւնը Տապլինի մէջ ստանալէն յետոյ յստակ որոշեց իր մասնագիտական ուղղութիւնը. այդ բժշկագիտութիւնն էր։ Մինչդեռ հայրը շատ կ'ուզէր ու կ'երազէր, որ որդին երթայ իր հետքերով։
Կրթութիւն
Լորտ Արա Տարզի Թերզեան ստացեր է բժշկական փայլուն կրթութիւն։ Ստացեր է Տապլինի բժշկական համալսարանի վիրաբուժութեանան կաճառը, Մեծ Բրիտանիայի վիրաբուժութեան արքայական համալսարանի, վիրաբուժութեան Ամերիկեան համալսարանի, Կլազկոյի վիրաբուժութեան եւ բժշկագիտութեան արքայական համալսարանի, Էտինպըրկի վիրաբուժութեան համալսարանի, Լոնտոնի բժշկագիտութեան ակադեմիայի, Արքայական գիտաարուեստներու ակադեմիայի տիպլոմներ։
Առողջապահութեան նախարար
Յունիս 2007ին, Բրիտանիոյ վարչապետ Կորտըն Պրաուն յայտնի վիրաբոյժ Արա Տարզին (Թերզեան) նշանակեց առողջապահութեան նախարար: Ան Բրիտանիոյ նախորդ կառավարութեան վիրաբուժական հարցերու խորհրդատուն էր:իր իրագործումներուն համար ասպետի (սըր) կոչում ստացած է Բրիտանիոյ թագուհիէն 2003ին: Ան նոյն տարին Բրիտանիոյ քաղաքացիութիւն ստացած էր :
Լորտ Արա Տարզի Կոչ Կ՛ուղղէ Մեծն Բրիտանիոյ Ճանչնալու Հայոց Ցեղասպանութիւնը
«The Guardian»-ի մէջ հրապարակուած յօդուածին մէջ, Տարզի նշած է, որ կ՛ողջունէ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Ներկայացուցիչներու Տան կողմէ Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչման բանաձեւի ընդունումը եւ մտահոգուած է նման գործընթացի բացակայութեամբ՝ Բրիտանիոյ կառավարութեան կողմէ :
Բրիտանական Գիտութեան ընկերակցութեան նախագահ
26 Օգոստոս 2020ին, Մեծն Բրիտանիոյ հեղինակաւոր British Science Association-ը կը տեղեկացնէ, թէ 2020 Սեպտեմբերէն ընկերակցութեան նախագահ կը դառնայ աշխարհահռչակ վիրաբոյժ փրոֆ. լորտ Արա Տարզի աֆ Տենհամ (Արա Վարդգէս Թերզեան) : Տարզի, որ նախապէս վարած է Միացեալ Թագաւորութեան Առողջապահութեան նախարարի պաշտօնը, ծանօթ անուն մը դարձած է յատկապէս մանր մարդամեքենաներու (robots) միջոցով վիրահատութեան ռահվիրայի իր հանգամանքով :,
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի արտասահմանեան անդամ Ստորոգութիւն:1960ի ծնածներ Ստորոգութիւն:Պաղտատ ծնածներ Ստորոգութիւն:Իրլանտա հաստատուածներ Ստորոգութիւն:Միացեալ Թագաւորութեան Առողջապահութեան նախարար Ստորոգութիւն:British Science Association Բրիտանական Գիտութեան ընկերակցութեան նախագահ
Մարմոլեխօ
Մարմոլեխօ (Marmolejo), քաղաք է եւ Սպանիայո համանյք է, կը մտնէ Խաեն շրջանի մեջ, Անդալուսիայի ինքնավար մարզին մէջ։ Վարչատարածքային միավորը կը գտնուի Կամպինիա դե Խաեն համայնքին մէջ։ Կը զբաղուի 178 կմ² տարածք։ Բնակչութիւնը 7485 մարդ է (2010 թուականի տուեյալներով)։ Մարզի վարչական կենտրոնեն ունի 63 կմ հեռավորութեան։ Համայնքի տարածքին մէջ կը գտնուին այսպիսի բնակավայրեր (բնակչուեան տուեյալներ, 2010 թուական)։ Մարմոլեխո - 7430 մարդ Պոբլադո Սան Խուլինա - 55 մարդ։
Սիտնիի Հայերը
Սիտնիի հայ համայնքը կազմուած է 1950-ական թուակաների վերջերը։ 1983 թուականին այստեղ բնակուած է 10 հազար, իսկ 2003 թուականին՝ 25 հազար հայ։
Մարմոլեխօ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Սիտնիի Հայերը
Եկեղեցիներ եւ վարժարաններ
Կը գործեն հայ առաքելական Սուրբ Հարութիւն, Սիտնիի հայ ավետարանական եկեղեցին կաթողիկէ եւ ավետարանական եկեղեցիներ։ Սիտնիի մէջ առաջին հայկական դպրոցը հիմնուած է Արամայիս քահանա Միրզաեանը՝ 1960 թուականին։ Ներկայիս Կը գործեն Համազգայինի Արշակ եւ Սոֆի Գոլստըն, ՀԲԸՄ Ալեքսանդր, հայ կաթողիկէներուն Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ ամենօրեայ եւ Ալեք Մանուկեան, Թարգմանչաց, Փափազեան, Թումանեան մեկօրյա վարժարանները։
Մշակութային միութիւններ
Աշխույժ գործունեութիւն են ծավալած հայ ազգային կուսակցութիւններու տեղական կազմակերպութիւնները եւ իրենց հովանավորութեամբ գործող մշակութային միութիւնները, ՀԲԸՄ, ՀՕՄ, ՀՄԸՄ, ՀՄՄ Սիտնիի մասնաճիւղերը, եկեղեցասեր տիկնաց, երիտասարդական, պատանեկան մարզական կազմակերպութիւնները, «Հայ հանգստեան տուն» միութիւնը, Ավստրալահայ միացեալ ընկերակցութիւնը եւ այլն։ Կը գործեն «Լուսավորիչ», «Կոմիտաս» երգչախումբերը, պարի եւ թատերական խումբեր, ինչպես նաեւ «Էրեբունի», «Նոր սերունդի ձայն» ռատիոժամերը։ Սիտնիի մէջ լոյս տէսած են «Լույս», «Արմենիա», «Միություն», «Գարուն», «Զանգ» պարբերականները։ «New South Wales» նահանգի (կեդրոնը՝ Սիտնի) փոքրամասնութիւններու գործերուն պետական հանձնաժողովի ատենապետն է Ստեփան Գրգեշարեանը։
Ստորոգութիւն:Արեւմտահայերէն յօդուածներ այբբենական կարգով
Արեգնազան (անձնանուն)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Վահան (անձնանուն)
Վահան, հայկական արական տարածուած անուն։ Արեւելահայոց մէջ կրնան հանդիպիլ անուան կրճատ ձեւերը՝ Վան, Վանիկ, Վանոյ
129 (թիւ)
129 (հարիւր քսանինը)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է 128-ի եւ 130-ի միջեւ
6 Դեկտեմբեր
6 Դեկտեմբեր, տարուան 340-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 341-րդ) օրն է։
Տօներ
Ստորոգութիւն:Դեկտեմբեր
Լու Անտրեաս-Սալոմէ
Լու Անտրեաս-Սալոմէ (Lou Andreas-Salomé բուն անունով՝ Լուիզ Վոն Սալոմէ կամ Լուիզա Կուսթաւովնա Սալոմէ (Луиза Густавовна фон Саломе), )։ Լուն եղած է ռուս հոգեվերլուծող եւ հեղինակ մը ։ Անոր տարբեր մտաւորական հետաքրքրութիւնները ընկերութիւններ ստեղծած են շարք մը յատուկ արեւմտեան մտաւորականներու հետ, օրինակ՝ Ֆրիտրիխ Նիցչէ, Սիկմոնտ Ֆրոյտ, Փոլ Ռի եւ Ռէյնըր Մարիա Ռիլք։
Վաղ կեանքը
Լու Սալոմէն ծնած է Սէյնթ Փիթըրսպըրկ, Ռուսիոյ մէջ, 12 Փետրուար, 1861 թուականին։ Անոր հայրը զօրավար մըն էր։ Լուն ունէր 5 եղբայրներ, եւ միակ աղջիկն էր։ Տարիներ ետք ան կը հալածուի Նազիներու կողմէ, որովհետեւ կը կարծէին թէ Լուն Ֆինլանտացի հրեայ մըն էր, սակայն ան իրականութեան մէջ ունէր Ֆրանսական եւ Գերմանական ճիւղեր ։
17 տարեկանին ուսում փնտռելով, Լուն կը սկսի հետեւիլ հոլանտացի քարոզիչին՝ Հենտրիք Կիլլոթին, որպէսզի իրեն սորվեցնէ աստուածաբանութիւն, փիլիսոփայութիւն, աշխարհի կրօնքներ եւ Ֆրանսերէն ու գերմաներէն գրականութիւն։ Կիլլոթը սակայն, կը սիրահարուի Սալոմէին հետ եւ կը ծրագրէ ամուսնալուծուիլ իր կինէն եւ ամուսնանալ Լուին։
Ետքը, Լուն եւ իր մայրը կը մեկնին դէպի Զուրիխ, որպէսզի Սալոմէն ստանայ աւելի բարձր ուսում։ Այս ժամանակ արդէն Լուն հիւանդ էր եւ արիւն կը հազար։
Ռի, Նիցչէ եւ յաջորդ կեանքը
Երբ Լուն 21 տարեկան էր, անոր մօր հետ կը ճամբորդէ դէպի Ռոմ՝ ուր կը ծանօթանայ Փոլ Ռիին, որ հեղինակ մըն էր եւ անոնք 2 ամիս ետք կը դառնան աշխատակիցներ։ 13 Մայիս, 1882 թուականին Ֆրիտրիխ Նիցչէն կը միանայ անոնց խումբին։ Տարիներ ետք, 1894 թուականին, Լու Սալոմէն կը գրէ գիրք մը Նիցչէին կեանքին եւ անձնաւորութեան մասին ։
3 աշխատակիցները, Սալոմէին մօր հետ կը ճամբորդեն դէպի Իտալիա, եւ ետքը կ'անցնին Գերմանիա, ուր հարցեր կը ստեղծուին աշխատակիցներուն միջեւ եւ Նիցչէն կը բաժնուի խումբէն որովհետեւ Սալոմէն կը հաւատար թէ Ֆրիտիրիխը սիրահարուած էր իր հետ։
1884 թուականին, Սալոմէն կ'ընկերանայ Հելեն Վոն Տրուսքոուիթսին հետ։ Հելենը երկրորդ կինն էր Զուրիխի մէջ որ ստացած էր բարձրագոյն տիտղոս փիլիոսոփայութեան ճիւղին մէջ։ Եւ այդ տարիներուն նաեւ տարաձայնութիւններ կը ստեղծուին թէ Լու Սալոմէն սիրային յարաբերութիւն մը ունէր Սիկմոնտ Ֆրոյտին հետ ։
Ամուսնութիւն եւ յարաբերութիւններ
Սալոմէն եւ Ռին կ'անցնին դէպի Պերլին եւ կը բնակին միասին, եւ քանի մը տարի ետք Սալոմէն կ'ամուսնանայ լեզուաբան գիտնականի՝ Քարլ Անտրեասի հետ։ Հակառակ Լուին ընդդիմութիւն ամուսնութեան եւ իր յարաբերութիւնները ուրիշ մարդոց հետ, Սալոմէն եւ Անտրեասը կը մնան միասին 1887 թուականէն մինչեւ Քարլին մահը 1930 թուական։
Այս ամուսնութեան պատճառով տագնապ կը ստեղծուի Սալոմէին եւ Ռիին միջեւ ու ան կ'անհետանայ Լուին կեանքէն։ Իր ամուսնութեան կեանքին ընթացքին, ան յարաբերութիւններ կ'ունենայ Գերմանացի թղթակից եւ քաղաքագէտ՝ Ճորճ Լետպուր եւ Գերմանացի բանաստեղծ՝ Ռէյնըր Մարիա Ռիլք, որոնց մասին ան գրած է վերլուծական յիշատակագիրեր ։ Ինչպէս նաեւ յարաբերութիւն ունեցած է հոգեվերլուծող Սիկմոնտ Ֆրոյտին եւ Վիքթոր Թաուսքին հետ։ Այս բոլորը գրուած են իր «Lebensrückblick» վէպին մէջ։ Սակայն Լուն կ'ըսէ թէ իր յարաբերութիւնը Ֆրոյտին հետ մտաւորական էր, հակառակ տարաձայնութիւնները անոնց սիրային յարաբերութեան նկատմամբ։ Նամակի մը մէջ Լուին մասին, Ֆրոյտ գրած է թէ ան կը քաջալերէ Սալոմէին խորունկ հասկացողութիւնը մարդոց հանդէպ եւ նոյնիսկ ըսած է թէ Լուն մարդոց ներքին աշխարհը աւելի լաւ կը հասկնայ ու կը ճանչնայ քան այդ նոյն անձերը ։ Երկուքը միշտ նամակներ կը փոխարինէին իրար հետ։
Լուին յարաբերութիւնը Ռիլքին հետ մտերիմ էր։ Անոնք ծանօթացած էին երբ Ռիլքը 21 տարեկան էր եւ մնացած են սիրահարներ եւ աշխատակիցներ մինչեւ Ռիլքին մահը։ Սալոմէն էր որ անոր սկսաւ կոչել «Ռէյնըր» փոխանակ «Ռենէ» անունը, եւ այդպէս ալ կը ճանչցուի մինչեւ մահը։ Լուն անոր սորվեցուցած է Ռուսերէն որպէսզի կարդայ Լէօ Թոլսոյին գիրքերը (որուն ետքը անձնապէս կը ծանօթանայ)։ Սալոմէն նաեւ անոր ներկայացուցած է կարեւոր դէմքերու արուեստի մէջ, ըլլալով անոր խորհրդրակիցը եւ մտերմուհին իր երիտասարդ կեանքին ընթացքին ։
Մահը
74 տարեկանին, Լու Անտրեաս-Սալոմէն դադրեցաւ իր աշխատանքէն որպէս հոգեվերլուծող։ Ան սկսաւ ունենալ սրտի հարցեր եւ բազմաթիւ անգամներ կը մնար հիւանդանոցներու մէջ։ Անոր ամուսինը, որ արդէն հիւանդ էր, կ'այցելէր Լուին ամէն օր։ 40 տարուայ ամուսնութենէ ետք, թէ Լուն եւ թէ Քարլը հիւանդանալով, աւելի մտերիմ կը դառնան։ Սիկմոնտ Ֆրոյտը այս մէկը նկատելով, կը գրէ՝ «Այս կը փաստէ կայունութիւնը իրենց իսկական յարաբերութեան:»։
Ֆրիտիրխ Քարլ Անտրեասը կը մահանայ քաղցկեղ հիւանդութենէ 1930 թուականին, իսկ Լուն 1935 թուականին կ'ենթարկուի ծանր քաղցկեղի գործողութիւններու։
5 Փետրուար, 1937 թուականի գիշերը, Լու Անտրեաս-Սալոմէն կը մահանայ արեան թունաւորումի պատճառով իր քունին մէջ, Կոթինկըն, Գերմանիա։ Անոր մարմինը կը զետեղուի իր ամուսինին մարմինին քով, Կոթինկընի գերեզմանատան մէջ։ Լու Սալոմէին յիշատակի տախտակը կը պարունակէ անոր տան հասցէն եւ անոր հոգեվերլուծումի հաստատութեան անունը։ Քանի մը օր առաջ Լուին մահէն, գերմանական քաղաքական գաղտնի ոստիկանութիւնը (կեշտափո-ն) գրաւած էր Սալոմէին գրադարանը որովհետեւ ըլլալով Ֆրոյտին աշխատակիցը, ան ունէր հրեական գիտական գիրքեր եւ հրեայ հեղինակներու վէպեր։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:12 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:5 Փետրուարի մահացածներ
Խորովածի Փառատօն (Ախթալա)
Ախթալայի խորովածի փառատօն, խորովածի համահայկական ամէնամեայ փառատօն, որ 2009-էն աւանդաբար տեղի կ՚ունենայ Ախթալա քաղաքին մէջ, Սուրբ Աստուածածին եկեղեցւոյ բակը ։ 2018-էն փառատօնը տեղի կ՚ունենայ Ախթալայի մարզադաշտին մէջ։ Փառատօնը կը կազմակերպեն «Հայ խոհարարական աւանդոյթներու զարգացման եւ պահպանման» հասարակական կազմակերպութիւնը, Ախթալայի քաղաքապետարանը եւ Լոռիի մարզպետարանը ։
Պատմություն
Փառատօնը առաջին անգամ տեղի ունեցած է 2009-ին։ Նպատակը հայ խոհարարական աւանդոյթներու զարգացումը եւ Ախթալայի ու տարածաշրջանի զբօսաշրջութեան խթանումն է։ Խորովածի տօնին կը մասնակցին հասարակական կազմակերպութիւններու, ուսումնական հաստատութիւններու, ճաշարաններու եւ սրճարաններու ներկայացուցիչներ, ինչպէս նաեւ անհատ խոհարարներ Հայաստանէն եւ աշխարհի տարբեր երկիրներէն ։ 2017-ին կազմակերպիչները Ախթալան հռչակեցին խորովածի համաշխարհային մայրաքաղաք ։
Փառատօնի ծրագրի շրջանակներուն տեղի կ՚ունենան խոհարարական մրցոյթներ, կը պատրաստուին տարբեր մսամթերքներէ խորովածներ, այս ամէնը կ՚ուղեկցուի ազգային երգ ու պարով։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի փառատօներ
6 Հոկտեմբեր
6 Հոկտեմբեր, տարուան 279-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 280-րդ) օրն է։
Սալզպուրկ
Սալզպուրկ կամ Զալցպուրկ (Salzburg, բառացի՝ «Աղի ամրոց»), քաղաք՝ Աւստրիոյ հիւսիս-արեւմտեան մասին մէջ， Զալցպուրկ երկրամասին մէջ։ Ան՝ Զալցպուրկի նահանգակեդրոնն է։ Իր մեծութեամբ Զալցպուրկը չորրորդն է Վիեննայէն， Կրացէն եւ Լինցէն ետք։ Բնակչութիւնը՝ ։
Սալզպուրկ՝ Եւրոպայի մէջ, ԵՈՒՆեՍՔՕ-ի Համաշխարհային Ժառանգութեան Յուշարձաններու ցանկին մէջ ընդգրկուած է։ Սալզպուրկի հիմնադիրն է՝ Սուրբ Ռոպերթը։ Քաղաքին մէջ որոշ գործունէութիւն ծաւալած է Փարացելսը， Հերպըրթ Ֆոն Քարայեանը， Ստեֆան Ցուայգը， Գէորգ Թրակլը։ Սալզպուրկի մէջ ծնած է Վոլֆկանկ Ամատէոս Մոցարթը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Աւստրիոյ քաղաքներ
Արմենակ Միսիրեան
Արմիս (բուն անունով՝ Արմենակ Միսիրեան, ), հայ գեղանկարիչ։
Կենսագրութիւն
Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ, Թուրքիա, ապա Հալէպի մէջ, ուր հաստատուած է 1915 թուականէն ետք։ 1930 թուականին տեղափոխուած է Փարիզ, ու յաճախած է Ժիւլիան եւ Կրանտ Շոմիեր ակադեմիաները։ Մասնակցած է ֆրանսահայ նկարիչներու «Անի» ընկերութեան ցուցահանդէսներուն։ իբրեւեւ գեղանկարիչ, ան հռչակաւոր դարձած է եւ ճանաչցուած է 1952 թուականին։ 1959 թուականին արժանացած է «Փոփուլիստ» սալոնի առաջին մրցանակին։ Ան Փարիզի, Ցիւրիխի եւ Ամսթերտամի մէջ ցուցադրած է Մեծ եղեռնին, եւ իր ժողովրդի վերապրումին նուիրուած քսան կտաւ:
1956 թուականին այցելած է Խորհրդային Հայաստան։ 1964 թուականին Երեւանի մէջ կազմակերպուած է Արմիսի անհատական ցուցահանդէսը։ Իր գործերուն մէկ մասը նուիրած է Հայաստանի պետական պատկերասրահին («Երեք բարեկամներ», 1955, «Ընտանիք», 1959, «Սայլը նրբանցքում», 1960, «Երիտասարդութիւն», 1961, «Կիթառահարը», 1963 եւ այլն)։ 1965 թոաւականին Հալէպի մէջ լոյս տեսած է Արմիսի «Դրուագներ նկարչական կեանքէս» գիրքը ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Ժամանակ (օրաթերթ)
Ժամանակ օ­րա­թեր­թը հիմ­նուած է 28 Հոկ­տեմ­բեր 1908 թուա­կա­նին, Մի­սաք եւ Սար­գիս Գօ­չու­նեան եղ­բայր­նե­րուն կող­մէ։ Այս պահու դրու­թեամբ «Ժամանակ» ամ­բողջ հա­յաշ­խար­հի հնա­գոյն օ­րա­թերթն է, որ կը հրա­տա­րա­կուի ա­նընդ­հատ։ «Ժամանակ» միեւնոյն ա­տեն Թուր­քիոյ մէջ հրա­տա­րա­կուող օ­րա­թեր­թե­րու ա­մե­նա­հինն է, նոյն­պէս ա­նընդ­մէջ հրա­տա­րա­կու­թեան ա­ռու­մով։ «Ժամանակ»ի հրա­տա­րա­կու­թիւ­նը սկսաւ այս­պի­սի մի­ջա­վայ­րի մը մէջ, այս­պի­սի պայ­ման­նե­րու ներ­քեւ։ Այդ շրջա­նին ա­րեւմ­տա­հայ մտա­ւո­րա­կա­նու­թեան կեդ­րոնն էր Պո­լի­սը եւ Ժա­մա­նակի սիւ­նակ­նե­րուն մէջ կը տո­ղան­ցէին այն բո­լոր հսկա­նե­րը, ո­րոնք կը կերտէին հայ ժո­ղո­վուր­դի հա­ւա­քա­կան միտ­քը եւ կ՚ի­րա­կա­նաց­նէին ա­նոր լու­սա­ւո­րու­թիւ­նը։
«Ժամանակ» օ­րա­թեր­թի պատ­մու­թիւ­նը
Ըստ էու­թեան, կա­րե­լի է դի­տար­կել ե­րեք գլխա­ւոր ա­ռանցք­նե­րու շուրջ։
«Ժամանակ» օ­րա­թեր­թի պատ­մու­թեան Ա­ռա­ջին ա­ռանց­քը
Թեր­թի հիմ­նադ­րու­թե­նէն սկսեալ մին­չեւ Թուր­քիոյ Հան­րա­պե­տու­թեան ստեղծ­ման հա­մընկ­նած ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նը կը նկա­տուի։ Այդ շրջա­նին Օս­մա­նեան կայս­րու­թեան մայ­րա­քա­ղա­քին՝ պատ­մա­կան Պոլ­սոյ մէջ հա­յոց ներ­կա­յու­թիւ­նը՝ գո­յու­թիւ­նը ու­նէր բո­լո­րո­վին տար­բեր նշա­նա­կու­թիւն։ Ա­նոնք ու­նէին ստուար ներ­կա­յու­թիւն մը։ Քաղաքա­կա­նէ մին­չեւ տնտե­սա­կան, մշա­կու­թա­յի­նէ մին­չեւ ըն­կե­րա­կան, կրթա­կա­նէ մին­չեւ կրօ­նա­կան կեան­քի բո­լոր բնա­գա­ւառ­նե­րէն ներս հա­յե­րը կը հան­դի­սա­նա­յին գլխա­ւոր դե­րա­կա­տար­ներ։ Այդ նոյն ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նին էր նաեւ, որ պատ­մա­կան քա­ղա­քի մթնո­լոր­տին մէջ կ՚ըն­դու­նուէին հայ ժո­ղո­վուր­դի պատ­մու­թեան տե­սա­կէ­տէ ա­մե­նա­ճա­կա­տագ­րա­կան ո­րո­շում­նե­րը։ Ուս­տի, «Ժամանակ»ի հրա­տա­րա­կու­թիւ­նը սկսաւ այս­պի­սի մի­ջա­վայ­րի մը մէջ, այս­պի­սի պայ­ման­նե­րու ներ­քեւ։ Այդ շրջա­նին արեւմ­տա­հայ մտա­ւո­րա­կա­նու­թեան կեդ­րոնն էր Պո­լի­սը եւ «Ժամանակ»ի սիւ­նակ­նե­րուն մէջ կը տո­ղան­ցէին այն բո­լոր հսկա­նե­րը, ո­րոնք կը կեր­տէին հայ ժո­ղո­վուր­դի հաւա­քա­կան միտ­քը եւ կ՚ի­րա­կա­նաց­նէին ա­նոր լու­սա­ւո­րու­թիւ­նը։ Ու­րեմն, պարզ է, որ այդ մի­ջա­վայ­րին մէջ հա­յե­րէն օ­րա­թեր­թի մը հրա­տա­րա­կու­թիւ­նը միեւ­նոյն ժամանակ կը նշա­նա­կէր երկ­րի ընդ­հա­նուր հա­սա­րա­կա­կան կար­ծի­քի պատ­րաս­տու­թեան գոր­ծին մէկ բա­ժի­նը: Այդ շրջա­նին թեր­թը կը տա­րա­ծուէր ա­րեւ­մուտ­քին՝ Պալքան­նե­րէն սկսեալ մին­չեւ ա­րե­ւել­քին՝ Կով­կա­սի սահ­ման­նե­րը եւ հա­րա­ւին՝ մին­չեւ Ե­գիպ­տոս։ Թեր­թը, Պոլ­սոյ ա­ռըն­թեր, լայ­նօ­րէն կը լու­սա­բա­նէր նաեւ այդ շրջա­նին հա­յա­շատ գա­ւառ­նե­րու ի­րա­դար­ձու­թիւն­նե­րը։ 1915-ին նա­հա­տա­կուած, տա­րագ­րուած մտա­ւո­րա­կան­նե­րուն պատ­կա­ռե­լի տո­կո­սը կ՚աշ­խա­տակ­ցէին «Ժամանակ»ին։ Երուանդ Օ­տեա­նի «Ա­նի­ծեալ տա­րի­ներ»ը որ­պէս թեր­թօն հրա­տա­րա­կուած էր նոյն­պէս այս թեր­թին մէջ։ «Ժամանակ» օ­րա­թեր­թի այս ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նի ար­խիւ­նե­րը պատ­մա­բան­նե­րուն տե­սա­կէ­տէ ար­դէն կ՚ըն­կա­լուին աղ­բիւ­րա­գի­տա­կան նշա­նա­կու­թեամբ։
«Ժամանակ» օ­րա­թեր­թի պատ­մու­թեան երկ­րորդ ա­ռանց­քը
Կը հան­դի­սա­նայ այն ժա­մա­նա­կա­հա­տուա­ծը, որ կը զու­գա­դի­պի Թուր­քիոյ Հան­րա­պե­տու­թեան ստեղ­ծու­մէն մին­չեւ Հա­յաս­տա­նի նո­րա­գոյն ան­կա­խու­թիւ­նը։ Սա այն շրջանն է, երբ «Ժամանակ»ը վե­րա­ծուե­ցաւ փոք­րա­մաս­նա­կան օ­րա­թեր­թի մը, պատ­մու­թեան ըն­թաց­քին զու­գա­հեռ։ Այս փու­լին ար­դէն իր ու­շադ­րու­թեան կեդ­րո­նին մաս կազ­մել սկսան թրքա­հա­յու­թեան փոք­րա­մաս­նա­կան ի­րա­ւունք­նե­րը, հա­յա­պահ­պան­ման խնդիր­նե­րը ե­ւայլն։ Սա նաեւ այն գոր­ծըն­թացն էր, երբ Սփիւռ­քի հայ­կա­կան մա­մու­լի ա­ւան­դոյթ­նե­րը կը ձե­ւա­ւո­րուէին։ Պոլ­սոյ մէջ կու­տա­կուած փոր­ձը ներշնչ­ման աղ­բիւր մը կը հան­դի­սա­նար այդ ա­ւան­դոյ­թի ձե­ւա­ւոր­ման հա­մար։ Սա բնա­կա­նա­բար ա­ւե­լի նուազ կա­րե­ւոր հանգ­րուան մը չէր, սա­կայն խոր­քին մէջ ո­րոշ չա­փով տար­բեր էր։ Այս նոյն ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նին է, որ Հայաստան ի մէջ հաս­տա­տուած էին Խորհրդա­յին կար­գե­րը եւ «Ժամանակ»ը մաս կը կազ­մէր Սփիւռ­քի այն թեր­թե­րու շար­քին, ո­րոնք հայ­րե­նա­սի­րու­թիւն կը դա­ւա­նէին եւ սփիւռ­քեան պա­ռակ­տում­նե­րու պայման­նե­րուն ներ­քեւ յստակ դիր­քո­րո­շում կ՚որ­դեգ­րէին Մայր Ա­թոռ Սուրբ Էջ­միած­նի կող­քին։ «Ժամանակ»ի այս տաս­նա­մեակ­նե­րուն գոր­ծու­նէու­թիւ­նը ա­նոր կը վերագրէ թրքա­հայ հա­մայն­քի Հան­րա­պե­տա­կան շրջա­նի պատ­մու­թեան հա­յե­լին ըլ­լա­լու հան­գա­ման­քը։ Ի դէպ, այս ա­ռանց­քով պայ­մա­նա­ւո­րուած գոր­ծըն­թա­ցը առ այ­սօր կը շա­րու­նա­կուի եւ ի զօ­րու կը մնան նաեւ այն հան­գա­մանք­նե­րը եւ ե­րե­ւոյթ­նե­րը, նաեւ ա­ռաջ­նա­հեր­թու­թիւն­նե­րը, ո­րոնք կը բիւ­րե­ղա­նան սոյն պրիս­մա­կէն։
«Ժամանակ» օ­րա­թեր­թի պատ­մու­թեան եր­րորդ հանգ­րուա­նը
Նշա­նա­ւո­րուե­ցաւ Հա­յաս­տա­նի նո­րա­գոյն ան­կա­խու­թեամբ։ Երբ Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թիւ­նը դար­ձաւ ան­կախ, ար­դէն Թուր­քիոյ սահ­մա­նա­կից յայտ­նուե­ցաւ նոր հարե­ւան մը։ Հա­յաս­տա­նի ան­կա­խու­թիւ­նը յե­ղաշր­ջեց հա­մայն հա­յու­թեան կեան­քը, զու­գա­հե­ռա­բար նաեւ հայ մա­մու­լի գոր­ծու­նէու­թիւ­նը։ Ժամանակ օ­րա­թեր­թը յաջողեցաւ քայլ պա­հել այդ փո­փո­խու­թեան հետ։ Հա­յաս­տա­նի բա­րե­փո­խեալ կեան­քը եւ Հայաստանեայց Ա­ռա­քե­լա­կան Ե­կե­ղեց­ւոյ ան­ցու­դար­ձը թեր­թի սիւ­նակ­նե­րուն մէջ միշտ լու­սա­բա­նուե­ցան ա­մե­նայն ման­րա­մաս­նու­թեամբ ու կը շա­րու­նա­կուին լու­սա­բա­նուիլ։ Մինչ այդ, հայ-թրքա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րուն մէջ ապ­րուած ո­րա­կի փոփոխու­թիւնն ալ թեր­թի գո­յու­թեան եւ ա­ռա­քե­լու­թեան տե­սա­կէ­տէ ստեղ­ծեց նոր ի­մաստ։ Թեր­թին թէ՛ գո­յու­թիւ­նը եւ թէ հրա­տա­րա­կու­թիւն­նե­րը ինք­նին յատ­կան­շա­կան կը հա­մա­րուին հայ-թրքա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րուն տե­սա­կէ­տէ։
Սա նաեւ այն հանգ­րուանն է, երբ ե­լեկտ­րո­նա­յին մի­ջոց­նե­րու զար­գաց­ման շնոր­հիւ հայ­կա­կան բո­լոր թեր­թե­րու տա­րո­ղու­թիւ­նը դար­ձած է հա­մա­հայ­կա­կան։ Թրքահայութեան նկատ­մամբ աճ ար­ձա­նագ­րած հե­տաքրք­րու­թիւն­նե­րու յա­գեց­ման գլխա­ւոր աղ­բիւր­նե­րէն մէ­կուն վե­րա­ծուած է Ժամանակ օ­րա­թեր­թը, որ­պէս վստա­հե­լի աղ­բիւր, յա­ճախ նաեւ սկզբնաղ­բիւր, որ­մէ կը կա­տա­րուին ար­տատ­պում­ներ։
Լրա­տուա­մի­ջոց, հա­ղոր­դակ­ցու­թեան մի­ջոց ըլ­լա­լու ա­ռըն­թեր, թեր­թը կը դա­սուի հա­յա­պահ­պան­ման ազ­դու ազ­դակ, թրքա­հայ ժա­ռան­գու­թեան ինք­նա­նո­րոգ խորհրդանշան եւ ա­րեւմ­տա­հա­յե­րէ­նի գոր­ծա­ծու­թեան կա­րե­ւոր կռուան՝ ա­մէ­նօ­րեայ իր կա­յուն հրա­տա­րա­կու­թիւն­նե­րով։
«Ժամանակ» օ­րա­թեր­թը հիմ­նադ­րու­թեան օ­րէն իսկ Գօ­չու­նեան գեր­դաս­տա­նի տնօ­րի­նու­թեան ներ­քեւ
Ժամանակ օ­րա­թեր­թը հիմ­նադ­րու­թեան օ­րէն իսկ գտնուե­ցաւ Գօ­չու­նեան գեր­դաս­տա­նի տնօ­րի­նու­թեան ներ­քեւ։ Ար­մատ­նե­րով Խոյ գիւ­ղէն այս գեր­դաս­տա­նը յա­ջոր­դող դա­րե­րուն հաս­տա­տուած էր Սե­բաս­տիոյ (Կիւ­րիւն) եւ Հալէպի շրջան­նե­րը՝ իր զա­նա­զան ճիւ­ղե­րով։ Մի­սաք Գօ­չու­նեանն էր, որ Պոլիս հաս­տա­տուե­լով հիմ­նած էր նաեւ «Ժամանակ» օ­րա­թեր­թը։ Իր­մէ վերջ եղ­բայ­րը՝ Սար­գիս Գօ­չու­նեան ստանձ­նեց թեր­թին ղե­կը։ Հիմ­նա­դիր եղ­բայր­նե­րը թեր­թի ա­պա­գա­յին հա­մար ա­մուր նա­խըն­թաց­ներ ստեղ­ծած էին հա­ւա­սա­րա­պէս կա­րե­ւո­րու­թիւն ըն­ծա­յե­լով խմբագ­րու­թեան ու վար­չու­թեան տա­րան­ջատ­ման եւ զար­գաց­ման նկատ­մամբ։
Այս վիթ­խա­րի ո­դի­սա­կա­նի ա­կունք­նե­րուն կը գտնուին Մի­սաք եւ Սար­գիս Գօ­չու­նեան եղ­բայր­նե­րը, ար­դէն ի­րենց ու­րոյն տե­ղը գրա­ւած ըլ­լա­լով հայ մամ­լոյ պատ­մու­թեան մէջ։ «Ժամանակ»ի հիմ­նա­դիր­նե­րը ա­ռանց­քա­յին դէմ­քեր էին ա­րեւմ­տա­հա­յոց կեան­քէն ներս, ի­րենց ապ­րած ու գոր­ծած ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նին։ Մի­սաք Գօ­չու­նեան, գրա­կան ա­նու­նով Քա­սիմ, յայտ­նի մտա­ւո­րա­կան մըն էր։ Ան յայտ­նի հրա­պա­րա­կա­գիր էր, թեր­թօն վէ­պե­րու եւ այլ եր­կե­րու հե­ղի­նակ, ինչ­պէս նաեւ կրթա­կան մշակ։ Գրի­գոր Նարեկա­ցիի «Մա­տեան ող­բեր­գու­թեան» կո­թո­ղա­յին ստեղ­ծա­գոր­ծու­թիւ­նը ա­ռա­ջին ան­գամ աշ­խար­հա­բա­րի վե­րա­ծուած էր Մի­սաք Գօ­չու­նեա­նի կող­մէ։
Հա­սա­րա­կու­թեան մօտ իր վա­յե­լած հե­ղի­նա­կու­թեան զու­գա­հեռ ան ընտ­րուած էր նաեւ ազ­գա­յին պատ­գա­մա­ւոր։ 1863 թուա­կա­նին ծնած Մի­սաք Գօ­չու­նեան մա­հա­ցած էր հա­զիւ յի­սուն տա­րե­կան հա­սա­կին՝ 1913 թուա­կա­նին եւ իր յու­ղար­կա­ւո­րու­թեան օ­րը դամ­բա­նա­խօս­նե­րու կար­գին գտնուած էին եր­ջան­կա­յի­շա­տակ Տ. Մա­ղա­քիա Արք. Օր­մա­նեա­նի եւ Ե­րուանդ Օ­տեա­նի նման դէմ­քեր։
«Ժամանակ» օ­րա­թեր­թը հիմնադրութիւնը՝ Եր­կու եղ­բայր­նե­ր Մի­սաք եւ Սարգիս Գօ­չու­նեաններ
Մի­սաք Գօ­չու­նեան Ժամանակ օ­րա­թեր­թը հիմ­նած էր իր կրտսեր եղ­բօր՝ Սար­գիս Գօ­չու­նեա­նի հետ։ Եր­կու եղ­բայր­նե­րու հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թիւ­նը միեւ­նոյն ժա­մա­նակ փոխլրաց­ման հան­գա­մանք կը ներ­կա­յաց­նէր։ Ար­դա­րեւ, Սար­գիս Գօ­չու­նեան (1867-1926) Օս­մա­նեան պե­տու­թեան տա­րած­քէն ներս մամ­լոյ ծա­նու­ցում­նե­րու գործակալութիւ­ն հիմ­նած ա­ռա­ջին ձեռ­նե­րէց­նե­րու կար­գին էր։
Սար­գիս Գօ­չու­նեանն ալ հա­սա­րա­կա­կան գոր­ծու­նէու­թիւն ծա­ւա­լած ա­նուն մըն էր։ Ե­ղած էր Պոլ­սոյ Հա­յոց Պատ­րիար­քու­թեան ելմ­տա­կան յանձ­նա­ժո­ղո­վի ա­տե­նա­պետ եւ նոյն պատ­րիար­քու­թեան Ս. Աս­տուա­ծա­ծին Ա­թո­ռա­նիստ Մայր ե­կե­ղեց­ւոյ թա­ղա­յին խոր­հուր­դի ա­տե­նա­պե­տ։ Իր գոր­ծու­նէու­թեան ամ­բող­ջին մէջ յատ­կան­շա­կան հանգրուան մը բնո­րո­շած է Հայ գի­րե­րու գիւ­տի 1500-ա­մեա­կին եւ Հայ­կա­կան տպագ­րու­թեան 400-ա­մեա­կին առ­թիւ՝ Պոլ­սոյ մէջ ա­ւե­լի քան դար մը ա­ռաջ կազ­մա­կեր­պուած յո­բե­լե­նա­կան մեծ հան­դի­սու­թեան ըն­թաց­քին ար­տա­սա­նած ճա­ռը։
Հարկ է նշել, որ 2013 թուա­կա­նին նշուե­ցան Մի­սաք Գօ­չու­նեա­նի ծննդեան 150-ա­մեայ եւ մա­հուան 100-ա­մեայ յո­բե­լեան­նե­րը։
Մի­սաք Գօ­չու­նեա­նի մա­հէն վերջ Ժամանակ օ­րա­թեր­թի կա­յաց­ման ճա­նա­պար­հին կա­րե­ւոր նշա­նա­կու­թիւն ու­նե­ցաւ Սար­գիս Գօ­չու­նեա­նի ջան­քը։ Մի­ջոց մը այս օ­րա­թեր­թը հրա­տա­րա­կուե­ցաւ որ­պէս միա­ցեալ թերթ «Ժո­ղո­վուր­դի Ձայ­նը Ժա­մա­նակ» ա­նու­նով։
Սար­գիս Գօ­չու­նեա­նի մա­հէն վերջ ա­նոր այ­րին՝ Ա­րաք­սի Գօ­չու­նեան դար­ձաւ օ­րա­թեր­թի ար­տօ­նա­տի­րու­հին։ Մինչ այդ, Սար­գիս Գօ­չու­նեան ու­նէր եօթ զա­ւակ։ Հիմնադիրնե­րէն վերջ ա­նոնց ե­րեք որ­դի­նե­րը՝ Մար­տի­րոս, Մե­լիք եւ Ա­րա Գօ­չու­նեան եղ­բայր­նե­րը ստանձ­նե­ցին թեր­թին ղե­կը։ Միջ­նեկ եղ­բայ­րը՝ Մե­լիք ա­ռա­ջի­նը ստանձնեց թեր­թին պա­տաս­խա­նա­տուու­թիւ­նը, ո­րով­հե­տեւ իր ա­ւագ եղ­բայ­րը կը գտնուէր ար­տա­սահ­ման։ Մե­լի­քէն վերջ «Ժամանակ»ի ղե­կը ստանձ­նեց Մար­տի­րոս Գօչունեան, որ կ՚ըն­դու­նուէր իբ­րեւ Քա­սի­մոր­դի, քա­նի որ ման­կու­թեան տա­րի­նե­րուն հա­սած էր Մի­սաք Գօ­չու­նեա­նի շուն­չով եւ ա­նոր հսկո­ղու­թեան ներ­քեւ։ Մար­տի­րոս Գօչու­նեան ե­ղաւ Ժամանակ օ­րա­թեր­թի պատ­մու­թեան տի­րա­կան գլխա­ւոր դէմ­քե­րէն մին։ Ան շատ հե­ղի­նա­կա­ւոր լրագ­րող մըն էր։ Իր գոր­ծու­նէու­թիւ­նը սահ­մա­նա­փակ չէր մնար հայ­կա­կան մա­մու­լով, այլ կ՚աշ­խա­տակ­ցէր նաեւ թրքա­կան ա­ռա­ջա­տար թեր­թե­րուն։ 1975 թուա­կա­նին, Մար­տի­րոս Գօ­չու­նեա­նի մա­հէն վերջ Ժա­մա­նակ օրաթերթի ղե­կը ստանձ­նեց իր կրտսեր եղ­բայ­րը՝ Ա­րա Գօ­չու­նեան։ Այս վեր­ջի­նը շուրջ 65 տա­րի հայ մա­մու­լին ծա­ռա­յու­թիւն բե­րած ա­նուն մըն էր։ Ա­րա Գօ­չու­նեան Ժամանակ օ­րա­թեր­թը ղե­կա­վա­րեց մին­չեւ իր մա­հը, ա­պա­հո­վե­լով նաեւ թեր­թին սերն­դա­փո­խու­թիւ­նը։ Ան ի­րեն որ­պէս գլխա­ւոր օգ­նա­կան ու­նէր կո­ղա­կի­ցը՝ յայտ­նի գրող Լի­լի Գօ­չը (Աստ­ղիկ Ար­շա­լոյս Սե­պու­հեան-Գօ­չու­նեան)։
Երբ 1996 թուա­կա­նին մա­հա­ցաւ Ա­րա Գօ­չու­նեան, ար­դէն այդ վախ­ճա­նը ե­կաւ սերն­դա­փո­խու­թեան հանգ­րուան մը բնո­րո­շել Ժամանակ օ­րա­թեր­թի պատ­մու­թեան մէջ։ Թեր­թին ղե­կը ստանձ­նա­ցին հիմ­նա­դիր­նե­րու թոռ­ը։ Այս­պէս, «Ժամանակ»ի պա­տաս­խա­նա­տու­նե­րը դար­ձան Ա­րա Գօ­չու­նեա­նի որ­դին՝ Սար­գիս Գօ­չու­նեան (ար­տօ­նա­տէր) եւ Նա­տիա Գօ­չու­նեան (հրա­տա­րա­կու­թեան տնօ­րէ­նու­հի)։ Այս վեր­ջի­նը 1980-ա­կան թուա­կան­նե­րու սկիզ­բէն ար­դէն իր բազ­մա­կող­մա­նի մաս­նակ­ցու­թիւ­նը կը բե­րէր թեր­թի ար­տադ­րու­թեան։ Նոյն շրջա­նին խմբագ­րի պաշ­տօ­նը ստանձ­նեց դար­ձեալ Ա­րա Գօ­չու­նեա­նի (1913-1996) ա­նուա­նա­կից թո­ռը՝ Ա­րա Գօ­չու­նեան, որ կը հան­դի­սա­նայ հիմնա­դիր­նե­րու ծո­ռը։
«Ժամանակ» օ­րա­թեր­թի խմբագ­րու­թեան դա­րու մը հո­լո­վոյ­թին մէջ մաս կազ­մե­ցին
Շա­րու­նա­կա­կա­նու­թեան նկատ­մամբ նման նա­խան­ձախնդ­րու­թիւ­նով յա­ռաջ տա­րուած Ժա­մա­նակ օ­րա­թեր­թի խմբագ­րու­թեան դա­րու մը հո­լո­վոյ­թին մէջ մաս կազ­մե­ցին հայ մտա­ւո­րա­կան եւ լրագ­րա­կան աշ­խար­հի ա­մե­նա­յայտ­նի ա­նուն­նե­րը։ Հիմ­նա­դի­րը՝ Քա­սիմ յա­ջո­ղած էր ա­ռա­ջին իսկ օ­րէն ա­պա­հո­վել հե­ղի­նա­կա­ւոր աշ­խա­տա­կից­նե­րու եւ խմբա­գիր­նե­րու մաս­նակ­ցու­թիւ­նը։ Այդ ա­նուն­նե­րու կար­գին կա­րե­լի է թուար­կել հե­տե­ւեալ­նե­րը՝ Երուանդ Օտեան, Զապէլ Եսայեան, Վահան Թէքէեան, Արշակ Չօպանեան, Գրիգոր Զօհրապ, Թէո­դիկ նաեւ Քէ­չեան­ներ, Գալ­փաք­ճեան­ներ, Ժի­րայր Շի­րա­կա­ցի­ներ, Զա­ւէն Պի­պե­ռեան­ներ, Զահրատներ եւ տա­կա­ւին հա­յոց տիպ ու տառին բա­զում ե­րախ­տա­շատ սպա­սա­ւոր­նե­րը։
2008 թուա­կա­նին «Ժամանակ» օ­րա­թեր­թը ող­ջու­նեց իր հիմ­նադ­րու­թեան 100-ա­մեայ յո­բե­լեա­նը
Դա­րա­դար­ձի շրջա­նը եզ­րա­փա­կուե­ցաւ 2013 թուա­կա­նին, թեր­թի հիմ­նադ­իր՝ Մի­սաք Գօ­չու­նեա­նի ծննդեան 150-ա­մեա­կի նշու­մով։ Թուր­քիոյ եւ Հա­յաս­տա­նի պե­տա­կան աւա­գա­նի­նե­րուն եւս ու­շադ­րու­թեան ա­ռար­կայ դար­ձաւ այս ե­զա­կի հանգ­րուա­նը։ Նոյն շրջա­նին «Դա­րա­դար­ձի հե­րո­սը» հռչա­կուե­ցաւ Հրա­տա­րա­կու­թեան տնօ­րէ­նու­հի Նա­տիա Գօ­չու­նեան, ո­րուն շնոր­հուե­ցաւ Մայր Ա­թոռ Ս. Էջ­միած­նի «Ս. Սա­հակ-Ս. Մես­րոպ» շքան­շա­նը։ Ըն­թաց­քին զա­նա­զան ձեռ­նարկ­ներ տե­ղի ու­նե­ցան ինչ­պէս Պոլ­սոյ եւ Ե­րե­ւա­նի, այն­պէս ալ՝ Ա­մե­րի­կա­յի Միա­ցեալ Նա­հանգ­նե­րու, Գա­նա­տա­յի, Ֆրան­սա­յի եւ Գեր­մա­նիոյ զա­նա­զան քա­ղաք­նե­րուն մէջ։ Պատ­րաս­տուե­ցաւ նաեւ «Ժա­մա­նակ-ի ժա­մա­նա­կը» փաս­տա­վա­ւե­րագ­րա­կան ժա­պա­ւէ­նը։
Ժա­մա­նակ օ­րա­թեր­թի եր­թը կը շա­րու­նա­կուի իր ըն­թեր­ցող­նե­րուն զօ­րակ­ցու­թեամբ եւ խրա­խու­սան­քով։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ մամուլ
Աբրահամ Ապրօ
Աբրահամ Ապրօ (1793 - 18 Սեպտեմբեր 1857 թթ.), հայ վաճառական։
Կենսագրուեիւն
Աբրահամ 1814-ին՝ ծնողքին թելադրութեամբ, կը ղրկուի Եուսուֆեան Պետրոս Ամիրայի քով, որ Եգիպտոսի փոխարքայ Մեհմետ Ալի փաշայի սեղանաւորն ու գործակալն էր եւ Թրիէոթէի առաջին վաճառականը։
Աբրահամ՝ վաճառականութեան սիրահար հետզհետէ մեծ յաջողութիւն ցոյց կու տայ, այդպէս որ Պետրոս ամիրայ իր բոլոր գործերուն հոգը անոր կը յանձնէ եւ ամէն անգամ, որ իր եղբօր Պօղոս պէյ Եուսուֆի հետ տեսնուելու պէտք կունենայ, իր տեղը Աբրահամը կը ղրկէ Եգիպտոս։
1847-ին երբ Պետրոս ամիրայ կը մահանայ, իր ամբողջ հարստութիւնը եւ փոխարքային սեղանաւորութենէն Ապրոյիի կը ձգէ, Մեհմետ Ալի փաշա այնչափ գոհ կը մնայ անոր անձուէր ծառայութենէն որ 1846-ին Ապտուլ Ազիզ կայսրէն կը խնդրէ որ իֆթիխարի պատուանշանը շնորհուի Աբրահամ Ապրոյի։
Իր բարձր պաշտօնը մինչեւ 1853 ամենայն գործունէութեամբ կը կատարէ եւ այն տարին իր անձնական գործերուն պատճառով կը քաշուի։ Ճամբորդութիւններ կը կատարէ դէպի Եգիպտոս, Լոնտոն եւ Փարիզ, ուր կը մահուան 18 Սեպտեմբեր 1857-ին՝ չկրնալով տոկալ իր վաղամերիկ զաւկին մահուան պատճառած ցաւին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1793 ծնունդներ Ստորոգութիւն:18 Սեպտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:1857 մահեր Ստորոգութիւն:Հայ վաճառականներ