cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Նինա Ճիտէճեան
Երկեր
1968-ին անգլերէնով լոյս տեսնած առաջին գիրքը՝ «Պիպլոս. դարերու ընդմէջէն» երախայրիքն էր այն երկար շարքին, որ պիտի նուիրուէր Տիւրոսի (Սուր), Սիտոնի (Սայտա), Պէյրութի եւ Թրիփոլիի հնագիտութեան:
Պարգեւներ
Լիբանանի կառավարութիւնը հայրենիքին մատուցած անոր ծառայութիւններուն համար զայն 1974-ին պարգեւատրեց «Chevalier», իսկ 2002-ին՝ «Commandeur de l’ordre national du Cedre» շքանշանով:
Ան 1999-ին արժանացած է Մեծի տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան «Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանին, ձեռամբ Արամ Ա. կաթողիկոսէն:
Երուանդ Աղաթոն
Երուանդ Աղաթոն,, երկրագործ, հայ մշակութային գործիչ։
Մանկութիւն եւ կրթութիւն
Որդի Գրիգոր Աղաթոնի, ծնած է Խասգիւղ (ըստ այլոց Գանտիլլի Վոսփոր) 1860 Փետր. 18-ին: Նախնական կրթութիւնը ստացած է Ներսէսեան եւ ապա Նուպար-Շահնազարեան վարժարաններուն մէջ:
1868-ին հօրը մահուամբ որբ կը մնայ, իր անառակութեան պատճառաւ Շահնազարեանէն Ռոպերթ գոլէճ կ'անցնի, անկից Պէրպէրեան, 17 տարեկանին Ղալաթա Սէրայի լիսէն կը մտնէ, ուր կ'աւարտէ շրջանը եւ Բարիզ մեկնելով Կրինեօնի երկրագործական վարժարանը կը մտնէ եւ 1883-ին կը յաջողի վկայական առնել: Տարի մը գործնականօրէն ուսումնասիրելէ ետք Հարաւային Ֆրանսայի երկրագործութիւնը՝ Պոլիս կը վերադառնայ, ուր կառավարական պաշտոններ կը ստանայ:
Ե. Աղաթոն եւ երկրագործութիւն
Իզմիրի մէջ պաշտօնավարած ատեն 16.000 ոսկի գողութիւն մը երեւան հանելով, նոյն գումարը կառավարական գանձը կը վերադարձնէ ու կը մեկնի Ատրիանուպոլիս՝ երկրագործական քննիչի պաշտօնով: Հալքալըի երկրագործական բարձրագոյն վարժարանը երբ կը բացուի՝ հողագործական դասախօսութիւնը Երուանդ Աղաթոնի կը յանձնուի:
Անգամ մը Եալովայի գիւղերուն վրայ մարախի տեղատարափ մը խուժած էր. Այս գիւղերը մէծ մասով հայաբնակ Էին. Աղաթոն կը յաջողի յատկացուած 3000 ոսկի պիւտճէին տեղ 170 ոսկիով բնաջնջել մարախները:
1896-ի Պանք Օթոմանի դէպքին մազապուրծ ազատած է ու Փարիզ փախուստ տուած։ Հոն հետեւած է երկրագործական վարժարանի դասախօսութեանց եւ այլ ճիւղերու: Տարի մը ետք, մեկնած է Պուլկարիա, ուր պուլկարերէն սորված է պաշտօնավարելու համար, բայց ձմրան սաստկութենէն, 1898-ին Աղեքսանդրիա փոխադրած է։ Պօղոս Նուպար փաշա իրեն յանձնած է իր ագարակներուն քննչութիւնը։ Երեք տարուան ձեռնահաս պաշտօնավարութենէ ետք, հրաժարած է եւ իր հաշուոյն աշխատած։
1900-ին Աղեքսանդրիոյ մէջ հիմնած է Իւնիօն տը լ'Ակրիքիւլթիւր տ'Էժիբթ սէնտիքան, որուն նախագահ ընտրուած էր։ 1903-ին Գահիրէ անցած է, յետոյ վերոյիշեալ միութեան վարչութիւնն ալ հոն փոխադրուելով Ե. Աղադոն պատուակալ նախագահը եղած է։ Գահիրէի մէջ իշխան Հիւսէյին Քեամիլ եւ իշխան Իպրահիմ փաշաներու ագարակներուն գիտական քննչութեան պաշտօնը ստացած է եւ Խտիվ Ապպաս փաշայէն գնահատուելով՝ պէյութեան աստիճանը առավ: Յետոյ թէ՛ օսմանեան եւ թէ՛ եգիպտական կառավարութիւններէն պատուանշաններ ստացած է, իսկ ֆրանսական կառավարութենէն՝ «երկրագործական արժանիք»ի սպայի պատուանշանը:
Ե. Աղաթոն ազգային հարցերու մասին
Աղաթոն պէյ, նոյնիսկ ծերութեան, հակառակ բազմազրաղ վիճակին՝ միշտ հետաքրքրուած է ազգային հարցերով: Տակաւին ուսանող՝ Սուլթանիէ վարժարանին մէջ, Կիլիկեան-Արարատեան ընկերութեան աջակից եղած է եւ հայ ուսանողութենէն թէ՛ նոյն ընկերութեան եւ թէ՛ Զէյթունի համար հանգանակութիւն ըրած է: Յետոյ իբրեւ կառավարական պաշտօնեայ՝ իր գտնուած տեղերու հայերուն համար օգտակար եղած է, շնորհիւ իր բարձր դիրքին: Երբ Եւրոպա ուսանող կը ղրկուէր Օսմ. Կառավարութեան կողմէ՝ յաջողած է եօթը ուսանողներէ չորսը հայերէ ընտրել տալ:
Յեղափոխական տաք շրջանին 1894-6 հետաքրքրուած է յեղափոխութեամբ, սակայն համամիտ եղած չէ յեղափոխականներու յանդուգն գործերուն որոնց հետեւանքով ազգին ընդհ. շահերուն վնաս հասած է: Անիկա ջատագովը եղած է յեղափոխութեան մը՝ որ ըլլար տնտեսական հողի վրայ:
Բայց իրեն փառքի մեծ կոթողը պիտի մնայ Հ.Բ.Ը. Միութեան հիմնադրութիւնը բարեյիշատակ Պօղոս փաշա եւ ուրիշներու հետ :
Իր կեանքի երազն էր Հ.Բ.Ը. Միութեան բարգաւաճումը, եւ անոր հայրենաշէն գործին լիակատար իրականացումը, որուն համար մտասեւեռում մը դարձած էր Միութեան գաղափարը:
Ծերութիւն եւ մահ
Ծերունի Աղաթոն կեանքի վերջալոյսին Նիս (Ֆրանսա) քաշուեցաւ, ուր մահացաւ 1935 Յունիս 12-ին: Յուղարկաւորութիւնը ըստ իր կտակին շատ պարզունակ եղաւ:
Գրական գործունէութիւն
Կը սիրէր ու կը գնահատէր գիտական լուրջ գործերը եւ ընկերային ու երկրագործական նիւթերու շուրջ յօդուածներ գրած է «Միութիւն» պաշտօնաթերթին մէջ: Բացի երկրագործական գիրքերէ, հաստատած էր հայոց պատմութեան մրցանակ մը: Ձրիաբար բաժնած է իր ծախսով ըրած հետեւեալ բոլոր հրատարակութիւնները:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ մշակութային գործիչներ Ստորոգութիւն:18 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:12 Յունիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ երկրագործներ
Ռիվըրտէյլ
Հեռատեսիլի շարակառք
«Ռիվըրտէյլ» Riverdale ամերիկեան պատանեկան թատերախաղ-շարակառք մըն է որ հիմնուած է Արջի Քոմիքս Archie Comics ընկերութեան կողմէն: Շարակառքը կը հեռասփռուի CW հեռափոսէն: Ռիվըրտէյլի վարիչն է Ռոպերթօ Ակուիրա Սագասա Roberto Aguirre-Sacasa եւ արտադրուած է Ուորնըր Պրոս Warner Bros ընկերութեան կողմէն:  Ֆիլմը կը նկարահանուի Վանքուվըր Vancouver, Պրիդիշ Գոլումպիա British Columbia քաղաքներուն մէջ:
Համառօտ տեղեկութիւններ
Շարակառքին դերերը ամբողջովին հիմնուած են «Արջի Քոմիքս»էն Archie Comics։
Դերակատարներ
Գլխաւոր դերակատարները հետեւեալներն են․ Քէյ Ճէյ Ափա KJ Apa՝ Արջի Անտրիուսի Archie Andrews դերը ունի, Լիլի Ռէյնհարդ Lili Reinhart  իբրեւ՝ Betty Cooper,  Քամիլա Մենտես Camila Mendes իբրեւ՝ Veronica Lodge եւ Քոլ Սփրուս Cole Sprouse իբրեւ՝ Ճակհետ Ճոնս Jughead Jones, շարակառքին պատմիչը:
Ուրիշ դերակատարներ են նաեւ գլխաւոր նկարագիրներուն ծնողները, ինչպէս՝ Լիւք Փերրի Luke Perry իբրեւ՝ Ֆրետ Անտրիուս Fred Andrews, Մատջեն Ամիք Madchen Amick իբրեւ՝ Ալիս Քուփըր Alice Cooper, Մարիսոլ Նիքոլս Marisol Nichols եւ Մարք Քոնսուելոս Mark Consuelos իբրեւ՝ Հերմինէ Hermione եւ Հիրամ Լոճ Hiram Lodge եւ Սքիթ Իւլրիխ Skeet Ulrich իբրեւ Էֆ Փի Ճոնս FP Jones:
Շարակառքը կը սկսի Յունուար 26, 2017-ին։ Յունուար 2019, CW հեռատեսիլի կայանը կը կրկնէ շարակառքը եւ Հոկտեմբեր  9-ին կը սփռէ 4-րդ շրջանը  որ կ՛ունենայ 22 յարավէպեր։  Յունուար 2020-ին, CW-ին կը կրկնէ շարակառքը եւ կը սպասուի 5-րդ շրջանի յարավէպերուն սփռումը։
Շաւարշ Ա. Քհնյ. Մեհրապեան
Հ.Մ.Ը.Մ.ի աւագ սերունդի ներկայացուցիչներէն է Շաւարշ Ա. Քհնյ. Մեհրապեանը, աւազանի անունով՝ Համազասպ։ Ծնած է 1905-ին, Բարձր Հայքի Դերջան գաւառի Դըւնիկ գիւղը։ Ան իր քահանայ հօր եւ երկու քոյրերուն հետ 1913-ին կ՚անցնի Պոլիս, իսկ 1914-ին՝ Կիլիկիա։ Ֆնտըճաքի հերոսամարտէն ետք, իր հօր՝ Տէր Եղիշէ քահանային հետ կը բռնէ աքսորի ճամբան, Հալէպէն Ղաթմա, Ռաս Իւլ Այն եւ Մուսուլ, օրհասական երեք տարիներու ոդիսական մը ապրելով։ Ռաս Իւլ Այնի մէջ, Տէր Եղիշէ կը վարէ տարագիր 30 հազար հայերու հոգեւոր հովութիւնը, մինչ պատանի Համազասպ, անչափահաս 11 բախտակիցներու հետ, քանի մը անգամ մահէ ազատելէ ետք, կը վիրաւորուի գանկէն, զիստէն եւ ոտքէն։ 1918-ին, անգլիական բանակին Մուսուլ մուտքէն ետք, Համազասպ աքսորի բազմահարիւր վիրաւորներու հետ կը հիւրընկալուի հիւանդանոցի մը մէջ, ուր ենթակայ կը դառնայ ոտքը կորսնցնելու վտանգին։ Սակայն կը փախչի հիւանդանոցէն եւ կ՛անցնի Հալէպ, ուր քանի մը ամիս կը մնայ Սապուն Խանի որբանոցը։
Այնուհետեւ, վիրաւոր ոտքը քաշկռտելով՝ Հալէպէն կը հասնի Պոլիս, ուր Գարակէօզեան որբանոցի եւ Ունճեան-Արամեան Բարձրագոյնի մէջ կ՚աշակերտէ Յակոբ Օշականի (գրականութեան ուսուցիչ) եւ Շաւարշ Քրիսեանի սաներէն տարօնցի Սուրէն Բաբախեանի (մարզանքի ուսուցիչ)։ Որբանոցի հայաշունչ մթնոլորտին մէջ մեծցող պատանի Համազասպ կը հետեւի սկաուտական եւ մարզական դասընթացքներու (Ֆութպոլ, լող, աթլեթիզմ)։ Հակառակ իր վնասուած ոտքին, ան յամառօրէն կը հետեւի փորձերու եւ որբանոցին ախոյեանը կը դառնայ բարձրութիւն ցատկելու, մէկ քայլ եւ երեք քայլ ոստումի մարզաձեւերուն։ Թուրքիոյ մէջ Քեմալական շարժումի յաջողութենէն եւ Փոքր Ասիոյ աղէտէն ետք, 1922-ին, կը փոխադրուի Յունաստան. Գորֆու, Սիրա կղզիներ եւ ապա՝ Գաւալայի եւ Տրամայի որբանոցները։ Ուր որ կը գտնուի, կը հիմնէ մարզական-սկաուտական խումբեր։ Ի վերջոյ, Մերձաւոր Արեւելքի Նպաստամատոյցի հաշուեյարդարին բերումով, Թրակիոյ եւ Մակեդոնիոյ կարգ մը գիւղերը շրջելէ ետք, կը հաստատուի Սելանիկ, ուր մինչեւ 1928 կը նուիրուի տեղւոյն նոր սերունդի կազմակերպման գործին։ 1928-ին կ՚անցնի Աթէնք, ուր 1933-ին կը կազմէ ընտանեկան իր բոյնը։
1951-ին, հարաւային ամերիկահայոց Հայրապետական Պատուիրակ Գարեգին Արք. Խաչատուրեանի հրաւէրով կը մեկնի Պուէնոս Այրէս, ուր մինչեւ իր յառաջացեալ տարիքը կը ստանձնէ տեղւոյն Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Մայր Եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւի պաշտօնը։ Հակառակ քահանայական իր ծառայութեան, Տ. Շաւարշ Արժանթինի մայրաքաղաքին մէջ երկար տարիներ կը շարունակէ միութենական իր գործունէութիւնը։ Ան իր շուրջ կը համախմբէ այլ գաղութներէ եկած Հ.Մ.Ը.Մ.ականներ եւ կը ձեռնարկէ սկաուտական շարքեր կազմակերպելու աշխատանքին։ Միեւնոյն ժամանակ ան կը դառնայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի հոգեւոր հովիւը։
1924-էն մինչեւ իր ծերունազարդ տարիքը ան հանդէս կու գայ «Ալիք», «Հորիզոն» (Սելանիկ), «Նոր Օր», «Ազատ Օր» (Աթէնք), «Արմենիա», «Նաւասարդ» (Պուէնոս Այրէս), «Արեւելք-մարզաշխարհ» (Հալէպ) թերթերու էջերուն, ինչպէս նաեւ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Կեդրոնական Վարչութեան պաշտօնաթերթ «Մարզիկ»ի, որուն հրատարակութենէն ետք տասնամեակ մը շարունակ (1980-1990) ան կը դառնայ անոր աշխատակիցներէն՝ գրելով յուշագրական յօդուածներ։ Իր խմբագրութեամբ հրատարակուած են «Մարմնամարզ» ամսագիրը, «Սկաուտին Ալպոմը» (Աթէնք), «Նաւասարդ» եւ «Արիական Հունձք» թերթերը (Պուէնոս Այրէս)։ 1987-ին երկու հատորով ան լոյս կ՚ընծայէ Եղեռնէն ճողոպրածի իր յուշերը՝ «Մեծ Եղեռն Հայոց» անունով։ Ունի կրօնական, գրական եւ ազգային բովանդակութեամբ անտիպ բազմաթիւ գործեր, որոնց շարքին մեծ կարեւորութիւնը կը ներկայացնէ Հ.Մ.Ը.Մ.ականի իր յուշերը (1918-1985) ներկայացնող «Յուշեր եւ Ապրումներ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Հիմնադրութեան Օրերէն» խորագրեալ եւ երկու հատորով հրատարակութեան ներկայացուելիք մէկ աշխատասիրութիւնը։
1985-ին, Հ.Մ.Ը.Մ.ի Կեդրոնական Վարչութիւնը գնահատելով Քահանայ Հօր բազմամեայ օգտաշատ գործունէութիւնը Հ.Մ.Ը.Մ.ի շարքերէն ներս, իբրեւ մարզիկ, պատասխանատու եւ վարչական, զինք կը պարգեւատրէ Հ.Մ.Ը.Մ.ի «Արժանեաց» շքանշանով։
Շաւարշ Աւագ քահանայ վախճանեցաւ 4 Սեպտեմբեր 1995-ին, Պուէնոս Այրէս։
Ուրուկուէի Հայերը
Ուրուկուէի Հայերը  (Armenians in Uruguay), հայկական համայնք Ուրուկուէի Հանրապետութեան մէջ։ 1992 թուականին դիւանագիտական յարաբերութիւններ հաստատուած են Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Ուրուկուէի Արեւելեան Հանրապետութեան միջեւ։ Հայերու թիւը շուրջ 15 հազար է։
Պատմութիւն
Հայերը Ուրուկուէի մէջ սկսած են հաստատուիլ 19-րդ դարէն։ 1835 թուականին, կը յիշուի առաջին անունը՝ Խուան Ակուստին Աքսարեան, իսկ 1850 թուականին՝ երեք կալուածներու տէր Մարիա Պելինճեանը։ Մոնթէվիտէօ եկած աոաջին հայ տարագիրներէն են՝ վասպուրականցի Մանուկ Ազարեանը (1890), խարբերդցի Յովհաննէս Մրջնիկեանը (1900)։ Մինչեւ 1900 թուականը Ուրուկուէյ գաղթած է 15 հայ։
1912 թուականէն սկսած Մոնթէվիտէօ, եկած են զգալի թիւով մարաշցիներ, քեսապցիներ, այնթապցիներ, զէյթունցիներ, կեսարացիներ, եօզկատցիներ։ Ուրուկուէի մէջ հաստատուած առաջին հայերը գբաղած են առաւելապէս դերձակութեամբ, կօշկակարութեամբ եւ մանր առեւտուրով։
Գաղութը աւելի ստուարացած է 1926 թուականին, երբ սկսած է հայ գաղթականներու երկրորդ ստուար հոսքը Ուրուկուէյ։ Գաղութային մարմինը, Ուրուկուէի կառավարութեան որոշմամբ, պաշտօնապէս ճանչցուած է 1930, Յուլիս 9-ին, Հայ գաղութային ընդհանուր միութիւն անուանումով։ 1931 թուականին, գաղութի մարդահամարի տուեալներով, Ուրուկուէի մէջ բնակած է 4 հազար հայ։
1930-ական թուականներուն Մոնթէվիտէոյի մէջ հիմնուած են բագմաթիւ հայրենակցական, բարեսիրական եւ երիտասարդական կազմակերպութիւններ, գործունէութիւն ծաւալած են հայ ագգային կուսակցութիւններու տեղական կազմակերպութիւնները։ Բարելաւուած է գաղութի տնտեսական վիճակը։ 1940-ական թուականներու սկիզբին, Ուրուկուէի մայրաքաղաքը շուրջ 1200 հայ ընտանիք կ՚ապրէր (մօտ 6 հազար մարդ), գաղթած՝ Արեւմտեան Հայաստանի տարբեր քաղաքներէն ու բնակավայրերէն։
Ուրուկուահայութիւնը իր մասնակցութիւնը ունեցած է հայրենանուէր գործերուն, դեռեւս Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներուն, արձագանգելով Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գէորգ Զ.-ի կոչին, կազմակերպած է հանգանակութիւն «Սասունցի Դաւիթ» հրասայլերու շարասիւնին համար։ 1988-ի Սպիտակի երկրաշարժէն ետք, ստեղծած է Հայաստանի օգնութեան ազգային յանձնախումբ։ 1992 թուականին, հիմնած է «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի Ուրուկուէի յանձնախումբը։
Ուրուկուէյը աոաջին երկիրն է, որ 1965 թուականին, պաշտօնապէս ճանչցած է Թուրքիոյ մէջ հայերու ցեղասպանութեան փաստը՝ Ապրիլի 24-ը յայտարարելով «Հայ Նահատակներու Յիշատակի Օր»։ 1971 թուականին, Մոնթէվիտէոյի ծովեզերեայ հրապարակներէն մէկը, ուր զետեղուած է Մեծ եղեռնի զոհերուն նուիրուած յուշարձան-կոթող, կոչուած է Արմենիա, իսկ 1972 թուականին, անոր յարակից պողոտան՝ «Ռամպլա Արմենիա»։ «Արմենիա» անունը կրող հրապարակ կայ նաեւ Փիրիապոլիս ծովեզերեայ քաղաքին մէջ։
1986 եւ 2015 թուականներուն, Ուրուկուէի կառավարութիւնը հրապարակած է յատուկ դրոշմաթուղթեր Հայոց Ցեղասպանութեան 70-ամեակին եւ 100-ամեակին առիթով, իսկ 1987ին՝ Ս. Դ. Հնչակեան Կուսակցութեան հիմնադրութեան 100-ամեակին առիթով։
2003 թուականին, ուրուկուահայութեան թիւը մօտ 15 հազար էր։ Կեդրոնացած են Մոնթէվիտէոյի մէջ։ Սակաւաթիւ ընտանիքներ կան նաեւ Փիրիապոլիս քաղաքին մէջ։ Հայերը հիմնականին մէջ կը զբաղին մանր առեւտուրով եւ արհեստներով։ Կան քանի մը խոշոր ձեռնարկատէրեր (կօշիկի գործարանատէրեր, մեծաքանակ առեւտրականներ եւ այլն), մասնագէտներ (իրաւաբաններ, բժիշկներ, հաշուապահներ, ճարտարագէտներ եւ այլն), պետական ծառայողներ (1960-ական թթ. երեք հայերը եղած են Մոնթէվիտէոյի քաղաքային խորհուրդի, երկուքը՝ երկրի դատական իշխանութեան անդամ), ինչպէս նաեւ՝ մշակոյթի գործիչներ։
Համայնքը կը ղեկավարէ եւ պաշտօնապէս կը ներկայացնէ Հայաստանեայց առաքելական եկեղեցւոյ կեդրոնական վարչական խորհուրդը։ Կը գործեն մէկ առաքելական, մէկ կաթոլիկ եւ երկու աւետարանական եկեղեցիներ, երկու ամէնօրեայ վարժարան, հայ ագգային կուսակցութիւններու (ՀՅԴ, ՍԴՀԿ, ՌԱԿ) տեղական կազմակերպութիւնները իրենց միութիւններով ու ակումբներով, հայրենակցական, բարեգործական, մշակութային եւ երիտասարդական միութիւններ։ Կան հայկական պարախումբեր, երգչախումբեր, նուագախումբեր եւ թատերախումբ։ Գոյութիւն ունին հայկական երկու ռատիոժամեր՝ «Կոմիտաս» եւ «Արաքս»։ Գաղութին մէջ գործող մտաւորականներէն յիշատակելի են՝ Յակոբ արք. Գըլընճեան (աստուածաբանութիւն), Յարութիւն ծ. վրդ. Թէքէեան (բառարանագրութիւն), Դանիէլ Գարամանուկեան եւ Ալպերթօ Տիւրէճեան (պատմութիւն), Յովհաննեէս Բոդուկեան (գրականութիւն), Պետրոս Քէօրօղլեան (իրաւագիտութիւն)։ Մարզական կեանքին մէջ, ծանօթ անուններ են Ուրուկուէի ճատրակի բազմակի ախոյեան Մանուէլ Տինաւորեանը եւ ծանրամարտիկ Խերման Թոզճեանը։
Տե՛ս նաեւ
Ստորոգութիւն:Ուրուկուէի
Պելառուսիա
Պելառուսիա  ( Պելառուսերէն.՝ Белару́сь, Ռուսերէն՝ Белару́сь), պաշտօնական անուանում՝ Պելառուսիոյ Հանրապետութիւն (Պելառուսերէն.՝ Рэспубліка Беларусь, Ռուսերէն՝ Республика Беларусь), դէպի ծով ելք չունեցող պետութիւն մը՝ Արեւելեան Եւրոպայի մէջ: Հիւսիս-արեւելքէն սահմանակից է Ռուսաստանի, հիւսիսէն՝ Լիթվայի եւ Լաթվիոյ, հարաւէն՝ Ուքրանիոյ,իսկ արեւմուտքէն՝ Լեհաստանի։ Մայրաքաղաքը Մինսկն է, մեծ քաղաքներն են Պրեսթը, Քրոթնօն, Կոմելը, Մոկիլիովը եւ Վիթեպսքը: Մինչեւ 1991 ԽՍՀՄ-ի կազմին մէջ էր։
Երկրին բնակչութեան մեծ մասը կ'ապրի մեծ քաղաքներու մէջ: Բնակչութեան աւելի քան 80%-ը պելառուսեր են, ամենամեծ ազգային փոքրամասնութիւններն են ռուսերը, լեհերը եւ ուքրանացիները։ Պաշտօնական լեզուներն են պելառուսերէնը եւ ռուսերէնը։ Դաւանանքային առումով մեծ մասը ուղղափառ քրիստոնեաներ են, Պելառուսիոյ ուղղափառ եկեղեցւոյ հետեւորդներ, որ Ռուս ուղղափառ եկեղեցւոյ իրաւասութեան տակ է, իսկ երկրին արեւմուտքը կայ կաթոլիկ եկեղեցւոյ փոքր համայնք մը։
Կլիմայ
Կլիման յատկանշական է մեղմ ցուրտ ձմեռներով. Յունուարի միջին ջերմաստիճանը 4 °C (24.8 °F) է, հարաւը՝ (Պրեսթ) մինչեւ -8 °C (17, 6 °F), իսկ հիւսիսը՝ (Վիթեպսքի) զով ու խոնաւ ամառներով միջին ջերմաստիճանը՝ 18 °C (64.4 °F): Պելառուսիա ունի 550-էն 700 մմ միջին տարեկան տեղումներ ։
Բնութիւն
Բնութիւնն ու կենդանական աշխարհը պահպանելու նպատակով ստեղծուած են պահպանուող յատուկ տարածքներ, որոնցմէ հռչակաւոր է Պելովեժեան թաւուտը (ազգային պարկ), որ ամբողջ Կեդրոնական Եւրոպայի մէջ պահպանուած միակ կուսական անտառն է։ Անոր մէկ մասը կը գտնուի Լեհաստանի տարածքին մէջ։ Պելովեժեան թաւուտին շոճիի անտառներուն մէջ կան եղնիկներ, որմզդեղններ, գայլեր, գորշուկներ, կուղբեր, նապաստակներ, եւ այլն։ Արգելոցին հպարտութիւնը վայրի ցուլերն են։
Կրթութիւն
Կրթական համակարգը Պելառուսիոյ մէջ.
1899 թուական
1899 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 99րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1899 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1899 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1899
Ռայմոնտ Տամատեան
Ռայմոնտ Տամատեան ամերիկահայ գիւտարար։ 1969-ին ստեղծած է բժշկութեան մէջ անփոխարինելի՝ «Magnetic resonance imaging» (MRI) պատկերի ախտորոշման սարքը    :
1915-ին փրկուած եւ ԱՄՆ գաղթած Վահան Տամատեանի որդին է:
Կենսագրութիւն
Տամատեան ծնած է Նիւ Եորք։ Մանկութենէն երազած է երաժիշտ դառնալ։ Ութ տարի յաճախած է Ճուլիարտ երաժշտական դպրոցը։
Հայրը` Վահան Տամատեան (կինը` Օտէթ Եազըտճեան) հազարաւոր հայերու նման Հայոց Ցեղասպանութենէն մազապուրծ՝ ապաստան գտած է Ամերիկայի մէջ:
Ռայմոնտ առաջին անգամ հետաքրքրուած է քաղցկեղով, երբ տաս տարեկան հասակին իր մօրենական մեծ մայրը մահացած է կուրծքի քաղցկեղէ: Զինք կը տանջէր այն միտքը, թէ արդեօք ինչո՞ւ կարելի չէ մարդկային մարմինին շուրջ դնել սարք մը, որուն միջոցով հնարաւոր ըլլայ տեսնել անոր ներքնամասը:
1971-ին, երբ Հարվըրտ համալսարանի ուսանող էր, "Science" ամսագիրին մէջ տպագրած է գիտական յօդուած մը, որուն մէջ կ'ըսէր, որ ուռերը եւ սովորական հիւսուածքները տարբեր ձեւով կ'արձագանգեն կորիզային մագնիսական դաշտին մէջ: Նման եզրակացութեան եկած էր առնէտներու վրայ կատարուած հետազօտութիւններէ ետք, երբ առաջին անգամ բժշկութեան պատմութեան մէջ յաջողած էր իր առաջարկած միջոցին կիրարկումով քաղցկեղ յայտնաբերել առնէտի մը մէջ: Ան համոզուած էր, որ այդ մեքենականութիւնը կրնար օգտագործուիլ մարդոց մէջ քաղցկեղի վաղ ախտորոշման համար:
Տամատեանի հետազօտական հետաքրքրութիւնները զինք կը ստիպեն փորձարկելու (N.M.R.) ուսմունքը, հիւլէական միջուկները մագնիսական դաշտի ենթարկելով՝ հետեւողական յաճախականութիւններով ռատիօ-ալիքներու արտանետում յառաջացնելու համար։
1972-ին առաջարկած է անցնիլ մարդու ամբողջ մարմինի զննման եւ հիւանդութեան ախտորոշման՝ առանց վիրահատական միջոցի ։ Ան դիմում մը ներկայացուցած է` հիւսուածքներու մէջ քաղցկեղի յայտնաբերման արտօնագիր ստանալու համար, սակայն դիմումը ներկայացնելէ միայն երկու տարի ետք արտօնագիր ստացած է` մագնիսական ոլորտին մէջ չարորակ նորագոյացութիւններու ախտորոշման համար:
Քանի մը տարի անց, մեթոտը փորձարկած է իր օգնականին վրայ, եւ վերջապէս գիտականօրէն ապացուցած՝ իր համոզումը: «Անոնք զիս խելագար կը համարէին, երբ ես լսարանին կը ներկայացնէի անմիտ թուացող այն գաղափարը, թէ մարդը կարելի է դնել մագնիսի մէջ», հետագային պատմած է:
Անոր յայտնագործութիւնը կը համարուի ամէնէն մեծ յաջողութիւններէն մէկը բժշկական ախտորոշման ոլորտին մէջ: Տամատեանի ներդրումներուն շնորհիւ է, որ մագնիսական տատանումներու պատկերացումը կը դառնայ բժշկութեան մէջ ամէնէն հզօր ու վստահելի ախտորոշման գործիքը:
1978-ին ան ստեղծած է իր անձնական ընկերութիւնը` «Fonar»-ը՝ (Magnetic Resonance Imaging) արտադրութեան համար :
1989-ին դարձած է «Ազգային Գիւտարարներու Փառքի Սրահ»ի անդամ: Իր ստեղծած առաջին սարքաւորումը, զոր անուանած է «անսանձելի» («Indomitable»), ի պահ յանձնուած է Ուաշինկթընի Սմիթսոնեան թանգարանին եւ այժմ կը ցուցադրուի Օհայօ նահանգին մէջ գտնուող Գիւտերու Փառքի Ազգային Պատկերասրահին մէջ :
Մահացած է 3 Օգոստոս, 2022-ին։
Պարգեւներ
Տամատեան ստացած է բազմաթիւ հեղինակաւոր պարգեւներ։
Նոպէլեան Մրցանակ
2003-ին ան Նոպէլեան մրցանակի արժանանար չէ, փոխարէնը ՄՌՏ-ի ոլորտին մէջ իրենց կատարած գիւտին համար Նոպէլեան մրցանակի դափնեկիրներ դարձած են երկու այլ գիտնականներ` Փիթըր Մենսֆիլթ եւ Փոլ Լոտերբուրը, որոնց նորարարութիւնը հիմնուած էր Տամատեանի կատարած գիւտին վրայ: Թէպէտ Նոպէլեան մրցանակին կանոններով, նոյն ոլորտին մէջ կարելի էր մէկէ աւելի դափնեկիրներ ներառել, սակայն Տամատեանի պարագային նման որոշում կայացած չէ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր Ստորոգութիւն:Գիտնականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Գիտնականներ ըստ ազգութեան Ստորոգութիւն:Գիտնականներ Ստորոգութիւն:Հայ գիտնականներ
Շաւարշ Ծ. Վրդ. Սահակեան
Շաւարշ Ծ․ Վրդ․ Սահակեան <150/ref>(1881–1915), հոգեւորական։
Ծնած է 1881-ին Արմաշական։ Վարդապէտ ձեռնադրուած է 1905-ին։ Ատէն մը Փոխ–տեսուչ էր Դպրեվանքին, իսկ վերջերը Եւդոկիոյ առաջնորդ մինչեւ 1915։
Աղբիւրներ
Շաւարշ Ծ․ Վրդ․Սահակեան http://echmiadzin.asj-oa.am/4914/1/58.pdf
Պարգեւ Միսիրեան
Պարգեւ Միսիրեան (22 Փետրուար 1912, Քիլիս), ազգային-հասարակական գործիչ։
Կենսագրութիւն
Այնթապցի ծնողքի զաւակ էր ան: Հայրը՝ տոքթ. Կարապետ Միսիրեան, 1907-ին աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական ճիւղը։ Ան ամուսնացած է 1908-ին եւ ունեցած չորս զաւակ՝ Ճորճ, Պարգեւ, Բիւզանդ եւ Ժորժէթ: (Մեծը՝ Ճորճը եղած է երեսունական թուականներու Հ.Մ.Ը.Մ.-ի ֆութպոլի առաջին խումբի բերդապահ, ապա, տարիներ ետք, Հ.Մ.Ը.Մ.-ի Հոմսի մասնաճիւղի վարչական):
Հայկական Ցեղասպանութեան տարիներուն (1915-1918), հայրը պետական բժիշկի իր հանգամանքով կը կարողանայ ձեւով մը փրկել իր ընտանիքին կեանքը եւ հաստատուիլ Հալէպի հիւսիս-արեւմուտքը գտնուող Ռիհանիյէի մէջ:
Զինադադարէն ետք, 1919-ին, տոքթ. Կ. Միսիրեան կը փոխադրուի իր ծննդավայրը՝ Այնթապ, ուր հերոսամարտի ժամանակ կը նշանակուի հայկական զինեալ ուժերու բժշկապետ: Կիլիկիոյ պարպումին հետեւանքով, իր բազմահազար հայրենակիցներուն նման, ինքն ալ իր ընտանիքին հետ կը հեռանայ Այնթապէն, ու կը մնայ նախ Քիլիս, ապա կ'անցնի Հալէպ, ուր 1922-ին տաս տարեկան Պարգեւ կը սկսի յաճախել Մուպալլաթ թաղամասի Հայ Աւետարանական Վարժարանը, ապա՝ Ղազանճի Չարշը թաղամասի դպրոցը:
1923-ին, ծնողքին հետ Իտլիպ կը հաստատուի, ուր իր հայրը կը գործէ իբրեւ պետական բժիշկ:
1926-ին, վերադառնալով Հալէպ, այս անգամ կը յաճախէ Ֆռէր Մարիստ, ապա Թեռ Սէնթ ֆրանսական վարժարանները, ուրկէ 1933 թուականին կը ստանայ իր պաքալորիան:
Այնուհետեւ կը նետուի ուսուցչական ասպարէզ ու կը պաշտօնավարէ 1935-ին Թէլ-Ապիատի, 1936-ին՝ Ճարապլուսի Մեսրոպեան, 1937-1939-ին՝ Լաթաքիոյ Յակոբեանց եւ 1940-ին՝ Հալէպի Սահակեան ազգային վարժարաններուն մէջ:
1942-ին կը մեկնի Պէյրութ՝ հետեւելու համար բժշկութեան, սակայն, հակառակ իր հօր այս փափաքին, կը մտնէ իբրեւ պաշտօնեայ D.H.P. երկաթուղային ընկերութեան մէջ:
1949-ին, Իտլիպի մէջ պատահած իր հօր մահուան առիթով, կը վերադառնայ Հալէպ, ուր վերջնականապէս կը հաստատուի, շարունակելով իր նոյն պաշտօնը, այս անգամ սուրիական երկաթուղային ընկերութեան մէջ:
1956-ին կ'ամուսնանայ եւ կ'ունենայ երեք զաւակ, որոնցմէ մեծը՝ Կարօն, երկրաչափ էր եւ իր հօր նման նետուած էր ազգային հասարակական կեանքին մէջ՝ ստանձնելով պատասխանատու պաշտօններ:
1970-ի Սեպտեմբերին հրաժարելով երկաթուղիի ընկերութենէն, 1971-ին կը մտնէ Ազգ. Քարէն Եփփէ Ճեմարան իբրեւ հաշուապահ, պաշտօնավարելով մինչեւ 1988-ի Սեպտեմբեր ամիսը:
Տարիքի յառաջացման եւ առողջական պատճառներով, իր կեանքին վերջին չորս տարիները քաշուած կ'ապրի գործի ասպարէզէն, ու ընտանեկան խաղաղ երդիքի տակ կը զբաղի թարգմանական աշխատանքներով:
Ազգային-Հասարակական Կեանք
Պարգեւ Միսիրեան, իր կեանքի վերջին 60 տարիներու ընթացքին, դպրոցական օրերէն սկսեալ նետուած է ազգային հասարակական կեանքին մէջ եւ գործած՝ հետեւեալ մարզերուն մէջ,-
Հ.Մ.Ը.Մ.
Պարգեւ Միսիրեան Սուրիոյ եւ Լիբանանի մէջ աւելի հանրածանօթ դէմք դարձած է իբրեւ Հ.Մ.Ը.Մ.-ական: Հալէպի մասնաճիւղի հիմնադրութենէն անմիջապէս ետք, կ'արձանագրուի սկաուտ եւ 1928-ին կը մասնակցի Պիթիասի առաջին բանակումին: Այնուհետեւ, մինչեւ 1934, մաս կը կազմէ բոլոր ձեռնարկներուն: Սկաուտ փողերախումբին մէջ թմբկահար էր, իսկ 1930-ին ֆութպոլ կը խաղար Սկաուտ Պատուոյ Առաջինէն: Պէյրութ եղած տարիներուն կ'ընտրուի Սկաուտ Խորհուրդի անդամ՝ ստանձնելով ատենապետութիւնը, իսկ 1949-ին կը մասնակցի Հ.Մ.Ը.Մ.-ի Սուրիոյ, Լիբանանի, Պաղեստինի եւ Յորդանանի 10-րդ Պատգամաւորական ժողովին:
Հալէպ վերադարձին, 1950-էն ետք այլեւս ամբողջական նուիրումով կը նետուի Հ.Մ.Ը.Մ.-ի եռուն կեանքին մէջ ու կը դառնայ այստեղ մնայուն ներկայութիւն մը, մասնակցելով անոր մարզական թէ այլ բազմերես գործունէութեան: Ան անդամ է մարզական յանձնախումբերու, մասնաւորաբար աթլեթիզմի եւ հեծիկի: Երկար տարիներ տեղական վարչութեան ընտրեալ անդամ էր իր մարզական ներկայացուցիչի հանգամանքով, այդ օրերու Միութեան կանոնագիրին համաձայն: Յաճախ ժողովներու ժամանակ ստանձնած է ատենադպիրի պաշտօն:
1977-էն 1984, ընտրուած է Սուրիոյ Շրջանային Վարչութեան անդամ՝ վարելով Ատենապետութիւնը: Նախքան Հ.Մ.Ը.Մ.-ի համագաղութային կառոյց դառնալը, մասնակցած է ներկայացուցչական թէ պատգամաւորական ժողովներուն, իսկ անկէ ետք, 1974-ի աւարտին, հիմնադիր ժողովին եւ 1979-ին Բ. Պատգամաւորական ժողովին՝ Նիկոսիա:
Արտաքին ճակատի վրայ, տարիներով ներկայացուցած է Հ.Մ.Ը.Մ.-ը Հալէպի պետական ֆետերասիոններուն մէջ, մասնաւորաբար աթլեթիզմի, հեծիկի ու նաեւ ֆութպոլի՝ շնորհիւ իր արաբ գործակից բարեկամներուն: Աշխարհի ֆութպոլի ախոյեանական զտումի մրցումներուն առթիւ, 1949-ին, Սուրիոյ ազգային խումբին հետ, իբրեւ պատասխանատուներէն մէկը կը մեկնի Թուրքիա:
1959-ին, Սուրիոյ հեծելանուորդներուն հետ իբրեւ պատասխանատու կը մեկնի Եգիպտոս, ուր Սուրիոյ խումբը (գրեթէ բոլորը Հ.Մ.Ը.Մ.-ականներ) պիտի մասնակցէր Արաբական Միացեալ Հանրապետութեան խումբին հետ, Եգիպտոսի շրջավազքին:
1963-ին, Պաղտատ կը գտնուի իբրեւ պետական հիւր, մաս կազմելով Սուրիոյ մարզական ներկայացուցիչներու պատուիրակութեան մը:
Ան որոշ չափով իր նպաստը բերած է նաեւ Սուրիական Երկաթուղիի մարզական կեանքի վերելքին՝ Վարուժան Երէցեանի եւ ուրիշներու հետ:
1933-ին, Պարգեւ Միսիրեան կը մտնէ Հ.Յ.Դ.-ի շարքերը, կնքահայրութեամբ Կարօ Սասունիի: Մինչեւ իր մահը, 60 տարի, կը մնայ նուիրուած կուսակցական՝ վարելով ընդհանրապէս պատասխանատու պաշտօններ: Մասնաւորաբար կը գործէ պատանեկան շարքերու գաղափարական դաստիարակութեան գծով՝ Հալէպի եւ Պէյրութի մէջ:
1939-ին Ալեքսանտրէթի պարպումին հետեւանքով, հայ նոր գաղթականներու տեղաւորման ու այլ օժանդակութեանց գործին մէջ կը բերէ իր մասնակցութիւնը՝ ֆրանսական հոգատար կառավարութեան հետ համագործակցաբար:
Համազգային
Իբրեւ գրասէր մարդ, կը գործէ նաեւ Համազգայինի մէջ։ 1959-ին, կ՛ընտրուի Հալէպի վերակազմեալ մասնաճիւղի վարչութեան անդամ եւ որուն ատենապետութիւնը կը վարէ մինչեւ 1971:
Լիբանան եղած շրջանին կը գործակցի Գ. Իփէկեանի եւ Նիկոլ Աղբալեանի հետ՝ Համազգայինի թատերախումբ ստեղծելու աշխատանքներուն մէջ:
Հայ Աւետարանական Համայնք
Ըլլալով Հայ Աւետարանական համայնքի զաւակ, այսիտեղ եւս Միսիրեան աշխուժ գործունէութիւն կը ծաւալէ: 1972-ին կ'ընտրուի Էմմանուէլ եկեղեցւոյ խնամակալ, ատենապետի պաշտօնը կը ստանձնէ Էմմանուէլ Դպրոցի Հոգաբարձութեան եւ տարիներով կ'ըլլայ անդամ Սուրիոյ Հայ Աւետարանական Համայնքի Միացեալ Ժողովին եւ Գործադիր Մարմինին:
Գրական Կեանք
Եղած է մնայուն աշխատակից Սուրիոյ եւ Լիբանանի հայ թէ օտար մամուլին: Այսպէս՝ ան կ՛աշխատակցի Պէյրութի «Սփոր» ամսաթեթին, «Լ'Օրիան»ին, «Ազդարար»ին, «Ազդակ»ին, «Ազդակ-Մարզական»ին, Հալէպի «Արեւելք»ին, «Արեւելք-Մարզաշխարհ»ին եւ Պոլսոյ «Քուլիս»ին՝ ստորագրելով մարզական թէ արուեստի մասին բազմաթիւ յօդուածներ:
Կատարած է ֆրանսերէնէ թարգմանութիւններ, որոնք լոյս տեսած են մեր մամուլին մէջ, ինչպէս՝ «Տոն Գամիլիոյի Պզտիկ Աշխարհը» Ա. հատոր, որ իբրեւ թերթօն հրատարակուած է Արեւելքի մէջ:
Հագուստ
Հագուստ, կը պատրաստուի հիւսուած կած գործածուած կտորեղների, որ մարդիկ կը հագնին իրենց մարմինը ծածկելու համար։
Նախնադարեան մարդիկ որպէս հագուստ կ'օգտագործեն բոյսերու տերեւներ, հետագային՝ գազաներու մորթերը, շատ աւելի ուշ բրդից ու զանազան կենդանիներու մազերը կը գործածեն նաեւ տարբեր զգեստներ։ 19-րդ դարուն մանածագործութեան զարգացման հետ սկսած է հագուստի մեքենայական արտադրութիւնը, եւ հագուստը ստացած է աւելի բարետես, ժամանակակից տեսք։
Հագուստը ունի հետեւեալ առանձնայատկութիւնները՝ կը ծածկէ մարդու մարմնի մերկութիւնը, ան կը պաշտպանէ շրջակայ միջավայրի անցանկալի ազդեցութիւնները ցրտից, շոգիին, խոնաւութեան եւ այլն, կը ստեղծէ որոշակի հիգիենային միջավայր եւ կը ծառայէ որպէս վայելչանքի միջոց։
Հագուստի ուրոյն տեսակ են նաեւ գլխարկը, կօշիկը, ձեռնոցը, գուլպան, կիսագուլպան եւ այլն։
Հագուստի Օգտագործման Պատմութիւնը
Հագուստի առաջին տարրե թզի տերեւնէ, որով Ադամն ու Եւան ծածկուած են իրենց մերկութիւնը։ Աւելի ուշ օգտագործուած են ծառի կեղեւը, կենդանական մորթին, ձկան կաշին եւ այլն։
Ուշ քարի դարի յուշաձանները յայտնաբերուած է քարէ ամրակներ եւ ոսկրէ ասեղներ, որոնցմով մշակած եւ կարած են մորթին։ Նոր քարի դարին մանածագործութեան գիւտը յեղաշրջեց մարդու կենցաղը. հագուստի համար մարդն սկսած է օգտագործել բամպակէ, վուշէ, բրդէ եւ այլն թելեր։ Կարուած հագուստի առաջին նմուշները եղած են մորթէ թիկնոցները, աշդրակալները, տերեւները եւ այլն։ Հասարակութեան զարգացման զուգընթաց կը տարբերին տղամարդու եւ կնոջ, աղջիկների ու տշանների հագուստները, ստեղծոպած են առօրեայ, տօնական, հարսանեկան, սուգի հանդերձներ։ Մարզանքի զարգացման զուգընթաց՝ մարզիկները սկսած են կրել տարբեր մարզահագուստներ։ Աշխատանքի բաժանման հետեւանքով ստեղծուած են նաեւ մասնագիտական հագուստներու զանազան ձեւեր՝ բանւորական, հրշէջի, ոստիկանի, կրօնաւորի եւ այլն։
Զարգացած երկիրներու հագուստները ոճն ու ձնուածքը քիչ կը տարբերին միմեանցից։ Ան մասամբ պայմանաւորուած էտեխնոլոգեաներու՝ աշխարհում տեղի ունեցող փոխանակութեամբ։ Բացի այդ, խոշոր արդիւնաբերողները, թեն հագուստի արտադրական ձեռնարկութիւններ ունին տարբեր երկիրներու, սակայն կ'արտադրուին նոյն ոճի հագուստներ։
Մոտելներ (նմուշօրինակներ)
Ժամանակակից հագուստը վաղուց արդէն դադարած է զուտ զգեստ լինելու. այսօր այն դարձած է նորաձեւութեան միտլը շարժող յատուկ ոլորտ, որով կը զբաղի մոտելագործներ։ Ան որոշում է, թէ ինչպիսի պէտք է լինի այս կամ այն կարգի հագուստը, եւ ինչպէս յարմար այն արտադրելը։ Ընտրելը նկատի կ'առնուի նոյնիսկ կտորեղենի խտութիւնը (այն շատ ծանր չպէտք լինի), տեղի եղանակային պայմանների (լրիւ, թէ մասնակի է այն ծածկելու մարմինը) եւ այլն։
Մոտելագործի գլխաւոր խնդիրը նմուշի ստեղծումն է, ըստ պէտք է պատրաստուին հարիւրաւոր կամ հազարաւոր նմանօրինակ զգեստներ։
Մոտելագործը կը պատրաստուի ձնուածքը եւ այն փորձում մանեկենի վրայ։ Ձնվածքին համապատասխան կտորին կը կտրեն (Ելեկտրական կամ լազերային մկրատներով) զգեստի առանձնամասերը։ Մեր օրերուն հագուստի ոճի մշակմանն կ'օգնեն նաեւ համակարգիչները, որոնց միջոցով կարելի է որոշել, թէ ինչպիսի պէտք է լինի նմուշօրինակ, եւ այն փորձարկել համակարգիչի ցուցասարքի վրայ։
Խոշոր Ֆապրիկաներ, ուր ամէն օր կը կարեն հարիւրաւոր զգեստներ, աշխատանքի հիմնական փուլերը մեքենայացուած են։ Մեքենաներն կը ձնուի կտորը, կը կարեն, ապա կը մշակէ կարերը։ Համակարգչային կառավարմամբ հաստոցները կարող են նախածրագրաւորել ոճերի յաճախակի փոփոխութիւնները։ Երբ հագուստի բոլոր մասերն արդէն կարուած են, այն մանրակրկիտ կ'արդունակուի։ Վաճառքի ուղարկուելով առաջ հագոստը մէկ անգամ եւս վերստուգում, վերանայւում է։
Ազգային Հագուստ (Տարազ)
Բոլոր ժողովուրդները յատուկ է ազգային հագուստը, որ կը կոչուի ազգային տարազ։
Ստորոգութիւն:Մշակոյթ
Հայկ Նագգաշեան
1951-1958 կը պաշտօնավարէ Ատիս Ապապայի հայոց վարժարանին մէջ։ Ապա կը ստանցնէ գերմանական դեղորայքի եւ քիմիական նիւթերու աշխարհահռչակ «Պայեր» ընկերութեան շրջուն ներկայացուցիչի պաշտօնը, իր այդ հանգամանով շրջելով ամբողջ Եթովպիան եւ արեւելեան ափրիկէի զանազան շրջանները։ Ան կը հանդիսանայ Եթովպահայ գաղութի մտաւորական առաջնորդներէն մէկը, ստանձնելով Արարատ Միութեան ատենապետութիւնը եւ Ուսումնական Խորհուրդին ատենադպրութիւնը։ Քանի մը գրասէր գործակիցներու օգնութեամբ հիմնած ու խմբագրած է «Փիւնիկ» խմորատիպ ամսագիրը, որ հրատարակուած է շուրջ երեք տարի։
1964-ին Հայկ Նագգաշեան կը վերադառնայ Պէյրութ, կը դառնայ առեւտրական գործակատար, միաժամանակ նուիրուելով գրական, ընկերային եւ քաղաքական գործունէութեան, վարելով պատասխանատու պաշտօններ։ Ան կ'աշխատակցի «Զարթօնք», «Արեւ», «Պայքար», «Նոր Օր» օրաթերթներուն եւ «Շիրակ» ամսագրին, իբր խմբագրական կազմին անդամ. կը վարէ նաեւ անոր վարչական տնօրէնութիւնը։
3 Մայիս 2016-ին, Մոնթրէալի մէջ իր մահկանացուն կը կնքէր 90-ամեայ գրող եւ հասարակական գործիչ Հայկ Նագգաշեան :
Հրատարակութիւններ
Հրատարակուած են իր հետեւեալ հատորները Պէյրութի մէջ. Որսորդի Ուղիներով, պատմուածքներ (1979), Մարկերիթայի Առիւծները (1981), Անաւարտ Պատմութիւն (1984), Սրբազան Ծառին տակ (1985), Դէպի ինքնութիւն, ազգային-ընկերային խորքով վիպակ մը (1986) եւ Բնութեան Կանչը (1994):
Երեւանի մէջ հրատարակուած է Ափրիկեան Անտառներուն մէջ (1982):
1989-ի վերջաւորութեան, մտաւորական- նորավիպագիրը ակամայ կը հեռանայ Լիբանանէն եւ ընտանեօք կը փոխադրուին Մոնթրէալ, Գանատա։ Հ. նագգաշեան իր պատմուածքներուն մէջ կու տայ ափրիկեան կեանքէ իրական պատկերներ. յաճախ քստմնելի, բայց խինտ շահեկան։ իր ոճը տպաւորիչ է եւ զգացական։ Գիտէ հաճելի դարձնել իր պատմուածքները, գործածելով պարզ եւ քնքուշ լեզու մը :
«Հայկ Նագգաշեան Գրական Գնահատանք» հիմնադրամ
Սփիւռքահայ արձակագիր եւ հասարակական գործիչ Հայկ Նագգաշեանի ընտանիքը հիմնած է «Հայկ Նագգաշեան Գրական Գնահատանք» հիմնադրամը, արժեւորելու հայրենի թէ սփիւռքահայ գրողներու հայերէն նորատիպ գրական-գեղարուեստական երկերը :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ արձակագիրներ
Պարգեւ Շիրինեան
Վաստակաշատ Հ.Մ.Ը.Մ.ական, հրապարակախօս, հայ մամուլի բազմամեայ սպասաւոր եղբ. Պարգեւ Շիրինեան (1962-էն մինչեւ մահը վեր Հրազդան գրչանունով ծանօթ) ծնած է Ատանա, 1 Յունուար 1920-ին։ Կիլիկիոյ հայութեան տարագրութեամբ, ծնողքին հետ ան կը փոխադրուի Պէյրութ եւ նախնական ուսումը կը ստանայ Ազգային Ս. Նշան վարժարանը, որմէ ետք կը յաճախէ Համազգայինի Նշան Փալանճեան Ճեմարան, ուր ազգային կրթութիւնը կը ստանայ հայ մշակոյթի մեծ երախտաւորներ Լեւոն Շանթի եւ Աղբալեանի շունչին տակ։ Փոքր տարիքէն եղբ. Պարգեւ մաս կը կազմէ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Պէյրութի սկաուտական թեւին, իբրեւ գայլիկ։ Միութենական իր գործունէութիւնը, սակայն, առաւելաբար կը յատկանշուի Հ.Մ.Ը.Մ.ական կեանքին նուիրուած մամլոյ իր երկարամեայ աշխատակցութեամբ։ 1976-ին ան կը հաստատուի Մ. Նահանգներ։ 1978-1984 ան կը ստանձնէ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Արեւմտեան Մ. Նահանգներու յաջորդական երեք Շրջանային Վարչութիւններուն գործավար-քարտուղարութիւնը։ Շրջան մը կ’ըլլայ Շրջանային Վարչութեան անդամ։ Եղբայր Շիրինեան կը մասնակցի Հ.Մ.Ը.Մ.ի Պատգամաւորական Ե. ժողովին (1991, Աթէնք) եւ տարիներ շարունակ կ’աշխատակցի միութեան պաշտօնաթերթ «Մարզիկ»ին։ Հաւատաւոր Հ.Մ.Ը.Մ.ական մը ըլլալու կողքին, եղբ. Շիրինեան եղած է ուխտեալ եւ համեստ դաշնակցական։ Մամլոյ իր բեղուն ծառայութիւնը կը սկսի երիտասարդութեան օրերէն, նախ իբրեւ յօդուածագիր ու սրբագրիչ, ապա՝ իբրեւ փոխ խմբագիր, խմբագիր եւ հեղինակ։ Եղբ. Շիրինեան շրջան մը կը խմբագրէ Հ.Յ.Դ. Պէյրութի «Բաբգէն Սիւնի» Պատանեկան Միութեան «Ովասիս» պարբերաթերթը եւ կ’աշխատակցի Նշան Փալանճեան ճեմարանի Շրջանաւարտից Միութեան «Ակօս» ամսագիրին։ Հետագային, ան կը խմբագրէ ու կը հրատարակէ Մկրտիչ Պէշիկթաշլեանի կեանքին ու գործին նուիրուած հատորը, կը խմբագրէ Միսաք Թորլաքեանի «Օրերուս հետ» յուշագրական աշխատասիրութիւնը եւ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Նորընծայի Բ. Կարգի եւ Ա. Կարգի գիտելիքներու գիրքը։ Հ.Մ.Ը.Մ.ի 70-ամեակին առիթով, ան կը խմբագրէ «Հ.Մ.Ը.Մ.ի 70-ամեակ-Յուշատետր 1918-1988» հատորը։ Բազմակողմանի եղած է եղբ. Պարգեւ Շիրինեանի ներդրումը մեր հանրային կեանքին, իբրեւ Հ.Մ.Ը.Մ.ական, համազգայնական, կուսակցական գործիչ, ազգային-եկեղեցական զանազան մարմիններու եւ ժողովներու անդամ ու պատգամաւոր։ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Արեւմտեան Մ. Նահանգներու Շրջանային Վարչութեան կողմէ ան կ’արժանանայ «Տիպար Հ.Մ.Ը.Մ.ական»ի տիտղոսին։ Տարբեր առիթներով, իր ծառայութիւններուն համար կը ստանայ բազմաթիւ յուշատախտակներ եւ գնահատագիրներ։ 1985-ին, Լոս Անճելըսի մէջ կը նշուի հանրային իր գործունէութեան 50-ամեակը եւ այս առիթով Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Գարեգին Բ. կաթողիկոս յատուկ կոնդակով մը զինք կը պարգեւատրէ Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան «Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանով։ Եղբ. Պարգեւ Շիրինեան կը մահանայ 30 Յունուար 1997-ին։
Հայկական ճարտարապետութիւն
Հայկական ճարտարապետութիւն, ճարտարապետական ոճ, որ ստեղծուած է ու կ'օգտագործուի, վերջին 4,500 տարիներու ընթացքին, հայ ժողովուրդին կողմէ՝ Հայկական լեռնաշխարհի տարածքին ։
Հայկական ճարտարապետութիւնը կը բնորոշուի զարգացման իր բարձր մակարդակով, գեղարուեստական հարուստ աւանդոյթներով եւ յատկապէս ազգային ինքնատիպութեամբ, որ, բացի բնական պայմաններէն, կացութաձեւէն եւ ժողովրդական ակունքներէն, պայմանաւորուած է նաեւ տեղական շինանիւթերու, յատկապէս տուֆի բազմազանութեամբ ու գեղարուեստաֆիզիքական յատկանիշներով։
Հիմնական առանձնայատկութիւններ
Այդ յատկանիշներն են՝
Հայկական եկեղեցիներու դասակարգում
Թորոս Թորամանեան առանձնացուցած է հետեւեալ դասերը՝
Հնագոյն փուլ
Հայկական ճարտարապետութեան հնագոյն փուլը կ'ընդգրկէ Ք․Ա․ 4-րդ– 1 հազարամեակները. պահպանուած են քարեդարեան անձաւներ, պղնձեդարեան եւ պրոնզեդարեան բնակատեղիներ, դամբարանադաշտեր, մեգալիթեան կառոյցներ, բերդշէներ, ժայռափորագրութիւններ։
Հին փուլ
Հին փուլը կ'ընդգրկէ կազմաւորուած հայկական պետականութեան ժամանակաշրջանի՝ Ք.Ա. 6րդ–3-րդ դարերու, ստրկատիրական կացութաձեւի ճարտարապետութիւնը։ Այդ ժամանակաշրջանը կարեւոր կը նկատուի այն առումով, որ յատկապէս հայկական մշակոյթի եւ Հայկական լեռնաշխարհի մէջ բնակող այլ ցեղերու մշակոյթներու փոխառնչութեամբ։ Այս փուլի մշակոյթին հիմնական պաշտամունքային կառոյցները հեթանոսական մեհեաններն ու տաճարներն էին, որոնց տեղերը հետագային կը կառուցուին քրիստոնէական վաղ շրջանի շինութիւններուն զգալի մասը։
Վաղ միջնադար
Վաղ միջնադարը (Դ.-Է. դարեր) հայկական մշակոյթի զարգացման այն փուլն է, երբ ձեւաւորուած է հայկական կոթողական ճարտարապետութեան ազգային նկարագիրը (Դ.-Ե. դարեր) եւ հասունութեան ու կատարելութեան (Զ.- Է. դարեր) շրջաններն են։
Նորագոյն փուլ
Նորագոյն փուլը խորհրդահայ ճարտարապետութեան շրջանն է՝ 1920 – 1990 թուականներուն, երբ գիւղական եւ քաղաքային բնակավայրերուն մէջ ծաւալած է զանգուածային բնակարանաշինութիւն, կառուցուած են ուսումնական, մշակութային, թաղային-կենցաղային սպասարկման իրեր, հաղորդակցութիւններ եւ ենթակառուցուածքներ, բարելաւուած են բնակավայրերու առողջապահական պայմանները, կարեւորուած բնապահպանական խնդիրները։
Արդի փուլ
Արդի փուլի (1990-ական թուականներու սկիզբէն)՝ Հայաստանի երրորդ հանրապետութեան ճարտարապետութեան բնորոշ են որոշակի որակական փոփոխութիւնները, տիպային եւ կարգաւորիչ պահանջներու մեղմացումը, նոր շինանիւթերու, կառուցուածքներու ու արուեստագիտութեան կիրարկումը, ճարտարապետական ազգային աւանդոյթներու եւ համաշխարհային փորձի զուգադրումը։
Հայկական ճարտարապետութիւնը խարսխուած է ազգային մշակոյթի հարուստ աւանդոյթներու վրայ։ Կարեւոր են նաեւ այլ ժողովուրդներու հետ մշակութային շփումներն ու փոխազդեցութիւնները։ Հայրենի (Թորոս Թորամանեան եւ ուրիշներ) եւ օտար (Տիւպուա, Շառլ Տիհլ, Յոզէֆ Ստրժիգովսկի, Նիկողայոս Մառ եւ ուրիշներ) հեղինակներէն շատերը նշած են հայկական միջնադարեան ճարտարապետութեան ազդեցութիւնը՝ Արեւմտեան Եւրոպայի ճարտարապետութեան վրայ։ Հայկականն ալ իր հերթին ազդեցութիւն կրած է այլ երկիրներու ճարտարապետութենէն, ինչպէս Ք.Ա. 3-րդ դարուն՝ հայկական հելլենիզմի շրջանին, Հին Յունաստանի ճարտարապետութենէն. լաւագոյն օրինակը յունա-հռոմէական սիւնապատ տիպի Գառնիի տաճար ն է (Ա. դար)։
Հայկական ճարտարապետութեան յուշարձաններէն Զուարթնոց ը, Գեղարդավանք ը, Հաղբատը, Սանահին ը եւ Նորավանք ը ընդգրկուած են ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային մշակութային «Արժէքներու ցանկին մէջ»։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի ճարտարապետութիւն Ստորոգութիւն:Հայկական ճարտարապետութիւն Ստորոգութիւն:Քրիստոնէական ճարտարապետութիւն
Լուսաւոր Հայաստան Կուսակցութիւն
Լուսաւոր Հայաստան, գործող ընդդիմադիր կուսակցութիւն Հայաստանի մէջ։ Նախագահն է ՀՀ ԱԺ պատգամաւոր Էտմոն Մարուքեան։ 18 պատգամաւորներով ներկայացած է 7-րդ գումարման ազգային ժողովին։
Հիմնադրում
«Լուսաւոր Հայաստան» կուսակցութիւնը հիմնադրուած է 12 Դեկտեմբեր 2015-ին, Երեւան՝ կուսակցութեան հիմնադիր համագումարով ։
Խորհուրդ
Կուսակցութեան խորհուրդի անդամներ են Էտմոն Մարուքեանը, Անի Սամսոնեանը, Դաւիթ Խաժակեանը, Գրիգորի Դոխոյեանը, Կարէն Սիմոնեանը, Մանէ Թանդիլեանը, Նորայր Մովսիսեանը, Գէորգ Գորգիսեանը, Արտակ Ոսկանեանը, Ջիւան Նադարեանը եւ Հայկազ Սիմիկեանը ։
Վանաձորի աւագանիի ընտրութիւններուն
6 Յուլիս 2016-ին կուսակցութեան Լոռիի մարզային խորհուրդը որոշեց մասնակցիլ 2 Հոկտեմբեր 2016-ին Վանաձոր քաղաքին մէջ կայանալիք տեղական ինքնակառավարման մարմիններու ընտրութիւններուն կուսակցութեան համամասնական ցուցակը գլխաւորող քաղաքապետի թեկնածիի, կուսակցութեան նախագահ ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամաւոր էտմոն Մարուքեանի եղբայր Քրիստ Մարուքեանի գլխաւորութեամբ :
Նախընտրական քարոզչական գործընթացներուն մէջ կուսակցութիւնը քննադատած է ոչ միայն ՀՀ-ում իշխանութիւն ձեւաւորած Հանրապետական եւ Դաշնակցական կուսակցութիւններուն, այլեւ իրենց ընդդիմադիր հռչակած Հայկական վերածնունդ, Բարգաւաճ Հայաստան, Քաղաքացիական պայմանագիր եւ Գալայ կուսակցութիւններուն: Փոխադարձ մեղադրանքներէն ետք «Լուսաւոր Հայաստան» եւ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցութիւններու նախագահներ Էտմոն Մարուքեանն ու Նիկոլ Փաշինեանը տեսականօրէն կը հաշտուին ՀՀ ԱԺ մէկ այլ պատգամաւոր՝ Թեւան Պօղոսեանի կողմէ իր տան մէջ կազմակերպած խնջոյքի ժամանակ: Հակամարտութեան պատճառը այն էր, որ Ն.Փաշինեանը Է.Մարուքեանին կը մեղադրէր իշխանութիւններու շահերը պաշտպանելու, ՀՀ ԱԺ նիստերուն իշխանական օրինագծերուն, ինչպէս՝ ՀՀ պետական պիւճէի կատարողականը հաստատելուն կողմ քուէարկելուն համար   :
«Լուսաւոր Հայաստան» կուսակցութիւնը ընտրութիւններուն հաւաքեց աւագանիի 10 մանդատ: Աւագանիին մէջ մեծամասնութիւն կազմելու նպատակով բանակցութիւններէն ետք դաշինք կազմեց «Հայկական վերածնունդ» եւ «Բարգաւաճ Հայաստան» կուսակցութիւններուն հետ, որոնց սուր քննադատութեան ենթարկած էր նախընտրական գործընթացին մէջ՝ մեղադրելով իշխանութեան հետ համագործակցելու: 10 Հոկտեմբեր 2016-ին կայացած Վանաձորի աւագանի նիստին քաղաքապետ ընտրուեցաւ ՀՀԿ թեկնածու Մամիկոն Ասլանեանը՝ չնայած այն հանգամանքին, որ դաշինք կազմած կուսակցութիւններու ձայները աւելի շատ կրնային ըլլալ: Խնդիրը այն էր, որ դաշինք կազմած կուսակցութիւնները ներկայացնող որոշ անդամներ գաղտնի կերպով քուէարկած էին իշխող Հանրապետական կուսակցութեան թեկնածուի օգուտին     ։
Մասնակցութիւնը խորհրդարանական ընտրութիւններուն (2017)
«Լուսաւոր Հայաստան» կուսակցութիւնը կոալիցիոն պայմանագիր կնքած է «Հանրապետութիւն» եւ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցութուններուն հետ «Ելք» անունը կրող դաշինքով 2 Ապրիլ 2017-ին կայանալիք ՀՀ Ազգային ժողովի ընտրութիւններուն մասնակցելու նպատակով ։ Դաշինքի ներկայացուցիչ Էտմոն Մարուքեանը յայտարարած է, որ ընդդիմադիր դաշտին միակ ուժը, որ կրնայ պայքարիլ իշխող Հանրապետական կուսակցութեան դէմ, իր ներկայացուցած «Ելք» դաշինքն է :
Մասնակցութիւնը Երեւանի աւագանիի եւ քաղաքապետի ընտրութիւններուն (2017)
Մասնակցած է «Ելք» դաշինքով ՔՊԿ-ի եւ «Հանրապետութեան» հետ։
Մասնակցութիւնը Երեւանի աւագանիի եւ քաղաքապետի ընտրութիւններուն (2018)
Մասնակցած է «Լոյս» դաշինքով «Հանրապետութիւն» կուսակցութեան հետ, քաղաքապետի թեկնածուն՝ Արտակ Զեյնալեան: Ընտրութիւններու արդիւնքով Լոյս դաշինքը ստացած է 3 մանդատ, որմէ 2-ը եղած են Լուսաւոր Հայաստան Կուսակցութեան անդամներ (Դաւիթ Խաժակեան եւ Անի Սամսոնեան) : Յետագային Անի Սամսոնեանը դարձած է ՀՀ ԱԺ պատգամաւոր, եւ տեղը զիջած է «Հանրապետութիւն»  կուսակացութեան անդամ Թեհմինա Վարդանեանին:
Մասնակցութիւնը խորհրդարանական ընտրութիւններուն (2018)
«Լուսաւոր Հայաստանը» մասնակցած է ՀՀ Ազգային ժողովի 2018-ի արտահերթ ընտրութիւններուն՝ ստանալով ընտրողներու ձայներու 6,37%-ը։ 18 պատգամաւորներով ներկայացուած են ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման խորհրդարանին ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կուսակցութիւններ Ստորոգութիւն:Հայաստանի կուսակցութիւններ
Հադէս
Հադէս (ᾍδης)` յունական դիցաբանութեան մէջ մահուան եւ անդրաշխարհի աստուածն է :
Հադէսը Անդրաշխարհին Աստուած
Յունական դիցաբանութեան մէջ, անդրաշխարհի աստուած Հադէսը տիտաններ Կրոնոսի եւ Հռէայի որդին էր: Ան ունէր երեք քոյր՝ Դեմետրէ, Հեստիա եւ Հերա, ինչպէս նաեւ երկու եղբայր՝ երեքէն ամենակրտսեր Զեւսը եւ Պոսէյդոնը:
Չափահաս դառնալով, Զեւսը կրցաւ ստիպել իր հօրը, որ արտաբերէ իր զաւակները: Ատկէ ետք վեց պատանի աստուածները, իրենց հետ համագործակցածներուն հետ կոչեցին միւսները աստուածային կռիւ ընելու: Պատերազմն աւարտուեցաւ պատանիներու յաղթանակով: Աստուածները բաժնեցին աշխարհը, Պոսէյդոնն ստացաւ ծովերը, Զեւսը՝ երկինքը եւ Հադէսը՝ անդրաշխարհը : Հադէսն իր կինն ու թագուհին՝ Պերսեփոնէն ստացաւ Զեւսի հրամանով անոր առեւանգելով: Սա առասպելն ամենակարեւորն է, որուն մէջ Հադէսը դեր ունեցած է :
Հռովմէական դիցաբանութեան մէջ համարժէքն է Պլուտոնը:
Հադէս եւ Սիզիփոս
Հադէսը իր հպատակներէն ոչ մեկուն չէ թոյլ տար լքել իր թագաւորութիւնը, սակայն օր մը զայն խաբած էր խորամանկ Սիզիփոսը, եւ փախած էր մեռեալներու թագաւորութենէ։ Բայց Հադէսէն փախչիլ հնարաւոր չէ, եւ իբրեւ պատիժ Սիզիփոսը սարն ի վեր կը գլորէ ծանր քարը, որը անմիջապէս վար կը գահավիժէ, ատանկ շարունակ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Դիցաբանութիւն
Կիւլիզար
Կիւլիզար Տէր Կարապետեան, (1875, Մուշ - 1947, Պոլիս) պատմական դէմք։
Կենսագրութիւն
Մշեցի հայուհին որու առեւանգումը մեծ աղմուկ բարձրացուցած եւ միջազգային արձագանգ գտած է 19րդ դարու վերջին տասնամեակին։
1880ականներուն Մշոյ մէջ թալանը եւ առեւանգութիւնները տարածուած էին։ Այսպիսի թալանի մը ժամանակ, Մուսա Բէկը իր աւազակներուն հետ Ղարց գիւղին մէջ Յակոբին տունը յարձակելով, առեւանգած է տասնչորս տարեկան Կիւլիզարը։ Մուսա Բէկը, Կիւլիզարին արգիլելով հայերէն խօսիլ ու աղօթել, ամուսնացաուցած է իր եղբօրը հետ։
1889ին Օսմանեան մայրաքաղաք Պոլսոյ մէջ ընթացած դատավարութիւնը մեծ աղմուկ բարձրացուցած է, անախ իր արդիւնքէն։ Դատարանը Մուսա Բէկը ազատ արձակելու որոշում կայացուցած է։
Դատավարութենէն ետք, 1892ին, Կիւլիզարը Մուսա Բէկին դէմ բացուած դատավարութիւններու աշխատանքներուն մասնակցող Գեղամ Տէր Կարապետեանին հետ ամուսնացած է։
1918ին, իր ամուսինին մահէն ետք, Կիւլիզարը ապրած է իր տղուն՝ Արամին հետ Պոլիս։ 1934-35ին իր աղջիկը՝ Արմենուհի ն տեսնելու Փարիզ գացած ու բոլոր յուշագրութիւնները անոր յանձնած է։ Կիւլիզարին պատմութիւնը իր աղջկան ջանքերով առաջին անգամ 1946ին Փարիզի մէջ, հայերէնով հրատարակուած է։ Իսկ 2015ին Արաս հրատարակչութեան (Պոլիս) կողմէ հրատարակուած է գիրքին թրքերէն թարգմանութիւնը, որուն կցուած է նաեւ իր թոռներուն՝ Անահիտ Տէր Մինասեան ի եւ Գեղամ Գեւոնեան ի յօդուածները։
Կիւլիզարը թաղուած է Պոլիս - Շիշլիի Հայ գերեզմանատան մէջ, ամուսնոյն՝ Գեղամ Տէր Կարապետեան ի կողքին։
Դեսդոսդերոն
Դեսդոսդերոն, մարդու եւ բարձրակարգ ողնաշարաւորներու արական սեռական հորմոն։ Կ'արտադրէ հիմնականին սերմնարաններուն մէջ։ Քիմիական կառուցուածքով սդերոիտ է։ Անգոյն բիւրեղներ են, հալման ջերմաստիճանը՝ 155°С, ջուրին մէջ վատ կը լուծուի, անդամական լուծիչներու մէջ՝ լաւ (առաջին անգամ բիւրեղային վիճակին մէջ ստացած է 1935 թուականին, ցուլի ամորձիներէն)։ Տղամարդու արեան մէջ դեսդոսդերոնի բնականոն քանակութիւնը 0,5—0,6 մկգ 100 մչ է, կանանցը՝ 0,12 մկգ/ 100 մլ։ Հասուն տղամարդու կազմութեան մէջ օրական կ'արտադրէ 15 մգ դեսդոսդերոն։ Դեսդոսդերոնը կը խթանէ արական սեռական անդամներու եւ երկրորդային սեռական հատկանիշներու զարգացումը։
Տղամարդու մօտ դեսդոսդերոնը ունի կարեւոր նշանակութիւն արական վերարտադրողական անդամներու հիւսուածքներու՝ սերմնարաններու եւ շագանակագեղձի, ինչպէս նաեւ երկրորդային սեռական հատկանիշներու՝ աւելացող մկանային եւ ոսկորային զանգուածի, մարմնի մազերու աճի, ձեւավորման մէջ : Դեսդոսդերոնը նաեւ կարեւոր է առողջութեան եւ նորմալ կենսագործունէութեան,, ինչպէս նաեւ օսդեոբորոզի կանխարգելման համար :
Հասուն տղամարդու մօտ դեսդոսդերոնի մակարդակը 7-8 անգամ աւելի մեծ է, քան հասուն կնոջ մօտ, բայց քանի որ տղամարդու մօտ դեսդոսդերոնի օգտագործումը մեծ է, օրական տղամարդու մօտ աւելի քան 20 անգամ մեծ է : Կանայք աւելի զգայուն են հորմոնի նկատմամբ : Դեսդոսդերոն կայ համարեայ բոլոր ողնաշարաւորներու մօտ։ Ձուկերու մօտ կը համադրէ փոքր տարբերող 11-գեդոդեսդոսդերոն մը :  Միջատներու մօտ նման միացութիւնը էգտիզոնն է : Ամենուր հանդիպող սդերոիտներէն կարելի է ենթադրել որ սեռական հորմոնները ունին վաղ բարեշրջութեան պատմութիւն :
Բժշկութեան մէջ դեսդոսդերոնը կ'օգտագործէ տղամարդկանց սեռական գեղձերու գործառնութեան անբաւարարութեան, կանանց դաշտանադադարի (բարձրակէտ) խանգարումներու դէպքին մէջ եւ որոշ ուռուցքներու բուժման նպատակով։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Անտրոկեններ Ստորոգութիւն:Սեռական հորմոններ
Վիեննական Սրճարան
Վիեննական սրճարան (Wiener Kaffeehaus), «հանրային սնունդ»ի բնորոշ վայր՝ Աւստրիոյ մայրաքաղաք Վիեննայի մէջ, որ մինչեւ այսօր մեծ դերակատարութիւն ունի մայրաքաղաքին մշակոյթին եւ աւանդութիւններուն մէջ: Աւստրիական կայսրութեան ժամանակաշրջանի գրող Փիթըր Ալթընպըրկ վիեննական սրճարանները նկարագրած է իբրեւ «ոչ տան, բայց եւ ոչ դուրսի»:
Հոկտեմբեր 2011-ին, ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ն Վիեննայի սրճային աւանդութիւնները ներառած է ոչ նիւթական մշակութային ժառանգութեան ցանկին մէջ: