cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հոկտեմբերեան Յեղափոխութիւնը Եւ Հայաստանը
Անդրկովկասի արձագանգները
15 Նոյեմոեր 1917-ին Թիֆլիսի մէջ կազմաւորուած է իշխանութեան նոր մարմին՝ Անդրկովկասի կոմիսարիատը՝ Պետդումայի անդամ վրաց մենշեւիկ Եվգենի Գեգեչկորի նախագահութեամբ։ Կոմիսարիատը բաղկացած էր 12 կոմիսարէ, որոնցմէ 3-ը հայ էին՝ Խաչատուր Կարճիկեան (ֆինանսներու կոմիսար), Համօ Օհանջանեան (խնամատարութեան կոմիսար), Գէորգ Տէր-Ղազարեան (պարենաւորման գործերու կոմիսար)։ Դադրած է ժամանակաւոր կառավարութեան օրով ստեղծուած Անդրկովկասեան յատուկ կոմիտէի (ՕԶԱԿՈՄ) գործունէութիւինը, եւ Անդրկովկասը, որպէս դաշնային (ֆեդերատիւ) երկրամաս, սկսած է պոլշեւիկեան Ռուսաստանէն անջատուելու գործընթացը։
Ստեփան Շահումեան
16 Դեկտեմբեր 1917-ին Վ. Լենինի կառավարութիւնը քննարկած է իրադրութիւնը Անդրկովկասի մէջ եւ դատապարտած կոմիսարիատի անջատողական քաղաքական գիծը։ ժողկոմխորհը չէ ճանչցած կոմիսարիատի իրավասութիւնը եւ, որպէս կեդրոնի լիազոր ներկայացուցիչ, պոլշեւիկ Ստեփան Շահումեանին նշանակած է Կովկասեան գործերու արտակարգ կոմիսար՝ մինչեւ խորհրդային կարգերու հաստատումը երկրամասին մէջ։ Վերջինիս նշանակման յանձնարարագիրը (մանդատը) եւ 500 հազար ռուբլի (ոսկով) Թիֆլիս հասցուցած է պոլշեւիկ-յեղափոխական Կամոն (Սիմոն Տեր-Պետրոսեան)։ Քանի որ 1917 թուականի աշնան Պաքուիի մէջ հռչակուած խորհրդային իշխանութիւնը տապալուած էր, Ս. Շահումեաեւը տեղափոխուած է Թիֆլիս եւ այնտեղ պայքար սկսած Անդրկովկասի մէջ խորհրդային իշխանութիւն հաստատելու համար։ 26 Յունուար 1918-ին կոմիսարիատն սկզբը հրաման արձակած է անոր ձերբակալելու մասին, ապա զիջած է եւ պահանջած հեռանալ Անդրկովկասէն։ Երկրամասի պոլշեւիկներու ղեկավար կորիզը Թիֆլիսէն տեղափոխուած է Պաքու, ուր 25 Ապրիլ 1918-ին ստեղծած է Պաքուի կոմունան՝ Ս. Շահումեանի նախագահութեամբ։
Կոմիսարիատի առաջնահերթ խնդիրը Թուրքիայի հետ յարաբերութիւններու կարգաւորումն էր. 5 Դեկտեմբեր 1917-ին Երզնկայի մէջ կնքուած է զինադադար։ Կովկասեան ճակատի երկայնքով՝ Տրապիզոնէն մինչեւ Սուրիա, դադրած են ռազմական գործողութիւնները։ Թրքական կողմը «երաշխաւորած» է հայերու անվտանգութիւնը իր վերահսկած տարածքին մէջ։ Թուրքերու համար այդ զինադադարը չափազանց նպաստաւոր էր ժամանակ շահելու եւ նոր յարձակում սկսելու համար (բանակը բարոյալքուած էր ու գրեթէ քայքայուած)։ Միաժամանակ, պոլշեւիկներու հաշտութեան մասին յանձնարարագիրը (մանդատը), նաեւ զինուորականութեան (հիմնականին գիւղացիներ էին) համար հող ստանալու հեռանկարը ընդամենը քանի մը ամսուան ընթացքին կազմալուծած էին ռուսական բանակը։ Անոր նպաստած է նաեւ Անդրկովկասի կոմիսարիատի վրաց-թաթարական (Ազրպէյճանական) մեծամասնութեան հակառուսական գործակցութիւնը։ 12-13 Յունուար 1918-ին Շամխորի մէջ վրաց մենշեւիկները ու թաթար-Ազրպէյճանցի մուսավաթականները զինաթափած են հեռացող քանի մը ռուսական զորամասերու։ Ընդհարումներու ընթացքին սպաննուած են բազմաթիւ ռուս զինուորներ։ Վերջիններէն բռնագրաւուած են 15 հազար հրացան, 70 գնդացիր, 20 հրանոթ։ Հայ ազգային կուսակցութիւնները, ամբողջ հայ ժողովուրդը դէմ էին ռուսական զորքերու հեռանալուն՝ զայն համարելով չափազանց վտանգաւոր Հայաստանի համար։
«Թրքահայաստանի մասին» հրամանագիր (դեկրետ)
Նոյեմբեր-Դեկտեմբեր 1917-ին խորհրդային Ռուսաստանի ժողկոմխորհը սկսած է զբաղուիլ Արեւմտեան Հայաստանի հարցով։ Ազգութիւններու ժողկոմատին առընթեր ստեղծուած «Հայկական գործերու կոմիսարիատի» անդամներ Վառլամ Ավանեսովին, բանաստեղծ Վահան Տերեանին, էսէռ Պռոշ Պռոշեանին եւ դաշնակցական Ռոստոմին (Ստեփան Զորեան) յանձնարարուած է մշակել հրամանագիր (դեկրետ) Արեւմտահայաստանի մասին։ Որոշ խմբագրումներէն ետք 29 Դեկտեմբերին ընդունուած «Թրքահայաստանի մասին» հրամանագրով, Ռուսաստանը ճանչցած է Արեւմտեան Հայաստանի ինքնորոշման իրաւունքը՝ ընդհուպ այդ տարածքին պետութիւն ստեղծելը, եւ այդ նպատակով նախատեսած է հետեւեալ պայմանները.
Յանձնարարագիրով Արեւմտեան Հայաստանի ինքնորոշում տալը պատրանք էր, քանի որ ցեղասպանուած ու հայաթափուած երկրին մէջ ինքնավար պետութիւն ստեղծելը անհնար էր՝ մանաւանդ ռուսական բանակի դուրսբերումէն ետք։ Վահան Տերեանը այդ մասին իր մտավախութիւնը յայտնած է Վ. ԼԵնինին։ Իսկ իրականին պոլշեւիկները ոչ մէկ քայլ չեն արած յանձնարարագիրը կենսագործելու ուղղութեամբ։ Աւելին՝ 3 Մարտ 1918-ին Պրեսթ-Լիտովսկիի մէջ կնքուած պայմանագրով ՝ Լենինի կառավարութիւնը թուրքերուն ձգած է ոչ միայն Արեւմտեան Հայաստանը, այլեւ Կարսի մարզը, որը մինչ այդ Արեւելեան Հայաստանի կազմին մէջն էր։
Յանձնարարագիրին միակ դրական կողմը այն էր, որ խորհրդային Ռուսաստանը ճանչած է հայերու օրինական իրաւունքները Արեւմտեան Հայաստանի նկատմամբ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Յեղափոխութիւններ Ստորոգութիւն:Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւն Ստորոգութիւն:Հայկական ԽՍՀ պատմութիւն
3 Օգոստոս
Տօներ
Ստորոգութիւն:Օգոստոս
Շուշանիկ Պօշնակեան
Շուշանիկ Պօշնակեան, (1888, Պոլիս - 1978, Պոլիս) նկարիչ, ուսուցիչ
Կենսագրութիւն
Ծնած է որպէս հինգերորդ զաւակը՝ իրաւաբան Յակոբ եւ Շուշան Պօշնակեաններու։
1908ին Էսաեանի լրացուցիչը կ՛աւարտէ։ Կը հետեւի Փարիզի Գեղարուեստից Ակադեմին՝ Ecole Des Beaus Arts Peinture, ֆրանսացի վարպետներու մօտ կը կատարելագործէ իր արուեստը։ Առաջին ուսուցիչն է Փանոս Թէրլէմէզեան։
Պոլսոյ Պաքըրգիւղ թաղամասին մէջ ունեցած է իր մասնաւոր աշխատանոցը։ Ուսուցչագործած է Պոլսոյ Ազգային Կեդրոնական Վարժարանի մէջ (1928-1933)։ Բնակչութիւն հաստատած է նաեւ Զուիցերիա, Մարսիլիա յաճախակի այցելելով Պոլիս․․․
Մաս կազմած է ընկերային եւ մշակութային գործունէութիւններուն, Ս․ Փրկիչ Ազգ․ Հիւանդանոցի, Պաքըրգիւղի Աղքատախնամ մարմիններուն։
1970ականներուն բոլորովին հաստատուած է Պոլիս։ Մասնակցած է ցուցահանդէսներուն։ Կը գտնուի իւղաներկ կենդանագիրները, ծովանկարները, բնանկարները ու արեւելեան տեսարանները։
29 Մարտ
29 Մարտ, տարուան 88-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 89-րդ) օրը
Երաժշտութեան Եւ Թատրոնի Թանգարան
Պատմութիւն
Թանգարանը հիմնադրուած է 1899-ին «Երաժշտութեան պատմութեան թանգարան» (շուէտ.՝ Musichistoriska museet) անուանումով: Ցուցադրութեան համար նուէրներու եւ նուիրատուութիւններու միջոցով հաւաքելով մօտ 200 գործիք՝ թանգարանը հանրութեան համար բացուած 1901-ին: 1930-ին թրըսթի ձեւով թանգարանը զուգորդուած է Թագաւորական երաժշտական ակադեմիայի հետ եւ ստացած պետական ֆինանսաւորում: 1981-2010-ականներուն թանգարանը ընդգրկուած է «Ազգային երաժշտական հաւաքածոներ» նոր պետական կառոյցին մէջ եւ անուանուած է «Երաժշտութեան թանգարան», 2010-2014-ականներուն այն անուանուած է «Երաժշտութեան եւ թատրոնի թանգարան» (շուէտ.՝ Musik-och teatermuseet): 2014-2017-ականներու վերանորոգումէն ետք վերակազմաւորուած է: Ժամանակակից անուանումը կը կրէ 2017-էն:
Շէնք
1979-էն թանգարանը կը գտնուի Սթոքհոլմի Sibyllegatan 2 փողոցին վրայ գտնուող նախկին թագաւորական հացափուռի շէնքին մէջ՝ Թագաւորական դրամատիկական թատրոնի հարեւանութեամբ: 17-րդ դարուն կառուցուած շէնքը Սթոքհոլմի ամենահին արդիւնաբերական շէնքն է: 1935-էն այն կը հանդիսանայ ազգային յուշարձան :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երաժշտութիւն Ստորոգութիւն:Սթոքհոլմ
Վիլեամաեօր տէ Կալեկօ
Վիլեամաեօր տէ Կալեկօ ար․ Վիլեամաեօր դէ Գալյէգօ (Villamayor de Gállego), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ,կը մտնէ Սարագոսա նահանգի կազմէն ներս, Արագոն։ Համայնքը կը գտնուի Սարագոսա գաւառի կազմին մէջ։ Տարածքը 93 քկմ։ Բնակչութիւնը 2888 մարդ (ըստ 2010 թուականի մարդահամարի)։ Նահանգի կեդրէն ունի 4 կմ հեռաւորութիւն։
Էմանուէլ Մաքրոն
Էմանուէլ Մաքրոն, տնտեսութեան նախկին նախարար, 39 տարեկան, «Դէպի առաջ» շարժումի հիմնադիր ։ 39 տարեկան Մաքրոն Ֆրանսայի պատմութեան ամէնէն երիտասարդ նախագահն է ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:21 Դեկտեմբերի ծնածներ
Ճոնի Հալիտէյ
Ճոնի Հալիտէյ  (Johnny Halliday, բուն ազգանունը՝ Ժան Ֆիլիփ Սմեթ, Jean-Philippe Smet, ), ֆրանսացի երգիչ։ Ֆրանսական շանսոնի մեծ հսկաներէն մին ։
Կենսագրական գիծեր
Ժան Ֆիլիփ Սմեթ ծնած է 15 Յունիս 1943-ին, Փարիզ։ 9 տարեկանին արդէն իսկ իր պարուհի զարմիկներուն հետ բեմ բարձրացած եւ երգած է :
Ֆրանսահայ երգչուհի եւ դերասանուհի Սիլվի Վարդանի ամուսինն էր։ Ամուսնալուծուելէ ետք Հալիտէյ ամուսնացած է Լեթիսիային հետ։ Երգած է ֆրանսերէն ռոք երաժշտութիւն։ Իսկ 1996-ին Ճոնի ամուսնացա է 21-ամեայ Լեթիսիա Պուտույի հետ, որ մինչեւ իր մահը մնացած է իր կինը:
1957-ին որոշած է, որ ինք կ'ուզէ ռոք էնտ ռոլի երգիչ դառնալ:
1960-ին սկիզբը հրապարակած է իր առաջին երգը` «Ձգէ աղջիկները» (Laisse Les Filles): Անոր կը յաջորդէ «Յիշատակներ, յիշատակներ» (Souvenirs, Souvenirs) երգը, որ հիմնականին մէջ իր առաջին յաջողութիւնը դարձած է:
«Օրոր»ի 16 Հոկտեմբեր 2011-ի թիւին մէջ, Ճոնի Հալիտէյ յայտարարած է, թէ այսուհետեւ  միայն Ժորժ Կառվարենցի գրած ռոքերը պիտի երգէ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երգիչներ Ստորոգութիւն:Դերասաններ Ստորոգութիւն:Դերասաններ ըստ ազգութեան Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի դերասաններ
Էմանուէլ Եսայեան
Էմանուէլ Եսայեան, թատերագիր եւ բանաստեղծ, շրջանաւարտ Վենետկոյ Ռափայէլեան վարժարանէն, որ ժամանակին յարգուած դէմքերէն մէկն է. իր գրած «Հռիփսիմէ» ողբերգութիւնը 1872-ին լոյս կը տեսնէր Կ. Պոլիս Արամեան տպարանէն.
Հայ բարբառին բիւրազացած մաքրութեան վրէժխնդիր մնացած էր. նորութեանց չափազանց հակառա էր. զուարճալի էր երբ Ռուսինեան կը կազմէր նորանոր բառեր. շատերէն մէկը՝ օր. Տիար բառը. Յակոբ Պլեան էֆ. զայն կ’ուզէ տարածել եւ ընդունիլ տալ. ասոր դէմ Եսայեան կ’ըմբոստանայ: Սակայն Պալեան էֆ. Օրթագիւղի թատրոնին մէջ դերասաններուն կը խոստանայ մէկ մէկ օսմանեան ոսկի ամէն անգամ որ «Պարոն»ի փոխարէն «Տիար» գործածեն: Գլխաւոր դերամաններն էին Հրաչեայ եւ Պետրոս Ադամեան, Պալեանի օթեակին մէջ այդ բառը գործածողներուն հաշիւը կը բռնէին: Հրաչեայ երբ առիթը կու գար պարոն ըսելու, կրկին շահելու համար կրկին կ’ արտասանէր տիա՜ր տիա՜ր: Հանդիսականց մէջէն ոտքի կ’ելլէր երիտասարդ մը, ուր բարձրաձայն կը գոչէր.
— Պարո՜ն պարո՜ն:
Այդ երիտասարդը՝ Էմանուէլ Եսայեանն էր: Ան իր Վենետիկի դաստիարական Մխիթարեան մեթոտին հատաւալով, կ’ըսէր կը կը քարոզէր թէ՝ «աշխարհաբարը պէքտ է մաքրել ու ազնիացներ»: Եւ անդրադառնալով նորաձեւութեանց, կը գրէ. «Բաւական են մինչեւ ցարդ մեր մէջ երեւցած նորահնար հայերէն լեզուները յօրինելու անտեղի ջանքերը. մենք ունինք կայն արդէն շատ իսկ կատարեալ. նախ սորվինք զայն. ուսումնամիրենք եւ մշակենք: Խրատ ըլլան մեզ անօգուտ ճգունք Ռուսինեանի եւ այլոց նմանեաց որք անյաջողութեան մատնուեցան, նոյնիսկ ինքեանք հրաժարել պարտաւորուելով՝ ուղիղ զատողութեան հսսանքին առջեւ»:
Եսայեան իր աւագ եղբայրը կ’անուանէ սրապիոն Հէքիմեանը. հոս կ’արտագրեմ Սրապիոն Հեքիմեանի նուիրած նուագէ այն տողերն՝ ուր կը յայտնէ ան ինչ էր համոզումը իր գրչի երկու ընկերնեու մասին, ան կ’երգէ.
«Դու հեյ թատրոնին նախկին ետուր կեանք Պէշիքթեշլեանի ըներ ախոյեան, Իր հանճարով ի վեր քան զնա՝ Ներդաշնակ լեզուաւ լոկ յաղթէր քեզ նա»:
Եսայեան այդ իր տաղանդաւոր երկու ընկերներուն շաւղէն ընթանալով, գրեց իր ողբերգութիւնը «Արշակ-Գնէլ-Օլիմբիա» եռաբանութիւնը: Նոյն ոգւով եւ իր ընկերներուն ազգաշունչ խանդով երգեց իր «Մեծաձորի ներշնչմունք քերթուածները» Սակայն հարկ է ըսել որ թատերական գործին մէջ իր այն երկու երկերուն հաւասար չէ կրցած աշխատիլ:
Երկաթէ Դար
Երկաթէ դար, մարդկութեան պատմութեան ժամանակաշրջան, որ կը բնորոշուի երկաթի օգտագործմամբ, երկաթէ գործիքներու գործածութեամբ։
Պատմութիւն
Հայկական լեռնաշխարհը հարուստ եղած է բազմաթիւ երկաթի հանքավայրերով։ Այդ պատճառով ալ Ուրարտուն եղած է առաջին երկիրներէն, ուր սկսած են օգտագործել երկաթ։
Երկաթէ դարը նախնադարեան հասարակութեան կեանքի նախորդ փուլերու՝ քարէ դարու եւ պրոնզէ դարու համեմատ, խիստ կարճ տեւած է. հիմնական ժամանակագրական սահմանները Ն․Ք․ 9-7-րդ դարերն են, երբ Եւրոպայի եւ Ասիոյ նախնադարեան շատ ցեղեր ունեցած են երկաթի սեփական արտադրութիւն։ Հիմք դրուած է դասակարգային հասարակութեան ու պետութեան։
Որոշ գիտնականներ երկաթէ դարու վերջը Արեւմտեան Եւրոպայի մէջ կը համարեն Ն․Ք․ 1-ին առաջին դարը, երբ ի յայտ եկած են հռոմէական գրաւոր յուշարձանները, որոնք տեղեկութիւններ կը հաղորդեն արեւմտաեւրոպական ցեղերու մասին։ Առաջին երկաթէ առարկաներու հումք ծառայեր է երկնաքարային երկաթը, որմէ պատրաստուած զարդարանքներ գտնուած են Ն․Ք․ 3-րդ հազարամեակի եգիպտական դամբարաններուն մէջ։ Ըստ աւելի հաւանական ենթադրութիւններէն մէկուն՝ հանքային երկաթը առաջին անգամ օգտագործուած է Հայկական լեռնաշխարհի մէջ (Անտիտաւրոս) Ն․Ք․ 15-րդ դարուն։ Ն․Ք․ 11-րդ դարէն Փոքր Ասիոյ, Հարաւային Կովկասի, Հնդկաստանի եւ այլ երկիրներու մէջ լայնօրէն կը տարածուին երկաթէ գործիքներն ու զէնքերը։ Հարաւային Եւրոպայի, Արեւելեան Եւրոպայի, Միջագետքի մէջ երկաթի արտադրութեամբ զբաղուած են Ն․Ք․ 8-7-րդ դարերուն, Ամերիկայի, Աւստրալիոյ եւ Խաղաղ ովկիանոսի շատ կղզիներու մէջ՝ 16-17-րդ դարերուն՝ եւրոպացիներու միջոցով։
Հայաստանի մէջ երկաթի արտադրութեան թուագրման համար առանցքային նշանակութիւն ունին Թեյշեբաինիի մէջ (Կարմիր բլուր) գտնուած դարբնոցային արհեստանոցը եւ Լճաշէնի մէջ պեղուած ձուլարանը (Ն․Ք․ 13-12-րդ դարեր)։ Հայկական լեռնաշխարհին մէջ երկաթի մշակոյթը առաւելաբար զարգացած է ուրարտական ժամանակաշրջանին․ գտնուած են բազմաթիւ երկաթէ առարկաներ (գութանի խոփեր, բրիչի ծայրակալներ, մանգաղներ, մուրճեր, կացիններ, դռներու փականքներու օղակներ, նիզակներու ու նետերու ծայրապանակներ, երկաթէ սուրեր, թերթաւոր զրահներ եւ այլ)։ Երկաթի մշակոյթի զարգացման համար Ուրարտուն ապահովուած էր տեղական հումքով, հարուստ էին Մուշի, Պիթլիսի, Վանի, Ուրմիոյ լիճի շրջակայքի, Աղձնիքի, Բարձր Հայքի եւ այլ վայրերու հանքերը։ 19-րդ դարու վերջին Կարմիր վանքի, Թազաքէնդի, Ռեդկին–լագէրի, Լոռիի մէջ եւ այլուր յայտնաբերուած են Ն․Ք․ Ա. հազարամեակի սկիզբի երկաթէ նիզակներ, դանակներ, սուրեր, որոնց վաղ շրջանի նմուշները ունին պրոնզէ բռնակներ։ Մեծամօրի մէջ, Ն․Ք․ Ա. հազարամեակի սկիզբին վերաբերող շերտերէն գտնուած են հեմատիտէ թիթեղիկներ եւ խարամի կտորներ, որոնց որոշ հատուածներուն մէջ կան հեմատիտէ բիւրեղիկներու խումբեր։ Կ՛ենթադրուի, որ երկաթահումքը բերուած է Հրազդանի եւ Մարմարիկի երկաթահանքերէն։ Խրտանոցի, Աստղի բլուրի, Գոլովինոյի, Լենինականի, Կուրթանի, Ջարխեջի, Նոյեմբերեանի, Շամշադինի ու շատ այլ վայրերու հին դամբարաններուն մէջ գտնուած են Ն․Ք․ 8-7-րդ դարերու մեծ քանակութեամբ երկաթէ առարկաներ։
Երկաթէ գործիքները բնութեան դէմ պայքարելու, արտադրողական ուժերու եւ արտադրական յարաբերութիւններու զարգացման լայն կարելիութիւններ ընձեռեցին։ Երկաթը մեծ դեր ունեցաւ նաեւ ռազմական գործին մէջ, քարէ եւ պրոնզէ զէնքերը հետզհետէ դուրս եկան ասպարէզէն։ Աշխատանքի արտադրողականութեան բարձրացման շնորհիւ աւելցաւ մթերքներու արտադրութիւնը, որ իր հերթին նախադրեալներ ստեղծեց մարդու կողմէ մարդու շահագործման համար։ Աստիճանաբար վերացան ցեղային միութիւնները, յստակացաւ դասակարգային շերտաւորումը, արտադրութեան միջոցները դարձան մասնաւոր սեփականութիւն, անջատուեցաւ ցեղային աւագանին, միջցեղային կռիւները անխուսափելի դարձան։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Պատմութիւն
Սթամպուլի Հրանդ Տինքի Անուան Հայ Երեխաներու Դպրոց
Դպրոցի Կարգավիճակը
Դպրոցի հատկացուցած վկայականով աշակերտները իրենց ուսումը կրնան շարունակել Հայաստանի մէջ։ Հրանդ Տինքի անունով միակ հայկական դպրոցն է, ուր նաեւ կրնան սորվիլ արեւելահայերէն։
Նիւթական Միջոցները
Հրանդ Տինքի սպանութենէն ետք Մարդու Իրաւունքներու Եւրոպական Դատարանի վճիռով Թուրքիոյ կառաւարութիւնը փոխ-հատուցում վճառեց Տինքի արեան, որ ան նուիրեց այս դպրոցին։ Այժմ դպրոցին նիւթապէս օգտակար կը դառնան որոշ բարերարներ, ինչպէս նաեւ ամսական $60 տոլար կը վճարեն աշակերտներուն ծնողները։
Ուսուցիչները եւ Աշակերտները
Դպրոցին մէջ կը սորվին Հայաստանէն Թուրքիա տեղափոխուած եւ այդ երկրին մէջ ապօրինի ապրող հայերու զաւակները։ Ուսուցիչները եւս Հայաստանէն Թուրքիա տեղափոխուած մասնագետներ են։ Դպրոցի տնօրէնն է պոլսահայու հետ ամուսնացած նախկին հայաստանցի Հերիքնազ Աւագեանը։ Դպրոցը հիմնադրելու ժամանակ ան եղած է միակ մասնագէտը՝ դասաւանդելով հայերէն լեզու եւ գրականութիւն։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայկական սփիւռքի կրթօջախներ
Վիլյար տէ Լոս Նաւարոս
Վիլյար տէ Լոս Նաւարոս ար․ Վիլար տե լոս Նավառոս (Villar de los Navarros), քաղաք եւ համայնք Սպանիայի մէջ, կը մտնէ Սարագոսա պրովինցիայի կազմին մէջ, Արագոն։ Համայնքը կը գտնուի Կամպո-դե-Դարոկա գաւառի կազմին մէջ։ Տարածքը 93 քկմ։ Բնակչութիւնը 2888 մարդ (ըստ 2010 թուականի մարդահամարի)։ Պրովինցիայի ադմինիստրացիայէն ունի 4 կմ հեռաւորութիւն։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Հայկական Յակինթ
Հայկական Յակինթ, յակինթներու մէջ ամէնէն ընտիրը։ Միացեալ Նահանգներու մէջ ծաղիկներու հունտեր եւ կոճղէզներ ծախող ընկերութիւններու կողմէ կատարուած յայտարարութիւններու մէջ կը շեշտուի Armenian hyacinth (հայկական յակինթ) անունը, իբրեւ ամենաընտիրը յակինթներու բազմազան տեսակներուն մէջ։
Տարօն
Տարօն, գաւառ Մեծ Հայքի Տուրուբերան նահանգի կազմին մէջ ,
Պատմութիւն
Ք.ա. IX-VI դդ. Տարօնը եղած է Հայկական լեռնաշխարհի կազմաւորուած առաջին միասնական պետութեանը՝ Ուրարտուի կարեւոր գաւառներէն մէկը, առաջնակարգ դեր խաղացած է անոր տնտեսական, քաղաքական եւ յատկապէս կրօնամշակութային կեանքին մէջ։ Կրօնական աւանդոյթի ուժով, 301–ին քրիստոնէութիւնը պետական կրօն ճանչցած հայ ժողովուրդը մկրտուած է Տարօնի հնամենի սրբատեղիներու մէջ։ Տրդատ Գ. թագաւորի զօրքերը՝ մարտերու ընթացքին, տեւական ընկճած են Տարօնի ընդդիմադիր ուժերը, կործանած հեթանոսական սրբարանները եւ անոնց տեղը հիմնած եկեղեցիներ։ Արքունի հրովարտակով Վահունի քրմապետական տան տիրոյթները տրուած են Գրիգոր Լուսաւորիչի հայրապետ տոհմին, իսկ Սլկունեաց տիրութիւնները՝ Մամիկոնեաններու տոհմի սպարապետական ճիւղին։
V-VI դդ. Տարօնը եղած է Սասանեան Պարսկաստանի դէմ հայ ազատագրական շարժման հզօր կեդրոն։ Այդ պայքարի ընթացքին Մամիկոնեան իշխանները յաճախ սատարած են Բիւզանդական կայսրութեան, եւ Տարօնը եղած է արիւնալի պատերազմաբեմ։ VI-VIII դդ. Մամիկոնեանները Տարօնին միացուցած են մերձակայ Խոյթը, Սասունը եւ այլ գաւառներ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Տուրուբերան նահանգի գաւառներ Ստորոգութիւն:Տարօն
30 (թիւ)
30 (երեսուն) զոյգ երկնիշ բնական թիւ մըն է, 29 եւ 31 պարզ թիւերու միջեւ
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:30
Մանէ Թանտիլեան
Մանէ Վանյայի Թանտիլեան (կամ՝ Մանե Թանդիլյան, ծնած 3 Ապրիլ, 1978) Հայ հնագէտ եւ քաղաքական գործիչ, Հայաստանի Ազգային Ժողովի անդամ եւ նախկին Նախարար Աշխատանքի եւ Ընկերային Հարցերու Նախարարութեան 12 Մայիս, 2018 թուականէն մինչեւ հրաժարականը յանձնելը՝ 14 Նոյեբեր, 2018 թուականին:
Քաղաքական ասպարեզ
15 Դեկտեմբեր, 2015 թուականին ի վեր ան անդամ է Լուսաւոր Հայաստան կուսակցութեան, եւ ստանցնեց կուսակցութեան խորհուրդի գարտուղարական դերը 22 Դեկտեմբեր 2017 թուականին:
2017ի Ազգային Ժողովի ընտրութիւններուն ընտրուեցաւ իբր անդամ, Ելք կուսակցութիւններու դաշնութեան թեկնածութեամբ:
11 Մայիս 2018 թուականին, Դաւշեայ Յեղափոխութենէն ետք, ան նշանակուեցաւ Հայաստանի Հանրապետութեան Աշխատանքի եւ Ընկերային Հարցերու Նախարար:
12 Յունիս 2018 թուականին, դէմ կողմնորոշուելով կառավարութեան կողմէ կուտակային կենսաթոշակային համակարգի պարտադիր բաղադրիչի ներդրմանը, կը հրաժարի նախարարութեան պաշտօնէն, սակայն Վարչապետ Նիկոլ Փաշինեան կը մերժէ իր հրաժարականը 21 Յունիսին եւ ան կը շարունակէ գործել իբր նախարար:
14 Նոյեմբեր 2018 թուականին դարձեալ հրաժարականը կը ներկայացնէ մասնակցելու համար 9 Դեկտեմբեր 2018 թուականի ազգային ժողովի ընրութիւններուն իբր թեկնածու: Ան կ'ընտրուի Ազգային Ժողովի անդամ:
Զարուհի Փէշտիմալճեան Արշակունի
Զարուհի Փէշտիմալճեան Արշակունի, (1888, Պոլիս - 1983, Պոլիս) ուսուցիչ, ազգային գործիչ։
Կենսագրութիւն
Ուսումը ստացած է նախ Սամաթիոյ Նունեան-Վարդուհեան, յետոյ Պէզազեան եւ ապա Ֆրանսացի մայրապետներու Assomption վարժարաններուն մէջ։ Կ՛աւարտէ Էսաեան ի Լրացուցիչը։
1910ին Ազգանուէր Հայուհեաց Միութիւնը զինքը կը ղրկէ գաւառ, Զէյթուն ի շրջանի կրթական գործը կազմակերպելու համար։ Տէօրթեօլ ի աղջկանց վարժարանին տեսչութեան կը կոչուի։ 1916ին տեղւոյն բնակչութեան հետ կը տեղահանուի, կ՛երթայ Հալէպ։ Յառաջիկային Պոլիս վերադառնալով ուսուցչութեան կը կոչուի Օրթագիւղի Աղջկանց Որբանոցին մէջ։ Երէք տարի յետոյ կը մեկնի Ատանա, կը վարէ Տէօրթեօլի Հայ աղջկանց վարժարաններու ընդհանուր տեսչութիւնը, ֆրանսերէնի դասեր կ՛աւանդէ նաեւ Հ․Բ․Ը․ Միութեան Քէլէկեան մանչերու որբանոցին մէջ։
Մահացած է Պոլսոյ Ս․ Փրկիչ Ազգ․ Հիւանդանոց ը։
Տե՛ս նաեւ
https://www.houshamadyan.org/arm/mapottomanempire/adanavilayet/dortyol/dortyoleducationandsport/dortyolschools.html
Սեւան Տէյիրմենճեան
Սեւան Տէյիրմենճեան ­ծնած է Պոլիս: Բանասիրական գիտութիւններու թեկնածու: Ուսուցիչ «Հրանդ Տինք» հիմնարկի եւ «Քատիր Հաս» համալսարանի մէջ։ Պոլսահայ մամուլի խմբագիր եւ աշխատակից, հրապարակիչ:
Կենսագրութիւն
­Ծնած է Պոլիս, ուր ստացած է իր սկզբնական ու միջնակարգ կրթութիւնը՝ Հինդլեան եւ Կեդրոնական վարժարաններուն մէջ։ Բարձրագոյն կրթութիւնը շարունակած է Հայաստանի մէջ, աւարտելով Երեւանի պետական համալսարանի հայկական բանասիրութեան բաժինը, «Մեհեան» եւ «Նաւասարդ» հանդէսներուն նուիրուած իր աւարտաճառով։ Նոյն հաստատութենէն ստացած է նաեւ յետբարձրագոյն կրթութիւնը՝ իր ատենախօսութիւնը պաշտպանելով Անդրանիկ Ծառուկեանի մասին եւ ստանալով բանասիրական գիտութիւններու թեկնածուի կոչում։
Սեւան Տէյիրմենճեան եղած է Հայաստան ուսանած առաջին երիտասարդը, որու ուսանողութիւնը պաշտօնապէս ճանչցուած է եւ վկայականն ալ վաւերացուած Թուրքիոյ պատկան մարմիններուն կողմէ։ Այս իմաստով ան եղած է կարապետ մը. իր թելադրանքով ու օժանդակութեամբ աւելի ուշ բազմաթիւ երիտասարդներ իրենց կրթութիւնը շարունակած են Հայաստանի կրթական հաստատութիւններուն մէջ։ 2005-ին վերադարձած է Պոլիս։
Սեւան Տէյիրմենճեան որպէս հայկական բաժնի խմբագիր կը պաշտօնավարէ «Արաս» հրատարակչատան մէջ։ Ցարդ հրատարակած ու խմբագրած է Զապէլ Եսայեանի (Գրիգոր Պըլտեանի հետ), Եղիա Տէմիրճիպաշեանի (Ս. Դւոյեանի հետ), Երուխանի, Ռուբէն Զարդարեանի, Վահան Թէքէեանի, Միսաք Գոչունեանի եւ դասական այլ հեղինակներու մամլոյ մէջ ցրուած, առանձին հատորով մը չհրատարակուած գրական գործերը, յօդուածները։
Ներկայիս Կարօ Փայլան ի խորհրդատուն է:
Ուսուցչական ասպարէզ
Սեւան Տէյիրմենճեան որպէս ուսուցիչ կը պաշօնավարէ «Հրանդ Տինք» հիմնարկի եւ «Քատիր Հաս» համալսարաններուն մէջ, հայերէն ուսուցանելով բոլոր այն այլազգիներուն, որոնք ակադեմական կամ այլ նպատակներով կ՚ուզեն սորվիլ մեր մայրենին։ Շրջան մը իբրեւ հայերէնի ու գրականութեան ուսուցիչ պաշտօնավարած է նաեւ Բանկալթիի Մխիթարեան վարժարանին մէջ, ուրկէ սակայն վտարուած է՝ իր քաղաքական գաղափարներուն եւ «Ակօս»ի մէջ գրառած յօդուածներուն պատճառով։
Մամուլի աշխատակից եւ թարգմանութիւններ
Սեւան Տէյիրմենճեան 1990-ականներու սկիզբէն ի վեր կ՚աշխատակցի պոլսահայ մամուլին՝ գրական, քաղաքական ու հանրային նիւթերու շուրջ յօդուածներ ստորագրելով, հարցազրոյցներ վարելով «Ակօս»ի համար։ Մաս կը կազմէ «Բագին»ի խմբագրական խորհուրդին։ Անցեալին եղած է նաեւ աշխատակիցը «Ժամանակ» եւ «Նոր Մարմարա» օրաթերթերուն։
Առիթ ըլլալու պարագային, կը մասնակցի գրական, լեզուական, կրթական գիտաժողովներու կամ հաւաքներու, կը սարքէ բանախօսութիւններ՝ ծանօթացնելով հայ գրականութիւնը օտար շրջանակներու։ Կը կատարէ թարգմանութիւններ՝ հայերէնէ թրքերէնի եւ հակառակը։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Թրքահայ թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Պոլսահայ խմբագիր Ստորոգութիւն:Հայաստանի Պետական Համալսարանաւարտներ
Պաղտասար Արզումանեան
Պաղտասար Արզումանեան, ճարտարապետ եւ շինարար։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Սիւնիքի մարզի Մուծք գիւղը։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի դպրոցին մէջ եւ ապա ընդունուած Երեւանի Ա. Թամանեանի անուան շինարարական կաճառ, ուրկէ շրջանաւարտ ըլլալէ ետք անցած է աշխատանքի «Թիւ 3» ճարտարապետական արուեստանոցէն ներս, ղեկավարութեամբ յայտնի ճարտարապետներ Միքայէլ Մազմանեանի եւ Յովհաննէս Մարգարեանի:
Արզումանեան 1938 թուականին ընդունուած է Երեւանի ընդհանուր արուեստից ուսումնարանի շինարարական բաժինը, սակայն ուսումը չաւարտած զօրակոչուած է բանակ եւ մասնակցած Հայրենական մեծ պատերազմին՝ իբրեւ հրետանիի վաշտի եւ մարտկոցի հրամանատար։ Զօրացրուած է 1946 թուականին եւ շարունակած իր ուսումը:
Աւարտելէ ժամանակ մը ետք՝ 1958-ին Արզումանեան եղած է նորաստեղծ Երեւան Նախագիծ հիմնարկի ճարտարապետական արուեստանոցի ղեկավարի պաշտօնատար, իսկ 1978-ին նոյն հաստատութեան «Մոմիկ» ստեղծագործական խումբի ղեկավար:
Ճարտարապետական գործունէութիւն
Արզումանեանի ճարտարապետական գործունէութիւնը սկիզբ առած է 1950-ին. ճարտարապետը Յովհաննէս Մարգարեանի հետ միասին նախագծած է Կիրովական քաղաքի «Գուգարք» հիւրանոցը։
1968 թուականին անոր նախագիծերով շինուած է «Էրեբունի» թանգարանը:
Ան մեծ ներդրում ունեցած է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի նոր ճարտարապետական կոթողներու նախագծման եւ շինութեան մէջ:
Արզումանեան շէնքերու եւ կառոյցներու կողքին զբաղուած է կոթողներու շինութեամբ, անոր յայտնի գործերէն են Մեսրոպեան ոսկի այբուբենը, ոսկի մեծ խաչքարը, Մայր Տաճարի մանրակերտը եւ այլն: Ան ձեւաւորած եւ պատրաստած է կաթողիկոսական պարգեւներ, լանջախաչեր, գաւազաններ, ինչպէս նաեւ գիրքեր:
Յայտնի Մեսրոպ Մաշտոցի դամբարանը գործն է Արզումանեանի. անոր գործերէն են Նոր Նորք թաղամասի Ս. Սարգիս եկեղեցին, Սպիտակի Ս. Յարութիւն եկեղեցին, Գիւմրիի Ս. Յակոբ եկեղեցին, Սեւանի Վազգէնեան դպրեվանքի Ս. Յակոբ մատուռը, Երեւանի Ս. Երրորդութիւն եկեղեցին եւ այլն:
Շքանշաններ եւ կոչում
Արզումանեան արժանացած է՝
Շուշան Կարապետեան
Անոր Դոկտորի թեզը վերնագրուած էր՝ «Ինչպէ՞ս Կրնամ Սորվեցնել Կոտրտած Հայերէնս՝ Զաւակներուս» (անգլ.՝ "How Do I Teach My Kids My Broken Armenian?": A Study of Eastern Armenian Heritage Language Speakers in Los Angeles):
Հայկական Մուֆլոն
Հայկական Մուֆլոն կամ Անդրկովկասեան Լեռնային Ոչխար, (Ovis orientalis gmelinii, ), , սնամէջ եղջիւրաւորներու ընտանիքի վայրի ոչխար։
Սպի (ֆիլմ, 2014)
Սպի (The Cut), յայտնի գերմանաբնակ թուրք ռեժիսոր Ֆաթիհ Աքընի ֆիլմ, նուիրուած է Հայոց Ցեղասպանութեան, նկարահանուած է 2014 թուականին։
Հայկական Մուֆլոն
Աւանդական տեսակ է, ունի սահմանափակ տարածում։ Մինչեւ 20-րդ դարու սկիզբը տարածուած շրջանն եղած է Հայկական լեռնաշղթայէն մինչեւ Արագածի ստորոտները։ Այժմ կը գտնուի անհետացման վտանգի եզրին։ Հատ-հատ, ո՛չ մեծ խումբերով, կը հանդիպին Վայոց ձորի եւ Սիւնիքի մարզերուն մէջ, Խոսրովի անտառ արգելոցին մէձ։ Գրանցուած է ՀՀ Կարմիր գիրքին մէջ։
Սպի (ֆիլմ, 2014)
Սիւժէ
Այս ֆիլմը հայկական Ցեղասպանութեան մասին է։
1915 թուականին Մարտինի մէջ կը սկսին դէպքերը։ Գիշեր մը օսմանեան զինուորներ քաղաքի բոլոր հայ այրերը կը հաւաքեն ու անոնց հետ միասին իր ընտանիքէն կը փրցնեն նաեւ դարբին Նազարէթ Մանուկեան անունով գլխաւոր հերոսը, որուն ոդիսականը կը սկսի գաղթի ճամբուն վրայ։ Նազարէթ երկուորեակ երկու աղջիկներու՝ Արսինէի ու Լուսինէի, հայրն էր. կինը՝ Ռաքէլ ու աղջիկները, ամբողջ ընտանիքին հետ միասին կը քշուին դէպի Տէր Զօրի անապատը, հազարաւոր տեղահանուածներու հետ միասին։ Ժապաւէնին առաջին հատուածը շատ ազդու տեսարաններ ունի. գլխաւոր հերոսին անոր հետ միասին ձերբակալուած մարտինցիներու տառապալից օրերու ծանր ապրումները, սպանութեան դրուագը, երբ իր բոլոր ընկերները վայրագօրէն կը գլխատուին, սակայն իր ոճրագործին ձեռքը չ՛երթար սպաննելու զինք։ Նազարէթ Մանուկեան ծանրօրէն կը վիրաւորուի, բայց կը փրկուի իր դահիճին՝ Մեհմետի կողմէ, որ մարդասիրական մօտեցումով զինք կը հանէ այդ վայրէն։ Մանուկեանին ձայնալարերը կը վնասուին ու այլեւս չի կրնար խօսիլ, բայց ան ապրելու եւ ընտանիքը գտնելու մեծ վճռակամութեամբ կը բռնէ տարագրութեան ու որոնումի ճամբան։ :
Հայկական Մուֆլոն
Արտաքին Կազմուածք
Արուներու մարմինի երկարութիւնը 130-135 սմ է, մաքիներինը՝ 105-120 սմ, մնդաւի (այսինքն ուս) բարձրութիւնը համապատասխանաբար՝ 85-90 եւ 70-80 սմ, կշիռքով՝  50-60 եւ 35-45 գկ։ Արուները օժտուած են խոշոր եղջիւրներով որոնք երկարելով դէպի մնդաւ կը դառնան գալարուած օղակաձեւ եղջիւրիներ։ Մաքիները հիմնականօրէն անեղջիւր են։ Մայրերն առաջին ծննդաբերութեան կ՝ ունենան մէկ, յետագային՝ զոյգ գառնուկներ։
Շատ հաւանական է, որ Հայկական Մուֆլոն եղած է ընտանի ոչխարի նախնիքը։ Ընտանի ոչխարին հետ  խառնասերումը  կու տայ առողջ բեղմնաւոր ձագ, որ կ՝ ապրի 12-14 տարի։
Սպի (ֆիլմ, 2014)
Ֆիլմի փրեմիերան (առաջին ներկայացումը) տարբեր երկիրներու մէջ
«Սպի» ֆիլմի առաջին փրեմիերան տեղի ունեցած է 2014 թուականի Օգոստոս 31-ին, Իտալիոյ Վենետիկի ֆիլմերու փառատօնի ընթացքին։
Հայկական Մուֆլոն
Տարածում
Տարածուած են Հայկական լեռնաշխարհին մէջ՝ Հայաստանի եւ Իրանի մէջ: Մուֆլոններ կան նաեւ Կիպրոս, Քորսիքա եւ Սարտինիա կղզիներուն մէջ, սակայն պարզուած չէ թէ անոնք վայրենացած ոչխարներ են, կամ իրական մուֆլոններ: Էտեմիկ տեսակ է, ունի սահմանափակ տարածում: Մինչեւ 20-րդ դարու սկիզբը տարածուածութեան շրջանը ընդգրկուած է Հայկական լեռնաշխարհէն մինչեւ Արագածի ստորոտները: Տարածուած է նաեւ Նախիջեւանի եւ Հիւսիսարեւմտեան Իրանի մէջ: Այժմ կանգնած է անհետացման վտանգի եզրին: Առանձնեակները ոչ մեծ խումբերով (մինչեւ 7-8 գլուխ) կը հանդիպին Վայոց ձորի եւ Սիւնիքի մարզերուն մէջ, Խոսրովի անտառ արգելոցին մէջ:
Սպի (ֆիլմ, 2014)
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:2014 ֆիլմեր Ստորոգութիւն:Ֆիլմեր Հայոց ցեղասպանութեան մասին
Հայկական Մուֆլոն
Տարածում
Կ'ապրի լեռնային չոր տափաստաններուն մէջ, գիհիի, նշենիի եւ այլ չորասէր բուսականութեան առկայութեամբ (Ուրծի լեռնաշղթայ), ենթալպիան եւ ալպիական մարգագետիններու մէջ (Վայոց ձոր եւ Սիւնիք): Կը գերադասեն կիրճերու, ժայռաբեկորներու եւ նման այլ տեղամասերու հետ համակցուած բաց պիոթոպներ 1000-3000 մեթր բարձրութիւններու վրայ:
Հայաստանի մէջ մուֆլոնը կ'ապրի մշտապէս՝ ձմրան չքոչելով, իսկ տարուան տաք եղանակներուն կը դիտուի արուներու ներհոսք Նախիջեւանի կողմէ: Մուֆլոնը պարբերաբար կը կատարէ ուղղահայեաց գաղթեր. ձմրան՝ դէպի նախալեռներ, ամրան՝ դէպի բարձունքներ:
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Երկսմբակաւորներ
Տարօն (անձնանուն)
Տարօն, հայկական արական նորայայտ անուն։ Հաւանաբար, կը սերէ Մեծ Հայքի Տաւրուբերան նահանգի Տարօն (Տաւրոն) գաւառի անունէն: Հայաստանի աշխարհագրական անուններով կան նաեւ այլ անձնանուններ՝ Մասիս, Սեւան, Սասուն, Արարատ, Արաքս եւ այլն:
Տարօն տեղանունը որպէս գրական մականուն գործածած է հայ խորհրդային բանաստեղծ, արձակագիր Սողոմոն Տարօնցին (իսկական ազգանունը՝ Մովսէսեան, 1905-71)
Կապանի Ժամանակակից Արուեստի Թանգարան
Կապանի ժամանակակից արուեստի թանգարան, կը հանդիսանայ Երեւանի ժամանակակից արուեստի թանգարանի մասնաճիւղ, հիմնադրուած է 1990-ին, ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ Հենրիկ Իգիթեանի նախաձեռնութեամբ եւ տեղական իշխանութիւններու աջակցութեամբ։
Ցուցադրութիւն
Թանգարանին մէջ կը ցուցադրուին գեղանկարիչներու, քանդակագործներու, գրաֆիկներու եւ դեկորատիւ կիրառական արուեստի վարպետներու աշխատանքները։
Բացի կապանցիներէն թանգարան կ՚այցելեն պատուաւոր հիւրեր գրեթէ բոլոր երկիրներէն։ Եղած են պատուիրակութիւններ Գերմանիայէն, Պելառուսիայէն, Ռուսաստանէն, Կլենտելէն։ «Վորլդ Վիժն Հայաստանի»-ի աջակցութեամբ տարածքային զարգացման ծրագրի շրջանակներուն մէջ կը կազմակերպուին մանկական ցուցահանդէսներ եւ գեղանկարիչ Ռ. Կամոյեանի անհատական ցուցահանդէսը։ 2013-ին կազմակերպուած է Կապանի նկարիչներու խմբակային ցուցահանդէս «Աշուն-2013» խորագիրով եւ տպագրուած է գիրք։ Կապան քաղաքի տօնի առթիւ կազմակերպուած է գեղանկարչական աշխատանքներու ցուցահանդէս։ 2014-ին կազմակերպուած է Կապանի 4 նկարիչներու խմբակային ցուցահանդէս, հեղինակներ՝ Բորիկ Մինասեան, Լ. Առաքելեան, Ա. Աբրահամեան, Նարեկ Մինասեան։ 9 Ապրիլ 2015-ին բացուած է ցուցահանդէս «Կը յիշեմ եւ կը պահանջեմ» խորագիրով՝ նուիրուած Հայոց Մեծ Եղեռնի 100-ամեակին։ 16 Ապրիլին թանգարանային գիշեր միջոցառում, 18 Ապրիլն՝ թանգարանային միջազգային օրուայ առթիւ մշտական ցուցադրութիւն եւ դասախօսութիւն Բ. Մինասեանի կողմէ «Հայ նկարիչներու անդրադարձը Մեծ Եղեռնին »  ։
Թանգարանին մէջ իրենց փորձը կը կատարեն արուեստի պետական քոլեջի ուսանողները, արուեստի եւ գեղարուեստի դպրոցներու սաները։
Միջոցառումներ
Բացի մշտական ցուցադրութենէն, թանգարանին մէջ կը կազմակերպուին Կապանի նկարիչներու անհատական եւ խմբակային ցուցահանդէսներ (Արմինէ եւ Սարօ Կալենցներ, Ռուդոլֆ Խաչատրեան, Ռոբերտ եւ Հենրի Էլիբեկեաններ, Անատոլի եւ Ալեքսանդր Գրիգորեաններ, Յովհաննէս Զարդարեան, Սարգիս Համալբաշեան, Արարատ Սարգսեան, Աշոտ Բայանդուր, Լեւոն Թոքմաճեան, Էդիկ Վարդանեան, Վրոյր Գալստեան, Արամ Իսաբեկեան, Ռաֆֆի եւ Ռուբէն Ադալեաններ, Վարուժան Վարդանեան եւ այլն), մշակութային բազմաբնոյթ միջոցառումներ։ OBCE –ի Կապանի գրասենեակի հետ միասին կազմակերպուած են Կապանի նկարիչներու խմբակային ցուցահանդէս եւ տպագրուած գիրք։
Հասցէ
Թանգարանը կը գտնուի Սիւնիքի մարզի Կապան քաղաքի Ռոմանոս Մելիքեան փողոցի թիւ 8 հասցէով։
Վիթորիա Աղանուր
Աղանուր Վիթորիա Բոմբիլի «Vittoria Aganoor», բանաստեղծուհի,
Ծնած է Բատուա, իտալահայ Աղանուրեան վաղեմի ազգատոհմէն, որուն նախնիք Պարսկաստանի Նոր Ջուղա քաղաքէն գաղթած են Հնդկաստան եւ անկից Վենետիկ (Տե՛ս Ալիշանի «Հայ-Վենետ»ի Յառաջաբանը էջ Ժ ծանօթութիւնը), Վիթորիա ծնած է իտալիա, կրթուած հոն անտեղեակ մայրենի լեզուին, սկսաւ գրել իտալերէն լեզուով, իր հայրը Եդուարդ Աղանուր Իտալիա գաղթելով ամուսնացած է ճոզէֆինա իտալուհւոյն հետ: Ուսուցիչները եղած են երկու նշանաւոր իտալացի քերթողներ: 1875-ին երբ իր անդրանիկ քերթուածով երեւցաւ Աղանուր, յայտնութիւն մը դարձաւ: Հեղինակած է «Legenda Etcrna» քերթուածներու գոհար հատորը, զոր Հ. Արսէն Ղազիկեան Հաւիտենական գրոյց վերնագրով աշխարհաբարի թարգմանեց եւ հրատարակեց 1905-ին: 1896-ին գրաբար լեզուով թարգմանած էր արդէն «Լռութիւնը» քերթուածը. Հ. Ղազիկեանի կը պարտինք Աղանուրի բազմաթիւ քերթուածներու հայերէն թարգմանութիւնը, հրատարակուած Տարեցոյցներու եւ թերթերու մէջ:
Աղանուր իր քերթուածներուն մէջ կը յայտնէ հայուհի մը ըլլալը. Կը զգար նաեւ ճակատագրին դառնութիւնը: Ատանայի որբերուն ի նպաստ հրատարակելի Գեղունիին մէջ գործուած վայրագութեան դէմ պիտի պոռթկար, բայց վաղահաս մահը հազիւ ժամանակ տուաւ բաց քարդով մը մասնակից ըլլալու իր ազգին մեծ սուգին (Տե'ս 1910-ին հրատարակուած «Գեղունի»ն:) Աղանուրի մահը (1910) ողբաց իտալական մամուլը, իսկ ամուսինը Բոմբիլի, անձնասպան եղաւ չդիմանալով իր սիրելի կնոջ մահուան առթած ցաւին:
Greatest Hits... So Far!!!
Greatest Hits… So Far!!!, ամերիկացի երգչուհի P!nk-ի երգերու առաջին հաւաքածուն, թողարկուած 12 Նոյեմբեր 2010-ին, LaFace լէյպլով:
Երգեր
Հաջորդ երգը «Fuckin' Perfect»-ը դարձաւ, որ թողարկուած է 14 Դեկտեմբեր 2010-ին: Hot 100 շարքին մէջ ստեղծագործութիւնը գրաւած է երրորդ տեղը: 2011 թուականին MTV VMA հեռուստաընկերութեան, տեսահոլովակը մասնակցած է «լաւագոյն ուղերձ-տեսահոլովակ» (Best Video with a Message) մրցանակաբաշխութեան, բայց Լետի Կակայի «Born This Way» երգը յաղթող ճանչուեցաւ:
Սթան Լի
Սթան Լի (Stan Lee, իսկական անունը՝ Սթէնլի Մարթին Լիպըր, ), ամերիկացի գրող, դերասան, արտադրող, հաղորդավար, քոմիքներու հեղինակ, Marvel Comics կազմակերպութեան նախկին տնօրեն։
Կենսագրութիւն
Յայտնի դառնալուն համար Սթանը օգնած են՝ Ռոպի Սոլոմոնը (Սթանի հորեղբայրը), Timely Comics ամսագրի խմբագիր Ճոյ Սայմընը, քոմիքներու հեղինակ Մարթին Կուտմանը եւ այլք։
Որոշ յայտնի նկարիչներու հետ համագործակցելով (որոնցմէ ամենայայտնիները Ճէք Քեորպին եւ Սթիւ Տիթքոն են), Սթան ստեղծած է այնպիսի յայտնի քոմիքներու հերոսներ, ինչպիսիք են՝ Սարդ մարդը, Երկաթեայ մարդը, Հալքը եւ այլ կերպարներ։
Սթանն ունէր սեփական ալիքը YouTube ընկերային կայքին մէջ, որուն անունն էր «Հերոսներու աշխարհը» (World of Heroes):
2018 թուականի Նոյեմբերի 12-ին մահացած է :
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:1922 ծնունդներ Ստորոգութիւն:28 Դեկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:2018 մահեր Ստորոգութիւն:12 Նոյեմբերի մահացածներ
Անթուն Խանճի
Հայր Անթուն Խանճի,, բնիկ Հալէպցի, ուսումը առած է Զմմառի վանքը, հաստատուած է Պէյրութ եւ եղած՝ Պէյրութի կաթողիկէ համայնքի ժողովրդապետ երկար ժամանակ: Գրած է արաբերէն լեզուով Թարիխ էլ էրմեն (Հայոց Պատմութիւն), հրատարակուած Երուսաղէմ 1868֊ին, տպարան Սէն Սեբիւլքրը, Անթուն Խանճի մեռաւ շուրջ 1880-ին ։
Պօղոս Գարագօչեան
'''Պօղոս եպս. Գարագօչեան''' (1731, Կեսարիա - 1825), հայ եպիսկոպոս։
Կենսագրութիւն
Զաքարիա Պատրիարք Կազգուանցիի ձեռնասունն էր ինք եւ անոր հսկողութեան ներէեւ մարզուեցաւ իր երիտասարդութեան ներքեւ մարզուեցաւ իր երտասարդութիւնը եւ խիստ կրօնասիրութիւնը։
Կեսարացի Հայերը հարիւր տարուան շրջանին՝ Պոլիսոյ մէջ ունեցած են առ հասարակ առեւտրական եւ կրօնական խնդիրներու համար առաջնակարգ դիրք եւ ազդեցութիւն իրենց տոկուն բնաւորութեան, գործունէութեան եկեղեցասիրութեան պատճառաւ։
1787-ին Գարագօչեան Սրբազան կոչուած էր Պրուսայի առաջնորդութեան՝ Սամուէլ Երզնկացի եպիսկոպոսի տեղ․ հոն սկսած է եկեղեցական եւ ուսումնական նորոգող գործերու։ Նախ շինած է Պրուսայի ընդարձակ եկեղեցին եւ Պօղոսեան վարժարանը։
1794-ին Գարագօչի ձեռնտուութեամբ հիմնովին կ՛ընդարձակուի եկեղեցին որուն յիշատակարանն էր ՝
Այս եկեղեցին 1863-ին կ՛այրի եւ Գէորգ Ա․ Ե․ (ետք Կաթողիկոս) կը շինէ արդի եկեղեցին եւ կը վերաշինէ Պօղոսեան վարժարանն ալ, որուն անոււնն ալ կը փոխէ Գէորգեան վարժարանի։
Ստէպ հրաժարած է առաջնորդութենէն եւ նորէն ընդունած․ այս հրաժարումի միջոցներուն է, որ անդամ մը ընտրուեցաւ Առաջնորդ Արմաշի եւ Նիկոմիդիոյ, բայց Պրուսացիք չուզելով զատուիլ անկէ՝ ականջ չդրաւ անոնց թախանձանքին, չուզեց դառնալ Պրուսա, մինչեւ որ կուսակալ փաշան միջնորդելով յաջողեցաւ հոն բերել զինքը պատրիարքական շուքով։ Պոլիսէն բերել տուաւ վարժապետներէ ծաղկեցուց Արմաշի, նիկոմիդիոյ եւ Պրուսայի մէջ հայ լեզուն, եւ Բ․ Դրան մեծամեծներուն եւ փաշաներուն հանդէպ մեծարելի դիրք ունենալով, հեղինակօրէն ու յաջողապէս վարեց բոլոր ներքին ու արտաքին գործերը, սակայն երբէք դուրս չելլելով իր վանական կրօնական անձուկ շրջանակէն։
Թէեւ գրագէտ ու ուսումնական չէր, այլ գործնական մարդ էր, անձամ կը վազէր, կը հասնէր թեմականներուն նեղ օրերուն եւ արիութեամբ կը պաշտպանէր անոնց իրաւունքները եւ շահերը։ Յատուկ կոնդակներ հանած է եւ արգիլած է հարսանիքներու շռայլ ծախքերը, որոնք սնափառութեան եւ ճոխութեան արդիւնք էին։ Իր անապատական եւ անվախ համարձակախօսութեան համար քանիցս հրաժարեցուցուած է առաջնորդութենէ եւ գացած Մուհալըճ գիւղը, ուր շինած է նաեւ փոքր եկեղեցի մը, Պրուսայի եկեղեցիին նման ճարտարապետութեամբ։ Այս հրաժարումներու միջոցի անգամ մը նորէն Պոլիս եկած եւ բնակած է Բերա․ հոն ալ եկեղեցական կալուածները շատցուցած է եւ աշխատած ժողովրդին օրինաւոր բարօրութեանը․ նուիրած  է Պալաթի եւ Սկիւտարի Սէլամիյէ թաղերուն ձեռագիրներ, որոնք անյայտ եղած են։ Պոլի եղած միջոցին Շնորհքեանի առաջնորդութեամբ կը յորդորեն զինքը հրաժարիլ Պրուսայի առաջնորդական իշխանուենէն, բայց անիկայ կ՛ընդդիմանայ անոնց ըսելով «Պրուսա իմ ընտանի յարկս է, իմ տունս է, ինչպէս դուք չէք կրնար ձեր տունէն հրաժարիլ, ես ալ չեմ կրնար բաժանուիլ Պրուսայէն»։
Ասոր վրայ Նիկոմիդիոյ առաջնորդ կ՛ուղարկեն զինքը, մինչեւ որ Ազիզ փաշա կուսակալին հրաւէրով նորէն Պրուսա կ՛անցնի, աննման փառքով եւ ուղեկցութեամբ ժողովուրդին ու բազմաթիւ հեծեալներու եւ կը հաստատուի առաջնորդական ընտանի աթոռին վրայ։
Իր փառաւոր ընդունելութիւնը աշուղներու ներփողներուն արժանացած է, որոնցմէ մէկը կը ներկայացնենք մեր ընթերցողաց իբր հետաքրքրական․
Գարագօչեան Սրբազան մասնաւոր հոգածութեան առարկայ դարձուց Արմաշու Չարխաբան Ս․ Աստուածածնի վանքը, զոր հիմէն նորոգման հրովարտակը ստացաւ 1820-ի Մարտին եւ 4 ամսուան մէջ վերաշինեց եկեղեցին, եւ միւս տարին ալ վանքը նորոգեց եւ ուսումնարանն ալ բացաւ եւ շարունակ վանքին զարգացումը աճեցուց։
1825 Յուլիսի վերջերը հիւանդ վիճակի մէջ մեկնեցաւ Պրուսայէ եւ գնաց Արմաշի վանքը, քիչ ատենէն վախճանեցաւ ու հանգչեցաւ հոն, ուր իր թաղումէն 60 տարի ետք 1885-ին իր գերեզմանը բացուելով հանդիսաւորապէս, թաղեցին այժմեան նորաշէն անկիւնը՝ Չարխափանի պատկերուն առաջ։
Արձանագիր
Իր տապանագրը գրած է Յովհաննէս Եղեկեան։
Ահաւասիկ տապանագիրը․
Իր յիշատակը մնացած է ցարդ եւ իր անաչառութիւնը, անձնանուիրութիւնը, եկեղեցական նախանձաւորութիւնը, բարեգործութիւնները կւ յիշուին Փիւթանեկան եւ Նեկոմիդական քաղաքներում մէջ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1731 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1825 մահեր Ստորոգութիւն:Կեսարիա ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ եպիսկոպոսներ
Թագաւորական Մետաղադրամներու Գրասենեակ
Թագաւորական մետաղադրամներու գրասենեակ (Kungliga Myntakabinettet), դրամագիտական թանգարան, որ կը գտնուի Սթոքհոլմի պատմական կեդրոնը եւ կը համարուի Շուէտի հնագոյն թանգարաններէն մէկը: Թանգարանը նուիրուած է փողի եւ, ընդհանրապէս, տնտեսութեան պատմութեան :
Պատմութիւն
Թանգարանի հիմնադիրը կը համարուի արքայ Եուհան Գ.-ը, որ կը հաւաքէր հին շուէտական մետաղադրամներ, որպէսզի հիմնաւորէ Շուէտի ազգային զինանշանի վրայ երեք թագեր պատկերելու իրաւունքը: Կը պարզուի, որ երեք թագերը շուէտական մետաղադրամներու վրայ պատկերուիլ սկսած են 16-րդ դարէն: Մինչեւ 1630 հաւաքածոյին մէջ կը հաշուառուէր ընդամէնը 57 մետաղադրամ եւ մետալ: Տարիներու ընթացքին թանգարանի հաւաքածոն համալրուած է նուիրատուութիւններու, այլ հաւաքածոներու ձեռք բերման եւ պեղումներու ընթացքին յայտնաբերուած առարկաներու հաշուին: Կարեւոր ձեռքբերում կատարուեցաւ 1974-ին, երբ Մետաղադրամներու գրասենեակը ձեռք բերաւ մեծ քանակութեամբ տարբեր դրամատնային փաստաթուղթեր (բաժնետոմսեր, հաւաստագրեր եւ այլն): Թանգարանի հաւաքածոն համալրուեցաւ աւելի քան 18000 արծաթէ մետաղադրամներով Սթոքհոլմի կեդրոնը 1741-ին թուագրուած «The Lohe Hoard» գանձի յայտնաբերումէն ետք :
Ներկայիս թանգարանային հաւաքածոյին մէջ հաշուառուած են շուրջ 600000 մետաղադրամներ, թղթադրամներ, մետաղանիշեր, պարտաւորագրեր, հաւաստագրեր, բաժնետոմսեր, դրամապանակներ եւ այլ նիւթեր: Առանձնայատուկ հետաքրքրութիւն կը ներկայացնեն առաջին շուէտական պղինձէ մետաղադրամները, որոնք հատուած են 10-րդ դարու վերջը, Օլաֆ Սքէդքոնունկ թագաւորի օրով, 1644-ին Քրիստինա թագուհիի օրով հատուած 19,7 քկ կշիռքով մետաղադրամը, 1661-ին տպագրուած Սթոքհոլմի Դրամատան՝ աշխարհի առաջին թղթադրամները, Վայմարեան հանրապետութեան ժամանակաշրջանի դրամներ, Նոպէլեան մետալներ:
Թանգարանի հիմնական բաժիններն են`
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Սթոքհոլմի թանգարաններ
Արամ Քերովբեան
Արամ Քերովբեան (29 Մարտ 1953, Կոստանդնուպոլիս, Թուրքիա),  հայ երաժիշտ, յօրինող, խմբավար, քանոնահար, աւանդական շարականներու մեկնաբանող, հայ աւանդական հոգեւոր երաժշտութեան եւ երգասացութեան մասնագէտ։ Հեղինակն է հայկական ձայնային երաժշտութեան, եկեղեցական երգեցողութեան պատմութեան եւ փոխանցման, համակարգի նիւթերով բազմաթիւ գիրքերու եւ յօդուածներու։
Պոլիս
Կ'աւարտէ Պոլսոյ Համալսարանին Ելեկտրական Ճարտարագիտութեան բաժինը։ Երկրորդական դպրոցի եւ համալսարանի ուսման զուգահեռ, քանոնի դասերու կը հետեւի ծանօթ թուրք վարպետ Սաատետին Էօքթէնայի Saadeddin Öktenay դասերուն։
Փարիզ
1977-ին Փարիզ կը փոխադրուի, ուր կ'աւարտէ «École Pratique des Hautes Études» ուսումնարանը եւ կ'արժանանայ «Երաժշտագիտութեան դոկտոր»ի տիտղոսին։
Այնուհետեւ կը հետազօտէ, կ'ուսումնասիրէ, կ'ուսուցանէ, կը մեկնաբանէ եւ կը տարածէ հայ աւանդական եւ հոգեւոր երաժշտութիւնը, գործակից ունենալով՝ Վիրճինիա Փաթթի – Քերովբեանը։
Երաժշտապետ
Արամ Քերովբեան 1990-էն մինչեւ Նոյեմբեր 2019, Փարիզի Ս. Յովհաննէս Մկրտիչ Մայր Եկեղեցւոյ երաժշտապետը եղած է, յաջորդելով Արամանեակ Արապեանին (1898-1990)։
«Կոչնակ»
1980-ին Ռուբէն Յարութիւնեանի, Վերժին (Վիրճինիա) Փաթթի- Քերովբեանին հետ կը հիմնեն «Կոչնակ» համոյթը։ Համոյթին պարբերաբար մաս կը կազմեն՝ քամանչահար Մահմուտ Թապրիզի-Զատէհը, տհոլ ու տապ նուագող Էտմոնտ Զարդարեան, տապահար Մաժիտ Խալաժը եւ քամանչահար Անուշ Տօնապետեան-Գրիգորեանը։ Հետագային համոյթը հանդէս կու գայ զուգերգ-զուգանուագով եւ կամ եռեակի կազմով՝ տապահար Վահան Քերովբեան եւ երբեմն Մարալ եւ Շուշան Քերովբեաններ։ «Կոչնակ»ը համերգներ կ'ունենայ Եւրոպայի տարածքին եւ Ա․Մ․Նահանգներուն մէջ։
«Ակն»
1990-ին Արամ Քերովբեան խմբային փորձառական աշխատանքի մը կը ձեռնարկէ հայ հոգեւոր երգեցողութեան շուրջ, որուն իբրեւ արդիւնք 1998-ին կը հիմնէ ու մինչեւ այսօր կը ղեկավարէ Փարիզի Հայկական Ձայնային Ուսմանց կեդրոնը «ԱԿՆ» Center for Armenian Modal Chant Studies AKN եւ «Ակն» երգչախումբը։
Երգեցողութեան աշխատանոցներ
Ձեւը գրեթէ կը բացառէ տեսական գիտելիքներու փոխանցումը։ Ան կը միտի աշակերտը մղել՝ գործնական միջոցներով, այսինքն փորձարկութեամբ պատրաստուելու, որուն համար կը պահանջուի՝ ջղային պրկումներէ ձերբազատում, աշխատանքի ընթացքին մտային վերլուծումներէ կամ փնտռտուքներէ խուսափում, կեդրոնացում՝ առանց սխալելէ վախնալէ։ Ձեւը կը հիմնուի վարպետ-աշկերտ դրութեան վրայ, որուն կարեւորագոյն յատկանիշերն են կապկումը եւ երկար ժամանակ տրամադրելու հարկաւորութիւնը։
Ձեւին մէկ այլ իւրայատկութիւնն է՝ «երգ սորվելու» բացակայութիւնը։ Ընդհակառակը, կարեւոր կը նկատուի բնական ձայնամիջոցներու իւրացումը, անոնց հիման վրայ ստեղծուած բազմաթիւ ձայնամիջոցներու ներքին յարաբերութիւններուն տիրապետելը։
Վիրճինիա (Վերժին) Փաթթի-Քերովբեան
Վիրճինիա Փաթթի ծնած է 14 Յունիս 1953-ին Ուաշինկթըն Ա․Մ․Ն․։ Նախնական ուսումը ստացած է տեղական վարժարաններուն մէջ, ապա Քանսասի Համալսարանին մէջ երկու տարի երաժշտագիտութիւն եւ լեզուներ ուսանած է։ 1974-ին Փարիզ կը տեղափոխուի եւ երաժշտութիւն կ'ուսանի «Ecole Normale de Music» ուսումնարանին մէջ։ Կ' աշխատի Փարիզի Ազգային Երաժշտանոցը զանազան խումբերու հետ, ինչպէս օրինակ՝ «Ծաղկեալ Արուեստները» Les Arts florissants խումբին հետ։
Փարիզ, կը ծանօթանայ Արամ Քերովբեանին։ Այնուհետեւ կը գործակցին եւ միասին կը վարեն երգեցողութեան աշխատանոցներ եւ հանդէս կու գան իբրեւ համերգի եւ թատրոնի երաժիշտներ։
Յօդուածներ
Արամ Քերովբեան գրած է բազմաթիւ յօդուածներ, որոնք լոյս տեսած են երաժշտական, գրական, համալսարանական հանդէսներու մէջ, ինչպէս՝
Գիրք եւ սկաւառակ
Րուրի, Հայկական օրօրներ՝ քնանալու եւ քնացնելու համար։ Վիրճինիա Քերովբեան՝ երգ. Արամ Քերովբեան՝ քանոն. Մարալ Քերովբեան՝ նկարազարդում։ Հրատ.՝ Ակն ընկերակցութեան, 2016, Փարիզ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երաժիշտներ Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ Ստորոգութիւն:Հայ մեկնաբաններ Ստորոգութիւն:Հայկական եկեղեցական երաժշտութեան մեկնաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ աւանդական երաժշտութեան մեկնաբաններ Ստորոգութիւն:Յօրինողներ այբենական կարգով Ստորոգութիւն:Խմբավարներ Ստորոգութիւն:Խմբավարներ ըստ ազգութեան Ստորոգութիւն:Հայ խմբավարներ Ստորոգութիւն:Հայկական երգեսացութիւն Ստորոգութիւն:1953 ծնունդներ Ստորոգութիւն:29 Մարտի ծնունդներ Ստորոգութիւն:Պոլիս ծնածներ Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Փիլիսոփայութիւն
Փիլիսոփայութիւն, իմացութեան եւ կեցութեան ընդհանուր սկզբունքներու եւ օրինաչափութիւններու մասին գիտութիւնն է: Այն կը ձգտի պարզաբանել ամբողջ կեցութեան ընդհանուր կապը եւ միաւորել մարդկային գիտելիքի բոլոր ոլորտները: Փիլիսոփայութիւնը կարելի է համարել որոշակի աշխարհայեացք եւ աշխարհըմբռնում, որ ունի նաեւ մեթոտաբանական գործառնութիւններ:
«Փիլիսոփայութիւն» (φιλοσοφία) բառն ունի յունական ծագում: Այն յառաջացած է յունարէն «սիրել» եւ «իմաստութիւն» բառերէն: Այսինքն՝ փիլիսոփայութիւն թարգմանաբար կը նշանակէ «իմաստութեան հանդէպ սէր»: Հայ մատենագրութեան մէջ «փիլիսոփայութիւն» եզրոյթին զուգահեռ գործածուած է նաեւ «իմաստասիրութիւն» բառը: Փիլիսոփայութիւնը սկիզբ առած է Ք․Ա․ 7-րդ դարուն: Այդ կարելի էր համարել աշխարհը բանական կերպով իմաստաւորելու փորձ, որ կու գայ փոխարինելու աշխարհի մասին նախկին դիցաբանական պատկերացումները: Փիլիսոփայութիւն բառը առաջին անգամ գործածած է Պիւթագորասը, ով կը գտնէր, որ իմաստութիւնը միայն աստուածներուն բնորոշ է, իսկ մարդը կրնայ միայն ձգտիլ իմաստութեան եւ սիրել զայն: Սկզբնական շրջանին փիլիսոփայութեան ոլորտը կ’ընդգրկէր ուսմունքներ տիեզերքի յառաջացման եւ կառուցուածքի մասին /տիեզերածնութիւն, տիեզերաբանութիւն/, աստուածներու մասին /դիցածննդաբանութիւն/: Այնուհետեւ փիլիսոփայութիւնը սկսաւ ներառել ուսմունքներ կեցութեան հիմնական հասկացողութիւններու մասին /գոյաբանութիւն/, ճանաչողութեան ակունքներու եւ սահմաններու մասին /իմացաբանութիւն/, մտածողութեան ձեւերու եւ մեթոտներու մասին /տրամաբանութիւն/, մարդկային հոգու մասին /հոգեբանութիւն/, բարոյականութեան էութեան /բարոյագիտութիւն/ եւ գեղեցկութեան մասին /գեղագիտութիւն/: Վերոյիշեալ ուղղութիւնները յետագային վերածուեցան առանձին գիտութիւններու:
Փիլիսոփայութեան էութիւնը
Փիլիսոփայութեան բուն սահմանումը արդէն կը հանդիսանայ փիլիսոփայական բաց հարցումը: Այդ կապուած է այն կետին հետ, որ կ’ըսէ, թէ փիլիսոփայութեան ուսումնասիրման առարկան չէ՝ փիլիսոփայութիւնը կ’ուսումնասիրէ ամէն ինչ: Փիլիսոփայական տարբեր դպրոցներ, որոնք կազմաւորուած են փիլիսոփայութեան գոյութեան ընթացքին, յաճախ տարբերուսծ են իրարմէ իմացութեան մեթոտաբանութիւն, եւ այդ կերպով, այդ դպրոցներէն իւրաքանչիւրին մէջ կարելի է տալ փիլիսոփայութեան ինքնութեան իւրովի սահմանումը: Այդ պատճառով փիլիսոփայութեան սահմանումը որոշակի իմաստով փոխուած է ժամանակի ընթացքին: Միւս կողմէն, փիլիսոփայութեան մէջ կայ կարեւոր համախմբող սկզբունք մը՝ ցանկացած փիլիսոփայական դատողութիւն, որքան ալ անսպասելի ըլլան անոր հետեւանքները, կը կառուցուի բանական եղանակով` իմաստաւորուած, որոշակի մտածողական սկզբունքներուն, օրինակ` տրամաբանութեանը, համապատասխան: Դատողութեան բանականութիւնը կը տարբերի փիլիսոփայական մտածողութիւնը դիցաբանական եւ կրօնական մտածողութենէն, որոնք կ’ենթադրեն բնապաշտութիւնն ու գերբնականը, այսինքն՝ անբանականը: Այնուհետեւ այս չի նշանակէր, որ փիլիսոփայութիւնը չի կրնար գոյութիւն ունենալ օրինակ կրօնի հետ զուգահեռ: Ընդհակառակը՝ տարածուած են այնպիսի իրադրութիւններ, որ երբ որեւէ կրօն ընդունուած է իբրէւ փիլիսոփայական համակարգի նախադրեալ, եւ փիլիսոփայական բանական գաղափարախօսութիւնը կիրառուած է գիտութեան այն ոլորտներուն զարգացման մէջ, որոնք չէին նախատեսուիր որեւէ կրօնական կանոնադրութեամբ: Օրինակ՝ հին հնդկական փիլիսոփայութիւնը մեկնաբանած է Վետաները, իսկ միջնադարեան Եւրոպական փիլիսոփաները մեկնաբանեցին Աստուածաշունչը: Տարածուած են նաեւ այն դէպքերը, երբ փիլիսոփայական մտածողութիւնը կիրառուած է որեւէ կրօնի արդարութիւնը, կամ աւելի ընդհանրացուած՝ ապացուցած Աստուծոյ գոյութիւնը: Օրինակ՝ քրիստոնէութեան ջատագովները կը փորձէին բանական կերպով հիմնաւորել այս կրօնը: