cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վարդան Սրմաքէշ
Կենսագրական գիծեր
Ընկերութիւնը Հայաստանի մէջ կատարած է 1.3 միլիոն ամերիկեան տոլարի ներդրում, որու արդիւնքին կազմակերպուած է ժամացոյցներու մարմիններու եւ ոսկեայ զարդերու արտադրութիւն:
Սրմաքէշ 1999 թուականէն ի վեր «Արարատ» ֆութպոլի ակումբի համասեփականատէրն է։
Նշանաւոր գործարարը գործունէութիւն կը ծաւալէ նաեւ Հայաստանի դրամատնային ասպարէզէն ներս, մասնաւորապէս, «Արցախպանք»ի 39.1 տոկոսի եւ «Արմսուիսպանք»ի 80 տոկոսի բաժնետէրն է ։
Մրցանակներ
Իբրեւ գործարար եւ գործիչ Վարդան Սրմաքէշ կարգ մը մրցանքներու տիրացած է․
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բարերարներ Ստորոգութիւն:Հայ գործարարներ
Ճառագայթ (թերթ)
«Ճառագայթ», հասարակական-քաղաքական, գրական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1947-1952 թուականներուն, Իսթանպուլի մէջ։ Արտօնատէր-խմբագիր՝ Խ. Ամիրեան։
Լուսաբանած է իսթանպուլահայ համայնքի հասարակական ֊մշակութային կեանքը։ Կառավարութեան ուշադրութիւնը հրաւիրած է ազգային փոքրամասնութիւններու (մասնաւորապէս հայերու) վերաբերեալ միջազգային համաձայն ագրերու (մասնաւորապէս 1923 թուականի Լօզանի դաշնագրի) կատարման անհրաժեշտութեան, պահանջած Ազգային սահմանադրութեամբ (1860) ստեղծուած վարչական մարմիններու վերականգնումը։ Լայն տեղ յատկացուցած է հայ գրողներու արձակ եւ չափածոյ ստեղծագործութիւններուն, տպագրած լուրեր Հայաստանի կեանքի տարբեր բնագաւառներէն, սփիւռքահայութեան կեանքէն։
Լայն տեղ յատկացուցած է հայ սովետական գրողներու արձակ եւ չափածոյ ստեղծագործութիւններուն, տպագրած լուրեր ՀԽՍՀ կեանքի տարբեր բնագաւառներէն, սփիւռքի գաղթավայրերէն։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Տպարան Նայիրի
Տպարան ՆԱՅԻՐԻ,
Հիմնադրութիւն
Հիմնուած է Անդրանիկ Ծառուկեանի ջանքերով 1945-ին: Անդրանիկ Ծառուկեան Գոլէճի տպարանին«Տը Պեռնիէ» մակնիշով ձեռնամամուլը գնելով, 1945-ին հիմը կը դնէ իր սեփական տպարանին: Հոգետուն հաստատուած տպարան «Նայիրի»ն՝ իր անունը առած է համանուն գրական ամսագրէն, որուն առաջին քանի մը թիւերը տպագրուած են (Տէր Սահակեան) տպարանը:
Տառատեսակներ
Տպարան «Նայիրի»ն ունեցած է հայերէն ու ֆրանսերէն ճոխ տառատեսակներ,- Գէորգեան, Մեսրոպեան, Արամեան եւ Յոբելեան – ինչպէս նաեւ կտրիչ մեքենայ:
1945-ին
ՄԻԱՑԵԱԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆ « Դաշնակցութիւն ը Երէկ եւ այսօր», Հրատ․ Հ․Յ․Դ․– ի Տեղական Կոմիտէի, 36 էջ:
1946-ին
ԹՈՒՂԹ ԱՌ ԵՐԵՒԱՆ– Մատենաշար «Նայիրի» թիւ 2:
ԿԱՊՈՅՏ ՁԱՅՆ— քերթուածներ, 44 էջ:
ՀԱՅԱՍՏԱՆ— բանաստեղծութիւններ, Մատենաշար «Նայիրի» թիւ 1, 60 էջ:
ՀԱՅՈՑ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ– Հնագոյն դարերէն մինչեւ մեր օրերը, Ազգ․ Վարժարաններու բարձր կարգերու համար, հրատ․ Ս․Օ․Խ․–ի Շրջ․Վարչութեան, 320 էջ:
ՄԱԼԱՐԻԱ– Ժողովրդական առողջապահական մատենաշար թիւ 1, 26 էջ:
1947-ին
ՀԱՅ ՄՏՔԻ ՀԱՐԿԸ ԵՂԵՌՆԻՆ– Մատենաշար «Նայիրի» ամսագրի, թիւ 3, 95 էջ:
ՅՈԲԵԼԵԱՆ ՎԵՀԱՓԱՌ Տ․Տ․ԳԱՐԵԳԻՆ Ա․ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻ– նուիրուած կաթողիկոսին:
1948-ին
ԱՅՐՈՒԱԾ ՔԱՂԱՔԻ ՄԸ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆԸ – Կենսագրավէպ, Հրատ․ Ուրֆայի Երիտասարդաց Միութեան, 236 էջ:
ԱՒԵՏԻՍ ԱՀԱՐՈՆԵԱՆԻ ԽՕՍՔԸ– Իր յոբելեանի առիթով 1930: Հրատ․ ՀՕՄ–ի, 16 էջ:
ԴՐՕՆ ԵՒ ԻՐ ԳՈՐԾԸ– Անդրադարձ, հրատ․ Հ․Յ․Դ․–ի Սուրիոյ Կեդր․ Կոմիտէի, 45 էջ:
ՀՈՂԸ– Պատմուածքներ, 156 էջ:
ՇՈՂԱԿԱՆ– Ընթերցարան, հրատ․ Բերիոյ Թեմի Ուսումնական Խորհուրդին, 104-235 էջ:
1949–ին
ԱՆՈՅՇ ԵՒ ԹՄԿԱԲԵՐԴԻ ԱՌՈՒՄԸ– Յովհաննէս Թումանեանի ծննդեան 80 ամեակին առիթով, 24 էջ:
1950–ին
ԱԼՊՈՄ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՏՈՀՄԻԿ ՊԱՐԵՐՈՒ– Պատկերազարդ, 16 էջ:
ՀԵՔԻԱԹՆԵՐ– Մանկական մատենաշար, 24 էջ:
ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԵՐԳԵՐ– 118 էջ:
ՔԵՐԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ ԱՐԴԻ ՀԱՅԵՐԷՆԻ– Հրատ․ Բերիոյ Թեմի Ուսումնական Խորհուրդի, 232 էջ:
1951–ին
ԳՈՐԾՆԱԿԱՆ ԱՌԱՋՆՈՐԴ ԽԱՐԱՏՆԵՐՈՒ ԵՒ ՖՐԵԶԱՅԻ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐՈՒ ՀԱՄԱՐ– 239 էջ:
ԴՐՈՒԱԳ ՄԸ ՀԵՐՈՍԱԿԱՆ ՉՈՐՔ ՄԱՐԶՊԱՆԷՆ– Վէպ, 20 էջ:
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱՇԽԱՐՀԱԳՐՈՒԹԻՒՆ– Պատմական Հայաստան, Կիլիկիա եւ Արդի Հայաստան, 84 էջ:
ՀԱՅ ԳՐՈՂՆԵՐ– Կենսագրական գիծեր՝ գրողներու նկարներով, 84 էջ:
ՅՈԲԵԼԵԱՆ ՏԻԿ․ ՄԱՐԻ ԱՐՍԼԱՆԵԱՆԻ– 16 էջ:
1953–ին
ԲԱՆԱՍՏԵՂԾԸ ԵՒ ԺԱՆ ՕՖԵԼԻԱՅԻ ՆԱՄԱԿՆԵՐԸ– Գրական, 59 էջ:
ԾԱՂԿԵՓՈՒՆՋ– Հատընտիր էջեր Արշակ Չոպանեան ի գործերէն, 32 էջ:
1955-ին
ՀԱՏԸՆՏԻՐ ԷՋԵՐ– Պետրոս Դուրեան էն, 12 էջ:
ՊԱՏԿԵՐԱԶԱՐԴ ՄԱՆԿԱԿԱՆ ԱՇԽԱՐՀԱԳՐՈՒԹԻՒՆ– 55 էջ:
Աղբիւրներ
Հայկ Պարիկեան եւ Յովնան վարժապետեան, Պատմութիւն Սուրիոյ Հայ Տպարաններու, Հալէպ 1973, էջ՝ 79-83:
Ճերիտէի Շարքիէ
«Ճերիտեի Շարքիէ» («Օրագիր արեւելեան»), հայատառ թրքերէն օրաթերթ։ Լոյս տեսած է 1885-1913-ին, Կ․ Պոլսոյ մէջ։ Արտօնատէր-խմբագիր Տ․ Ճիւէլէկեան, խմբագիր՝ Հ․ Վարժապետեան (1907-էն)։ Հրատարակուելով հիմնականին թրքախօս հայերու համար՝ թերթը 1890-ական թուականներէն աւելի լայն տեղ յատկացուցած է հայերէն նիւթերուն (ինքնուրոյն եւ թարգմանական գեղարուեստական ստեղծագործութիւններ, բանավիճային յօդուածներ եւ այլն)։ Տպագրած է զրոյցներ, թարգմանական եւ ինքնուրոյն վէպեր, լուսաբանած արեւմտահայ հասարակական-մշակութային կեանքը, ներկայացուցած յօդուածներ հայ գրականութեան, թատրոնի եւ անոր գործիչներու (Պ․ Ադամեան եւ ուրիշներ) մասին։ Յաջորդած է 1877-1884-ին հրատարակուած «Թերճըմանը էֆքեար» («Թարգման մտածման», խմբագիրներ՝ Տ․ Ճիւէլէկեան, Ա․ Սագայեան) թերթին։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Նիկողոս Թիւլպենտճեան
Նիկողոս Թիւլպենտճեան, հայ հրապարակախօս, խմբագիր եւ թարգմանիչ։
Ծնած է Կ. Պոլիս։ 1870-ականներու վերջերը մտած է հրապարակախօսական ասպարէզ, նախ երեւցած է Օ. Խոճասարեանի «Օրագիր» թերթին մէջ, ապա 1875 թուականի Սեպտեմբերէն հրատարակած է «Լրագիր» օրաթերթը, որ շարունակած է իր գոյութիւնը մինչեւ 1880 թուական։
Թերթը փակուելէ ետք աշխատակցած է «Մարմարա» երգիծաթերթին։
Ֆրանսերէնէ թարգմանածէ վէպեր եւ պատմուածքներ ։
Աղբյուրներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Գագիկ-Հեթումեան բժշկարան
«Գագիկ-Հեթումեան բժշկարան», հայ միջնադարեան բժշկութեան հնագոյն բժշկարան։ Հեղինակը անյայտ է, ստեղծուած է Անիի մէջ, Գագիկ Ա.-ի օրով։ Խմբագրուած է Կիլիկեան Հայաստանի մէջ` առաջին անգամ ԺԲ. դարու վերջին, Ներսէս Լամբրոնացիին եղբօր` Հեթումին մասնակցութեամբ, երկրորդ անգամ՝ 1294-ին Հեթում պատմիչին հրամանով (հոսկէ ալ՝ «Գագիկ-Հեթումեան բժշկարան» անուանումը)։ Մեզի հասած են Երուսաղէմի Ս. Յակոբեանց վանքի մատենադարանին թիւ 370 թղթեայ ձեռագիրը եւ Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան մատենադարանին թիւ 1281 մագաղաթեայ մատեանը։ Բժշկարանէն կարգ մը գլուխներ պահպանուած են նաեւ Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարանին թիւ 8382 ժողովածուին մէջ եւ «Յովհաննէս հեքիմին բժշկարանին մէջ» (Վիեննայի Մխիթարեան միաբանութեան մատենադարան, ձեռագիր թիւ 310)։
Բժշկարանը բաղկացած է երեք մասէ՝ «Անի»ական դպրոցին դեղագիտարանէն (35 գլուխ), Մխիթար Հերացիին «Ջերմանց մխիթարութեան» համառօտ խմբագրութենէն (30 գլուխ) եւ Կիլիկեան դպրոցին անանուն բժշկարանէն (91 գլուխ)։ Բժշկարանին մէջ նկարագրուած են ժողովրդական բժշկութեան մէջ օգտագործուող պարզ եւ բարդ դեղանիւթերն ու սննդանիւթերը, ախտաբանութեան, մահճաբուժութեան, բուսաբուժութեան եւ սննդաբուժութեան հարցերը։ Մեծ տեղ յատկացուած է ներքին հիւանդութիւններու նկարագրութեան, ինչպէս նաեւ վէրքերու, ուռուցքներու, այրուածքներու, թունաւորումներու ախտորոշման ու բուժման։
Բժշկարանը մեծ դեր խաղացած է հայ բժշկական մատենագիտութեան զարգացման գործին մէջ, անոր հեղինակութեան յաճախ դիմած եւ ընդարձակ մէջբերումներ կատարած են հայ բժշկապետեր՝ Մխիթար Հերացին, Ամիրտովլաթ Ամասիացին եւ ուրիշներ։
Ճռաքաղ
Հակադրուած է «Հիւսիսափայլ»-ին լեզուի, կրօնի ու եկեղեցւոյ, լուսաւորութեան հարցերուն։
Զետեղելով կրօնական ճառեր ու քարոզներ, ծանօթացնելով հայ եկեղեցւոյ ծէսերուն ու աւանդութիւններուն՝ փորձած է հոգեւոր դաստիարակութիւն տալ ընթերցողներուն։ Տպագրած է հատուածներ հայ մատենագիրներու ու պատմիչներու գործերէն, պատմական ակնարկներ, զրոյցներ, տեղեկութիւններ գիտական յայտնագործութիւններու մասին, նիւթեր Ռուսաստանի պատմութեան վերաբերեալ ։
Գրական բաժինը ներկայացուցած է Մսէրեաններու, Սեեադի (Պ․ Մադաթեան), Ե․ Սահակեանի, Լազարեան ճեմարանի սաներու բանաստեղծութիւնները։ Ամսագրի լեզուն հիմնականին գրաբար էր։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի հայկական պարբերականներ
Վարդան Վարդանով
Վարդան Վարդանով (Վարդանեան, ), հայ բնախօս։ Իվան Պաւլովի առաջին հայ աշխատակիցը, Փեթերսպուրկի բժշկական բարձրագոյն դպրոցներու առաջին հայ փրոֆէսորը։
Կեանք եւ գործոինէութիւն
Ծնած է Թիֆլիս։ 1871-ին Ռուսական գիմնազիոնէն շրջանաւարտ ըլլալով, Ս. Փեթերպուրկի բժշկական-վիրաբուժական ակադեմիան մտած է։
Ռոս Պաղտասարեան
Ռոս Պաղտասարեան (բուն անունով՝ Ռոստոմ Սիփան Պաղտասարեան, ), ամերիկահայ դաշնակահար, երգիչ, երգահան, ձայնագրման արտադրող եւ դերասան ․ յայտնի է իր բեմական Տէյվիտ Սեւիլ անունով։ Ամերիկահայ գրագէտ Ուիլիըմ Սարոյեանի մօրաքրոջ որդին։
Վարդան Վարդանով
Կեանք եւ գործոինէութիւն
1876-ին աւարտելէ ետք, մասնակցած է ռուս-թրքական պատերազմին (1877-1878), կռուելով պալքանեան ճակատին վրայ։
Ռոս Պաղտասարեան
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Ֆրէզնօ (Քալիֆորնիա)։ Սան Եոաքին հովիտի շատ մը հայերու պէս, անոր հայրն ալ այգեգործ եղած է։
Վարդան Վարդանով
Կեանք եւ գործոինէութիւն
1892-ին, պաշտպանած է իր դոկտորականի աւարտաճառը՝ «Կալվանական երեւոյթներ գորտի մաշկին մէջ»։ Անոր գիտական աշխատութիւնները նուիրուած են որոշ ջիղերու փոխյարաբերութեան եւ մարմինի կազերու փոխանակութեան ու ջերմային կարգաւորման։
Ռոս Պաղտասարեան
Կեանք եւ գործունէութիւն
Պաղտասարեան իր թատերական գործունէութիւնը սկսած է Պրոտուէյի մէջ, ուր 1939-ին խաղացած է թերթավաճառի դերը իր զարմիկ Սարոյեանի նշանաւոր թատերախաղին՝ «Քու կեանքիդ ժամանակը»ի մէջ։
Վարդան Վարդանով
Կեանք եւ գործոինէութիւն
Վարդանով եղած է Ս. Փեթերպուրկի բժշկական դպրոցներու մէջ դասաւանդող առաջին հայ դասախօսը։ 1898-1919ին, բնախօսութիւն դասաւանդած է կնոջական բժշկական համալսարանին մէջ, ուր հիմնած է բնախօսութեան ամպիոնն ու տարրալուծարանը, դառնալով լիիրաւ դասախօս 1904ին։ Կեանքի վերջին տարիներուն, գիտական գծով փոխտեսուչն էր։
1890-ին, սկսած է աշխատիլ ռազմաբժշկական ակադեմիային մէջ, ուր դարձած է Փաւլովի օգնականը 1895ժին։
Ռոս Պաղտասարեան
Կեանք եւ գործունէութիւն
Օդուժի յիսնապետ եղած է Բ. Աշխարհամարտին ընթացքին, 1941-1945ին Սեւիլլա (Սպանիա) տեղադրուած ըլլալով։ Ասկէ բխած է իր բեմական անունը՝ David Seville (Տէյվիտ Սեւիլ)։
Վարդան Վարդանով
Կեանք եւ գործոինէութիւն
Բնախօսութիւն դասաւանդած է նաեւ ջղահոգեբուժութեան համալսարանին, մանկավարժական ակադեմիային եւ ուրիշ ուսումնական հաստատութիւններու մէջ։
Ռոս Պաղտասարեան
«Եկ իմ տունը» անգլերէն երգը
Սարոյեանի հետ հայ ժողովրդական երգի մը մշակումը դարձած է «Եկ իմ տունը» անգլերէն երգը, որ Քէյ Արմէնի (1950) առաջին ձայնագրութենէն ետք, մէկ միլիոն օրինակ ձայնապնակ ծախած է դերասան Ճորճ Քլունիի մօր՝ Ռոզմէրի Քլունիի ձայնագրութեամբ (1951)։ Այս երգը ծախած է 750,000 օրինակ՝ մէկ ամսուան մէջ, ու գրաւած է ամենածախուած ձայնապնակներու առաջին տեղը։
Վարդան Վարդանով
Կեանք եւ գործոինէութիւն
1908-ին, Վարդանով ընտրուած է Ռուս Բժիշկներու Ընկերութեան իսկական անդամ, իսկ երեք տարի ետք՝ Փորձառական Մանկավարժութեան Ընկերութեան պատուաւոր անդամ։
Մարտ 1916 միացած է Փաւլովի եւ իր պաշտօնակիցներուն՝ Նիկոլայ Վետենսկիի եւ Նիկոլայ Լիխաչեւի, հիմնելով Ի. Մ. Սեչենովի անուան Ռուս Բնախօսներու Ընկերութիւնը։
Ռոս Պաղտասարեան
«Witch Doctor» երգը
1952-1956ին կարգ մը շարժանկարներու մէջ մանր դերեր կատարելէ ետք, Պաղտասարեան իբրեւ երգիչ նշանաւոր դարձած է «Witch Doctor» երգով, որ Տէյվիտ Սեւիլի անունով լոյս տեսած է 1958-ին ու ծախած՝ 1,500,000 օրինակ։ Երգը զուգերգ մըն էր իր իսկական ձայնին ու արագացած ձայնային տարբերակի մը, զոր ստեղծած էր ձայնագրիչի մը արագութեան կոճակին հետ փորձեր ընելէ ետք։
Սկիւռներու եռեակը
Նոյն տարին, Պաղտասարեան ստեղծած է իր սկիւռներու եռեակը, որուն առաջին երգը՝ “The Chipmunk Song (Christmas Don’t Be Late),” հրապարակուած է Նոյեմբեր 1958ին եւ առաջին տեղը գրաւած՝ Նոր Տարիին, ծախելով 4 միլիոն օրինակներ առաջին ամիսներուն եւ շահելով երեք «Կրէմի» մրցանակներ։ Անոնք շարունակած են նոր ու յաջող երգեր հրապարակել 1959-1964ին։ 1961-1962ին, Պաղտասարեան արտադրիչն էր “The Alvin Show” հեռատեսիլի բազմանկարին (CBS կայանէն) ։
Վարդան Վարդանով
Կեանք եւ գործոինէութիւն
20 Յունուար 1919-ին, փողոցային գողութեան մը ընթացքին սպաննուած է՝ 66 տարեկան հասակին։
Աշխատութիւններ
Հրատարակած է՝
Ռոս Պաղտասարեան
Մահ
Ռոս Պաղտասարեան մահացած է սրտի կաթուածէ Պեւըրլի Հիլզի իր տան մէջ, եւ հրկիզուած՝ Լոս Անճելըսի մէջ։
Ան սկիւռները կտակած է իր կնոջ ու զաւակներուն։ Անոր անդրանիկ որդին, որուն անունը նոյնպէս Ռոս է, սկիւռները վերստին հրապարակ հանած է 1970ական թուականներուն իր կնոջ՝ Ճանիս Քարմանի հետ, եւ անոնց միակ սեփականատէրը դարձած է՝ եղբօրմէն ու քրոջմէն իրաւունքները գնելէ ետք՝ 1990ական թուականներու կէսերուն։
1987-ի «The Chipmunk Adventure» ժապաւէնէն ետք, եօթը երկարաշունչ շարժանկարներ նկարուած են 1999-ի եւ 2011-ի միջեւ ։
Աբովեան Պուրակ (Երեւան)
Խաչատուր Աբովեանի հրապարակ, հրապարակ Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանին մէջ։
Պատմութչւն
Աբովեան պուրակը ձեւավորուած է 1950 թուականին, կտ գտնուի Աբովեան փողոցի հիւսիս-արեւելքը՝ սկզբնամասը։ Փողոցը եզրափակող բոլորաձեւ հրապարակ է, որուն կեդրոնը տեղադրուած է Խաչատուր Աբովեանի յուշարձանը (1947 թուական, քանդակագործ՝ Սուրէն Ստեփանեան, ճարտարապետ՝ Գէորգ Թամանեան)։ Պրոնզէ արձանը կանգնած է գորշ, յղկուած կրանիտէ պատուանդանին ։
Յարութիւն Ալփիար
Յարութիւն Ալփիար, հայ երգիծաբան, լրագրող եւ արձակագիր։
Սուրբ Մարկոս Աւետարանիչ
Ս. Մարկոս Աւետարանիչ Սուրբ Մարկոսի Աւետարանը գրուած է Հռոմի մէջ, շուրջ 65-67 թուականներուն: Աւետարանին պատմութիւնները տարիներուն ընթացքին շատ չեն փոխուած, այսինքն՝ պատմութիւնները չեն փոխուած եւ չեն զարգացած, եւ շատ կարճ ձեւով ներկայացուած են: Ան եղած է Քրիստոսի եօթանասուներկու աշակերտներէն մէկը եւ ձեռնասունը՝ Ս.Պետրոսի: Կ'ըսուի, թէ Մարկոս կը բնակէր իր մօրը՝ Մարիամին հետ: Անոր տունը բաւական այնքան մեծ էր, որ եղած է աշակերտներուն ժողովատեղը եկեղեցւոյ առաջին օրերուն: Ինչպէս նաեւ կ'ըսուի, թէ Յիսուս իր վերջին ընթրիքը ըրած է Մարկոսի տան մէջ: Մարկոս գիր րած Աւետարանին մէջ իր անունը չի յիշեր, սակայն կը յիշէ դէպք մը, որուն ուրիշ Աւետարանիչներ կարեւորութիւն չէին տուած. հոն կ'ըսուի, թէ երբ Յիսուսի աշակերտները սկսած էին ցրուիլ, պատանի երիտասարդ, մը Յիսուսին ետեւէն կ'երթար քահանայապետին տունը, սակայն ճամբան զինուորները կը տեսնէին այդ պիտանին եւ երբ զինք կը փորձէին բռնել ան իր զգեստները զինուորներուն ձեռքը թողելով մերկ կը փախչի, եւ այս դէպքը չէ յիշուած ուրիշ Աւետարաններուն մէջ: Սուրբը թարգմանն էր Ս. Պետրոսի: Եւ ան ընդհանրապէս Եբրայերէնէ Յունարէնի կամ Լատիներէնի խօսածները կը թարգմանէր: Սուրբը իր Աւետարանը գրած է թելադրութեամբ Պետրոսի եւ  ներշնչումով Ս. Հոգիին, Քրիստոսի համբարձումէն շուրջ 15 տարի ետք, հաւանաբար Յունարէն լեզուով: Քանի մը տարի ետք, Մարկոս կը յիշուի եկեղեցւոյ զարգացման ու նուաճումներուն առնչութեամբ, եւ այն ատեն Անտիոքի եկեղեցին կը ղրկէ Պօղոսը եւ Բառնաբասը Երուսաղէմ առաքելութեան համար, եւ իրենց Երուսաղէմէն վերադարձին իրենց հետ կ'առնեն Յովհաննէս Մարկոսը, իբրեւ՝ իրենց օգնականն ու ծառայակիցը: Սակայն ան կը լքէ Աւետարանչութեան դաշտը Պէրքէի մէջ ու կը վերադառնայ Երուսաղէմ: Երբ Պօղոս եւ Բառնաբաս կ'որոշեն կատարել իրենց երկրորդ առաքելական ճամբորդոութիւնը, Բառնաբաս կ'առաջարկէ առնել իրենց հետ Մարկոսը, սակայն Պօղոս կը Մերժէ եւ արժանի չի գտներ զինք իրենց գործին համար: Եւ այն ատեն վէճ մը կը ծագի իրենց միջեւ եւ կը զատուին իրարմէ, Պօղոս իրեն հետ կ'առնէ Շիղան ու կ'երթան Կիլիկիա իսկ Բառնաբաս իրեն հետ կ'առնէ Մարկոսը եւ կ'երթան Կիպրոս: Սակայն կը յիշուի, որ Մարկոս դարձած է Պօղոսի հաւատարիմ ծառայակիցներէն, եւ կ'ըսէ Պօղոս Մարկոսի մասին «իմ որդիս Մարկոս» (Ա. Պետր. 5.13): Մարկոս իր աւետարանը կը գրէ Պետրոս առաքեալին մահէն ետք: Իր այս աւետարանը գրուած է Հռոմ, կամ Իտալիա, ինք գրած է այս բոլոր բաները պատրաստելու հռոմայեցի Քրիստոնեաները հալածանքներու, չարչարանքներու, եւ նոյնիսկ մահուան դէմ, նաեւ հաւատարիմ մնալու իրենց կոչումին մէջ: Մարկոսի աւետարանին մէջ Յիսուս կը ներկայացուի իբրեւ մարդ մեզի պէս, որ կ'անօթենայ, կը յոգնի եւ կը քնանայ (3,5) նաեւ ան կը ներկայացնէ Քրիստոսը իբրեւ Աստուած Իր ամբողջ փառքով ու զօրութեամբ (5,7): Մարկոսի Մահը Երբ հեթանոսները կը տեսնեն, թէ Սուրբը կը յաջողի շատ մարդիկ դարձի բերել, զինք կը կապեն հորթին եւ այդ հորթերը վազել կու տան քաղաքին մէջ, սուրբին մարմինը քարերուն կը զարնուի եւ ամբողջ մարմինը կը ծակծկուի եւ ինք ամէն մէկ վայրկեան փառք կու տայ Աստուծոյ: Անկէ ետք սուրբը բանտ կը նետեն, կէս գիշերին Աստուծոյ հրեշտակը կը հանդիպի Սուրբին եւ կը քաջալերէ իր կատարած գործերը, անկէ ետք Յիսուս փառքի ծաղկեպսակով կը շնորհաւորէ իր նահատակութիւնը: Սուրբին տօնը կը յիշատակուի 25 Ապրիլին:
Յարութիւն Ալփիար
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Իզմիր: Նախնական կրթութիւնը ստացած է Պոլսոյ Արամեան եւ ապա Շահնազարեան վարժարաններուն մէջ:
Սուրբ Մարկոս Աւետարանիչ
Գալիլիա 1-8 «Ա.մաս» գլուխներուն:	Ճամբուն վրայ: 8 «Բ.վերջաւորութիւն» 10 գլուխները:	Երուսաղէմ: 11-16 •	Յիսուսի մկրտութիւնը, փորձութիւնը եւ բժշկութիւնները: •	Աստուծոյ արքայութեան մասին կը խօսուի: •	Առակներ •	Յիսուսի մերժուիլը նազարեթի մէջ:	•	4 հազարին կերակրումը •	Յիսուսի խօսիլը իր չարչարանքներուն, մահուան եւ խաչելութեան: •	Այլակերպութին: •	Ով է մեծը	•	Յակոբոսի եւ Յովհաննէսի խնդրանքը: •	Յիսուսի մուտքը երուսաղէմի մէջ: •	Տաճարի մէջ սեղաններ դարձնելը Յիսուսի կողմէ: •	Կարեւորագոյն 2 պատուիրանները: •	Յուդայի մատնութիւնը, ապա Քրիստոսի ձեռբակալութիւնը, դատապարտումը, խաչելութիւնը, մահ եւ յարութիւն:
Ծանօթագրութիւններ
Մարկոսի Աւետարան Աստուածաշունչ Նոր Կտակարան Յիսուս Քրիստոսի եւ Սաղմոսներ, Գ. Հրատարակութիւն, Հրատարակութւին Մեծի Տանն Կիլիկոյ Կաթողիկոսւոթեան, 2019 https://www.ayletmarcharbel.org/
Յարութիւն Ալփիար
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ուսումը աւարտելէ ետք որոշ ժամանակ ապրած է Իտալիոյ, Ֆրանսայի, Անգլիոյ եւ Եգիպտոսի մէջ: Եգիպտոս գտնուած միջոցին՝ 1896-1898 եւ 1901-1902 տարիներուն հրատարակած է «Փարոս» թերթը:
Աշխատակցած թերթեր
Ան եղած է նաեւ « ԺԱՄԱՆԱԿ »ի աշխատակից եւ զանազան գրութիւններով իր մասնակցութիւնը բերած թերթի հրատարակութեան:
Ալփիար որոշ ժամանակ աշխատակցած է նաեւ թրքերէն «Քալեմ» երգիծական թերթին, ուր հրատարակած է ֆրանսերէն լեզուով երգիծական գրութիւններ: Որոշ ժամանակ եղած է Պոլսոյ Պատրիարքարանի քարտուղար:
Ժողովածուներ
Ալփիար իր գրութիւններով կազմած է ժողովածուներ. ինչպէս՝
Գրչանուններ
Յովհաննէս Ալփիարի կողքին ան իր գրութիւնները յաճախ ստորագրած է նաեւ Ռատամես եւ Քրիզանթեմ գրչանուններով :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ երգիծաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Արմէն Մազմանեան
Արմէն Մազմանեան, հայ բեմադրիչ, դերասան եւ ա­զա­տա­մար­տի­կ։ Հայաստանի Հանրապետութեան արուեստի վաստակաւոր գործիչ (2009)։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Երեւան։ 1984-ին աւարտած է Երեւանի Գեղարուեստաթատերական Ինստիտուտի բեմադրութեան բաժինը:
Իսկ 1986-88 թուականներուն աշխատած է նաեւ Պատանեկան Թատրոնի արուեստանոցին մէջ` իբրեւ գեղարուեստական ղեկավար, բեմադրիչ: Նոյն ժամանակաշրջանին եղած է «Ակունք» ազգագրական երգչախումբի բեմադրիչը։
1987-89ին` գործած է Երեւանի Սունդուկեանի Անուան Ազգային Ակադեմիական Թատրոնին մէջ` իբրեւ բեմադրիչ-վարժեցնող: 1988-ին հիմնադրած եւ ղեկավարած է «Գոյ» թատրոնը։
1991-էն սկսեալ, կեանքի կոչած է «Գոյակ» մշակութային զարգացման գործարարական ընկերակցութիւնը։
1995-ին ձեռնարկաած է «Ազատ Արուեստի Ակումբ» եւ «Հայ-Արտ» ծրագիրներու իրականացման, իսկ 1996-ին՝ «Ազատ Թատրոն» նախագիծի իրականացման:
1998-2009 թուականներուն Արմէն Մազմանեան ստանձնած է Երեւանի Թատրոնի եւ Կինոյի Պետական Ինստիտուտի դերասանական բաժնի պատասխանատուութիւնը՝ իբրեւ ղեկավարի եւ դասատու Թրոֆէսոր:
Իր կեանքի վերջին տարիներուն, 2011էն 2014, Արմէն Մազմանեան եղած է Երեւանի Թատրոնի եւ Կինոյի պետական հիմնարկի տնօրէնը (ռեկտորը):
Կազմակերպած եւ իրագործած է բազմաթիւ եւ բազմապիսի միջոցառումներ, արուեստի երեկոներ, շնորհանդէսներ, շօ-ծրագիրներ, ցուցահանդէսներ, հեռատեսիլի նախագիծներ :
Իբրեւ դերասան
Դերասանական իր ասպարէզով՝ 1983 թուականէն սկսեալ, հանդէս եկած է բազում ներկայացումներու մէջ, որոնց շարքին՝
Արմէն Մազմանեան նաեւ նկարահանուած է «Ընտրութիւն», «Տղամարդկային գործ», «Ճակատագիր», «Ես եմ» շարժանկարային ժապաւէններուն մէջ։
Իբրեւ հասարակական գործիչ
Մազմանեան մասնակցեցած է Արցախեան մարտերուն։ Եղած է «Մուշ» զօրամիաւորման ջոկատի հրամանատարը:
2000-02 թուականներուն ընտրուած է «Ազատամարտի Վետերանների Միութիւն» կազմակերպութեան համանախագահը: Կազմակերպած է Հ.Հ. զինեալ ուժերու ստեղծման 15-րդ, 17-րդ, 19-րդ եւ 20-րդ տարեդարձներուն նուիրուած տօնահանդէսներ:
Պարգեւներ եի կոչումներ
Արժանացած է․
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ Ստորոգութիւն:Հայ ազատամարտիկներ
Կիլկամէշ (Դիւցազներգութիւն)
Կիլկամէշ, շումերաբաբելական հերոսական դիւցազներգութեան անուանումը։
Աշխարհի ամէնէն հին պահպանուած գրական ստեղծագործութիւններէն մէկն է, սեպագիրով գրուած ամէնէն մեծ երկը, Հին Արեւելքի գրականութեան մեծագոյն նմուշներէն մէկը։ դիւցազներգութիւնը ստեղծուած է աքքադերէնով շումերական աւանդազրոյցներուն հիման վրայ մեկուկէս հազարամեակի ընթացքին՝ Ք.Ա. 18-17-րդ դարերէն։ Անոր ամբողջական տարբերակը յայտնաբերուած է 19-րդ դարու կէսերուն Նինուէի՝ Աշուրպանիպալի գրադարանին մէջ կատարուած պեղումներու ընթացքին։ Անիկա գրուած է տասներկու վեցասիւն քարէ տախտակներու վրայ մանր սեպագիրերով, կը ներառէ շուրջ երեք հազար տող եւ թուագրուած է Ք.Ա. 7-րդ դարուն։ Քսաներորդ դարուն գտնուած են նաեւ հատուածներ դիւցազներգութեան այլ տարբերակներէն, որոնցմէ՝ խուռիերէն եւ խեթերէն։
Աշոտ Նաւասարդեան
Աշոտ Նաւասարդեան, հայ քաղաքական, պետական գործիչ, Հայաստանի հանրապետական կուսակցութեան հիմնադիր-նախագահ՝ 1990 թուականէն ։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Երեւանի մէջ, ուր աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի իրաւագիտութեան ճիւղը։ Պատանեկան տարիքին անդամակցած է ընդյատակեայ Ազգային Միացեալ Կուսակցութեան (1968), որուն Խորհուրդին անդամ եղած է 1973-ին։
Յետագային հետեւած է Գարեգին Նժդեհի ցեղակրօնութեան գաղարախօսութեան, հանդէս գալով խորհրդային ամբողջատիրական համակարգի քննադատութեամբ եւ Հայ Դատի պաշտպանութեան։
Նաւասարդեան հայ ժողովուրի ապագան կապած է ազատ, անկախ եւ միացեալ Հայաստանի հետ։ Նման գաղափարներու տարածման համար երեք անգամ ձերբակալուած եւ ընդամէնը 17 տարուան բանտարկութեան ու 5 տարուան աքսորի դատապարտուած է։
Շուրջ 12 տարի անցուցած է կալանավայրերու մէջ, ներառեալ՝ 7 տարի բանտային եւ յատուկ վիճակի պայմաններու մէջ, վաղաժամ ազատելով երկրորդ եւ երրորդ անգամ։
1987 թուականին ազատ արձակուելէ ետք, քաղաքական գործունէութիւնը շարունակած է եւ 1989-1990ին Ազգային Ինքնորոշում Միաւորման Խորհուրդի անդամ եղած է։ Օգոստոս 1990-ին, Հայաստանի Գերագոյն Դատարանի որոշումով արդարացած է, յանցագործութեան փաստերու բացակայութեան պատճառով։
Ազգային Ինքնորոշում Միաւորման Խորհուրդի անդամներուն հետ, Աշոտ Նաւասարդեան հիմնած ու ղեկավարած է «Անկախութեան բանակ» ռազմա-քաղաքական կազմակերպութիւնը (1989), որ մասնակցած է Հայաստանի պաշտպանութեան եւ Արցախի ազատագրութեան մարտերուն Երասխաւանէն մինչեւ Մարտակերտ, Քելբաջար (Քարվաճառ), Լաչին (Բերձոր), Շուշի եւ այլն։
1990 թուականին, Նաւասարդեան հիմնած է Հայաստանի Հանրապետական Կուսակցութիւնը եւ անոր առաջին ղեկավարը եղած՝ մինչեւ մահ։ Նոյն տարին ընտրուած է Խորհրդային Հայաստանի Գերագոյն Խորհուրդի պատգամաւոր եւ 1990-1995 թուականներուն եղած է Գերագոյն Խորհուրդի անկախ պետականութեան հաստատման եւ ազգային քաղաքականութեան հարցերու եւ սահմանադրական յանձնաժողովներու անդամ։
1995-ին ընտրուելով Ազգային Ժողովի պատգամաւոր, 1995-1997 թուականներուն անոր պաշտպանութեան, ազգային անվտանգութեան եւ ներքին գործերու մշտական յանձնաժողովի փոխնախագահ։
Սրտի հիւանդութեան պատճառով մահացած է 47 տարեկանին։
Աշոտ Նաւասարդեանի անունը կը կրէ Երեւանի մէկ դպրոցը ։
Պարգեւներ
Պարգեւատրուած է առաջին աստիճանի Մարտական խաչով։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ պետական գործիչներ
Գէորգ Ջահուկեան
Գէորգ Ջահուկեան, հայ ականաւոր բանասէր, լեզուաբան, հայագէտ։ Բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր (1955), փրոֆէսօր (1958), ակադեմիկոս, գիտութեան վաստակաւոր գործիչ (1965)։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Շահնազար, որ ներկայիս Մեծաւան անունով գիւղ է Տաշիրի մէջ։ 1937-ին աւարտած է Երեւանի Շահումեանի անուան միջնակարգ դպրոցը, իսկ 1941-ին՝ Երեւանի Պետական Համալսարանի բանասիրական բաժանմունք։
«18-19րդ դդ. հայ լեզուաբանական միտքը եւ աշխարհաբարի հարցերը» ատենախօսութեան համար, 1955-ին իրեն կը շնորհուի բանասիրական գիտութիւններու դոկտորի աստիճան։
Վարած պաշտօններ
1948-1957 թուականներուն դասախօս եղած է Երեւանի Վալերի Պրիւսովի անուան ռուսաց եւ օտար լեզուներու հիմնարկին մէջ։ Իսկ 1957-էն 1970, ռոմանա-գերմանական բանասիրութեան ամպիոններու վարիչ եղած է։
Կոչումներ եւ շքանշաններ
Գ. Ջահուկեան արժանացած է գիտութեան վաստակաւոր գործիչի տիտղոսին։ Եղած է Խորհրդային Հայաստանի պետական մրցանակի դափնեկիր։ Պարգեւատրուած է Հայաստանի Հանրապետութեան «Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց» եւ բազմաթիւ այլ շքանշաններով:
Հետազօտութիւններ
Գէորգ Ջահուկեանի հիմնարար հետազօտութեանց շարքին կը պատկանին՝
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ Ստորոգութիւն:Հայ լեզուաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ հայագէտներ
25 Ապրիլ
25 Ապրիլ, տարուան 115-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 116-րդ) օրն է։
Տօներ
Ստորոգութիւն:Ապրիլ
Արտաքին Ականջի Ընդոծին Տձեւութիւններ
Արտաքին ականջի ընդոծին տձեւութիւնները, ըստ իրենց տարողութեան, կը յառաջացնեն որոշ աստիճանի լսողութեան տկարութիւններ: Ականջի ընդոծին տձեւութեան եւ լսողութեան տկարութեան միակ դարմանամիջոցը վիրաբուժական գործողութիւնն է:
Ականջին Բաժինները
Ականջին երեք բաժիններու կազմաւորումը եւ զարգացումը տեղի կ'ունենան հանգրուանային ձեւով եւ տարբեր կեդրոններէ, ականջի անբնական-տեսանելի եւ անտեսանելի երեւոյթները կրնան յայտնուիլ ամբողջութեամբ, կամ մասնակի: Ականջի տձեւութիւնները կրնան ըլլալ միակողմանի եւ կամ երկկողմանի :
Արտաքին ականջի անբնական երեւոյթները
Արտաքին ականջի անբնական երեւոյթները ընդոծին են, այսինքն անոնք կը տեսնուին ծնունդէն անմիջապէս ետք: Այս տձեւութիւններն են`
1.- Ականջեղ (macrotia), որ կը նշանակէ մեծ ականջակոնք (pinna):
2.- Ականջուկ (microtia), որ կը նշանակէ պզտիկ ականջակոնք:
3.- Բազմականջութիւն` ականջակոնքին առջեւ մէկէ աւելի աճառային պզտիկ գնդիկներու հաւաքածոյ:
4.- Ցցուն-տնկուած ականջակոնք (lop ear):
5.- Կրկնակի բլթակ (double earlobe) եւ կամ ճեղքուած բլթակ (bifid earlobe):
6.- Այլանդակ արտաքին ականջ` աղաւաղուած ձեւ եւ տեսք, ուր ականջակոնքը մասնակի կամ ամբողջովին խցած կ'ըլլայ անցուղին, եւ ան տեսանելի չ'ըլլար:
7.- Ականջակոնքի ամբողջական բացակայութիւն, ուր անցուղին նշմարելի չ'ըլլար:
8.- Անցուղիի նեղացում (stricture), խցում եւ անցուղիի բացակայութիւն` անանցկութիւն (atresia):
9.- Թմբկաթաղանդի անբնական կազմուածք եւ բացակայութիւն:
Վերջին չորս տձեւութիւնները կը յառաջացնեն մնայուն եւ անփոփոխելի զանազան աստիճանի լսողութեան տկարացումներ, որոնք հետեւանքն են արտաքին աշխարհի ձայներու ոչ ամբողջական փոխանցման դէպի միջին ականջ:
Արտաքին ականջի տձեւութիւն ունեցող մանուկներու ծնողներէն շատերը կ'ըսեն, որ իրենց զաւկին տկար լսողութիւնը տարիներու ընթացքին աւելի վատթարացած է: Այս ենթադրութիւնը հետեւանքն է մանուկին աճումին զուգահեռ` անոր լսողութեան պէտքերուն բազմապատկուելուն եւ միջին ու ներքին ականջի այլ հիւանդութիւններու յառաջացման:
Մանուկին լեզուական զարգացումը կախեալ է հիմնականօրէն անոր լսողութեան հետ: Անոր տկար լսողութեան պատճառով լեզուական զարգացումը անբնական ձեւով կը զարգանայ: Ականջակոնքի ընդոծին տձեւութիւն եւ անցուղիի անանցկութիւն ունեցող մանուկը մեր ուշադրութիւնը կը գրաւէ շատ կանուխէն, որովհետեւ ան կ'ունենայ անբնական լեզուական զարգացում:
Արտաքին ականջի տձեւութիւնները կը դարմանուին վիրաբուժական գործողութեամբ եւ, հետեւաբար, լսողութիւնը կը դառնայ բնական, քանի որ արտաքին աշխարհի ձայներու փոխանցումը դէպի ականջաթմբուկ եւ միջին ականջ կ'ըլլայ ամբողջական ու լրիւ: Այս տձեւութիւններու վերացումը կ'ըլլայ մէկ եւ կամ մէկէ աւելի վիրաբուժական միջամտութիւններով: Այլ խօսքով, վիրաբուժական միջամտութիւնը կ'ըլլայ փուլային` հիմնուելով տձեւութեան տարողութեան եւ ձեւին վրայ: Ընդհանրապէս մէկէ աւելի միջամտութիւններ կը կատարուին: Շատ հազուադէպ պարագայի միայն մէկ վիրաբուժութեամբ կը վերանայ տձեւութիւնը, եւ կը վերականգնի բնական լսողութիւնը: Երկու ականջներուն միատեղ տձեւութիւնները, որոնք կը պատահին երկու ականջներուն լսողութեան տկարացումով, վերանալու են կանուխ, որպէսզի վերականգնի երկու ականջներուն լսողութիւնը: Իսկ միակողմանի տձեւութիւններու վերացումը կարելի է յետաձգել աւելի ուշ տարիքի, որովհետեւ մանուկը կ'ունենայ երեւութապէս բնական լսողութիւն. այլ խօսքով, լսողութեան տկարացումը զգալի չ'ըլլար:
Աղջիկներու մօտ եւ մանաւանդ միակողմանի տձեւութիւններու վերացումը կարելի է քանի մը տարիով յետաձգել, որովհետեւ անոնց երկար մազերը կը ծածկեն ականջի տձեւութիւնը: Իսկ տղոց մօտ նոյնիսկ միակողմանի տձեւութիւնը պէտք է վերացուի կանուխ, որպէսզի մանուկին մէջ հոգեբանական վերիվայրումներ տեղի չունենան:
Մանր տձեւութիւններու վերացումը երկու սեռերուն մօտ պարտաւորիչ չէ: Անոնք ոչ մէկ ձեւով լսողութեան տկարացում կը յառաջացնեն: Անոնց վերացումը պայմանաւորուած է միայն գեղագիտական պատճառներով :
Պետրոս Նախիջեւանցի
Պետրոս արք․ Նախիջեւանցի (Բերդումեան, Աղմալեանց, ), բանաստեղծ, աստուածաբան-փիլիսոփայ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Նոր Նախիջեւան։ Միաբան էջմիածնի։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ արքեպիսկոպոսներ Ստորոգութիւն:Հայ աստուածաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ փիլիսոփաներ
Տիգրանակերտ (Մայրաքաղաք)
Տիգրանակերտ, Ք.Ա. 80-ական թուականներուն մայրաքաղաք:
Տիգրան Մեծի օրով, երբ Հայաստան կը դառնայ աշխարհի մեծագոյն տէրութիւններէն, մայրաքաղաք Արտաշատը կը մնայ երկիրին հիւսիսը:
Հրաժարելով տէրութեան ծայրամասը գտնուող Արտաշատէն՝ արքայից արքան Ք.Ա. 80-ական թուականներուն նոր մայրաքաղաք մը կը կառուցէ Աղձնիքի մէջ՝ Արեւմտեան Տիգրիսի վտակ Քաղիրթ գետին հովիտին մէջ։  Տիգրան քաղաքը կը շրջափակէ 25 մեթր բարձրութեամբ հաստ պարիսպներով, որոնց մէջ տեղաւորուած էին ախոռներ եւ այլ շինութիւններ: Արուարձանին մէջ արքան կը կառուցէ իր պալատը, շուրջը` լիճեր, զբօսայգիներ, որսատեղեր ու հզօր ամրոց մը:
Տասը-տասնհինգ տարուան ընթացքին Տիգրանակերտին բնակչութեան թիւը կը հասնի շուրջ հարիւր հազարի, ըստ կարգ մը պատմաբաններու` երեք հարիւր հազարի:
Դարերու ընթացքին քաղաքը քանի մը անգամ թալանուած է, աւերուած ու վերակառուցուած: Արաբներուն կողմէ նուաճուելէ ետք վերանուանուած է Տիարպեքիր եւ հանդիսացած արաբական ռազմական կարեւոր կեդրոն մը: Մոնկոլական արշաւանքէն ետք Տիգրանակերտը կ'աւերուի եւ կը վերածուի գիւղաքաղաքի: Այսօր ալ Թուրքիոյ Ֆարկին գիւղին մօտ դեռ կ'երեւին հին աշխարհի հռչակաւոր քաղաքին` Տիգրանակերտի պարիսպներուն ու այլ շինութիւններու մնացորդները
Բերդուս բերդ
Տեղագրական
Լեռնային Կիլիկիոյ հին եւ անուանի բերդերէն մէկն էր Բերդուսը: Համանուն աւանով՝ կը գտնուէր Ընկուզիկ լերան հարաւը եւ Ախըռ լերան հիւսիսը, որ Մարաշի գաւառին սահմանը կը գծէր, երկու լեռներէն ալ գրեթէ հաւասար հեռաւորութեան վրայ: Պէյթիմուրէն մէկ քիլոմեթր հեռու, Խումա գետի ձախ ափին, Տաւրոսի լեռաշղթային մէկ ընդարձակ սարալանջին վրայ, կը կանգնէր Բերդուսի բերդը, բարձրակատար լեռներով շրջապատուած: Բերդուս, ժամանակին նշանաւոր աւան մը եղած է՝ Եպիսկոպոսական աթոռով եւ իշխանանիստ բերդով: Այս վերջինս կը յիշեն հայ թէ օտար պատմիչներ, Արաբները զայն Ֆէրթուս կը կոչեն:
Պատմութիւն
Բերդուս կը յիշուի պատմութեան մէջ 1107 թուականին, Ռուբինեանց իշխանութեան սկիզբի օրերուն: Կը պատկանէր նշանաւոր Գող Վասիլ իշխանին, որ զայն նուէր ստացեր էր Փիլարտոսէն, երբ արեւելքէն կու գար եւ քեսունի մէջ կը հաստատուէր: Մ. Ուռհայեցիի համաձայն, 1107-ին, Սելճուքները12000 զօրքով կ'արշաւեն Բերդուսի շրջանը: Նախ Ռուբէնի որդւոյն՝ Թորոս Բ.ի երկիրը կը քանդեն եւ կ'աւերեն, ապա կը մտնեն գող Վասիլին շրջանը. «Զօրաժողով եղեալ ազգն Պարսից երկոտասան հազար, եւ անցեալ ընդ Տօրոս լեառն, որ կոչի Աւարզա (Անազարբա), եւ արար աւար զամենայն երկիրն Թորոսի՝ որդւոյ Ռուբենայ, եւ գայր անցանէր ընդ դաշտն քաղաքին Մարաղայ. եւ անթիւ գերութեամբ հասանէր յերկիրն Գող Վասիլին, ի տեղի որ կոչի Բերդուս՝ ի սահմանս նուիրականն»: Ալիշան կը նախընտրէ Սմբատի ընդերցումը՝ նուկրականն, փոխանակ «Նուիրականն » կամ «Նորիրական» ընթերցումներուն: Գող Վասիլ կը դիմադրէ. «զօրաժողով արարեալ զգունդն զօրացն հայոց. եւ նոքա որպէս զարծիւ եւ կամ որպէս զկորիւն առիւծոյ հասանէին ի վերայ այլազգեացն. եւ արարին սաստիկ եւ ահաւոր պատերազմ եւ մեծաւ յաղթութեամբ դարձուցին զԹուրքն ի փախուստ. եւ միաբան սրով զհետ ընթացան եւ արարին անթիւ կոտորածս զնոսա, եւ կալան զբաղումս ի նոցանէ եւ թափեցին զամենայն առ եւ զգերութիւն» :
Գող Վասիլի մահէն ետք, (1113 ին), երբ Լեւոն իշխան ալ գերի կը տարուի Պոլիս, օտարները կը գրաւեն Բերդուսը, սակայն Թորոս Բ ., երբ գերութենէն կը վերադառնայ Կիլիկիա, կամաց կամաց կը վերագրաւէ իր հողերը եւ բերդերը :
1157-ին Թորոսի Ստեփանէ եղբայրը, առանց  Թորոսին հրամանին, կը յարձակի Մարաշի եւ Կոկիսոնի վրայ եւ զանոնք գրաւելէ ետք՝ կը պաշարէ նաեւ Բերդուսը: Պահապանները, խոստում առնելով Ստեփանէէն, որ պիտի խնայէ իրենց կեանքը, անձնատուր կ'լլան եւ բերդին դռները կը բանան. ժողովուրդը կը սկսի մեկնիլ, սակայն Ստեփանէ տեսնելով, որ գացողները, վտանգէն ազատելու համար, կը սպառնան Թուրքերուն օգնութեան դիմել, եկեղեցականներուն խորհուրդը կը հարցնէ, որոնք կը պատասխանեն. «Թէ այդպէս սպառնան՝ անխիղճ ես դու վասն երդմանն: Եւ առաքեաց զհետ նոցա եւ կոտորեաց զնոսա »:  Այս  որ կը լսեն այլազգիները աւելի սաստիկ թշնամութեամբ եւ ոխով կը լեցուին.«Եւ լուան զայս ամենայն այլազգիք եւ դառնացան ընդէմ Քրիստոնէից... » :
Այս խռովութիւններուն վրայ՝ Իկինիոյ Սուլթան խալիժ Ասլան, որ Թորոսին բարեկամն էր, Կոկիսոնի վրայ. «Եկն Խլիճ Ասլանն ի գաւառն Կոկիսնի, եւ հնազանդեցոյց իւր զամենեսեան եւ ոչինչ մեղադրեաց բնակչացն. եւ անտի գնաց ի Բերդուսն»: Խլիճ Ասլան, առանց Կոկիսոնի բնակիչներուն վնասելու, ինչպէս կ'ըսէ Գրիգոր Երէց. «Նուաճեաց զերկիրս խաղաղութեամբ ի հնազանդութիւն  հրամանի իւրոյ սէր առնելով ընդ Թորոս յաղթողն եւ ինքն դարձաւ յաթոռ իւր խաղաղութեամբ »:
Խլիճ Ասլանի այս բարեացակամ վերաբերումը համապատասխան էր Թորոսի վարուելակերպին, որ համամիտ չէր ՝ իր եղբօր Ստեփանէի Բերդուսը  գրաւելուն: Արդարեւ,  երբ Խլիճ Ասլան Բերդուսի վրայ կու գայ. «Թորոս յաղագս սիրոյ սուլտանին՝ նենգեալ եղբօրն, տայր զԲերդուսն ի սուլտանն, յոչ կամայ  Ստեֆանէի. եւ սուլտանն վասն սիրոյն Թորոսի զբնակիչսն բերդին անվնաս ազատեաց»: Նոյն իմաստով կը գրէ նաեւ Մ. Ուռհայեցի՝ Թորոսի եւ խլիճ Ասլանի բարեկամութեան մասին. «Յորժամ եկն ի Բերդուսն զոր էր առեալ Ստեփանիայ բռնութեամբ նենգեալ եղբօր իւրոյ Թորոսի, Եւ սիրոյ աղագաւ տուեալ ի սուլտանն առանց կամելոյ եղբօր իւրոյ. եւ զորս ի ներքս ի բերդին էին մարդիկ հեծեալ եւ հետեւակ՝ զամենայն ազատ արարեալ (Սուլտանին) վասն Թորոսի հնազանդութեան եւ տալոյ զբերդն»: Ստեփանէ սակայն, ինչ որ կ'երեւի դարձեալ փորձած է գրաւել այդ հողերը, առանց յաջողութեան .«Եւ ջանաց Ստեֆանէ գողանալ Զմարաշ եւ ոչ կարաց»: Ասով հանդերձ, Հայերը, շատ ժամանակ չանցած, դարձեալ կը գրաւեն Բերդուսը, քանի որ ԺԲ. Դարուն վերջերը Բերդուսի կը տիրէր Լեւոն անունով իշխան մը՝ իր Գրիգոր աղուն հետ. ասոնց ժամանակ Բերդուսի մէջ կը նստէր Ստեփանոս անունով Եպիսկոպոս մը, որոնք կը յիշուին Սմբատ Սպարապետէն Լեւոնի թագաւորութեան առթիւ:
Սակայն շուրջ տասը տարի ետք, 1208-ին, երբ Մեծն Լեւոն գահընկեց կ'ընէ Յովհաննէս կաթողիկոսը եւ անոր հետ կը գժտուի, Յովհաննէսին դրդումով՝ Իկոնիոյ սուլտանը Բերդուսի վրայ կու գայ. «Եւ ի սադրելոյ խորհրդակցութենէ տէր  Յոհանիսի, Եկն բազում զօրօք ի վերայ Բերդուսին, եւ պատերազմեալ էառ զնա եւ ըմբռնեաց զտէր նորա զԳրիգոր, որդի Լեւոնի, եւ յանմհետէ Բերդուս ելաւ յիշխանութենէ Հայոց, եւ էր թուական Հայոց ՈԾԷ«657=1208»:
Այս դէպքերէն ետք՝ Բերդուսը այլեւս չի յիշուիր մեր պատմութեան մէջ : Աղբիւրներ
Վերնագրի գրութիւն
Ստորոգութիւն:Հայկական բերդեր եւ ամրոցներ
Մանիական Տառեր
Մանիական Այբուբէնը ԱԲԳաԴ-ական դասաւորութեամբ այբուբէն մըն է, եւ 3-րդ դարէն սկսած Մանիքէութեան կեդրոնական Ասիայէն դէպի յարաւ-արեւմտուտք ու այդկէ անդին տարածումին հետ առընչուող տառատեսակ մըն է։ Ան կը պատկանի Փահլաւի այբուբէնի վաղեմի տարբերակներուն, երկուքն ալ Արքայական Արամերէնի այբուբէնէն զարգացաած են, վերջինիս բարբառներէն սեպհական մէկը Ախեմենիներու (Աքեմենի) պալատը որդեգրած էր իբր պաշտոնական լեզու։ Ի-տարբերութիւն Փահլաւական այբուբէնի Մանիական տառերը կրած են Սողտական այբուբէնի ազդեցութիւնը, զորս իր հերթին կը սերի Արամերէնի Սրիանական (նաեւ թիւրօորէն կը կոչուի Ասորերէն): Մանիական այբուբէնը այսպէս կը կոչուի քանի որ անոնք գծած ու ստեղծած է Մանի ն։ Միջին Պարսկերէնը գրուած է նաեւ այս տառերով։
Միհրան Աղազարեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է Զէյթունի Ալպիսթան քաղաքում։ Աւարտած է Կ. Պոլսոյ Ազգային կեդրոնական վարժարանը 1909–1914 թուականներուն։ Եղած է Հնչակեան կուսակցութեան անդամ։
Մանիական Տառեր
Իրանագէտ Տեսմոնտ Տրուքին-Մայսթըրէրնսթը կը նշէ որ Մանիական Այբուբէնը հիմնականօրէն գործածուած է Միջին-Իրանական լեզուներ գրելու համար՝ Մանիական միջին-Պարսկերէն, Պարթեւերէն, Սողտերէն, վաղ Նոր-Պարսկերէն, Պաքթր իերէն․․ Ինչպէս նաեւ Ույկուրերէն (վերջինս Թիւրքական լեզու է, եւ ոչ Իրանական)։ Մանիական այբուբէնը մօտիկ կապ ունի Արամերէնի Փալմիրա կան այբուբէնին, եւ Սերաներէնի (Քրիստոնէական Արամերէնի) հետ։
Միհրան Աղազարեան
Կենսագրութիւն
Մեծ պատերազմին աքսորուած է Տէր Զօր եւ փրկած շատերու կեանքը։
Մանիական Տառեր
Անուանակոչութիւն
«Մանիական» եզրոյթը այս աբուբէնին համար իբր անուանում առաջին անգամ ի հանդէս եկած է Գէրմանացի գիտնական Ֆետերիշ ՈՒ․ Ք,ժ․ Մուլար-ի կողմէն (Friedrich W. K. Müller), Մանիի ձեռագրերը գրելոտւ այս տառերը գործածելու համար։ Մուլար-ը արդի օրերուս (1903/4) առաջին գիտնականն էր որ այս տառերը կարդաց։
Միհրան Աղազարեան
Աշխատութիւններ
Յօդուածներ տպագրած է Կ. Պոլսոյ «Կայծ» ամսագիրին մէջ։
Էջմիածնի Աւետարան
«Էջմիածնի Աւետարան», «Փղոսկրիա Աւետարան», հայ գրչութեան եւ մանրանկարչութեան ձեռագիր մատեան: Ընդօրինակուած է Յովհաննէս Գրիչի ձեռքով՝ 989 թուականին, Պղենո-Նորավանքի Սբ. Ստեփանոս եկեղեցիին մէջ, Սիւնիք: Պատուիրատու՝ Ստեփանոս քահանայ: Բնագիրը կը պարունակէ 35*28 սմ չափի 233 մագաղաթէ թերթ (Մատենադարան, ձեռ. Դ 2374): Բաղկացած է գեղեցիկ երկաթագրով գրուած չորս Աւետարաններէ: Մատթէոսի Աւետարան ին նախընթաց կը գտնենք քառաթերթ պրակ՝ ամբողջ էջերը մանրանկարներով զարդարուած: 1ա-5ա էջերը Եւսեբիոս Կեսարացի ի թուղթն է եւ համաբարբառները՝ ճոխ խորաններու մէջ առնուած: 5բ էջը պատկերուած է տաղաւար մը (pavilion), որուն կը յաջորդէ թեմայական մանրանկարներ՝ գահին բազմած Յիսուս ը (6ա), զոյգ զոյգ կանգնած չորս աւետարանիչները (6բ,7ա), Աստուածածինը՝ Մանուկը գիրկը (7բ) եւ Աբրահամի զոհաբերութիւնը (8ա): Ձեռագիրի վերջաւորութեան ներմուծուած է 6-7րդ դդ. Երկու թերթ՝ 228, 229, որոնց վրայ պատկերուած են «Զաքարիայի աւետումը», «Մարիամի աւետումը», «Մոգերու երկրպագութիւնը» եւ « Մկրտութիւն» մանրանկարները: «Էջմիածնի Աւետարան»-ի լուսանցքներուն նոյնպէս կան պատկերներ:
Միհրան Աղազարեան
Աշխատութիւններ
1915-ի Պատերազմէն ետք, իբրեւ ուսուցիչ, աշխատած է Մարաշի ազգային վարժարանը եւ Մերձաւոր Արեւելքի որբանոցները։
Էջմիածնի Աւետարան
Ձեռագիր կազմի տեսքը
Ձեռագրի կազմը բաղկացած է 36,5*30,5 սմ մեծութեամբ փղոսկրէ (ivory) երկու կողքերէ, որոնք 7-րդ դ. աշխատանք կը համարուին: Իւրաքանչիւր կողք բաղկացած է հինգ սալիկներէ, որոնցմէ իւրաքանչիւրին վրայ պատկերուած է առանձին տեսարան: Այդ կազմը վաղ քրիստոնէական հայկական արուեստի նշանաւոր յուշարձաններէն է: Բացառիկ արժէք ունին 6-7րդ դդ. մանրանկարները: Չորս տեսարաններն ալ իրենց խորհրդանշական բնոյթով կը վերաբերին յայտնութեան թեմային: Համաչափ եւ թեթեւ, մութ ու խաղաղ կանաչ, կապոյտ եւ ոսկի գոյներու երանգներու գործածութեամբ ստեղծած է տպաւորիչ գունագեղութիւն մը:
Մանիական Տառեր
Ակնարկ
Այն լեզուն ու տառերը որոնցմով գրուած են Վաղ-Մանիական բնագրերը կը դասուին Սրեաներէն-Արամերէն, ուստի անոնք կը սեպուին Սրեաներէն/Արամերէն գրութիւններ։ Աւելի ուշ բնագրեր որոնք գրուած են Մանիական գիրերով վկայուած են միջին Իրանական լեզուներու երէք Ցեղաբառերու (Ցեղային Բարբառ, Ethnolect՝ այն լեզուները որոնց գործածողները ցեղային խումբերու անդամներ են ովքեր ի սկզբանէ գործածած են այլ լեզու) գրականութեանց մէջ։
Միհրան Աղազարեան
Աշխատութիւններ
1924-էն բնակած է Պէյրութ։ 1926 թուականին, դաշնակցութեան դէմ բուռն պայքարի ատեն, ընտրուած է Լիբանանի ազգային գաւառական ժողովի անդամ։
Մանիական Տառեր
Ակնարկ
Մանիական համակարգը չունի այսպէս կոչուած «Սեմական» լեզուներու բանատառերու (կամ բառանշան՝ այնպիսի տառեր որոնք կը ներկայացնեն բառեր կամ ձեւոյթներ) ու գաղափարանշաններու (նշանագրեր) հաճախականութիւնը որոնք ժառանգուած են դիւանական Արքայական Արամերէնէն, ինչը Փահլաւի համակարգին իւրայատկութունն է։ Բացի ասկէ, Մանիական ուղագրութիւնը այդքան ալ պահպանողական չէր, ոչ ալ պատմական եւ աւելի մօտ է արդի արտասանութեան քանզ թէ Փահլաւերէն արտասանութիւնը այն ժամանակուայ։
Միհրան Աղազարեան
Աշխատութիւններ
1921-1928 թուականներուն ֆրանսական գաղութային իշխանութիւնները բանտարկած են զինք՝ իբրեւ յառաջադէմ գործիչ։
Մանիական Տառեր
Ակնարկ
Մանիական տ տառերը միակ այբուբէնը չէին որոնք գործածուեցան Մանիի ձեռագրերը մատուցելու։ Երբ գրութիւնը Սողտերէնով կ՛ըլլար, ինչը շատ յաճախ տեղի կ՛ունենար, Մանիական Մագաղաթները ստէպօրէն կը գործածէին Սողտական այբուբէնը (Ույկուրական տառերը)։ Նոյն ձեւով, Մանիականութենէն դուրս, Պարսա (Փարսա,Պարսկերէնի բարբառներէն) արձանագրուած է նաեւ այլ այբուբէններով, ինչպէս օրինակի համար Փահլաւունի տառերը (զորը կը կոչուի Փահլեւի, կամ Զրադաշտական Միջին Պարսկերէն), եւ Աւեստական այբուբէնը (որ կը կոչուի Պարենտ/Փազենտ)։
Երբ Մանիականութիւնը կը հալածուէր Միջագետքի մէջ (այժմու Իրաքը) եւ իր ակունքին՝ Սասանեան կայսրութեան տարածքէն ներս, Միջին Ասիոյ եւ Մետաքսի Ճանապարհին երկայնով շարունակեց ամուր հիմ տալ։ Անիկա դարձաւ պետական կրօն Ույկուրներուն մէջ հինգ դար շարունակ (8-րդէն մինչեւ 12-րդի ընթանցքին), եւ այսպիսով բազում փրկուած մագաղաթներ նախայիշեալ Իրանական լեզուներով, Վաղ-Ույկուրերէնով ու Թոխարական լեզուներով,    գտնուեցան այսօրուայ Չինաստանի «ՇինՃեանկ» շրջանի «Թուրփան /Թուրֆան» գաւառին մէջ։
19-րդ դարին, Գերմանական արշավախումբերը յայտնեցին շարք մը Մանիական ձեռագիրներ մետաքսի ճանապարհին վրայ, Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետութան Չինարէն՝ «ՀանՓութաուԿօու» կամ ՝ «Պուլայըք» շրջանին մէջ։ Այս մագաղաթներէն շատերը այսօր կը պահուին Պերլինի մէջ։
Տառերը
Ինչպէս «ԱՊՃաՏ»-ներու մեծ մասը, Մանիերէնը կը գրուի Աջէն ձախ, եւ կը կարօտի ձայնաւորներու։ Ունի որոշ բաղաձայներ որոնք կարող են միացուիլ երկու կողմէն, իսկ ուրիշ բաղաձայներ որոնք միայն ձախ կողմէն կը միանան, եւ որոշ բաղաձայներ որոնք բնաւ չեն միանար, ի-տարբերութիւն ամէնահռչակաւոր «ԱՊՃաՏ»-ներէն մէկուն՝ Արաբերէնին ուր բաղաձայները կամ երկու կողմէն եւ կամ միայն աջ կողմէն կը միանան։ Մանիերէնը զատ նշան մը ունի շաղկապելու համար՝ «Ուտ» (Եւ/ՈՒ)։ Երկու կէտեր կը զետեղուին գիրերուն վրայ յապաւումները նշելու համար, եւ վերնատողերը, էջերու կիսումները, նախադասութիւններու բաժանումները, եւն․․ մատնանշելու համրար տարբեր կետադրական նշաններ գոյութիւն ունին։
Թիւերը շինուած են 1, 5, 10, 20 և 100 միաւորներէ, ու տեսողութեամբ ճանաչելի են։ Նաեւ կարգ մը տառեր ունին այլընտրանքային ձեւեր։
Էջմիածնի Աւետարան
Ձեռագիր կազմի տեսքը
Արտայայտիչ են դեմքերը՝ օժտուած ազգին քնատիպութեամբ: Կատարողական որոշ առանձնայատկութիւններով ու երանգաւորութեամբ այդ աշխատանքները կը մօտենան նոյն շրջանի հայ որմնանկարներու օրինակներուն: Սկզբնաթերթերու մանրանկարները ոճական առանձնայատկութիւններով ու պատկերագրութեամբ 9-10-րդ դդ. գեղանկարչութեան աւանդոյթներու արտայայտութիւնն են: Գեղեցիկ են խորանները: Հիմնականին մէջ օգտակործուած են պայտաձեւ զոյգ կամարներ, որոնց յօրինուածքը երփներանգ զարդանմոյշներու եւ լրացուցիչ մանրամասնութիւններու կիրառումով համանման է մատեանի ընդհանուր բնոյթին: Բացառիկ է «Էջմիածնի Աւետարան»-ի մանրանկարներու դերը հայ գեղանկարչութեան հետագայ զարգացման գործին:
«Էջմիածնի Աւետարան»-ի ուսումնասիրութեամբ զբաղեր են՝ Ա. Ուվարովը, Վ. Ստասովը, Ն. Կոնդակովը, Յո. Ստրժիգովսկին, Գ. Վայցմանը, Ֆ. Մակլերը, Ս. Տէր-Ներսեսեանը եւ ուրիշներ:
Սուքիաս Աղամալեանց
Հ․ Սուքիաս Աղամալեանց, հայ մանկավարժ, թուաբանագէտ, կրթական գործիչ։ Վենետիկի Մխիթարեան միաբանության անդամ։
Միհրան Աղազարեան
Աշխատութիւններ
Աղազարեան եղած է Լիբանանին մէջ լոյս տեսնող «Լիբանան» եւ «Ժողովուրդ» թերթերու խմբագիր։
Սուքիաս Աղամալեանց
Կենսագրութիւն
Ծնած է Շոռոթ։ Պատանի հասակին ղրկուած է Ս․ Ղազար ի վանք։ 1761-ին ձեռնադրուած է վարդապետ։ Քարոզչական ծառայութեամբ պաշտօնավարած է Հնդկաստան (Կալկաթա):
Միհրան Աղազարեան
Հրատարակութիւններ
Հրատարակած է․
Սուքիաս Աղամալեանց
Աշխատութիւններ
Պատրաստած է դասագիրք « Թուաբանութիւն», շարադրուած գրաբարով։ Վենետիկ, տպարան Դեմետրեայ Թէոդոսեանց, 1781, 528 էջ ։
Միհրան Աղազարեան
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Սուքիաս Աղամալեանց
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:Հայ թուաբանագէտներ
Մենատարր (Իմաստասիրութիւն)
Մենատարր կամ Միաւոր (Հին Յունարէնով՝ μονάς (մօնաս) այսինքն «միութիւն», եւ μόνος (մօնօս) «առանձին» կամ «միայնակ») կամ կը կոչուի Պիւթագորեան Միաւոր (Յունարէն՝ Πυθαγόρεια Μονάδα, Փիթակորիյա Մօնատա): Այս եզրոյթը կը վերաբերի ամէնահիմնական ու սկզբնատիպ նիւթին, եւ կը գործածուի «տիեզերական իմաստաիրութեան (փիլիսոփայութեան)» ու « տիեզերածնութեան » մէջ (Անգլերէն՝ Cosmogony, երբեմն ալ «աշխարհագործութիւն», զոր կ՛ուսումնասիրէ տիեզերքի ծագումը, ի տարբերութիւն «Տիեզերագիտութեան» զոր կը զբաղի ներկայիս տիեզերքի շինուածքն ու փոփոխութիւնները եւ Անգլերէնով կը կոչուի Cosmology)։ Ըստ Պիւթագորականներու սկզբնաւորական ընկալումին, Մենատարրը գերագոյն էութիւնն է, աստուածութիւնը, կամ ամէն ինչի ամբողջութիւնը։ Ըստ վաղ-արդի դարաշրջանի իմաստասէրներէն (փիլիսոփաներէն), արժանայիշատակ «Կօթթֆրիթ Վիլհէլմ Լայպնից»-ին (Գերմաներէն՝ Gottfried Wilhelm Leibniz, երբեմն կը տառադարձուի՝ Գոթֆրիդ Վիլհելմ Լայբնից) անսահման Միատարրեր գոյութիւն ունին, որոնք աղկազմային են, եւ աննիւթական տարրական մասնիկներն են, կամ ամէնապարզ միաւորներն են, որոնք կը կազմաւորեն տիեզերքը։
Պատմական Ակնարկ
Ըստ Հիպողիտոս Հռովմէացիի (Կամ՝ Հիպողիտոս Հռովմայեցի, Յունարէն՝ Ιππόλυτος Ρώμης), այս աշխարհայեացքը ներշնջուած էր Պիւթագորականներուն կողմէն, որոնք առաջին գոյացած բանը անուանեցին «Մենատարր» (Մօնատ), ինչը ծնունդ տուաւ «Զոյգ»-ին (Յունարէն՝ δυάδα, Անգլերէն՝ Dyad, Տիատ), ինչը ծնունդ տուաւ թիւերուն, ինչը ծնունդ տուաւ կէտին, ծնունդ տալով գիծերուն եւ սահմանափակութեան (Անգլերէն՝ Finiteness) եւ այլն․․․ Ատիկա (Մենատարրը) կը նշանակէր Աստուածութիւնը, առաջին էութիւնը, կամ բոլոր էակներուն ամբողջութիւնը, այլազանութեամբ յղում ընելով տիեզերածնութեան (արարումի եւ ստեղծումի տեսութեանց) մէջ մեկուսի գործող աղբիւրին (սկզբնապատճառին), եւ/կամ անտեսանելի սկզբնաղբիւրի մը եւ hամարժէք բաղդատիչներու։
Պիւթագորական եւ Պղատոնական իմաստասէրները (Յունարէն՝ Փիլիսոփաները), որոնցմէ կարելի է յիշել Պղոտինն ու Պորփիւրը դատապարտեցին Ճանաչականութիւնը (Անգլերէն՝ Gnosticism, Գոնիստիկեանութիւն) Միատարրին հետ իր վերաբերմունքին համար։
Իր Լատիներէնով գրուած «Ընդարձակ Աստուածաբանութիւնը» (Լատիներէն՝ Maximae theologiae, Մաքսիմայէ Թիօլօճիէ) մատեանին մէջ «Ալան Լիլեցի»-ն (Ֆրանսերէն՝ Alain de Lille) կը պնդէ թէ «Աստուած դիւրիմաց ոլորտ մըն է, որուն կեդրոնը ամէն տեղ է, եւ որուն շրջագիծը ոչ մէկ տեղ»։ Ֆրանսացի իմաստասէր «Ֆրանսուա Րապըլէ»-ն (Ֆրանսերէն՝ François Rabelais) այս խօսքը վերագրեց «Հերմէս Եռամեծ»-ին:
Այս խորհրդանշութիւնը ազատ մեկնութիւն մըն է կապուած Քրիստոնէական Երրորդութեան։ «Ալան Լիլեցի»-ն կը յիշատակէ «Եռամեծ»-ին «Քսանչորս Իմաստասէրներուն Գիրքը», ուր ան (եռամեծը) կ՛ըսէ թէ Միատարր մը կրնայ եզական կերպով ուրիշ Միատարրի մը ծնունդ տալ: Այս գաղաբարին մէջ Քրիստոնէութեան հետեւորդները տեսան Որդի Աստուծոյ յառաջացումը Հօր Աստուծմէ, թէ ծննունդի եւ թէ արարումի միջոցով։
«Քսանչորս Իմաստասէրներուն Գիրքը» կ՛ամբողջացնէ համապատկերը աւելցնելով թէ երկրորդ Միատարրի տենչանքը առաջին Միատարրի հանդէպ Սուրբ Հոգին կ՛ըլլայ։ Անիկա կը փակէ մարմնական (ֆիզիքական) կլորը տրամաբանական եռանկիւնի մը մէջ (կծկումով ՝ ուսողական /մաթեմաթիկական իմաստով, Անգլերէն՝ Retroaction)։
«Կեդրոնացեալ ոլորտ»-ի Եւկլիտեան խորհրդանշութիւնը կը վերաբերի նաեւ տիեզերքի կեդրոնի գոյութեան աշխարհիկ բանավէճին։
Միատարրին գաղափարը արտացոլուած է նաեւ «Տիմուրկոս»-ին (կամ կը կոչուի «Երկրորդ Պատճառ») մէջ․ այն գաղափարը որ մէկ բարձրագոյն էութիւն մը ստեղծեց տիեզերքը։