cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Իւան Թուրկենեւ
Իւան Թուրկենեւ (Ivan Sergeyevich Turgenev) (Иван Сергеевич Тургенев, 9 Նոյեմբեր 1818, Օրէօլ, Ռուսական կայսրութիւն – 3 Սեպտեմբեր 1883, Պուժիվալ (Bougival), Ֆրանսա), ռուս իրապաշտ գրող, բանաստեղծ, հրապարակախօս, թատերագիր, թարգմանիչ։ Ռուս գրականութեան դասականներէն մէկը։ Փեթերսպուրկի գիտութիւններու կայսերական ակադեմիայի ռուսերէնի գիծով թղթակից անդամ, Օքսֆորտ համալսարանի պատուաւոր դոկտոր (1879)։ Հեղինակ է վէպերու, վիպակներու եւ պատմուածքներու, որոնցմէ ամէնէն շատ Ճանչցուած են եւ բազմաթիւ լեզուներով (այդ կ՛ընդգրկէ նաեւ հայերէն) թարգմանուած են հետեւեալները. «Նախօրէին» (անգլ.՝ On the Eve)(ռուս.՝ Накануне, 1860), «Ծուխը» (անգլ.՝ Smoke) (ռուս.՝ Дым, 1867), «Հայրեր եւ որդիներ» (անգլ.՝ Fathers and Sons)(ռուս.՝ Отцы и дети, 1862) վէպերը, «Որսորդի Յիշատակարանը» (անգլ.՝ A Sportsman's Sketches)(ռուս.՝ Записки охотника, 1852) պատմուածքներու ժողովածուն, «Մումու» (ռուս.՝ Муму, 1852), «Գարնանային Ջուրեր» (ռուս.՝ Вешние воды, 1872), «Յաղթական Սիրոյ Երգը» (ռուս.՝ Песнь торжествующей любви, 1881) վիպակները։
Թուրկենեւի ստեղծած գեղարուեստական համակարգը մեծ ազդեցութիւն ձգած է 19-րդ դարու երկրորդ կէսին՝ ո՛չ միայն ռուս, այլեւ՝ արեւմտաեւրոպական վէպի բանաստեղծական արուեստի վրայ։ Իւան Թուրկենեւը առաջինն էր ռուս գրականութեան մէջ, որ սկսաւ ուսումնասիրել «նոր մարդուն»` վաթսունականի անձը, անոր բարոյական յատկանիշները եւ հոգեբանական առանձնայատկութիւնները: Իրեն շնորհիւ ռուսաց լեզուին մէջ սկսաւ լայնօրէն կիրառուիլ «նիհիլիզմ»ի (ոչնչապաշտութեան) եզրը ։ Ան արեւմուտքի մէջ գրականութեան եւ թատերգութեան քարոզիչն էր։
Ծագում եւ Կեանքի Վաղ Տարիներ
Իւան Թուրկենեւ արմատներով Թուլայի Թուրկենեւներու հին ազնուական տոհմէն էր։ Իր յուշագիրքին մէջ ապագայ գրողին մայրը արձանագրած է.
«1818 թուականի Հոկտեմբեր 28-ին՝ երկուշաբթի՝ առաւօտեան ժամը 12-ին, Օրիոլի (Oryol) տան մէջ, ծնաւ որդիս՝ Իւանը, հասակը՝ 12 վերշոկ այսինքն 52,80 սանթիմեթր,(մէկ վերշոկը = 4,4 cm չափ)։ Կնքեցին Նոյեմբեր 4-ին՝ Ֆեոտոր Սեմէոնովիչ Ուվարովը քրոջ՝ Ֆետոսիա Նիքոլաեւնա Թեբլովայի հետ։»
Իւանի հայրը՝ Սերկէյ Նիքոլայի Թուրկենեւը (1793 - 1834), այն ժամանակ կը ծառայէր որպէս պահակ զինուոր հեծելազօրային գունդին մէջ։ Գեղեցկադէմ՝ այրուձիի պահակ, զինուորին վարած անհոգ կեանքը քայքայեց իր նիւթական վիճակը, եւ զայն կարգաւորելուն համար 1816 թուականին շահադիտական նպատակներով ամուսնացաւ ո՛չ երիտասարդ եւ անհրապոյր, սակայն բաւականաչափ հարուստ Վառվառա Փեթրովնա Լութովինովայի (1787-1850) հետ։ 1821 թուականին, Քիրասիրեան գունդի գնդապետի կոչումով, հայրն անցաւ թոշակի։ Իւանը ընտանիքի երկրորդ զաւակն էր։
Ապագայ գրողի մայրը՝ Վառվառա Փեթրովնայի արմատները եղած են հարուստ ազնուական ընտանիքէն։ Անոր ամուսնութիւնը Սերկէյի հետ անյաջող էր։ Վերջինս 1834 թուականին մահացաւ՝ իր ետին ձգելով երեք որդիներ՝ Նիքոլան, Իւանը եւ Սերկէյը։ Սերկէյ վաղաժամ մեռաւ լուսնոտութենէ (epilepsy)։ Մայրը էութեամբ իշխող եւ բռնակալ կին մըն էր։ Ան նոյնպէս վաղաժամ զրկուած էր իր հօրմէն, տառապած էր իր մօր (որ յետագային թոռը պատկերացուց իր «Մահը» ակնարկով՝ պառաւի կերպարի մէջ) դաժան վերաբերմունէն եւ վայրագ, հարբեցող հօրմէն, որ յաճախակի կը ծեծէր զինք։ Մշտական ծեծի ու նուաստացումներու պատճառով ան յետագային փախած էր իր հօրեղբօր մօտ, որուն մահէն ետք դարձած էր հոյակապ կալուածի եւ 500 ճորտերու տիրուհի։
Վառվառա Փեթրովնան յատուկ խառնուածքի տէր կին մըն էր։ Ան օժտուած էր ճորտատիրական հակումներով, սակայն միաժամանակ բաւականին կիրթ եւ կարդացած անձնաւորութիւն մըն էր։ Ան իր երեխաներուն դաստիարակութիւնը կը զուգորդէր ընտանեկան բռնութեան հետ։ Մայրական ծեծի կ՝ ենթարկուէր նաեւ Իւանը, հակառակ անոր, որ՝ ան կը համարուէր մօր ամենասիրելի որդին։ Տղուն գրագիտութեամբ զբաղած են, յաճախակիօրէն, փոփոխուող ֆրանսացի եւ գերմանացի տնային դաստիարակները։ Վառվառա Փեթրովնայի ընտանիքին մէջ խօսակցութիւնը, նոյնիսկ աղօթքները կ՝ արտասանուէր ֆրանսերէն։ Վառվառան շատ կը ճամբորդէր եւ ան պայծառ եւ կրթեալ կին էր, կը կարդար շատ, դարձեալ՝ առաւելապէս ֆրանսերէն։ Սակայն հարազատ լեզուն ու գրականութիւնը նոյնպէս խորթ չէին իրեն համար։ Ան հրաշալի կը տիրապետէր պատկերաւոր ռուսերէն խօսքին, իսկ Սերկէյ Նիքոլաեւիչը կը պահանջէր երեխաներէն, որ անոնք իր բացակայութեան ժամանակ, ռուսերէն նամակներ գրեն իրեն։ Թուրկենեւներու ընտանիքը կապ կը պահէր Վ. Ժուկովսկիի եւ Մ. Զագոնսկիի հետ։ Վառվառա Փեթրովնան կը հետեւէր գրականութեան նորոյթներուն, լաւ տեղեկացուած էր Ն. Քարամզինի, Վ. Ժուկովսկիի, Ա. Պուշկինի, Մ. Լերմոնտովի եւ Ն. Կոկոլի ստեղծագործութիւններէն, որոնցմէ հաճոյքով մէջբերումներ կը բերէր որդւոյն գրած նամակներուն մէջ։
Ռուսական գրականութեան հանդէպ սէրը պատանի Թուրկենեւի մեջ սերմանած է նաեւ ճորտ սպասաւորներէն մէկը, որ յետագային դարձաւ Փունինի նախատիպը «Փունինը եւ Պապուրինը» պատմուածքին մէջ։ Մինչեւ 9 տարեկան Թուրկենեւը ապրած է մայրական ժառանգական կալուածքին մէջ՝ Սպասքոյէ-Լութովինովօ՝ Օրիոլի նահանգ՝ Մցենսքէն 10 քմ հեռաւորութեան վրայ։ 1827 թուականին Թուրկենեւները երեխաներուն կրթութեան տալու նպատակով հաստատուեցան Մոսկուայի՝ Սամոթեօք թաղամասը։ Ապագայ գրողը սկիզբը սորված է Վէյտենհամըրի գիշերօթիկ դպրոցին մէջ, ապա ան եղած է Լազարեան ճեմարանի տնօրէն՝ Ի. Քրաուզէին սանը։
Կրթութիւն, Գրական Գործունեութեան Սկիզբ
1833 թուականին 15 տարեկան հասակին Թուրկենեւը կ՝ ընդունուի Մոսկուայի համալսարանի բանասիրական բաժանմունքը։ Այդ նոյն ժամանակ այստեղ կ՝ ուսանէին Ալեքսանտր Կերցենը եւ Վիսարիոն Պելինսքին։ Մէկ տարի ետք, երբ Իւանի աւագ եղբայրը կ՝ ընդունուի պահակազօրք հրետանային գունդ, ընտանիքը կը տեղափոխուի Ս․ Փեթերսպուրկ, ուր Իւան Թուրկենեւը կը փոխադրուի Փեթերսպուրկի համալսարանի փիլիսոփայութեան բաժանմունքը։ Անոր համալսարանական ընկերն էր ապագայ յայտնի գիտնական-պատմաբան Թիմոֆէյ Կրանովսքին ։
Սկիզբը Թուրկենեւը կ՛ուզէր բանաստեղծ դառնալ։ 1834 թուականին, երբ ան երրորդ կարգի ուսանող էր, գրեց «Պատը» ութոտանի «եամպ»ով մեծավերջ տղչ. թատերական բանաստեղծութիւնը ։ Երիտասարդ հեղինակը իր գրիչի փորձը ցոյց տուաւ իր ուսուցիչին՝ ռուս բանասիրութեան փրոֆէսօր Փիոթըր Փլեթնիովին։ Դասախօսութիւններէն մէկուն ժամանակ Փլեթնիովը բաւականին խիստ վերլուծեց այդ բանաստեղծութիւնը, հեղինակին չբացայայտելով, սակայն միաժամանակ խոստովանեցաւ, որ այդ ստեղծագործողին մէջ «ինչ-որ բան կայ»։ Այդ խօսքերէն ոգեշնչուած՝ երիտասարդ գրողը ստեղծեց նաեւ քանի մը բանաստեղծութիւն, որոնցմէ երկուքը 1838 թուականին «…..въ» ստորագրութեամբ Փլեթնիովը տպագրեց «Սովրեմեննիք» ամսագիրին մէջ, որուն խմբագիրը նոյնն ինքն էր։ Անոնք էին «Երեկոյ» եւ «Վեներա Մետիցէյսքայայի մօտ» բանաստեղծութիւնները ։
Տուրկենեւի առաջին հրապարակումը լոյս տեսած է 1836 թուականին։ «Ժողովրդական կրթութեան նախարարութեան ամսագիրով» ան հրապարակեց Անտրէյ Մուրավիովի «Ճանապարհորդութիւն Դէպի Սուրբ Վայրեր» ստեղծագործութեան ամբողջ տեսութիւնը ։ Մինչեւ 1837 թուականը ան գրած էր արդէն մօտ հարիւր փոքր բանաստեղծութիւն եւ քանի մը բանաստեղծութիւն (անաւարտ «Ծերունիի Պատմութիւնը», «Խաղաղութիւն Ծովու վրայ», «Լուսնային Գիշերուայ Ցնորքներ», «Երազ»)։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ռուս Գրողներ Ստորոգութիւն:Օրիոլ ծնածներ Ստորոգութիւն:9 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:3 Սեպտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:1813 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1883 մահեր
Գէորգ Ծ. Վ. Թուրեան
'''Գէորգ Ծ. Վ. Թուրեան''', Պըչաքճեան, (13 Փետրուար 1872, Ռոտոսթօ - 1915-ին անհետ կորսուած), հոգեւորական, կրթական մշակ։
Աշխարհականի կեանքը
Ծնած է Ռոտոսթօ։ Նախնական ուսումը կը ստանայ իր ծննդավայրին մէջ եւ ապա՝ կը բոլորէ Երուսաղեմի Ժառանգաւորաց վարժարանի դասընթացքները։
Հայրենակից է՝ Սարգիս Տէր Սարգիսեանին հետ (յետագային առաջնորդ Պրուսայի)։
Արա Կիւլէր
Արա Կիւլէր (Ara Güler ծն. 16 Օգոստոս 1928 - 17 Հոկտեմբեր 2018, Իսթանպուլ, Թուրքիա), իսթանպուլահայ գրագէտ եւ լուսանկարիչ։
Գէորգ Ծ. Վ. Թուրեան
Աշխարհականի կեանքը
1893-էն մինչեւ 1895-ին տնօրէն է Չորլուի ազգային դպրոցին։ Յետոյ Եգիպտոս կ՛անցնի, ուր կը զբաղի գրականութեամբ։
Արա Կիւլէր
Կենսագրութիւն
Կիւլէր Արա ծնած է Իսթանպուլ։ Իր ուսումը ստացած է Վիեննայի Մխիթարեան վարժարանը, ապա անցած է Կեդրոնական, որ աւարտած է 1951-ին։ Առաջին գրութիւնը գրուած է թրքերէնով եւ լոյս տեսած է «Ենի Իսթանպուլ» թերթին մէջ։ 1950-ին իր «Կաղանդի Տարօրինակ Գիշեր Մը» պատմուածքը արժանացած է մրցանակի եւ ինք դասուած է թուրք լաւագոյն նորավիպագիրներու շարքին։ Հայ գրական կալուածէն ներս կը մտնէ ժամանակ օրաթերթի միջոցաւ, եւ կու տայ պատմուածքներ Սան, Ճառագայթ եւ Հանդէս Մշակոյթի պարբերութիւններուն եւ ժամանակ եւ Մարմարա օրաթերթերու գրական էջերուն մէջ։ Արա Կիւլէր անունը այսօր ժամանակակից թուրք լուսանկարչական շրջանակներէն անցած է համաշխարհային լուսանկարչութեան պատմութեան։ Տասնեակ տարիներէ ի վեր զինք կը նկատեն աշխարհի մեծագոյն վարպետներէն, որուն գործերը կը հրատարակուին մեծագոյն հանդէսներու ( Time-Life, Paris match, der stern, Photography Annual եւ այլն) մէջ։ Անդամ նշանակուած է բազմաթիւ համաշխարհային լուսանկարչական միութիւններու։ Արժանացած է Leica-ի վարպետ տիտղոին։
Գէորգ Ծ. Վ. Թուրեան
Աշխարհականի կեանքը
1897-ին Ամերիկա կը մեկնի եւ Տօռչէսթըր համալսարանի աստուածաբանական դասընթացքներուն հետեւելով կը ստանայ "փրոֆէսօր"ի վկայականը, ուր ե՛ւ կը դասաւանդէ։ Պօրտ ընկերութեան կողմէն, կ՛ուղարկուի Եւրոպայի զանազան քաղաքները, նաեւ Երուսաղեմ, հնախուզական պրպտումներ կատարելու համար։ Ապա, Եգիպտոս կը վերադառնայ եւ անկէ կ՛անցնի Կալկաթա (Հնդկաստան) տեսչական պաշտօններ վարելով։
Արա Կիւլէր
Կենսագրութիւն
Իր հայերէն պատմուածքները 1955-ին կողքի տակ մտած են «Բաբելոնէն Վերջ Պիտի Ապրինք» խորհագիրով։ Իսկ յաջորդ տարին հրատարակուած են նոյն հատորին թրքերէն թարգմանութիւնը եւ իր թրքերէնով գրած պատմուածքները։ Լուսանկարչական արուեստի լաւագոյն նմուշները նկատուող իր լուսանկարները հրատարակուած են 20-է աւելի մեծածաւալ ու շքեղ ալպոմներու մէջ։ Անոնցմէ յիշատակելի կը մնան հանրածանօթ ճարտարապետ Սինանի, համաշխարհային հռչակ վայելող գրողներու եւ արուեստագետներու, եւ հին Իսթանպուլի նուիրուած գեղատիպ հրատարակութիւնները, ինչպէս նաեւ 1990-ին, Երուանդ Կոպէլեանի եւ Սարգիս Սերովբեան աշխատասիրութեամբ լոյս տեսած Արա Կիւլէր Ոսպնեակէն Հայ Գրողներ խորագրեալ հատորը, որ կը պարփակէ իսթանպուլահայ գրողներու լուսանկարներն ու կենսագրական տուեալները։ Իր 1997-ին թրքերէն լեզուով հրատարակած «Լուսանկարներով Անատոլուի Պատմութիւնը», բեմականացած է Մէհմէտ Էսատօղուիի կողմէ, «Արայի Անատոլուի Դիւցաներգութիւնը» խորագրով։ Ստացած է 100-է աւելի մրցանակ եւ «Դարաշրջանի Լուսանկարիչ» տիտղոսը։
Գէորգ Ծ. Վ. Թուրեան
Հոգեւորական կեանքը
Աշխարհական անունը անփոփոխ կը պահէ երբ 1911-ին վարդապետ կը ձեռնադրուի Իզմիթի Առաջնորդարանէն (Իզմիթ՝ քաղաք Փոքր Ասիոյ հիւսիս արևմտեան մասին, Մարմարա ծովու ափին)։
Արա Կիւլէր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1928 ծնունդներ Ստորոգութիւն:2018 մահեր Ստորոգութիւն:Լուսանկարիչներ Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ Ստորոգութիւն:16 Օգոստոսի ծնածներ Ստորոգութիւն:17 Հոկտեմբերի մահացածներ
Գէորգ Ծ. Վ. Թուրեան
Հոգեւորական կեանքը
1912-ին աստուածաբանութեան եւ փիլիսոփայութեան դասեր կու տայ Արմաշի դպրեվանքը (վանքը կը գտնուի Իզմիթէն 25 քմ հեռաւորութեան վրայ․ հիմնադրուած եւ գործած է 1416-ին)․ յետոյ Պոլիս կ՛անցնի, որպէս առժամեայ քարոզիչ Կէտիկփաշայի եւ Մագրիքէոյի հայկական եկեղեցիներուն։ Նոյն տարին, կ՛ընտրուի Տրապիզոնի առաջն․ տեղապահ։
Ա․ Համաշխարհային պատերազմին սկիզբները, կը փորձէ քանիցս Պոլիս երթալ, սակայն ապարդիւն, որովհետեւ Վոսպորի նեղուցը փակուած էր։ Քանի մը ամիս ետք, հայ տարագրութեան ատեն, Պոլիս կը հեռագրէ հետեւեալը․-"Կարին (Էրզրում)՝ պատերազմական ատեան զիս կը տանին․․․" ․․․եւ այնուհետեւ ոչ մէկ լուր իրմէ։
Տես նաեւ
Սահակ Արք․ Այվազեան
Աղբիւրներ
Յուշարձան 1919, էջ՝ 83
Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւորականներ Ստորոգութիւն:Հայ կրթական մշակներ
Եզնիկ Եպս. Գալբաքճեան
'''Եզնիկ Եպս. Գալբաքճեան''' (1860, Պոլիս - 1915)
Ուսանող Կալադա Սէրայի Լիսէին, բժիշկը «Միլքիէ» վարժարանի։ Արմաշական վարդապետ ձեռնադրուած է 1886-ին եւ եպիսկոպոս 1912-ին։ Անդուլ պաշտօնավարած է ներքին գաւառները.- առաջնորդ Բալու ի մինչեւ 1915։
Եդուարդ Գօլանճեան
Եդուարդ Գօլանճեան, պոլսահայ բանաստեղծ, Շրջանաւարտ Սկիւտարի Պէրպէրեան գօլէճէն: Իր պատանեկութեան տարիքէն գնահատուած են իր գրական եւ բանաստեղծական բնածին հակումները Ռէթէոս Պէրպէրեանէն, Եղիա Տէմիրճիպաշեանէն, Յ. Մրմրեանէն, Տիգրան Եէլքէնճեանէն, Տիրան Չրաքեանէն, եւայլն:
Աշխատակցած է Պոլսոյ գրեթէ բոլոր օրաթերթերուն եւ պարբերական հանդէսներուն («Սուրհանդակ», «Արեւելք», «Բիւզանդիոն», «Մանզումէի Էֆքեար», «Մասիս», «Ծաղիկ», «Հանրազիտակ» եւայլն), Իզմիրի «Հայ գրականութիւն», Ամերիկայի «Արագած» եւայլն:
1900-ին Պոլիս հրատարակուած է իր առաջին բանաստեղծութեանց հատորը, «Արեւելքի Բոցեր»։ Աշխատակցած է նոյնպէս Պոլսոյ ֆրանսերէն «Սթամպուլ» եւ «Լէվանթ Հէրալտ» օրաթերթերուն՝ ֆրանսերէն բանաստեղծութիւններով։ Աշխատակցած է նոյնպէս հնչակեան զանազան տարեգրքերու եւ Թէոդիկի «Ամէնուն Տարեցոյց»ին, ինչպէս նաեւ Արտաւազդ Արք. Սիւրմէեանի «Տաթեւ» տարեցոյցին: «Արեւելք», «Մասիս» եւ «Հայ գրականութիւն» թերթերուն մէջ, ինչպէս նաեւ «Լոյս» շաբաթաթերթին եւ «Ոստան» պարբերաթերթին մէջ երկար ուսումնասիրութիւններ եւ թարգմանութիւններ ունի Մաքս Նորտաուի, Ֆրիտրիխ Նիցչէի, Սփէնսըրի, Ժէռար տը Նէրվալի, Վերհառնի, Թոլսթոյի, Թուրկէնիեւի, Ֆէլիքս լը Տանթէքի, Մէչնիքովի, Պետրոս Դուրեանի եւ այլոց մասին: Ունի շատ մը անտիպ բանաստեղծութիւններ հայերէն եւ ֆրանսերէն, ինչպէս եւ թատերախաղեր:
Եգ. Գոլանճեան ֆրանսերէնի թարգմանած է Ռուբէն Զարդարեանի «Ցայգալոյս» հատորը:
1922 Սեպտեմբերին անցած է Պուքրէշ։ 1923-1924-ին աշխատակցած է կանոնաւորաբար Յ. Ճ. Սիրունիի «Նաւասարդ» գրական հանդէսին, Հ. Մկրտչի Պօտուրեանի «Դիցաւան»ին: Իր գրչանունները եղած են Վ. Մելքոնեան, Աոկլէպիոս, Ոլէանտր, եւայլն։
Ինկած Բերդի Իշխանուհին
Ինկած Բերդի Իշխանուհին, Լեւոն Շանթի թատերախաղերէն է,գրուած՝ 1923 թուականին ։
Թատերախաղին Նիւթը
Վասիլի աւագ որդին՝ Սեպուհը, հօր հակապատկերն էր. ան դէմ էր հօր արարքներուն եւ չէր մասնակցեր անոր արշաւանքներուն։ Կրտսեր որդին՝ Ատոմը, իր հօր կ'ուղեկցէր եւ անվախ կռուող մըն էր։
Վասիլի կինը՝ Սոֆիան, կը հասկնայ, որ Աննան դաւադրութիւն կը ծրագրէ, սակայն տկար ըլլալով չի կրնար կանխել անոր ծրագիրները: Աննան Սեպուհին կը համոզէ, որ հայրը սպաննած է իր մօրը՝ Սոֆիային ճիշդ այնպէս, ինչպէս սպաննեց իր ամուսնոյն եւ երեխաներուն: Հայր եւ որդի հակամարտութեան մէջ կը մտնեն, որուն հետեւանքով Վասիլը իր որդին՝ Սեպուհը անդունդին նայող բաց պատուհանէն հրելով կը սպաննէ:
Ատոմը նոյնպէս կը հմայուի Աննայով եւ կը սկսի մտածել, թէ հայրը՝ Վասիլ գողցած է իր սէրը: Երբ Վասիլ իշխանական ժողովի քննութեան կը ներկայացնէր Կիլիկիոյ Թորոս իշխանին ջախջախելու դաւադիր ծրագիրը, ներս կը մտնէ Ատոմը եւ անարգելով իր հօրը՝ կը դիմէ յարձակումի: Հայրը ինքզինք պաշտպանելու համար կը հանէ սուրը եւ կը մխրճէ որդիին սրտին մէջ: Աննան ներս մտնելով կ'ըսէ, որ ինքը մորթել տուաւ Ատոմին ճիշդ այնպէս, ինչպես Վասիլը՝ իր որդիներուն: Աննան ինքնասպանութեամբ կը քաւէ իր մեղքը, մինչդեռ Վասիլ իշխանը կը շարունակէ գոյութեան կռիւը ըսելով. «մահը իր ճամբով, կեանքը իր ճամբով»:
Աղբիւրներ
Արդի Հայ Գրականութիւն, գեղապաշտ շրջան, 1900-1915, Մուշեղ Իշխան, Պէյրութ, 1984:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Լեւոն Շանթի ստեղծագործութիւններ Ստորոգութիւն:Բիեսներ Ստորոգութիւն:Թատերախաղեր
Պօղոս Գալըպճեան
Պօղոս Գալըպճեան, հայ մանկավարժ։
Ծնած է Կ. Պոլիս, ուր ստացած է կրթութիւնը, զբաղած է ուսուցչութեամբ։ 1870-ականներէն լոյս տեսած են անոր շարք մը ձեռնարկներն ու դասագիրքերը, ինչպէս՝
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ազգային «Յառաջ Գ. Կիւլպէնկեան» վարժարան
ՀԻՄՆԱԴՐՈՒԹԻՒՆ
1939-ին Մուսա Լերան հայկական 6 գիւղերու բնակչութիւնը փոխադրուեցաւ Այնճար, ուր անմիջապէս սկսաւ կրթական կեանքը։ Մուսա լեռցիներ լայն ու ընդարձակ վրանները կցելով կանգնեցուցին դպրոցը եւ հաւաքեցին երկսեռ աշակերտներ, հաստատեցին «Մուսա լերան հայ Ազգային վարժարանը, որուն «Վրան» վարժարան անունը տրուեցաւ։
1940-ին, «Յառաջ» թերթի խմբագիր Շաւարշ Միսաքեանի անձնական նախաձեռնութեամբ, ֆրանահայութենէն կոկիկ գումար մը հանգանակուեցաւ եւ հիմը դրուեցաւ ներկայ նախակրթարանին՝ Ազգային Յառաջ վարժարան անունով։ Այնճարի գլխաւոր պողոտայի լեռնակողմի բարձրութեան վրայ կառուցուած Ս. Պօղոս եկեղեցւոյ կողքին ազգային վարժարանի պաշտօնական բացումը տեղի ունեցաւ 5 Մարտ 1941-ին՝ 755 երկսեռ աշակերտութեամբ։
ԳՈՐԾՈՒՆԷՈՒԹԻՒՆ
Հայրենիք ներգաղթած ժողովուրդի կէսին հետ աշակերտութեան թիւն ալ կէսի իջաւ 1945-47 տարիներուն, ապա հետզհետէ տկարանալով 1954-55 տարեշրջանին մնաց միայն 135 աշակերտ։
ՏՆՕՐԷՆՆԵՐ
Վարժարանի խնամակութեան անդամներն են Սեդրակ Հաւաթեան, Խաժակ Այնթապեան, Հայթուկ Չափարեան, Թամար Անտոնեան, Պօղոս Ղուկասեան, Ցոլակ Քենտիրճեան եւ Թալին Սթանպուլեան։ Թալին Վիզոեան Սթամպուլեան՝ քարտուղարուհի, Թամար Սթամպուլեան Անտոնեան, Րաֆֆի Քէօշէեան:
Ուտ
Ուտ, լարաւոր-կսմիթային նուագարան։ Ծագում առած է պարսկական պարպաթէն (barbat Persian: بربط‎ or barbud was a lute)՝ վերջինիս փարդաներ (երաժշտական գործիքի կոթի վրայ մատները դնելու տեղերը) աւելցնելով, դարձած է արաբական երկիրներու ժողովրդական գործիքարանի հիմնական նուագարանը, նաեւ արաբական երաժշտութեան ձայնաստիճանի (թոնականութեան tonality)  համակարգը ներկայացնելու եւ տեսականօրէն բացատրելու հիմնական միջոցը։ Լայնօրէն տարածուեր է Միջին Արեւելքի երկիրներուն մէջ, Միջին Ասիայի եւ Հայաստանի մէջ (նոյնպէս հին ժամանակներէն)։ 14-րդ դարուն մուտք գործած է Սպանիա եւ Սիցիլիա, հանդիսացեր եւրոպական վինի կամ սազի, լաութայի (արաբ, al-ud անուանումէն, որ կը  նշանակէ «փայտ») նախատիպը։
Անուան ստուգաբանութիւնը
Այս նուագարանը յայտնի է հին ժամանակներէն, տարածուած էր Միջագետքին մէջ, ուրկէ ալ թափանցեր է մինչեւ Պարսկաստան ու Հնդկաստան: Տարբեր երկիրներու մէջ անցած է զարգացման տարբեր ճանապարհներ, ինչ որ հիմք դրած է նուագարանի տարատեսակներու՝ իրենց տարբեր անուններով: Օրինակ Սասանեան Պարսկաստանի մէջ յայտնի էր, որպէս պարպաթ կամ պարպուտ անունով, միջնադարեան Եւրոպայի մէջ տարածուած տեսակը կը կոչուէր (lute) վին, սազ կամ լաութա, իսկ այնտեղ թափանցեր էր արաբներու միջոցով, որոնք նուագարանին տուած էին ուտ անուանումը: Արաբերէնով կ'անուանեն ուտ կամ ալ-ուտ, որ նշանակում է փայտ (յիշենք անգլերէն wood (վուտ) բառը, որ նոյն իմաստը ունի):
Նուագարանի ստեղծման և տարածման պատմութիւնը
Այս ընտանիքի նուագարաններու զարգացման պատմութիւնը ամբողջութեամբ ուսումնասիրուած չէ, թէեւ հին երաժշտութեան հարցերով զբաղուող մասնագէտները համատեղ աշխատեր են՝ միասին բացայայտելու համար նուագարանի անցած զարգացման ճանապարհը: Ֆրանսացի երաժշտագէտ Ռիշար Տիւմպրիլը փաստեր է աւելի քան 5000 տարուայ պատկերագրական ապացոյցներ, ըստ որոնց այս նուագարանի նախատիպը խոր անցեալին մէջ տարածուած էր Միջագետքի մէջ։ Որպէս ապացոյց ան կը յիշատակէ Միջագետքին մէջ յայտնաբերուած Ք.ա. մօտաւորապէս 3100 թուականով թուագրուող գլանաձև մի կնիք, որ այսօր կը պահպանուի Բրիտանական թանգարանին մէջ։ Այդ կնիքի կողմին նկատելի է ուտի նման գործիք նուագող կնոջ պատկեր: Տիւմպրիլը եւ այլ երաժշտագէտներ կը նշեն, որ ուտի կամ վինի տարատեսակները արդէն տարածուած էին հին ժամանակաշրջանին՝ յունական պոլիսներու մէջ, Հին Եգիպտոսի մէջ, էլամացիներու եւ հեթիթներու երկիրներուն մէջ, Հին Հռոմի, Հին Հայաստանի, Կիլիկիա, ինչպէս նաեւ Հնդկաստանի ու Չինաստանի մէջ։ Տիւմպրիլը ուտի կամ վինի ընտանիքի նուագարաններու մեջ կ'ընդգրկէ նաեւ յունական փանտուրա, վրացական փանտուրի, թամպուր եւ տանպուր նուագարանները: Առաջին երկուքի անուանումը կը յիշեցնէ պատմահայր Խորենացիի յիշատակած փանտիռ նուագարանը, որ լայնօրէն տարածուած էր հին եւ միջնադարեան Հայաստանի մէջ, սակայն կարելի չէ միանշանակ ըսել, որ խօսքը նոյն գործիքի մասին է, քանի որ անուանումներու նմանութիւնը կարող է շփոթեցնող ըլլալլ: Օրինակ քամանչա եւ քամանի նուագարանները խիստ տարբեր են իրարմէ, սակայն անուանումները շատ նման են:
Ուտի տարատեսակները, որ տարածուած են Եւրոպայ եւ Ասիա, կը բաժնուին երկու հիմնական խումբի՝ երկար կոթ ունեցողներ եւ կարճ կոթ ունեցողներ: Ըստ ուսումնասիրութիւններու, կարճ կոթով ուտը նախ տարածուածեր է Միջագետքի արեւելքը, ապա Պաքթրիա եւ Հնդկաստանի հիւսիս-արեւմուտքը գտնուած Գանտահար երկրի մէջ։ Այն ունի նշաձեւ իրան: ԵրաժշտագԷտները կը կարծեն, որ նուագարանի այս տարատեսակը ձեւաւորուեր է հիւսիս-արեւմտեան հնդկական մշակոյթի եւ ատոր վրայ ազդած յունական մշակոյթի համադրութիւնէն, որ հետագային հասեր է մինչեւ Չինաստան ու Ճափոն: Կարճակոթ ուտի ամենահին պատկերները կը վերաբերին Ք.ա. 8-րդ դարու պարսկական կերպարուեստին եւ յայտնաբերուած են Սուսայի մէջ:
Պարսկական պարպաթի և արաբական ուտի թափանցումը Եւրոպա
Մեր թուականութեան 224 թուականին կործանուեցաւ Պարթևական թագաւորութիւնը, որուն փոխարինեց Սասանեան թագաւորութիւնը: Պաքթրիան ու Գանտհարը մտան այս նոր թագաւորութեան կազմին մէջ։ Այս ընթացքին Պաքթրիայի մէջ մեծապէս տարածուած կարճակոթ եւ նշաձեւ իրանով նուագարանը կը կոչուէր պարպաթ կամ պարպուտ, որ աւելի ուշ, արաբերէնի ազդեցութեամբ յայտնի դարձաւ ուտ անուանումով: Երբ 711 թուականին արաբները նուաճեցին Անտալուզիան, անոնք այստեղ բերին ուտը, ուր նուագարանի մէկ տեսակը յայտնի էր դեռ հռոմէական տիրապետութեան ժամանակներէն՝ փանտուռա անունով (յիշենք հայկական աղբիւրներու մէջ բազմաթիւ անգամ հանդիպող փանտիռ անունով նուագարանը): 8-9-րդ դարերուն արաբական աշխարհի շատ երաժիշտներ գաղթեցին Իպերիա (Սպանիա): Անոնցմէ մէկն ալ Ապու-լ-Հասան Ալի իպն Նաֆին էր (ապրեր է 789-857 թուականներուն): Ան իր ժամանակաշրջանի յայտնի երաժիշտներէն էր եւ Պաղտատի մէջ աշակերտած էր Իշաք-ալ-Մավսիլիին, իսկ 833 թուականին աքսորուեր էր Անտալուզիա: Ան երկար ժամանակ մտմտալէն յետոյ իր ուտի վրայ կ'աւելացնէ հինգերորդ լարը եւ կը դառնայ Գորտովայի առաջին դպրոցներէն մէկու հիմնադիրը: 11-րդ դարուն իսլամներու գերիշխանութեան տակ յայտնված Իպերիան կը դառնայ նուագարաններու արտադրութեան կեդրոն: Այդ ապրանքատեսակները հետզհետէ կը թափանցեն Փրովանս` ֆրանսացի թրուպատուրներու և թրուվերներու շնորհիւ: Այստեղէն ալ աւելի ուշ կը տարածուին ամբողջ Եւրոպայի մէջ։ Մինչ Եւրոպայի մէջ կը զարգանար վինը, ուտը մնաց որպէս արաբական երաժշտութեան հիմնական բաղկացուցիչը, ինչպէս նաև, զարգացման որոշ ճանապարհ անցնելէն յետոյ լայն կիրառութիւն գտաւ նաև Օսմանեան կայսրութեան մէջ:
Հակառակ կարճակոթ վինիի լայն տարածումին Արևմտեան Եվրոպայի մէջ, որու շնորհիւ ստեղծուեցան նուագարանի տարբեր տեսակները, արեւմտեան Եւրոպայի մէջ այն տարածուած էր աւելի վաղ ժամանակներէն, դեռ 6-րդ դարէն. այս նուագարանի կարճակոթ տարբերակը, որ կը կոչուի քոմուզ, պուլկարները բերած էին Պալքաններ:
Ուտի կառուցուածքը
Նուագարանի իրանը ուռուցիկ ձուաձև է՝ կոր փայտաշերտերէն սոսնձուած, հարթ ծածկի վրայ կան ձեւաւոր ձայնանցքեր։ Հայկական ուտը 6 լարանի է (առաջին հինգը՝ զոյգ-զոյգ), լարուածքը՝ քվարթա-սեքունտային (փոքր օքթավայի մի, լիա, սի, առաջին օքթավայի մի, լիա, երկրորդ օքթավայի ռե)։ Արևելքի երկիրներուն մէջ ուտիի նուագացանկը աւանդական է (մաքամներ և նման եղանակներ)։ Հայ երգահանները այն հարստացուցած են հայկական ազգային բնորոշ հնչողութիւն ունեցող երգերով։ Հայ շնորհալի ուտահարներէն էր Սողոմոն Գրիգորի Ալթունեանը (1896—1948)։
Ուտը Հայաստանի մէջ
Հայկական միջավայրի մէջ ուտը յայտնի ու տարածուած էր վաղնջական ժամանակներէն: Նուագարանի պատկերներ կը հանդիպին միջնադարեան ձեռագիրներուն մէջ և տապանաքարերու վրայ: Ամերիկահայ ռեժիսոր, սցենարիսթ, արտադրող Էրիք Նազարեանը նկարահաներ է ֆիլմ՝ հայկական միջավայրի մէջ ուտի տարածուածութեան, ինչպէս նաև այդ պատրաստող վարպետներու մասին: Ռեժիսորի կարծիքով, այնքան ալ արդիւնաւէտ չէ, երբ հայն է իրեն ու իր մշակոյթը ներկայացնողը, որքան՝ երբ թշնամի ազգը կը պատմէ, կը մեծարէ, կը խոստովանի, նաև կը խոնարհուի հայ մշակոյթի ու հայ վարպետներու առջև։ Իր մէկ ֆիլմի նկարահանումներու ժամանակ Էրիք Նազարեանը Սթամպուլի մէջ հանդիպեր է ազգութեամբ ալեւի ուտ պատրաստող ուսթա Ճենկիզին, որու խանութին մէջ 1800-ական թուականներուն պատրաստուած 18 հատ ուտ կայ՝ բոլորն ալ հայ վարպետներու ձեռքի աշխատանք: Վարպետ Ճենկիզի մասին կը պատմուի Սթամպուլի մէջ լոյս տեսնող «Ակօս» թերթի 781-րդ թիւ ուր կը պատմուի մալաթիացի վարպետ Ճենկիզ Պելկինի մասին, ուր առաւել մանրամասներու կը հանդիպին անոր հաւաքածուի մասին. այնտեղ քով-քովի կը գտնուին 19-րդ դարու կեսարացի, թոքաթցի եւ եոզղաթցի հայ վարպետներու պատրաստած ուտերը: Թերթի լրագրողի հետ զրոյցի ընթացքին Ճենկիզը յիշատակած է իր վարպետներէն լսած հայ նշանաւոր ուտահարների անունները՝ Արտակի Ճանտան, Սարը Օնիկը, որ եղեր է Թոքաթի ու Սըվազի կողմերու հայեր են, կեսարացի վարպետ Սերոբէն եւ Միրիճան Հակոբեանը:
Ճենկիզը նշեր է, որ հայերու տնտեսական վիճակը նկատելի է անոնց պատրաստած ուտերէն: «կը Նայիս օգտագործուած փայտին և կ'ըսես, որ տնտեսական պայմանները սուղ եղած են, - ըսած է ան: - Մտածէ նաև այն ժամանակներու մասին: Գուցէ կինը տունն է, երեխայի կը սպասէ, շատ քիչ դրամ կը շահի, կարելի է անօթի է: Այսօրուայ պէս հաղորդակցման հնարաւորութիւններ չկային, հեռախօս չկար: Ասոնցմէ ելնելով` կրնաս հասկնալ, թէ ինչպիսի զգացմունքներով ուտ պատրաստեր է: Ուրախ է եղեր, թէ ոչ: Այսինքն, այդ մարդուն կը հասկնաս իր պատրաստած ուտի միջոցով: Այդ իսկ պատճառով բոլորն ալ իրենց մեջ կը պահեն թանկագին կեանքի պատմութիւններ: Այս ուտը մէկ վայրկեանի մէջ կը  ներկայացնէ իր վարպետներու ապրուստը: Նայելով ուտի վրայ կատարած նկարներուն` կը տեսնես անոնց վիճակը: Սթամպուլի մէջ մէկ ուտը կարող է աչքի առաջ սփռել մէկ մարդու, մէկ ընտանիքի կեանքը: Ինծի համար իմ հաւաքածոյի մէջ գեղեցիկը ճիշդ այդ է: Ատոնք ինձ կը պատմեն բազմաթիւ վարպետներու կեանքի մասին»:
Պատկերասրահ
Ստորոգութիւն:Կսմիթային նուագարաններ Ստորոգութիւն:Ազգային երաժշտական գործիքներ Ստորոգութիւն:Լարային երաժշտական գործիքներ Ստորոգութիւն:Հայկական երաժշտական գործիքներ Ստորոգութիւն:Թրքական մշակոյթ Ստորոգութիւն:Արաբական մշակոյթ
Պոպ Աւեան
Ռոպերթ Աւետիսեան, ճանչցուած իբր Պոպ Աւեան, Ամերիկացի պարուսոյց եւ թատերական արտադրիչ ու բեմադրիչ ։
Ծնած Նիւ Եորքի մէջ հայ ընտանիքի մը, Աւեան անցուց իր վաղ ասպարէզը բաժնելով իր ժամանակը պարելով կարգ մը Պրոտուէյ թատերական ներկայացումներու մէջ (ինչպէս՝ West Side Story, Funny Girl, եւ Henry, Sweet Henry), ինչպէս նաեւ աշխատելով իբր արտադրման օգնական ''I Do! I Do! եւ Twigs-ի նման ծրագիրներու վրայ: Ան առաջին անգամ ծանօթացաւ Մայքըլ Պէնըթի երբ երկուքը ներկայ էին Եւրոպական West Side Story ներկայացման շրջագայման 1959 թուականին: Յաջորդող 20 տարիներուն, երկուքը միասնաբար աշխատեցան շատ մը ներկայացումներու վրայ, ինչպէս Promises, Promises, Coco, Company, Follies, Seesaw, God's Favorite, A Chorus Line, Ballroom, եւ Dreamgirls (Աւեանի առաջին ներկայացումը իբր գլխաւոր արտադրիչ): Յաւելեալ Պրոտուէյի ներկայացումներ որոնք ինքը պատրաստած է կը ներառեն՝ Putting It Together, Nowhere to Go But Up եւ 2006 թուականի տարբերակը A Chorus Line''  ներկայացման, որ ինք իսկ բեմադրեց:
Լոնտոնի Ուէսթ Էնտի մէջ, Աւեան բեմադրեց պարերը հետեւեալ ներկայացումներուն՝ Follies, Martin Guerre, The Witches of Eastwick, Miss Saigon, եւ Sunset Boulevard: Ան նաեւ բեմադրեց Hey, Mr. Producer! ներկայացումը, Քամէրըն Մաքինթոշի նուիրուած:
Աւեան ամուսնացած էր Փիթըր Փիլէսքիին հետ, եւ ունէր քոյր մը՝ Լորա Նապետեան:
Աւեան մահացաւ սրտի կաթուածի մը պատճառաւ 21 Յունուար, 2021 թուականին:
Առաքել Սիվասլեան
Առաքել Սիվասլեան (Յունիս 1859, Կեսարիա- Օգոստոս 1915, Թօկատ) ուսուցիչ եւ հեղինակ:
Կենսագրութիւն
Ծնած է Մունճուսուն Գիւղը (Կեսարիա) 1859 Յունիսին: 1886-ին Պ.Ա. աստիճանով Մարզուանի Գօլէճէն ընդացաւարտ՝ ուսուցիչ կը կարգուի հոն եւ 1890-ին հետեւելով Ամերիկայի Գարլթօն համալսարանին աստեղագիտութեան եւ ուսողութեան ճիւղերուն բրօֆ. տիտղոսը կը ստանայ: «Արեգակնային դրութեան մէջ շրջան ընող գիսաւորներուն ծիրերը» պատրաստած իր ուսումնասիրութեամբ (որուն ընկերացող քարտէսը մաս կազմած է ամերիկեան Աստեղագիտութեան դասագիրքի մը): Անցնելով Մարզուան, յիշեալ ճիւղերուն ուսուցչապետ կը կարգուի: Հեղինակ ժողովրդական Աստեղագիտութեան մը (Թրք.) զոր Պոլսոյ ամերիկ. միսիօնարութիւնը լոյս ընծայեց: Գիտնական յօդուածներ գրեց զանազան թերթերու: Թօկատի մօտ Ջիֆթլիկ գիւղը կոչուած տեղը նահատակ եղաւ 1915 Օգոստոսին: Երկու զաւակ ունի Ամերիկա:
Լա Պոեմ (երգ)
«Լա Պոեմ» (ֆր.՝ La Bohème), 1965, երգ, որուն հեղինակներն են՝ Շարլ Ազնաւուր եւ Ժագ Փլանթ (Jacques Plante): Անիկա կը պատմէ պոհեմական (թափառական) կեանքով ապրող նկարիչի մը պատմութիւնը, որ կարօտով կը յիշէ Մոնմարթրի (Montmartre) բարձունքներուն անցուցած իր երիտասարդութեան տարիները:
Պատմութիւն
«Լա Պոեմ»ը երգը յօրինուած է Ժորժ Կէթարիի Georges Guétary համար, որ «Պարոն Քարնաւալ» (ֆր.՝ Monsieur Carnaval) օփերէթէն էր: Կէթարիի եւ Ազնաւուրի միջեւ երգը մեկնաբանելու մրցակցութիւն մը տեղի ունեցած է։ 1965-ին Ազնաւուր ձայնագրած է երգը, իսկ Կէթարիի կատարումով ձայնագրուածը մնացած է շուքի տակ։
Երգը Ազնաւուրի ամէնէն նշանաւոր կատարումներէն է։ Անիկա կը համարուի նաեւ ֆրանսական շանսոնի բացառիկ ստեղծագործութիւններէն մէկը: 1965-1966 երգը դարձած է միջազգային հիթ եւ տեղ զբաղեցուցած՝ Արժանթինի, Պրազիլի, Ֆրանսայի եւ այլ երկիրներիու լաւագոյն երգերու տասնեակներու մէջ ։ Ազնաւուր այս երգը երգած է իր գրեթէ բոլոր համերգներուն ընթացքին։ Անիկա Ֆրանսայի մէջ վաճառուած է աւելի քան 200,000 օրինակով։
Երգին տարբերակները ձայնագրուած են իտալերէն, սպաներէն, անգլերէն, փորթուկալերէն եւ գերմաներէն լեզուներով։
Երգին բառերը ֆրանսերէնով
La bohème Je vous parle d'un temps Que les moins de vingt ans Ne peuvent pas connaître Montmartre en ce temps-là Accrochait ses lilas Jusque sous nos fenêtres Et si l'humble garni Qui nous servait de nid Ne payait pas de mine C'est là qu'on s'est connu Moi qui criais famine Et toi qui posais nue
La bohème, la bohème Ça voulait dire on est heureux La bohème, la bohème Nous ne mangions qu'un jour sur deux
Dans les cafés voisins Nous étions quelques-uns Qui attendions la gloire Et bien que miséreux Avec le ventre creux Nous ne cessions d'y croire Et quand quelque bistro Contre un bon repas chaud Nous prenait une toile Nous récitions des vers Groupés autour du poêle En oubliant l'hiver.
Երգին բառերը հայերէնով
Եթէ քսան դեռ չկաք, Գուցէ չհասկնաք, Դուք իմ այս պատմութիւնս. Մոնմարթրն այն ժամանակ, իր յասմիկներով ճերմակ, Կը զարդարէր մեր տունը, Որ համեստ էր անշուք, Բայց մեր բոյնն էր տաքուկ Ու սիրոյ մեր դրախտը: Ես նկարիչ էի, Որ կը փնտռէր իր բախտը, Իսկ դուն բնորդուհի. Այդ պոեմն էր, մեր պոեմը, Երջանկութեան օրերը մեր. Այդ պոեմն էր, մեր պոեմը, Թէկուզ անօթի աղքատ օրեր, Նստած սրճարանին մէջ, Տղոցմով անանուն, Կ'երազէինք փառքը, Եթէ մեզի բախտ վիճակուէր, Ու նկար մը վաճառուէր, Կ'երթայինք մեր յարկը, Կ'ուտէինք փոր մը հաց, Ապա գինովցած, Կ'երգէինք մեր երգերը, Մինչեւ լոյս առաւօտ, Մոռնալով ձմեռը, Նստած բուխերիկին քով: Այդ պոեմն էր, մեր պոեմը, Դուն լաւն էիր, գեղեցկուհի՛, Այդ պոեմն էր, մեր պոեմը: Ամէն մէկս մէկ հանճար, Յաճախ մինչ լուսադէմ, Կանգնած կտաւի դէմ, Վրձինած եմ քու պատկերդ՝ Մերկութիւնդ անբիծ, Մարմինդ գիծ առ գիծ, Քու մարմարէ կոնքերդ, Ու միայն առաւօտուն, Յոգնած բայց հիացկոտ, Կը շարունակէինք մեր կեանքը, Բաժակ մը սուրճ կը խմէինք Եւ կը սիրէինք մեր տքնանքը, Եւ սէրը մեր սրտերուն. Այդ պոեմն էր, մեր պոեմը Զոյգեր էինք քսան տարեկան Այդ պոեմն էր, մեր պոեմը, Դիւրին էր ապրիլ օդով միայն, Կը պատահի մերթ ընթ մերթ Երբ կ'երթամ ես ետ, Անցեալի մեր վայրերը, Ոչ մէկ բան նոյնն է, Այն տեղերը չկան, Ուր ծնած է մեր սէրը: Ձեղնայարկը գողտրիկ, Մեր սանդուխը նեղլիկ, Եւ իմ արուեստանոցը, Օ՜, տխուր է այնքան, Մոնմարթրի մեր փողոցը, Ուր ալ վարդեր չկան: Այդ պոեմն էր, մեր պոեմը, Ջահել էինք ազատ ու խենթ, Այդ պոեմն էր, մեր պոեմը, Այդ օրերը ալ ետ չեն գար:
13 Օգոստոս
13 Օգոստոս, տարուան 225-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 226-րդ) օրն է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:13 Օգոստոսի ծնածներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:13 Օգոստոսի մահացածներ
Տօներ
'
Ստորոգութիւն:Օգոստոս
Զամպիա
Զամպիա, որ Հիւսիսային Ռոտեզիոյ նախկին բրիտանական հոգատարութիւնն է, կը գտնուի հարաւային Կեդրոնական Ափրիկէի մէջ, սահմանակից ունենալով, հիւսիսէն՝ Քոնկոյի Հանրապետութիւնը եւ Թանզանիա, արեւելքէն՝ Մալաուի եւ Մոզամպիք, հարաւէն՝ Ռոտեզիա (հարաւային) եւ Պոցուանա, արեւմուտքէն՝ հարաւ-արեւմտեան Ափրիկէ եւ Անկոլա։
Հողը բարեբեր է եւ կան արօտավայրեր։
Գլխաւոր քաղաքներ
Գլխաւոր քաղաքներն են՝ մայրաքաղաքը՝ Լուզաքա, Նտոլա, Քիթուէ։
Պատմութիւն եւ Կառավարութիւն
Քրիստոնէութեան սկզբնական շրջաններուն, Զամպիա բնակավայրն էր հնդիկ գաղթականներու։ Արաբները հոն հաստատուիլ սկսան  740-էն։ 1888 - 1924 կառավարուեցաւ Բրիտանական Հարաւային Ափրիկէի ընկերութեան կողմէ, իսկ այդ թուականին բրիտանական կառավարութիւնը ստանձնեց երկրին վարչութիւնը։
Բրիտանական հասարապետութեան շրջագիծէն ներս Զամպիա Հիւսիսային Ռոտեզիա անուան տակ մէկ երկիրն էր Նիասալանտի եւ Հարաւային Ռոտեզիոյ հետ կազմուած դաշնակցային պետութեան։ Սակայն բնիկները ընդդիմացան այդ վարչաձեւին։ Մ. Բրիտանիա չյաջողեցաւ իր կամքի պարտադրել եւ երկիրը անկախութիւն ստացաւ 24 Հոկտեմբեր 1964-ին։ Նախագահ ընտրուեցաւ Ազգայնական կուսակցութեան պետ Քենեթ Քաունտա։ Նախագահը՝ կ՛ընտրուի ժողովրդային ուղղակի քուէարկութեամբ։ Խորհրդարանը ունի 80 անդամ, որոնց 75-ը կ՛ընտրուի ուղղակի քուէարկութեամբ, իսկ հինգը կը նշանակուին նախագահին կողմէ։
Սահմանադրութիւնը մասնաւոր տրամադրութիւն ունի հոն բնակող սպիտակամորթներուն համար։
Զամպիա անդամ է ՄԱԿին (1 Դեկտեմբեր 1964), Ափրիկէի Միութեան Կազմակերպութեան եւ Բրիտանական հասարակապետութեան։
Կը հետեուի չէզոք քաղաքականութեան։
Տնտեսական Պայմաններ
Գլխաւոր արտադրութիւնն է պղինձը, որուն համար աշխարհի Գ. երկիրն է։ Ունի նաեւ զինկ, կապար, քոպալթ եւ մանկանէզ։ Որպէս երկրագործական արտադրութիւն, ունի ծխախոտ, եգիպտացորեն, կաղին։ Կան հարուստ անտառներ։ Բաղդատաբար դրացի երկիրներուն, Զամպիա հարուստ է, շնորհիւ իր պղինձին։
Եզնիկ Քաջունի
Եզնիկ Քաջունի, ծնած է 1897-ին Արաբկիր։ Մաս կը կազմէր «Տորք»ի շարքերուն։ «Մարմնամարզ»ի հրատարակութիւնը երբ կը սկսի, Եզնիկ կը դառնայ Շաւարշ Քրիսեանի գործակիցներէն։ Իր կարգին, ան դասախօսութիւններ կը ներկայացնէ առողջապահական նիւթերու շուրջ։
Ա. Աշխարհամարտէն վերջ կ՛անցնի Երեւան, հոն կը մնայ՝ իբրեւ մարզանքի ուսուցիչ ամերիկեան որբանոցներու, եւ կը նուիրուի երկրի մարզական-սկաուտական շարժումին։ Իրեն յանձնուած էին Աղեքսանդրեան եւ Գալֆայեան գիմնազիոններու մարզանքի դասերը։
Վահան Մանուէլեան (Տողրամաճեան)
Վահան Մանուէլեան,, դաշնակցական ղեկավար գործիչ, յեղափոխութեան գիրկը նետուած է կանուխէն Պոլսոյ մէջ իբրեւ գործակից Արշակ Վռամեանի եւ Բաբգէն Սիւնիի։
Կենսագրութիւն
Կարապետ Տողրամաճեան (ծածկանունով՝ Վահան Մանուէլեան) ծնած է Մարմարա 1870 (ենթադրաբար) թուականին, Մարմարա Ծովու ափին, Իզմիթ քաղաքի Մեծ Նորգիւղ թաղամասը։ Երբ 1890-ական թուականներուն Հայ Յեղափոխական շարժում կը սկսի, Կարապետ կը սկսի աշխատիլ Վահան Մանուէլեան անունով եւ կ՚անդամանայ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան եւ կը նետուի պայքարի դաշտ։
Կազմակերպչական сործեր
1893-1894 թուականներուն Պոլիսի տարբեր Հայկական վարժարաններուն մէջ կը սկսի աշխատիլ եւ կը գործակցի Արշակ Վռամեանի եւ Բաբգէն Սիւնիին հետ եւ ամուր հիմերը կը դնէն Դաշնակցութեան Պոլսոյ կազմակերպութեան։ Համիտեան լայնատարած կոտորածներու ժամանակ, Վռամեանի, Սիւնիի, եւ Վահանի գլխաւորութեամբ, Պոլսոյ ՀՅԴ-ի կոմիտէն ժողովրդական բողոքի մեծ ցոյցեր կը կազմակերպէ։Այդ նոյն տարիներուն, իր ընկերներուն հետ կը նախաձեռնեն Օսմանեան Դրամատան պատմական յանդուգն գործը, Պանք Օթոմանը, ուր փորձեցին Եւրոպական մեծ տէրութիւններէն ուշադրութիւն գրաւել որպէսզի Սուլթան Համիտը իրեն պատասխանատուութեան առջեւ սանձեն։
Պանք Օթոմանի գրաւումէն ետք, Վահան կը հեռանայ Պոլիսէն որովհետեւ Թրքական ոստիկանութեան կողմէ կը սկսի հետապնդուիլ։ 1896-ին կը հաստատուի Պուլկարիա եւ Վառնայի եւ Ֆիլիպէի Հայկական վարժարաններուն հաստատման եւ ուսուցչութեան գործին կ՚անցնի։ Վահան նաեւ կ՚աշխատի պանդուխտի Հայ երիտասարդներուն ազգային-յեղափոխական գաղափարներով ոգեւորել եւ Դէպի Երկրի կարգախօսով մղել իրենց այդ ուղղութեամբ։ Ան նաեւ կը դառնայ Պուլկարիոյ «Շարժում» թերթի գործակիցներէն մէկը եւ յօդուածներ կը գրէ Հայկական հարցերու եւ ազգային-ազատագրական շարժման նիւթերու շուրջ ու կը յայտնէ իր քաղաքական ու գաղափարական ծալքերն ու առաջադրանքները։
1899 թուականին Վահան կ՚ընտրուի «Դաշնակցութեան Կամքը» մարմինին եւ Ռոստոմի յանձնարարութեամբ կ՚անցնի Թիֆլիս, ուր Դէպի Երկիր զէնք, զինամթերք, եւ մարտիկ ուղարկելու գլխաւոր կեդրոնն էր։ 1901-ին կ՚անցնի Թաւրիզէն կ՚անցնի Վան ու կ՚աշխատի Նիկոլ Դումանի կողքին։ Ապա՝ կ՚անցնի Սասուն եւ կը կը փորձէ լուծել ներքին վէճեր որ ծագած էր ապստամբական շարժման ռազմավարային ուղին ճշդորոշելու հարցին վրայ Անդրանիկի եւ Հրայր Դժոխքին միջեւ։ Վահան դեր կ՚ունենայ ներքին այդ վէճերու հարթումին եւ փարատումին մէջ։ Ապա կը ստանձնէ Սասնոյ եւ Մուշի յեղափոխական կազմակերպութեան ընդհանուր ղեկաւարութիւնը եւ աւելի քան երկու տարի նախապատրաստական մեծ աշխատանք կը տանի որպէսզի ամբողջ շրջանը կրնայ դիմագրաւել Համիտի ջարդարար ծրագիրները։
1902էն 1904, Վահան կը մասնակցի տարբեր կռիւներու իբրեւ պատասխանատու։ Կը հռչակուի որպէս անվեհեր մարտիկ եւ կ՚ունենայ «Վահան Փաշային» խորագրով գովք երգ մը որ նոյնիսկ կ՚երգէին քիւրտերը։
Մահ
Սասուն անցնելով, Հրայրի սերտ գործակցութեամբ կը ստեղծէ յեղափոխական միաձոյլ բանակ մը եւ Սասնոյ հայութեան մղած հերոսական կռիւներէն ալ անմասն չէ մնացած։ Հրայրի մահէն տակաւին ամիս մը չանցած, Մայիս 16, 1904ի Գոմերու հռչակաւոր յաղթական կռուի ժամանակ, 34-ամեայ Վահան, երբ իրեն ընկերներուն հետ Թաքստոց քարայրէն դուրս եկաւ լեռ բարձրանալու որպէսզի Գէորգ Չաւուշի խումբին միանայ, կը գնդակահարուի եւ իր անկենդան մարմին կը գլորուի ձորը։ Դժբախտաբար, ընկերները չէն կրնար տանիլ Վահանի անշունչ մարմինը եւ ան կը մնայ անթաղ հայոց լեռներուն վրայ։
Քանի մը ամիս ետք, կը յայտնաբերուի Վահանի վերջին նամակը, որ յղուած էր «Դրօշակ» պարբերաթերթին, ուր Վահան կը գրէր Հրայր Դժոխքի մահուան մասին, ըսելով, թէ «Իր կարմիր մահը կարմիր մելանով գրեցի» եւ շարունակելով, կ՚ըսէր, թէ «Վաղը թերեւս նոր կռիւ ունենանք։ Եթէ յաղթուենք եւ Սասունը ոչնչանայ, թող ուրիշներ լուծեն մեր վրէժը»։
Տիժոն
Տիժոն (Dijon), քաղաք Ֆրանսայի մէջ։ Պուրկունտի երկրամասի վարչական կեդրոնն է։ Կը գտնուի Փարիզէն 326 քմ դէպի հարաւ-արեւելք։
Անուանում
Անուանումը առաջացեր է հռոմէական տիրապետութեան շրջանին Divio անձնանունէն :
Բնակչութիւն
Ըստ 2010 թուականի տուեալներու շրջանի բնակչութիւնը կը կազմէ 151 212 մարդ:
Քոյր քաղաքներ
Տիժոնը Ֆրանսայի ամենաշատ քոյր-քաղաքներ ունեցող քաղաքներէն է, բացի այդ, այն առաջին քաղաքներէն է. որ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմէն յետոյ քոյր-քաղաք դարձաւ գերմանական քաղաքին հետ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի քաղաքներ
ԱՄՆ-ի Արտաքին Քաղաքականութիւն
Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու արտաքին քաղաքականութիւն, ԱՄՆ-ի վարած արտաքին քաղաքականութիւնը այլ երկիրներու հետ։ Արտաքին քաղաքականութիւնը կը որոշէ նախագահը եւ կ՛իրականացուի պետական դէպարտամէնտի կողմէ՝ պէտքարտուղարի գլխաւորութեամբ։
Պաշտօնապէս արտաքին քաղաքականութեան դոկտրինան ԱՄՆ քաղաքացիներու եւ միջազգային հասարակութեան բարօրութեան նպատակներով աւելի անվտանգ, դէմոկրատական եւ ծաղկող աշխարհի ապահովումն է ։ Միացեալ Նահանգները, աշխարհի մէջ ունենալով ամենազարգացած դիւանագիտական ներկայացուցչութիւններու ցանցը, չափազանց կարեւոր դեր կը խաղան միջազգային յարաբերութիւններուն։ ԱՄՆ-ը ՄԱԿ-ի եւ ՆԱՏՕ-ի հիմնադիր անդամն է, ՄԱԿ-ի Անվտանգութեան խորհուրդի անդամը։ ԱՄՆ-ի դիւանագիտական զանգուածը աշխուժօրէն կը մասնակցի միջազգային հակամարտութիւններու եւ վէճերու զգալի մասի լուծման։
Պատմութիւն
Արդէն Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ԱՄՆ-ը կը ջանար, որպէսզի համաշխարհային քաղաքական հարթակին առաջատար դիրքեր դուրս գայ։ 1914-1917-ներուն ԱՄՆ-ը մտցուց չէզօքութեան քաղաքականութիւնը, որ դրական անդրադարձաւ երկրի տնտեսութեան վրայ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմէն առաջ ԱՄՆ-ի ղեկավարող էլիտայի շրջանին յայտնի էր մէկուսացման դոկտրինան։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի յաղթական աւարտը եւ Օգոստոս 1945-ին Ճապոնիայի ատոմային ռմբակոծութիւնները փոխեցին եւրոպական եւ համաշխարհային քաղաքականութեան մէջ ԱՄՆ-ի դերն ու նշանակութիւնը։ 1947-1952-ներուն Արեւմտեան Եւրոպայի երկիրներուն տնտեսական օգնութեան ծրագրի բաւականին յաջող իրականացումը, որ ստացաւ Մարշալի ծրագիր անուանումը, հնարաւորութիւն տուաւ ԱՄՆ-ին վերջնականապէս ամրապնդել իր դիրքերը որպէս Արեւմտեան Եւրոպայի, այնուհետեւ աշխարհի տարբեր երկիրներու վրայ տնտեսական եւ քաղաքական ազդեցութիւն ունեցող երկիր։ Ինչպէս 2012-ին կը նշէ Հարուարտի համալսարանի պրոֆեսոր Ստիւէն Ուոլթը՝ ԱՄՆ-ը «հեգեմոնիա է արեւմտեան կիսագնդին մէջ» ։
1940-ականներէն Միացեալ Նահանգները մասնակցած են աշխարհի մէջ տեղի ունեցող բազում զինուած հակամարտութիւններու եւ ռազմական յեղաշրջումներու, որոնց կարգին են 1953-ին Իրանի յեղաշրջումը, 1961-ին Խոզերի ծոցի գործողութիւնը, պատերազմները Հարաւսլաւիայի, Աֆղանստանի եւ Իրաքի մէջ։
Պրոֆեսոր Ճոն Նիկոլաս Գրէյի կարծիքով ԱՄՆ-ի աշխարհի սէջ առաջինը ըլլալու հնարաւորութիւնը կորսնցնելը նշանաւորուեց Իրաքի մէջ պատերազմի սկսմամբ, որ արագացաւ համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամով (2008 ) ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի նախարարութիւններ Ստորոգութիւն:Արտաքին Գործերու Նախարարութիւններ
Անթոնի Մարսիալ
Անթոնի Մարսիալ (Anthony Martial), ծնած է 5 Դեկտեմբերի 1995-ին, Ֆրանսայի Լիոն քաղաքին մէջ), ֆրանսացի ֆութպոլիստ, անգլիական Մանչեսթըր Իւնայթըտի եւ Ֆրանսայի երիտասարդական հաւաքականի յարձակող։
Ակումբային
Մարսիալ Օլեմփիք Լիոնի փոքրերու խումբի սան է։ Առաջին խաղը խաղացած է 6 Դեկտեմբերի 2012-ի ն Ախոյեաններու Լիկայի Ափուէլի (Իսրայէլ) դէմ խաղին մէջ :
Ֆրանսայի առաջին լիկային մէջ առաջին խաղը խաղացած է 3 Փետրուար 2013-ին Այաչոյի, վերջին 11 վայրկեաններուն փոխարինելով Ռաշիտ Գեզալյային: Այդ առաջնութեան մէջ ան մասնակցած է 2 խաղերու։ 2013-ի ամրան ան տեղափոխուած է Մոնաքօ:
1 Սեպտեմբեր 2015-ին ան տեղափաոխուած է Մանչեսթըր Եունայթըտ : Փոխարինումը գնահատուած է 36 միլիոն ֆունտ, որ մրցանիշ էր մինչեւ 20 տարեկան ֆութպոլիստներու շրջանին մէջ։ Փոխարինումը կրնայ աճիլ մինչեւ 58 միլիոն ֆունտ :
Մարսիալ իր առաջին կոլը կը նշանակէ Լիվըրփուլ ի դէմ իր առաջին խաղին, փոխարինման ենթարկուելով։ Այդ խաղին մէջ ան կը ձեւակերպէ Եունայթըտի վստահ յաղթանակը 3-1 արդիւնքով։ Յաջորդ շրջանին  կայացած Սաութհեմփթըն ի դէմ խաղին մէջ, ուր Եունայթըտ կը յաղթէ 3-2 արդիւնքով, ան այդ խաղին երկու կոլ կը նշանակէ, որ իր առաջին անգամն էր։
Ախոյեաններու Լիկային մէջ իր առաջին խաղը կը խաղայ Օլտ Թրեֆորտի մէջ կայացած Ուոլֆսպուրկի դէմ խաղին (2-1), իսկ առաջին կոլը կը նշանակէ Մոսկուայի մէջ, այդ տեղին ԲԿՄԱ-ի դէմ կայացած խաղին։
Ասպարէզը հաւաքականին մէջ
Մարսիալ հաւաքականին մէջ սկսած է խաղալ 16 տարեկանէն։ 2013-ին  խաղացած է մինչեւ 19 տարեկաններու խումբին մէջ, որու կազմին մէջ  մասնակցած է Եւրոպայի երիտասարդական առաջնութեան։
13 Օգոստոս 2013-ին երիտասարդական հաւաքականին մէջ ան իր առաջին խաղը խաղացած է  Գերմանիոյ հետ ընկերական խաղին: Առաջին կոլը նշանակած է Ղազախստանի դէմ խաղին:
Ձեռքբերումներ
յի հաւաքական
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1995 ծնունդներ Ստորոգութիւն:5 Դեկտեմբերի ծնածներ
Պզուկ
Պզուկը (acne) մորթի մազապարկերու (hair follicles) եւ ճարպագեղձերու բորբոքումի հետեւանքով՝ մորթի մակերեսին վրայ յառաջացած փշտիկաւոր հիւանդութիւն է :
Ան կը յայտնուի գլխու եւ երեսի վրայ, յատկապէս՝ ճակատի, այտերու, շրթունքի, կզակի եւ վիզի վրայ :
Պզուկը կը պատահի պատանիներու, երիտասարդներու եւ տարեցներու մօտ, առանց սեռի եւ գոյնի խտրութեան :
Սակայն անիկա առաւելաբար տեսնուած երեւոյթ է պատանիներուն մօտ, արբունքի շրջանին :
Ձեւեր
Պզուկը կը յայտնուի զանազան ձեւերով.
Ախտապատճառներ
Պզուկի ախտապատճառներն են՝
Հիմնական ախտապատճառներ
Վերոյիշեալ չորս պարագաներուն ալ տեղի կ'ունենան մնայուն կամ ժամանակաւոր ներազդակային խանգարումներ եւ փոփոխութիւններ: Այս ներազդակները կը գրգռեն մորթի ճարպային գեղձերը, որոնք բնականէն աւելի ճարպ արտադրելով՝ պատճառ կը դառնան պզուկի յայտնութեան :
Բարդութիւններ
Պատանեկան տարիքին պատահած պզուկի փշտիկները ընդհանրապէս կը բարելաւուին եւ կ'անհետանան մինչեւ 20 տարեկան: Քիչ պարագաներու եւ մանաւանդ կիներու մօտ, պզուկը կը դառնայ մնայուն երեւոյթ մինչեւ 40 տարեկան :
Պզուկը կրնայ յառաջացնել կարգ մը բարդութիւններ, որոնցմէ կարեւորագոյններն են՝
Դարմանում
Պզուկի դարմանումը կը կայանայ որոշ միջոցառումներով.
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Գիտութիւն Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ
Ալ Ղատ
«Ալ Ղատ» (արաբ՝. الغد, «Վաղը»), ոչ պետական ազգային օրաթերթ: Արաբական առաջին անկախ օրաթերթն է, կը հրատարակուի Յորդանանի մէջ։ Խմբագրատունը կը գտնուի մայրաքաղաք Ամմանի մէջ :
Պատմութիւն
«Ալ Ղատ» հիմնադրուած է Օգոստոս 2004-ին, Մոհամետ Ալայյանի կողմէ, որ նաեւ այդ թերթի հրատարակիչ Al Faridah մասնագիտացուած հրատարակչատան նախագահն է : 2005-էն սկսեալ թերթի գլխաւոր խմբագիրը Իմատ Հմուտն է :
Նոյեմբեր 2011-ին յարձակում կատարուած է թերթին խմբագրատան եւ աշխատակիցներուն վրայ։ Մէկ ամիս ետք, գլխաւոր խմբագիր Մուսթաֆա Սալեհ հեռացած է իր պաշտօնէն։ Այդ դէպքը համընկած է պետական Ալ-Ռայ լրատուամիջոցի գլխաւոր խմբագիր Ճումանա Ղունայմաթի աշխատանքէն հեռացման հետ եւ որ տեղի ունեցած է Յորդանանի Լրատուական ու Հաղորդակցութեան նախարար Ռաքան ալ-Մաճալիի հրամանով : 2011-ի վերջերը Ճումանա Ղունայմաթ նշանակուած է «Ալ Ղատ»ի գլխաւոր խմբագիր եւ այդ պաշտօնը կը վարէ մինչեւ այսօր
Տպագիր տարբերակին կողքին, «Ալ Ղատ» լոյս կը տեսնէ նաեւ ելեկտրոնային առցանց տարբերակով, որ բաւականին մեծ ժողովրդականութիւն կը վայելէ ընթերցողներուն քով : 2010-ին MENA-ի ամէնէն յաճախ այցելուող կայքղջերուն մէջ այն գրաւած է 10-րդ տեղը :
«Ալ Ղատ» օրաթերթը լրագրերու համաշխարհային ընկերակցութեան կողմէ կազմակերպուած Asia Media Awards մրցանակաբաշխութեան մրցանակներու արժանացած է երեք անուանակարգերով՝ լաւագոյն ձեւաւորում, լաւագոյն առաջին էջ եւ լաւագոյն ելեկտրոնային հարթակ ունենալու համար : 2018-ին «Ալ Ղատ»ի ելեկտրոնային տարբերակը Industry Arabic-ի կողմէ ճանչցուած է արաբական աշխարհին մէջ ամենաազդեցիկ լրատուամիջոցը :
Թերթի բովանդակութիւնը
«Ալ Ղատ» կը ներառէ հինգ բաժիններ.
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գիրքեր այբբենական կարգով
130 (թիւ)
130 (հարիւր երեսուն)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ մըն է 129-ի եւ 131-ի միջեւ
Բուսաբուծութիւն
Բուսաբուծութիւն, գիւղատնտեսութեան գիտութիւն եւ բնագաւառ, որ կը զբաղի բոյսերու մշակման վերաբերող հարցերով։ Բուսաբուծութեան ուսումնասիրութեան ոլորտին մէջ ընդգրկուած է պտուղներու, բանջարեղէններու, սերմերու, ծիլերու, սունկերու, ջրիմուռներու, ինչպէս նաեւ խոտաբոյսերու եւ ծառատեսակներու մշակումը։ Մշակութեան մէջ գտնուող բուսատեսակները մարդու կողմէ կ՛օգտագործուին իբրեւ սնունդ, անասուններու կողմէ՝ կեր, ինչպէս նաեւ թեթեւ եւ սնունդի արդիւնաբերութեան համար կը ծառայեն հումք ։
Իբրեւ գիտութիւն, բուսաբուծութիւնը կ՛ուսումնասիրէ դաշտային պայմաններու մէջ մշակուող բոյսերու բազմազանութիւնը, անոնց բուսաբանա-կենսաբանական առանձնայատկութիւնները, աշխարհագրական տեղադրման եւ շրջանցնման սկզբունքները, բարձր, հարաճուն եւ որակեալ բերք ստանալու համար կատարուող ամենակատարելագործուած միջոցառումները։
Փորձարարական հետազօտութիւններուն մէջ բուսաբուծութիւնը կը հենի բնագիտութեան, քիմիագիտութեան, բուսաբանութեան, բոյսերու բնախօսութեան, հողագիտութեան, գիւղատնտեսական օդերեւութաբանութեան, ծագումնաբանութեան, սերմնաբուծութեան, գիւղատնտեսական եւ կենսաբանական քիմիագիտութեան, երկրագործութեան, ծաղկաբանութեան, բուսական ախտաբանութեան, մեքենայացման, գիւղատնտեսական արտադրութեան տնտեսութեան ու կազմակերպման եւ գիտութեան այլ ճիւղերու տուեալներու վրայ։
Սերտօրէն կապուած է անասնաբուծութեան հետ։ Դաշտային պայմաններուն մէջ մշակուող բոյսերէն ստացուած արտադրանքի մօտաւորապէս 30-50 %-ը կարելի է օգտագործել իբրեւ պարէն կամ արդիւնաբերութեան հումքի աղբիւր (հատիկ, սերմ, թել, արմատ, պալար եւ այլն)։ Բերքի զգալի մասը (խոտ, ծղօտ, մղեղ, փրեր, խտացուած, կանաչ եւ հիւթալի կերեր եւ այլն) գիւղատնտեսական կենդանիներու կողմէ կը վերածուին միսի, կաթի, իւղի, բուրդի, ձուի, եւ այլ ապրանքատեսակներու։ Գիւղատնտեսական մշակաբոյսերու աճի վրայ կ՛ազդէ լոյսի, ջերմութեան եւ խոնաւութեան բարենպաստ զուգորդումը անոնց աճման ժամանակամիջոցին վրայ։ Կարեւոր գործոն է նաեւ բնակչութեան թիւը, որով կ՛որոշուի տուեալ մշակաբոյսերու բերքի պահանջարկի չափը։ Ըստ իրենց կիրառական նշանակութեան կ՛առանձնանան հացահատիկային, շաքարատու, ձիթատու, կաուչուկատու, վուշատու, թելատու եւ այլ մշակաբոյսեր։
Հացահատիկի արտադրութիւնը համաշխարհային գիւղատնտեսութեան գլխաւոր ճիւղն է, հաշուի առնելով, որ հացահատիկը մեծ կարեւորութիւն ունի մարդու կեանքին մէջ։ Իր գրաւած ցանքատարածքով առաջնային տեղ կը գրաւէ ցորենի արդիւնահանումը։
Եգիպտացորեն
Եգիպտացորենի հայրենիքը կը համարուի Մեքսիքան։ Ներկայիս ցորենը կը մշակուի կլիմայական բարեխառն եւ մերձարեւադարձային շրջաններուն մէջ։ Այժմ ցորենի իրենց բերքատուութեամբ աշխարհին մէջ առաջատար դիրք կը գրաւեն Չինաստանը, Հնդկաստանը, Ռուսաստանը, Աւստրալիան, Միացեալ Նահանգները (ԱՄՆ), Ֆրանսան եւ Քանատան։
Բրինձ
Չինաստանը բրինձի հայրենիքն է։ Թէեւ բրինձի ցանքատարածութիւնները աւելի քիչ են, քան՝ ցորենինը, սակայն բրինձը իր գործածութեամբ ետ չի մնար ցորենէն։ Բրինձը խոնաւասէր եւ ջերմասէր մշակաբոյս է։ Այդ է պատճառը, որ բրինձի ամենամեծ բերքերը կ՛ըլլան հասարակածային, արեւադարձային եւ մերձարեւադարձային գօտիներուն մէջ։ Բրինձի արտադրութեամբ նշանաւոր են Չինաստանը, Հնդկաստանը, Սրիլանքան, Պանկլատէշը, Վիեթնամը եւ Ինտոնեզիան։
Արեւածաղիկ
Արեւածաղիկի հայրենիքը կը համարուի Հիւսիսային Ամերիկան։ Մեծածաւալ արտադրութիւն ունեցող երկիրներն են Միացեալ Նահանգները, Ռուսիան, Ուքրանիան եւ Չինաստանը։
Ձիթենի
Ձիթենին խոնաւասէր եւ ջերմասէր բոյս է։ Ձիթենիի հայրենիքը կը համարուի Յունաստանը։ Ձիթենիները մեծ մասամբ կ՛աճին Հարաւային Եւրոպայի՝ Միջերկրական ծովու տարածաշրջանին մէջ։ Այն տարածուած է միջերկրածովային բոլոր երկրներուն մէջ (բացառութեամբ Փորթուկալ)՝ Իտալիոյ, Յունաստանի եւ Սպանիոյ մէջ։