cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մանկավարժական Կրթութիւն
Մանկավարժական կրթութիւն, մանկավարժական հաստատութիւններէն ներս, ուսումնարաններուն եւ համալսարաններուն հանրակրթական դպրոցներու եւ ուսումնա-դսատիարակչական այլ հիմնարկներու համար մանկավարժ, աշխատողներու (ուսուցիչներ, դաստիարակներ եւ այլն) պատրաստման համակարգ։ Մինչ յեղափոխական Ռուսաստանի մէջ տարրական դպրոցներու համար ուսուցիչներ պատրաստող ուսումնական հաստատութիւններու հիմնական ձեւը ուսուցչական սեմինարիաներն էին։ Տարրական դպրոցներու ուսուցիչներ կը պատրաստէին նաեւ իգական երկրորդականներու, իգական թեմական ուսումնարաններու մանկավարժական դասարանները եւ Փեթերսպուրկի իգական մանկավարժական հաստատութիւնը։ Եկեղեցական-ծխական դպրոցներու համար ուսուցիչներ կը պատրաստէին եկեղեցական-ուսուցչական, ինչպէս եւ երկդասեան ուսուցչական դպրոցները։ 1804-ի համալսարանական կանոնադրութեան համաձայն, համալսարաններուն կից ստեղծուեցան 3-ամեայ մանկավարժական հաստատութիւններ։ 14-րդ դարու 60-70-ականներուն բացուեցան համալսարանական տեսակի Բարձրագոյն իգական դասընթացներ։ 1918-1920-ականներուն կազմակերպուեցան մասնագիտացուած դպրոցական, նախադպրոցական եւ մանկավարժական այլ, ոչ մեծ ուսումնական հաստատութիւններ եւ դասընթացներ, որոնք յետագային միաւորուեցան ու վերածուեցան մանկավարժական համալսարաններու։ Մին չյեղափոխական ուսուցչական սեմինարիաները վերակառուցուեցան 4-ամեայ ժողովրդական կրթութեան հաստատութիւններու, միւսները՝ տարրական դպրոցի ուսուցիչներ պատրաստող մշտական գործող մանկավարժական դասընթացներու։ Առաջին խոշոր մանկավարժական խորհրդային համալսարաններէն էր Ն. Կրուպսկայայի անուան կոմունիստական դաստիարակութեան ակադէմիան։ 1918-ին Վ. Ռերիէի Բարձրագոյն իգական դասընթացներու հիման վրայ ստեղծուեցաւ Մոսկուայի 2-րդ համալսարանը, Լենինկրատի մէջ՝ մանկավարժական հաստատութիւնը։ 1920-ականներուն ԽՍՀՄ շարք մը համալսարաններուն մէջ բացուեցան մանկավարժական հմինարէներ։ 30-ականներուն համալսարաններու մանկավարժական եւ այլ բաժիններու հիման վրայ ստեղծուեցաւ մանկավարժական հաստատութիւններ, ինչպէս՝ օտար լեզուներու մանկավարժական ուսումնարաններու ցանց։ ժամանակակից մանկավարժական ուսումնական հաստատութիւններու հիմնական տեսակը մանկավարժական ուսումնարաններն են, արդիւնաբերական-մանկավարժական հաստատութիւնները, մանկավարժական ուսումնարանները եւ համալսարանները։ Դպրոցի ցած դասարաններու ուսուցիչներ, նախադպրոցական հիմնարկներու դաստիարակներ կը պատրաստեն մանկավարժական ուսումնարանները, միջնակարգ դպրոցներու ուսուցիչներ՝ մանկավարժական ուսումնարանները, համալսարանները, ինչպէս նաեւ արուեստներու, ֆիզիկական դաստիարակութեան որոշ ուսումնարաններ։
Ստորոգութիւն:Կրթութիւն
Ժատ Մըլքի
Ժատ Մըլքի, Լիբանանցի ակադեմիկոս, հետազօտող, մամլոյ մասնագէտ, լրագրող, համալսարանի դասախօս:
30 Նոյեմբեր
30 Նոյեմբեր, տարուան 334-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 335-րդ) օրն է
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Նոյեմբեր
Սվետլանա Գրիգորեան
Սվելտա Ռուբէնի Գրիգորեան, հայ անուանի դերասանուհի։ Խորհրդային Միութեան ժողովրդական արուեստագէտ։
Կենսագրութիւն
Սվետլանա Գրիգորեան ծնած է 1930 թուականին սեպտեմբերի 30-ին, Երեանի մէջ։ Դեռ թատերական ուսումնարանի սան էր՝ 13 տարեկան, երբ իր կեանքը կապեց բեմի հետ եւ անդավաճան մնաց մինեւ այսօր, տասնեակ տարիներ։ Հիսունհինգ տարի խաղցած է հայ բեմի լեգենդ Կարպ Խաչվանքեանի հետ։ Խաղցած է հարիւրէն աւելի դերեր։ Հեռուստաթատրոնի հիմնադիրներէն է (1956 թ.)։
Երաժշտական կոմետիայի թատրոն հրավիրվելով 1949 թ. Սվետլանա Գրիգորեան անմիջապէս ցուցադրեց իր ողջ տաղանդն ու հմայքը եւ դարձաւ հանդիսատեսի հոգիի տիրակալը։ Իր անձնաւորած կերպարներէն շատերն ու գլխավորները դերասանուհին կերտեց մեծանուն Վարդան Աճեմեանի անմիջական աջակցութեամբ, անոր ղեկավարութեամբ ու խորհուրդներով։
Վաթսուն տարիներու բեմական բուռն գործունեութիւն ունեցած է նոյն թատրոնին,150-էն աւելի դերակատարումներ՝ Սիմա՝ (« քաղաք մը կա Վոլգայի վրայ»), Մարիետա՝ («Բայադերա»), Կոլոմբինա՝ («Վենետիկեան երկվորեակներ»), Լիքսենա՝ («Պարերի ուսուցիչը»), Նունուֆար՝ («Հին հիվանդութիւն»), Մարթա՝ («Ատամնաբույժն արեւելեան»), Ժաննա՝ («Ռոզ Մարի»), Նատա՝ («Սոֆիկի սխալը»), Դիաննա՝ («Այլոց համար հիմար, իրեն համար խելոք»), Ռոզալեա՝ («Չանիտայի համբոյրը»), եւ աւելի աճող հանդիսատեսի սեր ու համակրանք, թատերագիտական մտքի հիացում։
Բազմաթիւ դերակատարումներով Սվետլանա Գրիգորեանը դրսեւորեց ստեղծագործական իր հնարաւորութիւնները, քանդակային կերպարներ ստեղծելու իր կարողութիւնները, սակայն անոր բեկումնային դերը եղաւ Ժիկվան՝ («Տիկին Միսիստրուին»)։ Թատրոնի պատմութեան ցայտուն կերպավորումներէն են Ռոզը՝ («Տաքսի-տաքսի») եւ Սաթենիկը՝ («Իմ զոքանչը»)։ Սաթենիկը արդեն 36 տարուա բեմական կեանք ունի։
Հյուրախաղերով հանդես է եկել աշխարհի բազմաթիվ երկրներում, արժանացել է միջազգային մրցանակների։
Երևեւանի պատուաւոր քաղաքացի է։ Արժանացած է բազմաթիւ պարգեւներու եւ շքանշաններու՝ «Մովսես Խորենացի», Սուրբ Էջմիածինի կողմէն՝ «Սուրբ Սահակ եւ Սուրբ Մեսրոպ»։ 2009 թ. Լոս Անջելեսի հանդիսաւորութեամբ անոր հանձնուած է «Ծիծաղի թագուհի» տիտղոսը։ 2011 թ. Պարգեւատրուած է «Հայրենիքին մատուցած ծառայութիւններու համար» 1-ին աստիճանի մետալով։ Սվետլանա Գրիգորեանը կեանքէն հեռացած է 2014 մայիս 12-ին։
Տաւուտ Փաշա
Կարապետ Արթին Տաւուտ փաշա, հայկական ծագումով Օսմանեան պետական գործիչ, ինքնավար Լիբանանի առաջին կառավարիչ (1861-1869), ծանօթ՝ «Լիբանանցի Տաւուտ Փաշա» անունով։
Կենսագրութիւն
Տաւուտ փաշա ծնած է Պոլիս, Մարտ 1816-ին։
1840-ին կը նշանակուի Պերլինի Թրքական դեսպանատան թարգման, ինչ որ իրեն առիթ կ'ընծայէ գերմանական օրէնսդրութիւնը ուսումնասիրելու եւ մեծարժէք ու գնահատուած գիրք մը գրելու այդ մասին։
Տաւուտ փաշա միջազգային պետական եւ հանրային ուշադրութեան կ'արժանանայ, երբ կը նշանակուի ինքնավար Լիբանանի առաջին կառավարիչը, հոն պատահած 1860-ի արիւնալի խռովութիւններէն ետք։
1860 թուական, Լիբանանի Խռովութիւնները
Լիբանանի 1860-ի խռովութիւնները կը սկսին աննշան թուացող դէպքով մը, որ տեղի կ'ունենայ Պէյթ Մէրի գիւղին մէջ։ Կարճ ժամանակի մը ընթացքին եղբայրասպան կռիւ մը ծայր կ'առնէ Մարոնի եւ Տիւրզի համայնքներուն միջեւ, պատճառ դառնալով մեծաթիւ զոհերու եւ աւերներու։
Այս խռովութիւնները մեծ յուզում կը յառաջացնեն Եւրոպայի մէջ եւ հարկ կ'ըլլայ եւրոպական միջամտութեան։ Շուտով ‎ֆրանսական բանակէն 10,000 հոգի Պէյրութ կը ժամանէ։ Անոնք կը հանդարտեցնեն գրգռուած կիրքերը եւ խաղաղութիւն կը հաստատեն։
Սակայն Ֆրանսա այսքանով չի գոհանար, այլ կը յաջողի Լիբանանը կիսանկախ հռչակել տալ։ Այսպիսով Լիբանան, մաս կազմելով հանդերձ Օսմանեան Պետութեան, կը ստանայ իր ներքին հարցերը ինքնուրոյնաբար լուծելու իրաւունքը։
Հայերը ժամանակին Օսմանեան պետութեան մէջ բարձր դիրքերու տիրացած ըլլալով, մեծապէս կ'օգտուին այս նոր կացութենէն։ Այդպիսով, 1861-էն մինչեւ 1915 Լիբանանի եօթը կառավարիչներէն երկուքը հայեր կ'ըլլան: Առաջինը՝ Տաւուտ փաշան եւ վերջինը՝ Յովհաննէս Գույումճեան փաշան (15 Դեկտեմբեր 1912-էն 1915)։
Լիբանանի Կառավարիչ
9 Յունիս 1861-ին, եւրոպական եօթը պետութիւններու միահամուռ փափաքին ընդառաջելով՝ Տաւուտ Փաշա կիսանկախ Լիբանանի առաջին կառավարիչ կը նշանակուի, գրաւելով միջազգային մամուլին եւ այդ օրերու քաղաքական դէմքերուն ուշադրութիւնը։ Անոր կը շնորհուի «մուշիր»ի (մարաջախտի) կոչում եւ փաշայի տիտղոս :Այս երեք տարուան համար եղած ընտրութիւնը Սուլթանը կը վաւերացնէ հրովարտակով մը։ Կարելի է ըսել, որ Օսմանեան պետութեան գոյութեան ընթացքին ասիկա առաջին անգամն էր, որ քրիստոնեայի մը այսպիսի բարձր պաշտօն կը յանձնուէր։
Տաւուտ Փաշա Յուլիսի վերջերը կը հաստատուի Տէյր Ալ Քամարի մէջ, զոր կը հռչակէ Լիբանանի մայրաքաղաքը։
Երկիրը քաոսային եւ լարուած վիճակի մէջ կը գտնուէր, երբ Փաշան կը կոչուի զայն կառավարելու։ Տիւրզի- քրիստոնեայ յարաբերութիւնները ոչ միայն խզուած էին, այլեւ ծայր աստիճան լարուած։ բազմաթիւ շէն աւաններ եւ գիւղեր կործանած էին եւ Լիբանան գրեթէ աւերակներու վերածուած։
Տաւուտ Փաշային առաջին գործը կ'ըլլայ կիրքերը հանդարտեցնել եւ կեանքի եւ ինչքի ապահովութիւն հաստատել երկիրին մէջ։ Ապա ան կը սկսի շինարարութեան ու ժողովուրդին վիճակը բարեկարգելու աշխատանքներուն։
Տաւուտ Փաշա եւ Կրթութիւնը
Տաւուտ փաշա զարկ կու տայ կրթութեան։ Այդ օրերուն, Լիբանանի մէջ ոչ միայն բարձրագոյն դպրոցներ չկային, այլ եղածներն ալ նախնական վարժարաններ էին։
Դպրոցները զարգացնելու գործին մէջ ան շատ դժուարութիւններու կը հանդիպի, յատկապէս յարուցուած թրքական կառավարութեան կողմէ։ Թրքական կառավարութիւնը ոչ մէկ պիւտճէ կը տրամադրէ Տաւուտ Փաշային՝ դպրոցներ հիմնելու համար։ Թուրքերը չէին ուզեր, որ Լիբանան յառաջդիմէր եւ անոր քաղաքացիները զարգանային։ Փաշան անձնական խնայողութեամբ զարկ կու տայ կրթութեան եւ դպրոցներու զարգացման։
Ան կը յաջողի բազմաթիւ նախակրթարաններ հիմնել։ Երկրորդական վարժարան մըն ալ կը հիմնէ Ապիէյի մէջ եւ իր անունով կը կոչէ «Տաուուտիյէ Մետրեսէ»։ Իր ժամանակին այս դպրոցը Լիբանանի ամէնէն բարձրակարգ եւ ամէնէն բարեկարգ դպրոցն էր։
Օսմանեան Մայրաքաղաքին մէջ
Այսպիսով 1868-ին Տաւուտ Փաշա կը հեռանայ Լիբանանէն ու կ'անցնի Պոլիս, ուր իրեն կը յանձնուի Հեռագրատան, Նամակատան եւ Հանրօգուտ Շինութեանց նախարարութիւնը։
Ի թիւս այլ օգտաշատ գործերու` ան Եւրոպայի մէջ վայելած իր հեղինակութիւնն ու կապերը օգտագործելով` կրցած է կազմակերպել Ասիան եւ Մերձաւոր Արեւելքը Եւրոպային կապող Ռումելիի երկաթուղիին շինարարութիւնը, որ կայսրութեան տնտեսական եւ քաղաքական կեանքին մէջ բացառիկ արժէք մը ներկայացուցած է:
1870-ին Տաւուտ փաշա ծանրօրէն կը հիւանդանայ։
1873-ին, հրաժարելով պաշտօնէն, նախ կ'երթայ Քիոս կղզին՝ կազդուրուելու, ապա կ'անցնի Պիարից, ուր կը մեռնի 4 Նոյեմբեր 1873-ին, 58 տարեկանին։
Տաւուտ Փաշա եւ Հայերը
Շատ յատկանշական է Տաւուտ փաշային հայերը Լիբանան տեղաւորելու քաղաքականութիւնը եւ այս ուղղութեամբ անոր թափած ջանքերը։
Իր տարած քաղաքականութեան իրականացման ճանապարհին հանդիպած է մեծ խոչընդոտներու: Նոյնիսկ տեղացիները չեն վարաած զինք մեղադրելու՝ ըսելով. «Հայկական պետութիւն կը հիմնէ»: Իսկ հայերը Լիբանանի մէջ բնակեցնելուն առիթով կ'ըսեն. «Տաւուտ փաշան Լիբանանը կը հայացնէ:
Ամբողջ Օսմանեան Պետութեան մէջ Լիբանան ըլլալով քրիստոնեաներու մեծամասնութիւն կազմող միակ վայրը, Տաւուտ Փաշա կ'աշխատի կարելի եղած չափով հայերը հոն տեղաւորել։ Իր իսկ թելադրութեամբ, բազմաթիւ հայ ընտանիքներ Լիբանան կը հաստատուին։
Լիբանան գտնուած միջոցին ան շատ լաւ յարաբերութեան մէջ էր հայերուն հետ եւ մշտապէս կ'այցելէր Զմմառի վանքը՝ իր շքախումբով ներկայ գտնուելու տօնական օրերու եկեղեցական արարողութեանց։
Շքանշաններ
Տաւուտ Փաշա կը վարձատրուի կարեւոր շքանշաններով։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1816 ծնունդեր Ստորոգութիւն:1873 մահեր Ստորոգութիւն:4 Նոյեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ պետական գործիչներ
Միլան ՖԱ-ի Ֆութպոլիստներու ցանկ (100 եւ աւելի խաղեր)
Ֆութպոլիստներու ցանկ
Թարմացուած է օգոստոս 31-ին, 2014։
Սթրոպերի Սարոյեան
Սթրոպերի Սարոյեան (Strawberry Saroyan), ամերիկահայ գրող, լրագրող։ Բանաստեղծ Արամ Սարոյեանի դուստրը, արձակագիր Ուիլիըմ Սարոյեանի թոռը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Գէորգ Բրու­տեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է Ալեքսանդրապոլ, երաժիշտ-ազգագրագէտ Արշակ Բրուտեանի ընտանիքին մէջ։ Ընդհանուր մասնագիտական կրթութիւնը ստացած է Ալեքսանդրապոի մէջ, մասնագիտականը՝ Թիֆլիս՝ Օ. Շմերլինկի նկարչական դպրոցին մէջ։
1937 թուականին տեղափոխուած է Երեւան ։ Նկարած է հանրապետական թերթերու եւ ամսագիրներու համար, ստեղծած քաղաքական աֆիշներ։ Ծաւալած է նաեւ լայն քաղաքացիական, հասարակական գործունէութիւն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Զաս
Զաս լեռ (յուն․՝ Ζας), Նաքսոս, Քիքլատես, Յունաստան։ Քիքլատեսի ամենաբարձր լեռը՝ 1004 մ․։
Զաս լեռը կը գտնուի 18 քլ․ հեռու Նաքսոսի մայրաքաղաքէն (Հորա)։ Անոր լանջերուն կան բազմաթիւ գիւղակներ։
Անուանում
Անունը յառաջ եկած է յունական դիցաբանութեան աստուածներու թագաւորէն, Զեւս։ Ըստ առասպելին, Զեւս Կրետէ ծնաւ եւ Նաքսոս մեծցաւ։  Լեռը լեռնագնացութեան յարմար է եւ ունի շատ արահետներ։  Անոր վրան կը գտնուի Զա քարայրը՝ հոն ուր Զեւս մեծցաւ։
Լեռնագնացութիւն
Զաս լերան ուղիէն եւ գագաթէն տեսարանը հիանալի է։ Նշմարելի են Քիքլատեսի գրեթէ բոլոր կղզիները։   Լեռնագնացութեան համար բաւական արահետներ կան։  Անոնցմէ մէկը կը սկսի  Տանաքոս գիւղի մուտքին աջ կողմը գտնուող Այիա Մարինա եկեղեցիէն։  Առաջին խաչմերուկին, լեռնագնացները կը հետեւին ձախ արահետին։  Շատ չանցած, կը հանդիպին աղբիւրի մը։  Աղբիւրը չհասած, քանի մը մեթր առաջ, մարմարոտ ժայռի մը վրայ հին յունարէնով գրուած «ΟΡΟΣ ΔΙΟΣ ΜΗΛΩΣΙΟΥ» արձանագրութիւնը կը փաստէ թէ լեռը կը զուգորդի Զեւսի պաշտամունքին հետ։  Հետեւելով հօտերու արահետներուն, լեռնագնացները Զասի գագաթը կը հասնին։ Ուրիշ արահետ մը կը սկսի Ֆիլոթի գիւղէն։ Լեռնագնացը բոլորաձեւ ուղին կատարելէ եւ Զա քարայրէն անցնելէ ետք, մեկնակէտին կը վերադառնայ։
Զա քարայր
Լերան հիւսիս-արեւմտեան լանջին կը գտնուի Զա քարայրը՝ Զեւսին բնակարանը։ Գագաթէն վերադարձին լեռնագնացը կրնայ հասնիլ քարայրը, սակայն ճամբուն ուղին դժուարանցելի է։  Քարայրէն սկսող արահետ մը կը տանի դէպի ծառերով լեցուն բացատի մը եւ աղբիւրի մը (Արղիայի աղբիւր), ուրկէ Ֆիլոթի գիւղը 1քլ․ հեռաւորութեան վրայ է։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի լեռներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի լեռներ Ստորոգութիւն:Լեռներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Լեռներ
Վիշապ (յուշարձան)
Վիշապ, վիշապներ, մեծաքարային յուշարձան, յուշաքար է, մէկ կտոր քարէ, բնորոշ եւ յատոկ է միայն Հայկական լեռնաշխարհին։ Տեղադրուած են բնական եւ արհեստական աւազաններու ու աղբիւրներու ակունքներուն մօտ եւ խորհրդանշելով տարերքի անսանձ ուժը, բնութեան զարթօնքը, պտղաբերութիւն, առատութիւն ։ Վիշապ յուշարձաններէն մօտաւորապէս 150 օրինակ յայտնի է այսօր, որոնցմէ 90-ը Հայաստանի Հանրապետութեան տարածքին կը գտնուի :
Վիշապները Դիցաբանութեան Մէջ
Որոշ ուսումնասիրողներու ենթադրութեամբ՝ Վիշապը նախապէս պաշտուած է իբրեւ ջուր, անձրեւ եւ հարստութիւն պարգեւող ոգի, որն իր պոչը սահեցնելով երկրի վրայ՝ ցոյց տուած է ջրանցքներ փորելու ուղիները։ Վիշապը դիտուած է նաեւ ջուրերու ակունքներն ու գանձերը հսկող ահարկու հրէշ։ Գրեթէ բոլոր առասպելաբանութիւններուն մէջ ընդհանուր է աստուածութեան կամ դիւցազնի ձեռքով Վիշապի սպաննութիւնը եւ իրեն կլանած ջուրերու, հսկած գանձերու, ինչպէս նաեւ իրեն զոհաբերուող կոյսերու ազատումը։ Ըստ հին եգիպտական առասպելին, Վիշապին՝ իբրեւ խաւարը մարմնաւորող ուժ, կը յաղթէ արեւի աստուած Ռանին, ըստ հին հայկական առասպելին, Վիշապի դէմ կը մարտնչի եւ կը յաղթէ Վիշապաքաղ Վահագն աստուածը եւ այլն։ Վիշապամարտութեան առասպելները տարածուած եղած են հայ ժողովուրդական հին բանահիւսութեան մէջ (օրինակ՝ Տիգրանի, Արտաւազդի մասին վիպասանութիւններուն, «Սասմայ Ծռեր» դիւցազներգութեան, հեքիաթներուն)։ Անոնք յետագային թափանցած են նաեւ քրիստոնէական գրականութեան մէջ։ Ըստ առասպելներէն մէկուն, Վիշապին կը սպանեն եւ զոհաբերուող կոյսը կ՝ ազատէ Սուրբ Գէորգը։ Այլ առասպելի մէջ Վիշապը կը ներկայացուի՝ արեւը կլանող, չար ու կործանարար ուժ, որուն դէմ կը մարտնչին հրեշտակները (ամպրոպի որոտումը իբր կռուի ձայնն Է, փայլակը՝ Գաբրիէլ հրեշտակապետին սուրի փայլը, շանթը՝ հրեղէն նետը, ծիածանը՝ աղեղը)։
Ըստ Մանուկ Աբեղեանին վիշապները նուիրուած են պանթէոնի սիրոյ աստուածուհի՝ Աստղիկ դիցուհիին։ Գրիգոր Ղափանցեանի կարծիքով անոնք խորհրդանշած են մեռնող եւ յարութիւն առնող աստուածութեան՝ Արա Գեղեցիկին ։
Հայաստանի Տարածքին Գտնուող Վիշապներ
Հայաստանի մէջ՝ Գեղամայ լեռներուն, Սեւանայ լիճի հիւսիս-արեւելեան ափին, Արագածի լանջերուն, Գառնի, Ճորոխ գետի աւազանիեւ այլուր յայտնաբերուած են Վիշապներու պաշտամունքին նուիրուած հնագոյն բազմաթիւ քարակոթողներ։ Անոնք յայտնի են «Վիշապներ» անունով։ Անոնք կերտուած են միակտուր քարէն (ամենամեծը՝ 5,06 մ բարձրութեամբ), ձկան տեսքով, վրան՝ օձ, ցուլ, խոյ, արագիլ եւ այլ կենդանիներ ու թռչուններ պատկերող քանդակներով, սովորաբար զետեղուած են աղբիւրներու ակունքներու, ջրանցքներու, ջրամբարներու, արհեստական լիճերու մօտակայքը։ Կ՝ենթադրուի, որ այդ քարակոթողները եղած են երկրագործութիւնն ու ոռոգումը հովանաւորող, ջուրի պաշտամունքը անձնաւորող աստուածութիւններու կուռքեր։
Վիշապներու Յայտնագործումը
Վիշապները առաջին անգամ սկսած է ուսումնասիրել հայ գրող Ատրպետը՝ 1880-ական թուականներէն։ Աշխատանքները հրատարակուած են 1926 թուականէն։ Իսկ 1909 թուականին Նիկողայոս Մառի եւ Եակով Սմիրնովի արշաւախումբը Հայաստանի Գառնի տաճարի հնէաբանական պեղումներու ժամանակ տեղի բնակիչներէն կը լսեն բարձր սարերուն մէջ գտնուող վիշապներու մասին։ Գիտնականները արշաւախումբ կազմակերպեցին, բարձրացան Գեղամայ լեռներ, հաստատելու համար վիշապներու գոյութիւնը եւ արդեօք անոնք գիտական նշանակութիւն ունի՞ն, թէ ոչ։ Գեղամայ լեռներու արշաւախումբի գործունէութեան արդիւնքները հրատարակուած են 1931 թուականին ։
Գիտնականները, լեռնային քոչուորներու վայրին մէջ, յայտնաբերեցին մեկալիթեան քարէ քանդակներ, որոնց հայերը կը կոչէին «վիշապ» իսկ քիւրտերը «աժդահայ եուրթ» քանդակներու մեծ մասը ձուկի տեսք ունէին։ Վիշապներուն ամենամեծը 4,75 մեթր բարձրութիւն ունէր եւ 55 սմ լայնութիւն։ 1909 թուականին բոլոր վիշապները տապալուած էին, անոնց մէկ մասը ծածկուած էր հողով։
Շուտով Գեղամայ լեռներու բարձրաբերձ այլ բնակավայրին մէջ գտնուեցան այլ վիշապներ։ 1910 թուականին Նիկողայոս Մառը եւ Եակով Սմիրնովը արդէն յայտնաբերած էին 27 նմանատիպ մեկալիթեան յուշարձան։ Շուտով նմանատիպ վիշապներ յայտնաբերուեցան հայաստանի մէջ՝ յատկապէս Սեւանի աւազանի, հարաւային Վրաստանի եւ արեւլեան Թուրքիոյ մէջ։
Թուագրում
Վիշապներու թուագրումը որոշակի դժուարութիւն կը ներկայացնէ: Յուշարձանները տեղադրուած են բնակավայրերէ հեռու, որոնց անդամական մնացորդներու ռատիօծխածնային վերլուծումը հնարաւորութիւն կու տար որոշել մօտաւոր տարիքը: Սակայն Աժդահայ եուրտի մէջ գտնուած թիւ 1 վիշապին վրայ կային խաչի նշաններ եւ հայերէն գիրեր, թուագրուած 13-րդ դարուն: Խաչերու եւ գրուածքի դիրքը ցոյց կու տան, որ 13-րդ դարուն վիշապը դեռ ուղղահայեաց դիրքի վրայ էր։ 1963 թուականին, Գառնիի տարածքին պեղուեցաւ վիշապ, ուրուն վրայ կար Արգիշտի Ա. թագաւորի սեպագիր արձանագրութիւնը: Այս վիշապը թուագրուած է Ք.Ա. առաջին հազարամեակի սկիզբ - Ք.Ա. 2րդ հազարամեակ ։
Վիշապներու Ձեւերն Ու Չափերը
Բոլոր գտածոները մէկ քարէն քանդակուած են, բարձրութիւնը կը տատանուէր 3-5 մեթրի սահմաններուն մէջ։ Վիշապներուն մեծ մասը ձկան տեսք ունին, հիմնականօրէն կը յիշեցնեն լոքօ ձուկ։ Հիմանկանին մանրամասն քանդակուած են ձկան աչքերը, բերանը, պոչն ու խռիկները։ Վիշապներու միւս մասը կը պատկերէ սմբակաւոր կենդանիի՝ ցուլի կամ խոյի, հաւանաբար ներկայացուցած է մատուցուող զոհին, որոշ պարագաներուն միայն պատկերուած է ցիցերու վրայ ձգուած կենդանիին մորթին։ Որոշ վիշապներու վրայ պատկերուած են ջուրը խորհրդանշող ալիքաւոր գիծեր, որոնք յաճախ դուրս կու գան ցուլի բերանէն, երկարոտն թռչուններ, հազուադէպ՝ օձեր։
Վիշապներու Երեք Հիմնական Տիպերը
Վիշապաքարերու մեծ մասը գտնուած են հորիզոնական՝ ինկած վիճակի մէջ։ Սակայն վերը նշուած երեք տիպերն ալ մշակուած եւ քանդակուած են բոլոր կողմերէն։ Ձկնակերպերու պոչը չի մշակուիր, որ ենթադրել կու տայ, որ վիշապաքարերը, որոնցմէ ձկնակերպերը նոյնպէս նախապէս եղած են կանգնած վիճակի մէջ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ
Վիեննայի Գիծեր
Վիեննայի Գիծերը (գերմ. Wiener Linien, Վինըր Լինիըն), Վիեննայի փոխադրամիջոցի ընկերութիւն մըն է․ իրենց կը պատկանին գրեթէ բոլոր փոխադրական միջոցները՝ բացի արագ երկաթուղիներէն (Schnellbahn), որոնք քաղաքին մէջը կը գործեն:
Ճամբորդներու տարեկան թիւ
(Աղբիւր՝ )
Գիծեր
Վիեննայի Գիծերու տակ կը գործէն ընդհանուր 160 գետնուղիի, ճամբու երկաթուղիի եւ հանրակարգի գիծեր:
Գետնուղի
Վիեննան ունի 5 գետնուղիի գիծեր՝ U1, U2, U3, U4, U6: Անունները կ'ըսուին հետեւեալ ձեւով՝ «Ու» եւ թիւը, օրինակ U1 կ'ըսեն U-Eins («Ու-Այնց», հայերէնով՝ «Ու-մէկ»): U1-ը ամենէ երկար գիծն է՝ 19,2 քմ.:
Այս գիծերը 109 կայաններ եւ 83,8 քմ. երկարութիւն ունին: Բոլոր գետնուղիի կայանները վերելակ ունին: 2019-ին 459,8 միլիոն անձեր գործածեցին Վիեննայի գետնուղիները:
Թրամուէյ
Վիեննա կան 28 ճամբու երկաթուղիներու գիծեր, 1076 կայաններ եւ ընդհանուր 225,4 քմ. գիծերու երկարութիւն: Թիւ 11-ը ամենէ երկար գիծն է՝ մոտաւորապէս 13,2 քմ.: Ճամբու երկաթուղիները անուանելու համար կար կանոնաւոր ձեւ որը կապ ունի «Մատանիի» (Ring) հետ (Մատանին կլոր ճամբայ մըն է որ մօտաւորապէս կը համապատասխանի Ներքին Քաղաքի հին պարիսպներու հետ)՝
Սակայն տարիներու ընթացքին փոփոխութիւններու պատճառով այս ձեւը դարձաւ անօրէն, օրինակ թիւ 1 եւ 2 գիծերը A-Z տառ մը չունին, մանաւանդ որ անոնք Մատանիի վրայէն ալ կը քշեն:
Հանրակառք
Հանրակառքերու անունը կը բաղկանայ թիւով եւ A կամ B տառերով, օրինակ՝ 46A:
Գիշերային գիծեր
Գիշերը կը գործէն հանրակառքերու այլ գիծեր, որոնց անունները «N» տառով կը սկսին, օրինակ՝ «N46»: Շաբաթավերջի գիշերները գետնուղիներն ալ կ'աշխատին, սակայն 2020-էն ի վեր քովիտ-19-ի պայմաններու պատճառաւ գետնուղիները գիշերները չեն գշեր:
Մայիս 1
1913-1998 Մայիս 1-ին բոլոր փոխադրական միջոցները մինչեւ 13:30 կան 14:00 չէին քշէր, որպէսզի վարորդներուն առիթ տրուի Աշխատանքի տօնի միջոցարումներուն մասնակցելու: Ընդհանրապէս առաջին կառքը, թրամուէյի կամ հանրակառքի, զարդարուած կ'ըլլար կանանչ, ծաղիկներով եւ Վիեննայի դրօշով: Այս աւանդութիւնը դադրեցաւ 1934-1945 քաղաքական պայմաններու եւ համաշխարհային երկրորդ պատերազմի պատճառով: 1934-ին վարորդներու մէջ վեճ տեղի ունեցաւ, որովհետեւ անոնցմէ մաս մը կ'ուզէին կէսօրէ առաջ քշել, իսկ մաս մը ոչ:
1998-ին քաղաքապէտարանը որոշեց փոխարդական միջոցներու լիօրուայ գործունէութիւնը Մայիս 1-ին, սակայն վարորդներու արուեստակցական միութիւնը դէմ էր այս որոշումին: Երկու կողմերը համաձայնեցան, թէ չորս անձնական փոխադրական միջոցներու ընկերութիւններ հանձն պիտի առնեն օրուայ գործունէութիւնը : Այդ տարին վերջին անգամ ըլլալով կառքեր զարդարուեցան:
Արա Կիրակոսեան
Կենսագրութիւն
Թենոր երգիչ Արա Կիրակոսեան յաճախած է Հալէպի Կիլիկեան Վարժարանը, որուն ընթացքն աւարտած է 1949-ին եւ նոյն տարին ընդունուած է Անթիլիասի դպրեվանք:
Լիբանանեան դէպքերուն պատճառաւ ընտանեօք փոխադրուած է Ամերիկա եւ ուր մասնկացութիւնը բերած է նաեւ Արսէն Սայեանի «Անի-Քնար» երգչախումբերուն միաժամանակ դպրապետելով եկեղեցիէն ներս :
Արա Կիրակոսեան կը մահանայ 20 Փետրուար 1999-ին, Թրիփոլիի մէջ, Լիբանան:
Վիեննայի Գիծեր
Թանգարան
Վիեննայի Գիծերը ունին «փոխադրական միջոցներու թանգարան Ռեմիս»-ը: Ան աշխարհի ամենէ մեծ ճամբու երկաթուղիներու թանգարանն է եւ ունի ամենէ մեծ պատմական կառքերու հաւաքածոն: Թանգարանը երկար ատեն միայն թէ ճամբու երկաթուղիներու թանգարան էր, սակայն 2014 ան վերաբացուեցաւ իբր փոխադրական միջոցներու թանգարան:
Արա Կիրակոսեան
Պաալպէքի միջազգային փառատօն
1965-ի Պաալպէքի միջազգային 10րդ փառատօնին ներկայացուած երգերը՝ Մարտական պար երաժշտ. Խաչատուր Աւետիսեան, ''Գութաներգ. Ձիգ դու, քաշի, հեղինակ՝ Կոմիտաս, Երգ բարեկամութեան'' Խօսք՝ Գ․ Սթամպոլցեան. Երաժշտ.՝ Խաչատուր Աւետիսեան, Իմ նոր Երեւան, Հեծեալներու պար, Եաման եար, Աշուղի երգ հեղինակ՝ Արմէն Տիգրանեան (մեներգիչ՝Արա Կիրակոսեան), Հայրենի դաշտերուն հեղինակ՝ Աշոտ Սաթեան, Գարուն դու չքնաղ (մեներգչուհի՝ Ժանէթ Գույումճեան Իլանճեան), Հո՛յ իմ նազան եար, Կոլխոզական քառեակ հեղինակ Աշոտ Սաթեան (մեներգիչ՝ Արա Կիրակոսեան), հոբինա, Եարիմօ, ընդգրկուած են սկաւառակի մէջ, որ կարելի է այն լսել եուդուպի մէջ «Libano Armenian Folk Dance Ensemble Armenian Folk Songs & Dances Baalbeck Festival 1965» անուան ներքոյ:
Երգահանդէս Հալէպ, Սուրիա
31 Մարտ 1966ի երեկոյեան, Հալէպի «Սէրքլ կաթոլիկ»-ի սրահին մէջ, Սուրիոյ 8 Մարտի յեղափոխութեան 3-րդ տարեդարձին առիթով, Համազգային մշակութային ընկերակցութեան հրաւէրով, նախկին հալէպահայ թենոր Արա Կիրակոսեան, ճոխ յայտագիրով մը հայկական հին ու նոր երգերու գեղեցիկ փունջ մը նուիրեց, դաշնակի ընկերակցութեամբ Լիբանանի ազգային երաժշտանոցի ուսուցիչ Ժան Հազարապետեանի :
Յայտագիրը կը բաղկանար տասնհինգ հայ դասական եւ վիպական երգերէ.- Արմէն Տիգրանեանի «Դաւիթ բէկ» օփերայի «Գուսանի երգ»-ը եւ Սանթուրի արիան ու սիրերգը եւ «Անոյշ»-ի Սարոյի սերենատը եւ արիան, Կոմիտասի «Կռունկ»-ը, Տիգան Չուխաճեանի «Գարուն»-ը, Ա. Սպենդիարեանի «Այ վարդ»-ը, Բարսեղ Կանաչեանի «Ցայգերգ»-ը, Ա. Պապաջանեանի «Երեւան եւ երգ առաջին սիրոյն», Կ. Օրբելեանի «Երեւան եւ գարունը իմ սրտում»-ը: Ն. Բալանթոյեանի «Ո՞ւր ես»-ը, Վ. Կոտոյեանի «Ինչպէս երազ»-ը եւ այլն ։
Տիգրան Չուխաճեանի Զուարթ («Քէօսէ Քեհեայ») օփերա- քոմիկը - երեք արար
1968-ին, Արա Կիրակոսեան Պէյրութի մէջ երգեց Տիգրան Չուխաճեանի “Զուարթ” (Քէօսէ Քէհիա) երգիծական օփերային մէջ Ժանէթ Գույումճեան-Իլանճեանի հետ։ “Զուարթնոց”ի բեմադրութեան մասնակցեցան Սամուէլ Իլանճեան, Պերճ Ֆազլեան, Արմէն Դարեան եւ կարգ մը ուրիշ երգիչներ եւ արուեստագէտներ։ Արան յաճախ զուգերգներով հանդէս կու գար Արփինէ Փեհլիվանեանի հետ:
Գեղարուեստական հանդիսութիւններու երգիչը եւ երգչախումբերու մենակատարը
Գլխաւոր դերեր վերցուցած է «Սօս եւ Վարդիթեռ», «Կարինէ» եւ «Լէպլէպիճի հօր հօր աղա» օփերէթներու մէջ, նոյնպէս մասնակցութիւնը բերած է Պաալպէքի փառատօներուն:
Յօրինած երգերը
1974-ին լոյս տեսած Շիրակ երգարանի 18րդ թիւին մէջ զետեղուած է Արա Կիրակոսեանին նկարը եւ իր իսկ յօրինած եւ երգած երգերուն առընթեր, «Վէրքը սրտիս» եւ «Թէ արի», որոնց երաժշտութիւնը յղացումն էր Պօղոս Ճելալեանին:
ԳՈՒՍԱՆ Երգչախումբի ելոյթներու մասնակից
Արա Կիրակոսեան եւ Արփինէ Փեհլիվանեան ելոյթ ունեցած են՝ Բարսեղ Կանաչեանի «Նարօ ջան» Զուգերգը, ԳՈՒՍԱՆ Երգչախումբի, մայէսթրօ Արա Մանաշի խմբավարութեամբ:
Տանիէլ Սթիլ
Տանիէլ Ֆերնանտէ Տոմինիք Սթիլ, (Danielle Fernande Dominique Steel, ծնած է 14 Օգոստոս, 1947 թուականին): Ճանչցուած է միայն Տանիէլ Սթիլ անունով: Ան ամերիկացի հեղինակ ու գրող մըն է եւ ծախած է աւելի քան 800 միլիոն օրինակներ:
Տանիէլ Սթիլ գրեթէ ամբողջ կեանքը ապրած է Քալիֆորնիայի մէջ եւ հոն հրատարակած է բազմաթիւ գիրքեր: Սթիլ նաեւ հրատարակած է փոքրիկներու պատմութեան գիրքեր եւ բանաստեղծութիւններ: Տանիէլին գիրքերը թարգմանուած են աւելի քան 28 լեզուներու եւ անոնցմէ երկուքը պաշտօնակարգուած են Golden Globe մրցանակին:
Կենսագրութիւն
Տանիէլ Սթիլը ծնած է Նիւ Եորքի մէջ, միակ զաւակը Ճոհն եւ Քամարա Սթիլներուն: Անոր հայրը թէ Գերմանացի է եւ թէ Հրէայ, իսկ մայրը ծնած է Փորթուկալի մէջ : Սթիլ մեծցած է Կաթոլիկ ընթանիքի եւ մթնոլորտի մէջ, եւ իր փոքր տարիքէն ուզած է մայրապետ դառնալ : Ան իր մանկութիւնը անցուցած է Ֆրանսայի մէջ, իր հօր եւ մօր հետ մասնակցելով տարբեր ճաշկերոյթներու, որոնց ընթացքին ան նկատած է հարուստ մարդոց վարուելակերպը եւ այս մէկը օգտագործած է իր վէպերուն մէջ : Տանիէլին ծնողքը ամուսնալուծուեցաւ երբ ան 8 տարեկան էր, ու ինք փոխադրուեցաւ Նիւ Եորք իր հօրը հետ:
Սթիլ սկսած է պատմութիւններ գրել իր փոքր տարիքէն, իսկ իր պատանեկութեան շրջանին սկսած է գրել բանաաստեղծութիւններ : Աւարտած է Lycée Français de New York համալսարանը, 1963 թուականին, ուր հոն ուսանած է Անգլերէն գրականութիւն :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի գրողներ Ստորոգութիւն:14 Օգոստոսի ծնածներ
Պօղոս Սնապեան
Պօղոս Սնապեան, սփիւռքահայ գրագէտ, խմբագիր, արձակագիր, հրապարակագիր, գրաքննադատ եւ ուսուցիչ։
Կեանքը եւ գործունէութիւնը
Ծնած է 11 Օգոստոս 1927-ին, Մուսա Լերան Պիթիաս գիւղը։ Նախակրթութիւնը կը ստանայ ծննդավայրին եւ Այնճարի «Յառաջ» վարժարանին մէջ։ 1944-ին կ'ընդունուի Երուսաղէմի Ժառանգաւորաց վարժարանը, ուր կ'աշակերտէ Յակոբ Օշականի, որ մեծ ազդեցութիւն կ'ունենայ իր վրայ։ Նոյն վարժարանին մէջ արաբերէնի ուսուցիչ կ'ունենայ անուանի խմբավար՝ Օհան Տուրեան: Վարժարանը կ'աւարտէ 1949-ին։
1950-էն սկսեալ իբրեւ ուսուցիչ կը պաշտօնավարէ ազգային վարժարաններու մէջ, որուն առընթեր գրական եւ գրաքննադատական իր գործերը լոյս կը տեսնեն «Նայիրի» եւ «Ակօս» հանդէսներուն մէջ։ 1957-ին՝ լոյս կ'ընծայէ «Միջնաբերդ» գրական տարեգիրքի առաջին հատորը, իսկ 1959-ին՝ երկրորդ հատորը։
1962 Յունուար-ին, Կարօ Սասունիի խմբագրապետութեամբ երբ լոյս կը տեսնէ Հ.Յ. Դաշնակցութեան նախաձեռնութիւնը հանդիսացող գրականութեան եւ արուեստի «Բագին» ամսագիրը, Եդուարդ Պոյաճեանի հետ կը կոչուի խմբագիրի պատասխանատու պաշտօնին։ 1962-ին կը մեկնի Փարիզ, ու Սորպոնի եւ Ալիանս Ֆրանսէզի մէջ երկու տարի, իբրեւ ազատ ունկնդիր, կը հետեւի գրական եւ իմաստասիրական դասընթացքներու։ Վերադարձին շարունակելով «Բագին»ի մէջ իրեն վստահուած խմբագրական աշխատանքները (ըլլալով անոր խմբագիրը 42 տարի անընդմէջ), միաժամանակ կը դասաւանդէ հայ գրականութիւն Այնճարի եւ Պէյրութի ազգային երկրորդական վարժարաններու աւարտական դասարաններուն։
1965-ին կ'ամուսնանայ Աղաւնի Վարժապետեանի հետ եւ կը բախտաւորուին երեք զաւակներով։
1966-1973 մաս կը կազմէ «Ազդակ» օրաթերթի խմբագրութեան, իբրեւ ազգային եւ գրական-մշակութային էջերու պատասխանատու խմբագիր։
1983-2003 թուականներուն, պարբերաբար աւանդած է հայ գրականութիւն «Համազգային»ի «Հայագիտական Բարձրագոյն Հիմնարկ»ի աւարտական երկու դասարաններուն։ Աշխատակցած է նաեւ սփիւռքահայ շարք մը թերթերուն՝ պատմուածքներով, տպաւորապաշտ էջերով եւ քննադատական ու հրապարակագրական յօդուածներով։
Պ. Սնապեան ունի հրատարակչական մեծ վաստակ. լոյս ընծայած է 31 ինքնագիր մատեաններ. կազմած ու խմբագրած է 81 հատոր հայ մեծանուն գրողներէ։ Խմբագրած ու հրատարակութեան պատրաստած է յատկապէս Յ. Օշականի երկերէն շարք մը հատորներ։ Ունի տասնեակ մը անտիպ հատորներ։
2007–ին կը սկսի խմբագրել «Ազդակ գրական-Ազդակ արուեստի» պարբերաթերթը. աշխատանք մը, որուն վրայ կը մնայ մինչեւ իր մահը, 14 Յունիս 2014։
Իր մարմինը ամփոփուած է Այնճարի ազգային գերեզմանատան մէջ։
Պօղոս Սնապեանի լոյս ընծայած գործերը
2019 Յու­նի­սին, Ա­թէն­քի մէջ լոյս տե­սաւ ­Պօ­ղոս Ս­նա­պեա­նի «Ես այդ շունն եմ» գիր­քի յու­նա­րէն թարգ­մա­նու­թիւ­նը Սեր­գօ Ա­ղա­պա­տեանի աշ­խա­տան­քով եւ «Ար­մե­նի­քա» պար­բե­րա­թեր­թի հրատարակութեամբ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1927 ծնունդներ Ստորոգութիւն:2014 մահեր Ստորոգութիւն:Մուսա լեռ ծնածներ Ստորոգութիւն:Պէյրութ մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ Ստորոգութիւն:11 Օգոստոսի ծնածներ Ստորոգութիւն:14 Յունիսի մահացածներ
Գէորգ Վիշապեան
Գէորգ Վիշապեան, բուն անուն՝ Սարգիս Քէչեան, (1884, Կեսարիա - 2 Յունիս 1915, Մեծ Եղեռնի զոհ), հայ ազգային-ազատագրական շարժումի գործիչ, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան անդամ։ Նախնական ուսումը ստացած է իր ծննդավայրին մէջ։ Առեւտրական գործով կը մեկնի Իզմիր եւ կը մտնէ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան շարքերուն մէջ։ 1906-ին ռումբի պայթումի մը հետեւանքով փախուստ կու տայ եւ կ’ապաստանի Եգիպտոս։ Իր բացակայութեան ընթացքին, կը դատապարտուի ցկեանս բանտարկութեան եւ տաժանակիր աշխատանքներու։ Սահմանադրութեան հռչակումէն ետք, Եգիպտոսէն կը վերադառնայ Կեսարիա, ուր կը շարունակէ յեղափոխական գործը, իբրեւեւ հասարակական գործիչ։ Իր ընկերները փրկելու համար, կը վերցնէ անոնց դէմ բանաձեւուած բոլոր մեղադրանքները եւ կը դատապարտուի մահուան։ 2 Յունիս 1915-ին բանտին մէջ կ’ենթարկուի բազմատեսակ դժուարութիւններու ու ապա կախաղան կը բարձրանայ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:2 Յունիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Պօղոս Արիս
'''Արիս Հ. Պօղոս վրդ.''' (25 Յունուար 1889, Հալէպ), Լիբանանի Կաթողիկէ Հայոց կղերականութեան մէջ եզական դիրք գրաւողներէն մին է՝ իր մատուցած ծառայութիւններով՝ մեր ցաւատանջ ժողովուրդին:
Կենսագրութիւն
Ծնած է Հալէպ 25 Յունուար 1889-ին: Նախնական կրթութիւնը տեղւոյն Հայ Կաթողիկէ նախակրթարանին մէջ ստանալէ ետք 1902-ին Պոլիս կ’երթայ եւ կը մտնէ Սէն Լուիզ ֆրանսական դպրեվանքը, ուր կը ստանայ իր երկրորդական ուսումը, աւարտելով փիլիսոփայական դասընթացքը: Առողջական պատճառներով կը վերադառնայ իր ծննդավայրը: Տարի մը վերջ 1910-ին կ’երթայ Զմմառ, հոն հայերէնի դասընթացքի կը հետեւի եւ կ’աւարտէ եկեղեցական ուսումը:
1912-ին կը ստանձնէ Պէյրութի եկեղեցւոյ հոգաբարձութիւնը: Պատերազմէն ետք կը նետուի ազգային կեանքի մէջ, իր մեղուաջան գործունէութեամբ բոլոր խաւերուն վստահութիւնն ու համակրութիւնը կը վայելէ:
Տարաբախտ որբերուն հաւաքման գործին կը նուիրուի: Ազգային Միութեան հիմնուելուն՝ ընդհ. Քարտուղար կ’ընտրուի, կառավարութեան մօտ վարելով ազգային գործերը: Ջարդէն ու աքսորէն վերադարձող հայ բեկորները կը հաւաքէ եւ կարավաններ կազմելով իրենց բնաշխարհը կը ղրկէ:
1919-1920-ին երկու անգամ կը շրջի Կիլիկիոյ զանազան կողմերը, ազգու դիմումներ կ’ընէ ֆրանսական կառավարութեան մօտ, 1920-ին կը տեսնուի Նուպար փաշայի հետ ի Փարիզ, կը շրջի Գերմանիա, Իտալիա եւ Աւստրիա: 1922-ին Կիլիկիոյ պարպումին Պէյրութ կը վերադառնայ կրկին եւ ազգանուէր գործունէութեան կը նուիրուի: Երկար ատեն վարած է հայկական հիւղաւանի վերին հսկողութիւնը մատակարարելով ֆրանսական կառավարութենէն, Ս. Պապէն, Հ.Բ.Ը Միութենէն եւ այլ աղբիւրներէ ստացուած նպաստները: Կը հիմնէ Հայ Կաթ. Որբանոցը, հոն 400 որբեր պատսպարելով:
1929-ին Պուրճ Համուտի շրջակայքը ագարակ մը գտնելով որբանոցը հոն կը փոխադրէ, որ կը տեւէ մինչեւ 1933-1934: 1929-ին Մարաշի Հողային Յանձնախումբին մէջ կը հրաւիրուի, կառավարութենէն վաւերացնել կու տայ Յանձնախումբը, աստով կը բացուի իրեն առջեւ ժողովուրդին ծառայելու ասպարէզ մը. 150000 քռ. Մեթր հող մը գտնելով առանց շահի կը վաճառուի: Այսօր այդ թաղամասը շրջանիս ամէնէն բազմամարդ թաղերէն մին է: Ժողովուրդը իր սեփական միջոցներով կը կերտէ իրենց տուները: Իբրեւ ուրոյն քաղաք մը՝ ունի իր դպրոցներն ու եկեղեցիները:
Աղբիււրներ
Ստորոգութիւն:25 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւոր գործիչներ
Խծկոնք վանք
Խծկոնք վանք, Անիէն հարաւ՝ գրեթէ ոչնչացուած հայկական վանական համալիր։
Պատմութիւնը
Այս գեղեցիկ վանքը, որ թուրքերէն յայտնի է որպ՝ ս Պէշքիլիսէ (Հինգ եկեղեցի), կը գտնուի Անիէն 25 ք․մ․ հարաւ-արեւմուտք։ Կառուցուած է Դիգոր (հին անունը՝ Տեկոր) գաւառի կեդրոնին մօտ գտնուող հարթավայրին մէջ՝ երեք ժայռերու ծերպերուն վրայ։ Վանքն ընդհանուր առմամբ ունի հինգ եկեղեցի, որոնք բոլորը ունին գմբէթ եւ կառուցուած են սրբատաշ քարերէ։ Անոնք Սուրբ Կարապետ, Սուրբ Աստուածածին, Սուրբ Ստեփանոս, Սուրբ Գրիգոր եւ Սուրբ Սարգիս եկեղեցիներն են։ Մեր օրերը հասած է միայն Սուրբ Սարգիս եկեղեցին։
Չկայ որեւէ արձանագրութիւն, որ կը վկայէ եկեղեցիներուն եւ վանքին հիմնադրման ու շինարարութեան մասին։ Վանքը 13-րդ դարուն մոնղոլական արշաւանքներէն յետոյ լքուած է։ 1878 թ., երբ Կարսի մարզն անցած է ռուսական ղեկավարութեան, Պէշքիլիսէն վերադարձուցած են հայոց եկեղեցիին։ Շէնքերը վերանորոգուած են եւ վանքը կրկին բացուած է ծիսական արարողութեան համար։ Վանականներու եւ ուխտաւորներու՝ օթեւանելու համար, հնարաւորութիւն ստեղծուած է։ Ասոնք կառուցուած են ամենամեծ ելուստի եզրին՝ ստորին հովիտով անցնող գետի կողքին, ինչպէս նաեւ՝ Սուրբ Սարգիս եկեղեցւոյ հիւսիս-արեւելքին։ 1989 թ. Սուրբ Սարգիս եկեղեցին երկրաշարժէն մեծ վնաս կրած է։ Կառոյցի պեթոնէ հիմքը՝ մասերու բաժանուած է եւ եկեղեցին այժմ կործանման եզրի մէջ է։
Յովհաննէս Առաքեալ եկեղեցի (Սուրբ Կարապետ)
Այս եկեղեցին թերեւս վանքի ամենահին եկեղեցին էր եւ հնարաւոր է, որ մնացած ըլլայ 7-րդ կամ ալ 10-րդ դարէն (սակայն գմբէթի վրայի անձրեւանոցի տեսքով տանիքը, որ պետք է կառուցուած ըլլայ յետագային)։ Պատերու ամենահին գրութիւնը թուագրուած է 1001 կամ ալ 1006 թ., ուր կը յիշատակուի Գագիկ թագաւորի կինը՝ Կատրամիդէ թագուհին։
Գմբէթի ճակատային մասի՝ անկիւնային կամարներուն վրայ յենուող եկեղեցիի տանիքը, ունեցած է քառանիստ խորանաձեւ ներքին կառոյց։ Բացի պատի փոքրիկ խորանաձեւ հիմքերէն՝ ոչինչ մնացած է։
Սուրբ Աստուածածին եկեղեցի
Այս եկեղեցին կը գտնուի Յովհաննէս Առաքեալ եկեղեցւոյ հարաւային մասին մէջ։ Հաւանաբար այս կոթողը 10–րդ դարու կը պատկանի։ Եկեղեցւոյ ներսը կիսաշրջանաձեւ (խորանաձեւ) է, գմբէթով ծածկուած քառակուսիէ բացի՝ ոչինչ չեղած է։ Նաեւ եղած են Սուրբ Կարապետ եւ այս եկեղեցւոյ միջեւ կառուցուած սրահի աւերակներ։ Այսօր ոչինչ մնացած է։
Սուրբ Ստեփանոս Նախավկայ եկեղեցի
Սուրբ Ստեփանոս Նախավկայ եկեղեցին կը գտնուի Սուրբ Յովհաննէս եկեղեցւոյ դիմաց՝ առանձին ժայռի վրայ։ Հաւանաբար եկեղեցին կը պատկանի 10-րդ կամ 11-րդ դարուն։ Դուրսէն ուղղանկիւն, ներսէն երկկողմանի մատուռի ու կիսաշրջանաձեւ խորանով խաչի ձեւ ունի։ Մուտքը գաղտնի է, եղած է հարաւային ճակատէն, որ գտնելը դժուար է։ Եկեղեցւոյ շրջակայքը շրջապատուած եղաշ է չպաշտպանուած խաչքարերով։ Ասում են, որ եկեղեցու շրջակայքը՝ 1208 թ.–ին, Քեչրորի (Գեչիվան-Թունչկաեյա) շրջափակման մէջ մահացածներու գերեզմաններն են։ Մնացած է միայն հիմքերուն մէկ մասը։
Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի
Կառոյցը միւս եկեղեցիներէն աւելի արեւելք է։ Աս ալ հաւանաբար կը պատկանի 10-րդ կամ էլ 11-րդ դարուն։ Փոքր հիմքը՝ նախագիծին համեմատ, բարձր եղած է եւ պարիսպով շրջապատուած՝ հրապարակի գերեզմանին մէջ տեղադրուած յայտնի երկար խաչքար եղած է, որ թուագրուած է 1031 թ.։ Եկեղեցին այսօր ամբողջովին փլուզուած է. քարերու քանի մը բեկորներէն բացի ոչինչ մնացած է։ 1986 թ. այս եկեղեցւոյ վերեւի լանջին վրայ գտնուող միջնադարեան գերեզմանները աւերուած են գանձագողներու կողմէ։
Սուրբ Սարգիս եկեղեցի
Սուրբ Սարգիս եկեղեցւոոյ հիւսիսային ճակատի արձանագրութիւնը. «Յանուն Աստծոյ` ես՝ Գրիգորի որդի Դաւիթս՝ Զաքարեան գեներալը, 1214 թ. տեսել եմ Սուրբ Խծկոնք վանքի շքեղութիւնը… եւ իմ ունեցուածքից Վահանարճեշ գիւղի կէսը ինձ եւ նախնիներիս համար որպէս յիշատակ նուիրեցի Սուրբ Սարգիս եկեղեցուն։ Այդ իսկ պատճառով ես, վանահայր Յովհաննէսը եւ միւս մեր եղբայրները ամէն տարի առանց ձախողման Դաւիթի, Յակոբի, Պօղոսի եւ Պետրոսի տօներին եւ Սուրբ Շողակաթին բոլոր եկեղեցիներում պատարագներին մասնակցեցինք։ եթէ կայ ինչ որ մէկը, ով դէմ է այս յուշարձանին եւ ցանկանում է խոչընդոտել, ինչքան էլ որ վաստակած լինի Աստուծոյ հովանավորութիւնը, թող անիծուի»։
Այս վանքը եղած է ամենամեծ եկեղեցին եւ այժմ այն միակ եկեղեցին է, որ դեռ կանգուն է։ Չկայ որեւէ արձանագրութիւն, որ կը պատմէ կառուցման տարեթիւի կամ ալ պայմաններու մասին, սակայն 12-րդ դարու պատմիչ Սամուէլ Անեցիի համաձայն՝ եկեղեցին կառուցուած է 1025 թ. Սարգիս իշխանի հրամանով։ Պատերուն ամենահին արձանագրութիւնը կը պատկանի 1033 թ.։ 1211 թ. մէկ այլ արձանագրութիւն կը նշէ, որ վանքը փրկուած է մուսուլմանական ղեկավարներէն։ Եկեղեցին գմբէթաւոր, քառանիստ խորանով, կեդրոնական նախագիծային է, դուրսէն՝ շրջանաձեւ։ Գմբէթը նստեցուած է խոյակներով ամրացուած ճակատի վրայ։ Այս գմբէթն ունի անկիւնային անձեւանոցի տեսքով տանիք։ Եթէ աս կը թուագրուած է 1025 թ.–ին, ապա այս տեսակ տանիքը հայկական եկեղեցիներուն հանդիպող ամենահին օրինակն է։
Չորս անկիւնն ալ երկու յարկանի փոքրիկ սենեակներ ունին։ Ներքեւի յարկերը մատուռ են։ Վերին յարկի սենեակները կը հասնին ներսի պատի բարձր, նեղ եւ դժուար հասանելի մուտքերէն։ Հաւանաբար այս սենեակները թանկարժէք իրեր պահելու եւ տանիք բարձրանալու համար եղած են։
Իւրաքանչիւր ծորանին մէջ մէկական պատուհան կայ։ Ներքին հատուածին այս պատուհանները կը ցուցադրեն բաւական անսովոր քիւեր։ Սրանք խորանի պատերուն մէջ մխրճուած սիւներու վրայ նստած ճակատային թեք կորի ձեւ ունին։ Սիւներու եւ ճակատի միջեւ տարօրինակ սիւնի եզրազարդ կայ, որ կը նմանի շրջապատուած փայտէ գլանի շերտերու։ Ծայրէ ծայր ձգուող քիւով եզրազարդին գագաթն ամբողջութեամբ կը շրջապատէ ներքին ճակատը։ Էլեմենթներու նման ծածկը օտար է հայկական ճարտարապետութեան։
Արտաքին պատերը պատուած են նրբագեղ բութ կամարներով, որոնք կառոյցի ճակատը կը բաժանեն քսան հատուածներու։ Կամարներուն միջեւ գտնուող հարթ մակերեսներու մեծամասնութեան վրայ մեծ, պարզ եւ խորը փորագրուած երկար արձանագրութիւններ կան։
Եկեղեցւոյ հիւսիսային պատին կողքը՝ ջանասիրաբար կառուցուած մեծ խաչքար մը եղած է։ Եկեղցւոյ հիւսիս–արեւելեան կողմը եւս նման յուշարձան մը եղած է։
Ստորոգութիւն:Արեւելեան Հայաստանի եկեղեցիներ
Գիրքի Եւ Հեղինակային Իրաւունքի Միջազգային Օր
Գիրքի եւ հեղինակային իրաւունքի միջազգային օր (ՄԱԿ-ի լեզուներով. անգլ.՝ World Book and Copyright Day, սպ.՝ Día Mundial del Libro y del Derecho de Autor, չին.՝ 世界图书与版权日, ռուս.՝ Всемирный день книг и авторского права, ֆր.՝ Journée mondiale du livre et du droit d'auteur), 1995-ին Փարիզի մէջ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի գլխաւոր խորհրդաժողովը 23 Ապրիլին հռչակեց գիրքի եւ հեղինակային իրաւունքի համաշխարհային օր (բանաձեւ № 3.18) ։
Որոշումը ընդունուած է կրթութեան, մշակութային աւանդոյթներու զարգացման համար, հաշուի առնելով, որ գիրքը գիտելիքի ամենաշատ օգտագործուող, ամենավստահելի տարածման միջոցն է։ Բանաձեւին մէջ նշուած է այդ օրը գիրքի ցուցահանդէսներու եւ տօնաւաճառներու կազմակերպման արդիւնաւէտութիւնը։
Որոշումը կայացնելու ժամանակ հաշուի կ՚առնուի, որոշ երկիրներ այդ օրը արդէն կը տօնէին «Գիրքի օր»։ Մասնաւորապէս Սպանիոյ թագաւոր Ալֆոնս Ը.ը 1926-ին հրաման ստորագրած էր, ըստ որու, քանի որ 23 Ապրիլը Միկէլ տէ Սերվանտեսի մահուան օրն է, այն յայտարարած «Սպանական գիրքի օր»։ Այս տարի նոյն օրը Պարսելոնայի մէջ բացուեցաւ գիրքի խոշոր տօնավաճառ։ Նոյն տեղը 1931-էն աւանդոյթ դարձաւ այդ օրը գիրք գնողներուն վարդ նուիրել ։ Նոյն աւանդոյթը 2002-էն կը գործէ նաեւ Մոսկուայի մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Տօներ Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Լիսա Քուտրոու
Լիսա Վալերի Քուրտրոու (Ա ), Ամերիկացի դերասանուհի եւ հեղինակ :
Ծնած է 30 Յուլիս, 1963 թուականին, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ։ Լիսան Ամերիկացի դերասանուհի եւ հեղինակ մըն է , մեծապէս ճանչցուած է իր Ֆիպի Պուֆայ կերպարով Friends հեռուստաշարին մէջ, որ ունի 10 բաժիններ:
Լիսա Քուրտրոուն շահած է Էմմիի մրցանակ մը 1998 թուականին ու պաշտօնակարգուած է ուրիշ 5 Էմմիի մրցանակներու: Պաշտօնակարգուած է նաեւ 12 Screen Actors Guild մրցանակներու, շահելով 1996 եւ 2000 թուականին:
Լիսան մասնակցած է բազմաթիւ ֆիլմերու, օրինակ՝ Romy and Michele's High School Reunion (1997), The Opposite of Sex (1998), Analyze This (1999), Analyze That (2002), Dr. Dolittle 2 (2001), Wonderland (2003), Happy Endings (2005), P.S. I Love You (2007), Bandslam (2008), Hotel for Dogs (2009), Easy A (2010), Neighbors (2014), Neighbors 2: Sorority Rising (2016) եւ The Girl on the Train (2016):
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1963 ծնունդներ Ստորոգութիւն:30 Յունիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասաններ Ստորոգութիւն:Լոս Անճելըս ծնածներ
Մանկավարժ
Մանկավարժ, հանրակրթական դպրոցի ուսուցիչ, արդիւնաբերական, յատուկ միջնակարգ կամ բարձրագոյն ուսումնական հաստատութեան դասատու, նախադպրոցական հիմնարկի, գիշերօթիկ դպրոցի, մանկատան, դաստիարակչական գաղութի դաստիարակ, արտադպրոցական հիմնարկի եւ այլ աշխատող, ինչպէս նաեւ մանկավարժութեան մէջ իբրեւ գիտութեան հարցեր մշակող գիտաշխատող ։
Մանկավարժութեան մասնագիտութիւնը
Մանկավարժական հոգեբանութիւնը աւանդաբար կը ներառէ յատուկ բաժին մը՝ «ուսուցիչին հոգեբանութիւն», ուր կ'ընդգծուին ուսուցիչին մասնագիտական դերին կարեւորութիւնը, կը դիտարկուի անոր նշանակութիւնը, ընդունակութիւնները, կարողութիւնները, կը վերլուծուի անոր ներկայացուող պահանջները եւ հասարակութեան կողմէ անոր ներկայացուած ընկերային ակնկալութիւնները։ Ինչպէս կը նշէ Աէլիտա Մարկովան, «մասնագիտութիւնները գործունէութեան՝ պատմականօրէն հաստատուած ձեւեր են, որոնք անհրաժեշտ են հանրութեան, որոնց իրականացման համար մարդը պէտք է օժտուած ըլլայ գիտելիքներու եւ հմտութիւններու համագումարով, ունենայ համապատասխան ընդունակութիւններ եւ մասնագիտական կարեւոր որակներ»։ Ուսուցիչին կամ մանկավարժին մասնագիտութիւնը, ինչպէս եւ բժիշկինը՝ հնագոյններէն է։ Անոր մօտ կուտակուած են սերունդներու հազարամեայ փորձը, ըստ էութեան՝ մանկավարժը սերունդները կապող օղակն է, հասարակական-պատմական փորձի կրողը։ Ժողովուրդին հասարակական-մշակութային ամբողջականութիւնը մեծապէս պայմանաւորուած է Դպրոց-Ուսուցիչ դերով։ Հազարամեակներու ընթացքին ուսուցիչին մասնագիտութիւնը, իբրեւ այդպիսին, մնացած է անփոփոխ, հակառակ անոր, որ բովանդակութիւնը, աշխատանքային պայմանները, քանակական եւ որակական կազմը կը փոխուի։
Մանկավարժութիւնը այլ մասնագիտութիւններու շարքին
Մասնագիտութիւններու բազմազանութիւնը ըստ Եւգենի Կլիմովին, կարելի է ներկայացնել ըստ բնութեան, շրջապատող մարդոց եւ ճարտարագործութեան հիման վրայ։ Անոր կողմէ առաջադրուած մասնագիտութիւններու վերլուծութեան ձեւը թոյլ կու տայ դասակարգել զանոնք աշխատանքի նիւթին, անոր նպատակներուն, գործողութիւններու բնոյթի, աշխատանքային գործիքներու եւ անոր պայմաններուն համաձայն։
Մանկավարժութիւնը կը դասուի «Մարդ-Մարդ» մասնագիտութիւններու շարքին։ Այս տեսակի մասնագիտութիւններուն բնորոշ է մարդուն հետեւեալ որակները.
Մասնագիտական այս կառոյցը ունեցող մարդուն բնորոշ են՝
Եթէ նկատի առնուի, որ «Մարդ-Մարդ» կառուցուածքը կը բնութագրուի տիպական նախընտրութիւններու, հետաքրքրութիւններու, անձնային առանձնայատկութիւններու որոշակի հաւատքով, ապա մարդուն մասնագիտական բնութագիրը կը դառնայ խոր մարմնացուած։ «Մարդ-Մարդ» կառուցուածքով աշխատող մարդու մասնագիտական գործունէութեան կը հակացուցեն՝
Մանկավարժական գործունէութեան մէջ ներառուած են նաեւ յարաբերութիւններու այլ կառոյցներ, եւ առաջին հերթին, «Մարդ-Նշան» կառոյցը։ Նշանային, յատկապէս լեզուական համակարգերը մանկավարժական գործունէութեան մէջ հասարակական-պատմական փորձի փոխանցման հիմնական միջոցներ են, միաժամանակ նշանային համակարգերը իւրացման առարկայ են։ ժամանակակից կրթական գործընթացին մէջ կարեւոր դեր կը խաղայ համակարգչային ճարտարագործութիւնը։ Մանկավարժը զայն կ'օգտագործէ իբրեւ գիտելիքներու փոխանցման միջոց, եւ իբրեւ ուսումնասիրութեան առարկայ, այնուհետեւ իբրեւ ուսումնառութեան առարկայ։
Կլիմով առանձնացուցած է իւրաքանչիւր մասնագիտութեան տեսակին բնորոշ գործողութիւններու չորս խումբեր.
Մանկավարժը՝ իբրեւ գործունէութեան անհատ, կ'իրականացնէ բոլոր այս գործողութիւնները, ինչ որ կը վկայէ անոր մտածող եւ վարքային վարժութեան բազմակողմանիութեան մասին։
Ըստ գործունէութեան անհատին առջեւ դրուած նպատակներու՝ մանկավարժական գործունէութիւնը կ'ենթադրէ իր անձին վերափոխման (զարգացման, փոփոխութեան) հարցեր դնելու եւ լուծելու կարողութիւն, ինչպէս նաեւ այդ հարցերը լուծելու նոր միջոցներու եւ եղանակներու փնտռում։
Նշելով աշխատանքի պարտականութեան գործիքներու մասին՝ պէտք է նշել, որ մանկավարժին խօսքը անոր գործունէութեան կարեւորագոյն բնութագիրներէն մէկն է։
Մանկավարժի մը Անհատական բնութագիրը
Մանկավարժին անձը ուսուցման մթնոլորտին մէջ առաջնային տեղ կը զբաղեցնէ, անոր այս կամ այն յատկութիւնները կը բարձրացնեն կամ կը նուազեցնեն ուսուցման դաստիարակչական ազդեցութիւնը։ Ընդհանուր առմամբ, կ'առանձնացուին «յատուկ ուսուցչական յատկութիւններ»՝ վերագրելով անոնց «ուսուցիչի գիտական նախապատրաստութիւնը» եւ «անձնական ուսուցչական տաղանդը»։
Առաջին յատկութիւնը անկողմնակալութիւնն է եւ կը բնութագրէ ուսուցիչին կողմէ դասաւանդուող նիւթին իմացութեան աստիճանը, ունեցած գիտական պատրաստութիւնը, կրթութիւնը, այնուհետեւ՝ ընդհանուր ուսուցողական սկզբունքներու հետ իր ծանօթութիւնը եւ երեխային բնաւորութեան իմացութիւնը։
Երկրորդ յատկութիւնը առարկայական է եւ կը ներառէ մանկավարժական ինքնուրոյնութիւնը: Հոն կ'արտացոլայ դասաւանդման արուեստը, անձնական մանկավարժական տաղանդն ու ստեղծագործականութիւնը։
Բացի «յատուկ ուսուցչական յատկութիւններէ»՝ անհրաժեշտ է նշել նաեւ «բարոյական» յատկութիւնները, որոնց կարգին կը դասուին անկողմնակալութիւնը, բարեսրտութիւնը, ուշադրութիւնը, արդարութիւնը, կայունութիւնը, նրբազգացութիւնը եւ իսկական սէրը երեխաներու հանդէպ։ Մանկավարժին համար շատ կարեւոր է ինքնակատարելագործման եւ ինքնազարգացման փափաքը։
Նինա Քուզմինան մանկավարժի անհատական գործօններու կառուցուածքին մէջ կը ներառէ ուղղուածութեան տեսակը, ընդունակութիւններու մակարդակը եւ ձեռնհասութիւնը, որուն մէջ կը ներառուին յատուկ մանկավարժական, մեթոտական եւ հոգեբանական ձեռնհասութիւնները։ Ակնյայտ են այդ գործօնային կառուցուածքին երեք հիմնական բաղադրիչները՝ անձնական, անհատական եւ մասնագիտական-մանկավարժական՝ համապատասխան գիտելիքներով եւ կարողութիւններով։ Ինքնա-հոգեբանական ձեռնհասութիւնը կը հիմնուի «ընկերային բանականութիւն» հասկացութեան վրայ, որ կ'ենթադրէ ընկերային փորձի կուտակման առանձնայատկութիւն, ինքզինք եւ ուրիշները հասկնալու ընդունակութիւն, միջանձնային իրադարձութիւններու կանխատեսում։ Ինքնա-հոգեբանական գիտակցութիւնը կը յարաբերուի մասնագիտական ինքնաճանաչման, ինքնագիտակցութեան եւ ինքնազարգացման հետ։
Մանկավարժական Ընդունակութիւններ
Ըստ Սերկէյ Ռուպինշտէյնի, մարդու ընդունակութիւններու զարգացման գործընթացը մարդու զարգացման գործընթաց է։ Տեպլովի կողմէ ընդունակութիւնները կը մեկնաբանուին իբրեւ անձի անհատական յատկութիւններ, որոնք կը հանդիսանան գործունէութեան յաջող իրականացման պայման։ Ընդ որուն ընդունակութիւնները չեն յանգիր հմտութիւններու եւ կարողութիւններու եւ մէկ մարդը միւսէն կը տարբերի ըստ գործունէութեան իրականացման յաջողութեան ձեւին։ Կ'առանձնացուին կարգ մը մանկավարժական ընդունակութիւններ՝
Մանկավարժական ընդունակութիւնները իրենց բովանդակութեան մէջ կը ներառեն անձնական որակներ, որոնք կը բացայայտուին որոշակի գործողութիւններու եւ հմտութիւններու միջոցով։ Ընդ որուն կան հմտութիւններ, որոնք կը ներառուին քանի մը ընդունակութիւններու բովանդակութեան մէջ։ Օրինակ, ուսուցողական ընդունակութիւններու մէջ մտնող ուսանողներու ինքնուրոյն աշխատանքը կազմակերպելու հմտութիւնը ըստ էութեան ուրիշներու աշխատանքը կազմակերպելու հմտութիւնն է, որ կը ներառուի կազմակերպչական ընդունակութիւններու ցանկին մէջ։
Կուզմինայի մօտեցման մէջ կ'ընդգծուի այն գաղափարը, որ մանկավարժական գործունէութեան անհատական ընդունակութիւնները, որոնք կը ձեւաւորուին եւ կը զարգանան մանկավարժական գործունէութեան ընթացքին, մեծապէս կը պայմանաւորուին անոր իրականացման յաջողութիւնը։ Կուզմինայի մեկնաբանման մէջ մանկավարժական համակարգը կը ներառէ հինգ կառուցուածքային տարրեր՝ նպատակներ, ուսումնական տեղեկութիւններ, հաղորդակցման միջոցներ, սորվողներ եւ մանկավարժներ, եւ հինգ գործառական տարրեր՝ հետազօտական, նախագծային, գործնական, հաղորդակցական եւ կազմակերպչական։ Այդ տարրերը կը հանդիսանան անհատական մանկավարժական գործունէութեան գործառական տարրեր, որոնք հնարաւորութիւն կու տան խօսելու անոնց հիմքը կազմող ընդունակութիւններու հինգ մեծ խումբերու մասին։