cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հալէպի Ազգային Առաջնորդարանի գործունէութիւնը (1915-1918)
4- ՀՈԳԵՏԱՆ ՀԻՒԱՆԴԱՆՈՑ
Այս հիւանդանոցին մէջ շրջան մը աշխատած հաճընցի Սոկրատ Թէրզեան իր յուշերուն մէջ շատ մութ գոյներով նկարագրած է զայն. «Վեց սենեակներուն մէջ իրարու վրայ նետուած հարիւրաւոր կէս-մեռեալ «հիւանդներ», հոտած ու քոսոտ վէրքերով, ուռած սրունքներով ու գարշահոտ մարմիններով՝ կը խնամէինք երիտասարդ տոքթորին հետ… իրար փակած դէմքերը մէկ կողմ դարձնելով՝ ողջերը կը զատէինք մեռածներէն, որոնք անմիջապէս պարկերու մէջ կը լեցուէին եւ դուրսը սպասող կառքերուն կը յանձնուէին: Օրական 50 մեռելներ, մեծամասնութեամբ Թրքահայաստանէն գաղթող այրի կիներ, «հոգետուն» կոչուած մեր հիւանդանոցէն դէպի գերեզման կ'առաջնորդուէին… իսկ տոքթորին լճացած աչքերէն արցունքը կաթիլ-կաթիլ կ'օծէր ողջ դիակները…»(տես թիւ 13): Հոս յիշուած անանուն բժիշկը հաւանաբար բնիկ հալէպցի բժ. Վահան Տէր Մարգարեանն է: 1916-ին Առաջնորդարանը հիմնած ու մատակարարած է 4 այլ հիւանդանոցներ եւս, որոնցմէ մէկը յատուկ էր կիներու աշխատանոցի հիւանդներուն մինչ ուրիշ մը եղած է Որբանոց-հիւանդանոց:
Է. ԱՇԽԱՏԱՆՈՑՆԵՐ
Ազգային Առաջնորդարանը եւս, իր կարգին, հիմնած է այդպիսի նուազագոյնը 2 աշխատանոցներ ու մատակարարած է զանոնք, ուր աշխատող կիները գտնուած են համեմատաբար աւելի ապահով պայմաններու մէջ ու կրցած են պահել իրենց գոյութիւնը: Այս աշխատանոցներէն մէկը ունեցած է նաեւ իր որբանոցը, ուր շրջան մը պատսպարուած է ծանօթ վիպագիր Վազգէն Շուշանեանը, որ աւելի ետք իր յուշերուն մէջ յաճախ գրած է անոր մասին:
Ը. ԱԶԳԱՅԻՆ ԱՌԱՋՆՈՐԴԱՐԱՆԸ ՄԻՋՆՈՐԴ՝ ՆԵՐՔԻՆ ԵՒ ԱՐՏԱՔԻՆ ԱՇԽԱՐՀՆԵՐՈՒ ՄԻՋԵՒ
Տեղւոյն ամերիկեան հիւպատոսարանի գործակցութեամբ, դիմուած է Միացեալ Նահանգներ գտնուող բազմաթիւ հայերու, որպէսզի անոնք նիւթապէս օժանդակեն Հալէպի եւ սուրիական անապատի համակեդրոնացման կայքերուն մէջ գտնուող իրենց աքսորական հարազատներուն եւ կարելի եղած է անոնցմէ մեծ գումարներ ստանալով յանձնել իրենց տէրերուն:
Արտաքին յղումներ
ազգային առաջնորդարանի գործունէութիւնը Հայոց ցեղասպանութեան տարիներուն
Ստորոգութիւն:Հալէպի Ազգային Առաջնորդարանի գործունէութիւնը (1915-1918) Ստորոգութիւն:Հալէպ Հայոց Ցեղասպանութեան տարիներուն (1915-1918)
Հնդկաստան
Հնդկաստան (भारत, India), պաշտօնապէս՝ Հնդկաստանի Հանրապետութիւն (भारत गणराज्य, Republic of India), Պհարաթ (Bharat) պետութիւն Հարաւային Ասիոյ մէջ՝ Հիմալայներ էն հարաւ, Հնդկական ովկիանոսի աւազանին մէջ։ Մայրաքաղաքը Նիու Տելի ն է։ Սահմանակից է Փաքիստան ին, Աֆղանիստան ին, Չինաստան ին, Նեփալ ին, Պութան ին, Պանկլատէշ ին եւ Միանմար ին։ Երկրորդ ամենամեծ երկիրն է, աշխարհի երկրորդը՝ բնակչութեան երկիրն է քանակով։ Հարաւային կողմէն Հնդկական ովկիանոսին, հարաւ արեւմուտքէն Արաբական ծովուն։ Տարածաշրջանին մէջ կը համարուի իր տարածքի մեծութեամբ երկրորդը, բնակչութեան քանակով նոյնպէս երկրորդն է տարածաշրջանին մէջ՝ (1.2 մլր. մարդ) Չինաստանէն ետք։ Հնդկաստանը աշխարհի ամենաբազմազգ եւ բազմալեզու երկիրն է։ Հնդկաստանի մէջ կ'ապրին 85 լեզուով եւ բարբառով խօսող մի քանի հարիւր ազգ, ժողովուրդ եւ ցեղախումբ։
Անուանում
Անուանման յառաջացումը կապուած է Ինտոս գետի հետ, որ հովտով հնդիկներ ը ցամաքային կապ կը պահպանեն Առաջաւոր Ասիոյ երկիրներուն հետ, յատկապէս իրենց անմիջական հարեւանի Իրան ի հետ։ Ինտոս գետը սանսկրիտերէն կոչուած է Սինտհու, որ հին պարսիկներ ուն անցած է Հինտ ձեւով։ Պարսիկներն ալ իրենց հարեւան երկիրը կոչած են Հինտուստան (Հինտ անուան աւելցնելով -ստան վերջածանց ը), այսինքն «Ինտոս գետի երկիր»։ Հինտի լեզուով եւս այժմ Հնդկաստանը կը կոչուի Հինտուստան։ Պարսիկներէն ալ այդ անուանումը կ'անցնի այլ ժողովուրդներու։ Երկրի անուանումը Եւրոպայ ի մէջ ընդունուած է India ձեւով, նոյնպէս առաջացած է Ինտոս գետի անուանումէն, որուն աւելցուած է երկրի իմաստ արտայայտող -ia վերջածանցը։ 1949-ին ընդունուած սահմանադրութեան համաձայն, Հնդկաստանը հռչակուեցաւ հանրապետութիւն եւ կոչուեցաւ Հնդկաստանի Հանրապետութիւն, անգլերէն, որ պաշտօնական լեզու ն էր, Republic of India։ Հինտի լեզուով, որ երկրի պաշտօնական լեզուն է, Հնդկաստանը կը կոչուի Պհարաթ։ Այդ անուանումն յառաջացած է արիներ ու հին հնդկական Պհարթա ցեղի (այդ ցեղի հետնորդներու մասին աւանդութիւնները ինկած են հնդկական «Մահապհարաթա» էպոսի հիմքին մէջ) տարաբնակեցման շրջանի (Ճամնա եւ Սաթլեճ գետերու միջագետքը) Պհարաթավարշի («Պհարաթներու երկիր») անունէն, որ հին ժամանակին յաճախ տարածուած է ամբողջ Հնդկաստանի վրայ։
Աշխարհագրական բնութագիրը
Հնդկաստանը արեւմուտքէն կ'ողողուի Հնդկական ովկիանոս ի Արաբական ծով ու, արեւելքէն՝ Պենկալեան ծով ու ջուրերով։ Տարածքը 3,3 միլիոն քմ² է։ Տարածքին շուրջ 3/4-ը հարթավայրեր են եւ սարահարթեր։ Հնդկական թերակղզի ին մեծ մասը կը զբաղեցնէ Տեկանի սարահարթ ը, հիւսիսը՝ Ինտոս-Գանգեսեան դաշտավայր ը եւ երկրագունդի ամենաբարձր լեռները՝ Հիմալայները (բարձրութիւնը մինչեւ 8126 մեթր, Նանկաբարպատ լեռը) եւ Քարաքորումը։
Հնդկաստանը կը բաժնուի աշխարհագրական երեք հիմնական մասերու՝ Հիմալայները կամ լեռնային շրջան, Գանգեսի հարթավայր ը եւ Հնդկական թերակղզին։ Հիմալայները կը գտնուին 2400 քմ. տարածութեան վրայ, արեւմուտքային մեծ հարթավայր, երբ անոր մէջ կը ներառնեն երկրին հիւսիսը գտնուող բոլոր հարթավայրերը՝ Ռաճաստան էն մինչեւ Պենկալ։ Հնդկական թերակղզին, որ արեւմտեան ափերը կ'ողողեն Արաբական ծովու ջուրերը, ընդհանուր անունով յայտնի են Մալապարեան եւ Քոնքանեան ափ անունով։ Անոնց սահմանը կը հանդիսանայ Կոայի լայնութիւն ը (զուգահեռականը), որմէ հիւսիս ինկած է Քոնքանեան ափ ը, հարաւ՝ Մալապարեան ափ ը։ Իսկ արեւելեան ափը կ'ողողեն Պենկալեան ծոցի ջուրերը եւ կը կոչուին Քորոմանտելեան ափ։
Կլիման
Հնդկաստանի միջին մասով կ'անցնի Հիւսիսային արեւադարձ ը, որ երկիրը կը բաժնէ մօտաւորապէս երկու հաւասար մասերու։ Հետեւաբար, Հնդկաստանի կէսը կը գտնուի տաք գօտիին մէջ, իսկ միւս կէսը մերձարեւադարձներուն մէջ։
Հնդկաստանը Ասիոյ մնացած մասերէն անջատուած է լեռնային պարիսպով եւ հիւսիսային ցուրտ հոսանքները այնտեղ մուտք չեն գործեր, որուն հետեւանքով Հնդկաստանի հիւսիսային մասերուն մէջ օդի տարեկան միջին ջերմաստիճանը հինգ աստիճանով աւելի բարձր է, քան աշխարհագրական նոյն լայնութիւններուն վրայ գտնուող երկիրներէն։ Ընդհանուր առմամբ Հնդկաստանի կլիման ամէնուրեք տաք է։
Հով եղանակի շրջանը Հնդկաստանի մէջ կ'ընդգրկէ Նոյեմբեր էն Փետրուար ամիսները, տաք եղանակի շրջանը՝ Մարտ էն Մայիս, իսկ անձրեւային ժամանակը՝ Յունիս էն Սեպտեմբեր։ Հոկտեմբեր կը համարուի անցողիկ ամիս՝ անձրեւային եւ ցուրտ ժամանակաշրջաններու միջեւ։ Ձմեռուան ամիսներուն, բացառութեամբ բարձր լեռնային մասերու, ամէնուրեք Յունուար եան ջերմաստիճանը հաւասար է մեր հանրապետութեան ամենատաք շրջանի՝ Արարատեան դաշտ ի Յուլիս եան ջերմաստիճանին։
Հնդկաստանի կլիմայի վրայ վճռական դեր կը խաղան մուսսոն ները։
Ազգաբնակչութիւնը
Բազմազգ պետութիւն է։ Բնակչութեան թիւով Չինաստանէն ետք երկրորդն է աշխարհի մէջ (1,2 մլր. մարդ) ։ Առաւել բազմաքանակ են հինտուստանցիներ ը, թելուկուներ ը (անտհրաներ ը), մարաթիներ ը, պենկալացիներ ը, պիքարցիներ ը, թամիլներ ը, գուջարաթներ ը, կաննարաններ ը, մալայալիներ ը, փանճաբցիներ ը եւ այլք։ Հնդկաստանի տարբեր նահանգներուն մէջ կը խօսին տարբեր լեզուներով եւ բարբառներով, եւ իւրաքանչիւր նահանգի մէջ իբրեւ պաշտօնական լեզու ընդունուած է տեղական լեզուն (օրինակ՝ պենկալերէնը, մարաթի լեզուն, թամիլերէնը եւ այլն)։ Կեդրոնական շրջաններուն մէջ կը խօսին հինտի լեզուով, որ ամենատարածուածն է երկրին մէջ եւ անգլերէնի հետ միասին կը կիրառուի իրաւաբանական, կառավարական, պաշտօնական փաստաղթերուն մէջ ։ Անգլերէնի կիրառութիւնը պահպանուած է Հնդկաստանի նախկին անգլիական տիրապետութեան տակ գտնուելու ժամանակներէն։ Անգլերէն լեզուն ընդգրկուած է միջին եւ բարձր կրթական ծրագիրներու մէջ, եւ կը համարուի առեւտուրի եւ վարչական լեզու։
Հնդկաստանի մէջ խօսակցական լեզուն կը բաժնուին երկու խումբի՝ Հինտու-Արեան (կը խօսին բնակչութեան 74% - ը) եւ Դրավիտեան (24% - ը)։
Հնդկաստանի լեզուները
Հնդկաստանի մէջ կը խօսին մօտ 2.000 լեզուներով եւ բարբառներով ։ Բայց ամէն նահանգի կամ շրջանի մէջ ընդունուած է մէկ հիմնական լեզու, որուն կը տիրապետէ բնակչութեան մեծ մասը։ Հիւսիսային Հնդկաստանի մէջ համընդհանուր հաղորդակցման լեզուն կը համարուի հինտի ն։ Հարաւային Հնդկաստանի բնակչութեան մեծ մասը կը տիրապետէ դրավիտեան լեզուաընտանիք ին պատկանող լեզուներէն գոնէ մէկը՝ թելուգու, թամիլերէն, մալայալամ։ Բացի այդ Հնդկաստանի մէջ լայնօրէն տարածուած է անգլերէն ը, յատկապէս կրթուած բնակչութեան շրջանին մէջ։ Այս կամ այն չափով, (թէեւ ամենապարզունակ մակարդակով) անգլերէնին կը տիրապետէ բնակչութեան գրեթէ 1/3-ը։
Լեզուաընտանիքներ
Հնդկաստանի լեզուները կը պատկանին 4 լեզուաընտանիքի. Հնդկաստանի մէջ կան նաեւ լեզուներ, որոնք որեւէ խումբին չեն պատկանիր։ Օրինակ, կալտօ (նիհալի), որով կը խոսին Մադխեա-Պրատեշ եւ Մահարաշտրայի որոշ շրջաններուն մէջ։
Հնդկաստանի մէջ միասնական պետական լեզու չկայ ։ Կան կեդրոնական կառավարութեան լեզուներ՝ հինտի եւ անգլերէն, որոնք կը կիրառուին օրենսդրական եւ այլ պետական կառոյցներուն մէջ։ Կան նաեւ, այսպէս կոչուած, դասական լեզուներ՝ սանսկրիտերէն եւ թամիլերէն։ Հնդկաստանի մէջ ամենատարածուած լեզուներու շարքին են.
Լեզուներու Թուարկում
Ըստ այբբենակարգի. ասամերէն, պենկալերէն, բհոճպուրի, պոտօ, գուճարաթի, Տոկրիպ, թամիլերէն, թելուգու, քալթօ, քաննատա, կհասի, կոնկանի, հինտի, մայթհիլի, մալաիալամ, մանիպուրի, մարաթխի, նեբալերէն, ռաճաստխանի, սանսքրիթերէն, սանթալի, սինտհի, ուրտու փանճապի, քաշմիրի, օրիա եւ այլն։
Տնտեսութիւնը
Հնդկաստանը գիւղատնտեսական-ճարտարարուեստական երկիր է։ Գիւղատնտեսութեան առաջատար ուղղութիւնը հողագործութիւն ն է։ Նշանակալի է հացահատիկային մշակներ (բրինձ, ցորեն, կորեկ, սորկօ, եգիպտացորեն, գարի եւ այլն) արտադրութիւնը։ Աշխարհի մէջ առաջնակարգ տեղեր կը գրաւէ թէյ ի, շաքարեղէգ ի, գետնանուշ ի, ճուտ ի, կուղբ ի, բամպակ ի արտադրութեամբ։ Կ'աճեցնեն նաեւ սուրճ, ծխախոտ, կոկոսեան արմաւենի, կաուչուկատուներ, համեմունքներ եւ այլն։
Անասուններու (կով, եզ, գոմէշ, այծ, ոչխար) գլխաքանակը մեծ է, բայց մթերատուութիւնը՝ ցած։
Կը զբաղին նաեւ շերամապահութեամբ, ձկնորսութեամբ։ Արդիւնաբերութեան մէջ կը գերակշռէ թեթեւ (մասնաւորապես բամպակեղէնի եւ ճուտեղէնի) եւ սնունդի արդիւնաբերութիւն ը։ Կ'արդիւնահանեն ածուխ, երկաթ ի եւ մանգան ի հանքանիւթեր, փայլար, ծարիր, բոքսիտներ, նաւթ։
Սեւ մետաղագործութիւն
Հնդկաստանի արդիւնաբերութեան այս ճիւղի զարգացումը պայմանաւորուած է ատկէ, որ պողպատի ձուլման ծաւալով Հնդկաստանը կը գրաւէ չորրորդ տեղը։ Սեւ մետաղաձուլական գործարանները տեղակայուած են երկրի արեւելեան հատուածին մէջ։ Կեդրոնական քաղաքներն են Նոկարօն եւ Պիլան։
Ելեկտրականութեան ուժ
Պաշարներով կը գրաւէ ամբողջ աշխարհի չորրորդ տեղը։ Ելեկտրական ուժի գլխաւոր արտադրողները ճէկներն են։ Խոշորագոյն կեդրոնը Նիու Տելին է։
Քիմիական արդիւնաբերութիւն
Քիմիական արդիւնաբերութիւնը բաւականին զարգացում ունի այս երկրին մէջ։ Գլխաւոր կեդրոնը Պհոպալ քաղաքն է։
Թեթեւ արդիւնաբերութիւն
Թեթեւ արդիւնաբերութեան ճիւղերէն կ'առանձնանայ բամպակի արտադրութիւնը Մերձաւոր Արեւելք եւ Եւրոպա։ Զարգացած է նաեւ ճութի արդիւնահանումը։
Ճարտարապետութիւնը
Մեծ համբաւով կը վայելեն Աշոկայի կայսրութեան հնութիւնները Սարնհատ ի, Էլլորա յի եւ Աճանտա յի պուտտայական ժայռակերտ տաճարները Աուրանկապատէն ոչ հեռու, հարաւը՝ Մատուրա յի եւ Մատրաս ի մօտ գտնուող Մահապալիպուրամ ի յուշարձանները, չքնաղ Թաճ Մահալ ը Ագրայի մէջ, Մահարաճայ ի եւ Ամպեր ի պալատները Ճայպուր ի մէջ, Կարմիր բերդ ը եւ Քութբ Մինարը Տելի ի մէջ եւ ուրիշ շատեր։ Այդ կոթողները իրենց ոճով եւ կառուցուածքով կարելի է բաժնել երկու խումբի՝ պուտտայական-հինտուիստական եւ մուսուլմանական։ Պուտտիստական-հինտուիստականը գերազանցապէս աչքի կ'իյնայ ժայռակերտ տաճարներով, իսկ մուսուլմանականը՝ պալատներով եւ դամբարաններով։ Վերջիններս ստեղծուած են Մեծ Մոնղոլներ ու տիրապետութեան ժամանակաշրջանին մէջ եւ կը գերիշխեն երկրի հիւսիսը։
Քարանձաւային ժայռակերտ կառուցումները շատ բնորոշ են Հնդկաստանի ճարտարապետութեան։ Անոնց թիւը կը հասնի 1200-ի։ Ատկէ յայտնի են Աճանտայի, Էլլորայի, Մումպայի մօտ գտնուող Էլեֆանտա կղզիի, Մատրասէն հարաւ ինկած Մահապալիպուրամի եւ այլ ժայռակերտ տաճարներ։
Պուտտայականներու եւ հինտուիստներու կերտած կոթողները աւելի քան 2000 տարուայ պատմութիւն ունին։ Մուսուլմանական ճարտարապետութեան յուշարձանները՝ Թաճ Մահալ, Աքպարի պալատներ, Կարմիր բերդ, Քութբ Մինար եւ այլն, համեմատաբար նոր ժամանակներուն կը վերաբերին, այսինքն՝ Մեծ Մոնղոլներու ժամանակաշրջանին կառուցուած են։
Ճարտարապետական ոճերը հիւսիսի եւ հարաւի մէջ իրարմէ շատ կը տարբերին։ Հիւսիսային Հնդկաստանի ճարտարապետութեան վրայ շատ ազդած է Իրանը, Մեծ Մոնղոլներու միջոցով։ Այդ է պատճառը, որ Հիւսիսային Հնդկաստանի կոթողներուն մեծ մասը կը յիշեցնեն իրանական ճարտարապետութիւնը։ 15-րդ դարուն Տելին, Ագրան, Ճայպուրը զարդարուեցան փառահեղ եւ գեղեցիկ շէնքերով։
Հարաւային Հնդկաստանի ճարտարապետութիւնը աւելի անաղարտ է։ Այստեղ եղած կոթողները հնդկական են (պուտտայական կամ հինտուիստական), այս կոթողները գեղեցիկ են եզրազարդերով, խորաքանդակներով։ Յաճախ վեր խոյացող քառանիստ բրգաձեւ աշտարակը ամբողջապէս ծածկուած է քանդակներով, կուռքերու եւ կենդանիներու արձաններով։
Հնդկական նիւթական մշակոյթի յուշարձաններէն շատերը ուշ յայտնաբերուած են։ Եղած են այնպիսիներ, որոնք դարեր շարունակ մնացած են անյայտութեան մէջ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Նախկին բրիտանական գաղութներ Ստորոգութիւն:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Երեւան
Երեւան, Հայաստանի Հանրապետութեան մայրաքաղաք։ Կը գտնուի Արարատեան դաշտին մէջ՝ Հրազդան գետ ի ափին՝ իր մէջ պարփակելով գետը։ 1 Յունուարի 2014-ի դրութեամբ, բնակչութեան թիւը կը կազմէ աւելի քան 1 միլիոն 68 հազար մարդ: Հայաստանի ամէնէն մեծ քաղաքն է ։ 1918-էն սկսեալ Երեւանը Հայաստան ի մայրաքաղաքն է եւ Հայաստանի պատմութեան ժամանակաշրջանի 12-րդ մայրաքաղաքը ։
Հնագոյն ժամանակաշրջան
Երեւանը աշխարհի ամէնէն հին քաղաքներէն է։ Հնագիտական պեղումներով պարզուած է, որ մարդը հոն բնակած է տասնեակ հազարաւոր տարիներ առաջ։ Քաղաքի տարածքին մէջ տարբեր ժամանակաշրջաններուն յառաջացած եւ զանազան պատճառներով կործանած են բազմաթիւ բնակավայրեր։ Ժամանակագրական առումով՝ քաղաքին տարածքին ամէնէն հին բնակավայրը Երեւանեան կամ Հրազդանեան քարայր ն է (Երեւանեան լիճին մօտ՝ Հրազդան գետի ձախ ափին), որուն հնագոյն, ստորին շերտը (4-5 մշակութային շերտ) կը թուագրուի մուսդերեան շրջանով (10-4 հազարամեակ առաջ): Իբրեւ հին բնակավայր յայտնի է նաեւ Շէնգաւիթ ը. այստեղ մարդիկ բնակութիւն հաստատած են 5-6 հազար տարի առաջ :
Հայ մատենագիրները Երեւանի անուան ծագումը երկար ժամանակ կապած են Նոյեան տապան ի աստուածաշնչական աւանդութեան հետ։ Երբ Նոյեան տապանը կանգ առաւ Արարատի գագաթը, Նոյը ջրհեղեղէն ետք տեսնելով առաջին ցամաքը, որ ապագայ Երեւանի կառուցման վայրն էր, գոչած է՝ երեւա՜ց (այստեղէն ալ՝ «Երեւան» անուանումը):
Ուրարտական թագաւորութեան շրջան
Առաւել տարածուած է այն տեսակէտը, որ «Երեւան» անունը կապուած է Էրեբունի բերդաքաղաքի անուան հետ։ Սակայն կան նաեւ այլ տեսակէտեր. անոնցմէ մէկուն համաձայն՝ հիմնած նոր բնակավայրի անուանակոչման համար Արգիշտի Ա. կամ օգտագործած է տարածքին մէջ եղած ու իրեն յայտնի հնագոյն այլ բնակավայրի անուն եւ կամ կոչած է «երի» կամ «արի» ցեղի (երկրի) անունով։ Հայկական լեռնաշխարհէն ու շրջակայ տարածքներէն հեռացած հնդեւրոպացիներու նախնիները՝ արիական ցեղերը, կը յիշեն իրենց՝ արի ցեղին պատկանելու փաստը եւ գրաւոր աղբիւրներու մէջ կը նշեն այդ մասին (հնդկական վետա ներ, իրանական «Աւեստա», պարսիկներու շահ Դարեհ Ա. Աքեմենեանի Պեհիսթուն ի արձանագրութիւն): Երեւանը կոչուած է նաեւ Այրիւան, Էրիւան, Րեւան եւ այլ անուններով :
Երեւանը կը յիշատակուի Գ․ դարու սոտտիական-մանիքէական գրաւոր արձանագրութեան մէջ, ուր կը նշուի, որ քրիստոնէական համայնքի կողքին Մանի ի (պարսիկ նկարիչ, մանիքէութեան հիմնադիրը) աշակերտներէն մէկը Երեւանի մէջ հիմնած է մանիքէական համայնք :
Վանի թագաւորութեան անկումէն ետք Երեւանի շուրջ 1000-ամեայ պատմութեան մասին հայ մատենագրական աղբիւրները կը լռեն։ Երեւանը կրկին կը յիշատակուի է․ դարուն՝ «Գիրք թղթոց» ի մէջ։ Պատմիչ Սեփէոսը կը վկայէ, որ արաբական արշաւանքներ ուն ժամանակ Երեւանը վաճառաշահ ու այգեշատ քաղաք էր։
Հիմնադրութիւն
Վանի թագաւորութեան բերդաքաղաք Էրեբունին հիմնուած է Ք.Ա. 782 թուականին։ Ըստ Վան ի մէջ գտնուած սեպագիր տարեգրութեան՝ Վանի թագաւորութեան արքայ Արգիշտի Ա․ իր թագաւորութեան 5-րդ տարին կառուցած է Էրեբունի բերդաքաղաքը։ 1950 թուականին Արին Բերդ բլուրին վրայ գտնուած սալաքարի մը վրայ արձանագրութիւնը կը նոյնացնէ Էրեբունի եւ Երեւան քաղաքները։ Սալաքարին վրայ գրուած է.
Արգիշտին այստեղ կը բնակեցնէ 6 600 հայ զինուորներ իրենց ընտանիքներով։ Մէկ դար ետք, Ռուսա Բ. արքան Հրազդան գետի ափին՝ Երեւանի հարաւային մասին մէջ, կը հիմնադրէ նոր բերդաքաղաք մը, որ Վանի թագաւորութեան Թէյշեբա աստուծոյ անունով կոչուեցաւ Թէյշեբայինի։ Նշանաւոր ռազմական կեդրոն դարձած է թագաւորութեան հիւսիսային հատուածին մէջ․ ունէր միջնաբերդ, քաղաքային թաղամասեր։ Բերդէն դէպի հարաւ ուղղութեամբ տնկուած էին խաղողի այգիներ։
Աքեմենեան Շրջան
Աքեմենեան ներու (հին պարսկ.՝ Հախամանիշթիա) կամ Արեաց Տիրութիւնը (Ք.Ա. 553–330) Հին Աշխարհի աշխարհակալ պետութիւններէն էր։ Անոր տարածքը կ՛ընդգրկէր երեք աշխարհամասերէն՝ Ասիոյ, մասամբ՝ Եւրոպա յի եւ Ափրիկէ ի շարք մը երկիրներ։ Արեւելքէն անոր սահմաններուն մեջ կը մտնէին՝ արեւմտեան Հնդկաստան ը՝ Ինտոս գետի հովիտը եւ Միջին Ասիան՝ հասնելով Հիմալայեան լեռներ, արեւմուտքէն՝ Փոքր Ասիա ն եւ Եգիպտոս ը՝ սահմանակցելով Միջերկրական ծովուն, հիւսիսէն՝ Ղրիմ ը եւ Կովկասեան լեռները՝ ներառնելով Սեւ ծով ը, հարաւէն՝ Իրանական բարձրաւանդակը եւ Միջագետքի դաշտավայրը՝ հասնելով Արաբական թերակղզին եւ Հնդկական ովկիանոս ին։ Կայսրութեան հիմնադիրը եղած է պարսից զօրավար Կիւրոս Մեծը Ք.Ա. 553 թուականին, որ ապստամբած էր Մարաստան ի թագաւոր Աժդահակի դէմ եւ զայն սպաննած։ Անոր մահէն ետք գահին կը բազմին իր ժառանգները՝ Աքեմենէն եւ իրեն ազգակից Արշամէն ու Արի-Արամէն ծագած գահատոհմը։
Այս պետութեան մէջ Հայաստանը կը մտնէր իբրեւ 13-րդ սատրապութիւն։ Հետագային այն կը բաժնուի երկու՝ հիւսիսային եւ հարաւային հատուածներու, համապատասխանաբար Էրեբունի եւ Վան կեդրոններով։ Այսպէսով՝ Էրեբունին կրկին կը դառնայ վարչաքաղաքական կեդրոն։ Բերդին մէջ գտնուած են միլեթական մետաղադրամներ՝ կտրուած Ք.Ա. 478 թուականին, զոր կը վկայէ այստեղ կատարուած միջազգային առեւտուրի մասին։ Հաւանաբար այդ ժամանակ ալ հայերը Էրեբունին սկսան արտասանել Էրեւունի ։ Ալեքսանտր Մակեդոնացի ի արշաւանքներէն ետք Հայաստանը կը վերականգնէ իր անկախութիւնը եւ պետութեան կեդրոնը վերջնականապէս կը տեղափոխուի Արարատեան դաշտ։
Հայոց Թագաւորութեան Շրջան
Ք.Ա. 330 թուականին կը վերականգնուի հայոց անկախ պետականութիւնը։ Զ․ դարուն հիմնուած Երուանդունիներ ու թագաւորական տոհմը (Ք.Ա. 580–201) վերստին կը նստի հայոց գահին։ Անոնց կը փոխարինէ Արտաշէսեաններու հարստութիւնը (Ք.Ա. 190–1)։  Հայ թագաւորները կը հրաժարին պարսկական նախկին վարչական կեդրոններէն՝ Վան եւ Էրեբունի։ Հայոց պետութեան կեդրոնը կը տեղափոխուի Արարատեան դաշտ։ Էրեբունիէն ոչ հեռու կը կառուցուին մայրաքաղաքներ՝ Արմաւիր ը, Երուանդաշատ ը, Արտաշատ ը, իսկ Արշակունիներու հարստութեան (66–428) ժամանակ՝ Վաղարշապատ ն ու Դուին ը։ Էրեբունին կը կորսնցնէ իր վարչաքաղաքական կեդրոնի կարգավիճակը։
Հայոց թագաւորութեան շրջանին Երեւանի մասին յիշատակութիւն եղած է Գ․ դարու Մանիքէական (Manichean) բնագիրին մէջ, որմէ պարզ կը դառնայ, որ Մանի մարգարէի աշակերտներէն մէկը քրիստոնէական համայնքի հարեւանութեամբ հիմնադրած է մանիքէական համայնք։ Ըստ արձանագրութեան՝ Երեւանը միապետական վարչակարգ ունի։  Ե․ դարուն կառուցուած է երեւանեան ամենահին եկեղեցիներէն մէկը՝ Սուրբ Պօղոս-Պետրոս եկեղեցին, որ քանդուած է 1931 թուականին ։
Արաբական Շրջան
Է․ դարուն Արաբական թերակղզի ին մէջ կը ստեղծուի Արաբական խալիֆայութիւնը։ Այն կը հիմնուի արաբներու ընդունած նոր կրօնի՝ Իսլամ ի շնորհիւ եւ շատ արագ կը դառնայ աշխարհի՝ մինչեւ այդ եղած պետութիւններէն, ամենամեծն ու զարգացածը։ 658 թուականին արաբները կը գրաւեն Երեւանը ։ Իսկ 850 թուականին Հայոց իշխան եւ ապագայ թագաւոր Աշոտ Բագրատունի ն կ՛ազատագրէ Երեւանը Դուին ի ամիրայի զօրքերէն եւ կը միացնէ իր կալուածներուն։ Այդ ժամանակ ալ կը կառուցուի Երեւանի նոր բերդը՝ Հրազդան գետի ափին։ Երեւանը կը սկսի զարգանալ իբրեւ հայկական միջնադարեան քաղաք։
Թրքական Ցեղերու Շրջան
Թուրքմենական գարա-գոյունլու ցեղերը միաւորուած էին Ամիր-Սաատի իշխանութեան տակ։ Անոնք իրենց ցեղապետի անունով յետոյ կոչուեցան սաատլուներ։  ԺԴ․ դարու վերջերուն անոնք հիմնեցին Երեւանի կուսակալութիւնը, որ Ամիր-Սաատի անունով հայերը կոչեցին Սաատի փոս կամ Սահաթափոս, իսկ օտարները՝ Չուխուր-Սաատ կամ Չուղուր-Սաատ  ։ Այս անունը  գործածական եղած է պարսկական ու թրքական մատենագրութեան մէջ՝ թարգմանուելով իբրեւ «Երջանիկ հովիտ»։ Գարագոյունլուներունկը փոխարինեն ագգոյունլու ցեղերը։  Բառացի անոնց անունները կը թարգմանուէին իբրեւ «սեւ եւ սպիտակ ոչխար»։
Երեւանը՝ Վարչաքաղաքական Կեդրոն
Հայ ժողովուրդը՝ Բագրատունեանց հարստութեան անկումէն ետք, Մեծ Հայք ի տարածքին վրայ թագաւորութենէ զուրկ էր։ 1375 թուականին կործանուած էր հայկական վերջին թագաւորութիւնը՝ Կիլիկիոյ Հայոց Թագաւորութիւն ը (Կիլիկիա․ պատմական Հայաստանի հողերէն դուրս գտնուող տարածք) : Անկում ապրած էին Բիւզանդական կայսրութիւն ն ու Վրացական թագաւորութիւն ը, քայքայուած էին դարաւոր պատմութիւն ունեցող հայ նախարարական տուները, ինչպէս օրինակ՝ Բագրատունիներ ը, Արծրունիներն ու Սիւնիները : Վրաց Բագրատունիներու հովանաւորութեան տակ ստեղծուած Զաքարեաններու իշխանապետութեան օրերուն առաջացած իշխանական տուները՝ Օրբելեաններ ը, Պահլաւունիներ ը, Պռոշեանները եւս հետզհետէ անկում կ'ապրէին : Հայկական լեռնաշխարհ ի տարածքին ցրուած էին հայոց պետականութեան մնացորդները՝ մանր ու միջին իշխանութիւնները, որոնք ի վիճակի չէին ղեկավարելու հայ ժողովուրդին ազատագրական պայքարը՝ սելճուքներու, մոնկոլներու եւ թուրքմեններու դէմ : Դարուն թերեւս միակ նշանակալի իրադարձութիւնը 1441 թուականին Կիլիկիայէն կաթողիկոսական աթոռի տեղափոխումն էր՝ Վաղարշապատ եւ եկեղեցին սկսաւ համախմբել հայ ժողովուրդը իր շուրջ : 1440 թուականէն Երեւանը կը դառնայ Հայաստան ի վարչաքաղաքական, առեւտրական եւ արհեստագործական կեդրոն ։
Երեւանը՝ Հայաստանի մայրաքաղաք
28 Մայիս 1918-ին, Հայաստանի Անկախութեան հռչակումով, Երեւան Հայաստանի մայրաքաղաք կը հռչակուի։ Հայաստան ի խորհրդայնացումէն ետք ալ կը մնայ մայրաքաղաք, իսկ Խորհրդային Միութեան տապալումէն ետք, երբ Հայաստան 21 Սեպտեմբեր 1991-ին կը վերագտնէ իր անկախութիւնը, Երեւան Հայաստանի մայրաքաղաքը կը շարունակէ ըլլալ։  Երեւանի 2800-ամեակին առթիւ կը ստեղծուի Երեւանի Այգին, 2800 ցայտաղբիւրներով։
Պատկերասրահ
Երեւանի տեսարժան վայրեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Հայկական մայրաքաղաքներ Ստորոգութիւն:Ասիոյ մայրաքաղաքներ Ստորոգութիւն:Հայաստան
Զլաթան Իպրահիմովիչ
Զլաթան Իպրահիմովիչ, Պոսնիա-խորվաթիական ծագում ունեցող շուէտացի ֆութպոլիստ, ֆրանսական «Փարիզ Սեն Ժերմեն» ֆութպոլի ակումբի եւ Շուէտի հաւաքականի յարձակող, ուր կը հանդիսանայ խումբի աւագ։ Կը համարուի իր սերունդի ամենաանկանխատեսելի եւ արհեստավարժ յարձակողներէն մէկը : «The Guardian» թերթի վարկածով՝ Զլաթանը 2013 թուականի աշխարհի լաւագոյն ֆութպոլիստներու ցանկին մէջ հանդիսացած է 3-րդ տեղը : Շուէտական «Dagens Nyheter» ամսագրի վարկածով՝ Իպրահիմովիչը պետութեան բոլոր ժամանակներու լաւագոյն մարզիկներու շարքին մէջ հանդիսացած է 2-րդ տեղը :
12 տարեկան հասակէն հանդէս եկած է «Մալմիօ» ի երիտասարդական ակումբներու կազմին մէջ, իսկ 1999 թուականին նորամուտը կը նշէ հիմնական կազմին։ Ակումբի հիմնական կազմին մէջ 2 տարի անցընելէն ետք՝ 2001 թուականի ամառը, 7,8 միլիոն եւրոյի տեղափոխուեցաւ հոլանտական «Աժաքս» խումբ: Ամսթերտամի մէջ անցուցած 3 մրցաշրջանի ընթացքին Զլաթանը խումբի հետ նուաճեց 2 չեմպիոնական տիտղոս (2001-2002, 2003-2004) եւ մէկ երկրի գաւաթ (2002): 2004 թուականի ամառը 16 միլիոն եւրոյի դիմաց տեղափոխուեցաւ իտալական «Եուվէ» խումբ: Իր առաջին մրցաշրջանին ան խումբին հետ դարձաւ Իտալիոյ չեմպիոն: 2005-06 մրցաշրջանին խումբը պաշտպանեց տիտղոսը, սակայն «Կալչոպոլիի» հետեւանքով 2 չեմպիոնութիւններն ալ չեղարկեցին: Յետոյ Իպրահիմովիչը 24,8 միլիոն եւրոյի տեղափոխուեցաւ «Ինթըր»: «Սեւակապոյտներ»ու կազմին մէջ անցուցած 3 մրցաշրջանի ընթացքին Զլաթանը ակումբին հետ ալ նուաճեց։ 2009 թուականի ամառը 46 միլիոն եւրոյի եւ Սամուէլ Էթո յի փոխարէն տեղափոխուեցաւ սպանական «Պարսելոնա» խումբ: Ակումբի կազմին մէջ դարձաւ Աշխարհի ակումբային առաջնութեան յաղթող, Սպանիոյ չեմպիոն, ՈՒԵՖԱ-ի Սուփըր-Քափ ի գաւաթակիր։ Սակայն «կապտանռնագոյներ»ու գլխաւոր մարզիչ Խոսէ Կվարդիոլա յի հետ տարաձայնութիւններու պատճառով Իպրահիմովիչը 2010 թուականի ամառը վարձավճարով տեղափոխուեցաւ «Միլան», իսկ 2011 թուականին վերջինս գնեց ֆութպոլիստի տեղափոխման իրաւունքները: Սերիա A վերադառնալէն ետք առաջին մրցաշրջանին Իպրահիմովիչը կրկին խումբի հետ դարձաւ Իտալիոյ չեմպիոն։ 2012 թուականին «Միլան»ի նիւթական խնդիրներու պատճառով Իպրահիմովիչն ու Տիակօ Սիլվա ն արձանագրուեցան «Փարիզ Սեն Ժերմեն»ին։ Գործարքի արժէքը կազմեց 60 միլիոն եւրօ։ «Փարիզեցիներ»ու կազմին մէջ Զլաթանը 3 անգամ անընդմէջ դարձաւ Ֆրանսայի ախոյեան: Ներկայ պահուն փարիզ եան ակումբի լաւագոյն ռմբարկուներու ցանկին մէջ Իպրան կը հանդիսանայ 2-րդ հորիզոնականը :
2001 թուականին նորամուտը նշեց Շուէտի հաւաքական ին մէջ։ Խաղցած է 3 ՈՒԵՖԱ Եւրոպայի առաջնութիւն ներուն (2004, 2008, 2012) եւ 2 աշխարհի առաջնութիւն ներուն (2002 եւ 2006): Շուէտի ազգային հաւաքականի պատմութեան լաւագոյն ռմբարկուն է :
Երիտասարդական Կեանք
Իպրահիմովիչը ծնած է Մալմիոյի Ռուսենգորդ շրջանին մէջ։ Անոր հայրը՝ Շեֆիկ Իպրահիմովիչը, սլովան է՝ Տուզլա յէն, մայրը՝ Եուրկա Գրաւիչը, խորվաթ է՝ Զատարէն: Անոնք հանդիպած եւ ամուսնացած են Շուէտի մէջ : 8 տարեկանին Զլաթանը սկսաւ հանդէս գալ «Պալքան» ակումբի մանկական խումբին մէջ, ուր կարող էին խաղալ միայն պալքանեան երկիրներէն գաղթածները : Շուտով զայն անդամագրեցին աւելի բարձր տարիքային խումբին մէջ։ Անգամ մը Իպրահիմովիչը, հանդէս գալով «Պալքան»ի մանկական խումբին մէջ, վատ պահուածքի պատճառով մնաց պահեստայիններու մէջ։ Ընդմիջմանը անոր խումբը կը զիջէր 0:4 հաշուով, եւ մարզիչը Զլաթանին թոյլ տուաւ դաշտ դուրս գալ։ Վերջինս խփեց 8 գնդակ, իսկ անոր խումբը յաղթեց (8:4) հաշուով :
Մալմիօ
12 տարեկան հասակին փորձաշրջանը անցաւ «Մալմիօ» ակումբին մէջ : 1995-1999 թուականներուն խաղցաւ ակումբի երիտասարդական խումբերուն մէջ։ 1999 թուականին նորամուտը նշեց ակումբի հիմնական կազմին մէջ. այդ մրցաշրջանին ակումբը վերջին 63 մրցաշրջաններու ընթացքին առաջին անգամ շուէտական բարձրագոյն տիվիժընէն դուրս մնաց։ 2000 թուականի մրցաշրջանին երկրորդ տիվիժընին 12 կօլ հարուածեց՝ այդպէսով մեծ կշիռ ունեցաւ ակումբին՝ բարձրագոյն լիկա վերադառնալուն։ Անոր խաղը հետաքրքրեց լոնտոն եան «Արսենալ»ի գլխաւոր մարզիչ Արսէն Վենկերի ն: Սակայն Իպրահիմովիչին առիթ չեղաւ, որ իրեն հետ շուտով պայմանագիր կնքէին, այլ կ՛ուզէին, որ ան որոշ ժամանակ մարզուի խումբի հետ, որպէսզի կարողանան գնահատել անոր : Շուէտ ի մէջ եւս մէկ տարի խաղալով՝ Զլաթանը տեղափոխուեցաւ «Աժաքս»: Տեղափոխման արժէքը կազմեց 7,8 միլիոն եւրօ : Մինչ այդ շուէտական ակումբը իր խաղցողներու դիմաց այդքան գումար չէր ստացած  :
Աժաքս
2 Ապրիլ 2001 թուական-ին Իպրահիմովիչը ներկայացաւ որպէս «Աժաքս»ի խաղցող : Ակումբի (technical) տնօրէն Լէօ Պենհակերը եւ մարզիչ Կօ Ատրիանսեն յայտարարեցին, որ անոնք պիտի հետեւին երիտասարդ յարձակողին : Մամուլի ասուլիսի ժամանակ Զլաթանը ըսաւ, որ «Աժաքս»ը իտէալականօրէն կը համապատասխանէ իրեն որպէս ֆութպոլային ակումբ : Շուէտական թերթին տուած հարցազրոյցին Իպրահիմովիչը՝ իր տեղափոխութիւնը մեկնաբանած է այսպէս. «Երբ ես 15 տարեկան էի, կը խաղայի Ամսթերտամի երիտասարդական առաջնութեան մէջ։ «Աժաքս»ի մասին, դեռ այն ժամանակ գիտէի, թէ այս ակումբը մեծ ակումբ է։ Իմ երազանքս կատարուեցաւ. ես այստեղ պիտի խաղամ» :
Դեռ առաջին խաղերէն Իպրահիմովիչը սկսաւ ցոյց տալ իր կարողութիւնը։ 6 ընկերական խաղերուն ան 18 կօլ հարուածեց : «Կարմրա-սպիտակներ»ու կազմին մէջ իր առաջին պաշտօնական խաղը Զլաթանը խաղցաւ 8 Օգոստոս-ին՝ Չեմպիոններու Լիկա յի շրջանակներուն մէջ կայացած Սքոթլանտական «Սէլթիք»ի դէմ՝ փոխարինման դուրս գալով 46-րդ վայրկեանին : Իր խումբը զիջեց (1:3) հաշուով, իսկ Զլաթանը հիասթափեցաւ այն բանէն, որ չյայտնուեցաւ մեկնարկային կազմին մէջ : 11 օր անց ան նորամուտը նշեց հոլանտական առաջնութեան՝ խաղադաշտին մէջ յայտնուելով «Ռոտա»յի դէմ խաղին: Առաջնութեան 2-րդ կիսուն Զլաթանը հարուածեց իր առաջին կօլը՝ հաշիւը բանալով «Ֆեյենորդ»ի դէմ խաղին : Հոկտեմբեր ին Իպրահիմովիչը ստացաւ հինգ խաղի որակազրկում հակառակորդին արմուկով հարուածելուն պատճառով։ Այդ դէպքը տեղի ունեցաւ 30 Սեպտեմբեր ին «Կրոնինկեն-Աժաքս» խաղին եւ աննկատ չմնաց հանդիպման գլխաւոր մրցավարի կողմէ։ Հանի մը օրէն հոլանտա ցիներու թագաւորական ֆութպոլային միութեան դատախազը հետաքննութեան սկսաւ «Իպրահիմովիչի գործով»  : Արդիւնքով կարգապահական կոմիտէն յարձակուողին որակազրկեց 5 խաղով : 2001-2002 մրցաշրջանին «Աժաքս»ը դարձաւ հոլանտացիներու ախոյեան։
Գոշավանք
Գոշավանք, Նոր Գետիկ վանք, հայկական կրօնական կառոյց Հայաստանի Տաւուշի մարզ ի Գոշ գիւղի եզրին, Գետիկ գետի աջ ափին: Միջնադարեան կրօնական, կրթական եւ մշակութային մեծ կեդրոններէն: 1188-ին, իշխան Իւանէ Զաքարեան ի աջակցութեամբ, հիմնած է Մխիթար Գոշը երկրաշարժէն աւերուած Գետիկ վանքի մօտակայքը եւ հոն տեղափոխած միաբանութիւնը: Գոշավանքը համարուած է այդ օրերու լաւագոյն կրթական համալիրներէն մէկը։ Հոն ուսանած են այնպիսի գործիչներ, ինչպիսիք են՝ Վանական վարդապետը եւ Կիրակոս Գանձակեցին։ Սկիզբը անուանուած է Նոր Գետիկ, իսկ Մխիթար Գոշի մահէն (1213) ետք իր անունով կոչուած է Գոշավանք :
Զլաթան Իպրահիմովիչ
Աժաքս
Յաջորդ մրցաշրջանին Իպրահիմովիչը աչքի ինկաւ Չեմպիոններու Լիկա յին։ Ֆրանսա յի ախոյեան «Լիոնի Օլիմփիկի» դէմ այդ առաջնութեան իր առաջին խաղին ան 2 կօլ հարուածեց։ Տուեալ մրցաշրջանին «Աժաքս»ը հասաւ մինչեւ քառորդ եզրափակիչ, ուր նուազագոյն հաշուով զիջեց առաջնութեան ապագայ յաղթողին՝ իտալական «Միլան» ին: Ազգային առաջնութիւնը «Աժաքս»ը աւարտեց 2-րդ հորիզոնականով՝ յաղթողի տիտղոսը զիջելով «Բէ-Սէ-Վէ Էյնդհովընին»:
Գոշավանք
Պատմութիւն
Ըստ Ժգ. դարու պատմիչ Կիրակոս Գանձակեցիի՝ վանքին մուտքին՝ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ «հրաշագեղ» փայտակերտ եկեղեցւոյ օծման Հաղարծինի վանահայր Խաչատուր Տարօնցի Գոշավանքին նուիրած է երկու գիւղ եւ այգի մը: 1237–1241 թուականներուն, գաւիթին հարաւային պատին գրեթէ կից, ամիրսպասալար Աւագ Զաքարեանի կառավարիչ Գրիգոր Տղայ իշխանը կառուցած է Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ միանաւ թաղածածկ եկեղեցին, որու յարդարանքին արտակարգ ճոխութեան եւ նրբագեղութեան համար Կիրակոս Գանձակեցին անուանած է «զարմանակերտ»: Եկեղեցին, թէեւ փոքրաչափ է, սակայն աչքի կը զարնէ իբրեւ միջնադարեան տպաւորիչ ստեղծագործութիւն : Վանահայր Մարտիրոսի օրով (մինչեւ 1241) գաւիթէն հիւսիս, անոր կամարակապ միջանցքով հաղորդակից, կոպտատաշ մեծ քարերով կառուցուած են վանքին փայտածածկ գրատունը եւ անոր արեւմուտքէն կից ժամատունը: 1254-ին, Մխիթար Գոշի դամբարանին քով, Խաչատուր վարդապետ եւ Բարսեղ կառուցած են խորանարդաձեւ ծաւալով, գմբէթաւոր Ս. Գէորգ եկեղեցին:
Զլաթան Իպրահիմովիչ
Աժաքս
2003-2004 մրցաշրջանին «Աժաքս»ը վերադարձուց ախոյեանի տիտղոսը։ 16 Սեպտեմբեր 2003 թուական ին «Միլան»ի դէմ խմբային խաղին Իպրահիմովիչի դէմքին հարուածելու համար կիսապաշտպան Ճենարօ Գատուզօն հեռացուց խաղադաշտէն : Այդ մրցաշրջանին «Աժաքս»ը չյաջողեցաւ դուրս գալ խմբային փուլէն։
22 Օգոստոս 2004 թուական ին ան կօլ հարուածեց «Բրետա»յի դարբասին, որ «Եուրօսփորդ» ալիքի հեռուստադիտողներու կողմէն ճանչցուեցաւ տարուան լաւագոյն կօլը : 31 Օգոստոս 2004 թուական ին՝ տեղափոխման պատուհանի փակման վերջին օրը, Իպրահիմովիչը ձգեց «Աժաքս»ը եւ տեղափոխուեցաւ «Եուվէ»:
Եուվէ
31 Օգոստոս 2004 թուական ին Իպրահիմովիչը պայմանագիր կնքեց «Եուվէ»ի հետ։ Տեղափոխման արժէքը կազմեց 16 միլիոն եւրօ: Տաւիտ Տրեզեկէի յաճախակի վնասուածքներու պատճառով Զլաթանը սկսաւ յայտնուիլ մեկնարկային կազմին մէջ, որուն անոր թոյլ տրուեցաւ մինչեւ մրցաշրջանի վերջը 16 կօլ հարուածել։ 2005 թուական ի ամրան սկիզբին իտալական ԶԼՄ-ները հաղորդեցին, որ «Ռէալ Մատրիտ» ը Իպրահիմովիչի համար 70 միլիոն եւրօ վճարելով առաջարկած է իրեն։ Հետագային պարզուեցաւ, որ այդ կեղծ տեղեկութիւն էր՝ նախաձեռնուած Իպրահիմովիչի գործակալ Մինօ Ռայոլա յի կողմէն՝ Շուէտ տեղափոխման արժէքը բարձրացնելու համար: 14 Նոյեմբեր 2005 թուականին Իպրահիմովիչը ստացաւ շուէտական «Ոսկէ գնդակ» ը, որ կը յանձնուի տարուան լաւագոյն շուէտացի ֆութպոլիստին:
Գոշավանք
Պատմութիւն
Գոշավանքի համալիրին բաղկացուցիչ մաս կը կազմեն խաչքարերը, որոնց շարքին կ'առանձնանան վարպետ Պօղոսին կերտած, ասեղնագործ նրբութեամբ քանդակուած զոյգ խաչքարերը՝ դրուած Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ արեւմտեան ճակատին առջեւ, մուտքին երկու կողմերը (հարաւային խաչքարը 1935-ին տեղափոխուած է Հայաստանի պատմութեան պետական թանգարան): Հիւսիսային կողմը՝ մնացած խաչքարը, ըստ արձանագրութեան, 1291-ին կանգնեցուցած է Սարգիս վարդապետը: Ժգ. դարու վերջը Դասապետ վարդապետը եւ իր մօրեղբայր Իգնատիոսը նորոգած են Ս. Աստուածածին եկեղեցին, պարսպապատած, այգի տնկած, որու բերքին մէկ մասը յատկացուած է վանքին հիւրանոցին:
Զլաթան Իպրահիմովիչ
Եուվէ
Յաջորդ մրցաշրջանին Իպրահիմովիչի դերը «Եուվէ»ի յարձակման գծին վրայ փոխուեցաւ։ Ան սկսաւ աւելի քիչ կօլ հարուածել։ Չեմպիոններու Լիկա յին մէջ «Եուվէ»ն հասաւ մինչեւ քառորդ եզրափակիչ՝ զիջելով եզրափակչի ապագայ մասնակից «Արսենալ» ին: Զլաթանը «Եուվէ»ի կազմին մէջ 2-րդ անգամ անընդմէջ յաղթեց Սկուդետտօ ն: Խումբը հաւաքեց 91 միաւոր եւ կրեց ընդամէնը 1 պարտութիւն։ Ընդհանուր առմամբ Իպրահիմովիչը «Եուվէ»ի կազմին մէջ 70 խաղ խաղցաւ եւ հարուածեց 26 կօլ։ 2006 թուականի ամառը «Եուվէ»ն կաշառակերութեան՝ խայտառակութեան պատճառով կորսնցուց ախոյեանական տիտղոսները, որոնք ստացած էր նախորդ 2 մրցաշրջաններուն։ Խումբը տեղափոխուեցաւ Սերիա B, իսկ Իպրահիմովիչը ձգեց «Եուվէ»ն՝ առանց խաղալու իտալական երկրորդ փուլին մէջ:
Գոշավանք
Պատմութիւն
Ժդ- Ժզ. դարերուն Գոշավանքի մէջ վանական կեանքը անկում ապրած է եւ վերստին աշխուժացած Ժէ. դարուն: Ժթ. դարու վերջը վանքը դադրած է գործելէ:
Զլաթան Իպրահիմովիչ
Ինթըր Միլան
10 Օգոստոս 2006 թուականին Իպրահիմովիչը «Ինտթըր Միլան» ի հետ կնքեց 4 տարուան պայմանագիր։ Տեղափոխման արժէքը կազմեց 24,8 միլիոն եւրօ : Այդ տեղի ունեցաւ 30-ամեայ Պատրիկ Վիեյրայի՝ «Եուվէ»էն ներաձուրիներու կազմ տեղափոխուելէն մի քանի օր յետոյ : Մամուլի ասուլիսի ժամանակ Զլաթանը ըսաւ, որ փոքր տարիքին «Ինթըր»ը եղած է իր սիրած ակումբը : 9 Սեպտեմբեր ին Սերիա A-ի 2006-07 մրցաշրջանի շրջանակներուն մէջ կայացած «Ֆիորենտինայի» դէմ խաղին Իպրահիմովիչը իր առաջին կօլը հարուածեց «Ինթըր»ի կազմին մէջ՝ աչքի իյնալով 61-րդ վայրկեանին  :
Ռոպերտօ Մանչինի ի գլխաւորութեամբ Իպրահիմովիչը դարձաւ «Ինթըր»ի գլխաւոր աստղը։ Հիմնական կազմին մէջ մշտական տեղ ստանալով՝ ան սկսաւ աւելի ու աւելի լաւ խաղալ։ 2006-2007 մրցաշրջանին Զլաթանը 15 կօլ հարուածեց, իսկ «Ինթըր»ը վերջին 17 տարիներու ընթացքին յաղթեց իր առաջին Սկուդետտօն։
Գոշավանք
Վանական Համալիր
Համալիրին կառոյցները մեծ մասամբ կառուցուած են Ժբ.- Ժգ. դարերուն, այդ օրերուն հոն եկեղեցական կեանքը ծաղկում ապրած է։ Եկեղեցիները համահունչ են տեղի բնութեան հետ։ Բան մը, որ յատուկ էր այդ օրերու եկեղեցական ճարտարապետութեան։ Գոշի հիմնադրած Նոր Գետիկի վանքը հետագային ընդլայնուած է, նմանելով այդ օրերու վանքային համալիրներուն։ Անիկա բաղկացած է Ս. Աստուածածին եկեղեցիէն (1191), հետագային եկեղեցւոյ արեւմտեան կողմը կառուցուած է ժամատունը (1200-1203)։ Վանական համալիրին յաջորդ եկեղեցին, որ կառուցուած է 1241-ին Ս. Գրիգոր եկեղեցին է։ Գոշավանքի յաջորդ եկեղեցին Ս. Լուսաւորիչը կառուցուած է Ժգ. դարու կիսուն։ Այս կառոյցներուն քովը իր իւրօրինակութեամբ աչքի կը զարնէ գրատուն-զանգակատունը։ Ժգ. դարուն կառուցուած է երկու շէնք եւս, որոնցմէ Ս. Հռիփսիմէ փոքր եկեղեցին, իսկ յաջորդ կառոյցը Գոշի բնակարանն ու դամբարանն է։ Գոշավանքը իր ոճին մէջ իւրայատուկ վանական համալիր է, անիկա կը ներառէ միջնադարեան ճարտարապետութեան ողջ վաստակը։ Գոշավանքի ենթաճիւղերէն կը համարուի Խորանաշատի վարդապետարանը։ Խորանաշատի վարդապետարանը հիմնադրուած է Յովհաննէս վանականին կողմէ, որ ուսանած է Նոր Գետիկի վանքին մէջ։ Յովհաննէս Վանականը շարունակած է Նոր Գետիկի վանքին մէջ ձեւաւորուած աւանդոյթները։
Զլաթան Իպրահիմովիչ
Ինթըր Միլան
16 Սեպտեմբեր 2007 թուականին Իպրահիմովիչը Սերիա A-ին մէջ 100-րդ խաղը խաղցաւ։ 2007-2008 մրցաշրջանի սկիզբին Զլաթանը ակումբի հետ պայմանագիրը երկարաձգեց մինչեւ 2013 թուականի Յունիսը : Նոր պայմանագրով Իպրահիմովիչը սկսաւ ստանալ տարեկան 9 միլիոն եւրօ՝ դառնալով աշխարհի ամենաբարձր վարձատրուող ֆութպոլիստը : Զլաթանը Չեմպիոններու Լիկայի 2007-2008 մրցաշրջանի խմբային փուլի խաղին «ԲՍՎ Էյնդհովենի» դարպասին զոյգ կօլ հարուածեց։ 2005 թուականի Դեկտեմբեր էն սկսած «Ինթըր»ի կազմին մէջ այդ կօլերը Իպրահիմովիչի համար առաջինն էին Եւրոպա յի մէջ եւ Եուրօգաւաթներուն։ 7 Նոյեմբեր ին՝ խմբային փուլի խաղին, Զլաթանը «իննեակին» հիասքանչ կօլ հարուածեց՝ գրաւելով «ԲԿՄԱ»-ի դարպասը։ Հետագային այդ կօլը օգտագործեցին որպէս Չեմպիոններու Լիկայի խաղերու գովազդային գլխազարդ : Բայց փլէյ-օֆֆին մէջ ան լաւագոյն ձեւով չխաղցաւ, եւ «Ինթըր»ը կրկին դուրս մնաց 1/8 եզրափակչից՝ պարտուելով «Լիվըրբուլ» ին դէմ, իսկ Զլաթանը՝ Ոսկէ գնդակի ցանկէն : ետքը եղան վնասուածքներ, եւ առանց Իպրահիմովիչի «Ինթըր»ը, հսկայական տարբերութիւն ունենալով հետապնդողներէն, վերջին կէսին կորսնցուց գրեթէ ամբողջ առաւելութիւնը։ Միայն «Բարմա»յի դէմ խաղին Իպրահիմովիչի՝ խաղադաշտ դուրս գալը եւ անոր «Ոսկէ տուպլ»ը թոյլ տրուեցաւ «Ինթըր»ին յաղթել Սկուդետտօն :
Գոշավանք
Ս. Աստուածածին եկեղեցի
Ս. Աստուածածին եկեղեցին վանքային համալիրին առաջնեկն է, կառուցուած է 1191-1196 թուականներուն՝ Մխիթար Հիւսն վարպետին կողմէ՝ նիւթական օժանդակութեամբ Քիւրտ եւ Խաչէնի Վախտանգ իշխաններուն: Անիկա կը պատկանի խաչագմբէթի եկեղեցիներու տիպին, աւագ խորանին կից կրկնայարկ զոյգ աւանդատուներով եւ եռանկիւնի զոյգ խորշերով՝ հարաւային եւ արեւելեան պատերուն վրայ: Մուտքերէն գլխաւորը գաւիթէն է, միւսը՝ հիւսիսային ճակատէն: Արտաքին ճարտարապետութիւնը պարզ է: Ճարտարապետագեղարուեստական շեշտը կը կազմէ արեւմտեան շքամուտքը եւ տարածական յօրինուածքը պսակող մարմնեղ թմբուկի վերնամասով անցնող զարդագօտին: 1197-ին, Ծռազատիկի օրը, Հաղբատի վանահայր Յովհաննէս եպիսկոպոսի ներկայութեամբ եկեղեցւոյ օծման հանդիսութեան Զաքարեան իշխանները Գոշավանքին նուիրած են կալուածներ, իսկ Վախտանգ իշխանին կին Արզուխաթունը՝ իր եւ դուստրերուն գործած, Փրկիչին ու Սուրբերուն պատկերներով վարագոյր, որ, Կիրակոս Գանձակեցիի վկայութեամբ, հիացուցած է բոլորը:
Զլաթան Իպրահիմովիչ
Ինթըր Միլան
Այն պահուն, երբ «Ինթըր»ը գլխաւորեց Խոզէ Մոուրինիօ ն, Զլաթանը Սերիա A-ի գլխաւոր աստղն էր։ 4 Հոկտեմբեր 2008 թուականին Զլաթանը «Պոլոնիա» յի դարպասին գեղեցիկ կօլ հարուածեց. Ատրիանօն եզրային փոխանցում կատարեց դարպասի մօտակայ անկիւնը, իսկ Զլաթանը կրնկով տեխնիկօրէն հարուածեց թռող գնդակին  : 2008-2009 մրցաշրջանը Իպրահիմովիչի համար շատ յաջող էր. ան դարձաւ լիկայի լաւագոյն ռմբարկուն՝ հարուածելով 25 կօլ, իսկ «Ինթըր»ը 3-րդ անգամ անընդմէջ դարձաւ ախոյեան՝ սեփական յարկի տակ չկրելով ոչ մէկ պարտութիւն։ Սակայն Եւրոպա յի մէջ «Ինթըր»ը լրիւ ձախողեցաւ։ Ակումբը «Մանչեսթըր Եունայթըտ»ի կողմէ Չեմպիոններու Լիկա յի 1/8 եզրափակչէն դուրս մնաց : Փլէյ-օֆֆի 6 խաղերուն, որոնց մէջ Իպրահիմովիչը խաղցած է, խումբը կօլ հարուածած է միայն անոնցմէ մէկուն մէջ։ Անկէ ետք մամուլին մէջ խօսակցութիւններ յայտնուեցան Զլաթանի՝ «Պարսելոնա» հնարաւոր տեղափոխութեան մասին։
Գոշավանք
Գաւիթ
Կը գտնուի Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ արեւմտեան կողմին կից: Կառուցած է Մխիթար Գոշ՝ Գլխաւոր եկեղեցիէն անմիջապէս ետք՝ 1197-1203 թուականներուն, Զաքարէ եւ Իւանէ եղբայրներու օժանդակութեամբ՝ ճարտարապետ՝ Մխիթար Հիւսն: Քառակուսի յատակագիծ ունեցող մեծ կառոյց է: Կը պատկանի քառասիւն ժամատուներու տիպին: Չորս ամբողջական սիւները եւ տասը կիսասիւները կամարներով միանալով կը կազմեն թաղակապ ծածկոյթը, կեդրոնը յատուկ լուսանցքով՝ երդիքով: Սիւներու եւ կիսասիւներու բուները, խարիսխներն ու խոյակները ամբողջական մեծ քարերէ են՝ երկրաչափական ձեւերով եւ շթաքարէ զարդաքանդակներով: Արեւելեան անկիւնը կան երկյարկանի խորաններ, որոնք արեւելեան կողմէն ունին կիսակլոր փոքրիկ խորաններ: Դէպի վերին յարկի խորանները կը բարձրանան Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ արեւմտեան պատին կից քարէ սանդուխներով:
Զլաթան Իպրահիմովիչ
Պարսելոնա
Տեղափոխութենէն ետք ակումբին նախագահը՝ Խուան Լափորթա ն յայտարարեց, որ համաձայնութիւն կնքած է «Պարսելոնա»յի եւ «Ինթըր»ի միջեւ՝ Իպրահիմովիչի տեղաթողման հարցով։ «Ինթըր»ի կազմին մէջ իր վերջին խաղը Զլաթանը խաղցաւ «Չէլսի» ի դէմ՝ World Football Challenge 2009 առաջնութեան ժամանակ : 27 Յուլիս 2009 թուականին շուէտացին բուժզննումի անցաւ, որմէ ետք 62 հազար հանդիսատեսներու ներկայութեամբ ֆութպոլիստը ներկայացաւ Գէմբ Նու ի մէջ : Զլաթանը կնքեց 5 տարուան պայմանագիր : «Ինթըր»էն «կապտանռնագոյներու» կազմ անոր տեղափոխութիւնը արժեց 46 միլիոն եւրօ։ Բացի անկէ միլանեան ակումբ ուղարկուեցաւ Սամուէլ Էտօն, որ գնահատուեցաւ 20 միլիոն եւրօ : Գործարքի մաս պէտք է կազմէր նաեւ Ալեքսանտր Հլեպ ը, սակայն վերջինս հրաժարեցաւ վարձավճարով տեղափոխուիլ Իտալիա, որմէ ետք «Պարսելոնա»ն Իպրային համար վճարեց եւս 5 միլիոն եւրօ : Արդիւնքով «Ինթըր»ը ստացաւ 69,5 միլիոն եւրօ , բայց անոնց մէկ մասը (մօտ 4,5%-ը) վերաբաժանուեցաւ երիտասարդական ակումբներուն՝ համաձայն «համերաշխութեան հարկի» :
Գոշավանք
Գաւիթ
Գլխաւոր մուտքը արեւելեան կողմէն է, ճակատակալ մեծ քարով: Փոքր մուտք մըն ալ կը բացուի հիւսիսային կողմէն, որ կը տանի դէպի գրատուն սրահ: Արեւմտեան պատին մէջ կը բացուին երեք, իսկ միւս պատերուն մէջ երկուքական լուսամուտներ: Գաւիթին ներսը, Աստուածածին եկեղեցւոյ արեւմտեան պատին կից, դրան երկու կողմերը, պատին ամբողջ երկարութեամբ պահպանուած են խաչքարերու պատուանդանները:
Զլաթան Իպրահիմովիչ
Պարսելոնա
Իպրահիմովիչը «Պարսելոնա»յի կազմին մէջ իր նորամուտը նշեց 23 Օգոստոս 2009 թուականին Սպանիոյ Սուփըր-Քափ ի շրջանակներուն մէջ կայացած «Աթլեթիք» ի դէմ խաղին։ Այդ խաղին Զլաթանը աչքի ինկաւ արժնթինցի Լիոնել Մեսսի ին կատարած կօլային փոխանցմամբ, իսկ խաղը աւարտեցաւ քաթալոնացիներու (3:1) հաշուով յաղթանակով։ 2 խաղերու արդիւնքով (5:2) «Պարսելոնա»ն յաղթեց Սուփըր-Քափը, իսկ Իպրան՝ «կապտանռնագոյներու» կազմին մէջ իր առաջին մրցանակը։ 28 Օգոստոս 2009 թուականին Զլաթանը յաղթեց իր 2-րդ մրցանակը՝ ՈՒԵՖԱ Սուփըր-Քափ ը : Սպանիոյ առաջնութեան 2009-2010 մրցաշրջանի առաջին կիսուն՝ «Խիխոնի Սպորտինգի» դէմ խաղին, Զլաթանը «Պարսելոնա»յին մէջ իր առաջին կօլը հարուածեց։ Անոնցմէ ետք Իպրան աչքի ինկաւ 3 խաղին անընդմէջ :
Գոշավանք
Գաւիթ
Գաւիթին պատերն ու ծածկոյթը շարուած են վարդագոյն տուֆի սրբատաշ մեծ քարերով, իսկ սիւներն ու կիսասիւները՝ մուգ մոխրագոյն պազալթի սրբատաշ քարերով: Երդիքը ներսէն զարդարուած է երկրաչափական ձեւերու ու շթաքարերու՝ շատ նուրբ ձեւով մշակուած քանդակներով:
Զլաթան Իպրահիմովիչ
Պարսելոնա
20 ՀՅոկտեմբեր ին Չեմպիոններու Լիկայի 2009-2010 մրցաշրջանի շրջանակներուն մէջ կայացած Կազանի «Ռուբին»ի դէմ խաղին Զլաթանը իր առաջին կօլը հարուածեց։ 5 օր ետք Իպրահիմովիչը աչքի ինկած է «Ռէալ Սարագոսա» յի դէմ խաղին (6:1) : Այնուհետեւ 7 Նոյեմբեր ին Իպրահիմովիչը ազդրի վնասուածք ստացաւ եւ շարքէն դուրս մնաց 3 շաբաթով։ Ան խաղադաշտ վերադարձաւ «Ռէալ Մատրիտ»ի դէմ խաղին՝ 2-րդ խաղակէսի սկիզբին փոխարինելով Թիերի Անրիին, իսկ 56-րդ վայրկեանին Տենի Ալվես ի փոխանցումէն ետք հարուածեց յաղթական գնդակը՝ 7 խաղին 7-րդ անգամ աչքի իյնալով :
Աւետիք Իսահակեանի Տուն-Թանգարան (Երեւան)
Աւետիք Իսահակեանի տուն-թանգարան, բացուած է 31 Հոկտեմբեր 1963-ին, կը գտնուի Բաղրամեան պողոտային զուգահեռ Զարոբեան փողոցին։ Այս տան մէջ Աւետիք Իսահակեանը ապրած է իր կեանքի վերջին տասը տարին։
Ընդգրկուած է Կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ:
Զլաթան Իպրահիմովիչ
Պարսելոնա
19 Դեկտեմբեր 2009 թուականին Զլաթանը դարձաւ Աշխարհի ակումբային առաջնութեան յաղթող՝ եզրափակչին մէջ յաղթելով արժանթինական «Էստուդիանտես»ին (2:1) հաշուով:
Գոշավանք
Պատկերասրահ
Գաւիթին եւ գրատան պատերուն կից երկարող չորսական որմնասիւները միանալով որմնակամարներով, իւրաքանչիւր պատի վրայ կը յառաջացնեն երեքական կամարակապ լայն խորշեր: Թաղակապ ծածկոյթները եզրերը անմիջապէս կը յենին որմնակամարներու վրայ: Շարուած է գորշագոյն տուֆի սրբատաշ քարերով, կրաշաղախով: Տանիքը պատուած է սալաքարերով: Քանդուած է գաւիթին կից արեւելեան որմնասիւնը՝ կից ծածկոյթի ու որմնակամարներու հետ միասին, թափած են տանիքին սալաքարերը:
Աւետիք Իսահակեանի Տուն-Թանգարան (Երեւան)
Պատմութիւն
1945-ին մեծ բանաստեղծի ծննդեան 70-ամեակի առթիւ Հայաստանի կառավարութիւնը Իսահակեանին առանձնատուն նուիրելու որոշում ընդունած է։ Շէնքը կառուցուած է ճարտարապետ Պերճանուշ Մսրեանի նախագիծով, Իսահակեանի ցանկութեամբ՝ սրբատաշ սեւ տուֆ քարով։ Այն երկյարկանի է, արտաքին տեսքով նման է հայկական մատուռի` եռանկիւնի գմբէթով, մուտք-գաւիթով։ Գլխաւոր մուտքի կողմէն` երկրորդ յարկը՝ կամարաձեւ քարէ տանիքի տակ, կը գտնուի փոքրիկ պատշգամբը։ Քարէ վեց աստիճանները կը տանին դէպի շքամուտք։ Տան հետեւի մասը ամառնային ընդարձակ պատշգամբն է, որու դիմաց եւ աջ կողմը կը տարածուի այգին։ Գլխաւոր մուտքի աջ եւ ձախ կողմերուն ծաղկանոցներ են։
1946-էն Իսահակեանը ընտանիքով բնակութիւն հաստատած այդ տան մէջ։ Այս տունը հիւր եղած են անուանի մարդիկ (Փապլօ Ներուտա եւ այլք): Իսահակեանի մահէն ետք՝ 1958-ին, ՀԽՍՀ Մինիստրներու խորհուրդի 1 Մարտի թիւ 67-Պ որոշմամբ հայ մեծ բանաստեղծ Աւետիք Իսահակեանի յիշատակը յաւերժացնելու նպատակով առանձնատունը վերածուած է տուն-թանգարանի։ Շէնքը մասնակի փոխուած է. երկրորդ յարկի յետին մասին մէջ կառուցուած են մեծ սրահ եւ աշխատասենեակներ, տան փայտէ պատշգամբը եւ սանդուղքը քարապատուած են։
Գոշավանք
Առաքելոց մատուռներ
Կը գտնուին Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչի եկեղեցւոյ արեւելեան կողմը, գաւիթին հարաւային պատին կից: Կառուցած է Մխիթար Գոշ՝ Ժգ. դարու սկիզբները: Այդ մասին կը տեղեկացնեն պատմական աղբիւրները:
Աւետիք Իսահակեանի Տուն-Թանգարան (Երեւան)
Ցուցադրութիւն
Թանգարանի ամենանուիրական հատուածը բանաստեղծի աշխատասենեակն է, ուր տեղադրուած է Իսահակեանի հնօրեայ գրասեղանը, Վարպետի համար յատուկ պատրաստուած բազմոցը։ Գրասեղանին բանաստեղծի ձեռագրերն են, անոր կարդացած վերջին գիրքերը, հարազատներու լուսանկարները եւ անձնական իրերը՝ գրիչը, ակնոցը, թազբեհը եւ այլն։ Տուն-թանգարանի հպարտութիւնն է բանաստեղծի անձնական գրադարանը։ Յուշասենեակներէն է Վարպետի հիւրասենեակը, ուր գտնուող գեղանկարները հայ նկարիչներու նուէրներն են Իսահակեանին։ Անոնցմէ են Մարտիրոս Սարեանի` Վարպետի դիմանկարը (արուած ածուխով), Գէորգ Բաշինջաղեանի «Էջմիածնի վանքի լճակը» կտաւը, Փանոս Թերլէմէզեանի «Հայ աղջնակի դիմանկարը» եւ այլն։ Թանգարանի յուշային մասը կ՚եզրափակէ ննջարանը՝ պարզ ու համեստ կահաւորանքով։ Թանգարանի շարունակութիւնն է գողտրիկ այգին, ուր կանգուն են Վարպետի ձեռքով տնկած ծառերը։ 3 ցուցասրահներ յատկացուած են Իսահակեանի կեանքի ու ստեղծագործութեան լուսաբանմանը. կը ցուցադրուին նմուշներ ձեռագրերէն, շարք մը անձնական իրեր, կարեւոր վաւերագրեր, լուսանկարներ եւ այլն ։
Միջոցառումներ
Աւետիք Իսահակեանի տուն-թանգարանի նպատակն է պահպանել եւ նոր սերունդներուն փոխանցել այն սուրբ մասունքները եւ իրեղէն վկայութիւնները, որոնք կապուած են մեծ բանաստեղծի անուան հետ։ Աւետիք Իսահակեանի տուն-թանգարանի գործունէութեան ուղղութիւններն են՝ թանգարանի հաւաքածոյի պահպանումը, հաշուառումը, ուսումնասիրումը, ինչպէս նաեւ մշտական ցուցադրութեան եւ ցուցահանդէսներու, տարաբնոյթ միջոցառումներու, դասախօսութիւններու միջոցով հանրութեան Իսահակեանի գրական ժառանգութեանը հաղորդակից դարձնելը։
Գոշավանք
Ս. Հռիփսիմէ
Ս. Հռիփսիմէ ժամատունը կառուցուած է 1208-ին, տեղակայուած է հիմնական կառոյցէն հարաւ-արեւելք բլուրին վրայ։ Գոշավանքը Հաղարծինի հետ միասին մաս կը կազմէ բնական յուշարձաններու ցանկին եւ անցած է պետական վերահսկողութեան տակ Դիլիջանի ազգային պարկին մէջ, որ կը համարուի ամենակարեւոր յատուկ պահպանուող տարածքը Հայաստանի հիւսիս-արեւելքը։ Հռիփսիմէ եկեղեցին իր բնոյթին մէջ եզակի եկեղեցիներէն է պարզ եւ անպաճոյճ ճարտարապետութեամբ՝ երկսեղան, անհամամասն ծաւալով եւ մուտքով։ Անկէ քիչ մը վեր կը գտնուի Գոշի դամբարանը։
Զլաթան Իպրահիմովիչ
Պարսելոնա
Իպրահիմովիչը մրցաշրջանը աւարտեց նշանակած 16 գնդակով, իսկ «Պարսելոնա»ն, 38 խաղին հաւաքելով 99 միաւոր, յաղթեց Լա Լիկա ն: «Պարսա»յի կազմին մէջ իր վերջին գնդակը Իպրան խփած է 14 Օգոստոս ին Սպանիոյ Սուփըր-Քափի շրջանակներուն կայացած «Սեւիլա»յի դէմ խաղին, իսկ 25 Օգոստոսին «կապտանռնագոյներու» կազմին մէջ խաղցաւ վերջին խաղը։ Այդ Խուան Գամպերի Գաւաթի շրջանակներուն մէջ կայացած «Միլան»ի դէմ խաղն էր, որմէ ետք ԶԼՄ-ներուն սկսան տեղեկութիւններ յայտնուիլ Իպրահիմովիչի եւ «Պարսելոնա»յի մարզիչ Խոսէ Կուարտիոլայի միջեւ եղած տարաձայնութիւններու մասին :
Էյ Սի Միլան
28 Օգոստոս 2010 թուական ին յայտարարուեցաւ Իպրահիմովիչի՝ վարձավճարով «Միլան» ի տեղափոխութիւնը, որուն աւարտէն յետոյ իտալական խումբը 24 միլիոն եւրոյով կարողացաւ գնել ֆութպոլիստի իրաւունքները  : 11 Սեպտեմբեր ին Սերիա A-ի 2010-2011 մրցաշրջանի 2-րդ փուլի շրջանակներուն մէջ «Չեզենա»յի դէմ կայացած արտաքին խաղին մէջ Իպրահիմովիչը խաղցաւ ամբողջ խաղը եւ 86-րդ վարկեանին չիրականացուց հարուածը 11 մեթր հեռաւորութենէն (հարուածեց դարպասաձողին) : «Միլան»ի կազմին մէջ իր առաջին կօլերը Իպրահիմովիչը հարուածած է 15 Սեպտեմբեր ին՝ Չեմպիոններու Լիկա յի 2010-2011 մրցաշրջանի շրջանակներուն ֆրանսական «Օսեր»ի դէմ կայացած խաղին՝ աչքի իյնալով 66-րդ եւ 69-րդ վայրկեաններուն  : 14 Նոյեմբեր ին տեղի ունեցաւ Միլանեան (therapy)-ին, որու ժամանակ Իպրահիմովիչը հարուածեց միակ գնդակը՝ գրաւելով նախկին խումբի դարպասը։
2011 թուականի Մարտ ին Իպրահիմովիչը ստացաւ երեք խաղի որակազրկում «Բարի»ի պաշտպան Մարկօ Ռոսսիի որովայնին հարուածելուն պատճառով : 25 Մարտ ին որակազրկումը 3 խաղէն կրճատուեցաւ 2-ի, որուն Իպրահիմովիչին թոյլ տրուեցաւ խաղալ «Ֆիորենթինա»յի դէմ արտաքին խաղը։ Այդ խաղին Իպրան դեղին քարտ ստացաւ, իսկ խաղի ամենավերջին կրկին հեռացուեցաւ խաղադաշտէն՝ եզրային մրցավարին հանդէպ չափազանց վայրի վարուելուն համար, որուն պատճառով կրկին ստացաւ երեք խաղի որակազրկում : 7 Մայիս 2011 թուականին՝ «Ռոմա» յի դէմ առաջնութեան աւարտէն 2 տաուր առաջ «Միլան»ը վերջին 7 տարուան մէջ պաշտօնապէս յաղթեց առաջին Սկուդետտօն: Իպրահիմովիչը յաղթեց իր 8-րդ ազգային առաջնութիւնը անընդմէջ, եթէ հաշուի առնենք «Եուվէ»ին 2005-ի եւ 2006-ի տիտղոսները, որմէ ակումբը զրկուեցաւ 2006 թուականի կաշառակերութեան խայտառակութեան պատճառով։ 7 տարուան ընթացքին (2003-2011) ան 3 երկրի մէջ 5 ակումբ փոխեց, բայց իւրաքանչիւր ակումբի հետ անփոփոխ աւարտեց մրցաշրջանները՝ աղիւսակին առաջին տեղը զբաղեցնելով։ Ամբողջ մրցաշրջանի արդիւնքին Իպրահիմովիչը աչքի ինկաւ 21 անգամ եւ բոլոր առաջնութիւններուն մէջ կատարեց 11 արդիւնաւէտ փոխանցում, որուն համար անոր սկսան համեմատել «Միլան»ի (legend) Մարքօ վան Բաստեն ի հետ : 18 Յունիսին իտալական ակումբը «Պարսելոնա»յէն գնեց Զլաթանին տեղափոխումը:
2011-2012 մրցաշրջանի իր առաջին կօլը Զլաթանը հարուածեց 6 Օգոստոս 2011 թուականին Իտալիոյ Սուփըր-Քափ ի շրջանակներուն «Ինթըր» ի դէմ կայացած խաղին, որուն աւարտեցաւ (2:1) հաշուով՝ յօգուտ «Միլան»ի: Առաջնութեան մէջ Զլաթանը աչքի ինկաւ դեռ առաջին կէսէն՝ «Լացիօ»ի դէմ խաղին (2:2): Մրցաշրջանին իր 3-րդ գնդակը Զլաթանը հարուածեց Չեմպիոններու Լիկայի 2011-2012 մրցաշրջանի խմբային փուլի երկրորդ՝ «Վիկտորիա Պլզենի» դէմ խաղին՝ աչքի իյնալով 11 մեթրէն։ 2011 թուական 23 Նոյեմբեր ին Իպրահիմովիչը «Պարսելոնա»յի դէմ խաղին հարուածեց իր խումբի առաջին գնդակը (2:3): Ան աչքի ինկաւ 20-րդ վայրկեանին՝ սառնասրտօրէն խաբելով իր նախկին խմբակից Վիքթոր Վալտէզ ին : 28 Նոյեմբեր 2011 թուականին «Քիեւօ»ին հարուածած 2 գնդակներէն առաջինը Իպրահիմովիչի համար 100-րդն էր Սերիա A-ին մէջ :