cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վոլփրամ
Բնութենական յատկութիւններ
Սենեկային ջերմաստիճանին, չոր օդին քիմիապէս բաւականին անաշխոյժ է, բայց բարձր ջերմաստիճանին՝ 400 – 500°C-ին դանդաղօրէն կը ժանգահարի թթուածինով: Ջրածինի ն հետ գործնական գետնի վրայ չի փոխազդեր, նոյնիսկ հալման ջերմաստիճանին։ Բորակածինին հետ կը փոխազդէ 2000°C-էն բարձր ջերմաստիճանին։ Ածխածինը 1100 – 1200°C-ին կը փոխազդէ Վոլփրամին հետ՝ յառաջացնելով WC եւ W2C միացութիւնները։ Վոլփրամ կը փոխազդէ նաեւ աղածիններու (քիմիական), ծծումբի եւ սեղէնի հետ։
Քիմիական Յատկութիւններ
Անցումային տարր է։ Պարբերական համակարգին գրաւած դիրքին համապատասխան ունի 6 արժէքական ելեկտրոն 5s2 5p6 5d4 6s2: K, L, M, N թաղանթները լրացուած են։ Վոլփրամ միացութիւններ կը յառաջացնէ +2, +3, +4, +5 եւ +6 ժանգահարման աստիճաններով, սակայն զինք աւելի կը բնութագրէ +6 օքսիտացման աստիճանը։
Արդիւնահանում
Վոլփրամի միացութիւնները բնութեան մէջ բաւականին քիչ տարածում ունին։ Երկրակեղեւին անոր պարունակութիւնը կը կազմէ 0,0013%: Վոլփրամի ընդհանուր համաշխարհային պահեստային քանակը կը կազմէ 7,5 միլիոն թոն։ Վոլփրամի մեծ պաշարներ կան Չինաստանի, Քանատայի, Ռուսիոյ, Պոլիվիոյ եւ Փորթուկալի մէջ:
Վոլփրամի հանքեր կան նաեւ Հայաստանի մէջ:
340 (թիւ)
340 (երեք հարիւր քառասուն) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 339-ի եւ 341-ի միջեւ
Պաւարիոյ Պետական Օփերա
Պաւարիոյ պետական օփերա (գերմ.՝ Bayerische Staatsoper), օփերային թատրոն Միւնիխի մէջ։
Թատրոնի պատմութիւնը
Օփերային թատրոնը կը հիմնադրուի 1653 թուականին։ Պաւարիոյ պետական պալէին հետ միաժամանակ տարեկան կը բեմադրուի գրեթէ 350 օփերայի եւ պալէի ներկայացում։ Ներկայացումները կը բեմադրեն Միւնիխի ազգային թատրոնին մէջ, ուր կը գտնուի Մաքսիմիլեան I հրապարակին մէջ, ինչպէս նաեւ Իշխան Ռեճենթ թատրոնին մէջ (գերմ.՝ Prinzregententheater) եւ Օլտ Ռեզիտընս թատրոնին մէջ (գերմ.՝ Alten Residenztheater (Cuvilliés-Theater))։ 2010 Յունիսին առաջին անգամ ներկայացումներն անցան Միւնիխի օփերային փառատօնին համար նախատեսուած ժամանակաւոր դահլիճին մէջէն։ Երաժշտական ձեւաւորումը կը կատարէ Պաւարիոյ պետական նուագախումբը։
Պաւարիոյ պետական օփերայի երաժշտական ղեկավարն է դիրիժոր Քենէ Նականոն։ 2010 թուականին Պաւարիոյ մշակութային նախարար Վոլֆկանկ Հոյպիշը յայտարարեց, որ 2013 թուականին այդ պաշտօնը կանցնի դիրիժոր Քիրիլ Փեթրենքոյին ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Գերմանիոյ օփերային թատրոններ Ստորոգութիւն:Գերմանիոյ թատրոններ
Մառի Կէրէքմէզեան
Մառի Կէրէքմէզեան, (1913 Կեսարիա–1947 Պոլիս) արձանագործ, փիլիսոփայ, ուսուցիչ։
1913 Ծնեալ՝ Կեսարիա-Թալաս Ուսման առաջին քայլեր, ծննդավայրին Վարդ Պատրիկեան մանկապարտէզ ին մէջ
1935 Շրջանաւարտ Էսաեան Վարժարան ի նախակրթարան, միջնակարգ և լիսէէն
1942 Փիլիսոփայութեան ուսման առընթեր աշակերտել Փրօֆ.Ռուտօլֆ Պէլլինկի, Ստանպուլի Պետական Գեղարուեստից Ակադեմիի մէջ
1943 Շրջանաւարտ Ստանպուլի Համալսարանի փիլիսոփայութեան ճիւղէն
1943 Մասնակցութիւն Անգարայի Պետական Նկարչական և Արձանի ցուցահանդէսներուն 1943 Արդի Կրթարան, Կեդրոնական և Էսաեանի մէջ ուսուցչութիւն
1945 Առաջնութեան մրցանակ Եահեա Գէմալի կիսանդրիով
1946 Առաջնութեամբ շրջանաւարտ Գեղարուեստից Ակադեմիի Արձանի ճիւղէն
1947 Մահ և թաղում Շիշլիի Հայոց Գերեզմանատան մէջ:
Մառի ԿԷՐԷՔՄԷԶԵԱՆ Միմար Սինան Համալսարան ի Ստանպուլի Նկարչական և Արձանի Թանգարանին մէջ ունի երկու կիսանդրիի աշխատանքներ: Եահեա Քէմալ Ա. մրցանակի արժանացած Անգարայի նկարչական ցուցահանդէսին
Արամ Mp3
Արամ Սարգսեան : Ծանօթ է Արամ MP3 (Արամ Էմ-Փի երեք) անունով, հայ երգիչ-երգահան, զուարթախոհ եւ դերասան: Մայիս 2014-ին Դանիոյ մայրաքաղաք Քոփընհակընի մէջ, կը ներկայացնէ Հայաստանը՝ Եւրոտեսիլ 2014 երգի մրցոյթ ին իր «Not Alone» երգով եւ կը գրաւէ 4-րդ հորիզոնականը:
Կեանքը
Արամ Աւետիք Սարգսեան ծնած է 5 Ապրիլ 1984-ին Երեւանի մէջ, Հայաստան: Փոքր տարիքէն մասնակցած է շարք մը երգչախումբերու եւ թատերական ներկայացումներու։ Թէեւ միշտ երազած է մեծ բեմի մասին, սակայն իբրեւ մասնագիտութիւն ընտրած է դեղագործութիւնը` աւարտելով Երեւանի պետական բժշկական համալսարանը:
Ասպարէզ
Ուսանողական տարիներուն Արամ կը մասնակցի «Քա Վէ Էն» զաւեշտային ծրագիրի ներկայացումներուն: 2006-ին կը դառնայ «32 ատամ» զաւեշտային ակումբին անդամը, ուր իր գործընկերներէն մէկը զինք կ'անուանէ MP3, իսկ ինք կ'որոշէ այդ ածականը դարձնել իր բեմական կեղծանունը : 2007-ին Արամ հանրային հեռուստաընկերութեան «2 աստղ» մրցոյթին ախոյեանը կը հանդիսանայ: Համագործակցելով «Շանթ» հեռուստաընկերութեան հետ` կը վարէ այդ հեռուստաընկերութեան «Էքս-ֆեքթըր», «Հայ Սուփըրսթար», «Իմ անունն է», «10-ի ուժը» եւ այլ նախագիծեր: Ներկայիս ան կը հանդիսանայ «Վիթամին ակումբ» զաւեշտային նախագիծին անդամ, որ կը հեռարձակուի իւրաքանչիւր շաբաթ, Շանթ հեռուստաընկերութենէն:
Եւրոտեսիլ 2014 Երգի Մրցոյթ
31 Դեկտեմբեր 2013-ին Հանրային հեռուստաընկերութեան Ամանորի գլխաւոր ծրագիրին ընթացքին կը յայտարարուի, որ ներքին որոշումով Արամ ընտրուած է Եւրոտեսիլ 2014 երգի մրցոյթի Հայաստանի ներկայացուցիչ : 14 Մարտին կը յայտարարուի, թէ ան պիտի ներկայացնէ «Not Alone» երգը : 6 Մայիսին Քոփընհակընի «B&W Hallerne» արենային մէջ կայացած Եւրոտեսիլ 2014-ին առաջին կիսաեզրափակիչի քուէարկութենէն ետք, Արամ հեռուստադիտողի եւ դատակազմի քուէարկութեան արդիւնքով 4-րդ հորիզոնականով կ'անցնի եզրափակիչ հանգրուան : 10 Մայիսին մրցոյթին եզրափակիչ հանգրուանին քուէարկութեան արդիւնքով ան կը զբաղեցնէ 4-րդ հորիզոնականը՝ 174 միաւորով:
Անձնական Կեանք
2008-ին ամուսնացած է Աննա Մարգարեանին հետ: Յունիս 2011-ին զոյգը ունեցած է իր առաջին երեխան :
ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:5 Ապրիլի ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ երգիչներ
Տոտեքանիսա
Տոտեքանիսա (յուն․՝ Δωδεκάνησα) Էգէական Ծով, Յունաստան․ Սամոս, Կրետէ եւ Փոքր Ասիոյ ափերուն միջեւ գտնուող կղզիներու ամբողջութիւն՝ 51 կղզիներու խումբ առաւել կղզիակներ եւ ժայռակղզիներ, որոնցմէ 12 գլխաւորներն են եւ այդ պատճառով կղզեխումբը Տոտեքանիսա կը կոչուի (Δωδεκάνησα, δώδεκα = 12 / νησί = կղզի)։
Աշխարհագրութիւն
Տոտեքանիսայի տարածութիւնն է 2․665,259 քլ²․ եւ բնակչութեան թիւն է 190 988։ 12 գլխաւոր կղզիներն են Ռոտոս, Քոս, Փաթմոս, Ասթիփալէա, Քալիմնոս, Քարփաթոս, Քասոս, Լերոս, Նիսիրոս, Սիմի, Թիլոս եւ Քասթելորիզօ։  Անոնց վրայ կ՛ աւելնան մնացեալ բնակուած տարածութեամբ փոքր կղզիները՝ Լիփսի, Հալքի, Աղաթոնիսի, Արքի, Թելենտոս, Փսերիմոս, Ֆարմաքոնիսի, Եալի, Լեւիթա, Մարաթոս, եւ Սարիա։  Վարչական կեդրոնը Ռոտոս կղզին է։
Տոտեքանիսայի փոքր կղզիները
Մաքրի, Հինա, Այիա Քիրիաքի, Աւղօ, Ղլինօ, Զաֆորաս, Քունուփի, Քուցոմիթի, Մեսոնիսի, Օֆիտուսա, Փլաքիտա, Փոնտիքուսա, Սթեֆանիա, Ֆոքիոնիսիա, Հոնտրօ, Հոնտրոնիսի, Իմիա-Լիմնիա տիօ, Իմիա-Լիմնիա էնա, Քալաւրոս, Քալոլիմնոս, Մաւրոփինաքի, Ներա, Փլաթի, Սաֆոնիտի, Հթենի, Արմաթիա, Մաքրոնիսի, Ֆրակոս, Արհակելոս, Վելոնա, Ղլարոս, Մաւրա, Մեղալօ Լիվատի, Փիղանուսա, Փլաքա, Թրիփիթի, Այիոս Եորղոս, Աղրիելէա, Վուցաքիա (երկու կղզիակ), Միքրօ Մաւրօ Փոինի, Մեղալօ Մաւրօ Փոինի, Փոլիֆատոս տիօ, Փոլիֆատոս էնա, Ռօ, Սաւուրա, Սթրոկիլի, Թրաղոներա, Փսոմի, Փսորատիա, Քանտելիուսա, Այիոս Անտոնիոս, Փահիա, Փերղուսա, Արղելուսա, Անիտրօ, Քալովոլոս, Քոմորոս, Մաքրոնիսի, Մարաթոս, Ներա, Թրաղոնիսի, Հիլիոմոտի, Եալեսինօ, Տիաւաթես, Քուլունտրոս, Մարմարաս, Սեսքլի, Հոնտրոս, Ղայտարոս, Անտիթիլոս, Այիոս Թէոտորոս, Քրեւաթիա, Մաէլոնիսի, Թրաղուսա, Ղլարոս, Քունելի, Փսաթոնիսիօ, Ասթաքիտա, Ասթաքիտոփուլօ, Տիվունիա, Համիլի, Աւափթիսթօ, Փիթա։
ժամանակաշրջանէն մինչեւ Հելենիստական շրջան
Առաջին բնակիչները Թելհինես(ները) եւ Քարես(ները) եղած են։ Աւելի ուշ Տոտեքանիսա հաստատուած են Ահէի(ները) եւ Դորեացիները։  Կղզեխումբը կը բարգաւաճի Հելենիստական տարիներուն։
Ի․ դար
1914-ի Մայիսին, Փոքր Ասիոյ ափերուն յունաբնակ շրջաններուն մէջ թրքական հալածանքները կը սաստկանան եւ բազմաթիւ յոյներ Տոտեքանիսա կ՛ ապաստանին։ Փոքր Ասիոյ Աղէտէն ետք (1922), Տոտեքանիսա (ինչպէս ամբողջ Յունաստանը) կ՛ ընդունի հազարաւոր յոյն գաղթականներ։
Իտալական գերիշխանութիւնը կը վերջանայ Բ․ Աշխարհամարտի աւարտին․ 27 Յունիս 1946-ին Յունաստանին կը միանան։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզեխումբեր Ստորոգութիւն:Էգէական ծովու կղզիներ
Չանտրա Ուիլսըն
Չանտրա Տանէթ Ուիլսըն (Chandra Danette Wilson, ), Հիուսթըն, Թէքսըս, ԱՄՆ) Ամերիկացի դերասանուհի մըն է, ճանչցուած իր Դկ. Միրանտա Պէյլիի դերով ABC կայանի բժշկական տրամա եւ կատակերգութիւն Grey's Anatomy հեռուստաշարին մէջ 2005էն ի վեր: Ան բեմական դերասան դարձաւ 1991-ին, որմէ ետք սկսաւ տարբեր տեսակի հեռուստաշարներու մէջ ըլլալ: Ան նաեւ մեծ դեր մը ունեցաւ 1993-ի Philadelphia ֆիլմին մէջ:
Վաղ Կեանք
Ուիլսընը ծնած եւ մեծցած է Հիուսթըն, Թէքսըս, ԱՄՆ-ի մէջ։ Ան սկսաւ թատերական ասպարեզը երբ ան մասնակից դարձաւ Հիուսթընի թատերական խմբագկներէն Theatre Under the Stars (TUTS) խոգմբին միյայն երբ հինգ տարեկան էր։ ԱՆ յաճախած է Houston's High School for the Performing and Visual Arts, որմէ ետք ալ շարունակած է ուսումը Tisch School of the Arts ուսումնաբաժամունքին մէջ՝ New York University, ուր ան ստացաւ իր BFA-ի վկայականը տրամայի ու թատրեականութեան: Անոր մայրը, նամակափաշխ մը, կ'ուզէր միշտ Չանտրան աշխոյժօրէն մասնակից դառնայ շրջանակի պատահուածքներուն մէջ։ Երկուշաբթի, Չորեքշաբթի եւ Ուրբաթ օրերը կը յաճախէր թատերական դպրոց իր պարզ դպրոցէն ետք, Երեքշաբթի ու Հինգշաբթի կը յաճախէր պարի դասընթացքներու, իսկ Շաբաթ օրերն ալ իգական գալուածք ու վարուելակերպ սորվելու:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:27 Օգոստոսի ծնածներ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Անտեսանելի Հիւրը
«Անտեսանելի Հիւրը» (սպ.՝ Contratiempo, «դժբախտ պատահար, խոչընդոտ») - սպանական զգայացունց տրամա։ Համաշխարհային ներկայացումը կայացած է ԱՄՆ-ի մէջ 23 Սեպտեմբերին, իսկ Սպանիոյ մէջ՝ 6 Յունուար 2017-ին ։ Ֆիլմի բեմադրողն ու գրողը Օրիոլ Փաուլօն է։
Ֆիլմը նկարահանուած է Տերասա քաղաքին մէջ, ինչպէս նաեւ Պարսելոնայի եւ Փիսքայայի շրջանին մէջ ։
Նիւթ
Ատրիան Տորիան երիտասարդ գործարար է, որ կը մեղադրուի իր սիրուհուիի՝ Լաուրա Վիտալի սպանութեան մէջ։ Ան չընդուներ իր մեղքը եւ մինչեւ դատը տնային կալանքի տակ էր։ Անոր իրաւաբան՝ Ֆելիքսը կը վարձէ փաստաբան Վիրժինիա Կուտմանին, որ չի պատրաստուր պարտուիլ այս գործը, քանի որ այդ անոր աշխատանքի վերջին գործն էր։ Երեկոյեան՝ մինչ դատը, Վիրժինիան կու գայ Ատրիանի մօտ, որպէսզի գտնէ պաշտպանութեան լաւագոյն ռազմավարութիւնը։ Ան կ՛ըսէ, որ անոնք ունին երեք ժամ, եւ կը խնդրէ Ատրիանին պատմել ամէն ինչ։
Այնուհետեւ Ատրիան կը պատմէ անոր Փարիզ իր գործուղման մասին՝։ Իրականութիւնը ան չէր մեկնած Փարիզ, այլ Լաուրայի հետ ժամադրման էր։ Ճանապարհին վթարի կ՛ենթարկուին եւ անոնց հետ բախուած մեքենայի վարորդ Դանիէլ Գարիտոն անունով երիտասարդը կը մահանայ։ Լաուրան կ՛որոշէ, որ այդ անոնց մեղքը չէ, քանի որ Դանիէլը կը խօսէր հեռախօսով եւ չէր ամրացրած անվտանգութեան գօտին։ Այդ պահուն ճանապարհով անցնող մէկ այլ մեքենայ, կը կանգնի օգնութիւն ցուցաբերելու։ Լաուրան կը վերցնէ Դանիէլի բջիջային հեռախօսը, որ այդ պահուն կը զանգէր եւ կը ձեւացնէ, թէ իրենք բախուած են միմիանց հետ եւ օգնութեան կարիք չունին, որպէսզի օգնութեան եկած վարորդը ոչինչ կասկածի։ Լաուրան կը համոզէ Ատրիանին ազատուիլ Դանիէլի մեքենայէն եւ մարմինէն, որպէսզի չվտանգեն իրենց ապագան։ Ատրիանը կը համաձայնի, մեկնում մահացածի մեքենայով դէպի տեղական լիճը։
Մինչ Ատրիան զբաղուած էր Դանիէլի մեքենայով, Լաուրան կը փորձէր գործի դնել Ատրիանի մեքենան, բայց չկարողացաւ։ Անոր օգնութեան կը հասնի տեղի բնակիչ, որ կը փորձէ տեղաշարժել մեքենան դէպի իր տունը՝ վերանորոգելու համար։ Մինչ ան կ վերանորոգէր մեքենան, Լաուրան կը խօսէր իր կնոջ հետ։ Լաուրան կը ներկայանայ ուրիշ անունով եւ կ՛ըսէ, որ մենակ ճանապարհ կ՛երթար։ Նայելով տան լուսանկարները, Լաուրան կը հասկնայ, որ կը գտնուի Դանիէլի ծնողներու տան մէջ։ Այդ պահուն անոնք կը զանգեն Դանիէլի բջիջային հեռախօսին եւ Լաուրան արագ կը հանէ մահացածի հեռախօսը եւ կը թաքցնէ այն անոնց բազկաթոռի մէջ։ Երբ Լաուրան հրաժեշտ կու տայ անոնց եւ կը հեռանայ, պարոն Գարիտոն կը նկատէ, որ Լաուրան ուղղեց նստատեղը, այսինքն, ամէնայն հաւանականութեամբ, մինչ այդ ան չէր ղեկին։ Վերադառնալով Ատրիանի մօտ, ան կը պատմէ անոր ամէն ինչ, անոնք կը վերադառնան քաղաք եւ կը խոստանան, որ երբեք չեն հանդիպիր։
Փորձելով մոռանալ այդ ամէնը՝ Ատրիանը կը կեդրոնանայ իր գործին վրայ։ Քանի մը օր անց, անոր կը կանչեն ոստիկանութենէն, քանի որ պարոն Գարիտոնը նշած էր Լաուրայի մեքենայի համարները, որ կը պարզուի Ատրիանի մեքենայինն են։ Ատրիանի իրաւաբան՝ Ֆելիքսը կեղծ ալիբի կը ստեղծէ, իբր աւտովթարի օր Ատրիանը Փարիզի մէջ էր։ Որոշ ժամանակ ետք Ատրիանը կը ստանայ «Տարուան երիտասարդ գործարար» կարգավիճակը։ Տոնակատարութեան ժամանակ անոր կը մօտենայ պարոն Գարիտոնը, որ կը կասկածի է, որ Ատրիանը ինչ-որ բան գիտէ իր որդի մահուան մասին, բայց Ատրիան կը հերքէ ամէն ինչ, եւ պահակախումբը կը հեռացնէ Գարիտոնին։
Վիրժինիան կը հաւատացնէ Ատրիանին, որ ի տարբերութիւն ոստիկանութեան, ան կը հաւատայ անոր, եւ անոր պատմութիւնը մօտ է իրականութեան, քանի որ տիկին Գարիտոնը կ'աշխատի այդ հիւրանոցին մէջ, եւ կրնար կազմակերպել իր ամուսինին գաղտնի ներխուժումը սենեակ։ Այնուհետեւ Վիրժինիան կը նշէ, որ Ատրիանը պէտք է յայտարարէ դատարանին մէջ, որ ազատած է Դանիէլի մարիմնէն - այդ՝ պարոն Գարիտոյի վրէժխնդրութեան վարկածը կը դարձնէ իրականութեան մօտ։ Ան կը խնդրէ անոր քարտէզի վրայ նշել լիճի տեղը, որտեղ ան հրած էր մեքենան։ Ատրիանը նաեւ կը խոստովանայէ, որ մեքենան ջուրը գցելէն առաջ, նկատած էր, որ Դանիէլը դեռ ողջ է, բայց այդ չկանգնեցուց անոր։
Այդ ժամանակ Վիրժինիան կ՛ըսէ, որ հասկցած է այն, որ իրականութեան մէջ Ատրիանը հանգամանքներու զոհ չէ, այլ կը փորձէ մեղադրել Լաուրային եւ Գարիտոյին՝ իրեն փրկելու համար։ Այդ պահուն կը զանգէ Ֆելիքսը եւ կ՛ըսէ, որ վարորդը, որ ճանապարհին տեսած էր անոնց եւ կրնար խօսիլ դատարանին մէջ, կաշառուած է եւ Ատրիանի դէմ ցուցմունք չի տար։ Քանի, որ ամէն ինչ կարգաւորուած է, Վիրժինիան դուրս կու գայ ըսելով, որ շուտով կը վերադառնայ։ Ատրիանը կը նկատէ, որ գրիչը՝ որ անոր Վիրժինիան տուած էր, թաքնուած խօսափող ու ռատիօհաղորդիչ ունի։ Պատուհանէն ան կը տեսնէ, որ պարոն Գարիտոնը կը հետեւի անոր՝ դիմացի շէնքի բնակարանէն։ Ճիշդ այդտեղ կը մտնէ Վիրժինիան, որ իրականութեան մէջ տիկին Գարիտոնն է։ Բնակարանին մէջ գտնուող պարոն Գարիտոնը արձանագրեց Ատրիանի խոստովանութիւնը եւ հիմա կը զանգահարէ ոստիկանութիւն՝ ըսելու, որ անոնք իրենց որդիի սպանութեան մասին ապացոյց ունին։ Այդ պահուն Ատրիանի տան դուռը կը բացուի եւ իսկական Վիրժինիա Գուտմանը ներս կը մտնէ, սակայան Ատրիանը լաւ կը հասկնայ, որ անոր համար արդէն ամէն ինչ վերջացած է։
Քննադատութիւն
Կինովարձոյթէն ստացած շահոյթը Սպանիոյ մէջ կազմած է 3.9 միլիոն տոլար, Չինաստանի մէջ `172.4 միլիոն CN ¥ (25 միլիոն դոլար) : Հաւաքելով գրեթէ կէս միլիոն հեռուստադիտող (555 476), ֆիլմը՝ Սպանիոյ մէջ դարձաւ ամենայայտնիներէն մէկը՝ տարուան առաջին կիսուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:2016
Մարգար Էսայեան
Մարգար Էսայեան : Իսթանպուլի երեսփոխան եւ ԱՔ կուսակցութեան Կեդրոնական վարչական խորհուրդի անդամ:«Ակօս» շաբաթաթերթի սիւնակագիր: Հրապարակագիր:
Կենսագրութիւն
Իսթանպուլի երեսփոխան եւ ԱՔ կուսակցութեան Կեդրոնական վարչական խորհուրդի անդամ Մարգար Էսայեան ծնած էր 1969 թուականին Իսթանպուլ։ Պոմոնթիի Մխիթարեան վարժարանը եւ Կեդրոնականը աւարտելէ վերջ, 1995 թուականին մուտք գործած էր «Անատոլու» համալսարանին վարչակառավարման բաժինը։ «Պիլկի» համալսարանէն ներս կատարելագործած էր իր բարձրագոյն ուսումը՝ հետեւելով մշակութային հետազօտութեան բաժնի դասընթացքներուն։ Մարգար Էսայեան համբաւ ձեռք բերած էր որպէս հրապարակագիր։ Հիմնադրութեան փուլէն սկսեալ երկար շրջան մը սիւնակագիր եղած էր «Ակօս» շաբաթաթերթին մէջ։ Աւելի վերջ աշխատակցած էր «Թարաֆ», «Ենի Շաֆաք», «Տէյլի Սապահ» եւ «Աքշամ» թերթերուն։ Շարք մը յառաջատար հեռուստակայաններու քաղաքական ծրագիրներուն եւ բանավէճերուն ալ կը մասնակցէր՝ որպէս մեկնաբան։ Ունէր հրատարակուած հինգ գիրք։ Բաւական բարձր մակարդակով կը տիրապետէր անգլերէնի, գիտէր նաեւ հայերէն ։
Ցոլակ Յովսէփեան
Երուանդ Խաթանասեան, հայ լուսանկարիչ, ՀՅԴ-ի անդամ։
Մանկութիւն
Ցոլակ Յովսէփեան ծնած է Պաղտատ։ Հայրը՝ Անդրանիկ, Վասպուրականէն Վաղարշապատ տեղափոխուած հայորդի մը, մայրը՝ Շուշան, Ատրպատականի Նախիջեւան գիւղէն․ անոնք ունեցած են 5 զաւակ, Բենիամինը՝ Ցոլակը, որուն մանկութիւնը անցած է Տիգրիսի ափին։ Ազգային ազատագրական պայքարի օրերուն, հայրը Թաւրիզէն Երկիր զէնքի փոխադրութեան զինուոր եղած է ու մասնակցած՝ յեղափոխական շարժումին։
Մարգար Էսայեան
Կենսագրութիւն
Մարգար Էսայեան միջոցէ մը ի վեր հետաքրքրական ու համարձակ յօդուածներ կը ստորագրէ «Թարաֆ» թերթին մէջ։ Ան այս յօդուածներուն մէջ կը ջանայ թարգման հանդիսանալ զսպուած, անիրաւութիւններու ենթարկուած հայ քաղաքացիի ընդվզումներուն ու մտածումներուն։ (11 Ապրիլ) «Թարաֆ»ին մէջ ալ ունէր նմանօրինակ յօդուած մը, որուն խորագիրն էր «Գօմփլօներու վրէժն ու վերակենադանացումը» ։
Ցոլակ Յովսէփեան
Կրթութիւն
Ցոլակ նախնական ուսումը ստացած է Միհրան Սվաճեանի նախակրթարանին մէջ, իսկ երկրորդական ուսումը՝ Թարգմանչաց ազգ. վարժարանին մէջ, որուն ուսուցչական կազմին մաս կը կազմէին հայդուկապետ Քեռիի զինակիցներէն՝ Վարդան Իսկէնտէրեանի, փրոֆ. Գրիգոր Մարաշլեանի եւ Արսէն Կիտուրի նման դէմքեր։ Հետեւած է նաեւ Ամերիկեան երկրորդական վարժարանի դասընթացքներուն։
Մարգար Էսայեան
Կենսագրութիւն
Մարգար Էսայեանը Վահէ Իհսանի թոռն է, որ երիտթուրքերուն յանձներ է  Օսմանեան Թուրքիայի մէջ ապրող հայերու անուանացանկն ու հասցէները,  եւ անոնք սպանուեր են թուրք բարբարոսներու ձեռքով :
Ցոլակ Յովսէփեան
Կրթութիւն
1935-ին, անդամակցած է ՀՅԴ ուսանողական միութեան, ապա կուսակցութեան շարքերուն միացած է 1937-ին։
1936-ին՝ տարեշրջան մը, յաճախած է Հնդկաստանի Պոմպէյ քաղաքին մէջ գտնուող ամերիկեան «Grammar School»-ը:
Մարգար Էսայեան
Անժամանակ մահը
Մարգար Էսայեան միջոցէ մը ի վեր կը տառապէր ստամոքսի քաղցկեղէ։ Աւելի վերջ, սակայն, իր կացութիւնը սկսաւ դարձեալ վատթարանալ՝ հակառակ իրեն համար ի գործ դրուած դարմանման։ Վերջին շրջանին քաղցկեղը պատած էր իր մարմինը եւ ան արդէն հիւանդանոցի մէջ էր ։
Ցոլակ Յովսէփեան
Կրթութիւն
1943-ին, ծանօթ գործիչ Լեւոն փաշա Շաղոյեանի կողմէ գործուղղուած է Պարսկաստան, ուր հանդիպած է դոկտ. Պաղտիկ Մինասեանի ու Հայկակ Կոսոյեանի նման գործիչներու, բախտը ունեցած է գործելու անոնց ցուցմունքներով։ Սա այն օրերուն է, երբ խորհրդայինները թափանցած էին հիւսիսային Իրան եւ հասած՝ Թաւրիզ։ Ներկայացած է նաեւ Թաւրիզի առաջնորդ Ներսէս արք. Մելիքթանգեանի։ Մէկ ամիս մնացած է Պարսկաստան, շրջագայած՝ մինչեւ Ուրմիա տարածուող շրջանները, ապա վերադարձած է Պաղտատ։
Ամուսնութիւն
Ամուսնացած է 1947-ին, Գոհար Սուլթանեանի հետ, Պաղտատի մէջ։ Ունեցած են երկու ժառանգորդ՝ Վիգէնն ու Սարմէնը ։
Պաղտատի մէջ, ուսանողական օրերէն սկսեալ, ապա նաեւ Դաշնակցութեան շարքերը անցնելէ ետք, ստանձնած է պատասխանատու պաշտօններ, սակայն նախընտրած է առաւելաբար գործել շուքի մէջ ։
Մարգար Էսայեան
Անժամանակ մահը
Միւս կողմէ, Թուրքիոյ Հայոց Պատրիարք Ամեն. Տ. Սահակ Ս. Արք. Մաշալեանն ալ «Twitter»ի վրայ վշտակցական գրառումով մը հանդէս եկած է Մարգար Էսայեանի կորուստին կապակցութեամբ։
Ցոլակ Յովսէփեան
Պաղտատ
Պատանութեան, ձեռք բերած է առանց ոսպնեակի գործող լուսանկարչական նախնական գործիք մը․ աւելի ուշ, լուսանկարչութեամբ ու արհեստին ծանօթանալուն զուգահեռ, 1945-ին, եղբօրը հետ միասին բացած են առաջին լուսանկարչական «սթիւտիօ»էն «Studio HAS»-ը՝ Պաղտատի «King Faisal 2nd» հրապարակին վրայ (հետագային՝ 1958-ի յեղափոխութենէն ետք, անիկա վերանուանուած է «Wathba Square»), քաջալերանք ստանալով պարսկահայ նկարիչ Սագօ Շատախունիէն, որ Պարսկաստանէն հալածական՝ պահ մը Պաղտատ եկած է։
Մարգար Էսայեան
Անժամանակ մահը
«Հիւրրիյէթ» օրաթերթին մէջ տեղ գտած են նաեւ Սուրբ Փրկիչ Ազգային հիւանդանոցի հոգաբարձութեան ատենապետ Պետրոս Շիրինօղլուի խօսքերը, ըստ որոնց Մարգար Էսայեան բարեացակամ ու հայրենասէր անձնաւորութիւն մըն էր՝ կապուած իր պետութեան եւ ազգին ։
Ցոլակ Յովսէփեան
Պաղտատ
Յովսէփեաններու լուսանկարչատունը, Պաղտատի կեդրոնական մէկ հրապարակին վրայ, շուտով դարձած է պետական, դիւանագիտական ու այլ ականաւոր մարդոց «թիրախը»։ Ցոլակ Յովսէփեան լուսանկարիչին համբաւը մագնիսացուցած է շատերը։ Եւ այդ օրէն սկսեալ, անոր լուսանկարներու դարանները սկսած են հարստանալ նշանաւոր մարդոց դիմանկարներով։
Մարգար Էսայեան
Անժամանակ մահը
ԱՔ կուսակցութեան Իսթանպուլի երեսփոխան Մարգար Էսայեանի փառաշուք յուղարկաւորութիւնը երէկ տեղի ունեցաւ Գումգաբուի Ս. Աստուածածին Աթոռանիստ Մայր եկեղեցւոյ մէջ ։ Թուրքիոյ Հայոց Պատրիարք Ամենապատուութիւն Տ. Սահակ Ս. Արք. Մաշալեան դամբանականին մէջ ընդգծեց, որ
Ցոլակ Յովսէփեան
Պաղտատ
Պաղտատի լուսանկարչատունը ապրած է 27 տարի։ 1958-ի յեղաշրջումին յաջորդող, իբրեւ նախկին իշխանաւորներու բարեկամ-լուսանկարիչ, ինք ալ հետապնդման ենթարկուած է դաշնակցական դէմքերու հետ, սակայն նոր իշխանութեան մէջ ալ բարեկամներ ունենալով՝ փրկուած է բանտարկուլելէ:
Մարգար Էսայեան
երեսփոխանական եւ ազգային գործունէութիւն
Երկու շրջան վրայ վրայի Մարգար Էսայեան երեսփոխան ընտրուած էր Իսթանպուլէն ։ Երբ երկար տասնամեակներ վերջ Ազգային մեծ ժողով նոյնաժամանակ մուտք գործել յաջողած էին երեք թրքահայեր, անոնցմէ գլխաւորն էր Մարգար Էսայեան՝ ընտրուած ըլլալով իշխանական կուսակցութենէն ։ Խորհրդարանէն ներս մաս կազմած էր սահմանադրութեան եւ Եւրոմիութեան հետ ներդաշնակութեան յանձնաժողովներուն։ Եղած էր Թուրքիա-Եւրոմիութիւն խորհրդարանական խառն յանձնաժողովի համանախագահի տեղակալը։ Որպէս պատգամաւոր իր ծաւալած գործունէութեան ընթացքին, Մարգար Էսայեան փորձած էր նպաստել Թուրքիոյ ոչ-իսլամ փոքրամասնական համայնքներու զանազան խնդիրներու լուծման։ Թէ՛ խորհրդարանէն եւ թէ կուսակցութենէն ներս փորձած էր յառաջ տանիլ նպաստաւոր աշխատանք՝ յարմար գետին մը պատրաստելու ակնկալութեամբ խնդիրներու լուծման ։
Ցոլակ Յովսէփեան
Պաղտատ
Եղած է «American Photographer՛s Association»-ի անդամ եւ 1954ականներուն իր լուսանկարչական գործերէն մէկը լոյս տեսած է «The Photographer Magazine»-ի կողքին (cover page) վրայ:
Այցելութիւններ
1952-ին գտնուած է Հալէպ, մասնակցելով ՀՄԸՄ-ի տողանցքին: Այնտեղ հանդիպած է Հրաչ Փափազեանին, Սիմոն Վրացեանին, Ճորճ Մարտիկեանին եւ այլոց:
1945-էն 1972 յաճախ մեկնած է Պէյրութ, ուր հանդիպած  եւ բարեկաութիւն հաստատած է այդ օրերու գաղութի յայտնի դէմքերուն հետ, ինչպէս՝ Մովսէս Տէր Գալուստեանի, գնդապետ Տիգրան Պաղտասարեանի, Լեւոն Շանթի, Նիկոլ Աղբալեանի, Միհրան Թուրիկեանի (Hotel Lux), Ղազար Չարգի, Եդուարդ Տարօնեանի, Անդրանիկ Ծառուկեանի, Եդուարդ Պօյաճեանի, Պօղոս Սնապեանի, Դրոյի, Արշակ Յովհաննէսեանի, Վալադ Վալադեանի, Ռուբէն Տէր Մինասեանի, Վահէ Վահեանի, Սիմոն Սիմոնեան ի, Հայկ Պալեան ի, Տիգրան Ոսեանին, Պարգեւ Շիրինեանի, Տիգրան Պալեանի, Լեւոն Պէրպէրեանի, Վարդգէս Տէր Կարապետեանի, Սարգիս Զէյթլեանի, Յովհաննէս Շահինեանի (ՀՄԸՄ), եւ այլոց հետ:
Իսկ Փարիզ այցելութեան ընթացքին հանդիպած է Շաւարշ Միսակեանին, Շաւարշ Նարդունիին, Հրայր Բալուլեանին:
60ական տարիներուն, Իրաքը վերիվայրումներու ենթարկող յեղաշրջական-ազգայնական իրադարձութիւնները պատճառ դարձած են, որ Ցոլակ Յովսէփեան եւս հեռանայ Պաղտատէն։
Ամերիկա
1966-ին, նախ տեղափոխուած է Միացեալ Նահանգներու արեւելեան շրջանը՝ Նիւ Եորք եւ Ուաշինկթըն։ Ամիս մը ետք, տեղափոխուած է Քալիֆորնիա եւ հաստատուած՝ Փասատինայի շրջանը։ Այժմ կը բնակի Փասատինայի մօտակայ Մոնրովիա քաղաքը։
Քալիֆորնիա հաստատուելէ ետք, լուսանկարչական գործը շարունակած է իբրեւ ձեռնարկներու եւ ընտանեկան առիթներու լուսանկարիչ, լայն գործակցութիւն ցուցաբերած է հայկական մամուլին, մանաւանդ « Ասպարէզ » օրաթերթին, որուն պաշտօնական բայց սիրայօժար լուսանկարիչն է մինչեւ այսօր։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ լուսանկարիչներ
Նախահայկական Դարաշրջան
Նախահայկական Դարաշրջան, մարդկային ընկերութեան կազմաւորումը հարիւր հազարաւոր տարիներ ընդգրկող երկարատեւ ժամանակաշրջան է: Արդի գիտութեան համաձայն, մարդը յառաջացած է երկու միլիոն տարի առաջ :
Նախնադարեան Մարդկային Ընկերութիւն
Աշխատանքի միջոցով նախամարդը ստացած է ներկայ մարդու կերպարանքը: Աստիճանաբար ստացած է ուղիղ կեցուածք, երկու ոտքերու վրայ կանգնելու եւ քալելու, ձեռքի թաթերը գործածելու կարողութիւն: Ասոր զուգընթաց կազմաւորունած է գանկը, զարգացած են ուղեղն ու միտքը: Լեզուն եւս ունեցած է համապատասխան յառաջդիմութիւն, առանձին բացագանչութիւններէն բառեր եւ նախադասութիւններ արտասանելու կարողութեան անցնելով: Ձեռքի եւ մտքի գործակցութեամբ, մարդը պայքարած է բնութեան արհաւիրքներուն դէմ եւ պաշտպանած է իր գոյութիւնը: Ժամանակի ընթացքին, այս ձեւով, ան տարբերած է կենդանական աշխարհէն եւ հեռացած անկէ:
Հարիւր հազարաւոր տարիներ տեւող այս ընթացքը կը կոչենք Նախնադար: Նախնադարեան մարդու պատմութեան այս ժամանակաշրջանը կը կոչենք նաեւ՝ Քարէ Դար, որովհետեւ մարդու առաջին եւ հիմնական գործիքը եղած է քարը:
Քարէ Դար
Քարէ Դարը կը սկսի մարդու երեւան գալէն եւ կը տեւէ մինչեւ Ք․Ա․ 4-րդ հազարամեակ, որունն վերջաւորունթեան կը սկսի օգտագործուիլ նաեւ առաջին մետաղը՝ պղինձը:
Ք․Ա․ 4-րդ եւ - 3-րդ հազարամեակները Պրոնզի դարաշրջանը կը կազմեն, իսկ Ք․Ա․ 2-րդ հազարամեակին Երկաթէ դարաշրջանով կը սկսի մարդկային քաղաքակրթութեան բարձր աստիճանը:
Հայկական բարձրաւանդակը եղած է մարդու բնակութեան ամէնէն հին երկրամասերէն մէկը: Մարդը հոն բնակած է շարունակաբար նախնադարեան պատմութեան բոլոր շրջաններուն: Ասոր վկայութիւնը կը կազմեն Արագածի լեռներուն, Սեւանայ եւ Վանայ լիճերու աւազաններուն, Արածանիի եւ Վերին Տիգրիսի հովիտներուն մէջ յայտնաբերուած նիւթական մշակոյթի հարուստ մնացորդներ:
Քարէ դարը կը բաժնուի երեք շրջաններու, հին (պալէոլիթ), միջին (մեզոլիթ) եւ նոր քարէ դար (նէոլիթ):
Հին Քարէ Դար
Հին Քարէ Դարը հայկական լեռնաշխարհին մէջ կը սկսի մօտ մէկ միլիոն տարի առաջ եւ կը վերջանայ 14 հազար տարի առաջ՝ Ք․Ա․ 12-րդ հազարամեակին: Այս դարաշրջանին մարդը օգտագործած է կայծքարէ եւ մանաւանդ վանակատէ (օպսիտեան, որունն ժողովուրդը կու տայ «սատանայի եղունգ» անունը) կոշտ գործիքներ: Ասիկա նախամարդուն առաջին զէնքն էր: Վանակատ քարէ այդ գործիքէն գտնուած են Արագածի շրջանի Արտին լերան վրայ եւ Երեւանի մօտիկ Արզնի բնակավայրին մէջ:
Հին Քարէ Դարուն մարդը իր գոյութիւնը կը պահէր պտուղներ եւ արմատներ հաւաքելով եւ հում միսով սնանելով: Վայրենութեան այդ աստիճանին մարդիկ շատ քիչ կը տարբերէին անասուններէ: Անոնք կ’ապրէին խումբերով, կը կազմէին հորդաններ եւ կը վարէին թափառական կեանք: Մարդկային խումբերը կը կազմուէին սնունդ հայթայթելու, գազաններէն պաշտպանուելու եւ սերունդը խնամելու բնազդով: Դարերու ընթացքին մարդը կայծքարէն կամ ուրիշ կարծր քարերէն կ’անցնի աւելի մշակուած գործիքներու պատրաստումին: Անոնցմէ էր ձեռքի հատիչը, որ 10-15 սմ. երկարութեամբ մէկ ծայրը սուր, միւսը՝ հաստ, տանձաձեւ ամուր քար մըն էր: Ձեռքի հատիչը կը գործածուէր հարուածելու եւ ճեղքելու համար :
Նախնադարեան մարդու կեանքին մէջ մեծ յեղաշրջում յառաջացուցած է կրակի գիւտը: Կրակը կը բարեփոխէր սնունդը, մարդիկը կը պաշտպանէր ցուրտէն եւ գիշատիչ գազաններէն, կը լուսաւորէր գիշերուան խաւարը եւ կը հեռացնէր «չար ոգիները»: Կրակը նպաստած է նաեւ նստակեցութեան:
Հազարամեակներու փորձառութեամբ՝ նախնադարեան մարդը հնարած է նաեւ նետ ու աղեղ: Իբրեւ նետի սլաք օգտագործուած են կայծքարը եւ վանակատի սուր կտորները: Նետն ու աղեղը կարեւոր զէնք դարձած են որսը հեռուէն սպաննելու եւ գիշատիչ գազաններէն ու թշնամիներէն պաշտպանուելու համար:
Միջին եւ Նոր Քարէ Դար
Աստիճանաբար նստակեաց դառնալով՝ մարդիկ կը սկսին քարայրանման բնակարաններ շինել՝ գետնափոր, առանց լուսամուտի եւ ծխնելոյզի պատկերը անկոփ քարերէ կազմուած, իսկ տանիքը սալաքարերով ծածկուած :
Կը սկսի նաեւ ձեռքի բրիչով մշակուած երկրագործութիւնը: Պեղումներէն ետք յայտնաբերուած են կաւէ ամաններու մէջ ցորենի եւ գարիի տարբեր տեսակներ, որոնք կը վկայեն նստակեաց կեանքի եւ հողով նախնական մշակման մասին: Երբ թափառումներու շրջանը վերջ կը գտնէր, եւ սկիզբ կ'առնէր տոհմային համայնական կեանքը, որունն հիմքը մարդոց արենակցական-ազգականական կապերն էին, կինը կը դառնար տոհմի կեդրոնական դէմքը: Այր մարդոց հիմնական զբաղումը կը մնար որսորդութիւնը, որուն յաջողութիւնը կապուած էր պատահականութեան: Կինն էր, որ մշտապէս վառ կը պահէր կրակը, բրիչով կը մշակէր հողը, կը խնամէր ու կը սնուցանէր մանուկները եւ, վերջապէս, կ'ապահովէր համայնքին անհրաժեշտ կենսամթերքը: Սերունդը կը ճանչցուէր մօր միջոցով: Կնոջ այս բարձր դիրքին ու նշանակութեան համար այդ դարաշրջանը կը կոչենք մայրիշխանական :
Պղինձէ Դար
Հինգերորդ հազարամեակին կը սկսի մետաղի օգտագործումը: Մշակուած առաջին մետաղը պղինձն է: Թէեւ դիւրահալ, սակայն դիւրաբեկ մետաղ ըլլալով՝ պղինձը չի կրնար ամբողջութեամբ փոխարինել քարը: Պղինձին հետ կը շարունակուի նաեւ քարին գործածութիւնը: Այս պատճառով Ք․Ա․ 5-4-րդ հազարամեակները կը կոչուին Պղինձէ-Քարէ դարեան (էնէոլիթ) :
Այս դարերուն կը կատարելագործուին աշխատանքային գործիքները եւ կը յառաջդիմէ տնտեսութիւնը: Հայաստանի տարբեր շրջաններուն մէջ պեղումներէն գտնուած են պղինձէ ուրագ, դանակ, կացին, ձուլելու քարէ կաղապար եւ տեսակաւոր այլ գործիքներ հողի եւ բերքի մշակման համար: Պեղումներու ընթացքին, տարբեր բնակավայրերու մէջ գտնուած են նաեւ մանգաղներ, սանդեր, աղօրիքներ, որոնք ապացոյց են, որ արդէն կային ցորենի հասկերը քաղելու, հասկերէն հատիկները բաժնելու եւ զանոնք փշրելու գործիքները:
Կը զարգանայ նոյնպէս կաւագործութիւնը: Կը պատրաստուին փայլուն եւ անփայլ կաւէ տեսակաւոր ամաններ, նախկինէն աւելի ողորկ եւ լաւորակ, որոնք յաճախ կը զարդարուին կենդանական եւ բուսական նկարներով: Գտնուած են կնոջ, թռչունի, եզան, ոչխարի կաւէ արձանիկներ: Կ’ընտելացուին եղջերաւոր մեծ կենդանիներ: Եզը կը գործածուի իբրեւ լծկան կենդանի: Անասուններու բուրդէն եւ մազէն իլիկով թել կը պատրաստուի. կը զարգանայ մանագործութիւնը կենդանական եւ բուսական թելերու օգտագործումով:
Պրոնզէ Դարը Հայաստանի Մէջ
Էնէոլիթին (պղինձ եւ քար) կը յաջորդէ Պրոնզէ դարը, որ հայկական լեռնաշխարհի մէջ կը տեւէ 3-րդէն մինչեւ 2-րդ հազարամեակի կէսերը: Պղինձը, իբրեւ զէնք եւ գործիք, իրի փափկութեան պատճառով երկար չի մնար գործածութեան մէջ: Մետաղագործները պղինձի եւ անագի միաձուլումէն կ’արտադրեն նոր որակի աւելի կարծր եւ հատու մետաղ մը, որունն կու տանք անագապղինձ կամ պրոնզ անունը:
Պրոնզը լայն գործածութիւն կը ստանայ եւ յեղաշրջիչ դեր կը կատարէ նախնադարեան քաղաքակրթութեան զարգացման մէջ: Այդ պատճառով ալ հին պատմութեան այս փուլը կը կոչենք Պրոնզի դարաշրջան: Պրոնզը մեծապէս կը նպաստէ նախնադարեան մարդու աշխատանքը աւելի արդիւնաւոր դարձնելու: Պրոնզէ դարուն կ’օգտագործուին նաեւ այլ մետաղներ՝ ոսկի, արծաթ, անագ եւ այլն… :
Պատմական Հայաստանի մէջ գտնուած են մետաղ հալեցնելու հնոցներ, որոնցմէ հռչակաւոր է Արարատեան դաշտի մէջ Մեծամօրի ձուլարանը: Գտնուած են այդ դարաշրջանի քաղաքակրթութեան բազմաքանակ ու բազմատեսակ նիւթական մնացորդները: Անոնց մէջ կան պրոնզէ կացիններ, դանակներ, ձուլուած սղոց, մանգաղներ, եղաններ, սանձեր: Շատ են յատկապէս զէնքի տեսակները՝ սուր, դաշոյն, նետասլաք, վահան, սաղաւարտ: Մեզի հասած են պրոնզէ եւ ոսկիէ պատրաստուած եղջերուի, թռչուններու, քարայծի, առիւծի արձանիկներ, ուլունքներ, զարդարուած թասեր, գօտիներ եւ այլն:
Հնագիտական պեղումներէն գտնուած իրեղէնները ցոյց կու տան բացառիկ զարգացումը արհեստներուն, որոնք ճիւղաւորունած են եւ մասնագիտացած: Բացի մետաղագործական արհեստներէն, կը զարգանան նոյնպէս կաւագործութիւնը, մանածագործութիւնը, կահագործութիւնը եւ կաշեգործութիւնը: Կը շինուին հարուստ զարդերով սիրուն կաւամաններ, որոնք պատրաստուած են բարձր որակով շնորհիւ նոր յայտնուած բրուտի անիւին (դուրգ):
Կը յառաջդիմեն անասնապահութիւնն ու հողագործութիւնը: Կ'ընտելացուի ձին եւ կը գործածուի արօրը քաշելու համար: Կ'ընդարձակուին ցանքատարածութիւնները. կը սկսին մշակուիլ խաղողի եւ պտղատու ծառերու այգիներ: Ասոնց ոռոգումին համար կը բացուին առուներ, ջրանցքներ: Երկրագործութեան յառաջդիմութեան մէջ մեծ դեր կ'ունենան անասուններու ուժով գործող արօրն ու կամը: Այս ժամանակներուն կը ստեղծուին անասնաւոր կառքերը, որոնցմէ բազմաթիւ նմոյշներ գտնուած են Հայաստանի մէջ կատարուած պեղումներէն :
Երկրագործութեան եւ անասնապահութեան զարգացումը փոփոխութիւններ կը մուծէ մարդոց ընկերային յարաբերութիւններուն մէջ: Արտադրութեան մէջ դժուարին եւ հիմնական աշխատանքը կը կատարէր այր մարդը. հետեւաբար, ան էր ընտանիքին, տոհմին կամ ցեղին մէջ գլխաւոր դէմքը, ուստի՝ մայրիշխանութիւնը իր տեղը կը զիջի հայրիշխանութեան:
Նոյն շրջանին, շատ աւելի մեծ փոփոխութիւններ տեղի կ'ունենան Հայաստանի մօտիկ երկիրներուն մէջ: Մերձաւոր Արեւելքի մեծ գետերու հովիտներուն մէջ կը սկսին կազմաւորունիլ պետութիւններ. Նեղոսի հովիտին մէջ Եգիպտոսը, Տիգրիսի եւ Եփրատի հովիտին՝ Միջագետքի մէջ՝ Շումէր եւ Աքքադ: Այս երկիրներու ստեղծած բարձր քաղաքակրթութեան ազդեցութիւնը կը տարածուի շրջակայ երկիրներուն եւ անոնց կարգին Հայաստանի վրայ:
Հաւատալիքներ եւ Կրօնքներ
Նախնադարեան մարդու տնտեսական կեանքին ու կենցաղին զուգընթաց կը ձեւաւորունի եւ կը հարստանայ նաեւ անոր հոգեկան աշխարհը: Մայրիշխանութան շրջանին ծնած էր այն գաղափարը, որ տոհմը հասարակաց ծագում ունէր եւ առանձին միութիւն մը կը կազմէր: Կը հաւատային, որ տոհմը սերած էր այս կամ այն կենդանիէն կամ բոյսէն: Այդ կենդանին կամ բոյսը (տոտեմ) կը պաշտուէր, իսկ տոհմը կը կոչուէր անոր անունով: Տոտեմը համարուած էր սուրբ, նուիրական, զայն սպաննելը կամ կտրելը՝ մահացու մեղք: Այսպէս, պաշտամունքի առարկայ դարձած են եզը, գոմէշը, կովը, արագիլը, արծիւը, անգղը եւ այլն : Բնութեան երեւոյթները (արեւ, կայծակ, հով, գարնան զարթօնք) չըմբռնող նախամարդը անոնց վերագրած է չար կամ բարի ոգիի կարողութիւններ եւ զանոնք պաշտած է: Հայկական լեռնաշխարհի մէջ լայն տարածում ունէր ջուրի պաշտամունքը, որուն նուիրուած էին ձուկի կերպարանք ունեցող եւ ժողովուրդին կողմէ «վիշապ» կոչուող քարէ արձաններ:
Պաշտուող կենդանիներ եւ բնութեան երեւոյթները համարուած են պաշտպան ոգիներ: Մարդիկ զոհեր մատուցած են անոնց, իրենց խնդրանքը կատարելու համար: Հաւատացած են, որ մեռնելէ ետք մարդը կ'ապրէր անդրշիրիմեան կեանքով: Այդ պատճառով հանգուցեալին հետ թաղած են իր հագուստները եւ անձնական այլ իրեր: Դամբարանային պեղումները ցոյց կու տան, որ ցեղապետին հետ թաղուած են իր զէնքերը, ծառաները, եւ նոյնիսկ եզներով լծուած սայլը: Անոնք համոզուած էին, որ մեռած նախնիները կը հետեւին ու կը մասնակցին տոհմին անդամներուն առօրեայ կեանքին: Հետեւաբար, կը պաշտէին ու զոհեր կը մատուցանէին նաեւ նախնիներուն:
Վերոյիշեալ հաւատալիքներուն վրայ հետզհետէ կը կազմուի կրօնքը: Կը պաշտուին արեւի, լուսնի, ամպրոպի, ջուրի, պտղաբերութեան, սիրոյ աստուածներ ու աստուածուհիներ: Յատկապէս տարածուած էր արեւու պաշտամունքը: Հայաստանի մէջ գտնուած պրոնզէ գօտինեու եւ այլ իրեղէններու վրայ արեւը ցոյց կը տրուի ձիու վրայ՝ մարտակառքով: Ուշագրաւ է, որ հայկական առասպելներու եւ հեքիաթներու մէջ «Արեւ» աստուածը նոյնպէս կը ներկայացուի մարտակառքով: «Սասունցի Դաւիթ» դիւցազներգութեան բոլոր հերոսները հրեղէն ձի ունին: Ասիկա ապացոյց է, որ հայ ժողովրդական բանահիւսութեան մէջ պահուած է նախնիներու բնապաշտական հաւատալիքներէն մաս մը:
Նախնադարեան մարդը հարիւր հազարաւոր տարիներու ընթացքին կը հասնի գեղեցիկի ստեղծման մակարդակին: Արուեստը իր շատ նախնական ձեւով կը ծնի մարդուն մէջ շնորհիւ դիտելու եւ երեւակայածը արտայայտելու կարողութեան: Բնութեան երեւոյթներու նկատմամբ այս ընդունակութիւնը մարդուն կու տայ ձեւի, չափի, եւ գոյնի զգացողութիւն, որոնցմէ կը ձեւաւորունի նոյն ատեն գեղեցիկի պատկերացումը: Պրոնզէ դարէն մեզի հասած են բաւական զարգացած արուեստի նմոյշներ: Հայկական լեռնաշխարհի տարբեր մասերուն մէջ (Արագած, Գեղամայ լեռներ, Սիւնիքի Ուղտասար լեռ, եւ այլն...) կը գտնուին հազարաւոր ժայռապատկերներ, որոնց վրայ համաչափ ու գեղեցիկ տեսքով փորագրուած են կենդանիներ, թռչուններ, որսի տեսարաններ: Քարէ, կաւէ, պրոնզէ պատրաստուած մարտակառքերը, պաշտամունքի տեսարանները, քարայրներու պատկերազարդումը կը հանդիսանան մարդուն առաջին մուտքը արուեստի կալուածէն ներս:
Ժայռապատկերներ
Հայկական լեռնաշխարհի տարբեր շրջաններու մէջ (Վան, Արագած, Գեղամայ լեռներ, Սիւնիք, եւ այլն...) յայտնաբերուած են Է.-Բ. հազարամեակներուն պատկանող բազմահազար ժայռապատկերներ, որոնք քարէ գործիքներով փորագրուած են ժայռերու հարթ տարածութիւններու վրայ: Ասոնք Նախնադարեան Հայաստանի մշակոյթին վերաբերող արուեստի հնագոյն գործերն են, իրագործուած քարանձաւներու, բայց աւելի յաճախ՝ բաց բնութեան մէջ:
Սիւնիքի Ուղտասար լեռը բացառիկ կերպով հարուստ է իր բազմական ու առատ ժայռապատկերներով: Շուրջ հազար քարերու վրայ փորագրուած են քանի մը հազար նկարներ՝ նախնադարեան մարդոց առօրեայ կեանքն ու կենցաղը պատկերացնող տեսարաններով: Աչքի կը զարնեն յատկապէս որսորդական նկարները, նետ ու աղեղով զինուած որսորդներով եւ վայրի կենդանիներով: Այս վերջիններուն մէջ կը տիրապետեն քարայծները, եղջերուները, վայրի ձիերը: Կը հանդիպինք նոյնպէս գայլերու, շուներու, առիւծներու, յովազներու, օձ-վիշապներու, թռչուններու, ինչպէս նաեւ կրօնական պաշտամունքի տեսարաններու:
Երկաթէ Դարու Սկիզբը եւ Նախնադարեան Ընկերութեան Քայքայումը
Այնքան ատեն որ նախնադարեան մարդը իր գոյութեան պահպանումին համար անհրաժեշտ ապրուստէն աւելի չէր կրնար արտադրել, մասնաւոր սեփականութիւն գոյութիւն չունէր: Ամէն ինչ հաւասարապէս կը պատկանէր տոհմի բոլոր անդամներուն: Տոհմապետը կը վարէր համայնքին գործերը. աշխատանքը կը բաժնէր հողագործներու, անասնապահներու եւ որսորդներու միջեւ. կը կազմակերպէր համայնքի անդամներուն եւ հարստութեան պաշտպանութիւնը թշնամի յափշտակիչներուն դէմ. իսկ հաւաքական աշխատանքով ձեռք բերուած արդիւնքին բաշխումը, հաւասար եւ արդար կերպով, դարձեալ կը կատարէր տոհմապետը, որ այս ձեւով նման էր նահապետական մեծ ընտանիքի հօր մը:
Երկաթէ դարուն, սակայն, այս իրաւակարգը կը սկսի փոխուիլ: Արտադրութիւնը կը մեծնայ եւ տոհմին կամ ցեղին սպառողական պահանջները գոհացնելէն ետք, անոր մէկ մասը կը մնայ: Այս է, որ առիթ կը ստեղծէ մասնաւոր սեփականութեան:
Տոհմա-ցեղային աւագանին կը սկսի իւրացնել բարեբեր հողերը, ուրիշ ցեղերէ ձեռք բերուած աւարին առիւծի բաժինը: Հետզհետէ իր ընտանիքով ան կը բաժնուի տոհմին միւս անդամներէն: Նահապետական ընտանեկան համայնքը կը բռնէ քայքայման ուղին, եւ կը ստեղծուին աւելի փոքր ընտանիքներ:
Յաճախակի կը դառնան նաեւ միջ-ցեղային պատերազմները՝ կողոպուտի եւ նոր հողամասեր գրաւելու նպատակով, ինչ որ աւելի կ'ամրապնդէ տոհմի աւագանիին կարողութիւնն ու իշխանութիւնը: Այս վերջինները կը ստեղծեն կռուողներէ բաղկացած ջոկատներ, որոնց գործը միայն պատերազմն էր: Ուրիշ ցեղերու յարձակումներէն պաշտպանելու համար կը բարձրացնեն հսկայական քարերով կառուցուած բերդեր, ուր կ'ամբարեն իրենց հարստութիւններն ու պաշարը: Տոհմին կամ ցեղին մէջ, այս ձեւով, կը յառաջանան իշխողներ եւ հպատակներ, հարուստներ եւ աղքատներ: Կը կազմալուծուի նահապետական ընտանիքը եւ ճամբայ կը հարթուի դասակարգերու ստեղծման:
Երկրորդ հազարամեակի կէսերուն, Հայկական լեռնաշխարհի մէջ ցեղակից ժողովուրդներու միացումով երեւան կու գան պետական առաջին կազմաւորունմները:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Նախահայկական դարաշրջան
Թորոս Ռոսլինի Յուշարձան (Երեւան)
Թորոս Ռոսլինի յուշարձան, կը գտնուի Երեւանի կեդրոնը՝ Մեսրոպ Մաշտոցի պողոտայի վերջնամասին՝ Մատենադարանի հարակից հրապարակին մէջ, տեղադրուած է 1967-ին։ Յիշուած է Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։
Տուեալներ
Յուշարձանը կառուցուած է բազալտով, բարձրութիւնը 3,4 մեթր է։ Մատենադարանի գլխաւոր մուտքի դռնէն դէպի ձախ երրորդ արձանն է։
Պատմութիւն
XIII դարու երկրորդ կիսուն, կիլիկեան հայ մանրանկարիչ եւ գրիչ, Հռոմկլայի գրչատանն աշխատած Թորոս Ռոսլինի յուշարձանը տեղադրուած է 1967 թուականին Մատենադարանի մուտքի մօտ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երեւան
Շուրջառ
Շուրջառ, փիլոնաձեւ, անթեւ եւ գեղեցկահիւս վերարկու, որ առջեւէն՝ կուրծքին վրայ կ'ամրանայ մետաղէ զոյգ ճարմանդով։
Շուրջառը կը ծածկէ հոգեւորականին ամբողջ մարմինը՝ տարածուելով մինչեւ գետին՝ խորհրդանշելով անոր վրայ ի վերուստ իջնող եւ պարուրող շնորհքն ու զօրութիւնը, որ կը պահպանէ եւ կ'աջակցի անոր խորհրդակատարութեան ընթացքին:
Այս զգեստը կ'օգտագործուի ոչ միայն Ս. Պատարագի, այլեւ՝ սրբազան խորհուրդներու, Աւետարան ընթերցելու, նախատօնակի եւ թափօրներու ընթացքին:
Կը խորհրդանշէ աստուածային շնորհներու այն զրահը, որմով պատարագիչը կը պատսպարուի չարի նետերէն եւ յարձակումներէն։
Անիկա աչքի կը զարնէ իր խորհրդաւոր պայծառութեամբ եւ գեղեցկութեամբ՝ ի տարբերութիւն միւս զգեստներուն:
Հայաստանեայց Առաքելական եկեղեցին գոյնի կանոն չունի, ուստի անիկա կը պատրաստուի բոլոր գույներով: Շուրջառին համար կանոն է, որ թիկունքին ունենայ երեւցող խաչ մը:
Շուրջառ կը կրեն ե՛ւ քահանան, ե՛ւ վարդապետը, ե՛ւ եպիսկոպոսը, ե՛ւ կաթողիկոսը :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն: Եկեղեցական զգեստներ Ստորոգութիւն: Հայաստանեայց Առաքելական Ս. Եկեղեցի
Աղուանք
Աղուանք, Աղբանիա կան Աշխարհ Առանայ. աշխարհ եւ ազգ, սահմանակից Հայաստանի, սահմաններն են, արեւելքէն՝ Կասպից ծով. հիւսիսէն՝ Դարբանդէն մինչեւ Ալազան երկնցած հին պարիսպը, արեւմուտքէն՝ Ալազան եւ Խրամ գետակները, հարաւէն՝ Կայէնի լեռները, Գարդման, Գանձակ, Արցախ եւ Երասխի ձախ ափերը։ Այս սահմաններուն միջեւ տարածուած երկիրը մեր մատենագիրներէն Աղուանք կամ Աշխարհ Առանայ կը կոչուի, Խորենացիէն՝ նաեւ Խորին Հայք։
Ծագում եւ աւանդութիւն
Աղուանից ազգը ծագած կը համարուի մեր Հայկազն Սիսակ նահապետէն, որ իր հօր Գեղամայ երկիրները ժառանգելէն եւ իր անունով այդ աշխարհը Սիսական կամ Սիւնիք կոչելէ ետք, կ'ընդարձակէ իր երկիրը մինչեւ Հունարակերտ քաղաքը։
Սիսակ իր քաղցր եւ անուշ բնաւորութեան համար կը կոչուէր նաեւ Աղու, եւ կը կարծուի, թէ այդ պատճառով իր տիրած աշխարհին այս մասը կոչուած ըլլայ Աղուանք։ Արամ Հայկազն նահապետը ըստ աւանդական պատմութեան, Քրիստոսէ 1830 տարի առաջ կը նուաճէ արեւելեան կողմերը, ուր էր նաեւ Աղուանից երկիրը։ Քրիստոսէ վեց դար առաջ Տիգրան Հայկազեանը Աժդակահայ դէմ պատերազմելու համար իր զօրքերը կը տանի վրաց եւ Աղուանից ընտիր զօրքերը։ Կը հետեւի թէ Աղուանք Արամի ժամանակէն հայոց հպատակ եղած են եւ այդ տեւած է մինչեւ Վաղարշակ Ա. (149-127 ն. ք. ա.), որ Սիսակայ ցեղէն քաջ Առանը կը կարգէ կուսակալ Աղուանից (ըստ Մ. Խորենացիի եւ Մ. Կաղանկատուացիի), Փրկչական Ա. դարուն երբ Ալանները միացած բոլոր լեռնականներու հետ Դարբանդի դռնէն Աղուանից երկիրը կը խուժեն, մեր Արտաշէսը կը վանէ յարձակողները։ Բ. Դարուն, երբ Խազրաց եւ Բասլաց միաբանեալ զօրքերը նոյն Դարբանդի դռնէն Աղուանից երկրին վրայ կը յարձակին՝ Վաղարշ թագաւորը երկիրը թշնամիներէն կ'ազատէ։ Ե. Դարուն Պարսիկները կը տիրեն Աղուանից երկիրին, կ'աւերեն եւ շատերն ալ կրակապաշտ կ'ըլլան։ Վերջապէս քաղաքականապէս Աղուանից երկիրը կը ծաղկի եւ կը միանայ Հայաստանի։
Աղուանից երկիրը ստորին, վերին եւ միջին մասերու բաժնուած է, որոնք 15 գաւառներու կը ստորաբաժանուին։ Աղուանները մշակութային եւ կրօնական տեսակէտով սերտ կապեր ունեցած են Հայերուն հետ. քրիստոնէութիւնը հոն մուտ գործած է Հայաստանի մէջ պետական կրօնք հռչակուած ատեն։ Մեսրոպ Մաշտոց Հայոց գիրերը գտնելէն ետք անոնց ալ նոր նշանագրեր կը հնարէ։ Անոնց կաթողիկոսները ատեն մը հպատակած են հայոց կաթողիկոսներուն։ Վերջապէս Աղուանից երկիրը Հայասատանի նահանգներէն մին համարուած է։
Այժմու իրավիճակ
Այժմ Աղուանից ազգի մնացորդք կը համարուին Նուխի դռնի Նիժ, Վարդաշէն, Սուլթան Նուխի եւ այլ գիւղերու մէջ բնակող այն հայերը, որոնք Ուտէացիք կը կոչուին եւ կը խօսին Ուտերէն։ Նոյնպէս Աղուանից մնացորդներ են Շամախւոյ Մատրաստ գիւղի Հայերը եւ Ղուբայի դռնի Խաչմաս եւ Քիլվար գիւղերու հայ բնակիչները։ Հայ գրականութեան մէջ լայն տեղ ունին Աղուանք: Բարխուդարեանց Մակար Եպս. գրած է առանձին գիրք մը՝ «Աղուանք», Ալիշան նոյնպէս (ձեռագիր), Սմբատեանց եպս. Նկարագիր Շամախւոյ Թեմի գիրքին մէջ ընդարձակօրէն գրած է Աղուանից մասին. Մովսէս Կաղանկատուացին «Պատմութիւն Աղուանից»ը գրած է, որ 1860-ին Փարիզի մէջ տպուած է։
Վերջին տարիներուն Աղուանից երկիրը Զանտահարայ աշխարհ կոչուած է, 1772-ին հոն կ'իշխէ Մահմուտ՝ Միւրվէիզի որդին, որ Աղուաններու գլուխն անցած Սպահանի վրայ կը յարձակի, մօտը բնակող Նոր Ջուղայի Հայեր մեծ կորուստներու կ'ենթարկուին (Չամաչ. Գ. 779)։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայոց պատմութիւն
Հռոդոսի Պաշարում (1480)
Հռոդոսի երկրորդ պաշարումը — Հռոդոս կղզիի մէջ պաշարումը Օսմանեան կայսրութեան կողմէն 1480-ին։
Նախապատմութիւն
Հռոդոսը կղզին 1444-ին արդէն կ՛րցած էր յաջողութեամբ դմադրել թուրքերու գրոհին։ Թուրքերու գրոհներուն պատճառով, դրացի Թիլոս եւ Խալկի կղզիներու բնակիչները Հռոդոս տեղափոխուեցան 1470-1475 թթ.:
Պաշարման սկիզբը եւ ընթացքը
23 մայիս 1480-ին, թրքական նաւատորմը Հռոդոսին մօտեցաւ։ Թուրքերու թուաքանակը կը հասնէր 15-25 մինչեւ 70 հազար մարդու եւ 16 նաւեր կը գործէին, երբ կղզին կը պաշտպանէր ընդամէնը 500 ասպետ եւ զինակիր, 2-3 հազար վարձկան եւ աշխարհազօրային։ Պաշտպաններու առաւելագոյն թուաքանակը կը հասնէր 7 հազար մարդու  : Պաշտպանութիւնը կը ղեկավարէր Հիւանդախնամներու միաբանութեան առաջնորդ Պյեռ դ'Օբյուսսոնը։
Օսմանցիներու առաջին ռազմավարական նպատակն էր գրաւել Սուրբ Նիկողայոսի աշտարակը։ Ըստ տեղեկութիւններու, աշտարակը ամէն օր կ՛ընդունէր 1000 հրետանային կրակոց, սակայն պաշարուածները կ՛րնային դիմակայել : Երկրորդ փորձը արեւելքէն կատարուեցաւ Աքանդիայի ծոցէն։ Սակայն հիւանդախնամները յաջողեցան պաշտպանական ամրութիւններ փորել եւ մեծ զոհերու գնով պաշտպանել աշտարակը։ 27 յուլիսին հիմնական ճակատամարտը տեղի ունեցաւ։ Մօտ 2500 ենիչերիներ յաջողեցան Իտալական աշտարակը զաւթել եւ հրէական թաղամաս ներխուժել։ Թուրքերը մտան քաղաք, բայց 4 հազար մարդ կոտորեցին եւ փախուստի մատնեցին։ Միաբանութեան առաջնորդը նիզակով վիրաւորուեցաւ : Ըստ աւանդութեան թուրքերու փախուստի պատճառներէն մէկը հանդիսացաւ ամրոցներու պատերիէն կախուած Յիսուսի պատկերով դրՕշերը։ Իսլամը կ՛արգիլէ պատկերել մարդուն, եւ շատ թուրքեր վախցան։
Արդիւնքներ
17 օգոստոս 1480-ին թրքական նաւատորմը լքեց կղզին։ Մեհմետ II-ը կը պատրաստուէր գրաւել Հռոդոսը որոշ ժամանակ ետք, սակայն 1481-ին մահացաւ։ Հռոդոսը մնաց հիւանդախնամներու տիրապետութեան տակ տակաւին 42 տարի։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Եւրոպա 1480-ին Ստորոգութիւն:Օսմանեան Կայսրութեան Ճակատամարտներ Ստորոգութիւն:Հիւանդախնամներու Միաբանութեան Ճակատամարտներ Ստորոգութիւն:Հռոդոսը Հիւանդախնամներու Միաբանութեան Կազմին Մէջ Ստորոգութիւն:15-րդ դարը Օսմանեան կայսրութեան մէջ Ստորոգութիւն:1480-ականները Օսմանեան կայսրութեան մէջ Ստորոգութիւն:Իրադարձութիւններ Հռոդոսի մէջ
Նախնադար
Նախնադար, մարդկութեան պատմութեան ժամանակաշրջան, որ կ՛ընդգրկէ մարդու առաջացումէն մինչեւ գիրի յայտնաբերումը։
Սակայն, քանի որ գիրը տարբեր ազգերու մօտ ի յայտ եկած է տարբեր ժամանակաշրջաններուն, նախնադար հասկացութիւնը՝ իւրաքանչիւր ժողովուրդի համար առանձնայատուկ է։
Նախնադարը կը բաժանուի երեք շրջաններու՝
Ստորոգութիւն:Նախնադար
341 (թիւ)
341 (երեք հարիւր քառասունմեկ) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 340-ի եւ 342-ի միջեւ
Կարկառ գետ
Կարկառ, գետ Արցախի մէջ, Կուրի աջ վտակը։ Կը բխի Արցախի լեռնաշղթային արեւելեան լանջերէն՝ 2080 մ բարձրութենէ, գետաբերանին բարձրութիւնը ծովու մակերեսէն՝ 13 մ է, որ յաճախ Կուր չի հասնիր։ Երկայնքը 109 քմ է, ջրհաւաք աւազանը՝ 1490 քմ2։ Գլխաւորաբար կը սնանի անձրեւներէն (44%) եւ ստորերկրեայ ջուրերէն (34%), կը յորդի՝ Մարտէն Յունիս ամիսներուն, որու ընթացքին կը ձեւաւորուի տարեկան հոսքին 57%-ը։ Տարեկան միջին ծախսը 3, 62 մ3/վ է, հոսքը՝ 137, 1 միլիոն մ3 (Ասկերան քաղաք) ։
Մեծ վտակներն են Մեղրագետը եւ Բագարանը։ Ջուրերը կ'օգտագործուին ոռոգման նպատակով։
Արտաքին յղումներ
Կարկառ գետ Ստորոգութիւն:Արցախի գետեր
Հանրային Սեփականութեան Օր
Հանրային սեփականութեան օր (անգլ.՝ Public Domain Day), միջազգային ոչ պաշտօնական տօն, կը նշուի ամէն տարի 1 Յունուարին, սկսած 2004-էն      ։
Տօնը եւ անոր օրուան ընտրութիւնը կապուած են այն փաստի հետ, որ շատ երկիրներու օրէնսդրութեամբ ամէն տարուան առաջին օրը հանրային սեփականութիւն կը դառնան ստեղծագործութիւններ, որոնց հեղինակային իրաւունքներու ժամկէտը կը լրանայ այդ օրը  ։ Բացառութիւն կը կազմէ միայն ԱՄՆ-ն, ուր մինչեւ 2019 ոչ մէկ հեղինակային իրաւունք փոխուելու է հանրային սեփականութեան ։ Տօնի առաջին յիշատակումը կապուած է քանատացի Ուոլէս Մակլինի անուան հետ (անգլ.՝ Wallace McLean), որու գաղափարը կիսեց իրաւունքի պրոֆեսոր, ոչ առեւտրային Քրեաթիւ Քոմոնս (անգլ.՝ Creative Commons) կազմակերպութեան հիմնադիր, Լոուրենս Լեսինկը։ Աւելի ուշ գաղափարին միացան այլ անձեր, ոչ առեւտրային կազմակերպութիւններ եւ համացանցային նախագիծեր ։
1 Յունուար 2010-էն Հանրային սեփականութեան օրուան կայքին մէջ կը տպուին այն ստեղծագործութիւններու հեղինակներու անունները, որոնց աշխատանքները կը դառնան հանրային սեփականութիւն։ 1 Յունուար 2010-էն ոչ առեւտրային կազմակերպութիւն Ազատ գիտելիքի հիմնադրամը (անգլ.՝ The Open Knowledge Foundation (OKF)) թողարկեց առցանց լրագիր «Հանրային սեփականութեան նկարագիր» (անգլ.՝ The Public Domain Review), որ նման ցուցակ կը ներկայացնէ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Տօներ Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր Ստորոգութիւն:Հեղինակային Իրաւունք Ստորոգութիւն:Հանրային Սեփականութիւն
Արմենիա (թերթ, Պուէնոս Այրես)
«Արմենիա», լոյս կը տեսնէ 1931-էն Պուէնոս Այրեսի մէջ։ 1954-1989 թուականներուն՝ օրաթերթ, 1989 թուականէն՝ շաբաթաթերթ՝ հայերէն, սպաներէն։ ՀՅԴ պաշտօնաթերթ։ Խմբագիրներ՝ Սարգիս Թոփճեան, Ռէն (Ռուբէն Վարդանեան), Արսէն Միքայէլեան, Աշոտ Արծրունի, Վարդան Գէորգեան, Յովհաննէս Դեւեջեան, Պետրոս Հաճեան, Խաչիկ Տէր Ղուկասեան (1987 թուականէն)։
Կը լուսաբանէ արժանթահայ գաղութի հասարակական ֊քաղաքական կեանքը, կը տպագրէ միջազգային լուրեր, գրական նիւթեր, տեղեկութիւններ Հայաստանէն։ 1931-1982 թուականներուն ունեցել է սեփական տպարան։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Արժանթինի պարբերականներ
Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութիւն
Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութիւնը (Naxçıvan Muxtar Respublikası) կը գտնուի Ազրպէյճանական Հանրապետութեան կազմին մէջ։
Պատմութիւն
Նախիջեւանը պատմական Հայաստանի մասը եղած է։ Այնտեղ զարգացած եղած է մշակոյթը, որուն վառ ապացոյցը կը հանդիսանան Ջուղայի հայկական գերեզմանոցի հազարաւոր խաչքարերը։ Այժմ Նախիջեւանը հայաթափուած է եւ ապօրինաբար բռնակցուած Ազրպէյճանի Հանրապետութեան։
16 Մարտ 1921-ին Խորհրդային Ռուսաստանը եւ Թուրքիան Մոսկուայի մէջ կնքեցին պայմանագիր, ըստ որուն Նախիջեւանը կը յանձնուի Խորհրդային Ազրպէյճանի խնամակալութեան։ Միջազգային իրաւունքի տեսակէտէն ատիկա միանշանակ ապօրինի պայմանագիր էր։ Երկու երկիրներ իրենց իսկ կողմէն ինքնիշխան ճանչուած երրորդ պետութեան տարածք մը կը յանձնէին չորրորդ պետութեան մը՝ առանց իրենց մասնակցութեան եւ նոյնիսկ կարծիքը հարցնելու։