cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Թամարա Ադամեան-Ներսէսեան
1883 թուականին, Թամարան կ՚ուզէ շարունակել իր ուսումը Մոսկուայի մէջ։ Թէեւ Ռուս կառավարութիւնը դէմ էր կիներու ուսման եւ հայ կեանքի մէջ չտեսնուած երեւոյթ էր կին մը հեռու քաղաք երթալ սորվելու համար, ան կը յաջողի Մոսկուայի Համալսարանը մտնել։ Մոսկուայի մէջ կ՚անդամակցի «Հայրենասէրներու Միութեան» եւ հետզհետէ կը դարնայ կեդրոնական դէմք մը։ Հոս կը հանդիպի իր ընկերոջ Դաւիթ Ներսէսեանին եւ աւելի մտերմանալէ ետք կ՚ամուսնան։ Շուտով յայտնի կ՚ըլլայ թէ Դաւիթ թոքախտէ վարակուած է եւ զոյգը կը հեռանան Մուսկուայէն բժիշկներու խորհուրդին հետեւելով։ Դաւիթ կը հրաւիրուի Էջմիածնի Ճեմարան ուսուցչութեան պաշտօն վարելու համար։ Սակայն շուտով կը մահանայ։
Թամարան մեծ անձնուիրութեամբ խնամեց ամուսինը, սակայն ինք ալ կը վարակուի ու կը մեռնի տարի մը ետք։ Դաւիթի եւ Թամարայի միակ զաւակը՝ Լեւոն կը մեծնայ մօրաքոյրերուն Ժենիա Ադամեան-Քալանդարեանի եւ Սաթենիկ Ադամեանի խնամքով։ Լեւոն կ՚ուսանի Ելեկտրագիտութիւն Պելճիքայի մէջ եւ 1917-ին Բագուի հերոսամարտին կարեւոր դեր կ՚ունենայ։
ՅովհաննԷս Մասեհեան
ՅովհաննԷս Մասեհեան (ՅովհաննԷս Խան-Մասեհեան, ), իրանահայ թարգմանիչ, պետական հասարակական գործիչ, դիւանագէտ, հրապարակախօս, մանկավարժ եւ խմբագիր: Առաւել յայտնի է որպէս Ուիլիըմ Շէյքսփիրի եւ Ճորճ Պայրոնի ստեղծագործութիւնները հայերէն առաջին լուրջ եւ մինչ օրս ամենայաջողը համարուող թարգմանող։ Տիրապետեր է հայերէն, պարսկերէն, թրքերէն, յունարէն, ֆրանսերէն, գերմաներէն, անգլերէն եւ ռուսերէն լեզուներուն : Ան թարգմաներ է նաեւ Կէօթէէն, Հայնէէն, Օմար-Խայեամէն, Թակորէն, նշանաւոր այլ գրողներէն: Մասեհեանը ոչ միայն գեղարուեստական երկեր թարգմանած է, այլեւ գիտութեան եւ արուեստին վերաբերող ուրիշ գիրքեր :
Կենսագրութիւն
ՅովհաննԷս Մասեհեանը ծնած է Թեհրան, արքունիքի ոսկերչապետի ընտանիքի մէջ : Հայրը՝ Ծերունի աղա Մասեհեանը, պարսից Նասրետտին շահի արքունի ոսկերչապետն էր։ ՅովհաննԷսը հինգ տարեկանին յաճախեր է դպրոց։ Իր առաջին կրթարանը եղեր է Մկրտիչ վարդապետի Սուրբ Թադէոս-Բարթիղոմէոսի եկեղեցւոյ կից վարժարանը։ Միջնակարգ կրթութիւնն ստացեր է Թեհրանի Հայկազեան դպրոցին մէջ (1870-1878 թթ.) եւ Թաւրիզի մէջ (1879-1881 թթ.): Բարձրագոյն կրթութիւն ստանալու նպատակով մեկներ է Փարիզ եւ 1884 թուականին աւարտեր Փարիզի ֆրանսական քոլեճը: Նոյն թուականին վերադառնալով Թեհրան՝ նշանակուեր է շահի պալատական թարգմանիչ, միաժամանակ ուսուցչութիւն ըրած է տեղի Հայկազեան դպրոցին մէջ: 1887 թուականին, որպէս շահի պատուիրակութեան աւագ թարգմանիչ, մեկներ է Լոնտոն: 1888-1896 թուականներուն եղած է Հայկազեան դպրոցի տնօրէնը, 1892 թուականին ընտրուեր «Ուսումնասիրաց ընկերութեան» նախագահ:
1894 թուականին մեկներ է Սեն Փեթերսպուրկ՝ որպէս շահի պատուիրակութեան թարգմանիչ, 1897 թուականին՝ Լոնտոն՝ որպէս պատուիրակութեան առաջին քարտուղար: 1895-1901 թուականներուն Պարսկաստան ի արտաքին գործերու նախարարութեան մէջ վարած է մամուլի բաժնի վարիչի, արեւելեան երկիրներու բաժնի պետի, գործնական տեսուչի պաշտօնները՝ շարունակելով մնալ շահի թարգմանիչը: Մեծ է իր երախտիքը պարսկական դպրոցներու հիմնադրման եւ ընդարձակման գործին մէջ: 1899 թուականին իր նախաձեռնութեամբ Թեհրանի մէջ բացուեր է քաղաքական գիտութիւններու դպրոցը, ուր ան եղած է միջազգային իրաւունքի եւ ընդհանուր պատմութեան ամպիոնի վարիչը ու դասախօս: 1901 թուականէն կը սկսի է իր կեանքի եւրոպական փուլը, որը նշանակալից էր ոչ միայն դիւանագիտական աշխատանքի, այլեւ գրական-ստեղծագործական եւ ազգային-հասարակական գործունէութեան տեսակետէն: 1901 թուականին նշանակուեր է Պերլինի մէջ Պարսկաստանի դեսպանի խորհրդական, 1905 թուականին՝ գործերու հաւատարմատար: Պարսկաստանը ներկայացուցած է միջազգային շարք մը խորհրդաժողովներուն՝ Պերլին ի, Փարիզի, Լոնտոնի մէջ եւ այլուր: 1911 թուականին վերադարձեր է Թեհրան՝ շահի խնամակալի խորհրդականի պաշտօնով:
Գործունէութիւն
1912 թուականէն սկսած ան եղած է Պարսկաստանի դեսպանը Գերմանիայի մէջ, իսկ 1927-1929 թուականներուն՝ Մեծ Բրիտանիայի մէջ: Եղած է նաեւ Պարսկաստանի առաջին դեսպանը Ճափոնի մէջ :
1894 թուականի աշնանը Հայոց հրատարակչական ընկերութիւնը լոյս ընծայեց «Համլեթը»՝ Մասեհեանի թարգմանութեամբ: ՅովհաննԷս ՅովհաննԷսեանը եւ ՅովհաննԷս Թումանեանը բարձր գնահատեր են այս թարգմանութիւնը: Անդրադառնալով Մասեհեանին,  ՅովհաննԷս Թումանեանը գրախօսականին մէջ գրած է."Ուիլիըմ Շէյքսփիր դարձած է չափանիշ ազգերու զարգացման աստիճանը որոշելու համար։ Եթէ ժողովուրդ մը զինք չէ թարգմանած, կը նշանակէ տգէտ է, եթէ չէ հասկցած, կը նշանակէ տհաս․ եթէ լեզու մը չէ յարմարած, կը նշանակէ տկար է։"
Ըստ Գէորգ Էմինի՝ Մասեհեանի թարգմանութիւնները «գերազանց են» եւ «հրաշալի կը հնչեն հայերէնով» : Մասեհեանի թարգմանութիւնները միշտ եղած են հայկական թարգմանչական գործունէութեան երկար պատմութեան մեծագոյն գանձերու թուով :
1894 թ. հիմներ եւ խմբագրեր է պարսկահայ առաջին տպագիր օրկանը՝ «Շաւիղ» շաբաթաթերթը, Թեհրան:
Որպէս դիւանագէտ` ան պատասխանատուութիւն կը կրէր Իրանի մէջ ներկայացնել Արեւմտեան երկիրներու քաղաքական միտքերը եւ գիտարուեստական նորարարութիւնները:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Անգլերենէ հայերէն թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:1864 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Հայ դիւանագետներ Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Գէորգ Գրիգորեանի (Ճոտտօ) Արուեստանոց-Թանգարան
Գէորգ Գրիգորեանի (Ճոտտօ) արուեստանոց-թանգարանը հիմնադրուած է 1977-ին Երեւանի մէջ խումբ մը արուեստագէտներու եւ ՀԽՍՀ վաստակաւոր նկարիչ Գէորգ Գրիգորեանի (Ճոտտօ, 1897-1976) այրիի՝ Տիանա Ուքլեպայի նախաձեռնութեամբ։ 1979-էն կը համարուի Հայաստանի Ազգային Պատկերասրահի մասնաճիւղերէն մէկը ։
Պատմութիւն
Արուեստանոց-թանգարանին մէջ ներկայացուած են նկարիչի ստեղծագործական ժառանգութիւնը, յուշաձեռագրային նիւթեր, անձնական իրեր։ Գէորգ Գրիգորեանի գեղարուեստական մտածողութիւնը ձեւաւորուած է Թիֆլիսի մէջ։ Գէորգ Գրիգորեանը ստեղծած է հոգեբանական դիմանկարներ, տարաբնոյթ յօրինուածքներ։ Նկարած է մտերիմներուն, բարեկամներուն, ամբողջ շարք մը կը կազմեն տարբեր տարիներուն վրձինած կնոջ՝ նկարչուհի եւ բանաստեղծուհի Տիանայի պատկերները, որոնք իրարմէ կը տարբերուին գունային լուծումներով, կառուցուածքով, լի են քնքշանքով ու սիրով։
Թեմատիկ յօրինուածքներուն մէջ Գէորգ Գրիգորեանը կրկին կ՚անդրադառնայ իր մանկութեան տարիներու Թիֆլիսին՝ վերարտադրելով ժամանակին բնորոշ մթնոլորտը, կենցաղն ու բարքերը։ Առանձնակի հետաքրքրութիւն կը ներկայացնեն Գէորգ Գրիգորեանի նատիւրմօրտները։ Նկարիչի վրձինը վարպետօրէն կը կերտէ հիմնականին թեք հարթութիւններու վրայ տեղադրուած պարզունակ կենցաղային առարկաներ, միրգեր, ծաղիկներ։
Արուեստանոց-թանգարանի սրահներէն մէկուն մէջ ներկայացուած են Տիանա Ուքլեպայի քանի մը կտաւները, իսկ առաջին յարկին վրայ՝ «թիֆլիսեան դպրոցի» անուանի նկարիչներու ստեղծագործութիւնները ։
Միջացառումներ
Ջիոտտոյի արուեստանոց-թանգարանը հայ եւ վրաց ժողովուրդներու բարեկամութեան մշակութային կեդրոն մըն է, ուր կը կազմակերպուին Վրաստանի նկարիչներու ցուցահանդէսներ, մշակութային կապերուն վերաբերող միջոցառումներ, կը կազմակերպուին նաեւ դասախօսութիւններ։
Հասցէ
Ցուցասրահը կը գտնուի Երեւանի Մաշտոցի պողոտայի 45ա հասցէին վրայ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Տուն-թանգարաններ Երեւանի մէջ Ստորոգութիւն:Երեւանի թանգարաններ
Կնեդլիկ
Կնդելիկ, Տաք ուտեստեղենի տեսակ է կը պատրաստուի խմորէ կամ գետնախնցորէ։ Կնդելիկը կրնանք եփել ջուրով կամ շոգիով, ան ունի գնդացեւ կամ երկարաձեւ տեսք, կրնանք պատրաստել որեւէ խյուսի հետ կամ առանցին։ Կնդելիկը կը պատկանի չեխական եւ սլովակական խոհանոցին։ Չնայած անունը առաջացած է գերմաներէն լեզուով, ան արմատացած է չեխերուն մօտ դեռևս XIX դարի սկզբներեն։ Կնդելիկի դասական բաղադրատոմսը կը պատկանի վիեննական խոհանոցին, սակայն ան իր տեղը գտաւ չեխական բաղադրատոմսերու մեջ։ հին ժամանակներուն կնդելիկը կը մատուցուէր որպէս առանձին ճաշի տեսակ։ Գոյութիւն ունի կնդելիկի մի քնի տեսակներ, օրինակ բանջարեղենով, մրգերով, խմորով եւ այլ։
Ստորոգութիւն:Խոհանոց
Մալենա
Արփինէ Մարտոյեան (ծանօթ՝ Մալենա անունով, ), հայ երգչուհի եւ երգահան: Ֆրանսայի Փարիզ մայրաքաղաքին մէջ կայացած 2021-ի Մանկական Եւրոտեսիլ Երգի միջազգային Մրցոյթին դափնեկիր՝ «Քամի Քամի» երգին կատարումով:
Մանկական Եւրոտեսիլ Երգի Մրցոյթ
2020-ի Մանկական Եւրոտեսիլ Երգի Մրցոյթին Մալենա կը փորձէ ներկայացնել Հայաստանը «Պար» երգով, բայց 8-րդ դիրքին կ'արժանանայ:
Աւելի ուշ, որոշում կը կայացուի, որ ան Հայաստանը ներկայացնէ «Why» երգով, սակայն Արցախի մէջ տեղի ունեցող պատերազմին պատճառով Հայաստան կը հրաժարի մրցոյթին մասնակցելէ:
2020-էն ի վեր, ան կը գործակցի Երեւանի Թի Քէյ Էն (TKN) երգի ընկերութեան եւ անոր արտադրիչին՝ «Tokionine»-ին հետ: «Tokionine» գրած է Սրբուկին «Walking Out» երգը, որմով Հայաստան ներկայացած էր 2019-ի Եւրոտեսիլ Երգի Մրցոյթին:
Մալենա կ'ընտրուի Հայաստանը ներկայացնելու՝ 2021-ի Մանկական Եւրոտեսիլի միջազգային Մրցոյթին՝ «Քամի Քամի» երգով :
Երգը տիեզերային փոփ երաժշտութիւն կը համարուի, արտադրուած է Մալենայի եւ «Tokionine»-ի կողմէ, եւ գրուած է Վահրամ Պետրոսեանի, «Tokionine»-ի, Մալենայի եւ Դաւիթ Ծերունեանի կողմէ:
Երգը կ'արժանանայ մրցոյթին առաջին դիրքին, 224 նիշ հաւաքելով: :
Անձնական կեանք
Մալենա դուստրն է դերասանուհի Աննա Մանուչարեանին: Ան կը յաճախէ Երեւանի Սայեաթ Նովա Երաժշտութեան Դպրոցը, ուր կը հետեւի թաւջութակի դասընթացքներու:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երգչուհիներ ըստ ազգութեան
Օթուրա
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Լաուրա Մաթարելլա
Լաուրա Մաթարելլա, Իտալիոյ նախագահ Սերճիօ Մաթարելլայի դուստրը, Իտալիոյ առաջին տիկինը :
Նախագահ Սերճիօ Մաթարելլան այրի է. անոր կինը՝ Մարիզա Քիացեզէն, մահացած է 2012-ին: Ներկայացուցչական գործառոյթները կը կատարէ նախագահի աւագ դուստրը՝ Լաուրան, որ հօրը կ՛ուղեկցի բազմաթիւ պետական ուղեւորութիւններու ժամանակ, ինչպէս նաեւ երկրի տարածքը: Վիեթնամ կատարած պետական այցի կապակցութեամբ առաջին անգամ ան ներկայ գտնուած է շարք մը հանդիպումներու առանց հօր, մասնաւոր այցելութիւն ունեցած է Հօ Չի Միհն քաղաքի ամենաաղքատ շրջանին մէջ գտնուող դպրոց:
Տիմիթրի Բայէթ
Տիմիդրի Բայէթ (Florent Dimitri Payet, ծնած է․` մարտ 29, 1987, Սեն-պիեռ, Ռեյունեօն, Ֆրանսա), Ֆրանսացի ֆութպոլիստ, «Վեստ Հեմ Յունայթէտի եւ Ֆրանսայի ֆուտբոլի ազգային հաւաքականի եզրային կիսապաշտպան խաղցող:
Հաւաքականի խումբէն
2007 - 2008 թուականներուն Բայէթ հանդէս եկած է Ֆրանսայի երիտասարդական հաւաքականէն:
2010 թուականի հոկտեմբեր 9-ին Ռոմանիայի դէմ խաղին նորամուտը նշած է Ֆրանսայի ազգային հաւաքականէն (2:0):
եւրոյ 2016-ի բացման խաղին Բայէթ դարձաւ կոլի հեղինակ եւ ճանաչուեցաւ խաղին լաւագոյն ֆուտբոլիստը:
Ճիհան Իպրահիմ
Ճիհան Իպրահիմ (նաեւ Ճիճի Իպրահիմ, անգլ.՝ Gigi Ibrahim, արաբ․՝ جيجي إبراهيم‎‎, 12 Փետրուար 1988, ԼոնԿ Պիչ, Լոս Անճելըս շրջան, Քալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ), սոցիալիստական շարժման եգիպտացի ակտիվիստ, լրագրող եւ պլոկեր: Ան «քաղաքացիական լրագրողներու» նոր սերունդի վառ ներկայացուցիչն է, որ 2011-ի Եգիպտական յեղափոխական իրադարձութիւններու ընթացքին ընկերային կայքերը օգտագործած է Թահրիրի հրապարակին մէջ տեղի ունեցող դէպքերու մասին տեղեկացնելու համար:
Միքայէլ Վարանդեան
Միքայէլ Վարանդեան, գործիչ, խմբագիր եւ ղեկավար:
Ճիհան Իպրահիմ
Գործունէութիւն
14 տարեկանէն ապրած է ԱՄՆ-ի մէջ (2002-2008 թուականներուն), ուր մասնակցած է հակապատերազմական բողոքներուն, ներգաղթի մասին օրէնքին դէմ հանդէս եկող եւ ոստիկաններու կողմէ հետապնդուող գաղթականներուն օգնող խումբի գործունէութեան: Աւարտած է Գահիրէի ամերիկեան համալսարանը ՝ ստանալով գիտական աստիճան «քաղաքագիտութեան» բնագավառին մէջ :
Մինչեւ համալսարան ընդունուիլը Ճիճի Իպրահիմը առնչութիւն չէ ունեցած աշխատաւորներու շարժման եւ ընդդիմութեան բողոքներու հետ: Ան «ձախ» շարժման մէջ ներգրաւած է «Սոցիալական մոպիլիզացիան ավտորիտար վարչակարգի պայմաններուն» դասախօսութիւններու շնորհիւ, որ կը կարդար լրագրող եւ ակտիւիստ-տրոցկիստ Հոսսամ էլ-Համալաւին : Վերջինս յետագային դարձաւ անոր ամուսինը:
Միքայէլ Վարանդեան
Կենսագրութիւն
Շուտով կ'ազդուի այդ շրջանի գաղափարական շարժումերէն. Ժընեւի կը գտնուէին այտ ատենները Յովնան Դաւթեան, Վահան Տոտոմեանց, Սիմոն Շխեան եւ Ռոստոմ, իբրեւ Դրօշակի խմբագիր, նաեւ ուրիշներ: Վարանդեան յաճախ Գերմանեիա կ'երթար, լսելու համար իր սիրած բրոֆէսորներու դասախօսութիւնները: Ան սկսած էր գրել, Ego ծածկանունով, Մշակի եւ մուրճի մէջ:
Ճիհան Իպրահիմ
Գործունէութիւն
Անդամակցելով Միջազգային սոցիալիստական միտում քլիֆեան ինտէրնացիոնալի «Յեղափոխական սոցիալիստներ» եգիպտական բաժանմունքին՝ Ճիճի Իպրահիմը մասնակցած է 2009-2010 թթ. քաղաքական ցոյցերուն : Եղած է 25 Յունուար 2011-ին Թահրիրի հրապարակի հաւաքի նախաձեռնողներէն: Այն կատալիզատոր կը ծառայէր Հոսնի Մուպարաքի դէմ զանգուածային ժողովրդական շարժման համար:
Ճիճի Իպրահիմի եւ շարք մը «ֆեյսբուքեան յեղափոխականներու»՝ որպէս «Թահրիրի հրապարակի լիտերներու» լուսանկարները տեղադրուած են «Թայմ» ամսագրի շապիկին : Յետագային Ճիճի Իպրահիմը իր համերաշխութիւնը արտայայտած է արտասահմանին մէջ տեղի ունեցող սոցիալական շարք մը շարժումներուն, մասնաւորապէս, Մեծ Բրիտանիայի մէջ մասնակցած է ուսանողական ցոյցերուն:
Միքայէլ Վարանդեան
Կենսագրութիւն
1897-ին կ'աւարտէ համալսարանական շրջանը ու Վռամեանի առաջարկով, որ այդ ատեն Պուլկարիա կը գտնուէր, կ'երթայ Պալքան իբրեւ գործիչ: Չի կրնար հոն երկալ մնալ, մատնութեան հետեւանքով ռումէն կառավարութեան կողմէ կը հեռացուի երկիրէն:
Խմբագրութիւն
1898 Մարտին, Վարանդեան կը ստանձնէ Դրօշակի խմբագրութիւնը, երբ Ռոստոմ եւ Վռամեան կը մեկնին Կովկաս, Դաշնակցութեան 2-րդ ընդհանուր ժողովին մասնակցելու համար: Այնուհետեւ, կարճ ընդհատումներով, ան կը մնայ Դրօշակի մէջ, մինչեւ առաջին համաշխարhային պատերազմը, իր հետ ունենալով ուրիշներ (Քրիստափոր, Ակնունի, Յովնան եւ այլն) ու երբեմն ալ մինակ: 1906-ին եւ 1915-ին, ոչ երկար ժամանակով, կ'անցնի Թիֆլիս, կը գտնուի Յառաջի եւ Հորիզոնի խմբագրութեան մէջ։ Իր կեանքի մէծ մասը կ'անցընէ արտասահմանի մէջ, իբրեւ գործիչ խմբագիր եւ ղեկավար:
Վարանդեան կը մասնակցի Հ.Յ.Դ Վիեննայի եւ ուրիշ ընդհանուր ժողովներու: Դրօշակի խմբագրի հանգամանքով՝ կ'անդամակցի Հ.Յ.Դ. Արեւմտեան Բիւրոյին: 1907էն սկսեալ դաշնակցութիւնը կը ներկայացնէ Ընկերվարական Միջազգայնականին մէջ, բարեկամական սերտ կապեր կը հաստատէ Ժոռէսի, Փրէսասէի, Ռնոտելի, կաուցկիի, Պէպէլի, Վանտերվելտի եւ ուրիշ եւրոպացի առաջաւոր դէմքերու հետ:
«Pro Armenia» պարբերականի ձեռնարկին մէջ, Վարանդեան կ'ըլլայ Քրիստափորի աջ բազուկը ու հայ դատի պաշտպանութեան կը լուծուի Ժոռէս, Վիքտոր Պէռար, Քլէմանսօ, Պերնշտայն, Պրանտէս եւ այլն: Վերջինները մամուլի էջերէն, խորհրդարաններու եւ հանրային բեմերէն արձագանգ կ'ըլլան հայկական հարցին: Հայաստանի Հանրապետութեան շրջանին կը մասնակցի Փարիզի պատուիրակութեան, կը գործակցի Պոլիս Նուպարի, որուն հանդէպ յարգանք ունէր: Կ'ընտրուի Հայաստանի խորհրդարանի անդամ ու կը նշանակուի դիւանագիտական ներկայացուցիղ Հռոմի մէջ:
Քաղաքական պայմաններու փոփոխութեամբ, հայ դատի հանդէպ անտարբեր վերաբերմունք ցոյց տուին ընկերվարական պարագլուխներ, որոնք իշխանութիւններու գլուխ անցած էին եւ Վարանդեանի ծանօթ բարեկամները եղած էին: Այս պարագային խորապէս կ'ազդէ իտէալիստ Վարանդեանին վրայ:
Վերջին տարիները բոլորովին տկարացած էր իր առողջութիւնը: Կը շարունակէր միշտ իր աշխատակցութիւնը դաշնակցական մամուլին: Իր մտերիմ ընկերոջ՝ Ահարոնեանի կաթուածը խորապէս կը ցնցէ Վարանդեանը: Ինք հրաւիրած էր Ահարոնեանը խօսելու Մարսէյլի Մշակոյթի օրուան հանդէսին եւ աչքին առջեւ կ'իյնայ ան, դեռ ճառը չաւարտած: Հարուածը ծանր կ'ըլլայ, հազիւ երկու ամիս վերջ ինքը եւս 1934 Ապրիլ 22-ին, երբ Մարսէյլ բարեկամի մը տունը ճաշի էր, կաթուած կ'ունենայ:
15-րդ հարաւային զուգահեռական
15րդ հարաւային զուգահեռականը հասարակածէն 15° դեպի հարաւ եղած լայնութիւններու շրջանագիծն է։
Զուգահեռականով հատուող տարածքները
Ամսաթիւի բաժանարարէն սկսած դէպի արեւելք`
Ծանոթագրություններ
Ստորոգութիւն:Զուգահեռականներ
8 Յունուար
8 Յունուար, տարուան 8-րդ օրն է։ 7 Յունուար 8 Յունուար  9 Յունուար
Տօներ
Ստորոգութիւն:Յունուար
Անթուան Պէրման
Անթուան Պէրման, Ֆրանսացի թարգմանիչ, փիլիսոփայ, պատմաբան, եւ թարգմանական տեսագէտ:
Ռադոմ
Ռադոմ (Radom), քաղաք կեդրոնական Լեհաստանի մէջ, Մլեչնա գետի վրայ, մայրաքաղաք Վարշավայ 100 կմ հարավ։ Մինչեւ 1999 թ. եղած է Ռոդոմյան վոյեվոդության կեդրոնը, 1999 թ. վարչական բարեփոխումներէն յետոյ մտած է Մազովեցիի վոյեվոդության կազմը։ Բնակչութիւնը՝ ։ Ներկայիս Ռադոմի տարածքին մէջ մարդիկ բնակութիւն հաստատած էն թերեւս 8-րդ դար 9-րդ դար։ որպէս քաղաք՝ առաջին անգամ հիշատաուած է 1155 թ.։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Լեհաստանի քաղաքներ
Կանչուոր Սուրբ Աստուածածին վանք (Կիպրոս)
Կանչուոր Սուրբ Աստուածածին վանք, (Սուրբ Աստուածածին Կանչուոր), կը գտնուի Ֆամագուստա քաղաքէն հիւսիս-արեւմուտք, կարմելիտներու եկեղեցուոյ դիմաց։
Պատմութիւն
1346-ին՝, Կիլիկիոյ հայ փախստականներու եւ գաղթականներու կողմէն, կառուցուած է ամրոցի դերակատարութիւն ունեցող վանքը՝ Կանչուոր Սուրբ Աստուածածին վանքը։ Ան կառուցուած է հայական ճարտարապետութեան ոճով՝ յունակիպրական տարրերով։ Վանքը՝ Կիպրոս կղզիի հոգեւոր-մշակութային կարեւոր կեդրոններէն եղած է, ուր ապրած ու ստեղծագործած է՝ Ներսէս Լամբրոնացին։ Կանչուորը կառուցած են զուտ հայկական եւ յունակիպրոսական ոճերու ճարտարապետութեան փոքրաթիւ տարրերով։ 1571 թուականէն, վանքը դադարած է իր գործունէութիւնը։ 1907 թուականին, հնէաբանական դեպարտամենտը վերանորոգած է զայն։ 1936 թուականին, զայն վերադարձոզած է Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ։ 1945 թուականին, վանքը կրկնակի օծուած է՝ արքեպիսկոպոս Գէորգ Չեպէեանի կողմէն։ 1957 թուականին, զայն այրուած է՝ թուրք կիպրոսցիներու կողմէն։ 1963-1964 թուականներուն, վանքը եւ անոր մերձակայ տարածքը՝ կ'անցնի ծայրահեղական թուրք կիպրացիներու ձեռքը, իսկ՝ 1974 թուականի Օգոստոսին՝ թուրք զինուորականներու։ Վանքի մուտքը կը փակուի եւ այնտեղ կը տեղաւորուի զինուորական փաշա։ 2003 թուականին, արգելքը մասնաւորապէս վերացուած է, , իսկ 2005-էն, ի վեր զբոսաշրջիկներուն նորէն արտօնած են այցելել վանքը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կրօն
Աղասի Խանճեան
Աղասի Խանճեան, հայ քաղաքական գործիչ, պոլշե­ւիկ-համայնա­վար յեղափոխական ու սովետահայ-պետական ղեկավար գործի­չ։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Տակաւին 16 տարեկան, 1917-ի Ապրիլին, Աղասի Խանճեան՝ արդէն կլանուած համառուսական յեղափոխութեան արձագանգներով՝ Ղուկաս Ղուկասեանի հետ հիմնած են Երեւանի այսպէս կոչուած «Երիտասարդ Մարքսիստ-Ինտերնացիոնալիստների Միութիւնը»։ Իսկ 1919-ին, նոյն Ղուկաս Ղուկասեանի եւ Ա. Բուդաղեանի հետ, Խանճեան հիմնած է «Հայաստանի երիտասարդ կոմունիստների Սպարտակ կազմակերպութիւն»ը, որ ամիս մը ետք՝ Մայիսին, սկսած է լոյս ընծայել իր ընդյատակեայ պաշտօնաթերթը՝ «Սպարտակ» անունով։
1919-ի Սեպտեմբերին, հեռակայ կարգով, Աղասի Խանճեան ընտրուած է Կոմունիստական Երիտասարդական Կազմակերպութեան Անդրկովկասի Բիւրոյի անդամ։
1920-ի Յունուարին մասնակցած է Երեւանի մէջ հայ համայնավարներու ընդյատակեայ առաջին համագումարին, որ հիմնած է Հայաստանի Կոմունիստական Կուսակցութիւնը (Հ.Կ.Կ.) ու որոշած եւ ծրագրած է Հայաստանի Հանրապետութեան տապալումն ու խորհրդային կարգերու հաստատումը Հայաստանի մէջ։
1920-ի Մայիս Մէկի խռովութիւններուն մէջ իր ունեցած աշխոյժ գործունէութեան համար, 1920-ի Յուլիսին, Ա. Խանճեան ընտրուած է Հ.Կ.Կ.-ի Կենտկոմի անդամ եւ ամիս մը ետք, Օգոստոսին, երբ Հ.Հ. Պիւրօ- կառավարութիւնը խստացուցած է պոլշեւիկ խռովարարներու դէմ իր դիրքորոշումը, Ա. Խանճեան ձերբակալուեցած է ու 10 տարուան բանտարկութեան դատապարտուած։
Հայաստանի խորհրդայնացումէն ետք, ազատ արձակուած եւ ընտրուած է Հ.Կ.Կ.-ի Երեւանի Կոմիտէի քարտուղար՝ Դեկտեմբեր 1920-էն մինչեւ Փետրուար 1921-ի համաժողովրդական ապստամբութիւնը, որմէ փախուստ տուած հայ պոլշեւիկներու հետ՝ Աղասի Խանճեան եւս հեռացած է Հայաստանէն, եւ ուղարկուած է Մոսկուա, որպէսզի ուսումը շարունակէ Սվերդլովի անուան Կոմունիստական համալսարանին մէջ։
1923-1928 տարիներուն, երբ «ռազմական կոմունիզմ»ը աւեր կը գործէր Հայաստանի տարածքին, Ա. Խանճեան ղեկավար աշխատանքի կոչուած է Լենինկրատի մէջ։ Բայց Օգոստոս 1928-ին, Քրեմլինի որոշումով, ան ուղարկուեցած է Երեւան՝ ստանձնելու համար Հ.Կ.Կ.-ի Կենտկոմի երկրորդ քարտուղարի պատասխանատուութիւնը։ 1930-ին նշանակուած է առաջին քարտուղար եւ մինչեւ պաշտօնազրկումն ու 9 Յուլիս 1936-ի Թիֆլիսի մէջ իր խորհրդաւոր մահը՝ ան մնացած է նոյն այդ պաշտօնին վրայ։
Մահը
Խանճեանի մահուան հետ կապուած կան տարբեր վարկածներ․
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ պետական գործիչներ
Գուսան
Գուսան, ստեղծագործող եւ կատարող արուեստագէտ՝ հին եւ միջնադարեան Հայաստանի մէջ։ Դեռ 5-րդ դարուն, «Պատմութիւն Հայոց» աշխատութեան մէջ՝ Մովսէս Խորենացին յիշատակած է Գողթան երգիչներու մասին։
Գողթան երգիչները գուսան-վիպասաններ էին, որոնք ստեղծած եւ կատարած են Հայկազն Տիգրանի, Շամիրամի, Աժդահակի, Արտաշէսի եւ Սաթենիկի եւ այլերու մասին երգեր։ Վաղ միջնադարեան հայերէն թարգմանութիւններուն եւ բնագրերուն մէջ՝ Գուսանը կ'օգտագործուէր իբրեւեւ հին յունական միմոս (μίμος) բառի համարժէք, կը ներառէ ընդհանրական իմաստ մը, որ կը համապատասխանէ նոր ժամանակներուն ընթացքին ընդունուած մասնագէտ հասկացութեանը։ Գուսան կոչուած են երգիչները, նուագածոները, պարողները, պատմա-առասպելական զրոյցներ եւ վիպական երգեր աւանդողերը, ժողովրդական հրապարակային թատրոնի դերասանները՝ ձեռնածուները, աճպարարները, լարախաղացները եւ խեղկատակները։ Հայաստանի մէջ՝ կին գուսանները կոչուած են վարձակ։
Ուշ միջնադարի ընթացքին, գուսաններու տարբեր խումբեր պարզապէս վերածուեցան աշուղներու կամ սազանդարներու։
Տե՛ս նաեւ
Ստորոգութիւն:Երաժշտութիւն
Վահրամ Ասատուրեան
Վահրամ Ասատուրեան (Ասատուր Ասատուրեան, ), հայ բժիշկ։
Չեննայ (Մատրաս)
Չենայ (մինչեւ 1996՝ Մատրաս), Հնդկաստանի Թամիլ Նատու նահանգին մայրաքաղաքը։ Տեղակայուած է Պենկալեան ծոցին ափին, անիկա մեծագոյն վաճառականական, մշակութային, տնտեսական եւ կրթական կեդրոն է Հարաւային Հնդկաստանի մէջ։ Նշանաւոր է նաեւ իբրեւ «Հարաւային Հնդկաստանի մշակութային մայրաքաղաք» :
Հայերը Մատրասի մէջ
Մատրասի հայ համայնքը կազմաւորուած է ԺԶ. դարուն։ 1547-ին Ս. Թովմայի բլուրի վրայ կառուցուած է Հնդկաստանի մէջ առաջին հայկական եկեղեցին, 1712-ին՝ Ս. Աստուածածինը ։ 1783-ին Մատրասահայերը կազմած են «Տետրակ, որ կոչի նշաւակ» համայնքային կանոնադրութիւնը։ Հայերը մասնակցած են նաեւ Մատրասի կառավարման ու բարեկարգման. ձեռագիր յիշատակարաններուն մէջ կը յիշուի, որ անգլիացիներուն գալէն առաջ Չին Փաթայի (Մատրասի) կառավարիչը եղած է հայազգի Ղուկասը (Ղոկակ՝ նշանակուած 1662-ին)։ 1725-1726 թուականներուն Խոճա Պետրոս Ոսկան Վելիջանեանի ներդրումով կառուցուած են Սարիար գետի բազմակամար կամուրջը եւ բարձունք տանող քարէ սանդուխները (166 աստիճանով)   ։ Մատրասահայերը գլխաւորաբար արհեստաւորներ ու մանր առեւտրականներ էին։ Աչքի ինկած են նաեւ մեծահարուստ առեւտրականները, որոնց ձեռքերուն մէջ կեդրոնացած են թանկարժէք քարերու, համեմունքի, հնդկական կերպասեղէնի առուծախը։ Մատրասի մէջ կայ Հայկական փողոց մը։
1770-ական թուականներուն հիմնուած է Մատրասի խմբակը, 1772-ին Շահամիր Շահամիրեան հիմնած է տպարան մը, տեղի Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ աւագ քահանայ Յարութիւն Շմաւոնեանի ջանքերով 1794 -ին լոյս տեսած է հայ մամուլի առաջնեկը՝ «Ազդարարը» ։
Վահրամ Ասատուրեան
Կենսագրութիւն
Վահրամ Ասատուրեան ծնած է 1876 թուականին, Կոստանդնուպոլսոյ Պէյքոզ թաղամասին մէջ։ 1905 թուականին աւարտած է դեղագործական կրթութիւնը եւ դեղագործ աշխատած։ Ապրած է Կոստանդնուպոլսոյ Կետիկ փաշա թաղամասին մէջ։ 1909-1913 թուականներուն՝ Կոստանդնուպոլսոյ Կեդրոնական դեղատան մէջ եղած է նաեւ բժիշկի ընդունարան, ուր աշխատած է բժիշկ Յակոբը։ Եղած է հանրային գործիչ։ 1915 թուականի Ապրիլ 11 (24)-ին ոստիկանութիւնը զինք ձերբակալած է եւ բանտարկած Կոստանդնուպոլսոյ կեդրոնական բանտին մէջ, ուրկէ աքսորուած է Չանղըրը՝ հայ մտաւորականներու խումբին հետ։ Անունը փորագրուած է Չանղըրըի բանտին մէջ հաւաքուած համրիչի՝ 99 հատիկներէն մէկուն վրայ։ Չանղըրըի բանտին մէջ բազմաթիւ տանջանքներ կրելով, ինչ-ինչ հանգամանքներով, տեղափոխուած է Մեսքենէի աքսորավայրը։
Մեսքենէի եւ Հալէպի մէջ՝ բժիշկի օգնականի կարգավիճակով, անցած է զինուորական ծառայութեան, ենթասպայի աստիճանով, եւ այդպիսով փրկուածէ սպանուելու ենթարկուելէ։ Զինուորական ծառայութեան ընթացքին բժշկական օգնութիւն ցուցաբերած է այդտեղէն անցնող բազմաթիւ տարագիր հայ գաղթականներու։ Եղեռնէն ետք վերապրած է։ 1918 թուականին Կոստանդնուպոլսոյ Կետիկ փաշա թաղամասին մէջ բացած է սեփական դեղատուն։ 1926-1927 թուականներուն եղած է Ս. Փրկիչ ազգային հիւանդանոցի ղեկավարներու կազմին մէջ։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Թեհրան)
Հայոց ցեղասպանութեան յուշարձան, յուշարձան Իրանի Թեհրան քաղաքի Սուրբ Սարգիս մայր տաճարի բակին մէջ։
Պատմութիւն
Յուշարձանը նուիրուած է Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին։ Յուշարձանի նախագծման աշխատանքները կատարուած են 1969-1971-ականներուն, կառուցումը աւատուած է 1973-ին, տեղադրուած է 24 Ապրիլ 1973-ին Թեհրանի Սուրբ Սարգիս մայր տաճարի բակին մէջ ։ Յուշարձանը կառուցուած է Արսէն Տեր-Յակոբեանի միջոցներով՝ ի յիշատակ իր ծնողներու՝ Գրիգոր եւ Մաշինկա Տեր-Յակոբեաններու ։ Յուշարձանը կազմուած է պատուանդանի վրայ վեր խոյացող երեք խաչքարերէ, որոնց դիմաց՝ պատուանդանի վրայ թեւերը տարածած արծիւն է: Յուշարձանի վրայ մակագրուած է.
Տմորիք
Տմորիք, ռազմական ամրութիւններու համակարգ Կորճայք նահանգի մէջ։ Կոչուած է գլխաւոր ամրոցի անունով։ Ստեղծուած է հնագոյն ժամանակներուն (Ք.Ա. 2-րդ հազարամեակ)`ընդդէմ Միջագետքէն սպառնացող վտանգի:
Ք.Ա. 13-7-րդ դարերուն ասորեստանեան սեպաձեւ արձանագրութիւններուն մէջ կը յիշատակուի Նայիրի «երկրներու» կարգին՝ Տումէ, Տումուրու անուանումներով։
Ք.Ա. 4-րդ դարուն եղած է առանձին գաւառ՝ համանուն կեդրոնով։ Յետագային (հաւանաբար Արշակունիներու թագաւորութեան ժամանակ) միացուած է Կորդուքին:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մեծ Հայքի վարչական բաժանում
Ժիրայր Քէչէճեան
Կենսագրութիւն
Ժիրայր Քէչէճեան ծնած է Հալէպ, Սուրիա: Արմատներով՝ Այնթապէն է:Մայրը՝ Ազատուհի Գուրումլեան, Դամասկոսցի, հայրը՝ Խաչիկ Քէչէճեան,Հալէպցի, երկուքն ալ արուեստագէտներ: Մայրը եղած է փրոֆէսիոնալ մանտոլին նուագող, իսկ հայրը երգիչ եւ ուտ նուագող: Ունի երեք քոյր բժշկուհիներ՝ Երանուհի, Մելինէ եւ Անահիտ, ինչպէս նաեւ եղբայր մը՝ Կարպիս: Քոյրը՝ Երանուհին եղած է հօրը ձայնին ժառանգորդը՝ ըլլալով հանրածանօթ երգչուհի մը, ինչպէս  նաեւ Մելինէն : Նախակրթարանի ուսումս ստացած եմ Հալէպի Կիլիկեան վարժարանը մինչեւ 10-րդ դասարան, իսկ անկէ ետք յաճախած եմ արաբական դպրոց մը: Հօր եւ եղբօր հետ միասին աշխատած են ոսկերիչ:
Պարուսոյցի ասպարէզը
Իբրեւ ասպարէզ, պարուսոյց կը դառնայ երբ 9-րդ դասարան էր: Միեւնոյն ատեն, որպէս պարուսոյց, 12 երկար տարիներ դասաւանդեր է Հալէպի Կիլիկեան վարժարանէն ներս, ինչպէս նաեւ՝ Մխիթարեանի ամավերջի հանդէսներուն, երբ հանդէս կու գար նաեւ իր կնոջ՝ երգչուհի Սիլվա Քէչէճեանը, որ եղած է իր աշակերտուհին: Զինուորական ծառայութեան ընթացքին Ժիրայր Քէչէճեան կ՛ուղղուէր դէպի Հալէպ, պատրաստելու համար հանդէսներ:
Ժիրայր Քէչէճեանի պարուսոյցը եղած է Աբրահամ Կոստանեանը: 1983-էն մինչեւ 1995, Ժիրայր Քէչէճեան եւ տիկնը Սիլվա Քէչէճեանը պարած են «Նոր Սերունդ Մշակութային Միութեան» Ազատ Ղարիպեան պարախումբին մէջ որպէս մենապարողներ: Ճամբորդած են տարբեր եւրոպական երկիրներ՝ հասնելով մինչեւ Հայաստանի բոլոր քաղաքները, ունենալով յաղթական ու պանծալի ելոյթներ, մաս կազմելով Ազատ Ղարիպեանի «ԿՌՈՒՆԿ» պարախումբին մէջ: Ինչպէս նաեւ Հայաստանի պարարուեստի ուսումնարանին մէջ պատրասրտած են իրենց ծրագիրը:
«JIRO DANCE GROUP» (ԺԻՐԱՅՐ ՊԱՐԱԽՈՒՄԲ)
Նոր Սերունդի պարախումբը երբ կը դադրի գործունէութիւնը, Ժիրայր Քէչէճեան անձնական պարի կեդրոններու մէջ կը սկսի դասաւանդել: Երկու տարիներու ընթացքին, իր ղեկավարութեամբ կը պատրաստէ երգի ու պարի փառատօներ՝ Նոր Սերունդ Մշակութային Միութեան նախաձեռնութեամբ:  Իրականացնելու համար իր փափաքը, կը հիմնէ անձնական պարախումբը՝ «JIRO DANCE GROUP» (ԺԻՐԱՅՐ ՊԱՐԱԽՈՒՄԲ) անունով, որ Սուրիոյ մէջ առաջին անձնական պարախումբն էր :
1996-ին, պարախումբը կոչուեցաւ իր անունով՝ ԺԻՐԱՅՐ ՊԱՐԱԽՈՒՄԲ (JIRO DANCE GROUP) : Առաջին ելոյթը տեղի կ'ունենայ Կրթասիրաց վարժարանի սրահին մէջ, Հալէպ, որմէ ետք, Արաբական կառավարական թատրոններու մէջ կը ստանձնէ պարուսոյցի պաշտօնը, ինչպէս նաեւ՝ որպէս դերասան, երկար տարիներ:
Արուեստի ճանապարհը Այնճարի մէջ
Սուրիոյ պատերազմի տարիներուն, կը հաստատուի Այնճար, Լիբանան: Պարի դասեր կու տայ Ազգային «Յառաջ Գ. Կիւլպէնկեան» Երկրորդական վարժարանի առաջին կարգէն մինչեւ աւարտական դասարանները: Իսկ «Աֆհիլ» հաստատութեանը մէջ նաեւ կը դասաւանդէ Ballet-ի դասեր, 4 տարեկանէն մինչեւ 20 տարեկան պատանիներու :
2016 տարին չբոլորած, Ազգային Յառաջ-Գ. Կիւլպէնկեան քոլեճի աշակերտութիւնը գեղարուեստական յայտագիրով հանդէս եկաւ Այնճարի «Գ. Կիւլպէնկեան» սրահին մէջ` Կաղանդի ու Ս. Պօղոս եկեղեցւոյ անուանակոչութեան զոյգ տօներուն առթիւ: Ա.-Բ. դասարաններու պարախումբը (պարուսոյց Ժիրայր Քէչէճեան) հանդէս եկաւ «Թամուր աղա» պարով, Գ.-Դ. պարախումբը` հայկական ժողովրդական պարով, իսկ Ե.-Զ.` արաբական «Տալունա» պարով :
Պարգեւներ
Ժիրայր Քէչէճեան ելոյթ ունեցած է Նախագահ Պաշշար Ալ Ասատի զանազան հրաւէրներով եւհասարակական զանազան փառատօներուն: Պատերազմի տարիներուն, պարախումբերով ելոյթ ունեցած են այնպիսի պարեր, որոնք արդէն իսկ կը ցուցադրուէին եւ կը շարունակուին ցուցադրուիլ Սուրիական պատկերասփիւռէն: 2017-ին, ան կը պարգեւատրուի Առաջին կարգի մեծ վկայագիրով մը Դամասկոսի OPERA-ի դահլիճին մէջ :
Սիւնիքի մարզ
Սիւնիք մարզ Հայաստանի մէջ։ Կը Գտնուի հանրապետութեան հարաւային բաժինին մէջ։ Սահմանակից է Իրանին, արեւմուտքէն՝ Նախիջեւանին, արեւելքէն ԼՂՀ-ին, իսկ հիւսիսէն Վայոց ձորին։
Աշխարհագրութիւն
Սիւնիքի մարզի տարածքին մեծ մասը կը կազմեն ժայռերը, լեռնաշղթաները եւ անդնդախոր ձորերը, որոնց մէջէն անցնելով կը հոսին լեռնային գետակներ։ Ամենամեծ գետը Որոտանն է։ Սիւնիքի միջին բարձրութիւնը ծովու մակարդակէն 2.200 մ. է։ Ամենաբարձր լեռնագագաթներն են Կապուտջուղը (3.904), Ծղուկը (3.581), Մեծ Իշխանասարը (3.550) եւ այլն։ Սիւնիքը կը կոչուի նաեւ Զանգեզուր, Սիսական։
Պատմութիւն
Պատմականօրէն Սիւնիքը մէկն է Մեծ Հայքի 15 նահանգներէն եւ վարչականօրէն բաժնուած եղած է 12 գաւառներու։ Սիսական աշխարհը հռչակաւոր եղած է իր երկնամբարձ ամրոցներով ու հազարամեայ վանքերով։ Այստեղ կը գտնուէր 13-րդ դարուն ստեղծուած Հայաստանի ամենահին համալսարանը՝ Գլաձորը։
Միջնադարեան Սիւնիքը շատ աւելի մեծ տարածք գրաւէր, քան՝ այժմ։ Այն ժամանակ Վայոց Ձորը, Գեղարքունիքը, Նախիջեւանի մեծ մասը եւ ներկայիս Լեռնային Ղարաբաղի մէկ մասը կը մտնէին Սիւնիքի իշխաններուն տիրոյթներուն մէջ։
X-XII դարերուն Սիւնիքը թագաւորութիւն էր, ուր կ՛իշխէր Սիսական տոհմը։ Յետագային այստեղ իշխանած է Օրբելեան տոհմը։ Յայտնի է յատկապէս կոմս Տարսայիճ Օրբելեանը։ Անոր զաւակ Ստեփանոս Օրբելեանը XIII դարուն գրած է «Սիւնիքի Պատմութիւն» մեծարժէք պատմագրութիւնը։
1918-1920 թ.թ. Նախիջեւանի եւ Արցախի նման Սիւնիքը եւս դարձած էր Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի հանրապետութիւններու միջեւ վիճելի տարածք։ 1920-ի Դեկտեմբեր 2-ին Թուրքիան, որ այդ ժամանակ գրաւած էր Հայաստանի Հանրապետութեան մեծ մասը, ստիպեց հայկական կառավարութեան ստորագրել Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրը, որով Հայաստանը Ատրպէյճանին կը յանձնէր Սիւնիքը։ Սակայն Սիւնիքի հայ բնակչութիւնը չընդունեց այս համաձայնագիրը եւ զինուած պայքարի ելաւ՝ Գարեգին Նժդեհի հրամանատարութեամբ։
Սիւնիքը անկախ մնաց նոյնիսկ այն ժամանակ, երբ պոլշեւիկները ամբողջութեամբ գրաւած էին Հայաստանի Հանրապետութեան մնացած մասը։ 1920-ի սկիզբներուն, երբ պոլշեւիկները ճնշեցին հայերու Փետրուարեան ապստամբութիւնը, կառավարութեան շատ անդամներ եւ սպաներ նահանջեցին Սիւնիք։ Շուտով այստեղ հռչակուեցաւ Լեռնահայաստանի հանրապետութիւնը, իսկ Գարեգին Նժդեհ ընտրուեցաւ վարչապետ։ Կարմիր բանակը միայն կատաղի կռիւներ եւ բազմաթիւ զոհեր տալէ ետք կարողացաւ 1921-ին այն գրաւել։
Հայկական ԽՍՀ-ի մէջ Սիւնիքը առանձին վարչական միաւոր չէր կազեր, այլ բաժնուած էր քանի մը շրջաններու։ Հայաստանի Հանրապետութեան վերանկախացումէն ետք Սիւնիքը կրկին վերածուեցաւ առանձին մարզի։
Ենթակառուցուածք
2006 թուականէն սկսեալ Սիւնիքէն կ՛անցնի Հայ-իրանական կազամուղը։ Կը Նախատեսուի մօտ ապագային ստեղծել երկաթուղային հաղորդակցութիւն։
Ծանոօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սիւնիքի մարզ
Յարութիւն Քհնյ. Շէրպէթճեան
'''Յարութիւն Քհնյ. Շէրպէթճեան''', ծնած է մուսալեռցի ծնողքէ, Խտրպէկ գիւղը, 1870, իՆ; Նախնական ուսումր ստացած է ծննդաւաայրի ծխական վար ժարանը, ուրրկէ Հայերէն լեզուն ու տարրական այլ գիտելիքներ սովոսրելէ ետք, հետեւած է արհեստի ու հողամչակութեան։
կենսագրութիւն
Ան հետաքրքրուաղ է նաեւ գիւղի ազգային եւ եկեղեցական կեանքով։ կրօնագիտութիւնը զինք մղած է եկեղեցի, ուր դպրած դասին մաս կազմած է հարատեւութեամբ ու ինքնաշխատութեամբ սորված է շարականներ, պատարաքի երգեցողութիւն ու քիչ մըն ալ գրաբար։
Յդ օրերու պայմաններու ընտանիք մը ապրեցնելու կարելիութիւնները ապահովելէ ետք, պատրաստուած է ամուսնութեան ու հայրենակից օրիորդի մը հետ պսակուած Խտրպէկի մէջ։
Գէորգ Չաւուշի Թանգարան
Գէորգ Չաւուշի տուն-թանգարան, բացուած է 1980-ականներուն։ Ընդգրկուած է Աշնակի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ ։
Էժէն Սիւ
Մարի-Ժոզեֆ Էժէն Սիւ,, ֆրանսացի գրող։ 1823 - 1829 թուականներուն եղեր է զինուորական վիրաբոյժ:
Յարութիւն Քհնյ. Շէրպէթճեան
կենսագրութիւն
ընտանիք կազմելէ եետք շարունակած է յաճախել եկեղեցի եւ օգտակար ծառայութիւններ մատուցած՝ եկեշեցւոյ եւ իր հայրենակիցներուն եւ իր գործօն մասնակցութիւնը բերելով հաւագական աշխատանքներուն։
Էժէն Սիւ
Կենսագրութիւն
Մեծ յաջողութիւն ունեցեր են Էժէն Սիւի արկածամելոտրամաթիկ վէպ-ֆելիեթոնները՝ («Փարիզեան գաղտնիքներ» (հհ․ 1-10, 1842-1843 թուական, հայկական հրատարակութիւն՝ «Գաղտնիկք Փարիզի», հհ․ 1-8 1868-1867 թուական), «Թափառական հրեան» (հհ․ 1-10, 1844-1845 թուական, թարգմանիչ՝ Կարապետ Իւթիւճեան, հայկական հրատարակութիւն, հհ․ 1-2, 1853-1854 թուական), որոնց մէջ պատկերուած են Փարիզի «յատակը», բարձրաշխարհիկ հասարակութեան շողոքորթութիւնը, անհաւատալի հերոսներ։
Յարութիւն Քհնյ. Շէրպէթճեան
կենսագրութիւն
Եկեղեցւոյ թաղականութիւնն ու տեղւոյն ազգայինները զինք հրաւիրած են քահանայական կոչման։ Սիրով ընդարաջած է անոնց փափաքին եւ պատրսատուած՝ Սիս մեկնելու։
Էժէն Սիւ
Կենսագրութիւն
Դիմազերծման սահմանափակութիւնը, ժողովուրդի ուժերու նկատմամբ անվստահութիւնը եւ յոյսերը պուրժուական մարդասիրութեան հետ կապելը նուազեցուցած են անոր ընկերային քննադատութեան նշանակութիւնը։
Գէորգ Չաւուշի Թանգարան
Ցուցադրութիւն
Թանգարանը կը ներկայացնէ Գէորգ Չաւուշի կեանքն ու գործունէութիւնը։ Ներկայացուած են անուանի զօրավարի անձնական իրերն ու Հայաստանի 20-րդ դարսակիզբի պատմական իրադարձութիւնները նկարագրող ցուցադրութիւններ։
Էժէն Սիւ
Կենսագրութիւն
«Ժողովուրդի գաղտնիքները» (1849-1857 թուական) բազմահատորնոց վէպի եւ հակակղերական Փամֆլեթներու համար հետապնդուեր է եւ 1852 թուականին տարագրուեր՝ Սավոյա։
Գէորգ Չաւուշի Թանգարան
Հասցէ
Թանգարանը կը գտնուի Արագածոտնի մարզի Աշնակ գիւղին մէջ։
Էժէն Սիւ
Կենսագրութիւն
Էժէն Սիւի ստեղծագործութիւնները հայ պարբերական մամուլի մէջ տպագրուեր են 1840-ական թուականներէն սկսած («Բազմավէպ», Վենետիկ, 1846 թուական, «Գաղիացւոց թափառական հրեան անունով գիրք»)։
Յարութիւն Քհնյ. Շէրպէթճեան
կենսագրութիւն
Իր քահանայական ձեռնադրութիւնն ու օծումը տեղի ունեցած են Սիսի մէջ,1905-ին։
Գէորգ Չաւուշի Թանգարան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայաստանի թանգարաններ Ստորոգութիւն:Արագածոտնի մարզի թանգարաններ
Յարութիւն Քհնյ. Շէրպէթճեան
կենսագրութիւն
Քաոասնօրեայ պատրաստութեան շրջանը լրանալէ ետք նշանակուած է հոգեււոր Հովիւ։ Խտրպէկի հայրեւնակիցնեւրուն։
Իր հօտին հոգետարութեան, մտայնութեան կենցաղին ծանօթ ըլլալով, ամենակարճ ժամանակամիջոցին թափանցած է ներքին կեանքին եւ յաճախակի իր այցելութիւններով օգտակար թելաթրութիւններ կատարած իրենց զաւակները եկեղեցւոյ ու հողին կապուած պահելու համար։
Իր հաղորդական բանաւորութեամբ կապած է ժողովուրդը իրեն։ Ասոնք վստահած են իրենց հոգեւոր հովիւին, որովհետեւ անոր անձին ու գործոնէութեան մէջ տեսած են քաջութիւն, պատաճանաչութիւն եւ ժողովուրդին նկատմամբ հայրական սէր ու հոգածութիւն։
երբ մուսա լերան գոյամարտի նախապատրաստական շխատանքները կը կատարուէին, ան ռողովուրդը կ՛արաջնորդէ դէպի լեռ ու կը մասնակցըի ինքնապաշպանութեան կռիւներուն եւ այդ կենաց ու մահու ճակատամարտներուն չի լքեր իր հայրենակիցները ու չի խուսափիր իր պատասխանատուութիւններէն, այլ մինչեւ մերջ կը մնայ պաատնէշի վրայ։
Հետագային, իբր բարոյական գնահատանք Տէր Յարութիւնի վարքագիծին, անգիր օրէնքին նման, հայրենակիցներ իրեն վերապահած են պատարագելու իրաւունքը մուսա լեռան վրայ հերոսամարտի տօնախմրութեան ընթացքին։
150 (թիւ)
150 (հարիւր յիսուն)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ մըն է 149 եւ 151 հարեւան պարզ թիւերու միջեւ
Քանթավիեխա
Քանթավիեխա կամ ար․ Կանտավիեխա (Cantavieja), քաղաք եւ համայնք Սպանիայի մէջ, կը մտնէ Տերուել պրովինցիայի կազմին մէջ, Արագոն։ Համայնքը կը գտնուի Սարագոսա գավառի կազմին մէջ։ Տարածքը 125 քկմ։ Բնակչութիւնը 748 մարդ (ըստ 2007 թուականի մարդահամարի)։ Պրովինցիայի ադմինիստրացիայէն ունի 92 կմ հեռաւորութիւն։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Վաղինակ Ծ. Վրդ. Թորիկեան
'''Վաղինակ Ծ. Վրդ. Թորիկեան''' (1870 - 1915) վարդապետ:
Կենսագրութիւն
Վարդապետ ձեռնադրուեցաւ 1901-ին: Միաբան Սեբաստիոյ: Ատեն մը վանահայր եղած է Ածպտերի, իսկ վերջերը Շապին Գարահիսարի առաջնորդ՝ մինչեւ 1915:
Օթիզմ (Առանձնայնութիւն)
Օթիզմ, Առանձնայնութիւն (autism), անբնական ջղազարգացում (neuropsychic development), որ ունի տարբեր ախտանշաններ: Օթիզմը կը յատկանշուի հետեւեալ ախտանիշներով՝
Օթիզմի պատճառներ
Օթիզմը ունի ժառանգական հիմք: Բարդութիւնը ի յայտ կու գայ մակածնական գործօններու, շրջապատի եւ բազմաթիւ ծիներու փոխազդեցութեան հետեւանքով։
Գոյութիւն ունին օթիզմի յառաջացման բազմաթիւ տեսութիւններ, որոնցմէ եւ ոչ մէկը լիարժէք է։ Ծագումնաբանութեան մէջ կը նշուի 9 պատճառ, ինչպէս`ժառանգական գործօնը, քիմիական նիւթերով, ծանր մետաղներով թունաւորումը, դիմադրողականութիւնը եւ այլն:
Տարբեր պատճառներով (գլխաւորաբար`կենսաբանական) եւ տարբեր դրսեւորումներով յառաջացած ախտանշաններու ամբողջութիւն մըն է։ Հիմք կը կազմեն նաեւ արգանդային շրջանին կամ կանուխ տարիքին գլխուղեղի զարգացման խանգարումները։
Երբեմն օթիզմը կրնայ զուգակցիլ նեարդաբանական այլ խանգարումներու, յատկապէս լուսնոտութեան ցնցումներու հետ :
Որոշ մասնագէտներ կը փաստեն, որ օթիզմէ տառապող հիւանդներուն ուղեղին որոշ բաժինին մէջ անբնական կառուցուածք մը յառաջացած է: Նոյն ընտանիքին մէջ կրնայ մէկէ աւելի անձ տառապիլ օթիզմէ, սակայն տղոց մօտ աւելի յաճախակի է, քան՝ աղջիկներուն:
Դիմադրողական համակարգի եւ նեարդային համակարգի փոխյարաբերութիւնը կը սկսի վաղ սաղմնային շրջանին, իսկ նեարդային լաւ զարգացումը կախեալ է դիմադրողական համակարգին հաւասարակշռուած հակազդումէն։ Հակառակ անոր, որ մարմինի դիմադրողական համակարգին մէջ որոշ փոփոխութիւններ կը գտնուին Օթիզմ ունեցող անհատներու որոշ ենթախումբերուն մէջ, սակայն յայտնի չէ, թէ այս փոփոխութիւնները կարեւոր են կամ երկրորդական Օթիզմի գործընթացին։ Բնածին որոշ նիւթափոխանակութեան հետ կապուած հարցեր կապուած են Օթիզմի հետ, բայց կարելի է ըսել 5%-էն նուազ պարագաներու մօտ։
Նկարագիրը
Օթիզմը ուղեղի կանոնաւոր զարգացման փոփոխութիւններու ամբողջ համակարգ մըն է, որ կրնայ շփման, բանաւոր եւ ոչ բանաւոր հաղորդակցութեան, ինչպէս նաեւ կրկնուող վարքագիծի տարբեր աստիճաններու դժուարութիւններու յանգեցնել։ Այդ փոփոխութիւններէն են՝ Ռետտի ախտանշանը, ընդհանուր զարգացման կանոնաւոր վիճակի փոփոխութիւնը, Ասփըրկըրի ախտանշանը (Asperger syndrome (AS)), Տալթոնիզմը (Daltonismus) եւ այլն։
Օթիզմը զարգացման հինգ փոփոխութիւններէն մէկն է, որոնք կը խմբաւորուին «Զարգացման ընդհանուր փոփոխութիւն» (PDD) անուան տակ: Անիկա նեարդաբանական փոփոխութիւններու այն ստորոգութիւնն է, որ կը բնորոշուի իբրեւ «դաժան եւ ծաւալող զարգացման փոփոխութիւն՝ զարգացման տարբեր բնագաւառներու մէջ»։
Այս ախտանշաններէն իւրաքանչիւրը ունի իր առանձնայատուկ ախտաբանական չափորոշիչներ։
Հակառակ անոր, որ Օթիզմի ախտորոշման յաճախականութիւնը հաստատուն է, բայց անիկա չորս անգամ աւելի շատ կը նկատուի տղաներու մօտ, քան աղջիկներուն։
Օթիզմը կ'ազդէ ուղեղի տեղեկութիւններու գործընթացին վրայ՝ փոխելով նեարդային բջիջներուն միաւորումն ու կազմակերպումը (ASDs)։ Թէ ինչպէս տեղի կ'ունենայ այս մէկը՝ հասկնալի չէ։ Օթիզմի երեք վիճակի փոփոխութիւններէն մէկն է, միւս երկու խանգարումները Ասփըրկըրի ախտանշաններն են, որուն հետեւանքով կ'ուշանան ճանաչողական զարգացման եւ լեզուական ունակութիւնները եւ տեղի կ'ունենայ համատարած աճի փոփոխութիւն, որոնք չսահմանուած փոփոխութիւններ են (PDD-NOS). կ'ախտորոշուին, երբ Օթիզմի կամ Ասփըրկըրի բոլոր ախտանշանները չեն հանդիպիր։ Օթիզմը խոր ժառանգական հիմքեր ունի: Հազուագիւտ պարագաներու Օթիզմը խիստ կապուած է բնածին արատներու հետ։
Աշխարհի տարածքին 1000 մարդու 1-2-ը Օթիզմէ կը տառապի։
Հիւանդութիւններու վերահսկման եւ կանխարգիլման կեդրոնները կը հաղորդեն, որ 2012-ի տուեալներով ԱՄՆ-ի մէջ 1000 երեխայէ 20-ը Օթիզմ ունի, իսկ 2008-ին 1000-էն՝ 11 երեխայ։ 1980-էն ի վեր Օթիզմ ունեցող մարդոց թիւը զգալիօրէն աճած է՝ շնորհիւ ախտորոշման փորձերուն եւ պետութեան նպաստած նիւթական խթաններուն։ Ծնողները սովորաբար երեխաներու մօտ նախանշանները կը նկատեն առաջին երկու տարիներուն ընթացքին։ Նախանշանները սովորաբար աստիճանաբար ի յայտ կու գան, իսկ Օթիզմ ունեցող որոշ երեխաներու մօտ զարգացումը սկիզբը կ'ընթանայ բնականոն, ապա կը սկսին դժուարութիւնները յառաջանալ։ Նախնական վարքային, ճանաչողական կամ խօսքային միջամտութիւնները կրնան Օթիզմ ունեցող երեխաներու մօտ յառաջացնել իրենք իրենց մասին հոգ տանելու, ընկերային եւ հաղորդակցական հմտութիւններ։ Հակառակ անոր, որ այս փոփոխութեան ոչ մէկ բուժում կայ։ Օթիզմ ունեցող ոչ բոլոր երեխաները կրնան անկախ ապրիլ, երբ կը դառնան չափահաս, սակայն որոշ անհատներ, հակառակ դժուարութիւններու, կը հասնին յաջողութիւններու կեանքի տարբեր ոլորտներու մէջ։
Օթիզմը պէտք է ընդունուի իբրեւ տարբերութիւն եւ ոչ թէ «խանգարում» կամ «հիւանդութիւն»։ Քանի որ Օթիզմը կը դասակարգուի իբրեւ նեարդային համակարգի բնականոն վիճակի փոփոխութիւն:
Երեխային փոքր տարիքին շատ կարեւոր է ուշադրութիւն դարձնել այնպիսի ախտանշաններու, ինչպիսիք են՝ տարօրինակ հակազդեցութիւնը անհանգստութեան նկատմամբ, չափազանց բուռն վախի ու լացի հակազդեցութիւնը ցած ձայնային տատանումներուն եւ շրջապատող միջավայրի աննշան փոփոխութիւններուն եւ հակառակը՝ թոյլ հակազդեցութիւն ուժեղ տատանումներուն։ Բացի ասոնցմէ նաեւ կը նկատուին թոյլ արձագանգ՝ սնուցման, կեցուածքի եւ հաճոյքի արտայայտութեան բացակայութեամբ։
Երեխաներու մօտ կը նկատուի նաեւ «ողջ մնալու բարդոյթ» կոչուող հակազդեցութիւնը, որ կ'արտայայտուի տարեցներու հետ շփման ընթացքին կամ անոնց բացակայութեան, ինչպէս նաեւ անշունչ առարկաներու նկատմամբ, օրինակ՝ մահճակալին վերը կախուած խաղալիքի մը։ Ախտանշանները կը պահպանուին նաեւ մեծ տարիքին, բայց ոչ ամբողջովին եւ աւելի մեղմ ձեւերով։ Ախտանշաններէն մէկուն առկայութիւնը չի հաստատեր Օթիզմը, անիկա հաստատելու համար հարկաւոր է բոլոր երեք ախտանշաններու առկայութիւնը՝
Այլ ախտանշաններէն են՝ ճիշդ ուտելու ձեւերը։
Ախտանշաններ
Օթիզմը երբեմն մինչեւ որոշ տարիք մը կը մնայ անյայտ՝ կարգ մը երեխաներու մօտ, երբ անակնկալօրէն կը յայտնուին անոր ախտանշանները, սակայն ընդհանրապէս մեծամասնութեան պարագային օթիզմի ախտանշանները ի յայտ կու գան երեխային առաջին երեք տարիներուն։ Լեզուական, խօսակցական եւ ընկերային հաղոդակցութիւններու որոշ դժուարութիւններ կը տեսնուին երեխային երկրորդ տարուան վերջաւորութեան:
Օթիզմի ընդհանուր ախտանշաններն են՝
Օթիզմէ տառապող հիւանդեր կրնան ունենալ երաժշտական բացառիկ կարողութիւներ: Անոնց 20-30 առ հարիւրը մարմինի հիւանդագին ցնցումներ եւ լուսնոտութիւն (epilepsy) կ'ունենայ:
Ընկերային Կեանք եւ Հաղորդակցութիւն
Օթիզմ ունեցողներուն ընկերային կեանքը ակնյայտ կը դառնայ վաղ մանկութեան տարիներուն։ Օթիզմ ունեցող երեխաները շատ չեն ժպտիր, ուրիշներուն չեն նայիր եւ քիչ կը հակազդեն, երբ իրենց անունը տրուի, նայուածքով կամ շարժումներով իրեր մատնացոյց ընելու ունակութիւն չունին։ 3-էն 5 տարեկան Օթիզմ ունեցող երեխաները աւելի քիչ կը ցուցաբերեն ընկերային հասկացողութիւն: Անոնք կապուած կ'ըլլան իրենց խնամակալներուն։ Բարձր Օթիզմով երեխաները աւելի շատ կը տառապին յաճախակի մինակութենէ, քան նոյն տարիքի Օթիզմ չունեցող երեխաները՝ թէեւ Օթիզմ ունեցող երեխաները կը նախընտրեն մինակ մնալ։ Օթիզմ ունեցող մարդոց համար դժուար է ընկերանալ եւ ընկերներ ձեռք բերել։ Քիչ թիւով ուսումնասիրութիւններ կ'ըսեն, թէ Օթիզմ ունեցող անհատներ բռնութիւն կը ցուցաբերեն։ Սահմանափակ տուեալներ ցոյց կու տան, որ Օթիզմը կապուած է բռնութեան եւ զայրոյթի պոռթկման հետ։ 2007-ին կատարուած ուսումնասիրութիւնը, որ իրականացուած էր Օթիզմ ունեցող 67 երեխաներու ծնողներէն հարցազրոյց ընելով, կը հաղորդէ, որ երեխաներու երկու երրորդը զայրոյթի պահեր ունեցած է, իսկ մէկ երրորդը՝ բռնութեան պատմութիւն ունեցած է՝ զայրոյթի պոռթկման պահերով։ 2008-ին իրականացուած շուետական ուսումնասիրութիւնը ցոյց կու տայ, որ 15 տարեկան եւ աւելի մեծ անհատներ դուրս դրուած են հիւանդանոցէն Օթիզմի ախտանշաններով։
Կրկնուող վարքագիծ
Օթիզմ ունեցող անհատները կը ցուցաբերեն կրկնուող կամ սահմանափակ վարքագիծի շատ ձեւեր՝
Կը թուի, թէ ոչ մէկ կրկնուող կամ ինքնավնասման վարքագիծ յատուկ է Օթիզմին, սակայն միայն Օթիզմն ունի այս վարքագիծերու յառաջացման եւ սրացման բարձր օրինակ։
Նորագոյն ուսումնասիրութիւններէն մէկը ցոյց տուած է, թէ օթիզմ ունեցող մարդոց ուղեղին մէջ տեղի ունեցող գործընթացները տարբեր կը կազմակերպուին քան սովորական մարդոց պարագային:
Միւս կողմէ, սակայն անոնց ուղեղին մնացեալ բաժինները նուազ աշխուժ եղած են, մասնաւորաբար` անոր որոշում տալու ու ծրագրելու հետ առնչուած բաժինները: Անոնք դժուարութիւն ունին նաեւ դէմքի տարբեր արտայայտութիւններ մեկնաբանելու :
Այլ ախտանշաններ
Օթիզմ ունեցող անհատները կրնան նաեւ ազդել անհատներու կամ իրենց ընտանիքներուն վրայ։ Օթիզմ ունեցող անհատներու 0.5%-էն մինչեւ 10%-ը օժտուած են անսովոր կարողութիւններով։ Օթիզմ ունեցողներ կը ցուցաբերեն ընկալման եւ ուշադրութեան գերազանց ունակութիւններ՝ համեմատած ընդհանուր հասարակութեան հետ։ Օթիզմ ունեցողներուն զգալի մէկ տոկոսը (60-80%) ունի շարժումներու տարօրինակ նշաններ, մկանային թուլութիւն եւ ոտքերուն ծայրերուն քալելու սովորութիւն։
Անսովոր ուտելու վարքագիծը ի յայտ կու գայ Օթիզմ ունեցող երեխաներուն երեք չորրորդին մօտ։ Սնանելու ժամանակը որոշելը ամէնէն տարածուած հարցն է, հակառակ անոր, որ ուտելու արարողութիւն եւ սնունդի մերժում նոյնպէս կը պատահի։
Մասնագէտները նշած են, թէ օթիզմ ունեցող երեխաները ոչ մէկ ուշադրութիւն կը դարձնեն իրենց դիմաց եղող հարազատներուն դէմքին արտայայտութեան եւ կամ շրթներուն ունեցած շարժումներուն:
Օթիզմ ունեցող երեխաներուն ծնողները գերլարուած վիճակ կ'ունենան, իսկ անոնց քոյրերն ու եղբայրները մեծ հոգատարութիւն կը ցուցաբերեն։
Ախտաճանաչում
Ախտաճանաչումը հիմնուած է մանուկին աճման եւ ախտանշաններու զարգացման վրայ։ Մասնագէտներու կողմէ կը կատարուին որոշ հոգեբանական եւ բժշկական քննութիւններ, որոնց հիման վրայ կ'արժեւորուի հիւանդին կարգավիճակը:
Դարմանում
Օթիզմի դարմանումը կը կատարուի բժշկական եւ հոգեբանական հետեւողական խնամքով եւ դեղերով: Դարմանումի ընթացքին երեխային ծնողքը եւ անոնց հոգատարութինը շատ մեծ դեր կը խաղայ: Ամբողջ տեւողութեան ընթացքին բժշկական խմբակը կը հետեւի երեխային հաղորդակցութեան եւ փոխյարաբերութեան զարգացման: Դարմանումը կրնայ տեւել շատ երկար ժամանակ: Մասնագէտները փաստած են, որ արուեստը կրնայ օգնել երեխային դարմանումի գործընթացին, օրինակ երաժշտութիւնը, թատրոնը, գծագրութիւնը եւ ստեղծագործական միջոցառումները: Այս պարագային, արուեստի ընդմէջէն երեխան դուրս կու գայ իր ներքին աշխարհէն եւ կը բացուի արտաքինին: Առողջ եւ հետեւողական խնամքով երեխան կրնայ ունենալ բնականի մօտ կեանք մը, սակայն օթիզմի ամբողջական եւ վերջնական դարմանում մը ներկայիս գոյութիւն չունի:
Օթիզմ ունեցող երեխաները, ինչպէս նաեւ չափահասները սովորաբար դժուարութիւն կ'ունենան խօսելու, ոչ բանաւոր հաղորդակցման, ընկերային յարաբերութիւններու, զուարճանալու եւ խաղալու ունակութիւններու մէջ։ Օթիզմի վաղ ախտորոշումը շատ կաեւոր է։
Օթիզմով երեխաներու ծնողներուն հետ իրականացուող հոգեբանական խորհրդատուութիւնը
Ըստ Մամայչուկի՝ ծնողներուն հոգեբանական աջակցութիւնը կարելի է դիտարկել իբրեւ միջոցառումներու համակարգ, որոնք կը կազմակերպուին հետեւեալ նպատակներով՝
Տալթոնիզմ
Փետրուար 2018-ին Բրիտանական Թագաւորական Միութեան գիտնականները որոշ կապ մը գտած են Տալթոնիզմի եւ Օթիզմի միջեւ։ Տեսողութեան այդ թերութեան ախտանշանները լիովին կը համապատասխանեն Օթիզմի ախտանշաններուն։ Երեխային գոյներ չտարբերակելու յատկութենէն կարելի է հասկնալ, թէ երեխան կը տառապի Օթիզմով։
Այ-Փետ՝ Օթիզմէ Տառապող Երեխաներու Համար
Օթիզմէ տառապող մանուկներու ուսումնասիրութեամբ զբաղող բրիտանացի խումբ մը մասնագէտներ յայտնած են, թէ վերջերս օթիզմէ տառապող մանուկներու կողմէ հետզհետէ բոլորին մատչելի դարձող Այ-Փետ կոչուած համակարգիչի նոր տեսակի մը գործածութիւնը դրական որոշ փոփոխութիւններ յառաջացուցած է անոնց վարուելակերպին մէջ: Անոնք համակարգիչի յատուկ ծրագիր մը արձանագրած են Այ-Փետին մէջ եւ զայն փորձարկած են օթիզմէ տառապող խումբ մը մանուկներու վրայ, որոնցմէ քանի մը հոգիին վարուելակերպին մէջ ուշագրաւ բարելաւում նկատած են:
Նշեալ համակարգիչին մէջ արձանագրուած կարգ մը ծրագիրներ նպաստած են, իբրեւզի օթիզմ ունեցող մանուկներ կարենան իրենց ուշադրութիւնը կեդրոնացնել այլ մարդոց վրայ. երեւոյթ մը, որ գրեթէ բացակայ է նշեալ մանուկներուն մօտ: