cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Բարեկենդան
Ակլատիզը
Շիրակի մէջ, իւրաքանչիւր փետուր հանելու ատեն կ'ըսէին՝ «Ճիճու, ճիճվարանքը` դուրս, ցորեն, գարին՝ ներս» եւ մէկ կողմ կը նետէին փետուրը: Ամէնուր Ակլատիզ-Պաս պապին Պահքը հսկողի դեր կը ստանձնէր: Անիկա շարունակ կը ճօճէր կրակի, ծուխի եւ օդափոխութեան շնորհիւ: Թելը կը տատանէր մէկ կողմէն միւսը եւ այդ պատճառով Սասնոյ մէջ զայն կը կոչէին «ֆռռիկ»: Անով կը վախցնէին երեխաները, որ յանկարծ անոնք Ուտիսի կերակուրներ չուտեն: Զանազան պատմութիւններ կը պատմէին Ուտիս տատի եւ Պաս պապի հակադրութիւններուն մասին, որոնք կը ներկայացնէին անոնց մշտական վէճերը: Ըստ լոռեցիներուն, Պաս պապը ճաշի մեծ շերեփով կը հարուածէր տատի (Ուտիսի) գլխուն եւ դուրս կը դնէր տունէն այն բանին համար, որ ան երեխաները իւղալի-մսեղէն կերակուրներով կը կերակրէ եւ անոնց հոգին կը տկարացնէ գիրուկ մարմինի մեջ: Իսկ պահքի վերջը ուրախ եւ առոյգ տատը կու գար ու, մածունի իւղոտ շերեփով կը հարուածէր Պաս պապին գլխուն, դուրս կը դնէր նիհար ու չորցած պապին:
Այնթապցիները, որոնք փետրազարդ սոխը կը կոչէին Խուճուճիկ, Մեծ պահքի վերջին օրը զայն կը թաթխէին մածունի մէջ եւ կը նետէին տանիքը: Ըստ անոնց պատկերացումներուն, սոխը կը վերածուէր մկաններու, խռիւը՝ թեւերու, ինքը՝ Խուլուճիկն ամբողջութեամբ՝ թռչունի, որ կը թռչէր – կ'երթար՝ յաջորդ տարին վերադառնալու պայմանով: Մեծ պահքի առաջին օրը ամէն տուն կը թխէին եօթը հատ անալի բաղարջ՝ ի նշան պահքի եօթը շաբաթներուն: Պահքի ընթացքին կենդանական ծագում ունեցող սնունդ չէին ուտեր, այլ միայն բուսական:
Հայ Եկեղեցին, Բուն Բարեկենդանի նախորդող օրը՝ Շաբաթ երեկոյեան, ժամերգութեան ընթացքին եկեղեցւոյ խորանի ն վարագոյրը կը քաշուի, խորանը կը ծածկուի եւ այնպէս փակ կը մնայ քառասնօրեայ պահքի շրջանին:
Պահքի ատեն կը մատուցուի փակ պատարագ: Պսակի խորհուրդը տեղի չ'ունենար, կ'արգիլուի մատաղ ընել, մինչ կը թոյլատրուի մկրտութիւն եւ նշանտուք կատարել: Մեծ Պահքի (պաս) իւրաքանչիւր Կիրակին ունի իր անունը: Առաջին կիրակին նուիրուած էր Արտաքսման, երկրորդը՝ Անառակին, երրորդը՝ Տնտեսին, չորրորդը՝ Դատաւորին, հինգերորդը՝ Գալստեան, վեցերորդը՝ Ծաղկազարդին եւ եօթներորդը՝ Քրիստոսի Յարութեան:
Բարեկենդանի Խոհանոց
Բարեկենդանի օրերուն ամենաբնորոշը կերակուրներու առատութիւնը եւ այլազանութիւնն է: Անպայման իւրաքանչիւր ընտանիք, նիւթական իր հնարաւորութիւններուն չափով, կը մորթէր կով, այծ, ոչխար կամ հաւ:
Սովորական օրերուն գիւղացին հազուադէպօրէն կը մորթէր իր տան անասունները, սակայն Բարեկենդանի աւանդոյթի արմատներուն մէջ նաեւ կայ զոհաբերութեան գաղափարը. յանուն յաջողակ երկրագործական տարեսկիզբի, մատաղով սիրաշահուած են աստուածները՝ խնդրելով բերքի առատութիւն:
Հետագայ օրերու կերուխումն ու խրախճանքներն ալ աստուածներուն նուիրուած շքահանդէսներու մնացուկներն են:
Բարեկենդանի տօնին աւանդական ճաշատեսակներէն են «ՓԱԹԻԼԼԱՆ» (պանիրով կամ միսով տապկուած խմորեղէն), «ԱՄԻՃԸ» (լեցուած հաւ կամ հնդկահաւ), «ԲԽԲԽԻԿԸ» (տապկուած անուշեղէն), «ՀԱԼՎԱՆ», «ՓԱԽԼԱՒԱՆ», «ՍԸՌՈՆԸ» (թանապուրի մէջ եփած խմորէ գնդիկներ), «ԹԱՆԱՊՈՒՐ»Ի տեսակները, ձուածեղներ, «ՍԵՄՍԵԿԸ» (միսով խմորեղէն), Գաթաներու տեսակները, աղանձը, փոխինձը, ինչպէս նաեւ՝ կոլոլակները, խորովածներն ու խաշլաման:
Պարտադիր ճաշատեսակը խաշիլն էր, որմով կը սկսէր տօնը եւ երկու շաբաթ կը պատրաստուէր բոլոր տուներէն ներս: Տանտիկիններն իրենց պահած մթերքներով շռայլօրէն կը հիւրասիրէին ընտանիքի անդամներն ու հիւրերը: Վերջին օրը, երեկոյեան, կաթնապուր ու մածուն կ'ուտէին, վրայէն՝ խաշած հաւկիթ, ըսելով. «Մեր բերանները փակենք սպիտակ հաւկիթով. Աստուած արժանացնէ կարմիր հաւկիթով բանալու», ակնարկելով, որ ահա կը սկսի Մեծ պահքը, որու 49 օրերու ընթացքին այլեւս հաւկիթ պիտի չուտեն մինչեւ Ս. Զատիկ: Որոշ տեղերու մէջ հաւկիթ խաշելու փոխարէն ձուածեղ կը պատրաստէին:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ եկեղեցական տօներ Ստորոգութիւն:Քրիստոնէական տօներ
Սուրեան (բժիշկ)
'''Գ. Սուրեան''' (անյայտ – 30 Հոկտեմբեր 1920), հայ բժիշկ։
Լիբանանի Դրօշակը
Լիբանանի դրօշակը (علم لبنان‎), կազմուած է երեք հորիզոնական շերտագիծերէ. երկու կարմիր շերտագիծերը իրարմէ կը բաժնեն սպիտակ կեդրոնական շերտագիծը, որուն մէջտեղի հատուածին վրայ պատկերուած է կանաչ մայրին: Մայրին՝ Լիբանանի խորհրդանիշն է: Սկիզբը շագանակագոյն էր՝ հողագոյն, ինչպէս մայրիի ծառին բունը, հետագային անիկա կը փոխարինուի անոր ճիւղերուն իրական գոյներով: ։
Լիբանանի դրօշը ընդունուած է 7 Դեկտեմբեր, 1943 թուականին։
Սուրեան (բժիշկ)
Կենսագրութիւն
1914 թուականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած է։
1920 թուականի Հոկտեմբեր 30-ին, թուրք ասկեարները մտած են ձոր ու կրակ բացած որբանոցին վրայ։ Այդ ժամանակ բժիշկը երեխաները հանգստացնելու նպատակով մտած է սենեակ։ Թուրքին գնդակը ջարդելով լուսամուտի ապակին, մխրճուած է բժշկի սիրտին մէջ։ Այնուհետեւ թուրքերը մտած են որբանոց, երեխաներուն ու մեծերուն վրայ, ու կրակ բացած են։ Այստեղ քեմալականները անմարդկային ու սարսափելի շատ արարքներ կատարած են։ Որբանոցի միւս բժիշկին՝ Օսմանեան բանակէն նոյնպէս փախած՝ Ղարաքէշիշեանին, թուրքերը որբանոցէն տարած են իրենց հետ։ Որոնք, երկուքն ալ, եղած են հրաշալի մարդիկ եւ փայլուն մասնագէտներ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:1920 մահեր Ստորոգութիւն:30 Հոկտեմբերի մահացածներ
Գեղանուշ (անձնանուն)
Գեղանուշ, հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է հայերէն գեղ եւ անուշ բառերէն։ Նորակերտ անուն է։ Կը գործածուի Կոստանդնուպոլսոյ, ինչպէս նաեւ Կովկասի մէջ, ուր կը գործածուին՝ Գեղուշ, Ղուշիկ փաղաքշական ձեւերով :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Ստեփանոս Տարօնեցի Ասողիկ
Ստեփանոս Ասողիկ, յայտնի է նաեւ որպէս Ստեփանոս Տարոնեցի, 11-րդ դարու հայ պատմիչ։ Սարգիս կաթողիկոսի հրամանով գրած է Տիեզերական պատմութիւն երկը, որ բաղկացած է երեք գիրքերէ:
Առաջին երկու գիրքերուն մէջ կը ներկայացնէ Հայաստանի պատմութիւնը աշխարհի պատմութեան մէջ՝ սկսած հին ժամանակներէն մինչեւ 9-րդ դարու կէսերը։ Օգտուած է հայ եւ օտար աղբիւրներէ՝ Աստուածաշունչէն, Եվսեբիոս Կեսարացի, Մովսես Խորենացիի գործերէն, եւ այլն։ Նաեւ արժէքաւոր է «Տիեզերական պատմութեան» երրորդ գիրքը, ուր ներկայացուած են 885-1004 թուականներու
պատմական անցքերը։ Յայտնի է նաեւ որպէս աշխարհագրագետ։
24 Դեկտեմբեր
24 Դեկտեմբեր, տարուան 360-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 341-րդ) օրն է
Էմիլ Զոլա
Էմիլ Ֆրանսուա Զոլա (Émile Zola, ) ֆրանսացի գրող, հրապարակախօս, քաղաքական գործիչ։
Կենսագրութիւն
Էմիլ Ֆրանսուա Զոլա եղած է ԺԹ. դարու երկրորդ կիսուն իրապաշտութեան ամէնէն վառ ներկայացուցիչներէն մէկը եւ բնապաշտ շարժումին առաջնորդն ու տեսաբանը։
Ֆրանսական գրականութիւն մշակած, իտալական ծագումով Զոլա, իր գրական ստեղծագործական գործունէութիւնը սկսած է իբրեւ լրագրող՝ համագործակցելով «L’evenement», «Le Figaro», «Le Rappel» եւ «Tribune» թերթերուն հետ։ 1867-ին իր վէպերը՝ «Մարսէյեան Գաղտնիքներ»ը վէպ-թերթեր էին։
Զոլա ծանօթ է իբրեւ քաղքենի ժամանակաշրջանին ազատամտութեան հետեւորդ։
Ստեղծագործութիւններ
Էմիլ Զոլայի առաջին ստեղծագործութիւնները տպագրուած են 1800-ական թուականներուն.
Աւելի ուշ կը հրատարակէ.
Քաղքենիութեան մասին ջատագովութիւնը կը շարունակուի նաեւ՝
Զոլայի յաջորդ շրջանի ստեղծագործական ոճը կը դառնայ գիտական։
Էմիլ Զոլայի մահը
Զոլա կը մահանայ 29 Սեպտեմբեր 1890-ին՝ Փարիզի մէջ։ Կ'ենթադրեն, որ ան թունաւորուած է, սակայն փաստեր չկան։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:2 Ապրիլի ծնածներ Ստորոգութիւն:29 Սեպտեմբերի մահացածներ
Հայկական Կակաչ
Հայկական կակաչ (լատ.՝ Papaver armeniacum), կակաչազգիներու ընտանիքի պատկանող բուսատեսակ։ Առաջին անգամ նկարագրած է Օգոստին Պիրամուս տը Կոնտոլը։ Հայկական կակաչը նաեւ կ՛անուանուի անատոլական կակաչ:
Նկարագիր
Հայկական կակաչը միամեայ, երկամեայ կամ բազմամեայ, 20-40 սմ բարձրութեան հասնող բոյս է, ծաղիկը թաւշեայ է, ալ կարմիր գոյնի, ցողունը՝ կանաչ, կոկոնը նշտարաձեւ է, տերեւները նստադիր են եւ մազմզոտ։ Կը ծաղկի Յուլիս-Օգոստոս ամիսներուն։ Ծաղիկները համեմատաբար փոքր են, նուրբ, ճառագայթաձեւ եւ համաչափ։ Պտուղը 0.8- 1.2 սմ ունեցող պարկուճ է, սերմերը մանր են։
Կրթութիւնը Վրաստանի Մէջ
Վրաստանի կրթութիւնը, կը գտնուի Վրաստանի Հանրապետութեան Կրթութեան նախարարութեան կառավարութեան տակ։
Հայկական Կակաչ
Տարածումը
Հայկական կակաչը կ՛աճի 1700-էն մինչեւ 3400 մեթր բարձրադիր տարածքներու վրայ՝ հողի մանրախիճ կամ կրաքարային բաղադրութիւն ունեցող վայրերու մէջ։
Կրթութիւնը Վրաստանի Մէջ
Միջնակարգ Կրթութիւն
Կրթութիւնը կը սկսի վեց տարեկանէն։ Ունի երեք մակարդակ՝ տարրական դպրոց (6 տարի), հիմնական դպրոց (3 տարի), միջնակարգ դպրոց (3 տարի)։ Հիմնական դպրոցը աւարտելէն ետք, դպրոցականները կը ստանան հիմնական կրթութեան ատեստատ, իսկ՝ 12-րդ դասարանը աւարտելէն ետք՝ լրիւ միջնակարգ կրթութեան աւարտական ատեստատ։ Ընդունուած է գնահատականի 12-բալլանոց համակարգ։
Հայկական Կակաչ
Տարածումը
Կը հանդիպի Թուրքիոյ հարաւ-արեւելքին, Վանա լիճին եւ Արարատ լերան մերձակայ վայրերուն մէջ, ինչպես նաեւ՝ Իրանի եւ Հայաստանի բարձրադիր գօտիներուն վրայ։
Կրթութիւնը Վրաստանի Մէջ
Միջնակարգ Կրթութիւն
Պարտադիր առարկաներէն կը դասուին՝ քիմիան, ֆիզիքան, կենսաբանութիւնը, աշխարհագրութիւնը, պատմութիւնը, վրացերէնը, գրականութիւնը, օտար լեզուներէն մէկը եւթուաբանութիւնը։ Դպրոցները կը ղեկավարեն հոգաբարձուներու խորհուրդները, որոնք կ'ընտրեն դպրոցներու տնօրէններուն Կրթութեան եւ գիտութեան նախարարութեան ներկայացմամբ։
Միջնակարգ Յատուկ Կրթութիւն
Դպրոցի 9-րդ դասարնից հետո կարելի է ընդունվել միջին մասնագիտական կրթության առաջին մակարդակ։ Երեք աստիճան անց միջին մասնագիտական կրթության դիպլոմի հետ տրվում է նաեւ մասնագիտական/տեխնիկական միջնակարգ դպրոցի կամ մասնագիտացված միջնակարգ դպրոցի լրիվ կրթության ատեստատ։
Բարձրագոյն Կրթութիւն
Բարձրագոյն կրթութիւնը վճարովի է ։ Բուհ ընդունուելու համար կը պահանջուի հանձնել Միասնական ազգային քննութիւն։ Այն 4 առարկաններէն բաղկացած քննութիւն է՝ տրամաբանական հմտութիւններ, վրացերէն լեզու եւ գրականութիւն, օտար լեզու եւ մէկ քննութիւն ըստ ընտրութեան։ Գոյութիւն ունի բարձրագոյն կրթութեան 4 աստիճան.
Կե կիրառուի գնահատականի 100% (բալլային) եւ տառային համակարգ (A-ից մինչեւ F)։
Հղումներ
Система образования Грузии// Կրթութեան եւ գիտութեան ոլորտում՝ վերահսկողության դաշնային ծառայութիւն
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կրթութիւն Ստորոգութիւն:Վրաստան
Թխուածք
Թխուածք, քաղցր հրուշակային խմորեղէն՝ չամիչով, ընկոյզով կամ ջեմով, որ կը թխեն սովորաբար թթխմորէն կամ պիսկուիթային խմորէն ու սովորաբար կը մատուցեն հարսանիքներուն կամ Սուրբ ծնունդին։ Թխուածքները կրնան թխուիլ ուղղանկեան կամ շրջանի ձեւով։ Թխուածքի մօտիկ ազգականն է ռուսական կուլիչը։
Պատմութիւն
Թխուածքի առաջին բաղադրատոմսը կարելի է գտնել հնադարեան Հռոմի մէջ, երբ նուռը, ընկոյզը եւ չամիչը կը խառնուէին գարիի խոյսին մէջ։ Անուանումը եկած է միջին դարերու «միրգեր» (Fructus, հին frui) եւ «թխուածք» (հին սկանդ.՝ Кака, kechel) բառերէն։
16-րդ դարէն սկսած, երբ շաքարաւազը դարձաւ բացայայտութիւն եւ մատակարարուեցաւ ամերիկեան գաղութներէն, թխուածխը դարձաւ աւելի ճանչցուած (շաքարաւազի բարձր կեդրոնացումը կը պահպանէին միրգերը)։ Թխուածքները տարածուեցան ամբողջ Եւրոպայի մէջ, բայց պատրաստման բաղադրատոմսերը տարբեր երկիրներու մէջ բազմօրինակ է եւ կախուած է տեղական բաղադրիչներէ։
Պահամեան կղզիներ
Պահամեան կղզիներոն մէջ միրգերը, ընկոյզը եւ չամիչը, թխուածքի համար ըլլալով խճողակ, 2-3 ամիս կը թողնեն ռոմի մէջ։ Թխելէն ետք թխուածքներուն կը լեցնեն ռոմ՝ որուն մէջ կը պահուէր խորիզը։
Գերմանիա
Ազգային գերմանական շտոլէն թխուածքը սովորաբար կը թխեն Սուրբ ծննդեան՝ ուղղանկեան ձեւով եւ կը ցանեն շաքարի փոշի։
Ռումինիա
Ռումինիոյ մէջ թխուածքները կը թխեն մեծ տօներու ժամանակ (Սուրբ ծնունդ, Զատիկ, Նոր տարի)
Զուիցերիա
Զուիցերիոյ մէջ ազգային թխուածքը կ'անուանեն Birnenbrot (տանձային հաց)։ Այն քաղցր է եւ կը պատրաստուի միրգով ու ընկոյզով։
Մեծ Բրիտանիա
Մեծ Բրիտանիոյ մէջ թխուածքները շատ ճանչցուած են։ Սուրբ ծննդեան ազգային թխուածքը պէտք է ծածկուած ըլլայ մարցիպանով կամ սպիտակ գլազուրով։
Միացեալ Նահանգներ
Ամերիկեան թխուածքները հարուստ են միրգերով եւ ընկոյզով։ Անոնց մէջ կը լեցնեն քոնեակ կամ լիկիոր եւ կը ծածկեն շաքարի փոշիով։ Որոշ ամերիկացիներ կը համարեն, որ տարիքով թխուածքները աւելի լաւն են՝ հաշուի առնելով անոնք ալքհոլի պարունակութիւնը։
Հետաքրքիր փաստեր
Կինէսի ռեկորդներու գիրքին մէջ գրանցուած է աշխարհի ամենամեծ թխուածքը՝ 25х1,5 մէտր չափի։ Այն թխուած Սորբ ծննդեան տօնին Իստ Լոնտոնի մէջ (Արեւելեան Ափրիկէ)։ Թխուածքի պատրաստման աշխատանքները տեւած են 4 օր եւ ծախսուած է 50 լիթր ջուր, 150 քկ ալիւր, 1675 ձու, 70 քկ մարգարին եւ 100 քկ շաքարային գլազուր։ Ռուսական ռեցեպտուրայով անոնց կը վերաբերին նաեւ շտոլենը (քրիստշտոլէն), սակայն Գերմանիոյ մէջ շտոլենը թխուածք չի համարուիր, որովհետեւ այն կը թխուի խմորչային խմորէ, իսկ թխուածքի խմորը, որպէս օրէնք, խմորչային չէ։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Ուտեստներ
Շաղիկ
Շաղիկ, գիւղ Հայաստանի Շիրակի մարզին մէջ, որ կը գտնուի մարզային կեդրոնէն 41 քմ դէպի հիւսիս-արեւմուտք եւ Արփի լիճին հիւսիս-արեւմտեան շրջանին մէջ։
Կը կոչուէր Ղարաբուլաղ, սակայն վերանուանուած է «Շաղիկ», 1991 թուականի Ապրիլ 3-ին։
Բնակչութիւն
Շաղիկ գիւղի ազգաբնակչութեան փոփոխութիւնը :
Պատմամշակութային կառոյցներ
Շաղիկ գիւղին մէջ կը գտնուի «Ոսկէ ժամ» եկեղեցին, իսկ արեւմտեան կողմը կը գտնուի Հենաց բերդը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայաստան
Պետրոս Ղափանցի
Կենսագրական գիծեր
Պետրոս Ղափանցիի կենսագրութեան մասին պահպանուած են միայն կցկտուր տեղեկութիւններ, այն ալ Ղափանցիի կեանքի վերջին տարիներուն մասին: Հաստատ է, որ ան սիւնեցի է եւ մեծ հաւանականութեամբ ծնած է Ղափան, ուրկէ եւ վերցուած է իր մականունը։
Ծննդեան տարեթիւ կը տրուի 1700ը, որ ճշգրիտ նկատուելու համար այնքան ալ ստոյգ տուեալներու վրայ հիմնուած չէ։
Կենսագրական առաջին ստոյգ տուեալները կը վերաբերին 1753-1756 տարիներուն, երբ Պետրոս Ղափանցիի անունը կը յիշատակուի իբրեւ Ս. Էջմիածնի միաբան։ Նոյն յիշատակութեանց համաձայն՝ իբրեւ Կաթողիկոսական Նուիրակ, Պետրոս Ղափանցի յատուկ առաքելութիւններով ուղարկուած եւ պաշտօնավարած է Ռումէլի ու Ղրիմի, ապա՝ նաեւ Կոստանդնուպոլսոյ, Ադրիանապոլիսի եւ Արմաշի մէջ:
Կարեւորութեամբ կը նշուի 1772 թուին անոր վերատեսուչ նշանակումը Ադրիանապոլսոյ մէջ, ուր ծաւալած է հոգեւորական եւ գրական-ստեղծագործական բեղուն գործունէութիւն։ Այդ շրջանին է, որ իր ստեղծած տաղերն ու բանաստեղծութիւնները ի մի բերուած են եւ առանձին հատորով տպագրուած են Պոլիս՝ «Գրքոյկ կոչեցեալ երգարան» անունով։
1780-ին, երբ արդէն խոր ծերութեան հասած էր՝ կենսագիրներու վկայութեամբ, Պետրոս Ղափանցի նշանակուած է Նիկոմեդիայի վիճակի (թեմի) առաջնորդ: Իր այդ պաշտօնին վրայ չորս տարի գործելէ ետք, ան վախճանած է 20 Մարտ 1784ին, Նիկոմեդիա քաղաքին մէջ։
Արձանագրութիւնները նաեւ կը հաստատեն, որ Պետրոս Ղափանցի ապրած եւ գործախ է Սիմէոն Ա. Երեւանցի ու Ղուկաս Կարնեցի Կաթողիկոսներու օրօք ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ
Սմբատ Բարեջանեան
Սմբատ Բարեջանեան (1880-ական թուականներ, Հալէպի նահանգի Մարաշ քաղաքին էջ), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1880-ական թուականներուն, Հալէպի նահանգի Մա­րա­շի գա­վա­ռի կեդրոն Մա­րաշ քաղաքին մէջ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Մարաշի Ս. Ստեփանոս նախակրթարանէն ներս, միջնակարգը՝ նոյն քաղաքի, Ազգային Կեդրոնական վարժարանէն եւ ամերիկացի միսիոներներու «Ակա­դեմի» (Academy) բարձրագոյն վարժարանէն ներս։ 1899 թուականին աւարտած է ամերիկացի միսիոներներու Տարսոնի Սէյնթ Փօլ գոլէճը։ 1900 թուականին մեկնած է ԱՄՆ։ 1908 թուականին աւարտած է Եէյլի համալսարանի բժշկական բաժինը։ 1911 թուականին վերադարձած է Մարաշ եւ բժիշկ աշխատած։ Եղած է եռանդուն ազգային-հասարակական գործիչ։ 1913 թուականին Ատանայի մէջ ամուսնացած է օրիորդ Սիրվարդ Մ. Ճըռեանի հետ։ 1914 թուականին, ԱՄՆ քաղաքացի ըլլալով հանդերձ, իր կամքին հակառակ զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ զինուորական բժիշկ ծառայած։ Ծառայած է Տարտանելի, Կալիցիայի, Պաղեստինի ռազմաճակատներուն վրայ։ Պատերազմի ընթացքին անգլիացիներու ձեռքը գերի է ընկած եւ Անգ­լո-Եգիպ­տա­կան հիւանդանոց ուղարկուած՝ բժիշկ ծառայելու։ 1919 թուականին բրիտանական գրաւման բանակի ընդհանուր հրամանատար գեներալ Ալենբիի հրամանով մեկնած է Կի­լի­կիա եւ բժշկական ու ազգային գործունէութիւն ծաւալած։ 1921 թուականին, երբ ֆրանսացիները լքած են Կիլիկիան, բժիշկն իր ընտանիքով վերադարձած է ԱՄՆ։ 1930 թուականին հաստատուած է ԱՄՆ-ի Մասաչուսեց նահանգի Ուստր քաղաքին մէջ։ Եղած է Ամերիկեան բժշկական ընկերութեան, Մա­սա­չուսեց նահանգի բժշկական ընկերութեան եւ հնչակեան կուսակցութեան անդամ։ Գրիգոր Գալուստեանի «Մա­րաշ» գիրքի հրապարակութեանն աջակցած է, տալով արժէքաւոր տեղեկութիւններ հնչակեան կուսակցութեան մասին։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Կարիկ Պասմաճեան
Կարիկ Պասմաճեան, ծնած է 1947 թուականին Երուսաղէմ, ուր ապրած է մինչեւ 1965 թուականին։ Տասնութ տարեկան մեկնած է Հայաստան, հետեւած է Երեւանի Պետական համալսարանի բանասիրութեան ճիւղին (1966-1972), ապա վերադարձած է արտասահման եւ հաստատուած Փարիզ՝ ուր կ'ապրի ներկայիս։
Մինչեւ 1969 չէ գրած հայերէնով. գրած է անգլերէնով եւ այդ լեզուով ալ հրատարակած է քերթուածներու իր առաջին հատորը՝ 1968 թուականին («Ցոլքեր»):
1967 թուականին, Երեւանի մէջ, Գուրգէն Մահարի հայէրէնի կը թարգմանէ իր բանաստեղծութիւններէն չորսը եւ կը հրատարակէ «Գրական Թերթ» ի մէջ 3 Փետրուար 1967 թուականին։ Երկու տարի ետք է որ ինքնագիր եւ հայալեզու իր առաջին քերթուածը տեղ կը գտնէ նոյն շաբաթաթերթին մէջ ու Կարիկ կը ստանայ հայ բանաստեղծի իր մկրտութիւնը:
1969-1980 տուած է հայալեզու իր ստեղծագործութեանց հինգ հատորները, «Լուսատըտիկ»՝ 1971, «Շթաքարեր»՝ 1973, «Բեղմնափոշի»՝ 1976, «Վերադառնում եմ իմ սկիզբը»՝ 1978 եւ «Անաւարտ Խաղ»՝ 1980:
Կատարած է բազմաթիւ թարգմանութիւններ անգլերէնէ եւ արաբերէնէ, ներկայացնելով անգլեւամերիկեան եւ արաբական ժամանակից բանաստեղծութիւնը։ Անգլերէնի թարգմանած է հատընտիրներ Պրոյր Սեւակի եւ Եղիշէ Չարենցի ստեղծագործութիւններէն եւ հրատարակած է ամերիկեան, անգլիագիր բանաստեղծներու գործերէն ծաղկաքաղ մը՝ անգլերէնով ու հայերէնով։
Գրական ակնարկներով, ուսումնասիրութիւններով եւ ինքնագիր բանաստեղծութիւններով աշխատակցած է Հայաստանի թէ Սփիւռքի գրական պարբերաթերթերուն («Սովետ. Գրականութիւն», «Գրական Թերթ», «Գարուն», «Անդաստան», «Նայիրի», «Սփիւռք», եւ այլն»), ինչպէս նաեւ անգլիական «Էնքաունթըր» եւ «Տը Լիթըրըրրի Թապլոյտ» հանդէսներուն։
Սողոմոն Սողոմոնեան (գրականագէտ)
Սողոմոն Սողոմոնեան, գրականագէտ եւ բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր։
Վարած պաշտօններ
Ուսուցչութեան պաշտօն վարած է Երեւանի Մանկավարժական կաճառին մէջ, իբրեւ արտասահմանեան գրականութեան ամպիոնի վարիչ եւ աւագ դասախօս: Միաժամանակ դասաւանդած է Երեւանի Պետական համալսարանին, ինչպէս նաեւ Պրիւսովի անուան ռուսաց եւ օտար լեզուներու մանկավարժական կաճառէն ներս:
Սողոմոն 1946-1947 տարիներուն եղած է «Սովետական Գրականութիւն եւ Արուեստ» ամսագիրի խմբագիր, միաժամանակ վարելով Հայաստանի Գրողներու միութեան վարչութեան քարտուղարի պաշտօնը:
«Ռոմանթիքական տրամայի տեսութիւնը» նիւթով պաշտպանած է իր թեզը՝ 1947-ին, ստանալով բանասիրական գիտութիւններու թեկնածուի աստիճան, իսկ 1966-ին «Ժամանակակից հայ պոեզիան» նիւթի պաշտպանութեամբ ստացած է դոկտորի աստիճան:
Կոչումներ եւ շքանշաններ
Սողոմոնեան արժանացած է Հայրենական մեծ պատերազմի երկրորդ աստիճանի, ինչպէս նաեւ Աշխատանքային կարմիր դրօշի շքանշաններուն :
1862 թուական
1862 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 62րդ տարին
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1862 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1862 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1862
Լեւոն Բարթողեան
Լեւոն Բարթողեան (անյայտ, Սեբաստիա ֊ 1915), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Սե­բաս­տի­ո­յ նահանգի կեդրոն Սե­բաստիա քաղաքին մէջ։ Ատացած է բժշկական կրթութիւն եւ բժիշկ աշխատած։ Սպանուած է 1915 թուականին, Սեբաստիայէն դուրս։
25 Փետրուար
25 Փետրուար, տարուան 56-րդ օրն է:
Տօներ
Ստորոգութիւն:Փետրուար
Գողթն Գաւառի Այր Մարդոց Տարազներ
Գողթնի տղամարդոց տարազին մասերն էին սպիտակեղէնը, շապիկը, անդրավարտիքը, գօտին, չուխան, վերարկուն, գլխարկը, գուլպան, կօշիկը։
Չուխայի գործածութիւնը կը սկսէր ամուսնութեան օրը, երբ տեղի կ'ունենար երիտասարդութենէ տղամարդութեան շարքերը անցնելու ծիսակատարութիւնը: Ամուսնութեան օրը երիտասարդները իրենց ծնողներէն նուէր կը ստանային արծաթ գօտի: Այր մարդիկը կը գործածէին գառնուկի մորթէ կարուած կոնաձեւ բարձր գլխարկ: Գլխարկը կը ծածկուէր բամպակէ շագանակագոյն, սեւ, մոխրագոյն կերպասով:
Գողթն գաւառի Ագուլիս քաղաքին մէջ 1850ականներէն մինչեւ 1900-ականներու սկիզբը կ՛աշխատէին շերամապահական եւ մետաքսագործական գործարաններ, որոնց տէրերը հայեր էին։ Այս գործարաններուն արտադրած բարձրորակ մետաքսէ թելերն ու կերպասները կ՛օգտագորուէին Գողթնի եւ հայկական այլ գաւառներու աւանդական տօնական զգեստներու պատրաստութեան մէջ։
Գողթնի այր մարդոց տարազը աւելի շուտ եւրոպականացեր է, քան՝ կիներունը։ Հակառակ Գողթնի՝ աւանդապահ տարածք ըլլալուն, XIX դարու կիսուն գողթնեցի տղամարդիկ արդէն իսկ սկսած էին օգտագործել եւրոպական զգեստներ: Պատճառը Գողթն գաւառի առեւտրական կապն էր Եւրոպայի հետ, ինչպէս նաեւ այն, որ մեծ թիւով երիտասարդներ սկսան մեկնիլ եւրոպական քաղաքներ՝ առեւտուրի եւ կամ իրենց ուսումը շարունակելու նպատակներով։
Ռոպին Պարթլէթ
Ռոպին Պարթլէթ (Robin Bartlett, ծնած 22 Ապրիլ, 1951, Նիւ Եորք Սիթի, ԱՄՆ) Ամերիկացի դերասանուհի մըն է, ամէնէն շատ ճանչցուած է իր Տէպի Պաքմըն դերով երկարատեւ ժամանակ թողարկուող Mad About You հեռուստաշարին մէջ, դեր մը, որ իրեն արժանացուց Screen Actors Guild Award մրցանակի պաշտօնակարգման մը:
Ասպարեզ
Ան ստանցնած է փոքր դեր մը The Powers That Be հեռուստաշարին մէջ, ինչպէս նաեւ երկրորդական դեր ունէր իբրեւ. Տէպի Պաքմըն (միասերական քոյրը) Mad About You հեռուստաշարին մէջ։ Ան դարձած է Series հեռուստաշարի արտադրիչը : Ան ստանցնած է ուսուցչուհիի դերը անգամ մը իբրեւ Տիկ. Էլիըթ 1989-ի Lean on Me ֆիլմին մէջ, եւ ուրիշ անգամ մըն ալ իբրեւ Ֆրանսացի ուսուցչուհի մը իբրեւ Տիկ. Կրոպըր 1991-ի If Looks Could Kill – Teen Agent ֆիլմին մէջ։ Ան նաեւ ստանցնած է երկրորդական տնօրէնի դեր մը դրուագի մը համար ("The Ida Funkhauser Roadside Memorial") HBO ընկերութեան Curb Your Enthusiasm հեռուստաշարին մէջ:
2010-ի Յունիսին յայտարարուեցաւ, թէ ան ստանցնած էր Հաննահ Փիթի դերը Signature Theatre Company ընկերութեան 20րդ տարեդարձի ներկայացման՝ Angels in America արտադրման համար : Ան նաեւ ստանցնած է Պրիճըթ Քըրնզի դերը Shutter Island ֆիլմին մէջ 2010-ին :
2013-ին, ան ստանցնեց Դկ. Միրանտա Քրամբի դերը American Horror Story հեռուստաշարի երկրորդ եղանակին մէջ՝ Asylum, ինչպէս նաեւ ստանցնեց Սէսիլ Փէմպրոքի դերը նոյն հեռուստաշարին երրորդ եղանակին մէջ՝ Coven   :
Ան ստանցնեց գլխաւոր դեր մը 2014-ի H. ֆիլմին մէջ, որուն համար ան պաշտօնակարգուած էր Independent Spirit Award for Best Supporting Female մրցանակի մը համար 2016-ին:
Անձնական Կեանք
Պարթլէթ ամուսնացաւ դերասան Ալան Ռոզընպըրկի հետ 1976-ին, սակայն ամուսնալուծուեցան 1984-ին: Ան 1990-ի 8 Փետրուարին ամուսնացաւ Թէրընս Քանընի հետ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1951 ծնունդներ Ստորոգութիւն:22 Ապրիլի ծնածներ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Every Teardrop Is a Waterfall
«Every Teardrop Is a Waterfall» (Իւրաքանչիւր արցունք ջրվէժ է), անգլիական Քոլտփլէյ խումբին Mylo Xyloto ալպոմին առաջին երգը։ Թողարկուած է 3 Յունիս 2010-ին, Parlophone պիտակով, ամբողջ աշխարհին մէջ, իսկ երկու օր ետք Անգլիոյ մէջ։ 27 Յունիս-ին թողարկուած է Every Teardrop Is a Waterfall EP մինի-ալպոմին թուային տարբերակը։
Երգին Մասին
Երբ երգը յայտնուեցաւ խումբի YouTube-ին պաշտօնական էջին վրայ, յառաջացաւ բացասական մեկնաբանութիւններ, որուն մէջ խումբին կը մեղադրէին, որ «Every Teardrop Is a Waterfall» գրագողութիւն է 1990-ական թուականներու յայտնի արժանթինական The Sacados Տենիս խումբէն կամ Փիթր Ալեանի «I Go to Rio» երգէն, գրուած 1976 թուականին։
Երգին բեմական առաջին ներկայացումը կայացած է BBC Radio 1, BBC Radio 2, BBC 6 Music, Absolute Radio и Xfm ռատիոկայաններէն, խումբը առաջին անգամ «Every Teardrop Is a Waterfall» երգը կատարած է Rock am Ring and Rock im Park փառատօնին ժամանակ, 4 Յունիս-ին, Նիւրնպըրկ, Գերմանիոյ մէջ։ Այնուհետեւ երգը կատարուած է Սթիւ Ճոպս ի յուշ-երեկոյի ժամանակ, 19 Հոկտեմբեր 2011-ին, Apple-ի շէնքին մէջ, Քալիֆորնիոյ մէջ եւ 10 Նոյեմբեր 2011-ին, MTV European Music Awards բաց արարողութեան ժամանակ, Հիւսիսային Իրլանտա։
Երգը թողարկուելէ ետք ամերիկեան Billboard Hot 100 շարքին մէջ գրաւած է 29-րդ դիրքը, առաջին շաբաթուան ընթացքին 85 000 օրինակով վաճառուելէ ետք, գրաւած է 14-րդ դիրքը։ Անգլիական UK Singles Chart շարքին մէջ երգը գրաւած է մինչեւ 6-րդ դիրք։ Թողարկման պահէն իսկ երգը վաճառուած է 2,076,000 անգամ, ամբողջ աշխարհի տարածքին։
«Every Teardrop Is a Waterfall» երգը արժանացած է «Կրեմմի» մրցանակի, երկու անուանակարգերու մէջ՝ «Լաւագոյն Ռոք Կատարում» եւ «Լաւագոյն Ռոք Երգ»։
Երաժշտական Տեսահոլովակ
«Every Teardrop Is a Waterfall» երգին տեսահոլովակը նկարահանած է բեմադրիչ Մեթ Ուայթքրոսը, որ խումբին հետ կ'աշխատէր 1999 թուականէն եւ նկարահանած էր բազմաթիւ տեսահոլովակներ, ինչպէս նաեւ «Lovers in Japan» եւ «Christmas Lights»։ Նկարահանումները տեղի ունեցած են 14 Յունիս 2011-ին եւ 15-ին Millennium Mills-ի մէջ։
Տեսահոլովակը կը սկսի Լոս Անճելեսի գործարար մասերէն մէկուն մէջ։ Խումբին անդամները կը նուագեն շէնքերու եւ փողոցներու ֆոնի վրայ։
Փետրուարեան Ապստամբութիւն
Փետրուարեան ապստամբութիւն, 1921, Փետրուար 13-ինՓ սկիզբ առած հակախորհրդային շարժում Խորհրդային Հայաստանի մէջ։ Ճնշուած է 1921, Ապրիլ 2-ին՝ պոլշեւիկներու կողմէն Երեւան ի կը վերագրուի։ Խորհրդային մամուլին մէջ, կը յիշատակուէր որպէս Փետրուարեան խռովութիւն։
Ապստամբութեան Սկիզբ
Չկրնալով դիմադրել թրքական յարձակման եւ տեղի տալով պոլշեւիկեան Ռուսիոյ ճնշման՝ 1920 թուականի Դեկտեմբերին դաշնակցականները Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարումը կը յանձնեն համայնավարներուն։ Հայաստանի խորհրդայնացումէն ետք, ձերբակալուեցան շուրջ 1000 դաշնակցականներ, որոնցմէ շատերը սպաննուեցան, միւսներն ալ ղրկուեցան Պաքուի եւ Ռուսիոյ բանտերը ։
1921, Փետրուար 13-ին, դաշնակցականներու գլխաւորութեամբ Հայաստանի մէջ, բռնկեցաւ քաղաքացիական ապստամբութիւնը, որուն ազդանշանը տուին Արագածի ստորոտը՝ վերաբնակուած սասունցիները։ Անոնք օգտուած էին այն հանգամանքէն, որ Կարմիր բանակի զօրամասերը դուրս ելած էին Հայաստանէն՝ Վրաստանը խորհրդայնացնելու նպատակով։ Ժողովրդական ապստամբութիւնը եւ քաղաքացիական կռիւները սկսան տարերայնօրէն եւ ընդգրկեցին քանի մը շրջաններ։ Փետրուար 16-18-ը, ապստամբները նախկին խմբապետերու գլխաւորութեամբ իշխանութեան գլուխ անցան։ Փետրուար 18-ին, Կուռիոյ Թարխանեանի եւ Բաշգառնեցի Մարտիրոսի գլխաւորութեամբ ապստամբները մտան Երեւան, ուր ստեղծուեցաւ «Հայրենիքի փրկութեան կոմիտէ» ՝ նախկին վարչապետ Սիմոն Վրացեանի նախագահութեամբ: Մինչեւ ետ քաշուիլը՝ պոլշեւիկները մէկ գիշերուան ընթացքին, կացնահարեցին Երեւանի բանտին մէջ պահուող գրեթէ բոլոր բանտարկեալներուն։ Անոնց մեծ մասը նախկին պաշտօնեաներ ու ռազմական գործիչներ էին, որոնց պոլշեւիկները ձերբակալած էին իշխանութեան գլուխ անցնելէն անմիջապէս ետք։ Սպաննուածներու թուին կային Համազասպ Սրուանձտեանը, գնդապետ Ղորղանեանը, ֆետայիներ Սերգօն, Մարկեդոնը, Գրիգորը եւ այլեր ։
Խորհրդային Հայաստանի պետական եւ պոլշեւիկեան կուսակցութեան ղեկավար մարմինները Հայաստանի բանակի իրենց հաւատարիմ ուժերով եւ 2 զրահագնացքով հեռացան Երեւանէն։ Անոնք կեդրոնացան Ղամարլիի (Արտաշատ) - Վեդի-Բասար (Արարատ) շրջանին մէջ, իյնալով ապստամբներու շրջապատման մէջ։ Խորհրդային իշխանութիւնը պահպանուեցաւ հիմնականօրէն Համամլու (Սպիտակ) - Ղարաքիլիսէ (Վանաձոր) - Դիլիջան - Շամշադին (Տաւուշ) գօտիին մէջ։
Ապստամբութիւնը կը հենէր ժողովրդական զանգուածներու, առաջին հերթին արեւմտահայ գաղթական բնակչութեան աջակցութեան վրայ։ Նախ ռազմական գործողութիւնները կ'ընթանային փոփոխակի յաջողութեամբ, իսկ ռուսական զօրամասերու վերադարձէն ետք, ոյժերու յարաբերակցութիւնը դասաւորուեցաւ ի վնաս ապստամբներուն։ Ռուսական 11-րդ բանակի ոյժերով, կազմաւորուեցաւ Երեւանի ուղղութեան զօրքերու խումբ, որ ապստամբութիւնը ճնշելու եւ Երեւանը գրաւելու գործունէութիւնը ստանձնեց։ Երեւանի վրայ յարձակումը կը կատարուէր Սեւանի եւ Համամլուի (Սպիտակ) ուղղութիւններէն։
1921, Մարտ 16-ին, Մոսկուայի մէջ, Պոլշեւիկեան Ռուսիոյ եւ Քեմալական Թուրքիոյ միջեւ կը կնքուի բարեկամութեան եւ եղբայրութեան պայմանագիր։ Մարտ 20-ին ռուսական բանակի ռազմական խորհուրդի անդամ՝ Գէորգի Օրջոնիկիձեն վերջնագիր կը ներկայացնէ Հայաստանին։ Վերջնագիրը Թիֆլիսէն Երեւան կը բերէ բանաստեղծ՝ Յովհաննէս Թումանեանը։ Սակայն Թումանեանին չի յաջողիր համոզել Վրացեանին եւ վերջնագիրը կը մնայ անպատասխան։
Պարտութիւն
Զոհերէն խուսափելու համար 11-րդ բանակի ռազմական խորհուրդի անդամ Գէորգի Օրջոնիկիձեն Մարտ 20-ին վերջնագիր ներկայացուց Հայրենիքի փրկութեան կոմիտէին։ Նոյն օրը Թիֆլիսէն, Երեւան ժամանեց բանաստեղծ Յովհաննէս Թումանեանը։ Ան հանդէս եկած էր յօդուածներով եւ ներազգային պայքարն ու մարդկային զոհեր տալը կը համարէր բախտախնդիրներու գործ։ Ազգային մեծ գործիչը ցաւ կ'ապրէր ժողովուրդի արիւնը թափելուն համար։ Անոր համար գլխաւորը համազգային շահերն էին, հաշտութիւնը, ուստի Կարմիր բանակին եւս կոչ կ'ընէր դադրեցնել անիմաստ պատերազմը։ Խորհրդային զորքերը Ապրիլ 2-ին մտան Երեւան, ուր վերահաստատուեցաւ խորհրդային իշխանութիւնը։
Ապստամբները, հաշուի առնելով ուժերու խիստ անհաւասարութիւնը եւ խուսափելով նոր զոհերէն, այլեւս դիմադրութիւն ցոյց չտուին։ Անոնք Բաշ-Գյառնիի վրայով նահանջեցին Զանգեզուր, ուր կը շարունակէին Գարեգին Նժդեհի ղեկավարած ինքնապաշտպանական մարտերը։ Հայաստանի մէջ, խորհրդային իշխանութեան յաղթանակը անխուսափելի էր, որովհետեւ այդ իշխանութեան թիկունքին կանգնած էր Խորհրդային Ռուսիան։
Ապստամբներու սկզբնական խնդիրը ընկերներուն բանտարկութենէն ազատած էր, որ լուծուեցաւ։ Այնուհետեւ իշխանութեան գրաւումը, ոյժերու գոյութիւն ունեցող յարաբերակցութեան պայմաններուն մէջ, հեռանկար չունէր։ Դաշնակցութեան կողմէն, քաղաքացիական պատերազմի բորբոքումը իզուր արիւն թափել ու զոհուիլ կը նշանակէր եւ չէր բխեր ազգային շահերէն։
Ապստամբութիւնը բացասականօրէն ազդեց Հայաստանի ոչ միայն ներքին կեանքին, այլեւ՝ արտաքին յարաբերութիւններուն։ Ապստամբութեան օրերուն Մոսկուայի մէջ ընթացող Խորհրդային Ռուսիա-Թուրքիա բանակցութիւնները հանգեցուցին Հայաստանի համար ոչ ձեռնտու պայմանագիրի կնքման։
Կոմունիստական Վարչակարգի Հաստատում
Ապստամբութեան ճնշումէն ետք, Հայաստանի Ռազմհեղկոմը վերակառուցուեցաւ Ժողովրդական կոմիսարներու խորհուրդի (ԺողԿոմԽորհ) կողմէ, որուն նախագահ նշանակուեցաւ Ալեքսանդր Միասնիկեանը (1886-1925)։ Ան Հայաստան եկաւ ՌԿ(բ) Կենտկոմի որոշումով։ Մինչ այդ, ան արդեն ճանչցուած գործիչ էր եւ Պելառուսի ու Ռուսիոյ մէջ, ձեռք բերած էր ղեկավար աշխատանքի մեծ փորձ։ Չնայած իր կարճատեւ (շուրջ մէկ տարի) գործունէութեան, ան մեծ դեր խաղաց Հայաստանի քաղաքական լարուածութեան մեղմացման, հայ մտաւորականութեան Հայաստանի մէջ համախմբելու, երկիրը խաղաղ շինարարութեան ուղի փոխադրելու գործին մէջ։ Այնուհետեւ Ալեքսանդր Միասնիկեանը ղեկավար աշխատանքի տեղափոխուեցաւ Թիֆլիս (Անդրկովկասեան Դաշնութիւն)։ 1925 թուականին ան զոհուեցաւ ինքնաթիռի վթարէն ։
Պարտութեան Պատճառները
Միջազգային հանրութիւնը չաջակցեցաւ ապստամբութեան, որովհետեւ նոր կ'ապաքինուէր Առաջին համաշխարհային պատերազմի վէրքերէն։ Ապստամբութեան ժամանակ՝ Մարտ 16-ին Քեմալական Թուրքիան եւ Պոլշեւիկեան Ռուսիան Մոսկուայի մէջ, ստորագրեցին ռուս-թուրքական եղբայրութեան պայմանագիրը, որմով ՌուսիաՌուսիան եւ Թուրքիան պայմանաւորուեցան կիսել Հայաստանը։ Ռուսիան 4 օր անց վերջնագիր ներկայացուց Հայաստանին, եւս 5 օր ետք զօրք մտցուց Հայաստան, միաժամանակ Թուրքիան զօրքը մօտեցուց Հայաստանի սահմաններուն։ Չունենալով բաւարար միջոցներ ռուս-թուրքական ագրեսիային դիմակայելու համար, Հայաստանի ղեկավարութիւնը, զինուորականները, հարիւրաւոր հոգեւորականներ, մտաւորականներ եւ սպաներ հեռացան Հայաստանէն։
Ապստամբութեան Ձեռքբերումները
Ապստամբութեան շնորհիւ, բանտերէն եւ վերահաս հալածանքներէն ազատեցան Յովհաննէս Քաջազնունին, Լեւոն Շանթը, Նիկոլ Աղբալեանը, պետական գործիչներ, հայ հոգեւորականներ, մտաւորականներ եւ սպաներ։ Գարեգին Նժդեհի պայքարի, ինչպէս նաեւ ապստամբութեան ազդեցութեան շնորհիւ Զանգեզուրը չտրուեցաւ Ազրպէյճանին, այլ մնաց Հայաստանի կազմին մէջ։ Ապստամբութեան պատմութիւնը խորհրդային բռնազաւթման տարիներուն ոգեշնչած է Ազգային միացեալ կուսակցութենէն անդամներուն եւ անկախութեան պայքարի միւս նուիրեալներուն։
Ֆրանքֆուրթ
Ֆրանքֆուրթ պաշտօնապէս կը կոչուի Մայնի Ֆրանքֆուրթ (գերմ.՝ Frankfurt am Main)՝ Հեսսեն երկրամասի ամենամեծ քաղաքը, մեծութեամբ հինգերորդը Գերմանիոյ մէջ: 2015 թուականի տուեալներու համաձայն բնակչութեան թիւը կը կազմէ 731.000 մարդ:
Հին պատմութիւն
Հռոմէական բնակավայրը Րիոմերի տարածքին կառուցուեր է մեր թուարկութիւնէն առաջ` մօտաւորապէս առաջին դարուն: Նոյնիսկ մեր օրերուն կը յայտնաբերուին այդ դարաշրջանի արուեստի գործեր: Կայ ենթադրութիւն, որ Պոնամես քաղաքային թաղամասի անուանումը առաջացեր է լատիներէն bona mansion («Լաւ դադարկատեղ») արտայայտութիւնէն, իսկ տարածաշրջանը՝ Նիտան, եղեր է հռոմէական քաղաքացիական մայրաքաղաք:
Մայնի Ֆրանկֆուրթ անուանումը ծագում առած է Franconofurd բառէն, որը կը նշանակէ գերմանական ֆրանքերի ցեղեր: Գերմանական «furt» բառը կը նշանակէ ծանծաղուտային վայր գետի վրայ, պիտանի անցատեղ ծանծաղուտով: Ֆրանքֆուրթի մասին առաջին յիշատակումը եղեր է 794 թուականին, երբ Քարլոս Մեծը սկսաւ կայսրութեան կազմաւորումը եւ հրաւիրեց Ֆրանքֆուրթի ժողովը: Հակառակ անոր որ ալեմանները եւ ֆրանքները վաղուց կը բնակէին այդ տարածքին մէջ:
Ֆրանքֆուրթը մեծ դեր խաղցեր է Սրբազան Հռմէական կայսրութեան պատմութեան մէջ։ Գերմանական արքաները եւ կայսրերը՝ սկսած 885 թուականէն, կ'ընտրուէին եւ կը թագադրուէին  Աախեն քաղաքին մէջ։ 1562 թուականէն արքաներուն եւ կայսրերուն սկսան թագադրել Ֆրաքֆուրթի մէջ։ Առաջին արքան, որ թագադրուեցաւ Ֆրանքֆուրթի մէջ եղաւ Մաքսիմիլիան II-ը։ Ֆրանց II-ը, որ թագադրուեր էր 1972 թուականի Յուլիս 14-ին՝ Պասթիլիայի պաշարման օրուայ տարեդարձին, դարձաւ Սրբազան Հռոմէական կայսրութեան վերջին տիրակալը։ Անոր ընտրութիւնները եւ թագադրումը կայացեր են Ֆրանքֆուրթի ժողովի ժամանակ, որ աւելի յայտնի է ինչպէս «Կայսերական ժողով»։
Ֆրանքֆուրթի տօնավաճառի մասին առաջին անգամ յիշատակուեր է 1150 թուականին։ 1240 թուականին Ֆրիտրիխ II-ը յատուկ արտօնութիւն շնորհած էր հիւրերուն, որ կը նշանակէր, որ անոնքք կայսրի պաշտպանութեան տակ կը գտնուին։ Ֆրանքֆուրթի  տօնավաճառը բաւականին մեծ կշիռ ունեցաւ, մինչդեռ նմանատիպ Պոքարեի ցուցահանդէսը զիջեցաւ իր դիրքերը 1478 թուականին։
1372 թուականին Ֆրանքֆուրթը ստացաւ կայսերական քաղաքի կարգավիճակ եւ սկսաւ ենթարկուիլ կայսրին, այլ ոչ թէ տեղի տիրակալներուն կամ մարզպետներուն։ Երեսնամեայ պատերազմի ընթացքին Ֆրանքֆուրթը կը պահպանէ չէզոքութիւնը, բայց կը տուժէ Պուպոնային ժանտախտի պատճառով, որու տարածման պատճառը հանդիսացաւ փախստականներու ներգախթը: Պատերազմը աւարտելուն պէս քաղաքը վերադարձաւ իր նախկին կենսամակարդակին:
Նափոլէոնեան պատերազմներ
Նափոլէոնեան պատերազմներու ժամանակահատուածին մէջ քաղաքը քանի մը անգամ գրաւուած է ֆրանսական զօրքերու կողմէն: Այնուամենայնիւ քաղաքը կը մնար անկախ մինչեւ Սրբազան Հռոմէական կայսրութեան անկումը 1805-1806 թուականներուն: 1806 թուականին քաղաքը կը դառնայ Աշաֆենպուրկի իշխանութեան մաս, որու գլխուն կանգնեցաւ իշխան-եպիսկոպոս Քարլ Թէոտոր Անտոն Մարիա ֆոն Տալպերկը (այդ կը նշանակէր, որ քաղաքը Ռեյնի համադաշնակցութեան մաս է): 1810 թուականին Տալպերկը կը ստանայ Ֆրանքֆուրթի Մեծ Դուքս տիտղոսը: Նափոլէոնը կ'ակնկալէր դարձնել իր որդին՝ Եվկենի տե Պոկարանէին, որ այդ ժամանակ արդէն հասած էր կրելու Վենեցիայի արքայազնի տիտղոսը, Ֆրանքֆուրթի մեծ դուքս, երբ Տալպերկը հրաժեշտ կու տար կեանքին: Մեծ դքսութիւնը գոյատեւեց փոքր ժամանակահատուած՝ 1810 թուականէն 1813 թուականները: Ան վերացաւ այն ժամանակ, երբ անգլո-գերմանական զօրքերը վերջ դրին Նափոլէոնի կառավարութեանը Կեդրոնական Եւրոպայի մէջ: Տալպերկը հրաժարեցաւ իր կրած տիտղոսէն ի օգուտ Եվկենիի: Հրաժարման գործընթացքը կը ներկայացնէր զուտ խորհրդանշանական ժեսթ, այն պատճառով, որ նափոլէոնեան զօրքերի ջախջախիչ պարտութիւնէն յետոյ Ֆրանքֆուրթը գրաւուած էր դաշնակիցներու զօրքերու կողմէն եւ Եվկենին այլեւս չէր կրնար գործածել իր արտօնութիւնները նոր ռեժիմին համաձայն:
Ֆրանքֆուրթի ինքնիշխան քաղաք
Նապոլէոնի անկումէն եւ հրաժարականէն յետոյ կայացաւ Վիենայի համաժողովը, որմէ յետոյ վերափոխուեցաւ Եւրոպայի քարտէզը: Վերացաւ Ֆրանքֆուրթի Մեծ դքսութիւնը, իսկ Ֆրանքֆուրթը միացաւ նոր կազմաւորված Գերմանիայի համադաշնակցութեանը: Ֆրանքֆուրթը ստացաւ ազատ քաղաքի կարգավիճակ եւ իր տեղը Պունտեսթակի մէջ: Համադաշնակցութեան խորհրդարանը կը գլխաւորէր Աւստրիայի կայսրը Հապսպուրկներու տոհմէն:
1848 թուականի յեղափոխութիւնէն յետոյ Ֆրանքֆուրթը դարձաւ քաղաք, ուր տեղակայուեցաւ առաջին Գերմանիայի խորհրդարանը, որը ընտրուած էր դեմոկրատական սկզբունքներու հիման վրայ: Խորհրդարանի նստավայրը դարձաւ Փոուլսքրիխեն: 1849 թուականին նոր կառուցուած հանրային հիմնարկը անյաջողութիւն ապրեցաւ, երբ Պրուսիայի արքան յայտարարեց, որ թագ չ'ընդունիր ---: Մէկ տարուայ գոյատեւութեան ընթացքին ժողովը հասցուց միացեալ Գերմանիայի համար կազմել ընդհանուր սահմանադրութիւն:
Մորթային հիւանդութիւններ
Մորթային հիւանդութիւններ, մորթը մեզ կը պաշտպանէ արտաքին վնասակար մանրէներէ, թունաւոր հեղուկներէ: Մորթին վրայ կրնան յայտնուիլ խալեր, բշտիկներ, տարբեր գոյնի եւ չափի բիծեր, երբեմն ոչ վտանգաւոր կամ ժամանակաւոր երեւցող: Անոնք ներքին գերզգայնութեան հետեւանք կրնան ըլլալ, բայց երբեմն ալ լուրջ հիւանդութիւն ներու հետեւանք: Կան զանազան ներքին հիւանդութիւններ, որոնց առաջին ախտանշանները մորթին վրայ կը յայտնուին, ինչպէս` սննդառական խանգարումներ, լեարդի, ջիղերու ծայրամասերու բորբոքում, ինչպէս նաեւ որոշ քաղցկեղներու պարագային:
Մորթն ու տարիքի յառաջացումը
Պրու­­նօ Ֆրանք
Պրու­­նօ Ֆրանք, գերմանացի գրող, բանաստեղծ, թատերագիր եւ մարդաբան :
Մորթային հիւանդութիւններ
Տարիքի յառաջացման հետ  մարմնի անդամները եւ յատկապէս մորթը կը կրեն զանազան փոփոխութիւններ: Երբ մարմնին քոլաժենը եւ էլասթինը չքանան, պատճառ կը դառնան մորթի թուլացման, չորացման եւ կնճիռներու յառաջացման: Տարիքի յառաջացման հետ նաեւ մորթը կը կրէ գոյնի փոփոխութիւններ, եւ ճերմակ, սեւ կամ սրճագոյն արատներ կը յայտնուին անոր վրայ:
Պրու­­նօ Ֆրանք
Կենսագրութիւն
Պրունօ, Միւնիխի մէջ, կը հետեւի իրաւաբանութեան եւ փիլիսոփայութեան ճիւղերուն, ուր ան հետագային կ՛աշխատի որպէս թատերագիր եւ վիպասան, մինչեւ 1933-ին Պերլինի մէջ տեղի ունեցած գերմանական խորհրդարանի հրկիզումը: Կարավարութեան կողմէ կը հետապնդուի՝ հրէական ծա­­գու­­մին պատճա­­­ռով: Կնոջ հետ միասին կը հեռանան Նացիական Գերմանիայէն: Գեր­մա­նիայէն հե­ռանա­լէ ետք բնա­կու­թիւն կը հաս­տա­տածեն նախ Զո­ւիցե­րիոյ, Աւստրիոյ, հա­րաւա­յին Ֆրան­սա­յի՝ ուր ար­դէն գո­յացած էր փախստա­կան գեր­մա­նացի­ներու կեդ­րոն մը, ապա Անգլիոյ մէջ։
Մորթային հիւանդութիւններ
Տարիքի յառաջացումը պատճառ կը հանդիսանայ, որ  մորթը աստիճանաբար սկսի չորնալ, յատկապէս` ձմրան շրջանին, որուն պատճառով կը յառաջանայ քերւըտուք: Քերելը  պատճառ կ՛ըլլայ, որ մորթին տակ գտնուող մազերակները վնասուին, եւ կապոյտ արատներ  յայտնուին: Այս երեւոյթը վտանգաւոր չէ: Քերւըտուքի  պարագային եւս օգտագործել յատուկ սերեր, քիմիական նիւթեր չպարունակող օճառներ եւ կրել բամպակէ զգեստներ:
Պրու­­նօ Ֆրանք
Կենսագրութիւն
Ան կը պատ­­կա­­­նի այն հե­­ղինակ­­նե­­­րու շար­­քին, ինչպէս՝ Շթե­­ֆըն Ցվայք, Թո­­մաս Ման, Վլա­­տիմիր Նա­պոքով եւ ուրիշներ, որոնք իրենց հրէական ծա­­գու­­մին կամ քա­­ղաքա­­կան հա­­մոզումնե­­րուն պատ­­ճա­­­ռով նա­­ցինե­­րու օրօք հար­­կադրա­­բար հե­­ռացած էին Գեր­­մա­­­նիայէն, դար­­ձած էին աք­­սո­­­րական եւ մա­­հացած՝ առանց վեր­­ջին ան­­գամ մը եւս տես­­նե­­­լու իրենց ծննդա­­վայ­­րը։
Մորթային հիւանդութիւններ
Երբ որոշ տարիքէ մը ետք մորթին վրայ արատներ յայտնուին եւ այդ արատները սկսին մեծնալ կամ գոյն փոխել, անմիջապէս դիմել բժիշկին: Մորթէն աւելի բարձր խալերու յայտնութեան  պարագային, որոշ քննութիւններու ենթարկուիլ` բարդ հիւանդութիւններու առաջքը առնելու համար:
Պրու­­նօ Ֆրանք
Կենսագրութիւն
1937-ին, վերջնականպէս, կը հաստատուի Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ : Այնտեղ ան կը վերամիանայ իր ընկերներուն՝ հենրիխ Մանի եւ Թո­­մաս Մանի հետ:
Մորթային հիւանդութիւններ
Մորթային հիւանդութիւններու զանազան տեսակները
1.- Մորթապնդութիւն (scleroderma) Մորթապնդութիւնը կը յատկանշուի մորթի մնայուն, ծաւալուն կոշտութեամբ-պնդութեամբ: Մորթը կը վերածուի փայլուն, հաստ եւ կարծր մաշկի` բնականէն աւելի կամ նուազ գունաւորումով: Մորթապնդութիւնը կը պատահի մարմինի մակերեսի որեւէ բաժինին վրայ, մանաւանդ` թեւերուն, ձեռքերուն, ձեռքերու մատներուն ու սրունքներուն վրայ: Անոր ախտապատճառը անյայտ է:
2.- Խրամատային ոտք (trench foot) Ասիկա կը յառաջանայ, երբ ոտքը երկար ժամանակ ենթարկուած կ՛ըլլայ խոնաւութեան եւ շատ պաղ ջուրի կամ օդի: Ոտքի ծայրամասի (peripheral) ջիղերը, անօթները, մկանները եւ մորթը կը վնասուին` յառաջացնելով հետեւեալ ախտանշանները. ոտքի մորթի տժգունութիւն, ոտքի ուռեցք, պաղութիւն, ցաւ եւ անզգայութիւն: Խրամատային ոտքի դարմանումը կը կարօտի անմիջական միջոցառումի` տաքցնելով ոտքը 40-42 աստիճան տաք ջուրով եւ ծածկելով զայն մաքուր վիրակապով: Անմիջական դարմանում չկիրարկուելու պարագային, կը յառաջանան խոցեր եւ ոտքի ամբողջական անզգայութիւն: Խրամատային ոտքը կարելի է կանխարգիլել հետեւեալ զգուշացումներով. հանգստաւէտ կօշիկներու եւ առողջապահական գուլպաներու գործածութիւն, լոգանքէ ետք ոտքերը խոնաւ չպահել, գուլպաները յաճախ փոխել, խոնաւութեան եւ շատ պաղ ջուրի կամ օդի չենթարկուիլ:
Պրու­­նօ Ֆրանք
Կենսագրութիւն
Ֆրան­­քի աք­­սո­­­րական տա­­րինե­­րու ամե­­նէն խորհրդան­­շա­­­կան հե­­ղինա­­կու­­թիւնը կը նկա­­տուի «Սէր­­վանդէս»ը, ուր ան կը պատ­­մէ ո՛չ միայն սպա­­նացի հան­­ճա­­­րին մա­­սին, այլ կու տայ նաեւ հա­­մաշ­­խարհա­­յին գրա­­կանու­­թեան մե­­ծագոյն գիր­­քե­­­րէն մէ­­կուն՝ «Տոն Քի­­շոթ»ի ստեղծման նա­­խապատ­­մութիւ­­նը։
Մորթային հիւանդութիւններ
Մորթային հիւանդութիւններու զանազան տեսակները
3.- Մարմնական ընդհանուր հիւանդութիւններ, որոնք կը յայտնուին մորթային ախտանշաններով
Պրու­­նօ Ֆրանք
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:13 Յունիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:20 Յունիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Թատերագիրներ Ստորոգութիւն:Մարդաբաններ
Մորթային հիւանդութիւններ
Մորթային հիւանդութիւններու զանազան տեսակները
Գայլախտի մորթային ախտանշան է` մակերեսային տափակ կամ բարձրացած կարմրագոյն մորթացանը (rash):
Ճահճատենդի մորթային ախտանշանն է` մժեղի խայթուածքը:
Սողնախտը ժահրային փոխանցիկ վարակ մըն է: Անիկա կը փոխանցուի անմիջական հպումով-դպչելով վարակուած անձի մը, որ բացայայտօրէն կ՛ունենայ իր մարմինին վրայ այս վարակին յատկանշական վէրքեր: Երկու տեսակ ժահրեր կը հարուածեն մարդու մորթը, բերանը, շրթները, աչքերը եւ սեռային արտաքին գործարանները: Վարակումէն մէկ օր ետք անհատը կ՛ունենայ քերուըտուք եւ թրթռացուցիչ զգացում մը մարմնի որոշ մէկ տեղը. շուտով կը յայտնուին խմբաւորուած եւ զանազան չափերով յատկանշական բշտիկները, որոնք կը լեցուին թափանցիկ հեղուկով մը եւ կը պատճառեն տեղայնական ցաւ: Քանի մը օրեր ետք անոնք կը չորնան եւ կը կեղեւաւորուին եւ երբեմն խոցերու կը վերածուին: Այս վարակը կը տեւէ 8-10 օր: Առաջին վարակումէն ետք այս ժահրերը կը կուտակուին եւ անվնաս կ՛ապրին մարմնին որոշ ջղահանգոյցներու (nerve ganglia) մէջ. սակայն անոնք ձգելով իրենց նստավայրերը` կը յառաջացնեն, երկրորդ անգամ ըլլալով, նոր ախտանշաններ եւ բշտիկներ, որոնք կը յայտնուին, երբ հիւանդը երկար ատեն ենթակայ ըլլայ արեւի ճառագայթներուն, ֆիզիքական եւ յուզական ճնշումներու, դիմադրողականութեան նուազումի եւ երկրորդական հիւանդութեան մը պատճառով յառաջացած բարձր ջերմի: Մորթի սողնախտը կը պատահի ընդհանրապէս շրթունքներու շրջապատին, քիթին, ականջներուն եւ մատներուն վրայ:
Զ.- Ոջլոտութիւն
Ոջլոտութիւնը վարակիչ եւ համատարած վարակ մըն է, որ կը պատահի ամէն տարիքի եւ երկու սեռերուն: Կան ոջիլի 3 տեսակներ, որոնք կ՛ապրին մարմնին երեք տարբեր մասերուն վրայ` գլուխ, ընդհանուր մարմին եւ սեռային արտաքին օրկաններու շրջապատ կամ ցայլք (pubis): Գլխու ոջլոտութիւնը կը պատահի ընդհանրապէս դպրոցական տարիքի մէջ գտնուող տղոց եւ աղջիկներու մօտ, առաւելաբար` աղջիկներու մօտ, սակայն անիկա կրնայ պատահիլ որեւէ տարիքի եւ որեւէ տեղ: Գլխու ոջիլը կը փոխանցուի անձէ անձ` մազերու անմիջական շփումով: Ոջիլները կը տեղաւորուին եւ կը կառչին գլխու մազերուն, յօնքի, թարթիչներու եւ մօրուքի վրայ. անոնք կը բազմանան շատ արագ եւ կը ձգեն իրենց մոխրագոյն անիծները մազերու ցօղուններուն վրայ: Իւրաքանչիւր ոջիլ կ՛արտադրէ 3-5 անիծներ, որոնք աւելի նշմարելի կ՛ըլլան, քան ոջիլները: Գլխու ոջլոտութեան միակ ախտանշանը հետեւեալն է` գլխու, մօրուքի, յօնքերու եւ թարթիչներու սուր քերուըտուք: Մարմնական ոջլոտութեան պարագային ոջիլները կ՛ապրին վարակուողին հագուստներուն եւ անկողինին վրայ եւ ոչ թէ` անոր մարմնին վրայ: Վարակումը կը պատահի ընդհանրապէս երիտասարդներու եւ տարեցներու մօտ, որոնք կ՛ապրին առաւելաբար տնտեսապէս աղքատ խմբաւորումներու եւ խճողուած հաւաքավայրերու մէջ: Առողջ անհատ մը կը վարակուի` գործածելով վարակուած անձի մը հագուստները եւ կամ անոր անկողինը: Ոջիլները կ՛ապրին ընդհանրապէս ուսերու, յետոյքի եւ փորի մազերու ցօղուններուն վրայ, ուր կը ձգեն իրենց մոխրագոյն անիծները: Այս ոջլոտութեան ախտանշանները հետեւեալներն են. մարմնական տեղայնական քերուըտուք, մորթի կարմրագոյն խայթուածքի նշաններ եւ երկրորդական բորբոքումներու հետքեր: Անոր ախտաճանաչումը դարձեալ շատ պարզ է` ոջիլներուն եւ անոնց անիծներու ներկայութիւնը մարմինի զանազան բաժիններու մազերուն վրայ: Ցայլքի ոջլոտութիւնը առաւելաբար կը տեսնուի երկու սեռերու երիտասարդներու եւ պատանիներու մօտ: Առողջ անհատ մը կը վարակուի այս ոջլոտութեամբ, երբ ան սեռային անմիջական յարաբերութիւն ունենայ վարակուած անձի մը հետ եւ կամ գործածէ անոր անկողինը, հագուստները եւ անձեռոցները: Այս ոջլոտութեան ախտանշաններն են` քերուըտուք, մորթային սկրթումներ եւ բշտիկներ` հոս ու հոն եւ տեղայնական աւշագեղձերու յայտնաբերում: Ոջլոտութեան ախտաճանաչումը կ՛ըլլայ տեսնելով ապրող ոջիլները եւ անոնց մոխրագոյն եւ կամ բաց սրճագոյն անիծները: Անոր դարմանումը շատ պարզ է: Կան յատուկ ոջլասպան օծաններ եւ շամփուներ, որոնք կը հարուածեն ոջիլները եւ վերջնականապէս կ՛ոչնչացնեն ոչ միայն ոջիլները, այլ նաեւ` անոնց անիծները:
Է.- Էկզեմա
Այս հիւանդութիւնը ունի իր ժառանգական ազդակները, ուր մաշկը աստիճանաբար կը բարակնայ: Այս ընթացքով մորթը կը կորսնցնէ պաշտպանութեան դեր կատարելու յատկութիւնը, ուր մազանման երակները յայտնուելով կը ստեղծեն նպաստաւոր միջավայր տարբեր մանրէներու զարգացման ու բորբոքումներու: Էկզեմա մորթային հիւանդութեան գլխաւոր ախտանշաններն են կարմրութիւնը, չորութիւնը, ճեղքերու յայտնուիլը, եւ այլն: Էկզեման բոլոր տարիքներուն կարելի է պատահիլ, ուր մարմինը կը դառնայ աւելի գերզգայուն: Գերզգայնութիւնը կրնայ ըլլալ զանազան տեսակի.
բ- Տարբեր հոտերու
գ- Իրերու
Յաճախ գերճնշուածութիւնը հիմնական պատճառը կրնայ ըլլալ էկզեմայի յառաջացման: Էկզեման կրնայ ախտաճանաչուիլ տարբեր տարրալուծարանային արեան քննութիւններով, եւ անոր բուժման համար կան զանազան քսուկներ, որոնց մէջ քորթիզոնի ազդեցութիւնը հիմնական է: Ռոզասի- Քրոնիկ մորթային հիւանդութիւն, ընդհանրապէս կը պատահի 30-էն 40 տարիքի ընթացքին, ինչպէ՛ս նաեւ հաւանաբար աւելի կանուխ տարիքի: Այս մորթային հիւանդութիւնը ունի իր հանգրուանային աստիճանական ընթացքը: Առաջին հանգրուանին դէմքի, յատկապէս այտերու ու քիթի վրայ կը յայտնուին փոքր կարմրութիւններ, որոնք կրնան աւելի ուշ վերանալ, ու դէմքը ունենայ իր բնական տեսքը: Երկրորդ հանգրուանին եւ կրկին կը յայտնուին կարմրութիւններ քիչ մը աւելի մեծ ծաւալով, ինչպէս նաեւ պայթած մազանման երակներ: Երրորդ հանգրուանին այտերու ու քիթի վրայ յայտնուած կարմրութեան տարողութիւնը աւելի կը զարգանայ, ինչպէս նաեւ բերնին շուրջ կը յայտնուին կարմիր կէտեր: Վերջին եւ չորրորդ հանգրուանին քիթը կը սկսի ուռիլ, ինչպէս նաեւ դէմքի եւ բերնի շուրջ տարբեր չափի այտուցներ կը զարգանան:
Այս հիւանդութեան գլխաւոր երկու պատճառները կրնան ըլլալ՝ Տոքթ. Մարի Գասապեան յանձնարարեց այս պարագային երբեք չգործածել քորթիզոն պարունակող դեղեր, կաթիլներ, որոնք կրնան աւելի զարգացնել հիւանդութիւնը:
Դ-Փսորիասիս
ժառանգական մորթային հիւանդութիւն մը, ուր մաշկը աստիճանաբար կը դառնայ աւելի հաստ ու կարծր: Հիւանդութիւնը չունի որեւէ հիմնական բուժում, բայց արեւի ճառագայթները եւ յատկապէս ծովու աղի ջուրը լաւագոյն միջոցները կը հանդիսանան բուժման: Փսորիասիս հիւանդութիւնը կրնայ յայտնուիլ գլխուն, թեւին, արմուկներուն, ծունկին վրայ, ոտքին յատակը, ինչպէս նաեւ կուրծքին տակ: Խոնաւութիւնը կը զարգացնէ հիւանդութիւնը: Այս հիւանդութեան պատճառները զանազան են, բայց ժառանգական ազդակը հիմնական է, ինչպէս նաեւ գերճնշուածութիւնը եւ ջերմաստիճանի յանկարծակի փոփոխութիւնը մարմնին մէջ: Աւարտին տոքթ. Մարի Գասապեան տարբեր բացատրութիւններով եւ օրինակներով պատասխանեց ներկաներուն հարցումներուն:
Կնճիռներու յառաջացման պատճառներ
կնճիռներու յառաջացման պատճառները կրնան ըլլալ արեւի ճառագայթները եւ քոլաժենի ու էլասթինի պակասը: Անոնց յառաջացումը կանխարգիլելու կամ ուշացնելու  համար հարկ է`
– Զգուշանալ երկար ժամանակ արեւի տակ մնալէ, յատկապէս` առաւօտեան ժամը 10:00-էն մինչեւ կէսօրէ ետք ժամը 3:00:
– Օգտագործել արեւի ճառագայթներէն պաշտպանուելու յատուկ սերեր:
– Գլուխը ծածկել գլխարկով:
Մորթն ու արեւահարութիւնը
Արեւահարութիւնը առաջին աստիճանի մորթի այրուածք է, որուն պատճառը չափազանցուած ձեւով արեւին ճառագայթներուն պարզուիլն է գեղեցիկ գոյն ստանալու համար:
Արեւահարութիւնը պատճառ կ՛ըլլայ, որ մորթին վրայ կարմիր արատներ յայտնուին եւ խնդրոյ առարկայ անձին ցաւեր պատճառեն: Այս արատները կը յայտնուին արեւին պարզուելէ քանի մը ժամ ետք, ապա մորթը կը սկսի կեղուըւիլ:
Աւելի յառաջացած պարագաներու, մորթին վրայ կը յայտնուին ուռեցքներ. պէտք չէ զանոնք պայթեցնել որպէսզի բորբոքում չյառաջանայ:
Արեւահարութիւն մը, միջին հաշուով 2-3 օր կը տեւէ, զայն դարմանելու համար պէտք է մորթը ծեփել յատուկ սերով. հրաժարիլ արեւին պարզուելէ եւ չփորձել պայթեցնել մորթին տակ յայտնուած ուռեցքները: