cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Միսաք Գօչունեան
Կենսագրութիւն
Ջարդի տարին, ինչպէս շատ մը Հայեր՝ ինք եւս մատնուեցաւ նիւթական ձախողանքի: Այդ թուականին է որ դիմած է Թիֆլիսի Հրատարակչականին, Կեանքի տեսարաններ խորագիրով նոր ձեռագիրներ յղելով եւ պրակ գլուխ 3 ոսկի ստանալով: «Մանզումէ» երբ վերջնապէս անցաւ Յովհ. Գայսէրեանի, թերթին խմբագրութիւնը յանձնուեցաւ Քասիմի որ նոր ուժեր իր շուրջը խմբած՝ տտրուէ տարի աննախընթաց կերպով ժողովրդական դարձուց զայն, թէեւ թերթը քանիցս դադրեցուեցաւ գրաքննութենէն, եւ արտօնատէր ու խմբագրապետ բանտուեցաւ ստոր զրպարտութեանց հետեւանօք որ ընթացիկ նորոյթ էին Հին Ռէժիմին: Այդ ժողովրդականութեան նպաստեցին իր թերթօվէպերը: Նարեկի թարգմանութիւնը, Ե. Տէր Անդրէասեանի, Ժ. Շիրակացիի, Յակոբ Տէր Յակոբեանի եւ այլոց մշտատեւ աշխատակցութիւնը, մանաւանդ այն ոգին որ օրուան զանազան հարցերու շուրջ քողարկեալ քննադատութեանց շրջանը տեւած է մինչեւ Սահմանադրութեան հռչակում, որմէ յետոյ 15 Հոկտեմբեր 1908-ին, հիմնեց իր առաւօտեան թերթը «Ժամանակ» զոր ցարդ կը շարունակուի:
Երկերը
Նաեւ «Բիւզանդիոն»ի, «Մանզումէ»ի ու «Ժամանակ»ի մէջ թերթօնուած ենդհ. եւ ազգ. այլ վէպեր՝ «Բախտախնդիրը», «Ժառանգորդը», «Կնճռոտ հանգոյց մը», «Ոսկիներու ճամբուն վրայ», «Կրակին մէջէն» եւայլն:
Քլեր Մուրատեան
Քլեր Մուրատեան (կամ՝ Կլեր Մուրատեան, ծնած 1951 թուականին ) Ֆրանսահայ հնագէտ եւ պատմաբան է որուն գործը կը կեդրոնանայ Կովկասեան պատմութեան ու աշխարհաքաղաքական վրայ, մասնաւորապէս հայոց պատմութեան ու հայ սփիւռքին վրայ: Ան կը հետազօտէ ներ-ազգային յարաբերութիւններ Կովկասեան շրջանին մէջ, ինչպէս նաեւ գաղթ եւ փոքրամասնութիւններ:
Մուրատեան հետազօտութեան վարիչ է Ֆրանսայի Ազգային Գիտական Հետազօտութիւններու Կեդրոնէն ներս (ֆր.՝ Centre national de la recherche scientifique կամ CNRS) եւ կը դասաւանդէ Ընկերային Գիտութիւններու Բարձրագոյն Ուսման Դպրոցէն ներս (ֆր.՝ L'École des hautes études en sciences sociales կամ EHESS): Ան իր պատմութեան թեզը պաշտպանած է Սովետական Հայաստանի իրավիճակին մասին Սթալինի մահէն 1982 թուական:
Կոտրուած Աթոռ
Կոտրուած աթոռ, զուիցերացի արուեստագէտ Դանիէլ Պերսէի գործը փայտէ մոնումէնտալ քանդակը Ժընեւի մէջ, ատաղձագործ՝ Լուի Ջենեւ: Աթոռը կը բաղկանայ է 5,5 տօննա փայտէ եւ ունի 12 մեթր բարձրութիւն:
Քլեր Մուրատեան
1981 թուականէն ի վեր ան կը դասաւանդէ Արեւելեան Լեզուներու եւ Քաղաքակրթութիւններու Ազգային Հիմնարկէն ներս (ֆր.՝ Institut national des langues et civilisations orientales կամ INALCO):
Կոտրուած Աթոռ
Քանդակը կը պատկերէ կոտրուած ոտքով մեծածաւալ աթոռ՝ տեղակայուած Ժընեւի Ազգերու հրապարակին մէջ՝ Ազգերու պալատի մուտքի դիմաց (ՄԱԿ-ի եւրոպական գլխամաս): Տեղադրուածէ Օգոստոս1997-ին: Քանդակը տեղադրուած է իբրեւ համադրութիւն ցամաքային արկերու եւ ռումբերու եւ կը յիշեցնէ Ժընեւ այցելող քաղաքական գործիչներուն եւ այլոց:
Քլեր Մուրատեան
Արտաքին յղում
Ստորոգութիւն:Հայեր այբբենական կարգով
Կոտրուած Աթոռ
Պատմութիւն
«Կոտրուած աթոռը» զուիցերական Handicap Internationa-ի համահիմնադիր եւ տնօրէն Փօլ Վերմէուլենի բնօրինակ նախագիծն է: Հոկտեմբեր1996-ին ան արուեստագէտին պատուիրեց աշխատիլ աւելի քան 10 մեթր բարձրութեամբ յուշարձանային աթոռ՝ կոտրուած ոտքով, որ պէտք է տեղադրուի Ազգերու պալատին մէջ։ Նպատակն էր Դեկտեմբեր1997-ին ունենալ Ականներու մասին Օթաուայի պայմանագիրը ստորագրող հնարաւորինս մեծ թիւով պետութիւններ: Քանդակը Handicap International-ը տեղադրած է 18 Օգոստոս1997-ին Ժընեւի մէջ՝ Ազգերու պալատի գլխաւոր մուտքի դիմաց, ուր կը նախատեսուէր մնալ երեք ամիս՝ մինչեւ Դեկտեմբեր 1997՝ Օթաուայի մէջ Օթաուայի պայմանագրի ստորագրումը: 40 երկիրներւկ կողմէ վաւերացումէն ետք Պայմանագիրը 1 Մարտ1999-ին ուժի մէջ մտաւ իբրեւ միջազգային իրաւունքի փաստաթուղթ:
Քանի որ պայմանագիրը չէին ստորագրած նշանակալի երկիրներ եւ քանդակի համար հասարակական մեծ աջակցութիւնը պատճառ դարձաւ, որ այն մնայ մինչեւ 2005, երբ հեռացուեցաւ Ազգերու պալատի վերափոխման հետ կապուած : Աշխատանքի աւարտէն ետք այն վերատեղադրուածէ նոյն տեղը՝ 26 Փետրուար 2007-ին՝ Ժընեւի մէջ գտնուող ՄԱԿ-ի գրասենեակի դիմաց:
Փետրուար 2007-ին Կոտրուած աթոռի վերատեղադրումը պաշտօնապէս յանձնուեցաւ Handicap International-ին` աջակցելու Քլաստերային ռումբերը արգիլելու միջազգային պայմանագրի ստորագրման, որ տեղի ունեցաւ Օսլոյի մէջ Դեկտեմբեր 2008-ին:
Ստեղծագործութիւնը քանդակագործի սեփականութիւնը եղած է մինչեւ 2004, երբ ան սեփականութեան իրաւունքը փոխանցած է Handicap International-ին:
Նմանատիպ քանդակներ
Մեծածաւալ աթոռի քանդակներ աշխատած են նաեւ այլ արուեստագէտներ, ինչպէս՝ Աթոռի քանդակը ԱՄՆ-ի մէջ, Ջանքառլօ Ներիի ժամանակաւոր «Գրողը» քանդակը Լոնտոնի մէջ:
Տաթեւ Ա. Քհնյ. Միքայէլեան
'''Տէր Տաթեւ Ա. Քհնյ. Միքայէլեան''',, աւաղանի անունով Ներսէս, որդի Միքայէլի եւ Լիտիայի, ծնած է քիլիսցի ծնողքէ, Հալէպ, 1959-ին։
Կոտրուած Աթոռ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ Ստորոգութիւն:Փայտէ Քանդակներ
Տաթեւ Ա. Քհնյ. Միքայէլեան
Նախնական կրթութիւնը ստացած է Զաւարեան վարժարանէն, ուրկէ շրջանաւարտ եղածէ 1973-ին։ Նիւթական դժուարութիւններու պատճառով չէ կրցած ուսումը շարունակել եւ մտած է ազատ ասնարէզ ու հետեւած է ելեկդրագործութեան։
Հանապազօրեայ աշխատանքին զուգահեռ, հետաքրքրուած է մարմնակրթական ու գաղափարական կեանքով։ 1978-ին կանչուած է զինուորական ծառայութեան, որ տեւած է մինչեւ 1982։
1983-ին, իր մէջ փափաք կ'արթննայ եկեղեցական ձեռնադրուելու։ Կը դիմէ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան դպրխանքի տեսչութեան, որ սերտելէ ետք իր պարագան, կ'ընդունի զինք իբրեւ քահանայից դասարանի աշակերտ։
Ան կ'ընտրէ իր կեանքի ընկեր՝ Յարութիւննեան Գեւորգ ու Ատէլի դուստրը՝ Սօսին, որուն հետ կը մսակուի 29 Յուլիս 1985-ին, Հալէպի Ս. Քարասնից Մանկանց եկեղեցւոյ մէջ, ձեռամբ Տէր Սահակ Ա. քհյն. Արապաթլեանի ու Հալէպի քահանայից դասուն մասնակցութեամբ եւ կ'ունենայ երկու զաւակներ՝ Քրիստափոր եւ Արազ։
Իր քահանայական ձեռնադրութիւնն ու օծումը տեղի կ'ունենան ձեռամբ Բերիոյ Թեմի Առաջնորդ՝ Տէր Սուրէն Արք. Գաթարոյեանի ու խարտաւիլակութեամբ Տ. Զարմայր Ա. քհյն. Հինտոյեանի, Ս. Քառասնից Մանկանց մայր եկեղեցւոյ մէջ, 22 Սեպտեմբեր 1985-ին, վերակոչուելով Տ. Տաթեւ։
Տէր Հօր տարիներու փորձառութիւնը իր մէջ կը ձեւակերպէ ու կը զօրացնէ նախ ինքնախստահութիւնը ու ապա՝ վարչական կարողութիւնը։ Այս պատճառով ալ, Առաջնորդ Սրբազան Հայրը իրեն կը վստահի վարչական նօր պաշտօն մը։ Հայաստանի մէջ քրիստոնէութեան պետական կրօն հրչակման 1700 ամեակի Բերիոյ Թեմի կեդրոնական յանձնախումբի ատենապետ։ Այս պաշտօնը կը վարէ աւելի քան 3 տարի 1997-1999 եւ 2001։
Նորավանք
Նորավանք (Ամաղիի Նորավանք), ԺԳ.-ԺԴ.- դարերուն կառուցուած վանքային համալիրին ընդհանուր անունն է։ Կը գտնուի Վայոց ձորի մարզին մէջ, Ամաղիի գիւղէն 3 քմ հիւսիս-արեւելք։ Ըստ Ստեփանոս Օրբելեան ի, սրբատեղին կառուցուած է Միջնադարուն։
Պատմութիւնը
Նորավանքը ԺԳ. դարու սկիզբը եղած է Սիւնիք ի հոգեւոր կեդրոնը, Օրբելեան իշխանատան տոհմական տապանատունը։ Այստեղ ԺԲ. դարու երկրորդ կէսին գործած է ճարտարապետ Սիրանես ը, 4-րդ-1-ի կէսին՝ նշանաւոր մանրանկարիչ, քանդակագործ եւ ճարտարապետ Մոմիկ ը:
Վանքի պարսպապատ տարածքին մէջ կը գտնուին Ս. Կարապետ գլխաւոր եկեղեցին, անոր արեւմուտքը՝ Գաւիթ ը, հիւսիսը՝ Սմբատ իշխան ի դամբարանը։ Կառոյցներու գլխաւոր խումբէն հարաւ-արեւելք Բուրթել իշխան ի երկյարկ դամբարան-եկեղեցին է։ Արեւմտեան կողմը պահպանուած է նաեւ առանձին շէնքերու մնացորդներ, պարսպապատ տարածքէն արեւելք՝ կոպտատաշտ քարէ կառուցուած երկու մատուռներ եւ այլ շէնքերու հիմապատեր։ Նորավանքի համալիրի գլխաւոր Ս. Կարապետ եկեղեցին կառուցած է իշխան Լիպարիտ Օրբելեան ը (1216-1223)-ին։ Անոր ներսը, չորս անկիւններով երկյարկ աւանդատուներով գմբէթաւոր կառոյց է։ Միակ մուտքը արեւմուտքէն է եւ կը բացուի դէպի Գաւիթը, որ եղած է Օրբելեան տոհմին եւ վանքին առաջնորդներուն տապանատունը։ Կ'ենթադրուի, որ Գաւիթը կառուցուած է եկեղեցիներու աւարտէն անմիջապէս ետք։ Գաւիթը 1261-ին, Սմբատ Օրբելեան ի նախաձեռնութեամբ, վերակառուցուած է Սիրանես ճարտարապետին կողմէն։ Հետագային՝ 1321-ին երկրաշարժի հետեւանքով կրկին վնասուած է կառոյցը։ Ամենայն հաւանականութեամբ, վերակառոյցը իրականացուցած է Մոմիկը, որ նոր աւարտած էր Արենի ի եկեղեցին։ Գլխաւոր եկեղեցւոյ հիւսիսային պատին շարքին կը գտնուի Սմբատ իշխանին դամբարանը՝ Ս. Գրիգոր եկեղեցին (որ կառուցած է ճարտարապետ Սիրանեսը 1275-ին)։
Համալիրի Բուրթել իշխան ի գլխաւոր եկեղեցին Աստուածածին եկեղեցին է (1339)։ Կառոյցին ուղղանկիւն յատակագիծով կիսագետնափոր առաջին յարկի դամբարանին վրայ կը բարձրանայ երկրորդ յարկի խաչաձեւ աղօթարանը, որ կը տանի դէպի պատին մէջ ագուցուած պահունակային աստիճաններուն։ Չորս պատերէն աւանդութիւներ ունեցող այս յօրինուածքը պսակուած է սիւնազարդ կառոյցով։
ԺԷ.-ԺԸ. դարերու վանքը շրջափակուած էր պարիսպով։ Այդ ժամանակաշրջանին ալ թուագրուած են ինչպէս պարսպապատ տարածքին ներսը, նոյնպէս անոր դուրսը, արեւելեան կողմէ եղած կառոյցներու մնացորդները։ Համալիրի տարածքին մէջ կան բազմաթիւ խաչքարեր, որոնց մէջ իրենց բարձր գեղարուեստական արժանիքներով առանձնացուած են Մոմիկին խաչքարերը։
Աւանդութիւն
Վարպետ Մոմիկ կը սիրահարի Սիւնեաց իշխանին գեղեցիկ աղջկան։ Աղջիկն ալ կը հաւնի Մոմիկը: Սիւնեաց իշխանը կը կանչէ Մոմիկը եւ կ'ըսէ. «Աղջիկս կու տամ քեզի, եթէ տարուան մէջ նոր գեղեցիկ վանք մը շինես ինծի համար»: Երիտասարդ վարպետը կ'ընդունի իշխանին պայմանը եւ գործի կը լծուի։ Ապառաժներուն քարերը կտրելով եւ տաշելով քիչ կը մնայ, որ որոշուած ժամանակին աւարտէ վանքին շինութիւնը։ Իշխանը կ'իմանայ եւ իր հրամանով ծառան կը բարձրանայ վանքին գմբէթը, եւ անկէ վար կը հրէ Մոմիկը: Մոմիկին տաշած վերջին քարը անոր շիրիմին քարը կը դառնայ  :
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայկական վանքեր եւ եկեղեցիներ
Սամուէլ Սաֆարեան
Սամուէլ Առաքել Սաֆարեան (22 Յունիս 1902, Շուշի - 9 Յունուար 1969, Երեւան), ճարտարապետ, ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1940), վաստակաւոր ճարտարապետ (1968), ԽՍՀՄ ճարտարապետութեան ակադեմիոյ ակադեմիկոս (1950)։
Ճարտարապետ Լիա Սաֆարեանի հայրն է։
Կենսագրութիւն
1928-ին աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի արուեստագիտական հիմնարկի ճարտարապետութեան բաժինը։
Աշխատակցած Է Ալեքսանդր Թամանեանի հետ: 1930-էն աշխատած Է «Երգիպրոգոր» նախագծային հիմնարկին մէջ, 1938-1941-ններուն՝ Երքաղխորհուրդի ճարտարապետութեան արուեստանոցի վարիչ, 1955-1969-ններուն՝ Հայպետնախագիծ հիմնարկի օրինակելի նախագծման արուեստանոցի ղեկավար։ 1931-էն՝ նաեւ Երեւանի արուեստագիտական հիմնարկի դասախօս (մասնագէտ՝ 1944-էն)։ 1941-1949-ններուն՝ Հայաստանի ճարտարապետներու միութեան վարչութեան նախագահ։
Ստեղծագործական Գործունէութիւն
Սաֆարեանի նախագիծերով՝ Երեւանի մէջ կառուցուած են՝
Սաֆարեանի գործերուն բնորոշ են ճարտարապետական մտայղացման, յատակագծման բանականութիւնն ու յստակութիւնը, արուեստագիտական, կառուցուածքային եւ ծաւալատարածական, գեղագիտական խնդիրներու սերտ համադրումը, երկաթախառն կրաձոյլը կմախքի եւ քարի կիրառման ազգային ձեւերու ներդաշնակման ձգտումը, ճարտարապետական մարմինի ներքին եւ արտաքին դրսեւորումներու միասնութիւնը։
Որսկան Խումբ
Որսկան Խումբ, ֆետայիներէ բաղկացած երկու խումբ, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան հովանին տակ, որոնք Հայ Յեղափոխական շարժման ընթացքին կը փորձէն Սասունի հայերուն օգնութիւն հասցնել։ Սակայն, խումբի փորձարութիւնները կ՚արձանագրէն ողբերգական էջ մը, թուրք եւ Ռուս Հակահայ մեղսակցութեան վերաբերեալ դասերով։
Խումբի Կազմաւորում
Հայ Յեղափոխականներէ բաղկացած Որսկան Խումբը կը բաղկանայ 61 անձերէ Թիֆլիսէն եւ Երեւանէն հաւաքուած Սասունի օգնութեան առաքելութեամբ ։ Խումբին մէջ կ՚ըլլայ հասակաւոր քահանայ մը (Տէր Ղազար), բժիշկ մը, վիրաբոյժ մը, եւ Մուսկուայէն ժամանած երկու համալսարական ուսանողներ, եւ տարբեր մտաւորականններ։ Առաջին խումբին հրամանատարն էր Թորգոմը (Թուման Թումեանց), իսկ երկրորդ խումբին հրամանատարն էր Որսորդը (Գէորգ)։ Խումբի կազմաւորումը կը ներկայացնէր ժողովուրդին կամքը յեղափոխութեան հանդէպ եւ ոգեւորուած էին հասնելու Անդրանիկի օգնութեան։
Սահմանի Փախումներ
24 Յուլիս ին Ռուս-Թրքական սահմանին վրայ եւ 61 հոգինոց «Որսկան» արշաւախումբը Կարսի Օլթիի շրջանին մէջ կը սկսին կոտորուիլ Թուրք եւ իրենց հետ զօրակցող քիւրտերուն կողմէ։ Առիթէն օգտուելով Ռուս սահմանապահեր «գործակցութեան» ձեռք երկարելով կը սկսին անխնայ կոտորածին մասնակցիլ։ Թէեւ առաջին անգամը չէր որ սահմանը կտրող Դաշնակցական Ֆետայիներուն հանդէպ այս յարձակումներուն կը հանդիպէին Թուրք եւ Քիւրտերու կողմէ, սակայն առաջին անգամն էր որ ռուս սահմապահները այդ աստիճանին օգնեցին կոտորածին։
«Որսկան»ի հայդուկները շատ լաւ զինուած էին ու իրենց հետ կը տանէին մեծաքանակ փաշփուշտներ։Իրենք կը հաւատային թէ ամպայման պիտի կրնային անցնիլ սահմանը ու օգնութեան հասցնել Անդրանիկին, որովհետե Թորգոմը յաջողած էր 1903-ին իր «Մրրիկ» խումբով անցնիլ սահմանէն առանց որեւէ կորուստի եւ հասնիլ Սասուն։ Կռիւին ժամանակ երբ թուրք ու ռուս սահմանապահերը կը յարձակին հայ ֆետայիներուն վրայ, անոնք կը վարանին կրակելու ռուսերուն վրայ յուսալով որ այդսահմանապահերը կ՚անդրադառնան իրենց սխալին եւ կը դադրեցնէն թուրքերու եւ քիւրտերու վայրագութիւնը։ Սակայն, որքան ֆետայիները կը կեդրոնանային թուրքերու ուղղութեամբ, ռուս սահմանապահ հրամանատարին՝ Պէքոֆի հրահանգով սահմանապահերը կը շարունակէն իրենց վայրագութիւնները եւ աւելի համարձակ կը դարնան։
Թորգոմ երեք անգամ բանագնաց կը ղրկէ ռուս հրամանատարին քով ։ Վերջինը՝ յիսնամեայ Տէր Ղազարն էր որ կ՚երթայ ռուսերու չէզոքութիւն ապահովելու։ Սակայն, բոլոր բանագնացները կը կալանուին ու սպաննուին։ Տէր Ղազար կը սպաննուի ճերմակ դրօշով եւ խաչը ձեռքին։ Երբ գիշեր կ՚ըլլայ, մարտիկները կ՚ըլլան կռիւէն ուժասպառ եւ ճերմակ դրօշը բարձրացնելով կը սկսին յառաջանալ դէպի ռուս սահմանին ուղղութեամբ։ Պէքոֆ կը հրահանգէ որ իր զինուորները անխնայ կրակեն հայ մարտիկներուն վրայ։
Պայքալ Լիճ
Պայքալ լիճ (ռուսերէն՝ о́зеро Байка́л, պիւրեաթերէն՝ Байгал далай, Байгал нуур), կերտուածական ծագման լիճ Ռուսիոյ մէջ` արեւելեան Սիպերիոյ հարաւին մէջ:
Պայքալ լիճը աշխարհի քաղցրահամ ջուրերու 20%-ը կը պարունակէ, որ 23615.39 քմ-ի կը հաւասարի3, եւ այդ ցուցանիշով Պայքալ լիճը աշխարհին մէջ առաջինն է։
Պայքալը աշխարհի ամենամեծ լիճն է` 1 642 մ։ Պայքալէն զատ, աշխարհի մէջ կայ 1000 մ-էն աւելի խորութիւն ունեցող երկու լիճ միայն՝ Թանկաիքան (1470 մ) եւ Կասպից ծովը (1025 մ)։
Պայքալ լիճի ափին կը գտնուի Իրքուցք քաղաքը։ Այս քաղաքը հրաշալի է զբօսաշրջիկներու համար։
Աշխարհագրական դիրք
Պայքալ կը գտնուի Ասիոյ կեդրոնը՝ Իրքուցք շրջանի եւ Պուրիաթիոյ սահմանին։ Լիճը հիւսիս-արեւելքէն հարաւ-արեւմուտք կ՛երկարի 620 քմ-ով. ունի հսկայ կիսալուսինի ձեւ։ Պայքալի լայնութիւնը 24-79 քմ է։ Պայքալի հատակը, ամենէն խոր բաժինը կայ համաշխարհային ովկիանոսի մակարդակէն ցած 1167 մ է, իսկ ջուրի մակարդակի ամենաբարձր դիրքը 456-457 մ է : Պայքալի իսկական մակարդակը փաստօրէն անյայտ է:
Լիճի մակերեսը 31 722 քմ² է (առանց կղզիներու), որ մօտաւորապէս հաւասար է այնպիսի երկիրներու մակերեսին, որոնցմէ են Պելճիգան կամ Հոլանտան: Ջուրի հայելիի մակերեսը նկատի ունենալով, աշխարհի ամենամեծ լիճերու մէջ Պայքալ եօթերորդ դիրքը կը գրաւէ: Ջրահավաք ավազանի մակերեսը 570.000 կմ² է, ափագծի երկարությունը` 2.000 կմ :
Լիճը իւրատեսակ ստուերի մէջ կը գտնուի, որ պոլորեքեան շրջապատուած է լեռնազանգուածներով ու եղչերափուշերով : Ըստ որուն, լիճի արեւմտեան ափը ժայռոտ է ու զառիթափ, արեւելեան ափի փոխանորդութիւնը` թեթեւ զառիվար ունի (որոշ տեղեր լեռները լճէն տասնեակ քիլոմեթրով հեռու են):
Խորութիւններ
Պայքալ Երկրի ամենախոր լիճն է: Առաւելագոյն խորութիւնը 1642 մ է, որ 1983-ին փաստուած է Լ. Կոլոտիլոյի եւ Ի. Սուլիմովի կողմէ գիտարշաւի մը ընթացքին ։ Առաւելագոյն խորութիւնը քարտէսներուն մէջ նշուած է 1992-էն սկսեալ եւ հաստատուած է 2002-ին ռուս-սպանա-պելճիգական համատեղ ծրագիրի ժամանակ, որ Պայքալ լիճի քարտէս կազմելու նպատակը ունէր : Այդ ժամանակ համարակալուած են լիճի ջրատարածութեան 1.312.788 կէտեր (խորութիւններու տուեալները ստացուած են վերոնշեալ տուեալներու միջոցով` լրացուցիչ տուեալներու հետ համատեղելով, որոնցմէ են` Սեյսմահետախուզութիւնը, իսկ այս նախագիծի անդամներուն մէջ եղած նաեւ Լ. Գ. Կոլոտիլոն, որ լիճի առաւելագոյն խորութիւնը բացայայտող մարդոցմէ մէկն է):
Եթէ հաշուի առնենք, որ լիճի բացարձակ բարձրութիւնը 456 մ է բարձր, ուրեմն անոր ամենէն խոր բաժինը համաշխարհային ովկիանոսէն ցած կ՛ըլլայ, ինչ որ Պայքալի գորգաւորութիւնը ցամաքի ամենամեծ փակ իջուածքներէն մէկը կը դարձնէ: Լիճի միջին խորութիւնը նոյնպէս մեծ է՝ 744.4 մ։ Անոր խորութիւնը կը գերազանցէ լիճերու առաւելագոյն խորութիւնը։ Պայքալէն զատ՝ Երկրին մէջ միայն երկու լիճեր կան, որոնք 1000 մ ունին եւ աւելի խոր է՝ Տանգանիկան (1470 մ) եւ Կասպից ծովը (1025 մ) ։
Ջուրի ծաւալը
Պայքալի ջրային պաշարը հսկայական է՝ 23 615.39 քմ³, որ համաշխարհային քաղցրահամ ջուրերու պաշարի մօտ 19%-ն է։ Ջուրի ծաւալով լիճը աշխարհի լիճերուն մէջ երկրորդն է, որմէ աւելի մեծ է միայն Կասպից ծովը, բայց վերջինիս ջուրը աղի է։ Պայքալի ջուրը աւելի շատ է, քան 5 Մեծ լիճերը միասին (Վերին, Միճիկան, Հուրոն, Էրի, Օնդարիօ) եւ մօտ 25 անգամ աւելի, քան Լատոկա լիճի ջուրը :
Վտակներ ու հոսանքներ
ԺԹ դարու աշխարհագրագէտ, երկրաբան Իվան Ճերսկիի հետազօտութիւններու տուեալներով Պայքալի մէջ կը թափի 336 գետակ ու առուակ, ընդ որուն այդ թիւը միայն մշտական հոսանքները կը ներկայացնեն: Այս հարցի շուրջ ժամանակակից տուեալներ չկան, սակայն երբեմն կը նշուի 544 կամ 1123 (որոնց մէջ կը հաշուին ոչ միայն մշտական հոսանքները, այլ նաեւ ցած վայրերու հոսանքները): Կարծիք կայ նաեւ, որ պայմանաւորուած մարդու ազդեցութեամբ եւ կլիմայի փոփոխութեամբ` ԺԹ դարէն մինչեւ ներկայիս ժամանակները կրնայ մօտ 150 հոսանք անհետացած ըլլալ:
Լիճին մէջ թափող ամենամեծ գետերն են Սելենկան, Վերին Անգարան, Պարկուզինը, Թուրքան, Սնեժնաեան, Կիչերան, Տիեան, Կոլոուսթնաեան, Պուկուլտեյկան: Լիճէն դուրս միայն մէկ գետ կը հոսի` Անգարան :
Ջուրի հատկութիւնը
Ջուրը հիմնականին մէջ մաքուր է մանրագոյն խեցգետիններու պատճառով, որոնք կ՛ըսպառեն գործնական բաղադրութիւնները՝ իրենց մարմինին մէջ կ՛անցնեն եւ կը մաքրեն ջուրը։
Անուան ստուգաբանութիւն
Լիճին անունը յստակ ձեւով չէ ստուգաբանուած։ Հետեւեալները տեղեկութիւնները կը բերուին «Պայքալ» անուան ծագումի քանի մը տարբերակներ.
Ռուս առաջին ճամբորդները էվենկներու լամու (ծով) բառը օգտագործած են: ԺԷ դարի երկրորդ կիսուն, ռուսերը այս լիճը պուրեաթներու ձեւով անուանած են Պայկալ: Ըստ որուն, անոնք իրենց լեզուին կը հարմարեցնեն` կ հնչիւնը ռուսերէն հնչողութեանը հարմար գ վերածելով, եւ այսպիսով ձեւաւորուած է լիճին ներկայիս անունը:
Չինական քարտէսներուն մէջ լիճը Պայխէ, Հիւսիսային ծով, Սնեժնաեայ գետը անուանուած է` Ուդուլխէ, որ Ձկան գետ կը նշանակէ, իսկ Լենա գետը` Զուլխէ (վերջին երկուքը տեղանուններու բուրյաթական անուանման կը համապատասխանեն):
Աստուածատուր Պատրիարք Կ. Պոլսոյ
'''Աստուածատուր պատրիարք Կ. Պոլսոյ''' (1768 - 2 Յունուար 1846 թթ.), հայ եպիսկոպոս։
Պայքալ Լիճ
«Միրերը» Պայքալի մէջ
2008-ի ամրան «Պայքալ լիճի պահպանման համագործակցութեան հիմնադրամը» գիտահետազօտական գիտարշաւ կազմակերպած է` «Միրերը Պայքալի մէջ»: 52 սուզում կատարուած է լիճին հատակ խորջրեայ ուսումնասիրման համար նախատեսուած «Միր» սարքերով : : Գիտարշավը շարունակվել է 2009-2010 թվականներին:
Աստուածատուր Պատրիարք Կ. Պոլսոյ
Ծնած է Կ.Պոլիս ։ Աշակերտած՝ Զաքարիա պատրիարքին, իսկ 1805 թուականին եպիսկոպոս ձեռնադրուած։ 1820 թուականին կրօնական վէճերու ժամանակ 24 օրով բանտարկուած է, իբրեւեւ՝ առաքելական հայոց, աղմկարար։ 1841 թուականինի Սեպտեմբեր 19-ին Կ. Պոլսոյ պատրիաք ընտրուած։ Սակայն ընտրող ամիրաները՝ փորձած են զինք իրենց ենթարկել։ Ամիրաներուն ու արհեստաւորներուն մինչեւ մեծ տարաձայնութիւններ ծագած էին, ուստի եւ Հոկտեմբեր 3-ին Սկիւտարի ճեմարանը, որ կռիւի պատճառ դարձած էր, կը փակուի։
Պայքալ Լիճ
Դիտարկումներու արդիւնքներ
2002-2007 թուականներուն բազմաթիւ անգամներ սահմանային թոյլատրելի կեդրոնացման գերազանցումներ արձանագրուած են տարբեր ցուցանիշներով: Հետեւեալ տոկոսները սահմանային թոյլատրելի կեդրոնացման գերազանցման յաճախականութիւնը կը ներկայացնեն :
Աստուածատուր Պատրիարք Կ. Պոլսոյ
Աստուածատուր պատիրաքը տեսնելով որ արեհստաւորներուն պահանջը իրաւացի է, անոնցմէ 27 հոգաբարձու ընտրել կու տայ, որոնք ձեռք կ'առնեն ազգային-պատրիարքական գործերու ղեկը եւ 1841 Դեկտեմբեր 12-ին կը հասատատուին։ Արհեստաւորաց հոգաբարձութիւնը, գործելով առանց ամիրաներու՝ անընդունակ կը գտնուին, ուստի ստիպուած կ՛ըլլան հրաժարելու։ Գործերու խառն դրութեան պատճառաւ, թէ՛ արեհեստաւորները եւ թէ՛ ամիրաները կը զինուին Աստուածատուրի դէմ։ Ան 1844 թուականինի Յուլիսին ստիպուած կ՛ըլլայ հրաժարելու ու քաշուելու Սկիւտար, որտեղ կը մահուան 2 Յունուար 1846-ին եւ կը թաղուի Պաղլար Պաշկիի գերեզմանատան մէջ։
Պայքալ Լիճ
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի լիճեր
Աստուածատուր Պատրիարք Կ. Պոլսոյ
Ստորոգութիւն:1768 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1846 մահեր Ստորոգութիւն:Հայ եպիսկոպոսներ Ստորոգութիւն:Հայ պատրիարքներ Ստորոգութիւն:Պոլիս ծնածներ Ստորոգութիւն:Սկիւտար մահացածներ Ստորոգութիւն:2 Յունուարի մահացածներ
Դասական Ուղղութիւն
Դասական Ուղղութիւն, Դասական Classicus բառը լատիներէնէ կը թարգմանուի դասական, օրինակելի։ Արուեստի այս ուղղութիւնը կոչուեցաւ քլասիկ, որովհետեւ կը ջանային վերակենդանացնել անթիք շրջանի յունալատինական արուեստի աւանդները, որոնք կ՛ըն*դունէին որպէս կատարեալ, օրինակելի, դասական։
Դասական ուղղութեան փիլիսոփայական հիմքը ‎ֆրանսացի փիլիսոփայ Ռընէ Տէքարթի բանականութեան տեսութիւնն էր, այսինքն՝ աշխարհի, կեանքի ճանաչողութեան միակ միջոցը կը նկատուէր տրամաբանութիւնը եւ կը մերժուէր որեւէ զգացականութիւն։
Քանի որ իրականութեան ճանաչողութիւնը պիտի յենէր միայն տրամաբանութեան վրայ, ուրեմն՝ զայն պատկերելու միջոցները եւս պէտք է ունենային տրամաբանութեան պէս խիստ կանոններ։ Դասականները ստեղծեցին ստեղծագործական ճշգրիտ օրէնքներ, մշակեցին սեռերը։ Ձեւի յատկանիշները խիստ օրէնքներու ենթարկելով հանդերձ՝ առաջնութիւնը տուին գաղափարին։
link=|մինի Դասական ոճի գեղարուեստական հիմնական դրոյթները՝
Դասականութեան նշանաւոր տեսաբանը Ֆրանսացի Պուլառն էր իր «Քերթողական արուեստ» գիրքով։ Ակնառու գրագէտներէն են՝ Քորնէյլ, Ռասին, Մոլիէր, Լա‎ֆոնթէն։
Դասականութիւնը հայ մշակոյթի մէջ երեւան կու գայ ԺԸ. դարուն սկիզբը։ Եւրոպական իմաստով դասականութիւնը չծաւալեցաւ ամբողջ հայ գրականութեան վրայ՝ որովհետեւ դասական ուղղութիւնը խիստ միապետական բնոյթ ունէր, մինչ Հայաստան պետականութեան չունէր։ Սակայն ունեցանք դասականութիւն՝ ազգային իւրայատուկ դրօշմով։
Առաջին հայ քլասիկ տեսաբանգրագէտը Մխիթարեան միաբան Խաչատուր Էրզրումցին էր «Համառօտ իմաստութիւն» գիրքով (1711), որ կը յորդորէր բանականութեան հետեւիլ, մարդկային ընտիր ու վսեմ արարքները նկարագրել, ձեւի եւ բովանդակութեան պարզութիւնը պահպանել եւ գրականութիւնը ծառայեցնել ընկերութեան բարոյական կրթութեան։
Նշանաւոր գրագէտներ ունինք յատկապէս Մխիթարեան միաբանութենէն, որոնք լոյս աշխարհ հանեցին հայ դասական գրականութիւնը, գրեթէ վերականգնեցին Ե.դարու դասական գրաբարը, հիմը դնելով հայ դասական ուղղութեան։
Հայ դասական ուղղութեան առաջին Մխիթարեան գրագէտներէն են՝ Էդուարդ Հիւրմիւզեան, Ղուկաս Ինճիճեան, Գաբրիէլ Աւետիքեան, Մանուէլ Ճախճախեան, Եղիա Թովմաճեան եւ մեծագոյն բանաստեղծը՝ Արսէն Բագրատունի, դասական գրաբարով գրուած իր «Հայկ Դիւցազուն» վիպերգով(1834)։
ԺԸ. դարու լուսաւորական դասականութիւնը առաւել մարդասիրական բնոյթ ունէր։ Ամէն ինչ կը ստորադասուէր ճշմարտութեան, արդարութեան, ազատութեան գաղափարին։ Նման գաղափարախօսութիւն մը չէր կրնար հունտ չնետել հայ յառաջադէմ մտաւորականութեան մէջ, որ կը ձգտէր իր տառապեալ հայրենիքը ազատել օտար լուծի ճնշումէն ու խաւարէն։
Հայ դասական ուղղութեան կատարած կարեւոր ներդրումը հայ գրականութեան՝ եղաւ գրական անկազմակերպ, տարերային շարժումը վերածել կանոնաւոր հոսանքի՝ որոշակի տեսական սկզբունքներով, գիտական օրինաչափութիւններով եւ գրական սեռերու դասակարգումով։
Բայց հայ դասականները չստեղծեցին գրականութիւն ժողովուրդի համար, որովհետեւ նիւթերը կը ներկայացնէին գրաբար լեզուով եւ վերամբարձ, խրթին ոճով։ Այդ գործը կ՛ատարեցին անոնց անմիջական յաջորդները՝ հայ նոր մտաւորականութեան շարքերէն եղած երիտասարդ գրիչներ, որոնք գրելով աշխարհաբար լեզուով եւ ժողովուրդի ազգային զգացումները խթանող գործեր՝ գրական նոր ուղի բացողներ եղան։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Գրական ուղղութիւններ Ստորոգութիւն:Գրականութիւն Ստորոգութիւն:Գրական սեռեր
1739 թուական
1739 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 39րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1739 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1739 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1739
Գրիգոր Եսայեան
Գրիգոր Եսայեան,, ուսուցիչ եւ գրող։
Ընթացաւարտ եղած է Ետի Քէոյի որբանոցէն եւ Կալաթա Սարայի Լիսսէէն։ Ազգային դպրոցներու մէջ դասաւանդած է թուաբանութիւն եւ ֆրանսերէն։ Ռաղըպ փաշայի Էրէյլիի ածխահանքերուն պաշտօնեայ եղած է։ Պոլսահայ հանդէսներու մէջ Գրիգոր Նոր ծածականունով բանաստեղծութիւններ հրատարակած է։ Ռուբէն Զարդարեանի «Ցայգալոյս»-ը ու Լեւոն Շանթի «Հին Աստուածներ»-ը ֆրանսերէնի թարգմանած է։ Իր քերթուածներէն յիշատակելի է «Ջրանուշներ»։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ֆինլանտա
Ֆինլանտա (ֆին.` Suomi, շուէտ.` Finland, պաշտօնապէս Ֆինլանտայի Հանրապետութիւն, ֆինլ.` Suomen tasavalta, շուէտ.` Republiken Finland) պետութիւն Հիւսիսային Եւրոպայի մէջ։ Սկսած 1956 թուականէն Հիւսիսային Խորհուրդի, 1995 թուականէն` Եւրոպական Միութեան եւ 1996 թուականէն Շէնկենեան համաձայնութեան անդամ է:
Արեւելքէն սահմանակից է Ռուսաստանի Դաշնութեան, հիւսիս-արեւմուքէն` Շուէտիոյ Թագաւորութեան, հիւսիսէն` Նորվեկիոյ Թագաւորութեան: Ֆինլանտայի կազմի մէջ կը մտնեն նաեւ Ալանտեան Կղզիները: Տարածութիւնը 338,000 քմ² է (առանց ներքին ջուրերու` 305,500 քմ²), բնակչութիւնը` 5,5 մլն. (2015), մայրաքաղաքը` Հելսինքի: Վարչականօրէն բաժանուած է 12 լեանի (նահանգի):
Անկախ հանրապետութիւն է 1917 թուականէն ի վեր:
Անուանում
Երկիրը Ֆինլանտա անուանած են շուէտները, որոնք երկար դարեր կը տիրէին վրան: Ֆինները իրենց երկիրը կ'անուանեն Սուոմի, որ կը նշանակէ ճահիճներու ու լիճերու երկիր: Իսկապէս, անոր տարածքի 1/3-ը ճահճապատ է, իսկ լիճերու թիւը շուրջ 6 հազար է (տարածքին 10 %-ը):
Մազաթափութիւնը
Մազաթափութեան Պատճառները
Նիհարնալուն նպաստող սննդակարգերը մազաթափութեան վտանգներէն են:
Բազմաթիւ հիւանդութիւններու հետեւանքներէն մէկը կրնայ ըլլալ մազաթափութիւնը:Այդ հիւանդութիւններէն են արեան գերճնշումը, շաքարախտը, սրտային հիւանդութիւնները, քոլեսթերոլը եւ տեսակաւոր դեղահատներու գործածութիւնը:  Ծննդաբերութեան հանգրուանին անիկա յղի կիներուն մօտ մազաթափութիւնը, համապատասխան տոկոսով, ընդունելի է. յետծննդաբերութեան հանգրուանին արդէն կը վերադառնայ իր բնականոն ընթացքին:
Ձեր մազերը պաշտպանելու համար պէտք է ուշադիր ըլլաք՝
Աղբիւրներ
37-38։
Արմենակ (բժիշկ)
Կենսագրութիւն
Արմենակ ծնած է Պրուսա նա­հան­գի կեդրոն Պրուսա քաղաքին մէջ։ Դեղագործական կրթութիւն ստացած է եւ դեղագործութեամբ զբաղած։ 1915 թուականին գնդակահարուած է Պրուսա քաղաքի մօտակայ Ատըրնազ գիւղին մէջ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Պոթստամի Համագումար
Պոթստամի համագումար   (Potsdam Conference), համագումար մըն է, որ տեղի ունեցած է 17 Յուլիս-էն 2 Օգոստոս 1945-ին Գերմանիոյ Պոթստամ քաղաքին մէջ։ Ցեցիլիենհոֆ պալատին մէջ կայացած են համագումարի աշխատանքները, որուն մասնակցած են հակահիթլըրեան դաշնակցութեան երեք մեծ երկիրներու առաջնորդները՝ որոշելու յետպատերազմեան Եւրոպայի հետագայ ճակատագիրը։ Պոթստամի համագումարը դարձաւ վերջինը «Մեծ եռեակի» առաջնորդներ Իոսիֆ Սթալինի, Ուինսթոն Չիրչըլի եւ Հարրի Թրումէնի համար։ Համագումարի վերջին օրերուն Չիրչըլին փոխարինեց Քլեմընթ Էթլին։
Պատմութիւն
Այս համագումարը երրորդ եւ վերջին հանդիպումն էր «Մեծ եռեակի» առաջնորդներ Իոսիֆ Սթալինի, Ուինսթոն Չիրչըլի եւ Հարրի Թրումընի միջեւ։ Առաջին երկուքը տեղի ունեցած էին Թեհրանի (Իրան) եւ Եալթայի մէջ (ԽՍՀՄ)։ Համագուամրի նպատակը պարտուած Երրորդ Ռայխի քաղաքական եւ տնտեսական հետագայ ճակատագիրի որոշումն էր։ Համագումարի ընթացքին քննարկուած են նաեւ հարցեր, որոնք կը վերաբերէին պարտուած քաղաքացիներու նկատմամբ վերաբերմունքին, ռազմական յանցագործներու պատիժին, ինչպէս նաեւ կրթական եւ դատական համակարգերուն մէջ փոփոխութիւններու իրականացման։
Համագումարին մասնակցած են՝
ԱՄՆ-ու եւ Մեծ Բրիտանիոյ պատուիրակութիւնները ժամանեցին 15 Յուլիս-ին։ Համագումարի նախօրեակին Չիրչըլը եւ Թրումէնը առանձին-առանձին այցելած էին Պերլին՝ տեսնելու Երրորդ Ռայխ-ի աւերուած մայրաքաղաքը, որ քանի մը տարի շարունակ սարսափի մէջ կը պահէր ամբողջ Եւրոպան։
ԽՍՀՄ-ի պատուիրակութիւնը՝ Իոսիֆ Սթալինի գլխաւորութեամբ 16 Յուլի«ս-ին ժամանեց Պերլին, ուր անոնց դիմաւորեց Արեւմտեան ռազմաճակատի խորհրդային զորքերու գլխաւոր հրամանատար մարշալ Գէորգի Ժուկովը։
17 Յուլիս-ին ժամը 12։00-ին տեղի ունեցաւ քննարկում՝ մէկ կողմէ Սթալինի եւ Մոլոտովի, իսկ միւս կողմէ Հարրի Թրումէնի եւ ԱՄՆ պետքարտուղար Պիրնսի միջեւ։ Թարգմանիչն էր ԽՍՀՄ արտաքին գործոց ժողովրդական կոմիսարիատի փորձագէտ-խորհրդատու Սերգէյ Կոլունսկին։ Զրոյցի ընթացքին Թրումէնը Սթալինին վստահեցուց, որ «ան ուրախ է ծանօթանալու պրն․ Սթալինի հետ եւ կը ցանկայ հաստատել անոր հետ «այնպիսի բարեկամական յարաբերութիւններ, ինչպիսին ունեցած է գեներալիսիմուս Սթալինը նախագահ Ռուզվելտի հետ»։ Թրումէնը հաւատացած է, որ աշխարհի ճակատագիրը կը գտնուի երեք գերտիրութիւններուն ձեռքը»։ Ստալինը պատասխանեց, որ «Սովետական կողմը մշտապէս պատրաստ է առաջ շարժիլ ԱՄՆ-ոպ հետ միասին» ։
Պատուիրակութիւններու Տեղակայումը
Համագումարին համար յատկացուեցաւ Ցեցիլիենհոֆ պալատի 176 սրահներէն 36-ը։ Պատուիրակութիւնները տեղաւորուած էին Պոթստամի Պապելսպըրկ շրջանին մէջ։ Սովետական պատուիրակութիւնը տեղաւորուեցաւ զօրավար Էրիխ Լիւտենտորֆին պատկանող վիլլային մէջ։ Ամերիկացիներու աշխատանքային սենեակը կրոնպրինցին պատկանող ընդունելութեան սրահն էր։ Իսկ բուն աշխատանքային սենեակը կ'օգտագործուէր սովետական պատուիրակութեան կողմէ։
Ներկայիս Ցեցիլիենհոֆի մէջ կը գործէ Պոթստամի համագումարի թանգարանը, ուր կը ցուցադրուի համագումարի աշխատանքային գործընթացի գերակշռող հատուածը։
Ղեկավարներու Միջեւ Փոխադարձ Յարաբերութիւնները
Խրիմի Համագումարին յաջորդած հինգ ամիսներու ընթացքին աշխարհի վրայ տեղի ունեցած էին մեծ փոփոխութիւններ, որոնք էապէս իրենց ազդեցութիւնը ունեցած են ղեկավարներու միջեւ յարաբերութիւններու վրայ։
1. Խորհրդային Եւրոպան գրաւած էր Կեդրոնական եւ Արեւելեան Եւրոպան
Յուլիսին Կարմիր բանակը յաջողութեամբ կը վերահսկէր Մերձպալթիկան, Լեհաստանը, Չեխոսլովաքիան, Հունգարիան, Պուլկարիան եւ Ռումանիան։ Այս երկիրներու բնակիչները, վախնալով ստալինեան զորքերու յաջող յառաջխաղացումէն, կը գաղթէին Արեւմտեան Եւրոպայի երկիրներ: Այս գաղթը կը նպաստէր այդ երկիրներու ընկերա-տնտեսական վիճակի վատթարացման։ Իոսիֆ Ստալինի անմիջական յանձնարարութեամբ համայնավար կառավարութիւն ձեւաւորուած էր Լեհաստանի մէջ։ Ստալին կը նշէր, որ Արեւելեան Եւրոպայի մէջ խորհրդային վերահսկողութեան գոյութիւնը կը պաշտպանէ տարածաշրջանը հնարաւոր յարձակումներէ եւ կ'ավելացնէ, որ խորհրդային ազդեցութեան տարածումը Արեւելեան Եւրոպայի երկիրներուն մէջ միանգամայն օրինական է ։
2. Մեծ Բրիտանիան ունէր նոր վարչապետ
Մեծ Բրիտանիոյ խորհրդարանական ընտրութիւններու արդիւքները յայտնի դարձան համագումարի ընթացքին։ Պահպանողական կուսակցութիւնը՝ Ուինսթոն Չիրչըլի գլխավորութեամբ իր տեղը զիջեցաւ Լէյպորիստական կուսակցութեան, որ կը գլխաւորէր Քլեմընթ Էթլին։ Այս պատճառով, համագումարին բրիտանական պատուիրակութիւնը սկսաւ ղեկավարել Քլեմընթ Էթլին։ Ուինսթոն Չիրչոլը, ի տարբերութիւն ԱՄՆ նախագահ Ֆրանքլին Տելանօ Ռուզվելտի, այլ մօտեցում ունէր ԽՍՀՄ նկատմամբ։ Ան կը կարծէր, որ Ստալին «բռնապետի կերպարանքով հրեշ է, որ կը ղեկավարէ զզուելի համակարգը» ։
3. ԱՄՆ ունէր նոր նախագահ, իսկ պատերազմը դեռ ընթացքի մէջ էր
Նախագահ Ֆրանքլին Տելանօ Ռուզվելտը մահացաւ 12 Ապրիլ 1945-ին։ Փոխնախագահ Հարրի Թրումէնը ստանձնեց նախագահի լիազօրութիւններու կատարումը։ Ան մասնակցած է «Յաղթանակ Եւրոպայի Մէջ» եւ «Յաղթանակ Ճափոնի Մէջ» տօնակատարութիւններուն։ Ամբողջ պատերազմի ընթացքին Ռուզվելտ անընդհատ կը շեշտէր, որ պէտք չէ թոյլ տալ Ստալինին յառաջընթաց ունենալու Արեւելյան Եւրոպայի մէջ։ Ան կը նշէր. «Ես մեծ կասկածներ ունիմ մարդու այդպիսի տեսակի նկատմամբ, ինչպէս որ Ստալինն է» եւ կը մեկնաբանէր. «Ես կը կարծեմ, որ եթէ բան մը նուիրեմ անոր, ապա փոխադարձ նուիրատւութեուն հաստատօրէն չեմ ստանար» ։
Հարրի Թրումէնը աւելի կասկածամիտ մօտեցում ունէր համայնավար հասարակարգի նկատմամբ, քան Ռուզվելտը։ Թրումէն եւ անոր խորհրդականները կը գտնէին, որ սովետական գործողութիւնները Արեւելեան Եւրոպայի մէջ թշնամական ծաւալապատկանութեան վառ դրսեւորումներ են եւ կը հակասեն Խրիմի Համագումարի պահանջներուն, որ ընդունուած էր նոյն տարուան Փետրուարին։ Պոթստամի համագումարը առաջին եւ վերջին անգամն էր, երբ Հարրի Թրումէնը հանդիպեցաւ Իոսիֆ Ստալինին ։
Վերջնական Որոշում
Գերմանիան գրաւելու նպատակով՝ դաշնակիցները կ'առաջնորդուէին ապանացիստականացման, ապառազմականացման, ժողովրդավարացման, ապակեդրոնացման եւ ապակարտելիզացման կարգախօսներով։ Առանցքային էր նաեւ Գերմանիոյ միասնականութեան հարցը։
22-23 Յուլիս-ին Ստալինը եւ Մոլոտովը տարածքային պահանջներ ներկայացուցին Թուրքիոյ։ Մասնաւորապէս Ստալինը կը պահանջէր Վոսփորիի եւ Տարտանելի նեղուցներու ազատականացումը եւ Արեւմտեան Հայաստանի միաւորումը ՀԽՍՀ-ին։ Այս պահանջները չպաշտպանուեցան ամերիկեան եւ բրիտանական պատուիրակութիւններուն կողմէ, սակայն վերջնական որոշումին մէջ յստակ նշուած էր, որ նեղուցներուն հարցը կարելի է որեւէ մէկ պահու վերատեսութեան ենթարկել՝ հաշուի առնելով թրքական կողմի կարծիքը։
Նշանակուեցան վնասուց հատուցումներ։
Համաձայնագիրին համաձայն Քորէան բաժնուեցաւ երկու մասի, որուն պատճառով հիւսիսային հատուածը անցաւ սովետական, իսկ հարաւային հատուածը ամերիկեան խնամակալութեան տակ, չնայած ամբողջ համագումարին ընթացքին քորէական հարցը չէ բացուած։
Ամենաթէժ հարցերէն մէկը, որ քննարկուած է համագումարի ընթացքին, գերմանական պահպանուած նաւատորմի բաժանումն էր ։
Համագումարի վերջին օրը պատուիրակութիւններու ղեկավարները ընդունեցին յետպատերզմական խնդիրներու լուծման հռչակագիր, որ 1945-ն համաձայնեցուեցաւ Ֆրանսայի հետ, որովհետեւ վերջինս չէր հրաւիրուած համագումարին։ Համագումարի ընթացքին շարք մը հակասութիւններ եղած են մասնակիցներու միջեւ, որուն պատճառով ծագեցաւ Սառի Պատերազմը։
Միջուկային Զէնք
Համագումարի նախօրէին ԱՄՆ կատարեց Միջուկային Զէնքի առաջին փորձարկումը Նիւ Մեքսիքօ նահանգին մէջ։ 24 Յուլիս 1945-ին Պոթստամի մէջ Թրումէնը «տեղեկացուց» Ստալինին, որ ԱՄՆ արդէն ունի «հզօր կործանարար ազդեցութեամբ զէնք»։ Ուինսթոն Չիրչըլը իր յուշերուն մէջ գրած է, որ Ստալինը ծիծաղած է, սակայն չէ հետաքրքրուած մանրամասնութիւններով ։ Ատկէ ետք Չիրչըլը եւ Թրումէնը եկած են այն եզրակացութեան, որ Ստալինը ոչինչ հասկցաւ եւ տեղեակ չէ դէպքերու զարգացումէն։ Ժամանակակից որոշ հետազօտողներ կը կարծեն, որ այդ մէկը ուղղակի Ստալինի կողմէ խաղ եղած է։ Նոյն գիշեր Ստալինը հրամայեց Մոլոտովին խօսած Իկոր Կուրչատովի հետ՝ արագացնելու ատոմային ռումբի պատրաստման գործընթացը։
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ (արւմտ.) Ստորոգութիւն:Սառի Պատերազմ Ստորոգութիւն:Պատմութիւն
Տոքթ․ Ուիլիըմ Պէքեարեան
Տոքթ․ Ուիլիըմ Պէքեարեան, Այնթապէն սերած գիտնական
Կենսագրութիւն
Համաշխարհային հռչակի տէր Տոքթ․ Ուիլիըմ Պէքեարեան (Շահէ Արքեպիսկոպոսին քրոջ որդին), որ թիւ Չորսի (Փոյնթ Ֆոր – Չորրորդ կէտ) կարող մասնագէտներէն մէկն է: Ան Պէյրութ կը ժամանէ եւ կը ստանձնէ «թիւ Չորս»-ի Ճարտարարուեստական եւ Փոխադրական գրասենեակի պետի պաշտօնը։
Տոքթ․ Պէքեարեան գիտնական մըն է, որուն հռչակը տարածուած է Մեծն Բրիտանիոյ եւ Միացեալ Նահանգներու մէջ։ Ծնած է Պոսթոն, Մէսէչուսից: Ան սահուն կերպով կը խօսի հայերէն, թրքերէն եւ անգլերէն։
Ան վկայուած է «Մէսէչուսից Ինսթիթիւթ աֆ Թէքնոլոճի» համալսարանէն, Գիտութեանց Պսակաւորի աստիճանով: Միշիկընի Համալսարանէն ստացած է Վարդապետ գիտութեանց տիտղոսը տարրարանական եւ ելեկտրական բնագիտութեան մէջ։ Ապա վկայուած է «Եէյլ» համալսարանէն, Բնագիտութեան եւ Բնագիտական Մետաղագիտութեան Տոքթորի տիտղոսը ստանալով։ «Եէյլ» համալսարանի մէջ ուսած է Տով Քըմիքընիի յառաջադէմ ուսանողներու յատկացուած թոշակով։
Իր ուսումը «Եէյլ» համալսարանին մէջ աւարտելէ ետք, Տոքթ․ Պէքեարեան նախ որպէս գիտուն եւ ապա մետաղներու զարգացման իբր Դեր-Տնօրէն պաշտօնի հրաւիրուեցաւ Տով Քըմբընիի մէջ։
1942-ին ան մաս կազմեց Ամերիկեան Օդուժի Ուաշինկթընի թեթեւ մետաղներու պատրաստութեան խորհուրդին։ Ան մասնակցեցաւ անդրծովեան կարգ մը ուսումասիրութեանց եւ պատերազմական նախարարութեան համար հեղինակեց մասնագիտական արտադրութեանց վերաբերեալ  երեք գիրքեր, որոնց համար ստացաւ «Արժանեաց Լէգէոն»-ի շքանշանը։ Համաշխարհային Բ․ Պատերազմէն ետք, Տոքթ․ Պէքեարեան վերադարձաւ Տով Քըմբընիի իր պաշտօնին եւ ստանձեց օդանաւերու մեքենագիտական ճիւղին պետի պաշտօնը։
Աղբիւր
Պատմութիւն Այնթէպի Հայոց, Բ․ հատոր
Սուրապայա
Սուրաբայա (Surabaja), քաղաք եւ նաւահանգիստ Ինտոնեզիոյ մէջ, ճավա կղզիի վրայ, Կալի մասի գետաբերանի վրայ։ Արեւելեան ճավա պրովինցիաի վարչական կետրոնն է։ Ունի 1,6 միլիոն բնակիչ (1971)։ Կարեւոր ինքնածարժային հանգոյց է։ նաւով կապուած է Մադուրա կղզիի հետ։ Կան մետաղամշակման եւ մեքենաշինական, նավթաերամշակման, քիմիական արդիւնաբերութեան ձեռնարկութիւններ։ Զարգացած է արհեստագործութիւնը։ Ունի համալսարան։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ինդոնեզիա
174 (թիւ)
174 (հարիւր եօթանասունչորս)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ մըն է 173-ի եւ 175-ի միջեւ
Ժուլիա Պութրոս
Ժուլիա Պութրոս՝ լիբանանցի երգչուհի է։ Ան սկսած է իր ասպարէզը 1980-ական թուականներուն «Ղապըդ Շամս Ըլ-Հաք» եւ «Ուէն Ըլ-Մալային» երգերով։ Անոր եղբայրն է Զիատ Պութրոսը։
Կենսագրութիւն
Ան ծնած է Պէյրութ, Լիբանան 1 Ապրիլ 1968-ին Քրիստոնեայ Մարոնայթ ընտանիքէ։ Անոր հայրը եղած է Սուր քաղաքէն իսկ մայրը՝ Պաղիստանահայ է։ Ան իր ուսումը ստացած է Ռօզըրի Քոյրերու դպրոցին մէջ՝ ուր ան երգած է դպրոցին երգչախումբին մէջ։ Ինքը եւ եղբայրը հետեւած են Զիատ Րահպանիի գործերը։ Երբ ան 12 տարեկան էր արձանագրեց իր առաջին երգը՝ «Ա Մաման», Էլիաս Ալ-Րահպանիի ձայնագրման ընկերութեան մէջ։ Այս երգը ծանօթացուց անոր երգի ուսուցիչը՝ Ֆուատ Ֆատըլը։ Ան ձայնագրեց երկու այլ երգեր՝ «Սէ Լա Վի» եւ «Վիէն Տան Մա Վի»։
11 Հոկտեմբեր 2006-ին, Ժուլիան հրապարակեց իր նոր երգը՝ «Ահիպաիի»։ Անոր բառերը հիմնուաղ են Հըզպալլայի պետ Հասսան Նասրալլայի ուղերձէն, որուն բովանդակութիւնը կեդրոնացած է 2006-ի ամառուան պատերազմին կտրիչներուն, որ տեղի ունեցաւ Հըզպուլլայի եւ Իսրայէլի միջեւ ։
Այս երգին շահը բոլորովին նուիրուեցաւ Նահր Ալ-Պարըտի վերականգման ։
Մշոյ Սուրբ Առաքելոց Վանք
Մշոյ Սուրբ Առաքելոց Վանք, Սուրբ Ղազարի Վանք, Տիրինկատարի վանք, Սուրբ Թադէոս, Թարգմանչաց վանք, միջնադարեան հայկական վանքային համալիր պատմական Մեծ Հայքի Տուրուբերան նահանգի Տարօն գաւառին մէջ (ներկայիս Թուրքիոյ Մշոյ գաւառի տարածքին, Մուշ քաղաքէն 5 քմ դէպի հարաւ-արեւելք)։
Պատմութիւն
Ըստ աւանդութեան հիմնած է Գրիգոր Լուսաւորիչը, առաքեալներու՝ Հռոմէն բերուած մասունքներու վրայ։ Յայտնի դարձած է 11-րդ դարէն, բարգաւաճած՝ 12-րդ դարուն։ Ըստ վանքի խաչքարերէն մէկու արձանագրութեան, այն նորոգուած է 1125 թուականին։
14-րդ դարու վերջին խիստ աւերուած է Լենկթիմուրի արշաւանքներու ժամանակ։ 15– 16-րդ դարերուն դարձած է գրչութեան նշանաւոր եւ գործուն կեդրոն։
1614 թուականին վանքը վերստին նորոգուած է, իսկ 1663 թուականին վերակառուցուած է գլխաւոր եկեղեցիի գմբէթը։ Համալիրի շէնքերն աւերուած են 1895 թուականին եւ Մեծ Եղեռնի ժամանակ։
Վանքը Մեծ Եղեռնի հետեւանքով լքուած է եւ աստիճանաբար ոչնչացուած։ Ներկայիս պահպանուած են միայն աւերակները։ Փայտի նրբաճաշակ փորագրման գլուխգործոց է Մշոյ Առաքելոց եկեղեցւոյ դուռը, որ 1921-ին Թիֆլիսէն Երեւան փոխադրած է հնագէտ Աշխարհբեկ Քալանթարը։
Առաքելոց Վանքի Կռիւ
Հայ ֆետայական նշանաւոր կռիւներէն մէկը կապուած է Մշոյ Առաքելոց վանքին հետ։ 1901 թուականի Նոյեմբերի սկզբը զօրավար Անդրանիկը եւ Գէորգ Չաւուշը 25-27 հայդուկային խումբով կը պաշարուին վանքին մէջ, նպատակ ունենալով գրաւել օտարեկրացիներու ուշադրութիւնը։ Մի քանի օր պայքարելէ ետք հայդուկները, սպիտակ սաւաններու օգնութեամբ, աննկատ կը ճեղքեն վանքի պաշարումը եւ կը հեռանան։
Ճարտարապետութիւն
Գլխաւոր՝ Ս․ Առաքելոց եկեղեցին (11-րդ դար), ամբողջովին աղիւսաշէն է, ունի ներքուստ խաչաձեւ՝ չորս անկիւններուն երկհարկ, թաղակապ աւանդատուներով, արտաքուստ ուղղանկիւն յօրինուածք։ Գմբէթն ունեցած է դուրսէն ութանիստ, ներսէն բուրգաձեւ թմբուկ։ Միակ՝ արեւմտեան դուռը կը բացուի դէպի կից, քարաշէն, չորս յենակներով, ուղղանկիւն յատակագիծով գաւիթը (1555), որն ըստ արձանագրութեան կառուցուած է վանահայր Կարապետ Բաղիշեցին։
Համալիրի արեւելյեան կողմըում կայ 11-րդ դարու արձանագրութիւններով, նրբահիւս զարդաքանդակներով 9 խաչքար։ Վանքը շրջապատուած եղած է պարսպով (1791)։ Հիմնական յուշարձանախումբէն մօտ 300 մ արեւելք կանգուն է համեմատաբար լաւ պահպանուած Ս․ Թադէոս (11–12-րդ դարեր) գմբեթաւոր ո՛չ մեծ եկեղեցին։ Գմբէթի տակի քառակուսիէն անցումը դէպի ութանիստ թմբուկով գմբէթն իրականացուած է կամարներով։ Եզակի է կառուցողական կազմածքը՝ եկեղեցւոյ պատերուն արտաքին երեսները շարուած են սրբատաշ տուֆի քարերէն, իսկ ներսը՝ աղիւսէն։
Միջնադարեան Հայաստանի կիրառական արուեստի լաւագոյն նմուշներէն է Մշոյ Առաքելոց վանքի փայտէ դուռը (1134, քանդակազարդող վարպետ՝ Ղուկաս)։ Անոր փեղկերը ծածկուած են երկրաչափական, շրջանակի կողերը՝ կենդանակերպ զարդանախշերով, իսկ բարաւորը (ճակատաքար)՝ հեծեալներու բարձրարուեստ հարթաքանդակներով։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի եկեղեցիներ
Այտա Ասլանեան
Այտա Ասլանեան,, որպէս անդամ Մխիթարեան Սանուց Միութեան «Նոր Սան» հանդէսի խմբագրական կազմին, կարեւոր տեղ մը կը գրաւէ երիտասարդ բանաստեղծներու շարքին մէջ, տալով իր մտքի բաւական հասուն արգասիքը։
Ծնած է Պոլիս: Իր երկրորդական ուսումը ստացած է Մխիթարեան, Կէրիգիւղի միջնակարգ վարժարաններու եւ Էսայեան լիսէի մէջ. իսկ բարձրագոյն ուսումը՝ Իսթանպուլի Համալսարանի մէջ, աւարտելով գիտական բաժանմունքի կենսաբանութեան ճիւղը։
Այժմ կ'աշխատի տարրալուծարանի մը մէջ, իբրեւ կենսաբան։
«Նոր Սան»ի մէջ կը ստորագրէ նաեւ մշակութային գործունէութեանց շուրջ յօդուածներ, փորձագրութիւններ եւ այլն: Արժանացած է Մխիթարեան Սանուց Միութեան կողմէ կազմակերպուած հարցազրոյցի մրցումին Բ. Մրցանակին, ունենալով տեսակցութիւն մը Պոլսահայ հինգ արժէքաւոր երիտասարդներու հետ, «Սէր եւ Բարեկամութիւն» նիւթին շուրջ։
Սրտաբուխ է եւ ինքնատիպ՝ մանկիկի մը ուղղուած իր մէկ քերթուածը :
Լօրէնս Նազար Քիւրքճեան
Լօրէնս Նազար Քիւրքճեան, Այնթապէն սերած երաժիշտ
Կենսագրութիւն
Այնթապցի Քիւրքճեան ընտանիքէն Տոքթ․ Նազար Քիւրքճեան զաւակն է Լօրէնսին: Ան, 1900-ին հօրը հետ Ամերիկա երթալով հաստատուած է Ուաշինկթըն, Տ․ Գ․, ուր ստացած է իր նախնական կրթութիւնը։ Հօրը մահէն ետք, ան մօրը հետ, որ Զուիցերիացի մըն էր, կ'երթայ Զուիցերիա, ուր Ժընեւի երաժշտանոցը կ'ուսանի եօթը տարի, տեղւոյն սիմֆոնիկ նուագախումբի առաջին ջութակահարն ըլլալու պատիւին արժանանալով։ Համաշխարհային Ա․ Պատերազմէն վերջ Ամերիկա վերադառնալով, ան կ'անդամակցի «Պոսթոն Սիմֆընի» նուագախումբին։ Իսկ Գլիվլէնտ գտնուած միջոցին, ան «W. J. A. Y.» ռատիօ կայանին ղեկավար կը նշանակուի եւ 15 տարի Պոլտուին Ուալլէյս գոլէճի ջութակի բաժինը կը գլխաւորէ։
Ան ամուսնացած է Հոնոլուլուէն Ալիս Հէնտրիի հետ, որուն ծանօթացած է Զուիցերիա իր ուսանողութեան շրջանին։ 1938-էն ի վեր անոնք հաստատուած են Լոս Անճէլըս։ Ան կը վարէ նաեւ «Ճէք Պէնի Շօն»-ը եւ կը ղեկավարէ «Գալիֆորնիոյ Աքատէմի աֆ Միւզիք»-ի ջութակի բաժինը։
Աղբիւր
Պատմութիւն Այնթէպի Հայոց, Բ․ հատոր
Մազարի Շարիֆ
Մազարի Շարիֆ, քաղաք Աֆղանստանի հիւսիսը, Պալխի ովասիսին մէջ։ Պալխ նահանգի վվարչական կեդրոնը, առեւտրական, փոխադրական կայան։ Բնակչութիւնը՝ ։ Կան բամպակազտիչ եւ իւղհան գործարաններ, գորգագործութիւն, մետաղամշակութիւն։
Ըստ իսլամական աւանդութեան Մազարի Շարիֆում Ալի խալիֆայի գերեզմանն է։ XV դարուն, այստեղ կառուցուած է դամբարան՝ մազար, զոր դարձած է շիաներու սրբավայրը (արաբերէն՝ մազարի շարիֆ՝ աստուածային դամբարան, ուրկէ յառաջացած է քաղաքի անունը)։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Աֆղանիստանի քաղաքներ
Ռընէ Հովիւեան (Հովիւ)
Ռընէ Հովիւեան (Ռընէ Խորէն-Հովիւեան, Հովիւ, ), ֆրանսահայ ծաղրանկարիչ։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Հովիւ ծնած է Վիեն ։ Հայրը՝ Վահան Հովիւեան 1904 թուականին ծնած է Սեբաստիոյ Կեմերէկ գաւառակին մէջ, 1915-էն ետք Հովիւեաններու մեծ գերդաստանին միակ վերապրողը եղած է։ Ան յայտնուած է Պէյրութի ամերիկեան որբանոցին մէջ, ուրկէ ալ տեղափոխուած է Ֆրանսա։
1947-ին Վահան Հովիւեան ընտանիքով ներգաղթած է Խորհրդային Հայաստան։ Երկու տարի վերջ, շինծու ամբաստանութեամբ, անոնք աքսորուած են Սիպիրիա՝ Ալթայի երկրամաս, ցմահ բնակութեան։ Եւ խորհրդային երկրի ղեկավար Ստալինի մահէն ետք՝ 1957-ին է, որ Հովիւեաններու ընտանիքը հնարաւորութիւն ունեցած է վերադառնալու Հայաստան։
Եօթ տարի վերջ Հովիւեանները կրկին տեղափոխուած են Ֆրանսա եւ Վահան Հովիւեան, ինչ որ յիշած է իր կեանքէն, 1908 թուականէն մինչեւ 1964՝ Հայաստանէն տեղափոխումը, շարադրած է : Ռընէ ունի եղբայր մը՝ Զօհրապը, եւ քոյր մը՝ Ալիսը։
Ռընէ Հովիւ ստեղծագործած է Ֆրանսայի մէջ։ Ֆրանսայի մէջ մեծ ճանաչում ունեցած է երգիծանկարիչը՝ 1960-ականներէն մինչեւ իր մահը։ համագործակցած է ֆրանսական հեղինակաւոր կարգ մը թերթերու եւ ամսագրերու հետ: Իր ծաղրանկարները տպագրուած են նաեւ գերմանական, ամերիկեան ամսագրերու էջերուն մէջ. հրատարակած է աւելի քան տասնեակ մը ալպոմներ եւ ծաղրաշարերու գիրքեր։
Ռընէ Ամուսնացած է ֆրանսուհի Եոլանտ Հովիւեանին հետ, դուստրը՝ Կայիլ Հովիւեան, իսկ երկու որդիները՝ Ուորըն եւ Քեւըն Հովիւեաններն:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Նկարիչներ Ստորոգութիւն:Նկարիչներ այբբենական կարգով
Եուրի Վարդանեան
Եուրի Վարդանեան, հանգստեան կոչուած հայ ( նախապէս՝ սովետական հայ) ծանրաբարձ։ Վարդանեան ոսկէ մետալ շահեցաւ 1980 թուականի Ամառնային Ողիմպիականին, դառնալով աշխարհի առաջին ծանրաբարձը որ կ՛իրագործէր ընդհանուրը 400 քիլոկրամի բարձրացում՝ 82.2 քիլոկրամ կարգին մէջ։ Իր ասպարէզի ընթացքին ան հաստատեց զանազան մրցանիշներ։ Ան մարզուեցաւ Լոգոմոթիվի մօտ, Լենինական (այժմ՝ Գիւմրի), Հայաստան։ Ան ստացաւ Խորհրդային Միութեան մարմնակրթութեան վաստակաւոր վարպետի կոչում 1977-ին եւ պարգեւատրուեցաւ Լենինի անուան շքանշանով 1985-ին։ 1994-ին ան անդամ ընտրուեցաւ Ծանրաբարձութեան միջազգային ֆետերասիոնի Հռչակի ակումբին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ ծանրամարտիկներ Ստորոգութիւն:Հայ ողիմպիականի ախոյեաններ Ստորոգութիւն:13 Յունիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ պետական գործիչներ
Սաֆիա Զաղլուլ
Սաֆիա Զաղլուլ, եգիպտացի քաղաքական գործիչ, ֆեմինիստ, Վաֆտ ազատական-ազգայնական կուսակցութեան առաջնորդներէն մէկը։
Կենսագրութիւն
Թրքական արմատներով Զաղլուլը ծնած է 1876-ին ։ Ան քաղաքական, պետական եւ ռազմական գործիչ Մուսթաֆա Ֆահմի Փաշայի՝ Եգիպտոսի նախկին վարչապետի, դուստրն է ։
1896-ին ամուսնացած է Սաատ Զաղլուլի հետ, եգիպտացի իրաւաբան, յեղափոխական ու 26 Յունուար 1924-էն մինչեւ 24 Նոյեմբեր վարչապետն էր ։
Գործունէութիւն
Ամուսինին՝ Սաատ Զաղլուլի 1919-ին Սէյշելեան կղզիներ աքսորելէն ետք, ան դարձաւ Վաֆտ ազատական-ազգայնական կուսակցութեան գլխաւոր դէմքը։ Ան կազմակերպեց 500 կանանցէ բաղկացած ցոյց։ 1927-ին ամուսինին մահէն ետք ան կը զբաղեցէ առանորդի կեդրոնական դիրքերը։ Փաստացի ան Վաֆտի կանանց առաջնորդն էր ։ 1937-ին կուսակցական պառակտումէն ետք ան հեռացաւ քաղաքական կեանքէն։
Ան յայտնի էր որպէս Umm al-Misriyyin (եգիպտացիներու մայր) անունով եւ Գահիրէի մէջ գտնուող իր տունը կը կոչուի "Bayt al-Umma" (Ազգի տուն)։
Սուր Անակնկալ Շնչառական Համախտանիշ
ՍԱՇՀը շնչառական համակարգի հիւանդութիւն մըն է, որ կը յառաջանայ «Քորոնա» (Corona) ժահրի որոշ մէկ տեսակին վարակումով: Հարբուխը կը յառաջանայ քանի մը տեսակ Քորոնա ժահրերով: ՍԱՇՀի ժահրը Քորոնա ժահրերու յատուկ մէկ տեսակն է:
Պատմութիւն
ՍԱՇՀը առաջին անգամ ախտաճանաչուեցաւ 2002-ին Չինաստանի մէջ եւ տեղի ունեցաւ ՍԱՇՀի համաճարակը: Գրանցուեցան 8096 վարակումներ եւ 774 մահեր, որոնց մեծամասնութիւնը պատահեցաւ Հոնկ Քոնկի մէջ : ՍԱՇՀը շուտով տարածուեցաւ այլ երկիրներ՝ վարակուած անձերու ճամբորդութեան պատճառով: Ճամբորդներ երկրէ երկիր փոխադրուելով, տարածեցին այս ժահրը շատ մը երկիրներ: Մէկ տարուան ընթացքին 37 երկիրներ ունեցան ՍԱՇՀի հարիւրաւոր պարագաներ: Քանատայի մէջ գրանցուեցան շուրջ 400 ՍԱՇՀի պարագաներ եւ 44 մահեր
Ախտանշաններ
ՍԱՇՀը կը հարուածէ ընդհանրապէս բոլոր տարիքի մարդիկը՝ առանց սեռի խտրութեան, սակայն առաւելաբար 15-70 տարեկան անձերը: ՍԱՇՀի ախտանշանները կռիփի (հարբուխ-influenza) ախտանշաններուն կը նմանին. տեղի կ'ունենան ախտանշաններու յարաճուն զարգացում: Ախտանշաններուն կարեւորագոյնը շնչառութեան սուր անբաւարարութիւնն է: Անոր նախնական ախտանշանները կռիփի նման ախտանշաններ են, ինչպէս՝ ջերմութիւն, դող, չոր հազ եւ մկանային ցաւ, գլխացաւ, փորհարութիւն եւ քթահոսք:
Վարակում
Քորոնա ժահրը կը տարածուի եւ կը փոխանցուի օդի ճամբով, այսինքն շնչելով Քորոնա ժահրով վարակուած օդ: Վարակուած անհատը հազալով եւ փռնգտալով կը սփռէ ՍԱՇՀի ժահրը օդին մէջ եւ իր շուրջը գտնուող իրերուն, կերակուրներուն եւ անհատներուն վրայ։ ՍԱՇՀի ժահրը կ'ապրի' մեր ձեռքերուն եւ հագուստներուն վրայ մօտաւորապէս 6 ժամ: Առողջ անհատներ կը վարակուին ՍԱՇՀով շատ արագ՝ պարզապէս ներշնչելով այս վարակուած օդը, դպչելով վարակուած իրերուն եւ անձերուն եւ ուտելով վարակուած կերակուրներները: Այս ժահրը երկար ժամանակ կ'ապրի շատ պաղ եղանակներուն: