cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ուտիք
Պատմութիւն
301 թ.-էն, քրիստոնեութիւնը տարածուած է նաեւ Ուտիքի մէջ։ Ուտիքի քրիստոնէութեան ամրապնդման գործին, մեծ դեր ունեցած է Գրիգոր Լուսաւորիչի թոռը՝ Գրիգորիս եպիսկոպոսը։ Մեծ Հայքի 387 թ.–ի բաժանումէն ետք, Ուտիքը մնացած է Խոսրով Գ․–ի Արեւելահայկական թագաւորության կազմին մէջ։ 450-451 թթ.–ին՝ Ուտիքի հայ բնակչութիւնը, մասնակած է Վարդան Մամիկոնեանի գլխաւորած հակապարսկական ապստամբութեան եւ Աւարայրի ճակատամարտին։ 5-րդ դարու վերջաւորութեան, Ուտիք մտած է Արցախի հայ Առանշահիկների թագաւորութեան մէջ։ 12-րդ դարուն, Ուտիքը ինկած է արաբական տիրապետութեան տակ՝ ռազմաբեմ դառնալով իրարու դէմ պատերազմող արաբական եւ խազարական զօրաբանակներու միջեւ։ 9-րդ դարու սկիզբը, Հիւսիսային Կովկասէն Հայաստան մուտք գործած Սեւորդեաց ցեղը հաստատուած է Ուտիքի մէջ, ընդունած քրիստոնէութիւն եւ հայացած։ 840–ական թթ. Ուտիքի մէջ հիմնադրուած է՝ Գանձակ քաղաքը։ 9-րդ դարու վերջաւորութեան, Ուտիքի հիւսիս–արեւմտեան մասը մտած է Բագրատունիներու Հայոց թագաւորութեան մէջ։ 11-րդ դարու 2-րդ կէսին, Ուտիքը գրավել են սելճուք–թուրքերը։ 11-րդ դարու վերջաւորութեան, Զաքարեաններն ազատած են Ուտիքի արեւմտեան շրջանները, որոնք դարձած են Վահրամեան ճիւղի տիրոյթը։ 14-րդ դարու վերջաւորութեան եւ 15-րդ դարու սկիզբը, Ուտիք ասպատակած են Լենկթեմուրի զօրքերը։ 17-էն 18-րդ դարերուն, Ուտիքի հայ բնակչութիւնը հարթավայրային շրջաններէն կը ստիպուի հեռանալ նախալեռնային եւ լեռնային շրջանները, մասամբ կեդրոնացած են Գանձակ քաղաքին մէջ։ 19-րդ դարու 40-50–ական թթ., Ուտիքի տարածքը մտած է Թիֆլիսի, 19-րդ դարու վերջաւորութեան եւ 20-րդ դարու սկիզբը՝ հիմնականօրէն Ելիզավետպոլի եւ մասամբ Պաքուի նահանգի մէջ։ 1918-1920 թթ.-ին նահանգի մեծ մասը ՄԱԿ-ի կողմէն ճանաչուած է որպէս ՀՀ-ի մաս, սակայն Հարաւային Կովկասի մէջ՝ Խորհրդային կարգերու հաստատումէն ետք, հիմնականօրէն ընդգրկուած է Խորհրդային Ատրպէյճանի կազմին մէջ։ ԽՍՀՄ փլուզումէն ետք տարածքային պատկերը գրեթէ չէ փոխուած։
Բնագիտական-աշխարհագրական առանձնայատկութիւններ
Ստորոգութիւն:Ուտիք նահանգ
Վալբուրկեան Գիշեր
Վալբուրկեան Գիշեր, (Walpurgisnacht) գարնան սկիզբը՝ 30 Ապրիլի, Մայիս 1-ի լուսցող գիշերը նշուող հին գերմանական հեթանոսական տօն՝ նուիրուած պտղաբերութեան։ Նշուեր է Կեդրոնական եւ Հիւսիսային Եւրոպայի մէջ։ Ըստ VIII դարուն առաջացած գերմանական ժողովրդական հաւատալիքներու՝ վհուկներու տօն («Մեծ գիշերաժողով» Պրոգգեն լերան վրայ Գերմանիոյ մէջ) ։ Կոչուեր է կաթոլիկական սուրբ Վալբուրկիայի անունով, որուն յիշատակի օրը 1 Մայիս-ը համընկած է տօնին հետ։  Վալբուրկեան Գիշերը տարածուած գրական եւ երաժշտական թեմա է Կէոթէի «Ֆաուսթ»-ը, Շառլ Կունոյի համանուն օփերան, Հ․ Հայնէի «Ճամբորդական պատկերներ»-ը եւ այլն։
Տօնի պատմական արմատները
Հին հաւատալիքներու համաձայն նաեւ չար աստուածութիւններն ու ոգիները կը շրջին մշակուած հողերով, այգիներով ու պարտէզներով եւ կը փչացնէին մարդու աճեցուցած բոյսերը, որոնք սկսեր էին բողբոջիլ կամ պտղակալել (Երկրի տարբեր լայնութիւններուն, կախուած բարձրութենէն, այդ գործընթացները տեղի կ'ունենային տարբեր ամիսներու, որմով ալ պայմանաւորուած էր նման տօներու տարբեր ժամանակահատուածին նշելը): Իսկ Շոտլանդիայի լեռնային շրջաններուն 1 Մայիս-ին կը նշուէր հին Գելթական հովուական Պելդանի տօնը, որ կ'առնչուէր արեւի պաշտամունքին հետ (գրեթէ բոլոր ժողովուրդներու հաւատալիքներուն մէջ արեւի աստուածները հովիւներ էին): Հովիւները եւս նման ծիսական պարերով հեռու կը քշէին չար ոգիները՝ նպաստելով բնութեան զարթօնքին:
Անուան ծագումը եւ քրիստոնէական տօնը
Հեթանոսական ժամանակներուն բնութեան զարթօնքին ու պտղաբերութեան նուիրուած տօնը «Վալբուրկեան Գիշեր» սկսան կոչել շատ աւելի ուշ: Ան կապուած է անգլիացի միսիոներ սրբուհի Վալբուրկի (710–777/9 թթ.) անունին հետ: Ան Անգլիայի թագաւոր Ռիչարտ Ուխտագնացի դուստրն էր եւ Սուրբ Վիլլիպալտի քոյրը: Վալբուրկը, ծնած ըլլալով անգլո-սաքսոնական արքայական ընտանիքի մէջ, սորված էր բժշկութեան արուեստը եւ քիչ մը մեծնալէն ետք մեկնեցած Գերմանիա՝ նպաստելու քրիստոնէութեան տարածմանը: Այնտեղ՝ Հայտենհայմի մէջ, Վալբուրկը հիմնեց երկու վանք, որոնք շուտով դարձան կրթական եւ մշակութային կեդրոններ: Մանրանկարներուն եւ այլուր ան յաճախ պատկերուած է վիրակապերը ձեռքին, որմով կը հաստատուի անոր բժիշկ ըլլալը եւ շատ հիւանդներ խնամած ըլլալու հանգամանքը: Սրբուհի Վալբուրկի շնորհիւ Գերմանիայի ժողովուրդը հեթանոսութենէն կը դառնայ քրիստոնէութէան: Աւանդութեան համաձայն, սրբուհի Վալբուրկն էր, որ երկրին մէջ վերացուց կախարդութիւնն ու մոգութիւնը: Ան մահացեր է 777 թուականին:
870 թուականի Մայիս 1-ին Վալբուրկը սրբադասուեցաւ, իսկ անոր աճիւնը տեղափոխուեցաւ եւ ամփոփուեցաւ Այխշթեթի մէջ։ Երբ եպիսկոպոսը սրբուհիի մասունքները կը տանէր նոր հանգրուան, ճամբու վրայ շատ հաւատացեալներ տարբեր բնակավայրերէն կու գային, կ'աղօթէին, օրհնութիւն կը ստանային, իսկ անոնցմէ հիւանդները կը բուժուէին իրենց հիւանդութիւններէն: Իսկ վերայուղարկաւորումէն յետոյ անոր գերեզմանէն սկսաւ սուրբ իւղ հոսիլ (յայտնի որպէս Վալբուրկեան իւղ), որը մինչեւ օրս կը հոսի եւ կ'ըսուի որ հիւանդութիւններ կը բուժէ: Պենետիգթեան միանձնուհիները սրուակներու մէջ կը հաւաքեն ան եւ կը բաժնեն սրբուհի Վալբուրկի գերեզման այցելող քրիստոնեայ ուխտաւորներուն: Այսպէս, գերմանացի ժողովուրդի համար այս տօնը համընկաւ հեթանոսական գարնան ու պտղաբերութեան տօնին: Սրբուհի Վալբուրկը շուտով դարձաւ ոչ միայն գերմանիայի, այլ նաեւ Անգլիայի ու Ֆրանսայի ամենաժողովրդական սուրբերէն մէկը: Անոր սրբադասման օրը յայտնի դարձաւ որպէս «Վալբուրկեան գիշեր» (գերմաներէն՝ Sankt Walpurgisnacht): Գերմանացի պատմագիր Եոհաննէս Բրեթորիուսը 1668 թուականի դէպքերու առնչութեամբ կը յիշատակէ տօնը այս անուանումով:
Երբ Գերմանիոյ եւ եւրոպական երկիրներու մէջ կամաց-կամաց տարածուեցաւ ու իր դիրքը ամրապնդեց քրիստոնէութիւնը, արդէն անհրաժեշտութիւն էր ժողովուրդին մոռցնել տալ հեթանոսական տօներն ու աւանդոյթները, ուստի եկեղեցին սկսաւ տօնակատարութեան մասնակիցներուն համարել դիւահարուածներ կամ կախարդներ, տօնն ալ՝ դիւական, քանի որ հեթանոսական աստուածները կը դիտուէին որպէս սատանայի կերտած կերպարներ՝ մարդոց մոլորեցնելու համար: Այդպէս, ժողովուրդական հաւատալիքներու մէջ արմատացաւ այն հաւատալիքը, թէ տօնի գիշերը Պրոգեն (բանահիւսական նիւթերու մէջ՝ Պլոկսպերկ) լերան կատարին կը հաւաքուին վհուկներ՝ Գերմանիայի տարբեր շրջաններէն, եւ կը նշէին իրենց տօնը՝ ի հակադրութիւն սրբուհի Վալբուրկի սրբադասումը նշող քրիստոնեայ ժողովուրդին:
Գրական արձագանքները
Վալբուրկեան գիշերը իրենց գործերուն մէջ նկարագրած են Կէոթէն՝ իր «Ֆաուսթ» փիէսին մէջ, աւստրիացի գրող Կուսթաւ Մայրինգը՝ «Վալբուրկեան գիշեր» վէպը, Հովարտ Ֆիլիփս Լավքրաֆթը՝ «Երազներ վհուկներու տանը» պատմուածքը, Միխայիլ Պուլկագովը՝ «Վարպետը եւ Մարգարիտան» վէպը, Օթֆրիտ Բրոյսլերը՝ «Փոքրիկ Պապա-Եագան» վիպակը:
Արտաքին յղումներ
https://www.youtube.com/watch?v=nLgM1QJ3S_I
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Գերմանական հեթանոսութիւն Ստորոգութիւն:Քրիստոնէական տօներ
Եդուարդ Պօղոսեան
Եդուարդ Պօղոսեան Պօղոսեան Թատերախումբի հիմնադիր եւ ղեկավար: ԱՄՆ-ի մէջ գործեր է մօտ 40 տարի: Ներկայացումները խաղցեր են բացառապէս արեւմտահայերէնով, գլխաւորապէս` պոլսահայ բարբառով :
Կենսագրութիւն
Եդուարդ Պօղոսեան ծնած է 1900 կամ 1897 թուականին, Կոստանդնուպոլիս, Պեզճեան վարժարանի ուսուցիչ Նազարէթ էֆէնտիի ընտանիքին մէջ: Կրթութիւն ստացեր է Կեդրոնական վարժարանի մէջ: Այդ տարիներէն հետաքրքրուեր է թատրոնով, փոքր դերեր ստացեր է հայերէն ներկայացումներուն մէջ:
1918 թուականին խումբ մը ընկերներու հետ Գում Գափու թաղամասի մէջ ստեղծեր է «Արեւելեան թատերախումբ», որ հանդէս եկեր է ներկայացումներով: Թատերախումբի երիտասարդ դերասաններու հետ աշխատեր է Միհրդատ Հայկազը: Ժամանակի մամուլն անդրադարձեր է թատերախումբի գործունէութեանը` երիտասարդներուն անուանելով «համեստ տղաք, որ իրենց յանապազօրեան կը շահէին գրաշարութեամբ... անկեղծօրէն կը սիրէին թատրոնը եւ բեմին նուիրուած էին երիտասարդական ամբողջ խանդավառութեամբ» : Այլ հրապարակումներ անդրադարձեր են Պօղոսեանին, նկարագրեր զինք որպէս բարձրահասակ, արտայայտիչ աչքերով :  Թատերախումբը, եւ Եդուարդ Պօղոսեանն ալ անոնց հետ, ապագայի մեծ ծրագիրներ ունեցեր են, սակայն 1922 թուականին Իզմիրի մէջ տեղի ունեցած մեծ հրդեհէն յետոյ թատերախումբի բոլոր անդամները ցրուեր են աշխարհով մէկ:
Եդուարդ Պօղոսեան 20 տարեկան էր, երբ Նիւ Եորք հասեր է երկու ընկերներու` Խաչիկ Չուխաճեանի եւ Գէորգ Սիմոնովի հետ: Այստեղ սկզբնական շրջանին մեծ դժուարութիւններ ունեցեր է : ԱՄՆ-ի մէջ ապրելու տարիներուն ալ իր ներկայացումներուն մէջ հիմնականին պատկերած է հայկական իրականութիւն` հանդիսատես ունենալով ամերիկահայ համայնքի ներկայացուցիչներուն:
Եդուարդ Պօղոսեանի յիսնամեայ գործունէութեան յոբելեանը
Նիւ Եորքի թատերասէրները 15 Հոկտեմբեր 1967 թուականին տօնեցին Եդուարդ Պօղոսեանի յիսնամեայ գործունէութեան յոբելեանը, «Հայկ Գավուքճեան» սրահին մէջ:
Խաղացանկ
Մշտապէս հաղորդակցութեան մէջ մնալով ամերիկահայ գաղութաբնակներու հետ` Պողոսեանը ձգտեր է ներկայացնել այնպիսի գործեր, որոնք հանդիսատես կ'ունենան, այդ պատճառով Պօղոսեան Թատերախումբի հիմնական խաղացանկը կազմուած է եղեր կատակերգական ելոյթներէ: Թատերախումբի կողմէ բեմադրուած առաւել յայտնի ներկայացումներն են.
Ցանկը ներկայացուցած է Պողոսեանի խաղընկեր եւ կենսագիր Ա. Բագրատունին, մէկ այլ հետազօտող` Գառնիկ Ստեփանեանը, որոշ կասկածներ ունի ներկայացուած ցանկի վերաբերեալ, քանի որ այդ ժամանակի մամուլին մէջ որեւէ յիշատակութիւն չկայ նշուած ներկայացումներու մէկ մասի վերաբերեալ :
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Պօղոսեան Թատերախումբի հիմնադիր եւ ղեկավար Ստորոգութիւն:1900-ին ծնածներ Ստորոգութիւն:Կոստանդնուպոլիս ծնածներ Ստորոգութիւն:Նիւ Եորք, ԱՄՆ գաղթածներ
Ժոզէֆ Տիւքրօ
Ժոզէֆ Տիւքրօ (Joseph Ducreux, ֆրանսացի նկարիչ, դիմանկարիչ:
Կենսագրութիւն
Ծնած է նկարիչի ընտանիքի մէջ։ Նախ նկարել սորված իր հոր մօտ: 1760 թուականին տեղափոխուեր է Փարիզ, ուր շուտով յայտնի դարձեր է իր դիմանկարներով: Սորված է Մորիս Քանթեն տե Լաթուրի մօտ: 1769 թուականին ուղեւորուեր է Վիեննա` Լիւտովիքի եւ կայսրուհի Մարի Անտուանէթի հարսանիքէն առաջ վերջինիս դիմանկարը նկարելու համար: Աշխատեր է նաեւ Լուի XVI-ի պալատին մէջ, որու դիմանկարներէն մէկի համար միապետից ստացեր է պարոնի տիտղոս:
Նաեւ նկարեր է թագաւորի վերջին դիմանկարը Ֆրանսական յեղափոխութեան ժամանակ անոր գլխատումէն առաջ: Ինքը` նկարիչը, այդ յեղափոխութեան իրադարձութիւններու ժամանակ մեկներ է Լոնտոն, բայց 1793 թուականին վերադարձեր է եւ հաստատուեր Փարիզ` նկարիչներու եւ երաժիշտներու համար մեծ սալոն հիմնելով: Մահացեր է Փարիզէն Սեն-Տենի ճանապարհին:
Ժոզէֆ Տիւքրօն յայտնի է իր դիմանկարները ստեղծելով դիմագրութեան հանդէպ յատուկ ուշադրութեամբ: Նկարեր է քանի մը ինքնանկարները, որոնց վրայ պատկերած է ապրումներ եւ իրավիճակներ, ի թիւս նաեւ` յորանջումը:
Ժոզէֆ Տիւքրօն ունեցեր է քանի մը երեխաներ: Անոր մեծ որդին` Ժիւլը, եղեր է նկարիչ եւ հետիոտնի կապիթան: Զոհուեր է Ժեմափի ճակատամարտին:Անոր մեծ դուստրը` Ռոուզ-Ատելաիտա Տիւքրօն, նոնպէս նկարչուհի դարձեր է:
Էտիթ Փիաֆ
Էտիթ Փիաֆ բուն անունով՝ Էտիթ Ճիովաննա Կասիոն (Édith Giovanna Gassion), 19 Դեկտեմբեր 1915, Փարիզ, Ֆրանսա - 10 Հոկտեմբեր 1963, Կրաս, ֆրանսացի երգչուհի եւ դերասանուհի։
Մանկութիւն
Ըստ ընդունուած վարկածի մը, Էտիթ Փիաֆ ծնած է Պելվիլ քաղաքին փողոցի լապտերներէն մէկուն տակ։ Մայրը՝ Անիթա Մայար, անյաջող դերասանուհի մը, հանդէս կու գար Լինա Մարսա բեմական անունով։ Հայրը՝ Լուի Կասոն, փողոցի աճպարար էր։ Ա.Համաշխարհային պատերազմին սկիզբը, ան կամաւոր կը զինուորագրուի եւ կը մեկնի ճակատ։ Առաջին անգամ արձակուրդ կը ստանայ 1915-ի վերջերուն՝ իր նորածին աղջիկը տեսնելու համար։
Նորմանտիի մէջ կը բացայայտուի, որ Էտիթ կոյր է։ Կեանքին առաջին ամիսներուն անոր մօտ կը յառաջանայ աչքի եղջերաթաղանթի բորբոքում (keratitis), սակայն Մայար զոյգը չի նկատեր հիւանդութեան զարգացումը։ Երբ այլեւս բուժման որեւէ յոյս չի մնար, մեծ մայրը աղջնակը կը տանի Լիզիէ քաղաք՝ Ս. Թէրէզայի գերեզմանը, որ նշանաւոր ուխտավայր մըն էր։ Ուխտագնացութենէն գրեթէ անմիջապէս ետք՝ 19 Օգոստոս 1921-ին, 6 տարեկան Էտիթ կը սկսի տեսնել։
189 (թիւ)
189 (հարիւր ութսունինը)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ է 188-ի եւ 190-ի միջեւ
Էտիթ Փիաֆ
Մանկութիւն
Շուտով Էտիթ դպրոց կը յաճախէ, սակայն քաղաքին բնակիչները չեն ընդունիր, որ հասարակաց տան մէջ ապրող փոքրիկ մը իրենց զաւակներուն դասընկերը ըլլայ։ Ուստի, Էտիթ կը ստիպուի ուսումը կիսատ ձգել։ 1924-ին հայրը Էտիթը իրեն հետ Փարիզ կը տանի, ուր հրապարակներու վրայ ինք աճպարարութիւն կ'ընէ, իսկ  իննամեայ Էտիթ կ'երգէ։ Էտիթ փողոցին մէջ երգելով կը շահի իր ապրուստը մինչեւ այն պահը, երբ «Ժուան-լը-Փեն» ճաշարանէն կը ստանայ հոն երգելու առաջարկ մը։
Երիտասարդութիւն
1932-ին, Փիաֆ կը ծանօթանայ Լուի Տիւփոնի (Louis Dupont)։ Մէկ տարի ետք զոյգը կ'ունենայ դուստր մը՝ Մարսէլ (Marcelle)։ Սակայն Լուի չի համակերպիր Էտիթին աշխատանքային երկար ժամերուն եւ անկէ կը խնդրէ լքել ասպարէզը։ Էտիթ կը մերժէ եւ զոյգը կը բաժնուի։ Սկզբնական շրջանին դուստրը կ'ապրի մօրը հետ, սակայն օր մը, երբ Էտիթ տուն կը վերադառնայ, կը տեսնէ, թէ աղջնակը տունը չէ։ Լուի Տիւփոն առած էր աղջիկը՝ յուսալով, որ սիրելին կը վերադառնայ իրեն։ Սակայն, հօրը քով կեցութեան ընթացքին Մարսէլ հարբուխով կը վարակուի եւ կը մահանայ (1935)։ Մարսէլ Էտիթին միակ զաւակն էր։
1915-էն 1931 Փիաֆ գլխաւորաբար կ'ապրի հօրը հետ, Պելվիլի մէջ։
1934-էն 1941 կը բնակի «45 rue de Chézy»։
1935-ի Էտիթին տաղանդը կը նկատէ «Ժերնիս» ճաշարանին տէրը՝ Լուի Լեփլէ (Louis Leplée) եւ զինք կը հրաւիրէ իր ծրագիրին մէջ հանդէս գալու։ Անոր կը սորվեցնէ նուագակցողի հետ աշխատիլ, ընտրել եւ բեմականացնել երգերը, կը բացատրէ, թէ ինչ մեծ կարեւորութիւն ունին արուեսագէտի մը բեմական հագուստը, մարմինին շարժումները, դիմախաղերը եւ բեմական կեցուածքը։ Լեփլէ Էտիթին կու տայ Փիաֆ բեմական անունը (փարիզեան ժողովրդախօսակցական բարբառով՝ ճնճղուկ)։ «Ժերնիսի» որմազդերուն վրայ անոր անունը կը տպուի իբրեւ «Փոքրիկ Փիաֆ»: Առաջին իսկ ելոյթներէն Փիաֆի յաջողութիւնը շռնդալից կը դառնայ։
17 Փետրուար 1936-ին Փիաֆ ֆրանսական էսթրատային հանրածանօթ աստղերու հետ, ինչպէս՝ Մորիս Շէօվալիէ, Միսթինկետ եւ Մարի Տիւբան, հանդէս կու գայ Մեթրանօ կրկէսին մէջ։ Սակայն անոր յաջող սլացքը կ'ընդհատուի ողբերգութեամբ մը՝ Լուի Լեփլէն գլխուն ատրճանակի կրակոցով մը կը սպաննուի։ Էտիթ Փիաֆ կը յայտնուի կասկածեալներու ցուցակին մէջ, քանի որ Լեփլէ փոքր գումար մը կտակած էր իրեն։ Թերթերը կ'ուռճացնեն այդ պատմութիւնը եւ ճաշարանին այցելուները թշնամական աչքով կ'ընդունին Էտիթին ելոյթները՝ համոզուած ըլլալով, որ իրենք իրաւունք ունին «յանցաւորը պատժելու»: Սակայն շուտով Էտիթ արդար կը կացուցուի ։ Լեփլինը սպաննած էին աւազակախումբեր, որոնք նախապէս կապ ունեցած էին Փիաֆին հետ ։ 1940-ին Փիաֆ կը նկարահանուի Ժան Քոքթոյի (Jean Cocteau) յաջող գործի մը մէջ՝ Le Bel Indifférent ։ Փարիզի գերմանական գրաւումը չի դադրեցներ անոր ասպարէզը։ Փիաֆ կը սկսի բարեկամանալ նշանաւոր մարդոց հետ, որոնցմէ էր բանաստեղծ Ժագ Պուրկաթ (Jacques Bourgeat)։ Փիաֆ ինք կը գրէր իր երգերէն մեծ մասին բառերը, իսկ երաժշտութեան համար կը համագործակցէր երգահաններու հետ ։
1944-ի Գարնան Մուլեն Ռուժի (Moulin Rouge) մէջ կը համագործակցի եւ սիրային յարաբերութիւն կ'ունենայ Իվ Մոնթանի (Eve Montagne) հետ ։ 1947-ին Փիաֆ Իվ Մոնթանի համար կը գրէ «Mais qu’est-ce que j’ai» երգին բառերը, որուն երաժշտութեան հեղինակն էր Հենրի Փետտի։ Մէկ տարուան ընթացքին Փիաֆ կը դառնայ Ֆրանսայի ամէնէն նշանաւոր երգչուհին։ Փիաֆի եւ Մոնթանի յարաբերութիւնները կը խզուին, երբ վերջինս կը դառնայ այնքան նշանաւոր, որքան Փիաֆը ։ Այս ընթացքին Փիաֆ՝ իբրեւ Ֆրանսայի ամէնէն նշանաւոր աստղ, մեծ յաջողութիւններ կը գտնէ Փարիզի մէջ ։ 1947-ին  Նիւ Եորք ի ազդեցիկ քննադատ Թոմսըն Վիրճիլի New York Herald Tribune-ի մէջ կատարած գրառումէն ետք Փիաֆի հեղինակութիւնը այնքան կը մեծնայ, որ ան ութ անգամ կը մասնակցի The Ed Sullivan Show հաղորդումին եւ երկու անգամ ելոյթ կ'ունենայ Քարնեգի սրահին մէջ (1956 եւ 1957)։ Պատերազմէն ետք ան միջազգային ճանաչում կ'ունենայ, կը ճամբորդէ Եւրոպա, Միացեալ Նահանգներ եւ Հարաւային Ամերիկա։ Փարիզի մէջ ան Atahualpa Yupanqui-ին (Héctor Roberto Chavero) հնարաւորութիւն կ'ընծայէ բեմ բարձրանալու։ Վերջինիս առաջին համերգը տեղի կ'ունենայ 1950-ին։ Վաղ 1950-ական թուականներուն Փիաֆ կ'օգնէ Շարլ Ազնաւուրին, վերջինս իրեն հետ տանելով Ֆրանսայի եւ Միացեալ նահանգներու մէջ կատարած իր շրջագայութիւններուն եւ ձայնագրելով Շարլի երգերէն մէկ քանին ։ Ազնաւուր նաեւ Էտիթ Փիաֆի քարտուղարն էր: Անոր քոնսերները կը կարգադրէր եւ բեմական գործերը կը վարէր ։Սկիզբը ան մեծ յաջողութիւններ չ'ունենար Միացեալ նահանգներուն մէջ, ուր հանդիսատեսը շքեղ ներկայացում կը սպասէր եւ հիասթափած էր Փիաֆի պարզագոյն ցուցադրումէն ։
Փիաֆի ամէնէն նշանաւոր երգը՝ La Vie en rose գրուած է 1945-ին, 1998-ին երգը կը դառնայ «Կրեմմի մրցանակի փառքի դահլիճ»ին դափնեկիրը։
1951-ին Փիաֆ եւ Շարլ Ազնաւուր ինքնաշարժի արկածի կ'ենթարկուին եւ Փիաֆ ծանրօրէն կը վիրաւորուի։ Այնուհետեւ ան գինեմոլ կը դառնայ։ Իրավիճակը աւելի կը բարդանայ գրեթէ մահացու երկու արկածներէ ետք ։ Երգիչ Ժագ Փիլս Փիաֆին երեք տարբեր առիթներով վերականգնողական կեդրոն կը տանի, սակայն ի զուր ։
Փիաֆ եւ Փիլս (իսկական անունը՝ René Ducos) կ'ամուսնանան 1952-ին։ Փիլս անոր առաջին ամուսինն էր։ 1957-ին զոյգը կը բաժնուի։
1962-ին Փիաֆ կ'ամուսնանայ Թէօ Սարափոյին հետ, որ Փիաֆէն 20 տարի փոքր էր։ Թէօ յոյն վարսայարդար էր, դարձած էր երգիչ եւ դերասան ։ Փիաֆի վերջին քանի մը ելոյթներուն ամուսինները միասին երգած են։
1941-1956 թուականներուն առանձին կ'ապրի, իսկ 1952-1956 ՝ Ժագ Փիլսին հետ։ Այնուհետեւ 1959-էն մինչեւ 1962 մինակ, ապա Թէօ Սարափոյին հետ «23 rue Édouard Nortier» մինչեւ իր մահը՝ 1963։
Վերելք
Երբ Էտիթ կը ծանօթանայ Ռայմոն Ասսոյի, ան վերջնականապէս կ'ապահովէ վերջինիս յաջողութիւնները։ Ան Էտիթին կը սորվեցնէ ոչ միայն մասնագիտական նոր հմտութիւններ, այլեւ՝ վարք, հագուստ ընտրելու շնորհք եւ այլն։
Հիմնուելով Էտիթին անհատականութեան վրայ՝ Ռայմոն Ասսօ կը ստեղծէ «Փիաֆի ոճը», կը գրէ երգեր, որոնք կը յարմարին միայն իրեն, ինչպէս՝ «Փարիզ - Միջերկրական ծով», «Ան Կ'ապրէր Փիկալ Փողոցին Մէջ», «Իմ Լեգէոններս», «Լեգէոնին համար դրօշակ»: Էտիթ կը սկսի հանդէս գալ Փարիզի ամէնէն յայտնի «АВС» համերգասրահին մէջ։ Ասսօ կը համոզէ երգչուհին, որ իր բեմական անունը փոխէ «Փոքրիկ Փիաֆ»-էն «Էտիթ Փիաֆ»-ի: «АВС»-ի ելոյթին յաջորդ օրը մամուլը կը գրէ. «Երէկ «АВС»-ի բեմին վրայ Ֆրանսայի մէջ ծնաւ մեծ երգչուհի մը»: Էտիթ Փիաֆին երգերը յաճախ ինքնակենսագրական բնոյթ ունէին. անոնք նուիրուած էին սիրոյ, կորուստի եւ վիշտի:Իր իւրայատուկ ձայնը, թատերական իսկական տաղանդը, աշխատասիրութիւնը եւ փողոցը մեծցած աղջկան մը նպատակասլացութիւնը զինք կը հասցնեն յաջողութեան բարձունքներ։
Բ. Համաշխարհային Պատերազմի Տարիներուն
Բ. Համաշխարհային պատերազմին, ան յաճախ հանդէս կու գայ գերմանական ուժերու հաւաքոյթներուն՝ գրաւեալ Ֆրանսայի մէջ, ինչ որ շատերու կողմէն դաւաճանութիւն կը համարուի։ Սակայն Փիաֆ պատերազմէն ետք կը յայտարարէ, որ ան համագործակցած է ֆրանսական ընդդիմութեան հետ։ Հակառակ ստոյգ ապացոյցներ չըլլալուն, կը կարծուի, թէ Փիաֆ օգնած է շատերու (ինչպէս հրեայի մը) խուսափելու նացիստական հալածանքներէն, ինչ որ կը համապատասխանէ իրականութեան։ Ըստ տարածուած պատմութիւններէն մէկուն, Փիաֆ գերմանացի բարձրաստիճան զինուորականներու համար «Մէկ- Երկու» ակումբներու մէջ երգելուն շնորհիւ, իրաւունք կը ստանայ այցելելու ֆրանսացի ռազմագերիներու ճամբար, հոն ելոյթ ունենալու եւ լուսանկարուելու անոնց հետ։ Հետագային, ֆրանսացի ռազմագերիներէն մէկ քանին կ'օգտագործեն Փիաֆին հետ իրենց լուսանկարները՝ կեղծ անցագիրներ պատրաստելու եւ ճամբարէն փախուստի դիմելու համար։
Երգերը
Էտիթ Փիաֆի երգերու ոչ լրիւ անուանացանկը՝ ըստ այբբենական կարգի.
Միլան
Միլանօ կամ աւանդական տառադարձութեամբ՝ Միդուլէ (Milano, Milan, լատիներէն՝ Mediolanum - «հարթավայրի կեդրոնին մէջ»), Իտալիոյ երկրորդ խոշորագոյն քաղաքն է, հիւսիսային Իտալիոյ գլխաւոր քաղաքը, Լոմպարտիա տարածաշրջանի վարչական կեդրոնը։ Կը զբաղեցնէ 182 քառ. ք․մ․ տարածք, բնակչութեան թիւը՝ շուրջ 1,3 մլն․ մարդ, մինչդեռ արուարձաններով հանդերձ շուրջ 5,2 միլիոն մարդ, Եւրոպայի հինգերորդ խոշոր քաղաքը։ Միլանօն նորաձեւութեան համաշխարհային կեդրոններէն մէկն է։ Քաղաքին մէջ կը գտնուի «Լա Սքալա» օփերային թատրոնը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Իտալիոյ քաղաքներ
Մոնրէալի Դրօշ
Մոնրէալի դրօշ, Մոնրէալի պաշտօնական խորհրդանիշն է 1939-էն: Առաջին անգամ ներկայացուած է 1935-ի Մայիսին: Հիմնուած է քաղաքի զինանշանի վրայ։ Դրօշը վերանայուած է 1939-ի Մայիսին եւ 2017-ի  Սեպտեմբերին: Դրօշի համաչափութիւնը` 1:2:
Սիմուոլիզմ
Ըստ քաղաքի պաշտօնական կայքէջի՝ կարմիր գերբային խաչը կը ներկայացնէ «քրիստոնէական դրդապատճառներն ու սկզբունքները, որոնցմով ղեկավարուած են քաղաքի հիմնադիրները» : Հինգ խորհրդապատկերները կը ներկայացնեն բնիկ ժողովուրդներու նախնիներու ներկայութիւնը եւ 19-րդ դարուն քաղաքին մէջ հաստատուած չորս հիմնական եւրոպական էթնիկ խումբերուն, որոնք նոյնպէս ներկայացուած են Canadian Red Ensign-ի (Գանատայի դրօշը մինչեւ 1965) վրայ։ Անոնք են՝
Նախորդ դրօշ
Մոնրէալի դրօշը հիմնուած է իր զինանշանի վրայ։ Բնօրինակ զինանշանը մշակուած է 1833-ի ն Մոնրէալի առաջին քաղաքապետ Ժագ Վիգէրի կողմէ: Այն նման էր ներկայիս տարբերակին, այն տարբերութեամբ, որ կարմիր խաչը անկիւնագծային էր եւ ներկայիս կապոյտ հերալդիկ շուշանի փոխարէն կուղբ էր:
Ներկայիս դրօշ
12 Փետրուար 2017-ին Մոնրէալի քաղաքապետ Տենիս Կոտերը յայտարարած է Մոնրէալի դրօշի փոփոխութեան մասին, ուր պէտք է ներառուի Առաջին ազգերու խորհրդանիշը : Որոշումը կայացած է 2017-ին քաղաքի հիմնադրման 375-ամեակի կապակցութեամբ: Խորհրդանիշը ընտրուած է Մոնրէալի առաջին ազգերիու համայնքներու կողմէ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գանատայի դրօշներ Ստորոգութիւն:Դրօշներ այբբենական կարգով
Սարգիս Սէլեան
Սարգիս Սէլեան, հայ դեղագործ, ազգային գործիչ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1880 թուականի Փետրուար 20-ին, Պրուսայի նահանգի Նիկոմիդիոյ գաւառակի՝ Օվաճըք գիւղին մէջ։ 1905 թուականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան դեղագործական վարժարանը։ 1905 թուականին տեղափոխուած է Տրապիզոնի նահանգի Սամսոն քաղաքը եւ որպէս կառավարական դեղագործ աշխատած է։ Իսկ 1907 թուականէն կառավարական դեղագործ աշխատած է Սիվրիհիսար քաղաքին մէջ։ Այստեղ ամուսնացած ու բացած է սեփական դեղատուն։ Շուտով դարձած է Սիվրիհիսարի ազգային գործիչներէն մէկը եւ ծաւալած է՝ մշակութային, ազգային, քաղաքական աշխոյժ գործունէութիւն։
1914 թուականին՝ Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ Անգարայի իբրեւ զինուորական դեղագործ ծառայած է։ 1915 թուականին վերադարձած է Սիվրիհիսար եւ տեղի հայութեան հետ աքսորուած է մինչեւ Ռագգա։ Աքսորի ճամբուն վրայ կորսնցուցած է իր 40 հոգիներէ բաղկացած իր ընտանիքի անդամները, իսկ ինքը հրաշքով փրկուած է։ Ռագգայի մէջ թաղապետական առողջապահական պաշտօնեայ եւ բժշկական փոխանորդ նշանակուած է ու աշխատելու ընթացքին բազմաթիւ տարագիրներու եւ որբերու ազատած է՝ ստոյգ մահէն։ Յետագային հաստատուած է Հալէպ եւ բացած է սեփական դեղատուն։ Որդին՝ Վազգէն Սէլեան, Հալէպի մէջ դեղագործ էր։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ Ստորոգութիւն:20 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:Օվաճըք ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ ազգային գործիչներ
Մեծ Իշխանասար (Իշխանասար լեռ)
Մեծ Իշխանասար լեռը Իշխանասար լեռնազանգուածին ամէնէն բարձր կէտն է: Կը գտնուի Սիւնիքի եւ Արցախի սահմանագլխուն, Նորավան գիւղէն 9քմ հիւսիս արեւելք: Երեւանէն 207քմ հեռաւորութեան վրայ : Բարձրութիւնը՝ 3549մ: Լերան հիւսիսային լանջէն սկիզբ կ'առնէ Որոտանի ձախ՝ Նորավան վտակը, հիւսիս-արեւմուտքէն՝ Նորավան գետին ձախ վտակ Մեծձորը, իսկ հարաւ-արեւմտեան լանջէն՝ Որոտանի ձախ վտակ Վաղատինը, հարաւէն՝ Շամբ գետը: Լեռը ունի հրաբխային ծագում. լանջերը զառիթափ են, մասնատուած կիրճերով եւ ձորակներով:
Մեծ Իշխանասար լերան հիւսիսը կ'առանձնանայ Փոքր Իշխանասար լեռը: Հիւսիս արեւմուտքը Իշխանասարը կը միանայ Ծղուկ լեռնազանգուածին: Արեւելեան լանջին կը գտնուի սառցադաշտային ծագման Սեւ լիճը՝ 2666մ բարձրութեան վրայ: Լիճը ունի 1,6քմ երկայնք եւ 1,2քմ լայնք: Մակերեսը՝ շուրջ 2քառ. քմ, առաւելագոյն խորքը 7,5մ: Գրեթէ շրջանաձեւ է: Կը սնանի հալոցքային եւ մթնոլորտային տեղումներէն:
Սեւ լիճէն արեւելք Սագի լիճն է: Սագի լիճը նախորդէն շատ փոքր է. ամրան ընթացքին ջուրը գրեթէ կը ցամքի: Սեւ լիճին մէջ 1968-էն իշխան կը բազմանայ: Սագի լիճին շուրջը փարախներ տարածուած են: Լիճէն սկիզբ կ'առնէ Խոզնավար գետակը:
Երթուղիին երկայնքը՝ 35քմ է:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայաստանի լեռնագագաթներ Ստորոգութիւն:Հրաբուխներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայաստանի հրաբուխներ Ստորոգութիւն:Սիւնիքի մարզի լեռներ
Թաթուլ Կրպէեան
Կենսագրութիւն
Թաթուլ ծնած է 1965 թուականին Ապրիլ 21-ին Հայաստանի Թալին շրջանի Արեգ գիւղին մէջ։ Տարրական եւ միջնակարգ կրթութիւնը ստաձած է Թալինի Արուեստից դպրոցին մէջ, որ աւարտած է գերազանցութեամբ։ Խորհրդային Միութեան բանակին մէջ ծառայելէ ետք ընդունուած է ԵՊՀ Պատմութեան բաժանմունքին մէջ։ Այդ ժամանակին Թաթուլ միացաւ ազատագրական շարժման։ Նոյն միջոցին Թաթուլ դասաւանդեց պատմութիւնը Գետաշէնի երկու դպրոցներու մէջ։ Ան նաեւ անդամ էր «Միացում» կազմակերպութեան։
1990 թուին Սեպտեմբերին Թաթուլ մեկնեցաւ Արցախ, ուր վիճակը օր ըստ օրէ կը վատթարանար։ Իր հիմնած խումբով ղեկավարեց ինքնապաշպանութիւնը ընդդէմ ազրպէյճանական զինուած ուժերուն եւ ոստիկանական խմբաւորումներուն։ Թաթուլ կ'ըսեր «ինչո՞ւ էք վախենում մահից: Հողի համար ես հենց հիմա պատրաստ եմ մեռնելու: Հողի, ազգի համար: Ես ոչ մի անգամ չեմ գնա Երեւանի օդանավակայանում իջնեմ, ասեմ՝ Գետաշէնը յանձնեցի: Ես այստեղ կը մեռնեմ, այդ բանը չեմ անի...»: Վերջին անգամ, երբ հասաւ Երեւան ըսաւ հետեւեալը.«Գիտեմ, որ Երեւան այլեւս չեմ գայ, ինձ կը բերեն»:
Հերոսը մահացաւ 1991 թուին Ապրիլ 30-ին «Օղակ» գործողութեան ժամանակ։ 1996 թուին Սեպտեմբեր 20-ին արժանացաւ ՀՀ Ազգային հերոսի կոչման։ Թաթուլ թաղուած է հայրենի Արեգ գիւղին մէջ, որ վերանուանած է Թաթուլ։ Գիւղին մէջ զետեղեցին տուֆակերտ յուշարձան, որուն ճարտարապետն է Տարիէլ Յակոբեան:
Օղակ Գործողութիւն
1991 թուին գարնան Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան հիւսիսային շրջաններուն մէջ զօրացած էր պատերազմական իրադրութիւնը։ 1991-ի Ապրիլին խորհրդային եւ ազրպէյճանական իշխանութիւնները այս գիւղերու դէմ ուղղուած ռազմական գործողութիւն սկսելու որոշում ընդունեցին։
Մոսկուաի մէջ ստեղծուած մարդու իրաւունքներու «Մեմորիալ» կեդրոնը վերականգնել է այդ օրերու իրադարձութիւնները։ 1991 թուականի 30 ԱպրիլԱպրիլ 30-ին Չորրորդ բանակ, իսկ աւելի ուշ՝ ազրպէյճանական «ՕՄՕՆ»-ը յարձակեցան Շահումեանին մօտ գտնուող Գետաշէնի վրայ։ ՕՄՕՆականները, յարձակեցան տուներու վրայ ու սկսան կողոպտել։ Միեւնոյն ժամանակ յարձակման ենթարկեցին բնակիչերը։ Զոհերու մեծ մասը երիտասարդներ էին։ :
Քաղուածքներ
Թաթուլ յաճախ կը կրկնէր, «Գետաշէնը կը դատարկուի միայն իր դիակի վրայով»: Վերջին Երեւան այցելութեան ժամանակ Թաթուլ ըսաւ «Գիտեմ, որ Երեւան այլեւս չեմ գայ, ինձ կը բերեն...» :
Թաթուլ Կրպէեանի Կերպարը Արուեստի Մէջ
Թաթուլ Կրպէեանին եւ ընկերներուն նուիրուած է Ռաֆաէլ Սահակեանի «Արծուապաշտ երկիր» փաստագեղարուեստակ վէպը, «Կարօտից խելառը» տեսաերիզը, ինչպէս նաեւ «Լերան լանջին» (հեղ.՝ Ներսիկ Իսպիրեան) եւ «Մայրամուտ իջաւ» (հեղ.՝աշուղ Գէորգ) երգերը։ Աշոտ Բաբայեան Սոնատ թաւջութակի եւ դաշնամուրի համար (1993 թուին), նուիրուած Թ.Կրպէեանին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ ազատամարտիկներ Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ
Հոգեւոր Սիրոյ Օր
Հոգեւոր սիրոյ օր կամ Կերկեթոպա, քրիստոնէական հնագոյն տօներէն մէկը, որ Վրաստանի մէջ աւանդաբար կը տօնեն Յուլիս 16-ին։ Առաւել շուքող կը նշուի Կերկեթիի Սուրբ Երրորդութեան եկեղեցիին մէջ, ուր տօնի առթիւ կը կատարեն յատուկ ծառայութիւն ու կը կարդան տօնական մաղթանք։
Վրաց ուղղափառ եկեղեցւոյ մամուլի ծառայութիւնը կը բացատրէ, թէ Այս տօնը կը տարբերի կաթոլիկ Սուրբ Վալընթայնի օրէն, որ կը նշուի Փետրուար 14-ին։ Կեկեթոպա տօնը կը վերաբերի հոգեւոր սիրոյ։ Աստուած սէր է» :
Տօնը սկսաւ դարձեալ նշուիլ Վրաստանի կաթողիկոս-պատրիարք Իլիա Բ.-ի շնորհիւ։
Վրաստանի ազգային շոու-պիզնըսի ներկայացուցիչներէն մէկուն՝ Պեսիքա Չուպինիձէի նախաձեռնութեամբ Վրաստանի խորհրդարանը կը հաստատէ եւս մէկ Սիրոյ տօն, որ ի տարբերութիւն Հոգեւոր սիրոյ օրուան, նուիրուած է տղամարդու ու կնոջ միջեւ գոյութիւն ունեցող լուսաւոր յոյզերուն :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի տօներ
Մայր Թերեզա
Մայր Թերեզա (լրիւ անունը - Մայր Թերեզայ Գալգաթացի, իսկական անունը - Ակնես Կոնկա Պոյաճիու, ալպ.՝Agneze Gonxhe Bojaxhiu), կաթողիկէ միանձնուհի էր, «գթասրտութեան օրտեն»-ի հիմնադիրը, որ կը ծառայէր հիւանդներուն եւ աղքատներուն: Նոպելեան Մրցանակի դափնեկիր է (1979): Կաթողիկէ եկեղեցին դասած է երանելիներու շարքին :
Ծագում
Որոշ տուեալներով ան ունի Հայկական ծագում, ինչի մասին Վազգէն Առաջինը յայտնած է Մայր Թերեզայի հետ հանդիպումէ մը ետք. «1988 թուականի Սպիտակի երկրաշարժէն ետք, երբ Մայր Թերեզան ժամանած էր Հայաստան, հանդիպեցաւ նաեւ Վազգէն Առաջինի հետ: Հանդիպման ընթացքին Մայր Թերեզան կաթողիկոսին պատմած է իր հայկական ծագման մասին: Անոր իսկական անուն ազգանունը Ակնեսսա Պոյաճեան է, հայրը Արեւմտեան Հայաստանէն է գաղթած է Ալպանիա, մայրն էլ ալպանուհի քրիստոնեայ է
Կենսագրութիւն
Ծնած Anjezë Gonxhe Bojaxhiu (gonxhe կը նշանակէ "վարդի բողբոջ" կամ "փոքր ծաղիկ" Ալպաներէնով) 26 Օգոստոս 1910-ին Քոսովար Ալպանեան ընտանիքի մը մէջ    : Ան իր կնունքի օրը, 27 Օգոստոսը, կը համարէ իր «իսկական ծննդեան օրը»: Իր ծննդավայր Սքոփյէն, հիմա Մակեդոնիոյ մայրաքաղաք, Օսմանեան Կայսրութեան մէկ մասն էր մինչեւ 1918 երբ եղաւ Իուկոսլավիոյ իշխանութեան տակ:
Քոպայրի Վանք
Քոպայրի Վանք կամ Քոպայրավանք, միջնադարեան հայկական վանք՝ Հայաստանի Հանրապետութեան Լոռիի մարզ, Քոպայր գիւղի մօտ, Քոպեր երկաթուղային կայարանէն արեւմուտք, Դեբեդ գետի ձորալանջին, բարձրադիր ու դժուարամատոյց վայրի մէջ։ Այն զարգացած միջնադարու Հիւսիսային Հայաստանի հոգեւոր, մշակութային եւ գրչութեան յայտնի կեդրոններէն էր։
Պատմութիւն
Մենաստանը հիմնադրուած է Բագրատունեաց տան Կիւրիկեան ճիւղի Կիւրիկէ Բ․ թագաւորի դուստր Մարիամի կողմէն 1171 թուականին ։ Քոպայրի վանական համալիրի կառոյցներու ընդարձակումը կը սկսի 12-րդ դարու վերջաւորութենէն 13-րդ դարու սկիզբը, երբ վանքը Կիւրիկեաններէն կ՝ անցնի Զաքարեաններուն։ Այդ ժամանակ կը կառուցուին գլխաւոր եկեղեցին, մատուռ-աւանդատունը, առանցքի արեւմուտքէն կից բաց սրահը, սեղանատունը, զանգակատուն-տապանատունը, մատուռները եւ պաշտպանողական կառոյցները։ Անոնք բոլորն ալ այսօր կիսաքայքայուած վիճակի մէջ են։
Այն հանդիսացած է միջնադարու կարեւոր հայ գրչօճախներէն եւ մշակութային կեդրոններէն մէկը, որուն հետ կը կապուի 12-րդ դարու նշանաւոր մատենագիր Դաւիթ Քոպայրեցիի գործունէութիւնը։ 13-րդ դարու սկիզբները վերածուած է որպէս քաղկեդոնական։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական եկեղեցիներ
Պարթոլոմէօ Քրիսթոֆորի
Պարթոլոմէօ Քրիսթոֆորի, երաժշտական գործիքներու իտալացի արտասրող եւ վաճառական : 1709 թուականին ան հնարած է փիանօ ֆորթէն, Իտալիոյ Ֆլորանս քաղաքին մէջ :
Կենսագրական գիծեր
Քրիսթոֆորի ծնած է Փատուայի մէջ, Վենետիկ: Ոչինչ յայտնի է անոր վաղ մանկութեան տարիներուն մասին։
Ան 33 տարեկանին աշխատանքի է անցած է: Ֆերտինանտօ, որ Թոսքանայի դուքս Քոզմաս Գ.-ի որդին եւ ժառանգորդն էր, երաժշտութիւը կը սիրէր:
Ֆերտինանտօ իշխանը 1688-ին այցելած է Վենետիկ, մասնակցելու Carnival- ին։ Ան հանդիպած է Քրիսթոֆորին, Փատուա անցնող ուղեւորութեան տան մէջ: Այդ ատեն Ֆերտինանտօն կը փնտռէր նոր արուեստագէտ վարպետ մը, հոգ տանելու իր բազմաթիւ երաժշտական ​​գործիքներուն, անոր նախորդ աշխատողը մահացած էր: Արքայազնը փափաքած է վարձել Քրիսթոֆորին ոչ միայն իբրեւ վարպետ, այլ նաեւ իբրեւ երաժշտական ​​գործիքներու նորարար:
17-րդ դարուն Քրիսթոֆորի ստեղծած է երկու ստեղնաշարային գործիքներ․ մինչ այդ սկսած է աշխատանք տանիլ դաշնամուրի վրայ: Այս գործիքները փաստաթղթաւորուած են՝ գոյքագրման մէջ, որ թուագրուած է 1700 թուականով :
Թիմենաքի, Ֆուրնի
Թիմենաքի, Ֆուրնի կամ Թիմենաոի (յուն․՝ Θυμαινάκι Φούρνων )․ անբնակ կղզիակ․ մաս կը կազմէ Ֆուրնի կղզեխումբին։ Արեւելեան Էգէական ծով, Յունաստան։
Կը գտնուի Թիմենա կղզիին հիւսիսը։ Տարածութիւնն է 0,412 քլ², եւ բարձրագոյն կէտը 92 մ․ է։
Բնապահպանում
Թիմենաքի իր հարուստ բուսական եւ կենդանական աշխարհին շնորհիւ (Calonectris diomedea, Falco eleonorae, Falco naumanni, Larus audouinii και Puffinus yelkouan), մերձակայ Իքարիա, Ֆուրնի, Թիմենա եւ Ալաթոնիսի կղզիներուն նման արձանագրուած է ՆԱԹՈՒՐԱ 2000 բնապահպանութեան ծրագրին։
Ըստ 2011-ի մարդահամարին, կղզին անբնալ է։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ այբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Նոնա Գաբրիէլեան
Նոնա Գաբրիէլեան (ծնած ) Հայ արուեստագէտ եւ գանդակարգործ մըն է:
Կենսագրութիւն
Գաբրիէլեան ծնած է 1944 թուականին, Թիֆլիս, Վրաստան: 1968 թուականին, ան աւարտեց Երեւանի Թատրոնի եւ Կինոյի Պետական Ինստիտուտէն: 1971 թուականէն ի վեր, ան Հայաստանի Նկարիչներու Միութեան անդամ, ինչպէս նաեւ ԽԸՀՄի Նկարիչներու Միութեան անդամ: 1995 թուականէն ի վեր, Գաբրիէլեան կը դասաւանէ գծագրութիւն Art Atelier N&V աշխատանոցէն ներս, Վիսպատըն, Գերմանիա: 2004 թուականէն ի վեր ան դասատու է VHS Ազգային Երկրորդական Վարժարանէն ներս, Վիսպատըն, Գերմանիա:
Ցուցասրահ
Գծագրութիւններ
Ռուբէն Էճզաճեան
Ռուբէն Էճզաճեան, բնիկ նիկտեցի, ուր ծնած է 1878-ին։ Նախնական ուսումը ստացած է ծննդավայրին մէջ։ Ապա կը մտնէ Տարսոնի Գոլէճը, ուրկէ կ'անցնի Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանը եւ 1901-ին շրջանաւարտ կ'ըլլայ Դեղագործական բաժինէն։ Կը պաշտօնավարէ Հալէպ՝ Փայփըրի հիւանդանոցը՝ որպէս դեղագործ։ Պատերազմին կը ծառայէ թրքական բանակին մէջ, դեղագործ սպայի աստիճանով։ Այն ատեն է որ մեծ աջակցութիւն կ'ընծայէ հետզհետէ Սուրիա եկող մեր գաղթականական զանգուածներուն։ Զինադադարէն յետոյ կը հաստատուի Պէյրութ եւ կը բանայ իր դեղարանը։ Զբաղած է նաեւ հնութիւններու գործով։ Մահացած է Պէյրութ 1930-ին։ Ռուբէն Էճզաճեան տակաւին ծանօթ է զինք ճանչցողներուն որպէս անշահախնդիր, ճշմարիտ հայ։ Ունեցած է բազմամեայ եռանդուն ազգային գործունէութիւն։ Բարեկամներ եւ հիացողներ շիրիմ մը կանգնեցին իրեն համար։ Ամուսնացած է Հալէպի ծանօթ ընտանիքներէն Օր. Սաթենիկ Թօփճեանի: Ունեցած է երկու զաւակ՝ Պետրոս (պաշտօնեայ երկաթուղիի ընկերութեան մէջ) եւ Աստղիկ (այժմ Տիկ. Մանուկեան) :
Սէյնթ Քիթս եւ Նեւիս
Սէյնթ Քիթսի եւ Նեւիսի Դաշնութիւն, Քարիպեան ծովուն համանուն կղզիներու պետութիւն մըն է: Բրիտանական համագործակցութեան անդամ է։ Կղզիներն ունԻն հրաբխային ծագում եւ լեռնային մակերեւոյթ։ Ամենաբարձր կԷտն ունԻ 1155 մեթր բարձրութիւն։ Սէյնթ Քիթս եւ Նեւիսը արեւմտեան կիսագունդին ամենափոքր երկիրն է իր բնակչութեան թուաքանակով եւ տարածքի մեծութեամբ։
Պատմութիւն
Կղզիները յայտնագործած է Քրիստափոր գոլոմպոսը 1493 թուականին։ 1628 թուականին անգլիացիները գաղութացուցած են Նեւիսը, 1783 թուականից՝ Սէյնթ Քիթս կղզիները։ 1882 թուականին Սէյնթ Քիթս, Նեւիս եւ Անթիլեան կղզիները կազմած են դաշնութիւն մը, որը 1983 թուականի Սեպտեմբերին ստացած է անկախութիւն։
Բնակչութիւն
Կղզիներու բնակիչները եւրոպացիներու եւ ափրիկեան ստրուկներու սերունդներն են։
Տնտեսութիւն
Տնտեսութեան հիմքը գիւղատնտեսութիւնն է։ Կը մշակեն շաքարեղէգ, բամպակենի, կոկոսեան արմաւենի։ Կան նաեւ գիւղատնտեսական հումքի վերամշակման ձեռնարկութիւններ։ Կը զբաղին նաեւ ձկնորսութեամբ։
Գերլորձնահոսութիւն
Գերլորձնահոսութիւն (sialorrhea, hypersalivation, ptyalism) կը նշանակէ լորձունքի առատ արտադրութիւնը լորձնագեղձերու կողմէ։ Անիկա կը յառաջանայ զանազան հիւանդութիւններու կամ ախտապատճառներու հետեւանքով։ Լորձունքը կ'արտադրուի լորձնագեղձերու մէջ։ Բնական պայմաններու մէջ անիկա շարունակ կ'արտադրուի եւ ապա կը հոսի բերանին մէջ։ Մենք տեւաբար եւ անգիտակցաբար կը կլլենք բերանին մէջ գտնուած լորձունքը։
Հիմնական լորձնագեղձերը
Հիմնական լորձնագեղձերը մեծ են չափով։ Այս խմբաւորումին մաս կը կազմեն ունկնալորձնագեղձերը. ունկնագեղձերը (parotid glands), ենթածնօտային լորձնագեղձերը (submaxillary glands) եւ ենթալեզուային լորձնագեղձերը (sublingual glands):
Ունկնալորձնագեղձերը երկու հատ են. իւրաքանչիւրը կը գտնուի դէմքին մէկ կողմը, ականջի յառաջամասին եւ ծնօտին վրայ։
Ենթածնօտային լորձնագեղձերը նոյնպէս երկու հատ են. իւրաքանչիւրը կը գտնուի լեզուին տակը, աջ եւ ձախ կողմերը եւ ծնօտին ետեւն ու տակը։
Ենթալեզուային լորձնագեղձերը բազմաթիւ են եւ կը գտնուին լեզուին տակ։
Երկրորդական լորձնագեղձերը
Երկրորդական մանր լորձնագեղձերը բազմաթիւ են եւ կը գտնուին քիմքի ամբողջ տարածքին։
Լորձունքը ունի հիմնական դերեր.
Ախտապատճառներ
Գերլորձնահոսութիւն կը յառաջանայ հիմնական եւ երկրորդական ախտապատճառներով։
Հիմնական ախտապատճառներն են՝
Երկրորդական ախտապատճառներն են՝
Լորձունքը արտաթորուելէ ետք լորձնագեղձերուն մէջ կը հոսի լորձնագեղձերու ծորաններէն եւ կը հասնի բերան։ Սովորաբար եւ անգիտակցաբար բերանին մէջ գտնուած լորձունքը մենք կը կլլենք։ Յաճախ լորձունքը կը կուտակուի բերանին մէջ։ Այս մէկը տեղի կ'ունենայ հետեւեալ ախտապատճառներով եւ հիւանդութիւններով՝
Բերանալորձավազք
Լորձունքի՝ բերանէն դուրս հոսիլը կը կոչուի բերանալորձնավազք կամ բերանալորձնահոսք (drooling): Անիկա կը յառաջանայ հետեւեալ հիւանդագին եւ անբնական երեւոյթներով՝
Լորձունքի կուտակումը բերանին մէջ կրնայ յառաջացնել լորձունքի ներխուժում խռչափողէն ներս եւ այնտեղէն՝ թոքեր, ինչպէս նաեւ թոքատապ։
Երկարատեւ բերանալորձնավազքի հետեւանքով տեղի կ'ունենան կարգ մը բարդութիւններ, որոնցմէ կարեւորագոյններն են՝
Գերլորձնահոսութեան, բերանին մէջ լորձունքի կուտակման եւ բերանալորձնավազքի ախտաճանաչումը ինքնին բացայայտ է։ Սակայն պէտք է ախտաճանաչուին անոնց ախտապատճառները, որպէսզի յարմարագոյն դարմանումի ձեւը որդեգրուի։
Գերլորձնահոսութեան, բերանին մէջ լորձունքի կուտակման եւ բերանալորձնավազքի դարմանումը տեղի կ'ունենայ դարմանելով անոնց ախտապատճառները։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ
Քիսիրեա, Ֆուրնի
Քիսիրեա, Ֆուրնի (յուն․՝ Κισηριά Φούρνων)․ անբնակ կղզիակ․ մաս կը կազմէ Ֆուրնի կղզեխումբին։ Արեւելեան Էգէական ծով, Յունաստան։
Կը գտնուի Թիմենա եւ Ֆուրնի կղզիներուն միջեւ։ Տարածութիւնն է 0,662 քլ², եւ բարձրագոյն կէտը 12 մ․ է։
Ըստ 2011-ի մարդահամարին, կղզին անբնակ է։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ այբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Վարագայ լեռ
Այս լեռները երկու շղթաներով երկարելով հիւսիսէն հարաւ, ձորակ մը կը կազմեն, ուր առուակ մը կը խոխոջէ, բաղկացած բազմաթիւ սառնորակ աղբիւրներէ։ Այս ձորակին արեւմտեան լանջին կը գտնուի Վերին Վարագի վանքը։ Հոսկէ ալ կ'երեւին Վանայ լիճը, Սիփան լեռը, իսկ արեւելեան կողմը կը ցցուին Վարագայ լերան Գալիլիա եւ Աստղկան բերդ կոչուած քարաժայռերուն կատարները, որոնք գրեթէ անմատչելի են։ Ասոնցմէ առաջինը Վարագայ լերան արեւելեան ամէնէն բարձր կատարն է, ուր հինգ մարդ հազիւ հազ կրնայ տեղաւորուիլ, կիսակարմիր գոյն ունի եւ նշանաւոր ուխտատեղի մը կը համարուի, որովհետեւ ըստ աւանդութեան, Ս. Հռիփսիմէ կոյսը իր պարանոցէն կախած Կենաց փայտը հոն պահած է։ Հայ ժողովուրդը կը հաւատայ, թէ ով որ ծոմ պահելով քառասուն անգամ կարենայ բարձրանալ այս սեպացած քարաժայռին գլուխը, կեանքին ընթացքին միշտ յաջողութիւն կը գտնէ։
Կը պատմեն, որ անցեալ դարու եօթանասունական թուականներուն, Մալխաս անունով մէկը 38 անգամ բարձրացած, իջած է լեռը, սակայն 39-րդ անգամը գլորած է գետին եւ անմիջապէս հոգին աւանդած։     Աստղկան բերդ կոչուածը հաւանօրէն Աստղկան մեհեանը եղած է. անոր երեք կողմերէն ցցուած են ժայռեր, իսկ արեւելան բաց կողմը պատ քաշուած է։ Այս Աստղկան բերդին դիմաց եւս նոյնպիսի քարաժայռ մը կայ, որ միեւնոյն անունը կը կրէ եւ որուն մէկ կողմը եւս պատ մը քաշուած է ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Վասպուրականի լեռնաշղթայ Ստորոգութիւն:Վանի մարզի լեռներ
1890 թուական
1890 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 90րդ տարին
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1890 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1890 մահեր
Աբրահամ փաշա Բարթող
Աբրահամ փաշա Բարթող, ծանօթ է նաեւ՝ իբրեւ «Խաուաճա Աբրահամ»։ Եգիպտահայ գաղութին աչքառու դէմքերէն մէկնը։ Կեսարացի ծանօթ վարժապետ Աբրահամ Կիւլպէնկեանի եղբօրորդին։
Ան աշակերտած է Երուսաղէմի Ժառանգաւորաց վարժարանին եւ սատարած է Աստուածատուր Յավհաննէսեան եպիսկոպոսի «Ժամանակագրական Պատմութիւն Երուսաղէմի» երկհատոր գործին տպագրութեան ծասերուն։
Իր հօրեղբայրը, Աբրահամ վարժապետ, Պոլսէն Եգիպտոս գաղթած է Մեհմետ Ալի փաշայի խորհրդական՝ Պօղոս պէյ Եուսուֆի հրաւէրով (որուն ուսուցիչն էր)։ Աբրահամ վարժապետ ըստ արժանւոյն կատարելով ուսուցչական պաշտօնը, արժանացած է Եգիպտոսի խտէվէի գնահատանքին։ Վերջինս՝ որպէս գնահատանք, Աբրահամին պարգեւած է ընդարձակ հողեր՝ Եգիպտոսի Ղարպէ գիւղէն, ինչպէս նաեւ՝ իշխանական պալատ մը։
Աբրահամ վախճանած է 16 Մայիս 1836-ին եւ թաղուած Աղեքսանդրիոյ եկեղեցւոյ գերեզմանատան մէջ։
Խաուաճա Աբրահամին մահէն ետք, իր եղբայրը շրջափակին մէջ գտնուող հին գերեզմանատունը օժտած է հետեւեալ տապանագրով։
Աղա Բարթող Կիւլպէնկեան շարունակած է շէնցնել նոյն ստացուածքը եւ վայելել Խէտէվիի ընտանիքի բարեկամութիւնը։
Որդին՝ Աբրահամ Բարթող փաշա, ծնած է 1850 Սեպտեմբեր 21-ին եւ նախնական կրթութիւնը ստացած՝ Երուսաղէմի Ժառանգաւորաց վարժարանին մէջ, ուր ղրկուած է խնամակալին Յակոբ Աշըգեանի կողմէ։ Երուսաղէմի մէջ իրեն դասընկեր եղած է Կիլիկիոյ Սահակ Ս.Կաթողիկոսը։ Եգիպտոս վերադառնալով 1874-ին ամուսնացած է սեղանապետ Եուսուֆեանի աղջկան հետ։ Որպէս բարեսիրտ անձ՝ միշտ սատարած է հայ ազգօգուտ ձեռնարկներու եւ օգնած Եգիպտոսի, Պոլսոյ եւ գաւառի զանազան Ազգային հաստատութիւններուն։ Եգիպտոսի Հայ Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան հիմանադիր անդամներէն է եւ մեծ գուրգուրանքով օգտակար դարձած է ՀԲԸՄ-ին։ Երանուհիի հետ, որ բարեսիրտ ու գթած անձնաւորութիւն եղած է, 1896-ին Թուրքիայէն Եգիպտոս գաղթող թշուառ Հայերուն հոգածու վերաբերմունք ցոյց տուած է։
Թագաւոր փաշայի մահէն ետք, որուն հենասիւնը եղած է, ազգային կեանքէ ներս Աբրահամ փաշա նուիրուած է ազգային գործերու, դարձած է նաեւ ՝ վերակացու (միւթէվէլլի), եկեղեցապատկան կալուածներու մատակարարման։ Հրատարակչատան մը հաստատման համար, տրամադրած է հարկ եղած գումարը։ Սիրտի եւ միտքի իր ազնուութեամբ՝ վայելած է միջազգային համբաւ։ Այս բոլորին շնորհիւ ստացած է աստիճաններ եւ պատուանշաններ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:21 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:16 Դեկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայեր
Յակոբ Աբրահամեան
Յակոբ Աբրահամեան, արեւմտահայ բժիշկ, Պրուսայի նահանգի Կուտինա (Քէօթահիա) քաղաքին մէջ։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Նախնական եւ երկրորդական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրի՝ սուրբ Էջմիածին ազգային վարժարանին մէջ, զոր աւարտած է 1901 թուականին։ Մի քանի տարի ուսանած է Էսքիշեհիրի Ֆրերներու դպրոցին մէջ։
1913 թուականին նշանակուած է Արաբկիրի թաղապետական բժիշկ։ Եղած է երիտասարդ, խոստումնալից, քաղաքի հայ եւ թուրք բնակչութենէն սիրուած ու յարգուած բժիշկ։ 1914 թուականին՝ Առաջին աշխարհամարտը սկսելէ ետք, իրեն ալ՝ շատերու պէս, շղթայակապ տարած են անանուն սպանդանոց։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Սէշաթ
Սէշաթ, հին եգիպտական իմաստութեան, գիտելիքներու եւ գրագրութեան աստուածուհի:
Նկարագրութիւն
Կը համարուի իմաստութեան աստուած Թոթի դուստրը կամ քոյրը: Անոր սրբազան գազանը կը համարուէր Յովազը: Գլխավերեւին կը պատկերէին եօթնագագաթ աստղ:
Սէշաթը կը պատուէին որպէս «կեանքի տան», այսինքն՝ ձեռագիրներու պահոցի գլխաւորը: Անոր գործառոյթներէն մէկն էր ծառի տերեւներուն վրայ փարաւոնի կեանքի եւ կառավարման տարիները գրանցելը: Ատկէ զատ, ան կը վերահսկէր պատերազմի աւարներու, գերիներու, նուէրներու, հաշիւներու արուեստը: Նաեւ կը կազմէր շինարարութեան ծրագիրներ եւ կը հովանաւորէր շինարարութեան աշխատանքները:
Էդուարդ Ջրբաշեան
Էդուարդ Ջրբաշեան , հայ գրող, բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր (1965), փրոֆեսէօր (1967), ակադեմիկոս (1982), ՀԽՍՀ գիտութեան վաստակաւոր գործիչ (1970), ԽՍՀՄ գրողներու միութեան անդամ (1956)։ Խմբագրած է «Սովետական գրականութիւն», «Բանբեր Երեւանի համալսարանի» հանդէսները:
Կեանք եւ գործունէութիւն
1941-ին միջնակարգ դպրոցը աւարտելէ ետք, զօրակոչուած է եւ իբրեւ սպայ մասնակցած Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմին: 1944-ին ծանրօրէն կը վիրաւորուի ու կը զօրացրուի, արժանանալով «Կարմիր աստղ» շքանշանին:
1954-ին պաշտպանած է թեկնածուական՝ «Պոէմի ժանրը սովետահայ գրականութեան մէջ» նիւթով, իսկ 1965-ին՝ դոկտորական ատենախօսութիւն՝ «Թումանեանի պոէմները» նիւթով, իսկ 1967-ին կը ստանայ պրոֆեսորի կոչում: Համալսարանի դասախօսական աշխատանքին զուգընթաց, Ջրբաշեան խմբագրած է «Գրական թերթ» (1953-1954, խմբագրի տեղակալ), «Սովետական գրականութիւն» (1961-1962, գլխաւոր խմբագիր) եւ «Բանբեր Երեւանի Համալսարանի» (1967-1977, գլխաւոր խմբագիր) գրական եւ գիտական պարբերականները:
Իր վաստակը մեծ է խորհրդահայ գրականագիտութեան եւ գրականութեան տեսութեան մտքի զարգացման կալուածներուն մէջ. 1966-ին հիմնած է ԳԱ Մանուկ Աբեղեանի անուան Գրականութեան ինսդիդուտի գրականութեան տեսութեան բաժինը եւ զայն գլխաւորած մինչեւ 1970: 1972-ին հիմնած է համալսարաբի գրականութեան տեսութեան եւ գեղագիտութեան ամպիոնը եւ զայն գլխաւորած մինչեւ 1978:
Ջրբաշեան 1977-ին կը նշանակուի ՀԽՍՀ ԳԱ Մանուկ Աբեղեանի անուան Գրականութեան ինսդիդուտի տնօրէն եւ պաշտօնը ձեռնհասօրէն կը վարէ մինչեւ իր կեանքի վերջը:
1970-ին, կ'արժանանայ Հայաստանի վաստակաւոր գործիչի կոչումին, իսկ 1974-ին կ'ընտրուի ՀԽՍՀ Գիտութիւնների Ակադեմիայի թղթակից անդամ: 1974-ին Ջրբաշեան կը դառնայ ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր իր «Գրականութիւն տեսութիւն» համալսարանական դասագիրքին չորրորդ վերամշակուած եւ լրացուած հրատարակութեան, իսկ 1980-ին՝ Գրականութեան ինսդիդուտի հրատարակած «Հայ նոր գրականութեան պատմութիւն» հինգհատորեակի առթիւ:
Իր գրական ուսումնասիրութիւնները կը ծաւալին գրականութեան տեսութեան, մասնաւորաբար տաղաչափութեան շուրջ. իր հեղինակած Գրականութեան տեսութիւն հատորը տասնամեակներ մնաց Երեւանի Համալսարանի գրականութեան լաւագոյն դասագիրքերու շարքին: Էդուարդ Ջրբաշեանի գրիչին կը պատկանին «Պոէմի ժանրը սովետահայ գրականութեան մէջ» (Երեւան, 1955), «Միսաք Մեծարենց» (Երեւան, 1958, Բ.՝ վերամշակուած հրատարակութիւնը՝ 1977), «Գրականութեան տեսութիւն» (Երեւան, 1961, 1962, 1967, 1972, 1980), «Թումանեանի պոէմները» (Երեւան, 1964), «Ռուբէն Սեւակ» (Երեւան, 1965), Աշխարհայեացք եւ վարպետութիւն (Երեւան, 1967), «Թումանեանի բալլադները» (Երեւան, 1969), «Թումանեանի պոեզիան» (Մոսկուա, 1969, ռուսերէն), «Գրականագիտական բառարան» (հեղինակակից՝ Հենրիկ Մախչանեան, Երեւան, 1972, Բ. հրատարակութիւն՝ 1980), «Գրական ժանրեր» (երեւան, 1973), «Պոետիկայի հարցեր» (Երեւան, 1976), «Գեղագիտութիւն եւ գրականութիւն» (Երեւան, 1983), Միքայէլ Նալբանդեանը եւ արդիականութիւնը (երեւան, 1984):
Էդուարդ Ջրբաշեան մահացաւ Երեւան, 10 Օգոստոս 1999-ին:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ Ստորոգութիւն:Գրագէտներ
Մաթ Լեպլանք
Մաթ Սթիվըն Լեպլանք, (անգլ.՝ Matthew Steven LeBlanc, ծնած է 25 Յուլիս, 1967 թուականին :) Մաթ Ամերիկացի դերասան եւ արտադրող մըն է։ Ճանցուած է իր կարեւոր ու գլխաաւոր Ճոյի Թրիպիանիի կերպարով «Friends» հեռուստաշարին մէջ (1994 - 2004): Ինչպէս նաեւ Episodes ստեղծագործութեան մէջ, Մաթը կատարած է ինքն իր անձին գեղարուեստական տարբերակը եւ կերպարը ու այս պատճառով արժանացած է Golden Globe մրցանակին։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1967 ծնունդներ Ստորոգութիւն:25 Յուլիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասաններ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի արտադրողներ
Արտաւազդ Պէրպէրեան
Արտաւազդ Պէրպէրեան (15 նոյեմբեր 1923, Վառնա, Պուլկարիա - 10 Յունիսի 2002, Փարիզ, Ֆրանսա), հայ նկարիչ, Շահան Պէրպէրեանի որդին։ Եղբայրը՝ Պարէտ մահացած է 20 տարեկանին ինքնաշարժի արկածով, իսկ Արտաւազդ անցած է Փարիզ եւ զբաղած է արուեստով։
Կենսագրութիւն
Արտաւազդ Պէրպէրեան աշակերտած է Օննիկ Աւետիսեանին, 1949 թուականին տեղափոխուած Փարիզ, յաճախած Կրան-Շոմիէ ակադեմիա եւ Գեղարուեստի ազգային բարձրագոյն դպրոցը։ 1951 թուականի «Աշնան» սալոնի մէջ հանդես է եկած է «Ցուցարարները» նկարով։ 1964 թուականին արժանացեր է «Գեղարուեստի եւրոպական ակադեմիայի» մրցանակին։ Եղած է ֆրանսահայ մշակութային միութեան (ԺԱՖ), Ֆրանսահայ մշակութային միութեան ղեկավարներէն։ Փարիզի մէջ մասնակցեր է «Հայ բանաստեղծութեան անթոլոկիայի» (1973) հրատարակմանը։
Արտաւազդ Շահանի Պէրպէրեանի գեղանկարչական լեզուն ռեալիստական է, երփնագիրը հիւթեղ, մութ-կապտաւուն գունապատկերներով։ Ստեղծած է բանուորական թաղամասեր, աշխատաւոր մարդկանց, գիւղական անշուք բակեր, ինչպէս նաեւ միայնութեամբ ու թախիծով տոգորուած դիմանկարներ, փարիզեան բնանկարներ («Հանգստացող բանուորը», «Երեխան խրճիթին մէջ», «Ածխահատը», «Նաւակներ», Մեսրոպ Մաշտոցի, Մխիթար Հերացու, Մխիթար Գոշի դիմանկարները)։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1923 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Վառնա ծնածներ
Արտաշատ
Արտաշատ, քաղաք Հայաստանի Արարատի մարզին տարածքին։ Կը գտնուի Արաքս գետի ափին, Արարատեան դաշտին մէջ՝ Երեւանէն 30 ք.մ. հարաւ-արեիելք։ Կառուցուած է հայոց Արտաշէս Ա. արքայի կողմէն Ք.Ա. 176-ին եւ ծառայած է, որպէս՝ Մեծ Հայքի մայրաքաղաք Ք.Ա. 185 - Ք.Ե. 120։
Պատմութիւն
Քաղաքի եւ Արտաշէսեան Թագաւորութեան (Ք.Ա. 189- Ք.Ե. 1) հիմնադիրն է Արտաշէս Ա. (Ք.Ա. 189-160)։ Արտաշատ կը հիմնուի Ոստան գաւառին մէջ, Երասխ (Արաքս, Արազ) եւ Մեծամօր գետերուն հին հուներուն իրարու խառնուած տեղը, Խոր Վիրապի բլուրներուն վրայ։ Այս տարածքին վրայ այժմ կ'երեւին հին քաղաքի պարիսպներն ու շէնքերուն հետքերը։ Դարերու ընթացքին Երասխ մի քանի անգամ հուն կը փոխէ։ Այդ թուականներուն Երասխը եւ Մեծամօրը շատ աւելի ջրառատ գետեր էին։ Մեծամօրին կը խառնուէին Քասախը, Հրազդանը եւ Ազատը։
Ըստ յոյն փիլիսոփայ եւ պատմագիր Պլուտարքոսի (Plutarch), (46 - 127), քաղաքի վայրը ճշդած ու յատակագիծի նախագիծը պատրաստած է հռոմայեցիներէն փախչելով Արտաշէսի մօտ ապաստան գտած գարթակենցի նշանաւոր զօրավար Աննիպալը (Հաննիպալ) (Carthaginian Hannibal)։ Մեր պատմահայր Մովսէս Խորենացին այս մասին որեւէ տեղեկութիւն չէ արձանագրած։
Քաղաքին երեք կողմը շրջապատուած է գետի ջուրով, իսկ չորրորդ կողմը՝ ջուրով լեցուող արուեստական խրամով։ Քաղաքը շրջապատուած է նաեւ հսկայածաւալ պարիսպներով։ Քաղաքի միջնաբերդը ունի երկու շարք պարիսպ։ Ասոնք այնպէս մը շինած են, որ վտանգի պահուն կարելի է զանոնք առանձին բերդերու վերածել։ Կը շինուին նաեւ պալատներ եւ մեհեան։