cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ռուսական Քարոզչութիւն
Պետութեան կողմէն հովանաւորուող համաշխարհային արշաւ
Օգոստոս 2008-ին ռուս-վրացական հակամարտութեան ընթացքին Ռուսաստանի արտաքին գործերու փոխնախարար Գրիգորի Գարասին յայտարարած է, որ «արեւմտեան ԶԼՄ-ները՝ լաւ կազմակերպուած մեքենայ են, որոնք ցոյց կու տան միայն այն լուսանկարները, որոնք լաւ կը տեղաւորուին իրենց միտքերուն մէջ: Մեզ շատ դժուար է մեր կարծիքը իրենց թերթերու էջերուն մէջ դնել» : Յունիս 2007-ին Վետոմոսիթին հաղորդած է, որ 2003-ին Գրեմլը աշխուժացուցած է Միացեալ Նահանգներու մէջ տնուող իր պաշտօնական բամնակցութեան գործունէութիւնը, անոնցմէ զատ, ընկերութիւններ վարձած է, որոնցմէ են Hannaford Enterprises-ը եւ Ketchum-ը :
Իսրայէլի ռուսական բաժինները Անտոն Նոսիկը 2005-ին իր հարցազրոյցին մէջ ըսած է, որ Russia Today-ի ստեղծումը «խորհրդային ոճի քարոզարշաւի հոտ» ունի : «Առանց սահմաններու Լրագրողներ» կազմակերպութեան եւրոպական վարչութեան պետ Փասքալ Պոննամուր, նոր հիմնադրուած լրատուական ցանցը «պետութեան կողմէն տեղեկատւութեան վերահսկողութեան եւս մէկ քայլ» անուանած է : 2009-ին The Guardian-ի այդ օրերու թղթակից Լիւք Հարտինգն, Միացեալ Թագաւորութեան Russia Today-ի գովազդարշաւը որպէս «հետխորհրդային քարոզչական նոր կայսրութիւն ստեղծելու փառասէր փորձ» նկարագրած է : Հարցումներու ոլորտին մէջ, Ռուսաստանի ամենահեղինակաւոր Լեւատա կեդրոնի տնօրէն Լեւ Տուտկովի խօսքով, Փութինեան Ռուսաստանի քարոզչութիւնը «կռուազան եւ խաբուսիկ է... աւելի քէշ, քան ես տեսած եմ Խորհրդային Միութեան մէջ» :
Մոսկուայի պետական համալսարանի լրագրութեան յիմնարկի հաղորդակցութեան տեսութեան նախագահի վարիչ, մասնագէտ Իվան Ճասուրսկի, 2014-ին ըսած է. «Այսօր աշխարհի մէջ գոյութիւն ունին ազդեցութեան բազմաթիւ ձեւեր, որոնք կրնանք փափուկ ուժ անուանել, բայց Ռուսաստանի կառավարութեան կողմէն կատարուած քարոզչութեան եւ վերահսկողութեան աւանդական կոշտ ձեւերը չեն կրնար արդիւնաւէտ համարուիլ մասնագիտական տեսանկիւնէն եւ ընդունելի չեն թուիր լրագրողական բարոյականութեան տեսանկիւնէն» :
Russia Today եւ Sputnik-ը նաեւ կեղծ տեղեկատւութեան տարածութեամբ մէջ կը մեղադրուին  : Տոնեցկի մարզին մէջ Մալայզիական օդագնացութեան Boeing 777-ի արկածի ժամանակ անգլիացի քաղաքացիական լրագրող, Էլիոտ Հիկինս տուեալներ ներկայացուցած է, որ ցոյց կու տայ Ռուսաստանի պաշտպանութեան նախարարութեան արբանյակային լուսանկարները, եւ այդ նորութիւները եւ լուսանկարները լայնօրէն տարածուած են Russia Today-ի եւ Sputnik-ի միջոցով :
Ռուսական քարոզչութիւնը՝ Հայաստանի մէջ
Քաղաքագէտ Իկոր Մուրատեանի կարծիքով, «Ռուսաստանը դաժան պարտութիւն կրած է Ուգրանիոյ ու Կեդրոնական Ասիոյ մէջ, ինչպէս նաեւ Վրաստանի մէջ: 23 Դեկտեմբեր 2016-ին նշուած է, որ Իրազեկ քաղաքացիներու միաւորում կազմակերպութեան կողմէն հրապարակուած «Ընտանեկան բռնութեան կանխարգելման եւ անոր դէմ պայքարի մասին» ՀՀ օրէնքի նախագիծի մասին հանրային դաշտին մէջ ապատեղեկատւութիւն տարածող խումբերու մասին խորագիրով զեկոյցը Հայաստանի մէջ ռուսական քարոզչութիւնը աւելի եւս կ՛աշխուժացնէ, եւ այս կամ այլ կերպով կապուած է Հայաստանի մէջ Ռուսաստանի դեսպանատան, ռուսական պետական «Ռոսսոտրուդնիչեստվո» հիմնադրամի, «Ռուսսկիյ Միր» հիմնադրամի, կամ ՌԴ ԱԳՆ-ի «Գորչակով» հիմնադրամի հետ: Բացի այս բոլորէն, այդ խումբերը Հայաստանի մէջ աշխոյժօրէն ներգրաւուած են հակաեւրոպական եւ ռուսամետ քարոզչութեան մէջ, իսկ անոնցմէ մէկ մասը նաեւ ներգրաւուած է հակաարեւմտեան աշխոյժ ապատեղեկատւութեան տարածման մէջ :
«Հայաստանը ռուսական քարոզչութեան միակ յաջողութիւնն է» : Օրինակ, 17-31 Յուլիս 2016-ին տեղի ունեցած ՊՊԾ գունդի գրաւման եւ բողոքի համահայկական շարժման մասին Ռուսաստանի դեսպանատունը սոցիալական արդարութեան կուսակցութեան (ՀԱՍԱԿ) նախագահ Արման Ղուկասեանը այդ շարժումը որոշ մարդոց աչքերուն դիմաց վարկաբեկելու նպատակով հանդէս եկած էր յայտարարութեամբ մը, որ իբրեւ թէ շարք մը հասարակական կազմակերպութիւններ եւ լրագրողներ ամրան ՊՊԾ գունդի գրաւման օրերուն կը փորձէին Հայաստանի մէջ «գունաւոր» յեղափոխութիւն իրականացնել: Ղուկասեանի այդ հարցազրոյցը հրապարակուած է ռուսական Սփութնիկ Արմենիա լրատուական գործակալութեան կայքին մէջ : Ղուկասեան նաեւ խոստացած էր, որ մինչեւ օգոստոս ամսուան վերջը, կը հրապարակուի «ամերիկացի գործակալներու ցանկը»: Օրեր ետք հրապարակուեցաւ տեսանիւթ մը, որուն մէջ որոշ քաղաքական գործիչներ, որոնցմէ են օրինակ իշխանականները, ընդդիմադիր կերպով կը մեղադրուին ԱՄՆ «գործակալներ» ըլլալու պատճառով: Տեսանիւթին մէջ հրապարակուեցաւ նաեւ ԱՄՆ շարք մը բաժինի մասնագէտներու անձնագիրներու սխալները: Հատկանշականը այն է, որ տեսանիւթը հրապարակուած է ոչ թէ Հայաստանի մէջ, այլ արեւելեան Ուգրանիոյ մէջ :
Կրիպոյետով ակումբ
Մօտաւորապէս 2012-ին, ռուսական քարոզչութեան գլխաւոր դերակատարներէն մէկը, ռուս հեռուստալրագրող Տիմիթրի Գիսելյովի ջանքերով Հայաստանի մէջ հիմնադրուած է Կրիպոյետով ակումբը, որուն գործունէութիւնն է «մտաւոր առաքելութիւն, որուն նպատակն է արտադրել թէ Հայաստանի, ևեւ թէ Ռուսաստանի ուժ տուող ժամանակակից իմաստներ» : Որոշ մասնագէտներ կը կարծեն, որ ակումբի գործունէութեան նպատակն է Հայաստանի մէջ հասարակական կարծիքին վրայ ազդելըը :
Ակումբի 2015-իի նիստը աւարտած է խայտառակութեամբ, որովհետեւ ռուսական քարոզչութեան գաղափարախօս Տմիթրի Գիսելյովը դժգոհած է այն փաստէն, որ Հայաստանի մէջ ժողովուրդը ռուսերէն լեզուն լաւ չի գիտեր: Այդ նիստէն ետք Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային Ժողովի որոշ պատգամաւորներ առաջարկած են, որ Գիսելյովի անցանկալի մարդ համարուի Հայաստանի մէջ : Հոկտեմբեր 2016-ին Երեւանի մէջ տեղի ունեցած է ակումբի հերթական նիստը, որուն մասնակցած են գործարար Սամուէլ Կարապետեանը, ռուս քաղաքագէտ Անդրանիկ Միհրանեանը, Հայաստանի Հասարակական խորհուրդի նախագահ Վազգէն Մանուկեանը, Հայաստանի հանրային ռատիօի տնօրէն Արման Սաղաթելեանը եւ այլն :
Երեւանի աշխարհաքաղաքական ակումբ
Երեւանի աշխարհաքաղաքական ակումբը (ԵԱԱ) Երեւանի մէջ գործող գիտահետազօտական կազմակերպութիւն է, որուն առաջնորդն ու գաղափարախօսը քաղաքագէտ եւ վերլուծաբան Ռուբէն Պարենցն է, իսկ ակումբի ղեկավարը՝ Արման Բոշեանը : Ինչպէս նշուած է ակումբի պաշտօնական կայքին վրայ, այս մէկը կ՛ըզբաղի աշխարհաքաղաքականութեամբ, քաղաքագիտութեամբ, քաղաքական աշխարհագրութեամբ, համաշխայրանացումով, գիտական եւ լուսաւորչական գործունէութեամբ: Ակումբը «կազմակերպութիւն է ազատամիտ, Հայրենիքը, ազգը, ընտանիքը սիրող, մարդկութեան, եւ առաջին հերթին հայ եւ եղբայրական ազգերու ճակատագրին, ոչ անտարբեր մարդոց համար» :
Բացի այս բոլորէն, պաշտօնական կայքի համաձայն, ակումբը «չի խառնուիր քաղաքական մեքենայութեան, խաղերուն եւ իրադարձութիւններուն, ինչպէս որ Հայաստանը կ՛աշխատի իր ներքին գործերով, այդպէս ալ արտասահմանին մէջ»: Բացի այդ մէկէն, ակումբը որեւէ քաղաքական կուսակցութեան բանդամակցիր, ուժի կամ թեկնածուի: Ակումբի ներքին քաղաքական դիրքորոշումը չէզոք է՝ ԵԱԱ-ի անունով ելոյթ ունենալու որեւէ փորձերը առանց ներքին քաղաքական դիրքորոշման չէոքութեան ակումբէն կը հեռացուին : Ակումբը սեմինարներ կը կազմակերպէ, հրապարակային ելոյթներ, գիրքերու, յօդուածներու ժողովածուներու, պարբերականներու հրատարակում, ինչպէս նաեւ կ՛աջակցի «այս կամ այն հեղինակներուն, գիտական աշխատողներուն կամ ուղղակի ազգի հայրենասէրներուն» :
Ակումբի ղեկավար Արման Պոշեան նաեւ հանդիսացած է Ռուսիոյ մէջ գործող ռուս քարոզիչ Սերկէյ Գուրկինեանի հիմնադրած «Համառուսական ծնողական դիմադրութիւն» շարժման ոչ պաշտօնական մասնաիւղի ղեկավար : Այսպիսով, Երեւանի աշխարհաքաղաքական ակումբի եւ «Համառուսական ծնողական դիմադրութիւն հարթակներէն աշխոյժօրէն կը սատարէ Ռուսաստանի կայսերապաշտ քաղաքականուեանը ռուսական քարոզչութեան :
Արձագանք
Ուգրաինացի լրագրող եւ քաղաքագէտ Նիքոլայ Ռյապչուկի կ՛ըսէ, որ ուգրանական ճգնաժամի ընթացքի ընթացքին ռուսական քարոզչութիւնը լիարժէք մասնակցութիւն ունեցած է տեղեկատուական պատերազմին: Ռյապչուկ կը գրէ. «Երեք հիմնական դրութիւններ ի յայտ եկած են, որոնք կարելի է հետեւեալ կերպով ամփոփել՝ «Ուգրանիոյ սահմանները արհեստական են», «ուգրանական հասարակութիւնը խորապէս բաժանուած է», իսկ «ուգրանական յիմնարկները անուղղելի անգործունակ են» :
Միացեալ Նահանգներու համաժողովին ընթացքին 2015-ի լսումներու ժամանակ Ձեռնարկատիրութեան ամերիկեան յիմնարկի ռուսերէնի բաժինի տնօրէն Լէոն Արոն պատմած է Ռուսաստանի կողմէն ֆինանսաւորուած Russia Today հեռուստացանցի մասին, որ ոչ միայն առջեւ կը բերէ ռուսական «վաճառանիշը», այլ նաեւ ջանքեր կը թափէ «ժողովրդավարական թափանցիկութեան եւ պատասխանատւութեան արժեզրկման, հանրային տեղեկութեան վստահելիութեան մասին եւ թէ ամէն ինչ կիսաճշմարտութիւններով է»: Ան ռուսական պետութիւնը անուանած է «աշխոյժ, համացանցի օգտագործման հարցերուն մէջ յաճախ նուրբ եւ արդիւնաւէտ» :
Անգլիացի հեռատեսիլի խօսնակ Փիթր Փոմերանցեւ 2014-ին լոյս տեսած իր «Ոչինչ ճիշտ չէ եւ ամէն ինչ հնարաւոր է» (Nothing Is True and Everything Is Possible) գիրքին մէջ կը պնդէ, որ քարոզչութեան նպատակը ոչ թէ համոզելն է, այլ տեղեկատուական դաշտի «աղտոտումը», որովհետեւ մարդիկ ոչ մէկուն չեն վստահիր :
Հայ քաղաքագէտ Իկոր Մուրատեանի կարծիքով, «Ներկայիս ռուսերուն համար քարոզչութիւնը համար ինքնախաբէութիւն դարձած է: Կայ սուտ, կայ զօրաւոր-սուտ, եւ կայ ռուսական քարոզչութիւն, որ արմատներով կը հասնի մինչեւ խորհրդային քարոզչութեան համակարգ: Ռուս մարդու խօսքը բան մը չարժեր, եւ այդ մէկը դարձած է ռուսական հասարակութեան գլխաւոր հատկանիշը: Ռուսական քարոզչութիւնը կրնայ իրականացնել անկարելին» :
Hero (երգ)
«Hero» («Հերոս»), սպանացի երգիչ Էնրիքէ Իկլեսիասի «Escape» ալպոմի առաջին երգը, որ թողարկուած է 2001 թվականին։ Անկէ առաջ Էնրիքէն կատարած է 2001 թուականի Նոյեմբերին՝ նոյն թուականին Սեպտեմբեր 11-ին Նիւ Յորքի մէջ տեղի ունեցած ողբերգութեան զոհերու յիշատակի օրը։
Երգին տեսահոլովակին մէջ (բեմադրիչ՝ Ժոզէֆ Կան) նկարագրած են Ջենիֆր Լաւ Հիւիթն ու Միքի Ռուրկը։
Ռուսական Քարոզչութիւն
Ֆինանսաւորում
2012-ի դրութեամբ Ռուսաստանը սեփական քարոզչութեան մեքենայի ֆինանսաւորման վիճակագրութեան առաջին տեղը կը գրաւէր՝ այդ ոլորտին մէջ 1,6 ԱՄՆ տոլար ծախսելով՝ աւելին, քան բոլոր այլ երկիրները, որոնցմէ են Չինաստանը :, The Guardian-ը , The New York Times-ը , CNN-ը և այլն:
Բառապաշար
Ռուսական քարոզչական ԶԼՄ-ներու արդէն դասական դարձած բառապաշարի մաս կը կազմեն հետեւեալ բառերն ու արտայայտութիւնները՝ ռուսակատաղութիւն (русофобия), հակառուսականութիւն, հակառուսական (антироссийский) «Պինտոսթան» («Пиндостан»), «լիպերաստ» («либераст»), «Կեյրոպա» («Гейропа»), բանդերականներ (бандеровцы), Ուաշինգթոնեան շրջկոմ (Вашингтонский обком), ազգային դաւաճան (национал-предатель), ազգային առաջնորդ (национальный лидер), հակաահաբեկչական գործողութիւն (антитеррористическая операция), մաքրում (чистка), կենսազանգուած (биомасса) եւ այլն:
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Ռուսական քարոզչութիւն Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի քաղաքականութիւն Ստորոգութիւն:Տեղեկատուական պատերազմ Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի արտաքին յարաբերութիւններ
Համաստեղ
Համաստեղ (Համբարձում Կելէնեան) (26 Նոյեմբեր 1895, Փերչէնճ, Խարբերդի վիլայէթ - 27 Նոյեմբեր 1966, Լոս Անճելըս), սփիւռքահայ արձակագիր, սփիւռքահայ գրականութեան հիմնադիրներէն մին։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Խարբերդ ի մօտ, ուր ստացած է իր նախակրթութիւնը։ Ապա յաճախած է Մեզրէի Կեդրոնական վարժարանը, որուն ընթացքը լրացուցած է 1911-ին։ Տարի մը ուսուցչութիւն ընելէ ետք, 1913-ի վերջերը, մեկնած է Միացեալ Նահանգներ, պանդուխտ հօրը մօտ։
1915-ին կը կորսնցնէ Հայաստան մնացած բոլոր հարազատները։
Գրական վաստակ
Մինչեւ 1955, Համաստեղ կու տայ պատմուածքներու իր անտարակուսելի որակը, որ մեր գրականութեան այսօր փոխանցուած է երկու առանձին հատորներով՝ «Գիւղը» (1924), «Անձրեւը» (1929), ինչպէս նաեւ «Քաջն Նազար եւ տասներեք պատմուածքներ» (1955)։
1931-ին «Հայրենիք» ամսագրի մէջ կը սկսի հրատարակել «Սպիտակ Ձիաւորը» վէպը, որուն երկու երրորդը լոյս տեսնելէ ետք երեք տարուան ընթացքին՝ յանկարծ կը կասի։ 1952-ին միայն կ՚աւարտէ եւ կը հրատարակէ երկու ստուար հատորներով, որոնք վիպական մեր գրականութեան մէջ Համաստեղը մօտիկ կը բերեն դիւցազնական խոյանքներէ թելադրուած գործի մը նուաճումին։ Պատմուածքներու երեք հատորներէ եւ «Սպիտակ ձիաւորը» երկհատոր վէպէն անկախ, կու տայ «Աղօթարան» (1957, արձակ բանաստեղծութիւն), «Այծետոմար» (1960, չափածոյ պատում) եւ «Առաջին սէր» (1966, յետ մահու հրատարակուած) գործերը, արձակ ու քերթուած։ Թերթերու եւ պարբերականներու մէջ ունի ցանուցիր էջեր։
Ան կը ճանչցուի որպէս «Մեծ Գիւ­ղա­գի­ր»ը։ Համաստեղ ամէնէն տիրական դէմքն է պատմուածքին՝ 1920–1970 յիսնամեակի մեր գրականութեան մէջ։
Մահացած է Լոս Անճելըս։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:26 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:27 Նոյեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:1895 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1966 մահեր Ստորոգութիւն:Խարբերդ ծնածներ Ստորոգութիւն:Փերչէնճ ծնածներ Ստորոգութիւն:Նիու Եորք մահացածներ Ստորոգութիւն:Պոսթըն մահացածներ
Հարվի Ուայնսթին
Հարվի Ուայնսթին (Harvey Weinstein, ծն. 19 Մարտ 1952, Քուինս, Նիւ Եորք, ԱՄՆ)՝ ամերիկացի ֆիլմարտադրող, Miramax Films ընկերութեան նախկին կառավարմնա անդամը համահիմնադիրը, նաեւ իր եղբօր՝ Պոպ Ուայսթինին հետ միասին The Weinstein Company համասեպհականատէրն է: «Սիրահարուած Շէյքսփիրը» ֆիլմին համար Օսքար մրցանակ ստացած է: Մինչեւ Հոկտեմբեր 2017-սեռական ոտնձգութիւններու մեղադրանքներուն արժանանալը Հոլիուուտի ամենաազդեցիկ ֆիլմարտադրողներէն եղած է:
Կենսագրութիւն
Հարվի Ուայնսթինը ծնած եւ մեծցած է Նիւ Եորքի հրէական ընտանիքին մէջ։ John Bowne High School դպրոցն աւարտելէն ետք ընդունուեցաւ Պաֆալոյի համալսարանը: :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:19 Մարտի ծնածներ
Ակօս (ամսագիր, Պէյրութ)
«Ակօս», գրական-գեղարուեսաական երկամսեայ պարբերագիրք, 1953 թուականէն՝ ամսագիր։ Համազգային հայ կրթական եւ մշակութային միութեան Հայ ճեմարանի շրջանաւարտներու միութեան հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1944-1960 Պէյրութի մէջ։ Պետական արտօնագիր ստացած է 1949-ին: Արտօնատէր՝ Եղիկ Գոնէալեան։ Խմբագիրներ՝ Գառնիկ Բանեան, Յարութիւն Գեղարդ (Գազանճեան), Աշոտ Նուրեան (Նահապետ Չոլագեան), Յակոբ ժամկոչեան, Շաքէ Տէր-Մելքոնեան։
Հրատարակած է արձակ եւ չափածոյ գեղարուեստական երկեր, թարգմանութիւններ միջազգային գրականութենէն, պատմաբանասիրական ուսումնասիրութիւններ, մշակութային լուրեր, լուսաբանած Հայ ճեմարանի եւ անոր շրջանաւարտներու միութեան գործունէութիւնը։ Աշխատակցած են Գարեգին Ա կաթողիկոս Յովսէփեանը, Լեւոն Շանթը, Նիկոլ Աղբալեանը, Գասպար Իփէկեանը, Յակոբ եւ Վահէ Օշականները, Համաստեղը, Սիմոն Վրացեանը, Վահան Նաւասարդեանը, Գաբրիէլ Լազեանը, Նշան Պէշիկթաշլեանը, Նիկողոս Սարաֆեանը, Շաւարշ Նարդունին, Բենիամին Թաշեանը, Կարապետ Փօլատեանը, Նուպար Չարխուտեանը եւ այլք։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայկական պարբերականներ
Ռամլայի Ճակատամարտ (1101)
Ռամլայի ճակատամարտ, ռազմական ընդհարում Երուսաղէմի թագաւորութեան խաչակիրներ ու եւ Եգիպտոսի մէջ իշխող ֆաթիմեան դինաստիա յի միջեւ 7 Սեպտեմբեր 1101-ին։ Ռամլա քաղաքը երուսաղէմ էն Ասկալոն տանող ճամբուն վրայ կը գտնուի։ Ասկալոնը հետագային Պաղեստինի ամենամեծ Ֆաթիմեան ամրոցներէն մէկը դարձաւ։ 1099-1107 թուականներուն ֆաթիմեան վեզիր հայազգի ալ-Աֆտալը Ասկալոնէն իր յարձակումները կ՛իրականացնէր նորաստեղծ խաչակրաց թագաւորութեան վրայ։ Երկու զօրքերը Ռամլայի մէջ երեք անգամ՝ կը հանդիպին 1101, 1102 եւ 1105 թուականներուն։
Ճակատամարտի ընթացքի եգիպտացիներու հրամանատարը Սաադ Ալ-Տաուլան էր, իսկ խաչակիրներունը՝ Պալդուին I-ը, որուն զօրքը ընդամէնը 260 հեծեալէ եւ 900 հետեւակէ կազմուած էր։ Ան իր զօրքը 6 մասի բաժնեց եւ ընդդէմ եգիպտական տասը հազարնոց զօրքին ուղղեց։ Յանկարծակի յարձակումէն վախցած, եգիպտական զօրքը շատ արագ նահանջեց։ Խաչակիրները փախուստի դիմած ֆաթիմեաններուն հետեւեցան մինչեւ Ասկալոն, որմէ ետք Պալդուինը վերադարձաւ Ռամլա՝ թալանելու եգիպտական ճամբարը։ Այս յաղթանակը Երուսաղէմի թագաւորութեան խաղաղութիւնը ապահովեց ընթացիկ տարուայ ընթացքին։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:12-րդ դարու ճակատամարտեր Ստորոգութիւն:Խաչակիրներու ճակատամարտներ Ստորոգութիւն:Ֆաթիմեան Խալիֆայութեան ճակատամարտներ Ստորոգութիւն:Երուսաղէմի Թագաւորութեան ճակատամարտներ
Նատալիա Ամիրխանեան-Մուրատեան
Նատալիա Ամիրխանեան (1862-1921) ծանօթ է որպէս հայ յեղափոխական գործիչ։
Կենսագրութիւն
Նատալիա Ամիրխանեան ծնած է 1862-ին Երեւանի մէջ ունեւոր եւ կիրթ ընտանիքի մը մէջ։ Փոքր տարիքին ընտանիքոխ կը փոխադրուին Թիֆլիս։ Դեռ Օրիորդաց Գիմնազիայի աշակերտուհի, կ՚անդամակցի «Նարոդնայա Վոլիա»յին եւ 1882-ին թամարա եւ Ժենիա Ադամեաններուն հետ կ՚աշխատին հայկական յեղափոխական մարմիններու մէջ։ Ան նաեւ կ՚անդամանայ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան եւ ձուլումի պայքարելու համար կը սկսի սորվեցնել Հայ լեզուն եւ գրականութիւն եւ օտար շրջանակներու մէջ հայկական գիրքեր կը տարածէ։
Նատալիա կ՚ամուսնանայ բժիշկ Մուրատեանի հետ։ Խորհելով թէ ժողովուրդին աւելի օգտակար կ՚ըլլան եթէ գաւառներուն մէջ գործեն, անոնք կը սկսին շրջիլ տարբեր տեղեր եւ վերջապէս կը հաստատուին Ղարաքիլիսէ։ Տարիներ անընդհամ Ղարաքիլիսէի ՀՅԴ-ի կոմիտէի անդամ էր եւ իր տունը կեդրոն դարձած էր Ղարաքիլիսէ ապաստանող կամ անկէ անցնող յեղափոխական գործիչներու համար։ Երբ թուրքերը Ղարաքիլիսէ մտան եւ ձերբակալեցին մեծ թիւով աղջիկներ, անոնք փրկուեցան շնորհիւ Նատալիայի անձնական բարեկամութիւններու թուրք ազդեցիկ մարդոց հետ։ Սակայն երբ համայնավարները մտան Ղարաքիլիսէ, Վաթսունամեայ Նատալիային եւ մեծ թիւով մարդոց բանտ նետեցին իբրեւ վտանգաւոր դաշնակցական գործիչ։ Թէեւ Նատալիա կ՚ըլլայ միակ աղջիկը բանտին մէջ ան երբեք չի կորսնցնէր իր յոյսը։
16 Փետրուար, 1921-ին Համայնավարները բանտ կը խուժեն եւ կը սկսին կոտորել բանտարկեալները։ Նատալիան եւ Դաշնակցական ուսանող Գ. Կիրակոսեան կը գնդակահարուին կողք-կողքի։
Նատալիա Մատինեան
Նատալիա Մատինեան, Հայ Յեղափոխական շարժման ժամանակ եղած է գործիչ։
Կենսագրութիւն
Նատալիա Մատինեանի հայրը լուսամիտ եւ ազգասիրական հարցերով տոգորուած մարդ էր եւ մայրը նուիրուած ամուսինին եւ զաւակներուն։ Եղբայրը՝ Նիկոլ, եւրոպական կրթութիւն ստանալէ ետք՝ Թիֆլիսի Ֆրանսական Հիւպատոսարանին մէջ թարգմանիչ կ'ըլլայ: Իր բոլոր քոյրերը (Սաթենիկ, Լուսիկ, եւ Սիրանոյշ) նոյնպէս կրթուած երիտասարդուհիներ էին։
Մատինեաններու տունը ըստ Մալխասի երիտասարդութեան հաւաքավայրն էր («Դաշնակցութեան Պապոնց Տունը»)։
Նատալիա անդամ էր «Երիտասարդ Հայաստան» ին եւ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան հիմնադրութենէն ետք, կ՚որոշէ շարքերը անցնիլ եւ ազգային գործերով զբաղիլ։ Ան Մոսկուա կը մեկնի ուսանելու մանկաբարձութիւն եւ գործօն դեր կ՚ունենայ այն տեղի մտաւորական եւ յեղափոխական աշխատանքներուն մէջ։ Երբ ան Թիֆլիս կը վերադառնայ կը զբաղի իր մասնագիտութեամբ։
Ան տարիներով Կեդրոնական Կոմիտէի անդամ կ՚ըլլայ, ուր գաղտնի գրականութիւն կը տարածէ եւ փախստական յեղափոխականներ կը պահէ։ Կեանքին ընթացքին քանի մը անգամ բանտ կը նետուի։
Ղեւոնդ Քհնյ. Տէր Ներսէսեան
'''Ղեւոնդ Քհնյ. Տէր Ներսէսեան''', աւազանի անունով՝ Սարգիս, որդի Տէր Ներսէս քահանայ Տէր Ներսէսեանի, ծնած է Կարմուճի մէջ 1880-ին, ըստ իր կենսագրութեան եւ թոռնիկին վկայութեան։
Իր նախնական ուսումը ստացած է Կարմուճի ծխական դպրոցին միայն մանկապարտէզը։ Գրել-կարդալ սորված է քահանայ հօրմէն եւ ինքնաշխատութեամբ։ Պայմաններու բերումով մտած է ազատ ասպարէզ ու հետեւած ջուլհակութեան։ Շուտով սորված է արհեստը եւ նիւթական միջոցներ ապահովելով ձեռնարկած անձնական աշխատանքի։
Երկար տարիներ եկեղեցւոյ ծառայելով արժանացած է դպրութեան աստիճաններուն եւ եղած է ուրարակիր։ Իր քաղցրահունչ ձայնով փնտռուած դպիր մը եղած է եկեղեցւոյ մէջ։
Ամուսնութեան տարիքը բոլորելէ ետք, ընտրած է իր կեանքի ընկերը՝ Պատուելի Յովհաննէսին աղջիկը՝ օրդ. Խանըմը, որուն հետ պսակուած է Կարմուճի մէջ, 1900-ին։ Ունեցած է 5 զաւակներ, որոնցմէ երեքը կը մահանան եւ ողջ կը մնան մանչ մը եւ աղջիկ մը։
Ղեւոնդ Քհնյ. Տէր Ներսէսեան ուղեղային կաթուածի հետեւանքով հիւանդացած է։ Բժշկական դարմանումները անցած են ապարդիւն։ Իրեն համար քահանայագործելը գրեթէ կ'ըլլայ անկարելի։ Հարկադրուած քաշուած է հրապարակէն։ Բերիոյ Թեմի Կրօնական ժողովի տնօրինութեամբ՝ Տէր Ղեւոնդ Տեղափոխուած է Հալէպ բւ պատսպարուած Հայ Ծերանոցին մէջ։
Իր հիւանդութենէն 14 տարի առաջ, 1930-ին, արդէն մահացած էր երէցկինը։
Տէր Ղեւոնդ երկու տարի բժշկական խնամքի տակ ապրած ու վախճանած է 1946-ին։
Իր թաղման կարգն ու վերթին օծումը կատարուելէ ետք, մարմինը ամփոփուած է Հայոզ Ազգ. Գերեզմանատունը :
1946 թուական
1946 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 46րդ տարին է 1943 • 1944 • 1945 • 1946 • 1947 • 1948 • 1949
Անյայտ ամսաթիւով
Մոնաքոյի մրցաշարքը կը սահմանուի Ինքնաշարժի Միջազգային Դաշնակցութեան կողմէ  Fédération Internationale de l'Automobile (FIA)
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ 1946 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ 1946 մահեր
Նաթրոնի Լիճ
Նաթրոն, աղի լիճ․ կը գտնուի Թանզանիոյ եւ Քենիոյ սահմանը ։ Նաթրոնի լիճը սեւ մայր ցամաքի թերեւս ամենազարմանահրաշ վայրերէն մեկն է: Անուանումը այն ստացած է Նաթրոնի հանքանիւթերէն՝ Նաթրոնի հանքանիւթերու մեծ պարունակութեան պատճառով։ Իր կարմիր ջուրին շնորհիւ լիճը ապշեցուցիչ եւ անիրական տեսք ունի։
Լիճը տողակայուած է Նաթրոնի աւազանի սահմաններէն ներս, զոր կը գտնուի Ռամսար՝ միջազգային նշանակութիւն ունեցող, ջրային տարածքէն ներս : Երաշտի չորային շրջանին, երբ ջուրը կը կը գոլորշիանայ, ջուրին մէջ աղի մակարդակն այնքան կը բարձրանայ, որ աղասէր մանրէները կը սկսին շատնալ ու զարգանալ : Կապուած տարուան եղանակէն, լիճին մակերեսը կը ծածկուի հանքային աղի հաստ շերտով: Այսպիսի աղատունկ մանրագործարանութիւններուն մէջ կան նաեւ այնպիսի մանրէներ, որոնք ընդունակ են լուսակազմութիւն կատարելու՝ ինչպէս բոյսերը: Ուղիղ այս մանրէներու լուսակազմութեան արդիւնքէն արտադրած կարմիր ներկանիւթն է, որ լիճին կը հաղորդէ արեան կարմիր գոյնը: Ինչպէս նաեւ կարելի է ըսել, թէ՝ ժամանակ առ ժամանակ որոշ մանրէներներ կ՛աշխուժանան, որոնց կենսագործունեութիւնը կը գունաւորէ լիճը կարմիր գոյնով :
Լիճին ջուրը յուսալիօրէն հրաթռչունները (ֆլամինկօ) գիշատիչներէն կը պաշտպանէ : Այդ պատճառով եւս միլիոնաւոր թռչուններ լճին հարեւանութեամբ բոյն կը շինեն: Իսկ ջուրը թունաւոր ըլլալուն պատճառով լիճն ինկած կենդանիները, մանաւանդ թռչունները, անմիջապէս կը մահանան, իսկ անոնց մարմինները կը ծածկուին հանքանիւթերով, կը քարանան՝ վերածուելով արձաններու:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Լիճեր
Հռովմէական թուանշաններ
Հռովմէական թուանշաններ՝ նշաններու համակարգ մըն է, որ կը գործածուէր Հին Հռովմի ատենը: Ներկայիս ունի խիստ սահմանափակ գործածութիւն:
Նշանները
Թիւերը գրառելու համար կը կիրառուեն լատինական այբուբենի որոշ տառերու տեսքով նշաններ, որոնք ունեն իրենց արժէքները՝
Թիւերու Համակարգը
Հռովմէական թիւերուն համակարգը ոչ դիրքային հաշուարկման համակարգ մըն է։ Թիւերը կը գրառուեն նշաններու կրկնութեան միջոցաւ՝ III=3, XX=20 եւ այլն։ Եթէ փոքր արժէքով նշանը մեծէն յետոյ է, ապա անոր կը գումարուէ, իսկ եթէ առաջ է, ապա՝ կը հանուէ՝ VII=5+2=7, CM=-100+1000=900 եւ այլն։
Հասան Նասրալլա
Հասան Նասրալլա (حسن نصرالله}} ; 31 Օգոստոս 1960, Պուրճ Համուտ): Փետրուար 1992-էն լիբանանեան Հըզպալլա կուսակցութեան ընդհանուր քարտուղար, կուսակցութեան նախկին ղեկավար Ապպաս Ալ Մուսաուի ահաբեկումէն ետք հրէական ուժերուն կողմէ: Նասրալլա յաճախ կը կոչուի «Սայյիտ» (السيّد حسن)՝ պատուաւոր տիտղոս մը, զոր Մուհամմէտ մարգարէի թոռը կու տար իր մարգարէ մեծ հօր: Իր ղեկավարութեան օրերուն, Հըզպալլա մասամբ կամ ամբողջովին կը նկատուի ահաբեկչական խմբաւորում մը բազմաթիւ երկիրներու եւ միութիւններու կողմէ, ինչպէս ԱՄՆ-ի եւ Եւրոպական Միութեան կողմէ: Սակայն Ռուսիա մերժելով Հըզպալլա ահաբեկչական կազմակերպութիւն մը ըլլալը, զայն կը նկատէ օրինաւոր քաղաքական եւ ընկերային կազմակերպութիւն մը: Չինաստան չէզոք դիրք կը պահէ այս գծով եւ շարունակ կը հաղորդակցի Հըզպալլայի հետ:
Մանկութիւն, պատանեկութիւն եւ կրթութիւն
Հասան Նասրալլա ծնած է 31 Օգոստոս 1960-ին, Պուրճ Համուտ, Շիա իսլամ ընտանիքէ մը, որ ունէր տասը զաւակ. ան իններորդն է: Իր հայրը՝ Ապտիւլ Քարիմ Նասրալլա ծնած է Պազուրիէի մէջ, որ կը գտնուէր Լիբանանի հարաւը գտնուող Սուր քաղաքին մօտ: Ան պտուղ ու բանջարեղէն կը ծախէր: Մօր անուան մասին տեղեկութիւն չկայ: Հակառակ իր ընտանիքին շատ կրօնամոլ չըլլալուն, Հասան շատ մեծ հետաքրքրութիւն ունէր կրօնագիտութեան հանդէպ: Նախնական ուսման համար կը յաճախէ Ալ-Նաժահ դպրոցը, ապա Սինն Ըլ Ֆիլի պետական վարժարանը:
1975-ին, Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմը կը ստիպէ Նասրալլա ընտանիքը տեղափոխուելու դէպի հօրենական գիւղ` Պազուրիէ: Այն ատեն Հասան Նասրալլա 15 տարեկան էր, ուստի ան իր երկրորդական ուսումը կը ստանայ Սուրի պետական վարժարանին մէջ։ Միաժամանակ, ան կ'անդամակցի Ամալ շարժում շիա իսլամական կուսակցութեան:
Նասրալլա կ'ուսանի Պաալպէքի շիաներու ճեմարանին մէջ, որ կը հետեւէր իրաքցի Այաթոլլա Մոհամետ Պաքիր Ալ Սատըրի ուսուցումներուն: 1960-ականներուն, այս այաթոլլան կը հիմնէ Իրաքի Իսլամական Տաուա շարժումը:
Հռովմէական թուանշաններ
Թիւերու Համակարգը
Տասնային հաշուարկման համակարգէն հռովմէականի տարբերութիւններէն մեկն այն է, որ տասնային համակարգի մէջ թիւերու մեծացմանը զուգահեռ աճում է ատոնք արտայայտող թուանշաններու քանակը՝ միանիշէն դառնալով երկնիշ, եռանիշ եւ այլն, իսկ հռովմէական համակարգին մէջ ատանկ չէ։ Զորօրինակ՝ քառանիշ 2015 թիւը հռովմեական թուանշաններով գրելիս անիկա կը ստանայ նույնպէս քառանիշ MMXV տեսքը, իսկ ահա անկէ զգալիորէն փոքր եռանիշ 847-ի հռովմէական DCCCXLVII գրառումը բաղկացած է ինը նիշերէն։
Եթե տասնային համակարգին մէջ թիւի գրառման ատենը կը գրուէ տասնային կարգերն արտայայտող թիւերու (տասնաւորներ, հարիւրաւորներ, հազարաւորներ եւ այլն) միայն առաջին թուանշանները, ապա հռովմէականի պարագային ատոնք կը գրուեն ամբողջութեամբ, զորօրինակ՝ Լատինագիր գրուածքներուն մէջ թիւերը տարբերակելու համար երբեմն անոնք վարէն եւ վերէն կը գծանշուեն
Հասան Նասրալլա
Մանկութիւն, պատանեկութիւն եւ կրթութիւն
Ապա, Նասրալլա կը մեկնի Նաժաֆ, Իրաք՝ շիա իսլամական ճեմարանին մէջ շարունակելու համար Իսլամական գիտութիւնը: Սակայն, ան կը ստիպուի Լիբանան վերադառնալ ուսման մէկ բաժինը աւարտելէ ետք՝ 1979-ին, երբ Իրաքի ղեկավար Սատտամ Հուսէյն բազմաթիւ շիա իսլամներ երկրէն կ'արտաքսէր: Արտաքսուող անձերէն են Խոմէյնին եւ Ապպաս Ալ-Մուսաուին: Լիբանան վերադարձէն ետք, ան կ'ուսանէր եւ կը պաշտօնավարէր Ամալ շարժման ղեկավար Ապպաս Ալ-Մուսաուիի դպրոցին մէջ, ապա, կ'ընտրուի Ամալի Պեքաայի ներկայացուցիչ ու կը դառնայ կեդրոնական գրասենեակի անդամ: Նոյն ժամանակաշրջանին, 1980-ին, Սատտամ Հուսէյն սպաննել կու տայ Սատըրը:
Նախնական գործունէութիւններ
Նասրալլա կը հաւատայ, որ իսլամութիւնը ամէն տեսակի ընկերային հարցերու լուծումը ունի՝ ըսելով, «Իսլամութիւնը պարզ միայն աղօթելու եւ գովաբանելու կրօնք չէ, այլ անիկա աստուածային խօսք մըն է՝ ուղղուած համայն մարդկութեան, անիկա կրնայ պատասխանել անձի մը բոլոր ընդհանուր եւ անձնական հարցումներուն: Իսլամութիւնը կրօնք մըն է ընկերութեան մը, որ կրնայ պայքարիլ եւ համայնք մը կազմել»:"
1991-ին, Նասրալլա կը վերադառնայ Լիբանան եւ կը դառնայ Հըզպալլաի ղեկավարը, երբ Մուսաուի՝ նախկին քարտուղարը, կը սպաննուի հրէական օդանաւի մը միջոցով: Այդ ժամանակամիջոցին, Նասրալլա իր կնոջ՝ Ֆաթիմա Եասսինի եւ իր հինգ զաւակներուն հետ կ'ապրէր Հարաւային Պէյրութի մէջ: Սեպտեմբեր 1997-ին, իր անդրանիկ որդին՝ Մուհամետ Հատին Իսրայէլի զինուորներու դէմ կռիւի ընթացքին կը նահատակուի, Լիբանանի հարաւը գտնուող Ժապալ Ալ-Ռաֆէի մէջ քոմանտոյական գործողութենէ մը ետք:
Հըզպալլայի ղեկավարութիւն
Իսրայէլի մէջ, շատ կ'արծարծուէր հրէական ուժերուն Լիբանանի մէջ մնալուն հարցը, որովհետեւ յստակ էր, թէ Հըզպալլա պիտի չդադրեցնէր հրթիռներու արձակումը Իսրայէլի վրայ։ Հարաւային Լիբանանի մէջ ծանր կորուստներէ ետք, հրեայ քաղաքագէտներ կը սկսին վիճիլ, թէ այս պատերազմը կրնայ վերջ գտնել միայն, երբ Իսրայէլ նահանջէ Լիբանանէն: 2000-ին, անոնք կը քաշուին Լիբանանէն: Անկէ ետք, Հարաւային Լիբանանի բանակը, որ կը հովանաւորուէր Իսրայէլի կողմէ կ'անցնի Հըզպալլայի հրամատարութեան: Այդ բանակի անդամներէն մէկ մասը կը փախչի դէպի Իսրայէլ, սակայն մեծ թիւ մըն ալ կը բռնուի Հըզպալլայի կողմէ: Այս յաջողոթիւնը Հըզպալլայի համբաւը կը բարձրացնէ Լիբանանի եւ իսլամական աշխարհին մէջ:
Նասրալլա Լիբանանի եւ արաբական աշխարհի կողմէ կը նկատուի Հարաւային Լիբանանի մէջ Իսրայէլ-Լիբանան պատերազմին Լիբանանի յաղթանակ բերողը: Այս մէկը կը նպաստէ կուսակցութեան մակարդակի բարձրացման Լիբանանի մէջ:
Լոնտոնի մէջ գտնուող Ալ-Շարք Ալ-Աուսաթ թերթի Դեկտեմբերի թիւին մէջ կ'ըսուի, թէ Օգոստոս 2007-ին կազմակերպութեան զինուորական թեւին հրամանատարութիւնը կը յանձնուի Նասրալլայի փոխանորդին՝ Նայիմ Քասըմին: Հըզպալլա կը հերքէ այս լուրը՝ ըսելով, որ այս մէկը շարժումին ժողովրդականութիւնը կը տկարացնէ:
Հոկտեմբեր 2008-ին, Հաշիմ Սաֆի Ալ-Տին՝ իր զարմիկը, կը նշանակուի Նասրալլայի յաջորդը՝ իբրեւ Հըզպալլայի ընդհանուր քարտուղար:
Ազգային հոսանք կուսակցութեան հետ հասկացողութեան յուշ
Նասրալլա բանակցութիւններ կը սկսի վարել Ազգային ազատ հոսանք կուսակցութեան նախկին ղեկավար եւ այժմ Լիբանանի հանրապետութեան նախագահ Միշել Աունի հետ: Հըզպալլա կը խոստանայ իր զէնքերը վար առնել, երբ իր բանտարկեալները եւ Շըպաայի ագարակները վերադարձուին: Նասրալլա նաեւ կը համաձայնի Հարաւային Լիբանանի բանակի անդամները ներել եւ ազատ արձակել: Իր կարգին, Ազգային ազատ հոսանքը կ'աշխատի Լիբանանի խորհրդարանի ընտրութեան ձեւը փոխելու համար եւ ուղղելու դէպի «մէկ անձ, մէկ քուէ»-ի ուղղութեամբ: Ըստ քննադատներու կարծիքներուն, Հըզպալլայի զէնքերու յանձնումին համաձայնութիւնը այդքան ալ յստակ չէ եւ այս մէկը կը նպաստէ Հըզպալլայի զօրութեան ու անոր ոչ շիա երեսին:
2006-ի Իսրայէլ-Լիբանան պատերազմ
2006-ին կը սկսի Լիբանանի պատերազմը, երբ Հըզպալլա իսրայէլեան սահմաններուն մէջ կը ձեռնարկէ յարձակումի մը, որու ընթացքին զոհ կ'երթայ 3 հրեայ զինուոր եւ կ'առեւանգուի 2 զինուոր: Ռմբակոծումներու ժամանակ, հրեաները կ'ուզեն հարուածել Հըզպալլայի դիրքերը, ինչ որ պատճառ կը դառնայ մեծ մասով շիա իսլամներով բնակուած Հարաւային Պէյրութի ահաւոր քանդումին: 3 Օգոստոս 2006-ին, Նասրալլա պատկերասփիւռէն արտասանած իր ճառին մէջ կը յայտարարէ, թէ պիտի ռմբակոծէ Թել Աւիւը ի վրէժ հրեաներու Պէյրութի ռմբակոծումերուն՝ ըսելով, «Եթէ ռմբակոծէք Պէյրութը, իսլամական ընդդիմադիր ուժերը պիտի հարուածեն Թել Աւիւը եւ այս մէկը անոնք Աստուծոյ օգնութեամբ կրնան ընել»: Ան կ'աւելցնէ, որ Հըզպալլա կը վնասէ իսրայէլցի զօրքերը:
Պատերազմի ժամանակ, Նասրալլա կարգ մը արաբական երկիրներու կողմէ կը քննադատուի, ինչպէս Յորդանանի, Եգիպտոսի եւ Սէուտական Արաբիոյ կողմէ: Յորդանանի Ապտիւլլա Բ. թագաւորը եւ Եպիպտոսի նախագահ Հոսնի Մուպարաքը կը զգուշացնեն 14 Յուլիսին՝ ըսելով, որ այս քայլը շրջանը ենթակայ կը դարձնէ վտանգի, ինչ որ չի նպաստեր արաբական երկիրներու շահին, իսկ Սէուտական Արաբիոյ արտաքին գործոց նախարար իշխան Սէուտ Ալ-Ֆայսալ այս յարձակումները կը նկատէ անսպասելի, անպատշաճ եւ անպատասխանատու՝ աւելցնելով, որ այս քայլը շրջանը նահանջի կը մղէ, ինչ որ անընդունելի է մեզի համար:
Նասրալլա շատ մեծ քննադատումներու առարկայ կը դառնայ նաեւ Լիբանանի մէջ։ Յառաջդիմական ընկերվարական կուսակցութեան ղեկավար եւ Լիբանանի մէջ Տրուզ համայնքի ամէնէն ազդեցիկ անձերէն Ուալիտ Ժոմպլաթ կ'ըսէ. «Շա՛տ լաւ, ուրեմն ան հերոս մըն է, բայց կ'ուզեմ իր հերոսութիւնը փորձել: Իրաւունք ունիմ ընելու, քանի որ երկիրս կրակի մէջ է: Ուրիշ բան մըն ալ, մենք չհամաձայնեցանք»: Ան կ'աւելցնէ. «Ան կ'ուզէ Լիբանանի մայրաքաղաքը այրել, երբ կը պայքարի յանձնուելու դէմ»:
27 Օգոստոս 2006-ին Նիու Թիւի պատկերասփիւռի կայանէն սփռուած հարցազրոյցի մը ընթացքին, Նասրալլա կ'ըսէ, որ եթէ գիտնար, թէ 2 իսրայէլցի զինուորներու առեւանգումը պատերազմ պիտի պայթեցնէր, ան այս հրահանգը չէր տար: «Մենք չկասկածեցանք, նոյնիսկ 1 առ հարիւր, որ առեւանգումը այս ժամանակ եւ այս ուժգնութեամբ պատերազմի դուռ կը բանար: Ես համոզուած ու վստահ եմ, որ այս պատերազմը նախապէս ծրագրուած է եւ զինուորներու առեւանգումը իրենց պատճառաբանութիւնն է պատերազմը պայթեցնելու, բայց եթէ գիտնայի 11 Յուլիսին, որ գործողութիւնը պատերազմի պիտի մղէ, արդեօք պիտի ուզէի՞ ընել: Կ'ըսեմ ո՛չ, վստահ ո՛չ»:
Սուրիոյ քաղաքացիական պատերազմ
25 Մայիս 2013-ին, Նասրալլա կը յայտարարէ, որ Հըզպալլա իր մասնակցութիւնը կը բերէ Սուրիոյ քաղաքացիական պատերազմին ընդդէմ ծայրայեղ իսլամներուն եւ կը խոստանայ, որ իր խումբը պիտի չարտօնէ սուրիացի զինեալներու Լիբանանի սահմանամերձ քաղաքներու վրայ իշխել: Ան կը հաստատէ, որ Հըզպալլա կը կռուի Սուրիոյ Քուսայր քաղաքին մէջ՝ Սուրիոյ ազգային բանակի կողքին: Պատկերասփռուած ճառերէն մէկուն ընթացքին ան կ'ըսէ, թէ եթէ Սուրիան իյնայ ԱՄՆ-ի,Իսրայէլի եւ թաքֆիրիներու ձեռքը, ժողովուրդը շատ սեւ օրերու դէմ յանդիման կը գտնուի:"
Յուլիս 2014-ին, Նասրալլայի եղբօր կամ քրոջ որդիներէն մէկը կը սպաննուի Սուրիոյ մէջ՝ կռիւի ընթացքին:
2008-ի մահափորձի անհիմն տարաձայնութիւն
Իրաքեան լրատու աղբիւր «Ալ-Մալաֆ»-ը 15 Հոկտեմբեր 2008-ին կը հաղորդէ, որ Հըզպալլաի ընդհանուր քարտուղար Հասան Նասրալլա նախորդ շաբաթ թունաւորուած է եւ իրանցի բժիշկներ Լիբանան եկած են զինք բժշկելու: Կը հաղորդուի, որ քիմիական թունաւոր նիւթ մը գործածուած է շիա ղեկավարին դէմ: Մինչեւ իրանցի բժիշկներու ժամանումը, Նասրալլա վատ առողջական վիճակի մէջ էր։ Ալ-Մալաֆ կ'աւելցնէ, որ աղբիւրները կը հաւատան, թէ այս թունաւորումը իսրայէլական մահափորձ մըն է:
Հըզպալլա կը հերքէ այս լուրը: Լիբանանի խորհրդարանի անդամ եւ Հըզպալլաի անդամ Ալ-հաժ Հասան կ'ըսէ. «Այս լուրը սուտ եւ շինծու է: Ճիշդ է, որ շաբաթէ մը ի վեր չեմ տեսած զինք, բայց ան լաւ է»:
Սեպտեմբեր 1997-ին, իսրայէլական Մոսատ խումբը կը փորձէ ահաբեկել Համասի ղեկավար Խալետ Մաշալը՝ ականջին մէջ թոյն կաթեցնելով: Սակայն փորձը կը ձախողի եւ մասնակիցներէն երկուքը կը ձերբակալուին, իսկ երրորդը՝ կը յանձնուի Ամմանի մէջ Իսրայէլի դեսպանատան: Փետրուար 2008-ին, Հըզպալլաի փոխ-հրամանատար Իմատ Մուղնիահ Դամասկոսի մէջ կ'ահափեկուի: Հըզպալլա Իսրայէլը կը մեղադրէ իբրեւ պատասխանատու, հակառակ որ Իսրայէլ կը մերժէ իր պատասխանատուութիւնը: Նասրալլայի նախորդը՝ Ապպաս Ալ-Մուսաուի իսրայէլեան օդային սարքէ մը կը սպաննուի 1992-ին Լիբանանի մէջ:
Նասրալլայի անհիմն մահափորձի տարաձայնութեան հերքումը
25 Հոկտեմբեր 2008-ին, Հըզպալլա կուսակցութեան պատկերասփիւռի կայանին հետ իր ունեցած հարցազրոյցի ընթացքին, Նասրալլա կը հերքէ մահափորձի լուրը՝ Իսրայէլն ու ԱՄՆ մեղադրելով լուրը շինելուն համար: Ան այս լուրը կը նկատէ Հըզպալլայի դէմ հոգեբանական պատերազմ մը, որ ցոյց տրուի, թէ կուսակցութիւնը ունի ներքին հարցեր եւ մահափորձի թակարդներ:
Ան նաեւ կը բացատրէ, որ եթէ լաւապէս պրպտում կատարուի համացանցին վրայ, ապա ի յայտ կու գայ, որ այս լուրերը հաղորդող կայքերը ամերիկեան եւ իսրայէլեան շահերուն համար կ'աշխատին:
Հասան Նասրալլա կ'աւելցնէ, որ կուսակցութիւնը նախ ի մտի ունէր գրաւոր նամակով մը լուրը հերքելու, բայց երբ լրատու գործակալութիւններ սկսան հաղորդել այս մասին, որոշեցինք պատկերասփռուած հարցազրոյցով մը զայն ընելու եւ այսօր ես հոս եմ ըսելու, որ ես թունաւորուած չէի»:
Ժողովրդական մշակոյթին մէջ
2006-ի Իսրայէլ-Լիբանան պատերազմի միջոցին, Նասրալլայի մասին երկու երգ յօրինուած է տարբեր գաղափարներով: Լիբանանի Բազէ երգը գրուած է Արեւելեան պանքի եւ Ղազայի մէջ եւ (Նասրալլայի դէմ) Իսրայէլի մէջ:
2007-ին, լիբանանցի երգիչ Ալաա Զալզալի «Եա Նասրալլա» երգը յօրինած է՝ ի յարգանք Հըզպալլայի կատարած գործերուն: Այլ յարգանքի երգ մըն ալ յօրինուած է Հըզպալլայի համար, այս անգամ լիբանանցի երգիչ Ժուլիա Պութրոսի կողմէ: Այս երգը կը կոչուի «Ահիպպաի», որ կը նշանակէ «սիրելիներս», որմէ Ժուլիա ազդուած էր 2006-ի պատերազմի Նասրալայի ուղղած խօսքէն Հըզպալլայի կռուողներուն:
Ճառեր եւ հարցազրոյցներ
Ստորոգութիւն:Լիբանանցի շիա իսլամներ Ստորոգութիւն:Քաղաքական անձնաւորութիւններ
Անի (ամսագիր)
«Անի», գրականութեան եւ արուեստի ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1946-1955 թուականներուն (ընդհատումներով)։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Վահէ-Վահեան։ Տպագրած է հայ եւ միջազգային գրողներու գործեր։ Աշխատակցած են Սմբատ Տէրունեանը, Զարեհ Մելքոնեանը, Դեւը, Բիւզանդ Թոփալեանը, Սմբատ Փանոսեանը, Անդրանիկ Անդրէասեանը, Տիգրան Վարժապետեանը, Զարեհ Որբունին, Հրաչ Զարդարեանը, Գեղամ Սեւանը, Արմէն Դարեանը։ Անդրադարձած է խորհրդահայ գրականութեան զարգացման ուղիներուն, տպագրած ու գրախօսած հայ գրողներու ստեղծագործութիւնները։ Հանդէսին մէջ զգալի տեղ գրաւած են բանասիրական, գրաքննադատական եւ արուեստի վերաբերեալ յօդուածները։ Նպաստած է սփիւռք-հայրենիք մշակութային կապերու ամրապնդման։ Նիւթեր տպագրած է սփիւռքահայ աշխատաւորութեան վիճակի մասին։ Փակուած է դիմագրաւած անյաղթահարելի նիւթական դժուարութիւններու հետեւանքով։ Ունեցած է նաեւ «Անի» մատենաշար։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայկական պարբերականներ
Ռամլայի Ճակատամարտ (1102)
Ռամլայի ճակատամարտ, ռազմական ընդհարում Երուսաղէմի թագաւորութեան խաչակիրներու եւ Եգիպտոսի մէջ իշխող ֆաթիմեան հարստութեան միջեւ 17 մայիս 1102-ին։ Ռամլա քաղաքը Երուսաղէմէն Ասկալոն տանող ճանամբուն վրայ կը գտնուի։ Ասկալոնը հետագային Պաղեստինի ամենամեծ Ֆաթիմեան ամրոցներէն մէկը դարձաւ։ 1099-1107 թուականներուն ֆաթիմեան վեզիր հայազգի ալ-Աֆտալը Ասկալոնէն իր յարձակումները կ՛իրականացնէր նորաստեղծ խաչակրաց թագաւորութեան վրայ։ Երկու զօրքերը Ռամլայի մէջ երեք անգամ կը հանդիպին՝ 1101, 1102 եւ 1105 թուականներուն։ Այս հանդիպումներէն վերջինը ամենաարիւնարբու հանդիպումը կը համարուի։
Սխալ հետախուզութեան հետեւանքով, խաչակիրներու հրամանատար Պալդուին I-ը թերագնահատեց եգիպտական զօրքը, որուն թիւը մինչեւ 10000 կը հասնէր: Մինչդեռ ան 500 հեծեալով անոնց դէմ դուրս մարտի դաշտ դուրս եկաւ։ Արդէն ուշ էր իր սխալը զգալու եւ փախուստի դիմելու։ Զինուորներու մեծ մասը կոտորուեցան, իսկ Պալդուին քանի մը փրկուածներու հետ Ռամլայի աշտարակը շրջափակեց, բայց եւ ան կրցաւ փախուստի դիմել եւ դուրս գալ աշտարակէն։ Ան արագօրէն ութ հազարանոց զօրք մը կազմեց՝ Ֆրանսայէն եւ Գերմանիայէն ժամանած խաչակիրներով: Նոր զօրքով Յաֆֆա հասնելով, ան կրցաւ ճեղքել եգիպտական ճակատը եւ ստիպել վերջիններուս դէպի Ասկալոն փախչիլ:
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:12-րդ դարու ճակատամարտեր Ստորոգութիւն:Խաչակիրներու ճակատամարտեր Ստորոգութիւն:Ֆաթիմեան Խալիֆայութեան ճակատամարտներ Ստորոգութիւն:Երուսաղէմի Թագաւորութեան ճակատամարտներ
Հռոմկլա
Հռոմկլա, Հռոմ-Քար, Կլան Հռոմէական։ Բերդաքաղաք Եփրատեսիա նահանգին մէջ, Եփրատ գետի աջ ափին, Փարզման (այժմ՝ Մերզումեն) վտակի միախառնման տեղին մէջ, սեպաձեւ հրուանդանի վրայ։ Շրջափակուած էր դժուարամատչելի ժայռերով, երեք կողմէն կ՛ողողուէր Եփրատի ու Փարզմանի ջուրերով, ուներ քառաշարք պարիսպ ու աշտարակաձեւ, երկյարկանի մաշիկուլներով 7 դարպաս։ Ժայռերուն խարսխուած բարձր պարիսպներն ամրացուած էին ուղղանկիւն կտրուածքի աշտարակներով։ Բերդի ներսը պահպանուած են աշխարհիկ շէնքերու աւերակներ։ Հռոմկլան հռչակաւոր էր ձիթենիի, թզենիի, պիստակենիի ծառերով, ձմերուկի, սեխի, դդումի մշակութեամբ։
Հռոմկլայի հիմնադրման մասին տեղեկութիւններ չեն պահպանուած։ Բիւզանդական տիրապետութեան ժամանակ եղած է կարեւոր գետանց եւ սահմանապահ բերդ (այստեղէն ալ եկած է անոր Հռոմկլա՝ հոռոմներու կամ յոյներու բերդ անունը)։
11-րդ դարու 2-րդ կէսէն ենթարկուած է Փիլարտոս Վարաժնունիի, այնուհետեւ՝ Գող Վասիլի հայկական իշխանութիւններուն։ Մեծ իշխան Գող Վասիլի մահէն (1112) յետոյ Եդեսիայի դուքս Պոլտուինը Տղայ Վասիլիէն Հռոմկլան գրաւած եւ պարգեւած է իր ազգական Ճոսլին Բ․ Կուրնէին։ 1151-ին Ճոսլինի այրին՝ Պէաթրիս դքսուհին, Հռոմկլան վաճառած է Հայոց կաթողիկոս Գրիգոր Գ. Պահլաւունիին։ Վերջինս վերակառուցած է Հռոմկլայի ամրութիւնները, հիմնած երկու հոյաշէն եկեղեցի (Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ, Ս. Աստուածածին) եւ հայոց կաթողիկոսական աթոռը Ծովք դղեակէն տեղափոխած է այստեղ։ Աւելի ուշ Հռոմկլայի մէջ կառուցուեցաւ նաեւ Ս. Փրկիչ եկեղեցին։ 1178-ին եւ 1179-ին Հռոմկլայի մէջ գումարուած ժողովները, որոնց մասնակցած են գրեթէ բոլոր հայ արքեպիսկոպոսներն ու եպիսկոպոսները, քննարկած եւ մերժած են բիւզանդական եկեղեցւոյն միանալու Հռոմի պապի առաջարկը, ճանչած Հռոմկլայի կաթողիկոսութեան համահայկական ընդհանրական իրաւունքը։ Մինչեւ 13-րդ դարու սկիզբը Հռոմկլան եղած է Հայոց կաթողիկոսի կալուածը։ Հայոց թագաւոր Լեւոն Բ. Մեծագործն այն միացուց արքունի տիրոյթներուն։ Մինչեւ 1292-ը Հռոմկլայի մէջ եղած է Հայոց կաթողիկոսական աթոռը։ Կաթողիկոս Ներսէս Շնորհալիի օրով (1166-1173) Հռոմկլան դարձած է համահայկական մշակութային կեդրոն։ Այնտեղ հաւաքուած, բազմացած եւ պատկերազարդուած են բազմաթիւ հին ձեռագրեր, ստեղծուած նորերը։ Հռոմկլան հռչակուած է իր ուրոյն ու բարձրարուեստ մանրանկարչական դպրոցով։ Հռոմկլայի մէջ գործած են կաթողիկոսներ Ներսէս Դ. Կլայեցին, Գրիգոր Դ. Տղան, Կոստանդին Ա. Բարձրբերդցին, մանրանկարիչներ Կիրակոսը, Յովհաննէսը եւ ուրիշներ։
1292 Մայիսին Եգիպտոսի սուլթան Մելիք Աշրաֆը խոշոր ուժերով պաշարեց Հռոմկլան, որու բնակչութիւնը եւ պահակազօրքը 33 օր հերոսաբար կը դիմադրէին թշնամիին։ Դուրսի օգնութենէն զրկուած պաշտպանները Յունիսի 28-ին քաղաքը յանձնեցին թշնամիին։ Պահակազօրքը սուրէ անցաւ, քաղաքը կողոպտուեցաւ, բնակչութեան զգալի մասը, ինչպէս՝ Ստեփանոս Դ. Հռոմկլայեցի կաթողիկոսը գերուեցին։ Հռոմկլայի անկումը ժամանակակից պատմիչները համարած են հայ կեանքի մեծագոյն աղէտ։ Այնուհետեւ կաթողիկոսական աթոռը հաստատուած է մայրաքաղաք՝ Սիս։ 16-րդ դարէն յետոյ՝ օսմանեան թուրքերու տիրապետութեան ժամանակ, Հռոմկլայի Ս. Աստուածածին եկեղեցին փոխուեցաւ մզկիթի, միւսներն աւերուեցան։ Հռոմկլան վերջնականապէս աւերուեցաւ 1839-ին՝ Եգիպտոսի Իպրահիմ փաշայի ռմբակոծութենէն։ Հռոմկլայի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյն մէջ ամփոփուած են Գրիգոր Գ. Պահլաւունիի եւ Ներսէս Դ․ Կլայեցիի աճիւնները։ Մինչեւ 20-րդ դարու սկիզբը կիսաւեր այդ եկեղեցին հայերու ու եզիտիներու համար ուխտատեղի էր (եզիտիներն զայն կ՛անուանէին Տէր Ներսէս)։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայկական բերդեր
Աշխատանք (թերթ)
«Աշխատանք», հասարակական-քաղաքական եւ գրական թերթ, եղած է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն կուսակցութեան պաշտօնաթերթ։ Հրատարակուած է Երեւանի մէջ, 1916-1919-ին, Չորեքշաբթի եւ Շաբաթ օրերը, սկիզբը՝ իբրեւ եռօրեայ, իսկ 1919-ին՝ երկօրեայ։ Առաջին համարը լոյս տեսած 4 Մայիս 1916-ին։
Խմբագիրներ՝ Մ. Աւետիսեան, Արամ Մանուկեան, Հմայակ Մանուկեան։
Համարուած է 1909-1915-ին Վանի մէջ լոյս տեսած նոյնանուն թերթի շարունակութիւնը։ Հիմնականին անդրադարձած է արեւմտահայ գաղթականներու ամէնօրեայ հոգերուն ու անոնց վիճակի բարելաւման համար տարուող աշխատանքներուն։ Արտայայտած է դաշնակցականներու տեսակէտները Հայաստանին ու հայ ժողովուրդին վերաբերող հրատապ հարցերուն։ Որոշակի տեղ յատկացուցած է Հայաստանի Հանրապետութեան ներքին քաղաքական ու տնտեսական անցուդարձին։ Յուշագրաւ նիւթեր հրապարակած է 1915-ի Վանի ինքնապաշտպանութեան եւ Վասպուրականի դէպքերուն մասին։ «Աշխատանք»-ը դադրած է լոյս տեսնել Սեպտեմբեր 1919-ին, ՀՅԴ 9-րդ համագումարէն ետք։
Hey Mama (երգ)
Hey Mama, ֆրանսացի DJ եւ երգիչ Դաւիթ Կեդդայի երգերէն մէկն է, թողարկուած է 16 Մարտ 2015-ին։ Երգը ձայնագրուած է Նիքի Մինաժի, Պիպի Ռիքսայի եւ հոլանտացի արտադրիչ Աֆրոճեքի մասնակցութեամբ։ Դաւիդ Կեդդայի վեցերորդ Listen սդուտիական ալպոմի՝ չորրորդ երգը։
Պատմութիւն
Երգը ստացած է դրական կարծիքներ երաժշտական քննադատներու եւ առցանց քննարկումներու կողմերէ՝ Idolator, «Popology Now», Billboard, Associated Press, Newsday, The Guardian:
«Hey Mama» երգին պաշտօնական տեսահոլովակը նկարահանած է ամերիկացի երաժշիտ եւ արտադրիչ «Hannah Lux Davis»-ը եւ թողարկուած է 19 Մայիս 2015-ին։
Նար-Դոս
Նար-Դոս (Միքայէլ Յովհաննէսեան), հայ արձակագիր։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Թիֆլիս, ընտանեկան համեստ միջավայրի մէջ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Սուրբ Կարապետ եկեղեցւոյ ծխական դպրոցին մէջ, սակայն ուսումը կը մնայ կիսկատար, հակառակ ջանասիրութեան եւ լրջութեան։ Կ՛աւարտէ արհեստից վարժարան մը, բայց հակումը զինք կը մղէ դէպի խմբագրական ասպարէզ. կը դառնայ թերթերու սրբագրիչ։ Ունեցած է առասպելական աշխատասիրութիւն։
Կ՛աշխատակցի Թիֆլիսի թերթերէն «Նոր Դար» եւ «Սուրհանդակ»-ին։ Ատեն մը ետք, կ՛ըլլայ պաշտօնեայ «Նոր Դար»ի` իբր սրբագրիչ։ 1880-ական տարիներուն, նախ կը փորձէ թատերական սեռը. իր նախափորձերը կը զգացնեն Գ. Սունդուկեանի ազդեցութիւնը։ Սակայն շուտով կը կեդրոնանայ պատումի վրայ եւ լոյս կ՛ընծայէ առաջին պատմուածքներն ու վիպակները։
Միշտ խմբագրական պաշտօնեայ, լռակեաց ու մենաւոր մարդ՝ Նար-Դոս 1900 թուականի շուրջ կը սկսի տալ իր հասունութեան գործերը` վիպակներ եւ վէպեր։ Իսկ 1912-ին, բազմաթիւ սրբագրութիւններէ եւ հրատարակութեան փորձերէ ետք, վերջապէս լոյս պիտի տեսնէ «Մահը» վէպը՝ իր վերջին տարբերակով։
Պատերազմը, Անդրկովկասի վերիվայրումներն ու խորհրդայնացումը, փոփոխութիւն պիտի չբերեն Նար-Դոսի կեանքի միօրինակ, կանոնաւոր ընթացքին մէջ։ Մինչեւ մահ, ան պիտի մնայ Վրաստանի գրողներու միութեան անդամ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:13 Յուլիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ռուսական Կայսրութիւն
Ռուսական կայսրութիւն (, Российская империя), կայսրութիւն, որ հիմնադրուած է 1721–ին եւ գործած է մինչեւ Ռուսաստանի հանրապետութեան հռչակումը Ժամանակաւոր կառավարութեան կողմէ, որուն իշխանութիւնը սկսած է Փետրուարեան յեղափոխութենէն ետք ։
Համաշխարհային պատմութեան մէջ Ռուսական կայսրութիւնը եղած է ամենամեծ կայսրութիւններէն մէկը, որ իր չափով միայն Անգլիական եւ Մոնկոլական կայսրութիւններուն կը զիջէր։
Ռուսական կայսրութեան ընդարձակումը տեղի կ'ունենայ դրացի կայսրութիւններու հաշւոյն` որոնցմէ են Շուետական կայսրութիւնը, Ռեճ Փոսփոլիթան, Պարսկաստանը եւ Օսմանեան կայսրութիւնը։ Այս մէկը մեծ դեր կը խաղայ 1812–1814 թուականներուն Նափոլէոն Պոնափարթը պարտութեան մատնելու մէջ։
Ռոմանովները Ռուսական կայսրութեան վրայ կ'իշխեն 1721–1762 թուականներուն, իսկ անոր գերմանական ծագում ունեցող ճիւղը` Հոլշթայն-Հոտտորպ-Ռոմանով հարստութիւնը՝ 1762–էն սկսեալ։
Դարու սկիզբը Ռուսական կայսրութեան տիրոյթները կը տարածուէին Հիւսիսային սառուցեալ ովկիանոսէն մինչեւ Սեւ ծով, Պալթիք ծովէն Խաղաղական ովկիանոս եւ (մինչեւ 1867) Ալասքա ։
1897-ի մարդահամարով, Ռուսական կայսրութեան մէջ կ'ապրէր 125.6 միլիոն հոգի, այսպիսով Ռուսիա իր բնակչութեան թիւով կը դառնար աշխարհի երրորդը Ցին Չինաստանէն եւ Հնդկաստանէն ետք։ Ինչպէս բոլոր կայսրութիւններուն մէջ, հոս եւս բազմաթիւ ցեղային խումբեր կային, որոնք տարբեր կրօններ կը դաւանէին։ Ռուսաստանի մէջ կային բազմաթիւ անհնազանդ տարրեր, որոնք բազմաթիւ ապստամբութիւններ եւ մահափորձեր կը կազմակերպէին։ ԱՆոնք հիմնականին մէջ կը յայտնաբերուէին գաղտնի ոստիկանութեան կողմէ եւ հազարաւոր մարդիկ Սիպերիա կ'աքսորուէին։
Տնտեսական գետնի վրայ, կայսրութիւնը գիւղատնեսութեան վրայ հիմնուած էր, լայնածաւալ տարածքներու մէջ կ'աշխատէին գլխաւորաբար ճորտ գիւղացիները։ Տնտեսութիւնը դանդաղօրէն արդիւնաբեր կը դառնայ գործարաններուն եւ երկաթուղիին մէջ՝ օտար երկիրներու ներդրումներու օգնութեամբ։ Ժ. դարէն մինչեւ Ժէ. դար Ռուսիոյ մէջ հողի սեփականատէրեր էին ազնուականները (մօրուքաւորները), որոնք կայսրին կ'ենթարկուէին։
Ռուսական կայսրութիւնը կը գործէր որպէս բացարձակ միապետութիւն մինչեւ 1905-ի յեղափոխութիւնը, որմէ ետք կը պարտուի սահմանադրական միապետութիւնը։ Կայսրութիւնը կը քայքայուի 1917-ի փետրուարեան յեղափոխութեան ժամանակ, որուն գլխաւոր պատճառը Համաշխարհային Առաջին Պատերազմի ընթացքին բազմաթիւ անյաջողութիւններն էին։
Պատմութիւն
Հակառակ անոր, որ կայսրութիւնը պաշտօնապէս հռչակուած է Մեծն Պետրոսի կողմէ 1721-ին Նիշտադտի հաշտութենէն ետք, որոշ պատմաբաններ համոզուած են, որ կայսրութիւնը իրականութեան մէջ ստեղծուած է Իւան Գ.-ի կողմէ, երբ ան Մեծ Նովգորոդը կը նուաճէ, կամ երբ Իւան Դ. Ահեղը կը նուաճէ Կազանի խանութիւնը։ Այլ տեսակէտի մը համաձայն, Ցարական կոչումը, որ կը սկսի օգտագործուիլ Իւան Դ.-ի թագադրութենէն ետք, ինքնին ռուսերէն «կայսրութիւն» բառին հոմանիշն է եւ Մեծն Պետրոսը միայն լատինատառի կը վերածէ՝ զայն «Իմբերիա» կոչելով։
Բնակչութիւն
Ռուսիոյ նուաճումներու մեծ մասը տեղի կ'ունենայ Ժէ. դարուն, երբ Սիպերիան եւ Ալասքան կը նուաճուին: Ժէ. դարու կէսերուն Ռուս-Լեհական պատերազմէն ետք անոր կը կցուի Ուքրանիոյ արեւմտեան հատուածը։ Լեհաստանը կը բաժնուի 1790-էն 1815-ի միջեւ, եւ երկրի բնակչութեան մեծ մասը կ'անցնի Ռուսաստանի հպատակութեան տակ։ Ժթ. դարուն տարածքը կ'ընդարձակուի Ասիոյ, Կովկասի եւ հարաւային Սիպերիոյ մէջ ։
Մեծն Պետրոս (1672–1725)
Մեծն Պետրոս (1672–1725) գլխաւոր դեր կ'ունենայ Ռուսաստանը եւրոպական կառավարման համակարգով պետութեան վերափոխելու գործընթացին մէջ։ Այնուամենայնիւ, այս հսկայական տարածքին մէջ ընդամէնը 14 միլիոն հոգի կ'ապրէր։ Ցորենի արտերը գլխաւորաբար արեւմտեան հատուածին մէջ կը մշակուէին, եւ կը համարուէր բնակչութեան հիմնական եկամուտի աղբիւրը։ Բնակչութեան միայն փոքր մասը կ'ապրէր քաղաքներու մէջ։ Խոլոպները, որոնք կարգավիճակով կը նմանէին ստրուկներուն, կը մնային Ռուսաստանի գլխաւոր աշխատուժը մինչեւ 1723, երբ Մեծն Պետրոս խոլոպները ճորտեր կը դարձնէ` զանոնք հարկային դաշտ բերելով։
Պետրոսի Ա.-ի ռազմական գործողութիւնը ուղղուած էր Օսմանեան կայսրութեան դէմ։ Անոնցմէ ետք ան իր ուշադրութիւնը կ'ուղղէ դէպի հիւսիս։ Պետրոս կը ցանկար կառուցել նոր, անվտանգ նաւահանգիստ մը, քանի որ Սպիտակ ծովու Արխանգելսկ նաւահանգիստը ոչ արդիւնաւէտ էր. ծովը տարին ինը ամիս պատուած էր սառոյցով։ Պալթիք ծովու մուտքը փակուած էր շուէտացիներու կողմէ, որոնք ծովը շրջապատած էին երեք կողմերէ։ Պետրոս դէպի Եւրոպա պատուհան բանալու իր ցանկութիւնը իրականացնելու նպատակով 1699-ին գաղտնի դաշնութեան պայմանագիր մը կը կնքէ Սաքսոնիոյ, Ռեչ Պոսպոլիտայի եւ Դանիոյ հետ ընդդէմ Շուէտի, որու իբրեւ արդիւնք կը սկսի Հիւսիսային պատերազմը։
Պատերազմը վերջ կը գտնէ 1721-ին եւ պարտուած Շուէտը հաշտութիւն կը խնդրէ Ռուսաստանէն։ Ռուսիոյ կ'անցնին Ֆիննական ծոցի արեւելքի եւ հարաւի չորս տարածաշրջանները։ Պալթիք ծով մուտքը կը դառնայ անվտանգ։ Հոն ան նոր մայրաքաղաք մը կը կառուցէ, զոր կը կոչէ Ս.Փեթերսպուրկ, որ երկար ատեն կը մնայ Ռուսաստանի մշակութային կեդրոնը։
1722-ին ան իր ուշադրութիւնը կը սեւեռէ Կովկասի եւ Կասպից ծովու վրայ, որ այդ ժամանակ կը մտնէր թոյլցած Սէֆեան Պարսկաստանի տիրապետութեան տակ։ Տարածքները ընդարձակելու համար Պետրոս Աստրախանի պարսիկներուն դէմ կը դարձնէ պատերազմի գլխաւոր յենակէտը եւ լայնամաս արագ պատերազմ մը կը սկսի անոնց դէմ 1722–1723 թուականներուն ։