cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սինկափուր
Արտաքին կապեր
Որպէս Հարաւարևելեան Ասիոյ պետութիւններու միութիւն (ՀԱՊԱ) հիմնադիր հինգ երկիրներէն մէկը` այն կը համարուի ազատ տնտեսական գօտիի կողմնակից, քանի որ Սինկափուրի տնտեսութիւնն ընդհանուր առմամբ սերտօրէն կապուած է տարածաշրջանի տնտեսութեանը : Նախկին վարչապետ Կո Չոք Թոնկը առաջարկեր է ստեղծել ՀԱՊԱ-ի տնտեսական համաձայնութիւնը` այն միացնելով ընդհանուր շուկային: Այդ համաձայնացուեր է 2007 թուականին 2015 թուականին իրագործելու նպատակով: Տարածքային ուրիշ կազմակերպութիւններ կարեւոր են Սինկափուրի համար, եւ ան կը հանդիսանայ ՀԱՊԱ-ի քարտուղարութեան առաջատարը: Սինկափուրը կ'անդամակցի տարածաշրջանային այլ կազմակերպութիւններուն եւս, ինչպիսիք են Ասիական-եւրոպական խորհուրդը, Արեւելեան Ասիոյ եւ Լատինական Ամերիկայի համագործակցութեան երկիրներու ֆորումը, Հնդկական ովկիանոսի աւազանի միութեան : Այն կը հանդիսանայ նաեւ Միաւորման ու համագործակցութեան շարժման անդամ: Հակառակ Սինկափուրը պաշտօնապէս չի հանդիսանար Մեծ 20-եակի անդամ, այն 2010 թուականէն կը հրաւիրուի մասնակցելու անոր գործընթացին :
Չինաստանի հետ դիւանագիտական յարաբերութիւններու առաջին փորձերը տեղի ունեցեր են 1970-ական թուականներուն, իսկ լիարժէք յարաբերութիւնները ձեւաւորուեր են 1990-ական թուականներուն: Այդ ժամանակէն ի վեր երկու երկիրները դարձեր են Հարաւարևելեան Ասիոյ պետութիւններու միութիւն եւ Չինաստանի միջեւ համագործակցութեան հիմնական դերակատարները` պահպանելով սերտ յարաբերութիւնները, ինչ որ պայմանաւորուած է նաեւ ասիական-խաղաղ ովկիանեան շրջանում Չինաստանի զգալի ազդեցութեամբ: Սինկափուրի իշխանութիւնները կը կարծեն, որ Չինաստանի հետ իրենց հետաքրքրուածութիւնն աւելի մեծ է, քան տարաձայնութիւնները: Բացի այդ, Սինկափուր ը Չինաստանի կառուցողական մասնակցութեան ու խաղաղ զարգացման վճռական կողմնակիցն է շրջանի մէջ։ Չինաստանը դարձեր է Սինկափուրի ամենախոշոր առեւտրական համագործակցողը 2013 թուականէն` գերազանցելով Մալեզիային    :
Սինկափուրն ու ԱՄՆ-ը հինէն ունին սերտ յարաբերութիւններ, մասնաւորապէս պաշտպանութեան, տնտեսութեան, առողջապահութեան եւ կրթութեան ոլորտներուն: Սինկափուրը աշխուժացուցեր է տարածաշրջանի մէջ իր գործունէութիւնը ահաբեկչութեան դէմ պայքարի գործին մէջ` երկրի ներսում վճռական պայքարելով ատոր դէմ: Այս նպատակով երկիրը աշխուժացուցեր է իր համագործակցութիւնը ՀԱՊԱ-ի անդամ երկիրներու եւ Չինաստանի հետ` ամրացնելու համար տարածքային անվտանգութիւնը : Երկիրը մասնակցեր է ծովային առաջին համատեղ զինավարժութիւններուն մէջ։ Ան սատարած է ԱՄՆ-ի ձեւաւորած առժամեայ միութեան` յանուն ահաբեկչութեան դէմ պայքարի, զէնքի տարածման եւ համատեղ զօրավարժութիւններու կազմակերպման հարցերուն:
Ռազմական ուժեր
Սինկափուրեան զինուած ուժերը, հաւանական է, Հարաւարևելեան Ասիոյ մէջ արուեստագիտականօրէն առաւել զարգացածներէն են : Անոր կազմի մեջ կը մտնեն Սինգապուրի Հանրապետութեան բանակը, ռազմածովային եւ ռազմաօդային ուժերը: Երկրի ռազմական ուժերը կը հանդիսանան երկրի անկախութեան երաշխաւորը : Այս սկզբունքը վերաճեր է մշակոյթի. երկրի պաշտպանութեան գործում ընդգրկուած են երկրի բոլոր քաղաքացիները : Երկրի կառավարութիւնը ՀՆԱ-ի 4.9 %-ը կը ծախսէ ռազմական նպատակներով. պետական ծախսերու իւրաքանչիւր 4-րդ տոլարը կը ծախսուի պաշտպանութեան վրայ :
Սինկափուրի անկախացումէն ետք երկրին մէջ եղեր է հետեւակային երկու գունդ` բրիտանական սպաներու հսկողութեամբ: Այդ ուժը բաւական փոքր էր նոր երկրի անվտանգութիւնն ապահովելու համար, այդ իսկ պատճառով զինուած ուժերու զարգացմանն առաջնահերթութիւն է տրվել : Բրիտանիան իր զօրքերը Սինկափուրէն դուրս բերեր է 1971 թուականի սեպտեմբերին` թողնելով միայն բրիտանական, աւստրալիական եւ նորզելանտական ոչ մեծ բանակ` որպէս ռազմական ներկայութեան խորհրդանշան: Բրիտանական վերջին զինուորը Սինկափուրը լքած է 1976 թուականի Մարտին, Նոր Զելանտիայի զօրքերը հեռացեր են 1989 թուականին :
Նախնական աջակցութիւնը Սինկափուրը ստացեր է Իսրայելէն` մի երկրէն, որը ճանչցուած չէ դրացի իսլամ պետութիւններու` Մալեզիայի, Ինտոնեզիայի եւ Պրունեյի կողմէն  : Երկրի անկախացումէն ետք սպառնացող մեծագոյն վտանգը Մալեզիայի ներխուժումը եղեր է: Իսրայէլի պաշտպանութեան բանակի հրամանատարներուն յանձնարարուած եղեր է զերօյէն ստեղծել Սինկափուրեան զինուած ուժեր, իսկ իսրայէլեան մասնագէտները ուսումնական փորձը փոխանցեր են Սինկափուրի զինուորներուն: Ռազմական դասընթացքները կազմակերպուեր են իսրայէլեան մոտելի հիմքով: Սինկափուրը նախկինի պէս կը ահպանէ ռազմական ուժեղ կապերը Իսրայէլի հետ եւ կը համարուի իսրայէլական զէնքի խոշոր գնորդներէն մէկը : Հակաթանքային «Մաթատոր» զէնքը սինկափուր-իսրայէլեան նոր համագործակցութեան օրինակ է :
Սինկափուրի օդային ուժերը կը մշակէ հարցերու լայն շրջանակ ինչպէս աւանդական, այնպես ալ ոչ աւանդական պատերազմներու հարցերով: Պաշտպանական գիտարուեստի ու գիտութեան գործակալութիւնը պատասխանատուութիւն կը կրէ ռազմական աղբիւրներու գնման մասով : Սինգապուրի աշխարհագրական սահմանափակ հնարաւորութիւնները կը նշանակեն, որ անոր օդային ուժերը պէտք է նախատեսեն յարձակման հնարաւորութիւնը այն պարագային, երբ իրենք չեն կարող նահանջել եւ վերախմբաւորուիլ: Բնակչութեան սահմանափակ թիւը, ուր աշխուժ ուժերը քիչ են, իսկ պահեստայինը` շատ, նոյնպես նպաստեր է ռազմավարական ծրագիրներու մշակմանը :
Սինկափուրի մէջ կը զորակոչուին ծառայութեանը պիտանի բոլոր տղամարդիկ, որոնց 18-ը լրացեր է` բացառութեամբ այն մարդկանց, որոնք ունին դատուածութիւն, եւ ովքեր կարող են ապացուցել, որ իրենց բացակայութիւնը դժուարութիւններ կը յարուցէ ընտանիքի մէջ։ Այն տղաները, ովքեր դեռ չեն վերջացուցեր նախաբուհական կրթութիւնը կամ քաղծառայութեան թոշակ կը ստանան, կարող են հրաժարուիլ ծրագիրէն: Թէեւ կանանց ծառայութիւնը պարտադիր չէ, բայց Սինգապուրի զինուած ուժերուն մէջ անոնց թիւը կ'աւելնայ. 1989 թուականէն անոնց արտօնուած է ռազմական մասնագիտութեամբ զբաղուիլ: Մինչեւ զինուորական ծառայութեան անցնիլը նորակոչիկը 9 շաբաթ կը վերապատրաստուի զինուորական պատրաստութեան պազայի մէջ :
Գլխաւոր կղզիի բաց հողատարածքներու սակաւութեան պատճառով զինավարժութիւնները յաճախ տեղի կ'ունենան ոչ մեծ կղզիներու մէջ, որոնք արգիլուած են քաղաքացիական մուտքի համար: Այդ կ'օգնէ նաեւ խուսափիլ գլխաւոր կղզիի ու քաղաքի նկատմամբ եղած ռիսկերէն: Սակայն վտանգաւոր կը համարուի մեծածաւալ զինավարժութիւններու կատարումը շրջանին մէջ. ատոնք 1975 թուականէն ի վեր կը կատարուին Թայուանի մէջ։ Զօրավարժութիւններ կը կատարուին նաեւ տասնեակ այլ երկիրներու մէջ ։ Ընդհանուր առմամբ, օտար ուժերու հետ զինավարժութիւններ տեղի կ'ունենան շաբաթը 1-2 անգամ :
Կղզիի սահմանափակ տարածքի պատճառով Սինկափուրի ռազմաօդային ուժերն ունին շարք մը պազաներ Աւստրալիայի, ԱՄՆ-ի եւ Ֆրանսայի մէջ։ Ռազմաօդային ուժերու 130 էսքատրիլիաներ տեղակայուած են Արեւմտեան Աւստրալիոյ մէջ, իսկ 126 էսքատրիլիաներ` Քվինսլենտի մէջ : Սինկափուրն ունի մէկ էսքատրիլիա Ֆրանսայի հարաւը, ինչպէս նաեւ  քանի մը ջոկատներ ԱՄՆ-ում` Սան Տիեկոյի մէջ, Գալիֆորնիոյ, Արիզոնայի, Կրանդ Փրերիի, Թեքսասի եւ այլ վայրերու մէջ   :
Աշխարհագրութիւն
Սինկափուրի մակերեսը ընդարձակուեր է 581.5 կմ²-ուց 1960-ական թուականներին դառնալով 721.5 կմ², իսկ 2018 թուականին` 23 %-ով (130 կմ²) : Կանխատեսումներու համաձայն` 2030 թուականին երկրի տարածքը կը հասնի 766 կմ²-ի : Որոշ նախագիծեր կ'ենթադրեն ոչ մեծ կղզիներու օգտագործումը՝ հողերու բարուեքելու միջոցով. նմանատիպ աշխատանքները աւարտած են Եուրոունկ կղզիին մէջ :
Բնութիւն
Սինկափուրի քաղաքայնացումը կը նշանակէ, որ այն կորսնցուցած է իր պատմական անտառներու 95 %-ը : Ներկայիս անոր բնաշխարհի կենդանատեսակներու ու բուսատեսակներու կէսէն աւելին առկայ են բնական արգելոցներու մէջ, ինչպիսիք են Պուքիթ Թիման եւ Արեւային Պուլոթի արգելոցները, որոնք կը կազմեն Սինկափուրի տարածքի 0.25 %-ը միայն : Որպէսզի պայքարին նման անկման դէմ, 1967 թուականին կառավարութիւնը ներադրած է Սինկափուրը քաղաք-այգու վերածելու ծրագիրը, որը ուղղուած է քաղաքայնացման խստութիւնը մեղմացնելուն եւ կեանքի որակի բարձրացմանը  : Այդ ժամանակէն ի վեր Սինկափուրի տարածքի 10 %-ը յատկացուեր է արգելոցներու ու արգելանոցներու համար : Կառավարութիւնը կը ծրագրէ նաեւ պահպանել չխաթարուած վայրի բնութիւնը :
Սինկափուրի նշանաւոր այգիները կը ներառեն Սինկափուրի բուսաբանական այգին, 150-ամեայ արեւադարձային անտառը, որը Սինկափուրի մէջ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային ժառանգութեան առաջին վայրը կը հանդիսանայ, ծովածոցի այգիները, որոնք զբօսաշրջային կարեւոր ուղղութիւն են :
Կլիմայ
Սինկափուրն ունի արեւադարձային կլիմայ` առանց յատուկ ընդգծուած եղանակներու, հաւասարաչափ ջերմաստիճանով եւ ճնշմամբ, բարձր խոնաւութեամբ եւ յորդառատ անձրեւներով: Ջերմաստիճանը սովորաբար կը կազմէ 22-35 °C: Հակառակ ջերմաստիճանը տարուայ ընթացքին շատ չի տարբերիր, Նոյեմբեր-Յունուար ամիսներուն առկայ է վեցամսեայ հով՝ Հնդկաց Ովկիանոսի աւելի խոնաւ եղանակ :
Յուլիս-Հոկտեմբեր ամիսներուն յաճախ մշուշ կը տիրէ, որ հետեւանքն է դրացի Ինտոնեզիայի թփուտներու հրդեհներով, այն որ շատ յաճախ կը նկատուիՍումաթրա կղզի մէջ : Թէեւ Սինկափուրի մէջ չի նկատուիր ամառային ժամանակ, բայց այն կը համընկնի ժամսլաքի ուղղութեամբ GMT+8 ժամանակային գօտիով մէկ ժամով աւելի շուտ, քան բնորոշ աշխարհագրական անձրեւին :
Տնտեսութիւն
Սինկափուրը ունի զարգացած շուկայական տնտեսութիւն, որը պատմականօրէն հիմնուած է ընդլայնուած առեւտուրի վրայ։ Հոնկքոնկի, Հարաւային Քորէայի եւ Թայուանի հետ Սինկափուրը կը համարուի ասիական 4 վագրերէն մէկը, սակայն կը գերազանցէ անոնց մէկ բնակիչին բաժին ինկնող ՀՆԱ-ով: 1965-1995 թուականներին աճի թեմփը կազմեր է տարեկան 6 %, ինչ որ համապատասխաներ է բնակչութեան կեանքի մակարդակին. : Սինկափուրեան տնտեսութիւնը կը համարուի ամենատինամիք, պիզնեսի համար ամենէն յարմարաւէտ, ամենէն որարական, ամէնէն -ազատական, ամէնէն մրցունակ տնտեսութիւններէն մէկը    : Տնտեսական ազատության գործակցով 2015 թուականին Սինկափուրի տնտեսութիւնը երկրորդ ամենէն մեծ տնտեսութիւնը եղեր է աշխարհի վրայ, իսկ պիզնես սկսելու պարզութեամբ վերջին տասնամեակին ամէնէն պարզ տեղը համարուեր է Սինկափուրը : Համաձայն փտածութեան ընդունման գործակիցի` Սինկափուրը բարձր կը գնահատուի` որպէս աշխարհի ամէնէն քիչ փտածութեան ունեցող երկրներէն մէկը Նոր Զելանտիայի եւ սքանտինաւեան երկիրներու հետ: 2016 թուականին Սինկափուրը Economist Intelligence Unit ընկերութեան հետազօտութիւններով երրորդ անգամ անընդմէջ համարուեր է աշխարհի ամէնէն թանկ քաղաքը  :
Քանի մը տարի շարունակ Սինկափուրը եղեր է այն քիչ երկրներէն մէկը, որ վարկային հեղինակութեամբ մտեր է մեծ եռեակի մէջ, եւ ասիական միակ երկիրը, որ հասեր է այդ վարկանշին : Սինկափուրը դէպի իրեն կը գրաւէ մեծ չափով օտար ներդրումներ` շնորհիւ իր աշխարհագրական դիրքի, ցածր հարկերու, մասնագիտացուած աշխատուժի, զարգացած ենթակառուցուածքներու եւ փտածութեան զերօ մակարդակին  : Սինկափուրը ունի նաւթի` աշխարհի մէջ ամենէն մեծ պահեստը եւ մէկ բնակիչին բաժին ինկնող ամենէն մեծ օտար ներդրումը  : Սինկափուրի մէջ կան մօտ 7.000 ազգային ընկերութիուն ԱՄՆ-էն, Ճաբոնյէն եւ Եւրոպայէն: Կան մօտաւորապէս 1.500 ընկերութիւններ Չինաստանէն եւ մօտ այդքան ալ Հնդկաստանէն: Սինկափուրեան աշխատուժի մօտ 44 %-ը կը կազմեն ոչ Սինկափուրցիները : Ստորագրուեր է ազատ առեւտուրի մասին մօտ 10 համաձայնագիր այլ երկիրներու ու շրջաններու հետ : Հակառակ շուկայի ազատութեանը` Սինկափուրի կառավարութեան գործողութիւնները մեծ բաժին ունին Սինկափուրի տնտեսութեան մէջ, ինչ որ կը կազմէ ՀՆԱ-ի 22 %-ը :
Սինկափուրը Հնդկաստանի մեծութեամբ երկրորդ ներդրողն է : Այն խոշորագոյն 14-րդ ներմուծողն է եւ 15-րդ խոշորագոյն արտահանողը աշխարհի վրայ :
! Year ! GDP Nominal (Billion) ! GDP Nominal Per Capita ! GDP Real (Billion) ! GNI Nominal (Billion) ! GNI Nominal Per Capita ! Foreign Reserves (Billion) ! Avg. Exchange Rate (1 US$ to S$]]
Սինկափուրի արժոյթը սինկափուրեան տոլարն է (S$), որ կը թողարկէ Սինկափուրի արժոյթի վարչութիւնը (ՍԱՎ) : Այն փոխադարձ փոխարինելի է Պրունէյի տոլարի հետ արժեքային արտայայտութեամբ 1967 թուականէն` պատմական սերտ յարաբերութիւններով պայմանաւորուած : ՍԱՎ-ի վարած դրամավարկային քաղաքականութիւնը կը տարբերուի կեդրոնական շատ դամատուներու վարած քաղաքականութիւնէն, որոնք կ'օգտագործեն տոկոսադրոյքները քաղաքականութիւնը կառավարելու համար :
Վերջին տարիներուն երկիրը կը նոյնականացուի օֆշորային գօտիներու հետ, քանի որ կը մեծնան օտար ներդրումները: Աւստրալացի միլիոնատէր Պրեթ Պլանտին եւ Ֆեյսպուքի համահիմնադիր միլիարտատէր Էտուարտո Սավերինը օրինակներ են հարուստ մարդկանց, որոնք հաստատուեր են Սինկափուրի մէջ (Պլանտին` 2013 թուականին, Սավերինը` 2012 թուականին) : 2009 թուականին Սինկափուրը վերցուեր է հարկային «ստուերային ցուցակէն», բայց զբաղեցուցած է չորրորդ տեղը ֆինանսական գաղտնիութեան գործակիցով հարկային իրաւաբանական ցանցի համաշխարհային օֆշորային ֆինանսական ծառայութիւններուն մէջ : 2016 թուականի Օգոստոսին The Straits Times ամսագիրը հաղորդեր է, որ Ինտոնեզիան որոշեր է հարկային փախստարան ստեղծել Սինկափուրի հարեւանութեամբ գտնուող երկու կղզիներու մէջ,որպէսզի ինտոնեզական դրամագլուխը վերադարձուի հարկային դաշտ : 2016 թուականի Հոկտեմբերին Սինկափուրի արժւյթի վարչութիւնը բացահայտեր ու տուգաներ է UBS եւ DBS ընկերութիւններուն եւ դրամատնային արտօնագրէն զրկել Falcon Private բանկին` Մալեզիայի ինքնիշխան հիմնադրամի գայթաղկութեան մէջ անոնց ենթադրեալ մասնակցութեան համար :
Միլիոնատէրերու թիւով Սինկափուրը ունի ամենէն բարձր տոկոսը աշխարհի վրայ, ընդ որում վեց տնատէրերէն մէկը ամենափոքր հաշիւով ունի մէկ միլիոն ԱՄՆ տոլար: Այդ ցուցանիշի մէջ ներառուած չեն գոյքը, ձեռնարկութիւնները, պերճանքի առարկաները : Սինկափուրի մէջ սահմանուած չէ նուազագոյն աշխատավարձ` ակնածելով, որ այդ կ'ազդէ մրցունակութեան վրայ։ Երկիրը եկամուտներու ամենէն մեծ անհաւասարութիւնը ունի զարգացած երկիրներու շրջանակին մէջ :
Զբաղուածութիւն
Սինկափուրն աւանդաբար գործազրկութեան ամենացածր մակարդակն ունեցող երկիրներու թիւին կը պատկանի. այդ մակարդակը 2005-2014 թուականներու ընթացքին չի գերազանցերլ 4 %-ը` առաւելագոյն ցուցանիշին հասնելով 2005 թուականին (3.1 %), իսկ 2009 թուականի համընդհանուր ֆինանսական ճգնաժամի ժամանակ` 3 %: 2015 թուականի առաջին եռամսեակին գործազրկութիւնն իջեր է` հասնելով 1.8 %-ի :
Կառավարութիւնն տուն չունեցողներուն ու կարիքաւորներին օգնելու բազմաթիւ ծրագիրներ կը ներկայացնէ ընտանիքի ու հասարակական զարգացման նախարարութեան միջոցով, այդ պատճառով աղքատութիւնը ցածր է: Որոշ ծրագիրներ կը ներառեն տնային տնտեսութեամբ զբաղուողներու ապահովում, բժշկական անվճար ծառայութիւն պետական հիվանդանոցներու մէջ եւ երեխաներու կրթութեան վճարում, երեխաներու նպաստի վճարում մինչեւ 166.000 տոլար ծնուած իւրաքանչիւր քաղաքացիի համար, Բնակավայրի տնտեսութեանը յատուկ՝ վերաբերող վճարներու մուծում եւ այլն        :
Հակառակ որ ընդունուած է, որ այս գործընթացն ընդհանուր առմամբ որոշիչ դեր ունի երկրի համար, կառավարութիւնը կը դիտարկէ այս աշխատողներու սահմանափակման հարցը, քանի որ օտարերկրեայ աշխատուժը կը կազմէ 80 % շինարարութեան ոլորտի եւ 50 % ծառայութիւններու ոլորտի մէջ  : Արտագաղթածներու վարչութիւնը եւ հսկիչ անցակէտերը  շարք մը պահանջներ կը ներկայացնեն մշտական բնակութեան իրաւունք ստանալու համար :
Արտադրական հատուած
Ամբողջ աշխարհի մէջ Սինկափուրը կը համարուի տնտեսական հատուածի առաջատար` ունենալով մեծութեամբ երրորդ արժութային կեդրոնը, առաջատար երրորդ ֆինանսական կեդրոնը, Գազինոներու ու ազարթային խաղերու` մեծութեամբ երկրորդ կեդրոնը շուկայի: Այն առեւտուրի ու նաւթավերամշակման` մեծութեամբ երրորդ կեդրոնն է, աշխարհի վրայ առաջատարն է հորատող սարքերու արտադրութեամբ եւ նաւավերանորոգման կայաններով, կարեւորագոյն գործողութիւններու կեդրոն է    :
Սինկափուրի տնտեսութիւնը բազմազանութիւն է. անոր կարեւոր ուղղութիւններէն են ֆինանսական ծառայութիւնները, արտադրութիւնը, նաւթավերամշակումը : Կարեւորագոյն ուղղութիւն է համակարգիչներու, համակրուած ծրագիրներու կատարելագործումը, որոնք 2010 թուականին կազմեր են երկրի ՀՆԱ-ի 27 %-ը եւ կը ներառեն էլեքթրոնիքայի, նաւթավերամշակման, քիմիքաթներու, մեքենաշինութեան եւ բժշկական գիտութիւններու ոլորտները: 2006 թուականին Սինկափուրի մէջ արտադրուեր է կիսահաղորդչային սարքերի կիսաֆապրիքաթ հանդիսացող սկաւառակներու 10 %-ը :
Սինկափուրին մէջ կը գործեն հեռահաղորդակցութեան, դրամատնային ոլորտի, փոխադրական (թրանսփորթային) ու արտադրական խոշոր ընկերութիւններ: Ատոնցմէ են Սինկափուրեան հեռահաղորդակցութիւն (Singapore Telecommunications), ST Engineering, Keppel Corporation, OCBC Bank, DBS Bank, United Overseas Bank ընկերությունները: 2011 թուականին ֆինանսական համընդհանուր ճգնաժամի պայմաններու մէջ Bloomberg-ի հարցումներով OCBC, DBS եւ UOB դրամատուները համարուեր են 1-ին, 5-րդ եւ 6-րդ ամենաուժեղ դրամատուները աշխարհի մէջ :
«Սինկափուրեան օդանաւային ուղիներ» ընկերութիւնը, Չանկի օդանաւակայանը եւ Սինգապուրի նաւահանգիստը արդյունաբերութեան համապատասխան ճիւղի առաջատարներն են: «Սինկափուրեան օդանաւային ուղիներ» ընկերութիւնը ամենահանրաճանաչ ընկերութիւնն է Ասիոյ մէջ Fortune ամսագրի` 2015 թուականին տրուած հարցումներու համաձայն: Այն աշխարհի մէջ ամենայայտնի օդանաւային ընկերութիւնն է` 20 տարի շարունակ ամերիկեան Travel + Leisure-ի կատարած հարցումների համաձայն : Չանկի օդանաւակայանը կը միացնէ 100 օդանաւային ընկերութիւններ, աւելի քան 300 քաղաքներ: Ռազմավարական նշանակութեան միջազգային օդանաւային այդ կեդրոնը ամենանշանաւոր օդանաւակայանն է աշխարհի մէջ :
Զբօսաշրջութիւնը երկրի տնտեսութեան մէջ նշանակալից դեր ունի. 2014 թուականին աւելի քան 15 միլիոն զբօսաշրջիկ այցելեր է քաղաք-պետություն : Որպէսզի ընդլայնեն ճիւղը, 2005 թուականին օրինացուած է քազինոների գործունէութիւնը, սակայն «համալիր հանգստավայրերու» ընդամէնը երկու արտօնագիր տրուած է դրամի լուացման ու թմրամոլութեան դէմ պայքարի նկատառումներով : Տարեկան մօտ 200.000 զբօսաշրջիկ է այցելում Սինկափուր բժշկական ծառայութիւններէն օգտուելու համար : Այստեղ բժշկական ծառայութիւնները միտուած են ցուցանիշի մը, որու համաձայն տարեկան պէտք է սպասարկեն մօտ 1 միլիոն օտար հիւանդի` ապահովելով տարեկան մօտ 3 միլիարտ տոլար եկամուտ: 2015 թուականին Lonely Planet եւ The New York Times ամսագրերը Սինկափուրը համարեր է աշխարհի մէջ լաւագոյն 6-րդ երկիրը բժշկական սպասարկման ոլորտի մէջ :
Սինկափուրը կրթական կեդրոն է, ուր 2006 թուականին կրթութիւն ստացեր է մօտ 80.000 օտարերկրացի ուսանող : Օրական 5.000 մալեզիացի ուսանող կ'օգտագործէ Ճոհոր-Սինկափուրի երկաթգիծը, որը կ'անցնի ջրային տարածքով, Սինկափուրի դպրոցներուն մէջ կրթութիւն ստանալու նպատակով : 2009 թուականին Սինկափուրի ուսանողներու մօտ 20 %-ը եղեր է օտարերկրացի, որու հիմնական մասը եղեր են չինացիներ, հնդիկներ :
Տեղեկատվություն և հաղորդակցություն
Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտը Սինգապուրի տնտեսական հաջողության հենասյուներից է: Սինգապուրի կառավարությունը ղեկավարում է զանգվածային հաղորդակցության ցանցը Սինգապուրում` ներառյալ հեռուստատեսային ու հեռախոսային ցանցերը: Երբ Սինգապուրն առաջին անգամ ծածկույթ է ձեռք բերել, սինգապուրցիները կարող էին կիրառել հեռակապը իրար հետ շփվելու նպատակով, սակայն այն չէին կարող կիրառել քաղաք-պետության տարածքից դուրս գտնվողների հետ շփվելու նպատակով. այդ առիթով The Wall Street Journal-ի որոշ հրատարակումներ ենթարկվել են գրաքննության :
«Ինտելիգենտ կղզի» արտահայտությունը կիրառվել է 1990-ական թվականներին` բնութագելու համար կղզու բնակչության վերաբերմունքը համացանցին : Այս եզրը հիշատակված է Ուիլյամ Գիբսոնի «Դիսնեյլենդը մահավճռի հետ» էսսեում :
Համաշխարհային տնտեսական համաժողովում (2015) «Գլոբալ տեխնոլոգիական հաշվետվություն» զեկույցում նշվել է, որ սինգապուրցիները ամենից տեխնոլոգիական ազգն են: Դա պատկերացում է տալիս երկրում ցանցի տարածվածության մասին շուկայական, քաղաքական ու կառավարվող ենթակառուցվածքների տեսանկյունից: Սինգապուրը 2009-2013, 2015 թվականներին գլխավորել է Վասեդայի համալսարանի միջազգային էլեկտրոնային կառավարման վարկանիշը :
Սինգապուրը Deloitte եւ Google Consumer Barometer ընկերությունների` 2014 թվականին հրապարակած տվյալներով սմարթֆոնների տարածվածության ամենաբարձր ցուցանիշն ունի աշխարհում` 85-89 %  : Բջջային հեռախոսների տարածվածության առումով յուրաքանչյուր 100 բնակչին բաժին է ընկնում 148 բաժնետեր :
Արարատ Միրզոյեան
Արարատ Սամուէլ Միրզոյեան (23 Նոյեմբեր 1979, Երեւան, ԽՍՀՄ), կուսակցական, պետական-քաղաքական գործիչ, ՀՀ 7-րդ գումարման ԱԺ նախագահ (14 Յունուար 2019-էն սկսեալ):
Սինկափուր
Տեղեկատվություն և հաղորդակցություն
Համացանցը Սինգապուրում տրամադրում են պետական Singtel, մասամբ պետական Starhub եւ M1 Limited ընկերությունները :
Equinix եւ նրա կրտսեր համագործակից Singapore Internet Exchange ընկերությունները համարվում են համացանցի բաշխման կետերը, որտեղ նրանք ծառայություններ են տրամադրում իրենց բաժանորդներին համացանցի միջոցով:
Արարատ Միրզոյեան
Կենսագրութիւն
Արարատ Միրզոյեանը ծնած է Երեւան, 23 Նոյեմբեր, 1979-ին :
Սինկափուր
Փոխադրամիջոց
Քանի որ Սինկափուրը տարածքով փոքր կղզի է` բնակչութեան մեծ խտութեամբ, մասնաւոր մեքենաներու քանակը ճանապարհներուն սահմանափակուած է կեղտոտուածութիւնէն ու խցանումներէն խուսափելու նպատակով: Ինքնաշարժ գնողները պէտք է վճարեն մեքենայի շուկայական արժէքէն 1.5 անգամ աւելի գումար եւ իրաւունքի արտօնագիր, որը կ'արտօնէ ճանապարհներուն աշխատել մէկ տասնամեակ: Արտօնագրի իրաւունք ստանալու Սինկափուրեան արժէքով ԱՄՆ-ի մէջ կարելի է գնել Porsche Boxster մեքենայ: ինքնաշարժներու գիները Սինկափուրի մէջ էականօրէն բարձր են անգլիախօս երկիրներու մէջ առկայ գիներէն : Երկրի մէջ Փոխադրամիջոցները, ինչպէս նաեւ հետիոտները, ձախ երթեւեկութեանը կը հետեւին :
Սինկափուրի բնակիչները կ'երթեւեկեն նաեւ հեծանիւներով, հանրակառքերով, թաքսիներով, երկութողագիծով (գնացքով): Երկաթուղային փոխադրամիջոցը կը ղեկավարեն երկու ընկերութիւններ` SBS Transit եւ SMRT Corporation: Չորս ընկերութիւններ` Go-Ahead, Tower-Transit, SBS Transit եւ SMRT Corporation կը ղեկավարեն հասարակական Փոխադրամիջոցը «հանրակառքերու կայացման մոտելով», որու համաձայն վարորդները իրենք կ'առաջարկեն երթուղիներ: Կը գործէ թաքսիներու 6 ընկերութիւն, որոնք միասին ճանապարհ կը ձգեն մօտ 28.000 թաքսի : Տաքսին հասարակական երթեւեկության տարածված միջոց է :
Արարատ Միրզոյեան
Պարգեւներ
2016-ին պարգեւատրուած է ՀՀ ՊՆ պատուագրով:
Սինկափուր
Փոխադրամիջոց
Սինկափուրը միջազգային Փոխադրամիջոցային խոշոր հանգոյց է Ասիոյ մէջ, որ կը սպասարկէ ծովային ու օդային ամենաբանուկ առեւտրական ճանապարհները: Չանկի օդանաւակայանը օդանաւային խոշոր կեդրոն է Հարաւարևելեան Ասիոյմէջ եւ տարանցիկ կէտ Սիտնի-Լոնտոն ճանապարհին :
Արարատ Միրզոյեան
Ընտանիք
Ամուսնացած է Գոհար Ապաճեանի հետ, ունի երկու զաւակ։
Սինկափուր
Փոխադրամիջոց
Երկրի մէջ կը գործեն հետեւեալ օդանաւակայաններ.
Սինկափուրի Չանկի օդանաւակայանը կը սպասարկէ աւելի քան 100 օդանաւային ընկերութիւններ, որոնք կը կապեն Սինկափուրը 70 երկիրներու 300 քաղաքներու հետ ամբողջ աշխարհի մէջ : Skytrax ընկերութեան տուեալներով այն 2006 թուականին լաւագոյնն է եղեր աշխարհի մէջ : Ազգային փոխադրողը «Սինկափուրեան օդանաւային ուղիներ» ընկերութիւնն է :
Ռոպըրթ Ֆիսք
Ռոպըրդ Ֆիսք, Բրիտանացի լրագրող, Մերձաւոր Արեւելքի The Independent-ի թղթակից (1976)։ Կը բնակի Պէյրութի մէջ : Ֆիսքն ունի բրիտանական եւ միջազգային բազմաթիւ լրագրողական մրցանակներ, աւելի, քան որեւէ այլ օտարերկրեայ թղթակից, ինչպէս նաեւ 7 անգամ ընտրուած է Տարուայ Բրիտանացի Միջազգային Լրագրող։ Շարք մը գիրքեր ու յօդուածներ հրատարակած է պատերազմներու եւ զինուած հակամարտութիւններու մասին։
Արարատ Միրզոյեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ
Ռոպըրթ Ֆիսք
Ըլլալով արաբախօս լրագրող ` ան կը համարուի այն եզակի արեւմտեան լրագրողներէն մէկը, որ հարցազրոյց ունեցած է Ուսամա Պին Լատընի հետ 1993-1997 թուականներուն միջեւ երեք անգամ :
Սինկափուր
Փոխադրամիջոց
Սինկափուրի նաւահանգիստը կը կառավարէ PSA International եւ Jurong Port ընկերութիւններու կողմէն: 2005 թուականին այն եղեր է ամենածանրաբեռնուած երկրորդ նաւահանգիստը աշխարհի մէջ սպասարկուող թոննաներու քանակով` 1.15 միլիարթ թոն, որմէ 23.2 թոնը բաժին կ'իյնայ բեռնախցիկներուն: Այն աշխարհի ամենաբանուկ երկրորդ նաւահանգիստն է` այս ցուցանիշով զիջելով միայն Շանհայի նաւահանգստին: Այն աշխարհի մէջ բեռնատար փոխադրամիջոցով ամենածանրաբեռնուած նաւահանգիստն է եւ վառելիքով վերալիցքաւորման խոշորագոյն կեդրոնը :
Ջրամատակարարում
Ջրամատակարարումը հասանելի է, արդիւնաւէտ եւ բարձրորակ: Ներդրուած է ջուրի օգտագործման արդիւնաւէտ մեքենականութիւնը, որը կը ներառէ ջուրի կրկնակի օգտագործում, քաղաքային անձրեւաջուրերու կիրառում, ծովի ջուրի քաղցրահամ դարձնելը աղազրկումով` փոքրացնելով իր ջրային կախուածութիւնը դրացի երկրներէն, մասնաւորապէս Մալեզիայից :
Ռոպըրթ Ֆիսք
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:12 Յուլիսի ծնածներ
Սինկափուր
Ջրամատակարարում
Սինկափուրեան մօտեցումը չի ենթադրեր բացառապէս ֆիզիքական ենթակառուցուածք. այն ամրագրուած է օրենսդրութեամբ եւ օրինաչափութիւններով, ջուրի գնագոյացմամբ, պետական կրթական հետազօտութիւններով եւ ծրագիրներու մշակմամբ :
Ժողովրդագրութիւն
2015 թուականի տուեալներով Սինկափուրի բնակչութիւնը կազմեր է 5.535.000 մարդ, որմէ 3.375.000-ը (60.98 %) եղեր են երկրի քաղաքացիներ, իսկ 3.375.000-ը (39.02 %)` մշտական բնակիչներ` օտար քաղաքացիներ, որոնք ուսանող եւ աշխատաւորներ եղեր են: Համաձայն 2010 թուականի մարդահամարի` Սինկափուրի բնակիչներու մօտ 23 %-ը եղեր են օտարերկրացիներ (քաղաքացիներ ու մշտական բնակիչներ, ինչ որ կը նշանակէ, որ Սինկափուրի քաղաքացիների մօտ 10 %-ը եղեր են երկրի սահմաններէն դուրս ծնուած քաղաքացիներ), ոչ հպատակներ. բնակչութեան ընդհանուր թիւի մօտ 43 %-ը եղեր է օտարերկրացի :
Քաղաքացիներու 90.3 %-ը կը բնակի իր սեփական տան մէջ, որու անդամներու միջին քանակը կը կազմէէ 3.43 մարդ (ներառեալ այն մարդիկ, ովքեր քաղաքացի կամ մշտական բնակիչ չեն համարուիր) : Սակայն սակաւ հողատարածքի պատճառով բնակիչներու 80.4 %-ն կ'ապրի Սինկափուր օժանդակուած պետական բազմաբնակարան շէնքերուն մէջ, որոնք կը կոչուին HDB բնակարաններ (Housing and Development Board), քանի որ կը գտնուին կառավարութեան ենթակայութեան տակ, որ պատասխանատու է երկրի մէջ պետական բնակարաններու համար : Բացի այդ, HDB բնակարաններուն մէջ տնտեսվարող բնակիչներու 75.9 %-ն ունի մօտ 4 սենյակ (3 ննջասենեակ եւ 1 հիւրասենյակ): Սինկափուրի մէջ յաճախ կը հանդիպին օտարերկրացի տնային աշխատողներ. 2013 թուականի Դեկտեմբերի տուեալներով հաշուարկուած է մօտ 224.500 օտարերկրեայ տնային աշխատակից :
Սինկափուրի բնակչութեան միջին տարիքը կը կազմէ 40.5 տարեկան (2017), ծնելութեան մակարդակը մէկ կնոջ հաշիւով` 0.8 երեխայ (2014), ինչ որ ամենացածր ցուցանիշն է աշխարհի վրայ. բնակչութեան վերատադրման համար անհրաժեշտ է 2.1 երեխայ : Որպէսզի յաղթահարեն այդ խնդիրը, Սինկափուրի կառավարութիւնը վերջին քանի մը տասնամեակներու ընթացքին կը խրախուսէ օտարերկրացիներու ներգաղթը: Եւ անոնցց հաշուին ալ կրճատուեր է  Սինկափուրի բնակչութեան թիւի անկումը :
Դաւանանք
Սինկափուր մէջ ամենէն տարածուած կրօնը պուտտայականութիւնն է. այդպէս յայտարարեր է բնակչութեան 33 %-ը վերջին մարդահամարի ժամանակ: Յաջորդ ամենէն տարածուած կրօնը քրիստոնէութիւնն է, որուն կը յաջորդեն իսլամը, տաոսականութիւնը եւ հինտուիզմը: Բնակչութեան 17 %-ը կրօնական որեւէ դաւանության չի հետեւիր: 2000-2010 թուականներուն մեծցեր է քրիստոնեաներու, տաոսականներու եւ կրօնական որեւէ դաւանութեան չհետեւողներու թիւը մօտ 3-ական տոկոսով, իսկ պուտտայականութեան հետեւորդներու թիւն անկում ապրած է : Pew հետազօտական կեդրոնի տուեալներու համաձայն` Սինկափուրի բնակչութիւնը աշխարհի ամենակրօնացուած ազգութիւնն է :
Սինկափուրի մէջ կան վանքեր եւ Տհարմա կեդրոններ, որոնցմէ երեքը աւանդաբար պուտտիսթական կեդրոններ են` Թերավատա, Մահայանա եւ Վայրայանա: Պուտտայականութեան հետեւորդներու մեծ մասը ծագումով չինացիներ են, որոնք կը հետեւին Մահայանայի աւանդոյթներուն. այդ հետեւանքն է այն հանգամանքով, որ քանի մը տասնամեակ միսիոներները երկիր մտեր են Թայուանէն ու Չինաստանէն : Թայլանտական Թհերավատա պուտտայականութիւնը վերջին տասնամեակին տարածուած է բնակչութեան (ոչ միայն չինացիներու) շրջանակներու մէջ։ Պուտտայական միջազգային Soka Gakkai International կազմակերպութիւնը, որ ճաբոնական կազմակերպութիւն է, կը համագործակցի Սինկափուրի շատ մարդկանց հետ, որոնք գլխաւորապէս չինական ծագում ունին: Վերջին տարիներուն թիպեթական պուտտայականութիւնը դանդաղօրէն զարգացում ապրած է երկրին մէջ : Այսպիսով, դաւանանքը Սինկափուրի մէջ 2015 թուականի տուեալներով հետեւեալ պատկերը ունեցեր է.
Լեզուներ
Սինկափուրը ունի պաշտօնական չորս լեզու` անգլերեն, մալայերեն, չինական մանդարին եւ թամիլերեն : Անգլերէնը ընդհանուր լեզու է. այն պիզնեսի եւ դպրոցներուն մէջ ուսումնառութեան լեզուն է : Սինկափուրի պետական մարմինները, պետական ծառայութիւնները, իրենց գրագրութիւնը կը վարեն անգլերէնով, եւ նոյնիսկ պետական այլ լեզուներով գրուած փաստաթղթերը, որպէս կանոն, պէտք է թարգմանուին անգլերէն :
Սինկափուր ի կառավարութիւնը մալայերէնը պետական լեզու ընդուներ է 1960-ական թուականներին` Բրիտանիայէն անկախութիւ ստանալէն ետք, որպէսզի խուսափի դրացի մալայախօս երկիրներու` Ինտոնեզիայի ու Մալեզիայի միջեւ անջրպետի առաջացումէն : Այն ավելի շատ ունի խորհրդանշական, ոչ թե գործառական բնույթ : Մալայերէնը օգտագործուած է ազգային օրհներգին մէջ (Majulah Singapura) : Ընդհանուր առմամբ, մալայերէն կը խօսին սինկափուրեան մալայեական համայնքին մէջ, ընդ որում Սինկափուրցիներու միայն 17 %-ն  կը տիրապետէ այդ լեզուին, եւ 12 %-ն է այն կը կիրառուի որպէս մայրենի լեզու  : Թէեւ Սինկափուրեան մալայերէնը պաշտոնապէս կը գրուի լատինատառ (Rumi script), շատ Սինկափուրցիներ կ'ուսումնասիրեն արաբերէնի վրայ հիմնուած տարբերակը (Jawi script) :
Մօտ 100.000 Սինկափուրցիներ կամ բնակչութեան 3 %-ը կը խօսի թամիլերէով, որպէս իր մայրենի լեզուով : Թամիլերէնը Սինկափուրի մէջ պաշտօնական կարգավիճակ ունի, եւ փորձ չի եղեր խոչընդոտել հնդկական այլ լեզուներու կիրառումը :
Կրթութիւն
Նախնական, միջնակարգ եւ բարձրագոյն կրթությիւնը հիմնականին հոգ կը տանի պետութիւնը: Բոլոր հաստատութիւնները` պետական եւ մասնաւոր, պէտք է արձանագրուին կրթութեան նախարարութեան մէջ : Անգլերէնը կը համարուի պետական բոլոր դպրոցներու ուսումնառութեան լեզուն. բոլոր նիւթերը կ'ուսուցանուին անգլերէնով` բացի մայրենի լեզուէն : Հակառակ մայրենի լեզու հասկացութիւնը ընդհանուր առմամբ կը վերաբերի միջազգային առաջին լեզուին, սակայն այն կը կիրառուի երկրորդ լեզուն մատնանշելու համար, քանի որ առաջին լեզուն անգլերէնն է  : Այն ուսանողները, որոնք որոշ ժամանակ եղեր են օտար երկիր, կամ որոնք կը պայքարին իրենց մայրենի լեզուի համար, կարող են ընտրել աւելի պարզ ուսումնական ծրագիր կամ հրաժարուիլ դասաւանդուած նիւթէն  :
Ուսումնառութիւնը կը կատարուի երեք փուլով` նախնական, միջին, մինչ բուհական: Պարտադիր է միայն առաջին փուլը: Նախնական դպրոց կ'նդունուին վեց տարեկանէն, որ բաղկացած է հիմնական քառամեայ դասընթացք է եւ երկամեայ նախընտրութիւնէն: Կրթական ծրագիրները միտուած են անգլերէնի, մայրենի լեզուի, ուսողութեան (մաթեմաթիկայի) ու բնական գիտութիւններու զարգացմանը : Միջին դպրոցին մէջ ուսումնառութիւնը կը տեւէ 4-5 տարի եւ կը բաժնուի յատուկ, չփոփոխուող, արագ (ակադեմիական) եւ օրինաչափական (արուեստագիտական) հոսքերու ամէն դպրոցի մէջ` կախուած ուսանողի ընդունակութիւններէն : դասընթացքի բաղադրիչները գրեթէ այնպիսին են, ինչպէս նախնական դպրոցին մէջ, հակառակ դասարանները աւելի մասնագիտացուած են : Մինչդեռ բուհական կրթութիւնը կը տեւէ 2-3 տարի աւագ դպրոցներու մէջ, որոնք մեծաւ մասամբ կը կոչուին կրտսեր քոլէճներ :
Պետական քննութիւնները նոյնականացուած են բոլոր դպրոցներու մէջ, ընդ որում քննութիւն տեղի կ'ունենայ ամէն փուլէն յետոյ : Կրթութիւն ստանալու առաջին վեց տարիներէն յետոյ սովորողները քննութիւն կ'անցնեն սկզբնական մակարդակէն, որը կ'որոշէ անոնց ընդգրկումը միջին դպրոցին մէջ։ Երկրորդ փուլի վերջը կը յանձնեն GCE «O» կամ «N» մակարդակի քննութիւնները, իսկ յաջորդ մինչ բարձրագոյն ուսումնական կրթութեան վերջը` GCE «A» մակարդակի քննութիւնները : Որոշ դպրոցներ ունին իրենց ուսումնական ծրագիրներու որոշակի ազատութիւն եւ յայտնի են որպէս ինքնավար դպրոցներ :
Միջնակարգ կրթութիւնէն յետոյ ուսումը կը ներառեն ճարտարագիտական 5 հիմնարկներ, հասարակական վեց համալսարան, որոնցմէ են Սինկափուրի Ազգային համալսարանը եւ Նանյանիի Գիտարուեստական համալսարանը մտնում են աշխարհի լաւագոյն 20 համալսարաններու մեջ :
Սինկափուրի ուսանողները բարձր առաջադիմութիւն են ցույց կու տան ուսուղութիւն (mathematic), գիտութեան ու ընթերցանութեան կրթական միջազգային քննութիւններուն: 2015 թուականին ինչպէս նախնական, այնպէս ալ միջին դպրոցներու աշակերտները բարձր վարկանիշ դրսեւորեր են Տնտեսական համագործակցութեան և զարգացման կազմակերպութեան 76 երկիրներու մեջ : 2016 թուականին Սինկափուրի ուսանողները գլխաւորած են Ուսանողներու կրթական ձեռքբերումներու գնահատման միջազգային ծրագիրը (PISA) եւ Ուսողական (Մաթեմաթիկական) ու բնագիտական կրթութեան միջազգային հսկողութեան (TIMSS)       :
2015 թուականին 107 երկիրներուն մէջ տեղի ունեցած քննութիւններուն մէջ Սինկափուրի ուսանողները ամէնէն լաւ արդիւնքը դրսեւորած են : Անգլերէնի իմացութեան գործակիցով, որ 2016 թուականին ստուգուած է 72 երկիրներու մէջ, Սինկափուրը զբաղեցուցած է 6-րդ տեղը` դառնալով ասիական միակ երկիրը, որ տեղ զբաղեցուցած է լաւագոյն տասնեակին մէջ   : Սինկափուրի` գրականութեան ոլորտի ուսանողները սկսած 1987 թուականէն (բացի` 2000 թուականէն) ամէն տարի Քեմպրիճի կազմակերպած քննութիւններուն մէջ կը շահին Անկուս Ռոսի մրցանակը, որ կը տրուի անգլիական գրականութեան` Բրիտանիայի սահմաններէն դուրս գտնուող լաւագոյն գիտակին: Մրցոյթին կը մասնակցին մօտ 12.000 մասնակից` տարբեր ազգութիւններու  :
Առողջապահութիւն
Սինկափուրը ընդհանուր առմամբ ունի առողջապահական արդիւնաւէտ համակարգ, հակառակ այդ ոլորտին մէջ անոր ծախսերը համեմատաբար ցածր են զարգացած երկիրներու համեմատութեամբ : Առողջապահութեան համաշխարհային կազմակերպութիւնն աշխարհի առողջապահութեան մասին իր զեկոյցի մէջ նշեր է, որ Սինկափուրի առողջապահական համակարգը չորրորդ տեղը կը զբաղեցէ աշխարհի վրայ : Ընդհանուր առմամբ, վերջին երկու տասնամեակներուն Սինկափուրը մանկան մահացութեան ամենացածր ցուցանիշը ունի աշխարհի վրայ : Կեանքի տեւողութիւնը կը կազմէ 80 տարի տղամարդկանց եւ 85 տարի կանանց համար, ինչ որ կեանքի տեւողութեան առումով չորրորդ ցուցանիշն է աշխարհի վրայ։ Գրեթէ ողջ բնակչութեանը հասանելի են բարելաւուած ջրամատակարարումը եւ Առողջապահական պայմանները: 100.000 բնակիչին բաժին կ'իյնայ ՄԻԱՎ-ով 10 վարակակիր: Ճարպակալումը տարէցներու մօտ ցածր է 10 %-ից : Economist Intelligence Unit ընկերութիւնը 2013 թուականի ծնելիութեան ցուցանիշի գործակցով Սինկափուրը կեանքի որակով կը համարուի լաւագոյնը Ասիոյ մէջ եւ վեցերորդը աշխարհի վրայ :
Սինկափուրի մէջ պետական հիվանդանոցները ունին ինքնավարութիւն իրենց կառավարման որոշումներուն մէջ եւ կը մրցակցին իրարու հետ: Գոյութիւն ունի օժանդակութեան ծրագիր ցածր եկամուտ ունեցողներու համար : 2008 թուականին առողջապահութեան 32 %-ը վճարուեր է կառավարութեան կողմէն: Այդ կը կազմէ Սինկափուրի ՀՆԱ-ի մօտաւորապէս 3.5 %-ը :
Մշակոյթ
Հակառակ ոչ մեծ տարածքին` Սինկափուրի մէջ առկայ են տարբեր մշակոյթներ, լեզուներ, կրօնական դավանանքas a diversity of languages, religions, and cultures. : Սինկափուր ի նախկին վարչապետներ Լի Քուան Եուն եւ Կո Չոք Թոնկը յայտարարեր են, որ Սինկափուրի ազգը չի համապատասխաներ ազգի մասին աւանդական պատկերացումներուն` մատնանշելով, որ Սինկափուրցիները չեն խօսիր մէկ լեզուով, չունին նոյն դաւանանքը եւ սովորոյթները : Հակառակ այն բանին, որ անգլերէնը կը համարուի ազգութեան առաջին լեզուն, 2010 թուականի մարդահամարի տուեալներով Սինկափուրցիներու 20 %-ն անգրագէտ է անգլերենէն: Սակայն այդ ցուցանիշը բարելաւուած է, քանի որ 1990 թուականին Սինկափուրցիներու 40 %-ը անգրագէտ է  եղեր անգլերենէն :
Երբ Սինկափուրը 1963 թուականին անկախութիւն ձեռք բերաւ Բրիտանիայէն, Սինկափուրի քաղաքացիներէն շատերը եղեր են անգրագէտ մարդիկ, որ Սինկափուր հաստատուեր են Մալեզիայէն, Չինաստանէն եւ Հնդկաստանից` ցանկանալով գումար աշխատել և մտադրված չլինելով այնտեղ երկար մնալ: Տեղի բնակիչներէն միջին խաւի մարդիկ բաւական քիչ եղեր են, որոնք յայտնի են եղեր որպէս փերանականներ կամ պապա-նիոնյեներ` 15-16-րդ դարու չինական ներգաղթեալներ: Բացի փերանականներէն, որոնք խոստացեր էին հաւատարիմ մնալ Սինկափուրին, աշխատաւորներու մեծ մասը կ'ենթարկուէր հարազատ Մալեզիային, Չինաստանին եւ Հնդկաստանին: Անկախութիւն նուաճելէն ետք կառավարութիւնը կը սկսի սինկափուրեան մշակոյթի ստեղծմանը միտուած գործունէութիւն ծաւալել:
Սինկափուրեան ամէն ազգութեան վարք ու բարքի ու կեցութեան վրայ, այլ հանգամանքներէն բացի, կ'ազդեն լեզուին ու դաւանանքին : Անգլերէնը որպէս մայրենի կրող Սինկափուրցիները հակուած են արեւմտեան մշակոյթին, մինչդեռ չինարէնը որպէս մայրենի կրողները` չինական մշակոյթին ու Confucianism կոնփուկիոսեանութեան: Մալայերէնով խօսող Սինկափուրցիները հակուած են մալայեական մշակոյթին, որը սերտօրէն առնչութիւն ունի իսլամական մշակոյթին:
Սինկափուրի ազգային ծաղիկը հիպրիտային խոլորձն է` Վանտա միսս Ճոակիմը, որն այդպէս անուանուեր է ի պատիւ Սինկափուրի մէջ ծնուած ծագումով հայ կնոջ, որ 1893 թուականին Թանճոնկ Փակարի իր այգիին մէջ խաչասերման միջոցով ստացեր է ծաղիկը : Ազգային շատ մը խորհրդանիշերերուն մէջ, ինչպէս են Սինկափուրի զինանշանը եւ Մերլայընը, տեղ գտեր է առիւծը, քանի որ Սինկափուրը յայտնի է որպէս «Առիւծի քաղաք»: Կրօնական հիմնական տօները տօնական օրեր են:
Սինկափուրը տայաք-պետութեան հեղինակութիւն ունի (քաղաքականութիւնը կամ կառավարութիւնը չափազանց կը պաշտպանէ կամ կը խառնուի անհատներւ ընտրութեանը), սակայն ամէն դեպքի մէջ, կառավարութիւնը մեծ ուշադրութիւն կը դարձնէ մերիթոքրաթիային, որու համաձայն ամէն մէկը իր տեղը կը գտնէ իր ունակութիւններուն համապատասխան` անկախ հասարակական ծագումէն ու ֆինանսական վիճակէն   :
Սնունդ
Երկրի բազմազան սնունդը կը գովազդուի որպէս երկրի այցեքարտերէն մէկը, իսկ սննդամթերքի բազմազանութիւնը, որ կը կիրառեն էթնիքական տարբեր խումբերը, երկրի կառավարութիւնը կը դիտարկէ որպէս բազմամշակոյթի խորհրդանիշ :
Հանրամատչելի մշակոյթի մէջ սննդամթերքի տարբեր տեսակները կը վերաբերին էթնիքական որոշակի խումբերի` վառ ընդգծուած չինական, մալայեական եւ հնդկական խոհանոցներով: Խոհանոցի բազմազանութիւնն աւելի է մեծցեր` շնորհիւ տարբեր խոհանոցներու աւադոյթների հիպրիտացման, օրինակ` փերենաքա խոհանոցը չինական ու մալայեական խոհանոցներու խառնուրդն է :
Արուեստ
1990-ական թուականներէն կառավարութիւնը կը զարգացնէ Սինկափուրը որպէս արուեստի ու մշակոյթի կեդրոն: Ուշադրութիւն կը դարձուի կատարողական արուեստին: Սինկափուրը համաշխարհայնական երկիր է, «արևելքի ու արևմուտքի միջև ինկած դարպաս» : Մշակութային կարեւոր կեդրոններէն ու միջոցառումներէն են.
Մարմնամարզ և ժամանց
Սինկափուրցի նաւավարները որոշակի յաջողութիւններու հասեր են միջազգային մրցասպարէզներուն, իսկ անոնց «Օփթիմիսթ» թիմը լավագոյններէն մէկը կը համարուի աշխարհի վրայ։ Նշանաւոր նավավարներէնեն Քոլին Չենկը եւ Քելի Չանը:
Սինկափուրի ֆութպոլի լիկան մեկնարկեր է 1996 թուականին եւ ներկայիս բաղկացած է 9 թիմերէն, ներառեալ` երկու օտարերկրեայ : Պրոֆեսիոնալ բասկետբոլի Singapore Slingers թիմը հանդէս կու գայ Աւստրալիայի պասքէթպոլի ազգային լիկայի մէջ եւ առաջատարներէն մէկն է պասքէթպոլի Ասիական լիկայի մէջ, որ հիմնադրուերէ 2009 թուականի Հոկտեմբերին :
Սինկափուրը 2008 թուականին սկսեր է մասնակցիլ Ֆորմուլա 1 մրցաշարքերուն եւ կազմակերպել Սինկափուրի Կրան պրի : Մրցաշարքը կը կայանայ Մարինա Պէյ Սթրիթ մրցուղիի մէջ. այն եղեր է Ֆորմուլա 1-ի` Ասիոյ մէջ կայացած առաջին մրցաշարքը : Ըստ կնքուած պայմանագիրի` Սինկափուրը մրցաշարքին մէջ կը մնայ մինչեւ 2021 թուականը, նախորդ պայմանագիրը ստորագրուեր էր 2012 թուականին` ընդգրկելով մինչեւ 2017 թուականը :
2010 թուականին Սինկափուրի մէջ տեղի ունեցեր են առաջին պատանեկան Ողլիմպիական խաղերը :
Սինկափուրի մէջ կը կազմակերպուին Ասիոյ մէջ խոշորագոյն ընդհանուր մենամարտերը` ONE Championship անունով : Գովազդային գործերու ցանկին մէջ նշանաւոր այնպիսի մարտիկներ են, ինչպէս Պեն Ասքրենը, Ռոճըր Կրեյսին, Պրենտոն Վերան և Սինիա Աոքին:
Զանգուածային լրատուական միջոցներ
ԶԼՄ-ները Սինկափուրի մէջ յաճախ կ'ենթարկուին քննադատութեան չափէն դուրս կառավարուելու և իրաւապաշտպան խումբերու ազատութեան բացակայութեան համար : կ'ըսեն, որ ինքնաքննադատութիւնը լրագրողներու շրջանակին մէջ համընդհանուր բնոյթ կը կրէ: Սինկափուրը 2014 թուականին, ֆրանսւացի լրագրողներու ուսումնասիրութիւններու համաձայն, ամենացածր վարկանիշը ունեցեր է մամուլի ազատութեան չափանիշով : ԶԼՄ-ների զարգացման վարչությունը վերահսկում է սինգապուրյան ԶԼՄ-ները` պահանջելով հեռացնել վնասաբեր նյութերը :
Արգիլուած է արբանեակային ալեհաւաքներու մասնաւոր սեփականութիւնը : 2016 թուականին Սինկափուրի մէջ կար համացանցի մօտ 4.7 միլիոն օգտատէր, որ կը կազմէ բնակչութեան ընդհանուր թիւի 82.5 %-ը : Սինգապուրի կառավարությունը չի մասնակցում համացանցային կայքերի գրաքննութեանը, սակայն մօտ 100 կայք արգելափակուած է «որպէս Սինկափուրեան հասարակութեան համար անցանկալի և վնասակար բովանդակութիւն ունեցող կայքեր»  : Քանի որ արգելուած կայքերը անհասանելի են միայն տնային պայմաններով, օգտատէրերը նախկինի պէս կարող են ատոցն այցելել իրենց գրասենեակային համակարգիչներէն :
Տե՛ս նաեւ
Ստորոգութիւն:Սինկափուր Ստորոգութիւն:Քաղաք-պետութիւններ Ստորոգութիւն:Կղզի պետութիւններ Ստորոգութիւն:ՄԱԿ-ի անդամ երկիրներ Ստորոգութիւն:Անգլիախօս երկիրներ և տարածքներ
Մկրտիչ Աբգար
Մկրտիչ Աբգար(եան), Խաչիկ վրդ. Առաջնորդ Իրանի Կաթողիկէ Հայոց:
Կենսագրական գիծեր
Ծնած 1884 4 Յունուարին՝ Նոր Ջուղայի մէջ։ Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ Թեհրանի Ֆրանսական դպրոցը, իսկ բարձրագոյնը՝ Հռոմ «Probaganda»-ի համալսարանը:
1907 Նոյեմբեր 3-ին կաթողիկէ Հայոց եկեղեցիին մէջ քահանայ կը ձեռնագրուի:
1934-ին երբ Հայ Կաթ. Պատրիարքութեան եւ Հռոմի բանակցութեան հետեւանքով Իրանի Կաթողիկէ Հայոց Թեմի վերականգնումը վերջական փուլի կը հասնի, Գեր. Աբգար Նոր Ջուղա կու գայ իբրեւ Հայ Կաթողիկէ թեմի առաջնորդ, ուր նախ նոր եւ հաստատուն հիմերու վրայ կը գնէ տեղւոյն կաթ. Հայոց առաքելութիւնը: Այդ ատենէն Իրանի Կաթողիկէ Հայերը եկեղեցական անկախ եւ ինքնուրոյն վիճակ կը ստանան եւ Հայ կաթ. պատրիարքութեան հովանաւորութեան ներքոյ կը մտնեն:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւորականներ Ստորոգութիւն:Հայ արքեպիսկոպոսներ
Երեւանի Զինանշան
Երեւանի զինանշան, համատեղ Երեւանի Դրօշակիի եւ օրհներգի հետ համատեղ Երեւան քաղաքի խորհրդանիշներէն մէկն է։
Նկարագիր
Երեւանի զինանշանի հեղինակն է Ալպերդ Սոխիկեանը:
Տե՛ս նաեւ
Ստորոգութիւն:Երեւան
Իսաք Կուսթաֆ Քլասոն
Իսաք Կուսթաֆ Քլասոն (Isak Gustaf Clason, 30 Յուլիս 1856, Փալուն – 19 Յուլիս 1930, Ռաթվիք)՝ շուէտացի ճարտարապետ եղած է:
Կենսագրութիւն
Քլասոնը ուսանած է ճարտարագիտութիւն, այնուհետեւ՝ ճարտարապետութիւն Սթոքհոլմի թագաւորական թեքնոլոճիական հաստատութենէն ներս եւ ապա աւելի ուշ՝ Գեղարուեստի աքատեմիոյ ճարտարապետական դպրոցէն ներս: Ան 1881-ին ստացած է թագաւորական մետալ եւ արտերկիր սորված է 1883-1886-ին: Ան Գեղարուեստի աքատեմիոյ անդամ ընտրուած է 1889-ին, նշանակուելով ճարտարապետութեան փրոֆեսոր Թագաւորական թեքնոլոճիական հաստատութեան: Ան Գեղարուեստի աքատեմիոյ փոխնախագահ դարձած է 1902-ին եւ նախագահ՝ 1918-ին:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1856 ծնունդներ Ստորոգութիւն:30 Յուլիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:1930 մահեր Ստորոգութիւն:19 Յուլիսի մահացածներ
Esperanza (երգ)
Երգի ֆրանսերէն բնագիրի հեղինակը Շարլ Ազնաւուրն է, երաժշտութիւնը՝ Ռամոն Քապրերա Արկոթէն : Երգի ազնաւուրեան տարբերակը կը սկսի "Esperanza, esperanza, le bonheur en nos coeurs..." բառերով:
Սպաներէն բնօրինակը՝ Նինօ տէ Մուրսիայի կատարմամբ, նոյնպէս մեծ ժողովրդականութիւն կը վայելէ, յատկապէս սպանալեզու երկիրներուն մէջ, սակայն Ազնաւուրի ֆրանսերէն տարբերակը աւելի ու աւելի շատ երաժշտասէրներու սրտեր նուաճած է նոյնիսկ սպանալեզու երկիրներուն մէջ :
Ստորեւ ազատ շարադրանքով ներկայացուած է երգի ազնաւուրեան տարբերակին բովանդակութիւնը:
«Esperanza, Esperanza, երջանկութիւնը մեր սրտերուն մէջ կը շարունակէ ապրիլ: Esperanza, Esperanza, եւ յոյսը մեր սրտերուն մէջ կ'ապրի, սէ՛ր իմ: Սէրը կը ծնի փոքրիկ բաներէ, մինչեւ իսկ՝ աննշան առաջարկութենէ մը, կը կերպաւորուի՝ թեկուզ եւ մեր կամքին հակառակ, մեր սրտերուն մէջ կը հիւսէ բոյնը իր, կը ծաղկի մեր խենթաւուն երազներու մէջ: Եւ փոխանակ գովերգես նախախնամութիւնն ու բախտը, դուն, ժամանակէն առաջ իյնալով, կ՛ուզես իմանալ՝ ապագային ես կը մնա՞մ նոյնը, թէ՝ ոչ: Բայց, սիրելի՛ս, քանի դեռ կը սիրեմ քեզ, մոռցի՛ր ամէն ինչ, ապրի՛ր այս պահը եւ մի՛ վախնար գալիք օրերէն: Հոգ չէ, թէ մեզ հետ ինչ կը պատահի, վերջ տուր դուն քեզ տանջել-չարչարելէ. ինչո՞ւ կը տանջուիս...ի զո՜ւր կը տանջուիս, քանզի միտքերը այն, որ քեզ ցաւ կը բերեն, անբնական են, անբնակա՛ն: Հաւատա՛ ինձ եւ մոռցի՛ր ընդմիշտ թէ՛ հոգ, թէ՛ տագնապ, քանզի ժամանակը կ'անցնի, կ'անցնի: Եւ լրիւ անգէտ, թէ վաղուան օրը ինչ նոր բան կը բերէ, ես կը վերցնեմ օրը այս՝ քո սիրտի լոյսով ճաճանչուած եւ կը վստահիմ ճակատագիրս ճիշդ ա՛յս մէկ բառին՝ Esperanza, այսինքն՝ յոյս»:
Յակոբ Արսէնեան
Արսէնեան Յակոբ, դեղագործ։
Կենսագրութիւն
ծնած 1881-ին Նիկոմիդիոյ Օվաճըգ, գիւղը: Նախնական ուսումը տեղւոյն Ազգ. վարժարանին մէջ առնելէ ետք 1904-ին Պոլսոյ բժշկական համալսարանին դեղագործական ճիւղին կը հետեւի եւ վկայական կը ստանայ 1907-ին: Մինչեւ տարագրութիւնը իր սեփական դեղարանը կը բանայ Ատապազարի եւ Իզմիտի մէջ։ Տարագրութեան ատեն ընտանեօք մահացու վտանքներէ ազատուելէ վերջ կը փորձէ Մէսքսնէէն Հալէպ փախչիլ եւ հազարումէկ դժուարութիւններով զինուորական դեղագործ կ’ըլլայ յիսնապետ աստիճանով եւ կը ղրկու Երուսաղէմ ուր փոխադրել կու տայ նաեւ իր ընտանիքին ողջ մնացած անդամները:
1918-ին, Անգլիական բանակին կողմէ Պաղեստինը գրաւուած ատեն՝ Թուլ- Քէրիմի մէջ գերի բռնուելով Եգիպտոս կը տարագրուի, վեց ամիս բանտարկուելէ ետք ազատ արձակուելով Երուսաղէմ իր ընտանիքին քով կը վերադառնայ: Երկու տարի կառավարութեան կողմէ պաշտօն կը վարէ Բեթղեհեմի մէջ, յետոյ դեղագործի նոյն պաշտօնով Գազա կը փոխադրուի, երեք տարի վերջ հրաժարելով՝ Գազայի Անգլիական C.M.S. հիւանդանոցին դեղագործութիւնկը կը ստանձնէ, զոր կը շարունակէ 1923էն ի վեր, յարգուած, սիրուած է անխտիր ամէն ազգի քաղաքացիներէ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1881 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Նիկոմիդիա ծնածներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ
Հոգեբան
Հոգեբանը հոգեբանական կրթութեամբ անհատն է, ով կ՛իրականացնէ հետազօտական եւ գործնական մասնագիտական գործունէութիւն հոգեկան առողջութեան (հոգեբանական խորհրդատուութիւն, հոգեթեպերիա եւ այլն) եւ հոգեբանութեան տարբեր ոլորտներուն մէջ (իրաւաբանական, կազմակերպչական եւ այլն) ։
Հոգեբան-խորհրդատուի արժէհամակարգ
Հոգեբան-խորհրդատուի արժէհամակարգը կը համարուի խորհրդատուութեան առանցքային նախադրեալը։ Հոգեբանը պէտք է անկողմնակալ ըլլայ, պէտք չէ խորհրդատուութեան գործընթացի մէջ դնէ իր կեանքի փիլիսոփայութիւնը եւ արժէհամակարգը։ Ան պարտաւոր է ամբողջութեամբ կեդրոնանալ այցելուի արժէքներու վրայ։ Ս.Պատտէրսոնը կու տա շարք մը պատճառներ, թէ ինչու հոգեբանը պէտք է խուսափի ազդեցութիւն ունենալ այցելուի արժէքներու վրայ.
Ասոնք են այն ոլորտները, որտեղ կարեւոր է խորհրդատուի դիրքորոշումը, ընտանիքն է, սեռական յարաբերութիւնը, կրօնը եւ այլն։
Բուխալանսե
Արտաքին հղումներ
Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Վիսպատըն
<mapframe latitude="54.775346" longitude="73.828125" zoom="2" width="555" height="150" align="right" lang="արեւմտահայերէն" />Վիսպատենը Գերմանիոյ խոշոր քաղաքներէն է եւ Դաշնային Գերմանիոյ Հեսսեն տարածաշրջանի մայրաքաղաքն է։ Ան պատմական առողջարանային քաղաք է, որ դարեր շարունակ իր տաք աղբիւրներու շնորհիւ դէպի իրեն կը կանչէ աշխարհի տարբեր ծայրերը բնակող հազարաւոր մարդիկ։ Այսօր արդէն Վիսպատընը Ռէյն Մայն մեծ տարածաշրջանի մէկ մասը կը կազմէ։ Քաղաքը տեղակայուած է Մայնի Ֆրանքֆուրթ օդակայանի ու առեւտուրի կեդրոնի մօտ (մօտաւորապէս 20 քմ)։ Շատ հաճախ Ֆրանքֆուրթի մէջ ցուցահանդէսներ կազմակերպելու ժամանակ գործարար մարդիկ կը ձգտին երթալ այնտեղ, որպէսզի հանգստանան հիասքանչ քաղաքի ստուերին տակ։ Վիսպատընը քոյր քաղաք է Հայաստանի Ստեփանաւան քաղաքին հետ։
Քաղաքի գեղեցկութիւնը
Վիսպատըն քաղաքը ամենայարմար վայրն է միլիոնատէրերու համար, քաղաքի շքեղ գազինոյներուն մէջ կը հանդիպիք փողի, գեղեցկութեան եւ յայտնիներու։ Ռուս յայտնի գրող Տոսդեւսկին իր նախասիրութեամբ զբաղուեր է Վիսպատընի մէջ։ Յոհաննէս Բրամսը Երրորդ սիմֆոնիան ստեղծեր է 1883 թուականի ամրանը՝ Վիսպատընի մէջ։ Վիսպաստըն անունը ինքնին պատմութեան խորհրդանիշ է, առաջին դարուն հռոմէական պատմագիրները յիշատակեր են տաք ջուրի աղբիւրներ: Մարդը Վիսպատընի գեղատեսիլ բնութիւնը, քաղաքի այցելուներու կողմէ կը գնահատուի: Լայն փողոցները, ընդարձակ տարածքները, տուները եւ բազմաթիւ հանրային զբօսայգիները այցելուներուն կը ստիպեն զգալ, որ իրենք այլ ժամանակներու մէջ են:
Հարուստներու քաղաք
1907 թուականի վիճակագրութեան համաձայն, Գերմանիոյ միլիոնատէրերու մեծ մասը կ'ապրէr Վիսպաստընի մէջ, եւ այդ կը կապուի Հոկտեմբերեան յեղափոխութենէն յետոյ ռուս շատ մը ազնուականներու փախուստի եւ այնտեղ բնակութեան հետ: Ինչպէս կ'ըսեն, փողը փող կը բերէ, որովհետեւ կառուցեր են վիլլաներ, որոնք մինչ օրս կը համարուին քաղաքի տարբերակիչ կերպարը եւ անոր զբօսաշրջիկներու համար նախատեսուած վայր: Ան ​​ժամանակին կոչուած էր «Կլոպալ բուժիչ քաղաք», ուր կ'այցելէին ամբողջ աշխարհէն: Քաղաքը ունի ոչ պաշտօնական մականուն՝ «Հիւսիսային գեղեցիկ», թէեւ Նիցցան աւելի տաք է, քան Վիսպատեընը: 1995 թուականի մարդահամարի համաձայն՝ 997 միլիոնատէրներ կը բնակին Վիսպատըն եւ այդպիսով կը զբաղեցնէ երկրորդ տեղը Ֆրանկֆուրտէն ետք: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմէն յետոյ Վիսպադընը ​​ոչ միայն վիճակագիրներուն գրաւեց, այլ նաեւ Քրէական իրաւունքի դաշնային բիւրոյին:
Յղումներ
Ստորոգութիւն:Գերմանիայի քաղաքներ
Հին Յունաստանի Երաժշտութիւնը
Հին Յունաստանի երաժշտութիւնը, հին յոյները երաժշտութեան ծագումը կը վերագրէին աստուածներուն եւ «Musike» բառով, որ ունի յունական ծագում, կ'անուանէին մուսաները, որոնք կը հովանաւորէին արուեստները եւ գիտութիւնը:
Հին Յունաստանի մէջ երաժշտութիւնը անբաժանելի  մաս կը կազմէր առօրեայ կեանքին, տօնախմբութիւններուն, կրօնական պաշտամունքին եւ մարմնամարզական մրցոյթներուն: Երաժշտութիւնը կարեւոր դեր ունէր նաեւ պատանիներու դաստիարակութեան մէջ:
Սուրճի Միջազգային Օր
Սուրճի Միջազգային Օր, սուրճի սիրահարներու համար 1 Հոկտեմբեր ը սուրճի տօն է, որ սահմանելու որոշումը ընդունուած է Մարտ 2014-ին, իսկ տօնին առաջին պաշտօնական նշման ամսաթիւը եղած է 1 Հոկտեմբեր 2015-ը, որ գործարկուած է Միլանոյի մէջ, միջազգային Սուրճի կազմակերպութեան համաձայնութեամբ :
Բենջամն Ֆրանկլին
Բենջամն ֆրանկլին կարեւոր եւ առավել յայտնի հիմնադիրներեն եղած է Միացյալ Նահանգներուն։ կազմված նայեւ բնավորությամբ քաղաքական երգիծանք, գիտնական եւ գյուտարար եւ պետական գործիչ եւ դիվանագետ։
Եղած է առանցքային գործիչ եւ լուսավորության եւ պատմության ֆիզիկական մարդ։ Որտեղ ան սեփականատեր փորձերու եւ տեսություններու եւ հայտնագործություններու հետ կապված ֆիզիկականի։ Հորինել է Գլոբալիզացիայի եւ հայացգներ եւ Ֆրանկլին վառարանը։ Քանի որ դա առաջին հորինել բառը էլեկտրաէներգիային, որ կը նշանակ է գահրապայ արաբերեն քանի որ այն ցույց տվաւ որ լուսաւորելությունը էլեկտրաէներգիային ցեւերով։ Երբ այն վարում է գիտափորձը վտանգավոր է, որ գրեթէ Կանգով Գնեց իր շոու որտեղ ինքնաթիռի օդային դետոնատոր գաշուեցաՒ Դեպի իր կողմը։ Երբ նա բռնկվել Շփոթեցնել ամիջաես այրեց զայն։ եւ Բոստոնում իր հոր խանութ մոմերարտադրությունը եղաւ իր առաջին աշխատանքը։
Սուրճի Միջազգային Օր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Միջազգային տօներ