cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վաչէ Բրուտեան
Կենսագրութիւն
1977-ին մաս կազմած է ՀՅԴ Մամլոյ Դիւանին, որ իրեն եւ միւս սերնդակիցներուն համար քաղաքական հրապարակագրութեան իսկական համալսարան մը եղած է: Հոն գործած է մինչեւ 1985, երբ հաստատութիւնը Աթէնք փոխադրուեցաւ
Խմբագրութիւն, Մամուլի աշխատակից
Հրապարակագրական մարզէն ներս, Վաչէ Բրուտեան սկսած է աշխատակցիլ «Ազդակ»ի մէջ լոյս տեսնող «Երիտասարդական Էջ»ին, հետագային դառնալով նոյնինքն «Ազդակ»ի մէջ լոյս տեսնող «Զաւարեանական Էջ»ի խմբագիրներէն մէկը 1978-1980 տարիներուն:
1989-ի Յունուարին եղած է «Հայրենիք»ի օգնական խմբագիր: 1990-ի Յուլիս-Օգոստոսին ստանձնեց թերթին պատասխանատուութիւնը իբրեւ խմբագիր: Այդ պաշտօնը վարեց մինչեւ 1993-ի Դեկտեմբեր:
1994-ին փոխադրուեցաւ Լոս Անճելըս, ուր Յունուար 1, 1995-էն սկսեալ ստանձնեց «Ասպարէզ» օրաթերթի փոխ-խմբագրի, ապա 2001էն սկսեալ խմբագրի պաշտօնը:
Ռատիոկայանի տնօրէնութիւն
Ապրիլ 1986-ին կը ստանձնէ «Վանայ Ձայ» ռատիոկայանի տնօրէնութիւնը:
Տե՛ս նաեւ
Պոսթընի Հայերը
Եոզղատ
Եոզղատ, կը գտնուի Թուրքիոյ մէջ, Փոքր Ասիոյ կեդրոնական մասին ՝ Պոնտոսի լեռնաշղթայ ի արեւելեան հատուածին մէջ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ունէր 48 հայաբնակ գիւղ՝ հինգ հազար հայ բնակչութեամբ։ 1914 Հոկտեմբերին, գաւառին մէջ 18-45 տարեկան հայ տղամարդիկ զօրակոչուած են թրքական բանակ եւ կոտորուած՝ 1915 թուականին Մեծ եղեռնի ժամանակ։
Նախապատրաստելով հայեր ու ջարդը՝ թրքական կառավարութիւնը Անգարայի նահանգապետ (վալի) նշանակած է հայատեաց Աթըֆը, իսկ Եոզղատի փոխգաւառապետ՝ Քէմալը։ Բանտերու մէջ արձակուած մօտաւորապէս 3000 քրէական յանցագործներ զինեցին եւ երիտթրքական սպաներու ղեկավարութեամբ ուղարկած են հայերը ջարդելու։ Ըստ նախապէս մշակուած ծրագրի՝ 1915 Յուլիսին, թրքական ոստիկանութիւնը զինաթափած եւ շրջափակուած է հայկական գիւղերու բնակիչները, հաւաքած եւ ոչնչացուցած է մնացած տղամարդիկը, որմէ յետոյ հայերու վրայ կը յարձակի մուսուլման սպառազէն խուժանը, թալանելով եւ կատարելով խոշտանգումներ ու բռնաբարութիւններ։
1 Օգոստոսին, Եոզղատ քաղաքի շուկային մէջ սկսած էր տեղի ունենալ հայերու կոտորածը։ Փակուեցան քաղաքի կամուրջներն ու մուտքերը, ձերբակալուած հայ մտաւորական ները երկու օր անց յօշոտած են թրքական զինուած խուժանը, որոնք յետոյ հայ բնակիչներու բռնութեամբ տեղահանեցին, շատերը բարբարոսաբար սպանեցին Տէտէ Սումլօ գիւղի մօտ եւ Քըզըլ Ըրմաքի կամրջին վրայ։ Փոխգնդապետ Քեմալի մասնակցութեամբ հայերու իսկական սպանդ տեղի ունեցաւ Եարա տէրեսի ձորին մէջ, ուր, թալանելով անոնց քարաւանները, տղամարդիկը կապկպեցին եւ սպանեցին։ Ականատեսի վկայութեամբ, անօգնական հայերը գազանաբար խոշտանգեցին, կացիններով սպանեցին, նոյնիսկ մանկահասակ երեխաները։ Հայերը որոշ վայրերու մէջ դիմեցին ինքնապաշտպանութեան, սակայն չկրցան կանխել ջարդը, որու հետեւանքով գաւառի հայ բնակչութեան 97%-ը ջարդուած է։
1654 թուական
1654 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 54րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1654 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1654 մահեր
Ստորոգութիւն:1654
Եոժէ Փլէչնիք
Եոժէ Փլէչնիք սլովէն ճարտարապետ մը եղած է, որ մեծ ներդրում ունեցած է Փրակի եւ Սլովէնիոյ մայրաքաղաք Լիւպլեանայի ներկայիս տեսքերու ձեւաւորման մէջ, առաւել յայտնի է շարք մը երեւելի շէնքերու նախագիծներով: Լիւպլեանայի մէջ ըրած անոր աշխատանքը կը համեմատուի Պարսելոնին մէջ Անթոնի Կաուտիի ունեցած ներդրումին հետ:
Կենսագրութիւն
Փլէչնիք ծնած է Լիւպլեանա, Քամէլա դքսութիւն, Աւստրիա-Հունկարիա, ներկայիս՝ Սովէնիա, զաւակը եղած է Հելենա եւ Անտրէյ Փլէչնիքներուն: Ան սորված է վիէննացի նշանաւոր ճարտարապետ Օթթոյ Վակներին հետ եւ աշխատած է Վակների ճարտարապետական արուեստանոցէն ներս մինչեւ 1900-ը:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:23 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:7 Յունուարի մահացածներ
Ռուբէն Աւշարեան
Ռուբէն Աւշարեան իրաւաբան, հասարակական գործիչ եւ Լիբանանահայ մտաւորական:
Կենսագրութիւն
Ռուբէն Աւշարեան յաճախած եւ շրջանաւարտ է Պէյրութի ՀԲԸՄ-ի Տեմիրճեան եւ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարաններէն, երկու տարի Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանը (AUB) ուսանելէ ետք, անցած է Քալիֆորնիա։ Լա Վերնի համալսարանէն ստացած է Քաղաքական գիտութիւններու վկայական։ Մագիստրոսի աստիճանին տիրացած է Չարլսթընի (Վիրճինիա) American Military University-էն՝ խորանալով ազգային անվտանգութեան հարցերու մէջ։
Տիրացած է Իրաւաբանական Դոկտոր (Juris Doctor) տիտղոսին Western University College of Law համալսարանէն, Ֆուլըրթոն, Գալիֆորնիա։ Տարիներ գործակցած է Tribonian Law Advisors-ի հետ, որ կեդրոններ ունի Պէյրութի, Տուպայի եւ Ռիատի մէջ։ Ներկայիս կը պաշտօնաւարէ որպէս Գլխաւոր Իրաւաբան (General Counsel) Քույթի The Investment Dar ընկերութեան մէջ։
Հրատարակութիւններ
11 Ապրիլ 2019-ին, Կլենտէյլի Կեդրոնական գրադարանի դահլիճին մէջ իրաւաբան Աւշարեան ներկայացուց այս երկու հատորները, կազմակերպութեամբ Նորթրիճի համալսարանի (CSUN) Հայագիտական բաժինին եւ Պէյրութի Հայկազեան համալսարանին, որուն կողմէ հրատարակուած են երկհատոր աշխատութիւնը՝ “On the Record: Armenian Deputies in the Lebanese Parliaments”. հատոր Ա.՝ 1922-1972 եւ հատոր Բ.՝ 1972-2017։
Իրաւաբան դոկտոր Ռուբէն Աւշարեանի գիրքին ուսումնասիրութենէն կը տեսնենք, որ հայ երեսփոխաններու ուշադրութեան կեդրոնը եղած են Լիբանանի ներքին եւ արտաքին քաղաքականութեան եւ տնտեսութեան հետ առնչուող խնդիրներ, եւ հայ համայնքին վերաբերող բազմաթիւ հարցեր: Մասնաւորապէս 1929-1939 թուականներուն, խորհրդարանական քննարկումներու ընթացքին հայազգի Վահրամ Լէյլեկեան եւ Խոսրով Թիւթիւնճեան հանդէս եկած են բովանդակալից ու բազմակողմանի առաջարկներով:
Հեղինակը համոզիչ փաստերով ցոյց կու տայ, որ հայ երեսփոխանները Լիբանանի խորհրդարանին մէջ մասնակցած են սահմանադրութեան, պիւտճէի ընդունման եւ փոփոխութիւններու քննարկումներուն, ինչպէս նաեւ նման առիթներով անոնք հանդէս եկած են կառուցողական առաջարկներով:
Գիրքին յառաջաբանը գրած է Հայկազեան համալսարանի նախագահ Վեր. Փոլ Հայտոսթեան, որ արժեւորած է Իրաւաբան դոկտոր Ռուբէն Աւշարեանի կատարած մեղուաջան ահագին աշխատանքը: Ան վստահութիւն յայտնած է, որ առկայ հատորները կարեւոր դեր պիտի ունենան լիբանանեան քաղաքական գրականութեան մէջ:
Roupen Avsharian, «On the Record. Armenian Deputies in the Lebanese Parliaments, Volume I, 1922-1972, & Volume II, 1972-2017», 654+680 pages, 2017. Ռուբէն Աւշարեան, «Արձանագրութիւններուն Մէջ. Հայ Երեսփոխանները Լիբանանի Խորհրդարանին Մէջ», հատոր 1, 1922-1972, հատոր. 2, 1972-2017», Պէյրութ, Հայկազեան համալսարանի հրատարակչատուն, 2017, 654+680 էջ:
Աւետիս Աֆարեան
Աւետիս Աֆարեան ( թուականին անյայտ կորսուած է), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Աւետիս Աֆարեանը ծնած է մօտ 1880 թուականին։ Եղած է բժիշկ։ Ընտանիքով ապրած է Սե­բաս­տի­ոյ նա­հան­գի, Սեբաստիոյ գաւառի Կիւրին գաւառի կեդրոն՝ Կիւրին քաղաքի մէջ եւ աշխատած է բժիշկ։ Բուժած է հա­յե­րուն, թուր­քե­րոււն, քիւրտե­րուն ու չեր­քեզ­նե­րուն` առանց ազ­գա­յին եւ կրօնա­կան խտրա­կա­նու­թեան։
Որ­դին` Մեսիա Աֆարեան ծնած է Կիւրինի մէջ 1908 թուականին։ 1914 թուականին՝ Առա­ջին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մի ժամանակ, Աւետիս զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ ծառայած է որպէս զինուորական բժիշկ։ 1915 թուականին մօտ 35 տարեկանին անյայտ կորած է։
1915 թուականին թուրքերը Կիւրինի ամբողջ բնակչութիւնը, անոր կարգին բժշկի ընտանիքը, քշած են Տէր Զօ­րի անապատները։ Երիտասարդներուն նախօրօք հաւաքած են բանակի մեջ, ծառայելու պատրուակով, իսկ կիներուն եւ երեխաներուն տարագրած են Շատտատէի քարայրները եւ գազանաբար՝ սպանած։ Որդին՝ Մեսիան, հրաշքով փրկուած է ու ապաստանած՝ արաբական ընտանիքի մէջ։ Մեսիային գտած է բարերար Փառնակ Շիշիկեանը եւ տեղափոխած է հայկական որբանոց, այնտեղ գրաճանաչ դարձած է։ Յետագային մշտապէս կարդացած է տեղական թերթերը յուսալով, որ կրնայ որեւէ տեղեկութիւն ստանալ իր հարազատներու մասին։ Ապրած է Սուրիոյ Թել Պրաք հայկական գիւղի մէջ, այնտեղ ամուսնացած է այնթապցի Հերմինէին հետ եւ ունեցած է 5 զաւակ։ 1948 թուականին ընտանիօք հայրենադարձած է Խորհր­դա­յին Հա­յաս­տան եւ բնակութիւն հաստատած է Երեւանի մէջ, աշխատած է փողոցները ասֆալթապատաելու աշխատանքով։ Ան ընդհանրապէս բան չէ իմացած իր բժիշկ հօրն ու միւս հարազատներու մասին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Խորէն Արք. Գալֆայեան
'''Խորէն Արք. Գալֆայեան ('''Նար-Պեյ Լուսինեան) (6 Սեպտեմբեր, 1831 - 4 Նոյեմբեր, 1892), հայ բանաստեղծ, թատերագիր, թարգմանիչ, խմբագիր, ուսուցիչ, դպրոցի տնօրէն, ինչպէս նաեւ հոգեւոր հովիւ, կղերական։
ԻՐ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ ՄԱՍԻՆ
Վենետիկ էն կու գայ։ Գրական իր պատրաստութիւնը, ինչպէս նաեւ ոճի, շունչի, բանաստեղծական զգայարանքի բոլոր յատկանիշները՝ Մխիթարեան են։ Գրական պաճուճամոլութիւնը, գրաբարին անթօթափելի հմայքը, բանաստեղծութիւնը պատումի միջոց դաւանելու միամիտ հաւատքը իրեն հետ կը բերէ՝ սքեմին տակ։ Անդամ է Վենետիկի Մխիթարեան Միաբանութեան:
1854-ին կը խզէ իր կապերը Ս. Ղազարու հետ ու կը դառնայ Հայ Եկեղեցւոյ վարդապետ։ Իրեն հետ Միաբանութիւնն ու կաթոլիկ եկեղեցին լքած են նաեւ Գաբրիէլ եպս. Այվազովսքի՝ հիմնադիր եւ առաջին խմբագիր «Բազմավէպ»ի՝ (1843—1848), Ամբրոսիոս վրդ. Գալֆայեան (եղբայրը Նար-Պէյի, Հելուսինեան անունով ծանօթ) եւ Սարգիս Վրդ. Թէոդորեան:
Ժամանակակիցներու վկայութեան համաձայն՝ պերճասէր ու պերճաբան եկեղեցական մրը եղած է, հռետորական շնորհներով։ Շրջան մը, իր անունն ու գործը շրթունքներու վրայ էին՝ Պոլսոյ մէջ։ Գրականութեան չափ՝ զինք կը խանդավառէ նաեւ թատերական շարժումը, որուն կը բերէ իր աջակցութիւնը։
1878-ին, մաս կը կազմէր Պերլինի Վեհաժողովի հայկական պատուիրակութեան։ Վերադարձին, կասկածելի եւ անվստահելի կը դառնայ Համիտի համար, որ նաեւ լրտես ու ռուսասէր կը նկատէր զինք։ Նար-Պէյ Թիֆլիս մեկնած էր այդ օրերուն, մասնակցելու համար Սանասարեանի յուղարկաւորութեան։ Ալեքսանդր ցարի կողմէ պատուանշան ստացած ու շատ աւելի խորացուցած էր սուլթանին կասկածանքը։ Հակառակ այս բոլորին, սակայն, կրցած էր հաւաստիք ընծայել Համիտի, թէ անհիմն էին բոլոր կասկածները։ Նոյնիսկ, Օսմանիյէ շքանշանով պատուուած էր անկէ։ Քիչ Ժամանակ ետք, սակայն, փաստուեցաւ որ կապ կը պահէ Ֆրանսացի քաղաքական դէմքերու հետ, ու գաղտնի թղթակցութեամբ, պետական գաղտնիքներ եւ տեղեկութիւններ կը հաղորդէ անոնց։ 1888-ին, Նար-Պէյի տունը կը պաշարուի ոստիկանութեան կողմէ, ձեռք կ'անցըուի գաղտնի նամակներէն մէկը եւ վերջնականօրէն համոզում կը գոյանայ՝ թէ անտեղի չէին իր մասին սնուցուած կասկածները։ Օրուան պատրիարք Աշըգեան՝ կարգալոյծ կը հռչակէ Նար-Պէյը, որ շրջան մը կ'ապրի իր քրոջ մօտ։ 4 Նոյեմբեր 1892-ին ոստիկանական կեդրոն կը հրաւիրուի Սուլթանին կարգադրութեամբ ու հրահանգով եւ հոն թունաւոր սուրճով կը սպաննուի։
Նար-Պէյի գրական վաստակը կը ներկայանայ քերթուածներու երեք հատորներով` «Վարդենիք», «Քնար պանդխտին» եւ «Ստուերք Հայկականք», յաջորդաբար հրատարակուած՝ 1863-ին, 1868-ին եւ 1874-ին։ Առաջին հատորին անունը կու գայ քրոջ (Վարդուհի) հանդէպ իր անհուն գուրգուրանքէն եւ խանդաղատանքէն։ Ատեն մը, այդ այլապէս մարդկային ու բնական զգացումը բաւական էր քերթելու։ Հոգեկան իր վիշտերուն սփոփանքը կը գտնէ անոր սիրոյն մէջ։ Կամ՝ կ'ուզէ մասնակից դարձնել զայն իր ցաւին, երբ կորսնցուցած մօրկանը յուշքը կ'արիւնէ իր սիրտը։ Երկրորդ եւ երրորդ հատորները իրենց անուններով կը բացատրեն իրենք զիրենք։ Մասնաւորաբար «Ստուերք Հայկականք»ի մէջ՝ հայրենիքն է անսպառ աղբիւրը ներշնչումներու, երբեմն չարիքի համազօր միօրինակութեամբ, հազար անգամ ըսուած քաղցր ու թաց խօսքերու շեշտով: Անշուշտ մտածում մը կարելի է գտնել միշտ ասոնց մէջ, կամ զգալ բաբախումի մը հեռաւոր, անդրանշոյլ ներկայութիւնը։ Սակայն, առ հասարակ քարացած, տժգունած, հինցած են անոնք՝ ոչ թերեւս անոր համար, որ արուեստն ու տաղանդը կը պակսին անոնց հեղինակին, այլ որովհետեւ մեր ականջները խուլցած են այնքան երկար ատեն այդ յանկերգը լսելէ:
Այսօր մանաւանդ, երր ազգաշունչ ու գաղափարագրական գրականութիւնը այլապէս շքեղ էջեր փոխանցած է մեզի, Նար-Պէյներու քերթողութիւնը ջիղ չի գտներ յուզելու: Իրենց ժամանակին մէջ, որոշ լիութեան հասած վկայութիւններ են անոնք: Պատմութիւնը քերթողութեան մեկնակէտ ընդունելու հին վարժութիւնը կը պոռայ այդ հատորին մէջ։ 1850-ին՝ ապրումէ աւելի բան մըն էր այդ գիծով ողջունել Մուսան...: Բայց Նար-Պէյ, ո'չ ժամանակը, ոչ ալ ձեւը կրցած է գտնել միւսներուն հետեւելու (Ալիշան, Պեշիկթաշլեան, Պատկանեան, Նալպանտեան):
Աղբիւրներ
● Յակոբ Պարոնեանի «Ազգային Ջոջեր»ու մէջ` Խորէն Գալֆայեանի մասին հետեւեալ կապի միջոցաւ
Կենսագրութիւն
Պաշտօնավարած է Մխիթարեաններու Փարիզի Մուրատեան վարժարան ը։ Փարիզ, Գաբրիէլ Այվազովսկի ի հետ 1855-1858 թուականներուն խմբագրած է «Մասեաց Աղաւնի» ամսագիրը։ 1856 թուականին կը հրաժարի կաթոլիկական դաւանանքէն ու Մխիթարեան Միաբանութենէն: Կը դառնայ Փարիզի Հայկազեան վարժարանի տնօրէն։
Հայկազեան վարժարան ի փակումէն յետոյ վերադարձած է Պոլիս, ապա մեկնած Թեոտոսիա, որպէս ուսուցիչ պաշտօնավարած Խալիպեան դպրոցէն ներս, միաժամանակ մասնակցելով, Փարիզէն այնտեղ տեղափոխուած, «Մասեաց Աղաւնի» հանդէսի խմբագրման աշխատանքներուն։ Թեոտոսիոյ մէջ տպագրած է շարք մը երկեր, ինչպէս՝ «Արշակ Բ.» ողբերգութիւնը (1861), «Ալաֆրանկա» կատակերգութիւնը (1862), «Վարդենիք» բանաստեղծութիւններու ժողովածուն (1863), ուր սուր քննադատութեան ենթարկած է Միքայէլ Նալբանտեան ը իր «Աղցմիք» զաւեշտին մէջ։
1864 թուականին կը մեկնի Պոլիս, կը զբաղի քարոզչութեամբ, միաժամանակ կ'ունենայ քաղաքական գործունէութիւն. Մկրտիչ Խրիմեան ի հետ մեկնած է Պերլին, հայկական հարցի հրահրման առիթով։
Սոնա Թընկըրեան
Սոնա Բընկըրեան, բուն անունով Սոնա Տէր-Մարգարեան։ Դուսարը՝ գրագէտ Արփիար ՏէրՄարգարեան։
Ծնած է Իսթանպուլ եւ մահացած՝ Նոր-Եորք։ Յաճախած է Սահակեան֊Նունեան եւ Կեդրոնական վարժարանները։ Վկայուած է Իսթանպուլի պետական երաժըշտանոցէն։ Ոաուցչագործած է Սագըզաղաճի Մխիթարեան եւ Անարատ Յղութիւն վարժարաններուն մէշ։ Տնօրէնութեան պաշտօն ստանձնած է Սամաթիոյ Անարատ Յղութիւն վարժարանէն ներս։ Աշխատակցած է իսթանպուլահայ մամուլին։ Խմբագրած է Վէմ պարբերաթերթ։ Ունի անտիպ պատմուածքներ եւ բեմադրուած թատերգութիւն մը Քարէ Պուպրիկը։
1981-ին հաստատուած է Նիւ Եորք։
Գրիգորիս Մկրտիչեան
Գրիգորիս Մկրտիչեան (անյայտ, Պոլու - 1915), հայ բժիշկ, դեղագործ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Փոքր Ասիոյ արեւմուտքի Պոլու քաղաքին մէջ։ Ստացած է դեղագործական կրթութիւն։ 1915 թուականին Պրուսայի մէջ ունեցած է սեփական դեղատուն եւ որպթս դեղագործ աշխատած է։ Եղած է Պրուսայի քաղաքային խորհուրդի նախագահը եւ քրէական դատարանի անդամ։ Սպանուած է կամ մահացած 1915 թուականին։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ Ստորոգութիւն:Պոլու ծնածներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Նիքիֆորոս Լիթրաս
Նիքիֆորոս Լիթրաս (յուն․՝ Νικηφόρος Λύτρας ‎, 1832, Փիրղոս, Թինոս, Քիքլատես - 13 Յունիս, 1904 Աթէնք, Յունաստան), յոյն գեղանկարիչ եւ գեղանկարչութեան ուսուցիչ։ Կը նկատուի Միւնիխի գեղանկարիչներու ակադեմիայի գլխաւոր ներկայացուցիչներէն եւ Յունաստանի Գեղարուեստի դասաւանդութեան կարապետը։
Առաջին տարիները
Նիքիֆորոս Լիթրաս ծնած է Թինոս կղզին։ Հայրը՝ Հածիանտոնիս Լիթրաս, մարմարի քանդակագործ էր եւ ապրուստը ճարելու համար Պալքանեան թերակղզիին քաղաքները կը թափառէր մինչեւ որ կը վերադառնայ Թինոս կղզին (Քիքլատես)։  Ան, Նիքիֆորոսին կը փոխանցէ արուեստի հանդէպ սէրը։  Նիքիֆորոս փոքր տարիքէն կը ցուցնէ տաղանդը։
Միւնիխ
1860-ին, Օթոնաս թագաւորին շնորհած կրթաթոշակով Միւնիխ կ՛ երթայ, ուր գեղանկարչութիւն կ՛ ուսանի Գեղարուեստի Թագաւորական Ակադեմիան, ուսուցիչ ունենալով Քարլ Վոն Փիլոթի՝ Գերմանիոյ մէջ իրապաշտութեան հոսանքի գլխաւոր ներկայացուցիչը։ Միւնիխ այդ ժամանակ եւրոպական արուեստի կեանքի կեդրոնն է։  1865-ի ամառը, Միւնիխ կը հասնի Քարլ Վոն Փիլոթիին մօտ գեղանկարչութիւն ուսանելու համար Նիքոլաոս Կիզիս։  Միասին կ՛ այցելեն զանազան թանգարաններ եւ ցուցահանդէսներ։
Սարգիս Կուկունեան
Սարգիս Մովսես Կուկունեան (Յունուար 23, 1863 - նոյեմբեր 26, 1913, Օրյոլի բանտ, Օրյոլ, Ռուսական կայսրութիւն), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ։
Նիքիֆորոս Լիթրաս
Ասպարէզին ընթացքը Աթէնք
Աթէնք վերադարձին, անմիջապէս Գեղարուեստի Դպրոցին գեղանկարչութեան բաժնի ուսուցիչ կը նշանակուի։ 38 տարիներ կը դասաւանդէ բացառիկ բծախնդրութեամբ եւ նախանձախնդրութեամբ։  Աշակերտներէն են՝ Եորղոս Եաքովիտիս, Փոլիհրոնիս Լեպեսիս, Փերիքլիս Փատազիս, Եորղոս Ռոյլոս եւ Նիքոլաոս Վոքոս։
Սարգիս Կուկունեան
Կենսագրութիւն
Սարգիս Կուկունեան (Աւետիսեան) ծնած էՅունուար 23 1863–ին Նուխի գավառի Նիժ գիւղին  (այժմ՝ Ադրպեճանի Կուտակաշենի շրջանը), չքաւոր Ընտանիքի մէջ։ Նախնական կրթութիււնը ստացած է գիւղի տէր–թոդիկեան դպրոցը, ապա 1877-ին ընդունուած է  Էջմիածնի Գէորգեան ճեմարանը: Ուշիմ ու աչքաբաց Սարգիսին վիճակուած չէր աւարտել ճեմարանական դասընթացը: 1883-ին տեղի ունեցած աշակերտական խռովութիւներու պատճառով ճեմարաանէն հեռացուեցան շուրջ 80 աշակերտ, որոնց մէջ էր 6–րդ դասարանի Սարգիսը,որ դեռ կը կրեր Աւետիսեան մականունը: Ան Էջմիածինէն կը մեկնէր Երեւան, կը փորձեր մտնել ուսուցչական սեմինարններու, բայց չէր յաջողէր: Հօրեղբօր աջակցութեամբ անկը  տեղափոխուի Թիֆլիս,եւ կը մտնէ զինուորական դպրոց:Սարգիս երկար չի մնար այնտեղ եւ ձգելով զինուորական դպրոցը,կը փորձէ ընդունուիլ Թիֆլիսի Ներսիսեան դպրոցը: Սակայն անոր ղեկավարութիւնը Գէորգեան ճեմարանի վարչութեան կողմէ արդէն տեղեկացած էր արտաքսուածներու մասին: Այդ ժամանակ ան դիմում կը ներկայացնէ Կուկունեան մականունով եւ կ'ընդունուի Ներսիսեան դպրոց: 1884-ինկը մեկնի Բաքու եւ մասնաւոր դասեր կու տայ: Շուտով, կը ձգէ Բագուն, եւ կը մեկնի Սանկտ Պետերբուրգ եւ ուսումը կը շարունակէ  տեղական  համալսարանոի մէջուր  կը տարուի հայրենասիրական գաղափարներով, շուտով կը դառնայ  Պետերբուրգի հայ ուսանողութեան կեդրոնական դեմքերէն մէկը: Ան իր  ազատ ժամերուն շուրջ մէկ տարի կը զբաղուի  զինավարժութեամբ իր ընկերներ Կոստանդին Լիսինեանի եւ Ռուբէն Յովհաննէսեանի հետ: Այստեղ Սրագի Կուկունեան կը ներշնջուի Արեւմտեան Հայաստան տեղափոխուելու գաղափարով:
Նիքիֆորոս Լիթրաս
Ընտանիք
1879-ի ձմրան, կ՛ամուսնանայ Իրինի Քիրաքիտիին հետ (Իզմիրցի յոյն առեւտրականի մը դուստր)։ Կը բախտաւորուին վեց զաւակներով՝ 5 տղաք եւ 1 աղջիկ։
Սարգիս Կուկունեան
Կուկունեանի խումբի ձեւաւորումը:
Սարգիս Կուկունեան եւ անոր կողմնակիցներուն  գործունէութեան նկատմամբ հետաքրքրութիւն է ցուցաբերէ եւ իր աջակցութիւնը կը յայտնէ Կարապետ Եզեանը, որ խիստ պահպանողական գործիչի համբաւ ունէր: Սարգիս Կուկունեանը կ'օգնէ Կարապետ Եզյեանին՝ կազմել «Պետրոս Մեծին հարաբերութիւնները հայ ազգին հետ» (1898) վավերագրական ժողովածուն։ Կարապետ Եզեանը Սարգիս Կուկունեանին կ'առաջարկէ երթալ Պարսկաստան, այնտեղ անցնիլ ծառայութեան եւ ստանալ խանի տիտղոսը, իր` Եզեանի աջակցութեամբ հաստատուելու  թուրք–պարսկական սահմաններուն մօտ, եւ  բաւականաչափ ուժ հավաքելէ  ետք կազմակերպել շարժումներ Վասպուրականին մէջ։ Բայց Կարապետ Եզեանի ծրագրի կենսագործելը երկարատեւ ժամանակ կը պահանջէր, իսկ Սարգիս Կուկունեանը կը շտապէր օր առաջ նետուիլ պայքարի ասպարեզ: Եւ ահա, 1890-ի Մայիսին մի քանի երիտասարդներու գլուխը անցնելով, Սարգիս Կուկունեան կու գայ Թիֆլիս: Այստեղ Կոջոր ամառանոցին մէջ կը հանդիպի «Մշակ» թերթի խմբագիր Գրիգոր Արծրունու հետ:Արծրունի անոր կու տայ հրաժարիլ Կարապետ Եզեանի առաջարկած ծրագիրէն, որ երկար ժամանակ կը պահանջէր: Փոխարէնը Արծրունի կ'առաջարկէ Կովկասի մէջ կազմաւորլ խումբ մը, տեղափոխուելու Արեւմտեան Հայաստան եւ «Հայկական Դատին» միջազգային ճանաչում տալու համար գործել մի քանի յարձակումներ:Իսկ «Դեյլի նյուս»  թերթի թղթակից Ֆից-Ջերալդը կը խօստանայ թղթակցութիւններով հանրային կարծիք ստեղծել մեծ տերութիւններու մէջ:
Նիքիֆորոս Լիթրաս
Մահը
1904-ի ամրան, 72 տարեկան հասակին կը մահանայ։ Մահէն ետք, Գեղարուեստի Դպրոցին տնօրէնութիւնը յանձն կ՛առնէ իր աշակերտներէն Եորղոս Եաքովիտիս։
Սարգիս Կուկունեան
Կուկունեանի խումբի ձեւաւորումը:
Թիֆլիսի մէջ,ապա Ալեքսանդրապոլ տեղի կ'ունենայ խումբի համալրում: Խումբին կը միանան Ռուբէն Դերձակեանը, Յովսէփ Մովսէսեանը, Եփրեմ Դաւիթեանը Արամայիս Ազնաւուրեանը, Արշակ Գաւաֆեանը , Սարդար Աւետիսեանը , Աբրահամ Տէր-Անդրիասեանը, Ստեփան Ստեփանեանը (բալաջան), Մեսրոպ Վարդանեանը եւ ուրիշներ:Խումբի անդամները կ'ապրէին Կարս մարզի Բերնա, Չորուք, Շադեւան, Արմուդլի գիւղերուն մէջ եւ կը զբաղուէին զինավարժութեամբ:
Նիքիֆորոս Լիթրաս
Միւնիխ
Միւնիխ գտնուած տարիներուն, երբ Փիլոթի ուսուցիչն էր, կը զբաղի «պատմական գեղանկարչութեամբ»․ նիւթերն են ընդհանրապէս յունական դիցաբանութիւնն եւ յունական պատմութիւնը։
Սարգիս Կուկունեան
Կուկունեանի խումբի ձեւաւորումը:
Օգոստոսի 14-ին Կարսի Ճալա գյուղի ձորում Սարգիս Կուկունեանի հանձնարարութեամբ կը սպանուի Մշեցի Յակոբ Գալֆա սարկաւագը (Յակոբ ՏԷր-Ղեւոնդեան) որ Կուկունեանի օգնականն էր եւ տարաձայնութիւններ ունէր վերջինիս հետ: Նոյն օրը Սատաշանեան բաժանմունքի կոմէն Չորուք գիւղի խումբի անդամներէն մէկը կը սպաննուի,իսկ վեցը կը ձեռբակալուին:
Նիքիֆորոս Լիթրաս
Յունաստան
Յունաստան վերադարձին, արդէն ծանօթ ու սիրուած Լիթրաս կը զբաղի դիմանկարներով։ Կը մասնակցի զանազան ցուցահանդէսներու, ուր նաեւ պարգեւներու կ՛ արժանանայ․-
Սարգիս Կուկունեան
Կուկունեանի խումբի ձեւաւորումը:
Միեւնոյն ժամանակ Թիֆլիս հրաւիրուած Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան «Սահմանադիր Ժողովը» կ'որոշէ ոյժ տալ եւ միաժամանակ ղեկավարել Կուկունեանի արշավախումբի նախապատրաստական աշխատանքները, սակայն Արեւմտալ Հայաստանէն Յովսէփ Արղութեանի եւ Մարտիրոս Մարգարեան վերադարյէն ետք ՀՅԴ-ն կը փոխէ իր դիրքորոշումը արշաւախումբի հանդէպ եւ կը հանձնարարէ Կարսի մէջ գտնուող Մարտին Շաթիրեանի՝ յետաձգել արշաւանքը, որովհետեւ Ռուսական ժանդարմերիան մանրամասն տեղեակ է Կուկունեանի խումբի մարտիկներու տեղակաեման վայրերու, անոնց զոնուածութեան, Արեւմտեան Հայսատան անցնելւ մտադրութեանեւ այլն բաներու մասին:
Նիքիֆորոս Լիթրաս
Յունաստան
Աթէնքի ազնուական եւ վերի խաւերու դիմանկարիչը կը դառնայ։ Կը գեղանկարէ «Ազգային Դրամատան» տնօրէններուն եւ Աթէնքի ազնուական եւ վերի խաւերու անձնաւորութիւններու կոթողական կենդանկարներ։
Սարգիս Կուկունեան
Կուկունեանի խումբի ձեւաւորումը:
Մատին Շաթիրեանի, Յովսէփ Արղութեանի, Կոսդանդին Խատիսեանի եւ Սիմոն Զաւարեանի բոլոէ ջանքերը՝ յետաձգելու Կուկունեանի արշաւախումբի սահմանացումը, ապարդիւն կ'ըլլայ: Հետեւելով Գրիգոր Արծրունիին՝ ինչքան հնարաւորէ շուտ Արեւմտեան Հայաստան տեղափոխուելու յորդորներուն՝ Սարգիս Կուկունեան իր 107 հոգիէ փաղկացած խումբով Սեպտեմբեր 23-ի գիշերը Սաաթվերան Գիւղի վերնամասով կ'անցնի Արաքս Գետը ու ափով կ'ուղղուի դէպի Չիչակլու կիրճը:
Նիքիֆորոս Լիթրաս
Յունաստան
Յունաստանի արուեստի պատմութեան մէջ, Նիքիֆորոս Լիթրաս ձգած է իր ուրոյն դրոշմը։ 1903-ին կը պարգեւատրուի «Փրկիչի Սուրբ Խաչ»ով։
Լսատեսողական Ժառանգութեան Համաշխարհային Օր
Լսատեսողական ժառանգութեան համաշխարհային օր (անգլերէն՝ World Day for Audiovisual Heritage), 2005 թուականին ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի ընդունած բանաձեւին համաձայն՝ Հոկտեմբեր 27-ը հռչակուած է Լսատեսողական ժառանգութեան համաշխարհային օր։ Հռչակագիրին մէջ նշուած է, որ Լսատեսողական բոլոր միջոցներուն շնորհիւ հնարաւոր է յաղթահարել լեզուական եւ մշակութային սահմանները, ու այդ բոլորը ընկալելի կը դառնան աւելի մեծ զանգուածի համար, քան՝ խօսքը:
Նիքիֆորոս Լիթրաս
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ ըստ ազգութեան Ստորոգութիւն:Յոյն գեղանկարիչներ Ստորոգութիւն:1832 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1904 մահեր Ստորոգութիւն:13 Յունիսի մահեր
Լսատեսողական Ժառանգութեան Համաշխարհային Օր
Լսատեսողական ժառանգութիւն կը համարուին ժապաւէնները, ձայնասփիւռը եւ հեռատեսիլային թողարկումները, լսատեսողական ձայնագրութիւնները: Այդ բոլորին զանգուածային տարածումը սկսած է 20-րդ դարուն, իսկ հիմա անոնք սկզբնական տեղեկատուութեան հիմնական միջոցներն են :
Սարգիս Կուկունեան
Կուկունեանի խումբի ձեւաւորումը:
Թափրակկալէի թրքական կայազորի հրամանատարութիւնն ու ռուս սահմանապահներն արդէն տեղեակ էին խումբի նպատակի մասին: Իսկ երկրի խորքերը տանող լեռնալանջերը ծածկուած էին քրդական աշիրեթներով սահմանանցումէն շատ չանցած խումբը երեք կողմէ շրջապատուած էր արդէն թրքական ուժերով, իսկ չորրորդ կիղմէն՝ ռուսական սահմանի երկարութեամբ կեցած էին ռուս սահմանապահերը: Կը սկսի կռիւը, որ կը տեւէ մինչեւ երեկոյ: Երեկոյան թուրքերը նահանջեցին Ալաշկերտ: Առանց սնունդի եւ ռազմամթերքի  մնացած խումբը կ'որոշէ վերադառնալ ռուսական սահման: Խումբը կ'իջնէԱրաքսի հովիտը, կ'անցնի գետը եւ հանգիստ է առնում խառ գիւղի այգիներուն մէջ, ուր Կաղզուանի գավառապետի օգնական Կուգուշեւի եւ անոր օգնութեան եկած ռուսական 154-րդ գունդի զինուորնուն կողմէ խումբին անդամներէն մաս մը կը ձեռթակալուի, իսկ մաս մըն ալ, կռիւի ճանապարհ բանալով, կը հեռանան՝ խուսաբելով ձերբակալութենէն:
Լսատեսողական Ժառանգութեան Համաշխարհային Օր
Այս նպատակով ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ն ստանձնած է այդ բոբորը պահպանելու պարտականութիւնը, եւ 1997 թուականէն սկսեալ «Աշխարհի յիշողութիւն» միջազգային տոմարին մէջ կը պահպանուին նաեւ այն լսատեսողական տուեալները, որոնք համաշխարհային նշանակութիւն ունին:
Սարգիս Կուկունեան
Դատաւարութիւնն ու Աքսորը
Ձերբակալուածներուն 25 օր բանտը պահելէ ետք՝ Հոկտեմբերի 23-ին շղթայակապ կը փոխադրեն Կարսի բանտը: Այդ միտքով, թէ իրենց այսօր-վաղը ազատ կ'արձակեն, խումբի անդամներուն կը հեռացնէր փախուստի մտքից: Հակառակ այս սպասումներուն՝ ցարական իշխանութիւնները խումբի անդամներուն հանդէպ կ'ընդունին խստագոյն վճիռները անոնց մեղադրելով, սպանութեան, աւազակութեան եւ իշխանութիւնը դիմադրելւ մէջ:
Լսատեսողական Ժառանգութեան Համաշխարհային Օր
Հիմնական նպատակները
ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի կողմէն ընտրուած սոյն օրն կը հետապնդէ հետեւեալ նպատակները։
Սարգիս Կուկունեան
Դատաւարութիւնն ու Աքսորը
Երկու տարի տեւած նախագրութիւններէն ետք՝ 1893. Ապրիլի 7-ին Կարսի մէջ կը սկսի 43 ձեռբակալուածներուն դատաւարութիւնը, ուր ձեռբակալուածներէն 16-ը ազատ կ'արձակուին, իսկ 26-ը կը դատապարտուին, որմէ էին Սարգիս Կուկունեանը որ կը դատապարտուի 20 տարուա տաժանակիր աշխատանքներով, խումբէն 19-ը՝ 15, 1-ը՝ 12,4-ը՝ 8, 1-ը՝ 3 տարուայ տաժանակիր աշխատանքներով: Թիֆլիսի վերաքննիչ ատեանը 1893 Մայիս 26-ին, իսկ սենատը 1895 Մարտի 1-ին բանտարկեալները շղթայակապ կ'աքսորեն թէպի Սիբիր:
Լսատեսողական Ժառանգութեան Համաշխարհային Օր
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Համաշխարհային օրեր
Սարգիս Կուկունեան
Դատաւարութիւնն ու Աքսորը
Չնայած Կուկունեանի արշաւանքը շործնականօրէն ձախողեցաւ, սակայն արեւելահայերու շրջանին մէջ իր բերած աննխադէպ ոգեւորութեան եւ Դէպի Երկիր գաղափարախօսութեան տարծման առումով Կուկունեանի արշաւանքը կարեւոր դեր խաղցաւ:
բանտարկեալ Սարգիս Կուկունեան կամաւորապէս կը մասնակցի ռուսռճաբնական պատերազմին: Անոր շնորհիւ Սարգիս Կուկունեան ազատ կարձակուի եւ իր հայազգի կնոջ հետ, ոդ իր հետ ծանօթացած էր Սախալինի մէջ, կը վերադառնայ Կովկաս:
Վերադարձ աքսորէն(Կեանքի վերջին տարիները)
1906 Օգոստոսին Կուկունեանն արդէն Թիֆլիսի մէջ էր, Իսկ երկու ամիս անց՝Հոկտեմբեր 30-ին կը վերադառնայ իր հայրենի գիւղը՝ Նիժ: Այստեղ Կուկունեանը կ'ընկերակցի սոցեալական պայքարին՝ հանունաղքատներուն բարօրութեան ենդդէմ հարուստ գիւղացիներուն: Ան կ'անդամակցի 1907 Սեպտեմբերէն Նիժի մէջ իր գործունէութեան ծաւալած «Գիւղացիական Միութիւն» ընդյատակեայ կազմակերպութեան:
1908-էն յեղափոխականներու հանդէպ Կովկասի մէջ ծայր առած քաղաքական բռնաճնշումները չանտեսեցին Սարգիս Կուկունեանը: Մեղադրելով անոր «Գիւղացիական Միութիւն» անդամակցութեանմէջ՝  1909  Փետրուարի 6–ին ան Բաքուի մէջ դարձեալ կը ձեռբակալուի եւ հինգ տարուայ դրութեամբ։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հայ ազգային գործիչներ
Յովհաննէս Սոմունճեան
Յովհաննէս Սոմունճեան, հայ բժիշկ, ազգային, հասարակական, կուսակցական գործիչ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1879 թուականին, 1879 Պար­տի­զակ աւանին մէջ։ ուսանած է ամերիկացի միսիոներներու Պարտիզակի՝ Բիւթանիոյ բարձրագոյն վարժարանէն ներս։ Աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական համալսարանը։ Երկար տարիներ Պրուսայի հայաշատ շրջաններուն մէջ՝ բժիշկ, ապա՝ քաղաքապետական բժիշկ աշխատած է։ 1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած է։ Պաղեստինի ռազմաճակատուին՝ գերի ինկած է անգլիացիներուն։ 1922 թուականին Փոքր Ասիոյ աղէտի հետեւանքով ապաստանած է Յունաստան եւ հաստատուած Թրակիոյ Քոմոթինի (Գյումյուլջինա) քաղաքին մէջ, ուր ապրած եւ աշխատած է 35 տարի։ Քոմոթինիի հայ համայնքի պառակտման ամենասուր շրջանին գտնուած է պայքարի առաջին գիծին վրայ՝ մնալով ՀՅԴ-ի կողքին։ Ըստ Ժողովրդական ընտրութեան արդիւնքին՝ ստանձնած է Քոմոթինիի ազգային մարմնի ատենապետի պաշտօնը։ Ընտրուած է նաեւ Քոմոթինիի քաղաքապետական խորհրդի անդամ՝ 4 տարիով։ Հանրային շահերու եւ ազգային-քաղաքական առաջադրութիւններու առողջ ըմբռնում ունեցած է, եղած է խղճամիտ բժիշկ, բնաւորութեամբ շէնշող, ընկերային, ուղղամիտ, բոլորին կողմէ սիրուած։ Մահացած է 1957 թուականի Հոկտեմբեր 1-ին, Քոմոթինի քաղաքին մէջ՝ 78 տարեկան հասակին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:1 Հոկտեմբերի մահացածներ
Լրագրող
Լրագրողը կը զբաղի լրագրութեան գործին հետ։ Շրջաբերութեան ընթացքին պատահածներու, հակումներու, նիւթերու և անձերու մասին տեղեկութիւններ կը հաւաքէ։ Ջանք ցոյց կու տայ այս տեղեկութիւնները անկողմնական հրատարակելու։ Լրագրող մը կրնայ աշխատիլ ընդհանուր դէպքերու մասին կամ ալ մասնագիտանալ որոշ հարցերու վրայ։ Թղթակիցներ կը կոչուին անոնք, որոնք կը հրատարակեն իրենց հաւաքած լուրերը թերթերու, հեռատեսիլի, ձայնասփիւրի, համացանցի նման զանգուածային լրատուամիջոցներով։ Լրագրողը դէպքի մը մասին տեղեկութիւններ փոխանցելու համար կը հարցնէ հետեւեալ հարցումները
Քաղաքացիական Լրագրութիւն
Քաղաքացիական լրագրութիւն կամ այլ անուներով՝ հանրային լրագրութիւն, մասնակցական լրագրութիւն, ռամկավարական լրագրութիւն, հրոսակային լրագրութիւն, փողոցական լրագրութիւն կը կոչուի լուր և գիտութիւն ժողվել, արցանագրել և վերալուծել։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Լրագրողներ
Մեթանա
Մեթանա (յուն․՝ Μέθανα), Մեթանա թերակղզին կը գտնուի Պելոպոնեսի հիւսիս-արեւելեան մասը, Սարոնիքոսի ափին։ Թերակղզին ծանօթ է իր ջերմային լոգարաններով  եւ Քամենի Հորա գիւղը գտնուող Քամենի Վունօ հրաբուխով։  Բնակչութեան թիւն է 1 967։
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Տարածութիւնն է 44 քլ․²։ Պելոպոնեսին կապուած է 300 մեթր լայնք ունեցող նեղուցով մը։  Համաչափ եռանկիւնի նմանող բոլորաձեւ թերակղզի է։  Անոր երեք ծայրամասերուն կը գտնուին յաջորդաբար Փանաղիա կամ Քրասոփանաղիա հրուանդանը (արեւմուտք), Այիոս Եորղոս հրուանդանը (հիւսիս-արեւելք) եւ Փունտա հրուանդան (հարաւ-արեւմտեան)։
Մեթանային բարձրագոյն գագաթն է Հելոնա (740 մ․) եւ շրջապատուած է համապատասխան բարձրութեամբ գագաթներով՝ 713 մ․, 700 մ․ եւ 692 մ․։
Հրաբխային գործունէութիւն
Մեթանան կը գտնուի Էգէականի հրաբխային գօտիին հիւսիս-արեւմտեան ծայրը եւ Սուսաքիին, Էղինային ու Փորոս ին հետ կը կազմեն Սարոնիքոսի հրաբխային խումբը։ Մեթանան կը բաղկանայ 32 հրաբխային գմբեթներով։
Անոր ընդծովեայ հիւսիս-արեւմեան մասին՝ 1,5 - 2 քլ․ հեռաւորութեամբ եւ 143 մ․ խորութեամբ, 1987-ին յայտնաբերուած է Փաֆսանիաս հրաբուխը (12քլ²․ տարածութիւն) 6 հրաբխային գմբեթներով։ Հրաբերանի խորութիւնն է 300 մ․։  Փաֆսանիաս եւ Մեթանա թերակղզիին միջեւ 62 մ․ խորութեամբ կը գտնուի փոքրիկ հրաբխային գմբեթ մը։
Ջրաջերմական
Մեթանայի հրաբխային գործունէութեան հետեւանքն է ներկայիս թերակղզիին տարածքին երեք ծրջաններու մէջ գտնուին երկրաջերմական ջերմուժի աղբիւրներ․ առաջինը՝ Լութրա (հարաւ), երկրորդը՝ Այիոս Նիքոլաոս (հիւսիս) եւ երրորդը՝ Լութրա դու Փաֆսանիա կամ Փալէա Լութրա (հիւսիս-արեւելք)։
Բուսական աշխարհ
Մեթանայի տարածքին կը մշակուին ձիթենի, որթատունկ եւ նշենի։
Մեթանա քաղաքապետութիւն
Մեթանայի քաղաքապետութիւնը բաժնուած է չորս համայնքներու․ համապատասխան գիւղերով-
Պատմական ակնարկ
Թերակղզին առաջին բնակավայրը՝ Վաթի գիւղին մօտերը, ստեղծուած է Ք․Ա․ 1500 - 1300։ Յայտնաբերուած են բաւական հնագիտական յուշարձաններ եւ իրեր, ինչպէս օրինակ՝ Փալէոքասթրօ Աքրոփոլիս եւ լայն գահ մը։  Ք․Ա․ 4-րդ դարավերջին, Մեթանա ունեցած է իր դրամը։ Ք․Ա․ 425-ին Պելոպոնեսեան Պատերազմին ընթացքին, Աթէնք թերակղզին կը գրաւէ եւ անոր նեղուցը կը պարսպապատէ։ Ք․Ա․ 3-րդ դարուն Մեթանա կը գտնուի Սփարթիին հովանին տակ։  Այնուհետեւ թերակղզիին պատմութիւնը կը հետեւի Պելոպոնեսի պատմութեան։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի թերակղզիներ Ստորոգութիւն:Պելոպանեսի թերակզղիներ Ստորոգութիւն:Թերակղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Թերակղզիներ ըստ երկիրի Ստորոգութիւն:Թերակղզիներ
1655 թուական
1655 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 55րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1655 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1655 մահեր
Ստորոգութիւն:1655
Սարգիս Ճեվահիրճեան
Սարգիս Ճեվահիրճեան ծնած է Կ. Պոլիս,11 Դեկտեմբեր 1898-ին:
Կենսագրութիւն
Նախակրթութիւնը կը ստանայ Գում Գաբուի Մայր եկեղեցւոյ Ազգային վարժարանին մէջ: Երկրորդական ուսուման համար՝ 1911-1916 թուականներուն կը հետեւի Յովհաննէս Հինդլեան ի եւ Գալուստ Մալաթեանի Նոր Դպրոց ի դասընթացքներուն, ուրկէ շրջանաւարտ, մուտք կը գործէ Օսմանեան Հանրօգուտ Շինութեանց Նախարարութեան երկրաչափային վարժարանը, ուր տարի մը ուսանելէ յետոյ կը մեկնի Պէյրութ եւ 1918-1919 կրթական տարեշրջանին կը հետեւի Սէն Ժոզէֆ Համալսարանի դասընթացքներուն: Ապա կ'անցնի Լոզան եւ 1920 թուականէն սկսեալ՝ համալսարանական իր ուսումը կը շարունակէ Դաշնակցային Փոլիթեքնիք դպրոցին մէջ, ուրկէ ճարտարապետութեան իր վկայականը կը ստանայ 1924-ին:1924-1930, Աթէնքի մէջ, Ս.Ճեվահիրճեան կը պաշտօնավարէ Յունաստանի Հանրօգուտ Շինութեանց նախարարութեանց մօտ: Ապա՝ կ'անցի Լոզան, ուր շրջան մը տարբեր ընկերութեանց մօտ պատասխանատու պաշտօններ վարելէ յետոյ, 1943-ին կը հիմնէ «Ս. Ճեվահիր» ճարտարապետական իր սեփական ընկերութիւնը, որուն տնօրէնութիւնը կը վարէ մինչեւ իր մահը:
Ս.Ճեվահիրճեանի Ճարտարապետական վաստակին կը պատկանին քսանէ աւելի իրագործումներ եւ կառոյցներ, ինչպէս՝ Արեւելեան Մակեդոնիայի Սթրումա գետին ընթացքին կանոնաւորումը, Հարաւային Պելապոնէզի թրինաս դաշտագետինի ճահիճներուն չորացումը, Քիոսի Վրոնտատ գիւղաքաղաքին ջրաբաշխութիւնները, Վալէ Քանթոնի մէջ (Զուիցերիա)Սէն Պարթելեմէի հեղեղատին վրայ մեծ թումբին շինութիւնը, Լոզանի քաղաքապետութեան Լա Սալայի դպրոցական համալիրին կառոյցը, Ժընեւի հրշէջներու զօրանոցը, կրկին Լոզանի մէջ՝ Րեժինա հիւրանոցին եւ Պել էր թատրոնի կառոյցները, Սէն Լեժիէի (ժիւրա Պերնուա) հիւանդանոցի եւ մարզաւանին թրիւպինի շինութիւնները, եւ այլն:
Ճարտարապետական-շինարարական իր բազմազբաղ առօրեային մէջ, Ս. Ճեվահիրճեան քառասուն տարի(1940-1980) հետեւողակնօրէն կ'ուսումնասիրէ հայ ճարտարապետութեան պատմութիւնն ու հայկական ճարտարապետութեան առանձնայատկութիւնները: Երեսունէ աւելի իր ուսումնասիրութիւններն ու սերտողութիւնները լոյս կը տեսնեն «Բազմավէպ»ի (վենետիկ), «Գեղունի»ի (Վենետիկ), «Անի»ի (Պէյրութ), «Շիրակ»ի (Պէյրութ), «Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս»ի, Revue Pro Arte»ի (Ժընեւ) էջերուն մէջ, դեռ չհաշուած այն բազմաթիւ յօդուածները, որոնք կը հրատարակուին Բալուեանի «Զուարթնոց»ին, «Յառաջ-Միտք եւ Արուեստ» (Փարիզ) եւ այլ օրաթերթերուն մէջ:
Ս.Ճեվահիրճեանի գրիչին պատկանող ուսումնասիրւթիւններէն առանձնապէս ուշագրաւ են ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԿԱՄԱՐԸ ԳՈԹԱԿԱՆ ՈՃԻՆ ՄԷՋ («Բազմավէպ», 1940, թիւ 1-12, 1941, թիւ 1-12), ՍԻՒՆԱԶԱՐԴ ԾԱԾԿՈՑԻ ԴՐՈՒԹԻՒՆԸ ԵՒ ԿԱՄԱՐԱԿԱՊ ԶԱՐԴԱՍԻՆՆԵՐԸ ՀԱՅԿ. ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ՄԷՋ («Բազմավէպ», 1942, թիւ 1-12, 1943, թիւ 1-6),Հ ԱՅԿԱԿԱՆ ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ՄԷՋ ՆԵՐԴԱՇՆՈԿՈՒԹԵԱՆ ԿԱՆՈՆՆԵՐՈՒ ՊՐՊՏՈՒՄԻ ՓՈՐՁԵՐ («Բազմավէպ», 1947, թիւ 5-10, 1948, թիւ 1-2, 7-10), ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՌԱԶՄԱՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏՈՒԹԻՒՆԸ («Բազմավէպ», 1949, թիւ 1-4, 1950, թիւ 3-4, 7-8), ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏՆԵՐ ՕՍՄԱՆԵԱՆ ԿԱՅՍՐՈՒԹԵԱՆ ՄԷՋ («Շիրակ», 1968, թիւ 6-7), ՀՈՎԻՒԻ ԵԿԵՂԵՑԻՆ («Բազմավէպ»,1978, թիւ 3-4), եւ այլն:
Ս. Ճեվահիրճեան կը մահանայ 27 Մարտ 1981-ին:
Աղբիւրներ
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս,Պէյրութ 1981,Էջ (354-355)
Կեռասենի
Կեռասենի (լատիներէն՝ Prunus avium), վարդազգիներու ընտանիքին պատկանող պտղատու բոյս մը։ Բարձրութիւնը կը հասնի մինչեւ 10 մեթրի, յաճախ աւելի բարձր, նոյնիսկ 30 մեթրի եւ աւելի, օրինակ՝ Քիեւի անտառներուն մէջ։
Կեռասենիի ծառը ունի բալենիի տեսք։ Կ'ենթադրուի, որ անիկա տարածուած է Անատոլիոյ եւ Եւրոպա յի մէջ, Դանիոյ եւ Զուիցերիոյ մէջ՝ Ք.Ա. 8000-ին։
Անուանում
Կեռասունտ քաղաքը գտնուած է Տրապիզոն էն ոչ հեռու: Հոս հռոմէացիները առաջին անգամ տեսած են իրենց համար անյայտ պտղատու ծառեր, որոնք անուանած են cerasi ։ Հոսկէ ալ իտալերէն՝ ciliega, արաբերէն՝ كرز, ֆրանսերէն՝ cerise, սպաներէն՝ cereza, փորթուկալերէն՝ cereja, գերմաներէն՝ Kirsche, անգլերէն՝ cherry եւ ռուսերէն՝ черешня :
Կենսաբանական Նկարագիր
Բունին կեղեւը գորշասպիտակաւուն է։ Բարձրութիւնը կը հասնի մինչեւ 15 մ։ Երկարակեաց է (կ'ապրի մինչեւ 100 տարի եւ աւելի)։ Տերեւները պարզ են, մեծ, երկար, ձուաձեւ, սուր ծայրամասով եւ ատամնաեզր։ Ծաղկաբոյլը նոսրածաղիկ հովանոց է, ծաղիկները՝ մեծ, սպիտակ, երկար կոթուններով, երբեմն՝ մէկական։ Կը ծաղկի Ապրիլ-Մայիսին։ Պտուղը տարբեր մեծութեան, հիւթալի, կլոր, երբեմն՝ բութ, սրտաձեւ կորիզապտուղ է, կարմիր, վարդագոյն, դեղին եւ սեւ գոյնի։ Պտղահիւթը՝ անգոյն, երբեմն մութ կարմիր, քաղցր, քաղցրաթթուաշ եւ թոյլ տտիպութեամբ ։
Կիրարկութիւն եւ Նշանակութիւն
Պտուղները օգտագործուած են թարմ, չորցած եւ վերամշակուած (պահածոյ, անուշ եւ զովացուցիչ ջուրեր)։ Կեռասենին կը բազմանայ պատուաստներով եւ մացառներով։ Բերքատուութիւնը 70-80 ց/հա է։ Կը մշակուի Ուքրանիոյ հարաւը, Մոլտովիա յի, Կովկասի եւ միջինասիական հանրապետութիւններուն մէջ։ Պտուղները կը պարունակեն շաքար, ազոտ եւ այլ նիւթեր, որոնք օգտագործուած են թարմ եւ վերամշակուած (անուշ, պահածոյ, հիւթ, գինի, չիր, շաքարաչիր եւ այլն)։ Կորիզին միջուկը կը պարունակէ իւղ, որ օգտագործուած է օծանելիքի արտադրութեան, իսկ բնափայտը՝ ատաղձագործութեան մէջ (կը պատրաստեն երաժշտական գործիքներ)։ Երկարակեաց է (կ'ապրի մինչեւ 100 տարի եւ աւելի): Կը սիրէ ջերմութիւնը, լոյսը եւ խոնաւութիւնը։ Կը բազմանայ արմատներով, սերմերով եւ արմատային մացառներով։ Մեղրատու է։
Հայաստանի մէջ, կը մշակուի հիւսիսային եւ հարաւ-արեւելեան շրջաններուն մէջ, Արարատեան դաշտ ին եւ նախալեռնային գօտիին էջ։ Մշակուող ձեւերէն են՝ Տրոկանա դեղինը, Տենիսենի դեղինը, Մեթաթարականը եւ Սեւ Նափոլէոնը։ Հայաստանի տեղական տեսակներէն են՝ Քանաքեռ ի կեռասը, Սպիտակենին եւ Կարմիրկենին։
Կեռասենիին Պտուղները
Պտուղները կը պարունակեն մինչեւ 15% շաքար, 11% pectin, 1.5-2.5% բնական թթուներ (խնձորի, կիտրոնի, խինինի եւ սաթի), tannins, coumarins, ներկանիւթ եւ 0.75-1.3% ազոտային նիւթեր։ 100 կ. հումքը կը պարունակէ հետեւեալ կենսանիւթերը` 0.1 մկ carotene, 0.32 մկ tocopherols, 15 մկ Ascorbic acid, (PP)՝ 0.4 մկ, biotine (H)՝ 0.4 մկ, B1՝ 0.3 մկ, B2՝ 0.03մկ, B5՝ 0.08 մկ, B6՝ 0.05 մկ, B9՝ 6 մկգ, flavonoids quercetin եւ այլն։ Պտուղը կը պարունակէ նաեւ՝ մակնեթ եւ լուսածնային: 5 iode, Zinc, molybdenum, պղինձ եւ երկաթ։ Կորիզին մէջ` 25-30% ճարպաիւղ, եթերային նիւթեր, իսկ տերեւներուն մէջ՝ դաբաղանիւթ, Phytoncides եւ coumarin։
Կեռասենիի պտուղները կը գնահատուին իրենց վաղահասութեամբ, արհեստագիտութեան եւ սննդային բարձր յատկանիշներով։ Տարածուած են՝ սովորական կամ թթուն, տափաստանայինը, թաւոտն ու աւազաբալենին։ Մշակուող ձեւերուն մեծ մասը կը ստացուի առաջին 2 տեսակներէն։ ՀՀ-ի մէջ, յայտնի են բալենիի 3 վայրի տեսակներ՝ մահալեպեան, մանրապտուղ եւ ալեհեր։ Կը մշակուին սովորական կեռասենիէն։ Տեղական ձեւերը յատուկ անուններ չունին, կը կոչուին իրենց աճման վայրերուն անուններով, օրինակ՝ Երեւանի, Մեղրիի, Քանաքեռի եւ Սիսիանի։
1656 թուական
1656 թուական, նահանջ տարի, 17րդ դարու 56րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1656 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1656 մահեր
Ստորոգութիւն:1656
Խոսրով Քէշիշեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1879/1880 թուականին, Խարբերդի նահանգի Մելիտինէի գաւառի կեդրոն՝ Մելիտինէ քաղաքին մէջ։ Բժիշկ Միքայէլ Քէշիշեանի եղբայրն է։ Կրթութիւնն ստացած է ամերիկացի մի­սի­ո­ներ­նե­րու Խարբերդի Եփրատ քոլէճէն ներս։ 1900-1902 թուականներուն ուսանած է Պէյրութի ամերիկեան համալսարանին մէջ եւ դեղագործի կոչում կը ստացած։ Վերադառնալով Մելիտինէ՝ եղբօր՝ Միքայէլի նիւթական աջակցութեամբ բացած է սեփական դեղատուն եւ որպէս դեղագործ աշխատած։ Յարանուանութեամբ աւետարանական է։ Եղած է ՀՅԴ–ի գործիչ, գրող։
1915 թուականին թուրքերը իմանալով բժիշկ եղբօր՝ Միքայէլի, Օսմանեան բանակէն փախելուն ու Զօրավար Անդրանիկի բանակին միանալուն մասին, անմիջապէս ձերբակալած են զինք։ Թշնամիին ձեռքով չսպանուելու համար Խոսրովը Մելիտինէի բանտին մէջ թոյն կը խմէ։ Սակայն թուրք դահիճները զինք շտապ դեղաթափ ըրած են, եւ ի պատիժ այդ յանդգնութեան, դաժանաբար կացնահարած են 1915 թուականի Յունիս 15-ին՝ 36 տարեկան հասակին։ Այդ մասին Արշակ Ալպօյաճեան կը գրէ. «…1915 թուականին Մե­լի­տի­նէի մէջ ալ առա­ջին ան­գամ ձեր­բա­կա­լո­ւե­ցան մտա­ւո­րա­կան առաջ­նորդ­ներ, որոնց հետ էր Խոս­րով Քե­շի­շե­ա­նը, որ դժո­խա­յին տան­ջանք­նե­րէ յե­տոյ կա­ցի­նա­հար սպան­նո­ւած է թուրք ճի­ւաղ­նե­րու կող­մէ» ։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ Ստորոգութիւն:Մալաթիա ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր Ստորոգութիւն:15 Յունիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:ՀՅԴ–ի անդամներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Անդրանիկ Քոչարեան
Անդրանիկ Գրիգորի Քոչարեան - հայ քաղաքական գործիչ, ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամաւոր, ՀՀ ԱԺ Պաշտպանութեան եւ անվտանգութեան հարցերու մշտական յանձնաժողովի նախագահ։
Կենսագրութիւն
1983թ. աւարտել է Երեւանի պետական բազմարուեստեան (Polytechnic) հիմնարկի (cybernetics) կառավարման արուեստի կաճառի (automaton (/ɔːˈtɒmətən/ ) ինքնաշարժ գործիքի կառավարման համակարգեր բաժինը: Ճարտարագետ: 2000թ.՝ Երեւանի պետական համալսարանի իրաւաբանական կաճառը: Իրաւաբան
1983-1990թթ. աշխատեր է Երեւանի մաթեմաթիկական մեքենաներու գիտահետազօտական հիմնարկի ճարտարագէտ: 1990-1991թթ.՝ ՀՀ ներքին գործերու նախարարի առաջին տեղակալ: 1991-1995թթ.՝ ՀՀ պաշտպանութեան նախարարի առաջին տեղակալ: 1994-1996թթ.՝ Աղէտի գօտիին մէջ կառավարութեան արտակարգ լիազօր ներկայացուցիչ: 1999-2000թթ.՝ ՀՀ վարչապետի խորհդական պաշտպանութեան, ազգային անվտանգութեան, ներքին գործերու եւ աշխատակազմի քաղաքականութեան հարցերով:
2000-2005թթ.՝ «Հասարակութիւնն ընդդէմ ահաբեկչութեան» հկ ազգային անվտանգութեան եւ պաշտպանութեան գիծով անկախ փորձագէտ: 2008-2009թթ.՝ Երեւանի մէջ 2008թ. Մարտ 1-ի իրադարձութիւնները քննող փաստահաւաք խումբի անդամ, փորձագէտ: 2012 թուականէն «Ժողովրդավարութեան, անվտանգութեան եւ զարգացման հայկական կեդրոն» հկ նախագահն է:
1995-1999թթ.՝ ԱԺ պատգամաւոր: ԱԺ «Հանրապետութիւն» խմբակցութեան անդամ: Անկուսակցական:
2018թ. Դեկտեմբերի 9-ին ԱԺ պատգամաւոր ընտրուեր է «Իմ Քայլը» կուսակցութիւններու դաշինքի համապետական ընտրական ցուցակով:
2019թ. Յունուար 18-ին ընտրուեր է ՀՀ ԱԺ պաշտպանութեան եւ անվտանգութեան հարցերու մշտական յանձնաժողովի նախագահ:
Ամուսնացած է, ունի երեք զաւակ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամաւորներ
Չիկ Կորէա
Չիկ Կորէա, Armando Anthony "Chick" Corea, 12 Յունիս 1941, Չելսի, Մասաչուսէթ – 9 Փետրուար, 2021 Թամփա Պէյ շրջան, Ֆլորիտա, Ա․Մ․Ն․, Ճազի աշխարհահռչակ դաշնակահար եւ երգահան, 23 անգամ դափնեկիր Կրեմի Երաժշտական Մրցանակին։ Իր յօրինումներէն Սպանիա Spain, 500 մղոն բարձր 500 Miles High, Տօնը La Fiesta, Արմանտոյին Րումպան Armando's Rhumba եւ Պատունահհեր Windows կը սեպուին իբրեւ ճազի ստուգատիպ Jazz Standard։
Մանկութեան եւ պատանութեան տարիներ
Ծնած է Մասաչուսէթ նահանգի Չելսի քաղաքին մէջ։ Ծնողքը Իտալիոյ հարաւային շրջանէն գաղթականներ էին․ մայրը՝ Աննա եւ հայրը՝ Արմանտօ, ճազի փողահար։ Չիկ, չորս տարեկան հասակին կը սկսկի դաշնակի դասերու։  Ճազի մթնոլորտին մէջ մեծնալով, փոքր տարիքէն կ՛ազդուի «պեպոփ» կամ «պոփ» bebop, bop տեսակէն, ինչպէս  նաեւ Տիզի Կիլեսփիէն Dizzy Gillespie՝ ճազի փողահար, յօրինող, դաստիարակ եւ երգիչ, Չարլի Փարքըրէն Charlie Parker Jr., Պատ Փաուէլէն Bud Powell, ու շատ ուրիշ համբաւի արժանացած ճազ նուագողներէ։
8 տարեկան հասակին, դաշնակի դասերուն ուսուցիչն է Սալվաթորէ Սուլօ Salvatore Sullo։ Շնորհիւ իր ուսուցիչին, Չիկ կը ծանօթանայ դասական երաժշտութեան որ հետաքրքրութիւնը պիտի գրգռէ ու կայծը պիտի  հանդիսանայ իր յօրինումներուն։ Գլխաւոր նուագողը եւ մենակատարը կ՛ըլլայ ծննդավայրին «St. Rose Scarlet Lancers» շեփորախումբին։ Նիու Եորք կը փոխադրուի։  Կը յաճախէ Քոլումպիա համալսարանը, ուրկէ կը փոխանցուի  Ճիւլիարտ Դպրոցը Juilliard School  (Ա․Մ․Ն․ Արուեստի եւ երաժշտութեան բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւն)։  Սակայն կը հիասթափուի ու դպրոցը կը լքէ։
Ասպարէզ
1966-ին կը ձայնագրէ իր առաջին ձայնապնակը՝ «Tones for Joan's Bones» ։
Երկու տարի ետք կը հրապարակէ իր երկորդ ձայնապնակը՝ «Հիմա կ՛երգէ, հիմա կը հեծկլտայ» Now He Sings, Now He Sobs Րոյ Հէյնսի Roy Haynes եւ Միրոսլաւ Վիթուսին Miroslav Vitouš  հետ ։
Կը գործածկցի Մայլս Տէյվիսին Miles Davis հետ զանազան ձայնապնակներու ձայնագրման համար՝ «Black Beauty: Miles Davis at Fillmore West» եւ «Miles Davis at Fillmore: Live at the Fillmore East» ու իբրեւ փողահարող մաս կը կազմէ խումբին շրջապտոյտներուն (1970)։ Թաւ ջութակ նուագող Տէյվ Հոլանտին Dave Holland հետ Մայլս Տէյվիսին խումբէն կը մեկնին եւ իրենց նուագախումբը կը կազմեն՝ «Շրջանակ» Circle։  Իրենց կը միանան Անթոնի Պրաքսթոն Anthony Braxton սաքսոփող, աւագասրինգ եւ դաշնակ նուագող, ինչպէս նաեւ թմբկահար՝ Պարի Ալչըլ Barry Altschul։  Մէկ տարուայ (1970-71) համար աշխուժ գործունէութիւն կ՛ունենան։  Իսկ Ապրիլ 1971-ին Չիկ Կորէա առանձին կը հրապարակէ դաշնակի վրայ երկու գործեր՝  «Դաշնակի յանկարծաբանութիւն հատոր 1» Piano Improvisations Vol. 1 եւ «Դաշնակի յանկարծաբանութիւն հատոր 2» Piano Improvisations Vol. 2  ։ 1971-ին կը հիմնէ «Վերադարձ յաւիտենութեան» Return to Forever նուագախումբը։ Կը նուագեն ճազ եւ յօրինումներուն մէջ լատին-ամերիկեան ազդեցութիւնը կը գերիշխէ ռոքին։  1976-ին կը հրապարակէ «Սպանական Սիրտս» My Spanish Heart ձայնապնակը, որ կը միախմբէ ճազ եւ ֆլամենկօ ։
Զուգերգ ծրագրեր
Նոյն թուականներուն, համերգներու շարք մը կու տայ Հըրպի Հանգոք Herbie Hancock դաշնակահարին հետ։ Իսկ 1982-ին դաշնակահար Ֆրիտրիհ Կուլտային Friedrich Gulda հետ կը ներկայացնեն «Հանդիպում» The Meeting գործը ։
1986 -1994 կը կատարէ բազմաթիւ արտադրութիւններ․ եօթը արտադրութիւն «Elektric Band»-ին հետ, երկու՝  «Akoustic Band»-ին հետ եւ մենանուագ ձայնապնակ մը՝  «Արտայայտութիւններ» Expressions ։
1992-ին Կորէա կը հիմնէ ձայնագրութեան իր սեփական ընկերութիւնը՝ «Stretch Records»։
2008-ին կը գործակցի ճափոնացի դաշնակահար Հիրոմի Ուեհարայի Hiromi Uehara հետ ։
2011-ին «Լինքոլն Կեդրոն»ին Lincoln Center (Գործադրական Արուեստի Լինքոլն Կեդրոն) մէջ կը տօնուի Չիկ Կորէայի յոբելեանը․  2015-ին կարճ ժամանակի մը համար կը վերամիանայ Հըրպի Հանգոքին հետ․ միասին կու տան համերգներու շարք մը« Սիաթլի Փարամաունթ Թատրոն»ին  Paramount Theatre մէջ։
2016-ին, 75-րդ տարեդարձը կը տօնէ նուագելով վեց շաբթուան համար 20 տարբեր նուագախումբերու հետ «Blue Note Jazz Club»ին մէջ (Նիու Եորք)։
Համերգներ
Տասնամեակներ անընդհատ հիւրահամերգներով շրջած է աշխարհի զանազան երկիրներ։
Մահ
9 Փետրուար, 2021-ին Չիկ Կորէա 79 տարեկան հասակին կը մահանայ քաղցկեղի հետեւանքով։ Գոյժը կը հաղորդուի արուեստագէտի դիմատետրի հաշուէն։ Հոն կը նշուի թէ Կորէա բարի ամուսին, հայր եւ մեծ հայր ըլլալով ծանօթ եղած է։ Ան նաեւ իր խորհուրդներով ուղղութիւն տուած է բազմաթիւ մարդկանց։
Պարգեւներ, Մրցանակներ
Նորվեկիոյ Գիտութեան եւ Ճարտարապետութեան Համալսարնը (NTNU), 2010-ին Չիկ Կորէան կը պարգեւատրէ «Doctor Honoris Causa» պատուական վկայական տիտղոսով։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երաժիշտներ Ստորոգութիւն:Ճազ յօրինողներ Ստորոգութիւն:Դաշնակահարներ Ստորոգութիւն:Դաշնակահարներ այբենական կարգով Ստորոգութիւն:Երգահաններ Ստորոգութիւն:Երգահաններ այբենական կարգով Ստորոգութիւն:1941 ծնունդներ Ստորոգութիւն:12 Յունիսի ծնունդներ
Միսաք Քէշիշեան
Միսաք Քէշիշեան (1881, Կեսարիա), հայ բժիշկ մըն է:
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1881 թուակնին, Կեսարիա։ 1903 թուականին աւարտած է Պէյրութի ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժինը։ Հաէպի, ապա՝ Անգա­րայի մէջ որպէս դեղագործ աշխատած է։ 1914 թուականին՝ առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ զինուորական ծառայութիւնն ըրած է՝ Կոստանդնուպոլսոյ Քարթալ թաղամասին մէջ։ 1915 թուակնին սպանուած է կամ մահացած՝ 34 տարեկան հասակին։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:1881 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր Ստորոգութիւն:Կեսարիա ծնածներ
1657 թուական
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1657ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1657 մահեր
Ստորոգութիւն:1657
Վրացերէն
Վրացերէն (ինքնանուանումը՝ ქართული ენა քարթուլի էնա), քարթվելական լեզվախումբի լեզու։ Վրաստանի պաշտօնականն լեզուն է եւ Կովկասի որոշ ազգութիւններու գրական լեզուն։
Վրացերէն կը խօսի Վրաստանի բակչութիւնը եւ մի քանի հարիւր հազարը՝ այլ երկիրներուն մէջ, հիմնականին Ռուսիոյ, ԱՄՆ-ու, Իրանի եւ Թուրքիոյ։
Եուրի Սարդարով
Եուրի Սարդարով (անգլ.՝ Yuri Sardarov կամ Yuriy Sardarov, ) Ամերիկացի դերասան եւ արտադրիչ է: Ան նաեւ թատերական ներկայացումներու դերասան է: Ան գլխաւոր դեր ստանցնած է Chicago Fire հեռուստաշարին մէջ, մինչեւ իր կերպարին մահը երրորդ եղանակին մէջ:
Վաղ Կեանք
Սարդարով կէս հայ է, կէս վրացի: Ան գաղթած է ԱՄՆ երկու տարեկանին: Ծնողքը երաժիշտներ էին: Ան մեծ հօր անունը ստացած է, որուն հետ Եուրին շատ մօտ եղած է եւ ունի նմանատիպ կիւրեղագիր թաթուներ: Ունի եղբայր մը, Նիք, որ իրմէ 11 տարի փոքր է: Սարդարով Կլէնպրուք Հիւսիսային Երկրորդական Վարժարանը յաճախած է, Շիքակոյի մօտ եւ աւարտեց 2006 թուականին: Թատերական դերասանութեան պսակային վկայականը կը ստանայ Միշիկընի Համալսարանէն:
Վրացերէն
Շաբթուայ անունները
Շաբթուայ առաջին չորս օրերու անուններու կառուցուածքը կը նմանի նոյնի հայերէնին՝
Գոյական Անուններ
Գոյականներու ժամանակային կամ տարածական կապերը արտայայտելու համար կը կիրառուեն ածանցներ ու կապային բառեր, որոնք ունեն իրենց նշանակութիւնները՝
Դերանուններ
Աղիւսակին մէջ բերուած են բոլոր վեց անձնական դերանուններու խոնարհումները՝ Ինչպէս կ'երեւի աղիւսակէն, երրորդ դէմքի բոլոր ձեւերը, բացառութեամբ ուղղականի, կը ներկայացուեն երկու տարբեր եղանակներով՝ դերանունի սկիզբին ի-ով կամ՝ առանց: Լրացուցիչ ի-ն ունի «ուղղութեան» նշանակութիւն:
Վատուց
Վատուզ (Vaduz, [faˈduːts] կամ [faˈdʊts]) Լիխթընշթայնի մայրաքաղաքն է։ Վատուզն յատկապէս յայտնի է, որպէս միջազգային ֆինանսական կեդրոն։ Բնակչութիւնը՝ ։
Անուանում
Վատուզ անունը առաջին անգամ նշուած է 1150-ին։ Վատուզ բառը ռոմանեան ծագում ունի, զոր կը նշանակէ «ջուրի խողովակ» (avadugt, լատիներենէն aquaeductus)։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Լիխթենշթայն
Յարութիւն Գալֆայեան
Յարութիւն Գալֆայեան (1870, Թալաս-1915), յայտնի յեղափոխական գործիչ, Դաշնակցական։
Գալֆայեան Պոլսոյ մէջ վկայուած է իրաւաբանական համալսարանէն։ 1896-ին մեկնած է Պուլկարիա, ուրկէ վտարուած է կառավարութեան կողմէ յեղափոխական այլ գործիչներու հետ։ Երկար տարիներ կ'ապրի Եգիպտոս եւ Ժընեւ։ Սահմանադրութեան հռչակումէն ետք կ'անցնի Թուրքիա եւ կը մնայ Իզմիր, որպէս հասարակական գործիչ։ Պոլիս վերադարձին քաղաքապետական քննիչ կը նշանակուի, ապա կը վարէ Մագրիքէոյի թաղապետութեան նախագահի պաշտօնը մինչեւ իր արտաքսումը։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Թալաս ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ յեղափոխական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ իրաւաբաններ