cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Պահք
Պահքին նշանակութիւնը
Պահքի արտայայտած միւս իմաստը ինքնաքննութեան եւ խոկումի ժամանակաշրջանն է, յատկապէս՝ Մեծ պահոց շրջանը, երբ հաւատացեալները ո՛չ միայն կերակուրներէն կը հրաժարին, այլեւ՝ հեռու կը մնան մարմնական հաճոյքներէն, ապաշխարութեամբ ու աղօթասացութեամբ չափաւոր, զուսպ կեանք մը կը վարեն։ Պահքը կը հիմնաւորուի «մարմնի հանդէպ հոգւոյ առաջնայնութեան ուսմունքով»։ Քրիստոնէական, Իսլամական եւ մովսիսական կրօններուն մէջ Պահքը հաւատքի ամրապնդման միջոց է, որ ունի նաեւ մաքրագործական եւ ճգնակեցական նշանակութիւն։
Պահքը Քրիստոնէական եկեղեցւոյ մէջ
Պահքը քրիստոնէական եկեղեցւոյ կեանքի կարեւոր երեւոյթներէն է։ Շատեր, ինչպէս վկայուած է Աստուածաշունչին մէջ, ինչպէս նաեւ Նոր կտակարան-ին մէջ, երկինքի արքայութեան արժանի դառնալու եւ մեղքերէն թողութիւն ստանալու համար «պահք կը պահեն»։ Ծոմ կը նշանակէ ընդհանրապէս կերակուր չուտել։ Իսկ Պահքի ընթացքին կը թոյլատրուի օգտուիլ բուսական ծագում ունեցող կերակուրներէ, զերծ մնալով ամէն տեսակի մսեղէնէ ու կաթնեղէնէ։
Պահքը Քրիստոսի հասկացողութեամբ արտաքին երեւոյթով լոկ իմանալի եւ պահելիք բան չէ, այլ ներքին, հոգիի հաւատքով ըմբռնելի եւ կատարելի իրողութիւն: Պահեցողութիւնը մարդ արարածը կը վարժեցնէ ժուժկալութեան: Պահեցողութիւնը մարդու հոգին զօրացնելով, անոր հոգիին մէջ կը ստեղծէ պարկեշտ ցանկութիւններ եւ աստուածահաճ խորհուրդներ: Պահքը արգիլուած կերակրատեսակներ չուտել չէ միայն, այլ ըստ էութեան, կը խափանէ մեղքը. Պահեցողութեամբ որոշ կերակրատեսակներէն հեռու մնալու աւանդութիւնը եւս աստուածաշնչական հիմք ունի. Պահքի հիմնական նպատակը, ժուժկալութեամբ աստուածահաճոյ կեանք ապրիլն է, որպէսզի այդ ձեւով հնարաւոր ըլլայ հոգին զօրացնել, Հաւատքը ամրապնդել եւ դէպի երկինքի Արքայութիւն երթը աւելի հաստատուն դարձնել. Պահեցողութիւնը իր իրական հասկացողութեամբ ամբողջական դարձ է առ Աստուած, այսինքն կը նշանակէ հրաժարիլ ամէն տեսակի գայթակղեցուցիչ եւ հոգին աղարտող սովորութիւններէն եւ հետամտիլ բարեգործութեան, բարիք գործելուն:
Պահքը ըստ Հայ եկեղեցւոյ սահմանած կարգին
Ըստ Հայ եկեղեցւոյ սահմանած կարգին, տարուան շուրջ վեց ամիսները պահոց օրեր են։ Հայ եկեղեցին տարուան օրերը բաժնած է երկու մասի՝ տօնական եւ պահոց օրերու։ Եկեղեցական կանոններու համաձայն, իւրաքանչիւր շաբթուան Չորեքշաբթի եւ Ուրբաթ օրերը Պահք են։ Պահոց օրերը կ'ըլլան բուն պահոց օրեր, երբ պէտք է հրաժարիլ կենդանական ծագում ունեցող կերակուրներու (մսեղէն, կաթնեղէն, ձկնեղէն) օգտագործումէն եւ նաւակատեաց պահոց օրեր, երբ կարելի է ուտել կաթնեղէն եւ ձկնեղէն։ Նաւակատիքի օրեր են հինգ Տաղաւարներու շաբաթապահոց Շաբաթ օրերը։
Պահոց օրեր
Պահոց օրերը բաժնուած են երեք խումբերու՝ Օրական Պահք, Քառասնօրեայ Պահք (Մեծ Պահք) եւ Շաբաթական Պահք (Շաբաթապահք)։
ա. Օրական Պահք, իւրաքանչիւր շաբթուան Չորեքշաբթի եւ Ուրբաթ օրերու Պահքն է, որ Հայ եկեղեցւոյ Տօնացոյցին համաձայն, կը վերաբերի տարուան գրեթէ բոլոր շաբաթներուն, բացառութեամբ՝ Ս. Ծննդեան շաբթուան (6-13 Յունուար) Չորեքշաբթի եւ Ուրբաթ օրերու եւ Ս. Զատիկէն մինչեւ Համբարձում ինկած շաբաթներու Չորեքշաբթի եւ Ուրբաթ օրերու, որոնք պահոց օրեր չեն։ Քառասնօրեայ Պահք, կը կոչուի նաեւ Մեծ Պահքի (Բուն Բարեկենդանի Երկուշաբթիէն մինչեւ Աւագ ուրբաթ)։
բ. Քառասուն օրը կապուած է անապատ քաշուած Քրիստոսի քառասնօրեայ ծոմապահութեան, աղօթքի եւ ապաշխարութեան շրջանին, ինչպէս նաեւ Ս. Գիրքին մէջ յաճախ յիշուող 40 խորհրդանշական թիւին հետ։ Իրականութեան մէջ Քառասնօրեայ Պահքը 47 օր կը տեւէ, իսկ 48-րդ օրը՝ Ճրագալոյց, Ս. Զատկուան նաւակատիքն է։ Քառասնօրեայ Պահք օրերը կը կոչուին «Աղեւացքի օրեր», այսինքն՝ Մեծ Պահքը աղով ու հացով անցընելու ժամանակաշրջան։ Ժամանակին աղ ու հացով կ'ապրէին ճգնաւորներն ու անապատականները։ Ներկայիս աղուհացի օրը պահոց այն օրն է, երբ պէտք է Պահքի կերակուրներ ուտել։ Մեծ Պահքի շրջանին կը փակուի եկեղեցւոյ խորանին վարագոյրը, եւ Ս.Պսակի խորհուրդ չի կատարուիր։
Եղիշէ Թադեւոսեան
Արուեստագէտի մահը
Արուեստագէտը մահացած է 1936 թուականին, Թիֆլիս. յուղարկաւորուած է Երեւանի Կոմիտասի անուան մեծերուն շիրմատունը :
Պահք
Պահոց օրեր
գ. Հիմնականին մէջ հինգ օրուան Երկուշաբթիէն մինչեւ Ուրբաթ ինկած Պահքի Հայ եկեղեցւոյ շաբաթապահքերու կարգադրութիւնը կը վերագրուի Ներսէս Բ. Բագրեւանդցի կաթողիկոսին (548–557):
դ. Շաբաթական Պահքերը թիւով տասներկուք են՝ Ս.Ծննդեան, Եղիական, Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչի, Վարդավառի, Վերափոխումն Ս. Աստուածածնի, Խաչվերացի, Վարագայ Խաչի, Յիսնակաց, Ս. Յակոբի, Առաջաւորաց, Մեծ պահոց երկրորդ շաբթուան, Աւագ շաբաթ։ Շաբաթապահքերը բաժնուած են երեք խումբերու։
Հինգ Տաղաւարներ
Հինգ Տաղաւարներու կամ Տէրունական օրերու շաբաթապահքեր՝ Ծննդեան, Յարութեան, Վարդավառի, Աստուածածնի եւ Ս. Խաչի։
Եղիշէ Թադեւոսեան
Գործունէությունը Թիֆլիսի եւ Երեւանի մէջ
ձախից|մինի|Եղիշէ Թադեւոսեան, [[Վարդգէս Սուրենեանց, Մարտիրոս Սարեան, [Փանոս Թէրլէմեզեան - 1916]] 1901 թուականէն Եղիշէ Թադեւոսեանը բնակեր է Թիֆլիսի մէջ, մասնակցեր տեղի եւ ռուսաստանեան ցուցահանդէսներուն։ 1916 թուականին Թիֆլիսի մէջ աջակցեր է Հայ Արուեստագետներու միութեան ստեղծմանը, ընտրուեր է նախագահ, 1921 թուականին Երեւանի մէջ կազմակերպեր է միութեան ցուցահանդէսը, մասնակցեր է Թիֆլիսի «Հայարթտուն» մշակութային կենտրոնի աշխատանքներուն։ Վրաստանի Գեղարուեստի ակադեմիայի հիմնադիրներէն եւ առաջին փրոֆեսորներէն էր:
Պահք
Հինգ Տաղաւարներ
ա. Ս. Ծննդեան Պահք, Քրիստոսի ծննդեան շաբթուան եօթնօրեակն է, կը տեւէ վեց օր։ Այդ ընթացքին ոչ մէկ տօն չկայ, վեց օրերը պահոց օրեր են եւ ոչ ուտիքի։ Ի հակադրութիւն նախածննդեան շաբաթապահքի, յետծննդեան առաջին շաբաթը՝ 6-13 Յունուար պահոց օրեր չեն։ բ. Ս. Յարութեան Պահք, կը կոչուի նաեւ Աւագ շաբթուան Պահքը, որովհետեւ կը վերաբերի Զատկուան նախորդող վեց օրերուն։ Աւագ Երկուշաբթիէն Աւագ Շաբաթ օրը Յարութեան շաբաթապահքի օրերն են։ Մեր մեծերը յատուկ ուշադրութիւն կը դարձնէին Աւագ շաբթուան բոլոր օրերուն: Այս Պահքը անբաժան մասն է Քառասնօրեայ կամ Մեծ Պահքին։ Այս ընթացքին չկայ ոչ մէկ տօն, հետեւաբար վեց օրերն ալ պահոց օրեր են ։
Եղիշէ Թադեւոսեան
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ Ստորոգութիւն:24 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:22 Յունուարի մահացածներ
Պահք
Հինգ Տաղաւարներ
գ. Ս. Վարդավառի Պահք, Այլակերպութեան այս շաբաթապահքը կը տեւէ հինգ օր։ Պահքին վերջին շաբաթ օրը նաւակատիք է, այսինքն` այդ օրը կ'արտօնուի ձկնեղէն եւ կաթնեղէն օգտագործել:
դ. Ս. Աստուածածնի կամ Վերափոխման Պահք, նոյնպէս կը տեւէ հինգ օր։
ե. Ս. Խաչի Պահք, Խաչվերացի շաբաթապահքը կը տեւէ հինգ օր։
Տարուան չորս եղանակներու շաբաթապահքեր
Անոնք Մեծ պահոց երկրորդ շաբթուան, Եղիական, Վարագայ Ս.Խաչի, Ս. Յակոբի Պահքերն են։
ա. Մեծ Պահոց, երկրորդ շաբթուան Պահք, այս շաբաթապահքը Մարտ ամսուան կը զուգադիպի եւ կը կոչուի նաեւ Գարնանամուտի Պահք։ կը Պատկանի Մեծ պահոց շարքին։ Առանձնացուած է եղանակային պատճառներով, կը տեւէ հինգ օր եւ տօն չունի։ բ. Եղիական Պահք, ամառնամուտին կը զուգադիպի (Յունիս), կը կոչուի նաեւ Ամրան Պահք, իսկ ժողովրդական լեզուով նաեւ «Թրթուռի պաս»։ Զատիկէն ետք առաջին շաբաթապահքն է։ Եղանակային Պահք ըլլալով կապ չունի Եղիա մարգարէին հետ, սակայն Եղիական կը կոչուի, որովհետեւ շաբաթապահքի վերջին օրը յիշատակն է Եղիա մարգարէին։ Կը տեւէ հինգ օր եւ տօն չունի։
Այլ շաբաթապահքեր
Այլ շաբաթապահքեր են՝ Առաջաւորաց, Յիսնակաց եւ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչի Պահքերը։
'''Ա. Առաջաւորաց Պահք''', կը կոչուի նաեւ Առաջաւորք, կը նշանակէ առաջինը։ Անիկա կը տեւէ հինգ օր, ունի սրբական տօներ։ Շաբաթավերջը՝ Ս. Սարգիս զօրավարի տօն եւ կը կոչուի (ժողովրդական) Ս. Սարգիսի Պահք։ Այս պահքը սահմանած է Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Խոր Վիրապէն ելլելէն ետք: Ինչպէս կը վկայեն եկեղեցական հայրեր՝ Պօղոս Տարօնացին, Ս. Ներսէս Շնորհալին, Մխիթար Գոշը եւ ուրիշներ, Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ, Տրդատ թագաւորը մկրտելէ առաջ, 65 օր գիշեր-ցերեկ շարունակ կը քարոզէ, կը խրատէ, կը սորվեցնէ, կը գօտեպնդէ` իմաստուն բժիշկի պէս ջանալով գտնել օգտակար դեղը, աղօթքով հայ ժողովուրդը կը պատրաստէ Աւետարանի վեհ պատգամներուն հետեւելու, ապա կը սահմանէ հնգօրեայ ծոմապահութիւն՝ ի յիշատակ Հայաստանի լուսաւորութեան: Թագաւորներն ու նախարարները, հինգ օր ծոմ պահելով, կը փրկուին զիրենք տանջող ցաւերէն ու հիւանդութիւններէն:Հայ եկեղեցւոյ վարդապետներուն համաձայն՝ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ անիկա կը հաստատէ ի յիշատակ վերոյիշեալ փրկչական ծոմապահութեան եւ կը պատուիրէ, որ ամէն տարի շարունակեն նոյնութեամբ: Եւ որովհետեւ այս պահքը առաջինը կ'ըլլայ Հայաստանի մէջ, կը կոչուի «Առաջաւորաց պահք» կամ «Առաջաւորք» եւ կը համարուի հայոց առաջին ազգային պահքը: Այս պահքի հինգերորդ՝ ուրբաթ օրը, պահոց օր ըլլալով հանդերձ, Յովնան մարգարէին յիշատակութեան օրն է՝ իբրեւ ապաշխարութեան եւ ծոմապահութեան օրինակ: Իսկ յաջորդ շաբաթ օրը, կը տօնուի Ս.Սարգիս զորավարին եւ անոր որդիին Մարտիրոսին եւ 14 զինուորներուն տօնը: Առաջաւորաց պահքին նախորդող կիրակի օրը բարեկենդան է:
Ի տարբերութիւն միւս պահքերուն՝ Առաջաւորաց պահքի ընթացքին եկեղեցւոյ մէջ Ս.Գիրք կամ Աւետարան չի կարդացուիր եւ Ս. Պատարագ չի մատուցուիր, որովհետեւ այս պահքի մէջ խորհրդաբար Ադամին անկումը կը յիշատակուի: Ադամին եւ նահապետներուն ժամանակ «Գիրք եւ Մարգարէք» գոյություն չունէին: Եւ քանի որ այս պահքը կը նշանակուի նահապետներու կողմէ, որոնք Գիրքերէն, Օրէնքէն եւ Աւետարանէն առաջ կային, ուստի այս պահքը կը պահուի առանց ընթերցումներու եւ Պատարագներու: Իսկ ուրբաթ օրը կը կարդացուի Յովնանի մարգարէութիւնը՝ Նինուէի ազատութեան համար:
Առաջաւորաց պահքը ունի նաեւ իր նուիրական կերակուրը՝ փոխինդը կամ փոխինձը, որմով կը լուծուի պահքը:
'''Բ. Յիսնակաց Պահք''', Յիսնակ կը նշանակէ յիսուն օրերու ժամանակաշրջան։ Հինէն յիսնակաց պահեցողութիւնը սկսած է Քրիստոսի ծնունդէն յիսուն օր առաջ եւ պահուած մինչեւ Աստուածայայտնութեան տօնը։ Ներկայիս յիսնակաց Պահքը կը պահուի միայն հինգ օր։ Յիսնակը յիսուն օրերու ժամանակաշրջան մըն է, որ կը կանխէ Յիսուսի Քրիստոսի Ս. Ծնունդը: Աստուածորդւոյն Ս. Ծննդեան եւ Աստուածայայտնութեան տօնը կանխող յիսուն օրերու այս շրջանը, Հայ Տօնացոյցը որպէս յիսնակ արձանագրած է: Անցեալին Յիսնակին շրջանը Մեծ Պահոց նման յիսուն օրերու պահեցողութեան շրջան մըն էր ի պատրաստութիւն սուրբ Ծննդեան եւ Աստուածայայտնութեան տօներուն: Իսկ ներկայիս մինչեւ Ս. Ծնունդ պահեցողութեան օրեր սահմանուած են Չորեքշաբթին եւ Ուրբաթը եւ երեք շաբաթապահքերը: Յիսնակին առաջին շաբաթը «Յիսնակի պահք» անունով կը կոչուի: Երկրորդ շաբաթը՝ ձմեռնամուտի շաբաթապահքն է, որ հաւատացեալներուն կողմէ անուանակոչուած է Ս. Յակոբի շաբաթապահք: Իսկ երրորդ շաբաթը՝ Ս. Ծննդեան եւ Աստուածայայտնութեան տօնը կանխող օրերն են:
Կան նաեւ այլ տարբեր առիթներով պահուող Պահքեր։ Այսպէս, եկեղեցականները իրենց ձեռնադրութենէն ետք 40 օր պէտք է Պահք պահեն, ոմանք Պահք կը պահեն նաեւ հաղորդութենէն առաջ եւ այլն։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Պահք
Աֆրոտիթ
Ըստ Հեսիոտոսի Աֆրոտիթ ծնած է Կիթերայի ափերուն փրփուրներէն: Հոմերոսի Իլիականին մէջ ան Զեւսի եւ Դիոնէի դուստրն է: Հայկական դիցաբանութեան մէջ անոր համարժէքն է սիրոյ եւ մայրութեան աստուածուհին՝ Աստղիկը:
Աֆրոտիթի պաշտամունքը տարածուած է ոչ միայն Յունաստանի մէջ, այլեւ Փոքր Ասիոյ եւ մերձ Սեւծովեան յունական գաղութներուն մէջ։ Սկզբնական շրջանին համարուած է պտղաբերութեան (եւ ծովու) աստուածուհի, կրած է փիւնիկեան Աստարտէ աստուածուհիին ազդեցութիւնը, իսկ ողիմպիական դիցարանին մէջ՝ յաւերժ դեռատի եւ գեղեցկագոյն աստուածուհի, որ կ'իշխէ մարդոց եւ աստուածներու սրտերուն, սէր կը պարգեւէ անոնց։ Աֆրոտիթի սիրոյ իշխանութեան կ'ենթարկուէին աստուածներն ու մարդիկ, բացառութեամբ դիցուհիներ Աթենասի, Արտեմիսի եւ Հեստիայի։ Հեփեստոսի կինը եւ Արեսի տափածուն էր։ Անոր նուիրուած են բազմաթիւ մեհեաններ, որոնցմէ աչքի կը զարնէ Կորնթոսի հռչակաւոր տաճարը։ Աֆրոտիթի լաւագոյն արձաններէն Տավրիդեան Աֆրոտիթի արձանը (Ք.Ա. 3-ր դար) կը պահուի Լենինկրատի Հերմիթաժին, իսկ Միլոսեան Աֆրոտիթը (Ք.Ա. 2-րդ դար)՝ Լուվրի թանգարանին մէջ։ Աֆրոտիթ իր պաշտամունքային էութեամբ համանման է հայկական Աստղիկ աստուածուհիին։ Հռոմէական դիցաբանութեան մէջ նոյնացած է Վեներային։
Աֆրոտիթ սովորաբար պատկերուած է գեղեցիկ մերկ կնոջ տեսքով։ Բազմաթիւ նկարիչներ պատկերած են գեղեցկուհին ծովուն մէջ՝ մեծ խեցիի վրայ կանգնած։
Առասպելաբանութիւն
Աֆրոտիթ ամուսնացած էր Հեփայստոսին հետ, որ կը պաշտէր իր գեղեցկուհի կինը եւ բազմաթիւ նուէրներ կ'ընէր անոր: Սակայն Աֆրոտիթ յաճախ կը դաւաճանէր իր կողակիցը: Անոր սիրավէպերէն ամէնէն նշանաւորը՝ պատերազմի աստուած Արէսի հետ ունեցած սիրավէպն է:
Մահկանացու Սիրեկաններ
Աֆրոտիթի սիրեցեալներէն էր մահկանացու Կիպրոսի արքային որդին՝ Ատոնիսը: Ստորերկրեայ աշխարհի աստուած Հադեսի կինը՝ Պերսեփոնէն, նոյնպէս սիրահարած էր Ատոնիսին, եւ երբ վերջինս կը նախընտրէ գեղեցկուհի Աֆրոտիթը, Պերսեփոնէն, նախանձէն բորբոքած, Աֆրոտիթին սիրավէպը կը յայտնէ Արէսին: Զայրացած Արէս վայրի վարազ մը ազատ արձակելով կը ղրկէ Ատոնիսին վրայ: Անասունը կը սպաննէ Ատոնիսը, որ դժոխք կ'երթայ ուր իրեն կը սպասէր Պերսեփոնէն: Աֆրոտիթ կ'երթայ Զեւսին քով եւ անկէ կը խնդրէ իր սիրեցեալին վերադարձը: Զեւս հետեւեալ որոշումը կը կայացնէ. Ատոնիս տարուան կէսը պիտի ըլլայ մեռեալներու աշխարհին՝ Պերսեփոնէի հետ, միւս կէսն ալ՝ Աֆրոտիթի քով:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Դիցաբանութիւն Ստորոգութիւն:Հին յունական աստուածներ Ստորոգութիւն:Աստուածներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կրօնը Հին Յունաստանի մէջ Ստորոգութիւն:Գեղեցկութեան աստուածուհիներ
Եղիշէ Ասծատրեան
Եղիշէ Թեւոսի Ասծատրեան (21 Օգոստոս (3 Սեպտեմբեր), 1914, Ճարտար, Ելիզաւեթփոլի նահանգ, Ռուսիոյ կայսրութիւն - 2 Դեկտեմբեր, 2008, Երեւան), պետական–կուսակցական աշխատող։ Գիտարուեստական գիտութիւններու թեկնածու (1968)։ ԽՄԿԿ անդամ (1944)։
Կենսագրութիւն
Եղիշէ Ասծատրեան, ծնած է Ճարտար գիւղին մէջ։ Աւարտած է Ճարտարի Եօթնամեայ դպրոցը, այնուհետեւ սորված է Պաքուի հայկական դպրոցին մէջ։ 1932-1938 թուականներուն սորված է Թիֆլիսի Անդրկովկասեան ճարտարարուեստական հիմնարկին մէջ, ստացած է լեռնային ճարտարագէտի որակաւորում։ 1938-1939 թուականներուն հիմնարկը զայն ուղարկած է Տոնպասի հանքավայրերէն մէկը, աշխատած է որպէս տեղամասի պէտի օգնական, ապա՝ աւագ ճարտարագէտ, նաեւ թիւ 19 հանքի գլխաւոր ճարտարագէտ։ 1939-1946 թուականներուն աշխատած է Մոնկոլիայի մէջ, եղած է վստահութեան գլխաւոր ճարտարագէտ, այնուհետեւ՝ արդիւնաբերութեան եւ շինարարութեան նախարարութեան մէջ՝ որպէս խորհրդական։ 1947-1950 թուականներուն եղած է Երեւանի ալյումինի «Կանազ» գործարանի շինարարութեան տեղաւորութեան վարչութեան պէտի տեղակալ, պետ։ 1952-էն սկսեալ աշխատած է որպէս ՀԿԿ Երեւանի կրօնական խնամակալութեան քարտուղար, այնուհետեւ՝ ՀԿԿ Երեւանի Լենինեան շրջկոմի առաջին քարտուղար։ 1960–1962 թուականներուն եղած է ՀԽՍՀ ժողտնտխորհի նախագահ, ապա ՀԿԿ Կենտկոմի քարտուղար եւ ՀԽՍՀ Մինիստրներու խորհուրդի նախագահի տեղակալ։ Լայն գործունէութիւն ծաւալած է արդիւնաբերական ձեռնարկութիւններու արմատական վերակառուցման, նոր արուեստագիտութեան արմատաւորման, երկրի բոլոր շրջաններուն մէջ արդիւնաբերական ձեռնարկութիւններու մասնաճիւղերու կառուցման, շարք մը ՋԷԿ-երու ու գործարաններու հիմնադրման բնագաւառին մէջ։ 1966-էն սկսեալ ՀԽՍՀ ժողովրդական վերահսկողութեան կոմիտէի նախագահն է։ ՀԿԿ Կենտկոմի անդամ է 1954-էն սկսեալ, պիւրոյի անդամ՝ 1960-էն սկսեալ, պիւրոյի անդամութեան թեկնածու 1966-էն սկսեալ։ Ընտրուած է ԽՄԿԿ XXII եւ ՀԿԿ XVII–XXV համագումարներու պատգամաւոր, ԽՍՀՄ Գերագոյն խորհուրդի VI եւ ՀԽՍՀ IV, V, VII եւ VIII գումարումներու Գերագոյն սովետի պատուիրակ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ Պետական Գործիչներ (արւմտ.) Ստորոգութիւն:Գիտութիւններու Թեկնածուներ Ստորոգութիւն:Լենինի Շքանշանի Ասպետներ (արւմտ.) Ստորոգութիւն:Աշխատանքային Կարմիր Դրօշի Շքանշանի Ասպետներ Ստորոգութիւն:Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի Շքանշանի Ասպետներ (արւմտ.) Ստորոգութիւն:Ճարտար (Մարտունիի շրջան) գիւղին մէջ Ծնածներ Ստորոգութիւն:3 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:2 Դեկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:1914 ծնունդներ Ստորոգութիւն:2008 մահեր
Ճոն Նաշ
Ճոն Ֆորպես Նաշ Ճիւնիոր, (John Forbes Nash Jr., ): Ամերիկացի թուաբանագէտ մը, որ կատարած է հիմնական ու կարեւոր աշխատանքներ եւ միջոցառումներ Game, differential geometry եւ partial differential equations տեսութիւններով : Ճոն Նաշին գործերը եւ տեսութիւնները հմտութիւն մը կը հայթայթեն մարդ արարածին ամէնօրեայ կեանքի ընտրութիւններուն եւ որոշումներուն մէջ: Անոնք մեծապէս կը գործածուին տնտեսութեան մէջ։
Փրինսթոնի համալսարանին մէջ իբրեւ թուաբանագիտութիւն ուսումնասիրող, ինչպէս նաեւ իր կատարած տարբեր թուաբանագիտական տեսութիւններուն համար, իր կեանքին վերջին շրջանին, Նաշ Նոպէլեան Մրցանակին կ'արժանանայ 1994-ին, ինչպէս նաեւ՝ Ապել Մրցանակին, 2015-ին: Ան միակ անձն է, որ այս երկու մրցանակներուն տիրացած է:
Հիւանդութիւնը
Նաշ կը ծանօթանայ քոլումպիացի ուսանողուհիի մը՝ Ալիսիա Լարտին, 1957-ին անոնք կ'ամուսնանան։ Յուլիս 1958-ին ամերիկեան Fortune ամսագիրը Ճոն Նաշը կ'անուանէ Ամերիակայի աստղ «նոր ուսողութեան» ոլորտին մէջ։ Շուտով ան հայր կը դառնայ: 1959-ին, Ճոն մտային հիւանդութիւններու ախտանշաններ կը սկսի ցուցաբերել (շիզոֆրենիա): Նաշ 30 տարեկան էր, իսկ կինը՝ 26։ Ալիսիան կը ջանար էր պահել ամուսինին հիւանդութիւնը, որպէսզի փրկէ անոր ասպարէզը։ Սակայն վիճակին վատթարացման պատճառով Նաշը 1959-ին կը զրկուի աշխատանքէն եւ քանի մը տարի կը մնայ հոգեբուժական կեդրոնի մէջ, որպէսզի համապատասխան բուժում ստանայ:
1970-էն ետք, Ճոն Նաշին վիճակը կը սկսի բարեփոխուիլ եւ անոր կ'արտօնուի վերադառնալ իր ակադեմական աշխատանքին, 1980-ական թուականներու կիսուն: Նաշին պայքարը իր հիւանդութեան հետ կը դառնայ հիմնական նիւթը Սիլվիա Նասարին կենսագրութեան, ինչպէս նաեւ «A beautiful mind» ֆիլմին, որուն գլխաւոր դերասանն է Ռուսէլ Քրաուը, որ կը կատարէ Ճոն Նաշին դերը:
Ճոն եւ կինը՝ Ալիսիա Նաշ կը մահանան ինքնաշարժի արկածի մը հետեւանքով, 23 Մայիս, 2015-ին, Նիւ Ճըրսի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1928 ծնունդներ Ստորոգութիւն:13 Յունիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:2015 մահեր Ստորոգութիւն:23 Մայիսի մահացածներ
Երուանդ Մանուէլեան
Երուանդ Մանուէլեան, հայ մանրէաբան, հասարակական գործիչ։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պոլիս: Երկրորդական ուսումը ստացած է Կոստանդնուպոլսոյ Կեդրոնական վարժարանին մէջ, 1886-91: Պատանեկան տարիներուն, հետաքրքրութիւն ցուցաբերած է գիտութեան հանդէպ եւ երազած է դառնալ գիւտարար եւ անուանի գիտնական:
1892-93 տարիներուն ուսանած է ֆրանսայի Մոնփելիէ քաղաքի բժշկական համալսարանին մէջ:
1893-96 ուսանած է Փարիզի Համալսարանի բժշկական հիմնարկին մէջ եւ ստացած է բժշկական վկայական:
Գործունէութիւն
1896-1902 աշխատած է նոյն հաստատութեան հիւսուածաբանութեան բաժնին մէջ, ուր աշխատած  է նեարդային համակարգի հիւսուածքներու ուսումնասիրութեամբ:
1902-ին եւ 1905-1909, վարած է Փարիզի համալսարանի բժշկական հիմնարկի  հիւսուածաբանութեան եւ մանրէաբանութեան դասընթացները:
1909-ին վարած է Փարիզի հիւանդանոցի կազմախօսութեան ամպիոնի գործնական դասընթացը:
24 Ապրիլ 1922-ին, Փարիզի Գիտութեանց Ակադեմիային ներկայացուցած է «Հիւսուածաբանական-մանրէաբանական հետազօտութիւններ. Ընդհանուր անդամալուծութիւն, Թրիփոնիմ մանրէի գոյութիւնը ուղեղային կեղեւի ջղային բջիջներուն խորշանիւթին (cytoplasm)   մէջ»  ուսուՄնասիրութիւնը:
1923-ին յայտնաբերած է կատաղութեան հիւանդութեան ժահրը, օգտագործելով իր հնարած՝ բջիջները եւ մանրէները գունաւորելու նորագոյն թեքնիքը:
27 Դեկտեմբեր 1926-ին, Փարիզի Գիտութեանց Ակադեմիային ներկայացուցած է «Ախտաբանական անդամալծութիւն. ինչէ՞ն յառաջ կու գայ լորձունքին ժահրոտութիւնը՝ կատաղութենէ բռնուած անասուններուն մօտ» շատ հետաքրքրական ուսումնասիրութիւնը:
25 Ապրիլ 1927-ին, արտասանած է իր կատաղութեան հիւանդութեան ժահրի մասին «Կատաղութեան Միջազգային Համագումար»-ին  որ տեղի ունեցած է Փարիզի Փասթէօրեան հիմնարկին մէջ, մեծ գիտնականներու ներկայութեան:
Ամբողջ 46 տարի՝ 1902-1948, յարատեւութեամբ աշխատած է Փարիզի Լ. Փասթէօրի անուան հիմնարկին մէջ, իբրեւ ախտաբանական հիւսուածաբանութեան եւ մանրէաբանութեան հիմնարկի վարիչ: Նոյն տարիներուն նոյն հաստատութեան մէջ եղած է գործնական դասընթացի ղեկավարը:
Կատաղութեան ժահրի եւ նեարդային համակարգի վրայ աշխատած է 25 տարի Մասնագիտացած է կատաղութեան հիւանդութեան մէջ:
Բժիշկ Երուանդ Մանուէլեան Փասթէօրեան հաստատութեան մէջ աշխատած է մայր երակի (aorta) խոցերուն, պրկախտի (tetanus), կատաղութեան (rabies) եւ ջղային բջիջներուն ախտաբանական մասնայատուկ երեւոյթներու վրայ: Ան կատարած է նաեւ մայր երակի տորորումին (aneurism) ախտաբանական անդամազննութիւնը:
Ան եղած է անզուգական բժշկական թեքնիկագէտ մը: Յաջողած է բժշկագիտութեան մէջ առաջին անգամ ըլլալով երեւան հանել մարմնի հիւսուածքներուն տրփախտի (syphilis) spirochid մանրէն, օգտագործելով գունաւորելու նորագոյն եւ լաւագոյն թեքնիքը:
Հեղինակն է շուրջ 100 գիտական աշխատասիրութիւններու, որոնք կը վերաբերին կեդրոնական նեարդային համակարգի եւ ախտաբանական հիւսուածաբանութեան հետ առնչուող հիւանդութիւններու:
Եղած է հմուտ, բազմաբեղուն գիտնական, նաեւ հմուտ կազմակերպիչ եւ մանկավարժ: Ան նշանաւոր է իր բծախնդրութեամբ, ինքնագործութեամբ եւ կատարելագործութեամբ: Ան իր պատանեկան երազը իրականացուցած է, շնորհիւ իր բնածին տաղանդին, անվհատ աշխատանքին եւ ինքնավստահութեան: Ան իր օրերուն դարձած է մեծ հեղինակութիւն վայելող բժիշկ եւ գիտական՝ աշխարհին մէջ:
Փարիզի « Անահիտ » պարբերաթերթը օրին անդրադարձա ծ է բժիշկ Երուանդ Մանուէլեանի արժէքներուն եւ անոր կատարած գիւտերուն: «Անահիտ»-ին մէջ տեղ գտած են բժիշկ Երուանդ Մանուելեանի մասին ֆրանսացի երեք մեծ բժշկական հեղինակներու` Dr. Pierre Seguin-ի, Dr. Arnold Netter-ի, Dr. A. Brindeau-ի  գնահատական յօդուածները:
Հոն յիշատակուած է նաեւ բժիշկ Երուանդ Մանուէլեանի ուսումնասիրութիւններուն ցուցակը:
Բժիշկ Երուանդ Մանուէլեան եղած է նաեւ հասարակական գործիչ: Օգնութեան հասած է Թուրքիոյ եւ Փարիզի հայութեան եւ իր միջոցներով անոնց հասցուցած է անհրաժեշտ հումք եւ պիտոյք:
Անձամբ պատրաստած է « Ծաղիկ »-ի պատուաստ եւ բուժիչ շիճուկ, որոնք դրած է հայութեան տրամադրութեան տակ:
Եղած է Ֆրանսայի մանրէաբաններու միջազգային ընկերակցութեան, ինչպէս նաեւ Փարիզի հայ բժիշկներու ընկերակցութեան անդամ:
Զբաղած է նաեւ գրական աշխատանքով եւ ստեղծագործութիւններով:
1948-ին, Փարիզի մէջ լոյս տեսած է բժիշկ Երուանդ Մանուէլեանի «Ստուերներ եւ լոյսեր» բանաստեղծութիւններու ժողովածուն:
Ան մահացած է 1948-ին, Փարիզի մէջ:
Մրցանակներ
Բժիշկ Երուանդ Մանուէլեան 1900-1901 արժանացած է Փարիզի Համալսարանի բժշկական հիմնարկի դափնեկիրի կոչման մրցանակին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Պաղեստին
Պաղեստին (արաբերէն՝ دولة فلسطين, անգլերէն՝ State of Palestine), մասամբ ճանչցուած պետութիւն Մերձաւոր Արեւելքի տարածքին։
1 Ապրիլ 2015-ին, Պաղեստին պաշտօնապէս դարձաւ Միջազգային քրէական դատարանի անդամ, ինչ որ կ՛արտօնէ, որ պաղեստինցիներուն դէմ պատերազմական ոճիրներ գործելնուն համար դատական հետապնդման ենթարկէ իսրայէլացի պաշտօնատարները ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ասիոյ երկիրներ Ստորոգութիւն:Արաբական պետութիւններու լիկայի անդամ երկրներ
Ասկերանի Դէպքեր
Ասկերանի դէպքեր. վիճաբանութիւններ եւ Բախումներ Ասկերանի հայ բնակչութեան եւ ազերի ագգայնամոլներու միջեւ։ Տեղի ունեցած են 1988-ի Փետրուարի 21-ին։ Հայաստանի հետ վերամիաւորուելու մասին ԼՂԻՄ ժողովական պատգամաւորներու մարզխորհուրդի 1988-ի Փետրուարի 20-ի որոշումէն յետոյ ազերի ծայրահեղականները կը որոշեն մտնել Ստեփանակերտ եւ այնտեղ կարգ ու կանոն հաստատել»։ Ամբոխը՝ 8 հազարէն աւելի, Աղդամի կողմէն շարժուած է դէպի Ասկերանի շրջան, ներխուժած նաֆթամթերքի ձեռնարկութիւն. կազի գրասենեակ, կոմունալ ծառայութեան կոմբինատ, ջարդած սարքաւորումները, տրանաղուտի միջոցները. գիտարուեստական գույքը, հրդեհած ալիւրաղացը եւ ՆԳ պետաւտոտեսչութեան կէտը։
Կանխումը
Ասկերանի հայ բնակչութեան եւ ամբոխի միջեւ տեղի ունեցած են ընդհարումներ, որոնք կանխուած են խորհրդային բանակի միջամտութեամբ։ Վնասուածքներ ստացած են 23 հայ բնակիչներ, որոնցմէ 15-ը հրապիտալացուած են։ Դէպքերու կապակցութեամբ ԽՍՀՄ դատախազութիւնը քրեական գործ հարուցած է։ Ազրպէյճանի ՆԳ աշխատակիցները փակած են Ասկերան տանող բոլոր ճանապարհները։ Միեւնոյն ժամանակ Ստեփանակերտի մէջ, մարզի շրջաններուն եւ Երեւանի մէջ տեղի ունեցած են զանգուածային հանոսհաւաքներ, բողոքի ցոյցեր։
Call of Duty
Call of Duty, Բ.Աշխարհամարտի նիւթով, Infinity Wardի կողմէ արտադրուած, Activisionի կողմէ ցրուուած, id Tech 3 շարժիչի վրայ հիմնադրուած առաջին դէմքով հրաձիգի տեսակով տեսագրութեան խաղ մըն է: Call Of Duty շարքին առաջին խաղը եղած է եւ հրապարակուած շրջանին մեծ հետաքրքրութեան արժանացած է: Խաղը Medal of Honor:Allied Assault՛ին արտադրիչներու կողմէ պատրաստուած եւ Medal of Honor շարքին մրցակից եղած է: 1.1, 1.2, 1.3, 1.4 եւ 1.5 կարկտանները ունի: Այս կարկտաններուն ամէնէն վերջինը՝ 1.5ը խաղին կառոյցը զարգացուած է եւ նոր խաղի քարտէսնէրը աւելցուած է: Call of Duty շարքին առաջին խաղը ըլլալուն համար Call of Duty:Classic ըլլալով ալ անուանուած է:
12 Նոյեմբեր 2007 թուականէն ի վեր Call of Duty խաղալ ուզողնէրուն համար Steam առցանց խաղի խանութէն գնելու պայմանը դրուած է:
ՆԻՒԹԸ Խաղը կը պատմէ, Բ.Աշխարհամարտին դիւցազներգական ռազմադաշտի պահերուն սաստկութիւնը սինեմաթիք կառոյցի մը մէջ, արդի պատմութիւնը ստեղծող դաշնակից երկիրներու շատ մը զինուորներուն եւ անանուն հերոսներուն աչքէն: Լաւ մարզուած խումբի մը անդամը ըլլալով, պաշտպանութեան կրակոցով եւ վիրաւորները ապահով տեղ մը կրելով պատերազմի միջավայրին քաոսը ճաշակելու հնարաւորութիւնը կը ներկայացնէ: Իւրայատուկ խումբի շարժումները եւ ռազմավարութիւններուն առընթեր իրաքանչիւր զինուորին պատերազմի վայրին մէջ մէջտեղ ելլող ինքնուրոյն նկարագիրները եւ մարզուածութիւնները աչքի առջեւը կը դնէ:
Միայնակ Խաղացող(Singleplayer) Call of Duty միայնակ խաղացողի ձեւին տակ որոշ յատակագիծերու հետեւելով կը խաղացուի: Խաղացողը կ՛ունենայ առաքելութիւններ եւ նպատակներ: Այս առաքելութիւն եւ նպատակները լրացնելու համար պէտք է որ պայքարինք այդ ուղղութեամբ:Առաքելութենէ դուրս պետք չէ որ ելլենք, այլապէս կրնանք ձախողիլ:
Տիպարներ՝
Քոլ Աֆ Տիւթի առաջին անձի կրակող խաղեր ստեղծող միութիւն մըն է։ Ան իր աշխատանքը սկսաւ՝ նախ Մայքրոսոֆթի վրայ խաղեր շինելով, եւ ապա գանսըլներու վրայ։ Անոր առաջին խաղերը տեղի կ'ունենան Համաշխհարային Երկրորդ պատերազմին, որոնցմէ են՝ Call of Duty, Call of Duty 2, եւ Call of Duty 3։ Սկսեալ Call of Duty 4: Modern Warfare-էն, որ այդ ժամանակի պատմութեան վրայ հիմնուած էր, խաղերու շարքը հեռացած է Համաշխհարային Երկրորդ Պատերազմէն։ Modern Warfare, արձակուած Նոյեմբեր 2007-ին, յաջորդած է World at War եւ Modern Warfare 2-ի։ Black Ops, արձակուած Նոյեմբեր 2010-ին, տեղի կ'ունենայ Cold War-ի ժամանակ, մինչ Modern Warfare 3, արձակուած Նոյեմբեր 2011-ին, տեղի կ'ունենայ ապագային մէջ։ Black Ops II, արձակուած Նոյեմբեր 2012-ին, տեղի կ'ունենայ 2025-ին մէջ։ Call of Duty: Ghosts-ը արձակուած է Նոյեմբեր 2013-ին։ Մայիս 2014-ին, Advanced Warfare-ը յայտարարուեցաւ։ Ապրիլ 9 2015-ին, Դրէյարք(Treyarch) յայտարարեց Black Ops III-ին։
16 Փետրուար
16 Փետրուար, տարուան 47-րդ օրն է։ 15 Փետրուար 16 Փետրուար  17 Փետրուար
Տօներ
Ստորոգութիւն:Փետրուար
Կատուներ
Կատուներ, ընտանի կատուներ կամ պարզապէս կատուներ, ընտելացուած եւ մսակեր կաթնասուններ, որոնք կը պատկանին կատուազգիներու ընտանիքին։
Կատուները ընտելացուած են մարդու կողմէ՝ մօտ 10.000 տարի առաջ եւ այժմ կը դասուին աշխարհի ամենանշանաւոր ընտանի կենդանիներուն շարքին։ Կ'ենթադրուի, որ ժամանակակից կատուները յառաջացած են ափրիկեան վայրի կատուներէն (Felis silvestris lybica)։
Սկզբնական շրջանէն, նոյնիսկ մեր օրերուն, կատուները կը ծառայեն որպէս միջոց՝ ազատելու մուկեր էն։ Ժամանակի ընթացքին, սակայն, կատուները նկատուած են՝ լաւ ընկերներ։
Կատուազգիներու ընտանիքին միւս ներկայացուցիչներէն յիշենք՝ առիւծ ը, վագր ը, լէոբար ը, ժակուար ը, լուսան եւ բումա ն, այլ կերպ կրնանք անուանել մեծ կատուներ։ Հիւսիսային Եւրոպա յէն տարածուած են «լինքս» կոչուած փոքր կատուները, որոնք դուրս կը մնան ընտանի կենդանիներու շարքէն։
Հետաքրքրական փաստեր՝ կատուներու մասին
• Իւրաքանչիւր կատու քիթին վրայ եզակի պատկեր մը ունի: Անիկա նոյնքան իւրայատուկ է, որքան մարդուն մատնահետքերը:
• Ըստ «American Demographics» ամսագիրի տուեալներուն՝ Ամերիկայի մէջ կան աւելի քան 68 միլիոն կատու. անոնք մէկ ժամուան ընթացքին կը յօրանջեն 200 մլն. անգամ:
• Կարգ մը երկրներու մէջ, ընտանի կատուն ընտանիքին մէջ բացառութիւն կը համարուի, օրինակ՝ Կապոյի եւ Բերուի մէջ։ Իսկ ուրիշ երկիրներու մէջ, ինչպէս՝ Աւստրալիոյ, գրեթէ բոլոր ընտանիքներուն մէջ կատուներ կ'ապրին:
• Կատուին սիրտը մէկ երկվայրկեանուան ընթացքին կը բաբախէ շուրջ 110-140 զարկ, այսինքն՝ 2 անգամ աւելի արագ կը բաբախէ, քան մարդուն սիրտը:
• Իսկ կատուազգիներու ամենամեծ ներկայացուցիչը վագրն է, անոր կշիռքը 300 քկ.-ի կը հասնի:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կատուներ
Արժանթին
Արժանթին, պետութիւն Հարաւային Ամերիկա յի տարածքին։ Տարածութեամբ՝ կը գրաւէ աշխարհի ութերորդ տեղը։
Աշխարհագրական դիրք
Կը գտնուի Հարաւային Ամերիկայի հարաւ ային մասին մէջ, որ կը կոչուի Բաթակոնիա։ Սահմանակից է արեւմուտք էն՝ Չիլի ին, հիւսիս էն՝ Պոլիվիա յին եւ Բարակուէյ ին, հիւսիս-արեւելքէն՝ Պրազիլ ին եւ Ուրուկուէյ ին։ Արեւելեան կողմի ափերը կ՚ողողեն Ատլանտեան ովկիանոս ի ջուրերը։ Արժանթինի կը պատկանին Ֆոլգլենտեան կղզի ները, ինչպէս նաեւ՝ «Հրոյ Երկիր» կղզիի արեւելան հատուածը։ Արժանթինի արեւմտեան հատուածը լեռնային է, ուր կը գտնուի՝ ամբողջ արեւմտեան կիսագունդին, ամենաբարձր լեռը՝ Ագոնգակուան՝ 6960 մ., իսկ արեւելք էն կը հոսի՝ Բարանա, Ռիօ Նեկրօ, Բարակուէյ եւ այլ գետերը։ Արժանթինը ժամանակին եղած է Սպանիոյ գաղութ, սակայն հետագային՝ 25 Մայիս 1810-ին ազատագրուած է սպանական լուծէն՝ շնորհիւ «Խոսէ Սան-Մարթին»ին եւ այլ պայքարողներու։
Արժանթինը հարուստ է նաֆթ ով եւ այլ օգտակար հանածոներով։ Ունի հարուստ բուս ական եւ կենդանական աշխարհ (կատուառիւծ, լամա, նանտի ջայլամ)։ Քաղաքներէն ամենամեծը՝ մայրաքաղաք Պուէնոս Այրէսն է՝ Լա-Բլաթայի ծովախորշի ափին։
Կլիմա
Արժանթինը կը գտնուի երեք կլիմայական գօտիի մէջ` արեւադարձային, մերձարեւադարձային եւ ամոք:
Ամառը երկրի հարաւը ցուրտ է. միջին ջերմաստիճանը նոյնիսկ ամենատաք ամսուն (Յունուար) +15°C է: Հիւսիսը գտնուող Կրան Չաքոյի արեւադարձային շրջանն Արժանթինի մէջ կ'անուանեն «Շոգի բեւեռ»: Ամառը օդը կը տաքնայ մինչեւ + 30 ... + 40°C, իսկ ձմեռը միջին ջերմաստիճանը կը հասնի + 17 ... + 20°C: Տարեկան տեղումներու քանակը կը նուազի արեւելքէն արեւմուտք ինկած հարթավայրերուն մէջ՝ 1400-1600-էն մինչեւ 100-300 միլիմեթր, լեռներուն մէջ այն կրկին կ'աճի։ Ամէնէն շատ տեղումներ կ'ըլլան Հարաւային Անտերի արեւելեան լանջերը (մինչեւ 2000 միլիմեթր, իսկ տեղ-տեղ նոյնիսկ տարեկան մինչեւ 5000 միլիմեթր), իսկ հարթավայրային շրջաններէն` Արժանթինի հիւսիս-արեւելքը գտնուող Էնտրէ Ռիոսի մէջ (տարեկան մինչեւ 1600 միլիմեթր):
Բուսական աշխարհ
Արժանթինի բուսականութիւնը կ'առանձնանայ մեծ բազմազանութեամբ՝ արեւադարձային անտառներէն մինչեւ կիսաանապատային տարածքներ Բաթակոնիայի եւ Փունայի մէջ: Հիւսիսային Արժանթինական Միջագետքի մէջ կ'աճին մերձարեւադարձային բազմատեսակ անտառներ: Այստեղ կը հանդիպին թանկարժէք բնափայտեր ունեցող շքածառ ին, սեդրոնին, լապաչո յին։ Հարաւի մասը կը գերակշռէ թուփերով աճող բուսականութիւնը. ճահճացած տարածքները ծածկուած են շամբի ներով, եղեգ ներով, ջրաշուշաններով, իսկ բարձրադիր ու չոր տարածքները` հարուստ խոտածածկ ունեցող մարգագետիններով: Կան ակացիայէն, միմոզէն, ջայլամի ծառերէն բաղկացած նօսր անտառներ, իսկ գետերու ափերուն` արմաւենի պուրակներ:
Հարաւի ուղղութեամբ կան աւելի բաց խոտածածկ տարածքներ, Էնտրէ Ռիոս նահանգի հարաւային մասը դարձած է հացահատիկ ային պրերիա եւ կը ներկայացնէ անցումային շրջանը դէպի Փամփա: Հնդկացիներու կեչուա լեզուէն թարգմանաբար Փամփա կը նշանակէ «փայտային բուսականութիւնէ զուրկ»: Խոնաւ փամփայի անծայրածիր տափաստանային տարածութիւնները ժամանակ մը պատուած էին բազմամեայ բոյսերով՝ փետրախոտ ով, [մարգարտախոտ]]ով, վայրի կորեկ ով ու պիսակաւոր գունաւոր տարազգի բուսականութեամբ: Սակայն այստեղ բնական բուսականութիւն քիչ մնացեր է, տարածքի զգալի մասը հերկուեր է, իսկ երբեմնի այն ծածկած խոտածածկը, որ անասնապահութեան համար ծառայեր է բնական կերային ծաւալի, անասուններու երկարատեւ արածեցման հետեւանքով մոլախոտերու կողմէն աղբակալուեր է եւ կորսնցուցեր իր սկզբնական տեսքը։
Չոր Փամփային բնորոշ է քսերոֆիլային բուսականութիւնը` ցած հասակի ծառեր, փշոտ թփեր, կոշտ խոտաբոյսեր: Նմանատիպ բուսականութիւնը տարածուած է նաեւ երաշտային արեւմուտքը, միջլեռնային լողաւազանները, այնտեղ կոշտ հացահատիկներու եւ քսերոֆիլ թուփերու փունջերը փոխարինած են քաքթուսներով (կակտենի):
Արժանթինի մէջ անտառներն կը զբաղեցնեն հողային ֆոնտի 12 %-ը: Առաւել արժէքաւոր են Արժանթինիկան Միջագետքի եւ Խոնաւ «Անտեր»ի փշատերեւ անտառները, ինչպէս նաեւ Չաքոյի մէջ գտնուող քեբրաչոյի անտառները: Ատոնց շահագործումը դժուար է, քանի որ կը գտնուին հեռաւոր շրջաններու մէջ, ուստի արհեստական անտառատնկման փորձեր կը ձեռնարկուին ամենաբնակեցուած շրջանը՝ Փամփայի մէջ:
Առաւել իւրացուած են Չաքոյի անտառային աղբիւրները, բայց այստեղ երկարատեւ շահագործման հետեւանքով սուր դրուած է ատոնց պահպանութեան եւ վերականգնման հարցը։
Արժանթինի ազգային ծաղիկն էրիթրինան է:
Կենդանական աշխարհ
Արժանթինի կենդանական աշխարհը թէեւ այնքան ալ հարուստ եւ բազմազան չէ, ինչպէս Լատինական Ամերիկայի այլ երկիրներուն մէջ, բայց ունի բաւական շատ էնտէմիկ տեսակներ: Գրեթէ բոլոր այդ կենդանիները կը բնակին Անտերիի մէջ եւ այդ շրջանի նախալեռներուն մէջ, ինչպէս նաեւ Բաթակոնիայի քիչ բնակեցուած շրջանին մէջ: Փունա էքօտարածքին մէջ կը բնակի մնացուկային ակնոցաւոր արջ ը:
Բաթակոնիայի Patagonia բաց կիսանապատային տարածքներուն մէջ եւ Չաքոյի սաւանաներուն այսինքն՝ արօտադաշտերուն մէջ տարածուած է փուման: Անտերիի մէջ կը հանդիպին նաեւ փափուկ բուրդ ունեցող վիքունեան եւ նուրբ արծաթափայլ մորթով շինշիլա ն: Սակայն ինչպէս անոնք, այնպէս ալ միւսները ենթարկուեր են գրեթէ ամբողջական ոչնչացման: Շատ են կրծողներ ը եւ զրահակիրներ ը: Չաքոյի, Արժանթինական Միջագետքի եւ Բաթակոնիայի մէջ լայնօրէն տարածուած են նութրիաները, ջրասամոյրները:
Ճահճուտներուն մէջ եւ լիճերուն՝ ամէնուրեք կը բնակին ջրային թռչունները, որոնցմէ շատերը կ'առանձնանան իրենց վառ գոյնով։ Ջրամբարներու ափերուն կարելի է տեսնել ֆլամինկօ, ձկնկուլ: Անտառներուն մէջ կան քոլիպրի ներ, որոնց թիւին մէջ կան էնտէմիք տեսակներ, օրինակ, այսպէս կոչուած, ճախրող զմրուխտը Բաթակոնիայի «Անտեր» լեռներուն (The Andes, Andes Mountains or Andean Mountains) վրայ: Արժանթինի մէջ բնակող Furnarius rufus թռչունը 1928 թուականին դարձեր է երկրի ազգային խորհրդանիշներէն մէկը:
Վալտես թերակղզին կենդանիներու եղանակային չուի կեդրոններէն մէկն է: Յունիսէն մինչեւ Դեկտեմբեր այստեղ լողալով ափ կը հասնին հարաւային հարթ կէտ երը, Սեպտեմբերէն մինչեւ Մարտ-Ապրիլը` մակելանեան փինկուին ները եւ խոյատելֆին ները, Դեկտեմբերէն մինչեւ Մարտը` մոխրագոյն տելֆին ները: Ողջ տարին այստեղ կարելի է հանդիպիլ պիսակաւոր տելֆիններու, ծովափղեր ու, ծովառիւծներ ու, կուանաքոյի, Բաթակոնիական ճագարներու, նանտուներ ու, գորշ աղուէսներ ու եւ զրահակիրներու։
Անուանի մարզիկներ
Արժանթինցի աշխարհահռչակ մարզիկներէն են՝ Տիէկօ Արմանտօ Մարատոնան, Լիոնէլ Մեսսին, ինչպէս նաեւ հայազգի թենիս խաղացող Դաւիթ Նալպանտեանը։
Տնտեսութիւն
Արժանթինը արագ զարգացող գիւղատնտեսական-արդիւնաբերական պետութիւն է : 1990-ականներու սկիզբը երկիրը աշխուժօրէն կը վարէ սեփականաշնորհման եւ արտասահմանեան դրամագլուխի աւելի լայն ներգրաւման քաղաքականութիւն: Mercosur-ի (Հարաւային Ամերիկայի երկիրներու ընդհանուր շուկայ) մուտքը զգալիօրէն ընդլայներ է Արժանթինի ներքին շուկան: Արժանթինի համար բնորոշ է մշակող արդիւնաբերութեան գերակշռութիւնը, իսկ այդ ոլորտին մէջ կը գերիշխէ ծանր արդիւնաբերութիւնը: Սակայն աւանդական ճիւղերը` թեթեւ եւ, յատկապէս, սնունդի արդիւնաբերութիւնը, առաջուան պէս կը զբաղեցնեն, կարեւոր տեղ կը գրաւեն եւ ունին արտահանման նշանակութիւն:
Այնուամենայնիւ, չմտածուած բարեփոխումներու անցկացման պատճառով 2001 թուականի տնտեսական ճգնաժամը յանգեցուցեր է ընկերային լարուածութիւնը եւ պարտազանցման զգալի աճը (պետական պարտքի գումարն այդ պահին կազմեր է 132 միլիար տոլար, որը պարտազանցման խոշորագոյնը դարձեր է պատմութեան մէջ):
Արդիւնաբերութեան տեղաբաշխման համար բնորոշ է տարածքային բարձր համակեդրրոնացումը: Ծանր արդիւնաբերութեան արդիւնաբերական ձեռնարկութիւններու զգալի մասը կեդրոնացած է «Փարանայ»ի ստորին աւազաններուն, Պուէնոս Այրեսի եւ Ռոսարիոյի միջեւ արդիւնաբերական գօտիին մէջ: Արդիւնաբերական արտադրանքի աւելի քան կէսը կ'արտադրուի Մեծ Պուէնոս Այրեսի մէջ:
Նաֆթի արդիւնահանմամբ երկիրը Լատինական Ամերիկայի մէջ չորրորդ տեղը կը գրաւէ (Վենեզուելա յէն, Էքուատոր էն եւ Պրազիլ էն յետոյ): Արդիւնահանումը լիովին կը բաւարարէ երկրի կարիքները (պետական Enarsa, YPF եւ մասնաւոր Bridas, Pluspetrol ընկերութիւններ), եւ պետութիւնը նաֆթ չի ներմուծեր:
Արժանթինը ուրանի պաշարներով առաջատար երկիրներու տասնեակի մէջ է։ Երկիրը յայտնի է միջուկային ուժականութեան եւ ուրանի արդիւնաբերութեան ոլորտի մէջ իր գիտական մշակումներով (INVAP, Nucleoeléctrica Argentina):
Երկրի սեւ մետալուրկիան ամենահինն է մայրցամաքի մէջ, բայց հումքի պակասի պատճառով կը զարգանայ բաւականին դանդաղ պատճառով: Հումքի մեծ մասը պէտք է ներմուծել:
Գունաւոր մետաղի ճիւղերէն զարգացած են կապարի, ցինկի, պղինձի, ալիւմինի արտադրութիւնը` սեփական եւ դուրսէն բերուող հումքի հիման վրայ։
Մեքենաշինութիւնը ծանր արդիւնաբերութեան մէջ առաջատար է արտադրանքի արժէքով: Առաւել զարգացած են փոխադրամիջոցներու մեքենաշինութիւնը (Արժանթինի մէջ իրենց գործարանները ունին Ֆորտ ը, Քրայսլեր ը, Թոյոթա ն, Փեժօ ն եւայլն), գիւղատնտեսական մեքենաշինութիւնը, սնունդի արդիւնաբերութեան համար սարքաւորումներու, ելեկտրա-ճարտարագիտական արտադրութիւնը (IBM, Siemens գործարաններ): Փոխադրամիջոցներու մեքենաշինութեան առաջատարն է ինքնաշարժի շինութիւնը (Պուէնոս Այրես, Քորտովա), զարգացած են նաւաշինութիւնն ու նաւանորոգումը (Պուէնոս Այրես, Էնսենատա), օդանաւա-շինութիւնը (FAdeA, Aero Boero, Laviasa) եւ ուղղաթիռներու արտադրութիւնը (Cicaré, AeroDreams) (Քորտովա, Պուէնոս Այրես):
Արտահանման ճիւղերու շարքին մէջ առանձնայատուկ տեղ կը գրաւեն մսամթերքի արտադրութիւնը՝ աւանդական եւ երկրի համար իւրայատուկ ճիւղը: Արժանթինը կը դասուի միսի, գլխաւորապէս կովու միսի եւ ատոր արտահանողներու ամենամեծ չափով արտադրողներու թիւը։ Սնունդի արդիւնաբերութեան այլ ճիւղերէն արտահանման նշանակութիւն ունին բուսական իւղերու արտադրութիւնը, վերջին տարիներուն՝ սոյայի, ինչպէս նաեւ ալրաղացման, ձէթի արդիւնաբերութիւնն ու գինեգործութիւնը: Ներքին շուկան կեդրոնացած է պտուղ-բանջարեղէնի, պահածոներու, շաքարի արդիւնաբերութեան, ըմպելիքներու արտադրութեան վրայ:
Արժանթինի գիւղատնտեսութեան տարբերակիչ առանձնայատկութիւնը Լատինական Ամերիկայի այլ երկիրներու համեմատ այն է, որ այն ոչ միայն լիովին կ'ապահովէ իրեն սննդամթերքով, այլեւ կ'արտահանէ այն (ընդ որուն, գիւղատնտեսութեամբ զբաղուած է աշխատողներու միայն 2 տոկոսը): Մէկ շունչի հաշիւով պարենամթերքի սպառման ցուցանիշով երկիրը կը գերազանցէ տարածաշրջանի միւս երկիրներուն (1-ին հորիզոնական): Գիւղատնտեսութեան եւ անասնաբուծութեան արտադրանքը կու գայ արտահանման եկամուտներու աւելի քան 50 տոկոսը: Խոշոր եղջերաւոր անասուններու գլխաքանակով Արժանթինը կը զբաղեցնէ 6-րդ տեղը աշխարհի մէջ: Մէկ շունչի հաշիւով միսի արտադրութեան ցուցանիշով՝ 5-րդը, իսկ ատոր սպառման ցուցանիշով՝ առաջինը: Միս ը արժանթինցիներու ազգային ուտեստն է:
Բուսաբուծութեան մէջ հիմնական տեղը աւանդաբար կը զբաղեցնեն արտահանման նշանակութիւն ունեցող հացահատիկային, ձիթատու եւ ծխախոտային մշակաբոյսերը: Ցորենի եւ ծխախոտի հաւաքով Արժանթինը աշխարհի առաջատար երկիրներէն մէկն է: Համաշխարհային դրամատան տուեալներով՝ 2012 թուականին երկիրը ցորենի արտահանման ցուցանիշով աշխարհի մէջ ունի 6-րդ տեղը (8,4 միլիոն թոն) : Բացի այդ, Արժանթինը հաւկիթի, կաթի, գարիի եւ ծխախոտի կարեւորագոյն արտահանողն է:
Արժանթինի մէջ աշխատանքի վարձատրութեան միջին չափը, 2018 թուականի Սեպտեմբերի դրութեամբ, կը կազմէ 31.898 փեսօ (401.000 դրամ)   : 1 Հոկտեմբեր 2019 թուականէն աշխատանքի վարձատրութեան նուազագոյն չափը կը կազմէ 16.875 փեսօ (135.000 դրամ) եւ 14.512,5 փեսօ (14% եկամտահարկը հանելէն ետք)  :
Աղբիւրներ
Երուանդ Մոնոֆարեան (1968), «Հանրագիտակ», Համազգայինի Վահէ Սէթեան տպարան, Պէյրութ:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հարաւային Ամերիկայի երկիրներ Ստորոգութիւն:Երկիրներ Ստորոգութիւն:ՄԱԿ-ի անդամ երկիրներ
Տուրուբերանի Այր Մարդոց Տարազներ
Տուրուբերանի Այր մարդոց տարազները, Կը նմանին միւս գաւառներու տարազներուն:
Ճերմակեղէնը կարելու համար կտորը կը բերէին Բագէշէն: Վերնազգեստը կը կոչուէր անթարի: Կարճ սալթան՝ վերնազգեստը, երիտասարդներու տօնական հագուստի կարեւոր մասերէն էր: Կտորը մահուտ էր կամ թաւիշ եւ ասեղնագործուած էր ոսկեթելով:
Տուրուբերան ի մէջ, պատանիներու մազեր ը խուզած ատեն, ճակատի կեդրոնը կը ձգէին փունջ մը՝ պուպուշիկը: Ականջներ ուն վրայ կը ձգէին մէկական փունջ՝ գուլակները, իսկ գլխու գագաթին՝ չորրորդ փունջ մը բրչամը: Ճակատի պուպուշիկը որոշ գաւառներու մէջ կ'անուանէին Քեաքիւլ - քանքիլ:
Փայլածու Կապտանեան
Փայլածու Կապտանեան, Հայոց Ցեղասպանութեան վերապրող եւ գրագէտ: Ան ներշնջած է Rice-A-Roni ճաշատեսակին ստեղծումը, որ հիմնուած է հայկական փիլաւին վրայ: Ցեղասպանութեան ընթացքին, յղի Փայլածուն ստիպողաբար քալած է Սուրիական անապատը եւ հասած է Հալէպ:
Ցեղասպանութենէն ետք, ան գրեց իր յուշերը ֆրանսերէնով, անունը՝ «Memoires d'une deportee» (արմտ. «Տեղահանի մը Յուշերը»): 1919 թուականին հրատարակուեցաւ եւ կը համարուի կարեւոր ներդրում մը Հայոց Ցեղասպանութեան հետազոտութիւններու ոլորտին մէջ, մանաւանդ որովհետեւ գրուած էր անմիջապէս դէպքերէն ետք: Գիրքը նեդրում ունեցաւ նաեւ Ռաֆայէլ Լեմքինի ցեղասպանական պրպտումներու եւ ընդհանուր հասկացողութեան:
1919 թուականին, Տիկ. Կապտանեան վերամիացաւ իր երկու զաւակներուն հետ որոնց յոյն ընտանիքի մը վստահած էր տեղահանումէն առաջ: Այդ դէպքէն ետք, Փայլածու եւ իր երկու տղաքը փոխադրուեցան ԱՄՆ, ուր աշխատեցաւ իբր դերձակուհի եւ հիւսեց վարագոյրներ օրուայ ԱՄՆի Նախագահ Ֆրէնքլին Տ. Ռուզըվըլթին տան համար, Հայտ Պարտեզ, Նիւ Եորք:
Համաշխարհային Երկրորդ Պատերազմէն ետք, Փայլածուն եւ ընտանիքը փոխադրուեցան Սան Ֆրանսիսքօ: Հոն ապրած ժամանակ, վարձու տուաւ սենեակ մը Լօուիս եւ Թոմ ՏըՏոմենիքօ: Փայլածուն սորվեցուց հայկական փիլաւ պատրաստել Թոմին եւ իր եղբօր Վինսընթին 1955 թուականին, ով կ'աշխատէր Ոսկեայ Հատիկ Մաթարոնի փասթայի ընկերութեան համար, հիմնադրուած իրենց հօր կողմէ, որոնք իրենց սորվածը գործածելով ստեղծեցին փիլաւի եւ մաքարոնիի խարնուրդ մը եւ անուանեցին Rice-A-Roni:
Էլ Կրէքօ
Էլ Կրէքօ (El Greco, բառացի՝ «Յոյն», իսկական անունը՝ Տոմենիքոս Թէոտոկոպուլոս Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, 1541 - 7 Ապրիլ 1614), սպանացի նկարիչ` ազգութեամբ յոյն:
«Էլ Կրէքօ-ն անոր ծածկանունն էր՝ ծագումով յոյն ըլլալուն համար, նկարիչը սովորաբար իր նկարները կը ստորագրէր իր ամբողջական անունով, յունարէն տառերով` Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (Տոմենիկոս Թէոտոկոպուլոս), յաճախ աւելացնելով` Κρής (Կրետէ):
Էլ Կրէքօն ծնած է Կրետէյ մէջ, որ այն ժամանակ Վենետիկեան Հանրապետութեան մէկ մասն էր։ Կրետէն իր ժամանակի յետբիւզանդական արուեստի կեդրոնն էր եւ Էլ Կրէքօ սորված ու այդ աւանդոյթներուն շնորհիւ նախքան 26 տարեկան Վենետիկ մեկնիլը դարձաւ իսկական վարպետ : 1570 թուականին ան կ'երթայ Հռոմ, ուր կը բանայ արուեստանոց եւ կ'աշխատի շարք մը կտաւներու վրայ։ Իտալիոյի մէջ ապրած տարիներուն Էլ Կրէքօն կը հարստացնէ իր ոճը իտալական Վերածնունդի եւ Մաներիզմի տարրերով: 1577 թուականին Էլ Կրէքօ կը տեղափոխուի Սպանիա, այնտեղ կը մնայ եւ կը ստեղծագործէ մինչեւ իր մահը: Թոլետոյի մէջ ան կը ստեղծէ քանի մը խոշոր պատկերներ եւ կը նկարէ իր յայտնի կտաւները:
Վրացական Երաժշտական Գործիքներ
Վրացական երաժշտական գործիքներու արմատները կ'ուգան հազարական թուականներէ առաջ :
Էլ Կրէքօ
Էլ Կրէքօն տրամադիկ եւ էքսպրեսիոնիստական ոճը իր ժամանակակիցները կ'ընդունէին տարակուսանքով, սակայն 20-րդ դարուն ան կը ստանայ իր արժանի գնահատականը: Էլ Կրէքօն կը համարուի կուբիզմի եւ էքսպրեսիոնիզմի հիմնադիրը, անոր անհատականութիւնն ու կտաւները ներշնչման աղբիւր կը հանդիսանան այնպիսի մեծ բանաստեղծներու համար, ինչպիսին են` Ռայներ Մարիա Ռիլկէ ու Նիկոս Կազանձակիս : Այժմեան արուեստագէտներու կողմէ Էլ Կրէքօն կը բնորոշուի որպէս այնչափ իւրօրինակ նկարիչ, որ չի պատկանիր կերպարուեստի եւ ոչ մի աւանդական դպրոցի: Ան ճանչցուած է իր չափից դուրս երկարացուած պատկերներով եւ յաճախ անիրական կամ ուրուատեսիլային գունայնութեամբ` միաւորելով բիւզանդական եւ արեւմտաեւրոպական նկարչական աւանդոյթները :
Վրացական Երաժշտական Գործիքներ
Սկսած հին ժամանակներէ, վրացական գործիքներն են։
Էլ Կրէքօ
Վենետիկ - Հռոմ (1541-1576)
Էլ Կրէքոն ծնած է Կրետէի Ֆոդէլ գիւղին մէջ։ Անոր ծնողներու եւ մանկութեան մասին շատ քիչ բան յայտնի է, միայն այն, որ ան սորված է սրբապատկերներ նկարել: Վաղ շրջանին ան իւրացուցած է միջին դարերու բիւզանդական արուեստի աւանդութիւնները: Մօտ 1567 թուականին ան տեղափոխուած է Իտալիա, Վենետիկ եւ սորված է Տիցիանի արուեստանոցին մէջ։ Այստեղ անոր արուեստը ձեւաւորուած է վենետիկեան գեղանկարչութեան ազդեցութեամբ. ստեղծած է «կոյրի դարմանումը» (մօտ 1565 թ.), «Յիսուսը կը վտարէ վաճառականները» (մօտ 1570), «Աւէտումէ (1570–1575 ), «Մարիխով տղան» (մօտ 1576) եւ այլ նկարներ: 1570 թուականին Հռոմի մէջ ծառայած է քարտինալ Ֆարնեզին: Էլ Կրէքոյի գործերը հիմնականին մէջ կրօնական, դիցաբանական թեմաներով պատկերներ են, դիմանկարներ եւ բնանկարներ են: 1577 թուականին տեղափոխուած է Սպանիա եւ հաստատուած է Տոլեդոյի մէջ, այստեղ Էլ Կրէքօն դուրս գալով իտալական գեղանկարչութեան ազդեցութենէն, դրսեւորած է իր ինքնատիպ արուեստը, որուն բնորոշ են սուր արտայայտչականութեամբ, անիրական ուժերու անբնական հզօրութեամբ օժտուած կերպարները «Սուրբ Մաւրիկոսի չարչարանքը», (1580–1582), «Թոլետոն ամպրոպի պահին» (1596–1600), «Կոմս Օրկասի թաղումը» (1586–1588), «Հոգեգալուստ» (1610–1614), «Պետրոս եւ Պօղոս առաքեալները» (1614) եւ այլն:
Վրացական Երաժշտական Գործիքներ
Փողաւոր գործիքներ՝ վեց փողան ունեցող սոինարի, նեստուի, ստուիրի, աւիլի, նայ (ֆլեյտայի տեսակ), բուկի, կուիրոստուիրի (այլատեսակ խողովակ), սակուիրի (ազդանշանի եղջիւր), կարախսայ (ռոժոկ), գուդաստուիրի, չիբոնի (վոլուիկի)։
Էլ Կրէքօ
Վենետիկ - Հռոմ (1541-1576)
Էլ Կրէքո 1610–1614 թուականներուն ստեղծած է «Եօթներորդ կնիքի բացումը», «Լաոկոոն», «Տեսարան մը Թոլեյտոյէն», գործերը, որոնք առանձնայատուկ տեղ ունին անոր արուեստին մէջ:
Վրացական Երաժշտական Գործիքներ
Լարային գործիքներ՝ չանգի (արֆայ), քնարայ, էբանի (լիրիի տեսակ), փանդուրի, չոնգուրու (լիւտնի տեսակ), ցինցիլի (ցամբալի տեսակ)։
Էլ Կրէքօ
Վենետիկ - Հռոմ (1541-1576)
Էլ Կրէքոյին ստեղծագործութիւնները ամբողջութեամբ ներկայացուած են անոր մահէն 300 տարի յետոյ` 20–րդ դարու սկիզբը:
Վրացական Երաժշտական Գործիքներ
Լարային աղեղնաւոր գործիքներ՝ չիանուրի, չունիրի:
Էլ Կրէքօ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:7 Ապրիլի մահացածներ Ստորոգութիւն:Իսպանացի նկարիչներ
Վրացական Երաժշտական Գործիքներ
Հարուածային գործիքներ՝ բոբգանի (տիմպան), դաբդաբի, դումբոյ, նոբայ, դոլի (թմբուկներու բազմազանութեան տեսակներէն մէկը), կոսի (մեծ ռազմական թմբուկ), թաբլակի (փոքր թմբուկ), ցինցիլայ (ծնծղայ), դայրայ (բուբէն), սպիլենդզչուրի :
Ծանոթագրութիուններ
Ստորոգութիւն:Վրացական երաժշտություն Ստորոգութիւն:Երաժշտական գործիքներ
Քեռի (ֆետայի)
Քեռի, բուն անունով՝ Արշակ Գաւաֆեան (1858, Էրզրում – 15 Մայիս 1916, Ռեւանտուզ), հայ ֆետայի եւ անդամ Հ. Յ. Դաշնակցութեան ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Էրզրում 1858-ին։ Յաճախած է շրջանի հայկական վարժարանը։
Գաւաֆեան մաս կազմած է հայ յեղափոխական շարժման։ 1895-ին, Էրզրումի մէջ կատարուող Համիտեան կոտորածներու շրջանին, ան գլխաւորած է զինուած ջոկատ մը՝ հայ բնակչութիւնը պաշտպանելու համար ։
Ա. Համաշխարհային Պատերազմին, Քեռի դարձած է հայկական Դ. կամաւորական գունդին հրամանատար՝ ռուսական բանակին մէջ։ Ան առաջնորդած է Սարգամիշի կռիւին Պարտուզի անցքը, որուն յաղթանակը փրկած է ռուսական եւ հայկական ջոկատները։ ։
1916-ին, Մուսուլի ճամբուն վրայ, Քեռի եւ իր ընկերները շրջապատուած են, փախուստի տալ փորձած, սակայն Քեռի նահատակուած է։ Իր նսհատակութենէն ետք, դիակը փոխադրուած է Թիֆլիս եւ թաղուած՝ Խոջեվանքի հայկական գերեզմանատան մէջ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ ֆետայիներ
Արիս Շաքլեան
Արիս Մկրտչ Շաքլեան, հայ բանաստեղծ, արձակագիր, ԽՍՀՄ գրողներու միութեան անդամ 1947-էն։ Կրած է Վարուժնակ Արիս գրական անունը, առաջին գիրքը լոյս տեսած է այդ անունով, ստորագրէր է նաեւ Ա. Շ.։
Ծնած է Հայկական Կիլիկիայի Չորք Մարզպան (Դյորդ-յոլ) քաղաքի մէջ։ Աւարտած է տեղի միջնակարգ դպրոցը, ապա որպէս ուսուցիչ աշխատած է Ալեքսանդրետի եւ Դամասկոսի հայկական դպրոցներուն մէջ։ Ա. Շաքլեանը «Եփրատ» թերթի խմբագիր եղած է 1929-ի ամառը, 1931-1932-ին, 1936-1937-ին (թերթը դարձած է երկօրեայ) եւ 1943-1945-ին։ 1945-ին ներգաղթած է Հայաստան։ Մահացած է Երեւանի մէջ :
Վրթանէս Ասկերեան
Ծնած է Կ․ Պոլիս, 1720 թուականի Մարտի 15-ին։ 1830 թուականին, զինք ուղարկած են Վենետիկ, Մխիթարեաններու Ս. Ղազար վանքը, իսկ 1743 թուականին վարդապետ ձեռնադրուած։ Վենետիկի մէջ ստանալով կրթութիւն, հմտացած է յատկապէս լատիներէնի մեջ։ Ունեցած է գրական-բանասիրական գործունեութիւն։ Կազմած է լատիներթն-հայերէն բառարաններ։ 1782-ին Վենետիկի մէջ լոյս կը տեսնէ անոր կազմած «Մշտնջենաւոր Պարզատոմար»ը։
Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ, որոնցմէ յիշատակութեան արժանի են «Իմաստասիրութիւնը» (Վենետիկ, 1825), «Պատմութիւն Հռոմէական» բազմահատոր աշխատութիւնը (1816-1817) եւ այլ թարգմանութիւններ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Կարօ Ղաֆադարեան
Կարօ Ղաֆադարեան, պատմաբան, բանասէր եւ արձանագրագէտ:
Կենսագրութիւն
Ծննդավայրի միջնակարգ դպրոցը աւարտելէ ետք, 1927-ին կը մտնէ Երեւանի պետական համալսարանը, որպէս պատմութեան ուսանող:1931-ին համալսարանական ուսումը աւարտելէ ետք Կ.Ղաֆադարեան կը նշանակուի էջմիածինի Ձեռագրատուն-Մատենադարանի դիտական աշխատող: 1932-ին կը տեղափոխուի ՀՍՍՀ-ի մշակոյթի պատմութեան հիմնարկի, ուր իր ամբողջ ժամանակը կը տրամադրէ Հայաստանի պատմադիկան յուշարձաններու ուսումնասիրութեան:
1940-1965 թուականներուն Կ.Ղաֆադարեան կը ստանձնէ Հայաստանի Պետական Պատմական Թանգարանի վարիչի պաշտօնը:Ամբողջ երեսուն տարի, սկսած 1946-էն կը ղեկաւարէ Դուինի ղեկումներուն աշխատանքը, եւ սկսած 1960-ի Փետրուարէն, մինչեւ իր մահը, կը գլխաւորէ ՀՍՍՀ-ի Գիտութիւններու Ակադեմեայի հնագիտութեան եւ ազգագրութեան հիմնարկի հին եւ միջնադարեան հնագիտութեան բաժինը, իսկ վերջինս երկու մասի բաժնուելէ ետք ՝ Միջնադարեան հնագիտութեան բաժնի աշխատանքները:
19??-էն մինչեւ իր մահը, ան նաեւ անդամ է Պատմա-Բանասիրական Հանդէս-ի խմբագրական կողմին: