cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ծատուր Աղայեան
Պարգեւներ
Ծատուր Աղայեան պարգեւատրուած է «Աշխատանքային կարմիր դրօշ» եւ «Պատուոյ նշան» շքանշաններով, ինչպէս նաեւ շարք մը մետալներով ու պատուոյ գիրերով։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ Ստորոգութիւն:Պատմական Գիտութիւններու Մասնագէտ Ստորոգութիւն:ՀՀ ԳԱԱ Ակադեմիոյ Անդամներ Ստորոգութիւն:Հայ Դասախօսներ
Արտաւան (հրամանատար)
Արտաւան (Ἀρταβάνης, Արտաբանէս), Արեւելահռոմէական կայսրութեան հայազգի հրամանատար, որ ծառայած է Յուստինիանոս I-ին (գահակալած 527–565 թուականներուն)։ Նախապէս կը հանդիսանար ապստամբ ընդդէմ հռոմէական տիրապետութեան եւ որոշ ժամանակ բնակած էր Սասանեան Պարսկաստանի մէջ։ Սակայն հետագային դարձեալ անցաւ հռոմէական ծառայութեան եւ վերջիվերջոյ՝ դարձաւ Ափրիկէ նահանգի պրետորիան պրեֆկէտը։ Հոն, անոր յաջողեցաւ սպանել ապստամբ հրամանատար Գունտարիքին եւ ետ բերել նահանգը Արեւելահռոմէական կայսրութեան տարածք։ Ան նշանուած էր՝ Յուստինիանոսի զարմուհիի հետ, սակայն կայսրուհիի առարկութիւններու հետեւանքով ամուսնութիւնը այդպէս ալ չկայացաւ։ Ետ կանչուելով Կոստանդնուպոլիս, մասնակցեցաւ Յուստինիանոսի դէմ ուղղուած անյաջող դաւադրութեան՝ 548 կամ 549 թուականին։ Սակայն Անոր պատիժը համեմատաբար մեղմ էր։ Շուտով անոր՝ նոյնիսկ ներում շնորհեց եւ ուղարկեց զինք Իտալիա մասնակցելու գոթական պատերազմին։ Այնտեղ, Արտաւանը նոյնպէս աչքի ինկաւ, մասնակցելով հռոմէական վճռական յաղթանակին Կասիլինումի ճակատամարտին ընթացքին։
Սկզբնական Շրջան
Արտաւանը կը սեռի Արշակունիներէն, որոնց հռոմէացիներուն կողմէն տրուած էին որոշ տիրոյթներ Հռոմէական Հայաստանի մէջ։ Հօր եւ եղբօր անունները՝ Ճոն էին ։
Ապստամբութիւն Ընդդէմ Հռոմէացիներու
538/539 թուականի, ն Արտաւանը մասնակցեցաւ հայկական ապստամբութեան ընդդէմ Առաջին Հայքի պրոկոնսուլ Ակակիուս Ակակիուսի։ Վերջինս ատուած էր հայ բնակչութեան կողմէն ծանր հարկերու եւ դաժան վերաբերմունքի պատճառով։ Արտաւանը անձամբ սպանեց՝ Ակակիուսին։ Շուտով ապստամբներու եւ կայսերական բանակի միջեւ տեղի ունեցած ընդհարման հետեւանքով, Արտաւանը գացած եւ սպանած է հռոմէացի հրամանատար Սիտասին, որ ուղարկուած էր՝ Յուստինանոսի կողմէն ապստամբութեան ճնշման նպատակով (Պրոկոպիուսը կու տայ երկու վարկած, ըստ մէկուն՝ Սիտասը սպանուած է Արտաւանի ձեռքով, իսկ ըստ երկրորդի՝ հայ Սողոմոնի կողմէն) ։ Արտաւանի հայրը փորձեց բանակցիլ Սիտասի յաջորդ՝ Բուզասի հետ, սակայն սպանուեցաւ վերջինիս կողմէն։ Այս քայլը ստիպեց Արտաւանին եւ անոր համակիցներուն նահանջել Սասանեան Պարսկաստան եւ օգնաթեան դիմե՝ լ Խոսրով I-ին (կառավարած է 531–579 թուականներուն )։ Անցնելով Սասանեաններու ծառայութեան, Արտաւանը պարսիկներու կողմէն մասնակցեցաւ Խոսրովի արշաւանքներուն ընդդէմ Արեւելահռոմէական կայսրութեան ։
Ծառայութիւն Ափրիկէի Մէջ
Մօտ 544 թուականին, Արտաւանը իր եղբօր եւ քանի մը հայ ռազմական գործիչներու հետ անցան ետ Արեւելահռոմէական կայսրութիւն ։
545 թուականի գարնան, Արտաւանն ու իր եղբայրը նշանակուեցան հայկական փոքր զօրախումբի հրամանատարներ եւ ուղարկուեցան Ափրիկէ։ Այստեղ հռոմէացիները ներքաշուած էին երկարատեւ պատերազմի մէջ ապստամբ մաւրական ցեղերու հետ։ Ժամանումէն որոշ ժամանակ անց, Արտաւանի եղբայրը զոհուեցաւ ճակատամարտերէն մեկուն մէջ ։ Արտաւանն ու իր զօրախումբը հաւատարիմ մնացին կայսերը՝ 545 թուականի Գունտարիքի ապստամբութեան ժամանակ։ Գունտարիքը միաւորուելով մաւրերու հետ, արշաւեց դէպի Կարթագէն եւ հասաւ մինչեւ քաղաքի դարպասները։ Արտաւանի եւ այլերու հորդորանքով, հռոմէացիները որոշեցին ճակատամարտ տալ ապստամբին։ Երկու բանակները հաւասար էին մինչեւ, որ հռոմէացի հրամանատարը փախաւ մարտի դաշտէն եւ ապաստան գտաւ մենաստանի մէջ։ Ասոր հետեւանքով հռոմէական զօրքերը փախան եւ քաղաքը ինկաւ ապստամբներու ձեռքը ։
Արտաւանը ստանալով երաշխիք կեանքի անվտանգութեան վերաբերեալ, անցաւ ծառայութեան Գունտարիքի բանակին մէջ, սակայն իրականութեան մէջ ան մտադրած էր ապստամբիլ Գունտարիքի դէմ։ Շուտով Արտաւանին վստահուեցաւ արշաւել Անտալասի մաւրական բանակին դէմ։ Ան շարժեցաւ հարաւ դաշնակից՝ մաւրերու հրամանատար Կուտցինասի հետ միասին։ Տեսնելով Արտաւանի բանակը, Անտալասի զօրքը փախուստի դիմեց, սակայն Արտաւանը չհետապնդեց վերջինիս եւ ետ շարժեցաւ։ Համաձայն Պրոկոպիուսի, Արտաւանը կը մտածէր միանալ կայսրին՝ հաւատարիմ մնացած զօրքին, սակայն որոշեց ետ վերադառնալ Կարթագէն եւ սպանել Գունտարիքին ։ Արտաւանը երկար ժամանակ իր ծրագիրը գաղտնի կը պահէր, իմաց պահելով միայն իր երկու ամենամօտ հայ ընկերներուն. Նոյնիսկ՝ իր ձեռքով ընտրուած եւ լիապէս հաւատարիմ հայկական գունդը ոչինչ գիտէր անոր ծրագիրի մասին։ Այսպիսի կատարեալ գաղտնի ձեւով կապուած էին անոր հետ, որ Արտաւանն ու իր ընկերները կը խօսէին հայերէնով, որ անհասկանալի էր Ափրիկէի մէջ ծառայող զինուորներու մեծ մասին
Վերադառնալով Կարթագէն, ան արդարացուց իր ետ գալու որոշումը անորմով, որ ապստամբ մաւրերուն յաղթելու համար պետք էր ողջ բանակը եւ խորհուրդ տուաւ Գունտարիքին անձամբ ղեկավարել զայն։ Միեւնոյն ժամանակ, ան սկսաւ խորհրդակցիլ իր զարմիկի եւ քանի մը այլ հայ զինուորներու հետ՝ Գունտարիքը սպանելու նպատակով։ Բանակի շարժելէն առաջ, Գունտարիքը կազմակերպեց մեծ ճաշկերոյթ եւ հրաւիրեց Արտաւանը կիսելու նոյն բազմոցը, որ կը համարուէր հարգանքի նշան։ Յանկարծ, ճաշկերոյթի ժամանակ Արտաւանի հայ զինուորները յարձակեցան եւ սպանեցին Գունտարիքի պահակախումբը, իսկ՝ Արտաւանը անձամբ սպանեց ապստամբ Գունտարիքին
Այս արարքը Արտաւանին բերաւ մեծ համբաւ. Յուստինիանոսի զարմուհին, որ կը գտնուէր Կարթագէնի մէջ եւ որուն հետ Գունտարիքը մտադրած էր ամուսնանալ։ Արտաւանին նուիրեց մեծամեծ նուէրներ, իսկ կայսրը անոր շնորհեց Ափրիկէի մագիստեր միլիտում (magister militum) տիտղոսը։ Չնայած Արտաւանը, արդէն ամուսնացած էր, ան նշանուեցաւ կայսրի զարմուհիին հետ։ Արտաւանը անոր ուղարկեց Կոստանդնուպոլիս եւ խնդրեց կայսրէն իրեն ետ կանչել, որպէսզի անոնք կրնան ամուսնանալ ։
Արտաւանը Կ.Պոլսոյ Մէջ եւ դաւադրումը Ընդդէմ Կայսրի
Արտաւանին դուր չեկաւ այդպիսի վերաբերմունքը եւ ան Թեոդորայի մահէն ետք, մասնակցեցաւ այսպէս կոչուած  հայկական կամ </nowiki>Արտաւանի</nowiki> դաւադրութեան։ Սակայն իրականութեան մէջ, դաւադրութիւնը կազմակերպուած էր Արտաւանի բարեկամ Արշակը, որ կ'առաջարկէր սպանել Յուստինիանոսին եւ գահ բարձրացնել անոր զարմիկ՝ Գերմանիուսին։ Դաւադիրները կը կարծէին, որ Գերմանուսը կը միանայ անոնց, որովհետեւ Գերմանիուսը դժգոհ էր Յուստիանիոսին որոշումէն զրկելու զինք իր մահացած եղբօր ժառանգութեան մեծ մասէն ։ Դաւադիրները առաջին հերթին կապ հաստատեցին Գերմանուսի որդիին հետ։ Վերջինս միանգամէն դաւադրութեան մասին տեղեակ պահեց հօրը, որ իր հերթին տեղեկացուց կոմս էքսկեուբիտորին մէջ (comes excubitorum) Մարցելուսին։ Դաւադրութեան մասին, առաւել մանրամասն իմանալու համար, Գերմանիուսը որոշեց անձամբ հանդիպել դաւադիրներու հետ, իսկ Մարցելուսի հաւատարիմ մարդոցմէ մէկը թաքնուած էր մօտակայքին մէջ ։ Չնայած Մարցելուսը կ'երկմտէր առանց լրացուցիչ փաստերու պատմել այս մասին կայսրին, վերջիվերջոյ ան յայտնեց անոնց ծրագիրի մասին։ Յուստինիանոսը հրամայեց դաւադիրներուն բանտ նետել եւ հարցաքննել, սակայն անոնց նկատմամբ համեմատաբար մեղմ վերաբերմունք ցոյց տրուեցաւ։ Արտաւանը զրկուեցաւ իր պաշտօններէն եւ տիտղոսներէն եւ դրուեցաւ կալանքի տակ պալատին մէջ։ Իսկ շուտով անոր՝ նոյնսիկ ներում շնորհուեցաւ ։
Ծառայութիւնը Իտալիոյ Մէջ
550 թ-ին, Արտաւանը նշանակուեցաւ Թրակիոյ մագիստեր միլիտում (magister militum per Thracias) եւ ուղարկուեցաւ Սիտիլիա շպրտելու օստրոգոթ արքայ՝ Տոտիլային, ով վերջերս սկսած էր ասպատակել կղզին։ Արտաւան չյաջողեցաւ ժամանակին հասնիլ արշաւանքի դուրս ելած նաւատորմին, իսկ՝ անոր սեփական նաւատորմը մեծ կորուստներ տալով ետ վերադարձաւ ։ Վերջիվերջոյ, ան հասաւ՝ Սիսիլիա եւ, առաջնորդելով հռոմէական զօրքը, ոչնչացուց Տոտիլայի կողմէն կղզիին մէջ, ձգուած զօրքերը։ Հետագայ երկու տարիներուն, ան անցուց Սիսիլիոյ մէջ։ Համաձայն Պրոկոպիուսի, Իտալիոյ պաշարուած Կրոտոն քաղաքի բնակիչները բազմիցս Արտաւանին, կը դիմէին օգնութեան նպատակով, սակայն ան չձեռնարկեց ։
553 թ-ին, ան անցաւ Իտալիա, ուր միացաւ հայազգի Ներսէսի գլխաւորած հռոմէական բանակին։ 553 թ-ին, ֆրանկները ներխուժեցին Իտալիա, եւ Ներսէսը հրամայեց Արտաւանին եւ այլ հրամանատարներու փակել Ապենինեան անցումները եւ դանդաղեցնել թշնամիին առաջխաղացումը։ Հռոմէական փոքր զօրախումբը պարտութիւն կրեց Պարմայի մէջ, եւ մնացած զօրքը նահանջեց Ֆավենտիա, մինչեւ որ Ներսէսը եւս մէկ անգամ հրամայեց շարժել դէպի Պարմա ։ 554 թ-ին, Արտաւանը կը գտնուէր Պիզաուրումի մէջ հռոմէական եւ հոնական զօրքերու հետ միասին։ Ֆանումի մէջ, Արտաւանը դարանակալեց եւ ջախջախեց ֆրանսական որոշ գունդեր, որոնք ետ կը վերադառնային Կալիա։ Սակայն Արտաւանը որոշեց չկռուիլ ֆրանսական հիմանական բանակի դէմ, որովհետեւ վերջիններս քանակապէս կը գերազանցէին անոր ։ Այնուհետեւ, ան արշաւեց հարաւ եւ միացաւ Ներսէսին։ Անոնք շուտով մաքրեցին Իտալիան ֆրանսացիներէն։ Վճռական ճակատամարտը տեղի ունեցաւ Կասիլնումի մօտակայքը. ան կը ղեկավարէր բանակի ձախ թեւի հեծելազօրքը։ Անոնք Ներսէսի հրամանով թաքնուած էին անտառի մէջ եւ վճռական պահուն կրցան շրջապատել ֆրասացիներուն։ Արտաւանի մասին այս իրադարձութիւններէն ետք ոչինչ յայտնի չէ:
Խոսրով Ներսէսեան
Ներսէսեան ծնած է Թրակիոյ մայրաքաղաք Ադրիանապոլսոյ Օրեսթիաս կոչուած արուարձանին մէջ: Հայրը՝ Ներսէս Ներսէսեան, եղած է բնիկ պարտիզակցի ու մեծցած Պոլիս: Մայրը՝ Վերգինէ, բնիկ պոլսեցի:
Բ. Աշխարհամարտէն ետք, ընտանիքը կը հաստատուի Թրակիոյ Տիտիմօթիքա քաղաքը եւ Խոսրով կը սկսի յաճախել Արամեան Ազգային Վարժարանը: Յետագային Ֆրանսայի մէջ կը հետեւի տնտեսագիտութեան դասընթացքի:
Ուսանողութեան օրերէն աշխատակցած է հայերէն զանազան հրատարակութեանց: Շրջան մը Լիոնի մէջ եղած է հայերէն լեզուի ուսուցիչ:
Խոսրով Ներսէսեան ծառայած է հայ խմբագիրի մը յատուկ անսակարկ եւ ամբողջական նուիրումով: Իր խմբագրական աշխատանքներու ծիրին մէջ ազգային մտահոգութիւններէ թելադրուած, նիւթեր ընտրած էր դէմքեր ու դէպքեր, ու անոնց շուրջ հիւսած իր այնքան փնտռուած «Տոմսեր»ը:
Տարիներու ընթացքին Խոսրով Ներսէսեան գործած էր աւագ խմբագիրներ Ռ. Դարբինեանի, Գ. Մխիթարեանի, Ե. Խաթանասեանի, Մ. Օզանեանի եւ Մ. Թէօլէօլեանի հետ ու բերած իր մասնակցութիւնը :
Մահացած է 1989-ին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Խմբագիրներ
Գարուն Նաթանեան
Գարուն Նաթանեան, ծնած է Վան եւ մահացած՝ Իսթանպուլ։ Ոաուցչագործած է Աոեւտրական վարժարանին մէջ։ Աշխատակցած է իսթանպուլահայ եւ սփիւռքահայ մամուլին՝ քերթուածներով, պոէմաներով, թատերակներով եւ թարգմանութիւններով։ Մաս կազմած է Անիւ գրական հանդէսի խմբագրական կազմին ։
Կիւրեղ Երուսաղէմացի
Կիւրեղ Երուսաղէմացի Հայրապետ,(յունարէն՝ Κύριλλος Α΄ Ἱεροσολύμων) (շուրջ 313 – 386), աստուածաբան, եկեղեցական գործիչ, ընդհանրական եկեղեցւոյ հայր, Հայոց եւ ընդհանրական եկեղեցիներու սուրբ։
Եղած է Երուսաղէմի եպիսկոպոս։
Հետապնդուած է Արիոսականութեան կողմնակիցներուն կողմէ, աքսորուած, սակայն ի վերջոյ վերահաստատուած է հայրապետական իր աթոռին։
Մասնակցած է 381-ին Կոստանդնուպոլսոյ Ա. տիեզերական ժողովին։
Կիւրեղին քարոզներն ու ճառերը միջնադարուն թարգմանուած են նաեւ հայերէնի, իսկ Երուսաղէմի մէջ Ս. Խաչին երեւման առիթով Կոստանդիոս կայսեր ուղարկած իր թուղթը առ այսօր կ'ընթերցուի հայոց եկեղեցիներուն մէջ։
Նշանաւոր է նաեւ իր «Կոչումն ընծայութեան» գործը, որ նախատեսուած է մկրտութեան պատրաստուողներուն կողմէ ընթերցուելու համար։
Կեանքը
Կարգ մը աղբիւրներէ ի յայտ կու գայ, թէ ան մանկութենէն արդէն հմուտ ու քաջածանօթ էր Նոր ու Հին կտակարաններուն, ինչպէս նաեւ զանազան գիտութիւններու եւ փիլիսոփայութեան:
Մանուկ հասակէն անարատ ու առաքինի կեանք մը ապրելով, ընտելացած էր եկեղեցւոյ, կրօնական ու ճգնողական կեանքին, եւ ամէնէն կարեւորը՝ իր անձը իբրեւ ընծայ նուիրած էր աղօթքի եւ մանաւադ հոգեւոր կրթութեան:
Ան դարձած է այն 12 հայրապետներէն մին, որոնք պարծանքն էին Երուսաղէմի աթոռին:
Կիւրեղ համարուած է ամէնէն արդիւնաւէտ հովիւը՝ Յակոբոս արդարէն ետք:
Հոգեւոր Ծառայութեան Տարիները
Անոր ծառայութեան առաջին տարիներէն իսկ, Արիոսի աղանդը կը սկսի ընդարձակուիլ: Եկեղեցին մեծ սարսափ կ'ապրի մանաւանդ Նիկիոյ Ժողովէն ետք, երբ աղանդաւոր Արիոսը կը դատապարտեն: Արիոսականներ իրենց հետ ունենալով նաեւ Եւսեփիոս Նիկոմիդացին, կ'որոշեն, գահընկէց ընել բոլոր ուղղափառ եպիսկոպոսները, վարդապետները եւ այլ եկեղեցականներ: Այս հալածանքներուն մաս կը կազմեն նաեւ Ս. Աթանաս Աղեքսանդրացին եւ իր ձայնակիցները, որոնք իրենց գործակից հոգեւորականները կը բերեն ու գահերու վրայ կը բազմեցնեն: Սակայն այս հալածանքներուն պատճառով խռովութիւնը կը սաստկանայ եւ բազմաթիւ եպիսկոպոսներ կը հեռանան եւ կը բաժնուին Սադիկէի ժողովէն ետք՝ 347-ին:
Երկար կռիւներէ ետք, Կիւրեղ կը յաջորդէ Մաքսիմոսին, որ կը վախճանի 350-ին:
Իր հայրապետութեան առաջին կամ երկրորդ տարին, 351 կամ 352-ին, Մայիս ամսուն երկինքին մէջ կ'երեւի մեծ լուսեղէն խաչ մը, որ ճառագայթներու պայծառութեամբ կը գերազանցէր արեգակը: Ան տարածուած էր Գողգոթայ լերան վրայ եւ կը հասնէր մինչեւ Ձիթենեաց լեռ: Այս հրաշագեղ տեսարանը կը մնայ, մինչեւ որ բոլոր տեղացիները ականատես կ'ըլլան: Պատմութիւնը կը տեղեկացնէ նաեւ, որ երեւումէն ետք մեծ թիւով մարդիկ կ'ուղղուին դէպի Սիոնի մայր եկեղեցին, հաւատացեալ ու անհաւատ, այսինքն՝ ամբողջ ժողովուրդը եւ Կիւրեղ իր օգնականներով կը մկրտէ մեծ թիւով հեթանոսներ: Տեսիլքէն ետք, Կիւրեղ նամակ մը կ'ուղարկէ նաեւ Կոստանդիոս թագաւորին, որ մինչեւ օրս կը կարդացուի Ս. Երեւման Խաչի տօնին ընթերցուածներուն սկիզբը:
Ս. Կիւրեղ Երուսաղէմացին՝ երեք անգամ աքսորուած է: Առաջին անգամ աքսորուած է Տարսոն, 357-ին, բնականաբար արիոսականներուն կողմէ: Երկրորդ աքսորուելուն մասին ստոյգ տեղեկութիւններ չկան: Ի վերջոյ, երրորդ անգամ աքսորուած է 11 տարի՝ Վաղէս Կայսեր հրամանով:
378-ին երբ աքսորէն կը վերադառնայ, դարձեալ իր գահին կը բազմի: Մինչ այդ՝ Գրիգոր Նիւսացի, Անտիոքի մէջ ժողովներ գումարելէ ետք, 380-ին կը մեկնի Երուսաղէմ՝ քննելու Կիւրեղ հայրապետին ուղղափառութիւնը: Հակառակ այն իրողութեան, որ Գրիգոր Նիւսացիի դիմաց կը պարզուի, թէ Կիւրեղին ծուխը (շրջանը) զեխութեամբ, անիրաւութեամբ եւ անբարոյութեամբ լեցուն էր, բայց կը տեսնէ Կիւրեղ Հովուապետին Ուղղափառ հաւատքին հզօրութիւնը:
Գրական Վաստակ
Կիւրեղի մատենագրական վաստակը մեծ է:
Ան ականաւոր դարձած է մանաւանդ իր լուսափայլ վարդապետութեամբ «Օծուն» գիրքով, որուն ամէնէն կարեւոր գլուխներն են՝ «Կոչումն Ընծայութեան»ը եւ «Յաղագս Երախայից» գործերը:
«Յաղագս Երախայից» երկը ուղղուած է, այն անձերուն, որոնք երախայ վիճակի մէջ կ'ուզեն մկրտուիլ ու դառնալ Քրիստոնեայ: Հետեւաբար, երկը Քրիստոնէական վարդապետութեան հիմնական սկզբունքները պատրաստել կու տայ, ինչպէս նաեւ եկեղեցւոյ խորհուրդներուն ուսուցումները:
«Կոչումն Ընծայութեան» գործը, Քրիստոնէական հաւատքի ամրապնդման մեծագոյն զէնքերէն է եւ կը բաղկանայ 18 ճառերէ:
Առաջին ճառը, երախաները կը հրաւիրէ ձեռք բերելու «ընդհանուր սիրտ եւ ընդհանուր հոգի», բոլոր չարութիւններուն եւ թշնամութիւններուն մերժումով, եւ այն հոգեկան սնունդով, որ կը պարգեւէ Ս. Գիրքի ընթերցումը:
Երկորդ ճառը, կը խօսի զղջումի, մեղքերու թողութեան եւ չարի փորձութեան մասին:
Չորրորդը, կը խօսի Քրիստոնէական հաւատալիքներու եւ Ս. Գիրքին մասին:
Հինգերորդ ճառը, հաւատքի մասին է:
Վեցերորդէն տասնութերորդ ճառերը կը վերաբերին երուսաղէմի հաւատացեալներուն հաւատամքին, որ շատ կը նմանի Նիկիոյ ժողովին հաստատուած Հաւատամքին:
Ժողովներու Մասնակցութիւն
Կիւրեղ կաթողիկոս մասնակցած է նաեւ 381-ին Կ.Պոլսոյ գումարուած ժողովին, նախագահութեամբ՝ 150 հայրապետներու, ուր քննարկուած են Մակեթոնի վարդապետութիւնը: Մակեթոն կ'ուրանար Ս. Հոգիին աստուածութիւնը եւ հաւասարութիւնը Հօր Աստուծոյ հետ: Բնականաբար վերջինս դատապարտուած է եւ ուղղափառ վարդապետութիւնը Հօր Աստուծոյ եւ Ս. Հոգիին հաւասարութիւնը հաստատուած:
Սակայն, Արիոսի վարդապետութիւնը եւս մերժուած է 325-ին, Նիկիոյ մէջ, 318 հայրապետներու մասնակցութեամբ գումարուած ժողովին ընթացքին, որուն մաս կազմած էր Հայոց Արիստակէս Եպիսկոպոսը: Ժողովը գումարուած է քննելու Աստուծոյ Որդւոյն մասին Արիոսի հերետիկոսական վարդապետութիւնը, որ Քրիստոսը կը ճանչնար ոչ թէ Աստուծոյ Որդի, այլ իբրեւ բացառիկ յատկութիւններով օժտուած եւ Աստուծոյ շնորհքին արժանացած մէկը, եւ ժողովը բնականաբար մերժած է անոր վարդապետութիւնը եւ հաստատած՝ Հօր ու Որդիին իբրեւ մէկ հաւասարութիւնը:
Երկաթ Եւ Պողպատ
Երկաթ եւ Պողպատ, երկաթը տոկուն եւ ճկուն մետաղ մըն է: Ամէնէն կարեւոր եւ ամէնէն շատ գործածուած մետաղն է: Զուտ չէ իր բնական վիճակին մէջ, այլ խառնուած՝ ուրիշ նիւթերու, թթուածնատներու հետ:
Պահածոներու տուփեր
Պահածոներու տուփերը կը պատրաստուին թիթեղէ՝ ծածկուած անագով, որ արգելք կ'ըլլայ ժանգին: Թիթեղի թերթերուն կը տրուի գլանի ձեւ՝ ծայրերը կիզազօդելով: Յատակը եւ գագաթը կը կտրուին: Յատակի եզրը կը կցուի, որմէ ետք տուփերը կը լեցուին եւ կափարիչը կը դրուի: Խմիչքի շիշերը, ընդհանրապէս, կը շինուին ալիւմինիւմէ՝ թեթեւ մետաղէ մը, որ չի ժանգոտիր:
Մեծ հնոց
Երկաթը կը հանեն երկրին ընդերքէն, ուր կը գտնուի հանածոյ վիճակի մէջ։ Անզուտ երկաթը, խառնուած գետնածխակին եւ կիրին, կը դրուի մեծ հնոցի մը մէջ (կրակի դիմացող աղիւսներէ պատրաստուած փուռ): Տաք օդ կը փչեն մէջը, եւ տաքութեան ազդեցութեան տակ անզուտ երկաթը եւ գետնածխակը հեղուկ երկաթի կը վերածուին: Կիրի յաւելումով կարելի կը դառնայ աղտոտութիւններու վերացումը:
Պողպատ
Պողպատ ունենալու համար բաւարար է հեղուկ երկաթէն իր պարունակած բնածուխին մէկ մասը հանել: Որմէ ետք երկաթը կ'անցնի ճնշուած օդի մը հոսանքէն, որուն պարունակած թթուածինը կ'այրէ աւելորդ բնածուխը: Հեղուկ պողպատը կը լեցուի կաղապարներու մէջ։ Ինքնաշարժներու բազմաթիւ մասերը պողպատէ կը շինուին, ինչպէս շարժիչը: Երկաթուղին, որուն վրայ շոգեկառքը կը սուրայ, պողպատէ կը շինուի:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայերէն
Պօղոս Արապեան
Արապեան Պօղոս Ապուշէխցի, հայ տպարանատէր։
Ծնած է Ակնէն ոչ հեռու գտնուող՝ Ապուշէխ, գիւղին մէջ։ Հօրը հետ կը տեղափոխուի Պոլիս, ուր ժամանակաւորապէս կը զբաղի մանրավաճառութեամբ, իսկ այնուհետեւ աշակերտելով հօրը՝ տպագրիչ Յովհաննէս Աստուածատուրեանին՝ կը սերտէ եւ խորապէս կ՚ուսումնասիրէ ժամանակի տպագրական գործը։
Հետզհետէ կատարելագործելով ու լրացնելով հօր ստեղծած հայերէն տառաձեւերը ու զարգացնելով տպագրական աշխատանքի ոլորտի մէջ ունեցած կարողութիւնները, Պօղոս Արապեան կը ձեռնարկէ նաեւ վրացական ու թուրքական տպագրութեան հիմք դարձած առաջին տառաձուլուածքներու ստեղծումը։
Պօղոս Արապեան մահացած է Կ․ Պոլսոյ մէջ, իսկ տպարանը երկար ժամանակ գոյատեւած է մահէն ետք։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1742 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1835 մահեր Ստորոգութիւն:Ակն ծնածներ Ստորոգութիւն:Պոլիս մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ տպարանատէրեր Ստորոգութիւն:Հայ տպարաններ
3 Յունուար
Ծնունդներ
3 Յունուարի ծնածներ
Մահեր
3 Յունուարի մահացածներ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունուար
Տիգրան Սարաֆեան (Հ.Մ.Մ.)
Տիգրան Սարաֆեան, երկարամեայ ազգային գործիչ: Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակեան Կուսակցութեան Կեդրոնական Վարչութեան երկարամեայ անդամ, Հայ Մարմնամարզական Միութեան (Հ.Մ.Մ.) երկարամեայ ատենապետ եւ Հ.Մ.Մ.-ի պատմագիրքերու հեղինակ: Ան Միջին Արեւելքի Հայ համայնքներէն ներս երկար տարիներ ծառայեց սփիւռքահայ երիտասարդութեան հայրենասիրական դաստիարակութեան գործին:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի ընթացքին, ան դրական չէզոքութեան քաղաքականութեան կնքահայրերէն մին էր, որուն պատճառով լիբանանահայութիւնը եւ հայկական թաղամասերը նուազագոյն վնասով դուրս եկան :
Կենսագրութիւն
Տիգրան Սարաֆեան ծնած է Պէյլան, 1927-ին, փոքր տարիքէն անդամակցելով Հ.Մ.Մ.-ի եւ Ս.Դ.Հ.Կ.-ի շարքերուն : Ան 20 տարիներ ստանձնած է Հ.Մ.Մ.-ի Կեդրոնական Վարչութեան ատենապետի պաշտօնը, իսկ 1985-2009 տարիներուն հինգ Կեդրոնական Վարչութիւններու Ատենապետ, իր միութենական առաքելութեամբ ան գտնուած է Հ.Մ.Մ.–ի կազմակերպական գրեթէ բոլոր շրջանները եւ լուրջ աշխատանք տարած է անոր բազմազան յանձնախումբերէն ներս, ամենայն բծախնդրութեամբ եւ պատասխանատուութեան գիտակցութեամբ : Ան իր կեանքին մեծ մասը անցուցած է ՀՄ.Մ.-էն ներս, գլխաւորաբար ծառայելով սկաուտական եւ երիտասարդական շարքերուն:
Տիգրան Սարաֆեան եղած է կուսակցութեան կեդրոնական վարչութեան անդամ եւ Լիբանանի շրջանի Վարչական մարմնի երկար տարիներու անդամ:
Տիգրան Սարաֆեան Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի տարիներուն կարեւոր դերակատարութիւն ունեցաւ հայկական թաղամասերու պաշտպանութեան եւ ազգային համերաշխութեան մթնոլորտի պահպանման գծով, յատկապէս հայկական կուսակցութիւններուն կողմէ «պատերազմի միացեալ մարմինի» ատենապետն էր :
Կեանքի վերջին տարիներուն Ընկ. Սարաֆեան հասցուց գրելու Հ.Մ.Մ.-ի պատմութիւնը` երկու հատորներով:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Պէյլան ծնածներ Ստորոգութիւն:1927-ի ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ Մարմնամարզական Միութեան (Հ.Մ.Մ.) ատենապետ Ստորոգութիւն:Հ.Մ.Մ.-ի պատմութեան հատորի հեղինակ Ստորոգութիւն:7 Հոկտեմբեր 2020-ի մահացածներ
Արամայիս Պարոն–Վարդեան
Արամայիս Պարոն–Վարդեան (1880, Կիրասոն, Կիրասոնի գաւառ, Տրապիզոնի նահանգ- 1915, Կիրասոնէն դուրս), հայ դեղագործ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1880 թուականին Տրապիզոնի նահանգի, Կիրասոնի գաւառի՝ Կիրասոն քաղաքին մէջ։ Դեղագործ Եղիա Պարոն-Վարդեան ի եղբայրնը։ Աւարտած է Պէյ­րութի Սեն Ժոզեֆ ֆրանսական համալսարանի բժշկական բաժինի դեղագործական ճիւղը։ Կիրասոնի մէջ եղբայրներով սեփական դեղատուն ունեցած են եւ դեղագործ աշխատած։ 1915 թուականին թուրքերը կողոպտած են դեղատունը, իսկ եղբայրներուն՝ սրախողխողի ենթարկած, Կիրասոնէն դուրս։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ Ստորոգութիւն:Կիրասոն ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Իջեւանի Պատմաերկրաբանական Թանգարան
Իջեւանի պատմաերկրաբանական թանգարան, հիմնադրուած է 1955-ին Իջեւանի գործկոմի կողմէ, այցելուներու համար կը գործեն 1997-էն, կը գտնուի քաղաք մտնելու ճանապարհի աջակողմեան հատուածին վրայ, համարուած է հարուստ ժառանգութիւն ունեցող թանգարաններէն մէկը։ Այժմ թանգարանին մէջ կը գործեն չորս բաժին եւ հինգ ցուցասրահ։ 1992-ին Իջեւանի պատմաերկրագիտական թանգարանէն Սարդարապատի հերոսամարտի եւ Երեւանի յեղափոխութեան (ներկայիս Հայաստանի պատմութեան թանգարան) թանգարաններ կը տեղափոխեն շուրջ 1600 ցուցանմուշներ։
Նմուշներու նկարագրութիւն
Իջեւանի պատմաերկրագիտական թանգարանին մէջ կան իրեր, որոնք կը պատկանին Ք.Ա. 3-2-րդ հազարամեակին, ինչպէս նաեւ ուրարտական շրջանէն, երրորդ հազարամեակէն մեզ հասած են սակր։ Պատմաերկրաբանական թանգարանի այցելուները այստեղ կրնան գտնել Սարգիս Կասեանի աշխատանքային շարք մը իրեր, ինչպէս օրինակ՝ հեռախօսը Մորզէի այբուբենով, որմով Սարգիս Կասեանը 30 Նոյեմբեր 1920-ին հեղկոմի անունէն, Հայաստանի Սովետականացման մասին կը հեռագրէ Վլատիմիր Լենինին։ Այստեղ կարելի է գտնել 1918-ի արտադրութեան դազգահ, որ օգտագործած են Քարուանսարայի եւ Շամշադինի պարտիզանները, ռատիոընդունիչ, որ Իոսիֆ Ստալինը նուիրած է առաջինը Պերլին մտած շոգենաւավարին։ Ռուս շոգենանաւավարը ապրած է Թիֆլիսի մէջ եւ Կալինինկրատ տեղափոխուելով նուիրած այն իր հայ հարեւանին։ Այնուհետեւ այս հայը վերահաստատուելով Իջեւանի մէջ` ռատիոընդունիչը յանձնած է թանգարանին: Բակին մէջ տեղ գտած թնդանօթներէն մէկը պատրաստուած է 1906-ին Սենթ Փեթերսպուրկ, մասնակցած է Առաջին Համաշխարհային պատերազմին եւ յեղափոխական կռիւներուն, իսկ երկրորդը` պատրաստուած 1927-ին Եկատերինպուրկի մէջ, մասնակցած է երկրորդ աշխարհամարտին ։
Թանգարանի բաժիններ
Թանգարանը բաց է Երկուշաբթի - ՈՒրբաթ օրերը, ժամը` 10:00-17:00:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Տաւուշի մարզի թանգարաններ Ստորոգութիւն:Իջեւանի շէնքեր եւ կառոյցներ Ստորոգութիւն:Թանգարաններ
Մարք-Անտրէ Դէր Սդէկն
Մարք-Անտրէ տէր Շթէկն (, ծնած է 30 Ապրիլ 1992), Գերմանացի ֆութպոլիստ դարպասապահ, որ հիմա մաս կը կազմէ Կատալոնական Պարսելոնա ակումբին։
Ասպարէզ
Տէր Շթէկն առաջին անգամ որպէս Պօրուսիա (Մ)-ի ֆութպոլիստ հանդէս կուգար 9 Ապրիլ 2010 թուական ին 28-րդ փուլին հանդիպման ժամանակ, ուր անոր ակումբը յաղթած է 3։2 արդիւնքով։
Պարսելոնա
2014 թուականի Մայիս ին Տէր Սդէկն տեղափոխուեցաւ Պարսելոնա, ուր այդ մրցաշարքին ան փոխարինեց Վիկտոր Վալդես ին եւ Խոսե Մանուել Պինտո յին, որոնք ամրան ընթացքին լքեցին Պարսելոնան։
17 Սեպտեմբեր ին Չեմպիոնզ լիկայի խմբակային փուլի ժամանակ «ԱՊՕԷԼ» ֆութպոլային ակումբին դէմ առաջին խաղին Տէր Սդէկն առաջին անգամ «Պարսելոնայի» հաւաքականին մասնակցեցաւ պաշտօնական խաղի ընթացքին։ Գերմանացին դաշտ եկաւ խաղին առաջին վայրկեաններուն, իսկ խաղը աւարտեցաւ կատալոնացիներուն յաղթանակով՝ 0:1 արդիւնքով : Սպանիոյ գաւաթի առաջնութեանը ան առաջին անգամ դաշտ եկաւ 4 Դեկտեմբերին՝ «Ուեսկա» (Sociedad Deportiva Huesca) խումբին դէմ Կատալոնիայէն դուրս խաղին, ուր Պարսելոնան ջախջախիչ յաղթանակ տարաւ 4:0 արդիւնքով :
Ծանօթագրութիւններ
Տէր Սդէկն, Մարք-Անտրէ Տէր Սդէկն, Մարք-Անտրէ Տէր Սդէկն, Մարք-Անտրէ Ստորոգութիւն:30 Ապրիլի ծնածներ‎ Ստորոգութիւն:1992 ծնունդներ
Ավելոնիսիա
Ավելոնիսիա (յուն․՝Αβελονήσια Ηράκλειας)․ կղզեխմբակ Էգէական ծով, Քիքլատես, Յունաստան։ Կը գտնու Իրաքլիային հարաւ-արեւմտեան ափերուն մօտիկ։ Կղզեխումբը կը բաղկանայ երկու անբնակ կղզիակներէ՝ Մեղալոս (մեծ) Ավելաս եւ անոր արեւմուտքը Միքրոս (փոքր) Ավելաս։ Մաս կը կազմեն Նաքսոս եւ Փոքր Քիքլատես քաղաքապետութեան։
Բնապահպանում
Կղզիակները, ինչպէս Էգէականի կարգ մը կղզիներ, յունական կառավարութեան որոշումով՝ ΔΠΑ/10908, յայտարարուած են բնպահպանման կենսավայրեր GR4220013 արձանագրութեամբ, նաեւ մաս կը կազմեն եւրոպական բնապահպանման ՆԱԹՈՒՐԱ 2000 գօտիին, GR4220021 արձանագրութեամբ։ Ունին իւրայատուկ գեղեցկութիւն եւ հազուագիւտ բնիկ բոյսերու պատսպարան են։ Անոնց ջուրերուն ապաստան գտած է միջերկրականեան փոկը՝ մոնահուս-մոնահուս, ինչպէս նաեւ ծովու թռչուններ եւ վտանգուած գիշատիչ թեւաւորներ (սեւաքարիկ Falco eleonorae եւ միհոս Puffinus yelkouan)։
Ուքրաներէն
Ուքրաներէն (ինքնանուանում՝ українська мова [ukrɑˈjinʲsʲkɑ ˈmɔwɑ]), հնդեւրոպական լեզուաընտանիքի արեւելա-սլաւոնական լեզուախումբի լեզու։ Ուքրաներէն կը խօսին աշխարհին մէջ 41 միլիոն հոգի։ Ուքրանիոյ պետական լեզուն է։ Ըստ աշխարհի լեզուներու դասակարգման, խօսողներու թիւով 26-րդն է։
Պետական կարգավիճակ
Պետական լեզու է։
Աշխարհագրական տարածում
Ուքրաներէնը տարածուած է Ուքրանիոյ, Պելառուսիոյ, Ռուսիոյ եւ անոնց հարակից շրջաններուն մէջ, Քուպանի, Լեհաստանի, Սլովաքիոյ, ինչպէս նաեւ Քանատայի, ԱՄՆ-ի, Արժանթինի եւ Աւստրալիոյ մէջ։
Բառապաշար
Թիւեր
Շաքիի Ջրվէժ
«Շաքի»ն ջրվէժէ, ջրագրական բնութեան յուշարձան Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ։ Այս բնութեան յուշարձանը կը գտնուի Սիւնիքի մարզին մէջ, Որոտան գետի ձախակողմեան Շաքի վտակին վրայ։ Ան արձանագրուած է Հայաստանի Հանրապետութեան Բնապահպանութեան նախարարութեան բնութեան պետական յուշարձաններու ցանկին մէջ։ Բնութեան պետական յուշարձաններու ցանկին մէջ ներառուած է 2008 թուականի Օգոստոս 14-ին ընդունուած է «Հայաստանի Հանրապետութեան բնութեան յուշարձաններու ցանկը հաստատելու մասին» ՀՀ Կառավարութեան որոշումին համաձայն ։
Նկարագրութիւն
Ջրվէժը կը գտնուի խոր, ժայռերով ու քարայրներով հարուստ կիրճի մը մէջ, ուր յայտնաբերուած են մարդու գործունէութեան հետքեր, ինչպէս նաև մոխիր, որ կը պատկանի պալեոլիթի ժամանակաշրջանին։ Շաքիի ջրվէժը կը գտնուի Որոտան կիրճին մէջ, Սիսիանէն 3քլմ. հեռաւորութեան վրայ դէպի հիւսիս-արեւմուտք, Որոտանի վտակ՝ Շաքի գետին վրայ։ Բարձրութիւնը 18մ. է։
Աւանդոյթ
Թշնամիները Գեղարքունիք գաւառէն 93 կոյս աղջիկներ կ’ուղարկեն Մուղանի մէջ բանակ դրած իրենց առաջնորդին։ Երբ գերի աղջիկներու քարաւանը կը հասնի եւ կը դիմէ իրենց առեւանգիչներուն կ’ըսեն. «Մեր երկար ճամբորդութեան ընթացքին շատ փոշոտած ու աղտոտած ենք, թոյլ տուէք գետին մէջ լոգանք առնենք, ապա ներկայանանք ձեր մեծին»։ Առեւանգիչները կը համաձայնին։ Աղջիկները մերկանալով կը նետուին Որոտանի ալիքներուն մէջ եւ սուզուելով կ’անհետանան։ Միայն Շաքէ անունով կապուտաչեայ աղջիկ մը Որոտանին մէջ թափող գետակի մը մէջէն փախչելով, կը փորձէ ազատիլ։ Թշնամիները կը հասնին անոր ետեւէն, սակայն նոյն վայրկեանին գետակին մէջ հրաշքով ժայռ մը կը խոյանայ եւ ջուրը անոր վրայէն գահավիժելով, իր ճերմակ փրփուրներուն տակ կը թաքցնէ Շաքէին։ Անկէ ետք այդ ջրվէժն ու անոր մօտ գտնուող գիւղը կը կոչուին Շաքէի անունով։
Ղազարոս Աղայեան
Կենսագրութիւն
Մանկագիր, բանաստեղծ, վիպասան, մանկավարժ եւ հրապարակախօս։
Աղայեանը ամենայայտնի հայ հեքիաթագիրներէն է։ Անոր գրած հեքիաթներէն շատերը հիմնուած են ժողովրդական աւանդութիւններու վրայ։
Ծնած է Վրաստան ի մայրաքաղաք Թիֆլիս ի մօտ գտնուող Խաչէն գիւղը։ Տասներեք տարեկանին կը յաճախէ Թիֆլիս ի Ներսիսեան վարժարան ը, բայց նիւթական պատճառներու հետեւանքով կիսատ կը ձգէ։ Կը սորվի գրաշարութիւնը եւ կը մեկնի Ռուսաստան` աշխատելու։ Մոսկուա յի մէջ ինքնազարգացումի միջոցով մեծապէս կը հարստացնէ իր գիտելիքները։ 1867-ին կը վերադառնայ Թիֆլիս, նախ կ՛աշխատի որպէս խմբագիր, ապա՝ կը նուիրուի ուսուցչութեան։
Աղայեան գրած «է Արութին Եւ Մանուէլ» եւ «Երեք Քոյր» վէպ երը։ Իր գլխաւոր գործերը կը նկատուին իր հեքիաթները, որոնց նիւթը քաղած է մեր ժողովրդական բանահիւսութենէն, ինչպես նաեւ մանուկներու համար գրած իր բանաստեղծութիւնները։ Որպէս մանկավարժ պատրաստած է «Մայրենի Լեզու» դասագիրքերու շարքը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:5 Ապրիլի ծնածներ Ստորոգութիւն:20 Յունիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:Հայ մանկագիրներ
Նարինէ Գրիգորեան
Նարինէ Գրիգորեան, արմատներով արցախցի հայ դերասանուհի (թատրոնի եւ շարժանկարի), բեմադրիչ, Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր արուեստագէտ (2013) ։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Հրազդան: Արցախեան ազատագրական պայքարի տարիներուն ընտանիքով վերադարձած են Արցախ:
1997-2002 յաճախած է Երեւանի թատրոնի եւ շարժապատկերի պետական հիմնարկի բեմադրութեան բաժանմունքը:
Ղեւոնդ Ա. Քհնյ. Ագթաւուգեան
'''Ղեւոնդ Աւ. Քհնյ. Ագթաւուգեան''', (ծնած՝ 1925, Հալէպ - վախճանած՝ 2 Մարտ 1989, Հալէպ): Ան կը նկատուէր իր շրջանի քահանայից դասուն լաւագոյն տոմարագէտը: Եկեղեցական կեանքի նուիրելէ ետք, ինքնաշխատութեամբ սորված է եկեղեցական զգեստներ կարելու նրբութիւնները: Իր բծախնդրութեամբ ու բարձր ճաշակով դարձած է եկեղեցական ամենագեղեցիկ եւ ամենայաջող զգեստ կարողն ու պատրաստողը: Համբաւը տարածուած էր մինչեւ հեռաւոր Ամերիկաներ: Այդ հայկական գաղութի հոգեւորականները պատարագի զգեստներ կարել կու տային իրեն եւ գոհ կը մնային: Իրմէ ետք, իր ճաշակով եւ որակով զինք փոխարինող մը չէ եղած:
Կենսագրութիւն
Աւազանի անունով՝ Սարգիս, որդի Աւետիսի եւ Ֆլորայի, բնիկ պուրսացի, ապրած է նիւթական շատ համեստ պայմաններու մէջ։ Ունեցած է երէց քոյր մը՝ Նազելի անունով։
Նարինէ Գրիգորեան
Կենսագրական գիծեր
2013-ին արժանացած է Հայաստանի վաստակաւոր արուեստագէտի կոչման:
2014 թուականէն ի վեր Երեւանի Ս. Սարգսեանի անուան Համազգային թատրոնի դերասանուհի է: 2018-ին աշխատկազմի կողմէ առաջադրուած եւ նշանակուած է նոյն թատրոնի գեղարուեստական ղեկավար:
Ղեւոնդ Ա. Քհնյ. Ագթաւուգեան
Կենսագրութիւն
Փոքրիկն Սարգիս նախ յաճախած է հիւղաւանի այսինքն «քեմփ» Եդեսացւոյց երկսեռ վարժարանի մանկապարտէզը, իսկ նախակրթարանի ուսումը ստացած է Ազգ. Սահակեան վարժարանէն ներս, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1939-ին։
Հակառակ ուսումնատենչ ըլլալուն, չէ կրցած ուսումը շարունակել նիւթական պատճառներով։ Հանապազօրեայ հացի համար նետուած է կեանքի ասպարէզ եւ հետեւելով արհեստի դարձած է դերձակ։ Սակայն անոր կեանքին կարեւորագոյն մասը կազմած է եկեղեցին։ Բարեպաշտ ծնողքէն ստացած կրօնաբարոյական դաստիարակութիւնը զինք կապած է Հայց. Եկեղեցւոյ: Մանկութենէն իսկ ան եղած է դպիր, ապա ուրարակիր Հալէպի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցւոյ եւ այս ծառայութիւնը շարունակած՝ մինչեւ իր ամուսնութիւնը:
Նարինէ Գրիգորեան
Կենսագրական գիծեր
Մասնակցած է հայաստանեան եւ միջազգային տարբեր փառատօներու եւ արժանացած` մրցանակներու:
Իրանահայ Անահիտ Ապատի բեմադրած «Եւա» ժապաւէնի գլխաւոր դերակատարն է: «Եւա»-ն ցուցադրուած է Մոնրէալի մէջ տեղի ունեցախ փառատօնին, ինչպէս նաեւ ներկայացուած է Կաննի եւ Ֆաժր փառատօներուն :
Ղեւոնդ Ա. Քհնյ. Ագթաւուգեան
Քահանայական պատրաստութիւն
Իր կրօնական եւ եկեղեցական գիտելիքները անբաւարար համարելով, բուռն փափաք ունեցած է քահանայական պատրաստութեան համար Անթիլիասի դպրեվանքը երթալ եւ քահանայական դասընթացքներու հետեւիլ: Յաջողած է այդ փափաքը իրականցնել եւ օրուան Առաջնորդ՝ Տ. Զարեհ Եպս. Փայասլեանի յանձնարարագրով՝ 3 Հոկտեմբեր 1952-ին մեկնած է Անթիլիասի դպրեվանքը: Երկու տարիներ հետեւած է քահանայական դասընթացքի եւ ուսման ընթացքը աւարտելէ ետք, վերադարձած է Հալէպ, 1954-ին: Ապա Թեմի Առաջնորդ՝ Տ. Զարեհ եպս. Փայասլեանի ձեռամբ, Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցւոյ մէջ 28 Փետրուար 1954-ին ձեռնադրուած է քահանայ՝ վերակոչուելով Տէր Ղեւոնդ, օծակից ունենալով Տ. Վարդան, Տ. Վահան, Տ. Հմայեակ եւ Տ. Ատոմ: Վարդանանց խորհուրդէն թելադրուած՝ այս հինգ նորընծաները մկրտուած են Սրբոց Վարդանանց Զօրավարաց անուններով: Առաջնորդ Սրբազան Հօր կարգադրութեամբ նորընծայ Տէր Ղեւոնդ հոգեւոր հովիւ նշանակուած է Նոր Գիւղի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցւոյ, որուն ծխական ժողովուրդը փոքրաթիւ ըլլալուն, սկսած է քահանայագործել հազիւ հարիւր ընտանիքներով:
Նարինէ Գրիգորեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ Ստորոգութիւն:Թատրոն Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ Ստորոգութիւն:Բեմադրիչներ Ստորոգութիւն:Դերասանուհիներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր արուեստագէտներ
Ղեւոնդ Ա. Քհնյ. Ագթաւուգեան
Քահանայական պատրաստութիւն
Տէր Ղեւոնդ այնքան կապուած էր եւ կը սիրէր Լուսաւորիչ եկեղեցին, որ իր քահայանագործութեան գերագոյն նպատակը դարձուցած էր եկեղեցին զօրացնել դպրաց դասով, երգեցողութեամբ, տիկնանց միութեամբ եւ հաւատացեալներու բազմացումով, այն աստիճան, որ անիկա դառնայ մրցակից՝ Հալէպի Հայց. Առաքելական միւս եկեղեցիներուն։ Այս ուղղութեամբ ճիգ չէ խնայած իր նպատակը իրականացնելու համար ։
Սրբազան Հօր տնօրինութեամբ՝ Տէր Ղեւոնդ այցելու քահանայ նշանակուած է Ճարապլուսի հայ գաղութիւն: Տէր Գարեգինէն ետք, երկար տարիներ հովուած է այս գաղութը, եւ իր հերթական այցելութիւններով այդ շրջանի կրօնական ու ազգային կարիքները գոհացուցած: Ս.Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ մէջ իր առաջին գործակիցները եղած են Տ. Կորիւն Ա. Քհնյ. Աղաճանեան եւ Տ. Վարդան քհնյ. Պոյաճեան: Հետագային իրեն գործակցած է Տ. Գրիգոր քհնյ. Արապաթլեան եւ ապա Տ. Յուսիկ Ա. քհնյ. Սեդրակեան:
Վարչական կեանք
Բերիոյ Թեմի ազգային-ժողովական կեանքին իր գործօն մասնակցութիւնը բերած է: Աւելի քան տասնվեց տարիներ (ութ շրջան) «Դատաստանական Խորհուրդ»ի անդամ եւ ատենադպիր եղած է, ինչպէս նաեւ «Կրօնական Ժողով»ի անդամ: մօտաւորապէս 28 տարիներ, երկու շրջան ( 20 տարի) «Ազգ. Գաւառական Ժողով»ի անդամ եւ մէկ շրջան ալ ծառայած է Կրօնական Դաստիարակութեան Խորհուրդին մէջ:
Ան ժողովական փորձառութիւն ձեռք ձգած է եւ գիտցած՝ քաջաբար ճշմարտութիւնը պաշտպանել: Համբերատար ու հանդարտաբարոյ նկարագրով եւ շատ մեղմ, ազնիւ արտայայտութեամբ՝ ան իր համոզումներն ու տեսակէտները անվերապահօրէն ըսած է, նոյնիսկ երբեմն հանգամանաւոր անձնաւորութիւններու ճնշող ներկայութեան:
Տոմարական գիտելիքներ՝ Տոմարագէտը
Տէր Ղեւոնդ Ա. Քհնյ. Ագթաւուգեան մեծ սէր ու հետաքրքրութիւն ունէր ծէսի ու տոմարի նկատմամբ: Իր կրօնական կեանքի գլխաւոր հետաքրքրութիւնը մեր եկեղեցւոյ տոմարի աշխարհն էր, զոր այնքան սիրած է: Դպրեվանքէն ծնունդ առած սէրը զինք առաջնորդած է ինքնաշխատութեամբ խորացնելու ու հարստացնելու տոմարական գիտելիքները: Այս գիտութիւնը իր մէջ այնքան մշակած ու զարգացուցած էր, որ ան կը նկատուէր իր շրջանի քահանայից դասուն լաւագոյն տոմարագէտը:
Պարգեւներ
Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցւոյ մէջ տարիներու իր անխոնջ եւ բարւոք ծառայութեան համար գնահատուած ու պարգեւատրուած է Լանջախաչով. Ծաղկեայ սեւ փիլոնով, ապա Աւագութեան տիտղոսով: Եղած է նաեւ Բերիոյ Թեմի քահանայից դասուն այն հինգ բախտաւոր եկեղեցականներէն մէկը, որ աւելի քան երեսուն տարիներ քահանայագործած ըլլալուն համար, արժանացած է պարգեւատրուելու յատուկ գնահատագրով մը, հրապարակային հանդիսութեամբ, 1986-ին, Առաջնորդ Տ. Սուրէն Արք. Գաթարոյեանի ձեռամբ:
Վախճան
Երկու տարի անկողին ծառայելէ ետք, Հինգշաբթի, 2 Մարտ 1989-ին կը վախճանի: Առաջնորդ Սրբազանը՝ Տ. Սուրէն Արք. Գաթարոյեան կը կատարէ Թաղման կարգն ու վերջին օծումը, Կիրակի 5 Մարտ 1989-ին, Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցւոյ մէջ: Մարմինը կ'ամփոփուի Հալէպի Ազգ. Գերեզմանատան մէջ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1925 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Հալէպ ծնածներ
3 Նոյեմբեր
3 Նոյեմբեր, տարուան 307-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 308-րդ) օրն է։
Անկիւն
Անկիւն, երկրաչափական պատկեր, որ կը կազմուի կէտէ մը (անկիւնի գագաթ) դուրս եկող երկու ճառագայթներով (անկիւնի կողմեր) ։
Ընդհանուր Տեղեկութիւն
Անկիւնի երկու կողմերը պարունակող հարթութիւնը անկիւնով կը բաժնէ երկու մասերու ։ Այդ մասերէն իւրաքանչիւրը, անկիւնի կողմերու հետ միաւորած կը կոչուի հարթ անկիւն(կամ պարզապէս անկիւն, եթէ այդ տարընթարցին չառաջանար)։ Հարթ անկիւններէն մէկուն կ'ըսեն ներքին (հիմնականին փոքր անկիւնը), իսկ միւսին՝ արտաքին։ Հարթ անկիւնի կէտերը, որոնք չեն պատկանիր իր կողմերուն, կը ձեւաւորեն հարթ անկիւնի ներքին տիրոյթը։
Հարթ անկիւնը հաւասարազօր կը սահմանէ հետեւեալը՝ հարթութեան մասը, որ կը հանդիսանայ տրուած կէտէն (անկիւնի գագաթներ) դուրս եկող ճառագայթներու եւ այդ հարթութեան մէջ պառկած ուղիղ (որ կը կոչուի տրուած հարթ անկիւնը ձգող ուղիղ) հատողներու միաւորումը։
Յաճախ, հակիրճութեան համար, անկիւն կ'անուանեն նաեւ անկիւնի չափը, այսինքն անկիւնի մեծութեան որոշող թիւը։
Անկիւնի Նշումը
Անկիւնի նշանակման համար գոյութիւն ունի միջազգային \angle նշանակումը, որ 1634 թուականին առաջարկած է ֆրանսացի թուաբանագէտ Փիէր Էրիգսոնը։
Թուաբանական արտայայտութիւններուն մէջ անկիւնները հիմնականին կը նշանակեն յունարէն տառերով՝ α, β, γ, θ, φ եւ այլն։ Որպէս կանոն տուեալ նշանակումը կ'օգտագործուի նաեւ գծագրութեան մէջ, անկիւնի ներքին տիրոյթը հստակեցնելու համար։ Որպէսզի «π» նշանը օգտագործելու խնդիրներ չառաջանան «փի» թիւին հետ, ապա անկիւն նշանակելու «π» նշանը չեն օգտագործեր։ Մարմնային անկիւնները նշանակելու համար (տե՛ս ներքեւը) յաճախ կ'օգտագործեն
ω
եւ
Ω
տառերը ։
Անկիւնը նշանակութիւն ունի նաեւ 3 կէտերու տառերով, օրինակ \angle ABC։ Այսպիսի գրման մէջ B-ն գագաթն է, իսկ A-ը եւ C-ն՝ միւս կէտերը տարբեր կողմերուն վրայ։
Աւելի քիչ տարածուած է անկիւնի երկու կողմերով նշանակութիւնը։ Օրինակ, \angle(bc)-ն, հոս կ'ենթադրուի, որ նկատի կ'ունենանք \angle BAC եռանկեան
α
Այսպիսով, աջ կողմի նկարին վրայ
γ
, \angle ACB եւ \angle(ba) նշանակումները ունին «միեւնոյն անկիւնը» նշանակումը։
Երբեմն, անկիւնները նշելու համար կ'օգտագործեն (
a, b, c,
…) լատինական տառերն ու թիւերը։
Գծագրութիւններու վրայ անկիւնները կը նշանակուին երկակի կամ եռակի աղեղիկներով, որոնք կ'անցնին անկիւնի ներքին տիրոյթներով, անկիւնի գագաթը իբր կեդրոն։ Անկիւններուն հաւասարութիւնը կրնայ նշանակուիլ միանման աղեղիկներու կրկնութեամբ։
Անկիւնի Չափը
Անկիւնի չափը, որոնցմէ կրնանք համեմատել հարթ անկիւնները, կարող է ներմուծուիլ հետեւեալ կերպով՝ երկու հարթ անկիւններ կը կոչուին հաւասար (կամ երկրաչաբական), եթէ անոնք կարող են համատեղուիլ այնպէս, որ նոյն տեղը համախմբեն իրենց գագաթները եւ երկու կողմերը ըլլան հաւասար։ Հարթութեան վրայ ցանկացած ճառագայթէ տրուած ուղղութեամբ կարելի է տեղադրել միակ անկիւնը՝ հաւասար տրուած միւս անկիւնին։ Եթէ անկիւն մը ամբողջութեամբ կարող է տեղադրուիլ մէկ այլ անկիւնի ներքեւը այնպէս, որ այդ անկիւններուն գագաթները եւ կողմերը համատեղուին, ապա առաջին անկիւնը կ'ըլլայ աւելի փոքր քան երկրորդը։ Կից կ'անուանենք երկու անկիւններ, տեղադրուած այնպէս, որ մէկին կողմը կը համատեղուի միւսին կողմին հետ (այս կը նշանակէ, թէ նաեւ երկուքին գագաթները կը համատաեղուին), բայց իրենց ներքին տիրոյթները չեն փոխուիր։ Երկու կից անկիւններու ոչ համատեղուած կողմերով կազմուած անկիւնը կ'անուանենք այդ անկիւններուն գումար-ը։ իւրաքանչիւր անկիւնի կարելի է համապատասխանութեան մէջ դնել թիւ մը (անկիւնի չափ) այնպէս, որ՝
Նշանակումներու որոշ համակարգերուն մէջ, եթէ անհրաժեշտութիւն կայ տարբերել անկիւնը եւ իր չափը, անկիւնին համար (երկրաչափական պատկերու) կ'օգտագործուի \angle ABC նշանակումը, իսկ այդ անկոիւնին չափի մեծութեան համար՝ նշանակումը։
θ
անկիւնին չափը «ռատիան»ներով հաւասար է իրեն ձգող
s
աղեղի երկարութեան յարաբերութեան իր
r
շառաւիղին։]]
Անկիւնը կը չափեն ՝
Առաւել տարածուած աստիճանային չափ կը համրուի աստիճան, վարկեան, երկվարկեանը, որուն մէջ որպէս 1° կ'ընդունիուի փռուած անկիւնի 1/180-ը (տե՛ս ներքեւը), մէկ վարկեանը՝, եւ մէկ երկվարկեանը՝ 1''=1'/60։ Աստիճանային չափը իր մէջ կիառէ «էլեմենդար» երկրաչափութեան (գծագրութիւններուն մէջ անկիւնի չափումը փոխադիրչով), «Կեոտեզ»-ի քարտէսն ու տեղանքը (տեղանքին մէջ անկիւններու չափման համար կ'օգտագործեն բազմաթիւ ճշգրիտ սարքեր՝ համաշխարհային անկիւնաչափով) ։
Անկիւնի «ռատիան»ային չափը ձգող աղեղի
երկարութեան յարաբերութիւնն է իր
շառաւիղին(համակարգային)։ «Ռատիան»ային չափը կիրառկուի թուաբանական վերլուծման մէջ (օրինակ, որպէս եռանկիւնաչափական «ֆունկ»-ի թուային «արկիւմենդ» եւ հակադարձ «արկֆունկ»երու թուային արժէքներու (աղիւսակային եւ «կրաֆիք»ական) որոշման դէպքին մէջ, հարթաչափութեան մէջ եւ մեքանիզմի ժամանակ (կէտին կամ առանցքին շուրջը պտոյտ կատարելով) եւ այլն) ։ Պտոյտը, անկիւնը ձգող աղեղի (այսինքն, ամբողջութեամբ անկիւնի ներքեւին մէջ գտնուող անկիւնի կեդրոնի գագաթին շրջանագիծի աղեղին վրայ, որուն ծայրերը կը գտնուին անկիւնի կողմերուն վրայ)
երկարութեան յարաբերութիւնն է
L
շրջանագիծին երկարութեան։
π
«ռատիան»ներով = 360° = 400 «կրատյան»։ ՄՄՀ-ի մէջ անկիւնի չափման հիմնական միաւորը կը հանդիսանայ ռատիանը։
Ծովային նաւահանգիստներուն անկիւնները կը չափուին ծովայի «ռումբ»երով՝ կողմնացոյցի հատուածամասերով, 1 «ռումբ»ը հաւասար է կողմնացոյցի ամբողջ շրջանագիծին (360 աստիճան) 1⁄32, այսինքն 11,25 աստիճան, կամ 11°15′։ Աստղագիտութեան մէջ ուղիղ ծագման անկիւնը եւ ժամանակի անկիւնը հասարակածայինհամակարգին մէջ կը չափուին ժամերով, վարկեաններով եւ երկվարկեաններով (կազմելով համապատասխանաբար ամբողջ շրջանագիծի 1⁄24-ը, 1⁄1440-ը եւ 1⁄86400)-ը, այս կապուած է Երկիրի առանցքային պտոյտի անկիւնային արագութենէ, կազմելով մօտաւորապէս 1 պտոյտ 24 ժամուայ մէջ։ Այսպիսով, մէկ ժամ (ներառեալ վարեանին եւ երկվարկեանին) ժամանակամիջոցին մէջ աշխարհի երկրագունդը «կը պտտի» մօտաւորապէս 1 ժամ (ներառեալ վարկեանին եւ երկվարկեանին) անկիւնային չափով։ Մնացած անկիւնային մեծութիւնները աստղագիտութեան մէջ կ'արտայայտուին հիմնականին աղեղի աստիճաններով, վարկեաններով եւ երկվարկեաններով։ Սխալէ խուսափելու համար կարելի է նշել, որ ուղիղ ծագման մէկ վարկեանը հաւասար է աղեղի 15 վարկեանին։
Որոշ հատուածներու մէջ, ինչպէս՝ բեւեռային համակարգին մէջ, կէտի նոյնականացումը կամ «օպէյտ»ի կողմնորոշման նկարագրելը երկու չափերուն մէջ իր պարզութեան կողմնորոշուածութեան նկատմամբ, ամբողջ թիւով պտոյտներով տարբերուող անկիւնները, փաստորէն կը հանդիսանան «էքուիւալենդ»-ի ։ Օրինակ, այսպիսի դէպքերու մէջ կարելի է «էքուիւալենդ» համարել 15° եւ 360015° անկիւնները։ Ուրիշ հատուածներու մէջ, ինչպէս կէտի նոյնականացումը զսպանակաձեւ կորի վրայ կամ «օպէյտ»-ի ամբողջական պտոյտներու նկարագրութիւնը երկու չափերուն մէջ իր պարզութեան մէջ կողմնորոշուածութեան նկատմամբ, ոչ զերօ չափանիշի ամբողջ թիւով եւ ամբողջ պտոյտներով տարբերուող անկիւնները «էքուիւալենդ» չեն։
Որոշ հարթ անկիւններ ունին յատուկ անուններ։ Բացի վերը նշուած չափման միաւորներէ (ռատիան, ռումբ, աստիճան եւ այլն), իրենց թիւին կը դասուին հետեւեալ ձեւերով.
Երբեմն անկիւնները (օրինակ մակերեւոյթի թեքութեան անկիւնը) անկարելի է չափեն անկիւնային չափով, այլ իր «դանկենզ»ով (կամ «սինուս»ով)։ Փոքր անկիւններով թեքութեան սովորական դէպքնի համար այդ յարաբերութիւնը մօտաւորապէս հաւասար է «ռատիան»ներով արտայայտուած անկիւնին(
tg α ≈ sin α ≈ α
,
α < 0,1
դէպքին ժամանակ տարբերութիւնը այդ մեծութիւններուն միջեւ 1% է)։ Այս դէպքին յարաբերութիւնը հիմնականին կ'արտայայտուի տոկոսներով կամ «փրոմիլ»ներով։ Օրինակ, ճանապարհին 10% թեքութիւնը կը նշանակէ, որ ճանապարհի իւրաքանչիւր 100 մեթրը ճանապարհը կը բարձրացնէ 10 մեթր, հորիզոնի նկատմամբ անկիւնը հաւասար է arctg(10/100) ≈ 5,71° ≈ 0,1 ռատիան։ Անկիւններուն նմանատիպ չափումը խիստ ըսած չի հանդիսանար անկիւնային չափի, որովհետեւ օժտուած չէ գումարումի յատկութիւններով։
Անկիւններու Հաշիւի Ուղղութիւնը
Թուաբանութեան եւ բնագիտութեան մէջ սովորաբար անկիւններու հաշիւի դրական ուղղութիւն կը համարուի ժամանակի հակառակ ուղղութիւնը։ Աշխարհագրութեան մէջ անկիւններու հաշիւի սկիզբը ըստ «Ազիմութ»ի ընդունուած է «դէպի հիւսիս» ուղղութիւնը, անկիւնը կը հաշուէ ժամի ուղղութեամբ։ Այսպիսով, «դէպի արեւելք» ուղղութիւնը կը համապատասխանէ «շիտակ» 90° անկիւնը, «դէպի հարաւ» — 180°, «դէպի արեւմուտք» — 270°։ Հրետանագիտութեան մէջ կը նախընտրեն բեւեռային առանցքի ուղղութիւնը «на հարաւ» եւ համապատասխան բեւեռային անկիւնը նոյնպէս կ'անուանեն «Ազիմութ»(«դէպի արեւմուտք ուղղութիւնը» կը համապատասխանէ «շիտակ» 90° անկիւնը)։
Հարթ Անկիւններ
Հարթ անկիւն կէտը կ'օգտագործուի որպէս անկիւն(սահմանուած է հոդուածի սկիզբը) կէտերու հոմանիշ, հարթ անկիւն օգտագործուելիք կէտերէն տարբերելու համար։ Հարթ անկիւններուն յատկութիւններու տակ ոչ յաճախ կը հասկնան անկիւններու մեծութիւններու յարաբերութիւնները (կից, լրացնող, հակառակ, հակադիր -տես ներքեւը) այն դէպքին, երբ անկիւնները կ'իյնան մէկ հարթութեան մէջ (հարթաչափութեան համար այդ ինքնին կ'ենթադրուի, սակայն տարածաչափութեան համար ճշդգրիտ ըլլալ անհրաժեշտ է, այլապէս սկիզի թուարկուած յարաբերութիւնները տեղի չեն ունենար, իսկ իրենք՝ անկիւնները, եթէ չեն պատկանիր միեւնոյն հարթութեան, չեն կոչուիր կից կամ հակառակ (հակադիրները ինքնաբերաբար կ'իյնան մէկ հարթութեան մէջ))։
Հակադիր եւ Կից Անկիւններ
Մասնաւոր կից անկիւններու դէպքերը։
(Հակա)զուգահեռ Կողմերով Հարթ Անկիւններ
Անկիւնները, որոնց կողմերը զոյգ առ զոյգ զուգահեռ են եւ համուղուած (կամ զոյգ առ զոյգ զուգահեռ են եւ համուղուած են), միայն կ'ըլլան հաւասար: Անկիւններուն զոյգը, որոնց կողմերը կ'ըլլան զոյգ մը զուգահեռ եւ հակուղուած, իսկ կողմերուն երկրորդ զոյգը զուգահեռ են եւ հակուղուած, գումարով կը կազմեն փռուած անկիւն, որ 180° է (տես նկարը), որովհետեւ զուգահեռ տեղափոխմամբ իրենց կրնանք վերածել կից անկիւններու (համուղուած կողմերը «սոսնձելով»)։
Բազմանկեան Անկիւններ
Կամայական
n
-անկիւնի բազմանկեան առանց ինքնահատման
αi
ներքին անկիւններուն գումարը հաւասար է
Այսպիսով,
Հետեւութիւն
Ներքին անկիւն կ'անուանենք
βi
(ուշադրութիւն, այս արտաքին անկիւնի ոչ սովորական սահմանումն է) այն անկիւնը, որ ներքին
αi
անկիւնը կը հասնի մինչեւ ամբողջ անկիւնի.
։
Կամայական
n
-անկիւն բազմանկեան առանց ինքնահատման արտաքին անկիւններու գումարը հաւասար է
Կեդրոնական եւ Ներքին Գիծով Անկիւններ
Շրջանագիծի ցանկացած աղեղը կարելի է համադրել միայն կեդրոնական եւ անսահման բազմութեամբ ներքին գիծով անկիւնները։
Ներքին գիծով անկիւնին մեծութիւնը հաւասար է շրջանագիծին նոյն աղեղին վրայ հենած կեդրոնական անկիւնի կէսին(տե՛ս նկարը)։
Տարբերակներ եւ Ընդհանրացումներ
AB եւ CD ուղղիներուն միջեւ (նշանակենք՝ ) կողմնորոշուած անկիւնին մեծութիւնը կ'անուանենք այնպէս, որուն վրայ պէտք է «պտտիլ» ժամացոյցի հակառակ ուղղութեամբ՝ AB ուղղիին նման, որ ան կը դառնայ զուգահեռ CD ուղղիին։ Անոր հետ միատեղ,
n
-180°-ի եւ
բ)
գ)A,B,C,D, ուղղի մը վար չինկած, միեւնոյն շրջանագիծին պատկանող կէտեր են միայն այն դէպքին, երբ
Բնական խնդիրներու շարքը կը ներկայացնէ անկիւններու նպատակահարմար դիտարկումը որպէս պատկեր, որ կը ստացուի О կէտի (որմէ դուրս կըւ գայ ճառագայթը) շուրջը մինչեւ տրուած հաստատուած դիրք՝ ճառագայթի «պտտում»-էն։ Այդ դէպքին անկիւնը կը հանդիսանայ ճառագայթին «պտոյտ»-ին չափը։ Նման սահմանումը կը հնարաւորէ ընդհանրացնել անկիւնի հասկացողութիւնը, ընդլայնելով իր սահմանումը ամբողջ թուային ուղղիին վրայ, ներբեռնելով 360° մեծ անկիւնները։ Կախուած «պտոյտ»ի ուղղութենէն կը տարբերին դրական եւ բացասական անկիւններ-ը։ Եռանկիւնաչափութեան մէջ նման դիտարկում կը ստանայ եռանկիւնաչափական «Ֆունկ»երը ուսումնասիրելով «angument»-ի ցանկացած արժէքի դէպքին մէջ։
Անկիւնի հասկացողութիւնը կ'ընդհանրացուի տարածաչափութեան մէջ մարմնային անկիւնը դիտարկելով։
Մարմնային Անկիւն
Հարթ անկիւնի ընդհանրացումը տարածաչափութեան մէջ կը հանդիսանայ մարմնային անկիւն մը, որ կը ներկայացնէ կէտէն դուրս եկող (անկիւնի գագաթներ) եւ մակերեւոյթ (որ կը կոչուի տուեալ հարթ անկիւնը ձգող մակերեւոյթ) հասցնող բոլոր ճառագայթներուն միաւորումը։
Մարմնային անկիւնները կը չափուին «steradian»-ով (ՄՀ-ի մէջ հիմնական միաւորներէն մէկը), ինչպէս նաեւ ոչ համակարգային միաւորներով՝ ամբողջական գունդի մասերով (այսինքն 4
π
«steradian» կազմող ամբողջական հարթին նկատմամբ)։
Մարմնային անկիւնները մասնաւորապէս կը հանդիսանան հետեւեալ երկրաչափական մարմիններուն.
Երկնիստ անկիւնը կրնայ բնութագրուիլ ինչպէս գիծի անկիւն (իրեն ձեւաւորող հարթութիւններու միջեւ անկիւն), այնպէս ալ մարմնային անկիւնը (որպէս գագաթ կրնայ ընտրել իր կողին՝ իր նիստերուն հատման ուղղիին վրայ գտնուող ցանկացած կէտ մը)։ Եթէ երկնիստ անկիւնը («ռատիան»ով) հաւասար է
φ
-ի, ապա իր մարմնական անկիւնը («steradian»-ով) հաւասար է 2
-ի։
Կորերու Միջեւ Անկիւնը
Ինչպէս հարթաչափութիւնը, այնպէս ալ տարածաչափութեան մէջ, ինչպէս նաեւ ուրիշ երկրաչափութիւններու շարքին մէջ կարելի է սահմանել հարթ կորերու միջեւ անկիւնին կէտը. ըստ սահմանման, իր մեծութիւնը հաւասար է կորերու միջեւ կէտին շոշոփողներու կազմած անկիւնին մեծութեան։