cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մամռոտ քար ջրվէժ
Շուշիի պարիսպներ
Պաշտպանական ամրոցներու շինարարութիւնը սկսած է 18-րդ դարուն : Անոնք Շուշիին կ՛օգնէին պաշտպանուիլ Մխիթարաշէն եւ Քարինտակ գիւղերու կողմէ յարձակուող զաւթիչներէն: Ինչպէս նաեւ կ՛օգնէին պաշտպանել Հունոտի ջրաղացները, որոնք Շուշիի համար կարեւորագոյն նշանակութիւն ունէին:
Զոնտիկներ
Մամռոտ Քար ջրվէժը աւելի յայտնի է (ռուս.՝ зонтики) Զոնտիկներ կամ Հովանոց անունով: Սկիզբ առնելով կիրճի ներսէն այն կը թափուի մամռապատ քարի վրայ եւ հովանոցաձեւ ջրվէժ կը ձեւաւորուի: Մամռոտ Քար ջրվէժը կը գտնուի Կարկառ գետի ափին՝ բնական լողաւազանի մօտ:
Հունոտ գիւղ
Հունոտ գիւղը հիմնադրուած է 18-րդ դարուն: 1895-ին 130 բնակիչ ունեցող գիւղը մեծ դեր խաղցած էր Շուշիի համար: Բերդաքաղաքին ալիւր մատակարարող ջրաղացներու մեծամասնութիւնը կը գտնէին հէնց Կարկառ գետի վրայ՝ Հունոտի տարածքին : Գիւղը լքուած է 1930-ին:
Հունոտի ջրաղացներ
Հունոտի կիրճին եւ անոր շրջակայքը 12 ջրաղացներու աւերակներ պահպանուած են : 19-րդ դարի վերջին եւ 20-րդ դարի սկզբին այս ջրաղացները Շուշի քաղաքին ալիւր մատակարարելու գործում մեծ դեր են խաղացել:
Քարանձաւ Աւանա Կարան
Բերդաքաղաք Շուշիի կիրճը յայտնի է նաեւ քարանձաւներով, որու վրայ այն կառուցուած է: Անոնցմէ ամենամեծը եւ յայտնին Աւանայ Կարանքարանձաւն է: Աւանա Կարանը կը գտնուի Շուշիի հարաւ-արեւմուտքը, որ կը կոչուի Աւանի Քերծ: Քարանձաւը ունի մօտ 75 մ խորութիւն եւ մինչեւ 15 մ հասնող լայնութիւն, իսկ բարձրութիւնը 7-10 մ է : Քարանձաւի ուղղահայաց մուտքի մօտ կրնաք տեսնել մարդաշէն հատուածներ, քարէ պատեր եւ այլ կառոյցներ: Անոնք տարիներ շարունակ կառուցուած են տարբեր նպատակներու ծառայելու համար, քանի որ քարանձաւը մարդոց կողմէ օգտագործուած է Ք.ա. 2-րդ հազարամեակէն սկսած մինչեւ 18-րդ դարը:
Քարանձաւ Ալեքսանա Ղուզէ
Ալեքսանա Ղուզէ քարանձաւը կը գտնուի Քարինտակ գիւղի հարաւ-արեւմուտքը՝ Կարպէն Քերծ սարի ստորոտը՝ Զառ գետի ձախ ափին: Այս քարանձաւը ունի մօտ 50 մ խորութիւն եւ շուրջ 7 առանձնացած սրահներ: Հելլենիստական դարաշրջանին բնակուած ըլլալով՝ Ք.ա. 1-ին դարէն մինչեւ Ք.Ե. 1-ին դարը քարանձաւը հանդիսացած է հեթանոսական պաշտամունքի վայր: Այսօր քարանձաւը կը հանդիսանայ Արցախին մէջ բնակուող սպիտակաթեւ չղջիկներու միակ հանգրուանը, որոնցմէ պէտք է խուսափիլ, քանի որ մարդոց ներկայութիւնը կրնայ մեծ վնաս հասցնել անոնց բազմացմանն ու զարգացմանը :
Պըլը Պուղի յուշաքար
Յայտնի սրամիտ Պըլըն ծնած է 1731-ին, եւ չնայած մահացած է 1810-ին՝ ան դեռ կ՛ապրի ժողովրդական բանահիւսութեան մէջ եւ ճանչցուած է արցախեան բոլոր ընտանիքներէն : Պըլը Պուղին կը զուարճացնէր Մելիքին եւ անոր հիւրերուն հանգստի եւ տօնակատարութիւններու ժամանակ: Այդ ժամանակ ան համարձակօրէն կը քննադատէր նաեւ Մելիքի սխալ որոշումները, յաճախ անով իսկ օգնելով վերջինիս լուծել դժուար խնդիրներ: Բանահիւսութեան համաձայն՝ Պըլը Պուղիի աճիւնը կը գտնուի Շոշ եւ Մխիթարաշէն գիւղերու արանքին տեղակայուած քարանձաւին մէջ, եւ այդտեղ ալ, 1976-ին կառուցուեցաւ Վարանդայի Մելիք Շահնազարի պալատական ծաղրածուի՝ Պըլը Պուղու յուշաքարը:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Շուշի Ստորոգութիւն:Արցախի յուշարձաններ
Կարապ (համաստեղութիւն)
Կարապ (Cygnus)՝ հիւսիսային կիսակամարի համաստեղութիւն է Ծիր Կաթինի հարթութեան վրայ: Ամառուան եւ աշնանը երկնակամարի ամէնաճանչնալի համաստեղութիւններէն է եւ անոր առանձնայատկութիւնն այն է, որ իր մէջ կը պարունակէ Հիւսիսային Խաչ անունով ասթերիզմ մը (ի հակադրութիւն Հարաւային Խաչի): Ան նկարագրած է Հին աշխարհի աստղագէտ Պտղոմէոսը:
Կարապը կը պարունակէ գիշերային երկինքի ամէնապայծառ աստղերէն մեկը՝ Տանապը, որ Ամառուան Եռանկիւնիին անկիւններէն մեկն է, ինչպէս նաեւ X-ճառագաիթներու որոշ աղբիւրներ եւ Cygnus OB2 հսկայ աստղաբոյլը:
Հիւսիսային Խաչը
Կարապը յայտնի է նաեւ որպէս Հիւսիսային Խաչ, որուն պոչի Տենեպ աստղն իր անունն ստացած է արաբերէն «պոչ» բառէն:
Պատմութիւն
Ըստ յունական դիցաբանութեան Կարապը կը նոյնացուէ մի քանի նշանաւոր կարապներուն հետ: Զեւսը քողարկած է ինքզինք կարապի մը տեսքով Սպարտայի թագաւոր Թինտարեւսի կինը՝ Լեդան գայթակղելու համար, որ ծնած է Քաստորը եւ Փոլուքսը, Հեղինէն եւ Կղիթեմնեստրան: Օրփեւսը կարապի վերափոխուած է իր մահէն ետք եւ տեղաւորուած է երկինքին վրայ իր քնարին քովը:
Յոյները նաեւ կը կապէին սա համաստեղութիւնը Փաէթոնի պատմութեան հետ, որ արեւի աստուած Հելիոսի զաւակն էր եւ մեկ օրով վերցրած էր իր հօր կառքը վարելու: Սակայն, Փաէթոնը չկրցաւ սանձերը պահել, ստիպելով Զեւսը կործանել կառքը (եւ Փաէթոնը) եւ ա որ ան իր կառքով գահավիժի երկրին վրայ Էրիդանոս գետին մէջ: Միւթոսին համաձայն Փաէթոնի եղբայր Կիկնոսը դաժանաբար կը ցաւեր եւ շատ օրեր անցկացուց գետին մէջ, հաւաքելով Փաէթոնի ոսկորները եւ ենթարկեց զանոնք պատշաճ յուղարկաւորութեան: Աստուածներ այնչափ զգացուած էին իր եղբոր հանդէպ Կիկնոսի նուիրուածութիւնով, որ դարձուցին անոր կարապ եւ տեղաւորեցին աստղերուն մէջ:
1605 թուական
1605 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու հինգերորդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1605 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1605 մահեր
Ստորոգութիւն:1605
1606 թուական
1606 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու վեցերորդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1606 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1606 մահեր
Ստորոգութիւն:1606
Ռուբէն Զարեան
Ռուբէն Վարոսի Զարեան (Ռուբէն Վարոսի Ղազանջեան, ), հայ խորհրդային գրականագէտ, թատերագէտ, մանկավարժ: ՀԽՍՀ-ի արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1961)։ Արուեստագիտութեան տոքթոր (1962), մասնագէտ (1963) ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ (1974)։ ԽՄԿԿ անդամ 1942էն:
Կենսագրութիւն
1936-ին աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի բանասիրական հիմնարկը։ 1938-1947-ններուն եղած է Հայպետհրատի գեղարուեստական գրականութեան խմբագրութեան վարիչ, 1941-1943-ններուն՝ «Սովետական գրականութիւն» ամսագիրի խմբագիր, 1948-1958-ններին՝ Երեւանի գեղարուեստաթատերական հիմնարկ թատրոնի պատմութեան ամպիոնի վարիչ, 1958-էն՝ ՀԽՍՀ ԳԱ արուեստի հիմնարկի տնօրէն։ Զարեան տպագրութեան պատրաստած է Կապրիէլ Սունդուկեանի 1951-1961-ններուն ակադեմիական հրատարակութեան քառահատոր երկերու առաջին երեք հատորները։ Զարեանի ուսումնասիրութիւնները կը վերաբերին հայ թատրոնի պատմութեանն ու դերասանական արուեստին։ Յուշագրութիւններ գրած է՝ հայ արուեստի եւ գրականութեան անուանի գործիչներու մասին։ Աբովեանի, Նար-Դոսի, Վրթանէս Փափազեանի, Յ․ Յովհաննիսեանի նուիրուած ուսումնասիրութիւններու հեղինակ է։ Զարեանի նախաձեռնութեամբ ԳԱ արուեստի հիմնարկին մէջ ստեղծուած է Շեքսպիրագիտական գրադարան (1964) եւ հայկակաեւ Շեքսպիրագիտութեան կեդրոն (1966)։ 1970-էն սկսեալ անդամ է Գերմանական Շեքսպիրեան ընկերութեան։ 1974-էն սկսեալ գրականութեան, արուեստի եւ ճարտարապետութեան ՀԽՍՀ պետական մրցանակներու յանձնաժողովի նախագահն է։ Անոր աշխատանքներէն շարք մը ռուսերէն եւ այլ լեզուներով լոյս տեսած է:
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ թատերագէտներ Ստորոգութիւն:Ալեքսանդրապոլ քաղաք ծնածներ Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ Ստորոգութիւն:Հայ փրոֆէսօրներ
Շուէտի Բնական Պատմութեան Թանգարան
Շուէտի Բնական Պատմութեան Թանգարան (Naturhistoriska riksmuseet), Սթոքհոլմի մէջ տեղակայուած Շուէտի բնական պատմութեան երկու հիմնական թանգարաններէն մէկը :
Պատմութիւն
Թանգարանը հիմնադրուած է 1819-ին Շուէտի գիտութիւններու թագաւորական ակադեմիայի կողմէ, սակայն հաւաքածոն ձեռք բերուած է նուիրատուութիւններու միջոցով` ակադեմիայի հիմնադրումէն ի վեր: Հաւաքածոն առաջին անգամ հանրութեան հասանելի դարձած է 1786-ին: Թանգարանը ակադեմիայէն տարանջատուած է 1965-ին :
Վաղ պատմութեան ընթացքին ակադեմիայի հաւաքածոներու պահապաններէն եղած է Քարլ Լիննյի ուսանող եւ նաւապետ Ճէյմս Կուկի նաւարկութեան մասնակից Անտերս Սպարմանը : Թանգարանի պատմութեան հետ կապուած կարեւոր անուններէն է կենդանաբան, հնէաբան եւ հնագէտ Սուէն Նիլսոնը, որ այգիի հաւաքածոներու աշխատելու ընթացքին (1828-1831) կարգի բերաւ թանգարանի անկանոն կենդանաբանական հաւաքածոն` նախքան Լունտի համալսարանին մէջ որպէս փրոֆեսոր թոշակի անցնիլը :
Սթոքհոլմի Ֆրեսկատի հատուածին մէջ գտնուող թանգարանի ներկայիս շէնքերը նախագծած է ճարտարապետ Աքսէլ Անտերպերկը: Շէնքի կառուցումը աւարտած է 1916-ին: Կառոյցը կ՛աւարտի գմբէթով: 2014-ին այն եղած է Շուէտի ամենամեծ թանգարանային շէնքը : Թանգարանի շէնքի հարեւանութեամբ կառուցուած է Սթոքհոլմի համալսարանի գլխաւոր վարժարանը :
Թանգարանը ունի IMAX համակարգ, որ կը կոչուի Քոսմոնովա : Այն նաեւ Շուէտի խոշորագոյն աստղացոյցն է :
Ռիթա Շահինեան
Ռիթա Շահինեան (ծնած 28 յունիս, 1987), Սեպտեմբեր 2021-ին պիտի դառնայ արաբական աշխարհի հիւլէական բնագաւառի առաջին կին բժիշկը:
Կենսագրութիւն
Ռիթա Շահինեան ծնած է 28 Յունիս 1987-ին, Լիբանան: Նախնական ուսումը ստացած է Ազգային Եղիշէ Մանուկեան քոլեճին մէջ, ուրկէ 2006-ին աւարտած է կենսաբանական բաժինի երկրորդական ուսումը` ապահովելով պաքալորէայի քննութեան հայկական վարժարաններու բարձրագոյն միջինը: Այս առիթով ալ, ան պարգեւատրուած է ՀՅԴ Զաւարեան ուսանողական միութեան կողմէ:
Ուսում եւ Մասնագիտութիւն
Համալսարանական ուսումը ստացած է Պէյրութի ամերիկեան համալսարանին մէջ, ուրկէ ստացած է կենսաբանութեան պսակաւոր գիտութեանց վկայականը 2009-ին: Ապա, անցած է Լիբանանեան ամերիկեան համալսարան, ուրկէ ստացած վկայականը 2013-ին, որմէ ետք նոյն հունին մէջ կը մասնագիտանայ ռատիոբանութեան (radiology) մէջ եւ ուսումը կ՛աւարտէ 2018-ին: 2018-ին դարձեալ կը վերադառնայ Պէյրութի ամերիկեան համալսարան` մասնագիտանալու համար հիւլէական բժշկութեան (nuclear medicine) մէջ: Ան իր մասնագիտական ուսումը պիտի աւարտէ Սեպտեմբեր 2021-ին:
Նախապատրաստական աշխատանքներ
Մասնակցած է զանազան ասպարէզներու նախապատրաստական աշխատանքներու Լիբանանի լաւագոյն հիւանդանոցներուն մէջ եւ վկայուած է «Ամերիքըն Հարթ Էսոսիէյշըն»-ի կողմէ: 2019-ին աշխատած է Պսալիմի «Միտլ Իսթ» հիւանդանոցին մէջ` իբրեւ ռատիոբան:
Հրատարակութիւն
Շահինեան Մասնակցած է զանազան բժշկական պրպտումի եւ հրատարակչական աշխատանքներու. մինչեւ հիմա ունի 8 հրատարակութիւն` վերջինը հրատարակելով 19 Յունիսին, որ կը վերաբերի PET/CT քննութեան մէջ գործածուող նիւթի մը կապին` գեղձերու նախնական քաղցկեղի արտայայտման մէջ: Այս ուսումնասիրութիւնը տեղի ունեցած է Պէյրութի ամերիկեան համալսարանին մէջ` այլ բժիշկներու մասնակցութեամբ եւ տոքթ. Մոհամետ Հայտարի հսկողութեամբ:
Սեմինարներ եւ համագումարներ
Բժշկական մարզի նորութիւններուն եւ յառաջդիմութիւններուն հետ քայլ պահելու համար, Շահինեան մասնակցած է Լիբանանի եւ արտասահմանի մէջ զանազան սեմինարներու եւ համագումարներու, թէ՛ իբրեւ մասնակից, թէ՛ իբրեւ դասախօս:
Անդամակցութիւն
Շահինեան անդամ է լիբանանեան եւ համաշխարհային բժշկական զանազան կազմակերպութիւններու եւ միութիւններու, ինչպէս` Լիբանանի բժիշկներու սենտիքային, Հիւսիսային Ամերիկայի ռատիոբանական միութեան (Radiological Society of North America), Հիւլէական բժշկութեան ամերիկեան քոլեճին (American College for Nuclear Medicine) եւ այլն:
Վարուժան Նալպանտեան
Վարուժան Նալպանտեան, հայ արձակագիր եւ թարգմանիչ։ Խորհրդային Հայաստանի գրողներու միութեան անդամ՝ 1971 ։
Ռիթա Շահինեան
Լիբանանի հայ գաղութին մէջ ծաւալած գործունէութիւն
Շահինեան 2011-էն 2016 անդամակցած է ԱՖՀԻԼ-ի թմրամոլութեան դէմ պայքարող «Հորիզոն» կեդրոնին իբրեւ դասախօս:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1987-ի ծնածներ Ստորոգութիւն:Լիբանան ծնածներ Ստորոգութիւն:մասնագէտ ռատիոբանութեան (radiology) Ստորոգութիւն:արաբական աշխարհի հիւլէական բնագաւառի առաջին կին բժիշկը
Վարուժան Նալպանտեան
Կենսագրութիւն
Աւարտած է Երեւանի «Խաչատուր Աբովեան» մանկավարժական կաճառի Հոգեբանութեան, տրամաբանութեան եւ հայոց լեզուի կաճառը։
Հեղինակ է թատրերգութիւններու եւ արձակ ստեղծագործութիւններու, որոնց մէջ ելակէտերը եղած են գոյութենականութիւնը, երազային իրապաշտութիւնը, երեւակայական իրապաշտպութիւնը։ Ան իր թատրերգութիւններուն մէջ անդրադարձած է աստուածաշնչական նիւթերու, իսկ դիմաստուերները ։
Ստեղծագործութիւններ
Տպագրուած են մամուլի էջերուն. օրինակ՝ «Գարուն», «Նորք», «Նոր-Դար», «Կանչ», «Այսօր», «Ֆօն Ֆօն», բեմադրուած են Կիւմրի ի ու Երեւանի թատերական կաճառներէն ներս՝ որպէս աւարտական աշխատանք։ 1990-ականներրուն համագործակցած է «Այսօր» շաբաթերթին հետ։
Երկեր
Նալպանտեանի երկերն են հետեւեալները՝ «Խայտաբղէտ խոհագրութիւն», «Ձմեռ պապին ածիլեցին», «Հրաժարեալները», «Բիբլիական թատերապատում, գիրք 1-2», «Տրդատ Երրորդ», «Ռադամես», «Այ քեզ բան», «Կայէն», «Մամոնտը եւ պապոնտը», «Այս նաւը ե՞րբ պիտի շարժուի», «Բուն եւ արեւածաղիկը», «Դարպասը երրորդ յարկում», «Կրկէսային երազանքներ», «Այս պատմութեան մէջ ի՞նչն է ճիշդը», «Անցումը», «Ձմեռ պապը գարնանը», «Անծանօթ աղջիկը», «Ձմեռ տատը», «Հրաչիկը - ձկան իւղը» ։
Թարգմանութիւններ
Ֆրանսերէնէ թարգմանած է՝
Բնագրերէն թարգմանած է Ժան Փոլ Սարթրի, Ալպէր Քամիւի, Էօժէն Իոնէսքոյի, Անույի, Տիւրասի, Արթուր Ադամովի, Ժոզէֆ Պետիէի, Մորիս Տրիւոնի, Էնրիքօ Տրիոլի եւ այլոց ստեղծագործութիւնները։
Վարուժան Նալպանտեանի ստեղծագործութիւնները թարգմանուած են ռուսերէնի, սլովերէնի ։
Տիգրան Սիւնի
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1861 թուականին, Սեբաստիոյ նահանգի Սեբաստիա քաղաքին մէջ։ Բժիշկ Գա­րե­գին Սիւ­նի ի աւագ եղբայրը եւ Լեւոն ու Արմենակ Սիւնիներու հօրեղբայրը։
1885 թուականին մեկնած է ԱՄՆ եւ ուսանած է Նիւ Եորքի համալսարանի բժշկական բաժինէն ներս։ Մասնագիտացած է քիթ-կոկորդ-ականջ հիւանդութիւններու բուժման գիծով։ Վերադարձած է Սեբաստիոյ նահանգի Եոզկատի գաւառի կեդրոն՝ Եոզկատ քաղաքը։ Որոշ ժամանակ անց ընտանիքով հաստատուած է Կ. Պոլիս եւ աշխատած՝ որպէս բժիշկ։
Սպանուած է 24 Յունուար 1918 թուականին՝ Կ. Պոլիս։
Աքիղեւսի թիւ
Աքիլեւսի թիւ, որեւէ ամբողջ թիւի ամբողջ աստիճան չհանդիսացող բնական թիւ մըն է, որ նաեւ կը բաժանուէ իր պարզ բաժանարարներէն իւրաքանչիւրի քառակուսիին վրայ :
Աքիլեւսի թիւերն իրենց անունն ստացած են Տրոյական պատերազմի հերոս Աքիլեւսէն, որ հզօր էր, բայց ոչ՝ կատարեալ։
Աքիլեւսի Թիւերու Յաջորդականութիւնը
n = p1a1p2a2…pkak թիւը Աքիլեւսի թիւ է, եթէ min(a1, a2, …, ak) ≥ 2 եւ gcd(a1, a2, …, ak) = 1։
Մինչեւ 5000-ը Աքիլեւսի թիւերու յաջորդականութիւնը՝
Օրինակներ
108-ը պարզ արտադրիչներու վերլուծելու արդիւնքին կը ստացուի, որ 108 = 22 · 33։ 2 եւ 3 պարզ թիւերու քառակուսիները՝ 22 = 4-ը եւ 32 = 9-ը, 108-ի բաժանելիներ են։ Քանի որ 108-ը հնարաւոր չէ ներկայացուցեր mk տեսքով, ուր m-ը եւ k-ն 1-էն մեծ ամբողջ թիւեր են, ուրեմն 108-ը Աքիլեւսի թիւ է։
Այլ օրինակ մը եւս. 784-ը Աքիլեւսի թիւ չէ։ Ճիշդ է, անոր երկու պարզ բաժանարարներու՝ 2-ի եւ 7-ի քառակուսիները՝ 22 = 4-ը եւ 72 = 49-ը, 784-ի բաժանարարներ են, բայց 784-ը ամբողջ թիւի աստիճան է։ Ատիկա կրնայ պարզուիլ որոշակի թուաբանագիտական գործողութեանց՝
Այսպիսով, 784-ը Աքիլեւսի թիւ չէ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թիւեր
Պաղլեղածին (էլիւմինիըմ)
Բնական պաղլեղածինը բաղկացած է 27Al մէկ նուքլիտէն։ Ուժային ելեկտրոնները երեքն են։ Արտաքին ելեկտրական շերտի դասաւորուածութիւնն է 3s2p1։ Գործնականին բոլոր միացութիւններին մէջ օքսիտացման աստիճանը +3 է։ պաղլեղածինի չեզոք հիւլէի շառաւիղը 0.143 նմ է, իսկ Al3+ իոնինը՝ 0.057 նմ։
պաղլեղածին պարզ նիւթը փափուկ, թեթեւ արծաթասպիտակաւուն երանգով մետաղ մըն է, օժտուած է մեծ ելեկտրա– եւ ջերմահաղորդականութեամբ։ պաղլեղածինի խտութիւնը 2.7 կ/սմ3 է։ Մոտ 3 անգամ թեթեւ է երկաթէն եւ պղինձէն, սակայն բաւական ամուր է։ պաղլեղածինը կը հալուէ 600 °C ջերմաստիճանին։ Տարածուածութեամբ պաղլեղածինը մետաղներուն մէջ կը գրաւէէ առաջին տեղը եւ կը կազմէ երկրակեղեւի զանգուածի 7 %–ը։
Պատմութիւն
Առաջին անգամ պաղլեղածինը ստացած է դանիացի բնագէտ Հանս Քրիսթիան Էրսթետը կողմից 1825 թուականին։
aluminium-ը կուգայ նոյն լատիներեն alumen բառէն, որ կը նշանակէ պաղլեղ (պաղլեղածինի եւ քաղիոնի սուլփաթ՝ KAl(SO4)2.12H2O), որը շատոնց օգտագործուած է եղած կաշուի մշակման ժամանակ եւ ինչպէս կպչուն միջոց։
Քիմիական բարձր աքթիւության պատճառաւ մաքուր պաղլեղածինի յայտնագործումն ու ստացումը ձգուած է համարեա 100 տարի։ Եզրակացութիւնն այն մասին, որ պաղլեղէն կարելի է ստանալ «հող» (դժուարահալ նիւթ, ժամանակակից՝ պաղլեղածինի օքսիտ) եկած է տակաւին 1754 թուականէն՝ գերմանացի քիմիագէտ Ա. Մարկկրաֆէն։ Աւելի ուշ պարզուեցաւ, որ հենց ատանկ «հող» կարելի է ստանալ կաւէն, եւ այն սկսեցին անուանել կաւահող։
Պաղլեղածինի արտադրութիւնը կապուած էր եղած ելեկտրաեռադի մեծ ծախսերու հետ, այդ պատճառաւ մեծ ծաւալներով ան սկսան ստանալ միայն 20րդ դարուն։
Ստացում
Պաղլեղածինը կը ստանան Al2O3 օքսիտի հալոյթի ելեկտրոլիզով, իսկ օքսիը կ'առանձնացնեն պոքսիթ հանքաքարէն՝
Օքսիտի հալման ջերմաստիճանը 2000-էն բարձր է, եւ հնարաւոր չէ ունենալ ելեկտրոլիզի սարքեր, որոնք դիմանան ատանկ բարձր ջերմաստիճաններու։ Այդ պատճառաւ օքսիտին կը խառնեն կրիոլիտ՝ Al3[AlF6], եւ ատոր առկայութեամբ կ'իրականացնեն հալոյթի ելեկտրոլիզը բաւականին ցածր՝ մօտ 900 °C ջերմաստիճանին։
Որպէս քաթոտ կը ծառայեն ելեկտրոլիզային գուռի հատակին տեղադրուած կրաֆիթեայ սալիկները, իսկ որպէս անոտ՝ կրաֆիթե ձողերու շարանը։ Գոյացող պաղլեղածինը հալուած վիճակին կը հաւաքուէ գուռի հատակին եւ կը շարունակէ կատարել քաթոտի դերը։ Անոտին վրայ թթուածինը կը յառաջանայ հիւլէներու ձեւով, որոնք անմիջապէս կը միանան ածուխի հետ՝ վերջինս այրելով մինչեւ CO եւ CO2։ Ելեկտրոլիզի ամբողջ ընթացքին անոտի կրաֆիթե զանգուածն անընդհատ կ'ավելցնեն։
Բնագիտական Յատկութիւններ
Պաղլեղածինը գրեթէ բոլոր մետաղներու հետ կ'առաջացնէ համաձուլուածքներ։ Առաւել յայտնի համաձուլուածքներն են պղինձի (տիւրաղոմին) եւ սիղիկիոնի համաձուլուածքները։
Կիրառութիւն
Պաղլեղածինը դիւրութեամբ կ'ենթարկուէ մեքենայական մշակման, քանի որ ունի մեծ կռելիութիւն եւ ձգուողականութիւն։ Կարելի է գլանել, լար ձգել, ինչպես նաեւ մամլել ու դրոշմել՝ իրին տալով ցանկացած ձեւ։
Կարապետ (անձնանուն)
Կարապետ, հայկական արական անուն է։ Առաջացած է հայերէն կարապետ բառէն, որ կը նշանակէ «առաջնորդ, ճամբայ բաց անող» ։ Անուան համազօրն է յունարէն Πρόδρομος (Պրոդրոմոս) անունը, որը թարգմանաբար կը նշանակէ «առաջնորդ»։
Անունը Կրողներ
'
Մոնաքոյի Շրջագիծը
Մոնաքոյի Շրցագիծ, Մոնաքոյի մրցաշարքին ուղին: Կ'ընթանայ Մոնթէ Քարլօ եւ Լա Քոնտամինէ շրջաններու ճամբաներէն՝ ի միջանկեալ նաւահանգիստը։ Տարիներու ընթացքին մրցաշարքի ուղին մշտական նորոգութիւններու ենթակայ եղած է։
Կազմակերպութիւն
Մոնաքոյի մրցաշարքին կազմակերպութեան գաղափարը կը յղանայ «Մոնաքոյի Ինքնաշարժներու Ակումբ»ին* (Automobile Club de Monaco) նախագահը՝ Անթոնի Նոկես, որ բարեկամ է Կրիմալտի ընտանիքին հետ (Իշխանապետութիւնը ղեկավարող գերդաստանը): Առաջին մրցաշարքը տեղի ունեցած է 14 Ապրիլ 1929-ին եւ յաղթական հանդիսացած է Ուիլիամ Կրովըր-Ուիլիամս Պուկաթի «Bugatti » մակնիշի ինքնաշարժով։
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Մոնաքոյի Շրջագիծին կառուցումը կը կը լրանայ վեց ամսուան ընթացքին։ Մրցաշարքին ուղին նեղ է, բազմաթիւ ելեւէջներով եւ սեղմ անկիւններով: Այս յատկանիշներն են, որ զայն կը բնագրեն իբրեւ ամենապահանջկոտ «Ֆորմիւլա-1»-ի մրցաշարքը: Մօտ հարիւր տարուան պատմութեան ընթացքին, կրած է բազմաթիւ փոփոխութիւններ։
Տե՛ս նաեւ
Աքրոփոլիս Ինքնաշարժներու Մրցաշարք
Տաքար մրցաշարք
Թատրոն
Թատրոն՝ (θέατρον, թարգմ. տեսարաններու վայր, տեսարան) արուեստի ճիւղ մը, որուն արտայայտման հիմնական միջոցը դերասանն է, որ թատերական տարբեր հնարքներ կիրարկելով, գործողութիւններու միջոցով հանդիսատեսին կը հասցնէ այն, ինչ որ կը կատարուի բեմին վրայ։
Իբրեւ դերասան կրնայ հանդէս գալ ինչպէս մարդը, այնպէս ալ օրինակ տիկնիկը, կամ ալ այլ առարկայ մը, զոր կը ղեկավարէ մարդը։ Թատրոնը կը նկատուի ամէնէն ազդեցիկ գործիքը, որմով կարելի է ներգործել մարդուն վրայ, քանի որ հանդիսատեսը տեսնելով բեմին վրայ կատարուածը, ինքզինք կը նոյնացնէ այս կամ այն կերպարի ն հետ եւ կը փորձէ ինքնասրբագրման դիմել։
Թատրոնի հիմնական անձնակազմին մաս կը կազմեն բեմադրիչը, դերասանները, դիմայարդարները, լուսաւորողները, հսկիչները, բեմանկարիչները եւ այլն։
Հին Թատրոն
Թատրոնը կը յառաջանայ Տիոնիսոսին նուիրուած առասպելներու բեմադրութիւններէն։ Այդ օրերուն ընդունուած էր կտորներու 2 ոճ՝ ողբերգութիւն եւ կատակերգութիւն եւ երկուքն ալ ունէին դիցաբանական կամ պատմական բովանդակութիւն։ Բոլոր դերերը կը խաղային տղամարդիկ։ Դերասանները (սկիզբը բեմին վրայ կ'ըլլար 2 դերասան, երրորդ մը կ'աւելցնէ Սոփոկլես) հանդէս կու գային սարսափելի դիմակներով եւ տարբերակներով։ Բեմական ձեւաւորումներ չկային։ Կիներուն միշտ չէր թոյլատրուեր թատրոն յաճախել, յատկապէս կատակերգութիւններու, եւ, իբրեւ կանոն, տղամարդիկ կիներէն անջատ կը նստէին։ Հին Յունաստանի մէջ դերասանի մասնագիտութիւնը պատուաբեր կը նկատուէր, իսկ Հռոմէական Կայսրութեան մէջ՝ ամօթալի։
Հին Յունաստանի մէջ դերասանները մարզիկներու պէս կը մրցէին իրարու հետ, եւ նկատի կ'առնուէր հանրութեան կարծիքը։ Սոֆոքլիս ոչ մէկ անգամ վերջին դիրքը կը գրաւէ այս մրցումներուն ընթացքին։
Միջնադարեան Թատրոն
Միջնադարեան թատրոնը կը ձեւաւորուի Ժ.- ԺԱ. դարերուն՝ լատինական սկզբունքներով, սակայն հինին շարունակութիւնը չի հանդիսանար։ Թատերական գործողութիւնները՝ մարմինի շարժումները, ձայնային սարքաւորումները, զգեստափոխումները կը սերուն շրջիկ դերասաններէն, կատակերգակներէն եւ ձեռնածուներէն։
Թատրոնի հնագոյն ձեւը Զատկուան տօնին բեմականացուած ծիսակատարութիւնն է (Ludus paschalis), որուն հիմքը երկխօսութիւնն էր, որ երբեմն բառացիօրէն կը կրկնէր պատարագակարգը։ Պատարագային բեմականացումներու վայր ծառայած է եկեղեցւոյ տարածքը, եւ միայն ԺԳ. դարուն է, որ այս ներկայացումները կը սկսին բեմադրել հրապարակներու վրայ։
Ս. Նիկողայոսի տօնէն ետք կը բեմադրուին ներկայացումներ, որոնք չունէին պատարագային ուղղութիւն։ Ներկայացումներուն ընդմէջէն հանդիսատեսին կը ներկայացուէր տարածուած առասպելական հերոսներու կերպարներուն հետ կապուած տարբեր իրադարձութիւններ։
ԺԳ. դարու երկրորդ կէսէն կը սկսին բեմականացնել ամէն ինչ՝ Աստուածաշնչական պատմութիւններ, «Աղուէսի Մասին Վէպը» եւ Ճիովաննի Պոկաչոյի թարգմանուած վէպերը:
Արեւելքի Թատրոնը
Արեւելեան թատրոններուն մէջ (Հնդկաստանի, Ճափոնի, Չինաստանի եւ Ինտոնեզիոյ) կը պահպանուին տրամաթիկական, տիկնիկային եւ երաժշտական թատրոններու հին աւանդութիւնները։ Թատերգական գործունէութեան բոլոր ձեւերը կը շարունակուին մնալ այս երկիրներուն մշակութային աւանդութիւններուն մէջ, հակառակ որ արեւելեան թատրոններուն մէջ ձեւաւորուած են բազմաթիւ եւ բազմազան ձեւեր ու տեսակներ։ Նախ եւ առաջ անիկա ներկայացումներու իւրայատկութիւնն է։ Թատրոնը կը նախատեսուէր բոլոր անոնց համար, որոնք կը հասկնային բերնի շարժումի եւ մարմինի շարժումներու էութիւնը։ Այստեղ երեւան կու գան ծիսակատարութիւններու լեզուային առեղծուածներու առանձնայատկութիւնները։ Այս մէկը անհրաժեշտ էր դերասանին կարգավիճակ շնորհելու համար. թատերական արուեստը պատուաբեր գործ կը նկատուէր, իսկ թատերական ներկայացումը ծիսական բնոյթ կը կրէր։ Ներկայացումը կը նկատուէր աստուածներու միջեւ իւրայատուկ երկխօսութիւն։
Թատերախաղ
Թատերախաղը արձակի իւրայատուկ տարատեսակ մըն է, որ կը ներկայացուի բեմականացումներու մէջ։ «Թատերախաղ» եզրը կը ծագի հին յունարէն «գործողութիւն» բառէն։ Թատերախաղի բեմականացումը դերասաններու կողմէ բեմին վրայ եւ հանդիսատեսին առջեւ, համատեղ արտադրանք եւ միասնական ընդունելութիւն կ'ենթադրէ։ Այդ երկուքը իրենց ազդեցութիւնը կրնան ունենալ թատերախաղի ստեղծագործութիւններու կառուցուածքին վրայ։ Ուիլիըմ Շէյքսփիրի «Համլեթ» եւ Սոֆոքլիսի ««Իտիփուս Թիրանոս» (Իտիփուս բռնակալ Οιδίπους Τύραννος)» ողբերգութիւնները (Ք.Ա.429) գլուխ գործոցներ կը նկատուին, իսկ ժամանակակից գործերէն՝ Եուջին Օ'Նիլի 1956-ին գրուած «Երկար օրուան ուղեւորութիւնը դէպի գիշեր» (Long Day's Journey into Night) :
Թատերախաղը, որ կը նկատուի ասմունքի ոճ, միշտ հակադրուած է դիւցազներգութեան եւ քնարերգութեան հետ սկսեալ Արիստոթելիսի «Ասմունք» (Ք.Ա.335) ստեղծագործութեան ժամանակներէն, որ կը նկատուի թատերական օրէնքի գործ մը։ «Թատերախաղ» անուանումը իբրեւ ներկայացման իւրայատուկ տեսակի անուն, կ'օգտագործուի ԺԹ. դարէն սկսեալ։ Թատերախաղ կը կոչուի այն ներկայացումը, որ կը տարբերի կատակերգութենէն եւ ողբերգութենէն, օրինակ՝ Էմիլ Զոլայի «Թէրէզ Ռաքէն» (1873) եւ Անտոն Չեխովի «Իւանով» (1887) ստեղծագործութիւնները։
Թատերախաղին յաճախ կ'ընկերակցին երաժշտութիւնն ու պարը. օփերայի մէջ սովորաբար թատերախաղ կ'երգեն, երաժշտախառն ֆիլմերուն մէջ առկայ են թէ՛ երգերը, թէ՛ երկխօսութիւնները։ Կան թատերախաղի որոշ տեսակներ, որոնց կ'ընկերակցի երաժշտութիւնը, որպէսզի աւելի ընդգծուի երկխօսութիւնը. անոնք երաժշտախառն թատրոններն են եւ ճափոնական նոhերը (Noh)։ Պատմութեան որոշ ժամանակաշրջանին (հին հռոմէական եւ ժամանակակից ռոմանական) որոշ թատերախաղեր կը գրուէին կարդալու համար եւ ոչ թէ խաղալու։ Յանկարծաբանական թատրոնին մէջ, թատերախաղը նախապէս գրուած չ'ըլլար, ուստի դերասանները ինքնաբերաբար կը ստեղծեն հանդիսատեսին առջեւ։
Երաժշտական թատրոն
Երաժշտութիւնը եւ թատրոնը հնագոյն ժամանակներէն ի վեր սերտօրէն կապուած են իրարու հետ, օրինակ՝ աթենքեան ողբերգութիւնը պարային թատերախաղ էր, որ կը բեմադրուէր երգչախումբի կատարումով (ներկայացման մէջ կը հնչէր ավլոս երաժշտական գործիքը, որ կը նմանի ժամանակակից քլարինեթին)։ Արդի երաժշտական թատրոնը իր մէջ կը ներառէ երաժշտութիւն, երկխօսութիւն եւ պար։ Անիկա յառաջացած է ԺԹ. դարու վերջերուն եւ Ի. դարու սկիզբներուն ծանօթ ժանրերէն՝ ծիծաղաշարժ օփերայէն (յատկապէս Ժիլպերթ եւ Սալիվան), էսթրատայինէն (թատրոն, որուն խաղացանկը բաղկացած է թատերական, երաժշտական եւ կրկէսային ժանրերու ներկայացումներէն), հեգներգերէն եւ երաժշտասրահէն։ Եդուարդեան երաժշտական կատակերգութիւններէն, Ի. դարու երաժշտութենէն եւ 1920-30-ական թուականներու կատակերգութիւններէն ետք երաժշտութիւնները ձեռք կը բերեն աւելի թատերական ուղղութիւն։ Վերջին տասնամեակներուն ծանօթ երաժշտական թատրոնէն կարելի է նշել «Իմ հրաշալի լէյտին» (1956), «Ուեսթսայտեան պատմութիւն (երաժշտական)» (1957), «Մազեր» (1967), «Մերժուածները» (1980), «Օփերայի ուրուականը» (1986)։ Երաժշտական թատրոնները, որոնք կը բեմադրուին Պրոտուէյի (Broadway theatre) եւ Ուեսթ Էնտի (West end) մէջ, շատ յաճախ ունին բազմամիլիոնանոց դրամագլուխ մը, որ թոյլ կու տայ բեմադրութեան մէջ օգտագործելու թանկարժէք հանդերձանք եւ բեմայարդարանք։
Կատակերգութիւն
Այն թատերական ներկայացումները, ուր իբրեւ պատմութիւն պատմելու միջոց կ'օգտագործուի երգիծանքը կը կոչուի կատակերգութիւն։ Անիկա կը ներառէ թէ՛ «Պոյինկ-Պոյիկ» ժամանակակից զաւեշտախաղը, թէ՛ «Ինչպէս Կ'ուզէք» դասական ներկայացումը։ Այն թատրոնը, ուր պաղ, վիճելի եւ արգիլուած նիւթերը դիտմամբ կ'արտայայտուին զաւեշտի միջոցով, կը կոչուի սեւ կատակերգութիւն (Սեւ զաւեշտ)։
Ողբերգութիւն
Ողբերգութիւնը թատերախաղի իւրայատուկ ձեւ է, որ պատմականօրէն եզակի եւ կարեւոր դեր կը խաղայ արեւելեան քաղաքակրթութեան ինքնասահմանման մէջ։ Այս ձեւը յաճախ օգտագործուած է պատմական շարունակականութեան եւ մշակութային ինքնութեան վրայ զգալի ազդեցութիւն ձգելու համար՝ ինչպէս Ռայմոնտ Ուիլիամս գրած է․ «Յոյները եւ Ելիզավետականները մէկ մշակութային ձեւի մէջ, Հելլեններն ու քրիստոնեաները ընդհանուր գործունէութեան մէջ»։ Գալով Արիստոթելիսի «Ասմունք»-ի (Ք.Ա. 335) հետքերով, ողբերգութիւնը կ'օգտագործուի ոճային տարբերակումներ ընելու համար, թէ ընդհանրապէս ասմունքային կտրուածքով (ուր ողբերգութիւնը կը բաժնուի դիւցազնականի եւ քնարականի), եւ թէ թատերախաղի կտրուածքով (ուր ողբերգութիւնը կը հակադրուի կատակերգութեան։ Ժամանակակից դարաշրջանին, ողբերգութիւնը կը հակադրուի նաեւ թատերախաղին, երաժշտախառն թատրոնին, եւ դիւցազնական թատրոններուն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թատրոն
Թարազ
Թարազ (Тараз, մինչեւ 1997 թ.-ը՝ Ժամբիլ, մինչեւ 1993 թ.-ը՝ Ջամբուլ, մինչեւ 1938 թ.-ը՝ Միրզոեան, մինչեւ 1936 թ.-ը՝ Աուլիե-Աթա), քաղաք է Ղազախստանի մէջ, Ժամբիլի շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Ղազախստանի հարավում է, Ղրղզստանի սահմանին կից, Թալաս գետի ափին։ Բնակչությունը - 380 000 մարդ (2009)։ 1936-1938 թվականներուն կրած է 1933 թվականէն մինչեւ 1937 թվականներուն Ղազախստանի կոմկուսի առաջին քարտուղար Լեւոն Միրզոեանի անունը։ Քաղաքն ունի ավտոկայան, երկաթուղային կայարան եւ օդանավակայան։
Թատրոնի Համաշխարհային Օր
Թատրոնի Համաշխարհային Օր (World Theatre Day), մասնագիտական միջազգային տօն, նուիրուած թատրոնի բոլոր աշխատողներուն։ Կը նշուի ամէն տարի մարտի 27-ին: Այս տօնը աւանդաբար կը նշուի հետեւեալ խորագիրով` «Թատրոնը իբրեւ ժողովուրդներու միջեւ խաղաղութեան ամրապնդման եւ փոխըմբռնման միջոց»:
Թատրոն
Պատմութիւն, նկարագրութիւն
«Թատրոնի Համաշխարհային Օր»ը սահմանուած է 1961 թուականին ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ին կից Թատրոնի Միջազգային Ինստիտուտի 9-րդ քոնկրէսի պատուիրատուներու նախաձեռնութեամբ (ստեղծուած է Փրակի մէջ, Չեխոսլովաքիա, 1948 թուականին):
«Թատրոնի օրը» թատրոնի մէջ աշխատողներու՝ դերասաններու, թատերական բեմադրիչներու, արտադրիչներու, լուսային մասնագէտներու, հնչիւնային մասնագէտներու, խմբագիրներու, ձեւաւորողներու եւ նոյնիսկ տոմսավաճառներու ու հանդերձարանի մէջ աշխատողներու մասնագիտական տօնն է։
1933 թուականին Յունուար 23-ին ՄԳԱԹ-ի հանդերձարանի աշխատողներուն ուղղուած նամակին մէջ ռուս գրող եւ թատերական ռեժիսոր Կոստանդին Ստանիսլաւսկին գրած է․ «Ներկայացումը կը սկսի թատրոնի շէնք մուտք գործելու պահէն: Դուք առաջինն էք, որ կը դիմաւորէք եկող հանդիսատեսին...»: Այս մէջբերումը ժամանակի ընթացքին վերածուած է թեւաւոր խօսքի՝ «Թատրոնը կը սկսի կախիչներէն», որմէ պարզ կը դառնայ, որ թատրոնի մէջ չկան երկրորդական դերեր եւ մասնագիտութիւններ:
Թատերական արուեստի սիրահարներուն համար «Թատրոնի օրը» իսկական տօն է, քանի որ այդ օրը տեղի կ'ունենան  հանդիսաւոր ձեռնարկներ «մշակութային տաճարներու մէջ», տարբեր թատերական փառատօններ, իսկ որոշ թատրոններ այդ օրը կը փորձեն ցուցադրել նոր ներկայացումներ առաջին բեմականացումներ :
Թատրոնի օրը Հայաստանի մէջ
Հայաստանի մէջ Թատրոնի Միջազգային Տօնը ամէն տարի կը նշուի մարտ 27-ին: Այդ օրը թատրոնի գործիչներու միութիւնը կը կազմակերպէ «Արտաւազդ» մրցանակաբաշխութիւնը, որուն ընթացքին կը գնահատուին թատերական արուեստի նախորդ տարուան ձեռքբերումները։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Թատրոն Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր Ստորոգութիւն:Մասնագիտական տօներ
1607 թուական
1607 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու եօթներորդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1607 ծնունդներ
Մահեր
Ստորոգութիւն:1607
Տնջրի (Ծառ)
Նկարագրութիւն
Սխտորաշէնի չինարին իր արտասովոր չափերով կը գերազանցէ Եգէական ծով ու Կոս կղզի ի ծառերուն, ինչպէս նաեւ Աշխապատ ի մօտ գտնուող Փիրուզէ կիրճ ի ծառերուն։
Արցախի բնակչութեան համար Տնջրի ծառը ուխտատեղի դարձաւ։ Ծառին տակէն կը բխի յորդառատ ու սառնորակ աղբիւր մը, որ դարեր շարունակ սնունդ տուած է հսկայ չինարիին, հագեցուցած՝ հնձող եւ ցորենը յարդէն զատող գիւղացիին ծարաւը ու շարժած՝ ջրաղացի քարը։
Պըրշքա
Պըրշքա, սպանական միջազգային հագուստի ցանց եւ Inditex ընկերութեան մաս ։ Ընկերութիւնը ստեղծուած է Ապրիլ 1998-ին։ Այժմ ունի 1006 խանութներ շուրջ 64 երկիրներու մէջ, ներառեալ Հայաստանի մէջ։
6 Սեպտեմբեր 2011–ին Bershka–ն ստեղծեց համացանցային խանութ, որ կը սպասարկուէր Ֆրանսայի, Գերմանայի, Յունաստանի, Լեհաստանի, Իտալիայի, Նետեռլանտի, Փորթուկալի, Չինաստանի եւ Միացեալ Թագաւորութեան մէջ ։
Յարութիւն Յովակիմեան
Յարութիւն Յովակիմեան (1885, Հաճըն - 1957):
Նախնական դաստիարսւկութիւնը ստացած է Հաճնոյ Ս. Թորոս Եկեղեցւոյ Ծխական վարժարանէն,ապա շարունակած է հօր՝ Յովակիմի,արհեստը՝ հիւսնութիւն: Ամուսնացած է 1908 Փետրուար 21-ին: 1909-ին մտած է ՍԴձ Կուսակցութեսւն շարքերը, Հաճնոյ մէջ, Մեծն Մուրատի ներկայութեան: 1915-ի սկիզբները, թուրք բռնակալութեան արտակարգ ճնշումներուն տակ անշնչելի դարձած ըլլալով հայաքաղաք Հաձնոյ մթնոլորտը, անցած է նախ Սիս, ապա Պոգանթի,ուր զինուոր արձանացգրուած է «Տաքէսեան» ազգանունը փոխելով «Յովակիմեան»ի: 3 Յունիս 1915-ին սկսած հաճնոյ բռնի տեղահանութեամբ հեռանալէ ետք հաճընէն, Զինադադարին, ինք ալ բազմահազար հաճընցիներու կարգին կը վերադառնայ պապենական Հաճըն, ուր տարի մը կը ստանձնէ ոստիկան զօրաց սերժանի պաշտօնը: 21 Փետրուար 1920-ին կը վիրաւորուի, երբ կ'ընկերակցէր Հաճնոյ հայ առաքելականներու հոգեւոր առաջնորդ Գէորգ Սարաճեան եպիսկոպոսէն (յետագային կաթողիկոս) եւ Հաճնոյ հայ աւետարանականներու վեր. 3. Խաչատուրեանէն, եւ Շմաւոն Փոսթոյեանէ բաղկացած պատուիրակութեան:Պատուիրակութիւնը կ՚ուղղուէր Սիս «հայաքաղաքի ինքեապաշտպանութիւնը զօրացնելու նպատակով ֆրանսական իշխանութիւններէն զինուորական օզնութիւն խնդրելռւ համար»:
Հաճնոյ ինքնապաշտպանական մարտերուն կորսնցուցսւծ ըլլալով ընտանիքը ան կը վերամուսնանայ 21 Փետրուար 1925-ին ու կր հաստատուի Լիբանան, Պէյրութէն շուրջ 60 քլմ. արեւելբ ղտնուող Զահլէ ամառանոցային քաղաքը եւ կը հիմնէ իր «Լիբանան» պանդոկը՝ լիբանահայ ատենի մեծամեծներու հանգստավայրը։Ականատեսներ կը վկայեն թէ Յովսւկիմեան պանդոկ ժամանող երէց հաճընցիներ կը խօսեցնէր, անոնցմէ քաղելով պապենական Հաճընի մասին տեդեկութիւններ ու տուեալներ:
Յովակիմեան կը մահանայ Զահլէ, 1957-ին, ուր կը թաղուի։ Հակառակ մայրաքաղաքէն հեռու իր բնակութեան, Յովակիմեան գործօն մասնակցութիւն կը բերէ լիբանահայ կեանքի կազմակերպման գործին: Իր անունը սերտօրէն կապուած է Պէյրութի Նոր Հաճնոյ Ս. Գէորգ Եկեղեցիի շինութեան համար կատարուած հանգանակութեան աշխատանքներին, ինչպէս նաեւ Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Անթիլիասի Կաթողիկոսարանի ձայոց Ցեղասպանութեան մատուռին մէջ մէկտեղուած հայ աճիւններու հաւաքման գործին: Յովակիմեանի անունը կապուած է նաեւ որբահաւաքի աշխատանքներուն: Իր ճիգերով է որ հայութեան կը վերադառնան ճեզիրէի մէջ արաբացած ինը հաճընցիներ, որոնց շարքին Շիւքրի-էմմանուէլ Քէշիշեան, «Քիւրտ Սարգիս» եւ ուրիշներ:
Աղբյուրներ
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս
Ստեփան Սիւրմէլեան
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ Ստորոգութիւն:1916 մահեր Ստորոգութիւն:Տրապիզոն մահացածներ
Սասուն
Սասուն, գաւառակ Արեւմտեան Հայաստանին մէջ, Պիթլիսի վիլայէթի Կենճի գաւառին մէջ։ Նախպէս եղած է Մեծ Հայքի Աղձնիք նահանգի տասներորդ գաւառը։ Հնագոյն կենտրոնն էր Սանասուն բերդը։
Ըստ «Աշխարհացոյց»-ի՝ Սասունը հիւսիս-արեւմուտքին սահմանակից էր Չորրորդ Հայքի Հաշտեանք, հիւսիս-արեւելքին մէջ՝ Տուրուբերանի Տարօն, Ասպակունեաց ձոր, Խայթ (Խութ), արեւելքին մէջ եւ հարավին մէջ՝ Աղձնիքի Սալնո ձոր, Դզեխ, Աղձն, Նփրկերա գավառներուն։ Հետագայ դարերուն բուն Սասունի եւ հարակեն գավւառները տնտեսական եւ քաղաքական առումով կազմած են մէկ ամբողջութիւն՝ ստանալով Սասուն ընդհանրական անվանումը։
Աշխարհագրութիւն
Սասունը լեռնային երկրամաս է Հայկական Տաւրոս լեռնաշղթայի համակարգին մէջ։ Սասունի տարածքը հիմնականին կը կազմ են Սիմի հարավային լեռնաբազուկները՝ Սասնո եւ Սալնա լեռները։ Հայտնի են Սիմսար (2689), Անդոքասար (2830), Ծովասար, Մարութասար (Մարաթուկ, 2967 մ) եւ այլ լեռնագագաթները։
Սասունով կը հոսին Տիգրիսի վտակներ Քաղիրթը՝ Կողբա ձոր, Ասպական-Տալվորիկ, Շատախ-Սուսանա, Դելիեգուզան, Սասնո ջուր, Կապասգետ, Կուսգետ վտակներով եւ Սալնո ջուրը՝ Քեպերցիի, Մցիի, Բոկնոտիի, Երախիի վտակներով։ Հաղորդակցական կարեւոր նշանակութիւն ունին Օլորի (Աղոր) եւ Բաղեշի (Զօրապահակ) լեռնանցքները։
Կլիմա
Սասունի կլիման, ընդհանուր առմամբ զովասուն ու առողջարար է։ Ունի խիստ ու ցրտաշունչ ձմեռ՝ առատ ձիւնի շերտով եւ բուքով։ Ձմեռը կը տեւէ մինչեւ 7 ամիս։
Ֆլորա եւ ֆաունա
Բուսական եւ կենդանական աշխարհը ենթարկուած է գոտիականութեան․ լեռնալանջերուն անտառներ են (սոճի, կաղնի, մայրի եւ այլն), աւելի բարձր՝ մարգագետիններ։ Կենդանական աշխարհը բազմազան է, հարուստ Հայկական Լեռնաշխարհին բնորոշ գրեթէ բոլոր տեսակներով։
Մինչեւ 10-րդ դար
Սասունի տարածքը յաջորդաբար մտած է Ուրարտուի (Ք․Ա․ 9—6-րդ դարերեուն), Երուանդունիներու (Ք․Ա․ 6—3-րդ դարեր), Արտաշէսեաններու (Ք․Ա․ 2-րդ— Ք․Ե․ 1-ին դարեր). հայ Արշակունիներու (1-5 դարերուն) թագաւորութիւններու մէջ։ Արշակունիներու թագաւորութեան անկումեէն (428) ետք Սասունն իր բնական դիրքին շնորհիւ պահպանած է անկախութիւնը, դառնալով հայ ժողովուրդի ազատագրական պայքարի կեդրոններէն։ 510-ական թուականներուն, Սասունի բնակչութիւնը՝ Հայաստանի ապագայ մարզպան Մժեժ Գնունիի գլխաւորութեամբ, ջախջախած է հոնական հրոսակախումբերը։
7-8-րդ դարերուն արաբական նուաճողներեւ դէմ պայքարը գլխաւորող Մամիկոնեանները, ի թիւս Հայաստանի միւս լեռնային դժուարամատչելի շրջաններու, ամրացեր են նաեւ Սասունոին մէջ։ 8-րդ դարու վերջը Սասունին մէջ իշխել են Մամիկոնեաններէն սերած Թոռնիկեանները։ 851 թուականին Սասունի բնակիչները՝ Յովհան Խութեցիի գլխաւորութեամբ, Մշոյ դաշտին մէջ ջախջախած են արաբական զօրախումբը եւ սպանել զօրապետ Եուսուֆը։ 852 թուականին Հայաստան ներխուժած արաբական զօրաբանակը՝ Բուղայի առաջնորդութեամբ, Սասունին մէջ կոտորած է 30 000 մարդ։ Այնուհանդերձ, Թոռնիկեաններն իրենց ձեռքերուն մէջ պահած են Սասունը ու շարունակած ազատագրական կռիւները։
Արաբ նուաճողներու դէմ Սասունի հերոսական պայքարի հիման վրայ ձեւաւորուած է «Սասնայ Ծռեր» էպոսը։
Սասունը Թոռնիկեաններու օրօք
Յովհաննէս Չմշկիկ կայսեր 974 թուականի Արեւելեան արշաւանքին ընդառաջ ելած Հայոց թագաւոր Աշոտ Գ․ Ողորմածի բանակին մէջ Մատթէոս Ուռհայեցին կը յիշատակէ նաեւ Սասունի զօրաբանակը: Այծեաց բերդի (Մուշից արեւմուտք) մօտ բիւզանդական բանակը ենթարկուած է Սասունի հետեւակ զօրամասի հակահարուածին եւ կրել մեծ կորուստնէր: Նաեւ Վասիլ Բ կայսեր (976-1025) գահակալութեան սկզբնական շրջանում Տարօնի մէկ հատուածը (Այծեաց բերդէն արեւելք ընկած հողերը) Սասունի հետ մնացած է Թոռնիկեաններու սեփականութիւն: Տարօնն ամբողջութեամբ Բիւզանդական կայսրութիւնը զաւթած է միայն 990—1000 թուականին: Իսկ Սասունն իր անկախութիւնը պահպանած է ինչպէս բիւզանդական, նոյնպէս սելճուքեան թուրերու նուաճումներու ժամանակ:
11 դաուն Սասունին մէջ իշխած է Մուշեղը, ապա իրեն որդի Թոռնիկը (վերջինիս հասցէագրուած են Գրիգոր Մագիստրոսի մի քանի նամակները): Թոռնիկի օրօք Սասունի իշխանութիւնը հզօրացած է, սահմաններն ընդարձակուած են՝ ընդգրկելով նաեւ Տարօնի զգալի մասը, Անձիտ գաւառի որոշ մասեր եւ Աշմուշատը: Արաբական աղբիւրներուն Սասունի այդ հզօր իշխանը կը յիշէ թագաւոր («մալիք ալ-սանասինաէ): 1059 թուականին ինքը պարտութեան մատնած է Տարօն ներխուժած սելջուկեան թուրքերուն: Կոմմագենէին մէջ եւ շրջակայ երկրամասերու իշխող Փիլարտոս Վարաժնունին փորցած է իրեն ենթարկել Սասունը, սակայն 1073 թուականին Ալելուայ դաշտի (Անձիտ գաւառում) ճակատամարտին մէջ Թոռնիկը պարտութեան է մատնել իրեն: Թոռնիկը շուտով զուած է Անձիտի ամիրայի դաւադրութեանը:
Թոռնիկի որդի Չորդուանելը (1073-1120-ական թուականներուն) Աղձնիքի ամիրայութիւնեն ազատագրած եւ իր տիրոյթներուն է միացրած 30 գիւղ: Չորդուանելի որդու` Վիգէնի օրօք (1120-ականներէն -1175) Սասունի իշխանութիւնը կրկին հզօրացրած է, արեւմտեան սահմաններն ընդարձակուած են մինչեւ Դեգիք գաւառը (Չորրորդ Հայք նահանգին մէջ): Սասունի իշխանական տունը խնամիական կապեր հաստակած էր Մոկսի Արծրունիներու (Վիգէնը կնութեան էր առել Հմայակ իշխանի Մելեքսթ դստերը), Դեգիքի Կեկաւմենոսներու (Վիգէնի դուստր Կ'ատան կնութեան էր տրուել Կատակալոնի թոռ Շահնշահին) եւ Պահլաւունիների (Վիգէնի որդի Չորդուանելը կնութեան էր առել Վասիլ իշխանի Վանենի դստերը) հետ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի գաւառներ Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ քաղաքներ
Անուշ Թորանեան
Անուշ Թորանեան ծնած է 1991-ին, Փարիզ, Ֆրանսա: Ան Փարիզի 15-րդ թաղամասի` վարչական շրջանի ղեկավարն է: : Ան կը ներկայացնէր Փարիզի գործող քաղաքապետ Անն Իտալկոյի քաղաքական ուժը: Հայ բարեգործական ընդհանուր միութեան Ֆրանսայի գրասենեակի տնօրէնն է:
1608 թուական
1608 թուական, նահանջ տարի, 17րդ դարու ութերորդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1608 ծնունդներ
Անուշ Թորանեան
Ուսում եւ մասնագիտութիւն
Անուշ Թորանեան համալսարանական ուսումը ստացած է Փանթէոն-Ասսաս (Panthéon-Assas) համալսարանին մէջ, ուրկէ ստացած է Հանրային իրաւունքի եւ միջազգային յարաբերութիւններու մագիստրոսի կոչումը, իսկ փարիզի Քաղաքական հետազօտութիւններու (Political Studies) Հիմնարկէն Հանրային Կառավարման (Public Administration) մագիստրոսի կոչումը:
1608 թուական
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1608 մահեր
Ստորոգութիւն:1608
Անուշ Թորանեան
Գործունէութիւն
Թորանեան իր մասնագիտական ասպարէզը սկսած է զանազան հանրային կառավարման մարմիններու եւ Արտաքին Գործերու նախարարութեան մէջ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Փարիզ ծնածներ Ստորոգութիւն:1991 ծնածներ Ստորոգութիւն:Փարիզի 15-րդ թաղամասի` վարչական շրջանի ղեկավար Ստորոգութիւն: Հայ բարեգործական ընդհանուր միութեան Ֆրանսայի գրասենեակի տնօրէն
Համբար Քէլիքեան
Համբար Քէլիքեան (Համբարձում Քէքլիքեան, ), հայ վիրաբուժ բժիշկ, մասնագէտ ոսկրաբոյժ՝ ոսկրային կոտրուածքներու եւ վնասուածքներու ։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Հաճըն: 915-ին, Հայկական Ցեղասպանութեան առաջին շրջանին, ծնողքը տարագրուած եւ հասած է Հալէպ: Տարագրութեան օրերուն, Համբարին երեք քոյրերը սպաննուած են թուրքերու ձեռքով :
Ան յաջողած  է փախուստ տալ թրքական հետապնդումներէն, չէ միացած ծնողքին եւ հասած է Պոլիս ու անկէ ճամբայ ելած է դէպի Միացեալ Նահանգներ: Ամերիկա հասած է 1920-ին, գրպանը ունենալով միայն երկու տոլար եւ հետը ունենալով իր անունը կրող պզտիկ գորգ մը:
Շիքակօ հասնելէ ետք աշխատած է երկրագործի մը քով: Իր աշխատասիրութիւնը եւ նուիրուածութիւն մղած է երկրագործը, որ հոգատար վերաբերմունք ունենայ իրեն հանդէպ: Երկրագործը  վիճակահանութենէն իր շահած նիւթական  պարգեւը նուիրած է Համբարին, որպէսզի կարենայ երկրորդական դպրոց երթալ եւ ուսանիլ: Ան դպրոցի լուացարանին եւ ճաշարանին մէջ աշխատած է, հոգալու համար իր ապրուստը:
Ուսում
Համբար մանկութենէն հրապուրուած է բժիշկ հօրեղբօրմով եւ երազած է ապագային դառնալ բժիշկ: Հօրեղբայրը 1915-էն առաջ ծառայած է Հաճընի թրքական զօրաբաժնին մէջ, իբրեւ բժիշկ: Քոլէճի մէջ ուսանելէ ետք, ուսանած է Շիքակոյի համլսարանի եւ «Rush Medical College»-ի մէջ, շնորհիւ համալսարանի տնօրէնի տրամադրած կրթաթոշակին:
Համբար բժիշկ վկայուած է «Cook County Hospital»-էն   եւ 1929-ին նշանակուած է օգնական բժիշկ Ֆիլիփ Քրէօշրրի, որ կ’աշխատէր ոսկրաբուժ բժիշկ Ճոն Մըրֆիի հետ:
Ան մասնագիտացած է ոսկրաբուժութեան եւ ոսկրային հիւանդութիւններու վիրահատութեան մէջ:
Գործունէութիւն
Ան Բ. Աշխարհամարտին ծառայած է Ամերիկեան բանակին մէջ, իբրեւ վիրաբուժ բժիշկ եւ մասնագէտ ոսկրային կոտրուածքներու եւ վնասուածքներու: Այդ տարիներուն, ան կատարած է ոսկրային հազարաւոր վիրահատումներ:
Պատերազմի աւարտին, վերադարձած է Շիքակօ եւ սկսած է աշխատիլ իբրեւ ոսկրաբուժ «Wesley Hospital» հիւանդանոցին մէջ:
Ան շուտով դարձած է նշանաւոր ոսկրաբուժ մը, մասնաւորաբար վնասուած ոտքի, ձեռքի եւ բազուկի վիրահատումներու եւ   վերակառուցողական գործողութիւններու:
Քէլիքեան դարմանած է շատ մը ամերիկացի անձնաւորութիւններ: Նշանակալից է Ա․Մ․Ն․ Ծերասկոյտի ծերակուտական  Պոպ Տոլի բուժումը: Ան դարձած է բժիշկ Համբար Քէլիքեանի շատ մտերիմ բարեկամը եւ անոր ընդմէջէն՝ ամբողջ ամերիկահայութեան եւ Հայ Դատին:
Բժիշկ Համբար Քէլիքեան  մերժած է նիւթական վարձատրութիւն ստանալ այս երիտասարդ ամերիկացի վեթերանէն: Ան նաեւ նոյն կեցուածքը որդեգրած է բոլոր ամերիկացի վեթերան զինուորականներէն, որոնք իրեն դիմած են ոսկրային վնասուածքներու եւ կոտրուածքներու բուժումին համար: Ան այս մօտեցումը ունեցած է անոնց հանդէպ, ի յիշիտակ իր եղբօր՝ Սիրականին, որ սպաննուած էր Իտալիոյ մէջ, 1943-ին:
Բժիշկ Համբար Քէլիքեան 70-ական եւ 80-ական տարիներուն գործակցած է ծերակուտական Պոպ Տոլի  հետ, ի խնդիր Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման:
Ան դարձած է ամբողջ Ամերիկայի համբաւաւոր ոսկրաբոյժը:
Աշխատութիւններ
Գրած է բժշկական երեք գիրքեր՝ ձեռքի, կրունկի եւ ոտքի վիրահատումներու մասին: Հրատարակած է 33 մասնագիտական յօդուածագրութիւններ:
Ան հեղինակն է «Poetry and the Armenian image» հատորին, որուն համար աշխատած է տարիներ:
Բժիշկ Քեքլիքեան վերլուծած է հայ բանաստեղծութիւնը՝ ներկայացնելով կարեւոր դէմքեր եւ անոնց քերթուածներէն որոշ նմոյշներ։ Ան սերտ յարաբերութիւն ունեցած է հայազգի բանաստեղծ եւ գրող   Ուիլիըմ Սարոյեանին հետ եւ անկէ ստացած է որոշ ուղղութիւններ իր հայկական  գրական ստեղծագործութեան համար:
Քէլիքեան հաւատարիմ մնացած է իր արմատներու ուղիին: Պահած է սերտ յարաբերութիւն հայկական շրջապատին հետ: Ան մերժած է վարձատրութիւն ստանալ բոլոր հայ հիւանդներէն : Ջատագովը հանդիսացած է Հայ Դատին:
Պարգեւներ
Ան Գարեգին Բ. Կաթողիկոս Սարգիսեանի ձեռամբ՝ Նիւ Եորքի մէջ, պարգեւատրուած է «Կիլիկեան Իշխան» շքանշանով ։
Ծանօթագրութիւններ
<references group="" responsive="1">
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Գրիգոր Պըլտեան
Գրիգոր Պըլտեան (Krikor Beledian, ), սփիւռքահայ գրող, բանաստեղծ եւ բանասէր ։
Կենսագրութիւն
Գրիգոր Պըլտեան ծնած է 1945-ին Պէյրութի մօտակայ թաղերէն՝ Հայաշէնի մէջ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է թաղի Թորգոմեան վարժարանին մէջ, ապա անցած՝ Նշան Փալանճեան ճեմարան, զոր աւարտած է 1964-ին։ Հետեւած է փիլիսոփայութեան դասընթացքներուն՝ Պէյրութի «Էքօլ տէ Լէթր» հաստատութեան մէջ։
1967-ին մեկնած է Փարիզ։ 1973-ին ստացած է փիլիսոփայութեան իր դոկտորան՝ Սորպոնի համալսարան էն։ Դոկտորայի առաջին աշխատութիւնը պատրաստած է Մարթին Հայտըկէրի «Գեղագիտութեան զանցումը» նիւթին շուրջ։ Ամբողջ տասնամեակ մը զբաղած է լրագրութեամբ ֆրանսական մամուլին մէջ։ 1978-էն սկսեալ հայոց լեզուի եւ գրականութեան դասախօս է Փարիզ ի Արեւելեան լեզուներու հիմնարկին մէջ։ Շուրջ քսան տարի դասաւանդած է գրաբար եւ մատենագիտութիւն Լիոն ի Աստուածաբանական համալսարանին մէջ։
Կ'ապրի Փարիզ։
Գրական վաստակ
Փարիզ մեկնելէ մէկ տարի առաջ՝ 1966-ին, Գրիգոր Շահինեանի եւ Յարութիւն Քիւրքճեանի հետ կը հիմնէ «Ահեկան» գրական եռամսեան։ Այս գրական հանդէսին կ'անդրադառնայ Մինաս Թէօլէօլեան՝ ըսելով. «Ահեկան»ի ներկայութիւնը շարժում մը ստեղծած է լիբանանահայ երիտասարդութեան մէջ դէպի «արդիական արուեստ»։
Իր առաջին գիրքը՝ «Տեղագրութիւն քանդուող քաղաքի մը համար»՝ ազդուած Պէյրութի պատերազմէն, լոյս կը տեսնէ 1976-ին, Փասատինա, եւ երկրորդ հրատարակութեամբ՝ 1997-ին, Կլէնտէյլ։
Հետագայ տարիներուն Փարիզի մէջ կը կազմաւորուին իր հատորները՝ բանաստեղծական, գրաքննադատական եւ արձակ գեղարուեստական։ Պըլտեանի հրատարակուած բանաստեղծական գիրքերն են՝ «Հատուածներ Սենեակի Մասին» (1978, Պէյրութ), «Հակաքերթուած» (1979, Լոս Անճելըս), «Վայրեր» (1983, Փարիզ), «Մանտրաներ» (1986, Փարիզ), «Էր» (1992, Երեւան), «Հատուածներ հօր» (1993, Երեւան), «Ելք» (1993, Փարիզ)։
Իսկ գրաքննադատական գործերու շարքէն կարելի է նշել «Տրամ»ը (1980, Պէյրութ), «Գրիգոր Նարեկացի, Լեզուի Սահմաններուն Մէջ» (1985, Վենետիկ), «Կրակէ Շրջանակը» (1988, Անթիլիաս), «Մարտ» (1997, Անթիլիաս), «Դէպի Մեծ Փոխաբերութիւն» (1999, Փարիզ), «Զրոյցներ Բանաստեղծութեան Մասին» (1999, Երեւան), «Ի Գործ Արկանել» (2003, Մոնթրէալ), «Երկխօսութիւն Նարեկացիի Հետ» (2008, Երեւան), «Հայկական Ֆուտուրիզմ» (2009, (Երեւան)։
Պըլտեան գեղարուեստական առաջին արձակը սկսած է «Սեմեր»ով (1997, Հալէպ), ապա յաջորդաբար լոյս տեսած են շարքէն՝ «Հարուածը» (1998, Պէյրութ), «Նշան» (2000, Կլէնտէյլ), «Պատկերը» (2003, Կլէնտէյլ), «Անունը Լեզուիս Տակ» (2003, Փարիզ), «Երկուք» (2006, Կլէնտէյլ)։
Աշխատակցած է զանազան գրական հանդէսներու, որոնց շարքին են՝ « Ազդակ » (Պէյրութ), « Բագին » (Պէյրութ), « Բազմավէպ » (Վենետիկ), «Բաց Նամակ» (Կլէնտէյլ), «Գարուն» (Երեւան), «Ի Դէպ» (Կլէնտէյլ), «Ինքնագիր» (Երեւան), «Կամ» (Լոս Անճելըս), « Կայք » (Փարիզ), « Հանդէս » (Թեհրան), «Յառաջ, Միտք Եւ Արուեստ» (Փարիզ)։ Ան հրատարակած է նաեւ բազմաթիւ յօդուածներ օտարագիր մամուլի մէջ, որուն շարքին են՝ «Armenian Review», «Le Croquant», «Les temps modernes», «Raft», «Revue des deux mondes», «Zeitschrift fur Genozidforshung»։
Ան ունի Ֆրանսերէն լեզուով հետեւեալ հրատարակութիւնները՝ «Les Armeniens», (1994 Պրիւքսէլ), «Objets & Debris», (1978, Փարիզ), «Cinquante ans de Litterature Armenienne en France», (2001, Փարիզ)։
Գրիգոր Պըլտեան իր հրատարակած արձակ ու չափածոյ երկերով կ'արծարծէ գրական, գեղագիտական, իմաստասիրական խնդիրներ՝ բոլորն ալ առնչուած հայ մշակոյթի ինքնութեան ու յատկապէս լեզուին. Պըլտեանի գրականութիւնը կարեւոր դեր ունի արեւմտահայերէնի զարգացման մէջ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1945 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Պէյրութ ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Գալուստ Ա. Քհնյ. Էքմէքճեան
Տ.Գալուստ Ա.Քհնյ.Էքմէքճեան (1930-1996), Աւաղանի անունով Պերճ, որդի Գրիգորի եւ Աննայի, ծնած է այնթապցի ծնողքէ, Հալէպի մէջ, 1930 թուականին։
Ան դպրոցէն շրջանաւարտ եղած է 1942 թուականին։ Ահա՝ երկու տարի Մխիթարեան վարժարան յաճախած է։ Իսկ ուսումը շարունակելու հեռանկարով մեկնած է Կիպրոս եւ մէկ տարի Մելգոնեան վարժարանը յաճախելէ ետք, վերադարձած է Հալէպ 1945 թուականին1
Մտած է կրթական ասպարէզ եւ հինգ-վեց տարի կրօն դասաւանդած է նախ Զաւարեան եւ ապա Լ. Նաճարեան վարժարաններուն մէջ։ Ապագային 'այլուն տնտեսական վիճակ մը ունենալու հեռանկարով, հեռացած է կրթական կեանքէն եւ մտած է ազատ ասպարէզ։
Ան տարիներու աշխատանքով որոշ գումար մը խնայելէ ետք, յաջողած է նպարավաճառի անձնական խանութ մը ունենալ։ Ապա, տարիներու իր աշխատանքին վաստակով պատրաստուած է ընտանիք կազմել։
Պերճ իր կեանքի ընկերը ընտրած է օրդ. Մարի Մարաշլեանը, որուն հետ պսակուած է Ս. Քառասնից Մանկաց։
Իր գործակիցները եղած են Տ. Խաչատուր քհնյ.Գարեգին քհնյ. Քիրադեանը։ Տ. Գարեգին հարիւր յիսուն ընտանիք փոխանցած է տէր հոր, որպէսզի հովուէ։
1966-1970, ան չորս տարի պաշտոնավարած է նոյն եկեղեցւոյ մէջ, ապրելով նիւթական համեստ պայմաններու մէջ եւ շրջապատին հետ ունենալով դժուարութիւններ։ Իր հեռանկարը այնթապցի հայրենակիցներուն ծխատէր քահանայ դառնալն էր։
Երբ Ս. Աստուծածին ետեղեցւոյ երկու երիցագոյն քահանաները՝ Տ. Կարապետն ու Տ. Բարսեղը անկարող կ'ըլլան հիւանդութեան պատճառով քահանայագործելու, թաղականութիւնն ու այնթապցի պատասխանատու հայրենակիցներ կջրջշեն տնօրէնի զաւակ Տ. Գալուստը Ս. Աստուածածին տեղափոխել։ Անոնք կը դիմեն թեմի Առաջնորդին, որ պարտն ու պատշաճ տնօրինումը կատարելէ ետք, ընթացք կու տայ թաղականութեան փափաքին։ 1970 թուականին տէր հայրը կը տեղաթոխուի Ս. Աստուածածին եկեղեցի, իրեն գործակից ունենալով Տ. Զարմայր քհնյ. Հինտոյեանը։ Այնուհետեւ, իրեն կը փոխանցուին Տ. Կարապետի եւ Տ. Բարսեղի բոլոր ծուխերը, որոնց շնորհիւ իր նիւթական վիճակը կը բարելաւուի ու կ'ապրի բարեկեցիկ կեանք մը։
1972 թուականին, երբ Ս.Աստուածածին եկեղեցւոյ թաղականութինն ու Այնթապցիներու Հայրենակցական Միութիւնը համագործակցաբար կը ձեռնարկեն Վիլլաներու թաղամասին մէջ նոր ու շքեղ եկեղեցիի մը կառուցման ծանր աշխատանքին, Տ. Գալուստ երկար ժամանակ երկար ժամանակ կարեւոր դեր կ'ունենայ շինարարական նախանիւթերու ապահովման դըժուարին գործին մէջ։ Ան Տ. Զրմայրին ու շինարարական յանձնախումբին հետ մամագործակցաբար հետապնդած է եկեղեցւոյ շինութեան գործերը՝ մինչեւ անոր լրումը ։