cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սեբաստացի Մուրատ
Կենսագրութիւն
Նոյն շրջանին անդամակցեցաւ Հնչակեան կուսակցութեան, որուն կողմէ նախաձեռնուած Աչըքեան պատրիարքին դէմ ցոյցին մասնակցած ըլլալու մեղադրանքով Մուրատ դարձեալ ձերբակալուեցաւ։ Այս անգամ եւրոպական միջամտութեանց շնորհիւ աքսորուեցաւ Պոլիսէն իր ընկերներով։ Անցաւ Եգիպտոս ու Յունաստան։ Բայց արդէն չէր կրնար հայրենիքէն հեռու մնալ։ Գնաց Թիֆլիս, ուր նորակազմ Դաշնակցութիւնը կը խմբէր գաղափարապաշտ հայ երիտասարդները՝ Դէպի Երկիր խումբեր կազմելով։ Մուրատ անդամագրուեցաւ Դաշնակցութեան եւ ուղարկուեցաւ Կարս՝ հոնկէ Երկիր անցնելու համար։ 1903-ին իրականացաւ Մուրատի տարիներու երազը, երբ Թորգոմի առաջին խումբին հետ, իբրեւ պարզ զինուոր, մտաւ երկիր։
Մուշ եւ Սասուն, Հրայր Դժոխքի եւ Գէորգ Չաւուշի կողքին, Սեբաստացի Մուրատ կը դառնայ խիզախ զինուոր եւ կը գրաւէ բոլորին ուշադրութիւնը։ Կարգուեցաւ խմբապետ եւ 1904-ի գարնան, երբ Սասնոյ երկրորդ ապստամբութեան հրամանատարական կազմը կ՚որոշուէր, Մուրատի առաջարկուեցաւ ընդհանուր հրամանատարի պատասխանատուութիւնը։ Բայց Մուրատ կը մերժէ եւ կը պնդէ, որ պաշտօնը տրուի Անդրանիկին։ Ան հռչակ կը ստանայ երբ Երկրորդ Ապստամբութեան աւարտէն ետք, Աղթամար կղզի հաւաքուած ֆետայիներու ժողովէն ետք, Թրքական զօրքի պաշարման շղթան կտրելով, կը գրաւէ նաւ մը եւ իրեն հետեւող ժողովուրդն ու ֆետայիները ապահով Պարսկաստան հասցնէ։
1905-ի հայ-թաթարական կռիւներու ամբողջ տեւողութեան, Նիկոլ Դումանի ընդհանուր հրամանատարութեան տակ մղուած հայ ժողովուրդի ինքնապաշտպանութեան պայքարին յառաջապահներէն հանդիսացաւ Սեբաստացի Մուրատ։ Ան յատկապէս Զանգեզուրի եւ Նախիջեւանի ճակատներուն վրայ մարտեր ղեկավարեց։
1906-ին վերադարձաւ Սասուն, մասնակցեցաւ 1907-ի հերոսական կռիւներուն։ Եւ երբ ապստամբութեան աւարտին, կը մասնակցի Վիեննայի մէջ գումարուած Հ.Յ.Դ. Չորրորդ Ընդհանուր Ժողովին։ Ժողովին ան դաշնակցական մարտիկներուն կամքը կը ներկայացնէր եւ ժողովի որոշումով, կ՚ուղղուի դէպի Պարսկաստան՝ իր պատասխանատու մասնակցութիւնը բերելու համար Սահմանադրական ուժերու կողքին Դաշնակցութեան ծաւալած գործունէութեան։
1908-ին, հռչակուեցաւ Օսմանեան Սահմանադրութիւնը, Մուրատ երկար ժամանակի համար վերադարձաւ Սեբաստիա։ Բնաւ չհաւատաց Սահմանադրութեան եւ շարունակեց ժողովուրդի զինման եւ երիտասարդներու պատրաստութեան գործը։ 1910-ին, իր ընկերներու եւ շրջապատի ճնշման տակ, ամուսնացաւ՝ Դանիէլ Վարուժանի կնքահայրութեամբ (որ Մուրատի պաշտողներէն էր եւ անոր նուիրած է իր քերթուածներէն մէկը)։
Առաջին Աշխարհամարտի նախօրէին, երբ Իթթիհատական ոճրապետութիւնը ձեռնարկեց հայերու զինուորագրումին, Մուրատ ըմբոստացողներէն մէկը եղաւ՝ իր զինակցներով քաշուելով լեռները, որպէսզի ապստամբ հայերու պատրուակ չտայ թուրքերուն։ Ան ետքը Հարիւրաւոր գաղթական ժողովուրդի եւ զինեալ երիտասարդութեաան գլուխն անցած՝ Մուրատ դժուարին ճամբորդութիւն մը կատարեց, թուրքերու կողմէ բռնագրաւուած առագաստանաւով, դէպի Պաթում (Մուրատի ոդիսականին պատմականը կատարած է Զապէլ Եսայեան)։
Կովկաս հասնելով՝ Մուրատ ամբողջապէս նուիրուեցաւ Կամաւորական շարժման։ Ռազմաճակատներու վրայ, իր խոյանքներով, միշտ կացութիւններ փրկեց։ Եւ Արեւմտահայաստան մտնող ռուսական զօրքերուն ու հայ կամաւորներուն հետ՝ Սեբաստացի Մուրատ եւ Կայծակ Առաքել պատմական տարողութեամբ փրկարար գործեր կատարեցին։
Ռուսական զօրքի նահանջէն եւ, այնուհետեւ, լենինեան «տուն-դարձ»ի կոչէն ետք, Մուրատ եւ Սեպուհ, որոնք Սասնոյ կռիւներու օրերէն անբաժան դարձած եւ եղբայրացած էին, կը մեկնին Պաքու՝ որ իրենց ընկերոջ Համազասպի հրամանատարութեան տակ հայ քաջորդիներու շարքերուն մէջ կռուին։ 4 Օգոստոս 1918-ին նահատակուեցաւ Մուրատ՝ պատրաստելով յաջորդ օրուան, 5 Օգոստոս 1918-ի Պաքուի հայութեան յաղթանակը Նուրի փաշայի թրքական զօրքերուն դէմ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ռազմական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ ֆետայիներ Ստորոգութիւն:4 Օգոստոսի մահացածներ
Սուրբ Աստուածածին Եկեղեցի (Նիկոսիա)
Սուրբ Աստուածածին Եկեղեցի (Նիկոսիա), հայ առաքելական եկեղեցի Նիկոսիոյ Ստրուոլոսի համայնքը՝ Կիպրոսի հայկական թեմի եւ «Նարեկ» հայկական վարժարանի դրացիութեամբ։
Պատմութիւն
1983-1984 թուականներուն կառուցուած է Կիպրոսի թեմի շէնքը, Լակուոս եւ Արտրեաս Ֆիլիպուն ճարտարապետներու կողմէ։ 1987 Մարտ 4-ին բացման արարողութիւնը տեղի ունեցած է Կիլիկիոյ Գարեգին 2-րդ կաթողիկոսի կողմէն։
1976 Սեպտեմբեր 25-ին տեղի ունեցած է Սուրբ Աստուածածին եկեղեցւոյ հիմնարկէքի արարողութիւնը արքեպիսկոպոս Մակարիոս III եւ արքեպիսկոպոս Ներսէս Փախտիկեանի կողմէ։ Եկեղեցւոյ օծման հանդիսաւոր հանդիսաւոր արարողութիւնը կատարուած է 1981 Նոյեմբեր 22-ին Կիլիկիոյ կաթողիկոս Խորէն I եւ Կիլիկիոյ համակից կաթօղիկոս Գարեգին II-ի կողմէ։
Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին Կիպրոսի միակ եկեղեցին է, որ կառուցուած է հայկական ճարտարապետական ոճով՝ ութանկիւն գմբէթով՝։
Սթոքհոլմի Շրջանային Դատարան
Սթոքհոլմի շրջանային դատարան (շուէտ՝ Stockholms tingsrätt), Շուէտի Սթոքհոլմ քաղաքին մէջ գործող դատարան: Սթոքհոլմի շրջանային դատարանը Շուէտի ամենամեծ հանրային դատարանն է եւ տեղակայուած է Սթոքհոլմի Քունկսհոլմէն կղզիին մէջ գտնուող Սթոքհոլմի դատարանի շէնքին մէջ :
Պատմութիւն
Սթոքհոլմի շրջանային դատարանը հիմնուած է 1971-ին շրջանային դատական բարեփոխումներու ընթացքին եւ փոխարինած է Սթոքհոլմի քաղաքային դատարանին (Stockholms rådhusrätt): Դատական շրջանը ձեւաւորուած է քաղաքային դատարանի իրաւական շրջանի կողմէն, այսինքն Սթոքհոլմի քաղաքապետարանի : որ 1971-ին անփոփոխ շրջանակով վերափոխուած է Սթոքհոլմի քաղաքապետարանի: Շրջանային դատարանը տեղակայուեցաւ Սթոքհոլմի դատական պալատի շէնքին մէջ:
1 Ապրիլ 2007-ին շրջանային դատարանի դատական շրջանները (domsaga) բաժանուեցան երեք մասի. Հարաւային (Söderort) մասը տեղափոխուեցաւ Södertörns շրջան, իսկ Արեւմտեան մասը՝ (Västerort) Solna շրջան: Զուգահեռաբար Լիտինկէոյի քաղաքապետարանը դատական շրջանին աւելցաւ լուծարուած Södra Roslags շրջանից: Այս փոփոխութենէն ետք շրջանային դատարանի դատական շրջանը բաղկացած է Լիտինկէոյի համայնքապետարանէն եւ Սթոքհոլմի քաղաքային կեդրոնէն :
Իրաւասութեան շրջան
Շրջանային դատարաններու իրաւասութիւնը կ՚ընդգրկէ Սթոքհոլմի եկեղեցական ժողովի ծխականներուն՝ Ատոլֆ Ֆրետրիկ, Էնկելպերէքդ, Կովտաւ Վազա, Հեդուիկ Էլէոնորա, Հէոկալիտ, Քաթարինա, Մարիա Մակտալենա, Օսքար, Սբ. Յւվհաննէս, Սբ. Մաթեւոս, Սոֆիա եւ Վաստերմալմ, ինչպէս նաեւ Լիտինկէոյի քաղաքապետարանը :
Գործունէութիւն
Շրջանային դատարանը ունի շուրջ 250 աշխատող եւ 375 շեօֆեններ դատաւորներ: Դատարանի ղեկավարը օրէնսդիր Կուտրուն Անտեմարն է: Շրջանային դատարանը տարեկան կը վար է մօտ 18000 քաղաքացիական գործ, քրէական գործեր եւ բաղկացած է հինգ դատական գերատեսչութենէ: Բոլոր գէրատեսչութիւնները կը զբաղուին ընդհանուր քրէական եւ քաղաքացիական գործերով եւ ունին մասնագիտական բարձր աստիճան :
Օրէնսդիրներ
Սթոքհոլմի շրջանային դատարանի օրէնսդիրներ՝
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Շուէտի թանգարաններ Ստորոգութիւն:Սթոքհոլմի կառոյցներ Ստորոգութիւն:Շուէտի կառավարական շէնքեր
Սերիֆոս
Սերիֆոս (յուն․՝ Σέριφος),   Էգէական Ծովու ն Քիքլատես կղզեխումբին արեւմտեան կողմը գտնուող կղզի, Քիթնոս եւ Սիֆնոս կղզիներուն միջեւ։  Նաւակայքն է Լիվատի։
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Մայրաքաղաքն է Հորա կամ Սերիֆոս, կառուցուած է 200 մ․ բարձրունքի վրայ։ Ուրիշ գիւղեր են՝ Քութալաս, Մեղալօ Լիվատի, Քետարհոս եւ Եանեմա։  Ամենաբարձ գագաթն է Թուրլոս՝ 585 մ․։ Տարածութիւնն է 75,207 քռ․քմ․ եւ բնակչութեան թիւն է՝ 1․402։ Անբերի կղզի է։ Ունի 42 գեղեցիկ ծովափներ։ 19-րդ դարուն կը զարգանայ շնորհիւ հանքային շահագործման։
Պատմական
Հին արձանագրութիւններ կը վկայեն թէ կղզիին առաջին բնակիչները եղած են Թեսալիայէն Էոլիսները եւ աւելի ուշ Աթէնքէն կը հասնին Իոնեսները։ Մետաղի (երկաթ եւ պղինձ) հանքեր կային հնագոյն ժամանակներէն եւ անոնց շահագործումը սկսած է Ք․Ա․ 3-րդ հազարամեակէն։
Սերիֆօ գտնուած են Ք․Ա․ 6-րդ դարու հին դրամներ, որոնք կը պատկերացնեն Փերսէա, Մետուսային գլուխը եւ կամ սերիֆիօ գորտը*։
Սերիֆիօ գորտ ․ հին գրագէտներուն մօտ արձանագրուած է թէ Սերիֆոյին գորտերը անձայն են․   սերիֆիոս գորտ (=յուն․՝ βάτραχος) σερίφιος βάτραχος։  Կ՛ ենթադրուի թէ անկէ եկած է ասացուածքը Սերիֆոյին գորտը βάτραχος εκ Σερίφου անձայն մարդոց համար։
հռոմէական շրջանին, կղզին աքսորի վայր է։ Թիպերիոս կայսր հոն կ՛ աքսորէ Քասիուս Սեվիրոսին։
Բիւզանդական եւ Օսմանեան շրջան
Սերիֆոս կղզիին պատմութիւնը այս ժամանակաշրջաններուն նոյնն է Քիքլատեսի պատմութեան հետ․ (Տե՛ս բուն արձանագրութիւն Քիքլատես, միջնադար )։
Մետաղի հանքերու բանուորներուն գործադուլը
19-րդ դարավերջերուն կը սկսի կղզիին մետաղանքերուն շահագործումը։ Սերիֆոսի տնտեսութիւնը կը զարգանայ եւ բնակչութեան թիւնը կը կրկնապատկուի մանաւանդ 1880 - 1910 տարիներուն․ բանուորներ կը հասնին Քիքլատեսի կղզիներէն։  1915-ին, մետաղի գիներու տակնապը կ՛ ազդէ արտադրութեան եւ հանքերը շահագործող ընկերութիւնը անկարող է դիմագրաւել հարցը։  Աշխատանքի պայմանները վատ են եւ բանուորներու արկածները յաճախակի։  1916 Օգոստոսին բանուորները գործադուլ կը սկսին Մեղալօ Լիվատի վայրը․ կը պահանջեն աշխատանքի պայմաններու եւ աշխատավարձի բարելաւում։  Անզիջող ընկերութեան դէմ, բանուորները նաւահանգիստը կը գրաւեն եւ 20 օր կ՛ արգիլեն նաւերը մետաղը բեռցնեն։  21 Օգոստոսին ոստիկանութիւնը կը կրակէ գործդուլ ընող բանուորներուն վրայ եւ 4 հոգի կը սպաննուին։  Բանուորները կը հակադարձեն ու կը յարձակին քարերով եւ փայտերով։  1925-ին ութ ժամուան աշխատանքը կը գործադրուի (1920-ին յունական կառավարութեան որոշումն է)։  Մետաղի հանքերը 1963-ին վերջնականապէս կը փակուին մետաղամթերքի սպառման պատճառով։ Մեղալօ Լիվատիին շրջանը 1916-ի գործադուլին զոհուած բանուորներուն յիշատակին համար յուշարձան զետեղուած է։
2016-ին, յատուկ ձեռնարկներով յիշատակուեցաւ մետաղահանքերու բանուորներու գործադուլին 100-ամեակը։
2004-ին կը կառուցուի Սթենոյի ջրամբարը, գոհացնելու համար բնակիչներուն (բնակութեան, անասնապահութեան եւ հողագործութեան) ջրամատակարարման հարցը։
Տեսարժան վայրեր
Զբօսաշրջիկութիւնը բաւական զարգացած է, կղզիին գլխաւոր եկամուտն է։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Աննա Պոյաճեան
Աննա Սուրէնի Պոյաճեան, բուսաբան-սնկաբան։ Կենսաբանական գիտութիւններու դոկտոր (1996), դասախօս (2001)։ ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ (2014)։ Վիեննա յի միջազգային համալսարանի պատուաւոր դասախօս։
Մանկավարժական գործունէութիւն
Աշխատանքին զուգընթաց դասաւանդած է շարք մը յառաջատար ուսումնական հաստատութիւններու մէջ։ 1996-2003-ններուն դասաւանդած է Մաքս Փլանքի կենսաբնագիտական տարաբանութեան հիմնարկին մէջ (Գերմանիա), Թագաւորական քոլէճին մէջ (Անգլիա), Մաքս Պլանքի հոգեբանութեան հիմնարկին մէջ (Գերմանիա), Օքսֆորտի համալսարանին մէջ (Անգլիա), Միւնխենի արուեստագիտական հիմնարկին մէջ (Գերմանիա), Սան-Ֆրանսիսքո յի համալսարանին մէջ (ԱՄՆ), Էսթոնիո յ Կենսաբանութեան կեդրոնին մէջ, Ռուսիոյ Կենսարուեստագիտական գիտահետազօտական հիմնարկին մէջ, Միջուկային հետազօտութիւններու միացեալ հիմնարկին մէջ (Դուբնա, ՌԴ)։ Աննա Պոյաճեան առաջին հայ գիտնականն է, որ 2014-ին մրցութային հիմունքներով դարձած է գիտական խումբի ղեկավար Կեմերովոյի արուեստագիտական հիմնարկին :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ կենսաբաններ Ստորոգութիւն:29 Օգոստոսի ծնածներ Ստորոգութիւն:Կենսաբանական գիտութիւններու մասնագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ դասախօսներ
Կորուսեալ Թռչունները
Կորուսեալ Թռչունները (Lost Birds, Yitik Kuşlar), Թուրքիոյ մէջ պատրաստուած 1915-ի ողբերգութեան նիւթով առաջին երկար ժապաւէնը, որ Հայոց Ցեղասպանութիւնը կը ներկայացնէ իբրեւ տեղահանութիւն։
Նիւթը
Ժապաւէնին նիւթը կը վերաբերի քրոջ ու եղբօր մը, որոնք 1915-էն ետք կը մնան նախնիներու հողին վրայ. այս սիրոյ ու ընտանիքի պատմութիւն է :
Թրքական «Ռատիքալ» պարբերականը գրած է․ :
Ժապաւէնին համար պատմական մասնագիտական խորհրդատուութիւն տրամադրած է պերլինաբնակ Վահէ Թաշճեան եւ պոլսաբնակ Եդուարդ Թոմասեան:
Դերասաններ
Գլխաւոր դերակատարները եւս մարմնաւորած են հայեր ու թուրքեր` ի դէմս Տիլա Ուլուճայի եւ Հերոս Ակոբեանի: Ժապաւէնին մէջ դերեր ունին Թուրքիա բնակող հայ դերասաններ, որոնք այս դերերուն համար ընտրուած են Թուրքիա բնակող եւ դերին համար թեկնածու հանդիսացող շուրջ 502 մանուկներէն ․
ժապաւէնի նկարահանման նախապատրաստական աշխատանքներ
Նկարահանումներուն համար յատուկ կերպով վերակառուցուած է 1890-ին համապատասխանող եւ մինչեւ այսօր աւերուած վիճակի մէջ եղող կառոյց մը։ Ժապաւէնին մէջ տեղ գտած գիւղական հրապարակն ու սրճարանը եւս նոյնութեամբ վերարտադրուած են պատմական լուսանկարներէ:
Հինգ տարի տեւած ուսումնասիրութիւններէ եւ տարի մը տեւած նախապատրաստական աշխատանքներէն ետք սկսած նկարահանումները աւարտած են 30 օրուան ընթացքին:
Ժապաւէնը ուշադրութիւն կը գրաւէ պաւորիչ տեսարաններով, տաղանդաւոր դերասաններով, մեծ պիւտճէով, պատմական իրականութեան համապատասխանող ստեղծագործական երեւակայութեամբ եւ բանաստեղծական երաժշտութեամբ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ժապաւէններ
Հայ Օգնութեան Միութիւն
Պատմական
1910 թուականէն շատ առաջ, յեղափոխական շարժման զուգընթաց, կային կանանց խումբեր, կոմիտէներ ու «Կարմիր Խաչ»ի միաւորներ Կովկասի, Ատրպատականի, Վասպուրականի, Տրապիզոնի, Էրզրումի, Խարբերդի, Տիգրանակերտի եւ այլ հայաշատ շրջաններու մէջ։ Այս խումբերը կատարած են կարեւոր աշխատանք հայդուկային կռիւներու ընթացքին վիրաւոր մարտիկներ խնամելով, թալանուած հայկական գիւղերու բնակիչներուն սնունդ, հանդերձանք եւ դեղօրայք հասցնելով, փախստականներու ապաստան ապահովելով, եւ այլ մարդասիրական աշխատանքներով։
Հիմնադրութիւն
Քսաներորդ դարուն առաջին տասնամեակին, երկու իրերամերժ կայսրութիւններու միջեւ բաժնուած հայութիւնը, Պոլիսէն Թիֆլիս, կ'ապրէր իր ազգային ինքնագիտակցութեան, մշակութային ու քաղաքական զարթօնքի նորագոյն շրջանը։ Գալիք դէպքերու լոյսին տակ, նախախնամական եղաւ երիտասարդ մտաւորական եւ դաշնակցութիւն կուսակցութեան ակնառու գործիչ՝ Խաչատուր Մալումեան « Է. Ակնունիի » կը հասնի Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու նորակազմ համայնքներէն ներս ի մի հաւաքելու եւ կազմակերպելու ազգային վերազարթնումով խանդավառ հայ կանանց անջատաբար գործող զանազան խումբերը։
Քալերգ
Մենք՝ ուխտեալներ հայ օգնութեան սուրբ գործին, Լոյսի բանակ եւ գթութեան խաչուհի, Գոյամարտին մէջ սրբազան մեր դատին՝ Մենք կը բերենք հայ կնոջ սիրտը ոսկի։
Օտար երկրի հովերուն դէմ մոլեգին՝ Հայ դպրութեան ջահը պահենք մշտավառ Եւ թող շունչ տայ Հայ օճախի կրակին Մեր շրթներուն վրայ ծաղկող ամէն բառ։
Մենք՝ ուխտեալներ ՀՕՄի պայծառ դրօշին, Միշտ կը մնանք արի պահակն անցեալի, Մինչեւ ծագի արդարութեան վառ արփին, Մինչեւ հասնինք սէգ սարերուն Հայրենի։
Խօսք՝ Մուշեղ Իշխան
Երաժշտութիւն՝ Բարսեղ Կանաչեան
Առաջին Տասնամեակները
Նորկազմ Միութեան առած առաջին քայլերէն մին կ'ըլլայ խմբագրել ստորեւ երեւցող տողերը՝ ուղղուած Ամենայն Հայոց Վեհափառ Մատթէոս Բ. Կաթողիկոսին, Էջմիածին, առ ի տեղեկութիւն ընկերութեան ծրագրեալ աշխատանքներուն, միաժամանակ խնդրելով Նորին Սրբութեան հայրապետական օրհնութիւնն ու աջակցութիւնը նորակազմ այդ միութեան:
ՀՕՄը, իր անդրանիկ պատգամաւորական ժողովը կը գումարէ 30 մայիս, 1915-ին, Պոսթոնի մէջ—որ կոչուած էր դառնալու Միութեան վարչական նստավայրը։ Երբ Ժողովը կը սկսի, ՀՕՄի ժողովին կը հասնի Մեծ Եղեռնի դաւադիր ծրագրին սկիզբը նշող, պոլսահայ մտաւորարականութեան զանգուածային ձերբակալութիւններուն լուրերը եւ միաժամանակ թափ կ'առնէր ամերիկահայ կամաւորակա՛ն շարժումը, որուն ի տես՝ ժողովը կը որոշէ իր շարքերէն բուժքոյրեր ուղարկել կովկասեան ճակատ՝ խնամելու համար հիւանդ կամ վիրաւոր մարտիկները։ Միջազգային քաղաքական վիճակով մտահոգ, ժողովը բնականաբար զբաղած էր նաե՛ւ աղէտի եզրին կանգնած Օսմանեան կայսրութեան հայ զանգուածներուն ճակատագրով, եւ հեռագիր մը խմբագրած էր ու յղած Նախագահ Վուդրօ Վիլսընին՝ խնդրելով, որ ան իր ազդեցութիւնը ի գործ դնէ, ընդհանրապէ՛ս Օսմանեան կայսրութեան, ու մասնաւորաբա՛ր հայկական նահանգներու տարածքին ապրող հայութեան սպառնացող լու՛րջ վտանգին առաջքը առնելու առաջադրութեամբ։ 1920-ական թուականներուն մեծ աշխատանք ծաւալած է տարբեր երկիրներու մէջ, հայ համայնքներու ազգամշակութային կեանքի կազմակերպման ուղղութեամբ։ Կազմակերպութեան ամերիկեան կեդրոնին շուրջ միաւորուած են Ֆրանսայի, Յունաստանի, Իրաքի, Եգիպտոսի, Պուլկարիոյ, Իրանի, Ռումանիոյ, Սուրիոյ, Լիբանանի մասնաճիւղերը։ Կազմակերպութեան միջոցներով ստեղծուած են հայկական դպրոցներ, հոգեւոր ճեմարաններ, առողջապահական կեդրոններ եւ այլն։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներուն (1939-45) մասնաճիւղերը համագործակցած են միջազգային «Կարմիր խաչ»ին հետ։
Հիւսիսային Ամերիկա
Մինչեւ 1979, Հիւսիսային Ամերիկայի Հայ Օգնութեան Միութեան Շրջանային վարչութիւնը կը կատարէր թէ՛ հիւսիսային ամերիկեան ցամաքամասի շրջանային՝ եւ թէ՛ համասփիւռքեան ներկայութիւն եղող համանուն միաւորներու Կեդրոնակա՛ն վարչութեան զոյգ պարտականութիւնները։ 1979-ի յուլիսին էր որ, Համահայկական պատգամաւորական ժողովին, Միութիւնը, վերամշակելով իր Ծրագիր-Կանոնագիրը, կը ստեղծէր Կեդրոնական վարչական մարմին մը՝ վարելու համար համասփիւռքեան միաւորներով կազմուած իր կառոյցին աշխատանքները, եւ կը վերահաստատէր Հիւս. Ամերիկայի ՀՕՄ-ի վարչութեան իրաւասութիւններն ու պարտականութիւնները՝՝ Շրջանայի՛ն վարչութեան յատուկ սահմաններով։ 1984 թուին, նկատի առնելով ամերիկահայ գաղութի արագ աճը արեւմտեան Միացեալ Նահանգներուն մէջ, նոր միաւոր մը կազմուեցաւ Արեւմտեան ԱՄՆ-ի Հայ Օգնութեան Միութիւն անուան տակ, իր մէջ առնելով Միսիսիփի գետին արեւմուտքը գտնուող նահանգները. մնացեալ շրջանը, ներառեալ ԱՄՆ-ի արեւելեան ափը եւ Գանատան, պահեց իր Հիւսիսային Ամերիկայի Հայ Օգնութեան Միութիւն անունը մինչեւ 1990՝ երբ Գանատան եւ Արեւելեան Միացեալ Նահանգները եւս պաշտօնապէս կը դառնային զատ շրջանային միաւորներ։ Այսպիսով, 1990 թուականը կը նշէր վերատեսութեան եթարկուած համասփիւռքեա՛ն կառոյցի մը սկզբնաւորութիւնը՝ որ Հայաստանի Գ. Հանրապետութեան եւ Հայաստանի ՀՕՄ-ի հաստատումով, պիտի դառնար համահայկակա՛ն միջազգային կազմակերպութիւն։
ՀՕՄը եւ Սպիտակի Երկրաշարժը
Հայ Օգնութեան Միութեան Կեդրոնական վարչութիւնը, առաջին հերթին, ՀՕՄ-ի բերելիք մասնակցութիւնն ու ստանալիք օժանդակութիւնը յստակացնելու ճամբով, անմիջապէս կապ կը հաստատէր Ուաշինկթընի Խորհրդային դեսպանատան, Միացեալ Նահանգներու Արտերկրեայ աղէտներու օգնութեան գրասենեակին, Միացեալ Նահանգներու Պետական քարտուղարութեան, Ամերիկեան Կարմիր խաչի միջազգային օգնութեան բաժանմունքին եւ այլ միջազգային բարեսիրական կազմակերպութիւններու հետ։ Երկրաշարժին անմիջապէս յաջորդող հրատապ փուլին համար, ՀՕՄ-ը իր աշխատանքային ծրագիրը կը մշակէր նկատի ունենալով հետեւեալ երեք առաջնահերթութիւնները.- 1.	Կանխել փրկութեան եւ օգնութեան աշխատանքներուն դանդաղութեան ու բժշկական անհրժեշտ միջոցառումներու եւ դեղօրայքի անբաւարարութեան պատճառած մահերը։ 2.	Բժշկական խնամք ապահովել վերապրողներուն։ 3.	Ջանալ վերականգնել նախա-աղէտային պայմանները, յատուկ ուշադրութիւն դարձնելով վերակառուցման եւ տնակորոյս բնակիչներու վերաբնակեցման ծրագիրներուն վրայ: Դեկտեմբեր 8-ի առաւօտեան, ՀՕՄ-ի Կեդրոնական վարչութիւնը զօրաշարժի կ'ենթարկէր իր աշխարհասփիւռ միաւորները՝ կարենալ համադրելու համար թէ՛ շտապ օգնութեան առաջին քայլերը եւ թէ՛ գալիք դժուարին օրերու անհամար կարիքներուն հասնելու երկարատեւ ծրագիրներու գործադրման միջոցառումները։ Միաժամանակ, Կեդրոնական վարչութիւնը, իր բոլո՛ր շրջանային թէ մեկուսի միաւորներուն կը թելադրէր եւ հարկ եղած ուղղութիւնը կուտար հանգանակութիւններու  ձեռնարկելու՝ աղէտեալ գօտիին տրուելիք օգնութեան ծաւալը իր առաւելագոյնին հասցնելու առաջադրանքով։ Գաղթաշխարհի ա՛յն շրջաններուն մէջ, ուր համագաղութային, միացեա՛լ մարմիններ կազմուած էին նո՛յն նպատակին համար, ՀՕՄ-ի միաւորներուն եւ անդամներուն կը թելադրուէր, հաւաքակա՛ն ճիգերով իրենց ամբողջակա՛ն մասնակցութիւնը բերել ընթացքի մէջ եղող գործունէութեան։ Օգնութեան աշխատանքները համադրելու եւ տեղեկութիւններ փոխանակելու համար, արտերկրի տարածքին, հեռախօսային եւ հեռատպային ամենօրեայ կապերու ցանց մը կը հաստատուէր ՀՕՄ-ի միաւորներուն, յարակից թէ համայնքային հայ գլխաւոր կազմակերպութիւններուն հետ։  Օտար հաստատութիւններու եւ այլ գրասենեակներու համար, ՀՕՄ-ի Ուաշինկթընի գրասենեակը կը ծառայէր որպէս տեղեկատուական կեդրոն։
Արտերկրի հայութեան անդոհանքը փարատելու ձգտումով, հեռախօսային յատուկ գիծեր կþապահովուէին 11 տարբեր երկիրներէ ներս, աղէտի գօտիին մէջ գտնուող ազգականներու վիճակին մասին տեղեկութիւններ հաւաքելու եւ փոխանցելու համար։ Ամերիկայի Ձայնի հայկական բաժնի հետ յատուկ համաձայնութեամբ, հեռախօսային այդ թիւերը շարունակաբար կը հեռասփռուէին դէպի Հայաստան։ Աղէտէն չորս օր ետք, բաւարարելու համար երիկամունքի մաքրազտման մեքենաներու անբաւարար քանակի հրատապ հարցը, ՀՕՄ-ի Ուաշինկթընի գրասենեակը կապ կը հաստատէր Baxter Healthcare ընկերութեան հետ եւ դեկտ. 18-ին, 36 300 քիլօկրամ ծանրութեամբ երիկամունքի մաքրազտման յատուկ սարքաւորումներ Հայաստան կþուղարկուէին՝ բժիշկներէ եւ մասնագէտներէ բաղկացած խումբի մը ընկերակցութեամբ։ Այդ խումբը, օրական մօտ 35 հիւանդ խնամելէ ետք, Ամերիկա կը վերադառնար դեկտեմբեր 31-ին։ Երկրորդ խումբ մը Հայաստան կը մեկնէր յունուար 7, 1989-ին, եւ 16 օր մնալով, օրական մօտ 25 հիւանդ կը խնամէր եւ, այդ խնամքին շարունակականութիւնը ապահովելու համար, ուղարկուած սարքաւորումներուն գործածութեան կը վարժեցնէր Երեխաներու թիւ 3 հիւանդանոցի եւ վիրաբուժական հաստատութեան անձնակազմերը։ Հնարաւորին չափ մեծ թիւով վերապրողներու կեանքերը փրկելու առաջադրութեամբ, ՀՕՄ-ը հետեւեալ քայլերը կþառնէր աղէտին առաջի՛ն շաբթուան ընթացքին իսկ.- ա. Կեդրոնական գրասենեակին կողմէ պատրաստուած կամաւոր հաստատութիւններու ցանկէն ընկերութեան մը տրամադրած սեփական սաւառնակով՝ հայաստան կը գործուղուէր արկածային վէրքերու մասնագէտ բժիշկներու խումբ մը։ բ. Անմիջապէս, շուրջ 15,000 տոլար արժողութեամբ որոնման ու փրկութեան յատուկ սարքուածներ կþուղարկուէին աղէտեալ գօտիի գիւղերուն մէջ փրկութեան աշխատանքները արագացնելու համար։
Նոյն ժամանակաշրջանին, ՀՕՄ-ը Հայաստան կ'ուղարկէր 25 երիտասարդներէ բաղկացած շինարարական կամաւորներու խումբ մը՝ Ախուրեանի Գետք գիւղին մէջ իրենց բաժինը բերելու վերաշինութեան գործին։ Կեդրոնական եւ Շրջանային վարչութիւնները այս մեծ յաջողութիւն գտած ծրագրին կը մասնակցէին 15,000 տոլարով։ Երկրաշարժին յաջորդող 1990-91 տարեշրջանին, ՀՕՄ-ը կը որդեգրէր երկու նոր ծրագիրներ եւս.- 1.	Համայնքային հաւաքավայրերու ծրագիր՝ հիմնելու ակումբներ երկրի տարածքին, օժտուած տուեալ համայնքի կարիքները գոհացնող սարքաւորումներով։ Այս ծրագրին կը յատկացուէր 200,000 տոլար։ 2.	Գիւղերու ծրագիր՝ Հայաստանի եւ Արցախի գիւղերը բարելաւելու ծրագիր եւ, ի մասնաւորի, սահմանամերձ շրջաններու ապրուստի միջոցները զարգացնելու մոջոցառումներ։
ՀՕՄի տարբեր շրջաններու գործունէութիւններու ընդմէջէն կ'ուղարկուի դրամ, դեղօրայք, տուներու հովանաւորութիւն, շարժուն հիւանդանոցներ, եւ եւայլն:
Ախուրեանի «Մօր ու Մանկան»
Հայ Օգնութեան Միութեան Ախուրեանի «Մօր ու Մանկան» Առողջապահական Կեդրոնն ու Ծննդատունը հիմնուած է, 1988-ի աւերիչ երկրաշարժէն ինը տարի ետք՝ 1997-ին բացաւ իր դռները Ախուրեանի եւ շրջակայ աւաններու ու գիւղերու շուրջ 40,000 բնակիչներուն առջեւ՝ արգասաւոր տարիքի կիներուն եւ մանուկներուն համար մատչելի դարձնելով որակաւոր նախա-եւ-յետ-ծննդաբերական խնամք, դարման եւ ապաքինում, նկատելի վերելք արձանագրելով շրջանի առողջապահական վիճակի բարելաւման մէջ: Իբրեւ յարատեւ յառաջդիմութեան ձգտող արդիական հաստատութիւն, «Մօր ու Մանկան» կեդրոնը, ՀՕՄի համասփիւռքեան միաւորներու գործօն մասնակցութեամբ, 2005-ի Ապրիլին բացաւ նաեւ արդիական սարքերով ու մասնագէտներու անձնակազմով օժտուած իր Ծննդաբերական բաժինը: Երեք աշխատունակ տարիներէ ետք՝ 2008-ին, կեդրոնի նորահաստատ ատամնաբուժարանը սկսաւ հիւանդներ ընդունելու՝ սատարելով մայրերու ընդհանուր առողջական վիճակի կայունացման, մասնաւորաբար անոնց յղութեան շրջանին: Առաջին փոքրիկը որ կը ծնի Ծննդատան մէջ կ'ըլլայ Ապրիլ 24, 2005-ին եւ ընտանիքը իրեն անունը կը դնէ Վրէժ:
Այսօր, Ախուրեանի «Մօր ու Մանկան» Առողջական ու մանկաբարձական կեդրոնը, բժշկական արդիական սարքաւորումներու կողքին, ունի նաեւ անընդհատ ջեռուցման եւ ելեկտրական հոսանքի ինքնաբաւ մեքենականութիւն, նաեւ՝ մանկաբուժական ու կանացի հիւանդութիւններու յատուկ արձագանգային քննութեան, ստինքազննութեան եւ անմիջական օգնութեան բաժիններ, այսպիսով՝ ընդարձակելով ու ամբողջացնելով իր բժշկական ծառայութիւններու յարաճուն ծիրը: Կեդրոնը կը հանդիսանայ շրջանի լաւագոյն հիւանդանոցներէն, որ կ'արձանագրէ 1,000-էն աւելի ծննդաբերութիւններով:
Արցախի «Սօսէ» Մանկապարտէզները
ՀՕՄի «Սօսէ» Մանկապարտէզներու ցանցը կը սկսի 1998-թուականին, երբ Արցախի Գիտութեան Նախարարութիւնը Հայ Օգնութեան Միութեան կը նուիրէ կիսաքանդ շէնք մը Ստեփանակերտի մէջ: Այդ շէնքը կը նորոգուի եւ Ապրիլին դռները կը բանայ 3-6 տարեկան 87 երեխաններու, որոնք կը սկսին յաճախիլ ՀՕՄի «Սօսէ» Մանկապարտէզը: Յաջորդաբար կը հիմնուի «Սօսէ» Մանկապարտէզներ հետեւեալ շրջաններուն մէջ՝ Մեծ Թաղեր, Հադրութի (2000), Տող, Հադրութի (2002), Աշան, Մարտունի (2004), Ակնաբերդ, Շահումեան (2004), Շուշի (2004), Քարեգահ, Քաշաթաղ (2006), եւ Խնձրիստան, Ասկերան (2007): Շուտով, «Սօսէ» մանկապարտէզները տեղ գտան նաեւ Պուլկարիոյ Սոֆիա, Փլովտիվ, Վառնա, Պուրկաս եւ Ռուսսէ քաղաքներուն մէջ։
ՀՕՄի Կրթաթոշակ
ՀՕՄ-ի Կրթաթոշակի ֆոնտը ստեղծուած՝ 1983-ին, աճած է տարիներու ընթացքին նուիրատուութիւններու եւ ժառանգներու ընդմէջէն։ Կրթաթոշակի ֆոնտը նիւթական յատկացումներ կը կատարէ հայ ուսանողներու՝ հիմնուելով անոնց կրթական մակարդակին, նիւթական կարիքին, հայկական կեանքէն ներս իրենց ունեցած ներդրումին, եւ համալսարանական ճիւղին վրայ։ Մինչ օրս, 470-է աւելի հայ ուսանողներու, ՀՕՄ-ը յատկացուցած է աւելի քան 700,000 ԱՄՆ տոլար։
Լաւագոյն Ուսանող
«Լաւագոյն Ուսանող» ծրագիրը սկսած է 1995-ին, Հայաստանի մէջ: Յետագային ան նաեւ ընդարձակուած է Արցախի եւ Ջաւախքի մէջ: Ծրագրի նպատակն է նիւթական պարգեւներ յատկացնել Հայաստանի, Արցախի, եւ Ջաւախքի մէջ փայլուն ուսանողներու: Մինչ օրս, աւելի քան $135,000 ԱՄՆ տոլար յատկացուած է այս ծրագրին:
Խնամատարական Ծրագիրներ
ՀՕՄ-ի «Որբախնամ Ծրագիր» ՀՕՄ-ի Որբախնամ Ծրագիրը հաստատուած է 1992-ին Հայաստանի երկրաշարժին (1988) եւ Արցախեան պատերազմին (1988) հետեւանքով որբացած մանուկներու խնամատարութեան համար։ Աւելի քան 20 տարիներ, 4,900 նուիրատուներ ապահոված են 7,400 որբերու խնամատարութիւնը։ 2012-ին այս ծրագրի 20ամեակը նշուեցաւ, եւ հիմը դրուեցաւ ծրագրի յաջորդ փուլին։ Որբախնամ այս ծրագրին յատկացուած է աւելի քան 5,300,000 ԱՄՆ տոլար։
ՀՕՄ-ի Որբերու «Ուսման Ծրագիր» Որբախնամ ծրագրի երկրորդ փուլն է ՀՕՄ-ի Որբերու Ուսման ծրագիրը՝ հաստատուած 2008-ին։ Ծրագիրը կը հոգայ 18 տարիքը լրացուցած եւ երկրորդական վարժարան աւարտած որբերու համալսարանական ուսման մասամբ ծախսերը։ Համասփիւռքեան խնամատարներու նուիրած յատկացումներով, այսօր աւելի քան 700 երիտասարդ որբեր օժանդակութիւն կը ստանան իրենց համալսարանական ծախսերուն համար։ Ցարդ, Որբերու Ուսման Ծրագրին ՀՕՄը յատկացուցած է աւելի քան 200,000 ԱՄՆ տոլար։
Ամանոր Ծրագիր
Ամանոր ծրագրի հիմքը դրուած է 2000 թուականին։ Մինչ օրս, ՀՕՄ-ը 200,000 ԱՄՆ տոլար յատկացուցած է այս ծրագրին՝ Լիբանանի, Սուրիոյ, Հայաստանի, Արցախի, Ջաւախքի, Պուլկարիոյ, եւ Հարաւային Ամերիկայի մէջ։ Այս ծրագրին ընդմէջէն, իւրաքանչիւր տարի, Ամանորի առթիւ կը կազմակերպուին տօնական համախմբումներ եւ տեղի կ՛ունենայ նուէրներու բաշխում՝ երէցներու եւ կարիքաւոր երեխաներու համար։
Համաշխարհային Աղէտներու Օժանդակութիւն
Հայաստանի աւերիչ երկրաշարժի ընթացքին՝ 1988-ին, ՀՕՄը անմիջապէս դարձաւ գործօն դերակատար այլ հաստատութիւններու եւ երկիրներու հետ, նիւթապէս օժանդակելով տարուող ջանքերուն եւ համատեղ աջակցելով Միջազգային Կարմիր Խաչին հետ. Վերջին 20 տարիներուն ընթացքին, ՀՕՄ-ը եւ իր բոլոր կառոյցները դրականօրէն արձագանքեցին նաեւ հետեւեալ աղէտներուն՝ Գալիֆորնիոյ, Չիլիի եւ Իրանի երկրաշարժներուն Թայլանտի եւ Ճափոնի ցունամիներուն Հարաւային Ափրիկէի, Հայիթիի, Նիւ Օրլինզի եւ Ֆիլիփփինի աղէտեալներուն Նիւ Եորք ի 9/11 յարձակումներուն, Կարմիր Խաչի միջոցաւ ՀՕՄ-ը օժանդակեց այն ընտանիքներուն, որոնց հարազատները կորուստի մատնուած էին. ՀՕՄ-ը ունեցած է գործօն դերակատարութիւն պատերազմի գօտիի մէջ գտնուող երկիրներուն մէջ, ինչպէս Լիբանան եւ Իրաք։ Սուրիոյ տագնապի օրերուն սկիզբէն ի վեր, ՀՕՄ-ը Սուրիոյ մէջ մեր հայրենակիցներուն կարիքները առաջնահերթ խնդիր նկատելով, կեդրոնացաւ Սուրիահայութեան օժանդակութեան աշխատանքին վրայ։ ՀՕՄ-ի «Սուրիահայ վարժարաններու Օժանդակութեան Ֆոնտ», «Տաք Ճաշ», եւ «Տաքուկ Բնակարան» ծրագիրները նիւթապէս կ՛օժանդակեն Սուրիահայ կարիքաւոր ընտանիքները։ ՀՕՄ-ի համահայկական ընտանիքի ջանքերով, աւելի քան 1,00,000 ԱՄՆ տոլար տրամադրուած է Սուրիահայութեան օժանդակութեան համար։
ՄԱԿի Գործունէութիւն
ՀՕՄ-ը որպէս Ոչ Կառավարական Կազմակերպութիւն (ՈԿԿ) Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութենէն ներս 1975-էն ի վեր ՄԱԿ-ի անդամ է: Գրանցուած որպէս ՈԿԿ՝ ՀՏԲ-ի մօտ (Հանրային Տեղեկատւութեանց Բաժանմունք) 1978-էն ի վեր: Խորհրդատուութեան իրավիճակ՝ 1998-էն ի վեր, որպէս Զօրացուցակի վրայ անդամ ECOSOC-ի (Տնտեսական եւ Ընկերային Յանձնաժողով)
Գործունէութեան Դաշտ
ՀՕՄի Շրջանները կը գտնուին Արեւելեան ԱՄՆ, Արեւմտեան ԱՄՆ, Գանատա, Հայաստան, Աւստրալիա, Պուլկարիա, Ֆրանսա, Յունաստան, Յունաստանի Մակեթոնիա եւ Թրակիա, Լիբանան, Հարաւային Ամերիկա, եւ Սուրիա: ՀՕՄի Մեկուսիները կը գտնուին Արցախ, Պելճիքա, Գահիրէ, Կիպրոս, Անգլիա, Ջաւախք, Գերմանիա, Հայֆա, Ճաֆֆա, Երուսաղէմ, Յորդանան, Քուէյթ, Ռուսաստան, Սթոքհոլմ, Հոլլանտա, եւ Զուիցերիա:
Մոլորակներ
Փայլածու եւ Արուսիակ
Փայլածուն եւ արուսիակը յարաբերաբար փոքր, բայց խտամարմին երկրանման մոլորակներ են: Փայփլուն Արեւին ամենամօտիկ մոլորակն է:
Փայլածու
Փայլածուն 4878 քմ. ի տրամագիծ մը ունի: Արեւէն 58միլիոն քմ. հեռաւորութեան վրայ՝ ան 88 օր կը դնէ անոր շրջանը ընելու համար: Ամէնէն արագ մոլորակն է: Դառնալով Արեւին շուրջ, Փայփլուն նաեւ կը դառնայ ինքն իր շուրջ 65 օրուան մէջ: Փայլածուի մէկ օրը քիչ մը աւելի երկար է քան երկրային 58 օրերը: Բազմաթիւ խորոչներ պարունակող Փայլածուի մակերեսը կը յիշեցնէ Լուսինը: Փայլածուի մթնոլորտը շատ ցած խտութիւն ունի. Այդ պատճառ կը դառնայ, որ հողին ջերմաստիճանը ցերեկին հասնի 450 °C ի, ինչ որ լիովին բաւարար է կապար հալեցնելու: Ընդհակառակն, գիշերները շատ ցուրտ կ'ընէ հոն՝ -180 °C : Ամերիկեան Մարինըր տիեզերաչափը զայն նկարած է 1947-ին եւ կրցած է ստուգել, որ ան կը պարունակէ Լուսնին մեծութեամբ կրակէ կորիզ մը:
Արուսիակ
Արուսիակը, Փայլածուէն ետք, Արեւին երկրորդ ամէնէն մոտիկ մոլորակն է: Մեծութեամբ նման է երկեին (12.012 քմ. ), որ յաճախ կը նկատուի անոր երկուորեակը: Արեւէն 108 մլիոն քմ. հեռաւորութեան վրայ, անոր շուրջ կը դառնայ 225որէն: Ինքն իր վրայ կը դառնայ 243 օրէն, միւս մոլորակներու շարժումին հակառակ ուղղութեամբ: Արուսիակը, որ յաճախ կոչուած է ((Հովիւնին աստղ))ը, արեգակնային դրութեան ամէնէն լուսաւոր մոլորակն է: Արուսիակը երբեմն կ'երեւի արեւնամուտէն անմիջապէս ետք, իսկ երբեմն՝ արեւածագէն առաջ: Շրջապատուած է ամպային խիտ խաւով մը, որ գլխաւորաբար կազմուած է բնածվային կազէ: Այս 100 քմ. թանձրութիւն ունեցող խաւը Արեւի ջերմութեան կը թոյլատրէ թափանցնել մինչեւ իր մակերեսը, սակայն չ'արտօներ, որ կրկին վերադառնայ միջոց (ջերմանոցի ազդեգցութիւն): Այդ պատճառաւ, Արուսիակի հողին ջերմաստիճանը շուրջ 480 °C է:
Հրատ եւ Լուսնթագ
Հրատն ալ Փայլածուի եւ Արուսիակի նման վտամարմին եւ երկրանման մոլորակ մըն է: Ան Երկրէն աւելի փոքր է: Լուսնթագը, սակայն, Արեգականային Դրութեան ամենամեծ մոլորակն է: Ան երկու անգամ աւելի մեծ է, քան միւս բոլորը միասին առած:
Հրատ
Հրատը երկրէն ետք մեծութեամբ չորրորդ մոլորակն է Արեգակնային Դրութեան: Իր տրամագիծն է 6794 քմ.: Արեւէն 228 միլիոն քմ. հերաւոռութեան վրայ՝ 687 օր կը դնէ անոր շրջանը ընելու համար: ինքն իր շուրջ կը դառնայ 24 ժամէն եւ 37 վայրկեանէն: Իր մակերեսը ժայռոտ եւ անապատային է: Հրատը շրջապատուած է բնածխային կազի բարակ մթնոլորտով մը: Ունի ջուր՝ սառած ձեւի տակ, ծովեր, մարած հսկայ հրաբուխներ, խորունկ ձորեր եւ երկու լուսիններ ( Ֆոպոս եւ Տէյմոս): Հրատը կոչուած է (( Կարմիր Մոլորակ))՝ ընդարձակ գօտիներ ծածկող իր կարմրորակ մետաղեայ փոշիին պատճառով: Գետնին փերմաստիճանն է միջին հաշուով -23 °C:
Լուսնթագ
142700 քմ. չափող իր տրամագիծով՝ Լուսնթագը Արեգակնային Դրութեան ամենամեծ մոլորակն է: Արեւէն 778 միլիոն քմ. հեռաւորութեան վրայ՝ ան գրեթէ 12 տարիներու պէտք ունի մէկ անգամ անոր շրջանը ընելու համար. մինչ ինքն իր վրայ կե դառնայ 9,8 ժամուան մէջ:
Ունի 16 արբանեակներ, որոնց գլխաւորները կը կոչուին Իօ, Եւրոպա, Կանինէտ եւ ԳԱլլիստօ: Մակերեսը ծածկուած է կազային ամպով մը: Ձգողական ոյժը իր մակերեսին վրայ Երկրին կրկնապատիկն է: Այսինքն՝ մարդ մը հոն պիտի կշռէր իր երկրային կշիռքին կրկինը: Իր մթնոլորտի արտաքին խաւը շատ պաղ է (-24 °C), մինչ ցած խաւերուն ջերմաստիճանը կրնան մինչեւ 27 °C հասնիլ:
Երեւակ
Երեւակ օղակաւոր մոլորակը Արեգակնային Դրութեան վեցերորդն է: Երէւակը ամէնէն նուազ խիտ մոլորակն է, սակայն 35 անգամ աւելի ծանր է, քան Երկիրը:
Իր 120660 քմ. չափող Երեւակը կ'ընէ Արեգակնային Դրութեան երկրորդ ամենախոշտ մոլորակը: Արեւէն 1430 միլիոն հեօաւորոըթեան վրայ՝ անոր շրջանը կ'ընէ 30 տարիէն: Սակայն ինքն իր վրայ լման դարձուածք կը կատարէ 10 ժամ 24 վայրկեանէն: Ան ինքն իր առանցքին շուրջ կը դառնայ այնպիսի արագութեամբ մը, որ իր հասարակածին վրայ գոյացուցած է կորնթարդ մակերես մը: Երեւակը ունի հաստատուն կորիզ մը՝ շրջապատուած հեղուկ ջրածինի խաւով մը: Ջրածինով հարուստ մթնոլորտը մասնաւորապէս անհանդարտ է: երեւակրային ուրականէ մը տասը անգամ աւելի արագ հովեր կը փչեն իր հասարակածին շուրջ: Միջին ջերմաստիճաննէ -190 °C:
Երեւակը կը բնորոշուի նաեւ իր արբանեակներոըն թիւով (առնուազն 20): Ամենակարեւորը՝ Տիտան աւելի մեծ է քան Փայլածու մոլորակը:
Իր գծաուոր մակերեսով եւ իր լայն գոընաւոր օղակներով՝ Երեւակը մոլորակներուն ամենաշքեղն է: Հինգ օղակներ, բաղկացած միլիոնաւոր սառուցապատ ժայռի կտորներէ, կը դառնան մոլորակին շուրջ տարածութեան մը վրայ, որ աւելի մեծ է քան նոյնինքն Երեւակը: Ուրանոս, Նեփթիւն, Պղուտոն
Ուրանոս, Նեփթիւն եւ Պղուտոն մոլորակները կը գտնուին Արեգակնային Դրութեան սահմաններուն մօտ: Երկրէն դէպի Ուրանոս ճամբորդութիւն մը քոնքորտ օդանաւով պիտի տեւէր առնուազն 150 տարի:
Ուրանոս
Ուրանոսը հսկայական մոլորակ մըն է (հասարակածային տրամագիծը 51,200 քմ.) բաղկացած մանաւանդ ջրածինէ եւ հելիումէ։ Իր ժայռային կորիզը շրջապատուած է սառոյցով: Արեւէն շատ հեռու (2870 միլիոն քմ.) գտնուելուն համար, ան շատ պաղ է (միջին ջերմաստիճան -220̊C): Շրջապատուած է բարակ օղակներով եւ ունի 15 արբանեակներ, որոնցմէ յիշենք Միրանտան: Իր արանցքին վրայ պտոյտը կը տեւէ 16 ժամ (Ուրանոսի օրը), իսկ Արեւին շուրջ իր թաւալումը՝ 84 տարի: Իր բեւըռներէն իւրաքանչիւրը Արեւին ցուցադրուած կը մնայ 42 տար՛ի շարունակ:
Նեփթիւն
Ուրանոսէն անդին, Արեւէն 4,500 միլիոն քմ. հեռաւոդութեան վրայ, Նեփթիւնը ունի 50,000 քմ. հաշուող տր, ամագիծ մը: Արեւին շուրջը կը դառնայ 165 տարիէն: Ինքն իր առանցքին վրայ՝ 18 ժամէն: Ունի դժուար նշմարելի օղակներ եւ 8 արբանեակներ: մակերեսին ջերմաստիճանը կրնայ հասնիլ մինչեւ -220̊Cի: Նեփթիւնը կ'ըդգրկէ նաեւ բաց կապոյտ սկաւարակ մը եւ լայնածաւալ ամպի գօտիներ:
Պղուտոն
Պղուտոն պզտիկ սառած մոլորակ մըն է՝ կազմուած ժայռէ եւ մեթանէ։ Ան աւելի պզտիկ է, քան մեր Լուսինը( իր տրամագիծնէ միայն 2300 քմ.): Արեւէն 5900 միլիոն քմ. հեռաւորութեան վրայ, 250 տարի կը դնէ անոր շուրջը մէկ անգամ դառնալու համար: Բոլոր մոլորակներուն մէջ՝ Պղուտոն ունի ամէնէն երկարաձիգ ուղեծիները: Այնպէս որ մերթ ընդ մերթ ան կը մտնէ Նեփթիւնի ուղեծիներէն ներս: Պղուտոն իր առանցքին վրայ կե դառնայ 6 օր եւ 10 ժամէն:
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Աստղագիտութիւն
Եսայի Նչեցի
Եսայի Նչեցի (1260-65, Սասունի Նիչ գաւառ - մօտ 1338, Գլաձորի համալսարան), մանկավարժ, քերական, մատենագիր, հասարակական-հոգեւոր գործիչ։ Սորված է Մուշի Առաքելոց դպրեվանքի, ապա՝ Քաջբերունեաց գաւառին մէջ եւ Վայոց ձորի Աղբերց վանքին մէջ՝ Ներսէս Մշեցիի մօտ։ Բարձրագոյն կրթութիւն ստացած է եւ վարդապետի (դոկտորի) աստիճան։ 1284 թ. Աղբերց վանքի դպրութեան աշխատանքները գլխաւորած է։
Եսայի Նչեցին եղած է Գլաձորի համալսարանի հիմնադիրն ու ղեկավարը։
Որպէս ուսուցչապետ, մեծ համբաւ վայլած է բնաշխարհին մէջ եւ Կիլիկիոյ հայկական պետութեան սահմաններուն մէջ։ Դասաւանդած է «եօթը ազատ արուեստներ»-ը։ Դաստիարակած եւ կրթած է մօտ 360 աշակերտ։
Հրազդանի Մեծ Կամուրջ
Հրազդանի Մեծ Կամուրջ (Կամուրջ Հրազդան, ժողովրդական լեզուով Քիեւեան Կամուրջ), կամարային կամուրջ Երեւանի մէջ՝ Հրազդան գետի վրայ։ Կը միացնէ Արաբկիր եւ Աջափնեակ վարչական շրջանները՝ ապահովելով քաղաքի կեդրոնի ու հիւսիսային շրջաններու կապը Աջափնեակի եւ Աշտարակի մայրուղիին հետ։ Կառուցուած է 1956 թուականին ։
Կառուցուածք
Երկաթ-պեթոնէ տոկուն կառուցմամբ կամարային թռիչքային շինութիւն է՝ միջանցիկ վերթաղային կառուցուածքով։ Մօտեցումները իրականացուած են երկաթ-պեթոնէ հեծանային թռիչքային կառուցուածքներով։ Երկարութիւնը 375 մեթր է, բարձրութիւնը՝ 60,5 մեթր ։ Կառոյցի ճարտարագետներն են Ա. Յովնանեան, Վ. Փինաջեան, Ն. Սլավինսկի եւ Ս. Դուրգարեան, ճարտարապետ՝ Գրիգոր Աղապապեան ։
Պաշտօնական Բացում
12 Մայիս 1956-ին տեղի ունեցաւ կամուրջի հանդիսաւոր բացումը: Մինչ այդ կամուրջի ամրութիւնը փորձարկուած էր: Ամբողջ երկայնքով կամուրջին վրայ կեցած էին բեռնատարներ, որոնց թափքերը բեռնուած էին քարերով: Հարեւան շէնքերու բնակիչները հաւաքուած էին դարափի փոքրիկ հատուածի մը վրայ: Շատերը անցած էին միւս ափ եւ տեղի ունեցող բացման հանդիսութեան կը հետեւէին Ծիծեռնակաբերդէն: Կամուրջին տակ՝ կամարի ամենավերի հատուածին մէջ, կանգնած էին ճարտարապետն ու ճարտարագէտները՝ իրենց ձեռքին ունենալով սարքեր, որոնցմով կը չափէին բեռնուածութեան հետեւանքով առաջացող կորութիւնը: Այսպէս է համաշխարհային ընդունուած օրէնքը, հեղինակները եւ շինարարները պարտաւոր էին այնտեղ ըլլալ, եթէ իրենց կատարած աշխատանքին 100 տոկոսով վստահ էին:
Վիքթոր Լանկլուա
Վիքթոր Լանկլուա (Victor Langlois), (20 Մարտ 1829 - 14 Մայիս 1869, Փարիզ, Ֆրանսա) ֆրանսացի հայագէտ եւ պատմաբան։ Հեղինակ է հայ ժողովուրդի պատմութեան ու հայ հին մատենագրութեան նուիրուած կարգ մը աշխատութիւններու, որոնցմէ շատերը մինչեւ այսօր կը պահեն իրենց գիտական արժէքը։ Ֆրանսերէնի թարգմանած է Մովսէս Խորենացիի «Հայոց պատմութիւնը», ինչպէս նաեւ Կորիւնի, Եղիշէի, Ղազար Փարպեցիի եւ Եզնիկ Կողբացիի երկերը (հրատարակուած են 1869-ին)։ Այս աշխատանքը իրականացած է հայազգի եգիպտական պետական գործիչ եւ բարեգործ Նուպար փաշա Նուպարեանի հովանաւորութեամբ եւ Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան աջակցութեամբ։
Վիքթոր Լանկլուա Սիս այցելած է 1852-ին :
Սուրբ Քառասնից Մանկանց Մայր Եկեղեցի Հալէպ
__STATICREDIRECT__
1751 թուական
1751 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 51րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1751 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1751 մահեր
Ստորոգութիւն:1751
Մաթ Մքկորի
Մաթիու Տէյվիտ«Մաթ» Մքկորի (Matthew David "Matt" McGorry, ծնած 12 Ապրիլ, 1986, Մանհաթան, Նիւ Եորք, ԱՄՆ)՝ ամերիկացի դերասան մըն է: Ան ամէնէն շատ ճանչցուած է իր Ճոն Պէնըթ դերով Netflix ընկերութեան կատակերգական եւ տրամա Orange Is the New Black հեռուստաշարին մէջ, ինչպէս նաեւ Աշըր Միլսթոն դերով ABC կայանի How to Get Away with Murder հեռուստաշարին մէջ:
Վաղ Կեանք
Մքկորի ծնած է եւ մեծցած Մանհաթընի մէջ, Նիւ Եորք, ԱՄՆ եւ սկսաւ դերասանական ներկայացումններ ընել արդէն 9 տարեկանէն : Ան յաճախած է Fiorello H. LaGuardia High School ուսումնարանը Նիւ Եորքի մէջ, որմէ ետք ուսումը շարունակեց Emerson College համալսարանին մէջ, Պոսթըն, Մասաչուսէց : Մքկորին միշտ մարզիկ եղած է: Ան հռեայ է, ֆէմինիստ, եւ ձախակողմեան մը :
Ասպարեզ
Մքկորիի առաջին դերը իբրեւ հեռուստաշարի դերասան 2011-ին էր ABC կայանի One Life to Live հեռուստաշարին մէջ։ Ան ետքը ստանցնեց փոքր դերեր տարբեր հեռուստաշարներու մէջ, ինչպէս Person of Interest, Gossip Girl, եւ Royal Pains: 2013-ին, Մքկորին սկսաւ ունենալ գլխաւոր դեր մը Netflix ընկեութեան կատակերգական եւ տրամա Orange Is the New Black հեռուստաշարին մէջ իբրեւ բանտի պատասխանատու Ճոն Պէնըթ :
2014-ին ան ստանցնեց գլխաւոր դեր մը իբրեւ Աշըր Միլսթոն How to Get Away with Murder հեռուստաշարին մէջ, որ արտադրուած եւ գրուած էր Շոնտա Ռայմզի կողմէ : Նոյն տարուան մէջ, ան ստանցնեն դեր մը տրամա How He Fell in Love ֆիլմին մէջ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1986 ծնունդներ Ստորոգութիւն:12 Ապրիլի ծնածներ
Լիլիթ Տէրեան
Լիլիթ Տէրեան, իրանահայ քանդակագործ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Թաւրիզ։ Դպրոցը աւարտելէ ետք Թեհրանի համալսարանին մէջ մէկ տարի գեղանկարչութիւն սորված է, այնուհետեւ Ֆրանսա մեկնած է, սորված է Փարիզի Պոզար գեղարուեստի բարձրագոյն դպրոցը։
Թեհրան վերադառնալով` 1960-1980 թուականներիուն դասախօսած է Թեհրանի համալսարանի տեքորաթիւ արուեստի բաժինի մէջ, 1994-2000 թուականներուն` Իսլամական Ազատ համալսարանի քանդակագործութեան եւ նախագծման բաժինի մէջ ։
Լիլիթ Տէրեանի կերտած Եփրեմ խանի կիսանդրին տեղադրուած է Սուրբ Մարիամ եկեղեցւոյ բակը ։
Ցուցահանդէսներ
Լիլիթ Տէրեան մասնակցած է շարք մը խմբակային եւ անհատական ցուցահանդէսներու։ 1994 թուականին մասնակցած է Իսլամական Ազատ համալսարանի դասախօսներու ցուցահանդէսին ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ քանդակագործներ
1752 թուական
1752 թուական, նահանջ տարի, 18րդ դարու 52րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1752 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1752 մահեր
Ստորոգութիւն:1752
Էնրիքէ Իկլեսիաս
Էնրիքէ Իկլեսիաս (Enrique Miguel Iglesias Preysler, 8 Մայիս 1975, Մատրիտ, Սպանիա), սպանացի երգիչ, երգահան եւ դերասան։ Գործի սկսեր է կեղծ անունով աշխատիլ մեքսիքական հաստատութիւն՝ FonoMusic-ի համար։ Էնրիքը լատինամերիկեան երաժշտութեան ամենայայտնի ներկայացուցիչներէն է։ Արժանացած է շատ մրցանակներու։ Անոր խտասալիկներու վաճառքի ընդհանուր թիւը կը կազմէ մօտաւորապէս 100 միլիոն։ Իր գործի ընթացքին թողարկած է աւելի քան 40 առանձին, եւ 10 ալպոմ, որոնք 116 անգամ դարձած են բլատինէ, 227 անգամ ոսկէ։
Իկլեսիասը աշխարհահռչակ երգիչ Խուլիօ Իկլեսիասի որդին է։
Կենսագրություն
Ծնած է 1975 թուականի Մայիսի 8-ին, Սպանիոյ Մատրիտ քաղաքին մէջ։ Անոր ծնողքը սպանացի երգիչ Խուլիօ Իկլեսիասը եւ ֆիլիփփինուհի լրագրող Իզապէլ Փրէյսլըրն են։ Ան ընտանիքի երրորդ եւ վերջին զաւակն է։ Էնրիքէի ծնողքը գործի պատճառով չեն կարողացած երկար ժամանակ յատկացնել իրենց զաւակին եւ ան կը մնար դայեակի՝ Մարիա Օլիվարեսի հետ։ Երբ Էնրիքէն 3 տարեկան էր, ծնողները բաժնուեցան եւ ան մնաց մօր հետ Մատրիտ, իսկ հայրը տեղափոխուեցաւ Մայամի՝ երգեր ձայնագրելու նպատակով։ Հետագային Էնրիքէն նոյնպէս կը տեղափոխուի Մայամի եւ կը սորվի «Gulliver Preparatory School» դպրոցին մէջ։
Փոքր տարիքէն Էնրիքէն երազած է երգիչ ըլլալու մասին եւ մանկութեան գրած է բանաստեղծութիւններ, որոնք պիտի դառնային երգերու բառեր, սակայն հօր ճնշումին պատճառով, ընդունուած է Մայամիի Համալսարանը, business–ի ճիւղը։
1994 թուականին ան կը լքէ ուսումը եւ պայմանագիր կը կնքէ լէյպըլ "FonoMusic"-ի հետ։ Էնրիքէ իր երաժշտական կեանքը սկսած է Մարթինէզ անունով։ Իսկ 1995 թուականին ստեղծեր է իր առաջին «Si Tu Te Vas»-ը։ Նոյն թուականի նոյեմբերի 21-ին թողարկեր է իր առաջին «Enrique Iglesias» ալպումը։
Յղումներ
Ստորոգութիւն:8 Մայիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:1975 ծնունդներ
Մեծն Հարաւային Գետ
Նահր Ալ-Քապիր Ալ-Ժանուպի (Արաբերէնով՝ Մեծն Հարաւային Գետ النهر الكبير الجنوبي), գետ մըն է Միջին Արեւելքի մէջ, որ կը թափի Միջերկրական Ծովուն մէջ։
Գետը կը կազմէ հիւսիսային բաժինը՝ Լիբանան-Սուրիա Սահմանին, այսօրուան Լիբանանի եւ Սուրիոյ միջեւ։ Նախապէս գետը կը կոչուէր Էլութերըս (Eleutheros, Eleuteris, Ελεύθερος, Ελευθερίς Հին Յունաստանին մէջ)։
Ծանoթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Լիբանանի գետեր Ստորոգութիւն:Սուրիոյ գետեր
Ցնցղիկատապ
Ցնցղիկատապը ցնցղիկներու (bronchiols) սուր բորբոքում մըն է, որ ընդհանրապէս կը պատահի մանուկներու մօտ եւ որուն հիմնական ախտանշանը դժուար շնչառութիւն-շնչահեղձութիւն է (dyspnea): Անիկա կը յառաջանայ ընդհանրապէս վերին շնչառական համակարգի ժահրային (viral) կամ ցպկային (bacterial) հիւանդութեան մը գոյութեամբ, օրինակ՝ հարբուխ եւ «կռիփ» (influenza):
Ցնցղիկներու բորբոքումով անոնց ներքին պատերը կը հաստնան եւ ցնցղիկները կը նեղնան ու կը խցուին մասնակի կամ ամբողջապէս: Այս բոլորին հետեւանքով ախտահարուած մանուկը կ'ունենայ շնչահեղձութիւն եւ շունչի սուլոց (stridor):
Ցնցղիկատապը ընդհարապէս կը պատահի մանուկի կեանքին առաջին երկու տարիներուն եւ առաւելաբար առաջին երեքէն-վեց ամիսներու ընթացքին: Մանչեր աւելի հակամէտ են ցնցղիկատապի: Ցնցղիկատապը կը զարգանայ առաւելաբար այն մանուկներուն մօտ, որոնք իրենց մօր կաթով չեն սնանիր (breast feeding), որոնց ծնողքը կը տառապի թոքերու եւ սրտի մնայուն-երկարատեւ հիւանդութիւններէ, կ'ապրին խճողուած եւ ապականած միջավայրի մէջ, ենթակայ են թունաւոր եւ քիմիական կազերու ու ծխախոտի ծուխին:
Պատճառներ
Ցնցղիկատապը ընդհանրապէս մեղմ եւ անցողակի հիւանդութիւն մըն է, սակայն յաճախ կը վերածուի մտահոգիչ եւ լուրջ հիւանդագին կացութեան մը հետեւեալ պատճառներով՝
Ախտանշաններ
Ցնցղիկատապի բորբոքումին թխսաւորումի (incubation) ժամանակաշրջանը 2-7 օր է, այսինքն՝ երբ առողջ մանուկ մը վարակուի հիւանդ մանուկի մը մանրէներով, անոր ախտանշանները կը յայտնուին վարակումէն 3-7 օր ետք:
Ցնցղիկատապի ախտանշանները կը յայտնուին հետեւեալ ընթացքով՝
Կանխարգիլում
Ցնցղիկատապի զարգացումով մանուկը կ'ունենայ աւելի շնչահեղձութիւն, ջրանուազում (dehydration), կապտութիւն (cyanosis) եւ շնչադադար (apnea):
Ցնցղիկատապը փոխանցիկ հիւանդութիւն մըն է: Անիկա կը փոխանցուի հիւանդ մանուկին քիթի եւ բերանի հեղուկներով, փռնգտալով, հազալով, անոր խաղալիքներով, հագուստներով, դգալ-պնակով եւ հիւանդին դպնալով: Անիկա աւելի փոխանցիկ է մանկամսուրներու մէջ, որովհետեւ ցնցիղակատապով վարակուած մանուկ մը շուտով կը վարակէ իր շուջը գտնուող բոլոր մանուկներուն:
Կանխարգիլելու համար մանկամսուրներու մէջ ցնցղիկատապի տարածումը, հոն գործող անձնակազմի անդամները յաճախ պէտք է լուան իրենց ձեռքերը եւ հեռացնեն վարակուած մանուկը մնացեալ առողջ մանուկներէն:
Ախտաճանաչում
Ցնցղիկատապի ախտաճանաչումը պէտք է կատարուի շուտով՝ նախքան անոր զարգացումը: Բժիշկը տեսնելէ ետք մանուկը, մտիկ կ'ընէ մանուկին թոքերը ընկալուչով (stethoscope), որ կը յայտնաբերէ թոքային շունչի սուլոց եւ խզզոց (rales):  Յաճախ Ք (K) ճառագայթային նկարահանումը պարտաւորիչ կը դառնայ զատորոշելու համար ցնցղիկատապը թոքային այլ հիւանդութիւններէ:
Դարմանում
Ցնցղիկատապի դարմանումը կ'ընթանայ հետեւեալ ընթացքով եւ միջոցառումներով՝
Յաւելեալ
Մաքրել մանուկին քիթը աղի ջուրով կաթեցուցիչի (dropper) մը միջոցաւ սնանելէ եւ քունէ առաջ, որպէսզի քիթի խցումով չպատահի երկրորդական շնչահեղձութիւն:
Ցնցղիկատապի զարգացումով եւ ախտանշաններու յայտնաբերումով ախտահարուած մանուկը շուտափոյթ պէտք է փոխադրուի հիւանդանոց, ուր կը կիրարկուի շտապ դարմանում՝ ներերակային հեղուկի ներարկում, թթուածինի եւ շոգիի ներշնչում, ինչպէս նաեւ արուեստական շնչառական սարքի օգտագործում (artificial respirator):
Մտահոգիչ Ախտանշաններ
Ծնողներ բժիշկին պէտք է դիմեն, երբ իրենց մանուկը ցուցաբերէ հետեւեալ ախտանշանները.
Հեռու Պահել
Մանուկներու ցնցիղկատապը ընդհանրապէս կանխարգելի է հեռու պահելով առողջ մանուկները՝
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Գիտութիւն Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ
Քիքլատես
Քիքլատես կղզեխումբ (Κυκλάδες), Էգէական Ծովուն կղզիներու համալիր, Յունաստան։  Քիքլատես անունը հին աշխարհագէտները տուած են Տիլոս սուրբ կղզիին շուրջը կղզիներուն բոլորաձեւ դասաւորման պատճառաւ․  (Κυκλάδες = բոլորաձեւ / κύκλος = շրջանակ)։   Տարածութեամբ ամենամեծ կղզին Նաքսոսն է, իսկ ամենախիտ բնակչութեամբ՝ Սիրոսը։
Աշխարհագրութիւն
Քիքլատես կղզեխումբը բաղկացած է 33 կղզիներէ եւ կղզիակախումբերէ, կղզիակներէ եւ ժայռակղզիակներէ (այս վերջինները բնակուած չեն)․ ընդհանուր թիւը՝ 220։ Կղզիներուն դասաւորումը երկու զուգահեռական գիծերու վրայ՝ Սունիօ հրուանդանի եւ էվիա կղզիին շարունակութիւնը, անոնց տուած է Արեւմտեան, Արեւելեան եւ Հարաւային զանազանումը։
Քիքլատես կղզիները ծովուն ջուրերէն ողողած լեռներու գագաթներ են․ կ՛ընդգրկեն երկու հրաբխային կղզիներ՝ Միլոս եւ Սանթորինի։
Գիւղատնտեսութիւն
Գիւղատնտեսութեան արտադրութիւններն են՝ գինի, պտուղ, ցորեն, ձէթ եւ ծխախոտ։
Բնապահպանում
Քիքլատեսի բաւական շրջաններ ներառնուած են «Naturagraec» Յունաստանի կղզիներու բնապահպանման ցանկին մէջ․ Ամորղոս, Անտրոս, Անտիփարոս, Թինոս, Իրաքլիա, Մաքարես կղզիներ, Նաքսոս, Սհինուսա, Տոնուսա, Քիթնոս, Ֆոլեղանտրոս եւ շատ ուրիշ անբնակ կղզիակներ, ժայռակղզիակներ։
Կղզիներ
Անօ (կամ Փանօ) եւ Քաթօ Քուֆոնիսիա, Իրաքլիա, Սհինուսա, Տոնուսա եւ Քերոս 6 փոքր կղզիները կը գտնուին Ամորղոս եւ Նաքսոս կղզիներուն միջեւ ու կը կազմեն « Փոքր Քիքլատես »ը։
Քէա կամ՝ Ծիա
Հանդարտ կղզի, գեղեցիկ ծովափներով։ Աթենացիները զայն կը նախընտրեն, որովհետեւ Աթէնքին մօտ է։  Տարածութիւնն է 131,693 ք․քմ․եւ ծովեզրը՝ 88 քմ․։  Բնակչութեան թիւն է՝ 2 455։  Գլխաւոր նաւահանգիստն է՝ Քորիսիա կամ՝ Լիվատի։
Քիթնոս
Կը գտնուի Քէա եւ Սերիֆօ կղզիներուն միջեւ։ Ունի երկու միջերկրեայ գիւղեր, որոնցմէ Մասարիա (կամ՝ Խորա) մայրաքաղաքն է։   Գլխաւոր նաւակայքն է Մերիխաս։  Տարածութիւնն է 99,432 ք․քմ․։  Բնակչութեան թիւն է՝ 1․310։   Կղզին ունի 92 ծոցիկներ եւ ծովափներ։  Շուրջը կը գտնուին կղզիակներ եւ ժայռակղզիակներ։
Սերիֆոս
Մայրաքաղաքը՝ Հորան, կառուցուած է 200 մ․ բարձրունքի վրայ։ Նաւակայքն է Լիվատի։  Տարածութիւնն է 75,207 ք․քմ․ եւ բնակչութեան թիւն է՝ 1 402։  Անբերի կղզի է։  Ունի 42 գեղեցիկ ծովափներ։  ԺԸ․րդ եւ ԺԹ․րդ դարուն կը զարգանայ շնորհիւ հանքային շահագործման։
Սիֆնոս
Տարածութիւնն է 73,942 ք․քմ․ եւ բնակչութիւնը կը հաշուէ 2 625 հոգի։ Մայրաքաղաքն է Ափոլօնիա, 869 բնակիչներով։  Անունը առած է Ափոլոնաս աստուածէն։  Կղզիին  մէջ զարգացած են կաւագործութիւնը, շնորհիւ հողի բաղադրութեան։  Ունի խոհարարութեան մեծ աւանդութիւն։  Ժամանակի ընթացքին Սիֆնոսցի կաւագործներ կը հաստատուին Խիօ, Կրետէ, Քիքլատես եւ Սարոնիքոս ծոցին կղզիները եւ կը ծանօթացնեն կաւագործութեան գաղտնիքները։  Կը համարուի մշակոյթի եւ եկեղեցիներով–մատուռներով լեցուն կղզի։  Յունաստանին տուած է նշանաւոր անձնաւորութիւններ․ կաթողիկոսներ, քաղաքագէտներ, հանրածանօթ խոհարար, համալսարանի դասախօսներ, եւայլն։
Միլոս
Հրաբխային կղզի․ ժայռոտ գեղեցիկ կազմաւորումներով, իրարմէ տարբեր եւ գրաւիչ 90 ծովափներով ու հարուստ մշակոյթով։  Տարածութիւնն է՝ 151 ք․քմ․ եւ բնակչութեան թիւը՝  5․129։  Աշխարհածանօթ են Միլոսի Աֆրոտիթի նշանաւոր արձանը, որ Միլոս գտնուած է 1820 թուականին եւ այժմ կը հիւրասիրուի Լուվրի թանգարանը  (անոր ընդօրինակութիւնը կը գտնուի Միլոս կղզիին թանգարանին մէջ), ինչպէս նաեւ Միլոսի հին թատրոնը (Ք․ա․ 1-ին դար),  քրիստոնէական առաջին տարիներուն ստեղծուած գետնադամբանները, Քլիմա, Մանտրաքիա եւ Ֆիրոփոթամօ ձկնորսներու ծովեզերիայ բնակավայրները փորուած հրաբխային տուֆ-քարայրներու մէջ։