cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ցեղասպանութեան որբերը
Նիւթը
Ժապաւէնը կը պատմէ նաեւ շարք մը այլ որբանոցներու պատմութիւնը՝ լուսարձակի տակ առնելով Մերձաւոր Արեւելքի օգնութեան հիմնարկութեան տարած հսկայ աշխատանքը՝ աւելի քան 150,000 հայ որբերու պատսպարման ու կերակրելու գործին մէջ, 1919-էն 1926 թուականներուն: Այդ օրերուն հաստատուած էին աւելի քան 200՝ ժամանակաւոր կամ մնայուն որբանոցներ, որոնցմէ մէկն էր 22,000 որբերու տուն հանդիսացած որբանոցը Գիւմրիի մէջ: Շարք մը այլ որբերու կողքին, կը պատմուի նաեւ այն հայ որբուհիին մասին, որ որդեգրուած է Աթաթուրքին կողմէ եւ դարձած Թուրքիոյ ազգային հերոսուհիներէն մէկը :
Արտագին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ժապաւէններ
Քրիստինէ Սահակեան
Քրիստինէ Սահակեան, Ա. Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ պալէի ազգային ակադեմական թատրոնի մեներգչուհի, հանրապետական եւ միջազգային մրցոյթներու դափնեկիր, Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոցի դասախօս ։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Երեւան: 1990-99 յաճախած եւ գերազանցութեամբ աւարտած է Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոցի մեներգեցողութեան բաժինը, այնուհետեւ շարունակած է ասպիրանտուրան (Գոհար Գասպարեանի դասարանը):
1998-էն կը հանդիսանայ Երեւանի Ալեքսանդր Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ պալէի ազգային ակադեմական թատրոնի առաջատար մեներգչուհի:
2002-էն կը դասաւանդէ Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոցին մէջ:
Օփերային ներկայացումներ
Մասնակցած է շարք մը օփերային առաջին ներկայացումներուն`
Անոր օփերային դերերգերն են` Փառանձեմ, Ալմաստ, Ամներիս, Ազուչենա, Ատալճիա, Սանթուցցա… Անոր երգացանկը կ՛ընդգրկէ բազմաթիւ համերգային ստեղծագործութիւններ (Վ. Ա. Մոցարթ «Ռեքուիեմ», Ճ. Վերտի «Ռեքուիեմ», Տվորժակ «Ռեքուիեմ», Փերկոլեզի «Սթապաթ մեթըր», Ռոսսինի «Սթապաթ մեթըր», Ե. Ս. Պախ «Մատթէոսի չարչարանքները»:
Մեներգչուհի
Իբրեւ մեներգչուհի` բազմաթիւ ելոյթներ ունեցած է Ազգային ռատիոյի սիմֆոնիք նուագախումբին, Պետական ֆիլհարմոնիք, Պետական երիտասարդական, Պետական սենեկային  «Սերենատ» եւ Պետական սենեկային նուագախումբերուն հետ:
Ելոյթներ ունեցած է հանրայայտ խմբավարներու հետ, ինչպէս` Վլատիմիր Սփիվակով, Լիոր Շամպատալ, Պայրոն Ֆիթեթցիս, Եուրի Կոչնեւ, Եարեմա Սկիպինսկին, Օհան Դուրեան, Էդիկ Թոփչեան, Կարվն Դուրգարեան, Վահան Մարտիրոսեան, Սերգէյ Սմբատեան :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մեներգչուհիներ
Իմրան Հիւսէյն
Շէյխ Իմրան Հիւսէյն (عمران نزار حسين, ), գիտնական եւ փիլիսոփայ։
Հեղինակ է մասնագիտացած իսլամական կատարածաբանութեան, համաշխարհային քաղաքականութեան, տնտեսագիտութեան, ժամանակակից ընկերային, տնտեսական եւ քաղաքական խնդիրներուն բնագաւառներու մէջ, միջազգային հարցերու մասնագէտ ։
Իմրան Հիւսէյնի «Constantinople and the End Time» գիրքը հայերէնի թարգմանուած է՝ «Կոստանդնուպոլիսը Ղուրանում» խորագրով
Կենսագրութիւն
Ծնած է Թրինիտատ։ Նախնիները Հնդկաստանէն ներգաղթած են այնտեղ՝ իբրեւ վարձու աշխատողներ։
Մեսուտ Աշքար
Մեսուտ Աշքար (مسعود الأشقر, ), լիբանանցի քաղաքական գործիչ։ «Միութիւն Լիբանանի համար» շարժումի նախկին ընդհանուր քարտուղար :
Կենսագրական գիծոր
Ան կը նկատուէր հանրապետութեան նախկին նախագահ Պաշիր Ժեմայէլի մտերիմ ընկերակիցը: Մաս կազմած է Լիբանանեան դիմադրութեան, որ հիմնուած էր Ժեմայէլի կողմէ:
Աշքար մերժած է Թաէֆի համաձայնագիրը, սակայն ամբողջ կեանքին ընթացքին ծառայած է ժողովուրդին եւ լայն ժողովրդականութիւն վայելած:
Ան մասնակցած է 2000-ի երեսփոխանական ընտրութիւններուն, սակայն չէ յաջողած:
Երկու երեսփոխանական ընտրութիւններու իր թեկնածութիւնը առաջադրած է Պէյրութի մէջ մարոնի համայնքի միակ աթոռին համար, սակայն չէ յաջողած խորհրդարան հասնիլ:
Ան եղած է հայասէր, լիբանանահայ համայնքի բարեկամ  եւ Հայ դատի պաշտպան :
Մեսուտ Աշքար մահացաւծ է « Քորոնա » ժահրին դէմ իր մղած պայքարին ճամբուն վրայ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քաղաքական գործիչներ Ստորոգութիւն:Քաղաքական գործիչներ ըստ երկրի
Օհան Դուրեան
Օհան Դուրեան, հայ երաժշտագէտ եւ խմբավար։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Երուսաղէմ։ Երաժշտութիւնը ուսանած է իր ծննդավայրին մէջ, ապա համերգային շրջագայութիւններ կատարած՝ Եւրոպա, ուր իր սքանչելի յիշողութեամբ ու նաեւ խոր եւ զգայուն երաժշտականութեամբ զարմացուցած է երաժշտասէր հասարակութիւնը։
Գործունէութիւն
Դուրեան մինչեւ 1950-ական թուականները ղեկավարած է Հայաստանի ֆիլհարմոնիք նուագախումբը, յետագային մեկնած է Եւրոպա։ 1962-1969, իբրեւ հիւր ղեկավար, հանդէս եկած է Լայպցիկի Գեւանդհաուսի նուագախումբին հետ, այդ համագործակցութեան արդիւնք կայացած 19 համերգները, որոնց համար չէին գործածուէր ոչ ձայնաշար եւ ոչ ալ մական, կը դառնան Լայպցիկեան երաժշտական կեանքի բարձրակէտը՝ հանդիսատեսի մէջ կենդանի թողելով խօսուն ձեռքերու երաժշտութեան լեզուն։ Օհան Դուրեան երկու անգամ նշանակուած է Գեւանդհաուսի երգչախումբին խմբավարը։ Մամուլի մէջ զինք սկսած են համեմատել Նիքիշի, Պեռնշթայնի, Գարայեանի ու Թոսգանինիի հետ։
1966-1968 թրականներուն Լայպցիկի օփերայի թատրոնին մէջ Դուրեանի ղեկավարութեամբ երաժշտասէրներուն նաեւ ներկայացուած է «Տոն Գարլոս» օփերան։ Դուրեան աշխատած է աշխարհի 110 նուագախումբերու հետ։ 1998-2001 թուականներուն ան եղած է Հայաստանի օփերայի եւ պալէի ակադեմական թատրոնի սինֆոնիք նուագախումբի խմբավարը ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ երաժշտագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբավարներ
Մասիս (թերթ, Պէյրութ)
Մասիս, կրօնական, հասարակական-քաղաքական, գրական շաբաթաթերթ։ Կիլիկիոյ Տան Հայ կաթողիկէ պատրիարքութեան հրատարակութիւն։
Լոյս տեսած է 1947-1983, 1988-1995 թուականներուն։ Խմբագիրներ՝ Յարութիւն Թէքէեան (1947), Ռաւոսյէլվրդ Պայան, Մեսրոպ Թերզեան, Վարդան Թէքէեան եւ Անդրանիկ Կռանեան (1973 թուականէն)։
Մեծ տեղ յատկացուցած է սփիւռքահայ համայնքներու, հայրենիքի, ինչպէս նաեւ Մխիթարեան միաբանութեան կրթական, մշակութային ու կրօնական կեանքին, լուսաբանած միջազգային կեանքը։ Քարոզած հայ քաղաքական կուսակցութիւններու համերաշխութիւն։ Յոդուածներ տպագրած է Սիամանթոյի, Դանիէլ Վարուժանի, Միսաք Մեծարենցի, Սայաթ-Նովայի, Աւետիք Իսահակեանի, Պարոյր Սեւակի, Դերենիկ Դեմիրճեանի, Սարմէնի, Ազատ Վշտունիի, Գէորգ Էմինի եւ այլոց մասին, եղած այդ հեղինակներու, ինչպէս նաեւ ֆրանսական, իտալական եւ եւրոպական այլ գրողներու ստեղծագործութիւններ։
Ունեցած է բժշկական բաժին։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայկական պարբերականներ
Երուսաղէմի Մաղրէպցիներուն Թաղամասը
Մաղրէպցիներուն Թաղամասը (Արաբերէն՝ حارة المغاربة, Հ'արաթ Ուլ-Մաղարիպա) (Անգլերէն՝ Mughrabi Quarter) (Եբրայերէն՝ שכונת המוגרבים, Շխունաթ հաՄուկէրւիմ)։ Պաղեստինի Երուսաղէմ քաղաքի հին թաղամասներէն մին էր, որ կը գտնուէր հին քաղաքին հարաւ-արեւմտեան կողմը, հիմնուած ԺԲ (12-րդ) դարուն։
«Մաղրէպցիներուն թաղամաս»-ը սահմանակից էր «Ալ-Ագսա» (الأقصى) մզկիթի համալիրին արեւելեան կողմէն (Հրեաները զայն կը կոչէն՝ «Տաճարի Լեռ»), հարաւի կողմէն Հին Քաղաքին պարիսպներուն ներառեալ «Մաղրէպցիներու Դուռը» (Արաբերէն՝ باب المغاربة, Պապ Ուլ-Մաղարիպա), եւ «Հրեական Թաղամաս»-ը արեւմուտքին։
ِ1967-ի պատերազմէն ետք, {զոր Արաբները կը կոչեն՝ «حرب الـ٦٧» եւ «Ալ-Նաքսահ» (Արաբերէն՝ النكسة այսինքն խութի կամ հետընթացի օրը), իսկ հրեաները կանուանեն՝ «Վեցօրեայ պատերազմ»-ը, «Միլխէմէթ Շէշէթ Հայամիմ», (Եբրայերէն՝ מִלְחֶמֶת שֵׁשֶׁת הַיָּמִים)}, դէպի Արեւմտեան պատը Արաբերէն՝ Եբրայերէն՝ տանող նրբանցքը ընդարձակելու եւ այդ պատը Հրեայ աղօթողներուն համար հասանելի դարձնելու պատրուակով, թաղամասը կը կործանուի ու կը բնաջնջուի Իսրայէլ ի բանակին կողմէն, «Արեւելեան Երուսաղէմ»-ի շահապ (քաղաքի վերակացու)՝ «Թէտի Քոլէք»-ի (Եբրայերէն՝ טדי קולק) (Անգլերէն՝ Teddy Kollek) հրամանաով։
Այս թաղամասը բացաձգում մըն էր Իսլամական Թաղամասին, որ կը գտնուի հիւսիսեան կողմը, եւ հիմնուած էր որպէս պարգեւ եւ «Իսլամական անվաճառելի կալուածք»՝ «Ուագֆ» (Արաբերէն՝ وقف), Սալահ Ուլ-Տինի զաւակին կողմէն։
Անուանում
Ալ-Մաղարիպա թաղամասը թէեւ երբեմն կը կոչուի Մարոքեան Թաղամաս կամ Մարոքեան Քառորդը, մանաւանդ օտար լեզուներով։ Սակայն Արաբերէն՝ Ալ-Մաղարիպա (المغاربة) եզրոյթը Մարոքոցիներ եզրոյթէն աւելի լայն իմաստ կը կրէ, ու կը ներառնէ Ալճերիա ն, Թունուզը, Լիպիան Մարոքն ու Մորիթանեան։ «Ալ-Մաղրարիպա» (المغاربة) Արաբերէն կը նշանակէ Արաբական Աշխարհի Արեւմուտքցիները մինչ «Ալ-Մաշարիգա» (المشارقة) կը նշանակէ Արաբական Աշխարհի Արեւելքցիները։ Մինչեւ գաղութատիրական ոյժերուն կողմէն տարածաշրջանին պառակտումը, «Արաբական Արեւմտուտք»-ի (المغرب العربي, Ալ-Մաղրէպ Ալ-Արաբի) երկիրներուն մեծ մասին մէջ չկար յստակ զատորոշում, թէեւ տարբեր ցեղային խումբեր կապրէին ու կը շարունակեն ապրիլ այդտեղ։
Ալ-Մաղարիպահ Դուռը
Ալ-Մաղարիպահ Դուռը, Արաբերէն Պապ Ուլ-Մաղարիպահ, կամ Պապ Ուս-Սուլուան, կամ ինչպէս Հրեաները կը կոչէն՝ Գոմաղբի Դուռ, կամ Թրիքի Դուռ
Օսմանեան Գրաւումի Ժամանակաշրջան
Օսմանեան կայսրութեան Համաշխարհային Ա․ (Առաջին) Պատերազմին մտնելէն երկու ամիս ետք, Երուսաղէմի Թուրք շահապ (կառավարիչ)՝ «Զաքի Պէյ»-ը կ՚առաջարկէ թաղամասը ծախել Հրեաներուն, գին դնելով 20,000 Ստերլինկ Ոսկի (Պրիթանական Փաունտ, £), այդ գումարով «Արեւելեան Պատ»-ին դիմաց պիտի ստեղծէր հանրային պարտէզ մը։։ Սակայն այն ժամանակուայ քաղաքի Հրեաները չունէին բաւարար գումարը։
Տե՛ս Նաեւ
Երուսաղէմի Հայկական Թաղամասը։
Վիգէն Գրիգորեան
Վիգէն Գրիգորեան (Տողի Վիգէն, ), Արցախեան պատերազմի աշխոյժ մասնակիցներէն մին։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Հադրութ շրջանի Տող գիւղը:
Գիւղի միջնակարգ դպրոցը աւարտելէ ետք, 1972 թուականին աւարտած է Պաքուի Պետական Մանկավարժական համալսարանը, ապա աշխատած է Տողի միջնակարգ դպրոցին մէջ, իբրեւ Հայոց լեզուի ուսուցիչ:
1988 եղած է Հադրութի շրջանի ամենաաշխուժ գործիչներէն մէկը:
1991 թուականին Վիգէն կազմաւորած է «Վրէժ» կամաւորական ջոկատը, որ մեծ դեր կատարած է Հադրութի եւ շրջակայ շրջաններու հայ բնակչութեան պաշտպանութեան գործին մէջ:
1991-ին ընտրուած է ԼՂՀ Գերագոյն Խորհուրդի պատգամաւոր: Պաշտպանական բանակի կազմակերպումէն ետք, Տողի գումարտակի կազմին մէջ, իբրեւ գումարտակի շտապի պետ, մասնակցած է Հադրութի եւ Վարանդայի (Ֆիզուլի) ինքնապաշտպանական եւ ազատագրական գործողութիւններուն:
Նահատակուած է 5 Ապրիլ 1993-ին: Ամուսնացած էր, երեք զաւակի հայր ։
Պարգեւներ
Յետմահու պարքեւատրուած է ԼՂՀ «Մարտական Խաչ» II աստիճանի շքանշանով :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ նահատակներ
Հենրիկ Իգիթեան
Հենրիկ Իգիթեան, հայ գեղանկարիչ, արուեստաբան, Խորհրդային Հայաստանի արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1980)։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Թիֆլիս։ Ընտանիքը յետագային տեղափոխուած է Երեւան, ուր ստացած է միջնակարգ կրթութիւնը Կիրովի անուան դպրոցին մէջ։ Դպրոցը աւարտելէ ետք, ընդունուած է Երեւանի Պրիւսովի անուան ռուսաց եւ օտար լեզուներու հիմնարկի բանասիրական ճիւղը, զոր աւարտած է 1956-ին։
Վարած պաշտօններ
1954-1961 թուականներուն աշխատած է Երեւանի Չայքովսկիի անուան տասնամեայ երաժշտական դպրոցին մէջ, իսկ 1960-ին աշխատանքի անցած է Հայաստանի ազգային պատկերասրահի հայ արուեստի բաժնին մէջ։ Այնուհետեւ ընդունուած է Լենինկրատի (այժմ՝ Ս. Փեթերպուրկ) գեղարուեսի ակադեմիայի արուեստաբանական ճիւղը, զոր աւարտած է 1963-ին։ Շարունակած է աշխատիլ պատկերասրահին մէջ մինչեւ 1971։
Մանկական պատկերասրահը
1970 թուականին կնոջ՝ Ժաննա Աղամիրեանի հետ, Հենրիկ Իգիթեան Երեւանի մէջ հիմնած է աննախադէպ մանկական պատկերասրահը, հաւաքելով եւ ներկայացնելով տաղանդաւոր մանուկներու ստեղծագործութիւնները։
Իգիթեան եւ Աղամիրեան հայ մանուկներու արեւոտ ու պայծառ զգացողութիւններով ստեղծուած աշխատանքները ցուցադրեցին աշխարհի տարբեր երկիրներու մէջ, ինչպես նաեւ Երեւան բերին տարբեր երկիրներ ապրող մանուկներու ստեղծագործութիւններ, ձեւաւորելով քաղաքակրթութիւններու փոխանակում։
Այս պատկերասրահը առանցք դարձնելով, 1978-ին Իգիթեան հիմնած է «Գեղագիտական Դաստիարակութեան Կենտրոն»ը, որ ներկայիս կը կոչուի «Գեղագիտութեան Ազգային Կենտրոն» եւ կը կրէ անոր անունը։
Հանրապետութեան մէջ հիմնուած են «Կենտրոն»ի մասնաճիւղեր (Գիւմրի, Վանաձոր, Ապարան, Գորիս, Մեղրի, Իջեւան եւ Գառնի)։
Ժամանակակից արուեստի թանգարանի հիմնադրութիւն
Յունիս 1972-ին՝ Երեւանի մէջ երբ բացուեցաւ Ժամանակակից Արուեստի Թանգարանը, թանգարանի հիմնադրութեան թոյլտուութիւնը ստանալու համար, Իգիթեան շատ մեծ ջանք գործադրած է՝ խորհրդային վարչակարգի եւ արուեստի մէջ արմատացած պատնէշները փորձելով յաղթահարելով։ Թանգարանի ստեղծման գործին մէջ հսկայական աջակցութիւն եւ ըմբռնում ցուցաբերած է 1970ական թուականներու քաղաքապետ Գրիգոր Հասրաթեանը։
Պարգեւներ
Ստացած է բազմաթիւ պարգեւներ, որոնց շարքին՝
2004-ին Երեւանի պատուաւոր քաղաքացի դարձած է ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ Ստորոգութիւն:Հայ արուեստաբաններ
Գործ (ամսագիր, Պաքու)
«Գործ» , գրական, գիտական, հասարակական, քաղաքական ամսագիր։ Տպագրուած է 1917 թուականին, Պաքուի մէջ։
Պատմութիւն
«Գործ» ամսագիրը հրատարակուած է Պաքուի մէջ 1917 թուականին։ Շարուածքը 26X18 սմ։ Խմբագիրը՝ Կոստանդին Կրասիլնիկեան։ Հրատարակիչը՝ Սարգիս Տէր-Ղազարեան։ Հանդէսի բոլոր համարները ունին Ա եւ Բ մասեր՝ առանձին էջակալութեամբ։ Վերնագիրը, ենթավերնագրերը եւ հրատարակչական տուեալները՝ հայերէն եւ ռուսերէն։ Ունենալով գրական, մշակութային ուղղուածութիւնՙ ամսագիրը արտացոլած է իր ժամանակի առաջադէմ հայեացքները, գրական ուղղութիւնները, մշակութային իրադարձութիւնները եւ հասարակական խնդիրերը։ Ամսագրին մէվ հանդէս եկած են ժամանակի ակնառու գրական գործիչները, արուեստագէտները, հրապարակախօսները։
Խմբագիր
Կոնստանտին Կրասիլնիկեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Ազրպէյճանի հայկական պարբերականներ
Երուսաղէմի Հայկական Թաղամասը
Երուսաղէմի Հայկական Թաղամասը կամ Հայոց Թաղ (Արաբերէն՝ حارة الأرمن, Հարաթ Ուլ-Արման) (Անգլերէն՝ The Armenian Quarter) (Եբրայերէն՝ הרובע הארמני, Հա-Ռովա հա-Արմէնի)։ Երուսաղէմ ի պարսպապատ՝ «Հին Քաղաք»-ին չորս մասերէն մին է։ Հայկական Թաղամասը կը գտնուի «Հին Քաղաք»-ին հարաւ-արեւմտեան կողմը, այդեղ կարելի է «Դաւիթ Մարքարէ»-ի (Արաբերէն՝ باب النبي داوود) եւ «Խալիլ»-ի (Արաբերէն՝ باب الخليل) դուռներէն մուտք գործել։ Թաղամասը կը տարածուի 0,1256 ՔՄ2 (Քառակուսի Քիլoմեթր/հազարամեթր) կամ 126 արտավար (Օսմաներէն եւ Արաբերէն՝ دونم, Թրքերէն՝ dönüm Անգլերէն՝ Acre), որ կը կազմէ «Հին Քաղաք»-ին 14%-ը։
Իսրայելական Ժամանակաշրջան եւ Սիոնիստական Գաղութաբնակեցում
Երուսաղէմի Հին Քաղաքը կը յայտնուի Իսրայելական իշխանութեան տակ 1967 թուականի պատերազմին արդիւնքով {Արաբները զայն կը կոչեն՝ «Ալ-Նաքսահ» (Արաբերէն՝ النكسة, այսինքն խութի կամ հետընթացի օրը), իսկ հրեաները կ՚անուանեն՝ «Վեցօրեայ պատերազմ»-ը, (Եբրայերէն՝ מִלְחֶמֶת שֵׁשֶׁת הַיָּמִים, Միլխէմէթ Շէշէթ Հայամիմ)}։
Այժմու Ընթացիկ Խնդիրներ
Հայկական Թաղամասին մէջ բնակող Հայերուն համար մեծ խոչընդոտ է իրենց Յորդանանեան քաղաքացիութիւնը (որ ունէինն 1967-էն առաջ, երբ երուսաղէմը կը գտնուէր Յորդանանի տիրապետութեան տակ), որովհետեւ Իսրայելական կառավարութիւնը անոնց կը համարէ մշտական բնակիչներ — նոյն կարգավիճակը որ ունին տեղի Պաղեստինցիները։
Կովերու Պարտէզի Խնդիրը
2021 Թուականին, Ամէրիկահայ լրագրող Յարութ Սասունեան ը կը գրէ թէ Երուսաղէմի «Հին Քաղաք»-ի « Հայկական Թաղամաս »-ին մէջ գտնուող «Հայկական Պարտէզ»-ը որուն ժողովրդային աննունն է՝ «Կովերու Պարտէզ» վարձու տրուած է պատրիարքարանին կողմէն, Աւստրալիոյ քաղաքացի, Հրեայ առեւտրական-գործարար՝ Տանի Ռուպէնսթայնին (Անգլերէն՝ Danny Rubenstein)։ Պատրիարքարանի այդ ժամանակուայ կալուածներու տեսուչ Խաչիկ Երէցեանը (այդ ժամանակ դեռ կը կոչուէր՝ Պարէտ Ծայրագոյն Վարդապէտ, 2023-ի Մայիսի 6-ին կարգալոյծ* եղած) Սասունեանին տեղեկացուցած է թէ այդ հողատարածքը տրուած է 98 տարուայ վարձակալութեան, եւ այդտեղ Ռուպէնսթայնը շքեղ պանդոկ-հիւրանոց մը պիտի շինէ։ Պատրիարքութիւնը կը յայտնէ թէ այս գործարքը կնքուած է «Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններուն մէջ գտնուող ընկերութեան մը հետ», եւ կ՚ակնկալուի որ հազրաւոր տոլարներով շահոյթ պիտի մատակարարէ։
* Կարգալոյծը (Անգլերէն՝ Defrocked կամ՝ Deconsecrated, Secularized, Casted-out, Defrocked) այն կղերականն է որուն հոգեւոր բարձրագոյն իշխանութիւնը լուծած է հոգեւորական կարգէն, զրկած է աստիճանէն ու որուն վրայէն հանած է հոգեւորականի կոչումը, նաեւ կը կոչուի՝ կարգազուրկ, Փիլոնազուրկ (Եկեղեցական արարողական վերարկու՝Փիլոնէն զրկուած)։
Բաբգէն Սիմոնեան
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ դիւանագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Եուսրա Մարտինի
Եուսրա Մարտինի (يسرى مارديني ‎, ), լողորդ եւ Ամառնային Ողիմպիական Խաղերու մասնակից :
Կենսագրութիւն
Եուսրա Մարտինի ծնած է 5 Մարտ, 1998 թուականին, քրիստոնեայ ընտանիքի մէջ ։ Մեծցած է Դամասկոս եւ յաճախած է Սուրիոյ Ողիմպիական կոմիտէին դպրոցը ։
Սուրիոյ պատերազմէն փախուստ տալով, 2015 թուականին կը տեղափոխուի Գերմանիա իր քրոջ` Սարա Մարտինիին հետ: Անոնք նախ կը հասնին Լիբանան եւ ետքը Թուրքիա ուր փոքր նաւակով մը ուրիշ 18 փախստականներով ճամբորդութիւնը կը սկսին դէպի Եւրոպա, Յունաստան: Սակայն, նաւակին մեքենան կը կոտրուի ծանրակշիռին պատճառով: Եուսրան եւ Սարան մասնագէտ լողորդներ ըլլալով, կը նետուին ծովը եւ 3 ժամ նաւակը կը քաշեն ու կը հասնին դէպի Լեսպոս կղզին: Ետքը, խումբը ոտքով կը ճամբորդէ դէպի Գերմանիա Եւ անոնք Սեպտեմբեր 2015-ին կը հասնին Պերլին: Ժամանակ մը ետք, Եուսրայիին եւ Սարային ծնողքն ու պզտիկ քոյրն ալ նոյն միջոցով կը հասնին Պերլին :
Նոյեմբեր, 2022 թուականին, կենսագրական ֆիլմ մը կը հրատարակուի, «The Swimmers» Եուսրա եւ Սարա մարտինիներու կեանքին մասին. :
Ասպարէզ
երբ կը հասնի Պերլին, Եուսրա կը շարունակէ իր լողալու փորձերը մարզիկ՝ Սվեն Սփաննենքեփսին հետ Ողիմպեական խաղերու մասնակցելու յոյսով  : Յունիս, 2016 թուականին Եուսրան կը դառնայ Ողիմպիական խաղերու նոր կազմուած «փախստական մարզիկներու» խումբէն անդամ մը, որուն մէկ կային նաեւ ուրիշ 9 մասնակիցներ : Ան կը մրցի 2016 Ողիմպիական խաղերուն որ տեղի ունեցան Ռիօ Տէ Ժէնէրոյի մէջ: Ան կը հանդիսանայ 41-րդ դիրքին ընդհանուր 45 մասնակիցներու մէջ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մարզիկներ
Գուգարք (թերթ)
«Գուգարք», եռօրեայ թերթ Խորհրդային Հայաստանի մէջ, ՀԿԿ Գուգարքի շրջկոմի եւ աշխատաւորներո պատգամաւորներու շրջանային սովետի օրգան։
Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1965 թուականին, Կիրովականի մէջ (այժմ՝ Վանաձոր)։ Կը լուսաբանէր շրջանի արդիւնաբերական եւ գիւղատնտեսական ձեռնարկութիւններու աշխատանքը, կը տարածէր առաջաւոր համարուող փորձը, կը ներկայացնէր շրջանի մշակութային եւ մարզական կեանքը։
«Գուգարք»-ը յաջորդած է «Սոցիալիստական արշաւ» (1931—1952 թուականներ), «Կիրովականի կոլեկտիւ տնտեսական» (1953—1960 թուականներ), «Փարոս» (1962—1963) թերթերուն։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Հերի Պապասին
Հերի Պապասին (բուն անունով՝ Երուանդ Հարրի Պապասին (Պապասեան), ), ծագումով հայ ամերիկացի երաժիշտ, ճազի ռահվիրաներէն։ Կարեւոր ներկայութիւն մը եղած է ամերիկեան ճազի աշխարհին մէջ՝ իբրեւ ստեղծագործ ու նորարար պաս կիթառ նուագող։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Տալասի մէջ (Թեքսաս)։ Հայրը ատամնաբոյժ էր, իսկ ամերիկացի մայրը՝ դպրոցի երաժշտութեան ուսուցչուհի։
1942-ին, Պապասին մաս կազմած է Չարլի Ֆիսքի նուագախումբին ու լքած համալսարանը՝ շրջապտոյտի մեկնելու համար։
1940ական թուականներուն, այլ ծանօթ երաժիշտներու հետ ալ շրջապտոյտներ կատարած է։ 1945-ին, հաստատուած է Լոս Անճելըս՝ աշխատելով Չարլի Պառնէթի հետ, եւ միացած է Պենի Կուտմընի նուագախումբին, որուն հետ ձայնագրած է բազմաթիւ ձայնապնակներ։
1947-ին, առաջինը եղած է, որ թաւջութակով ճազի մենանուագներ ձայնագրած է։
1948-ին, երեւցած է Հաուըրտ Հօքսի «Երգ մը ծնած է» ժապաւէնին մէջ, որուն գլխաւոր դերակատարը համբաւաւոր դերասան Տանի Քէյն էր։ Ճազի բազմաթիւ աստղեր դեր ունեցած են, ներառեալ՝ Պենի Կուտմըն, Չարլի Պառնէթ, Լուիս Արմսթրոնկ, Լայոնէլ Համփթըն եւ ուրիշներ։
Նկարահանման ընթացքին, ծանօթացած է պրազիլացի կիթառահար Լաուրինտօ Ալմէյտային, որուն հետ կազմած է քառեակ մը (միւս անդամներն էին թմբկահար Ռոյ Հարթ եւ սաքսոֆոնահար Պըտ Շէնք), որ պրազիլական երաժշտութիւնն ու ամերիկեան ճազը համախառնելու վաղագոյն փորձը կատարած է։
«Harry Babasin & the Jazzpickers» խումբը
Այս խումբը երեք ձայնապնակ հրատարակած է։ Պապասին նաեւ համահիմնադիրներէն եղած է բարձր գնահատանքի արժանացած «Նոքթըրն» ձայնապնակի հրատարակչատան, որ կարճատեւ կեանք ունեցած է։
1960ական թուականներուն, Պապասինի գործունէութիւնը դանդաղած է։ Ան վերստին աշխատած է Չարլի Պառնէթի հետ, աջակցելով նշանաւոր կատակերգակ Պոպ Հոփին, որ ամերիկեան զօրքերուն առջեւ ելոյթ կ՚ունենար։ 1970ական թուականներուն, Պապասին ու Ռոյ Հարթ հիմնած են Los Angeles Theaseumը՝ ԱՄՆի արեւելեան ափի ճազի պատմութեան արխիւ մը։
Պապասինի երաժշտական վերջին շրջապտոյտը տեղի ունեցած է 1985ին՝ դաշնակի ընկերակցութեամբ Ճոն Պանիսթըրի, որ “The Bear” («Արջը») անունով մկրտած էր զայն՝ տպաւորիչ կերպարանքին եւ պաս կիթառ նուագելու ուժգին ձեւին համար։
Մասնակցած է թերեւս 1.500 ձայնագրութիւններու՝ իբրեւ պաս կիթառահար, առանց հաշուելու թաւջութակով աշխատանքը ։
Յայտնի է «Արջ» ածականով՝ իր տպաւորիչ ներկայութեան եւ իր գործիքի վրայ ճանկռելու ձեւով նուագելուն պատճառով ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ երաժիշտներ Ստորոգութիւն:Ամերիկահայեր
Գութան (ամսագիր)
«Գութան» (ամսագիր), գիւղատնտեսական գիտական ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1901-1905 թուականներուն, Փարիզի մէջ։ Տնօրէն-խմբագիր՝ Գ․ Մեծաաուրեան։ Ձգտած է տարածել հողի մշակման առաւել օգտաւէտ եղանակները, հայ ընթերցողին հասցնել գիւղատնտեսական գիտութեան նուաճումները։ Առաջարկած է գիւղատնտեսական դասընթացներ ստեղծել գիւղական եւ նախակրթական վարժարաններուն մէջ, հայ ժողովուրդի ապագան կապել գիւղատնտեսութեան զարգացման հետ։ Տպագրած է յօդուածներ անասնապահութեան, անասնաբուծութեան, ցորենի եւ այլ կուլտուրաներու մշակման, շերամապահութեան, նորագոյն գիւղմեքենաներու մասին։
«Գութան»-ին առընթեր կազմակերպուած գործակալութիւնը օգնած է ձեռք բերել գիւղմեքենաներ ու գիւղգործիքներ, սերմեր, ինչպէս նաեւ մասնագիտական գրականութիւն, ստանձնած է ֆրանսացի մասնագէտներու միջոցով գործարաններու ու ագարակններու յատակագիծեր կազմելու գործը։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի պարբերականներ
Մարդ Մը Շինենք (գիրք)
«Մարդ մը շինենք», արեւմտահայերէն գիրք՝ մարդակազմութեան մասին։ Գիրքին հեղինակն է բժիշկ Լեւոն Գրիգորեան: Հրատարակուած է Փարիզ, 1930-ին: Հարուստ է մեծ թիւով բժշկական լուսապատկերներով: Ան լոյս տեսած է հեղինակի « Բուժանք » ամսագիրի մատենաշարին մէջ` իբրեւ թիւ երեք:
Գիրքը կը սկսի հեղինակին կողմէ գրուած «Մարդ մը շինենք» վերնագիրով ամփոփ խօսքով մը, որուն կը յաջորդեն գիրքին բաղկացուցիչ 16 բաժինները` գրուած 180 էջերու վրայ:
Գիրքին վերջաւորութեան յիշուած է 16 բաժիններու ցանկը հետեւեալ շարքով`բջիջ եւ հիւսուածք, ոսկոր եւ կմախք, յօդերը, դնդերները, մորթը, աչքերը, ականջները, քիթը, բերան եւ լեզու, մարսողական գործարան, շնչողական գործարան, արեան շրջանառութեան գործարան, միզային գործարան, ծննդական գործարան, ջղային դրութիւն, ներծոր գեղձեր :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գիրքեր Ստորոգութիւն:Գիրքեր այբբենական կարգով
Գործ (ամսագիր, Շուշի)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Արցախի պարբերականներ
Գրական ամսաթերթ
«Գրական ամսաթերթ», լոյս տեսած է 1961— 1962 թուականներուն, Փարիզի մէջ։ Ձգտած է գրականութեան եւ արուեստի օգնութեամբ աջակցիլ հայապահպանման սփիւռքի մէջ, ամրապնդել վերջինիս կապը հայրենիքի եւ անոր մշակոյթին հետ։
Տպագրած է սփիւռքահայ եւ հայ խորհրդային գրողներուն, գրախօսականներ, թարգմանական նիւթեր, արուեստի ու գրականութեան մասին յօդուածներ։ «Գրական ամսաթերթ»-ը գնահատելի աշխատանք կատարած է՝ ներկայացնելով ֆրանսական առաջադիմական համարուող գրականութիւնը հայ ընթերցողներուն։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի պարբերականներ
Գրական դիրքերում
«Գրական դիրքերում», խորհրդային շրջանի տեսական-քննադատական, գրական-գեղարուեստական պատկերազարդ ամսագիր։ Հանդիսացած է Հայաստանի պրոլետարական գրողներու ասոցիացիայի օրգան։ Լոյս տեսած է 1927— 1932 թուականներուն, Երեւանի մէջ։ Խմբագրած են՝ Ն․ Դաբաղեանը, Վ․ Ալազանը, Հ․ Գիւլիքեւխեանը։ Հանդէսը հրատարակած է երիտասարդ գրողներու եւ քննադատներու գործերը, անդրադարձած է ժամանակի գրական պայքարին ու գեղագիտական ըմբռնումներուն, տպագրած է ընկերական շարժեր եւ ծաղրանկարներ, նմուշներ սովետական գրողներու ստեղծագործութիւններէն։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Արա Խաչատուրեան
Արա Խաչատուրեան, հայ լեռնագնաց եւ վազորդ, «Հիշատակի Համար Վազել» (CPLM) միութեան անդամ
Մասեաց Աղաւնի
«Մասեաց Աղաւնի», ամսագիր («Աւետաբեր Հայաստանեայց» ենթաւերնագրով)։ Լոյս տեսած է 1855-1858, Փարիզի մէջ` հայերէն եւ ֆրանսերէն, 1860-1865 թուականին՝ Թէոդոսիայի մէջ հայերէն եւ ռուսերէն։ Խմբագիր-հրատարակիչը Գաբրիէլ Այվազովսկին եղած է։ Նպատակն էր ծանօթացնել եւրոպական քաղաքակրթութեան եւ գիտութեան նուաճումներուն, սէր առաջացնել արուեստներու ու արհեստներու հանդէպ, նպաստել ժողովուրդի բարոյական դաստիարակութեան։ Կարեւոր նշանակութիւն տուած է կրթութեանն ու գիտութեան, տպագրած գիտահանրամատչելի զրոյցներ, մանկավարժական ու պատմական բնոյթի յօդուածներ։ 1860 թուականէն ունեցած է «Ռադուգա» յաւելուածը ։
Արա Խաչատուրեան
։ 2016-ին բարձրացած է աշխարհի ամէնէն բարձր` Էվերեսթի գագաթը ։ 2018 թուականին Մարսէյլէն վազելով հասած է է Հայաստան։ Մասնագիտութեամբ ոսկերիչ է։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Մասեաց Աղաւնի
= «Մասեաց Աղաւնի»ի պատմութիւն =
­Յու­նո­ւար 15ին, 162 տա­րի ա­ռաջ, ­Փա­րի­զի մէջ սկսաւ հրա­տա­րա­կու­թիւ­նը երկ­լե­զու՝ հա­յե­րէն եւ ֆրան­սե­րէն բա­ժին­նե­րով թեր­թի մը, որ կը կրէր «­Մա­սեաց Ա­ղաւ­նի» խօ­սուն ա­նու­նը։
­Միայն ե­րեք տա­րի տե­ւեց թեր­թին հրա­տա­րա­կու­թեան փա­րի­զեան շրջա­նը։
1858-ին դադ­րե­ցաւ լոյս տես­նե­լէ, բայց տա­րի մը ետք՝ 1859ին վերսկ­սաւ «­Մա­սեաց Ա­ղաւ­նի»ի հրա­տա­րա­կու­թիւ­նը այս ան­գամ ԹԷո­դո­սիա­յի մէջ (Խ­րիմ), հա­յե­րէ­նի եւ ֆրան­սե­րէ­նի կող­քին նաեւ ռու­սե­րէն նիւ­թեր լոյս ըն­ծա­յե­լով։ ­Թեր­թին հրա­տա­րա­կու­թեան այդ երկ­րորդ շրջա­նը հա­մե­մա­տա­բար եր­կար տե­ւեց, մին­չեւ 1865 շա­րու­նա­կո­ւե­ցաւ եւ վերջ­նա­կա­նա­պէս շի­ջե­ցաւ, երբ «­Մա­սեաց Ա­ղաւ­նի»ին հիմ­նա­դիրն ու պա­հա­պան խմբա­գի­րը՝ ­Գաբ­րիէլ Արք. Այ­վա­զովս­կի վախ­ճա­նե­ցաւ։
­Հայ ժո­ղո­վուր­դին քրիս­տո­նէա­կան հա­ւատքն ու ազ­գա­յին հո­գեմ­տա­ւոր հա­րուստ ժա­ռան­գու­թիւ­նը նո­րա­հաս սե­րունդ­նե­րուն ջամ­բե­լու, հա­յոց ­Մայ­րե­նին եւ ­Հայ­րե­նի­քը պաշ­տե­լու աս­տի­ճան սի­րե­լու, պահ­պա­նե­լու եւ զար­գաց­նե­լու ա­ռա­քե­լու­թեան նո­ւի­րո­ւած պատ­գա­մա­բեր մը ե­ղաւ «­Մա­սեաց Ա­ղաւ­նի»ն, ո­րուն է­ջե­րուն իշ­խեց շուն­չը հայ հո­գե­ւո­րա­կա­նու­թեան լու­սա­միտ, այ­լեւ ա­ւան­դա­պահ թե­ւին։
­«­Մա­սեաց Ա­ղաւ­նի» ամ­սագ­րին հրա­տա­րա­կու­թեան փա­րի­զեան շրջա­նը յատ­կանշո­ւե­ցաւ հայ ազ­գա­յին ե­կե­ղեց­ւոյ տեղն ու կա­րե­ւո­րու­թիւ­նը շեշ­տող նիւ­թե­րու ա­ռա­տու­թեամբ՝ ընդ­հան­րա­պէս ա­ւան­դա­պահ­պան բուռն պայ­քար մղե­լով կրօ­նա­կան, գրա­կան թէ ազ­գա­յին-գա­ղա­փա­րա­կան ա­մէն կար­գի օ­տա­րա­մուտ ազ­դե­ցու­թեանց եւ նո­րա­րա­րու­թեանց դէմ։
Գաբ­րիէլ Այ­վա­զովս­կի
­Գաբ­րիէլ Այ­վա­զովս­կի ա­ւագ եղ­բայրն է աշ­խար­հահռ­չակ ու հան­ճա­րեղ հայ ծո­վան­կա­րիչ Յ. Այ­վա­զովս­կիի։ Ծ­նած է 1812-ի ­Մա­յիս 10-ին Խ­րի­մի սեւ-ծո­վեան ­Թէո­դո­սիա քա­ղա­քը, ուր եւ վե­րա­դար­ձաւ 1858-ին իբ­րեւ Ա­մե­նայն ­Հա­յոց ­Կա­թո­ղի­կո­սու­թեան ­Նոր ­Նա­խի­ջե­ւա­նի եւ ­Բե­սա­րա­բիոյ ­Վի­ճա­կի թե­մա­կալ ա­ռաջ­նորդ։
Այդ ա­ռու­մով ալ «­Մա­սեաց Ա­ղաւ­նի»ի հրա­տա­րա­կու­թեան երկ­րորդ եւ վեր­ջին՝ ­Թէո­դո­սիա­յի շրջա­նը, որ շուրջ եօ­թը տա­րի տե­ւեց եւ ու­նե­ցաւ նաեւ «­Ծիա­ծան» ա­նու­նով ման­կա­պա­տա­նե­կան յա­ւե­լո­ւած մը, իր գա­գաթ­նա­կէ­տին հաս­ցուց ­Գաբ­րիէլ Այ­վա­զովս­կի Ար­քե­պիս­կո­պո­սին եւ ա­տե­նի հայ յե­ղա­փո­խա­շունչ մտա­ւո­րա­կա­նու­թեան (­Մի­քա­յէլ ­Նալ­բան­դեան, Ս­տե­փան Ոս­կան) մի­ջեւ գա­ղա­փա­րա­կան բուռն պայ­քա­րը։
Գաբ­րիէլ Այ­վա­զովս­կիի պահպանողական գաղափարները
Ոչ միայն իր ժա­մա­նա­կին, այ­լեւ քսա­նե­րորդ դա­րուն ու մին­չեւ վեր­ջին տաս­նա­մեակ­նե­րը, ­Գաբ­րիէլ Արք. Այ­վա­զովս­կին եւ իր «­Մա­սեաց Ա­ղաւ­նի»ն­ ընդ­հան­րա­պէս մե­ղադ­րո­ւե­ցան ի­րենց պաշտ­պա­նած «թունդ պահ­պա­նո­ղա­կան» գա­ղա­փար­նե­րուն հա­մար։ Իսկ խորհր­դա­հայ պաշ­տօ­նա­կան դի­տան­կիւ­նէն՝ Գ. Այ­վա­զովս­կի մին­չեւ վերջ ալ նկա­տո­ւե­ցաւ ար­տա­յայ­տի­չը հայ կղե­րի եւ ու­նե­ւոր խա­ւե­րու շա­հե­րուն՝ ան­վե­րա­պա­հօ­րէն պաշտ­պան կանգ­նե­լով ա­տե­նին տի­րող հա­սա­րա­կա­կան ու քա­ղա­քա­կան ա­նար­դար կար­գե­րուն։
Ըստ ­Հայ­կա­կան ­Սո­վե­տա­կան ­Հան­րա­գի­տա­րա­նին՝ «ազ­գա­սի­րու­թեան» ու «միա­բա­նու­թեան» կո­չե­լով ազ­գը, նա դա­տա­պար­տում էր քա­ղա­քա­ցիա­կան պա­տե­րազ­մը, ապս­տամ­բու­թիւ­նը, «անհ­նա­զան­դու­թիւ­նը», յե­ղա­փո­խու­թիւ­նը եւ նրանց, ով­քեր ընդ­դի­մա­նում էին «օրհ­նա­բա­նեալ տէ­րու­թեա­նը» եւ «երկ­պա­ռա­կու­թեան» հրահ­րում ազ­գը»…
­Բայց ներ­կայ ժա­մա­նակ­նե­րուն, յատ­կա­պէս ­Հա­յաս­տա­նի մէջ հայ պահ­պա­նո­ղա­կան գա­ղա­փա­րա­խօ­սու­թեան դիր­քե­րէ կա­տա­րո­ւող վե­րար­ժե­ւո­րում­նե­րու ծի­րէն ներս, հայ­րե­նի հե­ղի­նակ­ներ սկսած են մատ­նան­շել, որ ազ­գա­սի­րու­թիւնն ու հայ­րե­նա­սի­րու­թիւ­նը ա­ւան­դա­պա­հա­կան ար­մատ­ներ ու­նէին Գ. Այ­վա­զովս­կիի մտա­ծո­ղու­թեան մէջ։ ­Դի­տել կու տան, որ ցա­րիզ­մի հա­կա­հայ քա­ղա­քա­կա­նու­թեան եւ սուլ­թա­նա­կան հա­կա­հայ խժդժու­թեանց դէմ պար­բե­րա­բար բո­ղո­քած է հայ հո­գե­ւո­րա­կա­նու­թեան այս ա­ւան­դա­պահ ներ­կա­յա­ցու­ցի­չը։ ­Բայց ա­նոր մէջ միշտ իշ­խեց այն խոր հա­մո­զու­մը, որ ըմ­բոս­տու­թեամբ եւ յե­ղա­փո­խա­կան քայ­լե­րով կը վտան­գո­ւին հա­յոց ազ­գա­յին հա­ւատն ու լե­զուն, ո­րոնք ­Գաբ­րիէլ Արք. Այ­վա­զովս­կիի հա­մար «հա­յօ­րէն գո­յա­տե­ւե­լու ա­մէ­նէն ա­պա­հով ու ան­փո­խա­րի­նե­լի կռո­ւան­ներն էին»՝ հայ ժո­ղո­վուր­դին պար­տադ­րո­ւած դա­ժան բռնա­տի­րու­թեանց պայ­ման­նե­րուն տակ։
«­Մա­սեաց Ա­ղաւ­նի»ն­ կը վերահրատարակուի
«­Մա­սեաց Ա­ղաւ­նի»ն­ իր ժա­մա­նա­կա­կից կեան­քը ապ­րե­լու բախ­տը ու­նե­ցաւ մեր օ­րե­րուն, երբ 1990ա­կան­նե­րու սկզբնա­ւո­րու­թեան թեր­թը վե­րահ­րա­տա­րա­կե­լու քայ­լին դի­մե­ցին Այ­վա­զովս­կիի հա­մա­քա­ղա­քա­ցի­ներ։
1990-էն 1992, ­Սիմ­ֆե­րո­պո­լի մէջ, լոյս տե­սաւ նոր շրջա­նի «­Մա­սեաց Ա­ղաւ­նի» ամ­սա­գի­րի 12 հա­մար։ Իսկ 1994-ի ­Դեկ­տեմ­բե­րէն ետք ան սկսաւ լոյս տես­նել իբ­րեւ շա­բա­թա­թերթ։
2004-էն ետք թեր­թը հրա­տա­րա­կո­ւե­ցաւ իբ­րեւ պար­բե­րա­կան հան­դէս՝ ա­րե­ւե­լա­հա­յե­րէն, ռու­սե­րէն եւ ուգ­րաի­նե­րէն լե­զու­նե­րով, ե­ռամ­սեայ յա­ճա­խա­կա­նու­թեամբ լոյս տես­նե­լով:
«­Մա­սեաց Ա­ղաւ­նի»ի ազ­գա­յին-գա­ղա­փա­րա­բա­նա­կան ընդ­հա­նուր ուղ­ղու­թեան մա­սին պատ­կե­րա­ցում մը
«­Մա­սեաց Ա­ղաւ­նի»ի գա­ղա­փա­րա­կան ուղ­ղո­ւա­ծու­թիւ­նը պայ­մա­նա­ւո­րո­ւած է ե­ղել նրա խմբագ­րի դիր­քո­րո­շու­մով: ­Մին­չեւ 1856ը՝ Գ. Այ­վա­զովս­կին, լի­նե­լով Մ­խի­թա­րեան ­Միա­բա­նու­թեան ան­դամ, հե­տե­ւել է Մ­խի­թա­րեան ու­ղեգ­ծին՝ ձգտե­լով հիմ­նա­կա­նում շրջան­ցել հայ ա­ռա­քե­լա­կան եւ Հ­ռո­մի կա­թո­լիկ ե­կե­ղե­ցի­նե­րի դա­ւա­նա­կան հա­կա­սու­թիւն­նե­րը կամ զուսպ դիրք գրա­ւել դրանց հան­դէպ:
1855ի հա­մար­նե­րում հե­տա­մուտ է ե­ղել այն տե­սա­կէ­տին, որ ազ­գա­յին միա­բա­նու­թեան հար­ցում կրօ­նը եւ դա­ւա­նան­քը ա­ռաջ­նա­յին չեն, էա­կա­նը հա­սա­րա­կա­կան, քա­ղա­քա­ցիա­կան միա­բա­նու­թիւնն է: ­Նա­խա­պա­տո­ւու­թիւ­նը տա­լով կա­թո­լի­կա­կան դա­ւա­նան­քին՝ «­Մա­սեաց Ա­ղաւ­նի»ն­ եր­բեմն կաս­կա­ծի տակ է ա­ռել ­Հայ Ե­կե­ղե­ցու ուղ­ղա­փա­ռու­թիւ­նը, եր­բեմն էլ փոր­ձել է հա­մա­հար­թեց­նել կա­թո­լիկ եւ հայ ե­կե­ղե­ցի­նե­րի տար­բե­րու­թիւն­նե­րը՝ շեշ­տը դնե­լով քրիս­տո­նէա­կան դա­ւա­նան­քի ընդ­հան­րու­թիւն­նե­րի վրայ:
Գ. Այ­վա­զովս­կու մայր ե­կե­ղե­ցի վե­րա­դառ­նա­լուց (1856) յե­տոյ, «­Մա­սեաց Ա­ղաւ­նի»ն կտ­րուկ փո­խել է իր դիր­քո­րո­շու­մը. քննա­դա­տել է Մ­խի­թա­րեան­նե­րին, նրանց մե­ղադ­րել մո­լե­ռան­դու­թեան, ազ­գից հե­ռա­նա­լու մէջ, ազ­գա­պահ­պան­ման ա­մե­նահ­զօր լծակ հա­մա­րել ազ­գա­յին դա­ւա­նան­քը:
Օ­րի­նակ բե­րե­լով լե­հա­հա­յե­րին՝ նրանց ձու­լո­ւե­լու պատ­ճա­ռը հա­մա­րել է՝ «Ի­րենց հայ­րե­նի դա­ւա­նան­քէն ետ կե­նա­լու ու կա­թո­լիկ ըլ­լա­լու մէջ» (1857, դ. 1, էջ 3): «­Մա­սեաց Ա­ղաւ­նի»ն տ­պագ­րել է կա­թո­լիկ Մ. ­Չամ­չեա­նի «Ե­կե­ղե­ցի հա­յոց թուղթ ­Վա­հա­նայ Ար­շա­րուն­ւոյ» յօ­դո­ւա­ծը, որ­տեղ հե­ղի­նա­կը հեր­քել է ­Հայ Ե­կե­ղե­ցու հեր­ձո­ւա­ծող լի­նե­լու մտայ­նու­թիւ­նը եւ պար­սա­ւել գո­լէճ­ցի կրօ­նա­մոլ­նե­րին:
1857-58ին ամ­սա­գի­րը հրա­պա­րա­կել է ­Հայ Ե­կե­ղե­ցու կա­նո­նադ­րու­թիւ­նը՝ «­Սահ­մանք տես­չու­թեան ­Հա­յաս­տա­նեայց Ե­կե­ղեց­ւոյ ի ­Ռու­սիա»:
«­Մա­սեաց Ա­ղաւ­նի»ն ­կա­թո­լի­կու­թեան քննա­դա­տու­թեա­նը զու­գակ­ցել է բո­ղո­քա­կա­նու­թեան հան­դէպ իր ան­հաշտ կե­ցո­ւած­քը, անդ­րա­դար­ձել Օս­ման­յան ­Թուր­քիա­յում ազ­գի կրօ­նա­կան միաս­նու­թիւ­նը խարխ­լող բո­ղո­քա­կա­նու­թեան գոր­ծու­նէու­թեա­նը: ­Հայ հա­սա­րա­կա­կան կեան­քում ա­զա­տամ­տու­թեան դէմ մղած իր պայ­քա­րը Գ. Այ­վա­զովս­կին ներ­կա­յաց­րել է իբ­րեւ պայ­քար բո­ղո­քա­կա­նու­թեան դէմ:
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի պարբերականներ
Աղբիւրներ
Ազատ Օր, «15 Հունաուր 2018,15 Յունուար 1855. Սկսաւ «Մասեաց Աղաւնի» թեր­թին հրա­տա­րա­կու­թիւ­նը ­Փա­րի­զի մէջ»
Նազարէթ Պէրպէրեան
Ցատկելուս պատճառը
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Հիկոշիտա երբ 5 տարեկան էր ախտաճանաչուած էր ինքնափակութեամբ (ASD) եւ ունէր հաղորդակցութեան սահմանափակ կարողութիւններ։ Մօրը օգնութեամբ կ՛ենթադրուի թէ ան գրած է աս գիրքը գործածելով մեթոտաբանութիւն մը զոր ինք «մատներով դիւրացնող գրութիւն» կ՛անուանէ (facilitated finger writing), ծանօթ նաեւ որպէս «դիւրացնող հաղորդակցութիւն» (Facilitated communication (FC)) ։
Գիրքին մասին
Գիրքը հեղինակին՝ Հիկաշիտային, յիշատակագիրն է թէ ինչպէս ան հաղորդակցիլ սորվեցաւ գործածելով «դիւրացնող հաղորդակցութիւն» (Facilitated communication (FC)) եւ «արագ փութկոթութեան կերպ» (rapid prompting method (RPM)) գիտականօրէն պաշտօնապէս չճանչցուած (հաւատք չընծայող) հմտութիւններ։
Եոշիտա եւ Միչել, որոնց զաւակը ախտաճանաչուած է ինքնափակումի խանգարումով, գրած են գիրքին անգլերէնի թարգմանութեան նախաբանը։
Յիշատակագրութեան մեծ մասը կը պարունակէ 58 հարցումներու ընդմէջէն Հիկոշիտայի եւ ուրիշ ինքնափակ անձերու կողմէն պատմուածներ, ինչպէս նաեւ ցիրուցան կարճ արձակ հատուածներ։ Այս հատուածները ըլլա՛յ Հիկաշիտայի յիշողութիւններն են որ կը բաժնէ, ըլլա՛յ պատկերաւոր պատմութիւններ որոնք կը վերաբերին յիշատակագրութեան տեւողութեան արծարծուած նիւթերուն։
Հիկոշիտային յիշատակագրութիւններէն բաժիններ
«Երբ կը ցատկեմ, կարծես թէ զգացումներս դէպի երկինք կը բարձրանան։ Իսկապէս երկնքին մէջ ընկլուզուելու մարմաջը բաւական է որպէսզի սիրտս տրոփէ։ Երբ կը ցատկեմ, մարմնիս մասերը լաւ մը կը զգամ, նոյնպէս մարմնիս կապուած ոտքերս եւ ծափող ձեռքերս... ինքզինքս ինչքան լաւ կը զգամ։»
''«Իրական կարեկցութիւնը ուրիշին արժանապատուութիւնը չճզմելն է. այդ է առնուազն իմ կարծիքս։ Ամենալաւ հակազդեցութիւնը մեր սխալներուն նոյնը պիտի չըլլայ անձէ անձ, պիտի փոխուի անոր տարիքին համաձայն, սակայն մէկ բան յիշեցէք․ - ինքնափակումէ տառապող մարդոց համար՝ դժուար է արդէն իսկ ապրիլ այդ ցաւին հետ որ անկարող ենք ընելու ինչ որ պիտի ուզէինք ընել։ Մեր սխալներուն դիմաց ուրիշներու հակազդեցութենէն ստեղծուող ցաւը կրնայ կոտրել մեր սիրտը»։''
7 անգամ գետին ինկած 8 անգամ ոտքի կանգնած
«7 անգամ գետին ինկած 8 անգամ ոտքի կանգնած՝ ինքնափակ տղու մը ներքին ձայնը»․ Հիկաշիտային կողմէ 2015-ին գրուած է եւ «Ցատկելուս պատճառը» գիրքին շարունակութիւնն է։
,, , , , ,
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կենսագրութիւններ Ստորոգութիւն:Ինքնափակ անձերու կենսագրութիւններ Ստորոգութիւն:Գիրքեր այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Գիրքեր հոգեվերլուծութեան մասին Ստորոգութիւն:Գիրքեր ըստ թեմայի Ստորոգութիւն:Գիրքեր ըստ տարեթիւի Ստորոգութիւն:Գիրքեր Ստորոգութիւն:2007-ին հրատարակուած գիրքեր
Գրական Ադրբեջան
«Գրական Ադրբեջան» (ազրպ.՝ Ədəbi Azərbaycan), գրական-գեղարուեստական երկամսեայ հանդէս Խորհրդային Ազրպէյճանի մէջ։ Հանդիսացած է Ազրպէյճանի գրողներու միութեան օրգանը։ Լոյս տեսած է 1957-1989 թուականներուն, Պաքուի մէջ։ Խմբագիրները եղած են Սամուէլ Գրիգորեանը, Վլատիմիր Աբրահամեանը։ Հանդէսը դուրս կու գար գրականութեան կուսակցականութեան եւ ժողովրդայնութեան, սոցիալիստական ռեալիզմի սկզբունքներու կենսագործման դիրքերէն։ «Երիտասարդ ձայներ» բաժնին մէջ կը տպագրէր եւ կը գրախօսէր սկսնակ բանաստեղծներու ստեղծագործութիւնները։ Հանդէսը կը գովազդէր այսպէս կոչուած՝ ժողովուրդներու բարեկամութեան եւ եղբայրութեան գաղափարները, կը հետեւէր գրական եւ մշակութային կապերուն։ Ամսագիրը կը լուսաբանէր հանրապետութեան հայ հատուածի մշակութային կեանքը։ Կը թղթակցէին Ազրպէյճանի, ինչպէս նաեւ Խորհրդային Հայաստանի գրողները։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Ազրպէյճանի հայկական պարբերականներ
Դաշնակցական Մամուլը
Դաշնակցական Մամուլին նպատակն էր Դաշնակցութեան հիմնադիրներուն յեղափոխական նպատակները տարածել, ժողովրդականացնել եւ հայութեան յեղափոխական ոգին ներարկել: Անոնք կը հաւատային, որ խօսքը եւ գաղափարը անարժէք են առանց կենդանի գործի :
Պաշտօնաթերթ
Կուսակցութիւնը հազիւ կազմաւորուած, կը հիմնուի «Դրօշակ» անունով պաշտօնաթերթը՝ 1890-1891-ին, Թիֆլիսի մէջ, ուր լոյս կը տեսնէ երկու թիւ` Մայիսին եւ Սեպտեմբերին: 3-րդ թիւը Ռումանիա, 1892-ին, որմէ ետք Ժընեւ, մինչեւ 1914` Ա. Համաշխարհային պատերազմին սկիզբը: Այս ժամանակաշրջանին «Դրօշակ»ին շուրջ կը կազմուին նաեւ Հ.Յ.Դ. արեւմտեան Բիւրօ, 1898-ին, եւ որոշ ժամանակաշրջանի համար կուսակցութիւնը կ'ունենայ երկու բիւրօ: Հոն պարբերաբար կը հրատարակուի նաեւ ֆրանսերէն «Փրօ Արմենիա» անունով թերթը` օտարներ լուսաբանելու համար հայութեան պահանջներուն ու պայքարին մասին: Տասնմէկ տարուան դադարէ ետք «Դրօշակ»ը կը վերահրատարակուի Փարիզ, 1925-1933, որմէ ետք դարձեալ կը դադրի: 1969-1985 Պէյրութ, 1986-1999 Աթէնք, ապա` Երեւան: Ներկայիս կը հրատարակուի տպագիր եւ ելեկտրոնային ձեւերով: Խմբագիրներ եղած են` Քրիստափոր Միքայէլեան, Ռոստոմ, Յոնան Դաւթեան, Մ. Վարանդեան, Ս. Վրացեան, Ա. Ջամալեան, Բաբգէն Փափազեան, Սարգիս Զէյթլեան, Նազարէթ Պէրպէրեան, Գէորգ Խուդինեան եւ ուրիշներ:
Մամուլի Տարածում
Դաշնակցական մամուլը կ'ապրի ու կը գործէ մտաւորական գործիչներու զոհաբերութեան ու ամբողջական նուիրումին շնորհիւ:
Հակառակ դրամական միջոցներու չգոյութեան ու  դաժան պայմաններուն` դաշնակցական մամուլի ցանցը արագօրէն ու յամառութեամբ կը տարածուի: Գրեթէ ամէն վայր, ուր դաշնակցական գործիչներ կային, կ'ունենայ իր մամուլը:
Դաշնակցական Մամուլին Դերը
Հայրենաբնակ հայ հասարակութիւնը երկար դարեր օտարներէ տիրապետուած ըլլալով` կորսնցուցած էր իր ազգային գիտակցութիւնը, ազատ ապրելու կամքը եւ դարձած` ստրկամիտ: Ընտելացած էր ան տիրապետող ազգերու արժեհամակարգին, նոյնիսկ` որդեգրած զայն: Միայն եկեղեցին մնացած էր համախմբումի վայր, եւ իբրեւ այդպիսին` մեծ ու նախախնամական եղաւ անոր դերը հայ կեանքի մէջ: Բայց եկեղեցականներէն եւ հայոց ունեւոր դասէն քիչ չէին անոնք, որոնք կամայ-ակամայ դարձած էին գործակից` կեղեքող օտար տիրողներուն:
Ահա այն դաժան միջավայրը, որուն մէջ կոչուած էր գործելու դաշնակցական մամուլը` հոն տարածելու համար յեղափոխական շունչ, յեղափոխական գաղափարներ ու ոգի:
Հայ Մամուլը՝ 1915-էն ետք
Հայկական մամուլը, առաջին օրէն մինչեւ այսօր եղա՛ծ է եւ է՛ գաղափարի ծառայող, քաղաքական նպատակ հետապնդող, ազգի շահը պաշտպանող գործօն, Ցեղասպանութենէն ետք, Սփիւռքահայ գրականութեան հիմնական կեդրոնները կը դառնան Պոլիս, Ֆրանսան՝ իր Փարիզ մայրաքաղաքով, Միջին Արեւելք, Միացեալ Նահանգներ եւ Պալքանեան երկիրները :
Պատմական Տուեալներ
23 Ապրիլ 1915-ի գիշերը Թուրք ոստիկանութիւնը կը հաւաքէ բոլոր հայ գրագէտները եւ զանոնք կ'աքսորէ անյայտ վայրեր: Սակայն, միաժամանակ կային գրագէտներ, որոնք կ'ապրէին արտասահման: Անոնք իրենց մտածումները եւ արտայայտութիւնները կը գրէին եւ կը հրապարակէին ժողովուրդին, իբրեւ անհայրենիք մնացած ժողովուրդ: Անոնք իրենց գրութիւններուն ճամբով ցոյց կու տային անհող, անտուն եւ անհայրենիք մնացած հայ մարդուն հոգեբանութիւնը եւ անոր ներքին տառապանքը՝ յիշեցնելով, թէ ան միշտ կառչած կը մնայ իր հողին: Գրագէտները կ'ապրէին անցեալի իրենց թողած երազներով եւ իրենց ցասումը արտայայտելով թշնամիին դէմ:
Գրողները կը բաժնուին երկու խումբերու՝ Հին եւ Նոր գրողներ: Հին Խումբին կը պատկանին՝ Կոստան Զարեան, Լեւոն Շանթ, Յակոբ Օշական, Վահան Թէքէեան եւ ուրիշներ: Նոր գրողներուն խումբին կ'անդամակցին Վահէ Վահեան, Արշակ Չօպանեան, Վազգէն Շուշանեան, Արամ Հայկազ եւ ուրիշներ: Այս գրագէտները ապրած են զանազան երկիրներու մէջ:
Լեզուն եւ Մամուլը՝ Գաղութներուն Մէջ
Պոլիս
Գեմալականները հայ գրականութիւնը ամբողջովին արգիլած էին, եւ որեւէ մէկ գիր կամ յօդուած խիստ գրաքննութեան կ'ենթարկուէր պետութեան կողմէ:
Հայերը Ցեղասպանութեան եւ յետ Ցեղասպանութեան շրջանին ունեցած են ազատամարտութեան ոգի, Պոլսոյ մէջ «Ազատամարտ» անունով թերթ մը կը սկսի տպուիլ: Անոր խմբագիրը կը հանդիսանայ Ռուբէն Զարդարեան, որ ապագային Պէյրութ փոխադրուելով կը հիմնէ «Ազդարար» թերթը: Պոլսոյ մէջ կը հրատարակուէին նաեւ այլ թերթեր, ինչպէս՝ «Հայ Կին»ը, «Բանբեր»ը, «Արձան»ը, «Հայ խօսնակ»ը, «Մարմարա»ն, «Արեւելք»ը եւ «Աստղաբեր»ը:
Պալքաններ
Գրողներն են՝ Օննիկ Զարկունի, Սիրունի եւ Կարօ Մեհեան:
Ֆրանսա
Կենսական կեդրոնը կը դառնայ Փարիզը հետ Ցեղասպանութեան ժամանակաշրջանին: Գեղապաշտ սերունդի պատկանող անհատներ կ'ապրէին Ֆրանսա եւ ազդուելով Ֆրանսական գրականութենէն կը գործածէին իրենց գրութիւններուն մէջ: Գեղապաշտ սերունդին մաս կը կազմեն, Վազգէն Շուշանեան, Կարօ Փօլատեան, Յակոբ Օշական, Արշակ Չօպանեան եւ ուրիշներ:
Լոյս կը տեսնէր Միսաքեաններուն «Յառաջ» թերթը մինչեւ 1999 թուական: Այս թերթին մէջ լոյս կը տեսնէ «նահանջը առանց երգի» գործը: Ֆրանսայի մէջ նաեւ կար «Նոր յառաջ»ը (Ժիրայր Չոլաքեան), «Ապագայ» եւ «Մարտկոց»:
Միջին Արեւելք
1920-1950 երկարող թուականը, անոնք կը պահեն այն նոյն խռովքը, որ տրուած էր իրենց նախապէս: Աւանդութիւնները, բարքերը եւ գրականութիւնը պահելով արաբական ազդեցութեան տակ: Ռահվիրաներն էին՝ Լեւոն Շանթ, Արամ Սահակեան, Մուշեղ Իշխան, Նիկոլ Աղբալեան եւ այլ տիտաններ:
ՊԱԼՔԱՆՆԵՐ
Պուլկարիոյ մէջ կը հրատարակուին «Ազատ խօսք» եւ «Փարոս» թերթերը:
Կը հրատարակուի մէկ օրաթերթ՝ «Ազատ օր»:
ԼԻԲԱՆԱՆ
Լիբանանի մէջ լոյս կը տեսնէ նաեւ «Լիբանան» թերթը, որ որեւէ կուսակցութեան չէր պատկաներ: Ամէն կուսակցութիւն ունէր իրեն յատուկ թերթը, Ռամկավար Ազատական Կուսակցութիւնը՝ «Զարթօնք» թերթը եւ Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակեան կուսակցութիւնը՝ «Արարատ»ը: Կրօնական հաստատութիւներն ալ ունէին իրենց թերթերը, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան «Հասկ» ամսագիրը կը սկսի լոյս տեսնել 1932-ին եւ մինչեւ օրս կը գործէ: «Մասիս» թերթը, որ կը պատկանի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկէ Հայոց Պատրիարգութեան, սակայն միայն առցանց կը հրատարակուի:
Նախքան Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմը, լոյս կը տեսնէին  նաեւ «Տիգրան» եւ «Այգ» թերթերը:
ՍՈՒՐԻԱ
Սուրիոյ մէջ լոյս կը տեսնէ Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան «Եփրատ» թերթը եւ Հ.Յ.Դաշնակցութեան ՝ «Արեւելք» եւ «Սուրիա» թերթերը, սակայն բոլորը կը դադրին 1960-ական թուականներուն:
Ասոնց կողքին նաեւ կը հրատարակուին գրական թերթեր, ինչպէս՝ Բիւզանդ Եղիայեանի «Ծիածան»ը, հրատարկուած Պէյրութի մէջ տասը տարիներու ընթացքին 1939-1949 թուականերուն: Հայր Անդրանիկ Կռանեանի «Նայիրի» թերթը, որ առաջին անգամ կը սկսի լոյս տեսնել Հալէպի մէջ, որմէ ետք կը փոխադրուի Պէյրութ Կաթողիկէ Պատրիարքարան: Հայ ճեմարանականներու միութեան կողմէ 1944-1960 թուականներուն լոյս կը տեսնէ «Ակօս» թերթը: 1946-ին Վահէ Վահեանի պատկանող «Անի» թերթը լոյս կը տեսնէ Պէյրութի մէջ:
ԵԳԻՊՏՈՍ
Առաջին անգամ լոյս կը տեսնէ «Արեւ» թերթը՝ 1915-ին Աղեքսանդրիոյ մէջ, ապա՝ Գահիրէ մայրաքաղաքին մէջ: Խմբագիրն էր Նուպար Պէրպէրեան: Իսկ Գահիրէի մէջ «Յուսաբեր» թերթը, լոյս կը տեսնէ խմբագրութեամբ Սուրէնի, Վահան Նաւասարդեանի եւ Գուրգէն Մխիթարեանի:
ԵՐՈՒՍԱՂԷՄ
Գոյութիւն ունի նշանաւոր «Սիոն» թերթը, որ 1927-էն մինչեւ օրս լոյս կը տեսնէ:  Թերթին առաջին խմբագիրները եղած են Բաբգէն Կիւլէսէրեան Կաթողիկոս, Թորգոմ Պատրիարք Գուշակեան, Շնորհք Վրդ. Գալուստեան եւ Տիրան Վրդ. Ներսոյեան:
ԻՐԱՔ
Ունեցած է միայն մէկ թերթ՝ «Գոյամարտ»ը:
ՊԱՐՍԿԱՍՏԱՆ
Լոյս տեսած են՝ «Ալիք-Արենուհի», «Արբ», «Նոր էջ» եւ «Պարսկահայ Տարեցոյց» թերթերը:
Ամերիկա
Լոյս կը տեսնեն «Հայրենիք», «Նոր Օր» եւ «Պայքար» թերթերը: Իսկ հարաւային ամերիկայի մէջ՝ «Արմենիա» թերթը:
1850-1915 երկարող տարիներուն, կը զարգանայ արեւմտահայերէնը:
Աղբիւրներ
Հայ պարբերական մամուլը, մատենագիտական համահաւաք ցուցակ (1794-1980), կազմումը Մ․ Ա․ Բաբլոեան, Երեւան, 1986։
Երկինքին Գոյնը
Երկինքին գոյնը արդիւնքն է բնական եւ մարդկային երեւոյթներու:
Լոյսը կ'ընթանայ տարբեր երկարութիւններ ունեցող ալիքներու ձեւին տակ: Իւրաքանչիւր գոյն ունի իր ալիքին յատուկ երկարութիւնը: Այս ալիքները կը յառաջանան ուղիղ գիծով, մինչեւ որ անոնք հանդիպին արգելքի մը: Երբ անոնք երկրագունդին կը մօտենան, անոնք կը դիպչին մեր մոլորակը շրջապատող օդի խաւին` մթնոլորտին:
Այդ պահուն արեւուն ճառագայթները շփման մէջ կը մտնեն օդի մասնիկներուն` մոլեքիւլներուն, ջուրի կաթիլներուն եւ մթնոլորտը կազմող փոշիներուն հետ: Օդի մոլեքիւլները բաւարար մեծութիւնը ունին լոյսին ամէնէն փոքր ալիքները, յատկապէս մանիշակագոյնը կամ կապոյտը սփռելու: Միւս գոյները այս գոյներուն նման դիւրութեամբ չեն սփռուիր եւ, հետեւաբար, անոնք «կը ջնջուին»:
Վերջին տարրը, այս երեւոյթին պարագային, մարդկային աչքն է: Ան շատ աւելի լաւ կը տեսնէ կապոյտ գոյնը, քան` մանիշակագոյնը :
Մեթհիմոկլոպինիմիա (Կապտագոյն Մորթի Հիւանդութիւն)
Գերարտադրութիւնը մեթհիմոկլոպինը հիմոկլոպինի մէկ տեսակն է մարմինին մէջ:
Մեթհիմոկլոպինիմիան (MetHb) արեան խանգարում մըն է, որուն պարագային, կ'արտադրուի մեթհիմոկլոպինի ոչ բնական քանակ: Հիմոկլոպինը արեան կարմիր բջիջներու սպիտակուց է (փրոթէին), որ կը տեղափոխէ եւ կը տարածէ թթուածինը մարմնին մէջ: Մեթհիմոկլոպինը հիմոկլոպինի ձեւ մըն է:
Մեթհիմոկլոպինիմիայի պարագային, հիմոկլոպինը կրնայ թթուածին տեղափոխել, սակայն ի վիճակի չէ զայն արդիւնաւէտօրէն ազատ արձակել մարմինի հիւսուածքներուն (tissue):
Դրդապատճառներ
Արեան մէջ մեթհիմոկլոպինը, փոխանակ իր սովորական չափաբաժինով ըլլալու (1 տոկոս), այս հիւանդութեան պարագային, կրնայ հասնիլ մինչեւ 20 տոկոսի: Եւ քանի որ անոնց հիմոկլոպինը չի կրնար կանոնաւոր կերպով բաշխել թթուածին մարմնին մէջ, այդ մէկը կը պատճառէ մաշկի կապոյտ գոյն, մանիշակագոյն շրթունքներ եւ արեան շագանակագոյն երանգ: Թէեւ խանգարումը կրնայ ժառանգական ըլլալ, սակայն ան կրնայ նաեւ յառաջանալ տարբեր քիմիական նիւթերու եւ դեղերու ենթարկուելով:
Մեթհիմոկլոպինիմիայի երկու տեսակ կայ.