cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Շաքարախտի Դէմ Պայքարի Համաշխարհային Օր
Շաքարախտի դէմ պայքարի համաշխարհային օրն (անգլերէն՝ World Diabetes Day), Նոյեմբեր 14-ը շաքարախտի դէմ պայքարի համաշխարհային օրն է: 1991-էն ի վեր, Շաքարախտի միջազգային դաշինքի (International Diabetes Federation, IDF) եւ Առողջապահութեան համաշխարհային կազմակերպութեան (World Health Organization) նախաձեռնութեամբ, Նոյեմբեր 14-ը կը նշուի որպէս շաքարախտի դէմ պայքարի համաշխարհային օր :
Պատմութիւն
Շաքարախտի դէմ պայքարի օրը ՄԱԿ-ի հովանիին ներքոյ կը նշուի 2007-ի Նոյեմբեր 14-էն՝ ի պատիւ Քանատացի գիտնական Ֆրետերիք Պանթինկ, որ ծնած էր 1891-ի միեւնոյն օրը :
Քանատացի գիտնական Ֆրետերիք Պանթինկ (Frederick Banting), որ գործընկերոջ՝ Չարլզ Պեսթին (Charles Best) հետ միասին, մեծ դեր ունեցած է այժմ շաքարախտով հիւանդներու առողջութեան պահպանման միակ միջոցը հանդիսացող էնսիւլինի հայտնաբերման գործին մէջ։ 1922-ին Պանթինկ, էնսիւլինի ներարկման շնորհիւ, ծանր շաքարախտով տառապող 14-ամեայ տղու մը կեանքը փրկած էր:
Այս դեղամիջոցը արտօնագրելու եւ անոր շնորհիւ աներեւակայելի հարստութիւն կուտակելու փոխարէն՝ Պանթինի իր իրաւունքները կը փոխանցէ Թորոնթոյի համալսարանին: Յետագային էնսիւլինի արտադրութեան իրաւունքները անցած են Բժշկական հետազօտութիւններու քանատական խորհրդին: 1922-ի վերջը, դեղամիջոցը կը յայտնուի շուկայի վրայ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Համաշխարհային օրեր
Մահուան Արգելք
Մահուան արգելք, որոշակի տեղեր մահանալու իրաւաբանական արգելք (ընդհուպ մինչեւ տուգանք հանգուցեալի ընտանիքին եւ այլն)։
Պատմութիւն
Անցեալին կ՛ըլլար միայն քաղաքական կամ կրօնական նկատառումներով, որպէսզի չապականուի սրբազան վայրը։ Յոյներու մօտ Ն.Ք. 5-րդ դարուն մահուան համար արգնլուած վայր էր Տելոս սուրբ կղզին։ Յաճախ կը նշուի, որ Մեծ Բրիտանիոյ մէջ կարելի չէ մահուամբ պղծել խորհրդարանական Վեստմինստէրեան պալատը  , իսկ ան, որ պատահաբար այդտեղ կը մահանայ, կրնայ ի նշան մաքրման թաղուիլ թագաւորի հաշուին։
Կիրառութիւն
Մեր ժամանակներուն շարք մը բնակավայրեր ընդունած են մահուան արգելքի օրէնքներ իբրեւ «յուսահատութեան ժեստ» քաղաքի գերեզմանների առատութեան պատճառով։ Այդ օրէնքները կ՚ընդունուին այն յոյսով, որ վերադաս մարմինները յուղարկաւորութիւններու համար նոր տեղամասեր տրամադրելու որոշում կը կայացնեն։
Այսպիսի օրէնքներ կը գործեն Լանխարոնի մէջ (Անտալուսիա, Սպանիա ), ֆրանսական երեք բնակավայրերու մէջ (բոլորը Ֆրանսայի հարաւը)՝ Քիւնէօ, Լը Լաւանտու, Սարպուրոն, Շպիցպերկէնի Լոնգյիր քաղաքին մէջ, ինչպէս նաեւ նմանատիպ օրինագիծ կը նախապատրաստի պրազիլական Պիրիտապա-Միրիմ ։ Վերջին դէպքին քաղաքապետը իր առաջարկը հիմնաւորած է անով, որ քաղաքը կը գտնուի քանի մը գետերու միաձուլման վայրին մէջ, ուրկէ ալ ձեռք կը բերուի խմելու ջուրը․ իսկ այդ կը նշանակէ, որ նոր թաղումներն ու գերեզմանատուներու աճը վտանգաւոր են շրջակայ միջավայրի վարակման տեսանկիւնէն։
Լոնգյիր քաղաքին մէջ (Շպիցպերկէնի արշիպելագ, Նորվեկիա) կը գործէ օրէնք, որ կ՚արգիլէ մահանալ իր տարածքին մէջ։ Եթէ ինչ-որ մէկուն ցնցած է ծանր հիւանդութիւն կամ տեղի ունեցած է մահացու դժբախտ պատահար, հիւանդին պէտք է անմիջապէս օդով կամ ծովով ուղարկել Նորվեկիոյ այլ հատուած, ուր ան կը մահանայ։ Նոյնիսկ եթէ մահը տեղի կ՚ունենայ քաղաքին մէջ, հանգուցեալին միեւնոյն է կը թաղեն «Մեծ երկրի» վրայ։ Այս հարկադրական միջոցները պայմանաւորուած են անով, որ յաւերժական ցուրտի պայմաններուն թաղումէն ետք մարմինը չի քայքայուիր եւ կը գրաւէ այնպիսի գիշատիչներու ուշադրութիւնը, ինչպիսին են սպիտակ արջերը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մահ Ստորոգութիւն:Գերեզմանատուներ
Տարեցներու Միջազգային Օր
Տարեցներու Միջազգային Օր, 1 Հոկտեմբերը կը նկատուի տարեցներու միջազգային օր, որ հռչակուած է 14 Դեկտեմբեր 1990-ին ՄԱԿ-ի Ընդհանուր Ժողովի կողմէ։ 1990 թուականի Դեկտեմբեր 14-ին, ՄԱԿ-ի Ընդհանուր Ժողովի կողմէ կատարուած քուէարկութեամբ՝ 1 Հոկտեմբերը,  հաստատուած է իբրեւ Տարեցներու Միջազգային Օր, ըստ արձանագրուած 45/106 բանաձեւին։ Տօնը առաջին անգամ նշուած է 1991 թուականի Հոկտեմբեր 1-ին ։
Տօնը կը նշուի տարեց մարդոց խնդիրները եւ իրենց շրջապատին միջեւ ծագած տարակարծութիւնները բարձրացնելու նպատակով, ինչպէս, օրինակ, ծերանալը եւ երէցներու չարաշահումները: Այն նաեւ երէցներուն՝ հասարակութեան նկատմամբ, կատարած ներդրման գնահատման օր է։
Այս տoնը համանման է Միացեալ Նահանգներու եւ Քանատայի մէջ նշուած ազգային Մեծ տատիկի ու պապիկի օրուան, ինչպէս նաեւ Չինաստանի «Double Ninth Festival»-ին (կրկնակի իններորդ փառատօն) եւ Ճափոնի «Respect for the Aged Day»-ին (Երէցներու յարգանքի օր):
Թիրախային Խումբ
Տարեցները կամաւոր աշխատանքներ կը ներկայացնեն ըկերութեան, իրենց կատարած բազմաթիւ ներդրումներով՝ կեանքէն ստացած իրենց փորձառութիւններն ու գիտելիքները փոխանցելու յաջորդող սերուդներուն։
Աշխարհի տարածքին երէց մարդոց թիւը կը հասնի (60 տարիէ աւելի) մօտ 600 միլիոն մարդու (2012 թուական)։ Իսկ 50 տարի ետք, այդ կ՛ակնկալուի բարձրանալ 2 երկիլիոն մարդու ։ Կազմակերպութիւններն ու խմբակները, որոնք կը նշեն համաշխարհային այս օրը՝
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Միջազգային տօներ
Մոխրաթաղ
Մոխրաթաղ, գիւղ ԼՂՀ Մարտակերտի մէջ` կեդրոնէն 8 քմ արեւմուտք` Թարթառ գետ ի միջին հոսանքին մէջ՝ 540 մեթր բարձրութեան վրայ։ Տարածքը՝ 3462 հեկտար։ Կը զբաղին այգեգործութեամբ, անասնապահութեամբ եւ պտղաբուծութեամբ։ Ունի միջնակարգ դպրոց, գրադարան, մշակոյթի տուն, կապի բաժանմունք, շարժապատկերի սրահ, բուժարան եւ այլն։
Մոխրաթաղը ունի 362 բնակչութիւն: Գիւղին դպրոցը կը գտնուի 1972-ին կառուցուած շէնքին մէջ:
Մոխրաթաղը Արցախեան պատերազմին
1989-ին Մոխրաթաղին մէջ կազմաւորուած է կամաւորական ջոկատ մը (հրամանատար՝ Վ. Բալայեան, Գ. Պօղոսեան), որ մասնակցած է գիւղին, Մարտակերտ ի (Չայլու, Կիչան, Մարաղա, Վաղուհաս եւ այլն), Շահումեան ի (Պուզլուխ, Մանաշիտ, Կարաչինար, Էրքէջ եւ այլն), Հատրութ ի (Տող, Ծամձոր եւ այլն) շրջաններու ինքնապաշտպանական եւ ազատագրական մարտերուն։ Մոխրաթաղէն ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով պարգեւատրուած է Վ. Բալայեանը (յետմահու)։ Մոխրաթաղէն զոհուած է 11 ազատամարտիկ ։ Թշնամին մեծ վնաս հասցուցած է գիւղին կեդրոնը գտնուող Ս.Սարգիս եկեղեցւոյ, աւերած՝ մեծ թիւով տուներ, գիւղին ակումբը եւ այլն :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մարտակերտի գիւղեր Ստորոգութիւն:Մարտակերտի բնակավայրեր Ստորոգութիւն:Արցախ
Սլովենիա
Սլովենիա (Slovenija), պաշտօնական անուանումը՝ Սլովենիայի Հանրապետութիւն (Republika Slovenija) պետութիւն Հարաւային Եւրոպայի մէջ։ Տարածքը 20,236 քմ² է, բնակչութիւնը՝ 2,089,310 մարդ (Յուլիս, 2019)։
Կը գտնուի Պալքանեան թերակղզիի մերձալպեան հատուածին մէջ, կ'եզերէ Ատրիաթիկ ծովի ջուրերը։ Արեւմուտքէն սահմանակից է Իտալիոյ, հիւսիսին՝ Աւստրիոյ, արեւելքէն՝ Հունգարիոյ, արեւելքէն ու հարաւէն՝ Խրուաթիոյ հետ։
Արդիւնաբերական երկիր է՝ տինամիք զարգացող տնտեսութեամբ։ 2011 թուականին ՀՆԱ-ն կազմեր է 58,979 միլիար տոլար (բնակչութեան մէկ շունչին՝ մօտ 29,179 տոլար)։ Դրամական միաւորը եւրոն է։
Երկիրը անկախութիւն ձեռք բերած է 1991 թուկանի Յունիսի 25-ին։ 2004 թուականի Մարտին Սլովենիան կ'անդամակցի ՆԱԹՕ-ի կազմին մէջ, իսկ 2004 թուականի Մայիսի 1-ին՝ Եւրամիութեան։
Անուան ծագում
Սլովենիա անունը ծագում առած է սլովենէ (սլովենացիներ) բառէն, որ սլավոններ բառի տարբերակն է․ բառացի կը նշանակէ սլովեններու երկիր։ Սլավոններու բառի ծագումը լեզուաբաններու կողմէն կը մնայ չբացայայտուած, հակառակ որ կան անոր բացատրութեան քանի մը վարկածներ ։
Ժամանակակից Սլովենիոյ անունը ծագում առած է Ազգային ազատագրութեան սլովենական կոմիտէի (Slovenski narodnoosvobodilni svet) որոշումէն, որ ստեղծուեր է 1944 թուականին, երբ եուկոսլաւիոյ մէջ ձեւաւորուեր էր ազատագրական շարժում ՝ ընդդէմ գերմանական գրաւումին։ Պետութեան պաշտօնական անուանումը 1945-1946 թուականներուն եղեր է Դաշնային Սլովենիա (Federalna Slovenija ), որ այն ժամանակ եուկոսլաւիոյ ընկերվարական դաշնային հանրապետութեան մաս կը կազմէր: 1946 թուականի Փետրուարի 20-ին Դաշնային Սլովենիան անուանափոխուեր է Սլովենիոյ ժողովրդական հանրապետութիւն (սլովեն.՝ Ljudska republika Slovenija}}), որ իր կարգին 1963 թուականի Ապրիլի 9-ին վերանուանուեր է Սլովենիոյ ընկերվարական հանրապետութիւն Socialistična republika ։ 1990 թուականի Մարտի 8-ին Սլովենիան հեռացուցեր է ընկերվարական բառը՝ դառնալով Սլովենիայի Հանրապետութիւն, իսկ 1991 թուականի Յունիսի 25-ին ձեռք բերեր է անկախութիւն։
Պատմութիւն
Ժամանակակից սլովեններու սլավոնացի նախնիները երկրի տարածքին հաստատուեր են 6-րդ դարուն։ 7-րդ դարուն անոնք ձեւաւորեր են Քարանթանիան, որ եղեր է սլավոնական առաջին պետութիւններէն։ 745 թուականին Քարանթանիան ռազմական օգնութեան դիմաց ճանչցեր է ֆրանքներու գերիշխանութիւնը՝ պահպանելով, սակայն, իր ձեւական անկախութիւնը մինչեւ անոր անկումը 1180 թուականին։ Ֆրանքներու ազդեցութիւնը նպաստեր է սլովենացիներու քրիստոնէացմանը։
Մօտ 1,000 թուականին կը վերագրուի Brižinski spomeniki փաստաթուղթը, որ սլովեներէնով առաջին գրաւոր վկայութիւնն է։ 14-րդ դարուն ժամանակակից Սլովենիան յայտնուեր է Հապսպուրկներու իշխանութեան ներքոյ եւ հետագային մտեր Աւստրո-Հունգարիոյ մէջ ։ Սլովենիան բաժնուած եղեր է երեք նահանգի՝ Քրանսքա, Կորիշքա եւ Շթայերսքա։
1990 թուականի Դեկտեմբերի 23-ի հանրաքուէով սլովենացիներու 88,4 %-ն կողմնակից էր Սլովենիոյ անկախութեան։
1991 թուականի Դեկտեմբերի 23-ին ընդունուեր է Սլովենիոյ Հանրապետութեան Սահմանադրութիւնը։ 2004 թուականին ան մաս կազներ է Եւրամիութեան։
Աշխարհագրական դիրք
Սլովենիան կը գտնուի Կեդրոնական Եւրոպայի Ալփեր-Տանուպեան շրջանի մէջ, երկրի մակերեւոյթը լեռնային է, հիւսիս-արեւմուտքին եւ հիւսիսը կ'երկարին Արեւելեան Ալփերու (առաւելագոյն բարձրութիւնը՝ 2864 մ, Թրիկլաւ լեռ), հարաւին՝ Տինարեան լեռներու ճիւղերը ։ Խոշոր գետերն են Սաւան (221 քմ) ու Թրաւան, որոնք Տանուպի աջ վտակներն են։ Լեռնային լիճերէն են Պլէյսքոն, Պոհինսքոն, «Karst» Քարսթային լիճ է Ցերկնիցան։
Մակերեսը 20,273 քմ² է․ ցամաքային մակերեսը՝ 20,151 քմ²։ Ջրային տարածքի մակերեսը 122 քմ² է։
Ընդերք եւ կլիմայ
Ընդերքին մէջ կան գորշ ածուխի, ծարիրի, սնդիկի, պոքսիթներու պաշարներ։
Կլիման բարեխառն է, ծովափին՝ մերձ-արեւադարձային միջերկրածովային։ Տարածքի 40 %-ը սաղարթաւոր ու ասեղնատերեւ անտառներ են։
Բուսական աշխարհ
Երկրի ներքին շրջանները՝ մինչեւ 700–800 մ բարձրութիւնները, ծածկուած են տափաստանային բուսականութեամբ, 800–2000 մ բարձրութիւնները՝ լայնատերեւ ու ասեղնատերեւ անտառներով, աւելի բարձր շրջանները՝ մարգագետիններով։
Կենդանական աշխարհ
Կենդանիներէն կան եղջերու, քարայծ, վարազ, վայրի կատու, կզաքիս։ Կլիմային վարժեցուած արջը։ Շատ են թռչուններն ու սողունները։
Գետերն ու լիճերը հարուստ են ձուկերով (ծածան, գայլաձուկ, փերքես)։
Վարչական բաժանում
Երկիրը բաժնուած է 210 համայնքներու,որոնցմէ 11-ը ունին քաղաքի կարգավիճակ։ Մայրաքաղաքը բաժնուած է շրջանային համայնքներու (Četrtna skupnost)։
Քաղաքի ներկայացուցչական մարմինը քաղաքային խորհուրդն է (mestni svet), որ կ'ընտրուի բնակչութեան կողմէ, իսկ կատարողական մարմինը՝ ժուպանը (Župan)։
Համայնքի ներկայացուցչական մարմինը համայնքային խորհուրդն է (občinski svet), որ կ'ընտրուի բնակչութեան կողմէ, իսկ կատարողական մարմինը՝ ժուպանը (Župan)։
Շրջանային համայնքի ներկայացուցչական մարմինը շրջանային համայնքի խորհուրդն է (Svet Četrtne skupnosti), որ կ'ընտրուի բնակչութեան կողմէ, իսկ կատարողական մարմինը՝ շրջանային համայնքի խորհուդի նախագահը (predsednik sveta)։
Քաղաքական կառուցուածք
Սլովենիան կը ղեկավարէ Սլովենիոյ նախագահը, որ կ'ընտրուի հինգ տարին մէկ։
Գործադիր իշխանութիւնը կը ներկայացնեն նախագահն ու խորհրդարանը։ Վերջինս կը նշանակուի խորհրդարանի կողմէն։
Սլովենիայի խորհրդարանը բաղկացած է երկու պալատներէն՝ ազգային ժողով (državni zbor) եւ պետական խորհուրդ (državni svet)։ Խորհրդարան կ'անցնին 90 պատգամաւոր, որոնցմէ 88-ը՝ համամասանական, իսկ 2-ը, որոնք կը ներկայացնեն իտալական ու հունգարական փոքրամասնութիւնները՝ մեծամասնական սկզբունքով։ Պետական խորհուրդը կը կատարէ վերին պալատի գործառոյթը։ Ան ունի 40 պատգամաւոր, որոնք կ'ընտրուին հնգամեայ ժամկէտով եւ կը ներկայացնեն հասարակութեան տնտեսական, կառուցուածքային ազգային կարեւոր խմբաւորումները։ Խորհրդարանը կ'ընտրուի հինգ տարին մէկ։ Խորհրդարանի հիմնական կուսակցութիւններն են «Սլովենիայի դեմոկրատական կուսակցութիւնը» եւ «Սլովենիայի ազատական դեմոկրատիան»։
Բնակչութիւն
Բնակչութեան տարեկան աճը 2012 թուականի դրութեամբ + 0,16 % է, ծնելիութեան մակարդակը՝ 10,66 %, մահացութիւնը՝ 9,35 %, արտագաղթի սալտոն՝ (+0,31)։ Կեանքի տեւողութիւնը 78,4 տարի է տղամարդկանց, եւ 83,9 կանանց համար (2018)։
Ցեղային կազմը 2002 թուականի մարդահամարի տուեալներով հետեւեալ պատկերն ունի․
2013 թուականի Յունուարի 1-ի դրութեամբ Սլովենիոյ մէջ արձանագրուած է 2,058,821 մարդ։ Սլովենիան բնակչութեան թուաքանակով աշխարհի մէջ կը գրաւէ 145-րդ տեղը։ Բնակչութեան միջին տարիքը 41,7 է (տղամարդիկ՝ 40, կանայք՝ 43)։
Բնակչութեան միջին խտութիւնը 101,66 մարդ է մէկ քառակուսի քիլոմեթրի վրայ։ բնակչութեան մօտաւորապէս կէսը կ'ապրի քաղաքներու մէջ։
Տնտեսութիւն
Սլովենիան ունի զարգացած տնտեսութիւն։ Սլավոնական եւ ծրագրային տնտեսության կոմունիստական բոլոր երկիրներէն Սլովենիան ունէր բնակչութեան մէկ շունչին բաժին ինկող անուանական ամենաբարձր ՀՆԱ-ն եւ Չեխիայէն յետոյ երկրորդը մէկ շունչի բաժին ինկող ՀՆԱ-ով։ Աշխատանքի վարձատրման միջին ցուցանիշը 2019 թուականին՝ 1897,90 եւրօ (պրութթօ) եւ 123,75 եւրօ (նեթթօ)        ։
Պաշտօնական արժոյթը Սլովենիոյ մէջ եւրոն է (նախապէս ազգային արժոյթը կը կոչուէր տոլար)։
Մշակոյթ
Սլովեներէնը Եուկոսլաւիական լեզու է, որու գրութիւնը հիմնուած է լատիներէնի այբուբէնի վրայ։ Այն ընդհանրութիւններ ունի խրուաթերէնի ու սերպերէնի հետ, բայց եւ էականօրէն կը տարբերի անոնցմէ։ Այս լեզուին բնորոշ յատկանիշներն են, որոնք մօտ են արեւմտասլաւոնական լեզուներուն, ռուսերէնի հիւսիս-ռուսական բարբառին։ Սլովեներէնը սլաւոնական այն քիչ լեզուներէն է, որ ունի երկու առարկայ նշանակող թիւ։ Ներկայիս պահպանուեր են սլավոներէնի 49 բարբառ։
Սլավոնական խոհանոց
MSN-ի հրապարակած տուեալներով սլովենական խոհանոցի ամենալաւ կերակրատեսակը Քրայնայի երշիկն է ։ Պաշտօնապէս ան ճանչցուած է «ազգային նշանակութեան գլուխ-գործոց» ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:ՄԱԿ-ի անդամ երկիրներ Ստորոգութիւն:Միջերկրածովեան միութեան անդամներ Ստորոգութիւն:Լիբերալ ժողովրդավարություններ Ստորոգութիւն:ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրներ Ստորոգութիւն:1991 հիմնադրուած պետութիւններ եւ տարածքներ Ստորոգութիւն:Պալքանեան երկիրներ Ստորոգութիւն:Եւրոպայի խորհուրդի անդամ երկիրներ Ստորոգութիւն:Հանրապետութիւններ
Լեւոն Ա․ Ռուբինեան
Լեւոն Ա Ռուբինեան (ծն.թ. անյայտ–1139), Կիլիկիայի Հայոց գահակալ իշխան 1129–1137–ին։ Կոստանդին Ա–ի որդին։ Յաջորդեց եղբօրը՝ Թորոս Ա իշխանին, որուն գահակիցն ու զօրավարն էր։ Ռազմական տաղանդի, քաջութեան համար ժողովուրդը Լեւոնին անուանած է Նոր Աժդահակ։ Լեւոնի գահակալման առաջին տարին, Թորոս Ա–ի մահէն անմիջապէս յետոյ, Կիլիկիոյ վրայ յարձակեցան հիւսիս–արեւելքէն սելճուկ թուրքերը, հարաւ–արեւելքէն՝ խաչակիր ասպետները։ Խելամտօրէն օգտագործելով սելճուկ թուրքերու ու խաչակիրներու միջեւ եղած թշնամանքը՝ Լեւոնը առանձին–առանձին ջախջախեց ու վտարեց անոնց Կիլիկիայէն։ 1132–ին Լեւոնը բիւզանդական տիրապետութենէն ազատագրեց Կիլիկիոյ ծովեզերեայ հայաբնակ շրջանները։ Կիլիկիոյ Հայկական Թագաւորութիւն, 1135 Այնուհետեւ Լեւոնը, դաշնակցելով Եդեսիոյ կառավարիչ Ճոսլինին եւ Հալէպի Զանգի ամիրային, 1135–36–ին յաջողութեամբ կռիւներ մղեց Անտիոքի դքսութեան ու Երուսաղէմի թագաւորութեան դէմ, ընդարձակեց իշխանութեան սահմանները դէպի հարաւ–արեւելք։ Անտիոքի դուքս Ռայմոնտը Մարաշի դուքս Բաղդինի աջակցութեամբ 1136–ին խարդախաբար ձերբակալեց Լեւոնին, որ ազատ արձակուեցաւ Մամեստիա, Ատանա, Սարուանդիքար քաղաքները Թայմոնդին զիջելուց, 6000 դուկատ փրկագին վճարելէն յետոյ։ Նոյն թուականին Լեւոնը պարտութեան մատնեց Ռայմոնտին եւ վերստին գրաւեց յիշեալ քաղաքները։ Բիւզանդիայի յարձակման սպառնալիքի պայմաններուն, շուտով Լեւոնը եւ Ռայմոնտը հաշտուեցան։ Լեւոնը հերոսական դիմադրութիւն կազմակերպեց 1137–ի յուլիսին Կիլիկիա ներխուժած բիւզանդական մեծաթիւ ուժերու դէմ։ Սակայն շրջապատման մէջ իյնալով, անձնատուր եղաւ Յովհաննէս Կոմնենոս կայսրին։ Վերջինս Լեւոնին, անոր կնոջը եւ երկու որդիին՝ Ռայմոնտին եւ Թորոսին, շղթայակապ ուղարկեց Կոստանդնուպոլիս։ Այստեղ 1138–ին սպաննեցին գահաժառանգ Ռայմոնդին։ Վիշտէն վախճանեցաւ նաեւ Լեւոնը։ Իսկ Թորոսը (Թորոս Բ.) 1143–ին կարողացաւ փախչիլ գերութենէն եւ վերականգնել Հայոց ընդհատուած պետականութիւնը։
Ստորոգութիւն:Ռուբինեաններ Ստորոգութիւն:Կիլիկեան Հայաստանի իշխաններ
Նաթալի Ղուսել
Նաթալի Ղոուսել իսկական անունով Ghislaine Roussel Ֆրանսացի դերասանուհի եւ երգչուհի է: Ծնած է 14 Սեպտեմբեր, 1956-ին, եվ իր մանկութիւն անցկացրացէ Բերբինիան, ֆրանսական քաղաքմը:
Կենսագրութիւն
Նաթալի Ղուսել, David Toscan du Plantier-ի կին է եղել: Նաթալին նայեւ 1972-ին կը շահէ Mademoiselle Age Tendre օրատերտին մրցումը: Եւ 1991-ին կը խաղայ Մայրիկ ֆիլմ-ին մեշ ուր կը խաղար Գայանեն, Ազատի մորաքույր։
Ամորղոս
Ամորղոս (յուն․՝ Αμοργός), Էգէական ծովու կղզի, Քիքլատես, Յունաստան․   Քիքլատեսի հարաւ-արեւելեան կղզին։ Կը գտնուի Նաքսոս, Սհինուսա, Իրաքլիա, Քուֆոնիսիա եւ Քերոս կղզիներուն հարաւ-արեւելքը, Տոնուսային հարաւը։
Աշխարհագրութիւն
Տարածութիւնն է 121,464 քլ․², իսկ ծովեզր՝ 123 քլ․։ Փիրէայի նաւագանգիստէն հեռաւորութիւնն է 136 ծովային մղոն։  Երկայն ու նեղ կղզի է, որ կ՛ երկարի հարաւ-արեւմուտքէն հիւսիս-արեւելք։  Ունի երկու բնական նաւահանգիստ, Քաթափոլա եւ Էղիալի։    Քաթափոլա գլխաւոր նաւահանգիստն է։  Ամորղոս կը հաշուէ 1 973 բնակիչ (2011-ի մարդահամար)։  Գեղեցիկ է կղզիին բնութիւնը։  Բազմաթիւ իրարայաջորդ արահետները առիթը կու տան ոտքով կղզին ճանչնալ։
Բնակչութիւնը աւանդաբար կը զբաղի երկրագործութեամբ, անասնապահութեամբ, ձկնորսութեամբ, ինչպէս նաեւ մեղրաբուծութեամբ։ Վերջին երկու տասնամեակներուն զբօսաշրջիկութիւնը մեծ թափ առած է։
Վարչական
Հորա ․ յունական կղզիներու մայր գիւղին կամ քաղաքին տրուած անուն, որ կ՛ ընկերակցի տուեալ գիւղին կամ քաղաքին բուն անունին (մայրաքաղաքի իմաստ ունի)։
Պատմական ակնարկ
Ամորղոս բնակուած է Ք․Ա․ 4-րդ հազարամեակէն։ Եղած է Քիքլատեան Մշակոյթի գլխաւոր կեդրոններէն։ Մինոասեան քաղաքակրթութեան ժամանակաշրջանին, կղզին կը հաստատուին մինոասցիներ, որոնք կը հիմնեն Ամորղոսի առաջին բնակավայրերէն մէկը՝ Մինոա։  Աւելի ուշ, Նաքսոսի բնակիչներ կը հիմնեն Արքեսինի՝ այսօրուան Քասթրի շրջանը։  Իսկ նոյն ժամանակին, Յոնիոյ (Իոնիա) Միլիթոս քաղաքի բնակիչներ (Փոքր Ասիոյ արեւմտեան ափի յունական գաղթօճակներէն) Էղիալի կը հաստատուին ։
Հռոմէական շրջանին աքսորավայր կը դառնայ, իսկ բիւզանդական տարիներուն ծովահէններու դիրախ կը դառնայ։ 1088-ին կը հիմնուի Հոզովիոթիսա վանքը։  Այնուհետեւ Ամորղոս կը հետեւի Քիքլատեսի պատմութեան ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Հայկական Միջնադարեան Կերպարարուեստ
Հայկական Միջնադարեան Կերպարուեստը ձեւաւորուած եւ առաջընթացած է Քրիստոնէական դաւանանքի գերիշխանութեան պայմաններուն ընթացքին։ Արուեստի տարբեր բնագաւառներուն մէջ մարմնաւորուած են կրօնական թէմաներն ու նիւթերը։ 4-րդ դար-էն սհսեալ, հայկական եկեղեցիները յարդարուած են որմնանկարներով, քանդակներով եւ մանրանկարներով։
Որմնանկարչութիւն
Վաղ միջնադարեան հայկական որմնանկարչութեան մասին վկայութւններ պահպանուած է 604-607-ններուն կաթողիկոսի տեղապահ Վրթանես Քերթողի «Յաղագս պատկերամարտից» գրուածքին մէջ, ուր կը նշուի հայկական եկեղեցիին մէջ ընդունուած պատկերային շարադրական շարքը։ Հայկական որմնանկարչութեան ընդարձակ շարքէն հնագոյն նմուշներ չեն պահպանուած։
5-րդ դարէն յայտնի են որմնանկարի քանի մը բեկորներ Երեւանի Սուրբ Պօղոս-Պետրոս եկեղեցիէն եւ Քասախի արքունի ապարանքէն գտնուած: Լ․ Ա․ Դուռնովոն յայտնաբերած եւ ուսումնասիրած է 7-րդ դարու քանի մը եկեղեցիներու որմնանկարներ, որոնց հիմնական բովանդակութիւնը Եզեկիէլ մարգարէի տեսիլքն է։
Լմբատի, Կոշի, Թալինի, Արուճի 7-րդ դարու եկեղեցիներու որմնանկարներուն մէջ այդ թէման համատեղուած է Համբարձումի պատկերին հետ։
Որմնանկարչութեան զարգացման յաջորդ շրջանը Աղթամար կղզիի Սուրբ Խաչ եկեղեցիի (921), Տաթեւի վանքի Սուրբ Պօղոս-Պետրոս եկեղեցիի (930), Գնդէվանքի (930-ական թուականներ) որմնանկարներն են։ Հայկական եկեղեցւոյ աւագ խորանին վրայ, որպէս կանոն պատկերուած է Քրիստոսը Փառքի մէջ, անոնցմէ ցած, կարգով՝ մարգարեներ, առաքեալներ եւ եկեղեցւոյ հայրեր: Անոնց շարքերուն վերջին բաժինը Աստուածածնի եւ Յովհաննէս Կարապետի պատկերը կը տեսնենք։
Աղթամարի եկեղեցւոյ թմբուկը ծածկուած է Հին կտակարանի՝ աշխարհի ստեղծման Ադամի եւ Եվաի պատերով եւ Նոր կտակարանի թէմաներով, որոնք հայկական եկեղեցիներուն մէջ շրջանակներով չեն անջատուած։ Թէ 7-րդ, եւ թէ՛ 10-րդ դարերուն մեծ տեղ հատկացուած է որմնազարդերուն։ Ուշագրաւ է Տաթեւի եւ Աղթամարի մէջ «Վերջին դատաստանի» պատկերումը, որ յատուկ է Վասպուրականի մանրանկարչութեան մէջ (Կիլիկիոյ մէջ՝ Թորոս Ռոսլինի մանրանկարներուն մէջ)։
13-14-րդ դարեր
Աղթամարի պալատը պատկերազարդուած էր որսի տեսարաններով։ Որմնանկարներու յաջորդ բաժինը կը վերաբերի 13-14-րդ դարերուն։ Այդ շրջանի որմնանկարները (Անիի՝ Տիգրան Հոնենցի, Բախտաղեկի եկեղեցիներ, Քոբայրի վանք, Դադիվանք, Ախթալա, Հաղբատ եւ այլն) յատուկ են իրենց հարուստ շարադրականով, աղերսներ ունին բիւզանդական եւ վրացական որմնանկարչական արուեստին հետ, ինչպէս նաեւ (ըստ Լ․ Գուռնովոյի) «Մողնիի Աւետարանի» մանրանկարներու ոճի հետ։
Մանրանկարչութիւն
Աշխարհի տարբեր թանգարաններուն ու մասնաւոր հաւաքածոներուն մէջ պահպանուող շուրջ 25000 հայկական ձեռագիրերու զգալի մասը պատկերազարդ է։ Ամէնէն շատ պատկերազարդուած են ւետարանները, յատկապէս՝ Աստուածաշունչը, այնուհետեւեւ տօնականները, ճաշոցները եւ այլն։ Մագաղաթիայ կամ թուղթէ մատեանները ստեղծուած են վանքերուն կից գրչատուներում մէջ :
Մեզ հասած հնագոյն չորս մանրանկարները (5-7-րդ դարեր) կապուած են «Էջմիածինի Աւետարանին» (989, Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարան, ձեռագիր № 2374)։ Անոնք յատուկ են իրենց գեղարուեստական լեզուով, բարձր մակարդակի ինքնուրոյն պատկերային մտածողութեամբ եւ Լմբատի ու Արուճի եկեղեցիներու որմնանկարներուն հետ անգնահատելի արժէք ունին վաղ քրիստոնէական պատկերարուեստի համար։
Լրիւ պատկերազարդ գիրքեր պահպանուած են 9-րդ դարէն («Մլքէ թագուհիի Աւետարան», մինչեւ 862, Վենետիկի մխիթարեաններու մատենադարան, 1144/86, Աւետարան, Վիեննայի մխիթարեաններու մատենադարան, № 697, «Էջմիածինի Աւետարան», «Էջմիածինի երկրորդ Աւետարան», Երուսաղէմի Սուրբ Յակոբեանց վանքի մատենադարան, № 2555 եւ այլն), ուր պատկերները գիրքի սկիզբը դրուած են։
8-րդ դարէն հայ մատենագիրները ստեղծած են «խորաններու մեկնութիւններ», անոնց մէջ բացատրուած է բուսական ու կենդանական կերպարները, կիրառուող գոյներու ու խորաններու խորհուրդները, անոնց գեղագիտական ու իմաստաբանական նշանակութեան վրան հիմնաւորուելով։
10-րդ դարուն ձեռագիրերու մէջ խորաններուն յաջորդած է «Տեմպիետտո»-ն կամ աստիճանաձեւ պատուանդանով խաչը, այնուհետեւ՝ «Աբրահամի զոհաբերութիւնը», «Աստուածածինը մանուկին հետ» եւ աւետարանիչները։ Պատկերներու յիշեալ շարքը խորհրդապաշտական է։ «Մլքէ թագուհիի Աւետարանին» եւ «Էջմիածինի Աւետարանին» կցուած 6-7-րդ դարերուն պատկերները շարադրական են։
9-10-ր դարերու ձեռագիրերը, նկարազարդման որակին համաձայն, երկու ձեւ են․
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայկական կերպարուեստ Ստորոգութիւն:Միջնադար
3 Մայիս
3 Մայիս, տարուայ 123-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 124-րդ) օրն է 2 Մայիս 3 Մայիս  4 Մայիս
Դէպքեր
Զոհուեցին բոլոր 105 ուղեւորները եւ անձնակազմի 8 անդամները'''
Ծնունդներ
Տես նաեւ՝ 3 Մայիսի ծնածներ
Տարոքա
Տարոքա  (Daroca), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ, կը մտնէ Սարակոսա նահանգայի կազմին մէջ, Արակոն։ Համայնքը կը գտնուի Քամփո-տէ-Թարոքա գաւառի կազմին մէջ։ Տարածքը 51,91 քառ.քմ։ Բնակչութիւնը 2300 մարդ (ըստ 2010 թուականի մարդահամարի տուեալներուն)։ Կը գտնուի նահանգի վարչական շրջանէն 80 քմ հեռաւորութեան վրայ։
Ագարակաւան
Բնակչութիւն
Գիւղի նախնիները Մուշէն, Սասունէն եւ Տարօնէն գաղթած են։ Ագարակաւանի ազգաբնակչութեան փոփոխութիւնը.
Տնտեսութիւն
Բնակաչութիւնը անասնապահութեամբ, պտղաբուծութեամբ եւ հողագործութեամբ կը զբաղի։ Գիւղատնտեսական հողահանդակներու հիմնական մասը որպէս վարելահողեր եւ արօտավայրեր կ՛օգտագործուի:
Այստեղ տարբեր մշակաբոյսեր կաճին: Հացահատիկային մշակաբոյսերէն ցորեն եւ գարի կ'աճեցնեն: Կերային մշակաբոյսերէն կորնգան եւ առւոյտ կ'աճեցնեն: Տնամերձ հողերուն վրայ այգիներ եւ բանջարաբոստանայիներ կը մշակեն: Այգիներուն մէջ կը գերակշռեն ծիրանենին, խնձորենին, ընկուզենին, կեռասենին, տանձենին, նաեւ կը մշակեն նուշ, թութ, սերկեւիլ, թուզ եւ կաղին: Հատապտուղներէն կ'աճեցնեն մոշ, ելակ, մորի, հաղարջ, մասուր: Բանջարաբոստանային հողագործութեան մէջ կ'աճեցնեն գետնախնձոր, լոբի, լոլիկ, վարունգ, դդում, սիսեռ, սմբուկ, կաղամբ, տաքդեղ, սոխ, սխտոր, կանաչիներու տարբեր տեսակներ եւ այլն:
Հարեւան գիւղատեղիներ
Գիւղէն դէպի հիւսիս կը գտնուի Դիան գիւղը, արեւմուտքին Ներքին Բազմաբերդ գիւղն է: Հիւսիս-արեւմուտքին Կաքաւաձոր գիւղն է:
Աշխարհագրութիւն
Գիւղի կլիման չոր է: Ամառները տաք են եւ չոր, միջին ջերմաստիճանը կը սահմանուի +22 եւ +34 աստիճաններու միջեւ, ամառուան ընթացքին քիչ են մթնոլորտային տեղումները, որոնց բացակայութիւնը մեծ վնաս կը հասցնէ արօտավայրերուն եւ վարելահողերուն: Գիւղը ունի ոռոգման եւ խմելիք ջուրի խնդիր, ոռոգումը կը կատարուի արհեստականօրէն ամբարուած ջուրի շնորհիւ, իսկ խմելիք ջուրը քիչ է: Ձմրան ջերմաստիճանը կը սահմանուի -3 -15 աստիճաններու միջեւ, վերջին 3 տարիներու ընթացքին ջերմաստիճանը ընդհուպ մինչեւ -23 աստիճան կը նուազի: Հաստատուն ձիւնածածկոյթ չի ձեւաւորուիր: Գիւղը բնական կազի մատակարարում չունի, գիւղացիներուն մեծ մասը տուները վառարաններով կը տաքցնեն: Գիւղը գիշերային լուսարձակներ ունի: Գիւղին մէջ կայ Հայրենական Մեծ պատերազմի ժամանակ զոհուածներու յուշարձան: Գիւղին մէջ չկայ եկեղեցի, սակայն կայ մատուռ, որ գիւղացիներու սրբատեղին է:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Արագածոտնի մարզի գիւղեր
Տարածական նկարչութիւն
Տարածական նկարչութիւնը (ֆր.՝ Les peintures dans l'espace)` արուեստի ուղղութիւն՝ հնարած է հայ մեծանուն նկարիչ-արձանագործ Երուանդ Քոչար 20-րդ դարու սկիզբը: Այն իր մէջ կը համադրէ նկարչութեան բոլոր ձեւերը՝ մէկտեղելով նկարչութիւնը եւ քանդակը: Տարածական նկարչութեան համար Ե. Քոչարը հնարած է մետաղեայ վահանակներէ քանդակ: Հեղինակը վահանակներու վրայ կը նկարէ համապատասխան թեմայով նկարներ: Մետաղեայ արձանը կը տեղադրուի շարժիչի վրայ, որու օգնութեամբ ալ այն դանդաղ կը պտտուի՝ ցուցադրելով վահանակի նկարները: Այս եղանակով Ե. Քոչարը ցոյց կու տայ ժամանակի մէջ առանձին տարածական մասնիկներու մէկ ընդհանրական դառնալը. այսպիսով յօդս կը ցնդի ժամանակի եւ տարածութեան միջեւ պատնէշը, որու պատճառ կը հանդիսանայ ոչ թէ քանդակը, այլ շարժող նկարները:
Հեղինակը կ՚առաջարկէ ընդարձակել տեսողական մտածողութեան սահմանները՝ շարժման միջոցով ներկայացնելով քարացած ձեւերը, ան կը խառնէ նկարչութեան ճկունութիւնը եռաչափ երկրաչափական ձեւերու հետ (այսօր յայտնի է իբրեւ 3D գծագրեալ անուամբ)։
Երուանդ Քոչարի տարածական նկարչութեան աշխատանքներէն մէկը 1963-ին ցուցադրուած է Փարիզի Ճորճ Փոմփիտի արուեստի եւ մշակոյթի ազգային կեդրոնին մէջ։ Աւելի վաղ 1929-ին Փարիզի մէջ տեղի ունեցող «Ժամանակակից արուեստի համայնապատկերները» միջազգային ցուցահանդէսին, որ տեղի կ՚ունենար «Պոնաբարդ» հրատարակչութեան սրահներուն մէջ, կը մասնակցի նաեւ Երուանդ Քոչարը՝ ներկայացնելով տարածական նկարչութեան աշխատանքները։ Ցուցահանդէսի մասնակիցներէն էին նաեւ Ճորճ Պրակը, Մարք Շակալը, Ռոպէր Տելոնէն, Անրի Մատիսը, Ֆրանսիս Փիքապիան, Փապլօ Փիքասոն, Խուան Միրոն եւ ուրիշներ։
Ուփսալայի Համալսարան
Ուփսալայի համալսարան (Uppsala universitet)՝ Շուէտին մէջ տակաւին գործող հնագոյն համալսարան է, հիմնուած է 1477-ին : Դասակարգուած է աշխարհի 100 լաւագոյն համալսարաններու քանի մը ցանկերուն մէջ։ ARWU դասակարգումով աշխարհի 63րդ համալսարանն է:
Պատմութիւն
Համալսարանն իր զարգացումն ապրած է 16րդ դարուն վերջին Շուէտի հզօրացման հետ միասին եւ հարաբերական ֆինանսական կայունութիւն ստացած է Կուսթաւ Ատոլֆ թագաւորի խոշոր դրամաշնորհի շնորհիվ: Ուփսալան նաեւ կարեւոր պատմական տեղ ունեցած է Շուէտի ազգային մշակոյթի, նոյնականացման եւ պետութեան կայացման մէջ։ Համալսարանն ունի 44 000 գրանցուած ուսանող եւ 2 300 տոքթորական ուսանողներ: Ունի դասախօսական կազմի 1 800 անդամ ընդհանուր 6 900 աշխատողներէն: 716 փրոֆեսորներուն քսանութ տոկոսը կանայք են: 2016-ի ծախսերը կազմած են 6.6 միլիար շուէտական քրուն՝ մօտաւորապէս $ 755 միլիոն:
Համալսարանին Հետ Կապ Ունեցած Նշանաւոր Անձինք
Ուփսալայի համալսարանին անունը կապ ունի տասնմեկ Նոպէլեան Մրցանակի արժանացած անձերուն հետ եւ բազմաթիւ թագաւորականներու, աքատեմիքոսներու եւ հանրային մարդերուն հետ: Քանի մը դարերուն Շուէտի գլխաւոր աքատեմիական հաստատութիւն ըլլալով, Ուփսալայի համալսարանը եղած է Շուէտի քաղաքական եւ գիտական յայտնի դէմքերու կրթութեան օրրանը: Անոնցմէ յայտնիներէն են Միաւորուած ազգերու գլխաւոր քարտուղար Տակ Համարխեոլտը (Dag Hammarskjöld, 1905–1961), որ 1961-ին յետմահու Խաղաղութեան Նոպէլեան Մրցանակ ստացած է եւ շուէտ դիւանագէտ Հանս Պլիքսը (Hans Blix, ծն.1928), որ եղած է Միջազգային աթոմային էնըրճիի գործակալութեան գլխաւորը 1981–1997-ին: Համարխեոլտը եւ Պլիքսը Ուփսալայի Իրաւագիտութեան ֆաքուլթիէն աստիճան ստացած են, անանկ, ինչպէս Շուէտի Արտաքին գործերու նախարար Աննա Լինտը (Anna Lindh), որ սպաննուեցաւ 2003-ին:
Մշակոյթի Մէջ
Լունտի հետ միասին, Ուփսալան Շուէտի պատմական եւ աւանդական աքատեմիական կեանքի կեդրոն կը հանդիսանայ, դառնալով յիշատակուող առարկայ մը շուէտական գրականութեան, արուեստի եւ շարժագրութեան մէջ։ Յատկապէս, Ուփսալաի համալսարանը կարեւորաբար երեւցած է Սթիկ Լարսընի (Stieg Larsson) Män som hatar kvinnor «Վիշապի դաջուածքով աղջիկը» 90% ժապաւէնին մէջ: Նորվեկացի փոփ երգչուհի Քիրսթի Սփարպոէն (Kirsti Sparboe) 1969-ին թողարկեցաւ Ուփսալայի համալսարանին նուիրուած երգ մը՝ «Ուփսալայի ուսանողուհին» 90% անունով:
Վիեննայի Ճակատամարտ (1683)
Վիեննայի ճակատամարտ (Schlacht am Kahlen Berge կամ Kahlenberg, bitwa pod Wiedniem կամ odsiecz wiedeńskaմ թրք.: İkinci Viyana Kuşatması, օսմ.՝: Beç Ḳalʿası Muḥāṣarası), տեղի ունեցած է 11 Սեպտեմբեր 1683-ին` Աւստրիոյ մայրաքաղաք Վիեննայի երկամսեայ պաշարումէն ետք, Օսմանեան կայսրութեան եւ Սրբազան Հռոմէական կայսրութեան ու անոր դաշնակիցներու միջեւ։ Այս ճակատամարտի ընթացքին քրիստոնեաներու յաղթանակը վերջնականապէս վերջակէտ դրաւ Օսմանեան կայսրութեան՝ դէպի Եւրոպա արշաւանքներուն, իսկ Աւստրիան Կեդրոնական Եւրոպայի ամենահզօր տերութիւնը դարցաւ՝ յառաջիկայ քանի մը տասնամեակներու ընթացքին  :
Լայնամասշտաբ ճակատամարտին Լեհաստանի թագաւորը եւ Լիտուիայի Մեծ իշխան Յան III Սոպիեսկիի ղեկավարած լեհա-աւստրիա-գերմանական զօրքերը յաղթեց: Օսմանեան կայսրութեան զօրքերը Մեհմետ IV-ի մեծ վզիր Կարա-Մուսթաֆան կը ղեկավարէր :
Վիեննայի ճակատամարտը շրջադարձային իրադարձութիւն դարձաւ Կեդրոնական Եւրոպայի պետութիւններու եւ Օսմանեան կայսրութեան միջեւ ընթացող երեքդարեայ պատերազմին: Յետագայ 16 տարիներուն աւստրիական զօրքերը լայնամասշտաբ յարձակման անցան եւ թուրքերէն ետ վերցուցին Հարաւային Հունգարիոյ եւ Դրանսիլվանիոյ հսկայական տարածքներ :
Ճակատամարտի Նախադրեալներ
Օսմանեան կայսրութիւնը մշտապես կը ձգտէր Վիեննան գրաւել: Ռազմավարական նշանակութիւն ունեցող Վիեննան Տանուպ գետը կը վերահսկէր, որ Սեւ ծովը Արեւմտեան Եւրոպային կը միացնէր, ինչպէս նաեւ Արեւմտեան Միջերկրականէն դէպի Գերմանիա ձգուող առեւտրային ճամբաները: Նախքան աւստրիական մայրաքաղաք Վիեննայի երկրորդ պաշարումը սկսիլը
Բացի այդ, Օսմանեան կայսրութիւնը ռազմական օգնութիւն կը ցուցաբերէր հունգարներուն եւ ոչ կաթոլիկ կրօնական փոքրամասնութիւններուն, որոնք Հունգարիոյ մէջ կը բնակէին՝ Աւստրիոյ կողմէն գրաւուած հատուածին մէջ։ Այդ երկրին մէջ երկար ժամանակահատուածի ընթացքին կաթոլիկ հակաբարեկարգութեան մոլի կողմնակից, Աւստրիոյ կայսր Լէօբոլտ I Հապսպուրկի հակաբողոքականութեան քաղաքականութեան հետեւանքով դժգոհութիւն կը ձեւաւորէր: Այդ դժգոհութեան պատճառով բացայայտ ապստամբութիւն ծնաւ, եւ 1681–ին բողոքականներն ու Հապսպուրկներու այլ հակառակորդներ միացան թուրքերուն: Թուրքերը ապստամբած հունգարներու առաջնորդ Իմրէ Տյոկյոլին ճանչցան որպէս Վերին Հունգարիոյ թագաւոր: Անոնք այդ տարածքները ետ վերցուցած էին Հապսպուրկներէն: Թուրքերը ապստամբներուն նոյնիսկ խոստացած էին յատուկ անոնց համար «Վիեննական թագաւորութիւն» ստեղծել, եթէ անոնք կ՛օգնեն քաղաքը գրաւել քաղաքը:
1681-1682 թուականներուն Իմրէ Տյոկյոլի ուժերու եւ աւստրիական կառավարական զօրքերու միջեւ ընդհարումները աւեցան: Վերջինները Հունգարիոյ կեդրոնական հատուած ներխուժեցին, որ պատերազմի պատճառ դարձաւ: Մեծ վեզիր Կարա Մուսթաֆա փաշան կրցաւ Մեհմետ IV սուլթանին համոզել, որպէսզի թոյլատրէ Աւստրիոյ՝ արշաւանք իրականացնել: Սուլթանը հրամայեց վեզիրին Հունգարիոյ հիւսիս-արեւելեան հատուած մտնել եւ պաշարել Կյոր եւ Կոմարնա ամրոցները: Յունուար 1682–ին թրքական զօրքերու զօրաշարժը սկսաւ, իսկ նոյն թուականի 6 Օգոստոսին Օսմանեան կայսրութիւնը պատերազմ յայտարարեց Աւստրիոյ վրայ:
Լեհաստանի թագաւորը, որպէս օգնութիւն, 1683–ի ամրան Վիեննա կը ժամանէ՝ այդպիսով պարտաւորութիւնները կատարելու պատրաստակամութիւնը ցուցադրելով: Այս քայլը կատարելու համար, ան նոյնիսկ իր երկիրը անպաշտպան ձգեց: Որպէսզի իր բացակայութեան ընթացքին Լեհաստանը հեռու պահէ օտարներու ներխուժումներէն, թագաւորը նոյնիսկ Իմրէ Տյոկյոլին սպառնաց մինչեւ վերջ ոչնչացնել անոր հողերը, եթէ վերջինս լեհական տարածքներու վրայ յարձակի:
Վիեննայի Պաշարում
Թուրքերու հիմնական ուժերը Վիեննայի մօտ ժամանեցին 14 Յուլիսին: Նոյն օրը Կարա Մուսթաֆան քաղաք կ՛ուղղարկէ զայն վերջնագիր հանձնելու :
Կոմս Էռնստ Րիւդիգեր ֆոն Շտարեմբերգ, որ իր հրամանատարութեան ներքեւ 11.000 զինուոր ունէր, 5.000 կամաւորական 370 հրանօթ, կտրականապէս հրաժարեցաւ գլխակարգութեան ենթարկուելէ: Այդ պահէն քանի մը օր առաջ ան տեղեկութիւն ստացած էր Վիեննայի հարաւ տեղակայուած Պերխտոլդսդորֆ քաղաքին մէջ տեղի ունեցած դաժան կոտորածի մասին: Այդ քաղաքի իշխանութիւնները քաղաքը հանձնելու որոշում ընդունած էին, սակայն թուրքերը զայն վերցնելով՝ կոտորած էին կազմակերպել :
Վիեննայի բնակիչները քաղաքի պարիսպներէն դուրս գտնուող տուները քանդած էին, որպէսզի պաշարողներուն առանց պաշտպանիչ շինութիւններու ձգեն: Այդ քայլը հնարաւորութիւն տոուաւ աւստրիացիներուն որպէսզի թուրքերուն վրայ սարսափեցնող կրակ ուղղեն, եթէ վերջինները յարձակին: Անոր ի պատասխան Կարա Մուսթաֆան իր զինուորներուն կրակէն պաշտպանելու նպատակով հրամայեց քաղաքի ուղղութեամբ երկար խրամատներ փորել :
Չնայած որ թուրքերը 300 հրանօթէ բաղկացած գերազանց հրետանի ունէին՝ Վիեննայի պարիսպները, որոնք կառուցուած էին տուեալ ժամանակահատուածի պաշտպանական կառոյցներու վերջին լուծումներով, բաւականին ամուր գտնուեցան: Այդ իսկ պատճառով թուրքերը ստիպուած էին քաղաքային վիթխարի պարիսպներու ականապատման դիմելու :
Օգտագործուած Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Աւստրիոյ պատերազմներ Ստորոգութիւն:Օսմանեան կայսրութեան ճակատամարտներ Ստորոգութիւն:1683
Արտաւազդ Բ.
Արտաւազդ Բ., Հայոց թագաւոր (Ք.ա. 55 - 34)։ Յաջորդած է հօրը՝ Տիգրան Մեծ ին։ Տիգրան Մեծի կառավարման վերջին տարիներուն Արտաւազդը եղած է անոր գահակիցը։
Տիգրան Մեծ ին յաջորդեց թագաժառանգ Արտաւազդ Բ․-ը (Ք.ա. 55 - Ք.ա. 34), որ բազմակողմանի զարգացած, օտար լեզուներու գիտակ, մտաւորական անձնաւորութիւն էր։ Յոյն պատմիչ Պլուտարքոս ը կը վկայէ, որ Արտաւազդը «կը յօրինէր ողբերգութիւններ, կը գրէր ճառեր ու պատմական երկասիրութիւններ»։ Ան նաեւ հմուտ դիւանագէտ էր, իրատես քաղաքագէտ եւ, ինչպէս ցոյց տուին հետագայ իրադարձութիւնները, ռազմական գործիչ։ Ան եւս կը կոչուէր «արքայից արքայ», քանի որ անոր իշխանութեան տակ էր հարեւան Ատրպատականը։
Արտաւազդ Բ.-ը գահ բարձրացած է Մեծ Հայքի համար բարդ քաղաքական իրավիճակի մէջ։ Արտաշատի պայմանագիրը արմատապէս փոխեց ուժերու յարաբերակցութիւնը Առաջաւոր Ասիո յ մէջ։ Հայոց թագաւորութիւնը, որ երկար տարիներ յաջողութեամբ պայքար կը մղէր Հռոմի նուաճողական քաղաքականութեան դէմ, այժմ իր դիրքերը զիջեցաւ Պարթեւստան ին։ Մեծ Հայքը յայտնուեցաւ երկու հզօր տէրութիւններու միջեւ, որոնցմէ իւրաքանչիւրը ջանք չէր խնայեր ապահովելու անոր դաշնակցութիւնը։
Մեծ Հայքի դիրքորոշումը կը դառնար չափազանց կարեւոր, քանի որ անոնցմէ իւրաքանչիւրը կը փորձէր տիրապետող դիրք ստանալ տարածաշրջանին մէջ եւ իշխել Արեւ ելքին վրայ։ Արտաւազդ Բ․-ը կողմնակից էր չէզոքութեան քաղաքականութեան։ Ան կը փորձէր երկու տէրութիւններուն հետ ալ բարի դրացիական յարաբերութիւններ պահպանել եւ թոյլ չտալ, որ Մեծ Հայք ը ներքաշուի պատերազմներու մէջ։ Հակառակ դէպքին Արտաւազդը հակած էր ընտրելու Մեծ Հայքի համար առաւել անվտանգ դաշնակցութիւնը։ Արտաւազդ Բ.-ը, գահ բարձրանալէ ետք, յենելով երկրի ռազմական ուժերուն վրայ եւ օգտագործելով հռոմէա-պարթեւական հակասութիւնները, կ'աշխատի Հայաստան ը դուրս բերել Հռոմի նկատմամբ ունեցած կախումէն եւ վերականգնել անոր ինքնուրոյնութիւնը։
Այդ երբեմն կ'ըլլար Հռոմը, երբեմն՝ Պարթեւաստանը։ Սակայն Հռոմը որպէս առաւել հզօր ուժ պակաս ցանկալի էր որպէս դաշնակից, քանի որ բացայայտօրէն կը սպառնար Մեծ Հայքի անկախութեանը։ Ուստի Արտաւազդ Բ․-ը աւելի յաճախ կը հակէր դէպի Պարթեւաստան։
Մարքոս Քրասսոսի Արեւելեան Արշաւանքը
Ք.ա. 60 թուականին Հռոմ ի երեք ականաւոր գործիչներ՝ Պոմպէոսը, Յուլիոս Կեսար ը եւ Մարքոս Քրասսոսը, ստեղծեցին դաշինք մը, որ պատմագիտութեան մեջ յայտնի է «Առաջին եռապետութիւն» անունով։ Եռապետերը Հռոմէական հանրապետութիւնը բաժնեցին ազդեցութեան գօտիներու։ Մարքոս Քրասսոսը ստացաւ արեւելքը եւ միաժամանակ պարթեւներու դէմ պատերազմելու իրաւունքը։ Ք.Ա. 54 թուականին ան ժամանեց Արեւելք եւ սկսաւ նախապատրաստուիլ պարթեւներու դէմ արշաւանքին։ Փառասէր եւ մեծամիտ Քրասսոսը, ինչպէս կը գրէ ժամանակակից պատմիչը, կ'երազէր կրկնել Ալեքսանտր Մակեդոնացիի սխրանքը եւ հասնիլ մինչեւ Հնդկաստան։
Քրասսոսը պահանջեց, որ իրեն ներկայանան Հռոմի բոլոր դաշնակից երկիրներու արքաները եւ զօրք տրամադրեն։ Անոր ներկայացաւ նաեւ Արտաւազդ Բ․-ը։ Հաւատարիմ մնալով Ք.ա. 66 թուականի հայ-հռոմէական պայմանագիրին՝ ան, որպէս «հռոմէական ժողովուրդի բարեկամ եւ դաշնակից», Քրասսոսին խոստացաւ տալ նշանակալից քանակութեամբ զինուած ուժեր (16 հազարնոց այրուձի եւ 24 հազարնոց հետեւազօրք)։
Արտաւազդը միաժամանակ առաջարկեց պարթեւներու դէմ արշաւանքը կազմակերպել Մեծ Հայքի տարածքով։ Հայոց արքան այդ կը հիմնաւորէր այդ արշաւանքի յիշեալ ուղիին, թէեւ աւելի երկար, սակայն միանգամայն անվտանգ ըլլալով, քանի որ Մեծ Հայքի լեռնային տեղանքը կը զրկէր պարթեւական հեծելազօրքին իր բոլոր առաւելութիւններէն։ Աւելորդ է ըսել, որ Արտաւազդը մտադիր էր հռոմէական բանակի ուժերով Մեծ Հայքը զերծ պահել Պարթեւներու հնարաւոր ներխուժումէն։ Սակայն, ցաւօք, Քրասսոսը ընտրեց արշաւանքի թէեւ կարճ, սակայն վտանգաւոր ուղին, որ կ'անցնէր Միջագետք ի դաժան, չոր եղանակ ունեցող անծայրածիր անապատ ներով եւ տափաստան ներով։
Տուն վերադառնալու ճանապարհին Արտաւազդը լուր ստացաւ, որ Պարթեւներու Օրոտես թագաւորը ներխուժած էր Մեծ Հայք եւ կ'ասպատակէր երկրին հարաւ ային տարածքները։ Արտաւազդը, բնականաբար, այլեւս չէր կրնար օգնական զօրք տրամադրել Քրասսոսին. ան պարտաւոր էր պաշտպանել հայրենիքը։ Իմանալով այդ մասին՝ Քրասսոսը Արտաւազդին կը մեղադրէ դաւաճանութեամբ եւ կը սպառնայ պարթեւական արշաւանքը աւարտելէն ետք պատժել հայոց արքան։ Արտաւազդը՝ ցուցաբերելով ճկուն քաղաքական միտք եւ հեռատեսութիւն, փոխեց իր դիրքորոշումը եւ Օրոտեսին առաջարկեց դաշինք կնքել եւ համատեղ ռազմական գործողութիւններ ծաւալել հռոմէացիներուն դէմ։ Պարթեւներու թագաւորը սիրով ընդունեց այս առաջարկը, եւ Ք.ա. 54 թուականի վերջերուն Արտաշատ ի մէջ կնքուեցաւ հայ-պարթեւական համաձայնագիր մը, որ ամրապնդուեցաւ հայոց թագաւորի քրոջ եւ պարթեւներու թագաժառանգ Բակուրի ամուսնութեամբ։
Այդ ընթացքին Քրասսոսը, հսկայական կորուստներ տալով, Ք.ա. 53 թուականի գարնան 45.000-նոց զօրքով անցաւ Եփրատ գետը, հասաւ Միջագետք ի Խառան քաղաքը։ Քրասսոսը Միջագետք ի տափաստաններով կը շարժի Պարթեւներու դէմ։ Պարթեւաստանի թագաւոր Օրոտեսը իր զօրքէն մաս մը զօրավար Սուրէնի հրամանատարութեամբ կ'ուղարկէ Քրասսոսի դէմ, իսկ ինքը միւս մասով կու գայ Հայաստան։ Պարթեւական բանակը դանդաղ կը նահանջէր՝ երկրի խորքը ներքաշելով հռոմէական զօրքերուն։ Սակայն շուտով Պարթեւները դադրեցան նահանջելէ, եւ Ք.ա. 53 թուականի 6 Մայիս-ին Պարթեւ զօրավար Սուրէնը մեծ բանակով յանկարծակի ու շեշտակի հարուածով գլխովին ջախջախեց հռոմէական զօրքը։ ՍպանՆուածներու թիւը կ'անցնէր 20 հազարը, գերիներունը՝ 10 հազար։ ՍպանՆուեցան նաեւ Քրասսոսն ու անոր որդին։ Խառանի ճակատամարտը աւարտեցաւ պարթեւներու յաղթանակով։
Յոյն պատմիչ Պլուտարքոսը կը վկայէ, որ Սուրէնը սպանուած Քրասսոսի գլուխը կ'ուղարէ Մեծ Հայք։ Այդ ժամանակ հայ եւ պարթեւ արքաները, իրենց մերձաւորները Արտաշատ ի թատրոնի մէջ կը դիտէին յոյն նշանաւոր թատերագիր Եւրիբիտէսի «Բաքոսուհիները» ողբերգութիւնը։ Յոյն դերասան Եասոնը եղջերուի պուտաֆորային գլուխի փոխարէն բեմ դուրս կու գայ Քրասսոսի գլուխով եւ կ'արտասանէ. «Մենք կու գանք սարերէն եւ բերեր ենք մեր հետ հարուստ որս», ինչ որ մեծ ցնծութեամբ կ'ընդունուի հանդիսականներուն կողմէ։ Նոյն պատմիչի խօսքերով՝
Մարքոս Անթոնիոսի Պարթեւական արշաւանքը
Քրասսոսի պարտութիւնը ծանր տպաւորութիւն ձգեց Հռոմ ի մէջ, սակայն ներքաղաքական բարդ իրադարձութիւնները խանգարեցին նոր արշաւանքներու կազմակերպութիւնը եւ Պարթեւներէն վրէժխնդրութիւնը։ Աւելին, Յուլիոս Կեսար ի սպանութիւնը (Ք.ա. 44) երկիրը ներքաշեց քաղաքացիական պատերազմներու յորձանուտը։ Օգտագործելով յարմար պահը՝ պարթեւա-հայկական միացեալ բանակը Ք.ա. 40 թուականին, Պարթեւ թագաժառանգ Բակուրի եւ հայ զօրավար Վասակի գլխաւորութեամբ անցաւ Եփրատ ը եւ ներխուժեց Ասորիք։ Փիւնիկէ ի, Ասորիքի, Պաղեստին ի եւ Միջերկրական ծով ու ափին գտնուող քաղաքները, որոնք դժգոհ էին հռոմէական ծանր տիրապետութենէն, հայերուն եւ պարթեւներուն կը դիմաւորեն ցնծութեամբ՝ իրար ետեւէ իրենց դարպասները բանալով անոնց առջեւ։ Այդ երկիրներէն Հայաստան տեղափոխուեցան հազարաւոր ընտանիքներ, որոնց մեծ մասը հմուտ արհեստաւորներ ու առեւտրականներ էին։ Անոնք բնակեցուեցան Հայաստանի քաղաքներուն ու գիւղերուն մէջ եւ որոշ ժամանակ անց հայացան։
Պարթեւներու եւ հայերու յայտնուիլը Միջերկրական ծովու ափերուն սթափեցուց Հռոմին եւ ստիպեց դիմել կտրուկ միջոցներու։ Արեւելք ուղարկուեցաւ Բասոս զօրավարը, որ վճռական ճակատամարտի մը մէջ պարտութեան մատնեց դաշնակիցներուն։ Կռիւներու ժամանակ սպանուեցաւ նաեւ թագաժառանգ Բակուրը։ Անսպասելիօրէն խզուեցաւ հայ-պարթեւական դաշինքը՝ Պարթեւաստան ի մէջ սկսուած գահակալական պայքարի պատճառով։ Հռոմէացիները անմիջապէս օգտագործեցին այս յարմար պահը։ Ք .ա. 43 թուականին Հռոմի մէջ իշխանութեան գլուխ եկած Երկրորդ եռապետութեան (Մարքոս Անթոնիոս, Մարքոս Լեփիտոս եւ Օգտաւիանոս Օգոստոս) որոշումով Արեւելք ուղարկուեցաւ Մարքոս Անթոնիոսը, ան որ Ք.ա.38 թուականին մեծ զօրքով կու գայ Արեւելք։ Ք.ա. 38 - Ք.ա. 37 թուականներուն Անթոնիոսը դէպի Պարթեւաստան մեծ արշաւանքի նախապատրաստութիւններ սկսան։ Այս անգամ արշաւանքի երթուղին պիտի անցնէր Մեծ Հայքով։ Ուստի հռոմէացիներուն անհրաժեշտ էր ձեռք բերել Մեծ Հայքի դաշնակցութիւնը։ Արտաւազդը կանգնած էր երկընտրանքի առջեւ։ Ստեղծուած ծանր պայմաններուն մէջ Արտաւազդը ստիպուած եղաւ կրկին դաշնակցել հռոմէացիներուն։ Հայոց թագաւորն Անթոնիոսին խոստացաւ 11.000-նոց օգնական զօրք տրամադրել եւ թոյլատրել պարթեւներու դէմ ռազմարշաւը Մեծ Հայքի տարածքով։
Ք.ա. 37 թուականին Արտաւազդի դաշնակից Օրոտես Բ․ թագաւորի դաւադրական սպանութենէն, ինչպէս նաեւ Ատրպատական ի թագաւոր Արտաւազդի ու Պարթեւաց նոր թագաւոր Հրահատ Դ.-ի հակահայկական դաշինքէն ետք, հայ-պարթեւական յարաբերութիւնները կը դառնան թշնամական։ Ք.ա. 36 թուականի ամրան Անթոնիոսը 100 հազարանոց բանակով եւ երեք հարիւր սայլերու վրայ բարձած պաշարողական արհեստական միջոցներով սկսաւ իր արշաւանքը։ Հռոմէական բանակն այս անգամ անցաւ Մեծ Հայքի տարածքով, մտաւ Տիգրան Մեծ ի օրօք Մեծ Հայքին ենթակայ, իսկ այժմ պարթեւներուն դաշնակից Ատրպատական։ Անթոնիոսը կը շտապէր օր առաջ գրաւել Ատրպատական ի մայրաքաղաք Փրասպան, ուստի, պաշարողական մեքենաներու համար առանձնացնելով երկու լեգէոն, ինքը հիմնական ուժերով շարժեցաւ երկրի խորքերը։ Պարթեւներն անմիջապէս օգտագործեցին այդ պահը եւ, յարձակելով ոչնչացուցին պաշարողական մեքենաները։ Պարզ դարձաւ, որ առանց այդ մեքենաներուն անհնարին էր գրաւել պարթեւական քաղաքները։ Իր հերթին լաւ հասկնալով արշաւանքի հնարաւոր ձախողումը՝ Արտաւազդը որոշեց վերադառնալ Մեծ Հայք եւ հրաժարեցաւ ռազմական հետագայ գործողութիւններուն մասնակցելէ։ Հետագային իրեն արդարացնելու համար Անթոնիոսն օգտագործեց այդ հանգամանքը՝ Արտաւազդին հռչակելով դասալիք եւ իր պարտութեան հիմնական մեղաւոր։
Ք.ա. 36 թուականի աշնան Անթոնիոսի բանակը ստիպուած էր նահանջել։ 27 օր տեւած նահանջի ընթացքին հակառակորդն անընդհատ յարձակումներով ուժասպառ կ'ընէր հռոմէացիներուն։ Անոնք կորսնցուցին 32.000, իսկ դաշնակիցները՝ 12.000 զինուոր։ Հայկական կողմը թագաւորի հեռատեսութեան շնորհիւ կորուստներ չունեցաւ։ Միայն Մեծ Հայք հասնելէն ետք Անթոնիոսը կրցաւ հանգիստ շունչ առնել, բուժել զինուորներուն վէրքերը եւ կարգի բերել բարոյալքուած բանակը։ Այնուհանդերձ, Մեծ Հայքի մէջ ան զգալի կորուստներ ունեցաւ հայկական սառնամանիքներու պատճառով։ Մեծ Հայքէն ան մեկնեցաւ Աղեքսանդրիա։
Մարքոս Անթոնիոսի Հայկական Արշաւանքը
Հռոմէական սենատին ուղարկուած զեկուցագիրին մէջ Անթոնիոսը, իր ապաշնորհութիւնն ու մեղքը քօղարկելու նպատակով, ռազմական վիթխարի ծախսերն ու մարդկային ահռելի կորուստները կը բացատրէ հայոց թագաւորի դաւաճանութեամբ։ Իր վարկաբեկուած հեղինակութիւնը ինչ որ չափով վերականգնելու համար ան կը ծրագրէ գրաւել ու կողոպտել Մեծ Հայքը։ Սկիզբը ան կը փորձէ Արտաւազդին ծուղակ ձգել։ Դիմելով խորամանկութեան՝ անոր կը հրաւիրէ Աղեքսանդրիա՝ իբրեւ պարթեւներու դէմ նոր արշաւանքի ծրագիրը քննարկելու։ Կանխազգալով վտանգը՝ Արտաւազդը հրաւէրը մերժեց։ Ապա Անթոնիոսը խնամախօս ուղարկեց Արտաշատ՝ Արտաւազդին հրաւիրելու Աղեքսանդրիա՝ հայոց արքայադստեր եւ իր ու Եգիպտոս ի թագուհի Կղէոպատրայի որդի Ալեքսանտրի ամուսնութեան հարցը քննարկելու։
Անթոնիոսի ինքնագլուխ գործողութիւնները խիստ սրեցին անոր յարաբերութիւնները պաշտօնական Հռոմի հետ։ Քաղաքացիական պատերազմը դարձաւ անխուսաբելի, որ եւ շուտով բռնկեցաւ։ Ք.ա. 31 թուականի 2 Սեպտեմբեր-ին Աքթիումի ճակատամարտին Անթոնիոսը լիակատար պարտութիւն կրեց եռապետ Օքտաւիանոս Օգոստոս ի բանակէն եւ փախաւ Աղեքսանդրիա։ Հոկտեմբերին՝ Կղէոպատրայի կարգադրութեամբ Արտաւազդ Բ.-ը մահապատիժի ենթարկուեցաւ Աղեքսանդրիոյ մէջ։ Շատ չանցած, Օգտաւիանոսի կողմէն գերի տարուելու վտանգը ստիպեց Անթոնիոսին եւ Կղէոպատրային՝ ինքնասպանութեամբ, վերջ տալ իրենց կեանքին։
Արտաշէսեան հարստութիւն
Արտաշէսեան արքաայատոհմը Հայաստանի մէջ կառավարած է 2 դար։ Անոր հիմնադիրը՝ Արտաշէս Ա․- ը, իշխանութիւնը օրինական դարձնելու նպատակով իրեն կը ներկայացնէր Երուանդունիներ ու ներկայացուցիչ՝ որդի Զարեհի, Երուանդեան։ Իրականին մէջ, ան հիմնադրած է նոր թագաւորական հարստութիւն։
Ալիս Սափրիչ
Ալիս Ֆրանկիւլի Սափրիչ (Ալիս Սափրիչեան, Alice Sapritch, ), հայկական ծագումով ֆրանսացի դերասանուհի, երգչուհի։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Կոստանդնուպոլսիոյ Օրթագիւղ թաղամասը։ Մանկութիւնը անցած է Կոստանդնուպոլսոյ մէջ։ 13 տարեկան հասակին ընտանիքին հետ մեկնած է Պրիւսել, ուր աւարտած է դպրոցը։
1950 թուականին ամուսնացած է ֆրանսացի փաստաբան, դերասանի, բեմադրիչի մը հետ (ամուսնալուծուած են 1970 թուականին) ։
Աշխատած է Ռոպէր Օսէյնի, Ֆրանսուա Թրիւֆոյի, Ժերար Ուրիի եւ այլ բեմադրիչներու հետ։ «Ինքնահաւանը» ժապաւէինին մէջ խաղցած է յայտնի դերասաններ Իվ Մոնթանի եւ Լուի տը Ֆիւնէսի հետ։
Խաղացած է Միշէլ Ժերարի եւ Միշէլ Կալապրււի խումբերուն մէջ։ 1950-1989 թուականներոըն խաղցած է շուրջ 70 դերեր։
Կեանքի վերջին տարիներուն մարմնաւորած է սրտայոյզ դերեր։ Վերջին անգամ բեմ բարձրացած է 1989 թուականին Քաթարինա Մետիչիի դերով։
Իբրեւ երգչուհի ձայնագրած է ձայնասկաւառակներ, գրած է ինքնակենսագրական գիրքեր եւ 1 վէպ, հանդէս եկած է ռատիոյով ։
Սերտ կապ հաստատած է Ֆրանսայի հայկական գաղութին հետ, աշխոյժ մասնակցած է անոր գործունէութեան ։
Մահը
Մահացած է 1990 թուականին Փարիզ։ Թաղուած է Փեր Լաշեզ գերեզմանատան մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ Ստորոգութիւն:Հայ երգչուհիներ
Վարդաձոր (Մարտակերտ)
Վարդաձոր, գիւղ ԼՂՀ Մարտակերտի մէջ` կեդրոնէն 18 քմ հարաւ-արեւմուտք` 750 մեթր բարձրութեան վրայ։ Տարածքը՝ 1220 հեկտար։ Գլխաւորաբար կը զբաղին անասնապահութեամբ եւ բանջարաբուծութեամբ։ Ունի միջնակարգ դպրոց մը, որ կոչուած է Նորայր Դանիէլեանի անունով, ակումբ մը եւ բուժարան մը։ Գիւղին շրջակայքը կը գտնուի Ս. Աստուածածին եկեղեցին (ԺԹ. դար), ինչպէս նաեւ պատմական յուշարձաններ եւ գիւղատեղիներ։ Գիւղը ունի 193 բնակիչ
Վարդաձորը Արցախեան ազատամարտին
1990-ին Վարդաձորի մէջ կազմաւորուած է «Քաջաւան» կամաւորական ջոկատը (հրամանատար՝ Նորայր Դանիէլեան), որուն հիման վրայ Սեպտեմբեր 1992-ին ստեղծուած է Մարտակերտի պաշտպանական շրջանի 3-րդ մոտոհրաձգային գումարտակը։ Ջոկատը առանձին կամ գումարտակին կազմին մէջ մասնակցած է ԼՂՀ Մարտակերտի (Քաջաւան, Մարտակերտ, Ջանյաթաղ, Մեհմանա, Չլդրան եւ այլն) եւ ԼՂՀ տարբեր բնակավայրերու ինքնապաշտպանական եւ ազատագրական մարտերուն։ Մարտական տարբեր գործողութիւններու ատեն Վարդաձորի հրամանատարներէն են՝ Ա. Առուշանեանը եւ Ռ. Յակոբեանը։ Վարդաձորէն զոհուած է 9 ազատամարտիկ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մարտակերտի գիւղեր Ստորոգութիւն:Մարտակերտի բնակավայրեր Ստորոգութիւն:Արցախ