cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Փիթէաս
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Յունական դիցաբանութեան մէջ Փիթէաս Թրիզինայի թագաւորը եղած է։ Անոր ընկերն էր Աթէնքի թագաւոր Էգէաս, որուն մէկ անգամ իր պալատը կը հիւրասիրէ։ Ան Փիթէասին կը յայտնէ Տելֆիի Պատգամախօսին վճիռը (հոն ուղղուած էր զաւակ ունենալու համար) եւ կարծիքը կ՛ուզէ։ Փիթէաս կը հասկնայ վճիռին իմաստը սակայն չի յայտներ եւ ճոխ ընթրիքին ընթացքին կը գինովցնէ էգէաս եւ զայն կ՛առաջնորդէ աղջկան՝ Էթրային անկողինը, յոյսովԱթէնքի գահի գահաժառանգին մեծ-հայրը ըլլայ։ Իսկապէս, մանչ զաւակը որ կը ծնի Թիսէասն է։
Փիթէաս իմաստունը
Փիթէաս իր ժամանակի իմաստուններէն եղած է։ Ան առաջինն է որ հռետորութիւն դասաւանդած է։ Կ՛ըսուի թէ Փիթէասին կը պատկանին ասացուածքները՝«միտեն աղան» (մի չափազանցեր μηδέν άγαν) եւ «մի տիքասիս փրին թոն միթոն աքուսիս» (որեւէ մէկուն մի ամբաստաներ կամ մի դատեր եթէ պատմութիւնը երկու կողմերէն ալ չես լսած μη δικάσης πριν αμφοίν τον μύθον ακούσης)։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական դիցաբանութիւն Ստորոգութիւն:Թրիզինայի թագաւորներ Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով
Քնոսոս
Պալատը
Արեւելեան մասին կը գտնուին բնակութեան վայրերը եւ ընդունելութեան մեծ սրահները, ինչպէս օրինակ՝ Զոյգ «Փելեքիսներ»ուն սրահը եւ Թագուհիին Դղեակը։ Այդ վայրերը հասանելի են հսկայ «Քլիմաքոսթասիօ»էն (սանդուխներու շարք մը)։
Հիւսիսային կողմէն կ՛ըլլար նաւահանգիստին հետ հաղորդակցութիւնը։ Կը բաղկանայ բարձրադիր կամարակապերէ, որոնցմէ արեւմտեան մասը զարդարուած է «Եզի որսորդութիւն» որմանկարով։
Քարաշէն շքերդի մեծ ճամբան՝ Թագաւորական Ճամբան, Պզտիկ Պալատէն եւ քաղաքէն կ՛առաջնորդէ դէպի պալատին հիւսիս-արեւմտեան կողմը, ուր կը ձեւանայ բացօթեայ թատրոնի վայրը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մինոասեան քաղաքակրթութեան քաղաքներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի հնադարեան քաղաքներ Ստորոգութիւն:Եւրոպայի հնադարեան քաղաքներ
Թահա Հուսէյն
Գործեր
- «Գոյներ»
- «Գժտութիւն եւ քննադատութիւն»
- «Ամառուան Սայթաքումէն», 1959
- «Ամառուան Սայթաքումէն դէպի ձմեռուան լրջութիւնը», 1961
- «Միւս ծովեզրէն» (Ֆրանսերէն), 1980
- «Ընտրուած էջեր Յունական ներկայացուցչական (թատերական) բանաստեղծութիւններէն», 1924
- «Մտաւոր կեանքն ու շարժումը Անգլիոյ մէջ»
Գեղարուեստական գրականութիւն՝
Լեւոն Չիլինկիրեան
Լեւոն Չիլինկիրեան, հայ ջութակահար։ Չիլինկիրեան, իբրեւ մենակատար ունեցած է բազմաթիւ ելոյթներ, սակայն 1971-էն ի սկսեալ գլխաւորաբար նուագած է՝ իր իսկ հիմնած «Չիլինկիրեան Քառեակ»ին հետ։
Թահա Հուսէյն
Գործեր
- «Աշխարհիս մէջ տառապողները» (Կարճ պատմուածքներ ու հակաճառութիւններ, 1955-ին արաբերէնով, 1993-ին անգլերէնի թարգմանուած Մունա Ալ-Զայյաթին կողմէն ու հրատարակուած Գահիրէի Ամերիկեան Համալսարանի կողմէն)։
Լեւոն Չիլինկիրեան
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Կիպրոս։ 5 տարեկանէն նուագած է ջութակ: 1960-էն կը բնակի Լոնտոն:
Թահա Հուսէյն
Գործեր
- «Շահրազատի Երազները», 1943
Լեւոն Չիլինկիրեան
Կենսագրական գիծեր
1969-ին աւարտած է Լոնտոնի Թագաւորական Երաժշտական Գոլէճը:
Թահա Հուսէյն
Գործեր
- «Գրագէտը»,1935
- «Գարնան արշաւը», 1950
Լեւոն Չիլինկիրեան
Կենսագրական գիծեր
1969 արժանացած է «BBC»-ի Պեթհովընի անուան, 1971՝ Միւնխի երաժշտական մրցոյթներու առաջին մրցանակներուն:
Ուսումը աւարտելէ ետք, դասաւանդած է Լոնտոնի Թագաւորական երաժշտական գոլէճի մէջ, ստացած է փրոֆէսօրի կոչում:
1971-ին ստեղծած է «Չիլինկիրեան» լարային քառեակը, որու կազմին մէջ համագործակցած է շարք մը հանրայայտ երգահաններու եւ երաժիշտներու հետ, կազմակերպած է ջութակահարներու բարձրագոյն դասընթացքներ:
Թահա Հուսէյն
Գործեր
- «Կեանքի օրերը» (Անձնական նամակագրութիւն Թ․ Հուսէյնի եւ Թաուֆիք Հաքիմի միջեւ), 1948
Լեւոն Չիլինկիրեան
Կենսագրական գիծեր
Համերգային շրջագայութիւններով եղած է աշխարհի բազմաթիւ երկրներ, մասնակցած է շարք մը երաժշտական փառատօներու: Իբրեւ մենակատար, ելոյթներ ունեցած է բազմաթիւ երկրներու մէջ` լաւագոյն նուագախմբերու հետ եւ քառեակի կազմով:
Թահա Հուսէյն
Գործեր
- «Արօրիկին Աղօթքը», 1934 (Արօրիկ թռչունը, Արաբերէն՝ الكروان)
Լեւոն Չիլինկիրեան
Կենսագրական գիծեր
1996-էն կը ղեկավարէ նաեւ շուէտական «Քամարաթա Ռոման» լարային նուագախումբը:
Թահա Հուսէյն
Գործեր
- «Կորած Սէրը», 1951
Լեւոն Չիլինկիրեան
Կենսագրական գիծեր
1989-էն համերգներով պարբերաբար հանդէս եկած է Հայաստանի մէջ: 2000-ին, Երեւանի մէջ կազմակերպած է երիտասարդ ջութակահարներու հանրապետական 1-ին մրցոյթը:
Թահա Հուսէյն
Գործեր
- «Ճշմարիտ Խոստումը», 1950
Լեւոն Չիլինկիրեան
Շքանշաններ
2000 արժանացած է Բրիտանական կայսրութեան շքանշանին՝ երաժշտութեան բնագաւառին մէջ ունեցած վաստակին համար :
Թահա Հուսէյն
Գործեր
- «Ամրանը», 1933
- «Ոչ լաւ ոչ վատ» կամ «Միջին դիրքի վրայ»
Լեւոն Չիլինկիրեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ ջութակահարներ Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Թահա Հուսէյն
Գործեր
- «Զրոյցներ», 1959
- «Անասունին դրախտը», 1950
- «Գետէն անդին»
- «Ամուսնացած զոյգերուն դպրոցը»
- «Փուշի դրախտը», 1944
- «Վայրկեաններ»
- «Քննադատութիւն եւ բարեփոխում», 1956
- «Դիմադրութիւն եւ բարեփոպում», 1955
- «Հեռուէն», 1935
- «Այդտեղէն» (թարգմանուած պատմութիւններ), 1952
- «Լրագրողի հայելիին մէջ»
- «Թահա Հուսէյնի յուշագրութիւնները»
- «Ժիւլ Սայմոնի Պարտականութիւնը», 1920 – 1921
- «Թատերական Հեքիաթներ» 1924
- «Յունական թատերական գրականութենէն» (Սոֆոքլէս), 1939
- «Զատիկ» կամ «Ճակատագիր», Վոլթէր 1947
- «Առասպելներու արքաներ»
- «Սոֆոքլէսի Էտիփուսը»
Արաբերէն գրական կեանքին մէջ մեծ արձագանք գտաւ Թ․ Հուսէյնի «Օրեր» (արաբերէն՝ الأيام) վէպի հրատարակումը (առաջին հատորը 1929, երկրորդը՝ 1939)։ Գիրքը բաղկացած է երեք հատորներէ՝
- Առաջին հատորին մէջ Թահա Հուսէյնը կը պատմէ իր մանկութեան եւ կրած տառապանքներուն մասին։ Այստեղ ան կը պատմէ Եգիպտոսի գիւղերուն մէջ տարածուած տգիտութեան եւ այն ժամանակուան լաւ ու վատ սովորութիւններուն մասին։
- Երկրորդ հատորին մէջ ան կը խօսի իր կեանքի այն հանգրուանին մասին, զոր կը սկսի Ալ-Ազհար հաստատութեան համալսարանը ընդունուելով, ապա կը պատմէ Ալ-Ազհարի ուսումնական ծրագրերուն եւ անոր կրօնականներուն (շէխեր, մոլլաներ) դէմ իր շարունակական ապստամբութեան ու անոնց հանդէպ իր մշտական ​​քննադատութեան մասին, մինչեւ Ազգային (Գահիրէի) համալսարան ընդունուիլը:
- Երրորդ հատորին մէջ ան կը պատմէ Ազգային (Արաբերէն՝ الأهليّة, Ալ-Ահլիիա, այժմու Գահիրէի համալսարանը) համալսարանին մէջ ուսանելուն, այնուհետեւ Ֆրանսա մեկնելուն, համալսարանական վկայականի, վարդապետութեան (PHD, տոքթորութեան աստիճան)  յետ-ընթացաւարտ (փոսթ-կրաճիուէյթ) վկայագիր ստանալուն, վերջը Եգիպտոս վերադարձի եւ համալսարանի դասախօս դառնալուն մասին:
Այս ինքնակենսագրականը բնութագրող ստեղծագործութեան մէջ ան կը պատմէ հասարակ ու աղքատ ընտանիքի մը կոյր զաւակին ճակատագիրին մասին, որ հակառակ տեսողութիւնը կորսնցուցած ըլլալուն ան յամառօրէն կ'ուսանի նախ իր հարազատ քաղաքին մէջ, ապա Գահիրէի մէջ։ Հերոսին կեանքը, անոր լաւատեսութիւնը, կարծես կը մարմնաւորyն իրենց մէջ իր հայրենիք՝ Եգիպտոսի ճակատագիրը, ատոր համար ալ լույս տեսնելու առաջին օրերէն վէպը մեծ հեղինակութիւն վայելեց։
Կոյր տղուն ուսանելու կը ղրկեն գիւղին շէյխին քով։ Ան կը կարծէ որ ասիկա իր երազածէն ալ լաւ է, սակայն, աստիճանաբար տղան կը տեսնէ Մահմետական հասարակութեան կրօնական «սիւներ» դասուողներու տգիտութիւնն ու մակաբուծութիւնը։ Այս ամէնը հերոսին քով նախ հեգնանաք, յետոյ զայրոյթ կը յառաջացնէ։ Ան կը բնութագրէ անոր հոգեւոր հովիւի կերպարը. «Կարճահասակ եւ գէր, կոպիտ եւ բարձր ձայնով։ Երբ կը խօսէր, ան ողջ բերանը կը լեցնէր բառերով, եւ քեզի ուղղուած այդ բառերը խիստ ինչպէս զանոնք արտասանողը, եւ կոպպիտ ինչպէս իրենց տէրը»։
Գահիրէի Ալ-Ազհարին մէջ, հերոսը կրկին կը հանդիպի շէյխ-դասախօսներու տգիտութեան ու կոպտութեան, որոնց համար լաւագոյն դասախօսը ան է ով Աստուծոյ բարեգթութեան մասին կրնայ խօսիլ 2 ժամ եւ ոչ ան, ոչ ալ լսողները ոչ մէկ բան հասկնան։ Վէպը կ'աւարտի հերոսի “Նոր-Եգիպտոս”ի խորհրդանիշ՝ Գահիրէի նորաբաց համալսարան ընդունուելով։
Վէպի հերոսին հոգեւոր աճն ու անոր ուսումնատենչութիւնը կը մարմնաւորեն հեղինակին հաւատքը իր հայրենիքին լուսաւոր ապագային եւ արաբական մշակոյթի յառաջընթացին հանդէպ։
Ալ-Այյամ վէպը հարուստ է կենցաղային (ամէնօրուայ կեանքի) նկարազարդումներվ, անոր մէջ կը ցուցադրուին ընկերային հակասութիւնները քաղաքի կեանքին մէջ, ուր արդէն սկսած էին ներթափանցել նոր գաղափարները, պայքարելով հին աւանդութեանց դէմ։
Հեղինակը չ'երկարեր հերոսներու նկարագրութեամբ, եւ յաճախ ընթերցողին իր զրուցակիցը կը դարձնէ, ինչը բանաւոր պատմուածքի մը տպաւորութիւնը կը ստեղծէ։ Վէպին գեղարուեստական ազդեցութիւնը  կը մեծնայ հեղինակին կերպարներուն հոգեբանութեան մէջ խորանալու արդիւնքով։
Հեղինակի կուրութիւնը, որ չխանգարեց իրեն ստեղծել ստոյգ ընկերակենցաղային պատկերներ, կարծես յատուկ դրոշմ մը կը դնէ հերոսներուն հոգեւոր ներաշխարհի նկարագրութեան վրայ։ Հեղինակը յատուկ վարպետութեամբ կը հասնի կերպարներուն ձայներուն նկարագրութեան մէջ։
Ուրիշ ստեղծագործութիւններ
1946 թուականին Թահա Հուսէյնը հրապարակեց ամսագիր մը «Եգիպտական գրողը» (արաբերէն՝ الكاتب المصري), որուն մէջ 1946-47 թուականներուն հրապարակեց շարք մը  յօդուածներ գիւղական աղքատութեան եւ դժուարութեան մասին։
Քսաներորդ դարու քառասունականներու երկրորդ կիսուն լոյս տեսան հետեւեալ գիրքերը․ Շահրազատի Երազները» ընկերական ակնարկներ ժողովածուն։
1960 թուականին Հուսէյնը կը հրատարակէ գրական եւ ընկերա-քաղաքական յօդուածներու շարք մը, յետոյ միաւորելով զանոնք «Ոչ լաւ-ոչ վատ» կամ «Միջին դիրքի վրայ» (Արաբերէն՝ بين بين) ժողովածուի եւ «Մեր ժամանակակից գրականութենէն» ժողովածուներու մէջ։ Այդ ժամանակ եւս լոյս տեսաւ «Ճշմարիտ խոստումը» պատմուածքը Մահմետականութեան ծագումի ժամանակաշրջանին մասին։ 1967 Թուականին Պէյրութի մէջ հրապարակուեցաւ «Յուշագրութիւններ» (مذكّرات) երկը, զորս կ'ընդգրկէ անոր կեանքի պատմութիւնը 1920-1922:
Բացի իր վաթսունէ աւելի գիրքերէն (որոնցմէ վեցը վէպեր են) ան գրած է 1300 յօդուածներ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գահիրէ մահացածներ Ստորոգութիւն:1973 մահեր Ստորոգութիւն:1889 ծնունդներ Ստորոգութիւն:15 Նոյեմբերի ծնածներ
Քալաւրիայի Դաշնաժողով
Ըստ Ստրապոնի Քալաւրիայի Դաշնաժողովին կը մասնակցէին եօթը քաղաքներ․ Աթէնքը, Էփիտաւրոս, Էրմիոնի, Թրիզինա, Էղինա, Փրասիես եւ Արքատեան Օրհոմնենոս։ Այս քաղաքներուն բնակիչները վախնալով Արղոսի աստիճանաբար վերելքէն կը դաշնակցին, որպէսզի դիմադրեն հաւանական յարձակում մը։ Անոր ստեղծման թուականին համար պատմաբանները համակարծիք չեն։ Ուրիշներ կ՛ըսեն թէ Դաշնաժողովը հիմնուած է Ք․Ա․ 7-րդ դարուն, իսկ ուրիշներ ալ Միկինեան շրջանին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քալաւրիայի Դաշնաժողով Ստորոգութիւն:Հին յունական դաշնաժողովներ Ստորոգութիւն:Հին Յունաստանի դաշնաժողովներ Ստորոգութիւն:Հնադարեան դաշնաժողովներ
Իրատես
«Իրատես», հայկական հասարակական-քաղաքական թերթ։ Լոյս տեսած է Երեւանի մէջ, 3 Յունիս 2008-էն մինչեւ 25 Դեկտեմբեր 2020։ Հրատարակող հիմնադիր՝ «Տեսակէտ» ՍՊԸ։ Մինչեւ 8 Յուլիս 2010 թերթը կոչուած է «Իրաւունքը de facto», այնուհետեւ մինչեւ 2016՝ «Իրատես de facto»։ «Իրատես» անուամբ լոյս տեսած է 1 Մարտ 2016-էն։
Մարտ 2011-էն 2015 թերթը թղթակցական կէտ ունէր Չինաստանի մէջ (Շանհա), որու ղեկավարն էր թերթի լրագրող Սուսաննա Պօղոսեանը։ Սեպտեմբեր 2012-էն թերթը թղթակցական կէտ ունեցած է Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու մայրաքաղաք Ապու Տապիի մէջ, որու ղեկավարն էր լրագրող Համասփիւռ Գրիգորեանը։
Աւանց
Աւանց, Արեւմտեան Հայաստանի գիւղերէն, որ կը գտնուի  Վան վիլայէթի Վան գաւառակին մէջ: Գիւղը կը գտնուի  Վանայ լիճի ափին, բարձր սարահարթի վրայ: Կը հանդիսանար Վանայ լիճի ամէնէն յայտնի նաւահանգիստը։
Բնակչութիւն
1850-ական թուականներուն Աւանցն ունեցած է արդէն 300 տուն՝ աւելի քան 2000 հայ բնակիչներով, իսկ աւելի ուշ՝ շուրջ 500 տուն հայ բնակչութեամբ:
1915 թուականին Աւանց գիւղի բնակիչները աշխոյժ մասնակցութիւն ունեցած են Վանի հերոսական ինքնապաշտպանութեան:
Աւանց աւերուած է  ցեղասպանութեան տարիներուն։ Բնակիչներէն շատեր զոհուած են  գաղթի ճանապարհին, սակայն փրկուածներուն մէկ մասը  կրօնափոխ եղած է չլքելով հայրենի բնօրրանը,  միւս մասն ալ  ապաստան գտած է  Արեւելեան Հայաստան։
Տնտեսութիւն
Բնակչութիւնը գլխաւորաբար զբաղած է այգեգործութեամբ, երկրագործութեամբ,  օճառագործութեամբ, ձկնորսութեամբ, նաւաշինութեամբ ու նաւավարութեամբ։
Պատմամշակութային կառոյցներ
Մինչեւ 1810 թուականը գիւղը ունեցած է՝ Սուրբ Յովհաննէս Կարապետ եւ Սուրբ Յարութիւն եկեղեցիները: Սուրբ Յարութիւն եկեղեցին ժողովուրդին կողմէ ընդունուած էր անուանել նաեւ Սուրբ Աստուածածին:
Գիւղին համար աղէտաբեր եղած են լիճի՝ 1810 թուականի կէսերուն տեղի ունեցած  ուժեղ ալեկոծութիւնները, որուն արդիւնքով ջրակուլ եղած է ողջ գիւղը եւ եկեղեցիներէն մէկը: Աւանցը կրկին վերաշինուած է աւելի բարձր դիրք ունեցող սարահարթի վրայ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գիւղեր Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի գիւղեր
Իրաւունք (թերթ)
«Իրաւունք», քաղաքական եռօրեայ թերթ։ Լոյս տեսած է 1885 թուականին, Վառնայի մէջ՝ հայերէն, ֆրանսերէն։ Խմբագիր՝ Յ. Մաւի (Յակոբ Մաւիեան)։ Կոչ ըրած է հայերուն ինքնապաշտպանութեան, որպէս ազատագրութեան ուղի մատնանշել Պուլկարիոյ օրինակը։ Պաշտպանած է հայերու իրաւունքները Թուրքիոյ մէջ, քննադատած օտարերկրեայ դիւանագիտութեան մօտեցումը Հայկական հարցի նկատմամբ։ Լայն տեղ յատկացուցած է միջազգային քաղաքական անցուդարձին։ Նիւթեր արտատպած է ժամանակի հայ մամուլի էջերէն ։
1896-1911 թուականներուն լոյս կը տեսնէր որպէս եռօրեայ թերթ, ապա՝ շաբաթաթերթ Վառնայի մէջ։ Խմբագիր՝ Հ.Գուրպեթեան։ Պայքարած է յանուն հայ ժողովուրդի իրաւունքներու պաշտպանութեան, հայ ազատագրական շարժումներու միաւորման, ներկայացուցած եւրոպական դիւանագիտութեան եւ մամուլի դիրքորոշումները Հայկական հարցի վերաբերեալ, քննադատած անոնց շահադիտական մօտեցումները, հարցի լուծման ուղի համարած է ռուսական կողմնորոշումը։ Անդրադարձած է Կ.Պոլսոյ հայկական մամուլին, Պուլկարիոյ եւ Ռումանիոյ հայ համայնքներու պաամութեան։
Դառնալով շաբաթաթերթ՝ լայն տեղ յատկացուցած է թատերական կեանքին։ Գրական բաժնին մէջ յօդուածներ տպագրած է «Հայը պուլկարական գրականութեան մէջ» թեմայով, ներկայացուցած հայ եւ պուլկար հեղինակներու երկեր։ Ունեցած է հայատառ թրքերէնով քաղաքական լուրերու բաժին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ հայկական պարբերականներ
Զաքարիա Գէորգեան
Զաքարիա Գէորգեան, հայ մանկավարժ, հրատարակիչ։
Կենսագրական գիծեր
1867 թուականին աւարտած է Ս․ Փեթերսպուրկի համալսարանը։
1868–1878 թուականներուն դասաւանդած է Թիֆլիսի Մարիամեան օրիորդաց դպրոցը։
1869–1895 թուականներուն համալսարանի ընկերներուն հետ հիմ­նած է Թիֆլիսի Գայիանեան օրիորդաց դպրոցը, ուր դասաւանդած է, եղած է նաեւ տեսուչ (ընդմիջումներով)։
1874 թուականին Երեւանի մէջ բացած է գրավաճառանոց, տպարան, ուր տպագրուած են պաշտօնական եւ ոչ պաշտօնական գրութիւններ, յայտարարութիւններ, ինչպէս նաեւ հայ գրողներու գործեր՝ Էմին Տէր Գրիգորեանի «Թռչնիկ» (1876 թուականին) բանաստեղծութիւններու ժողովածոյները, Ա. Գուլամիրեանի «Սենեքերիմ թագաւոր հայոց Վասպուրականի» (1878) ուղեգրութիւնը, Խաչատուր Տէր Խաչատրեանի «Քնար։ Ժողովրդական երգեր»-ը (1880)։
1880 թուականէն տպարանը կոչուած է «Զաքարիա Գէորգեան եւ ընկերներ»։
Մանկավարժական ձեռնարկներու եւ աշխատութիւններու հեղինակ։
Աղբիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:Հայ հրատարակիչներ
Վահան Զարդարեան
Վահան Զարդարեան, հայ գրավաճառ, հրատարակիչ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Պոլիս։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է տեղի Մայր վարժարանը։ Աւարտելէ ետք աշխատած է հօր տպարանը։
1901-ին եղբօր՝ Պիմէն Զարդարեանի, հետ հիմնած է Զարդարեան գրավաճառանոց։ Տարիներու ընթացքին հաւաքած է հազարաւոր հնատիպ գիրքեր, պարբերականներ, նաեւ բազմաթիւ հին փաստաթուղթեր, վաւերագիրներ։ Վերոհիշեալ փաստաթուղթերը օգտագործած է իր կազմած «Յիշատակարան» ժողովածոյին մէջ, որ լոյս տեսած է 1910-14-ին։
Քեմալական շարժման յաղթանակէն ետք, 1923-ին բաժնուած է եղբօրմէն եւ մեծ քանակութեամբ հնատիպ գիրքեր եւ արխիւային նիւթեր պարունակող գրավաճառանոցով մեկնած է Եգիպտոս, Գահիրէի մէջ հիմնած է Զարդարեան գրավաճառանոցը, որ եղած է այդ քաղաքի մշակութային կարեւոր կեդրոններէն մէկը։
1930-ականներու սկիզբները վերահրատարակած է «Յիշատակարանները»՝ հինգ փոքրադիր հատորներով, աւելացնելով բազմաթիւ նոր կենսագրութիւններ, լուսանկարներ, վաւերագիրներ ։
Պղատոնականութիւնը Իսլամական Փիլիսոփայութեան Մէջ
Միջնադարեան Իսլամական Փիլիսոփայութիւնը թաթխուած էր թէ Արիստոտէլականութեամբ եւ Նոր-Պղատոնականութեամբ, իններրորդ դարուն Ալ-Քինտիի հետ իր սկիզբէն ի վեր, սակայն Նոր-Պղատոնականութեան ազդեցութիւնը յստակօրէն տեսանելի կը դառնայ Ժ-ԺԱ (10-11րդ) դարերուն Ալ-Ֆարապիի եւ Իպն-Սինայի (Լատիներէն՝ Avicenna) հետ։ Ալ-Ֆարապին ընդարձակեց Պղատոնի Գաղափարը կատարեալ (Իտէալական) քաղաքին մասին, զոր կ՛իշխուի փիլիսոփայ-թագաւորին կողմէն, զարգացնելով քաղաքական փիլիսոփայութիւն մը որ կարող է կարգաւորել Իսլամական պետութիւններուն կրօնական ու մշակութային բազմազանութիւնը։ Միւս կողմէն թէ Ղազզալին, թէ Իպն Րուշտը (Լատիներէն՝ Averroes) խստօրէն ընդիմացան ՆորՊղատոնական տեսակէտներուն։
1198-ին Իպն-Րուշտի մահուընէն ետք Իսլամական աշխարհին մէջ ՆորՊղատոնականութեան հետ կապուած բանավէճը ընդհանուր արմամբ հասաւ իր աւարտին, անիկա միայն շարունակեց ապրիլ Իսմաիլականներուն քով։
Հայ Բնակչութիւններ Ըստ Երկիրներու
Հայ գաղութներ գոյութիւն ունին աշխարհի ամէն կողմ։ Թէեւ սփիւրռքահայութիւնը գոյութիւն ունեցած է հին ժամանակներէ ի վեր, այսօր հայերուն մեծամասնութիւնը որոնք կ՚ապրին Հայաստանէն դուրս ժառանգորդներ են հայոց ցեղասպանութենէն վերապրած հայերու կամ վերջերս Հայաստանէն դուրս գաղթած հայեր են։ Ըստ տարբեր ենթադրութիւններու, աշխարհի վրայ կան 7-էն 9 միլիոն հայեր, որոնցմէ կէսէն նուազը կ՚ապրին Հայաստանի եւ Արցախի Հանրապետութեան (Լեռնային Ղարաբաղ) մէջ։
Ներքեւ գտնուող սիւնակները կը ցանկագրեն երկիրներ ու շրջաններ ուր հայեր կ՚ապրին, ըստ պաշտօնական տուեալներու եւ ենթադրութիւններու տարբեր մարդկանց, կազմակերպութիւններու եւ մամլոյ կողմէ։ Նաեւ տես Պատմական Հայաստանի բնակչութիւնը, հայ բնակչութիւնները ըստ քաղաքային տարածքի, հայախօսներու թիւերը ըստ երկրի, եւ ցեղապէս հայկական ներգաւառներու։
Յովհաննէս Տէտէեան
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Զմիւռնիա (Իզմիր) ։ Զբաղած է Անատոլիայէն Եւրոպա գիւղատնտեսական ապրանքներու արտահանութեամբ։
Հայ Բնակչութիւններ Ըստ Երկիրներու
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայեր ըստ երկիրի
Յովհաննէս Տէտէեան
Կեանք եւ գործունէութիւն
1867 թուականին Փարիզի մէջ կայացած բուսատեսակներու համաշխարհային ցուցահանդէսի ընթացքին ներկայացուցած 54 տեսակ միրգերու եւ պտուղներու, «ինչպէս »նաեւ վարդաիւղի համար արժանացած է Մեծ ոսկեայ մետալի եւ այլ պարգեւներու։
1853 թուականին որդիին՝ Տիգրան-Յարութիւնի, ինչպէս նաեւ հանգանակութեամբ ձեռք բերուած միջոցներով եւ եղբայրներուն աջակցութեամբ հիմնած է տպարան «Տպարան Տէտէեան եղբարց» դրոշմատիպով, որ գործած է շուրջ 40 տարի։
Տպարանը մեծ դեր կատարած է արեւմտահայ նոր ինքնուրոյն եւ թարգմանական գրականութեան աւանդոյթներու ստեղծման ու զարգացման գործին մէջ։ Այստեղ տպագրուած են « Արփի Արարատեան », « Ծաղիկ » հանդէսները, աւելի քան 208 հատոր ինքնուրոյն եւ թարգմանական գրականութիւն, դասագիրքեր, ձեռնարկներ, Ս. Տէր Գասպարեանի, Գ. Չիլինկիրեանի, Մ. Մամուրեանի, Գ. Մսերեանի, Մ. Նուպարեանի, Մ. Միրզայեանի եւ այլոց, ինչպէս նաեւ Տէտէեաններու բազմաթիւ թարգմանութիւններ՝ անգլերէնէ եւ ֆրանսերէնէ, այդ գիրքերէն շատերը առաջին հայերէն թարգմանութիւններ են եւ մեծ դեր կատարած են հայ մշակոյթի պատմութեան մէջ։
Անոր աշխատասիրութեամբ հրատարակուած է «Օսմանեան պատմութիւն» աշխատութիւնը։ Անոնց տպարանին մէջ է լոյս տեսած է նաեւ հայատառ թրքերէն «Նարեկ»ը։
1859 թուականին՝ Արամ-Կարապետ Տէտէեանի, Տիգրան-Յարութիւն Տէտէեանի, Տ. Սաւալանեանի, Գ. Կոստանդեանի, Ս. Վանանդեցիի եւ այլոց նախաձեռնութեամբ հիմնած է կրթական-մշակութային «Հաշտենէն ընկերութիւն»-ը, 1860 թուականին՝ անոր «Միութիւն»ը, իր առջեւ նպատակ դրած է հսկել ազգային վարժարաններու գործունէութիւնը, օգնել որբ ու անտէր երեխաները՝ ուսումնական գետնի վրայ, ծաւալել կրթական-լուսաւորական գործունէութիւն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ հրատարակիչներ Ստորոգութիւն:Հայ մշակութային գործիչներ
Ավափթիսթօ, Արքի
Ավափթիսթօ կամ Ավաթիսթօ (յուն․՝ Αβάπτιστο, Αβάθιστο), Էգէականի անբնակ կղզիակ,  Արքի, Տոտեքանիսա,  Յունաստան։
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Արքի կղզեխումբին պատկանող կղզիակ։ Կը գտնուի Արքի կղզիին շատ մօտիկ՝ անոր հարաւը, Ղանաքիա ծովափին ճիշդ դիմացը եւ Մաքրոնիսիին մօտ։ Տարածութիւնն է 0,0451 քլ․²։ Վարչականօրէն մաս կը կազմէ Փաթմոս քաղաքապետութեան։
Բնապահպանում
Արքի կղզեխումբը յայտարարուած է NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան։  Կը հիւրասիրէ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος), Միջերկրականեան միհոս ջրահատ եւ կատար ունեցող ջրագռաւ (Phalacrocorax aristotelis) թռչունները։  Ավափթիսթօ կղզիակին ջուրերը ապաստան են մոնահուս-մոնահուս (Monachus monachus) միջերկրականեան փոկին եւ քարեթա-քարեթա ծովակրիային ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիներ Ստորոգութիւն:Էգէականի ժայռակղզիներ Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ
Ցուքա, Արքի
Ցուքա (յուն․՝ Τσούκα), Էգէականի անբնակ ժայռակղզիակ,  Արքի, Տոտեքանիսա,  Յունաստան։
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Արքի կղզիներու համալիրին պատկանող անբնակ կղզիակ։ Կը գտնուի կղզեխումբին հարաւը, Մաքրոնիսի եւ Ցուքաքի կղզիակներուն միջեւ։ Վարչականօրէն մաս կը կազմէ Փաթմոս քաղաքապետութեան։
Բնապահպանում
Արքի կղզեխումբը յայտարարուած է NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան։  Կը հիւրասիրէ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος), Միջերկրականեան միհոս ջրահատ եւ կատար ունեցող ջրագռաւ (Phalacrocorax aristotelis) թռչունները։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիակներ Ստորոգութիւն:Էգէականի ժայռակղզիակներ Ստորոգութիւն:Ժայռաղզիակներ
Երնջակաբերդ
Երնջակաբերդը հնագոյն ամրոց-բերդաքաղաք եղած է Արեւմտեան Հայաստանի Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութեան Ջուղայի շրջանին մէջ։
Կը գտնուի Երնջակ գետի ափին գտնուող սրածայր ժայռի բարձրադիր մասը ։ Լերան` դէպի հիւսիս-արեւմուտք նայող ճիւղին վրայ կառուցուած եղած է իշխանական պալատը։
Պատմութիւն
Ունի հնագոյն պատմութիւն։ Պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններու ունեցած է կարեւորագոյն դերակատարութիւն։ Գոյութիւն ունեցած է առնուազն Ք.Ա․ 5-4-րդ դարերէն։
Եղած է Մեծ Հայքի Սիւնիք նահանգի յայտնի բերդերէն, որ գտնուած է Երնջակ գաւառին մէջ։
Նախիջեւանի ատրպէյճանականացման զուգահեռ բերդին պատմութիւնը վերափոխուած է, իսկ արդէն 2000-ական թուականներուն այն հիմնովին վերակառուցուած է Ատրպէյճանի իշխանութիւններուն կողմէ՝ կորսնցնելով իր պատմական նկարագիրը։
Երնջակ բերդը մինչեւ օրս ալ կը հանդիսանայ դժուարամատչելի, իսկ անցեալին եղած է գրեթէ անառիկ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Լենինեան Ուղիով
Կը լուսաբանէր մարքսիզմ–լենինիզմի, ԽՄԿԿ քաղաքականութեան քաղաքականութիւնը, կ՚անդրադառնար լենինեան տեսական ժառանգութեան եւ կուսակցութեան ղեկավար դերին։
Սեփական պնդմամբ, պարզաբանած է մարքս–լենինեան փիլիսոփայութեան, սոցիոլոգիայի, գիտական կոմունիզմի, տնտեսագիտութեան եւ տնտեսութեան կառավարման, իրաւագիտութեան, սովետական շինարարութեան եւ գիտատեխնիկական յեղափոխութեան կարեւոր խնդիրներ։ Լայն աշխատանք կը ծաւալէր հանրապետութեան քաղաքական, տնտեսական եւ հասարակական կեանքի ղեկավարման մեթոդներն ու «Լենինեան ուղիով» ամսագրի շապկի ոճը կատարելագործելու, նորագոյն միջոցներու կիրառումը արմատաւորելու գործին մէջ։
«Լենինեան ուղիով»-ին նախորդած են. «Կոմունիստ» (1922–1923, 1925–1928, 1935–1936), «Լենինեան ուղի» (1928–1933), «Կուսաշխատող» (1936–1940), «Պարտաշխատող» (1940–1941), «Պարտիական կեանք» (1947–1956) պարբերականները։
Երուանդ Մսրլեան
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Կ. Պոլիս։ Յաճախած է Թրիփոլիի Հայ աւետարանականներու դպրոցը։ 1902 թուականէն աշխատած է Կ. Պոլսոյ, 1904 թուականէն՝ Գահիրէի տարբեր տպարաններու մէջ՝ իբրեւ գրաշար։
Անատոլի Գրիգորեան
Անատոլի Գրիգորեան, հայ գեղանկարիչ։
Երուանդ Մսրլեան
Կենսագրական գիծեր
1914 թուականին հաստատուած է Գահիրէ, աշխատած է «Խարաշօ» երգիծաթերթի խմբագրութեան մէջ։
Անատոլի Գրիգորեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է Կիւմրի։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ։ 1956 թուականին ընդունուած է Երեւանի «Փանոս Թէրլէմեզեան» գեղարուեստի ուսումնարան, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1961 թուականին:
Երուանդ Մսրլեան
Կենսագրական գիծեր
1917 թուականին հիմնած է «Ոսկետառ» տպարանը, ուր տպագրուած են «Արկոս» հայ հրատարակչական ընկերութեան նախաձեռնութեամբ թարգմանուած (ֆրանսերէնէ) տասնեակ վէպեր, «Գանձարան հայկական երգերու» ժողովածոյներու 6 հատորները եւ այլն (շուրջ 70 անուն գիրք)։
1919-1971 թուականներուն եղած է «Սաւառնակ» երգիծական շաբաթաթերթի հիմնադիր-խմբագիր ։
Անատոլի Գրիգորեան
Գործունէութիւն
Ուսումը աւարտելէ ետք աշխատած է հայկական հեռուստատեսութեան արուեստանոցէն ներս։ 1970 թուականին եղած է Նկարիչներու միութեան անդամ, իսկ 1977 թուականին ընտրուած՝ Հայաստանի Նկարիչներու միութեան քարտուղար, ապա միութեան վարչութեան անդամ:
Երուանդ Մսրլեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ հրատարակիչներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Անատոլի Գրիգորեան
Կոչումներ եւ շքանշաններ
Շնորհիւ իր արուեստին, Գրիգորեան 1983 թուականին արժանացած է Հայաստանի Վաստակաւոր նկարիչի կոչումին։
2013 թուականին արուեստագէտին շնորհուած է Հայաստանի Հանրապետութեան Ժողովրդական նկարիչի կոչումը :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ ըստ ազգութեան Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Վերին Ագուլիս
Վերին Ագուլիս, Արեւմտեան Հայաստանի գիւղաքաղաքներէն, որ մտած է Մեծ Հայքի Սիւնիք աշխարհի Գողթն գաւառին մէջ, կառուցուած էր լերան ժայռոտ լանջին։
Պատմութիւն
Արգուլիք ձեւով առաջին անգամ յիշատակուած է 11-րդ դարուն։ Եղած է Գողթն գաւառի ամէնէն նշանաւոր աւանը։
16-րդ դարուն յիշուած է իբրեւ Ռուսիոյ, Պարսկաստանի, Արեւմտեան Եւրոպայի ու Հնդկաստանի հետ առեւտրական կապեր ունեցող վաճառաշահ քաղաք։
Բնակչութիւն
Բնակիչները հայեր եղած են, որոնք խօսած են իւրայատուկ բարբառով։
1904 թուականին Ագուլիսի մէջ եղած է 256 տուն՝ 2205 հայ եւ 68 տուն՝ 731 թաթար բնակիչներով։
Տնտեսութիւն
Ագուլիսցիները ձեռներէց ու գործունեայ արհեստաւորներ, առեւտրականներ ու այգեգործներ եղած են։
Ճարտարապետութիւն
Ագուլիս հարուստ եղած է ճարտարապետական յուշարձաններով։ Տարբեր ժամանակներու այստեղ կառուցուած են 12 եկեղեցի ու վանք։
Ս․ Քրիստափոր եկեղեցին
Վերին Ագուլիս գիւղաքաղաքի մայր եկեղեցին, որ սկզբնապէս փայտաշէն շինութիւն մը եղած է, բազմաթիւ անգամներ աւերումներու ենթարկուելէ ապա վերակառուցուելէ ետք՝ 17-րդ դարուն, Նաղաշ Յովնաթանի կողմէն զարդարուած է Գրիգոր Լուսաւորչ ի, Մեսրոպ Մաշտոցի, Սահակ Պարթեւի եւ հայոց այլ մեծերու պատկերներով :
Սուրբ Թովմա վանքը
Հռչակաւոր է Սուրբ Թովմա Առաքեալի (Ագուլեաց) վանքը, ուր արտագրուած են բազմաթիւ ձեռագիրներ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Փսաթոնիսի, Արքի
Փսաթոնիսի (յուն․՝ Ψαθονήσι), Էգէականի անբնակ կղզիակ,  Արքի, Տոտեքանիսա,  Յունաստան։
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Արքի կղզիներու համալիրին պատկանող անբնակ կղզիակ։ Կը գտնուի կղզեխումբին հարաւը։ Տարածութիւնն է 0,0538 քլ․²։ Վարչականօրէն մաս կը կազմէ Փաթմոս քաղաքապետութեան։
Բնապահպանում
Արքի կղզեխումբը յայտարարուած է NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան։  Կը հիւրասիրէ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος), Միջերկրականեան միհոս ջրահատ եւ կատար ունեցող ջրագռաւ (Phalacrocorax aristotelis) թռչունները։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիակներ Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Սմիներոնիսի, Արքի
Սմիներոնիսի (յուն․՝ Σμυνερονήσι), Էգէականի անբնակ ժայռակղզիակ,  Արքի, Տոտեքանիսա,  Յունաստան։
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Արքի կղզիներու համալիրին պատկանող անբնակ կղզիակ։ Կը գտնուի կղզեխումբին հարաւը, համանուն կղզիին շատ մօտիկ (արեւմուտքը), Ցուքաքի եւ Ցուքա ժայռակղզիակներուն միջեւ։ Մաքրոնիսի եւ Ցուքաքի կղզիակներուն միջեւ։ Վարչականօրէն մաս կը կազմէ Փաթմոս քաղաքապետութեան։
Բնապահպանում
Արքի կղզեխումբը յայտարարուած է NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան։  Կը հիւրասիրէ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος), Միջերկրականեան միհոս ջրահատ եւ կատար ունեցող ջրագռաւ (Phalacrocorax aristotelis) թռչունները։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիակներ Ստորոգութիւն:Էգէականի ժայռակղզիակներ Ստորոգութիւն:Ժայռաղզիակներ
Փթիթ
«ՓԹԻԹ» մանկապատանեկան պարբերաթերթ,
«ՓԹԻԹ»ի ծնունդը
ծնունդ առած է Պէյրութի մէջ 2010 թուականին եւ տակաւին կը շարունակուի հրատարակուիլ։
Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութեան Հայկական Բաժանմունքին նախաձեռնութեամբ ու հովանաւորութեամբ, կարելի եղաւ ՓԹԻԹ-ը համացանցի աշխարհը փոխադրել, որպէսզի աշխարհասփիւռ հայ մանուկներն ու պատանիները կարելիութիւնը ունենան օգտուելու ՓԹԻԹ-ի բազմաբնոյթ բովանդակութենէն՝ դաստիարակչական խաղերէն, բարոյալից պատմութիւններէն ու առակներէն։
«ՓԹԻԹ»-ի խաղերը
«ՓԹԻԹ»-ի գլխաւոր բաղկացուցիչ տարրը զանազան բնոյթի խաղերն են՝ լեզուական, թուաբանական, ժամանցի եւն.։Մենք կը հաւատանք, որ խաղը դաստիարակչական մեծ ներուժ եւ կարողականութիւն ունի. այն, ինչ որ դժուար է սորվեցնել դասական ձեւերով, կարելի է, շատ աւելի դիւրաւ սորվեցնել խաղերու միջոցով։ Այսպիսով, լեզուական խաղերու նպատակն է պատանիներուն հայերէնի բառամթերքը հարստացնել, իսկ թուաբանական խաղերունը՝ տրամաբանութիւնը մշակել եւ միաժամանակ օգտակար ու հաճելի ժամանց պարգեւելը։
«ՓԹԻԹ»ի պատմուածքները
«ՓԹԻԹ»ը կը յատկանշուի նաեւ խնամքով ընտրուած պատմուածքներով եւ առակներով. Անոնք թէեւ կարճ են, սակայն անպայման ունին բարոյական պատգամ մը։ Այսինքն երբ կարդաք զանոնք, ոչ միայն պիտի օգտուիք անոնց հրամցուցած մաքուր արեւմտահայերէնէն, այլեւ՝ բարոյական պատգամներէն։ Իսկ յօդուածները, ապա անոնք զանազան բնոյթի են, ուր առաւելաբար կը շեշտուին ազգային ու առողջապահական նիւթեր։
«ՓԹԻԹ»-ի կայքի բարեփոխում
Նախկին Իսթանպուլահայ Կարօ Աբրահամեան եւ իր մանկավարժ կողակիցը Վերժին Աբրահամեան շնորհալի գործ կը տեսնին այս «ՓԹԻԹ» մանկապատանեկան պարբերաթերթը հրատարակելով: Անոնք հերոսական ճիգով կը թիավարեն հոսանքին դէմ, մեր մատաղատի սերունդին մօտ արթնցնելու համար սէր եւ փարում՝ մայրենի լեզուի եւ հայրենական սրբութիւններու հանդէպ։
ՓԹԻԹ-ի Պարգեւատրումը Հայկազեան Համալսարանին Կողմէ
23 Փետրուար 2018-ին, Հայկազեան Համալսարանին մէջ տեղի ունեցաւ «ՓԹԻԹ» պարբերաթերթին, կայքին եւ յաւելուածին նուիրուած ձեռնարկ «Ծնունդ, նպատակ եւ հեռանկարներ» խորագիրով, եւ կազմակերպութեամբ համալսարանի Տէրեան գրադարանի պատասխանատուներուն եւ գործակցութեամբ «ՓԹԻԹ»-ի խմբագիրներուն։ Գ. Կիւլպէնկեան Հիմնարկութեան հայկական բաժանմունքի տնօրէն՝ Դոկտ. Ռազմիկ Փանոսեան տեսերիզով իր խօսքը փոխանցեց՝ գնահատելով «ՓԹԻԹ»-ը, որ կը միացնէ մանկավարժականը, թեքնիքը եւ մաքուր արեւմտահայերէնը։ Հայկազեան համալսարանի նախագահ Վերապատուելի դոկտ. Փօլ Հայտոսթեան, որ գնահատեց «ՓԹԻԹ»-ի խմբագիրներուն անհատական նախաձեռնութիւնը եւ անդրադարձաւ «ՓԹԻԹ»-ի առաքելութեան, ապա բեմ հրաւիրելով պատուեց «ՓԹԻԹ»-ի խմբագիրները համալսարանին յուշամետալով։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Պօղոս Մակինցեան
Պօղոս Մակինցեան, հայ գրականագէտ, հրապարակախօս, թարգմանիչ, պետական եւ քաղաքական գործիչ։ Գրողներու միութեան անդամ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Ներքին Ագուլիս գիւղը: Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ եւ ապա ընդունուած է Մոսկուայի Լազարեան ճեմարանը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1906 թուականին: Դպրոցական ուսումը աւարտելէ ետք ընդունուած է Մոսկուայի Համալսարանի պատմաբանասիրական բաժին, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1912 թուականին:
Գործունէութիւն
Մակինցեան Մոսկուայի մէջ Վահան Տէրեանի եւ այլ ընկերներու հետ հրատարակած է «Գարուն» գրական ժողովածուն:
Համալսարանական ուսումը աւարտելէ ետք յատուկ հրաւէրով ուսուցչութեան պաշտօն ստանձնած է Էջմիածինի Գէորգեան ճեմարանէն ներս, ապա դասաւանդած է Երեւանի Գայանեան օրիորդաց դպորցին մէջ՝ մինչեւ 1918 թուականը եւ մեկնած է Ռուսաստան, ուր ստանձնած է զանազան պաշտօններ:
Որոշ ժամանակ Ռուսաստանի մէջ աշխատելէ ետք Ալեքսանտր Միասնիկեանի հրաւէրով վերադարձած է Հայաստան, ստանձնելով Ժողկոմի նախագահի տեղակալի պաշտօնը:
Մակինցեան 1925-1927 տարիներուն դիւանագիտական աշխատանք տարած է Պոլսոյ, Միլանոյի եւ Փարիզի մէջ:
Աշխատութիւններ
Մակինցեան հեղինակ է բազմաթիւ յօդուածներու եւ հրապարակախօսութիւններու, որոնք հրատարակուած են զանազան պարբերականներու մէջ։
1916 թուականին «Մշակ»ի մէջ հրատարակած է «Գրական մանրուքներ» խորագրեալ յօդուածաշարքը:
Մակինցեանի կարեւորագոյն գործերէն կարելի է սեպել Մաքսիմ Կորքիի «Հայ գրականութեան ժողովածու» աշխատութեան, ինչպէս նաեւ Վալերի Պրիւսովի «Հայաստանի պոեզիա» աշխատութեան պատրաստման գործին մէջ ունեցած ներդրումը:
Ստեղծագործելու կողքին Մակինցեան կատարած է թարգմանական աշխատանքներ, հայերէնի վերածելով Արթուր Շնիցլերի երկերու ժողովածուն, Քարլ Մարքսի, Կերհարտ Հաուպտմանի եւ այլոց գործերը:
Մակինցեան ծանօթ է նաեւ հայրենի լատինատառ ուղղագրութեան ջատագովութեամբ։ Ան մեծ աշխատանք տարած է, որպէսզի հայոց տառերը փոխարինուին լատինատառերով :
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Հայ պետական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ
Լիբանան (թերթ)
Լիբանան, հասարակական-քաղաքական եւ գրական շաբաթաթերթ, ապա՝ երկօրեայ, եռօրեայ թերթ։ Լոյս տեսած է1924-1935 թուականներուն։ Պատասխանատու տնօրէններ՝ Մանուէլ եւ ժոզէֆ Աճէմեան։ Խմբագիրներ՝ Միհրան Նաճարեան, Միհրան Սեֆէրեան, Յարութիւն Պապեան, Բագրատ Սիւնիք, Սամուէլ Թումաճանեան, Միհրան Աղազարեան։
Սկիզբը՝ հայատառ թրքերէն։ Ունեցած է հնչակեան ուղղութիւն։ Նիւթեր տպագրած է Լիբանանի եւ Սուրիոյ հայերու կեանքին, Հայաստանի առօրեային վերաբերեալ անդրադարձած է հայրենադարձութեան։ Լայն տեղ յատկացուցած է պատմութեան ու մանկավարժութեան նուիրուած յօդուածներուն, գրական ստեղծագործութիւններուն։
«Լիբանան»-ի շարունակութիւնը կը համարուի «Հորիզոն» շաբաթաթերթը (1935-1939, խմբագիրներ՝ Վահան Տօնապետեան եւ Միհրան Նաճարեան), որ հրատարակած է նաեւ նիւթեր ֆրանսերէնով։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայկական պարբերականներ
Ջրթնիկ
Ջրթնիկ (Ջրթնիկ, Ջըրթնիկ, Ջթնիկ, Ջրդնիք, Ջրթնից, Ճրթնիկ, Ճրթինք, Ցրդնիք, Ձրթնիկ), Արեւմտեան Հայաստանի գիւղերէն, որ կը գտնուի  ՍասունիՓսանք գաւառակին մէջ։
Պատմութիւն
Ջրթնիկը գլխաւորաբար հայաբնակ եղած է 50-60 տուն հայ բնակիչով, սակայն ունեցած է նաեւ քանի մը տուն քիւրտ բնակիչներ, որոնք աշխատած են հայերու տունը, օգնած են անոնց անասնապահութեամբ ու այլ կենցաղային գործերով:
Գիւղի հայ բնակչութիւնը եւս անմասն չէ մնացած 1894-1896 թուականներու Սասունի կոտորածէն:
1904 թուականի՝ թրքական բռնատիրութեան խոշոր արշաւանքը հայերու դէմ, ստիպած է գիւղի հայ բնակչութենէն ոմանց լքել գիւղը եւ տեղափոխուիլ յարաբերականօրէն աւելի խաղաղ պայմաններու մէջ ապրելու։
1915-1916 թուականներուն, գիւղը աւերուած է, թալանուած եւ կոտորուած է։ Կոտորածէն փրկուած են փոքրաթիւ հայեր։ Այդտեղ հայերը մեկուսացած ապրած են մինչեւ 1916 թուականի Փետրուարը, այնուհետեւ տեղափոխուած են ռուսական բանակին կողմէ ազատագրուած Մուշ, ուրկէ ալ՝ Արեւելեան Հայաստան, Սուրիոյ Հալէպ քաղաք եւ Կ. Պոլիս ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Գիւղեր Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի գիւղեր
Ցուքաքի, Արքի
Ցուքաքի (յուն․՝ Τσουκάκι), Էգէականի անբնակ ժայռակղզիակ,  Արքի, Տոտեքանիսա,  Յունաստան։
Բնապահպանում
Արքի կղզեխումբը յայտարարուած է NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան։  Կը հիւրասիրէ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος), Միջերկրականեան միհոս ջրահատ եւ կատար ունեցող ջրագռաւ (Phalacrocorax aristotelis) թռչունները։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիակներ Ստորոգութիւն:Էգէականի ժայռակղզիակներ Ստորոգութիւն:Ժայռաղզիակներ
Երեմիա Մեղրեցի
Երեմիա Մեղրեցի, Երեմիա Վարդապետ (, ծննդեան եւ մահուան թուականները անյայտ են), 17-րդ դարու հայ բանասէր, բառարանագիր, հրատարակիչ։
Երեմիա Վարդապետ եղած է Էջմիածնի միաբանութեան անդամ։ 17-րդ դարու 60-ական թուականներուն կազմած է Աստուածաշունչի ընդարձակ, ամբողջական բացատրական բառարան (համաբարբառ), որ ձեռագրերուն մէջ կը նշուի «Համառօտ գումարումն եւ լուծումն բառից յԱստվածաշունչ գրոց յումեմնէ Երեմիայ բանասիրէ» խորագիրով (Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարան, ձեռ․ №№ 451, 3468, 7012 եւ այլն)։
1698 թուականին Լիվոռնոյի մէջ (Իտալիա) նախորդ բառարաններու, ինչպէս նաեւ Աստուածաշունչի բառերու հիման վրայ կազմած եւ հրատարակած է այլ համահաւաք բառարան մը՝ «Բառգիրք հայոց»։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ Ստորոգութիւն:Հայ բառարանագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ հրատարակիչներ
Արիստակէս Ազարեան
Արիստակէս Ազարեան, հայ բառարանագիր, հրատարակիչ։
Կենսագրական գիծեր
Արիստակէս Ազարեան Կոստանդնուպոլիս։ Սորված է Թրիէսթի Մխիթարեաններու վանքին մէջ։
Կեսարիոյ մէջ եղած է հոգեւոր առաջնորդ, Վիեննայի Մխիթարեան միաբանութեան մէջ՝ երկրորդ աբբահայր ։ Ազարեանի օրօք Վիեննայի հայկական տպարանը մեծ զարգացում ապրած է եւ 1838 թուականին հնարաւոր դարձած է «Որ օրհնես զայնոսիկ» աղօթքը տպագրել 25 լեզուով։
Արիստակէս Ազարեան հիմնած է Վիեննայի միաբանութեան վանքի դրամագիտութեան բաժինը։
Լոռուայ Գիւղացիութեան Ձայնը
Լուսաբանած է բոլշեւիկներու ագրարային քաղաքականութիւնը, տպագրած հողի մասին լենինեան դեկրէտը։ Կոչ ըրած է աշխատաւորութեան «աշխուժօրէն մասնակցիլ հասարակական կեանքին, ստեղծել ժողովրդավարական տուներ, գիւղացիական ակումբներ, ընթերցարան-գրադարաններ»։
Լուրեր հաղորդած է Կովկասեան ճակատին Կարմիր բանակի գործունէութեան մասին։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Լոռի (թերթ)
«Լոռի», խորհրդային շրջանի թերթ։ Հանդիսացած է ՀԿԿ Թումանեանի շրջանային կոմիտէի, աշխատաւորներու դէպուտատներու շրջանային եւ Ալաւերդի քաղաքային խորհուրդներու օրգանը։ Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1965 թուականին, Ալաւերդիի մէջ։
Լուսաբանած է ԽՄԿԿ եւ ՀԿԿ կենտկոմներու որոշումները, լուսաբանած շրջանի ու քաղաքի տնտեսութիւններու եւ արդիւնաբերական ձեռնարկութիւններու աշխատանքները։
Տպագրած է մարզական, մշակութային, միջազգային եւ հանրապետական լուրեր, գրական էջեր, բժշկական եւ իրաւաբանական տեղեկութիւններ։
Յաջորդած է «Պղնձի ֆրոնտում» (1931-1962), «Կոմունիզմի համար» (1962-1963, միջշրջանային), «Լոռի» (1963-1964, միջշրջանային թերթերուն։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Լոյս (ամսագիր)
«Լոյս» կրօնաեկեղեցական բնոյթի ամսագիր, առաջին անգամ լոյս տեսած է 1955 թուականին, Սիտնիի մէջ։ Պատասխանատուն եղած է Աղան արքեպիսկոպոս Պալէօզեանը։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Աւստրալիոյ հայկական պարբերականներ
Զաքրոս
Զաքրոս (յուն․՝Ζάκρος) Մինոասեան քաղաքակրթութեան պալատ եւ Ք․Ա․ 2-րդ հազարամեակի Կրետէին կարեւոր քաղաքներէն (Քնոսոսէն, Ֆեսթոսէն ետք)։ Կը գտնուի Կրետէին արեւելեան ծայրամասին,Լասիթի մարզը։
Տեղեկութիւններ
Զաքրոսին վայրը կը գտնուին աւերակները մինոասեան Զաքրոս հին քաղաքին եւ պալատին։ Եղած է Մինոասեան քաղաքակրթութեան վարչական 4 կեդրոններէն մէկը։ Անոր պահպանուած նաւահանգիստը եւ ռազմական դիրքը քաղաքը դարձուցած են առեւտրական եւ մանաւանդ դէպի արեւելք առեւտուրի կեդրոն։
Հնաբանական
Առաջին անգամ հնաբանական պեղումներ կը կատարուին Աթէնքի Բրիտանական հնաբանական դպրոցին կողմէն։ Կը յայտնաբերուին 12 բնակարաններ։ Սակայն պեղումները կը դադրին։ Կը վերսկսին 1961-ին Նիքոլաոս Փլաթոն հանաբանին կողմէն եւ Զաքրոսին պալատը եւ ուրիշ կարեւոր իրեր, ինչպէս օրինակ՝ Գծային Α արձանագրութիւններ եւ Քնոսոսի եւ Ֆեսթոսի պալատներու հար ու նման լաբիւրինթոս մը կը յայտնաբերուին։
Քաղաքին մէջ գերիշխած է Զաքրոս պալատը, հիմնուած Ք․Ա․1900-ին եւ վերակառուցուած Ք․Ա․1600-ին։ Պալատը կը կործանուի Ք․Ա․1450-ին, ինչպէս մնացեալ մինոասեան պալատները։
Զաքրոս պալատին ճարտարապետական ոճը Կրետէի մինոասեան մնացեալ պալատներուն նման է։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մինոասեան քաղաքակրթութեան քաղաքներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի հնադարեան քաղաքներ Ստորոգութիւն:Եւրոպայի հնադարեան քաղաքներ
Լոյս (թերթ, Թեհրան)
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Իրանի պարբերականներ
Լոյս (թերթ, Լոս Անճելըս)
«Լոյս», հասարակական, մշակութային, գիտահանրամատչելի պարբերաթերթ։ Լոյս կը տեսնէ 1996 թուականէն, Լոս Անճելըսի մէջ։ Պատասխանատու՝ Ս. Քիրեմիջեան։ Ունի 14 բաժին («Մոլորակի հեքը», «Աշխարհի շուրջ», «Պատմութեան յիշողութիւնը», «Մշակոյթ եւ գրողի ամպիոն» են)։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Լումա (հանդէս)
«Լումա», գրական, քաղաքական, պատմական եւ հասարակական կիսամեայ, երկամսեայ, վերջը՝ միամսեայ հանդէս։ Լոյս տեսած է 1896-1912 թուականներուն, Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիր՝ Գիւտ Աղանեանց։ Ներկայացուցած է Պերճ Պռօշեանի, Մուրացանի, Շիրուանզադէի, Վրթանէս Փափազեանի, Յովհաննէս Յովհաննիսեանի ստեղծագործութիւնները, եւրոպական եւ ռուս հեղինակներու (Միխայիլ Լերմոնտով, Իւան Տուրգենեւ, Վլատիմիր Կորոլենկօ, Անթոն Չեխով, Մաքսիմ Կորքի եւ ուրիշներ) թարգմանական գործերը։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Ատիկէ
Ատիկէ (յուն․՝ Περιφέρεια Αττικής)․ Յունաստանի 13 վարչական շրջաններէն մէկը, ըստ 1622/86 Օրէնքի յօդուած 61-ին, հաստատուած 51/1987 Նախագահական Հրամանագրով։ Կ՛ընգրկէ Ատիկէ նահանգը, որուն կեդրոնն է Աթէնքը։
Տեղեկութիւններ
Ժամանակին Ատիկէ եղած է Յունաստանի նահանգներէն մէկը եւ կազմուած էր 4 կիսանկախ նահանգներէ․ Աթէնքի, Փիրէայի, Արեւելեան Ատիկէի եւ Արեւմտեան Ատիկէի։
Ատիկէի տարածութիւնն է 3․808 քլ․²։ Ըստ Քալիքրաթիս ծրագրին, որ ի զօրու է 1 Յունուար 2011-էն, Ատիկէ կ՛ընդգրկէ՝
Բացի Աթէնքէն, կ՛ընգրկէ Էլեֆսինա, Մեղարա, Փիրէա, Լաւրիօ, Մարաթոնաս քաղաքները, ինչպէս նաեւ Պելոպոնեսի փոքր բաժին մը եւ Սալամինա, Էղինա, Փորոս, Իտրա, Սփեցես, Քիթիրա եւ Անթիքիթիրա կղզիները։
Բնակչութեան թիւը ըստ 2021-ի մարդահամարին 3 792 469 է։
Սմբատ Դաւթեան
Սմբատ Դաւթեան, պոլսահայ մանկավարժ, թատերագէտ, հրատարակիչ, խմբագիր։
Կենսագրութիւն
Սորված է Ակնի ազգային վարժարանը, Կոստանդնուպոլսոյ ֆրանսական լիսէի մէջ։ Դասաւանդած է Կոստանդնուպոլսոյ եւ Թուրքիոյ հայաբնակ վայրերը, աշխատակցած է « Մամուլ », « Մասիս », «Կավռօշ» պարբերականներուն հետ։
Կոստանդնուպոլսոյ մէջ հիմնած է հայկական հրատարակչական ընկերութիւն, 1898–1900 թուականներուն եղած է «Բիւրակն» պարբերականի տնօրէն–խմբագիրը ։
1915 թուականի Մեծ եղեռնի ժամանակ տեղափոխված է Հայաստան, ուր ալ մահացած է 1926 թուականին ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:Հայ հրատարակիչներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Ռաֆայէլ Նահապետեան
Ռաֆայէլ Նահապետեան, հայ գրող, արձակագիր եւ Գրողներու միութեան անդամ։
Կենսագրութիւն
Ուսումը աւարտելէ ետք Նահապետեան աշխատած է Ելեկտրագիտական համամիութեան գիտահետազօտական կաճառի հայկական մասնաճիւղին մէջ: Որոշ ժամանակ աշխատելէ ետք Նահապետեան որոշած է շարունակել ուսումը եւ ընդունուած է Երեւանի Պետական համալսարանի բանասիրական բաժինը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1971 թուականին:
Երկրորդ ուսումը աւարտելէ ետք, Նահապետեան 1971-1973 թուականներուն, սպայի պաշտօնով ծառայած է Խորհրդային Միութեան բանակին, ապա՝ 1974-1983 թուականներուն, ստանձնած է Հայաստանի Հեռուստատեսութեան եւ ձայնասփիւռի պետական կոմիտէի գրական հաղորդումներու գլխաւոր խմբագիրի պաշտօնը եւ դարձած է աւագ խմբագիր:
Գրչեղբօր՝ Արա Մնացականեանի հետ միասին որոշ ժամանակ սկսած է քարոզել ազգասիրութիւն ու ազատամտութիւն, որու պատճառով Խորհրդային Միութեան ղեկավարներուն կողմէ դատապարտուած է ազատազրկման:
Ան արժանացած է շարք մը մրցանակներու ։
Գործունէութիւն
Ան հեղինակած է պատմուածքներ, վիպակներ, ինչպէս նաեւ ձայնասփիւռի եւ հեռուստատեսութեան հաղորդումներ, որոնք թարգմանուած են ռուսերէնի, ռումաներէնի, չեխերէնի եւ այլ լեզուներու :
Աշխատութիւններ
Նահապետեանի գործերէն են․
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Մարաթոնաս
Մարաթոնաս (յուն․՝ Μαραθώνας), Ատիկէի քաղաքապետութիւն։ Յունաստանի պատմական քաղաքապետութիւններէն է (Մարաթոն Էանդիտա՝ հնադարեան քաղաքը)։ Հոն է ուր Ք․Ա․ Սեպտեմբեր 490-ին տեղի ունեցած է համանուն ճակատամարտը Աթենացիներուն եւ Պարսիկներուն միջեւ։ Բնակչութեան թիւը 33 423 է։
Անունը առած է տեղացի Մարաթոս հերոսէն։ Հնադարի շրջանին հիմնուած Փրովալինթոս, Ինոի եւ Թրիքորիթոս քաղաքները, Մարաթոնի հետ միասին կազմած են Ատիկէի Թեթրափոլիսը։ Մարաթոն անունէն յառաջ եկած է Մարաթոնիոս՝ Մարաթոնի վազքը։ 2004-ի Ողիմպիական Խաղերուն անոր ծովափին բացերը՝ Սհինիա, տեղի ունեցան թիավարութեան մրցումները, իսկ Մարաթոնի հանրածանօթ վազքը անկէ կը սկսի ու կը վերջանայ Աթէնքի Փանաթինայիքօ Սթատիօ (կամ Քալիմարմարօ)։
Լոյս (թերթ, Նոր Նախիջեւան)
«Լոյս», գրական-հասարակական շաբաթաթերթ։ Լոյս կը տեսնէ 1910-1914 թուականներուն, Նոր Նախիջեւանի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Գ. Ռէիզեան։ Լուսաբանած է հասարակական, կրթական եւ մշակութային իրադարձութիւնները։ Հայկական հարցի լուծման միակ ճանապարհ համարած է պրոռուսական կողմնորոշումը։
Անդրադարձած է գիւղատնտեսական եւ արհեստագործական դպրոցներու ստեղծման անհրաժեշտութեան, զբաղուած մանկավարժական հարցերով։ Տպագրած է Ա. Ծատուրեանի, Յ. Յովհաննիսեանի, թարգմանաբար՝ Մ. Լերմոնտովի, Ա. Չեխովի եւ արեւմտաեւրոպական գրողներու գործերը։ Յոդուածներ նուիրած է Ի. Աբովեանի, Մ. Նալպանտեանի, Ռ. Պատկանեանի գրական-հասարակական գործունէութեան, տպագրած Հ. Աճառեանի «Արեւմտահայ գրական դէմքեր» յօդուածաշարը։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի հայկական պարբերականներ
Հայկակ Էկինեան
Հայկակ Էկինեան, հայ խմբագիր, հրատարակիչ։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Տիարպեքիր։ 1883 թուականին մեկնած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ, 1888 թուականին հրատարակած է ամերիկահայ առաջին պարբերականը՝ «Արեգակը»։
1889-1890 թուականներուն խմբագրած է Նիւ Եորքի «Սուրհանդակ», 1890-1892 թուականներուն` «Ազատութիւն», 1897-1899 թուականներուն` «Տիգրիս», 1902-1909 թուականներուն Ֆրեզնոյի «Քաղաքացի», 1909 թուականին՝ «Նոր սերունդ», 1915-1919 թուականներուն` «Նոր կեանք» պարբերականները։
Հրատարակած է «Կսկծանք» (1890), եւ «Քնար ժողովրդական» (1899) բանաստեղծութիւններու ժողովածուները ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ հրատարակիչներ
Կէորկենի
Կէորկենի (ռումաներէն՝ Gheorgheni, հունգ.՝ Gyergyószentmiklós, Ճիերճոսենթմիքլոշ), Ռումանիոյ Հարկիթա գաւառի քաղաք։ Չորս գիւղերու վարչական կեդրոնն է՝ Քովաքսփիթըր, Կիլքոսթօ, Վարկաթակ եւ Վիզսաֆոլիօ։ Ռումանիոյ մէջ հունգարական մշակոյթի կարեւորագոյն կեդրոններէն է։
Աշխարհակագրական դիրք
Կէորկենի կը գտնուի Թրանսիլվանիոյ պատմական շրջանի արեւելեան մասին, Սզիգելի լեռնադաշտին վրայ եւ բարձրութիւնը ծովու մակարդակէն 810 մեթր է։ Անոր մօտերը կը գտնուին Կարմիր Լիճը եւ Պիքազ Կորճ նեղ ձորը (արեւելան Քարփաթեան լեռնաշղթայ)։
Բնակչութիւն
Ըստ 2016-ի մարդահամարին, Կէորկենի բնակչութեան թիւն է 20 022։
Ազգային կազմ
87,54% հունգարացիներ,
Համբարձում Էնֆիաճեան
Համբարձում Էնֆիաճեան, հայ հրատարակիչ, գրավաճառ։
Կէորկենի
Ազգային կազմ
10,8% ռումանացիներ,
Համբարձում Էնֆիաճեան
Կենսագրական գիծեր
1846 թուականին աւարտած է Թիֆլիսի Ներսիսեան դպրոցը։ Եղբօր՝ Աւետիքին հետ Թիֆլիսի մէջ բացած է գրավաճառանոց։ Հաւաքած եւ Մոսկուայի Լազարեան ճեմարանին յանձնած է շուրջ 200 հայերէն հին ձեռագիրներ։
1859 թուականին հիմնած է տպարան, 1860-1963 թուականներուն՝ «Կռունկ հայոց աշխարհին» ամսագիրի հիմնադիր-հրատարակիչ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ հրատարակիչներ
Կէորկենի
Պատմական հակիրճ տեղեկութիւններ
Քաղաքին անունը առաջին անգամ տեսնուած է 1332-ին արձանագրութեան մը մէջ։ Կը պատկանէր Հունգարիոյ թագաւորութեան բազմաթիւ ընդմիջումներով՝ Արեւելեան Հունգարիոյ թագաւորութիւն եւ Թրանսիլվանիոյ Իշխանութիւն։
1867-ին եւ 1918-ին Քսիք գաւառին (Հունգարիոյ թագաւորութիւն) մաս կը կազմէ։ Ա․ Համաշխարհային պատերազմէն ետք, Թրիանոնի Դաշինքին հետեւանքով (1920) Ռումանիոյ Չիւք գաւառին մաս կը կազմէ։
1940-էն մինչեւ Բ․ Համաշխարհային Պատերազմի աւարտին Հունգարիոյ կը պատկանի․ Վիեննայի Երկրորդ Իրաւարարութիւն։ Անկէ ետք, Ռումանիոյ մաս կը կազմէ։ Իսկ 1952-էն մինչեւ 1960 Հունգարական Ինքնիշխան Շրջանին (Magyar Autonomous Region) մաս կը կազմէ։
Հայերու մասին
1654-ին Մոլտովեայէն Թրանսիլվանիա գաղթած հայեր, հիմնած են երկու հայահոծ քաղաքներ։ Կէորկենի անոնցմէ մէկը եղած է։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ռումանիոյ քաղաքներ Ստորոգութիւն:Եւրոպայի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Քաղաքներ ըստ երկրի Ստորոգութիւն:Քաղաքներ
Ֆեսթոս
Առաջին նշումներ եւ հիմնադրութիւն
Ֆեսթոսի մասին առաջին անգամ կը հանդիպինք Հոմերոսին Իլիատային եւ Ոդիսականին մէջ, ուր Ֆեսթոս կը նշուի Տրոյայի (Տրովատայի) պատերազմին մասնակցող քաղաքներուն ցուցակին մէջ։ Հոմերոս զայն կը նկարագրէ որպէս լաւ բնակուող քաղաք՝ «εὖ ναιετοώσα»։
Հին պատմաբան Տիոտորոս Սիքելեացին, Ֆեսթոսին հիմնադրութիւնը կը վերագրէ Մինոասին․ ինչպէս՝ Քնոսոսին քաղաքը։