cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ազատ Օր
Պատմութիւն
Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի, մենատէր Իոաննիս Մեթաքսասի Ioannis Metaxas կառավարութեան օրօք՝ Յունաստանի մէջ կը դադրին գործել բոլոր օտար թերթերը, ինչպէս նաեւ « Նոր Օր »ը: 1945-ին, Յունաստանի վերագրաւումէն ետք, 25 Փետրուարէն կը հրատարակուի «Ազատ Օր»-ը, նախ երկօրեայ, ապա օրաթերթ եւ իբրեւ սեփականութիւն Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան: Առաջին խմբագիրները եղած են Վազգէն Եսայեանը, Սեդրակ Գոհարունին եւ Անտոն Կազելը։ 1969-ին «Ազատ Օրը» օժտուեցաւ Պոսթընի մէջ հրատարակուող « Հայրենիք » օրաթերթի 1956 թ ֊ին գնուած ու թերթին ծառայաց Linotype machine տողաշար մեքենայով, ինչ որ անձնակազմի լուրջ խնայողութեան առաջնորդեց, թերթի վարչական եւ միաժամանակ արդիականազուրկ տեսքը, ճզմուած գիրերը փոխարինելով օրը-օրին կապարէ տողաշերտերով տպուող թարմ տառերով: 1973-ին դարձեալ «Հայրենիք» օրաթերթէն հասաւ երկրորդ տողաշար մեքենան, առաջինէն համեմատաբար աւելի նոր ու արդիական յարմարութիւններով օժտուած: Այդ ժամանակ թերթը կը տպուէր Փլաքայի Նաւարինիի Նիկոտիմիի 39 հասցէին վրայ, Խրիսթօ Սիրասիսի տպարանին մէջ։ Երբ 1973-ին Աթէնքի կեդրոնէն դուրս գալով փոխադրուեցաւ վարձու տպարան, Սարքուտինուի 116, Նէոս Գոզմոս (Աթէնքի շրջան), շարունակեց պահել տպագրական սեփական մամուլը։ 1980-էն, թերթը սկսաւ հրատարակուիլ համակարգչային: Ինչպէս «Նոր Օր»-ի, այդպէս ալ «Ազատ Օր»ի պարագային, թերթի սեփականութիւնը, հովանաւորութիւնը եւ մատակարարումը կը պատկանի Յունաստանի Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան: «Ազատ Օր»ը դարձնելով յունահայ գաղութի հրատարակուող միակ օրաթերթի ու հայանպաստ իրողութեան, իրար զօդող արժէքներով, սկզբունքներով ու յարգալիր կապերով։
Թերթի խորհրդանշանի փոփոխութիւնները
«ԱԶԱՏ ՕՐ» իր պատմութեան ընթացքին, չորս տարբեր առիթներով փոփոխութեան ենթարկած է թերթի խորհրդանշանը: Սկզբնական շրջանին խորհրդանշանի փոփոխութիւնը կը կատարուի 3 Յունիս 1983-ին, կ՛աւելցուի Մեսրոպ Մաշտոց ի եւ Սասունցի Դաւիթի գծանկարները՝ գիր ու գրականութիւնը, միաժամանակ պայքար եւ արդիականութիւն խորհրդանշելով: Երկրորդ փոփոխութիւնը կը կատարուի 26 Մայիս 1994-ին: Բոլոր այդ տարիներու ընհթացքին թերթի ծաւալը շատ ընդարձակ կ՛ըլլայ, օրական 4 էջ բովանդակութեամբ: Երրորդ փոփոխութիւնը տեղի կ՛ունենայ 13 Յունուար 1995-ին: Այն ժամանակ թերթի ծաւալը կը նուազի եւ 8 էջի սահմաններու մէջ կը բարձրանայ բովանդակութիւնը: Նաեւ կը սկսի հրատարակուիլ գրական-մշակութային 15 օրեայ յաւելուածականով: Վերջին փոփոխութիւնը տեղի կ՛ունենայ 5 Յունուար 2009-ին:
Արտագին յղումներ
Ստորոգութիւն:ՀՅԴ մամուլ Ստորոգութիւն:Օրաթերթեր Ստորոգութիւն:Հայ մամուլ
Աղթամար կղզի
Աղթամարը Վանայ լիճին ներկայիս չորս կղզիներէն (միջնադարեան շրջանին Վանայ լիճին կղզիներուն թիւը եօթ էր) ամէնէն նշանաւորն է։ Կը գտնուի Վանայ լիճին հարաւ-արեւելեան մասին մէջ։
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Աղթամարը կը գտնուի Ովկիանոսի մակարդակէն 1662-1912մ բարձրութեան վրայ։ Ամէնէն բարձր կէտը Բարձր-Քարն է (1912մ)։ Տարածութիւնը՝ շուրջ 0.7քմ², հեռաւորութիւնը ցամաքէն՝ 3-3.5քմ։ Ափերու ընդհանուր երկարութիւնը՝ շուրջ 4քմ։ Արեւմուտքէն Աղթամարին մօտ է Առտէր կղզին։ Աղթամարի հարաւային եւ հարաւ-արեւմտեան ափերը ժայռոտ են, երբեմն՝ զառիթափ (լիճին մակարդակէն 200-250մ բարձր)։ Յառաջացած է չորրորդ ժամանակաշրջանին։ Կազմուած է կրաքարերէ եւ աւազաքարերէ։ Մթնոլորտային տեղումները՝ մինչեւ 500մմ։ Հիմնականին մէջ ծածկուած է տափաստանային բուսականութեամբ։ Ծառածածկոյթին մէջ կը գերիշխեն թփուտները եւ նշենիները։ Քաղցրահամ ջուրի աղբիւրները կը բացակային։
Կը գտնուի Արեւմտեան Հայաստանի մէջ։
Հնագոյն ժամանակներուն Աղթամար կղզին կոչուած է Այիտուս ։
Պատմութիւն
Կղզիին անուանումը եկած է հին հայկական դիցաբանութեան հերոսուհի Թամարին անունէն։ Այդ դիցաբանութեան հիման վրայ հայ մեծանուն գրող Յովհաննէս Թումանեան գրած է իր «Ախթամար» բանաստեղծութիւնը։
Աղթամար կղզին Վասպուրականի բնակչութեան սրտաձիգ վայրը եղած է, որովհետեւ հոն հաստատուած էր նոյն աշխարհի կաթողիկոսարանը՝ իր Ս. Խաչ վանքովը: Աղթամար ապառաժոտ կղզի է մըն եւ զուրկ բուսականութենէ, սակայն Վանայ լիճին մակերեսէն քանի մը հարիւր ոտնաչափ բարձր ըլլալով՝ ամրան ընթացքին օդը զով է եւ կը նկատուի օդափոխութեան հաճելի վայր մը:
Հին դարերուն, հաւանաբար Աղթամար ցամաքին հետ միացած էր, ապա բաժնուած եւ ջուրերու հարուածներու լափումներու հետեւանքով նոյնիսկ փոքրացած:
Վասպուրականի ժողովուրդը իր պարզութեամբը եւ բանաստեղծական աւիւնովը կ'երգէ սէրը զոյգի մը եւ կ'ողբայ մահը դժբախտներու: Այս անանուն կղզիին վրայ Թամար անունով գեղեցիկ աղջիկ մը կ'ապրէր: Ան սիրահարած էր Վռշիկ (Ռշտունի) ազնուականին, որ ամէն գիշեր լողալով անոր այցելութեան կու գար ու կ'երթար:
Փոթորկալից գիշեր մը Վռշիկ կրկին ծով կը նետուի Թամարին քով երթալու համար, սակայն ալիքները կը խափանեն անոր սիրոյ ճամբան: Ան ամէն ճիգ կը թափէ կղզի հասնելու համար, սակայն չի յաջողիր եւ «Ա՜խ Թամար, Թամար» հեծեծելով իր վերջին շունչը կը փչէ: Կղզիին վրայէն սիրատենչ աղջիկը այս տխուր պատկերին սիրտի դառն ցաւով ականատես կ'ըլլայ եւ ինքն ալ ախ ու վախով կը մահանայ: Այդ տխուր արկածէն ի վեր կղզին Աղթամար կը կոչուի:
Դարեր առաջ, այս կղզին Ռշտունիներուն կը պատկանէր: Հոն Բարզափրան Ռշտունին Հրեաներ կը բնակեցնէ, իսկ Թէոդորոս Ռշտունին Է. դարուն զայն բերդերով եւ պարիսպներով կ'ամրացնէ: Միքայէլ Չամչեան կը գրէ. «Սա (Թէոդորոս) ըստ գրելոյ Ասողկայ եւ Վարդանայ... շինեաց վանս ի նմա», մինչ Սուքիաս Էփրիկեան տարբեր կարծիք կը յայտնէ, ըսելով. «Թէոդորոս Ռշտունւոյ կղզւոյս վրայ վանք շինելու յիշատակութիւն չկայ Ասողիկի եւ Վարդանայ մօտ» եւ այնպէս կը համարէ, թէ «վանք» պէտք է բնակարան իմաստով առնել: Սամուէլ Անեցիի այն արտայայտութիւնը, որ կ'ըսէ. «Ի Տէր Եղիայէն Էառ զԱղթամար Գագիկ եւ ետ նմա զԻլի» Էփրիկեան կը խորհի, թէ Գագիկէն առաջ Աղթամարի մէջ «Մենաստան մը սկսեր է ըլլալ»: Իսկ Գագիկ Արծրունի կղզին զանազան շինութիւններով օժտելէ ետք, սկսած է Ս. Խաչ վանքին եւ եկեղեցւոյ շինութիւնը:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թուրքիա
Յակոբ Կարապենց
Յակոբ Կարապենց (9 Օգոստոս 1925, Թաւրիզ – 20 Հոկտեմբեր 1994, Պոսթըն), հայ արձակագիր։
Գրական վաստակ
Ամերիկեան թերթերու մէջ գրել սկսած է կանուխէն. աշխատակցած է հայ մամուլին իր քերթուածներով, պատմուածքներով եւ փորձագրական յօդուածներով։
Առաջին հատորը՝ 1970-ին, հրատարակած է «Անծանօթ Հոգիներ» պատմուածքներու շարքը, 1972-ին՝ «Կարթագէնի Դուստրը» (վէպ), 1975-ին՝ «Նոր Աշխարհի Հին Սերմնացանները»։ 1981-ին լոյս կը տեսնէ պատմուածքներու իր վերջին հատորը՝ «Միջնարար»։ Հրատարակելի գործերն են «Ադամ Նուրհան» (ժամանակակից վէպ), «Եւ Ղօղանջ Յաւերժական՝ Պարոյր Սեւակ» եւ փորձագրութիւններ՝ «Կիրակնօրեայ Հաղորդագրութիւններ» անունին տակ։
Աւելի ուշ տրուած իր պատմուածքը՝ «Որեւէ Տեղից Մինչեւ Այստեղ», իր առաջին քանի մը տողերով կու տայ գիրք ծննդոցն ու նկարագիրը գրական իր ամբողջական վաստակին։
Մահացած է 1994, Միացաեալ Նահանգներ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:1925 ծնունդներ Ստորոգութիւն:9 Օգոստոսի ծնածներ Ստորոգութիւն:1994 մահեր Ստորոգութիւն:20 Հոկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Թաւրիզ ծնածներ Ստորոգութիւն:Ամերիկայի Միացաեալ Նահանգներ մահացածներ
Պարսելոնայի Համալսարան
Պարսելոնայի համալսարան (քաթ.՝ Universitat de Barcelona), բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւն Սպանիոյ Քաթալոնիա երկրամասի Պարսելոնա քաղաքին մէջ ։ Աւելի քան 63 հազար ուսանող ունեցող այս բուհը ըստ միջազգային հետազօտութիւններու՝ կը համարուի աշխարհի 156-րդ ամենավարկանշային համալսարանը՝ ըստ կրթական համակարգի որակական ցուցանիշներու ։ Այս ցուցանիշով Պարսելոնայի համալսարանը կը համարուի նաեւ Սպանիոյ լաւագոյն բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւնը ։
Պարսելոնայի համալսարանը հիմնադրուած է 1450-ին եւ կը համարուն Սպանիոյ հնագոյն ուսումնական հաստատութիւններէն մէկը։ Կարգախօսն է՝ «Ազատութիւնը ամէն ինչ լոյսով կը լուացու»։
Ընդհանուր ակնարկ
Պարսելոնայի համալսարանը Սպանիոյ համալսարանական հետազօտութիւններու հիմնական կեդրոնն է, որ կը համապատասխանէ բոլոր եւրոպական չափանիշներուն՝ թէ՛ գիտահետազօտական ծրագրերու քանակով եւ թէ՛ անոնց ձեռքբերումներու գերազանցութեամբ։ Ըստ 2011-ի հաշուէտուութեան՝ Պարսելոնայի համալսարանը Սպանիոյ առաջատար բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւնն է, որ 2006-2010-ներուն հրապարակած է ընդհանուր հաշուով 15 290 թերթ, ինչպէս նաեւ բազմաթիւ մասնագիտական հրատարակչութիւններ։ Պարսելոնայի համալսարանին մէջ կ՛աշխատին 5000 լրացուցիչ հետազօտողներ, տեխնիկներ եւ հետազօտական ​​օգնականներ, որոնք տեղաբաշխուած են համալսարանի 243 հետազօտական ​​խումբերուն մէջ։ Վերջիններուս գործունէութիւնը կ՛աջակցի Քաթալոնիայի կառավարութիւնը:
Պարսելոնայի համալսարանը 2010-ին արժանացած է շուրջ 175 ազգային եւ 17 եւրոպական դրամաշնորհներու եւ մասնակցութիւն ունեցել շուրջ 500 հետազօտական նախագիծերու։ Միայն առեւտուրի ոլորտի հետազօտութիւններու համար ծախսուած է շուրջ 70 միլիոն եւրօ։ Այդ խումբերու գործունէութիւնը կը վերահսկուի Պարսելոնայի համալսարանի հետազօտական կեդրոններու եւ ուսումնարաններու կողմէ, որոնք կը համագործակցին Սպանիոյ եւ արտասահմանի միւս առաջատար հաստատութիւններուն հետ։
Պարսելոնայի համալսարանը կ՛անդամակցի Քոյիմպրեան խումբին, Եւրոպական համալսարաններու ընկերակցութեան, Միջերկրածովեան համալսարաններու միութեան, միջազգային համալսարանական հետազօտութիւններու ցանցին եւ Վիւէս ցանցին։ Հիմնադրուած ըլլալով 3 Նոյեմբեր 1450-ին՝ ԲՀ-ը կը համարուի հինգերորդ հնագոյն համալսարանը Սպանիոյ մէջ եւ հնագոյններէն մէկը աշխարհի մէջ։
Կառուցուածք
Պարսելոնայի համալսարանը կազմուած է 18 ճիւղերէ եւ երկու առանձին համալսարանական դպրոցներէ։ Ստորեւ ներկայացուած է ցանկը․
* Կենսաբանութեան ճիւղ * Քիմիայի ճիւղ * Երկրագիտութեան ճիւղ * Տնտեսագիտութեան ճիւղ * Կրթութեան կազմակերպման ճիւղ * Գեղարուեստի ճիւղ * Աշխարհագրութեան եւ պատմութեան ճիւղ * Իրաւագիտութեան ճիւղ * Համակարգչային գիտութիւններու եւ ծրագրաւորման ճիւղ * Մաթեմատիկայի ճիւղ * Բժշկագիտութեան ճիւղ * Դեղագործութեան եւ սնունդի անվտանգութեան ճիւղ * Բանասիրութեան ճիւղ * Փիլիսոփայութեան ճիւղ * Ֆիզիքայի ճիւղ * Հոգեբանութեան ճիւղ * Կրթական գիտութիւններու դպրոց * Դոկտորական դպրոց
Գրադարան
Համալսարանի գրադարանային հաւաքածոն կը կազմէ շուրջ 2,000,000 գիրք ։
327 (թիւ)
327 (երեք հարիւր քսանեօթ) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 326-ի եւ 328-ի միջեւ
Սադայէլ (պարբերաթերթ)
«Սադայէլ», երգիծական պարբերաթերթ։ Լոյս տեսած է 1923-1924 թուականներուն, Նիւ Եորք, 1926-1929 թուականներուն՝ Եունիըն Սիթի։ Հրատարակիչ-խմբագիր՝ Տիրան Վարժապետեան։
Երգիծած է ամերիկահայ ազգային-հասարակական կեանքին բացասական կողմերը, ծաղրած է ազգային կուսակցութիւններուն քաղաքական տեսակէտները։ Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Հարվըրտի համալսարան
Հարվըրտի Համալսարան, անձնական հետազօտական «Այվի» միութեան անդամ համալսարան մըն է, Մասսաչուսէթս նահանգի Քէմպրիճ շրջանին մէջ։ Ունի մօտաւոր 6700 պսակաւորի աշակերտներ եւ 13,100 մագիստրոսականի եւ դոկտորականի աշակերտներ: Հիմնուած է 1636-ին. անուանումը ստացած է իր առաջին բարերարի՝ կղերական Ճոն Հարվըրտի անունով: Հարվըրտը Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու ամենահին համալսարանն է: Անոր պատմութիւնը, ազդեցութիւնը, հարստութիւնը եւ ակադեմական համբաւը Հարվըրտը դարձուցած է աշխարհի ամենահռչակաւոր համալսարաններէն մէկը:     Նշուած է որպէս աշխարհի ամենալաւ համալսարանը բազմաթիւ հրատարակիչներու կողմէ:
Շրջանաւարտներ
ԱՄՆ-ի նախագահներէն եօթը Հարվըրտի շրջանաւարտներ են։ Համալսարանի հետ առնչութիւն ունեցած են նաեւ 75 Նոպէլեան մրցանակակիրներ, որոնք եղեր են կա՛մ ուսանողներ, կա՛մ դասախօսներ, կա՛մ ալ այլ աշխատակիցներ։ Ընդհանուր առմամբ, համալսարանը միլիառատէր (billionaire) շրջանաւարտներու թուաքանակով կը զբաղեցնէ առաջին տեղը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ
Փանամա
Փանաման պետութիւն մըն է Կեդրոնական Ամերիկայի ամէնէն նեղ (48 քմ) մասին՝ Փանամայի նեղուցին մէջ։ Ափերը ցած են, խաղաղական ովկիանոսեանը՝ խիստ մասնատուած։ Լեռնային է: Արեւմուտքը կը գտնուի Քորտիլիերա տէ Վերակուա լեռնաշղթան, որուն ամէնէն բարձր գագաթը (3475 մ) Չիրիքի գործող հրաբուխն է։ Քարիպեան ծովափով կ'երկարին Քորտիլիերա Տէ Սան Պլաս եւ Սեռանիա Տել Տարիէն լեռնաշղթաները, որոնց միջեւ կը տարածուին միջլեռնային դաշտավայրերը։
Երկրաշարժի գօտի կը համարուի, ուր երկրաշարժները յաճախակի են ։
1908 թուական
1908 թուական, նահանջ տարի, 20րդ դարու ութերորդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1908 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1908 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1908
Գրիգոր Ամիրեանի Բնակելի Տուն
Գրիգոր Ամիրեանի բնակելի տուն, տեղական նշանակութեան պատմամշակութային յուշարձան Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանին մէջ՝ Աբովեան փողոցին վրայ։
Պատմութիւն
Շէնքը կառուցուած է 19-րդ դարու վերջերուն՝ 1870-ականներուն։ Պատկանած է մեծահարուստ առեւտրական Գրիգոր Ամիրեանին։ Անոր կը պատկանէր նաեւ Աբովեան 10 հասցէին վրայ գտնուող շէնքը, ուր այժմ կը գտնուի Երկրաբանութեան պետական թանգարանը։
1884-1888 եւ 1898-1907 այստեղ տեղակայուած եղած է Երեւանի քաղաքային դուման եւ վարչութիւնը, որ 1907-ին  տեղափոխուեցաւ Տէր-Ղուկասովսկիի փողոցի վրայ կառուցուած շէնք (գտնուածէ «Կոնգրես» հիւրանոցի տեղը, քանդուած է 1999-2000-ականներուն)։
1910-1911 ծառայած է իբրեւ ակնաբուժարան։
1911-1915 շէնքին մէջ եղած բժիշկ Յովհաննէս Յովհաննիսեանի մասնաւոր բուժարանը։
Շէնքին վրայ կայ յուշաքար, համաձայն որուն 1928-ին այդ շէնքին մէջ իջեւանած ռուս բանաստեղծ Մաքսիմ Կորքին։
Ոճ
Շէնքը կառուցուած է բարեկեցութեան ժամանակաշրջանի (Belle Époque) ոճով։
Վարպետ Օնիկի լուսանկարչատունը
Աբովեան փողոցին վրայ գտնուող այս շէնքին մէջ գործած է Երեւանի ամենահին լուսանկարչատներէն մէկը։ Անոր պատմութիւնը կը սկսի դեռեւս 1927-ին, երբ ծագումով վանեցի Գաբրիէլ Խանոյեանը կը գաղթէ Երեւան։ Որոշ ժամանակ ետք ան կը մեկնի Կիսլովոդսկ՝ ուսանելու լուսանկարչական արուեստ։
1917-ին կը վերադառնայ Հայաստան եւ 1922-ին Աստաֆեան 22 հասցէին վրայ կը բանայ իր լուսանկարչատունը։
Օնիկ Յարութիւնեանը կը սկսի ուսանել քեռիի՝ Գաբրիէլ Խանոյեանի մօտ եւ շուտով կը սկսի օգնել անոր։
Օնիկ Յովհաննիսեանը կամ, ինչպէս ժողովուրդը անոր կ՚անուանէր, վարպետ Օնիկը 55 տարի զբաղուած է լուսանկորչութեամբ եւ ստեղծած բազմաթիւ լուսանկարներ։ Լուսանկարած է այնպիսի նշանաւոր մարդոց, ինչպիսին են Աւետիք Իսահակեանը, Պարոյր Սեւակը, Յովհաննէս Շիրազը, Արամ Խաչատրեանը, Շարլ Ազնաւուրը, Մարտիրոս Սարեանը, Յովհաննէս Բաղրամեանը եւ այլք։
Այսօր վարպետ Օնիկի լուսանկարչատունը կ՚աշխատեցնէ անոր տղան՝ Արմէն Խանոյեանը։
2010-ին լուսանկարչատունը տեղափոխուեցաւ Պուշկինի փողոցի նորակառոյց շէնքերէն մէկուն մէջ։
2011-էն այստեղ կը գործէ «Դալան» պատկերասրահը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայաստանի յուշարձաններ Ստորոգութիւն:Երեւանի շէնքեր եւ կառոյցներ Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Երեւանի թանգարաններ
Փոխադրամիջոց
Փոխադրամիջոցը մարդկանց կամ բեռի տեղի փոխադրման միջոցն է:
Պատմութիւնը
Նոյն ժամանակաշրջանին, Միջագետքի մէջ՝ ներկայիս Իրաք, անիւով փոխադրակառքեր կը հնարուին: Բայց անիւները ծանր փայտէ էին, իսկ ճամբաները անտանելի:
Արման Մանուկեան
Արման Թադէոս Մանուկեան, ամերիկացի հայազգի նկարիչ, որ յայտնի է իր Հաուայ կղզիներու բնանկարներով։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Կոստանդուպոլսոյ մէջ 1904 թուական ին։ Ընտանիքին երեք զաւակներուն աւագն էր : Նախնական կրթութիւնը ստացած է Մխիթարեաններու միաբանութեան մէջ։ ԸՆտանիքը փրկուած է Մեծ Եղեռն էն: 1920 թուական ին կը տեղափոխուի Միացեալ նահանգներ, ուր 16 տարեկան Արմանը նկարչութեան դասընթացքներու կը մասնակցի Ռոտ Այլընտի նկարչական դպրոցին մէջ (Rhode Island School of Design): Միացեալ նահանգներուն մէջ կրաֆիական տիզայնով՝ գիրքերը ձեւաւորելով կը զբաղի։ Անոր հետաքրքութեան հիմնական առարկան ծովն էր ու ծովու մարդիկ։
Ծառայութեան Տարիներ
1923 թուականին ծառայութեան կը մտնէ Միացեալ նահանգներու ծովային հետեւակի կորպուս։ Ծառայութեան ժամանակ մայոր Էտուին Նորթ ՄաքՔլելընի (Edwin North McClellan) մօտ համհարզ էր: Այդ ընթացքին ան գծանկարներ կը պատրաստէ «Լիտըրնեք» անունով (Leatherneck) ամսագրին համար։ Ծառայութեան ընթացքին ԱՄՆ Ծովային հետեւակի կորպուսի պատմութեան համար կատարած է 75 գծանկար, որոնք ժամանակ մը չեն հրատարակուած ու այժմ կը գտնուին Հոնոլուլու ի թանգարանին մէջ։
Ստեղծագործման տարիներ
1927 թուականին զինուորական ծառայութիւնը աւարտելէն ետք Մանուկեան կ'որոշէ մնալ եւ ստեղծագործել Հաուայան կղզիներուն մէջ։ Հոնոլուլուի մէջ ան կ'աշխատի «Հոնոլուլու սթար տեղեկագիր» (Honolulu Star-Bulletin) եւ «Խաղաղ ովկիանոսի դրախտ» (Paradise of the Pacific) ամսագրերուն մէջ։
Ցուցադրութիւններ
1929 թուականին Արման Մանուկեան հանդէս կու գայ առաջին անհատական հանդէսով։ Այժմ անոր յղումները բարձր գնահատում ստացած են։ Հոնոլուլուի գեղարուեստի ակադեմիան Արման Մանուկեանի մահէն քիչ մը անց ոգեկոչման ցուցահանդէս մը կը կազմակերպէ եւ 4 Նոյեմբեր 2010 թուականէն մինչեւ 24 Ապրիլ 2011 թուական՝ հետահայեաց ցուցահանդէս «Գոյնի իմաստը/գծի արտայայտչութիւնը՝ Արման Մանուկեանի մոտերնիզմը» (Meaning in Color/Expression in Line: Arman Manookian’s Modernism) խորագրով։ Արման Մանուկեանի գործերը կը գտնուին Բիշոպ եւ Հոնոլուլուի արուեստի թանգարաններու եւ մասնաւոր հաւաքածուներու մէջ։ Հաուայան կղզիներուն մէջ Արման Մանուկեանը յայտնի է որպէս «Հաուայան Վան Կոկ» ։
Մահ
Ապրած է Հոնոլուլու ի խոր ընկճախտին մէջ եւ 1931 թուականին մինակութեան մէջ անցնասպան կ՛ըլլայ :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի նկարիչներ‏‎ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի ծովանկարիչներ‏‎
Գէորգ Հիւրմիւզ
Գէորգ Հիւրմիւզ (1868, Օրթագէօյ (Պոլիս)), թղթակից:
Կենսագրութիւն
Ուսումը ստացած Վենետիկի Մուրատ Ռափայէլեան վարժարանը. թղթակից եւրոպական թերթերու, մասնաւորապէս «Թայմզ»ի, որ պատճառ եղած է իր տարագրումին:
FC Cincinnati
2 - Kendall Watson (Defender)
4 - Greg Garza (Defender)
6 - Leonardo Bertone (Midfielder)
9 - Fanendo Adi (Forward)
11 - Darren Mattocks (Forward)
13 - Jimmy Hague (Goalkeeper)
14 - Nick Hagglund (Defender)
16 - Derrick Etienne (Midfielder) (On loan from New York Red Bulls)
Պարսելոնայի Հայերը
Պարսելոնայի հայերը կամ Պարսելոնահայերը (կաթ.՝Els armenis de Barcelona, սպ.՝Los armenios de Barcelona), Կատալոնայի մայրաքաղաք Պարսելոնայի եւ անոր մերձակայքին բնակող հայերը։
Պատմութիւն
Քաթալոնիոյ եւ Հայաստանի միջեւ յարաբերութիւնները սկիզբ առած են Կիլիկիոյ արքայ Լեւոն Զ.-ի կնոջ, Կոնստանցա Սիցիլիացիի ժամանակներէն։
Տե՛ս նաեւ
Ստորոգութիւն:Պարսելոնայի հայերը Ստորոգութիւն:Հայեր
Թորոս Ազատեան
Թորոս Ազատեան բանասէր, խմբագիր, բանաստեղծ։
Կենսագրութիւն
Թորոս Ազատեանի առաջին երկն է Միսաք Մեծարենցի կեանքին ու գործունէութեան նուիրուած հատորը, որ հրատարակուած է 1922-ին։ Աշխատակցած է Պոլսոյ եւ արտասահմանի պարբերականներուն։ 1925-ին ստանձնած է Ս․ Փրկիչ ազգ․ հիւանդանոցի «Ընդարձակ տարեցոյց»ին խմբագրութիւնը։ Յաջորդաբար պատրաստած է վեց հատորներ։
1927-էն սկսեալ լոյս ընծայած է «Աղբիւր անմահութեան» բանաստեղծութիւններու երեք հատորներ։ Իսկ գաւառական կեանքի յուշեր, հէքիաթներ եւլն․ ամփոփուած են «Քառասնեակ» եւ «Զմռուխտի պատմուճան» հատորներուն մէջ։ 1931-ին հրատարակած է Կոմիտաս վարդապետի կեանքին ու երաժշտական գործունէութեան նուիրուած երկհատորեակը։
Բացի գրական երկերէ, գրի առած է շարք մը պատմական յիշատակարաններ (Պէզճեան Մայր վարժարանի 100-ամեակը, Ուսուցչական Օգնութեան սնտուկի երեսնամեակը, Բերայի Աղքատախնամի յիսնամեակը, «Ժամանակ»ի 40-ամեակը եւլն․)։
Խմբագրած է «Արեւելք» եւ «Զարթօնք» գրական շաբաթաթերթերը։
Մահացած է 15 Նոյեմբեր 1955-ին, Պոլիս։ Մարմինը կը հանգչի Շիշլիի ազգային գերեզմանատան մէջ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:15 Նոյեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
328 (թիւ)
328 (երեք հարիւր քսանութ) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 327-ի եւ 329-ի միջեւ
Թորինօ
Թորինօ (իտալերէն՝ Torino), կարեւոր արդիւնաբերական քաղաք՝ հիւսիս-արեւմտեան Իտալիոյ մէջ, Փիէմոնթ մարզին մայրաքաղաքն է, որ հիմնականօրէն կը գտնուի Փօ գետին արեւմտեան ափը։ Քաղաքին բնակչութիւնն է՝ 908000 մարդ (ըստ 2000-ին կատարուած մարդահամին տուեալներով), որուն թիւով Իտալիոյ մէջ չորրորդն է՝ Հռոմէն, Միլանէն եւ Նափոլիէն ետք։ Թորինոյի մէջ տեղի ունեցած է՝ 2006 Ձմեռնային Ողիմպիական Խաղերը, ինչպէս նաեւ 2006 թուականին տեղի ունեցած 37-րդ Շախմատի ոլիմպիադը։
Պատմութիւն
Թորինոյի անուանումը կու գայ Կելտերէն Tau բառէն, որ կը նշանակէ՝ լեռներ։ Քաղաքի Իտալերէն անուանումը՝ Torino, ունի թարգմանուած ցլիկ նշանակութիւնը, որ եւ կը բացատրէ զինանշանի ու քաղաքի նշանակի ընտրութիւնը։
Աշխարհագրութիւն
Թորինոն կը գտնուի Իտալիոյ հիւսիս-արեւմուտքը։ Հիւսիսային եւ արեւմտեան ճակատներէն այն շրջապատուած է Ալպերով, իսկ հարաւէն՝ Մոնֆերրատոյի բլուրներով։ Քաղաքին մէջտեղէն կը հոսին չորս հիմնաւոր գետեր՝ Փօն, այս մէկուն երկու վտակները, Տորա Րիպարիան ու Ստուրա դի Լանզոն, եւ Սանգոնը։
Ժողովրդագրութիւն
Վերջին 3 տարիների ընթացքին Թուրինի բնակչութիւնը աճած է միայն 0.88%-ով, որը կը վերագրէ քաղաքի ցած ծնելիութեանը, հանգեցնելով բնակչութեանը ծերացմանը։ Բնակչութեան մօտ 16.4% 14 տարեկանէն վար է, այն դէպքում երբ թոշակի տարիքի բնակչութիւնը կը կազմէ 18.8%։ Վերջին տարիներու ընցաքին քաղաքը, ինչպէս նաեւ իրեն արուարձանները, ներգաղթի աճի ականատես են դարձել։ Թերեւս բնակչութիւնը գերակշռօրէն կազմուած է իտալացիներէն (96.1%), ընդգրկելով նաեւ այնպիսի ազգախմբեր, ինչպիսին են՝ Ռումանացիներ (2.3%), Մարոքցիներ (1.5%) Բերուցիներ (0.5%), Ալպանացիներ (0.4%) եւ այլն...
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Իտալիայի քաղաքներ
Սափրիչ (հանդէս)
Քննադատած է կովկասեան իշխանութիւններու ռուսականացման քաղաքականութիւնը, հանդէս եկած է արեւմտահայերու նկատմամբ թուրքական ոստիկանական կամայականութիւններու դէմ։
Թերթօններով ու ծաղրանկարներով երգիծած է հայ հոգեւորականութեան անտարբերութիւնը՝ ազգի նտահոգութիւններուն նկատմամբ, քննադատած է ազգային կուսակցութիւնները։ Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Յակոբ Հայթայեան
Յակոբ Հայթայեան, - Կեսարիացի։ (Ծնած է 1871-ին, մեռած է 1936 Օգոստոսին, Պէյրութ) : Պէյրութ եկած է 1897-ին։ 1912-էն ի վեր վերջնականապէս հաստատուած է Պէյրութ: Եղած է վաճառական գորգի, կտաւեղէնի, ֆէսի եւ այլն։ Անդամ Ազգային Միութեան, Գանձապահ Տնտեսական խորհուրդի, ինչպէս նաեւ Մէճլիսի Միլլիյէի: Եղած է Հնչակեան: Ձերբակալուած է Ժիրայրի, Թորոս Չարուկեանի (Չէլօ), Գալուստի հետ եւայլն, 101 տարուան բանտարկութեան դատապարտուած եւ բանտարկուած է Թրիփոլիի բանտը: Սակայն վեց ամիս ետք, ընդհանուր ներումով մը ազատ արձակուած եւ հաստատուած է Պէյրութ, 1897-ին։ Ամուսնացած է 1896-ին, ունեցած է երեք զաւակ՝ Գէորգ, Կարապետ եւ Մեսիա:
Ծանոթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1871 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1936 մահեր Ստորոգութիւն:Պէյրութ մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայեր
Նապատ (Վանք)
ՆԱՊԱՏ վանք, Արցախի Շահումեան շրջանի Գիւլիստան գիւղէն ոչ հեռու, անտառի մէջ «ՆԱՊԱՏ» կոչուող տեղամասին մէջ եկեղեցի, որ կը կոչուի «ԱՄԵՆԱՓՐԿԻՉ» վանք:
Մռաւ լերան լանջին գտնուող այս եկեղեցին կ'ենթադրուի, որ անցեալին կոչուած է Հնապատ կամ Անապատ :
Կառոյցը
Անիկա եռանաւ պազիլիք եկեղեցի մըն է, կառուցուած 1641-ին, կիսամշակուած եւ խնամքով յղկուած քարերով, շարուած կրաշաղախով: Սիւները կլոր են, ամբողջական քարերէ: Թաղածածկ է, ծածկասալերը խնամքով մշակուած են: Եկեղեցին կանգուն ու ամբողջական է, սակայն երկար ատեն անխնամ մնալուն պատճառով, բաւական վնասուած է եւ ունի քայքայուած հատուածներ:
Եկեղեցիէն ոչ հեռու կանգուն է մատուռը, որ փոքրիկ գեղեցիկ կառոյց մըն է, շարուած կիսամաշուած քարերով ու կրաշաշախով :
Յակոբ Մանիսաճեան
Յակոբ Մանիսաճեան (Նիգսար, 1862 - Միշիկըն, 1942), բնագէտ, բուսաբան, հանքաբան:
Գիտութեան դասախօս եւ հիմնադիր-տնօրէն բնական գիտութիւններու թանգարանի:
1890-1915-ի միջեւ եղած է ուսուցիչ Մարզուանի Ամերիկեան Անաթոլիա Գոլէճ ի:
1915-ին կ'ապաւինի Պոլիս, զինադադարին կը վերադառնայ գոլէճ ու կը թուագրէ հաւաքածոն ամբողջութեամբ, որ կը բաղկանար 7.000է աւելի բոյս, կենդանի եւ հանքերէ:
Որպէս աշխարագրութեան ուսուցիչ դասախօսած է նաեւ Գոնիայի Ափոսթոլիք Էնստիտուտի մէջ:
Միքայէլ Չամչեան
Միքայէլ Չամչեան, հայ ականաւոր պատմաբան, քերականագէտ, լեզուաբան, աստուածաբան եւ մանկավարժ։ ԺԸ. դարաշրջանի կղերական աւատական ներկայացուցիչ, Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան անդամ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Կոստանդնուպոլիս։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Կոստանդնուպոլսոյ մէջ, ապա՝ Ս. Ղազար կղզիի Մխիթարեան վարժարանին մէջ։ Տիրապետած է յունարէնին, լատիներէնին, իտալերէնին, ֆրանսերէնին, գերմաներէնին, եբրայերէնին, ասորերէնին, սանսկրիտին, պարսկերէնին եւ թրքերէնին։ 1762-էն սկսեալ անդամակցած է Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան։ 1769-ին վարդապետ ձեռնադրուած է եւ նշանակուած՝ Պասրայի եւ Պաղտատի հայ կաթոլիկ համայնքի հոգեւոր առաջնորդ։ 1776-1789 թուականներուն վարած է Ս. Ղազարի, 1789-1791 թուականներուն՝ Տրանսիլվանիոյ Եղիսաբեթուպոլիս քաղաքի հայկական վարժարաններու վերատեսուչի, 1795-1823 թուականներուն՝ Կոստանդնուպոլսոյ Մխիթարեան միաբանութեան մեծաւորի պաշտօնները, եղած է միաբանութեան վարչական մարմինի խորհրդական։ 1779-ին հրատարակած է «Քերականութիւն Հայկազեան լեզուի» գործը, որ 1801-1859 թուականներուն վերահրատարակուած է 15 անգամ եւ շուրջ 100 տարի օգտագործուած՝ որպէս գրաբարի քերականութեան լաւագոյն դասագիրք։ Չամչեանի հայագիտական գործունէութեան մէջ կ՛առանձնանայ «Պատմութիւն Հայոց ի սկզբանէ աշխարհի մինչև ցամ Տեառն 1784» (3 հատոր, 1784-1786 թուականներուն) գործը։ Մշակած է ժամանակագրութիւն, փորձած է պարբերացնել հայոց պատմութիւնը, առաջադրած է պատմութեան ըմբռնման նոր սկզբունքներ։ «Մեկնութիւն սաղմոսաց» (10 հատոր, 1815-1823 թուականներուն) երկասիրութիւնը հայ մեկնողական գրականութեան գլուխ գործոց մըն է։ Կոստանդնուպոլսոյ առաքելական եւ կաթոլիկ համայնքներու միջեւ սուր պայքարը հարթելու նպատակով, գրած է «Վահան հաւատոյ...» ծաւալուն դաւանաբանական երկը, որ Հռոմի հաւատաքննութեան գերագոյն ատեանի որոշմամբ ճանչցուած է հերետիկոսական եւ ոչնչացած (համառօտ տարբերակը հրատարակուած է 1873-ին, Կալկաթայի մէջ)։ Կոստանդնուպոլսոյ հայ համայնքները միաբանելու նպատակով՝ բանակցութիւններ վարած է Կոստանդնուպոլսոյ հայոց պատրիարքներ՝ Յովհաննէս Չամաշրճեանի եւ Պօղոս Գրիգորեանի հետ,  խորհրդակցութիւններու հրաւիրած է զանոնք, պատրաստած է «Հրաւէր սիրոյ» յատուկ շրջաբերականը, սակայն նախաձեռնութիւնը դատապարտած են թէ՛ Էջմիածինը, եւ թէ՛ Վատիկանը։
Վախճանած է 1823-ին, Կոստանդնուպոլսոյ մէջ ։
Միքայէլ Չամչեանցը հայերէնը՝ Աստուածային լեզու ըլլալուն մասին
Հայր Միքայէլ վարդապետ Չամչեանց հայերէնը՝ իբրեւ մարդոց առաջին լեզու եւ Աստուծոյ լեզու ըլլալու դրոյթին պաշտպաններէն մէկն է: Ըստ անոր՝ այդ մասին մարդիկ, յատկապէս պատմական գիտութեամբ ու լեզուաբանութեամբ զբաղողներէն շատեր հին ժամանակներէն արդէն գիտէին... այդ բոլորէն մեկնելով՝ Ժը. դարու Մխիթարեան հայ մեծագոյն այս գիտնականը՝ իր ժամանակի փայլուն պատմաբաններէն մէկը ըլլալով, նաեւ՝ լեզուաբան, քերականագէտ, աստուածաբան ու մանկավարժ, յայտարարած է եւ ապացուցած, որ Ա. ՀԱՅԵՐէՆԸ ԱՍՏՈՒԾՈՅ լեզուն էր, Բ. անիկա նախամարդոց լեզուն եղած է մինչեւ լեզուներու այսպէս կոչուած բաժանումը: Ընդ որում Չամչեանց հիմնաւորած է այդ դրոյթը Աստվածաշունչի ու այլ պատմական աղբիւրներու տեղեկութիւններով ու անոնց վերլուծմամբ: Եթէ արդի գրական արեւմտահայերէնով գրուի Չամչեանցի այդ միտքը, անիկա կ'ունենայ  հետեւեալ տեսքը. ՙՙՊէտք է ըսել, որ այն առաջին բարբառը, որմով մարդիկ կը խօսէին Ադամէն մինչեւ լեզուներու բաժանումը, հայոց լեզուն էր, որ մնաց [որպէս այդպիսին] մինչեւ օրս՚՚: Բնագիրին մէջ, որ գրուած էր գրաբարով կամ ԴԱՍԱԿԱՆ հայերէնով, որմով շարադրուած էր Ժը. դարու հայ մեծագոյն պատմաբանին այդ միտքը (եւ ընդհանրապէս անոր գրեթէ բոլոր պատմագիտական, լեզուագիտական ու այլ երկերը), անիկա կը հնչէր հետեւեալ ձեւով. ՙՙՄարդ է ըսած, թէ այն առաջին բարբառ` որով խօսէին մարդիկ յԱդամայ անտի մինչեւ ցբաժանումն լեզուաց, հայոցն էր. որ եւ մնաց մինչեւ ցայժմ:՚՚ Տե՛ս Հայր Միքայէլ վարդապետ Չամչեանց, ՙՙՊատմութիւն Հայոց։ Ի սկզբանէ աշխարհի մինչեւ ցամ Տեառն 1784՚՚
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ լեզուաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ աստուածաբաններ Ստորոգութիւն:Մխիթարեան միաբանութեան անդամներ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:4 Դեկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:30 Նոյեմբերի մահացածներ
Հայկ Ազատեան
Ազատեան Հայկ, փաստաբան խառն դատարանի։
Զաւակ Բարերդ ծնած Հայու մը` Հրանդ Ազատեանի։ Հայկ Ազատեան որ իր ուսումը օտար շրջանակներու մէջ առած էր` հակառակ անոր ազգասէր հայ մըն էր` ազդուած իր յեղապոխական հօրմէն։
Ազատեան հարկադրուած կը դառնար Եգիպտոս, ինքն իր մէջ ամփոփուած, եւ թերեւս յուսախաբ, եւ այլեւս հեռու կը մնար Ազգային կեանքէ, մինչեւ իր մահը որ մահը որ տեղի ունեցաւ 1937 Ապրիլ 1-ին Գահիրէի մէջ, շուրջ 50-55 տարեկան։
Շքանշան
18-19-րդ դարերուն շքանշանը կը կիրառուէր գրեթէ բոլոր երկիրներուն մէջ։ Առանձին պարագաներու շքանշան ստացողը ձեռք կը բերէր ազնուականի տիտղոս կամ այլ արտօնութիւն։ Ռուսաստանի մէջ առաջին շքանշանները հիմնադրած է Պետրոս Ա.ը։ Հոկտեմբերեան մեծ յեղափոխութենէն ետք ՀԿԳԿ-ի եւ ԺԿԻ-ի հրամանագիրով դասային արտօնութիւններու հետ վերացուեցան ցարական բոլոր շքանշանները։ Խորհրդային առաջին շքանշանը սահմանուած է 1918-ին։ Պատմական Հայաստանի մէջ, ինչպէս ամէնուրէք, ընդունուած եղած է պարգեւատրումը կալուածքներով, թանկարժէք իրերով ու մետաղադրամներով։
Ստորոգութիւն:Շքանշաններ
Սեւ Կատու (շաբաթաթերթ)
«Սեւ կատու», գրական-երգիծական պատկերազարդ շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1912-1913 թուականներուն, Կոստանդնուպոլիս։ Խմբագրապետ՝ Երուանդ Օտեան, արտօնատէր՝ Գալֆայեան։
«Կատուներու վեհաժողովը» այլաբանական թերթօնին մէջ (N2, 1912) պոլշեւիկեան գաղափարախօսութեան դիրքերէն քննադատած է եւրոպական դիւանագիտութեան դիրքը՝ հայոց հարցի շուրջ։ Ծաղրած է հայոց պատրիարքարանի գործունէութիւնը։
Աշխատակցած են Ակայեանը, Ա․ Անտոնեանը, Թէքէեանը, Պարսամեանը, Կիւրճեանը։ Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ Ստորոգութիւն:Թերթեր
Աղեքսանտրիա
Աղեքսանտրիա, երբեմն ալ՝ Աղեքսանդրիա (الإسكندريه‎‎), ծովեզերեայ քաղաք՝ Եգիպտոս ի հիւսիսը, Միջերկրական ի հարաւային ափերուն, Նեղոս գետին տելդային արեւմտեան կողմը։ Կառուցուած է Մարիուդ լիճին Lake Mariout եւ Միջերկրական ծով ուն երկարող նեղուցին միջեւ։
Աղեքսանտրիան 5 280 664 բնակչութեամբ Միջերկրական ի աւազանին ամէնէն ընդարձակ քաղաքն է, Արաբական աշխարհ ի՝ 6-րդը, իսկ Ափրիկէ ի՝ 9-րդը։ Քաղաքը 40 քմ․ երկարութեամբ կ՛երկարի Եգիպտոս ի Միջերկրական ի ափին։ Զբօսաշրջկութեան ժողովրդային համբաւ վայելող քաղաք է, նաեւ՝ ճարտարարուեստի կեդրոն շնորհիւ Սուէզ էն եկող բնական կազի եւ քարիւղի կազամուղիին։
Հին ժամանակներուն, Աղեքսանտրիան Եգիպտոս ին գլխաւոր նաւահանգիստն էր եւ մայրաքաղաքը։ Իր աճման շրջանին եղած է հիւսիսային Ափրիկէ ին ամենամեծ տնտեսական կեդրոնը, աշխարհի մշակոյթի ամենակարեւոր օճախներէն եւ համբաւաւոր իր Գրադարանին եւ Փարոսին համար՝ հին աշխարհի եօթը հրաշալիքներէն մէկը, կառուցուած համանուն կղզիին վրայ։
Հելլենիստական Շրջան
Աղեքսանտրիան յուն․՝ Ἀλεξάνδρεια (Alexandreia) կը հիմնէ Մեծն Աղեքսանտր, Ք․Ա․ 331 թուականին։ Հելլենիստական շրջան ին, յունական ամենամեծ քաղաքն է, համաքաղաքացիական բնակչութեամբ։
Աղեքսանտրիոյ քաղաքին կառուցման վերջնական աշխատանքները եւ խճուղիին կառուցումը Պտողեմէոսին կը վերագրուին, իսկ Փարոսին Phare d'Alexandrie՝ անոր զաւկին, Պտողեմէոս Բ․  (Փարոսին ճարտարապետն է Սոսթրաթոս Քնիտեցին՝ ՍդրապոնStrabon զայն այդպէս կ՛ անուանէ Σώστρατος ὁ Κνίδιος - Sostrate de Cnide ․ Քնիտուս, Փոքր Ասիոյ ծովեզերեայ քաղաք)։  Ան, օրինակուելով Սուր ի վաղեմի զարգացած քաղաքէն, Աղեքսանտրիան քանի մը տարուան ընթացքին կը դարձնէ վաճառականութեան կեդրոն․ Եւրոպա յի, Արաբական աշխարհ ի եւ Հնդկաստան ի միջեւ եւ դար մը ետք, աշխարհին ամենաընդարձակ քաղաքը, իսկ քանի մը դար ետք աշխարհի երկրորդ քաղաքը՝ Հռոմ էն ետք։
Քաղաքը կը բնակուի մեծ մասով, յոյն բնակչութեամբ․ անոնք եկած են Յունաստան ի տարբեր վայրերէ։ Նաեւ, կը հասնին հրեաներ, որոնք կը կազմեն այդ ժամանակի ամենամեծ հրէական համայնքը։ Աղեքսանտրիոյ մէջ է, ուր կը կատարուի Թանխի Tanakh (հրէական աստուաշունչ) յունարէն ի թարգմանութիւնը Μετάφραση των Εβδομήκοντα - Septuagint։ Աղեքսանտրիան Հելլենիստական մշակոյթ ի կեդրոն է, սակայն ծագումով յոյն Պտողեմէացիները կը յաջողին հաւասարակշռել քաղաքին յոյն, հրեայ եւ Եգիպտացի բնակչութեանց միջեւ տարբերութիւնները։
Աղեքսանտրիոյ Գրադարանը
Աղեքսանտրիոյ Թանգարան Հաստատութիւնը Μουσεῖον τῆς Ἀλεξανδρείας կ՛ընդգրկէ Աղեքսանտրիոյ Գրադարան ը Library of Alexandria։
Ըստ պատմական աղբիւրներու, գրադարանը կը հիմնուի Պտողեմէոս Ա․ին կողմէ ու կը կառուցուի Պտողեմէոս Բ․ին կողմէ։ Եղած է աշխարհի գլխաւոր եւ ամենահամբաւաւոր գրադարաններէն մէկը։
Տեսփասիթօ
Պատմութիւն
«Despacito» երգը կը միաւորէ լատին փոփ եւ ռեգեթոն ոճերը :
Երգը ստացած է դրական արձագանգներ երաժշտական քննադատներու եւ համացանց-հրատարակութիւններու կողմէ եւ դարձած է համաշխարհային յաջողութիւն: Երգը գլխաւորած է Աւստրիոյ, Արժանթինի, Մեծ Բրիտանիոյ (UK Singles Chart), Վենզուելայի, Գերմանիոյ, Իտալիոյ, Քոլոմպիայի, ԱՄՆ-ի, Ֆրանսայի, Չիլիի, Շուէտի, Էքուատորի եւ այլ երկիրներու հիթ-շքերթները: Երգը թեկնածութիւն առաջարկուած է № 1-ի Սպանիոյ մէջ 19 Յունուար 2017-ին եւ ստացած է ոսկէ հաւաստագիր.
Աղեքսանտրիա
Աղեքսանտրիոյ Գրադարանը
Գրադարանի աշխատանքներուն ծիրէն ներս, կարեւոր տեղ կը գտնեն թարգմանութիւնները, մասնագիտացած բառարաններու կազմութիւնը եւ հին արձանագրութիւններուն գրադատութիւնը (այս աշխատանքով կը զբաղի յատկապէս Արիսթարխոս Սամոթրաքեցին Aristarchus of Samothrace (Ք․Ա․ 220-143)։ Բիւզանդացի Արիսթոֆանին Aristophanes of Byzantium (Ք․Ա․ մօտաւորապէս 275-180) կը սեպուի գիտական բառագիտութեան եւ գրական գիտութեան հիմնադիրը։
Տեսփասիթօ
Պատմութիւն
ԱՄՆ-ի մէջ երգը թեկնածութիւն առաջարկուած է Hot Latin Songs հիթ-շքերթի № 2-ին՝ դառնալով Ֆոնսիի համար ամենաբարձր ձեռքբերումը 2009 թուականի ընթացքին, երբ անոր «Aquí Estoy Yo»-ն գլխաւորեց հիթ-շքերթը : «Despacito»-ն նաեւ դարձած է Ֆոնսիի առաջին երգը, որ գրաւած է US Latin Digital Songs chart թուային հիթ-շքերթի ամենաբարձր հորիզոնականը 19 Յունուար 2017-ին : Ընդհանուր առմամբ այդ մէկը Daddy Yankee-ի ասպարէզի 48-րդ յաջողութիւնն է եւ ամենաբարձր թեկնածուն Hot Latin Songs-ի մէջ: Երգը նաեւ է US Latin Streaming Songs հիթ-շքերթի № 3-ին մէջ 2.7 միլիոն վաճառքով (Spotify եւ YouTube), № 19-րդ հորիզոնականին մէջ ձայնասփիւռային US Latin Airplay հիթ-շքերթին մէջ 7.4 միլիոն ձայնասփիւռային կատարումներով : Նաեւ թեկնածութիւն առաջարկուած է Billboard Hot 100 հիթ-շքերթի № 88-ին՝ դառնալով Ֆոնսիի երրորդ երգը, որ կրցաւ տեղ գրաւել ամերիկեան հիթ-շքերթին մէջ եւ 7-րդը Տէտի Եանքիի համար : Մի քանի շաբաթ վերջ վերամշակման տարբերակը հասած է № 1-ի Hot 100-ին, որ առաջին անգամ էր Fonsi-ի եւ Yankee-ի ասպարէզին եւ 5-րդ անգամ Պիպըրի համար : Նաեւ Պիպըրը դարձած է պատմութեան մէջ առաջին կատարողը, որ երկու շաբաթ անընդմէջ ունեցած է երկու տարբեր երգեր, որոնք զբաղեցուցած են Billboard Hot 100 հիթ-շքերթի ամենաբարձր հորիզոնականը :
Աղեքսանտրիա
Աղեքսանտրիոյ Գրադարանը
Աղեքսանտրիոյ Թանգարանը կը գործէր իբրեւ ուսման եւ հետազօտութեան բարձրագոյն կեդրոն։ Կ՛ունենայ բազմազան աշխատանոցներ, կենդանաբանական եւ բուսաբանական պարտէզ, աստղադիտարան եւ հիւրատուներ հիւր-ուսումնասիրողներուն համար։ Հոն կ՛աշխատին նշանաւոր գիտնականներ, օրինակ՝ թուաբանագէտ Էւքլիտը Euclide կը սեպուի երկրաչափութեան հայրը (Ք․Ա․ 300-270), աստղագէտ Արիսթարխոն, թուաբանագէտ Էրաթոսթենին Eratosthenes (Ք․Ա․ 276-194, հիմնադիր՝ գիտական աշխարհագրութեան եւ տեղագրութեան) եւ բժիշկ-կազմախօս Հիրոֆիլոս Խալքիտոնացին (Ք․Ա․ 4-րդ դար)․ վերջինը ու անոր յաջորդը Էրասիսթրաթոս Erasistratus (Ք․Ա․ 304 -250 Աղեքսանտրիոյ մեծ բժշկութեան համալսարանին հիմնադիրները կը սեպուին։  Համալսարանին համբաւը Ղալինոսին Γαληνός  (հին աշխարհի երկրորդ համբաւաւոր բժիշկը, Հիփոքրաթիսէն Hippocrates ետք) ուշադրութիւնը կը գրաւէ․ ան Աղեքսանտրիա կու գայ եւ կ՛ուսանի Հերակլէսին մօտ, ապա 28 տարեկան հասակին ծննդավայրը՝ Փերկամօ, կը վերադառնայ 157-ին։ 47 թուականին, հրդեհ մը Թանգարանին մեծ վնաս կը պատճառէ։ Իսկ Հռոմ ի Աւրելիանոս կայսրի եւ Փալմիրի Զենովիա թագուհիին միջեւ բախումներուն ընթացքին (Գ․ դար, 273), զոյգ գրադարանները լուրջ վնասներ կ՛ունենան։
Տեսփասիթօ
Պատմութիւն
Վերամշակման տարբերակին մէջ Ճասթըն Պիպըրի մասնակցութեան շնորհիւ այդ երգը դարձած է առաջին սպաներէն երգը, որ գլխաւորած է Billboard Hot 100-ը 1996 թուականին յաջողութիւն դարձած «Macarena» երգէն ետք, որ կը կատարէ Los del Río զուգերգը :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Լուիս Ֆոնսիի երգեր
Աղեքսանտրիա
Աղեքսանտրիոյ Գրադարանը
Աղեքսանտրիոյ Գրադարանին աւերման թուականը յստակ չէ, սակայն տուեալ են շրջանները, ուր ծանր վնասներ կրած է։
Տեսակէտներ՝ Աղեքսանտրիոյ Գրադարանի քայքայման շուրջ․-
Հռոմէական Շրջան
Ք․Ա․ 31, Օգոստոս կայսրին Imperator Caesar Divi filius Augustus Աքթէոնի Ճակատամարտին Bataille d'Actium տարած յաղթանակէն տարի մը ետք Աղեքսանտրիան պաշտօնապէս կ՛անցնի Հռոմէական իշխանութեան տակ։ Հռոմէական կայսրութեան տարածքին մայրաքաղաքներէն ամենամեծը կը հանդիսանայ։
Օգոստոս կայսրի օրերուն, քաղաքը շրջապատող պարիսպներուն երկարութիւնն է 5․34 քմ․, իսկ քաղաքին բնակչութեան թիւը հռոմէական շրջանին արդէն հասած ու անցած է 300 000 հոգին։
215 թուականին, Գարագալա Caracalla կայսրին այցելութեան ժամանակ, կարգ մը քաղաքացիներ անոր հասցէին հեգնական խօսքեր կ՛ուղղեն (ան, երբ կ՛այցելէ Մեծն Աղեքսանտր ի դամբանը, անյարգանք վերաբերմունք կը ցուցնէ)։ Կայսրը, վիրաւորուած կը զգայ եւ սպանդի կ՛ենթարկէ Աղեքսանտրիոյ բնակչութեան բոլոր երիտասարդները։
Գ․ դարու ընթացքին Եգիպտական նուիրատառ գիրերը Egyptian hieroglyphs կը դադրին գործածուելէ, ինչպէս նաեւ դիակներուն զմռսումը այլեւս չի կիրարկուիր։ 21 Յուլիս 315 թուականին Կրետէի երկրաշարժին պատճառով պատահած ցունամին կ՛աւերէ Աղեքսանտրիան։
435 թուականներուն, Յուլիական Օրացոյցով, Վաղարշապատ ի դպրոցի ուսուցիչներ՝ Մեսրոպ Մաշտոց եւ Սահակ Պարթեւ, Մովսէս Խորենացի ն Աղեքսանտրիա կը ղրկեն ուսանելու համար։
Արաբական ժամանակաշրջան
616-ին, Սասանեան պարսիկներ ու Խոսրով Բ․ թագաւորը Աղեքսանտրիան կը գրաւէ․ քաղաքը արդէն կորսնցուցած է վաղեմի համբաւը եւ բարգաւաճումը։ Բիւզանդիոյ Հեռակլես կայսրը 629-ին քաղաքին կը վեռատիրանայ, սակայն 642-ին արաբները 14 ամիս պաշարումէ ետք, Աղեքսանտրիան կը գրաւեն։
969-ին, Ֆաթիմեան Խալիֆայութեան Fatimid Caliphate շրջանին մայրաքաղաքը Աղեքսանտրիայէն Գահիրէ կը փոխադրուի։ Կը յաջորդեն Սալահհետինի հիմնած Ակուպեան հարստութեան իշխանութիւնը 1171, Մեմլուքներուն աւատապետական իշխանութիւնը 1250։
Աղեքսանտրիոյ անկումը կը շարունակուի։ 1309 երկրաշարժին պատճառով քաղաքին խորհրդանիշ Փարոսը կը կործանի։  Ջրանցքը որ Աղեքսանտրիան Նեղոս գետին կը միացնէր, անգործածելի կը դառնայ։ Իպն Պաթուդա Ibn Battuta մարոքցի պէրպէր ուսումնական եւ հետազօտող, իր շրջապտոյոտներուն ընթացքին (ԺԴ․ դար) կը նկարագրէ Աղեքսանտրիան եւ մանաւանդ Փարոսը իր աւերակ վիճակին մէջ։
Օսմանեան ժամանակաշրջան
1517 օսմանցիները Եգիպտոս ը կը գրաւեն եւ վերջինը Օսմանեան Կայսրութեան մէկ նահանգը կը դառնայ։
Նաբոլէոնի Աղեքսնտրիա ցամաքահանումը
1798 Նափոլէոն Եգիպտոս կ՛արշաւէ եւ Աղեքսանտրիան կը գրաւէ։ Ան, Մեծն Աղեքսանտր էն կ՛օրինակուի եւ հետը Եգիպտոս կը բերէ գիտնականներու, պատմաբաններու, աշխարհագէտներու, բուսաբաններու եւ հնագէտներու մեծ խումբ մը։ Աղեքսանտրիոյ Պաշարումով Siege of Alexandria, վերջ կը գտնէ ֆրանսական ներխուժումը Եգիպտոս։
Աղեքսանտրիան կը վերագտնէ իր վաղեմի հռչակը
Օսմանցի կառավարիչ Մուհամէտ Ալի Muhammad Ali, 1810-ին կը սկսի վերակառուցել Աղեքսանտրիան։ Նոր քաղաքը կը կառուցուի հին քաղաքին աւերակներուն վրայ․ ինչ որ ներկայիս կը դժուարացնէ հնագիտական պեղումներու աշխատանքները։ Նոր ջրանցք կը բանայ ու քաղաքը Նեղոս գետին կը միացնէ․ այսպէս Աղեքսանտրիան կարեւոր նաւահանգիստի եւ ռազմական նաւակայքի կը վերածէ։ Կը հիմնէ համանուն հարստութիւնը որ Եգիպտոս ը կ՛իշխէ մինչեւ 1957։ Իսկ 1867-էն մինչեւ 1914, Եգիպտոս Օսմանեան Կայսրութեան մէջ կիսանկախ վարչակարգ կ՛ունենայ։
1850-ական թուականներուն արդէն քաղաքը վերագտած է իր անցեալի փառքէն մաս մը։ Եգիպտոս աչքերը Եւրոպա յին կը յառէ երկիրը բարեփոխելու համար։ Յոյները առաջինը կ՛ ըլլան որ քաղաքը կը հասնին, անոնց կը հետեւին եւրոպացիներ եւ ուրիշ ժողովուրդներ։ Ի․ դարուն սկիզբին, Աղեքսանտրիան գրագէտներու, բանաստեղծներու քաղաք կը դառնայ։
1882-ին, Անգլիոյ եւ Եգիպտոս ի միջեւ պատերազմի ժամանակ, Անգլիոյ Թագաւորական Նաւատորմիղը Աղեքսանտրիան կը ռմբակոծէ․ անգլիացիները քաղաքը կը գրաւեն։ Անոնք Աղեքսանտրիա եւ Եգիպտոս կը մնան մինչեւ 1922։
Նորագոյն շրջան
Բ․ Համաշխարհային Պատերազմի ընթացքին (1941 - 1942) քաղաքը իր ռազմական դիրքին պատճառով, արեւելեան Միջերկրական ի մէջ Դաշնակից ուժերուն խարիսխը կը դառնայ եւ պարբերաբար գերմանական ռազմական օդուժէն կը ռմբակոծուի։ Քաղաքին բնակիչները կ՛ապրին գերմանական ներխուժման վախով։ Աղեքսանտրիա իջեւանած են անգլիական ուժերը։ 1942 ամրան, գերմանական «փանզըր»ները Panzer Էլ-Ալամէյն կը հասնին (Աղեքսանտրիայէն 102 քմ․ արեւմուտք), սակայն 8 Նոյեմբեր 1942-ին, դաշնակից ուժերը վերջնականապէս կը յաջողին ետ մղել գերմանացիներուն։
Կամալ Ապտուլ Նասերի իշխանութեան տիրանալէն մինչեւ մեր օրերը
1952-ին, Ազատներու կամ՝ Այժմէականներու յեղափոխութիւնը կը ծագի։ Այս շարժումին առաջնորդներէն մէկն է Կամալ Ապտուլ Նասեր։ Շարժումը կը ձգտի Եգիպտոս ի ազգային եւ տնտեսական անկախացման։ Օտար ազգութեամբ քաղաքացիները՝ գլխաւորաբար յոյներ (որոնք Աղեքսանտրիոյ բնակչութեան գլխաւոր համայնքը կը կազմեն), եւրոպացիներ եւ հայեր քաղաքէն հերթաբար կը հեռանան․ այս արտագաղթը արդէն սկսած էր Ի․ դարուն չորրորդ տասնամեակէն, երբ անոնք կը կորսնցնեն իրենց առանձնաշնորհումները։
Աղեքսանտրիայէն հեռանալը զանգուածային բնոյթ կ՛առնէ երբ Նասեր՝ Եգիպտոս ի նախագահ 1954 թուականէն, կ՛ազգայնացնէ Սուէզի ջրանցք ը։ Կը յաջորդէ անգլիական, ֆրանսական եւ հրէական զինուորական ուժերու անյաջող ներխուժումը։
1957, Նասեր կը պետականացնէ ճարտարարուեստի գլխաւոր կեդրոնները, հիմնարկները, կը գրաւէ օտարներուն հարստութիւնը ի բացառեալ յոյներունը, (շնորհիւ 7 Յունիս 1960 Նասերին Յունաստան այցելութեան՝ ընդառաջելով թագաւոր Փաւլոսի հրաւէրին)։ Սակայն կ՛օրէնսդրէ հրամանագիրեր, որոնցմով՝ փոխանակագիրերու երկրէն դուրս ելլելը կ՛արգիլէ, գաղթաբնակները զերծ մը մնան արտաքին առեւտուրէն, պետական սպասարկութիւններէն, հողագործութենէն, ճարտարարուեստի ռազմական բաժիններէ եւայլն։
Այս զարգացումները, կը ստիպեն մնացած օտարազգի բնակչութեան մեծամասնութեան հեռանալ Աղեքսանտրիայէն․ յոյներ, հայեր եւ այլ։ Հետեւանքն է մեծ թիւով ուսումնական կեդրոններու՝ դպրոց եւ ճեմարաններ, հիմնարկութիւններու եւ եկեղեցիներու փակման։
Աղեքսանտրիոյ տնտեսական վիճակը ա՛լ աւելի կը վատթարանայ 1967 Իսրայէլ ի դէմ Եօթը Օրուան պատերազմի ընթացքին․ կը փակուի Սուէզի Ջրանցք ը եւ առեւտուրը լուրջ վնասներ կ՛ունենայ։
Ժամանակակից Աղեքսանտրիան
Ժամանակակից Աղեքսանտրիան ծովային առեւտուրի գլխաւոր խաչմերուկ դարձած է եւ կը սպասարկէ Եգիպտոս ի արտածումի եւ ներածումի 80%։ Դարձած է զբօսաշրջկութեան նշանաւոր սահմանեալ տեղ եւ նաեւ ճարտարարուեստի կարեւոր կեդրոն՝ շնորհիւ Սուէզ էն եկող բնական կազի եւ քարիւղի կազամուղիին։  Քաղաքին տարածքն է 300 ք․քմ․։
Աղեքսանտրիոյ Նոր Գրադարանը
Աղեքսանտրիոյ Նոր Գրադարան ը եւ կամ՝ bibliotheca alexandrina (եգիպտական արաբ․՝ مكتبة الإسكندرية‎ Maktabat El-Iskandarīyah) հսկայ գրադարան մըն է եւ մշակութային կեդրոն։ Կը գտնուի քաղաքին Միջերկրական ի ափին։ Կառուցուեցաւ շնորհիւ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-յի, Եգիպտոս ի եւ Յունաստան ի միջեւ գործակցութեան, որուն նպատակն էր կառուցել Նոր Գրադարան մը հնադարեան հռչակաւոր շինուածքին տեղը։ Մամտուհ Համզա Mamdouh Hamza ճարտարապետն է։ Պաշտօնական բացումը տեղի կ՛ունենայ 16 Օգոստոս, 2002-ին։
Նոր Գրադարանին նկարագրութիւն
Ընթերցանութեան սրահին կից կը գտնուին երեք թանգարաններ, հինգ հետազօտական կաճառներ եւ ցուցադրութեան սրահներ։ Գրադարանին ընթերցանութեան սրահները (կրնան ընդունիլ մինչեւ 2 000 հոգի) եօթը մակարդակներու վրայ են, որոնցմէ մէկը՝ ծովուն մակերեսէն վար։ Ընթերցասրահներուն բարձր սիւները զարդարուած են լուտաս ծաղիկով։ Թանգարաններէն մէկը կը պահպանէ հազարաւոր հին ձեռագիրներ, որոնցմէ երկուքը Աստուածաշունչ ի օրինակ գիրքեր (Նոր Գրադարանին նուիրուեցան Վատիկան ի կողմէ), ինչպէս նաեւ Եգիպտոս ի նկարագրութեան գիրքը Description de l'Égypte (1809-ի հրատարակութիւն եւ կը վերահրատարակուի բազմիցս մինչեւ 1829, Նափոլէոն ի հրամանագրով)։
Ժամանակին
Աղեքսանտրիոյ հիմնումին օրերէն, քաղաքը կը բնակին յոյներ, հրեաներ, ասորիներ եւ եգիպտացիներ։ Յունական եւ հրէական համայքները գլխաւորներն են։ Քաղաքին վարչաձեւը հին Աթէնք ի քաղաք-պետութեան նման է։
Աղեքսանտրիան տարածուն աշխուժ տնտեսութեան կեդրոնն է։ Միջերկրական Ծով ուն վրայ Եգիպտոս ի միակ նաւահանգիստն է, ուրկէ կը ներածուին փայտ, մետաղի տեսակներ, մարմար, գինի, ձէթ եւ կ՛արտածուին՝ ցորեն, փափիրուս, կտաւեղէն եւ մարմաշէ կտաւ, բուրմունքներ եւ ուրիշ շքեղանքի արտադրանքներ։ Նաւահանգիստին միջոցաւ կ՛առաքուին Ափրիկէ ի, Արաբական աշխարհ ի եւ Հնդկաստան ի արտադրանքները։
Այսօր
ԻԱ․ դարուն, Աղեքսանտրիոյ տնտեսութիւնը կը յենուի նաւահանգիստին, ճարտարարուեստին եւ զբօսաշրջութեան՝ հակառակ ունեցած ելեւէջներուն։
Մարզական
Աղեքսանտրիան մարզական պատկառելի աւանդութիւն կը ունի։ Քաղաքը կազմակերպած է 1951-ի Միջերկրականի Խաղերը եւ 1953-ի Համարաբական Խաղերը։ Ունի բազմաթիւ մարզադաշտեր, օրինակ՝ Աղեքսանտրիոյ մարզադաշտը 13 660 հոգինոց է․ քաղաքին եւ Եգիպտոս ին ամենահինը որ նաեւ դասական մարզախաղեր կը հիւրասիրէ, 86 000 հոգինոց Պորկ Ալ Արաբ՝ քաղաքին ամենաընդարձակ մարզադաշտը, ինչպէս նաեւ՝ Էլ Մաքս մարզադաշտը։
Մարզախաղեր եւ մարզական խումբեր
Ժ դարէն կը հիմնուին մարզական միութիւններ կամ խումբեր, գլխաւորաբար յունական համայնքին մէջ։ Ոտնագնդակը շատ տարածուած ու սիրուած է բնակիչներէն, նաեւ վերջին տասնամեակներուն՝ կողովագնդակը։ Գոյութիւն ունին բազմաթիւ խումբեր, որոնցմէ 4-5 Եգիպտոս ի ախոյեանութեան մրցաշարքին առաջնահերթութիւններ բերած են ու կը բերեն։ Նաեւ, տարածուած են դասական մարզախաղերը։
Համափրիկեան Բաժակի խաղերուն, Յունուար 2006, Աղեքսանտրիան խաղերը հիւրասիրող երեք քաղաքներէն մէկն է։ Կը զարգանան նաեւ ծովու խաղերը՝ surfing, jet-skiing եւ water polo։  Եգիպտոս ի մէջ տարածուած Skateboarding խաղը Աղեքսանտրիայէն սկսած է։
Նաեւ Աղեքսանտրիան չորս անգամ հիւրասիրած է Համափրիկեան Կողովագնդակի մարզախաղերը՝ 1970, 1975, 1983, 2003։
Հայկական Գաղութը
Տե՛ս բուն արձանագրութիւն՝ Աղեքսանտրիոյ հայկական գաղութը
Աղեքսանտրիոյ հայկական գաղութը կազմուած է Ժ դարուն ընթացքին։ Ի․ դարու առաջին կիսուն, գաղութին թիւը կը սկսի դանդաղօրէն նուազիլ։  Այժմ Աղեքսանտրիոյ եւ Գահիրէ ի մէջ հայութեան թիւը մօտաւորապէս 400-500 հոգի է։ Համայնքին կեանքը համերաշխ է։ Գաղութը ունի եկեղեցի, դպրոց եւ կը գործեն հետեւեալ միութիւնները․- «Տիգրան Երկաթ» եւ «Յառաջադիմասէր» մշակ. միութիւնները, ՀԲԸՄ Նուպար եւ ՀՄԸՄ մարզական ակումբները, ուր երիտասարդները կը զբաղին հայկական պարով եւ երգով։
Գիր եւ Գիտութիւն
Պտողեմէոս Փրկիչին տարիներէն (Ք․Ա․ 662-283), Աղեքսանտրիոյ մէջ աշխարհի բոլոր կողմերէն հաւաքուած գիրքերը, արձանագրութիւնները եւ փիլիսոփայութիւնները, ինչպէս նաեւ գիտնականներն եւ գիտունները պաճառ կ՛ըլլան մտաւորական կեանքի աշխուժ զարգացման։ Քաղաքը կ՛ունենայ երկու համբաւաւոր գրադարաններ, մէկը Աղեքսանտրիոյ Թանգարան Հաստատութեան մէջ Աղեքսանտրիոյ Գրադարանը, իսկ միւսը՝ «Քոյր Գրադարանը» Սարափիօ տաճարին մէջ (Աղեքսանտրիոյ արեւմուտքը)։
Նորագոյն շրջանի Եգիպտացի հեղինակներ իրենց հայեացքը դէպի Աղեքսանտրիա կ՛ուղղեն․ կը ներշնչուին անոր եւրոպական ազդեցութենէն։ Աղեքսանտրիոյ աշխարհաքաղաքացի մթնոլորտը եւ անոր պատմութիւնը կը ներշնչեն միջազգային համբաւի գրագէտներ, արուեստագէտներ․ ինչպէս՝ Կոստանտինոս Քավաֆիս Constantine Cavafy (յոյն աշխարհահռչակ բանաստեղծ, Ժ դար), Կարպիս Ափրիկեան Garbis Aprikian հայ յօրինող (Աղեքսանտրիոյ «Համազգային» երգչախումբի հիմնադիր), Սելին Աքսելոս Céline Axelos՝ հրապարակագիր, բանաստեղծուհի եւ հեղինակ (1902– 1992), Ֆիլիփ Թոմասօ Մարինեդի Filippo Tommaso Marinetti (1876 - 1944) գրագէտ, ծագումով իտալացի, ապագայնապաշտութեան հիմնադիրը։ Ուրիշներ ալ, որոնք թէեւ Աղեքսանտրիա ծնան ու մեծցան, սակայն հետագային կը գաղթեն ու կը ստեղծագործեն այլուր․ օրինակ՝ երգչուհի Տալիտա Dalida, յօրինող Ժորժ Մուստաքի Georges Moustaki, երգիչ Տեմիս Ռուսոս Demis Roussos, բանաստեղծ Ճիւզեփէ Ունկարեդի Giuseppe Ungaretti, գծագրիչ Ժորժ Սապահ Georges Sabbagh, դերձակ՝ Ժան Տեսէ Jean Dessès, շարժապատկերի արտադրիչ՝ Ռէյմոն Հագիմ Raymond Hakim եւ շատ ուրիշներ։
Կրթութիւն
Աղեքսանտրիան ունի բարձրագոյն ուսումնարաններու լուրջ թիւ մը։
Հանրապետութեան հրապարակ (Երեւան)
Հանրապետութեան հրապարակը, քաղաքի վարչական կեդրոնի գլխաւոր ճարտարապետական համակառոյցն է տօնակատարութիւններու, շքերթներու եւ ժողովրդական հաւաքոյթներու համար։ Հրապարակը ստեղծուած է (ըստ Երեւանի գլխաւոր յատակագիծին եւ նախագիծին) 1924 թուականին, ճարտարապետ՝ Ալեքսանդր Թամանեան ին կողմէ ու կառուցուած է 1926-1958 թուականներուն ընթացքին: 1940-1990 թուականներուն ընթացքին կոչուած է Լենինի հրապարակ, եւ հոն կառուցուած է թանգարաններու շէնք մը 1977 թուականին։ Մինչեւ 1990 թուական, հրապարակին հարաւ-արեւմուտք շրջանին մէջ կը գտնուէր Լենինի արձանը :
Աղեքսանտրիա
Կրթութիւն
Աղեքսանտրիոյ մէջ Ժ դարու առաջին տարիներէն բազմաթիւ օտար կրթական հաստատութիւններ կը հիմնուին (յունական, հայկական, ֆրանսական, անգլիական, իտալական)։ Մինչեւ այսօր, անոնցմէ շատեր կը գործեն։ Այժմ, համբաւի կ՛արժանանան ընհանրապէս անգլերէն լեզուով կրթական հաստատութիւնները։Յատկանշական է որ Մոնթեսորեան դաստիարակչական մեթոտի մուտքը Եգիպտոս, Աղեքսանտրիա քաղաքէն կը կատարուի, 1970-ին։
Հանրապետութեան հրապարակ (Երեւան)
Հանրապետութեան հրապարակը կ'ընդգրկէ վարչական շէնքեր, օրինակ՝ Կառավարական տունը (որուն ճարտարապետն է՝ Ալեքսանտր Թամանեան իսկ անոր դահլիճի նախագիծը եւ շինութիւնը ղեկավարած է Գէորգ Թամանեան ը), Կառավարական 2-րդ տուն մը (որուն ճարտարապետներն են՝ Սամուէլ Սաֆարեան, Վարազդատ Արեւշատեան նաեւ Ռաֆայէլ Իսրայելեան), Արհեստի միութիւններու շէնքը (ճարտարապետ՝ Մարք Գրիգորեան), «Արմենիա» հիւրանոցը (ճարտարապետ՝ Էտուարտ Սարապեան) եւ թանգարաններու շէնքը (ճարտարապետ՝ Սամուէլ Ղազարեան) :