cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Փանաթինէա
Փանաթինէա տօնակատարութիւնը
Մարզական մրցումները սկզբնական շրջանին Էհելիտես (Փիրէային մօտ, այժմ՝ Նէօ Ֆալիրօ) տեղի կ՛ունենային։ Ք․Ա․ 4-րդ դարուն կը տեղափոխուին Իլիսօ, ուր Ք․Ա․ 330-ին կը կառուցուի զանազան ձեռնակներու համար հանդիսարան-մրցարան մը՝ Փանաթինայիքօ Սթատիօ (կամ Քալիմարմարօ)․ 144-ին մարզարանը կը վերակառուցուի աբողջութեամբ մարմար քարով Հերովդէս Ատտիկեցին Ἡρώδης ὁ Ἀττικός կողմէ, ունենալով կարողութիւնը հիւրասիրելու 50 000 հանդիսատեսներ։
Տօնակատարութիւններու ցուցակ
Փանաթինէայի տօնակատարութիւններու ցուցակը հետեւեալն էր․-
Երաժշտութեան մրցանակներ
Երաժշտութեան մրցումներուն կողքին, կը կատարուէին նաեւ երաժշտական համերգներ, սրինգի երկու մենակատարներով։ Համերգը նորարարութիւն մըն էր եւ «Փանաթինէա»յի իւրայատկութիւնը։
Սրինգի ընկերակցութեամբ երգի մրցանակ
Առաջին երկու մրցանակները յաջորդաբար՝ 300 եւ 100 տրախմի։
Սրինգի երաժշտութեան մրցանակ
Երկու մրցանակներ կային, առաջինը պսակ մըն էր։
Մարզախաղեր
Մարզական մրցումներուն համար Ք․Ա․ 4-րդ դարու արձանագրութիւն մը կը նշէ թէ մրցանակները կը հաշուէին ձէթով լեցուն ամֆորէաներով։ Իւրաքանչիւր ձէթով ամֆորէա կ՛արժէր 12 տրախմի։ Բարձրագոյն մրցանակը՝ 60 ամֆորէաներ, 720 տրախմիի հաւասար էր, իսկ ամենացած մրցանակը՝ 6 ամֆորէաներ, 72 տրախմիի հաւասար էր։
Աթէնքի թեթրատրախմο
(թեթրատրախմօ=չորս տրախմիի հաւասար)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հին Աթէնքի տօնակատարութիւններ Ստորոգութիւն:Հին Յունաստանի մշակոյթ Ստորոգութիւն:Հին յունական տօնակատարութիւններ Ստորոգութիւն:Հին Աթէնքի մարզախաղեր Ստորոգութիւն:Հին Յունաստանի մարզախաղեր
Փրասօ
Փրասօ (յուն․՝ Πράσο), Էգէականի անբնակ կղզիակ, Աղաթոնիսի,  Տոտեքանիսա,  Յունաստան։
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Աղաթոնիսիին հիւսիսը։ Տարածութիւնն է 0,0077 քլ․²։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիներ Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ
Ներոնիսի, Աղաթոնիսի
Ներոնիսի կամ Ներա (յուն․՝ Νερονήσι կամ Νερά), Էգէականի անբնակ ժայռակղզիակ, Աղաթոնիսի,  Տոտեքանիսա,  Յունաստան։
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Աղաթոնիսիին հիւսիսը, Քաթոլիքու նաւակայքին դիմացը։ Ղլարոս (կամ Քացաղանի) ժայռակղզիակին հետ Աղաթոնիսիին ամենամեծ ժայռակղզիակներն են։
Յայտարարուած է NATURA 2000 բնապահպանման շրջան (ապաստան վտանգուած թռչուններու համար)․ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος), ջրագռաւ (Phalacrocorax aristotelis) եւ Միջերկրականեան ջրահատ (Puffinus yelkouan)։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիներ Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ
Էլմա Պարսամեան
Էլմա Պարսամեան, Բիւրականի աստղադիտարանին մէջ աշխատող հայ աստղա-բնագէտ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Երեւան։ 1954 թուականին աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանը։
1954 թուականէն աշխատած է Բիւրականի աստղադիտարանը, 1986 թուականէն՝ յառաջատար գիտաշխատող, 2000 թուականէն՝ գլխաւոր մասնագէտ, 1983-1987 թուականներուն, միաժամանակ՝ ՀՊՄԻ աստղագիտութեան եւ տեսական բնագիտութեան ամպիոնի վարիչ։ Միջազգային աստղագիտական միութեան (1976), Եւրոպական աստղագիտական ընկերութեան (1990), Նիւ Եորքի ԳԱ (1995) անդամ։
2000 թուականէն ՀՀ ԳԱԱ Վիկտոր Համբարձումեանի անուան ԲԱ-ի գլխաւոր գիտաշխատող, Բիւրականի աստղադիտարանի գիտական աստիճանաւորման խորհրդի նախագահ, «Աստղաֆիզիկա» հանդէսի խմբագրական կազմի անդամ ։
Գործունէութիւն
Հրատարակած է շուրջ 130 մասնագիտական յօդուածներ: 80-ական թուականներուն, իր մասնագիտութենէն հեռու, ուսումնասիրած է Մեծամօրը եւ հաշուարկած` «զիկկուրատ»-ի տարիքը` հիմնուած այն ենթադրութեան վրայ, որ անիկա ուղղուած է Շնիկի ծագումին:
Պարսամեան խորամանկօրէն նշած է, որ հաշուարկներուն մէջ գոյ է անորոշութիւն (uncertainty), որովհետեւ հարկ էր, որ հնադարեան աստղագէտը «ճիշդ» դիրքաւորուէր զիկկուրատի հարթակին վրայ, բայց ինչպէ՞ս: Բացի այդ, իր հաշուարկը կը համընկնէր դասական միջոցներով կատարուած հնագիտական ենթադրութիւններուն հետ: Այս առաջին աստղա-հնագիտական տեսութիւնն էր Հայաստանի մէջ:
Պարսամեան առաջարկած է նոյն մեթոտը գործածել Զօրաց քարերու պարագային, զորս կոչած է Քարահունջ կամ հայկական «Stonehenge»: Պարսամեան, սակայն, չէ շարունակած այդ ծրագիրը` թերեւս խուսափելով մասնագէտներու անբարենպաստ ակնարկներէն :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ աստղագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ բնագէտներ
Ներսէս Ակինեան
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է պատմական Արտուին քաղաքին մէջ, Ճորոխ գետի ափերուն: Ակինեան փոքր տարիքին ղրկուած է Վիեննա, Մխիթարեաններուն ընծայարանը 1895-ին, եւ 1907-ին ձեռնադրուած կուսակրօն քահանայ:
Միաբանութեան ուղղութեան համեմատ՝ սկիզբէն իսկ հետեւած է բուռն եռանդով պատմաբանասիրական ուսումնասիրութիւններու, եւ ամբողջ Հայոց հին պատմութիւնն ու գրականութիւնը անցուցած է մանրակրկիտ քննութիւներէ՝ գերմակական խստապահանջութեամբ: Իրեն մեծ ծառայութիւն մատուցած է վանքի հարուստ մատենադարանը, որուն տեսուչը եղած է երկար տարիներ:
Գործունէութիւն
Առաջին հերթին նշանակուած է ուսուցիչ եւ փոխտնօրէն Վիեննայի կղերանոցին (1908-1911), որուն տնօրէն-վերակացուն ալ եղած է 1916-1920 տարիներուն:
Հայր Ներսէս Ակինեան 1909-ի ամրան նշանակուած է «Հանդէս ամսօրեայ»-ի խմբագրապետ եւ երեք շրջաններով (1909-1924, 1929-1938 եւ 1946-1962) քառասուն տարի վարած է այդ պաշտօնը:
1931 թուականին ընտրուած է Մխիթարեան միաբանութեան ընդհանուր վարչութեան անդամ, 1931–1937 թուականներուն՝ Մայրավանքի մեծաւոր, հիւրընկալ։
Հայ մշակոյթը ուսումնասիրելու համար շրջած է բազնաթիւ երկիրներ՝ ինչպէս 1912-ին իր ծննդավայրը եւ Հայաստան, 1924-1929 Խորհրդային Միութեան զանազան կեդրոններ՝ Մոսկուա (Լազարեան Ճեմարան), Նախիջեւան, Պաթում, Թիֆլիս։ Իր կատարած ուղեւորութիւններուն ընթացքին Ակինեան հաւաքած է բազմահազար հայերէն ձեռագիր ու տպագիր գիրքեր ու մանաւանդ հնատիպեր, գրչագիրներ եւ վաւերաթուղթեր` 40-50 տարիներու հոլովոյթով, անդուլ ու ծրագրուած աշխատանքով հարստացնելով Վիեննայի Մխիթարեան  մատենադարանին ժողովածուները :
Հ. Ակինեան արտադրած է հսկայ քանակ մը աշխատասիրութիւններու, հրատարակուած ընդհանրապէս «Հանդէս ամսօրեայ»-ի էջերուն մէջ, բայց նաեւ 50-ի մօտ աշխատանքներ լոյս տեսած՝ առանձին հատորով: Կարգ մը գործեր թարգմանուած են գերմաներէնի եւ անգլերէնի:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մխիթարեան միաբանութեան անդամներ Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ Ստորոգութիւն:Հայ ձեռագրագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Մոնսերաթ Քապալիէ
Մոնսերաթ Քապալիէ (Montserrat Viviana Concepción Caballé i Folch, Մարիա տէ Մոնսերաթ Վիվինա Քոնսեփսիոն Քապալիէ, ), սպանացի օփերայի երգչուհի, սոփրանօ։
Կենսագրական գիծեր
7 Յունիս 2013-ին Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի հրամանագիրով պարգեւատրուած է Պատուոյ շքանշանով:
Ստեփանակերտի մէջ ան յայտարարած էր. "«Ես այստեղ եմ իբրեւ երգչուհի: Բացի ատկէ, նաեւ կը ներկայացնեմ ՄԱԿ-ը: Ձեզի կ'առաջարկեմ ձեռքս ու սիրտս»:"Ան 6 Յունիս 2013-ին համերգ ունեցած է Ստեփանակերտի մէջ, իսկ նոյն թուականի 12 Դեկտեմբերին Փարիզի մէջ տեղի ունեցած էր Մոնսերաթ Քապալիէի «Հայաստան եւ Արցախ. քրիստոնէութեան կղզեակ» ձայնասկաւառակին շնորհահանդէսը :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Օփերայի երգչուհիներ Ստորոգութիւն:Երգչուհիներ Ստորոգութիւն:Երգչուհիներ ըստ ազգութեան
Սէրուժ Գրաճեան
Սէրուժ Գրաճեան, յօրինող ու դաշնակահար։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Լիբանան: Պատանեկան տարիներուն փոխադրուած է Թորոնթօ, Քանատա, ուր հետեւած է երաժշտական դասընթացքներու, ապա աւարտած է Թորոնթոյի համալսարանը՝ դաշնամուրի բաժին:
Ան ամբողջացուցած է յետաւարտական դասերը Գերմանիոյ Հանովըր քաղաքի «Hochschule für Musik»-ի մէջ, ապա քանի մը տարի մնացած է Մատրիտ, Սպանիա, ուր հիմնադրած ու ղեկավարած է Camerata Creativa-ը, ուր հանդիպած է իր ապագայ կնոջ, շատ յայտնի օփերայի երգչուհի, լիբանանահայ՝ Իզապէլ Պայրաքտարեանին:
Գրաճեանի հռչակ առած ալպոմներէն են, Ֆրանս Լիստի՝ «Transcendental Etudes and Piano Concerti »-ը, նաեւ Ռոպէրթ Շումանի ջութակի եւ դաշնակի երեք սոնաթները, ջութակահար՝ Արա Մալիքեանի ընկերակցութեամբ: Իսկ Իզապէլ Պայրաքտարեանին հետ արձանագրած է Փոլին Վիարտոթ-Կարսիայի երգերը, որոնց շնորհիւ երկու արուեստագէտներն ալ ստացած են միջազգային շնորհաւորագրեր եւ 2006-ին արժանացած՝ «Ժունօ» երաժշտական մրցանակին, իբրեւ «տարուայ լաւագոյն դասական ալպոմը»:
Իբրեւ փոխ գեղարուեստական տնօրէն՝ «Amici Chamber Ensemble» նուագախումբին, Գրաճեան արձանագրած է հայկական սենեկային երաժշտութիւն եւ  Լեւանթ «Armenian Chamber Music and Levant», որ 2013-ին յաղթանակ տարած է Ժունոյի մէջ իբրեւ «Լաւագոյն դասական ձայնագրութիւն»:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ դաշնակահարներ
Բուժանք (ամսագիր)
«Բուժանք» (Փարիզ), առողջապահական-գիտական-ընկերային ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1926-1930՝ տոքթ. Լեւոն Գրիգորեանի աշխատանքով:
Տպագրուած է առողջապահական եւ գիտաբժշկական յօդուածներ ու նիւթեր նուիրուած հայ բժշկութեան պատմութեան, անուանի բժիշկներուն, մարմնամարզի, դպրոցի առողջապահական հարցերու եւ բուժման ժողովրդական եղանակներուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մամուլ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Քունելոնիսի, Աղաթոնիսի
Քունելոնիսի կամ Քունելի (յուն․՝ Κουνελονήσι կամ Κουνέλι), Էգէականի անբնակ ժայռակղզիակ, Աղաթոնիսի,  Տոտեքանիսա,  Յունաստան։
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Աղաթոնիսիին հարաւը։ Տարածութիւնն է 0,213 քլ․²։ Կը պատկանի Աղաթոնիսի քաղաքապետութեան։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիներ Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ
Քուրիթես
Քուրիթես (յուն․՝ Κουρήτες)․ յունական դիցաբանութեան մէջ անոնք գիտակներ էին (Κουρήτες, այսինքն Δαίμονες - հին․ յուն․՝= Δαΐμονες, ειδήμονες = գիտակ/ներ)։ Անոնց պաշտամունքի կը հանդիպինք Ֆրիղիա (Փոքր Ասիոյ հիւսիս-կեդրոնական կողմը) եւ Կրետէ որ ըստ աւանդութեան Քուրիթիս կը կոչուէր։
Կը նշուին նաեւ յունական զանազան շրջաններուն մէջ նոյնացնելով ուրիշ տեղ Թելհինեսներուն (Τελχίνες - Telchines), այլ տեղ Քորիվանդեսներուն (Κορύβαντες - Korybantes) հետ, այլուր՝ Քավիրիսներուն (Κάβειροι - Cabeiri), նոյնիսկ Իդէի Տաքթիլիներուն (Ιδαίοι Δάκτυλοι - Daktyloi) հետ։
Ըստ Ափոլոդորոս Աթենացիին (Ք․Ա․180), Քուրիթեսներուն անուններն էին՝ Իասիոն, Իրաքլիս, Իդաս, Էփիմիդիս եւ Փէոնէոս։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական դիցաբանութիւն Ստորոգութիւն:Դիցաբանութիւն
Ղլարոս, Աղաթոնիսի
Ղլարոսկամ Քացաղանի (յուն․՝ Γλάρος կամ Κατσαγάνι), Էգէականի անբնակ ժայռակղզիակ, Աղաթոնիսի,  Տոտեքանիսա,  Յունաստան։
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Աղաթոնիսիին արեւելքը։ Ներոնիսի (կամ Ներա) ժայռակղզիակին հետ Աղաթոնիսիին ամենամեծ ժայռակղզիակներն են։
Յայտարարուած է NATURA 2000 բնապահպանման շրջան (ապաստան վտանգուած թռչուններու համար)․ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος), ջրագռաւ (Phalacrocorax aristotelis) եւ Միջերկրականեան ջրահատ (Puffinus yelkouan)։
Ղեւոնդ Փիրղալէմեան
'''Ղեւոնդ վրդ. Փիրղալէմեան''', հայ բանասէր, ձեռագրագէտ, բանաստեղծ, բանահաւաք, հրապարակախօս, եւ եկեղեցական գործիչ։ Վարագայ վանքի միաբան ։
Կենսագրութիւն
Բանասէր եւ բանահաւաք, Ղեւոնդ վարդապետ, Երեմիա եպիսկոպոս Տէր Սարգիսեանի եւ Գրիգորիս վարդապետ Աղուանեանի հետ գործակցաբար վանքերու, եկղեցիներու եւ տուներու աւերակներու մէջ գտնուած խաչքարերու, հին ձեռագիր մատեաններու յիշատակագրութիւնները ընդօրինակած եւ ժողովուրդին մէջ խօսուած հեքիաթներ, անէծքներ, առասպելներ եւ գաւառական շատ մը բառեր հաւաքած էր: Ան հեղինակն է «Նօտարք հայոց» աշխատութեան :
Քարոզչական պաշտօն վարած է Ղալաթիոյ, Սամաթիոյ Ս. Յակոբ Գլխադիր եւ Գատըգիւղի Ս. Թագաւոր եկեղեցիներու մէջ։
Քսան տարի շրջած է Հայաստանի մէջ եւ հաւաքած է արձանագրական անհատնում նիւթ եւ ձեռագիրներու յիշատակարաններ, որոնց մէկ մասը հրատարակած է «Նօտարք հայոց» աշխատութեան մէջ։ Իր արխիւը ամբողջութեամբ յանձնուած է Մատենադարանի։
Փիրղալէմեան իր ուսուցիչը՝ Խրիմեան Հայրիկը տեսնելու համար երբ ուխտաւորաբար Երուսաղէմ կ՚այցելէ, 1891-ին կը վախճանի հոս։
Շիրիմը կը գտնուի Սիոնի բարձունքին գտնուող հայոց Ս. Փրկիչ վանքի գերեզմանատունը։
Չափածոյ տապանագիրը յօրինած է Խրիմեան Հայրիկ, եւ որուն յիշատակարաններու հաւաքածոյի հրատարակման համար դիմած է Գէորգ Դ․ կաթողիկոսին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ Ստորոգութիւն:Հայ ձեռագրագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ Ստորոգութիւն:Հայ եկեղեցական գործիչներ
Իդէի Տաքթիլի
Իդէի Տաքթիլի (յուն․՝Ιδαίοι Δάκτυλοι )․ յունական դիցաբանութեան մէջ անոնք գիտակներ էին։ Իրենց ծագումին վայրը Իդա լեռը եղած է։
Իրենց անունին մասին տարբերակները բաւական են։ Կոչուած են Տաքթիլի (= մատներ), որովհետեւ՝
Կան նաեւ նշումներ որ անոնց թիւը մինչեւ 15 կը հասցնեն։
Աւանդութիւնը կը պատմէ թէ Իդէի Տաքթիլի առաջինն էին որ երկաթը գտան եւ սկսան գործածել։ Ինչպէս նաեւ անոնց կը նոյնացնէ Քուրիթեսներուն, եւ Ռէա իրենց վստահեցաւ Զեւսը։
Աւելի հին աւանդութեան համաձայն Իդէի Տաքթիլիները երեք հոգի եղած են՝ Քելմիս, Տամնամենեւս եւ Աքմոն․ երեքն ալ ամենակալ մոգեր։
ԵՊՀ Արևելագիտութեան Բաժանմունք
ԵՊՀ Արևելագիտութեան Բաժանմունք, Երեւանի Պետական համալսարանի կազմին մէջ գոծող բաժանմունք։
Պատմութիւն
Արեւելագիտութեան առաջին դասախօսը գրականագէտ եւ արեւելագէտ Գէորգ Ասատուր ն էր, ով 1921 թուականին աշխատանքի կը հրաւիրուի որպէս Վրացերէնի եւ Արեւելքի գրականութեան դասախօս։ 1923 թուականին Թաւրիզէն ԵՊՀ կը հրաւիրուի լեզուաբան Հրաչեայ Աճառեան ը: Ան կը դասաւանդէ բազմաթիւ առարկաներ, անոնցմէ են՝ Պարսկերէնը, Սանսքրիթը, Պարսից Լեզուի (Պարսկերէնի) Պատմութիւնը, եւ այլն․․․ 1940 Թուականի Սեպտեմբերէն Աճառեանը նախաձեռնութեամբ կը ստեղծուի արեւելեան բանասիրութեան լսարանը (ամբիոն)։ Նոյն թուականին կը բացուի նաեւ Արեւելեան լեզուներու եւ գրականութեան բաժինը իր երկու՝ Իրանական ու Արաբական ճիւղերով։ Որպէս առանձին կառոյց, Արեւելագիտութեան Բաժանմունքը կը կազմաւորուի 1968 թուականին։ Բաժանմունքի ղեկավարութիւնը կը ստանձնէ ուսուցչապետ (փրոֆէսօր) Գէորգի Նալբանդեանը։ Նախնական շրջանին բաժանմունքը ունեցած է մասնագիտական երկու լսարան՝ Արեւելեան Բանասիրութեան եւ Արեւելքի Պատմութեան լսարանները։
Բաժանմունքը սերտ կապեր հաստատած է արտաշխարհի արեւելագիտական նշանաւոր կեդրոններու հետ՝ Իրանի, Եգիպտոսի, Սուիոյ, Արաբական Միացեալ Իշխանութիւններուն (Էմիրութիւն), Լիբանանի համալսարաններուն համապ զուգակշիռ լսարաններու եւ առանձին գիտնականներու հետ։ Բաժանմունքը կը համագործացկցի նաեւ Մատենադարանի, Իրանագիտական Կովկասեան կեդրոնի, «Իրան-Նամէ» արեւելագիտական հանդէսի եւ արեւելագիտական այլ կեդրոններու հետ։
Լսարաններ
Ներկայ պահուս Արեւելագիտութեան բաժանմունքէն ներս կը գործեն Իրանագիտութեան, Արաբագիտութեան եւ Թիւրքագիտութեան լսարանները (ամբիոնները)։ Արեւելագիտութեան այժմու պահանջներուն համապատասխան՝ բաժանմունքին մէջ կ՛ուսումնասիրուին նաեւ Հնդկերէն (Հինտի /Ուրտու), Սանսքրիթ, Պէլուճերէն, Քուրտերէն եւ Եբրայերէն։
Սուրբ Աննա եկեղեցի (Եագուպիէ)
Սուրբ Աննա եկեղեցի, Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ պատկանող եկեղեցի պատմական Կիլիկիոյ մէջ, Ատանայի վիլայէթի (հետագային՝ Հալէպի վիլայէթի) Պէյլանի գաւառակի Եագուպիէ գիւղին մէջ։ Ներկայիս կը գտնուի Սուրիոյ Իտլիպի մարզի Ճիսր ալ-Շուղուրի գաւառի Ալ-Ջանուտիայի շրջանին մէջ  ։
Պատմութիւն
Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան մամլոյ դիւանը կը յայտնէ, որ 6 Փետրուար 2023-ին տեղի ունեցած երկրաշարժին հետեւանքով տուժած է նաեւ Եագուպիէ գիւղը, իսկ եկեղեցին փլուզուած է  ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:Հայկական եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:Սուրիոյ հայկական եկեղեցիներ
Թամպօ արուեստը
Թամպօ արուեստը (ճափոներէն՝ 田んぼアート) Ճափոնի մէջ սկիզբ առած արուեստի ձեւ մըն է, ուր մարդիկ տարբեր տեսակի եւ գոյնի բրինձ կը ցանեն դաշտերուն մէջ՝ արուեստի պատկերներ ստեղծելու նպատակով :
Պատմութիւն
1993-ին, Ճափոնի հիւսիսը գտնուող Ինաքատաթէ գիւղին բնակիչները միջոց մը կը փնտռեն իրենց գիւղը վերակենդանացնելու համար: Հնագիտական հետազօտութիւնները այն եզրակացութեան կը յանգեցնէ, որ բրինձը այդ տարածքին մէջ աճեցուած է աւելի քան 2000 տարի ։ Այս պատմութիւնը յարգելու նպատակով գիւղացիները քաղաքապետարանին ետեւը բրնձի դաշտ մը կը ստեղծեն:
Բրինձը իրբեւ կտաւ՝ գիւղացիները կը մշակեն։ Կը գործածեն չորս տարբեր տեսակի ժառանգական եւ ժամանակակից բրինձի տեսակներ՝ դաշտին մէջ հսկայ պատկեր մը ստեղծելու համար: Իսկ ամբողջական պատկեր մը դիտելու համար, 22 մեթր բարձրութեամբ կեղծ ամրոցի աշտարակ մը կը կառուցեն :
Ամէն տարի Ինաքատաթէ գիւղին մէջ տեղի կ'ունենայ արտասովոր եւ ստեղծագործ այս արարողութիւնը: 7000 բնակիչ ունեցող այս փոքրիկ շրջանը կրցած է համաշխարհային ծանօթութիւն ձեռք բերել շատ յատուկ պատճառով մը: Այս հռչակին պատճառը «Թամպօ» անուանուած արուեստն է։ Ամէն տարի՝ Ապրիլին, գիւղացիները կը հաւաքուին ու կ'որոշեն թէ ի՛նչ պիտի ցանեն այդ տարուան համար։ Նախքան այդ, գիւղացիները համակարգիչի պաստառին վրայ պատկերը կը գծագրեն՝ պարզելու, թէ՝ ուր ե՛ւ ինչպէս պէտք է տնկեն բրինձը:
2022-ին փառատօնը ուզած է պատուել արուեստի երկու կնոջական դէմքերու նկարներ. Լէոնարտօ տա Վինչիի 1503-ին աւարտած «Ժոքոնտ»-ը եւ ճափոնցի արուեստագէտ Սէյքի Քուրոտայի 1897-ին գծած «Լէյքսայտ» գեղանկարը :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Արուեստ
Ամբերդ (ամրոց)
Ամբերդ, Ամպիր, Անբերդ, Համբերդ, Հանբերդ, Ղըզղալայ ։ 11-13-րդ դարերուն, Արագած լերան հարաւային լանջին կառուցուած Ամբերդ ամրոցը կը գտնուի ծովի մակերեւոյթէն 2300մ բարձրութեան վրայ՝ Արքաշէն եւ Ամբերդ գետերու միացման տեղը։
Ամբերդի տարածքին կան կիկլոպեան շինութիւններու մնացորդներ, իսկ մօտակայքը՝ վիշապաձուկերու քարակոթողներ։ Պրոնզի դարուն կառուցուած է ուրարտական բերդաքաղաք, հաւանաբար տեղանքի բնական ամրութեան պատճառով։ Որպէս բերդ-ամրոց այն յատկապէս յայտնի էր հելլենիստական ժամանակաշրջանին եւ Քրիստոսի ծնունդէն ետք։
Անուանում
Ամբերդ անունը ծագած է աղաւաղման հետեւանքով, նախնական անունը եղած է Անբերդ ։ Ամբերդ անունը կը բացատրուի իբրեւ ամպի բարձրութեան բերդ, կից-բերդ․ Անբերդի այլ տարբերակ մը նաեւ՝ անառիկ, անմատչելի բերդ։ Կոչուած է նաեւ Հանբերդ, Համբերդ, Ղըզղալայ անուններով։
Պատմութիւն
11-րդ դարու 70-ական թուականներուն Ամբերդը գրաւուած է սելճուկ-թուրքերու կողմէ եւ այն վերածուած է զօրակայանի։ 1196 թուականին Զաքարէ եւ Իւանէ Զաքարեանները, ջшխջшխելով Գանձակի ամիրայութեան ռազմական ուժերը, ազատագրած են Ամբերդը եւ այն յանձնած են իրենց զօրավարներէն մէկուն՝ Վաչէ Վաչուտեանին, որ այն կը դարձնէ իր իշխանանիստը։
Ամբերդը վերջնականապէս կործանած է Լենկթեմուրի արշաւանքներու ժամանակ՝ 14-րդ դարու վերջը եւ այլեւս չէ վերականգնուած։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բերդեր Ստորոգութիւն:Ամրոցներ
Արղելուսա, Արքի
Արղելուսա (յուն․՝ Αργελούσσα), Էգէականի անբնակ կղզիակ,  Արքի, Տոտեքանիսա,  Յունաստան։
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Արքի կղզեխումբին երկրորդ մեծ կղզին է եւ կը գտնուի համանուն կղզիին արեւմուտքը։ Արղելուսային արեւելքը կը գտնուին Սթրոկիլօ եւ Մարաթոս կղզիակները։ Տարածութիւնն է 1,328 քլ․²։  Վարչականօրէն մաս կը կազմէ Փաթմոս քաղաքապետութեան։
Բնապահպանում
Արքի կղզեխումբը յայտարարուած է NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան․ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος), Միջերկրականեան միհոս ջրահատ եւ կատար ունեցող ջրագռաւ (Phalacrocorax aristotelis) թռչուններուն համար։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզեխումբեր Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Մարաթոս, Արքի
Մարաթոս կամ Մարաթի (յուն․՝ Μάραθος կամ Μαράθι), Էգէականի կղզիակ,  Արքի, Տոտեքանիսա,  Յունաստան։
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Արքի կղզեխումբին պատկանող կղզիակ եւ կը գտնուի համանուն կղզիին բնակավայրին դիմացը (արեւմուտքը)։ Բնակուած փոքրիկ կղզիակ է։  Տարածութիւնն է 0,355 քլ․²։  Վարչականօրէն մաս կը կազմէ Փաթմոս քաղաքապետութեան։
Ամառուան շրջանին կղզիին վրայ կը գործեն ճաշարան մը եւ քանի մը վարձու սենեակներ։ Անոնց տէրերը կղզիին մնայուն բնակիչներն են։
Բնապահպանում
Արքի կղզեխումբը յայտարարուած է NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան։  Կը հիւրասիրէ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος), Միջերկրականեան միհոս ջրահատ եւ կատար ունեցող ջրագռաւ (Phalacrocorax aristotelis) թռչունները։
Էգէաս
Էգէաս (յուն․՝ Αιγέας կամ Αιγεύς / Էղեւս)․ հին Աթէնքի իններորդ դիւցազնական թագաւոր։ Թագաւորած է մօտաւորապէս Ք․Ա․ 13-րդ դարուն։ Կը սերի ուղղակի Էրիհթոնիոսի գերդաստանէն։
Առաջին տարիներ
Էգէասի հայրը Աթէնքի թագաւոր Փանտիոն էր, իսկ մայրը՝ Փիլիա (Մեղարայի Փիլանտա թագաւորին դուստրը)։ Հայրը՝ Փանտիոն, գահը կը կորսնցնէ Միթիոնիտեսներէն եւ կ՛ապաստանի Մեղարա, ուր եւ կ՛ամուսնանայ Փիլիային։
Իշխանութեան վերահաստատում եւ Տելֆիի վճիռը
Հօրը մահէն ետք, Էգէաս կը յաջողի Աթէնք վերադառնալ եւ հօրը իշխանութիւնը վերահաստատել, հակառակ 50 եղբօրորդիներուն (Փալանտասի զաւակները) ընդիմութեան։ Ան անհրաժեշտ էր զաւակ ունենայ, որպէսզի գահը պահպանէ։
Կ՛ուղղուի Տելֆիի պատգամախօսին։ Փիթիա անոր կը յանձնէ վճիռը, զոր Թեմիտայէն կ՛առնէ․- «Մի քակեր տոպրակին ցցուած ոտքը Աթէնք չհասած, ժողովուրդներու մեծ առաջնորդ» (Ασκού τον προύχοντα πόδα, μέγα φέρτατε λαών, μη λύσης, πριν εις άκρον Αθηναίων αφίκειας)։ Տրուած վճիռին տոպրակը, գինիի պարկ մըն է եւ ցցուած ոտքը այդ մասը ուրկէ գինին կը լեցնէին։ Սակայն Էգէաս (ըստ Պլուտարքոսին) Թրիզինայի թագաւորին՝ Փիթէասին, մօտ կ՛երթայ եւ անոր կարծիքը կ՛ուզէ։ Փիթէաս վճիռին իմաստը կը հասկնայ, սակայն Էգէասին չի յայտներ։ Պալատին մէջ ճոխ ընթրիքին ընթացքին գինիի պարկեր կը բացուին։  Փիթէասին դուստրը Էթրա, շարունակ գինի կը մեծարէ էգէասին մինչեւ որ ան կը գինովնայ։ Գինով վիճակի մէջ, Փիթէաս զայն կ՛առաջնորդէ աղջկան անկողինը։ Այդ նոյն իրիկունը Էթրա երազին մէջ Աթինա աստուածուհիին կը տեսնէ եւ ան զայն կ՛առաջնորդէ դիմացի Սֆերիա կղզին գինեձօնք նուիրելու Սֆերոսի (Փելոփասին սայլապանը) դամբանին։ Էթրա խարակներու վրայէն քալելով կղզի կ՛անցնի։ Առասպելը կ՛ըսէ թէ Էթրա ծովը քալելու ատեն Փոսիտոնաս (ծովու եւ ջուրի աստուածը) զայն կ՛արգասաւորէ։ Էգէաս երբ ինքզինքին կու գայ, կը հասկնայ եղածը, կը լքէ կինը՝ Էթրա, եւ Աթէնք կը վերադառնայ։ Չմեկնած, էթրային կը պատուրէ թէ եթէ իրենց ամուսնութենէն մանչ զաւակ ունենայ, պատշաճ ձեւով մեծցնէ առանց սակայն յայտնելու ինքնութիւնը ու երբ պատանութիւնը վերջանայ Աթէնք թող գայ։ Ապա, միասին կ՛ուղղուին դէպի էրմիոնի տանող ճամբան, ուր կար հսկայ քար մը՝ «Ուժեղ Տիասին բագինը» (βωμός του Σθενίου Διός)։  էգէաս ժայռին տակը կը պահէ իր թուրը եւ տրեխները ու Էթրային կը պատուիրէ թէ երբ իրենց մանչը այդ քարը վերցնէ, թող հագուի տրեխները, թուրը գօտեկապէ եւ այդպէս Աթէնք երթայ, որպէսզի ինք կարողանայ զաւակը ճանչնալ։
Պատերազմ Մինոասին հետ
Պատերազմին պատճառը հետեւեալն է։ Աթենացիները Մինոասին զաւակը՝ Անտրոյէօ սպաննած էին, որովհետեւ ան կրետացիներուն եւ աթենացիներուն միջեւ մարզախաղերուն ընթացքին յաղթական ելած էր։ Իսկ Տելֆիի պատգամախօսին վճիռը աթենացիներուն այդ էր թէ ուրիշ ելք չկայ եւ պէտք է ընդունին Մինոասին պայմանները։ Էգէաս, որպէսզի Աթէնքը կործանումը փրկէ կ՛ընդունի Մինոասին պայմանները, որոնք ծանր էին․ ամէն տարի եօթը աղջիկ եւ եօթը տղաք Կրետէ պէտք է ղրկուէին, իբրեւ սնունդ Մինոթաւրոս հրէշին։
էգէաս եւ Միտիա
Միտիա Էգէասէն կը խնդրէ անոր պալատը հիւրասիրուի։ էգէաս որ մանչ զաւակ չունէր, ցաւը Միտիային կը յայտնէ։ Միտիա զայն կը համոզէ, կ՛ամուսնանան եւ մանչ զաւակ կ՛ունենան, անունը՝ Միտոս։
Թիսէաս եւ Էգէաս
Մինչ այդ, Թրիզինա, Էթրա մանչ զաւակ կը ծնի, անունը՝ Թիսէաս։ Ան երբ 16 տարեկան կ՛ըլլայ, կը տեղաշարժէ ժայռը եւ կը հանէ իր հօր պահած իրերը, առանց սակայն գիտնալու թէ էգէաս հայրն է: Ճամբայ կ՛ելլէ դէպի Աթէնք: Պալատ հասած, կը հիւրասիրուի թագաւորէն։ Սակայն Միտիա, կը հասկնայ անոր ով ըլլալը եւ կը վախնայ թէ ան իր զաւկին (որ ունեցած է Էգէասին հետ) տեղը պիտի առնէ՝ իբրեւ գահաժառանգ։ Այս պատճառով, ան թագաւորին կը համոզէ ձերբազատուիլ օտարէն (ξένος) եւ թոյն մը կը պատրաստէ։ Սակայն, երբ ընթրիքի պահուն, Թիսէաս թուրը կը քաշէ, որպէսզի միսը կտրէ, հայրը կը ճանչնայ զէնքը որ Թրիզինա թաղած էր (Էգէաս թուրը իր հօրմէն՝ Քեքրոփասէն ժառանգած էր) եւ անմիջապէս կը միջամտէ ու զաւկին կեանքը կը փրկէ։ Պալատէն կը վռնտէ Միտիան եւ Միտոսը։
Սեւ առագաստներով նաւուն վերադարձը
Էգէաս, Թիսէասին կը տեղեկացնէ Մինոասին պայմաններուն համար եւ Աթէնքի վատ վիճակին մասին։ Թիսէաս կ՛որոշէ վերջ տալ այս վայրագութեան եւ ճամբայ կ՛ելլէ դէպի Կրետէ, եօթը տղոցմէ մէկուն փոխարինելով։ Կրետէ, Արիատնիին կը հանդիպի ու կը սիրահարուին։ Արիատնի երբ վստահ կ՛ըլլայ թէ Թիսէաս զայն հետը Աթէնք պիտի տանի ու պիտի ամուսնանան, անոր կը յանձնէ թելի կծիկը, որպէսզի չկորսուի լապիրինթոսին մէջ եւ գործը կատարելէ ետք, կարողանայ դուրս գալ: Այդպէս ալ կ՛ըլլայ, Թիսէաս Մինոթաւրոսը կը սպաննէ եւ օգտուելով գիշերուան մութէն, Արիատնիին հետ նաւահանգիստ կը հասնին եւ վերադարձի ճամբան կ՛առնեն։
Աթէնքէն մեկնելէն առաջ Էգէաս զաւկին պատուիրած էր, որ Մինոթաւրոսին յաղթած ըլլալու պարագային Թիսէաս վերադարձի նաւուն վրայ պիտի պարզէ ճերմակ առագաստները, հակառակ պարագային՝ սեւ: Թիսէաս սակայն, մոռցած էր պայմանը եւ նաւը Աթէնք կը հասնի սեւ առագաստներով: Էգէաս ամէն օր Սունիոյի հրուանդանէն (ըստ կարգ մը պատմաբաններու Աքրոփոլիսի ժայռէն) ծովը կը դիտէր։ Տեսնելով սեւ առագաստները ինքզինքը ծովը կը նետէ։ Այդ օրէն ծովը էգէասի անունով՝ Էգէական ծով կ՛անուանուի։ Իսկ աթենացիները ծովու աստուածներուն շարքին կը դասաւորեն Էգէաս եւ զայն Փոսիտոնասին զաւակը կը հռչակեն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական դիցաբանութիւն Ստորոգութիւն:Աթէնքի թագաւորներ Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով
Ռէա
Ռէա (յուն․՝ Ρέα)․ տիտանուհի եւ Ուրանոսին եւ Եէային դուստրը։
Յունական դիցաբանութեան մէջ Ռէա որպէս տարեց աստուածներուն ամենատարիքոտը, կ՛որոշէր իրերու ընթացքին համար (Ռէա Ρέα = αυτή που ρέει ան որ կը հոսի)։
Ռէա ամուսնացաւ իր եղբօր՝ Քրոնոսին հետ եւ ունեցան հետեւեալ զաւակները (նշուած են ծննդաբերութեան շարքով՝ անդրանիկէն՝ բենիամինը)․-
Զաւակները Քրոնոս կլլեց, սակայն Զեւս երբ մեծցաւ, անոնց ազատեց։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական դիցաբանութեան աստուածներ
Գէորգ Տէր Վարդանեան
Գէորգ Տէր Վարդանեան, պատմաբան, մանկավարժ, պատմական գիտութիւններու դոկտոր։ Մատենադարանի գլխաւոր աւանդապահ, ձեռագրագիտութեան բաժնի վարիչ, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Գէորգեան հոգեւոր ճեմարանի եւ Երեւանի Պետական համալսարանի դասախօս ։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Շամշատինի շրջանի Ներքին Կարմրաղբիւր գիւղին մէջ։ 1968 թուականին աւարտած է իր ծննդավայրի միջնակարգ դպրոցը։
1968-1973 թուականներուն ուսանած է Երեւանի Պետական համալսարանի Պատմութեան ֆաքիւլթէի հնագիտութեան, աղբիւրագիտութեան եւ ազգագրութեան բաժնէն ներս։ Վկայուած է պատմաբան-աղբիւրագէտի մասնագիտութեամբ։
Մանկավարժական եւ գիտական գործոինէութիւն
Շուրջ 200 յօդուածներու, ուսումնասիրութիւններու եւ մենագրութիւններու հեղինակ է։ Զգալի է նաեւ իր մանկավարժական վաստակը։ Տարիներ շարունակ դասաւանդած է Երեւանի Պետական համալսարանին եւ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Գէորգեան հոգեւոր ճեմարանին մէջ։ Պատրաստած է ձեռագրագէտներ Մատենադարանէն ներս։
Միջազգային բազմաթիւ գիտաժողովներու մասնակցած ըլլալու եւ այլալեզու իր հրապարակումներուն շնորհիւ մեծ համբաւ ունեցած է նաեւ միջազգային հայագիտութեան ուղղութեամբ։ Այս հանգամանքի լաւագոյն վկայութիւններէն մին այն է, որ Մխիթարեան միաբանութեան հրաւէրով տարիներ շարունակ պարբերական այցելութիւններ կատարած է Սուրբ Ղազարի մատենադարանի ձեռագրական նիւթի մատենագիտական-ձեռագրագիտական մշակման նպատակով։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Քալովոլոս, Արքի
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Արքի կղզեխումբին պատկանող կղզիակ եւ կը գտնուի անոր հարաւ-արեւելքը, իսկ Լիփսիին հիւսիսը։ Վարչականօրէն մաս կը կազմէ Փաթմոս քաղաքապետութեան։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզեխումբեր Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Էնդոսկոպիկ Վիրաբուժութիւնը Հայաստանում
Էնդոսկոպիկ վիրաբուժութիւնը Հայաստանում, գիտական գործնական ամսագիր էնդոսկոպիկ վիրաբուժութեան եւ բժշկութեան մէջ նորագոյն տեխնոլոգիաներու վերաբերեալ։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Ճէյմս Փարքինսըն
Ճէյմս Փարքինսըն (James Parkinson, ), անգլիացի վիրաբուժ, դեղագործ, երկրաբան եւ քաղաքական գործիչ:
Ան առաւել յայտնի դարձած է իր 1817 թուականի «An Essay on the Shaking Palsy» աշխատութեամբ, որով ան դարձած է առաջին անձը, որ նկարագրած է «paralysis agitans»-ը. պայման մը, որ հետագային Ժան-Մարթին Շարքոյի կողմէ վերանուանուած է « Փարքինսընի հիւանդութիւն »:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Դեղագործներ Ստորոգութիւն:Երկրաբաններ Ստորոգութիւն:Քաղաքական գործիչներ
Գոլեստան (Սաատի)
Գոլեստանի պատմուածքներուն պարզ եւ անշուք բնանիւթն ու ընթացքը, արտայայտուած են ճշգրիտ լեզուով եւ հոգեբանական հմտութեամբ՝ ստեղծելով «գաղափարներու բանաստեղծութիւն», ուսողական (մաթեմաթիքական) բանաձեւերու կրճատումով։
Գիրքը կ՛ուսումնասիրէ մարդկութեան առջեւ ծառացած գրեթէ բոլոր հիմնական խնդիրները, ինչքան լաւատեսական, այդքան ալ նուրբ երգիծական ոճով մը: Սաատին այս գիրքին մէջ խորհուրդներ կը մատուցէ տիրակալներուն ։ Պարսկերէն նշարաւոր ասացուածք մը կայ՝ «Ամէն բառի տակ, Սաատին եօթանասուն երկու իմաստ կը պահէ»։ Այս գիրքին մէջի պատմութիւնները, բացի իրենց ժամանցային արժեքէն եւ գործնական ու բարոյական առաքելութիւն, շատ անգամներ կը կեդրոնանան Տէրւիշներու (Պարսկերէնէն տառադարձուած) կամ Տարուիշներու (Արաբերէնէն տառադարձուած) վարքագիծին վրան եւ կը պարունակեն Սուֆիական ուսմունքներ:
Գրելու Շարժառիթը
Իր ներածումին մէջ, Սաատին կը նկարագրէ թէ ինչպէս իր ընկերներէն մին համոզեց երթալ պարտեզ մը 21 Ապրիլ ՌՄԾԸ թուականին (1258-ին)։ Այդտեղ իր ընկերը կը քաղէ ծաղիկներ իր հետ աւան տանելու։ Սաատին կը շեշտէ թէ ծաղիկները շատ շուտով պիտի թոռմին ու մեռնին, եւ կը մատուցանէ ծաղկաստան մը, զոր շատ աւելի երկար կը տեւէ:
Սաատին կը շարունակէ․ «Նոյն օրը պատահեցաւ որ գրեցի երկու գլուխ (հատուած), անոնք քաղաքավարի հասարակութեանմ, եւ խօսակցութեան կանոններուն մասին էին, գրուած հրապարակախօսներու համար ընդունելի իսկ նամակ-գրողներուն համար կրթիչ ոճով մը»։ Գիրքին աւարտին Սաատին կը գրէ որ թէեւ անոր խօսքը հաճելի եւ զուարճալի է․ «սրտի տէրերուն (Պարսկերէն՝ صاحب دل, սահէպ-տիլ) լուսաւոր մտքերէն ծածուկ չէ, որոնք ալ առաջին հերթին հասցէագրուած են այստեղ»։
Կառուցուածք
Իր նախաբանէն ետք, Կօլեսթանը կը բաժնուի ութը գլուխի, ամէն մէկը կը պարունակէ մի քանի պատմուածք, զարդարուած կարճ ոտանաւորներով՝
Ընդհանուր արմամբ այս գործը կը պարունակէ շուրջ 595 կարճ Պարսկերէն ոտանաւորներ, ամէն մէկը երկու զուգեակներէ բաղկացած, տարբեր չափերով, երբեմն կը հանդիպինք նաեւ Արաբերէն յանգատողերու։
Գլուխ Ա, պատմութիւն ԼԴ (34)
«Հարուն Ուր-Րաշիտ»-ի որդիներէն մին յուզումնալիօրէն կու գահ իր հօր քով, ըսելով․ «Այս-ինչ սպային որդին անարգած է ինծի, իմ մօրս մասին գռեհկօրէն խօսելով»: «Հարուն» կ՛ըսէ իր «ազնուականներուն»․ «Այսպիսի անձի մը պատիժը ի՞նչ պէտք է ըլլայ»։ Մէկը կ՛առաջարկէ մահապատիժ, միւսը՝ լեզուն կտրել, ուրիշ մը ապրանքներու բռնագրաւում եւ աքսոր։ «Հարուն» կ՛ըսէ․ «Որդի՛ս, առատաձեռնութիւնը զանոր ներելն է, իսկ եթէ չես կրնար, ապա նախատէ մօրը, բայց մի անցնիր փոխվրէժի արդար սահմանները, քանզի այդ դէպքին նախայարձակ կ՛ըլլանք»։ Անոնք, որոնք կատաղի փիղերով պատերազմ կ՛ընեն,
Չե՛ն (այսպէս կը կարծեն խոհեմները) յիրաւի քաջերը։
Սակայն իրականութեան մէջ, յանդուգները
Անոնք են որ, երբ կը բարկանան, կիրքին ստրուկները չեն ըլլար։
Գէշ կրթուած մարդ մը անգամ մը հայհոյեց ուրիշին,
Միւսը համբերատար կրեց այս մէկն ու ըսաւ՝ «Լաւ ընկեր
Ես այդքան գէշ եմ, որ քեզմէ  ուղղութիւն չեմ ստանար,
Եւ այդքան լաւ եմ, որ գիտեմ ինչքան յաճախ կը վիրաւորեմ»։ Քանի որ Սաատի մասին իր գրութիւններէն դուրս կան սակաւաթիւ կենսագրական տեղեկութիւններ՝ իր կարճ, ինքնակենսագրական պատմուածքները, զորօրինակ հետեւեալ պատմուածքը, գործածուած են մեկնաբաններուն կողմէն իւր կենսագութիւնը կազմելու համար։
Գլուխ Բ (2), պատմութիւն Է (7)
Կը յիշեմ իմ մանկութեան ժամանակները, ես բարեպաշտ էի, կը հսկէի կրօնական բոլոր պարտաւորութիւնը, եւ նախանձախնդիր էի ըլլալ չափազանց-ժուժկալ եւ խստամբեր։ Գիշէրներէն մէկը, նստած էի հօրս քովը, իր տրամադրութեան ներքոյ։ Ամբողջ գիշէրը աչքերս չգոցեցի, Սբ․ Քուրա՜նը ծունկերուս վրան դրած, մինչ չորս կողմս գտնուող մարդիկը քնացած էին։
Հօրս ըսի․
- Ասոնցմէ ոչ մէկը գլուխը կը բարձրացնէ աղօթելու համար, անոնց քունը այդքա՜ն խորունկ է, կարսես մեռած ըլլան։
Ան պատասխանեց․
- Քու հօրդ կեանքը աւելի լաւ պիտի ըլլար, եթէ դուն ալ քնանայիր, ուրիշները վատաբանելուն փոխարէն։ Կեղծաւորը ինքն իրմէ զատ ոչ մէկ կը տեսնէ,
Որովհետեւ երեսը ծածկած է ինքնահաւանութեան քօղով մը,
Եթէ ան օժտուած ըլլար Աստուածատուր աչքերով,
Ան կը տեսնէր թէ միայն ինքը զգենած է մթագոյն պատմուճանը։
ՄԱԿ-ի Վկայաբերութիւնը
Գիւլիստանի Ա գլուխին, Ժ (10-րդ) պատմութեան նշանաւոր յանգատողը, հիւսուած է Նիու-Եօրքի մէջ գտնուող Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան, գրասենեակին շէնքի պատէն կախուած գորգի մը վրան։ * Արեւմտահայերէնի հնչիւններով, բացի «Ադամ»՝ կը հնչուի (adam):
Թարգմանութիւն
Սաատի Շիրազեցին առաջին անգամ Եւրոպային կը ներկայացուի Ֆրանսերէնի կիսատ թարգմանութեամբ մը Անտրէ Տիւ Րիյյէրի (Ֆրանսերէն՝
André du Ryer ) կողմէն կատարուած
Արմանոյշ Կոզմոեան ը զանազան Պարսիկ բանաստեղծներու մասին իր «Մարգարտաշար» (1990) գիրքին մէջ (իր Յառաջաբանով եւ ծանօթագրականով) ներկայացուցած է տարբեր պարսիկ բանաստեղծութիւններ, որոնցմէ Սաատիին գեղանիօրէն թարգմանուած քերթուածքները: Ստորեւ տուները Արեւմտահայերէնի փոփոխուած են իր Արեւելահայերէն թարգմանութենէն․
Քրոնոս
Քրոնոս (յուն․՝ Κρόνος)․ տիտաններուն առաջնորդն ու Ուրանոսին եւ Եէային աստուածածին առաջին սերունդէն ամենէն երիտասարդը։ Յաղթեց իր հայրինէ Ուրանոսին եւ կառավարեց դիցաբանական «ոսկեդարին» ընթացքին, մինչեւ որ զաւակէն՝ Զեւսէն պարտուեցաւ։
Դիցաբանութիւն
Տիտաններէն ամենէն փոքրն էր սակայն ամենէն խորամանկն ու փառասէրը։ Մօրը՝ Եէային օգնութեամբ հայրին կը տապալէ եւ վախնալով թէ նոյն ճակատագիրը պիտի ունենայ, զաւակները կը կլլէր։
Իր կինն ու քոյրը՝ Ռէա, կը պահէ իրենց վերջին զաւակը՝ Զեւս, իսկ կլլելու համար անոր կու տայ ուռած քար մը։
Տիաս երբ կը մեծնայ, Քրոնոսին կը թունաւորէ եւ կ՛ազատէ մնացեալ եղբայրները։ Կը յաջորդէ Տիտաններուն եւ Ողիմպոսի աստուածներուն միջեւ պատերազմը՝ Տիտանոմախիա, որ 10 տարի կը տեւէ։ Քրոնոս եւ իր դաշնակից տիտանները կը պարտուին եւ Թարթարա կը բանտարկուին։
«Ոսկեդարին» ընթացքին Քրոնոս կը պաշտուէր որպէս բարեբերութեան եւ հասկաքաղի, պտղաքաղի աստուած։ Ան նաեւ կը հսկէր մարդոց զարգացումին վրայ։ Կը պատկերուի ընդհանրապէս մանգաղով մը, զոր կը գործածէր հասկաքաղի համար, ինչպէս նաեւ որպէս զէնք, որ գործածեց ներքինացնելու եւ տապալելու Ուրանոսը։
Իր անունով կոչուած է Քրոնիա տօնը։ Կը տօնուէր Աթէնքին մէջ Էքաթոմվէոն ամսուան տասներկրորդ օրը, ինչպէս նաեւ հին Օլիմպիայի մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յոյն աստուածներ Ստորոգութիւն:Յոյն դիցաբանական աստուածներ Ստորոգութիւն:Յունական դիցաբանութեան հերոսներ
Աթանաս Տիրոյեան
Հայր Աթանաս Վրդ․ Տիրոյեան, հայ բանասէր‚ թարգմանիչ: Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան անդամ։
Կենսագրական գխծեր
Շուրջ կէս դար վարած է կրթական, քարոզչական եւ տնտեսական պաշտօններ՝ Վենետիկի, Պարսկաստանի, Թուրքիոյ եւ Հունգարիոյ մէջ։ Եղած է Վենետիկի միաբանութեան տպարանապետ, « Բազմավէպի » խմբագիր։
Գործունէութիւն
Ուշագրաւ են հետեւեալ աշխատութիւնները.
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Հայ լեզուաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ Ստորոգութիւն:Մխիթարեան միաբանութեան անդամներ
Սփոլաթօ, Արքի
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Արքի կղզեխումբին պատկանող ժայռակղզիակ եւ կը գտնուի անոր հարաւը։ Վարչականօրէն մաս կը կազմէ Փաթմոս քաղաքապետութեան։ Տարածութիւնն է 0,0434 քլ․²։
Բնապահպանում
Արքի կղզեխումբը յայտարարուած է NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան։  Կը հիւրասիրէ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος), Միջերկրականեան միհոս ջրահատ եւ կատար ունեցող ջրագռաւ (Phalacrocorax aristotelis) թռչունները։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզեխումբեր Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Մինոթաւրոս
Մինոթաւրոս (յուն․՝ Μινώταυρος)․ յունական դիցաբանութեան մէջ դիւցազն էակ, մարդու մարմինով եւ ցուլի գլուխով ու պոչով։ Մինոթաւրոս անունը նկարագրական է։ Մարդացուլակերպ էակին անունը Ասթերիոս էր։ Կը բնակէր Լապիրինթոսի մէջ, Մինոաս թագաւորին հրամանով։ Թիսէաս զայն կը սպաննէ։
Ծնունդ
Մինոաս թագաւոր չեղած, Փոսիտոնաս աստուծմէն նշան մը կը խնդրէ թէ Կրետէի գահին ան պիտի բարձրանայ եւ ոչ եղբայրը։ Աստուած ճերմակ գեղեցիկ ցուլ մը կը ղրկէ եւ Մինոասէն կը պահանջէ այդ ցուլը իրեն զոհաբերէ։ Սակայն Մինոաս ուրիշ ցուլ մը կը զոհաբերէ, յուսալով թէ աստուած պիտի չհասկնայ։
Փոսիտոնաս կը հասկնայ խարդախութիւնը, կը զայրանայ եւ այդպէս կ՛ընէ որ Մինոասին կինը՝ Փասիֆայի ճերմակ ցուլին սիրահարուի։ Փասիֆայի չի կրնար իր կիրքը գոհացնել եւ մեքենագէտ Տետալոսէն (որ Լապիրինթոսը կառուցած էր) օգնութիւն կը խնդրէ։ Ան կը շինէ կովու պարապ պատգերագիր մը։ Փասիֆային ներսը կը մտնէ, ցուլը կը խաբուի եւ կը զուգաւորուին։ Այս կապէն Մինոթաւրոսը կը ծնի։
Երբ Մինոաս Տելֆիի պատգամախօսէն վճիռը կ՛առնէ, Տետալոսէն կը խնդրէ շինութիւն մը կառուցէ, որպէսզի Մինոթաւրոս հոն փակուի եւ ան Լապիրինթոսը կը կառուցէ։
Սպանութիւն
Աթենացիները Մինոասին զաւակը՝ Անտրոյէօ սպաննած էին, որովհետեւ ան կրետացիներուն եւ աթենացիներուն միջեւ մարզախաղերուն ընթացքին յաղթական ելած էր։ Մինոաս Աթէնքին դէմ մեծ արշաւանքով մը (բանակ եւ նաւատորմիղ) տղուն վրէժը կը լուծէ եւ աթենացիներուն ծանր պայմաններ կը դնէ։ Անոնք ամէն տարի եօթը աղջիկ եւ եօթը տղաք Կրետէ պէտք է ղրկէին, իբրեւ սնունդ Մինոթաւրոս հրէշին։
Թիսէաս (Աթէնքի թագաւորին՝ Էգէասին զաւակը) կ՛որոշէ վերջ տալ այս վայրագութեան եւ Մունիհիոն ամսուն (Ատիկեան օրացոյցին տասներորդ ամիսը) ճամբայ կ՛ելլէ դէպի Կրետէ, եօթը տղոցմէ մէկուն փոխարինելով։ Սալամինա կղզիէն նաւավար կ՛ընտրէ ճարտար Նաւսիթոօն եւ իբրեւ նախագնաց Ֆէաքան։ Կրետէ, Արիատնիին կը հանդիպի ու կը սիրահարուին։ Արիատնի երբ վստահ կ՛ըլլայ թէ Թիսէաս զայն հետը Աթէնք պիտի տանի ու պիտի ամուսնանան, անոր կը յանձնէ թելի կծիկը՝ «Միթօ թիս Արատնիս» (Μίτο της Αριάδνης), որպէսզի չկորսուի լապիրինթոսին մէջ եւ գործը կատարելէ ետք, կարողանայ դուրս գալ: Այդպէս ալ կ՛ըլլայ, Թիսէաս Մինոթաւրոսը կը սպաննէ եւ օգտուելով գիշերուան մութէն, Արիատնիին հետ նաւահանգիստ կը հասնին եւ վերադարձի ճամբան կ՛առնեն։
Առասպելին մեկնաբանութիւնը
Յունական դիցաբանութեան մէջ կան բազմաթիւ երկակերպ էակներ՝ Մինոթաւրոս, Քենտաւրոս, Էրիհթոնիոս․․։ Մինոթաւրոսի մասին մեկնաբանութիւնները բաւական են, ինչպէս օրինակ՝
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Մինոասեան քաղաքակրթութիւն Ստորոգութիւն:Յունական դիցաբանութիւն Ստորոգութիւն:Մարդակերպ էակներ Ստորոգութիւն:Ցուլակերպ էակներ
Մաքրոնիսի, Արքի
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Արքի կղզեխումբին պատկանող կղզիակ եւ կը գտնուի համանուն եւ կղզեհամալիրին մեծագոյն կղզիին հարաւը։ Վարչականօրէն մաս կը կազմէ Փաթմոս քաղաքապետութեան։ Տարածութիւնն է 0,258 քլ․²։
Յովհաննէս Թլկուրանցի
Կենսագրութիւն
Յովհաննէս Թլկուրանցիի կենսագրութիւնը անյայտ է։ Բանասիրական մանրակրկիտ քննութեամբ հաստատուած է, որ տաղերգուն ապրած է 14-րդ դարու երկրորդ եւ 15-րդ դարու առաջին կէսին։ Մականունէն ի յայտ կու գայ, որ ան ծնած է Միջագետքի Թլկուրան աւանին մէջ: Ան ոչ միայն գրած է տաղեր, այլեւ անոնք ինք անձամբ երգած է: Եղած է երգիչ եւ երգահան ։ Իր անունով մեզի հասած են սիրոյ եւ բնութեան, խրատական-բարոյախօսական, վիպական տաղեր եւ կրօնական ոտանաւորներ: Իր բանաստեղծութիւններէն մէկուն մէջ ան գրած է, որ 70 տարեկան է։ Յովհաննէս Թլկուրանցիի բանաստեղծութիւնները առաջին անգամ հրատարակուած են հայ առաջին տպագիր երգարանին մէջ Յակոբ Մեղապարտի կողմէ 1513 թուականին։ Մինչ վերջերս ընդունուած էր, որ բանաստեղծ Թլկուրանցին եւ Կաթողիկոս Յովհաննէս Բ. Թլկուրանցի, որ ապրած է XV-XVI դարերուն, նոյն անձն է։ Ըստ այդմ, կը համարուէր, որ Թլկուրանցին առաջին միջնադարեան բանաստեղծն է, որուն ստեղծագործութիւնները տպագրուած են իր կենդանութեան օրոք։ Սակայն յետագային ապացուցուեցաւ, որ բանաստեղծ Յովհաննէս Թլկուրանցին՝ ապրելով XIV-XV դարերուն, չի կրնար Յովհաննէս Թլկուրանցի Կաթողիկոսը ըլլալ։
Մաքրոնիսի, Արքի
Բնապահպանում
Արքի կղզեխումբը յայտարարուած է NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան։  Կը հիւրասիրէ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος), Միջերկրականեան միհոս ջրահատ եւ կատար ունեցող ջրագռաւ (Phalacrocorax aristotelis) թռչունները։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզեխումբեր Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Յովհաննէս Թլկուրանցի
Աղբիւր
«Հայ մշակոյթի նշանաւոր գործիչները, V-XVIII դարեր», Երեւանի համալսարանի հրատարակութիւն, Երևան, 1976:
Ծանօթագրութիւն
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Էրեբունի Բժշկագիտական Լրաբեր
Էրեբունի բժշկագիտական լրաբեր, գիտայ-գործնական բժշկական հանդէս։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Խրուաթիա
Խրուաթիա (Խրուաթիոյ Հանրապետութիւն), պետութիւն՝ Հարաւ արեւելեան Եւրոպայի մէջ՝ Ատրիաթիք ծովու ափին։ Հիւսիս-արեւելքէն սահմանակից է Հունգարիոյ, արեւելքէն՝ Սերպիոյ, հարաւ-արեւելքէն՝ Պոսնիա եւ Հերցեկովինային եւ Չեռնոկորիային, իսկ հիւսիս-արեւմուտքէն՝ Սլովենիոյ։ Մայրաքաղաքը Զակրեպն է, որ նաեւ երկիրին քսան վարչատարածքային միաւորներէն՝ նահանգներէն մէկն է։ Խրուաթիոյ տարածքը կը կազմէ 56, 594 Քմ² է, իսկ բնակչութիւնը՝ աւելի քան 4 միլիոն մարդ։ Բնակչութեան ճնշող մեծամասնութիւնը Խրուաթներ են, որոնք կը դաւանին կաթոլիկ քրիստոնէութիւնը։
Նախապատմութիւն եւ Հնագոյն ժամանակներ
Խրուաթիոյ տարածքը վաղ ժամանակներէն ի վեր բնակեցուած է հնագոյն մարդոցմով։ Հիւսիսային Խրուաթիոյ մէջ յայտնաբերուած են բրածոներ, որոնք թուագրուած են հին քարէ դարու ժամանակաշրջանին։ Խրուաթիոյ գրեթէ բոլոր երկրամասերուն մէջ յայտնաբերուած են նեոլիթի (նոր քարէ դար) եւ էնէոլիթի (պղինձէ քարէ դար) ժամանակաշրջաններու մնացորդներ, որոնց ճնշող մեծամասնութիւնը յայտնաբերուած է հիւսիսային Խրուաթիոյ գետնահովիտներուն մէջ։ Տարածաշրջանին քաղաքակրթութեան զարգացման վրայ ամէնէն ակնառու հետքը ձգած է Ստարչեւոյի, Վուչետոլի եւ Պատենի մշակոյթները։ Շատ աւելի ուշ տարածաշրջանին ի յայտ կու գան առաջին պետական կազմաւորումները եւ անիկա պայմանաւորուած էր Տանուպի աւազանին բնակող իլլիրիացիներու կողմէ Խրուաթիոյ տարածքին նուաճմամբ։
Ք.Ա. 9-րդ դարուն մերօրեայ Խրուաթիոյ տարածքը կը նուաճուի Հռոմէական կայսրութեան կողմէ։ Նախքան գահէն ինքնակամ հրաժարիլը Վալերիանոս Դիոկղետիանոս կայսրը կը կառուցէ մեծ թագաւորական պալատ մը։
Միջնադարեան Ժամանակահատուած
Ըստ Ժ. դարու Բիւզանդիոնի գահակալ Կոստանդին Ծիրանածինի «կայսրութեան կառավարման մասին» գործին մէջ՝ խրուաթները մերօրեայ Խրուաթիոյ տարածքին հաստատուած են միայն Է. դարուն։ Թ. դարուն արդէն խրուաթները Ատրիաթիք ծովու ափին կը հիմնեն երկու իշխանապետութիւններ։
Քրիստոնէական ուսմունքը խրուաթներու շրջանին տարածուած է Է. դարուն, սակայն խրուաթները քրիստոնէութիւնը իբրեւ պետական կրօն կ'ընդունին միայն Թ. դարուն։ Առաջին զտարիւն խրուաթ գահակալը, որուն իշխանութիւնը ընդունուած է Հռոմի Պապին կողմէ, եղած է Պրանիմիրը։ 925-ին Հռոմի պապ Յովհաննէս Ժ.-ի օրհնութեամբ Տոմիսլավ իշխանը կը թագադրէ արքայական թագով՝ ստեղծելով խրուաթիոյ թագաւորութիւնը։ Ռազմի դաշտին խրուաթական հեծելազօրը պարտութեան կը մատնէ հունգարական եւ պուլկարական բանակները՝ ընդարձակելով տէրութեան սահմանները։ Միջնադարեան խրուաթեան թագաւորութիւն իր հզօրութեան գագաթնակէտին կը հասնի ԺԱ. դարուն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Խրուաթիա Ստորոգութիւն:ՄԱԿ-ի անդամ երկիրներ Ստորոգութիւն:Միջերկրածովեան միութեան անդամներ Ստորոգութիւն:ՆԱՏՕ-ի անդամ երկիրներ Ստորոգութիւն:1991-ին հիմնադրուած պետութիւններ եւ տարածքներ Ստորոգութիւն:Պալքանեան երկիրներ Ստորոգութիւն:Եւրոպայի խորհուրդի անդամ երկիրներ Ստորոգութիւն:Հանրապետութիւններ Ստորոգութիւն:Հարաւային Եւրոպայի երկիրներ
Էջմիածին (ամսագիր)
«Էջմիածին», կրօնագիտական եւ հայագիտական պարբերական։ Պաշտօնական ամսագիր Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութեան։ Լոյս կը տեսնէ 1944-էն, Էջմիածնի մէջ (մինչեւ 1961-ը տպագրուած է Երեւանի մէջ)։
Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնի պաշտօնական ամսագիր «Էջմիածին» կրօնական եւ հայագիտական հանդէսը «Արարատ» ամսագրի (1868—1919) աւանդոյթներու անմիջական ժառանգորդն ու շարունակողն է։ Լոյս կը տեսնէ 1944 թուականէն Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գէորգ Զ. Չորէքչեանի յառաջաձեռնութեամբ։ Զուտ գիտական նիւթերէն բացի՝ ամսագրին մէջ յամառօտ անդրադարձ կայ Մայր Աթոռի միաբանութեան, ներքին ինչպէս եւ Սփիւռքի թեմերու եկեղեցական կեանքին, կը տպագրուին Հայոց հայրապետներու կոնդակները, շրջաբերականները, քարոզներն ու ճառերը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Դիադին
Դիադին, քաղաք կը գտնուի Արածանիի վերին հոսանքի աջ ափին, Պայազետէն մօտ 38 քմ արեւմուտք, Ծաղկանց լեռներու արեւելեան փէշերուն, Էրզրում-Պայազէտ ճանապարհին վրայ :
Քաղաքէն 5-6 քմ հեռաւորութեան վրայ կը գտնուի Արածանիի բնական հռչակաւոր կամուրջը։ Կամուրջին բարձրութիւնն ու լայնքը աւելի քան 21 մ․ է։ Կամուրջէն քիչ մը հեռու, Արածանիի աջ ափին կը գտնուի Դիադինի հանքային ջուրերու մեծ աղբիւրը՝ գլխաւոր Գերմաւը։ Ջուրի ջերմութիւնը շատ բարձր է։
Բնակչութիւն
Մինչեւ 19-րդ դարու 20ական թուականներու վերջերը Դիադինի բնակչութեան մեծագոյն մասը կազմած են հայերը։ Սակայն 1828-29 թուականներուն, ռուս-պարսկական պատերազմէն ետք այստեղի հայերը գրեթէ ամբողջութեամբ գաղթած են Արեւելեան Հայաստան:
Տնտեսութիւն
Դիադինի բնակիչները  գլխաւորաբար զբաղած են գիւղատնտեսութեամբ, արհեստներով ու առեւտուրով։ Անոր արհեստաւորներն ու առեւտրականները գերազանցապէս հայեր եղած են։
Դիադին ունեցած է իր բերդը, որ կը գտնուէր Արածանիի ժայռոտ ափին։ Մինչեւ 1843 թուականը այն կանգուն էր, իսկ յետագային վերածուած է աւերակներու կոյտի։
Գիւղաքաղաքին մէջ եղած է հայկական մէկ եկեղեցի Ս. Աստուածածին անունով։ Այն կանգուն  եղած է մինչեւ 20-րդ դարու սկիզբները ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քաղաքներ Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի քաղաքներ
Վահրամ Արիստակէսեան
Վահրամ Արիստակէսեան, հայկական ժողովրդական պարերու վարպետ, պարող, պարուսոյց, Հայաստանի արուեստի վաստակաւոր գործիչ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Էրզրում` երաժշտասէրներու ընտանիքի մէջ, ուր միշտ հնչած է հայկական երգն ու պարը: 20-րդ դարասկիզբին ստիպուած հեռաացած է հայրենի տունէն նախ Իրան, ապա` Էջմիածին, իսկ աւելի ուշ` Թիֆլիս, ուր յաճախած է հայկական ծխական դպրոցը։ Աւարտելէ ետք հետեւած է գթութեան եղբայրներու դասընթացներուն: Այնուհետեւ իբրեւ բուժակ գացած է Էջմիածին` օգնելու Հայոց ցեղասպանութենէն փրկուած հայ գաղթականներու, որոնք շատ յաճախ, ցաւը մոռցած, շրջան բռնելով կը սկսէին պարել` կարծես այդ կերպ յագեցնելու կորսուած հայրենիքի կարօտը:
Էջմիածինի մէջ՝ գաղթականներու օգնութեամբ վարակուած է վանեցիի, տալուորիկցիի, մշեցիի, ղարսեցիի, սասունցիի հայկական պարերու մոգականութեամբ եւ ինչպէս խոստովանած է տարիներ անց, որ այդ հանդիպումն ալ դարձած է իր ստեղծագործական մկրտութիւնը:
Գործունէութիւն
1920-1922 Արիստակէսեան սկսած է ազգային պարերու բանահաւաքութեամբ զբաղուիլ, միաժամանակ դասական, ազգագարական պարեր ուսանելով` աշակերտած է իտալացի յայտնի վարպետ Ի. Փերինիին, Գ. Էթարեանի պարի ուսումնարանին մէջ, Վրաստանի պարի դասատուներու մասնագիտական դպրոցին մէջ: 1922-ին Վրաստանի պետական օփերայի արուեստագէտ, այլեւ Թիֆլիսի մէջ բացուած կովկասեան պարերու արուեստանոցի վարիչն ու պարի դասատուն:
Թիֆլիսի մէջ` Հայարտուն կեդրոնէն ներս անոր հանդիպումը Հայաստանի լուսաւորութեան ժողովրդական կոմիսար Ասքանազ Մռաւեանի հետ, շրջադարձային կը դառնայ անոր կեանքին մէջ: Վահրամ Արիստակէսեանին հնարաւորութիւն կը տրուի իր արուեստը ծառայեցնել հայրենիքի մէջ եւ հայրենի ժողովուրդին, ինչպէս նաեւ Երեւանի մէջ պարի դպրոց բանալու:
1924 թուականին Երեւանի մէջ բացուած է պարարուեստի պետական արուեստանոցը (այսօր` Պարարուեստի ուսումնարան), ուր քառամեայ կրթութեամբ սաները կը սորվէին դասական, ժողովրդական պարեր: Անոր սաներէն շատերը դառրձած են Հայֆիլհարմոնիայի, Հայկական ժողովրդական երգի-պարի պետական անսամպլի, Հայաստանի պետական օփերայի պալէի խումբի արուեստագէտներ․"«Ինչպէս տառերէն կը կազմուին բառերը, բառերէն` նախադասութիւնները, այնպէս ալ առանձին շարժումներէ կը կազմուին ամբողջական պարերը: Իսկ ձեռքերը … մարմնի աչքերը, որոնք կը հարցնեն, կը հաստատեն, կը խնդրեն, կը մերժեն,կը կանչեն, կը վանեն: Ձեռքի` այդ բոլորն  արտայայտող շարժումները անոր հայեացքն են, նայուածքը»,- յաճախ կրկնած է իր սաներուն:"Դասաւանդման զուգահեռ Վահրամ Արիստակէսեան շրջած է Հայաստանի շրջաններուն մէջ, գիւղերուն հաւաքէած եի գրի առած է հայկական ժողովրդական պարերն ու մեղեդիները:
1926 թուականին Երեւանի արհեստանոցին մէջ բեմադրած է պալէի առաջին բեմադրութիւնը Հայաստանի մէջ ` Տելիպի «Քոփփելիա» (Coppélia) պալէն:
1927 թուականին անոր ղեկավարած պարախումբը մասնակցած է ՍՍՀՄ ժողովուրդներու արուեստներու յոբելենական համերգին՝ «Գեովնդը», «Մշոյ խըռ», «Ջանիման» եւ այլ պարերով:
1928-ին, արդէն իբրեւ մենապարող, մասնակցած է Մոսկուայի մէջ իրականացուող համամիութենական առաջին սպարտակիադային ու գրաւած առաջին տեղը` արժանանալով ախոյեանի կոչման: Առաջին մրցանակին արժանացած է նաեւ անոր ղեկավարած պետական ազգագրական պարերու անսամպլը:
1929 թուականին Վահրամ Արիստակէսեան նկարահանուած է «Անուշ» ֆիլմին մէջ` Սարոյի դերին, սակայն ֆիլմն անաւարտ մնացած է: