cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մետաղ
Ծծմբական թթուի՝ H2SO4 փոխազդեցութիւնը մետաղներու հետ
Շատ նօսրացած թթուն կը փոխազդէ մետաղի հետ դասական դրոյթներուն համապատասխան.
Թթուի կոնցենտրացիայի մեծացման ատեն, կը կազմուին տարբեր ելանիւթեր.
Ազոտական Թթուի (HNO3) Փոխազդեցութիւնը
Աշխոյժ մետաղներու հետ փոխազդեցութեան ատեն, ռէակցիաներու տարբերակները աւելի կը շատնան.
Լեգիրուն Մէջ
Լեգիրումը հալւոյթի մէջ յաւելեալ տարրերու ներմուծումն է, որոնք կը փոխեն հիմնական մետաղի մեքանիկական, ֆիզիքական ու քիմիական յատկութիւնները։
Արմէն Դարեան
Կենսագրութիւն
1990-ի Յունուար-Փետրուար համարը (132 էջ) ամբողջապէս կը նուիրէ Արմէն Դարեանին: Հոն իրենց յուշերն ու վկայութիւնները գրած են ի միջի այլոց` Գարեգին Ա.Կաթողիկոս, Ժիրայր Դանիէլեան, Գրիգոր Շահինեան, Շ. Վարսեան, Անդրանիկ Կռանեան, Յարութիւն Մաթեան, Անդրանիկ Տագէսեան, Յակոբ Տիւնեայեան, Թորոս Թորանեան, Մուշեղ Իշխան, Գէորգ Աճեմեան, Լեւոն Հախվերտեան, Պէպօ Սիմոնեան, Գեղամ Սեւան, Պերճ Ֆազլեան, Շահանդուխտ, Արամ Սեփեթճեան:
Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Գարեգին Վեհափառը կը գրէր. ՙԱրմէնի պէս տղոց մեկնումը կարծես աւելի կը շեշտէ այդ բացը, որովհետեւ ինք եղաւ այդ բացը լրացնող, եւ այլեւս հազուագիւտ դարձող, հայ դպրութեան սպասաւորներէն մէկը, եւ` ընտիրներէն, որոնց գործունէութիւնը այլեւս կարծես պայքար մըն է տժգունացման չարիքին դէմ, մշակութային այլասերման ջլատիչ յորձանքին դէմ՚:
Իսկ հայ կաթողիկէ վարդապետ Հայր Անդրանիկ Կռանեան ՙԲարի Սամարացին՚ գրութեամբ սրտառուչ ոճով կը գրէր իր վերջին այցելութեան մասին, որ տուած էր անոր` մերձ ի մահ, որպէս իր համայնքին անդամներէն մին, եզրակացնելով` ՙԱրմէն Դարեանի մահով, ճրագ մը շիջեցաւ, ամպիոն մը լռեց, աղբիւր մը ցամքեցաւ ու Գիրի եւ Գրչութեան ապագան` ա՛լ աւելի մթագնեցաւ Լիբանանի վերեւ։
Երկեր
Մեր Հացը (Պէյրութ 1956, Երեւան 1988), Կարօտ եւ Կեանք (Երեւան 1963), Խարիսխէն Հեռու (Պէյրութ 1964), Խարիսխէն Մօտ (Երեւան 1973), Լեռը եւ Տունը (1982, արժանացած՝ Գէորգ Մելիտինեցի Գրական Մրցանակին):
«Նամականի» խորագրեալ հատորը կ՛ընդգրկէ 300 էջեր եւ կը բաղկանայ հիմնական երկու բաժիններէ: Առաջին բաժինով Արմէն Դարեան կը ղրկէ նամակներ 25 հեղինակներու, իսկ երկրորդ բաժինով կը ստանայ նամակներ 46 գրողներէ: Հատորը կը սկսի «Թանգարանի կողմից» խորագրեալ նախաբանով, ուր Հենրիկ Բախչինեան կու տայ անհրաժեշտ լուսաբանութիւններ Արմէն Դարեանի նամակներուն առնչութեամբ:
Թարգմանութիւններ
Դարեան հայերէնի թարգմանած է ֆրանսացի վիպասան Օնորէ տը Պալզաքի «Անծանօթ գլուխ գործոցը» խորագրեալ վէպը եւ լիբանանցի գրող Ժորժ Շըհատէի «Վազքոյի հեքիաթը» խորագրեալ թատերախաղը, Պէյրութ, 1964:
Հրատարակութիւններ
Հրատարակած է Տիգրան Չուխաճեանի երաժշտախաղը «Քէօսէ Քեհեա»` «Զուարթ» օփերեթ անունին տակ, Պէյրութ, 1971 եւ «Ակնարկ հայ-արաբ մշակութային կապերու վրայ», Պէյրութ, 1972 խորագրեալ աշխատութիւնները:
Վերոյիշեալ երկերէն զատ Արմէն Դարեան պատրաստած է Եոզղաթի պատմագիրքը եւ գրած ուսումնասիրութիւններ` Սայաթ-Նովայի եւ Շահան Շահնուրի մասին: Ունի նաեւ քերթուածներու անտիպ հատոր մը :
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ գրագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Արա Աւետիսեան
Արա Սերգէյի Աւետիսեան, հայ գիտնական, ՀՀ պետական գործիչ։
Ստորոգութիւն:14 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ Ստորոգութիւն:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ Ստորոգութիւն:ՀՀԿ անդամներ
Սուրէն Ծ.Վրդ.Գալէմեան
Սուրէն Ծ.Վրդ.Գալէմեան, (Քուշնա (Արաբկիր))
Աշակերտած է Պորսայի շերամա, ուծական վարժարանի (Արմաշական), 1909-ին Վարդապետ ձեռնադրուեցաւ:
Քարոզիչ Սկիւտարի Ս.Կարապետ եկեղեցւոյ եւ կրօնուսոյց Կեդրոնականի (1910), Առաջնորդ Բաղէշի (1911-1915):
1828 թուական
1828 թուական, նահանջ տարի, 19րդ դարու 28րդ տարին
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1828 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1828 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1828
Ռաֆֆի Միքայէլեան
Ռաֆֆի Միքայէլեան, խմբավար: Ծնած է 12 Յունիս 1985, Քուէյթ :
Գործունէութիւն
Ելոյթներով հանդէս եկեր է Շուշիի «Վարանդա» երգչախումբի հետ:
Commemorating Holy Tuesday Յիշատակում՝ Աւագ Երեքշաբթի - Նարեկացի արուեստի միութիւն
15 Ապրիլ 2014-ին, Աւագ շաբթուայ միջոցառումներու ծիրէն ներս Նարեկացի արուեստի միութեան մէջ տեղի ունեցաւ «Հաւատամք» երգչախումբի համերգը (Խմբավար եւ գեղ. ղեկավար` Ռաֆֆի Միքայէլեան): Համերգին հնչեցին հոգեւոր երգեր: Աւագ Երեքշաբթի օրուայ խորհուրդը մեկնեց Գեղամ սարկաւագ Աւետիսեանը:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:սիմֆոնիք-օփերային խմբավար Ստորոգութիւն:Քուէյթ ծնածներ Ստորոգութիւն:1985 ծնածներ Ստորոգութիւն:արարատեան թեմի «Արարատ» երգչախումբի խմբավար
Մուտրոսի պայմանագիր
Մուտրոսի զինադադարի պայմանագիրը ստորագրուած է 30 Հոկտեմբեր 1918-ին (հակառակ անոր թէ ստորագրուեցաւ 31 Հոկտեմբերի, կը յիշուի 30 Հոկտեմբերը), Օսմանեան Թուրքիոյ եւ Դաշնակից պետութիւններուն միջեւ, Էգէական ծովուն Լիմնոս կղզիին Մուտրոս նաւահանգիստին բացերը խարիսխ նետած բրիտանական «Ագամեմնոն» (Աղամեմնոն) ռազմանաւին վրայ։
Պայմանագիրը
Մուտրոսի զինադադարի պայմանագիրը իր 24 յօդուածներով, Օսմանեան կայսրութեան պարտութիւնն ու անձնատուութիւնը հաստատագրող միջազգային իրաւական փաստաթուղթն է։
Արեւելեան ռազմաճակատին վրայ, Օսմանեան կայսրութեան հարաւային սահմաններուն ամբողջ երկայնքին, Սեպտեմբեր 1918-ի առաջին իսկ օրերէն՝ Դաշնակից ուժերու ռազմական իրարայաջորդ յաղթանակներու ճնշումին տակ, արագօրէն սկսած էր թրքական եւ գերմանական միացեալ զօրքերուն նահանջը։
Համաձայնագիրը կը ստորագրեն Օսմանեան կայսրութեան նորակազմ կառավարութեան ծովուժի նախարար Ռաուֆ Բէյ եւ Դաշնակից ուժերուն կողմէ ծովակալ Գալթորփ (Somerset Arthur Gough-Calthorpe)։
Պայմանագրին առնչութիւնը Հայկական հարցին հետ
Մուտրոսի պայմանագիրը կը նախատեսէ Հայաստանի ու հայութեան իրաւունքներուն եւ շահերուն ուղղակիօրէն առնչուող յօդուածներ։  Թրքական պետութիւնը կը պարտաւորուի՝
Յօդուած 4 - Թուրքական զօրքերուն կողմէ ռազմագերի բռնուած կամ ընդհանրապէս ձերբակալուած հայերը հաւաքել Կոստանտնուպոլիս եւ զանոնք առանց խոչընդոտներու դաշնակիցներուն յանձնել:
Յօդուած 11 - Թրքական զօրքերը դուրս բերել Անդրկովկասէն, ինչպէս եւ տեղական ուժերէ կազմուած մնացեալ զօրքերը հեռացնել, «եթէ Դաշնակիցները պահանջեն ատիկա՝ տեղւոյն վրայ իրավիճակը ուսումնասիրելէ յետոյ»:
Յօդուած 16 - Թրքական զօրքերը դուրս բերել Կիլիկիայէն։
Ինչպէս նաեւ ըստ յօդուած 24-ի՝ «Հայկական նահանգներէն որեւէ մէկուն մէջ անկարգութիւններու պարագային, Դաշնակիցները իրենց իրաւունք կը վերապահեն գրաւելու անոնց մէկ մասը»:
Սակայն յատկանշական է թէ սոյն պայմանագիրը ժամացուցակ չի ճշդեր։
Անմիջական հետեւանքներ
Մուտրոսի պայմանագիրը անգլիական դիւանագիտութեան յաղթանակ մըն է։ Անգլիան կ՛ ամրացնէ իր գերիշխանութիւնը արեւելքի մէջ՝  կը ժառանգէ Գերմանիան, իսկ Ֆրանսային եւ Իտալիոյ շահերը մէկդի կը դրուին։   Վերջիններս կը ցուցնեն իրենց դժգոհութիւնը։
Վերապահութիւններ
Կարգ մը պատմաբանները, կը պնդեն թէ Մուտրոսի զինադադարին պայմանները Դաշնակիցներու անունով Թուրքիոյ պարտադրած անգլիացի ծովակալ Գալթորփը չունէր Դաշնակից միւս պետութիւններուն լրիւ համաձայնութիւնը, որովհետեւ յօդուածները Լոնտոն կը խմբագրուին եւ ծովակալ Գալթորփին հեռագրով չղրկուած հազիւ երեք օր առաջ մնացեալ դաշնակիցները տեղեակ կը պահուին։  Ուրիշ պատմաբաններ ալ, դիտել կու տան, թէ Ա․ Աշխարհամարտի յաղթական Դաշնակիցները ինչպէս աշխարհաքաղաքական միւս գօտիներու պարագային, նաեւ Մուտրոսով նախատեսուած շրջաններու վերաբերեալ, իրենց սկզբնական խոստումներն ու յանձնառութիւնները շուտով կը մոռնան, երբ իրար միջեւ թափ կ՛ առնէ գաղթատիրական մրցապայքարը։
Մուտրոսի պայմանագրին տրամադրութիւններն ու յօդուածները ենթակայ միջազգային-բանակցային քննարկման
Մուտրոսի զինադադարի պայմանագրին տրամադրութիւններն ու յօդուածները միջազգային-բանակցային քննարկման առարկայ կը դառնան անոր ստորագրութենէն երեք ամիս ետք, 18 Յունուար 1919-ին, Փարիզի մէջ բացուած Հաշտութեան խորհրդաժողովի ընթացքին, որ քանի մը ամիս տեւեց։
Փարիզի խորհրդաժողովը կը հաստատէ Մուտրոսի պայմանագրին տրամադրութիւնները եւ թրքական պետութեան վրայ դրուած պարտաւորութիւնները։ Ինչպէս օրինակ, Դաշնակից ուժերու գերագոյն խորհուրդի որոշումով Օսմանեան կայսրութենէն կ՛ անջատուին Հայաստան, Սուրիա, Պաղեստին, Արաբական Թերակղզի եւ Միջագետքը:
Մատնանշումներ
Դաշնակից պետութիւնները ոչ մէկ լուրջ քայլի կը ձեռնարկեն իրագործելու համար Մուտրոսի զինադադարին այն պայմանները, որոնք միւս արդար դատերու շարքին նպաստաւոր էին նաեւ ու մանաւանդ Հայկական Հարցի արդարացի լուծման համար։
Մուտրոսի պայմանագրին ստորագրութեան ժամանակ, յոյն վարչապետ Էլեֆթերիոս Վենիզելոս Փարիզ կը գտնուէր։
Պայմանագրին կը յաջորդէ ֆրանսական արշաւանքը Խրիմ (որուն յոյներն ալ կը մասնակցին) եւ ամիս մը ետք յունական բանակին արշաւական յառաջղացացը Փոքր Ասիա (Զմիւռնիա)։
Մուտրոսի զինադադարի պայմանագիրը, յատկապէս հայ ժողովուրդին համար, մեռեալ տառ կը մնայ եւ հինգ տարի ետք յաջորդող Լոզանի դաշնագիր ը կը բարդէ զայն։
Անդրանիկ Ալթունեան
Աշակերա Քաղկեդոնի (Մուրատ-Ռափայէլեան) վարժարանի 1882—7. Հ․Ա․ճարեանի տեսչութեան օրով շրջանաւարտ:
Նախկին ազգային եռեսփոխան Պոլսոյ Հայ-Կաթողիկէ պատրիարքարանի: Ալթունեան Անդրանիկ Սահմանադրութենէն ետք (1908) Պոլիս կազմուած (յետոյ Փարիզ փոխադրուած) Մուրատ-Ռափայէլեան նախկին Աշակերտաց Միութեան ատենապետն էր ներկայիս Փարիզ կ՜ապրի եւ կը վարէ խմբագրութիւնը յիշեալ Միութեան պաշտօնաթերթ Տեղեկատու-ի:
Շուէտի Պատմական Թանգարան
Շուէտի պատմական թանգարան (շուէդ.՝ Historiska museet, Statens historiska museum), թանգարան Սթոքհոլմի մէջ, որ կը ներառէ Շուէտի հնագիտական եւ մշակութային պատմութիւնը միջին քարի դարու ժամանակաշրջանէն մինչեւ մեր օրեր: Հիմնադրուած է 1866-ին, կը գործէ իբրեւ պետական գործակալութիւն, որու իրաւասութեան շրջանակներուն մէջ պահպանած է Շուէտի պատմական նմուշները, ինչպէս նաեւ այդ գիտելիքները հանրութեան հասանելի դարձնելը:
Թանգարանի կազմաւորման համար հիմք հանդիսացած են16-րդ դարէն ի վեր Շուէտի միապետներու կողմէ հաւաքուած արուեստի եւ պատմական առարկաներու հաւաքածոները: Այն ունի շարք մը մշտական ցուցահանդէսներ եւ ամէն տարի կը հիւրընկալէ յատուկ ցուցահանդէսներ` կապուած ընթացիկ իրադարձութիւններու հետ:
Նշանակութիւն
Պատմութեան թանգարանը կը համարուի կեդրոնական թանգարանային գործակալութեան մէկ մասը, որ կը կոչուի Statens historiska museer (SHMM) («Ազգային պատմական թանգարաններ»): Այս գործակալութեան հովանիի ներքոյ կը գտնուին նաեւ Թագաւորական մետաղադրամներու առանձնարանը, Դումպա փեյթերմիլ թանգարանը եւ Շուէտի հնագիտական յանձնաժողովը (Arkeologiska uppdragsverksamheten or Arkeologerna) : Թանգարանը նաեւ Շուէտի մէջ այսպէս կոչուած «ansvarsmuseum» («պարտականութիւններու թանգարաններ») հնգեակէն մէկն է: Անոր իրաւասութիւններու սահմանին մէջ համակարգած է թանգարաններու միջեւ գործունէութիւնը, օժանդակել այլ թանգարաններուն եւ կապեր հաստատել թանգարաններու եւ շուէտական համայնքի միջեւ :
Պատմութիւն
Պատմութեան թանգարանի եւ Շուէտի ազգային թանգարանի հիմնադրման համար հիմք հանդիսացած է Կուստաւ Ա. Վազայի Կրիբսհոլմամրոցի 16-րդ դարու գեղարուեստական հաւաքածոն: Հաւաքածոն ընդլայնուած է Շուէտական կայսրութեան օրօք ձեռքբերումներու, նուերներու եւ պատերազմի աւարներու միջոցով: Հաւաքածոի մէկ մասը կորած է Երեք թագաւորական պալատին մէջ բռնկուած հրդեհի ժամանակ: 18-րդ դարու վերջը դեսպանները, թագաւորական ընտանիքի անդամները արուեստի նմուշներ եւ հնաոճ իրեր գնած են եւ հաւաքուած Սթոքհոլմի թագաւորական պալատին մէջ։ 1792-ին՝ Կուստաւ Գ. արքայի մահէն ետք, հաւաքածոները յանձնուեցան Շուէտի կառավարութեան: Նոյն թուականին պալատին մէջ բացուեցաւ Թագաւորական թանգարանը (Kongl. Museum), որ աշխարհի առաջին հանրային թանգարաններէն մեկն էր : 1846-1847-ականներուն թանգարանը պալատէն տեղափոխուեցաւ Սքեփպսպրոնի Ռիտսդէրբոլբի տուն, ուր տեղակայուած եղած է մինչեւ 1865 եւ տեղափոխումը Շուէտի ազգային թանգարան : Շուէտ հնագէտ Սթիկ Վելտերը կը պնդէ, որ Պատմութեան թանգարանը փաստօրէն հիմնադրուած է Ռիտսդէրբոլբի պալատին մէջ 1847-ին :
1929-ին Շուէտի կառավարութիւնը առաջարկեց, որ թանգարանին կրնան յատկացուիլ Krubban հատուածին մէջ գտնուող նախկին ռազմական զօրանոցներն ու ախոռները: 1930-ին տեղի ունեցաւ ճարտարապետական մրցոյթ : Ոչ մէկ յաղթող չյայտարարուեցաւ, փոխարէնը ճարտարապետներ Պենկ Ռոմարը եւ Ճորճ Շերմանը եւ ճարպարապետ Կոստաւ Նիլսոնը ճարտարապետական տարրեր առաջարկեցին, որ դարձաւ տարածքի վերափոխման մեկնարկային կէտը: Անոնք մշակեցին նոր թանգարանի տիզայնը Կուրմանի հետ միասին :
Արտաքին հարդարանքներ
1935–1940-ականներու ընթացքին Ռոմարի եւ Շերմանի նախագծած հիմնական մասնաշէնքը կ՚արտացոլէ դարաշրջանի ժամանակակից ոճը եւ պատմական համատեքստը ոչ միայն համատեքստի պահանջներով, այլեւ թանգարանէն հարաւ գտնուող Ֆրետրիք Պլոմի նախագիծով կառուցուած 19-րդ դարու զօրանոցներով եւ ախոռներով : Բարաքները նեոդասական ոճով են, իսկ կրկնուող ճակատամասերը մինչեւ 19-րդ դար Սթոքհոլմի գլխաւոր նաւահանգիստի մաս հանդիսացող Ladugårdslandsviken-ի ազդեցութիւնը կը կրեն :
Թանգարանը բաղկացած է չորս երկյարկ եւ երեք յարկանի թաղամասի նման շինութիւններէ, որոնք կը շրջապատեն ներքին բակը, որ անոր կու տան ամրոցի տեսք: Ճակատամասը խոժոռ է եւ զարդարուած է Պրոր Մարքլունտի հիմնած քանդակներով (աւելացուած են 1959-ին), բարձրաքանդակներու հեղինակը նկարիչ Ռոպերտ Նիլսոնն է: Բակի լողաւազանի մօտ տեղադրուած է Քարլ Ֆրիսենտահլի Näcken (ջրային ոգի) քանդակը :
Պրոնզէ դռներ
Թանգարանի զարդարանքներու մեծ մասն ընտրուած է մրցոյթներու միջոցով : 1938-ին Մարքլունտը շահեցաւ թանգարանի հիմնական մուտքը հիմնելու մրցոյթը: «Պատմութեան դարպասներ» (Historiens Portar) կոչուող դռները կառուցելու համար անոնցմէ պահանջուեցաւ տասներեք տարի: Դռներու կառուցումը աւարտած եւ բացուած են 1952-ին: Դռները ֆինանսաւորած է բարերար Եւա Պոննիերի հիմնադրամը :
Դռները ունին 4,5 մեթր բարձրութիւն իւրաքանչիւրը կը կշռէ մօտ 1 տ, պատրաստուած են պրոնզէ, նախ հիմնուած են Հերման Պերկման ձուլարանին մէջ, այնուհետեւ անոնք ձուլած է Մարքլունտը :
Տաս վահանակներու միջոցով դռները կը պատկերեն Շուէտի պատմութիւնը քարէ դարէն մինչեւ միջնադար: Ձախ դուռը կը ներկայացնէ հեթանոսական դարաշրջանը, կեդրոնը պատկերուած է Օդինը, աջ դռան վրայ պատկերուած է սուրբ Անսկարը եւ քրիստոնէական դարաշրջանը :
Ներքին հարդարանքներ
Թանգարանի ներքին մասը ընդարձակ է` ինչպէս մշտական, այդպէս ալ յատուկ ցուցահանդէսներու համար: Մշտական ցուցադրութիւնները կը ներկայացուին ժամանակագրական կարգով ներքին բակի առջեւի սենեակներուն մէջ, նախաքրիստոնէական հաւաքածոները՝ ներքնայարկին մէջ, իսկ 800-էն աւելի հաւաքածոները՝ վերի հատուածին մէջ։ Դահլիճները անընդհատ կը թարմացուին` նոր արուեստագէտներու յարմարեցմամբ եւ նոր ցուցադրութիւններով: Մուտքի սրահը հիմնանորոգուած է 1994-ին` միջնադարեան ասպետի դահլիճի տպաւորութիւն ձգելու համար: Յատակը քարէ է, իսկ առաստաղի տակ գտնուող ճառագայթները պատրաստուած են կրաձոյլէ :
Ոսկիէ սենեակ
Կեդրոնական բակի ներքեւի հատուածին մէջ կը գտնուի 700 մ 2 տարածքով կրաձոյլէ կամարաշարը, որ յայտնի է իբրեւ «Ոսկիէ սենեակ», ուր կը ցուցադրուինն մեծ թիւով ոսկիէ եւ արծաթէ առարկաներ : Այն կառուցուած է 1994-ին եւ վճարուած է Քնուդ եւ Ալիս Վալենպերկ հիմնադրամի նուիրատուութեամբ: Սենեակը նախագծած է ճարտարապետ Լէյֆ Պլոմպերկը: Սենեակի յատակը եւ սիւները պատրաստուած են կրաքարէ եւ կանաչաքարէ, իսկ զարդարանքը պատրաստուած է կռած երկաթէ: Այն մուտքի սրահէն հասանելի է ստորգետնեայ անցումով :
Սենեակին մէջ կան շուրջ 3000 առարկաներ, որոնք պատրաստուած են ընդհանուր 52 քկ ոսկիէ եւ աւելի քան 200 քկ արծաթէ :
Հաւաքածոներ
Երբ Քուրմանը նախապէս նախագծեց, թէ ինչպէս պէտք է ցուցադրուին հաւաքածոները, ան օգտուեցաւ ժամանակակից ցուցահանդէսներու, արդիւնաբերական տօնավաճառներու եւ խանութներու գաղափարներէն, այն է այցելուներուն հրապուրել եւ կրթել, բան մը, որ թերահաւատօրէն ընդունուեցաւ եւ գիտնականները համարեցին, որ թանգարանը հիմնականին մէջ կը համարուի գիտական հաստատութիւն : Այն Շուէտի ամենամեծ թանգարաններէն մէկն է, որ ունի աւելի քան 10 միլիոն շինծու ՝ գրանցուած շուրջ 34000 գոյացուցակ համարներու ներքոյ, եւ կը համարուի Եւրոպայի ամենամեծ հնութիւններ ունեցող հաւաքածոներէն մէկը: Կը ցուցադրուին մօտ 6200 նմուշներ: 2011-ին թանգարանի 480000 առարկաներու վերաբերեալ տեղեկատուութիւնը հասանելի էր առցանց տուեալներու պատուանդամին մէջ։ Այս նմուշներէն 65000-ը գծագրեր կամ լուսանկարներ են: Տուեալներու պատուանդանը կը պարունակէր նաեւ տեղեկութիւններ Շուէտի 55900 վայրերու մասին, ուր կատարուած են հնագիտական ուսումնասիրութիւններ եւ գտնուած են մօտաւորապէս 267300 ոսկոր գտածոներ (ընդհանուր քաշը՝ շուրջ 111 տօննա): Տուեալներու պատուանդանը անընդհատ կ՚ընդլայնուի եւ կը թարմացուի :
Ծովահէններու հաւաքածոն կը ներառէ մօտ 800-1050 առարկաներ, ինչպէս՝ զէնքեր, Mästermyr-ի սնտուկը, Ծովահէններու դարաշրջանի առեւտուրի կեդրոն Պիրքայից (ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութիւն) հնագիտական գտածոները, դարաշրջանի կրօնական իրեր, ճամփորդութիւններէ տուն բերուած օտարերկրեայ առարկաներ եւ այլն, ինչպէս նաեւ այդ ժամանակահատուածի ամէնօրեայ կեանքի հետ կապուած տարբեր գտածոներ :
«Ոսկիէ սենեակի» հաւաքածոյի ամենատարածուած առարկաներէն են մօտ 350–500-ին թուագրուող մանեակները՝ պատրաստուած են հին հռոմեական մետաղադրամներէ : Սենեակին մէջ կան նաեւ ծովահէններու արծաթեայ զարդեր, միջնադարեան ոսկեջրուած մասունքներ, մետաղադրամներ, արարողակարգային թուրեր, պատերազմի աւար: Ըստ օրէնքի՝ թանկարժէք մետաղներէն պատրաստուած առարկաներու մեծ մասը, որոնք կը թուագրուին 7-րդ դարուն եւ որոնց տարիքը 100-էն բարձր է, չունենալով սեփականատէր կը յանձնուին կառավարութեան եւ կ՚ուղարկուին պատմութեան թանգարան: Օրէնքը դեռ ուժի մէջ է :
Միջնադարեան հիւսուած գործերը կը պահուին հիւսուածոյ պալատին մէջ։ Նմուշները հիմնականին հիւսուածներ են, որոնք եկեղեցիներուն մէջ կ՚օգտագործեն քահանաներն ու եպիսկոպոսները: Ամենահին եւ նշանաւոր նմուշը 13-րդ դարու Սքոկ եկեղեցւոյ Skog գոբելենն է: Այն գտնուած է 1912-ին՝ փաթաթուած հարսի թագով : Միւս գոպելեն աշխատանքը Grödinge է :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Շուէտի թանգարաններ Ստորոգութիւն:Սթոքհոլմի թանգարաններ Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Մատինա
Մատինա (المدينة المنورة՝ ալ-Մատինա ալ-մունաուարա՝ «լուսաւորեալ քաղաք»), նախաիսլամական շրջանին՝ Եասրիպ (يثريب), քաղաք Սէուտական Արաբիոյ մէջ՝ Մեքքայէն 350 Քմ հիւսիս։
Ճամբաներով կապուած է Եանպօ, Ճիտա նաւահանգիստներուն եւ Մեքքայի հետ։ Բնակիչները կը զբաղին առեւտուրով, ուխտագնացները սպասարկելով, պաշտամունքի առարկաներ պատրաստելով, արմաւենիի, բանջարեղէնի մշակութեամբ։ 622-ին իսլամութեան հիմնադիր Մուհամմէտ Մաքքայէն եկած եւ վերաբնակած է հոս եւ ստեղծած իսլամական համայնքը։ Է. դարէն Մատինա իսլամութեան երկրորդ սրբազան քաղաքը կը համարուի (Մեքքայէն ետք)։ Մատինայի մէջ կը գտնուի Մուհամմէտի գերեզմանը։ Ունի մեծ մզկիթ մը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սէուտական Արաբիոյ քաղաքներ Ստորոգութիւն:Սրբազան քաղաքներ
Խաչատուր (գիւղ)
Խաչատուր, գիւղ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ, Էրզրումի վիլայէթի Քըղիի գաւառի մէջ։
Բնակչութեան մասին տուեալներ չեն պահպանուած։ Անոնք բռնութեամբ տեղահանուած են 1915 թուականի Մեծ Եղեռնի ժամանակ։ Անոնց մեծ մասը զոհուած է աքսորի ճամբուն վրայ։
Տե՛ս նաեւ
Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի գիւղեր
Միհրդատ Թիրեաքեան
Կենսագրութիւն
Մ. Թիրեաքեան Թեհրանի մէջ կը յաճախէ տեղւոյն Ամերիկեան վարժարանը, իսկ բարձրագոյն ուսման համար կը մեկնի Ցիւրիխ: 1919-ին կ՛անցնի Միացեալ Նահանգներ, ու մնայուն կերպով կը հաստատուի Նիւ Եորք:
Մ. Թիրեաքեան, որ գրաբարի ու պարսկական գրականութեան ճաշակը ստացած էր հօրմէն, աւելի ետք կը խմբագրէ ու հրատարակութեան կը յանձնէ անոր «Հայ-Երանական Ուսումնասիրութիւնք» (Վիեննա, 1922), «Համասեր եւ Կրկնակ Խումբեր» (Վիեննա, 1923), «Կոլեստան» (Սաատի) եւ «Արիահայ Բառարան» աշխատասիրութիւնները:
Պատմա-բանասիրական ուսումնասիրութիւններով, Մ. Թիրեաքեան ժամանակի ընթացքին կ՛աշխատակցի «Անահիտ», «Բազմավէպ», «Հանդէս Ամսօրեայ», «Սիոն», «Լրաբեր» եւ «Պատմա-Բանասիրական Հանդէս» ամսաթերթերուն ու հանդէսներուն: Ան նաեւ առանձին հատորով կը հրատարակէ «ՇԱՀՆԱՄէ»ն՝ պարսիկ բանաստեղծի գործէն տաղաչափեալ հատուածներ, եւ «ՄԻՏՔԻ ՇՈՂԵՐ», որ կը բովանդակէ հեղինակին պատմական, բանասիրական ու գրական աշխատասիրութիւններէն ոմանք:
Մ. Թիրեաքեան կը մահանայ 18 Յուլիս 1970-ին:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Հեքիաթ
Հեքիաթը, ժողովուրդի մը բերանային ստեղծագործութեան ամենահին տեսակներէն մէկն է: Հեքիաթները, բերանացի` ոչ-գրաւոր կերպով, պատմուած եւ փոխանցուած են սերունդէ սերունդ։
Հայ Ժողովրդական Հեքիաթներ
Հայ ժողովրդական հեքիաթները առաջին անգամ գրի առնուեցան ԺԹ. դարուն։ Հայ մեծ հեքիաթագիրներ, ինչպէս՝ Ղազարոս Աղայեան, Աթաբէկ Խնկոյեան, Յովհաննէս Թումանեան եւ ուրիշներ, հեքիաթները մշակեցին ու գիրքերու մէջ տպագրեցին, որպէսզի այդ հեքիաթները չկորսուին եւ մենք կարողանանք, կարդալ զանոնք։
Հեքիաթները երեւակայական պատմութիւններ են, որոնց միջոցով ժողովուրդը այլաբանօրէն կը ներկայացնէ իրականութիւնն ու մարդկային կեանքի բազմազան կողմերը։
Հեքիաթներու հերոսները կլեսն ըլլալ մարդիկ, կենդանիներ եւ գոյութիւն չունեցող երեւակայական էակներ` դեւեր, վիշապներ, հրէշներ ու աներեւոյթ ոգիներ։
Հեքիաթները երկու տեսակ հերոսներ կ'ունենան բարի եւ չար։ Հեքիաթներուն սկիզբը չարերը կը յաղթեն, բայց վերջաւորութեան կը պարտուին եւ բարի հերոսները կը յաղթեն իրենց իմաստութեան ու անյաղթելի ուժին շնորհիւ։
Համաշխարհային գրակացութեան ամենէն կարեւոր հեքիաթագիրերն են գերմանացի Գրիմ եղբայրներն ու տանիմարքացի Հանս Քրիստիան Անդերսընը։
Գարուն
Գարուն, տարուան չորս եղանակներէն մէկը։ Ձմրան՝ յաջորդող, իսկ ամրան՝ նաորդող եղանակը։ Գարունը տարուան ամենամեղմ եղանակը կը նկատուի, որուն կը յաջորդէ Ամառը։ Գարնան ծաղիկները կը բացուին եւ օդը կը մեղմանայ։ Գարունը անցումային ժամանակաշրջան մըն է, երբ օրուան լուսաւորութիւնը ու օդի ջերմաստիճանը աստիճանաբար կ՛աւելնան։ Իսկ բուսականութեան եւ կենդանական համակարգային ընթացքը կ՛աշխուժանայ։ Ինչպէս տարուան բոլոր եղանակները, Գարունը եւս կը բաղկանայ երեք ամիսներէ, հիւսիսային կիսագունդի շրջաններուն մէջ՝ Մարտ, Ապրիլ եւ Մայիս, իսկ հարաւային շրջաններուն մէջ՝ Սեպտեմբեր, Հոկտեմբեր եւ Նոյեմբեր։
Պատկերասրահ
Ստորոգութիւն:Տարուան եղանակներ
Թորոս Պապիկեան
Թորոս Աշոտ Պապիկեան''' (1881/1887, Սեբաստիա - 1915), հայ բժիշկ։ '''
Կենսագրութիւն
Ծներ է 1881/1887 թուականներուն, Սեբաստիոյ նահանգի Սեբաստիա քաղաքի մէջ։ Նախնական եւ միջանկարգ կրթութիւնն ստացեր է Յիսու­սեան միաբանության Սեբաստիոյ վարժարանէն ներս։ 1906-1910 թուականներուն ուսաներ է Պէյ­րու­թի Սեն Ժո­զեֆ Ֆրան­ս­ա­կան հա­մալ­սա­րա­նի բժշկական ֆակուլտետում։ Ուսանողութեան վերջին տարուան ընթացքին ամուսնացեր է մարաշցի յայտնի վաճառական Հազարապետեանի աղջկայ հետ։ 1910 թուականին աշնանը վերադարձեր է Սեբաստիա եւ բժիշկ աշխատեր է։ 1914 թուականին, առաջին աշխարհամարտն սկսելուն պէս զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ հոսպիտալում զինվորական բժիշկ ծառայել։ 1915 թվականի հունիսին, ի թիվս հազարավոր հայ հայրենակիցների, ձերբակալվել ու բանտարկվեր է։ 1915 թվականին սպանվեր է Տրապիզոնից դուրս՝ տարագրության ճանապարհին։
Խաթրավանք
Խաթրավանք, Խադավանք, ճարտարապետական յուշարձան Արցախի Հանրապետութեան Մարտակերտի շրջանի Վաղուհաս գիւղէն արեւմուտք, Դադիվանքէն հարաւ-արեւելք, Թարթառ գետ ի աջ ափին ։
Պատմութիւն
Հիմնադրուած է վաղ միջնադարուն։ԺԲ. դարուն աւերուած է երկրաշարժէն, ապա՝ սելճուքներու արշաւանքէն։ Համալիրին այժմեան եկեղեցին 1204-ին կառուցած է Յովհաննէս եպիսկոպոս Խաչենեցին։
Ճարտարապետութիւն
Խաթրավանք եղած է միջնադարեան ճարտարապետական նշանաւոր վանական համալիր մը:
Հոն կը գտնուի խաչքարերու արժէքաւոր հաւաքածոյ մը: Խաթրավանքին պատերու մէջ ագուցուած են հին խաչքարեր եւ վիմագիր արձանագրութիւններ, պատմական յիշատակներու հետ կապուած իրեր եւ առարկաներ:
Վանքը բաղկացած է.
Պահպանուած է Խաթրավանքի 1204-ին գրուած շինարարական վիմագիր արձանագրութիւնը: Հոն կը նշուի, որ եկեղեցին կառուցած է Յովհաննէս Խաչենեցին, որ հաւաքած է խաչեր, ձեռագիր մատեաններ եւ այլ սրբութիւններ, որոնք նուիրած է վանքին:
Եկեղեցի
Ներսէն խաչաձեւ, արտաքնապէս ուղղանկիւն, չորս անկիւններուն աւանդատուներով յօրինուածք մը ունի: Յատակագիծը անհամաչափ է: Աղօթասրահին մէջ ներառուած են ուղղանկիւն բեմ ունեցող միանաւ թաղածածկ երկու մատուռ-աւանդատուները: Ներսի սիւները սրբատաշ գորշ քարէ են, զարդարուած քանդակներով: Չորս սիւներէն երկուքը ամբողջական են, իսկ միւս երկուքը կազմուած են երկու կտոր քարէ: Խարիսխները քանդակուած են աւետարանիչներու խորհրդանիշներ:
Բեմը աւագ խորանով տեղաւորուած է արեւելեան պատին կիսաշրջանին մէջ: Կան նաեւ երկու մեծ եւ երկու փոքր խորաններ: Ներսէն պատերը ծեփուած են կրաշաղախով:
Զանգակատուն
Եկեղեցւոյ կից է փլած զանգակատունը: Կիսաւեր պատերէն կ'երեւի, որ զանգակատունը եղած է կրկնյարկ՝ տորոնագոյն քարով պատուած:
Սեղանատուն
Զանգակատան հիւսիսային մասը կը գտնուի սեղանատունը: Անիկա թաղածածկ դահլիճ մըն է: Հարաւ արեւելքէն- հիւսիս արեւմուտք երկարող սեղանատան դիրքը կարեւոր դեր կը խաղայ համալիրին ճարտարապետութեան ընդհանուր լուծման մէջ: Անիկա լաւ պահպանուած է: Պատերը եւ թաղը կառուցուած են տեղական կոպտատաշ քարերէ, կրաշաղախով միայն թաղակիր կամարները եւ որմնասիւներն են շարուած սրբատաշ քարերով:
Բաղկացած է երկու դահլիճէ: Մեծ դահլիճը ունի բուխերիկ (օճախ), պատերուն մէջ պահարաններ (խորշեր) եւ մէկ լուսամուտ: Իսկ միւս դահլիճը ունի միայն մէկ պատուհան:
Օժանդակ շինութիւններ
Եկեղեցւոյ հիւսիս-արեւելեան թեւին կը գտնուի մէկ այլ շինութիւն մը, որ կազմուած է երկու սրահէ: Առաջին մեծ սրահը շինուած է ժամատուներուն յատուկ ոճով եւ նմանութեամբ: Կամարակապ, երդիքաւոր ծածկը քառանիստ է:
Խաթրավանքէն արեւմուտք՝ ժայռի մէջ, կը գտնուի Խաթրա բերդը:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:12-րդ դարու հայկական վանքեր եւ եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:Արցախի թեմի վանքեր եւ եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:Մարտակերտի շրջանի շէնքեր եւ կառոյցներ
Cold Water
Cold Water, ամերիկացի DJ Major Lazer-ի, գանատացի երգիչ Ճասթին Պիպերի եւ MØ-ի համատեղ երգը։ «Cold Water» երգը թողարկուած է 22 Յուլիս 2016-ին, Mad Decent լէյպլով, որպէս Լէյզրի չորրորդ՝ «Music Is the Weapon» (2017) սդուտիական ալպոմի առաջին երգը։ Երգը UK Singles Chart շարքին մէջ կը գլխաւորէ առաջին հորիզոնականը, իսկ ԱՄՆ-ի մէջ երգը կը գլխաւորէ երկրորդ հորիզոնականը (Billboard Hot 100):
Ստեղծագործութիւն
«Cold Water» հանգիստ երգ մըն է, որ կը ներառէ էլեմենդներ (Elements) Eurodance եւ Dancehall ժանրերը, լսողական կիթառը, «կը թռթրէ ելեքտրային ագորտները եւ բարձր ռիթմերուն շնորհիւ երգը հաճելի ազդեցութիւն կ'ունենայ»: Ճեք Աթոլուերը համեմատած է այս երգը Ճասթին Պիպերի մէկ այլ երգին հետ՝ «Love Yourself»ը, որ նոյնպէս գրուած է Էտ Շիրանի եւ Պլենքի կողմէ։
Արա Բարսեղեան
Կենսագրութիւն
Բարսեղեանը եղած է հայազգի հօրմէ եւ ֆրանսուհի մօրմէ Աքրոն, Օհայօ ծնած երեք զաւակներէն ամենակրտսերը: Անոր հայրը Միքայէլ, Միացեալ նահանգներ եկած է 1915-ին Թուրքիայէն, փրկուելով Ցեղասպանութենէն: Թէեւ իր մայրը դեմ էր, Արան մարզական աշխարհ մտաւ վաղ տարիքէն եւ իր դասարանին մէջ ձեռք բերաւ յամառ երեխայի համբաւը:
Արտաքին յղումներ
PARSEGHIAN, ARA
Ստորոգութիւն:21 Մայիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:2 Օգոստոսի մահացածներ
Գետառ (գետ)
Գետառ, գետ, Հրազդան գետին մէկ հատուածը եւ Հրազդանի ձախ վտակը։
Նկարագրութիւն
Երկարութիւնը՝ 24 քմ, աւազանը՝ 158 քմ²։ Սնումը մթնոլորտային տեղումներէն եւ ստորերկրեայ ջուրերէն, յորդացումը՝ գարնան ամիսներուն։ Ջուրի կայուն մասը կը ստանայ Հրազդանէն հանուած ջրանցքէն։ Գետառի վտակներէն են Ջրվէժը եւ Ձորաղբիւրը։
Գետառի վրայ, Նորքի ձորին մէջ կայ 1664 թուականին կառուցուած միակամար կամուրջ։
Հունի փոփոխութիւնը
Գեղամայ լեռնաշղթային արեւմտեան լանջերէն բխող Քառասունակն աղբիւրներէն սկիզբ առնող Գետառը ժամանակին անցած է Երեւանի գրեթէ բոլոր վայրերէն եւ շէնցուցած քաղաքը: Հին Գետառը հոսած է Աբովեանի պուրակէն մինչեւ ներկայիս Ճարտարագիտական համալսարանը, թեքած դէպի Ֆրանսայի հրապարակ, ապա Մաշտոցի պողոտային ու Կողբացիի փողոցին արանքով հասած քաղաքապետարանի հրապարակը, ուրկէ ալ գինիի գործարանին առջեւէն միացած է Հրազդանին, դէպի Կարմիր կամուրջ իջնող ձորակէն։
Գետառը Երեւանի կեդրոնին մէջ այսօր տեսանելի է միայն Միասնիկեան պողոտայի ու Խանջեան փողոցի վերջնամասը: Քաղաքին ծայրամասը, Շէնգաւիթի հատուածին մէջ, տեղ մը կրկին կ՚երեւի եւ արդէն կը թափի Հրազդան գետին մէջ:
Անկէ զատ, որ Գետառը քաղաքային գեղեցիկ տեսարան է, ան նաեւ հեղեղատար դեր կ՚ունենայ քաղաքին համար. անձրեւներու, ձիւնհալքի ժամանակ կը հեռացնէ աւելորդ ջուրը եւ ջուրը չի հոսիր քաղաքին փողոցնէրէն եւ չի լեցուիր բակերն ու նկուղները, ինչպէս յաճախ կ՚ըլլայ յորդառատ անձրեւներու տարափին ժամանակ: Գետը նաեւ խոնաւ կը պահէ քաղաքին չոր օդը, որ ինքնաբերաբար կը չորնայ արդիւնաբերական եւ այլ ծանրաբեռնուածութենէն :
Գետառի վարարումները
Ժամանակին Գետառը այնքան ջրառատ եղած է, որ նոյնիսկ վարարած եւ մէկ գիշերուան մէջ աւրած է Երեւանի կեդրոնը:
Նշանաւոր է յատկապէս 25 Մայիս 1946 թուականի վարարումը: Այն օրը, երբ Գետառը դուրս եկած է իր ափերէն եւ ողողած քաղաքը: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը նոր աւարտած, Մայիս 25-ի երեկոյեան տեղացած յորդառատ անձրեւը, կարճ ժամանակ անց, վերածուած է տեղատարափի: Գետառը վարարած եւ սկսած է հոսիլ մայրաքաղաքին փողոցներէն։
Գետառի վարարումներուն թուականներէն կարելի է նշել 1860, 1866, 1873, 1908, 1912, 1923, 1924, 1925, 1928, 1946, 1947, 1950 թուականները։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գետեր Ստորոգութիւն:Գետեր այբբենական կարգով
Հրանդ Դարպասեան
Հրանդ Դարպասեան (1887, Կարին - անյայտ), հայ բժիշկ, դեղագործ, ազգային եւ հասարակական գործիչ։
Կենսագրութիւն
Հրանդ Դարպասեան ծնած է 1887 թուականին, Կարին։ Աւարտած է Կարնոյ Արծնեան վարժարանը։ 1908 թուականին աւարտել է Կոստանդնուպոլսոյ Օսմանեան դեղագործական վարժարանը։ Կարնոյ, Եգիպտոսի եւ Կ. Պոլ­սոյ մէջ, դեղագործ աշխատած է։ 1914 թուականին, Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ, ծառայած է Օսմանեան բանակի 2-րդ զօրաբանակի դեղապահեստէն ներս։ 1918 թուականին անցսծ է Հայաստանի Հանրապետութիւն եւ ծառայածէ հայկական բանակին։ 1920 թուականի Հոկտեմբեր 30-ին, Կարսի գրաւման ժամանակ, գերի ինկած է թուրքերուն։ 1922 թուականի վերջերը, Վրաստանի ճամբով անցած է Կ. Պոլիս, ապա՝ Չանաքգալէ, ապա՝ Յունաստանի Սալոնիկ քաղաքը, ուր բժիշկ Հ. Գալենտերեանի օգնականը դարձած է՝ Խնամատարական առողջապահական ճիւղին մէջ։ Խնամատարութիւնը լուծարուելէ ետք, պաշտօնավարած է Հայ Կարմիր խաչի մէջ։
Շարք մը ազգային պաշտօններ վարած է եւ եղած՝ շարք մը միութիւններու վարչութիւններու անդամ։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ֆետերիքօ Ֆելլինի
Ֆետերիքօ Ֆելլինի (Federico Fellini, ), իտալացի բեմադրիչ եւ բեմագիր։ Ան 25 շարժանկարներու բեմադրիչ է եւ 51 շարժանկարի համար գրած է բեմագրութիւն։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Ռիմինի, միջին դաս նկատուող ընտանիքի մը մէջ: Ռիմինին այդ ժամանակ փոքր քաղաք մըն էր, ուր Իտալիոյ այլ վայրերէն անոր ծնողքը փոխադրուած էր:
1924 թուականին Ֆելլինին սկսած է յաճախել Ռեմինիի Սան Վինչենցոյի միանձնուհիներուն կողմէ ղեկավարուող տարրական դպրոցը, երկու տարի անց՝ հանրային դպրոցը: Ուշիմ աշակերտ մը ըլլալով ան իր ազատ ժամերը լեցուցած է գծելով, տիկնիկային բեմադրութիւններ ընելով եւ մանկական ամսագիր կարդալով: Այդ ամսագրին մէջ ալ ան կարդացած է ամերիկեան մանկական շարժանկարներու մասին պատմութիւններ, որոնք մեծ ազդեցութիւն ձգած են շարժանկարներ նկարելու իր յետագայ գործին վրայ:
Փոքր տարիքին ան նաեւ պաշտած է կրկէսը: Նոյնիսկ որոշ ժամանակ ծաղրածու աշխատած է: Մանկութեան այդ սէրը յետագային արտացոլուած է իր նկարահանած ժապաւէններու որոշ դրուագներուն մէջ:
Ֆելլինին առաջին անգամ ծնողքին հետ Հռոմ այցելած է 1933 թուականին եւ Հռոմի մէջ տեսած պատկերները, գեղարուեստական զգացողութիւնները անդրադարձ ունեցած են իր յետագայ ժապաւէններուն մէջ:
1937 թուականին Ֆետերիքօ Ֆելլինին նկարիչ Թեմօ Պոնինիին հետ Ռիմինիի մէջ բացած է դիմանկարներ գծելու խանութ մը:
Հիմնականօրէն գրած է երգիծական յօդուածներ եւ զանոնք տպագրած՝ երգիծական թերթերու մէջ: Որոշելով ըլլալ ծաղրանկարիչ եւ երգիծական գրող՝ Ֆելլինին 1938 թուականին ճամբորդած է Ֆլորանսա, ուր «420» շաբաթաթերթին մէջ հրապարակած է իր առաջին ծաղրանկարը:
Այնուհետեւ կեանքը շարունակուած է Հռոմի մէջ, ուր 1939 թուականին, իր ծնողքը ուրախացնելու համար, ընդունուած է Հռոմի համալսարանի իրաւաբանութեան բաժինը, քանի որ մինչ այդ դժուարութիւններ ունեցած էր աւագ դպրոցին մէջ եւ բացակայութիւններուն պատճառով հազիւ կարողացած էր աւարտել զայն:
Ուսանողական տարիներ
Ուսանողական տարիներուն սկսած է ճաշարաններու եւ սրճարաններու մշտական յաճախորդներու ուրուանկարները կատարել եւ վաճառել: Կարճ ժամանակ լրագրողի աշխատանք մը գտած է, բայց դատական լուրեր գրելը ձանձրալի նկատելով թողած է գործը: Ուրիշ աշխատանք մը գտած է ազդեցիկ երգիծական «Marc’Aurelio»-ի մէջ եւ հոն մշտական գործ ունենալով, սկսած է աշխատիլ գրողներու, երիգիծաբաններու եւ բեմագիրներու հետ: Այս մարդիկ կապեր ստեղծած են շարժանկարային արուեստի բնագաւառին մէջ եւ ընդլայնած՝ Ֆելլինիի մասնագիտական ծանօթութեան շրջանակը․ ան գրած է բեմագրութիւններ, որոնք բեմադրուած են։
Ապա գործուղուած է պատերազմական դաշտ, ուրկէ նոյնպէս գրութիւններ ղրկած է, իսկ վերադառնալով, մէկը միւսին ետեւէն, նկարահանած է իր աշխարհահռչակ շարժանկարները:
Շարժանկարներ
Ֆելլինիի առաջին ինքնուրոյն շարժանկարը «Ճերմակ շէյխ»ն է (1952), սակայն համաշխարհային ճանաչման արժանացած է «Ճանապարհ» ժապաւէնով, որով արտայայտած է մարդասիրութեան, փոխըմբռնման ու բարութեան գաղափարները: Բեմադրիչը նոյն գաղափարները արծարծած է նաեւ «Քապիրիոյ գիշերները» (1956) շարժանկարին մէջ, հոս փնտռած է չարի եւ բարիի յաւերժական պայքարի խորհրդաւոր իմաստը:
Արուեստի քննադատները Ֆելլինիի ստեղծագործութեան բարձրակէտը կը նկատեն «Քաղցր կեանք» (1959, Քաննի փառատօնի «Ոսկէ արմաւենիի ճիւղ» մրցանակ ստացած) շարժանկարը, ուր հեղինակը ցոյց կու տայ, թէ որքան դատարկ ու անիմաստ է կեանքը, երբ մարդիկ առանձին են եւ օտարացած իրարմէ:
Ֆետերիքօ Ֆելլինին շարժանկարային մրցանակները ընդհանրապէս ստացած է բեմադրիչներէն եւ այդ մրցանակներուն մէջ տասնեակ Օսքարներ կան :
Ռիմինիի օդակայանը
Ռիմինի քաղաքի օդակայանը կոչուած է Ֆետերիքօ Ֆելլինիի անունով:
1829 թուական
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1829 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1829 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1829
Միկոյեան Եղբայրներու Տուն-Թանգարան
Միկոյեան եղբայրներու տուն-թանգարան, հիմնադրուած է 1971-ին՝ յաւերժացնելու Անաստաս եւ Արտեմ (Անուշաւան) Միկոյեաններու հայրենիքի հանդէպ ունեցած անգնահատելի ծառայութիւնները։
Պատմութիւն
Յուշահամալիրը եւ թանգարանը բացուած են 17 Յունիս1982-ին։ Թանգարանի բացման օրը Մոսկուայէն թանգարան բերուած են ամենաազդեցիկ երկու ցուցադրանմուշները՝ ՄԻԳ ինքնաթիռը եւ Արտեմ Միկոյեանի ծառայողական մեքենան։ Տուն-թանգարանը տարիներու ընթացքին հարստացած է նաեւ այլ ցուցադրանմուշներով ։
Թանգարանը հիմնադրած է Միկոյեաններու հորեղբօր աղջիկը՝ Նուշիկ Միկոյեանը։
Ցուցադրութիւն
Թանգարանին մէջ ցուցադրուած են Միկոյեաններու ընտանիքի անձնական իրերը, անոնց աշխատանքային գործունէութեան մասին պատմող վաւերագրական նիւթերը։ Թանգարանի բակին մէջ կը գտնուին Արտեմ (քանդակագործ` Սուրէն Նազարեան, ճարտարապետ՝ Սարգիս Գուրզադեան) եւ Անաստաս Միկոյեաններու յուշարձանները, ՄիԳ ինքնաթիռը։
Հասցէ
Թանգարանը կը գտնուի Լոռիի մարզի Սանահին գիւղին մէջ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Տուն-թանգարաններ Հայաստանի մէջ Ստորոգութիւն:Թանգարաններ
Year of the Dog… Again
Year of the Dog… Again, ռեփր DMX-ի վեցերորդ սդուտիական ալպոմը, թողարկուած է 1 Օգոստոս 2016-ին։ Կ'ընդգրկէ երկու երգեր՝ «We in Here» եւ «Lord Give Me a Sign»: Առաջին շաբթուայ ընթացքին ալպոմը վաճառուած է 125000 օրինակով, գլխաւորած է Billboard 200 հիթ-շարքը, ինչպէս նաեւ ռեփ-շարքեր : Այս անոր առաջին ալպոմն էր, որ ձայնագրուած է առանց Def Jam-ի, ինչպէս նաեւ առաջինն էր, որ գլխաւորեց Billboard շարքը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:2006
Սուրբ Յովհաննէս Եկեղեցի, Նառլըգաբու
Նառլըգաբռւ Սուրբ Յովաննէս Եկեղցի (Պոլիս), 1743-ին հիմնուած է իբր հիւանդանոց, անտերունչ եւ աղքատ հիւանդներու համար։
Սակայն բացումը կատարուած է 1751-ին, հաւանաբար այդ տարին, պատահած ժանտախտի մեծ համաճարակէն վարակուողները պատսպարելու նպատակով։ Բազմավաստակ բանասէր ու պատմաբան Արշակ Ալպօյաճեան (1879-1962) Ս․ Փրկիչ Ազգ․ հիւանդանոցի ձեռագիր պատմութեան մէջ, ընդարձակօրէն գրած է վերոյիշալ հիւանդանոցին մասին։ Իր տուած տեղեկութիւններուն մէջ, նորութիւն եղող մասերը ստորեւ կ՝արտագրեմ․ բնագրին էջերը չեն թուագրուած․-։ «Այս հիւանդանոցին նախաձեռնակն է Յովհաննէս Կոլոտի աշակերտ ՝ Յակոբ Նալեան Պատրիարք, որ ինչպէս Բերայի Հիւանդանոցի սեպհականութեան իրաւանց մասին, կառավարութեան խնդրամատոյց եղած թուականէն 1744 մէկ տարի առաջ ՝ 1743-ին տիրող ժանտախտի համաճարակին պատճառով, Ամիրաներուն հետ համախորհուրդ խնդրամատոյց կ՝ըլլար Սուլթան Մահմուտ Ա․Կայսեր, որպէսզի Հայերուն համար Հիւանդանոցի յարմար տեղ մը շնորհուի» ։
«Մեծ վէզիր Սէլիտ Հասան Փաշայի միջոցաւ, նոյն տարին իսկ Հայոց կը շնորհուի Նարլըգաբուի ծովեզերքը՝ արտաքոյ պարիսպին, արդէն գոյութիւն ունեցող շենք մը, որ հաւանօրէն պետական էր»։
«Այս նախնական շէնքը փայտաշէն էր։ Նալեան իր երկրորդ պատրիարքութեան միջոցին,1755-ին Սուլթան Օսման Գ․ի կը դիմէ, նախնական շէնքին նորոգութեան ՝ եւ սենեակներ աւելցունելու արտօնութիւնը ձեռք բերելու համար։ Սուլթանը կը շնորհէ այդ հրովարտակը, յանուն մեծ վեզիր Մէհէտ Սայիտ Փաշայի, որով կը հաստատէ 1743-ին հրովարտակը, որ Հայց Հիւանդանոոց կը սահմանէր այդ տեղը՝ եւ կուտայ խնդրուած արտօնութիւնը նորոգութեան եւ փոփոխութեան համար»։
Գէորգ Բամպուքճեանին համեմատ (Յակոբ Նալեան Պատրիարք, Կեանքը, Գործերը եւ Աշակերտերը 1981) «Նարլըգաբուի Հիւանդանոցը 1743-ին հաւանաբար միայն ժանտախտաւորներու յատկացուած էր, համաճարակը չքանալէ ետք փակուած պիտի ըլլայ։ Իսկ երկրորդ անգամ բացուած է 1751-ին, դարձեալ նոյն տարի տեղի ունեցած ժանտախտի համաճարակին առթիւ։ Այլապէս կարելի չէ շէնքին ութը տարի անգործօն մնացած ըլլալը մեկնաբանել»։
«1774-1755 թուականներուն Նարլը Գաբուի հիւանդանոցին մէջ տարեկան հազիւ 24 հիւանդներ կը դարմանուէին (Միքայէլ Քհ․ Աշճեան, «Արեւելք» թիւ ՝ 6518) ։Սակայն յետոյ հետզհետէ անիկա նոր մասերով ճոխացած եւ ընդարձակուած է։ 1777-ին շէնքը կը նորոգուի եւ ջրամբարով մը կ՝օժտու։ 1781-ին հովին աւերումներուն դէմ շէնքը պաշտպանելու համար քարափ մը կը շինուի։ Իսկ 1789 թուականին, Ապուչեխցի հանգուցեալ Խանուի որդի Մահտեսի Յովհաննէս Ամիրա հիւանդանոցին կից ունեցած իր քէրէստէճիի խանութը, որուն գետինը 600 կանգուն ընդարձակութիւն ունէր, հիւանդանոցին կը նուիրէ, որպէսզի խանութին վրայի սենեակները հեւանդանոցին ընդարձակման ծառայեն՝ եւ եկամուտն ալ հոն ապաստանողներու մաքրութեան ու սննդեան յատկացուի (Տոքթ․ Վահրամ Թորգոմեան «Արեւելք»թիւ ՝ 6527)»։
1803-ին վերանորոգուած է, եւ մէջն ալ Ս․Յովհաննէս Աւետարաչի նուիրուած մատուռ մըն ալ կառուցուած է, որուն տեղը1807-ին շինուած է արդի եկեղեցին։ Հիւանդանոցը իր գոյութիւնը շարռունակած է մինչեւ 1833 թուականը, երբ տեղւոյն հիւանդները փոխադրռւած են Ետիգուլէի նորաշէն Ս․Փրկիչ Հիւանդաոցը։ Սուրբ Փրկիչ հիւանդանոցի հիմնարկութենէն առաջ այս եկեղեցւոյ ներքնայարկը կը գտնուէր հիւանդանոց-յիմարանոց մը, ուր մտային հիւանդներ կը դարմանուէին անյարմար պայմաններու մէջ։ Անգամ մը պաշտամունքի միջոցին լսուած են աղիողորմ ճիչեր եւ Յարութիւն Ամիրա Պէզճեան անհանգստանալով այս տխուր դէպքէն, կը յղանայ նոր հիւանդանոց մը հաստատելու գաղափարը, զոր իրականացնելով համայնքը կ՚օժտէ Սուրբ Փրկիչ Ազգային Հիւանդանոցով։
Յակոբ Սանասարեան
Յակոբ Սանասարեան (կամ՝ Հակոբ Սանասարյան, ծնած 21 Դեկտեմբեր, 1936 թուականին, Երանոս, Հայաստան ) ծանօթ հայ բնապահպանական գործօն, գրագէտ եւ կենսատարրաբան, ինչպէս նաեւ համահիմնադիրը բնապահպանման խումբ Գոյապահպանութիւն կազմակերպութեան, հիմնուած 1985 թուականին, Սովետական Միութեան մէջ: Այս խումբը 1998 թուականին կը կոչուի Հայաստանի Կանաչեայ Միութիւնը: Սանասարեանը մինչեւ օրս Միութեան նախագահն է:
Սուրբ Յովհաննէս Եկեղեցի, Նառլըգաբու
1849-ին նախկին շէնքը Խորէնեան-Վառվառեան վարժարանին յատկացուած է։
Օծումը կատարուեցաւ 1964-ին։ Մուտքին վրայ կառուցուած է ծովահայեաց սրահ մը։
Եկեղեցւոյ վերջին նորոգութիւնը կատարուած է 2006ին եւ պաշտամունքի բացուած՝ ձեռամբ Ամեն. Տ. Մեսրոպ Բ. Պատրիարք Հօր։
Սամ Քլաֆլին
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Անգլիացի դերասաններ Ստորոգութիւն:27 Յունիսի ծնածներ
183 (թիւ)
183 (հարիւր ութսուներեք)՝ կենտ եռանիշ բնական թիվ է 182-ի եւ 184-ի միջեւ
Լաւաշ
Հայերու հիմնական հացն է, կը թխեն թոնիրի մէջ։ Այն անալի, շատ բարակ, ճերմակ հաց է, որ կը պատրաստուի ցորենի ալիւրով։
Պատմութիւն
Հին ժամանակներուն, առաւելապէս Հայկական լեռնաշխարհի երկրներուն մէջ, լավաշ հացը ստեղծուեցաւ երկար ժամանակ թարմ հաց ունենալու համար։ Գաղափարը այն էր, որ սովորական հացը թխելէն ետք կարելի է օգտագործել շատ քիչ ժամանակի ընթացքին, իսկ լավաշը պատրաստելէ ետք երկար ժամանակ չի փճանար ու կարելի է զայն երկար պահել, նոյնիսկ մինչեւ մէկ տարի։ Չոր լավաշին վրայ ջուր ցանելով, կարելի է զայն թարմացնել եւ վերստին օգտագործել։ լավաշը առաւելապէս տարածուած է Հայաստանի, Իրանի, Վրաստանի, Ազրպէյճանի, Թուրքիոյ, Կովկասեան ու արեւելեան այլ երկրներու մէջ։
Հայաստանի մէջ լավաշը սկսած են պատրաստել աւելի քան երեք հազար տարի առաջ։
Մինչեւ այսօր Հայաստանի յատկապէս գիւղական տուներուն մէջ աշնան կը պատրաստեն լավաշի մեծ պաշար, զայն կը չորցնեն ու կը պահեն՝ ձմրան ընթացքին որպէս պաշար օգտագործելու նպատակով։
Պատրաստութեան ձեւ
լավաշը կը պատրաստեն ցորենի ալիւրով, գաղջ ջուրով, աղով եւ հայկական թթխմորով։ Խմբորը կը շաղեն նախընտրաբար երեկոյան, կը դնեն տաքուկ անկիւն մը՝ հանգստանալու, յետոյ զայն կը բաժնեն մօտաւորապէս 300 կրամանոց գունդերու։ Իւրաքանչիւր գունդ կրտնակով կը բանան թուղթի բարակութեամբ, ձուաձեւ եւ շուրջ 70 սմ լայնք ունեցող թերթիկներու ։ Թերթիկը բանալէ ետք զայն կը քաշեն յատուկ բարձի վրայ ու անոր միջոցով ամուր կը փակցնեն թոնիրի տաք պատին։
լավաշը շատ արագ կ՛եփի։ Առաւելագոյնը մէկ վայրկեանի ընթացքին հացը արդէն եփած է ու մետաղեայ բարակ ձողով զայն դուրս կը քաշեն թոնիրէն։ Կը կարծուի, որ լավաշ պատրաստելու ժամանակ առաջին եփած հացը միշտ անյաջող դուրս կու գայ (կուտ կ՛երթայ)։
Թէեւ ներկայիս Հայաստանի քաղաքաբնակ բնակչութիւնը լավաշը կը գնէ խանութներէն, երկրին ամբողջ տարածքին գիւղերու եւ գաւառական քաղաքներու մէջ պահպանուած է լավաշի պատրաստման աւանդական ձեւը։
լավաշը արուեստի տարբեր գործերու մէջ
լավաշի հետ կապուած կան շատ ժողովրդական սովորութիւններ, որոնց մէկ մասը մինչեւ հիմա կը պահպանուի Հայաստանի տարածքին։ Այդ սովորութիւններէն է հարսանիքի ժամանակ հարսին ուսին լավաշ դնելը։ Ըստ հայկական աւանդապատումին, հայերու պատերազմի աստուած Վահագնի ու սիրոյ աստուածուհի Աստղիկի հարսանիքին ժամանակ աստուածներու հայր Արամազդը հարսին ուսին լավաշ դրած էր։ Սակայն, տուն երթալու ճամփուն Աստղիկ ուշադիր չեղաւ եւ լավաշը ինկաւ գետին։ Հայր Արամազդը զայրացաւ ու ըսաւ. «Հացը գետին նետողը չի կրնար մայր ու կին դառնալ»։ Վահագնի ու Աստղիկի հարսանիքը մնաց կիսատ ու անոնք չամուսնացան, իսկ Հայաստանի մէջ սովորութիւն դարձաւ հարսերուն ուսին լավաշ դնել։ Այդ օրէն սկսած հարսերը շատ զգոյշ կը քալեն, որպէսզի լավաշը իրենց ուսէն չսահի ու իրենք Աստղիկ աստուածուհիին բախտին չարժանանան։
Գրուած է «Հեքիաթ Նաղաշ անունով տղայի եւ հացի, որու անունն է լավաշ» հեքիաթը։
1988 թուականին այս հեքիաթին հիման վրայ պատրաստուած է «Կախարդական լավաշը» անունով մուլտֆիլմը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական խոհանոց Ստորոգութիւն:Հացատեսակներ Ստորոգութիւն:Հայկական հացատեսակներ
Հրանդ Շահինեան
Հրանդ Համազասպի Շահինեան, հայ խորհրդային մարմնամարզիկ, ԽՍՀՄ մարզանքի մէջ վաստակաւոր վարպետ (1951), ՀԽՍՀ վաստակաւոր մարզիչ (1961), ՀԽՍՀ մարմնակրթութեան եւ մարմնամարզումի վաստակաւոր գործիչ (1966)։ ԽՍՀՄ եօթակի յաղթական, բացարձակ ախոյեան, աշխարհի կրկնակի ոսկէ դափնեկիր, Ողիմպիական խաղերու (Հելսինքի 1952) կրկնակի մետալակիր եւ կրկնակի արծաթէ մետալակիր :
Կենսագրութիւն
Ծնած է Գիւլագարակ գիւղը (Լոռի)։ 1930-ին, ընտանիքը փոխադրուած է Երեւան։ Սկսած է մարմնամարզութեան ուսումը Յարութիւն Գարգալոյեանի հետ, իսկ 1939-ին Խորհրդային Միութեան պատանի ախոյեան հանդիսացած է։
1941-ին, Շահինեան իբրեւ կամաւոր մեկնած է Բ. Աշխարհամարտին մասնակցելու եւ ոտքը վիրաւորուելէ ետք, 1943-ին վերադարձած է Հայաստան։ Երկար վերականգնողական աշխատանքէ ետք, 1946-ին կարողացած է վերսկսիլ մարզումները եւ աստիճանաբար մեծ յաջողութիւններ արձանագրել։
1949-ին, Պուտափեշտի մէջ, երիտասարդներու եւ ուսանողներու համաշխարհային փառատօնին վեց մետալ շահած է։
1952-ին, Հելսինքիի ողիմպիական խաղերուն մեկնած է իբրեւ խորհրդային հաւաքականի անդամ։ Շահինեան փայլած է օղակներու վրայ վարժութեան մէջ, ստանալով 9,9 միաւոր եւ ոսկեայ մետալակիր:
Ան նժոյգաթափի ու բազմամարտի մէջ արծաթ մետալներ ալ ստացած է։ Նժոյգաթափի մէջ, Շահինեան առաջին անգամ գործադրած է հնարք մը, որ հետագային անոր անունով կոչուած է։ Ան նաեւ շահած է ուրիշ ոսկեայ մետալ մը՝ խմբական մրցումին մէջ։ 1952-ին ալ ստացած է Խորհրդային Միութեան մարզանքի վարպետի կոչումը։
1954-ին, Հռոմի աշխարհի ախոյեանութեան մասնակցած է՝ ոսկեայ մետալ շահելով նժոյգաթափին եւ խմբական մրցումին մէջ, եւ արծաթեայ մետալ՝ բազմամարտի մէջ։
1956 թուականին Խորհրդային Միութեան հաւաքականի մարզիչները կը սկսին աւելի երիտասարդական մարմնամարզիկներ ընդգրկել խումբին մէջ։ Շահինեան կ՚որոշէ աւարտել իր ասպարէզը ու աստիճանաբար անցնիլ մարզիչի գործունէութեան։
Հրանդ Շահինեան կը փափաքէր, որ Հայաստան ունենար մարմնամարզութեան մեծ համալիր, ուր կարողանար իր փորձառութիւնը հաղորդել երիտասարդներուն։ Անոր անմիջական ջանքերուն շնորհիւ, Երեւանի մէջ ստեղծուած է այդպիսի մասնագիտացած դպրոց մը 1958-ին, որուն առաջին տնօրէնն ալ եղած է ինք։
1961-ին արժանացած է Հայաստանի վաստակաւոր մարզիչի տիտղոսին, իսկ 1966-ին՝ Խորհրդային Միութեան վաստակաւոր մարզական գործիչի տիտղոսին։ 1966-1969 թուականներուն գլխաւորած է Հայաստանի մարզական կոմիտէն, այնուհետեւ անոր փոխնախագահը ըլլալով (1969-1975)։
1975-1980 թուականներուն, Շահինեան վարած է Սուրիոյ մարմնամարզութեան հաւաքականը Դամասկոսի մէջ։ Այնուհետեւ վերադարձած է Հայաստան, ուր մահացած է Մայիս 29, 1996-ին։
2014-ին, Հրանդ Շահինեանի արձանը զետեղուած է անոր անունը կրող մարմնամարզութեան դպրոցի մուտքին՝ Երեւանի մէջ ։
Տե՛ս նաեւ
Ստորոգութիւն:29 Մայիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ մարմնամարզիկներ Ստորոգութիւն:Անձինք դրոշմաթուղթերու վրայ Ստորոգութիւն:Հայազգի մարզիկներ Ստորոգութիւն:Մարզիկներ Ստորոգութիւն:Մարմնամարզութիւն Ստորոգութիւն:1923 ծնունդներ Ստորոգութիւն:30 Յուլիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:1996 մահեր
Սուրէն Մանուէլեան
Սուրէն Մանուէլեան (1906).- ծնած է Արեւմտեան Հայաստանի Բալահովիտ գաւառի Սղամ գիւղը: Բեկորներէն է Որբերու Սերունդին՝ որ խորշակահար ինկաւ յետեղեռնեան հայ կեանքի ամերիկեան ափերուն վրայ, անցնող տասնամեակներուն հետ ինքզինք արժեւորելու համար իբրեւ Վերայայտնութեան կոչուած գրչի մարդոց փաղանգին օժտուած անդամներէն մին։
Արտասահմանեան իրականութեան 1920-1950-ական թուականներու հանրային-մշակութային հեւքին մէջ՝ ան եղած է քարտուղար՝ առաջնորդական դիւանատուներու, գրաշար, գործօն դերակատար՝ հայրենակցական կորիզներու կրթանպաստ աշխատանքներուն մէջ։ Անփոխարինելի բարիք էր գոյապայքարի մեր սկզբանական ճիգերուն արդիւնաւորման տեսակէտով։
Սուրէն Մանուէլեանի հանրային, միութենական եւ գրական գործունէութիւնը Ամերիկահայ կեանքի մէջ՝ կ'ընգրկէ 1926-1980 թուականներու աւելի քան յիսնամեայ շրջանը։ Իր առաջին պատմուածքը՝ «Անոնք որ վերադարձան», հրատարակուած է «Նոր Գիր» ամսագրի մէջ՝ 1936-ին։ Առջինեկ իր ակնարկներու հաւաքածոն՝ «Բարակ լարեր», եւ պատմուածքներու երկու հատորները՝ «Արգաւանդ ակօսներ» (1949) եւ «Դգալ մը շաքար» (1965) կ'ամփոփեն պատկերներ, ապրումներ եւ յուշեր գիւղէն, ընտանեկան օջախէն, Հայուն թափառիկ կեանքէն, սփիւռքեան խռովքներէ եւ ազգային մեր ճակատագրէն։
Աշխատակից ամերիկահայ եւ արտասամանեան թերթերու՝ «Պայքար»ի, «Երիտասարդ Հայաստան»ի, «Նոր Գիր» գրական եռամսեայի՝ Բենիամին Նուրիկեանի եւ Մարտիրոս Սարգիսեանի հետ:
Թատերական կեանքի հանդէպ գործօն հետաքրքրութեամբ, արեւմտահայերէնի վերածած է Սունդուկեանցի Շիրվանզադէի, Դըրենիկ Դեմիրջեանի եւ Րաֆֆի կարգ մը գործերը («Պեպօ», «Խաթաբալա», «Պատուի համար», «Ջար Ոգի», «Վարդանանք», «Սամուէլ» եւ ուրիշներ):
Հայ մամուլի մէջ ցրուած են իր ստեղծագործութիւններէն շատեր. անտիպ են եւ հրատարակութեան կը սպասեն «Իրիկուն ժամանց» անունին տակ համադրուած պատմուածքներու հաւաքածոն, «Հինգ հայ թագաւորներ եւ իրենց ժամանակը», «Մարդեր եւ իրենց կեանքը» (նուիրուած գրողներու եւ հանրային մշակներու), թարգմանական եւ թատերագրային փորձեր՝ «Համաշխարհային գրական ընտիր էջեր» եւ «Խորհուրդ Վարդանանց», «Շնորհալի», «Սարդարապատ», եւայլն։
Սեւ Օհանեան
Սեւակ «Սեւ» Օհանեան (ծնած 2 Յունիս, 1987) Ամերիկահայ ֆիլմի արտադրիչ եւ թատերագիր է: Ան ճանչցուած է իբր Searching եւ Run ֆիլմերու թատերագիրը, Fruitvale Station ֆիլմի արտադրիչ եւ Proximity Media ընկերութեան համահիմնադիր: