cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հերակլիոս Աւագ
Ֆիլիպիկոսի օրով
Հերակլիոսը առաջին անգամ կը յիշատակուի 586 թուականին, որպէս զորաւար Ֆիլիպիկոսի հրամանատարներէն մէկը, 572-91 թուականներու հռոմեա-պարսկական պատերազմի ընթացքին։ Հերակլիոսը, Սոլաքոնի ճակատամարտին 586 թուականի գարնանը կը ղեկավարէ բանակի կեդրոնը։ Մարտէն ետք ան կը ղրկուի ստուգելու համար այն տեղեկութիւնը, որ կ՝ ըսէր թէ պարիսկները կը ստանան օգնական ուժեր ։
Այնուհետեւ բիւզանդացիները ներխուժեցին Աղձնիք։ Այնտեղ անոնց կողմը անցան երկու հայ զօրաւարներ, որոնք համաձայնեցան ցոյց տալ պարսկական հենակետերու դիրքերը։ Հերկալիոսին, որ արդէն երկրորդն էր իր դիրքով Ֆիլիպիկոսէն ետք, հրամայեց գտնել այդ հենակետերը ։
Հերակլիոսին կ՝ ոգղղեկցէին 20 հոգի։ Ճանապարհին անքն հանդիպեցան պարսկական ընտրեալ ջոկատի, որմէ հազիւ հաց կարողացան ճողոպրել։ Գիշերը Հերակլիոսը նամակ ուղարկեց շարժուող պարսկական զորախումբին մասին ։
Ֆիլիպիկոսը նահանջեց բիւզանդական տարածք, որտեղ սակայն հիւանդութեան պատճառով անկարող եղաւ շարունակել իր գործառոյթը եւ զորքը հանձնեց Հերակլիոսին։ Հերակլիոսը քանի մը անգամ ասպատակեց Մարզպանական Հայաստանը եւ ձմեռեց Թեոդոսիոպոլիսոյ մէջ ։
587 թուականի գարնան, Հերակլիոսի ղեկաավարութեամբ բանակի մեծ մասը շարժեցաւ պարսկական տարածք եւ պաշարեց անանուն ինչ-որ բերդ, որ համառ կռիւներէն ետք գրաւեց ։
587 թուականի վերջը Ֆիլիպիկոսը վերադարձաւ Կոստանդնուպոլիս եւ ձմեռուայ ընթացքին մնաց Հերակլիոսի ղեկավարութեան տակ։ Հերակլիոսը քայլեր ձեռնարկեց բարձրացնելու զինուորներու կարգապահութիւնը։ Շուտով տեղի ունեցաւ հրամանատարներու փոփոխութիւն եւ Հերակլիոսին հրամայուեցաւ ետ վերադառնալ Բիւզանդական Հայաստան ":
Կոմենտիոլուս
Հերակլիոսը կը յիշուի մէկ տարի ետք 589 թուականի աշնան տեղի ունեցած ճակատամարտին մէջ։ Բանակի հրամատարն էր Կոմենտիոլուսը, որուն հետագայ պատմիչներէն մէկը մեղադրէ վախկոտութեան համար. ըստ անոր տեղեկութեան, երբ ճակատամարտը կը շարունակուէր Կոմենտիոլուսը կը փախչի, իսկ բանակի ղեկավարութիւնը իր ուսերէն կը վերցնէ Հերակլիոս Աւագը, որ հռոմեացիներուն կը տանի հաղթանակի: Սակայն այս շատ կասկածելի է: ճակատամարտի ժամանակակից պատմիչի հաղորդագրութեամբ Կոմենտիոլուսը անձամբ կը կռուէր ճակատամարտին մէջ, իսկ Հերակլիոս Աւագի անունը ընդհանրապէս չի նշուիր: Վախկոտութեան դրուագը կարող կ՝րնայ հորինուած ըլլալ  փառաբանելու համար Հերակլիոս կայսին հօրը՝ Հերակլիոս Աւագին ::
Հայկական ապստամբութիւն
Հերակլիոսը կը նշուի մօտ 595 թուականին, որպէս Հայաստանի «մագիստեր միլիտում»։ Ան ղրկուած էր ճնշելու հայկական ապստամբութիւնը Արեւմտեան Հայաստանի մէջ։ Անոր կ՝ օժանդակր Համազասպ Մամիկոնեանը։
Տեղի ունեացած ճակատամարտին, բիւզանդացիները հաղթանակ տարին, իսկ հայոց ապստամբութեան ղեկավարները կամ սպանուեցան, կամ գերի ինկան ։
Չնայած Հերակլիոսը Հայաստանի մէջ քիչ մնաց, անոր կապերը հայերիուն հետ անկասկած աւելի ուժեղացան ։
Ափրիկէի եկսարքոս
Հերակլիոսը յաջորդ անգամ կը յիշուի 608 թուականին որպէս Ափրիկէի եկսարքոս եւ պատրիկ։ Ան նշանակուած էր Մորիկ կայսին կողմէն, այդ կը նշանակէ, որ ան կը գրաւէր այդ պաշտօնը ամենաուշը 602 թուականէն։ Հերակլիոսը լաւ յարաբերութիւններ ունէր Մորիկի հետ եւ Ափրիկէի պալատական կազմը կը ցաւէր վերջինիս մահուան համար ։
Չնայած որոշ պատմաբաններ կը համարեն, որ Ափրիկէի մէջ էկզարխութիւնը անկում կ՝ ապրէր 7-րդ դարուն բերբերական անընդհատ յարձակումներու պատճառով, ներկայիս կը գերիշխէ այն տեսակետը, որ այդ ժամանակ Ափրիկան կայսրութեան ամենահարուստ նահանգներէն էր։ Այստեղ շատ աւելի քիչ ռազմական գործողութիւններ տեղի կ՝ ունենային, քան Պալքաններուն, Միջագետքի եւ Հայկական լեռնաշխարհի մէջ։ Առեւտուրը կը ծաղկէր. հատկապէս ուժեղ էր կապը ֆրանկական Գալիայի հետ։ Զարգացած գիւղատնտեսութիւնը թոյլ կու տար աճեցնել ցորեէն, ձիթապտուղ եւ խաղող, որ կուշտ կը պահէր տեղի բնակչութիւնը։ Զարգացած էր նաեւ ձկնորսութիւնը։
Հերակլիոս օգտուեցաւ իրենց ընձեռած հնարավորութիւնէն եւ սկսաւ կապեր հաստատել տեղի ազնուականութեան հետ. օրինակ անոր տղան ամուսնացած էր Ափրիկէի հողատերերէն մէկուն աղջկան հետ. ։
Ապստամբութիւնը ընդդէմ Փոկասի
608 թուականին Հերակլիոս Աւագի գլխաւորութեամբ Ափրիկէ նահանգը ապստամբեց Փոկաս կայսին դէմ ։ Պատմիչներըկը նշեն, որ հիմնական պատճառը Փոկասի կողմէն Մորիկի սպանութիւնն էր, սակայն պատմաբանները կը համարեն, որ կար նաեւ սառ դատողութիւն։ Կարթագէնը կե գտնուէր մեծ հեռաւարութեան վրայ Կոստանդնուպոլսէն, եւ Փոկասի համար դժուար կլիներ զորք ուղարկել այնտեղ։ Նահանգի հարստութիւնը կրնար ֆինանսաւորել ապստամբութիւն։ Կայսրութեան պետք էր ցորեն, իսկ նահանգը բաւական հարուստ էր այդ հումքով։ Այդ նոյն ժամանակ պարիսկները կ՝ իրականացնէին լայնածաւալ յարձակում կայսրութեան վրայ, որ հիանալի հնարաւորութիւն կ՝ ըստեղծէր ապստամբութեան համար ։ Ապստամբութիւնէն ետք, Հերակլիոս Աւագն ու Կրտսերը հռչակուեցան քոնսուլներ։ Այս քայլով Հերակլիոս Աւագը կը փորձէր օրինականացնել իր կայսր դառնալու հաւակնութիւնները, քանի որ քոսնուլի կոչում ունէին միայն կայսրերը ։
609-10 թուականներուն Փոկասի վիճակը կը վատթարանար։ Կայսրութեան պաշտպանութիւնը ճեղքուած էր Սասանեան Պարսկաստանի կողմէն։ Անոնք կ՝ ասպատակէին Միջագետքը, Հայաստանը, Սուրիան, Փոքր Ասիան։ Հերակլիոսին հաւատարիմ ուժերը գրաւած էին Եգիպտոսը, սլաւոննեն ու աւարները գրաւած էին Պալքաններու մեծ մասը։ Իսկ Սուրիոյ հրեաներնը ապստամբութիւն բարձրացուցած էին ։
610 թուականին պարսից Շահրբարազ զօրաւարը կը մօտենար Անտիոքին։ Սակայն Փոկասին աւելի կ՝ անհանգստացնէր ապստամբները, որոնք ներխուժած էին Կիպրոս եւ Սուրիա, իսկ Հերակլիոս Կրտսերը մեծ նաւատորմով կը մօտենար մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլսին։ Ապստամբները հասան մայրաքաղաք Հոկտեմբեր 610 թուականին։ Քաղաքի միակ պաշտպանները կայսին անձնական պահակախումբ էր եւ ձիարշաւներու երկրպագուներու կանաչ եւ կապոյտ խմբաւորումներէն կազմուած անկանոն ջոկատները։ Սակայն Հերակլիոսի մոտենալուն պէս կանաչ խմբաւորումն ու պահակախումբը անցան ապստամբներու կողմէն։ Մայրաքաղաքը հեշոտութեամբ ինկաւ Հերակլիոսի ձեռքը ։
Հերակլիոս Կրտսերը հռչակուեցաւ կայսր, իսկ Փոկասն ու անոր շարք մը աջակիցներ սպաննուեցան ։ Համաձայն պատմիչների Հերակլիոս Ավագը հրճվել էր իր որդու կայսր հռչակվելու մասին լուրերը ստանալով ։ Պատմիչներու համաձայն Հերակլիոս Աւագը հրճուած էր իր որդիին կայսր հռչակուելու մասին լուրերը ստանալով։
Տիեզերք
Տիեզերքը, մեզ շրջապատող անսահման եւ յաւերժական նիւթական աշխարհն է, Երկիրէն մինչեւ տիեզերական տարածութեան ամէնէն հեռուները ֆիզիքապէս գոյութիւն ունեցող ամէն ինչը:
Գիտութեան մէջ կը տարբերակուին «տեսանելի տիեզերք» եւ «տեսական տիեզերք» հասկացողութիւնները: Քանի որ լոյսի արագութիւնը սահմանափակ է, մեզի հասանելի են տիեզերքի միայն մէկ հատուածէն եկող լուսային ճառագայթները: Ըստ որոնման արդիւնքներու, տիեզերքի որքան աւելի հեռաւոր հատուածները կը դիտարկենք, այնքան աւելի հեռաւոր անցեալէն է պատկերը (լուսային ճառագայթը աւելի երկար ժամանակի մէջ կը հասնի մեզի): Ներկայ տուեալներով, տեսանելի տիեզերքին տրամագիծը կը կազմէ մօտաւորապէս 93 միլիառ լուսային տարի:
Ըստ Մեծ Պայթիւնի տեսութեան, տիեզերքը յառաջացած է 13,798 միլիառ (± 0,037 միլիառ) տարի առաջ :
Յաւելեալ
Տիեզերքը կ'ընդգրկէ անթիւ բազմութեամբ ծիր կաթիններ: Մեզի տեսանելի ամէնէն հեռաւոր ծիր կաթիններն այնքան հեռու են մեզմէ, որ անոնցմէ եկող լոյսը մեզի կը հասնի միլիառաւոր տարիներու ընթացքին:
Մեզմէ շատեր կը կարծէին, թէ Երկիրը Տիեզերքին կեդրոնն է: Այժմ մենք գիտենք, որ հակառակ անոր, որ Երկիրը բացառիկ կարեւորութիւն ունի մեզի համար, բայց անիկա Արեգակին շուրջը պտտող ընդամէնը փոքրիկ մոլորակ մըն է, իսկ Արեգակը՝ ընդամէնը մեր ծիր կաթինին միլիոնաւոր սովորական աստղերէն մէկը:
Աստղերը ինքնալուսարձակող, ջրածինի ու հելիումի կազային վիթխարի գունդերն են, որոնց կեդրոնը ջերմաստիճանը կը հասնի միլիոնաւոր, իսկ մակերեւոյթին՝ հազարաւոր աստիճաններու: Բացի Երկիրէն, Արեգակին շուրջը կը դառնան 8 մեծ մոլորակներ (Փայլածու, Արուսեակ, Հրատ, Լուսնթագ, Երեւակ, Ուրանոս, Նեպդուն) եւ 10-րդ ու հազարաւոր փոքր մարմիններ՝ աստղակերպեր ու գիսաւորներ: Բայց անոնք, նոյնիսկ միասին վերցուցած, զանգուածով շուրջ 100 անգամ փոքր են Արեգակէն:
Քանի որ աստղերէն եկող լոյսը մեզի կը հասնի այդքան երկար ժամանակամիջոցի մէջ, մենք այժմ աստղերը կը տեսնենք այնպէս, ինչպէս անոնք իրականութեան մէջ եղած են հարիւրաւոր, հազարաւոր եւ միլիոնաւոր տարիներ առաջ: Այսինքն, երբ կը նայինք Տիեզերքին խորքերը, մենք, ըստ էութեան, կը նայինք հինէն անցած-գացած ժամանակներուն:
Ծագում
Տիեզերքը շուրջ 14 միլիառ տարեկան է: Հոյածաւալ աստղեր, որոնք մինչեւ միլիոն անգամ աւելի մեծ էին քան Արեւը, գոյացած են երբ տիեզերքը լոկ հարիւր միլիոն տարեկան էր: Շինանիւթերն էին գլխաւորաբար 75% Հիտրոժէն (Ջրածին) եւ 25% Հելիում: Բոլոր ծանր աթոմներու կորիզները (nucleus) կազմուած են այդ աստղերու կեդրոններուն մէջ, աւելի փոքր կորիզներու միաձուլումով (fusion): Կենդանական աշխարհէն դատած կրնայ զարմանալի թուիլ, որ մեծ աստղերը շատ աւելի կարճ կ'ապրին քան փոքրերը: Բայց իրօք այդպէս է, որովհետեւ անոնց կեդրոնի բարձր խտութեան եւ տաքութեան պատճառով կորիզային միաձուլումը, իմա՝ «հրկիզումը» անհամեմատ աւելի արագ կ'ընթանայ (2,3):
Ներկայ տիեզերքը կազմուած է շուրջ 6,5 միլիառ տարի առաջ պայթած այդ աստղերու փշուրներով: Անոնց անհետացումէն ետք ծանր կորիզներու արտադրութիւնը դադրած է: Երկիրը իբրեւ հրաշէկ լաւայի գունդ կազմուած է շուրջ 4,5 միլիառ տարի առաջ: Իւրանիւմ եւ այլ ծանր նիւթեր «ընկղմած» են դէպի երկիրին կորիզը: Լաւայի հոսանքներու հիմնական աղբիւրը անկայուն հիւլէներու շողարձակումին արտադրած ջերմուժն է: Առանց որուն երկիրը վաղուց սառած պիտի ըլլար, եւ պիտի չըլլար այն մագնիսական դաշտը, որ երկիրը պաշտպանէ դէպի մթնոլորտ ուղղուող լիցքաւոր մահացու մասնիկներէն: Այդ գնդակոծումը յատկապէս վտանգաւոր է արեգակնային փոթորիկներու ընթացքին: Նոյն այդ լաւայի հոսանքներն են, որոնք կրնան ծանր նիւթերէն փոքր տոկոս մը, որոնց շարքին եւ Իւրանիում, փոխադրել դէպի երկիրին մակերեսը :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Տիեզերք Ստորոգութիւն:Բնութիւն
Շահէ Աւագ Քհնյ. Մասոյեան
'''Շահէ Ա. Քհնյ. Մասոյեան''' (1922, հալէպ- 2004, Հալէպ), ուսուցիչ, դերձակ եւ դպրապետ։
Կենսագրութիւն
Աւազանի անունով՝ Յակոբ, որդի Պաղտասարի եւ Լուսիայի, ծնած է Հալէպ, 1922-ին։ Նախնական ուսումր ստացած է նախ Մեսրոպեան եւ ապա Հայկազեան եւ Ուսումնասիրած Վարժարաններուն մէջ։ Շրջանաւարտ եղած է 1937-ին։
Հալէպի Ս. Յակոբ եկեղեցւոյ դպրապետ նշանակուած է ու ձեոնահասորէն հինգ տարի վարած է այդ պաշտօնը, կազմակերպեւլով դպրացդասը։ Տարիներու խնայողութեամր պատրաստուած է ամուսնութեան։ Ընտրած է իր կեանքի ընկերը Աշճեան Յակոբի ու Մարիի դուստրը՝ օրդ. Ժանէթը, որուն հետ պսակուած է 22 Մայիս 1955-ին, ձեռամր Տ. Զարմայր Ա. Քհնյ. Հինտոյեանի, Ս. Քառասնիդ Մանկանց Եկեղեցւոյ մէջ։ Ունեցած է երեք մանչ զաւակներ՝ Վրէժ, Յակոբիկ եւ Պաղտիկ։ Ան կարեւորութիւն տալով կրօնաբարոյական դաստիարակութեան, չորս տարի շարական դասաւանդած է Ս. Գէորգ էկեղեցւոյ կիրակնօրեայ դպրոցին մէջ։
1958-ին, երբ տեղափոխուած կ Դամասկոս, ուսուցչութեան պաշտօն վարելու հրաւէր ստացածէ։ 1958-1961 տարիներուն պաշտօնավարած է Ազգ. Թարգմանչաց Վարժարանին մէջ։ 1961-1965 տեդւոյն Հայ Աւետ. Վարժարանին մէջ ուսուցչութեան կոդքին վարած է դպրապետութեան պաշտօն Ս. Սարգիս էկեդեցւոյ մէջ։ Դպրոցի ու եկեղեցւոյ առընթեր, ան եօթ տարի ծառայած է Դամասկոսի կիրակնօրեայ վարժարանին, նոր սերունդին սորվեցընելով մեր եկեղեցւոյ շարականները։ եկեղեցւոյ, դպրոցին ու կիրակնօրեային մատուցած տարիներու ծառայութիւնը, ժամանակի ընթացքին իր մէջ արթնցուցած է քահանայ ձեռնադրուելու բուռն փափաքը։ 1961-ին, իր փափաքը դիմումնագրով ներկայացուցած է բերիոյ Թեմի Առաջնորդ սրբազանին ու կրօնական Ժոդովին։ իր թեկնածութիւնը ընդունուած է, սակայն թելադրուած՝ որ սպասէ մինչեւ ոը Հալէպի մէջ քահանայի կարիքը ունեցող եկեղեցի մը գտնուի։ 1965-ին, երբ Ս. Վարդան եկեդեցին քահանայի կարիքը կ՝ ունենայ, թաղականութիւնը դիմած է Առաջնորդին։ Արբազան Հօր ու կրօնական ժողովի որոշումով ճշդուած են թեկնածուին ձեռնադրութեան թուականն ու եկեդեցին։ քահանայական ձեռնադրութիւնն ու օծումը տեղի ունեցած են ձեռամբ Բերիոյ Հայոց Թեմի Առաջնորդ՝ Տ. Ղեւոնդ Ս. Արք. Չէպէեանի, 7 Մաըտ 1965-ին, Ս. Գէորգ եկեղեցւոյ մէջ, խարտաւիլակութեամբ Տ. Գարեգին Ա. քհնյ, Քիրազեանի, վերակոչուելով Տ. Շահէ։ Քառասնօրեայ պատրաստութեան շրջանը լրանալէ ետք, Առաջնորդին տնօրինութեամբ Տէր Հայրը հոգեւոր հովիւ նշանակուած է Տաւուտիէի Ս. Վարդան Եկեղեցիւոյ ու Վարդանեան Վարժարանի համար՝ ուսուցիչ։
1965-1975 պաշտօնավարած է եկեղեցւոյ ու ղպրոցին մէջ, միաժամանակ ծառայելով կիրակնօրեայ դպրոցին։ Ան օգտակար դարձած է եկեղեցւոյ ու դպրոցին։ Մեծ կարեւորութիւն տուած է դպրաց դասին, կազմակերպած է զայն եւ շարականներ սորվեցուցած դպիրներուն։ Բայց ափսոս, որ տեղւոյն շէն ու կենսունակ գաղութը հետզհետէ նօսրացած է եւ շրջանը պարպուած է հայութենէն։ Այս պայմաններուն մէջ անկարելի կ՝ ըլլայ պահել եկեղեցին ու դպրոցը։ Տէր Հօր փափաքով եւ Բերիոյ Թեմի Առաջնորդ՝ Տ. Տաթեւ Արք. Սարգիսեանի տնօրինութեամբ, Տ. Շահէն տեղափոխուած է Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի, 13 Յուլիս 1975-ին։ Այս եկեղեցւոյ մէջ իր գործակիցները եղած են Տ. Ղեւոնդ Ա. քնյ, Ագթաւուգեան, Տ. Աահակ քհնյ. Արապաթլեան, Տ. Յուսիկ քհնյ, Աեդրակեան, ապա՝ Տ. Տաթեւ քհնյ. Միքայէլեան ու Տ. Մաշտոց քհնյ, Արապաթլեան։
Առ ի գնահատանք իր տարիներու բարւոք ծառայութեան, ստացած է Լանջախաչ կրելու իրաւունք 1981-ին, Մեծի Տանն կիլիկիոյ խորէն Ա. կաթողիկոսէն եւ Ծաղկեայ սեւ փիլոն կրելու իրաւունք՝ 1989-ին եւ աւագութեան տիտղոս ու պատիւ 1995-ին՝ Գարեգին Բ. կաթողիկոսէն ։
197 (թիւ)
197 (հարիւր իննսունեօթ)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ է 196-ի եւ 198-ի միջեւ
Համրա փողոց
Համրա փողոց, (Արաբերէն՝ شارع الحمراء‎‎) այդ ոչ միայն ամէնէն գլխաւոր փողոցներէն մէկն է, Պէյրութ, Լիբանանի մէջ, այլ նաեւ գլխաւոր տնտեսական եւ դիւանագիտական կեդրոնն ու նշանակէտն է: Համրա փողոցը կը գտնուի նոյն անունով կոչուած թաղակայքին մէջ՝ Համրա: Անոր գիտարուեստական անունն է՝ Փողոց 31: Շնորհիւ բազմաթիւ սրճարաններուն, բեմասրահներուն եւ թատերավայրերուն, Համրա փողոցը կը նկատուէր կեդրոնը Պէյրութի մտաւորական զբաղումներու 1960-ական եւ 1970-ական թուականներուն : 1975 թուականէն առաջ, Համրա փողոցը եւ անոր շրջավայրը ճանչցուած էին որպէս Պէյրութի նոր եւ զարգացած շրջաններէն մէկը, սակայն Լիբանանի Քաղաքական Պատերազմէն ետք ուրիշ շրջաններ, օրինակ՝ Մոնօ փողոցը, Աշրաֆիէի մէջ, Կուրաուտ փողոցը, Ժմէյզիի մէջ կամ Վերտուն փողոցը, Պէյրութի կեդրոնական շրջաին մէջ սկսան մրցակցիլ Համրա փողոցին հետ :
1990-ական թուականներու կիսուն պէյրութի քաղաքապետութիւնը կազմակերպեց գործողութիւններ զբօսաշրջիկներ հրապուրելու նպատակով, եւ Համրա փողոցը միշտ զբաղ է Ամերիկացի, Եւրոպացի եւ կամ հարուստ Արաբ զբօսաշրջիկներով:
Այսօր Համրա փողոցը առեւտրական շրջան մըն է որ կը պարունակ է պանդոկներ, հայթաթուած յարկաբաժիններ, գրադարաններ, ճաշարաններ, սրճարաններ եւ Լիբանանի բարձր մակարդակի համալսարանները, օրինակ՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանը, Լիբանանեան Ամերիկեան Համալսարանը եւ Հայկազեան Համալսարանը:
Աշխարհագրութիւն
Համրա փողոցը կը գտնուի արեւելք-արեւմուտք Պէյրութի կեդրոնէն: Փողոցը կը սկսի Ռոմ փողոցի միջահատութենէն եւ կը շարունակուի դէպի Արեւմուտք մինչեւ միջահատութիւնը Սատաթ փողոցին: Համրա փողոցը նաեւ քալուածք մը հեռու է Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն որ կը գտնուի Պլիս փողոցը, Հայկազեան Համալսարանէն որ կը գտնուի Միշել Շիհա փողոցը եւ Լիբանանի Ամերիկեան Համալսարանէն:
Ղազախ-վրացական Յարաբերութիւններ
Ղազախ-վրացական յարաբերութիւններ, դիւանագիտական յարաբերութիւններ Վրաստան ի եւ Ղազախիստան ի միջեւ ։
Պատմութիւն
23 Յուլիս 1992 թուականին դիւանագիտական յարաբերութիւններ հաստատուեցան երկրներու միջեւ։ Յարաբերութիւններու հիմքային փաստաթուղթը կը համարուի «Ղազախիստանի եւ Վրաստանի միջեւ յարաբերութիւններու հիմքերուն մասին համաձայնագիրը», որ ստորագրուած է 1 Յուլիս 1993 թուականին։
Տնտեսական համագործակցութիւն
Համաձայն Ղազախիստանի Վիճակագրութեան գործակալութեան՝ երկրներու միջեւ ապրանքաշրջանառութիւնը, 2012 թուականի տուեալներով, կազմած է աւելի քան 150 միլիոն տոլար։ Այդ համագործակցութիւնը հիմնականին կը կայանայ արդիւնաբերութեան եւ զբօոսաշրջութեան ոլորտներուն մէջ ։
Խնդիրներ
12 Մայիս 2014 թուականին Ղազախիստանի Հանրապետութեան Արտաքին գործերու նախարարութիւնը հանդիպում մը ունեցաւ Վրաստանի դեսպան Զուրաբ Պատարաձէ ի հետ՝ վերջին շրջանին Վրաստանի տարածք Ղազախիստանի քաղաքացիներու մուտք գործելու մերժման վերաբերեալ եւ պաշտօնական նոտա յղուեցաւ Ղազախիստանի մէջ Վրաստանի դեսպանին։
Դեսպանատուներ
1992 թուականին Վրաստանը դեսպանատուն բացաւ Ալմաթի ի մէջ, որ 2003 թուականին տեղափոխուեցան Ասթանա։
1969 թուական
1969 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 69րդ տարին է 1966 • 1967 • 1968 • 1969 • 1970 • 1971 • 1972
Դէպքեր
Անստոյգ ամսաթիւով
Ղազախ-վրացական Յարաբերութիւններ
Դեսպանատուներ
2003 թուականին Թիֆլիս ի մէջ բացուեցաւ Ղազախիստանի Դիւանագիտական առաքելութիւն ը, որ Յունուար 2008-ին վերափոխուեցաւ դեսպանատուն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ղազախստան Ստորոգութիւն:Վրաստան
1969 թուական
Մարտ
Պատահաբար երեւան կու գայ 2․500 տարուայ Սֆիրիա սուլալեզուն․
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1969 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1969 մահեր
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1969
Վահրամ Մավեան
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Երուսաղէմ ։ Հայրը` Յակոբ քհնյ. Մավեան (1884-1941), բնիկ զէյթունցի, տարագրութեան երկար ճամբաները կտրելէ ետք, 1922-ին հաստատուած է Երուսաղէմ:
ուր ստացած է նախակրթութիւնը՝ հայկական վարժարանին մէջ։ Երկրորդական ուսումը, նոյն քաղաքը, ստացած է անգլիական վարժարանէ, իսկ բարձրագոյնը՝ Անգլիա, Պելֆասթի համալսարանէն (գրականութեան եւ փիլիսոփայութեան ճիւղեր)։
1934-ին Վահրամ վերադարձած է Երուսաղէմ, ուր աշակերտած է Սրբոց Թարգմանչաց վարժարանի ն, մինչ իր հայրը չորս տարի հովիւ կը նշանակուի Ամմանի հայոց: Նախակրթարանը աւարտելէ ետք, ան իր երկրորդական ուսումը ստացած է քաղաքին անգլիական «Պիշըփ Կոպաթ» քոլեճին մէջ (1940-1944):
1948-ին, Պաղեստինի արաբ-հրեայ բախումներու թէժ օրերու նախօրէին, անցած է Կիպրոս, ուր նշանակուած է ուսուցիչ՝ Նիկոսիոյ Ազգային Մելիքեան վարժարանին: Երկու տարի ետք հրաւիրուած է պաշտօնավարելու նոյն քաղաքի ՀԲԸՄ-ի Մելգոնեան կրթական հաստատութեան մէջ՝ 1950-58, դասաւանդելով հայերէն, երկրաչափութիւն:
Թոքախտի պատճառով Մավեան ստիպողաբար անցած է Լիբանան՝ 1954-ին, եւ շուրջ տարի մը մնայուն դարմանումի ենթարկուած է Ազունիէի ազգ. բուժարանը (լեռնային շրջան, յատուկ թոքախտանոց):
1958-ին, ժամանակաւորապէս, Կիպրոսէն մեկնած է Պելֆասթ (Հիւսիսային Իրլանտա)։ Երեք տարի հետեւելէ ետք անգլիական գրականութեան, հոգեբանութեան եւ իմաստասիրութեան դասընթացքներուն` աւարտած է «Քուինզ եունիվըրսիթի»ն, 1961-ին:
Վերադառնալով Կիպրոս, երկու տարի եւս ուսուցչագործած է Մելգոնեանի մէջ (1961-63):
1962-էն սկսեալ ան կանոնաւոր կերպով աշխատակցած է Ծառուկեանի «Նայիրի» շաբաթաթերթին։
1960–ական տարիներէն հաստատուած է Լիզպոն, Փորթուկալ, Կիւլպէնկեան կեդրոնի հայկական բաժինին մէջ վարելու պատասխանատու պաշտօն ։
Գրած է կանուխէն։ Առաջին հատորը՝ բանաստեղծութիւններու ժողովածու, լոյս տեսած է 1965 թուականին։ Հետեւող տասնամեակներուն արտադրած է պատմուածքներու եւ գրական շունչով յագեցած քրոնիկներու հատորներ, որոնցմէ հատընտիր մըն ալ ապա լոյս տեսած է Երեւան։
Մահացած է Լիզպոն։
Գործերէն
Մավեանի հրատարակած անդրանիկ հատորը քերթողագիրք մըն է՝
Մինչ կը պաշտօնավարէր Լիզպոնի մէջ, ան հրատարակած է երեք հատորներ: Երեքն ալ տպուած են Երուսաղէմ ՝
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:1926 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1983 մահեր Ստորոգութիւն:Երուսաղէմ ծնածներ Ստորոգութիւն:Լիզպոն մահացածներ Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Հէրի Փոթըրը եւ Գաղտնիքներու Սենեակը (ֆիլմ)
Հէրի Փոթըրը եւ Գաղտնիքներու Սենեակը (անգլ.՝ Harry Potter and the Chamber of Secrets) բեմադրիչ Քրիս Քոլոմպոսի ֆիլմերէն, որու գլխաւոր դերերը կը մարմնաւորեն Տենիըլ Ռեքլիֆը, Ռուբերդ Կրինդը, Էմմա Ուաթսընը, Ռիչըրտ Հէրիսը, Ալան Ռիքմանը, Մակկի Սմիթը, Ռոպպի Կոլտրեյնը, Թոմ Ֆելթոնը, Մաթեու Լուիսը, Յեն Հարտը։ Ֆիլմը նկարահանուած է անգլիացի գրող Ճոան Ռոուլինկի համանուն վէպի հիման վրայ ։
Նիւթը
Նախքան Հէրի Փոթըրը երթայ հրաշագործութեան դպրոց Hogwarts, անոր կ'այցելէ Տոպին եւ անոր կը տեղեկացնէ վտանգի մասին, որ պիտի պատահի դպրոցին մէջ եւ իրմէ կը խնդրէ որ դպրոց չ'երթայ։ Երիտասարդ հրաշագործը չի հետեւիր Տոպիին խորհրդին եւ կը վերադառնայ դպրոց ու կը ականատեց կ'ըլլայ ա՛դ բոլոր վտանքաւոր դեպքերուն որ Տոպին նշեց: Շուտով Հէրին իր ընկերներուն հետ կը գիտնայ Գաղտնի սենեակի գոյութեան մասին եւ հոն կը գտնէ Ճիննի Ուիզլին ու կը կռուի Պասիլիք օձին հետ ու անոր թոյնով կը վիրաւորուի, բայց Gryffindor-ի թուրը եւ Dumbledore-ի փիւնիկը յայտնուելով, ան կը սպաննէ այդ հսկայ օձին իսկ փիւնիկն ալ կը բուժէ իր վէրքը ու ան կ'ազատէ դպրոցը ըւ Ճիննին:
Գերասիմ Ղազանչեան
Գերասիմ Ղազանչեան (նաեւ՝ Կարօ Ղազանչեան, ), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Ախալքալաք գաւառի կեդրոն՝ Ախալքալաք քաղաքի մէջ։ Բարձրագոյն բժշկական կրթութիւն ստացած է եւ Կարսի մէջ աշխատած որպէս բժիշկ։ Եղած է Կարսի ՀՅԴ կեդրոնական կոմիտէի անդամ եւ անոր ղեկավարը։
Ամուսնացած ու ապրած է բարեկեցիկ կեանք մը։ Երիտասարդ կինը եղած է բաւարար կրթուած, եզակի համեստ, բոլորի կողմէն սիրուած ու յարգուած տիկին։ Տառապած է հոգեկան հիւանդութեամբ եւ մի քանի անգամ կատարած ինքնասպանութեան փորձ։ 1913 թուականի Յուլիս 14-ին, երիտասարդ կինը ինքնասպանութիւն գործած է՝ ատրճանակով։ Յուլիս 16-ին, Կարսի Ս. Նշան եկեղեցւոյ մէջ կատարուած է յուղարկաւորութեան արարողութիւն, որուն ներկայ եղած են Կարսի նահանգապետը, ոստիկանապետը եւ շատ ռուս ծառայողներ։ Այդ օրը Կարսի բոլոր խանութները գոց պահած են։ Փողոց ելած են բազմաթիւ մարդիկ։ Կնոջ մահուան կապակցութեամբ, բժիշկը կանխիկ 1000 ռուպլի նուիրած է Կարսի հայոց երկսեռ դպրոցին, 200 ռուբլի՝ Ախալքալաքի հայոց դպրոցին, 100 ռուբլի՝ ԿՀԲ ընկերութեան՝ Կարսի մասնաճիւղին, 50 ռուբլի՝ տեղական աղքատներուն, 50 ռուբլի՝ տպագրական ֆոնտին։ Ունեցած է աղջիկ եւ տղայ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Ախալքալաք ծնածներ Ստորոգութիւն:1920 մահեր Ստորոգութիւն:15 Նոյեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Կարս մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Մատանիներու Տիրակալը, Երկու Ամրոցները
Նիւթ
Մատանիներու ընկերութիւնն այլեւս չկայ, բայց Ամենատիրակալ Մատանին պետք է ոչնչացուի։ Ֆրոտոն եւ Սէմը ստիպուած են իրենց կեանքերը վստահիլ Կոլլոմին, ով հանձ առած է անոնց հասցնել Մորտորի դարպասներուն։ Սորումանի մեծաքանակ բանակը կը մօտենայ։ Եղբայրութեան անդամները եւ անոնց դաշնակիցները պատրաստ են ընդունելու պայքարը։ Միջերկրի համար պայքարը տակաւին կը շարունակուի։
Ծանօթագրութիւններ
լավագոյն տեսային էֆեկտներու համար
Աշոտ Մատաթեան
Աշոտ Մատաթեան, հայ դերասան, բեմադրիչ, թարգմանիչ։
Կենսագրութիւն
Մատաթեան ծնած է Թեհրան, փոքր տարիքին Պոլիս կը փոխադրուի, ուր կը յաճախէ Սկիւտարի ազգային եւ Պէրպէրեան վարժարանները:
Գործունէութիւն
Աշոտ Մատաթեան առաջին անգամ 1903-ին բեմ կը բարձրանայ, դերուսցոյց Ռէշատ Ռըտվանի Չափրաստճեանի կազմած փատերախումբին մէջ։ Շրջան մըն ալ կը մասնակցի Մնակեան թատերախումբին: Ենովք Շահէին հետ, Օսմանեան Սահմանադրութենէն ետք, կը հիմնէ «Ազատ բեմ» թատերախումբը՝ Շահին Յովհաննիսեան, Շանտանճեան, Արմէն Աժտէրեան, Եդուարդ Չափրաստ, օր. Էլիզ Պիննէմէճեանեւ ուրշներ:
Կարճ շրջան մը յուշարարութիւն կ՛ընէ Զարիֆեանի խումբին մէջ։ Ապա կը մասնակցի պատահական ներկայացումներու:
Սեւ ծովու փոքրասիական եզերքները թատերական պտոյտ մը կը կազմակերպէ՝ Շահին Յովհաննիսեանին հետ:
Կը մասնակցի հայ տրամաթիք թատերախումբի թատերապտոյտներուն, դէպի Իզմիթ եւ Իզմիր:
Պատերազմի ընթացքին, իբրեւ յեղափոխական, կը տարագրուի Հալէպ: Իսկ զինադադարին՝ տարագիր երիտասարդներով, կը կազմէ «Մելպոմէն» թատերախումբը ու կը շրջի Կիլիկիան:
1919-ին Պոլիս կը վերադառնայ ու կը նշանակուի դերուսցոյց հայ տրամաթիք ընկերութեան թատերախումբին, զոր կը վարէ մինչեւ մահ:
Քեմալական յաղթանակէն ետք կը մնայ Պոլիս եւ երկար տարիներ կը տարապի հայ թատրոնի կարօտով՝ հայերէն լեզուով ներկայացումները արգիլուած ըլլալուն պատճառով: Արտօնութիւն ձեռք բերուելէն ետք կը կազմէ «Սթիւտիօ» թատերախումբը.ապա Պոլիսէն կը մեկնի Պէյրութ, ուր կը սարքէ պարբերական ներկայացումներ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:8 Սեպտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:22 Ապրիլի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Խոսրով Հեքիմեան
Խոսրով Հեքիմեան (մօտ 1875, Սեբաստիա (կամ Խարբերդ) - 1937 (այլ վարկածով՝ 1930), Երեւան), հայ բժիշկ, վիրաբոյժ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է մօտ 1875 թուականին Սեբաստիեյ մէջ (Խարբերդ)։ Հայրը եղած է Խարբերդի անուանի բժիշկ Յարութիւն Հեքիմեանը։
Սորված է ամերիկացի միսիոներներու՝ Խարբերդի, Եփ­րատ գոլէճէն ներս, սակայն ուսումը չէ անաւարտած։ 1899 թուականին աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը եւ արժանացած է վիրաբուժութեան եւ ներքին հիւանդութիւններու գիծով առաջին մրցանակին։
1900-06 թուականներուն որպթս բժիշկ աշխատած է Սեբաստիա քաղաքի Հայոց ազգային հիւանդանոցէն ներս, իսկ 1906-14/15 թուականներուն՝ Տրապիզոն քաղաքի մէջ։ Անատոլիոյ առաջինն է, որ կիրառած է «Ք ճառագայթ»ներու գործիքը։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ` 1915 թուականին, զորակոչուած է օսմանեան բանակ եւ ծառայած՝ որպէս զինուորական բժիշկ։ Պատերազմի ընթացքին Պա­ղես­տի­նի Նազարէթ քաղաքի մէջ, անգլիական բանակի ձեռքը գերի ընկած է։ Իննը ամիս, որպէս ռազմագերի, պարտադրուած է անգլիական զինուորական հիւանդանոցի մէջ բժիշկ աշխատած է։
1919-22 թուականներուն եղած է Ամերիկեան Նպաստամատոյցի (Նիր Իսթ Ռիլիֆ) Սեբաստիոյ հիւանդանոցի եւ որբանոցի բժշկապետ։ Այնուհետեւ տեղափոխուած է ԱՄՆ։
1924 թուականի դրութեամբ բնակած է ԱՄՆ-ի Մասաչուսեցի նահանգի Պոսթըն քաղաքին մէջ (Brookline ave., 484)։ 1924 թուականի Ապրիլին, հայրենասիրական մղումներով, ԱՄՆ-էն հայրենադարձած է Խորհրդային Հա­յաս­տան։ Երեւանի մէջ դարձած է անուանի բժիշկ, վիրաբոյժ։ Եղած է Հայաստանի օգնութեան կոմիտէի (ՀՕԿ) ներկայացուցիչը՝ Խորհրդային Հայաստանի մէջ։
1936 թուականի Յու­լի­ս 9-ին Թիֆլիսի մէջ Լաւրենտի Բերիայի ձեռքով Աղասի Խանջյանի սպանութիւնէն յետոյ դիակը բերուած է Երեւան եւ Յուլիս 12-ին հանձնվել հողին։ Մինչեւ թաղելը դիակը զննած են բժիշկներ Խոսրով Հեքիմեանը, Հարություն Միրզա-Ավագյանը եւ Գրիգոր Սաղեանը, որոնք համոզուած են, որ ան չէր կարող ինքնասպանութիւն ընել, ուստի մահուան եզրակացութիւնն ստորագրելէ հրաժարած են եւ պատճառաբանած, թէ «Խանճեա­ն պետք է առն­ուազն եր­կու մեթ­րա­նոց ձեռք ու­նե­նար եւ ձախ­լիկ ըլլար, որ­պէս­զի ձախ ձեռ­քով ինքն իր գլխուն կրա­կեր»։
1937 թուականին (այլ վարկածով 1930 թ.) ձերբակալուած է եւ բանտարկուած Երեւանի ներքին բանտին մէջ։ Բանտարկեալներուն հերթական զբօսանքի ընթացքին բժիշկը դուրս գալէ հրաժարած է եւ մնացած բանտախցիկին մէջ։ Որոշ ժամանակ անց վերադառնալով բանտախուց՝ ընկերները բժշկին գտել են մահացած. ան ապակիով կոտրած էր իր երակը եւ արիւնաքամ եղած։ Ետքը չեկիստները սկսած են բանտախցերէն հաւաքել երկաթեայ իրերն ու ապակեայ շիշերը, որոնք կարնային բանտարկեալներու համար ինքնասպանութեան գործիք դառնալ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայ վիրաբուժներ Ստորոգութիւն:1937 մահեր Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ Ստորոգութիւն:Սեբաստիա մահացածներ
Վին Տիզլ
Վին Տիզլ (Vin Diesel, ծնած է յուլիս 18, 1967, Մանհեթն, Նիւ Եորք, ԱՄՆ), ամերիկացի ժամանակակից դերասան, ռեժիսոր եւ պրոտիւսր։
Խաղցած է մոտ 20 ֆիլմ, 14 ֆիլմի պրոտիւսր է, 5 ֆիլմի ռեժիսոր։ Առաւել յայտնի ֆիլմերէն են՝ «Փրկելով շարքային Ռայանին», «Սեւ անցք», «Ֆորսաժ», «Երեք իքս», «Միայնակը», «Ռիդիկի քրոնիկները», «Ճաղատ դայակը», «Եռակի ֆորսաժ. Տոկիոյի դրիֆթ», «Ֆորսաժ 4», «Ֆորսաժ 5» եւ այլն։
Մանկութիւն
Մարկ Սինկլեր Վինսենթը ծնած է 1967 թուականի յուլիս 18-ին Նիւյորքեան Գրինվիչ-Վիլիջ շրջանին մէջ՝ ոչ հարուստ ընտանիքի զաւակ։ Ծնած օրէն իր երկւորեակ եղբոր՝ Փոլի հէտ, որ չէր նմաներ Վինին, մեծացած եւ դաստիարակուած է մոր` Դելորոյի կողմէն, որ հոգեբան էր եւ հետաքրքրուած էր աստղագիտութեամբ։ Ընտանիքը ապրած է Նիւյորքեան բազմաբնակարանային տանը եւ փողի պակաս ուներ։ Իրական հորը ապագա դերասանը չէ ճանաչցած։ Հոր ծագումը բանավեճների առիթ կը հանդիսանայ, մէկ տարբերակով Դիզելը կիսով չափ իտալոամերիկացի է, կիսով չափ աֆրոամերիացի, միւս տարբերակով` անոր նախնիներուն մեջ եղած են գերմանացիներ, իտալացիներ, իռլանդացիներ, մեքսիկացիներ եւ դոմինիկացիներ։ Ինքը` Դիզլը, երբեք չէ խոսած իր էթնիկական պատկանելիութեան մասին, սակայն ընդհգծում էր տարբեր մշակիւյթներու պատկանելիութիւնը։
1970 թուականին, երեք տարեկան հասակին Վին Տիզլի մոտ հայտնուեցան դերասանութեան նկատմամաբ առաջին հակումները։ ինչը բացասաբար անդրադարձավ ընտանիքի նիւթական բարեկեցութեան վրայ։ Բայց մինչէւ խորթ հայրը` աշխատելով թատրոնի ղեկավար եւ դասաուանդելով դերասանական հմտութիւններ Նիւ-Եորքեան համալսարանին մէջ, էականորեն ազդեց տղայի բնաւորութեան եւ ձգտումներու ձեւաւորման վրայ։ Իրվինը յաճախ իր երեխաներուն տանում թատրոնի ներկայացումներու եւ կինոֆիլմերի պրեմիերաների։
Մոտակա տարիներուն սպասւում է անոր մասնակցութեամբ 3 ֆիլմ՝ «Ռիդդիկ» (2013), «Ֆորսաժ 6» (2013), «Երեք իքս. Քսանդեր Քեյջի վերադարձը» (2014)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հոլիվուտեան դերասաններ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասաններ Ստորոգութիւն:1967 ծնունդներ Ստորոգութիւն:18 Յուլիսի ծնածներ
1970 թուական
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ 1970 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ 1970 մահեր
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1970
Ռուսթավելի Շարժանկարի Սրահ
Ռուսթավելի Շարժանկարի Սրահ (վրաց.՝ კინოთეატრი რუსთაველი), շարժական սրահ Թիֆլիսի մէջ։ Կը գտնուի Ռուսթավելի պողոտային մէջ՝ Վրաստանի պառլամենտի դիմաց։ Սրահը բացուած է 1939 թուականին եւ նախապէս տեղաւորուած է 1200 մարդ։ Թատրոնի շէնքի ճարտարապետն է Նիքոլայ Սերովը։ Շէնքը նախագծուած է ստալինեան ոճով, քանդակներու հեղինակներն են Վալենտին Տոպուրիձէն եւ Շոթա Միկատաձէն ։
Շէնքը ունի 4 յարկ, խորանարդաձեւ է ։ 1999 թուականին Ռուսթավելի շարժական սրահը վերանորոգուած եւ վերաբացուած է 11 Յուլիս 1999-ին ՝ ունենալով 415 տեղ։ Այստեղ կը ցուցադրուին հիմնականին բլոկբաստերային ֆիլմեր եւ օրական ունի շուրջ 1000 այցելու ։
Սոնա Ղազարեան
Սոնա Ղազարեան, (6 Մայիս 1966, Պէյրութ), Հայ երգչուհի։
Գործունէութիւն
Լիբանանի 1975-ի քաղաքացիական կռիւներուն պատճառով կը հաստատուի Վիեննա, ուր իբրեւ օփերայի երգիչ մեծ յաջողութիւններ ձեռք կը բերէ միջազգային բեմերու վրայ։
Կատարած է Մոցարթի գլխաւոր բոլոր գործերը, «Ֆիկարոյ»ի քոնդանցան եւ սիւղաննան, «Տոն ճիովաննի»ի Չերլինան եւ այլն։ Կ'երգէ բազմաթիւ լեզուներով։ Վիեննայի մէջ յաճախ երգած է Շթաթ Օփերահաուզի, Միւղիք-Ֆերէյնի եւ Քոնսերթաահաուզի մէջ։ Զանազան առիթներով Սոնա հիւր եղած է Սայթպուրկի, Էտինպուրկի եւ Լողանի երաժշտութեան միջազգային փառատօններուն։ Մասնակցած է «Արապելլա»յի Ֆիլմին իբրեւ գլխաւոր դերակատարուհի։ Տեւական կերպով հանդէս եկած է Ֆրանսայի, Անգլիոյ եւ Աւստրիոյ ձայնասփիւռի եւ պատկերասփիւռի գեղարուեստական յայտագիրներով։ Հրապարակուած են իր ձայնապնակները։ Կը մշակէ նաեւ նոր ծրագիրներ, որմով Սոնային հմայիչ ձայնը պիտի կը սաւառնի ամէնուրեք:
Աղբիւրներ
Սփիւռքահայ Արդի Գրականութիւն, խմբագրող եւ համադրող՝ Սեդա Ծաղիկեան-Տէմիրճեան, Միշիկըն, «Ռօյըլ Օք», 1994,էջ 209:
Յակոբ Ղազարեան
Յակոբ Ղազարեան (Զոնկուլտակ - 8 Նոյեմբեր 1915), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Փոքր Ասիոյ արեւմուտքը գտնուող Զոնկուլտակ քաղաքին մէջ։
Ստացած է բժշկական կրթութիւն եւ որպէս բժիշկ աշխատած։ 1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ ծառայած՝ Կ. Պոլ­սոյ գործաւորական վաշտի զինուորական բժիշկ։ Մահացած է 1915 թ.–ի Նոյեմբեր 8-ին, ժանտախտէն։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1915 մահեր Ստորոգութիւն:8 Նոյեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Ժանտախտէ մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Օթթօ Տիլս
Օթթո Տիլս գերմանացի գործարանական քիմիագէտ։ Աւարտած է Պերլինի համալսարանը (1899)։ Պերլինի եւ Քիլի համալսարաններու փրոֆ․։ 1827 թուականին մշակած է առանց ածխածնային կմախքը փոփոխելու գործարանական միացութիւններու ապահիտրատացման եղանակ՝ օգտագործելով սելենը։ Ապահիտրատացրած է խոլէսթերինը եւ այլ սթերիններ։ 1928-ին Քուրթ Ալտերի  հետ յայտնաբերած է թիենային սինթեզը եւ այդ եղանակով ստացած է բազմաթիւ գործարանական միացութիւններ, որու համար 1950 թուականին (Ալտերի հետ) արժանացած է Նոպելեան մրցանակի։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:23 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:7 Մարտի մահացածներ
Ռուսթավելիի Պողոտայ
Ռուսթաւելիի Պողոտայ (վրաց.՝ რუსთაველის გამზირი), Թիբիլիսիի կեդրոնական փողոցը։ Կոչուած է ի պատիւ միջնադարեան վրացի գրող Շոթա Ռուսթաւելիի: Պողոտան, որ ընդհանուր երկարութիւնը կը կազմէ շուրջ 1,5 քմ, կ'երակրի Ազատութեան հրապարակէն մինչեւ Ռուսթաւելիի հրապարակ։
Մինչեւ 1918 թուական կոչուած է Գոլովինի պողոտայ՝ ի պատիւ Ռուս զօրավար Եւկենի Կոլովինի:
Ռուսթաւելիի պողոտային մէջ տեղակայուած են կառավարական, հասարակական, մշակութային ու առեւտրական բազմաթիւ կառոյցներ, որոնցմէ մէկն է Վրաստանի խորհրդարանը, Քաշուեթի եկեղեցի, Վրաստանի Գիտութիւններու ազգային ակադեմիան, Վրաստանի ազգային թանգարանը, Թբիլիսիի օփերայի եւ պալեթի թատրոն, Շոթա Ռուսթաւելիի անուան պետական ակադեմիական թատրոնը, Թիբիլիսիի Ա. Կրիպոյետովի անուան ռուսական դրամատիկական թատրոնը եւ այլն։ Պողոտայի երկու կողմերը տնկուած են սօսիներ:
Ռոսթաւելիի պողոտային մէջ տեղի ունեցած են 1989 թուականի Թիբիլիսեան դէպքերը, 1991 թուականի Դեկտեմբերի ու 1992 թուականի Յունուարի արիւնալի իրադարձութիւնները, ինչպէս նաեւ հակակառավարական ցոյցեր 2007 եւ 2011 թուականներուն։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Թբիլիսիի փողոցներ
Հէրի Փոթըրը եւ Փիլիսոփայի Քարը (ֆիլմ)
Հէրի Փոթըրը եւ Փիլիսոփայի Քարը (անգլ.՝ Harry Potter and the Philosopher's Stone) բեմադրիչ Քրիս Քոլոմպոսի ֆիլմերէն, որու գլխաւոր դերերը կը մարմնաւորեն Տանիէլ Ռատքլիֆը, Ռուբերդ Կրինդը, Էմմա Ուաթսընը, Ռիչըրտ Հէրիսը, Ալան Ռիքմանը, Մակկի Սմիթը, Ռոպպի Կոլտրեյնը, Թոմ Ֆելթոնը, Մաթեու Լուիսը, Յեն Հարտը։ Ֆիլմը նկարահանուած է անգլիացի գրող Ճոան Ռոուլինկի համանուն վէպի հիման վրայ ։
Նիւթ
Հէրի Փոթըր տղեկ մըն է, որ կ'ապրի Լոնտոնի մէջ իր ազգականներուն՝ Տուրսլիներուն հետ։ 11րդ տարեդարձին կ'իմանայ, Հակրիտ անունով օտար անձի մը կողմէ, թէ ինք կախարդ մըն է, հռչակաւոր կախարդական աշխարհին մէջ ազատելէ ետք Վոլտըմորդի յարձակումը, ինչ որ գործուած էր զինք սպանելու նպատակով։ Ան նաեւ կ'իմանայ, թէ իր ծնողքը չէ մահացած ինքնաշարժի մը արկածի պատճառաւ՝ այլ Վոլտըմորդէն։ Հակրիտ կը փոխանցէ, թէ ան հրաւիրուած է Հոկուըրդս՝ Հրաշագործութեան եւ Կախարդութեան Դպրոցը, որմէ ետք կը մեկնին Տիակոն Ալի կախարդական շրջանը, գնելով Հէրիի դպրոցական գիրքերն ու գոյքերը, կը նստի Քինկ Գրոս կայարանի, Փլաթֆորմ 9¾-ի շոքեկարգին մէջ՝ դէպի Հոկուըրդս։
Շոգեկառքին վրայ կը ծանօթանայ Ռօն Ուիզլի՝ հսկայ բայց աղքատ եւ կախարդներու ընտանիքէ մը սերած։ Նաեւ կը ծանօթանայ Հըրմայնի Կրէյնճըրին, որուն ծնողքը ոչ մէկ կապ ունէին կախարդական աշխարհին հետ, սակայն Հըրմայնին ծնած էր կախարդ։ Դպրոց յաճախելէ ետք, Հէրի եւ առաջին տարուան մնացեալ աշակերտները կը տեղադրուին 4 հսկայ խումբերու մէջ՝ Կրիֆինտոր, Սլիտըրին, Ռէյվընգլո եւ Հաֆլբաֆ։ 3 նոր ընկերները կ'անցնին Կրիֆինտոր՝ կախարդական զատողութեան գլխարկին կողմէ նշանակուած։ Հէրի տարեշրջանը կ'անցնէ նոր կախարդանքներ սորվելով եւ կ'անդամակցի Քուիտիչ կախարդական խաղին, որ խառնուրդ մըն է ոտնագնդակի եւ կողովագնդակի, սակայն վազելու փոխարէն՝ անոնք կը քշէին թռչող աւելներ։ Գիշեր մը, ինք, Ռոն եւ Հըրմայնին կը գտնեն 3 գլուխով շուն մը որուն անունն էր Ֆլաֆի, որը կը պատկանէր Հակրիտի եւ կը գտնուէր դպրոցի արգիլուած բաժնին մէջ։ Ժամանակ մը ետք, կը տեղեկանան թէ այդ շունը կը հսկէր Փիլիսոփայի քարը՝ ինչ որ իր տիրոջ կու տար անմահութեան պարգեւը։ Երկար արկածներէ ետք, Հէրի կ'եզրակացնէ, թէ դպրոցի ուսուցիչներէն Սնէյբը կ'ուզէր տիրանալ այդ քարին եւ զայն յանձնել Վոլտըմորդին։ Գիտնալէ ետք Հակրիտէն, որ Ֆլաֆին քունի կ'անցնի երբ լսէ մեղմ եղանակ մը՝ անոնք կը որոշեն գտնել քարը։
Ֆլաֆիին յաջողութեամբ անցնելէ ետք, անոնք ուրիշ տեսակի արկածներու կը հանդիպին՝ ինչպէս մահացու պատատունկեր, թռչող բանալիներ եւ չափազանց վտանգաւոր կենդանացած ճատրակի կտորներու մարտ։ Այս բոլորէն ետք, կը հասնին վերջին հանգրուանին՝ տեսնելով, թէ Սնէյբը չէր քարը ուզողը այլ Գուիրըլ ուսուցիչը, որուն գլխուն ետեւ ալ կ'ապրէր Վոլտըմորդը։ Հէրիին դպնալէ ետք Գուիրըլ կը դառնայ աւազ եւ Վոլտըմորդի հոգին բախչեցաւ։
1971 թուական
1971 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 71րդ տարին է 1968 • 1969 • 1970 • 1971 • 1972 • 1973 • 1974
Ռուսթաւի
Հայկական աղբիւրներնուն մէջ քաղաքը երբեմն կը կոչուէր Ոտան քաղաք ։
1971 թուական
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1971 ծնունդներ
Ռուսթաւի
Պատմութիւն
Ըստ առասպելի, հին Ռուսթավի քաղաքը հիմնադրած է վրացիների նախահայր Քարթլոսի այրին եւ սկիզբէն Բոստան Քալաքի անունը ստացած է։ Քաղաքի հիմնադրման իրական թուականը անյայտ է, սակայն արդէն մ.թ. IV-V դարերուն այստեղ կար բերդ, տաճար եւ ոռոգիչ ջրանցքներ։ Քաղաքը ապրած է իր ծաղկման շրջանը Թամար թագուհիի օրով։ Մօտաւորապէս 1236 թուականին քաղաքը ամբողջութեամբ աւերած են մոնղոլները։
Նոր քաղաքը հիմնադրուած է 1948 թուականին հին Ռուսթավիի սկզբնական վայրի մօտ, քանի որ կառուցուած էր խոշոր մետաղագործական գործարան։
1971 թուական
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1971
Ռուսթաւի
Բնակչութիւն
Ըստ 1989 թուականի Համախորհուրդային մարդահամարի տուեալներուն Ռուսթավի քաղաքին մէջ կը բնակէին 158,661 մարդ։ Ըստ 2002 թուականի մարդահամարին քաղաքը կ՛ապրէր միայն 11,6384 մարդ։
Մատզ Միքըլսըն
Մատզ Տիթման Միքըլսըն Դանիացի դերասան մըն է: Սկզբնականօրէն, ան պարող էր, սակայն սկսաւ իր դերասանական ասպարեզը 1996-ին: Ան իր հռչակը ստացաւ երբ թմրեցուցիչ ծախող Թոնիի դերը ստանձնեց Դանիական առաջին երկու Pusher ֆիլմերուն մէջ, ինչպէս նաեւ երբ զգայուն ոստիկան Ալան Ֆիշըրի դերը ստանձնեց Փիթըր Թորսպոյի Դանիական Rejseholdet հեռուստաշարին մէջ (Unit One) (2000–2003):
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:22 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:1965 ծնունդներ
Թիխի
Բնակչութիւն
Բնակչութիւնը ըստ 2005 թուականի մարդահամարի տվեալի կամում է 134,2 հազար բնակիչ։
Սպորտ
Քաղաքում է գտնւում մի մեծ ձմեռային մարզադաշտ է, որը հանդիասնում է տնային ասպարէզ հոկեյի GKS Tychy խմբին։ Գործում է նաեւ համանուն ֆուտբոլային ակումբ։
Քոյր քաղաքներ
Miasta partnerskie Կասինոյ, Իտալիայ Մարզան Հելեսդորֆ, Գերմանիայ Հուդիգէ, Շուեդիայ
1972 թուական
1972 թուական, նահանջ տարի, 20րդ դարու 72րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1972 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1972 մահեր
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1972
Զապէլ Հէքիմեան
Զապէլ Հէքիմեան (1856, Բերա (Կ․ Պոլիս) - 1938), հայ դերասան։
Զապէլ ամուսնացած է Յովհաննէս Հէքիմեանի հետ եւ ունեցած մէկ զաւակ։
Թատերական կեանք
Հէքիմեան առաջին անգամ բեմ բարձրացած է 1879 թուականին, Յակոբ Վարդովեանի թատերախումբին մէջ։ Ան սկիզբը հանդէս կու գայ փոքր դերերով, ապա՝ պատասխանատու դերերով։ Ան իր աշխատասիրութեամբ եւ բեմական բնազդով կը յաջողի մտնել իրեն վստահուած դերերուն մէջ ու կը տիրանայ համբաւի՝ յատկապէս «Տիկին Սէնթրոփէզ»-ի դերով։ Ան անձնաւորած է նախ սիրուհիի, ապա՝ մայրական դերեր:
Քանի մը ամիս գործելէ ետք, Վարդովեանի հետ, կ՛անցնի Սկիւտարի Տաքէսի թատրոնը ու այնտեղ կը բոլորէ ամառնային շրջանը։
Երբ 1882-ին, Կովկաս էն հազիւ վերադարձած Հրաչեայի ջանքերով, Մաղաքեան ի թատերախումբի վերականգնման փորձեր կը կատարուէր Միջագիւղի (Օրթագիւղ) մէջ՝ վերապրելու անցեալի թաղային ոսկեշրջանը, Մաղաքեանի եւ Հրաչեայի (Ազնիւ-Հրաչեայ) ղեկավարութեամբ Զապէլ արդիւնաւոր շրջան մը կը բոլորէ այդ խումբէն ներս։ Հրաչեայ որպէս դերուսոյց խոր ազդեցութիւն գործեց Զապէլի վրայ։
Զապէլ, նոյն խումբով, կը մասնակցի նաեւ Պէշիկթաշի եւ Պէյօղլուի մէջ (ֆրանսական նոր թատրոն) տրուած ներկայացումներուն, միշտ անձնաւորելով առաջին սիրուհիի դերեր՝ Մարիան Տիւվալ («Նէլի Աշտարակը»), Մարի Ժանն («Մարի Ժանն»), ինչպէս նաեւ «Քաթէրին Հովուարտ» եւ «Լիոնի Սուրհանդակը» թատերախաղեր ը։
1885-ին՝ Պէնլկլեան, 36 հոգինոց խումբին հետ, կը ճամբորդէ դէպի Եգիպտոս։ Այդ խումբին մէջ, գլխաւոր դերերու ցանկին մաս կը կազմէ նաեւ Զապէլ Հէքիմեան։ Խումբին խաղացանկին մէջ եղած են Տիգրան Չուխաճեանի գործերէն՝ «Լէպլէպիճի հորհոր աղա»ն, «Քէօսէ Քէհեա»ն, «Արիֆ»ը, նաեւ եւրոպական գուսանախաղեր՝ «Ճիրոֆլէ Ճիրոֆլա»ն, «Պէլ Էլէն»ը եւ «Լը պրիկան»ը։
Մարտիրոս Մնակեանի «Օսմանեան տրամի խումբ»ը եւ Զապէլ Հէքիմեան
Վարդովեանի յաջորդելով, Մարտիրոս Մնակեան կը հիմնէ «Օսմանեան տրամի խումբ»ը՝ Տիգրան Թոսպաթեան ի ընկերակցութեամբ (կը գործէ մինչեւ 1914) ։ Այս խումբէն ներս մեծ համբաւ կը շահի, երբ ան կը սկսի կանացի բոլոր դերերը կատարել, դերասանուհի Մարի-Նուարդի մահէն ետք:
Հէքիմեան երկար տարիներ եղած է թրքահայերուն սիրելի արուեստագիտուհին: Սակայն, Մնակեան խումբին քայքայուելէն ետք, ան կը հեռանայ բեմէն եւ միայն մասնաւոր հրաւէրներով կ՛երեւի բեմին վրայ։ Քսան տարի կ՛ապրի բեմէն քաշուած: Ան կը հանդիսանայ Վարդովեան թատրոնի վերջին ներկայացուցիչը, որ իրմով կ՛անհետանայ:
Գերմանիոյ կայսեր Վիլհէլմ Բ․-ի Սթանպուլ այցելութիւնը
Զապէլ կը պատկանէր նաեւ թուրք թատրոնին: Բացի հայերէն է, հայ արուեստագիտուհին միշտ խաղացած է նաեւ թրքերէն: Մնակեանի հետ, յաճախ, գացած է Իզմիր եւ Պուրսա. եղած է կուռք ը թուրք թատերասէրներուն:
Հէքիմեան Գերմանիոյ կայսեր Սթանպուլ այցելութեան առթիւ կը հրաւիրուի Եըլտըզ, մասնակցելու «Ջաղացպանին Աղջիկը» թատերախաղին ներկայացման։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ
Սրապիոն Հէքիմեան
Սրապիոն Հէքիմեան (Օգոստոս 16, 1831, Կոստանդնուպոլիս — Մարտ 7, 1892, Կոստանդնուպոլիս), թատերական-մշակութային գործիչ, թատերագիր, բանաստեղծ ու համբաւաւոր հաշուակալ, թատերագիր։
Կենսագրութիւն
Սրապիոն Հէքիմեան ծնած է Կոստանդնուպոլիս, 1931-ին: Ան թոռն էր կարնեցի բժիշկ Յովսէփ Հէքիմեանի: Ուսումը ստացած է ծննդավայրի Մխիթարեաններու տարրական դպրոցին մէջ, ապա 1833-ին կ'ուղարկուի Վենետիկ, ուր կ'ուսանի Վենետիկի Մուրատ-Ռափայէլեան վարժարանին մէջ եւ յաջողութեամբ կ'աւարտէ զայն: Կը հմտանայ եւրոպական շարք մը լեզուներու մէջ։ Պոլիս վերադառնալէ ետք, կ'երթայ Խրիմ, իր եղբօր օգնելու առեւտրական գործին մէջ, ապա կրկին կը վերադառնայ Պոլիս եւ 1853-ին Ֆրանսացի ճարտարագէտներու խումբի մը հետ որպէս հաշուագէտ եւ քարտուղար կը մեկնի Պուլկարիա: Պոլիս վերադառնալով, 1857-ին կ'ամուսնանայ Աննա Մանասեանի հետ՝ դուստրը Փարիզի մէջ Օսմանեան Կայսրութեան դեսպան Մանաս էֆէնտիի:
Բերայի մէջ ան թատերախումբ մը կը կազմէ համախմբելով Միջագիւղի, Խասգիւղի եւ շրջակայ վայրերու խոստմնալից ուժերը: Ան ծնունդ կու տայ Արեւելեան թատրոնին, ինք վարելով անոր տնօրէնութիւնը եւ անձնապէս տրամադրելով մեծ գումարներ: Թատերախումբը ներկայացումներ տուած է հայերէն, թուրքերէն, իտալերէն լեզուներով: Գլխավոր դերերը կատարած է ինքը։ Այս թատրոնին համար ալ Հէքիմեանը գրած է «Մանուէլ» պատմական ողբերգութիւնը, որ երկար տարիներ ներկայացուած է արեւմտահայ եւ արեւելահայ բեմերու վրայ (դերերը խաղացած են Պ. Ադամեանը, Գ. Չմշկեանը, Յ. Աբելեանը) ։
Հէքիմեան նաեւ ինքնուրոյն ու թարգմանական բանաստեղծութիւններով, գրականութեան ու թատրոնի նուիրուած յօդուածներով հանդէս եկած է «Բազմավէպ», «Երկրագունդ», «Ծաղիկ», «Մասիս», «Մուսայք», Մասեաց» եւ այլ պարբերականներու մէջ։ Հէքիմեանի ստեղծագործութիւններէն են «Արտաշէս եւ Սաթենիկ» (1848), «Հարմակ եւ Աշխէն» (1850), «Վահրամ», «Սմբատ Ա.» տրամաները։
«Տաղք եւ Քերթուածք» խորագիրով հատորի մը մէջ (1952) ամփոփուած են իր չափածոյ գործերը: Շուտով, իր թատերախաղերը ամփոփուած են այլ հատորի մը մէջ:
Մահացած է 1892-ին: Կաթողիկէ ըլլալով, թաղուած է հայ կաթողիկէներու Շիշլիի գերեզմանատունը, Մկրտիչ Պէշիկթաշլեանի եւ Պետրոս Ադամեանի շիրիմներուն կողքը:
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ թատերագէտներ
Ղազարոս (անձնանուն)
Ղազարոս, արական տարածուած հայկական անձնանուն։ Յառաջացած է եբրայերէն אֶלְעָזָר (ալ ազար) անունէն, որ Աստուծոյ օգնութիւն կը նշանակէ, յունարէն՝ Lazaros։ Տարածուած է անուն է բոլոր քրիստոնեայ ազգերուն մէջ։ Եկած է Աւետարանէն։ Մինչեւ օրս գործածական անուն է հայերուն մէջ։ Փաղաքշական ձեւերն են՝ Ղազար, Ղազիկ, Ղազօ, որոնցմէ կը կազմուին մականուններ՝ Ղազարեան, Ղազարոսեան, Ղազոյեան, Ղազիկեան մականունները։
Անձնանուան այլ տարբերակներ են՝ Էղիասար, Լազար։
1973 թուական
1973 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 73րդ տարին է
Դէպքեր
17 Նոյեմբեր․ Աթէնքի Ճարտարագիտական Համալսարանի շէնքին մէջ, կ՛առաջանայ ուսանողներու ապստամբութիւնը զինուորական համակարգին դէմ։ Անոր դաժան ճնշումը մեծ հիասթափութիւն կը պատճառէ եւ վարչակարգի ղեկավարութիւնը կը փոխուի։
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1973 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1973 մահեր
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1973
Վահան Ղազարեան
Վահան Ղազարեան, հայ բժիշկ, խմբագիր։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1875 թուականին Մարզուան ի մէջ։ Նախնական եւ բարձրագոյն կրթութիւնն ստացած է ամերիկացի միսիոնարներու Մարզուանի Անատոլիա գոլէճին մէջ։ 1903-1907 թուականներին ուսանած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարան ի բժշկական բաժինը եւ աւարտած՝ գերազանցութեամբ։ Ուսանողական տարիներուն հետեւած է հայկական մամուլին եւ գրականութեան ու իր մասնակցութիւնը բերած է։
1911 թուականին Տրապիզոն ի մէջ, 1912-1914 թուականներուն Կ. Պոլսոյ մէջ եղած է «Բժիշկ» բժշկա-առողջապահական ամսաթերթի խմբագրապետը։ Բազմաթիւ բժշկական եւ հրապարակախօսական յօդուածներու հեղինակ է։ 1914 թուականին խմբագրած եւ հրատարակած է առաջին համարը «Բժշկական եւ առողջապահական տարեցոյց»ի, ամէն տարի հրատարակելու նպատակով։
1914 թուականին, Առաջին աշխարհամարտ ը սկսելուն պէս, զօրակոչուած է օսմանեան բանակ եւ հարիւրապետի աստիճանով ծառայած՝ 153-րդ զօրագունդի 3-րդ գումարտակի զինուորական բժիշկ։ 1915 թուականին Եդեսիոյ` Զմիւռնիա-Ֆոշայի ճամբուն վրայ, սպաննուած է իր զօրահրամանատարներու թելադրանքով` իր իսկ օգնականի ձեռքով, 40 տարեկան հասակին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Հիժազ
Հիժազ (الحجاز) — տարածք Արաբական թերակղզիի արեւմուտքին մէջ, այժմ Սէուտական Արաբիային հատուած մը։ Իսլամի առաջացման պատմական բնօրրանն է. այստեղ կը գտնուին մուսուլմաններու սրբազան քաղաքները Մեքքէն եւ Մետինէն. Վարչական կեդրոնն էր Ժիտտան։
1916—1925 թուականներուն Հիժազը անկախ պետութիւն էր, ստեղծուած էր Օսմանեան կայսրութեան դէմ արաբական մի քանի ցեղերու դէմ ապստամբութեան հետեւանքով։ Հիժազի առաջին թագաւորն էր Շերիֆ Հիւսէյն Պըն Ալի (1853-1931), որ 1201-էն 1925 առանց ընդհատումի` վերջին ժառանգորդն էր Մոհամետ մարգարէի տոհմին (որուն զաւակն էր Յորդանանի առաջին թագաւորը` Ապտալլա Ա.), երկրորդը՝ անոր որդին Ալի Պըն Հուսէյնը (1924—1925)։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սէուտական Արաբիայի աշխարհագրութիւն
Տիմիթրի Բ․ (Աբխազիոյ արքայ)
Տիմիթրի Բ. (վրաց.` დემეტრე II), Աբխազիոյ արքայ 837-872 թուականներուն :
Տիմիթրի Լեւոն Բ. արքայի որդին էր, կը սերէր Անոսիդներու տոհմէն: Անոր հայրը 786 թուականին ընդվզած էր Բիւզանդիոնի դէմ եւ անկախ թագաւոր հռչակուած։ Բացի Յովհաննէս բռնակալէն եւ իր որդիէն` երկար տարիներ աբխազական գահին կը բազմէին Լեւոն II-ի ժառանգները :
Աբխազական գահը Տիմիթրի ժառանգած էր հօրեղբոր՝ Թէոդոսիուս Բ.-էն (811-837) ետք։ Տիմիթրիի կը յաջորդէ Կէորկի I-ը, աւելի ուշ՝ որդին՝ Բագրատ Ա.-ը, որ կը վերականգնէ իրավունքներ՝ աբխազական թագի հանդէպ :
Մայքըլ Տանթէ Տիմարթինօ
Մայքըլ Տանթէ Տիմարթինօ (Micheal Dante DiMartino, ծնած 18 Յուլիս 1974) ամերիկացի ոգեւորիչ մըն է, ճանչցուած իր մասնակցութեան «Աւադար՝ Օդի Վերջին Կախարդը» եւ «Legend of Korra» շարժապատկերներուն ստեղծման իբրեւ ստեղծող, արտադրող, պատմութիւն խմբագրող։
Ծնած է Շելպուրն, Վերմոնթ : Ուսանած է «Rhode Island School of Design» Պրայան Քոնիեցքոյի հետ, եւ որու հետ ստեղծած է «Avatar՝ The Last Airbender», Որուն վերջի էբիզոտը նուիրած է իր հոր հիշատակին։ Նախքան այս շարժապատկերին ստեղծումը, Մայքըլ 12 տարի աշխատած է «ֆիլմ Րոման», եւ օգնած է տնօրինել «Լեռան արքան» (King of the hill), «Կրիֆիններու ընտանիքը» (Family Guy), «Հիլի արկածը» (Mission of the Hill), նաեւ իր կարճ շարժապատկերը «Atomic Love», որ մի քանի անգամ ցուցադրուած է ժապաւէնի փառատօններու։ 2010 հարցազրոյցի մը ընթացքին «Nickelodeon»-ի տնօրէնը հաստատեց թէ Մայքըլ Տիմարթինօ, Պրայան Քոնիեցքոյի օգնութեամբ, նոր շարժապատկեր մը կը ստերծէին՝ «Legend of Korra» անունով։ 14 Ապրիլ 2012-ին շարժապատկերը կը ցուցադրուի «Nickelodeon»-ի վրայ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:18 Յուլիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:1974 ծնունդներ
Տիէկօ Ֆորլան
Տիեկօ Ֆորլան Կորասո Մարտին, ուրուկուացի ֆութպոլիստ, «Սերեսօ Օսակայի մէջ» ֆութպոլային ակումբի եւ Ուրուկուէի ֆութպոլի ազգային հաւաքականի յարձակող։ Ֆորլանը երկու անգամ արժանացած է «Պիչիչի» մրցանակին եւ երկու անգամ ստացած է «Ոսկէ խաղակօշիկ» մրցանակը։ Ան նաեւ ճանաչուած է Հարաւային Ափրիկէյի մէջ կայացած 2010 Աշխարհի Բաժակի խաղարկութեան լաւագոյն ֆութպոլիստ։
Տիկնիկային Թատրոն
Պատմութիւն
Թատրոնի այս տեսակը սկզբնաւորուած է հնագոյն ժամանակներուն, ակունքներով կապուած է հեթանոսական ծիսակատարութիւններու, կրօնական-խորհրդախաղ ներկայացումներու հետ։
Տիէկօ Ֆորլան
Ակումբ
Ֆորլանի մասնագիտական գործի ասպարէզին մէջ առաջին ակումբը եղած է «Ինդեպենդիենտէն», որուն հիմնական կազմին ֆութպոլիստը իր նորամուտը նշած է 1998 թուականին։ Չորս շրջաններու ընթացքին, Ֆորլանը մասնակցած է 77 խաղերու եւ դարձած է 36 կոլի հեղինակ՝ գրաւելով քանի մը եւրոպական ակումբներու ուշադրութիւնը։