cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մայր Հայաստան յուշահամալիր
Տ-34 հրետանիի գողութիւնը
Զբօսայգիին ցուցանմոյշներուն մէջ ներառուած է Տ-34 հրետանին, որ երկրորդ համաշխարհային պատերազմին եղած է Սովետական բանակի հրետանիներէն մէկը, իսկ  30 Հոկտեմբեր 1974-ին բերուած է Թիֆլիս էն։ 1990 թուականին հրետանին գողցած են ֆետայիական շարժման մասնակիցները՝ զայն գործարկելու յոյսով։ Մէկ ամիս անց հրետանին յայտնաբերուած է Էջմիածինի շրջակայքին մէջ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երեւանի յուշարձաններ Ստորոգութիւն:Արա Յարութիւնեանի քանդակներ
Ծաղիկէ Գորգ (Պրիւքսէլ)
Ծաղիկէ Գորգը ամէն երկու տարին անգամ մը աւանֆական դարձած միջոցառում մըն է։ Միջոցառման ընթացքին ծաղիկներով պատրաստուած իսկական «Ծաղիկէ Գորգ» մը կը զարդարէ Պելճիքայի Պրիւքսէլ մայրաքաղաքին հրապարակը : Այս իրադարձութիւնը միշտ տեղի կ'ունենայ Վերափոխման շաբաթավերջին :
Պատմութիւն
Պրիսքսէլի հրապարակի ծաղիկներու գորգը իր ներկայ ձեւին տակ պաշտօնապէս տեղի ունեցած է 1971 թուականին: Ան գործն է յարդարման մասնագէտ, ճարտարապետ Էթիէն Սթոթմասի:
Հակառակ, որ գորգին հրապարակին վրայ զետեղումը կը կատարուի մէկ օրէն, սակայն անոր աշխատանքները կը սկսին արդէն մէկ տարի առաջ: Կ'ընտրուի նիւթ մը՝ մեծ դէպքերու ոգեկոչում, երկիր մը, ցամաքամաս մը, եւ այլ դէպքեր: Կը յօրինուի նոյնիսկ այդ դէպքին յատուկ երաժշտութիւն մը. ապա աշխատանքը կը յառաջանայ փուլերով։
Գորգին օրինակին մանրակերտը, ապա իսկական չափերով (77 մեթրով 24 մեթր) օրինակը, կ'որոշուին ծաղիկներուն թիւը եւ անոնց գոյները:
Աւելի քան 120 կամաւորներ պիտի սկսին կազմելու այս գորգը` գործածելով մօտաւորապէս 1 միլիոն պեկոնիա ծաղիկ` ծածկելու համար 1800 քառ. մեթր, 4 ժամէն:
Պատեկրասրահ
2004
2016 2018
Յովհաննէս Էժտահարեան
'''Յովհաննէս Կ. Էժտահարեան''' (անյայտ – 1915), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Յովհաննէս Էժտահարեան ծնած է Խարբերդի նահանգի, Խար­բեր­դի գաւա­ռի՝ Արաբկիր քաղաքին մէջ։ Աւարտել է Պէյրութի Ամերիկոան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը ու նոյն համալսարանի հիւանդանոցուին մէջ որպէս բժիշկ աշխատած։
Վերադարձած է Արաբկիր՝ հարազատներուն մօտ։ 1915 թուականին սպանուած է Մեծ Եղեռ­նի ժամանակ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր Ստորոգութիւն:Արաբկիր ծնածներ
Լեռ Կամսար
Լեռ Կամսար (Արամ Թովմասեան) (24 Հոկտեմբեր 1888, Վան - 22 Նոյեմբեր 1965, Երեւան), գրող, երգիծաբան։
Կենսագրութիւն
1915–ին գործօն մասնակցութիւն բերած է Վանի ինքնապաշտպանութեան յաղթական կռիւներուն։ Ռուսական բանակին նահանջին հետ, կը հարկադրուի ընտանեօք գաղթել Երեւան։ Հոն կրկին կը զբաղի ուսուցչութեամբ, միւս կողմէ՝ Երեւանի, Թիֆլիսի եւ Պաքուի թերթերուն մէջ կը շարունակէ հրատարակել երգիծական գրութիւններ, որոնք ուշադրութիւն կը գրաւեն։
1935–ի հալածանքներուն, Երեւանի մէջ կը բանտարկուի տարի մը, ապա՝ երկուքուկէս  տարի կ’աքսորուի Սիպերիա։ Վերադարձին՝ ներքին աքսորով կը ղրկուի Սեւանի լեռնային շրջանները, ուր կը զբաղի մեղուաբուծութեամբ՝ մինչեւ 1953․․․:
Կեանքին վերջին տասնամեակին՝ կը վերահաստատուի իր անմեղութեան մէջ։ Կը վերադառնայ Երեւան, աշխատակցութիւն կը բերէ «Ոզնի» երգիծաթերթին (կը գրէ տոմսեր՝ ընդունուած, առօրեայ մանր նիւթերով)։ Լոյս կ՛ընծայէ հատոր մը եւս։ Կը մահանայ Երեւան։
Աղբիւրներ
Ամէնուն Տարեգիրքը, Կարօ Գէորգեան, 1966, էջ 596-7
Տե՛ս նաեւ
Յարութիւն Քիւրքճեան
Ստորոգութիւն:24 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:22 Նոյեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ երգիծաբաններ
Կրօնը Վրաստանի Մէջ
Կրօնը Վրաստանի մէջ, կրօնական համոզմունքներու ամբողջութիւն է, դաւանանքի ազատութիւն, որ ամրագրուած է Վրաստանի քաղաքացիներուն համար՝ Վրաստանի սահմանադրութեամբ։
2011 թուականի Յուլիս 7-ին Վրաստանի խորհրդարանը երրորդ ընթերցման ժամանակ քաղաքացիական օրէնսագիրքին մէջ կատարեց շտկումներ, որոնք ցանկացած կրօնական կազմակերպութիւններու, Եւրախորհուրդի գոնէ մէկ երկրի մէջ ունէին պաշտօնական կարգավիճակ, իրաւունք կու տային Վրաստանի մէջ ունենալ իրաւաբանական կարգավիճակ («հասարակական իրաւունքի առարկայ»)։ Քաղաքացիական օրէնսագիրքին մէջ շտկումներ մտցնելուն կողմ քուէարկեցին «Միասնական ազգային շարժում» կուսակցութեան բոլոր 70 պատգամաւորները, իսկ ընդդիմադիր կուսակցութիւնները դիմադրեցին քուէարկութիւնը։ Այդ ժամանակ պատգամաւորներէն մէկը՝ Դաւիթ Դարչիաշվիլին, Խորհրդարանի որոշումը հետեւեալ կերպ մէկնաբանեց.
Խորհրդարանականներու որոշումը, որ հաւասարութիւն կը շնորհէր բոլոր կրօնական դաւանանքներուն, դժգոհութիւն ցոյց տուաւ Վրացական ուղղափառ եկեղեցուոյ նուիրապետներու եւ Իլիա II պատրիարքի մօտ՝ Սուրբ Սինոտի Յուլիս 11-էն կայացած հանդիպման ժամանակ ։ Այն օրէնսադիր մարմնի որոշումը բնութագրեց որպէս «Վրաստանի ազգային հետաքրքրութիւններուն եւ Վրաց ուղղափառ եկեղեցուն պատճառուող վնաս»։
2014 թուականէն Վրաստանի մէջ իր գործունէութիւնը սկսաւ ծավալել կրօնական հարցերով Պետական գործակալութիւնը, որ գլխաւորեց Զազա Վաշակմաձեն (Լելա Ջեջելավային փոխարինողը)։ Գործակալութեան, Վրաստանի վարչապետի կողմէն կազուած հանձնարարութիւններու մէջ էր կը մտնէր տեղեկատուական, խորհրդատուական, հետազոտական եւ կրթական գործունէութեան իրականացումը, որու արդիւնքները պետք է ներկայացուէին Վրաստանի կառավարութեանը ։
Քրիստոնէութիւնը Վրաստանի Մէջ
Քրիստոնեութիւնը Վրաստանի Մէջ
Ուղղափառութիւն
Վրացական ուղղափառ եկեղեցին կը դավանեն Վրաստանի բնակչութեան մեծամասնութիւնը։
Վրաստանի մէջ ուղղափառ եկեղեցուոյ մեծ տօներուն մէջ գոյութիւն ունի բանտարեյալները շնորհելու գործելակերպ ։
Հայկական եկեղեցի
Ըստ վերջին տւեալներու՝ Վրաստանի տարածքին կը բնակին մօտ 250 հազար հայեր, որոնք կրօնապէս կը պատկանին Արեւելեան հնագոյն եկեղեցիներուն։ Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ն բարձրացրած է հայկական վեց եկեղեցիներու (որոնցմէ հինգը կը գտնուին Թիֆլիսի մէջ, իսկ մէկը՝ երկրի հարաւային բաժնին մէջ) պաշտամունքի վերսկսման հարցը։ Վրաց պատրիարք Իլիա II-ը հայտարարած է, որ կը բաւարարուին Գարեգին II-ի պահանջները միայն այն դէպքով, երբ «վրաց նուիրապետութիւնը Հայաստանի մէջ կը ստանայ ույն կարգավիճակը, եւ անոր կը տրամադրուին Հայաստանի հիւսիսը գտնուող մի քանի եկեղեցիներ»։
Հայկական տաճարներու նկատմամբ վանդալութեան դրսեւորումները կը նկատուին Վրաստանի տարածքին, որոնք ավելի հաճախակի դարձած են 2011 թուականին կառավարութեան կողմէ ընդունուած որոշումներէն ետք։
Կափողիկէութիւն
Վրաստանի մէջ կաթողիկէներուն թիւը կը հասնի մօտ 200 հազար մարդու (երկրի ամբողջ բնակչութեան 2%-ը)։
Իսլամ
Իսլամը ժամանակակից Վրաստանի տարածքին իր մեծութեամբ եւ նշանակութեամբ երկրորդ կրօնը կը համարուի։ 2002 թուականի մարդահամարի տւեալներով երկրի բնակչութեան 9.9%-ը մահմետական է (մօտ 0.4 միլիոն մարդ)։
յուդայականութիւն/Հրէականութիւն/Մովսիսականութիւն
Վրացական պատմական աւանդութիւններուն մէջ կայ վարկած, որ առաջին հրեաները Վրաստան եկած են Նաբուգոդոնոսորի կողմէ Երուսաղէմը գրաւելէ ետք՝ մ.թ.ա 586 թուականին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կրօն
Փիէր Ժոլիոթ
Փիէր Ժոլիոթ ստացաւ Փջիջային Կենսաուժաբանութեան աթոռը (1981-2002) Ֆրանսայի Գոլէճը եւ հիմա ինքը Ուսուցիչ է: Նաեւ անդամ է Ֆրանսայի Գիտական Ճեմարանին: 2002-ին ան հրատարակեց թուղթ մը որ կը ներկայացնէ գիտական հետազօտութեան ձեւը, Խուզարկութիւն Դիւրագրգիռ:
Ընտանիք
Ժոլիոթ գիտական ընտանիքէ կու գայ: Իր մեծ ընտանիքը Մէրի եւ Փիէր Գիւրի միասին Հենրի Պեքուերելի հետ կարեւոր մրցանակ շահած է բնագիտութեան մէջ 1903-ին: Մէրի նաեւ մրցանակ շահած է քիմիագիտութեան մէջ 1935: Իր քոյրը Հէլէն Լանկեւին-Ժոլիոթ նաեւ կորիզային բնագէտ եղած է: Փիէր ամուսնացած է կենսաբան Անի Ժոլիոթ-Գիւրիի հետ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:12 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:1932 ծնունդներ
Էրօլ Սարաֆեան
Էրօլ Սարաֆեան (ծն․՝ 1937, Պոլիս), արձանագործ եւ գեղանկարիչ :
Կենսագրական գիծեր եւ գործունէութիւն
Սարաֆեան ծնած Պոլիս։ Փոքր տարիքէն գծանկարչութեան հանդէպ մեծ փափաք ունեցած է։ Հինդլեան նախակրթարանը աւարտելէ ետք յաճախած է Կեդրոնական վարժարան․ ապա աւարտած է քաղաքի Գեղարուեստական ակադեմիան։ Մեծ հօր՝ ճարտարապետ Աւետիս Սարաֆեանէ եւ հօր՝ Յարութիւն Սարաֆեանէ ետք, ան 1961-ին մուտք գործած է Գեղարուեստական ակադեմիա եւ ընտանիքին մէջ եղած է շրջանաւարտ երրորդ սերունդը։
Արձագործութեան հանդէպ մեծ փափաք ու կարողութիւն ունեցաւ: Աշակերտը եղաւ Փրօֆ. Էտիպ Հաքքը Քէօըէօղլուի: Կատարելագործեց զանազան արձաններ' Յակոբ Մնձուրի, Աշոտ Մատաթեան, Կիւլպէնկեան, Յարութիւն Ամիրա Պէզճեան, Սարգիս Պալեան եւ Կարապետ Պալեան։
Գծած է մեծագիր, պատկառելի պաստառներ' պատմական իրադարձութիններու եւ կարօնական նիւթերու շուրջ: Գծած է նաեւ զանազան դիմանկարներ :
Մետալներ
Ժան Փօլ Պապին դիմանկարը գծած եւ արժանացած է Վատիկանի մետալին. մետալ ստացած է նաեւ Սպանիոյ կառավարութենէն:
Բժշկական գործիքներ
Աղբիւրներ
ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ԻՄ ԱՌԱՋԻՆ ՀԱՆՐԱԳԻՏԱԿՍ 2001-2002 ԻՆՉՊԷ՞Ս Կ'ԱՇԽԱՏԻ ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԹԻՒՆ CCM
Ստորոգութիւն:Բժշկութիւն
Սիրվարդ Մկրեան
Սիրվարդ Արտաշէսի Մկրեան (19-20-րդ դդ.), արեւմտահայ արձակագիր, մշակութային գործիչ։
Թղթակցած է «Գեղարուեստ» (Վենետիկ), «Հայ կին» (Կ. Պոլիս) պարբերականներուն։
Յայտնի է նաեւ Սիրվարդ ծածկանունով ։
Ուիլիըմ Փրեսքոթ
Ուիլիըմ Փրեսքոթ (William Hickling Prescott, ամերիկացի պատմաբան, Սպանիայի պատմութեան XV-XVI 15-16-րդ դդ. աշխատութիւններու հեղինակ:
Ընտանիք
Ուիլիըմ Փրեսքոթը ծնած է Սեյլըմ, ծնողներու՝ Ուիլիըմ Փրեսքոթ Կրտսերի ծերակուտական եւ Քեթրին Կրին Հիքլինկի առաջնէկն է: Ուիլիըմէն բացի՝ ծնողներն ունեցեր են եւս վեց զաւակ, որոնցմէ չորսը մահացեր են մանուկ տարիքին: Ուիլիըմի պապը՝ Ուիլիըմ Փրեսքոթը (1726-1795), ԱՄՆ ԱՄՆ անկախութեան համար մղուած պատերազմի հերոսներէն է: Ղեկավարեր է Պանքըր-Հիլլի ապստամբութիւնը եւ այստեղ ալ կրթութիւն ստացեր է եպիսկոպոսական Սուրբ Երրորդութիւն եկեղեցւոյ վանահայր դոկտոր Ճոն Կարտների քով:
Կրթութիւն
1811 թուականի Օգոստոսին Ուիլիըմ Փրեսքոթը ընդունուեր է Հարվըրտի քոլէճի իրաւաբանական կաճառի երկրորդ դասընթացի շրջանը: Դժբախտ պատահարի հետեւանքով կորսնցուցած է մէկ աչքի տեսողութիւնը, ինչ որ ամբողջ կեանքին մէջ հետապնդեր է զինք: Ծանրաբեռնուած աշխատանքը յանգեցուցած է տեսողութեան ի սպառ կորստին։ Ուիլիըմ Փրեսքոթն ստիպուած եղեր է օգտուիլ ընթերցողներու ծառայութիւնէն, իսկ իր գիրքերը գրած է յատուկ շրջանակով տողացոյցի միջոցով. միաժամանակ ան զարգացուցած է գերմարդկային ընդունակութիւններ՝ կարողանալով բնագիրէն անգիր յիշել եւ վերարտադրել աւելի քան 60 էջ: 1814 թուականին աւարտեր է համալսարանը, որմէ յետոյ 1816-1817 թուականներուն ճամբորդեր է Եւրոպա, եղած է Անգլիա, Ֆրանսա, Իտալիա:
1820 թուականին Ուիլիըմ Փրեսքոթն ամուսնացեր է Սիւզըն Էյմորիի հետ, անոնք ունեցեր են չորս զաւակ: Ամուսնութիւնէն յետոյ որոշեր է նուիրուիլ գրականութեանը:
Պատմական աշխատութիւններ: Վախճան
1837 թուականին լոյս տեսեր է «Ֆերտինանտի եւ Իզապէլլայի պատմութիւնը» (History of Ferdinand and Isabella)՝ Ուիլիըմ Փրեսքոթի տասնամեայ աշխատանքի արդիւնքը։ Որմէ յեոյ ան յայտնի դարձեր է որպէս պատմաբան եւ ճանաչման  արժանացեր է ընթերցողներու կողմէն: 1843 թոպականին լոյս տեսեր է «Մեքսիկայի նուաճման պատմութիւնը» (գրուած է Սպանացի պատմաբան Փասքալ տե Կայանկոսա Արսէի աջակցութեամբ) եւ 1847 թուականին՝ «Փերուի նուաճման պատմութիւնը»: Անոր վերջին աշխատութիւնը՝ «Ֆիլիփ II-ի պատմութիւնը», մնացեր է անաւարտ (հատոր I եւ II 1855 թուական, հատոր III 1858 թուական): 1858 թուականին Ուիլիըմ Փրեսքոթը կաթոպածահար եղեր է, իսկ մէկ տարի անց պատահած երկրորդ կաթուածը դարձեր է իր մահուան պատճառը:
1859 թուականին լոյս տեսեր են իր՝ տակաւին անտիպ կենսագրական նիւթերը եւ նամակագրութիւնը:
1870-1874 թուականներուն Ճ. Քիրքի (J. F. Kirk) խմբագրութեամբ 16 հատորով լոյս տեսեր է Ուիլիըմ Փրեսքոթի երկերու լիակատար ժողովածուն: Հետագային ժողովածուն վերամշակեր է Ու. Մունրոն (W. H. Munro) եւ 1904 թուականին լոյս տեսեր է 22 հատորով, վերահրատարակուեր՝ 1968 թուականին: Ուիլիըմ Փրեսքոթի Նամակաները ժողվեր է Ռոճըր Ուոլքոթը (Roger Wolcott) (1925 թվական), իսկ Գեղարուեստական գրառումները՝ Հարվի Կարտիները (C. Harvey Gardiner) (1961 թուական):
Անոր գիրքերը թարգմանուեր են բազմաթիւ լեզուներով եւ 19-րդ դարուն մեծ ճանաչում վայելած են:
Գիտական ժառանգութիւն
Ուիլիըմ Փրեսքոթը XIX 19-րդ դարու դրապաշտ պատմագրութեան դասական ներկայացուցիչ է: Ան ձգտեր է ստեղծել պատմա-դիւցազներգական աշխատութիւններ: Ուիլիըմ Փրեսքոթը գիտական շրջանառութեան մեջ դրած է սպանական արխիւի մինչեւ այդ անյայտ փաստաթուղթեր: Անոր ճանաչման գործին մեծ դերակատարում ունեցեր է  կուրութեան փաստը: Ուիլիըմ Փրեսքոթի աշխատութիւնները ոգեւորեր են ամերիկացի երկաթուղային մագնատ Էտուարտ Այերին (1841-1927): Ան սկսեր է հաւաքել հնդկական մշակոյթի եւ գրականութեան մեծ հաւաքածոյ, որոնց մէջ կային գաղութային շրջանին վերաբերող բացառիկ ձեռագրեր, որոնք համալրած են Շիքակոյի Նիւ Պերրիի գրադարանի եւ Շիքակոյի բնական պատմութեան թանգարանի հիմնական հաւաքածոները:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի պատմաբաններ Ստորոգութիւն:Սպանացի պատմաբաններ Ստորոգութիւն:Կաթուածէն մահացածներ Ստորոգութիւն:Պատմաբաններ ըստ ազգութեան Ստորոգութիւն:Սպանիայի պատմագիրներ Ստորոգութիւն:Փերուի պատմագիրներ Ստորոգութիւն:Մեքսիքայի պատմագիրներ
Ուրբաթագիրք
Անուանումը
«Ուրբաթագիրք» կը կոչուի պարզապէս այն իրողութեան համար, որ նախ` այս մատեանին մէջ ընդգրկուած նիւթերուն առաջինը ունի այս վերտառութիւնը. «Ուրբաթ աւր (օր) կամ Չորեքշաբթի տանին զհիւանդն ի դուռն եկեղեցոյն…»: Երկրորդ` տպագրիչ-հրատարակիչը այսպէս խորագրած է իր աշխատութիւնը. «Անուն գրոցս է սուրբ ուրբաթագիրք» :
Գիրքին Մասին
Իբրեւ գրքային ամբողջութիւն` «Ուրբաթագիրք»ը մէկ հեղինակ չունի, քանի ժողովածու միաւոր է ծանօթ մատենագիրներէ ու գրութիւններէ, որոնց հեղինակներն անծանօթ են:
«Ուրբաթագիրք»ը պատրաստուած, տպուած եւ լոյս ընծայուած է Վենետիկ քաղաքին մէջ, 1512-ին, գերմանացի Յովհան Կիւթենպերկի (1400-1468) տպագրական գիւտէն միայն 60-65 տարի ետք` այսպիսով հայ ազգը դարձնելով տասներորդը համաշխարհային տպագրութեան պատմութեան եւ երկրորդը արեւելցի ժողովուրդներուն մէջ, որոնք մուտք գործեցին տպագրական աշխարհէն ներս:
«Ուրբաթագիրք»ի մէկ օրինակ պահպանուած է Ազգային գրադարանին մէջ, որ գրադարանին ամէնէն հին գիրքը կը հանդիսանայ։
Գիրքին առաջին մասին մաղթանքային ձեւակերպումներ են ընդդէմ չարի, դեւերու, «գազանի» ու կախարդութիւններու, անկէ ապահովութիւն ստանալու համար։ Ապա կայ՝ «Աղաւթ սրբոյ սրբոյն Կպրիանոսի. Զոր ըսուած է վասն դիւաց եւ կախարդաց եւ աղանդաւց», որուն շարունակութիւնն է «Պատմութիւն Յուստիանէ կուսին»: Կ'առաջադրեն նոյնպէս միջոցներ կախարդանքներու եւ չար ուժերու դէմ։ Ապա կան մաղթանքներ, աղօթքներ, դրուած են նաեւ բժշկութեան Աւետարանները։
«Ուրբաթագիրքը» միջնադարեան բժշկարանի մը այլ տեսակ է, որ գիրքին տէրը պէտք էր զերծ պահէր չար ոգիներէն, կախարդանքներէն եւ չար աչքերէն. ընդ որուն, մաղթանքներուն տողերուն մէջ (Դ. եւ Ե. մամուլներուն) քանի մը ազատ տեղեր ձգուած են աւելցնելու համար գիրքին տիրոջ անունը, որպէսզի դեւերը զինք չվնասեն։
Գիրքը  մասամբ հոգեւոր եւ մասամբ աշխարհիկ է :
«Ուրբաթագիրքին» մէջ կան պատկերներ. առաջինին մէջ հոգեւորականը հայկական վեղարը գլխուն, ձեռքին գիրք մը, կանգնած է հիւանդի մը մահճակալին մօտ։ Վեղարաւոր հոգեւորականին ուղեկիցներն են երկու աբեղաներ, անմօրուս, գլուխներուն կենդրոնական մասը սափրած, որ նշան է կաթոլիկութեան։ Լուսաւորչական հոգեւորականի պատկերը յաւելում ունի: Անոր հայաստանեան եկեղեցիներու հոգեւորականի կերպարանք տուող սեւ վեղարը յետոյ աւելցուած է պատկերին արդէն եղած փորագիր տախտակի մը վրայ, որ կը նշանակէ, թէ նախապէս պատկերին հոգեւորականը կաթոլիկ աբեղայի արտաքին ունեցած է։
Միւս նկարին մէջ (Զ. մամուլ) Հռոմի պապը նստած է գահին։ Երկրորդ նկարին (Է. մամուլի ամէնէն վերջը) պատկերուած է հոգեւորական մը՝ օձը ձեռքին. անիկա նախորդած է «Գիր աւձահարի» բաժինին։
«Ուրբաթագիրք»ին մէջ կայ յաւելեալ մամուլ մը՝ «Վասն գանի» վերնագիրով», թուագրուած՝ ԳԳ։ Գիրքին տարբեր օրինակներուն մէջ հոն տեղադրուած է տարբեր մամուլներու մէջ։ Գիրքը ունի 8 մամուլ, վերջին մամուլը 6 թերթի մէջ, ութածալ։ Էջակալութիւն չունի, մամուլները թուագրուած են հետեւեալ ձեւով՝ ա, բ, գ, դ, ե, զ, է եւ իւրաքանչիւր մամուլի առաջին երեք թերթերը։ Ընդամէնը՝ 62 թերթ (124 էջ)։ Շարուածքին չափը՝ 11x6,5 սմ։
Էջերը ունին խորագիրներ, որոնք պարփակուած են զարդաշրջանակներով։ Օգտագործուած են 8 միեւնոյն ոճի, բայց անոնցմէ տարբեր շրջանակներ, որոնք կրկնուած են յաջորդաբար։ 4 փորագիր պատկեր՝ Առաջին մամուլի 2-րդ, Գ. մամուլի 16-րդ, Զ. մամուլի 7-րդ եւ Է. մամուլի 1-ին էջերուն։ Զարդ՝ «Վասն Գանի» կոչուող հատուածի՝ հետագային աւելցուած ԳԳ մամուլի Առաջին եւ 12-րդ էջերուն։ Զարդագիրեր՝ Ա. մամուլի 3-րդ, Դ. մամուլի Առաջին, 6-րդ 12-րդ, Ե. մամուլի 7-րդ, 10-րդ, 12-րդ, 14-րդ, Է. մամուլի 2-րդ եւ 9-րդ էջերուն։
Բնագիրի վերջերուն խաչաձեւ տպարանանիշ լատինական D.I.Z.A. տառերով, առանց յիշագիրերու։ Տպագրութիւնը կատարուած է շուրջ 14 կէտաչափի ձեռագրանման բոլորագիրերով, օգտագործուած են նաեւ գլխագիրեր։
Տիպը երկգոյն է, սեւ ու կարմիր : Կարմիրով տպուած են բնագիրի սկիզբը եւ որոշ հատուածներ։
Գոյութիւն ունեցած են ձեռագիր «Ուրբաթագիրք» ժողովածուներ. պահպանուած է հնագոյն օրինակը գրուած է 1476-ին։
Առաջին անգամ բ.գ.թ. Լուսինէ Աւետիսեանի թարգմանութեամբ (դասական ուղղագրութեամբ արեւելահայերէն) եւ յարակից աշխատասիրութեամբ Ուրբաթագիրքը 2012-ին պետութեան հովանաւորութեամբ լոյս տեսած է Գրատպութեան 500-ամեակին առիթով։
Գիրքին Աշխարհաբար Թարգմանութիւնը
2012-ին Երեւանի մէջ տպուած է «Ուրբաթագիրք»ին արեւելահայերէն աշխարհաբար թարգմանութիւնը` յարակից ուսումնասիրութեամբ, կատարուած` բանասիրական գիտութիւններու թեկնածու Լուսինէ Աւետիսեանին կողմէ, խմբագրութեամբ` փրոֆ. Լեւոն Զէքեանին : 400 էջէ բաղկացած այս հատորը պատրաստուած է եւ լոյս ընծայուած` մեսրոպեան-դասական ուղղագրութեամբ:
Անթրոփոֆաս, Ֆուրնի
Անթրոփոֆաս (յուն․՝ Ανθρωποφάς Φούρνων)․ կղզի․ մաս կը կազմէ Ֆուրնի կղզեխումբին։ Արեւելեան Էգէական ծով, Յունաստան։ Տարածութիւնն է 0,545 քլ²։
Բնապահպանում
Անթրոփոֆաս ունի հարուստ բուսական եւ կենդանական աշխարհ (ինչպէս օրինակ՝ Calonectris diomedea, Falco eleonorae, Falco naumanni, Larus audouinii, Puffinus yelkouan) եւ մերձակայ Ֆուրնի եւ Թիմենա կղզիներուն նման արձանագրուած է ՆԱԹՈՒՐԱ 2000 բնապահպանութեան ծրագրին։
Ըստ 2011-ի մարդահամարին, կղզին անբնակ է։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնապահպանման վայրեր Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ այբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Արաբերէն
Արաբերէնը Միաւորուած Ազգերու Կազմակերպութեան վեց պաշտօնական լեզուներէն մեկն է, եւ Արաբական Երկիրներուն Լիկայի լեզուն:
Նշանակութիւնը
Ներկայիս գրական լեզուն կ'ուսուցանուէ դպրոցներէն եւ համալսարաններէն ներս եւ տարբեր աստիճաններով կը գործածուէ աշխատավայրերուն, կառավարութիւններուն եւ լրատուամիջոցներուն մէջ: Անիկա պաշտօնական լեզու կը հանդիսանայ 26 երկիրներուն համար եւ իսլամի արարողական լեզուն է:
Միջին դարուն գրական արաբերէնը մշակութային լեզու մըն եղած է Եւրոպային մէջ, յատկապէս գիտութեան, թուաբանագիտութեան եւ իմաստասիրութեան մէջ: Որպէս հետեւանք, շատ եւրոպական լեզուներ նաեւ անկէ շատ բառեր փոխառած են: Արաբական ազդեցութիւնը, նամանաւանդ, բառապաշարին մէջ, կ'երեւի եւրոպական լեզուներուն, առաւելապէս, սպաներէնին վրայ, պակաս չափով՝ փորթուկալերէնին, վալենսերէնին եւ քաթալաներէնին վրայ: Սիկիլիաներէնը կը պարունակէ շուրջ 500 արաբերէն բառեր: Պալքանեան լեզուները, ներառեալ յունարէնը, պուլկարերէնը նմանապէս փոխառած ունեն բազմաթիւ արաբերէն բառեր, որոնք այդ լեզուներուն օսմանեան թրքերէնի միջոցաւ անցած են:
Խօսողներուն Թիւը
Խոշորագոյն արաբախօս երկիրները, անոնց բնակչութիւնը եւ կարդալ-գրել իմացողներու տոկոսային մասը՝
Գիրերը
Արաբերէնին մէջ կը կիրառուեն արաբական գիրերը:
Երեւանի Պետական Համալսարան
Երեւանի պետական համալսարան, բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւն, կը համարուի Հայաստանի Հանրապետութեան մայր բուհը ։
Պատմութիւնը
16 Մայիս 1919-ին Հայաստանի Հանրապետութեան նախարարներու խորհուրդը ընդունած է Երեւանի մէջ համալսարան հիմնելու վերաբերեալ որոշում։ 31 Յունուար 1920-ին Ալեքսանտրաբոլի (այժմ՝ Գիւմրի) առեւեւտրային դպրոցի շենքին մէջ մեծ շուքով կատարուած է Հայաստանի համալսարանի բացման հանդիսաւոր արարողութիւնը, որուն մասնակցած են ինչպէս հանրապետութեան ղեկավարները, այնպէս ալ՝ բազմաթիվ հիւրեր արտասահմանէն։ Համալսարանին մէջ դասերու մեկնարկը տրուած է նշանաւոր հայագետ Ստեփան Մալխասեանցի՝ 1 Փետրուար 1920-ին կարդացած դասախոսութեամբ։ Համալսարանի հինադիրներէն էր նաեւ Սիրական Տիգրանեանը։
Առաջին ուսումնական տարիին համալսարանը ունեցած է մէկ՝ պատմալեզուաբանական բաժին, 262 ուսանող եւ 32 դասախօս։ Համալսարանի առաջին նախագահ Յուրի Ղամբարեանի ջանքերուն շնորհիւ, հիմնադրման առաջին տարին համալսարանին մէջ դասախօսելու հրավիրուած էին արտասահմանեան բուհեր աւարտած, մանկավարժական եւ գիտական աշխատանքի փորձ ունեցող այնպիսի անուանի մասնագէտներ, որոնք էին՝ Յակոբ Մանանդեանը, Մանուկ Աբեղեանը, Աշխարհբեկ Քալանթարը, Ստեփան Մալխասեանցը եւ ուրիշներ։ Հայաստանի մէջ խորհրդային կարգերու հաստատումէն ետք, ՀԽՍՀ առաջին լուսաւրութեան նախարար Աշոտ Յովհաննիսեանի «Երեւանի համալսարանի վերակազմութեան մասին» հրամանով, 17 Դեկտեմբեր 1920-ին Հայաստանի համալսարանը վերանուանուած է Երեւանի Ժողովրդական Համալսարան։ Երեւանի մէջ վերաբացուած կրթօճախի նախագահ ընտրուած է հայագէտ, փրոֆէսօր Յակոբ Մանանդեանը։ 1920-ական թուականներուն համալսարանը գործած է Աստաֆեան (այժմ՝ Աբովեան) փողոցին մէջ գտնուող ուսուցչական սեմինարի՝ սեւ տուֆով կառուցուած երկյարկանի շէնքի առաջին հարկին մէջ։ Ժողովրդական համալսարանին մէջ գործած է ընդամէնը երկու բաժին՝ հասարակագիտական եւ բնագիտական։ Իսկ արդէն Հոկտեմբեր 1921-ին համալսարանը ունեցած է հինգ բաժանմունք՝ բնագիտական, արեւելագիտական, արհեստագիտական, մանկավարժական եւ խորհրդային շինարարութեան։ Այնուհետեւ բնագիտական բաժինը վերաձեւաւորուած է գիւղատնտեսականի, իսկ Մարտ 1922-ին բացուած է բժշկական բաժինը։
Կառավարութեան Հոկտեմբեր 20 1923-ի որոշման համաձայն՝ ժողհամալսարանը վերանուանուած է «Պետական Համալսարան»։ Ըստ այդ՝ բարձրացուած է «մայր» բուհի կարգավիճակն ու պատասխանատուութիւնը, ինչպէս նաեւ խստացուած են կրթօճախին ներկայացուած պահանջքները։ Համալսարանի ղեկավարութիւնը յատուկ ընտրութեամբ աշխատանքի հրավիրած է արտասահմանեան բուհեր աւարտած եւ մի քանի օտար լեզուներու տիրապետող, մանկավարժական հարուստ փորձ ունեցող գիտնականները։
1933-1934 ուսումնական տարիներուն համալսարանին մէջ կը գործեն տնտեսագիտական, բնապատմական, պատմալեզուագրական, բնագիտութեան եւ մանկավարժական բաժիններ։
1934 թուականին մանկավարժական բաժինը առանձնացուած է եւ անոր հիմքին վրայ կազմաւորուած է մանկավարժական դպրոցը (այժմ՝ Խ. Աբովեանի անուան հայկական պետական մանկավարժական համալսարան)։ Նոյն ուսումնական տարին բնագիտական բաժինը բաժնուած է երկու՝ կենսաբանական եւ քիմիական բաժանմունքներու։
Այսպէսով, 1935-1936 ուսումնական տարուընէ համալսարանին մէջ ձեւաւորուած եւ սկսած են գործել ութը բաժիններ՝ պատմութեան, բանասիրական, իրաւաբանական, երկրաբանա-աշխարհագրական, քիմիական, բնագիտական, կենսաբանական։ 1945 թուականին բացուած է եւ մինչեւ 1953 թուական գործած է նաեւ միջազգային յարաբերութիւններու բաժինը։ 1957 թուականին Պետական համալսարանին որպէս առանձին բաժին ըլլալով միացուած է Ռուսերէն լեզուի դպրոցը եւ օտար լեզուներու դպրոցը, որ 1961 թուականին կրկին առանձնացած է։ 1959 թուականին բնագիտական բաժանմունքէն անջատուած է եւ ինքնուրոյն միաւոր դարձած է ԵՊՀ բնագիտական բաժանմունք։ Հատկապէս 1960-1990-ական թուականները համալսարանի համար դարձած են աննախադէպ զարգացման տարիներ. կազմաւորուած են նոր բաժանմունքներ, ստեղծուած են գիտական նոր աշխատանոցներ, հիմնուած է հայագիտական կեդրոն։ Զգալիօրէն աշխուժացած է հրատարակչական գործը. ուսումնական դասագիրքերէն եւ ձեռնարկներէն բացի, հրատարակուած են նաեւ դասախօսներու գիտական աշխատութիւններ, գիտական ամսագրեր, բազմաբնոյթ ժողովածուներ եւ այլն։
1994 թուականին հիմնադրուած է ԵՊՀ Իջեւանի մասնաճիւղը։ Մասնաճիւղը ունի 4 բաժանմունք, որտեղ կ’ուսանին շուրջ 1400 ուսանողներ։
1995-1996 ուսումնական տարին Երեւանի պետական համալսարանի համար նշանաւորուած է նոր ուսումնական գործընթացի սկզբնաւորմամբ։ Հանրապետութեան մէջ միջազգային չափանիշներուն համապատասխան նոր եւ որակեալ կրթակարգ ունենալու նպատակով ԵՊՀ-ն, ինչպէս նաեւ հայաստանեան շարք մը բուհեր, անցան երկաստիճան կրթական համակարգի։ 1990-ական կէսերէն մինչեւ այսօր հետեւողական աշխատանք կը տարուի պսակաւոր արուեստի եւ մագիստրոսի կրթական ծրագիրներու չափորոշիչներու, ուսումնական գործընթացի բարելաւման հետ կապուած չափանիշներու եւ կանոնակարգերու մշակման եւ ներդրման ուղղութեամբ։ Ուսումնառութեան գործընթացը ճկուն դարձնելու համար մշակուած եւ կիրառուած է գիտելիքներու գնահատման կանոնակարգ, որ կը նախատեսէ մասնագիտական առարկաներէն ընթացիկ քննութիւններու հանձնում։
ՀՀ կառավարութեան 27 Նոյեմբեր 2014-ին առնուած որոշումով փոխուեցաւ Երեւանի պետական համալսարանի կազմակերպա-իրաւական կարգավիճակը՝ պետական ոչ առեւտրային կազմակերպութենէն դառնալով հիմնադրամ :
Մինչ օրս ԵՊՀ-ն տուած է 100 հազարէն աւելի շրջանաւարտ։ Համալսարանին մէջ այսօր գործող 19 բաժիններուն մէջ կը մասնագիտանան շուրջ 20 հազար ուսանողներ։
2006 թուականին ԵՊՀ նախագահն է ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, պատմ. գիտ. դոկտոր, փրոֆեսոր Արամ Սիմոնեանը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երեւան
Գերմանական Շուկայ (Մոսկուա)
Գերմանական շուկայ (ռուս.՝ Немецкий рынок), նախկին շուկայ Մոսկուայի մէջ, Գերմանական գիւղարուարձանին մէջ: Այն տեղակայուած է ներկայիս Ֆրիտրիք Էնկելսի, Լատոժսքայա փողոցներու եւ Վոլքովսքի նրբանցքի միջեւ: Մինչեւ 20-րդ դարու կէսերը, կը շարունակէր գործել պատմական վայրին մէջ, որմէ ետք կը տեղափոխուի Պաումանեան փողոց եւ կը կոչուի Պաումանեան (Պասմանեան) շուկայ : Մասնակիօրէն պահպանուած Գերմանական շուկայի պատմական շինութիւնը ճանչցուած է մշակութային ժառանգութեան կեդրոն :
Պատմութիւն
Եզրերու տուները եւ ներքին առեւտրական տարածքը շուկային եռանկիւնի տեսք կու տային: Առեւտրական կեդրոնները տեղակայուած էին շուկայի հարակից փողոցներուն մէջ: 19-րդ դարու վերջին Գերմանական շուկային մէջ կարելի էր գնել խոտ, վառելափայտ, կաթ, կաթնաշոռ, հաց, երշիկ եւ բանջարեղէն: Գարնանը շուկային մէջ կը վաճառուէր գերմանացիներու կողմէն սիրուած ձնեբեկը: Մոսկուացիներու յիշողութիւններու համաձայն կաթը Գերմանական շուկային մէջ կը վաճառուէր Ճենապակէ շիշերով, որոնց վրայ ֆիրմայի անուանումը նշուած էր ոսկիէ կամ կոպալտէ տառերով :
Գերմանական շուկային մէջ տեղակայուած էին կրպակներ, պանդոկներ, իջեւանատուներ, կը գործէր գէրմանական ժողովրդական տունը: Գերմանական շուկայի շինութիւնները կ՛առանձնանան իրենց իւրայատուկ ձեւաւորմամբ: Շատ կրպակներու եւ խանութներու պատուհանները ունէին մեծ ծածկոցափեղկեր, իսկ պատերը երեսապատուած էին գերմանական սպիտակ խեցեգործական սալիկներով :
Պահպանուած շինութիւններ
Գերմանական շուկայի համալիրը կը համարուի 19-րդ դարու առեւտրական շինութիւններուն բնորոշ օրինակ: Շենքերը ունին դասական ոճի յստակ գեղազարդումներ :
Գերմանական շուկայի պահպանուած ամենահին շինութիւնը կը համարուի Յակովլեւներու բնակելի տունը իր կրպակներով, որ կառուցուած է 1825-ին (Ֆրիտրիք Էնգէլսի փողոց, տուն 23, շարք 1): 1914-ին անոր կից կառուցուեցաւ բնակելի կողաշէնք: Տունը երկյարկանի է եւ ունի կամարաձեւ մուտք դէպի բակ :
Քալինինի բնակելի տունը իր կրպակներով կառուցուած է 1900-ականներուն, 19-րդ դարու շինութեան հիմքի վրայ (Ֆրիտրիք Էնգէլսի փողոց տուն 6, 1-ին շարք ): Քարէ շէնքը ունի երկու յարկ եւ նկուղ: Առաջին յարկը երեսապատուած է խեցեգործական սալիկներով, երկրորդ յարկը սուաղուած է եւ ձեւաւորուած ընտրողական ոգիով :
Առեւտրական կրպակներու շինութիւնը (Ֆրիտրիք Էնկէլսի փողոց տուն 25, 3-րդ շարք) կառուցուած է 1863-ին: Տունը սկիզբը մէկ յարկանի էր, ունէր մեծ կամարաձեւ պատուհաններ եւ կամարային անցում: Ճակատային մասը զարդարուած է ուշ դասականութեան ոճով: Յետագայինմ ցուցափեղկերու մէկ մասը փակուեցան, անցումային կամարի փոխարէն կառուցուեցաւ մուտք, իսկ 20-րդ դարուն տունը բաժնուեցաւ երկու յարկի :
Օմար Շարիֆ
Օմար Շարիֆ (عمر الشريف, բուն անունով՝ Միշէլ Տիմիթրի Շալհուպ՝ ծագումով՝ լիբանանցի, 10 Ապրիլ 1932 - 10 Յուլիս 2015), եգիպտոսցի դերասան։
Կենսագրութիւն
Օմար Շարիֆ ծնած է Եգիպտոս՝ Աղեքսանդրիա։ Ծնունդով քրիստոնեայ էր, սակայն փոխելով անունն ու կրօնը, դարձած է Իսլամի հետեւորդ, ամուսնանալու դերասանուհի Ֆաթեն Համամայի հետ։ Անոր հայրը՝ Ջոզէֆ Շալհուպը լիպիացի գաղթական էր, իսկ մայրը Քլարա Շալհուպը լիբանա-պաղեստինեան ծագումով եգիպտուհի էր։
Աւարտած է Աղեքսանդրիոյ «Վիքթորիա» գոլէճը, իսկ յետոյ Գահիրէի համալսարանը, ստանալով մաթեմատիկոս ֆիզիկոսի որակաւորում։ Դերասանութեան սկսած է 1983 թուականին, երբ սկսած է խաղալ եգիպտական ֆիլմերու մէջ։ Անոր կատարած առաջին դերը՝ անգլերէն լեզուով, «Լորանս Արաբացին» ժապաւէնին մէջ կատարած դեր էր, Ալեք Գինես),որուն համար 1962-ին առաջադրուած էր «Օսքար» անուանակարգին եւ «Ոսկիէ Կլոպուս» մրցանակին։
Խաղցած ամենայայտնի դերերու ժապաւէնները
Հայոց ցեղասպանութեան մասին պատմող Հանրի Վերնէօյի « Մայրիկ » ժապաւէնին մէջ նկարահանուելու համար (1991-ին) Օմար Շարիֆին արգիլած էին մուտք գործել Թուրքիա ։
Ստացած է 3 «Ոսկիէ Կլոպուս» մրցանակ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:10 Ապրիլի ծնածներ Ստորոգութիւն:10 Յուլիսի մահացածներ
Երեքշաբթի
Երեքշաբթի՝ շաբթուան երկրորդ օրը արեւմտեան երկիրներու մեծամասնութեան մօտ եւ երրորդ օրը ըստ Հուդա-Քրիստոնէական օրացոյցի։
Ծագումնաբանութիւն
Հայերէնով (Երեքշաբթի), վրացերէնով (სამშაბათი — սամշաբաթի), բաշկիրերէնով (шишәмбе - շիշամբէ), տաճկերէնով (сешанбе-սեշամբէ) եւ թաթարերէն (сишәмбе-սիշամբէ) բառացի կը նշանակէ երեք օր շաբաթէն: Հին Հռոմի մէջ անուանումը նուիրուած էր Մարսին (ֆր.՝ Mardi, իտալ.՝ Martedì), հիւսիսգերմանական ցեղերու մօտ ի պատիւ Տիւրի (նով.՝ Tysdag), որ անդրադարձած է հռոմէական եւ գերմանական լեզուներու վրայ:
Լատիներէնով Երեքշաբթին կը կոչեն dies Martis («Մարսի օր») եւ կը համարուի յունարէն ἡμέρα Ἄρεως (Արեսի օր) թարգմանութիւնը: Շաբթուան եօթ օրերու զուգորդումը եօթ դասական մոլորակներու հետ հաւանաբար կու գայ հելլենական ժամանակաշրջանէն: Ա. եւ Գ. դարերուն Հռոմէական կայսրութեան մէջ ութօրեայ աշխատանքային շաբաթը կը փոխարինուի եօթնօրեային: Անգլերէնով Երեքշաբթի բառը կու գայ հին անգլերէն Tiwesdæg բառէն: Անիկա կու գայ հին գերմաներէնէն, որ թարգմանուած է լատիներէնէն եւ Մարսի փոխարէն գրուած է գերմանական աստուծոյ` Teiwaz (հին անգլերէնով Tiw) անունը: Այսպիսով Երեքշաբթին բառացի կը նշանակէ «Տիւրի օր» :
Հնդկաստանի դասական լեզուներուն մէջ Երեքշաբթի օրուան կ'ըսեն Անգարակա («անիկա ունի կարմիր գոյն») եւ նուիրուած է պատերազմի աստուած Մանգալին եւ կարմիր մոլորակ Մարսին:
«Երեքշաբթի», ճափոներէնին մէջ բառացի կը թարգմանուի «կրակի օր» (火曜日):
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Շաբթուան օրեր
Միկէլ Փրիմօ տէ Ռիվերա
Միկէլ Փրիմօ տէ Ռիվերա, սպանացի պետական գործիչ, զօրավար։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ռիվերա՝ 1915-1917 թուականներուն եղած է Քատիսի զինուորական նահանգապետ, այնուհետեւ՝ Վալենսիոյ, Մատրիտի, Քաթալոնիոյ հրամանատար զօրավար։
13 սեպտեմբեր 1923-ին Պարսելոնայի մէջ պետական հարուած կազմակերպելով տիրացած է իշխանութեան եւ ցրած խորհրդարանը: Իսկ Սեպտեմբեր 15-ին թագաւորը զինք վարչապետ նշանակած է:
Փրիմօ տէ Ռիվերա ստիպողական վիճակ հռչակած, սահմանադրութիւնը առկախած եւ նահանգներուն մէջ զինուորական կառավարիչներ նշանակած է: Անջատողականները չէզոքացնելու առաջադրանքով Պասք երկրամասին եւ Քաթալոնիոյ մէջ հալածանքներ սկսած են:
Գերսամ Ահարոնեան
Գերսամ Ահարոնեան, լիբանանահայ խմբագիր, հրապարակագիր, մանկավարժ, ազգային-քաղաքական գործիչ։
Միկէլ Փրիմօ տէ Ռիվերա
Կեանք եւ գործունէութիւն
Փրիմօ տէ Ռիվերա, Ռիֆի մէջ սպանական բանակներուն հսկայական կորուստներուն ի տես որոշած է վերջ տալ գաղութային քաղաքականութեան եւ քաշել սպանական զօրքերը: Բայց երբ մարոքցիք 1925-ին յարձակման անցած են ֆրանսական զօրքերուն վրայ, ան Ափրիկէ մեկնելով ղեկավարած է կռիւները: Ֆրանսական եւ սպանական զօրքերը 1927-ին նուաճած են Ռիֆի ցեղախումբերը:
Գերսամ Ահարոնեան
Կենսագրութիւն
Գերսամ Փանոսի Ահարոնեան ծնած է 9 Նոյեմբեր 1916-ին, Մարաշ, զէյթունցի ընտանիքի մէջ։ Եղբայրն է Միջին Արեւելքի Հայ Աւետարանական Եկեղեցիներու Միութեան նախագահ Վեր. Յովհաննէս Ահարոնեանի։ Ան յաճախ կը շեշտէր իր զէյթունցի ըլլալը, որովհետեւ կ՛ուզէր իր անունը կապել Կիլիկիոյ հայութեան ազգային-ազատագրական պայքարի մէջ իր հայրենակիցներունՙ զէյթունցի ազատամարտիկներու հայրենասիրութեան :
Կիլիկիոյ պարպումէն ետք, ընտանեօք կ՚ապաստանին նախ Ատանա, ապա՝ Ալէքսանտրէթ, ուրկէ կը տեղափոխուին Հալէպ։ Նախակրթութիւնը կը ստանայ Հալէպի Հայ Աւետարանական Բեթէլ վարժարանին, իսկ երկրորդականը՝ Ալեփփօ Գոլէճին մէջ 1929-էն 1935։ 1935-էն 1937 կ՚ուսանի Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութեան Վարժապետանոցի բաժինին մէջ, տեսուչ ունենալով Վահան Թէքէեանը, իսկ տնօրէն՝ Դոկտ. Յակոբ Թոփճեանը։ Աւարտելէն ետք, մինչեւ 1942 կը դասաւանդէ նոյն Հաստատութեան մէջ։
Միկէլ Փրիմօ տէ Ռիվերա
Կեանք եւ գործունէութիւն
Երկրին տնտեսութիւնը վերականգնելու առաջադրանքով Փրիմօ տէ Ռիվերա առաջին հերթին ձեռնարկած է ճամբաներու կառուցման: 1924-ին բացուած է Պարսելոնայի մեթրոն: Տուէրօ եւ Էպրօ գետերուն վրայ ամբարտակներ կառուցուած են եւ առաջին անգամ ըլլալով գիւղական կարգ մը շրջաններու ելեկտրականութիւն տրուած:
Գերսամ Ահարոնեան
Կենսագրութիւն
Պէյրութ վերադառնալով, ան կը դառնայ British Mission-ի մամլոյ կցորդ, միեւնոյն ժամանակ Միջազգային եւ Հայոց Պատմութիւն կը դասաւանդէ ՀԲԸՄ-ի Դարուհի Յակոբեան եւ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարաններուն մէջ, գրեթէ 30 տարի ։ 1966-էն կը դասաւանդէ ՀԲԸՄ-ի Երուանդ Հիւսիսեան Հայագիտական Հիմնարկէն ներս, աւանդելով Հայոց Պատմութիւն եւ Հայաստանի Պատմական Աշխարհագրութիւն։
1948-ին կը ստանձնէ Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան «Զարթօնք» պաշտօնաթերթին խմբագրապետի պաշտօնը, որ կը վարէ մինչեւ մահը՝ 1981։
Միկէլ Փրիմօ տէ Ռիվերա
Կեանք եւ գործունէութիւն
Սպանիոյ մէջ 1929-ին հունձքը տկար եղած է եւ գիւղական շրջաններուն մէջ թշուառութիւնը ծայր աստիճանի հասաւ: Թագաւորը եւ բանակը հեռացած ոն Փրիմօ տէ Ռիվերայէն, եւ անոնց նեցուկը կորսնցնելէ ետք ան հրաժարած է՝ 28 Յունուար 1928-ին:
Գերսամ Ահարոնեան
Կենսագրութիւն
1969-ին Նիւ Եորքի Միջազգային Ակադեմիան, Գ. Ահարոնեանին կը շնորհէ Պատուակալ Դոկտորի կոչում։
Գերսամ Ահարոնեան կը մահանայ 1981 Յունուար 20-ին, Պէյրութի մէջ։
Ազգային գործունէութիւն
1942-ին, Գերսամ Ահարոնեան կ՚անդամակցի Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան։ Տարբեր տարիներու եւ տարբեր հանգամանքներով անդամակցած է ՌԱԿ Լիբանանի Շրջանային Վարչութեան եւ Կեդրոնական Վարչութեան։
Ահարոնեան հիմնադիրներէն է նաեւ Թէքէեան Մշակութային Միութեան (1947)։
Անդամակցած է նաեւ ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի Կրթական Յանձնախումբին, որուն ատենադպիրը եղած է երկար տարիներ։ 1961-ին կ’արժանանայ «ՀԲԸՄ-ի Վեթերան»ի վկայականին ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:20 Յունուարի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Մուսա Լերան Հերոսամարտ
Նկարագրութիւն
Հայ խաղաղ բնակչութեան կոտորածները Հայոց Ցեղասպանութեան մաս կազմած էին։ Սակայն, Մուսա լերան գիւղերուն հայ բնակչութիւնը, կանխազգալով մօտալուտ վտանգը բարձրացաւ Մուսա լեռ եւ սկսաւ ինքնապաշպանութիւնը, որ տեւեց 21 Յուլիս1915էն, 12 Սեպտեմբեր ։ Վերջ ի վերջոյ ֆրանսական եւ անգլիական նաւերը տեսնելով ինքնապաշտպանուող կողմին «Քրիստոնեաները վտանգի մէջ են» գրութիւնը, օգնութեան եկան ու տեղափոխեցին՝ ինքպաշտպանուող 4,231 հայեր, Եգիպտոս. յետագային շատերը մտան ֆրանսական հայկական լեգէոնի կազմին մէջ։ Ոգեշնչուած եւ տպաւորուած այս իրադարձութիւններով աւստրիացի գրող «Ֆրանց Վերֆէլ», 1933-ին գրեց «Մուսա Լերան 40 օրերը» ստեղծագործութիւնը։
Սկզբնական դէպքեր
Մուսա լերան մօտ կային 6 հայկական գիւղեր՝ Կեպուսիէ, Վաքըֆ, Խտրպեկ, Եողունօլուք, Հաճի Հապիպլի, Պիթիաս, որոնց աւելի քան վեց հազար բնակիչները կը զբաղէին երկրագործութեամբ, շերամապահութեամբ, մեղուաբուծութեամբ, ունէին իրենց դպրոցներն ու եկեղեցիները։ Սուետիա գիւղախմբի հայ բնակչութիւնը շրջապատուած էր մուսլումաններով։ Տեղւոյն բնակչութիւնը անձնուիրաբար տարած է թուրքական լուծը, բայց երբե՛ք չէ խոնարհած անոր առջեւ։ 1885 թուականին Սուետիայի հայութիւնը խիզախաբար մարտնչեց յարձակող թուրքերուն դէմ եւ նոյնիսկ ժամանակաւորապէս՝ երեք տարիէն ձեռք բերաւ ինքնավարութիւն։ Սուետիահայութեան միւս խոշոր ելոյթը տեղի ունեցաւ 1909 թուականին՝ Ատանայի կոտորածի ժամանակ, երբ թուրք խուժանը փորձեց ջարդեր կազմակերպել Մուսա լերան մօտ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսելէն ետք մեծ թիւով Սուետահայեր ենթարկուեցան Օսմանեան զօրահաւաքին։ Դրութիւնը աւելի լարուեցաւ, երբ սկսաւ արեւմտահայութեան տեղահանութիւնն ու բռնագաղթը, եւ սուետիահայերը ականատես եղան Զէյթունի ծանր վիճակին։ Զէյթունի կաթողիկէ եկեղեցւոյ քարոզիչ Տիգրան Անդրէասեանը, որը ի ծնէ յողունօլուքցի էր եւ հազիւ փրկուած էր բռնագաղթէն ու Յուլիս 1915-ին վերադարձած իր գիւղը, մանրամասն պատմած էր Զեյթունում կատարուածի մասին։
Նախապատրաստում
26 Յուլիսին արձակուեցաւ Քեսապի հայութեան տեղահանութեան հրամանը, որ տագնապալից ազդանշան էր սուետահայութեան համար եւ իրենցմէ պահանջուեցաւ փրկութեան ելք մը գտնել։ 29 Հուլիսին Յողունօլուքի մէջ տեղի ունեցաւ վեց հայկական գիւղերու ներկայացուցիչներու խորհրդակցութիւն, որ մեծամասնութեամբ որոշեց դիմել ինքնապաշտպանութեան եւ այն կազմակերպել Մուսա լերան վրայ։ Թէեւ զէնքը քիչ էր, բայց սուետահայերը, առանց կուսակցական խտրութեան, նախընտրեցին դիմել անձնազոհ պայքարի, քան յանձնուիլ թշնամիի ողորմածութեան։ Դժբախտաբար ոչ բոլորը ենթարկուեցան խորհրդակցութեան որոշումին։ Խումբ մը հոգեւորականներ եւ հարուստներ կը փորձէին համոզել, թէ փրկութիւնը միայն հպատակութեան մէջ է, թէ մեկուսացած սուետիահայութիւնը հաւանաբար չգաղթեն եւ այլն։ Բայց արդէն 30 Յուլիսին Անտիոքի գայմագամ Մարուֆը հրամայած էր բոլոր հայերուն ձգել իրենց բնակավայրերն ու գաղթել։ Հայ «խոնարհեալները» ուշքի չեկան եւ կառչելով հրամանատար Մարուֆի տուած քանի մը կեղծ խոստումներուն (իբր թէ գաղթը պիտի ըլլայ ապահով ու խաղաղ, պետութիւնը կ'երաշխաւորէ աքսորեալներու կեանքն ու կայքը եւ այլն), գերադասեցին բռնել գաղթի ուղին։ Այդ գիծն կը վարէին յատկապէս Պիթիաս գիւղի քարոզիչ Նոխուտեանը, Քեբուսէի քահանաներ Մարկոսն ու Մաթէոսը, Սամսոն աղան եւ ուրիշներ։ Այդպիսի պառակտիչ վարքագիծի հետեւանքով ծայր առին անորոշութիւնն ու տատանումները եւ Սուետիայի հայկական վեց գիւղերու բնակիչներուն մէկ մասը բռնեց կործանարար գաղթի ուղին, բայց մնացած մօտ հինգ հազար հոգի զէնքի դիմեց, բարձրացաւ Մուսա լեռ եւ մղեց անօրինակ հերոսամարտեր։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութիւն Ստորոգութիւն:Հայկական դիմադրութիւն
Արեգ Լուսինեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է 20 Մարտ 1935-ին, Ախալցխա, Վրաստան: 1956-ին աւարտած է Ռոմանոս Մելիքեանի անուան երաժշտական ուսումնարանի ստեղծագործական բաժինը, իսկ 1961-ին՝ Երեւանի Կոմիտասի անուան երաժշտանոցը: 1966-ին զուգահեռաբար կ՚ընդունուի Հայաստանի եւ նախկին Խորհրդային Միութեան երաժշտահաններու եւ երաժշտագէտներու միութիւններու իբրեւ անդամ:
1962-1964 իբրեւ դասախօս պաշտօնավարած է Ռոմանոս Մելիքեանի անուան երաժշտական ուսումնարանին մէջ, իսկ 1971-էն ի վեր կը դասախօսէ Խաչատուր Աբովեանի անուան հայկական մանկավարժական համալսարանին մէջ, ուր 2005-ին արժանացած է փրոֆեսէօրի կոչման :
Ստեղծագործութիւններ
Արեգ Լուսինեանի ստեղծագործական բազմահարուստ վաստակը կը ներառէ՝
Դաշնակի ստեղծագործութիւններ՝
Դաշնակի շարքեր՝
Բազմաթիւ առանձին մանրանուագներ, խուսանուագներ, մանկական եւ հայրենասիրական երգերու դաշնակի պատշաճեցումներ:
Երգեր, խմբերգներ, զուգերգներ, մեներգներ, ռոմանսներ եւ հոգեւոր երգեր՝ հանրածանօթ հայ բանաստեղծներու խօսքերով:
«Հայրենեաց տաղարան» հայրենասիրական եւ յեղափոխական երգերու մշակումներ:
Դպրոցականներու եւ պատանիներու համար բազմաթիւ երգեր:
Մանկապատանեկան օփերաներ՝
Ան Շուշիի «Վարանդա» եւ Լիբանանի «Կարկաչ» երգչախումբերուն համար ստեղծագործած է բազմաթիւ երգեր :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երաժիշտներ Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ Ստորոգութիւն:Երգահաններ
Աւետիս Ահարոնեան
Աւետիս Ահարոնեան, հայ գրող, հասարակական–քաղաքական գործիչ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1866 թուականին, Իգտիր աւանին մօտ, Մասիսի ստորոտը, Արաքս գետի աջ ափին։ Նախնական ուսումը ստանալէն ետք կ'անցնի Գէորգեան ճեմարան։ Շրջանաւարտ ըլլալէ ետք, կը վերադառնայ իր ծննդավայրը եւ կը նուիրուի ուսուցչութեան։ 1894-ին «Մշակի» մէջ լոյս կը տեսնէ Ահարոնեանի «Լուրեր սահմանի այն կողմից» խորագրով յօդուածաշարը, նուիրուած՝ արեւմտահայութեան կեանքին։
1898 թուականին կը մեկնի Եւրոպա։ Լոզանի եւ Փարիզի մէջ կը հետեւի համալսարանական դասընթացքներու։ Կ'անդամակցի Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան։ Հինգ տարի ետք կ՚անցնի Թիֆլիս, ուր կը խմբագրէ «Մուրճ» հանդէսը, կ՚աշխատակցի՝ «Յառաջ» եւ «Ալիք» թերթերուն։ Կը ստանձնէ Ներսիսեան վարժարանի տեսչութիւնը։ 1909 թուականին ռուսական կառավարութեան կողմէն երկու տարի կը բանտարկուի։
1917-էն 1934 քաղաքական գործունէութիւն կ՚ունենայ։ 1917 թուականին կ'ընտրուի Հայոց ազգային խորհուրդի նախագահ, 1919-ին՝ Հայաստանի առաջին հանրապետութեան (1918–1920) խորհրդարանի անդամ, ապա՝ նախագահ։ 1919 թուականին կը մեկնի Փարիզ, իբրեւեւ Հայաստանի Հանրապետութեան պատուիրակութեան նախագահը։
1920 թուականին կը ստորագէ Սեւրի հաշտութեան պայմանագիրը, կը մասնակցի Լոնտոնի (1921) եւ Լոզանի (1922–1923) խորհրդաժողովներուն։ Հայ դատին վերաբերող իր խորհրդածութիւնները կ'ամփոփէ «Սարդարապատից Մինչեւ Սեւր եւ Լոզան» (1943) գիրքին մէջ։
Նախագահ Ուիլսընի Հետ Հանդիպում
Ա­ռա­ջին Աշ­խար­հա­մար­տը նոր ա­ւար­տած էր եւ ­Փա­րի­զի մէջ իր աշ­խա­տանք­նե­րը սկսած էր Խա­ղա­ղու­թեան ­Խորհր­դա­ժո­ղո­վը, որ ա­միս­նե­րու վրայ եր­կա­րե­ցաւ, ո­րով­հե­տեւ իր օ­րա­կար­գին վրայ ու­նէր աշ­խար­հի քա­ղա­քա­կան նոր քար­տէ­սը ձե­ւա­ւո­րե­լու մե­ծա­գոյն ու պատ­մակ­շիռ խնդի­րը։
Յաղ­թա­կան ­դաշ­նա­կից­նե­րը պա­տե­րազ­մա­կան ա­ւարը ի­րենց մի­ջեւ բաժ­նե­լու մրցա­պայ­քա­րի մը մէջ էին։ ­Յատ­կա­պէս ­Մեծն Բրի­տա­նիա ն եւ Ֆ­րան­սա ն, օգ­տո­ւե­լով ­դաշ­նա­կից եր­րորդ գլխա­ւոր ու­ժին՝ ­ցա­րա­կան ­Կայս­րու­թեան փլու­զու­մէն, ստանձ­նած էին աշ­խար­հա­մար­տի յաղ­թա­նա­կին պտուղ­ներէն ա­ռա­ւե­լա­գոյնս օգ­տո­ւե­լու եւ ի­րենց մեծ ու փոքր դաշ­նա­կից­նե­րուն ալ այդ աւա­րէն փշրանքներ բա­ժին հա­նե­լու դե­րա­կա­տա­րու­թիւ­նը։
Եւ ո­րով­հե­տեւ ­Մեծն Բ­րի­տա­նիա ու Ֆ­րան­սա պա­տե­րազ­մա­կան գո­ղօ­նին ի­րենց մի­ջեւ բա­ժա­նու­մը եւ նոր գաղ­թա­տի­րու­թեան հաս­տա­տու­մը գա­ղա­փա­րա­կա­նօ­րէն կը դի­մա­յար­դա­րէին փոքր ազ­գե­րու ա­զա­տագր­ման եւ բռնա­տի­րա­կան լու­ծե­րը ժողովրդավա­րա­կան ու ա­զա­տա­կան իշ­խա­նու­թիւն­նե­րով փո­խա­րի­նե­լու գրա­ւիչ կար­գա­խօս­նե­րով: ­Միացեալ ­Նա­հանգ­նե­րը բնա­կա­նա­բար յայտ­նուե­ցան այդ կար­գա­խօս­նե­րու դրօ­շա­կի­րի յա­ռա­ջա­պահ դիր­քին վրայ։ Ի վեր­ջոյ Մ. ­Նա­հանգ­նե­րու օ­րուան նա­խա­գա­հը՝ Վ. Ո­ւիլ­սըն ինք­նին ա­խո­յեան մըն էր մարդ­կայ­նա­կան վեհ գա­ղա­փար­նե­րու հռչակ­ման ու պաշտ­պա­նու­թեան։
Փա­րի­զի ­խորհր­դա­ժո­ղո­վին կա­րե­ւո­րա­գոյն օ­րա­կար­գե­րէն մէ­կը փլու­զո­ւած Օս­մա­նեան ­Կայս­րու­թեան ա­ւե­րակ­նե­րուն վրայ Արեւել­քի նոր քար­տէ­սին ձե­ւա­ւո­րումն էր։ Եւ­րո­պա­յի «­հի­ւանդ ­մար­դը» ոչ եւս էր եւ ­Մեծն Բ­րի­տա­նիա ու Ֆ­րան­սա, հիւ­սի­սա­յին Ափ­րի­կէն մին­չեւ ­Մի­ջին Ա­րե­ւելք ու ­Փոքր Ա­սիա­յէն մին­չեւ ­Կաս­պից ­Ծով, պէտք է վե­րա­դա­սա­ւոր­ման են­թար­կէին հին աշ­խար­հը։ Դաշ­նա­կից ա­խո­յեան­նե­րուն գլխա­ւոր շա­հագրգ­ռու­թիւ­նը, ան­կաս­կած, ­քարիւղի պա­շար­նե­րուն վրայ սե­փա­կան տիրապետութիւնը հաս­տա­տելն էր՝ միա­ժա­մա­նակ բա­ւա­րա­րու­թիւն տա­լով դաշ­նա­կից, այ­լեւ ազ­դե­ցիկ ու­ժե­րու ախորժակներուն, ինչ­պի­սին էր մա­նա­ւանդ հրէա­կան օճա­խի մը ստեղծ­ման պա­հան­ջով ­սիո­նա­կա­նու­թեան աշ­խու­ժա­ցու­մը։
Հայ ժո­ղո­վուր­դը ա­մէն հիմք ու­նէր ի­րա­ւա­տէր ու պա­հան­ջա­տէր ներ­կա­յա­նա­լու յաղ­թա­կան ­դաշ­նա­կից­նե­րուն։ ­Հայ կամաւորական ­գուն­դե­րով եւ Ա­րե­ւե­լեան ­Լե­գէո­նի ­հայ­կա­կան ստո­րա­բա­ժի­նով, հայերը քա­ջա­բար կռո­ւած էին ­դաշ­նա­կից­նե­րու կող­քին։
Պատ­մա­քա­ղա­քա­կան զար­գա­ցում­նե­րու այս խճան­կա­րին մէջ կը տե­ղա­ւո­րո­ւի 14 Ապ­րիլ 1919-ին կա­յա­ցած Ա­ւե­տիս Ա­հա­րո­նեա­նի եւ ­Պօ­ղոս ­Նու­պար փա­շա­յի միա­ցեալ ու բախ­տո­րոշ հան­դի­պու­մը նա­խա­գահ Ո­ւիլ­սը­նի հետ։ Ա­հա­րո­նեան կը գլխա­ւո­րէր Հայաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան պա­տո­ւի­րա­կու­թիւ­նը, իսկ ­Պօ­ղոս ­Նու­պար՝ արեւմտահայոց ­հա­մա­գու­մա­րին կող­մէ կեան­քի կո­չո­ւած­ Ազ­գա­յին ­Պա­տո­ւի­րա­կու­թիւ­նը։
Ներ­քին տա­րա­կար­ծու­թիւն­նե­րով հան­դերձ, զոյգ պա­տո­ւի­րա­կու­թիւն­ներն ու ա­նոնց ե­տին կանգ­նած հայ­կա­կան ու­ժե­րը, պատ­մա­կան այդ բախ­տո­րոշ ­պա­հուն, կրցան համա­կար­գել ի­րենց ու­ժե­րը եւ գոր­ծակ­ցա­բար ներ­կա­յա­նալ աշ­խար­հի ճա­կա­տա­գի­րը վճռող ու­ժե­րուն՝ դրսե­ւո­րե­լով պե­տա­կան մտա­ծո­ղու­թեան անհ­րա­ժեշտ մա­կար­դա­կը։
Զոյգ պա­տո­ւի­րա­կու­թեանց ա­ռա­ջադ­րած լու­ծում­նե­րուն նկատ­մամբ յաղ­թա­կան մեծ ­Դաշ­նա­կից­նե­րէն իւ­րա­քան­չիւ­րը ան­շուշտ ու­նէր իր ու­րոյն դիր­քո­րո­շու­մը։ Այդ պատճա­ռով ալ յատ­կա­պէս ­Մեծն Բ­րի­տա­նիոյ եւ Ֆ­րան­սա­յի ուղ­ղու­թեամբ դի­ւա­նա­գի­տա­կան աշ­խոյժ գոր­ծու­նէու­թիւն ծա­ւա­լե­ցին հա­յոց զոյգ պա­տո­ւի­րա­կու­թիւն­նե­րը, որպէս­զի մե­ծա­պե­տա­կան սա­կար­կու­թեանց խո­հա­նո­ցին զոհ չեր­թայ ­Հայ­կա­կան Ի­րա­ւուն­քին վե­րա­կանգ­նու­մը։ Իսկ Մ. ­Նա­հանգ­նե­րու նա­խա­գա­հին հետ հան­դի­պու­մը յատուկ կա­րե­ւո­րու­թիւն կը ներ­կա­յաց­նէր, ո­րով­հե­տեւ ­Խորհր­դա­ժո­ղո­վը սկզբուն­քա­յին հա­մա­ձայ­նու­թիւն գո­յա­ցու­ցած էր ար­դէն ի­րա­ւա­րա­րի դե­րը ­Վուտ­րօ Ո­ւիլ­սը­նին վստա­հե­լու տե­սա­կէ­տին շուրջ։
Պատ­մա­կան փաս­տա­թուղ­թե­րը, պե­տա­կան ար­խիւ­նե­րը եւ մաս­նա­կից­նե­րու յու­շե­րը կը հաս­տա­տեն, որ նա­խա­գահ Ո­ւիլ­սըն ամ­բող­ջա­կան հա­մակ­րան­քով ու համաձայնութեամբ ըն­դա­ռա­ջեց թէ՛ Ա­հա­րո­նեա­նի, թէ՛ ­Պօ­ղոս ­Նու­պա­րի ա­ռա­ջար­կած ­Հայ­կա­կան ­Հար­ցի լուծ­ման տա­րազ­նե­րուն։ ­Խոս­տա­ցաւ այդ հի­ման վրայ կա­տա­րել իր ի­րա­ւա­րա­րու­թիւ­նը, ո­րուն պսա­կու­մը ե­ղան թէ՛ ­Կի­լի­կիոյ մէջ ­Հայ­կա­կան Օ­ճա­խի ստեղծ­ման գա­ղա­փա­րին որ­դեգ­րու­մը, թէ ­Հա­յաս­տա­նի եւ ­Թուր­քիոյ մի­ջեւ կա­տա­րո­ւած պե­տա­կան սահ­ման­նե­րու մի­ջազ­գա­յին միակ փաս­տա­թուղ­թին մշա­կու­մը, որ յայտ­նի դար­ձաւ «Ո­ւիլ­սը­նեան ­Սահ­ման­ներ» ա­նու­նով։
Քրոնիկային-փորձագրական
Ահարոնեան հայ տառապանքի հարազատ երգիչն է։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ Ստորոգութիւն:4 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:20 Մարտի մահացածներ
Բժշկական Գիտութիւնները Հայաստանի մէջ
Բժշկական գիտութիւնները Հայաստանի մէջ գրեթէ 3 հազար տարուայ պատմութիւն ունին: Ժամանակի ընթացքին ստեղծուած է դեղանիւթերու հարուստ գանձարան: Հայկական լեռնաշխարհի դեղաբոյսերը արտահանուած են Արեւելքի եւ Արեւմուտքի շարք մը երկիրներէն եւ գտնուած են հնագոյն դեղագիտարաններուն մէջ։ Հայաստանը անցեալին եղած է շարք մը արժեքաւոր խեժատու բոյսերու, ինչպէս նաեւ վայրի դեղաբոյսերու հայրենիքը: Օգտագործուած են հանք, դեղանիւթեր՝ հայկավը, հայքարը, պորակը, ինչպէս նաեւ սնդիկի, երկաթի, զինքի, կապարի առանձին միացութիւններ, որդան կարմիրը, որոնք Հայաստանէն արտահանուած են դրաձի երկիրներ, կենդանական ծագման դեղանիւթեր՝ պատրաստուած կենդանիներու սեռական գեղձերէն, ուղեղէն, լիարդէն, փայծաղէն:
Բժշկութեան սկզբնաւորումը Հայաստանի մէջ
Գործնական բժշկութեան մակարդակի մասին կը վկայեն ուրարտական եւ աւելի հին շրջանի հնագիտական պեղումներու արդիւնքները (բժշկական գործիքներ եւ այլն): Հայաստանի մէջ մասնաւոր հիւանդանոցներ եղած են 3-րդ դարուն: Միջնադարեան հայ մատենագրութեան մէջ 4 տարրերու (հող, ջուր, կրակ, օդ) եւ անոնց համապատասխանող 4 հիմնական հեղուկներու (արիւն, լորձ, դեղին եւ սեւ մաղձ) հին տեսութիւնը առաջին անգամ յիշատակած է Եզնիկ Կողբացին իր «Եղծ աղանդոց» (5-րդ դար) երկին մէջ։ Հիւանդութիւններու առաջացումը ան կապած է հիմնական հեղուկներու հաւասարակշռութեան խախտման հետ: Հիփոքրաթին պէս՝ Եզնիկ Կողբացին հոգեկան հիւանդութիւնները համարած էր գլխուղեղի հիւծման հետեւանք:
Մխիթար Հերացին եւ հայ բժշկութիւնը
Միջնադարեան հայկական բժշկութեան հիմնադիր, բժշկապետ Մխիթար Հերացին գրած է մարդակազմութեան, կենսաբանութեան, ախտաբանութեան, դեղագիտութեան վերաբերող աշխատութիւններ, որոնցմէ միայն առանձին հատուածներ պահպանուած են հետագայ ժամանակի բժիշկներու երկերուն մէջ եւ մասամբ կը գտնուին «Գագիկ-Հեթումեան բժշկարանին մէջ»: 12-րդ դարու 80-ական թուականներուն Մխիթար Հերացիին «Ջերմանց մխիթարութիւն» գիրքին մէջ (հրատարակուած է՝ 1832-ին) շարադրուած ջերմերու հարուցիչ-գործոններու վերաբերեալ տեսակետը մոտ է հին ժամանակներու բժշկութեան հիմնադիր Հիփոքրաթի տեսակետին: Հայ բժշկապետը մեծ նշանակութիւն տուած է ինչպէս արտաքին միջավայրի անբարենպաստ գործոններուն, այնպէս ալ ներքին ազդակներուն (հոգեկան ապրումներ, անքնութիւն, ընդհանուր հիւծում):
Հիւանդութեան շրջանները ըստ Հերացիին
Հին աշխարհի բժիշկներու նման՝ Հերացին նոյնպէս հիւանդութեան ընթացքը բաժնած է 4 շրջանի՝ նախնական, սաստկացման, նուազման եւ աւարտման: Հերացին փորձնական ճանապարհով մշակած է բուժման համալիրի համակարգ մը, որուն հիմնուած էր դեղաբուժութեան, սննդաբուժութեան եւ ֆիզիքական եղանակներուն վրայ։ Հաւատարիմ հին ժամանակներու բժշկութեան սկզբունքներուն՝ հայ բժշկապետը առաջարկած է բուժել «հակառակը հակառակով»: