cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կարօ Ղաֆադարեան
Պարգեւներ, շքանաշաններ
Իր երկարամեայ անբասիր, հաւատաւոր եւ բազմաբեղուն աշխատանքին որպէս գնահատնք, Կ. Ղաֆադարեան կը պարգեւատրուի «Աշխատանքային Կարմիր Դրօշ»ի եւ «Պատուոյ Նշան»ի շքանշաններով, իսկ 1975-ին Ակադեմիայի բարձրագոյն գնահատականին՝ «Մեծարման Գիր»ին:
Հրատարակչական
Կ. Ղաֆադարեանի խմբագրութեամբ, ու մասնաւոր ջանքերով, 1942 եւ 1948 թուականներուն յաջորդականօրէն լոյս կը տեսնեն հայ ճարտարապետութեան մեծավաստակ ուսումնասիրող՝ Թորոս Թորոմանեանի «Նիւթեր Հայ Ճարտարապետութեան Պատմութեան» մեծածաւալ հատորները:
Կ.Ղաֆադարեան կը մահանայ 1976-ի Սեպտեմբերի 20-ին:
Աշխատասիրութիւններ
Հայկական ճարտարապետութեան, հայերէն վիմագիր արձանագրութիւններու, հնագիտութեան եւ ընդհանրապէս Հայագիտութեան նուիրուած իր մի քանի տասնեակ դիտական յօտուածներէն անկախ, առանձին հատորներով լոյս կը տեսնեն Կ. Ղաֆաթարեանի հետեւեալ աշխատասիրութիւնները. ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԳՐԻ ՍԿԶԲՆԱԿԱՆ ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ, (Երեւան,1939), ԱԼՔԻՄԵԱՆ ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ (Երեւան, 1940), ՅՈՎՀԱՆՆԱՒԱՆՔԸ ԵՒ ՆՐԱ ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹԻՆՆԵՐԸ (Երեւան, 1948), ԴՈՒԻՆ ՔԱՂԱՔԸ ԵՒ ՆՐԱ ՊԵՂՈՒՄՆԵՐԸ (Երեւան, 1957), ՍԱՆԱՀԻՆ ՎԱՆՔԸ ԵՒ ՆՐԱ ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ (Երեւան, 1959), ՀԱՂԲԱՏ ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏԱԿԱՆ ԿԱՌՈՒՑՈՒԱԾՔՆԵՐԸ ԵՒ ՎԻՄԱԿԱՆ ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ (Երեւան,1963):
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ
Ճոն Ռաուլզ
Ճոն Պորտլի Ռոլզ, ամերիկացի բարոյախօսութեան եւ քաղաքագիտութեան փիլիսոփայ է : Ռաուլզ ստացած է թէ՛ փիլիսոփայութեան բաժամունքի եւ թէ՛ ալ տրամաբանութեան բաժամունքի Schock Prize մրցանակները , ինչպէս նաեւ National Humanities Medal մրցանակը 1999-ին, իրեն հանձնուած ԱՄՆ նախկին նախագահ Պիլ Քլինթընի կողմէ, նշելով, թէ ինչպէս Ռաուլզի գործը օգնած է ամբողջ սերունդ մը եւ սորվեցուցած է զանոնց ժողովրդավարութեան իրական իմաստը :
Երուանդ Օտեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է Պոլիս՝ Օտեաններու նշանաւոր գերդաստանին մէջ, կրթութիւնը ստացած է տան մէջ՝ մասնաւոր դասերով, ապա՝ իր հօրեղբօր՝ Գրիգոր Օտեանի շունչին տակ, տիրացած է զարգացման բարձր աստիճանի, շնորհիւ իր հետեւողական ընթերցասիրութեան։ 1879 թուականին հօրեղբօր՝ Գրիգոր Օտեանի նախաձեռնութեամբ, իննամսեայ ուղեւորութիւն մը կը կատարէ Եւրոպայի մէջ՝ Փարիզ, Հռոմ,, Նիաբոլի, եւ այլ քաղաքներ։ Օտեանի անունը թուրքական իշխանութիւններուն համար եղած է «անբարեյոյս անձանց» ցուցակին մէջ։ 1896 թուականի Օգոստոսին, երբ Կ․ Պոլսոյ մէջ կը սկսին հայկական ջարդերը, ան գաղտնի կը հեռանայ այնտեղէն։ Օտեան հեռանալով դէպքերէն եւ Կ.Պոլիսէն, տասներկու տարի կ'ապրի թափառական կեանք մը, շրջելով՝ Աթէնք, Փարիզ, Գահիրէ, Վիէննա, Լոնտոն, Պոմպէյ։
1909 թուականին կը վերադառնայ Պոլիս, կ'աշխատակցի զանազան թերթերու ու կ'արտադրէ մեծ թիւով գործեր։ 1915–ին կ'աքսորուի ու կը հասնի մինչեւ Տէյր-Զօր, բայց հրաշքով կ'ազատի. 1925 թուականին կը հաստատուի Եգիպտոս, ուր կը մահանայ։
Երգիծաբան Օտեանը
Երուանդ Օտեան հայ երգիծանքին կը բանայ նոր հորիզոններ՝ այնքան սիրուած ու փնտռուած գրական այս սեռին անվիճելի հիմնադիրին, հանճարեղ Յակոբ Պարոնեանի իւրօրինակ, այլեւ արժանաւոր յաջորդը դառնալով։ Օտեան ունէր կեանքն ու մարդիկը աւելի լայն ընդգրկումով ճանչնալու, երգիծանքը գեղարուեստական բարձրորակ մշակումի արժանացնելու եւ ազգային հասարակական ամէն կարգի թերութիւններն ու յոռի բարքերը անխնայ ձաղկելու բնատուր տաղանդը։ Երուանդ Օտեանի կերտած «Ընկեր Փանջունի»ի կերպարը առանձինն բաւարար է, որպէսզի հայկական երգիծագրութեան այս մեծատաղանդ վարպետը իր արժանի տեղը գրաւէ հայ ժողովուրդի վաւերական մեծերու եւ անմահներու համաստեղութեան մէջ։ «Ընկեր Փանջունի»ի եռահատոր շարքը, որ ծաղրանկարի կը վերածէ «հայ ընկերվարական յեղափոխական»ի այն կերպարը, որ հայ իրականութենէն կտրուած ու գաղափարական բարոյական սրբութիւններէ զուրկ՝ այլանդակ արարած մըն է։ «Ընկեր Փանջունի»ն քաղաքական երգիծանքի գլուխ-գործոցը կը դառնայ հայ գրականութեան մէջ։
Օտեան երգիծանքի հզօր զէնքով կը ծաղրէ եւ ձաղկէ ազգային այն գործիչները, որոնք երեւութապէս «յեղափոխական», «հայրենասէր», «ազգային հերոս» են, մինչդեռ գործնականօրէն կ'ոտնահարեն, կ'արատաւորեն իւրաքանչիւր սուրբ գաղափար: Որպէս իրապաշտ, կը ստեղծէ երգիծական տիպարներու եւ բնաւորութիւններու ամբողջ պանկերասրահ մը, կը ծաղրէ աշխարհիկ եւ հոգեւոր հարստահարիչները, յղփացած դրամատէրերը եւ կեղծ բարերարները, ազգային անփառունակ գործիչները, նորաձեւութեան հետեւող մաերահոգի կիները: Ընտանիքի կենցաղէն զաւեշտական պատկեր մըն է» Արագ դարմանում մը «երգիծական պատմուածքը, ուր կը ծաղրուի քաղքենի կինը, որուն գլխաւոր մտահոգութիւնը վայելքն է: Հնղինակը կը հեգնէ նաեւ Սերովբէ աղային կակուղ բնաւորութիւնը, թուլամորթութիւնը: «Ընկեր Փանջունի» երգիծավէպը ծաղրի կ'ենթարկէ Փանջունին, որ նախաեղեռնեան շրջանին Արեւմտեան Հայաստանին մէջ վխտացող կեղծ յեղափոխական մակաբոյծներու իսկական տիպարն է: Օտեան ծիծաղելի դրութիւններ եւ բանաձեւ ունէր, ստեղծելու մեծ վարպետ է եւ զանազան ծիծաղաշարժ եւ ողբերգական պարագաներու մէջ կը ներկայացնէ իր հերոսը: Ճանաչողական եւ գեղարուեստական արժանիքներ ունին անոր» թերթօնային« վէպերը եւ վէպ ժամանակագրութիւնները, ինչպէս՝ «Նոր հարուստներ», «Կաւէ հերոսներ կամ մեր ազգայիններու», «Կանաչ հովանոցով կինը», «Հայ Տիասբորան»: Ականատես եւ դէպքերու մասնակից գրողը անդրադարձած է առաջին աշխարհամարտի եւ Հայոց Ցնղասպանութեան տարիներու իրադարձութեան, հայ ժողովուրդի ողբերգական ճակատագրին, իսկ նորաստեղծ հայ Սփիւռքին նուիրած «Հայ Տիասբորան» վէպին մէջ գեղարուեստօրէն կը համոզէ, որ հայապահպանութեան երաշխիքը հայրենադարձութիւնն է դէպի վերածնուած Մայր Հայրենիքը: Վ.Թոթովենց իրաւամբ կը նկատէ, թէ Օտեան ունի երգիծանքի ամենամեծ տուեալը՝ ճշմարտախօսութիւն: Այս մարզին մէջ ան արժանի յաջորդը կ'ըլլայ մնծահռչակ Պարոնեանի: Օտեանի «Մեր երեսփոխանները» շարքը տեսակ մը շարունակութիւնը կը կազմէ «Ազգային Ջոջեր»ուն: Սեղմ ու ծաղրական դիպուկ բնութագրութիւններով հարուստ են իր կենսագրականները, որոնք կը ներկայացնեն հնղինակին ժամանակակից ազգային գործիչները:
Գլխաւոր Գործերը
Օտեան արեւմտահայ գրականութեան ամէնէն առատ արտադրող գրողներէն մէկն է։ Իր երգիծական վէպերն են՝
Ինքն է հիմնադիրը արկածային վէպին՝ մեր գրականութեան մէջ, մնալով անգերազանցելի․ «Ապտիւլ Համիտ Եւ Շերլոք Հոլմս», «Ես Դրսեցի Չեմ Առներ», «Թիւ 17 Խաֆիէն», եւ այլն։ Իր երգիծական գլուխ գործոցը՝ «Առաքելութիւն Մը Ի Ծապըլվար»՝ «Ընկեր Փանջունի» հերոսով, ո՛չ միայն հայ, այլեւ՝ համաշխարհային երգիծական գրականութեան արժէքներէն կը նկատուի։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ երգիծաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Նշան Պէշիկթաշլեան
Նշան Պէշիկթաշլեան, հայ գրող, երգիծագիր։
Մուշեղ Գալշոյեան
Մուշեղ Գալշոյեան (բուն անունով՝ Մուշեղ Մանուկեան, ), հայ արձակագիր:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:13 Դեկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:15 Հոկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Նշան Պէշիկթաշլեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է Կ.Պոլիս, ուր ստացած է նախակրթութիւն եւ միջնակարգ կրթութիւն (Բերայի նախակրթարաններուն մէջ)։ Սկսած է ստեղծագործել պատանի տարիքէն պոլսահայ մամլոյ էջերուն՝ քերթուածներ եւ պատմուածքներ հրատարակելով։ Միայն կարճ ժամանակ մը զբաղած է հայերէնի ուսուցչութեամբ, որմէ ետք ամբողջ կեանքը նուիրած է գրականութեան։
1922 թվականին՝ Զմիւռնիոյ մեծ աղէտէն ետք, անցած է Յունաստան, կարճ ժամանակ մը նուիրուած՝ Քորֆուի (Քերքիրա) որբանոցները հաւաքուած հայ մանուկներու հայեցի դաստիարակութեան ։ Մայիս 1923-ին Գէորգ Կառվարենցին հետ Քերքիրայի «Փուիքլիոն» թատրոնին մէջ կը բեմադրեն եւ հայ գաղթականներու հոծ ներկայութեան կը ներկայացնեն «Չարշըլը Արթին Աղա» թատերախաղը․ դերակատարները կ՛ըլլան թատերասէր հայ գաղթականներէն եւ որբերէն օրիորդներ եւ երիտասարդներ, որոնք կը հետեւին վերոնշեալ երկու հայ ուսուցիչներուն ուղղութիւններու։  Այնուհետեւ (1923-ին) վերջնականապէս հաստատուած է Փարիզ, ուր ամբողջ կէս դար իր աշխոյժ մասնակցութիւնը բերած է արեւմտահայ գրականութեան եւ ընդհանրապէս հոգեմտաւոր ժառանգութեան պահպանման ու զարգացման նուիրական պայքարին։
Գրական վաստակ
Գրել սկսած է տասներկու տարեկանին։ Քերթողական իր առաջին խաղերուն մէջ իսկ ի յայտ կու գայ երգիծելու տրամադրութիւնը։ Քնարական գգայուն խառնուածքները առ հասարակ դէպի երգիծելու տրամադրութիւն կը հակին։ Խորունկ թախիծներ եւ տրտմութիւններ, զօրաւոր անհատականութիւններու մէջ կը յանգին ... ժպիտին։
Ապրած է գրականութեամբ։ Աշխատակցած է սփիւռքահայ մեծաթիւ թերթերու՝ «Յառաջ»էն ու Պոսթընի «Հայրենիք»էն մինչեւ Աթէնքի «Ազատ Օր»ը, Պէյրութի «Ազդակ»ը եւ «Սփիւռք»ը, առաւելաբար երգիծաբանական գործերով։ Ան հայ լեզուի մասին կ'ըսէ․
1927-ին սկսած է հրատարակել։ Յաջորդ երեք տասնամեակներուն, արտադրած է բազմաթիւ հատորներ՝ մեծ մասը երգիծաբանական։ Ունի արձակ՝ քնարերգական երկեր, իսկ չափածոյ՝ առակներ։ Յատուկ հետաքրքրութիւն ցուցաբերած է թատրոնի հանդէպ։
1927-1972-ին Պէշիկթաշլեանի գրական վաստակը կը ներկայանայ բազմալար հետեւեալ ստեղծագործութիւններով.-
Ցրուած գրութիւններ ունի՝ երգիծավէպեր, կատակերգութիւններ, առակներ, պատմուածքներ եւ արձակ էջեր՝ առօրեայ մամուլի եւ պարբերականներու մէջ, ինչպէս նաեւ անտիպ էջեր։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ երգիծագիրներ Ստորոգութիւն:Պոլսահայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Օտեսա
Օտեսա (Одеса), Ուքրանիոյ քաղաքներէն մէկը։ Կը Գտնուի Սեւ ծովու ափին, կը հանդիսանայ Ուքրանիոյ ամենամեծ նաւահանգիստը, իսկ բնակչութեան թիւով՝ երրորդ քաղաքը, մայրաքաղաք Քիեւէն ու Խարգովէն ետք։
Տարեկան միջին ջերմաստիճանը +11,9 °C է, տեղումներու միջին տարեկան քանակը - 456 մմ ։
Հայաստանի մայրաքաղաք՝ Երեւանի, քոյր քաղաքներէն է։
Ալեքսանտրիայի Սենկորի Անուան Համալսարան
Ալեքսանտրիայի Սենկորի Անուան Համալսարան, համալսարան, որ պաշտոօնապէս ծանօթ է իբրեւ Ֆրանսերէնի Ափրիկեան Զարգացման Միջազգային Համալսարան։ Հիմնադրուած է 1990-ին Ալեքսանտրիա՝ Եգիպտոսի մէջ։
Պատմութիւն
Ֆրանսերէնի Ափրիկեան Զարգացման Համալսարանի հիմնադրման յատակագիծը ներկայացուած եւ ընդունուած է գագաթնաժողովին։ Սենկորի համալսարանի բացումը կատարուած է Հոկտեմբեր 1990-ին եւ այն միջազգային հանրութեան կողմէ անմիջապէս ընդունուած է իբրեւ միջազգային ուսումնական հաստատութիւն։ Անոր անունը յարգանքի տուրք է Սենեկալի Հանրապետութեան նախկին նախագահ Լեոբոլտ Սետար Սենկարին, ով եղած է Ֆրանքոֆոնիայի ջատագովներէն ու իրականացնողներէն մէկը։ Սետար Սենկորի կողքին, համալսարանին իմնադիրներն են Մուրիս Տրուոնը, Պութրոս Պութրոս Ղալին եւ Ռենէ-Ճին Տուպուն։ Ութ տարի շարունակ համալսարանը ղեկավարած է Ալպէր Լուրտէ, իսկ 21 Յունիս 2016-ին Հանիա Հելալի համալսարանի փրոֆեսոր, Եգիպտոսի բարձրագոյն կրթութեան ու գիտութեան հետազօտութեան նախկին նախարար փրոֆեսոր Թերրի Լերտելը նշանակեցաւ Սենկարի համալսարանի տնօրեն։
Նկարագրութիւն
Ըստ համալսարանի ծրագիրին, Սենկոր համալսարանը կը ձգտի դառնալ միջազգային ֆրանսալեզու համալսարան՝ ապահովելով Ափրիկէի զարգացումը։ Իր տարբեր ծրագիրներուն միջոցով համալսարանը կ՛ուղղորդէ աշակերտներուն զարգացումը, ստեղծելով հմտութիւններու ցանց եւ գիտելիքներ։
Համալսարանին 10 մասնագիտութիւնները կ՛ուսուցանուին հինգ բաժանումներու մէջ։
Մաքոպօ Մոճաճի
Մաքոպօ Մոճաճի VI (Makobo Mdjadji, 1978 – 12 Յունիս 2005), Պալոպետու ցեղի 6-րդ անձրեւի Թագուհին էր։ Կ'ըսուի, թէ Մաքոպօ Մոճաճի ունէր կարողութիւնը կառավարելու ամպերու շարժումն ու անձրեւը: Մաքոպոն թագադրուած էր 16 Ապրիլ 2003-ին երբ ան 25 տարեկան էր՝ նախկին թագուհիին եւ իր մեծմօր մահէն ետք, Մոքոբէ Մոճաճի: Այս մէկը Մաքոպոն դարձուց ամէնակրտսեր անձրեւի թագուհին Պալոպետու ցեղի պատմութեան մէջ:
Կենսագրութիւն
Մաքոպոն էր դուստրը Իշխանուհի Մախեալայի եւ էր միակ անձրեւի թագուհին ով պաշտօնապէս ուսում ստացած էր։ Մաքոպոն թագադրուած էր 16 Ապրիլ 2003-ին երբ ան 25 տարեկան էր՝ նախկին թագուհիին եւ իր մեծմօր մահէն ետք, Մոքոբէ Մոճաճի: Այս մէկը Մաքոպոն դարձուց ամէնակրտսեր անձրեւի թագուհին Պալոպետու ցեղի պատմութեան մէջ: Իր մայրը, բուն ժառանքորդը անձրեւի թագադրութեան, կը մահանայ 2 օր առաջ իր մեծ մօրմէն, ինչ որ զայն ինքնաբերաբար կը դարձնէ յաջորդ թագադրուելու թեկնածուն: Թագադրութեան օրը՝ թեթեւօրէն անձրեւեց, ինչ որ ընդունուեցաւ իբրեւ լաւ նշան:
Յարգուած անձ մը ըլլալով հանդերձ իր լաւ ընտանիքի պատմութեամբ եւ կարողութիւններով, Մաքոպօ կը համարուէր շատ նորաձեւ դառնալու համար անձրեւի Թագուհի, ինչ որ երկարաձգեց իր թագադրութեան ծրագիրը: Սովորութեան համաձայն, անձրեւի թագուհիները պէտք է մնային իրենց «պալատ»-ին մէջ եւ շատ յաճախ մնային հեռու ընկերութենէն: Սակայն Մաքոպոն ընդհակառակը՝ կը հագներ նորաձեւ տաբատներ եւ թի-շըրթ, կ'այցելէր խրախճանքի վայրեր, կը դիտէր հեռատեսիլի ֆիլմեր եւ իր հեռախօսին նամակներ կը ղրկէր:
Մահն ու Դաւակցութիւնը
10 Յունիսիսն, Մաքոպօ կը դրուի Փոլոքուանէ Մէտի-Բժշկարան այն ատէն ձախող ախտաճանաչմամբ մը, եւ մահացաւ 2 օր ետք 27 տարեկանին:
բազմաթիւ մտածումներ ծագած են այս նիւթին շուրջ: Շատեր կ'ըսեն, թէ ան շատ վատաբար վիրաւորուած էր, թէ իսկոյն պիտի չկարենար տեսնել իր սիրահարը: Իր սիրահարը սակայն կ'ըսէ, թէ Մաքոպոն թունաւորուած էր նիստին կողմէ, թեպէտ հիւանդանոցի կազմը կ'ենդադրեն, թէ AIDS էր։ Ուրիշներ աւելի կը մտահոգուին իր եղբօր կորուստին վրայ՝ ան չգտնուեցաւ Մաքոպօյի մահէն ետք:
Նախքան Մաքոպօյի թաղման առարողութիւնը, անոր թաքաղը կը պահուէր Նիստի ատենապետին տունը: Տունը կրակէ մը կը բռնկի, սակայն թաքաղին վնաս չհասած կը մառեն կրակը: Այս առարքը ալ աւելի կասկածամտութիւններ կ'արթնցնեն:
Պաշտօնապէս քննութիւններէ անցնելէ ետք, կը գիտնան թէ Մաքոպօ մահացած է խելափառատապէ:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1978 ծնունդներ Ստորոգութիւն:2005 մահեր Ստորոգութիւն:12 Յունիսի մահացածներ
Կարօ Փայլան
Կարօ Փայլան, հայազգի   թուրքիացի քաղաքական գործիչ, Թուրքիոյ խորհրդարանի պատգամաւոր։ Սթամպուլի Եշիլգիւղ թաղամասին մէջ գտնուող հայկական նախակրթարանի հիմնադիր ներկայացուցիչն է։ 2015 թուականի ամրան խորհրդարանական ընտրութիւններուն յաղթելով՝ 3 հայերու հետ անցած է Թուրքիոյ խորհրդարան ։
Գործունէութիւն
Կարօ Փայլանը ծագումով Մալաթիայէն է։ Աւարտած է Սթամպուլի Համալսարանի պիզնէսի կառավարման մասը։ Երկար տարիներ աշխատած է Եշիլգիւղի հայկական դպրոցին մէջ։ Որպէս քրտամէտ Ժողովուրդներու Ժողովրդավարական Կուսակցութեան ներկայացուցիչ՝ ընտրուած է Թուրքիոյ Խորհրդարանի անդամ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ քաղաքական գործիչներ Ստորոգութիւն:3 Հոկտեմբերի ծնածներ
Աքաքի Ծերեթելիի Անուան Պետական Համալսարան
Աքաքի Ծերեթելիի անուան պետական համալսարան (აკაკი წერეთლის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი), յայտնի է նաեւ իբրեւ Քութայիսի համալսարան (ქუთაისის უნივერსიტეტი), 1930-ի՝ Յուլիսին Թիֆլիսի մէջ հիմնադրուած համալսարան, որ այժմ տեղակայուած է՝ Քութայիսի մէջ։
Պատմութիւն
Համալսարանը հիմնադրուած է Թիֆլիսի պետական համալսարանի հենքին վրայ։ Թիֆլիսի պետական համալսարանը հիմնադրուած է 1918՝ վրացի պատմաբան Իվանէ Ջավախիշուիլիի ղեկավարութեամբ։ 1930 Յուլիսին, երբ Վրաստան արդէն կը գտնուէր ԽՍՀՄ կազմին մէջ, իշխանութիւնները Թիֆլիսի պետական համալսարանի հենքին վրայ կը ստեղծեն չորս առանձին համալսարաններ։ Ատոնցմէ մեկն ալ՝ Մանկավարժական պետական հիմնարկն է։
1933,Յունուարի 8-ին, կը վերակազմաւորուի Թիֆլիսի պետական համալսարանը ու Մանկավարժական պետական համալսարանը կը տեղափոխուի՝ Քութայիս։ Այժմ ան կը կոչուի Քութայիսի համալսարան եւ կը գտնուի քաղաքին կեդրոնը։ Համալսարանը սկսած է գործել 1933, Փետրուարի 13-ին։ Աւելի քան 700 ուսանողներ՝ Թիֆլիսէն տեղափոխուած են Քութայիս՝ շարունակելու իրենց կրթութիւնը համալսարանի մէջ։
1990 թուականին, համալսարանը կը կոչուի՝ Աքաքի Ծերեթելիի անուան պետական համալսարան. ան կոչուած է վրացի բանաստեղծ ու ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ Աքաքի Ծերեթելիի անուամբ։ 2006, Փետրուար 23-ին, կառավարութիւնը համալսարանը կը միացնէ Քութայիսի Ն. Մուշկելիշուիլիի անուան ճարտարագիտական հիմնարկին հետ, որ հիմնադրուած էր 1974, Սեպտեմբեր 1-ին, որուն շնորհիւ կ'աւելցնեն տեխնիկական ոլորտի ֆակուլտետներն ու այդ գիտակարգերին նուիրուած դասաժամերը ։
Տարբեր տարիներու Աքակի Ծերեթելիի անուան պետական համալսարանին մէջ, աշխատա են Գէորգ Ախվլեդիանին (1887–1973), Իվան Բերիթաշուիլին (1885-1974), Նիկոլոզ Բերձենիշուիլին (1895–1965), Լեւան Գոկիյէլին (1901—1975), Գոռնելի Կեկելիձէն (1879-1962) եւ այլեր։
Ֆակուլտետներ
2011 թուականի տուեալներով՝ Աքաքի Ծերեթելիի անուան պետական համալսարանը՝ ունի հետեւեալ ֆակուլտետները՝
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Կրթական հաստատութիւններ
Վանի Թագաւորութիւն
Վանի թագաւորութիւն  , պետութիւն Հայկական լեռնաշխարհին մէջ՝ Ք.Ա. 9 - 6-րդ դարերուն։ Թագաւորութեան արքաներուն ձգած արձանագրութիւններուն մէջ երկիրը կը կոչուի «Բիայնիլի», երբեմն՝ «Նայիրի» , ասորեստանեան աղբիւրներուն մէջ անիկա կը յիշուի իբրեւ «Ուրարտու» , իսկ Աստուածաշունչին մէջ՝ «Արարատեան թագաւորութիւն» անուններով։
Անուանումներու նոյնացում
Ասորեստանի Ասարհատոն Ը. թագաւորը Ք.Ա. 680-ին փորագրուած արձանագրութիւններուն մէջ կը պատմէ, որ Ք.Ա. 681-ին իր երկու եղբայրները իրենց հօր՝ Ասորեստանի թագաւոր Սենեքերիմին դէմ դաւադրութիւն մը կազմակերպելէ ետք, կը սպաննեն զինք ու կը փախչին «Ուրարտու»։ Աստուածաշունչին Թագաւորաց 4-րդ գիրքին մէջ, նոյնպէս գրուած է այս դէպքին մասին։ Բայց հոն կ'ըսուի, թէ երկու եղբայրները՝ Ադրամելիքն ու Սարասարը, իրենց հայրը սպաննելով, փախած են «Արարատի երկիր»։ Նոյն այս դէպքին մասին գրած է Ե. դարու հայ պատմիչներէն՝ Մովսէս Խորենացի։ Ան կը պատմէ, թէ երկու եղբայրները իրենց հայրը՝ Սենեքերիմը սպաննելէ ետք «փախան եկան մեզ մօտ»։ Պարզ է, որ Խորենացի գրելով «մեզ մօտ»՝ նկատի ունէր իր հայրենիքը՝ Հայաստանը։ Ուրեմն, ըստ Խորենացիի, հայրասպան եղբայրները եկած են Հայք։ Վերջապէս, նոյն դէպքին մասին, քիչ մը փոփոխութիւններով, կը պատմուի նաեւ հայոց «Սասնայ ծռեր» («Սասունցի Դաւիթ») դիւցազնավէպին մէջ։ Հոս ալ փախստական եղբայրները կու գան Հայաստանի Սասուն գաւառ ը ։
Նշուած չորս աղբիւրներէն մենք կը տեղեկանանք, որ «Ուրարտու»ն, «Արարատի երկիր»ը եւ «Հայաստան»ը միեւնոյն երկիրին տարբեր անուններն են ։ Այս բոլորը կը հիմնաւորէ նաեւ մէկ այլ ուսումնասիրութիւն մը՝
Ք.Ա. 6-րդ դարուն, Պարսկաստանի մէջ, հիմնուած է Աքեմենեաններու թագաւորութիւնը, որուն թագաւորները քանի մը հարիւր տարի արձանագրութիւններ գրած են։ Այդ արձանագրութիւնները գրուած են երեք լեզուներով՝ հին պարսկերէն, աքքադերէն (բաբելական տարբերակով) եւ էլամերէն (Էլամը Պարսկաստանի հարաւը գտնուող հին երկիր մըն էր)։
Հին պարսիկները Հայքը անուանած են «Արմինա»։ Պարսից Աքեմենեան թագաւորներուն բազմաթիւ արձանագրութիւններուն մէջ Հայաստան յաճախ յիշուած է «Արմինա» անունով։ Անոնց արձանագրութիւններուն աքքադական մասին մէջ «Արմինա»ին փոխարէն գրուած է «Ուրաշտու»։ Աքքադերէնի ասորական տարբերակին «Ուրարտու»ն բաբելական տարբերակին մէջ «Ուրաշտու» ձեւը ունի, քանի որ ասորականի «ր» հնչիւնին դիմաց բաբելականը «շ» ունէր։ Այսպիսով, հին պարսկերէնով գրուած «Արմինա»-ին փոխարէն աքքադերէնը ամէն տեղ նշած է «Ուրարտու» («Ուրաշտու») ։
Վերը նշուած արձանագրութիւններէն ամենամեծը գրել տուած է պարսից Դարեհ Ա. թագաւորը։ Անիկա փորագրուած է Իրանի Քիրմանշահ քաղաքէն ոչ հեռու գտնուող Բեհիսթուն գիւղին մօտ՝ բարձր ժայռի մը վրայ։ Դարեհ Ա. յաճախ յիշած է Հայաստանը միշտ կոչելով՝ «Արմինա», իսկ աքքադականին մէջ՝ «Ուրարտու» («Ուրաշտու»)։ Այդ արձանագրութեան մէջ կայ հետեւեալ նախադասութիւնը. ''«Կը խօսի Դարեհ թագաւորը. պարսիկ մը, անունը Վաումիսա՝ իմ ծառաս, ուղարկեցի Հայաստան»։ Հին պարսկերէն նախադասութեան մէջ գրուած է «ուղարկեցի Արմինա», իսկ աքքադերէն միեւնոյն նախադասութեան մէջ՝ «ուղարկեցի Ուրաշտու»''։ Ասիկա եւս կ'ապացուցէ, որ Հայաստան եւ Ուրարտու-Ուրաշտու անուանումները նոյնն են եւ կը վերաբերին մէկ երկիրի ։
Բեհիսթունի արձանագրութեան մէջ կը խօսուի նաեւ հայերու մասին։ Հին պարսկերէն նախադասութիւններուն մէջ հայը կը կոչուի «արմինիա», իսկ աքքադերէն նոյն նախադասութիւններուն մէջ՝ «ուրարտաիա» («ուրաշտաիա»)։ Արձանագրութեան մէջ առկայ է հետեւեալ նախադասութիւնը. «հայ մը՝ անունը Արաքա», որ հին պարսկերէն մասին մէջ հետեւեալ ձեւով նշուած է՝ «Արաքա նամա արմինիա», իսկ աքքադականին մէջ՝ «Արախա շուումշու ուրաշտաիա»։ Հոսկէ ալ պարզ կը դառնայ, որ հին պարսիկները հայերը անուանած են Արմինիա, իսկ աքքադացիները՝ ուրարտաիա (կամ Ուրաշտաիա)։ Այսինքն՝ ինչպէս մեր օրերուն հայերը տարբեր ժողովուրդներ կը կոչեն «Արմին», «Արմէն», «Արման» անուններով, վրացիները՝ «Սոմեխի» անունով, այնպէս ալ Ք.Ա. առաջին հազարամեակին հայերը անուանած են նաեւ ուրարտաիա (ուրարտացի) ։
Թրքական վարկած
Թրքական կառավարութեան կողմէ հովանաւորուող թուրք գաղափարախօս Ահմետ Վեֆան իր «Ճշմարտութիւնը հայերուն մասին» գործին մէջ կ'անդրադառնայ նաեւ Վանի թագաւորութեան՝ հայերը մեղադրելով «ուրարտացիներուն ցեղասպանութեան» մէջ։ Ան կ'ըսէ, թէ Ատոլֆ Հիթլեր 1939-ին, խօսելով հայերուն կոտորածներուն մասին, իբր թէ նկատի ունէր ո՛չ թէ թուրքերուն կողմէ հայերուն սպաննուիլը, այլեւ՝ հայերուն կողմէ «ուրարտացիներուն ցեղասպանութեան» ենթարկուիլը։ Ա.Վեֆան իր հրապարակումով կը փորձէր արդարացնել թուրքերուն կողմէ կատարուած Հայոց Ցեղասպանութիւնը՝ իբրեւ ցեղասպանութիւն՝ «Ցեղասպանութեան» դիմաց իմաստով։ Յատկանշական է նաեւ, որ այդ գործը Թուրքիոյ կառավարութեան աջակցութեամբ տարածուած է աշխարհի բազմաթիւ երկիրներուն մէջ ։ Յաճախ թուրք-ազրպէյճանական քարոզչական գրականութեան մէջ կարելի է հանդիպիլ այն միտքին, թէ՝ հայերը կ'ուզեն Վանի թագաւորութիւնը դարձնել հայկական՝ մեղադրելով հայերը ո՛չ միայն մարդկային, այլեւ՝ մշակութային ցեղասպանութեան մէջ ։
Միհրան Ղազէլեան
Կենսագրութիւն
խմբավար, երաժտագէտ Միհրան Ղազէլեան ծնած է Պէյրութ, Լիբանան 1 Մարտ 1962-ին: Նախնական կրթութիւնը ստացած է Վահան Թէքէեան վարժարանէն ներս։ 1975 թ․ ընտանիքին հետ ներգաղթած է Հայաստան։
Խմբավարական գործունէութիւն
Միհրան Ղազէլեան խմբավարի իր գործունէութիւնը սկսած է 1982 թուականէն։ Ան ղեկավարած է․
Ձայնագրուած խմբերգերու ձայներիզներ
Գարեգին Ա. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի հովանաւորութեամբ ձայնագրած է խմբերգերու երեք ձայներիզներ նուիրուած «Ս. Ծննդեան», «Ս. Յարութեան» եւ «Ս. Վարդանանց» տօներուն :
Յայսմաւուրք երգչախումբով ձայնագրուած Հայ հոգեւոր երգերու ընտրանին
1995 թ. «Յայսմաւուրք» երգչախումբով ձայնագրած է՝ «Հայ հոգեւոր երգերու ընտրանի» խտասալիկը (The Music of Armenia, Vol. 1: Sacred Choral Music արտադրող`Celestial Harmonies):, , ,
Հայաստանի պետական ակադեմական երգչախումբ
1990-2001 թուականներուն, որպէս երգչախմբային երգիչ, ան մաս կազմած է Հայաստանի պետական ակադեմական երգչախումբին:
Առնօ Բաբաջանեանի ծննդեան 90-ամեակ
Հովանաւորութեամբ Գերշ. Տ. Աշոտ եպս. Մնացականեանի, կազմակերպութեամբ Գահիրէի ազգային իշխանութեան; բացառիկ համերգ "Երազանք", կատարողութեամբ "Արաքս" երգչախումբի, մասնակցութեամբ դաշնակահար Հայկ Աւագեանի մեներգիչներու պարախումբի; պարուսոյց, Սիւզան Հակոբեան-Գարգուր; գեղարուեստական ղեկավար եւ խմբավար՝ Միհրան Ղազէլեան; Ուրբաթ, 17 Փետրուար 2012, կ.ե. ժամը 7:00-ին, "Պըլըքտանեան" հանդիսասրահ, Հելիոպոլիս ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Երաժշտութիւն Ստորոգութիւն:Խմբավարներ
Ֆրիտիոֆ Նանսենի Թանգարան (Երեւան)
Ֆրիտիոֆ Նանսենի թանգարան, թանգարան Երեւանի Նոր Նորք համայնքի առաջին զանգուածին մէջ՝ Նանսենի անուան այգիի Ֆրիտիոֆ Նանսենի անուան փողոցին վրայ։ Թանգարանը կը գտնուի Երեւանի քաղաքապետարանի ենթակայութեան ներքոյ ։
Պատմութիւն
Նորուեգացի բեւեռախոյզ, գիտնական, դիւանագէտ եւ ականաւոր հումանիստ, Խաղաղութեան Նոպէլեան մրցանակակիր, փախստականներու գիծով Ազգերու լիգայի գերագոյն յանձնակատար Ֆրիտիոֆ Նանսենի թանգարանի կառուցման ու նախագծման հեղինակներն են բարերարներ, ՀՀ վաստակաւոր բժիշկներ Կառլէն եւ Սառա Եսայեանները, ճարտարապետը՝ Ալպերդ Սոխիկեանը ։
Ցուցադրութիւն
Թանգարանին մէջ կը ցուցադրուին նորուեգացի բեւեռախոյզ, Խաղաղութեան նոպէլեան մրցանակի դափնեկիր Ֆրիտիոֆ Նանսենի կեանքին եւ գիտական ու մարդասիրական գործունէութեան առնչուող գիրքեր, ֆիլմեր, ցուցապաստառներ, յոբելեանական նիւթերու միջոցով թողարկուած քանդակներ։
Թանգարանին մէջ առանձին բաժին յատկացուած է հովանաւորներ Կառլէն եւ Սառա Եսայեաններու կեանքին եւ հայրենասիրական գործունէութեան ։
Միջոցառումներ
2015-ին Երեւանի Չեխովի անուան թիւ 55 դպրոցի կողմէ Նանսենի անուան թանգարանին մէջ բացուած է «Ֆրիտիոֆ Նանսեն. Աշխարհի խիղճը» խորագիրը կրող վահանակ ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Երեւանի թանգարաններ
Եղիշէ Չարենցի Անուան Գրականութեան Եւ Արուեստի Թանգարան
Եղիշէ Չարենցի Անուան Գրականութեան Եւ Արուեստի Թանգարան, թանգարան Երեւանի մէջ, որ կ'ընդգրկէ հայ գրականութեան, թատրոնի, երաժշտութեան եւ ֆիլմարուեստի գործիչներու, ինչպէս նաեւ մշակութային հիմնարկներու, կազմակերպութիւններու, կրթական գիտական հաստատութիւններու ու խմբագրութիւններու թանգարանային ցուցանմուշներ։
Ստեղծման պատմութիւն
1921 թուականին Հայաստանի Լուսաւորութեան ժողովրդական կոմիսարիատին կից Երեւանի մէջ կը ստեղծուի Պետական մշակութապատմական թանգարանի պատմական բաժինը, որ 1922 թուականէն սկսեալ իր գործունէութիւնը կը ծաւալէ բանասէր, պատմաբան Երուանդ Շահազիզի ղեկավարութեամբ։ 16 Մայիս 1935-ին Պետական մշակութապատմական թանգարանը կ'առանձնանայ իբրեւ գիտական առանձին հաստատութիւն՝ Պետական Գրական Թանգարան անունով։ Տնօրէն կը դառնայ Խորէն Սարգսեանը։ 21 Յուլիս 1942-էն սկսեալ Գրական թանգարանը դուրս կու գայ լուսժողկոմատի ենթակայութենէն եւ կ'ընդգրկուի Խորհրդային Միութեան Գիտութիւններու ակադեմիայի հայկական ֆիլիալի, ապա Հայաստանի գիտութիւններու ակադեմիայի կազմին մէջ, իբրեւ լեզուի եւ գրականութեան ինստիտուտի, ապա կը վերածուի Գրականութեան Ինստիտուտի առանձին բաժինի։ 1953 թուականի Մայիսէն կ'անցնի ՀԽՍՀ Մշակոյթի նախարարութեան իրաւասութեան տակ՝ իբրեւ Հայաստանի Պետական պատմական թանգարանի առանձին բաժին մը։
Մշտական ցուցադրութիւն
Թանգարանին ցուցադրութիւնը կազմակերպուած է 5 ցուցասրահներով (ընդհանուր մակերեսը 300 ք.մ).
Ժամանակային ընդգրկուածութիւնը կը կազմէ 300 տարի՝ Սայեաթ-Նովայէն (18-րդ դար) մինչեւ 20-րդ դարու վերջը։ Ցուցադրուած նիւթերը կը պատմեն ոչ միայն գրականութեան եւ արուեստի հարիւրաւոր գործիչներու, այլեւ հայ իրականութեան մէջ նշանակալի հետք թողած կրթական, գիտական, մշակութային հաստատութիւններու, գրական, երաժշտական, թատերական խումբերու, միութիւններու, նշանաւոր պարբերականներու խմբագրութիւններու մասին։
Ցուցադրուած նիւթերը ունին մեծ բազմազանութիւն՝ գեղարուեստական, գիտական, ազգագրական, մանկավարժական, յուշագրական երկերու ձեռագիրներ, նամակներ, փաստաթուղթեր, վաւերագրութիւններ, նոթաներ, լուսանկարներ, հրաւիրատոմսեր, ազդագրեր, նուագարաններ, անձնական եւ բեմական զգեստներ, կահոյք, սպասք, յուշանուէրներ, պետական պարգեւներ, շքանշաններ, մետալներ, զէնքեր, շարժապատկերի սարքաւորումներ, հնատիպ գիրքեր, մամուլ, եւ այլն։ Այս բոլորէն զատ, բոլոր հինգ ցուցասրահները հագեցած են ներկայացուած գործիչները պատկերող կամ անոնց ստեղծագործութիւնը հանդիսացող կերպարուեստի գործերով՝ կտաւներով, մատիտանկարներով, ծաղրանկարներով, քանդակներով։
Գրականութեան եւ արուեստի գործիչները հիմնականօրէն ներկայացուած են խումբերով՝ ըստ ժամանակի, դաւանած մշակութային այս կամ այն հոսանքի, ուղղութեան եւ դպրոցի։ Որոշ նշանաւոր գործիչներու յատկացուած են ամբողջական անկիւններ եւ ցուցանմուշներ (Սայեաթ-Նովա, Խաչատուր Աբովեան, Րաֆֆի, Գաբրիէլ Սունդուկեան, Կոմիտաս, Ալեքսանտր Շիրվանզադէ, Պետրոս Ադամեան, Եղիշէ Չարենց եւ այլն)։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երեւանի թանգարաններ Ստորոգութիւն:1921 հիմնադրումներ Երեւանի մէջ
Յովհաննէս Հելվաճեան
Յովհաննէս Հելվաճեան, բեմադրիչ, դերասան: 40 տարիներու վրայ կարճ կամ երկարաշունչ թատրերգութիւններ բեմադրած ուժ մըն է Յովհաննէս Հելվաճեան: Մշակոյթը իրեն համար սրբութիւն է: Յովհաննէս Հելվաճեան իր թատերախումբին 15ամեակը յիշատակած է՝ բեմադրելով «Օթելլօ»ն 1992-ին, իսկ յաջորդ տարի՝ 1993-ին, ան բեմադրած է զայն արաբերէնով: Ան յաճախած է Լիբանանի Ազգային Նուպարեան Վարժարանը:
«Կոմիտաս» թատերախումբ
Բեմադրիչ, դերասան Յովհաննէս Հելվաճեան իր թատերախումբը հիմնեց 13 ապրիլ 1977-ին եւ նոյն ամսուան 24-ին մկրտեց զայն «Կոմիտաս» անունով: Բոլորովին առանձին թատրոնի սէրն ու կիրքը մղած է բեմադրիչ եւ դերասան Յովհաննէս Հելվաճեանը, որ հիմնէ «Կոմիտաս» թատերախումբը Լիբանանեան կեանքի պատերազմական պայմաններուն մէջ ծառայելու համար հայ բեմին:
«Կոմիտաս» թատերախումբը սկսաւ իր թատերական երթը` իր շուրջ համախմբելով վաթսուն դերակատար-դերակատարուհիներով: Բեմը սիրող նուիրեալ պարման-պարմանուհիները Հելվաճեանի կողքին սկսան գործել եւ 1978-ի ապրիլ 24-ին «Յ. Տէր Մելքոնեան» թատերասրահին բեմին վրայ Յովհաննէս Հելվաճեան բեմադրեց իր առաջին թատերախաղը` Հայր Անդրանիկ վրդ. Կռանեանի  հեղինակութիւնը եղող «Նուարդը»: Օրին հայկական մամուլը գովասանքով մօտեցաւ թատերական այս երեւոյթին` վեր առնելով Հելվաճեանի խիզախ եւ նուիրեալ, լուրջ մօտեցումը թատրոնին հանդէպ:
Յովհաննէս Հելվաճեանի Թատերական Գործունէութեան 40-Ամեակ
Յովհաննէս Հելվաճեան 40 տարուան մէջ լիբանանահայ հանրութեան եւ դպրոցներու աշակերտութեան հրամցուց հայկական ընտիր նիւթեր եւ հեքիաթներ: Հելվաճեանի բեմադրութիւններուն մէջ կարեւոր տեղ ունեցան հայկական նիւթերը: Յովհաննէս Հելվաճեան Յակոբ Պարոնեանի գրեթէ բոլոր թատերախաղերը բեմադրած է.
«Շողոքորթը», «Ալաֆրանկան»,
«Երկու տիրոջ մէկ ծառայ»,
«Քաղաքավարութեան վնասները»,
Յովհաննէս Հելվաճեան Երուանդ Օտեանէն եւ Պետրոս Դուրեանէն բեմադրած է հետեւեալ թատերախաղերը` «Թաղականին կնիկը» եւ «Թատրոն կամ թշուառներ»: Յովհաննէս Թումանեանի ծննդեան 125-ամեակին առիթով ան բեմադրած է «Գիգորը»: Յաջորդաբար հայկական դպրոցներու բեմերուն վրայ բեմադրած է «Բարեկենդանը», «Անխելք մարդը», «Մի կաթիլ մեղր»-ը:
Յովհաննէս Հելվաճեան նաեւ բեմադրած է իր հեղինակած 17 թատերախաղերը, Սեդրակ Էսմերեանի հեղինակութեամբ երեք թատերախաղ, հայրենի հեքիաթագիր` Մուշեղ Յակոբեանէն մէկ հեքիաթ`«Ոսկի խրատը»: Գաղութի հայ աշակերտութիւնը վայելած է Հելվաճեանի այս բեմադրութիւնը:
- «Հայ մօր կամքը», հեղինակ Սեդրակ Էսմերեան, բեմադրիչ՝ Յովհաննէս Հելվաճեան, 1979 եւ 1988։
- «Պատերազմը Վերջացա՞ւ», հեղինակ՝ Սեդրակ Էսմերեան, բեմադրիչ Յովհաննէս Հելվաճեան, 1984։
- «Ամուրիներու Միութեան ժողով», հեղինակ՝ Սեդրակ Էսմերեան, բեմադրիչ՝ Յովհաննէս Հելվաճեան, 1987։
Հայոց Ցեղասպանութեան 100-Ամեակին Առիթով` Յովհաննէս Հելվաճեան Բեմադրեց Արփիար Արփիարեանի «Կարմիր Ժամուց»-ը
Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակին առիթով, երէկ` երեքշաբթի, 20 հոկտեմբեր 2015-ի երեկոյեան ժամը 8:30-ին, Յովհաննէս Հելվաճեանի «Կոմիտաս» թատերախումբը հանրութեան դիմաց հանդէս եկաւ Արփիար Արփիարեանի «Կարմիր Ժամուց» թատերախաղով, բեմադրութեամբ` Յովհաննէս Հելվաճեանի:
Թատերախաղը կը խօսէր 23-24 տարեկան քահանայ հօր` Տէր Յուսիկի մասին, որ ի պաշտօնէ գիւղ մը կ՛երթայ եւ հոն ժողովուրդին ուղղուած իր քարոզներուն ընդմէջէն կ՛ուզէ յեղափոխական շարժում մը ստեղծել: Սակայն Հայրապետ անունով թաղական մը դէմ դնելով, զինք կը վտարէ գիւղէն: Քահանան հետագային կը ձերբակալուի, բաւական չարչարանքներու կ՛ենթարկուի եւ կ՛աքսորուի: Կը ձերբակալուի նաեւ Հայրապետը, սակայն երկուքն ալ յետոյ ազատ կ՛արձակուին: Հայրապետը դարձի գալով, կը գտնէ Տէր Յուսիկը եւ քովը երթալով ներում կը հայցէ անկէ եւ եկեղեցւոյ մէջ հաւաքուած «ժամուցը» իրեն կու տայ, որպէսզի զէնք եւ զինամթերք գնէ:  Տէր Յուսիկ զայն կ՛անուանէ «Կարմիր ժամուց»:
Օթելլօի Բեմադրութիւնը՝ Լիբանանի «Կոմիտաս» Թատերախումբի 40ամեակին Առիթով
Յովհաննէս Հելվաճեանի թատերական գործունէութեան եւ անոր ղեկավարած «Կոմիտաս» թատերախումբին հիմնադրութեան 40ամեակին առիթով Երեքշաբթի, 3 Յունուար 2017-ին, երեկոյեան ժամը 9:00-ին, «Յակոբ Տէր Մելքոնեան» թատերասրահին մէջ տեղի ունեցաւ Ուիլեըմ Շէյքսփիրի «Օթելլօ» թատերախաղի ներկայացումը՝ բեմադրութեամբ եւ մենակատարութեամբ Յովհաննէս Հելվաճեանի: Նոր մեկնաբանութեամբ «Օթելլօ»ի ներկայացման իրենց մասնակցութիւնը բերին նաեւ՝ Թորոս Հելվաճեան (խաղարկութիւն եւ ձայն), Քրիստինա Սրապոնեան (ձայն):
1978-ին ճամբայ ելած այս թատերախումբը բեմադրած է Պարոնեանէն, Օտեանէն, Դուրեանէն, Արփիարեանէն, Մուշեղ Իշխանէն թատերախաղեր: Նաեւ բեմադրած է Շէյքսփիրէն, Մոլիէռէն, Վինա Թելմարէն կտորներ: 2018 տարեշրջանին համար Յովհաննէս Հելվաճեան ընտրած է «Մոռնալ Հերոստրատը», որ Կրիկորի Կորինի հետեւողութեամբ զայն ներկայացուց «Յ. Տէր Մելքոնեան» թատերասրահին մէջ, չորեքշաբթի, 31 հոկտեմբեր 2018-ին, երեկոյեան ժամը 8:30-ին:
Սոյն ներկայացման իրենց մասնակցութիւնը բերած են Հերոստրատի դերով` Յովհաննէս Հելվաճեանը, թագաւորի դերով` Թորոս Հելվաճեանը, Թագուհիին դերով` Փաթիլ Քիլաղպեանը, Ելենային դերով` Լենա Յակոբեանը եւ Քրիսիփի դերով` Մայքըլ Գուտուզեանը:
«Կոմիտաս» Թատերախումբը Ներկայացուց «Պէյրութ 2012» Կատակերգութիւնը
«Կոմիտաս» թատերախումբի 35-ամեակին առիթով երէկ` ուրբաթ, 2 մարտի երեկոյեան ժամը 8:30-ին, Սրբոց Քառասնից Մանկանց սրահին մէջ բեմադրիչ Յովհաննէս Հելվաճեան ներկայացուց «Պէյրութ 2012» կատակերգութիւնը: Հեղինակ եւ բեմադրիչ Յովհաննէս Հելվաճեան իր շուրջ հաւաքած էր խումբ մը երիտասարդ դերասաններ, որոնք ներկայացուցին «Սոդոմ Գոմոր», «Օտար ամուսնութիւն», «Բաբելոն», «Տեսակցութիւն բժիշկի հետ» եւ «Բամբասանք» սքեչները:
Կատակերգութեան մէջ արտացոլացին Պէյրութի մէջ տեղի ունեցող յոռի երեւոյթները եւ միայն լաւին ձգտելու մարմաջը: Շեշտուեցաւ նաեւ հայ մնալու գաղափարը:
Տե՛ս նաեւ
Սեդրակ Էսմերեան
Լիբանանի Հայկական Թատրոններ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Լիբանանահայ բեմադրիչներ
16 Օգոստոս
16 Օգոստոս, տարուան 228-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 229-րդ) օրն է:
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:16 Օգոստոսի ծնածներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:16 Օգոստոսի մահացածներ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Օգոստոս
Մոնթէ Քարլօ
Մոնթէ Քարլօ (ֆր․՝ Monte Carlo), Մոնաքոյի իշխանապետութեան Մոնթէ Քարլօ վարչական շրջանին համանուն քաղաքամէջը։ Զբօսաշրջութեան աշխարհահռչակ վայր, նշանաւոր իր խաղատունով եւ ինքնաշարժի համանուն մրցաշարքերով՝ Մոնթէ Քարլոյի ինքնաշարժներու մրցաշարք (Rallye Automobile de Monte-Carlo) կազմակերպուած «Մոնաքոյի Ինքնաշարժներու Ակումբ»ին (Automobile Club de Monaco կամ՝ ACM) կողմէ եւ Մոնաքոյի մրցաշարք՝ Ֆորմիւլա Մէկ, հաստատուած «Ինքնաշարժի Միջազգային Դաշնակցութեան» կողմէ  Fédération Internationale de l'Automobile (FIA․ անգլ․՝ International Automobile Federation, ծանօթ նաեւ իբրեւ Formula 1 կամ  F1 -   անգլ․՝ FIA Formula One World Championship․ Formula 1 եւ F1)։
Հիմնադրութիւն
Մոնթէ Քարլօ անունը կը վերաբերի քաղաքին մօտ գտնուող համանուն լերան՝ Մոն Շարլ (Mont Charles), զոր իտալացիները կ'անուանեն Մոնթէ Քարլօ (Monte-Carlo), որուն անունը իր կարգին կը վերաբերի Մոնաքոյի Շառլ Գ․ իշխանին (1818-1889)։
Դիրք
Մոնաքոյի իշխանութեան Մոնթէ Քարլօ վարչական շրջանը բաժնուած է չորս թաղամասերու՝ Մոնթէ Քարլօ/Սփելիւկ, Լա Ռուս/Սեն Ռոման, Լարվոթօ/Պա Մուլեն եւ Սեն Միշել։ Կը գտնուի Միջերկրական ծովուն հիւսիսային ափերուն, Ֆրանսայի հարաւ-արեւելեան ծովեզերեայ մասին՝ Լազուրի ափին (ֆրանսական Ռիվիերա Côte d'Azur ) երկայնքին եւ ծովեզերեայ Ալպեան լեռնաշղթայէն դուրս ցցուած ծայրամասին։ Արեւելքէն սահմանակից է Ֆրանսայի Պոսոլէյ քաղաքին եւ ութ քլ․անդին`Իտալիոյ հետ։
Մոնթէ Քարլօ խաղատան եւ ծովու լոգանքի յարմարութիւններու ստեղծում
1862-ին կը հիմնուի Մոնթէ Քարլօ խաղատունը, որ սակայն սպասուած յաջողութիւնը չ'ունենար։ Տարիներ ետք կը տեղափոխուի քաղաքին Լէ Սփոլիւկ (Les Spélugues) (թարգմանաբար՝ Քարայրները) շրջանը։
1865-ին Ֆրանսայի հետ կը ստեղծուի մաքսային միութիւն մը։
Այս երեք զարգացումները թափ կու տան շրջանին եւ Մոնաքոյի Իշխանութեան տնտեսական զարգացման։
Բնակչութիւն
Մոնթէ Քարլօ քաղաքամէջին մնայուն բնակչութեան թիւն է 3,500, իսկ շրջանինը՝ 15,000։
Կլիմայ
Մոնթէ Քարլոյի կլիման միջերկրականեան է։ Կ'ազդուի ովկիանոսի եւ խոնաւ ենթարեւադարձային կլիմաներէն․ ամառը՝ տաք ու չոր, իսկ ձմեռը՝ մեղմ ու անձրեւոտ ։
Ինքնաշարժներու մրցաշարքեր
Մոնթէ Քարլօ կը հիւրընկալէ «Մոնաքոյի ինքնաշարժներու մրցաշարք»ը (Սիրքուի տը Մոնաքօ - Ֆորմիւլա Մէկ / Circuit de Monaco - Formula One), ինչպէս նաեւ «Մոնթէ Քարլոյի ինքնաշարժներու մրցաշարք»ը (Rallye Automobile de Monte-Carlo)։ Վերջինը կը դրոշմէ «Ինքնաշարժներու Համաշխարհային Ախոյանութեան» շրջանին սկիզբը։
Հիւրընկալած է նաեւ «Ինքնաշարժներու Միջցամաքամասային Ախոյեանութիւն»ը (2009 - 2011)։
Մոնաքոյի Ինքնաշարժներու Ակումբը Automobile Club de Monaco կը կազմակերպէ նաեւ «Մոնաքոյի Պատանի Վարորդներու Բաժակի Մրցաշարք»ը (Junior Monaco Kart Cup)։
Զարթօնքի շարժումը 1860-ական տարիներուն
Զարթօնքի շարժումը 1860-ական տարիներուն, ազգային մշակութային շարժում։ 19-րդ դարու կիսուն իր հանգրուանին, ուրեմն, հայկական Զարթօնքը մեզի կը յայտնուի իբրեւ ազգային մշակութային շարժում։
Մոնթէ Քարլօ
Ուրիշ մարզական եղելութիւններ
Մոնթէ Քարլօ կը հիւրընկալէ՝
Զբօսաշրջութիւն
Մոնթէ Քարլօ աշխարհահռչակ դարձած վայր մըն է։ Եւրոպայի զբօսաշրջութեան կարապետն է, իր նշանաւոր պանդոկներով, ժամադրավայրերով, յուշարձաններով, եւ այլն։ Մոնթէ Քարլօ այցելած են, ինչպէս նաեւ իրենց բնակավայրի տեղ ընտրած են թագաւորներ, պետական անձնաւորութիւններ, միջազգային տարողութեամբ դերասաններ, մարզիկներ, գործատէրեր, եւ այլն։
Զարթօնքի շարժումը 1860-ական տարիներուն
ինչպէ՛ս այլ ժողովուրդներու զարթօնքի փուլը, հայկական Զարթօնքին մէջ ալ՝ գրականութեան շարժման մեծ մասնիկն է՝ եւ ո'չ անջատ, գեղարուեստական գործունէութիւնը։ Արտադրուած գրական գործերը՝ բանաստեղծութիւն, վէպ, թատերակ, իբր գլխաւոր նպատակ ունին՝ դաստիարակել, բանավիճիլ կամ պայքարիլ։
Մոնթէ Քարլօ
Այլ
Մոնթէ Քարլօ կը հիւրընկալէ Ինքնաշարժներու Մոնաքօ Միջազգային Ցուցահանդէսը (Salon International de l'Automobile de Monaco)։
Զարթօնքի շարժումը 1860-ական տարիներուն
Աւելի կամ նուազ՝ այս պատկերացումը ունին Զարթօնքի շարժման բոլոր գործիչները։ Ալիշանէն, Պէշիկթաշլեանէն ու Աբովեանէն մինչեւ Մամուրեան եւ Գ. Օտեան, անոնք այս մօտեցումով գրած են վէպ ու թատերակ, յօդուած եւ հանդէսի ճառ։
Մոնթէ Քարլօ
«Լա Տամ Տը Մոնթէ Քարլօ»
Լա Տամ տը Մոնթէ Քարլօ․ երգ, որ կ'ուրուագծէ Մոնթէ Քարլօն («La Dame de Monte‑Carlo»):
Զարթօնքի շարժումը 1860-ական տարիներուն
Զարթօնքի առաջին սերունդին մշակութային վաստակը անկասկած շատ գնահատելի է. բայց հասկնանք, որ մինչեւ 1860-ական տարիները՝ այս սերունդէն մնայուն, արժէքաւոր գրական գործեր մնացած չեն գրեթէ։
Մոնթէ Քարլօ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քաղաքներ Ստորոգութիւն:Եւրոպայի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Նաւահանգիստներ Ստորոգութիւն:Եւրոպայի նաւահանգիստներ
Զարթօնքի շարժումը 1860-ական տարիներուն
1860 թուականէն մինչեւ 70–ականներուն կէսերը, շարժումը կը զարգանայ։ Այդ տարիներու կարեւոր երեւոյթներէն յիշենք հետեւեալները.-
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Գրականութիւն Ստորոգութիւն:Գրական շարժումներ Ստորոգութիւն:Մշակութային շարժումներ
Սասնոյ Բ. Ապստամբութիւն
'''Սասնոյ Բ. Ապստամբութիւն''' Պայքարի ու ինքնապաշտպանութեան նոր շարժում մը, որուն կազմակերպութիւնը կը ստանձնէր Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը։
Մինչ թուրք կառավարութիւնը 1894-ին իր զօրաւոր հարուածը կ'իջեցնէր Սասնոյ առաջին ապստամբութեան վրայ եւ կը խորհէր լաւ դաս մը տուած ըլլար հայկական յեղափոխութեան, անդին Սասնոյ մէջ ծնունդ կ'առնէր պայքարի ու ինքնապաշտպանութեան նոր շարժում մը, որուն կազմակերպութիւնը կը ստանձնէր Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը։ 1895էն սկսեալ դէպի Երկիր յեղափոխական գործիչներ եւ զինատար խումբեր ղրկելու աշխատանքը կը կազմէր Դաշնակցութեան յեղափոխական գործունէութեան գլխաւոր բաժինը։ Հետզհետէ հիմը կը դրուէր ժողովուրդին մէջ տարածուած դաշնակցական ֆետայական կորիզներուն։ Յեղափոխական գործունէութեան նպատակը կը դառնար ժողովրդային զանգուածներու կազմակերպումը՝ թէ՛ ինքնապաշտպանութեան եւ թէ՛ ընդհանուր ապստամբութեան համար։ Ինքնապաշտպանութեան կազմակերպումը կը կատարուէր չափազանց զգոյշ եւ գաղտնի պայմաններու մէջ, թշնամիին հետ որեւէ բախում չունենալու եւ յեղափոխութեան զարգացումը աննշմար դարձնելու համար։ Յատկապէս Հրայր Դժոխքի հետապնդած այս գործելակերպին նպատակն էր երկար ժամանակի ընթացքին, առանց կոտորածներու առիթ տալու, յառաջացնել այնպիսի կուռ, ներդաշնակ եւ կազմակերպ հայութիւն մը, որ կարենար վառ պահել յեղափոխութեան կրակը եւ տոկալ ամէն տեսակ ճնշումներու ու դժուարութիւններու ։
Ընդհանուր
Տարիներ շարունակ Սասունը եղաւ լուռ ու մունջ աշխատանքի, ժողովուրդի մէջ քարոզչութեան եւ զէնք ու զինամթերք պատրաստելու վայր մը Հ. Յ. Դաշնակցութեան համար։ Ժողովուրդը, շնորհիւ Հրայրի եւ իր մտածելակերպը իւրացուցած յեղափոխականներու ճիգերուն, գիտակցեցաւ երկարաշունչ պատրաստութեան կարելիութեան եւ գրգռութիւններ ստեղծելու համար, յաճախ համակերպեցաւ կառավարութեան ոտնձգութիւններուն, վճարեց իրմէ պահանջուած տուրքերը, յաճախ ենթարկուելով չարաչար տանջանքներու, բայց ոչ մէկ ձեւով խոստովանեցաւ հայ յեղափոխականներու գործունէութեան մասին, ընդհակառակը՝ միշտ զօրավիգ կանգնեցաւ անոնց, իր տունը տրամադրելով եւ հացէն բաժինը հանելով։ Իսկ հոն ուր կամքով տկար մարդիկ իրենց սեփական մորթը փրկելու համար մատնեցին ֆետայիները, նոյնինքն ժողովուրդին ձեռքով իրենց պատիժը ստացան։
Յատկապէս, 1898-էն1899 թուականներուն, օգտուելով սասունցիներու խաղաղ վերաբերմունքէն, իրենց գագաթնակէտին հասան քիւրտերու եւ թուրք ոստիկաններու բռնութիւնները (հարկերու հաւաքում, հողերու գրաւում, կառավարութեան միջոցով զինուած չէրքէզներու բնակեցում հայկական գիւղերու մէջ՝ հայը բռնի ուժով իր սեփական հողէն դուրս քշելէ ետք)։ Ժողովուրդին մէջ խոր արմատներ ձգեց այն միտքը, որ իր փրկութեան ելքը միայն յեղափոխութիւնն է, երկարաշունռ ու գաղտնի կազմակերպումը։ Հայութիւնը յուսալքելու եւ անոր մարտական գործունէութիւնը անդամալուծելու համար շատ փորձեր ըրաւ թուրք կառավարութիւնը։ Քանի մը դաւադիրներու ձեռքով գլխատեց եւ թունաւորեց Սերոբ Աղբիւրը՝ Սասնայ ժողովուրդին անվեհեր հերոսը, եւ անոր գլուխը գիւղէ-գիւղ պտըտցնելով փորձեց ահ ու սարսափի մատնել գիւղացիները։ Նոյն օրերուն, Սասնոյ մէջ ֆետայական եւ ժողովրդային կազմակերպման ընդհանուր ղեկավար Գուրգէն (Պաղտասար Մալեան), որ դարձեալ Հրայրի գաղափարակիցն էր ու զանգուածային պայքարի հաւատացեալը, դաւադրութեան մը հետեւանքով պաշարուեցաւ թուրք զօրքերու կողմէ եւ իր փոքրիկ խումբով քաջաբար կռուելէ ետք, ինկաւ թշնամիի գնդակէն (Ցրօնքի կռիւը)։ Բայց այս բոլորը չկրցան տկարացնել հայ ժողովուրդին կամքը։ Ան վերստին եւ աւելի եռանդով փարեցաւ իր ազատագրական պայքարին դրօշը կրող կազմակերպութեան՝ Հ.Յ.Դաշնակցութեան ու անոր զինուորներուն։ Շուտով կուսակցութեան որոշումով, Սասնոյ շարժումը վերակազմակերպելու լիազօրութիւնը տրուեցաւ Հրայր Դժոխքին եւ Վահանին։ Վահան (Կարապետ Տողրամաճեան) յեղափոխութեան գիրկը նետուած էր կանուխէն, Պոլսոյ մէջ, իբրեւ գործակից Արշակ Վռամեանին եւ Բաբգէն Սիւնիին։ Պուլկարիոյ մէջ ան վարած էր ուսուցչական պաշտօն, իսկ աւելի ուշ՝ Ռոստոմի թելադրանքով անցած էր Վան։ 1901-ի վերջերը, իբրեւ Դաշնակցութեան ներկայացուցիչ, ան կ'անցնի Սասուն։ Վահան գիշերային ճամբորդութիւններով կ'ուղղուէր դէպի Սասուն։ Ճամբան, իւրաքանչիւր գիւղէ անցնելու ատեն, ժողովուրդի ներկայացուցիչները կը փութային ողջունելու Դաշնակցութեան ներկայացուցիչը, իրենց յարգանքը յայտնելու համար անոր։ Գիւղէ- գիւղ անցնելու ժամանակ Վահանը կ'առաջնորդէին սասունցի ձիաւոր եւ հետեւակ զինուած խումբեր, ու երբ ան ապահով կերպով մօտակայ գիւղը կը հասնէր, կը հանդիպէր նախօրօք պատրաստուած աղ ու հացի սեղանի, կը կտրէր հացը ու կը մտնէր տիւղ։ Այս բոլորը կազմակերպած էր Հրայրը, որպէսզի Վահանի եւ հետեւաբար կուսակցութեան վարկը ժողովուրդին մօտ բարձրացնելով, նոր յոյս ու հաւատ ներշնչուի անոր։ Անտարակոյս, նպատակը անձի մը հերոսացումը չէր, որովհետեւ Վահան եւս ամբողջովին համամիտ էր Հրայրին հետ ու կը հաւատար ժողովուրդին հաւաքական ուժին։ Նոյն պատճառով, Սասուն մտնելէ ետք, Վահան այլեւս անմիջական ներկայութիւն մը չեղաւ ժողովուրդին մէջ։ Հրայր կ'ուզէր, որ ժողովուրդին համար անհատ հերոսներ ստեղծելու փոխարէն, ստեղծուի հերոսութեան եւ յեղափոխական սրբութեան խորհուրդը։ Ան «աներեւոյթ» Վահանի կամքին կապած էր ամբողջ գործին կազմակերպութիւնը, իսկ ինք իբրեւ այդ կազմակերպութեան ոգին, ժողովուրդը կը բարձրացնէր դէպի այդ խորհրդաւոր, լեռներուն մէջ նստած յեղափոխական ուժը։ Այսպիսով, Հրայր շուտով կարողացաւ ժողովուրդին մէջ ստեղծել միասնակամութիւն մը հանդէպ ընդհանուր պայքարին, որուն շնորհիւ ըմբոստ Սասունը իր հարեւան գաւառներու օգնութենէն զերծ մնալով հանդերձ, յաջողեցաւ մինչեւ իր վերջին շունչը հերոսաբար կռուիլ։
Ապստամբութեան նախօրեակին
Դաշնակցութեան գործունէութիւնը տարիներ շարունակ տարուած էր Սասնոյ, Մշոյ դաշտի, եւ շրջակայ հայկական գաւառներու ճնշուած հայութիւնը ոտքի հանելու եւ զինեալ ինքնապաշտպանութեան մղելու ուղղութեամբ։ Սակայն, երբ հասաւ 1904-ի Յունուար ամիսը, դէպքերը ուրիշ ընթացք ստացան։ Թրքական տասը հազար հաշուող զօրքեր, իրենց հետ առնելով հազարաւոր քիւրտ զինուած խուժան, պաշարեցին Սասնոյ գիւղերը։ Ապստամբութեան եղանակին շուրջ տարակարծութիւններ յառաջացան ֆետայիներուն մօտ։ Անոնց մէկ մասը կ'առաջարկէր ապստամբութիւնը տարածել Սասունէն դուրս եւս, որպէսզի թշնամիին ուժերը ստիպուած ըլլան ցրուիլ ուրիշ շրջաններ եւ այդպիսով Սասնոյ վրայէն թեթեւնայ ճնշումը։ Սակայն Հրայր ունէր այն համոզումը, որ այդպիսով հայութիւնը պարզապէս աւելի զոհեր պիտի տայ, որովհետեւ թշնամիին հետ բախելու անխուսաբելիութիւնը ստեղծուած էր շատ աննպաստ պայմաններու մէջ։ Դէպի Երկիր ֆետայիներու մուտքին թափը գրաւած էր կառավարութեան ուշադրութիւնը եւ Սասունը կը գտնուէր կռուելու հարկադրանքին տակ։ Մինչդեռ, տակաւին չէր ապահովուած զինամթերքի անհրաժեշտ պաշարը եւ չէր ստեղծուած քիւրտերու հետ համագործակցութիւնն ու միասնակամութիւնը։ Ուստի, կ'որոշուի ապստամբութիւնը սահմանափակել Սասնոյ մէջ եւ ընդհանուր սկզբունք կը ճշդուի նախայարձակ չըլլալ։
Կռիւները
Յունուարէն մինչեւ Մարտ տեղի կ'ունենան փոքր ընդհարումներ, որոնց ընթացքին հայ կռուողները թշնամին ետ մղելով եւ դիրքեր փոխելով կը յաջողին առանց կորուստներ տալու խուսափիլ ճակատամարտէ։ Բայց վերջապէս, Ապրիլ ամսուան սկիզբը, հայկական եւ քրտական երկու գիւղերու միջեւ ծագած մասնակի վէճ-կռիւ մը պատրուակելով, 10 հազարէ աւելի թուրք կանոնաւոր զօրք եւ 7 հազար զինեալ քիւրտեր կ'անցնին ընդհանուր յարձակողականի, միանգամընդմիշտ ընկճելու համար հերոսութեան այդ բոյնը՝ Սասունը։ 200 ֆետայիներ, իրենց հետ ունենալով ժողովրդային խաւերէ 800 զինեալներ, պատրաստ էին ճակատումի։ Դիրքերը բաժնուած էին ֆետայիներուն միջեւ, Հրայր Դժոխքի, Անդրանիկի եւ Գէորգ Չաւուշի ընդհանուր հրամանատարութեամբ։ Ամբողջ 3 շաբաթ կռիւները կ'ըլլան շատ բուռն։ Թրքական զօրքերը որքան կը խստացնեն իրենց պաշարման օղակը, նոյնքան հերոսական ու հարուածող կը դառնայ հայ յեղափոխականներուն դիմադրութիւնը։ Իսկ հոն ուր ժողովուրդը կոտորածէ փրկելու համար ֆետայիները կռիւով զայն կը փոխադրեն ուրիշ գիւղ մը, պարպուած գիւղերը կ'այրուին նոյնինքն գիւղացիներուն ձեռքով որպէսզի թշնամին չտիրանայ կռիւի ապահով դիրքերուն։ Կենաց մահու այդ բուռն կռիւներուն մէջ է, որ կը նահատակուի Հրայր Դժոխք, 26 Ապրիլին, Կելիէկուզանի կռիւին, որմէ ետք ամբողջ երեք օր թրքական թնդանօթներու շարունակական ռմբակոծումներուն ենթարկուելէ ետք, Հ.Յ. Դաշնակցութիւնը կ'որոշէ Սեբաստացի Մուրատի ղեկավարութեամբ եւ 117 հոգինոց զինեալ խումբի մը առաջնորդութեամբ մէկ կողմէ Սասնոյ ժողովուրդը ապահով շրջաններ փոխադրել, իսկ միւս կողմէ՝ ֆետայական ցրուած խումբերով եւ լեռներու մէջ պահուըտած գիւղացիներով ապստամբութիւնը շարունակել։ Հերոսական այդ կռիւներուն կը զոհուի նաեւ Վահան, 16 Մայիս 1904-ին։
Հետեւանքները
13 Ապրիլ 1904-ին թուրք կառավարութիւնը 15 վաշտ զինուորներով եւ բազմաթիւ քիւրտերով կը պաշարէ Սասունը՝ ժողովուրդը բնաջնջելու համար։ Այս շրջանին Սասնոյ բարձունքներուն վրայ հաւաքուած էին հայ ֆետայիները, որոնց ընդհանուր հրամանատարն էր Անդրանիկ։ Թուրքերը նախ խաբէութեամբ ուզեցին ձերբակալել յեղափոխականները. առաջարկեցին, որ անձնատուր ըլլան բոլորը, ապա երբ տեսան, որ խաբէութիւնը ապարդիւն կ'անցնի, պաշարեցին Սասունը եւ 6 օր անընդհատ թնդանօթներով ռմբակոծեցին հայկական գիւղերը։ Հայ ֆետայիները ամիսներ շարունակ քաջութեամբ դիմադրեցին թուրք բանակին։ Պաշտպանեցին ժողովուրդին կեանքը եւ հետզհետէ բարձրացան Սասնոյ անառիկ բարձունքները։ Պատերազմը վերջ գտաւ, երբ սպառեցան հայ կռուողներուն զինամթերքն ու պաշարը։ Անդրանիկ, Սեբաստացի Մուրատի, Քեռիի եւ ուրիշներու հետ կռուելով անցաւ Վասպուրական։ Խումբ մը ֆետայիներ, Գէորգ Չաւուշի առաջնորդութեամբ, մնացին Սասուն եւ շարունակեցին կռիւը թուրք բռնակալութեան դէմ։ Սասնոյ այս կռիւներուն ընթացքին նահատակուեցաւ Հրայրը։
Պաղեստինի Ժողովուրդին Հետ Համերաշխութեան Միջազգային Օր
Պաղեստինեան ժողովուրդին հետ համերաշխութեան միջազգային օր (անգլերէն՝ International Day of Solidarity with the Palestinian People), 2 Դեկտեմբեր 1977 թուականին (բանաձեւ 32/40 B)՝ ՄԱԿ-ի Ընդհանուր ժողովին, 29 Նոյեմբերը յայտարարուած է Պաղեստինեան ժողովուրդին հետ համերաշխութեան միջազգային օր։ Միեւնոյն օրը, 1947-ին, Ընդհոնուր ժողովը ընդունած է Պաղեստին ի բաժանման մասին բանաձեւը (բանաձեւ 181 (II)) ։
Օրուան աթիւ կը կազմակերպուին բազմաթիւ միջոցառումներ Նիւ Եորք ի ՄԱԿ-ի կեդրոնատեղիին, ինչպէս նաեւ Ժընեւ ի եւ Վիեննա յի կեդրոնատեղիներուն մէջ։
29 Նոյեմբեր 2012 թուականին, ՄԱԿ-ի Ընդհանուր ժողովը 138 «կողմ», 9 «դէմ» եւ 41 «ձեռնպահ» ձայներով ընդունած է Պաղեստինին ՄԱԿ-ի դիտորդ պետութեան կարգավիճակ տալու մասին բանաձեւը (բանաձեւ 67/19) :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւններ:Միջազգային օրեր
Միկոյեան
Միկոյեան, հայկական մականուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ Ստորոգութիւն:Հայկական մականուններ