cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մեթհիմոկլոպինիմիա (Կապտագոյն Մորթի Հիւանդութիւն)
Դրդապատճառներ
– Ժառանգական կամ բնածին,
– Որոշ դեղամիջոցներու, քիմիական նիւթերու կամ սննդամթերքի (ձեռք բերուած) ազդեցութեան պատճառով յառաջացած:
Ձեռք բերուած Մեթհիմոկլոպինիմիան աւելի տարածուած է, քան` ժառանգական տեսակը: Ան որոշ մարդոց մօտ կը յառաջանայ որոշ քիմիական նիւթերու եւ դեղերու ազդեցութենէն ետք, որոնցմէ են`
– Անզգայացուցիչները, որոնցմէ է Պենզոքայինը,
– Նիթրիթներ (որոնք կ'օգտագործուին որպէս յաւելումներ` միսը չփճանալու համար) եւ նիթրաթներ (նիթրօ կլիսերին, նիթրոպրոսայտ):
Ձեռք բերուած Մեթհիմոկլոպինիմիան ախտանիշներէն են.
– Մաշկի կապտաւուն երանգաւորում,
– Գլխացաւ,
– Գլխապտոյտ,
– Յարափոփոխ տրամադրութեան վիճակ,
– Յոգնածութիւն,
– Շնչահեղձութիւն,
– Ներուժի պակաս:
– Արեան մէջ թթուածինի մակարդակի ստուգում,
– Արեան քննութիւն`արեան մէջ կազերու մակարդակը ստուգելու համար:
Բուժում
C կենսանիւթն ալ (vitamin) կարելի է օգտագործել մեթհիմոկլոպինի մակարդակը նուազեցնելու համար:
Այլընտրանքային բուժումները կը ներառեն բարձր չափաբաժիններով թթուածնային բուժում եւ կարմիր արեան բջիջներու փոխներարկում:
Ձեռք բերուած Մեթհիմոկլոպինիմիան թեթեւ պարագաներուն ընդհանրապէս բուժում չի պահանջուիր: Բայց պէտք է խուսափիլ այն դեղերէն կամ քիմիական նիւթերէն, որոնք կրնան խնդիր յառաջացնել:
Կանխատեսում
Ձեռք բերուած Մեթհիմոկլոպինիմիա ունեցող մարդիկ յաճախ կը բուժուին, երբ կը յայտնաբերեն խնդիրը յառաջացնող նիւթը, սնունդը կամ դեղը եւ կը խուսափին անկէ:
Ծինական խորհրդատուութիւնը կ'առաջարկուի MetHb-ի ընտանեկան պատմութիւն ունեցող զոյգերու համար, որոնք կը մտածեն երեխաներ ունենալու մասին:
Վեց ամսականէ փոքր երեխաներուն մօտ աւելի հաւանական է, որ մեթհիմոկլոպինիմիա զարգանայ: Հետեւաբար պէտք է խուսափիլ բնական նիթրաթներու բարձր մակարդակ պարունակող բանջարեղէններէ պատրաստուած մանկական սնունդի խիւսերէն (puree), ինչպիսիք են` ստեպղինը, ճակնդեղը կամ շոմինը (spinach):
Գրական սերունդ
«Գրական սերունդ», խորհրդային շրջանի հայկական գրական-գեղարուեստական, քննադատական ամսագիր։ Հայաստանի գրողներու միութեան եւ ՀԼԿԵՄ «Գրական սերունդ» ամսագրի շապիկը։ Հանդիսացած է ԿԿ-ի օրգան։ Հրատարակուած է 1934-1936 թուականներուն, Երեւանի մէջ։
Մեթհիմոկլոպինիմիա (Կապտագոյն Մորթի Հիւանդութիւն)
Հիւսուածք-Բջիջներու Ամբողջութիւն
G6PD բնախմոր – Այս բնախմորը կը պաշտպանէ կարմիր արեան բջիջները վնասուելէ եւ վաղաժամ ոչնչացումէ :
Գրական սերունդ
Անդրադարձած է գրական վարպետութեան, մարքսլենինեան ագիտացիայի հարցերով։ Տպագրած եւ գրախօսած է երիտասարդ գրողներու գործերը, պատմած նշանաւոր հեղինակներու ստեղծագործական ուղիի մասին։ Ամսագրին մէջ հրատարակուած են ուսուցողական արժէք ունեցող նիւթեր, նմուշներ ռուս եւ եւրոպական դասականներու երկերէն։ Անդրադարձած է նաեւ գրական երիտասարդութեան դաստիարակութեան հարցերուն։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Ղաժար (գիւղ)
Ղաժար (غجر), սուրիական ալեւիական գիւղ, ուր 2700 անձ կը բնակի բռնագրաւուած Կոլանի բարձունքներուն վրայ, ուրկէ կ՛անցնի Իսրայէլն ու Լիբանանը բաժնող Կապոյտ գիծը :
Պատմութիւն
Ղաժարը պատմութեան ընթացքին բազմիցս գրաւուած է: Երեք հարիւր տարի առաջ գիւղը յայտնի էր Տարանճէ անունով: Այն Ղաժար վերանուանուած է Օսմանեան կայսրութեան օրերուն, երբ քիւրտերը խլած են հողը գիւղացիներէն եւ` բռնի վաճառած:
2000 թուականին, երբ Իսրայէլի բանակը Լիբանանէն նահանջեց, ՄԱԿ-ի ներկայացուցիչները նախաձեռնեցին այսպէս կոչուած Կապոյտ գիծ մը հաստատել երկիրներուն միջեւ: Այս պատճառով Ղաժարը բաժնուեցաւ երկու մասի :
Լիբանանի կառավարութիւնը պէտք էր ամբողջութեամբ վերահսկէր գիւղը 2006 թուականի պատերազմէն ետք, յետոյ, սակայն,  դիւանագիտական ջանքերը մէկ կողմ մնացին Սուրիոյ մէջ կռիւներու բռնկման պատճառով:
Առասպել
Ըստ տեղական առասպելի մը, Ղաժարի քիւրտ նահանգապետը փորձած է իր ձիով անցնիլ շէյխ Արպայինի գերեզմանին վրայէն: Ձին մերժած է, եւ յաջորդ օրը բռնկած է հրդեհ, որ ոչնչացուցած է նահանգապետին վահանն ու սուրը: Քիւրտերը փախած են եւ անմիջապէս վաճառած են այն :
Կրօնք
Ղաժար համայնքի գաղտնապահ կրօնը սկսած է կեանքը որպէս շիի իսլամի ճիւղ. անիկա ունի  նոր-պղատոնականութեան (Neoplatonism) եւ քրիստոնէութեան իւրայատկութիւնները, եւ  անոր շուրջ 3 միլիոն հետեւորդներէն ոմանք կը հաւատան վերամարմնաւորման :
Գրական եւ իմաստասիրական շարժում
Գրական եւ իմաստասիրական շարժում (1885 թուականէն՝ «Շարժում գրական եւ իմաստասիրական»), ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1883-1888 թուականներուն, Կոստանդնուպոլսոյ մէջ։ Խմբագիր՝ Դեմիրճիպաշեան (Գրասէր Ատոմ)։
Հանդէսը անդրադարձած է կրթութեան հարցերուն, լուսաբանած Կոստանդնուպոլսի հայկական վարժարաններու կեանքը, առաջարկած է ստեղծել նախնական, երկրորդական եւ բարձրագոյն դպրոցներ, ծանօթացուցած է ուսուցման առաջաւոր մեթոդներուն։ Արձագանգած է պոլսահայ մամուլի նիւթերուն, տպագրած լուրեր արեւմտահայ եւ պոլսահայ կեանքէն։ Բարձրացուցած է կանանց ազատութեան հարցը, ջատագոված կին մանկավարժներ ունենալու գաղափարը՝ մատնանշելով անոնց դերը երիտասարդ սերունդի դաստիարակման գործին մէջ։ Տպագրած է նիւթեր Գրիգոր Զօհրապի, Արփիարեանի, Տիւսաբի մասին։ Լուսաբանած է քաղաքատնտեսութեան եւ փիլիսոփայութեան խնդիրները։ Ամսագրի բոլոր նիւթերը գրած է ինքը՝ խմբագիրը ։
Գրական թերթ
Գրական թերթ, հասարակական-քաղաքական, գրական-գեղարուեստական շաբաթաթերթ։ Հայաստանի գրողներու միութեան վարչութեան օրգան։ Կը հրատարակուիէ 1932 թուականէն, Երեւանի մէջ։
Պատմութիւն
Թերթը կ՜արձագանգէ ՀԽՍՀ կեանքի գրեթէ բոլոր ոլորտներու նշանակալից երեւույթներուն, առաջ կը քաշէ ժողտնտեսութեան եւ մշակոյթի համար էական նշանակութիւն ունեցող խնդիրներ։ Թերթը կը ղեկավարէ գրական նոր սերունդի ստեղծագործական աճի գործընթացը, բանավէճեր կը վարէ արձակի ու պոեզիայի հարցերու մասին։ Պարբերաբար էջեր կը նուիրէ սովետական հանրապետութիւններու գրականութեան, կը նշէ հայ եւ համաշխարհային գրականութեան դասականներու հոբելեանական տարեթիւերը, կը տպագրէ թարգմանական նմուշներ արտասահմանեան դասական եւ ժամանակակից հեղինակներու գործերէն, տեղ կը յատկացնէ սփիւռքահայ գրողներու ստեղծագործութիւններուն։
Հրատարակման տարբեր շրջաններուն «Գրական թերթ»-ի շուրջը համախմբուած են ու ակտիւօրէն աշխատակցած հայ եւ սովտական անուանի գրողներն ու գրականագէտները՝ Եղիշէ Չարենցը, Աւետիք Իսահակեանը, Ալեքսանդր Շիրուանզադէն,Դերենիկ Դեմիրճեանը, Վահրամ Ալազանը, Ստեփան Զօրեանը, Նայիրի Զարեանը, Պարոյր Սեւակը եւ ուրիշներ։
Հայրենական պատերազմի շրջանին (1941-1944 թուականները) թերթը լոյս չէ ընծայած։ «Գրական թերթ» խմբագրած են․ Հ․ Մկրտչեան (1932, 1935-1936 թուականներուն), Եղիա Չուբար (1932-1933 թուականներուն), Ն․ Դաբաղեան (1933 թուականին), Վ․ Ալազան (1933-1935, 1936-1937 թուականներուն), Տենրի Գաբրիէլեան, (1937 թուականին), Տ․ Մելիքեան (1937-1939 թուականներուն), Գ․ Րորեան (1939-1940 թուականներուն), Գ․ Ոսկանեան (1940-1941 թուականներուն), Գ․ Յովսէփեան (1941 թուականին), Ա․ Բաբայեան (1944-1948 թուականներուն), Վ․ Մնացականեան (1948–1953 թուականներուն), Գ․ Տէր-Գրիգորեան (1953-1955 թուականներուն), Յ․ Յովհաննիսեան (1955-1959 թուականներուն), Մ․ Սարգսեան (1959-1963 թուականներուն), Վահագն Դաւթեան (1963-1965 թուականներուն), Համօ Սահեան (1965-1967 թուականներուն), Միքայէլ Շաթիրեան (1967-1969 թուականներուն), Ս․ Տարութիւնեան (1969 թուականից)։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Գրականութիւն եւ կեանք
«Գրականութիւն եւ կեանք», շաբաթաթերթ; Լոյս տեսած է 1908-1909 թուականներուն, Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիր-հրապաարակիչ՝ Գ․ Բալասանեան։ Լուսաբանելով հայ կեանքի իրադարձութիւնները՝ հանդէսը անդրադարձած է Հայաստանի ազատագրման տեսակէտներուն, հարցի լուծումը տեսած սեփական մշակոյթի եւ կրթութեան զարգացման մէջ։ Գրական բաժնին մէջ տպագրած է գեղարուեստական գործեր, գրախօսականներ, մատենագրական յօդուածներ, նմուշներ վրացական գրականութենէն, գրողներու յոբելեաններուն նուիրուած նիւթեր։ Հանդէս եկած է արեւելահայ եւ արեւմտահայ գրականութիւններու միջեւ արհեստական անջրպետի ստեղծման դէմ։ Պարբերաբար հրատարակած է ժամանակի մամուլի տեսութիւն։ 1910 թուականին լոյս տեւսած է «Գրականութիւն եւ կեանք»-ի բացառիկ համար Ե․ Դաւթեանի խմբագրութեամբ՝ նուիրուած Գ․ Բալասանեանի յոբելեանին։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Արշակ Փոլատեան
Արշակ Փոլատեան, դեսպան, արաբագէտ, աղբիւրագէտ, քրտագէտ, պատմական գիտութիւններու դոկտոր, փրոֆէսօր։
Երկար տարիներ եղած է Սուրիոյ մէջ ՀՀ արտակարգ եւ լիազօր դեսպան։ 2014 տարուան վերջաւորութեան Դամասկոսի «Շարք» հրատարակչատունը լոյս ընծայած է դոկտ. փրոֆ. Արշակ Փոլատեանի «Օսմանեան կայսրութեան մէջ Հայոց ցեղասպանութեան ականատեսներ (փաստաթուղթերու հաւաքածոյ)» վերնագիրով արաբերէնով գիրքը, զոր հեղինակը ձօնած է «վայրագօրէն զոհուած անմեղ նահատակներու հոգւոյն» :
14 Նոյեմբեր 2018-ին, Սուրիոյ արտաքին գործոց նախարարութիւնը, Դամասկոսի «For Seasons» պանդոկէն ներս կազմակերպած է Սուրիոյ մէջ ՀՀ դեսպան փրոֆ. Արշակ Փոլատեանի հրաժեշտի երեկոն՝ անոր պաշտօնավարումին աւարտին առիթով։ Երեկոյթին ընթացքին դեսպանին շնորհուած է Սուրիական Արժանաւորաց Առաջին Կարգի Շքանշանը, առ ի գնահատանք բարեկամ երկիր Հայաստանին եւ մեծարանք ազնիւ ու ջանասէր դեսպանին ։
2018-ին Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ Արմէն Սարգսեանի հրամանագիրով նշանակուած է Թունիսի Հանրապետութեան մէջ ՀՀ արտակարգ եւ լիազօր դեսպան ։
26 Սեպտեմբեր 2021-ին, իբրեւ գնահատանք քիւրտ ժողովուրդի պատմութեան, ժառանգութեան եւ թարգմանութեան բնագաւառներուն մէջ ունեցած ջանքերուն եւ այդպիսով քիւրտ ժողովուրդին մատուցած ծառայութիւններուն, ընտրուուած է Իրաքեան Քիւրտիստանի Գիտութիւններու ակադեմիայի պատուաւոր անդամ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ դեսպաններ Ստորոգութիւն:Հայ արաբագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ աղբիւրագէտներ
Լեւոն Մինասեան
Լեւոն Մինասեան, իրանահայ բանասէր, գրող եւ ուսուցիչ։ Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան, Հայաստանի սփիւռքի նախարարութեան եւ Երեւանի Մատենադարանի շքանշանակիր ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Երկաթի Թունաւորում
Երկաթի Թունաւորումը կը յառաջանայ, երբ մարմինին մէջ աւելորդ քանակով երկաթ կը կուտակուի: Այդ մէկը կրնայ տեղի ունենալ բնական ձեւով կամ պատահական:
Երկաթի Թունաւորումը
Երկաթը կարեւոր է մարմինի կենսաբանական համակարգերու մեծ մասին համար, յատկապէս` արեան: Միսը եւ որոշ բանջարեղէններ երկաթ կը պարունակեն, եւ ան հասանելի է առանց դեղատոմսի եւ վերահսկողութեան:
Երկաթի թունաւորումը կրնայ յառաջանալ.
Աւելորդ երկաթը կրնայ ստամոքսին մէջ մնալ նոյնիսկ փսխումէ մը ետք:
Երկաթի չափազանցութիւնը կրնայ գրգռել ստամոքսը եւ մարսողական համակարգը` երբեմն նոյնիսկ արիւնահոսութիւն յառաջացնելով: Մեծ դեղաչափ ստանալէ ետք, քանի մը ժամուան ընթացքին մարմնի բջիջները կրնան թունաւորուիլ եւ անոնց քիմիական փոխազդեցութիւնները (chemical reactions) ազդուիլ:
Օրերու ընթացքին անհատը լեարդի վնաս կրնայ ունենալ, եւ վերականգնումէն շաբաթներ անց սկզբնական գրգռման եւ երկաթի բարձր դեղաչափի պատճառով սպիներ կրնան յառաջանալ ստամոքսի, մարսողական համակարգի եւ լեարդի մէջ:
Չափազանց Դեղաչափ
Երկաթի սուր (acute) թունաւորութիւնը սովորաբար պէտք եղած չափէն աւելի մեծ դեղաչափի հետեւանք է:
Դէպքերուն մեծ մասը տեղի կ'ունենայ 5 տարեկանէ փոքր երեխաներու մօտ, որոնք պատահաբար կը ստանան երկաթի յաւելումներ (supplements) կամ մեծահասակներու համար նախատեսուած բազմակենսանիւթեր (multivitamins):
Երկաթի Գերբեռնուածութիւն
Երկաթի գերբեռնուածութիւնը յայտնի է նաեւ որպէս երկաթի երկարատեւ (քրոնիք) թունաւորում: Անոր պատճառներէն են.
Ծինական Պատճառներ
Երկաթի գերբեռնուածութիւնը կրնայ բնականօրէն պատահիլ ծինական որոշակի հիւանդութիւններու պատճառով: Օրինակներէն մէկը ժառանգական հեմոքրոմաթոզն է, ծինական կարգավիճակ մը, որ կը յանգի սննդեղէններ, երկաթի մեծաքանակ ներծծման (absorption):
Ախտանիշներն ու Փուլերը
Երկաթի թունաւորումը սովորաբար ախտանիշներ կը յառաջացնէ մեծ դեղաչափ ստանալէ ետք` 6 ժամուան ընթացքին եւ կրնայ ազդել մարմնի տարբեր մասերու վրայ, որոնցմէ են.
Երկաթի թունաւորման ախտանիշներու ընթացքը սովորաբար կը բաժնուի հինգ փուլերու.
Առաջին փուլ (0-6 ժամ).- Ախտանիշները կը ներառեն` փսխում, արեան փսխում, փորհարութիւն, փորի ցաւ, դիւրագրգռութիւն եւ թմրութիւն: Լուրջ պարագաներուն կարելի է, որ տեղի ունենան` արագ շնչառութիւն, արագ սիրտի բաբախում, մահաքուն (coma), գիտակցութեան կորուստ, նոպաներ եւ արեան ցած ճնշում:
Երկրորդ փուլ (6-48 ժամ).- Ախտանիշները եւ ընդհանուր վիճակը կրնան բարելաւուիլ:
Երրորդ փուլ (12-48 ժամ).- Ախտանիշները կրնան ներառել` արեան շատ ցած ճնշում (ցնցակաթուած) (shock), տաքութիւն, արիւնահոսութիւն, դեղնախտ, լեարդի գործառոյթի անկում, արեան շրջանառութեան մէջ թթուի աւելցուք (acidosis) եւ նոպաներ:
Չորրորդ փուլ (2-5 օր).- Ախտանիշները կրնան ներառել` լեարդի գործառոյթի անկում, արիւնահոսութիւն, արեան լերդացման (clotting) խանգարումներ, շնչառական խնդիրներ եւ նոյնիսկ մահ: Արեան շաքարի նուազումը կրնայ յառաջանալ շփոթութեան, ուժաթափութեան կամ մահաթմբիրի հետ մէկտեղ:
Հինգերորդ փուլ (2-5 շաբաթ).- Ստամոքսը կամ աղիքները կրնան սպիանալ: Սպիացումը կրնայ յառաջացնել որովայնի արգելափակումներ, պրկումներ, ցաւ եւ փսխում: Աւելի ուշ կարելի է լեարդի ծանր վնաս ունենալ :
Ախտաճանաչում
Կանուխ ախտորոշումը եւ բուժումը կարեւոր են: Արեան եւ մէզի քննութիւնները ներառեալ երկաթի մակարդակը ստուգելու քննութիւնները, կրնան վստահելի չըլլալ ախտորոշման համար, եթէ անոնք անյապաղ չկատարուին:
Ախտորոշման ընթացքին կարեւոր է, որ մարդիկ տեղեկացնեն բժիշկը իրենց առած բոլոր դեղերուն եւ յաւելումներուն մասին: Այդ մասին ամբողջական բացայայտումը շատ կարեւոր է, որովհետեւ որոշ յաւելումներ, ինչպէս` Սէ. կենսանիւթը, կրնան աւելցնել երկաթի ներծծումը մարմնին մէջ:
Եթէ դեղաչափի չափազանցում ըլլայ դեղահատերով, ապա երկաթի թունաւորում յառաջացնող այդ դեղահատերը երբեմն կարելի է տեսնել ստամոքսի կամ աղիքներու շողանկարներուն (X-ray) մէջ:
Բարդութիւններ
Երկաթի թունաւորումը կրնայ յանգիլ լուրջ, նոյնիսկ կեանքի սպառնացող բարդութիւններու: Երկաթի գերբեռնուածութեան պատճառով մահուան հիմնական պատճառներն են լեարդի եւ սրտի անբաւարարութիւնը:
Եթէ երկաթի թունաւորումը յառաջացնէ լեարդի լուրջ վնաս, այդ մէկը կրնայ յանգիլ ծանր շաքարախտի: Շաքարախտը կրնայ յանգիլ` մարմինի շաքարի անբնական մակարդակի, յաճախակի միզելու, յաւելեալ ծարաւի եւ քաղցի, յոգնածութեան, մշուշոտ տեսողութեան, ձեռքերու կամ ոտքերու թմրութեան եւ վէրքերու դանդաղ ապաքինման:
Սրտի անբաւարարութիւնը կրնայ յանգիլ` ոտքերու ուռեցման, շնչառութեան եւ ֆիզիքական ծանրաբեռնուածութեան, յոգնածութեան, արագ կամ անկանոն սիրտի բաբախումի եւ սրտխառնուքի:
Բուժում
Երկաթի սուր թունաւորման բուժման առաջին փուլը կը ներառէ մարմնի, շնչառութեան եւ արեան ճնշման կայունացում:
Կախեալ թունաւորման մակարդակէն` բուժումը կրնայ ներառել մաքրող բուժումներ, ինչպիսիք են բոլոր աղիքներու ոռոգումը եւ հանքախլման (chelation) բուժումը: Այս մաքրող միջոցներու գաղափարը կարելի եղածին չափ արագ ազատիլն է աւելորդ երկաթէն եւ նուազեցնել անոր թունաւոր ազդեցութիւնը մարմնի վրայ:
Աղիքներու Ամբողջական Ոռոգում
Գրամատիկ
«Գրամատիկ», գրական, գիտական, հասարակական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1954— 1960 թուականներուն, Լոս Անճելըսի մէջ։ Հրատարակիչ խմբագիր՝ Գրամատիկ Յարութիւնեան։ Թերթը իր ընթերցողներու ուշադրութեան ներկայացուցած է ազգապահպանութեան հարցերը, մղած է անոնց կրթական, մշակութային, մարզական օջախներու ստեղծման՝ ուծացման վտանգի դէմ պայքարելու համար։ Տպագրած է պատմուածքներ, բանաստեղծութիւններ, երգիծանք, ուսումնասիրութիւններ, նիւթեր այլ ժողովուրդներու ազգային սովորոյթներուն եւ աւանդոյթներու մասին։ Առանձին էջերով նշած է հայ սովետական բանաստեղծներու յոբելեանները, ընթերցողներուն ծանօթացուցած է օտար լեզուով ստեղծագործող հայ գրողներուն։ Ներկայացուցած է եւ ողջունած է սփիւռքահայ արուեստագէտներու յաջողութիւնները, տեղեկութիւններ տպագրած է հայկական վարժարաններու մասին։ Լայն տեղ յատկացուցած է Քալիֆորնիոյ մէջ բնակող հայերի կեանքին։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Երկաթի Թունաւորում
Բուժում
Այս գործարկումը արագօրէն դուրս կը բերէ աւելորդ երկաթը ստամոքսի եւ աղիքներու ճամբով: Անհատը կա՛մ յատուկ լուծոյթ մը կը խմէ, կա՛մ քիթի ճամբով` խողովակի մը միջոցով կ'առնէ այդ մէկը: Շողանկարները կրնան յայտնաբերել դեղահատերը եւ կարելի է հետեւիլ անոնց, երբ անոնք շարժին մարսողական համակարգին մէջ :
Հանքախլման Բուժում
Այս բուժումը նաեւ կրնայ ազատել մարմինը թոյներէ, իտէալականը` նախքան անոնց տեւական վնաս հասցնելը: Քիմիական լուծոյթը կը ներարկուի արեան մէջ եւ կը կապուի աւելորդ թունաւոր հանքանիւթերու հետ` զանոնք հեռացնելով մարմնէն, մէզի միջոցով:
Նշանակալից ախտանիշներով կամ արեան մէջ երկաթի բարձր մակարդակով մարդիկ կրնան հիւանդանոցային կարգի անցնիլ: Որոշ մարդոց համար կրնայ պահանջուիլ շնչառութեան աջակցութիւն կամ նոյնիսկ սրտի զննում (monitoring):
Երկաթի թունաւորման հականիւթը Տիֆերօքսամինն (deferoxamine) է :
Լեւոն Մինասեան (երաժիշտ)
Լեւոն Մինասեան, ֆրանսահայ երաժիշտ, տուտուկահար ։
Ան հեղինակն է շարք մը ժապաւէններու երաժշտութեան, ինչպէս՝ «Մայրիկը» եւ «Քրիստոսի Չարչարանքները»։ Ան կը համագործակցած է Շարլ Ազնաիուրի, Էլեն Սեկարայի, Փիթըր Կեպրիէլի, Արմանտ Ամարի եւ Սթինկի հետ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ
Մշակութային Ժառանգութիւն
Մշակութային ժառանգութիւնը, Ըստ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի վիճակագրութեան հիմնարկին, կը ներառէ հնագոյն մշակոյթի մնացորդներ, յուշարձաններ, վայրերու եւ շինութիւններու ամբողջութիւններ (շէնքեր, քաղաքներ, ճարտարապետական մնացորդներ), ինչպէս նաեւ թանգարաններ, որոնք ունին խորհրդանշական, պատմական, գեղարուեստական, գեղագիտական, ցեղային-մարդաբանական, գիտական եւ ընկերային արժէքներ :
Մշակութային ժառանգութիւնը կը ներառէ նաեւ շօշափելի (նիւթական) ժառանգութիւնը (շարժական, անշարժ եւ ստորջրեայ), եւ ոչ նիւթական ժառանգութիւնը (intangible cultural heritage, ICH)` մշակութային եւ բնական ժառանգութեան մնացորդներուն, վայրերուն կամ յուշարձաններուն ընդմէջէն: Սահմանումը կը բացառէ այն տեսակները, որոնք կապուած են փառատօններու, տօնակատարութիւններու կամ նման նախաձեռնութիւններու հետ: Կ'ընդգրկէ արդիւնաբերական ժառանգութիւնը եւ քարանձաւային նկարները:
Իրարմէ անքակտելի են մշակութային այս երկու տեսակի ժառանգութիւնները: Ոչ նիւթական մշակութային ժառանգութեան առանցքը կը կազմեն նաեւ ձայնագրութիւնները, բարբառը, ճաշը, ազգային տարազները, եկեղեցական ու տոհմիկ աւանդութիւնները, կատարողական արուեստը, պատմագրութիւնը, աւանդական արհեստները կամ նորօրեայ արհեստագիտական հմտութիւնները, որոնք կը փոխանցուին սերունդէ սերունդ :
Հայկական Մշակութային ժառանգութեան Պահպանման Կազմակերպութիւններ Եւ Կեդրոններ
1996-ին Լոս Անճելըսի մէջ կը ստեղծուի կազմակերպութեան ամերիկեան մասնաճիւղը, իսկ հայաստանեան գրասենեակը 1988-89-էն պաշտօնապէս կ'արձանագրուի կազմակերպութեան անդամակցած Արմէն Հախնազարեանի գործակից` յուշարձանագէտ եւ պատմաբան Սամուէլ Կարապետեանի ջանքերով, իսկ 2010-ին Երեւանի մէջ անիկա կը վերափոխուի հիմնադրամի:
Մինչեւ 2020 հայաստանեան գրասենեակի տնօրէնն էր Սամուէլ Կարապետեանը, որուն մահէն ետք գրասենեակը կը կառավարուի տնօրէն խորհուրդով:
Նորօրեայ Մշակութային Եղեռնը
Այս իրադարձութիւններուն զուգահեռ, Եւրոպական խորհրդարանը 9 Մարտին կ'ընդունի Լեռնային Ղարաբաղի մշակութային ժառանգութեան ոչնչացման մասին բանաձեւ մը, ուր խստօրէն կը դատապարտուի Ազրպէյճանի շարունակական քաղաքականութիւնը` ջնջելու եւ ժխտելու հայկական մշակութային ժառանգութիւնը` զայն նկատելով հայատեացութեան ծաւալող քաղաքականութիւն. նաեւ մտահոգութիւն կը յայտնուի համամարդկային նշանակութիւն ունեցող մշակութային ժառանգութեան շարունակական ոչնչացման քաղաքականութեան ապագայ հետեւանքներուն մասին` զայն նկատելով կորուստ թէ՛ տուժած կողմին, թէ՛ ալ միջազգային հանրութեան:
Գրոհ (ամսագիր)
«Գրոհ», խորհրդային շրջանի հասարակական, քաղաքական, գրական պատկերազարդ ամսագիր։ Վրաստանի կոմկուսի ԿԿ-ի, Թիֆլիսի կոմիտէի․ Կենտգործկոմի ու պրոֆխորհրդի օրգան։ Հրատարակուած է 1928— 1933 թուականներուն, Թիֆլիսի մէջ (1928—1931 թուականներուն՝ «Պրոլետար»)։ Խմբագիրներ՝ Վ․ Գրիգորեան, Վ․ Ատրեան, Ս․ Վարդանեան։
Լուսաբանած է Անդրկովկասի քաղաքական, տնտեսական եւ մշակութայիեւ առօրեան։ Անդրադարձած է առաջին հնգամեակի խնդիրներուն՝ էլեկտրիֆիկացման, գիւղատնտեսութեան արդիւնաւէտութեան բարձրացման, ոռոգելի հողերու աւելցման, արդիւնաբերական ձեռնարկութիւնները նորագոյն սարքաւորումներով համալրելու հարցերուն, գովազդած գիտատեխնիկական նուաճումները։
Լայն տեղ յատկացուցած է գրականութեան ու արուեստին, տպագրած է Վ․ Փափազեանին, Ա․ Ոսկանեանին, Վ․ Աճէմեանին եւ ուրիշներին նուիրուած յօդուածներ։ «Գրոհ» ամսագրին աշխատակցած են Դերենիկ Դեմիրճեանը, Եղիշէ Չարենցը, Գուրգէն Մահարին, Վահրամ Ալազանը, Վաղարշակ Նորենցը, Մկրտիչ Արմէնը եւ ուրիշներ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Մարինա Ապրամովիչ
Մարինա Ապրամովիչ (սերպ․՝ Marina Abramović, ծ․՝ 30 Նոյեմբեր 1946, Պելկրատ, Սերպիայի Սոցիալիստական Հանրապետութիւն, ՀՍՖՀ), սերպ արուեստագէտ փերֆորմեր։ Մարմնային արուեստի ճիւղի անդամ է։ 2007 թուականին հաստատել է իր անունով Marina Abramović Institute (MAI) հաստատութիւնը, որը հասարակական կազմակերպութեան բնոյթ կը կրէ (NGO)։
Կենսագրութիւն
Մարինա Ապրամովիչ ծնած է Պէլկրատ։
Ադամ Գրիգորեան
Ան ճանաչցուած է Միացեալ Նահանգներու Ոլիմպիական կոմիտէի 2016 թուականի խաղերու մարզիչ ։։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է 1974-ին։ Ան զաւակն է Կէրի եւ Ճոյս (ծնեալ՝ Սրապեան) Գրիգորեաններուն։ Ան իր եղբօր՝ Պլէյքի (մահացած) հետ, փոքր տարիքէն կիրարկած է ջրագնդակ։ 2016-ի Ռիոյի ողիմպիականին ալ ոսկի մետալակիր էր Գրիգորեան։ Իր մարզած կազմը, պարտութեան մատնած էր Իտալիան։
Յաջորդաբար Գրիգորեանի մարզած կազմը ոսկի մետալին տիրացած է։ Առաջին անգամ 2012-ի ողիմպիականին, Լոնտոնի մէջ, իր մարզած կազմը, աւարտականի պարտութեան մատնած է Սպանիան։
Իր կողակից Անիսիայի հետ Քալիֆորնիոյ բնակիչ, Գրիգորեան տարիներ շարունակ նաեւ մարզած է «Եու․Սի․Էլ․Էյ․» համալսարանի կազմը։
Նախապէս, Գրիգորեան նաեւ եղած է խումբին աստղերէն եւ 2016-ին մուտք գործած է «Եու․Սի․Էլ․Էյ․» համալսարանի լաւագոյն մարզիկներու ցանկին մէջ։
1995-էն 1999, Գրիգորեան իր համալսարանի կազմին հետ մնացած է առաջին դիրքի վրայ եւ այդ տարեշրջաններուն, ընդամէնը նշանակած է 76 կոլ։ Նախապէս, Գրիգորեան նաեւ մարզած է «Եու․Սի․Էլ․Էյ․» համալսարանի տղոց կազմն ալ ։
Ան 2009էն ի վեր կը մարզէ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու կանանց ջրագնդակի (water polo) խումբը ։
Մանհաթըն Պիչ բնակութիւն հաստատած ամոլը բաղդաւորուած է երկու զաւակներով՝ Ճէք եւ Աննապէլ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ մարզիչներ Ստորոգութիւն:Մարզանք
Գրքերի աշխարհ
«Գրքերի աշխարհ», խորհրդային շրջանի հայկական ամսաթերթ։ Հանդիսացած է ՀԽՍՀ մինիստրներու սովետի հրատարակչութիւններու, պոլիգրաֆիայի եւ գիրքի առեւտուրի գործերու պետական կոմիտէի օրգանը։ Առաջին անգամ հրատարակուած է 1968-ին, Երեւանի մէջ։ Խմբագիր՝ Ա․ Սարգսեան։ Զբաղուած է գիրքի Գովազդի, պոլիգրաֆիայի, առեւտուրի, ձեւաւորման եւ նկարազարդման, հրատարակչական-խմբագրական խնդիրներով։
Ոսկեպտղի, Ժորի (Խարմա)
Ոսկեպտղին, Ժորին, կ'անուանուի նաեւ «Ճափոնի ծիրան»: Կ'աճի Չինաստանի մէջ: Անոր ծառը կը կոչուի Kaki-ի ծառ: Անոր մշակումը Միջերկրականի ափերուն` արդի ժամանակաշրջանին կը պատկանի:
Գրքերի աշխարհ
Փորձած է ջատագովել ընթերցանութիւնը, օգնել ընթերցողին կողմնորոշուելու գրական նորոյթներուն մէջ։ «Գրքերի աշխարհ»-ի 3-րդ էջը լոյս կը տեսնէր ռուսերէն, ուր կը ներկայացուէին հայ հեղինակներու՝ ՀԽՍՀ եւ ԽՍՀՄ միւս հանրապետութիւններուն մէջ հրատարակուող գիրքերը, կ՜արտատպուէին խորհրդային մամուլի արձագանգները անոնց մասին։
Ոսկեպտղի, Ժորի (Խարմա)
Տեսակներ
Ժորիին տեսակները շատ են. կայ Ֆույուն (Fuyu), որ հարուստ է խէժով եւ աղաղով (tannin), հետեւաբար նախընտրելի է զայն սպառել, երբ պտուղը ամբողջութեամբ կը հասուննայ, կը քաղցրանայ, կը կակուղնայ եւ կը նուազին անոր դառնութիւնն ու կպչունութիւնը: Կայ ժորիի այլ տեսակ մը` Persimmon-ը, որ աւելի նուազ բնաթելեր կը պարունակէ եւ նուազ դառն է, հետեւաբար կարելի է զայն սպառել, երբ կիսովին հասուն է:
Տայանա Իշխանուհին
Տայանա, Ուէյլզի Իշխանուհի (Diana, Princess of Wales), 1981-1996 Չարլզ Արքային կինը։
100 մեծանուն բրիտանացիներու ցանկին մէջ, ան գրաւած է երրորդ դիրքը ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1 Յուլիս 1961-ին Նորֆոյի մէջ, Սանտրինկհամի Փարք Հաուսին մէջ։ Ան Ճոն Սփենսըրի եւ անոր առաջին կնոջ՝ Ֆրանսիսի հինգ զաւակներէն չորրորդն էր։
Երբ Տայանա 8 տարեկան էր, ծնողքը կ'ամուսնալուծուին։ Տայանա քոյրերուն եւ եղբօր հետ միասին կը տեղափոխուին իրենց հօր բնակարանը։ Ամուսնալուծութիւնը մեծ ազդեցութիւն կը ձգէ Տայանային կեանքին մէջ: Կարճ ժամանակ ետք, տան մէջ կը յայտնուի խորթ մայրը՝ Ռէյնը, որուն հետ ինք, քոյրերն ու եղբայրը լաւ յարաբերութիւն չեն ունենար։ Անոնք վանողական դիրք մը կ'որդեգրեն խորթ մօր նկատմամբ, զինք «Թթուային անձրեւ» կոչելով («Acid Rain»):
Տայանա կը յաճախէ Ուեսթ Հիթ աղջկանց վարժարանը, ուր կը նկատուի միջինէն ցած աշակերտուհի մը` երկու անգամ ձախողելով աւարտական դասարանի իր բոլոր քննութիւններուն (քննութիւններ, որոնք տրուած էին 16-ամեայ ուսանողներուն Բրիտանիոյ մէջ` ստուգելու համար անոնց դպրոցական գիտելիքները):
16 տարեկանին Տայանա կը լքէ Ուեսթ Հիթը եւ կարճ ժամանակ ետք կը յաճախէ Զուիցերիոյ երկրորդական վարժարանը` նախքան հոնկէ եւս հեռանալը:
Տայանա տաղանդաւոր ոչ արհեստավարժ երգչուհի էր եւ կը տենչար պալերինա դառնալ, թէեւ անոր համար չափազանց բարձրահասակ կը նկատուէր:
1978-ին Տայանա կը տեղափոխուի Լոնտոն, ուր նախ կը մնայ մօրը բնակարանը, ապա ծննդեան 18-ամեակին առիթով, ան նուէր կը ստանայ իր անձնական բնակարանը, որ կ'արժէր 100,000 ֆունտ՝ Էրլս Քորթի շրջանի տարածքին, ուր կ'ապրէր երեք ընկերներուն հետ։
Ան կ'աշխատի իբրեւ այցելու օգնական «Երիտասարդ Անգլիոյ մանկապարտէզ»ին մէջ: Թէեւ ան չունէր դասաւանդելու կրթական որակաւորում, սակայն շատ լաւ կը վարուէր երեխաներուն հետ:
Սփենսըրներու ընտանիքը քանի մը սերունդ սերտ կապեր ունեցած է Բրիտանական թագաւորական ընտանիքին հետ։ Տայանային երկու մեծ մայրերը Էլիզապէթ թագուհիին պալատական կիներէն էին։
1981-ին`19 տարեկանին, Տայանա կը նշանուի Չարլզ իշխանին հետ (այժմ` թագաւոր), եւ իր աշխատանքային օրերը կ'աւարտին:
Զինք կը կոչեն Լէյտի Տայանա կամ Լէյտի Տի։
29 Յուլիս 1981-ին, ան կ'ամուսնանայ արքայազն Չարլզին հետ:
1982 եւ 1984 թուականներուն կը ծնին որդիները՝ արքայազն Ուիլիամը եւ Արքայազն Հերրին։
Տայանային չորրորդ մեծ մայրը՝ Էլիզա Գէորգը, եղած է Հնդկահայ ։ Արքայադուստր Տայանային մօրաքոյրը՝ Մերի Ռոճը The Times-ին ըսած է. «Ես միշտ ենթադրած եմ, որ ես կիսովին հայ եմ, ես ուրախ եմ նաեւ, որ հնդկական ծագում ունիմ»։
Նշանտուք եւ պսակ
Չարլզ Տայանային ամուսնութեան առաջարկ կ'ընէ 6 Փետրուար 1981-ին, սակայն թագաւորական ընտանիքը որոշ շրջան մը գաղտնի կը պահէ նշանտուքի լուրը։ Նշանտուքը պաշտօնապէս կը յայտարարուի 24 Փետրուարին։
Նշանտուքէն ետք, Տայանա կը հեռանայ մանկապարտէզի ուսուցչուհիի իր պաշտօնէն եւ որոշ ժամանակ մը բնակութիւն կը հաստատէ բրիտանական թագաւորական ընտանիքին պատկանող Քլարենզ Հաուսին մէջ, ուր նոյնպէս ապրած էր մայր թագուհին։
Այնուհետեւ, մինչեւ հարսանիքը, ան կ'ապրի Պաքինկհամի պալատին մէջ։
Ան առաջին արքայական հարսնցուն էր, որ վճարուող աշխատանք ունէր ամուսնութենէն առաջ։
29 Յուլիս 1981-ին տասնիննամեայ Տայանան կ'ամուսնանայ Ուէյլզի արքայազն Չարլզին հետ։ Արարողութիւնը տեղի  կ'ունենայ Սուրբ Պօղոսի տաճարին մէջ։
Արարողութիւնը կը բնութագրուի իբրեւ «Հեքիաթային հարսանիք», եւ կը հեռարձակուի բազմաթիւ հեռուստաընկերութիւններու կողմէ։ Հեռարձակման համաշխարհային լսարանը կը կազմէր 750 հազար հեռուստադիտող, մինչդեռ 600 հազար դիտորդ կը հաւաքուի փողոցները՝ տեսնելու հարսանիքին երթը դէպի արարողութեան վայրը։
Տայանային հարսանեկան զգեստը կ'արժէր 9 հազար ֆունտ, իսկ զգեստին երկարութիւնը՝ 7,62 մ էր:
Քսան տարեկանին, արքայազն Չարլզին հետ ամուսնանալէ ետք, ան ինքնաբերաբար կը դառնայ Ուէյլզի իշխանուհի, որ Միացեալ Թագաւորութեան մէջ, թագուհիէն եւ մայր թագուհիէն ետք, կանանց ամէնէն բարձր աստիճանն է:
Ամուսնալուծում
Ամուսնութենէն հինգ տարի ետք, զոյգին անհամաձայնութիւնը եւ 12 տարուան տարիքային տարբերութիւնը ակնբախ կը դառնան:
1986-ին Տայանան յարաբերութիւն կը մշակէ ընտանիքին նախկին ձիավարութեան մարզիչին՝ Ճէյմս Հիուիթին հետ: Նոյն թուականին, Չարլզ կը վերսկսի իր յարաբերութիւնները իր նախկին սիրուհիին՝ Քամիլա Փարքըրին հետ ։
Դեկտեմբեր 1992-ին, վարչապետ Մէյճըր խորհրդարանին մէջ կը յայտարարէ Տայանային եւ Չարլզին ամուսնալուծման լուրը:
Տայանային գեղեցկութիւնը
«Տէյլի Մէյլ»ը կը տեղեկացնէ, որ Տայանա իշխանուհին, Բրիտանիոյ արքայական ընտանիքին ամէնէն գեղեցիկ կինն է:
Լոնտոնի գեղեցկագիտական-վիրաբուժական կեդրոնի տնօրէն Ճիւլիըն տը Սիլվա համակարգչային մեթոտով պարզած է, որ Տայանային դէմքը մօտ է կատարելութեան 89,05 տոկոսով :
Մահ
31 Օգոստոս 1997-ին, Փարիզի մէջ, Տայանան կ'ենթարկուի ինքնաշարժի արկածի: Անոր ուղեկիցը՝ Տոտի ալ-Ֆայետը եւ Mercedes-Benz W140-ի վարորդ Անրի Փոլը նոյնպէս կը մահանան։ Ինքնաշարժին չորրորդ ուղեւորը՝ թիկնապահ Թրէյվըր Ռիս Ճոնսը ծանր կը վիրաւորուի, սակայն բժիշկները կը յաջողին փրկել անոր կեանքը։
Անոր յուղարկաւորութիւնը` 6 Սեպտեմբեր 1997-ին, կը համարուի «ամէնէն նշանաւոր հեռուստատեսային իրադարձութիւններէն մէկը», զոր ուղիղ եթերով դիտած է երկուք ու կէս միլիար մարդ:
Տոտի Ալ Ֆայետին հայրը մինչեւ օրս համոզուած է, որ պատահածը ոչ թէ սովորական ինքնաշարժի արկած էր, այլ սպանութիւն, որովհետեւ, անոր համոզումով. «Բրիտանիոյ որոշ շրջանակներու համար ընդունելի չէր այն, որ գահաժառանգին նախկին կինը կրնար ամուսնանալ մահմետական Տոտիին հետ»:
Խաժակ Տէր Գրիգորեան
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Ռաշտ, Իրան: 1948-ին, ընտանեօք տեղափոխուած է Թեհրան: Նախնական կրթութիւնը ստացած է Թեհրանի Ազգային «Քուշեշ Դաւթեան» դպրոցին մէջ, իսկ բարձրագոյն ուսումը՝ Սպահանի համալսարանի հայագիտական բաժնին մէջ, ապա՝ Գերմանիոյ եւ Սորպոնի համալսարաններուն մէջ:
Գործունէութիւն
1959-ին, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան անդամագրուած Տէր Գրիգորեան, երիտասարդ տարիքէն աշխոյժ եւ ներգործուն մասնակցութիւն ունեցած է ազգային-կուսակցական կեանքին:
Ուսանողական տարիներուն՝ Եւրոպա գտնուած շրջանին, կարեւոր ներդրում ունեցած է Եւրոպայի հայ ուսանողական միութեան հիմնադրման, եւ յատկապէս դաշնակցական ուսանողական միաւորներու կայացման գործին մէջ: Այդ ժամանակ, ան անդամ էր Հ.Յ.Դ. Արեւմտեան Եւրոպայի Կեդրոնական կոմիտէին:
1971-ին աւարտած է Սորպոնի համալսարանը, իբրեւ պատմական գիտութիւններու թեկնածու: Նոյն թուականին հրաւիրուած է Սպահանի պետական համալսարան, իբրեւ հայագիտական ամպիոնի դասախօս, ապա այդ նոյն ամպիոնին վարիչի պաշտօնը վարած է 1972-էն 1986:
Ուսանողական տարիներէն ան մաս կազմած է Թեհրանի «Ալիք» օրաթերթի խմբագրական կազմին: Իրան վերադառնալէն ետք, ան երկար տարիներ եղած է հարաւային Իրանի Կեդրոնական Կոմիտէի անդամ, միաժամանակ իբրեւ վարիչ, մասնակցած պատանեկան եւ երիտասարդական միութեանց աշխատանքներուն:
Դեկտեմբեր 1981-ին, Հ.Յ.Դ. 22-րդ Ընդհանուր Ժողովին, որ կայացած է Ֆրանսայի մէջ, ընտրուած է Հ.Յ.Դ. Բիւրոյի անդամ:
1984-1985, ան գործուղուած է Ֆրանսա, Դաշնակցութեան նոր պաշտօնաթեթ՝ «Կամք»ի հիմնադրումը կազմակերպելու եւ վերահսկելու առաքելութեամբ:
1985-ին, Աթէնքի մէջ կայացած Հ.Յ.Դ. 23-րդ Ընդհանուր Ժողովին կողմէ վերընտրուած է Բիւրոյի անդամ: Այս՝ երկրորդ շրջանը (1985-1988), չկարողանար ամբողջացնել՝ 1986-ին Նոր Ջուղայի մէջ քաղաքական պատճառներով ձերբակալուելուն, եւ մինչեւ 1989 բանտարկուած մնալուն պատճառով:
1989-ի Սեպտեմբերին, ազատ արձակուելէն ետք, իբրեւ կուսակցական գործիչ, կը հրաւիրուի Յունաստան, Աթէնքի մէջ գործող Հ.Յ.Դ. կեդրոնական գրասենեակ, աջակցելու Հ.Յ.Դ. պաշտօնաթերթ « Դրօշակ »ին, Հ.Յ.Դ. Մամլոյ Դիւանին, եւ «Յեղափոխական Մատենաշար»ի աշխատանքներուն:
1990-ի աշնան, իբր Բիւրոյի լիազօր ներկայացուցիչ, գործուղուած է Հայաստան, ստանձնելու Հ.Յ.Դ. Բիւրոյի Հայաստանի գրասենեակի վարիչի պաշտօնը:
Մինչեւ 1992-ի աւարտը, ան գործած է այդ պաշտօնով, կարեւոր ներդրում ունենալով Հ.Յ.Դ. Հայաստանի կազմակերպութեան առաջին քայլերու գաղափարական եւ կազմակերպական հունաւորման մէջ:
Ան մօտէն աջակցած է Հ.Յ.Դ. հայասանեան պաշտօնաթերթ «Ազատամարտ»ի հիմնադրութեան աշխատանքներուն, ինչպէս նաեւ՝ հիմնական դեր ունեցած է «Մ. Վարանդեան» տպարանի հրատարակչական գործունէութիւնը ծաւալելու մէջ:
Հ.Յ.Դ. Հայաստանի կազմակերպութիւնը ապօրինի հռչակելու եւ հալածանքի ենթարկելու այդ օրերու կամայական քայլերէն մէկը եղած է զինք ալ վտարել Հայաստանէն:
Յունուար 1995-էն մինչեւ 1998-ի Հայաստանի իշխանափոխութիւնն ու Հայաստան վերադառնալը, Տէր Գրիգորեան իր գործունէութիւնը շարունակած է Թեհրանի մէջ՝ աշխատակցելով «Ալիք» օրաթերթին:
Աշխատութիւններ
Ան իր կեանքի վերջին տարիներուն, ուժերը լարած է ամբողջացնելու համար հրատարակչական անաւարտ մնացած գործերը:
Նոյնիսկ անկողնին գամուած վիճակով ան իր կեանքի ընկերոջ հետ կարողացած է աւարտել եւ մամուլին յանձնել դաշնակցական մեծ գործիչ, հիմնադիր սերունդի ներկայացուցիչ՝ Յոնան Դաւթեանի նուիրուած երկրորդ հատորը:
Խաժակ Տէր Գրիգորեան կը մահանայ 60 տարեկան հասակին: Ամուսնացած էր, հայր՝ երկու զաւակներու :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ հայագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Դեղերու Չարաշահում
Դեղերու Չարաշահում, Մարիխուանայի հետ միասին օրինական դեղատեսակները Միացեալ Նահանգներու մէջ ամէնէն շատ չարաշահուող դեղատեսակներն են: Անոնք կրնան բուժել մարդիկը եւ օգնել անոնց: Սակայն այդ դեղատեսակներէն շատերը կրնան կախուածութիւն յառաջացնել եւ վտանգաւոր ըլլալ, եթէ սխալ կերպով օգտագործուին:
Նախզգուշութիւն
Նախզգուշութեան համար, հարկ է յայտնաբերել յաճախ չարաշահուող որոշ դեղատեսակներ.
Պարպիթուրէյթներ
Հանգստացնող դեղեր են (sedative), ինչպէս` Phenobarbital-ը, Pentobarbital-ը (Nembutal) եւ secobarbital-ը (Seconal): Անոնք կ'օգնեն մտահոգութեան, քունի հետ կապուած խնդիրներու եւ որոշ նոպաներու պարագային: Բայց եթէ անհատը իրեն համար նախատեսուած դեղաչափէն կամ տեւողութենէն աւելի սպառէ, կրնայ կախուածութեան մէջ իյնալ: Մեծ դեղաչափերը կրնան շնչառութեան դժուարութիւն յառաջացնել, յատկապէս եթէ զանոնք օգտագործեն ալքոլ խմելու ատեն: Եթէ կարելի չէ գործել առանց պարպիթուրէյթներու, բժշկական միջամտութիւնը կը դառնայ անհրաժեշտ: Կախուածութիւնը կտրուկ ձեւով կանխելը կրնայ վտանգաւոր ըլլալ:
Պենզօտիազեփիններ
Alprazolam-ը (Xanax), Clonazepam-ը (Rivotril) եւ Diazepam-ը (Valium) պենզոտիազեփիններու օրինակներ են` հանգստացնողի մէկ այլ տեսակ, որ կրնայ օգնել մտահոգութեան, նոպաներու եւ քունի հետ կապուած խնդիրներու պարագային: Անոնք լաւ կ'աշխատին եւ աւելի անվտանգ են պարպիթուրէյթներէն: Բայց չափէն աւելի օգտագործուած կամ նոյնիսկ սահմանուած կարգով օգտագործած պարագային, անոնք նաեւ կրնան ի վերջոյ կախուածութիւն յառաջացնել: Այս դեղերու կտրուկ դադրեցումը կրնայ վտանգաւոր ըլլալ:
Քունի դեղեր
Կարգ մը դեղատեսակներ, ինչպէս` Zolpidem-ը (Stilnox), Eszopiclone-ը (Lunesta) եւ Zalpelon-ը (Sonata), կրնան օգնել ստանալու պէտք եղած հանգիստը: Բայց եթէ անոնք բժիշկին առաջարկածէն աւելի երկար գործածուին, կրնան կախուածութիւն յառաջացնել եւ քնանալու յաւելեալ կարիք ունենալ: Քունի առողջաբանութեան (Sleep Hygiene) հմտութիւններու կիրարկումը քունի հետ կապուած խնդիրներու լուծման լաւագոյն միջոցն է: Թէեւ անոնք այնքան կախուածութիւն չեն յառաջացներ, որքան` որոշ քնաբերներ, սակայն բժիշկները  մտահոգուած են անոնց չարաշահումներով, եթէ անոնք չառնուին սահմանուած կարգով:
Քոտէին եւ մորֆին
Դեղագիրով չարաշահուած դեղերէն են նաեւ քանի մը տեսակ ցաւազերծողները, մասնաւորապէս` ափիոնները (opioid): Այս դեղերը կը մեղմացնեն ցաւը, բայց մեծ դեղաչափերով անոնք կրնան նաեւ յառաջացնել ամպերու մէջ ըլլալու զգացում մը եւ վտանգաւոր կողմնակի ազդեցութիւններ: Բժիշկները սովորաբար մորֆին կը նշանակեն ուժեղ ցաւերու պարագային, իսկ քոտէինը` աւելի մեղմ ցաւի կամ հազի պարագային:
Օքսիքոնթին, Փերքոսեթ
Մէկ այլ ափիոնային ցաւազերծող մըն է Oxycodon-ը: Ան առկայ է OxyContin-ի, Percocet-ի, Percodan-ի եւ Roxicodone-ի մէջ: Մարդիկ, որոնք կը չարաշահեն օքսիքոտոնը, երբեմն կը փշրեն եւ կը ռնգաշնչեն (sniff) կամ կը ներարկեն զայն. բաներ, որոնք կը մեծցնեն չափէն աւելի դեղաչափ ստանալու վտանգը: OxyContin-ի «փողոցային» անուններէն են «oxy», «O.C.» եւ «oxycotton»-ը, իսկ Percocet-ի պարագային` «percs»-ը:
Վայքոտին
Այս դեղը կը պարունակէ ափիոն Hydrocodone-ը եւ Paracetamol: Ափիոնները կը պատճառեն քնկոտութիւն եւ պնդութիւն: Բարձր չափաբաժինները կրնան վտանգաւոր շնչառական խնդիրներ յառաջացնել: Վայքոտինի «փողոցային» անուններէն են «vike»-ը եւ «Watson-387»-ը: Այս ափիոնային դեղատեսակը դադրեցնելէ ետք ձեր մարմինը կրնայ կախուածութիւն ունենալ:
Ամֆեթամիններ
Երբ բժիշկներ դեղագրեն խթանիչներ (stimulants), ինչպիսիք են` Adderall, Adderall XR, Dextroamphetamine եւ Mydasis ամֆեթամինները, անոնք կրնան օգնել ADHD ունեցող մարդոց: Բայց որոշ մարդիկ կ'օգտագործեն ամֆեթամինները` ամպերու մէջ ըլլլալու, ներուժն ու զգօնութիւնը բարձրացնելու կամ իրենց ծանրութիւնը նուազեցնելու համար: Մեծապէս կարելի է կախուածութիւն յառաջացնել խթանիչներէ: Բարձր դեղաչափերը կրնան յանգիլ մարմինի ջերմաստիճանի վտանգաւոր բարձրացման, անկանոն սիրտի բաբախումի եւ նոյնիսկ սիրտի գործունէութեան անկման: Ամֆեթամիններու ծածկանուններէն են` «bennies», «black beauties» եւ «speed»:
Մեթիլֆենիտաթ
Այս մէկը նաեւ ADHD-ի խթանիչ դեղատեսակներէն է: Անոր անուններէն են` Concerta, Daytrana, Metadate, Methylin եւ Ritalin: Անոր ծածկանուններէն են` «MPH», «R-ball», «Skippy», «The smart drug» եւ «Vitamin R»: Եթէ խթանիչներ օգտագործուին, ապա զանոնք սովորական հակաարիւնազեղողներու (decongestant) հետ համատեղ առնելը կրնայ յանգիլ արեան վտանգաւոր գերճնշման կամ անկանոն սիրտի բաբախումի:
Տեքսթրոմեթորֆան (DXM)
Տեքսթրոմեթորֆանը պաղառութեան եւ հազի դէմ առանց դեղագիրի տրուող դեղատեսակներու ամենատարածուած բաղադրիչն է, ան կ'օգնէ հազը դադրեցնելու: Բայց մեծ չափաբաժինները կրնան անհատը ամպերուն մէջ զգալ տալ եւ ցնորատեսութիւն (hallucination) յառաջացնել: Ան առկայ է դեռահասներու դեղերուն մէջ նաեւ` իբրեւ հազի տեսակաւոր օշարակներուն մէկ բաղադրիչը: Բարձր չափաբաժինները նաեւ կը յառաջացնեն փսխում, սիրտի արագ բաբախում եւ հազուադէպ պարագաներու` ուղեղի վնաս:
Սոտոէֆետրին Pseudoephedrine
Ասիկա պաղառութեան դէմ առանց դեղագիրի տրուող բազմաթիւ դեղերու մէջ պարունակուած հակարիւնազեղողն է (decongestant): Հակառակ որ անիկա կ'օգնէ մաքրելու «գոց» քիթը, նաեւ անօրինական մեթամֆեթամինի մէկ բաղադրիչն է: Մեթի չարաշահումը զսպելու համար Միացեալ Նահանգներու օրէնքներն այժմ կը վերահսկեն Սոտոէֆետրինի սպառումը: Ահա թէ ինչո՛ւ պաղառութեան որոշ դեղեր տեղադրուած են դեղարաններու վաճառասեղաններուն ետեւը :
Գարեգին Ա. Յովսէփեան
'''Գարեգին Ա. Յովսէփեան''', Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոս, նշանաւոր հայագէտ, արուեստաբան։ Գերմանիոյ Լայփցիկ քաղաքի համալսարանի իմաստասիրութեան տոքթոր։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է հին Արցախի, Ջրաբերդ գաւառի, Մաղաւուղ գիւղը: Ան Վարպետ Կարապետի վեց զաւակներէն մէկն էր: Իր մանկութեան տարիներուն մասին յետագային ապագայ գործիչը գրած է. "Հայրս գիւղական առաջնակարգ երաժիշտ էր, բնաւորութեամբ վերին աստիճանի մեղմ էր ու քաղցր, երբեք իմ վրաս չէ բարկացած:"Սկզբնական ուսումը ստացած է ծննդավայրի դպրոցին մէջ: Մօր հօրեղբայրը, որ Գանձասարի միաբան Անտոն Վարդապետն էր, հոգ տարած է, որ ան ուսում ստանայ:
Անտոն Վարդապետ զինք տարած է Ամարասի վանք, այնտեղէն ալ՝ Շուշիի հայոց թեմական հոգեւոր դպրոց: Այստեղ նիւթական դժուարութիւններու հանդիպելով՝ Գարեգին Յովսէփեան կրկին գիւղ վերադառնալով, կարճ ժամանակի ընթացքին, սորված է գիտելիքներ եւ դասաւանդած՝ բակի երախաներուն:
Ապա՝ Գէորգ Զ. Կաթողիկոսին հետ հանդիպելէ ետք, Անտոն Վարդապետ նամակ մը յղած է ծնողքին, որպէսզի որդին Սուրբ Էջմիածին ճամբեն եւ 1882 թուականին ան ընդունուած է Գէորգեան հոգեւոր ճեմարան:
Գարեգին Յովսէփեանի հետ այդ տարիներուն Ճեմարանի մէջ ուսանած են նաեւ՝ Մանուկ Աբեղեան, Լեւոն Շանթ, Աւետիք Իսահակեան, Կոմիտաս եւ ուրիշներ: Այստեղ ան վեց տարի ետք ձեռնադրուած է սարկաւագ։
Գործունէութիւն
1890 թուականին աւարտած է Գէորգեան Ճեմարանը, այդ շրջանին ան Մանուկ Աբեղեանի հետ շրջած է Հայաստանի գիւղերը, բանահաւաքութիւն կատարած է, եւ մէկ գիրքի մէջ հաւաքած է «Սասունցի Դաւիթ» առասպելի չորս պատում եւ այլ բանահիւսական նիւթեր:
Երկու տարի անց քանի մը սարկաւագներու հետ (որոնց մէջ էր նաեւ Գէորգ սարկաւագը, յետագային՝ Գէորգ Զ. Կաթողիկոս) մեկնած է Գերմանիա եւ Լայփցիկի, Պերլինի եւ Հալլէի համալսարաններուն մէջ խորացուցած է իր աստուածաբանական եւ իմաստասիրական գիտելիքները։ Այդ տարիներուն ան զբաղած է նաեւ հիւանդախնամութեամբ, եւ յօդուածաշքարեր գրած է աղքատներու խնամքը նիւթին մասին:
1897 թուականին Լայփցիկի համալսարանին մէջ ստացած է իմաստասիրական տոքթորի աստիճան՝ ներկայացնելով «Միակամութեան ծագումը» թէզը։
1897 թուականին վերադարձած է Սուրբ Էջմիածին, Խրիմեան Հայրիկի տնօրինումով ձեռնադրուած է աբեղայ, Ճեմարանին մէջ նշանակուած է Հայ մատենագրութիւն եւ Աստուածաբանութիւն առարկաներու դասախօս: Սակայն առողջական պատճառներով դադրեցուցած է աշխատանքը:
1898 թուականին ստացած է վարդապետական աստիճան։
1899 թուականին տպագրուած է անոր Մխիթար Սասնեցիին եւ Խոսրովիկ Թարգմանիչին նուիրուած արժէքաւոր աշխատութիւնը, շուտով նշանակուած է Վիրահայոց առաջնորդական փոխանորդ, ապա՝ Երեւանի թեմական դպրոցներու տեսուչ։
1915-1917 թուականներուն ան կրկին նշանակուած է Ճեմարանի տեսուչ, զբաղած է նաեւ Սուրբ Էջմիածին եկող հայ գաղթականներու խնամքով, եւ անոնց հետ շփումի ժամանակ վարակուած է ժանտատենդով, որուն հետեւանքները կրած է ամբողջ կեանքին ընթացքին:
1918 թուականի գարնան, Կարսի մէջ յայտնուած Գարեգին Յովսէփեան կրցած է կանխել քաղաքի հայ բնակչութեան կոտորումը:
Հարոլտ Փինթըր
Հարոլտ Փինթըր (Harold Pinter, ), բրիտանացի թատերագիր, բանաստեղծ, դերասան, հասարակական գործիչ։ Նոպէլեան մրցանակակիր, 2005 ։
Գարեգին Ա. Յովսէփեան
Գործունէութիւն
1920 թուականին, երբ կը բացուի Երեւանի համալսարանը, Գարեգին Եպիսկոպոս կը դառնայ հայ արուեստի եւ հնագիտութեան բաժիններու ուսուցչապետ, մինչ այդ արդէն ստեղծած էր Հայաստանի հնութիւններու պահպանման կոմիտէն:
Հարոլտ Փինթըր
Աշխատութիւններ
Սկսած իր առաջին՝ «Սենեակը» (1957) թատրերգութենէն Փինթըրի գրական գործունէութիւնը տեւած է աւելի քան 50 տարի, որ իր մէջ ամփոփած է 29 թատրերգութիւններ, 27 բեմագրութիւններ, կատակերգութիւններ, ռատիոյի եւ հեռուստացոյցի համար ներկայացումներ, բանաստեղծութիւններ, վէպ մը, պատմուածքներ, էսսէներ, նամակներ։
Մրցանակներ եւ կոչումներ
Ունի Բրիտանական կայսրութեան ասպետի կոչում, ստացած է բազմաթիւ գրական մրցանականեր, ինչպէս՝ Քաֆքայ ի, Փիրանտէլոյի, Շէյքսփիրի պարգեւներ, Լոուրենս Օլիվիէի անուան թատերական մրցանակ, «Մոլիեր» ֆրանսիական մրցանակ, եղած է բազմաթիւ եւրոպական համալսարաններու պատուաւոր դոկտոր։
Գարեգին Ա. Յովսէփեան
Աշխատութիւններ
1902 թուականին հրատարակած է «Սասնայ ծռեր. Սասունցի Դաւիթ» ժողովրդական վէպի երկու տարբերակները» ու «Փշրանքներ ժողովրդական բանահիւսութենէն» գիրքերը, աւելի ուշ՝ «Ռոստամ Զալ։ Ժողովրդական վէպ» հետազօտութիւնը։
Հարոլտ Փինթըր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թատերագիրներ Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Դերասաններ Ստորոգութիւն:Հասարակական գործիչներ
Գարեգին Ա. Յովսէփեան
Աշխատութիւններ
1913 թուականին Գարեգին Յովսէփեանի անունով հրատարակուած է՝ «Գրչութեան արուեստը հին հայոց մէջ» աշխատութիւնը, իսկ մէկ տարի ետք լոյս տեսած է Թովմա Մեծոփեցիին նուիրուած ուսումնասիրութիւնը։
1921 թուականին հրատարակած է «Բանբեր» ժողովածոն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ հայագէտներ
Մեթամֆեթամին
Մեթամֆեթամինը խթանող (stimulant) դեղատեսակ մըն է, որ ծանօթ է իբրեւ մեթամֆեթամինի հիտրոքլորիտ: Կը վաճառուի Desoxyn անունով` իբրեւ Սնունդի եւ դեղերու վարչութեան (FDA) կողմէ վերահսկուող նիւթ, որ կ'օգտագործուի ADHD-ի եւ գիրութեան բուժման համար:
Մեթամֆեթամինը կանուխ շրջանին օգտագործուած է քնկոտութեան դէմ պայքարելու, ազմայի ախտանիշները թեթեւցնելու եւ ծանրութիւն նուազեցնելու համար: Բ. Համաշխարհային պատերազմին դաշնակիցները եւ Առանցքի ուժերը` երկուքն ալ թմրանիւթը  կ'օգտագործէին զօրքերը արթուն պահելու համար:
Պատերազմէն ետք մեթի օգտագործումը կտրուկ ձեւով աճ կ'արձանագրէ, նոյնիսկ` 1970-էն ետք, երբ Միացեալ Նահանգները զայն օրէնքէ դուրս կը յայտարարէ :
Դաշինք (թերթ)
«Դաշինք», գրական-քաղաքական օրաթերթ։ Հրատարակուած է 1909— 1915 թուականներուն եւ 1919 թուականին, Զմիւռնիոյ մէջ, իբրեւ շարունակութիւն « Արեւելեան մամուլ »-ի (1871 —1909 թուականներուն)։ Խմբագիր՝ Ս․ Պարթեւեան։ «Դաշինք» ռամկավար կուսակցութեան դիրքերէն անդրադարձած է արեւմտահայութեան հասարակական-քաղաքական խնդիրներուն, լուսաբանած գաւառի ազգային եւ տնտեսութեան, Թուրքիոյ ներքին ն արտաքին կացութիւնը, պայքարած երիտթուրքերու հակահայ գործունէութեան դէմ ։
Մեթամֆեթամին
Մշակում
Ճափոնցի քիմիագէտ մը առաջին անգամ կը մշակէ մեթամֆեթամին մը, որ նաեւ կը կոչուի meth, crank, crystal meth կամ speed, այլ խթանիչէ մը, 1893-ին:
Գիտնականները առաջին անգամ մշակած են ամֆեթամինի տեսակի խթանիչներ, որոնցմէ է մեթամֆեթամինը, իբրեւ էֆետրա (ephedra) բոյսի արհեստական այլընտրանք:
Էֆետրան թուփի տեսակ մըն է, որուն քաղուածքը կ'օգտագործուի աւանդական չինական բժշկութեան մէջ աւելի քան 5000 տարիէ ի վեր: 1885-ին Նակայ Նակայոշին` ճափոնցի քիմիագէտը, որ կ'ուսանէր Գերմանիոյ մէջ, կը յայտնաբերէ էֆետրայի գործուն քիմիական նիւթը` էֆետրին կոչուող խթանիչը :
Մեթամֆեթամին պատրաստելը դժուար էր մինչեւ 1919 թուական, երբ այլ ճափոնցի քիմիագէտ մը` Աքիրա Օկատա, կ'արագացնէ գործընթացը: Ան կ'օգտագործէ լուսածին (phosphorus) եւ մանիշ (iodine)` էֆետրինը բիւրեղացած ձեւի (crystallized form) վերածելու համար` ստեղծելով աշխարհի առաջին բիւրեղեայ մեթը:
Դաշինք (թերթ)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ պարբերականներ
Մեթամֆեթամին
Տեսակներ
Adderall-ը (ամֆեթամին) եւ Ritalin-ը (մեթիլֆենիտաթ) FDA-ի կողմէ հաստատուած դեղատեսակներ են, որոնք սովորաբար կ'օգտագործուին դեռահասներու կողմէ ADHD-ի բուժման համար:
Մեթամֆեթամինի այլ ապօրինի ձեւերը, սովորաբար սպիտակ փոշիի տեսքով, մարդիկ կրնան ռնգաշնչել կամ լուծել ջուրի մէջ եւ ներարկել զայն:
Բիւրեղեայ մեթը դեղատեսակին պինդ, բիւրեղային ձեւն է: Զայն կարելի է նմանցնել ապակիի բեկորներու կամ թափանցիկ սպիտակ ժայռերու:
Օգտագործողները յաճախ կը ծխեն կամ կը ռնգաշնչեն բիւրեղեայ մեթը: Թմրանիւթը ծխելը կրնայ արագօրէն բարձրացնել ուղեղին մէջ մեթամֆեթամինի մակարդակը: Այս մէկը զայն սպառողներուն կու տայ արագ եւ ամպերուն մէջ մնալու զօրաւոր զգացում մը: Բիւրեղեայ մեթը այս ձեւով ե՛ւ աւելի կախուածութիւն կը յառաջացնէ, ե՛ւ աւելի վնասակար կը դառնայ, քան` մեթամֆեթամինի այլ տեսակները:
Պենզետրինի Եւ Մեթամֆեթամինի Կանուխ Օրերու Օգտագործումը
Ամֆեթամինի ներշնչակներու (inhaler) վաճառքը ամերիկեան Smith, Kline եւ French դեղագործական ընկերութիւնը կը սկսի 1932-ին` ազմայի եւ քիթի արիւնազեղման պարագային օգտագործելու համար:
Դեղի ներշնչակային տեսակը, որ կը կոչուէր Պենզետրին (Benzedrine), սկիզբի շրջանին հասանելի էր առանց դեղագիրի: Մարդիկ շուտով կը յայտնաբերեն անոր երանութիւն պատճառող (euphoria) եւ ներուժ հաղորդող կողմնակի ազդեցութիւնները: