cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Լուսինի Պաշտամունքը
Լուսինի Պաշտամունքը
Սուրբ գիրքերուն մէջ եւս երբ յիշուած է արեւը, անոր կողքին յիշուած է լուսինը, կը թուի որ Սինա լեռը իր անունը առած է լուսինի աստուծոյ անունէն, որ կը կոչուէր Սին եւ որ կը պաշտուէր Քանանացիներուն կողմէ: Բնական է լուսինը կ'անհետանայ եւ ետ կը յայտնուի, սակայն երբ կրկին յայտնուէր Հրեաները փողերով կը զուարճանային եւ այդպէս կը դիմաւորէին նոր լուսինը, իսկ ներկայ օրերուս սովորութիւն դարձած է երբ նոր լուսինը տեսնեն կը դառնան դէպի իրենց սիրելիներէն մէկը եւ անոր դէմքին ժպտալով կ'արտայայտեն աւետումը բարեկեցութեան: Նախնիներ այդ երեք օրուան լուսինին բացակայութիւնը մինչեւ նոր լուսինին յայտնուիլը բացատրած են, ըսելով թէ լուսինը այդ օրերը կ'անցընէր արեւուն հետ: Մեր նախնիները հայերէն երգ մը գրած են նոր լուսինին համար՝
«Նոր, նոր նորաւոր,
Գորշուկ
Միսը կ'ուտուի, մորթը՝ անարժէք է։
Լուսինի Պաշտամունքը
Լուսինի Պաշտամունքը
Կանաչ, կարմիր թագաւոր,
Յօդուածների Եւ Գրախօսութիւնների Տարեգիր
«Յօդուածների Եւ Գրախօսութիւնների Տարեգիր», խորհրդային շրջանի հայկական ամէնամսեայ պարբերական։ Հանդիսացած է ՀԽՍՀ պետական գրապալատի հրատարակութիւնը։ Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1972 թուականին, Երեւանի մէջ։ Կազմուած է եղած է «Լրագրային յօդուածների տարեգիր», «ժուռնալային յօդուածների տարեգիր» եւ «Գրախօսութիւններ» ենթաբաժիններէ։ Ընդգրկած է ՀԽՍՀ-ի մէջ հայերէն եւ ռուսերէն լոյս տեսնող հանրապետական, քաղաքային եւ շրջանային թերթերուն, ամսագրերուն, պարբերական եւ «շարունակութիւններ» տիպի ժողովածուներուն մէջ հրապարակուող յօդուածները, վաւերագրական նիւթերը, գեղարուեստական ստեղծագործութիւնները, գրախօսութիւնները, գրքերու եւ ամսագրերու տեսութիւններ, քննական վերլուծութիւններ։
Լուսինի Պաշտամունքը
Լուսինի Պաշտամունքը
Ծեր գացիր, տղայ եկար,
Գորշուկ
Միակ ձմեռող կզաքիսայինն է։
Լուսինի Պաշտամունքը
Լուսինի Պաշտամունքը
Աշխարհէն ի՞նչ խապրով եկար» (Ազգգրկ. Հանդէս, Զ., էջ 33):
Յօդուածների Եւ Գրախօսութիւնների Տարեգիր
Նկարագրութիւններն ու հապաւումները կատարուած են համաձայն պետական ստանդարտի եւ ՏՍՍՏ գրապալատի սահմանած «Հայերէն բառերի պայմանական կրճատումների» ցուցակի։ Նիւթերը կը դասաւորուին ըստ մատենագիտութեան մէջ կիրառուող սխեմայի։ Կը յաջորդէ «Լրագրային յօդուածների տարեգիր» (1949-1971 թթ.), «Ժուռնալային յօդուածների տարեգիր» (1939-1941 թթ., 1949-1971 թթ.) ժողովածուներուն։
Լուսինի Պաշտամունքը
Լուսինի Պաշտամունքը
Լուսինը ընդունած էին իբրեւ արու, իսկ արեւը իբրեւ իգական, իսկ այլ մարդիկ հակառակը եւ շատ մը անձեր ըսած են, թէ անոնք քոյր եղբայր են: Մարդոց լուսնոտութեան պատճառը եղած է լուսինը, որովհետեւ ազդեցութիւն ունեցած է մարդոց ջիղերուն վրայ իր ձգողական ուժով, թէ ինչպէս արեւուն պարագային կ'ըսեն արեւահար նոյնպէս լուսինին պարագային լուսնոտութիւն:
Գորշուկ
Ստորոգում:Կզաքիսներ Ստորոգում:Միջին Արեւելքի կաթնասուններ Ստորոգում:Ասիոյ կաթնասուններ
Յօդուածների Եւ Գրախօսութիւնների Տարեգիր
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Հոսանք (թերթ)
«Հոսանք», տնտեսական, քաղաքական, հասարակական եւ գրական օրաթերթ։ Հայ մենշեւիկներու հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1906-1907 թուականներուն, Թիֆլիսի մէջ։ Փաստացի խմբագիրներ՝ Ա. Զուրաբեան, Արամայիս Երզնկեան։ Լուսաբանած է հայկական մենշեւիզմի, ինչպէս նաեւ ս-դ. բանուորական հայկական կազմակերպութեան (սպեցիֆիկներ) գործունէութիւնը, Պետական դումայի ընտրութիւններու ընթացքը, տպագրած նիւթեր Անդրկովկասի, Ռուսաստանի եւ արտասահմանեան երկիրներու քաղաքական, տնտեսական, մշակութային կեանքի վերաբերեալ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Արեւ (թերթ)
Արեւ, օրաթերթ։ Լոյս տեսած է 1908-ին, Աղեքսանտրիոյ մէջ։ Խմբագիր՝ Երուանդ Օտեան։ 22-րդ համարէն փոխանցուած է «Եգիպտոսի հայոց հրատարակչական ընկերութեան», 91-րդ համարէն յետոյ՝ «Լուսաբերին»՝ ստեղծելով  նոր լրագիր «Լուսաբեր-Արեւ»ը։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եգիպտոսի պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ
Քոլումպիա
Քոլումպիա, պաշտօնապէս՝ Քոլումպիայի Հանրապետութիւն (República de Colombia), պետութիւն Հարաւային Ամերիկայի հիւսիս-արեւմուտքը։ Սահմանակից է արեւելքէն Վենեզուելլային, հարաւ-արեւելքէն Պրազիլին, հարաւ-արեւմուտքէն Փերուին, հարաւէն  Էքուատորին եւ հիւսիսէն Փանամային։ Ողողուած է Խաղաղական Ովկիանոսին եւ Քարիպեան ծովուն ջուրերով ։
Պատմութիւն
Քոլումպիան սպանացիներուն կողմէ յայտնաբերուած է 1499-ին։ ԺԶ. դարուն: 30-ական թուականներուն սպանացիները վերջնականապէս նուաճած են երկիրը՝ յարակից տարածքներով, եւ դարձուցած գաղութ՝ Նոր Կրանատա անունով (կ'ընդգրկէր նաեւ Էքուատորի, Փանամայի եւ Վենեզուելլայի տարածքները), որ հետագային բաժնուած է։ Քոլումպիայի անկախութիւնը հռչակուած է 20 Յուլիս 1810-ին, սակայն իրական անկախութիւնը սկսած է 1830-էն՝ Մեծ Քոլումպիայի դաշնութեան բաժանումէն ետք (անկէ անջատուած են ներկայիս Վենեզուելլան եւ Էքուատորը)։ 1863-էն երկիրը անուանուած է Քոլումպիայի Միացեալ Նահանգներ, 1886-էն՝ Քոլումպիայի Հանրապետութիւն։ Երկիրին հիմնական բնակիչները Քոլումպիացիներն են։
Կուրծքի Կաթը
Կուրծքի Կաթը Եւ Կենսամանրէն Կուրծքի կաթը տասնամեակներ շարունակ բժիշկներու եւ հետազօտողներու կողմէ զուտ ու անարատ հեղուկ մը համարուած է: Սակայն գիտական զարգացումները ցոյց տուած են, որ մարդու կաթը մանրէներու մեծ տեսականի կը պարունակէ :
Մարդու Կաթէն Մեկուսացուած Պաքթերիաներ
Մարդու կաթէն մեկուսացուած պաքթերիաներու մեծ մասը կը պատկանի Staphylococcus, Streptococcus, Lactobacillus, եւ Bifidobacterium ազգիներուն: Որովհետեւ սովորական նորածինը ամէն օր կը սպառէ միջին հաշուով 800 միլիլիթր (մլ) կաթ, հետազօտողները կ’ենթադրեն, որ ան միաժամանակ կը սպառէ 100,000-10,000,000 պաքթերիա ամէն օր:
Մարդու կուրծքի կաթին մէջ առկայ պաքթերիաներու ծագումը անյայտ է: Այնուամենայնիւ, ուսումնասիրութիւնները ցոյց տուած են, որ անոնց առկայութիւնը ուղղակիօրէն կապուած է նախածննդեան շրջանին հետ, որ կը սկսի յղիութեան երրորդ եռամսեակին եւ կը շարունակուի ծնունդէն ետք, ու կ'երկարի դիեցման ամբողջ շրջանին: Կուրծքի կաթի կենսամանրէի ենթադրուած ծագումներէն են մօր մաշկի կենսամանրէն, նորածինի բերանի խոռոչէն` ծծելու ընթացքին, ինչպէս նաեւ մօր ստամոքս-աղիքային համակարգէն, որ կապուած է նաեւ մօր կուրծքին: Կուրծքի կաթի ազդեցութիւնը մանուկին կենսամանրէին զարգացման վրայ
Ծննդեան պահուն նորածինի կենսամանրէն սահմանափակ է եւ հիմնականօրէն բաղկացած Enterobacteriaceae տեսակէ: Շարք մը ուսումնասիրութիւններ ցոյց տուած են, որ նորածիններու ստամոքս-աղիքային ճամբայի մանրէներու կանուխ գաղութացման տատանումները կրնան նպաստել տարբեր հիւանդութիւններու ե՛ւ կարճաժամկէտ, ե՛ւ երկարաժամկէտ վտանգներուն` ինչպէս celiac disease-ը եւ աղիքներու բորբոքային հիւանդութիւնը կամ համախտանիշը: Ապացուցուած է, որ մանկութեան ժամանակ կենսամանրէի պատշաճ «սերմացումը» կը նուազեցնէ ազմայի, ալերժիի եւ նոյնիսկ որոշ ինքնադիմադրողական հիւանդութիւններու վտանգը:
Բացի այն ներմուծումէն, որ կը կատարուի կուրծքի կաթէն նորածիններու ստամոքս-աղիքային ճամբայ, կուրծքի կաթը բաղկացած է նաեւ կենսական այլ տարբեր նիւթերէ, որոնք կը նպաստեն մանուկին կենսամանրէին զարգացման: Աւելի յստակ ձեւով, մարդու կուրծքի կաթը բաղկացած է կլիքաններէ, սպիտակուցներէ եւ ճարպային գնդիկներէ: Ասոնցմէ ամենաուշագրաւը Human Milk Oligosaccharides-ն է (HMOs) (շաքարեղէնի տեսակ մը): Մինչ օրս աւելի քան 200 տարբեր HMO-ներ յայտնաբերուած են մարդու կուրծքի կաթին մէջ, եւ անոնք կը սահմանուին որպէս խիստ բարդ կլիքաններ:
Որովհետեւ HMO-ները դիմացկուն են վերին աղեստամոքսային ճամբային մէջ տեղի ունեցող էնզայմներու լուծարման, այս կենսական նիւթերը յաջողութեամբ կը հասնին աղիքներու լորձաթաղանթ` որպէս ներուժի աղբիւր տարբեր պաքթերիաներու, որոնց կարգին է Bifidobacteria-ները: Այսպիսով, HMO-ները մարդու կուրծքի կաթին մէջ կարեւոր դեր կը խաղան նորածիններու աղիքային կենսամանրէի զարգացման գործընթացին մէջ` նպաստելով այս էակներու բարեկեցութեան:
Նորածիններու դիմադրողական համակարգի զարգացման գործին մէջ էական դեր ունի նաեւ կուրծքի կաթէն հակամարմիններու փոխանցումը նորածինին: Մասնաւորապէս, վերջին ուսումնասիրութիւնները ցոյց տուած են, որ IgA-ները, ինչպէս նաեւ անոր ենթաբաժանումները, որոնք յայտնաբերուած են կուրծքի կաթին մէջ, կարեւոր դերակատարութիւն ունին IgG հակամարմիններու նպաստելու` նորածիններու կենսամանրէն կարգաւորելու եւ վնասակար մանրէները յայտնաբերելու ու վերացնելու մէջ:
Արարատ (Լեռ)
Արարատ կամ Մասիս լեռը, (աւանդաբար՝ Սիս եւ Մասիս), յանգած հրաբուխ՝ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ՝ Արաքս գետի աջ ափին: Ունի երկու գագաթ՝ Մեծ Մասիս՝ 5165 մ (յաւերժական ձիւնով ծածկուած) եւ Փոքր Մասիս՝ (Սիս) 3925 մ (անոր գագաթը միշտ ձիւնածածկ չէ)։ Հայկական լեռնաշխարհին եւ Արեւմտեան Հայաստանին ամէնէն բարձր լեռն է։ Արարատին պուպուլ զանգուածը ունի շուրջ 40 քմ տրամագիծ։ Կը գտնուի Արարատեան դաշտին հարաւը:
Բնութագրութիւն
Երկու Մասիսներն ալ լերկ են, զուրկ ակերէ եւ աղբիւրներէ եւ բնականաբար` շատ աղքատ բուսականութեամբ: Ժայռոտ գագաթը 12 քառակուսի քիլոմեթր տարածութիւն ունի: Լանջերը ձորերով ու հեղեղատներով կտրատուած են: Հիւսիս-արեւելեան խորխորատը ծանօթ է Վիհ Մասեաց անունով: Լեռնալանջերը քարակարկառներով ծածկուած են, ծանօթ` «քարէ ծովեր» անունով: 1500-էն մինչեւ 3500 մեթր բարձրութեամբ լանջերուն փռուած են արօտավայրեր եւ թփուտներ: Իսկ 1500 մեթրէն վար տարածուած են չոր թփուտներ. ճախճախուտներուն մէջ` եղէգնուտներ:
Յակոբ Մծբնայ Հայրապետին Աւանդութիւնը
Յակոբ Մծբնայ հայրապետ, Դ. դարուն, Նոյեան տապանը տեսնելու յոյսով փորձած է բարձրանալ Արարատի գագաթը: Աստուած, տեսնելով սուրբին ապարդիւն ջանքերը եւ անսալով անոր պաղատանքին, հրեշտակի միջոցով տապանի փայտերէն կտոր մը ուղարկած է անոր: Փայտի այդ կտորը պահուած է Ս. Էջմիածինի մէջ:
Արարատի լանջին, Ակոռի գիւղէն քիչ մը վեր կար Սուրբ Յակոբայ մենաստանը: Վանքին մօտակայքը, վիհի եզրին սառնորակ աղբիւր մը կար, որ աւանդութեան համաձայն Սուրբ Յակոբին արտասուքէն գոյացած է: Անհատական կամ Անահտական կոչուող աղբիւրը ուխտատեղի էր եւ ամուլ կիներ բուժելու յատկութիւն ունէր: Աղբիւրին ջուրը կը սրսկէին դաշտերուն վրայ, բերքը մարախներէն պաշտպանելու համար:
Արարատն ու Խաչատուր Աբովեանը
Արարատի հիւսիսային ստորոտէն կը բխի Արաքսի հարկատու Միջին Սեւջուրը: Արեւելեան կողմէն Սեւջուրին կը միանայ Գինոյ գետակը, ոռոգելով Ակոռիի դաշտերն ու այգիները: Գինոյէն հիւսիս-արեւմուտք, Սիսի ստորոտը կը գտնուէր Երեւանի Սարտար Հիւսէյն խանին ամառանոցը` Սարտար-պուլաղը` իր սառնորակ աղբիւրով:
20 Յունիս, 1840-ի երեկոյեան պատահած երկրաշարժը կը կործանէ Ակոռին, Ս. Յակոբայ վանքը` իր աղբիւրով եւ սարտարի պալատը:
Կլիմայ
Արարատի կլիման ձմեռը խիստ է եւ բարձունքներուն վրայ ջերմաստիճանը զերոյէն վար 25 կ'իջնէ, ստորոտը` զերոյէն վար վեց. ամառը բարձունքներուն վրայ` զերօ, իսկ ստորոտը` 26 աստիճան:
Արարատ հարուստ է կենդանիներով եւ թռչուններով, եւ անցեալին հայոց արքունի որսատեղի եղած է:
Ծանօթագրութիւններ
<references group="" responsive="1">
Ս. Յովհաննէս Եկեղեցի (Կէտիկփաշա)
Հրդեհի հետեւանքով հրոյ ճարակ դառնալէ ետք, Ներսէս Վարժապետեան Պատրիարքի օրով վերաշինուած է՝ 1876-ին։
Աւելի ուշ, Մատթէոս Իզմիրլեան Պատրիարքի շրջանին կրկին նորոգուելով՝ 1895-ին, բացուած է պաշտամունքի։
Երկար տարիներ եկեղեցին անխնամ ու փլփլած մնացած է, իսկ 1950-ին վերջին անգամ վերանորոգուած է։
1972-ին ծագած հրդեհէն վերջ, թէեւ նորոգուած է, բայց հիմնական նորոգութեան ենթարկուած է 1986-ին եւ պաշտամունքի վերաբացուած ձեռամբ Շնորհք Պատրիարքի։
Եկեղեցին վերջին անգամ նորոգութեան ենթարկուած է եւ 2006-ին պաշտամունքի վերաբացուած ձեռամբ Ամեն. Տ. Մեսրոպ Բ. Պատրիարք Հօր։
Բակին մէջ թաղուած են եկեղեցւոյ բարերարներէն՝ Կարապետ Էսկիճեան (1877), Ալեքսան Մասեհեան (1878) եւ Յարութիւն Գնաճեան (1895) ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ ըստ երկիրի
Ս. Նիկողայոս Եկեղեցի (Պէյքոզ)
'''Ս. Նիկողայոս Եկեղեցի''', հայկական եղեկեցի, կառուցուած է 1776-ին։
Պատմութիւն
Եկեղեցին կառուցուած է 1776-ին, Ստեփանոս Աղաւնի Պատրիարքի օրով։ Վերաշինուած է Ճանիկ Ամիրայի ծախսերով ու պաշտամունքի բացուած 1834-ին։ Չորս տարի ետք նորոգուած են կղմինտրներն ու ձեղունը, որոնք վնասուած էին երկրաշարժէ մը։
Երկար ժամանակ անխնամ մնալէ ետք, հիմնական նորոգութեան մը ենթարկուած ու վերստին բացուած է 1946-ին։
Եկեղեցին նորոգութիւններ տեսած է 1962, 1970 եւ 1982 թուականներուն։ Պոլսոյ եկեղեցիներուն մէջ միակն է, որուն Ս. Սեղանը սատափեայ է ։
Ծանօփագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:Հայկական եկեղեցիներ
Յոյս (ամսագիր, Մելպուրն)
Յոյս, կրօնական ամսագիր։ Առաջին անգամ լոյս կը տեսնէ 1966 թուականին, Մելպուրնի մէջ։ Պատասխանատուն է Մելպուրնի եկեղեցւոյ վարչութիւնը։ Կը հրատարակէ խմբագրական մարմինը։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Աւստրալիոյ հայկական պարբերականներ
Հովիտ (հանդէս)
«Հովիտ», գրական, հասարակական եւ քաղաքական շաբաթական հանդէս։ Լոյս տեսած է 1906-1917-ին (1906-1910-ին՝ «Հովիւ» անուամբ), Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչներ՝ Ե. Երզնկեան, Յ. Յովսէփեան (1910 թթ-ին)։ Մեծ տեղ յատկացուցած է հայերէնին, հայ եկեղեցիին, կրթութեան ու մանկավարժութեան։ Ձգտած է ընտանիք-դպրոց կապի ամրապնդման։ Անդրադարձած է արեւմտահայութեան վիճակին, բողոքած հայկական կոտորածներու դէմ Թուրքիոյ մէջ։ Քննադատած է դաշնակցութեան, մեղադրած անոր երիտթուրքերու հետ գործակցելու համար։ Ունեցած է հարուստ գրական-բանասիրական բաժին։ Տպագրած է Ե. Գեղամեանի՝ «Մշակ» թերթի 40-ամեայ ուղիի եւ Գ. Արծրունիի գործունէութեան մասին, «Իսրայէլ Օրին եւ իր քաղաքական ծրագիրը», «Հայերի ազատագրական շարժումները ԺԸ դարում» ուսումնասիրութիւնները, Պեսսիմիստ-ի (Գ. Տեր-Ղազարեան) «Նախնական կուլտուրայի պատմութիւն», Յ. Յովհաննիսեանի պոեզիային նուիրուած գործերը, Ա. Ալպոյաճեանի յօդուածաշարը հայ տպագրութեան 400-ամեայ պատմութեան վերաբերեալ, պատմուածքներ, բանաստեղծութիւններ, դրամատիկական գործեր եւ այլն։ Անդրադարձած է Թիֆլիսի ժողովրդական տան գործունէութեան, Հաւլաբարի թատրոնի ներկայացումներուն։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Հորիզոն (թերթ, Մոնրէալ)
Հորիզոն, հասարակական-քաղաքական, մշակութային շաբաթաթերթ։ ՀՀԳ Կանադայի շրջանի պաշտօնաթերթ։ Լոյս կը տեսնէ 1979 թուականէն, Մոնրէալի մէջ՝ հայերէն, անգլերէն, ֆրանսերէն։
Կ՜անդրադառնայ սփիւռքի եւ, ընդհանրապէս, հայութեան յուզող հարցերուն, հրատապ ու բազմաբնոյթ տեղեկութիւններ կը հաղորդէ հայ համայնքներու մասին, մշտապէս ուշադրութեան կեդրոնը կը պահէ Հայաստանն ու Արցախը։ Ունի գրական յաւելուած։ Խմբագիր՝ Կիրօ Մանոյեան։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Քանատայի պարբերականներ
Վազգէն Ամիրբեկեան
Վազգէն Ամիրբեկեան, հայ արձակագիր, լրագրող, բանասիրական գիտութիւններու թեկնածու, Գրողներու միութեան անդամ՝ 1958 թուականէն։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Վանաձոր։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ։ Շրջանաւարտ ըլլալէ անմիջապէս ետք սկսած է ուսուցչագործել:
Վարած պաշտօններ
Որոշ ժամանակ ետք դուրս գալով ուսուցչութեան պաշտօնէն իբրեւ քարտուղար աշխատած է «Քիմիայի ճակատում» թերթին մէջ։
Երկու տարի՝ 1949-1950 թուականներուն եղած է «Բանուոր» քաղաքական թերթի խմբագիր: Որոշ ժամանակ եղած է Հայաստանի Կոմունիստական կուսակցութեան մամուլի վարիչ։
1960-1974 թուականներուն իբրեւ հայ պարբերական մամուլի պատմութեան բաժնի աւագ գիտաշխատող աշխատած է Գիտութեան ակադեմիայի պատմութեան կաճառին մէջ:
Ամիրբէկեան 1965 թուականին պաշտպանելով «Սովետական տեղական մամուլը» խորագրեալ թեզը՝ ստացած է բանասիրական գիտութիւններու թեկնածուի աստիճան:
Աշխատութիւններ
Գիտական ուսումնասիրութիւններու կողքին Ամիրբէկեան գրած է նաեւ վիպակներ. անոր առաջին գործը՝ «Անքուն գիշերներ»ը առաջին անգամ հրատարակուած է 1949 թուականին, որուն յաջորդած են «Վաչէ Չինարեան» վիպակը, «Մենաւոր ծառը» եւ ուրիշներ:
Ամիրբէկեան 1958 թուականին դարձած է Գրողներու միութեան անդամ: Մահացած է Երեւանի մէջ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Նարեկ Ալեէմէզեան
Նարեկ արք․ Ալեէմէզեան (աւազանի անունով՝ Մանուկ, ),
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պէյրութ, Լիբանան: Նախակրթութիւնը ստացած է Վահան Թէքէեան վարժարանին մէջ:
1973–1974 կրթական տարեշրջանին ընդունուած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան դպրեվանքը:
Գործունէութիւն
1981-1985 դպրեվանքին մէջ վարած է հսկիչի եւ ուսուցիչի պաշտօններ ու դասաւանդած է Սահակեան-Լեւոն Մկրտիչեան քոլեճին մէջ:
1985-1986 եղած է Գարեգին Բ. կաթողիկոսի գաւազանակիրը:
1986-1991 աստուածաբանական բարձրագոյն ուսումը շարունակած է Վանքուվըրի (Քանատա) մէջ եւ իբրեւ հովիւ ծառայած է տեղւոյն համայնքին:
12 Մայիս 2002-ին եպիսկոպոս ձեռնադրուած է Արամ Ա. կաթողիկոսի ձեռամբ:
31 Հոկտեմբեր 2010-ին ստացած է արքութեան տիտղոս:
1997-2014 վարած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան միջեկեղեցական եւ միջկրօնական յարաբերութիւններու վարիչի պաշտօնը:
2013-2014 վարած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան դրան եպիսկոպոսի պաշտօնը:
2014-2015 եղած է Կիպրոսի հայոց կաթողիկոսական փոխանորդ :
31 Օգոստոս 2018-ին ընտրուած է Լիբանանի հայոց առաջնորդ :
Հեղինակ է հայ եկեղեցւոյ ծէսին ու վարդապետութեան նուիրուած հատորներու եւ յօդուածներու ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ արքեպիսկոպոսներ Ստորոգութիւն:Հայ կաթողիկոսներ Ստորոգութիւն:Քրիստոնէութիւն
Յոյս (ամսագիր, Իսթամպուլ)
«Յոյս», հայակական ազգային, կրօնական, բարոյագիտական, իմաստասիրական եւ բանասիրական ամսագիր։ Արմաշի Ս.Աստուածածին վանքի միաբանութեան հրատարակութիւն։ Լոյս կը տեսնէ 1864-1877-ին, Արմաշի մէջ, խմբագիր՝ Խ. Աշըքեան։ Տպագրած է կրօնաբարոյախօսական նիւթեր, հայ եկեղեցւոյ պատմութեան, ծէսերուն ու տօներուն, աւանդութիւններուն, կրօններու պատմութեան, հայերու հեթանոսական հաւատալիքներուն, օտար ազգերու կենցաղին ու սովորութիւններուն նուիրուած յօդուածներ, հաղորդումներ։ Զետեղած է նաեւ բնախօսական-բնագիտական, մանկավարժական, առողջապահական բնոյթի նիւթեր, բանաստեղծութիւններ, կենցաղային խորհուրդներ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Յասմիկ (դերասանուհի)
Յասմիկ (Թագուհի Յակոբեան, ), հայ դերասանուհի։ «Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս» (1936) ։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է նախիջեւան։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի ծխական դպրոցին մէջ: Փոքր տարիքէն դերասանուհիին մէջ զգացուած է արուեստի հանդէպ սէրը, սակայն ծննդավայրին մէջ թատրոն եւ արուեստի կենդրոններ չըլլալուն պատճառով Յասմիկ չէ կրցած իր շնորհքները զարգացնել, մինչեւ Սաֆրազեան ամուսիններու Նախիջեւան գալը։ Յասմիկ առաջին անգամ բեմ բարձրացած է Սաֆրազեան ամոլին հետ՝ փոքր տղայի աննշմար դերով:
Թատրոն
1904 թուականին Յասմիկ յատուկ հրամանով առաջին անգամ ըլլալով Թիֆլիսի մէջ ստանձնած է «Քանդած օճախում» թատրերգութեան Քալիի դերը, որուն յաջորդած է «Պէպօ»ի Կեկելը, այսպիսով վերագտնելով իր նախկին դերասանական շնորհքն ու թատրոն բարձրանալու արտօնութիւնը: Յասմիկի հետ յատուկ ձեւով աշխատած է Գաբրիէլ Սունդուկեան:
Յասմիկ դերեր ստանձնած է ժամանակի յայտնի հայ դերասաններու հետ, որոնցմէ են Գէորգ Տէր Դաւթեան, Վարդուհի, Սունդուկեան, Աբէլեան եւ բազմաթիւ ուրիշներ:
Յասմիկ 1920 թուականին յատուկ ներկայացումներ պատրաստած ու ներկայացուցած է Դիլիջանի եւ շրջակայ գիւղերուն մէջ, տեղի գիւղացի հողամշակներու եւ զօրամասերու համար: Խորհրդային Միութեան կարգերու հաստատումէն ետք Յասմիկ եղած է պետական թատրոնի հիմնադիրներէն մին:
ժապաւէններ
Յասմիկ 1925 թուականներէն սկսեալ թատրերգութեան կողքին զբաղած է նաեւ ժապաւէններու նկարահանումով. եղած է հայկական առաջին ժապաւէններէն՝ «Նամուս»ի դերակատարներէն մին, ուր աւելիով փայլած է Յասմիկի շնորհքներն ու արուեստը : «Նամուս»ին յաջորդած են «Կիկոր»ը, «Երկու գիշեր»ը, «Չար ոգի»ն, «Լեռնային արշաւ»ը եւ ուրիշներ:
1947 թուականին լոյս տեսած են Յասմիկի յուշերը՝ «Թատերական յուշեր» անուան տակ, ուր գրի առած է իր դերասանական կեանքն ու յուշերը:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ
Աշոտ Աթանասեան
Աշոտ Աթանէսեան, հայ երգիծաբան, խմբագիր եւ հրատարակիչ։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Երեւան: Նախնական կրթութիւնը ստացած է Երեւանի թեմական դպրոցին մէջ, ուրկէ շրջանաւարտ ըլլալէ ետք մեկնած է Գերմանիա, ուսումը շարունակելու Լայպցիկի համալսարանի գիւղատնտեսութեան կաճառէն ներս: Համալսարանական ուսումը աւարտելէ ետք տարբեր վայրերու մէջ որոշ ժամանակ զբաղած է իր մասնագիտութեամբ՝ գիւղատնտեսութեամբ:
Թերթեր
Աթանէսեան Թիֆլիսի մէջ 1903 թուականին հիմնած ու խմբագրած է նաեւ «Աշխատանք» եւ ապա 1906-1907 թուականներուն «Նոր Աշխատանք» շաբաթաթերթերը:
Մեթր
Մեթր, երկարութիւն չափելու միաւոր, Միջազգային Համակարգի հիմնական միաւորներ ուն մաս կը կազմէ, m նշանով (mètre):
Աշոտ Աթանասեան
Թերթեր
1909-1917 թուականներուն հիմնած ու խմբագրած է «Գիւղատնտես» հանդէսը, որ եղած է հայկական առաջին գիւղատնտեսական հանդէսը:
Մեթր
Մեթրը սահմանուած է պարապութեան մէջ լոյսի արագութեան թուային արժէքին վրայ, c նշուած (լատիներէն celeritas), երբ արտայայտուած է m s-1 ով: Այսպիսով, լոյսի արագութիւնը հաւասար է c = 299 792 458 m s–1: Հետեւաբար, մեթրը երկարութեան չափաւոր է, որ կը համապատասխանէ պարապութեան մէջ լոյսի կատարած տարածքին 1/299 792 458-րդ երկվայրկեան ուան տեւողութեան ընթացքին:
Աշոտ Աթանասեան
Յօդուածներ
Աթանէսեան «Սալ-Մանէ», «Կայծակ», «Բիձա», «Մե-բիս», «Ստորակէտ» եւ այլ գրչանուններով յօդուածներ հրատարակած է «Մշակ», «Արշալոյս», «Խաթաբալա», «Կայծ» եւ մի քանի այլ պարբերականներու մէջ:
Մեթր
Երկարութեան չափի բնօրինակ, ըստ միջազգային համակարգին
Մեթրը իբրեւ երկարութեան չափաւոր, կը համապատասխանէ պարապութեան մէջ լոյսի կատարած տարածքին 1/299 792 458-րդ երկվայրկեանուան տեւողութեան ընթացքին: Իսկ s (երկվայրկ եան ի միաւորը) ΔνCs վրայ սահմանուած ըլլալով, Մեթրը կախում կ՛ունենայ c եւ ΔνCs հիմնական հաստատուններէն:
Աշոտ Աթանասեան
Պատմուածքներ
Պատմուածքներ ու թերթօններ հրատարակած է «Կարմիր Աքլոր», «Մարտակոչ», «Կարմիր Մոծակ» պարբերականներու մէջ եւս:
Մեթր
Երկարութեան չափի բնօրինակ, ըստ միջազգային համակարգին
Այժմ, մեթրի սահմանումը կապուած է լոյսի արագութեան ճշգրիտ արժէքին հետ, որ հիմնարար հաստատուն է:
Աշոտ Աթանասեան
Պատմուածքներ
Աթանէսեանի յայտնի գործերէն է հայազգի զինուորականներ Լորիս Մելիքովինի եւ Վալերիան Մատաթովին նուիրուած պատկերազարդ յուշամատեանները:
Մեթր
Ֆրանսայի մէջ, Միջազգային Համակարգէն առաջ
Ֆրանսայի մէջ, 1791 մարտ 26-ին, փիլիսոփայ, լուսաւորիչ եւ թուաբանագէտ Nicolas de Condorcet-ն եւ Գիտութիւններու Կաճառի (Académie des Sciences) առաջարկութեամբ՝ երկրի միջօրէականի քառորդ մասը կ՛ընտրուի որպէս համընդհանուր եւ բնական երեւոյթ, քանի որ այս չափը «որեւէ կամայական կամ որեւէ ժողովրդի իրավիճակի առանձնայատուկ բան չի պարունակեր»: Մեթրի ծնունդը, որուն երկարութիւնը կը սահմանուէր իբրեւ «հաւասար երկրին միջօրէականի քառորդ մասի տասը միլիոներորդական մասով», պաշտօնական դարձաւ 1793 օգոստոս 1-ի հրամանագրով, որ կը «սահմանէ Հանրապետութեան համար միատեսակութիւնը կշիռներու եւ չափերու վերաբերեալ :
Աշոտ Աթանասեան
Պատմուածքներ
Իր աշխատանքներէն հրատարակուած է՝
Համաշխարհային Ա. պատերազմէն ետք Աթանէսեան մեծ աշխատանք տարած է տնտեսութեան բարելաւման գծով. զբաղած է հողամշակութեամբ եւ գիւղացիներուն սորվեցուցած է հողամշակութեան կանոնները եւ անոնց տրամադրած է բոլոր անհրաժեշտ գործիքները:
Աթանէսեան 1926 թուականին քանի մը այլ մտաւորականներու հետ միասին հիմնած է «Հայ գրական ընկերութիւն»ը, որ լուծարուած է Խորհրդային Միութեան կողմէ:
Ծանօթագրութիւններ
<references group="" responsive="1">
Ստորոգութիւն:Հայ երգիծաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ հրատարակիչներ
Բանաւոր բանաձեւային յօրինուածք
Բանաւոր-բանաձեւային յօրինուածքը
Տեսութիւն մըն է, որը սկիզբ առած է էպիքական բանաստեղծութեան գիտական ​​ուսումնասիրութենէն եւ զարգացեր քսաներորդ դարու երկրորդ քառորդին, ան կը փորձէ բացատրել երկու առնչուող խնդիրներ.
գործընթացը, որմով բանաւոր բանաստեղծները կը վերարտադրեն բանաստեղծութիւնը բանաւոր ած
պոեզիայի (կամ բանավոր իմպրովիզացիայի ավանդույթներից բխող գրավոր պոեզիայի) պատճառները, որոնք ունեն այն բնութագրերը,
Տեսության հիմնական գաղափարն այն է, որ բանաստեղծներն ունին բանաձևերու պաշար (բանաձևը «արտայայտութիւն է, որը կանոնաւոր կերպով կ'օգտագործուի, նոյն չափման պայմաններուն մէջ, որոշակի էական գաղափար արտայայտելու համար»)[1], և որ բանաձևերը կապելով. Պայմանական ձեւերով բանաստեղծները կրնան արագօրէն բանաստեղծութիւններ կազմել: Անթուան ​​Մէյլէն այդ միտքը արտայայտած է 1923 թուականին, այսպէս.
Հոմերոսյան էպոսն ամբողջությամբ կազմված է բանաստեղծից բանաստեղծ փոխանցված բանաձևերից: Ցանկացած հատվածի ուսումնասիրությունը արագ կբացահայտի, որ այն կազմված է տողերից և տողերի հատվածներից, որոնք բառ առ բառ վերարտադրվում են մեկ կամ մի քանի այլ հատվածներում: Նույնիսկ այն տողերը, որոնց մասերը պատահաբար չեն կրկնվում որևէ այլ հատվածում, ունեն նույն բանաձևային բնույթը, և անկասկած, մաքուր պատահականություն է, որ դրանք այլ տեղ չեն հաստատվել[2]:
Մեյլեի աշակերտ Միլման Պարրիի (1902-1935) և հետագայում վերջինիս աշակերտ Ալբերտ Լորդի (1912-1991) ձեռքում այդ մոտեցումը փոխեց հին և միջնադարյան պոեզիայի և ընդհանրապես բանավոր պոեզիայի ուսումնասիրությունը: Նրանց մոտեցումների հիմնական ներկայացուցիչն ու մշակողը Ջոն Մայլս Ֆոլին էր (1947-2012):
Հոմերոսյան հատված
Հոմերոսյան հատվածում արտահայտությունը, ինչպիսին է rhododaktylos eos («վարդագույն մատներով արշալույս») կամ oinopa ponton («գինու խավար ծով») արտահայտությունը զբաղեցնում է որոշակի մետրային օրինաչափություն, որը մոդուլային ձևով տեղավորվում է վեց ոտնաչափ հունական հեքսամետրի մեջ, որն օգնում է aoidos-ին կամ բարդ՝ ինքնատիպ կազմով. («Իլիականը» և «Ոդիսականը» երկուսն էլ օգտագործում են դակտիլային հեքսամետր չափածո ձև, որտեղ յուրաքանչյուր տող պարունակում է վանկերի վեց խումբ: Ավելին, նման արտահայտությունները ենթակա են ներքին փոխարինումների և հարմարեցումների՝ թույլ տալով ճկունություն՝ ի պատասխան պատմողական և քերականական կարիքների. «արագ ոտքով Աքիլլեսը») մետրային առումով համարժեք է koruthaiolos Ektor-ին («նայող սաղավարտ Հեկտոր»): Բանաձևերը կարող են նաև համակցվել տիպային տեսարանների, էպոսի ընդհանուր գործողությունների ավելի երկար, պայմանական պատկերների մեջ, ինչպիսիք են զինվելու կամ նավը ծով պատրաստելու քայլերը:
Պարրիի և իրավահաջորդների աշխատանքը Բանավոր-բանաձևային տեսությունն ի սկզբանե մշակվել է հիմնականում Պարրիի կողմից 1920-ականներին՝ բացատրելու, թե ինչպես Հոմերոսյան էպոսները կարող էին փոխանցվել շատ սերունդների՝ զուտ բանավոր խոսքի միջոցով, և ինչու են դրա բանաձևերը հայտնվել այնպես, ինչպես եղան: Նրա աշխատանքն ազդեցիկ էր Հոմերոսագիտության բնագավառում և փոխեց բանավոր տեսության և Հոմերոսյան հարցի մասին դիսկուրսը։ Լոկուս դասականը բանավոր-բանաձև պոեզիայի համար, այնուամենայնիվ, հաստատվել է Պարրիի և նրա աշակերտ Լորդի աշխատությամբ, ոչ թե Հոմերոսի բանավոր ասմունքով (որն այլևս չէր կիրառվում), այլ սերբական բանավոր էպիկական պոեզիայի (նմանատիպ) պոեզիայի վրա: ապա Հարավսլավիայի, որտեղ բանավոր-բանաձևային կազմը կարելի էր դիտարկել և ազգագրորեն գրանցել[3]։ Բանաձևի փոփոխությունը ակնհայտ է, օրինակ, հետևյալ տողերում.
a besjedi od Orasca Tale («Բայց խոսեց Օրաշացի հեքիաթի մասին») a besjedi Mujagin Halile («Բայց խոսեց Մուջոյի Հալիլը»): Լորդը, և առավել ակնառու Ֆրենսիս Փիբոդի Մագունը, նույնպես կիրառեցին տեսությունը հին անգլիական պոեզիայի վրա (հիմնականում՝ Բեովուլֆ), որտեղ ակնառու է հետևյալ բանաձևի փոփոխությունը.
Hrothgar mathelode helm Scildinga («Հրոտգարը խոսեց, Սիլդինգների պաշտպանը») Beowulf Mathelode-ը կրում է Ecgtheowes («Բեովուլֆը խոսեց, Էկգթեովի որդին») Մագունը կարծում էր, որ բանավոր պոեզիան անպայմանորեն բանավոր ծագում ունի։ Դա մեծ և շարունակական բանավեճ առաջացրեց այն մասին, թե որքանով է հին անգլիական պոեզիան, որը գոյատևում է միայն գրավոր ձևով, ինչ-որ առումով պետք է դիտվի որպես բանավոր պոեզիա:
Կոմպոզիցիայի բանավոր-բանաձևային տեսությունն այժմ կիրառվել է լեզուների և ստեղծագործությունների լայն տեսականիով: Բանավոր-բանաձևային տեսության սադրիչ նոր կիրառումը դրա օգտագործումն է՝ փորձելով բացատրել Ղուրանի առնվազն որոշ մասերի ծագումը[4]: Բանավոր-բանաձևի տեսությունը կիրառվել է նաև ճապոնական վաղ աշխատությունների վրա[5]։ Բանավոր-բանաձևային տեսությունը կիրառվել է նաև Սիբիրի սախաների Օլոնկոյի էպոսի նկատմամբ[6]։
Պարրիի պրեկուրսորները
Պարրիից առաջ առնվազն երկու այլ բանահյուսներ նույնպես նշել են բանաձևերի օգտագործումը Հարավսլավիայի էպիկական հեքիաթների երգիչների մեջ (հայտնի են որպես գուսլարներ),[7] (ինչ-որ բան ընդունում է Պարրին).[8][9]
Ֆրիդրիխ Սալոմոն Քրաուսը (1859-1938), հարավսլավական բանահյուսության մասնագետ, ով դաշտային աշխատանք էր կատարել գուսլարների հետ, կարծում էր, որ այս հեքիաթասացները կախված են «ֆիքսված բանաձևերից, որոնցից նա ոչ կարող է, ոչ էլ ցանկանում է տարբերվել»:[10] Առնոլդ վան Գեննեպ (1873-1957), ով առաջարկել է, որ «գուսլարների բանաստեղծությունները բաղկացած են համեմատաբար քիչ թվով կլիշեների համադրումից, և որոնց հետ բավական է միայն տիրապետել… Լավ գուսլարը նա է, ով մշակում է այս կլիշեները, երբ մենք խաղում ենք: քարտերով, ով դրանք պատվիրում է տարբեր կերպ՝ ըստ այն օգտագործման, որը նա ցանկանում է անել»:[11][12]
Տես նաեւ
Բանավոր ավանդույթ Բանավոր պոեզիա Բանավոր-բանաձևային տեսությունը անգլո-սաքսոնական պոեզիայում Հղումներ Milman Parry, L’epithèt tradicionalnelle dans Homère (Փարիզ, 1928), էջ. 16; տես. Ալբերտ Բ. Լորդ, Հեքիաթների երգիչը (Cambridge: Harvard University Press, 1960), էջ. 4 Meillet, Antoine (1923), Les origines indo-européennes des mètres grecs, Paris: Presses Universitaires de France, էջ. 61. Ադամ Պարրիի թարգմանությունը՝ վերանայված։ Կիրշ, Ադամ (14 հունիսի 2021 թ.): «Արձագանքող երգը». The New Yorker. էջ 72–75։ Bannister, Andrew G. 2014. An Oral-Formulaic Study of Qur'an. Lanham, Մերիլենդ: Lexington Books. ISBN 978-0-739183571 Տոկիտա, Էլիսոն Մաքքուին. 2015. Հեքիաթների ճապոնական երգիչներ. կատարվող պատմվածքի տասը դար: Burlington, VT: Ashgate Publishing. Հարիս, Ռոբին. 2017. Պատմություն Սիբիրում. Օլոնխոյի էպոսը փոփոխվող աշխարհում: Urbana-Champaign, IL: University of Illinois Press. Ֆոլի, Ջոն Մայլս (1988): Բանավոր կազմության տեսություն. պատմություն և մեթոդիկա. Բլումինգթոն: Հնդկական համալսարանի հրատարակություն. էջ 13. ISBN 9780253204653. Վերցված է 2019 թվականի հուլիսի 6-ին։ Փերի, Ադամ, խմբ. 1971. The Making of Homeric Verse. The Collected Papers of Milman Parry, Oxford: Clarendon Press, p.270 n.1 Dundes, Fables of the Ancients?, 2003: էջ 16 1908 թուական, «Von wunderbaren Guslarengeldachtnis», Ֆրիդրիխ Քրաուս Առնոլդ վան Գեննեպ. 1909. (տրետիս) «La Question d’Homere», էջ. 52 Dundes, Fables of the Ancients?, 2003: p.16-17
Վտանգուած Լեզու
Վտանգուած Լեզու կամ Մերձիմահ Լեզու կամ Մեռնող լեզու կամ Մահամերձ Լեզու այն լեզուն է որ կը գտնուի կորուստի եւ անհետանալու վտանգին տակ քանի որ այս լեզուն խօսողներուն թիւը կը նուազի կամ մահանալուն եւ կամ ալ ուրիշ լեզու մը խօսելու անցնելուն պատճառով։ Լեզուն « Մեռած կամ Մեռեալ Լեզո ւ» կը դառնայ երբ որ ոչ մէկը կը խօսի անորմով որպէս մայրէնի լեզու։ Իսկ «Շիջանած Լեզու» (Անգլերէն՝ Extinct Language) երբ որ բնաւ ոչ ոք կը խօսի անորմով, ոչ իսկ կաճառական (աքատեմական) մակարդակով։ Մեռած լեզուն նոյնիսկ եթէ ուսումնասիրուի ձայնագրութիւններու եւ գրութիւններու միջոցաւ, կը շարունակուի Մեռած կամ Շիջանած դասուիլ այդքան որ սահուն խօսողներ չունի։ Մարդկութեան պատմութեան ընթացքին լեզուները միշտ ալ կը շիջանէին, սակայն ներկայ պահուս անոնք երագութեամբ (արագացող ընթացքով) կը մեռնին համաշխարայնացումին, զանգուածային գաղթի, մշակութային տեղառութեան, կայսերապաշտութեան (Անգլերէն՝ Imperialism), նոր-գաղթարարութեան (Անգլերէն՝ Colonialism), լեզուասպանութեան (Անգլերէն՝ Լinguicide) պատճառով։
Ուրիշ լեզու մը խօսելու անցնիլը յաճախ տեղի կ՚ունենայ երբ լեզուն խօսողները իրենց լեզուն կը փոխարինեն ուրիշ լեզուով մը, ու կ՚անցնին անորմով խօսելուն դրդուած ընկերային կամ տնտեսական դրդապատճառներով, եւ կամ քանի որ երկրորդը աւելի լայն տարածում ունի աշխարհին մէջ, որուն ամենավերջին արդիւնքը կ՚ըլլայ առաջին լեզուին մահը։ Ընդհանուր համաձայնութիւն մը կայ որ այսօրուայ խօսուող լեզուներուն թիւը 6000 -էն 7000 է։ Լեզուաբանները կը կարծեն թէ անոնցմէ 50%-էն 90%-ը խիստ վտանգի տակ պիտի գտնուի կամ պիտի մեռնի մինչեւ 2100 թուականը։ Ամէնատարածուած 20 լեզուները, որոնցմէ ամէն մէկը ունի 50 միլլոնէ (հազար-հազար) աւելի խօսող, կը խօսուին աշխարհի բնակչութեան 50%-ին կողմէն։ Սակայն լեզուներուն մեծ մասը ունի 10,000-է նուազ խօսող։
Պատճառներ
Ըստ Քէյմպրիճի վտանգուած լեզուներու ձեռագիրքին (Անգլերէն՝ Cambridge Handbook of Endangered Languages), լեզուներու վտանգումի պատճառներու չորս գլխաւոր տեսակներ կան՝
1․ Պատճառներ որ այդ լեզուները խօսող ժողովուրդները կը դնեն մարմնական վտանգի տակ, ինչպիսիքն են՝
2․ Պատճառներ որոնք լեզուն խօսողներուն կը խոչընդոտեն ու կ՚արգիլեն կամ կը սրտաբեկեն ու կը վհատեցնեն իրենց լեզուն գործածելէն՝
ՀՊՃՀ բանբեր
'''Բանբեր Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի. Մոդելաւորում, օպտիմալացում, կառավարում''', բաժինը կը պարունակէ գիտութեան տարբեր ոլորտներուն մէջ հանդիպող զանազան խնդիրներու լուծման համար անհրաժեշտ մաթեմատիկական, ֆիզիկական, ելեկտրոնային, նանոտեխնոլոգիաներու վրայ հիմնուած եւ այլ բնոյթի մոդելներու կառուցման գիտագործնական ասպեկտները։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Հուր (ամսագիր)
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Իրանի պարբերականներ
Շուշուայ Ջարդերը (Շուշիի Կոտորածները)
Շուշուայ Ջարդերը  կամ Շուշիի Ջարդերը եւ կամ Շուշիի Կոտորածները 1920 թուականի    Մարտ ամսուն 22-էն 26-ը տեղի ունեցած Շուշիի Հայ բնակչութեան զանգուածային սպաննութիւնները, աւերածութիւնն եւ Արցախի մարմնական ու մշակութային Հայաթափումն էր։ Զոհերուն թիւը ըստ աղբիւրին կը տատանուի 500-էն 20,000-ի :
Կոտորածը
Ապստամբութիւնը խեղդելէն անմիջապէս ետք, Ազէրի զօրագունդերը, քաղաքին մէջ հաստատուած Ազէրի բնակչութեան հետ միասին, իրենց բարկութիւնը թափեցին Շուշեցի Հայերուն վրան։ Քաղաքին եկեղեցիները կրակին տրուեցան, ինչպէս նաեւ մշակութային կեդրոնները, դպրոցները, գրադարանները, առեւտրական հաստատութիւնները, եւ ունեւոր Հայերուն տուները։ Եպիսկոպոս Վահան Տէր-Գրիգորեանը, ով հաճոյակատարութեան քաղաքականութիւն կը վարէր Ազէրիական իշխանութիւններուն կողմէն, կը սպաննուի ու կը գլխատուի, անոր կտրուած գլուխը մկունդի (մեծ-նիզակ) վրան դրուած թափօրով մը կը շրջուի քաղաքին փողոցներուն մէջ։ Ոստիկանապետ Աւետիս Տէր-Ղուկասեանը կը վերածուի «մարդկային ջահ»-ի մը (կրակին կը տրուի), մինչ հարիւրաւոր մարդիկ կը սպաննուին։
Արդիւնք
5-6 Հազար Հայեր կրցան փախչիլ Քարինտակ-Վարանդա-Դիզակ ճանապարհով։ 1920-ի Ապրիլի 11-ին Արցախի (Ղարաբաղի) մօտ 20 գիւղեր աւիրուած էին երկու տարի առաջ ստեղծուած «Ազրպէյճանի հանրապետութեան» ոյժերուն կողմէն։ 25,000 Հայեր դարձած էին անօթեւան (6,000 փախստականներ Շուշիէն)։
Զոհերու Թիւը
Ըստ Կովկասեան Օրացոյցի (Ռուսերէն՝ Кавка́зский календа́рь, Քաւքազսքիհ Քալէնտար, տոմար-տարեգիրք) 1917 թուական ի թիւին, 1916 թուականի Յունուարի 14-ին (հին տոմարաւ՝ Յունուարի 1-ին) Շուշիի Հայերուն թիւն էր 23,396, անոնք կը կազմէին ընդհանուր բնակչութեան 53,3 տոկոսը, եւ 19,091 Մահմետական-Շիա գաղթաբնակներ (մես մասամբ Թիւրքական ծագումով) որոնք կը կազմէին «բնակչութեան 43,5 տոկոսը
Վնասուց Հատուցում
Ազրպէյճանի ներքին գործոց նախկին նախարար Պէհպուտ Խան Ճաւանշիրը կ՚ենթարկուի մահապատիժի ՀՅԴ (Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան) կողմէն, « Նեմեսիս գործողութեան » ընթացքին։
Յիշատակում
Երեւելի Ռուս բանաստեղծ Օսիփ Մանտէլշթամը (Ռուսերէն՝ Осип Мандельштам) որ այցելած էր Շուշին 1930 թուականին, 1931 թուականին գրած է ոտանաւոր մը «Փայետոնի Վարորդը» վերնագիրով, ի յիշատակ ջարդին եւ հրդեհին․
* Բնագիրին մէջ Մանտէլշթամ-ը գործածած է Ռուսերէն՝ «Նակորնօ Քարաբախ» (Нагорный Карабах) բառը, որուն «Քարա» (Թրքերէն՝ قره/Kara/Qara) մասնիկը Թրքերէն կը նշանակէ սեւ, իսկ «Բաղ» (Պարսկերէն՝ باغ) որ Արեւմտահայերէն ի տառադարձութեամբ կը հնչուի «պաղ» կը նշանակէ բակ կամ պարտէզ։
Արիստակէս Ա․
Արիստակէս Ա․, ամենայն հայոց երկրորդ կաթողիկոս։
Կենսագրական գիծեր
Արիստակէս եղած է Ս. Գրիգոր Լուսաւորչի եւ Մարիամի զաւակը։ Ան ծնած է Կեսարիոյ մէջ, ուր նաեւ ապրած է իր հօրը հետ եւ ուսումը շարունակած։
Արիստակէս փոքր տարիքէն կը հետեւի կրօնաւորութեան։ Ան ինքզինք կը նուիրէ ճգնութեան։ Ապա, Տրդատ թագաւորին ստիպումով, կը վերադառնայ իր ճգնարանէն եւ կու գայ Հայաստան ու հօրը կողմէ եպիսկոպոս ձեռնադրուելով կը յաջորդէ անոր ։
325-ին Արիստակէս կը մասնակցի Նիկիոյ տիեզերական Ա. ժողովին եւ կը ներկայացնէ Հայ Եկեղեցին։
Արիստակէս զոհ կ՛երթայ Ծոփաց Արքեղայոս նախարարին կողմէ դաւադրութեան մը եւ սուրով կը սպաննուի 333-ին ու կը թաղուի պապենական կալուածին՝ Եկեղեաց գաւառի Թիլ աւանին մէջ։
Ս. Երրորդութիւն Եկեղեցի (Պէյօղլու)
'''Ս. Երրորդութիւն Եկեղեցի''', հայկական եկեղեցի, Պոլսոյ Պէյօղլու թաղամասին մէւ։ Եկեղեցին գոյութիւն ունեցած է 16-րդ դարուն։ Յիշատակարանի մը արձանագրութեան մէջ գրուած է, թէ 1503 թուակիր Իւչ Հօրան անուն ձեռագիր կայսերակնիք մուրհակի մը համաձայն գնուած է եկեղեցւոյ հողը։
Պատմութիւն
1805-ին Ղալաթիոյ Ս. Լուսաւորիչ Եկեղեցւոյ միւթէվէլլի Գրիգոր Ամիրա Գէորգեան-Չերազեան այլ ազգայիններու գործակցութեամբ, այլ ձեռագիրներու կարգին կը գտնէ նաեւ եկեղեցւոյ հողին գնման հէօճէթը, եւ գրեթէ նորէն գնելով հողը առաջին անգամ կառուցած է Ս. Էջմիածին մանկանց վարժարանը եւ ապա իր ստացած կայսերական հրովարտակով վարժարանը վերածած է եկեղեցիի, որուն օծումը կատարուած է 1807-ին ձեռամբ Ս. Էջմիածնի Ռումէլիի նուիրակ Տ. Ալիքսան Արքեպիսկոպոսի։
Տաճարը օծուիած է յանուն Ամենասուրբ Երրորդութեան։ 1810-ին եկեղեցին հրոյ ճարակ դարձած է։ Թէեւ եկեղեցին վերաշինելու ձեռնարկներ եղած են, բայց յաջողութեամբ չեն պսակուած։
Արդի եկեղեցւոյ հիմնարկէքը կատարուած է 1836-ին։ Մատթէոս Պատրիարք Չուխաճեանի նախագահութեամբ Համագումար Ժողովի որոշումով ձեռնարկուած է սոյն վերակառուցման աշխատանքներուն։ Միւթէվէլլի կարգուած է Պաղտասար Ամիրա Գասպարեան-Չերազեան։
Եկեղեցւոյ ճարտարապետներն են Կարապետ Ամիրա Պալեան, Յովհաննէս Ամիրա Սէրվէրեան ու վարպետ Մինաս Աղա։ Շինութիւնը աւարտիած է երկու տարիէն եւ 1838-ին պաշտամունքի բացուած է, ձեռամբ Ստեփանոս Աղաւնի Պատրիարքի։
1845-ին Եկեղեցւոյ մէկ մասը կրկին նորոգուած եւ 1846-ին բակին մէջ բացոած է Նարեկեան վարժարանը, որուն մէկ կողմը, յետագային կառուցուած է շէնք մը, որ ծառայած է իբրեւ որբանոց։
Շէնքը 1897-ին բուժարանի վերածուած է։
Եկեղեցին ու յարակից շէնքերը կը գրաւեն 1000 քռ. մեթր հող։ Սրբանկարները գործն են զարդանկարիչ հաճի Մկրտիչ Պչակեանի։ Եկեղեցին ունի կամարակապ ձեղուն, յունահռովմէական ճարտարապետական պազիլիկի ոճով։ Իսկ ներքնամասը կը ցոլացնէ կորնդական ոճ։ Կարեւոր վերանորոգութեան ու բարեզարդութեան ենթարկուեցաւ 1989ին։ Վերջին նորոգութիւնը կատարուած է 2000 թուականին, օծումը կատարուած ու պաշտամունքի վերաբացուած է ձեռամբ Գերշ. Տ. Շահան Ս. Արքեպիսկոպոս Սվաճեանի։
Եկեղեցւոյ բակին մէջ թաղուած են՝ Յակոբ Դ. Կաթողիկոս Ջուղայեցի 1598-1680, Իգնատիոս Պատրիարք Քաքմաճեան 1827-1869 ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:Հայկական եկեղեցիներ ըստ երկիրի Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ
Արեւագալ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի հայկական պարբերականներ
ՀՊՄՀ Գիտական Տեղեկագիր
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Հայաստանի գլխաւոր ժամացոյցը
Հայաստանի գլխաւոր ժամացոյցը, կը գտնուի Երեւանի հրապարակը։ Տեղադրուած է 1941 թեւականի աշնան ։
Յուշարար
Յուշարար, թատերական, գրական-գեղարուեստական պատկերազարդ երկշաբաթաթերթ, ալմանախ (1912 թուականէն՝ 4 գիրք)։ Լոյս տեսած է 1907— 1913 թուականներուն, Թիֆլիսի մէջ։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Ա. Վրոյր։ Լուսաբանած է թատերական կեանքի նորութիւնները, բարձրացուցած թատրոնի վերակառուցման ու դեմոկրատացման, խաղացանկի ընտրութեան, ռեժիսուրայի կատարելագործման, բեմական խօսքի կուլտուրայի ու թարգմանութիւններու մակարդակի բարելաւման եւ այլ հարցեր։
Հայաստանի գլխաւոր ժամացոյցը
Պատմութիւն
Երեւանի կառավարութեան շէնքը նախագծելու ժամանակ ճարտարապետ Ալեքսանդր Թամանեանը նախատեսած է շէնքին աշտարակը զարդարել հսկայ ժամացոյցով մը:
Յուշարար
Պատմութիւն
Արժէքաւոր են Գ. Չմշկեանի, Ա. Սանդինեանի, է. Տէր-Գրիգորեանի եւ ուրիշներու յուշագրութիւնները հայ թատրոնի պատմութեան վերաբերեալ, հայ, ռուս, վրացի եւ այլ ազգերու նշանաւոր դերասաններուն ու թատերական գործիչներուն նուիրուած նիւթերը։ Անդրադարձած է նաեւ ճարտարապետութեան, գեղանկարչութեան, երաժշտութեան եւ արուեստի միւս բնագաւառներուն (Թ. Թորամանեանի ուսումնասիրութիւնները ազգային ճարտարապետութեան վերաբերեալ, Ա. Մայիլեանի, Գ. Լեւոնեանի եւ այլոց յօդուածները)։ Ունեցած է հարուստ գրական գեղարուեստական բաժին, յաւելուածի ձեւով հրատարակած պիեսներ, վոդեւիլներ։ Աշխատակցած են Լէօն, Սիրանոյշը, Գ. Բաշինջաղեանը, Հ. Սիրունին, Օ. Սեւումեանը եւ ուրիշներ։
Հայաստանի գլխաւոր ժամացոյցը
Պատմութիւն
1938-ին շէնքին կառուցումը գրեթէ աւարտած էր, բայց աշտարակին վրայ դեռ մնացեր էր մեծ տրամագիծով խոռոչ մը: Ժամացոյցը պատրաստելու պատուէր տրուած է Մոսկուայի Չայքովսկիի անուան երաժշտանոցի ճարտարապետ Մակնուշեւսքին :
Յուշարար
Պատմութիւն
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Հայաստանի գլխաւոր ժամացոյցը
Պատմութիւն
1941-ին ժամացոյցի պատրաստութիւնը աւարտած է: Զայն անմիջապէս Մոսկուայէն Երեւան փոխադրած են, սակայն նկատի ունենալով որ 1941-ի Յունիսին հայրենական պատերազմը սկսած է, ուստի Մակուշեւսքին չէ կրցած Հայաստան գալ: 1941 թուականի Սեպտեմբերին ժամացոյցը տեղադրուած է շէնքի աշտարակին։
Տեղադրումը վստահուած է այդ օրերու Կապի նախարարութեան ճարտարապետ Արծրուն Եաւոյրեանին եւ մայրաքաղաք Երեւանի գլխաւոր հրապարակը օժտած է բոլորիս ծանօթ հնչող ժամացոյցով: 1941 թուականէն մինչեւ 2022 թուական ժամացոյցը կանգ առած է միայն 2-3 ժամով ։
Հանրապետութեան հրապարակի ժամացոյցին տրամագիծը կը կազմէ 360 սմ.։ Մեծ սլաքը, որ վայրկեանը ցոյց կու տայ, 170 սմ. է եւ կը կշռէ 4 քիլօ 850 կրամ։ Փոքր սլաքին երկարութիւնը 110 սմ. է, կը կշռէ 3 քիլօ 600 կրամ ։
Ժամագործներ
Ժամացոյցը տեղադրելէ ետք առաջին 40 տարիները երկրի գլխաւոր ժամագործը Արծրուն Եաւրոյեանն էր, մէկ տարի (1981-82 թուականներուն), ժամացոյցը ղեկավարած է Զօրիկ Յակոբեանը, ետքը երկար տարիներ՝ Գեղամ Մկրտչեանը, որուն փոխարինած է Աշոտ Մելիքսէթեանը։
2003 թուականի Դեկտեմբերէն մինչեւ հիմա ժամացոյցին վարպետ-պահապանը Լեովա Ալեքսանեանն է: Անոր վստահուած է երկրին հիմնական ժամը.
Անիթա Սարգիսեան
Անիթա Սարգիսեան. (15 Օգոստոս 1983, Թորոնթօ, Գանատա) ֆեմինիստ, քննադատ, պլոկեր եւ հռետոր: « Ֆեմինիստ յաճախականութիւն» կայքի հիմնդիրն է, ուր կը ներկայացուին զանգուածային մշակոյթի կիներու կերպարի վերաբերեալ տեսանիւթեր եւ վելուծական մեկնաբանութիւններ:
Ասպարէզ
2012 թուականին Սարգիսեան առցանց հետապնդման արշաւի թիրախ դարձած էր՝ իր «Սարգազմ կիներու նկատմամբ վիտէօ խաղերուն» տեսաշարքին համար նիւթական միջոցներ ապահովելու նախաձեռնութեան պատճառով։ Արդիւնքը այն էր իր, որ իր աջակիցները հաւաքեն 160․000 տոլար, ակնկալուող 6․000 տոլարի փոխարէն։ Իրավիճակը լայնօրէն տեղ գտած է լրատուամիջոցներուն մէջ, Սարգիսեանին վիտէօխաղերուն տեսաշարքը կը դառնայ վիճաբանութեան նիւթ:
Յատուկ ուշադրութեան արժանացած է իր «Սարգազմ կանանց նկատմամբ վիտէօխաղերուն» տեսաշարքը, ուր դիտարկուած է վիտէօխաղերուն կիներու կերպարի ենթադրեալ բացասական ներկայացումը։
ՀՊՃՀ Լրաբեր
Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի լրաբեր, գիտական եւ մեթոդաբանական յօդուածներու ժողովածու։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Լիթանի Գետ
Լիթանի գետը (نهر الليطاني), կը գտնուի Լիբանանի Պեքայի դաշտին մէջ:
Կը բխի Պաալպեքի արեւմուտքէն, կը թափի Միջերկրական ծով եւ կը նկատուի Լիբանանի ամէնէն մեծ ու երկար գետերէն մէկը: Իր ջրային կարողութիւնը կը հասնի 750 միլիոնի: Քարաուն արհեստական լիճը կառուցուած է Լիթանիի ջրամբարին մօտ` առաւելագոյն չափով օգտուելու համար գետին ընձեռած բարիքներէն: Այս առումով, մնայուն ծրագիրներ կազմուած են ջուրը օգտագործելով ջրելեկտրականութիւն ունենալու եւ ոռոգման ջուր ապահովելու Պեքայի դաշտին եւ հարաւի գիւղերուն համար: Իր ունեցած առաւելութիւնը նախանձելի է յատկապէս Լիբանանի սահմանակից երկիրներուն համար :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գետեր Ստորոգութիւն:Գետեր այբբենական կարգով
Հայկական Պար
Հայկական Պար լեռնաշղթան կը գտնուի Հայկական հրաբխային բարձրաւանդակին կեդրոնը՝ Բիւրակն ու Մասիս լեռնազանգուածներուն միջեւ։ Ունի աղեղնաձեւ կառուցուածք, ուռուցիկ մասով՝ դէպի հիւսիս։ Երկայնքը շուրջ 250 քմ է, լայնքը՝ 30-35 քմ։ Առաւելագոյն բարձրութիւնը կը հասնի Սուկաւէտի գագաթին՝ 3445 մ։ Ջրբաշխ է Սեւ, Կասպից ծովերու ու Պարսից Ծոցի աւազաններուն միջեւ։
Բնութագրում
Հայկական պար լեռնաշղթան նախապէս նշանաւոր էր իր երեք գագաթներուն՝ Բարդողի, Սուկաւէտի եւ Այծպտկունքի անուններով:
Հայկական պարը մեծ պատնէշ մըն է, որ կը բարձրանայ Հայկական լեռնաշխարհին գրեթէ կեդրոնը, վերջինս բաժնելով երկու մասի՝ հիւսիսային եւ հարաւային:
Լեռնաշղթային ամէնէն բարձր գագաթներն են Մեծ Մասիսը (5165մ), եւ Փոքր Մասիսը (3925մ), Մասիսներէն արեւմուտք՝ մինչեւ Գայլատու լիճին արեւմտեան ափին մօտ կը բարձրանայ Սինակ գագաթը: Լեռնաշղթային կատարները կ'իջնեն՝ հասնելով 1760մ-ի:
Այծպտկունքի գագաթին Հայկական պարը կը ճիւղաւորուի: Ճիւղերէն մէկը կ'երկարի դէպի հիւսիս-արեւմուտք՝ իրարմէ բաժնելով Կարինի եւ Աշկալայի դաշտերը, իսկ երկրորդը՝ դէպի արեւմուտք: Երրորդ լեռնաճիւղը կը տարածուի դէպի հարաւ-արեւմուտք եւ կը միանայ Բիւրակնեան լեռներուն, իսկ չորրորդը ունի հիւսիս-արեւելեան ուղղութիւն: Վերջինս կ'երկարի Այծպտկունքէն մինչեւ Անտիպոնտական լեռները՝ Կարինի Բարձրաւանդակը բաժնելով վերին Բասէնի դաշտէն:
Լանջերէն սկիզբ կ'առնեն Արաքսի եւ Արածանիի կարգ մը վտակներ։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հայկական Պար
Շնչափողածակում
Շնչափողածակումը վիրաբուժական գործողութիւն մըն է, որուն միջոցով թոքերը անմիջական կապ կ'ունենան շրջապատի օդին հետ :
Բնութագրում
Շնչափողածակումը վիրաբուժական գործողութիւն մըն է, որ կը կատարուի հետեւեալ ձեւով.
Շնչափողածակումը ընդհանրապէս կը կատարուի ընդհանուր զգայազերծումով (anesthesia)` բացի շտապ պարագաներէն, երբ տեղական զգայազերծում կը կիրարկուի փրկելու համար շնչահեղձ անհատը:
Արեւելք (թերթ, Թաւրիզ)
«Արեւելք», հասարակական-քաղաքական, գրական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է1943— 1946 թուականներուն, 1945-էն՝ եռօրեայ, Թաւրիզի մէջ։ Հրատարակուած է «Հակաֆաշիստական թերթիկ» (1943—1944), «Հակաֆաշիստական թերթ» (1944), «Հակաֆաշիստ» (1944—1945) անուններով։ Խմբագիր՝ Դ.Գէորգեան։
Շնչափողածակում
Շնչափողածակում կատարելու դրդապատճառներ
Անիկա հիւանդին կեանքը փրկելու բժշկական միջոցառում մըն է եւ կը կատարուի հետեւեալ պարագաներուն.
Արեւելք (թերթ, Թաւրիզ)
Լուսաբանած է Հայրենական պատերազմի (1941—1945) ընթացքը, տպագրած հաղորդագրութիւններ եւ ակնարկներ հայ ռազմիկներու քաջագործութիւններուն մասին, ինչպէս նաեւ բանաստեղծութիւններ, պատմուածքներ, Հայաստանի տնտեսական, գիտական ու մշակութային կեանքը պատկերող նիւթեր։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Իրանի պարբերականներ
Շնչափողածակում
Շնչափողածակին արհեստական ներխողովակին մասերը
Շնչափողածակին արհեստական ներխողովակը կազմուած է երեք մասերէ `
Բարդութիւններ
Շնչափողածակումը ընդհանրապէս պարզ եւ դիւրին վիրաբուժական գործողութիւն մըն է, սակայն գէր հիւանդներու պարագային, երբեմն վիրաբուժը դժուարութեան կը մատնուի: Գէր հիւանդներուն վահանագեղձը ընդհանրապէս կ'ըլլայ մեծ եւ կը շրջապատէ ամբողջ խռչափողը եւ շնչափողի վերին բաժինը: Ուստի վիրաբուժը առաւել ուշադրութեամբ եւ դանդաղօրէն կատարելու է շնչափողածակումը` խուսափելու համար բարդութիւններէ:
Շնչափողածակումը ունի իր բարդութիւնները:
Շնչափողածակումի ընթացքին կրնան պատահիլ`
Գործողութենէն Ետք Յառաջացող Բարդութիւններ
Գործողութենէն ետք կրնան յառաջանալ.
Այս կ'իրականայ երկու միջոցառումով.