cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ճափոն
Մայրաքաղաք
Թոքիոյի պատմական կեդրոնը Նիհոմբասի շրջանն է, ուր պահպանուած են կայսերական պալատի համալիրը (մօտ 1600., վերականգնուած է XIX դարու վերջին-XX դարու սկզբին), Ռիքոշէն երկրապատկերային զբօսայգին (XVII դարիու վերջ – XVIII դարու սկիզբ), սինթոիստական Տոսյեգու (ժամանակակէն տեսքը ստացած է XVII դարում եւ Մեյգի (XIX դարու վերջ), պուտտայական Քաննոն (հիմնադրուած է XVII դարուն, վերականգնուած՝ XX դարուն) տաճարները եւ ճարտարապետական այլ յուշարձաններ։
XX դարու լաւագոյն կառոյցներէն են՝ Խորհրդարանի շէնքը (1915–36 թթ), «Մեթրոփոլիթեն ֆեսթիւալ հոլլը» (1960– 1961 թթ), Ողիմպիական մարզահամալիրը (1963-64), Սուրբ Մարիամի տաճարը (1964ժ) եւ այլն։
Կրօնք
Ճափոնը այն բացառիկ երկիրներէն է, ուր միաժամանակ կը գործեն տարբեր կրօններ։ Ճափոնցիներու 83.9%-ը կը դաւանի շինտօ, իսկ 71.4%-ը՝ պուտտիզմ (գումարայինի 100%-ը գերազանցելը պայմանաւորուած է բնակչութեան որոշ մասի կողմէն միաժամանակ այդ երկու կրօնները դաւանելով)։ Բացի աւանդական պուտտիզմի եւ սինթոիզմի արարողակարգերէն, կը կատարուին նաեւ քրիստոնէական ծիսակատարութիւններ։ Քրիստոնէութիւնը Ճափոն ներթափանցած է XVI դարուն։
Փրեֆեկտուրները
Ճափոնը պաշտօնապէս բաժանուած է 47 բարձր աստիճանի վարչական միաւորներու։ Ատոնք միաորուած են տոդոֆուկեն (都道府県) համակարգի մէջ։ Այդ կարգով պետութիւնը կազմուած է մէկ մայրաքաղաքէն թօ (都)` Տոկիո, մէկ շրջանէն տօ (道)` Հոքքայտօ, երկու քաղաքէն ֆու (府), որոնք փրեֆեկտուրի կարգավիճակ ունին՝ Քեոթօ եւ Օսաքա եւ 43 փրեֆեկտուրներէն քէն (県)։ Յարմարութեան համար արեւմտեան ճափոնագէտները թուարկած միաւոները կ'անուանեն փրեֆեկտուր, կամ ոստիկանապետութիւն։
Պրեֆեկտուրաները կը բաժնուին աւելի փոքր միաւորներու։ Ատոնք Հոքքայտոյի օքրուկներն են, յատուկ քաղաքներ եւ գաւառներ։ Օքրուկներ կան միայն Հոքքայտօյին մէջ՝ 14 հատ։ Մնացած պրեֆեկտուրաները կը բաժնուին ոչ թե օքրուկներու, այլ գաւառներու։ Յատուկ քաղաքներուն կը վերաբերին անոնք, որոնց բնակչութիւնը աւելի է 500 հազարէն։ Այդ քաղաքները՝ Քոպէ (1956), Քեոթօ (1956), Նակոյա (1956), Օսաքա (1956), Եոքոհամա (1956), Քիթաքիւշու (1963), Ֆուքուոքա (1972), Քաւասաքի (1972), Սափփորօ (1972), Հիրոշիմա (1980), Սենտայ (1989), Թիպա (1992), Սայթամա (2003), Սիճուոքա (2005) եւ Սակաի (2006). Նիիկաթա եւ Համամացու քաղաքները մտած են ցանկի մէջ 2007 թուականին։ Իսկ մայրաքաղաք Թոքիօն այդ քաղաքներու ցանկին մէջ չի մտներ, որովհետեւ այդ քաղաքային քոնկլոմերաթ է, ոչ թէ քաղաք։ Ճափոնի ժամանակակէն վարչական բաժանման համակարգ արմատաւորուած է 1871 թուականին Մեյճի ժամանակաշրջանին մէջ, որուն իբրեւ արդիւնք վերացած են հան աւատները եւ ստեղծուած են պրեֆեկտուրաներ։ Այդ դէպքը կը կրէ հայհան թիքեն (廃藩置県 ) անուանումը։ Սկիզբը՝ պրեֆեկտուրաներու եւ հաներու թիւը կը համապատասխանէր մէկը մէկուն՝ աւելի քան 300 հատ։ Ժամանակի հետ անոնց թիւը կրճատած էին մինչեւ 72, իսկ 1888-ին՝ մինչեւ 47։ Տեղի ինքնավարութեան օրէնքը տուած էր պրեֆեկտուրաներուն աւելի շատ տիրական լիազօրութիւններ։ Ի վերջոյ, հաշուի առնելով Ճափոնի բուռն քաղաքականացոմը, կառավարութիւնը կը քննարկէ պրեֆեկտուրաներու ռեֆորմի նախագիծը 10 մեծ վարչական միաւորներու։
Բացի պրեֆեկտուրաներու եւ գաւառներու Ճափոնի մէջ գոյութիւն ունին մունիցիպալ աստիճանի վարչական միաւորներ, որոնք ունին լայն ինքնավարութիւն։ Ատոնք պրեֆեկտուրաներու կեդրոնային քաղաքներն են՝ յատուկ քաղաքները, սովորական քաղաքները, Թոքիոյի 23 յատուկ շրջանները եւ գիւղեր։
Փրեֆեկտուրաներու ցանկ
Հայերը Ճափոնի Մէջ
Հայերը Ճափոն եկած են 19-րդ դարու 2-րդ կէսէն։ Այստեղ գործած են «Աղաբեկ եւ ընկերութիւն» առեւտրական հաստատութիւնները։ Վերջինս գործած է Անահիտ Աբգարեանի եւ անոր որդիի ղեկավարութեամբ։ Անահիտ Աղաբեկեան-Աբգարեանը 1920 -ին նշանակուած է Հայաստանի հիւպատոս Ճափոնի մէջ։ Ան Հայ դատի մասին յօդուածներով պարբերաբար հանդէս եկած է Ճափոնի անգիալեզու մամուլին մէջ, օգնած՝ հայ գաղթականներուն։ Ներկայիս Ճափոնի մէջ կը բնակի 100 հայ, հիմնականին մէջ՝ Տոկիոյի մէջ։ Կը գործէ հայագիտական կեդրոն, տարեկան 7-8 անգամ լոյս կը տեսնէ «Արարատ» թերթիկը՝ հայերու եւ Հայաստանով հետաքրքրուող Ճափոնցիներու համար։ Տոկիոյի մէջ կը գործէ նաեւ ՀՀ դեսպանատունը։
Մշակոյթը
Ճափոնը հին ու զարգացած մշակոյթի երկիր է. ուշագրաւ են հին եւ ժամանակակից վարպետներու արուեստը, բնապատկերային գեղանկարչութիւնը, ճենապակիի արուեստը, ճարտարապետութիւնը, թատրոնը։ Յայտնի է յատկապէս քապուքի թատրոնը, որ սկիզբ առած է թափառաշրջիկ երգիչներու ու պարողներու կատարումներէն եւ մինչեւ օրս ալ տարածուած է ժողովուրդի մէջ։ Ճափոնցիները յայտնի են ծաղկեփնջեր կազմելու եւ գաճաճ ծառեր մշակելու իւրայատուկ արուեստով։ Համաշխարհայնօրէն ճանաչցուած են ճափոնական ճուտօ, քարաթէ, սումօ մարզաձեւերը ։
Ճափոնը յայտնի է իր հրաշալի ճարտարապետական ու պատմական յուշարձաններով՝ Պուտտայի հսկայական արձաններով ու տաճարներով, մեհեաններով, գեղատեսիլ երկրապատկերային զբօսայգիներով եւ թագաւորական դղեակներով։ Ճափոնական յուշարձաններու մէջ առանձնայատուկ տեղ ունի Հիրոշիմայի՝ աթոմային ռմբակոծութեան զոհերու յուշահամալիրը, որ ամէն տարի Օգոստոս 6-ին իր զանգերու տխուր ղօղանջով ամբողջ աշխարհին կը յիշեցնէ 1945-ի այդ մեծ ողբերգութեան մասին ։
Միաժամանակ Ճափոնի մէջ գոյութիւն ունի վանկային այբուբեն։ Գրուածքներու բառերու մեծ մասի արմատները, կը գրուին հիերոկլիֆներով, իսկ քերականական վերջաւորութիւնները՝ վանկակազմիչ այբուբենի նշաններով։ Գրուածքները կը կարդացուին վերէն վար եւ աջէն ձախ։ Եւ չնայած նշուած բարդութիւններուն՝ ճափոնը համատարած գրագիտութեան երկիր է։ Վեց տարեկանէն երեխաները կը յաճախեն դպրոց, իսկ տասնամեայ կրթութիւնը պարտադիր է։ Բարձագոյն ուսումնական հաստատութիւններուն մէջ ուսումը վճարովի է, բայց կան նաեւ անվճար պետական համալսարաններ, ուր ընդունուելու համար պետք է յաղթահարել մրցակցային մեծ դժուարութիւններ։
Բաւականին հարուստ եւ բազմազան է նաեւ Ճափոնի մէջ ստեղծուած գլուխկոտրուկներու տեսականին։ Աշխարհի մէջ, շատ տարածուած են նոնոկրամները, թիւային դաշտերով գլուխկոտրուկները։ Յայտնի է թղթի կտորէն ստեղծուող ֆիկուրներ պատրաստելու արուեստը։
Ճափոնական երգարուեստի վրայ իր խորն ազդեցութիւնը կը ձգեն ժամանակակից արեւմտեան եւ նամանաւանդ ամերիկեան երաժշտական ուղղութիւններն ու ոճերը։ Ճափոնցիները ամէն կերպ կը ձգտին երգարուեստի գծով ըլլալ ժամանակակից։ Միեւնոյն ժամանակ՝ Ճափոնի մէջ, յարգի են աւանդական ճափոնական երգ-երաժշտութիւնն ու անոնց հիման վրայ մշակուած ուղղութիւնները։ Ամբողջ աշխարհին յայտնի է եւ տարածուած XX դարու 70-ականներուն ստեղծուած՝ երգի երաժշտութեան ձայնակցութեամբ երգելու ձեւը։
Հարիւրամեակներ առաջ ստեղծուած մշակութային արժէքներէն շատերը այսօր նոյնպէս ունին լայն տարածում եւ կը կազմեն ժամանակակից Ճափոնի մշակոյթի անբաժան մասը։ Ատոնցմէ է նաեւ յատուկ ձեւով կրթուած եւ դաստիարակուած կանանց կողմէն մատուցուող ծառայութիւնները։
Կենցաղ
Ճափոնցիներու տնային կենցաղը շատ բանով կը տարբերի եւրոպականէն։ Օրինակ՝ ճափոնական տուներուն մէջ կահոյք գրեթէ չկայ, յատակին փռուած են բրինձի ծղոտէն գործուած խսիրներ, տուն մտնելէն կօշիկները կը հանեն ու կը դնեն դրան շեմին, իսկ ներսը՝ խսիրներու վրայ կը քայլեն գուլպաներով։ Ի տարբերութիւն եւրոպացիներու՝ ճափոնցիները կը ճաշեն յատակին նստած, յատակին ալ անկողին կը պահեն։
Թեպետ ճափոնական քաղաքներուն մէջ շատ են եւրոպական խոհանոց ունեցող ճաշարանները, ճափոնցիներու համար հիմնական սնունդ կը հանդիսանայ իրենց աւանդական կերակուրը՝ անալի եփած բրինձը, որ կ'ուտեն թասիկներէն՝ ձողիկներով։ Հիմնական ուտելիքներէն են նաեւ աղ դրած բանջարեղէնը ու ձկնեղէնը, ծովամթերքէն պատրաստած տարբեր ուտեստները։ Ճափոնական խոհանոցէն համաշխարհային ճանաչում ստացած է սուշին։ Ի դէպ՝ ձկան որսով Ճափոնը աշխարհին մէջ, կը զբաղեցնէ առաջին տեղերէն մէկը։ Ճափոնական խոհանոցի յայտնի աւանդոյթներէն է թէյ խմելու արարողութիւնը։ Ճափոնական ոգելէն խմիչքներէն յայտնի է բրնձէն թորած օղին՝ սաքէն։
Ճափոնի մէջ «ինեմուրի»-ն արտօնուած է: Ինեմուրի կը նշանակէ` «գտնուած տեղը քունի անցնիլ»: Իսկ Ճափոնի մէջ ամէնուրեք ինեմուրին վարձատրութիւն նկատուած է գործը աւարտին հասցնելու ձգտող բոլոր պաշտօնեաներուն համար: Մելպուռնի համալսարանի եւ Ճափոնի Կէյոյի համալսարանի մասնագէտները կը յայտնեն, որ շաբթուան աշխատանքային ամէնէն արդիւնաւէտ տեւողութիւնը 30 ժամ է:
«Ինֆորմինկ» կը հաղորդէ, որ հետազօտողները կատարած են փորձ մը, որուն մասնակցած են 7,500 տղամարդիկ եւ կիներ: Անոնք անցած են քննութենէ մը, որ ներկայացուցած է տեղեկութեան հոսքի ընկալման անոնց մակարդակը: Պարզուած է, որ կարգ մը մարդիկ ի վիճակի են շաբաթական 30 ժամէ աւելի աշխատելու, եւ քննութեան խնդիրները աւելի վատ ձեւով լուծած են անոնք, որոնք շաբաթական աշխատաժամերը 30 ժամէն պակաս են:
Արուեստը
Համաշխարհային անուն հանած ռեժիսոր է Աքիրա Քուրոսաւան։ Ճափոնական կինոյի մէջ, կ'առանձնանան մեծ քանակով նկարահանուած անիմացիոն ֆիլմերը։
Արժոյթ
Ճափոնի արժոյթը եէնն է, որ կը համարուի աշխարհի պահեստային արժոյթներէն մէկը, կը բաժնուի 100 սէնի։ Նշանը՝ (¥) JPY:
Եէնը որպէս արժոյթ Ճափոնի մէջ սկսած է գործածուիլ 1869 թուականէն։
Ճանչցուած Մարդիկ
Հանրայայտ են գրողներ՝ Քաւապաթա Եասունարին, Քոպօ Ապէն, Նոմա Հիրոշին, շարժապատկերի բեմադրիչ Աքիրա Քուրոսաւան, երաժշտահան՝ Ճօ Հիշիասին, գեղանկարիչ-ձեւաւորող՝ Եշիթաքա Ամանոն, ճարտարապետ՝ Քիշէ Քուրոքաւան, նկարիչ Հիրոշիքի Անտօն, ֆիզիկոսներ՝ Քաշիպա Մաշաթաքին, Իւքաւա Հիտեքին, արդիւնաբերողներ՝ Հոնտա Սոչիրօն, Մորիթա Աքէօն, Մորի Մինորին եւ ուիշներ։ Ժամանակակից գրողներէն յայտնի է՝ Հարուքի Մուրաքամին։
Տօներ
Ճափոնի մէջ կը նշուի 15 պետական տօն։ Ատոնք նշելու օրերը ոչ աշխատանքային են եւ անոնց ցանկը կը սահմանուի պետական տօներու օրէնքով։ Իրար յաջորդող չորս տօներուն (Շեովայի օր, Սահմանադրութեան օր, Կանաչ միջավայրի օր եւ Երեխաներու օր) կ'ըսեն ոսկի շաբաթ։ Ճափոնի կառավարութիւնը որդեգրած է նաեւ երջանիկ երկուշաբթիներու համակարգը, որուն համապատասխան տօներէն չորսը՝ Չափահասութեան օրը, Ծովու օրը, Աւագներուն մեծարելու օրը եւ Ֆիզմշակոյթի օրը ճշդուած ամսաթիւերէն տեղափոխուած են երկուշաբթի, ստեղծելով երեք անընդմէջ հանգիստի օր։ Ճափոնի մէջ տօնական իրադարձութիւն կը համարուի նաեւ սաքուրայի ծաղկելու օրը։ Կը նշուին նաեւ փոխառնուած տօներ, որոնք Ճափոնի մէջ աւանդոյթ դարձած են համեմատաբար վերջերս, օրինակ՝ Սուրբ Վալենդինի օրը։
Ճափոնի պետական տօները
Թավատառ տեքստ== Դուրսի Յղումներ ==
Արաքս (ամսագիր, Լառնակա)
«Արաքս», պարբերաթերթ, լոյս տեսած է 1924– 1929-ին, Լառնակայի մէջ (Կիպրոս)։ Տնօրէնն էր Մ. Մոստիճեանը։ «Արաքս» լուսաբանած է Կիպրոսի հայկական գաղութի կեանքը, պարբերաբար յօդուածներ ու լուրեր արտատպած է «Խորհրդային Հայաստան» թերթէն։ Մեծ տեղ յատկացուցած է քաղաքական ընթացիկ լուրերուն։ «Արաքս»-ի նիւթերու մէ մասը լոյս տեսած է անգլերէն։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Կիպրոսի պարբերականներ
Արարատ (ամսագիր, Թեհրան)
«Արարատ», ամսագիր։ Հայ մշակութային «Արարատ» միութեան հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1959-1960 թուականներուն, Թեհրանի մէջ։ Խմբագիր՝ Ս. Սագինեան։ Յետագային՝ 1979-1980 թուականներուն, Թեհրանի մէջ շարունակած է հրատարակուիլ որպէս Հայ մարզական «Արարատ» կազմակերպութեան նոյնանուն տեղեկատու ամսագիր։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Իրանի պարբերականներ
Ստեֆան Հայրապետեան
Սթեֆան Հայրապետեան (Էսթ.՝ Stefan Airapetjan, ), ճանչցուած իբր Սթեֆան կամ Stefan, Էսթոնահայ երգիչ եւ երգահան է: Ան պիտի ներկայացնէ Էսթոնիան 2022 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին « Hope » երգով:
Վաղ կեանք
Սթէֆանը ծնած եւ հասակ առած է Վիլեանտի, Էսթոնիա: Անոր ծնողքը հայ են: Սթեֆանիա անունով քոյր մը ունի:
Արարատ (ամսագիր, Պուէնոս Այրես)
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Արժանթինի պարբերականներ
Սուրբ Ոնոփրիոս
Սուրբ Ոնոփրիոս, Ոնոփրիոս Անապատական, հազուադէպ՝ Ոնոբրիոս, Եգիպտական (Ղպտի) եկեղեցին զայն կ՛անուանէ Սուրբ Նօֆէր Մենակեաց (الأنبا نوفير السائح) իսկ Յունարէնով՝ Ὀνούφριος (Օնուֆրիոս)։ Դ կամ Ե դարուն (4ր-րդ կամ 5-րդ) Վերին Եգիպտոսի (Արաբերէն՝ صعيد مصر, Սաիիտ Միսր) անապատի ճգնաւոր մենակեացներէն։ Ան յարգուած է որպէս Սուրբ Արեւելեան Ուղափառ եւ Առաքելական եկեղեցիներուն կողմէն, ինչպէս նաեւ Հռոմէական Կաթուղիկէ եկեզեցւոյ կողմէն։ Անոր անունը կը յիշուի Հայաստանեաց Առաքելական Սբ․ Եկեղեցւոյ ինչպէս նաեւ Հայ Կաթուղիկէ եկեղեցւոյ պատարագին «Միանձնացելոց սրբոց» (այսինքն աշխարհէն քաշուած, միայնակ ապրող, շրջիկ ճգնաւոր Սուրբեր) ցանկին մէջ՝ «Պօղոսի, Անտօնի, Պօղայ, Մակարայ, Ոնոփրիոսի, Աբբայ Մարկոսի եւն․․․»։
Կեանքի Պատմութիւննը եւ Յայսմաւուրք
Ոնոփրիոսը այսպէս կոչուող «Անապատի Հայրեր»-էն էր ով մեծ ազդեցութիւն ունեցաւ երորդ եւ չորորդ դարերու Արեւելեան հոգեւորականութեան վրան, այդ ժամանակներուն երբ Քրիստոնէութիւնը կը ձեւակերպուէր որպէս Հռոմէական կայսրութեան պաշտոնական կրօնքը։ Այս ժամանակներուն բազմաթիւ քրիստոնեաներ ոգեւորուած էին անապատ մեկնելու, եւ այդտեղ ապրելու աղօթքի կեանքով, խիստ պայմաններուն մէջ ծայրահեղ տաքին ու ցուրտին, շատ սակաւ սնունդով ու խմելիքով, շրջապատուած տարբեր տեսակի գազաններով ու աւազակներով։
Յստակ չէ թէ Ոնոփրիոսը ճշգրիտ որ դարուն ապրած է, անոր հետ հանդիպած, Եգիպտոսի անապատի ճգնաւորաց կենսագիրի՝ Սբ․ Փաֆնութիոս Խստակեաց ի տեղեկագրութիւնը կը հանդիսանայ Սբ․ Ոնոփրիոսի կեանքի մասին մեր գիտութեան միակ աղբիւրը։
Անգամ այս տեղեկագրութեան Սբ․ Փաֆնութիոս Խստակեացի կողմէն գրուած ըլլալը ստոյգ չէ, Վաղ Եգիպտերէն արմատներ ունեցող «Փաֆնութիոս» անունը նշանաւոր էր «վերին Թէպէ»-ի մէջ (Արաբերէն՝ طيبة العليا, Յունարէն՝ Άνω Θηβαΐς, Հին Եգիպտոսի մայրաքաղաքը, այժմու Վերին Եգիպտոսի տարածքին մէջ գտնուող, صعيد مصر)։ Անիկա նաեւ կրնայ ըլլալ Վարին Եգիպտոսի «Փաֆնութիոս Մեծ»-ը կամ «Փաֆնութիոս Սքիթացի»-ն (Սքիթ քաղաքը․ Ղպտերէն/Եգիպտերէն՝ ϣⲓϩⲓⲧ Շիհիթ, Յունարէն՝ Σκῆτις կամ Σκήτη, այժմ Արաբերէն կը կոչուի՝ وادي النطرون Ուատի Ալ-Նաթրուն), ով Սբ․ Անտոն Անապատականի աշակերտն էր, ու մասնակցած է Նիկիոյ Տիեզերական ժողովին, ուր ներկաները կը նկատեն Մաքսիմինուս Կայսրի կողմէն իր կրած չարչարանքներուն հետեւանքները (պոկուած աջ աչքը, ձախ ոտքի հեռացուած ջիղը, վառած ոտքերը եւն․․․) ։
Ոնոփրիոս անունը կ՛ենթադրուի թէ Եգիպտական (Ղպտի) «ⲩⲛⲛⲫⲉⲣ» (Ուննուֆէր) անունին Հելլենաբանուած (Յունացուած) ձեւն է, զոր վաղ Եգիպտական «ունն-նֆր» անուան արդի տարբերակն է, կը նշանակէ «Կատարեալը», կամ «անիկա ով շարունակաբար բարի է», «Օզիրիս» Աստուծոյ ածականներէն։
Ըստ աւանդութեան, որ չի գտնուիր Փաֆնութիոս Խստակեաց ի տեղեկագրութեան մէջ, կը պատմուի թէ Որոփրիոսը նախքան «Թէբէ»-ի։ (կը հնչուի Թէպէ) մօտակայքին աբեղայ ապա ճգնաւոր դառնալը ուսանած է օրէնսգիտութիւն եւ իմաստասիրութիւն (փիլիսոփայութիւն)։
Ըստ « Փաֆնութիոս Խստակեաց ի»-ի տեղեկագրութեան, Փաֆնութիոս ուխտագնակցութեան ելաւ Սբ․ Ոնոփրիոս Մենակեացի ապրելակերպը ուսումնասիրելու նպատակով, եւ տեսնելու համար թէ արդեօ՞ք այդ ապրելակերպը իրեն ալ կը յարմարի թէ ոչ։ 16 օր անապատին մէջ շրջելէն ետք, 17-րդ օրուն Փաֆնութիոսը կը հանդիպի վայրի կերպարանքի մը, թաւ մազերով ծածկուած, տերեւներէ պատրաոտուած ազրդրազգեստ մը հագած։ Վախցած Պաֆնուտիոսը կը փախի լեռ մը բարձրանալով, բայց կերպարը ետ կանչեց անոր բացագանչելով. Վար եկուր քովս, ով Աստուծոյ մարդ, քանզի ես ալ մարդ եմ, Աստուծոյ սիրոյն անապատին մէջ ապրող։
Վերադառնալով, Փաֆնութիոսը կը խօսի վայրի կերպարանքին հետ, ով ինքն իրեն կը ներկայացնէ որպէս Ոնոփրիոս, եւ կը բացատրէ թէ ինքը ժամանակին վանական մըն էր «վերին Թէբէ»-ի մէջ (Հայերէնով բուն գրելու ձեւը այսպէս է), արդէն 70 տարի է ճգնաւորի կեանք կ՛ապրի, դիմանալով ծայրայեղ ծարաւին, անօթութեանն ու անհանգստութիւններուն։ Ան կը պատմէ թէ իր պահապան հրեշտակն էր որ իրեն այս ամայի վայրը բերաւ։ Ոնոփրիոսը «Փաֆնութի»-ին (երբեմն այսպէս կը կոչուի) կը տանէ իր առանձնոցը, եւ անոնք կը խօսին մինչեւ արեւամուտ, երբ հացն ու ջուրը հրաշքով մը կը յայտնուին ճգնաւորին խուցին առջեւը։ Անոնք գիշէրը աղօթքով կ՛անցնեն, եւ առաւօտեան Փաֆնութիոսը կը նկատէ թէ Ոնոփրիոսը մահամերձ է, մտատանջուած կը հարցնէ ճգնաւորին, թէ արդեօ՞ք ան պէտք է իր խուցին մէջ ապրի իր մահանալէն ետք։ Բայց Ոնոփրիոսը կ՛ըսէ իրեն. «Այս մէկը պիտի չըլլայ, քու գործդ Եգիպտոսի մէջ է (Եգիպտոսի սահմաններէն ներս, ատեններ որոշ քաղաքի/շրջանի մը կրնայ մատնանշէլ, օրինակի համար այսօր կարգ մը Եգիպտացիներ «Գահիրէ»-ն Եգիպտոս կ՛անուանեն, ինչպէս կարգ մը Սուրիացիներ ու Լիբանանցիներ Դամասկոս մայրաքաղաքը «Շամ» կը կոչեն, թէեւ ամբողջական «Շամ»-ը կը ներառէ՝ Սուրիան, Լիբանանը, Պատմական Հայաստանի հարաւը, Սինայի անապատը, Արաբիայի հիւսիսը, Իրաքի արեւմուտքը, Պաղեստինն ու Յորդանանը), քու եղբայրներուդ հետ»:
Ոնոփրիոսը կը խնդրէ Փաֆնութիոսէն, որ Եգիպտոսի մէջ խնկարկութեամբ իր յիշատակը նշուի, ապա կ՛օրհնէ ճանապարհորդին ու կը մահանայ: Փաֆնութիոսը չկրցաւ գերեզմանի համար փոս մը փորել, քանի որ հողը կոշտ ու ժայռոտ էր, հետեւաբար թիկնոցով մը կը ծածկէ Ոնոփրիոսի մարմինը, զանիկա ձգելով ժայռերու ճեղքերուն մէջ: Յուղարկաւորութենէն ետք Ոնոփրիոսին առանձնարանը կը փլուզուի, եւ Փաֆնութիոսը ասիկա նշան մը կը համարէ, որ ան պէտք չէ այդտեղ մնայ։
Դպրագէտներէն մին կը գրէ թէ Ոնոփրիոսին կեանքը համանմանէ անթիւ անապատական ճգնաւորներու եւ մենակեացներու կեանքին։ Այսուամենայնիւ, հակառակ իր կեանքի գուշակելիութեան, Փաֆնութիոսի արձանագրած Ոնոփրիոսի կենսագրութեան մէջ իւրայատուկ մանրամասնութիւններու կը հանդիպինք․ Ոնոփրիոսը երիտասարդութեան տարիները անցուցած է վանքի մը մէջ, ուր կը պահպանէր խիստ լռութեան կանոնը. եղնիկ մը անոր կ՛ուսուցանէր Քրիստոնէական ծեսերն ու պատարագը: Անապատին մէջ անցուցած իր վաթսուն տարիներու ընթացքին, Ոնոփրիոսի միակ այցելուն հրէշտակ մըն էր, ով իրեն ամէն կիրակի Սբ․ հաղորդութիւնը (Նշխարն ու գինին՝ Քրիստոսի արիւնն ու մարմինը) կու տար։
Հայաստանեաց Առաքելական Եկեղեցւոյ քոյր եկեղեցին՝ Եգիպտական (Ղպտի) Առաքելական Ուղափառ եկեղեցին Սբ․ Ոնոփրիոսի տօնը կը նշէ Փաունի ամսու 16-ին (Եգիպտերէն՝ Ⲡⲁⲱⲛⲓ, Յունարէն՝ Παϋνί) ամսուն (Եգիպտական տոմարով տասերորդ ամիսը, սովորաբար Յունիսի 23-ին համապատասխան)։
Թէ Կաթուղիկէ եւ թէ Ուղափառ (Յունական եկեղեցին եւ իր քոյր եկեղեցիները) սուրբ Ոնոփրիոսին տօնը կը նշեն 12 Յունիսին։ Երուսաղէմի Սբ․ Ոնոփրիոսի վանքը կը գտնուի «Դժոխքի Հովիտի» (Եբրայերէն՝ גֵיא־הִנֹּם‎‎, Կէհինօմ ) (Արաբերէն՝ وادي جهنّم, Ուատի Ճհաննամ) մէջ, զոր կը գտնուի հին հրեական գերեզմանատունի մը տարածքին մէջ, այս տեղը նաեւ կը կոչուի Ակեղդամա, ուր կը կարծուի թէ մատնիչ Յուդան անձնասպան եղած է:
Արուեստի Մէջ
Անոր սրբանկարները համաշունչ են միջնադարու «Վայրի Մարդ»-ուն պատկերներուն հետ (անտառի վայրի մարդը, առասպելական կերպար մ՛եւ բներգ մընէ, զոր զոր կը յայտնուի է միջնադարեան Եւրոպայի արուեստի ու գրականութեան մէջ։ Կը նմանի Յունա-Հռոմէական դասական դիցաբանութեան կարգ մը Աստուածներու եւ առասպելկան արարածներու)։ Արուեստի մէջ Սբ․ Ոնոնփրիոսը կը պատկերուի որպէս վայրի մարդ մը, տերեւներէ շինուած ազրդրազգեստ մը հագած, իր ամբողջ մարմինը ծածկող երկար մազերով։
Անոր որմնանկարըին կը հանդիպինք կեդրոնական Անատոլիայի Կապադովկիա շրջանին Սբ. Թէոդորոս Զօրավար եւ Սբ․ Գէորգ Զօրավար եղեկեցւոյ մէջ։ Երկու վերոյիշեալներն ալ կը պատկերուին վիշապներ սպաննած ատեն, այդ պատճառով թուրքրեը Օձերու եկեղեցի (թրքերէն՝ Yilanlı Kilise) կ՛անուանեն զանիկա։ Ան ջուլհակներու (կտաւ հիւսողներ) պահապան սուրբը կը համարուի, քանի որ անիկա կը պատկերուի զգենած միայն իր խիտ մազերը եւ տերեւները մէջքին։ 1650 թուականին ան կը կարգուի Փալերմո քաղաքին պահապան սուրբերէն մէկը։
Անունին Փոփոխակները
Հայերէնին մէջ իր անունը Ոնոփրիոս կը գրուի (Փիւր տառը մինչեւ ԺԱ/11-րդ դարը Ֆէ տառին հնչիւնն ալ կարտայայտէր), Ոնոբրիոս տարբերակը սակաւադէպէ, իսկ ժողովրդային տարբերակը, որ իր հերթին փոխառուած է Եգիպտերէն/Ղպտերէնէն՝ⲀⲂⲂⲀ Ⲛⲟϫϥⲟⲣ Ⲡⲓⲁⲛⲁⲭⲱⲣⲓⲧⲏⲥ (Աբբա Նօֆօր), եւ կը գրուի՝ «Նոֆէր», «Նօֆէր», կամ Խորհրդային (Սովետական) ուղղագրութեամբ՝ «Նոֆեր»։ Անգլերէնով ՝Onuphrius, Onouphrius, կամ Onofrius Է։ Երբեմն ալ Անգլերէնով Humphrey կը գրուի, թէեւ վերջինս կապ չունի Ոնոփրիոս անուան հետ, եւ ունի Տեւտոնական (Անգլերէն՝ Teutonic, Գերմանական, Անգլերէն՝ Germanic) ստուգաբանութիւն: Փորթուկալերէն եւ Սպաներէն՝ Onofre, Ռումաներէն՝Onofrei, Իտալերէն՝ Onofrio եւն․․․ Իսկ Արաբերէնով (Այժմու Եգիպտացիներուն առօրեայ լեզուն), Սբ․ Ոնոբրիոսը կը ճանչցուի որպէս Ապու-Նօֆէր (أبو نُفر), Ապու-Նուֆէր (أبو نوفير) կամ (ⲀⲂⲂⲀ Ⲛⲟϫϥⲟⲣ Ⲡⲓⲁⲛⲁⲭⲱⲣⲓⲧⲏⲥ Ղպտերէնէն թարգմանուած՝ الأنبا نوفير السائح), զոր բացի այս անուան Արաբերէն տարբերակը ըլլալէն կը նշանակէ «բուսակէր/ խոտակէր»։
Ռամկական ու Ժողովրդային Աւանդոյթներ
Սիկիլեցիները (Սիցիլիա, Իտալիոյ ինքնավար կղզին) Սբ․ Ոնոփրիոսին կ՛աղօթեն երբ բան մը կը կորսնցնեն։ Այս աղօթքը ունի մի քանի տարբերակներ, սակայն ընդհանուր արմամբ անոնց մէջ կը յիշուի անոր մազերուն հրաշագործ յատկութիւնը։ Ընդարձակօրէն ընդունուած է թէ այս աղօթքները կորսուած առարկայ մը (բանալի, մատանի, եւն․․․) փնտրած ատեն կրկնելը, մեծապէս կ՛օգնէ անիկա աւելի շուտ գտնելուն։
Արաքս (ամսագիր, Փարիզ)
«Արաքս», մանկա-պատանեկան ամսաթերթ։ Հրատարակուած է 1952– 1955-ին, Փարիզի մէջ։ Խմբագիր՝ Շ. Տէր-Մելքոնեան։ Տպագրած է հայ գրողներու (Յ. Թումանեան, Ա. Իսահակեան, Ա. Խնկոյեան) մանկական ստեղծագործութիւնները, առակներ, երգեր, պատկեր-պատմուածքներ, բանաստեղծութիւններ։ «Արաքս» ամսաթերթը աշխատած է իր մանուկ ընթերցողներուն դաստիարակել հայրենիքի նկատմամբ սիրոյ եւ նուիրուածութեան զգացումներով, տպագրած է տեղեկութիւններ Խորհրդային Հայաստանի արուեստի եւ մշակոյթի գործիչներուն մասին։
Արաքս (թերթ, Ալեքսանտրիա)
«Արաքս», շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1925-1965 թուականներուն, Ալեքսանտրիայի մէջ։ Արտօնատէր եւ պատասխանատու խմբագիր՝ Արամ Ստեփանեան, ապա՝ Շաւարշ Ստեփանեան։ Լուսաբանած է եգիպտահայերու առօրեան, անդրադարձած սփիւռքի իրադարձութիւններուն, աջակցած հայապահպան ձեռնարկումներուն։ Հայրենական պատերազմի տարիներուն թերթը հանդէս եկած է յանուն սփիւռք-հայրենիք կապերու ամրապնդման։
«Արաքսը» լուսաբանած է եգիպտահայերուն, ամբողջ սփիւռքահայութեան հետաքրքրող, ինչպէս նաեւ միջազգային քաղաքական հարցեր։ Անոր հիմնական մտահոգութիւնը եղած է հայապահպանութիւնը, սփիւռքի եւ հայրենիքի միջեւ կապի սերտացումը, ազգահաւաքը։ Լայն տեղ յատկացուցած է Խորհրդային Հայաստանի իրականութեան, անոր տնտեսական եւ մշակութային կեանքին։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ ըստ երկրի Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Եգիպտոսի պարբերականներ
Պետրոս Թովմասեան
Մանկութիւն եւ Ընտանիք
Ծնած է Իրաքի Պասրա քաղաքին մէջ 1954 թուականին, Մեծ Եղեռն ը (1915-ի Հայոց Ցեղասպանութիւնը) վերապրածներու շառաւիղն է։ Հայրը՝ Մովսէս Թովմասեանը (Ամիրխանեան) ծնած է Պատմական Հայաստան ի Թիմարի շրջանի Փիրղարիպ Գիւղը (Վասպուրական աշխարհ), մահացած է Պաղտատ 1972 թուականին։ Մօրը հայրը ծնած է՝ Կարին (Էրզրում) եւ մեծ եղեռնի օրերուն եղած է կամաւոր զինուորական Քեռի ի խումբին՝ Դ․ (4-րդ) գունդին մէջ։ 1999 թուականին ամուսնացած է Հրաչուհի Թովմասեանին հետ (Հրաչուհի Պօղոսեան)։
Ուսում եւ Գործունէութիւն
Թովմասեան նախակրթական, միջնակարգ եւ երկրորդական ուսումը ստացած է Պաղտատ ի Հայոց Ազգային Միացեալ վարժարանէն։ Աւարտած է Պաղտատ ի Համալսարանը 1976 թուականին, Քաղաքային Երկրաչափ մասնագիտութեամբ (Անգլերէն՝ B.Sc. in Civil Engineering)։ Ան եղած է Հայոց պատմութեան ուսումնասիրող ապա դասախօս աշխարհի տարբեր երկիրներու (Անգլիա, Հոլանտա, Յորդանան, Իրաք, Միացեալ Նահանգներ, Հայաստան) ուսումնական զանազան հաստատութիւններու մէջ։
Գործեր
Պետրոս Թովմասեան հեղինակն է Հայոց պատմութեան «Անեցեալին Այս Օր» յօդուածաշարքին, որ հրատարակուած է Պաղտատի, Յորդանանի, Ամէրիկայի հայկական շարք մը թերթերու մէջ ։ Հեղինակած է ցուցակներով (աղիւսաներով, իր իբր ճարտարապետ մասնագիտութեան շնորհիւ), պատկերներով եւ քարտէսներով հարուստ գիրքեր ՝
Մոլիեր
Մոլիեր (Molière), բուն անունը՝ Ժան Պաթիսթ Փոքլեն (Jean Baptiste Poquelin), ֆրանսացի նշանաւոր դերասան, թատրոնի տնօրէն, «բարձր կատակերգութեան» ժանրի հիմնադիր։
Մոլիեր ծնած է Փարիզ, 15 Յունուար 1622-ին, որմէ ետք կը մկրտուի Ժան Փոքլեն անունով: Ճանչցուած է Ժան-Պաթիսթ անունով: Ան Ժան Փոքլենի եւ Մարի Կրեսէի առաջին որդին էր, որոնք ամուսնացած են 27 Ապրիլ, 1621-ին: Մայրը բարեկեցիկ ազնուական ընտանիքի դուստր էր ։ Երբ սպասուհին առաջին անգամ կը տեսնէ մանկիկը, զինք կը կոչէ «Լէօ Նէ», այսինքն՝ քիթը եւ այդ օրէն սկսեալ, ընտանիքի անդամները զինք կը կոչեն «Լէօ Նէ» ։
Մայրը կը կորսնցնէ երբ 10 տարեկան էր, եւ մեծ հաւանականութեամբ հօր հետ յարաբերութիւնները այնքան ալ լաւ չեն եղած։
Նախնական կրթութիւնը ստացած է փարիզեան տարրական դպրոցին մէջ :
1639-ին աւարտած է Քլերմոնի Ժէզուիթական քոլէճը:
1643-ին, Մոլիեր կեղծանունով, քանի մը դերասաններու հետ ստեղծած է «Փայլուն թատրոնը»:
1645-1658 թուականներուն, խաղընկերներուն հետ շրջագայած է Ֆրանսայի գաւառներուն մէջ:
Թատերախումբի համար գրած է փոքրածաւալ ուրախ կատակերգութիւններ եւ զաւեշտախաղեր («Ճարպիկը կամ խոչընդոտները», 1663, «Սիրային անախորժութիւններ», 1663), որոնց նիւթերը փոխ առնուած են իտալական կտորներէ:
Մոլիեր, յենելով ֆրանսական ժողովրդական թատրոնի աւանդոյթներու եւ Վերածննդեան մարդասիրական գաղափարներու վրայ, օգտագործելով դասականութեան փորձը, ստեղծած է նոր տիպի`ընկերային-կենցաղային կատակերգութեան ժանրը: Ան իր կատակերգութիւններով («Ծիծաղելի սեթեւեթուհիները», 1660, «Տղամարդոց դպրոցը», 1661) արտայայտած է գեղարուեստական նոր սկզբունքներ՝ իրականութեան ճշմարտացի պատկերում, կերպարներու անհատականացում: «Կանանց դպրոցի քննադատութիւնը» (1663) եւ «Վերսայեան էքսպրոմտ» (1682) կտորներուն մէջ հաստատած է իր գեղագիտական ըմբռնումները:
Մոլիերի տաղանդը աւելի վառ արտայայտուած է «Տարտիուֆ» (1669), «Տոն Ժուան» (1683) կատակերգութիւններուն մէջ, ուր ծաղրած է բարեպաշտութեան և առաքինութեան դիմակի տակ թաքնուած հասարակութեան երկերեսանիութիւնը, ազնուականութեան հոգեւոր սնանկացումն ու անբարոյականութիւնը: Մոլիերի ազատախոհական գաղափարախօսութեան, ազնուականական իշխող խաւի սպաննիչ քննադատութեան համար երկար ժամանակ արգիլուած են «Տարտիուֆի» եւ «Տոն Ժուանի» բեմադրութիւնները:
Մոլիերի գործերուն մէջ իրականութեան երգիծական պատկերման գոյները խիստ չափազանցուած եւ խտացուած են: Ան ֆրանսական կատակերգութիւնը բարձրացուցած է դասական արուեստի մակարդակի՝ պահպանելով անոր կապը ժողովրդական զաւեշտի («Սքափենի արարքները», 1676) հետ: Մեծ է Մոլիերին պատմական դերը ֆրանսական կատակերգութեան հետագայ զարգացման մէջ՝ Ժան-Ֆրանսուա Ռենիարէն մինչեւ Փիեռ Օկիւսթեն Պոմարշէ:
Սաֆրան
Սաֆրանը, որ կը կոչուի նաեւ`«Կարմիր ոսկի», որովհետեւ ամէնէն սուղ համեմն է: Կը ստացուի քրքումի ծաղիկի առէջներէն (Crocus sativus):
Մէկ կրամ սաֆրան ստանալու համար պէտք է հաւաքել 150 ծաղիկ, եւ այդ մէկ կրամ համեմը կ'արժէ մօտաւորապէս 12 տոլար  (2014-ին իրանական Սաֆրանի մէկ քիլոկրամը միջազգային շուկային մէջ կ'արժէր երկու հազար ամերիկեան տոլար)։ Պատճառը համեմունքի արդիւնահանման ժամանակ աշխատանքի դժուարութիւնն է։ Անիկա առաջին անգամ մշակուած է Միջին Արեւելքի մէջ, 35 դար առաջ: Այս համեմը կը գործածուի համ կամ դեղին գոյն տալու ուտելիքներուն : Սաֆրանի ամէնէն մեծ արդիւնահանողը կը համարուի Իրանը: Հոն կ'արտադրուի սաֆրանի 90 տոկոսը։ Իրանի մէջ կ'աճի լաւագոյն քրքումը։ Այս բոյսը շատ քիչ ջուրի կարիք ունի։ Այսօր քրքում կ'աճի գլխաւորաբար Իրանի արեւելեան եւ հիւսիս արեւելեան շրջաններուն մէջ։ Իսկ երկիրին հարաւային Խորասան նահանգը կը համարուի քրքումի աճեցման բնօրրանը։ Տարածուած կարծիք կայ, որ սաֆրանի բոյսը յայտնաբերած ու սկսած են աճեցնել իրանցիները։ Ք.Ա. 549-728 թուականներուն, Մարերու ժամանակաշրջանին, սաֆրանը աճած է Իրանի Համատան նահանգի Ալվանտ լերան ստորոտին եւ Քերմանշահի մէջ։ Սակայն հետագային անիկա սկսած են աճեցնել նաեւ Իրանի այլ քաղաքներու մէջ։ Իսկ աւելի ուշ սաֆրանը սկսած է արտահանուիլ այլ երկիրներու մէջ եւ մեծ համբաւ ձեռք բերած։ Պատմաբաններու կարծիքով, Իրանի դէմ Ալեքսանդր Մակեդոնացիի յարձակման ատեն սաֆրանին ծանօթացած են յոյներն ու հռոմէացիները։ Արդէն աւելի ուշ, հին յոյներն ու հին հռոմէացիները կը պատրաստէին սաֆրանի ջուր, որմով կը սրսկէին սենեակները, սրահները եւ իրենց հագուստները։ Սաֆրանի առէջները կը ցանէին անկողինին վրայ, եւ կ'աւելցնէին լոգանքի ջուրի մէջ։ Նման լոգանքներ կը սիրէր ընդունիլ Քլէոփաթրան։ Սաֆրանը Չինաստան կը հասնի Մետաքսի ճամբով։ Հնագոյն չինական բուսական գիրքերէն մէկուն մէջ կ'ըսուի. «Սաֆրանի աճեցման ամէնէն նշանաւոր վայրը Քաշմիրն է, ուր զայն կ'աճեցնեն իբրեւ նուիրաբերութիւն Պուտտային »։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Համեմունքներ Ստորոգութիւն:Ներկանիւթեր
Տաթեւիկ Ղափլանեան
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Երեւան, Խորհրդային Հայաստանի ժողովրդական արուեստագէտ Հրաչեայ Ղափլանեանին ընտանիքին մէջ։
Երկար տարիներ աշխատածէ Երեւանի Տրամաթիքական թատրոնին մէջ՝ հանդէս գալով տարբեր դերախաղերով ։
1993 թուականին տեղափոխուած է Միացեալ Նահանգներ, ուր խաղացած է Ա. Լինտկրէնի «Երկարագուլպայ Պեպին» ներկայացման մէջ։
2005 թուականին մահացած է անոր դեռ 30-ը չբոլորած որդին, որմէ ետք ան սկսած է յաճախ Երեւան այցելել։
2009 թուականին Երեւանի Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան ազգային ակադեմիական թատրոնին մէջ բեմադրած է «Իմ անուշ տղայ» ներկայացումը` նուիրուած որդիին յիշատակին։
Դեղորայքային Գերզգայնութիւն
Դեղորայքային Գերզգայնութիւն (Drug Allergy), գերզգայնութիւն՝ դեղերու նկատմամբ :
Տաթեւիկ Ղափլանեան
Կենսագրական գիծեր
Մահացած է Լոս Անճելըս, թաղուած է Երեւան ։
Դեղորայքային Գերզգայնութիւն
Ախտանշաններ
Կարգ մը դեղատեսակներ ընդունելէ ետք, հիսթամինի արձակումը կրնայ յառաջացնել կարգ նը ախտանշաններ, ինչպիսիք են`
Գերզգայնութեան աւելի ծանր հակազդեցութիւնը կը կոչուի անաֆիլաքսիս (Anaphylaxis), որ կրնայ ներառել`
Տաթեւիկ Ղափլանեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ Ստորոգութիւն:Վաստակաւոր արուեստագէտներ
Դեղորայքային Գերզգայնութիւն
Ախտանշաններ
Անաֆիլաքսիսը կեանքի սպառնացող արտակարգ իրավիճակ է եւ կրնայ յանգիլ կաթուածի (Shock) ու գիտակցութեան կորուստի :
Դեղորայքային գերզգայնութեան ախտանիշները կրնան սկսիլ դեղը առնելէ կարճ ժամանակ անց: Սակայն որոշ մարդոց համար յայտնուիլը ժամեր, օրեր կամ շաբաթներ կրնայ տեւել: Որոշ մարդիկ հակազդեցութիւն կ'ունենան առաջին անգամ դեղը առնելէ ետք, իսկ ուրիշներ` դեղը քանի մը անգամ առնելէ ետք: Գերզգայնութիւնը կրնայ զարգանալ որեւէ ատեն, որեւէ բանի մը նկատմամբ, նոյնիսկ` այն դեղատեսակին, որ տարիներ շարունակ անվտանգ առած կ'ըլլայ հիւանդը:
Յաճախ դեղորայքի նկատմամբ վատ հակազդեցութիւնը չի նշանակեր, որ անհատը գերզգայնութիւն ունի անոր դէմ: Կողմնակի ազդեցութիւնները սովորական են, յատկապէս երբ մարմինը կ'ընտելանայ նոր դեղամիջոցի մը: Եթէ այդ մէկը կողմնակի ազդեցութիւն է, եւ ոչ թէ` գերզգայնութիւն, աւելի հաւանական է, որ հիւանդը ունենայ`
Դեղերու Ամէնէն Տարածուած Գերզգայնութիւնները
Ոեւէ մարդ կրնայ գերզգայնութիւն ունենալ որեւէ մէկ դեղատեսակի նկատմամբ, ըլլայ այդ մէկը դեղագիրով դեղ կամ դեղեր, որոնք կարելի է առնել առանց դեղագիրի: Փենիսիլինը եւ նմանատիպ այլ հակապիոթիքները այն դեղամիջոցներն են, որոնց նկատմամբ բազմաթիւ մարդիկ գերզգայնութիւն  ունին: Սովորաբար գերզգայնութեան հակազդեցութիւն յառաջացնող դեղատեսակներէն են`
Բուժում
Ախտանիշները թեթեւցնելու օգտագործուած դեղատեսակներէն են հակահիսթամինները (Aerius, Claritine, Telfast), իսկ որոշ պարագաներու` Corticosteroid-ները (Prednisolone, Dexamethasone, Betamethasone), յաճախ կրնան վերահսկել ու մեղմացնել ցանը, եղնջացանը (Hives) եւ քերուըտուքը:
Հազալու եւ թոքերու գերբեռնուածութեան պարագային, բժիշկը կրնայ դեղագրել դեղեր, որոնք կը կոչուին bronchodilators` շնչուղիները լայնցնելու համար:
Անաֆիլաքսիսի ախտանիշներու պարագային համար անհրաժեշտ կրնայ ըլլալ էպինեֆրինի (ատրենալինի) ներարկում, եւ շտապ բժշկական օգնութիւն, նոյնիսկ եթէ այդ ախտանիշները մեղմանան էպինեֆրին առնելէ ետք:
Երբեմն բժիշկները կ'օգտագործեն զգայազերծում (desensitization)` փենիսիլինի կամ այլ դեղամիջոցներու նկատմամբ գերզգայնութիւնը բուժելու համար: Ժամանակի ընթացքին փոքր քանակութեամբ փենիսիլինի ներարկումներ, զորս բժիշկը հետզհետէ կը բարձրացնէ դեղաչափը, մինչեւ որ դիմադրողական համակարգը կարենայ ընդունիլ դեղատեսակը: Այս ընթացակարգին կարելի է դիմել միայն այն պարագային, երբ չկան այլ դեղեր, որոնք կրնան բուժել հիւանդին վիճակը:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Առողջապահական
Սեպուհ Լազ-Մինասեան
Թաւատառ գրութիւն, հայ թատերագիր եւ թարգմանիչ։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Կոստանդնուպոլիս, ուր ստացած է նախնական կրթութիւնը, ապա՝ 1838 թուականիէն ուսումը շարունակած է Փարիզի Մուրատեան վարժարանը։
Վերադառնալով Կ. Պոլիս, զբաղած է ուսուցչութեամբ։ 1850-ականներու վերջերը սկսած է թատրոնով հետաքրքրուիլ։ Ֆրանսերէնէ թարգմանած է թատերախաղեր, գրել թատերական երկեր, որոնց զգալի մասը բեմադրած է։
Թատերախաղեր
Ինքնուրոյն գործերէն են՝ «Արշակ Բ․», «Արա Գեղեցիկ» (1861), «Զապէլ» (1858), «Փարթամ Ամիրա» (1873), «Մարի եւ Խոսրով» (1870), «Ամբակում», «Սելիմ Գ․ եւ Ապտուլ Ազիզ» եւ այլն,
Թարգմանութիւններ
Թարգմանութիւններէն են՝ «Հելէնէ», «Արման Մարի», «Սուտ Փիլիսոփաներ», «Տոննա Լէոնորա», «Կարմիր Կամուրջ», «Տիկին Սոֆրոնիա», «Հերթայի աղջիկը» ։
Հրաչեայ Ղափլանեան
Հրաչեայ Ղափլանեան, Խորհրդային Հայաստանի թատերական անուանի բեմադրիչներէն։ Ան հիմնած է Երեւանի Տրամաթիքական թատորնը, որ այժմ կը կրէ իր անունը։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Լոռիի մարզի Գարգառ գիւղը։ 1935-ին սկսած է մանկական դերեր խաղալ պատանի հանդիսատեսի թատրոնին մէջ։
1940-ին աւարտած է Երեւանի պետական գեղարուեստա-թատերական հիմնարկը։
Մասնակցած է Բ. Աշխարհամարտին, ուր ծանրօրէն վիրաւորուած է, բայց ետքը վերադարձած է ռազմադաշտ մինչեւ 1945։
Թաղուած է Կոմիտասի անուան պանթէոնին մէջ ։
Թատերական գործունէութիւն
Գլխաւոր բեմադրիչը եղած է Երեւանի պատանի հանդիսատեսի թատրոնին (1953-1956 եւ 1959-1962), Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան ակադեմական թատրոնի (1959-1962) եւ Ա. Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ պալէի ազգային թատրոնի (1962-1965)։
Ներկայացումներ բեմադրած է նաեւ Մոսկուայի շարք մը թատրոններու մէջ ։
1966-1988 թուականներուն Հայաստանի Թատերական Գործիչներու Միութեան նախագահը հանդիսացած է։ Հիմնած է Երեւանի տրամաթիք թատրոնը եւ դասաւանդած՝ Երեւանի պետական գեղարուեստա-թատերական հիմնարկին մէջ։
Բեմադրած է հայ, ռուս եւ միջազգային զանազան թատերագիրներու հանրայայտ գործեր, ոմանք՝ իր իսկ բեմականացումով։
Կոչումներ եւ պարգեւներ
Արժանացած է զանազան կոչումներու՝
1971ին դարձած է Խորհրդային Միութեան ժողովրդական արուեստագէտ։
Շահած է Հայաստանի պետական մրցանակը երկու անգամ (1975 եւ 1979), ինչպէս եւ Խորհրդային Միութեան պետական մրցանակը (1978)։
Պարգեւատրուած է շարք մը մարտական շքանշաններով եւ մետալներով։ Երեւան վերադարձին, շարունակած է դերասանական գործունէութիւնը մինչեւ 1950։ 1952-1954 թուականներուն, Ղափլանեան ուսանած է Մոսկուայի գեղարուեստի թատրոնին մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ
Անահաիտ Թոփչեան
Անահաիտ Թոփչեան, դերասանուհի, արձակագիր, թարգմանիչ, ՀՀ վաստակաւոր արսհեստագէտ։ Ալեքսան Թոփչեանի կողակիցը ։
Կենսագրական գլծեր
Ծնած է Արթիկ։ 1971 թուականին աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի ռուս բանասիրութեան բաժինը։
1967-1991 թուականներուն աշխատած է Երեւանի Հ. Ղափլանեանի անուան դրամատիկական թատրոնին մէջ։ Խաղացած է աւելի քան 100 դեր ժապաւէններու, հեռատեսիլի ներկայացումի, ռատիոյի ներկայացումի եւ թատրոնի մէջ։
1990 թուականին հիմնադրած է հեղինակային թատրոն, որու շրջանակներուն մէջ հիւրախաղերով շրջած է բազմաթիւ երկիրներ՝ Ֆրանսա, ԱՄՆ, Զուիցերիա, Գերմանիա, Քանատա, Լիբանան, Սուրիա, Կիպրոս, ըլլալով թատերական բեմադրիչ, բեմագիր, դերասան եւ գեղարուեստական ղեկավար։
Գրական ստեղծագործութիւններ
1990 թուականէն տպագրվում է հայ, ռուս եւ օտար մամուլում՝ հանդէս գալով հրապարակախոսական, արվեստաբանական հոդվածներով եւ գեղարվեստական արձակով։ 1991 թվականից բնակվում է Փարիզում, որտեղ 1992 թվականից տպագրվել է «Ռուսական միտք» շաբաթաթերթում եւ այլ թերթերում, ամսագրերում։ Ունի բազմաթիվ թարգմանություններ՝ կատարած ֆրանսիական գրականությունից։ Նրա պատմվածքները թարգմանվել են ֆրանսերէն, սպաներէն, գերմաներէն, անգլերէն, ռումիներէն, յունարէն եւ վրացերէն։
Հեղինակած է «Lady S.D.F.», «Հայելի», «Մենախոսություն գժանոցից», «Անհասցե տիկինը» ժողովածուները, «Անհետացում», «Տագնապ» վէպերը։
2012 թուականին անոր «Մարաթոն» պատմուածքը բեմադրուած է Փարիզի մէջ ։
Երկթեւեաններ
Երկթեւեաններ, միջատներու խումբ։
Երկթեւեաններու բերանը կենդանական նիւթեր ծծելու յարմար է, երկու հատ՝ քիչ երակներով թաղանթէ թափանցիկ թեւեր ունին , որոնց տակը 2 հատ ալ թեփերով ծածկուած ճօճացող թեւեր ունին։
Անոնց բոլորակ գլուխը՝ միայն բարակ դերձանով մը մարմնոյն հետ միացած է։ Անոնց աչքերը շատ մեծ են, կարմիր գորշ եւ երբեմն նաեւ ոսկեգոյն-կանանչ գունով։
Որոշուած չէ երկթեւեաններու տեսակներու թիւը. 10.000 տեսակ ճանչցուած է։ Կը բաժնուին 4 գլխաւոր ցեղերու։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Անասուններ
Փարքինսըն
Փարքինսըն, կեդրոնական նեարդային համակարգին շարժողական գործառոյթը խաթարող խանգարում ։
Երեսուն Ամեայ Ցեղասպանութիւնը
Երեսուն Ամեայ Ցեղասպանութիւնը կամ Երեսուն Տարուայ Ցեղասպանութիւնը, ամբողջական անուանումը՝ «Երեսուն Տարուայ Ցեղասպանութիւնը․ թուրքիոյ բնաջնջումը իր քրիստոնեայ փոքրամասնութեանց 1894 –1924»։ 2019 Թուականին լոյս տեսած պատմագրական գիրք մըն է, «Պէննի Մորիս»-ի եւ « Տրոր Զէէւի» ի գրիջներով։ Այս գիրքին մէջ վերջիններս կը պնդեն թէ, Հայոց ցեղասպանութիւն ը եւ նոյն ժամանակներուն տեղի ունեցած, Օսմանեան կայսրութեան մէջ քրիստոնեաներուն կրած միւս հալածանքները օսմանցիներուն կողմէն իրենց քրիստոնեայ հպատակներուն դէմ իրականացուցած բնաջնջումի արշաւ մըն էր ու ցեղասպանութիւն (Անգլերէն՝ Genocide)։
Փարքինսըն
Անուանում
Ճէյմս Փարքինսըն (1755- 824) անգլիացի վիրաբուժ, դեղագործ, երկրաբան եւ քաղաքական գործիչ էր: Ան հանրածանօթ կը դառնայ իր 1817-ի «An Essay on the Shaking Palsy» աշխատութեամբ, որմով կը դառնայ առաջին անձը, որ կը նկարագրէ «paralysis agitans»ը. պայման մը, որ հետագային Ժան-Մարթին Շարքոյի կողմէ կը վերանուանուի «Փարքինսընի հիւանդութիւն» :
Երեսուն Ամեայ Ցեղասպանութիւնը
Հրատարակութեան Պատմութիւնը
Այս գիրքը գրուած է Իսրաէլացի պատմաբաններ Պէնի Մորիս (Եբրայերէն՝ בני מוריס) եւ Տրոր Զէէւի (Եբրայերէն՝ דרור זאבי) կողմէն, եւ հրատարակուած է Հարւըրտի Համալսարանի Հրատարակչութեան կողմէն 2019 թուականին։ Յունարէն տարբերակը ընթացքի մէջ է։ «Մորրիս»-ը Պաղեստինաիսրաէլական հակամարտութեան մասնագէտ է, իսկ «Զէէւին» կը ճանչցուի վաղ օսմանեան պատմութեան իր աշխատութիւններով։
Փարքինսըն
ԱԽտանշաններ
Մարմինին մէջ տոփամինին քանակը կը սկսի նուազիլ փարքինսընի շարժողական ախտանշաններուն յայտնուելէն շատ աւելի առաջ: Հետեւաբար, պնդութիւնը, քունի հետ կապուած հարցերը եւ հոտառութեան կորուստը կրնան հիւանդութեան առաջին դրսեւորումները ըլլալ: Սկզբնական ախտանշաններու շարքին կարելի է դասել նաեւ մատներու, ափերու, կզակի դողոցները, ձեռագիրի փոքրացումը կամ փոխուիլը, շարժումներու կաշկանդուածութիւնը, ձայնի փոփոխութիւնը, դէմքի շարժումներու թուլացումը եւ այլն: Այս բոլոր ախտանշանները, անշուշտ, ոչ միշտ կը վկայեն փարքինսընի գոյութեան մասին, բայց անոնց երեւան գալը արդէն բաւարար է դիմելու բժիշկին:
Երեսուն Ամեայ Ցեղասպանութիւնը
Բովանդակութիւն
Գիրքին կեդրոնական առարկութիւնը կ՛ըսէ թէ « Համիտեան Ջարդերը » « Հայոց Ցեղասպանութիւն »-ը, « Ասորիներու Ցեղասպանութիւն »-ը, եւ «Յունաց Ցեղասպանութիւն»-ը պէտք է տեսնել որպէս մէկ դէպք, որ թիրախաւորեց օսմանեան կայսրութեան քրիստոնեայ բոլոր փոքրամասնութիւնները։  Հեղինակները կը նշեն թէ գիտնականները չեն ալ վիճիր, որ 1894-ին այն հողերուն մէջ որոնք թուրքիա կոչուածը դարձան, կ՛ապրէր հինգ միլիոն քրիստոնեայ (բնակչութեան 20 տոկոսը), մինչդեռ 1924 թվականին մնացած էր միայն տասնեակ հազարաւոր մարդիկ, եւ նուազագոյնը երկու միլիոնը սպաննուեցան թուրքերուն եւ քուրտերուն կողմէն։ Հեղինակները կը մատնանշեն ուսումնասիրուող ժամանակաշրջանին ընթացքին ձեւուած եղանակ մը որ կը կրկնուէր, չնչին փոփոխութիւններով․ հարձակումին առաջին թիրախը դարձան զինուորական տարիքի տղամարդիքը եւ անոնք որոնք ազդեցիկ ու հեղինակաւոր էին, ապա կիներուն ու փոքրիկներուն կը թիրախաւորուէին։ Հետեւելով նախորդ ուսումնասիրութիւններուն, հեղինակները կրօնական հիմքապաշտութիւնն ու ծայրայեղութիւնը կը դասէ որպէս այս ցեղասպանութեան հիմնական պատճառը, որ նպատակ ունէր հիմնադրել «մաքուր Իսլամական» պետութիւն մը։  Զոհերէն կը պահանջուէր կրօնափոխ ըլլալ եւ Իսլամանալ, ինչը կարգ մը դէպքերուն կը փրկէր թիրախուած կիներն ու փոքրիկները։ Գիրքը 640 էջերէ աւելի կը բաղկանայ։
Փարքինսըն
ԱԽտանշաններ
Այս վիճակը հետեւանք է ինքնագործ շարժելու դրութեան կորուստին: Ճկունութեան կորուստը հետեւանք է մկաններու սննդառութեան կորուստին, իսկ դողալը կը յառաջանայ կամաւոր շարժումներու ընթացքին, կ'անհետանայ քունի ժամանակ: Մատներու մակարդակին, դողը կը դառնայ աչքառու:
Երեսուն Ամեայ Ցեղասպանութիւնը
Ընդունելութիւն
Աթէնքի համալսարանի «թրքագիտութեան եւ ժամանակակից Ասիական հետազօտութիւններու» բաժանմունքի պատմութեան օգնական-ուսուցչապետ (Ռուսերէն՝ Доцент) «Հէրւէ Ժորժըլան»-ը (Ֆրանսերէն՝ Hervé Georgelin) այս գիրքը կը նկարագրէ որպէս «ջանադիր եւ ծաւալուն աշխատութիւն մըն է նախկին օսմանեան կայսրութեան կեդրոնին մէջ գտնուող քրիստոնէական կեանքին շիջուցումին» եւ «խելացի ու ներհուն համադրութիւն մը»: Ըստ Ժորժըլանի այն փաստը որ գիրքին հեղինակներէն ոչ մէկը կը պատկանի զոհ դարձած համայնքներուն կը նշանակէ թէ անոնք կրնան տեսնել ամբողջական պատկերը (երկնքի թռչունի պէս, վէրէն քննող դիտակէտով), ի հեճուկս կրկնելու ընկերական ազգային եւ կրօնական սահմանագիծերը, ինչը գիւտական շատ օգուտ չի բերեր։
Արդի Եւրոպայի պատմաբան «Էյլին Քէյն»-ը (Eileenn Kane) կ՛ըսէ թէ «այս գիրքին մեծագոյն խնդիրը անիկա է թէ մեզի չըսեր, թէ ինչպէ՞ս եւ ինչու՞, մարդիք ճիշդ այս պատմական պարագաներուն դրդուած էին հարձակելու եւ սպաննելու անոնք որոնց շատ մը դէպքերու իրենց դրացիներն էին»։
Փարքինսըն
ԱԽտանշաններ
Նեարդներու անյայտացումը, որ պատասխանատու է այս մեծ յեղաշրջումին, սեւ բաղադրութիւններն են, որոնք կը կը գտնուին ուղեղին շատ փոքրիկ բաժինի մը մէջ, որ աւելի մութ է քան մնացեալ օրկանը: Իրենց բնական վիճակին մէջ այս գեղձը կ'արտադրէ նիւթ մը, Տոփամին կոչուած, որ կը պայմանաւորէ միւս նեարդներուն շարժումները, ապահովելով լաւ մեքենականութիւն մը:
Երեսուն Ամեայ Ցեղասպանութիւնը
Ընդունելութիւն
Ըստ Ամէրիկացի պատմաբանուհի «Լօրա Րօպսըն»-ի (Անգլերէն՝ Laura Robson), այս գիրքը «նախատեսուած է ծառայելու ոչ միայն որպէս պատութիւն, այլ որպէս զգուշացում եւ ահազանգ»։ Թուրք պատմաբան «Մուսթաֆա Աքսաքալ»-ը (Անգլերէն՝ Mustafa Aksakal) կ՛ըսէ թէ գիրքը օսմանեան կայսրութեան մէջ զանգուածային բռնութիւններուն մասին պատմող այլ աշխատութիւններէն աւելքի քիչ համոզիչ է, եւ կը մեղադրէ ըսելով․ «Կարգ մը աղբիւրներուն հետ վարմունքը կասկածներ կը յառաջացնէ, թէ ինչ աստիճանի եւ ինչքան հոգածութեամբ ըրուած է հետազօտութիւնը»։
Ասորիներու Ցեղասպանութեան Անգլիացի պատմաբան Տէյւիտ Կանթ ը կ՛ըսէ թէ․ «գիրքը կրնայ վկայագրումի աշխատանք, անոնց համար որոնք կ՛ուզեն ընդարձակօրէն ծանօթանալ ուշ-օսմանեան կայսրութեան հակաքրիստոնէական արշաւանքներուն ամբողջական պատկերին»։ Տ․ Կանթը կը գովաբանէ «առատ մեղադրական վկայութիւնները որոնք Զէէւին ու Մորիսը յաջողած էին ժողվել»։ Ներառեալ կայսրութեան քրիսոնեայ հպատակներուն ցեղասպանութեան ու բնաջնջումին շարունակելուն մէջ, «Մուսթաֆա Քէմալ»-ին անձնական պատասխանատուութեան անոնց ցուցադրումը։ Սակայն գիրքին հեղինակներուն կ՛այպանէ կարգ մը տեղերուն անոնց մեկնութեան համար։
Արաքս (թերթ, Թեհրան)
Թերթը կը հրատարակուի խմբագրական կազմի միջոցով, գլխաւորութեամբ Մովսէս Քեշիշեանի։ Արտօնատէր՝ ճրտգ. Սեւակ Յովսէփեան։
«Արաքս»-ը ունի նաեւ կայք էջ եւ վեպլոգ, հայերէն եւ պարսկերէն լեզուներով։ «Արաքս»-ը անկախ մամուլ է, իսկ գաղափարական առումով կը պաշտպանէ Հայկական ազգային ազատագրական պայքարը, Արցախեան պայքարը եւ Հայաստանի եւ Արցախի զարգացումն ու հզօրացումը։
Հայերէն-պարսկերէն) ամսագիրը կ՚անդրադառնայ իրանական, իրանահայ կեանքին, Հայաստանի եւ Արցախի մէջ տեղի ունեցող իրադարձութիւններուն։ Իւրաքանչիւր համարի մէջ աւելի քան 10 էջ կը յատկացուի պարսկերէն նիւթերու հրաաարակման։ Թերթն ունեցած է մանկապատանեկան, մարզական, առողջապահական յաւելուածներ։ Պարսիկ ընթերցողին կը ծանօթացնէ Հայկական հարցին ու հայ ժողովուրդի պատմութեան։ Թերթի գլխաւոր յօդուածները քաղաքական, հասարակական վերլուծական բովանդակութիւն ունին։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Իրանի պարբերականներ
Թունաւոր Բոյսեր
Թունաւոր Բոյսեր, Բոյսեր, որոնք թոյներ կ'արտադրեն, կը կոչուին «թունաւոր բոյսեր»: Այն բոյսերը, որոնք շփման իբրեւ հետեւանք գրգռում կը յառաջացնեն, նոյնպէս կը բնութագրուին իբրեւ «թունաւոր»:
Ենթակայութիւն
Դուրսը աշխատող ոեւէ մարդ ենթակայ է թունաւոր բոյսերու ազդեցութեան, ինչպիսիք են՝ թունաւոր բաղեղը (poison ivy), թունաւոր կաղնին (poison oak) եւ թունաւոր աղտորը (poison sumac): Մորթի հետ շփում ունենալով` այս բոյսերու հիւթին իւղը (ուրուշիոլ, urushiol) կրնայ գերզգայնութեան հակազդեցութիւն յառաջացնել: Թունաւոր այս բոյսերը այրելէ ետք ծուխ կը յառաջանայ, զոր ներշնչելու պարագային կրնայ թոքերու գրգռում պատճառել:
Մարդիկ թոյնին կրնան ենթարկուիլ հետեւեալ ձեւերով.
Մորթի հետ շփման ախտանիշները.
Շտապ օգնութիւն
Եթէ անհատը ենթարկուի թունաւոր բոյսի,
Այրող բոյսերու ծուխէն պաշտպանութիւնը
Այրող բոյսերու ծուխը ներշնչելը կրնայ լուրջ շնչառական հարցեր յառաջացնել:
Երբ այրող թունաւոր բոյսերու ազդեցութիւնը անխուսափելի է, գործատուները պէտք է աշխատողներուն ապահովեն R-95, P-95 դիմակներ (վայրի բնութեան հրշէջները պաշտպանութեան աւելի բարձր մակարդակ պէտք ունին (SCBA, CABA) ):
Այս դիմակները կը պաշտպանեն այրող թունաւոր բոյսերու ազդեցութենէն, բայց չեն պաշտպաներ ծուխին մէջ գտնուող այրման բոլոր արտադրանքներէն, օրինակ` ածխածինի մոնօքսիտը (Carbon Monoxide):
Շնչառական դիմակները պէտք է ճիշդ եւ միշտ կրել զանոնք թոյներու ենթարկման վտանգի պարագային:
Որպէսզի դիմակը արդիւնաւէտ ըլլայ, պէտք է ամուր փակած ըլլայ զայն օգտագործողին դէմքին :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Առողջապահական
Քերնթն
Քերնթն (Kärnten, Koroška), նաեւ ճանչցուած իբր Քարինթիա, Աւստրիոյ 9 նահանգներէն մեկն է։ Կը գտնուի երկրի հարաւային մասը։ Նահանգի կենդրոնը Քլակնֆուրթ քաղաքն է։ Տարածքը 9.536 քմ² է, իսկ նահանգի բնակչութիւնը կը կազմուի 562089 մարդէ (2021, Աւստրիայի 6-րդը)։ Նահանգի կարգավիճակ ստացաւ 1918-ին։ Սահմանակից է Սալցպուրկին, Շթիրիային եւ Թիրոլին, ինչպես նաեւ պետական սահմաններ ունի Սլովենիոյ եւ Իտալիոյ հետ։ Նահանգին մէջ կը խօսուի գերմաներէն, ինչպես նաեւ կայ սլովենախօս փոքրամասնութիւն։
Պատմութիւն
Հնագոյն ժամանակներուն Քերնթն կը պատկանէր հին հռոմէական Նորիք նահանգի մէջ։ Ժողովուրդներու մեծ գաղթի ժամանակ Քերնթն հասան արեւելեան Կոթական ցեղեր, որոնք շուտով դարձան շրջանի կառավարիչները: Ք.Վ. 6-րդ դարուն երբ Սլավական ցեղեր փոխարինեցին շրջանի վերնախաւը եւ Քարանթիա պետութիւնը հիմնեցին, սլավական լեզուն այլ լեզուները հեռացուց: Աւարներու դէմ պաշտպանութեան համար պայըրական եւ ֆրանքական դուքսերու օգնութիւնը խնդրուեցաւ, որուն պատճառով այս երկուքն ալ շրջանի վրայ ազդեցութիւն ունէին: 743-էն 907 ֆրանքական թագաւորներ եւ կայսրեր կ'իշխէին այս տարածաշրջանի վրայ: Անոնց յաջորդեց Պայըրնի Դքսութիւնը, որուն պատճառաւ պայըրական բնակիչներ գաղթեցին դէպի Քերնթն եւ գերմանական լեզուն տարածուեցաւ:
976 Քերնթն դարձաւ անկախ դքսութիւն մը: Այս ժամանակին բազմաթիւ վանքեր եւ փերթեր կառուցուեցան: Կայսր Լուտվիկ ֆոն Պայըր Քերնթն յանձնեց Հապսպուրկներուն, որոնք Աւստրիոյ, Շթիրիայի եւ Քրայնի հետ միացուցին:
Յաջորդող դարերուն մինչեւ 18-րդ դար Քերնթն Օսմանեան դէմ պատերազմներէն, գիւղացիներու բողոքներէն, բողոքականներու բարեկարգութենէ եւ հակաբարեկարգութենէ ազդուեցաւ: Վերակաթողիկէացման պատճառով հազարաւոր բողոքականներ դէպի հարաւային Գերմանիա եւ արեւմտեան Հունգարիա աքսորուեցան:
Մարիա Թերեզիայի շնորհիւ բարենորոգութիւններ տեղի ունեցան, որոնց հետեւանքն էր կրօնական գործիչներու ուժի նուազումը եւ հողագործներու անձնական հողեր ունենալու իրաւունք ստանալը, սակայն Քերնթն իր վարչական անկախութիւնը կորսնցուց: Շրջանի զարգացման կրկին նուազումին պատճառ եղան դաշնակցային պատերազմները 1797-էն սկսեալ, որուն հետեւանքով 1809 ամբողջ հիւսիսային Քերնթն բոլորովին Ֆրանսայի տիրապետութեան տակ անցաւ: 1813 շրջանը հապսպուրկի Իլիրիայի թագաւորութեան կողմէ ազատագրուեցաւ:
1848-ի յեղափոխութենէ ետք Քերնթն 1849-ին վերստին ստացաւ վարչական անկախութիւն եւ 1867-1918 Աւստրիա-հունգարական կայսրութեան արեւմտեան կէսին մէջ դքսութիւն էր: Առաջին համաշխարհային պատերազմէն ետք, որուն հետեւանքն էր Հապսպուրկի կայսրութեան անկումը, նոյեմբեր 11 1918-ին Քերնթնի առժամեայ նահանգային կառավարութիւնը որոշեց Քերնթն միացնել Գերմանական Աւստրիոյ:
Ռայպլ գիւղը ու Քանալ ձորը Իտալիոյ եւ Միսդալը, Ունդըրաուպուրկը ու Զելանտը Սլովենացիներու Քրուաթներու եւ Սերպերու պետութեան կորսնցնելէ եւ հարաւային Քերնթնի Աւստրիոյ հետ միացումի ժողովրդավար յաջող ընտրութենէ ետք Հոկտեմբեր 10 1920-ին Սան Ժերման դաշնագրէն ետք Քերնթնի սահմանները ճշտուեցան ինչպէս որ այսօր են:
Բնակչութիւն
Քերնթնի ամենամեծ քաղաքը, Քլակնֆուրթ, կը բնակին 101 հազար, Ֆիլախ՝ 58 հազար , Վոլֆսպերկ՝ 25 հազար եւ Շբիթալ՝ 16 հազար մարդ։
Լեզու
Բնակչութեան մեծ մասը կը խօսի գերմաներէն։ Քերնթնի հարաւ-արեւելքը կ'ապրի փոքրաթիւ սլովենական համայնքը (17 հազար մարդ)։ Սլովեներէնը Աւստրիոյ փոքրամասնութիւններու ճանչցուած լեզուներէն է:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Աւստրիոյ նահանգներ
Մարկարիթա Սիմոնեան
Մարկարիթա Սիմոնովնա Սիմոնեան (Маргарита Симоновна Симоньян, ), ռուս լրագրող։ Ռուսաստանի պետական լրատու գործակալութեան՝ «Ռոսիա Սեկոտնիա»-ի գլխաւոր խմբագիրը, անգլերէնով սփռուող «Ռաշա Թուտէյ» պատկերասփիւռի կայանի գլխաւոր խմբագիրը (RT, «Russia Today») ։
Կենսագրական գիծեր
Սիմոնեան տեղական պատկերասփիւռի կայանին համար Չեչենիոյ պատերազմի եւ Հարաւային Ռուսիոյ մէջ մեծ ողողումներուն մասին լրագրութիւն կատարած է՝ ստանալով «արհեստավարժի քաջութիւն» մրցանակը։
2002-ին Ռուսիոյ պետական «Ռոսիա» պատկերասփիւռի կայանի շրջանային լրագրողի պաշտօնը վարած է եւ 2004-ին տեղեկագրած Պեսլան դպրոցի պատանդներու տագնապը։ Ան դէպքին վայրը հասնող առաջին լրագրողներէն մէկը ըլլալով՝ ականատես կը դառնայ 334 անձերու սպանութեան, որոնցմէ 186-ը մանուկներ։