cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հայաստան
Մինչեւ 19-րդ դար
Բագրատութեանց հարստութեան եւ յաջորդող չորս դարերու ընթացքին կը զարգանայ ճարտարապետութիւնը՝ յուշարձաններ, քաղաքներու պաշտպանութեան կառոյցներ, կամուրջներ, հիւրանոցներ, բնակավայրեր, եւայլն (Անիի Մայր Տաճար, Գագիկաշէն կամ՝ Անիի Գրիգոր Լուսաւորիչի տաճար, Անիի Ս․ Առաքելոց հինգ գմբէթներով իւրայատուկ եկեղեցին, Աղթամարի Ս․ Խաչ եկեղեցին, Ամբերդ, Լոռի բերդ, Մարմաշէն եւ Խծկոնքի Ս․ Սարգիս եկեղեցիները․․․)։  Նաեւ ինքնատիպ յուշարձաններ են՝ Տաթեւի վանքը (906) եւ Որոտնավանքը (10-րդ դար), իրենց ճոճուող սիւներու հիմքերով՝ Նորավանքը, Բիւրականի Ս․ Յովհաննէս, Շիրակաւանի Ս․ Փրկիչ, Հաղբատի Ս․ Նշան, Սեւանավանքը, եւ շատ ուրիշ։ Իսկ  12-րդ եւ 13-րդ դարերուն ճարտարապետութեան զարգացումին դեսպանը կը հանդիսանան Հաղբատի վանական համալիրը՝ Ս․Նշան եկեղեցիին գաւիթը, Համազասպին ժամատունը, զանգակատունն ու սեղանատունը, եւ Գեղարդի ժայռափոր վանական համալիրը։ Յաջորդող դարերուն Մոնկոլ-թաթարական արշաւանքներուն եւ թուրք-պարսկական պատերազմներուն պատճառով Հայաստան կ՛ապրի մշակութային եւ տնտեսական անկում մը։  Միայն 18-րդ դարուն է որ կը ստեղծուին շինարարութեան կամ վերականգման նպաստաւոր պայմաններ։
Ռուսական տիրապետութեան շրջան
Ռուսական տիրապետութեան շրջանին, կը վերսկսի քաղաքաշինութիւնը եւ կ՛ընդարձակուի 19-րդ եւ 20-րդ դարերուն։  Կը պահպանուի հայկական ազգային աւանդական Ճարտարապետական ոճը։ Երկաթուղագիծի կառուցումը էապէս կը նպաստէ արդիւնաբերութեան եւ առեւտուրի զարգացման՝ Գորիս (1877), Ալեքսանտրապոլ (Կիւմրի) եւ Կարս (1899), Պայազէտ, Շուշի (1881), Երեւան (1902)։
Ռուսական Կայսրութիւն եւ Հարաւային Կովկաս
Հարաւային Կովկասի գլխաւոր քաղաքներուն հայ բնակչութիւնը մեծապէս ազդած է անոնց տնտեսական, մշակութային, ճարտարապետութեան եւ քաղաքաշինութեան զարգացման․ Թիֆլիս, Պաքու, Ախալքալաք, Ախալցիա, Գորիս, Գիանջա՝ Գանձակ․․․։  Հոն ստեղծագործած են հայազգի ճարտարապետներ՝ Յովհաննէս Քաջազնունի, Գաբրիէլ Տէր-Մելիքեան, Ղազարոս Սարգսեան եւ շատ ուրիներ։ Ռուսական կայսրութեան մէջ նաեւ, հայ ճարտարապետները աշխատած ու ստեղծած են մասնաւորաբար Մոսկուա, Ռոստով, Վլատիկաւկաս, Կրոզնի, Աստրախան, Կրասնոտար, Լուով, Խրիմ, Մոլտավիա եւ շատ ուրիշ քաղաքներու կամ շրջաններու մէջ։
Ժամանակակից շրջան
20-րդ դարուն, հայկական ճարտարապետութիւնը նոր փուլի կ՛անցնի։ Հայաստանի մէջ ճարտարապետութեան երկու հոսանք կը գերակշռեն՝ ազգային ճարտարապետութեան ժառանգութեան եւ գործնական շինարարութեան․  օրինակ, Ալեքսանտր Թամանեան, Թորոս Թորամանեան՝ ազգային ճարտարապետութեան ժառանգութեան համակիր ու վերամշակող, իսկ Կ. Հալաբեանը, Մ. Մազմանեանը, Գէորգ Քոչարը՝ գործնական շինարարութեան Constructivisme russe համակիրներ։
Կ՛իրագործուին արդիւնաբերութեան, ոռոգման, բարեկարգման շինարարութիւններ․ Կիւմրի, Երեւան, եւայլն։,
1924 թուականին, ճարտարապետ Ալեքսանտր Թամանեան կը գծէ Երեւան մայրաքաղաքի յատակագիծը եւ քաղաքը կը զարգանայ այդ ուղղութեամբ։  Միաժամանակ, թափ կը տրուի հասարակական շէնքերուն շինարարութեան Երեւանի Օփերա - Պալէյի թատրոն։Բ․ Համաշխարհային Պատերազմի աւարտին կը կառուցուին զոհուած զինուորներուն յիշատակին համար աղբիւր-յուշարձաններ, Հանրապետութեան Հրապարակը եւ գլխաւոր քաղաքներուն մէջ հասարակական կեդրոններ։
1970-ական թուականներէն ետք, ուշագրաւ են գեղարուեստական որոնումները, նամանաւանդ ազգային ուրոյն նկարագրի ընկալումը ճարտարապետութեան մէջ՝ Գ․ Սանտուկեանի անուան թատրոն, Քամերային երաժշտանոցը․․․․:  Աnոնց զուգահեռ, քաղաքներուն մէջ կը կատարուին բարեկարգման աշխատանքներ․ Երեւան՝ Օղակաձեւ զբօսայքին, Քասքատի համալիրը, եւայլն։
Կը կառուցուին նաեւ պատմական կարեւոր դէպքերն ու անձերը յաւերժացնող յուշարձաններ․ Հայոց Ցեղասպանութեան Զոհերու Յուշահամալիրը, Սարտարապատի հերոսամարտի յուշահամալիրը, եւայլն։
Քաղաքներու կառուցման աշխատանքներու թափը անդադար է, կը զուգորդէ ճարտարապետական ազգային աւանդոյթը եւ ճարտարապետութեան համաշխարհային պահանջները։  2000-ին կը վերջանայ Կիւմրիի Անի թաղամասի կառուցումը, 2007՝ Հանրապետութեան եւ Ազատութեան հրապարակներն իրար կապող Հիւսիսային պողոտան, ինչպէս նաեւ բնակիչներու ամենօրեայ կեանքը դիւրացնելու շինարարութիւններ՝ օրինակ, տարանցիկ փողոցներ, ստորերկրեայ անցքեր եւ անցուղիներ, եւայլն։
Հայկական մանրանկարչութիւն
Հայ ժողովուրդին մշակոյթին մէջ կարեւոր տեղ կը գրաւէ մանրանկարչութիւնը, որ զարգացած է գլխաւորաբար 6-րդ դարէն մինչեւ 12-րդ դարերուն ընթացքին։
Քանդակագործութիւն
Հայաստանի մէջ քանդակագործութիւնը ծնունդ առած է հաւանաբար նախապատմական պաշտամունքային կոթողներէն ու զարգացած եւ ձեւաւորուած է պատմութեան ընթացքին։
Խաչքար
Տես բուն արձանագրութիւն՝ Խաչքար
1933 թուական
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1933 ծնունդներ
Հայաստան
Խաչքար
Խաչքարի արուեստը կը զարգանայ եւ կը կատարելագործուի 8-րդ եւ 9-րդ դարերուն ընթացքին։ Ան միջնադարեան իւրայատուկ հայ կերպարուեստի ճարտարապետական մանր կոթողային ձեւ է, որուն բովանդակութիւնը կը կազմէ պատուանդանի (խարիսխի) վրայ կանգնած խաչարձանը՝ ճակատը ուղղուած դէպի արեւմուտք։
Որմնանկարներ, խճանկարներ եւ խեցեգործութիւն
Արուեստի այս ճիւղերն ալ մաս կը կազմեն հայկական արուեստի ընտանիքին։ Որմնանկարչութիւնը, զարգացած է մասնաւորաբար Ուրարտուի ժամանակաշրջանէն։
Երեւան
Հայաստանի պատմութեան թանգարան
1933 թուական
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1933 մահեր
Հայաստան
Երեւան
Երեւանի Մաշտոցի Անուան Մատենադարան
Հայաստանի Ազգային Պատկերասրահ
Երեւանի Պատմութեան Թանգարան
Եղիշէ Չարենցի Անուան Գրականութեան Եւ Արուեստի Թանգարան
Գաֆէսճեան Արուեստի Կեդրոն
Հ. Յ. Դաշնակցութեան Պատմութեան Թանգարան Հիմնադրամ
Էրեբունի Պատմահնագիտական Թանգարան
Ժողովրդային Արուեստի Թանգարան
Հայոց Ցեղասպանութեան Զոհերու Յուշահամալիր
Հայաստանի Բնութեան Պետական Թանգարան
Երեւանի Կենդանաբանական Պարտէզ
Յովհաննէս Կարապետեանի անուան Երկրաբանական Գիտութիւններու ԹանգարանԱլեքսանդր Թամանեանի անուան Ճարտարապետութեան Ազգային Թանգարան
Սերգէյ Փարաջանովի Թանգարան
Մայր Հայաստան յուշահամալիր
Միջին Արեւելքի Արուեստի Թանգարան
Հայ Բժշկութեան Թանգարան
Կոմիտասի Թանգարան-Հիմնարկ
Հայաստանի Երկաթուղիի Թանգարան
Հայաստանի Պետական Մանկավարժական Համալսարանի Թանգարան
Հայաստանի Փայտարուեստի Թանգարան
«Մայր Հայաստան» Ռազմական Թանգարան
Հայկական Օդանաւորդութեան Պատմութեան Թանգարան
Գիտութեան եւ Ճարտարագործութեան Թանգարան
Երեւանի Տուն - Թանգարաններ
Մարտիրոս Սարեանի Տուն-թանգարան
Արամ Խաչատուրեանի Տուն-Թանգարան
Յովհաննէս Թումանեանի Տուն-Թանգարան
Եղիշէ Չարենցի Տուն-Թանգարան
Աւետիք Իսահակեանի Տուն-Թանգարան (Երեւան)
Ալեքսանդր Սպենդիարեանի Տուն-Թանգարան
Երուանդ Քոչարի Թանգարան
Խաչատուր Աբովեանի Տուն-Թանգարան
Մինաս Աւետիսեանի Տուն-Թանգարան
Դերենիկ Դեմիրճեանի Տուն-Թանգարան
Ստեփան Շահումեանի Տուն-Թանգարան
Լուսինէ Զաքարեանի Տուն-ԹանգարանՍիլվա Կապուտիկեանի Տուն-Թանգարան
Կալենց Թանգարան
Լուսիկ Ագուլեցու (Սամուելեաններու) Տուն-Թանգարան
Յովհաննես Շարամբեանի անուան Ժողովրդական Արուեստի կեդրոն
Արմաւիր, Վաղարշապատ
Հայաստանի Ազգագրութեան Թանգարան (Սարտարապատ) Արմաւիրի Պատմա-ազգագրական Թանգարան
Էջմիածնի Մայր Տաճարի թանգարան
Ռուբէն Սեւակ թանգարան
Աշնակ
Գէորգ Չաւուշի Թանգարան
Արարատի մարզ
Պարոյր Սեւակի Տուն-Թանգարան Վազգէն Սարգսեանի Տուն-Թանգարան
Դիլիջան, Իջեւան
Ժողովրդային Արուեստի Թանգարան
Դիլիջանի Երկրագիտական եւ Արուեստի Թանգարան
Իջեւանի Պատմաերկրագիտական Թանգարան
Վերին Կարմիրաղբիւրի Պատմութեան Թանգարան
Եղէգնաձոր
Եղէգնաձորի Երկրագիտական Թանգարան
Կիւմրի
Երկրաբանութեան Թանգարան
Ձիթողցոնց տուն-թանգարան (Կիւմրիի ժողովրդական ճարտարապետութեան, քաղաքային կենցաղի եւ ազգային ճարատարապետութեան թանգարան)
Աւետիք Իսահակեանի տուն-թանգարան (Կիւմրի)
Յովհաննէս Շիրազի Տուն-Թանգարան
Շիրակի Երկրագիտական Թանգարան
Քանդակագործութեան Ազգային Պուրակ-Թանգարան
Լոռի, Վանաձոր
Ստեփան Զօրեանի Տուն-Թանգարան
Յովհաննէս Թումանեանի Տուն-Թանգարան (Դսեղ)
Լոռի Փամբակի երկրագիտական թանգարան
Վանաձորի Կերպարուեստի Թանգարան
374 (թիւ)
374 (երեք հարիւր եօթանասունչորս) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 373-ի եւ 375-ի միջեւ
Հայաստան
Ջերմուկ
Ջերմուկի պատկերասրահ
Սիւնիք
Ակսել Բակունցի Տուն-Թանգարան
Կապանի Ժամանակակից Արուեստի Թանգարան
Նիկողայոս Ադոնցի անուան Սիսիանի Պատմութեան Թանգարան
374 (թիւ)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:374
Հայաստան
Սիւնիք
Սիսիանի պատկերասրահ
Հայ Մարմնակրթանքը նախաքրիստոնէական շրջանին
Նախաքրիստոնէական ժամանակաշրջաններուն, Հայաստանի մէջ, ամէն տարի, Նաւասարդ ամսուն, Հայկական Բարձրաւանդակի ամէն կողմերէն, հայ ժողովուրդը կը հաւաքուէր Բագրեւանդ գաւառի Բագառիճ աւանին մէջ (հոն կը գտնուէին Արամազդի եւ Անահիտի մեհեանները), ուր տեղի կ՛ունենային Ամանորի տօնակատարութիւններ հայ արքայական ընտանիքին եւ ազնուականներուն ներկայութեամբ։ Այս տօնակատարութիւններուն ընթացքին տեղի կ՛ունենար զօրահանդէս, ձիարշաւ, սրախաղ, նետարձակութիւն եւ որսորդութիւն։  Ընդհանրապէս ազնուական դասէն էին անոնք, որ մանկութենէն կը հետեւէին մարմնակրթանքի․ կային մարզարաններ, որոնք կը կոչուէին կռուանոց, մրցարան, իսկ ձիարշաւի համար ասպարէզք կամ ձիարձակարան։  Հայ ազնուական դասակարգի պատկանող երիտասարդներ կը մասնակցին Ողիմպիական Խաղերուն, գրաւելով յաճախ առաջին դիրքերը։
Պոլիս
Հայ Մարմնակրթանքի շարժման առաջին քարոզիչները կը հանդիսանան երիտասարդ ուսանողներ Պոլսէն եւ Իզմիրէն։ 1902 - 1904 Պոլսոյ Պոյաճի գիւղին մէջ կը հիմնուի ոտնագնդակի առաջին խումբը, «Պալթա-Լիման» անունով, ապա Պոլսոյ Կեդրոնական վարժարանին մէջ՝ «Սանթրալ» եւ Գում-Գափուի մէջ «Տորք» խումբերը։   1906-ին, հայկական երեք հաստատութիւններու՝ Րոպըրթ Գոլէճ, Պարտիզակի Ամերիկեան Վարժարան եւ Պէրպէրեան վարժարան, աշակերտները միասնաբար կը հիմնեն «Սկիւտար» ոտնագնդակի խումբը։
1908 Յուլիսի Սահմանադրութեան հռչոակումէն ետք, կը սկսին հիմնուիլ մարմնամարզի ուրիշ ճիւղեր ալ։ Պոլսոյ հայկական վարժարաններուն մէջ մարզանքի դասապահը պարտաւորիչ կը դառնայ։  1911 Փետրուարին, Շաւարշ Քրիսեան կը հրատարակէ ՄԱՐՄՆԱՄԱՐԶ թերթը որ իր տեսակին մէջ առաջինը կը հանդիսանայ եւ նոր թափ կու տայ հայ մարզական կեանքին։  Կ՛որոշուի հիմնել Ոտնագնդակի Հայկական Ակումբ մը եւ վերակենդանացնել Նաւասարդեան խաղերը։  Պոլսոյ հայկական ոտնագնդակի խումբերուն թիւը 18-ի կը հասնի։
1911 Յուլիսին, Պոլսոյ մէջ կը հիմնուի «Ֆութպոլի Հայկական Ակումբ»ը, իսկ Գնալըի Πρώτη՝ (Մարմարա ծովուն Իշխանաց կղզիներէն Πριγκηπόννησα Պոլսոյ ամենամօտիկը․ կը ծառայէր ընդհանրապէս իբրեւ ամառանոց հայ եւ յոյն ընտանիքներուն համար) մէջ հայ օրիորդներ եւ երիտասարդներ կը սկսին թենիս խաղալ։ Արագօրէն մարմնակրթանքը կը տարածուի նաեւ գաւառը (Արեւմտեան Հայաստան):
Մարկոս Քհնյ. Տէր Գասպարեան
'''Տէր Մարկոս Քհնյ. Տէր Գասպարեան''' (1833-1905)- Աւաղանի անունով Գէորգ, որդի Տէր Գասպար քահանայի, ծնած է 1833-ին, Հալէպ:
Հայաստան
Պոլիս
1912 Յունիսին, Սթոքհոլմի մէջ, Միջազգային 5-րդ Ողիմպիական Խաղերուն կը մասնակցին Պոլսէն հայ երկու մարզիկներ։ Կը զգացուի անհրաժէշտութիւնը հիմնելու կեդրոնական մարմնի մը՝ Հայ Մարմնակրթական Ընդհանուր Միութիւն անունով։  Նոյն տարին կը կազմակերպուին լողալու մրցումներ։
Սկիւտարի մէջ, 1912-ի ամրան կը հիմնուի Հայ Սկաուտներու առաջին խումբը։ Կը հիմնուին նաեւ օրիորդներու մարմնամարզական խումբեր, օրինակ Եռանդը, հիմնուած 1913-ին։
Մարկոս Քհնյ. Տէր Գասպարեան
Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ տեղւոյն Ազգ. Վարժարանը, զոր աւարտելէ ետք կը մեկնի Երուսաղէմ եւ Ս. Յակոբեանց Վանքին մէջ կը ստանայ եկեղեցական ուսում։ Ապա, կը վերադառնայ ծննդավայր եւ ծնողաց օգտակար դառնալու համար կը հետեւի ոսկերչութեան։ Տարիներու աշխատանքով նիւթական վիճակը բարելաւելէ ետք, կը պատրաստուի ամուսնութեան։
Իր կեանքի ընկերը կ'ընտրէ Պրն. Յովհաննէս Նահասի քոյրը՝ Մէննուշը, որուն հետ կը պսակուի Ս. Քառասնից Մանկանց Եկեղեցւոյ մէջ։ Հետագային կ՚ունենայ չորս զաւակներ՝ Միքայէլ,Իսկէնտէր, Ռզգալլա եւ Եօրկաքի։
Հայաստան
Գաւառ
1890-ական թուականներէն, Իզմիրի հայ մարզիկներ կը մասնակցէին օտար խումբերու մէջ։ 1901 Յունիսին, տեղի կ՛ունենան հարիւրէ աւելի հայ մարզիկներու ներկայութեամբ մարզախաղեր։  Կը հիմնուին «Հայ ֆութպոլիստ Միութիւն»ը, «Շան»թ, «Վասպուրական», «Վարդանեան» եւ «Սահակեան» խումբերն ու «Հայ Մարմնակրթական Ակումբ»ը։  Այս բոլորը կը միանան եւ կը կազմեն «Հայ Որսորդաց Ակումբ»ը։  1911-1912 ոտնագնդակի մրցաշարքին, Իզմիրի հայկական «Արմենիա» խումբը յաղթելով յունական խումբերուն, ախոյեան կը դառնայ։  Իսկ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ, կը հիմնուին խումբեր, ակումբներ, կը կազմակերպուին մարզախաղեր․․․՝ Մանիսա, Պարտիզակ, Մարզուան, Խարբերդ՝ Եփրատ Քոլեճի կողովագնդակի եւ հեծելարշաւի խումբեր,  Երզնկա, Սեբաստիա, Ատաբազար, Կարին, Տրապիզոն, Կեսարիա, Տերսիմ, Այնթապ, Գոնիա, Կիլիկիոյ շրջանները՝ Տէօրթեօլ, Ատանա, Իսկէնտէրուն, Քէլէկեան որբանոց, ), ինչպէս նաեւ Օսմանեան տիրապետութեան տակ գտնուող հայահոծ քաղաքներուն մէջ՝ Գահիրէ, Աղեքսանտրիա, Վառնա, Ֆիլիփուփոլի (Փլովտիւ), եւայլն։
Հայկական Բարձրաւանդակէն դուրս առաջին մարմնակրթանքի խումբեր, ակումբներ, միութիւններ
Հայկական Բարձրաւանդակէն դուրս գտնուող հայահոծ շրջաններուն մէջ ալ կը սկսի աշխուժ մարմնամարզական կեանք։
Առաջին երկիրները, ուր հայ մարմնամարզական հոսանքը կը կազմակերպուի հետեւեալները կը հանդիսանան՝
Մարկոս Քհնյ. Տէր Գասպարեան
Իր կրօնական պատրաստութիւնը, եկեղեցասիրութիւնն ու լաւ վարքն ու բարքը նկատի առնելով, Բերիոյ Թեմի նորընտիր Առաջնորդ՝ Տ, Մկրտիչ Արք.Քէֆսիզեան(հետագային Կաթողիկոս Մեծի Տանն Կիլիկիոյ) զինք կը կոչէ քահանայութեան։
Հայաստան
Հայկական Ողիմպիական խաղեր
1911, 1 Մայիսին կը կատարուին Հայկական Առաջին Ողիմպիական Խաղերը։ Խաղերուն նախօրեակին, «Մարմնամարզ» ամսաթերթը կը գրէ․- «Չէ՞ք տեսներ, ահա՛ ան ծնունդ կ՛առնէ։․․․․ Եւ թո՛ղ Մայիս Մէ՛կ Հայկական այդ մարզահանդէսը հիմնաքարը ըլլայ Հայ Մարմնակրթական Ընդհանուր Միութեան որ․․․», 1911 Ապրիլ 8։
1912 Մայիս 20-ին տեղի կ՛ունենան Հայկական Երկրորդ Ողիմպիական Խաղերը։
1913 Յունիս 16-ին Հայկական Երրորդ Ողիմպիական խաղերուն, հայ սկաուտներն ալ կը մասնակցին։
Մարկոս Քհնյ. Տէր Գասպարեան
Քաոասնօրեայ պատրաստութեան շրջանը օծակիցին հետ եկեղեցւոյ մէջ անցրնելէ Առաջնորդին տնօրինութեամր կը նշանակուի Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւ; Իրեն կր արաի շատ սահմանափակ թիլով ծխական ընտանիքներ։ Աոանց դժպոհանրի կր կապուի եկեղեցիին ու ժոդովուրղին։ Շնորհիւ բնատուր իր վարչակւսն կարողութեան ու ճկունութեանց շուտով զինք կը գտնենք պատուաբեր դիրքերու վրայ։ Նախ կ'ընտրուի կրօնական Ժողովի եւ ապա՝ Գաւառական Ժոդովի անդամ։
Հայաստան
Նորագոյն շրջան
19-րդ դարուն վերջին տարիներուն եւ 20-րդ դարասկիզբին Օսմանեան կայսրութեան մէջ ծայր առած հայ մարմնամարզական շարժումը, ոտնագնդակի եւ տարբեր մարզաձեւերու բացուած հայկական ակումբները նախակարապետն են մարմնակրթանքի միութիւններու ստեղծման։ 1919 Օգոստոս 19-ին Պոլսոյ մէջ կը կատարուին յետ պատերազմեան Հայկական Առաջին Ողիմպիական Խաղերը, իսկ 1920, 5 Սեպտեմբերի Հայկական Ողիմպիական Խաղերուն հանդիսավարներէն մէկն է Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան ներկայացուցիչը։
Հ․Մ․Ը․Մ․
Հ․Մ․Ը․Մ․ կը հիմնուի 1918 Պոլսոյ մէջ։ Առաջին Պատգամաւորական Ժողովը կը գումարուի 1920, 9 Մայիսին Եսայեան վարժարանին մէջ։ Ցեղասպանութենէն փրկուած հազարաւոր որբերուն հոգեկան եւ մարմնական առողջութեան հոգ պէտք էր տարուէր եւ այդ պատճառով հայկական ակումբները կը համատեղուին եւ կը հիմնուի Հայ Մարմնակրթական Ընդհանուր Միութիւն ը իր մասնաճիւղերով։  1920, 7 Օգոստոսին մեկնարկած Սկաուտական Միջազգային մեծ բանակումին, կը մասնակցին 26 հայ սկաուտներ։  Շուտով կը տարածուի Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան տարածքին եւ Օսմանեան Կայսրութեան մնացած հողատարածքին հայահոծ շրջաններուն։  Թուրքիայէն դուրս Հ․Մ․Ը․Մ․-ի ոտնագնդակի խումբերը (1920) կը բացուին Պուլկարիոյ կարգ մը քաղաքներուն մէջ եւ Յունաստանի Քոմոթինի քաղաքը եւ Աթէնք (Աթէնքի մէջ՝ Պոլսէն եկած ու հաստատուած), 1922-ին Աթէնքի «Հայ Աստիճանաւոր Սկաուտներու Խումբ», իսկ 1923-ին «Յունաստանի Հայ Մարզիկներու Միութիւն» ոտնագնդակի խումբը։  Փոքր Ասիոյ Աղէտէն (յունական բանակին նահանջ եւ հայ գաղթականութեան հոսքը դէպի Յունաստան, Լիբանան եւ Եգիպտոս) անմիջապէս ետքն է որ կը ստեղծուին Հ․Մ․Ը․Մ․-ի մասնաճիւղեր, նախ վերոնշեալ շրջաններուն մէջ (1924) եւ ապա Եւրոպայի ու Ամերիկայի (բացարաբար 1921-ին, Նիւու Եորքի մէջ) երկիրներուն մէջ։  Մինչեւ այսօր Սփիւռքի տարածքին ունի բեղուն գործունէութիւն։
Հ․Մ․Մ․
1921-ին Հալէպի մէջ, Սուրիա, կը հիմնուի Հայ Մարմնամարզական Միութիւնը, իբրեւ մարզական եւ սկաուտական սփիւռքահայ կազմակերպութիւն։ Յաջորդող տարիներուն ան ալ կը բանայ մասնաճիւղեր Սփիւռքի հայաշատ շրջաններուն մէջ։
Մարկոս Քհնյ. Տէր Գասպարեան
Բաղմանդամ րնտանիքի հայր այս նուիրեալ քահանան անբաւարար ծուխեր ունենալուն պատճաոով ապրած է նիւթական շատ համեստ պայմաններու մէջ, այնքան որ, չէ կրցած հասնիլ տան պէտքերուն։ Աղքատութիւնր զինք ստիպած է ոչ հայկական թաղերր բնակիլ աժանագին տան վարձքով։ Իր քահանայական պարտաւորութիւններր կատարելը ետք, աղատ Ժամերուն ոսկերչութեամբ զրաղած ու հազիւ զաւակներուն ապրուստը ապահոված է։
Հակառակ կրած նեղութիւններուն, զրկանքներուն, ոչ միայն ինք՝ այլեւ իր ամրողջ գերդաստանը միշտ հաւատարիմ մնացած են Հայց. Առաքելական Եկեղեցւոյ եւ օտարադաւան հոսանքներուն դէմ պայքարած ու տէր եւ պաշտպան հանդիսադաձ են մեր ազգային եկեղեցական սրբութիւններուն ու Առաջնորդարանին։
Հայաստան
Համահայկական խաղեր
Համահայկական խաղերը կը կայանան ամէն չորս տարի Հ․Հ․ մէջ։  Առաջին Համահայկական Խաղերը տեղի կ՛ունենան 1999-ին։  Այս խաղերուն կը մասնակցին անհատներ եւ զանազան մարզաձեւերու հաւաքականներ։  Խաղերը համահայկական կը կոչուին, որովհետեւ մասնակցողները բացի Հ․Հ․ քաղաքացի ըլլալէ, նաեւ Սփիւռքի հայկական ծագումով տարբեր երկիրներու քաղաքացիներ են։
Հայերը Ողիմպիական խաղերուն
Հայերը ունեցած են ողիմպիական խաղերու ախոյեաններ հին տարիներէն․ Տրդատ Դ․՝ գօտեմարտի ախոյեան, (281, սակայն այս խաղերուն ընթացքին ախոյեաններուն մասին փաստացի արձանագրութիւնները չկան) եւ Վարազդատ (369) կռփամարտի ախոյեան։
1952 թուականէն, հայ մարզիկները կը սկսին մասնակցիլ Միաջազգային Ողիմպիական խաղերուն։  Իսկ 1990 թուականին կը հիմնուի Հայաստանի Ազգային Ողիմպիական Կոմիտէն։
Մարկոս Քհնյ. Տէր Գասպարեան
Տէր Մարկոս վախճանած է 1905-ին, եօթանւսսուն երկու տարիքին։
Հայաստան
Ոտնագնդակ
Ոտնագնդակը լայն ընդունելութիւն գտած է ժողովրդային խաւերէն ներս։  Հայ մարզիկներ միջազգային համբաւի կ՛արժանանան։ Հայաստանի Ոտնագնդակի Ազգային Հաւաքականը Հ․Հ․ կը ներկայացնէ ոտնագնդակի միջազգային մրցաշարքերուն եւ առանձին հանդիպումներուն ընթացքին։
Ճատրակ
Հայաստանի մէջ ճատրակը՝ շախմատ, ծանօթ է միջնադարէն, սակայն ժողովրդային խաւերուն մէջ լայն տարածում գտած է Խորհրդային Հայաստանի տարիներուն ընթացքին եւ տասնամեակներ շարունակ հայ մարզիկներ եւ կամ Հ․Հ․ հաւաքականը ճատրակի համաշխարհային ախոյեանութեան մրջաշարքին առաջին կարգերը կը գրաւեն։
Խոհանոց
Պատմական, աշխարհագրական, կլիմայական եւ պատմա-քաղաքական պայմանները դեր խաղցած են հայկական խոհանոցի իւրայատուկ ըլլալուն։ Հայկական խոհանոցը ունի մօտաւորապէս 2500 տարուան պատմութիւնը։  Ան, հարաւային Կովկասի ամենահինն է, իսկ Ասիոյ՝ ամենահիներէն։  Հայկական խոհանոցի բազմաթիւ կերակրատեսակներուն պատրաստման արարողութիւնը մինչեւ այսօր՝ Հ․Հ․, Արեւմտեան Հայաստանի տարածքին հայ բեկորներու մնացորդացին մէջ եւ Սփիւռքի, մնացած է ամփոփոխ։
Եունեսքոյի Համաշխարհային Ժառանգութեան Ցանկին Հայաստանի Յուշարձաններու ցուցակը
Եունեսքոյի Համաշխարհային Ժառանգութեան Ցանկին մէջ Հայաստանի հետեւեալ յուշարձանները մաս կը կազմեն․-
Հայկական եկեղեցին
Հայկական եկեղեցին իր ծագման շրջանին, կ՛ունենայ կեդրոն Վաղարշապատ ը։ Անոր Մայր եկեղեցին՝ Սուրբ Էջմիածինն է։  Բագրատունիներու թագաւորութեան օրերուն, հայ եկեղեցւոյ կեդրոնը Անի մայրաքաղաքը կը փոխադրուի։  Անիի անկումէն ետք հայկական եկեղեցւոյ կեդրոնը Պատմական Հայաստանի հողերէն դուրս կը բերուի ու 1066 Փոքր Հայքի Ծամնդաւ շրջանը կը փոխադրուի։  Իսկ Կիլիկիոյ հայկական իշխանութեան շրջանին՝ 1147, Հռոմկլա բերդը, ուր կը մնայ մօտաւորապէս 150 տարի։ 1203 կը փոխադրուի Կիլիկիոյ մայրաքաղաք՝ Սիս, ուր կը մնայ Կիլիկիոյ Հայկական Թագաւորութեան անկումէն ետքն ալ, մինչեւ 1441 թուականին, երբ կը վերահաստատուի Սուրբ Էջմիածնի մէջ։  Սակայն Սիսի կաթողիկոսութիւնը կը շարունակէ ծառայել Կիլիկիոյ հայութեան մինչեւ Ա․ Համաշխարհային Պատերազմը եւ անոր աւարտին կը փոխադրուի Լիբանանի Անթիլիասի շրջանը, ուր եւ մինչեւ այսօր կը ծառայէ Միջին Արեւելքի եւ Սփիւռքի հայկական գաղութներուն մեծ մասին։ 638 Էջմիածնի կաթողիկոսութեան որոշումով կը հիմնուի Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարքութիւնը, իբրեւ հետեւանք հայ եւ յոյն ուղղափառ եկեղեցիներու մրցակցութեան։
1461 Օսմանցիներու Մեհմէտ Ֆաթիհ սուլթանը կը հիմնէ Պոլսոյ Հայկական Պատրիարքութիւնը, որ տարիներուն ընթացքին Օսմանեան Կայսրութեան մէջ ապրող հայերուն կրօնական բարձրագոյն իշխանութիւնը կը հանդիսանայ։
Մարկոս Քհնյ. Տէր Գասպարեան
Թաղման կարգն ու վերջին օծման արարողութիւնր տեղի ունեցած է Ս.Քառասնից Մանկանց եկեղեցւոյ մէջ։ Մարմինը ամփոփուած է եկեղեցւոյ բակին մէջ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ քահանաներ
Հայաստան
Հայկական եկեղեցին
17-րդ դարուն, երբ Հայաստանը կը բաժնուի օսմանցիներուն եւ սեֆեւեաններուն միջեւ, Սուրբ Էջմիածինը Պարսկական Կայսրութեան ենթակայ կը դառնայ։
Սուրբ Էջմիածնի Մայր Աթոռի հոգեւոր պետը՝ Կաթողիկոսը, կը կրէ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս տիտղոսը, որ Հայաստանեայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցուոյ հոգեւոր եւ նուիրապետական գերագոյն իշխանութիւնն է
Տե՛ս նաեւ
Ներսէս Վարժապետեան
Զապել Ասատուր
Դպրոցասէր Տիկնաց Վարժարան
Սրբուհի Տիւսաբ
Մկրտիչ Փորթուգալեան
Միքայէլ Նալպանդեան
Մաղաքիա Արքեպիսկոպոս Օրմանեան
Վանայ Իշխան
Գէորգ Չաւուշ
Արշակ Ներսէսեան
Քեռի
Անդրանիկ
Սողոմոն Թեհլիրեան
Կարօ Սասունի
Սիմոն Վրացեան
Համօ Օհանջանեան
Շաւարշ Քրիսեան
Վահան Չերազ
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երկիրներ Ստորոգութիւն:Երկիրներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Միջին Արեւելքի երկիրներ Ստորոգութիւն:Պատմական Հայաստան Ստորոգութիւն:Հայաստան Ստորոգութիւն:ՄԱԿ-ի անդամ երկիրներ
Ռաֆիք Հարիրի
Ռաֆիք Պահա Էլ Տին Ալ Հարիրի (رفيق بهاء الدين الحريري, 1 Նոյեմբեր, 1944 - 14 Փետրուար, 2005), սէուտեան առեւտրական եւ Լիբանանի վարչապետ (1992-1998) եւ կրկին 2000 թուականէն մինչեւ իր հրաժարականը 2004 թուականի 20 Հոկտեմբեր։ Ան իր պաշտօնավարման ընթացքին հինգ խորհրդասենեակ գլխաւորածէ։ Հարիրին նշանակալի աւանդ ունի երկրի հետպատերազմեան քաղաքական եւ գործարար ձեռքբերումներու համար։ Անոր կը վերագրուի Պէյրութի վերակառուցումը 15 տարուայ քաղաքացիական պատերազմէն ետք ։
Սպանութիւնը
14 Փետրուար 2005-ին Հարիրին սպաննուեցաւ, երբ 1800 քկ տրոտիլին համարժէք պայթուցիկ նիւթը պայթեցուց անոր ինքնաշարժը, Պէյրութի Սուրբ Գէորգ հիւրանոցի մոտ։ Անոր սպանութեան գործով հետաքննութիւնը կը շարունակուի Լիբանանի հատուկ դատարանի կողմէն, ներկայ պահին ան կը կատարէ անկախ հետաքննիչ Տանիէլ Պելլեմերը։ Իր վերջին երկու հաշվետուութիւններուն մէջ ան կը նշէ, որ Սիրիոյ կառավարութիւնը կրնայ կապ ունենալ սպանութեան գործի հետ։ Հարիրիի սպանութիւնը բերաւ հսկայական յեղափոխական փոփոխութիւններու Լիբանանի մէջ, ընդհուպ մինչեւ Սուրիական զորքերու դուրսբերումը Լիբանանէն։
Վաղ Տարիներ եւ Կրթութիւն
Հարիրին ծնած է 1 Նոյեմբեր 1944-ին, Սիտոն նավահանգստային քաղաքին մէջ, համեստ մուսուլմանական ընտանիքի մէջ։ Ան տարրական եւ աւագ դպրոցը յաճախեց Սիտոնի մէջ, այնուհետ ձեռք բերաւ առեւտրական կառավարման մասնագիտութիւնը Պէյրութի Արաբական համալսարանին մէջ։ 1965-ին Հարիրին տեղափոխուեցաւ Սէուտեան Արաբիա։ Այնտեղ ան կարճ ժամանակ դասաւանդեց, այնուհետեւ զբաղուեցաւ շինարարական արդիւնաբերութեամբ։ Ան ստացաւ Սէուտեան Արաբիոյ քաղաքացիութիւն ի հավելումն Լիբանանեան քաղաքացիութեան։ 1969 թուականին, Հարիրին հիմնեց փոքր շինարարական կազմակերպութիւն, որ շատ արագ սկսաւ համագործակցիլ ֆրանսական Օկեր ընկերութեան հետ Սէուտեան Արաբիայիոյ հիւրանոցներու կառուցման գործին մէջ, որուն ընթացքին բաւականին լաւ հարաբերութիւններ հաստատեց Խալետ թագաւորի հետ։ Այնուհետեւ Հարիրին հիմնեց Սէուտեան Օկեր, որ կը կատարէր թագաւորական ընտանիքի բոլոր շինարարական պատուերները։ Արդիւնքին մէջ մի քանի տարի հետոյ Հարիրին դարձաւ մեծահարուստ։ Իր հարստութիւնը կուտակելէն ետք, Հարիրին ձեռնարկեց շարք մը բարեգործական նախագիծեր, ներառեալ հիմնելով կրթական հաստատութիւններ։ Անոր առաջին ձեռնարկը Լիբանանի Մշակոյթի եւ կրթութեան իսլամական կեդրոնն էր, որ հիմնեց 1979 թուականին։ Հետագային ան վերանուանուեցաւ Հարիրի Հիմնադրամ։ Աստիճանաբար Հարիրին աւելի շատ ներքաշուեցաւ քաղաքականութեան մէջ։
1982 թուականին ան $12 միլիոն տոլար նուիրաբերեց 1978 հարաւային Լիբանանի հակամարտութեան զոհերուն եւ իր ընկերութեան գումարներով Պէյրութի փողոցները մաքրեց աղբերէն։ Ան հակամարտող կողմերուն կարողացաւ հաշտեցնել։
Քաղաքական ասպարէզը
Հարիրին որպէս հարուստ մարդ վերադարձավ Լիբանան 1980-ականներու սկիզբին եւ սկսաւ կերտել իր անունը տարբեր խումբերու նուիրատուութիւններ ընելով։ Միեւնոյն ժամանակ ան կը շարունակէր Պանտար պին Սուլթան արքայազնի քաղաքական խորհրդատուի պարտականութիւնները։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:14 Փետրուարի մահացածներ Ստորոգութիւն:Լիբանանցի քաղաքական գործիչներ
375 (թիւ)
375 (երեք հարիւր եօթանասունհինգ) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 374-ի եւ 376-ի միջեւ
Մեռեալներու Օր (Տօն)
Մեռեալներու օր (սպ.՝ Día de Muertos), մեքսիքական տօն, կը նշուի ամբողջ Մեքսիքոյի մէջ, յատկապէս կեդրոնական եւ հարաւային շրջաններուն մէջ։ Տօնակատարութեան ժամանակ ընտանիքի անդամները, ընկերները կը հաւաքուի, կ՚աղօթեն եւ կը յիշեն ընտանիքի մահացած անդամներուն եւ ընկերներուն։ 2008-ին այս աւանդոյթը ընդգրկուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի ոչ նիւթական մշակութային արժէքներու ցանկին մէջ ։ Ըստ հաւատալիքներու՝ այս օրերուն մահացածներու հոգիները կ՚այցելեն հարազատ տուն։ Աւանդոյթը կու գայ ացտեկներէն, մայաներէն, որոնք նուիրատւութիւններ կ՚ընէին Միքդլանսիվադլին եւ պատերը կը զարդարեն գանկերով ։ Տօնակատարութիւնը կը համընկնի երկու կաթողիկէ տօներու՝ Բոլոր Սուրբերու օրուայ (1 Նոյեմբեր) եւ Բոլոր Հոգիներու օրուայ (2 Նոյեմբեր) հետ։ Այս օրերուն կը կազմակերպուին փառատօներ, կը պատրաստուին գանկերու տեսքով քաղցրաւէնիքներ, կանացի հագուստով կմախքէ կերպարներ, որոնք կը յիշեցնեն Կատրինին։
2004-ին Մեքսիքոյի ազգային ինքնավար համալսարանի ուսանողները շաքարէ, տուրմէ եւ քարամելից պատրաստած են 5667 գանկերէ պատ, որ 2667 գանկով գերազանցած է նախորդ պատին։ Գանկերով պատի այս ցուցանիշը գրանցուած է Կինէսի ցուցանիշներու գիրքին մէջ ։
Մեռեալներու օրուան ընդառաջ գերեզմանատունը կը զարդարեն ժապաւէններով ու ծաղիկներով, մահացածներու տան ճանապարհներուն հարազատները մոմեր կը տեղադրեն, որպէսզի հանգուցեալը կարողանայ գտնել տան ճանապարհը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Տօներ
Լիբանանահայ Օգնութեան Խաչ
ԼՕԽ-ի  վեհ եւ նուիրական առաքելութեան շնորհիւ է, որ երկար տասնամեակներ Լիբանանի  գաղութի բարեսիրական, ընկերային, մշակութային եւ կրթական աշխատանքները կ'ապրին վերելք, իրենք զիրենք վերանորոգելով` կը ստանան նոր թափ եւ քայլ պահելով դարու եւ օրուան պայմաններուն հետ` այսօր եւս կը շարունակեն տիրական ներկայութիւն մնալ  գաղութի առօրեայ կեանքէն ներս:
Համաշխարհային Ա. Պատերազմը ընդհանրապէս եւ 1915-ին Հայ ժողովուրդին հանդէպ գործադրուած եղեռն ը մասնաւորապէս, ամէնուրէք ստեղծած էին ահաւոր պայմաններ, հետեւաբար աշխարհի չորս ծագերուն հիմնուեցան ՀՕՄ-ի (Հայ Օգնութեան Միութիւն) միաւորներ միեւնոյն կարիքէն, եւ ընդգրկեցին գործունէութեան առաւել կամ պակաս միեւնոյն դաշտերը՝ առողջապահական կրթական, խնամատարական, սննդաբաշխումի թէ գաղթականներու տեղաւորում, այդպէս ալ եղաւ Լիբանանահայ Օգնութեան Խաչի կազմաւորումը:
1918-1929 թուականներուն Սուրիա եւ Լիբանան պետական մէկ միաւոր ըլլալով կը գործէին միասնաբար, սակայն քաղաքական եւ գաղթականներու թիւի կրկնապատկումի պատճառներով 1929-1930 ԼՕԽ-ը կ'անջատուի Սուրիայէն եւ կը դառնայ առանձին միաւոր, շարունակելով իր նիւթական եւ բարոյական հաշուետուութիւնը ներկայացնել Հալէպի մէջ գումարուած պատգամաւորական ժողովներուն իր ներկայացուցիչներով, մինչեւ 1938: 2 Յունիս, 1930-ը անկիւնադարձ մը կ'ըլլայ Լիբանանահայութեան համար՝ Լիբանանահայ Օգնութեան Խաչի առաջին մասնաճիւղի Պէյրութի առաջին վարչութեան նշանակումով, այսպիսով վերջ կը դրուի իբրեւ Սուրիոյ մէկ շրջանը գործելու իրավիճակին: Պէյրութի մասնաճիւղը՝ այժմ «Մեղրի» մասնաճիւղ, եղաւ ԼՕԽ-ի մայր մասնաճիւղը, որ իր սկզբնական տարիներուն տարաւ շրջանային վարչութեան մը համազօր գործունէութիւն: Ապա հիմը դրուեցաւ Սիսի «Ազիրեան»՝ 1933, Թրիփոլիի «Այծեմնիկ»՝ 1935, Հայաշէնի «Հայաշէն»՝ 1937, Էշրեֆիէի «Կարս»՝ 1938, Զահլէ-Շթորայի «Շուշի»՝ 1940, Ճիւնիի «Սեւան»՝ 1941, Այնճարի «Աղթամար»՝ 1943, Մարաշի «Աշխէն»՝ 1946, Նորաշէնի «Ռուբինա»՝ 1948, Թրատի «Շուշանիկ»՝ 1948, Արագածի «Արագած»՝ 1950, Ամանոսի «Կարինէ»՝ 1956, Անթիլիասի «Նայիրի»՝ 1962, Մար Մխայէլի «Աստղիկ»՝ 1963, Մար Եուսէֆի «Անահիտ»՝ 1966, Ժիպէյլի «Սօսէ»՝ 1967, Ֆանարի «Հռիփսիմէ Սասունի»՝ 1973, Նահր ըլ Մոթի «Անի»՝ 1973, Սէտ էլ Պաուշրիէի «Արազ»՝ 1975, Պէյթ Գոգոյի «Գայեանէ»՝ 1977, Զալքայի «Աղաւնի Փափազեան»՝ 1980 եւ Ռաուտայի «Հեղուշ Փափազեան»՝ 1980 մասնաճիւղերը: Աւելի ուշ, Ռապիէի «Արցախ»՝ 1991, Հազմիէի «Զուարթնոց»՝ 1991, Տըքուէնիի «Ջաւօ Շանթ»` 1984, մասնաճիւղերը:
ԼՕԽ-ի մասնաճիւղերու անուններու ընտրութիւնը պատահական չէ եղած. անոնք կը ներկայացնեն պատմական ներկայ Հայաստանի ու Արցախի քաղաքներու անունները, ինչպէս նաեւ ազգային եւ ԼՕԽ-ի պատմութեան մէջ իրենց դրօշմը թողած նուիրեալներու անունները, որոնց հետքերով կը ներշնչուին շարքերը:
1938-ին Հալէպի մէջ գումարուած պատգամաւորական ժողովին կ'որոշուի, որ Լիբանան ունենայ իր առանձին Շրջանային Վարչութիւնը եւ 1939-ին տեղի կ'ունենայ Լիբանանի Օգնութեան Խաչի պատգամաւորական անդրանիկ ժողովը, որ կ'ընտրէ նոր շրջանի առաջին Շրջանային Վարչութիւնը՝ այս վերջինին մաս կը կազմեն Ջաւօ Շանթ, Լոլա Սասունի-Ուրֆալեան, Կ.Աշճեան, Ս.Սվաճեան, Գ. Գիւզելեան եւ բժիշկ Օ. Կէրկէրեան:
1935-ին 22 Հոկտեմբերին թիւ 2013 պետական հրամանագրով ԼՕԽ-ը կը ստանայ պետական ճանաչում եւ վաւերացում, իսկ 1987-ին պետական թիւ 3773 հրամանագրով կը հռչակուի տուրքէ զերծ իբրեւ հանրօգուտ (d՛utilité publique) կազմակերպութիւն:
1939-ին ԼՕԽ-ի առաջին Շրջանային վարչութիւնը իր օրհնութիւնը կը ստանայ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Սահակ Բ Կաթողիկոսէն, Վեհափառ Հայրը մեծ պահքի ուրբաթ օրը կը հռչակէ Ծոմապահութեան օր՝ թելադրելով այն օրը հանգանակութեամբ սատարել ԼՕԽ-ի ծրագիրներուն յաջողութեան: 1945-ին այդ հանգանակութեան համար կ'որոշուի «Պնակ մը կերակուր» անունը:
Մինչեւ 1940 թուականը Լիբանանի Օգնութեան Խաչի վարչութիւնները եղած են երկսեռ: Հեղուշ Փափազեանի, Աղաւնի Փափազեանի, Ջաւօ Շանթի, Լոլա Հռիփսիմէ-Սասունիի կողքին գործած են Խորէն Սուքիասեան, Տիգրան Մաւիսագալեան, Տոքթ. Մելքոն Հայրապետեան, Տոքթ.Գէորգ Կէտիկեան, Տոքթ.Ս. Սուքիասեան, Ղազար Չարըք, Սահակ Վահրամ, Մինաս Հազարեան, Գառնիկ Գիւզէլեան, Եդուարդ Տարօնեան, Տոքթ.Օննիկ Կէտիկեան որոնք փոխն ի փոխ մաս կազմած են Օգնութեան Խաչի վարչութիւններուն: 1940-ին յարմար կը նկատուի, որ Օգնութեան Խաչը դառնայ զուտ կանացի կազմակերպութիւն: Սկզբնական շրջանին ունենալով մօտ 500 երկսեռ անդամներ, ներկայիս այդ թիւը բարձրացած է մինչեւ 4000-ի:
ԼՕԽ-ի  սրբազան նուիրումին մաս կը կազմէ հայ աշակերտին կրթութեան եւ ազգային վարժարանին սատար կանգնելու առաքելութիւնը: ԼՕԽ-ի շնորհիւ` հարիւրաւոր հայ աշակերտներ կը շարունակեն իրենց ուսումը:
Նապաթիէի Մարզ
Նապաթիէ կամ Էն-Նապաթիէ, (محافظة النبطية) Լիբանանի 5 մարզերէն մէկը։ Մարզի վարչական կեդրոնը կը համարուի Նապաթիէ քաղաքը։ 2007 թուականի տուեալներով վարչական բաժինի բնակչութիւնը կը կազմէ 345 500 մարդ։ Այդ ցուցանիշով ան Լիբանանի վարչական մարզերու մէջ կը գտնուի 5-րդ տեղը։
Լիբանանահայ Օգնութեան Խաչ
Քալերգ
Մենք՝ ուխտեալներ հայ օգնութեան սուրբ գործին,
Լոյսի բանակ եւ գթութեան խաչուհի,
Նապաթիէի Մարզ
Նաբաթիէ մարզի բնակչութեան միջին խտութիւնը կը կազմէ 326,56 մարդ/քմ²։ Այս ցուցանիշով եւս ան կը գրաւէ 5-րդ տեղը Լիբանանի մարզերուն մեջ։ Տարածքով կը համարուի Լիբանանի 4-րդ ամենամեծ մարզը եւ ան կը գրաւէ 1 058 քմ² տարածք։
Խայտաբղետ է Նապաթիէ մարզի կրօնական կազմը։ Վարչական մասի բնակչութեան ճնշող մեջամասնութիւնը կը դաւանէ Իսլամի Շիա ուղղութիւնը։ Շիա Իսլամի հետեւորդները կը կազմեն մարզի բնակչութեան 80%-ը։ Մարզի բնակչութեան 9.7%-ը քրիստոնեայ է, իսկ 7.1%-ը՝ Սուննի իսլամ է։ Վարչական միաւորին մէջ լայն տարածքում ունեն նաեւ աղանդավորական շարժումները, որոնցից ամենատարածվածը Դրուզների աղանդավորական շարժումն է։
Լիբանանահայ Օգնութեան Խաչ
Քալերգ
Գոյամարտին մէջ սրբազան մեր դատին՝
Մենք կը բերենք հայ կնոջ սիրտը ոսկի։
Նապաթիէի Մարզ
Վարչական միաւորը զարգացած է նաեւ զբօսաշրջութիւնը, իսկ մարզի տարբեր շրջաններուն մէջ կայ նաեւ օդակայան ։
Լիբանանահայ Օգնութեան Խաչ
Քալերգ
Օտար երկրի հովերուն դէմ մոլեգին՝
Հայ դպրութեան ջահը պահենք մշտավառ
Նապաթիէի Մարզ
Վարչական բաժանում
Մարզը իր մէջը ունի առանձին 4 շրջաններ.
Լիբանանահայ Օգնութեան Խաչ
Քալերգ
Եւ թող շունչ տայ Հայ օճախի կրակին
Մեր շր թներուն վրայ ծաղկող ամէն բառ։
Միշտ կը մնանք արի պահակն անցեալի,
Մինչեւ ծագի արդարութեան վառ արփին,
Մինչեւ հասնինք սէգ սարերուն Հայրենի։
Խօսք՝ Մուշեղ Իշխան
Երաժշտութիւն՝ Բարսեղ Կանաչեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Լիբանան Ստորոգութիւն:Հայկական սփիւռք
Հայաստանի Անկախութեան Վերականգումը՝ Բագրատունեաց Թագաւորութիւնը
Հայաստանի արաբներու տիրապետութեան տակ գտնուող ժամանակաշրջան, է.դարու երկրորդ կէսէն սկսեալ Հայաստան արաբներու տիրապետութեան տակ գտնուող շրջան, երբ երկիրը կը կառավարուէր ոստիկաններով: Ոստիկաններու իշխանութիւնը տեւած է մինչեւ Թ. Դարու կէսը:
Հայ ժողովուրդի իրավիճակը
Հայերը չեն կրնար հաշտուիլ օտար լուծի տակ մնալու գաղափարին հետ.երբեմն բանակցութեամբ, երբեմն ըմբոստութեամբ, անոնք կ'աշխատին վերականգնել հայրենի անկախութիւնը:Թ. դարու առաջին տասնամեակէն սկսեալ, Աշոտ Մսակերի օրով, անկախութեան համար տարուած պայքարը կը դրուի աւելի ամուր հիմերու վրայ, մանաւանդ որ արտաքին եւ ներքին պայմանները կը նպաստէին հայերուն: Ներքին ճակատի վրայ իշխանները, մանաւանդ Բագրատունիները, իրենց ձեռքերուն մէջ կեդրոնացուցած էին ռազմական ուժ եւ նիւթական հարստութիւն: Արտաքին ճակատի վրայ վերսկսած էին կռիւները բիւզանդական կայսրութեան եւ արաբական խալիֆայութեան միջեւ, որ նաեւ կը գտնուէր ներքին պառակտումի եւ անկայուն վիճակի մէջ: 852-ին, Բուղայի արշաւանքը վերջին եւ անօգուտ փորձ մը կ'ըլլայ արաբներուն կողմէ՝ Հայաստանը իրենց տիրապետութեան տակ պահելու համար:
Բագրատունիները
Արաբական տիրապետութեան շրջանին, Հայաստանի նախարարական կազմին մէջ տեղի ունեցած էին քանի մը կարեւոր փոփոխութիւններ:Ներքին մրցակցութեան հետեւանքով նախարարական բազմաթիւ տուներ կորսնցուցած էին իրենց կալուածները յօգուտ աւելի մեծ տուներու, որոնք օգտուելով կեդրոնական իշխանութեան բացակայութենէն, աւելի եւս ընդարձակած էին աւատապետական իրենց իրաւունքները: Միւս կողմէ, Արշակունեաց Հայաստանի կարգ մը ռազմական նախարարութիւնները՝ Մամիկոնեան, Կամսարական, Գնունի, Ռշտունի, Խորխոռունի եւ այլն, դադրած էին առաջնակարգ դեր խաղալէ Հայաստանի զինուորական եւ քաղաքական կեանքին մէջ: Անոնցմէ ոմանք նոյնիսկ բոլորովին կորսուած ու մոռցուած էին: Արաբական արշաւանքներու եւ բռնատիրութեան առաջին շրջանին մեծ պայքար կը մղուի մանաւանդ Մամիկոնեաններուն եւ Բագրատունիներուն միջեւ, որոնցմէ իւրաքանչիւրը կը հետեւէր տարբեր քաղաքականութեան: Մամիկոնեանները կը փորձէին ամէն գնով թօթափել պարսկական լուծը, ու այդ պատճառով իսկ անոնք կը սպառեն իրենց ուժը՝ յաճախ անօգուտ կռիւներու եւ ապստամբութիւններու մէջ:Բնական է, որ այս պայմաններուն մէջ, արաբական խալիֆայութիւնը կասկածանքով վերաբերէր իրենց հետ ու անխնայ հալածէր զանոնք: Բագրատունիները կը հետեւին Թէոդորոս Ռշտունիի գծած ուղիին:Անոնք կ'ըլլան աւելի դիւնագէտ եւ ճկուն ու կը շահին խալիֆայութեան վստահութիւնը:Այս խոհեմ քաղաքականութեան զուգահեռ, անոնք հը փորձեն ընդարձակել իրենց կալուածները եւ զօրացնել իրենց զինուորական ուժը:Արաբներուն շնորհիւ անոնք կը գրաւեն ո՛չ միայն գերագահ դիրք, այլ նաեւ՝ քաղաքական ու տնտեսական հեղինակութիւն կը դառնան Վասպուրականի, Սիւնիքի եւ Արցախի հայ իշխաններուն համար:855-ին, արաբները Հայաստանի կառավարիչ կը նշանակեն Պաղտատ գերեվարուած Սմբատ Բագրատունիի 35ամեայ որդին՝ Աշոտ Բագրատունին: Թ. Դարու կիսուն, Բագրատունիներու սեփականութիւնը կը կազմէին արդէն կեդրոնական Հայաստանը, Բագրեւանդը եւ այլ հողամասեր:Այս շրջանին, անոնց գերագահութիւնը անառարկելի կերպով ընդունուած էր գրեթէ բոլոր իշխաններուն եւ նոյնիսկ խալիֆային կողմէ, որ 862-ին Իշխանաց Իշխան տիտղոսը շնորհած էր անոնց նահապետին՝ Աշոտ Բագրատունիին:
Անկախութեան Ճամբուն Վրայ
Իշխանաց Իշխան Աշոտ Բագրատունի կը յաջողի իր շուրջ հաւաքել հայ նախարարները:Իր երկու աղջիկները կնութեան տալով Վասպուրականի Գրիգոր Դերենիկ եւ Սիւնեաց Վասակ Իշխաններուն, ան իրեն կը կապէ նախարարական այս երկու տուները: Միւս կողմէ, ան կը յաջողի խալիֆայէն ապահովել աքսորական իշխաններուն հայրենադարձի իրաւունքը:Այս ձեւով Աշոտ կը ներկայանայ իբրեւ Հայաստանի ամէնէն ազդեցիկ անձնաւորութիւնը: Ազատագրելու համար ամբողջ երկիրը անհրաժեշտ էր ձերբազատիլ Հայաստանի մէջ հաստատուած էմիրներու սպառնալիքէն: Այս նպատակին համար, Աշոտ կը կազմէ 40 հազարնոց բանակ մը, որուն հրամանատարութիւնը կը յանձնէ իր Աբբաս եղբօր, որ որոշ ժամանակ մը ետք կը դառնայ հայկական բանակին սպարապետը: Հայկական բանակը իր առաջին յաղթանակը կը տանի Մանազկերտի էմիրին դէմ, որ ապստամբած էր Պաղտատի դէմ: Այս յաղթանակով Աշոտ Բագրատունի միաժամանակ ծանր հարուած կը հասցնէր Հայաստանի մէջ գտնուող արաբական զօրքերուն եւ մեծ ծառայութիւն կը մատուցանէր խալիֆային՝ պատժելով իր դէմ ապստամբած էմիրը: Օր ըստ օրէ կը մեծնար Աշոտ Բագրատունիի հեղինակութիւնը: Գրեթէ բոլոր հայ իշխանները եւ Հայաստանի արաբ էմիրները ընդունած էին անոր գերագահութիւնը. նոյնը ըրած էին նաեւ Աղուանից աշխարհի եւ Վրաստանի իշխանները:
Աշոտ Բագրատունի Թագաւոր (885-890)
Երբ Աշոտ Բագրատունի կը հասնի իր զօրութեան գագաթնակէտին, ամէն կողմէ փափաք կը յայտնուի զայն թագաւորութեան բարձրացնելու:Նախարարները կը դիմեն Պաղտատի խալիֆային եւ կը խնդրեն թագ ուղարկել Աշոտին համար:Խալիֆան կը ստիպուի ընդունիլ կատարուած իրողութիւնը, այլապէս հզօր իշխանը կրնար ապստամբիլ եւ հակիլ դէպի Բիւզանդական կայսրութիւն: 885-ին Պաղտատէն կը հասնի արքայական թագը եւ աթոռանիստ Բագարան քաղաքին մէջ, Աշոտ հանդիսաւոր կերպով կ'օծուի Գէորգ Բ. կաթողիկոսին կողմէ, ներկայութեամբ բոլոր հայ իշխաններուն եւ բարձրաստիճան հոգեւորականներուն, դառնալով Աշոտ Ա. Թագաւոր Հայոց: Այս իմանալով, Բիւզանդիոնի ծագումով հայ կայսրը՝ Բարսեղ Ա., որ հիմնած էր Մակեդոնական կոչուած հարստութիւնը, կը փութայ ինք եւս թագ ուղարկել Աշոտին, ապահովելու համար անոր բարեկամութիւնը:Ընդունելով այս թագը եւս, Աշոտ բարեկամական դաշինք կը կնքէ Բիւզադիոնի հետ, ցոյց տալու համար իր անկախութիւնը արաբական խալիֆայութենէն: Թագաւոր դառնալէ ետք, Աշոտի գլխաւոր նպատակը կ'ըլլայ Հայաստանը ընդարձակել, զայն հասցնելու համար Արշակունեաց շրջանի սահմաներուն:Երբեմն զէնքի ուժով, երբեմն ալ խաղաղ միջոցներով ան կը յաջողի իրեն հպատակեցնել հայ իշխանները եւ նոյնիսկ արաբ էմիրները: Յաճախ սակայն ան կը ստիպուի զէնքի դիմել՝ ճնշելու համար զանազան շրջաններու մէջ ծայր տուող ըմբոստութիւնները:Այսպէս, օրինակ, սպարապետ Աբբաս կը ճզմէ Վանանդի եւ Գուգարքի իշխաններուն ապստամբութիւնը եւ անոնց երկիրը՝ Կարս բերդաքաղաքով կը միացնէ թագաւորութեան: Աշոտ նաեւ օգնութեան կը հասնի Կովկասեան լեռնականներու յարձակումներուն թիրախ՝ վրացիներուն եւ աղուաններուն:Ատիկա պատճառ կ'ըլլայ, որ այլ իշխաններ եւս ընդունին իր վեհապետութիւնը: Ընդհանուր գիծերու մէջ, Աշոտ Ա.-ի իշխանապետութիւնը եւ ապա՝ թագաւորութիւնը Հայաստանի համար կ'ըլլան նախախնամական:Երկարատեւ աւերումներէ եւ թշուառութենէ դուրս գալով, բազմաթիւ քաղաքներ եւ գիւղեր կը վերաշինուին, մայրաքաղաք Բագարանը կը ծաղկի, երկիրը կը բարգաւաճի ու ժողովուրդը վերստին կը լծուի խաղաղ եւ շինարար աշխատանքի: Աշոտ կը մահանայ 890-ին, գահը ձգելով իր Սմբատ որդիին:
Սմբատ Ա. (890-914)
Իր գահակալութեան առաջին իսկ օրէն, Սմբատ կը բախի դժուարութիւններու:Օգտուելով անոր անփոձութենէն սպարապետ Աբբաս կ'ուզէ գահը խլել իրմէ:Իր հրամայած բանակով ան կը քալէ իր եղբօրորդիին դէմ, բայց իր կարգին դժուարութեան հանդիպելով՝ հաշտութիւն կը խնդրէ: Այս դէպքերուն ընթացքին Աբխազիոյ Ատրնեսեհ իշխանը զօրավիգ կը կանգնի Սմբատին:Հետագային հայոց թագաւորը թագով մը կը յայտնէ իր երախտագիտութիւնը Ատրներսեհին, որ այս ձեւով կը դառնայ Բագրատունի երկրորդ թագաւորը: Իր հօրը Աշոտի նման, Սմբատ կ'ուզէ զօրացնել կեդրոնական իշխանութիւնը:Ան մայրաքաղաքը Բագարանէն կը փոխադրէ Երազգաւորս եւ բանակին թիւը կը բարձրացնէ 60 հազարի: Արտաքին քաղաքականութեան մէջ եւս Սմբատ կը հետեւի իր հօրը օրինակին եւ լաւ յարաբերութիւններ կը մշակէ դրացի երկիրներուն հետ:Ան նոյնիսկ բարեկամական դաշինք կը կնքէ Բիւզանդիոնի կայսեր հետ, ինչ որ սակայն իրեն դէմ կը գրգռէ արաբները: Ամբողջացնելու համար Արշակունեաց շրջանի սահմանները, Սմբատ Ա. կը նուաճէ հարաւային Հայաստանի կարգ մը գաւառները, ապա կը պաշարէ եւ կը գրաւէ Դուինը, ուր արաբական էմիրութիւն մը հաստատուած էր: Հայաստանի հզօրացումը եւ Սմբատի հեղինակութեան աճը լաւ աչքով չէր դիտուեր Ատրպատականի էմիրին կողմէ:Նախիջեւանէն գալով, ան կը պաշարէ Դուինը:Անակնկալի եկած Սմբատ կը ստիպուի քաշուիլ եւ սպասել նախարարական զօրքերը:Երկու բանակները իրարու կը հանդիպին Արագածի ստորոտը՝ Դողս գիւղը:Չարաչար պարտուելով, ատրպատականցին կը նահանջէ եւ հաշտութիւն կը խնդրէ:Անոր այս պարտութիւնը սակայն վերջնական չ'ըլլար, մեծամեծ խոստումներով ան կը յաջողի իրեն կողմնակից դարձնել Վասպուրականի իշխանները եւ զանոնք գրգռել Սմբատի դէմ: 807-ին, հիւսիսային Միջագետքի էմիրը մեծ բանակով մը կը մտնէ հարաւային Հայաստան եւ կը գրաւէ Տարօն գաւառը:Անոր նպատակն էր տէր դառնալ ամբողջ Հայաստանին:Հայկական բանակով Սմբատ կը քալէ անոր դէմ. ճակատամարտը կ'ընթանայ հայերու յաջողութեամբ, երբ անակնկալ կերպով Արծրունիները իրենց զօրքը կը քաշեն կռիւէն:Մեծ թիւով զոհեր տալով, Սմբատ կը ստիպուի նահանջել, սակայն թշնամին, որ իր կարգին արդէն ծանր հարուած ստացած էր, չի հետապնդեր հայերը: Սմբատի այս պարտութիւնը կը քաջալերէ Ատրպատականի էմիրը, որ մտնելով Հայաստան, կը պաշտպանէ Կարսը, որուն պաշտպան Հասան Գնունի իշխանը, հերոսական դիմադրութենէ ետք, կը ստիպուի յանձնել բերդը:
Աղբիւրներ
Հայոց Պատմութիւն Հայաստանն ու Հայութիւնը Գ.-Ժգ. Դարերուն էջ 89 --> 98, Համազգայինի «Վահէ Սէթեան» հրատարակչատուն, Ա. տպագրութիւն, Պէյրութ, 2009:
Ստորոգութիւն:Հայոց պատմութիւն
Ջրիկ
Պատմութիւն
1915 թուականին՝ Մեծ Եղեռնի ժամանակ, գիւղը ենթարկուած է կողոպուտի, իսկ բնակիչները կոտորուած են կամ տարագրուած։
Բնակություն
1909 թուականին գիւղը ունէր 120 տուն հայ եւ 30 տուն քիւրտ բնակիչ։
Տնտեսութիւն
Բնակչութեան հիմնական զբաղումը եղած է երկրագործութիւնն ու անասնապահութիւնը:
Պատմամշակութային Կառոյցներ
Ջրիկն ունէր եկեղեցի: Գիւղի մօտակայքը կը գտնուէր Ջուրէ Չաուրմա աւերակ ամրոցը։
Տե՛ս նաեւ
Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի գիւղեր
376 (թիւ)
376 (երեք հարիւր եօթանասունհինգ) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 375-ի եւ 377-ի միջեւ
1934 թուական
1934 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 34րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1934 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1934 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1934
Անտրոմետա
Անտրոմետա աստղախումբը մեզի ամենամօտիկ հսկայ աստղախումբն է։ Աստղախումբը հսկայական կուտակումն է կազի, տիեզերական փոշիի եւ աստղերու, որոնք քաշողականութեան ուժի շնորհիւ իրարու մօտիկ կը մնան։
Անտրոմետան ուսումնասիրելով՝ աստղագէտները շատ բաներ սորվեցան մեր աստղախումբին՝ Ծիր Կաթինին մասին։ 1887-ին, աստղագէտ Այզաք Ռոպերթս յայտնաբերեց, որ Անտրոմետան պարոյրաձեւ աստղախումբ է՝ ամենագեղեցիկ ձեւը որ կ’երեւայ աստղախումբերուն մէջ։ Ան այս յայտնագործութիւնը ըրաւ լուսանկարելով աստղախումբը։
Անտրոմետան եւ Ծիր Կաթինը այնքան մեծ են, որ միւս աստղախումբերը իրենց շուրջը կը դառնան։ Ինչպէս, օրինակ, Լուսինը կը դառնայ Երկրի շուրջ։ Այս համեմատաբար փոքր աստղախումբերը կ’անուանենք «արբանեակային աստղախումբեր», ինչպէս նոյն պատճառով Լուսինը կը կոչենք Երկրի արբանեակ։
Անտրոմետան եւ Ծիր Կաթինը բազմաթիւ ընդհանրութիւններ ունին։ Իւրաքանչիւրը ունի հսկայ սեւ ճեղք մը կեդրոնին մէջ։ Սեւ Ճեղքը այն բացութիւնն է, որ կը պարունակէ բազմաթիւ կուտակումներ եւ ծանրութիւն։ Անոր քաշողականութիւնը այնքան մեծ է, որ ոչինչ կրնայ վրիպիլ անկէ, նոյնիսկ լոյսը՝ տիեզերքի ամենաարագ բանը։ Աստղագէտները ա՝յն ժամանակ յայտնաբերեցին Անտրոմետայի Սեւ Ճեղքը, երբ անոնք տեսան որ աստղախումբին կեդրոնին մօտ գտնուող աստղերն ու կազը արագ կը շարժին։
Երկիրը արագօրէն կը դառնայ Արեւին շուրջ։ Բայց եթե Արեւը իր մէջ պարունակէր աւելի մեծ կուտակումներ, ապա Երկիրը աւելի արագ պիտի դառնար։ Աստղերու եւ կազի մեծ արագութիւնը Անտրոմետայի կեդրոնին մօտ կը նշանակէ, որ այնտեղ այնքան կուտակումներ կան, որ կեդրոնը Սեւ Ճեղքի կը նմանի։ Աստղագէտները հաշուարկեցին, որ Անտրոմետայի կեդրոնական Սեւ Ճեղքը 140 միլիոն անգամ աւելի զանգուած եւ ծանրութիւն ունի քան Արեւը։
Ինչպէս որ Երկիրը կը դառնայ Արեւին շուրջ, նոյնպէս ալ Արեւը կը դառնայ Ծիր Կաթինի Սեւ Ճեղքին շուրջ։ Սեւ Ճեղքը 27 000 լոյս-տարի հեռու է մեզմէ։ Աւելին, Արեւը մէկ ժամուայ մէջ կը շարժի 840 հազար մղոն, այսինքն այնքան արագ, որ անիկա չի մտներ Սեւ Ճեղքին մէջ։ Ծիր Կաթինի բոլոր միւս աստղերը նոյնպէս կը դառնան Աստղախումբի կեդրոնի Սեւ Ճեղքին շուրջ։
Պարագան նոյնն է նաեւ Անտրոմետա Աստղախումբին մէջ։ Հնարաւոր է, Անտրոմետայի Սեւ Ճեղքին շուրջ դարձող այդ աստղերէն մէկ քանին ունին մոլորակներ՝ բնակուած խելամիտ էակներով, որոնք բաւական սորված են իրենց աստղախումբին մասին՝ ուսումնասիրելով մերը՝ Ծիր Կաթինը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Տիեզերագիտութիւն
Հարշատ թիւեր
Հարշատ թիւ՝ բնական թիւ է, որ ամբողջապէս կը բաժնուէ իր թուանշաններու գումարին : Կը կոչուեն նաեւ նիվէնեան՝ Այվըն Նիվէնի անունով:
Օրինակներ
Ատանկ թիւ մըն է, զորօրինակ, 1729-ը, քանի որ 1729 = (1 + 7 + 2 + 9) × 91 ։
Ակնյայտ է, որ բոլոր միանիշները հարշատ են։
10-էն մեծ առաջին 50 հարշատ թիւերն են՝ 10, 12, 18, 20, 21, 24, 27, 30, 36, 40, 42, 45, 48, 50, 54, 60, 63, 70, 72, 80, 81, 84, 90, 100, 102, 108, 110, 111, 112, 114, 117, 120, 126, 132, 133, 135, 140, 144, 150, 152, 153, 156, 162, 171, 180, 190, 192, 195, 198, 200 :
«Հարշատ թիւ» հասկացութիւնը թուաբանագիտութեան մէջ ներմուծած է հնդիկ թուաբանագէտ Տաթաթրէյեա Ռամչանտրա Քափրեքարը : «Հարշատ» բառը ծագած է սանսկրիտերէն «հարշա»-էն։
Հարշատ Թիւերու Բաշխման Խտութեան Գնահատումը
Համարենք, որ N(x)-ը x-ը չգերազանցող հարշատ թիւերու քանակն է։ Սա պարագային ցանկացած ε > 0 արտայայտութեան համար
ինչպէս ցուցնած են Ժան-Մարի տէօ Քոնինքը եւ Նիքոլա Տոյոնին։ Աւելին, տէօ Քոնինքը, Տոյոնին եւ Քաթաին ապացուցած են, որ
ուր
Անցողական հիւանդութիւններ
Անցողական հիւանդութիւններ, հիւանդութիւններ, որոնք անցողակի եւ արագ բուժումներ ունին:
Այդ հիւանդութիւններէն են՝
1.- Գլխացաւը.- Պատճառը կրնայ ըլլալ պրկուածութիւնը կամ անգարը (Միկրեն): Գլխացաւը նաեւ առկայ է հարբուխի` կրիփի եւ այլ վարակումներու ընթացքին:
2.- Խոռոչատապը.- Երբ քթային անցքի զանազան խոռոչները կը բորբոքին: Երբ կրիփ կ՛ըլլանք, անոնք կրնան բորբոքիլ եւ կը զգանք ճնշուած ցաւ մեր դէմքին վրայ:
Ջրածին
Ջրածին (Hidrogenium), պարբերական համակարգի առաջին տարրն է, կը նշանակէ՝ H, հիւլէական զանգուածը՝ 1.0079։ Առաջին անգամ մաքուր վիճակին ստացած է Հենրի Քաւենտիշը (Henry Cavendish) 1766 թուականին։ Ան ամենատարածուած տարրն է տիեզերքին մէջ։ Երկիրի վրայ ջրածինը կը գտնուի հիմնականը միացութիւններու ձեւով։
Ջրածնի հիւլէն կազմուած է մէկ բրոդոն ունեցող միջուկէ եւ մէկ ելեկտրոնէ եւ կ'երեւի H2 պարզ նիւթի մը ձեւով։ 1 աթոմական զանգուածով, յայտնի են նաեւ ծանր ջրածիններ՝ տէյթերիւմը (D, աթոմական զանգուածէ 2) եւ սրիթիւմը (T, աթոմական զանգուածէ 3), որոնք թթուածինի հետ կը յառաջացնեն ծանր ջուր՝ (M=2Օ)։
Անցողական հիւանդութիւններ
4.- Հազը.- Հազի պատճառը յաճախ զանազան ժահրերու կամ մանրէներու արդիւնք կրնայ ըլլալ, երբ առկայ է հարբուխը:
Ջրածին
Պատմութիւն
Ջրածինը յայտնաբերուած է 16-րդ դարու կէսերուն Փարասելսուսի կողմէ, որ ստացած է երկաթի վրա ծծմբական թթու ազդելով։ 1766 թուականին Քաւենտիշը հաստատած է անոր յատկութիւնները եւ ցոյց տուած է անոր տարբերութիւնը միւս կազերէն եւ անուանած է «այրուող օդ»։ Անթուան Լաւուազիէն 1783 թուականին առաջին անգամ ջրածին ստացաւ ջուրէն եւ ապացուցեց, որ ջուրը ջրածինի եւ թթուածինի քիմիական միացութիւնն է զայն անուանեց «հիտրոկենիւմ» (ὕδωρ՝ «ջուր» եւ γεννάω՝ «կը ծնեմ»), որ կը նշանակէ ջուր ծնող։
Անցողական հիւանդութիւններ
5.- Պնդութիւնը կամ փորկապութիւն.- Յաճախ պատճառը կ՛ըլլալ մեր սնունդի տեսակը` իբրեւ արդիւնք հեղուկներու նուազ օգտագործումին:
Ջրածին
Յատկութիւններ
Ջրածնի կազը կը ձեւաւորէ պայթուցիկ խառնուրդ 4–74% պարունակութեան օդին հետ եւ 5–95% պարունակութեան քղորինի հետ: Պայթիւնը կ'արձակէ ջերմութիւն եւ վառ լոյս Մաքուր թթուաջրածինը կ'արձակէ անդրամանիշակագոյն լոյս եւ թթուածնի մեծ պարունակութեան պարագային անտեսանելի է անզէն աչքին: H2-ը կը փոխազդէ բոլոր օքսիտացուած տարրերուն հետ: Ջրածինը կրնայ ինքնաբուխ եւ ուժեղ փոխազդէ սենեակի ջերմաստիճանին քղորինի եւ փղուորինի հետ, ձեւաւորելով ջրածնի քղորիտ եւ ջրածնի փղուորիտ, որոնք վտանգաւոր թթուներ են:
Տիեզերքին մէջ
Ջրածինը կը կազմէ աստղերու եւ Արեգակի զանգուածի մօտ կէսը (փլազմայի ձեւով), Արեգակի մթնոլորտի 84 %-ը, միջաստղային միջավայրի եւ միգամածութիւններու հիմնական մասը։ Աստղերու ընդերքին՝ ջրածինի հիւլէներու միջուկներէն՝ պրոտոններէն կը սինթեզուին հեղումի հիւլէի միջուկներ (ջերմամիջուկային սինթէզ), կ'անջատէ ահռելի քանակներով եռանդ։