cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Միկինեան քաղաքակրթութիւն
2021-ի հրապարակուած ուսումնասիրութիւն
2021-ին հրապարակուած է ուսումնասիրութիւնը մը յենուած երեք քաղաքակրթութիւններու մարդերու ծննդական նիւթին․ Յունաստանի մայրցամաք եւ Էգէական ծովու Մինոասեան, Քիքլատեան եւ Յունական։ Ուսումնասիրութիւնը կ՛ եզրակացնէ թէ այդ երեք քաղաքակրթութիւններուն բնակիչները ծննդականօրէն համասեր (համազգի) եղած են Պղնձադարի սղիզբին Էգէականի եւ արեւմտեան Փոքր Ասիոյ շրջաններուն մէջ։  Այդ բնակիչներուն նախնիքները եղած են Նոր Քարէ Դարու Էգէականի բնիկ երկրագործները (65%≥) եւ Կովկասեան որսորդ-հաւաքիչներուն հետ կապ ունեցող ժողովուրդներ (17%-27%)։
Պղնձադարի վերջաւորութեան սակայն, Միկինացիները ծննդական կապ ունեցած են Պոնտական-Կասպեան (Եւրասեան) լեռնադաշտի, ինչպէս նաեւ յաւելուածական ներազդեցութիւն Հայաստանի բնակիչներուն հետ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Յունական մշակոյթ Ստորոգութիւն:Մշակոյթներ Ստորոգութիւն:Միջերկրականի աւազանի քաղաքակրթութիւններ
Արմենուհի (քանդակ)
«Արմենուհի» քանդակ, ներկայիս կը գտնուի Երեւանի Սիրահարներու զբօսայգիին մէջ:
Պատմութիւն
Քանդակին հեղինակը Հռիփսիմէ Սիմոնեանն է, որ զայն ստեղծած է 1968-ին: Անիկա մէկ անգամ ցուցադրուած է Հայաստանի Նկարիչներու միութեան ցուցասրահին մէջ, իսկ 2009 թուականին Սիմոնեանին ընտանիքը քանդակը նուիրած է Երեւան քաղաքին :
Քանդակը տեղադրուած է Սիրահարներու զբօսայգիին մէջ` արուեստագէտին զաւակներուն, թոռնիկին, Երեւանի քաղաքապետին եւ Նկարիչներու միութեան նախագահին ներկայութեամբ:
Հեղինակ
Քանդակագործ-խեցեգործ՝ Հռիփսիմէ Սիմոնեան։
Տուեալներ
Քանդակը կաւէ կառուցուած է, 1,9 մ բարձրութեամբ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ ըստ երկրի
Ստեփան Նալպանտեան (ճարտարապետ)
Ստեփան Նալպանտեան, հայ ճարտարապետ։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Երեւան: Աւարտած է Ճարտարապետութեան եւ շինարարութեան Հայաստանի ազգային համալսարանի ճարտարապետութեան բաժանմունքը:
Գործունէութիւն
Նալպանտեան Հայաստանի եւ Արցախի մէջ պատմութեան եւ մշակոյթի շարք մը անշարժ յուշարձաններու ամրակայման, նորոգման եւ վերականգնման գիտական նախագիծերու հեղինակ է, «Պատմական յուշարձաններու ճարտարապետներու հայկական միութեան» համանախագահ, Հայաստանի ճարտարապետներու միութեան անդամ:
Ստեփան Նալպանտեան կրթութեան, գիտութեան, մշակոյթի, մարմնակրթութեան նախարարութեան գիտական մեթոտական խորհուրդի անդամ եղած է: Անոր աւանդը մեծ էր հայ ճարտարապետութեան զարգացման եւ հանրահռչակման գործին մէջ :
Պարգեւներ
Հայաստանի եւ այլ պետութիւններու կողմէ արժանացած է շարք մը պատուոյ գիրերու եւ շնորհակալագիրներու:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ
Եկեղեցական Կարգեր
Եկեղեցական Կարգեր
Բոլոր հաստատութիւններու մէջ, գոյութիւն ունի որոշ աստիճանաւորում մը կամ հաստատութեան պաշտօնեաներուն կարգը: Նոյնպէս, եկեղեցւոյ մէջ ալ գոյութիւն ունի կարգ եւ աստիճան, որուն ամէնէն խոնարհը կը կոչուի Կղերիկոս, իսկ ամէնէն բարձրը՝ Կաթողիկոս:
Կղերիկոս
Ձեռնադրութեան Մաշտոցին համաձայն, կղերիկոսները խոնարհագոյն ծառայողներն են եկեղեցւոյ: Անոնց սահմանուած է եկեղեցւոյ մաքրութիւնը՝ որպէս աւելածուներ, եւ սաղմոսներու ընթերցումը՝ որպէս սաղմոսերգուներ: Ձեռնադրութեան պահուն յատկանշական խօսքը որ ձեռնադրիչ եպիսկոպոսը կ'ուղղէ ընծայեալներուն հետեւեալն է. «Ուշադրութեամբ մտիկ ըրէք եւ իմացէք, ինչ որ բերնով կ'երգէք՝ սրտով պիտի հաւատաք, եւ այն ճշմարտութիւններուն, որոնց սրտով կը հաւատաք՝ զանոնք գործով ցոյց պիտի տաք»:
Երբ այս պատուէրը կ'ուղղուի եկեղեցական ծառայութեան սկզբնաւորութեան՝ առաջին քայլերը առնող կղերիկոսներուն, պէտք է հասկնալ, որ ան կ'ընդգրկէ եկեղեցական բոլոր աստիճաններուն, եւ կարգերուն մէջ գտնուող՝ բոլոր կոչեցեալները, որոնք նուիրուած են եկեղեցւոյ ծառայութեան, պարտին, որպէս գերագոյն հրամայական, հաւատքը կեանքի վերածելով, սկզբունքով գործելու եւ անսակարկ ծառայութեամբ արժեւորելու իրենց կոչումը:
Հազուագիւտ գործածուղ բառ մըն է կղերիկոսը, որուն մենք կը հանդիպինք Ձեռնադրութեան Մաշտոցին մէջ, որպէս եկեղեցւոյ ծառայող աստիճան: Անոր կը հանդիպինք նաեւ խնկարկութեան շարական «Բարեխօսութեամբ»ին մէջ: Այսօր կղերիկոսութիւնը միացած է դպրութեան, եւ երբ պատանի ընծայեալներ դպրութեան պիտի կոչուին, նախ կղերիկոսութեան երկու աստիճանները կը ստանան, որոնք են՝ Աւելածութիւնը եւ Սաղմոսերգութիւնը, եւ ապա դպրութեան չորս աստիճանները:
Դպիր
Մալխասեան բառարանը հետեւեալ բացատրութիւնը կու տայ դպիրի մասին.- Գրող, քարտուղար, ատենադպիր: Ս. Աւետարանին մէջ դպիր անունը գործածուած է Օրէնքի ուսուցիչներուն՝ մեկնաբաններուն համար: Իսկ ներկայ ժամանակներուն, դպիր կը կոչուին անոնք, որոնք եկեղեցական առաջին չորս աստիճանները կը ստանան.-Դռնապանութիւն, Ընթերցողութիւն, Երդմնեցուցչութիւն, Ջահընկալութիւն, Դպրութեան առաջին չորս աստիճանները մասնաւոր ձեռնադրութեամբ կը շնորհուին այն նուիրեալ տղոց, որոնք յաճախակի իրենց ներկայութեամբ սատար կը հանդիսանան արարողութիւններուն եւ նուիրումով ու ծառայասիրութեամբ կը սպասարկեն եկեղեցւոյ: Մոմ կը բռնեն, քշոց կ'ընեն, սաղմոս կը կարդան, Ս. Ծննդեան եւ Ս. Յարութեան Ճրագալոյցներուն մարգարէական գիրքերու ընթերցումը կը կատարեն:
Դպիրներու համախմբումը կը կոչուի դպրաց դաս: Իսկ կազմակերպեալ դպրաց դաս մը կ'ունենայ իր տնօրէն խորհուրդը կամ վարչական մարմինը, տնօրինելու համար դպրաց դասի կարիքները, հսկելու դպրաց դասի շարականներու փորձերուն եւ հետեւելու դպիրներուն անթերի եւ կանոնաւոր եկեղեցի յաճախումին:
Դպրապետ
Բառը ինքնին կը բացատրէ իմաստը, դպիրներու պետ, ղեկավար, ինչ որ կը նշանակէ երգեցողութիւնը առաջնորդող անձ: Դպրապետը պարտի լաւ գիտնալ եկեղեցւոյ շարականները, տաղերը, մեղեդիներն ու ստեղիները, որոնք իրենց ձայնային բաժանմունքներով եւ ճիւղաւորումներով հմտութիւն կը պահանջեն: Նկատելով որ Հայց. Առաքելական եկեղեցւոյ ծիսակատարութեան մէջ մեծ տեղ կը գրաւէ շարականներու երգեցողութիւնը, ուստի անհրաժեշտ է, որ դպրապետը լաւ գիտնայ զանոնք: Միանգամայն դպրապետը քաջ ծանօթ պէտք է ըլլայ նաեւ եկեղեցւոյ ծիսակարգին, որպէսզի հեզասահ կերպով ընթանան արարողութիւնները եւ դաշն կերպով կատարուին երգեցողութիւնները: Ան հետամուտ պէտք է ըլլայ դպրաց դասի փորձերուն եւ աշխատի նուիրեալ դպիրներու շարականներուն ծանօթիւնը ճոխացնելու եւ սորվեցնելու, որպէսզի ճշգրիտ կերպով երգեն ու մեկնաբանեն մեր մատենագիրներուն աւանդ ձգած հարստութիւնը:
Դպրապետութեան կոչուած անձին վրայ գլխաւոր աշխատանքները նաեւ պէտք է ըլլան հետեւեալները.
1.-Եկեղեցիէն ներս դպիրներու զգաստ եւ լուրջ կեցուածքի հսկողութիւնը,
3.- Առաւել, երաժշտութեան մէջ հմտութիւն ձեռք բերած դպրապետներէն կը պահանջուի քառաձայն երգչախումբի պատրաստութեան ուղղութեամբ աշխատելու:
Կիսասարկաւագ
Եկեղեցական աստիճաններուն երրորդը՝ կիսասարկաւագութիւնն է, որ խորքին մէջ անոնք աւագ դպիրներն են եւ իշխանութիւն կ'ունենան ուրար կրելու իրենց ձախ բազուկին վրայ: Կիսասարկաւագը իշխանութիւն կ'ունենայ քարոզներ կարդալու, բուրվառ ընելու, մասնակցելու շարականներուն եւ Ս. Պատարագի քառաձայն երգեցողութեան եւ առաջնորդին արտօնութեամբ, ի յարկին՝ Ճաշու Աւետարանը կարդալու: Ինչպէս նաեւ, Ս. Հաղորդութեան Սկիհը լուալու:
Սարկաւագ
Յաջորդ կարգը սարկաւագութիւնն է, որ արմատը յունարէնէն է եւ կը նշանակէ «սպասաւոր, ծառայ»: Սարկաւագը ձեռնադրութեան ճամբով իշխանութիւնը կը ստանայ Ճաշու Աւետարանը կարդալու եւ Սկիհի վերաբերումը ընելու: Սպասարկող սարկաւագին պաշտօնն է նաեւ, պատարագիչ քահանային հետ զգեստաւորումէն առաջ սաղմոսները կարդալ: Ինչպէս նաեւ, օգնելու՝ քահանային զգեստաւորման: Սարկաւագան ձեռնադրութիւնը տարբեր է դպրութեան եւ կիսասարկաւագական ձեռնադրութիւններէն, որովհետեւ ընծայեալ սարկաւագները դասին մէջէն ծնրադիր Ս. Խորան կը բարձրանան, մինչ վերոնշեալ երեք աստիճաններու ձեռնադրութիւնը կը կատարուի եկեղեցւոյ դասին եւ ատեանին մէջ: Եւ նախքան, որեւէ իշխանութիւն ստանալը ձեռնադրիչ եպիսկոպոսը, ընկերակցութեամբ խարտաւալիկին եւ մէկ-երկու այլ եկեղեցականներու, կ'երգէ. «Աստուածային եւ երկնաւոր շնորհ...» շարականը: Այլ եկեղեցիներու մօտ, սարակաւագին պաշտօնը կրնայ տարբերիլ, օրինակ՝ Կաթողիկէ եկեղեցւոյ մէջ սարկաւագը իրաւունք կ'ունենայ Ս. Հաղորդութիւն բաշխելու:
Քահանայ
Քահանան, պատարագի ժամանակ Քրիստոսի ներկայացուցիչն է Ս. Խորանին վրայ: Քահանայական ձեռնադրութիւնը աւելի փառաւոր կերպով տեղի կ'ունենայ: Կ'երկարի երկու օրերու վրայ: Անհրաժեշտ է գիտնալ, որ Հայց. Առաքելական Եկեղեցւոյ մէջ քահանայութեան երկու ճիւղաւորումներ կան՝ ամուսնացեալ եւ կուսակրօն: Շաբաթ օրը տեղի կ'ունենայ ընծայեալին Կոչման Արարողութիւնը, որուն ընթացքին ան եկեղեցւոյ մուտքէն մինչեւ դաս ծնրադիր կու գայ խարտաւիլակին առաջնորդութեամբ, եւ կը նզովէ բոլոր հերետիկոսական եւ աղանդաւորական շարժումները: Աւարտին, կը կարդայ իր ուխտագիրը եւ կը կատարուի «Հաւատոյ Դաւանանք»ին արտասանութիւնը:Կիրակի օրը կը կատարուի թեկնածուին օծման արարողութիւնը: Մինչեւ պատարագի «Ամէն եւ ընդ հոգւոյդ քում...» շարականի երգեցողութեան աւարտը, կուսակրօն եւ ամուսնացեալ քահանաներուն ծիսական արարողակարգը նոյնն է: Իսկ, կուսակրօն քահանայի ձեռնադրութեան տարբերութիւնը կը կայանայ նախքան եպիսկոպոսին «Եւ տուր մեզ...» ըսելը, տեղի ունեցող վեղարի օրհնութեան արարողութիւնը: Հոս է, որ կը տարբերին կուսակրօն եւ ամուսնացեալ քահանաները: Կուսակարօն քահանայութիւնը իր կարգին, ունի այլ աստիճանաւորում:
1.	Աբեղայութիւն.- Աբեղային եւ ամուսնացեալ քահանային միջեւ գոյութիւն ունեցող միակ տարբերութիւնը այն է, թէ աբեղան եկեղեցական արարողութեանց ժամանակ վեղար կը կրէ, եթէ ան պատարագիչ եկեղեցականը չէ:
2.	Վարդապետութիւն եւ Ծայրագոյն Վարդապետութիւն.- Այս աստիճանը, առանձին կարգ մը չէ, այլ կուսակրօն քահանային տրուող գիտական աստիճանն է: Վարդապետները, երբ պիտի նախագահեն որեւէ արարողութեան, իրենց ձեռքին մէջ կ'ունենան վարդապետական գաւազան եւ իրենց ոտքին տակը՝ գորգ: Վարդապետութիւնը ունի 14 աստիճան: Առաջին չորսը մասնաւոր վարդապետութեան աստիճաններն են, իսկ մնացեալը՝ կը տրուին ծայրագոյն վարդապետութեան ձեռնադրութեան ընթացքին:
3.	Եպիսկոպոսութիւն եւ Արքեպիսկոպոսութիւն.- Եպիսկոպոսը, անցեալին, եկեղեցւոյ բարձրագոյն աստիճանն էր, որ կը նշանակէ տեսուչ: Այս պարագային՝ եկեղեցւոյ տեսուչ: Ան ժողովուրդի առաջնորդն է եւ թեմի կառավարիչը: Եպիսկոպոսը իշխանութիւն ունի կատարելու ձեռնադրութիւնները եւ քահանայական օծումը: Կրնայ կատարել նաեւ, սրբապատկերներու օծում եւ մատաղի օրհնութիւն: Իսկ արքեպիսկոպոսը, անցեալին, իր իշխանութեան տակ ունէր մէկ կամ աւելի եպիսկոպոսներ: Սակայն, ներկայ ժամանակներուն, արքութիւնը պարզ տիտղոս մը դարձած է: Այդ մէկը կը տրուի Վեհափառին կողմէ, յատուկ կոնդակով մը:
4.	Պատրիարք.- Կաթողիկոսութենէն աստիճան մը նուազ, առանց օծումի կատարուող ձեռնադրութիւնն է: Պատրիարքը օծուած եպիսկոպոսն է կամ արքութեան կարգին արժանացած սրբազանն է:
5.	Կաթողիկոս.- Հայց. Առաքելական Եկեղեցւոյ բարձրագոյն պաշտօնն է: Կաթողիկոս կը նշանակէ ընդհանուր պետ: Ան նախանձախնդիր պահապանն է Առաքելական Եկեղեցւոյ դաւանանքին, ծէսին, կանոններուն եւ աւանդութեան: Ան կը կոչուի նաեւ քահանայապետ, եպիսկոպոսապետ, հովուապետ եւ հայրապետ: Կաթողիկոսն է, որ իրաւասութիւնը ունի ձեռնադրելու եւ օծելու եպիսկոպոսները եւ օրհնելու սրբալոյս միւռոնը: Անցեալին, նաեւ կ'օծէր թագաւորները: Իր տնօրինումով է, որ կը վճռուին եկեղեցւոյ վարչական եւ դաւանաբանական խնդիրները: Ինչպէս նաեւ, միայն կաթողիկոսն է, որ իրաւունքը ունի ամուսնալուծում վճռելու:
Աղբիւրներ
https://en.wikipedia.org/wiki/Subdeacon
https://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%BF%D5%AB%D5%BD%D5%A1%D5%BD%D5%A1%D6%80%D5%AF%D5%A1%D5%BE%D5%A1%D5%A3
https://en.wikipedia.org/wiki/Deacon
https://qahana.am/post/625
Ծանօթագրութիւններ
Ծիսական Գիտելիքներ, Սուրէն Արք. Գաթարոյեան, Մոնթրէալ, 2014
Կարտեսական Կասկած
Կարտեսական Կասկածը ուղեգծային թերահաւատութեան (Սկեպտիկականութեան) ձեւերէն մէկն է, կապուած «Րընէ Տէքարթ»-ին (Ֆրանսերէն՝ René Descartes 31 Մարտ 1596 – 11 Փետրուար 1650) գրութեանց եւ հետազօտութեան ու մտածելու իր եղանակին հետ։ Կարտեսական կասկածը նաեւ կը կոչուի Տէքարթական կասկած, Քարթէսական կասկած, Կարտեսական թերահաւատութիւն, ուղեգծային (մեթոտական) կասկած, Հետեւողբանական կասկած, Ընդհանրական կասկած, Կանոնաւոր կասկած, Չափազանձական կասկած (Անգլերէն՝ Hyperbolic Doubt)։
«Տէքարթական Կասկած»-ը կանոնաւոր ու համակարգուած գործընթաց մըն է, անձնական համոզումներուն ճշմարիտութեան հանդէպ թերահաւատ ըլլալու (կամ կասկածելու) զոր փիլիսոփայութեան մէջ դարձած է յատկանշական եղանակ մը։ Յաւելուածաբար, Տէքարթին եղանակը շատերու կողմէն կը համարուի արդի գիտական եղանակին աղբիւրը։ Կասկածի այս եղանակը արեւմտեան փիլիսոփայութեան մէջ ժողովրդականացուեցաւ «Րընէ Տէքարթ»-ին կողմէն, ով կը ջանար կասկածիլ բոլոր հաւատալիքներուն ճշմարտութիւնը, վճռելու համար թէ անոնցմէ որ մէկուն ճշմարիտ ըլլալուն վստահ կրնար ըլլալ։ Ասիկա է Տէքարթական խօսքի «Ես կը մտածեմ, ապա ես կամ (բառացի՝ ես եմ)» (Լատիներէն՝ "Cogito ergo sum") խարիսխը: Այս ասքի աւելի ամբողջական տարբերակը․ «Ես կը կասկածիմ, ապա ես կը մտածեմ։ Ես կը մտածեմ, ապա ես գոյ եմ» (Լատիներէն՝ "dubito ergo cogito, cogito ergo sum")։ "Sum"-ին «գոյ եմ» («գոյութիւն ունիմ») թարգմանութիւնը կը ներկայացնէ այս արտայայտութեան շատ աւելի լայն ու յստակ իմաստը։
«ՈՒղեգծային թերահաւատութիւն»-ը (Անգլերէն՝ methodological skepticism) զատորոշելի է «իմաստասիրական թերահաւատութենէն» (Անգլերէն՝ philosophical skepticism) այն բանով որ առաջինը մօտեցում մըն է որ քննութեան ու մանրախուզութեան կ՛ենթարկէ գիտութեան բոլոր պնդումները, մինչդեռ փիլիսոփայական թերահաւատութիւնը մօտեցում մըն է որ հարցականի տակ կը դնէ ստոյգ գիտութեան հնարաւորութիւնը։
Յատկանիշներ
Կարտեսական կասկածը ուղեգծային է (մեթոտաբանական)։ Անիկա կը գործածէ կասկածը որպէս ստոյգ գիտութեան աղբիւր, բացայայտելով անիկա ինչ որ կարելի չէ կասկածի ենթարկել։ Մասնաւորապէս զգայական տուեալներուն սխալականութիւնը Կարտեսական (Տէքարթական) կասկածի առարկա է։
Մարիօ Պանժը (Mario Bunge) կը պնդէ թէ ուղեգծային թերահաւատութիւնը կանխաւ կ՛ենթադրէ թէ գիտական տեսութիւններն ու եղանակները կը բաւարարեն կարգ մը փիլիսոփայական պահանջներ՝ գաղափարապաշտութիւն (idealism), նիւթապաշտութիւն (materialism), իրապաշտութիւն (realism), բանապաշտութիւն (rationalism), փորձառապաշտութիւն (empiricism), եւ համակարգապաշտութիւն (systemism), եւ կ՛ըսէ թէ գիտութեան տուեալներն ու ենթադրութիւնները (վարկածները) համակարգ կամ դրութիւն մը կը հիմնէն։
Ուղեգիծն ու Գործելակերպը
Տէքարթին անդրաձգական կամ չափազանցական կասկածի եղանակը կը ներառէ ՝
Չափազանձական կասկածը (Անգլերէն՝ Hyperbolic Doubt) կը նշանակէ ունենալ կասկածելու հակում, քանի որ կասկածի ծայրայեղ ու չափազանցեալ կերպն է։ Գիտութիւնը կամ իմացութիւնը Կարտեսական հասկացողութեամբ կը նշանակէ բան մը գիտնալ որ դուրս է ոչ միայն ողջամիտ կասկածէն, այլ բոլոր հնարաւոր կասկածներէն։
1641-ին հրատարակուած իր «Մտախոհութիւններ Առաջին Փիլիսոփայութեան Մասին» գիրքին մէջ, Տէքարթը որոշեց կանոնաւոր եւ համակարգուած կերպով կասկածիլ թէ իր համոզումներէն եւ հաւատալիքներէն ոեւէ մէկը ճշմարիտ էր, որպէսզի զէրոյէն կառուցէ համոզումներու դասաւորութիւն մը եւ համակարգ մը բաղկացած միայն ստուգապէս ճշմարիտ համոզումներն ու հաւատալիքները։ Իր վերջնական նպատակը, կամ առ նուազն իր գլխաւոր նպատակը գիտութեանց համար անկասկածելի հիմքեր ճարելն էր։ Ի մտի ունենանք «Մտախոհութիւններ»-ուն յառաջաբանին մէջ Տէքարթին խօսքերը․
«Արդէն մի քանի տարի անցած է այն ատենուընէ երբ գիտակցեցայ թէ ես ընդունած էի, անգամ իմ պատանեկութենէս, բազում կեղծ կարծիքներ որպէս ճշմարիտ։ Եւ հետեւաբար այն ինչ որ այդկէ ետք նոյնօրինակ սկզբունքներու վրայ հիմնեցի, մեծապէս կասկածելի է։ Եւ այդ ժամանակէն ի վեր, ես համոզուեցայ թէ շատ հարկաւոր է կեանքիս մէջ մէկ անգամ ձերբազատուիմ իմ որդեգրած բոլոր կարծիքներէն, եւ վերստին ձեռնարկել խարիսխէն կառուցելու աշխատանքը»։ — Տէքարթ, Առաջին Մտախոհութիւն, 1641
Տէքարթին Եղանակը
Ռընէ Տէքարթը, Կարտեսական (Տէքարթական, Քարթեսական) կասկածի գտակը, բոլոր համոզումները, հաւատալիքները, գաղափարներն ու մտքրեը դրաւ կասկածի տակ։ Ան ցոյց տուաւ, որ իր հիմքերը կամ դատողութիւնները ոեւէ գիտութեան համար կարող են նոյնքան սխալ ըլլալ։ Զգայական փորձը, գիտութեան հիմնական կերպը, յաճախ թիւր է, ուստի պէտք է կասկածի տակ դրուի։ Օրինակի համար այն ինչ որ մէկը կը տեսնէ շատ հաւանական է որ տեսլահարութիւն ըլլայ ու ցնորք։ Խօսքին կարճը, եթէ ոեւէ ձեւով մը կարելի է համոզմունք մը հերքել, ապա ատոր հիմքերը անբաւական են։ Ասկից, Տէքարթը երկու առարկութիւն ու փաստարկութիւն առաջադրեց «Երազ»-ը եւ «Դեւ»-ը։
«Երազ»ին Փաստարկը
Տէքարթը, գիտակցելով թէ մեր երազներուն համաբնագիրը (քօնթէքսթ), մինչ թերեւս անհաւատալի ըլլան, յաճախ իրական կեանքին նման են, ենթադրեց թէ մարդիք միայն կրնան հաւատալ թէ արթուն են։ Բաւական հիմքեր չկան երազի փորձառութիւնը արթնութեան փորձառութենէն զանազանելու։ Օրինակի համար Ա Ենթական համակարգչին առջեւը նստած սոյն յօդուածը կը տառագրէ։ Նոյնքան փաստ կայ որ ցոյց կու տայ թէ սոյն յօդուածին գրաշարումի գործողութիւնը իրականութիւն է, ինչքան փաստ կայ որ հակառակը կը ցուցարկէ։ Տէքարթը ընդունեցաւ թէ մենք կ՛ապրինք այնպիսի աշխարհի մը մէջ զոր կարող է ստեղծել այնպիսի գաղափարներ ինչպէս երազներն են։ Սակայն, «Մտախոհութիւններուն» աւարտին, ան կ՛եզրափակէ ըսելով թէ մենք կրնանք զանազանել երազը իրականութենէն նուազագոյնը յետահայեացքով։
«Բայց երբ ես յստակօրէն կը տեսնեմ թէ ուրկէ կու գան բաները, եւ երբ կու գան դէպի զիս, եւ երբ կրնամ կապել անոնց մասին իմ հասկացողութիւնները, մնացած կեանքիս ամբողջականութեան հետ, առանց ընդմիջումի, ապա ես լիուլի չափով վստահ եմ թէ երբ ընդառաջեմ այս բաները ես քնացած չեմ այլ արթուն»։ — Տէքարթ․ Փիլիսոփայական Գրութիւններու Ընտրանիներ։
Չար Դեւը
Չար դեւը, կամ Չար Ոգին, կամ Չար Այսը։ Տէքարթը կը պատճառաբանէ թէ մեր անձնական փորձառութիւնը շատ հաւանական է որ կը ղեկավարուի տեսակ մը «Չար դեւ»-ի մը կողմէն։ Այս «դեւը» ինչքան խելացի եւ Խաբեպատիր է նոյնքան ալ հզօր է։ Անիկա կրնա ըլլալ ստեղած է Մակերեւութային աշխարհ մը որուն մէջ մեզի կը թուի թէ կ՛ապրինք։ Այս կասկածին արդիւնքով, զոր երբեմն կը կոչուի «Չարակամ Դեւին Վարկած»-ը, (Անգլերէն՝ Malicious Demon Hypothesis), Տէքարթը պարզեց թէ ան չէր կրնար վստահիլ անգամ իր ամէնապարզ հասկացողութիւններուն։
Տէքարթը կ՛առարկէր թէ իր բոլոր զգայութիւնները կը ստէին, եւ քանի որ քու զայականներդ կրնան դիւրաւ զքեզ խաբել, անսահմանօրէն հզօր էութեան անոր գաղափարը պէտք էր ճիշդ ըլլար, քանի որ այդ գաղափարը միայն յանհունս հզօր էութեան մը կողմէն կրնար այդտեղ հաստատուած ըլլալ ով խաբէութեան ոչ մէկ պատճառ պիտի ունենար։
Ես կը մտածեմ, ուստի գոյ եմ
Մինչ ուղեգծային ու կանոնաւոր կասկածը ունի իր բնոյթը, պէտք չէ պնդել թէ անկարելի է կասկածի եղանակը անհնար է կիրառել գիտութեան մէջ։ Իսկապէս, Տէքարթին փորձը կասկածի այս ուղեգիծը գործադրելու իր գոյութեան վրայ, ծնունդ տուաւ անոր յայտնի ասացուածքի ապացոյցին՝ Gogito, ergo sum, Ես կը մտածեմ, ուստի ես կամ (բառացի՝ ես եմ)։ Այսինքն Տէքարթը փորձեց կասկածի տակ դնել իր իսկ գոյութիւնը, բայց գտաւ որ նոյնիսկ իր կասկածիլը ցոյց տուաւ որ ան գոյութիւն ունէր, քանի որ ան չէր կրնար կասկածիլ եթէ գոյութիւն չունէնար։
Հռիփսիմէ Սիմոնեան
Հռիփսիմէ Սիմոնեան, հայ քանդակագործ-խեցեգործ։ Խորհրդային Հայաստանի ժողովրդական նկարիչ (1974)։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Կարս, 1916-ին: Հայոց Ցեղասպանութենէն մազապուրծ անոր ընտանիքը՝ 1918-ին վերջնականապէս հաստատուած է Թիֆլիս, ուր Հռիփսիմէն աւարտած է դպրոցը, իսկ 1945-ին՝ Թիֆլիսի գեղարուեստի ակադեմիայի քանդակագործութեան բաժանմունքի խեցեգործութեան բաժինը ։
Գործունէութիւն
1945-ին Հայաստանի նկարիչներու միութեան կից կազմակերպած է կիրառական արուեստի բաժին, զոր ղեկավարած է մինչեւ 1975։
Երեւանի յախճապակիի գործարանի արտադրութեան համար ստեղծած է մանրաքանդակներու շարք («Հայկական պարեր», 1946), ամանեղէնի հաւաքածուներ։
1956-ին եղած է Երեւանի գեղարուեստա-թատերական ուսումնարանի խեցեգործական բաժնի վարիչ։
1958-ին Ռ․ Շահվերտեանի հետ ՀԽՍՀ ԳԱ արուեստի ուսումնարանին կից ստեղծած է խեցեգործութեան տարրալուծարան։
Սիմոնեանի ստեղծած քանդակներուն կարելի է հանդիպիլ Երեւանի շարք մը շէնքերու, փողոցներու եւ պուրակներու մէջ, ինչպէս նաեւ Մոսկուայի մէջ:
Սիմոնեանին բնորոշ են ազգային աւանդոյթներու խոր ըմբռնումն ու նորովի վերակերպաւորումը, որոնք կը յիշեցնեն ազգային տարազներով կանանց։ Սիմոնեանի ստեղծագործութեան ինքնուրոյն մասը կազմած են գծանկարն ու ջրանկարը, որոնք յաճախ օգտագործած է խեցիէ քանդակներ ստեղծելու համար։
Հռիփսիմէ Սիմոնեանի ստեղծագործութիւնները կը պահուին Հայաստանի ազգային պատկերասրահին, Յովհաննէս Թումանեանի եւ Աւետիք Իսահակեանի տուն-թանգարաններուն մէջ, նաեւ Գուսգովոյի սերամիկներու թանգարանին, Մոսկուայի Արեւելքի ժողովուրդներու արուեստի թանգարանին, Լէնինկրատի ազգագրական թանգարանին եւ այլ թանգարաններու մէջ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ քանդակագործներ
Ամֆորէա (αμφορέας)
Ամֆորէաս (յուն․՝ Αμφορέας - հին յուն․՝ ἀμφορεύς)․ հնադարեան անօթ գրեթէ սրածայր յատակով եւ իւրայատուկ ձեւաչափով, որպէսզի դիւրին ամբարուի (իրարու կապուած՝ կոթերուն ընդմէջէն, չուանով մը), ինչպէս նաեւ ճամբորդէ փոխադրական միոցներով՝ կառք, նաւ, եւայլն։
Ստուգաբանութիւն
Ամֆորէաս ἀμφορεύς բառը կազմուած է «ամֆի» (αμφί=երկու կողմեր) մակբայէն եւ «ֆերին» (φέρειν-φέρω=բերել) բայէն. «ամֆիֆորեւս» (ἀμφιφορεύς)՝ երկու կոթով։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական ամֆորէասներ Ստորոգութիւն:Հռոմէական ամֆորէասներ Ստորոգութիւն:Ամֆորէաս
Առողջաբանութիւն
Առողջաբանութիւն (Hygiene), գիտութիւն՝ առողջութեան մասին, որ կ'ուսումնասիրէ շրջակայ միջավայրին ազդեցութիւնը մարդուն կազմուածքին վրայ եւ անոր հիման վրայ կը մշակէ միջոցառումներ միջավայրին վնասակար ազդեցութեան եւ հիւանդութիւններու յառաջացման կանխարգելման նպատակով ։
Դէմքի Եւ Մարմինի Առողջաբանութիւն
Առողջ մարդոց աւելի քան 50%-ի մօտ Staphylococcus Aureus պաքթերիան (ցպկամարմին) կայ, որ կ'ապրի քիթի միջանցքներու եւ կոկորդի մէջ, մազերու եւ մաշկի վրայ: Լոգնալու առաջին 15 վայրկեանին միջին մարդը կը թափէ պաքթերիայի 6 x 106 (CFU): Աւազաններ մտնելէ առաջ լոգնալը կը կանխէ մանրէներու տարածումը` նուազեցնելով մանրէաբանական բեռը (microbial load):
Միջին լողորդը ջուրի մէջ կը ներդնէ առնուազն 0,14 կրամ աղտ, աւազան մտնելէ ետք` առաջին 15 վայրկեանին: Լողալէ առաջ լոգնալը կ՛օգնէ կանխելու մանրէներու տարածումը:
Թրախոման (Trachoma), որ կանխարգիլելի կուրութեան գլխաւոր պատճառն է ամբողջ աշխարհի մէջ, կապուած է դէմքի առողջաբանութեան չգոյութեան հետ: Մօտ 41 միլիոն մարդ կը տառապի թրախոմայէ, եւ շուրջ 10 միլիոն մարդ` թրախոմայի պատճառով տեսողութեան խանգարումներէ, կամ անդառնալիօրէն կոյր է:
Թօ­­­­­­թօ Գա­­­­­­րաճա
Թօթօ Գարաճա (Իրմա Ֆելեկեան, ), հայ դերասանուհի, երգչուհի եւ պարուհի։ Իրանահայ ամոլի, անուանի դերասան Մարի Հերանոյշ Ֆելեկեանի եւ գորգավաճառ Յարութիւն Մարութեանի դուստրը ։
Առողջաբանութիւն
Դէմքի Եւ Մարմինի Առողջաբանութիւն
Աչքի ոսպնեակներու (lens) ոչ պատշաճ առողջաբանութիւնը կամ զանոնք յաճախ չախտահանելը կը մեծցնէ Acanthamoeba պաքթերիաներու աչքի վարակի ձեռքբերման վտանգը:
Թօ­­­­­­թօ Գա­­­­­­րաճա
Կենսագրութիւն
Ծնած է Պոլիս։ Մանկութիւնը անցած է մօր՝ Մարի Հերանոյշ Ֆելեկեանի եւ հօրաքրոջ՝ Ռոզա Վարդիդերի քով, թատրոնի քուլիսներուն եւ բեմայարադանքներու մէջ։ Էսայեան վարժարանի եւ «Պրիթըշ Սքուլ»ի մէջ ուսանելէ ետք՝ ջութակի, դաքշնակի, պալէի եւ զէյպէք պարելու դասեր առած է։ Մուհլիս Սապահատտինի խումբիմ մասնակցելով խաղալ սկսած է օփերէթներու մէջ։
Առողջաբանութիւն
Դէմքի Եւ Մարմինի Առողջաբանութիւն
Ասեղնորդի (pinworm) տարածումը կարելի է թեթեւցնել պատշաճ առողջաբանութեամբ, եղունգները կտրելով եւ երեխաներուն առաւօտեան արթննալէ ետք անմիջապէս լոգցնելով:
Թօ­­­­­­թօ Գա­­­­­­րաճա
Կենսագրութիւն
Ան դեր կատարած է հինգհարիւրէ աւելի կատակերգութիւններու, ժապաւէններու, օփերէթներու եւ սքէչներու մէջ։
Առողջաբանութիւն
Դէմքի Եւ Մարմինի Առողջաբանութիւն
CFU (Colony Forming Unit)- Մանրէաբանութեան մէջ օգտագործուող միաւոր, որ կը գնահատէ նմուշի մը մէջ քանակը այն պաքթերիաներուն կամ սնկային բջիջներուն, որոնք կենսունակ են եւ կրնան բազմապատկուիլ վերահսկուած պայմաններու մէջ:
Թօ­­­­­­թօ Գա­­­­­­րաճա
Կենսագրութիւն
1939-ին ամուսնացած է դերասան Մեհմետ Գարաճայի հետ։ Որդին Ճեմ Գարաճան ալ թրքերէն ռաք երաժշտութեան ռահվի­­­րան կը համարուի։
Առողջաբանութիւն
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Առողջաբանութիւն
Թօ­­­­­­թօ Գա­­­­­­րաճա
Կենսագրութիւն
Ան կտ տիրապետէր հայերէն, թրքերէն, ֆրանսերէն, ռուսերէն, անգլերէն եւ իտալերէն լեզուներուն։
Արմենուհի Գեւոնեան
Արմենուհի Գեւոնեան (ծնեալ՝ Տէր Կարապետեան, ), հայ երգչուհի, կրթական, մշակութային գործիչ, Մշոյ աշխարհի դուստր եւ «Տարօնի սոխակ»։
Թօ­­­­­­թօ Գա­­­­­­րաճա
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ Ստորոգութիւն:Հայ երգչուհիներ
Արմենուհի Գեւոնեան
Դուստրը գրող, ազգային գործիչ, լրագրող, Օսմանեան խորհրդարանի երեսփոխան, ՀՅԴ անդամ՝ Մշոյ Գեղամի (1856-1918) եւ Կիւլիզարի, որ նոյնպէս պատմական դէմք եղած է:
Արմենուհիի դուստրն է ֆրանսահայ նշանաւոր պատմաբան, Ֆրանսայի «Լեժիոն տ՚Օնէօր» պետական պատուոյ շքանշանակիր Անահիտ Տէր Մինասեան (ծնեալ՝ Գեւոնեան), իսկ որդին է Գեղամ Գեւոնեան:
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Մուշ: 1914 թուականին փոխադրուած է Պոլիս, շրջանաւարտած է Էսայեան վարժարանէն, ուր ետքը ուսուցչութիւն ըրած է, ինչպէս նաեւ պաշտօնավարած է Ղալաթիոյ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ գաղթականաց դպրոցին մէջ։
Պոլսոյ մէջ
Պոլսոյ շրջանը եղած է անոր երաժշտական ունակութիւններու բացայայտման ժամանակը: Իբրեւ սկսնակ երգչուհի սկսած է երգել ձեռնարկներուն, աշակերտած է Գրիգոր Սիւնիին, իսկ յետոյ դարձած է մեներգիչ՝ Կոմիտասի նորակազմ երգչախումբին մէջ:
Փարիզի մէջ
1925 թուականին Արմենուհի Տէր Կարապետեան իբրեւ հայ գաղթականներու խումբի մը ղեկավար, գաղթած է Փարիզ։
Արշակ Չօպանեանի յանձնարարութեամբ ան Փարիզի մէջ երգեցողութեան դասեր առած է դաշնակահարուհի, երգչուհի եւ մանկավարժ Մարգարիտ Բաբայեանէն, մօտէն առընչուած է Արմենակ Շահմուրատեանի երգարուեստին։
Գործունէութիւն
1930-ական թուականներուն երգչուհին նուիրուած է Տարօնի ժողովրդական երգերու հաւաքման, մշակման, տարածման գործին։ Փարիզի մէջ աշխատած է Կաթողիկոսական Պատուիրակութեան գրասենեակին մէջ, Գրիգորիս Եպսկ. Պալաքեանի մօտ, ապա « Յառաջ »ի խմբագրատան մէջ:
1948 թուականին Փարիզի մէջ ունեցած է իր անդրանիկ համերգը, կրկին աջակցութեամբ Արշակ Չօպանեանի: Իր յաջորդ փարիզեան համերգները տեղի ունեցած են 1960-70-ականներուն:
1964-1978 թուականներուն երգահանդէսներ ունեցած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու հայաշատ քաղաքներուն մէջ, նաեւ՝ Սուրիա, Լիբանան, Պոլիս, Վենետիկ, Հայաստան։ Թղթակցած է սփիւռքահայ մամուլին:
Աշխատութիւններ
Տարօնի իր գրի առած երգերը «Տարօնի եւ այլ ժողովրդական երգեր» խորագրով թողարկուած է ձայնասկաւառակով, նոյն երգերէն հաւաքածոյ մըն ալ 1978 թուականին թողարկուած է Երեւանի մէջ:
1992 թուականին Երեւանի մէջ կը հրատարակուի «Կիւլիզար (Յուշեր)» աշխատութիւնը: Իր մօր՝ Կիւլիզարի պատմութիւնը ան գրած է ֆրանսերէն, հրատարակած է «Կիւլիզարի սեւ հարսանիքը» գիրքը, ինչպէս նաեւ 1946 թուականին Փարիզի մէջ, Շաւարշ Նարդունիի հետ հրատարակած են «Կիւլիզար. Նշխարներ Մշոց Գեղամին» գիրքը :
Արմենուհի Գեւոնեանի երգերը այսօր թուայնացուած եւ համացանցին վրայ են: Այդ երգերը կենդանցուցած են նահապետական գիւղը, անոր խրախճանքները, առօրեան, ընտանիքները, ցաւերն ու հերոսական պայքարները ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ երգչուհիներ Ստորոգութիւն:Հայ մշակութային գործիչներ
Քիրինի, Լիպիա
Քիրինի (հին յուն․՝ Κυρήνη, արաբ․՝ شحات - լատինացուած՝ Shaḥāt)․ հիւսիսային Ափրիկէի հին յունական գաղթօճախ։ Հիմնուած է Ք․Ա․630-ին Թիրիացիներէն (Սանթորինիի բնակիչներէն)։ 1982-ին յայտարարուած է Եունեսքոյի Համաշխարհային ժառանգութեան Յուշարձան։
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Քիրինի կը գտնուի հիւսիսային Ափրիկէ, Լիպիոյ Ճեպել Աքտար (Jebel Akhdar) հովիտին մէջ եւ իր անունով՝ Քիրինայիքի, կը կոչուի Լիպիոյ արեւելեան շրջանը։
Քաղաքը հիմնած են Սանթորինիի բնակիչները՝ Թիրիացիները, որոնց առաջնորդը եղած է Վաթոս Արիսթոթելիս կամ Վաթոս Ա․։ Իսկ անունը առած է Քիրի աղբիւրէն որ Ափոլոնաս աստուծոյ նուիրուած էր։ Քիրինի արագօրէն կը զարգանայ եւ հիւսիսային Ափրիկէի յունական մշակոյթի կեդրոնը կը դառնայ։ Ք․Ա․3-րդ դարուն Սոկրատին աշակերտներէն Արիսթիփոս կը հիմնէ Քիրինիոյ փիլիսոփայութեան դպրոցը։
Եղած է Էրաթոսթենիսի* ծննդավայրը, իսկ քաղաքին հետ կապ ունեցած են հին Յունաստանի փիլիսոբաներ՝ Արիսթիփոս, Քալիմահոս, Քորնէատիս եւ Սինեսիոս, ինչպէս նաեւ Պտողեմէոս արքեպիսքոպոսը։
Յունական ժամանակաշրջան
Իրոտոթոս իր «Իսթորիէ» (Պատմութիւն) Դ․ գիրքին մէջ արձանագրած է թէ Քիրինի կը հիմնուի իբրեւ Սանթորինիի գաղթօճախ։ Եղած է հին Լիպիոյ գլխաւոր քաղաքը եւ առեւտրական կապեր պահպանած է յունական քաղաքներու հետ։
Ք․Ա․460-ին Ժողովրդավարական քաղաք-պետութիւն կը դառնայ, իսկ Մեծն Աղեքսանտրի մահէն ետէ մաս կը կազմէ Պտողեմէոսեան Հարստութեան։ Ք․Ա․322-ին Օֆելաս (Մեծն Աղեքսանտրի բանակին զինուորականներէն) քաղաքը Պտողեմէոսէն կը գրաւէ, իսկ անոր մահէն ետք Պտողեմէոսին զաւակը՝ Մաղաս, Ք․Ա․276-ին Քիրինիին կը տիրանայ եւ քաղաքը կ՛անկախացնէ։ Սակայն անոր մահէն ետք, Քիրինի կրկին կը գտնուի Պտողեմէոսեան Հարստութեան հսկողութեան տակ։ Քիրինայիքի Պտողեմէոսեան Կայսրութեան մաս կը կազմէ ունենալով վարչական կեդրոն Աղեքսանտրիան եւ Ք․Ա․74-ին հռոմէական նահանգ կը դառնայ Կրետէի եւ Քիրինիոյ անունով։ Անոր մայրաքաղաքն էր Ղորթինա (Կրետէ)։
Հռոմէական ժամանակաշրջան
Քիրինիոյ անկումը կը յառաջանայ երբ կը դադրի գլխաւոր առեւտրական կեդրոն ըլլալէ։ Զայն կը մրցակցին Կարթագէնը եւ Աղեքսանտրիան։ 262-ի երկրաշարժը մեծ աւերներ կը գործէ քաղաքի նաւահանգիստին՝ Ափոլոնիա եւ Տիմիթրայի ու Փերսեֆոնիի տաճարներուն։ Քլուտիոս կայրս (Claudius Gothicus) քաղաքը վերաշինել կու տայ սակայն տնտեսական անկումը, իրարայաջորդ բնական աւերներն եւ 365-ի երկրաշարժը չեն օգներ քաղաքի տնտեսութեան վերականգման։ 643-ին արաբները զայն կը գրաւեն։
Հնաբանական յայտնաբերումներ
Քաղաքին մէջ յայտնաբերուած ու պահպանուած են բաւական հին յուշարձաններ՝ Ափոլոնասին տաճարը Ք․Ա․7-րդ դար, Տիմիթրային տաճարը, Էքաթիին եւ Տիոսքուրիներուն տաճարը, ինչպէս նաեւ կարեւոր յուշարձաններով եւ դամբանասիւներով հին գերեզմանատունը։ Զեւսին նուիրուած տաճարին մէկ մասը կը կործանուի Մուամար Քատաֆիի հրամանով 1978-ին։
Քիրինիոյ մօտերը յայտնաբերուած է ծովէն դուրս եկող Աֆրոտիթիին արձանը (կը գտնուի Հռոմի Հնաբանական Թանգարանը։ 2005-ին Իտալիոյ Ուրպինօ համալսարանի հնաբաններ 375-ի երկրաշարժէն տաճարի մը փլած պատին տակէն կը յայտնաբերեն 2-րդ դարու հռոմէական 76 անեղծ արձաններ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հնաբանական վայրեր Ստորոգութիւն:Հին քաղաքներ Ստորոգութիւն:Լիպիոյ քաղաքներ Ստորոգութիւն:Յունական գաղթօճախներ Ափրիկէի տարածքին Ստորոգութիւն:Յունական գաղթօճախներ Ստորոգութիւն:Միջերկրականի աւազանի յունական հին քաղաքներ
Ժորժ Խապպազ
Ժորժ Խապպազ, (Արաբերէն՝ جورج خبّاز), (Լիբանան, 5 Նոյեմբեր 1976), Լիբանանցի դերասան, կատակերգակ, գրող, բեմադրիչ, երաժիշտ եւ արտադրող :
Կեանքը
Ժորժ Խապազ ծնած է Լիբանան, արուեստագէտներու ընտանիքի մը մէջ: Հայրը դերասան է, մայրը՝ երգչուհի, եղբայրը՝ շարժապատկերի մասնագէտ, մէկ քոյրը նշանաւոր պարուհի, իսկ միւսը՝ դերասանուհի:
Իր ուսումը կը ստանայ Պաթրունի Երկու Սուրբ Սիրտեր (القلبين الأقدسين) վարժարանին մէջ: Համալսարական ուսումը կը շարունակէ Քասլիքի Սուրբ Հոգի (الروح القدس) համալսարանէն ներս, մասնագիտանալով թատրոն ի եւ երաժշտութեան մէջ: Թէեւ ակադեմական գետնի վրայ փայլուն աշակերտ մը չէ եղած, սակայն արուեստի ծիրէն ներս փայլուն աշակերտ մը եղած է:
Առաջին ելոյթը ունեցած է չորս տարեկանին, ներկայացնելով Սուրբ Մարունին կեանքը (حياة القديس مارون):
Իբրեւ դերասան սկսած է գործել 1994-ին: Իր տիպարները եղած են՝ Անգլիացի դերասան Չարլի Չափլին (Charlie Chaplin),  սուրիացի դերասան՝ Տորէտ Լահամ (دريد لحام) եւ լիբանանցի Ռահպանի եղբայրները (الاخوين الرحباني): Իր երգիծական գործերը մեծ ժողովրդականութիւն շահած  են, ժողովուրդին սիրտերուն մէջ մեծ տեղ գրաւելով:
Ան հեղինակ է բազմաթիւ շարժապատկերներու, թատրերգութիւններու եւ ֆիլմաշարերու: Ստացած է բազմաթիւ համաշխարհային մրցանակներ
Չէ ամուսնացած:
ֆիլմաշարեր
«Տղաք Եւ Աղջիկներ» (شباب وبنات) 1995
«Ոսկեայ Մատներ» (أصابع من ذهب) 1996
«Հայրենիքին Ժպիտը» (بسمات الوطن) 1997
«Կիներ Փոթորիկի մէջ» (نساء في العاصفة) 1997
«Խնամիութեան Առաջարկ» (طالبين القرب)1998
«Սիրոյ Հատիկներ» (سنابل الحب) 1999
«Գեղեցիկը Եւ Գեղեցկուհին» (جميل وجميلة) 2001
«Ժամ մը Ձայնասփիւռի Կայանին Մէջ» (ساعة بالإذاعة) 2005
«Ֆատին եւ Ռատին» (فادي وراضي) 2006
«Եարային Համար» (إلى يارا) 2010
«Մօտաւորապէս Սիրոյ Պատմութիւն մը» (تقريبا قصة حب) 2011
«Դիմակ» (القناع) 2012
Թատրերգութիւններ
(غادة الكاميليا)1996
«Համլեթ Փորձանքի Մէջ» (هاملت في ورطة) 1997
«Նոր Արկածախնդրութիւն Մը» (مصيبة جديدة) 2005
«Մեծ Ստախօս» (كذاب كبير) 2006
«Ի՞նչ է Դատը» (شو القضية) 2008
«Ճամբուն Վրայ» (عالطريق) 2009
«Տարբեր Չենք» (مش مختلفين) 2013
«Դրան Ետեւը» (ورا الباب) 2015
«Ժամանակի Ընթացքին Կարելի Է» (مع الوقت يمكن) 2016
«Միայն Եթէ Բան Մը Փոխուի» (إلا إذا تغير شي) 2019
«Թատերագիրին Առօրեան» (يوميات مسرحجي) 2020
Շարժապատկերներ
«Ռմբակոծումներու Տակ» (تحت القصف) 2007
«Ղատի» (غدي) 2014
«Ո՞ւր են» (وينن) 2014
«Կափարնայում» (كفرناحوم) 2018
«Թանկագին Ընկերներ» (أصحاب ولا أعز) 2022
Պրետ Շըրմըն
Պրետ Շըրմըն, Միացեալ Նահանգներու Քոնկրեսի Ներկայացուցիչներու տան անդամ, Սան Ֆերնանտօ հովիտի ներկայացուցիչ քոնկրեսական։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած եւ հասակ առած է Հարաւային Քալիֆորնիոյ մէջ, բարձրաստիճան անդամ է Ներկայացուցիչներու տան Արտաքին յարաբերութեանց յանձնախումբին։
Առաջին անգամ 1996-ին Քոնկրեսի անդամ ընտրուած Շըրմըն նեցուկ կանգնած է Հայոց Ցեղասպանութեան ճամաչման, Արցախի անկախութեան, Հայաստան-Միացեալ Նահանգներ յարաբերութեանց բարելաւման, Հայաստանի եւ Արցախի օժանդակութեան, ինչպէս նաեւ Միջին Արեւելքի հայութեան մարդասիրական օժանդակութիւն ապահովելու աշխատանքներուն ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացիներ
Յովակիմ Մելիքեան
Յովակիմ Մելիքեան, հայ քաղաքական գործիչ, Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան խորհրդարանի 2-րդ գումարման պատգամաւոր:
Կենսագրութիւն
Ծնած է Երեւան։ Ուսումը ստացած է Ռուսիա, իբրեւ բժիշկ` վկայուած է գերմանական համալսարանէն:
1917-ին` Երեւանի Հայ զինուորական միութեան նախագահ:
Հայաստանի Հանրապետութեան անկախութեան հռչակումէն ետք նշանակուած է առողջապահութեան նախարարի օգնական. ընտրուած է խորհրդարանի պատգամաւոր. մաս կազմած է զինուորական յանձնաժողովին:
Պոլշեւիկեան իշխանութեան շրջանին ձերբակալուած է ու բանտարկուած. ազատած է շնորհիւ Փետրուարեան ապստամբութեան: Իբրեւ տարագիր` անցած է Պարսկաստան:
Մահացած է Թեհրան :
Լիւսի Թարգիւլ
Լիւսի Թարգիւլ (Թարգիւլեան, ), հայ արձակագիրն եւ թարգմանիչ։ ԽՍՀՄ գրողներու միութեան անդամ 1934-էն։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Վան: 1914-ին ընտանեօք տեղափոխուած են Արեւելեան Հայաստան: Միջնակարգ կրթութիւնը ստացած է Թիֆլիսի Յովնանեան վարժարանին մէջ: 1929-ին աւարտած է Երեւանի Պետական Համալսարանի Պատմագրական կաճառը։ Իսկ 1933-ին բարձրագոյն ուսման տիրացած է Մոսկուայի Խմբագրական Հրատարակչական հիմնարկին մէջ:
Երիտասարդ տարիքէն գրական ասպարէզ մուտք գործելով՝ Լիւսին իր ազգանուան «եան» ածանցը կրճատելով, ընթերցող հասարակութեան ներկայացած է ու ճանաչում գտած՝ Լիւսի Թարգիւլ գրչանունով:
Գործունէութիւն
1927-ին, տակաւին ուսանող, Թարգիւլ նշանակուած է «Հայաստանի Աշխատաւորուհի» ամսագրի խմբագիր:
Երկեր
Թարգիւլ լոյս ընծայած գործերն են․
Յետ մահու լոյս տեսած «Կոմիտաս»ի կեանքին եւ գործունէութեան նուիրուած Լ. Թարգիւլի վէպը հանդիսացած է խորհրդային ամբողջատիրութեան «Ձնհալ»ի ժամանակաշրջանը հունաւորող հայ գրականութեան կարեւոր գործերէն մէկը։
Կոմիտասի ողբերգական կեանքին ու վախճանին ընդմէջէն ներկայացնելով եւ խարանելով հայ ժողովուրդին դէմ թրքական պետութեան գործադրած ցեղասպանութիւնը՝ խորհրդահայ գրականութեան կանացի եւ հայաշունչ այս ձայնը խորհրդային լուծի տակ մեր ազգային արմատներուն վերադառնալու եւ ազգային մեր արժէքներուն տէր կանգնելու հունը լայն բացած է մեր ժողովուրդին եւ յետագայ սերունդներուն առջեւ ։
Թարգմանութիւններ
Ռուսերէն թարգմանած է․
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Հնչակեան Մամուլ
«Հնչակեան Մամուլ», հայալեզու քաղաքական, հասարակական, գիտական եւ գրական կիսամսեայ թերթ Ֆրանսայի մէջ։ Սոցիալ-Դեմոկրատ Հնչակեան կուսակցութեան Ֆրանսայի շրջանի յանձնախումբի հրատարակչութիւն։ Լոյս տեսած է 1929-1931 թուականներուն (ընդհատումներով), Փարիզի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Վ. Կէօքճեան, Բ. Սիւնիք, Ա. Կենճեան։ Անդրադարձած է Հայաստանի տնտեսութեան ու մշակոյթի հարցերուն, նպաստած հայրենիքի հետ հայկական սփիւռքի կապերու ամրապնդման, զգալի տեղ յատկացնել սփիւռքահայ հայրենակցական կազմակերպութիւններու, ՀԲԸՄ, ՀՕԿ-ի գործունէութեան։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի պարբերականներ
Ռեհան
Ռեհան
Իր անուշահոտութեամբ ծանօթ բոյս մըն է ռեհանը, որ երկու տարբերակներ ունի: Առաջինը՝ մանր տերեւներով գնթաձեւ կ'աճի եւ թեթեւ հպումով զօրաւոր բուրմունք կը տարածէ: Երկրորդը՝ աւելի մեծ տերեւներով, նոյն բուրմունքը ունի եւ յաճախ կերակուրներուն մէջ ալ կը գործածուի որպէս համեմ: Խաչվերացի տօնին, հաւատացեալները, որպէս բարեպաշտական զգացում, ռեհանի այս երկու տեսակները ուխտաւորաբար եկեղեցի կը բերեն, որպէսզի առաւօտեան Ս․ Պատարագին Ս․ Սեղանը զարդարուի եւ երեկոյեան Անդաստանի արարողութեան՝ խաչափայտէն մասունք մը իր մէջ ունեցող ճաճանչը ռեհանով զարդարուի:
Ս. Թէոդորոս Զօրավար
'''Ս. Թէոդորոս Զօրավար''' (275 -306), Ամասիացի քաջ եւ առաքինի երիտասարդ մը, Հերակլիոյ (Թրակիա) հրամանատար, Քրիստոնէութեան նահատակ, համաքրիստոնէական սուրբ:
Ռեհան
Աղբիւր
Ս. Թէոդորոս Զօրավար
Կեանքը
Ս. Թէոդորոս զօրավար համաքրիստոնէական սուրբ մըն է, որուն յիշատակութիւնը Հայ եկեղեցին կը տօնէ Մեծ պահքի առաջին շաբաթ օրը ։
Դ. դարու սկիզբը, Դիոկղետիանոսի հալածանքներուն ատեն, ապացուցելու համար կուռքերու հնարուած եւ կեղծ ըլլալը, գիշերով կրակի կը մատնէ հեթանոսական Ռէա աստուածուհիին մեհեանը։ Այս արարքին համար բանտ կը նետուի եւ ծանր չարչարանքներու կ'ենթարկուի: Բանտին մէջ շղթայակապ եւ խարոյկին վրայ կապուած, անդադար սաղմոս կ'երգէ, օրհնաբանելով զԱստուած, մինչեւ իր նահատակութեան վերջին վայրկեանը:
306-ին կը նահատակուի՝ հրկիզուելով ։
Օտար եկեղեցիներուն մէջ ծանօթ է նաեւ «Դիռոն» անունով, որ յունարէն կը նշանակէ «նորեկ» զինուոր։
Ս. Գրիգոր Նիւացին ներբող մը նուիրած է Թէոդորոսին:
Սրբուհի Շուշան
Սրբուհի Շուշան, Վարդենի (409-475) Վարդան Մամիկոնեանին դուստրը եւ Ս. Սահակ Հայրապետին ծոռը։ Ան կը դաստիարակուի Ս. Սահակին եւ մեծ մօր՝ Սահականուշին շունչին տակ: Հօր կեանքն ու նահատակութիւնը կը ներշնչեն զինք՝ նուիրեալ ու հաւատացեալ քրիստոնեայ մը դառնալու։ Աւազանի անունը Վարդենի էր, բայց կը կոչուի Շուշան՝ իր արտակարգ բարեպաշտութեան շնորհիւ։
Կ'ամուսնանայ Վրաստանի թագաւորին որդիներէն մէկուն՝ Վազգէնին հետ եւ կ'ունենայ երեք որդի ու դուստր մը:
Վարդանանց պատերազմէն ետք Յազկերտ արքային եւ անոր յաջորդներուն հալածանքները կը շարունակուին Հայաստանի եւ Վրաստանի մէջ` այս անգամ ի գործ դնելով աւելի խարդախ եւ նենգ միջոցներ: Հայաստանի մէջ հաւատուրացութիւնը ամէն տեղ կը քաջալերուի նիւթական բարիքներու շռայլումով եւ պետական պաշտօններու բաշխումով: Այս քաղաքականութեան իբրեւ հետեւանք, իրենց քրիստոնէական կրօնին վրայ հաւատարիմ մնացող հայ նախարարներուն տոհմիկ իշխանութիւններն ու հայրենի կալուածները կը բռնագրաւուին եւ կը տրուին անարժան մարդոց ու կրօնափոխ դարձած դաւաճաններուն :
Շուշանիկին տանջանքները
Ըստ Յակոբ Երէցի վկայութեան, երբ Շուշանիկ կ'իմանայ, որ իր ամուսինը ճշմարիտ Աստուածը ուրացած` մոգերու ընկերակցութեամբ կը վերադառնար Ցուրտաւ, իրեն հետ առնելով իր երեք տղաներն ու մէկ աղջիկը` եկեղեցի կ'երթայ աղօթելու: Երեկոյեան ժամերգութենէն ետք չուզելով վերադառնալ պալատ, ապաստան կը գտնէ եկեղեցւոյ կողքին գտնուող փոքրիկ տնակի մը մէջ, ուր խոր սուգի կը մատնուի իր ամուսնոյն  հաւատուրացութեան համար: Վազգէն Ցուրտաւ վերադարձին, երբ կ'իմանայ եղելութիւնը, կը հրամայէ բանտարկել Ս. Շուշանիկը նոյն տնակին մէջ եւ մինչեւ իսկ զրկել զայն բաւարար սնունդէ: Այնուհետեւ, ան կը փորձէ, որ Շուշան հրաժարի իր քրիստոնէական հաւատքէն, բայց ան կը մերժէ հրաժարիլ այն հաւատքէն, որուն համար իր հայրը քաջաբար կռուած ու զոհուած էր : Ան նոյնիսկ կը զրկէ ամուսինը երեխաները տեսնելու հնարաւորութենէն: Ս. Շուշանը դժուարութեամբ կը համոզեն պալատ վերադառնալ: Պալատ վերադառնալէ ետք, ան որեւէ կապ չ'ուզեր ունենալ իր ամուսինին հետ: Ապարդիւն կ'անցնին զինք հաւատուրացութեան մղելու բոլոր միջոցները: Վազգէն կը սկսի ծեծել ու չարչարել զինք, ապա կը հրամայէ, որ բանտ նետեն զինք եւ միայն գարեհաց ու ջուր տան իրեն: Ան կ'արգիլէ նաեւ բոլորին մուտքը իր քով՝ վէրքերը դարմանելու համար: Բայց ապարանքին եկեղեցւոյ Յակոբ երէցը, չվախնալով բռնաւորէն, կը յաջողի ներս մտնել ու տեսնելով իր հոգեւոր դստեր խեղճ ու թշուառ վիճակը, կը սկսի մանկան մը նման հեկեկալ: Մինչդեռ Քրիստոսի քաջասիրտ դուստրը ինք կը սկսի մխիթարել անոր՝ ասելով. «Մի՛ լար իմ վրաս, քանզի առանց նեղութիւններու ու չարչարանքներու ո՛չ ոք կրնայ արդարներու օթեւանը մտնել ու Աստուծոյ արքայութիւնը ժառանգել» :
Շուշանիկ արիաբար կը տանի բոլոր չարչարանքները, մինչ անհաւատ ամուսինը աւելի կը կատղի տեսնելով Շուշանին համբերութիւնը: Բանտին մէջ Շուշանիկ իրեն հետ ունէր Քրիստոսի իսկական խաչափայտէն մասունք մը, որ ժամանակ մը իր մօտ պահելէ ետք Տարօնէն իրեն այցելութեան եկած Սահակ-Մեսրոպեան աշակերտներէն Անդրէաս վարդապետին միջոցով կ'ուղարկէ Հայաստան, իսկ իրմէ անբաժան կը մնայ Ս. Սահակ Պարթեւ կաթողիկոսէն ստացած փոքրիկ աւետարան մը, որուն ամէնօրեայ ընթերցումով կը գտնէր իր հոգեկան մխիթարութիւնն ու զօրութիւնը:
Տարիներ կ'անցնին: Տագրոջը՝ Ջոջիկ իշխանին խնդրանքով, Վազգէն թոյլ կու տայ Շուշանին միայն վիզին շղթան հանել, որպէսզի կարենար գլուխը կաշիէ բարձի վրայ դնել ու քիչ մը հանգստանալ: Սուրբ Հոգիին զօրութիւնն ու ներկայութիւնը այնքան կը մխիթարէր ու կը զօրացնէր Աստուծոյ համար շղթայուած այդ վկան, որ ան իրեն համար բերուած գարեհացն ու ջուրն ալ շատ կը համարէր եւ երբեմն շաբաթով ծոմ կը պահէր, միայն Շաբաթ ու Կիրակի օրերուն պատառ մը հաց կը ծամէր Ս. Հաղորդութենէն ետք:
Հաւատացեալ քրիստոնեաներ անոր այցի կու գային եւ կը խնդրէին, որ իրենց ուխտին համար աղօթէ, բարեխօսէ Աստուածամօր ու Երկնաւոր Հօր մօտ. հիւանդները կու գային իր մօտ բժշկութեան խնդրանքով, եւ այս ձեւով ան արդէն իսկ իր կենդանութեան կը վայելէր հրաշագործ սուրբի համբաւ` վառ պահելով հաւատացեալներու սիրտին մէջ քրիստոնէութեան յոյսի եւ լոյսի կանթեղը` հալածանքներու եւ դառն փորձութեանց ժամանակ: Իսկ հաւատուրաց իր ամուսինը տեսնելով Շուշանիկին ծով համբերութիւնն ու անընկճելի կամքը, յաճախ կ'անարգէր ու կը ծեծէր զայն, անուանելով «Աշխարհաւեր Վարդանին Դուստրը»:
Օր մը Վազգէն այնքան կը կատղի, որ լախտով կը յարձակի Շուշանիկին վրայ եւ հարուածելով` մահացուօրէն կը վիրաւորէ զայն: Այն ատեն Շուշանիկին մեծ տագրը՝ Ջոջիկ, վրայ հասնելով կ'ազատէ զայն եղբօր ձեռքէն եւ կիսամահ վիճակի մէջ, կը տանի ու կը պահէ ապահով տեղ մը: Սակայն իր ստացած վերջին վէրքերէն ծանրօրէն հիւանդացած, իր բանտարկութեան եւ կրած չարչարանքներուն եօթներորդ տարին, 45 տարեկան հասակին, ան կ'աւանդէ իր հոգին 472 թուականին` արժանանալով նահատակութեան լուսապսակին:
Անոր մահուան սնարին մօտ ներկայ կը գտնուին Ջոջիկ իշխանը, Սամուէլ եպիսկոպոսապետը, Յովհան եպիսկոպոսը, իր խոստովանահայրը եւ այլ քահանաներ, որոնք ըստ Շուշանիկին փափաքին, մեծ շուքով կը տանին ու կը թաղեն զինք` իբրեւ իրենց թագուհին, Ցուրտաւի այն եկեղեցւոյ մէջ, ուր ան ապաստանած էր առաջին անգամ:
Շուշանիկին նուիրուած տօնը
Շուշանիկին գերեզմանը շուտով կը դառնայ ուխտատեղի հայ եւ վրաց հաւատացեալներուն համար. իսկ հետագային ան կը դասուի սուրբերու  շարքին եւ անոր համար Հայ եկեղեցւոյ տօնացոյցին մէջ կը նշանակուի յիշատակութեան եւ տօնախմբութեան յատուկ օր:
Վազգէնին մահը
Ս. Շուշանիկը տանջամահ ընող Վազգէնը իր արժանի պատիժը կը ստանայ 482-ին: Արեւելեան Վրաստանի Վախթանգ թագաւորը, որ մինչ այդ պարսից արքային ենթակայ քաղաքականութիւն կը վարէր, կ'ըմբոստանայ պարսկական գերիշխանութեան դէմ, առաջին հերթին իր հեղինակութիւնը հաստատելու համար ամբողջ Վրաստանին մէջ` ան կը յարձակի  Գուգարքի հաւատուրաց Վազգէն իշխանին վրայ եւ կը սպաննէ զայն:
Ստեփան Ղազարեան (քիմիագէտ)
Հայաստանի քիմիագիտութեան դպրոցի հիմնադիրը։
Կենսագրութիւն
Ստեփան Ղամբարեան ծնած է 23 Յունիս, 1879-ին, Թիֆլիսի մօտակայ Կոջոռ աւանին մէջ։ Հայրը՝ պետական պաշտօնեայ, գործի բերումով ընտանիքը փոխադրած է Քիեւ՝ 1884-ին, ապա՝ Վարշաւա ու Փրակ։ 1898-ին, Ղամբարեան աւարտած է Ռիկայի (Լաթվիա) դասական գիմնազիոնը։ Այնուհետեւ, համալսարանական ուսումը ստացած է Գերմանիոյ մէջ (Միւնիխ, Լայփցիկ եւ Հայտըլպէրկ), 1899-1906-ին, եւ  շարունակած է խորացնել իր գիտելիքները, հռչակաւոր գերմանացի դասախօսներու օգնական ըլլալով Սթրասպուրկի, Միւնիխի եւ Պերլինի մէջ (1907-1911) ։
Վերադառնալով Կովկաս, նախ աշխատած է Պաքուի ռուսական թեքնիք ընկերութեան քիմիական տարրալուծարանին մէջ (1911-1914) եւ ապա Թիֆլիսի գիւղատնտեսական բաժանմունքի քիմիագիտութեան եւ մանրէակենսաբանութեան տարրալուծարանին մէջ (1914-1920)։ Վրացական մայրաքաղաքին մէջ նաեւ դասաւանդած է կանանց բարձագոյն դասընթացքներու մէջ։  Մասնակցած է Համաշխարհային Ա. պատերազմին։
Մահ
Աքսորի տարիները իրենց բաժինը առած էին առողջութենէն, եւ Ղամբարեան իր մահկանացուն կնքած է 7 Մարտ, 1948-ին, Մոսկուայի մէջ։ Թաղուած է Երեւան, ուր իր կիսանդրին զետեղուած է Երեւանի պետական համալսարանի մուտքի ճեմասրահին մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ քիմիագէտներ Ստորոգութիւն:Քիմիական գիտութիւններու դոկտորներ Ստորոգութիւն:ՀԽՍՀ գիտութեան վաստակաւոր գործիչներ Ստորոգութիւն:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ Ստորոգութիւն:Լայպցիկի համալսարանի շրջանաւարտներ Ստորոգութիւն:Երեւան քաղաքին մէջ թաղուածներ
Վե­տաթ ­Թիւր­քա­լի
Վետաթ Թիւրքալի, թուրք թատերագիր, վիպագիր եւ բեմագիր։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Սամսուն, աւարտած է Սամսունի աւագ դպրոցը, ապա 1942-ին՝ Պոլսոյ համալսարանի գրականութեան բաժանմունքի թուրքերէնի եւ գրականութեան բաժինը:
Մալթեփէի եւ Քուլելիի զինուորական դպրոցներուն մէջ դասաւանդած է գրականութիւն։
1951-ին իր քաղաքական կողմնորոշումներուն համար դատապարտուած է 9 տարուան բանտարկութեան։ 7 տարի բանտարկուելէ ետք պայմանականօրէն ազատ արձակուած է: Հիմնած է «Գառ» հրատարակչատունը:
1960-ին շարժապատկերի բնագաւառին մէջ սկսած է քայլեր առնելու: 1965-ին «Մթութեան մէջ արթնցողները» ժապաւէնը Անթալիոյ «Ոսկէ Նարին» շարժապատկերի փառատօնին արժանացած է ամէնէն լաւ բեմագրութեան մրցանակին։ Ան նաեւ շարք մը այլ բեմագրութիւններու հեղինակ է։
Թիւրքալի Թուրքիոյ քաղաքական պատմութեան, քաղաքական քննարկումներու ոլորտին մէջ կարեւոր տեղ կը գրաւէ: Նախապէս Թուրքիոյ Համայնավար Կուսակցութեան մաս կազմած Թիւրքալի, իր ամբողջ կեանքի ընթացքին, եղած է աշխատաւորներու, ժողովրդավարութեան եւ խաղաղութեան պայքարի առաջին շարքերուն մէջ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բեմագիրներ
Պետրոս Զօպեան
Պետրոս Զօպեան ( 1923, Օրթագիւղ - 2004, Թորոնթօ), պոլսահայ Ճարտարապետ եւ գրող։
Կենսագրութիւն
Պետրոս Զօպեան 1923-ին ծնած է Օրթագիւղ, ուր ալ ստացած է իր նախնական կրթութիւնը, թաղի Ս. Թարգմանչաց վարժարանին մէջ։ Ապա աւարտած է Կեդրոնական վարժարանը։ Բարձրագոյն կրթութիւնը ստացած է Իսթանպուլի թեքնիքական համալսարանի ճարտարապետութեան բաժնէն։ 1950-ին, երբ մահացած է իր աները՝ «Նոր Մարմարա» օրաթերթի արտօնատէր եւ խմբագրապետ Սուրէն Շամլեան, ստանձնած է թերթին վարչութիւնը։ Մինչեւ 1967-ին Քանատա գաղթը, շարունակած է այս պաշտօնը, միաժամանակ ի գործ դնելով իր բուն մասնագիտութինը՝ ճարտարապետութիւնը։
Մայիս 1964-ին Պոլիս ծանօթացած է Ուիլիըմ Սարոյեանին, որ Պիթլիսէն Ամերիկա գաղթած ընտանիքի մը զաւակն էր։ Սարոյեանին ուղեկցած է դէպի Պիթլիս իր ուղեւորութեան ընթացքին։ «Արաս» հրատարակած է Զօպեանի «Դէպի Պիթլիս Ուիլիըմ Սարոյեանի հետ» հատորը, ուր ան պատմած է այս ուղեւորութեան մասին ։
Եղած է 1958-ին ապասեփականացուած Ղալաթիոյ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ փոքր մէկ տարածքին վրայ կառուցուած համանուն եկեղեցւոյ ճարտարապետը։ Քանատա բնակութեան տարիներուն շարունակած է աշխատակցիլ «Նոր Մարմարա»ին եւ սփիւռքահայ մամուլին ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Օրթագիւղ ծնածներ Ստորոգութիւն:1923ի ծնածներ Ստորոգութիւն:2004 մահացածներ Ստորոգութիւն:Թորոնթօ մահացածներ Ստորոգութիւն:Ճարտարապետ Ստորոգութիւն:Ղալաթիոյ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ ճարտարապետ Ստորոգութիւն:«Նոր Մարմարա» թերթի աշխատակից
Հրաչ Տարօնեան
Հրաչ Տարօնեան, ֆրանսահայ թատերագիր։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Տէտէաղաճ (Թրակիա, Յունաստան), ուր «Տարօնեան» վարժարանին մէջ աշակերտած էր բանաստեղծ Գէորգ Կառվարենցին:Ապա յաճախած է Մխիթարեաններու Սեւրի Սամուէլ Մուրատեան վարժարանը:
Վկայեալ ատամնաբուժ մը ըլլալու կողքին, սիրած է մասնաւորաբար թատրերգրութիւնը ու քսան տարեկանէն սկսեալ ֆրանսահայ բեմին համար հեղինակած է տասի չափ թատերախաղեր:
1961-ի վերջերը Փարիզի մէջ սկսած է հրատարակել «Բիւրակն» անունով գրական-ազգային ամսաթերթ մը, երեք տարի շարունակաբար: Յետոյ թերթը յանձներ է այլ գործընկերներու:
Մահացած է 1990-ին :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսահայեր Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ