cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Խաչիկ Թէօլէօլեան
Հրապարակագրութիւն, գիտական ամսագրի հիմնադիր-խմբագիր
Փրոֆ. Խաչիկ Թէօլէօլեան 1991 թուականէն ի վեր հիմնադիր-խմբագիրն է՝ «Diaspora: A Journal of Transnational Studies» գիտական ամսագրի հանդէսին: Ան ուսումնասիրած է բնակչութեան եւ մշակոյթներու շարժունակութիւնը, ինչպէս նաեւ գաղթի մակարդակի բարձրացումը Արեւմուտքի մէջ, թէ ինչպէ՞ս այդ կը դառնայ էթնիք եւ սփիւռք եւ ինչպէ՞ս իրենց հերթին կը վերակազմաւորուին ազգերու, պետութիւններու գրականութիւնը, մշակոյթը եւ քաղաքականութիւնը:
Ան նաեւ հիմնադիր-խմբագիրն է՝ անգլերէն «Սփիւռք. Անդրազգային հետազօտութիւններու պարբերաթերթի»ն:
Երկեր
Օմար Խայեամ: Քառեակներ, 1976: տիտղթ. (Առաջաբանը՝ Խաչիկ Թէօլէլեանի): Սփիւռքի մէջ = «Dia-spores 1980» Սփիւռքահայութիւն- Պատմութիւն
Հայերէն հրատարակեր է 100֊էն աւելի յօդուածներ Փարիզի Յառաջ թերթին մէջ, որոնցմէ ընտրանի մը հրատարակած է գիրքով՝ «Սփիւռքի մէջ»( Յառաջ Haratch Press, Փարիզ, 1980)։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Մասնիկային (մոլեքիւլային) կենսաբանութեան, Harvard համալսարան Ստորոգութիւն:«Brown» համալսարանէն՝ տոքթորական գիտութիւններու թեկնածու՝ համեմատական ​​գրականութեան Ստորոգութիւն:սփիւռքագէտ Ստորոգութիւն:գրականագէտ
Գրիգոր Ախիճանեան
Ծնած 3 Սեպտեմբեր 1893-ին Եղիսաբեթուպոլ (Գանձակ), շառաւիղ հին ազնուական Մելիքներու սերունդէն. Նախնական ուսումը ծննդավայրին մէջ ընելով՝ բժշկութիւնը ուսած է Մոսկուա եւ Ժընեւ 1913-1915: իբրեւեւ բժիշկ՝ ռուսական բանակին մէջ մտած է ընդհանուր պատերազմի ընթացքին գտնուելով Ռուսական կայսրութեան հարաւային սահմանագլխին վրայ, ուր, երբ յեղափոխութիւնը վրայ կը հասնի, Տէնիքինի բանակին մէջ կը մտնէ:
Այդ բանակին ցրուելէն վերջ Ախիճանեանձ զօրապետ Պրետովի Ջոկատովը Լեհաստան կ՛ապաւինի, 1920-ին Մայիսի մէջ։ Լեհական քաղաքացիութիւնը ընդունելով՝ 1924-ին բժշկական վկայանը վաւերացնել կու տայ: Ախիճանեանց զանազան պաշտօնավայրերու մէջ իբրեւ բժիշկ աշխատած է ի Քօսուվ (Քութիի մօտ), Լվուվ, Սթանիսլավով Տօլինա, Զալէշչիքի եւ Պէրէսթէչքօ, ուր՝ ուղեղի կաթուածէ կը մեռնի 22 Մայիս 1923-ին: Լաւ եւ հիմնովլին գիտուն բժիշկ մը եղած է եւ հմուտ մանրէաբան, շատ ծառայութիւններ մատուցած է ի Լեհաստան եւ ի մասնաւորի Լվուվի փոխանցիկ ախտերու հիւանդանոցին մէջ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:3 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:22 Մայիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Գարեգին (անձնանուն)
Գարեգին, տարածուած հայկական արական անուն։ Հայերու մէջ տարածուած է 4-5-րդ դարերէն, յետոյ ժամանակաւոր մոռցուած եւ միայն վերջին դարերուն սկսած է կրկին գործածուիլ։ Քանի որ սա անունը փոխառութիւն չէ, եւ ո՛չ մէկ ազգի կողմէ գործածական անուն է, ուստի ստուգաբանութիւնը պէտք է փնտռել նախահայկական լեզուներու մէջ։ Հայկազեան բառարանը այս անունը չի ստուգաբանէր, իսկ Հրաչեայ Աճառեան կը նկատէ անյայտ ծագման բառ ։ Կան Կարճ՝ Գարեն, Կարիկ, Գարօ ձեւերը։ Որոշ բարբառներու մէջ կայ Գարագին տարբերակը ։
Յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ
Ռանիա Ապուզէյտ
Ռանիա Ապուզէյտ Լիբանանցի-Աւստրալացի լրագրող է, որուն գործը գրեթէ կ'առնջէ Սուրիական պատերազմը:
Կենսագրութիւն
Ռանիա Ապուզէյտ ծնած է Նիւ Զիլընտ Լիբանանցի ծնողքի: Ան հասակ առաւ Աւստրալիոյ մէջ, յաճախ այցելելով Պէյրութ տեսնելու համար իր ընտանիքը: Ան աւարտած է Մէլպըրնի Համալսարանէն, Աւստրալիա: Ան աշխատած է շատ մը լրատուական կայքերու, ինչպէս՝ New Yorker, TIME, Politico, The Guardian եւ բազմաթիւ ուրիշեր:
Ապուզէյտ կ'ապրի Պէյրութ: 2014 թուականին, իր յօդուածը, վերնագրուած «The Jihad next door» արժանացաւ Ճորճ Փոլք Մրցանակին (անգլ.՝ George Polk award), եւ Մայքըլ Քէլի Մրցանակին (անգլ.՝ Michael Kelly Award): Ապուզէյտ նաեւ արժանացաւ Քըրթ Շորք Մրցանակին (անգլ.՝ Kurt Schork Award), միջազգային լրագրողութեան բաժանմունքին մէջ, 2013 թուականին: Ապուզէյտ արտադրած է վաւերագրական ֆիլմեր, առաջինը՝ Syria: Behind Rebel Lines: Ան նաեւ գրած է գիրքեր պատերազմին մասին: Ան ստացած է անդամակցութեան հրաւէրներ շատ մը հիմնարկներէ ներս, ինչպէս՝ Արտագին Յարաբերութիւններու Եւրոպական Խորհուրդ, Հարվըրտ Համալսարան, Քըլամպիա Համալսարան, եւ New America:   Իր առաջին գիրքը արժանացած Քորնիլյըս Ռայըն Մրցանակին (անգլ.՝ Cornelius Ryan Award):
Դափնիի Տերեւ
Դափնիի տերեւ, դափնեծառի (Laurus nobilis) տերեւներու հաւաքական անուանումը, զոր կ'օգտագործեն խոհարարութեան մէջ իբրեւ համեմունք։
Յատկութիւններ
Դափնիի տերեւ այրելով` կարելի է ձերբազատիլ ոչ միայն անախորժ հոտերէն, այլեւ` կանխարգիլել որոշ հիւանդութիւններ ու բարելաւել ինքնազգացողութիւնը: Ապացուցուած է, որ դափնիի տերեւի հոտը հանգստացնող եւ ցաւազերծող յատկութիւն ունի:
Դափնիի տերեւը կարելի չէ պահել մէկ տարիէն աւելի, որովհետեւ անիկա կը կորսնցնէ իր բոյրն ու համը ։
Ի դէպ, դափնիի տերեւը կը համարուի մաքրութեան, յաջողութեան եւ յաղթանակի խորհրդանիշ :
Համ եւ բոյր
Դափնիի տերեւը ունի սուր, կծու համ։ Ինչպէս շատ համեմունքներ, այնպէս ալ դափնիի տերեւը աւելի շատ կ'առանձնանայ իր բոյրով, քան համով։ Չորցած տերեւը ունի ծաղկային հոտ, որ աւելի շատ կը նմանի խնկածաղիկի բոյրին։ Անիկա կը պարունակէ նաեւ եթերային իւղեր ։
Անվտանգութիւն
Կան դափնիի տերեւի քանի մը տեսակներ, որոնք թունաւոր են մարդոց եւ ընտանի անասուններու համար։ Բոլոր երկիրներուն մէջ չէ, որ դափնետերեւը կը վաճառուի խոհարարական նպատակներով։ Ճաշին պատրաստութենէն ետք, զայն անպայման պէտք է հանել որովհետեւ թունաւոր է եւ վտանգաւոր՝ աղեստամոքսային համակարգին համար ։ Այսպիսով, բոլոր բաղադրատոմսերուն մէջ, ուր կ'օգտագործեն դափնիի տերեւ, նախընտրելի է ճաշին  պատրաստութենէն ետք, դափնիին տերեւը հանել ։
Հաւատալիքներ
Դափնիի տերեւին մոգական յատկութիւններուն հաւատացեր են յատկապէս հռոմէացիներն ու յոյները:
Անոնք տարբեր ծիսակատարութիւններ կը կիրարկէին իրենց ցանկութիւններուն իրագործման համար: Մինչեւ օրս ալ`
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Համեմունքներ
Մոնրէալ
Մոնրէալ, (Montréal) քաղաք՝ Գանատայի մէջ։ Ամենամեծ քաղաքն է Քէպէք նահանգին մէջ եւ մեծութեամբ երկրորդ քաղաքը Գանատայի մէջ։ Ունի աշխոյժ հայահոծ գաղութ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գանատայի քաղաքներ
Մոնրէալի Հայերը
Մոնրէալի մէջ հայերը սկսած են հաստատուիլ 19-րդ դարու վերջաւորութեան։
Համայնքի ձեւաւորումը
1910-1913 թուականներուն այստեղ եկած 16 երիտասարդ հայերը (սկսբունքով՝ Բալուէն), համարուած են քաղաքի առաջին մնայուն հայ բնակիչները, որոնց շառավիղներն կ'ապրին այսօր։ Համայնքը ձեւաւորվել է 20-րդ դարու կիսուն։ 1961 թուականին Մոնրեալի մէջ բնակուած էր 900, 1982 թուականին՝ 20 հազար հայ։
Համայնքի ամենօրեայ հայկական դպրոցները
Համայնքին մէջ կայ ամենօրեայ երեք հայկական դպրոց։ Մոնրեալի հայերու ազգային կեանքը կը կազմակերպեն Կ-ի թեմի առաջնորդարանը, ՀՀԴ «Միհրան Փավապեան» կոմիտեն (1956 թուականին), ՀՀԴ երիտասարդական միութեան «Լեւոն Շանթ» մասնաճիւղը, ՌԱԿ-ի «Էոժեն Փափազեան» ակումբը (1963 թուականին), Հնչակեան կուսակցութեան «Վանիկ» մասնաճիւղը (1986 թուականին), ՀԲԸՄ Մոնրեալի մասնաճիւղը (1956 թուականին) եւ Ալեք Մանուկեան մարզամշակութային կեդրոնը, ՀՕՄ-ի «Սոսէ» մասնաճիւղը (1957 թուականին), Թեքէեան 1965 թուականին, ունեցել է «Հայ բեմ» թատերախումբ (1975-1983) և «Նայիրի» պարախումբ (1981-1990), 1978 թուականին՝ «Սեւան» պատանեկան ամառային ճամբար], Համազգային (1963 թուականին, ունի «Պետրոս Դուրեան» թատերախումբ, «Քնար» երգչախումբ, «Անի» պարախումբ), Նոր Սերունդ (1989 թուականին) մշակութային միութիւններու, «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի (1993 թուականին) Մոնրեալի մասնաճիւղերը, Պոլսահայ մշակութային միութիւնը (1967 թուականին, ունի «Մնակյան» թատերախումբ, «Շիրակ» պարախումբ, «Արարատ» մարզական թիմ եւ երիտասարդական բաժին), Մոնրեալի եգիպտահայերի ընկերակցութիւնը (1997 թուականին), Մալխասեան հիմնարկը, Մամիկոնեան մշակութային հանձնախումբը, Հայ դատի հանձնախումբը, Հայ ուսանողական միութիւնը, գանատահայ բժիշկներու միութիւնը, Հայ քաթոլիկ միութեան «Ալիշան» թատերախումբը, «Արմենիա» ֆուտպոլի թիմը, հայկական ռատիոժամ (1968 թուականին)։ Լույս են տեսնում «Ապագայ», «Հորիզոն» շաբաթաթերթերը, «Բուրաստան» հանդեսը, «Գեղարդ» եռամսեան, Հայ քաթոլիկ միութեան «Նոր աեղեկատու» ամսաթերթը։ Մոնրեալի քաղաքապետարանի խորհրդի անդամներ են Նուշիկ Էլոեանը (գործադիր վարչութեան նախագահ), Հասմիկ Վասիեան-Բելելին, Ժակ Չաթրջեանը
Ստորոգութիւն:Հայկական սփիւռք
Գէորգ Արշակեան
Կենսագրութիւն
Առաջին իսկ գործերով՝ 1960-ական թուականներու սկիզբը, Մամուլին մէջ նշուած է, իբրեւեւ հայրենի արձակի «վերածաղկման» սերունդի ուշագրաւ անուններէն։ 1969-ին հատորով հրատարակած է վէպ ու վիպակներ «Թրաշուշաններ» («Սեւ եւ Սպիտակ Կարապներ») «Դաղձի Բոյր», «Գնացքներ»։ Ունի նաեւ թարգմանութիւններ։
Մահացած է 2002-ին, Երեւան ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:20-րդ դարու արեւելահայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:28 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:31 Դեկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Միհրան Մեսրոպեան
Միհրան Մեսրոպեան, ամերիկահայ ճարտարապետ, Հենրի Ուարդմանի՝ 1920-ններուն Ուաշինկթընի յայտնի կառուցապատողի, առաջատար ճարտարապետներէն մէկը։
Սորված է Կոստանդնուպոլսոյ Գեղարուեստի ակադեմիոյ մէջ։ Իզմիրի (Կոստանդնուպոլսոյ) մէջ աշխատած է որպէս ճարտարապետ: Կոստանդնուպոլսոյ մէջ բնակելու տարիներուն եղած է սուլթան Մեհմետ V-ի պալատական ճարտարապետը։
Համաշխարհային առաջին պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է օսմանեան բանակին մէջ, մասնակցած է Գալիպոլիի ճակատամարտին, Արեւելեան ճակատին վրայ Կովկասեան արշաւանքներուն ժամանակ, ելած է ռուսներուն դէմ, իսկ Արաբական ապստամբութեան ժամանակ՝ արաբներուն դէմ։ Հայոց ցեղասպանութեան տարիներուն, Մեսրոպեանի ընտանիքը տեղահանուած է Աֆիոն-Քարահիսարէն: Մեսրոպեան կորսնցուցած է ընտանիքի 15 անդամները եւ գերի բռնուած է արաբներու կողմէն, սակայն, Թոմաս Էտուարտ Լորենսի օգնութեամբ ազատ արձակուած է։
1921-ին, Մեսրոպեան գաղթած է Միացեալ Նահանգներ, Ուաշինկթընի մէջ դարձած է յայտնի ճարտարապետ, որուն ստեղծագործութիւններուն մէջ նկատելի է ճարտարապետութեան արդ-տեքօ ոճը, շարք մը նախագիծեր իրականացուած են իտալական վերածնունդի եւ նորաձեւութեան ոճերով։ Մեսրոպեանի յայտնի աշխատանքներէն են Հայ-Ադամս, Կարլթըն հիւրանոցները, Սեդգվիք այգիները, Կալվերթ առանձնատունը, Կլեպ կեդրոնը։
Ատոմ Արծրունի
Արամ Արծրունի, որդի Սենեքերիմի, թագաւոր կամ իշխան Սեբաստիոյ (1030-1080), 1021-ին իր հօրը եւ եղբայրց հետ Սեբաստիա կը փոխադրուի, ուր իր եղբօր Դաւիթ թագաւորի մահէն ետք կը նստի հօրենական աթոռին վրայ 1037-ին: Մաթէոս Ուռհայէցի պատմիչ կը գրէ Ատոմի համար «լցիալ առաքինութիամբ եւ սուրբ վարուք ի Քրիստոս Յիսուս, եւ զարդարեալ հեզութեամբ եւ քաղզրութէամբ, ողորմած ի վերայ տառապելոց, դարմանիչ աղքատաց, եւ յոյժ սիրելի կրօնաւորաց դասուն. շինող եկեղեցւոյ եւ բազմացուցիչ վանորէից»:
Միհրան Մեսրոպեան
Վաղ Մանկութիւն
Միհրան Մեսրոպեան ծնած է 10 Մայիս 1889-ին Աֆիոն-Քարահիսարի մէջ վաճառականներ Գասպարմ եւ Մարիամ (ծննդեան ազգանունը՝ Փալանջեան) Մեսրոպեաններու ընտանիքը կը բաղկանար, չորս տղայ եւ մէկ աղջիկիէ։ Մեսրոպեան ընտանիքի սերունդները Աֆիոն-Քարահիսարիէն եղած են եւ զբաղած են ափիոնի եւ հացահատիկի առեւտուրով :
Ատոմ Արծրունի
Ատոմի իշխանութեան երկրորդ տարին (1038) հայ իշխաննէրէն մին, որ Սենեքերիմի հետ Վասպուրականէն Սեբաստիա եկած էր՛ նախանցելով Ատոմի եւ եղբօրը Աբուսահլի վրայ՛ ընտանեօք Կ. Պոլիս գնաց եւ Միքայէլ Դ. Կայսեր ներկայանալով ըսաւ թէ՛ «Ատոմ եւ Աբուսահլ կը պատրատուին ապստամբիլ եւ չարիք հասցնել, այդ պաճառաւ հեռացայ անոնցմէ եւ ընտանանեօք Պոլիս եկայ»: Միքայել հաւատալով չարախօս իշխանին՛ շատ մը զօրք ղրկեց Ատոմի վրայ, հրամայելով զօրապետին թէ՛ «եթէ երկու եղբարքը յանձն առնեն ինծի բեր»:
Միհրան Մեսրոպեան
Վաղ Մանկութիւն
Միհրան Մեսրոպեանը յաճախած է տեղի Սահակեան հայկական դպրոցը : Պատանի հասակին հմուտ եղած է նկարչութեան ու գծանկարչութեան մէջ, այնուհետեւ զարգացուցած է իր հմտութիւնները՝ վայելչագրութիւն, թուաբանութիւն, նկարչութիւն եւ շինարարութիւն սորվելով, ինչպէս նաեւ տարբեր լեզուներ՝ ֆրանսերէն, թրքերեն, հայերէն, անգլերէն, որոնք կիրառած է իր յետագայ գործին մէջ :
Ատոմ Արծրունի
Ատոմ եւ Աբուսահլ, հակառակ իրենց Շապուհ սպարապետին կամքին ու յորդորին՛ չուղեցին պատերազմիլ, որ միասին Վասիլ կայսեր ներկայացան եւ աղաչեցին որ միասին Վասիլ կայսեր գերեզթանին այցելել: Երբ կայսեր հետ երկու հայ իշխանները գերեզման հասան ՛ Վասիլէն իրենց Սենեքերիմ հօրը տուած նամակը հանելով ինկան անոր գերեզթանին վրայ եւ ըսին. – Գո՛ւն տուիր մեզի այս գիրը, եւ դուն բերիր մեզ քու աշխարհդ, եւ հիմա դատէ՛ մեզ, ո՛վ հայր, յաջորդներդ կ՛ուզեն մեզ բնաջնջել եւ մեր աշխարհը առնուիլ մեր ձեռքէն»: Սիքայել լսելով այս խօսքերը ի գութ չարժեցաւ, չարախօս իշխանը բանտեց եւ զիրենք թագաւորական զարդերով եւ մեծաշուք փառքերով Սեբաստիա վերադարձուց: Ատոմ 1051-ին միջանտեց Պոլսոյ կայսեր մօտ եւ երաշխաւոր ըլլալով՛ Պետրոս գետադարձ կաթողիկոսը Սեբաստիա տարաւ, եւ երկու տարի հոն պահեց ու Ս. Նշան վանքին մէջ նստեցուց: 1060-ին Յունաց Կոստանդին Տուկիծ կայսրը երբ ծրադրեց Հայերէն Յունադաւան ընել՛ նախ Ատումն ու Աբուսահլը կանչեց, զիրենգ համոզելու համար: Իշխանները իրենց տարին Յակոբ վարդապետ պատասխանեց. «մենք ալ դաւանինք այդ տարաբերութիւնը բառերուն մէջ է»:
Էտմոն Քիրազ
Էտմոն Լեւոն Քիրազ (Քիրազեան, ),  ֆրանսահայ ծաղրանկարիչ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1923 թուականին Թուրքիայէն Եգիպտոս հասած Լեւոն եւ Էլիզ Սեթեանի ընտանիքին մէջ, որոնք ունեցած են 4 զաւակներ՝ 3 աղջիկ եւ մէկ տղայ: Էտմոն եւ քոյրը՝ Անահիտը, երկուորեակներ են: Հայրը Էտմոնի անուանակոչուած է ի պատիւ Ֆրանսացի պոետ բանաստեղծ եւ թատերագիր Էտմոն Ռոստանի:
Ատոմ Արծրունի
Կայսրը հրամայեց վերանորոգուած Սեբաստիան աւարի առնե: Ջարդել տուաւ հայերը մինջեւ որ Պոլսէն եկող յոյն իշխանները միջամտացին: Ռոմանոս թէեւ ջարդը դադրեցուց՛ բայց Ատոմն ու Աբուսահլ իրենց իշխանութութենէն ձգեց:
1813 թուական
1813 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 13րդ տարին
Էտմոն Քիրազ
Կենսագրութիւն
Քիրազը սորված է Գահիրէի Նուպարեան Ազգային Վարժարանը, այնուհետեւ՝ Ֆրանսական գոլէճը: Նուագած է շեփոր: 10 տարեկանին նկարած է իր առաջին կտաւը՝ 17-րդ դարու կրօնական թեմաներով նկարի կրկնօրինակը, որ նուիրուած է Պաղտատի Հայկական Եկեղեցիին: Քիրազի առաջին քաղաքական ծաղրանկարը տպագրուած է «Image» «Parade», «La Réforme d’Alexandrie» եւ «Al Moussavar» ամսագիրերը «Քիրազ» ստորագրութեամբ երբ ան 17 տարեկան էր :
Միհրան Մեսրոպեան
Վաղ Մանկութիւն
15 տարեկան հասակին, Միհրանի հայրը, նկատելով տղայի նկարչական ունակութիւնները, զինք կ՛ուղղարկէ Կոստանդնուպոլիս՝ Միմար Սինանի անուան գեղարուեստի ակադեմիոյ մուտքի քննութիւնները յանձնելու համար: Քննութեան արդիւնքը շատ փայլուն էր, եւ այդ պատճառով ալ, Մեսրոպեան շատ դիւրութեամբ կ՛ընդունուի եւ չորս տարի ետք կ՛աւարտէ։ 1908-ին՝ ակադեմիան աւարտելէ ետք, Մեսրոպեան դասընկերոջ հետ ճարտարապետական ընկերութիւն կը հիմնէ, սակայն այդ ընկերութեան մէջ յաջողութիւն չգտնելով՝ կը հեռանայ Իզմիր) :
Էտմոն Քիրազ
Կենսագրութիւն
1946 թուականին Գահիրէէն տեղափոխուած է Փարիզ: Սորված է Փարիզի ’Académie de la Grande Chaumière-ը: 1950-1951 թուականներուն աշխատած է «La Bataille» թերթը, 1951-1952 թուականներուն՝ «le Rouge et le Noir» (Կարմիր եւ Սեւ), 1952-1954 թուականներուն՝ «Samedi Soir» (Շաբաթ Երեկոյ), 1955-1959 թուականեերուն՝ «Ici Paris» (Այստեղ է Փարիզ), ուրտեղ ստեղծուած է «Carnets de Belles» շարքը: Յետ պատերազմեայ շրջանին ընկերացած է երիտասարդ ծաղրանկարիչներու հետ՝ Պոյնէի, Էֆելի, Բելուսի, Ֆեզանի, Բոսկի, Շավալի, Ալդեբերի, Դուբուայի հետ:
1813 թուական
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1813 ծնունդներ
Էտմոն Քիրազ
Կենսագրութիւն
1959 թուականին Մարսէլ Դասոն, ով արդէն նկատած է Քիրազի տաղանդը, կը խնդրէ անոր ստեղծելու Les Parisiennes» («Փարիզուհիներ») շարքն իր նորաստեղծ «Jours de France» թերթի համար։ Այստեղ սկսած է Քիրազի յայնի «Փարիզուհիներ» շարքը՝ երիտասարդ, թեթեւ, սլացիկ, էլեգանտ, երկար ոտքերով, սփրթնած դեմքերով, խելացի փարիզուհինեը: 1970 թուականին Հիու Հեֆներու խնդրանքով «Փարիզուհիները» տպագրեցին «Փլեյբոյ» ամսագիրը :
Քիրազ հեղինակ է աւելի քան 25.000 նկարներու, որոնց կ՛ընկերանան երկխօսութիւններ եւ մեկնաբանութիւններ: Ան գրած է «Ինքնակենսագրութիւն եւ յիշողութիւններ» գիրքը: Քիրազի «Փարիզուհիներ» շարքի նկարները ցուցադրուած են Ֆրանսայի եւ արտերկրի բազմաթիւ պատկերասրահներու մէջ: 25 գործեր կը գտնուին Փարիզի «Քարնաւալէ» (Carnavalet) թանգարանին մէջ:
1813 թուական
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1813 մահեր
Էտմոն Քիրազ
Կենսագրութիւն
Քիրազի ալպոմները սկսան հրատարակել 1950-ական թուականերուն:
1813 թուական
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1813
Էտմոն Քիրազ
Կենսագրութիւն
Քիրազ սահուն հայերէն կը խօսէր։ Միայն վերջերս է, որ ան առիթ ունեցած էր Հայաստան այցելելու։ Այս գծով, հարցազրոյցի մը ընթացքին, ան ըսած էր․-
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ ծաղրանկարիչներ Ստորոգութիւն:1923 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Գահիրէ ծնածներ
Ս. Բարթուղիմէոս առաքեալ
Սուրբ Բարթուղիմէոս առաքեալ Յիսուսի երկոտասան առաքեալներէն մէկն էր, եւ շատերու կարծիքով նոյնինքն ան Նաթանայէլն էր Կանայէն, որուն համար ըսած է տէրը.
«Ահա արդարեւ Իսրայէլացի մը, որուն մէջ նենգութիւն չկայ»:
Պատմութիւն
Երբ Սուրբ հոգին կ'իջնէ առաքեալներուն վրայ, Ս. Բարթուղիմէոս, Ս. Թովմասին հետ կ'ուղարկուի դէպի արեւելք: Պարսկաստան, Հայաստան, Պարթեւաստան եւ մինչեւ Հնդկաստան:
Հայաստանի մէջ քարոզչութիւնը սկսած է Գողթան գաւառէն, ուր կառուցած է Տեառնընդառաջ եկեղեցին։ Այնուհետեւ քարոզած է Սիւնեաց, Այրարատեան եւ Վասպուրական ի նահանգներուն մէջ։ Բարթուղիմէոս առաքեալն է, որ Հայաստան բերած է Տիրամօր պատկերը եւ Անձեւացեաց գաւառի Դարբնաց քար կոչուած վայրը, ուր Անահիտի մեհեանն էր: Կառուցած է Սուրբ Աստուածածնայ եկեղեցին եւ հիմնած է կուսանոց մը։ Սուրբ առաքեալը շրջած է հարեւան շատ երկիրներ եւ ամէնուրեք սփռած՝ իր բարիքները հրաշագոծութիւններով: Հնդիկներու Եդեմ քաղաքը հասնելով, կը տեսնէ, որ ժողովուրդը նուէրներ եւ զոհ կը մատուցանէր դեւերու, որոնք բռնած էին աղբիւրին ակունքը, եւ լկտի հանդէսներ կը կազմակերպէին ի պատիւ անոնց: Սուրբ Բարթուղիմէոս կը բարկանայ այս մեղապարտ տեսարանին առջեւ, եւ անիծելով աղբիւրը զայն կը չորցնէ: Բազմութիւնը այս տեսնելով կը սարսափի, եւ առաքեալին ոտքը իյնալով ներողութիւն կը հայցէ անկէ: Եւ երբ կը սկսին նեղանալ ծարաւէն, ոմանք քարեր առնելով կ'ուզեն քարկոծել առաքեալը: Բայց քարերը իրենց ընկերներուն հանդիպելով երեսուն հոգի կը մահանայ: Սակայն Սուրբ Բարթուղիմէոս խղճալով անոնց վրայ ձեռքը կը դնէ, եւ աղօթելով կը կենդանացնէ զանոնք:
Ապա ապառաժուտ վայր մը երթալով աղօթք կ'ընէ, ուրկէ յորդառատ եւ զով աղբիւր մը կը ժայթքէ, որուն համար շատ կ'ուրախանան, եւ շատերը ջուրը մտնելով կը մկրտուին:
Երբ կրմաններու երկիրը կը հասնի, տեղւոյն թագաւորը տեսնելով, որ համայն ժողովուրդը իր կողմէ պիտի շահի, բռնել եւ բանտարկել կու տայ Սուրբ Բարթուղիմէոսը, ապա կ'որոշեն հրկիզել բանտը, որպէսզի միասին այրի: Բայց մինչ այդ, ահեղ փայլատակում մը կ'ըլլայ, աչքի լոյսէ կը զրկուին թագաւորը եւ իր իշխանները եւ յանկարծ կը բացուին բանտին դռները, եւ սուրբը դուրս գալով կը տեսնէ կուրացեալները եւ խղճալով անոնց վրայ աղօթքով կը բժշկէ եւ շատերը, թագաւորը ներառեալ, կը մկրտուին:
Ապա Սուրբ հոգւոյն հրամանով Բարթուղիմէոս առաքեալը կը փութայ երթալ Հայաստան, ուր Սանատրուկ թագաւորը սպաննել տուած էր Սուրբ Թադէոսը: Տեսնելով Սանատրուկին խստութիւնը, կ'անցնի Պարսկաստան, Խորասան մայրաքաղաքը, եւ երթալով մոգերուն կրակարանը, վեց ժամ կը խաւարեցնէ արեւը, եւ ութ մոգեր դարձի կու գան եւ կը մկրտուին: Սուրբ հոգիին ազդումով կը վերադառնայ Հայաստան, եւ կը շարունակէ հոգիներու փրկութեան գործը բազմաթիւ հրաշագործութիւններով: Անձեւացեաց աշխարհին մէջ կար Դարբիններու քար կոչուած վայրը, ուր բազմաթիւ դեւեր բնակութիւն հաստատած էին եւ մեծ աւերներ կը գործէին ժողովուրդին մէջ: Առաքեալը կու գայ եւ խաչակնքելով կը վանէ բոլոր դեւերը:
Երբ մորթազերծ եղած զինք մեռեալ կը համարէին, մարմինը կը նետեն քաղաքէն դուրս, սակայն Աստուծոյ զօրութեամբ Ան կենդանի կը մնայ: Ժողովուրդը այս լսելով անոր շուրջը կը հաւաքուի, եւ ան ձեռքերը բարձրացնելով կ'օրհնէ ժողովուրդը եւ երկիրը, խնդրելով, որ Աստուած զանոնք հեռու պահէ տգիտութեան խաւարէն: Ապա երկինք նայելով կ'աւանդէ իր հոգին, եւ նոյն ժամուն կ'ըսէ աւանդութիւնը, թէ Ս. Թադէոս զայն մարմնաւորապէս կը դիմաւորէ եւ երկուքով միասին կը բարձրանան երկինք:
Ս. Բարթուղիմէոսին այս կատարումը կ'ըլլայ շուրջ 67 թուականին: Եւ առաքեալին գերեզմանը կը գտնուի Աղբակի Ս. Բարթուղիմէոս վանքին մէջ։
Ս. Խաչ Եկեղեցի (Ախալքալաք)
'''Ս. Խաչ եկեղեցի''', հայկական առաքելական գործող եկեղեցի Վրաստանի Սամցխէ-Ջավախեթի մարզի Ախալքալաքի քաղաքապետարան վարչական կեդրոն Ախալքալաք քաղաքի կեդրոնին մէջ ։
Պատմութիւն
Ս. Խաչ եկեղեցւոյ կառուցման մասին շինարարական արձանագրութիւնը, որ տեղադրուած է եկեղեցւոյ արեւմտեան ճակատին, տարիներ առաջ ոչնչացուած է, այնուամենայնիւ շինարարութեան պատմութեան առնչուող պատմական վկայութիւններ պահպանուած են Հայ առաքելական եկեղեցւոյ դիւանական վաւերագրութիւններու մէջ։ Վերջիններուն ուսումնասիրութենէն պարզուած է, որ եկեղեցին կառուցուած է 1830-ական թուականներուն Կարին քաղաքէն տեղափոխուած հայ գաղթականներու կողմէ:
Յայտնի է, որ 1854-ին եկեղեցին քայքայուած էր այն աստիճան, որ ախալքալաքաբնակ մահտեսի (Երուսաղէմ ուխտի գացած) քրիստոնեայ հայ Կարապետ Եաղուբեանց կը դիմէ հոգեւոր իշխանութիւններուն, որպէսզի ստանայ իր միջոցներով քայքայուած եկեղեցւոյ տեղը նոր եկեղեցի մը կառուցելու թոյլտուութիւնը։ Ստանալով Ներսէս Ե. կաթողիկոսի թոյլտուութիւնը` Կ․ Եաղուբեանց կը սկսի եւ 1856-ին կ'աւարտէ նոր եկեղեցւոյ կառուցումը։
Եկեղեցւոյ արեւելեան ճակատին ագուցուած է Թ.-էն Ժ. դարերուն բնորոշ գեղարուեստական առանձնայատկութիւններով գեղաքանդակ խաչքար մը, որուն չափերն են 76 x 60 սմ: Նոյն ժամանակաշրջանին վերաբերող մէկ այլ խաչքար մըն ալ ագուցուած է խորանին մէջ:
Ս. Խաչ եկեղեցին նախքան տարածաշրջանին մէջ ԽՍՀՄ կարգերու հաստատումը, ունեցած է եկեղեցապատկան եկամտաբեր որոշ շինութիւններ։
Վերանորոգումներ
1870, 1880, 1895 թուականներուն Ս. Խաչ եկեղեցւոյ մէջ կատարուած են որոշակի վերանորոգումներ:
Յայտնի է, որ 1884-ին Ախալցխայի կրօնական առաջնորդ Խորէն վարդապետ Ստեփանեան Ախալքալաք կատարած կարճատեւ այցի ընթացքին իրականացուցած է մանրածաւալ վերանորոգումներ: 1895-ին եկեղեցւոյ տանիքը նորոգելու նպատակով կազմուած է շինարարութեան նախագիծ մը եւ հաստատման նպատակով ներկայացուած է նահանգային վարչութեան ։ 1899-ին հաստատուած է եկեղեցւոյ հողածածկ ցած տանիքը նոր, աւելի բարձր փայտամածով փոխարինելու վերաբերեալ նախագիծը, եւ նոյն թուականին ալ աշխատանքները մօտեցած են աւարտին։ Շինարարութեան համար ծախսուած է շուրջ 6000 ռուբլի, որմէ 4000-ը տրամադրած է եկեղեցին, իսկ մնացածը հաւաքուած է հանգանակութիւններու շնորհի ։
Վերջին նորոգումներէն մէկը կատարուած է 1977-ին տեղական իշխանութեան միջոցներո ։
Ճարտարապետություն
Ս. Խաչ եկեղեցին 24,7 x 16 մ արտաքին չափեր ունեցող ընդարձակ դահլիճով գմբէթաւոր տաճար է։ Ծածկերն ու գմբէթը ներքուստ կը պահեն երեք զոյգ սիւները։ Աւագ խորանին երկու կողմը կը գտնուին երկուքական աւանդատուները։ Ունի մէկ մուտք, որ կը գտնուի եկեղեցւոյ արեւմտեան կողմը։ Մուտքին դիմաց կայ 1856-ին կառուցուած երկյարկ զանգակատուն մը։ Եկեղեցին կառուցուած է հիմնականին մէջ անմշակ քարով, կրաշաղախով եւ փայտով։ Ներսէն եւ դուրսէն պատուած է ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ առաքելական եկեղեցւոյ Վիրահայոց թեմի վանքեր եւ եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:Ախալքալաք Ստորոգութիւն:1856 հիմնադրումներ Հայաստանի մէջ Ստորոգութիւն:1856 հիմնադրումներ Վրաստանի մէջ
Քամինօ ալ Թալիամենթօ
Քամինօ ալ Թալիամենթօ (Camino al Tagliamento), նահանգ՝ Իտալիոյ մէջ։ Կը գտնուի Ֆրիուլի Վենետիկ Ճուլիա մարզի Ուտինէ գաւառին մէջ ։
Բնակչութիւնը կը կազմէ 1675 հոգի 2008-ի մարդահամարի տուեալներու, բնակչութեան խտութիւն՝ 74 հոգի/քմ²։ Կը զբաղեցնէ 23 քմ² մակերես։
Սուրբ Վալենթինը կը յարգուի իբրեւ համայնքին հովանաւորը։ Տօնը կը նշուի ամէն տարի 14 Փետրուարին։
Ժողովրդագրութիւն
Բնակչութեան թուաքանակի փոփոխութիւնները
Պապա Ղանուճ
Պապա Ղանուճ (արեւելահայերէն բաբա գանուշ, արաբերէն بابا غنوج, անգլերէն Baba ghanoush), արեւելեան խոհանոցի նշանաւոր ճաշատեսակներէն մէկը, որ կը բաղկանայ առաւելապէս սմբուկէ։ Սմբուկը նախապէս խորովել ամբողջութեամբ կամ տապկել կրակով կամ ածուխով, մինչեւ սմբուկի մարմինը կը դառնայ փափուկ եւ ստանայ ախորժաբեր տեսք։ Տարբեր ազգերու ճաշարաններու մէջ, կան բազմաթիւ նմամատիպ ճաշատեսակներ՝ սմբուկ աղցան եւ սմբուկ խաւեար։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սուրիական խոհանոց
Windows 10
Windows 10, Գործառնական համակարգ մը, որ Microsoft Windows ընտանիքին հերթական տարբերակն է։ Կը ցուցադրուի 2014-ի սեպտեմբեր 30-ին, թողարկուելու է 2015 թուականի Յուլիս 29-ին։
Առաջին անգամ 2014-ի ապրիլին Build կոնֆերանսի ժամանակ ցուցադրուած Windows 10 օբերասիոն համակարգիչը նպատակ ունի լրացնելու իրեն նախորդող Windows 8 տարբերակի ինդերֆեյսի բացթողումները։ Ան նաեւ կաշխատի աւելի մեծ թիւով սարքերի վրայ, կառաջարկի եւ սենսորային էկրաններով սարքերը, եւ՛ աւանդական համակարգիչների համար նախատեսուած ինդերֆեյս, հնարաւորութիւն կրկին ունենալու Windows 7 օբերասիոն համակարգիչի դիզայնի տարրերով Start menu, ունենալ վիրտուալ աշխատասեղաններ, թոյլ կտա Windows Store-ին բեռնուած ծրագրերը օգտագործել աւանդական պատուհաններու տեսքով, նախկին ամբողջ էկրանով տարբերակի փոխարեն։
Մշակումը
2013-ի դեկտեմբերին Մարի Ջո Ֆոլին հայտնեց, որ Microsoft ընկերութիւնը կ'աշխատի Windows 8 օբերասիոն համակարգիչի թարմացման վրայ, որի անունն է Threshold։ Նման լինելով "Blue" տարբերակին (որ թողարկվուեց որպէս Windows 8.1), Threshold տարբերակը նախատեսուած չէր որպես Windows օբերասիոն համակարգի թարմացում, այլ կ՛ենթադրուէր համակարգուած «ալիք» Microsoft ընկերութեան բոլոր պլադֆորմաների եւ ծառայութիւնների համար եւ կը պլանավորվէ այն թողարկել 2015-ի գարնան։ Ֆոլին կը հայտնուի նաեւ, որ նպատակներէն մեկը «Windows»-ն է, Windows Phone եւ Xbox One հարթակների համար ստեղծել միասնական ծրագիրներ (որոնք բոլորը կօգտագործեն նման Windows NT kernel). Ավելի ուշ ենթադրվեց, որ Threshold անվանումը կլինի "Windows 9" օբերասիոն համակարգի անվանումը մինչեւ թողարկումը՞
2014-ի ապրիլին, Build կոնֆերանսի ժամանակ Թերրի Միրոսնը կը ցուցադրէ Windows օբերասիոն համակարգի թարմացուած տարբերակը, որ հնարավորութիւն էր ընձեռում գործարկել Windows Store ծրագրերը պատուհաններու մեջ, ինչպէս նաեւ աւանդական Start մենյու։ Նոր Start մենյուն վերադարձած է Windows 7-ի դիզայնին։ Առաջին վանդակին ծրագրերն են՝ ինչպէս նախկինը, երկրորդ սյունակին Windows 8 տարբերակի մետրո ծրագրերն են։ Microsoft ընկերութիւնը նաեւ ցուցադրեց "ունվերսալ Windows ծրագրեր" կոնցեպտը, որ թոյլ կու տայ Windows Runtime ծրագրերին աշխատել նաեւ Windows Phone 8.1 եւ Xbox One հարթակների վրայ, հիմնականում նույն ծրագրային կոդը ունենալու շնորհիվ եւ այդպիսով օգտագործողին հնարավորութիւն տալով սինխրոնացնել օգտագործողի տվյալները եւ լիցենզիաները տարբեր սարքերի եւ հարթակների միջև։
2014-ի հուլիսին Microsoft կորպորացիայի նոր գործադիր տնօրեն Սատյա Նադելլան կը պարզաբանէ, որ ընկերութիւնը կը պլանավորէ մշակել միասնական օբերասիոն համակարգ երեք հարթակների ու բոլոր չափերու էկրանների համար՝ շնորհիվ միասնական ծրագրային էկոհամակարգի ստեղծման։ Այնուամենայնիվ Նադելլա կը նշէ, որ այս ներքին փոփոխութիւնները չեն ազդի օբերասիոն համակարգիչ վաճառքի եւ մարկեթինգի վրայ։ 2014-ի սեպտեմբերին Ինդոնեզիայի մասնաճյուղի տնօրեն Անդրեաս Դիանտորոն հաստատեց, որ Threshold տարբերակը Windows 8 օբերասիոն համակարգի ներկա օգտագործողներին հասանելի կլինի անվճար։
Threshold տարբերակը պաշտոնապես կը ներկայացուի 2014-ի սեպտեմբերի 30-ին՝ որպէս Windows 10։ ըսուած է, որ Windows 10 օբերասիոն համակարգիչը կը լինէ Microsoft կոպորացիայի ամենածավալուն հարթակը երբեւէ, որ ներկայացնելու է մեկ միասնականացուած հարթակ անհատական համակարգիչների, նոթբուքների, պլանշետների, բջջային հեռախոսների, բոլորը կը մեկնին համակարգիչնեի համար։  Նշվել է նաև, որ Windows 10 օբերասիոն համակարգիչը ետ է բերելու օգտագործողների կողմից ավելի սիրուած Windows 7 օբերասիոն համակարգի միջերեսը՝ նպատակ ունենալով բարելավել առանց սենսորային էկրանների սարքերի համար մկնիկով եւ ստղնաշարով օբերասիոն համակարգի աշխատանքը եւ հակառակը՝ առանց դրանց։ Բացի այս ամենից, սենսորային էկրաններով սարքերի համար նախատեսուած միջերեսը կը զարգացնէ ապրումը, ինչպէս արդեն իսկ Windows 10 համակարգիչին։ Փոփոխութիւնները ներկայացնելու ընթացքին Միրսոնը նշել է էլեկտրական մեքենաների համար երկու օբերասիոն համակարգերի՝ Windows 7-ի, որպես առաջին սերնդի օբերասիոն համակարգ Toyota Prius hybrid ավտոմեքենայի համար եւ Windows 10՝ ամբողջովին էլեկտրական Թեսլա մեքենայի համար։
Թողարկում
Windows 10 օբերասիոն համակարգի վերջնական տարբերակը կթողարկվի 2015-ի հուլիսի 29-ին, սակայն այն վերջնական օգտագործողներին կարող է հասանելի լինել փուլ առ փուլ՝ սկզբում Windows Insider ծրագրի ավելի քան 5 միլիոն մասնակիցներին, իսկ հետագա մի քանի օրերի ընթացքին աւելի շատ օգտագործողների՝ նպատակ ունենալով հասնել մինչեւ 1 միլիարդ համակարգիչների ։
Windows Insider
Microsoft ընկերութիւնը կը ներկայացնէ "Windows Insider" ծրագիրը, որի մասնակիցները կ՛ստանան Windows 10 օբերասիոն համակարգի դեռ չթողարկուած տարբերակները, ինչը թույլ է տալիս ընկերութիւնների ավելի շատ գնահատում իրականացնել օբերասիոն համակարգի մշակման ընթացքին։ Նախկին այս գործընթացը տեղի էր կ՛ունենայ բետա տարբերակի թողարկումին հետո, իսկ այժմ ցանկացած ոք կարող է օգտագործել չթողարկուած տարբերակը եւ կարծիք, բողոք կամ առաջարկուիուն ներկայացնել այդ նպատակով ստեղծուած "Feedback" (հայ.՝ հետադարձ կապ) ծրագրի միջոցով։
Տեխնիկական ցուցադրական տարբերակը Windows Insider կը ծրագրէ գրանցուած ծրագրավորողների, ադմինիստրատորներ եւ պարզապես հետքրքրուած մարդկանց դատին հանձնելու համար թողարկվել է 2014-ի հոկտեմբերի 1-ին, որ հիմնականիմ նպատակ ունի կազմակերպուիունների եւ էնտուզիազտ օգտագործողների օգնութեամբ տեստավորել Windows 10-ը։ Windows 10 օբերասիոն համակարգի մասին հետագա նորուիունները ցուցադրվել են Build 2015 կոնֆերանսի։
Միջերեսը եւ աշխատանքային սեղանը
Windows 10 օբերասիոն համակարգի միջերեսը մշակուած է հիմնականին այնպես, որ այն հարմարվի սարքի տեսակին, առկա սարքերին՝ առաջարկելով «ճիշտ հնարավորուիուններ ճիշտ սարքի համար եւ ճիշտ ժամանակին»։ Ոչ սենսորային էկրաններով սարքերի համար նախկինում հայտնի Start menu-ի տեսքը կ՛օգտագործուի որպէս աշխատանքային սեղանի ինդերֆեյսի մի մաս՝ ընդգրկելով ավանդական ցուցակներ եւ մետրո ծրագրեր։ Նոր «վիրտուալ աշխատանքային սեղան» ֆունկցիան նույնպես ավելացվել է այս տարբերակումը, ինչը նման է OS X օբերասիոն համակարգի նմանատիպ ֆունկցիային։
Start էկրանը դեռևս կ՛օգտագործուի սենսորային էկրանով սարքերի միջավայրին, բայց այժմ ձախ մասի աւելացուած վանդակին կարելի է տեսնել ծրագրերի նշաններ, "բոլոր ծրագրերը" ստեղնը։ "Continuum" բրենդավորումով Windows 10 օբերասիոն համակարգիչը կը պարունակէ նաեւ սահուն ձեւափոխում սենսորային էկրաններով սարքերից ոչ սենսորային էկրանների, երկֆունկցիոնալ սարքերի համար, որոնց կը միացնէ նաեւ ստեղնաշար։ Երբ սարքին միացուած է ստեղնաշար, համհամակարգիչը ակարգը կը հարցնէ օգտատիրոջը, մնա արդյոք սենսորային միջերեսը, թե փոխվի ստեղնաշարով օգտագործելուն ավելի հարմար տեսքի։
Ծրագիրներ
Կառավարման (անգ.՝ Console) ծրագիրները, ինչպէս օրինակ Command Prompt-ն է, այժմ հնարաւորութիւն կու տայ շարք մը փորձարական ֆունկցիաներ փոխել։
Հղումներ
Ստորոգութիւն:Windows Ստորոգութիւն:Օպերացիոն համակարգեր Ստորոգութիւն:2015 ծրագրեր
Ուիքիփետիա
Ուիքիփետիան ազատ բովանդակութեամբ, բազմալեզու հանրագիտարանային նախագիծ է, որուն կը հովանաւորէ ոչ հասութաբեր ամերիկեան հիմնադրամը՝ Ուիքիմետիա Հիմնադրամ ը: Անունը կազմուած է Ուիքի (համագործակցական կայքեր ստեղծելու արուեստագիտութիւն,  հաուայեան ուիքի բառէն, որ կը նշանակէ «արագ») եւ յունարէն Encyclopedia բառերէն։ Ուիքիփետիայի աւելի քան 30 միլիոն յօդուածները (ինչպէս՝ շուրջ 251 716 հայերէն Ուիքիփետիային մէջ) ստեղծուած են կամաւորներու կողմէն, եւ համարեա բոլոր յօդուածները կրնան խմբագրուիլ համացանցէն օգտուող ցանկացած անձի կողմէն։ Ուիքիփետիա նախագիծը սկսած են Ճիմմի Ուէյլզը եւ Լէրի Սէնկըրը 2001-ի Յունուարին, եւ ներկայիս այն Համացանցի ամենաօգտագործուող հանրագիտարանային կայքն է :
Սեպտեմբեր 2007-ին այն ունէր 285 անկախ լրիւ առանձին լեզուական տարբերակներ, որոնց իրականացման հովանաւորը Ուիքիմետիա Հիմնադրամ հասարակական հիմնադրամն է։ Աւանդական հանրագիտարանային յօդուածներու հետ մէկտեղ կան նաեւ ալմանախ, թերթեր եւ ներկայ իրադարձութիւններ թեմաներ։ Ուիքիփետիան ներկայիս Համացանցին ամենայաճախ այցելուող տեղեկատուական կայքերէն մէկն է։ Օրական ամբողջ աշխարհէն գրեթէ 80 միլիոն մուտք կ՛ըլլայ այս կայքը։
Ուիքիփետիան կը պարունակէ մօտաւորապէս 30 միլիոն յօդուած, որոնցմէ աւելի քան 4.300.000-ը կը պատկանին անգլերէն տարբերակին։ Հանրագիտարանը սկսաւ գործել որպէս փորձագէտներու կողմէն գրուող Նուփետիա հանրագիտարանի շարունակութիւնը 15 Յունուար 2001-էն։ Հանրագիտարանը կ՛աշխատի ուիքի համակարգչային ծրագրով եւ ունի բազմաթիւ քոյր նախագիծեր, ինչպիսին են օրինակ Ուիքիդարանը եւ Ուիքիգիրքերը:
Ուիքիփետիան կը գնահատուի անվճար ըլլալու, ազատութեան եւ մատչելիութեան, թեմաներու հսկայական բազմազանութեան եւ յիրաւի մանրամասն տեղեկութիւններու համար։ Ուիքիփետիան կը քննադատեն աւանդական հանրագիտարանի համեմատ արժանահաւատութեան պակասի համար,, եւ աւանդական հանրագիտարանային թեմաներու վերաբերեալ յօդուածներու թերութիւններուն համար։ Այս կայքը նաեւ հսկայածաւալ փորձարարական դաշտ է en:discourse այսպէս կոչուած ընկերային գիտութիւններու բնագաւառէն ներս ազատ քննարկումներու համար։
Ազատ ու մատչելի հանրութեան գաղափարը, մէկ հանրութեան, որ միաւորուած է արուեստագիտութեամբ, ուր հետզհետէ կը մեծնան հաղորդակցուող տեղեկութիւններու ծաւալները, աշխուժօրէն յօդուածներ կը գրուին եւ կը քննարկուին ու ազատօրէն կը տրամադրուին համաշխարհային հասարակութեան, այս առանձնայատկութիւնները Ուիքիփետիան կը դարձնեն բացառիկ երեւոյթ մը ոչ միայն որպէս հանրագիտարան, այլ նաեւ որպէս տեղեկատուական ռեսուրսներու աննախադէպ աղբիւր մը։ Այդուհանդերձ, շնորհիւ այն հանգամանքի, որ այն բաց է իւրաքանչիւր գրել ցանկացողի համար եւ կրնայ ազատօրէն խմբագրուիլ ընթերցողներուն կողմէն, յօդուածներու արժանահաւատութիւնը ըստ էութեան կախուած է գրողի պատասխանատուութիւնէն եւ բարեխղճութիւնէն, եւ Ուիքիփետիա համայնքը անդադար աչալուրջ պիտի ըլլայ վանդալութեան հնարաւոր դէպքերը կանխարգիլելու եւ ենթակայական տեսակէտներէն խուսափելու համար։
Ուիքիփետիայի արժանահաւատութիւնը յաճախ կասկածի տակ կ՛առնուի, ճիշդ այդ պատճառով, որ յօդուածներու բովանդակութիւնը կրնայ ազատօրէն խմբագրուիլ ցանկացողներու կողմէն, իսկ այդ կրնայ հանգեցնել որոշակի անճշտութեան եւ ոչ բաւարար խորութեամբ հետազօտուած բովանդակութեան։ Վանդալութիւնը մշտական խնդիր է, թէեւ ի պատիւ համայնքի պէտք է ըսել, որ այն սովորաբար կը բացայայտուի ու կը վերացուի քանի մը վայրկեաններու վայրկեաններու ընթացքին։
Ազատ խմբագրում
Ուիքիփետիայի բովանդակութիւնը կը ստեղծեն օգտագործողները։ Իւրաքանչիւր այցելու կրնայ խմբագրել Ուիքիփետիայի յօդուածները, եւ շատեր այդպէս կ՛ընեն, թէեւ կարելի է ըսել, որ բոլոր խմբագրումներու գրեթէ կէսը կ՛ընեն օգտագործողներու ընդամէնը 2.5 %-ը։ Էջերը միշտ կարելի է խմբագրել, այնպէս որ ոչ մէկ յօդուած երբեք «վերջնական» կամ «աւարտած» չըլլար։ Բոլոր խմբագրումներու 18 %-ը կ՛ընեն չգրանցուած, անանուն խմբագիրները։ Այն խմբագիրներու համար, որոնք չեն գրանցուած, օգտագործողի անուան փոխարէն կ՛օգտագործուիէ անոնց IP հասցէն, որ որոշակի թուային ծածակագիր է, եւ մեծ ցանկութեան պարագային վերծանելի է։ Սակայն Ուիքիփետիան այնպէս ծրագրաւորուած է, որ սովորաբար արգելք կը դնէ en:open proxies չգրանցուած խմբագրումներուն վրայ։ Յատկապէս մեծ լեզուական կայքերուն մէջ, ինչպէս օրինակ անգլերէն, գերմաներէն, ճափոներէն, ուր օրը քանի մը հազար նոր յօդուած կը յայտնուի, եւ անհնար է բոլորը հատ-հատ ստուգել, խմբագրել եւ կանխել վանդալութեան փորձերը։ Միեւնոյն ժամանակ, հաւանականութիւնը շատ քիչ է, որ գրանցուած օգտագործողները կարենան այդպիսի փորձեր ընել։
Հեղինակներ
Ուիքիփետիայի օգտագործողներու բազմաթիւ շերտեր կան։ Ըստ էութեան, ինչպէս նշուեցաւ, իւրաքանչիւր օգտագործող կրնայ նաեւ խմբագրել յօդուածները տարբեր եղանակներով, ընդ որուն միւս բոլորին հետ հաւասար իրաւունքներով եւ պայմաններով։ Սակայն Ուիքիփետիային մէջ կան նաեւ վարչական պաշտօններ։ Ամենաստորին կարգի վարչականներուն կ՛ընտրեն ճիշդ օգտագործողներու համայնքները եւ անոնց իրաւասութիւն կը տրուի փակել կամ ջնջել ամբողջական էջեր, արգելք դնել որոշակի օգտագործողներու մուտքի վրայ՝ անշուշտ ուղղորդուելով ծրագրի վարած քաղաքականութեամբ կամ օգտագործողներու համայնքի ընդհանուր համաձայնութեամբ։ Աւելի փոքրաթիւ են Ուիքիփետիա ծրագրի ընթացքը ղեկավարող պաշտօնեաները, որոնք կրնան նոր սիսօփներ նշանակել, յետոյ կու գան կառավարիչները, որոնք իրենց հերթին բազմաթիւ մակարդակներու գործող պաշտօնեաններ են, ապա՝ մշակողները, որոնք մասնագիտական ծրագրաւորողներ են եւ կրնան մտնել ծրագրի ծրագրային ապահովման ֆայլեր։ Խմբագրումը կրնայ կատարուիլ նաեւ մեքենայացուած կամ կիսամեքենայացուած փոքրիկ ծրագրերու միջոցով։
Ներքին քաղաքականութիւնը
Ուիքիփետիայի մասնակիցները (Ուիքիփետիացիները) կը պահպանեն եւ կը պարտադրեն միւսներուն քանի մը սկզբունքային մօտեցումներ.
Ուրիշներու գրած յօդուածներուն խմբագրումներ ընելը անպայման լրացուցէք «խմբագրումի ամփոփ նկարագրութիւնը»: Այդ կ՛օգնէ հեղինակին հետեւիլ ձեր կատարած խմբագրումներու բնոյթին։
Չէզոք տեսակէտ
Ուիքիփետիան կը կառուցուի այն գաղափարի հիման վրայ, որ անոր բոլոր յօդուածները պէտք է գրուին չէզոք տեսակէտէ։ Չեզոք տեսակէտ կը նշանակէ գաղափարներն ու փաստերը արծարծել այնպէս, որ շարադրման հետ կարենան համաձայնիլ ե՛ւ համակարծիք, ե՛ւ տարակարծիք կողմերը։ Անշուշտ, բացարձակ համաձայնութիւնը անհնարին է։ Աշխարհի մէջ կան այնպիսի գաղափարախօսներ, որոնք երբեք չեն համաձայնիր որեւէ մէկուն կարծիքի հետ՝ շարունակելով անգամ ուժով պնդել սեփական կարծիքի բացարձակ եւ անվերապահ ճշտութիւնը։ Սակայն Ուիքիփետիան կոչ կ՛ընէ որդեգրել գրելու այնպիսի ոճ, որ ընդունելի ըլլայ ըստ էութեան բանական մտածելակերպ ունեցող բոլոր մարդոց համար։ Չեզոք տեսակէտի քաղաքականութիւնը կը պնդէ, որ յօդուածները պէտք է գրուին առանց կողմնակալութեան, արդարացիօրէն արտայայտելով բոլոր տեսակէտները։ Սակայն, ճիշտ այնպէս ինչպէս միւս բոլոր համատեղ իրականացուող ծրագրերուն մէջ, Ուիքիփետիան արդէն ներկառուցուած կողմնակալութիւն ունի, քանի որ ազգային լեզուներով կառուցուող յօդուածները կը գրուին որոշակի ժողովրդագրական միասնութիւն ունեցող հանրութեան կողմէ։ Ուիքիփետիայի պարագային այս արտայայտուի այն միտման մէջ, որ համակարգչային գրագիտութիւն ունեցող ամերիկացի ու բրիտանացի յօդուածագիրները աւելի շատ կը գրեն այն մասին, որ իրենց առաւելապէս կը հետաքրքրէ։ Արդիւնքով, երկու յօդուածներու համեմատութենէն կրնայ պարզուիլ, որ «Քորոնէյշըն Սթրիթ» en:Coronation Street կոչուող բրիտանական հեռուստաշարքի մասին յօդուածը, որ սկսած են գրել 2005-ին կազմուած է 6.933 բառերէ, դեռ չհաշուած այն միւս 14 յօդուածները, որոնք գրուած են այդ նոյն թեմային շուրջ (4.746 բառ)՝ նուիրուած հեռուստաֆիլմին մէջ խաղցող դերասաններուն ու կերպարներուն, մինչդեռ Ռուանտային ցեղասպանութեանը նուիրուած (en:Rwandan Genocide) յօդուածը կը պարունակէ ընդամէնը 2.840 բառ այն մասին թէ ինչպէս 800.000 մարդ բնաջնջուած է 100 օրուան ընթացքին։ (Ընթերցեցէք բոլոր այն յօդուածները, որոնք կը վերաբերին Հայաստանին կամ հայկական ցեղասպանութեան, եթէ այդպիսին գտնեք եւ աւելցնէք ձեր կողմէն)։ Անգլերէն հանրագիտարանին մէջ նմանատեսակ երկար յօդուածներ կան այնպիսի անկարեւոր թեմաներու շուրջ, ինչպիսին են հեռուստատեսային ծրագիրները, ֆիլմերու կերպարները, փոփ երաժշտութիւնը, երաժշտական ալպոմներն ու վիտիօ խաղերը։ Պատճառը, թէ ինչու անգլերէն Ուիքիփետիային մէջ (որ առաւել մեծ եւ բոլոր ուիքիփետիաներուն կողմէ տեղեկութիւններու համար ամենաշատ յաճախուող կայքն է) յօդուածներու տեսակէտները հիմնականին ամերիկեան կամ բրիտանական են, ճիշդ անով է, որ Ուիքիփետիայի յօդուածներու վրայ կ՛աշխատին հիմնականին ամերիկացիներ եւ բրիտանացիներ։ Ընդ որուն ուշադրութիւն դարձնելով միւս ազգային լեզուներով գրուող հանրագիտարաններուն՝ կարելի է հետաքրքիր եզրակացութիւններ ընել տարբեր ազգերու համակարգչային գրագիտութեան եւ համացանցային աշխուժութեան աստիճանին, ինչպէս նաեւ քաղաքակրթութեան մակարդակի մասին, այսինքն՝ հանրօգուտ նպատակի համար անվճար աշխատանք կատարելու պատրաստակամութիւնը։
Վիճաբանութիւնները
Ուիքիփետիայի յօդուածները երբեմն կը դառնան «խմբագրական պատերզամներու» առարկայ, երբ նախանձախնդիր հեղինակները կը ջնջեն կամ անխնայ կը փոխարինեն միւսներու ներդրումները իրենց յօդուածներուն։ Օրինակ en:Red Herring յօդուածը, (այսինքն «կարմիր հարինգ»՝ հարինգը նիհարիկ բայց շատ համեղ ովկիանոսային ձկնատեսակ է)en:October 2004-ին դարձաւ անգլերէն Ուիքիփետիայի/en:English Wikipedia ամենաշատ խմբագրուած յօդուածը, որուն մէջ խմբագրումներու թիւը նոյնիսկ աւելի շատ էր, քան այնպիսի թեմաներու նուիրուած յօդուածներուն, ինչպէս en:George W. Bush/ Ճորճ Պուշ, en:John Kerry/ Ճոն Քերրի, en:Sexual slang/Սեռային ոճ, en:Jesus/Յիսուս, en:Jew/հրեայ, en:Adolf Hitler/Ատոլֆ Հիթլեր, en:Recent deaths/Մահախօսականներ եւ en:Saddam Hussein/Սատտամ Հուսէյն։ Ուիքիփետիացիները կը ձգտին խուսափիլ վիճաբանութիւններէ՝ փորձելով հասնիլ «ոսկեայ միջինին»:
Վանդալութիւնը
Ուիքիփետիային մէջ ազատ խմբագրելու հնարաւորութիւնը վանդալութեան թիրախ կը դառնայ, որ կ՛արտայայտուի անիմաստ կամ դիտաւորեալ սխալ գրառումներով։ Շատ յաճախ վանդալութեան թիրախ կը դառնան հանրայայտ գրառումները, թէպէտ ցանկացած գրառում կրնայ վանդալութեան թիրախ դառնալ։ Վանդալութիւնը հիմանականին կը կայանայ գրառման վերացումով կամ այն փոխարինելով անիմաստ յայտարարութեամբ, երբեմն ալ հայհոյեանքներով։ Նման յայտարարութիւնները կարելի է ուղղել՝ մտնելով յօդուածի պատմութեան բաժինն ու ընտրելով նախքան վանդալութիւնը եղած բնագիրը, ապա՝ սեղմելով յիշել։ Ուիքիփետիայի սկզբունքներէն են գրառումներու պահպանումն ու վանդալութեան հետեւանքէն անոնց վերանորոգումը։
Վանդալիզմի միջոցները տարբեր են, սակայն սովորաբար այն կարելի է չէզոքացնել վայրկեաններու ընթացքին։ Ուիքիփետիայի աշխատութիւններէն մէկուն, Վիյէկասը, Ուաթնպերկը եւ Տէյվը (2004) գտել են ուղղումներ կատարելու միջին տեւողութիւնը 1.8 օր, որ միջինը կը կազմէ 1.7 վայրկեան, մինչդեռ վանդալութիւնը տեւած է 7.7 օր, որ միջինը կը կազմէ 2.8 վայրկեան։ Հակառակ նախորդին, «ամբողջ ցանկը» ուղղելու համար օգտագործուած է 22.3 օր, որ միջինը կը կազմէ 90.4 վայրկեան։ Հետազօտողներէն Մարթին Ուաթնպերկը The Wall Street Journal թերթին մէջ ըսած է. «Մենք կը զարմանանք վանդալութիւն տեսնելէն, սակայն նոյնքան կը զարմանանք, թէ որքան արագ անոնք ուղղուեցան»:
Որակի վերահսկումը
Ուիքիփետիացիները բարձր որակ ստանալու համար ստեղծած են քանի մը ազատակամ կոմիտէներ եւ միջոցներ։ Օրինակ՝ ծաւալուն յօդուածներու վերագրման համար անհրաժեշտ է միասին համագործակցիլ։ Նման աշխատութիւններու վրայ կարելի է ամբողջ համայնքով աշխատիլ եւ քուէարկութեան միջոցով որոշել լաւագոյն բնագիրը։ Բարձրորակ յօդուածները կարելի է նշանակել «առանձնայատուկ յօդուած» (featured article), այնուհետեւ, անոնցմէ իւրաքանչիւրը վերաքննելով, ընտրել այն տարբերակը, որ կ՛առանձնանայ չէզոքութեամբ, ըմբռնելիութեամբ, վկայակոչումներով եւ յստակութեամբ :
Քննադատութիւն
Ուիքիփետիան քննադատուած է զգալի պակասներու, յուսալիութեան, ըմբռնելիութեան եւ անհիմնաւորուածութեան մէջ։ Գրադարանավարերը եւ հանրագիտարանի խմբագիրները վկայակոչման համար այն կը համարեն որպէս սահմանափակ ծառայութիւն կամ ընդհանրապէս ոչնչութիւն։ Քննադատներու կարծիքով ազատ խմբագրումը Ուիքիփետիան կը դարձնէ ոչ յուսալի աշխատութիւն։ «Տը Կարտիան»–ի հետ հարցազրոյցին, գրադարանավար Ֆիլիփ Պրատլին ըսաւ, որ ան չօգտագործեր Ուիքիփետիան եւ «համոզուած է, որ այլ գրադարանավարները նոյնպէս չեն օգտագործեր այն: Հիմնական խնդիրը անհիմն տեղեկատուութիւնն է: Տպագրուող աշխատութիւններու հեղինակները պէտք է համոզուած ըլլան իրենց մէջբերած տեղեկատուութեան յուսալիութեան մէջ, քանզի այն անոնց ապրուստի միջոցն է, ոչ թէ անոր նման, որ դուրս կու գայ լուսամուտէ: Բրիտանիկա հանրագիտարանի գլխաւոր խմբագիրը նմանապէս նշեց, որ «Ուիքիփետիայի նախադրեալ բարելաւումը կը կատարելագործէ այն: Այդ նախադրեալը ամբողջովին հաստատուած չէ» : Բանավէճին մէջ՝ Ուիքիփետիան որպէս ակադեմիական աղբիւր, Պոյտը կը կարծէ որ «այն երբեք հանրագիտարան չըլլար, սակայն այն կրնայ պարունակել ծաւալուն գիտելիքներ այլ նպատակներու համար »: Քանի որ Ուիքիփետիան կը գրուի կամաւորներու բնաւորութեամբ, հետեւաբար երբեմն այն կը համարուի անըմբռնելի: Բրիտանիկա հանրագիրատանի գլխաւոր խմբագիր Տէյլ Հոյպերկի կարծիքով՝ «մարդիկ կը գրեն իրենց հետաքրքրող թեմաներու մասին եւ հետեւաբար շատ այլ թեմաներ ուշադրութեան չեն առնուիր, իսկ լրատուութեան նիւթերը առաւել ուշադրութեան կ՛առնուին: Օրինակ Ֆրանչիս փոթորիկի մասին 5 անգամ կապ ունեցող էջ տեղեկատուութիւն կայ, քան Չինական արուեստի մասին: Իսկ Coronation Steet–ի (Թագադրման Փողոցի) նախաբանը երկու անգամ կապուած է քան Թոնի Պլէյրի մասին յօդուածը» ։ Արուեստագիտական հարցի քննադատման մէջ Ուիքիփետիան կը համարուի «Google Bombs», որ կը խանգարէ փնտռող միջոցներուն իր բազմազան կապերով։ Փնտռուող նիւթերու պատասխաններուն մէջ Ուիքիփետիայի յօդուածները երբեմն կ՛ըլլան առաջնակարգ։
Քոյր նախագծեր
Ուիքիփետիան ունի հետեւեալ քոյր-նախագիծերը, որոնք Ուիքիմետիայի ընտանիքին մաս կը կազմեն․
Չնայած կան բազմաթիւ այլ նախագիծեր, որոնք կ՛աշխատին Ուիքի-սկզբունքով եւ կրնան օգտագործել նոյն Մետիաուիքի ազատ ծրագրային ապահովումը եւ արտաքնապէս շատ նման ըլլալ նշուած նախագծերուն, անոնք չեն պատկանիր Ուիքիմետիա Հիմնադրամին։
Արտասահմանեան արուեստի թանգարան (Ռիկա)
Արտասահմանեան արուեստի թանգարան (լատիշ․՝ Ārzemju mākslas muzejs), Լաթվիոյ ամենախոշոր արուեստի թանգարաններէն մէկը, կը համարուի Ռիկայի գլխաւոր տեսարժան վայրերէն մէկը: Թանգարանին կը պատկանի արեւմտաեւրոպական, մերձաւորարեւելեան եգիպտական արուեստներու ամենամեծ հաւաքածոն Լաթվիոյ մէջ, սկսած Ք.ա 5000 թուականէն ընդգրկելով համաշխարհային արուեստը՝ ներառեալ ժամանակակից արուեստը: Բացուած օրէն՝ 1920-էն մինչեւ 2010-ը, թանգարանը կը գտնուէր Ռիկայի ամրոցի հարաւային թեւին մէջ։ 2012-ին թանգարանը կրկին բացուեցաւ Ռիկայի սակարանի նախկին շէնքին մէջ :
Թանգարանային հաւաքածոյի պատմութիւն
Թանգարանի հաւաքածոյի հիմքը դարձաւ Ռիկացի բժիշկ, ճՆիկոլաուս ֆոն Հիմզելի (1729-1764) հաւաքածոն: Ռիկա քաղաքը 1866-ին ձեռք բերաւ երկար տարիներ Ռիկայի մէջ ապրող, բայց Իտալիա մեկնիլ ցանկացող, իտալացի առեւտրական Տոմենիքօ տէ Ռոպիանի (1793-1889) կերպարուեստի հաւաքածոն: Այդ հաւաքածոյին մէջ ներառուած էին հոլանտացի, գերմանացի, ֆրանսացի նկարիչներու բազմաթիւ ստեղծագործութիւններ: Այս երկու հաւաքածոները միաւորուեցան եւ Ռիկա քաղաքը որոշեց հիմնել արուեստի թանգարան: Տեղի բացակայութեան պատճառով նոր կազմաւորուած քաղաքային արուեստի պատկերասրահը 1879-էն մինչեւ 1905 տեղակայուեցաւ քաղաքապետ Լիուտվիկ Քերքովիուսի (1831-1904) տան մէջ։ Այդ ժամանակահատուածին հաւաքածոն արագ աճեցաւ բազմաթիւ նուիրատուութիւններու շնորհիւ: Հաւաքորդ եւ արուեստի հովանաւոր Ռէյնհոլտ Շիլլինկը (1819-1888) թանգարանին յանձնեց 30 կտաււ, քաղաքապետ Լիուտվիկ Քերքովիուսը՝ 26 կտաւ, եւ այլն: Գեղարուեստական առումով ամենամեծն ու կարեւորը Ֆրիտրիք Վիլհելմ Պրետերլոյի (1779-1862) նուիրատուութիւնն էր, որ թանգարանին յանձնեց 201 նկար, ինչպէս՝ հին հոլանտացի վարպետներու շուրջ 70 աշխատանք:
1905-ին քաղաքը կրցաւ բանալ իր սեփական թանգարանը՝ շուրջ 500 նկարներու հաւաքածոյով, ինչպէս նաեւ փոքրիկ քանդակներու հաւաքածոյով: Հաւաքածոն կը շարունակէր աճիլ եւ 1930-ին այն համալրուեցաւ գեղարուեստական առումով կարեւոր 19-րդ դարու պելճիքացի նկարիչներու աշխատանքներու հաւաքածոյով: 1945-էն ետք հաւաքածոն բաժանուեցաւ Լաթվիայի գեղարուեստի ազգային թանգարանի եւ Արեւմտաեւրոպական արուեստի թանգարանի միջեւ։ Սկսած 1952-էն Հին Արեւելքի եւ Հեռաւոր Արեւելքի բաժինները զգալիօրէն աճեցան: 1965-ին թանգարանը ստացաւ ներկայի անուանումը` Արտասահմանեան արուեստի թանգարան:
Ներկայիս թանգարանի հաւաքածոյին մէջ հաշուառուած է շուրջ 1000 կտաւ:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ
Հերանուշ Արշակեան
Հերանուշ (Նարգիզ) Արշակեան (28 Յուլիս 1887, Պէշիկթաշ – 27 Մարտ 1905), հայ գրագիտուհի։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Պոլիս, Պէշիկթաշ թաղը, դուստր՝ ազգային յայտնի գորձիչ Յակոբ Արշակի։ 1897 թուականին Մագրիգիւղի (այսօր՝ Պաքըրգիւղ) քոյրերու վարժարանը յաճախած մէկ ու կէս տարի, յետոյ ծննդավայրին Մաքրուհեան վարժարանը։ Մահէն երկու տարի առաջ գացած է բնակիլ Ետիքուլէէ դուրս՝ Վալիտէ-Սուլթան ագարակն, ուր ալ կը մահանայ 27 Մարտ 1905 թուականին հիւծախտ է։ Այդ մենաւոր առանձնոցին մէջ էր որ արտադրեց զգայուն, քնքուշ եւ սիրահալ բանաստեղծութիւններ՝ որոնցմէ մէկ քանին յետ մահու երեւցան «Ծաղիկ» կանանց հանդէսին մէջ։ Իր յիշատակն անմահացուցած է հօրեղբայրը՝ Հրանտ Նազարեանց. 1909-ի վերջերը լոյս ընծայելով գրքոյկ մը «Հերանուշ Արշակեան, իր կեանքն ու իր բանաստեղծութիւնները» մակագրութեամբ։ Ոտանաւորներէն զատ՝ կը թողու կարգ մը արձակ էջեր, նորավէպներ եւ «Քաոսը» անուն ստուար վէպ մը, որոնք կը մնան Նազարեանցի քով։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:28 Յուլիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:27 Մարտի մահացածներ
Լուսինէ Զաքարեանի տուն-թանգարան
Լուսինէ Զաքարեանի տուն-թանգարան, հայ երգչուհի, Կոմիտասի, հայ հոգեւոր երգերու ու տաղերու կատարող Լուսինէ Զաքարեանին նուիրուած թանգարան Երեւանш մէջ։ Բացուած է 1 Յունիս 2019-ին՝ երգչուհիի ծննդեան 82-րդ տարելիցին օրը: Թանգարանը բացուած է Կողբացի փողոցի 42/3 հասցէին վրայ գտնուող այն բնակարանին մէջ, ուր ապրած երգչուհին: Բնակարանը կահաւորուած է այնպէս, ինչպէս այն ժամանակ, երբ Լուսինէ Զաքարեանը ամուսնին` Խորէն Պալեանի հետ բնակուած է այդ բնակարանին մէջ   :
Պատմութիւն
Լուսինէ Զաքարեանի եւ Խորէն Պալեանի տուն-թանգարանի ստեղծման աշխատանքները սկսած են 2016-ին Պալեան ընտանիքի նախաձեռնութեամբ: Բնակարանը, ուր արուեստագէտները ապրած են 1968-2007-ականներուն տուն-թանգարանի վերածելու Խորէն Պալեանի ցանկութիւնը իրագործած է անոր եղբօրորդին՝ բժիշկ Ռաֆֆի Պալեանը, որու ֆինանսաւորմամբ 2018-ին իրականացուած են վերանորոգման աշխատանքները: 2019-ին Վեհափառ Հայրապետ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ. կաթողիկոսի ֆինանսական աջակցութեամբ սկսած են տուն-թանգարանի ցուցադրական աշխատանքները:
Ցուցադրութեան համակարգման եւ ձեւաւորման աշխատանքները իրականացած են «Քուադրում» ճարտարապետական արուեստանոցի աջակցութեամբ: Հիւրասենեակը վերստեղծուած է այնպէս, ինչպէս եղած է Լուսինէ Զաքարեանի եւ Խորէն Պալեանի կենդանութեան օրօք: Թանգարանի հաւաքածոյի համալրման, հաշուառման, վերականգնման, թուայնացման եւ այլ աշխատանքներուն աջակցած են Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտը, Եղիշէ Չարենցի անուան գրականութեան եւ արուեստի, Հայաստանի Պատմութեան թանգարանները, Հայաստանի ազգային արխիւը, Հայաստանի հանրային հեռուստատեսութիւնը եւ Ճարտարապետութեան եւ շինարարարութեան Հայաստանի ազգային համալսարանը :
Ցուցադրութիւն
Թանգարանին մէջ ներկայացուած են Լուսինէ Զաքարեանի եւ անոր ամուսնին` բանասէր, շարականագետ, մանկավարժ, ծիսագետ եւ երգիչ Խորէն Պալեանի անձնական իրերը, փաստաթուղթերն ու նոթաները, նամակները, գրադարանը եւ այլ ցուցանմուշներ՝ ամուսնական համատեղ կեանքի ընթացքին անոնց գործածած իրեր, հագուստ, անձնական պարագաներ, ափսէներ, բաժակներ, բազկաթոռներ: Յուշային սրահէն բացի, թանգարանին մէջ կայ համերգներ, հանդիպումներ կազմակերպելու սենեակ :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի թանգարաններ Ստորոգութիւն:Կենսագրական թանգարաններ