cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Արամ Մանուկեան
Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան Տարիները եւ Մահը
Հայաստանի Հանրապետութեան հռչակումէն ետք, կը ղեկավարէ երկիրը մինչեւ 23 Յուլիս 1918՝ Յովհաննէս Քաջազնունիի գլխաւորութեամբ։ Նոր կառավարութեան մէջ 1918-ին նո­րան­կախ պե­տա­կա­նու­թեան դար­բինն ու հաս­տա­տա­կամ ո­գին ըլ­լա­լով հան­դերձ՝ դաշ­նակ­ցա­կա­նի իր նկա­րագի­րով եւ ազ­գին ու հայ­րե­նի­քին ան­կեղծ զի­նո­ւո­րի մղու­մով, Սար­դա­րա­պա­տեան հե­րո­սա­մարտ­ե­րը կեր­տած «­Դիկ­տա­տոր»ի իր լիա­զօ­րու­թիւն­նե­րը վար կը դնէ եւ վար­չա­պետ Յովհաննէս ­Քա­ջազ­նու­նիին գլխա­ւո­րած անդ­րա­նիկ կա­ռա­վա­րու­թեան մէջ կը ստանձ­նէ ներ­քին գոր­ծոց նա­խա­րա­րի պա­տաս­խա­նա­տո­ւու­թիւ­նը մինչեւ մահ, իսկ աշխատանքի եւ խնամատարութեան նախարար՝ Խաչատուր Կարճիկեանի սպաննութենէն ետք, շուրջ մէկ ամիս՝ 15 Նոյեմբեր 1918-էն մինչեւ 13 Դեկտեմբեր 1918, հանրային խնամատարութեան եւ աշխատանքի նախարարի պաշտօնակատարն էր։
Կը մահանայ 29 Յունուար 1919-ին, Երեւանի իր անշուք բնակարանին մէջ, բծաւոր տիֆէն։ Անոր մահով նորանկախ Հայաստանի Հանրապետութիւնը կը զրկուի հայ ժողովուրդի ազգային-հասարակական ներքին միասնութիւնը շաղախող, պետականօրէն կազմաւորող եւ անձնական ուժերով ամրապնդող ղեկավար գործիչէն:
Արամ Մանուկեան վայելած է հայ ժողովուրդին սէրն ու յարգանքը. ժողովուրդը անոր ձօնած է երգեր։
Ընտանիք
Ամուսանցած էր Հայաստանի առաջին խորհրդարանի Բ. գումարման պատգամաւոր՝ բժշկուհի Կատարինէ Զալեան-Մանուկեանի հետ: Ունէին մէկ դուստր՝ Սեդա :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Քաղակական կեղծանուններ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ Ստորոգութիւն:29 Յունուարի մահացածներ
Ստեփանակերտ
Ստեփանակերտ, Արցախի Հանրապետութեան մայրաքաղաքը։
Բնակչութիւնը 54,500 (2013) մարդ է։ Երկրին վարչական, մշակութային եւ տնտեսական կեդրոնն է։ Վերանուանուած է համայնավար կուսակցութեան, աշխատաւորներու միջազգային շարժման գործիչ Ստեփան Շահումեանի պատուին։
Պատմութիւն
Որպէս բնակավայր ձեւավորուած է 19-րդ դարի սկիզբը՝ Վարարակ գիւղին մէջ, որ ներկայիս կը գտնուի քաղաքի տարածքին մէջ։ Ստեփանակերտը կը գտնուի Արցախեան լեռնաշղթայի արեւելեան լանջին, Կարկառ գետի վտակ Վարարակնի ձախ ափին, 850 մեդր բարձրութեան վրայ։
Ստեփանակերտի նախագիծի եւ կառուցման առաջին ծրագիրը մշակուած է Ալեքսանդր Թամանեանը (1926 թ.), երկրորդը՝ Ն. Սլոբոտեանիկը (1938 թ.), երրորդը՝ Բ. Դադաշեանը (1968 թ.)։ Բայց բոլոր այդ նախագիծերը պահպանած են Ա. Թամանեանի նախագծած կառուցուածքը։
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Ստեփանակերտը Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան ամենախոշոր քաղաքն է եւ մայրաքաղաքը։ Ունի 54,5 հազար բնակիչ (2013 թ.) ։ Որպէս քաղաքային բնակավայր յայտնի է 1847 թուականին։ Իսկ մինչեւ այդ հին հայկական բնակավայր էր՝ Վարարակն անուամբ, որ ունի աւելի քան երկուհազարամեայ պատմութիւն։ Ճիշդ այս գիւղին 1840-ական թուականներուն ստեղծուած է ռուսական բանակի զորանոց՝ ռազմական, վարչական, բնակելի շինութիւններով, որոնք հիմքն հանդիսացած են այժմեան քաղաքի ձեւաւորման համար։ Արցախին մէջ խորհրդային կարգեր հաստատուելէ ետք եւ երկրամասը ինքնավար մարզ հռչակուելէ ետք, 1923 թուականին 26 պատգամաւորներու առաջնորդ, Բաքուի կոմունայի ղեկավար Ստեփան Շահումեանի յիշատակը հավերժացնելու համար այս բնակավայրը կը վերանուանուի Ստեփանակերտ։ Այսինքն Ստեփանակերտը պաշտոնական ձեւով քաղաքի կարգավիճակ ստացաւ 1923 թուականին։ Մինչեւ 1978 թ. Ստեփանակերտը մարզային վարչական կեդրոն ըլլալէն բացի, նաեւ համանուն շրջանի կեդրոնն էր։ 1978 թ. ետք Ստեփանակերտի շրջանը կը վերանուանուի Ասկերանի շրջան, իսկ շրջանի կեդրոնը կը դառնայ Ասկերան աւանը (այժմ քաղաք)։ Ստեփանակերտը այժմ ունի 25,6 քկմ տարածք, կը գտնուի Արցախի լեռնաշղթայի արեւելեան նախալեռնային մասի ոչ մեծ հարթութեան վրայ, Կարկառ գետի ձախափնեայ գեղատեսիլ վայրին մէջ։ Շրջապատուած է անտառներով, այգիներով, ունի մեղմ կլիմայական պայմաններ. Յունուարի միջին ջերմ աստիճանը -0,20 C, իսկ Յուլիսինը՝ +22,40 C, Օգոստոսինը՝ +22,20 C։ Մթնոլորտային տեղումները տարեկան միջին հաշուով կը կազմեն 535 մմ։
Ստեփանակերտը Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան նախագահի նստավայրն է, այնտեղ կը գտնուին Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան Ազգային ժողովը, կառավարարական հաստատութիւնները՝ բոլոր նախարարութիւններն ու գերատեսչութիւնները, հասարակական, քաղաքական կազմակերպութիւնները, բազմազան միութիւնները, հիմնադրամները, դատաիրաւական մարմինները, միջազգային կազմակերպութիւններու ներկայացուցիչներու գրասենեակները։
Կրթութիւն
Ստեփանակերտը Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան կրթութեան, մշակութային կարեւոր կեդրոնն է։ 1920-ական թուականներուն այստեղ բացուած է գիւղատնտեսական արուեստանոց, իսկ 1940-ական թուականներուն՝ երկամեայ ուսուցչական հիմնարկ, որ կարճ ժամանակ մը ետք փակուած է։ 1970-ական թուականներուն բացուած է մանկավարժական հիմնարկ՝ հայկական, ռուսական եւ ազրպէյճանական բաժանմունքներով։ Այստեղ մինչեւ 1993 թ. կը գործէին Կիրովականի մանկավարժական եւ Երեւանի ճարտարագիտական համալսարանների մասնաճիւղերը, որոնց հիման վրայ կազմակերպուեցաւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան պետական համալսարանը (այժմ՝ Արցախի Պետական Համալսարանը)։ Այստեղ կը գործէ նաեւ ոչ պետական բարձրագոյն 6 ուսումնական հաստատութիւն։ Կան նաեւ բժշկական, երաժշտական, գեղարվեստական ուսումնարաններ, ինչպէս նաեւ հանրակրթական պետական 16 դպրոց եւ 15 մանկապարտէզ։ 1924 թ. բացուած է ներկայիս Ստեփանակերտի հանրապետական գրադարանը, գրադարաններ կը գործեն նաեւ քաղաքի տարբեր մասերուն մէջ։ Մայրաքաղաքի մշակութային օճախներու շարքին մէջ իր կարեւոր դերն ունի պատմութեան թանգարանը, ուր ցուցադրուած են Արցախ-Ղարաբաղ աշխարհի հնագոյն հայկական տնտեսական, մշակութային կեանքին, պատմութեան վերաբերող, մեծ հետաքրքրութիւն ներկայացնող բազմաթիւ ցուցանմուշներ։
Տնտեսութիւն
Ստեփանակերտը Արցախի արդիւնաբերական խոշորագոյն կեդրոնն է։
2008 թ. տուեալներով մայրաքաղաքին մէջ կը գործեն արդիւնաբերական 148, շինարարական՝ 126, ծառայութիւններ մատուցող՝ 324, առեւտուր իրականացնող՝ 882 տնտեսավարող նիւթեր։ Այդ տարուայ տուեալներով Ստեփանակերտին բաժիններէն է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան արդիւնաբերական արտադրանքի աւելի քան 49,9, շինարարական աշխատանքներու 43,4, առեւտուրի շուրջ 57, ծառայութիւններու աւելի քան 72, գիւղատնտեսական արտադրանքի 1,9 %-ը։ Արդիւնաբերական խոշոր ճիւղերէն, երկար ժամանակ համախառն արտադրանքով, առաջատարը թեթեւ արդիւնաբերութիւնն էր։ Այս ճիւղի խոշոր ձեռնարկութիւնը մետաքսի գործարան էր, որ իր մասնաճիւղերն ուներ Քարինտակ, Խնձրիստան գիւղերուն մէջ եւ Մարտակերտ քաղաքին մէջ։ Կը գործէր մարզի կոլտնտեսութիւններուն մէջ արտադրուող բոժոժի ու այլ շրջաններուն մէջ ստացուող հումքի բազայի վրայ։ Բնական մետաքսաթելի ու գործուածքի արտադրութեամբ ԽՍՀՄ-ին խոշորագոյններուն մէկն էր։ Մինչեւ 1990 թ. այս գործարանը տարեկան կը թողարկէ աւելի քան 15 մլն. գծամետր մետաքսի գործուածք։ Այժմ ան գործ չի տեսներ։ Ստեփանակերտի թեթեւ արդիւնաբերութեան միւս խոշոր ձեռնարկութիւնը կոշիկի գործարան է, որ տարեկան կարող է թողարկել 4,5-5 մլն. զոյգ կաշիէ կոշիկ։ Նշանավոր են նաեւ գորգագործականն ու կարի գործարաները։ Միւս ճիւղերու ձեռնարկութիւններուն հիշարժան են էլեկտրատեկնիկական, կահոյքի գործարան, կաթնամթերքներու, մսի, հացաբուլկեղենու, հրուշակեղենու, խմիչքներու արտադրութեան ձեռնարկութիւնները։
Մշակոյթ
Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան մշակութային կեանքին մէջ անգնահատելի դեր կը խաղայ Ստեփանակերտի Վ.Փափազեանի անուան պետական հայկական դրամատիկական թատրոնը (հիմնադրուած է 1932 թ.)։ Աւելորդ չէ նշել, որ Ազրպէյճանական տիրապետութեան տարիներուն հայկական մարզի միակ պետական դրամատիկական թատրոնի խաղացանկէն գրեթէ լրիւ հանուած էին հայ ժողովուրդի պատմութեանը, կեանքի վերաբերող գործերու բեմադրութիւնները։ Այժմ Ստեփանակերտի հայկական դրամատիկական թատրոնը նոր վերելք կ'ապրի, ամուր կապ ստեղծած է Երեւանի թատերական օճախներու հետ։ Քաղաքի ու ամբողջ երկրամասի կեանքին մէջ 1959 թուականին իւրայատուկ դեր կը խաղայ հայկական երգի ու պարի պետական համոյթը, որ մեծ յաջողութեամբ ելոյթներ կ'ունենայ նաեւ Երեւանի եւ Հայաստանի այլ բնակավայրերու մէջ։ Այժմ Ստեփանակերտի ռատիոհագնոյցը եւ հեռուստատեսութիւնը ամէն օր հայերէն լեզուով հաղորդումներ կու տայ քաղաքի եւ հանրապետութեան բնակչութեան համար։ 1960-ական թուականներուն այստեղ ընդունուած են նաեւ հեռուստահաղորդումներ, բայց ցաւօք, մինչեւ 1988 թուականը՝ միայն ազրպէյճաներէն եւ ռուսերէն լեզուներով։ Ոչ միայն ԼՂԻՄ հայկական բոլոր բնակավայրերը, այլեւ մարզային կեդրոն Ստեփանակերտը հնարավորութիւն չէին դիտեր լսելու հայկական հեռուստատեսութեան հաղորդումները։ Արցախեան շարժման հետ կապուած, մարզի հայութեան միահամուռ պահանջով, 1988 թ. մայիսի սկզիբը Ստեփանակերտը ոչ միայն կ'ընդունի հայկական հեռուստահաղորդումները, այլեւ հայ մասնագետներու աջակցութեամբ այստեղ կազմակերպուեցաւ տեղական հեռուստահաղորդումներ։ Այժմ Ստեփանակերտի մէջ կը գործէ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան հեռուստահաղորդումներու կեդրոնը։
Փոխադրութիւն
Ստեփանակերտը ճանապարհային ուղեւորութեան կարեւոր հանգոյց է։ Այստեղ սկսած են Ստեփանակերտ-Շուշի-Բերձոր-Գորիս-Ջերմուկ-Երեւան, Ստեփանակերտ-Աղդամ-Եվլախ-Բաքու, Ստեփանակերտ-Ննգի-Մարտունի, Ստեփանակերտ-Կարմիր Շուկա-Մարտունի ճանապարհային ուղեւորութիւն։ Ստեփանակերտը երկաթգծով կապուած էր Բաքու-Թբիլիսի երկաթուղային մայրուղու Եվլախ կայարանի հետ։
Հասարակական Փոխադրութիւն
Ստեփանակերտի հասարակական Փոխադրութիւնը ներկայացուած է «Գազել», «Մերսեդես», «Հյոնդայ Քանթրի» եւ «Բոգդան» հանրակարքներով։
Օդակայան
Ունի օդակայան եւ օդային գծերով կապուած էր Երեւանի, Թբիլիսիի, Գյումրիի եւ Հյուսիսային Կովկասի, քաղաքներու հետ։ Օդակայանը 1988-1994 թթ. Ազրպէյճանի բարբարոսներու կողմէն հիմնահատակ աւերուած է։ Ստեփանակերտի օդակայանը այժմ կը գտնուի կառուցման ընթացքին։ Վերակառուցուող օդակայանը նախատեսուած էր շահագործման հանձնել 2012 թ., այն կ'ունենայ բոլոր պայմանները եւ գործողութեան մէջ կը դրուի ժամանակակից օդանաւներ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ստեփանակերտ
Պարտէզ (ամսագիր, Պոլիս)
«Պարտէզ», մանկապատանեկան պատկերազարդ ամսաթերթ։ Լոյս տեսած է 1946-1967 թուականներուն, Պոլիս։ Խմբագիրներ՝ Ատրինէ Տատրեան, Արմենուհի Էօզեր։
Տպագրած է հայ գրողներու (Աթաբէկ Խնկոյեան, Հայրապետ Հայրապետեան, Ստեփան Զօրեան, Արշաւիր Դարբնի եւ ուրիշներ) մանկական ստեղծագործութիւնները, ինչպէս նաեւ ռուս, թուրք, արեւմտաեւրոպացի հեղինակներու գործերը։
«Մեծ մարդիկ», «Նշանաւոր մարդիկ» խորագիրներով պատմած է անուանի երգահաններու, նկարիչներու, գիտնականներու ու մանկավարժներու մասին։ Լուսաբանած է խորհրդահայ արուեստն ու մշակոյթը։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Արմաշի Դպրեվանքի Մատենադարան
Արմաշի դպրեվանքի մատենադարան, Արմաշի Չարխափան վանքին մէջ գրչագրեր ժողոված են դեռեւս 17-րդ դարէն։
Պատմութիւն
1786-ին կառուցուած է մատենադարանի յատուկ շէնք։ 18-րդ դարու վերջը, Չակր Հասանի արշաւանքի ժամանակ, ոչնչացուեցան վանքի բոլոր գրչագրերը։ Նոր հաւաքածոյ սկսաւ գոյանալ 19-րդ դարու սկիզբէն։ Նուիրատուութիւններու եւ տեղի ընդօրինակուած ձեռագրերու հիման վրայ 1889-ին հիմնուեցաւ դպրեվանքի մատենադարանը։ 1904-ին Արմաշի դպրեվանքի մատենադարանի գրչագրերու թիւը հասած է 223-ի (գիտականօրէն ցուցակագրած է Յակոբ Թոփճեանը)։ Մինչեւ Առաջին համաշխարհային պատերազմը անոնց թիւը կրկնապատկուած է։ 1915-ին Մեծ Եղեռնի ժամանակ այդ ամէնը ոչնչացաւ։ Արմաշի դպրեվանքի մատենադարանի ձեռագրերը ընդօրինակուած են 14-19-րդ դարերուն։ Հնագոյնը 1351-էն էր, սակայն եղած են նաեւ ձեռագրեր, որոնց կողերուն կարուած էին մեսրոպեան երկաթագրով գրուած պահպանակներ։ 14-րդ դարուն կար 4, 15-րդ դարուն 7, 16-րդ դարուն 8, 17-րդ դարուն 30, 18-րդ դարուն 58, 19-րդ դարուն 116 ձեռագիր։ Մեծ մասը գրուած է Արմաշի մէջ, ինչպէս նաեւ Կ․ Պոլիսի, Սեբաստիոյ, Կեսարիոյ, Ամասիայի, Եկեղեաց գաւառին, Կարինի, Էջմիածինի, Հռոմի, Ղրիմի, Լեհաստանի, Երուսաղէմի եւ հայաբնակ այլ վայրերու մէջ։ Այդտեղ պահուած է Թովմա Մեծոփեցիի «Պատմութեան» 1597-ին ընդօրինակուած գրչագիր մը, Յովհան Ոսկեբերանի անտիպ գործերը, Սիմէոն Երեւանցիի ինքնագիր քարոզ-գիրքը, բժշկարաններ, բառարաններ, խազագրուած ձեռագրեր, Միքայէլ Չամչեանի նամականին, որ Կիլիկիոյ Հայկական թագաւորութեան անտիպ դատաստանագիրք մըն է։ Սակաւաթիւ մանրանկարչական ձեռագրերուն մէջ կային Գրիգոր Մագիստրոսի, Ներսէս Շնորհալիի, Գրիգոր Նարեկաց իի, Գրիգոր Տաթեւացիի եւ այլոց դիմանկարները։
Harry Potter and The Chamber of Secrets
Harry Potter and The Chamber of Secrets-ը Հէրի Փոթըրի վիպաշարի երկրորդ գիրքն է: Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ գիրքին կազմը ձեւաւորուած է «Warner Bros. Animation» ընկերութեան հիման վրայ։
Տըրսլիներու տան մէջ
Harry Potter and The Chamber of Secrets վէպը կը սկսի Հէրիին ծննդեան 12-րդ տարեդարձով։ Ամռան սկզբը Հէրին նամակ չստանար իր ընկերներեն՝ Ռոնէն եւ Հըրմայոնիէն։ Ծննդեան առթիւ նոյնպէս մէկը չշնորհաւորեր անոր։ Վերնոնը, չյիշելով նոյնիսկ անոր տարեդարձը, կը պահանջէ որ Հէրին ամբողջ երեկոն լուռ նստի իր սենեակին մէջ որովհետեւ այդ օրը Տըրսլի ընտանիքը պիտի դիմաւորէր շատ կարեւոր գործընկերներ որոնց հետ Վերնոնը առիթը ունէր ստորագրելու իր կեանքի ամենայաջող գործի դաշինքը:
Այդ նոյն գիշերը, Հէրիին սենեակին մէջ կը յայտնուի գաճաճ պարիկ մը Տոպպի անունով, ու կը խնդրէ Հէրիէն որ չվերադառնայ Hogwarts որովհետեւ հոն իրեն սարսափելի վտանգ մը կը սպասէ: Հէրին կը մերժէ այս մէկը կատարել, ըսելով թէ Hogwarts-ը իր տունն է: Տոպպին պաշտպանելու ու զրկելու Հէրիին որ երթայ Hogwarts, կախարդանք մը կը կատարէ ու կարկանդակը կը նետէ Վերնոնի կարեւոր հիւրերուն գլուխին վրայ եւ յանձաւորը կ'ըլլայ Հէրին: Այս պատճառով, Վերնոն կը պատժէ Հէրիին, անոր կղպելով իր սենեակին մէջ:
Հէրին երեք օր կը մնայ այդ բանտի նման սենեակին մէջ։ Յաջորդ օրը, գիշերը՝ իրեն կ'այցելեն Ռոնը ու իր երկու մեծ եղբայրները՝ Ֆրետն ու Ճորճը: Անոնք օգտագործելով իրենց հօր թռչող ինքնաշարժը կը կոտրեն Հէրիին սենեակի պատուհանի ձողերը ու կ'ազատեն անոր Տըրսլիներէն: Ճանապարհին ընթացքին անոնք Հէրիին կը պատմեն թէ Տոպպին Տրաքօ Մալֆոյ ընտանիքին կը ծառայէ ու Տրաքոյի հայրը եղած է Voldemort-ի մօտիկ օգնականներէն մէկը:
Հիւր Ուիզլիներուն քով
Արձակուրդին մնացած մասը Հէրին կ'անցնէ Ուիզլիներուն հետ: Ընտանիքը կ'ընդունի Հէրիին: Անոնց Մայրը՝ Մոլի Ուիզլին շատ հոգատար վերաբերմունք ցոյց կ'ուտայ Հէրիին հանդէպ. Իսկ անոնց Հայրը՝ Արթուր Ուիզլին որ կ'աշխատի Անգլիոյ կախարդական նախարարութեան մէջ, կ'ըլլայ որպէս Հէրիին մօտիկ բարեկամ ու անոր կը հարցնէ ոչ-կախարդ քաղաքացիներու յայտնագործութիւններուն մասին: Ճիննի Ուիզլին, որ պիտի յաճախէր իր առաջին տարին Hogwarts-ին մէջ,կը կարմրի ու կը շփոթի երբ կը տեսնէ Հէրիին:
Հէրին եւ Ուիզլիները դպրոցը չսկսած մի քանի օր առաջ կ'երթան կատարելու գնումներ ու հոն կը ծանօթանան Լոքհարթին որ պիտի ըլլայ Hogwarts-ի նոր պաշտնանութեան պարոնը: Անոնք նաեւ կը հանդիպին Տրաքոյին ու իր հօրը եւ Լուսիոս գաղտնօրէն, առանց մէկը նկատելու, տետրակ մը կը դնէ Ճիննիին պայուսակին մէջ:
Hogwarts-ին մէջ
Hogwarts դպրոցին մէջ բոլորը կը սկսին բամբասել թէ նոր պաշտպանութեան պարոնը՝ Լոքհարթը բան մը չգիտեր: Իր դասերուն ժամանակ, ան աշակերտներուն իր գիրքէն հատուածներ կը կարդար, որ սխալ կ'ըլլար: Հէրին եւ Ռոնը չէին սիրեր անոր, բայց Հըրմայոնին շատ կը սիրէր: Դպրոցին մէջ Հէրիին կը հետեւէր 11 տարեկան տղայ մը Քոլին անունով ու ան շատ կը սիրէր Հէրիին որովհետեւ ան յաղթած է Voldemort-ին ու միշտ լուսանկարով կը շրջէր եւ կը նկարէր Հէրիին:
Միւս կողմէն՝ Տրաքօ Մալֆոյը ուզելով մաս կազմել Slytherin-ի Quidditch խումբին, անոր հայրը բոլոր անդամներուն կը գնէ նոր աւելփայտեր աւելի լաւ թռչելու համար: Gryffindor-ի եւ Slytherin-ի անդամները կը վիճին ու Հըրմայոնին կ'ըսէ թէ հակառակ Slytherin խումբին, Gryffindor-ի անդամները տաղանդաւոր են իսկ Տրաքօ լսելով այս մէկը, անոր կը վիրաւորէ խօսքերով ու կ'ըսէ թէ Հըրմայոնին արժանի չէ կախարդութիւն սորվելու որովհետեւ անոր ծնողքը կախարդներ չեն: Այս խօսքերը լսելէ ետք, Ռոնը կը զայրանայ ու իր կոտրուած կախարդական փայտիկով կը փորձէ վնաս հասցնել Տրաքոյին բայց չյաջողիր ու ինքը կը վնասուի եւ այս պատճառով երեքը կը դիմեն Հակրիտին:
Գաղտնի Սենեակի հանելուկը
Հէրին, Ռոնը եւ Հըրմայոնին կը կասկածին թէ Մալֆոյ ընտանիքը կապ մը ունի այս գաղտնի սենեակի բացման մէջ։ Անոնք կ'որոշեն ստեղծել կախարդական խոտ ու Քրապին եւ Կոյլին կերպարանքը ստանալ, որպէսզի գաղտնի սենեակին մասին մի քանի բան գիտնան Տրաքօ Մալֆոյէն։ Հըրմայոնին ու Հէրին խաբեութեամբ կ'առնեն այս կախարդական խոտին նիւթերը եւ բաղադրիչները ու Հըրմայոնին կը ստեղծէ «Ուժեղ ազդեցութեամբ խոտը» որ երկար ժամանակ կը խլէ՝ մօտ 1 ամիս:
Gryffindor-ի եւ Slytherin-ի quidditch խաղին ընթացքին, գնդակը կը յարձակի միայն Հէրիին վրայ։ Ան կ'իյնայ ու կը կոտրէ ձեռքը, սակայն միւս ձեռքով կը բռնէ գնդակը։ Գիշերը Հէրին կը մնայ մինակ հիւանդանոցին մէջ ու անոր մօտ կ'ուգայ Տոպպին եւ կը խոստովանի թէ ինքն էր որ կախարդածէր 9¾-ի կայարանի պատը ու արգիլած էր Հէրիին հասնի Hogwarts, ու ինքն էր որ այդ գնդակը կախարդած էր որպէսզի յարձակի Հէրիին վրայ։ Տոպպին գիտէ ով բացած է գաղտնի սենեակը, սակայն կարող չէ այդ մէկը Հէրիին ըսել։ Տոպպիին հետ խօսակցությունէն յետոյ հիւանդանոցի սենեակին մէջ կը տեղափոխեն Քոլինին որ քարացած վիճակի մէջ էր, (ինչպէս Ֆիլչի կատուն) ու իր ձերքը կար նաեւ իր լուսանկարչական գործիքը, բայց հալած էր։
Դպրոցի աշակերտները կը սկսին կասկածիլ թէ Հէրին է Սալազարի ժառանգորդը եւ ան է որ բացած է գաղտնի սենեակը: Անոր հանդէպ բամբասանքները կը սկսին եւ բոլորը իրեն կը մօտենան վախով ու ատելութեամբ: Ճասթընը բնաւ չխօսիր Հէրիին հետ կարծելով թէ ան օձին հրամայած է որ իրեն սպաննէ որովհետեւ Ճասթընին հայրը ու մայրը կախարդներ չեն: Բամբասանքները նաեւ կ'ըսէին թէ Հէրին էր որ Քոլինին ու Ֆիլչի կատուին քարացած վիճակի մէջ դրած էր ու Voldemort-ը չէ կարողացած յաղթել Հէրիին միայն այդ պատճառով թէ Հէրին էր ամենազօրաւոր գէշ կախարդը: Մի քանի օր ետք, Ճասթընը եւ 'գրեթէ անգլուխ' Նիքը (որ ոգի է) կը գտնուին նոյն քարացած վիճակին մէջ ու բոլորը կը կարծեն թէ Հէրին կատարեց այս մէկը: Dumbledore-ը կը խորհրդակցի Հէրիին հետ ու վստահ կ'ըլլայ թէ Հէրին չէ այս յարձակումներուն պատճառը: Հէրին Dumbledore-ի գրասենեակին մէջ կը ծանօթանայ անոր փիւնիկ թռչունին՝ Հաուքսին որ կը վերածնի մոխիրէ եւ Dumbledore կը բացատրէ Հէրիին թէ փիւնիկի արցունքը կրնայ բուժել ամէնէն գէշ վէրքերը:
Կախարդական խոտը, որ Հըրմայոնին կը պատրաստէր աղջիկներու լքուած բաղնիքին մէջ ամբողջացաւ ամանորին: Այդ բաղնիքը լքուած էր որովհետեւ հոն կը մնար աղջկայ ոգի մը որ մահացած էր 50 տարի առաջ ու անունն էր՝ ողբացող Մըրթիլը: Այդ բաղնիքին մէջ Հէրին, Ռոնը եւ Հըրմայոնին իրենց ազատ ժամերը կ'անցնէին այս խոտը պատրաստելով: Կաղանդի արձակուրդին, երեքը կը պատրաստուին Քրապին, Կոյլին եւ ուրիշ Slytherin-ի աղջկայ կերպարը առնելու, անոնց մազէն թել մը կախարդական խոտին մէջ դնելով ու այդ խմելով: Սակայն, սխալ մը կը կատարուի ու Հըրմայոնին կ'առնէ կատուի մը կերպարը: Հէրին եւ Ռոնը, որպէս Քրապ եւ Կոյլ, Տրաքոյի ամէնէն մօտիկ ընկերները, կը մտնեն Slytherin-ի սենեակը ու կը խօսին Տրաքոյին հետ. Իրենց զարմանքին՝ Տրաքօն կ'ըսէ թէ ան ոչինչ գիտէ գաղտնի սենեակին մասին:
Թոմ Ռիտլի օրագիրը
Հէրին այդ լքուած բաղնիքին մէջ կը գտնէ տարօրինակ գիրք մը որուն էջերը դատարկ են: Գիրքին վրայ գրուած է որ այս Թոմ Ռիտլի կը պատկանի: Հէրին կը սկսի գրել այդ դատարկ օրագիրին մէջ՝ «Բարեւ իմ անունս Հէրի Փոթըր է» յանկարծակիօրէն գրութիւնը կ'անհետանայ ու ան կը ստանայ պատասխան մը ըսելով՝ «Բարեւ, Հէրի Փոթըր: Իմ անունս Թոմ Ռրիտլ է»: Անոնք միասին այսպէս կը խօսին եւ Հէրին Թոմին կը հարցնէ եթէ ան գիտէ թէ ով բացած է գաղտնի սենեակը 50 տարի առաջ: Թոմը իրեն կը տանի 50 տարի առաջ ու Հէրին կը տեսնէ ինչպէս ուսուցիչները կը տեղափոխեն մահացած աղջկան դիակը ու նաեւ կը տեսնէ երիտասարդ Թոմ Ռիտլը որ կը մեղադրէ Հակրիտին (որ այն ժամանակ ուսուցիչ էր) ու իր խոշոր սարդին, ըսելով թէ սարդն է այդ հրեղը որ սպաննեց աշակերտուհիին եւ այս պատճառով կ'արգիլուի Հակրիտին կախարդութիւն գործածել կամ ըլլալ ուսուցիչ, ու ան ժամանակ մը կ'անցնէ Ազքապան՝ կախարդական բանտին մէջ: Մի քանի օր ետք, Հէրիէն քովէն կը գողցուի այդ օրագիրքը:
Հէրիին եւ Ռոնին հետապնդումը
Օր մը, Մաքկոնակալը Հէրիին եւ Ռոնին հիւանդանոց կը կանչէ ու անոնց ցոյց կ'ուտայ Հըրմայոնին, քարացած, անկողինին վրայ եւ իր քովը հայելի մը: Շուտոձ բոլոր բամբասանքները Հէրիին հանդէպ կը դադրին, որովհետեւ բոլորը գիտեն թէ Հէրին եւ Հըրմայոնին լաւ ընկերներ են եւ Հէրին չվիրաւորեր Հըրմայոնիին: Որոշ ժամանակ մը ետք Հէրին ըեւ Ռոնը կը նկատեն թէ, անհասկնալի պատճառով, դպրոցին մէջ շատ սարդեր կան, ու անոնք շարքով կը քալեն դէպի արգիլուած անտառ: Հէրին եւ Ռոնը կը հետեւին անոնց, ու կը հանդիպին Արակոկին՝ հսկայ ու ամենամեծ սարդը: Արակոկը կ'ըսէ թէ ինք այդ հրեշն է որ Հակրիտը hogwarts-ին մէջ կը պահէր, բայց ինքը Սալազարի հրեշը չէր որ կը գտնուեր գաղտնի սենեակին մէջ, եւ Հակրիտը չէր բացած գաղտնի սենեակը, այլ միայն նկատուած է յանձաւոր: Ան նաեւ կ'ըսէ թէ Հակրիտ իրեն պաշտպանած է ու շատ մեծ յարգանք ունենալով անոր հանդէպ, ան որոշած է մարդոց չսպաննել, սակայն միւս բոլոր սարդերը այդպէս չեն եւ կը սկսին յարձակիլ Հէրիին եւ Ռոնին վրայ։ Անսպասելիօրէն կը յայտնուի Ռոնին հօր ինքնաշարժը ու անոնց կ'ազատ է արգիլուած անտառէն: Անոնք կ'այցելեն քարացած Հըրմայոնին հիւանդանոցին մէջ, ու Հէրին անոր ձերքը կը բռնէ եւ կը նկատէ թուղթ մը: Կարդալով այդ մէկը, Հէրին եւ Ռոնը կը գիտնան թէ գաղտնի սենեակի հրեշը Պասիլիք օձն է եւ ան կ'օգտագործ է խողովակները որ շրջի դպրոցին շուրջ ու այս պատճառով Հէրին այդ ձայները կը լսէ ու կը հասկնայ պատերուն մէջէն որ օձի լեզուի ձայներէն: Նաեւ ով որ այս օձին աչքերուն մէջ նայի կը մեռնի, բայց ոչ մէկ աշակերտ մահացաւ, անոնք միայն քարացան, որովհետեւ անոնք ուղղակիօրէն օձին աչքերուն մէջ չնայեցան՝ Հըրմայոնին, հայելիով: Ճասթընը՝ 'գրեթէ անգլուխ' Նիք ոգիին մէջէն (Նիք արդէն ոգի է ու կարելի չէ նորէն մահանայ) իսկ Քոլինը՝ իր լուսանկարչական գործիքին միջոցով: Շուտով Հէրին եւ Ռոնը կը նկատեն թէ այդ գաղտնի սենեակին մէջ գտնուող օձին նահատակն էր Մըրթիլը որ մահացած էր 50 տարի առաջ, ու միայն ինք իրենց կրնայ պատմել ճշմարտութիւնը գաղտնի սենեակին վայրին մասին:
Գաղտնի սենեակին մուտքը
Դպրոցին մէջ լուր մը կը յայտարարուի թէ հրեշը աշակերտ մը գերի բռնած է ու հիմա անոնք կը գտնուին գաղտնի սենեակին մէջ, որուն տեղը անյայտ է: Կը տարածուի որ այդ աշակերտը Ճիննի Ուիզլին է: Բոլոր ուսուցիչները կը պատրաստուին դպրոցը փակելու: Հէրին եւ Ռոնը, կը փորձեն Լոքհարթէն օգնութիւն խնդրել սակայն կը յայտնուի թէ Լոքհարթը կը պատրաստուի փախչելու ու իր գրասենեակը կը հաւաք է: Հէրին եւ Ռոնը իրենց կախարդական փայտիկներով կը ստիպեն Լոքհարթին իրենց հետը երթայ աղջիկներուն լքուած բաղնիքը: Հոն կը հանդիպին Մըրթիլին, ու իրեն կը հարցնեն ինչպէս մահացաւ: Մըրթիլ կը պատմէ թէ ինքը բաղնիքին մէջն էր երբ ձայն կը լսէ ու դառնալով կը տեսնէ երկու հսկայ դեղին աչքեր ու վայրկեանին կը մահանայ: Ան ցոյց կ'ուտայ թէ լուացարանին մօտ տեսած է այդ աչքերը ու դառնալով Հէրին ծորակին վրայ կը տեսնէ օձի նշան: Կը գիտնայ թէ հոն է գաղտնի սենեակին մուտքը ու օձի լեզուով կ'ըսէ «Բացուի՛ր»: Վայրկեանին, փոս մը կը բացուի ու Հէրին, Ռոնը եւ Լոքհարթը կը ցատկեն վար: Քարայրի պէս տեղ մը կը հասնին եւ Լոքհարթը կը խլէ Ռոնին կախարդական փայտիկը ու կը փորձէ անեծքով ջնջել Հէրիին եւ Ռոնին յիշողութիւնը որպէսզի ինքը գաղտնի սենեակը գտնելու պատիւը շահի: Սակայն Ռոնին կախարդական փայտիկը կոտրած է եւ անեծքին հակառակը կը պատահի ու Լոքհարթը կը կորսնցնէ իր յիշողութիւնը, նաեւ վերէն քարեր կ'իյնան ու Հէրին կը մնայ մինակը գաղտնի սենեակին մէջ։ Ան շուտով կը տեսնէ Ճիննիին ու կը փորձէ անոր օգնել, բայց ան տկարացած գետինը պարկած էր։ Յանկարծակիօրէն կը յայտնուի Թոմ Ռիտլը ու Հէրին իրմէ օգնութիւն կը խնդրէ որ ազատեն Ճիննիին: Բայց Թոմ Ռիտլը կ'առնէ Հէրիին կախարդական փայտիկը ու կ'ըսէ թէ ինքն է Սալազարի ժառանգորդը: Ինքն է որ սպաննած է Մըրթիլին եւ ամբողջ տարին Ճիննիին հետ օրագիրին միջոցով խօսած է ու ստիպած է գաղտնի սենեակը բանալ, եւ արիւնով այդ գրութիւնը գրել: Իսկ Ճիննին այս ըրածներէն ոչ մէկը չյիշեր: Թոմ Ռիտլը Voldemort-ին պատանեկան եւ իսկական անունն էր, ու իրեն այդ բաժինը կ'ապրի օրագիրին մէջ։ Այսինքն՝ Հէրիին դիմացը կեցած էր Voldemort-ը իր պատանի կերպարով: Ան կը կանչէ Պասիլիքին եւ կը յարձակի Հէրիին վրայ։ Ան իր թոյնով կը վիրաւորէ Հէրիին եւ Հէրին կը գիտնայ թէ ինք շիւտով պիտի մահանայ: Յանկարծ կը յայտնուի Dumbledore-ին փիւնիկը եւ իր հետը կայ Gryffindor-ի թուրը: Հէրին դժուարութեամբ, այդ թուրով կը սպաննէ Պասիլիքին, իսկ ետքը առնելով Պասիլիքի թուանաւոր ժանիքը իր ուսին վրայէն, զայն կը խոցէ Թոմին օրագիրին մէջ ու այսպիսով, Թոմը կ'անհետանայ: Հէրին վիրաւոր, կը պարկի Ճիննիին քով ու կը սպասէ իր մահը: Dumbledore-ին փիւնիկը կը յայտնուի ու իր արցունքով կը բուժէ Հէրիին մահացու վէրքը: Թոմի մահին պատճառով, Ճիննին ալ նաեւ կ'արթննայ ու երկուքը միասին փիւնիկին օգնութեամբ գաղտնի սենեակէն դուրս կ'ելլեն:
Իրականութիւնը
Հէրին, Ռոնը, Ճիննին եւ Լոքհարթը կը վերադառնան Dumbledore-ին գրասենեակը եւ բոլոր ճշմարտութիւնը կը պատմեն: Dumbledore-ը կը հաւատայ իրենց ու Ճիննին կը խոստովանի թէ ան օրագիրը գտած է իր դպրոցի գիրքերուն մէջ (Լուսիուս Մալֆոյը հոն տեղադրած էր զայն): Dumbledore-ը կը պարգեւատրէ Հէրիին եւ Ռոնին «դպրոցին համար յատուկ ծառայութեան» շքանշանով եւ 400 միաւոր կ'ուտայ Gryffindor տան: Ետքը երբ բոլորը դուրս կ'ելլեն սենեակէն, Dumbledore-ը կ'օգնէ Հէրիին որ հասկնայ մի քանի բան:
Բոլոր քարացած աշակերտները կը բուժուին եւ Հըրմայոնին կը վերադառնայ Հէրիին եւ Ռոնին մօտ: Տոպպին ալ կ'ազատի Մալֆոյներու տառապանքէն, ու տարուայ վերջին քննութիւնները չեղեալ կը նկատուին: Լոքհարթը կը խելագարուի ու կը մտնէ հիւանդանոց որպէսզի վերականգնի իր յիշողութիւնը: Հէրին, Ռոնը եւ Հըրմայոնին կը խոստանան ամառը տեսնուին:
Զարգացումը
Ռոուլինկը Harry Potter and The Chamber of Secrets-ի աւարտելը կը նկատէ դժուար որովհետեւ ան կը վախնար թէ գիրքը, Harry Potter and The Philosopher's Stone-ի յաջողութեան մակարդակին չհասնի: «Bloomsbury»-ին ճիշդ ժամանակահատուած տալէն յետոյ, այդ կը վերցնէ 6 շաբաթով վերանայելու համար :
Գիրքի սկզբնական նախագածին Նիքը երգ մը կ'երգէ որ կը նկարագրէ իր վիճակը եւ մահուան հանգամանքները: Այս բաժինը գիրքի հեղինակին կողմէն ջնջուած է սակայն ետքը տեղադրուած է Ռոուլինկի պաշտօնական կայքէջին վրայ :
Հրատարակումը
Առաջին հրատարակութիւնը ունէր մի քանի սխալներ, որոնք ուղղուեցան եւ գիրքը վերարտադրուեցաւ :
Հրատարակութեան արձագանքը
Գիրքը ընդունուեցաւ համաշխարհային ծափահարութիւններով ու ողջոյններով: Հեղինակ՝ Չարլզ Տէ Լինտը համաձայն է որ Harry Potter and The Chamber of Secrets-ը, ինչպէս նաեւ Harry Potter and The Philosopher's Stone գիրքերը մեծ յաջողութիւններ են ամբողջ Հէրի Փոթըր վիպաշարին համար : Կիլտերօ Լոխարտը հաստատած է թէ այս գիրքը յատուկ է : Տեմմի Նեզոլը, Harry Potter and The Chamber of Secrets-ը աւելի մտահոգիչ կը գտնէ քան Harry Potter and The Philosopher's Stone գիրքը: Բայց Ռոուլինկը երկրորդ գիրքը ստեղծած է այնքան հաճելի, որքան առաջինը:
Բոլոր 7 գիրքերը հրատարակուեէլէն ետք Կրիմ Տէյվիսը Harry Potter and The Chamber of Secrets գիրքը կը նկատէ ամէնէն տկար ու վակ գիրքը բոլոր վիպաշարին մէջէն որովհետեւ անոր նիւթը կը նմանի առաջին գիրքին նիւթին, եւ կ'ըսէ թէ գիրքին մէջ չէ բացատրուած ինչպէս փիւնիկը գիտցած է Հէրիին վայրը ու հասած է անոր օգնութեան :
Պարգեւներ եւ մրցանակներ
Ճոանին Harry Potter and The Chamber of Secrets գիրքը ստացած է մի քանի մրցանակներ: Ամերիկեան գրական կազմակերպութիւնը, այս գիրքը համարած է բոլոր ժամանակներու մանկական եւ մեծերու գրականութեան 2000 լաւագոյն գիրքերու շարքին: Այս գիրքը նաեւ յաղթած է Անգլիական «տարուայ մանկական գիրք» անուանակարգումըref>http://web.archive.org/web/20071221191008/http://www.raincoast.com/harrypotter/rowling.html :
Ֆիլմը
Harry Potter and The Chamber of Secrets գիրքին ֆիլմի տարբերակը հրատարակուած է 2002 թուականին։ Քրիս Քոլոմպոսը ղեկավարած է ֆիլմին նկարահանումները, իսկ անոնց խօսքերը գրուած է Սթիւ Կլովսի կողմէն։ Այն դարձած է երրորդ ֆիլմը, որ գերազանցած է 600 միլիոն տոլարի շահը։ Անոր կը նախորդէ Titanic՝ հրատարակուած 1997 թուականին եւ Harry Potter and The Philosopher's Stone ֆիլմը՝ հրատարակուած 2001 թուականին։ Ֆիլմը պաշտօնակարգուած է «Saturn Award»-ներուն որպէս երեւակայութեան վէպի լաւագոյն ֆիլմ։ Համաձայն «Metacritic»-ի տուեալներուն՝ ֆիլմը արժանացած է «հիմնականին բարենպաստ վերադիտումներու»՝ 63% միջին ցուցանիշով, իսկ Ռոտտեն Թոմաթոսի տուեալներով՝ այդ ցուցանիշը հասած է 82%-ի։
Համակարգիչի խաղը
Շատ խաղեր արտադրուած են տարբեր ընկերութիւններու կողմէն՝
Արտաքին յղումներ
Հարրի Փոթերը եւ գաղտնի սենյակը (Ռուսերէն)
Սխալներ գրքում
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հէրի Փոթըր Ստորոգութիւն:Ճոան Ռոուլինկ Ստորոգութիւն:Հորինուած աշխարհներ Ստորոգութիւն:1998 վէպեր
Ստեփանակերտի Գրադարաններ
Լեռնային Ղարաբաղի Հանարապետութեան Մշակութալուսաւորական Հիմնարկներ
ԼՂՀ-ի մէջ գործող մշակութալոաաւորութեան հիմնարկներու համակարգը կը ներառէ 10 թանգարան, 230 հանրային եւ մանկական, գրադարաններ, 237 ակումբ եւ մշակոյթի տուն։
Գրադարաններ
ԼՂՀ առաջին ընթերցարանը բացուած է 1865-ին Շուշիի մէջ։ Գրադարաններու թիւը կտրուկ աւելացած է 1920-ական թուականներու սկզբներուն։ 1924-ին բացուած է մարզի ամենամեծ՝ Ստեփանակերտի մարգային գրադարանը, խրճիթ-ընթերցարաններ բացուած են ճարտար, Բալուջա եւ այլ գիւղերուն մէջ։ 1940-ին մարզին մէջ կար 66, իսկ 1985-ին՝ 231 գրադարան (գրքային հիմնարդամը՝ 1,6 մլն)։ ԼՂՀ-ի մէջ ներկայիս կը գործեն Մեսրոպ Մաշտոցի անուան հանրապետական եւ Յովհաննէս Թումանեանի անուան հանրապետական մանկական, Մուրացանի անուան քաղաքային գրադարանները(երեքն ալ՝ Ստեփանակերտի մէջ), ինչպէս նաեւ շրջանային գրադարաններ՝ ԼՂՀ 7 շրջկենտրոններուն մէջ։ Կան նաեւ դպրոցական, բուհական, եւ միջնակարգ մասնագիտական ուսումնական հաստատութիւններու գրադարաններ։ Ստեփանակերտի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան հանրապետական գրադարանը ստեղծուած է 1924-ին։ Նախապէս կոչուած է ռուս գրող Մաքսիմ Կորքիի անուան, գրքային հիմնադրամը՝ 2,1 հազար միաւոր, որ գրադարանին նուիրած էին Մոսկուայի մէջ ուսանող ղարաբաղցի ուսանողներն ու տեղացի ընթերցողները։ Ներկայիս գրադարանի հիմնադրամը կը ներառէ 175,2 հազար գրքային միաւոր, ընթերցողներու թիւը՝ 5,2 հազար։ 1960-ին ստեղծուած է գրադարանի մատենագիտական բաժինը, որ ունի հարուստ տեղեկատու գրականությին, հանրագիտարաններ ու բառարաններ, հետագային ստեղծուած են նաեւ երկրագիտական հիմնադրամ ու քարտարաններ, Արցախեան ազատամարտին նուիրուած թեմատիկ քարտարան։ Գրադարանը հանրապետութեան գրադարաններու կանոնաւոր կեդրոնն է։
Յովհաննէս Թումանեանի անուան գրադարան
Յովհաննէս Թումանեանի անուան հանրապետական մանկական գրադարանը բացուած է 1947-ին Ստեփանակերտի մէջ։ 1965-ին գրադարանին տրուած է մարզային մանկական գրադարանի կարգավիճակ եւ կոչուած է Յովհաննէս Թումանեանի անուան։ Սկզբնական շրջանին գրքային հիմնադրամը 50 հազար միաւոր էր 1988-ին՝ 120 հազար միաւոր։ 1992-ին գրադարանի շէնքը ռմբակոծութենէն փլած է, գրքային հիմնադրամը 70 հզ ոչնչացած։ Ներկայիս գրադարանը տեղաւորուած է ԼՂՀ մշակոյթի եւ երիտասարդութեան պալատի առաջին յարկին մէջ, գրքային հիմնադրամը 46,7 հազար միաւոր է, ընթերցողներու թիւը՝ 7,6 հազար, ունի 42 շրջիկ կէտեր, սպասարկման, համալրման եւ մշակման բաժիններ։ Գրադարանը հանրապետութեան բոլոր դպրոցական, գրադարաններու համար կանոնաւոր, կեդրոն է։
Մուրացանի անուան գրադարան
Մուրացանի անուան քաղաքային գրադարանը բացուած է 1965-ին Ստեփանակերտի Բոգդան Կնունեանցի անուան զբօսանքի այգի՝ որպէս Մաքսիմ Կորքիի անուան մարզային գրադարանի մասնաճիւղ։ Հետագային գրքային հիմնադրամը համալրուած է, իսկ գրադարանը կոչուած է Մուրացանի անուան։ 1981-ին, Ստեփանակերտի տարբեր թաղամասերու մէջ բացուած են գրադարանի 6 մասնաճիւղեր, ստեղծուած է կեդրոնացուած գրադարանային համակարգ, որ վերացուած է 1996-ին՝ մասնաճիւղ գրադարաեւներու լուծարումով (պահպանուած է միայն Հայրենական մեծ պատերազմի վեթերաններու ակումբին կից գրադարանը)։ Մինչեւ Արցախեան ազատամարտը 1991-ին գրադարանի գրքային հիմնադրամը 110 հազար միաւոր էր. պատերազմի ժամանակ մեծ մասը ռմբակոծութենէն ոչնչացած է։ Ներկայիս ունի 56,5 հազար միաւոր գիրք, ընթերցողներու թիւը՝ 3,2։
−
Տ. Պարթեւ Աւագ Քհնյ. Գարագաշեան
'''Տ. Պարթեւ Աւագ Քհնյ. Գարագաշեան''' ծնած է 25 Դեկտեմբեր 1941-ին, Պոլիս: Հակառակ իր թոշակի տարիքին, ան ցայսօր կը ծառայէ Աւստրալիոյ, Սիտնի Սուրբ Յարութիւն Եկեղեցւոյ մէջ որպէս հովիւ: Յուլիս 2020-ին, Տ. Պարթեւ Աւագ Քհնյ. Գարագաշեան կը բոլորէ իր քահանայական ձեռնադրութեան 30-ամեակ-յոբելեանը :
Կենսագրութիւն
Տ. Պարթեւ Աւագ Քհնյ. Գարագաշեան ծնած է Պոլիս: Իր պոլսահայ ծնողքը՝ Հայկարամ եւ Զարուհի Գարագաշեաններու նախորդող սերունդները եղած են նոյնպէս պոլսահայեր: Պոլսոյ մէջ, Տէր հայրը կը հանդիպի իր կեանքի ընկերոջ Օրիորդ Վերգին Ծաղիկեանին, որուն հետ կնքած ամուսնութենէն (2 Նոյեմբեր 1969) կը բախտաւորուի երկու դուստրերով՝ Լուսի եւ Զարուհի եւ երեք թոռներով :
Կրթութիւն
Յաճախած է Էսայեան Վարժարանը, որ հիմնուած է 1895-ին, Յովհաննէս եւ Մկրտիչ Էսայեան եղբարներու կողմէ ու անուանած են Էսայեան վարժարան, որ կը գտնուի Պոլսոյ Թաքսիմ թաղամասը, Մէշէլիք փողոց թիւ  24:  Այստեղ նշենք, որ Վարժարանի բակին տարածքին կառուցուած է նաեւ եկեղեցի 1895 ին, Պոլսոյ պատրիարք Մատթէոս Իզմիրլեան-ի օրով  ու անուանուած է Թաքսիմի Սուրբ Յարութիւն եկեղեցի: Վարժարան յաճախած տարիներուն՝ 1948 – 1956,  մանկապարտէզէն մինչեւ նախակրթարանի աւարտը Օրիորդ Հերմինէ Գալուստեանի տնօրէնութեան շրջանն էր :
Փոքր տարիքէն յաճախելով եւ մասնակցելով եկեղեցւոյ ու դասաւանդութիւններու սորված ու տիրապետած է եկեղեցւոյ կարգ ու կանոնը, շարականները ի մասնաւորի այդ ժամանակուայ Հոգեւոր հովիւ շարականագէտ  ու Նոթաճի պապա Համբարձումի հայկական նոթայի հմուտ  Տէր Շնորհք Քհնյ. Մուրատեանի դասնթացքներուն մասնակցելով: (Համբարձում Լիմոնճեան (1768, Կ.Պոլիս – 29 Յունիս, 1839, Կ.Պոլիս) հայ երգահան, երաժշտագէտ,որ կոչուած է նաեւ Նոթաճի պապա Համբարձում):
Ձեռնադրութիւն եւ Եկեղեցւոյ մէջ ձեր ծառայութիւն
20 Դեկտեմբեր 1964-ին, Տ. Շնորհք Սրբազան Արքեպիսկոպոս Գալուստեանի ձեռամբ  ստացած է դպրութեան 4 աստիճան, 31 Յուլիս 1966-ին, ընկալեալ է հրաման ուրար կրելոյ ի ձեռանէ  Տ. Շնորհք Սրբազան Արքեպիսկոպոս Գալուստեանի: 29 Սեպտեմբեր 1985-ին, Թուրքիոյ Հայոց Արժանաընտիր Հոգեւոր Պետ՝ ամենապատիւ տէր Շնորհք Սրբազան Պատրիարք Հօր հրամանաւ ստացայ սարկաւագութեան  սուրբ աստիճանը Սամաթիոյ Ս. Գէորգ Հայց. Եկեղեցւոյ մէջ, ձեռամբ Գերաշնորհ Տէր Շահան Արքեպիսկոպոս Սվաճեանի, ծառայեցի Պոլսոյ Թաքսիմ թաղամասի Սուրբ Յարութիւն Եկեղեցւոյ մէջ: Եւ նոյն տարին, մենք մեր ընտանիքի անդամներով  փոխադրուեցանք Աւստրալիա:
Աղան Արք. եպիսկոպոս արժանացուցած է քահանայական կոչումին եւ ծառայելու Սուրբ Յարութիւն Եկեղեցւոյ մէջ՝ Սիտնի, ուր Հոգելոյս Տէր Աղան Առքեպիսկոպոս Պալիօզեանի ձեռամբ ձեռնադրուած է ամուսնացեալ քահանայ 15 Յուլիս 1990ին, որպէս Ս. Յարութիւն Եկեղեցւոյ օգնական հովիւ` վերանուանուելով Պարթեւ Քահանայ:
13 Սեպտեմբեր 1996ին, արժանացած է Լանջախաչի՝ Գարեգին Ա. Ամենայն Հայոցի օրհնութեամբ, 6 Յուլիս 2003ին՝  Ծաղկեայ Փիլոն կրելու պատիւին,  իսկ 8 Սեպտեմբեր 2020ին՝ Աւագ քահանայի պատիւին՝ Աւստրալիոյ եւ Նոր Զելանտայի Հայոց Թեմի Առաջնորդ Բարձրաշնորհ Տէր Հայկազուն Արք Նաճարեանի խնդրանքով եւ Գարեգին Բ. Ամենայն Հայոցի օրհնութեամբ :
Սիլաշիի բազմանիստ
Սիլաշիի բազմանիստ ՝ ոչ ուռուցիկ, թորին տեղայնաբանօրէն համարժէք բազմանիստ է: 1977-ին անիկա յայտնագործած հունկարացի թուաբանագէտ Լայեոշ Սիլաշիի 90% անունով է:
Տ. Պարթեւ Աւագ Քհնյ. Գարագաշեան
Ձեռնադրութիւն եւ Եկեղեցւոյ մէջ ձեր ծառայութիւն
Աւստրալիոյ եւ Նոր Զելանտայի երջանկայիշատակ առաջնորդ Աղան արք. Պալիօզեանի տնօրինութեամբ մեկնած է Սինկափուր 1982-ին եւ 11 Նոյեմբեր 2011-ին, հանդիպելու համար տեղւոյն փոքրաթիւ հայ գաղութին եւ Ս. Պատարագ մատուցելու Կիրակի, 13 Նոյեմբերի առաւօտեան, տեղւոյն Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ հինաւուրց եկեղեցւոյ մէջ
Սիլաշիի բազմանիստ
Նկարագրութիւն
Սիլաշիի բազմանիստն եօթը նիստերէն կազմուած է, որոնցմէ իւրաքանչիւրը միւս բոլորի հետ ունի ընդհանուր կող մը: Նոյն յատկութիւն ունեցող միակ այլ բազմանիստը քառանիստն է: Որպէս հետեւանք, ճիշդ գունաւորելու համար (անանկ, որ հարեւան նիստերն ըլլան տարբեր գոյներով) եօթը գոյն անհրաժեշտ է: Ունի 14 գագաթ եւ 21 կող: Նիստերու երեք զույգերը նոյնական են, եօթներորդ նիստն ունի բազմանիստի նոյն պտտման առանցքը:
Տ. Պարթեւ Աւագ Քհնյ. Գարագաշեան
Ձեռնադրութիւն եւ Եկեղեցւոյ մէջ ձեր ծառայութիւն
Սիտնիի արեւմտեան շրջանի բնակուող հայերուն համար Սուրբ Պատարագ կը մատուցուէր Տէր Նորայր Աւագ Քհնյ. Բաթանեանը եւ Տէր Պարթեւ Աւագ Քհնյ Գարագաշեանը, ամիսը մէկ անգամ վարձելով ասորիներուն յետոյ տեղացի կաթոլիկ եկեղեցիներուն մէջ: Հետագային, Սիտնիի արեւմտեան շրջանը ունեցաւ իր եկեղեցին 26 Garfield Street, Wentworthville շրջանին մէջ, որ 2014 թ. Յունուարի 5-ին, Գերաշնորհ Հայկազուն Եպիսկոպոս Նաճարեանը օծումը կատարած եւ Սուրբ Երրորդութեան Եկեղեցի անուանակոչած է:
Սիլաշիի բազմանիստ
Նիստերու Ամբողջական Հարեւանութիւն
Ցանկացած երկու նիստի հարեւանութեամբ օժտուած f-նիստանի (face) բազմանիստի անցքերու h (hole) քանակը կրնայ ստացուիլ Էյլերի բնութագրիչի բանաձեւէն՝ Սա հաւասարումը բավարար է քառանիստի համար, ուր h = 0 եւ f = 4,  ինչպէս նաեւ Սիլաշիի բազմանիստի համար, ուր  h = 1 եւ f = 7:
Տ. Պարթեւ Աւագ Քհնյ. Գարագաշեան
Ձեռնադրութիւն եւ Եկեղեցւոյ մէջ ձեր ծառայութիւն
Իսկ Աւստրալիոյ Perth եւ Adelaide քաղաքներուն մէջ փոքրաթիւ հայ համայնքներուն համար Տ. Պարթեւ Աւագ Քհնյ. Գարագաշեան զանազան առիթներով Ս. Պատարագ կը մատուցէ:
Սիլաշիի բազմանիստ
Նիստերու Ամբողջական Հարեւանութիւն
Յաջորդ հնարաւոր լուծումն է՝ h = 6 եւ f = 12, որ կը համապատասխանէ 44 գագաթ եւ 66 կող ունեցող բազմանիստի մը, սակայն տակաւին յայտնի չէ՝ ատանկ տուեալներով երկրաչափական մարմին գոյութիւն ունի թէ՞ ոչ։ Ընդհանրապէս՝ սա հաւասարումը կրնայ բաւարարիլ միմիայն, երբ  f-ը 12-ի բաժնելիս կը ստացուի 0, 3, 4, կամ 7 մնացորդ։
Տ. Պարթեւ Աւագ Քհնյ. Գարագաշեան
Յակոբ Պարոնեանի արձանի բացումը
7 Հոկտեմբեր 2019-ին, Շիշլիի ազգային գերեզմանատան մէջ,Պատրիարքական տեղապահ Տ. Սահակ Եպսկ. Մաշալեանի նախագահութեամբ, յայտնի երգիծաբան Յակոբ Պարոնեանի արձանի (արձանը ձեռակերտն է յայտնի քանդակագործ Էրօլ Սարաֆեանի) բացման արարողութիւնը տեղի ունեցաւ: Մշակութային այս ձեռնարկին իրենց մասնակցութիւնը բերին Տ. Յարութիւն Աբեղայ Տամատեան, Հայր Աբրահամ Վրդ. Ֆրատեան, Տ. Գրիգոր Ա. Քհնյ. Տամատեան, Տ. Պարթեւ Քհնյ. Գարագաշեան, Տ. Շիրվան Քհնյ. Միւրզեան, Պէյօղլուի Ս. Եկեղեցեաց թաղային խորհուրդէն եւ գերեզմանատան յանձնախումբէն ներկայացուցիչներ, Թրքահայ ուսուցչաց հիմնարկի վարչութեան ատենապետ Սարգիս Քիւլէկէչ եւ իր գործակից ընկերները, Կեդրոնական վարժարանի տնօրէնուհի Սիլվա Գույումճեանի գլխաւորութեամբ՝ կրթական մշակներ ու աշակերտներ, ինչպէս նաեւ մշակութասէր հասարակութիւն մը ։
Կ.ՊՈԼԻՍ, ՈՒԽՏԱԳՆԱՑՈՒԹԻՒՆ ԴԷՊԻ ԿԵՍԱՐԻԱ ԵՒ ԱՆՏԻՈՔ
Պատրիարքական Աթոռոյ կարգադրութեամբ, այս ուխտագնացութիւնը կը գլխաւորէր Գերպ. Տ. Թաթուլ Ծ. Վրդ. Անուշեան, իր հետն ունենալով Արժ. Տ. Միւռոն Աւ. Քհնյ. Այվազեանն ու Արժ. Տ. Գէորգ Քհնյ. Չնարեանը, նաեւ Բրշ. Լեւոն Սրկ. Գույումճեանը, Բրկ. Յարութիւն Կ.Սրկ. Սարգիսեանը եւ Բրկ. Արտաշ Ուր. Դպ. Մատաթեանը։ Ուխտագնացութեան ընթացքին իրենց սիրայօժար մասնակցութիւնը բերին նաեւ իբրեւ ուխտաւոր ներկայ գտնուող Աւստրալիայէն՝ Արժ. Տ. Պարթեւ Քհնյ. Գարագաշեան, Զուիցերիայէն՝ Բրշ. Եդուարդ Սրկ. Դաւիթեան եւ Ստանպուլահայ զանազան Դպրաց Դասերէ՝ տասը անդամներ ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Պոլիս ծնածներ Ստորոգութիւն:1941 ծնածներ Ստորոգութիւն:Սիտնի, Աւստրալիա քաղաքացիներ Ստորոգութիւն:Սիտնի Սուրբ Յարութիւն Եկեղեցւոյ հովիւ Ստորոգութիւն:Աւագ քահանայ
Զաւէն Նալպանդեան (Զարեւանդ)
Զաւէն Նալպանդեան (Զարեւանդ, ), քիմիագէտ, պատմագրող:
Կենսագրութիւն
1913-ին անցած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ, ուր ստացած է բարձրագոյն կրթութիւն՝ Հարվըրտ եւ Գոլումպիա համալսարաններուն մէջ։ Մասնագիտութեամբ քիմիագէտ, ան նուիրուած է նաեւ պատմագիտութեան ու գրական աշխատանքի:
Նալպանդեան մահացած է 1 Յունուար, 1973-ին:
Աշխատութիւններ
1926-ին Զարեւանդ գրչանունով Զաւէն Նալպանդեան ու իր կինը՝ Վարդուհի-Քալանթար Նալպանդեան, Պոսթոնի մէջ հրատարակած են «Միացեալ եւ անկախ Թուրանիա կամ ի՞նչ կը ծրագրեն թուրքերը» պատմաքննական աշխատասիրութիւնը, որ 1930-ին նաեւ կը հրատարակուի ռուսերէնով՝ Փարիզ լոյս տեսնող պարբերականի մը մէջ։ 1971-ին, նոյն աշխատասիրութիւնը Վահագն Տատրեանի թարգմանութեամբ անգլերէն կը հրատարակուի Հոլանտայի մէջ:
Զարեւանդի վաստակին մաս կը կազմէ նաեւ թարգմանական աշխատանքը:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1890 ծնունդներ Ստորոգութիւն:28 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:1973 մահեր Ստորոգութիւն:1 Յունուարի մահացածներ Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Ֆլորանս
Ֆլորանս (Firenze), քաղաք Իտալիոյ մէջ, Թուսկիա շրջանի մայրաքաղաքը։ Բնակչութիւնը՝ 366,074 մարդ (ըստ 2008–ի մարդահամարի տուեալներուն)։ Քաղաք-թանգարան, Եւրոպայի ամենայայտնի եւ հին մշակութային կեդրոններէն մէկը, յաճախ կ՛անուանուի իտալական Վերածնունդի հայրենիք կամ «Իտալիոյ Աթէնք»։ Տեղակայուած է Արնօ գետի վրայ։
Յայտնի Փլորենտիացիներ
Ծնունդով Փլորենտիայէն են՝
Ծանօթագրութիւննե
Ստորոգութիւն:Իտալիոյ քաղաքներ
Գէորգ Ախվէրդեան
Շատ փոքր տարիքին որբացած է իր հորմէ եւ եղբայրրներուն հետ մեծցած է անձնուէր մօր մը քուրքուրոտ խնամքին տակ: Նախնական ուսումը իր ծննդավայրին մէջ ստանալէ ետք 1830-ին իր մօրեղբօր Ստեբան Ղամբարեանի միջնորդութեամբ Մոսկուայի Լազարեան ճեմարանը կը դրուի. 1834-ին ամենափայլուն քննութիւններով կը հռչակուի ընթացավարարտ: Հազիւ Թողած Լազարեան ճեմարանը, Ախվէրդեան կը նուիրուի բժշկական արուէստի ուսման, ու շատ չանցած կ'աձանագրուի Մոսկուայի բժշկական համալսարանը: Հինգ տարի ետք 1839-ին, դեռ հազիւ 21 տարեկան կե ստանայ բժըշկական վկայականը եւ իտկոյն Թիֆլիս մեկնելով՝ կը կարգուի բանակի բժիշկ:
Այս պաշտօնին մէջ լաւ գործունէութեան համբաւ կ'ունենայ Գէորգ. եւ 1842-ին կը փոխադրուի Ս. Պետերսպուրկ, ուր կ'անուանուի պատերազմական գործերու նախաբարութեան մասնաւոր բժիշկ: Կից բժշկական արուեստի՝ ցոյց կու տայ յատուկ սէր մը դէպի ազգային պատմութեան եւ գրականութեան: Այդ ճիւղերու վերաբերեալ բոլոր հրատաբակութիւնները կե ժողվէ եւ կը կարդայ եւ կ'որոշէ ի սպար կը Թողու Ռուսիոյ մայրաքաղաքը 1846-ին, կը վերադառնայ Թիֆլիս, ուր բոլորովին կե նուիրուի իր նախասիրած ճիւղին, այս է բանասիրութեան եւ հայ լեզուաբանութեան:
Բժշկական արուեստը շարունակելով հանդերձ իր գլխաւոր պարապմունքը կ'ըլլայ հետաղօտել հայ լեզուի ծագման աղբիւրները, այս նպատակին համար կ'որոշէ դաւառական բարբառները մի առ մի ուսուﬓասիել, եւ բժիշկ Պունդրոեանցի միջոցաւ կե ստանայ՝ յայտնի աշուղ Սայեաթ-Նովայի երքերու տետրակը եւ զայն ուսուﬓասիրելէ ետք ամէն մէկ բառին վրայ յատուկ լուսաբանութիւններ եւ ծանօթագրութիւններ պատրաստելով՝ բոլորը մէկ հատորի մե մէջ ամփոփելով կը հրատարակէ 1852-ին՝ հետեւեալ ճակատով. Գուսանք Ա.-Սայեաթ-ՆովաՆ, լուսացածաշխատասիրութիւն ԳէՈՐԳԵԱՅԱԽՎԵՐՍԵԱՆ, Մոսկվա 1852:
Այս գործը ունեցաւ եւ իր երկրորդ հատորը, այն է Գուսանք Բ.-Հայ Աշուղներ զոր իր վաղահաս մահէն ետք իր աղջիկը Օր. Մանէ Ախվէրդեան 1903-ին Թիֆլիսի մէջ լոյս ընծայեց հետեւեալ սիրալիր յիշատականով. "իւր բազմերախտ Հօր Գէորգ Ախվէրդեանի յիշատակին՝ ծնողասիրութեան անկեղծ հաւատեօք՝ նուէր իւր երախտազգած դուստր Օրիորդ Մանէ Ախվերդեանցի": Այս հատորին նախաբանը կը բովանդակէ Գ.Ախվերդեանի կենսագրականը եւ 59 աշուղներու երգերը:
Բանասիրական եւ լեզուաքննական դժուարին պարապուﬓերու հետ, Ախվերդեան բժիշկ կազմած էր եւ ընտանեկան սիրուն բոյն մը, ունեցած էր կեանքի առաքինի ընկերուհի մը եւ զաւակներ, որոնք վաղաժամ կերպով կը խլուին հետզհետէ իր ծոցէն հիւծական ախտիւ. բայց ինքը այս դառն վիշտերուն ու սուգին դիմադրելու համար, գրական աշխատութիւնները միայն վահան կե շինէ իրեն, մինչեւ որ ինքն ալ տակաւ կը ծիւրի եւ երիտասարդ կեանքը կը կնքէ 17 Նոյեմբեր 1861-ին:
Ախվերդեան բացի Գուսանէն պատրաստած է ջուղայեցւոց բարբառով "ժամանակագրութիւն Պետրոս Դ.ի, Սարգիս Գիլանէցի" գործը, որը մահէն ետք հրատարակուեցաւ 1863-ին տեղի ունեցած անցքերը, որուն սկիզբը Յովսէփ Փոնտացեան գրած է գեղեցիկ յառաջաբան մը: Նոյնպէս պատրաստուած է "Յովսէփ կաթողիկոսի Յիշատակարան"ը, սկսեալ 1778 Թուականէն մինչեւ 1793: Այս գործն ալ հրատարակուած է Կրունկի մէջ 1863-ին: Ախվերդեան միշտ մասնակցած է նաեւ ազգային ժողովներու:
Ստեփան Թովմասեան
Ստեփան Սուրէն Թովմասեան , հայ խորհրդային փիլիսոփայ։ Փիլիսոփայական գիտութիւններու տոքթոր (1970), մասնագէտ (1971)։ ԽՄԿԿ անդամ 1948-էն սկսեալ:
Կենսագրութիւն
Աւարտած է Երեւանի համալսարանի բանասիրական բաժանումը (1948)։ 1967-1969 թուականներուն եղած է ՀԿԿ Կենտկոմի գիտութեան եւ ուսումնական հաստատութիւններու բաժինի վարիչ, 1973-1976 թուականնեուն՝ ՀԿԿ Կենտկոմի քարտուղար։ 1969-1973 թուականներուն եւ 1976-էն՝ ՀԽՍՀ ԳԱ փիլիսոփայութեան եւ իրաւունքի հիմնարկի տնօրէն ։ ՀՍՍՀ 7-9 գումարումներու Գերագոյն խորհուրդի պատգամաւոր։
Ուսումնասիրած է գեղագիտութեան եւ արուեստագիտական յեղափոխութեան հարցերը։ Աշխատութիւնները աշխատանքի եւ արուեստագիտական փիլիսոփայական հարցերուն կը վերաբերին, տնտեսականի ու սոցիալականի փոխյարաբերութեան:
Պարգեւներ
Պարգեւատրուած է «Պատուոյ նշան» շքանշանով։
Ատլանտիտ
Ադլանդիտ (Ἀτλαντὶς), յայտնի ըստ աւանդութեան կղզի-պետութիւն։ Առաւել մանրամասն նկարագրուած Բլաթոնի երկխոսութեան մէջ, ինչպես նաւ յայտնի Հերոդոտոսի, Դիոդորոս Սիցիլիացու, Ստրաբոնի հիշատակումներուն եւ ակնարկներուն։
Ադլանդիտի մասին պատմուածքներուն հետաքրքրութիւնը արտահայտուեցաւ Վերածնունդի դարաշրջանին։ Արդի գիտութեան մէջ Ադլանդիտի գոյութեան մասին հարցերը վիճելի են։ Գոյութիւն ունի 1950-ականներու վերջին մշակուած յատուկ ուսմունք՝ ադլանդալոգիա։
Ադլանդան հարուստ է իր մշակոյթով։
Բլաթոնի Երկխոսութիւնը
Ընդհանրապէս Բլաթոնը մեծ տեղ տուած է կղզիին չլսուած հարստութեան եւ բերքատւութեան մասին նկարագրութիւններուն, անոր խիտ բնակեցուած, հարուստ բնական աշխարհի մասին (ըստ հեղինակի այնտեղ նոյնիսկ փիղեր կ'ապրէին)։
Մինչ Ադլանդիտի մէջ պահպանուած էր հրաշալի բնութիւն, անոնք մոռացութեան մատնած էին հարստութիւնները՝ մեծարելով ստեղծողն։ Երբ զարմանահրաշ բնութիւնը վերափոխուեցաւ վատի եւ խառնուեցաւ մարդկութեանը, ոչնչացուեցան անոր հարստութիւնները։ Մարդիկ դարձան գոռոզ եւ ագահ։ Բարկացած այդ տեսարանին Զիւսը որոշեց ոչնչացնել ադլանդացիներուն եւ աստուածներուն հրաուիրեց ժողովի։ Այսպիսով այլաբանութիւնը, համենայն դեպս մեզ հասած պատմութիւնը, ընդհատուի։
Ադլանդիտը, հորինուածք
Պատմաբաններու եւ հատկապէս բանասերներու ամենատարածուած կարծիքը՝ Ադլանդիտի պատմութիւնը թիփիկ փիլիսոփայական առասփել է, որուն նմուշներ կը հանդիսանան Բլաթոնի այլաբանութիւնները։ Իսկապէս, Բլաթոնը ի տարբերութիւն Արիսթոթելի եւ առաւել ես պատմաբաների, երբեք նպատակ չէ ունեցած ընթերցողին հայտնել որեւէ իրական փաստ, այլ միայն մտքեր, որոնք պատկերուած են փիլիսոփայական առասպելներով։ Այն չափով, որով մենք կը ստուգենք պատմութիւնը, այն կը հերքւուի մատչելի հնէաբանական նիւթերով։ Իսկապէս, որեւէ զարգացած քաղաքակրթութեան ոչ մէկ հետք չկա Յունաստանի կամ Եւրոպայի եւ Աֆրիգայի արեւմուտքին, ոչ սառոյցի եւ հետսառոյցի, ոչ ալ անոր հաջորդող դարաշրջաններուն։ Անոր հետ մէկտեղ, տեսանելի է, որ Ադլանդիտի պատմականութեան կողմանկիցները ուշադրութիւն չեն դարձնէր այլաբանութիւններում ստուգելի մասը(ներառյալ Աթենան քաղաքակրթութեան կարեւորագոյն դերը), այլ իրենց հետազոտութիւնները կենտրոնացնում են բացառապէս «չստուգուող» Ադլանդիտի վրայ։ Հետագային փաստերու աղբիւր կը հանդիսանան եգիպտական քրմերը, մինչդեռ բազմաթիւ հին եգիպտական պատմութիւնները, առաւել եւս պապիռոսի վրայ, չի գրուած ոչինչ, որ կը հիշեցնէ Բլաթոնի պատմուածքը։
Ստեփան Էմմիեան
Ստեփան Էմմիեան, (ծն.՝Ապրիլ 2 1930, Սարպա, Լիբանան): Լիբանանցի դաշնակահար է եւ յօրինող։ Մահացած է Յունուար 24 1994-ին։
Կենսագրութիւն
Ստեփան Էմմիեան, ուսանած է Լիբանանի Գեղարուեստից Կաճառին մէջ։ Աշակերտած է երաժիշտ Պարոն Էրաստ Պելինկի, ղեկավար Փեթերզպուրկի ցարական Ֆիլհարմոնիայի նուագախումբին։ Դաշնակի ուսուցիչ ունեցած է՝ Միշէլ Չեսքինոֆ եւ Միշէլ Պուրժօ: Վկայուած է Ֆրանսական Մշակութային Առաքելութեան Պէյրութի երաժշտական Ուսմանց Կեդրոնէն, Լիբանան։
Պէյրութի պետական Երաժշտանոցին ընկերակցող դաշնակահար 1968-էն մինչեւ 1994: Դաշնակի ուսուցիչ եւ դասախօս Քասլիքի Համալսարանի Երաժշտութեան Ամպիոնի։ Ելոյթներ ունեցած է Լիբանանի եւ արտասահմանի մէջ։
Հրատարակած է՝ հինգ բրելիւտ, երեք բրելիւտ‚ «Նոէլ Սիրիաք դաշնամուրի համար», «Կիլիկիա»‚ ”Դիւցազներգութիւն”:
Հեղինակ անտիպ երաժշտական գործերու։
Վարձատրուած է Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան զոյգ վեհախառներու կողմէ՝ Կիլկիան Ասպետի շքանշանով‚ ինչպէս նաեւ Լիբանանի նախագահ Ամին Ժեմայէլի կողմէ՝ Լիբանանի Արժանեաց շքանշանով։
Հայքար
Հայքար, կապոյտ քար, որ իբրեւ գոհարաքար յաճախ լազուարթի (lapiz lazuli) հետ նոյնը նկատուած է։ Թէեւ երկու քարերը իրարմէ տարբեր են, սակայն եղած են դէպքեր, երբ առեւտուրի ժամանակ խարդախութեամբ մէկը միւսին տեղ ծախուած է։
315 (թիւ)
315 (երեք հարիւր տասնհինգ) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 314-ի եւ 316-ի միջեւ
Ուիլիըմ Շէյքսփիր
Ուիլիըմ Շէյքսփիր (William Shakespeare, 26 Ապրիլ, 1564 - 23 Ապրիլ, 1616), անգլիացի նշանաւոր բանաստեղծ եւ թատերագիր։
Կենսագրութիւն
Ուիլիըմ Շէյքսփիր ծնած է 23 Ապրիլ 1564-ին Սթրաթֆորտ քաղաքին մէջ։ Կրթութիւնը ստացած է տեղական իր դպրոցին մէջ (King Edwards School)։
18 տարեկանին կ'ամուսնանայ Աննա Հաթաուայի հետ եւ կ'ունենայ երեք զաւակներ՝ երկու աղջիկ եւ մէկ տղայ։ Անոր տղան, որուն անունը Համլէթ (եւ կամ Համնէթ) էր, կը մահանայ 11 տարեկանին, եւ Շէյքսփիրը անոր անունը կ'անմահացնէ «Համլէթ» ստեղծագործութեան մէջ։
Կ'ենթադրուի, թէ ան Սթրաթֆորտ քաղաքին մէջ վարած է ուսուցչի օգնականի պաշտօն։ Շէյքսփիրը համալսարանական կրթութիւն չէ ստացած, բայց եղած է բազմակողմանի զարգացած գրող, որ լաւ կը տիրապետէր հին ու նոր լեզուներու: Հին յունական եւ հռոմէական գրականութենէն զատ նաեւ հիանալի գիտէր իտալական, ֆրանսական գրողներ, եւ անշուշտ հայրենի գրականութիւնն ու պատմութիւնը՝ բոլորը ինքնակրթութեան միջոցով։
Մօտաւորապէս 1592-ին Շէյքսփիր կը փոխադրուի Լոնտոն, կ'աշխատի թատրոնի մը մէջ որպէս յուշարար։ Թատերախումբերու պատուէրով թատերական (dramatic) գործեր կը գրէ եւ կը վերամշակէ հին կտորները։ Երբ 1599-ին կը հիմնադրուի «Կլոպիւս» թատրոնը, Շէյքսփիրը կը դառնայ անոր բաժնետէրերէն մէկը։ 1612-ին կը լքէ Լոնտոնը, կը վերադառնայ Սթրաթֆորտ, եւ այստեղ կ'անցընէ իր կեանքի վերջին տարիները։ Կը մահանայ իր հայրենի քաղաքին մէջ, 23 Ապրիլ 1616-ին։