cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սուրէն Սանինեան
Կենսագրական այս ամփոփ գիծերուն հետ իր գրականութենէն իբրեւ նմոյշ ստորեւ հրատարակուած քանի մը եջերը արտագրած ենք «Բագին» ամսագրի 1970 Յունուարի թիւէն (թիւ 1, Թ. տարի)՝ «Դէպքերը Ջորջըզ խմիչքարանում» իարագրուած երկարաշունչ փորձէ մը, որ կը միտի բարքերու եւ տիպարներու սեւեոումով մը մերօրեայ կեանքը ուրուագծել՝ իր լաց ու քրքիջով ։
Ուղղաձեւ քսանանիստ
Ուղղաձեւ քսանանիստ՝ ուղղաձեւ ուռուցիկ բազմանիստ մըն է:
Նկարագրութիւն
Ուղղաձեւ քսանանիստը հինգ կանոնաւոր բազմանիստերէն մեկն է: 20 նիստերէն իւրաքանչիւրն իրմէ կը ներկայացնէ հաւասարակողմ եռանկիւնի եւ, այդպիսով եռանկիւնանիստ է: Կողերը 30-ն են, գագաթները՝ 12-ը:
Բնութագրող Բանաձեւեր
Կողի a երկարութեան պարագային՝ Մակերեւույթի մակերեսը՝
Ծաւալը՝
Ներգծուած ոլորտի շառաւիղը՝
Արտագծուած ոլորտի շառաւիղը՝
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երկրաչափական մարմիններ
Ռինիա (կղզի)
Ռինիա (յուն․՝ Ρήνεια) Էգէական Ծովու ն Քիքլատես կղզեխումբին արեւելեան կողմը գտնուող ամայի կղզի, Սիրոս կղզիին արեւելքը, Միքոնոսին հարաւ-արեւմուտքը, Տիլոս կղզիին արեւմուտքը եւ Նաքսոս կղզիին հիւսիս-արեւելքը։
Աշխարհագրութիւն
Տարածութիւնն է 13,904 քռ․քլմ․, ծովեզր 43 քլմ․։ Ունի բերրի հովիտներ։ Այժմ դարձած է Միքոնոսի հօտերու արօտավայր։ Վարչականօրէն Միքոնոս քաղաքապետութեան կը պատկանի։
Պատմութիւն
Կղզին առաջին անգամ բնակուած ըլլալու է Ք․Ա․ 5-րդ հազարամիակին։ Հնադարեան տարիներուն կղզին բարգաւաճած է դրացի Տիլոս սրբավայրի շուքին տակ։  Ք․Ա․ 530-ին, Սամոսի (յունական կղզի Էգէական ծովուն հարաւ-արեւելքը, Թուրքիոյ ափերուն դիմաց) բռնատէրը՝ Փոլիքրաթիս, կղզին կը գրաւէ եւ կը նուիրէ Տիլոս սրբավայրի Ափոլոնաս աստուծոյ նուիրուած տաճարին։  Այս պատմական եղելութիւնը առաջին արձանագրութիւնն է Ռինիայի մասին։  Կղզին ունէր նաեւ բուժարան մը․ հոն կու գային Տիլոսէն հիւանդներ, որոնք կը հեռացուէին կղզիէն։
Երբ Պելոպոնեղեան պատերազմի առաջին տարիներուն (Ք․Ա․ 425 -426) Աթենացիները կը պարտադրեն Տիլոսի մաքրագործումը, կը վճռեն թէ ոչինչ պիտի ծնի կամ մեռնի կղզիին վրայ։ Ռինիա կը վերածուի մեռեալ կղզիի մը։  Մեր ժամանակակից տարիներուն Ռինիայի արօտավայրերը կ՛ արածեն  Միքոնոսի հովիւներուն հօտերը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Նեղոս (դիցաբանութիւն)
Նեղոս (յուն․՝ Νείλος)․ ըստ յունական դիցաբանութեան, Նեղոս՝ Գետ-աստուած էր, Ովկիանոս Տիտանի եւ Թիթիս Տիտանուհին զաւակը։
Դիցաբանութիւն
Նեղոս Եգիպտոսի համանուն գետին աստուածն էր։ Նայադես յաւերժահարսներուն հայրն էր, ինչպէս նաեւ ուրիշ կարեւոր կիներու, որոնք հին Եգիպտոսի եւ Փիւնիկէի թագուհիներ եղան եւ նախահայրերն էին յունական դիցաբանութեան հերոսներուն։
Մեմֆիդա
Նեղոսին աղջիկներէն Մեմֆիդան, ամուսնացաւ Եգիպտոսի Էփաֆոս (Զեւսին եւ Արղոսի Իօ իշխանուհիին զաւակը) թագաւորին եւ անունը տուաւ իր ամուսինին հիմնիած կարեւոր քաղաքի մը որ հին Եգիպտոսին մայրաքաղաքը եղաւ։ Էփաֆոսին եւ Մեմֆիդային զաւակն էր Լիպիա, որուն անունով կոչուեցաւ Եգիպտոսին արեւմուտքը գտնուող երկիրը, ինչպէս նաեւ Ափրիկէի ամբողջ ցամաքամասը։ Լիպիա Փոսիտոնասին հետ ունեցան երկու տղաք՝ Վիլոս եւ Աղինոր։ Վիլոս մնաց ու դարձաւ Եգիպտոսի թագաւոր, իսկ Աղինոր Փիւնիկէ մեկնեցաւ եւ հոն թագաւոր դարձաւ։
Նեղոսին մնացեալ աղջիկներէն, ծանօթ եղած են Աղհիռօի (կամ Աղհինօի) եւ Թիլեֆասա, որոնք յարաբերաբար ամուսնացան Վիլոսին եւ Աղինորին։
Աղհիռօի
Աղհիռօի եւ Վիլոս ծննդաբերեցին Եգիպտոս եւ Տանաոս երկուորեակները։
Թիլեֆասա
Թիլեֆասա Աղինորէն ունեցաւ Ֆինիքաս, Գիլիքաս, Քադմոս, Թասոս եւ Եւրոպա, որուն Զեւս առեւանգեց ու Կրետէ տարաւ ու հոն ան ծննդաբերեց Մինոաս, Ռատամանթիս եւ Սարփիտոնաս։
Հիոնի
Ովկիանոսուհի Քալիրոիին հետ Նեղոս ունեցաւ աղջիկ մը եւս, Հիոնին։ Ան, հողագործէ մը կը բռնաբարուի եւ Էրմիս, հետեւելով Զեւսին պահանջին, Հիոնին ձիւնի փաթիլներու կը կերպարանափոխէ, որ հասկերը ոչնչացնէ։
Քալիանդի, Փոլիքսօ, Անիբի, Էվրիռօի, Եւրոպա
Նեղոսին աղջիկները կը համարուին նաեւ Նայադես յաւերժահարսներէն՝ Քալիադնի (Եգիպտոսին կիներէն մէկը) եւ Փոլիքսօ (Տանաոսին կիներէն մէկը), ինչպէս նաեւ Անիբի, Էվրիռօի եւ Եւրոպա։
Աղբիւրներ
Ըստ յունական արձանագրութիւններուն
Ուիքիդարան, ԻՍԻՈԴՈՍ - Թէողոնիա, տաղ 337-8 Τηθὺς δ᾽ Ὠκεανῷ Ποταμοὺς τέκε δινήεντας, Νεῖλόν τ᾽ Ἀλφειόν τε καὶ Ἠριδανὸν βαθυδίνην
Και η Τηθύς γέννησε στον Ωκεανό τους στροβιλώδεις ποταμούς, το Νείλο, τον Αλφειό και τον Ηριδανό το βαθυδίνη,
Ուիքիդարան, Ափոլոդորոս Β 1,4-5․
Βῆλος δὲ ὑπομείνας ἐν Αἰγύπτῳ βασιλεύει μὲν Αἰγύπτου, γαμεῖ δὲ Ἀγχινόην τὴν Νείλου θυγατέρα, καὶ αὐτῷ γίνονται παῖδες δίδυμοι, Αἴγυπτος καὶ Δαναός,
ο Βήλος έμεινε στην Αίγυπτο όπου έγινε βασιλιάς και παντρεύτηκε την Αγχινόη, κόρη του θεού Νείλου. Απέκτησε δύο δίδυμους γιους, τον Αίγυπτο και το Δαναό.
Ուիքիդարան, Հոմերոսի Ոդիսական Γ 476-480
αν δεν περάσεις πάλι τα νερά του Αιγύπτου, του ποταμού που κατεβαίνει από τον ουρανό ψηλά· αν δεν προσφέρεις εκατόμβες, θυσία μεγάλη, στους αθάνατους όσοι κατέχουν τον πλατύ ουρανό. Τότε οι θεοί θα δώσουν και θ᾽ ανοίξουν τον δρόμο σου που λαχταράς
Յարութիւն Զաքիեւ
Յարութիւն Զաքիեւ (բուն անունով Յարութիւն Զաքեան, ), ճարտարապետ եւ Հայաստանի Ճարտարապետութեան միութեան անդամ (1935 )։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Նոր Նախիջեւան: Իր ճարտարապետական ուսումը ստացած է Ռիկայի բազմարուեստեան դպորցին մէջ, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1908 թուականին:
Նոյն տարին՝ 1908-ին, Ռիկայի մէջ նախագծած եւ կառուցած է Պլիւմի անուան դպրոցն ու «Եղբայրական օգնութիւն» ընկերութեան տունը :
Զաքիեւ 1928-ին վերադարձած է հայրենիք եւ 1928-1930 թուականներուն դասաւանդած է Երեւանի Պետական համալսարանին մէջ, վարելով համալսարանի շինարարական կաճառի վարիչի պաշտօնը։ 1930 թուականին եղած է «Երքաղշինհսկողութիւն» կազմակերպութեան նախագահ, իսկ 1930-1932 թուականներուն եղած է Ալեքսանդր Թամանեանի օգնականը եւ մասնակցած՝ Ալեքսանդր Սպենդիարեանի անուան օփերայի շինութեան, ինչպէս նաեւ բազմաթիւ շէնքերու շինութեան:
Զաքիեւի ճարտարապետութեամբ կառուցուած են․
Զաքիեւի ճարտարապետութեամբ կառուցուած է նաեւ Երեւանի թիւ 3 հիւանդանոցն ու Ռուսաստանի մէջ Շիրիմեանի եկամտաբեր տունը :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ
Արշակունիներ
Արշակունիներ, պարթեւական արքայատոհմ։ Մ.թ.ա. 247 թուականին իշխանութեան հասած է Պարսկաստանի մէջ, եւ երկիրը կառավարած շուրջ կէս հազարամեակ՝ մինչեւ մ.թ. 226 թուականը։ Այդ ընթացքին Մերձաւոր Արեւելքի մէջ տիրապետող էր հելլենիզմը:
Պարթեւ Արշակունիները կարողացած են իրենց գերիշխանութիւնը եւ տոհմական ճիւղերը հաստատել Մեծ Հայքի, Վիրքի եւ Աղուանքի մէջ։ Հայաստանի մէջ Արշակունիները հաստատուած են 52 թուականէն եւ իշխած են մինչեւ 428 թուականը։ Վրաց Արշակունիներու իշխանութիւնը տեւած է մէկ դար՝ 189-284: Աղուանքի մէջ մազքթաց Արշակունիները իշխած են առաջին դարէն մինչեւ 510 թուականը։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Արշակունիներ
Գրիգոր Փափազեան
Գրիգոր Փափազեան (նաեւ՝ Գրիգոր Տուտի, Գրիգոր Տուտի Փափազեան, 1893, Պանտրմա-20 դեկտեմբերի, 1965, Ալճերիա), հայ բժիշկ, հասարակական եւ ազգային գործիչ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1893-ին Մարմարա ծովուն ասիական ափին գտնուող՝ Պանտրմա քաղաքին մէջ։ Արձանագրուած է Գրիգոր Տուտի կամ Գրիգոր Տուտի Փափազեան։ Աւարտած է Կ. Պոլսոյ՝ Գատըգիւղ թաղամասի, Մխիթարեան վարժարանը։ 1917-ին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։
1917-ին զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ զինուորական բժիշկի հանգամանքով մասնակցած՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմին։ Գերի ինկած է անգլիական բանակին եւ տարուած է Եգիպտոս։ Պատերազմի աւարտէն ետք ազատած է գերութենէն եւ վերադարձած՝ ծննդավայրը, որ գրաւուած էր Յունաստան ի կողմէ։ Քեմալական արշաւանքին սկզբնական շրջանին, շատերու հետ ինքն ալ ապաստանած է Յունաստան։ Հաստատուած է Թրակիոյ՝ Ալեքսանդրապոլիս (Տէտէ Աղաճ) քաղաքին մէջ, ուր երկար տարիներ մասնակցած է հայ համայնքի ազգային, կրթական, հասարակական եւ կուսակցական (ՀՅԴ) կեանքին։ Եղած է սիրուած եւ յարգուած անձնաւորութիւն։
1945-ին ընտանիքով գաղթած է Փարիզ, ուր սակայն, իբրեւեւ բժիշկ աշխատելու իրաւունք չէ ունեցած։ 1960-ական թուականներու սկիզբներուն տեղափոխուած է Ալճելիա։ Ալճելիա մայրաքաղաքին մէջ իբրեւ քաղաքապետական բժիշկ աշխատած է։
Մահացած է 20 Դեկտեմբեր 1965-ին Ալճերիոյ մէջ՝ 72 տարեկան հասակին։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:1893 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Պանտրմա ծնածներ Ստորոգութիւն:20 Դեկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:1965 մահեր Ստորոգութիւն:Ալճերիա մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ Ստորոգութիւն:ՀՅԴ–ի անդամներ
1834 թուական
1834 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 34րդ տարին
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1834 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1834 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1834
Յովհաննէս Թումանեանի յուշարձան (Երեւան)
Յովհաննէս Թումանեանի յուշարձան կը գտնուի Երեւանի Ազատութեան հրապարակը, Ալեքսանդր Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ թատերապարի պետական թատրոնի շենքին առջեւ։  Տեղադրուած է 1957–ին։ Ընդգրկուած է Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին։
Տուեալներ
Յուշարձանը կառուցուած է պղինձէ, Բջնիի բաց վարդագոյն որձաքարէ եւ բարձրութիւնը պատուանդանով միասին 8,5 մ է։
Պատմութիւն
17 Նոյեմբեր 1957-ին Ալեքսանդր Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ թատերապարի պետական թատրոնի շենքին մօտ միաժամանակ տեղի ունեցաւ ՅովհաննԷս Թումանեանի եւ Ալեքսանդր Սպենդիարեանի յուշարձաններու բացման հանդիսաւոր արարողութիւնը։
2009-2010 թուականներուն, Ազատութեան հրապարակի վերակառուցման աշխատանքերուն պատճառով, Թումանեանի եւ Սպենդիարեանի յուշարձանները ժամանակաւորապէս հեռացուեցան իրենց տեղերեն։ 2010–ին Մայիսին վերանորոգուած արձանները վերադարձան իրենց տեղերը։
Հրաչ (Հայկ Թիրիաքեան)
Հրաչ (Հայկ Թիրիաքեան) ( 1871, Տրապիզոն - 1915, Եղեռնի զոհ), դաշնակցական յայտնի գործիչ եւ անդամ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Տրապիզոն՝ 1871-ին : Հողագործութեան հետեւած Նանսիի մէջ, Ֆրանսա: Ուսանողական շրջանին է, որ Արմէն Գարօ (Գարեգին Փաստրմաճեան) եւ ինք խորապէս կ'ազդուին 1895-ի Համիդեան ջարդերէն, եւ Զէյթունի ապստամբութեան գործնական օգնութիւն ցուցաբերելու նպատակով եւ դիմելով Ժընեւ, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան պաշտօնաթերթ «Դրօշակ»-ին կեդրոնը, կը տրամադրուին յեղափոխական գործունէութեան:
Այդ շրջանին, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը ծրագրած էր Պոլսոյ մէջ մեծ շարժում մը՝ «Վրէժխնդրական գործ մը կատարել ուժանակի եւ ռումբերու օգտագործութեամբ», Իբր պատասխան համիտեան վայրագութիւներուն, որպէսզի Եւրոպական պետութիւններու հետաքրքութիւնը արթնցնեն Հայկական հարցին շուրջ, որոնք նոյն տարուան՝ 1896 թուականի Մայիսին, պաշտօնապէս յայտարարած էին սուլթանին, թէ առաջին իսկ առիթին երբ Պոլսոյ մէջ խառնակութիւններ պատահի, իրենց 12 մարտանագերու զինուորները ցամաք պիտի ելլէին, մայրաքաղաքին մէջ կարգ հաստատելու համար:
Հրաչ (հազիւ 25 տարեկան) եւ տարեկից երիտասարդներու խումբ մը որոշած էին իրենց կեանքը զոհել այդ ձեռնարկին մէջ, եւ ստրուկներու անուանումը ջնջել իրենց ժողովուրդին ճակատէն, վախկոտներու բազմութեան քաջութիւն ներշնչել, եւ սարսափի մատնել բռնակալ Համիտը, որուն ապրած կեանքը կատարեալ մղձաւանջ մըն էր իրեն համար:
Հրաչը Պանք Օթոմանի գործողութեան 3 ղեկաւարներէն մէկն էր, Բաբգէն Սիւնիի եւ Արմէն Գարօյի կողքին. գործողութեան աւարտին, տղոց պահանջած բարեբոխումները կատարելու Եւրոպական հիւպատոսներու խոստումներով, անոնք զինուորական շոգենաւով կը տարուին Ֆրանսայի Մարսեյլ քաղաքը, ուր 17 օր կը բանտարկուին առանց որեւէ մեղադրանքի կառավարութեան կողմէ: Բանտէն ազատ արձակուելէն ետք Հրաչ, Գարոյի հետ կ'անցնի Ժընեւ, ուր կը մնայ չորս ամիս:
1897-ին իբրեւ պատասխանատու կը գործէ Պուլկարիոյ մէջ։ Հոն որոշումներ կը տրուին Պոլսոյ մէջ նոր շարժումներ կազմակերպելու, յունաթրքական պատերազմին առթիւ: Հրաչ կ'երթայ Օտեսա եւ Կովկաս, դրամ ու զէնք հասցնելու Պոլսոյ մարմնին եւ կը յաջողի իր նպատակին մէջ։ Կիլիկիոյ շրջանին մէջ շարժում ստեղծելու համար՝ կ'երթայ Կիպրոս ու հոն զէնքեր կը փոխադրէ, որոնք կը բռնուին անգլիական մաքսատան կողմէ:
ՀՅԴ Երկրորդ ընդհանուր ժողովին (1898 թուականին Թիֆլիս, Վրաստան) կը մասնակցի իբրեւ Կիպրոսի պատգամաւոր:
Հրաչ ժամանակ մը կը մնայ նաեւ Եգիպտոս ու կը զբաղի Լեռնավայրի գործերով: 1901 թուականին կ'ամուսնանայ Վառնայի մէջ ու Պաթումի ճամբով, Հոկտեմբեր 5-ին կը հասնի Իզմիր, իսկ շաբաթ մը ետք իր կինը՝ Տիկին Իսկուհին կը միանայ իրեն: Տարի մը կը մնայ քաղաքին մէջ, ու կը զբաղի յեղափոխական կազմակերպութեամբ:Թուրքերը, հայ լրտեսներու եւ հարուստ հայերու միջոցով կը ջանային ձեռբակալել յեղափոխականները: Ահաբեկումի կ'ենթարկուին ոստիկան Մագսուտ եւ Գարեգին լրտեսները, ինչպէս նաեւ մեծահարուստ Պալեօզեանը: Ահաբեկիչներէն Խորէնը (Պետրոս Ազիզով) դեռը կատարելէ վերջ, կը ձերբակալուի ցմահ եւ յետոյ կը կախուի: Ոստիկանութիւնը կրցած էր լուռ առնել նաեւ Հրաչի բնակավայրին մասին, ի վերջոյ ան նաեւ կը ձեռբակալուի եւ ցմահ բանտարկութեան վճիռ կը ստանայ 1903 Յունուար 22-ին: Տիկին Իսկուհին եւս հինգ ամիս կը մնայ կանանց բանտ, ուր կը ծնի իր աղջիկ զաւակը Հերմինէն. Իրեն հետ միասին բանտն էր մէկ տարեկան Բաբգէնը:
Տիկին Իսկուհին իր երկու զաւակներով կ'աքսորուի Սամսոն, եւ հոն կը մնան հինգ տարի: ՀՅԴ կուսակցութեան եւ ազգականներու կողմէ վարձուած առագաստանաւ մը զանոնք կը փախցնէ Սոխու, ուր կը հասնին 1908-ի Յուլիս 12-ին, Թուրքիոյ Սահմանադրուեան հռչակումէն մէկ օր վերջ:
Հրաչ դժնդակ կեանք մը կ'անցնէ Պոտրումի բանտը այս մասին իր յուշերուն մէջ կ'ըսէ. «Պոտրումի կեանքս բաւական տառապագին ըլլալուն, այդ մէկը գրի առած եմ առանձին երկու փոքրիկ գրքոյկներու մէջ, եւ ընկերներուս նամակով մը եւ ուրիշ թուղթերով ուղարկած եմ Ժընեւ, պահեստի: Այնտեղ մանրամասն պատմած եմ վերջին տարուայ (1908) բանտային կեանքիս վերաբերեալ բոլոր հետաքրքիր դէպքերը»: Իսկ իր կնոջ մասին կը գրէ. «Խեղճ Իսկուհին, ինչե՜ր քաշեց 8 տարի Սամսոնի եւ Իզմիրի բանտերուն մէջ, եւ յետոյ ալ, երբ կ'ուզէր փախչիլ ու ազատիլ աքսորականի տառապալից կեանքէն, նոր դէպքեր պատահեցան: Երկու օր, մինչեւ առագաստանաւ մտնելը՝ լեռներուն վրայ, գիշեր, ցերեկ, սարսափով եւ յոյսով թափառեր են եւ առագաստանաւը ժամանելով երբ հասաւ Սոխումի մօտերը, սխալ ծովեզք դուրս եկած էին են, եւ եթէ դուրս ելլելէ վերջ, խոհեմութիւն համարելով գետին նստած չմնային, ապահովաբար պիտի գնտակահարուէին:
Իսկուհիի այս 7 տարուան տառապանքը կ'արժէր գրի առնել իսկապէս: Թելադրեցի իրեն այդ տխուր տարուան յիշատակները գրէ մէկ տեղ եւ պահէ: Ասով կը վերջացնեմ կեանքիս փուլի մը համառօտ պատմութիւնը»:
Բայց այդ պատմութիւնը չվերջացաւ. Սկսաւ գիտակից ու անձնուէր յեղափոխականին նոր կեանքը: Օսմանեան Սահմանադրութեան շրջանին սկսաւ «Ազատամարտ»-ի վարչական գործերը: Իսկ Ապրիլ 24-ի սարսռալի օրը, երբ կը սկսէր ձերբակալութիւնը հայ յեղափոխականներու ու մտաւորականներու, Հրաչ յաջողած էր ազատիլ: Բայց անունի, մականունի եւ բնակավայրի նոյնութեան պատճառով իր տեղ կը ձերբակալուի ու կ'աքսորուի հայ նպարավաճառ մը: Հրաչի յեղափոխականի բարոյականը իրեն թոյլ չի տար, որ իրեն փոխարէն ուրիշ անմեղ մը դատապարտուի, անձնատուր կ'ըլլայ ու իր պնդումով ազատ կ'արձակուի իր անուանակիցը:
Հրաչ գիտակցօրէն ու հաւատարմօրէն ծառայեց իր ուխտին եւ նահատակուեցաւ աքսորի ճամբուն:
Տիկին Իսկուհին, որ Պանք Օթոմանի դէպքէն ի վեր մասնակցած էր յեղափոխական գործունէութեան եւ մեծ կորով ներշնչած էր Հրաչին ու իր ընկերներուն, ամուսնին կորուստէն վերջ, ինք մեծցուց եւ դաստիարակեց իր երեք զաւակները՝ Բաբգէնը, Հերմինէն եւ Նուարդը: Քաջ եւ տիպար հայուհին մահացաւ 1930 Նոյեմբեր 14-ին Զակազիկի մէջ:
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:1871 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր Ստորոգութիւն:Տրապիզոն ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ յեղափոխական գործիչներ
Արա Քըրճըլեան
Արա Քըրճըլեան, Լիզպոնի գործողութիւնը իրականացող հինգ երիտասարդներէն մէկը:
Կենսագրութիւն
Արա ՔըրճըլեանՆախ կը յաճախէ ազգային «Մարտիկեան» վարժարանի մանկապարտէզը, ապա՝ Ազգային «Սուրէն Խանամիրեան» Քոլէճ, որուն ընթացքը չի կրնար աւարտել՝ հօրը մահուան պատճառով:
1978 թուականին, տակաւին ութերորդ դասարանի աշակերտ, հօրը մահէն ետք, տան ապրուստը հոգալու համար, կը լքէ դպրոցը եւ կը դիմէ արհեստի եւ կը սորվի ոսկերչութիւն: Տան պատասխանատուութիւնը, սակայն, անոր մոռցնել չի տար Հայ Դատի հանդէպ ունեցած պատասխանաուութիւններն ու պարտաւորութիւնները: Այս պատճառով ալ, ան կ'ապրի ժուժկալ կեանք մը:
Ազգային իր գիտակցութեան ներշնչման աղբիւրը եւ մղիչ ուժը կ'ըլլայ իր մայրը, որ միշտ կը պատմէ հայ ժողովուրդին տառապանքներուն մասին՝ թրքական եաթաղանին տակ: Արա շատ կը սիրէր փոքրերը: Իր շուրջ կը հաւաքէր զանոնք եւ կը պատմէր անոնց՝ հայութեան կրած տառապանքներուն մասին: Անոնց մէջ նաեւ կ'արթնցնէր ազգին սէրը: Իր այս վարմունքին պատճառաւ մանուկներն ու պատանիները շատ կը սիրէին զինք եւ միշտ կը փնտռէին իր ներկայութիւնը: Արային հետաքրքրած է լողը, չմուշկը, ինչպէս նաեւ երաժշտութիւնը:
Վերջին օրերուն՝ Յունաստան մեկնելու պատրուակով, կը փորձէ հեռանալ երկրէն․ սակայն մօրը ընդդիմութիւնը մի քանի օրով կը յետաձգէ ճամբորդութիւնը: Ապա, ընկերներով բանակումի երթալու պատրուակով, կը մեկնի տունէն ու 22 Յուլիս, 1983-ին, ժամը 11:30-ին, Փորթուկալի մայրաքաղաք՝ Լիզպոնի մէջ կը մասնակցի Լիզպոնի անձնասպանութեան գործողութեան , ու կը զոհուի յանուն Հայ դատի միջազգայնացման աշխատանքին:
Հնդկական Ովկիանոս
Հնդկական ովկիանոս, աշխարհի մեծութեամբ՝ երրորդ մեծ ովկիանոսը։ Անիկա կ'ընդգրկէ երկրագունդին ջրային մակերեսին շուրջ 20 տոկոսը։ Մակերեւոյթին տարածութիւնն է 73,5 միլիոն քառակուսի քիլոմեթր։ Հիւսիսէն կ'ողողէ Ասիոյ, արեւմուտքէն՝ Ափրիկէի եւ արեւելքէն՝ Աւստրալիոյ ափերը, հարաւէն սահմանակից է Անթարքթիքա յին ։ Հնդկական ովկիանոսը ունի ծայրամասային կամ տարածաշրջանային ծովեր, ինչպիսիք են Արաբական ծովը, Լակաթիւի ծովը, Սոմալի ծովը, Պենկալեան ծոցը եւ Անդամանեան ծովը:
Անուան Ծագում
Հնդկական ովկիանոսը իր ներկայ անունով կոչուած է 1515-էն ի վեր, երբ լատիներէնով «Հնդկական արեւելեան ովկիանոս» ձեւը որդեգրուած էր: Հետզհետէ այդ անուանումը սկսած է վերաբերիլ միայն մօտակայ ծովուն, իսկ ովկիանոս անուանումը ստացած է այն օրերուն իր հարստութիւններով ամէնէն յայտնի ծովափնեայ երկիրին՝ Հնդկաստանի անունով: Ալեքսանտր Մակեդոնացի Ք․ա 4-րդ դարուն զայն անուանած է «Հինտիքոն Փելակոս» (Ἰνδικόν πέλαγος)՝ «Հնդկական ծով»։ Արաբներուն կողմէ անիկա ծանօթ է Պահր-էլ-Հինտ (ժամանակակից արաբերէնով՝ الهندي المحيط‎‎ [ալ-մուհիթ ալ-հինտի])՝ «Հնդկական ովկիանոս» անունով։ ԺԶ. դարուն հաստատուած է Ա. դարուն հռոմէացի գիտնական Փլինիոս Աւագին կողմէ Օքիանուս Ինտիքուս (Oceanus Indicus)՝ Հնդկական ովկիանոս անուանումը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ովկիանոսներ
Անդրէաս Արծրունի
Անդրէաս Արծրունի, հայ երկրաբան։ Փեթերսպուրկի գիտութիւններու ակադեմիայի թղթակից անդամ (1895 թուականէն)։
1871-1875 թուականներուն, պարբերաբար, կեցութիւն կը հաստատէ Թիֆլիսի մէջ, ուր կը զբաղի՝ Կովկասի երկրաբանութեան հետազօտութեամբ, Լոռիի եւ Գանձակի գաւառներուն մէջ, եւ մանկավարժութեամբ։ 1875-ին կը վերադառնայ Գերմանիա եւ Սթրասպուրկի համալսարանի օգնական կը նշանակուի, 1877-1883 թուականներուն՝ Պերլինի համալսարանի դասախօս, իսկ 1884-1898 թուականներուն Ախէնի փոլիթեքնիքայի (ճարտարապետութեան) գիտնական, հանքաբանութեան ամպիոնի վարիչ եւ տեքան (ընդմիջումներով)։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ երկրաբաններ Ստորոգութիւն:27 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:22 Սեպտեմբերի մահացածներ
Վահան Գարտաշեան
Գարտաշեան Վահան, փաստաբան եւ մտաւորական։
Կենսագրութիւն
Կը պատկանի Ետիգարտաշեաններու ընտանիքին, որոնց մէկ ճիւղը կը գտնուի Ռումանիա եւ միւսը՝ Եգիպտոս: Իր նախակրթութիւնը ստացած է իր ծննդավայրին վարժարանը եւ յետոյ յաճախած՝ Սէնթ Պազիլ Յիսուսեանց վարժարանը (1890-1900): 2 Յուլիս 1902-ին կ'երթայ Մ. Նահանգները եւ կը մտնէ Եէյլի համալսարանը եւ կը հետեւի օրէնսգիտութեան (1905-1908): Համալսարանը աւարտելէ յետոյ կ'ընդունուի օրէնսգէտներու կաճառին մէջ եւ 1909-ին կը կազմէ ընկերակցութիւն մը ուրիշ փաստաբանի մը հետ: 1911-ին կ'ըլլայ տնօրէն, խորհրդական եւ վիճակագիր Ամերիկայի Օսմ. Առեւտրական Սենեակին եւ խորհրդական Ուաշինկթընի Թրքական Դեսպանատան եւ Նիւ Եորքի Թրքական Ընդհ. Հիւպատոսարանին (1910-1914): 1913-ին Ելմտական գործակալ Թուրքիոյ Միացեալ Նահանգաց մէջ, եւ 1914-ին օգնական բարձր յանձնակատար Թուրքիոյ՝ Սան Ֆրանսիսքոյի Միջազգային արուեստահանդէսին:
Ընդհանուր պատերազմէն յետոյ թրքական ծառայութիւնը կը թօթափէ եւ կը գտնուի ազգային կեանքի մէջ, եւ կ'աշխատի հայկական անկախութեան դատին համար եւ կը վարէ Հոկտեմբեր 1918-էն 1923 պատուակալ տնօրէնութիւնը Փրէս Պիւրոյի եւ James W. Gerardի ատենապետութեան տակ գործող Հայաստանի Անկախութեան Ամերիկեան Յանձնախումբին:
Ստեղծագործական Կեանք
Հեղինակած է այլեւայլ գիրքեր, ինչպէս Օսմ. Կայսրութիւնը Ի. Դարուն (1908): Արեւելեան տնդրոյ վրայ կարճ բացատրութիւն մը (1908), Խորհրդարանական օրինաց սկզբունքները (1909), Արդի կեանքը թրքական հարէմին մէջ (1912), Հայաստան եւ Հայք (1916): Ունի բազմաթիւ յօդուածներ եւ տետրակներ Արեւելեան խնդրոյն մասին (1916-1923). Հայկ եւ Արման անուններով աշխատակցած է Հայրենիքի: 1907-1923 շրջանին կատարած է գիտական կաճառներու եւ Համալսարաններու մէջ բազմաթիւ բանախօսութիւններ Արեւելեան խնդրոյն եւ անոր յարակից նիւթերու մասին:
Վահան Գարտաշեան թերեւս տաղանդ ունէր սակայն դժբախտութիւն մըն է, որ նկարագրով բախտախնդի մը եղած է: 1908-ին ամուսնանալով տարէց այրի Ամերիկուհիի մը հետ, անոր նիւթական միջոցները ուզած է իրեն բարձրացման պատուանդան դարձնել, եւ ասոր համար է որ իր ծառայութիւնը տրամադրած է նախ Թուրքերուն: Կարծելով թէ կրնայ օգտագործել Թուրք կառավարութիւնը 1913-ին կ'երթայ Կ. Պոլիս, իբր թէ լուսաւորելու համար թուրք ժողովուրդը եւ թուրք կառավարութիւնը թէ Օսմ. կայսրութիւնը կազմող զանազան ցեղերը պարտ էին սորվիլ բարեկամ ըլլել իրարու հետ եւ մշակել եղբայրութեան ոգին: Միւս կողմէ Ամերիկացիներուն կը ներկայանար իբր պետը կազմակերպութեան մը, որուն նպատակն էր յառաջացնել Թուրքիոյ մէջ բարոյական վիճակներ, որոնք հարկաւոր էին նոր բէժիմին յաջողութեան»: Արդարեւ Թուրքիայէն կը դառնար ձեռք բերած վերը նշանակուած շահաբեր պաշտօնները, (Ելեւմտական գործակալ, օգնական բարձր յանձնակատարի եւ փաստաբան Նիւ Եորքի թուրք հիւպատոսարանին) որոնք պահեց մինչեւ 1918 գէթ իբր տիտղոս, եւ գործակցեցաւ այն մարդոց որոնք Թուրքիոյ ամբողջութիւնը պաշտպանելու նպատակով ծրագիրներ կը յղանային եւ կը պատրաստէին «Reconstruction Work in Turkey» գիրքը որ հազարաւոր օրինակներով ձրի ցրուուեցաւ, եւ խոշոր դեր կատարեց ամերիկացիներու միտքերը յեղաշրջելուն մէջ:
Սակայն իր արկածախնդրական բազմաթիւ արարքներուն մէջ գլուխ-գործոցը պիտի մնայ 1921-ին հրատարակած տետրակը «Ուիլսըն Հայաստանի կործանիչ» խորագրով որով կը յարձակէր Նախագահ Ուիլսընին, Մերձաւոր Արեւելքի Նպաստամատոյցին եւ Ամերիկեան Միսիոնարներուն վրայ, զանոնք մատնանշելով իբր Հայաստանի դժբախտութեան երկարաձգման պատասխանատու, ինչ որ պատճառ եղաւ որ Կ. Պոլսոյ հայ երեք հոգեւոր պետերը 20 Մայիս 1921-ին պաշտօնական յայտարարութեամբ դատապարտեն զինքը: Վահան Գարտաշեան, երբեմն հակառակորդ յետոյ անձնուէր գործիչ Դաշնակցութեան, կը մեռնի 12 Յունիս 1934-ին ի Նիւ Եորք:
Գարտաշեան որդին էր Նազար Գարտաշեանի: 1920-էն ի վեր, երբ Սովիէթ Ռուսիոյ կողմէ գրաւուեցաւ կարճատեւ Հայկական Հանրապետութիւնը, Գարտաշեան փաստաբանն էր Հայկական Հանրապետութեան պատուիրակութեան, որ ստորագրեց Սեւրի դաշնագիրը եւ օրինաւոր յաջորդն է Հայկական Հանրապետութեան կառավարութեան, որուն կեդրոնը կը գտնուի Փարիզ:
Գարտաշեան խիստ քննադատ մըն էր Մ. Նահանգներու արտաքին քաղաքականութեան՝ Թուրքիոյ վերաբերմամբ, եւ 1923-ի Ապրիլին ծերակուտեիեն Պորահի գրած նամակով մը ամբաստանեց թէ՝ նախագահին դահլիճին երկու անդամները Լօզանի քօնֆէրանսին մէջ ծախեցին հայկական դատը... Կարճ ժամանակ կը յետոյ, Գարտաշեան իբր փաստաբանը Հայկ. Հանրապետութեան պատուիրակութեան նամակ մը ուղղեց նախագահ Գուլիճին, հրաւիրելով Միացեալ Նահանգները որ պատուիրակութեան հետ միասին Լահէի իրաւաբանական մնայուն Ատեանին ենթարկեն Մ. Նահանգներու եւ Հայաստենի միջեւ գոյութիւն ունեցող խնդիրները։
Գարտաշեան դասախօսեց Եէյլ համալսարանի եւ այլ հաստատութեանց մէջ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1 Դեկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:12 Յունիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Նիւ Եորք մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ փաստաբաններ
Արիանա Կրանտէ
Արիանա Կրանտէ Պիւթերա, ամերիկացի երգչուհի եւ դերասանուհի։
Կենսագրութիւն
Արիանա Կրանտէն ծնած եւ մեծցած է Պոկա Ռատոն քաղաքին մէջ։ Իր մայրը՝ Ճոան Կրանտէն, «Hose-McCann Communications» ընկերութեան գործադիր տնօրէնն է, իսկ հայրը՝ Էտուարտ Պիւթերան, գծանկարչական հնարիչ է : Կրանտէն 2008-ին կը մարմնաւորէ Շարլոթայի կերպարը «13» ներդաշնակին մէջ :
Արիանա Կրանտէն երգչուհի, յօրինող եւ դերասանուհի է։ 2013 թուական ի Օգոստոսին ան կը հրապարակէ իր «Yours Truly» ալպոմը, որ կը գլխաւորէ Billboard 200 ալպոմներու յաջողութիան շքերթը : Իր երկրորդ ալպոմը, որ կը կրէ «My Everything» անուանումը, կը հրապարակէ 2014 թուականի Օգոստոսին եւ նոյնպէս կը գլխաւորէ Billboard 200-ը : Այդ ալպոմի երգացանկը կ'ընդգրկէ այնպիսի յաջողութիւններ, որոնցմէ են «Problem», «Break Free», «Bang Bang», «Love Me Harder» եւ «One Last Time»։ 20 Մայիս 2016-ին վաճառքի դուրս եկաւ երգչուհիին երրորդ՝ «Dangerous Woman» կոչուող ալպոմը :
Ան նաեւ հեռատեսիլէն յայտարարեց թէ շաքարախտ ունի եւ PTSD:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:26 Յունիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասանուհիներ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի երգչուհիներ
Գարա Տէրվիշ
Կենսագրութիւն
Ծնած է Ստավրոպոլ: 1893-ին աւարտած է Նոր Նախիջեւանի թեմական դպրոցը: Եղած է գրագիր եւ ուսուցիչ: Գրած է բանաստեղծութիւններ, պատմուածքներ եւ վիպակներ: 1910-ական թուականներուն տարուած է ապագայապաշտութեամբ (futurism), փորձած է այդ ուղղութիւնը արմատաւորել հայ քնարերգութեան մէջ: «Երուանդ Գոշ» (1911) վիպակին մէջ համատեղած է լուսաւորականութիւնն ու քրիստոնէութիւնը, տուրք տալով ժամանակի անհատապաշտական ու յուսահատական տրամադրութիւններուն: Գրողին «Կեանքի ջութակը» (1917) վիպակին մէջ կը գերիշխեն բնապաշտական տեսարանները: «Օրերից առաջ» (1928) երկը փորձ մըն է` իմաստաւորելու նախայեղափոխական մտաւորականութեան կեանքը: Թարգմանութիւններ ըրած է Ուոլթ Ուիթմենէն: Հայերէնէ ռուսերէնի թարգմանած է Ալեքսանդր Շիրվանզադէի, Լեւոն Շանթի եւ Աւետիս Ահարոնեանի առանձին ստեղծագործութիւնները ։
Գարան` հիւթեղ շապիկներով խիզախ «թափառականը», որ գրականութիւնը սենեակէն փողոց կը հանէ, կը ծախէր իր բացիկները, կը զարմացնէր, կը զայրացնէր ու կը զմայլեցնէր մարդիկը:
«Կեանքի ջութակը» վիպակին մէջ նշուող գլխաւոր միտքերէն
«Ես ֆութուրիստ եմ- հպարտ ու գոռոզ կուռքերու փշրողն եմ, հաստատուն պատուանդանների գլորողը, նուիրական արձաններու ջարդող վանդալը: Ես խելառ սիրահար եմ- բոցավառ համբոյրներ եմ դրոշմում գեղեցկուհու կուրծքին եւ կատաղի թեւերով սեղմում բուռն, փոթորկոտ եւ տարփալից գրկումս: Ես ամէն ինչ եմ եւ ոչինչ եմ: Ես Գարա-Տէրվիշն եմ»:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1872 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1932 մահեր Ստորոգութիւն:7 Յունիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:16 Դեկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Մալիպու (երգ)
Մալիպու, երգ, ձայնագրուած ամերիկացի երգչուհի Մայլի Սայրըսի կողմէ: Հրապարակուած է 11 Մայիս 2011-ին, «Ար Սի Էյ Րեքըրտս»ին մէջ (RCA Records), իբրեւ լաւագոյն երգ:
Ստեղծման պատմութիւն
«Մայլի Սայրըս Էնտ Հըր Տէտ Փէթզ» (Miley Cyrus & Her Dead Petz) ալպոմին անվճար հրապարակումէն ետք, Սայրըս կը սկսի պատրաստել իր վեցերորդ ալպոմը :
Ան ամերիկեան տաղանդներու հաղորդումին՝ «Տը Վոյս» 11-ի (The Voice) եթերաշրջանին, կը մասնակցի իբրեւ դատական կազմի անդամ :
Սեպտեմբեր 2016-ին կը նկարահանուի «Ճգնաժամը վեց բեմերու վրայ»-ին մէջ :
«Պիլպորտ»ի (Billboard) հրատարակութեան տուած հարցազրոյցին ընթացքին, Մայլի կը հաստատէ, թէ իր վեցերորդ ալպոմէն, «Մալիպու» երգին հրապարակումը պիտի կայանայ 11 Մայիս 2017-ին : Անուանումը վերագրուած է Մալիպուին, իսկ երգը նուիրուած է իր ապագայ նշանածին՝ արուեստագէտ Լիամ Հեմսուորթին (Liam Hemsworth) : Նոյն հարցազրոյցին ընթացքին, Սայրըս կը բացայայտէ, որ «Մալիպու» երգը գրած է ինքնաշարժին մէջ, երբ «Տը Վոյս» հաղորդումին մասնակցելու կ'երթային :
Մայլի Սայրուս կ'ըսէ, թէ «Եթէ ինծի մէկը երեք տարի առաջ ըսէր, որ ես այսպիսի երգ մը պիտի հրապարակեմ, չէի հաւատար: Ես կը կարծեմ, որ այս մէկը համահունչ կերպով կ'արտայայտէ իմ զգացումներս երաժշտութեան նկատմամբ»:
Երգը արտադրողն է Օրէն Եոլ (Oren Yoel), որուն հետ Մայլի արդէն աշխատած էր իր նախորդ ալպոմներուն վրայ :
Ստեղծագործութիւն
«Մալիպու»-ն Փոփ ռոք երաժշտական սեռին կը պատկանի : Սփին (Spin) ամսագիրին լրագրող մը երգը բնութագրած է իբրեւ Հարաւային Քալիֆորնիոյ Սոֆթ ռոք (SoCal soft rock) :
Անիկա ներկայացուած է բանալիի վրայ «Սոլ տիեզ մաժոր»ի մէջ: Երգը մէկ վայրկեանուան ընթացքին ունի 140 հարուած :
Տեղաշարժ
Սայրըս «Մալիպու» երգը առաջին անգամ կը ներկայացնէ 13 Մայիս 2007-ին, Ուանկօ Թանկօ (Wango Tango) ամէնամեայ համերգին ընթացքին, որ տեղի կ'ունենայ «Սթեփ ափ Սենթըր»ին մէջ, Քալիֆորնիոյ համալսարանական քաղաքին տարածքին՝ Տոմինիքս Հիլզի Քարսոն քաղաքին մէջ, Լոս Անճելըսի կեդրոնէն 16 Քիլոմեթր դէպի հարաւ, ուր հրաւիրուած էր իբրեւ պաշտօնական հիւր :
Ան այդ երգով կը ծրագրէ ելոյթ ունենալ նաեւ «2017 Պիլպորտ» (2017 Billboard) երաժշտական մրցանակաբաշխութեան ընթացքին, որ տեղի կ'ունենայ 21 Մայիս 2017-ին իր հօր Պիլլի Ռեյ Սայրըսի եւ փոքր քրոջ՝ 17-ամեայ Նոա Սայրըսի մասնակցութեամբ  :
Մէկ օր ետք, ան այդ երգը կը կատարէ «Տը Վոյս» հաղորդումին եզրափակիչ համերգին ընթացքին :
Արձագանքներ
Երգը դրական արձագանքներ կը ստանայ երաժշտական քննադատներու կողմէ՝ Ֆորպէս (Forbes), «Ինթըրթէյնմընթ Ուիքլի» (Entertainment Weekly) եւ «Փիչֆորք» (Pitchfork) :
Վաճառքային յաջողութիւններ
Երգը կը դառնայ երգչուհիին երաժշտական ասպարէզին իններորդը, որ կը հասնի ամերիկեան «Պիլպորտ Հաթ 100» (Billboard Hot 100) յաջողութիւն-շքերթին լաւագոյն տասնեակին, «Րեքինկ Պոլ»էն (Wrecking Ball) ետք (թիւ 1, 2013-ին) :
Երաժշտական տեսահոլովակ
«Մալիպու» երաժշտական տեսահոլովակը կը հրապարակուի 11 Մայիս 2017-ին, որուն մէջ կը նկարահանուի Մայլին, ծովափին պառկած, ծաղիկներու մէջ, ջրվէժի մը տակ եւ ծովածոցի ջուրերու մօտ:
Հաւաստագրեր
{| class="wikitable" ! Երկիր !! Հաւաստագիր !! Վաճառք
Եկեղեցական Երաժշտութիւն
Եկեղեցական երաժշտութիւն, քրիստոնէութեան առաջին իսկ դարերէն երգեցողութիւնը առաջնակարգ դեր ունեցած է եկեղեցական արարողութիւններու մէջ: Սկզբնական շրջանին պաշտամունքը բաղկացած է սաղմոսերգութենէ: Հետագային այդ նախնական երգեցողութիւնը հարստացած է սրբազան հայրերու կողմէ յօրինուած բազմատեսակ հոգեւոր երգերով, որոնք ժամանակի ընթացքին, ենթարկուելով օտար երաժշտութիւններու ազդեցութեան, ստեղծած են ոճական անկազմակերպ վիճակ մը:
6-րդ դարու վերջաւորութեան Հռոմ ի պապի՝ Գրիգոր Առաջին Մեծի (590-604) կարգադրութեամբ եւ հետապնդումով մեծ աշխատանք կատարուած է եւ ստեղծուած ոճային միասնութիւն ունեցող եկեղեցական երգեցողութիւն, որ հետագային դարձած է Կաթողիկէ եկեղեցւոյ պաշտօներգութիւնը եւ կոչուած՝ Գիրգորեան երգ (Chant Gregorien):
Գիրգորեան եղանակներու կառոյցին մէջ գերիշխած են հաւասար եւ երկար տեւողութիւն ունեցող հնչիւններ եւ իր հանդարտ, դանդաղ ու սահուն բնոյթին համար անիկա ստացած է նաեւ Cantus Planus անուանումը:
Արմենակ Շահմուրատեան
Արմենակ Շահմուրատեան, հայ օփերային երգիչ։ Կոմիտասեան դպրոցի ամենանշանաւոր ներկայացուցիչներէն եւ հայ ազգային երգարուեստի վաստակաշատ գործիչներէն մէկը։ Զինք անուանած են «Հայ Կարուզօ»։ Փարիզի Մեծ Օփերային մէջ, աննախընթաց յաջողութիւն ունենալէն ետք, հեռանալով միջազգային ասպարէզէն, նուիրուած է հայ ժողովրդական ու հոգեւոր երգին՝ զայն տարածելով ամբողջ աշխարհի տարածքին։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1878 -ին, Արեւմտեան Հայաստանի Մուշ քաղաքին մէջ, դարբին Սարգիսի ընտանիքին մէջ։ 8 տարեկանէն, անդամ էր եկեղեցւոյ երգչախումբին: Հօր մահէն ետք, մայրը անհրաժեշտ միջոցներ չի գտներ Արմենակի ուսման համար, սակայն Արմենակի բնատուր արտակարգ ձայնային շնորհները նկատի առնելով՝ Մշոյ հոգեւոր թեմի առաջնորդ Ներսէս եպիսկոպոս Խարախանեան՝ զայն կ'որդեգրէ եւ կ'ուղարկէ Մշոյ նշանաւոր Ս. Կարապետ վանքի Ժառանգաւորաց դպրոցը, ուսում ստանալու համար։ Արմենակ չի հաշտուիր եկեղեցւոյ անձուկ միջավայրին, եւ շատ չանցած, կը վերադառնայ Մուշ։ Այս անգամ Խարախանեանի մեկենասութեամբ ու յանձնարարական նամակով ան կը մեկնի Էջմիածին եւ կ'ընդունուի Գէորգեան ճեմարան։ Էջմիածնի մէջ՝ պատանի Արմենակ երաժշտութեան ուսուցիչ եւ համբաւաւոր երգահան՝ Կարա-Մուրզայի երգչախմուբին մեներգիչը կը դառնայ։ Արմենակի արտակարգ ձայնը եւ բարձրորակ կատարումը կը գրաւեն Կարա-Մուրզան փոխարինող՝ երիտասարդ Կոմիտասին ուշադրութիւնը, եւ ան առանձնայատուկ հոգատարութիւն կը ցուցաբերէ պատանիին հանդէպ (ողջ կեանքի ընթացքին)։ Շուրջ մէկուկէս տարի Արմենակ՝ որպէս երգիչ-երաժիշտ Կոմիտասի անմիջական հսկողութեամբ եւ մասնագիտական խորհուրդներով կը կատարելագործէ իր կարողութիւնները։ Ճեմարանին մէջ, Շահմուրատեանի դասընկերներն էին՝ Աւետիք Իսահակեանը, Գրիգոր Սիւնին, Դերենիկ Դեմիրճեանը եւ ուրիշներ։ Շուտով զինք կը հեռացնեն ճեմարանէն՝ այդ օրերու պահպանողական-յետադիմական գործելակերպին դէմ ուղղուած ուսանողական խռովութեան մասնակցելուն համար։ Սակայն, Խրիմեան Հայրիկի միջնորդութեամբ, կ'ընդունուի Թիֆլիսի Ներսիսեան դպրոցը՝ ուսումը շարունակելու համար։ Շուտով կը ծանօթանայ Ղազարոս Աղայեանի, Գէորգ Բաշինջաղեանի եւ Յովհաննէս Թումանեանի։ Անոր երգելու արտակարգ ընդունակութիւնները կը գրաւեն նաեւ՝ դպրոցի երաժշտութեան ուսուցիչ Մակար Եկմալեանը։ 1896-ին, Շահմուրատեան կ'աւարտէ Ներսիսեան դպրոցը։
Արեւմտեան Հայաստանի մէջ, սկսած էին համիտեան ջարդերը, եւ սուլթանական վայրագութիւններու դէմ թիֆլիսահայութեան մէջ բողոքի ալիք կը բարձրանար, որու եռանդուն մասնակիցներէն մէկը կը դառնայ Արմենակը։ Ցարական ոստիկանութիւնը կը ձերբակալէ զայն եւ կը բանտարկէ Մետեխի բանտը, ապա՝ իբրեւեւ թուրքահպատակի՝ կը յանձնէ թրքական կառավարութեան։ Բանտէ բանտ փոխադրուելով ան կը հասնի մինչեւ Կարս, ուր կը մնայ ութ ամիս։ Այդ օրերուն Արմենակի միակ սփոփանքը երգն էր, որմով կը նուաճէր հսկիչներուն բարեացակամութիւնը եւ բախտակիցներուն սէրը։ Անոր երգը կը թռչի բանտի պատերէն եւ կը հասնի թուրք հիւպատոս Ֆուատ պէյ-ին, որ իբրեւեւ «ազատ աքսորական» զայն կ'ուղարկէ հայրենի Մուշ, ուր երկու տարի Ս. Կարապետի Ժառանգաւորաց վարժարանին մէջ ուսուցչութիւն ընելէ ետք, կը փոխադրուի Կարին (Էրզրում), ուր չորս տարի տեղի երկսեռ վարժարանին մէջ կը դասաւանդէ երաժշտութիւն, հայոց լեզու ու հայ ժողովուրդի պատմութիւն եւ կը ղեկավարէ իր ստեղծած երգչախումբը։
Իր աշակերտին ճակատագիրով մտահոգ Կոմիտաս, այդ օրերուն Էջմիածինէն Կարին լուր կ'ուղարկէ. «Ըսէ՛ք Արմենակին՝ չնստի-մնայ Էրզրում, պէտք է անպայման Իտալիա երթայ՝ ձայնը մշակելու»։ Սակայն Արմենակ, ազատ աքսորի մէջ ըլլալով, չէր կրնար առանց թոյլտուութեան Թուրքիոյ սահմանը անցնիլ: Դպրոցին ղեկավարութեան միջնորդութեամբ, բուժման մեկնելու նպատակով ձեռք կը բերէ լիբանանեան անձնագիր մը եւ ֆրանսական նաւով Լիբանանի փոխարէն կը մեկնի Փարիզ (1904)։ Այստեղ կը մասնակցի հայ մեծահարուստ՝ Ալեքսանտր Մանթաշեանցի ծախսերով կառուցուած եկեղեցւոյ օծման արարողութեան, ուր իբրեւեւ լաւագոյն երգիչ կը ճանչցուի։ Փարիզի մէջ, ան կ'աշակերտէ աշխարհահռչակ երգչուհիին՝ Փոլինա Վիարդոյին, որ սիրով յանձն կ'առնէ երկու տարի անվճար զբաղիլ անոր հետ։
Շահմուրատեանին նիւթական աջակցութիւն կը ցուցաբերէ հայ գործարար եւ բարերար Ալեքսանտր Մանթաշեանցը։ 1914-ին, Շահմուրատեան կը տեղափոխուի ԱՄՆ, համերգներ ունենալով ամերիկեան մեծ քաղաքներու մէջ՝ (Նիւ Եորք, Սան Ֆրանսիսքօ, Պոսթըն, Տիթրոյտ, Ֆրեզնօ), նաեւ Եւրոպայի՝ (Լոնտոն, Մանչեսթըր, Պրիւքսել, Անտվերպեն, Ժընեւ, Զյուրիխ) ու Ասիոյ (Թեհրան, Պաղտատ, Կալկաթայի) մէջ։ Աշխարհով մէկ թափառելէ յոգնած, արդէն վատառողջ, նիւթապէս խիստ անապահով, Շահմուրատեան 1930-ին կը վերադառնայ Եւրոպա, կը հասնի Փարիզ եւ ամէնէն առաջ կը շտապէ հիւանդանոցին մէջ տառապող իր մեծ ուսուցիչին՝ Կոմիտասին քով։ Սենեակին մէջ, ուր Կոմիտաս պառկած էր, բժշիկին խորհուրդով Շահմուրատեան կ'երգէ «Հայաստան, երկիր դրախտավայր» երգը, որու առաջին քառատողն իսկ մոգական ազդեցութիւն կ'ունենայ Կոմիտասին վրայ։ Ան կը ճանչնայ իր սիրելի աշակերտը, կը նստի անկողինին մէջ, ձեռքերը կը տարածէ զինք գրկելու համար եւ կը բացագանչէ մէկ բառ՝ Արմենա՜կս… Այդքանը միայն։ Կոմիտասը այլեւս ո՛չ կը ճանչնայ, ո՛չ կը յիշէ եւ ո՛չ ալ կը պատասխանէ Շահմուրատեանի հարցումներուն։ Կ'երթայ պատուհանին քով, դէմքը կը դնէ ապակիին եւ խռովեալի տեսք կը ստանայ։ Շահմուրատեան երկար ժամանակ չի կրնար ձգել սենեակը:
1935-ին, Ամերիկայէն վերադարձին, կը յայտնաբերուին հոգեկան խանգարումի առաջին նշանները։ 1938-ին կը տեղափոխուի ապաքինարան։1939-ին, 61 տարեկան հասակին, կը կնքէ մահկանացուն իր բնակարանին մէջ՝ 42 Avenue Raspail, Arceuil. Սեպտեմբեր16-ին թաղումի արարողութիւնը տեղի կ՚ունենայ իր բնակարանին մէջ, որմէ ետք դագաղը կը փոխադրուի Արքէօյի մօտակայ գերեզմանատունը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:14 Սեպտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Երգիչներ
Կիվի Շահնազար
Կիվի Շահնազար (Կիկուշ Շահնազարեան, ), հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ։ Անդամ՝ Վրաստանի գրողներու միութեան:
Կենսագրութիւն
Կիվի Շահնազար, ծնած է Թիֆլիսի մէջ, 1933 թուականին։ Սորուած է Թիֆլիսի պետական համալսարանի արեւելագիտութեան հիմնարկի հայագիտութեան բաժնին մէջ։ Ուսումը աւարտելէ ետք աշխատատած է «Սովետական Վրաստան» թարգմանչական գրականութեան եւ հրատարակչութեան խմբագրութեան մէջ՝ որպէս խմբագիր։ Հայերէնէն վրացերէն թարգմանած է Գրիգոր Նարեկացիի, Սայեաթ-Նովայի, Եղիշէ Չարենցի, Աւետիք Իսահակեանի, Վահան Տերեանի , Սիլվա Կապուտիկեանի, Վահագն Դաւիթեանի, Համօ Սահեանի,Պարոյր Սեւակի եւ այլ գրողներու ստեղծագործութիւններ :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:1933 ծնունդներ Ստորոգութիւն:23 Դեկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Թիֆլիս ծնածներ
Վազգէն Թիւթիւնճեան
Վազգէն Թիւթիւնճեան, ծնած է 1915-ին Գատը-Գիւղ, Պոլիս։
Քոլէճական կրթութիւն ստացած է Վենետիկի Մուրատ-Ռափայէլեան Վարժարանին մէջ 1933-ին ապա յաճախած է Վենետիկի Գեղարուեստից վարժարանը վկայուելով 1935-ին: Մինչեւ 1944 Պոլսոյ մէջ զբաղած է ուսուցչութեամբ եւ լուսանկարչութեամբ։ Դէպի Թուրքիոյ արեւելեան նահանգները (Թրքահայաստան) ճամբորդութիւն մը կ'ընէ եւ բազմաթիւ վանքեր ու եկեղեցիներ կը լուսանկարէ, սակայն թրքական ոստիկանութիւնը կը ձերբակալէ զինք եւ բոլոր նկարներն ու վաւերաթուղթը կը բռնագրաւէ։
1944-ին կը փոխադրուի Պէյրութ, ուր կը բանայ իր լուսանկարչական արուեստանոցը «Ֆոթօ Ֆեմինա»: Սակայն ժամանակ մը ետք, այսինքն 1950-ին բոլորովին կը նուիրուի ուսուցչութեան հանդիսանալով գեղարուեստի ծանօթ ու սիրուած մանկավարժ ուսուցիչ։ Ամուսնացած է եւ ունի երկու մանչ զաւակներ։ Պաշտօնավարած է բազմաթիւ վարժարաններու մէջ դասաւանդելով արուեստաբանութիւն։ Հ. Բ. Ը. Միութեան Լիբանանի բոլոր վարժարաններուն մէջ աթ տասնամեակներով պաշտօնավարած է։ Դասաւանդած է նաեւ քաղաքի Հայ Աւետարանական Կեդրոնական Բարձրագոյն Վարժարանը եւ Քասլիքի Գեղարուեստից վաարժարանը, որուն «աթըլիէ» պատասխանատուն է։ Արուեստաբան-Գեղարուեստական գործունէութիւնը կը տարածուի հետեւեալներու շուրջ.
Գնահատելով իր քառասուն տարիներուն վաստակը, 1974-ին Իտալիոյ Կրթական Նախարարութիւնը կը հրաւիրէ զինք որ վեց ամիս շրջի Իտալիա եւ եւրոպական երկիրներ ուսումնասիրելու համար «Հայկական կառուցողական արուեստին ազդեցութիւնը իտալական եւ եւրոպական այլ կառուցողական արուեստին վրայ»: Այս առթիւ Վենետիկի Գեղարուեստից վարժարանը զինք կը պարգեւատրէ «Պէաթօ Անճելիքօ» շքանշանով։ Օրհնութեան եւ քաջալերանքի գիրեր ստացած է նաեւ Ն. Ս. Պօղոս Պապէն եւ Պէյրութի Ազգային Առաջնորդարանէն»:
Կարօ Կապուտակեան
Կարօ Կապուտակեան, լիբանանահայ երգիչ, երաժշտահան:
Կարօ Կապուտակեան ծնած է 7 Յունիս-ին, Պէյրութ, Լիբաանան: Ան իր ուսումը ստացեր է հայկական դպրոցներու մէջ, այնուհետեւ ուսանած է երկու տարի Business Administration at Haigazian University Հայկազեան համալսարանի մէջ: Մանկութեան իր երազանքը երգիչ ըլլալն էր. հակառակ իր ծնողներուն հաճելի չէ եկած գաղափարը, բայց հաւատքը հարթեց իր ճանապարհը դէպի իր երազանքները: Ան երաժշտութիւն սորված է Լիբանանի երաժշտական ​​ակադեմիոյ մէջ, որմէ ետք տիկին Թագուհի Թեքեանի հետ շարունակած է մասնաւոր դասեր ստանալ: 1986-ին ան սկսաւ երգել նուագախումբերու հետ, բայց իր մենակատար նախաքայլ ալպոմը թողարկուեցաւ 1990-ին: Վերջին 20 տարուայ ընթացքին ան ելոյթներով հանդէս եկաւ ամբողջ աշխարհի հայերու համար: Ինչպէս Եգիպտոսի, Յորդանանի, Կիպրոսի, Սուրիոյ, Քուէյթի, Ապու Տապիի, Աւստրալիոյ, ԱՄՆ-ի, Քանատայի, Ֆրանսայի, Անգլիոյ, Հոլանտայի մէջ եւ այլն :
Ստեղծագործութիւններ - Ալպոմներ
Կարօ Կապուտակեան աւելի քան 180 երգ հրապարակած է, որոնց մօտաւորապէս 90-էն աւելի երգերու խօսքերը գրած, իսկ 65-էն աւելի երգերու երաժշտութիւնը կը պատկանին իրեն: Ան մինչեւ օրս ունի 17 ալպոմներ, որոնց մեծամասնութեան խօսքերը ու երաժշտութիւնը կը պատկանին իրեն յատկապէս Volume 4-17: -
Եւ տակաւին ունի շարք մը մեներգներ, որ կարելի է թուարկել որպէս ալպոմ 18: Ունի նաեւ օտար երգեր, որոնց հայերէն խօսքի հեղինակն է, եւ երգին բառերը համահունչ են նոյն այդ օտար երգերու երաժշտութեանը, ինչպէս՝
նախընտրած երգի ժանրը եւ ելոյթները
Ան իր Ելոյթներուն կը ներկայանայ տարբեր լեզուներով՝ հայերէն, արաբերէն, յունարէն, անգլերէն … Ամէն տեսակի միութենական եւ անձնական ձեռնարկներու:
«Մինի Մարաթոն-2015» Քարոզարշաւ
«Հորիզոն» թմրամոլութեան կանխարգիլման եւ նախազգուշական գրասենեակին, կիրակի, 28 յունիս 2015-ին տեղի ունեցաւ Պուրճ Համուտի «Մինի մարաթոն -2015» վազքի մրցումը` «Միասնաբար վազենք թմրամոլութեան դէմ» նշանաբանով: Քարոզարշաւին մաս կազմեցին՝ երգիչներ Կարօ Կապուտակեան եւ Հրաչ Կայծակեան, նաեւ ՀՄԸՄ-ական մարզիկներ Նաթալի Սվաճեան եւ Սեւակ Քեթենճեան :
Հայոց ցեղասպանութեան յիշատակին նուիրուած ելոյթ
Կազմակերպութեամբ ՀՅԴ «Է. Ակնունի» կոմիտէին, ուրբաթ, 24 Ապրիլ 2020-ին, Ֆանարի Լէյլաւանի Հայոց ցեղասպանութեան յուշակոթողին դիմաց, արտակարգ պայմաններու մէջ տեղի ունեցաւ Հայոց ցեղասպանութեան 105-ամեակի յիշատակում: Աւարտին, գեղարուեստական յայտագիրը շարունակուեցաւ լիբանանահայ երգիչներ Կարօ Կապուտակեանի եւ Հրաչ Կայծակեանի կողմէ շարք մը ազգային-հայրենասիրական երգերու կատարումով :
Հայոց ցեղասպանութեան կեդրոնական ձեռնարկին` ժողովրդային քայլարշաւին նախօրեակին՝ Ապրիլ 23 2020-ին, երեկոյեան ժամը 8:30-ին, «Միշել Մըր»-ի անուան մարզադաշտին մէջ տեղի ունեցաւ հսկումի երեկոյ մը, կազմակերպուած` Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակի Լիբանանի երիտասարդական մարմինին կողմէ: Ներկայացուեցաւ ՀՅԴ Լիբանանի քարոզչական մարմինին նախաձեռնութեամբ յօրինուած` Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակին նուիրուած միացեալ երգ մը` «Հոգեհանգիստ»-ը, որուն առաջին բաժինը կը պատկանի Ամենայն հայոց բանաստեղծ Յովհաննէս Թումանեանի, իսկ երկրորդ բաժինը` Աշոտ Բագրատունիի:
Միացեալ երգի՝ «Հոգեհանգիստ»-ը երաժշտութիւնը կը պատկանի Սեդօ Պաղտասարեանի: Երգին մեկնաբանութիւնը կատարուեցաւ Գառնիկ Սարգիսեանի, Վիգէն Տիշչեքենեանի, Կարօ Կապուտակեանի եւ Պերճ Նաքքաշեանի կողմէ: Գառնիկ Սարգիսեան երգին կատարումին ներկայ չէր, ան իր մասնակցութիւնը բերաւ նախապէս արձանագրուած ձայնով :
Ելոյթ՝ Ժողովրդական եւ միութենական ձեռնարկներու
Աւարտին, Ազգային յեղափոխական երգերով յաջորդաբար ելոյթ ունեցան Շաքէ Պաղտասարեան, Մանուկ Մինասեան, Գարմէն Աճէմեան, Կարօ Կապուտակեան, Հրաչ Կայծակեան, Լիզա Սվաճեան, Արարատ Ահարոնեան, Վիգէն Տիշչէքէնեան եւ Սերոբ Յակոբեան, որոնց ընկերակցեցան Սեդօ Պաղտասարեան եւ իր նուագախումբը :
Գեղարուեստական բաժինով ելոյթ ունեցան Լիւսի Չամսարեան` ջութակ, Շաքէ Պաղտասարեան` երգ, Կարօ Կապուտակեան` երգ, Ալիս Իփրաճեան` երգ: Բոլորին երգեհոնով ընկերակցեցաւ Սեդօ Պաղտասարեան :
Անդրանիկ Անդրէասեան
Անդրանիկ Անդրէասեան, սփիւռքահայ արձակագիր եւ խմբագիր։
Ծնած է Չմշկածագի Հազարի գիւղին մէջ։ Մեծ Եղեռնի օրերուն կ'ապաստանի լեռները, ապա Կիւմրի, ուր որբանոց կը մտնէ։ Վեց տարի կ'ապրի որբանոցներու մէջ՝ Պոլիս եւ Յունաստան։ Տասնվեց տարեկանին կը մեկնի Ֆրանսա, ուր կ'աշխատի որպէս բանուոր։ 1928-ին վերջնականապէս կը հաստատուի Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ։
Վարած է ԱՄՆ-ի «Նոր Օր» եւ «Պայքար» թերթերու խմբագրութիւնը։
Գլխաւոր գործերեն են՝ «Սպիտակ Արդարութիւն», «Կարմիր Ասպատակի Օրագիրքէն», «Վերջին Կայան», «Անմարին Սէրը», եւ այլն։
Անդրանիկ Անդրէասեան, «Գերեզման եւ Յարութիւն» վէպին համար, 1987–ին արժանացած է Թէքէեան Մշակութային Միութեան «Հայկաշէն Ուզունեան» գրական մրցանակին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Հնդկահայեր
Հնդկահայեր, Հնդկաստանի մէջ բնակող հայեր։ Դիւանագիտական յարաբերութիւններ Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Հնդկաստանի Հանրապետութեան միջեւ հաստատուած են 1992-ին։ Ներկայիս Հնդկաստանի մէջ ապրող հայերուն թիւը կը հասնի 500-ի, որոնց 450-ը ամփոփուած է Կալկաթայի մէջ, մօտաւորապէս 25-ը կ՛ապրի Պոմպէյ, իսկ մնացեալները ցրուած են երկրին զանազան կողմերը :
Կալկաթայի մէջ կը գործեն հայկական ծերանոց, իսկ Հնդկաստանի մէջ կը գործեն 6 եկեղեցի եւ 2 մատուռ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական սփիւռք
Կորնթոս
Կորնթոս (կամ Քորինթոս), ( եւ հին յուն․՝ Κόρινθος / Kórinthos)․ Պելոպոնեսի քաղաք եւ գլխաւոր նաւահանգիստ։  Կորնթոս նահանգին մայրաքաղաքը։  Պելոպոնեսի Շրջանային Միաւորի երրորդ մեծ քաղաքն է 30 177 բնակչութեամբ, ըստ 2011-ի մարդահամարին։
Կորնթոսը հին համանուն քաղաքին շարունակութիւնն է եւ աշխարհի ամենահին քաղաքներէն է․ փաստագրուած աղբիւրները կը հասնին մինչեւ Ք․ա․ 5000 թուական։  Հին Կորնթոսը, Աքրոքորինթօ ժայռին ստորոտին բնակելի վայր մըն է։
Քաղաքը ենթակայ եղած էր եւ է երկրաշարժի յաճախակի զօրաւոր ցնցումներու։
Նոր քաղաքը
Սակայն, 1928 Ապրիլ 22-ի սարսափելի երկրաշարժը Կորնթոսը գետնի հաւասար կը դարձնէ։ 5․000 ընտանիքներ անտուն կը մնան։ Քաղաքը կը վերակառուցուի լրիւ հետեւելով հակաերկրաշարժային օրէնքներուն։
1981 Փետրուար 24-ին զօրաւոր երկրաշարժին, վնասները քիչ են շնորհիւ կառուցման հակաերկրաշարժային օրէնքներուն։
Քաղաքին Դիրքը
Կորնթոսը ծովեզերիայ քաղաք է, ծովու մակերեսէն 10մ․ բարձրութեամբ։  Կը գտնուի Կորնթոսի Ծոցին արեւելեան մասին, Կորնթոսի Նեղուցին ծայրամասին, ուր Պելոպոնեսը Կեդրոնական Յունաստանին կը միանայ։ Շրջապատուած է Լեխէօի ծովեղերիայ շրջանէն ու Էքսամիլիա եւ Քսիլոքերիզա գիւղական շրջաններէն։  Քաղաքը այս վայրին կը գտնուի 1858 թուականէն ետք, երբ հզօր երկրաշարժ մը Հին Կորնթոսը հիմնովին կը քանդէ։ Կորնթոսը կը գտնուի Աթէնք եւ Փաթրաս քաղաքներուն միջեւ եւ կը հանդիսանայ գլխաւոր խաչմերուկ մը։  Շնորհիւ 21-րդ դարուն կառուցուած նոր մայրուղիին եւ Քաղաքացիական Երկաթուղիին ան հասանելի է բոլորէն։  Նոր քաղաքը,  կառուցուած 19-րդ դարուն երկրորդ կէսին, հիմնուեցաւ արդի քաղաքի տեսլականով ․ ուղղահայեաց ճամբաներ որոնք ծով կ՛առաջնորդեն։
Քաղաքին կլիման
Քաղաքին կլիման միջերկրականեան է, մեղմ ձմեռներով եւ տաք ու չոր ամառներով։  Միջին ջերմաստիճանը 18 °C։  Անձրեւները չափաւոր են։
Քաղաքը
Քաղաքին հարաւային մասը, կոչուած Իոնիա, անկարգ կառուցում ունի, որովհետեւ յառաջատաբար եւ առանց ձեւաւորումի կը զարգանայ, մանաւանդ երբ կ՛ողողուի Փոքր Ասիոյ աղետէն փրկուած գաղթականներէն։  Քաղաքին սուրբն է՝ Պօղոս Առաքեալը։
Քաղաքին կեդրոնին մեծ մասը մայթի վերածուած է եւ հոն կը գտնուի շուկան։
Հնագիտական վայրեր
Կորնթոս հարուստ հարուստ է հնագիտական վայրերով․ Հին Կորնթոսը, Աքրօքորինթօ, Տիոլքոս (Կորնթոսի Նեղուց), Էքսամիլիոն (Կորնթոսի Նեղուց), հին Լեխէօ եւ այլն։
Մարզական
Կորնթոսի մէջ կը գործեն ոտնագնդակի, կողովագնդակի, վոլլէյի (կնոջական) եւ լողի մարզական խումբեր, իրենց ենթաբաժանումներով։
Ճարտարարուեստ
Կորնթոսը Յունաստանի ճարտարարուեստի գլխաւոր կեդրոններէն է։ Կորնթոսի զտարանը Եւրոպայի քարիւղի ամենամեծ զտարաններէն մէկն է։ Նաեւ, Կորնթոսի շրջանին շուրջ կ՛արտադրուին խեցեգործական իրեր,  պղինձէ պարաններ,  խէժ, բռաքար, կաշի, մարմար, բժշկական իրեր,  հանքային ջուր եւ խմիչքներ, քարիւղի արտադրութիւններ եւ աղ։ Սակայն 2005 թուականէն, շարք մը ճարտարարուեստի գործարաններ նուազեցուցին իրենց գործողութիւնները․ խողովակներու հսկայ գործարանը, հիւսուածեղէնի գործարանը եւ մսեղէնիգործարկութիւն մը։
Փոխադրական միջոցներ
Կորնթոս ունի փոխադրական միջոցներու խիտ ցանց մը․ -
Ազգային մայրուղին կ՛անցնի Կորնթոսէն․ Պելոպոնեսի  մուտքն է։
Երկաթուղին կը գործէ 1884 թուականէն, սակայն այժմ վերանորոգուած է եւ կը հասնի մինչեւ Աթէնքին էլէֆթերիոս Վենիզելոս օդակայանը։
Կրթութիւն
Կորնթոս հաստատուած են Պելոպոնեսի Համալսարանի Ընկերաբանական եւ Քաղաքաղագիտութեան Դպրոցները իրենց բաժիններով։
Հայերու ներկայութիւնը Կորնթոս
(Տե՛ս բուն արձանագրութիւն Հայերու ներկայութիւնը Կորնթոս)
Աղբիւրներ
Ամենուն Տարեգիրք, Կարօ Գէորգեան, 1959
Տե՛ս նաեւ
Հին Կորնթոս
Քոքինիոյ հայկական գաղութը
Փաթրայի հայերը
Քեֆալոնիայի հայերը
Սիրոս․ Հայ որբերը եւ Near East Relief Որբանոցը
Արսէն Պալեան
Յունաստան
Աթէնք
Փիրէա
Սելանիկ
Նաֆփլիօ
Էգէական Ծով
Կորնթոսի Նեղուցը
Կորնթոսի Ջրանցքը
Կորնթոսի Ծոցը
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Քաղաքներ Ստորոգութիւն:Քաղաքներ ըստ երկրի Ստորոգութիւն:Նաւահանգիստներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Յունաստան
Հայոց ցեղասպանութեան յուշարձան (Լոնտոն)
}}Հայոց ցեղասպանութեան յուշարձան, խաչքար Անգլիոյ Լոնտոն քաղաքի Սուրբ Սարգիս եկեղեցւոյ բակին մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Մեծ Բրիտանիոյ յուշարձաններ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձաններ
Նուպար Թէրզեան
Նուպար Թէրզեան, պոլսահայ դերասան։