cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Բենջամն Ֆրանկլին
Եւ հնարավորություն ել ունեցել ուսումնասիրելու կանոնավոր կերպեր։ Յետոյ, երբ տասներկու տարեկան եղած էր, ան աշխատած էր իր եղբոր տպագրական մամուլուին մէջ։ Որ ներ թերթերու աշխատանք Նոր Անգլիայի մէջ։ Այնուհետեւ սովորեցնել իրեն չափազանց աչքի ընկնող Բենջամնը գնաց Ֆիլադելֆիայ եւ կարողեցաւ աշխատանք գտնել այնտեղ։ Քանի որ ան փորձով ու հետաքրքրությունով աշխատելով արագ հաջողված էր սեփականությանմբ։ իսկ Իր սեփական ընկերություները տպագրության համար եւ նույնիսկ պահել այնքան գումար հեռանալ նույնիսկ հասակում քառասունվայրկյանում Այնուհետեւ աշխատած էր մամուլի ներկայացուցիչների եւ դաշտային տիպլոկամանության տպագրական աշխատանքնեթր համար Բենիամինի բացահայտել էր շատ բրիտանական կավատ Փենսիլվանիայի մէջ։ Եւ որ ինքը նախընտրած էր զգալի մասը իր ընկերներէն գիտնականներ։ Մշակել էր եւ իրականացրել էր բազմաթիվ գաղափարներ վոր ատ մնացած էն մինջեր աս օրը։ Օրինակ առաջինն էր որ առաջարկել գաղափարը ձեւավորման համալիրներուն հատկապես գիտնականներու, եւ բացել էր «բարդ փիլիսոփաներքւ ամերիկացիներու»։ Ունի նաեւ բացել էր առաջին գրադարան վերցնելու համար, եւ «վիճակախաղի» էր ֆրանկլինի կարծիգներեն եւ իր դիվանագիտական ​​աշխատանքներեն կամուրջ սպառողներուն միջեւ Բրիտանիայի եւ ամերիկյան գաղութներու սակայն ապարդյուն։ Յետոյ վերադարցած է դիվանագիտական աշխատանքի Եվրոպայի, նա ընտրվել էր պատգամավոր, եւ ամերիկյան գրող, մի շարք յայտնի քաղաքական գործիչներու գիրգեր որ փաստաթուղթ է որ հռչակեն անկախությունը Միացյալ Նահանգները բրիտանական գաղութատիրության։ Դրանից յետոյ նա վերադաած է Եվրոպա եւ նպաստել խաղաղությանը կնքվել է որը ներառում է անկախության հետ պրիֆամիյի տարիքին 65-տարեկանին 1771-ին։ ֆրանկլիոնը գրած է իր պզտիկին ուիլյըմ հուշագիրը։ Որոնք մինջեւ գրուած են տեւել է չորս տարի եւ առաջին 20 տարեկանին միջոցին։ Յետոյ մի քանի տարիներու ընթացքին, - ավելացրել է ան քիչմը էլ վերջին փուլերուն իր կյանքին։ Բայց Ան շարունակած է իր աշխատանքը գաղտնի քաղաքականություննրով, եւ գրած անոր մասին։ Սակայն ան հրաժարած էր հրապարակեն նշումներեն ընթացքում առաջին իր կյանքի. Էջանշան ներառում է հետեւյալ կարեւոր հատվածները I եւ երկու բաժիններեն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Ֆրանսայի Սփիւռքահայ Երաժշտութիւն
Հայկական արուեստի զարգացումը Ֆրանսիայի մէջ
Դաշնակահար Վահրամ Սուաճեանը գրած է դաշնամուրային պրելիւդներ, նոկտիւռններ, բազմաթիւ ռոմանսներ եւ այլ գործեր։ Երաժշտահան եւ ջութակահար Օննիկ Պերպերեանը յայտնի է հատկապէս սիմֆոնիկ երաժշտութեան ոլորտին մէջ («Հայկական սիմֆոնիա», «Հայկական պատարագ», «Նարեկ», «Հայրենիք» եւ այլն)։
Շառլ Ազնաւուր (ծնած 1924)
Վարդան Սարգսեանը Մարսելի մէջ կազմակերպած է Հայ երաժշտական միութիւնը, Փարիզի մէջ ղեկավարած  է «Սիփան-Կոմիտաս» երգչախումբը, գրած է «Արեւագալի երգեր» շարքը, «Հայաստան», «Վարդան», «Ով մեծասքանչ դու հայ լեզու» եւ այլ հայրենասիրական երգեր։ Երաժշտահան  Գուրգէն Ալեմշահի ինքնատիպ ստեղծագործութիւնը աչք կը մտնէ  բացառիկ երգայնութեամբ, անոր մեղեդիներուն բնորոշ արեւելեան երանգն ու իմպրովիզացիան համադրուած են հայկական հոգեւոր եւ բուն ժողովրդական երաժշտութեան տարրերու հետ։ Արա Դարբինեանի գործերէն ուշագրաւ են «Նոր երգեր» շարքը (շուրջ 30 մեներգ եւ 20-է աւելի խմբերգեր)՝ գրուած Աւետիք Իսահակեանի, Վահան Տերեանի, Պետրոս Դուրեանի բանաստեղծութիւններու հիման վրայ։ Սիմֆոնիկ երկերէն են՝ «Կովկասեան սիմֆոնիան», «Գեղջկական համերգը» եւ այլն։ Գրաշար եւ երգեհոնահար Րաֆֆի Ուռկանճեանը գրած է թաւջութակի համար, «Մահուան երգը» (ըստ Ֆերման Գառնիեի պոեմի)՝ ֆլեյտայի, ալտի եւ տամտամի, «Վարիացիաներ»՝ երգեհոնի համար, եւ այլն։ Աւետիս Մեսումենցին ստեղծած է 4 սիմֆոնիա, 3 օբերա, 1 պալէ, 3 օպերէթ, բազմաթիւ կամերային երկեր, մեներգեր ու խմբերգեր։ ժորժ (Տիրան) Կառուարենցը գրած է երգեր (հիմնականին՝ Շառլ Ազնաւուրի խօսքերով՝ «Փարիզի կամուրջները», «Սերը», «Լոյսը» եւ այլն) եւ կինոերաժշտութիւն («Երկնային ամպրոպ», 1965, «Սամարղանդ», «Թեհրան-43», 1981, եւ այլ ֆիլմերու համար)։ Ֆրանսահայ կատարողներու արուեստը բազմազան է ձեւերով, կատարման եղանակներով, ազգային ու օտար երկացանկով։ Գաղթավայրի երաժշտական կեանքի մէջ կ՝ առանձնանայ Արմենակ Շահմուրադեանի արուեստը. Կոմիտասի ագգային երգարուեստի սկզբունքները ամրապնդած է նաեւ ֆրանսահայ երաժշտութեան մեջ։
Համաշխարհային ճանաչում ունեցող կոմպոզիտորները
Էստրադաին համաշխարհային ճանաչում ունի Շառլ Ազնաւուրը, օգտուելով ֆրանսական շանսոնիեի արտահայտչամիջոցներէն՝ իր արուեստին մէջ ներդրած է նաեւ տարրեր հայ միջնադարեան տաղերէն եւ Սայեաթ-Նովայի ասերգային ոճէն։ Յայտնի են նաեւ Աիդա Ազնաուուրեանը, Սիլվի Վարդանը, Մարթէն Յորգանցը, Ռոգի Արմէնը, Ժաք Դուվալեանը, Լիզ Սարեանը, Ագնէս Սարգիսը, Գիլա Գնթունին եւ ուրիշներ։ Ֆրանսական ճազին մէջ ճանչցուած են Գրեգորին (Քելեկեան), Մալումեանը, Անդրէ Էքեանը, ռոքնռոլիի մէջ՝ Դանիէլ Ժերարը։ Ֆրանսայի մէջ կը գործեն  «Սիփան-Կոմիտաս», «Կոմիտաս», «Սահակ-Մեսրոպ», «Սայեաթ-Նովա», «Ակն», «Գարուն» (մանկական) եւ այլ երգչախումբեր, նաեւ «Քատրա»-ն (Հայ արուեստի զարգացման միութիւն), Արամ Խաչատուրեանի երաժշտութեան հիմնադրամը։ Պարախումբերէն յայտնի են «Կալինկան», «Հայկական կովկասեան պարախումբը», «Նավասարդը», պարողներէն՝ Վարգասը, Թարոնը, Մոմճեանը, Աւետիսեանը, Բոլիկեանը եւ ուրիշներ։ Կոստանդնուպոլսոյ հայկական ազգային երաժշտարուեստի զարգացման, միջնադարեան նշանակալի ձեռքբերումներու վերածնման եւ պահպանման ինքնատիպ կեդրոններէն էր։ 1850-1860-ական թոգականներուն հայկական երաժշտութեան առաջընթացին նպաստած են «Քնար արեւելեան» եւ «Քնար հայկական» (1862) երաժշտական ընկերութիւնները։ Երաժշտահան եւ դիրիժոր Տիգրան Չուխաճեանը հայ դասական երաժշտարուեստի ամենախոշոր ներկայացուցիչներէն է, հայ օբերային արուեստի հիմնադիրը. գրած է «Արշակ Բ.» (հայկական առաջին օբերան), «Ձեմիրէ», «Ինդիանա» օբերաները, «Արիֆի խարդախութիւնը», «Քեոսե Քեհյա», «Լեբլեբիջի Հոր-հոր աղա» եւ այլ օբերետներ։ Սինանեաններու տոհմը նշանակալի աւանդ ունի սփիւռքահայ երաժշտութեան մէջ, իսկ տոհմի նահապետը՝ Գրիգոր Սինանեանը, արեւմտահայ երաժշտութեան մշակոյթի հիմնադիրներէն է։ Երաժշտհան էդկար Մանասի ստեղծագործութեան մէջ առանցին տեղ կը գրաւէ «Պատարագը»,որ հեղինակ է նաեւ սիմֆոնիայի, օրատորիայի, դաշնամուրային պիեսներու եւ այլ գործերի։ Պոլսահայ երաժշտական մշակոյթի երեւելի դէմքերէն էր երաժշտահան եւ դաշնակահար Գոհարիկ Ղազարոսեանը. ստեղծած է մեներգեր, խմբերգեր, դաշնամուրային պրելիւդներ եւ պիեսներ, պալէ եւ այլն։
Երաժշտութեան զարգացումը հիմնականին Կոստանդնուպոլսոյ մէջ
Սիրվարդ Գարամանուկեանի արժէքաւոր գործերէն են «Ընտիր երգերը» եւ «Մանկական Երգերը»։ Հայկ Կիւտենեանի ստեղծագործութեան մէջ ուշագրաւ են ջութակի, ալտի, ձայնի, դաշնամուրի եւ սիմֆոնիկ նուագախումբի համար գրուած երկերը, ան նաեւ վիրտոտզ ջութակահար էր։ Յայտնի են նաեւ երաժշտահաններ Յարութիւնը, Տիրան Ալեքսանեանը, Արա Բոյաջեանը եւ ուրիշներ։
Տիգրան Չուխաճեան
Յովհաննէս Աճեմեանը Կոստանդնուպոլսոյ առաջին մասնագիտական երգիչներէն էր. Երած է հիմնականին Չուխաճեանի օբերետներուն մէջ։ Երգչուհի Մարի Լուիզ Գարագաշը հանդէս  եկած է նաեւ Միլանի «Լա Սկալա» եւ Փարիզի օբերային թատրոններուն մէջ։ Պոլսոյ պետական օբերային թատրոնի մեներգչուհի Ալիս Քիթապճեանը բազմաթիւ ելոյթներ  ունեցած է նաեւ Վիեննայի, Ցիւրիխի, Փարիզի, Երուսաղէմի եւ այլուր։ Յայտնի են դաշնակահարներ Վալանթին Մազլումեանը, Մարի Ոսկանը, Աշխէն Գավաֆեանը, երգեհոնահար Արշամ Գավաֆեանը, ջութակահարներ Յարութիւն Հանեսեանը, Բարսեղ Աթմաճեանը, Պերճ Սինանեանը եւ ուրիշներ։ Պոլսոյ  երգչախումբերէն են «Կոմիտասը», «Նարեկացին», «Լուսաւորիչը», «Դուրեանը», «Սայեաթ-Նովան» եւ  այլն։
Պարային արուեստը
Թուրքիոյ մէջ, մինչեւ դասական պալէի մուտքը, արեւելեան պարերով հանդէս եկած են հայ կատարողները. 1890-ական թուականներուն յայտնի էր Շամիրամ համոյթը։ Թրքական եւ հայկական ներկայացումներուն մէջ պարած է Զիպան (Վիկտորիա Խաչիկեան)։ 1950-ական թուականներուն արեւելեան պարերով հանդէս եկած է Ներգիզ Մոնղոլը (Անահիտ Սիմոնեան)։ Թուրքիոյ մէջ պալէի սկզբնաւորումը կը կապուի պարուսոյց Լիդիա Արզումանեանի անուան հետ։ ճանչցուած են պալէի պարողներ Եվգենեա Նանասովան, Անուշ Գևորգեանը, Նազարէթ Պալը, Օննիկ Կառվարեանը, Թոթոն (Իրմա Ֆելեքեան), Սերժ Լիրը (Քնարեան), Հանրիետ Շահինեանը, Դալար Ասլանեանը, պալէմայստերներ Միհրա էպեեանը, Գաբրիէլ Շապճեւը (Շապճեան) եւ ուրիշներ։ ՝
Ստորոգութիւն:Ֆրանսա Ստորոգութիւն:Երաժշտութիւն Ստորոգութիւն:Հայկական սփիւռք
Քնախտ
Քնախտ, հիւանդութիւն, որուն հետեւանքով ենթական բնական քուն չ’ունենար։ Այն ընդհանրացած ախտ մըն է եւ կը պատահի որեւէ տարիքի, բայց առաւելաբար՝ երիտասարդներու եւ տարեցներու մօտ։ Քնախտը հիմնականօրէն քունի կորուստն է։
Քունը կարեւոր նախապայմաններէն մէկն է մարդու բնականոն եւ առողջ կեանքին. ան կարեւոր դեր կը խաղայ մարդու մտային, հոգեկան, զգացական եւ ֆիզիքական առողջութեան պահպանման եւ բնականոն աճման, ինչպէս նաեւ անոր փայլուն արտադրողականութեան։ Մարդ արարածը քնանալով կը գտնէ իր մարմնական, մտային, հոգեկան եւ զգացական հանգիստը։ Չափահասները օրական կը քնանան մօտաւորապէս 8 ժամ, իսկ մանուկները՝ 12-18 ժամ, որովհետեւ անոնք շատ աւելի հանգիստի կը կարօտին իրենց աճման ընթացքին։ 75 տարեկան մարդ մը իր կեանքի ընթացքին քնացած կ՚ըլլայ 25 տարի։
Քնախտի երեւոյթներն ու ձեւերը
Քնախտը կը յայտնաբերուի զանազան երեւոյթներով եւ ձեւերով։ Քնախտի յաճախակի երեւոյթներն են՝
1.- Գիշերային անբաւարար քուն. ենթական կը գանգատի քունի սովէ, այսինքն չի կշտանար քունէն։
2.- Քնանալու դժուարութիւն. ենթական կը տապլտկի անկողինին մէջ ժամերով, մինչեւ որ կարողանայ քնանալ.
3.- Առաւօտուն կանուխ արթննալու հարկադրանք. ենթական առաւօտուն շատ կանուխ կ՚արթննայ եւ անկարող կ՚ըլլայ ետ քնանալու.
4.- Գիշերային քունի դժուարութիւն, ենթական գիշերը քնանալու փոխարէն կը քնանայ ցերեկը.
5.- Քունի ընդհատում եւ մնայուն արթնութիւն մինչեւ առաւօտ. ենթական քանի մը ժամ քնանալէ ետք կ՚արթննայ եւ արթուն կը մնայ մինչեւ առաւօտ.
6.- Մէկէ աւելի քունի ընդհատումներ արթնութեան ընդմիջումներով. ենթական ամբողջ գիշերուան տեւողութեան կ՚արթննայ քանի մը անգամ, որոշ ժամանակ մը կը մնայ կատարեալ արթուն վիճակի մէջ եւ կրկին կը քնանայ.
7.- Երկար գիշերային քունէ ետք, առաւօտեան մարմնական-ֆիզիքական եւ հոգեկան գանգատներ.
Քնախտը կրնայ ըլլալ՝
1.- Անցողակի, երբ կը տեւէ միայն քանի մը գիշեր.
3.- Երկարատեւ-մնայուն, երբ կը տեւէ ամիսներ:
Քնախտի ախտապատճառները
Քնախտի ախտապատճառները կրնան ըլլալ ընկերային, հոգեբանական, բնախօսական եւ հետեւանք այլ հիւանդութիւններու եւ կարգ մը դեղերու գործածութեան։ Անցողակի քնախտը կը պատահի բազմաթիւ հիւանդութիւններու ընթացքին ցաւի, ճնշուածութեան եւ մտահոգութեան պատճառով։ Կարճատեւ եւ երկարատեւ քնախտը կը պատահի ընդհանրապէս հոգեբանական հիւանդութիւններով տառապող հիւանդներու մօտ։ Ընկճուածութիւն, մնայուն մտահոգութիւն, ճնշուածութիւն, աշխատանքային դժուարութիւն, անգործութիւն, մարմնական եւ մտային մարզանքի պակաս, ինչպէս նաեւ յոռի սննդառութիւնը անմիջական պատճառները նկատուած են երկարատեւ քնախտի։
Քնախտը ենթակայական դժուարութիւն մըն է։ Քնախտէ տառապող անձը կը տառապի ֆիզիքական, մտային, հոգեկան եւ ընկերային դժուարութիւններէ. անոր արտադրողականութիւնը կը նուազի, կեդրոնացումը կը խախտի, յարաբերութիւնները կը կը նուազին։ Ան անհաղորդ կը դառնայ, ջղային վիճակ կ’ունենայ, անկարող կ՚ըլլայ բնական ձեւով հետեւելու իր սովորական աշխատանքին եւ կեանքի պայմանները դիմագրաւելու ու ձախողութիւններու կ՚ենթարկուի։
1.- Ինքնաշարժի աւելի շատ արկածներ, հիւանդանոցային շտապ այցելութիւններ, ընկճուածութիւն, սրտի զարկ, բարձր զարկերակային ճնշում եւ կարճ կեանք.
2.- Անբնական մարդկային փոխյարաբերութիւն.
3.- Նուազ ընկերային կեանք եւ հանդիպումներ.
4.- Անկանոն եւ ապարդիւն աշխատանք.
5.- Տկար արտադրողականութիւն.
6.- Յաճախակի ձախողութիւններ։
Քնախտի դարմանումի դեղերը
1.- Կը յառաջացնեն արագ քուն.
2.- Կը յառաջացնեն գիշերային ամբողջական քուն.
3.- Հիւանդին կու տան ցերեկային աշխուժութիւն, աշխատելու բնականոն կարողութիւն, ընդունելի արտադրողականութիւն եւ բաւարար ընկերային կեանքի կարելիութիւն.
4.- Առաջքը կ՛առնեն յաջորդ առաւօտ յոգնած արթննալու.
5.- Պէտք չէ ունենան հպատակութիւն, ենթակայութիւն, կապուածութիւն եւ մոլութիւն յառաջացնելու յատկութիւն.
6.- Պէտք չէ յառաջացնեն մոռացկոտութիւն, շնչառական դժուարութիւն, մկանային թուլութիւն եւ անբնական շարժումներ, ինչպէս նաեւ ջղային դրութեան խանգարումներ.
7.- Պէտք է ըլլան կարճատեւ դարմանումի միջոց.
Առաւելագոյն օգուտը ստանալու համար այս դեղերէն, քնախտէ տառապող հիւանդը պէտք է հետեւի է իր բժիշկին թելադրութիւններուն, գործածէ դեղերը ճշդուած քանակով, ճշդուած ժամուն եւ առանց ալքոլի։ Հոգեբանական հիւանդութիւններ ունեցող անձեր, ալքոլամոլներ եւ տարեցներ շատ զգուշութեամբ պէտք է գործածեն նման դեղեր եւ միշտ բժիշկի հետեւողական հսկողութեամբ։ Դեղերու գործածութեան կողքին խիստ կարեւոր են բժիշկին կողմէ մարդկային հոգածութիւնը եւ թելադրութիւնները, որոնք մեծապէս կ՚օգնեն հիւանդին. անոնց միջոցով ան կը վերագտնէ իր բնականոն քունի ընթացքը եւ քնանալու կարողականութիւնը ու իր մէջ կը զարգանայ ինքնավստահութիւն։
Հետեւեալ թելադրութիւնները օգտակար են քնախտէ տառապող հիւանդներուն, որպէսզի անոնք շուտով վերագտնեն իրենց բնականոն քունի ընթացքը՝
1.- Հետեւիլ բժիշկին բոլոր թելադրութիւններուն.
2.- Ունենալ ամէնօրեայ օրինաւոր մտային եւ մարմնական մարզանք.
3.- Հեռու մնալ պարտադիր եւ բռնազբօսիկ քունէ.
5.- Քնանալէ առաջ տաք ջուրով լոգնալ.
6.- Ննջասենեակը ունենայ օրինաւոր ջերմութիւն եւ լուսաւորում.
7.- Քնանալէ առաջ կարդալ եւ կամ ունկնդրել մեղմ երաժշտութիւն.
8.- Հեռու մնալ շատակերութենէ. ընթրիքը ըլլայ թեթեւ. քնանալէ առաջ թէյ, սուրճ եւ ալքոլ չխմել ու ծխախոտ չծխել.
9.- Ունենալ բնականոն եւ օրինաւոր սննդառութիւն.
10.- Ամէն օր քնանալ եւ արթննալ նոյն ժամուն.
11.- Խուսափիլ շատ կանուխ քնանալէ:
Թիֆլիսի Օփերայի եւ Պալեթի Թատրոն
Թիֆլիսի օփերայի եւ պալեթի թատրոն (თბილისის ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო აკადემიური თეატრი, Թիֆլիսի Զաքարիա Փալիաշւիլիի անուան Թիֆլիսի օփերայի եւ պալեթի պետական ակադեմիական թատրոն), Վրացական ԽՍՀ խոշորագոյն երաժշտական թատրոնը, որ տեղեկայուած է Թիֆլիսի կեդրոնը՝ Ազատութեան հրապարակին վրայ:
Թատրոնի Պատմութիւնը
Թատրոնը հիմնադրուած է 1851 թուականին, Թիֆլիսի մէջ։ 1896 թուականէն ներկայացումները տրուած են նոր շէնքին մէջ (այսպէս կոչուած, Արքունական թատրոն), թատերաշրջանը բացուած է Կլինքայի «Իւան Սուսանին» օփերայի բեմադրութեամբ։ 1851-1880 թուականներուն թատրոնին մէջ հանդէս եկած իտալական օփերայի խումբը, 1880 թուականէն՝ ռուսական։ 19-րդ դարու վերջը–20-րդ դարււկիզբը այստեղ աշխատած են վրացի եւ ռուս նշանաւոր երգիչներ՝ Ի․ Պ․ Սարաճիշւիվին, Ա․ Ի․ Ինաշւիլին, Օ․ Ա․ Պախութաշւիլի- Շուլկինան (վրացական ազգային ձայնամարզութիւն կատարողական դպրոցի հիմնադիրներ), Վ․ Մ․ Զարուտնայան, Լ․ Գ․ Ցակովլեւը, Դ․ Ա․ Ուսատովը։ Թատրոնի զարգացման նպաստած է երաժշտահան Մ․ Մ․ Իպոլիտով- Իւանովի գործունէութիւնը (1884-1893 թուականներուն) ։
Վրաստանի մէջ խորհրդային իշխանութեան հաստատումէն ետք թատրոնը դարձած է ազգային երաժշտական մշակոյթի կեդրոն։ Այստեղ առաջին անգամ բեմադրուած են վրաց երաժշտահաններու օփերաներ՝ Զ․ Փալիաշւիլու «Ապեսալոմ եւ էթերի» (1919) ու «Տայիսի» (1923), Տոլիձէի կատակերգական «Քեթօ եւ Կոթէ» (1919), Արաղիշւիլիի «Ասք Շոթա Ռուսթաւելիի մասին» (1919), Մ․ Պալանչիւաձէի «Խարդախ Թամարը» (1926) եւ այլն։ 1936 թուականին բեմադրուած է վրացական առաջին պալեթը՝ Ա․ Պալանչիւաձէի «Մզեճապուկի» («Լեռներու սիրտը»)։
Թատրոնի խաղացանկին մէջ տեղ գտած են համաշխարհային դասական օփերաներ եւ պալեթներ, ինչպէս նաեւ խորհրդային  երաժշտահաններու ստեղծագործութիւններ։ Ներկայացումները կը տրուին վրացերէն եւ ռուսերէն լեզուներով։
Լաւագոյն բեմադրութիւններէն են՝ Չայքովսքիի «Պիկովայա տամա» (1950), Թորաձէի «Հիւսիսի հարսնացուն» (1958), Օ․ Թաքթաքիշւիլիի «Մինտիա» (1961), Մշւելիձէի «Մեծ վարպետի աջը» (1961), Փրոկոֆեւի «Սեմիոն Քոտքօ» (1964), Տոնիցեթիի «Տոն Փասկուալէ» (1968), մանկական՝ Պուկիյայի «Անկոչ հիւրեր» (1950), Տոկիելիի «Կարմիր գլխարկը» (1958) օփերաները, Թորաձէի «Տորտա» (1949), Մաճաւարիանիի «Օթելլօ» (1957), Ցինցաձէի «Դեւը» (1961), Փրոկոֆևի «Մոխրոտը» (1966) պալեթները եւ այլն։
Թատրոնին մէջ տարբեր տարիներ աշխատած են՝
1899-1901 թուականներուն «Մշակ»-ին եւ «Մուրճ»-ին մէջ Քրիստափոր Կարա-Մուրզան հանդէս եկած Թիֆլիսի երաժշտական կեանքը լուսաբանող յօդուածներով՝ անդրադաոնալով նաեւ օփերայի թատրոնի ներկայացումներուն, աոանձին կատարողներու արուեստին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Թատրոն Ստորոգութիւն:Օփերայի եւ պալեթի թատրոններ Ստորոգութիւն:Վրաստան
Վարդուսեա
Վարդուսեա (յուն․՝ Βαρδούσια), Փինտոս լեռնաշղթային հարաւային մասի լեռնազանգուած, Ֆոքիդա, Կեդրոնական Յունաստան, Յունաստան, մինչեւ 2495մ․ բարձրութեամբ (Քորաքաս գագաթ)։
Տեղեկութիւններ
Վարդուսիա լեռնազանգուածին մեծ մասը կը բարձրանայ Ֆոքիդայ նահանգին Տորիդա գաւառին մէջ, իսկ փոքր մասը՝ հիւսիսայինը, Ֆթիոթիդա նահանգին մէջ։
Վարդուսիա կը բաղկանայ երեք բաժիններէ․ հիւսիսային, արեւմտեան եւ հարաւային, որ ամենէն բարձրն է։
Վարդուսեայի բարձրագոյն գագաթն է Քորաքաս (2495)։ Ուրիշ գագաթներն են՝ Գոքինաս (2404), Փիրամիդա (2348), Մեղալի Սուֆլա (2340), Փլաքա (2320), եւայլն։
Բնապահպանում
Վարդուսեա ունի հարուստ կենդանական եւ բուսական աշխարհ։ Պահպանուած կենսավայր է եւ մաս կը կազմէ եւրոպական ՆԱԹՈՒՐԱ 2000 բնապահպանման գօտիին GR2450001 արձանագրութեամբ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Փինտոս լեռնաշղթայի լեռներ Ստորոգութիւն:Կեդրոնական Յունաստանի լեռներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի լեռներ Ստորոգութիւն:Պալքանեան թերակղզիի լեռներ Ստորոգութիւն:Եւրոպայի լեռներ Ստորոգութիւն:Լեռներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Լեռներ
Բրաբիոն (գրչուհի)
Բրաբիոն գրչուհի (1750, Կ. Պոլիս -1835, Կ. Պոլիս), հայ գրչուհի։ Ան մեծ քանակութեամբ ձեռագիրներու ընդօրինակութեամբ, եղած գրչուհիներունի մէջ իր առանձնայատուկ տեղը գրաւած է։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Կոստանդնուպոլիս։ Բնակած է Կ. Պոլսոյ Պալաթ թաղի Սուրբ Հրեշտակապետ եկեղեցւոյ առընթեր կացարաններէն մէկուն մէջ, ուր տեղաւորուած էր իր եղբօր ընտանիքը, եւ ձեռագիր ընդօրինակելու արուեստն ալ սորված է իր եղբօր՝ Մատթէոս դպիրի օգնութեամբ:
Քսան տարեկանէն ան նետուած է ձեռագիրներ եւ գիրքեր ընդօրինակելու ասպարէզ, ունեցած է գեղեցիկ դպրագիր ձեռագիր: Պալաթի Սուրբ Հրեշտակապետ եկեղեցւոյ դպրանոցին մէջ ալ ընդօրինակած է ձեռագիրներուն մեծ մասը: Նիւթական ծանր պայմաններու բերումով նոյնիսկ գիշերները աշխատած է՝ մինչեւ նոյնիսկ 65 տարեկան։
Բրաբիոն վերջին ձեռագիրը արտագրած է 1815 թուականին: Ան եղած է նաեւ մանկավարժ, իր տան մէջ դպրոց բանալով աշակերտներուն կրթութիւն տուած է:
Մեզի հասած են Բրաբիոն գրչուհիին ընդօրինակած ու ծաղկած ձեռագիրներէն 17-ը, որոնցմէ ինն սփռուած են աշխարհի զանազան անկիւնները, մասնաւորապէս Պոլիս:
Բրաբիոնը հայ կիներէն նաեւ աոաջինն է, որ զբաղած է տպագրական գործով, այս գործին մէջ նոյնպէս աջակցած է եղբօրը: Մահացած է 85 տարեկանին՝ 1835 թուականին եւ թաղուած է Պոլսոյ Էտիրնէգաբուի գերեզմանատան մէջ, եղբօր՝ Մատթէոսին քով։
Երեւանի Մաշտոցի անուան մատենադարանին մէջ կարելի է տեսնել Բրաբիոնի ընդօրինակած ձեռագրերէն :
1860 թուական
1860 թուական, նահանջ տարի, 19րդ դարու 60րդ տարին
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1860 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1860
Ժողովրդական Արուեստի Թանգարան (Դիլիջան)
Դիլիջանի ժողովրդական արուեստի թանգարան, Հայաստանի ժողովրդական արուեստի պետական թանգարանի Դիլիջանի մասնաճիւղ: Հիմնուած է 1979-ին` բանահաւաք եւ գեղանկարիչ Յովհաննէս Շարամբէեանի անմիջական նախաձեռնութեամբ ու մասնակցութեամբ:
Պատմութիւն
Թանգարանը կը գտնուի Դիլիջան քաղաքի կեդրոնը, Աղստեւ գետի հարեւանութեամբ: Տան վերջին բնակիչը եղած է Յովհաննէս Շարամբէեանը, որու նախաձեռնութեամբ ալ շէնքը վերածուած է ժողովրդական արուեստի թանգարանի: 1979-ին Յովհաննէս Շարամբէեանը իր հաւաքածոն նուիրած է Դիլիջանի ժողովրդական արուեստի թանգարանին՝ համալրելով թանգարանի ֆոնտը: Շրջելով Հայաստանի տարբեր վայրերը՝ Շարամբէեանն ստեղծած է պղնձեայ կենցաղային իրերու մեծ հաւաքածոյ :
Թանգարանի շէնքը
19-րդ դարու վերջը (1896) կառուցուած թանգարանի շէնքը Դիլիջանի ամենահին շինութիւններէ է: Տունը կառուցած է Սամսոն Բեկ-Յարութիւնեանը: Այն եղած է իշխանուհի Մարիամ Թումանեանի ամառանոցը, որ բնակած է Թիֆլիսի մէջ, իսկ ամրան ամիսները կ՚անցնէր այդ շէնքին մէջ: Մարիամ Թումանեանը 1913-1915-ականներուն Դիլիջանի մէջ հիմնած է մանկական ակումբ, 1919-1920-ականներուն՝ հիմնած է գորգագործարան, որբանոց: Սամսոն Յարութիւնեանը եւ Մարիամ Թումանեանը խորհրդային իշխանութեան տարիներուն Դիլիջանի մէջ գտնուող ամառանոցը նուերած են Հայաստանին:
Երկյարկանի, փայտէ նախշազարդ պատշգամբով այս տան մէջ հիւընկալուած են հայ մշակոյթի եւ գրականութեան բազմաթիւ յայտնի գործիչներ՝ Յովհաննէս Թումանեան, դերասանուհի Ազնիւ Հրաչեայ, Սիրանոյշ, Եղիշէ Չարէնց, Ֆրիտէոֆ Նանսէն, բանասէր Սերգէյ Վարդանեան:
Ընդգրկուած է Դիլիջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ (յուշարձան՝ 10.3/5) :
Համագործակցութիւն
Թանգարանը կը համագործակցի Յովհաննէս Շարամբէեանի անուան գեղարուեստի դպրոցի հետ, Երեւանի գեղարուեստի պետական ակադեմիայի Դիլիջանի մասնաճիւղի դեկորատիւ կիրառական արուեստի ֆակուլտետի ուսանողներու հետ: Կը կազմակերպուին ինքնուս եւ ժողովրդական վարպետներու, մասնագիտական գեղանկարիչներու ցուցահանդէսներ, որոնք կը ներկայացնեն տարբեր ժանրեր։
Սուրբ Մինաս Եգիպտացի
'''Ս. Մինաս Եգիպտացի''', ըստ աւանդութեան՝ քրիստոնէական հաւատքին համար նահատակուած եւ սրբադասուած վկայ։
Կենսագրութիւն
Ս. Մինաս եգիպտացի էր, տեսքով՝ հզօր եւ գեղեցիկ: Ան զինուորագրուած էր Դիոկղետիանոսի եւ Մաքսիմիանոսի բանակին մէջ եւ մեծ անուն վաստակած էր Փռիւգիոյ Կուտիա (Քէօթահիա) քաղաքին մէջ:
Ս. Մինասին նահատակութիւնը
Իր օրերուն, քրիստոնեաներուն դէմ հալածանք կը սկսի: Արքունական հրովարտակը կը հասնի նաեւ Կուտիա, ուր եւս կը պարտադրուի այր, կին եւ որդիներ զոհել աստուածներուն: Հրովարտակին համաձայն, ով որ թագաւորական հրամանը չգործադրել՝ սաստիկ տանջանքներով մահուան պիտի դատապարտուի:
Ս. Մինասին սրբապատկերը Սրբ. Քառասնից Մանկանց Մայր եկեղեցւոյ մէջ
Հալէպի Սրբ. Քառասնից Մանկանց Մայր եկեղեցւոյ մէջ կը գտնուի Սուրբ Մինասին սրբապատկերը: Հրաշագործ Սուրբի խորանին առջեւ, Ս. Մինասի տօնին հանդիսաւոր Սուրբ եւ Անմահ Պատարագ կը մատուցուի ամէն տարի: Ապրիլ 2009-ին, Ս. Մինասի սրբապատկերէն եւ եկեղեցւոյ մէջ այլ տեղերէ ձէթ կը կաթի: Մեծի Տանն Կիլիկոյ Կաթողիկոս ՆՍՕՏՏ Արամ Ա. Վեհափառ Հայրապետ ժամանելով Սրբ. Քառասնից Մանկանց Մայր եկեղեցի, հոծ հաւատացեալներու ներկայութեան Սուրբ եւ Անմահ Պատարագ կը մատուցէ եւ աղօթք կը բարձրացնէ առ Աստուած, հայցելով Ս. Մինասի բարեխօսութիւնը:
Ս. Մինասին տօնը Հայ Եկեղեցւոյ տօնացոյցին մէջ
Հայաստանեայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին Ս. Մինասի տօնը կը յիշատակէ յիսնակի պահոց երրորդ Կիրակիին յաջորդող Երեքշաբթի օրը, Դեկտեմբեր ամսուան մէջ:
Ս. Մինասին աղօթքը
Ս. Մինաս նահատակուելէ առաջ աղօթած է.
Աղբիւրներ
«Սուրբերու Կեանքը», Տպարան Ատլաս, 1975, Պէյրութ:
Ստորոգութիւն:Քրիստոնէական սուրբեր
Պըրպենք
Պըրպենք (Burbank), քաղաք ԱՄՆ Քալիֆորնիա նահանգի Լոս Անճելըս շրջան (Քալիֆորնիա)|Լոս Անճելըս շրջան]], անուանուեր է ատամնաբոյժ, գործարար Տէյվիտ Պըրպենքի անունով։
Ամենաբարձր արձանագրուած ջերմաստիճանը եղեր է (45 °C), իսկ ամենացածրը՝ −6 °C։
Քաղաքին մէջ կայ մեծ հայկական համայնք. 2000-ական թթ. տուեալներով այնտեղ կը բնակէր մօտ 8000 մարդ : Պըրպենքի Հայոց ցեղասպանութեան յուշարձանը Կը գտնուի Սուրբ Լէոն տաճարի տարածքին։
Պըրպենքի մէջ տեղակայուած են շարք մը նշանաւոր ընկերութիւններու գլխաւոր գրասենեակներ, մասնաւորապէս Ուորլտ Տիզնի ընկերութիւն, Warner Bros., Viacom, Cartoon Network, NBC, American Broadcasting Company, Nickelodeon, Warner Music Group, Yahoo! եւ այլն։
2013 թ. տուեալներով մեծ ընկերութիւններու մէջ աշխատակիցներու քանակը այսպիսին է ։
Քոյր քաղաքներ
28 Հոկտեմբեր 2014-ին բարեկամ քաղաք դարձած է Արցախի Հանրապետութեան Հատրութ քաղաքը
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի քաղաքներ Ստորոգութիւն:1887 թուականին հիմնադրուած բնակավայրեր
Սիմոն Շահրիկեան
Սիմոն Շահրիկեան, Եգիպտահայ նկարիչ, դիմանկարիչ։
Կենսագրութիւն
Սիմոն Շահրիկեան ծնած է Գահիրէ 1911 թուականին։ Նախնիները Թամզարացի են, որոնք տեղափոխուած են Կոստանդնուպոլիս՝ աւելի բարեկեցիկ կեանք որոնելու եւ զաւակներու աւելի լաւ կրթութիւն տալու նպատակով։
Սորուած է Եգիպտոսի Գալուստեան ազգային վարժարանը, աշակերտած է Ալեքսանդր Սարուխեանին, Մարտիրոս Պալայանին (1891-1957): Արուեստի պատմութիւնն ուսումնասիրած է ինքնուրույն։
1938 թուականին Սեպտեմբերին Եգիպտոսի Անգլիական զորքերը գլխաւոր շտաբում աշխատած է որպէս նախագծող ճարտարապետ։ 1931-1941 Գահիրէի Նուպարեան ազգային վարժարանին դասաւանդած է նկարչութիւն եւ գեղագիտութիւն։ 1935 թուականին միաժամանակ յաճախած է Հարաւսլաւացի նկարիչ Եարօ Հիլպերթի մասնաւոր դպրոցի դասընթացքներուն։ Չորս տարիներու ընթացքին ձեռք բերած լուրջ ակադեմիական կրթութիւնը հնարաւորութիւն ընձերցած է անոր դառնալու կայացած դիմանկարիչ։
Որպէս նախագծող-ճարտարապետ աշխատած է «Մոքաթթամ» քաղաքաշինութեան ընկերութիւնը։ 1979 թուականին մինչեւ կեանքի վերջը Շահրիկեան մասնաւոր դասեր տուած է քանի ուսանողներու, այդ թիւին Նայիրի Համբիկեան եւ Արմէն Կրպոեան:
Կեանքի ընթացքին Շահրիկեան տառապած է առողջական լուրջ խնդիրներով (տասներկումատի աղիքի խոց, շագանակագեղձի քաղցկեղ, երիկամի անհանգստութիւններ եւ այլն), եւ ան որոշակիօրէն խոչընդոտած է անոր ստեղծագործական կեանքը։ Ան երբեք չէ ընկճուած, բայց լարուած տրամադրութիւններն արձանագանք գտած են անոր կտաւներուն, ։:
Ցուցահանդէսներ
Ունեցած է 20 խմբակային («Սալոն դիւ Կ'երէ») եւ երկու անհատական ցուցահանդէս (առաջինը 1970-ի Յուլիսին՝ Գահիրէ, երկրորդը՝ 1982-ին, Ալեքսանդրիա):
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ Ստորոգութիւն:30 Դեկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Եգիպտահայ գեղանկարիչներ
Կրթական Յաջողութիւն
Կրթական յաջողութիւնը կ'իրականանայ, երբ ուսանողը, ուսուցիչը կամ կրթական հաստատութիւնը կը հասնին իրենց կարճ կամ երկարաժամկէտ կրթական նպատակակէտերուն: Կրթական ծրագիրին ընթացքը աւարտելէ ետք (միջնակարգ կամ երկրորդական վարժարաններու պարագային), վկայականները կը հաստատեն արձանագրուած ուսումնական նուաճումները:
Կրթական յաջողութիւնները ընդհանրապէս կը հաստատուին կրթական քննութիւններու եւ գրաւոր փորձերու միջոցաւ, բայց տակաւին գիտականօրէն չէ հաստատուած, թէ փորձ քննութիւններուն ո՛ր ձեւը ամէնէն ճիշդն է ։
ԱՄՆ-ի Քալիֆորնիոյ նահանգին մէջ կրթական կարողութիւնները կը հաստատուին Կրթական Կատարման Յայտանիշով (Academic Performance Index)։
Անհատական տարբերութիւնները՝ ազդանիշ յաջողութեան
Անհատական տարբերութիւնները կրթական յաջողութեան մէջ կապուած են թէ՛ ուշիմութեան եւ թէ՛ անհատին անձնաւորութեան հետ։ Աշակերտներ, որոնք աւելի բարձր մտային կարողութիւններ ունին (չափանիշն է IQ-ի քննութիւնը) եւ աշակերտներ, որոնք անընդհատ ճիգ կը թափեն սորվելու (անոնք ընդանհրապէս բարձրագոյն արդիւնք կ'ապահովեն կրթական քննութիւններուն)։ Վերլուծում մը ցոյց կու տայ, թէ այն աշակերտները, որոնք ընդհանրապէս հետաքրքիր են, կրնան բարձր արդիւնքներ ապահովել ։
Ծնողքին դերը
Ծնողք-զաւակ առողջ փոխ յարաբերութիւնը, այլ ազդակներու կողքին, մեծ դերակատարութիւն ունի նախակրթարանի աճող աշակերտին կրթական-ուսումնական բնական զարգացումին մէջ:
Կանուխ տարիներու լաւորակ կրթութիւնը, որ կ'իրագործուի ուսուցիչին ղեկավարութեամբ, օգտակար է մանուկներուն համար, մասնաւորաբար` նիւթական համեստ պայմաններով ապրող ընտանիքներու զաւակներուն, որովհետեւ ծնողքին ընկերատնտեսական վիճակը ունի իր ազդեցութիւնը զաւակին կրթական յաջողութեան վրայ։
Եթէ աշակերտին ծնողքը ուսեալ եւ դաստիարակուած է՝ զաւակին յաջողութեան հաւանականութիւնը կը բարձրանայ։
Ծնողքի մը մօտեցումներէն եւ գործելու միջոցառումներէն կարելի է յիշել հիմնականները.
Այլ ազդակներ
Փոքրերուն կեանքին առաջին քանի մը տարիները մեծ դեր կը խաղան լեզուի զարգացման եւ ընկերային կարողութեան վրայ։ Դպրոցական պատրաստութիւնները այդ տարիներուն կ'օգնեն փոքրիկին, որպէսզի հոգեպէս պատրաստ ըլլայ դպրոցական միջավայրին ։
Ուրիշ շատ կարեւոր բանալի մը կրթական յաջողութեան՝ մշտական մարմնային թեթեւ մարզանքն է։ Ուսումնասիրութիւններ ցոյց կու տան, թէ կրթական յաջողութեան կարելիութիւնը կը բարձրանայ մարզանքի շնորհիւ: Մարզանքը յատկապէս դրական ազդեցութիւն կ'ունենայ յիշողութեան ու կեդրոնացման վրայ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կրթութիւն
Դեղագործական Քիմիագիտութիւնը Հայաստանի Մէջ
Դեղագործական քիմիագիտութիւնի Հայաստանի մէջ
Դեղագործական Քիմիագիտութեան Հիմնադրումը Հայաստանի մէջ
Դեղագործական քիմիագիտութեան հիմնադիրը Հայաստանի մէջ Արմենակ Մնջոեանն է։ Հայրենական մեծ պատերազմի (1941-1945 թուականներ) տարիներուն ԵԲԻ-ի մէջ անոր ղեկավարութեամբ արտադրութեան մեջ ներդրուած են ռազմաճակատին ու թիկունքին անհրաժեշտ դեղանիւթեր։ Կենսաբանօրէն աշխոյժ նիւթերու համադրումը հետագային ծաւալած է Արմենակ Մնջոեանի ղեկաւարած քիմիագիտութիւն-դեղագործական տարրալուծարանին մէջ, որու հիման վրայ 1955 թուականին ստեղծուած է Հայաստանի Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետութեան Գիտութիւններու Ակադեմիայի նուրբ գործարանական (organic) քիմիագիտութեան համակարգը (Նուրբ Օրքանիգ Քիմիագիտութեան Ինստիտուտ) (ՆՕՔԻ, 1971 թուականից՝ Արմենակ Մնջոեանի անուան, 2006 թուականէն՝ ՀՀ ԳԱԱ գործարանական եւ դեղագործական քիմիագիտութեան կեդրոն)։ Այստեղ կը համադրուին նոր նպատակային գործարանական միացութիւններ, կ'ուսումնասիրուին իրենց կենսբանական աշխոյժութիւնը, կը բացայայտուի գործարանական միացութիւններու կառուցուածքի եւ կենսբանակսն աշխոյժութեան միջեւ եղած կապը, կը կատարուին կլինիկական փորձարկումներ։
Հովհաննես Մնջոեանի Յայտնագործութիւնները
Ցոյց կը տրուի, որ երկհիմն կարբոնաթթուներու ածանցեալները կենսաբանօրէն աշխոյժ նիւթեր են. սաթաթթուի երկմեթիլամինաէթիլէսթերը՝ դիթիլինը, կ'օգտագործուի բժշկութեան մեջ՝ կրծքավանդակի վիրահատութիւններու ժամանակ՝ որպէս մկանները թուլացնող միջոց, խցանաթթուի երկմեթիլամինաէթիլէսթերու երկյոդմեթիլատը՝ սուբեխոլինը՝ որպէս շնչառութեան խթանիչ։ Տեղակալուած քացախաթթուներու եւ ֆենոլաթթուներու ամինաէսթերներու խոլինաքայքայիչ եւ հանգուցամեկուսիչ հատկութիւններու հետազոտութիւններով կը բացայայտուի, որ ամինասպիրտային բաղադրիչի կառուցուածքի փոփոխութիւնը կրնայ հանգեցնել իրենց կենսաբանական աշխոյժութեան ի յայտ գալուն, ինչպէս նաեւ մեծցնել երենց ներգործութեան տեւողութիւնը։
1998 թուականէն Երեւանի Պետական Համալսարանի դեղագործական քիմիայի ամպիոնին մէջ Ա. Սաղեանի ղեկավարութեամբ համադրուած են նոր սերունդի տարացիկլներ պարունակող օպտիկապէս աշխոյժ ամինաթթուներ, որոնք նոյնպէս լուրջ հետաքրքրութիւն կը հառաջացնեն հակաքաղցկեղային դեղապատրաստուկներու արտադրութեան մեջ։ Այդ աշխատանքները համատեղ կը կատարեն ԵՊՀ-ի, Ռոստոկի (Գերմանիա) համալսարանի գործարանական քիմիայի ամպիոնները եւ ՀՀ ԳԱԱ գործարանական եւ դեղագործական քիմիայի գիտատեխնոլոճիական կեդրոնը։ Երեւանի Պետական Բժշկական Համալսարանին մէջ Մ. Օրդեանի ղեկավարութեամբ համադրուած են հակաուռուցքային, պսակային անոթներու դիմադրողականութիւնը եւ արեան ճնշումը նուազեցնող, հակաջղաձգային եւ մանրէասպան հատկութիւններով օժտուած միացութիւններ։
Սէթ Արսէնեան
Սէթ Արսէնեան, հայ հոգեբան, մանկավարժ ։ Տոքթ. Փիլիսոփայութեան, այս տիտղոսը ստացած է Գոլորմպիայի համալսարանէն, այդ առթիւ պատրաստած է գիտական հիմունքներու վրայ հաստատուած եւ փորձարկութիւններով ճոխացած մանկավարժական կարեւոր ուսումնասիրութիւն մը՝ զոր գիրքի ձեւով ի լոյսը ընծայած է Գոլոմպիա Համալսարանի Ուսուցչաց Գոլէճի Հրատարակչական մարմինը՝ 1937-ին:
Կենսագրութիւն
Տոքթ. Արսէնեան ծնած է Վան, շուրջ 1900-ին եւ տեղւոյն Նորաշէնի ծխական դպրոցի մէջ ստացած է իր նախնական կրթութիւնը: Յետոյ յաճախած է Երամեան վարժարանը մինչեւ 1915: Այդ տարին Կովկաս գաղթելէ յետոյ աշակերտած է Էջմիածնայ Գէորգեան Ճեմարանին մինչեւ 1916 Փետրուար, որ է անոր փակման թուականը: Անկէ փոխադրուած է Երեւան թեմական վարժարանը՝ զոր աւարտած է 1918-ին: Հայաստանէն Պոլիս անցնելով երեք տարի աշակերտած է Ռոպէրթ Գոլէճի, ուրկէ Պսակաւոր Արուեստից (B. A.) տիտղոսով շրջանաւարտ եղած է 1926-ին: Այս շրջանին ստացած է Ուաշպըրն ուսանողական պարգեւը, որ իւրաքանչիւր տարի կը տրուի բարձրագոյն նիշը առնող աշակերտի: 1926-1930 Ռոպէրթ Գոլէճի մէջ պաշտօնավարած է թէ՝ որպէս ուսուցիչ եւ թէ՝ որպէս արձանագրութեանց օժանդակ պաշտօնեայ: 1930-ին գացած է Նիւ Եորք եւ յաճախած Գոլոմպիա համալսարանը, ուրկէ 1932-ին ստացած է Մագիստրոս Արուեստից (M. A.) տիտղոսը եւ վերջերս ալ Փիլիսոփայութեան Տոքթորայի տիտղոսը (Ph. D.):
Ապա պաշտօնավարած է Թիչըրդ Գոլէճի մէջ, սրպէս մասնաւոր օգնական Մանկավարժական Դպրոցի քարտուղարին: Անդամ եղած է Kappa Delta Pi-ի եւ Ամերիկեան Հոգեբանական Ընկերութեան: Անդամ եղած է Ամերիկահայ Գիտական Միութեան՝ որուն նախագահութիւնը վարած է երկիցս: Աշխատացած է Կովկասի եւ Պոլսոյ բազմաթիւ թերթերուն. Ինչպէս եւ Հայաստանի Կոչնակի: Պատրաստած է երկու ուսումնասիրութիւններ՝ որոնք շուտով լոյս կը տեսած են Բրիտանական եւ Ամերիկեան Հոգեբանական կրկնակ հրատարակութեանց մէջ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ հոգեբաններ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:4 Փետրուարի ծնածներ
Ֆրանսերէնը Զուիցերիոյ Մէջ
Ֆրանսերէնը Զուիցերիոյ մէջ տարածուած է տեղական պատուա բարբառի եւ գրական ֆրանսերէնի տեսքով: Օյլ բարբառախումբին պատկանող բարբառները եւ պրովանսաֆրանսերէնը Զուիցերիոյ մէջ արդէն սահմանափակ կիրառութիւն ունին, թէեւ Ռոմանտիայի (ֆրանսական Զուիցերիա) տարեց բնակիչները կը շարունակեն պահպանել տեղական բարբառները, իսկ նոր սերունդը հետաքրքրութիւն ունի պատուայի նկատմամբ : Պատուան կը կիրառուի եկեղեցական արարողութիւններուն մէջ եւ կը շարունակէ մնալ հեռաւոր գիւղերու ու փոքր քաղաքներու տարեց բնակիչներու խօսակցական լեզուն:
Պատմութիւն
Ժամանակակից Զուիցերիոյ մէջ Ռոմանտիական շատ շրջաններ, բացառութեամբ Ֆրիպուրի (1481), ընդգրկուած են բաւական ուշ (մօտաւորապէս 19-րդ դարու սկիզբ)։ Այդ պատճառով ալ այս տարածքները կրած են տարբեր ժամանակաշրջաններու քաղաքական եւ մշակութային տարաբնոյթ ազդեցութիւնները, ինչպէս` ռեֆորմացիա, Պեռնի ընդարձակում, ֆրանսական յեղափոխութիւն: Ֆրանսախօս սահմանակից տարածքները (յատկապէս օք եւ օյլ բարբառները օգտագործողները) մեծ ազդեցութիւն թողած են տարածքին կեանքին վրայ։ Սակայն, 19-րդ դարէն սկսեալ իրավիճակը փոխուած է. Ռոմանտիոյ մէջ արգիլուած էին ֆրանկոպրովանսերէնի քարոզումն ու ուսուցումը եւ աւելի նորաձեւ դարձած՝ գրական ֆրանսերէնի կիրառումը: Այդպիսով, 1990-ին ֆրանսախօս զուիցերացիներու միայն 2%-ը կրնար խօսիլ պատուա լեզուով:
Ժամանակակից կարգավիճակ
Ընդհանուր առմամբ, ֆրանսերէնը եւ գրական ֆրանսերէնը կը համընկնին` ի տարբերութիւն գերմանական գրական լեզուին եւ անոր զուիցերական տարբերակին, որ կը կիրառէ Զուիցերիոյ գերմանախօս հատուածը: Ֆրանսացիներու ու Զուիցերացիներու ֆրանսախօս շրջաններու Զուիցերացիներու մէջ գրեթէ լիարժէք փոխհասկացուածութիւն առկայ է, սակայն վերջիններուս լեզուին մէջ կը նկատուին պատուայէն ու գերմաներէնէն եկող հնաբանութիւններ: Օրինակ՝ աւելի շատ կ՛օգտագործուին vattre et mouttre`père et mère-ի փոխարէն, poutzer՝ nettoyer-ի փոխարէն, speck՝ lard-ի փոխարէն, witz` blague-ի փոխարէն եւ այլն:
Այսպիսով, ներկայիս կ՛առանձնանան ֆրանսախօս զուիցերացիներու երեք շերտ` պատուա լեզուն օգտագործողներ, ֆրանսերէնի զուիցերական տարբերակը օգտագործողներ եւ ֆրանսերէն օգտագործողներ: Վերջինը կը կոչուի français fédéral եւ կը կիրառուի պաշտօնական փաստաթուղթերուն մէջ` օգտագործելով գրական ֆրանսերէնի քերականութիւնը, բառապաշարը եւ շարահիւսութիւնը: Dictionnaire suisse romand-ը կը բնորոշէ français fédéral լեզուն իբրեւ վարչական լեզու, որով միայն կը գրեն եւ որ ապրող-խօսուող չէ:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսերէն Ստորոգութիւն:Զուիցերիա
Յունաստանի Ազգային Թատրոն
Յունաստանի ազգային թատրոն (Εθνικό Θέατρο), պետական թատրոն, որ կը գտնուի Յունաստանի մայրաքաղաք Աթենքի մէջ:
Թատրոնը հիմնադրուած է 1880-ին, որպէս շահոյթ չհետապնդող հաստատութիւն, որուն նպատակն է Յունաստանի մէջ մշակութային եւ ազգային ինքնութեան պահպանումը։
Պատմութիւն
Յունաստանի մէջ թատրոնի ստեղծման եւ զարգացման համար դրամական աջակցութիւն տրամադրած են յոյն բարերար Եվստրատիս Ռալլիստը եւ Յունաստանի թագաւոր Գեորգիոս I-ը։
Թագաւորի հովանավորութեամբ ստեղծուած թատրոնը Յունաստանի թագաւորական թատրոն կոչուեցաւ։ Ըստ էութեան, թատրոնի շինարարութիւնը սկսած է 1881-ին Նիքոլաս Տոնիի անունով մեծահարուստի կալուածքին մէջ, որ կը գտնուէր Սուրբ Կոնստանթինի փողոց հասցէով։
Նախագիծի հեղինակն էր Էռնաստ Զիլլերը, որ յայտնի էր որպէս Պանատինաիկոս մարզադաշտին մէջ, Յունաստանի ազգային գրադարանի, Յունաստանի Հանրապետութեան նախագահի նստավայրի եւ այլ նշանաւոր աթենական շէնքերու նախագծմամբ։
Թատրոնի շինարարութիւնը շուրջ 20 տարի տեւեց։ Շինարարութեան աւարտէն ետք՝ 1900-ին թատրոնի տնօրէն կը նշանակուի Անգելոսի Վլախոսը, իսկ գեղարուեստական տնօրէն՝ Թոմաս Օիկոնոմուն։ 7 Նոյեմբեր 1901-ին թատրոնին կից կը ստեղծուի թատերական դպրոց։
1908-ին թագաւորական թատրոնը յայտարարած է, որ սկսած է դադրեցնել իր գործունէութիւնը Յունաստանի մէջ։ Ան կը շարունակէ իր շրջագայութիւնը Եւրոպայի մէջ:
1930-ին յատուկ որոշում մը կ՛ընդունուի, որուն համաձայն, Յունաստանի մէջ ազգային թատրոնը կը վերաբացուի՝ Յունաստանի ազգային ակադեմիական թատրոն անուան տակ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի թատրոններ
Գեղարդի վանք
Գեղարդի վանք (Գեղարդավանք, նաեւ Այրիվանք), միջնադարեան վանական համալիր Հայաստանի մէջ։ Կը գտնուի Կոտայքի մարզի Գողթն գիւղին մօտ՝ Ազատ գետի վերի հոսանքին աջ ափին։ Հոս պահուած է յայտնի գեղարդը, որմով հռոմէացի զինուորը ծակած է Քրիստոսի կողը։ Զայն Հայաստան բերած էր քրիստոնէութեան առաջին քարոզիչներէն Թադէոս առաքեալը։ Այժմ անիկա կը  գտնուի Վաղարշապատի պատմութեան թանգարանին մէջ։ Վանական համալիրը կառուցուած է վաղ միջնադարուն՝ այնպիսի վայրի մը մէջ, որ նախաքրիստոնէական շրջանին ծառայած է որպէս սրբատեղի։ Այդ աղբիւրներէն  մէկը այսօր ալ կը պահպանուի վանքին գլխաւոր գաւիթին ներսը։ Ըստ աւանդութեան, առաջին եկեղեցին հիմնուած է Դ. դարու սկիզբը, երբ Հայաստան ի մէջ քրիստոնէութիւնը հռչակուած է պետական կրօն ։ Անիկա յայտնի էր որպէս «Այրի վանք» կամ «Քարայրներու վանք»։ Վանքին հիմնադրումը աւանդաբար կը վերագրուի հայոց առաջին կաթողիկոս Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչին (301-325), իսկ հետագայ բարգաւաճումը՝ Սահակ Պարթեւին (387-439)։ Աւելի ուշ վանքը նշանաւոր եղած է իբրեւ գրչութեան կեդրոն, դպրանոց, երաժշտանոց եւ ուխտատեղի։ Դէպի Գեղարդ ուխտագնացութեան օրերը Վարդավառի եւ Ս. Աստուածածնայ Վերափոխման տօներուն կը զուգադիպին։
Զարգացած միջնադարուն՝ պետականութեան վերականգնումէն ետք (Բագրատունիներու թագաւորութիւն, 885-1045), Հայաստան ներխուժած արաբական զօրքերը զօրավար Նասրի հրամանով կը կողոպտեն ու կը թալանեն վանքը։ 920-ական թուականներու աւերէն ետք վանքը կը վերակառուցուի ու կը շրջափակուի պարիսպէ պատով։ Վանական համալիրին տարածքին պահպանուած արձանագրութիւնները կը վերաբերին 1160-ական թուականներուն, անիկա կը  համարուի Ժգ. դարու կոթողներէն։ Գեղարդի վանքը զարգացման գագաթնակէտին կը հասնի Վրաց թագաւորութեան կողմէ Արեւելեան Հայաստանի տարածքները ազատագրելէ ետք, երբ կը հիմնադրուի Զաքարեան իշխանապետութիւնը (1200-1261)։
Գեղարդի վանական համալիրը կը հանդիսանայ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային ժառանգութեան մէկ մասը եւ Հայաստանի տեսարժան վայրերէն մէկը ։ Ժգ. դարուն ստեղծուած հիմնական յուշարձանախումբին մաս կը կազմեն գլխաւոր Կաթողիկէ եկեղեցին, գաւիթը, ժայռափոր  եկեղեցին եւ ժամատուն-դամբարանը։
Անուանում
Մոնկոլ-թաթարական արշաւանքներու հետեւանքով հարկ կ'ըլլայ Գեղարդը Էջմիածինէն տեղափոխել աւելի ապահով, թշնամիէն հեռու տեղ մը, ուր կը պահուի մինչեւ Ժթ. դար։ Մարդիկ «Այրիվանք» ուխտի երթալով ուղղակի կ'ըսէին. «Կ'երթանք Ս. Գեղարդ՝ ուխտի» կամ «Կ'երթանք Գեղարդավանք»։ Ժամանակի ընթացքին կը նուիրագործուի վերջին անունը։
Գեղարդ անունը կը ստանայ ոչ միայն վանքը, այլ Գեղամայ լեռներու այն ճիւղը, որ կ'երկարի դէպի հարաւ եւ կը կոչուի «Գեղարդասար»։ Անիկա կը յառաջացնէ այն կիրճը, որմով կը հոսի Ազատ գետի վերի հոսանքը։ Ձորը նոյնպէս կը կոչուի «Գեղարդաձոր» ։
Կառուցում
Վանական համալիրին կառուցման պաշտօնական տարբերակէն զատ՝ գոյութիւն ունի աւանդական տեսակէտ մը, որու համաձայն, ազնուատոհմիկ ընտանիքէ քոյր մը եւ եղբայր մը կ'որոշեն ձգել աշխարհիկ կեանքը եւ ձորին մէջ տաճար մը կառուցել։ Անոնք Աստուծմէ կը խնդրեն, որ օգնէ իրենց։ Առտու արթննալով՝ կը տեսնեն իրենց բրիչը` խրուած լերան կատարին, եւ քրտնաջան աշխատանքով աստիճանաբար ժայռին մէջ կը փորեն տաճար մը, ուր ալ կը մահանան։
Լենկթիմուր
Ժդ. դարու վերջը Հայաստան կ'ենթարկուի միջինասիական զօրավար Լենկթիմուրի արշաւանքներուն։ Լսելով Գեղարդի վանքին հրաշագործութիւններուն համբաւը՝ Լենկթիմուր (1336-1405) կ'որոշէ անձամբ փորձել զայն։ Անթիւ զօրքով կը յարձակի ամայի ձորին վրայ եւ հոխորտանքով ու ծաղրաբանութեամբ կը հրամայէ իր քով բերել Գեղարդի Ս. նշանը։ Հազիւ նիզակները կը բարձրացնեն, որպէսզի հարուածեն Ս. նշանը, բիւրաւոր աներեւոյթ զրահաւորուած զինուորներ՝ գոյնզգոյն համազգեստներով, ամէն կողմէ կը յարձակին թշնամիին վրայ։ Իրարանցում մը կը ստեղծուի Թիմուրի զօրքին մէջ. ոմանք փախուստի կը դիմեն, ուրիշներու ձեռքերը կը գօսանան, շատեր կը կուրնան։ Այս բոլորին ականատես՝ սարսափահար Լենկթիմուր թողութիւն կը խնդրէ Ս. նշանէն եւ մեծամեծ պարգեւներ խոստանալով՝ ետ կը դառնայ:
Գանձ-ադամանդ
Գեղարդի համալիրին հիւսիսային պատին մէջ գտնուող քարայրային վանքին մէջ, աւանդութեան համաձայն, թանկարժէք գանձ մը պահուած էր։ Իրականութեան մէջ ժամանակի ճարտարապետները, օգտագործելով երդիքէն եկեղեցի մտնող լուսնային ազդեցութիւնները, կրցած են լոյսին տալ կլորաւուն ադամանդի տեսք մը։ Լենկթիմուր, այդ մասին լսելով, փափաքած է վերցնել գանձը, սակայն մօտենալով անոր՝ փակած է լոյսի ճամբան իր իսկ ստուերով, որու իբրեւ արդիւնք գանձը «անհետացած է»։ Հեռանալով՝ կրկին տեսած է գանձը, նոյնը փորձած է երեք անգամ։ Այնուհետեւ Լենկթիմուր որոշած է չաւերել վանքը եւ հեռացած է։
1679-ի Գառնիի երկրաշարժէն ետք գանձ-ադամանդը անհետացած է։
Վաղ միջնադար
Աւանդութեան համաձայն՝ Այրիվանքին մենաստանը հիմնադրուած է քրիստոնէութեան ընդունումէն ետք՝ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչին նախաձեռնութեամբ։ Վանական համալիրին արեւելեան կողմը՝ աստիճաններէն վեր գտնուող քարայրին ճակատային մասին մէջ, փորագրուած է՝ «Ս. Գրիգոր Հայոց Լուսաւորիչ»։ Հոս ճգնաւորական կեանք վարած ու ապաստանած են Մեծն Ներսէս (353-373), Սահակ Պարթեւ (387-439) եւ Յովհաննէս Դ. Օվայեցի (833-855)։ Է. դարու առաջին կէսին Գրիգոր Գուռզիկ դարձած է միաբան եւ ծաւալած երաժշտա-ստեղծագործական բեղնաւոր աշխատանք մը։ Վանքը աւերուած է արաբներու (920-ական թուականներ) եւ սելճուքներու (1060-ականներ) կողմէ։
Ժ. դարու սկիզբը արաբները կը գլխատեն Սմբատ Ա. Նահատակ (890-914) թագաւորը։ 926-ին արաբական գունդ մը, հետապնդելով հայոց կաթողիկոս Յովհաննէս Ե. Դրասխտանակերտցին (898-929), կը յարձակի Այրիվանքին վրայ, կը կոտորէ միաբանները, կ'աւերէ վանքին կառոյցները եւ կը կողոպտէ հարստութիւնը։ Կաթողիկոսը կը փախչի Սեւանավանք։
Զարգացած միջնադար
Ժա. դարու առաջին կէսին՝ 1045-ին, Բագրատունիներու թագաւորութիւնը, որ Հայկական լեռնաշխարհի տարածքին վերջին պետականութիւնն էր։ Որոշ ժամանակ մը ետք կը զօրանայ Վրաց թագաւորութիւնը (1008-1490), որ կը ղեկավարուէր հայկական ծագում ունեցող վրաց Բագրատունիներուն կողմէ։ Դաւիթ Շինարար (1089-1125) թագաւորին զօրքերը կ'ազատագրեն  Թիֆլիսը ու վերջնականապէս կը կործանեն Տփղիսի արաբական ամիրայութիւնը: Անկէ ետք վրաց պետութիւնը աւելի կը հզօրանայ, իր իշխանութիւնը հաստատելով Կովկասեան լեռներէն հիւսիս ինկած տարածքներուն վրայ։ Դաւիթ Շինարար երկու անգամ կ'արշաւէ Անի մայրաքաղաք զայն ազատագրելու սելճուքեան գերիշխանութենէն, սակայն ի զուր։ Թագաւորին կիսատ գործը կը շարունակէ Թամար թագուհին (1184-1213), որու հրամանով զօրահրամանատար Սարգիս Զաքարեանի որդիները՝ Զաքարէ ամիրսպասալարը եւ Իվանէ աթաբեկը, վրաց բանակին ու հայկական ջոկատներուն գլուխը անցած՝ կ'ազատագրեն Արեւելեան Հայաստանը։ Կը ստեղծուի Զաքարեան իշխանապետութիւնը, որու տարածքին կը յառաջանան նոր իշխանութիւններ։ Անոնք ձեռնամուխ կ'ըլլան շինարարական լայն աշխատանքներու՝ ամրոցներու եւ եկեղեցիներու, բերդերու եւ վանքերու նորոգման ու կառուցման։ Գեղարդի վանական համալիրին ամենահին պահպանուած կառոյցը եռայարկ, կիսավիմափոր Ս. Աստուածածին եկեղեցին է, որ կառուցուած է Զաքարեաններու նախաձեռնութեամբ։ Կը գտնուի վանքին կեդրոնական մուտքին չհասած՝ արեւմտեան կողմը։ Հոն կայ արձանագրութիւն մը՝ Աղուաններու կաթողիկոս Ստեփանոսի կողմէ Ս. Անդրէասի մասունքները վանքին նուիրելուն մասին։ 1190-ին Այրիվանքին մէջ կ'ընդօրինակուի «Տօնապատճառ» ժողովածուն։ Աւելի ուշ՝ 1240-ական թուականներուն, 1257-1258 թուականներուն եկեղեցին նորոգուած է Պռոշեաններիու կողմէ։ Խորանին կեդրոնը Աստուածածինին պատկերն է՝ մանուկ Յիսուսը գիրկը, երկու կողմերը՝ հրեշտակներ, իսկ առաստաղին Պռոշ իշխանին եւ անոր ընտանիքին խմբանկարն է, որոնք, սակայն, վնասուած են մուրի եւ խազերու պատճառով։ 1213-ին Տիմոթ եւ Մխիթար կազմողները վանքին մէջ խաչքար  կանգնեցուցած են։ 1215-ին Բարսեղ վարդապետի օրով կը սկսի գլխաւոր՝ Կաթողիկէ եկեղեցւոյ շինարարութիւնը, որու մասին  եկեղեցւոյ արեւմտեան դրան ճակատին արձանագրութիւն մը կայ.
1219-ին Այրիվանք կ'այցելէ Իվանէ Զաքարեանը։ Կաթողիկէ եկեղեցիէն  ետք՝ 1260-ին, կը կառուցուին եկեղեցւոյ երկու ժայռափոր խուցերը, աւելի ուշ՝ վերին եւ ներքին ժամատուները։
Ուշ միջնադար
Ժե.- Ժէ. դարերուն Հայաստան կը դառնայ Քարա - Քոյունլուներու պետութիւն, ապա՝ Օսմանեան կայսրութեան ու Սեֆեան Իրանի միջեւ մղուող պատերազմներու թատերաբեմ։ Հայաստանէն մեծ թիւով ժողովուրդ կ'արտագաղթէ, կը վերանան բոլոր իշխանութիւնները։ Պետականութենէն զուրկ հայ ժողովուրդին պայքարը կը գլխաւորէ հայ առաքելական եկեղեցին, որ ձեռնամուխ կ'ըլլայ վանական համալիրներու ամրացման ու բարեկարգման՝ բնակչութիւնը պաշտպանելու նպատակով։ Գեղարդի վանքին շուրջ կը կառուցուին պարիսպներ, որոնց ներսը կային տնտեսական եւ այլ բնոյթի սենեակներ։ Ժէ. դարուն կը կառուցուին բնակելի շինութիւններ։
Գեղարդի վանքը մասնակիօրէն աւերուած է 1127, 1679, 1840 - երկրաշարժներէն, ապա վերակառուցուած ու վերականգնած հետագայ դարերու ընթացքին` ծառայելով իբրեւ ամենայն հայոց կաթողիկոսներու ամառնային ոստան (նստավայր)։ Ժե. դարուն Գեղարդավանքին մէջ բազմաթիւ ձեռագիրներ գրուած են։ Ժե. դարուն Կաթողիկէին հարաւային պատին տակ զոյգ խաչքարեր կանգնած են։ 1603-ին Գեղարդի Աստուածատուր եւ Հաւուց թառի Մանուէլ եպիսկոպոսները Սֆահանի մէջ բանակցած են պարսից Շահ Աբբաս Ա.ին հետ, իսկ անոր կատարած արեւելահայութեան բռնագաղթին ատեն ապաստանած են Գեղարդավանքին մօտակայ քարայրներէն մէկուն մէջ, սակայն 1605-ն սպաննուած են Ամիրգունա խանին զինուորներուն ձեռքով։ Դաւիթ վարդապետ Պռոշեանի օրով (1635-1675) թիֆլիսցի Սուլէ Չիթախեան նորոգած է Կաթողիկէն եւ վանքին նուիրած արծաթէ կանթեղ մը։ 4 Յունիս 1679-ին Գառնիի երկրաշարժէն Գեղարդավանքը աւերուած է, ժայռերէն բեկորներ թափած են եւ ծածկած շէնքերը։ 1684-ին Գեղարդավանքը մաքրած են նորոգած վնասուած շէնքերը, կառուցած բուրգերով պարիսպը եւ անոր կից բնակելի ու տնտեսական շինութիւնները։
1687-ն պատրաստուած է Ս. Գեղարդի նոր՝ արծաթէ պահարանը՝ կրկնելով հինին արձանագրութիւնը։ Պահարանին դռնակներուն վերը «աւետման» տեսարանն է, դիմացը՝ հրեշտակը, վարը՝ «Խաչելութիւնը», դիմացի փեղկին՝ Գրիգոր Լուսաւորիչը։ Ոսկերիչ-քանդակագործներ Գրիգոր եւ Սարգիս կերպարներուն տուած են բնական շարժումներ ու կեցուածք։ 1698-ին քանաքեռցի ոսկերիչ աւետ անունով մէկը պատրաստած է Գեղարդի մէջ պահուող Նոյեան տապանի փայտէն պահարան մը։ Դռնակներուն Յակոբ Օձնեցիի եւ անոր դիմաց՝ հրեշտակի քանդակներն են։ Դանիէլ վարդապետ Պռոշեան 1708-ին կառուցած է վանքին արեւմտեան կողմի կամարակապ դարպասը՝ մուտքը դէպի համալիր։ 1715-ին հայ վաճառականները Գեղարդավանքին նուիրած են եպիսկոպոսական մարգարտաշար թագ մը։ Վանահայր Պետրոս Ջահկեցին 1733-1739-ին նոր հողեր ձեռք բերած է վանքին համար։
Նոր ժամանակներ
Ժը.- Ժթ. դարերուն Գեղարդավանքը ունեցած է այգիներ, ջրաղացներ, ձիթահաններ, ընդարձակ կալուածներ Նորագաւիթ, Նորք, Տաճարաբակ գիւղերուն մէջ եւ ստացած Գողթն գիւղի տարեկան բերքին կէսը։ Վանական համալիրը նորոգած է ամենայն հայոց կաթողիկոս Յովհաննէս Ը. Կարբեցին։ 2 Յուլիս 1840-ին տեղի ունեցած երկրաշարժէն վնասուած են Կաթողիկէն եւ խուցերը։ Միքայէլ Ձամոյեան վարդապետ 1868-ին Գողթն եւ շրջակայ միւս գիւղերէն նոր կալուածներ գնած եւ շինած է վանքին ճամբան։ Գեղարդի վանքը ոչ միայն հոգեւոր, այլեւ կրթամշակութային կեդրոն էր, ուր կային դպրոց, գրադարան, գրչատուն եւ այլն։ 1217-ին վանքին միաբաններուն ջանքերով (Սարգիս նկարիչ, Աբել գրիչ եւ Ստեփանոս կազմող) գրուած է մանրանկարներով հարուստ եւ մեծադիր աւետարան մը։ Հոս ապրած ու ստեղծագործած են պատմիչներ Մխիթար Այրիվանեցի եւ Սիմէոն Այրիվանեցի, որոնք մեծ աշխատանք ծաւալած են գրչութեան արուեստի զարգացման բնագաւառին մէջ։ Մխիթար պատմիչին ու Յովհաննէս Գառնեցի վարդապետին օրով Այրիվանքի դպրոցին մէջ ծաղկած է գրչութեան արուեստը։ Կաթողիկոս Գէորգ Դ. Կոստանդնուպոլսեցի (Քերեստէճեան)ի հրամանով վանահայր Ռաֆայէլ Շիրակացի 1870-ականներուն կառուցած է Գեղարդի դպրոցը։
1932-ին ճարտարապետ Թորոս Թորամանեանի ղեկաւարած արշաւախումբը Գեղարդի վանքին արեւմտեան կողմը՝ ժայռին թեք լանջին պեղումներով բացած եւ ուսումնասիրած է վիմափոր մեծ դահլիճ մը՝ ուղղանկիւն յատակագիծով, քանդակազարդ որմնասիւներով, 5 մ. բարձրութեամբ եւ շուրջ 140 մ. մակերեսով, որ Պռոշ իշխանի օրով Ժգ. դարուն կառուցած է Մկրտիչ անունով մէկը (1967-ին դահլիճը փլածէ)։ Գեղարդավանքը նորոգուած եւ վերականգնած է 1958-1987 թուականներուն՝ Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազգէն Ա.ի նախաձեռնութեամբ (1955-1995) ։