cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Աւետիք Իսահակեան
Կենագրութիւն
Ծնած է Ալեքսանդրապոլ (վերանուանուած Լենինական, իսկ այժմ՝ Գիւմրի) գաւառի «Ղազարապատ» գիւղին մէջ՝ 1875 թուականի Հոկտեմբեր 30–ին։ Քաղաքական գործունէութեան զուգընթաց, վաղ երիտասարդական տարիներէն զբաղած է նաեւ գրականութեամբ։ Նախնական ուսումը ստանալէ ետք, անցած է Էջմիածին՝ Գէորգեան Ճեմարան, ուր իր ուսուցիչը՝ բանաստեղծ Յովհաննէս Յովհաննիսեան, քաջալերած եւ ուղղութիւն տուած է իր գրական առաջին քայլերուն։ 1893–ին մեկնելով Եւրոպա՝ հետեւած է համալսարական ուսման Եւրոպայի զանազան քաղաքներու մէջ՝ Վիեննայի ու ապա Լայփցիկ։  Քանի մը անգամ հայրենիք կը վերադառնայ եւ կրկին Եւրոպա կ՛ անցնի։  Համաշխարհային Ա․ Պատերազմի ծագման օրերէն իսկ արտասահման կը գտնուի, ուր կը մնայ 12 տարի եւ թափառական կեանք մը կը վարէ։  1926-ին Հայաստան կը վերադառնայ ու չորս տարի հոն ապրելէ ետք, Փարիզ կը հաստատւի։  1936–ին վերջնականապէս կը հաստատուի Հայաստան, ուր կ՝ապրի մինչեւ իր մահը։
Քաղաքական գործունէութեան, գրական ստեղծագործութեան եւ ձերբակալութիւններու շրջան
1896-ին ցարական իշխանութիւնը զայն կը ձերբակալէ եւ մէկ տարուան համար Երեւանի բերդը կ՛ արգելաբակուի։ «Երգեր ու վերքեր» բանաստեղծութիւններու իր առաջին գիրքը (1897) զայն կը ճանչցնէ իբրեւ տաղանդաւոր բանաստեղծ։ Շուտով կրկին կը ձերբակալուի եւ Օտեսա կ՛ աքսորուի:
1902-ին երբ հայրենիք կտ վերադառնայ, Թիֆլիս կը հաստատուի։ 1899-1906-ին կը գրէ «Հայդուկի երգեր» բանաստեղծութիւններու շարքը։ 1908-ի Դեկտեմբերին, կ՛ ամբաստանուի «դաշնակցութեան գործով» եւ մօտաւորապէս 6 ամիս Թիֆլիսի Մետեխի բանտը մնալէ ետք, անգամ մը եւս արտասահման կ՛ անցնի։
Գործեր
Գլխաւոր գործերն են՝ «Երգեր ու Վէրքեր», «Բանաստեղծութիւններ», «Հայրենի Աղբիւրից» բանաստեղծութիւններու հաւաքածոները, «Աբու Լալա Մահարի» վիպերգը։ Ունի նաեւ պատմուածքներ եւ արձակ էջեր։
Իսահակեան քնարերգակ բանաստեղծ է, կ'երգէ սէրը, մայրը եւ հայրենիքը։ Իսահակեան նաեւ մտածող բանաստեղծ է, փիլիսոփայ, մանաւանդ իր «Աբու Լալա Մահարի» վիպերգին մէջ, որուն նիւթը արապ մեծ բանաստեղծ Աբու լ-Աալա լ-Մաարիյի կեանքն է։ Հայ ժողովուրդը մեծապէս գնահատելով իր տաղանդը զինք կոչած է «Վարպետ»։
ԺԹ․ դարավերջին եւ Ի․ դարասկիզբին հայ քաղաքական կեանքը եւ հայկական հարցը, Իսահակաեան իւրահատուկ ձեւով պիտի արտայայտէ «Ուստա Կարօն» մեծածաւալ վէպին մէջ, որ սակայն անաւարտ պիտի մնայ․- «Ուստա Կարոն» կ՛ աւարտի այն օրը, երբ լուծուի հայկական հարցը», ըսած է ան՝ Վարպետը:  Վէպին մեծ մասը գրուած է Ժընեւ։
Հայ Գուսան ստորագրութիւն
Աւետիք Իսահակեան «Հայ Գուսան» ծածկանունով ստորագրած է բազմաթիւ երգեր նուիրուած հայ հերոսներու (յեղափոխական մարտիկներու) դիւցազնական պայքարին։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:30 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:17 Հոկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Էջմիածինի Գէորգեան ճեմարանի սաներ Ստորոգութիւն:19-րդ դարու արեւելահայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:20-րդ դարու արեւելահայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:19-րդ դարու արեւելահայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:20-րդ դարու արեւելահայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակակիրներ Ստորոգութիւն:Անձինք թղթադրամներու վրայ Ստորոգութիւն:Անձինք նամականիշերու վրայ
Սուրիոյ Հայկական Մամուլ
Լոյս տեսած են աւելի քան 120 թերթեր, որուն մեծաւ մասամբ հրատարակուած են Հալէպ :
Ամսագիրներէն
1950-ական թուականներէն մինչեւ այսօր յատկանշական տեղ կը գրաւեն աշակերտական եւ ուսանողական թերթերը եւս:
Բերիոյ Թեմի Ազգ. Առաջնորդարանի «Օշական» պաշտօնաթերթը՝ վերանուանուած «Գանձասար» շաբաթաթերթ
Իբրեւ պարբերաթերթ լոյս տեսած է 1978-էն:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հալէպի մամուլ
Բարդ բառեր
Բարդ բառեր, բարդ բառերու կազմութիւնը լեզուի մը բառապաշարին հարստացման միջոցներէն մէկն է։ Բարդման միջոցին երկու կամ աւելի արմատներէ կամ բառերէ կը կազմենք նոր իմաստ արտայայտող բառ, որ կը կոչուի՝ բարդ բառ։
Գիրք եւ տուն բառերէն կազմուած է գրատուն բառը, որ կը նշանակէ գիրքեր վաճառելու շէնք։ Ջուր եւ հոր բառերէ կազմուած ջրհոր բառը կը նշանակէ ջուր պարունակող հոր։
Բարդութեան շնորհիւ կրնանք արտայայտել նոր հասկացութիւններ, իմաստներ։
Հայերէնի բարդ բառերը կ'ըլլան իսկական եւ անիսկական։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Արեւմտահայ քերականութիւն Ստորոգութիւն:Հայոց լեզու Ստորոգութիւն:Բառագիտութիւն
Dr. Dre
Անտրէ Ռոմըլ Եանկ, ամերիկացի րէփըր է եւ երաժշտական փրոտիւսըր, րէփ երաժշտութիան լաւագոյն պիթմէյքըրներէն մեկն է։ Առաւել յայտնի է Dr. Dre կեղծանունին տակ։
Dr. Dre-ն հանդիսացած է այնպիսի րէփըրներու փրոտիւսըր, ինչպէս Սնուփ Տոկը, Էմինէմը, 50 Cent-ը, Xzibit-ը, 2Pac-ը եւ այլն ։ Ան հանդիսացած է երկրորդ ամէնահարուստ Ամերիկացի Հիբ-Հոբներու մէջ 550 միլիոն տոլար հաշիւով։
Գէորգ Քիւթներեան
Գէորգ Քիւթներեան (կամ Քիւնթերեան, հաւանաբար 1882, Պարտիզակ, Նիկոմիդիոյ գաւառակ, Պրուսայի նահանգ - 1915, Մեսքենէ), հայ դեղագործ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է հաւանաբար 1882 թուականին Պրուսայի նահանգի, Նիկոմիդիոյ գաւառակի՝ Պարտիզակ աւանին մէջ։ 1907 թուականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան դեղագործական վարժարանը։ Փարիզի մէջ տարրաբանական (քիմիական) կրթութիւն ստացած է։ «Ման­զու­մէի էֆ­քեար» թերթին մէջ յօդուածներ գրած է։ Նիկոմիդիոյ մէջ սեփական դեղատուն ունեցած է եւ դեղագործ աշխատած։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Done For Me
«Done for Me», ամերիկացի երգիչ Չարլի Փութի երգը ամերիկացի երգչուհի Քեհլանի մասնակցութեամբ։ Գրուած է Քեհլանի, Ջեքոբ Կաշերի, Ճոն Ռայանի կողմէ, իսկ որպէս արտադրիչ համարուած է Փութը։ Մեկնարկուած է 15 Մարտ 2018 թուականին Atlantic Records հեղինակի ընկերութեան կողմէ որպէս Փութի Voicenotes (2018) երկրորդ արհեստական ալպոմի երրորդ եղանակը  ։ Պաշտօնական երաժշտական տեսահոլովակը մեկնարկուած է 21 Ապրիլ 208 թուականին YouTube-ի ճամբով։
Նախապատմութիւն
Երգիչները զոյգ երգեցողութեան մասին առաջին անգամ յայտարարած են անոր մեկնարկումէն մէկ օր առաջ՝ հրապարակելով իրենց զոյգ սեւ-սպիտակ լուսանկարը եւ նշելով մեկնարկման ամսաթիւը : Երգը ներկայացուած է Beats 1-ի մէջ, ուր Փութը հաղորդավար Զէյն Լոուինը պատմած է Կեհլանիի հետ համագործակցութեան մասին. «Դուք գիտէ՞ք, երբ կը հանդիպէք անձի մը եւ պարզապէս գիտէք, որ դուք նախկին ընկերներ պիտի դառնաք իսկապէս շատ երկար ժամանակի մը ընթացքին: Այն երեւոյթը դառցաւ, երբ ես հանդիպեցայ անոր: Ան պարզապէս ջերմ ու ընկերակցող անձնաւորութիւն է եւ այնպիսի լաւ, հստակ ձայն ունի»: Ան նաեւ աւելցուցած է, որ իրենք «կը սպասէին միասին ելոյթ կամ բան մը կատարելու» այն ժամանակվանէն, երբ 2015 թուականին ձայնագրեցին «Hotline Bling» երգին տարբերակները:
Կառուցուածք
«Done for Me» փոփ-լայնաձայն եղանակով երգ մըն է, որ ունի «հեղուկ», «հոսանգային» գիծ, «ինչպէս նաեւ «ձերմ երգահան, որ կը յիշեցնէ 80-ականներու դասական փոփ երաժշտութիւնը» ։ Ըստ Փութի՝ «երգին մէջ փոփ չափանիշ չի կայ, բայց դայդ փոփ երգ է», եւ այն ոգեշնչուած է 80-ականներու անգլիական Wham! երաժշտական զոյգ երգելով ։
Քննադատութիւն
Forbes-էն Հիւ Մաքինթայրը երգին տուած է դրական գնահատական՝ գրելով, որ «այն կը համապատասխանէ այն ամէնուն, որոնք Փութը ըրած է այս դարաշրջանին»: Ան նկատած է ֆանկի ազդեցութիւնը՝ գովաբանելով Փութին, որ ան մեծ մասամբ հիմնուած է իր սեփական տաղանդին վրայ եւ իսկական գործիքներով ստեղծել լաւագոյն փոփ երաժշտութիւններէն մէկը (ի տարբերութիւն միայն համակարգիչներու եւ արհեստանոցի կախարդանքի օգտագործման), չնայած կրնար համագործակցիլ ցանկացած հեղինակաւոր արտադրիչներու հետ : Billboard-էն Մորգան Էնոսը եւ Idolator-էն Mokie Nied-ը նոյնպէս երգը դրական գնահատանք ստացած է ինցմէ:
Ձայնագրութեան Մասնակիցներ
Տուեալները վերցուած են Qobuz-էն
Սերճի Ռուպերթու
Սերճի Ռուպերթու (Sergi Roberto Carnicer, ծնած է 7 Փետրուար 1992, Ռէուս, Սպանիա), Սպանացի ֆութպոլիստ, կիսապաշտպան, ներկայիս մաս կը կազմէ Սպանական Պարսելոնա ակումբին։
Սերժիօ Ռոպերթոն առաջին անգամ խաղացած է «Լա լիկա» 2011 թուականի Մայիս 21-ին «Մալակա» ակումբին դէմ խաղին, եւ այդ մրցաշարքին վերջին հանդիպումն էր ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սպանացի ֆութպոլիստներ Ստորոգութիւն:7 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:1992 ծնունդներ
Քղոր
Քղոր (Chlorum քիմիական տարր է, որուն նշանն է Cl, կարգահամարը՝ 17, հիւլէական զանգուածը՝ Ան դեղնականաչաւուն թունաւոր կազ մըն է,, օդէն ծանր tհալ=-101°С, tեռ=-34°С։
Քղորի յայտնաբերման պատմութիւն
Քղորը յայտնաբերած է շուէտացի քիմիագէտ Քարլ Վիլհէմ Շելէն (Carl Wilhelm Scheele) 1774 թուականին։ Քղոր անունն ստացած է իր գոյնի շնորհիւ (χλωρός` «կանաչ»։ Միւս աղածինները յայտնաբեուած են տասնամեակներ անց։
Փորձարարական պայմաններուն քղորը կը ստանան տաքացման պայմաններուն աղաթթուն օքսիտացնելով մանկանի երկօքսիտով.
Քղորը թունաւոր կազ է, եւ որպէսզի անօթէն այն չտարածուի փորձարաններուն մէջ, վերջինս կ'որսան ալքալիին (NaOH) լուծոյթով։ Ալկալիին հետ քղորը կը փոխազդէ եւ կ'յառաջացնէ անվնաս աղեր։
Բնութեան Մէջ
Բնութեան մէջ կը հանդիպէ քղորի երկու իզոթոփներ 35Cl եւ 37Cl: Հալոկէններէն երկրի ընդերքին ամենատարածուածը քղորն է։ Քղորը շատ աշխոյժ տարր մըն է, եռանդուն կերպով կը փոխազդէ բոլոր մետաղներու եւ բազմաթիւ ոչ մետաղներու հետ։ Բնութեան մէջ կը հանդիպէ բնական միացութիւններու ձեւով՝ հալիթը՝ NaCl, սիլվինը՝ KCl, սիլվինիթը՝ KCl·NaCl, կարնալիթը՝ KCl կ MgCl2 կ 6Н2O: Մարդու օրկանիզմը կը պարունակէ 0.25 % քղորի իոն։
Քիմիական Յատկութիւններ
Պարբերական համակարգի 7րդ խումբի գլխաւոր ենթախումբի տարր է։ Քիմիապէս աշխոյժ ոչ մետաղ է։ Կը մտնէ հալոկեններու խումբի մէջ։Քղորի մոլեքուլը երկվալենթ է (բանաձեւը՝ cl2)։ Բնական քղորը կը հանդիպէ 2 իզոթոփներու ձեւով 35Cl եւ 37Cl։
Կիրառութիւն
Քղորը լայնօրէն կ'օգտագործուէ արդիւնաբերութեան մէջ։ Կ'օգտագործուէ աղաթթուի արդիւնաբերական արտադրութեան եւ անանկ նիւթերու պատրաստման համար, որոնք կ'օգտագործուեն գործուածքները ճերմակցնելու համար։ Խմելու եւ կենցաղային նպատակներու համար նախատեսուած ջուրը մինչեւ ջրատար խողովակներու ցանց մղելը հիւանդաբեր միքրոօրկանիզմներէն կ'ախտահանուէ իր մէջ աննշան քանակի քղոր լուծելով՝ քղորացնելով։ Գիւղտնտեսական բոյսերու վնասատուներու եւ հիւանդութիւններու դէմ պայքարելու համար օգտագործուող կարեւորագոյն միջատասունկասպան պատրաստուկները՝ DDT, հեքսաքղորան եւ կրանոզան, անանկ օրկանական նիւթեր են, որոնց պատրաստման ժամանակ քղոր կ'օգտագործուի։
Քղորէն կը ստանան նաեւ ժաւելային հեղուկ, որը կ'օգտագործուէ սպիտակեղէնի լուացման համար։ Մեծ քանակներով կ'արտադրwuէ քxորակիր, որը կը կիրառուէ թուղթի արդիւնաբերութեան մէջ՝ մանրաթելերու ճերմակեցման համար։ Քղորակիրը երկու աղերու խառնուրդ մըն է, որը կ'յառաջանէ յանգած կիրի կախոյթի մէջ քղորը անցկացնելիս։
Քղորը կրնայ բարձր ճնշումի, աթերոսքլերոզի, սիրտ-անոթային եւ այլ հիւանդութիւններու պատճառ դառնալ։ Ան շատ վատ ազդեցություն կը թողնէ մազերու եւ մաշկի վրայ, կը քայքայէ սպիտակուցները։ Քղոր պարունակող միջոցներով մաքրուած մակերեսներուն վրայ կ'յառաջանայ քիմիական նյութերու բարակ թաղանթ, որը ցնդելով կը յայտնվուէ օդի մէջ, ապա նաեւ մարդու շնչուղիներուն մէջ։ Քիմիական նիւթերէն շատեր կուտակուելով օրկանիզմին մէջ՝ կ'յառաջացնեն տեւական հիւանդութիւններ։
Շարլ Ժերար
Շարլ Ժերար համբաւաւոր դարձած էր երկրորդական դերերով, աւելի քան հինգ տասնեակ ֆիլմի մէջ։ Լաւագոյն ընկերն էր Ժան-Փօլ Պելմոնտոյի, որու հետ մեծ թիւով ժապաւէններու մէջ խաղակից եղած է։ Շ. Ժերար նախքան դերասանութիւնը ընտրելը՝ 1960-ականներուն եղած է բեմադիր։ Տեսախցիկին միւս կողմը անցած է 1970-ին, երբ Գլօտ Լըլուշ իր «Le Voyou» ժապաւէնին մէջ անոր առաջարկած է առաջին դերը։ Շ. Ժերար նաեւ փորձած է արհեստավարժական կռփամարտի ասպարէզը, բայց յաջորդական չորս մրցումներու կրած չորս KO-ները շուտով վերջ դրած են իր կիրքերուն։
19 Սեպտեմբերին իր մահկանացուն կնքած է փարիզեան հիւանդանոցներէն մէկուն մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի դերասաններ
Ստեփան Զօրեան (քաղաքական գործիչ)
Ռոստոմ, Հայ ազգային ազատագրական շարժման գործիչ, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան հիմնադիրներէն։
Կենսագրութիւն
Ուսանողական բողոքի քայլերու եւ ցոյցերու աշխոյժ մասնակցութեան եւ կազմակերպման համար, Ռոստոմ ռուս ցարական իշխանութիւններէն երկու անգամ ձերբակալուած ու աքսորուած է:
Յեղափոխական միտք ու հաւատք տարածած է, որպէս մտաւորական ուսուցիչ ու խմբագիր։ Միաժամանակ եղած է յեղափոխական մարտական գործիչ՝ որպէս զէնք եւ ռումբ պատրաստող, ինչպէս նաեւ ժողովրդային ինքնապաշտպանութեան կռուի կազմակերպիչ։
Բծաւոր տիֆէ վարակուած եւ անբուժելի թոքատապի մատնուած ու մահացած է 1919 Յունուար 18-էն 19-ի լուսցող գիշերը, Թիֆլիսի մէջ։
Ռոստոմ՝ Դաշնակցականը
Ռոստոմի մտայղացումով է, որ 1890-ին հիմնուած Հայ Յեղափոխականների Դաշնակցութիւնը իր անունը կը սղէ, սկիզբը կը ներկայանայ իբրեւ Հայ Յեղափոխակ. Դաշնակցութիւն, իսկ 1892-ին կը վերածուի պարզապէս Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան։
Ռոստոմի գրիչով է, որ նորաստեղծ Դաշնակցութեան անդրանիկ ծրագիրը իր աւարտուն տարազումը կը ստանայ՝ Ք. Միքայէլեանի եւ Ս. Զաւարեանի միասնական ստորագրութեամբ ճամբայ հանուած «Այբուբեն» ծրագրային յօդուածաշարքը ամբողջացնելով եւ հայ ժողովուրդին ներկայացնելով իբրեւ «Ընդհանուր տեսութիւն» ու ՀՅԴ-ի ծրագիր։
Նոյնպէս Ռոստոմի ուղղակի ձեռքն է, որ կ'երեւի Դաշնակցութեան զինանշանի լուսապատկերին վրայ՝ ամրօրէն բռնելով ու միաձուլելով հայ մշակին, մտաւորականին եւ ռազմիկին ազգային ու յեղափոխական միասնութիւնը խորհրդանշող բահը, սուրն ու փետրագրիչը։
Ռոստոմի անունին կապուած են հետեւեալ իրագործումները. -
Ռոստոմ՝ Գաղափարապաշտը
Ուսման եւ ինքնազարգացման առընթեր, Ռոստոմի երիտասարդական կեանքը կը յատկանշուի ուսանողական բողոքի քայլերու եւ ցոյցերու աշխոյժ, այլեւ ղեկավար մասնակցութեամբ՝ բոլոր արդար դատերուն եւ ազատագրումի բոլոր պայքարներուն անձնուէր ու յանձնառու դրօշակիրը դառնալով եւ միշտ առաջնորդուելով այն խոր ու հաստատ համոզումով, թէ հայ ժողովուրդին ազատ ու արդար կեանքը հնարաւոր է, երբ նոյնպէս ազատ ու արդար կ'ապրին շրջապատի միւս ազգերն ու ժողովուրդները։
Ուսանողական շրջանի իր յեղափոխական աշխուժութեան համար Ռոստոմ կը հալածուի Ցարական իշխանութիւններէն (երկու անգամ կը ձերբակալուի ու կ'աքսորուի), բայց այդ հալածանքը իր մէջ կ'ամրապնդէ յեղափոխականի յանդգնութիւնը եւ մարտունակութիւնը (երկու անգամ անցագիր կը փոխէ, որպէսզի կարենայ աքսորավայրէն փախուստ տալ եւ շարժումի ազատութիւն ունենալ)։
Ռոստոմի մէջ միաժամանակ կ'արմատաւորուին՝
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայեր Ստորոգութիւն:Յեղափոխական կեղծանուններ Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ղպտի Ուղղափառ Եկեղեցի
Այս օրերուն, Ղպտիներուն լեզուն գրեթէ չ'օգտագործուիր, այլ պահպանուած է միայն եկեղեցիներէն ներս: Ղպտիներուն հիմնական կեդրոնը կը նկատուին Եթովպիան եւ Եգիպտոսը:
Ըստ առաջին ուսումնասիրողներուն, Եգիպտոսի մէջ առաջին քրիստոնեայ հասարակութիւնը հիմնած է Մարկոս Աւետարանիչը, երբ առաջին անգամ այցելած է Աղեքսանդրիա, եւ դարձած առաջին եպիսկոպոսը, սակայն քսան տարի ետք անցած է Հռոմէացիներուն ձեռքը: Մինչեւ այսօր Մարկոսի մասունքները կը պահուին Աղեքսանդրիոյ Ղպտի եկեղեցւոյ մէջ:
Պատմութիւն
Ղպտի ուղղափառ եկեղեցին յայտնուած է 451-ին, քաղկեդոնի չորրորդ տիեզերական ժողովին, երբ Աղեքսանդրիոյ Պատրիարքը դատապարտած է կրօնական հասարակութիւնը եւ ստիպած է յայտարարել բաժնելու իր եկեղեցին, այս դէպքէն ետք ամբողջ Եգիպտոսը մնացած է Բիւզանդական կայսրութեան իշխանութեան տակ, եւ այս պատճառով ղպտիները հալածանքի ենթարկուած են հերետիկոսներ նկատուելնուն համար:
Բիւզանդական կայսրութեան կը յաջորդէ մահմետական արաբական տիրապետումը եւ Օսմանեան կայսրութիւնը, որոնք իրենց անգութ օրէնքներով Ղպտի ուղղափառ եկեղեցին հալածանքի կ'ենթարկեն, կը քանդեն եւ ուրիշ բազմաթիւ վնասներ կը հասցնեն եկեղեցւոյ, նոյնիսկ հաւատացեալներուն:
Եկեղեցւոյ աստուածաբանութիւնը հիմնուած է (Monophysites) անունով, այսինքն՝ անդրադառնալ միայն աստուածային էութեան Յիսուս Քրիստոսին եւ մերժել, որ ան երբեք մէկ մարդ չէ եղած, անոնք կը հաւատան որ մարդկային բուն էութիւնը յաջորդած է Ս. Կոյս Մարիամ Աստուածածինէն եւ հեռացած է անոր աստուածային նկարագիրէն, ուղղափառ եկեղեցին կը շեշտէ, որ Յիսուս Քրիստոս երկու աշխարհ ունի, այսինքն՝ թէ՛ Աստուած է եւ թէ մարդ. այս աստուածաբանական հարցերը հարցեր ստեղծած են արեւելեան եկեղեցիներուն միջեւ:
Տօներ
Եգիպտական եկեղեցւոյ տօները նման են Ղպտի ուղղափառ եկեղեցւոյ տօներուն, անոնք կը տօնեն Տիրոջ մեծ ու փոքր տօնակատարութիւնները տարուան ընթացքին:
Ղպտիները Մարիամ Աստուածածինին նուիրուած ունին երեսուներկու տօն, որոնք ամէնէն կարեւորը կը նկատուին իրենց համար, անոնք օրուան ընթացքին կը կատարեն եօթը ժամերգութիւններ Ղպտերէն լեզուով:
Ղպտի Եկեղեցին
Ղպտիներուն հիմնական եկեղեցին կը նկատուի Ս. Մարկոսի եկեղեցին Աղեքսանդրիոյ մէջ, նոյն քաղաքին մէջ կան երկու տաճարներ Ս. Պօղոսն ու Ս. Պետրոսը, որոնք հրաշքով պահպանուած են:
Եկեղեցւոյ հետեւորդները ամբոխներ կը սեպէին, 1995-ին, երբ երկիրին ժողովուրդին թիւը կը հասնէր ութ միլիոնի եւ սփիւռքի մէջ ալ կար երկու միլիոն:
Ղպտի եկեղեցին ունի նաեւ հինգ միաբնութենական ակնարկ մը, որոնցմէ են Հայը, Սրիանին, Եթովպական, Մալանկարա եւ Էրիթրեա ծուխերը, ի վերջոյ Ղպտի ուղղափառ եկեղեցին անուն մը ունէր, եւ տակաւին կը փորձէ նոյն պատկերներով շարունակել, թէեւ ան փոքր կղզի մը կը ներկայացուի, քրիստոնէական կրօնքին ովկիանոսէն ներս:
Ղպտի եկեղեցին մինչեւ այսօր վատ վիճակի մէջ է, որովհետեւ կը գտնուի ընդհանրապէս մահմետական աշխարհէն ներս:
Այսօր ղպտի Պապը կը նախագահէ Եգիպտոսի Գահիրէի Աբասիա թաղամասին մէջ գտնուող Ս. Մարկոս Ղպտի տաճարին: Եկեղեցին կը հետեւի ղպտիական ծէսին իր պատարագով, աղօթքներով եւ նուիրական ժառանգութիւններով, ունենալով մօտաւորապէս 25 միլիոն անդամ ամբողջ աշխարհի տարածքին: Երկիրին ամէնէն մեծ քրիստոնէական դաւանանքն է:
Դ.-Է. դարերուն Ղպտի եկեղեցին աստիճանաբար կ'ընդարձակէ Ակսումեան կայսրութեան եւ Նուբիայի երեք թագաւորութիւնները Նոբաթիայի եւ Ալոդիայի, մինչդեռ Նուբիական երրորդ թագաւորութիւնը Մակուրեան սկիզբը կը ճանչնայ Ղպտի Պապին իշխանութիւնը, միանալով Հռոմէական կայսրութեան պետական եկեղեցւոյ:
ԺԲ. դարուն, եկեղեցին իր նստավայրը կը տեղափոխէ Աղեքսանդրիայէն Գահիրէ, նոյն դարուն Ղպտիները կը սկսին փոքրամասնութիւն ըլլալ Եգիպտոսի մէջ:
Հաւատքի աւանդութինը մարդկային միտքի ազատ եզրակացութեան հետ ներդաշնակեցնելու առաջին համակարգուած փորձը չէ ստեղծուած ոչ Հռոմի մէջ, ոչ ալ Աթէնքի մէջ այլ՝ Եգիպտոսի մէջ: Եգիպտացի քրիստոնեաները Գ. դարուն կ'երթան անապատ եւ հոն կը մնան աղօթելու եւ աշխատելու եւ իրենց կեանքը նուիրելու Աստուծոյ երկրպագելու եւ պաշտելու:
Քրիստոնեաներու վանականներու դասակարգը կը ստեղծուի Եգիպտոսի մէջ եւ մեծ դեր կ'ունենայ Ղպտի ուղղափառ եկեղեցւոյ հպատակութեան, բնականութեան եւ նուաստութեան էութեան ձեւաւորման գործին շնորհիւ Եգիպտական անապատներու մեծ հայրերու իրենց ուսմունքներուն եւ գրութիւններուն:
Ե. դարուն վերջին կային հարիւրաւոր վանքեր ու հազարաւոր քարայրներ, որոնք ցրուած են Եգիպտոսի անապատին մէջ, այս վանքերուն մէջ շատ փոփոխութիւններ եղած են եւ մինչեւ այսօր կ'ունենան նոր կոչումներ:
Ամբողջ քրիստոնէական վանականներու դասակարգը ուղղակիօրէն կամ անուղղակիօրէն կը հետեւի Կապադովկիոյ Կեսարիոյ մեծ արքեպիսկոպոսին՝ Ս. Պասիլին, որ Փոքր Ասիոյ վանական շարժման հիմնադիրն ու կազմակերպիչը եղած է: Ան Եգիպտոս կ'այցելէ շուրջ 357-ին եւ անոր կը հետեւին արեւելեան ուղղափառները: Ս. Ջերոմը, որ կը թարգմանէ Աստուածաշունչը Լատիներէն լեզուով, կու գայ Եգիպտոս եւ Երուսաղէմ շուրջ 400 թուականին եւ իր նամակներուն մէջ կը գրէ իր փորձառութիւններուն մանրամասնութիւնները: Պենետիկտոսը Զ. դարուն կը հիմնէ Պենետիկտիական միաբանութիւնը Ս. Պախոմիոսի նման միաբանութիւն մը, բայց աւելի խիստ պայմաններով, բազմաթիւ ուխտաւորներ կ'այցելեն անապատին հայրերը, որ ընդօրինակեն իրենց հոգեւոր եւ կարգապահ կեանքը:
Աստուածաբանական վիճաբանութիւնը տեղի կ'ունենայ Ե. դարուն Կոստանդնպուլսոյ մէջ պատրիարք Նեստորեոսի ուսմունքներուն շուրջ, որ կ'ուսուցանէր, թէ Աստուծոյ խօսքը չէր միացած մարդկային էութեան հետ: Երբ այդ մասին հաղորդագրութիւնները կը հասնին Ս. Մարկոսին, Աղեքսանդրիոյ Ս. Կիրիլ պապը շտապ աշխատանք մը կը կատարէ ուղղելու այս խօսքը խնդրելով Նեստորիոսէն, որ ապաշխարհէ:
Դ. դարուն Արիոս անունով Աղեքսանդրացի մը կը սկսի Աստուածաբանական վիճաբանութիւն մը Քրիստոսի էութեան մասին, զոր կը տարածէ քրիստոնէական աշխարհին եւ մինչեւ այս օրերը ծանօթ է իբրեւ Արիոսականութիւն:
Նիկիոյ տիեզերական ժողովը կը գումարուի 325-ին Կոստանդինի հրաւէրով, երբ Աղեքսանդր Ա. Պապը կը խնդրէ ժողով մը գումարել՝ ըննդէմ հերետիկոսներուն, Ս. Հոսիոս Կորդովացիին նախագահութեամբ՝ վերջ տալու այս պայքարին եւ հաւատքի հանգանակը ձեւակերպելու համար, որ ծանօթ է Նիկիական հանգանակ անունով:
381-ին Աղեքսանդրիոյ Պապը Տիմոթէոս Ա. կը նախագահէ երկրորդ տիեզերական ժողովին, որ ծանօթ է իբրեւ Կոստանդնուպոլսոյ տիեզերական ժողով, դատելու Մակեդոնիոսը, որ ժխտած էր Սը. հոգիին աստուածութիւնը:
Կեանքը Իթաքիի, Քավաֆիս
Կեանքը Իթաքի (յուն․՝ Ιθάκη, Καβάφης), Յոյն հանրածանօթ Քավաֆիս բանաստեղծին համբաւի արժանացած բանաստեղծութիւնը, գրուած 1910 –ին։
Տեղեկութիւններ
Աշխարհի իւրաքանչիւր հոգի եւ ողջ արարած իր կեանքի առաջին վայրկեանէն միտքով  յիշատակներ կը ծնի եւկը փորձէ վերապրիլ: Ինչպէս մեծ հայրիկի մը յունական բանաստեղծութիւններ արտասանելը: Բոլորէն սիրուած է Քավաֆիի բանաստեղծութիւնը «Իթաքի»:« Ճամբան դէպի Իթաքի երկար է ինչպէս եւ կեանքի ճամբան անվէրջ է» կ՛ ըսէ ան: Բանաստեղծութեան յայտնի առասպելական հերոսը Օդիսէան (Ոդիսեւս), կը ճամբորդէ դէպի Իթաքի եւ կը դիմադրէ անհամար դժուարութիւններ, որպէսզի հասնի իր հայրենիքը, Իթաքի: Հերոսը մեծ հոգեկան ուժով կ՛ անցնի դէմ հանդիման դժուարութիւններէն եւ իր նպատակը կը կատարէ:
Ամէն մարդ իր Իթաքի ն ունի, այսինքն իր կեանքի փորձառութիւններէն կը սորվի, ինչպէս առաջ երթալ եւ իր նպատակները կատարել: Քավաֆին կը շեշտէ թէ ճամբորդութիւնը դէպի Իթաքի պէտք է երկար եւ լեցուն ըլլայ, որպէսզի ամէն մարդու կեանքի վէրջը արժանաւոր ըլլայ: Գրողին պատուէրն է որ Իթաքին մեր կեանքն է եւ մենք պէտք է փափաքը ունենանք որ մեր կեանքը Իթաքիի ճամբորդութեան նման երկար ըլլայ:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Յունական գրականութիւն Ստորոգութիւն:Գրականութիւն ըստ երկիրի Ստորոգութիւն:Գրականութիւն Ստորոգութիւն:Յունական բանաստեղծութիւններ Ստորոգութիւն:Բանաստեղծութիւններ Ստորոգութիւն:Գոստանտինոս Քավաֆիսի բանաստեղծութիւններ
Արսէն Երկաթ
Արսէն Երկաթ (Շամլեան, ), հայ բանաստեղծ եւ արձակագիր:
Կենսագրութիւն
Ծնած է Ամասիա եւ նախնական կրթութիւնը ստացած՝ տեղւոյն ազգ. վարժարանին մէջ։ 1907-ին հաստատուած է Եգիպտոս, ուր բժիշկ էր հայրը եւ կեանքին մեծագոյն մասը հոն ապրած է։ Յաճախած է Գահիրէի Գալուստեան նախակրթարանը եւ ֆրանսական երկրորդական վարժարանը։ 1919-1921-ին հետեւած է Փարիզի համալսարանի գրական դասընթացքներուն։
1920-21-ին եղած է Փարիզի դաշնակցական Կոմիտէի գործօն անդամներէն:
1966-ին հաստատուած է Մոնթրէալ (Քանատա), ուր մինջեւ մահ շարունակած է աշխատակցիլ հայ եւ ֆրանսական թերթերու, քերթողական ու արձակ էջերով։
Ասպարէզ
1922-ին հրատարակած է քերթուածներու հատոր մը Գահիրէի մէջ՝ «Արեւի եւ մահուան երգեր», 1925-ին՝ «Աստուածներու վերջալոյսը», եւ 1945-ին ՝ «Սողաթներ» տաղարանները։
Իր մահուան տարին (1969) լոյս տեսած է «Եգիպտականք» արձակ էջերու հաւաքածոն։ Հոս ամփոփուած են նախապէս ֆրանսերէնով հրատարակուած եւ իր կողմէ հայերէնի թարգմանուած էջերը, զորս հեղինակը կոչած է «Սիրոյ, կեանքի եւ մահուան պատկերներ»:
Վերջին տարիներուն «Յուսաբեր»ի, «Հայրենիք»ի եւ «Յառաջ»ի մէջ հրատարակուեցան «Ընդհատ էջերը»-ը, իմաստասիրական մտածումներ` գեղարուեստական ձեւով ներկայացուած :
Մրցանակներ
Գահիրէի, ֆրանսայի, Պելժիոյ եւ Մոնթրէալի գրական շրջաններուն մէջ, ֆրանսերէնով իր բանաստեղծութիւնները արժանացած են գնահատանքի։
Գրած է նաեւ ֆրանսերէն լեզուով եւ իր գրութիւնները մրցանակի արժանացած են Եգիպտոսի մէջ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայեր
Ռոպերթ Փաուըլ
Ռոպերթ Փաուըլ (Robert Powell, ծնած է 1 Յունիս, 1944-ին): Անգլիացի հեռատեսիլի եւ ֆիլմի դերասան, ճանչցուած է Jesus of Nazareth (Նազովրեցի Յիսուս) ֆիլմին դերով (1977) նաեւ վիպային գաղտնի գործակալ՝ Ռիչըրտ Հաննէյ, Մարք Ուիլիըմզ եւ Տէյվիտ Պրիքս դերերով:
Իր իւրայատուկ ձայնը հանրածանօթ է ծանուցումներու եւ վաւերագրականերու, մանաւանդ Համաշխարհային Երկրորդ պատերազմի վաւերագրականներուն մէջ, որոնք կը պարունակեն Համաշխարհային Երկրորդ Պատերազմի գոյները, Հիդլրի թիկնապահը, Համաշխարհային Երկրորդ պատերազմին գաղտնիքները:
Վաղ Կեանքը
Փաուըլ ծնած է Սալֆորտի մէջ Լանգաշիր, զաւակն է Քեթլին եւ Ճոն Ուիլսըն Փաուըլի : Փաուըլ ուսանած է Մանչըսդր Քրեմեր Քոլէճ-ին մէջ (ուր իր դասընկերներէն մէկը դերասան էր նաեւ Պէն Քինկսլէյ ), ապա մանչերու Քոլէճ Մանչըսդր Քաղաքին մէջ Անգլիոյ հիւսիւսային արեւմուտքը, յետոյ Ռոյըլ Քոլէճ Սալֆորտի մէջ:
Ընթացքը
Փաուըլ դերասանութեան դասընթացքներու հետեւած է երբ տակաւին ուսանող էր։ ԱՆ կը կանխատեսէր, որ փաստաբան պիտի ըլլար եւ 1963-64 կը յաճախէ Լոնտոնէն դուրս Մանչըսդր Քոլէճ, միաժամանակ դերասանութեան դասընթացքներու հետեւելով Թրեւոր Նունի քով: Առեւտրական Քոլէճի մէջ դերեր կը ստանձնէ Պերնարտ Պրենտոնի հետ զաւեշտի ֆիլմերու մէջ։ Նաեւ թատերախաղերու մէջ ալ որոշ դերեր կը ստանձնէ: Իր առաջին ֆիլմը «Ռոպերի»ի մէջ կ'ըլլայ:Ան պզտիկ բաժին մը կ'ունենայ Italian Job ֆիլմին մէջ (1969), բայց տարիներ կը սպասէ, որ իր առաջին յաջողութիւնը գտնէ, խաղալով գիտնական Թոպի Ռեն գիտական առասպելական շարքին մէջ, Doomwatch (1970-ին): Doomwatch–էն ետք, ան շատ հանրածանօթ կը դառնայ եւ ֆիլմերու մէջ կարեւոր դերեր կը ստանձնէ ինչպէս Sentimental Education (1970) եւ Jude the Obscure (1971)։Զինք կը տեսնենք նաեւ 1975–ին Looking for Clancy ֆիլմին մէջ։
երկար տարիներ Փաուըլ իր ճանապարհը կը շարունակէ իբրեւ հեռատեսիլի դերասան, ինչպէս՝ իբր Աւստրիացի յօրինող Կուսթաւ Մահլեր Ken Russell biopic Mahler (1974) ֆիլմին մէջ, եւ Քէփթըն Ուալքր Ռուսելի ֆիլմին մէջ Tommy (1975)։ Tommy ֆիլմին մէջ շատ փոքր դեր մը կը ստանձնէ։
Մեծագոյն յաջողութիւնը կ'ապրի, երբ Յիսուս Քրիստոսի դերը կը ստանձնէ Jesus of Nazareth (1977) ֆիլմին մէջ։ Չորս մասերէ բաղկացող հեռատեսիլի այս ֆիլմին մէջ այլ նշանաւոր դերասաններ ալ դերեր ստանձնած էին, ինչպէս՝ Լորենս Օլիվըր, Էրնէսդ Պորքին եւ Սթէյսի Քիչ, Քրիսթոֆըր Փլամըր, Ռոտ Սթէյկըր եւ Ճէյմզ Մասոն։ Այս դերին համար Փաուըլ հեռատեսիլի լաւագոյն դերասանի պարգեւը կը շահի։
1975-ին, Փաուըլ կ'ամուսնանայ իր ընկերուհիին հետ Jesus of Nazareth ֆիլմէն առաջ, որ Մարոքի մէջ նկարահանուած է: 23 Նոյեմբեր 1977-ին, կը բախտաւորուի առաջին զաւակով՝ Պարնի, իսկ 1979-ին դուստրով մը՝ Քէյթ:
1978-ին, Փաուըլ կը ստանձէ կարեւոր դեր մը իբր Ռիչըրտ Հեննէյ The Thirty Nine Steps ֆիլմին մէջ:
1980-ին, Փաուըլը կը տեսնենք Harlequin ֆիլմին մէջ։ Այս կատարումով ան կը շահի ամենալաւ դերասանը Փարիզի Ֆիլմ Փառատօնին մէջ։ 1982-ին, կը շահի ամենալաւ դերասանը Վենիսի Ֆիլմ Փառատօնին մէջ:
Փաուըլ կը համաձայնի իր նախկին բարեկամ, կատակերգակ՝ Ճէյմզ Քերոթի հետ, անգէտ գաղտնի ոստիկանի դեր ստանձնելով, որոնք Քերոթի հեռատելիսի շարունակական ֆիլմեր էին:The Detectives շատ հռչակաւոր կը դառնայ: 1984-ին Փաուըլ Ամերիկեան ֆիլմ մը կը ստանձնէ What Waits Below (որ կը ճանչցուի Ուրուականի գաղտնիքները անունով ): 1986-ին, Փաուըլ կը պատմէ, թէ դեր մը ստանձնած է Ուիլլիըմ Ս. Ֆորէս նշանաւոր Shaka Zulu, ֆութպոլ խաղացողին հետ Հենրի Սէլ: 1992-ին, ան կը սկսի Նոր Զելանտայի Առաջին Համաշխարհային Պատերազմի ֆիլմ Chunuk Bair, իբր Ֆրենք Սմիթ: 1993-95 ան ձայնի դերասան էր Տոքթ. Լիւեսէյ Legends of Treasure Island ֆիլմին մէջ:
Վերջերս Փաուըլ աւելի քիչ կ'երեւի հեռատեսիլէն, բայց իր ձայնը միշտ լսելի է, ծանուցումներէն եւ իբր պատմութիւն պատմող, ինչպէս՝ Great Crimes եւ Trials եւ The Century of Warfare and World War II: Ան վէպ մը կարդացած է՝ Love in the Time of Cholera, զոր գրած է Կապրիէլ Կարսիա Մարթէզ, ինչպէս նաեւ ուրիշ The Thirty Nine Steps Ալէն Կարների պատմութիւնը: Փաուըլ նաեւ ձայնագրած է Տէյվիտ Պետֆորտս ալպոմին մէջ The Rime of the Ancient Mariner, կամ 2002 օփերայի The Hound of the Baskervilles: Նաեւ երկու ռոք ալպոմներ կարդացած է Րիք Ուաքեման որ կը կոչուի Cost of Living եւ Աւետարանը (1987):
29 Հոկտեմբեր, 2001-ին, թատերասրահ մը կը բացուի իր անունին Սալֆորսի Համալսարանին մէջ : Ան կը տիրանայ 24/7 Թատրոնի Փառատօնին 2004-ին մինչեւ 2014:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1944 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1 Յունիսի ծնածներ
2004 թուական
2004 թուական, Ի․ դարու եօթներորդ տարին
2004․ Կը կայանան 28-րդ արդի Ողիմպիական խաղերը, Աթէնք
Սուրճ
Սուրճ, ըմպելիք մը, որ կը պատրաստուի սրճենիի բոված սերմերէն։ Շնորհիւ սուրճի բաղադրութեան մէջ գտնուող քաֆէին անունով ալքալոիտի՝ սուրճը ունի օրգանիզմը խթանող ազդեցութիւն։ Այսօր, սուրճը աշխարհի ամենատարածուած ըմպելիքներէն մէկն է։ ։
Եթովպիական ծագման հեքիաթը
Կայ յայտնի պատմութիւն մը, ըստ որուն սուրճի ծառի հրաշալի յատկութիւնները առաջին բացայայտողը եղած է Քալտի անունով եթովպիացի հովիւ մը մօտաւորապէս 850 թուականին։
Լեռներու լանջերուն իր հօտը արածելու ժամանակ հովիւը ուշադրութիւն դարձուցած է այծերու զարմանալի ընթացքին։ Այդ բոյսի տերեւները ուտելով, անոնք կը սկսէին վազվզել այս ու այն կողմ եւ ցատկռտել։
Քալտիի պատմածը լսելով, մօտակայ վանքի վանահայրը ինքը նոյնպէս կը փորձէ այդ հատիկները եւ կը զգայ անոնց աշխուժացնող յատկութիւնը։ Սուրճի տերեւներէն եւ պտուղներէն պատրաստուած թուրմի օգտագործումը կը դառնայ վանքի աւանդոյթ եւ շուտով սիրելի կը դառնայ նաեւ շրջակայ գիւղերուն բնակիչներուն մօտ։ Եթովպիոյ մէջ տարածուելէ ետք ըմպելիքը կը ճանչցուի Եմէնի մէջ, իսկ յետագային՝ նաեւ ամբողջ աշխարհին մէջ։
Սուրճի Յայտնաբերումը
Անյիշելի ժամանակներէն Արաբական թերակղզիին մէջ սուրճը կ՝ օգտագործուէր որպէս ըմպելիք, զոր արաբները, իբրեւ սովորոյթ, փոխառած էին եթովպիացիներէն։ Բայց ժամանակի ընթացքին սրճենին մոռացութեան ենթարկուած է՝ «փառահեղ վերածնունդի» հեռանկարով։ Եւ մինչ 12-րդ դարուն Եւրոպան կը վայելէր Վերածնունդի բարիքները, Արաբական Աշխարհի մէջ «յարութիւն առաւ» սուրճը։ Ըստ աւանդութեան, ճգնաւոր տերվիշ մը օր մը որոշեց սուրճը մտցնել իր համեստ ճաշացանկի մէջ՝ բառին բուն իմաստով. ան սկսաւ զայն օգտագործել իբրեւ սնունդ, թէեւ չյայտնագործեց զայն, բայց եւ այնպէս նպաստեց ըմպելիքի վարկանիշի աճին, որ մինչեւ 16-րդ դար բարձր կը պահուէր միայն մասնաւոր ընտանիքներու մէջ։ 16-րդ դարու կիսուն Շեմզա անունով հալէպցի արաբ մը՝ սրճագոյն հատիկներով բեռնաւորուած նաւով մը անցաւ Միջերկրականը եւ առաջին սրճարանը հիմնեց Վոսբորի ափին։ Արաբներէն ետք սուրճի մեծ գնահատողներ դարձան օսմանցիները, բայց մինչ անոնցմէ խաւը մը կը վայելէր սուրճի բոլոր առաւելութիւնները, այլ խաւ մը յորջորջեց զայն «մեղսալի նորամուծութիւն»։ Եւ եթէ գրողներէն մասը մը ջանք չէր խնայեր՝ փառաբանելու «քահուան» (սուրճի արաբերէն անուանումը), միւս մասը ոչ պակաս ջանասիրութեամբ կ'ամբաստանէր որպէս «քունի եւ սիրոյ թշնամի», «սատանայի ընծայ»։ Չնայած այն հանգամանքին, որ Մուրատ 4-րդի օրով սուրճի նկատմամբ սէրը ենթական կրնար հասցնել մինչեւ կախաղան, Մուհամմէտ 4-րդի օրով սուրճը՝ այլ ընծաներու շարքին, նուիրուեցաւ Ֆրանսայի թագաւոր Լուի 14-րդին։ Երբ եւրոպացի ազնուական տիկինները հաւանութիւն տուին թանձր սեւ ըմպելիքին՝ անմիջապէս աւելացաւ Վենետիկի, Մարսէյի եւ Փարիզի սրճարաններու այցելուներու թիւը։ 1860 թ. Փալերմոյի ազնուականներէն մէկը՝ Փրոքոբիոյ Քուլթելլի յատուկ սրճարան մը կը բանայ միայն ազնուականներու եւ արուեստագէտներու համար։ Ասոր համար լաւագոյն տեղը Ֆրանսական Կոմետիի շէնքի դիմացի փողոցը։
Տեսակները
Գոյութիւն ունի սրճենիի մօտ 40 տեսակ, բայց մեր օրերուն կ՝ օգտագործուի այդ բուսաբանական տիպերէն ընդամէնը 4-ի բերքը։ Արապիքային (Coffea Arabica) բաժինին մէջ կ՝ իյնայ սուրճի համաշխարհային արտադրանքի 70 %-ը, Ռոպիւսթային՝ (Coffea Canephora) մօտ 30 %-ը։ Միւս երկուքը՝ Coffea Liberica–ն, Coffea Excelsa–ն, հազուադէպ կ՝ օգտագործուին սուրճի արտադրութեան մէջ։ Ասոնցմէ բացի կայ նաեւ Արապիքայի ծինային փոփոխութիւն կրած մէկ տեսակը համարուող (mutation) Մարակոճիբը, որ ունի աւելի մեծ հատիկներ։ Մինչեւ 70–ականները Եւրոպա կը ներմուծուէր հիմնականին մէջ Ռոպիւսթա տեսակի սուրճը, այն ժամանակ էսբրեսսօն կը պատրաստէին միայն անկէ, բայց այսօր Արապիքան անհամեմատ աւելի յարգի է։ Աշխարհի մէջ առկայ առաջատար սուրճերու 99 տոկոսը կը ստացուի Արապիքայէն։ Չնայած քիչերուն յայտնի է, որ Արապիքան եւ Ռոպիւսթան իրականութեան մէջ իտէալական ձեւով կը լրացնեն իրար։ Առաջինը կը պարունակէ աւելի շատ ածխաջրեր եւ աւելի քիչ քաֆէին, երկրորդը՝ հակառակը։ Պարզ ըսած, Արապիքան կը պայմանաւորէ սուրճի համն ու բոյրը, իսկ երկրորդը՝ թունդ ըլլալը։ Բայց այսօր «Պրազիլական սուրճ» արտայայտութիւնը շատ աւելին կ'ըսէ սուրճի սիրահարներուն, քան այլ տեսակներու մասին երկար-բարակ զրոյցները, ուստի եւ տեղին է թուել այն երկրները, ուր աճեցուող սուրճը ամենայարգին է՝ Պրազիլ, Վենիզուելլա, Հաուայեան կղզիներ, Կուաթեմալա, Հնդկաստան, Քոլոմպիա, Եմեն, Բորթօ Ռիքօ, Թանզանիա, էքուատոր, Եթովպիա, Ճամայքա։ Իսկ աշխարհի մէջ ամէնաթանկը կը համարուի ճաբոնական «Թոբի Լուվաքը»։ Այս տեսակը ստանալու համար սուրճի հատիկները նախ կը կերցնեն արմաւենաբնակ կզաքիսին, այնուհետեւ անոնք դուրս կը բերուին կենդանիի արտաթորանքէն։ Այսպիսի «սուրճի» 250 կրամը կ'արժէ մօտ 75 տոլար։ Միայն վերջին 130 տարիներու ընթացքին Ամերիկայի մէջ գիւտի արտօնագիր (patent) ստանալէ ետք ստեղծուած է աւելի քան 800 տեսակ սուրճ։ Այսպիսի վիճակագրութեան պայմաններուն մէջ կարելի չէ կողմնորոշուիլ Էսբրեսսոյի, մոքքայի կամ քաբուչինոյի առանձնայատկութիւններու մասին։
Սուրճ հէլով (cardamom), տուրմով (chocolate) կամ սերով
Սուրճին հէլ աւելցնելու սովորութիւնը գոյութիւն ունէր արաբներուն մօտ դեռ 16-րդ դարուն։ Անոնք կը հաւատային, որ հէլը կը նուազեցնէ սուրճի վնասակար ազդեցութիւնը, կը նպաստէ կարողականութեան, եւ այլն։ Հէլով սուրճը կրնան փորձել ոչ միայն ըմպելիքին այն սիրահարները, որոնք մտահոգուած են իրենց կարողականութեամբ, այլեւ բոլոր անոնք, որոնք նոր զգացողութիւններ կը փնտռեն սուրճի գաւաթին մէջ։ Իսկ այսօր արեւմուտքի մէջ աւանդական համարուող դգալ մը սերը սուրճին հետ, կը հանդիսանայ որպէս «վիեննական սուրճի» բաղկացուցիչ մաս։ Այս սովորութիւնը կը կապուի Վիեննայի թրքական պաշարման ժամանակներուն հետ։ Լեհերու օգնութեամբ ազատագրուած աւստրիացիները կրցան գնահատել թուրքերէն խլուած 500 պարկ սուրճը, բայց որպէս հայրենասիրութեան դրսեւորում՝ իրենց ներդրումը ունեցան սուրճի պատրաստման մէջ։ 17-րդ դարէն անոնք, եւ ոչ միայն անոնք, սուրճին կ'աւելցնեն երեք դգալ կաթ եւ քիչ մը մեղր։ Ինչ կը վերաբերի տուրմով սուրճին, ապա այն սրճամոլութեան ժամանակակից դսեւորումն է։ Այսօր եւրոպական բազմաթիւ ճաշարաններու մէջ գաւաթ մը քոնեակի հետ անպայման կը պատուիրուի «Սուրճ տուրմով»՝ յատուկ ձեւով բովուած սուրճի ամբողջական հատիկներ՝ պատուած տուրմի նուրբ շերտով։ Սուրճի եւրոպացի սիրահարներու ճաշակին համապատասխան՝ տուրմով սուրճը սկսած է օգտագործուիլ որպէս քոնեակի համային առանձնայատկութիւնները բացայայտելու միջոց։
Coffee անուանումը
Այս ըմպելիքի համար ամբողջ աշխարհին մէջ օգտագործուող coffee անուանումը կը կապուի Եթովպիոյ Քաֆֆա ծայրամասի հետ, ուր ըստ աւանդութեան ոմն հովիւ, ապա եւ տեղի մենաստանի վանահայրը առաջին անգամ գնահատեցին սուրճի որակները։ Ինչ կը վերաբերի հայերուն, ապա մենք աշխարհին մէջ, թերեւս միակն ենք, որ զայն կ'անուանենք ոչ թէ coffee–ի որեւէ հնչիւնափոխուած տարբերակով, այլ անոր համար կ'օգտագործենք «սուրճ» ձեւը։ Կ'ըսեն, որ այս բառը իտալական փոխառութիւն է մեր լեզուին մէջ, չնայած կան նաեւ պնդումներ՝ իբրեւ թէ ըմպելիքի անուանման հայկական տարբերակը սերտօրէն կապուած է այն բանի հետ, թէ ինչպէս հայերը կ'ըմպէին զայն. սուրճը շուրթերով խմելով այսօր ալ կարելի է լսել «ս»–անման հնչիւն, որ յետոյ կը փոխակերպուի «չ»–անման ճպոցին։ Այստեղէն ալ «սուրճ» անուանումը։ Ամէն պարագայի՝ տրամաբանական է։ Սակայն պէտք է ըսել, որ սուրճի նկատմամբ մեր անսահման սէրը եւ ուրոյն վերաբերումը նաեւ այլ դրսեւորումներ ունեցած է, մասնաւորապէս ֆրանսական աղբիւրներէն կը պարզուի, որ Մարսէյի մէջ առաջին բացօթեայ սրճարանը հիմնուած է հայերու կողմէ։ Ան կը վերագրուի սրճարանային բանուոր իզմիրցի Սերովբէին, որ նախ բացօթեայ սրճարան ստեղծելու իր առաջարկը ներկայացուցած է իր վարպետին, ապա՝ 1684 թ–ին, գաղափարը իրականութիւն դարձուցած է նաեւ Փարիզի մէջ։ Իսկ ընդհանրապէս բաւական մեծ է հայերու դերը Եւրոպայի մէջ սուրճի տարածման գործին մէջ։ Կան փաստեր, ըստ որոնց Վիեննայի թուրքերու կողմէ պաշարման ժամանակ սուրճի առաջին հատիկները քաղաք բերած են աւստրիաբնակ հայերը։
1858 թուական
1858 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 58րդ տարին
Դէպքեր
1858․ Խրիմեան Հայրիկ կը հիմնէ Վարագայ Ժառանգաւորաց վարժարանը
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1858 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1858 մահեր
Փետրուար
Փետրուար (լատիներէն՝ Februārius mēnsis «Ֆեպրուուսի ամիս»), տարուան երկրորդ ամիսը, իր հռոմէական Febriaius անուն ստացած է լատիներէն՝ februum բառէն, որ կը նշանակէ «մաքրում» եւ կապուած է, այդ ամսուն կատարուող, հռոմէացիներու Februa մաքրագործութեան արարողութեան հետ։
Մեր թուարկութենէն 56 տարի առաջ, Յուլիոս Կեսարի հրամանով կատարուած օրացոյցի բարեփոխումէն ետք, Փետրուարը դարձաւ երկրորդ ամիսը եւ ունէր 29 օր։
Յետագային, ամիսներէն մին՝ ի պատիւ Յուլիոս Կեսարի, կոչուեցաւ Յուլիս, իսկ անոր յաջորդող Օգոստոս ամիսը՝ Օգոստոս կայսեր պատուոյն։ Բայց Օգոստոսն ունէր միայն 30 օր, իսկ Յուլիսը՝ 31։ Մէկ բան, որ կը շեշտէր Կեսարի գերազանցութիւնը՝ Օգոստոս կայսեր նկատմամբ։ Որոշուեցաւ Օգոստոս ամսուան օրերու թիւին աւելացնել մէկ օր եւ այդ օրը վերցուցին Փետրուարէն։ Այսպիսով Փետրուար ամիսը, որ կապուած էր հռոմէական չար աստուծոյ անուան հետ, մնաց 28 օր։ Միայն նահանջ տարին է, որ մէկ օրով կ'աւելնայ եւ կը դառնայ 29 օր։
Փետրուարը, ըստ հայկական տոմարին, կը համապատասխանէ «Մեհեկան» ամսուան։ Այդ ամսուն մեծ տօնախմբութիւն կը կատարուէր ի պատիւ «Միհր»ի, որ զրադաշտական աստուած էր։ Ան կը մարմնաւորէր արեգակը եւ կրակը։ Միհրի պաշտամունքը իր ժամանակին եղած է՝ հեթանոսական Հայաստանի մէջ։ Միհրին նուիրուած տաճարները կը կոչուէին մեհեան, որմէ յառաջացած է «Մեհեկան» անունը։
Նշանաւոր Օրերը
Ստորոգութիւն:Ամիսներ Ստորոգութիւն:Փետրուար
Տանձ
Տանձենի (լատ.՝ Pýarm), վարդազգիներու (վարդածաղիկներ) ընտանիքի պտղատու ծառերու ցեղ։ Յայտնի է 60 տեսակ, Հայաստանի մէջ՝ 20։ Մշակութեան մէջ կայ մօտ 5000 սորտ։
Միջավայրը եւ տարածաշրջանը
Միջավայրը Թուրքիա, Կովկաս։ Ամբողջ Եւրոպայի քաղաքները Յունաստանէն եւ Պալքանէն սկսած մինջեւ Սպանիա, իսկ հւսիսի կողմը Նիտեռլանտէն եւ Պելճիքայէն մինջեւ Ռուսաստան։
Բժշկական օգուտները
Տանձը կ՛օգտագործուի բուժելու կարք մը հիւանդութիւններ (արեան ճնշումը ծերութեան շրջանին), (երակներու կարծրանալը), (Երիկամային հիւանդութիւն) եւ բուժել հիւանդութիւններ որու պատճառն է սիրտը, երկամները եւ լեարդը։ չնայած թէ տանձին շաքարը շատ է, բայց ամէնէն օգնող ուտելիքներ են  շաքարի հիւանդութեան դէմ, որ կ՛օգնէ կարգաւորելու  շաքարը արեան մէջ։
Տանձը շատ պէտք է հղիներուն, քանի կը պատկանի Կարեւոր վիտամիններ եւ հանքային նյութեր, որոնք պահանջում են հղիներ էն։
Ամեննիսալ գիտենք որ տանձին մէջ շագարը շատ է, բայց կը օգնէ կուշտ պահելու, եւ կարեւոր վիտամիններ եւ հանքային նյութեր ունի։ 2 հատ տանձ ուտելով կրնաս կուշտ զգալ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Պտուղներ
Բաբադալ
Բաբադալ, Պապատաղ (Babadag), քաղաք Ռումինիայի Թուլչա գավառի մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ռումինիայի քաղաքներ
Կրէկ Պենտեան
Կրէկ Պենտեան (անգլերէն՝ Gregg Bendian, ), ամերիկահայ երաժիշտ, ճազահար:
Կենսագրութիւն
Կրէկ երբ եօթ տարեկան էր, ընտանիքը՝ մինչեւ Թինէք (Նիւ Ճըրզի) տեղափոխուիլը, կ՛ապրէր Ֆէյր Վիու (Նիւ Ճըրզի): Ան հասակ նետած է երաժշտասէր ընտանիքի մը մէջ, ուր շարունակ երաժշտութիւն կը հնչէր: Ծնողները, Մարթին եւ Փաթրիսիա, լաւ ունկնդրողներ էին. հետեւաբար ան մանուկ հասակէն կը խորանայ երաժշտութեան մէջ։ Ան կը լսէ Ֆրենք Սինաթրա, Չայքովսկի մինչեւ Մայլզ Տէյվիս եւ Պիթըլզը :
Պենտեան ընտանիքին Թինէք տեղափոխուիլը մեծ դեր կ՛ունենայ Կրէկի ապագայ երաժշտական զարգացման ուղիին մէջ. ուր կար դպրոցական գերազանց համակարգ եւ լաւապէս մշակուած արուեստի ծրագիրներ: :
Երաժշտական կեանք եւ Ցեղասպանութիւն
Պենտեան 1984-էն կը սկսած իր անձնական երաժշտութիւնը ներկայացնել “Կրէկ Պենտեան ծրագիր“ անունով: Ան կը նուագէ անուանի երաժիշտներու հետ՝ Նելս Քլայն, Փաթրիք Պրիւս Մեթընի, Սթիւ Հանթըր եւ Կերի Լուքաս եւ ուրիշներ :
Կրէկ Պենտեանի 1996-ին լոյս կ'ընծայէ ձայնասկաւառակ մը, որ կը կրէ “Կրէկ Պենտեան ծրագիր“ անունը: Կրկնորդը կ՛ընդգրկէ վեց ստեղծագործութիւն, որուն երրորդ երաժշտական կտորը կը կրէ “Աֆթըր Չոմաքլու ուազ է տեզըրդ“ (“After Chomaklou was a desert“, Threnody to the Victims of The Armenian Genocide), «Չոմախլուն անապատ դառնալէ ետք» (Ողբ Հայոց Ցեղասպանութեան նահատակներուն) «թաղումի երգ» խորագիրը:
Կրէկ Պենտեանի վերոյիշեալ երաժշտութիւնը, ազատ ճազի ոճով յօրինուած մշակում մըն է: Կրէկի կը բացատրէ, որ “Աֆթըր Չոմքալու ուազ է տեզըրդ“ գործը, գործիքաւորուած երաժշտութեան կտոր մըն է, որ ձայնի եւ ձայնանիշներով պատկեր մը կը գծէ: Ան կ՛աւելցնէ, թէ իր մեծ հօր անունը Գրիգոր Պենտեան է, որ տարագրուած էր իր ծննդավայրէն` Չոմախլուէն :
Հայկական Երաժշտութիւններ
Կրէկի հայկական ներշնչումով երաժշտութիւններն են.
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1963 ծնունդներ Ստորոգութիւն:13 Յուլիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:Նիւ Ճըրզի ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ
Մեսրոպ Եպս. Սարգիսեան
Արաբական Միացեալ Էմիրութեանց (Ա․Մ․Է) եւ Քաթարի Հայոց Թեմի Առաջնորդ' Գերշ․ Տէր '''Մեսրոպ Եպս. Սարգիսեան''':
Գերշ. Տ. Մեսրոպ Եպս. Սարգիսեան ընտրուեցաւ Թեմակալ Առաջնորդ
Շաբաթ, 23 Նոյեմբեր 2019-ին, Արաբական Միացեալ Էմիրութեանց եւ Քաթարի թեմի Ազգային Երեսփոխանական Ժողովը Ազգային Առաջնորդարանին մէջ գումարեց արտակարգ նիստ մը, որուն ընթացքին Թեմիս Կաթողիկոսական Փոխանորդ Գերշ. Տ. Մեսրոպ Եպս. Սարգիսեան միաձայնութեամբ ընտրուեցաւ Թեմակալ Առաջնորդ։
Կաթողիկոսարանէն ու Դպրեվանքէն ներս վարած պաշտօնները
Հայր Մեսրոպ կուսակրօն քահանայ ձեռնադրուած Է 2006–ին։
Մարտ 2013-ին Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Կաթողիկոս Կաթողիկոսական Փոխանորդ կը նշանակէ Հոգեշնորհ Մեսրոպ Եպս. Սարգիսեանը, Արաբական Էմիրութեանց ու Քաթարի շրջաններուն համար։ Նախքան այդ, Սրբազանը զանազան պաշտօններ վարած է Կաթողիկոսարանէն ու Դպրեվանքէն ներս։
Վեհափառ Հայրապետին տնօրինութեամբ, Մեսրոպ Եպս. Սարգիսեան նաեւ ուսանած է Լիբանանի պետական եւ Քասլիքի Ս. Հոգի (University of Holy Spirit in Kaslik) համալսարաններէն ներս։
«Մարդկային Եղբայրութիւն» Խորագրեալ Միջազգային Համագումար
3 եւ 4 Փետրուար 2019-ին, կազմակերպութեամբ Արաբական Միացեալ Էմիրութեանց պետութեան եւ հովանաւորութեամբ Ֆրանչիսկոս Պապին ու Ալ-Ազհարի Շէյխ Դոկտ. Ահմատ Ալ Թայիպին, «Մարդկային եղբայրութիւն» թեմայով միջազգային համագումար մը տեղի ունեցաւ Ապու Տապիի մէջ։
Համագումարին Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Վեհափառ Հայրապետն ու Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւնը ներկայացուցին Թեհրանի Հայոց թեմի առաջնորդ Գերշ. Տ. Սեպուհ Արք. Սարգիսեանն ու Արաբական Միացեալ Էմիրութեանց եւ Քաթարի Թեմի Կաթողիկոսական փոխանորդ Գերշ. Տ. Մեսրոպ Եպս. Սարգիսեանը։
Արաբական Ծոցի Երկիրներու Եկեղեցիներու Խորհուրդի Տարեկան Համաժողով
Հայկական ներկայութիւնը միշտ ալ եղած է աշխուժ այս Խորհուրդին մէջ։ Այս տարուան տարեժողով-հաւաքին իրենց մասնակցութիւնը բերին Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու եւ Քաթարի Հայոց Թեմի առաջնորդ՝ Գերշ.Տ. Մեսրոպ Եպս. Սարգիսեանը, Քուէյթի իւ շրջակայից Հայոց Թեմի առաջնորդ՝ կաթողիկոսական Փոխանորդ Հոգշ.Տ.Պետրոս Վրդ. Մանուէլեանը եւ հոգեւոր հովիւ Արժ.Տ.Արտակ Ա. Քհնյ. Քէհեայեանը եւ Արաբական Ծոցի Աստուածաշունչի Ընկերութեան Ընդհանուր Քարտուղար Դոկտ. Հրայր Ճէպէճեան
Խորհուրդը ունի նաեւ իր կեդրոնական վարչական ժողովը։ 2020 տարեշրջանի համար, կեդրոնական ժողովի ատենապետ ընտրուեցաւ Գերշ. Տ. Մեսրոպ Եպս.Սարգիսեանը։
DreamWorks
Տրիմ Ոուրքս Սթուտիօ, (պաշտօնական անուանում՝ Տրիմ Ոուրքս II), յայտնի Ամերիկեան շարժապատկերային ընկերութիւն, որ կը զբաղի ֆիլմերու, մուլտֆիլմերու, հեռուստահաղորդումներու եւ համակարգչային խաղերու մշակմամբ, փրոտիւսինկով եւ վաճառքով։ Ան արտադրած է աւելի քան 100 մլն. տոլար հասոյթ ունեցող տասնեակ ֆիլմեր։ Ամենաշահութաբեր այս պահի դրութեամբ Փարամոնթ Փիքչըր-ի հետ համատեղ արտադրած, Մայքըլ Պէյի «Թրանֆորմըրներ - Լուսնի Մութ Կողմը» ֆիլմն է, որուն հասոյթը կը գերազանցէ 1.2 միլիարը։ Իսկ սեփական արտադրութեամբ ամենաշահութաբեր ծրագիրը «Յաւերժ Շրեք» մուլտֆիլմն է, որ ապահոված է մոտաւորապէս 752 միլիոն տոլար։
Ընկերութեան պատմութիւնը սկսած է 1994 թուականին, երբ Սթիւըն Սփիլպըրկի, Ճէֆրի Քացընպըրկի եւ Տավիտ Կաֆնի (Եւ իրենց սկզբնատառերով կազմուած է ընկերութեան անունը ՍՔՃ.) Այս ձգտող բնաւորութիւնը իրենց մղեց ստեղծել Հոլիուտեան նոր արուեստանոց։ Հետագային համաձայնեցան վաճառել արուեստանոցը «Վիաքոմ» ընկերութեան, որ նաեւ կը գլխաւորէ Փարամոնդ Փիքչըր-ին։ Վաճառքը աւարտուեցաւ 2006-ի Փէտրուարին։
Տրիմ Ոուրքս-ի գծաշարժական ստորաբաժանումը առանձնացաւ եւ դարձաւ անկախ ընկերութիւն վերանուանուելով՝ Տրիմ Ոուրքս էնիմէյշն ՍՔՃ-ի։
2010 թուականէն Ոուլթ Տիզնի Սթուտիօզ Մոշըն Փիքչըրզ Ինթէրնեշընըլ ԱՄՆ-ի մէջ եւ դարձաւ Տրիմ Ոուրքսի գեղարուեստական ֆիլմերու գլխաւոր բաժանակիցը։
Աբգար Օրբելի
Աբգար Յովսէփ Օրբելի, հայ իրաւաբանական գործիչ, դատաւոր, փաստաբան: Յովսէփ Օրբելիի աւագ որդին, Վարովառա Արղութեան-Երկայնաբազուկի ամուսինը, Ռուբէն, Լեւոն եւ Յովսէփ Օրբելի եղբայրներու հայրը, Օրբելեաններու իշխանական տոհմից:
Կենսագրութիւն
Աբգար Օրբելին ծնած է 1849-ին Յովսէփ Օրբելիի ընտանիքէն ներս: Սորուած եւ աւարտած է Սանկտ Պետերպուրկի կայսերական համալսարանի իրաւաբանական հիմնարկը: Ուսումը աւարտելէ յետոյ, հօր պահանջով վերադարձած է հայրենիք եւ որպէս հաշտարար դատաւոր, պաշտօնավարած է Նախիջեւան քաղաքի, Նոր Բայազետի մէջ, ապա՝ Քութայիս: Յետագային, տեղափոխուելով Թիֆլիս, աշխատած է որպէս դատախազի օգնական, այնուհետեւ զբաղուած է մասնաւոր փաստաբանական գործունէութեամբ: Մահացած է 1912-ին :
Ժոզէֆ Հայտըն
Ժոզէֆ Հայտըն, (Ֆրանց Ժոզէֆ Հայտըն, [), աշխարհահռչակ երաժշտահան, դաշնակահար, նուագավար եւ երաժշտագէտ: Վիեննայի դասական դպրոցի ներկայացուցիչ:
Կենսագրութիւն
ֆրանց Հայտընը ծնած է 31 Մարտ 1732-ին, Աւստրիա: Երաժշտական ունակութիւնները ժառանգած է իր հօրմէ: 5 տարեկանին ի յայտ կու գան անոր հրաշալի լսողութիւնը, յիշողութիւնը, ռիթմի զգացողութիւնը եւ ձայնային տուեալները: 1740–1749 թուականներուն ան մաս կը կազմէ Վիեննայի Սրբ. Ստեփանոս տաճարի երգչախումբին, եւ կը զբաղի ինքնակրթութեամբ:
Երաժշտական գործունէութիւն
Շուրջ 30 տարի Հայտըն ծառայած է հունգար Էսթերհազի իշխաններուն՝ ղեկավարելով անոնց ընտանեկան նուագախումբը եւ թատրոնը: Շաբաթը երկու անգամ տեղի ունեցող համերգներուն Հայտըն պարտաւոր էր ներկայացնել ամէն անգամ նոր ստեղծագործութիւն մը, իսկ իր օփերաներու մեծ մասը ան գրած է Էսթերհազիներու ընտանեկան թատրոնին համար: 1792-ին Վիեննայի մէջ կարճատեւ ժամանակով ուսուցիչը կ'ըլլայ Պեթհովընին, սակայն փոխադարձ դժգոհութեան պատճառով Պեթհովըն երաժշտական ուսումը շարունակած է Անթոնիօ Սալիերիի մօտ: 1783-ին նոյնպէս Վիեննայի մէջ Հայտընի եւ Մոցարթի ծանօթութիւնը սերտ յարաբերութեան կը վերածուի: Հայտըն իր ետին կը ձգէ երաժշտական հարուստ ժառանգութիւն (104 սիմֆոնիաներ, 24 օփերաներ, 14 Messe, 14 Oratorio, 83 լարային քառեակ, բազմաթիւ Trio-ներ տարբեր կազմերու համար, Sonate-ներ, նախերգանքներ եւ այլն)։
Հայտըն կը համարուի իմֆոնիայի եւ լարային քառեակի հիմնադիր: Իր երաժշտութիւնը կը յատկանշուի լաւատեսութեամբ, լուսաւորութեամբ եւ ոճի պարզութեամբ:
«Սիմֆոնիայի հայր»
Հայտընի ստորագրութիւնը` di me giuseppe Haydn ("Ինձմէ Ժոզէֆ Հայտըն")։ Ան ստորագրած է իտալերէն, քանի որ այդ լեզուն յաճախ կ'օգտագործէ աշխատանքի ընթացքին։ Հայտընը ճանչցուեցաւ իբրեւ Սիմֆոնիայի Հայր։ Իրմէ առաջ գրուած են սիմֆոնիաներ, բայց Հայտընը հանդիսացաւ սոնաթա-սիմֆոնիկ տեսակի ստեղծողը՝
Այսպէս կառուցած են սիմֆոնիան նաեւ Հայտընի ժամանակակիցներ՝ Մոցարթը եւ Պեթհովենը։
Զմիւռնիոյ Աղէտը (1922)
Զմիւռնիոյ աղէտ, Զմիւռնիոյ (Իզմիր) յոյն եւ հայ խաղաղ բնակչութեան կոտորածը՝ թուրքական զօրքերու կողմէ 1919-22 թուականներու յոյն-թուրքական պատերազմի ժամանակ ։ Թուրքիոյ քեմալական կառավարութեան զօրքերը, ստանալով մեծ տէրութիւններուեւ յատկապէս խորհրդային Ռուսաստանի նիւթական, ռազմական, քաղաքական եւ բարոյական օգնութիւնն ու աջակցութիւնը՝ պատերազմի ընթացքին, պարտութեան մատնեցին Փոքր Ասիոյ խորքերը թափանցած եւ հին յունական տարածքներն ազատագրած յունական զօրքերուն, իսկ 1920 թուականի Սեպտեմբեր 9-ին ներխուժեցին Զմիւռնիա ու թուրքական խաժամուժ զանգուածին հետ սկսան յոյն եւ հայ խաղաղ բնակչութեան կոտորածն ու ունեցուածքի թալանը։
Այդ ժամանակ Զմիւռնիոյ մէջ գտնուող զօրավար Թորգոմը, ընդհանուր խառնաշփոթի մէջ, ի վիճակի չըլլար կազմակերպել բնիկ հայերու եւ Զմիւռնիոյ մէջ հաստատուած մեծ թիւով հայ գաղթականներու ինքնապաշտպանութիւնը։ Կոտորածէն խուսափելու համար հազարաւոր հայեր ապաստանեցան Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցւոյ տարածքին։ Սեպտեմբեր 13-ին քաղաքէն ներս ծայր առաւ վիթխարի հրդեհ, որ քեմալականներու ձեռքի գործն էր (ըստ թուրք եւ խորհրդային պատմաբաններու պնդման՝ քաղաքը հրդեհած են նահանջող յոյները)։ Հրդեհի հետեւանքով այրուեցան աւելի քան 50 հազար տուն, 24 եկեղեցի, 28 դպրոց, պանքեր, հիւպատոսարաններ, հիւանդանոցներ։ Քրիստոնեաներու կոտորածը կատարուեցաւ ոչ միայն քաղաքին մէջ, այլեւ ծովափին. եւրոպական մարտանաւերու անձնակազմերու աչքի առջեւ, որոնք ի շահ քաղաքականութեան, ոչինչ կատարեցին զոհերուն փրկելու համար։ Զմիւռնիոյ մէջ որպէս թղթակից գտնուող ամերիկացի գրող՝ էռնեստ Հեմինկուէյը, մռայլ գոյներով կը նկարագրէ թուրքերու գործողութիւնները քրիստոնեաներու նկատմամբ։ Թուրքերը կոտորեցին նաեւ Զմիւռնիոյ շրջակայ տարածքներու յոյներուն եւ հայերուն, ինչպէես նաեւ ջրասոյզ ըրին այն նաւերը, որոնց վրայ ապաստանած էին բազմաթիւ փրկուածներ։
Կոտորածներէն փրկուեցան սակաւաթիւ յոյներ եւ հայեր, որոնց յունական կառավարութիւնը նաւերով տեղափոխեց Յունաստան։
Կոտորածը թուրքական կառավարութեան կազմակերպած ցեղասպանութեան վճիռն էր յոյն եւ հայ ժողովուրդներու նկատմամբ ։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հայկական հարց Ստորոգութիւն:1922
Ասատուր Արսէնեան
Ասատուր Արսէնեան, հայ բժիշկ։