cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Շահնազար Քէօթահեան
Աղբիւրներ
Շահնազար Քէօթահեան [https://franklin.library.upenn.edu/catalog/FRANKLIN_997917853503681 Los Angeles: Keotahian, 1965. Գողգոթայէն Յաւերժութիւն:Շահնազար Քէօթահեան Ապրիլեան Մեծ Եղեռնի յիսնամեայ յուշատօնի առթիւ (1915֊1965). Ձօն մեր բիւրաւոր նահատակաց]
SHAHNAZAR KEOTAHIAN
Հրաչ Չիլինկիրեան
Դոկտոր Հրաչ Չիլինկիրեան ծնած է 1962 թուականին Պէյրութ, Լիբանան: Ընկերաբան, սփիւռքագէտ, հասարակական գործիչ, հեղինակ: Ընկերաբանութեան գիտութիւններու դոկտոր, Օքսֆորտ համալսարանի Արեւելագիտութեան ամպիոնին մէջ Արեւելքի Քրիստոնէութեան եւ Հայագիտական ուսմունքներու դասախօս մասնագէտ:
Կենսագրութիւն
Հրաչ Չիլինկիրեան ծնած է 16 Դեկտեմբեր 1962 թուականին Պէյրութ, Լիբանան: 1984 թուականին աւարտած է Նիւ Եորքի Գոնգորտիա քոլեճի արուեստներու բաժնի (գրականութեան) Պսակաւոր Արուեստից տիտղոս Bachelor's Degree:
1987 թուականին Նիւ Եորքի Ս. Վլատիմիր Աստուածաբանական Դպրոցի Մագիստրոս Աստուածաբանութեան:
2003 թուականին՝ Լոնտոնի Տնտեսագիտութեան եւ Քաղաքական Գիտութիւններու համալսարանի (London School of Economics and Political Science) ընկերաբանութեան գիտութիւններու դոկտոր:
Գործունէութիւն
1990-1995 թուականներուն Հրաչ Չիլինկիրեան «Հայ Եկեղեցւոյ Լուսամուտ» (Window view of the Armenian Church) ամսագրին համահիմնադիրը եւ գլխաւոր խմբագիրը եղած է:
1991-1994 թուականներուն եղեր է Նիւ Եորքի Ս. Ներսէս Աստուածաբանական ճեմարանի տեսուչ:
Ունի մենագրութիւններ եւ աւելի քան հարիւր յօդուածներ: Ան դասախօսութիւններ տուած է զանազան համալսարաններու եւ գաղութներու մէջ։ Ինքնութեան եւ մշակոյթի վերաբերեալ իր ուսումնասիրութիւններուն մէջ Արեւմտահայ մշակոյթի խնդիրները կարեւոր տեղ կը գրաւեն:
1995-1998 թուականներուն Հրաչ Չիլինկիրեան աշխատեր է ԱՄՆ-ի եւ Անգլիոյ գիտական հաստատութիւններուն որպէս Կովկասի եւ Կասպից տարածաշրջանի վերլուծաբան եւ խորհրդատու:
1998-2001 թուականներուն` «Հայկական միջազգային պարբերականի» գործադիր խմբագիր եւ ապա աւագ խմբագիր:
Ունի բազմաթիւ ուսումնասիրութիւններ եւ յօդուածներ` Հայ եկեղեցւոյ, Միջին Արեւելքի հայ համայնքներուն, հարաւային Կովկասի ու Ղարաբաղի հիմնախնդիրներուն եւ վերջին տարիներուն Միջին Արեւելքի տագնապներուն մասին (www.hratch.info):
2002-2012 թուականներուն Հրաչ Չիլինկիրեան ղեկավարած է Քեմպրիճի համալսարանի եւրասիական գիտական հետազօտութիւններու ծրագիրը:
2012 թուականէն կը դասաւանդէ Օքսֆորտի համալսարանի արեւելագիտութեան ամպիոնը:
«Հայկական Սփիւռքի Հարցախոյզ» (Armenian Diaspora Survey) հետազօտական ծրագիր
2019 թուականին Հրաչ Չիլինկիրեան «Հայկական Սփիւռքի Հարցախոյզ» (Armenian Diaspora Survey) հետազօտական ծրագիրին տնօրէն նշանակուած է:
Հասարակական կեանք
Իր ակադեմական ասպարէզին առընթեր, Հրաչ Չիլինկիրեան ներդրում ունեցած է Անգլիոյ, Ամերիկայի եւ սփիւռքի հայկական համայնքներու ազգային, մշակութային, եկեղեցական, ուսումնական ու կազմակերպչական կեանքին մէջ։
Ջիւան Աւետիսեան
Ջիւան Աւետիսեան, միջազգային շարժապատկերի փառատօներուն մրցանակներու արժանացած հայ բեմադրիչ ։
Կենսագրութիւն
Ջիւան Աւետիսեան ծնած է Գիւմրի, ապրած՝ Ստեփանակերտ, կը բնակի Երեւան։ 1993-1997 թուականներուն յաճախած է Ստեփանակերտի մանկական ստեղծագործական կեդրոն, թատերական խմբակ։
1998 թուականին աւարտած է Ստեփանակերտի Յովհաննէս Թումանեանի անուան թիւ 9 միջնակարգ դպրոցը։
1996-1997 թուականներուն աշխատած է Ստեփանակերտի Վահրամ Փափազեանի անուան դրամատիկական թատրոնին մէջ, 1998-1999 թուականներուն հետեւած է բեմադրական դասընթացքներու՝ Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերութեան մէջ։
1999-2001 թուականներուն՝ Արցախի մէջ, անցած է ժամկետային պարտադիր զինուորական ծառայութիւն։
2002-2007 թուականներուն ուսումը շարունակած է Երեւանի մէջ։
2009-2014 թուականներուն եղած է «Երկիր Մետիա» հեռուստաընկերութեան գլխաւոր բեմադրիչ։
2014 թուականէն կը հան
Ժապաւէններ
դիսանայ «Ֆիշ այ Արթ» մշակութային հիմնադրամի տնօրէնը ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ
Վարազդատ
Վարազդատ (ծն. եւ մահուան թթ. անյայտ), Հայոց Արշակունի թագաւոր 374-378–ին։ Յաջորրած է հօրեղբորը՝ Պապ թագաւորին։ Մանուկ հասակին Վարազդատին խնամած եւ դաստիարակած է Բաթ Սահառունին։ Պատանեկութեան տարիներուն ապրած է Հռոմի մէջ ուր ստացած է իր կրթութիւնը։ Գահակալած է Հռոմի Վաղես կայսեր աջակցութեամբ։ Վարազդատի օրով սպարապետութիւնը շարունակած է վարել Մուշեղ Մամիկոնեանը, որ պարսկական տիրապետութեան սպառնալիքէն փրկուելու ելքը որոնած է Հռոմէական կայսրութեան օգնութեամբ եւ Հայաստանի մէջ անոր զօրքերու աւելացման մէջ։ Մինչդեռ Վարազդատը, լարելով թշնամի տերութիւններու միջեւ խուսանաւելու եւ սեփական ուժերով Արշակունեաց թագաւորութեան հզօրութիւնը վերականգնելու քաղաքականութիւն, սպարապետի ծրագիրը դիտած է հայկական պետականութեան ինքնուրոյնութեան զոհաբերում։ Տարաձայնութիւնները այնքան խորացած են, որ Վարազդատը, Մուշեղ Մամիկոնեանին դիտելով Պապի դաւադրական սպանութեան հանցակից եւ Մեծ Հայքը հռոմէական նահանգ դարձնելու կողմնակից, 376–ին անոր սպաննել կու տայ խնճոյքի ընթացքին։ Մամիկոնեաններու թշնամութիւնը վաստակած Վարազդատը, խախտելով աւանդական կարգը, սպարապետութեան գործակալութիւնը հանձնած է իր դայակ Բաթ Սահառունին։ 377–ին Վարազդատը հարկադրուած եղած է ընդունելու Սասանեան Պարսկաստանի գերիշխանութիւնը։ Շուտով պարսկական գերիշխանութենէն ազատած Մանուէլ Մամիկոնեանը Կարինի դաշտին մէջ պարտութեան կը մատնէ Վարազդատի զօրաբանակը՝ ձերբակալելով եւ սպաննելով Բաթ Սահառունին։ Վարազդատը հարկադրաբար ապաստանած է Հռոմի մէջ։ Մանուէլ Մամիկոնեանի խնամատարութեամբ Հայոց թագաւոր օծուած է Պապի անչափահաս որդի Արշակ Գ–ը։ Վարազդատը աղբիւրներու մէջ յայտնի է նաեւ որպէս բազմակողմանի զարգացած մարզիկ։ Անոր անունը դրոշմուած է մարմարեայ սալիկին՝ որպէս վերջին 393 օլիմբիական մրցանակակիր։
Ստորոգութիւն:Արշակունիներ Ստորոգութիւն:Հայոց արքաներ (արւմտ.)
Գաբրիէլ Մոլոյեան
Գաբրիէլ Մոլոյեան (ծնած է 1933 Պէյրութ, Լիբանան): Լրագրող, խմբագիր՝ «Արարատ» օրաթերթի, «Արարատ» գրական ամսագրի եւ «Մասիս» շաբաթաթերթի: 25 տարի եղած է Դամասկոսի Ս. Թարգմաչաց եւ Պէյրութի Ազգային Սահակ Մեսրոպեան վարժարանի ուսուցիչ եւ փոխ-տնօրէն: Եղած է Փասատինայի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ «Ա. եւ Մ. Յովսէփեան» ազգային վաժարանի հիմնադիր անդամներէն մէկը:
Կենսագրութիւն
Գաբրիէլ Մոլոյեան ծնած է 30 Յունուար 1933, Պէյրութ, Լիբանան: Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Անթիլիասի դպրեվանքը յաճախելէն յետոյ, ուսաներ է հայագիտութիւն Լիբանանի «Սեն Ժոզէֆ» համալսարանին մէջ: Ան հետագային նշանակուեր է որպէս փոխ-տնօրէն Պէյրութի Սահակ-Մեսրոպեան վարժարանին եւ ծառայեր այդ պաշտօնին մէջ 25 տարի շարունակ:
1954 թուականին Պէյրութի մէջ, իսկ 1977 թ.-ին՝ Լոս Անճըլըսի մէջ խումբ մը ընկերներու հետ հիմներ է «Նոր Սերունդ» մշակութային միութիւնը ։։ Այս կրթական եւ մշակութային հաստատութեան որպէս հիմնադիր միութեան անդամ է եւ աւելի քան 30 տարի եղեր է նոյն միութեան վարչութեան անդամ եւ ատենապետ:
Խմբագիր
Իր ողջ կեանքի ծաւալուն, ազգանուէր ժամանակաշրջանին Մոլոյեանը աշխատեր է որպէս լրագրող եւ խմբագիր «Արարատ» օրաթերթի, «Արարատ» գրական ամսագրի եւ «Մասիս» շաբաթաթերթի: «Արարատ» օրաթերթի եւ «Արարատ Գրական»-ի խմբագիր-անդամ է:
Ուսուցչական ասպարէզ
Միջազգային երիտասարդական փառատօնների ժամանակ գլխաւորած է լիբանանահայ երիտասարդական պատուիրակութիւնները: 25 տարի եղած է Դամասկոսի Ս. Թարգմաչաց եւ Պէյրութի Ազգային Սահակ Մեսրոպեան վարժարանի ուսուցիչ եւ փոխ-տնօրէն:
«Ա. եւ Մ. Յովսէփեան» դպրոցի հիմնադիրը
Ներգաղթելով Միացեալ Նահանգներ, Գաբրիէլ Մոլոյեանը կը շարունակէ իր նուիրեալ գործունէութիւնը հայ կրթութեան բնագաւառէն ներս:
1983-2005 թուականներուն եղեր է Փասատինայի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ «Ա. եւ Մ. Յովսէփեան» ազգային վաժարանի հիմնադիր անդամներէն մէկն ու շարունակաբար եղեր հոգաբարձուներու անդամ:
Ս. Դ. Հնչակեան կուսակցութեան շրջանի հիմնադիր եւ «Մասիս» շաբաթաթերթի խմբագիր անդամ
1977 թուականին եղեր է Գալիֆորնիոյ Ս. Դ. Հնչակեան կուսակցութեան շրջանի հիմնադիրն ու առաջին ատենապետը: 1980 թուականէն մինչեւ օրս Լոս Անճըլըսի մէջ տպագրուող «Մասիս» շաբաթաթերթի խմբագրակազմի անդամ է:
Որպէս անդամ Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակեան կուսակցութեան, ան ծառայած է որպէս ատենապետ այս կառոյցին Արեւմտեան Ամերիկայի մարմնի։
Շքանշան
«Նոր Սերունդ» մշակութային միության հիմնադրման 50-ամեակին իր մատուցած ազգային, տասնամեակներ շարունակ իր համայնքին կատարած մշակութային եւ կրթական ծառայութիւններու համար, 2005 թուականին Մոլոյեանը արժանացեր է Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի կոնդակին եւ «Ներսէս Շնորհալի» շքանշանին :
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Պէյրութ ծնածներ Ստորոգութիւն:Դամասկոսի Ս. Թարգմաչաց Ազգային վարժարանի ուսուցիչ եւ փոխ-տնօրէն Ստորոգութիւն:Պէյրութի Ազգային Սահակ Մեսրոպեան վարժարանի ուսուցիչ եւ փոխ-տնօրէն Ստորոգութիւն:Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակեան կուսակցութեան ատենապետ Ստորոգութիւն:խմբագիր «Արարատ» օրաթերթի, «Արարատ» գրական ամսագրի Ստորոգութիւն:խմբագիր «Մասիս» շաբաթաթերթի Ստորոգութիւն:«Ներսէս Շնորհալի» շքանշանակիր Ստորոգութիւն:Փասատինայի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ «Ա. եւ Մ. Յովսէփեան» դպրոցի հիմնադիր
Գահիրէի Հայերը
Գահիրէի հայերը սկսած են հաստատուիլ քաղաքի հիմնադրման ժամանակներէն։ Եգիպտական արքունիքին մէջ ծառայող հայ երեսփոխանները խրախուսած են հայերուն մուտքը Գահիրէ, օժանդակել անոնց առեւտրական գործունէութիւնը, հովանաւորել արհեստաւորներուն ու վարպետներուն։ Քաղաքի հիւսիսային դարպասի շինարարութեան ժամանակ (1074-94 թթ.), ծագումով հայ երեսփոխան Պատր ալ Ճամալիի նախաձեռնութեամբ, Եդեսիայէն հրաուիրուած են հայ ճարտարապետ եղբայրներ։ 13-րդ դարին Գահիրէի մէջ յայտնի եղած է շինարար, ճարտարապետ Պահա Ատ Տին Գարագուշը, որը կառուցուած է Կիզայի նշանաւոր կամուրջը, քաղաքի միջին պարիսպը եւ այլ շինութիւններ։ Քաղաքին մէջ անոր անունով հրապարակ կոչուած է։ 14-րդ դարում Գահիրէին մէջ եղած է հայկական երեք թաղամաս։ Գահիրէի ամենայայտնի Խան ալ Խալխի շուկային մէջ ներկայիս պահպանուած են հայ ոսկերիչներու արհեստանոցները։
Հայ գաղութը Մուհամմետ Ալիի կառավարման տարիներուն
Հայ գաղութը բուռն ծաղկում ապրած է Եգիպտոսի փաշա Մուհամմետ Ալիի կառավարման տարիներուն։ Կառուցուած են Սուրբ Աստուածածին (1839 թ.), Սուրբ Մինաս (1843 թ.) եկեղեցիները, կոյս Մարիամի մատուռը։ Բացուած է առաջին՝ Գալուստեան (Եղիազարեան) ազգային վարժարանը, ինչպէս նաեւ՝ հիւանդանոց եւ հիւրանոց։ 1865-էն Գահիրէի մէջ սկսած են հրապարակել եգիպտահայ առաջին՝ «Արմաւենի» պարբերականը։ 1880-84-ին գործած է Ուսումնասիրաց ընկերութիւնը։
Պարբերականները
1994-ի Յունուարին բացուած է Հայկական մատենադարան (գրած է հայ երգարուեստի երախտաւոր Մարգարիտ-Պայծառ Յակոբեանի անունը)։ Լոյս կը տեսնեն «Արեւ», «Յուսաբեր», «Ջահակիր» պարբերականները։ 1954-ից Համազգային մշակութային միութեան նախաձեռնութեամբ կը գործէ ամենօրեայ մէկ ժամնոց հայկական ռատիօժամ։ Գահիրէն հայ մշակոյթի կեդրոններէն մէկն է։ Այստեղ ստեղծագործած են անուանի գրողներ, դերասաններ, նկարիչներ, ճարտարապետներ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայեր
Տրէյք (ռափր)
Օպրի Տրէյք Կրեմ (Aubrey Drake Graham, ծնած է 24 Հոկտեմբեր 1986, Թորոնթօ), աւելի յայտնի է պարզապէս Տրէյք, Քանատացի ռեփր, երգերու հեղինակ, դերասան։ «Դորոնթօ Ռեփդորզ» Պասքեթպոլային ակումբի համաշխարհային դեսպան։
Տրէյքը իր երաժշտական գործի ասպարէզի ընթացքին թողարկած է 4 երաժշտանոցային ալպոմ, 5 երաժշտախարն եւ 1 մինի ալպոմ։ Ամբողջ աշխարհի մէջ վաճառած է աւելի քան 5 միլիոն ալպոմ։ Ստացած է 1 Կրեմմի, 3 Juno, 6 BET եւ շարք մը այլ մրցանակներ։
Երաժշտական Ոճ
Տրէյքի երգերը հիմնականի հարստութեան, փառքի եւ նախկին հարաբերութիւններու մասին են։ Իր երգերուն մէջ բացի ռեփ կարդալէ, ան նաեւ յաճախ կ՛երգէ։ Հարցազրոյցներէն մէկուն ընթացքին ան ինքզինք համարած է որպէս «յաջող ռեփ կարդացող եւ երգող առաջին մարդը» :
Ոգեշնչող Կատարողներ
Տարբեր հարցազրոյցներու Տրէյքը նշած է, որ իրեն ամենաշատ ոգեշնչող կատարողներն են ռեփրներ Քանյէ Ուեսթը, Ճէյ Զին, Լիլ Ուէյնը եւ երգչուհի Ալիյան  :
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:24 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:1986 ծնունդներ
Նիքոս Հածիքիրիաքոս-Կիքաս
Նիքոս Հածիքիրիաքոս-Կիքաս, (յուն․՝ Νίκος Χατζηκυριάκος Γκίκας, 26 Փետրուար 1906, Աթէնք – 3 Սեպտեմբեր 1994)․ յոյն նշանաւոր գեղանկարիչ, վիմագիր, նկարազարդող, գրագէտ, ակադեմական եւ Աթէնքի Բազմարուեստարանի դասախօս։  Եղած է Արուեստի գրաքննադատներու Միջազգային Միութեան հիմնադիրներէն (AICA - Association Internationale des Critiques d’Art)։
Կենսագրական գիծեր
Նիքոս Հածիքիրիաքոս-Կիքաս ծնած է 26 Փետրուար 1906-ին, Աթէնք։  Հայրը՝ Ալեքսանտրոս Հածիքիրիաքոս, ծնած Փսարա (Էգէական ծովուն կղզի), Յունաստանի Թագաւորական Ծովուժի սպայ էր։ Իսկ մայրը, Էլենի Կիքա, կը սերէր Իտրայի (Սարոնիքոս ծոցին հանրածանօթ կղզի) Կիքա ծանօթ ընտանիքէն։  Նիքոս, փոքր տարիքէն ամառները Իտրա կ՛ անցընէր։  Տարիներու բնակութիւնը հոն ազդած են իր սստեղծագործութիւններուն։ Տեսնելով իրենց զաւակին գծագրութեան հանդէպ տաղանդը, Նիքոսին ծնողքը զայն կը ղրկեն աշակերտել յաջորդաբար Վասիլիս Մայեասիս (1880-1926) եւ ապա Գոստանտինոս Փարթենիս (1878-1967) գեղանկարիչներուն մօտ։
1922-ին կ՛ աւարտէ «Լէոնտիօ» երկրորդական վարժարանը եւ կ՛ արձանագրուի Աթէնքի Բանասիրական Համալսարանը։  1923-ին կը լքէ ուսումը եւ Փարիզ փոխադրուելով, կ՛ արձանագրուի Սորպոնի համալսարանը, ուր կը հետեւի ֆրանսական եւ յունական գրականութեան, ինչպէս նաեւ գեղագիտութեան դասերու։
Աթէնք եւ Փարիզ
1928 եւ 1929 թուականներուն զինուորական ծառայութիւնը կը կատարէ։
1933-ին, Աթէնք, կը կազմակերպէ Ճարտարապետներու 4-րդ հաւաքը, ուր կը մասնակցին հանրածանօթ անձնաւորութիւններ՝ Քորպիւզիէ Le Corbusier, Ֆերնան Լեժէ Fernand Léger, Խրիստոս կամ Քրիստեան Զերվոս Christian Zervos, եւայլն։ Միաժամանակ գեղագիտութեան վերաբերեալ յօդուածները կը հրապարակուին «Սիմերա» պարբերաթերթին մէջ։
1934-ին Տիմիթրիս Փիքիոնիսի, Սոկրադիս Քարատինոսի եւ Փափացոնիսին հետ կը հրատարակեն գեղագիտական «Երրորդ Աչքը» պարբերաթերթը Το Τρίτο Μάτι (1935-1937)։
1935-էն մինչեւ 1938, կ՛ ապրի եւ կ՛ աշխատի Յունաստան․ Աթէնք եւ Իտրա։  Կը ձեւագրէ զանազան թատերական ներկայացումներու համար զգեստներ։  Արուեստի եւ նկարչութեան մասին յօդուածները լոյս կը տեսնեն յունական զանազան պարբերաթերթերուն մէջ։
Կը ծանօթանայ Հենրի Միլըր գրագէտին եւ զայն կը հիւրասիրէ տունը Իտրա։ Միասին կը շրջին կարեւոր հնագիտական վայրեր, ինչպէս Տելֆի եւ Էլեֆսինա։
1941-ին Աթէնքի Բազմարուեստարանի համալասարանի դասախօս կը նշանակուի։
Գործեր
Օտիսէաս Էլիթիս «Յունական ժամանակակից արուեստը եւ Նիքոս Հածիքիրիաքոս Կիքաս գեղանկարիչը» լայնածաւալ գրութիւնը կը գրէ․ «Յունանգլիական պարբերաթերթ»ին Αγγλοελληνική Επιθεώρηση, հատոր 11, Աթէնք 1947։
Գիրքեր
Կը հրատարակէ՝
Ընտանիք
1961-ին կ՛ամուսնանայ Պարպարա Հաթչինսընին հետ։  Կինը կը մահանայ 1989-ին։
Մահը
3 Սեպտեմբեր 1994-ին, կը մահանայ, Աթէնք։
Յետ մահու
Նիքոս Հածիքիրեաքոս-Կիքասի գործերուն յետահայեաց ցուցադրութիւններ՝
Վաչական Սարգսեան
Վաչական Ատիպեկ Սարգսեան, գրող, թարգմանիչ, հրատարակիչ, խմբագիր, «9-րդ հրաշալիք» շաբաթաթերթի գլխաւոր խմբագիր: Գրական կեղծանունը՝ ՎԱՍ: Հայաստանի գրողներու միութեան անդամ 2007 թուականէն:
Կենսագրութիւն
Վաչական Ա. Սարգսեանը ծնած է 25 Մայիս 1951-ին, Սեւանի շրջանի (Գեղարքունիք) Նորաշէն գիւղին մէջ:
1974 թուականին աւարտած է Երեւանի Պետական Համալսարանի կիրառական թուաբանութեան դպրոցը: 1978-ին աւարտած է Երեւանի Պետական Համալսարանի ՀՄՖ-ի թղթակցութեան բաժինը: 1978-1980 թուականներուն ուսանած է Կոմիտասի անուան երաժշտանոցի ՀՄՖ-ի գրաբարի բաժինին մէջ:
1979-1995 թուականներուն աշխատած է «Լոյս» հրատարակչութեան մէջ որպէս խմբագիր, այնուհետեւ (1985-էն)՝ գլխաւոր խմբագիրի տեղակալ:
1989-1994 թուականներուն աշխատած է Հանրապետական ուսումնամեթոտական կեդրոնին մէջ որպէս «Ուսում» հրատարակչութեան պետ: Զուգահեռ աշխատած է Լեզուի պետական տեսչութեան մէջ։ 1994-էն մինչեւ այսօր ԼՊՏ «Լեզուագէտ» ՊՓԲԸ-ի տնօրէնն է: 1994-1999 թուականներուն եղած է ՀՀ կառավարութեանը առընթեր Լեզուի պետական տեսչութեան Հայերէնի բարձրագոյն խորհուրդի անդամ:
Ամուսնացած է, ունի երեք երեխայ եւ չորս թոռ:
Ստեղծագործական Ուղի
Ուսանողական տարիներէն հանրապետական մամուլին մէջ հրատարակած է բանաստեղծութիւններ, յօդուածներ, երգիծական ոճի ստեղծագործութիւններ: Խմբագրած է գիրքեր, թարգմանած է տասնեակէ մը աւելի գիտական, գիտագեղարուեստական գիրքեր: Հայերէնին նուիրուած բազմաթիւ գիրքերու, ձեռնարկներու, դասագիրքերու հեղինակ է: Վաչական Ա. Սարգսեանի «Այբբենարանը» 1998 թուականէն առ այսօր կը գործածուի հանրապետութեան դպրոցներուն մէջ։ 2005-ին լոյս տեսաւ անոր «Հայերէնի դասագիրքը»՝ դարձեալ առաջին դասարանի համար, այնուհետեւ հրատարակուեցան անոր «Մայրենի-1», «Մայրենի-2», «Մայրենի-3», «Մայրենի-4» դասագիրքերը (վերջին երեքը՝ համահեղինակութեամբ), որոնք արդէն մի քանի տարիէ կը գործածուին հանրակրթական դպրոցին մէջ։ Ան նաեւ համահեղինակ է հանրակրթական դպրոցին մէջ օգտագործուող «Մաթեմատիկա-1», «Մաթեմատիկա-2», «Մաթեմատիկա-4» դասագիրքերու: Անոր «Հայ-ռուսերէն դարձուածաբանական պատկերագիր բառարանը», «Խաղագիրքեր» մատենաշարը հայոց լեզուի նրբութիւններու ներկայացումներ են: Վ. Ա. Սարգսեանի «Անցողիկ Յաւերժութիւն», «Այս Տխրութիւնը Ես Չեմ Յօրինած», «Օրը՝ Ինչպէս Որ Տեսայ» ժողովածուներուն մէջ զետեղուած են բանաստեղծութիւններ, պատմուածքներ, միտքեր, երգիծանք, հրապարակախօսական յօդուածներ, գրական նմանակումներ եւ այլն: Թարգմանական գիրքերէն են՝ Ռոպերթ Ալենի «Ինչպէս Փրկել Երկիրը», Վիքթոր Պորուլիայի «Միջուկային Գրոհ», Վ. Սիբրուկի «Ռոպերթ Վուտ» գիտագեղարուեստական գիրքերը:
2011-ի Մարտին, Վաչական Սարգսեանի ծննդեան 60-ամեակի առթիւ, լոյս տեսած է «Ներկայություն»ը՝ Վաչական Ա. Սարգսեան Կենսամատենագիտութիւն 60» գիրքը (կազմողներ՝ Պելլա Դաւթեան, Հրանդ Վարդանեան), որ կ'ամփոփէ անոր գործունէութեան ողջ կենսամատենագիտութիւնը, գիրքերու եւ այլ հրատարակութիւններու ամփոփագիրեր եւ գրախօսութիւններ անոր ստեղծագործութիւններու մասին: Ըստ այդ գիրքին՝ մինչեւ 2011-ի Մարտ Վաչական Սարգսեանի հեղինակութեամբ եւ համահեղինակութեամբ լոյս տեսած է 48 գիրք եւ դասագիրք (եւս 9 գիրք կը պատրաստուի տպագրութեան), 29 դիդակտիկ պարագայ եւ ուսումնաօժանդակ ձեռնարկ, թարգմանական 10 գիրք:
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ մանկագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի գրողներու միութեան անդամներ Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ
Թարխանութիւնը Արեւելեան Վրաստանի Մէջ
Թարխանութիւն (հարկի դրութենէն զերծ մնալ կամ հարկային մասնակի շնորհ), ուշ միջնադարուն Արեւելեան Վրաստան ին մէջ զարգացած կալուծապետական կամ աւատական (feudalism) կարգերու անքակտելի բաղադրիչներէն մէկը, որ կը շնորհուէր ոչ միայն աշխարհիկ կալուածատէրերուն, այլեւ վրաց եկեղեցւոյ կալուածներուն։
Ըստ Փլաթոն Իոսսելիանիի՝ թարխանները այն անձերն էին, որոնք ազատած էին հարկերէն, ունէին բնակութեան վայրը ազատ ընտրելու եւ թագաւորի մօտ ազատ ելումուտի իրաւունք, օժտուած էին դատական մասնակի շնորհ կամ կրնային դատապարտուիլ նախօրօք որոշուած դատարանով միայն :
Թարխանութիւնը Արեւելեան Վրաստանի մէջ ժամանակաւոր բնոյթ ունեցած է, ինչ որ կը հաստատէ թարխանական հրովարտակներու վերահաստատման գործադրութիւնը։ Աւելին, թարխանութիւն կարելի է տրուի նոյնիսկ մէկ տարիով, իսկ ժամկէտը լրանալէն ետք թարխանութիւն ստացողները պիտի շարունակէին կրել նախկին հարկային պարտաւորութիւնները։ Բացի ասկէ, վերահաստատման կարիք ունէին ո՛չ միայն վանքերուն, այլեւ՝ անհատներուն տրուած հրովարտակները, ինչպէս օրինակ, կը հաստատեն 1631 եւ 1651 թուականներուն Պերու Ճանճաշուիլիի Թէյմուրազ եւ Ռոստոմ թագաւորներուն տուած հարկէն զերծ մնալու գրութիւնները։
Ժամանակաւոր Թարխանութիւն տալու գործադրութիւնը կը կիրարկուէր նաեւ Հայաստան ի մէջ, որուն վկայութիւնն է Գարա-Գոյունլու Իսքենտերի կողմէն Ագուլիս ին մէկ տարիով թարխանութիւն տալը.
Կալուածատիրոջ թարխանութեան շնորհը ձեռնտու չէր, քանի որ ան կը զրկուէր հարկերու տեսքով իր ստացած եկամուտներէն, աշխատող ուժէն՝ պարտադիր ձրի աշխատանքներէն՝ հարկէն զերծ պահելու պարագային, զինուժի մէկ մասէն՝ զինապարտութեան պարտականութենէն ազատելու պարագային եւ դատական իրաւասութիւններէն՝ դատական մասնակի շնորհ տալու պարագային։ Հակառակ այս հանգամանքին՝ երեւոյթը Վրաստանի մէջ լայն տարածում ստացած էր։ Թագաւորները եւ խոշոր աւատատէրերը, իրենց վասալներուն թարխանութեան արտօնութիւնները տալով, այդպիսով իսկ իրենց համար կը ստեղծէին ընկերային յենարան, եկեղեցւոյ կալուածները հարկերէ զերծ պահելով ալ՝ կը ստանային հոգեւոր իշխանութեան օժանդակութիւնը։
Անուան Ստուգաբանութիւն
«Թարխան» բառը թրքական ծագում ունի եւ կիրառուած է թրքական բարձր տոհմիկ ազնուականութեան տիտղոսաշարքին մէջ։ Հետագային՝ 11-րդ դարէն ետք, անցած է մոնկոլերէնին թարխան կամ թարքան ձեւով եւ կրած է իմաստային փոփոխութիւն՝ նշանակելով նաեւ մաքսազերծութիւն : Այս եզրին ծագումնաբանութիւնը եւ լեզուական պատկանելութիւնը վիճայարոյց է, մէկ այլ աղբիւրի համաձայն՝ բառը ունի ետուրեան լեզուի (Etrurian) (էթրուսքական) (Этрусский . اتروسكان) ծագում՝ առաջացած է «Թարքուին» (Tarkuin) յատուկ անունէն :
Վրացերէնի մէջ փոխառուած թարխան բառի տարբերակներու առկայութիւնը կը վկայէ, որ թարխանութիւնը Վրաստան ի մէջ արմատացած եւ գործող երեւոյթ էր։ Այսպէս, tarkhani (Tarkhani) փոխառուած ձեւէն բացի լեզուին մէջ առկայ են tarkhneba (Tarkhneba)՝ թարխանութիւն, ազատութիւն տալ, tarkhnoba (Tarkhnoba)` թարխանութիւն, ազատութիւն, ապահարկութիւն մաքսազերծութիւն եզրերը։
Խազարիոյ Թարխանութիւնը
Թարխան եզրոյթի առաջին վկայութիւնները՝ անուանում իմաստով, յայտնի են խազարական միջավայրէն, թուագրուած են 5 -6-րդ դարերը -6-րդ դարերէն ի վեր եւ ներկայացուած որպէս զինուորական բարձր դասին տրուող տիտղոս։ Խազարական նուիրապետական խաքանի բուրգի, պէյի եւ ջաւշիգարի ստորին սանդղակը կը զբաղեցնէին թարխանները։ Խազարական խաքանութեան մէջ թարխան կրնային կոչուիլ ինչպէս զօրագունդերու հրամանատարները, այնպէս ալ խաքանութեան առանձին շրջաններու կառավարիչները : Այս մասին յիշատակուած է 762-764 թուականներու Անդրկովկաս արշաւած Աստարխան (Āstarkhān) խազարական զօրքի հրամանատարին յիշատակման մէջ : Այս փաստը կը հաստատէ նաեւ Ղեւոնդ Ալիշանը, ով Աստարխանը կ'անուանէ Ռաժտարխան ։ «Եւ գումարեալ զօր բազում տայր ի ձեռս զօրավարի միոջ որ անուանել կոչիւր Ռաժթարխան» :
737 թուականին յայտնի է մէկ այլ վկայութիւն խազարական իրականութենէն՝ հազար թարխան (Hazār Ţarkhān՝ հազարեակի զօրավար) տիտղոսի տեսքով։ Այն «tarkan» ձեւով գոյութիւն ունեցած է կէօք թուրքերու տիտղոսներու շարքին մէջ :
Ալոնիսոս
Ալոնիսոս (յուն․՝ Αλόννησος), կանանչապատ կղզի,Սփորատես, Էգէական ծով, Յունաստան․ կը գտնուի Էվիային հիւսիս-արեւելքը, Սքոփելոսին արեւելքը։ Հին անունը Իլիոտրոմիա (Ηλιοδρόμια) եղած է։ Ալոնիսոսին տարածութիւնն է 64,5 քլ²․ եւ բնակչութեան թիւը՝ 2 750 (2011-ի մարդահամար)։ Բարձրագոյն կէտը կը գտնուի ծովի մակերեսէն 475մ․ բարձրութեան վրայ։ Ծովեզրը 67 քլ․ է։ Կղզին Սքոփելոսէն կը բաժնուի հետեւեալ ծովու նեղ անցքերէ․ հարաւ-արեւմուտքէն՝ Ալոնիսոս նեղ ծովանցք (2 ծովային մղոն) եւ հիւսիս-արեւելքէն՝ Փելաղոնիսի կղզիակէն եւ Փելաղոնիսիու նեղ ծովանցքէն (3,5 ծովային մղոն)։
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Հին յոյները կղզին «Իքոս» Ίκος կ՛անուանէին։ ԺԵ․ դարուն արձանագրութիւններուն մէջ նշուած է Տիատրոմի (Διάδρομοι) անունով, իսկ աւելի ետք կղզին անուանուած է Տրոմի կամ Լիատրոմիա (Λιαδρόμια)։ 1838-ին Յունաստանի Ներքին Նախարարութեան առաջարկով կը տրուի Ալոնիսոս անումը, փոխարինելով հին Իլիոտրոմիա անունը։
Հելենիստական եւ հռոմէական ժամանակաշրջանին Ալոնիսոսն եւ Քիրա Փանայիա կղզիներուն նաւահանգիստներուն ապաստանած են առեւտրական նաւեր, ինչպէս նաեւ նաւատորմիղներ։
Երբ խաչակիրները 1204-ին Կոստանդնուպոլիսը կը գրաւեն, Ալոնիսոս կը գտնուի Ֆրանքներուն գերիշխանութեան տակ։ 1538-ին օսմանցիները կ՛իշխեն։ Յունական ապստամբութեան ընթացքին (1821), կղզին յոյներ ապաստան գտան Յունաստանի զանազան շրջաններէն։ 9 Մարտ 1965-ին, կղզին վնասներ կը կրէ հիւսիսային Էվոյիքոս ծոցին մէջ եղած զօրաւոր երկրաշարժին պատճառով։
Բուսականութիւն
Ալոնիսոս կանանչապատ կղզի է։ Առատ ու խիտ բուսականութիւնը բաղկացած է գլխաւորաբար միջերկրականեան մաքիէ։ Կղզիին վրայ, ցած բարձրութիւններուն, բնակավայրերուն մօտ կան ձիթենիի տարածքներ։ Հարաւ-արեւմտեա մասին կը տիրեն հալեպեան եղեւնիի անտառները (Pinus halepensis), իսկ հիւսիս-արեւելեան մասին կը տիրապետեն կաղնիին անտառները։ շխարհ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սփորատեսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի Ստորոգութիւն:Կղզիներ
1677 թուական
1677 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 77րդ տարին է
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1677 մահեր
Ստորոգութիւն:1677
Զաքարեաններ
Զաքարեաններ, իշխանական տոհմ Հայաստանի մէջ ԺԱ.-ԺԴ. դարերու ժամանակ։ Հայաստանի ինքնակալ թագաւորական գերդաստան 1200-1350-ական թուականներուն (մոնկոլներու տիրապետութեան շրջանին Հայաստանի իշխանութեան պատասխանատուներն էին 1236-1350-ական թուականներուն)։
Զաքարեաններու ծագումը
Ծագում ունեցած են Մեծ Հայքի Կորճայք նահանգէն, Հիւսիսային Հայաստան գաղթած Արծրունիներ ու ճիւղէն։
Զաքարեաններու գործունէութիւնը
1118-ին, Լոռին ժամանակաւորապէս Վրաստանին միանալէ ետք, Զաքարեաններու նախնիները դարձած են վրաց թագաւոր Դաւիթ Շինարարի աւատականներ։
1120-ական թուականներուն Զաքարիան եւ իր որդի՝ Սարգիս Մեծը դարձած են Լոռիի նոր տէրերը՝ Օրբելիներու աւատականներ ։
1185-ին Թամար թագուհին Զաքարեաններուն դաստիարակած է խոշոր աւատականներու շարքը, իսկ Սարգիս Մեծին յանձնած է գլխաւոր հրամանատարի պաշտօնը՝ Օրբելիներու նախկին կալուածներով միասին։ Զաքարեաններու ազդեցութիւնը յատկապէս մեծցած է 1190-ական թուականներուն, Սարգիս Մեծի որդիները Զաքարէ Բ. գլխաւոր հրամանատարը եւ Իւանէ Ա. աթաբեկ եղբայրներու օրով, որոնք կը գլխաւորէին հայոց ու վրաց զօրքերը։
Սելճուք թուրքերու արշաւանքները ծանր կացութիւն ստեղծեցին նաեւ Վրաստանի մէջ: Բայց սկսաւ Սելճուքեան Իշխանութեան անկումը Վրաստան բռնեց հզօրացման ճամբան: Հզօրացումը ոգեւորեց հայերը: Հայկական այրուձիէն մաս մը Վրաստան ապաստանած էր Անիի անկումէն ետք ու իր մասնակցութիւնը կը բերէր վրացական բանակին մղած կռիւներուն: Այդ ջոկատները գլխաւորեցին հայ իշխաններ, որոնց մէջ նշանաւոր դարձաւ Սարգիս Զաքարեան:
Թշնամին Հայաստանէն վտարելու վճռական շրջանը սկսաւ 12-րդ դարուն վերջը: Ազատագրական պայքարի կռիւները գլխաւորեցին Սարգիսի զաւակները՝ Զաքարէ եւ Իվանէ Զաքարեանները: Այդ օրերուն տկարացած էին Սելճուքեան էմիրութիւնները: Զաքարեանները յաջողութեամբ ազատագրեցին Անին, եւ թշնամին շուտով հեռացաւ ամբողջ Շիրակէն, ապա Արարատեան դաշտէն: Ազատագրական կռիւները շարունակուեցան նաեւ հայկական այլ գաւառներու մէջ: Անկումի վիճակի մէջ գտնուող Հայկական գաւառները վերականգնեցան: Դժբախտաբար, Հայաստանի քաղաքական, տնտեսական, եւ մշակութային վերածնունդը երկար չտեւեց: Շուտով կեդրոնական Ասիայէն Հայաստան խուզեցին մոնկոլ հորդաները եւ ընդհատեցին երկրին բնական զարգացումը:
Զաքարեանները Հայաստանի թագաւորներ
Զաքարեան Հայաստանը ճանչցուած է Կիլիկեան Հայաստանի պետութեան, Խլաթի էմիրութեան, Բիւզանդական կայսրութեան կողմէ։ Պետութեան մայրաքաղաքն էր 1199-ին ազատագրուած Անի քաղաքը։ Զաքարեանները պետական-վարչական բարեփոխումներ կ'իրականացնեն, կը ստեղծեն երկրի վարչական բաժանում, կողմնակալութիւններ (Արարատեան կողմնակալութիւնը Վաչուտեաններու գլխաւորութեամբ, Սիւնեաց կողմնակալութիւնը Օրբելեաններու գլխաւորութեամբ եւ Վայոց ձորի կողմնակալութիունը Խաղբակեան-Պռոշեաններու գլխաւորութեամբ): Հաստատած են գլխաւոր հրամանատարներու նոր ընտանիքներ, կը շնորհեն ազնուական տիտղոսներ։
Զաքարեան Հայաստանը կը կառավարէր Զաքարեան տոհմի աւագ ներկայացուցիչ՝ (Զաքարէ Բ., Իւանէ Ա., Զաքարէ Բ.-ի որդի՝ Շահնշահ Ա., Իւանէ Ա.-ի որդի Աւագ եւ ուրիշներ)։ Զաքարէ Բ.-ն իր ստեղծած պետութիւնը համարելով Բագրատունիներու իրաւայաջորդը կրած է անոնց «շահնշահ» տիտղոսը։ Հայկական յիշատակարաններուն եւ վիմագրերուն մէջ անոնք կոչուած են նաեւ ինքնակալ, թագաւոր, կեսար։ Զաքարեան պետութեան ղեկավարը կը նստի Անիի մէջ եւ Վրաստանի հետ հաստատուած ունիայի համաձայն վրաց Բագրատունիներու պետութեան մէջ թագաւորէն ետք համարուած է առաջին անձը։ Զաքարէ Բ.-ն Թամար թագուհիէն ստացած է նաեւ պետութեան կնքապահի եւ թագուհիի թիկնազօրի պետի պաշտօնը։ Զաքարէ Բ.-ի մահէն ետք, 1212-ին, դարձած է արքունի խնամակալ՝ աթաբեկ։
1236-էն ետք, մոնկոլ-թաթարական տիրապետութեան ժամանակ, Զաքարեաններն կ'յինան, սակայն կ'որոշեն պահպանել իրենց դիրքը թէ՛ Հայաստանի մէջ, եւ թէ վրաց արքունիքի մրցակցութեան մէջ ըլլալով Մահկանաբերդի Արծրունիներու եւ Սիւնիքի Օրբելեաններու հետ։
Զաքարէի որդին՝ Շահնշահի սերունդը բուն Զաքարեաններու տոհմն էր։ Շահնշահի ժառանգ Վահրամի Աբուլ-Զաքարէ որդիէն ետք առաջացաւ Վահրամեան-Գագեցի տոհմը, իսկ միւս որդին՝ Սարգիսը, Թամարէն կը ստանայ Ջաւախք գաւառի հիւսիսային մասը՝ Թմոգուի (Թմկաբերդ) բերդաքաղաքով։ Սարգիսի տոհմը դառնալով քաղկեդոնական եկեղեցւոյ հետեւորդ՝ յայտնի է Թմոգուելի տոհմ անունով։ Իւանէի դուստր Թամթան 1245-ին դարձաւ Խլաթի ամիրայութեան կառավարիչ։ Զաքարեաններու տոհմը կապուած էր անոնց վասալական կախման մէջ գտնուող հայկական աւատատիրական տուներու հետ։ Մոնկոլ-թաթարական տիրապետութեան ժամանակ Զաքարեանները մրցակցութեան մէջ էին Մահկանաբերդի Արծրունիներու եւ Սիւնիքի Օրբելեաններու հետ՝ պահելով իրենց դիրքը վրաց արքունիքին մէջ։ Իւանէի որդի Աւագը՝ ամիրսպասալար ու աթաբեկ էր։ Շահնշահի որդի Զաքարէն՝ ամիրսպասալար կը դառնայ 1230-63-ին։ Այս պաշտօնը կը ժառանգէ անոր որդին Շահնշահը ։ 14-րդ դարու առաջին կէսին այս Շահնշահի որդին Զաքարէն՝ դարձաւ ամիրսպասալար, իսկ անոր եղբայրը Իւանէի որդին Վահրամը՝ աթաբեկ։ Զաքարեաններու վերջին ամիրսպասալար կը յիշուի Զազան (1345-1380)-ին։ Այս մէկէն ետք մինչեւ 18-րդ դարը յիշատակութիւն չկայ Զաքարեաններու մասին։
Մոնկոլ-թաթարական (Հուլաւուներու) տիրապետութեան ժամանակ Զաքարեաններու տոհմը իշխաններու արքունիք կը կոչուի «Արղութ», որ հոմանիշն է Մխարգրձելի (վրաց.՝ მხარგრძელი) կը նշանակէ «երկայնաբազուկ»։ 18-րդ դարու վերջին, երբ Սանահինի կալուածատէր Մխարգրծելուները մտան Ռուսական ազնուականութեան շարքերը, ստացան Արղութեան-Երկայնաբազուկ (ռուս.՝ Аргутинский Долгорукий) ազգանունը։ Անոնց կեդրոն Սանահին գիւղը կը վանքապատկանէր Զաքարեաններու տոհմական դամբարանը։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ ազնուական տոհմեր
Ոսկոր
Ոսկորները (լատիներէն՝ Os, յունարէն՝ οστούν) մեր մարմինը կը շալկեն ու ձեւ կու տան անոր: Անոնք նաեւ կը պաշտպանեն մեր ներքին գործարանները:
Երբ կը ծնինք, մեր մարմինը կ՛ունենայ 300 ոսկոր, իսկ երբ չափահաս կը դառնանք, այդ թիւը կը նուազի եւ կ՛ըլլայ 206: 94 «անհետացած» ոսկորները կը միանան իրար, ինչպէս օրինակ նորածինի գանկի ոսկորները, որոնց իրար միանալը յստակօրէն կը զգանք առաջին տարուան ընթացքին:
Հետաքրքրական տեղեկութիւններ
Ստորոգութիւն:Կենսաբանութիւն
Ատելֆի, Ալոնիսոս
Տարածութիւնն է 1,1 քլ²․։ Մաս կը կազմէ Ալոնիսոս ծովային պուրակին։
Բարձրագոյն կէտը 178 մ․ է։ Ատելֆի կղզեխումբին ափերուն կ՛ապրի մոնահուս-մոնահուս փոկը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ալոնիսոս ծովային պուրակ Ստորոգութիւն:Սփորատեսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
1678 թուական
1678 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 78րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1678 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1678 մահեր
Ստորոգութիւն:1678
Յովհաննէս Հինդլեան
Յովհաննէս Հինդլեան ՀՄԸՄ-ի հիմնադիր սերունդի այս ականաւորգործիչը մեծ աւանդ ունի քսաներորդ դարասկիզբին արեւմտահայութեան ապրած զարթօնքի մէջ սերնդակերտումի եւ հայակերտումի իր առաքելութիւնը հունաւորելով ազատ մարդու եւ ազատագրեալ հայու մշակման տեսականով։ Ծնածէ1866-ին նախնական ուսումը ստացածէ ներսէսեան վարժարան ապա Պէրէրեան վարժարան ։ Կը դասաւանդէ զանազան վարժարաններու մէջ որպէս մանկավարժ ըլլալով հմուտ դաստիարակ մը։
Ինքնէ որ Շաւարշ Քրիսեան ի մարմնամարզ թերթ ին մէջ սկաուտութեան էութիւնը կը պարզէ եւ կ՛ըլլայ անոր գաղաբարախօսը։ 1913-ին դպրոցին մէջ կը կազմէ սկաուտական առաջին խումբը։Յինդիլեան արդարօրէն ուսուցչապետ հռչակուեցաւ իր ժամանակակիցներուն կողմէ։ եւ պատահական չէ, որՀՄԸՄ-ի հիմնադրութեան իր յառաջատար մասնակցութիւնը բերելով Հինդլեան ներդրումը մեծ եղաւ նորաստեղծ կազմակերպութիւնը <<Բարձրացիր Բարձրացուր>>նշանաբանով զինելու գործին մէջ։ Հ․Մ․Ը․Մ- ի հիմնադրութենէն ետք ան  գլխաւոր զօրավիգ կը հանդիսանայ միութեան։ նոր սերունդի Հայակերտման  Հիմնադիր Հինդլեան կը մահանայ16 Փետրուար 1950թուականին։
Հայ մարմնակրթական ընդհանուր միութեան ԱՄՆ-ի Մասնաճիւղեր
Հայ մարմնակրթական ընդհանուր միութեան (ՀՄԸՄ) ԱՄՆ-ի մասնաճիւղեր, 1918 թուականին Կ. Պոլիսի մէջ ծնունդ առած ՀՄԸՄ-ի առաջին մասնաճիււղը ԱՄՆ-ի մէջ հիմնուած է 1921 թուականին, Նիու Եորքի՝՝ Մ. Խուբեսերեանի, Օ. Քեմանճեանի, Հ. Գարապեկեանի նախաձեռնութեամբ։ Նպատակը հայ պատանիներու եւ աղջիկներու ֆիզիքապէս առողջ դաստիարարկութիւն է, անոնց հայրենասիրութեան ոգով տոկորելը։ Կազմակերպութիւն կը ծաւալի մարզական, սկաուատական, ըկերային գործունէութիւն։ 1968 թուականէն սկսած են կազմակերպուիլ Գալիֆոռնեայի մասնաճիւղերը։ Կը գործեն ՀՍԸՄ Գալիֆոռնեայի եւ Արեւելեան Ամերիկայի շրջանային վարչութիւնները։ Կազմակերպուած են միջմասնաճիւղային, համագաղութային ամենամեայ մարզական միջոցառումներ (նաւասարդեան խաղեր), Հայաստանի եւ Գալիֆոռնիայի ՀՄԸՄ մասնաճիւղերու սկաուատական բանակումներ։
Մասնաճիւղեր են գործում Լոս Անճելեսի, Ֆրեզնոյի, Սան Ֆրանջիսքոյի, Փասադենայի, Գլենդելի, Օրինջ Քաունթիայի, Սան Դինգոյի, Սան Ֆեռնանտոյի, Պոսդընի, Նիու Եորքի, Նիու Ջերսիյի, Դետրոյտի, Ֆիլատելֆիայի, Փրովիդենսի, Ուաշինգդոնի, Հարաւային Ֆլորիտայի։ Գրեթէ բոլոր մասնաճիւղերը ունին ֆութպոլի, պասկեդպոլի, վոլեյբոլի, թենիսի, քոնգֆու-կարադէյի, թեթև աթլեդիքայի, դաշտային խաղերու խմբակներ։ Հրատարակած է «Լրատու» (1986, Լոս Անճելըս), «Կոչնակ» (1980-1982, Գլենդել) պարբերականները, «Ասպարեզ» օրաթերթի «Հայասա» հաուելվածը:
Ղերոնտասի Նաւամարտ
Ղերոնտասի նաւամարտ (Ναυμαχία του Γέροντα), 1821-1829 թուականներու Յունական Ապստամբութեան ընթացքին մեծ ծովամարտ, որ տեղի ունեցած է 29 Οգոստոս 1824-ին (10 Սեպտեմբեր) յունական ապստամբներու եւ Օսմանեան կայսրութեան եւ անոր հպատակ Եգիպտոսի, Ալճերիոյ, Թունիսի եւ Թրիփոլիի (Լիպիա) միացեալ նաւատորմերու միջեւ՝ Եգէական ծովի Ղերոնտաս ծոցին մէջ ։
Նախապատմութիւն
1821-էն մինչեւ 1824 Օսմանեան կայսրութիւնը անյաջող փորձեր կը կատարէր Յունական Ապստամբութիւնը ճնշելու համար։ 1824-ին թուրք սուլթանը ստիպուած եղաւ օգնութիւն խնդրելու իրեն հմատակ Մուհամետ Ալիէն` Եգիպտոսի կառավարիչէն, որ եւրոպական, մասնաւորապէս՝ նաբոլեոնեան երբեմնի սպաներու կողմէն կազմակերպուած բանակ եւ նաւատորմ ունէր։ Նաւամարտին համար, պատերազմի սկզբնական շրջանի հետ համեմատած, աչքառու արագութեամբ դուրս բերուեցան նաեւ Ալճերիոյ, Թունիսի եւ Թրիփոլիի նաւատորմերը։
27 Մայիս 1824-էն 29 Մայիս եգիպտական նաւատորմը Քասոս կղզին կործանեց։ Յունական նաւատորմի ուշացած զօրաշարժը եւ յունական կառավարութեան սխալ գործողութիւնները օսմանեան նաւատորմին հնարաւորութիւն տուին Փսարա կղզին շրջափակելու։ Չնայած ապստամբներու հերոսական պաշտպանութեանը` թուրքերը յաջողեցան ափ իջնել եւ սպանդի ենթարկել բնակչութիւնը։ Սակայն յունական նաւատորմը զօրաշարժի անցած, թոյլ չտուաւ օսմանցիներուն, որպէսզի ոտք դնեն Սամոս կղզի եւ ժողովուրդին այնպէս կոտորել, ինչպէս Հիոս կղզիին մէջ կատարած էին։ Սամոսի մօտ տեղի ունեցած նաւամարտին ընթացքին, որ տեղի ունեցաւ 30 Յուլիս-էն 5 Օգոստոս 1824, յունական նաւատորմը յաղթանակեց եւ օսմանեան նաւատորմին ստիպեց դէպի Տոտեքանիսա կղզեխումբը հեռանալ։
Նաւատորմեր
Սամոսեան ճակատամարտին մասնակցած է Իտրա կղզիի ա․ նաւատորմի՝ ծովակալ Եորղոս Սահթուրիսի, եւ Սփեցես կղզիի ա․ նաւատորմը՝ Անտրուցոսի հրամանատարութեամբ։ Փսարա կղզիին նաւատորմը ուշացած էր եւ չէր հասցած նաւամարտին մասնակցելու։
20 օգոստոս 1824-ին Լիփսի կղզիի մօտակայքին, որ Փաթմոս եւ Քալիմնոս կղզիներու միջեւ կը գտնուի, հանդիպած են Իտրայի ա․ եւ 2-րդ, Սփեցեսի ա․ եւ 2-րդ նաւատորմերը եւ Փսարայի նաւատորմը։ Այդ յեղափոխութեան սկիզբէն ի վեր նաւատորմի ամենամեծ միաւորումն էր՝ 70 զինուած նաւեր, 5 հազար նաւաստիներ եւ 800 թնդանօթ։
Միեւնոյն ժամանակ օսմանեան նաւատորմը Տոտեքանիսա կղզիներուն մէջ Եգիպտոսի, Ալճերիոյ, Թունիսի եւ Թրիփոլիի նաւատորմերուն միաւորուած է. 100 ռազմանաւեր հաշուադրկած են, նաւախումբի պետ Խոսրեֆ փաշայի գծանաւը, 25 երկյարկ մարտանաւ, 50 միայարկ ռազմանաւ եւ նաւաբանտեր: Ըստ ֆրանսացի ծովակալ Ժիւրէն տէ լա Գրաույէրի, այս մէկուն վրայ պէտք է նաեւ 400 փոխադրամիջոցային միջոցներ աւելցնել։ Միացեալ մահմետական նաւատորմը 8 հազար նաւաստի եւ 2 հազար թնդանօթ ունէր։ Եգիպտական նաւատորմի սպաներու մեծամասնութիւնը վարժեցուցած էին եւրոպացիները, մասնաւորապէս՝ ֆրանսացիները։ Յաւելեալ՝ փոխադրամիջոցները 16 հազար զինուորներով կը տիրապետէին։ Խոսրեֆ փաշան Իպրահիմին, որ Եգիպտոսի կառավարչի`եգիպտական բանակի եւ նաւատորմի հրամանատարի հոգեզաւակն էր, բացայայտեց, որ արշաւախումբի նպատակը, ինչպէս միշտ, Սամոսն է` Էգեական ծովու արեւելեան հատուածին մէջ յունական յեղափոխութեան վերջին պատուարը։
Քոս կղզիի ճակատամարտ
Տակաւին 17 օգոստոս-ին Յակոբոս Թոմբազիսը իր գոլետով Աւստրիական փոխադրական միջոցները գրաւեց, ուրկէ տեղեկատուութիւն ստացած էր այն մասին, որ օսմանեան եւ եգիպտական նաւատորմերը Քոս կղզիի հանդիպակացը կը գտնուէին։ Ծովակալներու խորհուրդը որոշում կը կայացնէ, չսպասելու համար թշնամիին, այլ նախայարձակ ըլլալու Քոս կղզիին եւ Ալիքարնասոս նաւահանգիստին (այժմ՝ Պոտրում) միջեւ գտնուող նեղուցին մէջ ։
Յունական նաւատորմի հրամանատար Անտրէաս Միաուլիս ամբողջ նաւատորմը նեղուց ներխուժելու ազդանշան տուաւ։ Եւ կրկին յունական նաւատորմին յաղթանակ նուիրեցին նեղուցին մէջ թրքական նաւերուն հետապնդող հրկիզանաւերը։ Ծովակալ Գ. Սահթուրիսը իր օրագրին մէջ կը գրէ՝ «հրկիզանաւերը մեր նաւատորմի հոգին են։ Առանց անոնց մենք չէինք կրնար որեւէ բանի հասնիլ, կամ`շատ քիչ բանի կը հասնէինք թուաքանակով եւ հնարաւորութիւններով անհամեմատելի նաւեր ունեցող թշնամիի դէմ» ։
Ապստամբ Վուրլոսի հրկիզանաւը ջրագիծով 5 ռմբագունդ ստացաւ, իսկ յունական բաժինի հետ բախումէն ետք անկառավարելի դարձաւ։ Անձնակազմը ստիպուած եղաւ այրել զայն։ Անհետացաւ նաեւ մեծաւոր Մանեզասի հրկիզանաւը։
Խոսրեֆի հրամանատարական նաւը՝ ֆլագմանը, մեծաւոր Կոնստանտինոս Նիքոտիմոսի հրկիզանաւը կը հետապնդէր։ Թրքական ֆլագմանը խայտառակ ձեւով Պոտրումի մէջ թաքստոց գտաւ՝ վնասելով շտապողականութիւնը, իսկ յայտնի եգիպտացի Իսմայիլ-Ճիբրալթարը, որ այրած եւ աւերած էր Ղալաքսիտին (քաղաք Կորնթոսի ծոցի հիւսիսային ափին), Քասոս կղզին, հրաշքով փրկուեցաւ մեծաւոր Փիփինոսի հրկիզանաւէն։
Մթնշաղին յունական նաւատորմը դուրս եկաւ նեղուցէն՝ «Մենք հասկցանք, որ ոչնչի չենք հասած» (մեծաւոր Ցամատոսի օրագիրէն քաղուած) ։
Առաւօտեան թարմ քամին փչեց, եւ Միաուլիսը նաւատորմին Ղերոնտաս (Γέροντας — ծերուկ) ծովածոցի փոքրասիական ափին՝ հիւսիսային Պոտրումի մէջ, խարիսխ կազմելու ազդանշան արձակեց։ Նեղուցին մէջ միայն 2 պահակագունդեր մնացին։
Ղերոնտաս
Յունական նաւատորմը ծոցին մէջ 2 օր մնաց՝ պատրաստ թրքական նաւատորմի առաջխաղացումը կեցնելու եթէ շարժի դէպի Սամոս։ 28 օգոստոս-ին 7 թրքական նաւեր դուրս եկան Պոտրումէն՝ նպատակ ունենալով յունական նաւատորմի տեղակայուածութիւնը յայտնաբերելու համար։ յունական ամբողջ նաւատորմը առագաստները բացաւ՝ ենթադրելով, թէ թրքական հետազօտող նաւեր են, բայց թուրքերը քանի մը անգամ գնդակոծելով, շուռ եկան եւ վերադարձան Պոտրում։ Յունական նաւատորմը Ղիտիա (Γίδια — Այծեր) ժայռերու մօտ կը գտնուէր։ Կ՛որոշուի վերադառնալ եւ կրկին խարիսխ նետել Ղերոնտասի ծոցին մէջ, բայց թոյլ քամին  միայն 15 նաւերու հնարաւորութիւն տուաւ ծովածոց հասնելու․ Իտրայի «ֆլագման»ը՝ Միաուլիսի հրամանատարութեամբ, եւ Սփեցեսի ֆլագմանը՝ Սնտրուցոսի հրամանատարութեամբ։ Մնացեալ նաւատորմը, ներառեալ Փսարայի բոլոր նաւերը, մնաց թիկունքը՝ Ֆարմաքոնիսի եւ Ղայտուրոնիսի կղզիներու միջեւ։
Նաւամարտի ընթացք
29 օգոստոս-ի լուսաբացին Պոտրումէն հիւսիսային ուղղութեամբ դուրս եկան օսմանեան եւ եգիպտական նաւատորմերը, ընդհանուր առմամբ՝ 86 նաւ։ Նաւատորմերը երկու գիծով կ՛ընդանային. ձախ գիծի առջեւէն Խոսրեֆի հրամանատարական նաւը կ՛երթար, որուն նպատակը յունական նաւատորմը աջէն շրջափակելն էր։ Երկրորդ գիծը Իպրահիմի հրամանատարական նաւի ուղղութեամբ կ՛ուղղուէր, որ նպատակ ունէր ծոցին մէջ կանգնած յունական նաւերը ռմբակոծելու։ Իպրահիմի մօտ գտնուող ֆրանսացի սպաները անմիջապէս գնահատեցին իրենց տրուած հնարաւորութիւնները՝ ծոցին մէջ յունական նաւերը ջախջախելու համար։
Այս օրհասական ժամուն ապստամբներու ծովակալ Նիքոլիս Ափոսթոլիս, խորը թիկունքը գտնուելով, հրկիզանաւերը արձակելու հրամանը տուաւ։ Փափանիքոլիս եւ Նիքոտիմոս յարձակման նետուեցան։ Փափանիքոլիս՝ Էրեսոսի հերոսը, կրկին բարձր դիրք գրաւեց, ինչպէս կը գրէ իտրացի Սահթուրիս՝ «առջեւէն գացոծ երկու երկյարկ մարտանաւերու վրայ նետուելով` փախուստի մատնեց անոնց»։ Հրկիզանաւերու ետեւէն անմիջապէս թիկունքէն կռուի մէջ մտան նաեւ յունական մնացեալ նաւերը։
Իտրացի մեծաւոր Թեոհարիս 44-րդ թնդանօթային երկյարկ մարտանաւը կը հետապնդէ՝ Մարսէյի մէջ կառուցուած թունիսեան հրամանատարական նաւը։ Այստեղ, բացի 500 նաւաստիներէ, 800 զինուորներ եւ եւրոպացի սպաներ կը գտնուէին։ Շատերը ծով ինկան, բայց քամին կրակին շահեկան չէր։ Միաուլիս մեծաւոր Վաթիքիոտիսին կը հրամայէ որ այդ երկյարկ նաւը հետապնդէ։ Շուտով նաւը կրակի տուին եւ կէս ժամ ետք կրակը բարձրացաւ։
Ատկէ ետք թուրքերու մօտ մարտական ոգին կոտրուեցաւ, եւ Խոսրեֆի, Իպրահիմի, Իսմայիլ-Ճիբրալթարի եւ Ալճերիոյ հրամանատարական նաւերը շուտափոյթ հեռացան։ Յունական Ապստամբութեան ընթացքին այս մեծ ծովամարտի յաղթանակը նուիրուեցաւ հմտավարժութեան, յոյն նաւաստիներուն՝ մանրեւելու ունակութեան, ինչպէս նաեւ՝ հրկիզանաւերու։
Նաւամարտէն ետք
Սփեցեացի ծովակալը իր՝ Սփեցէ ուղղարկուած հաշուետուութեան մէջ գրած է. «անոնք Քոսի եւ Ալիքարնասոսի մէջ կը թաքնուէին, որովհետեւ հեռանալու հնարաւորութիւն չեն գտած, մէկ մասը` Կոստանտինուպոլսոյ մէջ, միւսները՝ Եգիպտոսի մէջ» ։
Միաուլիս իր կղզիին մէջ գրած է .«Եղբայրներ, մենք կրկնակի յաղթած ենք թշնամիին, բայց ճիշդ այդ յաղթանակներու պատճառով մենք վտանգի մէջ ենք։ Մեր այժմեան երեք ամենահրատապ անհրաժեշտութիւններն են`պարենամթերք, զինամթերք եւ հրկիզանաւեր… Մեզի, աւելի քան 70 ռազմանաւեր պէտք են։ Մենք կարիք ունինք մեծ քանակի հրկիզանաւերու. որքան կրնաք, շուտ ուղղարկէք» ։
Խոսրովի փախուստ
Սամոսի վրայ կախուած վտանգը տակաւին նոյնը կը մնար։ Յունական նաւատորմը Լիփսի եւ Արքի կղզիներու միջեւ տեղեկայուեցաւ։ 6 սեպտեմբեր-ին թրքական 200 նաւեր յայտնուեցան, որոնցմէ 90-ը՝ մեծ էին։ Ակնյայտ էր, որ թուրքերը Սամոս ցամաքահանում պիտի ընէին։ Զինամթերքի նուազագոյն պաշարով եւ առանց հրկիզանաւերու՝ Միաուլիս հրաման տուաւ դուրս գալու եւ կանգնելու Սամոսին դիմաց, Մարաֆոքամպոսէն մինչեւ Հիւսիսային
Մարին՝ամենայարմարը ափ իջնելու համար։ Պաշտպանութեան համար ոտքի ելած էր կղզիին ամբողջ բնակչութիւնը։
Պիսքայի Ծոց
Պիսքայի ծոց (Golfo de Vizcaya, Golfe de Gascogne)՝ ծովածոց մըն է Աթլանտեան ովկիանոսի հիւսիսին: Կողողէ Ֆրանսայի եւ Սպանիոյ հիւսիսային ափերը:
Ղերոնտասի Նաւամարտ
Խոսրովի փախուստ
9 սեպտեմբեր-ին Խոսրովի նաւատորմը Փաթմոս կղզիին մօտ գտնուեցաւ. դէպի Թինոս կը շարժէր։ Խոսրովի նաւատորմը խիստ տարբեր էր 6 ամիս առաջ Էգէական ծով դուրս եկած նաւատորմէն։ Ան տասնեակ նաւեր, հազարաւոր նաւաստիներ եւ ռմբարկուներ կորսնցուած էր Փսարայի պաշարման, Սամոսի եւ Ղերոնտասի նաւամարտներու ժամանակ։ Մնացեալ նաւերը բաւականին վնասուած էին։ Իպրահիմին ամենալաւ 15 նաւերը ձգելով՝ Խոսրով շտապեց Տարտանելի մէջ դաքնուելու՝ փախչելով Միաուլիսի կողմէն ուղղարկուած քանի մը յունական հետապնդող նաւերէն։
Պիսքայի Ծոց
Միջին խորութիւնը 1744 մեթր է, առաւելագոյնը՝ 4735 մեթր :
Ղերոնտասի Նաւամարտ
Գիշերային նաւամարտ Միտիլինի մօտ
Միաուլիսը երկիւղ ունէր, որ թուրքերը Սամոս ցամաքահանումի նոր փորձ կ՛ընեն եւ գնաց հոն, բայց թուրք չգտնելով, պարզեց, որ թուրքերը Լեզվոս կղզին կը մօտենան։ 24-25 Սեպտեմբերի կէս գիշերին, Միաուլիս թուրք-եգիպտական նաւատորմիղին հասաւ, որ մեծ թիւով ճրագներով կը նաւավարէր։
Պիսքայի Ծոց
Անունը
Անունը կը ծագի Սպանիոյ հիւսիսի Պիսքայ գաւառէն: Այլ լեզուներով անունն է՝
Ղերոնտասի Նաւամարտ
Գիշերային նաւամարտ Միտիլինի մօտ
Առջեւէն յունական հրկիզանաւերը կ՛երթային եւ նաւախելի թնդանօթներով կը կրակէին թուրքերուն։ Բայց ահա երկու իտրացի՝ զօրավարներ Թ. Թեոֆանիսը եւ Տ. Քալոեանիս, երկու նաւակողերէն թունիսեան բրիգի վրայ յարձակեցան։ Թեոֆանիսի համար քամին բարենպաստ չէր, բայց Քալոեանիսի հրկիզանաւէն բացուած կրակը բրիգի վրայ կը շպրտէր։ 15 վարկեան ետք կրակը բարձրացաւ։ Նիքոտիմոս եգիպտական հետախուզական նաւը (միայարկ ռազմանաւ) հետապնդեց, երբ տեղի ունեցաւ անկանխատեսելին. կրակը հրանոթային նաւակայանէն անմիջապէս նկուղային մասը անցաւ, եւ հրկիզանաւուն անձնակազմը, կերպով մը կառչելով փրկամակոյկներէն, հրաշքով կենդանի մնաց։
Պիսքայի Ծոց
Սահմանները
43.76667°N, -7.86667°W-էն մինչեւ 47.8°N, -4.36667°W.
Ղերոնտասի Նաւամարտ
Գիշերային նաւամարտ Միտիլինի մօտ
Յոյներու մօտ մնացած էր միայն 2 հրկիզանաւ։ Լուսաբացին, զօրավար Ա. Ռոպոցիսը եգիպտական միայարկ ռազմանաւերը հետաապնդեց, բայց նաւը առանց արդիւնք տալու այրեցաւ։
Սակայն Իպրահիմի նաւատորմը արդէն տագնապի մէջ էր, որուն իբրեւ հետեւնք, մեծ թիւով միայարկ ռազմանաւեր եւ բրիգներ լքուեցան եւ կամ Լեզվոսի քարափներուն կործանուեցան ։
Այս ճակատամարտէն ետք յունական նաւատորմը Սամոս վերադարձաւ, իսկ Իպրահիմ ստիպուած եղաւ Քոս վերադառնալ։ Այդտեղ ան ոչ միայն հրամանատարութիւնը վերցուց վախկոտ մեծաւորներու ձեռքէն, այլ նաեւ անոնց իրենց իսկ նաւակայմերէն կապեց եւ հրամայեց քոթակել անոնց:
Երբ Աղեքսանտրիայէն Քոս հասան 5 հազար զինուորներով փոխադրամիջոցները, Իպրահիմ որոշում կայացուց դադարեցնելու Սամոսի հետ կապուած ձեռնարկումը եւ Կրետէ երթալ եւ անկէ Պելոպոնես ցամաքահանում ընել․ անոր արշաւանքի հիմնական նպատակը այդ էր։
Իպրահիմի փախուստ
19 հոկտեմբեր-ին, յունական նաւատորմ ժամանեց Կոնստանտինոս Քանարիս, որ վերջապէս նոր հրկիզանաւ ստացած էր։ 28 հոկտեմբեր-ին տեղեկութիւն կար այն մասին, որ Իպրահիմը դուրս եկած էր Քոսէն եւ Պոտրումէն։ 52 յունական նաւեր իրենց առագաստները բացին։ Առջեւէն գացողները տեղեկացուցին, որ թուրքերը Նիսիրոս կղզիի մօտերը հասած են։ Ակնյայտ էր, որ Իպրահիմ դէպի Կրետէ կ՛ ուղուէր։ Ասթիփալէա կղզիին մօտ կը շարժէր. առջեւէն գացող յունական նաւերը 200 թրքական նաւեր յայտնաբերեցին, ռազմանաւեր եւ փոխադրամիջոցներ, բայց քամի եղանակը հնարաւորութիւն չէր տար յունական նաւատորմին Իպրահիմին հասնելուն։ Յունական նաւատորմը գիշերը շարունակեց Իպրահիմի հետքերով շարժիլ եւ 1 նոյեմբեր-ին հասաւ անոր, լուսադէմին Իրաքլիօ քաղաքի մօտ, Կրետէ։ Յոյները կրնային յարձակիլ կամ ռազմանաւերով եւ կամ ուրիշ փոխադրամիջոցներով։ նախապատուութիւնը ռազմանաւերուն տրուեցաւ։ «Տարօրինակ էր տեսնել, թէ ինչպէս 200 նաւերը կը փախչէին, 45 նաւիերէն» ։
Հրկիզանաւերէն առաջինը՝ Վոքոս, յարձակեցաւ, բայց 40 թուրքերով փրկանաւակը փորձեց նաւաճանկում կատարել, անոնք դուրս եկան հրկիզանաւին խելի վրայ։ Հրկիզանաւին անձնակազմը յաջողեցաւ անոնց ծովը նետել։ Միաուլիս զօրավարը Ռոբոցիսին կը հրամայէ յարձակիլ այդ նոյն երկյարկ ռազմանաւուն վրայ, բայց մօտենալուն պէս թշնամիի ռմբագունդը հրկիզանաւի վրայ կ՛ինայ, սակայն անձնակազմը վերջին պահուն կը փրկուին։ Քանարիս եւ մէկ հրկիզանաւ եւս Իտրայէն կը հետապնդէին միայարկ ռազմանաւը, բայց չեն կրնար անոր հասնիլ։
Երեկոյեան ժամը 11-ին, զօրավարներ Ստիպաս եւ Մատրոզոս, մէկը միւսի ետեւէն եգիպտական բրիգը հետապնդեցին եւ թեպետ բրիգը չհրկիզուեցաւ, սակայն վառողներու պատկերները Իպրահիմին ստիպեցին, որ «salva chi salva» (փրկուէք, ով որ կրնայ) ազդանշանը արձակէ ։ Այդ պահէն սկսած Իպրահիմի նաւատորմը տագնապահար եղաւ։ Անոր նաւերը տարբեր ուղղութիւններով կը փախչէին՝ դէպի Սփինալոկա, Կրետէ, Քասոս, Քարփաթոս, Ռոտոս, ուրիշներ նեյնիսկ մինչեւ Աղեքսանտրիա հասած էին:
Քասոս կղզիին մօտ Սահտուրիին «Աթինաս»-ը, Միաուլիսի «Արես» -ը եւ Թոպազիսի «Թեմիստոքլիս»-ը վրայ հասան եւ եւրոպական դրօշով շրջափակեցին 5 փոխադրամիջոցներէն 4-ը։ Հեգնականը այն է թէ գրաւուած փոխադրամիջոցներէն անգլիականը « Ոդիսեւս » կը կոչուէր, իսկ աւստիրականը՝ « Սոքրատ »։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1824 Բախումներ (արւմտ.)
Ալիակա (քաղաք)
Ալիակա (Aliaga), սպանական քաղաք եւ համայնք։ Կը մտնէ Թերուէլ (Teruel) նահանգին մէջ, որ իր հերթին մաս կը կազմէ Արակոն (Aragon) ինքնավար համայնքին։ Համայնքը իր կարգին մաս մըն է Քուէնքաս-Միներաս (Cuencas Mineras) շրջանի կազմին մէջ։
Տարածքը՝ 194.2 ք.մ.2 է։ Բնակչութիւնը՝ ։ Հեռաւորութիւնը՝ նահանգին վարչական կեդրոնէն, 66.30 ք.մ. է։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Թարխուն (լիմոնաջուր)
«Թարխուն» քաղցր, ոչ ալգոհոլային զովացուցիչ գազաւորուած, կանաչ գոյնի ըմպելիք։ կը պատրաստուի ջրից, կիտրոնաթթվից, շաքարէ եւ թարխունի հոյթէ։
Առաջին անգամ կը պատրաստուի 1887 թուականին թիֆլիսցը դեղագործ Միտրոֆան Լագիձէի կողմէն, ով առաջինը կռահեց սեփական արտադրութեան բնական օշարակով գազաւորուած ջուրին աւելցնել կովկասեան թարխունի հոտավետ մզուածքը։ Մինչեւ Առաջին համաշխարհային պատերազմը Լագիձեն մէկ անգամ չէ, որ միջազգային ցուցահանդեսներու ժամանակ իր ջուրին համար կը ստանայ ոսկէ մետալ։
ԽՍՀՄ-ի մէջ առաջին զանգուածային վաճառքը կ'ըլլայ 1981 թուականին։ Փորձնական խմբաքանակը կը վաճարուի Ցիցինի անուան Մոսկուայի գլխաւոր բուսաբանական այգիին մէջ 0,33 լիդր տարողութեամբ սդանտարտ շշերով։ Հետագային անոր բաղադրատոմսը կը հանձնուի սնունդի արդիւնաբերութեանը եւ 1983 թուականէն սկսած «Թարխունը» կը վաճարուի ԽՍՀՄ երկիրներու մեծ մասին մէջ եւ ՌԽՖՍՀ վարչական շրջաններուն մէջ։