cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ռումանիա
Հայերը Ռումանիոյ մէջ
1992 թուականին Պուխարեսթի մէջ վերաբացուած է հայկական դպրոցը՝ կիրակնօրեայ կարգավիճակով եւ ունի 20-30 սան՝ նախկին 400-ի փոխարէն։ Կիրակնօրեայ դպրոցներ կը գործեն Քոնսթանցայի, Քլուժ Նափոքոյի, Կերլայի մէջ։
«Ռումանահայոց միութիւնը» բաժանմունքներ ունի երկրի 17 քաղաքներուն մէջ: Կը կազմակերպէ մշակութային միջոցառումներ, կարեւոր տեղ կը յատկացնէ հրատարակչական գործունէութեանը. լոյս կ'ընծայէ «Նոր Կեանք» հայերէն ու ռումաներէն եւ «Արարատ» ռումաներէն թերթերը, ունի տպարան եւ «Արարատ» հրատարակչութիւն, որ տարեկան 10-15 գիրք կը հրատարակէ հայկական թեմայով (գլխաւորապէս ռումաներէն)։ «Ռումանահայոց միութիւն»ը իր պատուիրակութիւններով մասնակցեր է Հայաստան-Սփիւռք խորհրդաժողովներուն, տնտեսական, մշակութային ձեռնարկներուն։
Պուխարեսթի մէջ կը գործէ Ռումանիոյ մէջ յայտնի՝ ռումանական պետութեան պատկանող «Գրիգոր Զամպախչեան» պատկերասրահը։ Ռումանիոյ մէջ կատարուած վերջին մարդահամարի (2002 թուական) պաշտօնական տուեալներով՝ հայերու թիւը 1780 է, սակայն մեծ թիւ կը կազմեն նաեւ այն անձինք, որոնք իրենց հայկական ծագումը պաշտօնապէս չեն նշեր։
Ռումանիայի հայերու միութեան նախագահն է Ռումանիայի ծերակուտական, Լիպերալ ազատական կուսակցութեան փոխնախագահ, 2007-2008 թուականներուն տնտեսութեան եւ ֆինանսներու նախարար Վարուժան Ոսկանեանը։ Միութեան գլխաւոր քարտուղարն է Պերսի (Պերճ) Մարգարեանը։
Խորհրդարանի մէջ հայ համայնքը կը ներկայացնէ Ռումանիայի հայերու միութեան կողմէ առաջադրուած Վարուժան Փամպուկճեանը, որ խորհրդարանի Պատգամաւորներու պալատի ազգային փոքրամասնութիւններու խորհրդարանական խումբի նախագահն է։
Ռումանիայի կառավարութիւնը կը ֆինանսաւորէ ազգային փոքրամասնութիւններու միութիւնները, այդ թուով նաեւ՝ «Ռումանահայոց միութեանը» եւ Հայոց եկեղեցւոյ սպասաւորներուն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ռումանիա Ստորոգութիւն:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ Ստորոգութիւն:Միջերկրածովեան միութեան անդամներ Ստորոգութիւն:Լիպերալ ժողովրդավարութիւններ Ստորոգութիւն:ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրներ Ստորոգութիւն:Պալքանեան երկիրներ Ստորոգութիւն:1859 հիմնադրուած պետութիւններ եւ տարածքներ Ստորոգութիւն:Եւրոպայի խորհուրդի անդամ երկիրներ
Քերովբէ Թուլումպաճեան
Քերովբէ Թուլումպաճեան, հայ զարդանկարիչ եւ գեղագիր։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Կ. Պոլիս։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Մեզպուրեան վարժարանէն, ապա 12 տարեկան հասակէն հետեւած է հօր արհեստին՝ մետաղներու վրայ փորագրութեան։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Նկարիչներ
ԱՄՆ-ի՝ 100 Հազար եւ Աւելի Բնակիչ Ունեցող Քաղաքներու Ցանկ
Նահանգներ, որոնց մէջ չկան 100 հազարէն աւելի բնակչութիւն ունեցող քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Ցանկեր:ԱՄՆ
Էրիք Քանթոնա
Էրիք Քանթոնա (Éric Daniel Pierre Cantona, 24 Մայիս, 1966, Մարսել), ֆրանսացի ֆութպոլիստ, յարձակող։
Կենսագրութիւն
Էրիք Տանիէլ Փիէր Քանթոնան ծնած է 1966 թուական Մայիս 24-ին Ֆրանսայի Մարսել քաղաքին մէջ։ Ան յայտնի ֆութպոլիստ էր, խաղացած է յարձակող դիրքին մէջ։ Առաւել յայտնի է իր մասնակցութեամբ Ֆրանսայի հաւաքականի եւ «Մանչեսթըր Իւնայթըտի» կազմերուն մէջ։ Վերջինին հետ արժանացած է Բրիմիոր Լիկայի չորս յաղթական տիտղոսներու։ Մինչեւ հիմա Իւնայթըտի երկրպագուներու կողմէ կը համարուի կենդանի հերոս մը, որոնք անոր տուած են «Էրիք թագաւոր» մականունը։ Ֆութպոլիստի գործի ասպարէզը աւարտած է 1997 թուականին, որմէ ետք սկսած է նկարահանել Գինոյի մէջ։ Ան նկարահանած է «Եղիսաբէթ» ֆիլմին մէջ, որուն մէջ կատարած է Ֆուայի դերը։ Հիմա կ՛աշխատի որպէս մարզական ղեկավար «Նիւ Յորք Կոսմոս» ակումբին մէջ։ Անոր անգլիացի ռեժիսոր Քեն Լոուչը նուիրած է «Էրիքին փնտրելով» ֆիլմը։
Իր ֆութպոլիստի գործի ասպարէզը սկսած է «Օսերի մէջ»։ Խաղացած է «Մարտինգ», «Նանդ», «Մարսել» եւ «Փորթօ» խումբերուն մէջ։ Եռամեայ կարգապահական տուգանքէն ետք կը որոշէ աւարտել գործի ասպարէզը, սակայն Ֆրանսայի հաւաքականի մարզիչ Միշել Պլատինին, որ Կանտոնայի մոլի երկրպագու է, կը համոզէ զայն շարունակել գործի ասպարէզը։ Էրիքը կը որոշէ տեղափոխուիլ Անգլիա։
Գալով Անգլիա՝ ան որոշ ժամանակ կը խաղայ «Լիդս» խումբին մէջ։ 1992 թուական Նոյեմբերին կը տեղափոխուի «Մանչեսթըր Իւնայթըտ» 1,2 միլիոն ֆոնտով։ Առաջին խաղը խաղացած է Դեկտեմբեր 6-ին, ուր Իւնայթըտ յաղթեց 2-1 հաշիւով։ Անոր նորամուտը յաջող կը ստացուի, որովհետեւ ան ոչ միայն կոլերու հեղինակ կը դառնայ, այլ նաեւ կը կատարէ մասնագիտական գնդակներու փոխանցում (assist)։ Սակայն անոր տաղանդը չէր համակերպեր անոր բնաւորութեան հետ։ Լիդսի հետ խաղի ժամանակ ան կը թքէ երկրպագուներէն մէկուն վրայ, որուն համար կը պատժուի վճառելով հազար ֆոնտ։ Կարգապահական խնդիրները կը շարունակուին զայն հետապնդել։ Մէկ մրցաշրջանի ընթացքին ան կը ստանայ չորս կարմիր քարթ։
Գործի ասպարէզը կ՛աւարտի 1997 թուականին։ Այդ նորութիւնը կը ցնցէ Իւնայթըտի երկրպագուներուն, որոնց համար ան կենդանի հերոս մըն էր։
2004 թուականին Կանտոնան հայտարարեց. «Ես հպարտ եմ, որ երկրպագուները դեռ կ՛երգեն իմ անունս, բայց կը վախնամ, որ վաղը անոնք կը հակարակեն։ Կը վախնամ, քանի որ կը սիրեմ, իսկ ինչ կը սիրենք, կը վախնանք կը կորսնցնենք»։
Ասի Էլ Հելանի
Մուհամատ Էլ Հելանի (‎), լիբանանցի երգիչ է:
Ասիին երաժշտութեան ընթացքը սկսաւ երբ 17 տարեկան էր եւ հեռատեսիլի պատանիներու երգի յայտագիրի : Շատ ալպոմներ արձակած է: Իր ամենանշանաւոր երգերէն է «Wani Mareq Mareet», «Amshi Lihali», «Mali Saber», «Ahebbak Gedan», «Ahla Al Oyoun», «Shoag El Sahara», «Lubnani», «Bel Arabi» եւ «Kayed Ozzalak» :
Կանուխ Կեանքը
Ասի ծնած է Ճտեյտի բայց բունով ինք Հարպադա (Պաալպաք) շրջանէն է եւ ինք երրորդ պզտիկն է իր 13 եղբայրներուն եւ քոյրերուն միջեւ։ Իր ընտանիքը բունով Հիլլա էն են Իրաքի մէջ։ Ասի երգի տաղանդը մէջտեղ ելաւ կանուխ տարիքին, երբ պզտիկ էր ան Լիբանանեան երգեր կը կատարէր իր ընկերներուն եւ ընտանիքին հետ: Ասի մօտաւորապէս 5 տարի ուսանեցաւ (1985-1990) Երաժշտութեան Բարձրագոյն վարժարանին մէջ Լիբանանի մէջ :
Ներկայ Կեանքը
Ասի Էլ Հելանի մասնակցած է շատ կարեւոր երգի ելոյթներու, ինչպէս Պաալպաքի Միջազգային Փառատօնին, Ճերաշ Փառատօնին, Քարթաճ Փառատօնը, եւ քանի ելոյթներու Եւրոպայի, Ամերիկայի եւ Արաբական աշխարհի մէջ։ Ան ընդհանրապէս ելոյթներ կը կատարէ հիմնադրամ հաւաքելու համար Միջին Արեւելքի մէջ, ինչպէս Կիներու Աճման Միութիւնը Հայադի: Օգոստոս 2005-ին, Հելանի ձայն բարձրաձուձ որ ուշադրութեան դառնան աշխարհի անօթութիւնը եւ աղքատութիւնը, թէ ամէն օր 25000 անձ կը մահանայ անօթութենէն որոնցմէ 18000 պզտիկներ էն : Հելանիին երգի տեսարիզները շահեցուցած են իրեն թէ տաղանդաւոր դերասան է: Ան շատ կ'ուզուի որ դերասանութիւն ընէ եւ ֆիլմերու մէջ ըլլայ: Հիմա ինքը ամուսնացած է եւ ունի 3 զաւակ, մէկ տղայ (Ուալիտ) եւ 2 աղջիկ (Տանա եւ Մարիթա): Իր տիկինը Գոլէթ Պուլոս, մէկ անգամ Լիբանանի գեղեցկուհին ուզած է երգի գործի մէջ լուծուի, բայց Ասի շատ ուրախ չէր թէ իր տիկինը գործի լծուի, եւ երկուքը համաձայներցան որ գործի չի լծուի: Ասիին խումբը Ամենագեղեցիկ Ձայն ունեցող յայտագիրի մէջ յաղթեց 2012-ին: Գաղտնի Հարսանիքի ատեին Պէյրութի մէջ 15 Յունիս 2013-ին Ասի իր ելոյթը կէս ձգեց որովհետեւ ժողովուրդը շատ մօտեցան իրեն եւ հանգիստ չի ձգեցին, Ասիի թիկնապահերը ստիպուեցան մի քանի անձերու վրայ յարձակին: Մօտաւորապէս 1200 հոգի տեսան պատահածը հարսնիքի ատեն: Ետքը Ասի ներողութիւն յայտնեց թէ ինչ պատահեցաւ եւ խօստացաւ թէ իր տնօրէնին հետ պիտի համաձայնի որ այսպիտի բան մը չի պատահի եւ իր տնօրէնը իր եղբայրն է:
Գառնիկ Քալաշեան
Գառնիկ Քալաշեան, հայ բանաստեղծ, հասարակական գործիչ, Հայաստանի Հանրապետութեան խորհրդարանի պատգամաւոր, ՀՅԴ կուսակցութեան անդամ:
Կենսագրական գիծեր
Սերտ կապեր ունեցած է Լազարեան ճեմարանի յեղափոխական ուսանողութեան հետ, մասնակցած է ցոյցերու, թռուցիկներ տարածած, 1909-ին ձերբակալուած է, նետուած է Մոսկուայի Տագանկայի քաղաքական բանտարկեալներու բանտը: Տիրապետած է ռուսերէն, ֆրանսերէն, թրքերէն, պարսկերէն, վրացերէն լեզուներուն:
Գրական կեանք
«Ներշնչումներ» (1908) եւ «Բանաստեղծութիւններ» (1916) ժողովածուներուն մէջ Քալաշեան սիրոյ, կարօտի, հայրենասիրութեան, աշնան նուագներուն միախառնած, ներբողած է «պայքարի շառաչը»:
Աշխատակցած է պարբերական մամուլին («Գեղարուեստ» եւ այլն), հանդէս եկած է գրականագիտական յօդուածներով, ակնարկներով, թարգմանութիւններով, ստորագրած է` Մենորդ, Միրաժ, Անցորդ, Գ. Ք.:
1918-ին Քալաշեան անդամակցած է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան, իսկ 1919-1920-ին Հայաստանի խորհրդարանի անդամ ընտրուած է։
Մահացած է 1 նոյեմբեր 1921-ին, Երեւան, թաղուած է Էջմիածին :
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Յովհան Մանդակունի
Յով­հան Ման­դա­կու­նի Հայ­րա­պետ, (403, Ծախնոտ, Աշմունիք, Տուրուբերան, Մեծ Հայք - 490, Շիրակ, Այրարատ, Հայկական մարզպանութիւն), հայ հոգեւորական գործիչ, Ամենայն Հայոց կաթողիկոս (478-490), վարդապետ եւ հայրապետ ։ «Կրտսեր թարգ­մա­նիչ»նե­րէն, ար­ժա­նա­ւոր ա­շա­կերտը Ս. Սա­հակ Կա­թո­ղի­կո­սին եւ Ս. Մես­րոպ Մաշ­տո­ցին յա­ջոր­դած սե­րուն­դին։ Հայ Ե­կե­ղեց­ւոյ ա­մէ­նէն լու­սա­ւոր դէմ­քե­րէն մին ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Արշամունեաց գաւառի Ծախնոտ գիւղը՝ Մանդակունիներու նախարարական ընտանիքին մէջ։ Աջակցած է պարսկական տիրապետութեան դէմ Վահան Մամիկոնեանի ապստամբութեան՝ իր ներկայութեամբ եւ աղօթքներով մեծապէս ոգեշնչելով զինուորները։ Այնուհետեւ, լծուելով Հայոց եկեղեցւոյ բարեկարգման գործին, ան վերակառուցած է Վաղարշապատի եւ Դուինի տաճարները, հաստատած պատարագի եւ ժամերգութեան կարգերը, ինչպէս նաեւ գրած է բազմաթիւ ճառեր, շարականներ եւ աղօթքներ։
Յով­հան Ման­դա­կու­նի Հայ­րա­պետը
Ղազար Փարպեցիի բնութագրութեամբ՝ ան բարեխօս, ուխտապահ, քաջ զինուոր ու զինուորներուն հաւատարիմ, հրեշտականման հովուապետ-այր մը եղած է, Վահանեանց կռիւներու ընթացքին թիկունք կանգնած է Մամիկոնեան զօրավարին, իսկ խաղաղ տարիներուն՝ նուիրուած Եկեղեցւոյ ներքին կարգաւորման: Ժամանակակից պատմիչին հաղորդումները կենսագրական մանրամասնութիւններ չեն բովանդակեր, ուստի բազմաթիւ իրողութիւններ անյայտ կը մնան: Եթէ Գիրք թղթոցին մէջ պահպանուած «Ապացոյց յերկուց բնութեանց ասել Փրկիչն եւ կամ մի բնութիւն»ը կը պատկանի Մանդակունիի գրիչին, ապա կարելի է եզրակացնել, թէ ան եղած է երկաբնակութիւնը մերժող առաջին գործիչն ու հեղինակը :
Ստեղծագործութիւններ
Յովհաննէս Մանդակունի Մաշտոցի աշակերտներէն էր: Իր հայրապետական գործունէութեան տարիներուն, եկեղեցական ժամերգութեան հարցերով զբաղելու կողքին, գրած է նաեւ հոգեւոր երգեր։ Ոսկեդարուն ստեղծուած անոր գրական ժառանգութիւնը աւելի մեծ տարածում գտած է ։
Շարականներ
Մանդակունի գրած է նաեւ շարականներ (թիւով՝ 17) Վարդավառի, Թարգմանչաց եւ Հռիփսիմեանց տօներուն առիթով («Որ ի լերինն այլակերպեալ», «Զանճառելի խորհուրդ»,«Զանճառելի լոյս», «Ի թափօր լերինն», «Քրիստոս Աստուած մեր», «Ցնծացէք այսօր»,«Սքանչելագործ Աստուած» եւ այլն)։ Հայ շարականագիր Յովհաննէս Մանդակունիին համար աղբիւր հանդիսացած են Կորիւնի, Եղիշէի եւ Ղեւոնդի գիրքերը ։
Գիւտ եւ Յովհան Մանդակունի հայրապետներուն յիշատակութիւնը ցոյց կու տայ, թէ ժամագիրքի կազմութեան մէջ իրենց մասնակցութիւնը բերած են իբր հեղինակ հայրապետներ: Յովհաննէս Մանդակունի (478-490) գովելի աշխատանք կատարած է. իրեն կը վերագրուին ժամագիրքին մէջ՝ Առաւօտեան ժամերգութեան «Զարթուցեալքս» քարոզը, «Զքէն գոհանամք» աղօթքը եւ այլ եկեղեցական արարողութիւններ :
Թարգմանիչներուն նուիրուած շարականներ
Թարգմանիչներուն նուիրուած հինգ շարականներուն մէջ Մանդակունի կը գովէ անոնց նուիրումն ու գաղափարականութիւնը, որոնք արհամարհելով երկրային կեանքը՝ կ'ապաւինին հոգեւոր փառքին եւ ժողովուրդին հոգեկան պէտքերուն համար կը թարգմանեն հսկայական գրականութիւն մը, ինչպէս նաեւ Աստուածաշունչը, որոնց շնորհիւ կ'անմահացնեն իրենց անունները։ Մանդակունիի գրուածքներուն մէջ յատուկ տեղ կը գրաւեն Մաշտոցին նուիրուած շարականները («Անճառելի շնորհօք լցեալ», «Նմանեալ Մովսէսի»), ուր անոր կեանքը մարտիրոսութիւն կը համարուի հայ մշակոյթին համար։ Գրիգոր Լուսաւորիչէն ետք Մանդակունի թարգմանչաց սերունդը կը համարէ ամէնէն կարեւոր երեւոյթը ազգային կեանքին մէջ, որոնք լուսաւորած են հայութիւնը :
Վրաստանի Յուշադրամներ
Յիշատակային եւ յոբելեանական մետաղադրամները (կամ պարզապէս՝ յուշադրամներ), ինչպէս նաեւ՝ ներդրումային մետաղադրամները, կը թողարկուին Վրաստանի Ազգային դրամատան կողմէն՝ սկսած 1995 թուականէն։ Ի տարբերութիւն հիմնական շրջանառու մետաղադրամներու՝ անոնք ունին հաւաքորդական կամ ներդրումային նշանակութիւն եւ կարող են չհանդիսանալ օրինական վճարամիջոց:
Նշուած մետաղադրամները պատրաստուած են թանկարժէք (900, 920, 999 յարգի ոսկի, 925 յարգի արծաթ) եւ ոչ թանկարժէք (պղնձա-նիկելային համաձուլուածք, պղնձա-նիկելա-ցինկային համաձուլուածք) մետաղներով։ Ոսկէ մետաղադրամները թողարկուած են 10, 20, 25, 50, 100, 300, 500 եւ 1000 լարի անուանական արժէքով, արծաթէ դրամները՝ 1, 2, 3, 5, 10 եւ 20 լարի, պղնձա-նիկելային համաձուլուածքով՝ 10 լարժ, պղնձա-նիկելա-ցինկային համաձուլուածքով՝ 2 եւ 3 լարի, իսկ երկմետաղ դրամներ՝ 10 լարի։ Մետաղադրամները հատուած են BU, special եւ proof որակներով:
Վրաստանի յուշադրամներու էսքիզներու հեղինակներն են գլխաւորապէս վրացի` Մամուկայ Գոնգաձէ, Էմիր Բուրջանաձէ, Թինաթին Տեւզաձէ, Վիկտորիայ Կուտատելաձէ, Նինո Գոնգաձէ, Բաչանայ Մալազոնիայ, Նոդար Մալազոնիայ, Թեմուր Ապխաձէ, Իրակլի Պաղավա, նաեւ` լեհ նկարիչ-դիզայներները՝ Ռոբերտ Կոտովիչ:
Վիճակագրութիւն
Սեպտեմբեր 2018 թուականի դրութեամբ թողարկուած են մետաղադրամներու 27 տարատեսակներ, որոնցմէ 2-ը՝ մելքիորէ, 2-ը՝ նոյզիլբերէ, 2-ը՝ երկմետաղ (մելքիորէ եւ նոյզիլբերէ), 13-ը՝ արծաթէ, 8-ը՝ ոսկիէ։
«Ոսկէ գեղմ» շարք
Դիմերեսը՝ Արգո նաւը ծովուն մէջ՝ արգոնաւորդների ճանապարհորդութեան ուղեցուցային քարտէսի յետամասի վրայ, ոսկէ գեղմի խորհրդանշական պատկերը՝ որպէս նպատակակետ, պետութեան անուանումը՝ «საქართველო» եւ «GEORGIA», մետաղադրամի հատման տարեթիւը եւ անուանական արժէքը։
Դարձերեսը՝ ոսկէ գեղմի ոճաւորուած պատկերը եւ անուանման գրառումը՝ «ოქროს საწმისის» եւ «GOLDEN FLEECE», մետաղադրամի քաշը տրոյական ունցիայով եւ մետաղի հարգը (GOLD 999,9)։ Դրամաշուրթը՝ ատամնաւոր։
Մետաղադրամները կտրուած Աւստրիոյ դրամահատարանին մէջ, էսքիզները՝ Մամուկա Գոնգաձէի։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Վրաստան Ստորոգութիւն:Յուշադրամներ
Ճիւան Աշըգեան
Աշըգեան Ճիվան, փաստափան, ծնած է Կեսարիոյ Կարմիր զիւգաւանը.
Նախնական ուսումը ստացած է տեղւոյն մեծահամբաւ Սահակ Պարթեւեան վարժարանին մէջ, ու շարունակած է Ս. Կարապետի բարձրագոյն վարժարանը։ 1898-ին իր հօր մահուան պատճառաւ թերաւարտ՝ Գազատիա կը մեկնի Իբրանոսեան եղբարց վաճառատան մէջ պաշտօնավարելու. երեք տարի ետք հայրենիք կը վերադառնայ արդիւնաբերելու համար հօրենական ագարակները։ 1910-ին Պոլիս երթալով կը յաճախէ իրաւաբանական համալսարանը, 1913-ին շրջանը աւարտելէ ետք՚ ընդհ. դատախազի օգնականի պաշտօնով Սեբաստիոյ Տիվրիկ գաւառը կը մեկնի։ 1914 Յուլիսին հրաժարելով Եողղատ կ՚երթայ։ Ընդհ. պատերազմին իբրիւ զինուորա կան Գաղատիա կը ղրկուի, անկից ալ Պոլիս։ 1915 Դեկտեմբերին Գաղատիա-Կարին երկաթուղւոյ արհեստաւոր վաշտերու յատեացեալ կրաղի. սի մթերանոցի տնորէն կը կարգուի ենթասպայի աստիճանով Գազատիա կը վերադառնայ։ Մինջեւ 1918 պաշտօնավարելէ ետք՚ զինադադարին իբրեւ վերապբազ Կեսարիա կը վերադառնայ. ուր կ՚անդամակցի Որբահաւաք Յանձնաժողովին կ՚արգուելով ընդհ. Տնօրէն։ Այս պաշտօնը ձրիաբար կը վարէ, 810-ին չափ երկսեռ որբեր կը հաւաքէ (տե՚ս «Քառամսեայ Տեղեկագիր Կիսարիոյ եւ շըրջակայից Կարօտելով Յանձնախումբին, տպ. Պոլիս 1919) եւ պատրիարքարանի գնահատանքին կ՚արժանանայ։ Աշըգեան առեւտուր եւ օրէնքի մարդ ըլլալով հանդերձ՝ ինքնօգնութեամբ հետեւած է գրականութեան։ Աշխատակցած է «Ճէրիտէյի Շարքիէ», «Սանզումէի Էֆքեար» հայատառ Թուրքերէն օրաթերթերուն, Սմբատ Դաւթեանի «Բիւրակն»ի, «Ար. Մամլոյ», «Բիւզանդիոն»ի, «Ժամանակ»ի, «Արագած»ի, Ս. Գաբամաճեանի, Բ. Թեւեանի Տարեցոյցներուն՚ բանասիրական, պատմագրական նիւթերու մասին գրելով, քաջալերուած իր մտերիմ բանաստեղծ Ռ. Որբերեանէ (տե՚ս «Արեւելեան Մամուլ» 1903 էջ 580)։ Աշըգեան պատրաստած է «Կեսարահայուն ծագումը եւ զարգացումը 1200 էջերով երկ մը, որ, նշանաւոր անձանց եւ հաստատութեանց, վանքերու եւայլն մասին ծանօթութիւններ կը բովանդակէ, 450էն աւելի նկարներով։ Աշըգեան հմուտ է թուրքերէն, հայերէն, յունարէն եւ ֆրանսերէն լեզուներու։ Միշտ սատարած է ազգային գործերուն. ո՚ւր որ գտնուած է՚ անդամակցած է Քաղաքական Ժողովներուն, Թաղական, Ուսումնական Խորհուրդներու, Խնամատարութեանց Յանձնախումբերու։ Իր հասցէն է Civan Aşkin (Avokat) Kayseri (Turquie):
Աղբյիւրներ
Հայ Հանրագիտակ, Մկրտիչ Վարդապետ Պոտուրեան, 1913, Պուքրէշ, Ա. հատոր, էջ 189։
Մեղարա
Անուանում
Հնադարէն Մեղարա անունը ամփոփոխ մնացած է։ Անունին ծագման տարբերակներէն գլխաւորներն են՝
Իրոտոթոս եւ Ստեփան Բիւզանդացին Մեղարա անունը կը վերագրեն Փոսիտոնաս աստուծոյ զաւկին՝ Մեղարէա հերոսին։ Վերջինս կ՛ օգնէ Մեղարայի Նիսօ թագաւորին յաղթէ Կրետէի Մինոաս թագաւորին, սակայն կռիւի դաշտին կը սպաննուի եւ հոն կը թաղուի․ այդ պատճառով քաղաքը Մեղարա կ՛ անուանուի։  Ուրիշ տարբերակի մը համաձայն, Փաֆսանիաս Մեղարացիներուն կարծիքը արձանագրելու ատեն, զայն կ՛ առնչէ «մեղարա»ներուն հետ՝ այսինքն Տիմիթրա աստուածուհիին (որ հնադարէն կը պաշտուէր) տաճարներուն հետ, հիմնուած Տիմիթրային ի պատիւ։
Դիցաբանութիւն
Մեղարան կը բնակուի Նոր Քարէ դարուն շրջանէն։ Միկինեան շրջանին Ատիկէի 4 շրջաններէն մէկն էր․ շրջանները կը կառավարէին Փոսիտոնաս աստուծոյ 4 զաւակները։ Դիցաբանութիւնը կը պատմէ թէ քաղաքը բնակած ու թագաւորած են հին ժողովուրդներ, ինչպէս օրինակ՝ Քարես եւ Լելեղես։ Մինչեւ այսօր, քաղաքին կարգ մը շրջանները այդ անուներով կ՛ անուանուին։
Փաֆսանիաս արձանագրած է թէ Ք․Ա․ 1000-ական թուականներուն, նախ քան Տորեացիներուն աշրաւանքը, Մեղարան հզօր Աթէնքին ենթակայ էր։
Հնագոյն տարիներ
Ք․Ա․ 8-րդ եւ 6-րդ դարերուն ընթացքին յաջորդաբար կը կռուին Աթէնքին եւ Կորնթոսին դէմ։ Իսկ 6-րդ դարուն Սալամինա կղզին կռուախնձոր կը դառնայ Աթէնքին եւ Մեղարային միջեւ։ Ք․Ա․ մօտաւորապէս 625-ին, բռնատէր Թէաղենիսի ժամանակ, քաղաքին մէջ ենթակառոյցներ կը շինուին եւ պատմութեան մէջ յայտնի են իբրեւ «Թէաղենիսի աղբիւր» Κρήνη του Θεαγένη․ հետքերը մինչեւ այսօր կան քաղաքին մէջ։
Գաղթօճախներու հիմնում
Մեղարացիները տեղի նեղութեան եւ հզօր դրացիներուն (Սալամինա, Աթէնք, Կորնթոս․․․) պատճառով, կը ստիպուին գաղթել եւ հիմնել բազմաթիւ գաղթօճախներ։ Յունաստանի երկրորդ գաղթակայաններու հիմնումի շրջանին, անոնք բաւական գաղթօճախներ կը հիմնեն արեւելեան Թրակիա, Փրոփոնտիտա, Վոսպոր (Բիւզանդիոն՝ արեւմտեան ափ եւ արեւելեան ափին Հալքիտոնա՝ այսօրուան Քատըքիոյ), Սեւ Ծով (հարաւը՝ Նիքոմիտիա, Պոնտոսի ափերուն Իրաքլիա ի Փոնտի, հիւսիսը Խրիմի թերակղզի՝ Հերսոնիսոս Դավրիքեան եւ այսօրուան Ռումանիոյ ափերուն՝ Քալատիս - այսօրուան Մանկալիա) եւ Սիչիլիա (Մեղարա Իվլէա (յուն․՝ Μέγαρα Ὑβλαία))։
Հին բնակիչներուն մէկ մասը Սիցիլիա կղզին (Իտալիա) կը գաղթեն եւ կը հիմնեն յունական գաղթօճախը (Սիցիլիոյ արեւելեան ծայրամաս)։
Հռոմէական շրջան
Ք․Ա․ 146-ին հռոմէացիները Մեղարան կը գրաւեն։ Հռոմէական ազգամիջեան պատերազմին ընթացքին, Ք․Ա․ 45-ին, Մեղարային մեծ մասը կը քանդուի։ Քաղաքը մեծ վնասներ կը կրէ 396-ին գոթերու արշաւանքներուն ընթացքին։
Բիւզանդական շրջան
Բիւզանդական շրջանին Մեղարա իր հին փառքը չունի։ Կը կառուցուին բիւղանդական ոճի եկեղեցիներ, վանքեր, որոնցմէ շատեր մինչեւ այսօր պահպանուած են, ինչպէս օրինակ՝ Երա Մոնի Այիու Իէրոթէու եւ Երա Մոնի Այիու Իոանի Մաքրինու։
Նորագոյն եւ ժամանկակից շրջան
Օսմանեան բռանտիրութեան շրջանին, կը ձեւաւորուին մեղարացիներուն սովորութիւնները, որոնք մինչեւ մեր օրերուն պահպանուած են․ պարեր՝ «Թրաթային պար»ը, «Րուսալիա», «Մայիտես»․ ինչպէս նաեւ մեղարացիներուն տոհմային զգեստները։
1922-ին Մեղարա կը հաստատուին Փոքր Ասիոյ Աղետէն փրկուած գաղթականներ․ Փոքր Ասիոյ արեւմտեան ափերուն (Հիոս եւ Ինուսես յունական կղզիներուն դիմացը) գտնուող Մելի քաղաքէն։ Անոնք կը հիմնեն Մելի բնակավայրը, Մեղարային հարաւը։
Բնակավայրեր
Այիա Թրիատա, Փաղէ, Ալեփոհորի, Վենիզա, Վլիհատա, Էլաթիա, Քինեթա, Քոցինարա, Քումինտրի, Լաքա, Լուպա, Մազի, Մելի, Միրինի, Փահի, Փեֆքենաս, Սթիքաս, դու Տոսքուրի օ Վրահոս, Մազարացի, Փերամա, Արմիրես, Մեղալօ Փեֆքօ, Քարտադաս, Ափողիրիսմա, Քաքիա Սքալա, Վլիհօ, Քոքինա եւ Րեվիթուսա։
Մեղարայի Հնագիտական թանգարան
Հնագիտական պեղումները յայտնաբերած են Մեղարային հարուստ անցեալը (Ք․Ա․ 8-րդ դարէն մինչեւ Բ․ դար)։ Անոնք կը հիւրասիրուին Մեղարայի Հնագիտական թանգարանը։
Թէաղենիսի աղբիւր
Թէաղենիսի աղբիւրը Յունաստանի տարածքին փրկուած ամենամեծ հին աղբիւրն է՝ Ք․Ա․ 5-րդ դար։ Աղբիւրը քաղաքին ջուր կը մատակարարէր Ք․Ա․ 5-րդ դարէն մինչեւ 396-ին։ Փրկուած մասը 35 սիւներով 19 մ․ երկայնք եւ 14 մ․ լայնութեամբ ըստ հնագէտներուն կը թուի ըլլալ միայն կէսը, քանի մնացեալը մեծ խորութեամբ տուներուն տակն է։
Սքիրոնիոյ Թանգարան
Սքիրոնիոյ թանգարանը հիմնոած է քանդակագործ Քոսթաս Հրոնոփուլոս։ Բնութեան մէջ յղացական քանդակ-թանգարան մըն է․ կառուցումը շրջապատուած է արահետներով, բուսականութեամբ, արտաքին վայրերու յարմար քանդակներով, եւ 600 հոգիի համար բաց թատրոն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի քաղաքներ
Տերսիմի գաւառ
Աշխարհագրութիւն
Գաւառի տարածքով կը բարձրանան լեռներ, որոնք այն վերածեր են բարդ լեռնաշխարհի մը։
Տարածքի մեծագոյն մասը անտառածածկ է։ Տերիսմը հարուստ է գետերով եւ սառնորակ աղբիւրներով։
Պատմութիւն
Տերսիմ գաւառի մասին յիշատակութիւններ կան Բարձր Հայքին մէջ: Այն նոյնացուցեր են Տերսիմին հետ։
Մինչեւ XIX դարու 70-ական թուականները Տերսիմը եղեր է նահանգ, ուր գոյութիւն ունէր քրտական ձորապետութիւն` հիւքմենութիւն։
1878 թուականին Սուլթանի հրամանով Տերսիմը որպէս գաւառ միացուած է Խարբերդի վիլայեթին:
Տերսիմը սկիզբը եղեր է հայաբնակ, այնուհետեւ այստեղ բնակութիւն հաստատեցին մեծ թիւով հայեր։ Գիւղերէն շատերը պահպանեցին իրենց հայկական անուանումերը` Ագրակ, Աղաջուր, Արտապետ, Գնելի, Դաշտակ, Թթենիկ, Լորենիկ, Կամիրքար, Սրբիյան (Սուրբ Օհան), Վարիգեղ, Պսկավանք, Պառվագրակ, Պառաւ։
Բնակչութիւն
Մինչեւ 1915 թուականի Մեծ եղեռնը Տերսիմն ունէր 200 000 բնակչութիւն, որուն 45 %-ը հայեր էին, իսկ մնացածը քիւրտեր։ Քիւրտերը համերաշխ ապրեր են հայերու հետ եւ Եղեռնի տարիներուն 1000-աւոր հայերու կեանք փրկեր են անոնց ռուսական զօրքերուն յանձնելով։
Տեղի հայութիւնը սասունցիներու նման քաջ եղեր է եւ XVII դարից սկսած յաճախակի պատերազմ վարեր է Թուրքիայի դէմ։
Տնտեսութիւն
Բնակչութիւնը կը զբաղուէր անասնապահութեամբ եւ երկրագործութեամբ։
Օգտակար հանածոներ
Գաւառակն ունէր նաֆթի զգալի պաշարներ, կերակուրի աղ, հանքային ջուրեր, բնական շինանիւթեր։
Պատմամշակութային կառոյցներ
Տերսիմն ունէր տասնեակ հայկական յուշարձաններ` վանական համալիրներ, եկեղեցիներ, բերդերի ու քաղաքներու աւերակներ։
Վարչական բաժանում
1878 թուականին Տերսիմն ունէր հետեւեալ գաւառակները.
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի գաւառներ
Հայ Երիտասարդաց Դաշնակցութիւն
Հայ երիտասարդաց դաշնակցութիւն, ՀԵԴ, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան երիտասարդական ստորաբաժանումին մաս կը կազմէ, որ իր ծաւալուն աշխատանքներով տարբեր համայնքներուն ու հայրենիքին մէջ կամաւորական գործ կը տանի ի նպաստ հայ ժողովուրդին։
Փաստացի, ԱՄՆ Ցեղակրօն Ուխտեր ուն յաջորդող կազմակերպութիւն է։
Պատմութիւն
Ի սկզբանէ եղած է ԱՄՆ Ցեղակրօն Ուխտեր կազմակերպութիւնը, որ հիմնուած է 1933 թուականին Պոսթոն ի՝ ԱՄՆ գործուղուած Գարեգին Նժդեհ ի նախաձեռնութեամբ՝ ՀՅԴ հովանաւորութեամբ գործող տարբեր երիտասարդական խումբերու (Արամներ, Քրիստափորներ, Անդրանիկներ, Կայծակներ) անդամներու միաւորմամբ։
Սկզբնապէս կոչուած է Հայ երիտասարդաց դաշնակցութեան ցեղակրօն ուխտերու միութիւն, 1941 թուականին՝ Հայ երիտասարդաց դաշնակցութիւն:
Նպատակն է պահպանել հայ երիտասարդութեան ազգային ինքնութիւնը, պայքարիլ ուծացման դէմ, վառ պահել ազատ, անկախ եւ միացեալ Հայաստանի գաղափարը։
1973 թուականին (մինչ այդ ունեցած է մէկ կեդրոնական վարչութիւն Արեւելեան Ամերիկա՝ Պոսթոն) բաժնուած է Արեւելեան Ամերիկա յի, Արեւմտեան Ամերիկա յի, Գանատա յի մասնաճիւղերու։ Գանատայի կազմակերպութիւնը կոչուած է ՀՅԴ Գանատայի Երիտասարդական Միութիւն (ՀՅԴ-ԳԵՄ)։ 1989 թուականին կազմակերպութեան Արեւմտեան Ամերիկայի մասնաճիւղը բաժնուած է ՀԵԴ-ի ուխտերու (կեդրոնական վարչութեան հովանիի ներքեւ) եւ Պատանեկան կազմակերպութեան (Պատանեկան վարիչ մարմնի հովանիի ներքեւ)։ ՀԵԴ կազմակերպած է ողիմպիական խաղեր, դասախօսութիւններ, քաղաքական հաւաքներ, երգի երեկոներ, ունի երիտասարդական ամառնային ճամբարներ Պոստոնի (Քեմփ Հայաստան՝ Արեւելեան ԱՄՆ-ի լաւագոյն ճամբարներէն մէկը) եւ Լոս Անճելըսի մերձակայքը։
Սապահաթթին Ալի
Սապահաթթին Ալի (25 Փետրուար 1907, Էղրիտէրէ- 2 Ապրիլ 1948, Քըրքլարէլի) հեղինակ, ուսուցիչ եւ բանաստեղծ: Իր քրական անձնաւորութիւնը իրապաշտ եւ քաղաքացիներու մօտ ինքնադիրի մը նստեցնելով գրութիւններուն մէջ փորձարութիւնները պատմեց եւ իրեն հաջորդող հանրապետութեան շրջանի թրքական քրականութիւնը ազդող անձ մը եղաւ:
Հայ Երիտասարդաց Դաշնակցութիւն
Պատմութիւն
Արեւմտեան Ամերիկայի ՀԵԴն հրատարակած է «Հայդուկ» պարբերաթերթը ընդհատումներով։ Գանատա հրատարակուած է «Արծիւ» պարբերաթերը (Արծիւ պաշտօնաթերթ)։
Գաղափարախօսութիւն
Սկզբնապէս կոչուած է Հայ երիտասարդաց դաշնակցութեան ցեղակրօն ուխտերու միութիւն (ԱՄՆ Ցեղակրօն Ուխտեր), եւ 1941 թուականին կազմակերպութեան անունը պաշտօնապէս կը փոխուի Հայ երիտասարդաց Դաշնակցութիւն։ ՀԵԴ-ն իր ծաւալուն աշխատանքներուն մէջ կ՚ընդգրկէ ծրագիրներ, որոնք կը կեդրոնանան դաստիարակչական, Հայ Դատի, ընկերային, մարզական եւ մշակութային ծիրերէն ներս։ ՀԵԴ-ի գաղափարախօսութիւնը հիմնուած է ընկերվարական սկզբունքներու՝ միութեան, ընկերական, եւ համագործակցութեան սկզբունքներու վրայ։ Աւելին ՀԵԴ-ն կը հաւատայ ընկերվար-ժողովրդավար սկզբունքներուն։ Անդամները միասին կ՚աշխատին ծառայելով իրենց գաղութին եւ հայրենիքին։ Նպատակն է պահպանել Հայ Երիտասարդութեան ազգային ինքնութիւնը, պայքարին ցուլումի դէմ ու ջանք կը թափեն որպէսզի հասնին Ազատ, Անկախ եւ Միացեալ Հայաստանի գաղափարին։ Ան նաեւ անդամ է Համաշխարհային Սոցիալական Երիտասարդներու Խմբակին (անգլ.՝ International Union of Socialist Youth) եւ Եւրոպայի Երիտասարդ Ընկերվարութեան (անգլ.՝ Youth European Socialists) կազմակերպութիւններու մէջ։
Սապահաթթին Ալի
Կենսագրութիւն
Սապահաթթին Ալիին արմատները կը հասնի Սեւ Ծովեան: Իր հօրը Ալի Սէլահաթթին Պէյ 1. Աշխարհամարտի ընթացքին Չանաքքալէ կը կանչուի եւ հոն իր ընտանիքով կ'ապրի չորս տարի: Ալի Սէլահաթթին Պէյը իր խնայած դրամով Զմիւրնիա կ'երթայ եւ հոն թատրոնի գործերով կը սպաղի, բայց իր գործերը Զմիւրնիային գրաւումով գէշ կ'երթայ: Վերջապէս ընտանիքը Էտրէմիդ փոխադրուելով Սուհա անունով աղջիկ զաւակ մը կ'ունենան: Գրողը 1920ական թուականներուն Պալըքէսիր դառնալով Պալիքէսրի Ուսուցչական Դպրոցը կ'առձանաքրուի: Հոր բանաստեղծութիւնն ու հեքիաթներ գրելու կը սկսի, թատրոն եւ շարժանկար կ'երթայ եւ ասոնց հետեւանքով արուէստի հէտաքրքրութիւնը կը շատնայ: Սապահաթթին Ալին ուսուցչութեան դիպլոմը առնելէ ետք 1928 թուականին կ'երթայ Գերմանիա: Հոն Իվան Դուրկէնեէւ,Մաքսիմ Կօրքի, Էտկար Ալան Բօէ եւ Դովմաս Մանն ի պէս անուններուն աշխատանքներէն կը ներշնջուի: Գերմանիայէն դառնալէն ետք բանտ կը նետուի կոմունիստական բրոբականտիներ ընելու պահանջքով մինջեւ 9 Սեպտեմբեր 1931 թուականին: 1946-ին Ազիզ Նէսինին հետ Մարքօփաշա թերթը կը տպէ: Այս թերթը քաղաքական առարկութիւններուն պատճառ կ'ըլլայ: Թերթը կը գոցուի եւ Սապահաթթին Ալին ալ բանտ կը մնայ մինջեւ 10 Սեպտեմբեր 1947: 1948-ին փախստական կերպով Եւրոպա հասնիլ կը նպատակի եւ կը հասկցուի Ալի Էրդէքինով, ով յանձաւոր է զէնք գոհնալու յանձանքով: Ալի Էրդէքինը Էտիրնէյի ճամբուն վրայ Սապահաթթին Ալին կը մեռցնէ: Ան կը պահանջքէ, որ Սապահաթթին Ալին իր ազգային զգացումները քաջալերած է: Գրողին մահուան մասին տարբեր տեսութիւններ կը գրուին:
Հայ Երիտասարդաց Դաշնակցութիւն
Պատմութիւն
14 Յունուար, 1933-ը կը նկատուի ՀԵԴ-ի հիմնութեան օրը։ Այդ ժամանակուայ ՀՅԴ Ամերիկայի Կեդրոնական Կոմիտէն կ՚որոշէ երիտասարդները քով քովի բերելով խմբակներ կազմակերպել ու նամակներ կը յղէ երիտասարդներու: Արեւելեան Ամերիկա՝ Պոսթոնի «Հայրենիք» սրահ ին մէջ կ՚ըլլայ խորհրդաժողով մը որպէսզի կազմակերպուին գաղութի հայերը։
40 երիտասարդներ տարբեր շրջաններէն կ՚որոշեն որ Յունիս 1934- ին պիտի ունենան իրենց առաջին Ընդհանուր ժողովը, ուր պիտի ընտրեն Կեդրոնական Վարչութիւնը։ Երիտասարդները նաեւ կը դիմեն ՀՅԴ-ի որպէսզի նշանակեն երիտասարդական յանձնախումբ մը՝ երիտասարդներուն օգնելու համար։
Սապահաթթին Ալի
Վէպ
•	Քույուճաքլը Եուսուֆ (1937) •	Իչիմիզտէքի Շէյդան (1940) •	Քիւրք Մանդօլու Մատոննա (1943)
Հէքիաթ
•	Տէղիրմէն (1935) •	Քաղնը (1936) •	Սէս (1937) •	Եէնի Տիւնեա (1943) •	Սըրջա Քէօշք (1947)
Հայ Երիտասարդաց Դաշնակցութիւն
Պատմութիւն
1933-1934 թուականներուն տարբեր գաղութներու մէջ կը հիմնուին նոր ուխտեր Գարեգին Նժդեհ ցուցմունքներով, որոնք իրենց ազգային ոգիով կը ներշնչեն Հայ երիտասարդը եւ հազարաւոր երիտասարդներ կ՚անդամակցին կազմակերպութեան։
Սապահաթթին Ալի
Բանաստեղծութիւն
•	Տաղլար Վէ Րիւզկարլար (1934) •	Քուրպաղանըն Սէրէնատը (1937) •	Էօթէքի Շիիրլէր (1937)
Հայ Երիտասարդաց Դաշնակցութիւն
Պատմութիւն
Առաջին ընդհանուր ժողովին կը մասնակցին 40 ուխտեր. կը հաւաքուին Պոսթոնի «Հայրենիք» սրահին մէջ։ Պատգամաւորները կ՚որոշեն որ կազմակերպութեան անունը պիտի ըլլայ «Ցեղակրօն»։ Հիմնական նպատակը կ՚ըլլայ աշխատիլ Թուրքիոյ ու Խորհդրային Միութեան դէմ միշտ վառ պահելու Ազատ, Անկախ եւ Միացեալ Հայաստանի տեսլականը։ Առաջին ընդհանուր ժողովին կ՚ընտրուի 5 անդամներէ բաղկացած Կեդրոնական Վարչութիւն մը հետեւեալ անձերէն՝ Համբարձում Կելանեան, Ճոն Տէր Յովհաննէսեան, Յակոբ Յակոբեան, Արթուր Կիրակոսեան, եւ Ք. Մէրթոն Պոզոյեան։
Սապահաթթին Ալի
Խաղ
•	Էսիրլեր (1936)
Հայ Երիտասարդաց Դաշնակցութիւն
Պատմութիւն
Ընդհանուր ժողովէն ետք, Հայ Երիտասարդաց Դաշնակցութիւնը արդէն իսկ կը բանայ իր առաջին ուխտը սահմանէն դուրս, Գանատա յի Սէնթ Գաթրինզ ի, Օնթարիօ նահանգին մէջ։ Հիմնութեան առաջին օրերը, ՀԵԴ-ի անդամները կ՚աշխատին աւելի մշակութային գործերով։ Անոնք նաեւ կը զբաղին դաստիարակչականի ծրագրով, որովհետեւ կը խաղային Հայ դպրոցի դերը հայ գաղութի կեանքէն ներս։ Կեդրոնական Վարչութիւնը կը բաժնէ դաստիարակչականի նիւթեր, կը հրատարակէ յեղափոխական երգերու երգարան, կը հրատարակէ գիրք մը Հայոց պատմութեան նիւթերով (Գիրքի հեղինակ Կ. Վ.-ի անդամ՝ Ճայմզ Մանտալեան) եւ հայոց կարեւոր ազգային գործիչներու կենսագրութիւններով։ Տարուան վերջը ամէն անդամ քննութիւն մը կ՚անցընէր եւ ՀԵԴ-ի գրասենեակը կը սրբագրէր։
1935-թուականին, ՀԵԴ-ն կը ստեղծէ կրթաթոշակային հիմնարկի ֆոնտ. այդ անդամները, որոնք իրենց ուսումը կ՚ուզեն շարունակել, կրնան օգտուիլ այդ ֆոնտէն։
Համաշխարհային Բ. Պատերազմ
1941 թուականին, կազմակերպութիւնը անունը պաշտօնապէս կը փոխէ ՀՅԴ Ցեղակրօն անունէն Հայ Երիտասարդաց Դաշնակցութեան։ Անունը կը փոխուի յատկապէս, որպէսզի աւելի դիւրին ըլլայ հայերէն չխօսող մարդոց մօտ։
Համաշխարհային Բ. Պատերազմ ի ժամանակ, Ամերիկայի ժողովուրդը՝ նեռարեալ հայեր, կ՚ապրէին ճգնաժամային օրեր եւ կը փորձէին յաղթահարել նոր մարտահրաւէրներ։ Այս մարտահրաւէրներու ժամանակ, ՀԵԴ-ի անդամակցութեան թիւը կ՚աճէր։ Սակայն Ամերիկայի վիճակէն ՀԵԴ-ի անդամներ կ՚անդամակցին Միացեալ Նահանգներու Զինեալ Ուժերու Բանակին։
1944-1945 թուականներու ընթացքին 1.000 անդամներէ աւելի զինուորներ կ՚ըլլան։ Տարիներու ընթացքին ուխտերը կը ղրկեն «Հայրենիք» պարբերաթերթի օրինակներ, այլ թերթեր, նուէրներ ու նամակներ իրենց ընկերներուն։ Այս ժամանակամիջոցին ՀԵԴ-ն կը հաւաքէ 750,000 ամերիկեան տոլար պարտամուրհակներ։ Այս ծրագրով կը գնուի B-25 Mitchell եւ B-17 Flying Fortress պատերազմի համար։
29 Յունիս, 1946-ին Տէթրոյթի մէջ տեղի կ՚ունենայ հաւաքոյթ մը, ուր կը պատուեն պատերազմէն վերադարձած բոլոր ընկերներուն եւ յիշատակը կը յարգեն 40 ընկերներու, որոնք պատերազմի ընթացքին կը զոհուին։
1942-1946 տարիներու ընթացքին, 800 նոր երիտասարդներ կ՚անդամակցին կազմակերպութեան։ Այդ տարիներուն կը ստեղծուի «Տարուան Երգը» ծրագիրը, որուն շնորհիւ անդամներ կը սորվին ազգային եւ յեղափոխական երգեր, շարադրութեան մրցոյթներ քաջալերելու համար Հայերէն գրելը եւ պրպտումը։ Եւ առաջին հրատարակութիւն ՀԵԴ-ի «Կապոյտ Գիրքը», դաստիարակչական նիւթերով։
Համաշխարհային Պատերազմի աւարտէն ետք, ՀԵԴ-ի գործերը կը սկսին աւելի ծաւալիլ։ Զինուոր-անդամներու վերադարձի պատճառով, կազմակերպութեան մարդուժը կ՚աւելնայ։ Սակայն այդ յաջորդող տարիներուն անդամները կը սկսին տեղափոխուիլ եւ անդամները կը հեռանան ակումբի կեդրոններէն։ Սակայն, շնորհիւ անդամներու գիտակցութեան նոր շրջաններու մէջ ՀԵԴ-ի անդամները կը հիմնեն նոր ուխտեր։
50-ական Թուականներ
50-ական թուականներուն, ՀԵԴ-ի «Կապոյտ Գիրքը» կը սնուցանէ նոր սերունդ մը, որ կը սորվի Հայոց պատմութիւն, աշխարհագրութիւն, մշակոյթ, արուեստ եւ ուրիշ կարեւոր նիւթեր։
1948 թուականին ՀԵԴ-ն կը հիմնէ Պատանեկան Միութիւնը, ուր 9 տարեկանէն 16 տարեկան պատանիներ կրնան անդամակցիլ կազմակերպութեան եւ ետքը փոխանցուիլ շարքերը։ Տարիներու ընթացքին, այդ ստորաբաժինն ալ կը ստեղծէ իր դաստիրակչական «Կապոյտ Գիրք»ը, մարզային ծրագիրները, ընդհանուր ժողովը, շարադրութեան մրցոյթները եւ ուրիշ ծրագիրներ։
1951 թուականին, Ֆրէնքլին, Մասէչուսէցի մէջ կը բացուի Գամբ Հայաստան ի բանակավայրը։ 25-րդ ամեակի նուիրուած ձեռնարկները կը սկսին 1958 թուականին եւ անդամներ կը ներշնչուին շարունակել իրենց գործը։
60-ական Թուականներ
1960-ական թուականներուն արդէն իսկ փոքր քաղաքներէն մարդիկ կը տեղափոխադրուին աւելի մեծ քաղաքներ, եւ այս փոքր կազմուած համայնքները կը տուժեն մարդուժի պակասութենէն, սակայն այս կ՚ըլլայ անկիւնադարձային պատմութեան մէջ եւ այլեւ ՀԵԴ-ն չ՚ըլլար միայն լոկ հանդիպելու տեղ եւ կ՚ըլլայ աւելի ամէնօրեայի աշխատանքներու կեդրոն։
Այս տարիներուն հայկական գաղութները կը սկսին պատրաստուիլ յիշատակելու Հայոց Ցեղասպանութեան 50-ամեակը։ Այս անկիւնադարձային օրերուն, հայկական գաղութներու մէջ կը սկսին աւելի քաղաքական աշխատանքները եւ Ցեղասպանութիւնը կը փոխուի եւ կը դառնայ աւելի պահանջատիրութեան օր քան յիշատակելի օր:  Հայը կը սկսի պահանջել ցեղասպան ազգէն ճանաչում, արդար լուծում ու հատուցում։
70 եւ 80-ական Թուականներ
70-ական թուականներու սկիզբը ՀԵԴ-ի տարբեր ուխտերու թիւը կը հասնի հարիւրէ աւելի։ Նոյն տարիներուն, Արեւմտեան Ամերիկայի մէջ կը հիմնուի ՀԵԴ-ի Բանակավայրը (AYF Camp)։ Բանակավայրը պիտի օժանդակէր Արեւմտեան Ամերիկայի ընկերներուն։ Բանակավայրը կը գտնուի Սան Ուաքին քաղաքին մէջ Գալիֆորնիոյ նահանգը (22214 Big Pines Hwy, Valyermo, CA 93563) եւ կը գնուի 80,000 ամերիկեան տոլարով։
Այդ տարիներուն Դաշնակցութիւնը կը բաժնուի 5 խումբերու որպէսզի աւելի դիւրին ըլլար կառավարումը (Գալիֆորնիա, Գանատա, եւ 3 բաժին Արեւելեան Ամերիկա)։ Սակայն կառավարելը այդքան կը դժուարանայ որ 1973-74 տարիներուն արդէն ՀԵԴ-ն կը բաժնուի Արեւելեան եւ Արեւմտեան Ամերիկա եւ Գանատայի շրջանները։
Արցախի Մէջ Աշխատանքներ
1980-ական թուականներուն, հայկական գաղութներու ուշադրութիւնը ուղղուած էր դէպի Արցախ, ուր պատերազմ սկսած էր Ատրպէյճանի հետ։ ՀԵԴ-ն ալ անմասն չմնաց այդ ծաւալուն գործին մէջ եւ սկսաւ շուտով Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան հետ աշխատիլ ամէն տեսակի օժանդակութիւն հասցնել Ղարապաղ։ Զինադադարէն ետք, ՀԵԴ-ի Արեւմտեան Ամերիկայի շրջանը կը ղրկէ ՀԵԴ-ի անդամներէ բաղկացած խումբ մը Արցախ, որպէսզի վերաշինեն Արցախի մէջ ակումբները։ 15 տարի շարունակ այս գործը կատարելէ ետք, ծրագիրը կը փոխուի եւ ամէն ամառ խումբ մը երիտասարդներ կ՚երթան Հայաստանի տարբեր գիւղ ու քաղաքները որպէսզի ՀԵԴ-ի ճամբարը կազմակերպեն, ուր շրջանի պատանիներուն կը սորվեցնեն անգլերէն, երգեր, պարեր, եւ պատմական եւ առողջապահական դաստիարակչականներ։ Արդէն իսկ ճամբարներ կազմակերպուած են Կիւմրի ի, Պռոշեան ի, Ստեփանակերտ ի, Մարտակերտ ի, Շուշի ի եւ այլ վայրերուն մէջ։
2012 թուականին ՀԵԴ-ն կը հռչակէ այդ տարին «Ազատամարտիկի Տարի» ու կը սկսի նիւթապէս օժանդակել Արցախի ազատամարտին վիրաւորուած հայ զինուորներուն օժանդակութեան ձեռք երկարելու նպատակով։ Յաջորդող երկու տարիներու ընթացքին, անդամները կը սկսին դրամահաւաքներ կազմակերպել եւ ՀՅԴ Բիւրոյի Ազատամարտիկներու Յանձնախումբին հետ կը սկսին հոգալ ազատամարտիկներու գործողութիւններու ծախսը։ 2015 թուականին ծրագիրը փակելէ ետք, ՀԵԴ-ն արդէն իսկ օգնած էր 80 ազատամարտիկներէ աւելի։ 2016 թուականին, Արցախի վրայ ատրպէյճանական նորագոյն յարձակումէն ետք, Արեւմտեան Ամերիկայի ՀԵԴ-ի «Մեր զինուորներուն կողքին» արշաւը վերաշխուժացած է՝ ազատամարտիկներուն եւ անոնց ընտանիքներուն օժանդակութիւններ հասցնելու նպատակը։ Կազմակերպութիւնը ծրագիրը կը շարունակէ եւ արդէն իսկ օժանդակած է Քառօրեայ Պատերազմ ի բոլոր զինուորներու ընտանիքներուն. աշխատանքները կը շարունակուին։
Հայրենիքի Մէջ Աշխատանքներ
ՀԵԴ-ն հաւատալով՝ Ազատ, Անկախ եւ Միացեալ Հայաստանի գաղափարին իր լաւագոյնը կը կատարէ որպէսզի օժանդակէ իր հայրենիքին։ Արցախի մէջ սկսած Արեւմտեան Ամերիկայի շրջանի գործը 2009-ին կը փոխուի վերաշինութենէ դէպի ճամբարներ։ Այդ նպատակով Արեւմտեան Ամերիկայի ծրագիրն ալ կ'որդեգրուին ու տարբեր շրջաններ իրենք ալ ճամբարներ կը կազմակերպեն։ Երկու շաբթուայ ճամբարը կ՚ընդգրկէ անգլերէն, երգեր, պարեր, եւ պատմական եւ առողջապահական դաստիարակչական պահեր։
Պաշտօնաթերթեր
Արեւմտեան Ամերիկայի ՀԵԴ-ն հրատարակած է «Հայդուկ» պարբերաթերթը եւ ՀՅԴ-ԳԵՄ-ը կը հրատարակէ «Արծիւ» պարբերաթերթը (Արծիւ պաշտօնաթերթ):
Տե՛ս նաեւ
Ստորոգութիւն:Քաղաքականութիւն
Եհուտ Մոնոսոն
Եհուդ Մոնոսոն (יְהוּד-מוֹנוֹסוֹן‎շ), Իսրայելի Կեդրոնական մարզին մէջ գտնուած Եհուդ քաղաքի եւ դրացի Նեւե Մոնոսոն բնակավայրի միացեալ համայգ, որը ստեղծուած է երկուքին համայգ միաւորելով 2003 թուականին։
Արսէն Պալեան
Արսէն Պալեան (1889 Սպարթա՝ Փոքր Ասիա (Ըսպարտա), - 6 Յունուար 1944, Քոքինիա՝ Փիրէա, Յունաստան), կրթական մշակ, յօդուածագիր, ազգային գործիչ։
Կեանքն ու գործունէութիւն
Աւարտած է Պէրպէրեան վարժարանը 1911-ին։ Տարի մը յաճախած է Սորպոն համալսարանը եւ մտած է ուսուցչական ասպարէզ, նախ Տրապիզոն, ապա՝ Պէրպէրեան վարժարանը 1913-1914։
1915-1919 Ցեղասպանութեան տարիներուն, կը պահուըտի զանազան տեղեր, ու զինադադարէն ետք 1919-1922 թուականներուն կը ստանձնէ Իզմիրի ազգային վարժարանին փոխ տեսուչի պաշտօնը։ Փոքր Ասիոյ մէջ յունական բանակին պարտութեամբ, կ'անցնի Միտիլլի եւ հոնկէ Գավալա, Տրամա եւ Սերեսի շրջանները, իբր Ամերիկեան Նպաստամատոյցի որբանոցներուն գործիչ։ Այսպէս, 1930-ին, 500-ի մօտ հայ որբերու հետ կը փոխադրուի Եգիպտոս որպէս անոնց դաստիարակն ու հսկիչը։ Հոգիով ու սրտով կը նուիրուի երկսեռ որբերուն դաստիարակութեան ու կրթութեան․ ոչ միայն նստարաններուն վրայ, այլ անոնց դուրսի կեանքին մէջ։ 1936-ին կը վերադառնայ Յունաստան, ուր Տէտէաղաճի եւ Տրամայի հայկական դպրոցներուն մէջ կը պարապի ուսուցչութեամբ․ Սեպտեմբեր 1936-ին կը ստանձնէ Քոքինիոյ «Զաւարեան» վարժարան ի տնօրէնութիւնը․ նոյն տենդով ու նուիրումով, հայրական հոգածութեամբ՝ հանգիստն ու առողջութիւնը զոհելով։
Բ․ համաշխարհային Պատերազմի տարիներուն, 1942-ին վերջերը, Սելանիկ կը հրաւիրուի իբրեւեւ Կիւլլապի Կիւլպէնկեան վարժարանի տնօրէն։ Սակայն, ձիւն-ձմրան մէջ եւ պատերազմի այն օրերուն, կ՛ունենայ տաժանելի ճամբորդութիւն մը հանրակառքով եւ Սելանիկ հասնելուն պէս անկողին կ՛իյնայ թոքախտով, որ արագօրէն կը զարգանայ ու անբուժելի կը դառնայ։ Այս ծանր վիճակով, 1943-ի աշնան զայն Քոքինիա կը փոխադրեն, դարմանումի ակնկալութեամբ։ Աչքերը կը փակէ 6 Յունուար 1944-ին եւ կը թաղուի Քոքինիոյ գերեզմանատունը։
Մեծ եղաւ անոր ծառայութիւնը կրթական ասպարէզին մէջ։ Ուղղադատ միտք, անկաշառ խիղճ, վճռականութիւն․ երեք եզակի ազգային գործիչի յատկութիւններ, որոնք զայն սիրելի ու յարգելի դարձուցին բոլորին։ Երեւութապէս՝ հանդարտ ու պաղարիւն կը թուէր, սակայն աշխատանքին ընթացքին՝ հոգին կը բռնկէր, կրակ ու բոց կը դառնար։ Յետ մահու, Քոքինիոյ Երիտասարդականի խումբը կ'անուանակոչուի «Արսէն Պալեան»։
Արտաքին յղո ւմներ
Ստորոգութիւն:6 Յունուարի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ կրթական մշակներ Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ ազգային գործիչներ
Տնտեսութիւն
Տնտեսութիւն (οἶκος – տուն եւ – օրէնք, տառացիօրէն «տնտեսաւարման կանոններ») տնտեսական գործունեութիւն (արտադրութիւն, բաշխում, փոխանակում եւ բարիքներու սպառում)։ «Տնտեսութիւն» տերմինի տակ սովորաբար կ՛ենթադրուի. Առաջին անգամ գիտական աշխատութեան մէջ «տնտեսութիւն» բառը կը հայտնէ մ. թ. ա. 4-րդ դարու Արիստոտելի մոտ, որ այն կ՛անուանուի «բնական գիտութիւն»։ Տնտեսագիտութեան գլխաւոր գործառոյթը կը կայանայ անոր մէջ, որ մշտապէս ստեղծած այնպիսի բարիքներ, որոնք անհրաժեշտ են մարդկանց կենսագործունեութեան համար եւ առանց որոնց հասարակութիւնը չի կարող զարգանալ։ Այսօր տնտեսագիտութիւնը դա նիւթական եւ ոչ նիւթական արտադրութեան ոլորտները ներառող տնտեսաւարման համակարգ է։ Ժամանակակից հասարակութեան տնտեսագիտութիւնը իրմով կը ներկայացնէ բարդ եւ ընդգրկուն օրկանիզմ, որ կ՛ապահուէ ամէն մարդու եւ ամբողջ հասարակութեան կենսագործունութիւնը։ Տնտեսութիւնը կ՛օգնէ բաւարարել մարդու առաւելագոյն պահանջմունքները սահմանափակ աղփիւրներու աշխարհի մէջ։ Կ՛առանձնացնեն տնտեսութեան տարբեր ձեւեր. Հետազոտողները նկատի ունին տնտեսութիւնը, երբ կ՛առանձնացնեն արտադրութեան «micro-macro»տնտեսական մակարդակներ եւ միջ-տնտեսական։ «micro»տնտեսական հանդես կու գայ որպէս առանձնացուած արտադրութիւն կամ ձեռնարկութիւն։ «macro»տնտեսական հանդես կու գայ որպէս ազգային տնտեսութիւն կամ պետութեան տնտեսութիւն։ Միջ-տնտեսական բնութագրած է համաշխարհային տնտեսութեան առաջացման եւ զարգացման օրինաչափութիւնը։
Էկոնոմիկան փիլիսոփայութեան տեսանկիւնից
Փիլիսոփայութեան մէջ տնտեսական դիտարկուած է որպէս հասարակական հարաբերութիւններու համակարգ՝ դիտարկուած արժեքի հասկացութեան տեսանկիւնից։ Մարքսիզմի մարդու գործունեութիւնը նիւթական բարիքներու արտադրութեան եւ վերարտադրութեան, մարդու հիմնական նիւթական պահանջմունքներու բաւարարումն է (սնբւելը, կացարանը եւ այլն)։ Արիստոտելը կը հակադրէր տնտեսական քրեմատիստիկային (գործունեութիւն ուղղուած օգուտի ստացմանը)։ Էկոնոմիկան նիւթական բարիքներու արտադրութեան, բաշխման, փոխանակման եւ սպառման, աղփիւրներու բնական օգտագործման վերաբերեալ հասարակական հարաբերութիւններու ոլորտ է։
Աշխարհի խոշորագոյն տնտեսութիւնները ՀՆԱ-ով
Աշխարհի խոշորագոյն տնտեսութիւնները 2008 թուականին ՀՆԱ-ի ծաւալով (միլիոն ԱՄՆ դոլարներով) համաձայն International Monetary Fund-ի՝ Արժոյթի Միջազգային Հիմնադրամի կողմէն կազմուած ցուցակի.
Յղումներ
Ստորոգութիւն:Տնտեսութիւն
1575 թուական
1575 թուական, ոչ նահանջ տարի, 16րդ դարու 75րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1575 ծնունդներ
Մահեր
Ստորոգութիւն:1576
89 (թիւ)
89 (ութսունինը) բնական թիւ է
1576 թուական
1576 թուական, նահանջ տարի, 16րդ դարու 76րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1576 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1576 մահեր
Ստորոգութիւն:1576
Տոլի
Տոլի, վրացական, աբխազական, աջարական ժողովրդական դհոլանման հարուածային նուագարան։
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Երաժշտական գործիքներ
Գուրգէն Քհնյ. Հաճէթեան
'''Գուրգէն Քհնյ. Հաճէթեան''', աւազանի անունով՝ Տիգրան, որդի Սարգիսի, ծնած է արաբկիրցի ծնողքէ, Մալաթիա մէջ, 1890-ին։ 1895-ին Համիտեան կոտորածին, Տիգրանին հայրը սպաննուած է քիւրտերու կողմէ եւ ինք մնացած է որբ։ 1896-ին, իր մայրը անչափահաս երկու զաւակներով տեղափոխուած է Արաբկիր, ուր վերամուսնացած է Աբրահամ Սուվալեան անուն անձի մը հետ, իր երեխաներուն հոգատար մը ունենալու մտադրութեամբ։
Տիգրան իր նախնական կրթութիւնը ստացած է Արաբկիրի «Եկաւեան» եւ ապա «Մայր» վարժարաններուն մէջ։ 1901-ին ծնողքը վերադարցած է Մալաթիա, ուր մնացած է հինք տարիներ։ Այդ ժամանակամիջոցին Տիգրան իր ուսումը շարունակած է Ս. Յարութիւն Եկեղեցի ազգային դպրոցը, զոր աւարտած է 1904-ին։
1905-ին, պայմաններու բերումով ծնողքը տեղափոխուած է Հէքիմեան կոչուած շրջանը, ուր տեղւոյն ծխական վարժարանին նշանաւոր ուսուցիչն էր պրն. Յարութիւն Էֆէնտի Արսլանեան, որուն հսկողութեան տակ Տիգրան մէկ տարի ուսուցչական պաշտօն վարած է։
Ապա, ծնողքին ստիպուներուն վրայ, հեռացած է կրթական կեանքէ ու ժամանակ մը հետեւած արհեստի եւ դարձած՝ կօշկակար։ Տարիներու աշխատանքով երբ իր նիւթական վիճակը բարելաւուած է, պատրաստուած է ամուսնութեան :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայեր
Եղբայր Եմք Մեք
Ագգային միութեան ստեղծումը՝ 19-րդ դարու կիսուն, հայութեան հիմնական խնդիրը եղած է։ Միասնութեան թեման մամուլի եւ գրական գործերու նիւթ դարձուած է՝ յաղթահարելու համար թէ՛ աշխարհագրական ցրուումը, թէ՛ կաթողիկէ եւ բողոքական համայնքներու ստեղծումով ծագած յարանուանական պառակտումները։ Կաթողիկէ ընտանիքի զաւակ՝ Մ. Պէշիկթաշլեան առաջին ու գլխաւոր քարոզիչ–գործիչներէն պիտի ըլլար՝ այս բաժանումներու յաղթահարման ճամբուն վրայ։
«Եղբայր եմք մեք»ը կը ցուցահանէ Մ. Պէշիկթաշլեանի գորովագին հոգին։ Այս իսկական «հաւատամք»ին մէջ, ան բարձրագոյն արժէք ու իտէալ կր յայտարարէ իր նմանին, ազգակիցին սէրը։ Թէեւ օրուան վիպապաշտ ոճով ու շատ ընդհանուր բանաձեւուած, հոն տեղ գտած է նաեւ բանաստեղծին պատկերացումը՝ միութեան ստեղծման կերպին ու բարերար հետեւանքներուն մասին։
Ստորոգութիւն:Գրականութիւն
Վանադին
Պատմութիւն եւ անուանում
Վանադինը 1801-ին յայտնաբերած եւ միացութիւնները տեղական կապարային գորշ հանքանիւթէն անջատած է մեքսիքացի հանքաբան Անտրես տել Ռիոն (Andrés Manuel del Río) եւ ըստ տաքացրած աղերու գոյնի անուանած էրիթրոնիւմ (ερνδρός՝ կարմիր)։ Աւելի ուշ, վանադiնը նոյնացնելով քրոմին հետ, tել Ռիոն հրաժարեցաւ իր յայտնագործութենէ։ Վանադինը նորէն 1830-ին յայտնաբերցաւ շուէտացի քիմիագէտ Նիլս Սեֆսթրեոմը (Nils Gabriel Sefström, 1787-1845)՝ անջատելով ան Թապերկայէն (Զուիցերիա) բերուած երկաթաքարէն եւ միացութիւններուն գոյներուն պատճառաւ սքանտինաւեան գեղեցկութեան աստուածուհի Վանատիսի պատուին անուանեց վանադին։ 1831 թուականին Ֆ․ Վյոլերն ապացուց էրիթրոնիւմի եւ վանադինի նոյնութիւնը։
Մետաղական վանադն անջատած է անգլիացի քիմիագէտ Հ․ Ռոսկոն՝ ջրածնով վերականգնելով վանադինի (II) քլորիտը (1869)։ Վանադինի արտադրութիւնը կազմակերպուած է 20րդ դարուն սկզբին (կապուած ինքնաշարժներուն արտադրութեան հետ)։
Բնութեան Մէջ
Վանադինը բնութեան մէջ տարածուած տարր մըն է, կը կազմէ երկրակեղեւի զանգվածի 1,5•10−2%-ը։ Ցրուած է բազմաթիւ ապարներու եւ միներալներու մէջ, մեծ կուտակումներ չ'առաջացներ։ Յայտնի են վանադին պարունակող 65 միներալներ, որոնցմէ արդիւնաբերական նշանակութիւն ունեն պատրոնիտը, ռոսկոելիտը, դեկլուազիտը՝ կարնոտիտը, վանադինիտը եւ այլն։
Վանադինը կենդանի օրկանիզմներուն մշտական բաղադրիչն է (բոյսերը կը պարունակեն 0,16-0,2 %, անասուններու օրկանիզմները՝ 1․5• 10−5-2•10−4 % վանադին)։ Վանադինի աղբիւր են հրաբխային ապարները եւ թերթաքարերը (կը պարունակեն մօտ 0,013 % վանադին), աւազային եւ կրաքարային ապարները (0,002 %), հողը (0,01 %), ջուրերը (մինչեւ 2•10−7)։
Վանադին կը կուտակեն որոշ մամռակենդանիներ, փափկամորթներ, ասկիտիաներ, բորբոսասունկեր, Amanita muscaria թունաւոր սունկը եւ այլն։
Հանքավայրեր
Հանքավայրեր կան Փերուի, ԱՄՆ-ու, Ֆինլանտայի, Աւստրալիոյ, Հայաստանի, Ռուսիոյ մէջ։
Քիմիական Յատկութիւններ
Պարբերական համակարգի 4րդ պարբերութեան, 5րդ խումբի տարր, անցումային տարր է։ Հիւլէի ելեկտրոնային թաղանթների կառուցուածքն է 3s2Зр63d34s2։ К եւ Լ թաղանթները լրացուած են։
Բնական վանադինը բաղկացած է 51V (99,75%) կայուն եւ 50V (0,25 %, T1/2=1014 տարի) թոյլ ռադիոաշխոյժ իզոտոպներէն։ Ստացուած են 46-54 զանգուածի թիւերով ռատիոաշխոյժ իզոոպները, որոնցմէ կարեւոր են 48V-ը (T½= = 16 օր), 49V-ը (330 օր) եւ 52V-ը (3,6 վրկ)։
Կենսաբանական դերը
Վանադինն առաւել նշանակալի է ծովային քան ցամաքային միջավայրի համար:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քիմիա
Սերժ Թանգեան
Սերժ Թանգեան (Serj Tankian, ծնած՝ 21 Օգոստոս 1967, Պէյրութ, Լիբանան), ամերիկահայ ռոք երաժիշտ է եւ երգահան։ Ան աշխարհահռչակ « System of a Down » այլընտրանքային մեթալ-ռոք խումբի եւ Axis of Justice|Axis of Justice («Արդարութեան առանցք») հասարակական կազմակերպութեան հիմնադիրն է։ Ճանչցուած է որպէս աշխարհի 26-րդ լաւագոյն մեթալ երգիչը։ Որպէս մենակատար, SOAD-ի գործունէութեան ընդմիջման ժամանակ, ձայնագրած է «Elect The Dead» եւ «Imperfect Harmonies» ալպոմները։ 2010-ի Նոյեմբերին կը յայտարարէ System of a Down֊ի վերամիաւորման մասին։ 2011-ին խումբը շրջագայութեան կը մեկնի ԱՄՆ եւ Եւրոպա:
Անձնական Կեանք
10 Յունիս 2012-ին Մալիպու քաղաքին մէջ կայացաւ Սերժ Թանգեանի եւ ծագումով վանաձորցի Անժելա Մադաթեանի հարսանիքը :
Ստեղծագործական Աշխատանք
25 Յունիս 2013-ին թողարկուեցաւ Սերժ Թանգեանի չորրորդ, դասական ժանրով ալպոմը՝ «Orca Symphony No. 1»:
Ձայնադարան
Ալպոմներ
System of a Down
Serj Tankian
Սինկլներ
9 Ապրիլ
Տօներ
Ստորոգութիւն:Ապրիլ
Պարէնի Համաշխարհային Ծրագիր
Պարէնի համաշխարհային ծրագիր (ՊՀԾ, անգլերէն՝ Food and Agricultural Organization․ FAO), աշխարհի ամենամեծ մարդասիրական կազմակերպութիւնը։
ՄԱԿ-ի պարէնի համաշխարհային ծրագիրը հիմնադրուած է 1961-ին, իբրեւ տեսլական ունենալով, բոլոր ժամանակներու իւրաքանչիւր այր մարդու, կնոջ եւ երեխայի համար, հասանելի դարձնել անհրաժեշտ սննդամթերք, գործունեայ եւ առողջ կեանք մը ապրելու համար:
Ծրագիրը
Անոր ծրագրերը հիմնականին մէջ կ'անդրադառնայ  սովի հիմնարար պատճառներուն, համայնքներու կայունութեան եւ պարէնային օգնութեան ծրագիրներով :
Մրցանակներ
9 Հոկտեմբեր 2020-ին Նոպէլեան մրցանակին Խաղաղութեան Նոպէլեան մրցանակի դափնեկիր։
Այս առթիւ ՊՀԾ-ն հրապարակած է հետեւեալ գրութիւնը․
Քալատա
Քալատա, յունական ժողովրդային մաղթանքի եւ գովաբանական աւանդական երգեր: Կ'երգուին եկեղեցական մեծ տօներուն նախօրեակին, ինչպէս օրինակ՝ Ս․ Ծնունդ, Ամանոր, Աստուածայայտնութիւն (Ջրօրհնէք), իսկ նուազ չափով Ծաղկազարդի նախօրէին : Քալատաներուն կ'ընկերակցին աւանդական նուագարաններ՝ եռանկիւն, վին, թմբուկ, փչափող, սրինգ, եւայլն: Երգեղոցներն ու նուագողները «Քալատիսթես» կը կոչուին։
Սապահըտտին
Սապահըտտին (1879-1948), թուրք հասարակական-քաղաքական գործիչ, Երիտթուրքերու շարժման հիմնադրիներէն եւ ղեկավարներէն մէկը, Սուլթան Ապտուլ Համիտի Բ.-ի զարմիկը։ Հայրը, ով ծագումով քրիստոնեայ էր, «զուլումի» տարիներուն փախած է Ֆրանսա։ Սապահըտտին դարձած է հոն գործող երիտթուրքերու ղեկավարը։ Անգլիասէր էր. յոյս ունէր Մեծն Բրիտանիոյ օգնութեամբ Օսմանեան կայսրութեան մէջ իրագործել ժողովրդական յեղափոխութիւն մը։ Օսմանեան կայսրութեան յետամնացութեան պատճառ համարած է պետական սեփականութեան տիրապետութիւնը եւ պայքարած մասնաւոր սեփականութիւնը տարածելու համար։
Քալատա
Յունաց Ծնունդի նախօրեակին՝ 24 Դեկտեմբերի առտուն, յոյն փոքրիկներ իրենց թաղի տուներն ու խանութները կը շրջին, որպէսզի Քրիստոսի Ծնունդը աւետեն։ Անոնք նախ կը հարցնեն «Նա թա փումէ» (այսինք՝ ըսե՞նք) եւ «Նա թա փիթէ» (ըսէ՛ք) պատասխանը լսելով կը սկսին երգել։ Տանտիկինը եւ կամ խանութպանը (յաճախ նաեւ յաճախորդները), անոնց ափին ձեռաձիր մը կը դնեն եւ կամ ալ շաքարեղէն կը մեծարեն։