cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Արտաշատ
Պատմութիւն
Միջնաբերդին մէջ կը գտնուի արքունի դղեակը ու մահապարտներու համար 6 մեթր խորութեամբ ու 4,4 մեթր տրամագիծով հսկայական քարապատ փոս մը։ Այդ փոսը յառաջիկային կը կոչուի Խոր Վիրապ։ Կը դառնայ նշանաւոր, շնորհիւ հոն նետուած մահապարտի մը՝ Գրիգոր Լուսաւորիչին։
Ք.Ա. 2-1 դար յոյն պատմագիր Ստրաբոն (Strabon) (Ք.Ա. 64 / 63- Ք.Ե. 23 / 24) քաղաքի մասին հետեւեալը կը գրէ. «.... գեղեցկօրէն շինուած է եւ երկրի թագաւորանիստ քաղաքն է։ Ան կը գտնուի գետածոցին, որ նման է թերակղզիի եւ անոր շուրջը, բացի պարանոցի մասէն, պարսպապատ է, իսկ պարանոցը փակուած է խրամով եւ պատուարով»։
Հայերու այդ շրջանի ամենասիրելի չաստուածուհին՝ Անահիտը, որ հին պարսկերէնով կը նշանակէ անբիծ, անարատ, Հայոց աշխարհի պահապանը կը համարուի։ Ան միակ չաստուածուհին է, որ ունի ոսկեձոյլ արձան, այդ պատճառով ալ նաեւ կը կոչուի «Ոսկեմայր», «Ոսկեծին» եւ «Ոսկեհատ»։ Անահիտի ամենանշանաւոր մեհեանը կը գտնուի Երիզա (Երզընկա՝ Էրզինճան), իսկ միւս նշանաւոր մեհեաններէն մին ալ՝ Արտաշատ։ Անահիտի տօնը կը կատարուի Նաւասարդ ամսուան 15-ին (Օգոստոս 25)։
Նաւասարդը, հին հայկական տոմարով, տարուան առաջին ամիսն է։ Մեր այսօրուան տոմարով Նաւասարդի 1-ը կը համապատասխանէ Օգոստոսի 11-ին։ Քաղաքի աւերակներէն սիւներու կրաքարէ խարիսխները Արտաշէս բերրի ու ոռոգելի հողերով շրջապատուած Արտաշատը արագօրէն զարգացնելու նպատակով Երուանդաշատէն, Արմաւիրէն եւ այլ տեղերէ մեծ թիւով բնակչութիւն կը տեղափոխէ։ Կը զարգանան արհեստները։ Պեղումներու ընթացքին կը յայտնաբերուին մեծ քանակութեամբ խեցեղէն, ապակեղէն եւ մետաղէ իրեր, ոսկիէ ու արծաթէ սպասք ու զարդեղէն։ Քաղաքը, գտնուելով «Մետաքսի Ճամբայ»-ին վրայ, կը դառնայ միջազգային առեւտուրի գլխաւոր կեդրոններէն մին։ Ըստ Ք.Ա. 4-րդ դարու 60-ական թուականներուն գծագրուած հռոմէական «Պեւտինգերեան քարտէս»-ի, Արտաշատի տեղը, որ ուրարտական շրջանին (Ք.Ա. 860 - 580) ալ բնակելի վայր եղած է, այդ շրջանէն իսկ առեւտրական ուղիներով կապուած է Պարսկաստանի, Վրաստանի, Միջագետքի եւ այլ երկրներու առեւտրական կեդրոններուն։
Հողաբաժան սահմանաքարեր Արամերէն արձանագրութիւն Արտաշատի մէջ կայ գանձատուն, մաքսատուն եւեւ փողերանոց, ուր կը կտրուի հայկական դրամ։ Գտնուած են պղինձէ դրամներ, որոնց վրայ յունարէնով գրուած է Արտաքսատա՝ Արտաշատ ։ Այս փողերանոցին մէջ Տիգրան Բ. Մեծի (Ք.Ա. 95 - 56) համար ալ դրամ կը կտրուի։
Տուները հողէ շինուած են՝ հարթ տանիքով կամ կղմինտրածածկ, սենեակները՝ սալայատակուած։ Բաղնիքները կեդրոնական ջեռուցումով են։ Կրակարանի ծուխը եւ տաքութիւնը կաւէ խողովակներով կ'անցնի բաղնիքի յատակէն ու պատերուն մէջէն՝ տաքցնելով շէնքը։
Քաղաքի մէջ կան մի քանի կամուրջներ, որոնցմէ ամենահինը ու հռչակաւորը Երասխ ի վրայի «Տափերական» կամ «Արտաշատի կամուրջ» կոչուածն է։
Որոշ թաղամասի մը մէջ կը մշակուի որդան կարմիր միջատները, որոնց էգերէն կը ստացուի նշանաւոր «որդան կարմիր» ներկը, որուն համար մեծ պահանջք կայ։
Արտաւազդ Բ.-ի (Ք.Ա. 55 - 34) օրով կը կառուցուի քաղաքին ամֆիթատրոնը եւ թատերական արուեստը բաւական կը յառաջանայ։ Պարսիկներ Խառան քաղաքի մօտ, Ք.Ա. 53 թուականին, հռոմէական բանակը պարտութեան կը մատնեն։ Այս յաղթանակի առթիւ, Արտաւազդ, ի ներկայութեան Պարսկաստանի թագաւոր Որոտէսի, Արտաշատի մէջ անձամբ կը բեմադրէ յոյն թատերագիր Եւրիպիդէսի «Բաքոսուհիներ» տրաման։ Այս ներկայացման թուականը կը նկատուի որպէս հայոց թատրոնի ծագման թուական։ Պլուտարքոս իր «Թագաւորներու Եւ Զօրավարներու Ասոյթներ» գիրքին մէջ կը տեղեկացնէ, թէ Արտաւազդ յունարէնով գրած է ճառեր, պատմութիւններ եւ ողբերգութիւններ։ Մատնանշուած այս գրութիւնները մեր օրերուն չեն հասած։
Հողաբաժան սահմանաքարեր Արամերէն արձանագրութիւն
Արտաշէս Ա. Մեծ Հայքի ամբողջութիւնը հայոց թագաւորութեան դրօշակին տակ կը հաւաքէ։ Իր պետութեան սահմանները կը ճշդէ՝ հայոց լեզուի տարածման շրջաններուն համաձայն. Կասպից ծովի արեւմտեան ափերէն մինչեւ Եփրատ գետը, Վիրահայոց լեռներէն մինչեւ Տաւրոսեան լեռնաշղթան։ Այսպիսով իր աւարտին կը հասցնէ շատոնց սկսած հայ ժողովուրդի կազմաւորման ընթացքը եւ այս կազմաւորումը քաղաքական իշխանութեամբ կ'ամրապնդէ։
Ստրաբոն, որ Ամասիա ծնած է, կը վկայէ, թէ իր շրջագայութեան ընթացքին Հայաստանի մէջ խօսուած միակ լեզուն հայերէն է։
Արտաշէս երկիրը կառավարելու համար Հայաստանը կը բաժնէ չորս զինուորական շրջաններու։ Անդրանիկ որդւոյն՝ Արտաւազդին, կը յանձնէ արեւելեան նահանգներու կառավարչութիւնը եւ հայոց բանակի սպարապետութիւնը։ Երկրորդ որդին՝ Վրոյրը, կը նշանակէ տուրքերու, շինարարական ու արքունի գործերու կառավարիչ, երրորդ որդին՝ Տիրանը, արեւմտեան ու հինգերորդ որդին՝ Զարեհը, հիւսիսային շրջանի կառավարիչ։ Քրմապետութիւնը, որ կարեւոր պաշտօններէն մէկն է, կը վստահի չորրորդ զաւկին՝ Մաժանին։
Արտաւազդ Բ. Արտաշէսի հրամանով գիւղերու սահմանները կը ճշդուին եւ կը դրուին հողաբաժան սահմանաքարեր։ 1957-ին Սեւանի հարաւ-արեւմտեան եւ 1971-ին ալ՝ Իջեւան շրջանի Թեղուտ գիւղի մօտ, գտնուած այս սահմանաքարերու վրայի արձանագրութիւնները արամերէնով են։
Գորպուլոն (Corbulo)՝ Հռոմի Կապադովկիայի կուսակալը, (54 - 63), 58-թուականին, հռոմէական զօրքով Հայաստան կը ներխուժէ, կը գրաւէ Արտաշատը եւ 59-ի գարնան, քաղաքէն հեռանալէ առաջ, հակահռոմէական շարժումներու, պայքարի ու Հայաստանի անկախութեան ձգտող ուժերու կեդրոն այս քաղաքը հիմնայատակ կը կործանէ։ Ներոն՝ Հռոմի կայսրը (54 - 68.), 66-ին, Տրդատ Ա.-ի (52 - 75) Հռոմի կողմէ ալ ճանաչուելուն եւ հոն թագադրուելուն առթիւ, կը տրամադրէ 50 միլիոն տինար եւ հմուտ վարպետներ, որպէսզի այրած քաղաքը վերաշինուի։ 67-ին քաղաքը կը կոչուի Ներոնիա։ Այս անունը կարճ ժամանակէ մը վերջ գործածութենէ կը դադրի ու կը մոռցուի։
Արծաթէ դրամ՝ Արտաւազդ Բ., յունարէն գրութեամբ
Երբ Պարսից Շապուհ Բ. (309 - 379) արքան 368-369-ին Հայաստանի վրայ կը յարձակի, կը քանդէ Արտաշատի պարիսպը եւ քարաշէն շէնքերը, կ'այրէ փայտաշէնները, քաղաքը աւերակի կը վերածէ։
Վարդանանց պատերազմէն (451) առաջ կաթողիկոսը, եպիսկոպոսները, իշխանները Արտաշատ ժողով կը գումարեն (449) եւ պարսից արքային կրօնափոխութիւն պահանջող նամակին պատասխան կը գրեն։
Մայրաքաղաքին Դուին փոխադրուիլն ու Մեծամօրին իր հունը փոխելը պատճառ կ'ըլլան, որ քաղաքը իր կենսունակութիւնը կորսնցնէ։
Արտաշատի տեղը կը ճշդուի 20-րդ դարու 20-30-ական թուականերուն։ Քաղաքը յայտնաբերելու համար պեղումները կը սկսին 1970 թուականին։
Այսօր, Երեւանէն 30 ք.մ. հարաւ-արեւելք կը գտնուի Արտաշատ քաղաքը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Հայկական մայրաքաղաքներ
Վանք գիւղ (Մարտակերտ)
Վանք, գիւղ Արցախի Մարտակերտ շրջանին մէջ` կեդրոնէն 53 քմ հարաւ-արեւմուտք` 1100 մեթր բարձրութեան վրայ։ Տարածութիւնը՝ 2237 քառ.մ։ Բնակչութիւնը կը զբաղի անասնապահութեամբ եւ ծխախոտագործութեամբ։ Ունի միջնակարգ դպրոց, մշակոյթի տուն, ակումբ, հիւանդանոց եւ ծննդատուն։ Գիւղին արեւմտեան կողմը, բլուրին վրայ կը գտնուի Գանձասար վանքը (ԺԳ. դար, որմէ յառաջացած է գիւղին անունը), շրջակայքը՝ Իշխանաբերդը (Խոխանաբերդ), Թարխանաբերդը (ԺԲ. դար), Դարպասներ պալատ-ամրոցը (ԺԳ. դար), Պառաւաձորի զոյգ եկեղեցինըեր (ԺԳ. դար), Վաճառ գիւղաքաղաքը (ԺԲ.-ԺԳ. դարեր), Նատարին բերդը (ԺԳ. դար), Համամի եղցէն եւ այլ պատմական յուշարձաններ։
Վանք գիւղը Արցախեան պատերազմին ընթացքին
1988-ի վերջը Վանքին մէջ կազմաւորուած է կամաւորական ջոկատ մը, Սեպտեմբեր 1992-ին ջոկատին հիմքին վրայ ստեղծուած է գումարտակ մը, որ մասնակցած է գիւղին եւ Մարտակերտի Քաշաթաղի շրջաններու ինքնապաշտպանական եւ ազատագրական մարտերուն։ Վանք գիւղէն է նահատակ հրամանատար Յ. Յակոբեանը ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մարտակերտի գիւղեր Ստորոգութիւն:Մարտակերտի բնակավայրեր
Յովհաննէս Ա. Քհնյ. Էթմէքճեան
'''Յովհաննէս Ա. Քհնյ. Էթմէքճեան ''' (1875, Այնթապ-1950, Երուսաղէմ), Քահանայ ապա Վարդապետ։
Կենսագրութիւն
Աւազանի անունով՝ Յարութիւն, ծնած է այնթապցի ծնողքէ, Այնթապի մէջ, 1875-ին։ Իր նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի Վարդանեան վարժարանը, զոր աւարտելէ ետք չէ կրցած բարձրագոյն ուսում ստանալ նիւթական դժուարութեանց պատճառով։ Փոքր հասակէն հետեւած է արհեստի դառնալով հացագործ։ Ան մաս կազմած է եկեղեցւոյ դպրաց դասին եւ ծառայած անոր։
Ինքնաշխատութեամբ կր սորվի հայկական նօթաները եւ կը նուագէ հարմոնիք։ Կը ձեռնադրուի քահանայ։ Երեսուն տարիներ Հալէպի մէջ որպէս քահանայ ծառայելէ ետք Տէր Յովհաննէս կ՛որոշէ քահանայութենէն հրաժարիլ ու նուիրուիլ վանական կեանքին։ 1939-ին քոյր ու եղրայր, որոնք միասին կ՛ապրէին, իրենց որոշումը կր գործադրեն։ Բոլոր պատրաստութիւնները կ՛ընեն ու Վերջնականապէս կը տեղափոխուին Երուսաղէմի Սրբոց Յակոբեանց վանք, ինք վարդապետանալու եւ քոյրն ալ սպասարկող մայրապետ դառնալու։
Տէր Յովհաննէս կ՛ըլլայ շուշտակ վարդապետ ու կր կոչուի Տէր Յովհաննէս վրդ. էթմէքճեան։ Ան կը դառնայ Երուսաղէմի միաբանութեան անդամ ու մինչեւ իր վախճանումը, իբրեւ վարդապետ կր ծառայէ վանքին։ Կը մահուան 7 Մարտ 1950-ինէ։ Իր մարմինը կ՛ամփոփուի տեղւոյն միաբաններու դամբարանը ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Եկեղեցական Հայրեր
Փիէռ Շամմասեան
Փիէռ Շամմասեան (9 Մարտ 1949, Պէյրութ, Լիբանան), լիբանանահայ կատակերգակ է, հռչակաւոր է սփիւռքահայութեան եւ լիբանանցիներուն մօտ: Ան կը շրջագայի բազմաթիւ երկիրներ, ուր որ լիբանանցի եւ հայ գաղութներ կան:
Վաղ Տարիներ
Փիէռ Շամմասեան ծնած է 9 Մարտ 1949, Պէյրութ, Լիբանան:
Ասպարէզ
Փիէռ Շամմասեան թատերական աշխարհ մուտք գործած է 6 տարեկանին: 1962էն 1965 գրած, բեմադրած եւ խաղացած է իր առաջին թատրոնները: 1971-ին կը խաղայ առաջին թատրոնը հայերէն լեզուով: 1973-էն 1985 մաս կը կազմէ Սամի Խայեաթի թատերախումբին, ուր կը խաղայ արաբերէն լեզուով, միեւնոյն ժամանակ շարունակելով հայերէն թատերախաղերը: 1986-ին մաս կը կազմէ Անթուան Քըրպաժի «Ամրաք Սիտնա» (أمرك سيدنا թատերախաղին, ինչպէս նաեւ Միշէլ Շիխանիի եւ Անտրէ Ժատաայի հետ կը վերականգնէ «Լը Թէաթր տը Տիզէօր» (Le Théatre de Dix-Heures) խումբը, սակայն Փիէռն ու Անտրէն կը ձգեն խումբը 1996-ին, որպէսզի հիմնեն «Լէ Տիզէօր» (Les Diseurs խումբը: Այս երկու խումբերը 1986-էն մինչեւ օրս խաղացած են աւելի քան 20 թատերախաղեր:
1987-ին մաս կը կազմէ «Ալ Պըրնէյթա» (البرنيطة) կատակերգութեան, որ կը սփռուէր Լիբանանեան Հեռատեսիլի կայանէն (تلفزيون لبنان): Նոյն կայանին մէջ ունեցած է «Փախտի Անիւը» յայտագիրը 1990-ին եւ «Նաշրա Մըշ Մըն Հօն» (نشرة مش من هون) քաղաքական-կատակերգական սերիալը:
Անդրադառնալով հայերէն թատերախաղերուն, կարելի է յիշել ամէնէն նշանաւորները.- 2000-էն ետք բոլոր թատերախաղերը գրած եւ բեմադրած է ինք:
Շամմասեան ինքզինք դերասան չի կարծեր, այլ՝ ուրիշները զբաղեցնող եւ կը կարծէ թէ ինք այդպէս ծնած է: Ան չի սիրեր խոժոր դէմքերը եւ միշտ կը փորձէ ժպիտ մը ձգել բոլորին երեսներուն վրայ:
Շամմատեան ամբողջութեամբ կը սիրէ կատակերգութիւնը եւ զայն կատարելը իրեն կարելիութիւնը կու տայ հանդիսատեսին հետ հաղորդական մնալու:
2000-ին, Փիէռ Շամմասեանն ու Անտրէ Ժատաան բացած են «Օլիմփիա» ճաշարանը, որ մինչեւ այսօր կը գործէ եւ կրնայ ընդունիլ 360 անձ:
Դեղին (գոյն)
Դեղին, արեւին, ոսկիի գոյնն է։ Դեղինը կազմուի երկու գոյներէ՝ կարմիր եւ կանանչ։
Դեղինին ալիքները կը սկսին 570-նանոմեթրէ եւ կը վերջանան 580-ով։ Գոյներու սփեքթրին մէջ դեղինը կը գտնուի կանանչին եւ նարնջագոյնին միջեւ:
Փիէռ Շամմասեան
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ Ստորոգութիւն:1949 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Կատակերգակներ
Դեղին (գոյն)
Բնութեան մէջ
Բնութեան մէջ ամենատարածուած գոյներէն է: Ծաղիկներու գոյներու մէջ գերակշիռը դեղինն է՝ արեւածաղիկ, կուժկոտրուկ, հիրիկ եւ այլն: Նոյնը կրնայ ըսւի թռչուններու վերաբերեալ: Կենդանիներու(մողէսներ, օձեր, գորտեր), նաեւ՝ սունկերու դեղին գոյնը ցոյց կուտայ անոնց թունաւորութիւնը:
Երկիրներու դրօշակներ
Քանի մը երկիրներու դրօշակներու դեղինը կը նշանակէ բարեբեր դաշտերը՝ Ուքրանիա, Լիթուանիա
Հայոց տոմար
Պատմութիւն
Հայերը Ք.Ա. տոմար ունեցած են։ Վահագն Աստուծոյ ծնունդէն հաշուարկուող թուարկութիւնը, ըստ որուն՝ 21 Մարտ 2015-էն 9608 է։ Սկիզբը, հաւանաբար, օգտագործած են լուսնայինը, հետագային անցած են աւելի կատարելագործուած՝ արեգակնային տոմարի։ Հայոց տոմարին սկզբնաւորման մասին միայն կցկտուր տեղեկութիւններ կան։ Կ'ենթադրուի, որ հայոց հին արեգակնային տոմարը շարժական էր (12x30+5), եւ անոր հետեւանքով խախտած են ոչ միայն ամիսներու ու տարուան եղանակներու որոշ համապատասխանութիւնները, այլեւ, որ շատ կարեւոր է, եկեղեցական տօներու, ծիսակատարութիւններու ժամանակները։
Փաստագրական ակնարկ Հայկեան տոմարի հաւանական ստեղծման մասին
Ք.Ա.3-րդ հազարամեակի կէսերէն հին աշխարհին մէջ սկսած են մարդկութեան զարգացման պատմութեան, այսպէս կոչուած «Քաղաքային յեղափոխութեան» հանգրուանները, ուր ներկայացուած է շարք մը գիւղական եւ աւանային բնակավայրերու վերափոխուիլը աւելի կատարելագործուած կառավարման եւ արտադրողական համակարգ ունեցող Քաղաքային բնակավայրերու: Այս պայմաններէն մեկնելով նաեւ փոխուած են հասարակարգային յարաբերութիւնները եւ նախկին տոհմաւագային ու քրմապետական հասարակարգերուն սկսած են փոխարինել Քաղաք պետութիւնները (անիկա յատկապէս ցայտուն կերպով սկսած է դրսեւորուիլ Ք.Ա. 2500-էն Եգիպտոս ի եւ Միջագետք ի մէջ):
Այդ ժամանակաշրջանով պայմանաւորուած է Հին Եգիպտոսի մէջ աստղագիտութեան զարգացումը եւ անոր հետ կապուած օրացոյցի կամ տոմարի ստեղծումը: Նոյն ժամանակաշրջանին Հայկական լեռնաշխարհ ի առաջին արժանահաւատ քաղաք բնակավայրը համարուող «Մեծամօրի» հնավայրին մէջ նոյնպէս պեղուած են աստղադիտարանի շինութիւններ, ուր իրականացուած են երկնային մարմիններու ուսումնասիրութիւններ եւ հաւանաբար Եգիպտոսի օրինակով ստեղծուած առաջին Հայկեան օրացոյցը կամ տոմարը: Ղեւոնդ Ալիշան իր մօտաւոր հաշուարկներով (զայն համեմատելով Եգիպտոսի տոմարին հետ)  նոյնպէս յանգած է Ք.Ա.3-րդ հազարամեակի կէսերուն (Ք.Ա. 2492) եւ անիկա աւելի համոզիչ դարձնելու համար յայտարարած, որ հաւանաբար այդ թուականին Հայկ սպաննած է Բելը (իրականութեան մէջ առասպելի դէպքերը կը թուագրուին աւելի կանուխ ժամանակաշրջանով):
(Տես՝ Ա.Ե. Մխիթարեան «Հաբեթի սերունդները»  Երեւան-2002)
Հին հայկական օրանուններ
Ամսուան իւրաքանչիւր օր նոյնպէս ունէր իր անունը։
Իսկ վերջին «Աւելեաց» ամսուան օրերու անուանումներն են՝
Օրուան ժամերու անուանումներ
Օրուան ժամերը նոյնպէս ունէին իրենց անուանումները։
Folklore (ալպոմ)
«Folklore» (Անգլ. թարգմանութիւն՝ «Աւանդավէպ»), Ամերիկացի երգչուհի եւ երգերու հեղինակ Թէյլըր Սուիֆթի ութերորդ ալպոմն է։ Ալպոմը հրատարակուած է 24 Յուլիս, 2020 թուականին, Republic Records ձայնագրման ընկերութան միջոցաւ: Ան հրատարակուեցաւ Սուիֆթի եօթներորդ ալպոմէն՝ «Lover»-էն տաս ամիս ետք։ Ալպոմը ձայնագրուած է Թէյլըր Սուիֆթի տան մէջ, COVID-19 համաճարակին պատճառաւ: Առցանց միջոցներով, անոր ձայնագրութեան մաս կազմած են նաեւ Աարոն Տեսներ եւ Ճաք Անթոնոֆը որպէս հեղինակներ:
Նախապատմութիւն եւ հրատարակում
«Folklore» ալպոմը գրուած ու ձայնագրուած է COVID-19 համաճարակի ժամանակաընթացքին: Ալպոմի ստեղծագործման ընթացքին, Թէյլըր գրած ու ներդրած է իր բոլոր երազանքները եւ վախերը եւ անոնք վերածած է երգերու :
23 Յուլիս, 2020-ին Թէյլըրը Instagram-ի վրայ հրապարակեց 9 նկարներ առանց բացատրութեան: Այդ 9 փոքր քառակուսի նկարները մեծ եւ ամբողջական պատկեր մը ստեղծեցին անոր հաշիւին վրայ: Այդ ամբողջական պատկերը ի վերջոյ եղաւ ալպոմին կողքի նկարը : 9 նկարներէն ետք, ան հրապարակեց ուրիշ նկար մը որուն միջոցաւ յայտարարեց թէ ալպոմը պիտի հրատարակուի նոյն օրը, կէս գիշերին:
Պոն Իվեր երգիչը մաս կազմած է «Exile» երգին, որ ալպոմին մէջ 4րդ երգն է :
Սթրոկիլօ, Ֆուրնի
Կը գտնուի Ֆուրնի եւ Մաքրոնիսի կղզիներուն միջեւ։ Ըստ 2011-ի մարդահամարին, կղզին անբնակ է։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ այբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Խաւիէր Փասթորէ
Խաւիէր Մաթիաս Փասթորէ, արժանթինցի ֆութպոլիստ, նախկին « Փարիզ Սեն-Ժերմեն» ֆութպոլային ակումբին միջնապահը, այժմ կը խաղայ Իտալական Ա.Ս. Ռոմա խումբէն, ինչպէս նաեւ Արժանթինի ազգային հաւաքականէն:
Ասպարէզ
Խաւիէր Փասթորէ ֆութպոլի աշխարհ մտած է 1998-ին՝ Թալլերէս (Talleres) ակումբին ճամբով, որուն երկրպագուներէն էր իր մանկութենէն ի վեր : 2007-ին կը մտնէ հիմնական կազմին մէջ։ Խումբը այդ օրերուն հանդէս կու գար Արժանթինի մրցաշարքի երկրորդ դասակարգին մէջ։ Կը մասնակցի ընդամէնը 5 խաղերու :
2008-ին փոխառութեամբ կը տեղափոխուի Հուրաքան (Huracán): 2009-ին «Քլաուսուրա» ախոյեանութենէն ետք, Փասթորէ կը դառնայ խումբին հիմնական կազմին ֆութպոլիստը՝ Անխել Քափփայի ղեկավարութեամբ։ Ռիվըր Փլէյթի դէմ խաղին 25 մեթր հեռաւորութենէ կոլ կը նշանակէ եւ իր ակումբը կը յաղթէ 4-0 արդիւնքով, ապահովելով Հուրաքանի ամենամեծ յաղթանակը Ռիվըր Փլէյթի դէմ վերջին 60 տարիներուն :
Յուլիս 2009-ին Փասթորէ կ՚անցնի իտալական Փալերմօ ակումբը` 8 միլիոն եւրոյի վճարումով : Պայմանագիրը կը կնքուի մինչեւ 2014` 600,000 եւրօ տարեկան աշխատավարձով : Շուտով Փասթորէ կը ստանայ իտալական քաղաքացիութիւն : Օգոստոսին կը սկսի խաղալ Փալերմոյի մէջ։ Հոկտեմբեր-Նոյեմբեր ամիսներուն կը ներառուի ՈՒԵՖԱ-յի կազմած ցանկին` Եւրոպայի 7 ֆութպոլիստներու ցանկին մէջ : 30 Յունուար 2010-ին Փասթորէ Փարիզ Սէն Ժերմէնի դէմ խաղին կը նշանակէ իր առաջին կոլը՝ Փալերմոյի կազմին մէջ : 2009-2010 մրցաշրջանին Փասթորէ կը մասնակցի 37 խաղերու, որոնց ընթացքին կը նշանակէ 3 կոլ։ Մրցաշրջանի աւարտէն ետք, Փասթորէն գնելու փորձ մը կը կատարէ Ռէալ Մատրիտը, 25 միլիոն եւրօ առաջարկելով, սակայն ակումբը կը մերժէ վաճառքը :
24 Յունուար 2011-ին կը ճանչցուի իբրեւ Իտալիոյ առաջնութեան լաւագոյն երիտասարդ ֆութպոլիստը՝ գերազանցելով Փաթօն եւ Պալոթելլին ։ 2010-2011 մրցաշրջանին Փասթորէ 45 խաղի մէջ կը նշանակէ 13 կոլ, որոնցմէ 11-ը՝ մրցաշարքի ծիրին մէջ, եւ կը դառնայ ակումբի լաւագոյն կոլ նշանակողը։ Այդ տարի Փալերմօ կը գրաւէ 8-րդ տեղը եւ կը հասնի մինչեւ Իտալիոյ բաժակին եզրափակիչը, 1-3 պարտուելով Ինթեր Միլանի դէմ:
2011-ի ամրան Փասթորէով կը հետաքրքրուին կարգ մը նշանաւոր եւրոպական ակումբներ, ինչպէս իտալական Եուվենթուսը, Ինթեր Միլանը , Ռոման , սպանական Պարսելոնա ն , Ռէալ Մատրիտ ը, «Մալակա» ն , ֆրանսական «Փարիզ Սէն-ժերմէն» ը , անգլիական Չելսին, Մանչեսթըր Եունայթըտը եւ Մանչեսթըր Սիթին : Փալերմոյի նախագահ Մաուրիցիօ Զամփարինի կ'ըսէ, թէ պատրաստ է ֆութպոլիստը վաճառելու նուազագոյնը 50 միլիոն եւրոյի , եթէ ան փափաքի հեռանալ ակումբէն  : 6 Օգոստոս 2011-ին Փասթորէ 5 տարուան պայմանագիր կնքելով կը տեղափոխուի Փարիզ Սեն-ժերմէն ՝ 42 միլիոն եւրոյի փոխարէն : Այնուհետեւ, ան կ'ըսէ. «Ես նախընտրեցի ՓՍԺ-ը, որովհետեւ իմ մակարդակիս համապատասխան ակումբի մը կ'ուզէի միանալ: Իմ զարգացմանս համար պէտք է կանոնաւոր կերպով խաղամ հիմնական կազմի մը մէջ. Փարիզի մէջ իմ հաւանականութիւններս աւելի մեծ են» :
18 Օգոստոսին, առաջին խաղը կ՚ունենայ Լիւքսեմպուրկի Տիֆֆերտանժի դէմ խաղին՝ 2011-12 ՈՒԵՖԱ Եւրոպայի Լիկայի ծիրին մէջ (4-0) : Երեք օր ետք, Փասթորէ առաջին անգամ կը խաղայ Լիկա-1 մէջ՝ Վալանսի դէմ (2-1) : Նոյեմբերին Փասթորէ կ'ըսէ, թէ իրեն համար շատ դժուար է խաղալ երեք օրը մէկ անգամ, ապա կը յայտնէ, թէ ապագային կ'ուզէ նորէն խաղալ Իտալիոյ մէջ :
2012-2013 մրցաշարքին Փասթորէ Փարիզ Սէն-ժերմէնի հիմնական կազմէն դուրս կը մնայ : Երկու իտալական ակումբներու հետաքրքրութիւնը կը գրաւէ։ «Ինթեր» կը փափաքէր փոխանակել Փասթորէն ուրիշ կեդրոնական ֆութպոլիստի մը՝ Ուեսլի Սնեյտեր ի հետ, իսկ Միլան կ'առաջարկէր 20 միլիոն եւրօ առաւել Ինեացիօ Ապաթէ ի փոխանցումը : Ի վերջոյ, 26 Յունիս 2018-ին Փաստորէ հնգամեայ պայմանագիր մը կնքէ իտալական Ռոմային հետ 24,7 միլիոն եւրոյով: Իրեն կը յանձնուի թիւ 27 շապիկը:
Անձնական կեանք
Խաւիէր Փասթորէի ծնողներն են՝ Խուան Քարլոս եւ Փաթրիսիա։ Անոր հայրը մեքենայի պահեստամասեր արտադրող գործարանի մը սեփականատէրն էր։ Ունի երեք եղբայր՝ Լորեն, Արիէլ եւ Խուան Մանուէլ : Փասթորէի ընտանիքը ունի իտալական արմատներ։ Անոր նախնիները եղած են Թուրին ի մօտ գտնուող Վոլուերա քաղաքէն :
2017ին, Փասթորէ ամուսնացած է նորաձեւութեան բնորդուհի Չիարա Փիքոնէի հետ (Chiara Picone), որ իտալական հեռուստաընկերութեան մը մէջ հաղորդավարուհի է : Երկու զաւակ ունին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:20 Յունիսի ծնածներ
Աննա Բոլեյն
Աննա Բոլեյն, թագուհի ՝ Անգլիոյ 1533-1536 միջեւ:
Աննա Բոլեյնիին մօրն է Քեյդրին Հավըրտ իսկ իռ հայրը  Թովմաս Բոլեյն է։ Ծնած է 16 Դեկտեմբեր 1501/1507 ին։ Աննան կանուղ 1533ին  նշանուած էր Հէնրի Բէօրսիի հետ: Բայց իրէնձ նշանտուքը կոտրուած էր Հէնրի Բէօրսիի հօրը պատճարաւ: Ան գեղեցիկ  սեւ մազեր եւ աչքեր ունէր: Աննան թագուհին եղած է երբ թագաւոր Հէրիին հետ ամուսնացած էր: Ան Հենրիի հետ  ամուսնացած  էր երեգ ու կէս տարուան համար։ Ան ունեցած է զաւակ մը որ անունը  Էլիզապեդ է։ Աննան դժուար կին մըն էր: Ան տոկուն մէկն էր: Իրեն վհուկ  ըլլալը կը կարծեին որովհետեւ վէց մատ ունէր իր ձեռքերուն վրայ: Երբ Հենրին անկէ զզուեցաւ հրկեց զայն Լոնդոնի աշտարակի: Երբ Աննան հրկած էր Լոնդոնի աշտարակի արդէն  սիրահարուած էր  Ճէյն Սէյմուրի: Անոր գլուխը կտրուած էր Ֆրանսական թուրով մը 19 Մայիս 1536ին: Կ'ըսուի որ անոր գլուխը կտրուած եւ իր ձեռքը բրնող ուրուականը կը պտըտի  Լոնդոնի աշտարակին մէջ:
Ծանօթագրութիւններ
https://en.wikipedia.org/wiki/Anne_Boleyn
Շարժակներ եւ Շարժընթացներ
Շարժընթաց
Շարժընթացը (Boite de vitesse) կարելի կը դարձնէ որ ինքնաշարժը արագօրէն սուրայ առանց շարժակին արագ հոլովումին: Ծնկաձեւ լիսեռը մխոցներուն երթուդարձ շարժումը կը վերածէ հոլովական շարժումի որ կը փոխանցուի շարժիչ բունին:
Հեծանիւի մը շարժընթացները
Հեծանուորդը հեծանիւը յառաջ կը մղէ՝ առջեւի ատամնանիւին առանցքին վրայ հաստատուած ոտնակներու միջոցաւ: Շղթայ մը կը միացնէ այդ մեծ ատամնանիւը ետեւի անիւին առանցքին վրայ հաստատուած փոքր ատամնանիւին: Այդպէսով ետեւի անիւը ոտնակներէն աւելի արագ կը դառնայ եւ հեծանիւը յառաջ կը մղէ մեծ արագութեամբ:
Ներքին Այրման Շարժակներ
Կառքերու շարժակներուն մեծամասնութիւնը կը պատկանի ներքին այրման տեսակին: Օդ-պենզին խառնուրդը կը պայթի՝ մղելով մխոգները որ շարժիչ բունը դարձնեն:
Ելեկտրական Շարժակ
Ելեկտրական շարժակաները կը գործածուին արդիւնաբերութեան մէջ եւ կարգ մը փոխադրամիջոցներու պարագային՝ մեթրօ, գնացք, ինքնաշարժ...
Տիզել Շարժակը
Տիզել շարժակի մը աշխատելակերպը որոշ չափով կը նմանի պենզինի շարժակինին, միայն առանց ելեկտրական կայծատուի: Կազիւղի խառնուրդը այնքան զօրաւոր կերպով կը ճնշուի որ ջերմաստիճանը բաւարար չափով կը բարձրանայ առանց կայծի պայթելու համար:
Շարժակ՝ չորս եղանակով
Շարժակի իւրաքանչիւր մխոց կը կատարէ երթուդարձի շարժում մը շարունակական չորս եղանակով շրջանառութեան մը հիման վրայ.- ներթողում, ճնշում, պայթում եւ արտաքսում:
Ներթողում
Ներթողման կափարիչը կը բացուի եւ մխոցը կ'իջնէ գլանին յատակը՝ ներծծելով օդ-պենզին խառնուրդը:
Պայթում
Կափարիչները փակ են: Կայծատուին կայծը կը պայթեցնէ այդ խառնուրդը՝ ինչ որ մխոցը ուժգին կերպով վերստին դէպի վար կը մղէ:
Արտաքսում
Արտաքսման կափարիչը կը բացուի, մխոցը վեր կ'ելլէ եւ կ'արտաքսէ այրումի կազերը:
Աղբիւրներ
ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ԻՄ ԱՌԱՋԻՆ ՀԱՆՐԱԳԻՏԱԿՍ 2001-2002 ԻՆՉՊԷ՞Ս Կ'ԱՇԽԱՏԻ ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԹԻՒՆ CCM
Անիի Մանրանկարչութեան Դպրոց
Անիի մանրանկարչութեան դպրոց, հայկական մանրանկարչութեան դպրոցներէն: Ձեւաւորուած է Անիի գրչութեան կեդրոնին մէջ, ոչ միայն բուն քաղաքին, այլեւ՝ մերձակայ մշակութային օճախներուն մէջ (Հոռոմոսի եւ Պակնայրի վանքերուն մէջ)՝ ԺԱ.-ԺԴ. դարերուն:
Պատմութիւն
Անիի մանրանկարչութեան դպրոցը գործած է մշակութային աշխուժ միջավայրի մը մէջ, քաղաքային դասէն սերող պատուիրատուներու հովանաւորութեամբ, որ պայմանաւորած է անոր աշխարհիկ ուղղուածութիւնը եւ աւանդական ձեւակերպումները կեանքի ու կենցաղի տարրերով հարստացնելու որոշակի ձգտումը: Հոս ստեղծուած ձեռագիրներուն վանական կանոնական արուեստի խստաճաշակ պահանջներուն փոխարինած են իրականութենէն քաղուած՝ պարզ ու կենսալի յօրինուածքները, որոնք իրենց բնոյթով հարազատ էին քաղաքային դասին: ԺԱ. դարու սկիզբին, Անիի մէջ աշխատած են «անպարտելի» Թադէոս գրիչը, Գրիգոր Մարգանեցի «ճարտար» գրիչը, Գէորգը եւ ուրիշներ: ԺԲ. դարու վերջին, Հոռոմոսի վանքին գրչատան մէջ ստեղծագործած է մանրանկարիչ Յովհաննէսը, որմէ մեզի հասած է երեք ձեռագիր: Ան հետեւած է Մեծ Հայքի մանրանկարչութեան հնագոյն աւանդոյթներուն:
Մանրանկարչութիւնը Անիի մէջ վերելք ապրած է ԺԳ. դարու առաջին տասնամեակներուն: Նկարիչ Մարգարէն Անիի Բեխենց վանքին մէջ 1211-ին պատկերազարդած է «Հաղբատի Աւետարանը» (Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարան, ձեռ. թիւ 6288)՝ Անիի մանրանկարչութեան դպրոցին ամէնէն բնորոշ ստեղծագործութիւնը: Իբրեւ նորարար արուեստագէտ, ան ստեղծած է ինքնատիպ մանրանկարներ, որոնք չեն կաշկանդուած պատկերագրական կանոններով, կը ներկայացնեն կենցաղային դրուագներ եւ նկարիչի ժամանակակիցներու դիմանկարներ: Նոյն գրչատան մէջ աշխատած է ծաղկող Տիրացուն:
Հայ մանրանկարչութեան մէջ առաջին անգամ Բեխենց վանքի նկարիչները գրութիւններ ձգած են խորաններու սիւներու ու երիզներու վրայ (հաւանօրէն Անիի ճարտարապետական կառոյցներու բազմաձեւ վիմագիրներու հետեւողութեամբ): Այդ սովորոյթին հետեւած են նաեւ Անիի մանրանկարչութեան դպրոցի միւս նկարիչները: Բազմաթիւ ձեռագիրներու հեղինակ է շնորհալի գրիչ եւ մանրանկարիչ Իգնատիոս Հոռոմոսցին, որուն լաւագոյն գործերէն են՝ 1232-ի «Պակնայրի Աւետարանը» եւ 1236-ի տէրունական պատկերներու ամբողջական նկարաշարով Աւետարանը (Նոր Ջուղա, Ամենափրկիչ վանք, ձեռ. թիւ 36): Անիի մանրանկարչութեան դպրոցին առնչուած է Աբաս նկարիչին նշանաւոր միակ մատեանը (պահուած է Շիքակոյի համալսարանին գրադարանին մէջ), որուն մանրանկարներուն մէջ առկայ են քաղաքային տարազ կրող կերպարներ ու ճարտարապետական մանրամասնութիւններ՝ «Հաղբատի Աւետարանի»ն պատկերներուն նման: Այս ձեռագիրին խորաններուն հեղինակն է Իգնատիոսը:
1298-ին Անիի մէջ ձեռագիր ընդօրինակած եւ ծաղկած է գրիչ Եղբայրիկը, տէրունական եւ աւետարանիչներու պատկերներն ստեղծած է Խաչատուրը: Անիի մանրանկարչութեան դպրոցին մէջ կազմաւորուած է նկարիչ Մխիթար Անեցիին արուեստը: Անիէն մեզի հասած վերջին ձեռագիրը ստեղծած է քաղաքի եպիսկոպոս Յովհաննէս Ոսկեփորիկը ԺԵ. դարու սկիզբին (Վիեննայի Մխիթարեաններու մատենադարան, ձեռ. 55):
Անի քաղաքին բազմակի աւերումներուն եւ տնեցիներուն արտագաղթի հետեւանքով բազմաթիւ ձեռագիրներ կորսուած են, սակայն պահպանուած փոքրաթիւ մատեանները կը վկայեն բարձր զարգացման հասած մանրանկարչութեան դպրոցի եւ մշակոյթի մասին :
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հայկական մանրանկարչական դպրոցներ Ստորոգութիւն:Զարգացած միջնադարու հայկական դպրոցներ Ստորոգութիւն:Անիի կառոյցներ Ստորոգութիւն:Զարգացած միջնադարու հայկական կերպարուեստ
Խոխանաբերդ
Խոխանաբերդ, Խաւախան, Խոյախան, բերդ Մեծ Հայքի Արցախ նահանգի Ներքին Խաչէն գաւառին մէջ, Խաչէնագետի աջ ափին, ժայռաբլուրին վրայ, ներկայիս Արցախի Հանրապետութեան Մարտակերտի Վանք գիւղ էն 4 քմ հարաւ-արեւմուտք։
Յիշատակութիւններ
Հ. Ջալալեանց ամրոցը կ'անուանէ Թարխանաբերդ:
Կիրակոս Գանձակեցի «Պատմութիւն Հայոցի»ն մէջ, ամրոցին մասին կ'անդրադառնայ մոնկոլներու արշաւանքներուն մասին խօսելով, ինչպէս նաեւ Գանձասարի վանքին կառուցման անդրադառնալով ։
Պատմութիւն
Ամրոցին մասին Ժ. դարէն յիշատակութիւններ յայտնի չեն։ ԺԱ. դարու երկրորդ կիսուն Խաչէնի մէջ իրենց տիրապետութիւնը կը հաստատեն սելճուք-թուրքերը, այնուհետեւ սելճուք-թուրքերէն իրենց անկախ հռչակած ամիրաները (ԺԲ. դարու երկրորդ կէս)։ Խոխանաբերդը Ներքին Խաչէնի վարչական կեդրոնն էր։ Ամրոցին մէջ նախ կ'իշխէին՝ Գրիգոր, ապա՝ Վախթանգ իշխանները։
1220-ական թուականներուն կը սկսին Ջալալ-էլ-Տինի ասպատակութիւնները։ Արաբական աղբիւրները (Իպն Խալթուն) կը հաղորդեն, որ 1227-ին Ջալալ-էլ-Տինի վեզիր Շարաֆ ալ-Մուլքը, հարկահաւաք կատարելով, կը մօտենայ Խաչէն-Կաչաղակաբերդին ։ Հոս գտնուող Զալալ իշխանը ստիպուած էր 20.000 տինար փրկագին վճարել եւ ազատել շուրջ 700 գերի:
Խոխանաբերդը Ներքին Խաչէնի տէր Հասան Ջալալեաններու գլխաւոր ամրոցն էր։ Ներքին Խաչէնի իշխանութիւնը յաճախ անոր անունով կոչուած է «Խոխանաբերդի Վախթանգեաններու» իշխանութիւն, ի տարբերութիւն Հաթերքի վախթանգեաններու իշխանութեան։ Գոյութիւն ունեցած է վաղ միջնադարէն։ Սելճուք թուրքերու արշաւանքներու ատեն (ԺԱ. դար) Խաչէնի իշխանները հոս կ'ամրանային եւ կը դիմադրէին օտար նուաճողներուն։ ԺԲ. դարու առաջին կիսուն երկու անգամ աւերուած է։ Հասան-Ջալալ Ա. ԺԳ. դարու առաջին կիսուն նորոգած է եւ կառուցած նոր պարիսպներ, կացարաններ ու մթերանոցներ։ Մոնկոլներու արշաւանքներ ուն եւ ասպատակութիւններուն ատեն գաւառին բնակչութեան մեծ մասը հոն ապաստանած եւ պաշտպանուած է։ Վերջնականապէս աւերուած է ԺԵ. - ԺԶ. դարերուն ակ-կոյունլու եւ կարա-կոյունլու թուրքերու արշաւանքներուն ատեն։ Կը պահպանուին պարիսպներու եւ շինութիւններու մնացորդները։
Տեղին նկարագրութիւնը
Ամրոցին կեդրոնական մասը կ'ընդգրկէ Խոխանա ժայռագագաթը՝ իր շրջակայքով: Հոս, ժայռազանգուածին հարաւային կողմը (անոր թիկունքին), կիսահարթ լանջ-սարավանդակին վրայ, որու հարաւային հատուածները կը կազմեն լեռնազանգուածին շարունակութիւնը, տեղադրուած է Խոխանաբերդ պատմական ամրոց-բնակավայրը՝ շրջապատուած լեռնագագաթներով ու ժայռապատնէշներով, ինչպէս նաեւ՝ դարաւոր անտառով։ Սարավանդակը հարաւէն եւ մասամբ արեւելքէն կ'աւարտի անդնդախոր ձորերով, որոնք ալ աւելի անառիկ կը դարձնեն ամրոցամերձ տարածքը։ Տեղին ընտրութիւնը պատահական չէր. հայ իշխանները, աւելորդ արիւնահեղութիւններէն խուսափելու նպատակով, ստիպուած էին ժողովուրդը պատսպարել անմատչելի, դժուարագնաց լեռներուն մէջ, որպէսզի կարենային յաջողութեամբ պայքարիլ թշնամիներուն դէմ եւ անով իսկ ազատ պահել երկրամասը։
Ամրոցին նկարագրութիւնը
Բնակատեղին, որ կ'ընդգրկէ շուրջ 0.5 հեկտար եւ կը տարածուի ամրոցին երկու ժայռագագաթներուն ստորոտը, հարաւ-արեւելք-արեւմուտք ուղղութեամբ դիրք մը, որ հնարաւորութիւն կու տայ պահպանելու դէպի գլխաւոր ամրոց՝ Խոխանա քար տանող մուտքը։
Խոխանաբերդին արեւմտեան եւ հարաւ-արեւմտեան հատուածներուն մէջ կը տարածուին վարուցանքի համար յատկացուած ոչ մեծ տափարակները (ժայռազանգուածին ստորոտը մնացած են ընդեղէնի եւ ցորենի քանի մը հորեր), դէպի արեւմուտք՝ գերեզմանոցը եւ աղբիւրը, որ կը կրէ Ռուզանի (Հասան Ջալալի աղջկան) անունը։
Խոխանաբերդ ամրոցին գլխաւոր ժայռագագաթը Խոխանա քարն է՝ միջնաբերդը, որ տեղադրուած է լերան արեւմտեան եզրին։ Ամրոցակալ ժայռին բարձրութիւնը շուրջ 100 մեթր է։ Միակ մուտքը արեւելեան կողմէն է:
Կածանը, որ վիմափոր է եւ 2-էն 3 մեթր լայնք ունի, կը տանի ամրոցին վերնամասը, որու մակերեւոյթը բաւական հարթ է եւ կ'ընդգրկէ ոչ մեծ տարածութիւն մը՝ շուրջ 250 մ2:
Ջուրը Խոխանաբերդին եւ ընդհանրապէս ամրոցներուն համար ունեցած է առաջնահերթ նշանակութիւն մը։ Պաշարման ատեն, որպէսզի թշնամին չկարենայ խափանել ջրամատակարարման գործը ամրոցին վրայ, ժայռագագաթին արեւմտեան կողմը, իրարու կից փորուած են երկու վիմափոր ջրամբարներ։ Աոաջինին երկայնքը 3.85 մեթր է, լայնքը՝ 2.95 մեթր, խորքը 2.5 մեթր (հողածածկ է)։ Երկրորդին չափերն են՝ 3 մեթր երկայնք, 3.3 մեթր լայնք եւ 2 մեթր խորք:
Աւանդութիւն
Ըստ աւանդութեան՝ Ջալալ Տոլուին լուր կը բերեն, թէ «կնեկդ խոխան բերալ ա»։ Իշխանը ի պատիւ երեխային՝ բերդը կ'անուանէ Խոխանաբերդ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական բերդեր եւ ամրոցներ (Արցախ) Ստորոգութիւն:ԺԳ. դարու հայկական բերդեր եւ ամրոցներ Ստորոգութիւն:Արցախի տեսարժան վայրեր Ստորոգութիւն:Արցախ Ստորոգութիւն:Է. դարու հայկական բերդեր եւ ամրոցներ Ստորոգութիւն:Մարտակերտի շրջան Ստորոգութիւն:Մարտակերտի բերդեր
Մաքրոնիսի, Ֆուրնի
Կը գտնուի Ֆուրնի կղզիին հարաւը։ Ըստ 2011-ի մարդահամարին, կղզին անբնակ է։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ այբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Դեղձանիկ (անձնանուն)
Դեղձանիկ, հայկական իգական անուն։ Առաջացած է համանուն թռչունի անունէն : Նորակերտ հազուագիւտ անուն է :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
1891 թուական
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1891 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1891 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1891
Կալա Արթ (ցուցասրահ)
«Կալա Արթ» ցուցասրահը, ցուցասրահ Երեւանի մէջ: Հիմնադրուած է 13 Հոկտեմբեր 2012-ին ։ Ցուցասրահի հիմնադիր տնօրէններն են ամուսիններ Աւետիս Պէրպէրեանն ու Նուշիկ Միքայէլեանը ։
Նպատակներ
«Կալա Արթ» ցուցասրահի հիմնական նպատակներէն է միջազգային արուեստի շուկային մէջ հայկական կերպարուեստի մնայուն տեղը հաստատել, հայ արուեստագէտներու աշխատանքներով հանդէս գալով լաւագոյն միջազգային ցուցահանդէսներուՆ։ ԳործունԷութեան հիմնական մաս կը կազմէ նաեւ երիտասարդ տաղանդաւոր արուեստագէտներու բացայայտումն ու միջազգային ասպարէզին մէջ անոնց աշխատանքներու տարածումը։
Ցուցադրութիւններ
Ցուցասրահին մէջ կը ներկայացուին 19-րդ դարէն՝ մինչեւ ժամանակակից, պատմականօրէն յայտնի արուեստագէտներու գեղանկարներ եւ քանդակներ։ «Կալա Արթը» կը ներկայացնէ ազգային եւ միջազգային ճանաչում վայելող շուրջ 100 գեղանկարիչներու եւ քանդակագործներու, որոնց աշխատանքները կը զարդարեն լաւագոյն հաւաքածոները՝ հայ դասական մեծագոյն վարպետներու (Մարտիրոս Սարեան, Մինաս Աւետիսեան, Գէորգ Բաշինջաղեան, Յարութիւն Կալենց, Յակոբ Յակոբեան) եւ ժամանակակից արուեստագէտներու՝ Այվազ Աւոյեան, Արեւ Պետրոսեան, Արկադի Պետրոսեան, Աշոտ Պաղտասարեան, Կարէն Պաղտասարեան, Յարութիւն Յակոբեան, Հերիքնազ Գալստեան, Վաւ Յակոբեան եւ շատ ուրիշներու գործեր ։
Հասցէ
Ցուցասրահը կը գտնուի Երեւանի Բայրոնի փողոցի 12 հասցէին վրայ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Երեւանի պատկերասրահներ
Ջրական (Ճապրայիլ)
Ջրական (ազրպէյճանական անունը Ճապրայիլ, Cəbrayıl, յայտնի է նաեւ իբրեւ Մեխակաւան ), բնակավայր Արցախի Հանրապետութեան Հատրութի մէջ։
Օգոստոս 1993-ի վերջը հայկական զինուած ուժերը ազատագրած են Ճապրայիլ շրջանը։ Անիկա ներկայիս Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան Հատրութի շրջանի մաս կը կազմէ։ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան վարչական բաժանման համաձայն՝ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութենէն ներս վերցուած են ազրպէյճանական վարչական միաւորները։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Արցախի Հանրապետութեան քաղաքներ
Փիեռ Օկիւսթ Ռենուար
Փիեռ Օկիւսթ Ռենուար, Ֆրանսացի աշխարհահռչակ գեղանկարիչներէն մէկը: Տպաւորապաշտութեան impressionnisme շարժման հիմնադիրներէն, նկարչութեան ապստամբ գաղափարներով (այդ տարիներուն համար)։ Եղած է նաեւ քանդակագործ, վիմագրիչ, ներկամատիտի նկարիչ, փորագրիչ եւ գծագրիչ։
Կերպարանական նկարիչ, հետաքրքրուած ընդհանրապէս կենդանագրերու եւ մերկ կանացի նկարչութեամբ։ Կը կերպաւորէ ներկելու այնպիսի ինքնատիպ ձեւ մը, որ կը գերազանցէ իր սկզբնական շրջանի ունեցած ազդեցութիւններուն՝ Ֆրակոնար, Քուրպէ Gustave Courbet, Մոնէ Claude Monet եւ իտալական որմանկար։ Նաեւ կը հետեւի Վերածնունդի մեծ աւանդութեան, մասնաւորաբար Թիցիանօ Tiziano դպրոցինը, երբ 1881 թուականին Իտալիա կ՛այցելէ։
Իր գործը կը յատկանշեն գոյներուն ջերմութիւնը, գորովը եւ պատկերներէն բխող՝ ուրախ կենցաղ մը։
Կեանքին 60 տարուան ընթացքին, ստեղծած է մօտաւորապէս 4․000 պատկերներ։
Մանկութիւն
Փիեռ Օկուստ Ռենուար, ծնած է 25 Փետրուար, 1841, Ֆրանսայի Լիմոժ քաղաքը, բազմազաւակ (թիւով՝ եօթը) ընտանիքի վեցերորդ զաւակն է։ Հայրը՝ Լէոնառ Ռենուար դերձակ էր իսկ մայրը՝ Մարգրիտ Մեռլէ՝ դերձակուհի։
1844, ընտանիքին տնտեսական վիճակին բարելաւման նպատակով, Փարիզ կը փախադրուին։ Կը հաստատուին rue de la Bibliothèque թիւ՝ 16։ 1855, ընտանիքը կը տեղափոխուի Argenteuil փողոց, թիւ 23։ Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ թաղի դպրոցին մէջ։ Փարիզ, Օկուստ 13 տարեկան հասակին «Lévy Frères & Compagnie» ընկերութեան յախճապակի զարդարող աշխատանոցին մէջ կ՛աշակերտէ։ Իսկ երեկոները կը յաճախէ Գծագրութեան եւ զարդային արուեստի Դպրոցը․ մինչեւ 1862։ Միաժամանակ, երաժշտութեան դասերու կը հետեւի, ունենալով ուսուցիչ՝ Շառլ Կունօ․ վերջինս կը նշմարէ ուսեալ եւ օժտեալ Ռենուար աշակերտը։
Տպաւորապաշտութեան սկզբնական քայլեր
1858, 17 տարեկանին, որպէսզի ապրուստը ապահովէ հովահարներ կը ներկէ եւ կնքանշաններ կը գունաւորէ իր փորագրիչ եւ զինանշանագէտ եղբօր Հենրիին համար։ 1862, կը յաջողի Փարիզի Գեղարուեստի Դպրոցի École des Beaux-Arts de Paris մուտքի քննութիւններուն։ Կը մտնէ Շառլ Կլէյրի Charles Gleyre աշխատանոցը, ուր Քլոտ Մոնէի Claude Monet, Ֆրետերիք Պազիլին Frédéric Bazille եւ Ալֆրետ Սիսլէյին Alfred Sisley կը հանդիպի։  Ամուր բարեկամութիւն մը կ՛առաջանայ այս չորս երիտասարդներուն միջեւ․ անոնք յաճախ նկարելու համար Ֆոնթէնպլոյի անտառը forêt de Fontainebleau կ՛երթան (հետագային անոնք պիտի կոչուին՝ տպաւորապաշտներ): Իրենց գործերը սկիզբին հեգնութեան պատճառ կ՛ըլլան եւ անոնց մուտքը Փարիզի հռչակաւոր «Սալոն»ը Salon ընդհանրապէս կ՛արգիլուի։ Օրապահիկի համար, Ռենուար, պարբերաբար կը նկարէ եւ գործերը կը ցուցադրէ «Արտաքսուածներու Սալոն»ը կոչուած սրահի մը մէջ։ Ուսուցիչին՝ Շառլ Կլէյր, հետ կապերը հետզհետէ կը խանգարուին եւ երբ ան թոշակի կ՛ելլէ 1864, Ռենուար դպրոցը կը ձգէ։ Նոյն թուականին, իր առաջին գործը՝ Էսմերալտա l’Esméralda մեծ յաջողութեանբ կը ցուցադրուի, սակայն ան, ցուցադրութենէն ետք, զայն կ՛ աւրէ։   1865, Ռենուարին երկու գործեր կ՛ընդունուին եւ կը ցուցադրուին Փարիզի «Սալոն»ին մէջ․  «Ուիլիամ Սիսլէյի կենդանագիր»ը Portrait de William Sisley եւ «Ամառուան իրիկուն»ը: Այդ տարիներուն, Ռենուարին ընկերուհին եւ բնորդը Լիզ Թրէ(հ)օն է Lise Tréhot։ Ան, 1867, կը կենայ իբրեւ բնորդ «Լիզ հովանոցին տակ» նկարին համար, ու երբ պատկերը կը ցուցադրուի 1868, Էմիլ Զոլա Émile Zola երիտասարդ լրագրողին գովական քննադատութիւններուն կ՛արժանանայ։  Սակայն, ընդհանուրին մէջ քննադատութիւնները գէշ են եւ լրագրութեան էջերէն ծաղրանկարներ կը հրատարակուին, օրինակ՝ Պերթալինը Bertall։ Այս շրջանին, Ռենուար կը բնակի Քռուազի սիւռ Սէն Croissy-sur-Seine շրջանը։ Բացօթիայ ժողովրդային վայր եւ բախտորոշ՝ անոր կեանքին համար․ ան կը փոխէ երանգապնակ ու ոճ։ Կը սորվի լոյսով խաղալ, սեւ գոյնը չգործածել շուքի համար։  Այսուհետեւ կը սկսի Ռենուարի նկարչութեան տպաւորապաշտ շրջանը։  Մոնէ կը նախընտրէ տեսարաններ նկարել եւ Ռենուարը՝ տիպարներ։ 1870 - 1871 Ֆրանսագերմանական կամ՝ Ֆրանսափրուսական  guerre franco-allemande de 1870 - guerre franco-prussienne պատերազմի ընթացքին, Ռենուար կը կանչուի ծառայել հեծելազօրքին․ յաջորդաբար Պորտօ Bordeaux եւ Թառպ Tarbe քաղաքները կը ներկայանայ։  Ծանրօրէն կը հիւանդանայ եւ կը մտնէ Պորտոյի հիւանդանոցը։ 1871  Մարտ ամսուան ընթացքին կ՛ապազինուի եւ Փարիզ կը վերադառնայ։  Հոն կ՛իմանայ իր բարեկամներէն՝ Ֆրետերիք Պազիլին մահուան լուրը։ 1873 իր Նոթր Տամ տէ Շամփ փողոցին rue Notre-Dame-des-Champs վրայ գտնուող աշխատանոցը կը ձգէ եւ կը տեղափոխուի աւելի ընդարձակի մը, փողոց Սէն Ժոռժ rue Saint-Georges։ Իսկ, 1876  համեստ աշխատանոց մը կը վարձէ թիւ 12 Քոռթօ փողոցին վրայ rue Cortot  (1960  Մոնմարթի musée de Montmartre - Jardins Renoir թանգարան կը դառնայ)։  1874, տպաւորապաշտ նկարիչներու առաջին ցուցադրութեան Ռենուար կը ցուցադրէ եօթը գործեր։  Յաջողութիւն չեն ունենար եւ ծաղրանքի առարկայ կը դառնան։
1876 տպաւորապաշտ նկարիչներու երկրորդ ցուցադրութեան Ռենուար կը ցուցադրէ 15 գործեր․ հանրութեան անդրադարձը՝ դրական է։
1878 տպաւորապաշտ նկարիչներու երրորդ ցուցադրութեան համար, Ռենուար կը ցուցադրէ իր գլուխ-գործոցը՝ «Կարկանդակի ջաղացքին Պարը» Bal du Moulin de la Galette (կը վերջացնէ 1877 Մոնմարթ)։  Նկարը կը գնէ տպաւորապաշներու մեկենաս՝ Կուստաւ Քայպոթ Gustave Caillebotte։ Իսկ «Տիկին Ժոռժ Շառփանթիէ եւ զաւակները» Madame Charpentier et ses enfants նկարը, մեծ գնահատանքի կ՛արժանանայ։
Պատկերասրահ
Այս ժամանակաշրջանի գլխաւոր գործերը
Դասական նկարչութիւն
1880 ական թուականներուն Ռենուար կ՛ապրի թշուառութեան մէջ․ նկարած գործերը չի կրնար ծախել։ Այդ պատճառաւ, կ՛որոշէ այլեւս տպաւորապաշտ բարեկամներուն հետ որեւէ գործ չցուցադրել եւ վերադառնալ Փարիզի «Սալոն»ը․  միակ ճամբան դէպի ճանաչում։ 1878 «Սալոն»ին մէջ կը ցուցադրէ «Սուրճը» Le Café եւ շնորհիւ «Տիկին Ժոռժ Շառփանթիէ եւ զաւակները» նկարին, կը սկսի ճանցուիլ եւ նկարներու ապսպրանքներ ունենալ։  Ռենուարին աչքին, իր արուեստը դրական բնոյթ կ՛առնէ․ ա'լ աւելի կը փնտռէ լոյսին ազդեցութիւնը, դրոշմուած հակադրութիւնները, ընդգծուած շրջագիծերը․ օրինակ՝ «Մակոյկով պտտողներուն նախաճաշը» Le Déjeuner des canotiers գործին մէջ 1880-1881 թ․ (հակառակ անոր թէ դեռ գործը շատ մօտ է 1870-ական թուականներու նկարածներուն)։ Այս նկարին մէջ կը նկատուի Ռենուարին նոր սիրուհին եւ բնորդը՝ Ալին Շառիկօ Aline Charigot։  Կ՛ամուսնանան 1890։
1881 - 1883 թուականներուն կը կատարէ հետաքրքրական ճամբորդութիւններ․- 1885 կը բախտաւորուի մանչ զաւակով մը․ կը ձգէ ընթացքի մէջ եղող նկարները եւ մայրութեան նկարներու ստեղծման կը նուիրուի։
Ռենուար ստեղծագործական «կեանքին» կը վերադառնայ «Լոգանք առնող կիներ» Les Grandes Baigneuses գործով, 1887։ Սակայն ժխտական քննադատութիւններու կ՛ենթարկուի։  Նոյնիսկ զայն մոլորուած, խենթացած կ՛որակեն։
Այս շրջանին, Ռենուարի նկարելու ոճը խիստ, պաղ ու կծող գոյներով կը յատկանշուի։
1888, սիրուհին եւ բնորդը՝ Ալին Շառիկօ, զայն կը համոզէ մեկնիլ եւ ճանչնալ իր ծննդավայրը՝ Էսուա Essoyes։ Ռենուար, հետեւեալ գիրը կը գրէ Պերթ Մոռիսօ բարեկամին․- «Champagne -ի մէջ գիւղական կեանք կ՛ապրիմ, որպէսզի հեռու մնամ սուղի նստող Փարիզի բնորդներէն։ Գետեզերքին՝ լուացքով կը զբաղիմ։»։
Սատափայլի եւ ճանաչման տարիներ
1890-էն մինչեւ 1900 երկարող տասնամեակին ընթացքին, Ռենուար նկարելու ոճը կրկին կը փոխէ։ Տպաւորապաշտ եւ խիստ ոճի խառնուրդ մըն է նորը, օրինակ՝ «Երկու աղջիկ դաշնակի վրայ» Jeunes filles au piano գործը․ այս նկարը ֆրանսական պետութիւնը կը գնէ 1892 եւ զայն կը ցուցադրէ Փարիզի Լիւքսենպուրկի թանգարանին մէջ musée du Luxembourg, 1892թ․։
1884 կը ծնի Ժանը։ Ռենուար կրկին մայրութեան մասին կը նկարէ։  Փոքրիկ Ժանին եւ հետագային եկող մնացեալ զաւակներուն հոգ տանող եւ  ստնտու Կապրիէլ Ռենար Gabrielle Renard կը դառնայ Ռենուարին մուսան եւ նոր բնորդը։
1896 թուականին, առաջին անգամ ըլլալով բնակարանի տէր կը դառնայ։ Էսուա ծննդավայրին մէջ տուն մը կը գնէ եւ ընտանիքը բոլոր ամառները, մինչեւ Ռենուարին մահը,  հոն կը հաւաքուի։  Նաեւ զբօսանքի՝ խաղերու, փիք-նիքի, ձկնորսութեան, լողի զբօսավայր մըն է։
Կարօ Պետրոսեան
Կարօ Պետրոսեան (ծնած է Ալեքսանտրէթ 1929-ին - մահացած է 22 Յուլիս 2019-ին,Լոս Անճելըս): Սփիւռքահայ մտաւորական, ուսուցիչ, տնօրէն, հասարակական գործիչ, գիրքերու հեղինակ: Ան մեծ հայրենասէր էր, որ գիտէր Հայն ու Հայաստանը բարձր դասել կուսակցական եւ հատուածական շահերէ։
Կենսագրութիւն
Ան ծնած է Ալեքսանտրէթ, 1929 թուականին։ Ընտանիքին հետ հաստատուած է Գամիշլի, Սուրիա։ Կարօ Պետրոսեանի ուսումնական ճանապարհը զինք հասցուցած է Հալէպ, Անթիլիասի Դպրեվանք, հաստատուած է Պէյրութ եւ ապա՝ շրջան մը Գանատա բնակելէ ետք, վերջնականօրէն հաստատուած է Լոս Անճելըս, Միացեալ Նահանգներ։
Փիեռ Օկիւսթ Ռենուար
Սատափայլի եւ ճանաչման տարիներ
Այս տասնամեակին նաեւ Ռենուարին գործը կը ճանցուի․ քննադատութիւնը դրական է։ Իր նկարները կը ծախուին, յատկապէս Ամպռուազ Վոլար Ambroise Vollard եւ Փօլ Տիւրան-Ռիւէլ Paul Durand-Ruel վաճառականներէն։   Պետութիւնը զայն կ՛առաջարկէ պատուել Պատուոյ Լեգէոն Շքանշանով Légion d'honneur․ կը մերժէ, սակայն աւելի ուշ կ՛ընդունի։ 1897 հեծիկ ընելու ատեն կ՛իյնայ եւ աջ ձեռքը կը կտրէ։  Առողջութիւնը կը վատթարանայ։  Յօդացաւերը կը սաստկանան եւ կամաց-կամաց քալելէ կը հրաժարի, 1905 (մարմնին մէջ աճած յօդացաւերը արդէն 1892 թուականէն սկսած էին լրջօրէն խանգարել Ռենուարին առողջութիւնը)։
Կարօ Պետրոսեան
Կարօ Պետրոսեանի ազգային յուղարկաւորութիւնը
Կարօ Պետրոսեանի ազգային յուղարկաւորութիւնը տեղի ունեցած է Սրբոց Նահատակաց եկեղեցւոյ մէջ, 27 Յուլիս 2019-ին, ներկայութեամբ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի եւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Արեւմտեան Ամերիկայի զոյգ թեմերու առաջնորդներուն՝ Տէր Յովնան եւ Տէր Մուշեղ արքեպիսկոպոսներուն։
Փիեռ Օկիւսթ Ռենուար
Սատափայլի եւ ճանաչման տարիներ
1899 բարեկամներէն՝ Ալֆրետ Սիսլէյ կը մահանայ։ Մոնէ, նիւթապէս նեցուկ կանգնելու համար իրենց մահացած ընկերոջ ընտանիքին, նկարներու վաճառք մը կը կազմակերպէ։ Ռենուար վաճառքին կը նուիրէ «Աւլողը» գործը։
Ռենուար, բազմաթիւ ֆրանսացի մտաւորականներու, արուեստագէտներու նման, օրինակ՝ Էտկար Տեկա Edgar Degas, Ժոզէ Մարիա Տը Հերեդիա José-Maria de Heredia, Ժիւլ Վերն Jules Verne, Վինսան Տ՛ Ենտի Vincent d'Indy, Ժիւլ Լիոմեդր Jules Lemaître մաս կը կազմէ «Ֆրանսական հայրենիքի Դաշնակցութիւն» Ligue de la patrie française քաղաքական կազմակերպութեան (կ՛առաջանան Տրէյֆուս հարցէն Affaire Dreyfus ետք, եւ տասնամեակներ ետք փաստուեցաւ թէ քարոզչութեան, լրտեսութեան եւ դատական խաղ մըն էր)։
Կարօ Պետրոսեան
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ Ստորոգութիւն:1929 ծնունդներ
Փիեռ Օկիւսթ Ռենուար
Սատափայլի եւ ճանաչման տարիներ
1903 ընտանեօք Քանյը սիւռ Մեռ Cagnes-sur-Mer կը փոխադրուին (Միջերկրական ծովուն մօտերը)․ շրջանին կլիման աւելի նպաստաւոր է Ռենուարի առողջութեան համար։ Ռենուար, արեւմտեան կողմը գտնուող բլուրի մը վրայ տարածուող դարաւոր ձիթենիներով լեցուն հսկայ հողատարածք մը կը գնէ, որպէսզի հողամասը չիյնայ ոեւէ պատահական գնողի մը ձեռքը․ կը հիանար ձիթենիներուն շուքի մթութեան (1907 ընտանիքին բնակարանն ալ կը կառուցուի)։
Հոն կ՛ապրի ընտանիքին հետ։ Ռենուարին բարեկամներն ալ յաճախ կ՛այցելեն․ կ՛օգնեն առօրիային, կտաւներուն եւ նկարելու կերպերու պատրաստութեան։ Այս շրջանին գործերը յատկապէս դիմանկարներ, մեռեալ բնութիւն, առասպելական տեսարաններ եւ մերկ կերպարանքներ են։
Ռենուար ճանցուած արուեստագէտ մըն է այլեւս։ Աշխարհի ամէն կողմ գործերը կը ցուցադրուին՝ Եւրոպա, Ա․Մ․Ն․, « Փարիզի աշնանային Սալոն»ներուն Salons d'automne։ Նկարչութեան նոր մեթոտներ (ձեւեր) կը փորձէ։  Նաեւ կը սկսի քանդակագործել, հետեւելով իր նկարներուն վաճառական՝ Ամպռուազ Վոլարի քաջալերանքին, հակառակ անոր թէ ձեռքերը ձեւազեղծուած են polyarthrite rhumatoïde-ի պատճառաւ։  Անոր մատներուն եղունգները խրուած են ձեռքի ափերուն միսին մէջ եւ հանածոյէ նուրբ վիրակապիկներ ձեռքերը կը պաշտպանեն․ կ՛ըսուի թէ ասկէ յառաջ եկած է «ներկելու վրձինին» առասպելը։
Քանդակագործը
20-րդ դարու առաջին տարիներէն իսկ, Ռենուար կը հետաքրքրուի քանդակագործութեամբ։ 1913 - 1918 թուականներուն կը գործակցի Ռիշառ Կինօ Richard Guino երիտասարդ քանդագործին հետ եւ միասնաբար կը ստեղծեն գլուխ-գործոցներ․ Vénus Victrix, le Jugement de Pâris, la Grande Laveuse, le Forgeron։
Սակայն վերոնշեալ գործակցութեան արդիւնք քանդակագործութիւնները, դատական ատեան կը հասնին 1965 ստեղծողին իրաւունքին համար․ Ռիշառ Կինոյի զաւակին՝ Միշել Կինօ, կողմէն։ Վերջապէս  1971 տարիներ մանրամասն քննութիւններէ, ուսումնասիրութիւններէ, բազմաթիւ արուեստագէտներ լսելէ ետք, դատարանը կը հանգի եզրակացութեան եւ վերոնշեալ գործերը Ռիշառ Կինօին կը վերագրէ։  Դատարանին այս որոշումը 1973 կը հաստատուի նաեւ Փարիզի Բեկանումի Ատեանին Cour de cassation կողմէն։
Ռենուար կը դադրեցնէ Կինօին հետ գործակցութիւնը եւ այս անգամ կը գործակցի Լուի Մոռել Louis Morel (1887-1975) քանդակագործին հետ։ Միասնաբար կը ստեղծեն «Թրծուած հողերը» les terres cuites, երկու գործեր «Պարուհին» տիտղոսով Danseuses եւ «Սրինգ նուագողը» Joueur de flûteau։
Ռենուար՝ հայրը
Լիզ Թրէ(հ)ոյին հետ կապէն, կը ծնին երկու զաւակներ․ Փիեռ, 14 Սեպտեմբեր 1868, որ հազիւ երեք շաբթուան կեանք կ՛ունենայ եւ Ժան-Մարգրիտ, ծնած 21 Յուլիս 1870 (կը մահանայ 8-6-1934)։
Ալին Շառիկոյին հետ կ՛ունենայ երեք զաւակներ։ Փիեռ Ռենուար Pierre Renoir, դերասան (1885-1952), Ժան Ռենուար Jean Renoir ժապաւէններ իրագործող եւ արտադրիչ (1894-1979), Քլոտ Ռենուար Claude Renoir  կամ՝ Քոքօ Coco բրուտագործ (1901-1969)։
Կեանքին վերջին տարիները
1915 թուականին, կողակիցը՝ Ալին կը մահանայ։ Զաւակներէն Փիեռ եւ Ժան ծանրօրէն կը վիրաւորուին Ա․ Համաշխարհային Պատերազմին ընթացքին, սակայն կը բուժուին։
Ժառանգութիւնը
Ռենուար կոչուեցաւ երջանկութեան նկարիչը, որովհետեւ իր նկարներուն ընդմէջէն հանրութեան (պարզ ժողովուրդէն մինչեւ բարձր խաւերը) ընծայեց կենդանութիւն, կեանքի, երջանկութեան յոյս։
Սկիզբնական շրջանին խստօրէն քննադատուեցաւ, սակայն վերջ ի վերջոյ անոր արուեստը ճանցուեցաւ եւ Ֆրանսայի սահմաններէն դուրս ելաւ։
Դպրոցներ
Ֆրանսայի կարգ մը դպրոցներ անոր անունը կը կրեն։ Ծննդավայրին մէջ, Լիմոժ, դպրոցական համալիր մը կոչուած է իր անունով, նաեւ՝ մահացած շրջանին մէջ՝ Քանյը Սիւռ Մեր։ Նոյնպէս՝ Լա Ռոշ սիւռ Իոն, Ֆեռիեռ ան Կատինէ, Անսիեռ սիւռ Սէն, Շաթու - Իվլեն, Անճեռ, Փարիզ՝ արուստի դպրոց մը։
Թանգարաններ
Ռենուարին էսուայի բնակարանն ու աշխատանոցը եւ Քանյը Սիւռ Մեր բնակարանն ու աշխատանոցը թանգարաններու վերածուեցան։
Տե՛ս նաեւ
Եորղոս Եաքովիտիս
Փոլ Կօկէն
Վան Կոկ
Ռամպրանտ վան Ռէյն
Տիէկօ Ռիվերա
Տէլաքրուա
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Նկարիչներ Ստորոգութիւն:Արուեստագէտներ Ստորոգութիւն:Քանդակագործներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսա ծնածներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսա մահացածներ
Մայր Հայաստան յուշահամալիր
Մայր Հայաստան յուշահամալիր, յուշահամալիր է Երեւան ի մէջ, կառուցուած է ի նշանաւորումն ԽՍՀՄ-ի՝ Հայրենական մեծ պատերազմ ին տարած յաղթանակին։ Բացուած է 29 Նոյեմբեր 1950-ին Յաղթանակ զբօսայգիին մէջ։ Հեղինակը ԽՍՀՄ ժողովրդական ճարտարապետ Ռաֆայէլ Իսրայէլեան ն է։ Պատուանդանի վրայ տեղադրուած էր ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ Սերկէյ Մերգուրով ի հեղինակած Ժոզեֆ Սթալինի 17 մեթր բարձրութեան պղինձէ կոփածոյ արձանը։ 1951 թուականին հեղինակները արժանացած են ԽՍՀՄ պետական մրցանակի։ 1962 թուականին հանուած է Ժոզեֆ Սթալին ի արձանը։ 1967 թուականին տեղադրուծ է Հայաստանի ժողովրդական նկարիչ Արա Յարութիւնեան ի հեղինակած 22 մեթր բարձրութեան պղինձէ կոփածոյ «Մայր Հայաստան» արձանը ։
1995 թուականին ան վերանուանուած է Մայր Հայաստան զինուորական թանգարանի եւ անցած ՀՀ ՊՆ ենթակայութեան մէջ։ Թանգարանը գլխաւորաբար կ՛արտացոլայ 2 թեմա՝ Հայ ժողովուրդի մասնակցութիւնը երկրորդ համաշխարհային պատերազմին եւ Արցախեան ազատագրական պատերազմ ։