cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Փիլիսոփայութիւն
Փիլիսոփայութեան էութիւնը
Տրամաբանութենէն զատ՝ փիլիսոփայական մտածողութեան եւս մէկ վարուելաձեւ կ’ապահովէ անոր ամբողջականութիւնը: Փիլիսոփայական ցանկացած նոր ուղղութիւն, ցանկացած նոր գաղափար կամ փիլիսոփայական դպրոց իրեն կը համեմատէ իրեն նախորդող փիլիսոփայական համակարգերուն, ներկայացնելով անոնց քննադատական վերլուծութիւն՝ իր նոր համակարգի սահմաններուն մէջ։ Օրինակ՝ Իմանուէլ Քանթի յայտնի աշխատութիւնը՝ «Զուտ Բանականութեան Քննադատութիւն»-ը, կը պարունակէ բանապաշտութեան ու փորձարապաշտութեան քննադատական վերլուծութիւնը: Այս ձեւով՝ տրամաբանութիւնն ու քննադատական վերլուծութիւնը կը հանդիսանան փիլիսոփայական մտածողութեան հիմքն ու կ’ապահովեն անոր ամբողջականութիւնը: Անոր հետ միասին փիլիսոփայութեան հասկացութեան աղօտութիւնը կը հանդիսանայ անոր բնորոշ գիծը եւ կ’առանձնացնէ այն գիտութիւններէն: Եթէ փիլիսոփաներուն կը յաջողի նոր արդիւնաւէտ իմացութեան մէթոտաբանութեան մշակման շնորհիւ առաջընթաց ապրիլ, ապա այդ ոլորտը կ’առանձնացուի փիլիսոփայութենէն եւ կը դառնայ ինքնուրոյն գիտական ճիւղ: Այդպէս, իմացութեան գիտական մէթոտաբանութեան յաջողակ կիրառումը տարբեր կարգերու բնական առարկաներուն փիլիսոփայութենէն վերջնականապէս առանձնացուց բնական փիլիսոփայութեան ճիւղը, որը յետագային բաժնուեցաւ շարք մը բնական գիտութիւններու: Օրինակ Իսահակ Նեւտոն գրած է իր յայտնի հիմնային աշխատանքը՝ «Բնական Փիլիսոփայութեան Թուաբանական Սկզբունքները», ըլլալով փիլիսոփայ` իր սեփական պատկերացմամբ, իսկ ներկայ ժամանակին ան յայտնի է որպէս բնագէտ (physicist) ու մաթեմաթիքոս: Անգլալեզու ամբողջ գիտութիւնը առ այսօր կը պահպանէ փիլիսոփայութեան հետ իր ունեցած «բարեկամական» կապի հետքեր, օրինակ՝ անոր մէջ, որ անոր բոլոր ճիւղերուն մէջ բարձրագոյն գիտական աստիճանը կը կրէ «Փիլիսոփայութեան Տոքթոր» անուանումը (անգլերէն՝ PhD):
Փիլիսոփայութեան բաժիններ
Փիլիսոփայութեան հասկացութեան յետագայ հաստատումը կ’անցնի անոր տարբեր բաժիններու նկարագրման: Փիլիսոփայութիւնը կը ստորաբաժանուի երկու եղականով՝ ըստ ուսումնասիրման առարկայի եւ ըստ «տեսակներու», այսինքն բազմաթիւ դպրոցներու ու գաղափարախօսութեան: Առաջին եղանակը կ’ընդգծէ փիլիսոփայութեան կիրառման ոլորտները: Բնական է, որ այդպիսի բաժանումը կարելի է կատարել տարբեր ձեւերով: Այդպիսի բաժանումներէն ամենախոշորն է փիլիսոփայութեան բաժանումը ըստ բնազանցութեան (գոյութեան հարցերը), հմտաբանութեանյի (իմացութեան հարցերը) եւ արժէքներու ուսումնասիրմանյի (բարոյականութեան ու արժէքներու հարցերը): Այլ, աւելի դասական ձեւով, բացի վերը նշուած 3 ոլորտներէն՝ որպէս առանձին առարկաներ կ’ընդունուին նաեւ տրամաբանութիւնը (փիլիսոփայական կանգուն գաղափարախօսութեան կատարելագործումը) ու փիլիսոփայութեան պատմութիւնը (անցեալի փիլիսոփայական դրոյթներու քննադատական վերլուծութիւնը): Արիստոտէլի ժամանակ ի յայտ կու գայ փիլիսոփայութեան բաժանումը տեսական եւ բանաստեղծական (ստեղծագործական): Երկրորդ եղանակը կ’ընդգծէ փիլիսոփայական բազմաթիւ դպրոցներն ու մեթոտաբանութիւնները: Այդպիսի ամենախոշոր բաժանումը կը հանդիսանայ, բաժամունքի մը մէջ օրինակ ամբողջ արեւմտեան փիլիսոփայութեան, այսինքն հին փիլիսոփայութեան ու Արեւմտեան Եւրոպայի ու ԱՄՆ-ի մէջ յետագային ձեւաւորուած բոլոր փիլիսոփայական դպրոցներու ու ուղղութիւններու, ինչպիսիներն են գերմանական կամ ֆրանսական փիլիսոփայութիւնը, ներառումը: Պատմականօրէն՝ լեզուական ու տարածական արգելքներու հետեւանքով բազմաթիւ փիլիսոփայական դպրոցներ կը յայտնուէին հաստատ երկիրներու ու ժողովուրդներու սահմաններուն մէջ, ինչպիսիներն են օրինակ հին յունական, չինական կամ գերմանական փիլիսոփայութիւնը: XVII դարէն սկսած աշխարհանայցման աստիճանական զարգացման հետ զուգընթաց՝ ազգային ու աշխարհագրական տարբերութիւնները կորսնցուցին իրենց կարեւորութիւնը, եւ փիլիսոփայական տարբեր ուղղութիւնները, դառնալով միջազգային, կը ստանային աշխարհագրութեանը եւ մշակոյթին չամրագրուած անուանումներ, ինչպիսիներն են օրինակ մարքսիստականութիւնը, գոյապաշտութիւնը եւ այլն: Անոր հետ միասին այսօր դեռ կը պահպանուին որոշակի մշակութային-լեզուական տարբերութիւններ, որոնք կը ձեւաւորեն տարբեր փիլիսոփայական ուղղութիւններ: Այդպիսի տարբերութիւններէն կարեւորագոյնն է ժամանակակից փիլիսոփայութեան բաժանումը մայրցամաքային փիլիսոփայութեան, որ կը ներառէ հիմնականութեամբ ֆրանսացի ու գերմանացի փիլիսոփաներու աշխատանքները, եւ վերլուծական փիլիսոփայութեան, որ կը զարգանայ հիմնականօրէն անգլիալեզու երկրներուն մէջ:
Տրամաբանութիւն
Քանի որ փիլիսոփայութիւնը կազմուած է բանական դատողութիւններէ, տրամաբանութիւնը կը հանդիսանայ անոր առաջնային ստորոգելիքը: Փիլիսոփայական բազմաթիւ համակարգերու վերլուծութեան, անոր՝ իրար հետ համեմատման համար անհրաժեշտ է կատարել փիլիսոփայական բազում պնդումներու ու տեսութիւններու քննադատական վերլուծութիւն: Այն պատճառով, որ մարդկային մտածելակերպը կը ձեւաւորէ բառացիօրէն, տրամաբանութիւնը սերտ կապուած է հատուածներու ու լեզուներու վերլուծութեան հետ: Այն կը պաշտօնականացնէ բառային դատողութիւնները եւ կը որոշէ ձեւերը, որոնք ընդունելի են վերլուծութեան համար: Դատողութեան տրամաբանական պաշտօնականացման առաջին քայլը դարձաւ հաւաքաբանութեան, կամ տեսակի դատողութիւններու ի յայտ գալը:
Հաւաքաբաններու ճիշտ կիրառումը կը բանայ ապացուցական դատողութիւններու ճանապարհը փիլիսոփայութեան, թուաբանութեան, բնական գիտութիւններու կամ մտածելակերպի ձեւաւորման մէջ: Իր թուացեալ դիւրութեան հետ մէկտեղ, հաւաքաբանութեան տարանջատումը մարդկային սովորական խօսքէն տեղի ունեցած է ոչ մէկ անգամէն եւ ոչ ամէնուր: Անոնց տարանջատումը, որպէս ապացոյցի տեսակի, խթանուած է փիլիսոփայութեան եւ թուաբանութեան կապակցումէն, որ տարածուած էր Հին Յունաստանի մէջ։ Հաւաքաբանութեան եւ տրամաբանական պարզագոյն համակարգի հասկացողութեան առաջին պաշտօնական շարադրանքը կը պատկանի Արիստոտելին: Անոր տրամաբանութիւնը կը մնար անփոփոխ շուրջ 2 հազար տարի, մինչեւ XX դարու սկիզբը, երբ թուաբանութեան եւ վերլուծական փիլիսոփայութեան հետազօտութիւնները ճանապարհ հարթեցին տրամաբանութեան զարգացման համար: Ձեւաւորուեցաւ «Առաջին Կարգի Տրամաբանութիւն» կամ «Բրետիքատներու Տրամաբանութիւն», որ ներկայիս լաւ ուսումնասիրուած է: Սակայն, կը պարզուի, որ փիլիսոփայութեան պնդումներու, առաւել եւս մարդկային բնական ամբողջական խօսքի վերլուծութեան համար անհրաժեշտ է աւելի բարձր դասերու տրամաբանութիւններու ու մարդկանց տրամաբանութեան, մասնաւորապէս՝ երկրորդ կարգի տրամաբանութեան կիրառումը: Բացի այդ, պաշտօնական նշանային լեզուի ու մարդկային բնական լեզուի փոխկապակցուածութիւնը կը հետազօտէ տրամաբանական իմաստաբանութիւնը: Այս գաղափարները՝ աւելի բարձր դասերու բարոյական տրամաբանութեան հետ միասին կը շարունակեն մնալ աշխոյժ միջգաղափարային հետազօտութիւններու ոլորտ: Ժամանակակից տրամաբանութիւնը կազմուած է արդիական, խոր թուաբանական համակարգերէ, որոնք կ’ուսումնասիրուին փիլիսոփաներու, թուաբաններու, լեզուաբաններու, վերջերս նաեւ՝ ծրագրաւորողներու եւ լուծման տեսութեան եւ արհեստական բանականութեան ոլորտի մասնագէտներու կողմէ: Այդպէս՝ տրամաբանութիւնը կը հանդիսանայ ինչպէս ամենահին, այդպէս ալ ամենաժամանակակից գաղափարը:
Կամքը Փիլիսոփայութեան Տեսանկիւնէն
Կամքը կը քննարկուի՝ շաղկապուելով նպատակայնութեան, ազատութեան եւ անհրաժեշտութեան հիմնահարցերուն: Գաղափարականութիւնը կը դիտարկէ կամքը՝ իբրեւ արտաքին ազդեցութիւններէն ու հանգամանքներէն անկախ եւ առարկայական անհրաժեշտութեան հետ չկապակցուած յատկանիշ, որ կ’արտայայտէ մարդու գործողութիւններով ու արարքներով՝ որպէս ազատութեան դրսեւորում: Ըստ նիւթապաշտութեան, կամային գործունէութեան սկզբնաղբիւրը միշտ ալ կը մնայ առարկայական աշխարհը, մարդու առարկայանական գործունէութիւնը, որ ուղղուած է աշխարհի վերափոխմանը եւ հիմնուած է բնութեան առարկայական օրէնքներու վրայ։ Նիւթի ներքին պայմաններու (պահանջմունքներ, հետաքրքրութիւններ, ցանկութիւններ, գիտելիքներ եւ այլն) անդրադարձած առարկայական աշխարհը անոր համար հնարաւորութիւն կը ստեղծէ տարբեր նպատակներ գոյացնելու, որոշումներ կայացնելու, վարուելու այս կամ այն կերպով: Նիւթապաշտութիւնը դրոյթներով ազատ է ոչ թէ կամքը, որ կ’ընտրէ՝ առաջնորդուելով միայն նիւթական ցանկութիւններով, այլ այն կամքը, որ կ’ընտրէ՝ համապատասխանելով առարկայական անհրաժեշտութեան:
Կային փիլիսոփաներ (Սփինոզա), որոնք ընդհանրապէս կը ժխտէին կամքի ազատութիւնը՝ բացարձականացնելով անհրաժեշտութիւնը եւ մերժելով պատահականութիւնը: Իսկ որոշ փիլիսոփաներ կը դիտարկէին կամքը՝ որպէս կոյր, ոչ բանական եւ չգիտակցուող ուժ, որ առկայ է ոչ միայն շնչաւոր արարածներու, այլեւ ողջ բնութեան մէջ եւ ամբողջ գոյի բնազանցական (metaphysical) հիմնաւորումն ու սկիզբն է: Կամքի այսպիսի բնութագիրը ընդհանրութիւններ ունի Քանթի «իրը` ինքն իր մէջէ հասկացութեան հետ»:
Կեցութեան բնազանցական սկիզբը կամքին վերագրելը կամովականութեան (voluntaryism) հիմնական դրոյթներէն է: Կամովականութեան հիմնադիրը Օգոստոս Երանելին էր, ով կամքը վեր կը դասէր իմացութենէն: Կամովականութիւնը յետագային զարգացուցին Տունս Սքոփը եւ Ուիլհելմ Օքքամը: Այնուհետեւ անոնց յետնորդները դարձան Շոփենհաուըրը եւ Ուունտթը:
Հայ փիլիսոփայական մտքի սահմաններուն մէջ նոյնպէս չեն անտեսուիր կամքի, մասնաւորապէս կամքի ազատութեան հիմնահարցը: Տարբեր ժամանակներու հայ առաջադիմական մտածողները ճակատագրի անվերապահութիւնը ընդգծող կամ մերժող հայեացքներով այս կամ այն կերպ միշտ ալ անդրադարձած են մարդու կամքի ազատութեան հարցին: Այդ մտածողներու շրջանակներուն մէջ կարելի է ընդգծել հետեւեալ անունները՝ Մեսրոպ Մաշտոց, Կորիւն, Եզնիկ Կողբացի, Եղիշէ, Փաւստոս Բիւզանդ, Ղազար Փարպեցի, Մովսէս Խորենացի, Դաւիթ Անյաղթ, Գրիգոր Նարեկացի, Յովհաննէս Երզնկացի, Ֆրիկ, Նահապետ Քուչակ, Մխիթար Գոշ, Վարդան Այգեկցի, Յովհաննէս Սարկաւագ, Վահրամ Րապունի, Ներսէս Շնորհալի, Գրիգոր Տաթեւացի, Մխիթար Հերացի, Ստեփանոս Լեհացի, Շահամիր Շահամիրեան, Խաչատուր Աբովեան, Միքայէլ Նալբանդեան, Ե. Տէմիրճիպաշեան, Րաֆֆի, Ս. Սպանդարեան, Ս. Շահումեան, Ս. Կասեան, Ա. Մեասնիկեան եւ այլն:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Փիլիսոփայութիւն
Կարապետ Աղաջանեան
Կարապետ Աղաջանեան, հայազգի բժիշկ, մանկավարժ։ Բժշկական գիտութիւններու դոկտոր (1904), փրոֆէսոր (1912)։
Կենսագրութիւն
Ծնած է քահանայ հօրմէ։ Աւարտած է ծննդավայրին կիմնազիան յետոյ անցած է Փեթերսպուրկ, ուր 1901-ին զինուորական բժշկական ակադեմիան աւարտելէ եւ մրցանակ շահելէ ետք՝ կը հրաւիրուի Ակադեմիայէն կատարելագործուելու համար: Իբրեւ մասնագիտութիւն՝ ընտրած է ջղային եւ հոգեկան հիւանդութիւնները, եւ աշխատած է աշխարհահռչակ Փրոֆ. Բեխտերեւի տնօրէնութեան ներքեւ, եւ 1904-ին ներկայացնելով Թեզը՝ ուղեղային կեղեւի տեսողութեան կեդրոնը, ստացած է բժշկապետի տիտղոսը: Ակադեմիի եւ ռուս կառավարութեան կողմէ գիտական նպատակով արտասահման կ’ուղարկուի, ուր մասնաւորապէս աշխատած է Պերլինի ջղային եւ հոգեկան հիւանդութեանց քլինիքին մէջ, Փրոֆ. Ցիհինի եւ Օպենհայմի մօտ, Փրոֆ. Սալկովսկիի, Ցունցի եւ Եակոբսոին աշխատանոցներուն մէջ։ Փրոֆ. Սալկովսկիի մօտ կատարած ուսումնասիրութիւնը տպագրուած է Biochemische ZeitSchrift թերթին մէջ, իսկ Փրոֆ. Եակոբսոնի մօտ կատարած ուսումնասիրութիւնը հրատարակուած է Պերլինի գիտութեանց Ակադեմիի կողմէն: 1911-ին ռուս կառավարութիւնը զինքը կրկին արտասահման ղրկեց, ուր ծանօթանալով մասնաւորապէս ուղեղային սիֆիլիզի բժշկութեան վիճակի հետ, իր յայտնի զեկուցումը տուած է Փեթերսպուրկի ջլախտաբաններու ժողովին, որը կանգնելով մեր հայրենակիցին տուած հիմունքներուն վրայ՝ իր գիտական որոշումը տուած է այդ ծանր հիւանդութեան դէմ կռուելու միջոցներու մասին:
1912-ին հրաւիրուած է իբր տեսուչ հոգեջլախտաբանական Էնսդիդիւի քլինիքին մէջ։ Միեւնոյն մասնագիտութեան մասին դասախօսելու հրաւիրուեցաւ 1913-ին Վարշավայի համալսարանին կողմէ: Երբ Վարշավան Գերմանաց ձեռք անցաւ՝ Կ. Աղաջանեան համալսարանի հետ Ռոստով փոխադրուեցաւ եւ Ռուսիոյ Կարմիր Խաչի եւ Զինուորական կառավարութեան կողմէ Կովկասի բանակի ջղային եւ ուղեղային հիւանդութեանց բժշկական կազմակերպութիւնները հիմնաւորելու պաշտօն ստացաւ:
Փրոֆ. Աղաջանեան 1920-ին Ռուսաստանէն Պոլիս անցաւ ուր երկու տարի միայն մնաց: Երբ Դաշնակիցները Պոլիսէն մեկնեցան՝ ինքն ալ Պուլկարիա անցաւ եւ Սօֆիայի համալսարանին մէջ մէկ տարի դասախօսեց եւ անկից ալ Բարիզ մեկնեցաւ, ուր ձեռք բերելով բժշկական բոլոր արտօնութիւնները կ’աշխատի համալսարանին մէջ ջղային եւ հոգեկան հիւանդութեանց շուրջ:
Բարիզի մէջ հրատարակեց իր հետազօտութիւնը՝ ջղային սիստեմի ուռեցքներու վերաբերեալ, որը բժշկական ֆաքիւլդէի կողմէ մեծ ուշադրութեան արժանացած է: Օ. Մարիի հետ հրատարակած է «Լեզուի քայքայումներու եւ պապանձման մասին» իր գրած աշխատութիւնը: Աղաջանեան անձնապէս եւ իր տնօրէնութեան տակ գտնուող բժիշկներու միջոցաւ հրատարակած է բազմաթիւ աշխատութիւններ, ռուսերէն եւ ուրիշ կարեւոր եւրոպականլեզուներով, ուղեղի կազմի գործունէութեան վերաբերեալ, հոգեկան եւ ջղային հիւանդութիւններու շուրջ եւ քրէական պատասխանատուութեանց մասին: Գարագաշ «Պարսկահայ Տարեցոյց» 1903:
Փրոֆ. Աղաջանեան 1937-ին միաձայնութեամբ նախագահ ընտրուեցաւ Ֆրանսայի Ռուս Բժիշկներու Միութեան: Աղաջանեան այնքան հռչակ հանած է՝ որ 1937-ին Միացեալ Նահանգներու բժշկները զինքը Նիւ Եօրք հրաւիրեցին Ամերիկացի հիւանդի մը շուրջ խորհրդակցութիւններ կատարելու համար:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:15 Դեկտեմբերի մահացածներ
Խեւսուրեթի
Խեւսուրեթի, Խեւսուրեթիա (վրաց.՝ ხევსურეთი), պատմական շրջան Վրաստանի հիւսիս-արեւելքին մէջ։ Խեւսուրեթիի բնակիչները խեւսուրներն են (վրաց.՝ 'ხევსურები')՝ վրացիներու ազգագրական խումբ, որ աւանդաբար բնակած են բարձր լեռնային համայնքներուն մէջ, ուր դասային տարբերութիւն գոյութիւն չէ ունեցած։ Միջնադարուն եւ աւատատիրական ժամանակաշրջանին խեւսուրները ազատուած են հարկերէն, սակայն պարտաւոր էին պահպանել Վրաստանի հիւսիսային սահմանները։ Քարթլիի եւ Կախեթի վրայ արշաւանքներու ժամանակ խեւսուրները զորքեր ուղղարկած են Քարթլի եւ Կախեթի թագաւորներուն օգնութեան։ Խեւսուրները կարեւորագոյն դեր կատարած են 1659-1660 թուականներուն Բախտրիոնեան ապստամբութեան ժամանակ ։
Չնայած անոր, որ խեւսուրները կը դաւանեն քրիստոնէութիւնը եւ վրացական եկեղեցւոյ հետեւորդներ կը համարուին, խեւսուրներու կեանքին մէջ կարեւոր դեր կը կատարեն հնամյա մինչքրիստոնէական աւանդոյթները։ 1876 թուականին հանրայայտ գերմանացի ճանապարհորդ Գուստավ Ռադէն, ըլլալով Խեւսուրեթիի մէջ, գրեց «Chewsuren und ihr Land» (Kassel, 1878) գիրքը, որ Խեւսուրեթին ներկայացուց արեւմտեան ընթերցողին։ Խեւսուրեթիի նշանաւոր վայրերէն են Շատիլի եւ Մուցո գիւղերը՝ իրենց միջնադարեան ամրոցներով, ինչպէս նաեւ Խախմաթի, Ախիելի եւ Լեբաիս Կարի ամրութիւնները։
Խեւսուրները միջինէն բարձր հասակ ունին, կապոյտ, երբեմն՝ կանաչ աչքեր եւ բաց գոյնի մազեր։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Աշխարհագրութիւն
Նաթրիոն
Նաթրիոն քիմիական տարր է, քիմիական բանաձեւն է Na (Natrium-էն), կարգահամարը՝ 11, հիւլէական զանգուածը՝ 22,98977։
Նաթրիոնը արծաթա-ճերմակաւուն, ալքալիական մետաղ է։
Պատմութւն
Նաթրիոնի միացութիւնները՝ կերակրի աղը եւ սոտան, յայտնի են շատ հին ժամանակներէն։ Եբրայերէն նէթեր (νίτρον, nitrum) բառը հանդիպած է Աստուածաշունչին մէջ որպէս նիւթի մը անուանում, որը, ըստ Սողոմոնի, եռացած է քացախին մէջ : Եգիպտոսին մէջ սոտան բնութեան մէջ կը հանդիպէ սոտայի լիճերի ջուրերուն մէջ։ Բնական սոտան հին եգիպտացիները օգտագործած են զմռսելու, կտաւներու ճերմակեցման համար, խոհանոցին սնունդի մէջ, ինչպէս նաեւ ներկերու պատրաստման համար։
Մետաղական նաթրիոնն առաջինն անջատած է Համփրի Տեւին (Humpry Davy, 1807, Նոյեմբեր 19-ին), ով առաջին անգամ այդ մասին տեղեկացրած է Պէյքըրեան դասախօսութիւններուն (Bakerian Lecture) (ան նշած է, որ 1807 թուականի Հոկտեմբեր 6-ին յայտնաբերած է քաղիւմը, իսկ նաթրիոնը քաղիւմէն՝ քանի մը օր անց)։ Ան նաթրիոնը ստացած է խոնաւ նաթրիոնի հիտրօքսիտը ելեկտրոլիզի ենթարկելով։
Բնութեան Մէջ
Բնութեան մէջ տարածուած տարր մըն է, երկրակեղեւին 2,83 %, ըստ զանգուածի եօթներորդն է։ Նաթրիոնի գլխաւոր միներալներն են՝ հալիթը, լիլիական բորակը, թենարտիթը, միրապիլիթը, որոնք նաթրիոնի եւ անոր միացութիւններուն ստացման հիմնական աղբիւրն են։ Ազատ վիճակին բնութեան մէջ չհանդիպեր, կը մտնէ 222 միներալներու բաղադրութեան մեջ։
Կենսաբանական Նշանակութիւն
Նաթրիոնի քլորիտի՝ մարդու օրական պահանջը 2-10 կրամ է։ Նաթրիոնի իոններու համակեդրոնացումը օրկանիզմին մէջ կը կարգավորուէ ալտոսթերոն հորմոնով։
Բնագիտական Յատկութիւններ
Սենեակային ջերմաստիճանին նաթրիոնը ճերմակ, արծաթափայլ մետաղ է։ Բոլոր մետաղներուն պէս ան լաւ կը հաղորդէ ելեկտրական հոսանքը։ Նաթրիոնը փափուկ է՝ հեշտօրէն կը կտրուի դանակով։ Ան փոքր-ինչ թեթեւ է ջուրէն եւ կը պատկանի թեթեւ մետաղներու թիւին։ Նաթրիոնը դիւրահալ մետաղ է։ Եթէ նաթրիոնի մի կտորը տեղաւորենք փորձանօթին մէջ եւ տաքացնենք, ապա ան արագ պիտի հալչի։ Նաթրիոնի հալման ջերմաստիճանն է 98 °C, եռմանը՝ 882,9 °С, խտութիւնը՝ 968 քկ/մ3, պարամակնիսական է։
Նաթրիոնի եւ անոր միացութիւններու շոգիները բոցը կը ներկեն բնորոշ դեղին գոյնով։ Սա յատկութիւնը յաճախ կ'օգտագործwuէ որպէս նիւթին մէջ նաթրիոնի առկայութեան ստուգման միջոց։ Նաթրիոնի շոգիները կարմրածիրանագոյն են։ Քիմիապէս աշխոյժ տարր մըն է, յայտնի բոլոր միացութիւններուն մէջ միարժէք է, օդին մէջ արագ կ'օքսիտանայ՝ յառաջացնելով օքսիտ, գէրօքսիտ, հիտրօքսիտ եւ քարպոնաթ։ Նաթրիոնի նորմալ ելեկտրոտային ներուժը -2,74 վ է, հալոյթին մէջ՝ -2,4 վ։
Քիմիական Յատկութիւններ
3-րդ պարբերութեան 1-ին խմբի տարր, s-տարր է, հիւլէի ելեքտրոնային թաղանթներու կառուցուածքն է 3s1։ K եւ L թաղանթները լրացուած են։
Բնական նաթրիոնը բաղկացած է միայն 23Na կայուն իզոտոպէն։ Ստացուած են 20-22, 24 եւ 25 ռատիոաշխոյժ իզոտոպները (22Na-ի T½ = 2.64 տարի)։
Արամ Երկանեան
Արամ Երկանեան, հայ ազատագրական՝ որ հռչակացած է իր Պէհաըթին Շաքէրի եւ Ֆադալի Խան Խոյսքիի վրէժխնդրի սպանութեան, անոնց Հայոց Ցեղասպանութեան մէջ դերին եւ Պաքուի մէջ հայերու կոտորածին համար։ Ան հայոց հերոսներէն մէկը կը նկատուի։
Կենսագրութիւն
Արամ Երկանեան ծնած է Էրզրում 20 Մայիս 1900 թուականին։ Ան Սարգիս Երկանեան եւ Մարիամ Սողոյեան-Երկանեանի երրորդ զաւակն էր։ Ան Էրզրումի դպրոցը յաճախած է։
Երկանեան, որ վկայ եղած է հայոց ցեղասպանութեան, 1917-ին ան արձանագրուած է հայկական կամաւոր անջատումներուն եւ կռուած է զօրավար Դրո յի համար Բաշ-Ապարանի ճակատամրտին մէջ։ Օսմանեան ուժերու դէմ յաղթանակով եւ Հայաստանի Տեմոքրաթական Հանրապետութեան հաստատմամբ 1918-ին, Երկանեան արձանագրուեցաւ գործադիր մարմնի Հայ Յեղափոխական Դաշնակշութեան, որ Նէմեսիսի հիմնումին մէջ մաս կը կազմէր. գաղտնի գործողութիւն մըն էր, որուն նպատակն էր սպանել բոլոր հայոց Ցեղասպանութեան կազմակերպիչները Ատրպէյճանի եւ թուրք կայսրութեան մէջ ։
Նէմեսիս գործողութիւն
Հայաստանի պոլշեւիկներ ու դէմ պարտութենէն ետք, Երկանեան մեկնեցաւ Թպիլիսի ուր Միսաք Գրիգորեանի հետ նշանակուած էին սպաննելու Ազրպէյճանի Տեմոքրաթական Հանրապետութեան նախկին վարչապետ Խան Խոյսքիի եւ առաջնորդ Մուսաուադի Խան Մահմատով. 19 Յունիս 1920-ին Թիֆլիսի Երեւան հրապարակը, ուր սպասեցին ազդանշան մը իրենց յանցակիցներէն։ Երօ Խոյսքի եւ Մահմատով 100-էն 150 մեթր հեռու էին, անոնք անմիջապէս կրակեցին անոնց։ Խոյսքի տեղւոյն վրայ սպաննուեցաւ, սակայն Մահմատով, որ վիրաւորուած էր, փախաւ։
Աւելի ուշ կեանքը
Երկանեան Գերմանիոյ մէջ կատարած գործերէն ետք, ուղղուեցաւ դէպի Աւստրալիա, որմէ ետք Պուքըրեստ, ուր ապրեցաւ մինչեւ որ տեղափոխուեցաւ դէպի Պուէնոս Այրէս 1927-ին։ Պուէնոս Այրէս ի մէջ Երկանեան խմբագրող եղաւ տեղական հայկական թերթին ։
1931-ին ամուսնացաւ Զապէլ Փարակաեանի հետ եւ ունեցած է մէկ աղջիկ։
Պալարախտէ վարակուեցաւ. Երկանեան տեղափոխուեցաւ Գորտոպա, ուր մահացաւ 2 Օգոստոս 1934 թուին, 34 տարիկան։ Թաղուած է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան բակը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ վրիժառուներ Ստորոգութիւն:Նեմեսիս գործողութեան մասնակիցներ Ստորոգութիւն:Կարին ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան ականատեսներ Ստորոգութիւն:20 Մայիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:1900 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1934 մահեր
Կարագեան
Կարագեան, հայկական մականուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական մականուններ Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ
Սպիտակ Արջ
Սպիտակ արջ (ծովային արջ) կամ Բեւեռային արջ, հիւսիսային բեւեռային շրջաններուն մէջ տարածուած արջի տեսակ է։
Նկարագրութիւն
Սպիտակ արջերը գազաններ են, որոնք ունին մեծ եւ ծանր մարմին, մեծ գլուխ, կարճ պոչ եւ փոքր ականջներ: Մարմինը ծածկուած է խիտ սպիտակ ստեւներով: Ծնօտները մեծ են՝ խոշոր ժանիքներով, թաթերը ուժեղ են՝ կեռ մագիլներով: Հոտառութիւնն ու լսողութիւնը լաւ զարգացած են:Էգերը կը կշռեն 350-700 ք.կ., իսկ արուները՝ 1000 ք.կ.: Սպիտակ արջը երկրագունդի ամենամեծ գիշատիչ անասունն է: Կ'ապրի միայն Արքթիթայի մէջ: Ամբողջ կեանքը կ'անցընէ սառոյցների մէջ, ջուրը անոր հարազատ աշխարհն է: Սպիտակ արջը կրնայ ժամական 4–5 ք.մ. արագութեամբ լողալ, սուզուիլ գրեթէ փոկի պէս եւ երկու վայրկեան մնալ  ջուրին տակ:Կը սնանի փոկերով, ձուկերով եւ թռչուններով: Երբ  ձագեր ծնելու ատենը գայ, էգը կը մտնէ ձիւնէ քարայրը: Հսկայ` 700 ք.կ. այդ անասունին նորածին քոթոթները առնետէն քիչ մը մեծ կ'ըլլան: Մինչեւ ձագերուն մեծնալը մայր արջը որջէն դուրս չ'ելլեր:Կէս քիլօ ծնած նորածինները, որոնք սովորաբար թիւով երկու կ'ըլլան, կը ծնին Յունուար-Փետրուարին: Մայր արջը զանոնք կը կերակրէ մինչեւ գարուն: Այդ ընթացքին անոնք դանդաղ կ'աճին: Գարնան ձագերը «գայլի ախորժակ» կ'ունենան. որջէն դուրս կու գան շնիկի չափ դարձած, բայց յետոյ այնքան են կ'աճին, որ երբեմն նոյնիսկ 2,5 մ երկարութիւն կ'ունենան Սպիտակ արջեր: Սպիտակ արջերը միւս արջերէն կը տարբերին անով, որ անոնք ունին երկար վիզ եւ տափակ գլուխ։ Կաշին սեւ է, իսկ մուշտակին գոյնը կը փոխուի սպիտակէն մինչեւ դեղնաւուն, ամրան կը դեղնի արեւի լոյնսի անընդհատ ներգործութենէն։ Ոտքերուն ներբանները բրդոտ են, որպէսզի չսահին սառոյցին վրայ եւ չսառին։ Մատներուն մէջտեղ կը գտնուի լողաթաղանթը։
Ներկայիս սպիտակ արջերը կը դասուին անհետացումի վտանգին ենթարկուած անասուններու շարքին: Սպիտակ արջերը արագավազ են, նոյնիսկ երբեմն ձիերէն ալ աւելի արագ:Անոնք կրնան ժամական 60 ք.մ. վազել:
Սպիտակ արջերու կարելի է հանդիպիլ նաեւ Տենմարքի, Ռուսիոյ, ԱՄՆ-ի (Ալասքայի) եւ Քանատայի մէջ: Այս երկիրները 1973-ին իրարու միջեւ համաձայնագիր մը կնքած են, պաշտպանելու սպիտակ արջերը եւ արգիլելու անոնց որսը:
Սիքինոս
Սիքինոս (յուն․՝ Σίκινος ), Էգէական ծովու կղզի, Քիքլատես, Յունաստան։ Կը գտնուի Իոս եւ Ֆոլեղանտրոս կղզիներուն միջեւ։ Մաս կը կազմէ Թիրա Շրջանային Միաւորին։  Տեղացիները Սիքինիոթես կը կոչուին։  Գլխաւոր բնակավայրն է (մայրաքաղաք) Հորա* կամ Սիքինոս։ Բնակչութեան թիւն է 260։
Աշխարհակագրական տեղեկութիւններ
Տարածութիւնն է 41,676 քլ․², իսկ կղզիին ծովեզրն է 40 քլ․։ Սիքինոսին շուրջը կը գտնուին հետեւեալ կղզիները․ հիւսիս-արեւմուտք՝ Ավոլիատա, Այիոս Եորղոս եւ Քարտիոթիսա, իսկ հարաւ-արեւմուտք՝ Քալողերոս, որ իր կարգին շրջախատուած է փոքր ժայռակղզեակներով։ Բոլորը միասին կը կազմեն Սիքինոս քաղաքապետութիւնը, 42,507 քլ․² տարածութեամբ, իսկ բնակչութեան ընդհանուր թիւը 273 է։ Գլխաւոր լեռներն են՝ Թրուլոս 553 մ․, Այիոս Մամաս 549 մ․, Այիա Մարինա 450 մ․ եւ Ֆրուտի թու Մոնասթիրիու 350 մ․՝ ուր կը գտնուի նաեւ Հրիսոփիղի վանքը։  Կղզիին հարաւ-արեւելեան կողմը կը գտնուի Ալոփրոնիա ծոցը եւ նաւահանգիստը։
Տեղական արտադրութիւն
Բնակիչները հողագործ, հովիւ, ձկնորս, մեղրագործ եւ պանրագործ են։ Կղզին կը յատկանշեն յատկապէս վարունգի եւ լուբիայի «ամպելոֆասուլօ» տեսակին արտադրութիւնները։  Արտադրուած ձէթը, քացախը եւ գինին կը գոհացնեն տեղական կարիքները։
Առասպել
Ըստ յունական առասպելին, կղզին անունը առած է Լիմնոսի Թոանտաս թագաւորին տղուն՝ Սիքինոս, անունը։ Ըստ Փլինիոս եւ Ստեփան Բիւզանդացի պատմաբաններուն կղզիին հին անունը «Ինոի» Οινόη եղած է («ինոս»՝ οίνος=գինի)։
Մարսողութիւն
Մարսողութիւնը սննդանիւթերու մշակման, տարրալուծման եւ ներծծման բարդ բնախօսական (physiologic) գործընթացն է: Անիկա կ'իրականանայ մարսողական համակարգին օրկաններուն մէջ :
Մարսողական Համակարգը
Մարսողական համակարգը կ'ընդգրկէ բերանը, ըմբանը (pharynx), որկորը-կերակրափողը (eso-phagus), ստամոքսը եւ բարակ ու հաստ աղիքները: Լեարդը, լեղուցը եւ շարոյրը (pancrease) մարսողական համակարգին յարակից օրկաններ են, որոնք իրենց յատուկ հիւթերով կ'ամբողջացնեն մարսողութեան գործընթացը:
Մարսողութեան Առաջին Հանգրուան
Մարսողական համակարգը կը սկսի բերանի խոռոչէն եւ կը հասնի մինչեւ յետանցք: Ակռաները, լեզուն եւ բերանի որոշ գեղձային հիւթեր իրենց բաժինը կը բերեն մարսողութեան առաջին հանգրուանին: Բերանին մէջ սննդանիւթերը ֆիզիքական եւ քիմիական  փոփոխութեան կ'ենթարկուին ծամուելով եւ լորձունքի ներգործութեամբ:
Ակռաներու առողջութիւնը մեծապէս կը նպաստէ ծամելու գործողութեան, իսկ լորձունքի բնական հոսքը բերնին մէջ կը նպաստէ մարսողութեան առաջին հանգրուանին:
Այս բոլորին կ'օժանդակեն լեզուն, լինտերը, ծնօտները, որպէսզի ծամուելու գործողութիւնը լաւապէս կատարուի եւ սննդանիւթերը առաւելագոյն ձեւով շաղախուին լորձունքին հետ:
Մարսողութեան Երկրորդ Հանգրուան
Ամէն մարդ 10-15 անգամ ծամելէ ետք կուլ կու տայ սնունդը, որ կ'իջնէ ստամոքս: Անիկա 3-4 ժամ մնալէ ետք կը փոխանցուի բարակ աղիքներ: Բարակ աղիքներու երկարութիւնը մօտաւորապէս 6 մեթր է: 6 ժամ մնալէ ետք հիմնական սնունդը կը ներծծուի եւ կը փոխադրուի մարմին: Ապա մնացեալ սնունդը կը փոխադրուի հաստ աղիք եւ կը կոչուի կղկղանք :
Բնական պայմաններու մէջ մեր կերած սննդանիւթերը ստամոքսին կողմէ արտադրուած ջրահեղուկներուն հետ խառնուելով` կը վերածուին կակուղ եւ հեղուկային խառնուրդի մը, ապա ստամոքսի եւ բարակ աղիքներու մէջ տեղի կ'ունենայ մարսողութիւնը: Չմարսուած նիւթերը ջուրով միասին եւ հեղուկ վիճակի մէջ կը հասնին հաստ աղիք. հոս ջուրը մեծամասնութեամբ կը ներծծուի աղեպատէն, իսկ մնացեալ աւելորդ թափօնները կը վերածուին թանձր կղկղանքի :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մարսողութիւն Ստորոգութիւն:Մարսողական համակարգ
Սթարա Զակորա
Սթարա Զակորա (Стара Загора), քաղաք Պուլկարիոյ կեդրոնական մասին մէջ։ Բնակչութեամբ երկրի 6-րդ քաղաքն է, ինչպէս նաեւ Պուլկարիոյ կարեւորագոյն տնտեսական կեդրոններէն մէկը։ Սթարա Զակորան յայտնի է իր ուղիղ փողոցներով, լորենիներով եւ բանաստեղծներով։ Ըստ 2010 թուականի տվեալներին Սթարա Զակորայի բնակչութեան թիւը կը կազմէր՝ 150 679 մարդ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Պուլկարիա
Էմերսըն Մնանկակուա
Էմերսըն Տամպուտզօ Մնանկակուա, զիմպապուէական քաղաքական գործիչ մըն է, Զիմպապուէի երրորդ եւ ներկայիս նախագահն է 2017-ի Նոյեմբեր 24-էն: Երկար ժամանակ իր նախորդ Ռոպերթ Մուկապէի դաշնակիցը եւ ZANU–PF կուսակցութեան ղեկավար անդամն ըլլալով, Մնանկակուան Զիմպապուէի փոխնախագահ եղած է 2014-էն մինչեւ 2017 Նոյեմբերի հեռացումը: 2017-ի Նոյեմբեր 21-ին Մուկապէն պաշտօնազրկուեցաւ:
Կենսագրութիւն
Ծնած է Զվիշաւանէ, Հարաւային Ռոտեզիա 15 Սեպտեմբեր 1942-ին Մաֆիտի եւ Մհուրաի Մնանկուաներէն որպէս ընտանիքի վեց երեխաներէն մին:, որոշ աղբիւրներ ծննդեան թուական կը նշեն 1946-ը: Ան շովա ազգութեան քարանկա ազգային խումբին անդամ է: Անոր ծնողքը քաղաքականապէս աշխոյժ ագարակատէրեր էին եւ իր ընտանիքին հետ միասին ան Զամպիա փախած էր, սպիտակներուն իր հօր ցուցաբերած դիմադրութեան պատճառաւ:
1960-ականներու սկիզբին Մնանկակուան առաջին անգամ Ռոպերթ Մուկապէն հանդիպած է Հանդիպումը ոգեւորուած է Մնանկակուան զբաղիլ քաղաքականութեամբ՝ Զիմպապուէի ազատագրութեան գործին: Մնանկակուայի աշխուժութիւնը յանգեցուց անոր դպրոցէն վտարուելուն: Ան ետքը միացաւ ճերմակ փոքրամասնութեան կառավարումէն Զիմպապուէի ազատագրութեան պայքարին, որ այն ատենը Ռոտեզիա անունը կը կրէր:
Կոստանեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ Ստորոգութիւն:Հայկական մականուններ
Հայր Մեր
Աղօթքը
Արեւմտահայերէն (աշխարհաբար)
Լատիներէն
Ստորոգութիւն:Աղօթքներ Ստորոգութիւն:Քրիստոնէական աղօթքներ
Մանկական Անդամալուծութիւն
Poliomyelitis, բառացիօրէն կը նշանակէ ողնուղեղային լուծանք։ Սակայն անիկա ընդհանրապէս անուանուած է «մանկական ողնուղեղային լուծանք» կամ «մանկական անդամալուծութիւն»:
Յաւելեալ
Մանկական անդամալուծութիւնը վարակիչ հիւանդութիւն մըն է, որուն յարուցիչը «Փօլիօ» ժահրն է, որ գտնուած է 1908-ին: Այս հիւանդութիւնը գոյութիւն ունեցած է հազարաւոր տարիներ առաջ։ 19-րդ եւ 20-րդ դարերուն անիկա համաճարակի վերածուած է։ Փօլիօ ժահրը կը հարուածէ միայն մարդ արարածը առանց տարիքի եւ սեռի խտրութեան։ Հիւանդութիւնը կը տեսնուի առաւելաբար մանուկներու մօտ։ Փօլիօ ժահրը ունի երեք ենթաբաժանումներ, որոնք կը յառաջացնեն տարբեր աստիճանի ախտանշաններ։ Առաջին տեսակը ամէնէն յաճախակին է եւ ամէնէն աւելի վարակիչը։
Վարակումէն ետք անհատը կ'ունենայ վարակամերժութիւն (immunity), որուն պատճառով վարակուած անհատին արեան մէջ կը զարգանան որոշ հակամարմիններ (antibodies): Այս հակամարմինները կը կեդրոնանան նշիկներուն եւ աղիքներուն մէջ ու կը պայքարին Փօլիօ ժահրերուն դէմ։ Անոնք կը կասեցնեն ժահրերուն բազմացումը եւ տարածումը դէպի կեդրոնական նեարդային համակարգ։ Փօլիօ ժահրի երեք ենթաբաժանումներուն դէմ մարմինին մէջ կը զարգանայ երեք տարբեր տեսակ վարակամերժութիւն։
Այս հիւանդութիւնը կը յայտնուի երկու ձեւով.
Անն Մարի
Անն Մարի Ռօզ Նիքօլսըն, աւելի շատ յայտնի է որպէս Անն Մարի (Anne-Marie) անգլիական երգչուհի եւ երգերու հեղինակ է, Շոթոքըն քարաթէ-ի ախոյեան։ «MTV Brand New 2016» անգլիական երաժշտական մրցումին մէջ յաղթող ճանչցուած է։ Երեք տարի Rudimental անգլիական Ելեկտրոնային խումբին մէջ ուղղակի կ՛երգէր, որմէ ետք մեներգած է։ «Rockabye» երգի յաղթող դարձած է Քլին Պենտըթի եւ Շոն Փոլի հետ միասին, որ ինն շաբաթ մնացած է Մեծն Բրիտանիոյ երգերու աղիւսակին մէջ, ինչպէս նաեւ գլխաւորած է յաջողութիւնները (hits) աւելի քան քսան այլ երկիրներու մէջ։
Մանկական Անդամալուծութիւն
Ախտանշաններ
Ընդհանուր առմամբ, վարակուողներուն 90-95 տոկոսը ախտանշաններ չեն ունենար։ 5-10 տոկոսը կ'ունենան անցողակի հարբուխի եւ կռիփի նման թեթեւ ախտանշաններ, օրինակի համար՝ ջերմ, գլխացաւ, փսխունք, փորհարութիւն եւ մկանային ցաւեր։ Այս ախտանշանները վարակումէն 15 օր ետք կ'անհետանան, եւ ենթական կ'ունենայ բնական կեանքի ընթացք։ Իսկ վարակուողներուն 1 տոկոսը կ'ունենայ նեարդային կեդրոնական համակարգի վնաս, որ կը յայտնուի երկու ձեւով.
Անն Մարի
մանկութիւն
Անն Մարի ծնած է Էսսեքսի մէջ, անոր հայրը իռլանտացի է, մայրը՝ անգլիացի։ Մանուկ հասակին ան խաղցած է երկու երաժշտական տեսաժապաւէններու մէջ։ Առաջինը «Թշուառները» Ուեստ Էնտի մէջ, երբ ան վեց տարեկան էր, իսկ երկրորդը «Սուլել քամիի միջոցով» երաժշտական ժապաւէնի մէջ երիտասարդ Ճեսսի Ճէյի հետ տասներկու տարեկանին: 2010 թուականին Անն Մարին մասնակցած է «Don’t Stop Believing» անգլիական տաղանդներու հաղորդումին: Անն Մարին եղած է «Original Talent» անուամբ խումբին: Բացի անորկէ, քարաթէ-ի ախոյեան (շոթոքըն ոճի): Այդ մարզանքով սկսած է զբաղիլ, երբ 9 տարեկան էր: Ունեցած է այդպիսի մրցանակներ, ինչպէս է կրկնակի ոսկի FSKA 2002 աշխարհի առաջնութեան ժամանակ, ոսկի եւ արծաթ FSKA 2007 աշխարհի առաջնութեան եւ ոսկի UKTKF ազգային առաջնութեան մէջ։ Անն Մարի ցանկացած է զբաղիլ երաժշտութեամբ, եւ անոր հիմնական պատճառը յաճախակի հիւրախաղերն էին  Rudimental ելեկտրոնային խումբին մէջ։ Ան ունեցած է ժամանակ մարզուելու համար: Ան քարաթէ-ի մէջ հասած է բարձունքի, անոր համար ալ որոշած է մտնել երաժշտութեան աշխարհ եւ սկսած մեներգներու: Բայց հակառակ անոր, Անն Մարի երկրորդ քարաթէ-ի «ոչ մշտական» ուսուցիչ է Մեծ Բրիտանիոյ «Tokon Kai Shotokan Karate» դպրոցին մէջ:
Երաժշտական ասպարեզ
2013 թուականին Անն Մարի կայքին մէջ տեղադրած է իր «Ամառնային աղջիկ» երգի տարբերակը, որմէ ետք եղած է Էլթոն Ճօնի «Rocket Music» երաժշտական պիտակի գունազարդողը: Սակայն վերջինիս մեներգները սահմանափակուած էր, որպէսզի ան կրնայ զարգանալ ինչպէս լիարժէք դերասանուհի: Այդ ժամանակ Magnetic Man-ի եւ Raized by Wolves հետ մասնակցած է ձայնագրութիւններու խմբագրումին, որմէ ետք ուշադրութիւնը գրաւած է Rudimetal ելեկտրոնային խումբը: Անոնք ունէին երկու ուղիղ ձայն, որոնցմէ մէկը լքեց խումբը, անոր համար ալ անոնք խնդրած էին Անն Մարիէն, որ ինք փոխարինէ անոր տեղը: Անոնք յայտնուած են չորս երգերու մէջ երկրորդ Rudimental — We the Generation արուեստական երգերու ալպոմին մէջ, որմէ երկուքը ձայնագրուած են Տիզի Ռասքալի եւ Վիլ Հերտոնի հետ միասին: Անն Մարի գրեթէ երեք տարի անցուցած է հիւրախաղերուն մէջ անոր հետ միասին:
Մանկական Անդամալուծութիւն
Ախտանշաններ
Անդամալուծութեան յատկանշական ախտանշաններն են.
Փոխանցում
Փօլիօ ժահրի փոխանցումը անձէ անձ տեղի կ'ունենայ ուղղակիօրէն եւ անուղղակիօրէն։ Քանի որ ժահրը կ'ապրի կոկորդին եւ լորձունքին մէջ, հետեւաբար անիկա անձէ անձ կը փոխանցուի բերանէ-բերան միջոցով, յատկապէս համբուրելով։ Իսկ անուղղակի փոխանցումը տեղի կ'ունենայ ժահրով հարուստ կղկղանքի գոյութեամբ։ Ըմպելի ջուրը եւ սննդեղէնը կրնան վարակուիլ այս ժահրով, երբ անոնք ուղղակի հանդիպում ունենան ժահրոտ կղկղանքին հետ։ Ճանճերը կը գործեն որպէս փոխադրամիջոց։ Անոնք նստելէ ետք ժահրոտ կղկղանքին վրայ կը փոխադրեն ժահրը ըմպելի ջուրերուն եւ կերակուրներու վրայ։ Ուստի մեզմէ ոեւէ մէկը կրնայ Փօլիօ ժահրով վարակուիլ, երբ խմէ վարակուած ջուրը եւ կամ ուտէ վարակուած կերակուրները։
Անն Մարի
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Անգլիացի երգիչներ
Մանկական Անդամալուծութիւն
Փոխանցում
Փօլիօ ժահրը հասնելէ ետք կոկորդ կը կեդրոնանայ մօտակայ աւշագեղձերուն մէջ, ուր կը բազմապատկուի, ապա կը մտնէ արեան շրջագայութեան մէջ, այսինքն տեղի կ'ունենայ ժահրա-արիւնութիւն (viremia): Այս հանգրուանին կը յաջորդէ հակամարմիններու յառաջացումը եւ ախտանշաններու յայտնութիւնը։ Ժահրը կը հասնի մարմինի ծայրամասային ջիղերուն (peripheral nerves) նեարդային կեդրոնական համակարգին արեան ճամբով։ Իսկ ծայրամասային ջիղերու ժահրերը կրնան ուղղուիլ դէպի ուղեղ եւ վարակել ուղեղը։
Այս հիւանդութեամբ վարակուող անձերու կղկղանքը 2-3 ամիս կը դառնայ Փօլիօ ժահրի շտեմարանը։ Անոնք կը դառնան կրողներ (carriers) եւ հետեւաբար այս ժամանակամիջոցին անոնք կրնան տարածել ժահրը եւ հիւանդութիւնը իրենց շրջապատին։ Փօլիօ ժահրով վարակուած անձ մը դիւրաւ կը տարածէ այս ժահրը իր շրջապատին մէջ իր ախտանշանները սկսելէ 7-10 օրեր առաջ եւ վերջ։
Յղութեան ընթացքին մօր հակամարմինները կ'անցնին արգանդի փառէն (placenta) դէպի սաղմ (fetus) եւ հետեւաբար նորածինը առաջին 3 ամիսներուն պաշտպանուած կ'ըլլայ այս ժահրին դէմ։
Ախտաճանաչում
Մանկական անդամալուծութեան ախտաճանաչումը կը կատարուի երկու միջոցներով.
Մանկական անդամալուծութեամբ վարակուած հիւանդներ, անկախ վերոյիշեալ ախտանշաններէն, կրնան ունենալ հետեւեալ բարդութիւնները.
Փօլիօ ժահրի վարակումով անդամալուծութեան մատնուող հիւանդներուն երկու երրորդը կ'ունենան մնայուն-յարատեւ որոշ մարմնական տձեւութիւններ, ձեւափոխութիւններ եւ տկարութիւններ։ Իսկ բարդութիւններու մահացութեան տոկոսը (mortality rate) կրնայ հասնիլ 20-ի չդարմանուելու պարագային։
Մանկական անդամալուծութեան դէմ յատուկ դարմանամիջոց չկայ, սակայն կը գործածուին կողմնակի նեցուկային (supportive) միջոցներ, օրինակ՝ ցաւազերծ դեղեր, մարզանք եւ վերականգնումի (rehabilitation) միջոցառումներ։ Երիկամներու կամ թոքերու բորբոքումներու պարագային կը գործածուին հակամանրէական դեղեր։ Իսկ ստոծանիի եւ կրծքավանդակի մկաններու անդամալուծութեան պարագային շնչառութեան օգնական սարքի (respirator) գործածութիւնը կը դառնայ պարտաւորիչ։
Դարմանում
Հակառակ անոր, որ մանկական անդամալուծութեան դէմ յատուկ դարմանումի միջոց չկայ, բարեբախտաբար գոյութիւն ունի անոր դէմ յատուկ պատուաստ մը, որ շատ ազդու եւ արդիւնաւոր է։ Բոլոր մանուկները պէտք ստանան այս պատուաստը։ Առողջապահական միջազգային կազմակերպութիւնը մեծ ճիգ կը թափէ հիմնովին արմատախիլ ընելու այս հիւանդութիւնը՝ գործածելով Փօլիօ ժահրին դէմ այս պատուաստը։ Աշխարհի բոլոր երկիրներուն մէջ այս պատուաստի գործածութիւնը պարտադիր է։ Մանկական անդամալուծութիւնը կանխարգիլելի է այս յատուկ պատուաստի գործածութեամբ։ Պատուաստը գտնուեցաւ 1950-ին Ճօնաս Սալքի (Jonas Salk) կողմէ։ Առողջապական միջազգային կազմակերպութիւնը կը յուսայ, որ մինչեւ 2018 մանկական անդամալուծութիւնը բոլորովին գոյութիւն պիտի չունենայ։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ
Մարսէյլ
Մարսէյլ (Marseille), քաղաք՝ Ֆրանսայի հարաւը, երկիրին ու Միջերկրածովեան տարածաշրջանին ամէնէն մեծ նաւահանգիստը։ Տեղակայուած է Լիոնի ծոցի ափին՝ Ռոնայի գետեզերքին մօտակայքը, որուն քաղաքը միացած է նեղուցով մը։ 2013-ին Եւրոպայի մշակութային կեդրոնն էր։ Տարածութիւնը՝ 240,62 Քմ2 է, ունի 869,815 բնակիչ (2015):
Պատմութիւն
Քաղաքը հիմնուած է Ք.Ա. շուրջ 600-ին Փոքր Ասիայէն եկած յոյներուն՝ ֆոքէյացինեուն (Phocaea) կողմէ։ Այդ օրերուն անիկա «Մասալիա» կը կոչուէր (յուն.՝ Μασσαλία, լատ.՝ Massilia կամ Massalia) (Μασσαλία), ։
Ըստ աւանդութեան՝ քաղաքին պատմութիւնը սկիզբ առած է Կիփթիսի՝ լիկիւրիցիներու (Ligurian) ցեղի արքայ Նանի դստեր եւ յոյն Փրոթիսի (Gyptis et Protis) սիրոյ պատմութենէն։ Յոյներէն Փրովանսի ափ կ'իջնեն այն ատեն, երբ Նան արքան կը մտածէր դուստրը ամուսնացնելու մասին։ Արքան զիրենք խնճոյքի կը հրաւիրէ, որ դուստրը փեսացու մը ընտրէ։ Կիփթիս Փրոթիսի կը մեկնէ գինիով լի գաւաթը։ Զոյգը կը ստանայ ափամերձ տարածքներուն մէկ մասը՝ իբրեւ հարսանեկան նուէր։ Հոն անոնք քաղաք մը կը հիմնեն, որ Մասալիա կը կոչեն։ Կիփթիսի ի պատիւ կոչուած է (444) Կիփթիս աստղակերպը, որ յայտնաբերուած է 1899-ին Մարսէյլի աստղադիտարանին մէջ։
Տնտեսութիւն
Ունի միջազգային օդակայան եւ մեծ նաւահանգստային համալիր։ Մարսէյլի ինքնավար նաւահանգիստը, բացի Արեւելեան Մարսէյլի նաւահանգիստէն, կը ներառէ շարք մը նաւահանգիստներ:
Տեսարժան վայրեր
Քաղաքին գլխավոր մայրուղին ՝ Boulevard La Canbière, կ'անցնի Հին նաւահանգիստէն դէպի արեւելք։ Երկաթուղային կայարանը տեղակայուած է Աթէն պուլվարի հիւսիսային ծայրամասին մէջ։
Cours Julien-էն ընդամէնը քանի մը թաղամաս դէպի հարաւ, Գարիպալթի պուրակին զուգահեռ, հետիոտնային մեծ տարածութիւն մը կայ շատրուաններով, արմաւենիներով, սրճարաններով, ճաշարաններով եւ թատրոններով։
30 Ապրիլ
Ծնունդներ
Տես նաեւ՝ 30 Ապրիլի ծնածներ
Մահեր
Տես նաեւ՝ 30 Ապրիլի մահացածներ
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ապրիլ
Կամսարեան
Կամսարեան, հայկական մականուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական մականուններ
Երուանդ Երկանեան
Կենսագրութիւն
Երուանդ Երկանեանը ծնած է 1951-ին Գիւմրի։ Երաժշտական կրթութիւնը ստացած է 5 տարեկանէն սկսեալ՝ հետեւելով ջութակի դասերու։ 1970 թուականին աւարտած է Երեւանի Կոմիտասի անուան բարձրագոյն երաժշտանոցը երգահան (փրոֆեսոր` Գ. Եղիազարեան) եւ ջութակի (փրոֆեսոր` Հ. Վարդանեան) բաժինները։ 1978 թուականին աւարտած է նոյն երաժշտանոցի ասպիրանտուրան՝ փրոֆէօոր Գ. Եղիազարեանի ղեկավարութեամբ։ 1975-1994 թուականներուն դասաւանդած է Երեւանի երաժշտանոցի մէջ։ 1987-1994 թուականներուն եղած է հայկական հնագոյն երաժշտութեան «Տաղարան» անսամպլի գեղարուեստական ղեկավարն ու խմբավարը, որուն ընթացքին մշակած է աւելի քան 150 հին հայկական շարականներ։ 1995 թուականէն սկսեալ եղած է Պէյրութի «Գուսան» երգչախումբի ղեկավարը, 1996 թուականէն՝ «Հայաստան» նուագախումբի ղեկավար, 1999 թուականէն՝ «Մադրիգալ» անսամպլի ղեկավար, 2000 թուականէն՝ «Բարսեղ Կանաչեան» երաժշտանոցի տնօրէն։
Երուանդ Երկանեանին գործերը հնչած են ԱՄՆ-ի, Ֆրանսայի, Անգլիոյ, Շուէտի, Ֆինլանտայի, Ռուսաստանի, Հունգարիայի, Արժանթինի, Լիբանանի եւ այլուր :
Ստեղծագործութիւններ
Սիմֆոնիաներ
նուագաերգութիւններ
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ Ստորոգութիւն:Հայ ջութակահարներ Ստորոգութիւն:5 Նոյեմբերի ծնածներ
Շաքիրա
Շաքիրա Իզապէլ Մըպարաք Ռիփոլլ (սպաներէն՝ Shakira Isabel Mebarak Ripoll, ծնած է՝ 2 Փետրուար 1977 ), ծանօթ է որպէս Շաքիրա — քոլոմպիացի երգչուհի, երգերու հեղինակ, պարուհի, երաժշտական արդադրող, բնորդ։ Երաժշտական գործունէութիւնը սկսած է Քոլոմպիոյ մէջ ու 1990-ական թուականներուն սկիզբները։ Մեծ ճանաչում ստացած է յատկապէս 2000-ական թուականներուն սկիզբը։ Երգչուհիին անունը արաբերէնէն թարգմանաբար կը նշանակէ «երախտապարտ» (شاكِرة šākira), իսկ հնդկերէնէն` «լոյսի աստուածուհի» ։
Շաքիրան ծնած եւ մեծցած է Քոլոմպիոյ Պարանքիլիա քաղաքին մէջ։ Սկսած է ելույթներ ունենալ դպրոցական տարիներէն՝ հետաքրքրութիւն ցուցաբերելով լատինամերիկեան ու արաբական երաժշտութեան նկատմամբ։ Իր առաջին արհեստանոցի ալպոմները՝ Magia եւ Peligro, Շաքիրան հրապարակած է 1990-ական թուականներուն, որոնք իրեն մեծ շահոյթ չբերին։ Սակայն ինք մեծ ճանաչում ձեռք բերաւ Լատինական Ամերիկայի մէջ իր առաջին երգին՝ Pies Descalzos (1996) գլխաւոր պիտակի ու չորրորդ՝ Dónde Están los Ladrones? (1998) ալպոմի շնորհիւ։
Շաքիրան բազմաթիւ մրցանակներու դափնեկիր է, ինչպէս՝ հինգ «MTV Video Music Awards», երկու Կրամմի, ութ «Լատինական Կրամմի», եօթը Billboard Music Awards, քսանութ «Billboard Latin Music Awards», ինչպէս նաեւ ներկայացուած է «Ոսկէ Կլոպուս»ի։ Ինքն իր աստղը ունի Հոլիուուիի փառքի ծառուղիին վրայ եւ բոլոր ժամանակներու ամենաշատ ալպոմներ վաճառած արուետագէտներէն մէկն է. իր ալպոմներէն վաճառուած է աւելի քան 70 միլիոն օրինակ (այլ տուեալներով` աւելի քան 60 միլիոն ձայնագրութիւններ ) ամբողջ աշխարհում ։ Շակիրան՝ որպէս աշխարհի ամենաազդեցիկ 100 կանանցէն մէկը, Ֆորպսի ցանկին մէջ ընդգրկուած է 2013 եւ 2014 թվականներին։
Մանկութիւնը
Շաքիրան ծնված է 2 Փետրուար, 1977-ին Քոլոմպիոյ Պարանքիլիա քաղաքին մէջ։ Ինք Ուիլիամ Մըպարաք Շատիտի ու Նիտիա Ռիփոլլի միակ զաւակն է   ։ Իր մօրենական նախնինիները սպանացիներ են ու իտալացիներ  ։ Շաքիրան մեծցած է որպէս կաթողիկէ եւ յաճախած է կաթողիկէ դպրոց ։ Ինք ութ աւագ քոյրեր ու եղբայրներ ունի հօր նախորդ ամուսնութենէն ։ Իր մանկութիւնը Շաքիրան անցուցած է Պարաքիլիոյ մէջ, որ տեղակայուած է Քարիպեան ծովու հիւսիսային ափին։ Իր առաջին բանաստեղծութիւնը, որուն վերնագիրն էր "La Rosa De Cristal" («Բիւրեղեայ վարդ»), Շաքիրան գրած է ընդամէնը չորս տարեկան հասակին։ Ինք հիացած կը դիտէր, թէ ինչպէս հայրը պատմութիւններ կը գրէ գրամեքենայով եւ խնդրեց Սուրբ Ծնունդին իրեն նուիրել գրամեքենայ։ Եօթը տարեկանին ինք նուէր ստացաւ գրամեքենայ եւ շարունակեց գրել բանաստեղծութիւններ, որոնք հետագային կը վերածուէին երգերու։ Երբ Շաքիրան երկու տարեկան էր, իր աւագ եղբայրը (հօր կողմէ) զօհուած էր շարժակաւոր հեծելանիային վթարի ժամանակ։ Ութ տարեկանին Շաքիրան գրեց իր առաջին երգը՝ "Tus gafas oscuras" ("Քո սեւ ակնոցը"). այն նուիրուած էր հօրը, որ տարիներ շարունակ սեւ ակնոց կը կրէր, որպէսզի թաքցնէ իր վիշտը ։
Երբ Շաքիրան չորս տարեկան էր, հայրը իրեն տարաւ Միջինարեւելեան ճաշարան, ուր ինք առաջին անգամ լսեց դումբէկ՝ էթնիկական թմբուկ, որ կ'օգտագործուի արաբական երաժշտութեան մէջ եւ որուն հետ սովորաբար կը կատարեն պորտապար ։ Ինք սկսաւ պարել սեղանի վրայ եւ հասկցաւ, որ իրեն դուր կու գայ բեմի վրայ ելոյթ ունենալը։ Ինք կը սիրէր երգել կաթողիկէ դպրոցի ուսուցիչներու (եւ նոյնիսկ միանձնուհիներու) ու դասընկերներու համար։ Երկրորդ դասարանին Շաքիրան ստիպուած կ'ըլլայ լքել դպրոցական երգչախումբը իր ձայնին պատճառով. երաժշտութեան դասատուն ըսած էր, թէ ինք կը կաղկանձէ «այծի նման» ։ Դպրոցը ինք ծանօթացաւ պորտապարի պարուհիի հետ, որ աէեն Ուրբաթ իրեն դաս կու տար ։ «Ահա թէ ինչպէս ես յայտնաբերեցի, որ շատ եմ կը ցանկանամ ելոյթ ունենալ բեմի վրայ», — ըսած է ինք ։ Որպէսզի դուստրը երախտապարտ ըլլայ ծնողներուն իր դաստիարակութեան համար, հայրը իրեն կը տանի այգի, որպէսզի տեսնէ, թէ ինչպէս կ'ապրին որբ երեխաները։ Այդ տեսարանը ընդմիշտ կը մնայ իր յիշողութեան մեջ, եւ այդ ժամանակ ինքն իրեն կ'ըսէ. «Ես կ'օգնեմ այս երեխաներուն, երբ դառնամ յայտնի արուեստագէտ» ։
Շաքիրան 10-13 տարեկան հասակին ելոյթներ կ'ունենար Պարանքիլիոյ մէջ կազմակերպուող տարբեր միջոցառումներու ժամանակ, որուն շնորհիւ ճանաչում ձեռք կը բերէ ։ Այդ ժամանակ ինք կը ծանօթանայ թատերական արտադրող Մոնիքա Արիզայի հետ, որ փորձեց նպաստել Շաքիրային ասպարեզին առաջընթացին։ Պարանքիլիայէն Պոկոթա թռիչքի ընթացքին Արիզան Sony Colombia ընկերութեան գործադիր տնօրէն Չիրօ Վարկասին համոզեց լսել Շաքիրայի ձայնագրութիւններէն։ Սակայն Վարկասը բնաւ հիացած չէր եւ կը կարծէր, որ Շաքիրան «անյոյս դէպք է», սակայն ատիկա չխանգարեց, որ ինք Պոկոթայի մէջ կազմակերպէ լսումներ, որոնց հրաւիրեց Sony Colombia ընկերութեան ղեկավարութեան՝ ցանկանալով զարմացնել անոնց Շաքիրայի ելոյթով։ Վերջինս կատարեց երեք երգ, որ բավական եղաւ, որ իր հետ պայմանագիր կնքուէր ։
1990–94 թուականներ
Շաքիրայի առաջին՝ Magia ալպոմը ձայնագրուած է Sony Music Colombia արհեստանոցին մէջ 1990 թուականին, երբ ինք դեռ 13 տարեկան էր ։ Այս հաւաքածոյին մէջ ընդգրկուած էին այն երգերէն, որ ինք գրած էր 8 տարեկանին։ Անոնք փոփ-ռոք փալլատներ ու տիսքօ երգեր էին, սակայն չէին տարածուած ձայնագրման ու արտադրութեան անհամաձայնութիւններու պատճառով։ Ալպոմը հրապարակ եկաւ 1991 թուականի Յունիսին։ Հրապարակուեցան նաեւ երեք մեներգութիւններ։ Ալպոըի դրականօրէն ընդունուեցաւ քոլւմպիական ռադիօկայաններու կողմէ ու ճանաչում բերաւ Շաքիրային, սակայն նոյն յաջողութիւնը չունեցաւ. անոնցմէ ամբողջ աշխարհը վաճառուեցաւ ընդամէնը 1,200 օրինակ ։ Պիտակի պնդմամբ Շաքիրան ձեռնամուխ եղաւ նոր ալպոմի ձայնագրութեան։ Չնայած քիչ յայտնիութեան՝ Շաքիրան հրաւիրուեցաւ 1993 թուականի Փետրուարին ելոյթ ունենալու Չիլիի մէջ կայանալիք Երգի փառատօնին։ Փառատօնը լատինամերիկացի երիտասարդ երգիչներուն հնարաւորութիւն կու տար կատարել սեփական երգերը, իսկ յաղթողները կ'որոշուէին յանձնաժողովի կողմէ։ Շաքիրան կատարեց "Eres" («Դու») փալլատն ու զբաղեցուց երրորդ տեղը։ Իր օգտին քուէարկած յանձնաժողովի անդամներէն մէկը Ռիքի Մարթինն էր, որ այդ ժամանակ դեռ 20 տարեկան էր ։
Երկրորդ արուեստանոցի ալպոմը՝ Peligro, հրապարակուեցաւ Մարտին, սակայն Շաքիրային դուր չեկաւ երջնական արդիւնքը։ Ալպոմը աւելի մեծ յաջողութեան արժանացաւ, քան Magia ալպոմը, սակայն ասիկա եւս առեւտրական յաջողութիւն չունեցաւ, քանի որ Շաքիրան հրաժարեցաւ մասնակցիլ անոր գովազդին։ Ետքը Շաքիրան որոշեց ընդմիջում կատարել եւ աւարտել աւագ դպրոցը ։ Նոյն տարին Շաքիրան նկարահանուեցաւ "The Oasis" սերիալին մէջ՝ կատարելով գլխաւոր դերը։ Սերիալը հիմնուած էր իրական դէպքերու վրայ, որ տեղի ունեցած էին 1985 թուականին՝ Նեվատօ տէլ Ռուիսայի ողբերգութենէն ետք ։ Ատոնցմէ ետք երկու նախորդ ալպոմներն ալ հանուեցան վաճառքէն եւ կը համարուէր Շաքիրայի ոչ պաշտօնական ալպոմներ։ 1995 թուականին Շաքիրան ձայնագրեց "¿Dónde Estás Corazón?" երգը (հետագային ընդգրկուեցաւ Pies Descalzos ալպոմին մէջ) Nuestro Rock հաւաքածոյին համար, որ շատ բարձրորակ տարբերակով թողարկուեցաւ Քոլոմպիոյ մէջ ։ Pies Descalzos ալպոմը Շաքիրային Լատինական Ամերիկայի մէջ մեծ ճանաչում բերաւ յատկապէս "Estoy Aquí," "Pies Descalzos, Sueños Blancos" եւ "Dónde Estás Corazón" հիթերու շնորհիւ ։ Շաքիրան փորթուկալերէնով ձայնագրեց երեք երգեր՝ "Estou Aqui", "Um Pouco de Amor" եւ "Pés Descalços"։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1977 ծնունդներ Ստորոգութիւն:2 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:Քոլոմպիացի երգչուհիներ Ստորոգութիւն:Քոլոմպիացի պարուհիներ
Քութպ Մինար
Քութպ Մինար, ամէնէն բարձր քարէ փարոսն է ամբողջ աշխարհի տարածքին։ Կը գտնուի Հնդկաստան ի մայրաքաղաք Նիւ Տելհիի հարաւ-արեւմուտքը ։ Փարոսը սկսած է կառուցուիլ Տելհիի սուլթանութեան կառավարիչներու քանի մը սերունդներուն կողմէ, 1192-ին ։ Ներառուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ ։
Նկարագրութիւն
Քութպ Մինարը կառուցուած է կարմիր աւազաքարէ եւ լուսաքարէ : Փարոսը կը պարունակէ պարուրաձեւ 379 աստիճաններ : Բազմաթիւ փորագրութիւններով հարուստ հինգ յարկանի վիթխարի այս աշտարակը ունի 73 մեթր բարձրութիւն, հիմքին լայնքը՝ 14.74 մեթր է, իսկ գագաթը՝ 3.05 մեթր :
Քութպ Մինարը կը տարբերի Հնդկաստանի միւս աշտարակներէն, որովհետեւ անոր պատերուն վրայ չեն քանդակաուած կենդանի էակներ, այլ արաբական տառերով փորագրութիւններ կան, որոնք մէջբերումներ են իսլամական կրօնական բարոյախօսութենէն։ Այս զարդաքանդակները կը յիշեցնեն Սամարղանտի
Արամ Ասատուր Ալթունեան
Արամ Ասատուր Ալթունեան, Հալէպի բժշկութեան բնագաւառին մէջ նշանակալի ներդրում ունեցող հայ բժիշկ։ Կրած է «Հալէպի բժիշկներու հայր» պատուանունը: 1937 թուականէն եղած է Հալէպի բժիշկներու միութեան պատուոյ նախագահ:
Քութպ Մինար
Նկարագրութիւն
աշտարակները։
Արամ Ասատուր Ալթունեան
Կենսագրութիւն
Ալթունեան ծնած է 1857 թուականի 21 Մարտին, Արեւմտեան Հայաստանի Սեբաստիա քաղաքը: 1881 թուականին աւարտած է Թուրքիոյ Այնթապի եռամեայ բժշկական գոլէճը:
Քութպ Մինար
Նկարագրութիւն
Այսպիսի աշտարակները յատուկ են նաեւ Միջին Ասիոյ եւ Իրանի մէջ, ու հոնկէ ալ անցած են դէպի հիւսիսային Հնդկաստան։
Արամ Ասատուր Ալթունեան
Կենսագրութիւն
1884 թուականին ուսանած է Նիւ Եորքի Քոլումպիայի գոլէճին մէջ: Աշխատած է Գերմանիոյ Հայտըլպըրկի յայտնի բժշկական կեդրոններուն մէջ: 6 ամիս աշխատած է Պերլինի Քոխի մանրէաբանական տարրալուծարանին մէջ:
Քութպ Մինար
Պատմութիւն
Քութպ Մինարի պատմութիւնը կապուած է Մեծ Մոնկոլներու տիրապետութեան ժամանակաշրջանին հետ։ Պատմութենէն ծանօթ է, որ Ֆերկանայի Մուհամետ Պապուրի իշխանութեան ընթացքին, ԺԶ. դարուն, տեղի կ'ունենայ Հնդկաստանի գրաւումը եւ կը հաստատուի Մեծ Մոնկոլներուն իշխանութիւնը, որ կը տիրապետէ երկիրին (յատկապէս հիւսիսի մէջ) մինչեւ ԺԹ. դար (1859), մինչեւ որ Հնդկաստան կը գրաւուի անգլիացիներուն կողմէ։
Մեծ Մոնկոլներուն տիրապետութեան շրջանէն մնացած են ճարտարապետական հրապուրիչ կոթողներ, բերդեր, պալատներ, տաճարներ, դամբարաններ եւ աշտարակներ։ Վերջինէն ամէնէն շքեղն ու գրաւիչն է Քութպ Մինարը։
Արամ Ասատուր Ալթունեան
Կենսագրութիւն
1888 թուականին եղած է Վիեննայի եւ Լոնտոնի դարմանատաուները։
Ալթունեանի գործունէութիւնը Հալէպի մէջ
1889 թուականին հաստատուած է Հալէպ, ուր 1896 թուականին իր կնոջ՝ իրլանտացի Հարրիէթ Ռիտելի հետ բացած է Մերձաւոր Արեւելքի մէջ առաջին ռենկենեան գրասենեակը եւ կատարած ընդերադիտական հետազօտութիւններ:
Քութպ Մինար
Պատմութիւն
Աշտարակը կերտուած է պարսկական ոճով, բայց կառուցող Հնդիկ վարպետները, հոն շատ ներդրումներ ունեցած են։
Արամ Ասատուր Ալթունեան
Ալթունեանի գործունէութիւնը Հալէպի մէջ
Ան եղած է Հալէպի հայ բժիշկներուն ամենանշանաւորը եւ կրած «Հալէպի բժիշկներու հայր» պատուանունը։ Մեծ եղած է անոր դերը՝ Սուրիոյ առողջապահական ոլորտին մէջ:
Ալթունեան Հիւանդանոց
Արամ-Ասատուր Ալթունեանը 1911 թուականին հիմնադրած է Ալթունեան հիւանդանոց, որ գործած է մինչեւ 1962 թուական: 1927 թուականին բացած է բուժքոյրերու դպրոց: Մեծ վաստակ ունի Սուրիոյ, յատկապէս Հալէպի առողջապահութեան զարգացման գործին :
Քութպ Մինար
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Աշտարակներ Ստորոգութիւն:Հնդկաստան
Արամ Ասատուր Ալթունեան
Ալթունեան Հիւանդանոց
Անձնական միջոցներով Հալէպի մէջ բացած է առաջին հայկական դպրոցը՝ հանրայայտ Հայկական վարժարանը:
Մահ
Արամ-Ասատուր Ալթունեանը մահացած է 1950 թուականի 4 Յունուարին: Թաղուած է Հալէպի Հայ աւետարանական Էմանուէլ եկեղեցւոյ բակին մէջ:
Պարգեւներ եւ շքանշաններ
Ստացած է՝
Շա­քէ ­Տէր Մել­քո­նեան-­Մի­նա­սեան
­Դոկտ. ­Շա­քէ ­Տէր ­Մել­քո­նեան-­Մի­նա­սեան (ծնած՝ 1926, Պէյրութ, Լիբանան - մահ՝ 1 Յուլիս 2017, Մոնթ­րէալ, Գանատա) խմբագիր, դասախօս, գիրքերու հեղինակ, ­Հա­մազ­գա­յի­նի հա­ւա­տա­ւոր ան­դամ, վաս­տա­կա­ւոր մտա­ւո­րա­կանն ու նո­ւի­րեալ Հ.Օ.Մ.ու­հի: Գործօն դեր ունեցած է Պէյրութի, Փարիզի ու Մոնթրէալի գաղութներու կրթական, մշակութային կեանքին մէջ, մանաւանդ ՀՕՄ-ի շարքերուն մէջ։ Եղած է ՀՅԴ անդամ :
Կենսագրութիւն
­Դոկտ. ­Շա­քէ ­Տէր ­Մել­քո­նեան-­Մի­նա­սեան ծնած է հան­րա­ծա­նօթ ազ­գա­յին­ներ ­Մել­քոն եւ ­Լիւ­սի ­Տէր-­Մել­քո­նեան­նե­րու ըն­տա­նի­քին մէջ, ­Պէյ­րութ, ­Լի­բա­նան։ ­Ան կը յա­ճա­խէ ­Հա­մազ­գա­յի­նի «Ն­շան ­Փա­լան­ճեան» ­Ճե­մա­րա­նի երկ­րոր­դա­կան բա­ժի­նը, ուր­կէ կը ստա­նայ ֆրան­սա­կան Ա. եւ Բ. պա­քա­լո­րիա­յի վկա­յա­կան։ Ա­պա բարձ­րա­գոյն ու­սու­մը կը շա­րու­նա­կէ Lysee Francaiseի մէջ, ուր կ’ու­սա­նի գրա­կա­նու­թիւն եւ ման­կա­վար­ժու­թիւն, եւ կը վկա­յո­ւի Bachelor of Arts վկա­յա­կա­նով :