cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Գարեգին Նժդեհի Յուշարձան (Երեւան)
Գարեգին Նժդեհի Յուշարձան, հայ պետական եւ ռազմական գործիչ Գարեգին Նժդեհին նուիրուած յուշարձան Երեւանի մէջ։ Կը գտնուի Երեւանի Կենդրոն վարչական շրջանին մէջ՝ Նալպանտեան-Արամի-Բուզանդի-Հանրապետութեան փողոցներուն յարակից զբօսայգիին մէջ։ Յուշարձանը տեղադրուած է 2016 թուականի 25 Մայիսին, պաշտօնական բացումը կատարուած է նոյն տարուայ 28 Մայիսին :
Տուեալներ
Արձանն ունի 5 մեթր 70 սանտիմեթր բարձրութիւն:
Կուր
Աշխարհագրական դիրք
Կուր գետ, (Գուգարքի եւ Թիֆլիսի բարբառներով՝ Քուռ, թրքերէն՝ Kura, վրացերէն՝ მტკვარი - Mtkvari, ազրպէյճաներէն՝ Kür, յունարէն՝ Κύρος)։ Գետը կը պատկանի Կասպից ծովու աւազանին։ Երկարութիւնը 1,515 քմ է։ Հայկական բարձրաւանդակին կը պատկանի անոր վերին հոսանքը։ Սկիզբ կ՛առնէ Հայկական լեռնաշխարհի Փոքր Կովկասի հարաւ հիւսիսային հրաբխային բարձրաւանդակէն՝ Մեծ Հայքի Տայք նահանգի  Արծիան (Արսիան) եւ անոր շարունակութիւնը կազմող Մեծրանց (այժմ Սողանլուղ) լեռներէն, Կող (թրքերէն Göle) գաւառի Կրիակունք լեռնադաշտէն․ (այժմ՝ Թուրքիա)։ Կուրը կը հոսի դէպի արեւմուտք՝ Արտահան, ջրելով համանուն դաշտը, կը դառնայ դէպի հիւսիս՝ Ջաւախք եւ արեւելք՝ Վրաստան, ջրելով Թիֆլիսի դաշտը։ Հոսքը կը շարունակէ դէպի հարաւ-արեւելք՝ Ազրպէյճան։ Կասպից ծովը կը թափի Արաքսին միանալէն ետք։
Պատմական անդրադարձ
Կովկասի շրջանը բնակուեցաւ հին ժամանակներէն։ Կուր գետին հովիտին շուրջ մարդոց հիմնական զբաղումը մօտ 4.500 տարիներէ ի վեր եղաւ հողագործութիւնը։ Պետութիւններ կազմուեցան, մշակոյթներ զարգացան․ սակայն ք․ա․ մօտաւորապէս 1․200 թ․ անոնց մեծ մասը քայքայուեցաւ բնական աղէտներու եւ բարբարոս ցեղերու ներխուժումներուն պատճառով։ Մարդու անսանձ շահագործումին իբր հետեւանք՝ անտառներու եւ առօտավայրերու հետզհետէ նուազումը, պատճառ դարձաւ ողողումներու թափին աճման․ այսպէս 20-րդ դարուն կէսէն գետի հոսանքին կառուցուեցան ջրամբարտակներ եւ ջրանցքներ, որոնք ալ աւելի նուազեցուցին անոր հոսքը եւ խորութիւնը։ Նաեւ ջուրը պղծուեցաւ Վրաստանի Թիֆլիս եւ Ռուստաւի քաղաքներուն ճարտարարուեստական գործարաններէն․ գետին մէջ կը թափէին մետաղներու տեսակներ՝ կոբալդ (cobalt), անագ (tin), նիքէլ (nickel) եւ կաղմիոն (cadmium)։ Ժամանակին՝ մինչեւ Թիֆլիս նաւարկելի գետը, դարձաւ դանդաղ ու ծանծաղ։
2002 թ, Հայաստանը, Վրաստանն ու Ազրպէյճանը համաձայնեցան բարելաւելու Կուր եւ Արաքս գետերուն աւազանը։
Անուանում
Ըստ աւանդութեան՝ Կուր գետի անունը դրած են հայ, վրացի եւ աղուան ժողովուրդները՝ ի նշան անոնց կուռ բարեկամութեան։
Ըստ Ստրաբոնի (Στράβων)՝ գետը անուանուեցաւ Կուր, ի պատիւ պարսից արքայ Կիւրոս Մեծին։
Պերլինի Պատկերասրահ
Պերլինի պատկերասրահ (գերմ.՝ Berliner Gemäldegalerie), նշանաւոր պատկերասրահ Պերլինի մէջ, Եւրոպայի առաջատար թանգարաններէն մէկը, կը մտնէ Պերլինի պետական թանգարաններու եւ Պրուսական մշակութային ժառանգութեան ֆոնտին մէջ։ Կը գտնուի Բոտստամի հրապարակէն արեւմուտք։ Պատկերասրահին մէջ կը պահուի 13-18-րդ դարերու նկարներու հարուստ հաւաքածոյ, որ կ՚ընդգրկէ այնպիսի վարպետներու գործեր, ինչպիսին են Ալպրեխտ Տիւրերը, Լուքաս Քրանախը, Պոտիչելլին, Ռաֆայէլը, Տիցիանը, Քարաւաճօն, Պոսխը, Պրեյկէլը, Ռուբէնսը, Ռեմպրանդտը եւ այլք։ Պատկերասրահը բացուած է 1830-ին եւ վերակառուցուած է 1998-ին։
Կուր
Անուանում
Վրացերէնով Mt'k'vari անունը (հին վրացերէնով՝ Mt'k'uari), կը նշանակէ հանգիստ ջուր։
Պերլինի Պատկերասրահ
Շէնք
1998-ին Պերլինի պատկերասրահը կը տեղափոխուի յատուկ այդ նպատակով կառուցուած շէնք։ Նոր շէնքի ճարտարապետներն են Հայնց Հիլմերը, Քրիստոֆ Զատլերը, Թոմաս Ալպրեխտը։ Ուղղանկեան տեսք ունեցող շէնքի հիւսիսային ճակատը փոքր-ինչ թեքուած է առաջ։ Այն կառուցուած է իտալական վերածնունդի եւ պրուսական կլասիցիզմի ոճով։ Շէնքի կեդրոնը կը գտնուի գլխաւոր նախասրահը՝ երկու շարք սիւներով, հարթ կամարներով, ապակեայ 32 գմբէթներով, ամերիկացի կոնցեպտուալ նկարիչ Ուոլթեր տէ Մարիայի նախագծած շատրուանով։ Նախասրահէն կը բացուին ցուցասրահներ տանող 72 դռներ։ Նախասրահին մէջ երբեմն կը ներկայացուին քանդակներ, սակայն ընդհանուր առմամբ այն դատարկ է, որ թոյլ կու տայ հեշտութեամբ տեղաշարժուիլ սենեակէ սենեակ ։ Ցուցասրահները կը լուսաւորուին բնական լոյսով։ Անոնց ընդհանուր մակերեսը կը կազմէ 7.000մ²։ Այցելուները ցուցասրահներուն մօտ 900 նկարները տեսնելու համար պէտք է անցննն 2քմ ճանապարհ։ Եւս 400 նկար ցուցադրուած է տանիքային յարկի էսքիզային սրահի 12 սենեակներուն մէջորոնք նոյնպէս բաց են այցելուներուն համար ։
Կուր
Կուր գետին հարկատուները
Ստորեւ գետին հարկատուները անոր հոսքին շարքով․-
Արտաքին հղումներ
Ստորոգութիւն:Գետեր այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ գետեր Ստորոգութիւն:Հայաստանի գետեր Ստորոգութիւն:Ատրպէյճանի գետեր Ստորոգութիւն:Վրաստանի գետեր Ստորոգութիւն:Կասպից ծովու աւազանի գետեր
Պերլինի Պատկերասրահ
Շէնք
Պատկերասրահի համար նոր շէնք կառուցելու գաղափարը ընդունուած էր 1986-ին եւ ի սկզբանէ նախատեսուած էր Պերլին-Տալէմ թանգարանային կեդրոնի հաւաքածոն պահելու համար։ 1991-ին, երբ միաւորուեցան Արեւմտեան Պերլինի Տալէմի հաւաքածոն եւ Արեւելեան Պերլինի թանգարանային կղզին, պարզ դարձաւ, որ ցուցասրահները բաւարար չեն կրկնապատկուած ֆոնտերը ներկայացնելու։ Այնուամէնայնիւ, շէնքը կը կառուցուի հաստատուած նախագիծով։ Սակայն կրկնապատկուած ֆոնտերը հնարաւորինս մանրամասն ներկայացնելու համար, ինչպէս եղած է, օրինակ, Լոնտոնի ազգային պատկերասրահին մէջ, որոշում կ՚ընդունուի տանիքային յարկին վրայ տեղաւորել ոչ թէ նկարներու վերականգնման վարպետանոցները, ինչպէս նախատեսուած էր սկիզբը, այլ էսքիզային սրահը, ուր կազմակերպուելու էին տարբեր ցուցահանդէսներ։
Հաւաքածոյ
Պերլինի պատկերասրահին մէջ ներկայիս կը պահուին աւելի քան 3.500 նկար, որոնք ներկայացուած են տասը բաժիններով.
Ժամանակաւոր ցուցադրութեան նկարներ
Բացի սեփական ֆոնտերէն՝ Պերլինի պատկերասրահը կը տնօրինէ նաեւ Ֆրիտրիխ կայսրի թանգարանային ֆոնտը, Շթրայթի ֆոնտը, Լիպերհայտէի հաւաքածոն։
Պատկերասրահին մէջ ցուցադրուած են կտաւներ, որոնք ժամանակաւոր ցուցադրութեան ներկայացուցած են մասնաւոր հաւաքածոներու տէրերը՝ չմատնանշելով իրենց անունը։ Այդ հաւաքածոներուն մէջ ընդգրկուած են Ատրիան վան տեր Վերֆի, Ֆիլիբս Վաուերմանի, Ժան-Բատիստ Պատէրի կտաւները։
Ցուցադրութիւն Պոտէ թանգարանին մէջ
2006-էն Պերլինի պատկերասրահի ֆոնտերը լայնօրէն կը ցուցադրուին եւ Պոտէ թանգարանին մէջ։ Ինչպէս պատկերասրահին մէջ, Պոտէ թանգարանին մէջ նոյնպէս յատուկ ուշադրութեան առնուած են իտալական, հին հոլանտական, հին գերմանական նկարները։ Կեդրոնական տեղ կը զբաղեցնեն Ջովաննի Փաթիստա Տիեպոլոյի եւ Ջովաննի Տոմէնիկօ Տիեպոլոյի ֆրեսկոները։ Ներկայացուած են նաեւ Փաոլօ Ուչելլոյի, Ջովաննի Պելլինիի, Ալուիզէ Վիվարինիի, Ճորճօ Վազարիի եւ հանրահռչակ բազում այլ նկարիչներու գործեր։
Արտաքին հղումներ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Գերմանիոյ պատկերասրահներ Ստորոգութիւն:Պերլինի պատկերասրահներ
Ախուրեան (գետ)
Ախուրեան, Հայաստանի գետերիէն, որ սկիզբ կ'առնէ Աշոցքիի սարահաթի Արփի լիճէն։ Ջրառատութեամբ, այն հանրապետութեան երրորդ գետն է։ Վերին հոսանքը կ'անցնի ճահճապատ ափերով, այնուհետեւ իր մէջ կ'առնէ մի քանի մանր վտակներ, ապա որպէս ջրառատ գետ, կը մտնէ Շիրակի դաշտ։ Այստեղ Ախուրեանին կը միանան Արագածի լանջերէն սկիզբ առնող մի քանի գետակներ, որոնցմէ ամենամեծը Մանթաշն է։ Աղին կայարանէն դէպի հիւսիս, Կարսագետն իրեն միանելէն յետոյ, Ախուրեան կը կտրէ Արագածի արեւմտեան փեշերը եւ խորացնելով իր հունը, քարքարոտ ափերու մէջ կը շարունակէ հոսիլ մինչեւ Արաքսի հետ միանալը։ Ախուրեանն ունի 205 քիլոմեթր երկարութիւն։ Գետի ձախ ափին է Կիւմրին, իսկ աջ ափին՝ Հայաստանի հին մայրաքաղաք Անին (ամբողջովին աւերուած)։ Ախուրեանի ջուրերն օգտագործելու համար, դեռ 1922 թուականէն, սկսած է Շիրակի ջրանցքի շինարարութիւնը, որ կը ղեկավարէր անուանի երկրաչափ Հ. Ա. Տէր-Աստուածատեանը։ Ջրանցքը շահագործման յանձնուած է 1925 թուականին, որ զգալիօրէն դիւրացուցած է հողամասերի ոռոգումը։ Ջրանցքի բացման ներկայ եղած է նաեւ նորվեկացի ականաւոր գիտնական եւ աշխարհահռչակ բեւեռախոյզ Ֆրիտիոֆ Նանսենը։
Օգտուած գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հայաստանի գետեր Ստորոգութիւն:Արաքս գետի վտակներ Ստորոգութիւն:Կասպից ծովու աւազանի գետեր
Ատոմ Էկոյեան
Ատոմ Էկոյեան,, գանատահայ կինոռեժիսոր։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1960 թուականին Յուլիսի 19-ին Գահիրէ, մեծցած է Արեւմտեան Գանատայի մէջ։ Ուսանած է միջազգային յարաբերութիւններ եւ երաժշտութիւն Թորոնթոյի համալսարանին մէջ, ուր սկսած է ֆիլմեր նկարահանել։ Անոր կինը դերասանուհի Արսինէ Խանճեանն է։
Անոր առաջին գործերը մէջտեղ եկան Սանդենսի անկախ ֆիլմի փառատօնի մէջ, եւ «Լուսաւոր գալիք» ֆիլմով ճանաչման կը հասնի։ Քաննի կինոփառատօնի եռակի մրցանակիր է, ներկայացուած է «Օսքարի» եւ Թորոնթոյի միջազգային կինոփառատօնի մէջ քառիցս մրցանակի արժանացած է։
Գանատայի բարձրագոյն կինոպարգեւի՝ «Ջինի» եօթնակի դափնեկիր է, ներկայիս անկախ կինոյի երեւելի դէմքերէն մէկն է։ «Օրացոյցը» նկարահանած ժամանակ վերադարձեր է նախնիներու հայրենիք։ 2004 թուականին «Ոսկէ ծիրան» գլխաւոր մրցանակին արժանացած է Երեւանի առաջին միջազգային կինոփառատօնին։
Ամենայայտնի ֆիլմերէն է Արարատը 2002 թուականին։
2011 թուականին պարգեւատրուած է պատւոյ շքանշանով ։
Կորնթոսի Նեղուցը
Կորնթոսի Նեղուցը հողի նեղ գօտերիզ մըն է, որ կը կապէ Պելոպոնեսը մնացեալ Յունաստանի ն հետ։ Զայն կը ջրեն արեւմուտքէն Յոնիական Ծովը, Կորնթոսի Ծոցին միջոցաւ եւ արեւելքէն Էգէական Ծովը Սարոնիքոս Ծոցին միջոցաւ։
Նեղուցը կը կապէ Պելոպոնեսը Յունաստանի մնացեալ մայր ցամաքամասին։   Անոր ամենանեղ մասին երկայնքը մօտաւորապէս 6 քմ․ է (6343 մ․), լայնքը 25 մ․ եւ խորութիւնը՝ 8 մ․ եւ հոն բացուած է համանուն ջրանցքը (1882-1893)։
Տիոլքոս
Ք․Ա․ 7-րդ դարուն յոյները կը փորձեն նեղուցին երկայնքին ջրանցք մը բանալ, սակայն այդ ժամանակի ճարտարարուեստական միջոցները չեն ներեր։  Ք․Ա․ 6-րդ դարուն, անոնք կը կառուցեն Տիոլքոս ուղին Διολκό․ 10 մ․ լայնք ունեցող քարաշէն ուղի։ Կը յաջողին փայտաշէն գլաններու վրայ անիւով սահող կառքերու շնորհիւ, նեղուցին մէկ կողմէն կիւս կողմը նաւեր քաշկրտեն։  Մինչեւ այսօր նշմարելի են Տիոլքոսին հետքերը։ Հնադարեան տարիներէն մինչեւ նորագոյն ժամանակաշրջանին, շատեր կը մտածեն եւ կամ նաեւ կը փորձեն ջրանցք բանալ, սակայն այդ կ՛իրականանայ միայն ԺԹ․ դարու վերջաւորութեան։
էքսամիլիոն
Ք․Ա․ 450 – 408 հռոմէական արեւելեան կայսրութեան ընթացքին (Բիւզանդական կայսրութիւն) Նեղուցը ամրացնելու համար, էքսամիլիոն Εξαμίλιον Hexamilion պատը կը կառուցուի։
Ջրանցք բանալու փորձեր Կորնթոսի Նեղուցին երկայնքին
Ք․Ա․ 7-րդ դարուն յոյները կը փորձեն նեղուցին երկայնքին ջրանցք մը բանալ, սակայն այդ ժամանակի ճարտարարուեստական միջոցները չեն ներեր։  Ք․Ա․ 6-րդ դարուն, անոնք կը կառուցեն Տիոլքոս ուղին Διολκό․ 10 մ․ լայնք ունեցող քարաշէն ուղի։
Ք․Ա․ 1-ին դարուն, Յուլիոս Կեսար, նախատեսելով Նեղուցին կարելիութիւնները, կը ծրագրէ ջրանցք բանալ, սակայն ան ալ միջոցներու չգոյութեան պատճառով վազ կ՛անցի։
Ներոն կայսր, Ք․Ա․ 67 թուականին, 6 000 ստրուկներ կ՛աշխատցնէ, որպէսզի ջրանցք բանան։  Մեծածախս այս գործը անոր մահով անաւարտ կը մնայ։
Կորնթոսի Ջրանցքի կառուցումը
ԺԹ․ դարուն, 1882, կը սկսի շինութիւնը համանուն ջրանցքին եւ կը լրանայ 11 տարիներ ետք։
Քիոլնի Տաճար
Քիոլնի տաճար (Kölner Dom), դասական գոթական ոճով կառուցուած կաթողիկէ տաճար գերմանական Քիոլն քաղաքին մէջ: Աշխարհի ամենաբարձր եկեղեցիներու շարքին մէջ կը զբաղեցնէ երրորդ հորիզոնականը: Անիկա Համաշխարհային ժառանգութեան առարկայ կը հանդիսանայ:
Կորնթոսի Նեղուցը
Կորնթոսի Ջրանցքի կառուցումը
Ջրանցքը բացուած է համանուն նեղուցին երկայնքին 19-րդ դարուն, որպէսզի դիւրացնէ ծովային առեւտուրը եւ արագացնէ նաւերուն ճամբորդութիւնը։
Քիոլնի Տաճար
Քիոլնի տաճարի կառուցումը ընդգրկած է երկու փուլ՝ 1248-1437 թուականները եւ 1842-1880-ական թուականները : Կառուցումէն ետք տաճարը ունեցաւ 157 մետր բարձրութիւն եւ չորս տարի շարունակ եղած է աշխարհի ամենաբարձր շինութիւնը:
Կորնթոսի Նեղուցը
Տես նաեւ
Ռիօ-Անթիրիօ կամուրջ
Քիոլնի Տաճար
Գերմանիոյ ամենաշատ այցելու ունեցող տաճարներէն մէկը կը համարուի: Ամէն օր, միջին տուեալներով, կ'այցելեն շուրջ 20000 այցելուներ :
Կորնթոսի Նեղուցը
Տես նաեւ
Կորնթոս
Քիոլնի Տաճար
Նախակարապետ Եկեղեցիներ
Տաճարի ներկայիս տարածքը, ամենայն հաւանականութեամբ, թերեւս հռոմէական տիրապետութեան ժամանակ, հանդիսացած է Քիոլնի մէջ բնակող քրիստոնեաներու հոգեւոր-կրօնական կեդրոնը: Քաղաքի հիւսիսային մասին մէջ, հարիւրամեակներու ընթացքին, կառուցուած են մի քանի եկեղեցիներ, որոնցմէ իւրաքանչիւրը նախորդին կը գերազանցէր իր չափերով: Այդ եկեղեցիները կը գտնուէին Քիոլնի վանքերու ու մենաստաններու օղակին մէջ, որ կը հանդիսանար «սուրբ Քիոլնը»: Այդ եկեղեցիներու մնացորդները այսօր կարելի է տեսնել Քիոլնի տաճարի ստորին հատուածին մէջ, ուր կատարուած են հնագիտական ուսումնասիրութիւններ : Այդ տարածքը կ'ընդգրկէ աւելի քան 4000 քառակուսի քիլոմեթր: Ամենահիներէն շատ քիչ բան պահպանուած է: Յայտնաբերուած են միայն յատակի եւ պատի որոշ հատուածներ: Գրեթէ 500-ական թուականներուն կառուցուած պարզունակ աւազանի տակ եղած է ութանկիւն մկրտարան, որուն վրայ կար բալդախին՝ վարագոյր՝ գահի վրայ: 540-ին այստեղ ուղարկաւորուած են կին եւ ութամեայ տղայ մը: Գերեզմանէն յայտնաբերուած թանկարժէք իրերը կը վկայեն, որ մահացածները Մերովինկներ հարստութեան Տէօդեբերտ Ա. արքայի ընտանիքի անդամներն են: Արդէն մի քանի տարի ետք, նոյն վայրին մէջ կը սկսի նոր, աւելի մեծ եկեղեցւոյ շինարարութիւնը: Այդ եկեղեցւոյ սուրբ սեղանի դիմաց դրուած էր քարէ պատրաստած գահը՝ 5.70 մեթր տրամագիծով: Միջերկրածովեան աւազանի եկեղեցիներուն մէջ այդպիսի կառոյցները կ'օգտագործուէին ոչ միայն քարոզներ կարդալու համար, այլեւ հանդիսավոր արարողակարգեր ընելու, օրինակ թագադրում, աստիճաններու դասում: 8-րդ դարու վերջին եկեղեցւոյ արեւմտեան մասին մէջ կառուցուած են օղակաձեւ երգեցողութեան պատշգամներ: Հին տաճարը Քիոլնի ամենամեծ եկեղեցիներէն մէկն էր: Անիկա դարձաւ քիոլնեան եպիսկոպոսութեան նստավայրը: Անոր կեդրոնական նաւի լայնութիւնը կը հասնէր 12 մեթրի: Նավին կցուած էին վեցմետթանոց այլ նաւեր՝ կողքերէն: Կամարաշարով երեք նաւերը կը կապուէին իրարու: Արեւելեան եւ արեւմտեան նաւերուն կը հարէին ցած լայնակի շինութիւններ, որոնց արեւելեան մասին մէջ կը գտնուէին ոչ մեծ պատշգամները: Այդ պատշգամները կ'աւարտէին կիսաշրջանաձեւ խորանով: Արեւելեան պատշգամները նուիրուած էին Մարիամ Աստուածածինին, իսկ արեւմտեանները՝ Սուրբ Պետրոսին: Ատոնց կողքին կային երկու կլոր աշտարակներ: Որոնց առջեւ կը գտնուէր ընդարձակ ներքին բակը՝ շրջապատուած ժամերգութեան համար նախատեսուած կցակառոյցներով: Բակի կեդրոնը կար ջրհոր, որուն պատերը ցայսօր պահպանուած են տաճարի դիմաց գտնուող ստորգետնեայ ինքնաշարժներու կառատան մէջ:
Կորնթոսի Նեղուցը
Տես նաեւ
Հին Կորնթոս
Կորնթոսի Ջրանցքը
Քիոլնի Տաճար
13-էն 18-րդ Դարեր
Կար նաեւ մէկ այլ պատճառ նոր եկեղեցի կառուցելու համար: Քիոլնի արքեպիսկոպոս Ռայնալտ ֆոն Դասելը, որ Ֆրիտրիխ Ա. Շիկամորուս կայսեր կանցլերն ու զօրապետն էր, ստացաւ կայսրէն Սուրբ մոգերու մասունքները, որոնք նախքան կը պահուէին Միլանի տաճարին մէջ: 1164-ին Ռայնալտ ֆոն Դասելը մեծ շուքով բերաւ մասունքները Քիոլն: Ատոնց համար աւելի քան տասը տարի պատրաստուեցաւ յատուկ մասունքարան արծաթէն, ոսկիէ եւ թանկարժէք քարերէ: Այդ մասունքարանը՝ Երեք արքաներու, կը համարուի մոզանեան արուեստի դպրոցի գլուխգործոց: Բարձր աստիճանը, որուն հասաւ Քիոլնը արեւմտաեւրոպական քրիստոնէական աշխարհին մէջ այդ մասունքներու հետեւ0անքով, պէտք է կառուցեր համապատասխան մակարդակի տաճար մը:
Կորնթոսի Նեղուցը
Տես նաեւ
Կորնթոսի Ծոցը
Քիոլնի Տաճար
13-էն 18-րդ Դարեր
Հիմքի ձեւը, որ կառուցուեցաւ 1248-ին, փոխ առնուեցաւ այդ ժամանակ Ֆրանսայի մէջ կառուցուող եկեղեցիներու ձեւէն: Շինութեան մէջ շատ լոյս ներթափանցելու համար զանգուածային պատերու փոխարէն սկսան կիրառել որմնասիւներ: Իսկ որպէսզի պատերը կարողանան պահել վիթխարի որմնասիւներու ծանրութիւնը, կառուցուեցան յատուկ քառանկիւնի հարթ որմասիւներ եւ կամարներ, այսպէս ըսուած կամարաորմահեցային համակարգ: Այս պարագային կամարները ունէին ոչ թէ կիսակլոր տեսք, այլ կեդրոնը ունէին սրուածքներ, որ թոյլ կու տար հաւասարակշիռ պահել ամբողջ ծանրութիւնը: Այս վիթխարի շինարարական յօրինուածքը պէտք է մարդկանց մօտ յառաջացնէր երկիւղածութեան եւ ակնածանքի պահեր՝ հանդէպ Երկնային արքայութեան:
Կորնթոսի Նեղուցը
Տես նաեւ
Էգէական Ծով
Քիոլնի Տաճար
13-էն 18-րդ Դարեր
Տաճարի շինարարութիւնը սկսաւ անոր արեւելեան մասէն: Շուրջ 70 տարի ետք կառույցն ու պատշգամներու դրուագումը աւարտեցաւ: Կառուցումը ընթացաւ առաջին ճարտարապետ Կերհարդ ֆոն Ռիլրի գծագիրերի հիման վրայ: Ներքին պատշգամներու յարակից մասերուն մէջ, ուր տեղադրուած է գլխաւոր խորանը՝ սեւ մարմարէ, կը սկսին ճեմասրահն ու անոր պսակաձեւ հարող ժամատները: Ներքին տարածութիւնը զարդարուած է խոյակներով, որոնց վրայ ոսկեջրուած բնանկարագրական տերեւներ են: Մեծ պատուհանները դրուագազարդ են:
Կորնթոսի Նեղուցը
Տես նաեւ
Փաթրայի Ծոցը
Քիոլնի Տաճար
13-էն 18-րդ Դարեր
Միայն պատշգամներու եւ անոնց ներքին բաժանումներու կառուցումէն ետք՝ տաճարի հիւսիսային հատուածին մէջ ցարդ գտնուող Քարոլինկներու տաճարի արեւմտեան մասը քանդուեցաւ: 14րդ դարուն կառուցուեցան հարաւային նաւերը եւ Հիւսիսային աշտարակի երկրորդ յարկը : 15րդ դարուն աւարտեցաւ Հարաւային աշտարակի երրորդ յարկը: Այստեղ տեղադրուեցան 1448-49 թուականներուն ձուլուած «Պրետիտոզա» եւ «Սպեցիոզա» անուանումներով զանգերը: Միայն ատկէ ետք սկսաւ կառուցուիլ հիւսիսային կողմնային նաւը: 16րդ դարու սկիզբը աւարտեցաւ կեդրոնական նաւի շինարարութիւնը եւ կապուեցաւ ծածկը: Այսպիսով աւարտեցաւ տաճարի միջնադարեան կառուցման փուլը :
Յուղարկաւորումներ Տաճարին Մէջ
Քիոլնի բոլոր արքեպիսկոպոսները չեն յուղարկաւորուած տաճարին մէջ եւ բոլոր գերեզմանաքարերը չեն տեղափոխուած այստեղ Հին տաճարէն: Տեղափոխուածներու թիւին կը պատկանի արքեպիսկոպոս Գերոյի գերեզմանը (969-976 թուականներ): Արքեպիսկոպոսի սարկոֆագը դագաղով հանդերձ վերայուղարկաւորուած է տաճարի Սուրբ Ստեփանոս ժամատան մէջ: Գերեզմանաքարը կը ներկայացնէ սպիտակ մարմարիոնէ տախտակ՝ ագուցուած կարմիր եւ կանաչ ծիրանաքարով: Սարկոֆագը կը թուագրուի 1265-ին: Անյայտ անձի գերեզմանաքար ալ պահպանուած է Սուրբ Ագնէսի ժամատան մէջ, որ կը թուագրուի մօտաւորապէս 1085-ին: Բոլոր սարկոֆագները տեղադրուած են արեւելեան հատուածին մէջ:
Խաչաձեւ ժամատան հիւսիսային պատին այսօր տեղադրուած է արքեպիսկոպոս Էնկելպերտ Ա. (1216-1225) պառկած ֆիգուրը : Անիկա չի համարուիր մահարձան, քանի որ արքեպիսկոպոսի մասունքները մինչեւ 1633 պահպանուած են այն սարկոֆագին մէջ, ուր են Գերոյի մասունքները: Այդ իսկ պատճառով, որպէսզի պահպանուի արքեպիսկոպոսի յիշատակը, կը պատրաստեն այդ արձանը եւ կը տեղադրեն 1665-ին: Այսօրուան վայրը անիկա տեղափոխուած է ընդամէնը 19րդ դարուն: Ի տարբերութիւն միջնադարեան այլ մահարձաններու, այստեղ արքեպիսկոպոսը պատկերուած է եկեղեցական հանդերձով:
Արքեպիսկոպոս Քոնրադ Հոխշդատցին (1238-1261), որ 1248-ին տեղադրած է գոթական եկեղեցւոյ հիմքերը, թաղուած է Առանցքայի ժամատան մէջ: Իսկ երբ որոշուեցաւ, որ գերեզմանի վրայ պիտի տեղադրուի երեք մոգերու մասունքներով արկղը, սարկոֆագը տեղափոխուեցաւ Սուրբ Յովհաննէս ժամատուն: 1845-ին տեղադրուած սարկոֆագին մէջ պառկած է արքեպիսկոպոսի պրոնզաձոյլ ֆիգուրը՝ պատրաստած 13րդ դարու գերմանացի վարպետներու կողմէ: Արքեպիսկոպոսը, որ մահացած է 63 տարեկան հասակին, կտակած էր, որ զայն պատկերեն երիտասարդ եւ գեղեցիկ: Վարպետները այդպէս ալ կ'ընեն: Արտասովոր տեսք ունի Ֆիլիփ Հայնսբերգցի արքեպիսկոպոսի (1167-1191) սարկոֆագը: Անոր պառկած ֆիգուրը փորագրուած է կրաքարի վրայ եւ պատուած է ներկի շերտով: Շրջապատուած է պատերու պսակով, դարպասներով: Կենդանութեան օրերուն արքեպիսկոպոսը աշխատած է Քիոլնի պաշտպանական պատերու շինարարութեան վրայ, ուստի, 1330-ին, անոր մահէն 140 տարի ետք, այդպիսի շքեղ գերեզման կառուցած են որպէս երախտիք քիոլնեցիներու կողմէ:
Միւս գերեզմաններէն կը տարբերի նաեւ արքեպիսկոպոս Ֆրիտրիխ Սաարվերդենացիի (1370-1414) սարկոֆագը: Անիկա կը պատկերէ արքեպիսկոպոսին պառկած վիճակին մէջ, որուն երկարութիւնը կը հասնի 2.20 մեթրի: Սարկոֆագը տեղադրուած է Աստուածամօր ժամատան մէջ՝ խորանին կից:
Այստեղ է նաեւ կոմս Կոթֆրիտ Արսնբերգցիի՝ 1371-ին կառուցած գերեզմանը: Գերեզմանը ճաղավանդակներով առանձնացուցած է, ատիկա եղած է այն նկատառումով, որ մեռեալի հարազատները չվնասեն սարկոֆագը, քանի որ մեռնելէն առաջ կոմսը իր ինչքը կտակած է ոչ թէ իրենց՝ հարազատներուն, այլեւ Քիոլնի արքեպիսկոպոսին: Մինչեւ այսօր ալ, ամէն տարի, Արնսպըրկ քաղաքէն դելեգացիա կու գայ եւ դրասանգ կը զետեղեն կոմսի շիրիմաքարին:
Մասունքներ Եւ Գանձեր
Հին խորանը, որ այսօր Սուրբ հաղորդութեան ժամատունն է, օծուած է 1277-ին Ալպերթ Մեծի ձեռամբ: Անիկա կը գտնուէր տաճարի հիւսիսային հատուածին մէջ ու ունէր եւս կցակառոյց մը, ուր 13րդ դարուն կը պահպանուէին տաճարի գանձերը:
Վեցանիստ շինութիւնը, որ ինկած է տաճարի հիմքերուն մէջ, կը ծառայէ որպէս պահոց՝ սուրբ մասունքներու համար: Այս «սրբութիւններու պալատը» որպէս առանձին բաժանմունք, առանձնացուած է պրոնզէ ձուլածոյ թերթիկներով: Տաճարի եւ այդ պալատի միջեւ կը գտնուին մուտքերը եւ տաճարի կրպակը: Գոթական հիմքերու հարեւանութեամբ գտնուող աստիճանները կը տանին դէպի տաճարի ստորգետնեայ հատուածը:
«Սրբութիւններու պալատը» վերին յարկին վրայ պատուած է ապակեայ առաստաղով, որմէ կը բացուի տեսարան դէպի տաճարը: Բաժանմունքի կեդրոնում դրուած է Սուրբ Էնկելպըրտի արկղիկը, ուր 1663-ին զետեղուած են 1225-ին մահկանացուն կնքած արքեպիսկոպոսի մասունքները: Տաճարին մէջ կը պահպանուին նաեւ Սուրբ Պետրոսի գաւազանը իր գաւազանագլխիկով, որ կը թուագրուի 4րդ դարուն, Սուրբ Պետրոսի մասունքարանն ու Երեք մոգերու արկղիկը:
Գանձարանի հիմնական հաւաքածուն ցուցադրուած է յատուկ ցուցափեղկերու վրայ: Ատոնք կը լուսաւորուին նկուղներու կամարակապ պատուհաններէն: Առաջին ցուցանմուշներէն կը համարուին եպիսկոպոսի ցուպն ու սուրը՝ Քիոլնի արքեպիսկոպոսութեան խորհրդանիշները: Միւս գանձերը կը պատկանին միջնադարեան պատմութեան ժամանակաշրջանին: Ինչպէս նաեւ կան 18րդ եւ 19րդ դարերու նմուշներ: Առաւել հետաքրքրական ցուցանմուշներու շարքին կը դասուին գոթական ծիսակարգային խաչն ու մասունքատուփը: Այս յարկաբաժինին վրայ կը գտնուի նաեւ Երեք արքաներու մասունքատուփ-արկղը եւ առաւել թանկարժէք գիրքերով գրադարանը:
Մէկ յարկ վար կը գտնուի վիմագիր արձանագրութիւններու հաւաքածուն: Այստեղ մեկտեղուած է նաեւ եկեղեցական հանդերձներու հաւաքածուն: Մէկ կողմին վրայ այստեղ սենեակը կը խորանայ դէպի հռոմէական պաշտպանական պատը: Իսկ ձախ անկիւնին վրայ անիկա կ'ընդհատուի գոթական հին տաճարի հիմքերու մօտ: Կամարներու տակ գտնուող որմնախորշերուն մէջ կը գտնուին երկու ցուցափեղկեր, որոնց վրայ դրուած են Ֆրանկոնիայի գերեզմաններու պեղումներէն գտնուած գտածոները: Այդ գերեզմանոցին մէջ յայտնաբերուած են 540-ին մահացած կնոջ եւ տղա-երեխայի գերեզմանները Մերովինգներու տոհմէն:
Այս յարկին վրայ կը գտնուին նաեւ արձաններ, Սուրբ Պետրոսի միջնադարեան շքամուտքը: Եկեղեցական հանդերձներէն աչքի կ'իյնայ արքեպիսկոպոս Քլեմենս Օգոստոս Բաւարացիի պատուերով կարուած հագուստները՝ «Capella Clementina» անուանումով: Ատոնցմէ մէկը 1742-ին ան ընծայած է եղբօրը՝ արքայ Քառլ Ալպրեխտին:
Պուլկարիոյ Ազգային Պատկերասրահ
Պուլկարիոյ ազգային պատկերասրահ (պուլկարերէն՝ Национална художествена галерия, Natsionalna hudozhestvena galeriya) կերպարուեստի ազգային պատկերասրահ Պուլկարիոյ մայրաքաղաք Սոֆիայի մէջ:
Քիոլնի Տաճար
Երեք Մոգերու Մասունքներ
1164-ին Հոհենշտաուֆեն արքայոտոհմի կայսր Ֆրիտրիխ Ա. Շիկամորուսը Քիոլնի արքեպիսկոպոս Ռայնալտ ֆոն Դասելին նուիրեց Երեք մոգերու՝ Մելքոնի, Գասպարի եւ Պաղտասարի մասունքները: Այդ ժամանակէն սկսեալ քաղաք սկսան այցելել մեծաթիւ ուխտաւորներ ամբողջ Եւրոպայէն՝ երկրպագելու սուրբ մասունքներուն: Ուխտագնացութիւնները դէպի Քիոլն հսկայական դեր խաղացին ինչպէս կրօնական, այնպէս ալ տնտեսական առումներով: Երեք մոգերու թագերը մինչեւ այսօր ալ կը զարդարեն քաղաքի զինանշանը:
Պուլկարիոյ Ազգային Պատկերասրահ
Հոս կը ցուցադրուի պուլկարական արուեստի 50,000 նմուշ։ Տեղակայուած է Սոֆիայի Ալեքսանտր Պաթենպըրկ (Alexander of Battenberg) հրապարակին պատմական շէնքին մէջ, որ շրջան մը եղած է արքայական պալատ։
Քիոլնի Տաճար
Երեք Մոգերու Մասունքներ
1190-էն մինչեւ 1220 ինկած ժամանակահատուածը Նիքոլաուս Վերդունացին՝ այդ ժամանակներու ամենայայտնի ոսկերիչներէն մէկը, իր արուեստանոցին մէջ ստեղծեց ոսկիէ արկղիկը, ուր պիտը պահպանուէին սրբագոյն մասունքները: Երեք մոգերու մասունքարանը ունի հետեւեալ չափերը. բարձրութիւն՝ 1.53 մեթր, լայնութիւն՝ 1.10 մեթր, երկարութիւն՝ 2.20 մեթր: Արկղի փայտեայ պատեանը պատուած է ոսկեջրած պղնձեայ եւ արծաթեայ թիթեղներով: Ֆիգուրները իրականացուած են քանդակադրոշմի (չեկանկա) եղանակով: Միայն արկղիկի առաջին հատուածը ամբողջութեամբ պատրաստուած է ոսկիէ թերթիկներէ: Եզրազարդերը դրուագուած են ոսկեջրած արծինի թերթիկներով: Յատկապէս տպաւորիչ են փոքրիկ սիւնաշարերը՝ ոսկեջրած արծինով, որոնք նրբօրէն նախշազարդուած են: Արկղիկը զարդարուած է 1000 թանկարժէք քարերով ու մարգարիտներով: Կան 300-էն աւելի անտիկ գեմմաներ ու կամեյաներ, որոնք տուեալ ժամանակահատուածին կը համարուէին ամենաարժէքաւոր զարդերը: Ճիշդ է, արկղիկի պատրաստման համար օգտագործուած են բազմաթիւ թանկարժէք մետաղներ ու քարեր, բայց մեծ է նաեւ ատոր կրօնական յօրինուածքը: Երկայնական հատուածներուն մէջ պատկերուած են հինկտակարանեան արքաները եւ մարգարէները: Վերին հատուածին մէջ կը գտնուին առաքեալները: Այստեղ նրբօրէն կը ցուցադրուի, որ Նոր Կտակարանը կը հիմնուի Հինի վրայ: Ներքեւի մասին մէջ պատկերուած են Քրիստոսի խարազանման եւ խաչելութեան տեսարանները: Իսկ ատոնց վերեւի հատուածին մէջ՝ սուրբ նահատակներ, Դիոկղետիանոսի զօհերը դարձած, նաբորի եւ Ֆելիքսի պատկերներն են ու օրհնեալ Յիսուսի առաքինութիւնները՝ յոյսը, հաւատը եւ սէրը:
Պուլկարիոյ Ազգային Պատկերասրահ
Թանգարանը կը գտնուի ծովու մակերեսէն 556 մեթր բարձրութեան վրայ :
Քիոլնի Տաճար
Երեք Մոգերու Մասունքներ
Արկղիկի առջեւի հատուածի կեդրոնը պատկերուած են Տիրամայրն ու անոր գիրկը՝ մանուկ Յիսուսը: Անոնց ձախէն խոնարհած են երեք մոգերը: Աւելցուած է նաեւ չորրորդ անձը՝ Գերմանիոյ կայսր Օտտոն Դ.ն, որ մեծ հանգանակութիւն տուած է տաճարին ու այդ արկղի պատրաստման: Մարիամ Աստուածածինէն աջ պատկերուած է Յիսուսի մկրտութիւնը Յորդանան գետին մէջ: Իսկ քիչ մը աւելի վեր կը յայտնուի Ահեղ դատաստանի պատկերը:
Պուլկարիոյ Ազգային Պատկերասրահ
Պատմութիւն
Հաւաքածոյին սկսած են ձեռնարկել 1892-ին, երբ ստեղծուած է Ազգային հնագիտական ​​թանգարանին արուեստի բաժինը։
Քիոլնի Տաճար
Երեք Մոգերու Մասունքներ
Սուրբ մասունքարանը ունի յատուկ բացուող դռնակ: Ամէն տարի 6 Յունուար-ին, երեք մոգերու յիշատակման տօնին, արկղիկը կը բացուի ու հաւատացեալներուն կը ցուցադրուի ներսը, ճաղերու ետեւը գտնուող սուրբերու գանկերը: Ի դէպ բոլոր երեք գանկերու վրայ ամրացուած են ոսկիէ, թանկագին քարերով թագեր:
Պուլկարիոյ Ազգային Պատկերասրահ
Պատմութիւն
Ազգային պատկերասրահին կառուցումը կազմակերպուած է 1934-1941 թուականներուն։
Պուլկարացի առաջին կին ճարտարապետ Վիքթորիա Անժելովայի նախագիծով կառուցուած շէնքը կ'ընդգրկէր թէ՛ վերածննդեան, եւ թէ՛ ժամանակակից արուեստի հաւաքածոներ։ Շէնքին կառուցումը աւարտած է 1942-ին, սակայն 1944-ի Պուլկարիոյ ռմբակոծման ընթացքին, ամբողջութեամբ աւերուած է :
Քիոլնի Տաճար
Միլանի Տիրամայր
Արքեպիսկոպոս Ռայնալտ ֆոն Դասելը Միլանէն Քիոլն բերաւ Տիրամոր քանդակը: Անիկա այսօր տեղադրուած է Երեք մոգերու մասունքարանէն ոչ հեռու: Տիրամօր արձանը կը համարուի հրաշագործ եւ խորը պաշտամունքի մաս կը կազմէ հաւատացեալներու շրջանին: Այս արձանի նախօրինակը ըստ երեւոյթին այրած է հրդեհի ժամանակ 1248-ին: Իսկ արդէն 1290-ին ստեղծուած է նոր արձանը, որ հասեած է մինչեւ մեր օրերը եւ կը զարդարէ Քիոլնի տաճարը: Արձանը ժողովուրդը կ'անուանէ «Միլանեան մատոննա»: Նախքան անիկա կանգնած էր Տիրամօր ժամատան խորանին: Անոր վրայ կը տարածուէր հարուստ զարդարանքներով ամպհովանին, որուն մէկ հատուածը այսօր ալ կը պահպանուի տաճարի ստորին յարկերուն վրայ գտնուող գանձարաններէն մէկուն մէջ: 19րդ դարուն Մարիամ Աստուածածինի արձանը հանուեցաւ նախկին տեղէն եւ տեղադրուեցաւ նոր, յատուկ պատրաստուած վայրին մէջ: Այդ ժամանակահատուածին կը պատկանին նաեւ արձանի վրայ ագուցուած գայիսոնն ու թագը:
Պուլկարիոյ Ազգային Պատկերասրահ
Պատմութիւն
1948-ին, նախարարներու խորհուրդին որոշումով, ստեղծուած է Ազգային արուեստի պատկերասրահը իբրեւ անկախ հիմնարկ։
Քիոլնի Տաճար
Միլանի Տիրամայր
Միլանեան Տիրամայրը կը համարուի քանդակագործական արուեստի հիանալի նմուշ մը: Անիկա տիպիկ դասական գոթական ոճի աշխատանք իրմէ կը ներկայացնէ: Անոր ստեղծողները կը համարուին այն քանդակագործները, որոնք կառուցած են տաճարի առաքեալներու քարի արձանները ներքին պատշգամպներուն: Զգուշօրէն եւ վայելչագեղօրէն է Տիրամայրը գրկած է նորածին Քրիստոսը: Կազմուածքը քանդակուած է նրբագեղ ու նուրբ: Հագուստի ծալքերը ուսերէն կը ձգուին մինչեւ ոտքերը: Արձանը ներկուած է խայտաբղետ գոյներով:
Պուլկարիոյ Ազգային Պատկերասրահ
Պատմութիւն
Ռմբակոծումէն պահպանուած կտաւներով ու արքայական հաւաքածոյով կը համալրուի հաւաքածոյին կազմը։
Քիոլնի Տաճար
Գերոյի Խաչ
Այս երկումեթրանոց բարձրութեամբ կաղնեփայտէն պատրաստած խաչ է, որ եկեղեցւոյ նուիրած է Քիոլնի արքեպիսկոպոս Գերոն (969-976 ): Վերջինս Օտտոն Ա. Մեծ կասեր վստահելի անձն էր ու դեսպանորդը: Խաչի ստեղծման մտահղացումը արքեպիսկոպոսի մօտ յառաջացաւ այն բանէն ետք, երբ վերադարձաւ Բիւզանդիա կատարած այցելութենէն: Այդ ժամանակ մեծադիր խաչելութիւնները թերեւս եւրոպական եկեղեցիներուն մէջ յայտնի չէին:
Պուլկարիոյ Ազգային Պատկերասրահ
Պատմութիւն
Ազգային արուեստի պատկերասրահը ունի նաեւ գրադարան մը, որ կը պարունակէ աւելի քան 6.500 գիրք, որոնք առնչութիւն ունին Պուլկարիոյ արուեստի պատմութեան, տարբեր արուեստագէտներու գործերուն եւ անոնց գեղարուեստական ​​կեանքին հետ :
Քիոլնի Տաճար
Գերոյի Խաչ
Այս խաչելութեան իւրայատկութիւնը ոչ այնքան անոր հսկայական չափերով պայմանաւորուած է, որքան այդ ժամանակին ոչ բնորոշ պատկերներու իրականութեամբ: Խաչի վրայ կը գտնուի Փրկիչի անկենդան մարմինը: Անոր գլուխը փոքր-ինչ հակուած է դէպի առաջ, իսկ աչքերը փակուած են: Քրիստոսի մարմինի վրայ ակներեւ կը դիտուին մկանները իրենց մանրամասնութեամբ, ջիլերն ու ոսկորները: Քանդակագործը Յիսուսը պատկերզծ է ոչ իր փառքի գագաթնակէտին, այլ մահուան ժամին: Ինչպէս կը հաւատան քրիստոնեաները, Մահը մարդկային ցեղին կը բերէ փրկութիւն: Խաչափայտն ու լուսապսակը դրուագուած են ապակիէ զարդերով:
Պուլկարիոյ Ազգային Պատկերասրահ
Պատմութիւն
Միապետութեան վերացումէն եւ Պուլկարիոյ ազգային հանրապետութեան ստեղծումէն ետք, թագաւորական պալատին մեծ մասը տրամադրուած է Ազգային պատկերասրահին։
Քիոլնի Տաճար
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Գերմանիա
Պուլկարիոյ Ազգային Պատկերասրահ
Պատմութիւն
Պատկերասրահին միջնադարեան բաժինը ձեւաւորուած է 1965-ին:
1814 թուական
1814 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 14րդ տարին
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1814 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1814 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1814
Անիմիզմ
Անիմիզմ, աշխարհի հնագոյն կրօններէն մէկը եղած է բնութեան պաշտամունքը, որ իրեն տրուած է “Animism” անունը: Մարդիկ նախքան հասնելու եւ հասկնալու ճշմարիտ Աստուծոյ գաղափարը, պաշտամունքի առարկայ դարձուցած էին իւրաքանչիւր տարր, որ կը գտնուի բնութեան մէջ, ինչպէս օրինակ՝ արեւը, հովը, անձրեւը, փոթորիկը, տարուան եղանակները եւ այլն:
Ծագումը
Բիւզանդ Եղիայեան, բնութեան պաշտամունքը առած է հետեւեալ վերնագիրին տակ. «Տեսութիւններ Կրօնքի Ծագման Մասին»: Ան նախքան ենթավերնագիրներուն մասին խօսիլը, ընդհանուր ակնարկ մը կը նետէ, թէ ինչպէս սկիզբ առած է կրօններու ծագման հարցին քննարկումը:
Ան մեզի կը բացատրէ, թէ նախապէս աստուածաբաններ եւ բարոյագէտներ, կը հաւատային, որ մարդ ծնած է կրօնքով եւ յատուկ ժամանակներով աստուածային պատգամով, զարգացած է: Մէջբերելով Պօղոս Առաքեալին եբրայեցիներուն գրուած նամակը մեզի կը հաստատէ, թէ ինչպէս Քրիստոս յայտնուեցաւ այդ ժամանակներուն եւ կատարեց աստուածային ծրագիրը:
Ի. դարուն տեղի ունեցած յառաջդիմութիւնները, նաեւ կը զարգացէ, թէ ինչպէ՛ս կրօններ յայտնուած ու տարածուած են:
Գալով, “The Religions Book"-ին հեղինակները մեր ուշադրութեան կը յանձնեն “Ainu” բառը, որ ըստ տուեալ բացատրութեան կը նշանակէ մարդ արարած եւ կ'ակնարկէ Ճափոնի բնակիչներուն: Այս մէկը տեսնելով կը հասկնանք, թէ «Անիմիզմ» կրօնքը սկիզբ առած է Ճափոնէն՝ Ք.Ա. 11-րդ հազարամեակին:
Տեսութիւններ
Բիւզանդ Եղիայեան անգամ մը եւս պատմական ակնարկ մը կը նետէ Ի. դարու նշանաւոր իմաստասէրներէն՝ Օկիւսթ Քոնթ (August Compte)-ի արտայայտութեան, թէ անցեալին մարդիկ բնութեան մէջ գտնուող եւ բնութեան կապուող իւրաքանչիւր տարրին ետին աշխատող ոգի մը կը տեսնէին: “The Religions Book”-ին հեղինակներն ալ նոյն բանը կ'ըսեն եւ կը հաստատեն: Ըստ Քոնթ իմաստասէրին, կը գրէ Բիւզանդ Եղիայեան, մարդոց աստուածաբանութեան ժամանակը կը սկսի ֆէթիշիզմով եւ կ'ըսէ, թէ մարդն ու բնութիւնը նոյնն են, սակայն անոնց աշխատելու սաստկութիւնը տարբեր: Ան նաեւ կու տայ Քոնթին կատարած եզրակացութիւնը, ըստ որուն, ֆէթիշիզմը հիմն է աստուածաբանութեան: “The Religions Book”-ի հեղինակներուն մօտ, այս մասին բնաւ ակնարկութիւն չենք տեսներ: Այս տեսութեան բուն ռահվիրան եղաւ Edward E. Tylor իր գիրքին՝ «Primitive Culture»-ին մէջ ըսելով, թէ բնութիւնը կը գործէ, որովհետեւ իւրաքանչիւր տարրին ետեւ, մարդուն նման, կայ գործող եւ գիտակից ոգի մը: Բիւզանդ Եղիայեան նաեւ կը հաստատէ, թէ հակառակ այն իրողութեան, որ բնապաշտութիւնը ընդհանրացած երեւոյթ մըն էր նախա-Քրիստոսեան ժամանակներուն, սակայն պայման չէ, թէ ան եղած ըլլար կրօնքի սկզբնական վիճակը: Ասոր հետ միաժամանակ, կար նաեւ նախահայրերու ոգիներուն պաշտամունքը, որուն մասին կ'իմանանք Սըր Ճոն Պուլոքի (Sir John Bullock) գիրքին «Origin of Civilization»-ին մէջ, գրուած 1870 թուականին: Խօսելով ոգիներու մասին, ըստ “The Religions Book”-ի հեղինակներուն, ֆիզիքական եւ հոգեկան աշխարհները բաժնուած են թափանցիկ մաշկով մը: Նախահարց ոգիներուն պաշտամունքին գծով կայ նաեւ Herbert Spencer-ի տեսութիւնը, թէ ոգիները կ'ապրին մարդոց մէջ: Ուստի, Թայլըրի եւ Սփէնսըրի տեսութիւնները կը տարբերին հետեւեալ կէտին մէջ. մէկը (Սփէնսըր) ոգիները կը տեսնէ մարդոց մէջ, իսկ միւսը (Թայլըր)՝ բնութեան մէջ գործող տարրերուն մէջ: Յիշեալ իմաստասէրներուն կամ ընկերաբաններուն մասին, ոչ մէկ ակնարկութիւն կատարուած է “The Religions Book”-ի հեղինակներուն կողմէ: Բիւզանդ Եղիայեան, իր գիրքին մէջ նշած է թէ այս կրօնքը ապրողներու երջանկութենէն աւելի չէ կապուած մեռելներու պաշտամունքին: Այս գիծին զուգահեռ, մարդու մեծագոյն գիւտը եղաւ ինքնիր ներքին անձին ճանաչումն ու յայտնաբերումը, որուն պահպանութիւնն ու երջանկութեան ապահովութիւնը տեսաւ կրօնքին մէջ: Վերադառնալով “The Religions Book”-ին, անոր մէջ մեզի կ'ըսուի թէ մարդ արարածս ոգիի մը բնակարանն է պարզապէս: Ուստի, ոգիները անմահ են: Ոգիները եւ աստուած կը կազմեն kamuy կոչուած բան մը :
Ծովային Խոտեր
Ծովային խոտերը ծաղիկ տուող բոյսեր են, որոնք կ'ապրին ջուրին մէջ: Գոյութիւն ունին տեսակաւոր ծովային խոտեր, եւ կարգ մը խոտեր նոյնիսկ խոտերու չեն նմանիր: Անոնք կրնան ունենալ շատ տարբեր ձեւերով եւ չափերով տերեւներ, կան հաւկթաձեւ տերեւներ կամ ժապաւէնի նման:
Ծովային այս խոտերը երբեմն կը նմանցուին բնական միջավայրի ճարտարագէտներու, որովհետեւ անոնք մասամբ կը ստեղծեն իրենց անձնական բնակավայրը: Իրենց տերեւներուն շնորհիւ` անոնք կը դանդաղեցնեն հոսանքները, իսկ իրենց արմատներուն շնորհիւ` կը կայունացնեն ծովերու խորքը:
Այս խոտերը շատ կարեւոր են, որովհետեւ անոնք կը հայթայթեն սնունդ եւ ապաստան` բազմաթիւ անասուններու: Ծովային մարգագետիններու մէջ կարելի է հանդիպիլ` կարիդոսներու, խեչափառներու, ծովաստղերու, ծովային խխունջներու, ձիաձուկերու : Բազմաթիւ անասուններ կը պահուըտին ծովային մարգագետիններուն մէջ: Անոնք կը խուսափին զիրենք որսացող այլ անասուններէ, ինչպէս` շանաձուկերէն:
Ծովային մարգագետինները կարեւոր են, որովհետեւ հոն կը մեծնան փոքրիկ ձուկերը եւ կարիդոսները` ովկիանոսին մէջ լողալ համարձակելէ առաջ:
Ոտնագնդակ (Ֆութպոլ)
Ոտնագնդակ, մարզաձեւ, աշխարհի ամէնէն տարածուած եւ ամէնէն սիրուած խաղերէն մէկը։ Անիկա խմբային խաղ է, ուր խումբին 11 խաղացողները նախապէս համաձայնուած գործողութիւններով կը փորձեն գրաւել հակառակորդ խումբին դարպասը եւ պաշտպանել իրենցը։
Ֆութպոլը կը խաղան բնական կամ արհեստական խոտածածկ դաշտի մը մէջ։ Խաղադաշտը նշանագծուած ուղղանկիւն հրապարակ է։ Դաշտի մը առաւելագոյն երկարութիւնը պէտք է ըլլայ 109.88 մեթր, իսկ առաւելագոյն լայնութիւնը՝ 90.728 մեթր։ Երբեմն պաշտօնական խաղերուն համար կ'օգտագործեն 100-100 X69-75 մեթր չափի դաշտ։ Աշխարհի ամենամեծ Ֆութպոլային մարզադաշտը Մայ Դայ Ստատիոնն է, Հիւսիսային Քորէայի մէջ, ուր կրնայ գտնուիլ մինչեւ 150,000 հանդիսատես։
ԺԹ. դարուն սկիզբ առած է ոտնագնդակի խաղը՝ Անգլիայէն: Անցեալին, ոտնագնդակի խաղերը կը տարբերէին այսօրուան խաղերէն:
Առաջին Մրցաշարքեր
Յաջորդ տարին, առաջին անգամ ըլլալով, մրցակցած են երկու տարբեր երկիրներ՝ Անգլիան եւ Սքոթլանտան, 4000 համակիրներու ներկայութեամբ:Խաղը վերջ գտած է 0-0 արդիւնքով:
Խաղին օրէնքները
Գնդակին շրջագիծը 680-711 մմ. է, եւ զանգուածը՝ 396-453 կր., իսկ դարպասին բարձրութիւնը 2,44 մ. է եւ լայնութիւնը՝ 7,32 մ.։
Խաղին օրէնքները՝
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մարզաձեւեր
Ֆորպս
Forbes («Ֆորպս»), ամերիկեան ֆինանսատնտեսական ամսագիր, աշխարհի ամենահեղինակաւոր եւ ամենայայտնի տնտեսական տպագրական հրատարակութիւններէն մէկն է։ Հիմնադրուած է Պերթի Չարլզ Ֆորպսի կողմէ` 1917 թուականին։
Ամսագիրի կարգախօսն է. «Կապիտալիստի գործիքը» («The Capitalist Tool»)։
Ընդհանուր Տեղեկութիւն Հրատարակութեան Մասին
Ամսագիրի շտաբ-բնակարանը տեղակայուած է Հինգերորդ պողոտային վրայ` Նիւ Եորքի կեդրոնը։ 2011 թուականէն գլխաւոր խմբագիրն է Սթիւ Ֆորպսը, իսկ հրատարակիչը` Ռիչարտ Քառլկաարտը։
ԱՄՆ-ու մէջ լսարանի ընդգրկման ծաւալով Forbes-ը Bloomberg Businessweek-էն ետք 2-րդ գործարար ամսագիրն է` 970 հազարէն աւելի տպաքանակով ։
Ամսագիրի ամէն համար կը պարունակէ 60 վերլուծական յօդուածներ ընկերութիւններու, անոնց հիմնադիրներու եւ ղեկավարներու մասին։ Forbes-ի ընդհանուր լսարանը եւ անոր միջազգային անգլիալեզու հրատարկչութիւնը ամբողջ աշխարհին վրայ կը կազմէ մօտ 5 միլիոն մարդ։ Բացի ատկէ, տեղական լեզուներով ամսագիրը լոյս կը տեսնէ Ռուսաստանի, Ճափոնի, Պրազիլի, Վրաստանի, Լեհաստանի, Ղազախստանի, Էսթոնիոյ, Քորէայի, Չինաստանի եւ Ուքրանիոյ մէջ։
1918 թուականին առաջին անգամ Forbes-ը փորձած է գնահատել յառաջատար գործարարներու կարողութիւնները` հրապարակելով 30 ամենահարուստ ամերիկացիներու ցանկը։ Առաջին վարկանիշի յառաջատարը դարձաւ Ճոն Ռոքֆելլըրը` այդ ժամանակներու համար ահռելի` 1.2 միլիառ տոլար կարողութեամբ։
Ամսագիրի Ռուսական Հրատարակչութիւն
Ռուսաստանը դարձաւ աշխարհի 5-րդ երկիրը, ուր Ֆորպսը սկսաւ հրատարակել իր ամսագիրը։ Ամսագիրի ռուսական համարը լոյս տեսաւ 2004 թուականի Ապրիլին ։ Ամսագիրի հրատարակիչը դարձաւ «Աքսել Շպրինկըր Ռաշա» ՓԲԸ-ն` գերմանական Axel Springer AG մետիահոլտինկի դուստր կազմակերպութիւնը։ Ապրանքանշանի սեփականատէրն է Forbes inc.-ը։ 9 Նոյեմբեր 2009-ին բացուեցաւ ռուսական «Ֆորպս» ամսագիրի կայքէջը։
2004 թուականին ամսագիրի գլխաւոր խմբագիր նշանակուեցաւ Փոլ Խլեպնիկովը։ Նոյն թուականի Մայիսին ռուսական Forbes-ը հրապարակեց Ռուսաստանի ամենահարուստ 100 քաղաքացիներու ցանկը։ Խլեպնիկովը սպանուեցաւ 9 Յուլիս 2004-ին` Մոսկուայի մէջ Forbes-ի խմբագրատունէն ոչ հեռու։ 30 Օգոստոս 2004-էն մինչեւ Մարտ 2011 գլխաւոր խմբագիրն էր Մաքսիմ Քաշուլինսկին, 16 Մայիս 2011-էն` Էլիզաւետա Օսեթինսկայան ։ 1 Յունուար 2014-էն մինչեւ Յունուար 2016 գլխաւոր խմբագիրը կը համարուէր Էլմար Մուրտազայեւը , սակայն ներկայիս այդ պարտականութիւնը դրուած է Նիկոլայ Ուսկովի վրայ ։
2007 թուականի ամրան հրատարակչութիւնը փորձեց ձեռք բերել Ռոտիոնովա հրատարակչատունը ։
2015 թուականի Հոկտեմբերին ռուսական Forbes-ի հրատարակիչը դարձաւ Artcom Media Group (ACMG) ընկերութիւնը, որ կը պատկանի առեւտրական Ալեքսանդր Ֆետոտովին ։ Գերմանական Axel Springer հրատարակչատունը ստիպուած էր վաճառել ամսագիրը` 2014 թուականի Սեպտեմբերին ընդունուած օրէնքին պատճառով։ Վերջինս 20%-ով կը սահմանափակէ արտասահմանի բաժինը ռուսական ԶԼՄ-ներու տնօրինման գործին մէջ։ Այդ ժամանակ մետիաշուկայի մասնակիցները այդ օրէնքը անուանած են ««Տեղեկագիրեր» թերթի եւ Forbes ամսագիրի անունով» ։ Forbes-ի նոր ղեկավարը յայտարարեց, որ ատոր մէջ չափէն աւելի քաղաքականութիւն կայ։
Ամսագիրի Ուքրանական Հրատարակչութիւն
Ուքրանիոյ մէջ «Forbes»-ը կը հրատարակուի 2011 թուականի Մարտէն ։ Որպէս ամսագիրի հրատարակիչ հանդէս եկաւ UMH group-ը (Ուքրանական Մետիա Հոլտինկ)։ 13 Օգոստոս 2010-ին UMH group-ի հիմնադիր Պորիս Լոժկինը յայտարարեց հրատարակութեան թոյլտուութիւն ստանալու մասին ։
2011 թուականի աշնան թողարկուեցաւ Forbes Woman յաւելուածը ։ 2012 թուականի Սեպտեմբերին սկսաւ գործել forbes.ua կայքէջը, իսկ 1 տարի ետք թողարկուեցաւ հրատարակութեան IPad-տարբերակը ։
Միկել Ֆորպսի յայտարարութեամբ, որ Forbes ապրանքանիշի համաշխարհային զարգացման պատասխանատուն է, ուքրանական F0orbes-ը ցուցանիշներով առաջին հինգեակին մէջ է ։ Մնացած երկիրները, ուր Forbes-ը առաւել յաջողած է, Ռուսաստանը, Չինաստանը, Հնդկաստանն ու Լեհաստանն են ։
Առաջին գլխաւոր խմբագիրը դարձաւ Վլատիմիր Ֆետորինը, որ մինչ այդ կը զբաղեցնէր Forbes-ի ռուսական տարբերակի գլխաւոր խմբագիրի տեղակալի պաշտօնը ։ 2013 թուականի Յունիսին Վլադիմիր Ֆետորինը յայտարարեց, որ դուրս կու գայ հրատարակչութենէն՝ կապուած ընկերութեան ղեկավարի փոփոխման հետ ։ 2013 թուականի Յունիսին յայտարարուեցաւ, որ Սերգէյ Քուրչեկոյի «ՎԵՏԷԿ» ընկերութեան խումբը ձեռք բերած էր Ուքրանիոյ ամենախոշոր մետիա-հոլտինկներէն մէկը՝ UMH group-ը։ «Forbes Ուքրանիոյ» (կը մտնէ UMH group-ի մէջ) գլխաւոր խմբագիր Վլատիմիր Ֆետորինը «Forbes Ուքրանիոյ» վաճառքը կը համարէ նախագիծի աւարտը իր այժմու տեսքով եւ համոզուած է, որ գնորդը կը հետապնդէ 3 նպատակներէ որեւէ մէկը՝ փակած է լրագրողներու բերանը նախագահական ընտրութիւններէն առաջ, վերականգնած է սեփական համբաւը, հրատարակչութիւնը օգտագործած է այն հարցերու լուծման համար, որոնք մետիա-պիզնեսի հետ ընդհանուր ոչինչ ունին։ 5 Նոյեմբեր 2013-ին Սերգէյ Քուրչենկոյի ՎԵՏԷԿ ընկերութեան խումբը մուծեց վճարի վերջին մասը, որ մետիա-հոլտինկի գնման համար նախատեսուած համաձայնագիրով էր։ UMH Group-ը պէտք է ղեկավարէ ՎԵՏԷԿ ընկերութեան յատուկ ստեղծուած ստորաբաժանումը՝ «ՎԵՏԷԿ-Մետիա» ընկերութիւնը։ 2013 թուականի Յուլիսէն գլխաւոր խմբագիրն է Միխայիլ Կոտովը, որ մինչ այդ ղեկավարած է «Газета.Ru» խմբագրութիւնը ։
13 Նոյեմբեր 2013-ին ուքրանական Forbes-ի 14 լրագրողներ աշխատանքէն ազատման դիմում գրեցին «հրատարակչական քաղաքականութիւնը փոխելու փորձի» պատճառով։
2014 թուականի Մարտին «BuzzFeed» պորտալը տեղեկութիւն հրապարակեց, թէ ամերիկեան «Forbes» հրատարակչատունը թոյլտուութիւն կը խնդրէ «UMH Group» ընկերութենէն Forbes ամսագիրի ուքրանական տարբերակի հրատարակման համար ։ Նորութիւնը յայտնուեցաւ, երբ Միկել Ֆորպսը՝ Քուրչենկոյի նախկին մետիախորհրդատուն, լքեց «Ֆորպս» ընտանիքը։ Այդ ամբողջ ընթացքին խմբագրութիւնը կը գտնուէր կախեալ վիճակի մէջ, սակայն կայքի եւ ամսագիրի հաւաքածոյին յայտարարեցին, որ թոյլտուութիւնը այնուամենայնիւ կը գտնուի Սերգէյ Քուրչենկոյի մօտ ։
Արդէն 2014 թուականի Սեպտեմբերին UMH group-ի զննող խորհուրդի նախագահ նշանակեցին անցանկալի պատգամաւոր Էլենա Պոնտարենկոյին ։
7 Օգոստոս 2015-ին «Forbes» ամսագիրի ուքրանական տարբերակի նորութիւններու կայքէջը անակնկալ կերպով փոխեց իր հասցէն forbes.ua-էն forbes.net.ua, որ կը վկայէր առեւտրական ապրանքանիշի հետ խնդիրներու մասին։ Իսկ 8 Օգոստոս 2015-ին հրապարակուեցան Forbes-ի ներկայացուցիչներու մեկնաբանութիւնները, որոնցմով կը հաստատուի, որ համաձայն ամերիկեան կառավարութեան կարգադրութեան՝ 6 Օգոստոս 2015-ին Forbes-ը իրականացուցած է բոլոր գործողութիւնները, որ Ուքրանիոյ Forbes-ին մերժուի մրցումէն եւ ապրանքանիշէն օգտուելու հնարաւորութիւնը։ Ատով պայմանաւորուած՝ Forbes-ը այլեւս հնարաւորութիւն չի ընձեռներ UMH Group-ին՝ UMH կայքէջի համար հեղինակազօրուած մուտք գործել որպէս Forbes ապրանքանիշ կամ ունենալ forbes.ua պոմենի մուտքային թոյլտուութիւն ։
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկեան ամսագիրեր Ստորոգութիւն:Ամսագիրեր
1815 թուական
1815 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 15րդ տարին
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1815 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1815 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1815
Գէորգ Ախվերդեան
Գէորգ Ախվերդեան, հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Տփխիս (Թիֆլիս), 1830 թուականին կը ղրկուի Մոսկուայի Լազարեան Ճեմարանը, ուր 1834 թուականին ուսումը աւարտելով կը մտնէ տեղւոյն համալսարանի բժշկական կաճառը (ակադեմիան)։ Համալսարանին մէջ նիւթական նեղութիւններ կրելով 1839 թուականին կ'աւարտէ եւ Տփխիս կը վերադառնայ, ուր զինուորական բժիշկի պաշտօն կը ստանայ։ Զինուորական նախարար Չերնիշեւը, որ շատ լաւ կը ճանչնար Գէորգ Ախվերդեանին, 1842 թուականին անոր իր քով կը հրաւիրէ անձնական բժիշկի պաշտօնով. սակայն Գէորգ Ախվերդեան մտադրած էր գործել իր հայրենի Տփխիս (Թիֆլիս) քաղաքին մէջ։
1846-ին ան կը վերադառնայ Տփխիս եւ իր հետ կը բերէ հայերէն գիրքերու հարուստ ժողովածու մը, որ պատահմամբ ձեռք բերած էր Մոսկուայի մէջ։ Տփխիսի մէջ ան կը հետեւի իր տոհմական գրականութեան պատմութեան, կը զբաղի ձեռնագիրներով, որուն մէկ հարուստ ժողովածուն կը գտնուէր Հ. եւ Ա. Էֆէնջեաններու մատենադարանին մէջ։ Ան առանձնապէս իր ուշադրութիւնը կը դարձնէ հայոց ժողովրդական բանահիւսութեան վրայ եւ 1852-ին կը հրատարակէ Մոսկուայի մէջ Սայեաթ-Նովայի նշանաւոր երգիչի բանաստեղծութիւներու ժողովածուն։ Կը մահանայ Տփխիսի մէջ ծանր հիւանդութենէ ետք 17 Նոյեմբեր 1861-ին։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:17 Նոյեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Լազարեան ճեմարանի սաներ
Բամպակենի
Բամպակ (բամպակենի) (Gossypium Gossypium), մոլոշազգիներու (տուղտազգիներ) ընտանիքին պատկանող բազմամեայ բոյսերու ցեղ։ Տարածուած է 35 տեսակ, որոնցմէ հինգը՝ մշակուած ծառեր եւ թուփեր են։ Բամպակենին կ'օգտագործուի միայն իր կեանքին առաջին տարուան ընթացքին եւ այդ պատճառով ալ անիկա միամեայ կը համարուի ։
Ծաղիկին բանաձեւը՝ ։ Ծաղկումը կը սկսի Յունիսին եւ կը շարունակուի մինչեւ ցուրտ ամիսները։ Վայրի բամպակը կ'աճի երկրագունդին բոլոր ցամաքամասերուն վրայ։
Տեսակներ
Սովորական կամ մեքսիկական բամպակենին կու տայ բամպակի համաշխարհային հումքին 70%-ը: Կը մշակուի ԱՄՆ-ի, Մեքսիքոյի Պրազիլի, Արժանթինի Հնդկաստանի, Չինաստանի, Ափրիկէի եւ Աւստրալիոյ որոշ շրջաններուն մէջ։ Փերուական բամպակենին եգիպտական եւ խորհրդային նրբաթել բամպակենին է, որմէ կը ստացուի երկարութեամբ, բարակութեամբ եւ ամրութեամբ լաւագոյն թելը։ Կը մշակուի Եգիպտոսի, Սուտանի, Պրազիլի եւ Փերուի մէջ։ Հնդկաչինական բամպակները կը մշակուին Հնդկաստանի, Փաքիստանի, Չինաստանի, միջինասիական պետութիւններուն եւ Ազրպէյճանի մէջ։ Տեսակներէն են նաեւ՝
Հայաստանի Մէջ
Մարաշը բամպակի մշակման ու ներկման կարեւոր կեդրոններէն եղած է :
Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ բամպակենի մշակուած է մինչեւ 1966 թուական։
Մշակում
Բամպակենին շատ կը սիրէ ջերմութիւն, լոյս, արգաւանդ հող եւ խոնաւութիւն։ Սովորաբար զայն կ'աճեցնեն արհեստական ոռոգմամբ։ Երբ պտուղը կը հասուննայ, անոր փեղկերը կը բացուին, եւ անոնցմէ դուրս կու գայ սպիտակ, փափուկ մանրաթելի փոքրիկ զանգուած մը։ Մանրաթելը կը հաւաքեն սերմերուն հետ միասին՝ գլխաւորաբար բամպակահաւաք մեքենաներով։ Յատուկ մեքենաներ սերմերու վրայէն կը հեռացնեն մանրաթելը եւ կ'ուղարկեն մանուածքային գործատուներ, ուր բամպակը կը մանեն ու գործուածքներ կը հիւսեն։ Բամպակէն կը պատրաստեն նաեւ կերպընկալ (փլասթիք), թաղանթանիւթ, լուսանկարչական ժապաւէն եւ թուղթ։ Բամպակենիին սերմերէն կը քամեն ձէթ, որ կ'օգտագործեն պահածոներու արդիւնաբերութեան, բուսական իւղերու եւ օճառի արտադրութեան մէջ։ Ձէթը քամելէն ետք կը մնայ կոպտոնը, որ անասունի խտացուած կեր է, կը պարունակէ մինչեւ 40% սպիտակուցներ։ Ձէթը քամելու ընթացքին յառաջացած միւս մնացորդներէն կ'անջատեն կուպրը, որ կ'օգտագործեն ճանապարհային ամուր ծածկոյթներու եւ ջերմակայուն ջնարակներ պատրաստելու համար։ Սերմերու կեղեւը կը կիրարկեն եթիլ եւ մեթիլ ալքոհոլներու արտադրութեան մէջ։ Ցօղունը վառելանիւթ է եւ շինանիւթ։ Տերեւներէն կը զատեն կիտրոնաթթու եւ խնձորաթթու:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բոյսեր
Ատոնիս
Ատոնիս (Ալի Ահմետ Սաաիտ, ), բանաստեղծ, գրականագէտ եւ քննադատ:
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1930-ին, Սուրիոյ Թարթուս քաղաքի գիւղերէն մէկուն` Քասսապինի մէջ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած՝ Լաթաքիա: Ապա յաճախած է Դամասկոսի պետական համալսարանը, ուր կը հետեւի գրականութեան եւ իմաստասիրութեան դասընթացքներուն:
1948-էն սկսեալ ստեղծագործած է Ատոնիս անուամբ :
1956-ին կը հաստատուի Պէյրութ 1957-ին Եուսեֆ Խալի հետ կը հրատարակէ «Շը՛ըր» բանաստեղծական հանդէսը : 1973-ին: Պէյրութի Սեն Ժոզեֆ համալսարանին մէջ կ'արժանանայ տոքթորայի տիտղոսին:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Արաբ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Սուրիացի բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:1 Յունուարի ծնածներ
Ածանցաւոր բառեր
Ածանց կը կոչուի այն մասնիկը, որ կը դրուելով բառի մը կամ արմատի մը վրայ (սկիզբը կամ վերջը)՝ ուրիշ իմաստով նոր բառ մը կը կազմէ անոնցմէ։ Ուստի ածանցները երկու տեսակ են՝ նախածանցներ եւ վերջածանցներ։ Իսկ Ածանց ունեցող բառերը կը կոչուին՝ ածանցաւոր բառեր։
Ինչպէս վերի օրինակներուն մէջ կը տեսնենք, ածանցները կամ բառի մասնիկները կրնան դրուիլ թէ՛ արմատի (դաս, վարժ, սառն, տուն, դիր), թէ՛ անծանցաւոր (երեւոյթ) եւ թէ բարդ բառերուն (հեռանկար) վրայ։
Գուսան Հաւասի
Կենսագրութիւն
Ծնած է Վրաստանի Ծալկայի շրջանի Այազմա գիւղը, հողազուրկ հայ գիւղացիի մը ընտանիքին մէջ: Հաւասին տեսողութենէ զրկուած էր երեք տարեկանին՝ ծաղիկ հիւանդութեան պատճառով: Իրենց որդին բուժելու ծնողքին գործադրած ջանքերը ապարդիւն կ՚ըլլան: Արմենակին ծանր վիճակը շատ կը մտատանջէր ծնողքը, ելքեր կը փնտռէր, որ ան կեանքին մէջ իր տեղ գտնէ, զբաղում մը ունենայ եւ տեսողութեան պատճառով չմնայ տան մէջ փակուած:
Ախալքալաքի մէջ
Արմենակին հայրը անձամբ կը ճանչնար Ախալքալաքի մէջ նշանաւոր աշուղ Թիֆիլին (Եղօ Մանուկեան)՝ աշուղ Ջիւանիին ժամանակակիցը եւ դասընկերը. իր որդին կը ղրկէ անոր քով՝ աւելի կատարելագործուելու:
Արմենակը հոն կը մնայ երկու տարի, կ՚ապրի Թիֆիլիի տան մէջ, որդիական կապով կը կապուի Թիֆիլիի կնոջ հետ, որուն իբրեւ մայր կ՚ընդունի, իսկ երկու տարի ետք վարպետը զայն կը հռչակէ աշուղ եւ կը կնքէ Հաւասի անունով, որ ունի ցանկութիւն, տրամադրութիւն, սէր, բայց ոչ՝ եռանդ իմաստները: Թիֆիլին նաեւ Արմենակին իր սազը կը նուիրէ, իսկ այդ մէկը աշուղական աշխարհի մէջ կարեւոր եւ նշանակալից բան մըն է եւ կը փոխէ Հաւասիի կեանքը:
1929 թուականին Հաւասին արդէն ընտանիք կազմած եւ երկու երեխայի հայր, մշտական բնակութիւն կը հաստատէ Ախալքալաքի մէջ։ Հոս երիտասարդ գուսանին համար նոր ասպարէզ մը կը բացուի, ան ելոյթներ կ՚ունենայ տեղի նշանաւոր երաժիշտներ՝ ջութակահար Աշօ Գրիգորեանին եւ տուտուկահար Յարութ Դաւթեանին հետ։
Սազէն զատ Հաւասի նուագած է նաեւ թառ եւ տափ:
Երեւանի մէջ
1944 թուականին Հաւասին փոխադրուած է Երեւան, ուր կոյր մարդոց համար հայերէն սորվելու եւ կարդալու աւելի շատ հնարաւորութիւններ կային: Կոյրերու համար նախատեսուած պրայլեան համակարգին միջոցով, շատ կարճ ժամանակի ընթացքին, ան գրել-կարդալ կը սորվի: Իսկ իբրեւ գուսան կը մասնակցի գուսանական մրցոյթներու եւ մրցանակներ կը շահի:
1945-1947 թուականներուն Աշուղ Հաւասին մասնակցած է հանրապետական աշուղական փառատօներուն, 1960-ականներէն՝ նաեւ Պաքու տեղի ունեցող աշուղներու համագումարին: