cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Սինկափուր)
Պատմութիւն
Յուշարձանը տեղադրուած է 2014 թուականին Յիշողութեան պարտէզին, ուր ամփոփուած են նաեւ բազմաթիւ հայկական տապանաքարեր ։ Յուշարձանի ստեղծման նախաձեռնողը Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ հոգաբարձուներու խորհրդի նախագահ Արմէն Բուդաղեանն է։
Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի
Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցին ամենահին քրիստոնէական կառոյցն է Սինկափուրի մէջ. կառուցուած է 1835 թուականին, օժուած՝ 1836 թուականին։ Եկեղեցւոյ բակին մէջ կան բազմաթիւ հայկական տապանաքարեր, որոնք ամփոփուած են Յիշողութեան պարտէզին մէջ։ Եկեղեցին կը գտնուի Սինկափուրի «Հիլլ» եւ «Արմենիա» փողոցներուն միջեւ։
Ան ազգային պատմական կոթող է, տեղակայուած է Սինկափուրի բոլոր քարտէսներուն վրայ։
Ճարտարապետը իրլանտացի Ճորճ Քոլմանն է։ Եկեղեցին հեղինակին ամենայայտնի գործերէն է։
Գաթա
Գաթա (ազրպ.՝ Kətə — Кята), Հարաւային Կովկասի մէջ (Ազրպէյճան, Հայաստան) տարածուած ազգային հրուշակեղէն, որ ճարպային խմորեղէն է:
Ստուգաբանութիւն եւ ծագում
Առաջին անգամ այն յիշատակած են հայ հեքիաթասէրները եւ քարոզիչ Վարդան Այգեկցին «Խոզը եւ գաթան» առակին մէջ : Անուան ստուգաբանութիւնը անյայտ է : Նմանութիւնը ֆրանսերէն gateau բառի հետ ամէնայն հաւանականութեամբ պատահական է  : Որպէս հնարաւոր ստուգաբանութիւն առաջարկուած է հայկական կաթը, սակայն ակադեմիկոս Հրաչեայ Աճառեանը իր աշխատութիւններուն մէջ այս վարկածը հերքած է :
Տարածաշրջանային տեսակներ
Ազրպէյճանական տարատեսակներն են.
Հայաստանի տարբեր շրջաններու մէջ ձեւաւորուած են գաթայի պատրաստման աւանդոյթներ: Կը տարբերուին.
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ուտեստներ
1594 թուական
1594 թուական, ոչ նահանջ տարի, 16րդ դարու 94րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1594 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1594 մահեր
Ստորոգութիւն:1594
Ռոզմարի Յարութիւնեան
Ռոզմարի Յարութիւնեան-Քոհեն, հայ ընկերաբան, գրող, լրագրող, գեղանկարչուհի ։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Թաւրիզ։ Մանուկ հասակին անոր ընտանիքը տեղափոխուած է Թեհրան։ Միջնակարգ դպրոցը աւարտելէ ետք ուսանած է Թեհրանի օտար լեզուներու եւ գրականութեան հիմնարկի անգլիական գրականութեան եւ լեզուի բաժինը, այնուհետեւ ընդունուած է Թեհրանի համալսարանի գեղարուեստի բաժանմունքը։
Ուսումը շարունակելու նպատակով մեկնած է Ֆրանսա, ուսանած է Սորպոնի համալսարանի հասարակագիտութեան բաժանմունքի մէջ, ապա՝ աւարտած է նաեւ նոյն համալսարանի ասպիրանտուրան (համաշխարհային հասարակագիտութիւն բաժին)։
1984 թվականին Ռոզմարի ընտանիքին հետ տեղափոխուած է ԱՄՆ եւ բնակութիւն հաստատած է Լոս Անճելըս։
Ան կը գրէ ֆրանսերէն եւ ագլերէն։ Ունի բազմաթիւ գիրքեր՝ գրականութեան տարբեր բնագաւառներու մէջ :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ ընկերաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
93 (թիւ)
93 (իննսուներեք), բնական թիւ է
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:93
1595 թուական
1595 թուական, ոչ նահանջ տարի, 16րդ դարու 95րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1595 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1595 մահեր
Ստորոգութիւն:1595
Ափրիկեան ֆրանսերէն
Ափրիկեան ֆրանսերէն (français africain), ֆրանսերէն տեսակներու ընդհանուր անուանումն է, որ կը խօսի Ափրիկէի 24 ֆրանսախօս երկիրներուն մէջ շուրջ 120 միլիոն մարդ : Այսպիսով, Ափրիկէն աշխարհի ամենաշատ ֆրանսախօսներու ցամաքամասն է : ֆրանսերէնը Ափրիկէ եկած է իբրեւ գաղութային լեզու:
Ֆրանսախօս ափրիկեան երկիրներէն իւրաքանչիւրին մէջ ֆրանսերէնը կը խօսուի տեղական ուրոյն արտասանութեամբ եւ բառապաշարով:
Տեսակները
Կան ափրիկեան ֆրանսերէնի շատ տարբեր տեսակներ, զորս կարելի է խմբաւորել չորս խումբերու.
Ափրիկեան ֆրանսերէնի բոլոր տեսակները կը տարբերին ֆրանսերէնէն խօսակցութեան եւ բառապաշարի առումով, սակայն կրթութեան, լրատուամիջոցներու եւ իրաւական փաստաթուղթերուն մէջ օգտագործուող պաշտօնական ափրիկեան ֆրանսերէնը հիմնուած է ֆրանսական բառապաշարի վրայ:
Գաղութային ժամանակաշրջանին մէջ գաղթողներու ֆրանսերէնի բարբառային ձեւը, որ յայտնի է որպէս «Petit nègre», եւս գոյութիւն ունէր Արեւմտեան Ափրիկէի մէջ:
Վ.Ի. Մուտիմպէն ափրիկեան ֆրանսերէնը կը բնութագրէ իբրեւ ափրիկեան ինքնատիպ լեզուներու առատութեան մէջ հարկադրուած մօտաւոր արտասանութիւն, ճնշուած շարահիւսութիւն, փքուած կամ աղաւաղուած բառապաշար, հնչերանգ, կշռոյթ, առոգանութիւն եւ շեշտադրում։ Եւրոպական ֆրանսերէնէն տարբերութիւնները կը պայմանաւորուին մայրենի լեզուին ուղղակի ազդեցութեամբ եւ ֆրանսերէնի քերականական կանոններու բարդութեամբ, որոնք կ'արգիլեն անոր սորվիլը զայն իբրեւ երկրորդ լեզու խօսող շատերու կողմէ:
Համաձայն Գ. Մենեսսիի, «Այս համադրութեան հետեւանքները կրնան տարբերիլ՝ համաձայն խօսողներու ընկերային կարգավիճակի, անոնց զբաղմունքին, կրթական մակարդակին եւ իրենց՝ ֆրանսերէնի մակարդակին" :
Նշաններու փոխարկումը կամ առանձին զրոյցի ընթացքին լեզուներու փոփոխութիւնը տեղի կ՛ունենայ ինչպէս Սենեկալի մէջ, այնպէս ալ Քոնկօ-Քինշասայի մէջ։ Վերջիններս ունին չորս «ազգային» լեզուներ՝ Քիքոնկօ, Լինկալա, Քիլուպա եւ Սուահիլի, որոնք ֆրանսերէնի հետ մշտական հակադրութեան մէջ են: Նշաններու փոխարկումը ուսումնասիրուած է գաղութային ժամանակներէն լեզուաբանութեան տարբեր հաստատութիւններու կողմէ: Անոնցմէ մէկը, որ կը գտնուի Սենեկալի Տաքար քաղաքին մէջ, արդէն խօսած է 1968 թ. Ֆրանսերէնի «Creoleisation» մասին, անուանելով արդիւնքը «ֆրենլոֆ». ֆրանսերէնի եւ վոլոֆի (ամենաշատը Սենեկալի մէջ խօսուող լեզու) խառնուրդ, որ իր օգտագործմամբ կը տարածուի քաղաքային վայրերուն եւ դպրոցներուն միջոցով, ուր ուսուցիչները դասարանին մէջ յաճախ կը խօսին Վոլոֆի լեզուով՝ անտեսելով պաշտօնական հրահանգները :
Ափրիկէյի ֆրանսախօս երկիրներուն մէջ կրթութեան անբաւարարութեան հետ մէկտեղ տեղական լեզուներու բազմազանութիւնը ծնունդ տուած է նոր լեզուական հայեցակարգի՝ le petit français : Le petit français-ը ֆրանսերէնի նեղ բառապաշարային գիտելիքներու հետ տեղական լեզուի կառուցման գերխնդրի արդիւնքն է: Յատուկ կառոյցները, որոնք, սակայն, շատ տարբեր են, կը զուգադրուին, նշելով «Creoleisation» գործընթացի սկիզբը:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսերէն Ստորոգութիւն:Ափրիկէ
Օննիկ Ֆըչըճեան
Օննիկ Ֆըչըճեան, ծնած եւ մահացած է Իսթանպուլ։
Յաճախած է Լուսաւորչեան եւ Մխիթարեան վարժարանները։ Վկայուած է Իսթանպուլի համալսարանի մանկավարժութեան բաժնէն։ Ուսուցչագործած է իսթանպուլահայ վարժարաններու մէջ եւ տնօրէնութեան պաշտօն ստանձնած է Պէզճեան Մաիր Վարժարանէ ներս։
Աշխատակցած է իսթանպուլահայ մամուլին՝ բանաստեղծութիւններով, պատմուածքներով, մանկավարժական յօդուածներով, թարքմանութիւններով եւ իր խմբագրած մանկապատանեկան էջերով «Երիտասարդ Սերունդին Հետ» խորագրին տակ։ Մաս կազմած է Մարմարայի գրական էջերու խմբագրական կազմին։ Ունի հրատարակուած դասագիրքերու շարք մը։ Օգտագործած է Տակառենց գրչանունը։
Արայիկ Յարութիւնեան
Արայիկ Յարութիւնեան, հայ պետական-քաղաքական գործիչ, Արցախի Հանրապետութեան գործող նախագահ , մեծ գործարար , Արցախի նախկին պետական նախարար,« Ազատ Հայրենիք» կուսակցութեան նախագահ, գիտարուեստական գիտութիւններու թեկնածու։
Ամուսնացած է, ունի երեք դուստր:
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Ստեփանակերտ։
1990-1994 թուականներուն ուսում ստացած է Երեւանի ժողտնտեսութեան հիմնարկին մէջ:
1995-ին աւարտած է Արցախի պետական համալսարանի տնտեսագիտական բաժանմունքը:
1996-1998 թուականներուն ուսումը շարունակած է Արցախի պետական համալսարանի իբրեւ յետ-ընթացաւարտ ուսանող (postgraduate student) «Տնտեսագիտութիւն» մասնագիտութեամբ:
2013-ին պաշտպանած է ատենախօսութիւն եւ դարձած է գիտարուեստական գիտութիւններու թեկնածու:
Վարած պաշտօններ
1992-ին  անդամագրուած է Լեռնային Ղարաբաղի ինքնապաշտպանութեան ուժերուն եւ աշխոյժ մասնակցութիւն ունեցած է պատերազմական գործողութիւններուն:
1995-1997 թուականներուն՝ Լեռնային Ղարաբաղի էքոնոմիքայի եւ ֆինանսներու նախարարի օգնական։
2005-2006 թուականներուն՝ «Ազատ Հայրենիք» կուսակցութեան նամանախագահ։
2005-2007 թուականներուն՝ Ստեփանակերտի թիւ 4 ընտրատարածքի կողմէն ընտրուած է Լեռնային Ղարաբաղի չորրորդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամաւոր, եղած է «Հայրենիք» խմբակցութեան ղեկավար, խորհրդարանի ելեւմտական եւ տնտեսական կառավարման հարցերու մշտական յանձնաժողովի նախագահ:
2006-2007 թուականներուն՝ «Ղարաբաղ Կոլտ» փակ բաժնետիրական ընկերութեան գործադիր տնօրէն։
2007-ի Սեպտեմբեր 14-ին՝  Լեռնային Ղարաբաղի Նախագահի հրամանագիրով նշանակուած է Լեռնային Ղարաբաղի վարչապետ։
2012-ի Սեպտեմբեր 14-ին՝  Լեռնային Ղարաբաղի Նախագահի հրամանագրով նշանակուած է Լեռնային Ղարաբաղի վարչապետ։
2017-ին Սեպտեմբեր 25-էն՝ Արցախի Հանրապետութեան պետական նախարար ։
2020-ին կայացած նախագահական ընտրութիւններու գլխաւոր թեկնածու:
Արցախի Հանրապետութեան գործող նախագահ:
Պարգեւներ
Պարգեւատրուած է․
Չարլզ Ամիրխանեան
Չարլզ Ամիրխանեան, ամերիկահայ երգահան։ Ան նաեւ հարուածային գործիքներ նուագող է, հնչիւնային բանաստեղծ եւ ռատիոյի հաղորդումներ վարող ։
Ասպարէզ
Չարլզ 1980 թուականին Միլսի քոլէճէն ստացած է գեղեցիկ արուեստներու մագիստրոսի կոչումը։ Այնտեղ ան սորված է ելեկտրոնային երաժշտութիւն եւ ձայնագրման թեքնիք ։
1969-1992 թուականներուն եղած է «Pacifica Radio»-ի «KPFA-FM»-ի երաժշտական ղեկավարը (Պըրքլի, Քալիֆորնիա), իսկ 1977-1980 թուականներուն դասախօսած է Սան Ֆրանսիսքոյի համալսարանին մէջ ։
Ամիրխանեան Սան Ֆրանսիսքոյի «Other Minds» երաժշտական փառատոօնի գործադիր տնօրէնն ու գեղարուեստական ղեկավարն է, որ ան հիմնած է Ճիմ Նիւմանի հետ 1992 թուականին։
Ան առանցքային դեր խաղացած է Քոնլոն Նանքառոուի, Ճորճ Անթէյլի եւ այլոց ստեղծագործութիւնները ձայնագրելու եւ պաշտպանելու գործին մէջ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ
Գանձասարի վանք
Գանձասար, վանական համալիր Արցախ, Մարտակերտ շրջանի Վանք գիւղին մօտակայքը, պատմական Մեծ Հայքի Արցախ նահանգի Մեծ Առանք գաւառին մէջ, Խաչէնագետի ձախ ափին, Գանձասար լերան վրայ։ Անունը ստացած է Վանք գիւղին դիմացը գտնուող բլուրէն, որու ընդերքը կան արծաթի եւ այլ մետաղներու հանքեր։
Վանքին տեղը կը կոչուէր Աղուան, որ հին հայկական աղբիւրներուն մէջ կը յիշատակուի նաեւ  որպէս ամառանոցավայր (հաւուց տեղիք)։ Գրաբար տառադարձութեամբ Աղուան։
Պատմութիւն
Հայ Բագրատունիներու թագաւորութեան ժամանակաշրջանին Հայոց կաթողիկոս Անանիա Մոկացի (942-965) մտահոգ Հայաստանի արեւելեան թեմերու եկեղեցական գործերով, Արցախ կու գայ եւ  Գանձասարի վանքին մէջ  հոգեւորականութիւնն ու իշխանները ժողովի կը հրաւիրէ եւ ազգային ոգիով կը պաշտպանէ Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ դաւանանքին ամրութիւնը եւ անաղարտութիւնը :
Գանձասարը առաջնորդարան էր եւ Խաչէնի իշխաններու տոհմական տապանատունը։ Հասան-Ջալալեան տոհմի իշխաններու հոգածութեան շնորհիւ Գանձասարը պահպանած է հոգեւոր կեդրոնի իր դերը։ Վանքը ունեցած է հարուստ ձեռագրատուն, դպրանոց, ուր ստեղծուած են բարձրարժէք ձեռագիրեր, ուսանած են հոգեւոր գործիչներ, որոնք իրենց նպաստը բերած են Խաչէնի եւ յարակից շրջաններու մտաւոր եւ մշակութային կեանքի զարգացման։
Գանձասարը 1400 - 1816 թուականներուն Աղուանից կաթողիկոսներու նստավայրն էր ։ 1923-էն՝ Ազրպէյճանի կողմէ բռնագրաւուելէ  ետք, չէ գործած, եւ միայն հնարաւոր  եղած է զայն նորոգել 1993-1997 թուականներուն։ Ըստ ուսումնասիրութիւններու՝ 1214-ին Ներքին Խաչէնի կամ Խոխոնաբերդի իշխանութիւնը Վախտանգ Բ.-էն (Տանգիկ) ետք կը ժառանգէ անոր անդրանիկ որդին՝ Հասան (Հայկազ) Ջալալը եւ անոնցմէ սերած տոհմը կը կոչուի Հասան Ջալալի տոհմ։ Պատմական աղբիւրներուն մէջ անոր շարք մը տիտղոսներ  տրուած են՝ «Մեծ իշխան», «Իշխանաց իշխան տէր Խաչէնոյ եւ Առանայ», «Թագաւոր Ջալալ Տովլա», «Բարեպաշտ արքայ  Ջալալ» եւ այլն։ Ըստ Կիրակոս Գանձակեցիի՝ անոր հայրը՝ Վախտանգ Տանգիկը, երբ կը մահանայ իր որդիին՝ Հասան Ջալալին եւ իր կնոջը՝ Խորիշահին, որ Բագրատունեաց տոհմէն իշխանաց իշխան Սարգիս ամիրսպասալար Զաքարեանի դուստրն էր, կտակած է՝ «զի շինեսցուք եկեղեցի ի գերեզմանատ հարց մերոց ի Գանձասար», որու կառուցումը սկսած է 1216-ին եւ աւարտած 1238-ին եւ օծուած 1240-ին՝ Վարդավառի մեծ տօնին: Ներկայ  եղած են Աղուանքի Ներսէս կաթողիկոսը, Վանական Վարդապետը, իշխաններ, եպիսկոպոսներ, Հայաստանի վանքերու  առաջնորդներ եւ 700 քահանայ։ Սակայն խաղաղ ժամանակներուն յաջորդող դաժան օրերուն ընթացքին Մամքանի փառաբանուած ամուսինը՝ Ջալալը, 1261-ին ողբերգական վախճան  կ'ունենայ, եւ կինը կ'որոշէ կառուցել Գանձասարի գաւիթը, ուր ամփոփուած են ամուսինին աճիւնները։
1260-ին Թիֆլիս (Տփղիս) լքած վրաց թագաւոր Դաւիթին՝ Լաշայի որդւոյն, ու Վրաստանի ժողովուրդը փրկելու համար եւ թաթարներու դէմ ապստամբութիւն կազմակերպելու պատրուակով ոստիկան Արղունը կը ձերբակալէ թագուհի Գոնցան, Հասան Ջալալին, Զաքարէ ամիրսպասալարի որդին՝ Շահնշահը եւ ուրիշներ։ Փրկագինով բոլորն ալ կ'ազատին, բացի Մեծն Ջալալէն, որու Արղուն կը ստիպէ ուրանալ հաւատքը եւ «եդեալ փայտ ի պարանոց նորա եւ երկաթ յոտս նորա», կը տանի Ղազվին (Իրան)։ Հասան Ջալալ հաւատափոխ չ'ըլլար 1261-ին Արղունի դահիճներն «անդամ առ անդամ կը յօշոտեն զինք»։ Հասան Ջալալ Տովլայի մարմինին վրայ լոյս  կ'իջնէ, եւ  պարսիկ մը, ատիկա տեսնելով, կը հաւատայ, որ ան սուրբ է, կը հաւաքէ անոր մարմինին մասերը եւ կը պահէ չոր ջրհորի մը մէջ։ Հասան Ջալալի Աթաբեկ-Իվանէ որդին նահատակ հօր մասունքները կը բերէ հայրենիք եւ կ'ամփոփէ մօր՝ Մամքանի՝ արդէն կառուցած վանքին  գաւիթին մէջ։ Մինչեւ օրս Ջալալ Մեծի տապանաքարը կը գտնուի Գանձասարի վանքին  գաւիթին մէջ։
Ժէ. դարուն Գանձասարի կաթողիկոսները սերտ համագործակցած են Արցախի մելիքութիւններուն ազատագրական ոգորումներուն։ Ժը. դարուն անիկա  դարձած  է ազատագրական շարժումներու կեդրոն։ Դարասկիզբին Եսայի Հասան-Ջալալեան կաթողիկոսին շուրջ  համախմբուած էին շարժման ղեկավար գործիչները։ Ազատագրական շարժման կեդրոնի դերը պահպանուած է մինչեւ 1815, երբ ցարական կառավարութեան հրահանգով Գանձասարի կաթողիկոսութիւնը կը վերանայ, իսկ անոր փոխարինած մետրոպոլիտութեան աթոռանիստը կը դառնայ Շուշին։
Գանձասարի Ս. Յովհաննէս Մկրտիչ եկեղեցւոյ հիւսիսային պատին Հովասափ Միայնակեցի 1240-ին կ'արձանագրէ Հասան Ջալալ Մեծի Ուխտը։ Ըստ Հասան Ջալալ Մեծի 27 տողէ բաղկացած կտակին՝ երբ կը սկսի Գանձասարի կառուցումը եւ քարագործ վարպետները կը հասնին արեւելեան լուսամուտին, մայրը՝ Խորիշահ, Աբգար թագաւորին կնոջ՝ Հեղինէին նման, Երուսաղէմ կ'երթայ եւ մինչեւ իր կեանքին վերջը կը ճգնի Ս. Յարութիւն տաճարին մէջ։ Ըստ իր կտակին՝ ան եկեղեցիները ազատ կը կացուցէ հարկերէ։ Գանձասարի վանքը շուրջ 1400-ին դարձած է Աղուանից կաթողիկոսութեան աթոռանիստը։ Այս վանքին մէջ կաթողիկոսներուն հետ հանդիպումներ  ունեցած են Ժզ. եւ Ժէ. դարերու հայ ազատագրական շարժման նշանաւոր գործիչներ Իսրայէլ Օրին եւ Յովսէփ Էմինը։ Այստեղ շատ յիշարժան գիրքեր գրուած են՝ Ժե. դարուն Մատթէոս Մոնողոնի տաղերու ժողովածուն, ուր ներառուած է Ալեքսանտր Մակեդոնացիի չափածոյ պատմութիւնը, իսկ Ժը. դարուն՝ Յովհաննէս Բ. կաթողիկոսի «Դատաստանագիրքը»։
Ըստ պատմական փաստերու՝ Գանձասարի մէջ ամփոփուած են Յովհաննէս Մկրտիչին գլուխը, Յովհաննէս Մկրտիչին հօր՝ Զաքարիոյ արիւնը, Գրիգոր Լուսաւորչին «Օրէնուսույց Ս. ծնօտը», Լուսաւորիչին թոռ Գրիգորիսի, Ս. Պանտալէոն բժիշկի եւ այլ նահատակներու Ս. նշխարները։
Վանքը Արցախեան ազատամարտի ընթացքին
Արցախեան ազատամարտին ընթացքին Գանձասարը քանի մը անգամ յարձակման ենթարկուած է: Վանքի շրջակայքին մէջ կատաղի մարտեր տեղի ունեցած են 1992-ին, երբ Ազրպէյճան պաշարած էր տարածքը: Վանական համալիրին ներսը գտնուող  շէնքերէն մէկ քանին ազրպէյճանական ուղղաթիռներէն  ռմբակոծութեան իբրեւ արդիւնք վնասուած էր, սակայն թշնամիին թիրախը յատկապէս եկեղեցին էր: Վանքին պատերու պարիսպներուն վրայ մինչեւ այսօր կարելի է նկատել 90-ականներէն մնացած ռմբակոծումի հետքեր, նոյնիսկ չպայթած ռումբը, որ արձակուած էր վանքին ուղղութեամբ, սակայն նպատակին չէր հասած:Պատերազմէն ետք վանքը ամբողջութեամբ նորոգուած է:
Ս. Յովհաննէս Մկրտիչ եկեղեցի
Գանձասար վանական համալիրի գլխաւոր տեսարժան վայրը՝ Ս. Յովհաննէս Մկրտիչ եկեղեցին կառուցուած է 1216 - 1238 թուականներուն Հասան-Ջալալ իշխանին կողմէ ։ Անիկա մեծ խաչագմբէթ եկեղեցի մըն է: Խորհրդային յայտնի պատմաբան եւ արուեստագէտ Անատոլի Եակոբսոն, որ երկար տարիներ կ'ուսումնասիրէր վանքը, տաճարը կ'անուանէ «հայկական ճարտարապետութեան շտեմարան»: Փրոֆ. Շարլ Տիլը (1859-1944) Սորպոնի համալսարանէն, արուեստի պատմութեան ֆրանսացի յայտնի պատմաբան, Գանձասարը կը դասէ հայ ճարտարապետական արուեստի 5 գլուխ-գործոցներու շարքին, որոնք մտած են համաշխարհային ճարտարապետութեան գանձարան: Գանձասարի վանքէն բացի, Տիլի ցանկին մէջ կը յայտնուին Ախթամարի Ս. Խաչ եկեղեցին (915-921) (Վանայ լիճ, Թուրքիա), Էջմիածինի Ս. Հռիփսիմէ եկեղեցին (618), Հաղբատի վանքը (հիմնուած Ժ. դարուն) եւ Ամենափրկիչի եկեղեցին՝ Հայաստանի հնագոյն մայրաքաղաք Անիի մէջ (հիմնուած 1001-ին):
Գանձասարի մատենադարանը
Վանքին մօտակայքը կարելի է նաեւ տեսնել Գանձասարի մատենադարանը, որ նոյնպէս կը կրէ Մեսրոպ Մաշտոցին անունը: Անիկա բաղկացած է գիտական եւ թանգարանային բաժիններէ. գրադարան, ընթերցասրահ եւ դահլիճ, ուր կը կազմակերպուին զանազան տեսակի ձեռնարկներ եւ գիտաժողովներ: Արցախի մատենադարանին մէջ կարելի է ծանօթանալ միջնադարեան ժամանակաշրջանէն մինչեւ ժամանակակից շրջանի ձեռագիրներու եւ հնատիպ գիրքերու:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Մարտակերտի շրջանի շէնքեր եւ կառոյցներ Ստորոգութիւն:Ժգ. դարու հայկական վանքեր եւ եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:Արցախի թեմի վանքեր եւ եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:Վանքեր
Էմիլ Արթին
Էմիլ Արթին (Արթինեան, ) 20-րդ դարու առաջատար հայազգի մաթեմաթիկոս, Էմմի Նեոթերի հետ միասին ժամանակակից հանրահաշուի հիմնադիր կը համարուի եւ 1932-ին անոր հետ միասին ստացած է Աքերման-Թոյպների յիշատակի մրցանակը։
Վաղ Շրջան
Սեպտեմբեր 1904-ին դպրոց կ'ընդունուի, հաւանաբար Վիեննայի մէջ։ Երբ Էմիլ ութ տարեկան էր, անոր հայրը կը մահանայ: 15 Յուլիս 1907-ին, մայրը գերմանախօս Ռայխենպերկէն (ներկայիս՝ Չեխիոյ Լիպերեց քաղաք) յաջողակ գործարար Ռուտոլֆ Հուպների հետ կը վե­րա­մուս­նանայ ։ Ս­կիզ­բը մէկ տա­րի, Սեպտեմբեր 1907-ին, մա­նուկ Է­մի­լը Աւստրիոյ սահմանին մօտ հարաւային Չեխոսլաւաքիոյ մէջ գտնուող փոքրիկ Սթրոպնից քաղաքի դպրոցը կ'ընդունուի, եւ այդ պատճառաւ ուսանելու համար տունէն հեռու կ'ապրի, տեղական ագարակներէն մէկուն մէջ։ Յաջորդ տարին, ան Ռայխենպերկ վերադառնալով, դպրոց կը շարունակէ իր նա­խակրթա­կան ու­սու­մը՝ մինչեւ 1916։
Համալսարանական Տարիներ
Հոկտեմբեր 1916-ին, Էմիլ կ'ըն­դու­նո­ւի ­Վիեն­նա­յի հա­մալ­սա­րա­նը՝ մաս­նա­գի­տա­նա­լու հա­մար մա­թե­մա­թիկա­յի մէջ։  Գե­րա­զանց ար­դիւն­քով ու­սու­մը կ'ա­ւար­տէ ու կը հաս­տա­տո­ւի ­Համ­պուրկ՝ ­Գեր­մա­նիա, ուր կը դա­սա­խօ­սէ եւ գի­տա­կան իր պրպտում­նե­րը յա­ռաջ կը տա­նի մին­չեւ 1937 թո­ւա­կա­ն։
1932-ին կ'ա­մուս­նանայ ­Ռու­սաս­տան ծնած հրէու­հիի մը՝ ­Նա­թա­շա ­Ժաս­նիի (Natascha Jasny) հետ ։ Նա­ցիա­կան       հե­տապն­դում­նե­րէ խոյս տա­լով՝ Է­միլ Ար­թին 1937-ին կ'ա­պաս­տա­նի Միացեալ Նա­հանգ­ներ եւ շու­տով կը ստա­նայ      ա­մե­րի­կեան քա­ղա­քա­ցիու­թիւն։
1938-ին դա­սա­խօ­սա­կան պաշ­տօ­նի կը կո­չո­ւի Ին­տիա­նա­յի, իսկ 1946-ին Փ­րինս­թը­նի հա­մալ­սա­րան­նե­րուն մէջ։ Ամերիկա Միացեալ Նահանգներու մէջ քսանամեայ իր պաշ­տօ­նա­վա­րու­թեան շրջա­նին էր, որ Է­միլ Ար­թին կը կա­տա­րէ իր յայտ­նա­գոր­ծում­նե­րը եւ կը մշա­կէ իր տե­սու­թիւն­նե­րը, ո­րոնք հան­րա­հա­շո­ւի բնա­գա­ւա­ռին մէջ մեծ հե­ղի­նա­կու­թիւն կ'ա­պա­հո­վե­ն ի­րեն։
1958-ին Է­միլ Ար­թի­նեան կը վե­րա­դառնայ ­Համ­պուրկ, ուր կը շա­րու­նա­կէ գի­տա­կան իր հե­տա­զօ­տու­թիւն­ներն ու       դա­սա­խօ­սա­կան աշ­խա­տան­քը մին­չեւ 2 Դեկտեմբեր 1962՝ իր վախ­ճա­նը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գերմանացի մաթեմաթիքոսներ Ստորոգութիւն:Հայ մաթեմաթիքոսներ Ստորոգութիւն:3 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:20 Դեկտեմբերի մահացածներ
Հայ Ժողովրդային Երաժշտութիւնը 9-13-րդ դարերուն
Հայ Ժողովրդային Երաժշտութիւնը, 9-13-րդ դարերուն հայ ժողովրդային երաժշտութիւնը մեծ վերելք ապրած է. զարգացած է քաղաքային երաժշտութիւնը եւ աւելի բարցաւաճած է գեղջկական արուեստը, որ դարերու ընթացքին պահպանած էր իր ինքնատիպ բնոյթը:
Պատմական այդ շրջանին երգերու ամէնէն տարածուած տեսակներն էին դիւցազներգական-պատմականը, քնարականը, ծիսականը, իսկ աշխատանքային երգերէն՝ հորովելները: Միջնադարեան Հայաստանի երաժշտական արուեստի ամենակատարեալ օրինակներէն է «Մոկաց Միրզա»-ն: Երգը կը պատմէ, թէ ինչպէս սելճուքները, չկարենալով յաղթել Մոկաց Միրզային, խաբէութեամբ կը թունաւորեն զինք:
Միջնադարու ժողովրդային երաժշտութիւնը կարեւոր դեր կատարած է նաեւ գուսանական արուեստի եւ հոգեւոր երաժտութեան զարգացման մէջ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայկական երաժշտութիւն
Ոսկան Թօփալեան
Ոսկան Թօփալեան (Ոսկիան, Օսկան) Էֆոնտի Հ./Գ. (1878, Մա­րաշ - 1915, Յունիս 12, Երզնկա), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ոսկան թօփալեան ծնած է 1878-ին, Օս­մա­նեան կայս­րու­թեան Հա­լէ­պի նահանգի Մարաշ գաւառի կեդրոն Մա­րաշ քաղաքին մէջ, հայ առաքելական ընտանիքի մը մէջ։
Նախնական կրթութիւնը ստացած է Մարաշի ազգային (թաղային) վարժարաններէն մէկուն/ամերիկացի միսիոնարներու Մարաշի «Ակա­դե­միա» բարձրագոյն վարժարանին մէջ։
Երկրորդական կրթութիւնը եւ «պսա­կա­ւոր ար­ուես­տից» վկայականը ստացած է ամերիկացի միսիոնարներու Կենդրոնական Թուրքիոյ քոլէճին մէջ, որ կը կոչուէր նաեւ Այնթապ քոլէճ։
1905-ին աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժամունքը։ Ուսման տարիներուն հետաքրքրուած է վիրաբուժութեամբ։ Քանի մը ամիս Մարաշի մէջ աշխատած է իբրեւ բժիշկ, քանի որ տեղի համբաւաւոր վիրաբուժ, ամերիկացի տոքթ. Շեփըրտի հեղինակութիւնը կը սահմանափակէր անոր վիրաբուժական ձգտումները։
1905-ի վերջերը կը հաստատուի Տիգ­րա­նա­կեր­տի մէջ եւ կը զբաղի վիրաբուժութեամբ։ 1908-ին օսմանեան սահմանադրութեան վերահաստատումէն ետք, խանդավառուած ժողովրդական ցոյցերով, ազատութեան եւ հաւասարութեան նշանախօսքերով, կ'անդամակցի Իթթիհատ Ըլ Թարաքքի կուսակցութեան տեղի կոմիտէին։
Շնորհիւ իր բժշկական համբաւին, ժողովուրդին մէջ ունեցած յարգանքի, բարեացակամ զոհողութիւններու եւ թրքերէնի գերազանց իմացութեան, կ'ընտրուի Իթթիհատի տեղական կոմիտէի կեդրոնական վարչութեան քարտուղար։ Այդ օրերուն Սելանիկ էն Տիգրանակերտ եկած իթթիհատական քարոզիչ Ուեհիպ Պէյի՝ կուսակցական ժողովի ընթացքին հակահայկական ելոյթէն ետք բժիշկը կը պատռէ երկերեսանի թուրքին դիմակը եւ հրապարակայնօրէն կը հեռանայ կուսակցութենէն։ Ան իր կեանքի ապահովութեան նպատակով բրիտանական հիւպատոսարանի իբրեւ թարգմանիչ կ'աշխատի։ Այդ հարցով իրեն կ'օգնէ Տիգրանակերտի մէջ երկար տարիներ իբր բրիտանական փոխհիւպատոսի պաշտօն վարող վերապատուելի Թովմաս Մկրտիչեանը։ Հետագային կը տեղափոխուի Եվդոկիա եւ կը շարունակէ բժշկութեամբ զբաղիլ։ Եղած է ՀՅԴի անդամ։
12 Յունիս 1915-ին, Երզն­կայի մէջ (Երզնկայի մօտ կամ Կա­րի­նի մէջ) թուրք զինուորները սրախողխող կը սպաննեն Ոսկան Թօփալեանը քանի մը հայ բժիշկներու հետ միասին՝ 37 տարեկանին։
Թուրք թշնամիները Տիգրանակերտի բժիշկին ողջ գերդաստանը սրախողխող կ'ընեն՝ օրորոցի մանուկէն մինչեւ չափահասները։ Այլ տուեալով՝ ծառայութեան կ'ուղարուի Կովկասեան ռազմաճակատ եւ հոն կը սպաննուի թուրք զինուորներու ձեռքով։
Օսմանեան Կայսրութիւն
Նախապէս, օսմանցի թուրքերը թուրանական փոքր ցեղախումբ մըն էին բազմաթիւ ուրիշներու պէս. ԺԳ. դարուն, մոնկոլական արշաւանքներու հետեւանքով, ստիպուեցան լքել իրենց բնակավայրը՝ Թուրքեստանը եւ գաղթել դէպի Փոքր Ասիա, որ այն ատեն կը գտնուէր սելճուք թուրքերու տիրապետութեան տակ։
Ստեղծում
Օժանդակած ըլլալով սելճուքներու սուլթանին, կռուի մը ընթացքին, զոր ան կը մղէր մոնկոլներու դէմ, օսմանցի թուրքերու պետը՝ Էրթողրուլ (չշփոթել ԺԱ. դարու սելճուք թուրքերուն պետին հետ), արտօնութիւն ստացաւ իր ցեղախուբով հաստատուելու ներկայ Էսկի Շէհիրի շրջանին մէջ։
Էրթողրուլի յաջորդող իր որդին՝ Ղազի Օսման Ա., օգտուելով Բիւզանդիոնի տկարութենէն, ԺԴ. դարու սկիզբը ընդարձակեց օսմանցի թուրքերու հողամասը ի վնաս այն ստացուածքներուն, որ Փոքր Ասիոյ մէջ կը մնար Բիւզանդիոնի :
Իր յաջորդը՝ Օրխան Ա. գրաւեց Պրուսան, որ դարձաւ օսմանցի թուրքերու մայրաքաղաքը, յետոյ Նիկիան եւ Նիկոմիտիան։ Այսպէսով ԺԳ. դարու կեսերուն Բիւզանդիոն կորսնցուցած էր Փոքր Ասիոյ իր վերջին հողամասերն ալ։ Բայց օսմանցի թուրքերու պետութիւնը կը մնար փոքր պետութիւն մը, որ իր մէջ կ'առնէր միայն Պրուսայի շրջանը, Նիկիան, Իզմիտը եւ Էսկի Շէհիրը։
Օսմանցի Թուրքերը եւ Օսմանեան Կայսրութեան Ստեղծումը
Փոքր Ասիոյ մնացած մասը կը գտնուէր այլ փոքր պետութեանց ձեռքը, որոնց պետերն էին սելճուք անկախ էմիրներ: Յոյներու անգիտակից վերաբերումը, ինչպէս նաեւ Ճենովայի եւ Վենետիկի միայն առեւտրական եւ կարճատես քաղաքականութիւնն էր, որ պատրաստեց օսմանցիներու տարածման ճամբան: ներքին կռիւներով պառակտուած եւ Պալքանեան սլաւ ժողովուրդներու հետ կռուի բռնուած Բիւզանդիոնը իրեն օգնութեան կանչեց օսմանցի թուրքերը, որոնք Եւրոպա ոտք դնելէ ետք գրաւեցին Կալիպոլիի թերակղզին եւ իրենց պահեցին: Մուրատ Ա.ի եւ Պայազիտ Ա.ի որով (ԺԴ. Դարու վերջը) օսմանցի թուրքերը գրաւեցին Էտիրնէն, յոյներու դէմ մղուած կռիւէ մը ետք, եւ հոն փոխադրեցին իրենց մայրաքաղաքը: Այնուհետեւ անջատաբար ճզմեցին Պալքաններու սլաւ ժողովուրդները (պուլկարներ եւ սերպեր): ԺԵ. դարու սկիզբը Պայազիտ Ա. Կը պատրաստուէր յարձակելու Պոլսոյ վրայ, երբ տեղի ունեցաւ, Լենկթիմուրի գլխաւորութեամբ մոնկոլական երկրորդ մեծ արշաւանքը: Ինչպէս յիշեցինք, Պայազիտ Ա. Իր բանակով դէմը ելաւ Լենկթիմուրի, որ Հայաստանէն կու գար, իր անցքին վրայ ամէն ինչ բնաջնջելով: երկու բանակներուն ճակատամարտը, օսմանցի թուրքերունը Պայազիտի եւ մոնկոլներունը Լենկթիմուրի հրամանատարութեան տակ, տեղի ունեցաւ Անգարայի մէջ (1402) եւ վերջացաւ թրքական բանակի պարտութեամբ: Պայազիտ Ա. Գերի ինկաւ: Լենկթիմուրի, ինչպէս ծանօթ է, ուղղուեցաւ դէպի արեւելք եւ ճամբան մեռաւ : իր կայսրութիւնը անդամահատուեցաւ: Իր արկածախնդրութիւնը այն հետեւանքը ունեցաւ սակայն, որ Պոլսոյ անկումը յիսուն տարի ուշացուց: Մոհամէտ Ա. Եւ Մուրատ Բ., Պայազիտի յաջորդները, շատ չանցած կրցան վերահաստատել օսմաեան պետութիւնը եւ շարունակել անոր տարածումը: Մուրատ Բ., Պոլիսը գրաւելու ապարդիւն փորձէ մը ետք, հունգարացիները ջախջախեց վառնայի մէջ (1444), ապա գրաւեց Պոսնիան:Այսուհանդերձ Ալպանիոյ մէջ օսմանցի թուրքերը բախեցան լեռնային այս ժողովուրդի սքանչելի մէկ դիմադրութեան, ղեկավարուած իրենց ազգային մեծ հերոսին՝ Սքանտէր պէկի կողմէ: Ան մեծցած էր սուլթան Մուրատ Բ.ի պալատին մէջ, իսլամական կրօնքով: իր երկիրը դառնալով՝ան վերադարձաւ իր հայրերու կրօնքին, անցաւ իր ժողովուրդին գլուխը եւ կրցաւ դէմ դնել թրքական ուժերուն: Օսմանցիները անոր մահէն ետք միայն յաջողեցան տիրել Ալպանիոյ, 1467-ին: Մուրատ Բ.ի որին եւ յաջորդը Մոհամէտ Բ. Ուզեց աւարտել իր նախորդներուն սկսած գործը՝ գրաւելով Պոլիսը: 1453 Մայիս 29-ին, 200.000 հոգինոց բանակով մը եւ երկու ամիս տեւող յիշատակելի պաշարումէ մը ետք ան գրաւեց Պոլիսը: Բիւզանդական փոքր բանակը, լքուած իրենց ճակատագրին, հերոսական դիմադրութիւն մը ցոյց տուին, փրկելով գէթ իրենց պատիւը:
Զարթօնքի շարժման պարբերական մամուլ
Զարթօնքի շարժման պարբերական մամուլը, զարթօնքի ներթափանցումը մամլոյ մէջ։
Ա․ Գիրքերու հրատարակութեան կողքին, ճամբայ ելած էին պարբերաթերթերը, «Ազդարար»՝ 1794–ին, Մատրաս «Դիտակ Բիւզանդար»՝ 1822–ին, Պոլսի «Շտեմարան»՝ 1822–ին, Կալկաթա, եւ այլն։ Առաջինը՝ գրաբար, միւսները՝ յաջորդաբար Պոլսոյ եւ Նոր Ջուղայի ժողովրդական լեզուով, անշուշտ տակաւին օտար բառերով խառն եւ անմշակ։ Առաջին այս թերթերը մեծ մասամբ ունեցած են դաստիարակչական-բարոյախօսական բովանդակութիւն եւ ոճ։
Բ․ 1850 թուականի շուրջ հրատարակուող թերթերը կը բազմանան։ Պոլիս, Զմիւռնիա եւ Վենետիկ լոյս տեսնող այս թերթերը, ինչպէս «Մասիս», «Արշալոյս Արարտեան», «Մեղու», «Բազմավէպ», ունին նոր որակ․ անոնց լեզուն արդէն բաւական մշակուած արեւմտահայ աշխարհաբարն է։ Նոր որակի այս երեւոթը, նոյն 1850–ական տարիներուն, կը դիտուի նաեւ դէպի Արեւելք՝ Հնդկաստանի, Ռուսիոյ եւ Կովկասի հայ մամլոյ՝ Կալկթայի «Ազգասէր»ին, Մոսկուայի «Հյուսիսափայլ (ամսագիր)|Հիւսիսափայլ»ին կամ Թիֆլիսի «Կռունկ»ին մօտ։ Այս թերթերը, իւրաքանչիւրը՝ ըստ իր գաղափարական դիրքին, կը դնեն հարցեր՝ ազգային-հանրային, բանասիրական-գրական եւ այլն։ Ու յաճախ պատասխանատուութեան խոր զգացումով մը կը քննարկեն զանոնք, միանգամայն առաջարկելով հանրային գործի ու զարգացման նոր ուղղութիւններ։
Թատրոն
Առաջին թատերական կտորները, յաճախ կրօնա-բարոյական բնոյթով գործեր, մեծ մասամբ՝ թարգմանութիւն, կը բեմադրուին առաջին դպրոցներուն մէջ կամ շուրջը՝ Վենետիկ, Զմիւռնիա,Պոլսի,ապա՝ Կալկաթա եւ Մատրաս, Թիֆլիս,Նոր Նախիջեւան․․․, 1850–ի շուրջ, թատերական շարժումը կը տարածուի․կը բազմանան միութենական ու դպրոցական թատերախումբերը՝ Վենետիկէն ու Պոլիսէն մինչեւ Մոսկուա, Կովկաս եւ Հնդկաստան։ Բայց մինչեւ 1860-70–ական թուականները, թատրոնը պիտի մնայ դպրոցական մակարդակի վրայ ու հետապնդէ զուտ ազգակային-դաստիարակչական նպատակներ, զուրկ գեղարուեստական արժէքէ։
Նահապետ Ռուսինեան 1819-1876
«Ազգն իր հին կորուսած լեզուին տեղ ունի այսօր, եթէ ոչ կատարեալ, գէթ բաւական գործածելի արդի լեզու մը, ազգային, զոր շատ մարդիկ իրարմէ քիչ տարբերութեամբ կը գրեն, եւ հասարակութիւնը աւելի ու աւելի՝ վարժ ու անուշ կերպով կը խօսի։ Անբնական ու անհնարին է ամբողջ ազգի մը ռամիկին՝ քանի մը ուսումնականներու հասակցած իր հին լեզուն սովորեցնել․․․(Պէտք է) ռամկին խօսած լեզուով գրել»։
Գրիգոր Օտեան 1834-1887
«․․եւ Ազգը՝ առաջին բառն էր, զոր արտասանեցին Պալեան եւ Ռուսինեան, երբ միացան տողերս գրողին հետ»։ «Այդ օրերուն՝ Ազգը վարչութեան պէս բան մը ունէր, լեզուի պէս բան մը, ու դպրոցի պէս բան մը։ Սոքա ձեռն արկին կերպարանել այս երեք բաներն, որ երեք էական պայմաններն են ազգային յառաջադիմութեան։ Այս ձեռնարկութենէն ծնած Սահմանադրութիւնը, Ուղղախօսութիւնը եւ 1854-ի Ուսումնական խորհուրդը, աւելի երկունք, տքնութիւն եւ զոհողութիւն պատճառած են հեղինակաց, քան(1863–ի) սահմանադրութիւնը․․․»։ «Երբ այնքան տարիներէ ետք մտքովս կը յածիմ այն ժամանակներուն մէջ, ուր լաւ պատերազմը պատերազմեցանք,․․․ երբ աչքիս առջեւ կը բերեմ այնքան խոչընդոտները, այնքան սպառնալիքները, այնքան ահ ու դողը, կը պատէ զիս ու կ'ըսեմ․-Ի՛նչ վեհ է երիտասարդութիւնը»։
ԱՂԲԻՒՐՆԵՐ
«Արդի Հայ գրականութիւն» Մ. Իշխան
«Հայ գրականութիւն»  Ս.Սիմոնեան Ստորոգութիւն:Մամուլ Ստորոգութիւն:Հայ մամուլ Ստորոգութիւն:Օրաթերթեր Ստորոգութիւն:Հայկական օրաթերթեր Ստորոգութիւն:Պարբերաթերթեր
Բենիամին Թաշեան
Բենիամին Թաշեան ( 20 Դեկտեմբեր 1896, Ատափազար - 16 Նոյեմբեր 1971 Գահիրէ), «Յուսաբեր» թերթի խմբագիր:
Կենսագրութիւն
Բենիամին Թաշեան ծնած է Ատափազար, 20 Դեկտեմբեր 1896 թուականին:
Ծննդավայրին մէջ իր նախակրթութիւնը ստանալէ ետք, անցած է Պոլիս, ուր իր ուսումը շարունակած է Հինդլեանի հիմնած նոր դպրոցին մէջ:1915ին աքսորուած է Աֆիոն-Գարահիսար, ապա 1918ին վերադառձած է Ատափազար, որմէ ետք, 1923ին ուղղուած է դէպի Եգիպտոս:
Շրջան մը «Կամսարական» ծխախոտի գործարանին մէջ որպէս պաշտօնեայ գործած է, ապա 1932—1946 տարիներուն՝ ուսուցիչ:
1947 թուականին դարձած է «Յուսաբեր» թերթի խմբագիր, սակայն 1961 թուականին հրաժարած է իր պաշտօնէն գրական աշխատանքի բոլորովին նուիրուելու համար։
Ան հրատարակած է նաեւ «Հայկարան» դասագիրքերու շարքը:
Մահացած է Գահիրէ, 16 Նոյեմբեր 1971 թուականին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Ատափազար ծնածներ Ստորոգութիւն:Գահիրէ մահացածներ Ստորոգութիւն:1896 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1971 մահեր Ստորոգութիւն:20 Դեկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:16 Նոյեմբերի մահացածներ
Գրիգոր Գաբրիէլեանց
Գրիգոր Արկադիի Գաբրիէլեանց, հայ երկրաբան, բարեգործ, երկրաբանահանքաբանական գիտութիւններու դոկտոր (1973), փրոֆեսոր (1979), ՌԴ բնական ԳԱ անդամ (1996), ՀՀ ԳԱԱ պատուաւոր դոկտոր (2002)։
Կենսագրութիւն
1956-ին աւարտած է Ազրպէյճանի կազի եւ նաւթի ինստիտուտը։ 1965-1989-ականներուն եղած է Համամիութենական 70 նաւթային երկրաբանահետախուզական գիտահետազօտական ինստիտուտի բաժինի վարիչի, «Սոյուզգեոֆիզիկա» եւ «Նեֆտեգէոֆիզիկա» միաւորումներու գլխաւոր տնօրէնի տեղակալի, 1987-1989-ականներուն` ԽՍՀՄ համամիութենական նաւթային երկրաբանահետախուզական ինստիտուտի տնօրէն, 1989-1991-ականներուն՝ ԽՍՀՄ երկրաբանութեան նախարար, 1992-էն կը գլխաւորէ «Գէոսէրվիս» միջազգային գիտատեխնիկական-խորհրդատուական ընկերութիւնը։ 2010-էն՝ ԱՀ Նախագահի խորհրդական :
Գործունէութիւն
Աշխատանքները կը վերաբերին նաւթի եւ կազի հանքավայրերու երկրաբանական տեսակներուն եւ գործնական հարցերուն։ Գաբրիէլեանցի առաջին երկրաբանական հետազօտութիւնները, նուիրուած նաւթի եւ կազի կուտակումներու որոնման, հետախուզման եւ յայտնաբերման հարցերուն, իրականացուած են սկսած 1950-ականներու կէսերէն Թուրքմենական ԽՍՀ Երկրաբանական վարչութեան արշաւախումբի, այնուհետեւ՝ վարչութեան գլխաւոր երկրաբանի պաշտօններուն մէջ։
Գաբրիէլեանցը զբաղուած է նաեւ մանկավարժական գործունեութեամբ Մոսկուայի տարբեր առաջատար համալսարաններուն մէջ, ապա լայնածաւալ գիտական հետազօտութիւններով եւ գիտակազմակերպչական աշխատանքով։
Գաբրիէլեանցի սեփական միջոցներու հաշուին Մոսկուայի Վագանկովեան գերեզմանոցին մէջ տեղակայուած է  յուշահամալիր՝ նուիրուած Պաքուի հայկական լքուած գերեզմաններուն (քանդակագործ՝ Ֆրիտ Սողոյեան) ։ Անոր անմիջական նախաձեռնութեամբ եւ աջակցութեամբ Մոսկուայի մէջ կը հրատարակուի «Առագաստ» հայանպաստ ժողովածուն, Pyatigorsk-ի մէջ կառուցուած է Սուրբ Սարգիս եկեղեցին եւ այլն։
Գաբրիէլեանցի գործունէութեան զգալի մէկ հատուած նուիրուած է լայնածաւալ խորհրդատուական գործունէութեան, կապուած տասնեակէ աւելի երկիրներու մէջ՝ Հնդկաստանի, Քուպայի, Մոնղոլիայի, Մոզամպիքի, Լեհաստանի, Եթովպիոյ մէջ եւ այլուր, իրականացուող նաւթի եւ կազի որոնողական եւ հետախուզական աշխատանքներու կազմակերպման խնդիրներուն։ Ան կը համարուի Կարակումի եւ Աստրախանի կազի խոշոր հանքավայրերու յայտնաբերող։
Հեղինակ է շուրջ 160 գիտական յօդուածներու, 8 մենագրութիւններու ու 2 դասագիրքերու, նուիրուած նաւթի եւ կազի երկրաբանութեան գիտական հիմունքներու մշակման, պաշարներու որոնման եւ հետախուզման հարցերուն։
Գաբրիէլեանցի ջանքերով Արցախի մէջ ստեղծուած է պատկերասրահ, ուր ցուցադրուած են հայ, ռուս եւ եւրոպացի մեծանուն վարպետներու նշանաւոր գործեր, երկրաբանական թանգարան, որու հիմքը դրուած է տարբեր հանքաքարերու եւ ապարներու անոր անձնական հարուստ հաւաքածոն ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:2 Մարտի ծնունդներ Ստորոգութիւն:Անանիա Շիրակացիի մետալակիրներ Ստորոգութիւն:Հայ երկրաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ բարերարներ Ստորոգութիւն:Երկրաբանա-հանքաբանական գիտութիւններու դոկտորներ Ստորոգութիւն:Հայ փրոֆեսորներ Ստորոգութիւն:«Աշխատանքի վեթերան» մետալակիրներ Ստորոգութիւն:«Պատուոյ նշան» շքանշանի ասպետներ
Եւրօ 2020
ՈւԵՖԱ-ի 2020-ի Եւրոպայի Ոտնագնդակի առաջնութիւն (Եւրո-2020)` սովորաբար կը կոչուի նաեւ ՈՒԵՖԱ Եւրօ 2020 կամ պարզապէս Եւրօ-2020, ՈՒԵՖԱ-ի Եվրոպայի 16-րդ առաջնութիւնը, որ կազմակերպուած է Եւրոպական Ոտնագնդակի Զուգորդութիւններու Միութեան (ԵՈԶՄ, աւելի յայտնի իբրեւ՝ ՈւԵՖԱ) կողմէ ։ Տեղի ունեցաւ 12 քաղաքներու մէջ 2021 Յունիս 12-էն մինչեւ Յուլիս 12:
Մրցաշարքը նախատեսուած էր տեղի ունենալ ՈւԵՖԱ-ի 12 երկիրներու 12 քաղաքներու մէջ ` 2020-ին Յունիս 12-էն մինչեւ Յուլիս 12-ը, սակայն 2020 Մարտ 17-ին ՈՒԵՖԱ-ն որոշեց մրցաշարքը 1 տարի հետաձգել 2020 թուականի Պսակաձեւ Ժահրի (Քովիտ-19) համաճարակի պատճառով ։
Առաջին անգամ ըլլալով այս մրցաշարքին օգտագործուեցան տեսերիզի օգնական իրաւարարներ (ՏՕԻ, Անգլ.՝ Video assisstant referee: VAR) ։
Մրցաշարքի վայրեր
2014 Սեպտեմբեր 19-ին յայտարարուեցան ընտրուած 13 սկզբնական մարզադաշտերը ։ ՈւԵՖԱ-ի յատուկ յանձնաժողովը 2017 Դեկտեմբեր 7-ին Պրիւքսէլը դուրս ձգեց իբրեւ հիւրընկալող, որովհետեւ մարզադաշտի կառուցումը երկար կը տեւէր։ Չորս հանդիպում, որոնք տեղի պիտի ունենային Պրիւքսէլի մէջ, փոխադրուեցան Լոնտոնի Ուեմպլէյ մարզադաշտը։ 2021 ապրիլի 23-ին ՈՒԵՖԱ-ն յայտարարեց թէ համաճարակի պատճառով Տապլինի Ավիվա մարզադաշտի մէջ տեղի ունենալիք խաղերը վերաբաշխուեցան Սեն Փեթերպուրկի Կազպրոմ Արենա եւ Ուեմպլէյ մարզադաշտերուն միչեւ։ Նոյն պատճառով ՈՒԵՖԱ-ին Սպանիա, Պիլպաօ քաղաքին փոխարէն հիւրընկալողը դարձաւ Սեւիլիան։
Որակաւորում
Որակաւորման համար չկայ ինքնաբերաբար հնարաւորութիւն: Բոլոր 55 ազգային հաւաքականները, ներառեալ այն 12 հաւաքականները, որոնց երկրներու մէջ նախատեսուած են հաւաքականներու հանդիպումները, պէտք է մրցեն 24 տեղերու համար տեղի ունեցող ընտրական խաղերուն մէջ։ Քանի որ ՈւԵՖԱ-ն հիւրընկալող քաղաքներու ցանկը սեպտեմբեր 2014-ին արդեն որոշած էր, ընտրական փուլից առաջ, հնարաւոր է, որ հիւրընկալող քաղաքներու ազգային հաւաքականները չկարողանան յառաջանան եզրափակիչի մրցաշարքէն։
ՈՒԵՖԱ-ի Եւրօ-2020-ի ընտրական վիճակահանութիւնը տեղի ունեցաւ 2018 դեկտեմբեր 2-ին, Իռլանդայի Հանրապետութեան Տապլին քաղաքի մէջ գտնուող «Ավիվա» մարզադաշտի մէջ։
Որակաւորումը 2018-ի ոտնագնդակի համաշխարհային ախոյեանութենէ անմիջապէս յետոյ՝ սեպտեմբերին սկսելու փոխառեն, հետաձգուեցաւ 2019-ի մարտին եւ աւարտեցաւ նոյն թուականի նոյեմբերին:
Պալթեան Ծով
Պալթեան ծով ` Ատլանտեան ովկիանոսի ներցամաքային ծով Հիւսիւսային եւ Միջին Եւրոպայի ափերու մօտ։ Կը ողողէ Էսթոնիոյ, Լիթուանիոյ, Լաթուիոյ, Ռուսիոյ Դաշնութեան, Գերմանիոյ, Լեհաստանի, Դանիոյ, Շուէտի եւ Ֆինլանտայի ափերը։ Մակերեսը՝ 386 հազար կիլոմեթր քառակուսի։ Գերակշռող խորութիւնը 40-100 մ է, առաւելագոյնը՝ 470 մ.: Հիւսիսային ծովը կը միանայ Դանիական նեղուցներով։ Խոշոր կղզիները՝ Բոռհոլմ, Գոլթանդ, Էլանդ, Սաարեմաա, Հիյումաա, Ռիւգէն, Ալանդեան։ Խոշոր ծոցերը՝ Բոտնիկ, Ֆիննական, Ռիկայի։ Պալթեան ծովը կը թափուի Նեւա, Տաուկաւա, Նեման, Վիսլայ, Օտեր գետերը։
Հիմնական նաւահանգիստները՝ Սենթ Փեթերսպուրկ, Թալլին, Ռիկայ, Լիէպայեայ, Քլայփետայ, Քալինինկրատ, Կտանսք-Կտինեայ, Շչեցին, Ռոսթոք-Վառնեմիւնտէ, Լիւպեք, Քիլ, Քոփընհակըն, Մալմեօ, Սթոքհոլմ, Լուլէոյ, Թուրքու, Հելսինքի:
Անուանում
Հին սլաւոնները Պալթեան ծովը անուանած են «Վարեակներու ծով» (Море Варяжское, վարեակներ անուանած էին սքանտինաւցիները, նորմանները), նորմանները՝ Austurweg «արեւելեան ճանապարհ», գերմանացիները այն այսօր անուանած են Ostsee «Արեւելեան ծով» (ի հակադրութիւն Հիւսիսային ծովու): «Պալթեան ծով» առաջացած է ուշ լատիներէն mare Balticum անունովը, որ ծագումնաբանութիւնը վերջնականապէս չէ ստուգաբանուած. կան քանի մը վարկածներ՝
94 (թիւ)
94 (իննսունչորս), բնական թիւ է
Տես նաեւ
Ստորոգութիւն:94
Հայ Ժողովրդական Երաժշտութիւն
Ժողովրդական երաժշտութիւն, հայկական երաժշտական արուեստի այն շերտն է, որ պահպանած է անոր վաղ դրսեւորումները, տիպային առանձնահատկութիւնները եւ մտածողութեան հիմնական կերպը։ Բուն հայկական ժողովրդական երաժշտութիւնը սերունդէ սերունդ փոխանցուած է բացառապէս բանաւոր հաղորդմամբ եւ դարձած ազգային երգարուեստիի տարատեսակներու ու ճիւղերու ոճական հիմքն ու սնուցող աղբիւրը։ Ընդհանուր կերտուածքով միաձայնային (մոնոդիկ) է. բաղկացած է երգային (մեներգ, զուգերգ, խմբերգ), նուագարանային (մենակատարում եւ անսամբլ) եւ նուագերգային տեսակներէն։ Տարածուած են նաեւ մենապար ու խմբապար ուղեկցող երգեցողութեան ու նուագի տարատեսակներ, ուր իշխողը երգեցողութիւնն է։ Երկրի քաղաքական ու տնտեսական կեանքի փոփոխութիւններով պայմանաւորուած՝ ժողովրդական երաժշտութիւնը հարստացած է առանձին ճիւղերով (գեղջկական երգ, գուսանաաշուղային արփ, քաղաքային երգ), որոնք երեւան եկած են այս կամ այն ժամանակաշրջանին՝ իբրեւ տարբեր խաւերու գեղարուեստական մտածողութեան արտահայտութիւն։ Վաղ շրջանի մասնագիտական երաժշտութեան ճիւղերը (տաղ, հոգեւոր երգ, մուղամաթ), սերելով գեղջկական երաժշտութենէն, հաստատուն տեղ գտած են ժողովրդական երաժշտութեան մէջ, ձեռք բերած մասնագիտական արուեստի վառ անհատականացուած գիծեր։ Հայկական ժողովրդական երգերու բանաստեղծ, շարք մը բնագրեր ամփոփուած են միջնադարեան ձեռագիր տաղարաններու մէջ եւ երբեմն կը կրեն խազագրութեան հետքեր։ Բնագիրներու կանոնաւոր հաւաքումը սկզբնաւորուած է 19-րդ դարու 2-րդ կեսէն (Ղեւոնդ Ալիշան, Ռափայէլ Պատկանեան, Միքայէլ Միաևսարեանց, Գարեգին Սրուանձտեան, Գեւորգ Շերենց, Գարեգին Յովսեփեան, Երուանդ Լալաեան, Ալեքսանտր Մխիթարեան, Կոմիտաս, Մանուկ Աբեղեան եւ ուրիշներ)։ 19-րդ դարու 2-րդ կեսէն տարածուած են հայկական նոթագրութեամբ ժողովրդական երգերու ձեռագիր երգարաններ։ Եղանակներու կանոնաւոր հաւաքումն ու գրառումը սկիզբ առած են 1870-ական թուականներէն (Սահակ Ամատունի, Քրիստափոր Կարա-Մուրզա, Նիկողայոս Տիգրանեան, Կոմիտաս, Արշակ Բրուտեան, Ստեփան Դեմուրեան, Յակոբ Յարութիւնեան, Սպիրիդոն Մելիքեան, Միհրան Թումաճան, Արամ Քոչարեան եւ ուրիշներ) նախ կատարողէն, իսկ 1913 թուականէն՝ նաեւ ձայնագրող սարքերով։ Այս բնագաւառին մէջ ամենամեծ երախտաւորը Կոմիտասն է. Ան հայ գեղջկական երաժշտութիւնը ներկայացուած է իր բազմատեսակութեամբ ու գաղափարագեղարուեստական ողջ խորութեամբ։ Հաւաքուած երգերը (տպագրուած է 2 հազարէն աւելի նմուշ) թէեւ տարբեր ժամանակներու ու ազգագրական շրջաններու արգասիք են, սակայն կը ներկայացնեն հայ գեղջկական երգի ոճական ամբողջականութիւնը։
Ստորոգութիւն:Երաժշտութիւն Ստորոգութիւն:Հայկական երաժշտութիւն
Հելէն Քելլըր
Վաղ Մանկութիւն
Հելէն Ատամս Քելլըրը ծնած է 27 Յունիս 1880 - ին, Տասկումբիայի մէջ (Ալապամա, ԱՄՆ), Արթուր եւ Քէյթ Ատամս Քելլըրներու ընտանիքին մէջ։ Անոր ընտանիքը կ'ապրէր Այուի Կրին կալուածքին վրայ, որ կառուցած էր Հելէնի պապը տասնամեակներ առաջ ։
Հելէն Քելլըրը չէր ծնած կոյր եւ խուլ։ 19 ամսու հասակին ան հիւանդացաւ հիւանդութեամբ մը, որ բժիշկները ախտորոշեցին իբրեւ «ստամոքսի ու գլխուղեղի անօթներու խցանում»։ Ամէնայն հաւանականութեամբ խօսքը քութեշի կամ ալ ուղեղի կարծր թաղանթի բորբոքման (մենինժիթ) մասին էր։ Հիւանդությունը կարճատեւ էր, սակայն անոր մօտ յառաջացուց կուրութիւն եւ խլութիւն։ Այդ ժամանակ ան քիչ թէ շատ կը հաղորդակցէր վեցամեայ Մարթա Ուաշինկթընի հետ, ոդ ընտանեկան խոհարարի դուստրն էր. Մարթան կը հասկնար Հելէնի նշանները։ Եօթը տարեկան հասակին ան ունէր մօտ 60 նշաններ, որոնց օգնութեամբ կը հաղորդակցէր իր ընտանիքի անդամներուն հետ։
1886-ին, անոր մայրը, ոգեշնչուած Չարլզ Տիքընսի Ամերիկեան պատմութիւններ ստեղծագործութեան կերպարներէն մէկով` Լաուրա Պրիտմանով, որ նոյնպէս խուլուհամր էր, սակայն յաջողութեամբ ստացած էր կրթութիւն, Հելէնին հօր ուղեկցութեամբ ուղարկեց ԼՕՌ մասնագետ, բժիշկ Ճուլիան Քիսոլմի մօտ : Վերջինս անոնց ծանօթացուց Ալեքսանդր Պելի հետ, որ այդ ժամանակ կ'աշխատէր խուլ երեխաներու հետ։ Պելը խորհուրդ տուաւ դիմել Փերքինսի կոյրերու դպրոց (Հարաւային Պոսթոն, Պոսթոն, Մասաչուսեթս), ուր կրթութիւն ստացած էր նաեւ Լաուրա Պրիտմանը։ Մայքլ Անականոսը` դպրոցի տնօրէնը, խնդրեց դպրոցի շրջանաւարտ, քսանամեա Էնն Սալիւանին, որ նոյնպէս տեսողութեան հետ խնդիրներ ունէր, դառնալ Հելէնի ուսուցչուհին։ Ատիկա 49 տարի տեւած բարեկամութեան սկիզբն էր։
Էնն Սալիւանը ժամանեց Քելլըրի տուն 1887-ի Մարտին եւ անմիջապէս սկսաւ ուսուցանել Հելէնին հաղորդակցիլ` բառերը նշաններու միջոցով ափի մէջ հաղորդելով։ Քելլըրը սկիզբէն չէր հասկնար, որ ամէն մէկը ունի իր անուանումը։ Քելլըրի մօտ բեկումնային եղաւ յաջորդ ամիսը, երբ ան հասկցաւ, որ շարժումները, որոնք ուսուցչուհին կ'ընէր Հելէնի ձեռքի ափի մէջ` միաժամանակ միւս ձեռքի վրայ պաղ ջուր լեցնելով, կը նշանակէր «ջուր»։ Այդ օրէն սկսած Հելէնը կը պահանջէր ուսուցչուհիէն իրեն սորվեցնել նորանոր իրերու անուանումներ։
Ձախ աչքի ներընկածութեան պատճառով Հելէնը միշտ կը լուսանկարուէր աջ կողմէն։ Հասուն տարիքին անոր երկու աչքերն ալ փոխարինուեցան ապակեայ ակնագնդերով` «բժշկական եւ գեղեցկագիտական պատճառներով» :
Կրթութիւն
1888 թ. - ի Մայիսէն Քելլըրը յաճախեց Փերքինսի Կոյրերու Դպրոց։ 1894-ին Հելէնը եւ Էնն Սալիւանը տեղափոխուեցան Նիւ Եորք, որպէսզի Հելէնը յաճախի Ռայթ-Հիւմասոնի խուլերու դպրոց։ 1896-ին անոնք վերադարձան Մասաչուսեթս եւ Հելէնը ընդունուեցաւ Ուեսթոնի քեմպրիճեան իգական դպրոց։ 1900-ին ան ընդունուեցաւ Ռետքլիֆի դպրոց։ Անոր երկրպագու Մարք Թուէնը Հելէնը ներկայացուց «Սթանտարտ Օյլ» ընկերութեան բաժնետէր Հէնրի Ռոճըրսին, որ իր կնոջ հետ միասին վճարեց Հելէնի կրթութեան համար։ 1904-ին 24 տարեկան հասակին Քելլըրը աւարտեց Ռետքլիֆի դպրոցը` դառնալով առաջին կոյր եւ խուլ անձնաւորութիւնը, որ ստացաւ պաքալորէայի աստիճան արուեստի բնագաւառին մէջ։ Ան կը թղթակցէր աւստրիացի փիլիսոփայ եւ մանկավարժ Վիլհելմ Երուսաղէմի հետ, որ առաջիններէն էր, որ բացայայտեց Հելէնի գրական տաղանդը :
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի գրողներ (արւմտ.) Ստորոգութիւն:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ (արւմտ.) Ստորոգութիւն:Ամերիկացի ուսուցչուհիներ (արւմտ.) Ստորոգութիւն:27 Յունիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:1 Յունիսի մահացածներ
Կապրիելլա Կունցիքովա
Կապրիելլա Կունցիքովա (Gabriela Gunčíková) ծնած է 27 Յունիս 1993-ին, չեխ երգչուհի: Երկրորդ հանդիսացող երգչուհին էր՝ «is a Česko Slovenská Super Star» երգի մրցոյթի երկրորդ հաղորդաշարին: Ան 2011-ի Նոր Երգիչ «Չիխի Սլաւիք» (Český slavík) մրցանակաբաշխման առաջին կը հանդիսանայ ։ Իր ժամանակը կը բաժնէ թէ՛ Պրաթիսլավիոյ եւ թէ Փրակի մէջ։ Կունցիքովա Միջ-Սիպերիական Նուագախումբին վոքալիսթն էր 2014- 2015 թուականներուն: Չեխիոյ Հանրապետութիւնը Եւրոտեսիլի Երգի Մրցոյթին 2016-ին Շուէտ, Սթոքհոլմի մէջ «I Stand» իր երգով ։
1596 թուական
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1596 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1596 մահեր
Ստորոգութիւն:1596
Ֆերնանտո Բեսոա
Ֆերնանտօ Փեսսոա, փորթուկալացի բանաստեղծ, գրագէտ, գրաքննադատ, թարգմանիչ եւ փիլիսոփայ:
Փեսսոա ծնած է 13 Յուլիս 1888-ին: Ան փորթուկալացի բանաստեղծ, գրագէտ, գրաքննադատ, թարգմանիչ եւ փիլիսոփա էր։ Կը յամարուի 20-րդ դարու լաւագոյն գրողներէն մէկը, ինչպէս նաեւ՝ ամենատաղանդաւոր փորթուկալերէն գրող բանաստեղծը։ Ան գրած ու թարգմանած է նաեւ ֆրանսերէնով եւ անգլերէնով։
Փեսսոայի հայրը կը մահանայ երբ ինք հինգ տարեկան էր, եւ անոր յաջորդ տարին՝ իր մէկ ամիա եղբայրը։ Ընտանիքը կը տեղափոխուի մօր 2-րդ ամուսնոյն հետ Ափրիկէ, ուր Փեսսոա կը յաճախէ Անգլիական դպրոց մը մինչեւ 13 տարեկան եւ իր Փորթուկալ վերադառնալը։
1905-ին վերջնականապէս կը հաստատուի Փորթուկալ։
Փեսսոա ստեղծած է զինք փոխարինող 80 անկախ տարբերակներ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:20-րդ դարու փիլիսոփաներ Ստորոգութիւն:Գրական կեղծանուններ
Յակոբ Թոփչեան
Յակոբ Թոփչեան, հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Բժիշկ Աւետիս Նագգաշեան գրած է, թէ՝ 1915 թուականի Ապրիլ 12 (Ապրիլ 24)-ին Կ. Պոլ­սոյ մէջ ձերբակալուած բազմաթիւ հայ մտաւորականներու հետ շոգեկառքով տեղափոխուած է դէպի Իզմիթ, ապա Էնկիւրիէն դէպի Սինճան գէոյ։
Շոգեկառքի Ա. շարքի կառքին մէ եղած են Կոմիտասը, Յովնան եւ Պալաքեան վարդապետները, բժիշկ Վահրամ Թորգոմեանը, Տի­րան Քե­լե­կեա­նը, դոկտոր Յակոբ Թոփչեանը եւ ուրիշներ։ Այնուհետեւ անոնց ձիակառքեր նստեցնելով տարած են Այաշ աւանի ծայրամասի բլուրի վրայ գտնուող Սարը Գըշլա հին զօրանոց-բանտը։ Յետագայ ճակատագիրն անյայտ է։
Նոր Զելանտա
Նոր Զելանտա (New Zealand), կղզի-պետութիւն Խաղաղական Ովկիանոսին հարաւ-արեւմուտքը։ Աշխարհագրականօրէն երկիրը կը զբաղեցնէ երկու հիմնական հողատարածք՝ Հիւսիսային կղզին (կամ Te Ika-a-Māui) եւ Հարաւային կղզին (կամ Te Waipounamu) եւ շուրջ 600 փոքր կղզիակներ։ Նոր Զելանտան տեղակայուած է Աւստրալիոյ Թասմանեան ծովէն 1500 քմ արեւելք եւ Խաղաղական Ովկիանոսին կղզային տարածքներէն՝ Նոր Կալեդոնիայէն, Ֆիճիէն եւ Տոնկայէն 1000 քմ հարաւ։ Հեռու գտնուելուն պատճառով, մարդու կողմէ շատ բնակութիւն չէ հաստատուած։ Երկար ատեն մեկուսացած ըլլալուն պատճառով, Նոր Զելանտայի մէջ զարգացած է անասնական, սնկային եւ բուսական աշխարհը։ Երկրին սուր լեռնագագաթները, ինչպէս՝ Հարաւային Ալփերը, հրաբխային ժայթքումներու հետեւանք են։
Գերման Աւագեան
Գերման Աւագեան,, հայ լուսանկարիչ, վաւերագիր ։
Կենսագրութիւն
1974-1978 թուականներին բնակած է Գերմանիոյ Դեմոկրատական Հանրապետութիւն: 1979-1980 թուականներին ուսանած է Պելառուսի ոյ Շուչին քաղաքին մէջ, 1980-1985 թուականներուն՝ Երեւանի բազմարոեւստ-ճարտարագիտական polytechnic հիմնարկին մէջ։ 1989 թուականէն որպէս ազատ լուսանկարիչ համագործակցեր է տարբեր պարբերականներու հետ։
Լուսանկարներ ստեղծած է Հայաստանի ընկերային ներդրումներու հիմնադրամի օրացոյցի համար, Բաց հասարակութեան հիմնարկի Վերսուս տաղավարի հետ համատեղ ստեղծեր «Արուեստը հայկական կալանավայրերու մէջ» օրացոյցը :
Լուսանկարներուն մէջ ան անդրադաձած է ընկերային հարցերուն, մտաւոր առողջութեան խնդիրներուն, հանքարդիւնաբերութեան հարցերուն, հաշմանդամութեան եւ աղքատութեան խնդիրներուն ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ լուսանկարիչներ Ստորոգութիւն:12 Դեկտեմբերի ծնունդներ Ստորոգութիւն:ՀՊՃՀ շրջանաւարտներ
Նոր Զելանտա
Նոր Զելանտայի մայրաքաղաքը Ուելինկթոնն է, սակայն ամէնէն բնակելի քաղաքը Օքլենտն է։
1250-1300 թուականներուն կղզիներուն մէջ բնակութիւն հաստատած են փոլինեզիացիները (Polynesians), որոնք աւելի ուշ կոչուած են նորզելանտացիներ եւ ստեղծած՝ Մաորի (Māori) մշակոյթը։ 1642-ին հոլանտացի ճանապարհորդ Աբել Թասման եղած է առաջին եւրոպացին, որ ոտք դրած է Նոր Զելանտա։
1840-ին բրիտանացի եւ մաուրի ղեկավարները կը ստորագրեն Ուայթանգիի համաձայնագիրը, որմով կղզիներու նկատմամբ կը հռչակուի բրիտանական գերիշխանութիւնը։
1841-ին Նոր Զելանտա կը դառնայ Բրիտանական կայսրութեան գաղութը, իսկ 1907-ին՝ Տոմինիոն։
Ներկայիս Նոր Զելանտայի 4,7 մլն բնակչութեան մեծամասնութիւնը եւրոպական ծագում ունի․ բնիկ մաորիները, ասիացիները եւ խաղաղական ովկիանոսին կղզիաբնակները փոքրամասնութիւն են։
Նոր Զելանտայի մշակոյթը գլխաւորաբար ձեւաւորած են մաորի եւ վաղ շրջանի բրիտանացի բնակիչները։ Պաշտօնական լեզուներն են՝ անգլերէնը, մաորիերէնը եւ Նոր Զելանտայի շարժումներու լեզուն, սակայն գերակշռող ու պաշտօնական լեզուն անգլերէնն է։
Նոր Զելանտան զարգացած երկիր մըն է եւ առողջապահական, կրթական, տնտեսական ազատութեան եւ կեանքի որակի ոլորտներուն մէջ միջազգային ամէնէն բարձր հորիզոնականը կը գրաւէ։
Երկրին օրէնսդիր մարմինը ընտրութեամբ ձեւաւորուող խորհրդարան է, մինչդեռ օրէնսդիր քաղաքական իշխանութիւնը կը ղեկավարէ վարչապետը։ Պետութեան գլուխն է Եղիսաբեթ Բ. թագուհին, որ կը ներկայացնէ գնդապետ-նահանգապետը։ Բացի ատկէ, Նոր Զելանտան տեղական կառավարման նպատակներով բաժնուած է 11 շրջանային խորհուրդներու եւ 67 տարածքային կառավարման մարմիններու։ Նոր Զելանտա անդամագրուած է Միացեալ ազգերու կազմակերպութեան, Ազգերու համագործակցութեան, Տնտեսական համագործակցութեան եւ զարգացման կազմակերպութեան, Խաղաղական ովկիանոսեան կղզիներու ֆորումին եւ Ասիական եւ խաղաղական ովկիանոսեան տնտեսական խորհուրդին։