cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Աքքայի Պաշարում (1189-1191)
Պաշարում
Սալահ ալ-Տին, իրազեկ ըլլալով տեղի ունեցած իրադարձութիւններուն, 15 Սեպտեմբեր 1189-ին կը յարձակի Կի տը Լուսինեանի զօրքին վրայ։ Խաչակիրներուն բոլոր զօրքերը՝ ներառեալ տաճարականներ ունը, կ'ուղղեն դէպի Սալահ Ալ-Տինի զօրքերուն աջ թեւը։ Սալահ ալ-Տին ստիպուած բոլոր ուժերը կը կեդրոնացնէ աջ կողմը, սակայն զօրքերը փախուստի կը դիմեն։ Վերջինս զօրքերը փրկելու նպատակով ձախ կողմը ինչպէս նաեւ թեթեւ հեծելազօրը մարտի կը մղէ։ Կի, ստիպուած, մարտի դաշտ կ'ուղարկէ պահեստազօրայինները. Սալահ ալ-Տին, իր հերթին, քաղաքին կայազօրայինները (5000 զինուոր) խաչակիրներուն դէմ կ'ուղարկէ։
Յարութ Ֆազլեան
Յարութ Ֆազլեան, Լիբանանահայ յայտնի խմբավար, երաժիշտ, Լիբանանի սիմֆոնիք նուագախումբի ղեկավար:
Կենսագրութիւն
Յարութ Ֆազլեան ծնած է Պէյրութ, ուր յաճախած է ՀԲԸ Միութեան Տէմիրճեան վարժարանը: Յարութ սերած է արուեստագէտներու ընտանիքէ: Հայրը՝ վաստակաւոր բեմադրիչ եւ դերասան Պերճ Ֆազլեանն է, մայրը՝ գեղանկարիչ եւ դաշնակահար Սիրվարդ Գրիգորեան-Ֆազլեան:
Աքքայի Պաշարում (1189-1191)
Երկկողմանի պաշարում
31 Հոկտեմբերին 15 եգիպտական նաւեր կը ճեղքեն քրիստոնեաներու ծովային շրջափակումը եւ մթերքներ կը հասցնեն քաղաք։ 26 Դեկտեմբերին եգիպտական նաւատորմը կը վերականգնէ քաղաքին ծովային մուտքը։ 1190-ին Քոնրատ Մոնֆերացի իր նաւերով կ'երթայ Տիւրոս եւ նոր ուժերով կը վերադառնայ, որպէսզի յաղթէր զիրենք շրջափակող իսլամաներուն։
Քոնրատ նաեւ շինանիւթեր կը բերէ՝ մեքենաներ կառուցելու համար, զորս կ'օգտագործեն քաղաքին վրայ հերթական յարձակման ատեն (5 Մայիս):
19 Մայիսին Սալահ Ալ-Տին կը յարձակի քրիստոնեաներուն վրայ։ Ամրան ընթացքին ֆրանսական զօրքերը ծովէն կը ժամանեն եւ կը միանան պաշարողներուն, ինչպէս նաեւ օգնական ուժերով Կիլիկիա կը հասնի Սելիֆ գետին մէջ խեղդուած Ֆրետերիք Ա. Շիկամօրուսի որդին՝ Ֆրետերիք Զ.։ Օգնական ուժերը կը գրաւեն Հայֆա քաղաքը, որուն միջոցով կը յաջողին մթերքներ ուղարկել Կիի ճամբարը։ Կի տը Լուզինեան կը զրկուի Երուսաղէմի արքայի գահէն, որովհետեւ կը մահանան իր կինը՝ Սիպիլ ն ու դուստրերը։ Սիպիլին քոյրը՝ Իզապելլան եւ Քոնրատ Մոնֆերացի կ'ամուսնանան։ Այսպիսով գահը կը փոխանցուի Քոնրատի։
Նիկողայոս Թաշճեան
Նիկողայոս Թաշճեան, երաժշտագէտ, երգահան ու մանկավարժ։
Աքքայի Պաշարում (1189-1191)
Երկկողմանի պաշարում
Մինչ խաչակիրները կը կիսէին գահը, Սալահ Ալ-Տին կ'ուժեղացնէր իր բանակը։ 1190-ին աւստրիացի իշխան Լեոպոլտ Ե. կը միանայ պաշարողներուն։ 31 Դեկտեմբերին միացեալ ուժերը կը փորձեն քանդել պատերը։ Իսկ 6 Յունուարին պատին մասնակի քանդման իբրեւ արդիւնք՝ քրիստոնեաները կը փորձեն գրաւել քաղաքին կայազօրը։ 13 Յունուարին Սալահ ալ-Տին կը յաջողի ճեղքել խաչակիրներուն շրջափակումը եւ քաղաք կը մտցնէ նոր կայազօր մը։ Ցուրտ եղանակը կը խանգարէր խաչակիրները։
Յարութ Ֆազլեան
Ասպետական Շքանշան
Ֆազլեանի պարգեւատրումը կատարուած է Լիբանանի մէջ Ֆրանսայի արտակարգ եւ լիազօր դեսպանին կողմէ:
Աքքայի Պաշարում (1189-1191)
Երկկողմանի պաշարում
Մարտին, երբ եղանակը նպաստաւոր կը դառնայ, Եւրոպայէն նոր ուժեր կը ժամանեն, ինչպէս նաեւ Ռիչարտ Առիւծասիրտ եւ Ֆիլիփ Օգոստոս:  Սալահ Ալ-Տինի յաղթելու հաւանականութիւնը կտրուկ կը նուազի։ 3 Յուլիսին քաղաքը կը յանձնուի, Ռիչարտ կը հրամայէ մահապատժի ենթարկել քաղաքին կայազօրայինները։ Անգլօ-ֆրանսական ուժերով համալրուած խաչակիրները ծովու ճամբով կը յառաջանան դէպի հարաւ, նոյնը կ'ընեն իսլամները։ 7 Սեպտեմբերին Եաֆֆա քաղաքէն դէպի հիւսիս տեղի կ'ունենայ Արսուֆի ճակատամարտ ը: Ճակատամարտի ընթացքին Ռիչարտ փայլուն յաղթանակ կը տանի։ Սալահ ալ-Տին խաչակիրներու յաղթանակը կը գնահատէ ըսելով, որ անգլիացիներուն կարգապահութիւնը եւ զրահները անյաղթելի էին։ Արսուֆի եւ Եաֆֆայի ճակատամարտերուն ընթացքին կրած պարտութիւններէն ետք պատերազմը վերջ կը գտնէ։ Եաֆֆայի ճակատամարտը կը դառնայ Խաչակիրներու երրորդ արշաւանքին վերջին նշանակալի առճակատումը։ Ճակատամարտէն ետք Ռիչարտ  Սալահ Ալ-Տինի հետ կը սկսի բանակցիլ եւ 2 Սեպտեմբեր 1192-ին կը ստորագրուի եռամեայ հաշտութեան պայմանագիր մը, ըստ որուն քրիստոնեաներուն թոյլ կը տրուէր անխափան այցելել սրբազան վայրեր։ Սալահ Ալ-Տինի ետին կը մնար Երուսաղէմը, իսկ խաչակիրներուն համար՝ նեղ ցամաքային ուղի մը, Եաֆֆայէն մինչեւ Տիւրոս։
Նիկողայոս Թաշճեան
Կեանք եւ գործունէութիւն
Նիկողայոս եւս դաստիարակած է երաժշտութիւնը նոյն վարժարանին մէջ եւ հանդիսացած Կոստանդնուպոլսոյ Մայր Եկեղեցւոյ երաժշտապետը եւ երգչախումբին խմբավարը, 1879-էն ի վեր։
Յարութ Ֆազլեան
Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Արամ Ա. կաթողիկոսի գահակալութեան 20-ամեակին
24 նոյեմբեր 2016-ի երեկոյեան ժամը 8:30-ին, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Արամ Ա. կաթողիկոսի գահակալութեան 20-ամեակին առիթով տեղի ունեցող համերգներու ծիրին մէջ, Ազգային ակադեմական երգչախումբը ներկայացուց Քարլ Օրֆի «Քարմինա Պուրանա»-ն` Լիբանանի Ֆիլհարմոնիք նուագախումբին ընկերակցութեամբ եւ խմբավարութեամբ մայեսթրօ Յարութ Ֆազլեանի, Էշրեֆիէի Սեն Ժոզեֆ եկեղեցւոյ մէջ:
Նիկողայոս Թաշճեան
Կեանք եւ գործունէութիւն
Հեղինակած է բազմաթիւ հայրենասիրական երգեր, որոնցմէ ոմանք Եկմալեանի եւ Կոմիտաս Վարդապետի կողմէ բազմաձայնի վերածուած են երգչախումբի համար։
Յարութ Ֆազլեան
Մեծն Լիբանանի յայտարարութեան 100-ամեակին նուիրուած Միջազգային Փառատօն
5 Յուլիս 2020-ին, երեկոյեան ժամը 9:00-ին, Պաալպեքի միջազգային փառատօներու յանձնախումբին կողմէ կազմակերպուած, մայէսթրօ Յարութ Ֆազլեանին կողմէ պատրաստուած եւ գործադրուած, Լիբանանի ֆիլհարմոնիք նուագախումբին կողմէ մեկնաբանուած «Գոյատեւման ձայնը» խորագիրը կրող ելոյթը տեղի ունեցաւ Պաալպեքի Բագոսի տաճարին մէջ:
Ընտանիք
Մայէսթրօ Ֆազլեան ամուսնացած է եւ իր տիկնոջ՝ Նորայի հետ ունին երկու զաւակ՝ Պերճ եւ Դիա: Տիկինը նոյնպէս գեղանկարիչ է:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Խմբավար Ստորոգութիւն:Լիբանանի Ֆիլհարմոնիք Նուագախումբի ղեկավար Ստորոգութիւն:Լիբանան ծնածներ
Նիկողայոս Թաշճեան
Կեանք եւ գործունէութիւն
Մէկը միւսէն արժէքաւոր այս գրքերը յաջողած են փրկել հայ հոգեւոր երգերն ու շարականները կորուստէ եւ հանդիսացած՝ շղթայի այն օղակը, որ յաջողած է կանգուն պահել ու զարգացնել հայ մշակոյթի եւ հոգեւորականութեան մեծագոյն կոթողներէն մին, որ է հայ հոգեւոր երաժշտութիւնը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:Հայ երաժշտագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Աքքայի Պաշարում (1189-1191)
Հետեւանքներ
Ռիչարտ չի կրնար հասնիլ իր գերագոյն նպատակին՝ գրաւել Երուսաղէմ ը: Իսկ տունդարձի ճամբուն վրայ գերի կ'իյնայ աւստրիացի հերցոգ Լեոպոլտին։ Հետագային ազատ կ'արձակուի փրկագնի փոխարէն։ Աքքա կը դառնայ Երուսաղէմի թագաւորութեան մայրաքաղաքը եւ կը մնայ խաչակիրներու հիմնական յենակէտը մինչեւ 1291-ի անոր վերանուաճումը իսլամներուն կողմէ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1189 ճակատամարտեր Ստորոգութիւն:1190 ճակատամարտեր Ստորոգութիւն:1191 ճակատամարտեր Ստորոգութիւն:Խաչակիրներու երրորդ արշաւանքի ճակատամարտեր Ստորոգութիւն:Խաչակիրներու պաշարումեր Ստորոգութիւն:Անգլիոյ ճակատամարտեր Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի ճակատամարտեր Ստորոգութիւն:Սրբազան Հռոմէական կայսրութեան ճակատամարտեր Ստորոգութիւն:Երուսաղէմի թագաւորության ճակատամարտեր Ստորոգութիւն:Կիլիկեան Հայաստանի ճակատամարտեր Ստորոգութիւն:Այյուպեան սուլթանութեան ճակատամարտեր Ստորոգութիւն:Հիւանդախնամներու միաբանութեան ճակատամարտեր Ստորոգութիւն:Տաճարականներու միաբանութեան ճակատամարտեր Ստորոգութիւն:Սալահ ալ-Տինի ճակատամարտեր
Վաչէ Ռոստոմեան
Վաչէ Ռոստոմեան, (30 Ապրիլ 1961, Կրիբոյետով (Արմաւիրի մարզ), Հայաստան - 16 Դեկտեմբեր, 1991, Արցախ), ազատամարտիկ, երկրաբան, ուսուցիչ, ՀՅԴ անդամ)։
Հայաստանի մէջ Հ.Մ.Ը.Մ.ական շարժումի ստեղծումէն անմիջապէս ետք, ան մաս կազմած է միութեան եւ «Միշտ պատրա՛ստ» նշանաբանով եղած է Արցախեան պայքարի առաջին գիծերուն վրայ։
Շուշիի առանձնակի գումարտակին հետ, Վաչէ մասնակցած է բազմաթիւ կռիւներու եւ իր զինակից ու գաղափարակից Վարդան Բախշեանի եւ Գագիկ Գրիգորեանի հետ նահատակուած է 16 Դեկտեմբեր 1991-ին, Հասանապատի ազատագրման կռիւներուն։
Վաչէ Ռոստոմեանին անունով կը կոչուին Կրիբոյետովի միջնակարգ վարժարանը, տեղւոյն Հ.Յ.Դ. Կոմիտէն եւ Հ.Մ.Ը.Մ.-Հ.Ա.Ս.Կ.ի նորաբաց գրասենեակը։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1961 ծնունդներ Ստորոգութիւն:30 Ապրիլի ծնածներ Ստորոգութիւն:1991 մահեր Ստորոգութիւն:16 Դեկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ ազատամարտիկներ
Յովհան Կիւթենպերկ
Յովհանննէս Կիւթենպերկ (Johannes Gutenberg, ), գերմանացի դարբին, ոսկերիչ եւ գիւտարար, կը համարուի տպագրութեան հայրը։ ԺԵ. դարու կէսերուն ստեղծած է իր շարժական տպարանը, որ Եւրոպայի տպագրութեան իբրեւ հիմք ծառայած է եւ դարձած՝ այդ օրերու կարեւորագոյն ստեղծագործութիւններէն մէկը։
Կենսագրութիւն
Ծնած է ԺԵ. դարու սկիզբը Գերմանիոյ Մայնց քաղաքը։ Աշխատած է իբրեւ դարբին, ոսկերիչ եւ հիւսն՝ Ստրասպուրկ քաղաքին մէջ։ Ան իր տպագրական մեքենային գիւտը ըրած է շատ գաղտնի կերպով։ 1444-ին վերադառնալով Մայնց՝ սկսած է գիրքեր տպագրել։ Ապա մեծածաւալ գիրքեր տպագրելու միտումով, մեծահարուստէ մը պարտքով գումար առած է։ Սակայն չէ կրցած որոշուած ժամկէտին վճարել պարտքը, եւ իր ամբողջ ունեցուածքը, ինչպէս նաեւ՝ տպագրական մեքենան ու առաջին տպագիր գիրքը անցած են այդ մեծահարուստին։
Երկար ու յամառ աշխատանքներէ ետք ան գտած է մետաղէ տառեր ձուլելու եղանակը: Գիւտարարը անոնցմով կազմած է շարուած էջեր ու տողեր, որոնցմէ կ'արտատպէր թուղթի վրայ։ Շարժական տպատառերուն օգնութեամբ կարելի էր շարել բնագիրէն մեծ քանակութեամբ էջեր։ Կիւթենպերկ յայտնագործած է նաեւ տպարանը։
Շուրջ 1445-ին Կիւթենպերկ հրատարակած է եւրոպական առաջին տպագիր գիրքը։ Անկէ ետք գրատպութիւնը Եւրոպայի մէջ արագօրէն տարածուած է։ Անոր գիւտէն կէս դար ետք Եւրոպայի քաղաքներուն մէջ կը գործէր 1100 տպարան։ Գրադարաններու գրադարակները կը լեցուէին եւրոպական բոլոր լեզուներով տարբեր բնագաւառներու գիրքերով։ Այլ կարեւոր հանգամանք մը եւս կար՝ գիրքերուն սակը այլեւս այնքան բարձր չէր, որքան ձեռագիր գիրքերունը։
Կիւթենպերկի ամէնէն արժէքաւոր տպագրուած գիրքը Աստուածաշունչն է, որ բարձր կը գնահատուի իր գեղագիտական եւ արհեստագիտական որակին համար։
Յովհան Կիւթենպերկ մահացած է 1468-ին:
Կիւթենպերկի կենսագրութեան հաւաստի տուեալներ
Ըստ Անդրէաս Վենցկէի եւ Կիւտինկենի համալսարանի գրադարանին մէջ պահպանուող փաստաթուղթերուն՝ Յովհաննէս Կիւթենպերկի կեսագրութեան հաւաստի տուեալները հետեւեալներն են.
Յովհաննէս Աճէմեան
Յովհաննէս Աճէմեան, դերասան եւ քանդակագործ ծնած 1840ական թուականին, 1855-1861 կ'աշակերտի Վենետկոյ Մ. Ռափայէլեան վարաժարանին, Պոլիս դառնալով՝ իբր դերասան կը մասնակցի իր ընկերներուն թէ' Պոլիս եւ թէ' Իզմիր: Թատրոնի հանգստեան շրջանին քանդակագործութեան արուեստը առաջ կը տանի եւ անով կ՝ապրի: 1866-ին Բերայի մէջ կազմուած դերասանական նոր խումբին գլխաւոր անդամներն են Յովհաննէս Աճէմեան եւ Արուսեակ: Այս խումբին առաջին ներկայացումը կը տրուի Նաումի թատրոնին մէջ, թատերախաղն էր Ռիսթորիի՝ Յուդիթը զոր թարգմանած էր Թ. Թէրզեան:
1869 Յունուար 11-ին Նաումի թատրոնին մէջ Հայ Դերասանաց Ընկերութիւնը կը ներկայանացնէ Ռոմանոս Սէտէֆճեանի մէկ ողբերգութիւնը. այդ խաղին մէջ աւագ դերակատարը նոյնինկն Յովհաննէս Աճէմեան կ՝ըլլար:
Ամիս մը վերջը՝ Փետրուար 24-ին կը ներկայացուի Սափփով քերթողուհի ողբերգութիւնը, այս թատերախաղին մէջ առաջին դերակատարն էր Յովհաննէս Աճէմեան, իր ընկերներն էին Ադամեան, Վարդովեան, Արուսեակ եւ Երանուհի Գարագաշեան: 1870-ին Կամաւոր ընկերութեան անունով թատերախումբին մէջ կը մտնէ Աճէմեան, ներկայացումները կը կատարուին Քրիսթալ թատրոնին մէջ: 1861-1862 թատերաշրջանի ներկայացումներու շարքին մէջ կը տեսնենք նաեւ Աճէմեանի գրած Կոմիտասին Ցուցակը անունով թատերախաղը: Ունի նաեւ Տիւմա (որգի) Աղեքսանդրի Գամելիագարդ Տիկինի թարգմանութիւնը: Ուրիշ թարգմանութեանց շարքին մէջ կը յիշեմ Աւազակները, Պէլ Էլէն, Բարիզու հնավաճառը, Կճագործը, Պարոն Բուրսոնիաց: Իբրեւ հեղինակութիւն նաեւ Անճարակ Պսակը:
Ժամանակակից հեղինակներ եւ արեւստագէտ անձեր կը վկային թէ Աճէմեան՝ նման Էքշեանի՝ զարգացած դերասան մըն էր: Մուրատեան վարժարանէն վերադարձին՝ պարտպած է քանդակագործութեան: Գերասանական ասպարէզը կը սկսի Սրապիոն Հէքիմեանի խումբին մէջ մտնելով. յետոյ կը մասնակցի Արեւելեան թատերախումբին. Ականատես հանդիսականները հիացուցած է իր թատերական արուեստի վարպետութեամբը. կ'ըսեն թէ ''«Ժողովուրդէն շատ գնահատուած արուէստագէտ մըն էր անիկա. Խանդավար ծափերու արժանացած»:'' Իր գրած է Կոմիտասին ցուցակը կատակերգութեան ներկայացումին ինքը միայն երեք դեր կը կատարէ՝ հետզհետէ դէմք, ձայն եւ հագուստ փոխելով, այս մասին տարօրինակ ճարտարութիւն եւ յաջողութիւն ցոյց տուած է:
Աղբյուրներ
Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիջ Վարդ. Պատուրեան, Էջ 115-116:
Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութիւն
Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնադրամ, (Fundação Calouste Gulbenkian), Փորթուկալի մէջ գտնուող հիմնադրամ, որուն հիմնական նպատակն է աջակցիլ եւ սատարել գիտութեան, կրթութեան, առողջապահութեան եւ արուեստի զարգացման։ Հիմնադրուած է 1956-ին Լիզպոնի մէջ՝ հայ մեծահարուստ նաւթ արդիւնաբերող Գալուստ Կիւլպէնկեանի (1869-1955) կտակին (1953) համաձայն։ 2011-ի Դեկտեմբեր 22-էն սկսեալ՝ տնօրէնը Արթուր Սանթոս Սիլվան եղած է ։ Հիմնադրամը ունի մասնաճիւղեր Ֆրանսայի եւ Մեծն Բրիտանիոյ մէջ։
Պատմութիւն
Հիմնադրուած է 1956-ին, Գալուստ Կիւլպէնկեանի կտակին համաձայն։ Կտակին մէջ նշուած է միայն Սուրբ էջմիածնի Մայր տաճարի նորոգման համար 450 հազար տոլարի յատկացման մասին, սակայն կտակարար մարմնի անդամ Գէորգ Եսայեանի՝ Գալուստ Կիւլպէնկեանի դուստրերուն ամուսիններու ջանքերով, հետագային հիմնադրամին մէջ կը բացուի նոր Հայկական համայնքներու բաժանմունքը։
Գործունէութիւն
Գալուստ Կիւլպէնկեանի հիմնադրամի միջոցներու գերակշիռ մասը կը տրամադրուի Փորթուկալի եւ այլ երկրներու մարդասիրական բազմաբնոյթ ծրագրերու իրականացման համար։ Ներկայիս միջոցներ կը յատկացնէ նաեւ գրահրատարակչական նպատակներով (400 հազար տոլար), որոնք կ'իրականացուին Երեւանի մէջ, Անթիլիասի, Հալէպի, Սթամպուլի, Փարիզի եւ ուրիշ քաղաքներու մէջ։ Մեծապէս օժանդակած է նաեւ Մատենադարանին ։
Փորթուկալական «Partex» նաւթի արդիւնաբերական ընկերութիւնը ամբողջութեամբ կը պատկանի Գալուստ Կիւլպէնկեան հիմնադրամին (տարեկան ելեւմտացոյցն աւելի քան €100 միլիոն)։ Այն Եւրոպական Հիմնադրամներու Ցանց Ստեղծարար Համագործակցութեան (Network of European Foundations for Innovative Cooperation (NEF)) անդամ է ։
Հիմնադրամը նիւթապէս կ'օժանդակէ նաեւ Փորթուկալի մէջ իրականացուող գիտահետազօտական աշխատանքներուն ։
Հիմնադրամին կը պատկանին՝
Զաքար (անձնանուն)
Զաքար, ծագումով հայկական անուն։ Կը սերէ եբրայերէն זְכַרְיָה-էն, որ կը նշանակի «Եհովայի յիշատակած»: Կը պատկանի աստուածակիր անուններու շարքին:
Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութիւն
Հայկական Համայնքի Բաժանմունք
Հայկական համայնքներու բաժանմունքի ելեւմուտքը կանոնաւորապէս կը բաշխուի Սփիւռքի եւ Հայաստանի (1984 թուականէն ի վեր) գիտական, առողջապահական, կրթական եւ մշակութային կազմակերպութիւններուն։ 1988 թուականին ելեւմտացոյցէն 1 միլիոն տոլարի լրացուցիչ օգնութիւնն յատկացուած է երկրաշարժէն տուժած շրջաններուն։
Կառոյցը եւ այգին
Հիմնադրամի կառոյցը կը գտնուի Լիզպոնի կեդրոնը։ Այգին սկզբնական շրջանին եղած է Լիզպոնի ծայրամասի այգիներէն մէկը։ Հիմնադրամի կառոյցին բացումը տեղի ունեցած է 2 Հոկտեմբեր 1969-ին, այնտեղ կան գրասենեակներ, դահլիճներ, ցուցասրահներ, թանգարաններ եւ գրադարաններ։ Ճարտարապետներն են՝ Ռոյի Աթուգուիան, Փետրօ Սիտը եւ Ալպերթօ Փէսոան։ Կառուցուած է նորայեւ ոճով ։
Այգին բացուած է նոյն թուականին, նախագծուած ճարտարապետ Ռիպէյրօ Թելեսի կողմէ, խորհրդակցելով հիմնադրամի շէնքի ճարտարապետներուն հետ։ 2010-ին կառոյցը եւ այգին մաս կը կազմեն Փորթուկալի մշակութային յուշարձաններու ցանկին։
Ժամանակակից արուեստի թանգարանը (Centro de Arte Moderna) նախագծած է անգլիացի ճարտարապետ Լեզլի Մարթինը՝ International style-ի ոճով։ Այս թանգարանը բացուած է 1983-ին։
1620 թուական
1620 թուական, նահանջ տարի, 17րդ դարու 20րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1620 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1620 մահեր
Ստորոգութիւն:1620
Սնուքըր
Սնուքըր (անգլերէն՝ snooker), պիլիարտ խաղի տեսակ։ Կը Դասուի գնդապարկի պիլիարտի տեսակներուն շարքին։ Առաւելապէս տարածուած է Մեծ Պրիտանիոյ մէջ։ 20-րդ դարու վերջերուն սկսած՝ սնուքըր խաղը, ձեռք ձգած է հանրաճանաչութիւն եւ ներկայիս արդէն լայնօրէն տարածուած, մասնաւորապէս Եւրոպական երկրներուն մէջ, Չինաստանի եւ Աւստրալիոյ մէջ։ Սնուքըրի գլխաւոր մրցաշարքը՝ աշխարհի առաջնութիւնն է, որ տեղի կ՛ունենայ ամէն տարի։ Մինչեւ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը առաջնութեան կը մասնակցէին պրիտանացիներ եւ աւստրալիացիներ։
Պատմութիւն
Սնուքըրը իր ժամանակակից տեսքով ծագած է 19-րդ դարու երկրորդ կիսուն։ Պիլիարտը եղած է պրիտանական բանակի սպաներու յայտնի գործունէութիւններու շրջանակներուն մէջ, որոնք տեղակայուած էին Հնդկաստանի մէջ։ Ապա մշակուած են աւանդական պիլիարտի խաղերու տարբերակներ։ Առաջին տարբերակը, մշակուած է սպաներու կողմէն 1874-1875 թուականներուն, անկարգութեան ժամանակ, սկիզբը աւելցուած՝ գունաւոր 4 գնդակներ, իսկ 1890 թուականին գնդակներուն թիւը դարձած է՝ 6։
Ստորոգութիւն:Պիլիարտ Ստորոգութիւն:Գնդակի խաղեր
1621 թուական
1621 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 21րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1621 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1621 մահեր
Ստորոգութիւն:1621
Գրիգոր Գլըտճեան
Գրիգոր Գլըտճեան (Պարոյր-Հայկազն) (1868-1898), Հայ յեղափոխական շարժման առաջին նուիրեալներէն։
Կենսագրութիւն
Գրիգոր Գլըտճեան ծնած էր Տիվրիկ, 1868-ին։ Իրեն դպրոցի ուսուցիչներէն կ՚ըլլայ հետագային Հնչակեան կուսակցութեան հիմնադիր դէմքերէն Ժիրայրի (Մարտիրոս Պոյաճեանի, որ եղբայրն էր Հնչակեան Մուրատի՝ Համբարձում Պոյաճեանի)։ Պերլինի վեհաժողովէն եւ Խրիմեան Հայրիկի «Երկաթէ Շերեփ»ի պատգամէն ետք ան շատ կը ոգեւորուի ու կ՚ուզէ ամպայման իր մասնակցութիւնը բերել յեղափոխական շարժման։
1883-ին, 15 տարեկան Գրիգորը կ՚երթայ Պոլիս ուսումի պատճառով։ Կարճ ժամանակի մը համար կ՚աշակերտէ փաստաբանի մը, մինչեւ որ մուտքի յաջող քննութիւն տալով՝ կþընդունուի Պոլսոյ նորաբաց Իրաւաբանական վարժարանը։ Իր ուսումնական օրերուն մօտէն կը սերտէ ահաւորութիւնը Համիտեան ոճրագործ բռնատիրութեան եւ կ՚ուզէ յեղափոխական շարժման գործօն անդամ ըլլալ եւ կ՚անդամակցի Արմենական Կուսակցութեան «Յեղափոխական Վարչութեան»։
Սակայն, Արմենական կուսակցութիւնը իր բարձրագոյն ղեկավարութեամբ պատրաստ չէր զինեալ պայքարին ամբողջապէս նուիրուելու։ Պարոյր կը միանայ նորաստեղծ Հնչակեան կուսակցութեան եւ իր ընկերներով կը նախաձեռնէ կուսակցութիւններու բանակցութիւնները, համախոհութիւն կը յառաջանայ, միացումը կ՚իրագործուի եւ Պոլսոյ Յեղափոխական Վարչութիւնը «Հնչակ»ը կ՚ընդունի իբրեւ իր պաշտօնաթերթը։
Պարոյրի հնչակեան գործունէութեան բարձրակէտը հանդիսացաւ 15 Յուլիս 1890-ին (նոր տոմարով՝ 28 Յուլիս) Գում-Գաբուի մեծ ցոյցին ղեկավար մասնակցութեամբ։ Հնչակեան յայտնի գործիչներ Յ. Ճիհանկիւլեանի եւ Հ. Պոյաճեանի (Մուրատ)ի հետ, Պարոյր մասնակցեցաւ ցոյցի նախապատրաստութեան 12 Յուլիսի ժողովին եւ ինք եղաւ Պատրիարքարանի անունով Սուլթանի կառավարութեան յանձնուելիք հայկական պահանջներու յուշագրին հեղինակը։ Մինչ Ճիհանկիւլեան եւ Մուրատ ձերբակալուեցան, Պարոյր յաջողեցաւ երկու ամիս անյայտ մնալ թրքական իշխանութեանց համար եւ շարունակել հնչակեան գործունէութիւնը յառաջ մղել։ Բայց Սեպտեմբերին, հայազգի տխրահռչակ մատնիչ Մամբրէի կողմէ իր անունը եւս տրուեցաւ թուրք ոստիկանութեան եւ Պարոյր ձերբակալուեցաւ ու բանտ նետուեցաւ։
Թէեւ մահապատիժ չտրուեցաւ Պարոյրին, բայց երկարամեայ բանտարկութեան դատապարտուեցաւ ու աքսորուեցաւ Աքեա, ուր այդ աքսորավայրին մէջ սկսաւ տարածել իր գաղափարները բոլորին քարոզելով թէ «բոլորս ալ բախտակից ենք»։
Պարոյր վեց տարի մնաց աքսորավայրի մէջ, ուր բռնուեցաւ թոքախտէ եւ հիւծեցաւ մարմնապէս։ Բայց ոգեկան կորովը բնաւ չկորսնցուց։ 1896-ի Դեկտեմբերին, երբ Ընդհանուր Ներում հռչակուեցաւ, Պարոյր առիթը օգտագործեց Լիբանանի վրայով ուղղակի Պոլիս վերադառնալու, փոխանակ հետեւելու բժիշկներու խորհուրդին, որ Եւրոպա անցնիլն էր՝ ապաքինման նպատակով։ Հազիւ Պոլիս հասած, Պարոյր դարձեալ ձերբակալուեցաւ, բայց առողջական վիճակին բերմամբ նախ Ազգային Հիւանդանոցի մէջ արգելափակուեցաւ, իսկ յետոյ դարձեալ աքսորուեցաւ, այս անգամ Ալեքսանդրիա (Եգիպտոս)։
1897-ի Օգոստոս Ալեքսանդրիա հասնելով՝ Պարոյր դէմ յանդիման գտնուեցաւ Հնչակեան կուսակցութիւնը խոր տագնապի եւ եղբայրասպան արիւնահեղութեան մատնած գաղափարական պառակտումին։ Ամէն ճիգ թաբեց, որպէսզի կարենայ վերականգնել իր կուսակցութեան ներքին միութիւնը։ Բայց չկրցաւ եւ ի վերջոյ Պարոյր որոշեց միանալ Դաշնակցութեան։ Իր կեանքի վերջին տարին Պարոյր-Հայկազն անցուց Եգիպտոսի մէջ դաշնակցական գործեր զբաղելով։ 18 Մարտ 1898-ին պատգամաւոր ընտրուեցաւ եւ մասնակցեցաւ Հ.Յ.Դ. Եգիպտոսի Շրջանային Ժողովին։ Առաղջական իր վիճակը բարելաւելու համար, ընկերները Պարոյրին կը ղրկէն Աթէնք, սակայն ան երեք ամիսէն կը մահանայ 9 Օգոստոս 1898 թուականին։
Նոթինկ Հիլ
Նոթինկ Հիլը Լոնտոնի պատկանող Թաղամաս է։ Կը գտնուի Քէնսինկդոնի եւ Ջելսիի նահանգին մէջ, Հայտ Բարքին մօտերը։
Հարուստ հատածի հռչակը ունի, ճանցուածէ իր մեծ քաղաքային եւ վիգտորիական ոճով տուներու գրաւիչ պատշգամներուն եւ նաեւ իր ճաշարաններուն համար։ Իր բազմաթիւ երաժշտութեան խանութները Նոթինկ Հիլին կը դարձնեն մշակոյթ վայր մը։
Հետաքրքրական տեղ մըն է, որովհետեւ այնտեղ Օգոստոսին կը կատարուի Նոթինկ Հիլի բարեկենդանը։ Նոթինկ Հիլի բարեկենդանը փողոցի փառատօն է, ուր կը ներկայացուին ծպտուած պարողներ. հսկայ տօն է Գարայիպի մշակութեան համար։ Բարեկենդանը ստեղուած է 1960 տարուան ընթացքին իբր ստոյք պատասխան լարումներուն՝ գաղթողներու համայնքին, որ նոր հասած էին եւ միւս համայնքերուն միջեւ։ Այս լարումներուն ամէնէն կարեւոր խրովութիւնները կատարուեցան Նոթինկ Հիլին մէջ։
Նոթին Հիլին մէջ նաեւ Բորդոպելլօ Րոտին շուկան տեղի կ'ունենայ, որ այս օրերուն դարձած է կարեւոր զբօսաշրջիկութեան վայր Լոնտոնին համար։ Այս շուկային շուրջը կան ահագին հնավաճարներ։ Շուկան տեղի կ'ունենայ ամէն Շաբաթ եւ կը բերէ գնողներ, ծախողներ եւ զբօսաշրջիկներ։ Այս վերջին տարիները, շուկան շատ ճանչցուեցաւ եւ երթալէն դարձաւ զբօսաշրջիկութեան վայր մը։ Ասոր համար է որ կ'ըսեն որ իր որակը իջաւ։
Նոթինկ Հիլը ճանչցուեցաւ ամբողջ աշխարհի մէջ «Նոթինկ Հիլ» (1999) ֆիլմին շնորհիւ որուն մէջ կը խաղան Ժուլիա Րոպէրթը եւ Հիւկ Կրանթը։ Ֆիլմին մէջ կրնանք նկատել Բորդոպելլօ Րոտին շուկան։
= Պատմութիւն = Նոթինկ Հիլին անունը կու գայ բլուր է մը, որուն մէջէն կ'անցնէր Լատպրոք Կրովը, եւ իր գագաթը կը գտնուի Սուրբ Ճոնին եկեղեցին։ Բայց ուրիշներ կ՛ըսեն որ Նոթինկ Հիլը կապ ունի ուրիշ բլուրի մը հետ, որուն անունը Գամբտեն է։ Կ'ըսուի որ անունը շատ հին է, եւ ածանցեալ է Սացոնէն «Գնոդա» բառէն ինչպէս կրնանք գտնալ Գնոդա Հիլի քաղաքի անուան մէջ։
Նոթինկ Հիլը պզտիկ հանգիստ թաղամաս էր։ Բայց երբ որ Նոթինկ Հիլ ֆիլմը ելաւ, գիւղը որ արդեն բազմաէթնիկ էր, դարձաւ զբօսաշրջիկութեան վայր։
Սկիզբը ամէն հատուածը գիւղ էր եւ կը պատկանէր Քենսինկթոնի հիւսիսային ժողովրդապետութեան։ Բնակարան մը կար։ Նոթինկ Հիլի անունը տարածուեցաւ, երբ որ նոր ճամբու իրաւունք ստացան եւ շինեցին հիմնական ճամբուն վրայ, Լոնտոնէն մինչեւ Իւցպրիճ որ հիմա Օքսֆորտ Սթրիթին, Պէյսույաթըր Րոտին եւ Հոլանտ Բարք Աւընեուին պէս յայտնի եղած է։ Ճամբու իրաւունքը կը գտնուէր Նոթինկ Հիլ Կէյթ։ Ճամբու իրաւունքը հոս էր կեցնելու համար մարդոց որ կանցնէին ճամբայ էն արանց վճարելով։ Այս ճամբու իրաւունքը հանուեցաւ XIX րդ դարին։
Ուրեմն տարբերութիւն կայ ժամանակակից Նոթինկ Հիլին եւ Նոթինկ Հիլ Կէյթին միջեւ։ Բայց յաճախ մարդիկ երկուքը կը խառնեն։
XIX րդ դարին, երբ որ Լոնտոնին տարածումը հասաւ մինչեւ Պեյսույադըր, հողային տանտերը որ կը պատգաներ Լատպրոք ընտխնիքին, սկսաւ 1820-ին բողոցներ եւ տուներ շինեց որ հատածը դարնայ նորոյթ արուարձանմը։ Ատոր համար է որ ահագին բողոցներ կէ կոչուին Լատպրոք։
Նոթինկ Հիլի տուները մեծ էին բայց երբ որ շինուեցան ամենեն հարուստ Լոնտոնցիները չ՛ուզեցին հոն ապրիլ որուհետեւ կը նախնտրէին աւելի կենդրոնին մէչ ապրիլ օրինակ Մաեֆար կամ Պելկրավիա։ Ուրեմն կանչեցին ազնվազարմութիւնին որ ապրին Պելկրավիային մոտելին պէս բայց աւելի արժան գիներով։
Ինչպէս ուրիշ հատածներ Լոնտոնին մէջ, Նոթինկ Հիլի հռչակը շատ բոխուեցաւ XX րդ դարին։ Այն միչոցին որ ազնվազարմութիւնը ծարայ ալ չէր ուզեր, Նոթինկ Հիլին տուները կորսնցուցին իրենց հետաքրքրությունը կորսնցուցին եւ երդալեն բաժնուեցան զատ զատ բնակութիւնի։
1980 տարիներուն, ետ նորոյթ եղաւ Նոթինկ Հիլ ապրիլ մեծ տուների մէջ։ Հիմայ, Նոթինկ Հիլը եղած է ամենէ հարուստ տեղերեն մէկը Լոնտոնին մէջ որուհետեւ ունի ահագին պարտեզներ, Հոլանտ Բարքը, Քէնսինկդոն Պարտէզները եւ ունի խանութներ։
= Ճանցուած անձեր որ կ՛ապրէին Նոթինկ Հիլ =
Միհրան Ալթունեան
Միհրան Ստեփանի Ալթունեան, հայ բժիշկ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Կոմիտասի Անուան Զբօսայգի
Կոմիտասի անուան զբոսայգի եւ պանթէոն, զբօսայգի Երեւանի Արշակունեաց պողոտայի երկայնքով:
Պատմութիւն
Մինչեւ 1930-ականներու կէսերը զբօսայգիի տարածքը եղած է հին գերեզմանատուն, որ տեղացիները կոչած են «Մլեր»։ Պահպանուած է հնագոյն գերեզմանատան կրաշաղախ պարսպէն հատուած մը։
1930-ականներուն Երեւանի քաղխորհուրդի գործկոմի որոշմամբ գերեզմանատունը փակուած է եւ ամայի տարածքի մէջ հիմնադրուած է զբօսայգի։ Այգիի մէկ անկիւնը Աղասի Խանջեանի նախաձեռնութեամբ վերածուած է գրականութեան եւ արուեստի գործիչներու գերեզմանատան։ Երկար տարիներ պանթէոնի տարածքը անուշադրութեան մատնուած է։ 1969-ին Ստեփան եւ Ռուզան Քիւրքչեաններու հովանաւորութեամբ կառուցուած են տուֆակերտ, քանդակազարդ հիւսիսային պատն ու միջնապատը, որմէ ետք կատարուած են մասնակի նորոգումներ։ Պանթէոնը հիմնանորոգուած է 2005-ին :
Այգիի տարածքին կը գտնուին՝
Ֆեռերօ Ռոշէ
Ֆեռերօ Ռոշէ (Իտալերէն արտասանութեամբ՝ ferˈrɛːro roʃˈʃe)՝ տուրմէ եւ կաղինէ պատրաստուած քաղցրաւենիք՝ ստեղծուած իտալացի տուրմ արտադրող Մայքըլ Ֆեռերոյի (Michele Ferrero) կողմէ։
Պատմութիւն
Ֆեռերօ Ռոշէն առաջին անգամ Իտալիոյ մէջ ներկայացուած է 1979-ին, իսկ Եւրոպայի մէջ՝ 1982-ին։
Մայքըլ Ֆեռերօ տուրմը նախ անուանած է «Լուրտ», կաթոլիկ սրբավայր քարայրին անունով՝ Rocher de Massabielle :
Ներկայիս ընկերութիւնը կ'օգտագործէ ամբողջ աշխարհին արտադրած կաղինին մէկ քառորդը:
Արտադրութիւն
Արտադրական գործընթացը գաղտնի է. գործարանէն ներս արգիլուած է բջիջային հեռաձայններու օգտագործումը։
2015-ի տուեալներով, շատ քիչ լրագրողներ հրաւէր ստացած են գործարանէն ներս մուտք գործելու։
2015-ի դրութեամբ, Ալպա (Alba) գործարանը օրական կ'արտադրէ 24 միլիոն Ֆեռերօ Ռոշէ ։
Տարածում
Աւելի քան 40 երկիրներու մէջ տարեկան մօտաւորապէս 3,6 միլիար Ֆեռերօ Ռոշէ կը վաճառուի։
2015-ի տուեալներով, Ֆեռերօ Ռոշէի 61%-ը վաճառուած է տարուան վերջին երեք ամիսներուն ընթացքին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ուտեստներ
Ստեփան Ոսկանեան
Ստեփան Ոսկանեան (1825-1901), հայ հրապարակագիր, խմբագիր, թարգմանիչ եւ մանկավարժ։ Մեծ դեր կատարած է աշխարհաբարի զարգացման մէջ։
Կենսագրութիւն
Ստեփան Ոսկանեան ծնած է 1825-ին Իզմիր, ուր ստացած է իր նախակրթութիւնը։ «Մեսրոպեան» վարժարանը աւարտելէ ետք, հոն ուսուցչական պաշտօնի կոչուած է։ Հայերէնի ուսուցիչ եղած է Նուպար փաշա Նուպարեանի եւ եղբօր՝ Առաքելի, որ, փոխադարձաբար, ֆրանսերէն աւանդած է իրեն։ 1846-ին կ՚անցնի Ֆրանսա, ուր պաշտօնի կը կոչուի Սէն-Պարպ ֆրանսական երկրորդական վարժարանին մէջ, Իզմիրի «Արշալոյս Արարատեան» թերթի խմբագիր Ղուկաս Պալթազարեան-ի միջնորդութեամբ։ Ուսուցիչ եւ ուսանող միաժամանակ, Ոսկան կը հետեւի Գոլեժ տը Ֆրանսի եւ Սորպոն համալսարանի դասընթացքներուն, կը մասնակցի քննութեանց ու կը ստանայ գիտութեան ու գրականութեան պսակաւորի վկայական։
1846-1852 Ոսկան Փարիզ կ'ապրի, ուր կը մասնակցի 1848-ի ֆրանսական յեղափոխութեան։
Պոլսոյ եւ Իզմիրի մէջ համոզումներուն հետ հաշտ ու տեւական գործ մը գտնելու անկարելիութեան առջեւ, կը վերադառնայ Ֆրանսա։ 1855-ին Փարիզի մէջ կը ձեռնարկէ «Արեւելք» կիսամսեայ հանդէսին հրատարակութեան, կարգ մը ունեւոր հայերու նիւթական աջակցութեամբ ։
Թարգմանութիւններ
Թարգմանած է Էօժէն Սիւի «Թափառական Հրեան» (որուն միայն առաջին մասը հրատարակուեցաւ), Ֆլորիանի «Ժանօ եւ Քոլէն» կատակերգութիւնը, Շաթօպրիանի «Յետին Ապենսերաժ»ը՝ մասամբ :
Կեդրոնական Հետախուզական Վարչութիւն
Կեդրոնական Հետախուզական Վարչութիւն, ԿՀՎ (անգլ.՝ Central Intelligence Agency, CIA), ԱՄՆ Դաշնային Կառավարութեան արտասահմանեան հետախուզութեան կեդրոնական ծառայութիւն։ Ճանչցուած է իբրեւ աշխարհի ազգային անվտանգութեան տեղեկատուութեան հաւաքման, մշակման եւ վերլուծութեան համար։ Որպէս ԱՄՆ հետախուզական համայնքի (IC) անդամ, հաշուետու է Ազգային Հետախուզութեան տնօրէնին, ինչպէս նաեւ մասնագիտացուած է ԱՄՆ նախագահի եւ կառավարութեան համար հետախուզական ծառայութիւններ մատուցելու մէջ։
Ստեղծուած է 1947 թուականին` Ալեն Տալասի կողմէ։ ԿՀՎ-ի միջուկը կը կազմեն 5 վարչութիւնները` Թուային Նորարարութեան, Վերլուծութեան, Ներգործում (հետախուզական միջոցառումներու նախապատրաստում), Գիտաառհեեխնիկական (ռատիօալիքակալում, օդային եւ տիեզերական հետախուզութիւն եւ այլն) եւ Օժանդակութեան։ ԿՀՎ տնօրէնը կը նշանակէ նախագահը, եւ կը հաստատուի կողմից։ Գրասենեակը կը գտնուի Լենկլի բնակավայրին մէջ (Վիրճինիա Նահանգ)։
Գործունէութեան ողջ ընթացքին ԿՀՎ-ն յաճախ յայտնուած է քննադատութիւններու կիզակետման։ ԿՀՎ-ի նախաձեռնութեամբ տարիներու ընթացքին կատարուած են փորձարկումներ մարդկանց վրայ, արտահերթ արտայանձնումներ, ֆիզիքական բռնութեամբ կիրառուած հարցաքննութիւններ, կազմակերպուած թիրախային սպանութիւններ, մահափորձեր, ինչպէս նաեւ ֆինանսաւորուած եւ մարզուած են զինեալներու խմբեր, որոնք աւելի ուշ վերածուած են դասալիքներու  :
Գալուստ Կիւլպէնկեանի կիսանդրի (Երեւան)
Գալուստ Կիւլպէնկեանի կիսանդրի, կը գտնուի Երեւանի Արաբկիր համայնքին մէջ՝ Կիւլպէնկեան-Խաչատրեան փողոցներու խաչմերուկին յարակից տարածքին վրայ։
Պատմութիւն
ՀՀ սփիւռքի նախարարութեան նախաձեռնութեամբ 2012 թուականին Երեւանի Օղակաձեւ զբօսայգի 4-րդ հատուածին մէջ հիմնուած է «Հայ Բարերարների Ճեմուղի», ուր տեղադրուած են Պօղոս Նուպարի, Ալեքսանդր Մանթաշեանցի, Ալեք Մանուկեանի, Միքայէլ Արամեանցի, Յովհաննէս Լազարեանի, Գալուստ Կիւլպէնկեանի յուշարձանները, ինչպէս նաեւ բարերարութեան հաւաքական կերպարը խորհրդանշող յուշակոթողը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երեւանի յուշարձաններ
Լուվր
Լուվրի Պալատ, Լուվրի Թանգարան (ֆրանսերէն՝ palais du Louvre), կամ պարզապէս Լուվր, Փարիզի հին թագաւորական ամրոց, որ վերակառուցուած է իբրեւ պալատ, հաստատուած Սեն (La Seine) գետի աջ ափին՝ Թուիլերի պարտէզին (Jardin des Tuileries) եւ Սեն Ժերմեն-Լոսերուա (Saint-Germain-l'Auxerrois) եկեղեցւոյ միջեւ։ Այսօր Լուվրը իր հաւաքածոյով աշխարհի ամէնէն հարուստ թանգարաններէն մէկն է: Իսկ մակերեսով՝ Փարիզի ամէնէն մեծ թանգարանը (210.00 մ² քառակուսի, որմէ 68,000-ը տրամադրուած է ցուցասրահին) ։ Թանգարանը կը ներկայացնէ բազմազան հաւաքածոներ՝ շատ հին ժամանակներէն մինչեւ 1848 թուական, Արեւմտեան Եւրոպայէն մինչեւ Պարսկաստան, Յունաստան, Եգիպտոս, Մերձաւոր Արեւելք եւ Միջագետք։
Լուվրի ներկայի շէնքին կառուցումը գրեթէ հազարամեակներ տեւած է եւ անբաժանելի մէկ մասն է Փարիզ քաղաքին պատմութեան:
Լուվրի մէջ ներկայացուած ստեղծագործութիւնները բազմազան են՝ նկարներ, քանդակներ, սերամիքի ստեղծագործութիւններ, հնաբանական գտածոներ, արուեստի ստեղծագործութիւններ, զարդարուն կիրառական արուեստ եւ այլն։ Համաշխարհային ճանաչում ունին Լուվրի մէջ ներկայացուած յունական հին դարաշրջանի քանդակ Միլոսեան Վեներան, Լէօնարտօ Տա Վինչիի Մոնա Լիզան (Ճիոքոնտօ), Էօժէն Տելաքրուայի «Ժողովուրդին առաջնորդող ազատութիւնը» կտաւը, եւ բազմաթիւ այլ ստեղծագործութիւններ։ Լուվրը աշխարհի ամէնէն շատ այցելուներ ունեցող թանգարանն է։ 2008-ին Լուվր այցելած է շուրջ 8,5 միլիոն մարդ։ Լուվրի մշտական ցուցադրութիւնը կ'ընդգրկէ շուրջ 35 հազար ստեղծագործութիւն՝ տեղաբաշխուած 60,600 մեթր² ընդհանուր մակերեսով դահլիճներուն մէջ։
Բառին Ծագումը
Լուվրի առաջին ամրոցը կառուցուած է ԺԲ. դարուն, Ֆիլիփ-Օգոստոս ի (Philip II Augustus) օրով, «Լիւբարա» (Lupara) կոչուող տարածքին մէջ։ Բառին ծագումը անյայտ է։ Հաւանաբար լատինական «լիւբուս» (lupus) բառէն սեռած է եւ կը նշանակէ գայլերու բնակութեան վայր։
Բայց նման բառ գոյութիւն ունեցած է նաեւ այն գերմանական ցեղերու լեզուին մէջ, որ ունեցած է ոչ լատինական ծագում։ Ըստ Ֆրանսացի պատմաբան Անրի Սովալ ի (Henri Sauval, 1623-1676) «լուվր» բառը ծագած է «leovar, lovar,  lover,  leower ou lower», որ կը նշանակէ «ամրոց» կամ «ամրութիւն»:
Միջնադարեան Լուվրը
Ռիչըրտ Առիւծասիրտի (Richard the Lionheart) հետ խաչակիրներու արշաւանք ին պատրաստուելու միջոցին Ֆիլիփ-Օգոստոս թագաւոր կը փորձէ պաշտպանել իր քաղաքը արտաքին յարձակումներէն, եւ յատկապէս իր հարազատներուն ու Ֆրանսայի գահին հաւակնորդ House of plantagenet-ի կողմէ։ Ամրոցին նոր պատին շինութիւնը սկսած է 1190-ին եւ շարունակուած՝ 20 տարի։ Ամրոցին պատին աշտարակներէն մէկը, որ յենած էր Սեն գետին, կոչուած է Լուվրեան։ Անոր նմանող աշտարակը, որ կը գտնուէր հակառակ ափին, կը կոչուէր Նելսկի (Nelski)։ Ֆիլիփ Օգոստոսի հրամանով Լուվրի աշտարակին առջեւի մարգագետինը դարձած է ամրոցին կառուցման տեղը, որ հետագային դարձած է թագաւորական ամրոց մը, իսկ աւելի ուշ աշխարհի ամէնէն նշանաւոր պալատներէն մէկը։ Ամրոցին պատը կը կտրէր այժմեան Լուվրի ներքին բակը (Քառակուսի բակ)՝ տեղադրուած պալատական համալիրին արեւելեան մասին մէջ։ Առաջին ամրոցը կը գտնուէր քառակուսի բակին հարաւ-արեւմտեան մասին մէջ։ Այդ օրերուն ամրոցը եղած է գրեթէ անառիկ։ Անոր կեդրոնական մասին մէջ կանգնած էր երեսուն մեթրնոց գլխաւոր աշտարակը: Ամրոցը կը պաշտպանուէր 10 աշտարակներով, ատամնաւոր պատերով 2,5 մ. հաստութեամբ հաստատուած բացուող թեք պատերով։ Լուվրի մէջ տեղադրուած էր արքայական գանձարանը, բանտը եւ զինանոցը, այդ օրերուն արքայական պալատը կը գտնուէր Սիթէ կղզիին (Île de la Cité ) արեւմտեան մասին մէջ։ ԺԴ. դարուն, Շարլ Ե.-ի (Charles V) օրերուն, երբ Փարիզի տարածքները կ'ընդլայնէին կառուցուած են ամրոցին պատերը, որոնք աւելի մեծ տարածք կը զբաղեցնէին եւ Լուվրը մասամբ կորսնցուցած էր իր նախկին պաշտպանողական իմաստը։
Շարլ Ե. Սիթէ կղզիէն իր նստավայրը տեղափոխած է Լուվր։ Նախկին ամրոցը վերափոխուած է արքայական շքասենեակի, յայտնուած են բնակելի հատուածներ, շքամուտք, գոյութիւն ունեցող շինութեան մէջ բացուած են պատուհաններ, տանիքը ծածկուած է վառարաններու խողովակներով եւ գմբէթներ ով, հին արքայական պալատէն Լուվր տեղափոխուած է 973 գիրքերէ բաղկացած գրադարանը, որ այդ օրերուն համար հսկայական հաւաքածոյ էր։ Լուվրի արտաքին տեսքին մասին լաւ պատկերացում կու տայ այն փորագրութիւնը, որ տեղադրուած է «Իշխան Փերինսքիի հրաշագեղ Ժամագիրքին մէջ»։
Լուվրը Վերածննդեան Դարաշրջանին
Շարլ Ե.-էն ետք ֆրանսացի թագաւորները նախընտրած են ապրիլ Լուարի ամրոցներուն (Loire) մէջ։ 1546-ին Ֆրանսիս Ա. (Francis I) կ'որոշէ Լուվրը դարձնել իր գլխաւոր նստավայրը Փարիզի մէջ։ Ան կը հրամայէ քանդել գլխաւոր աշտարակը եւ ճարտարապետ Փիեռ Լեսքոյի (Pierre Lescot) եւ քանդակագործ Ժան Կուժոն ին (Jean Goujon) կը յանձնարարէ վերածնունդի շունչով ժամանակակից պալատի մը կառուցումը։ Աշխատանքները սկիզբ կ'առնեն անոր մահէն ոչ շատ առաջ։ Անոր որդիին՝ Հենրի Բ.֊ի (Henri II) օրով աշխատանքները կը շարունակուին։ Լեսքոյի կառուցած մասը (թեւը) տեղադրուած է քառակուսի բակին հարաւ-արեւմտեան բաժինին մէջ, քառակուսի բակէն Նափոլէոնի բակին ելքէն դէպի ձախ։ Անիկա կը հանդիսանայ Լուվրի պահպանուած մասերէն հնագոյնը։ Համադրումներու ազնուականութեան, դասական ոճի իւրայատուկ կիրարկման, հորիզոնական եւ ուղղահայեաց բարձրութիւններու խիստ հաւասարակշռութեան, քանդակագործութեան ձեւաւորման հարստութեան եւ բարդութեան շնորհիւ, Լեսքոյին մասը (թեւը) նշանաւոր է իբրեւ ֆրանսական ճարտարապետութեան գլուխ գործոցներէն մէկը: Թեւին կեդրոնական մասը ընդգծուած է մուտքին դրան ձեւաւորումով եւ կիսակլոր մասով։
1564-էն Քաթերինա Մետիչի (Catherine de' Medici) թագուհին կը սկսի նոր պալատին կառուցումը Լուվրի մօտ։
Հենրի Դ.-ն եւ Լուվրը, մեծ նախագիծին ծնունդը
1589-ին Հենրի Դ. (Henry IV), թագաւոր դառնալով կը սկսի «Մեծ նախագիծ»ը իրականացնել, որուն մէջ կը մտնէր ներքին բակը մեծցնելու համար միջնադարեան ամրոցին մնացորդներու հեռացումը եւ Թուիլերի ու Լուվրի պալատներուն միաւորումը: Պալատները միացած էին մեծ սրահին օգնութեամբ՝ ճարտարապետներ Ժագ Անտրուէի (Jacques Androuet II du Cerceau) եւ Լուի Մետեզոյի (Louis Métezeau) նախագիծով: Մեծ սրահին ներքին յարկը կային կրպակներ եւ արհեստանոցներ, Գարտինալ Ռիշելիոյի (Cardinal Richelieu) օրով շինութեան մէջ տեղադրուած էին դրամատունն ու տպարանը։
Ժէ. դարուն լուվրեան սրահներէն մէկը դարձած էր ապաստան այն վարպետներուն, որոնք չէին մտած մասնագիտական արհեստանոցներուն կազմին մէջ։
1607-ի թագաւորական հրամանէն.Յաջորդ տարուան հրամանին մէջ նշուած էին նաեւ զէնք, հիւսնի ապրանքներ, օծանելիք, աղբիւրի խողովակներ, ֆիզիքական գործիքներ, գորգեր եւ արեւելեան ապրանքներ արտադրող վարպետներ: Անոնք, որոնք կ'ապրէին Լուվրի մէջ, կ'ազատէին ցեղերու վերահսկումէն եւ կը գտնուէին թագաւորին հովանաւորութեան տակ: Եւ հակառակ արհեստանոցի բոլոր վարպետներու բողոքներուն, անոնք հանգիստ կ'արտադրէին եւ կ'իւրացնէին իրենց ապրանքները: Արհեստանոցներու վարպետները ստիպուած կ'ընդունէին պալատին այդ որոշումը։
Լիւտովիկ ԺԳ.-ի թագաւորութիւնը (1610-1643)
1620-ական թուականներուն, Լիւտովիկոս ԺԳ.-ի օրով, Ժան Լեմերայի նախագիծով կառուցուած է Քառակուսի բակին կեդրոնական մասը, երեք կամարակապ անցուղիներով (Ժամացոյցներու բաժինը)։ Այդ օրերուն Քառակուսի բակը ճանչցուած էր շատ նեղլիկ, եւ Լեմերսէյի նախագիծին համաձայն բակին մակերեսը նախատեսուած էր ընդարձակել։ Այդ մտայղացումը յաջողած է իրականացնել յաջորդ թագաւորը՝ Լիւտովիկոս ԺԴ.-ն։
Լուվրը Լիւտովիկոս ԺԴ.-ի օրերուն
Լիւտովիկոս ԺԴ., որ տեղափոխուած էր Վերսայ (Chateau de Versailles), հսկայական շինարարական նախագիծեր կը սկսի իրագործել Լուվրի մեծ վերակառուցմամբ։ Պալատը շրջապատող հին շինութեան մէկ մասը կը քանդուի։ Ընդլայնուած հարաւային թեւին մէջ կ'որոշուի կառուցել նոր մասնաշէնքեր, որոնք կը փակէին ներքին բակին քառակուսին։ Այդ ժամանակաշրջանին գլխաւոր շինութիւնը կը դառնայ Արեւելեան սիւնաշարը: Թագաւորին փափաքով քաղաքին կեդրոնը փոխարկուած Լուվրի ճակատամասը՝ արեւելեանը, պէտք էր իր շքեղութեամբ իւրայատուկ ըլլար: Անոր կառուցման համար 1664-ին թագաւորական մատակարարման պետ Ժան Պաթիստ Քոլպեր ի (Jean-Baptiste Colbert) կողմէ տեղի ունեցող մրցոյթին կը ներգրաւուին այդ օրերու ամէնէն լաւ ճարտարապետերը,  ինչպէս՝ ֆրանսացի Լուի Լէօն (louis leon) եւ Ֆրանսուա Մանսար ը (François Mansart),  ինչպէս նաեւ՝ իտալացի Ճիովանի Լորենցօ Պերնինի ն (Giovanni Lorenzo Bernini): Պերնինիի նախագիծը՝ կ'առաջարկէր քանդել պալատը եւ անոր տեղ կառուցել նոր շէնքեր: Այս նախագիծը կը մերժուի ինչպէս արքունական պալատին, այնպէս ալ ֆրանսական ճարտարապետերուն կողմէ։ Սակայն, մասնակիցներէն իւրաքանչիւրը հովանաւորութիւն կը փնտռէր արքունիքին մէջ, եւ Կոլպեր սադրանքներն ու նենգախոհութիւնները դադրեցնելու նպատակով ճարտարապետերուն կը պարտադրէ համատեղ աշխատիլ նախագիծը իրականացնելու համար։ Այդ նախագիծին մշակման մէջ հիմնական ներդրում ունեցած է Գլոտ Բերօն (Claude Perrault):
Շինարարութիւնը տեղի ունեցած է 1667-1673 թուականներուն: 173 մ. երկարութեամբ ճակատամասը ունի երեք յարկ: Զարդարումէ զուրկ ներքին յարկը կառուցուած է զանգուածային պատերով։ Ճակատամասին գոյութիւն ունէին երկրորդ եւ երրորդ յարկերը միաւորող կրկնակի սիւներ, որոնց կը կրկնեն կեդրոնական բաժինի սիւները:
Եզերքի բաժինները եւ գլխաւոր բաժինը կը ստեղծեն խորութիւն մը։ Ժամանակակիցները նկատած են բարձր տանիքներու բացակայութիւնը, որոնք նախապէս բնորոշ էին ֆրանսական քաղաքացիական ճարտարապետութեան։ Նորարարութիւն էր նաեւ սիւներու առանձնացումը պատին հարթութենէն: Նախապէս կիսասիւներ օգտագործելը ընդունուած էր:
Զոյգ սիւներու տեղադրումով Բերօ կը յաջողի մեծցնել պատուհանին բացութիւնները, որոնք շինութիւնը կը դարձնէին ամբողջական, բայց ոչ միապաղաղ, եւ համամասնութիւններու խիստ պահպանման շնորհիւ՝ աւելի լուսաւոր: Սակայն Լիւտովիկոս ԺԴ. 1680-ին Արեւելեան սիւնաշարին շինարարութեան աւարտէն ետք, արքունական պալատը վերջնականապէս կը տեղափոխէ Վերսայ: Վերակառուցումը կ'ընդհատուի: Արեւելեան ճակատամասին հզօր սիւնաշարին ետեւը կը թաքնուէին բակին անաւարտ շէնքերը, որոնց շինարարական աշխատանքները կ'ամբողջանան ԺԹ. դարուն։
Լուվրեան սրահին հիմնադրումէն կէս դար ետք հոն ապրող վարպետներուն քանակը զգալիօրէն կ'աճի: Հոն կը հիմնադրուին գորգագործական, զինագործական, ոսկերչական եւ կահոյքագործական արհեստանոցներ: Արհեստանոցներէն մէկը կը ղեկավարէր մետաղ կտրող եւ ոսկեզօծող արհեստաւոր Անտրէ-Շարլ Պուլը (André Charles Boulle): Անոր արհեստանոցին մէջ կար 18 աշխատասեղան՝ սեւ փայտէ ապրանքներ արտադրելու համար, երկու հիւսնի աշխատասեղան, հոն կ'աշխատէին նաեւ  սղոցաքաշներ, պրոնզագործներ եւ առանձին մասեր սարքող ու վերջնական տեսքի բերող վարպետներ։ Պուլի հետ միասին աշխատանքի ընթացքին կը հետեւէին նաեւ անոր որդիները: Անոր արհեստանոց ը կը նկատուէր արտադրութեան կեդրոն մը, որ փայտէ եւ պրոնզէ կը պատրաստէր որեւէ տեսակի կահոյք, ինչպէս՝ սեղաններ, խճանկարային գրասենեակներ, գունաւոր փայտէ պատրաստուած պղինձի ներդիրներ, հայելի ապակիներով գրադարակներ, ջահեր, պրոնզէ զարդանախշերով գզրոցներ եւ այլն :
Լուվրը Այսօր
Լուվրի պալատին մէջ այսօր կը գտնուին․
Արուեստի Ստեղծագործութիւններ
Այս բաժնին մէջ ներկայացուած իրերը չափազանց բազմազան են թէ՛ ժամանակաշրջանի, թէ՛ օգտագործուած նիւթերու առումով։ կը ցուցադրուին զարդեր, գորգեր, կահոյք, փղոսկրէ, պրոնզէ իրեր, սերամիքներ եւ այլն։ Ցուցանմուշները կ'ընդգրկեն լայն ժամանակաշրջան՝ միջնադարէն մինչեւ ԺԹ. դարու առաջին կէսը։
Քանդակի բաժինը կ'ընդգրֆէ Միջին դարերը, Վերածնունդը եւ ժամանակակից դարաշրջանը։ Թանգարանին Ռիշելիէ թեւին մէջ կը ներկայացուին ֆրանսական արուեստի աշխարհին մէջ ամէնէն կարեւոր հաւաքածոն, իսկ Տենոն թեւին մէջ իտալական եւ գերմանական գլուխ գործոցներ։
Գեղանկարչութիւն
Գեղանկարչութեան բաժինը կը ներառէ շուրջ 6000 կտաւ՝ միջին դարերէն մինչեւ 1848։ 1848-էն ետք ինկած ժամանակաշրջանին գեղանկարչութեան հաւաքածոն 1986-ին Օրսէ թանգարանին բացուելէն ետք կը տեղափոխուին հոն (չնչին բացառութիւններով)։ Գեղանկարչութեան բաժինը սկիզբը ստեղծուած է արքայական հաւաքածոյէ եւ հետագային համալրուած է գնումներու եւ նուիրատուութիւններու հաշիւին։
Գծանկարչութեան Աշխատանքներ
Լուվրի վերջին՝ Գծանկարչութեան բաժինին մէջ կը ցուցադրուին գծանկարչական աշխատանքեր՝ կատարուած տարբեր արհեստներով։ Գծանկարչական աշխատանքներու ցուցադրութիւնը կը կրէ բացառապէս ժամանակաւոր բնոյթ՝ ստեղծագործութիւնները պարբերաբար կը փոխուին, քանի որ այս դրութեամբ եղած աշխատանքները լոյսի հանդէպ շատ զգայուն են։
Բաժինները
Լուվրի թանգարանը բաղկացած է ութ բաժինէ՝
Հին Արեւելք
Հին Արեւելքի բաժինը նուիրուած է Մերձաւոր եւ Միջին Արեւելքի հին քաղաքակրթութիւններու արուեստին՝ հնագոյն ժամանակներէն սկսեալ՝ առաջին բնակիչներէն՝ (Ք.Ա. 10.000 տարի եւ աւելի) մինչեւ իսլամական դարաշրջան։
Հին Եգիպտոս
Հին Եգիպտոսի բաժինին մէջ ցուցադրուած են նեղոսեան քաղաքակրթութեան մնացորդները՝ նախապատմական ժամանակներէն (Ք.Ա. 4-րդ հազարամեակ) մինչեւ Ք.Ա. 4-րդ դար։
Հին Յունաստան, Էթրուսք եւ Հռոմ
Այս բաժինը կը ներառէ երեք քաղաքակրթութիւն՝ հին Յունաստան, Էթրուսք եւ հին Հռոմ, կողք կողքի ցուցադրելով հսկայ տարածաշրջանի մը հին ժառանգութիւնը՝ Յունաստան, Իտալիա, հին Բաբելոն, Շումեր, Աքքատ՝ Նէօլիթեան ժամանակաշրջանէն (Ք.Ա. 4-րդ հազարամեակ) մինչեւ Ք.Ա. 5-րդ դար։
Իսլամական Արուեստ
Վերաբացուած է 2012-ին։
Ափրիկէ, Ասիա, Ովկիանիա, Ամերիկա
Այս փոքրիկ բաժինը կը ներկայացնէ վերոնշեալ տարածաշրջաններու արուեստի փոքրիկ հաւաքածոյ մը՝ թիւով 100, գլխաւորաբար արձանիկներ եւ քանդակներ։ Բացուած է 2000-ին։ Այս բաժինը նախատեսուած է, իբրեւ Պրենլի ափափողոցի թանգարանի ( Musée du quai Branly) մշտական ներկայացուցչութիւն Լուվրի մէջ:
Լուվրի պալատին Սիւնաշարը
Լուվրի Սիւնաշարը ֊ Փարիզի մէջ գտնուող թագաւորական պալատին արեւելեան ճակատը, կը նայի Լուվրի հրապարակին։
Կառուցուած է 1667-1673 թուականներուն: Ճարտարապետ Գլոտ Բերօ, յայտնի հեքիաթասացին եղբայրը, որ հիմնուած է Լուի Լէոյի նախնական նախագիծին վրայ: Ուղղաթիռին երկայնքը՝ 170 մ. է: Սիւնաշարը կը համարուի ֆրանսական դասականութեան գլուխ գործոցներէն մէկը։
Լուվրի Հարաւային Ճակատը
Նկարին մէջ պատկերուած է Լուվրի հարաւային ճակատին գերշահագործման ծրագիրը՝ ճարտարապետ Լուի Լէոյի ներկայիս հարաւային ճակատին:
Մոնա Լիզային (Ճիոքոնտօ) գեղանկարը Լուվրի մէջ
Լէոնարտօ տա Վինչի ի նշանաւոր գեղանկարը` Ճիոքոնտը (Մոնա Լիզա) կը գտնուի Փարիզ ի Լուվր թանգարանին մէջ: 1516-ին,  իտալացի գեղանկարիչ Լէոնարտօ տա Վինչի Մոնա Լիզա տել Ճիոքոնտոյի գեղանկարը հետը կը փոխադրէ` անցնելով Ալպեան լեռնաշղթան եւ հասնելով Ֆրանսա,  ուր ան իր գործը կը նուիրէ Ֆրանսայի թագաւոր Ֆրանսուա Ա.-ին: ԺԹ. դարուն գեղանկարը կը դրուի Լուվրի թանգարանին մէջ, ուրկէ անիկա կը գողցուի 1911-ին: Անոր վերագտնումէն ետք, Բ. Համաշխարհային պատերազմին ընթացքին անիկա կը պահուի Շամպորի եւ Ամպուազի պալատներուն մէջ: Ապա, 1963-ին,  անիկա կը կտրէ Ատլանտեան ովկիանոս ը` ցուցադրուելու համար Ուաշինկթընի եւ Նիւ Եորք ի մէջ,  Միացեալ Նահանգներ:  Անոր վերջին պաշտօնական ճամբորդութիւնը կ'ըլլայ դէպի Թոքիօ,  Ճափոն, 1974-ին: Այդ թուականէն ի վեր Ճիոքոնտը Լուվրէն բնաւ դուրս չէ ելած:  Կ'ըսուի,  թէ ամէն տարի մեծ թիւով այցելուներ կու գան Լուվր, յատկապէս այդ նկարը տեսնելու համար,  ինչ որ տարեկան 20 Միլիոն եւրօ շահ կ'արձանագրէ թանգարանին :
Լուվրի Բուրգը
1983 թուականին Ֆրանսայի Նախագահ Ֆրանսուա Միթերանի պատուէրով Լուվրի պալատին Նափոլէոնեան հրապարակին մէջտեղը կը կառուցուի Բրգաձեւ նոր մուտք՝ Լուվրի բուրգը։ Նախագիծը կ'իրականացնէ չինական արմատներով ամերիկացի ճարտարապետ Լէօ Մինկ Փեյը։ Ամբողջ հաւաքածոն կառուցուած է ապակիէ կտորներէ։ Գլխաւոր բուրգին բարձրութիւնը 23, 64 մեթր է, իսկ յատակը՝ 35, 42 մեթր քառակուսի։ Ամբողջ բուրգը բաղկացած է իրարու միացած թիւով 603 շեղանկիւններէ եւ 70 եռանկիւններէ։ Հանդիսաւոր բացումը կայացած է 30 Մարտ 1989-ին, իսկ բացուած է 1 Ապրիլին։ Բուրգին կառուցման առիթը 1789-ի ֆրանսական մեծ յեղափոխութեան 200-ամեայ յոբելեանն էր։
Լուվրը եւ Փարիզի միւս թանգարանները
Եւրոպական արուեստը սկսած 1848-ին Փարիզի մէջ ներկայացուած է Օրսէ թանգարանին մէջ (1848-1914 թուականներ) եւ Փոմփիտու կեդրոնին մէջ (1914-էն սկսեալ՝ ժամանակակից եւ նոր արուեստ)։ Ասիական արուեստը ներկայացուած է Կիմէ թանգարանին մէջ (Guimet)։ Ափրիկէի, Ովկիանիոյ եւ Ամերիկայի բնիկներու արուեստը Լուվրի մէջ կը գրաւէ համեմատաբար փոքր տեղ (շուրջ հարիւր ստեղծագործութիւն), Փարիզի մէջ ասոնք առաւել ընդգրկուն ներկայացուած են Պրենլի ափափողոցին (Le musée du quai Branly) թանգարանին մէջ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Փարիզի թանգարաններ
Գէորգ Ա. Սարաֆեան
'''Գէորգ Ա. Սարաֆեան''', (1889,Այնթէպ-Սեպտեմբեր 6 1975 ), ուսուցիչ եւ խմբագիր:
Կենսագրութիւն
Գ.Ա. Սարաֆեան ծնած է Այնթէպ, 1889-ին: Նախնական եւ երկրորդական ուսումը կը ստանայ տեղւոյն Վարդանեան կրթարանին մէջ, որուն ընթացքը աւարտելէ անմիջապէս ետք, ուսուցչական պաշտօնով կը հրաւիրուի նոյն հաստատութեան կողմէ։1910-ին կ՚անցնի Պոսթոն, ուր մուտք կը գործէ Պրիճուոթըրի Պետական Ուսուցչանոցը, որուն ընթացքը աւարտելէ ետք կը նուիրուի ուսուցչական ասպարէզին: 1923-ին կը նշանակուի Քալիֆորնիոյ Լա Վեռն Գոլէճի օտար լեզուներու եւ գրականութեան ուսուցչապետ: 1929-ին Հարաւային Քալիֆորնիոյ Համալսարանէն կը վկայուի Դոկտոր Փիլիսոփայութեան աստիճանով: Յաջորդող տարիներուն, Գ.Սարաֆեան նախ կը վարէ Հարաւ. Քալիֆորնիոյ Համալսարանի մանկավարժական բաժանմունքի ուսուցչապետութիւնը, եւ ապա՝ մինչեւ 1950 համալսարանի Ուսուցչանոցի վարիչ տնօրէնի պաշտօնը: Մանկավարժական իր ասպարէզին զուգահեռ, Գ.Սարաֆեան նաեւ կը զբաղի հրապարագրութեամբ, ինչպէս նաեւ Մանկավարժական-Հոգեբանական հարցերու ուսումնասիրութեամբ: Որպէս խմբագիր կամ յօդուածագիր ան կ'աշխատակցի Պոլսոյ Արեւելք-ին, Պոսթոնի Այգ-ին, Նիւ Եորքի Կոչնակ-ին Քալիֆորնիոյ Նոր Կեանք-ին: Մանկավարժական ու հոգեբանական հարցերու նուիրուած իր հատորներէն անկախ, Գ.Սարաֆեան անգլերէն լեզուով կը հրատարակէ Մանկավարժութեան Պատմութիւնը Հայաստանի Մէջ (Լա Վեռն Լիտըր, 1930) ուսումնասիրութիւնը, որ 1953-ին, Պուէնոս Այրէսի մէջ կը վերահրատարակուի սպաներէն լեզուով, ինչպէս նաեւ կ'աշխատասիրէ ու կը խմբագրէ Պատմութիւն Անթէպի Հայոց Ա. եւ Բ. հատորները (Լոս Անճելոս, 1953):
Գ.Սարաֆեան կը մահանայ 6 Յունիս 1975-ին:
Թաւրիզի շուկայ
Թաւրիզի շուկայ (պարս.՝ تبریز بازاری, արաբ.՝. بازار تبریز, ազր.՝ Təbriz bazarı), Թաւրիզի ամենահին փակ շուկան, որ 2010-ին ներառուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ: Դարեր շարունակ Թաւրիզ քաղաքը կանգնած է Մետաքսի ճամբուն վրայ: Քաղաքէն այս ճամբան շարունակուած է դէպի հիւսիս, հարաւ եւ արեւմուտք: Առեւտրային ճամբուն վրայ գտնուելուն շնորհիւ, քաղաքը դարձած է կարեւոր տարածաշրջանային եւ տարբեր քաղաքակրթութիւններու  հատման  կեդրոն: Ատիկա պատճառ դարձած է, որ քաղաքը ձեւաւորուի այսօր արդէն համաշխարհային ճանաչում ունեցող Թաւրիզի շուկան: Հետագայ զարգացման ընթացքին անիկա վերածուած է մեծ համալիրի մը, որ տարածուած է շուրջ 1 միլիոն քառակուսի մեթրի վրայ եւ ունեցած է 4 քմ.երկարութիւն: Գտնուելով Թաւրիզի կեդրոնը, այս շուկան կը ներկայացնէ քանի մը մասնագիտացած մեծ շուկաներու ամբողջութիւն մը: Իբրեւ օրինակ` Ամիր շուկան, որ մասնագիտացած է  ոսկեղէնի առեւտուրի մէջ եւ  Մոզաֆարիէն, որ մասնագիտացած է գորգերու, կօշիկներու եւ այլ առարկաներու վաճառքին մէջ: Ժզ. դարուն, երբ Սեֆեւեաններու մայրաքաղաք կը դառնայ Թաւրիզը, շուկային համար կը սկսի ծաղկման շրջան մը: Ժէ. դարուն քաղաքը կը դադրի մայրաքաղաք ըլլալէ, սակայն չի կորսնցներ տնտեսական ու առեւտրային առումով իր կարեւորութիւնը: Մեր օրերուն, հակառակ շուկային մեծ թիւով ժամանակակակից առեւտուրի կեդրոններու ու խանութներու առկայութեան, Թաւրիզի շուկան կը շարունակէր պահպանել ոչ միայն քաղաքին, այլ ամբողջ նահանգին տնտեսական կեդրոնի կարգավիճակը: Յատկանշական է, որ Թաւրիզի շուկան քանի մը անգամ եղած է քաղաքական կռիւներու բեմ` 1905-1911 թուականներուն սահմանադրական յեղափոխութեան եւ 1978-1979 թուականներուն իսլամական յեղափոխութեան ատեն: Շուկան նաեւ կը համարուի քանի մը կրօնական ծիսակատարութիւններու անցման վայր: Շուկային տարածքին Աշուրայի օրերուն իսլամները 10 օր շարունակ կ'անցընեն Աշուրա-ի յիշատակի երեկոներ: Այդ ընթացքին շուկային առեւտուրը կը դադրի: Կրօնական աւանդոյթներու համաձայն, Թաւրիզի շուկային յետնամասին կառուցուած քանի մը մզկիթներ: Անոնցմէ ամենայայտնին Ուրբաթօրեայ մզկիթն է: Ներկայիս շուկային տարածքին կը գործէ 28 մզկիթ, 8 դպրատուն, 7 շուկայ, հինգ բաղնիք եւ մէկ  մարզասրահ:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Համաշխարհային ժառանգութիւն Իրանի մէջ Ստորոգութիւն:Թաւրիզի շէնքեր եւ կառոյցներ Ստորոգութիւն:Համաշխարհային ժառանգութիւն՝ այբբենական կարգով
Էտուարտ Սարապեան
Էտուարտ Աուետի Սարապեան (25 Փետրուար, 1918, Տոնի Ռոսթով - 9 Յունիս,1984 Երեւան), ճարտարապետ, ՀԽՍՀ վաստակաւոր շինարար (1959), ՀԽՍՀ վաստակաւոր ճարտարապետ (1968)։
Ազգային-արցախեան պատերազմի ազատամարտիկ, ազատագրական շարժման գործիչ, գրագէտ Դաւիթ Սարապեանի հայրն է։
Կենսագրություն
1942-ին աւարտած է Թպիլիսիի վրացական ճարտարարուեստական հիմնարկը։ 1951-1959-ններուն՝ Երեւանի գլխաւոր ճարտարապետի տեղակալ, 1959-1964-ններուն՝ գլխաւոր ճարտարապետ։