cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Գեղարդի վանք
Նոր ժամանակներ
Երեւանի Մաշտոցի անուան Մատենադարանին, ինչպէս նաեւ Փարիզի Ազգային գրադարանին եւ Պերլինի Արքայական գրադարանին մէջ կը պահուին ձեռագիրներ, ինքնագիրներ, ընդ որում՝ աւետարաններ, Սաղմոսարաններ, Ճառընտիրներ, Մաշտոցներ, Շարակնոցներ եւ Յայսմաւուրքներ, որոնք կազմուած, ծաղկած, գրուած ու ընդօրինակուած են Գեղարդավանքին մէջ։ Ժբ. դարուն թուագրուած Այրիվանքի Փիլիպոս քահանային կազմած Տօնապատճառին կազմը Մատենադարանին մէջ պահուող հնագոյն կազմերէն մէկն է։
Կաթողիկէ
1215-ին կառուցուած է համալիրին գլխաւոր՝ Կաթողիկէ եկեղեցին, որ իր յօրինուածքով Հայաստանի խաչաձեւ գմբեթակիր կառոյցներու՝ Ժբ.- Ժգ. դարերուն հանրահայտ օրինակներէն է։ Արեւելեան եւ հարաւային պատերը ակօսուած են զոյգ հայկական խորշերով։ Կաթողիկէն հարուստ է յարդարանքով, յատկապէս թմբուկն ու հարաւային շքամուտքը, որու ճակատային մասին մէջ բարձրաքանդակ կայ, որ կը պատկերացնէ առիւծի մը յարձակումը ցուլի վրայ։
Կաթողիկէին յատակագիծը ուղղանկիւն է՝ ներգծուած խաչով մը, որու կեդրոնը ստեղծուած քառակուսիէն կը սկզբնաւորուի սլացիկ թմբուկի մը վրայ խարսխուած գմբէթը։ Խաչին արեւելեան թեւը պսակուած է կիսաշրջանաձեւ աւագ խորանով, իսկ միւս թեւերը ընդարձակուելով ստացած են ուղղանկիւն տեսք մը՝ ծածկուած գլանաձեւ թաղերով։ Գմբէթակիր քառակուսիէն թմբուկին կորին անցումը իրականացուած է առագաստներու միջոցով։
Եկեղեցւոյ արտաքին ծաւալները յստակօրէն կը դրսեւորեն անոր ներքին կառուցուածքը:Իր յատակագծային եւ տարածական-ծաւալային յօրինուածքով կաթողիկէն Հայաստանի Ժբ.-Ժգ. դարերու գմբէթակիր կառուցուածքներուն բնորոշ օրինակներէն է։
Գաւիթ
1215-1225 թուականներուն Կաթողիկէին արեւմտեան կողմին կից կը կառուցուի կեդրոնակազմ, քառասիւն, շթաքարային մշակումով գմբէթաւոր գաւիթը։ Անիկա իր արտաքին տեսքով կը յիշեցնէ լեռնային գիւղական տուները։ Հիւսիս արեւելեան եւ հարաւ արեւելեան անկիւններուն մէջ ունի երկյարկ աւանդատուներ, որոնցմէ ձախակողմեանը` երկրորդ յարկինը, նուիրուած է Թադէոս առաքեալին։ Արձանագրութիւններէն կ'իմանանք ոչ միայն կառուցողներուն, այլեւ բարերարներուն ու շինարարութեան մասնակցած միաբաններուն անունները։ Եկեղեցւոյ գմբէթակիր քառակուսիին վրայ փորագրուած է ճարտարապետին անունը՝ Գալձագ։
Կեդրոնը՝ հաւասար հեռաւորութեան վրայ, ազատ կանգնած են չորս զանգուածեղ սիւներ, որոնցմէ մինչեւ դիմացի պատերուն որմնասիւները տարածուող կամարները ներքին տարածութիւնը կը բաժնեն մէկ մեծ (կեդրոնական) եւ ութ առաւել փոքր հատուածներու։ Շինութեան գլխաւոր առանցքը կը կազմէ կեդրոնական հատուածը` ծածկուած շթաքարէ նրբաքանդակ թաղով։
Աւազան ու ժամատուներ
Ժայռը, որ վանական համալիրին համար իբրեւ հիւսիսային պատ կը ծառայէ, հարուստ է ներքին քանդակներով։ Անոր խուցերէն մէկուն մէջ, որ յայտնի է իբրեւ «աւազան», կը բխի սառնորակ աղբիւր մը, որու արեւելեան կողմը խուց մը փորուած է, իսկ արեւմտեան կողմը՝ աւազան մը մկրտութիւններու համար։ Խորանէն հիւսիս-արեւմուտք նայող հատուածին մէջ՝ լեռնային աղբիւրներով լեցուն աւազանին կից, դրուած է Ս.Պատարագներուն օգտագործուող սկիհ ը՝ այն գաւաթը, որու մէջ օրհնուած են հացն ու գինին։ Ատիկա Գեղարդավանքին գաւիթէն մուտք ունեցող, երկու զոյգ խաչուող կամարներով եւ շթաքարային յարդարանքով, գմբէթով ու երդիքէն լուսաւորուող ժայռափոր առաջին եկեղեցին էր, զոր կառուցած էր Պռոշ իշխանը 1230-1250 թուականներուն (ճարտարապետ` Գալձագ)։ Աւազանին պատերը զարդարուած են քանդակներով ու խաչերով։ Պաշտամունքային համալիրը (եռայարկ Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ հետ միասին) ժողովուրդին կողմէ կոչուած է «Եօթ եկեղեցիներու վանք», որ ունի նաեւ քառասուն մատուռ եւ պատարագի համար նախատեսուած խորան։ Ժամատուներուն մէջ հիմնական ուշադրութիւն կը դարձնէին կառոյցին ներքին տարածութեան կազմակերպման վրայ։
1283-ին փորուած է ժայռակոփ երկրորդ եկեղեցին եւ անոր գաւիթը, վերջինը, հաւանաբար, եղած է Պռոշեաններու տոհմական դամբարանը։ Գաւիթին մուտքի առանցքին ուղղութեամբ ստեղծուած կամարներուն մէջ քանդակուած է եզան գլուխ մը, որ կը պահէ շղթայակապ երկու առիւծներ, անոնցմէ քիչ մը վար գծուած է թեւերը պարզած արծիւ մը՝ ճիրաններուն մէջ գառնուկ մը։ Կ'ենթադրուի, որ ատիկա Պռոշեաններու տոհմական զինանշանն է։ Զինանշանին հաւանական բացատրութիւնը հետեւեալն է․ «Քանի դեռ շղթայուած ենք, ինչպէս առիւծներ, կը մնանք այնքան հզօր, որքան եզը, եւ կը պահպանենք մարդիկը այնպէս, ինչպէս արծիւը կը պահէ գառնուկը»։
Զմմառու Պատրիարքական Միաբանութիւն
Զմմառու Պատրիարքական Միաբանութիւն, Զմմառ, Լիբանան (1750-1753), Կաթողիկոսական Աթոռին կապուած միաբանութիւն, դպրեվանք։
Գեղարդի վանք
Աւազան ու ժամատուներ
Ժամատունէն դէպի արեւելք կը գտնուի ուրիշ սրահ-եկեղեցի մը, որ յայտնի է իբրեւ «Աստուածածին»։ Դէպի այդ եկեղեցւոյ մուտքը կամարակապ է, որու վերը կը գտնուին Պօղոս եւ Պետրոս առաքեալներուն քանդակները։ Այդ եկեղեցին կը պատկանի գմբէթաւոր դահլիճներու տիպին։ Պատերէն դուրս ելլող կիսաշրջանաձեւ կամարներուն վրայէն կը բարձրանայ թմբուկը՝ գմբէթին քանդակազարդ կիսագունդով պսակուած։ Գմբէթակիր քառակուսիէն թմբուկին կորին անցումը իրականացուած է առագաստներու միջոցով։ Ինչպէս եկեղեցւոյ, այնպէս ալ գաւիթին պատերը ծածկուած են քանդակներով (մարդկային պատկերաքանդակներ, թռչուններ, երկրաչափական եւ բուսական տարբեր բնոյթի հիւսուածքներ եւ այլն)։
Ժայռին վերի մասին մէջ 1288 -ին կառուցուած  է Պռոշ իշխանին որդւոյն՝ Պապաքի եւ անոր կնոջ Ռուզուքանի ժամատուն-դամբարանը, որ չորս անջատ սիւներով կեդրոնակազմ յօրինուածք մըն է։ Վանքին շրջապատը կան գեղաքանդակ բազմաթիւ խաչեր եւ ժայռափոր խուցեր։
Խաչքարեր
Դէպի վանական համալիր տանող ճամբան կ'անցնի պարիսպին զուգահեռ կառուցուած ճամբով մը։ Պատին վրայ կը գտնուին Ժզ.-Ժէ. դարերուն վերագրուող խաչքարերու կրկնօրինակներ։ Անոնք տեղադրուած են Իա. դարուն, երբ Նախիջեւան ի Ինքնավար Հանրապետութեան տարածքին գտնուող Ջուղա գիւղին գերեզմանադաշտը ամբողջութեամբ վերցուած են Ազրպէյճան ի իշխանութիւններուն հրամանով՝ փոխարէնը  ռազմական կեդրոն մը կառուցելու նպատակով։ 10․000-ի հասնող խաչքարերու ջարդը սկսած էր Ի. դարու սկիզբը, երբ Երեւանի նահանգին մէջ երկաթուղային շինարարութիւն կ'իրականացուէր: Երեւանէն երկաթուղին կը հասնէր Ջուղա, հոնկէ՝ Իրան։ Երկրորդ փուլը եղած էր խորհրդային իշխանութեան տարիներուն, իսկ երրորդ փուլը՝ 2000-ական թուականներուն, դամբարանադաշտը վերջնականապէս ոչնչացած էր։
Զմմառու Պատրիարքական Միաբանութիւն
Ծագումը Զմմառու Միաբանութեան
Աբրահամ Պետրոս Ա. Կաթողիկոսի ժամանակ (1742 - 1749), պատրիարքական կղերը կազմուած էր Եպիսկոպոսներէ եւ քանի մը Անտոնեան կրօնաւորներէ, որոնք, 1750-ին Քրէյմի վանքէն փոխադրուեցան Զմմառու նորակառոյց վանքը։ Հոն սկսան ապրիլ հասարակութեամբ, ինչպէս այդ ժամանակուան հայ վանքերու վարդապետները, ապա Միքայէլ Պետրոս Գ. Գասպարեան Կաթողիկոսի օրով է, որ կանոնական սահմանումը տեղի ունեցաւ։
Գեղարդի վանք
Խաչքարեր
Խաչքարերը, բացի եռամաս աւանդական կառուցուածք ունենալէ, որոնք կը խորհրդանշեն երկրային կեանքը, խաչ-ճանապարհը եւ երկնային արքայութիւնը, ունին նաեւ յաւելեալ քանդակներ՝ իշխաններու եւ հրեշտակներու կերպարանքներով եւ նախշերով։
Զմմառու Պատրիարքական Միաբանութիւն
Նպատակ
Միաբանութեան մասնայատուկ նպատակն է, ըստ 1986-ին լոյս տեսած եւ Արեւելեան եկեղեցիներու կողմէ վաւերացուած կանոնագիրքի թիւ 4 յօդուածին՝
Առաջին օրէն, Զմմառու միաբանի յատկանիշը եղած է՝ ցոյց տալ իր ամբողջական տրամադրութիւնը ծառայելու հայ ժողովուրդին ուր որ է, հետեւելով Կաթողիկոսի ուղղութիւններուն, որ ի կանոնէ միաբանութեան մեծաւորն է, նոյնիսկ եթէ ինք միաբան չէ։ Կաթողիկոսը, արդարեւ, իր ընտրութեան օրն իսկ կը դառնայ միաբան եւ մեծաւոր միաբանութեան։ Իր հնազանդութեան ուխտին զօրութեամբ, միաբանը չի կրնար մերժել իրենց առաջարկուած որեւէ առաքելութիւն, բացի երբ մերժելու շատ լուրջ ու ծանր պատճառ մը ունի։
Իրենց ներդրումով ու անձնազոհողութեամբ, Զմմառու միաբանները հերոսական դրուագներ արձանագրած են Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ պատմութեան մէջ։ Փոքր Ասիոյ գաւառներու մէջ դիմագրաւած են եղբայրասպան կռիւներ, Կովկասի մէջ իրենց առաքելութիւնը կատարած են գաղտնաբար։ Շատեր աքսորուած, բանտարկուած կամ սպաննուած են։ Մեծ Եղեռնի արհաւիրքին ինկան 15 նահատակներ, որոնց շարքին Երանելի Իգնատիոս Մալոյեան՝ տիպարը 21-րդ դարու կղերականին, պարծանքը Հայ Կաթողիկէ ու Տիեզերական Եկեղեցւոյ, հզօր պաշտպանը Զմմառու Միաբանութեան ու անոր դպրեվանքին։
Վարչաձեւ
Զմմառու միաբանութեան մեծաւորն է Ամենապատիւ Կաթողիկոս Պատրիարքը, որ կը կառավարէ միաբանութիւնը իր պատրիարքական փոխանորդով, որ իր կարգին, չորս վարչական հայրերու հետ միասին կը կազմեն վարչական խորհուրդը, որուն պարտականութիւններն են՝ մատակարարել վանքապատկան ինչքերը ու հարստութիւնները, արժեւորել միաբանութեան բարոյական վաստակը, ոգեւորել առաքելական խանդը, հրահրել հոգեւոր աւանդը, պայծառացնել ազգային ու մշակութային գանձերը եւ դերը, ամրապնդել պատմական գոյատեւումը նոր միաբաններ պատրաստելով 21-րդ դարու հոգեւոր ու ազգային պահանջներուն համաձայն։
Միաբանութիւնը կը կառավարուի յատուկ սահմանադրութեամբ, որ վաւերացուած 24 Փետրուար 1986-ին, ինչպէս նաեւ կանոնական ընդհանուր ժողովներուն ցուցմունքներով եւ որոշումներով, որոնք կը գումարուին վեց տարին անգամ մը կամ երբ հարկ է Ամենապատիւ Հոգեւոր Տիրոջ՝ միաբանութեան մեծաւորին եւ Արեւելեան Եկեղեցիներու յատուկ արտօնութեամբ։
Վիճակագրական համայնապատկեր
Զմմաու Միաբանութեան մէջ այժմ անդամներու ընդհանուր թիւն է 45 միաբան հայրեր՝ 2 Կաթողիկոս Պատրիարքներ, 7 Եպիսկոպոս Հայրապետներ, 2 Թ. Ծ. Վարդապետներ, 36 Վարդապետ Հայրեր։ Անոնք կը պաշտօնավարեն 16 երկիրներու մէջ (Լիբանան 18, Միացեալ Նահանգներ 5, Ֆրանսա 5, Սուրիա 4, Գանատա 3, Իրան 2, Յորդանան 1, Երուսաղէմ 1, Աւստրալիա 1, Թուրքիա 1, Արժանթին 1, Իտալիա 2, Հայաստան 1, Ռուսիա 1, Հալէպի փոքր դպրեվանք՝ 8 հոգի, Զմմառու փոքր դպրեվանք, 3 հոգի, Զմմառու մեծ դպրեվանք՝ 9 հոգի)։
Եզրակացութիւններ ապագայի հեռանկարով
Ներկայիս Միաբանութեան ամէնէն հրատապ հարցերն են՝
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ կաթոլիկ եկեղեցի Ստորոգութիւն:Միաբանութիւններ Ստորոգութիւն:Լիբանանի միաբանութիւն Ստորոգութիւն:Զմմառու հայ միաբանութիւն
Քնար երգչախումբ
Քնար երգչախումբ: Դամասկոսի Հայ Կաթողիկէ Միութեան «ՔՆԱՐ» երգչախումբը հիմնադրուած է 1962-ին Հայր Անդրանիկ Կռանեան ի ջանքերով։ Երգչախումբը ներկայացուցած է հայ ազգային ու ժողովրդական երգացանկ ու կատարած  զանազան համերգներ այդ օրերուն, ինչպէս նաեւ ելոյթներ ունեցած է պետական հեռուստակայանէն։
Սիրողական այս խումբը որու անդամները մինչ այդ մաս կը կազմէին եկեղեցւոյ երգեցիկ խումբին, իր կարեւոր ներդրումը ունեցած է հայ խմբերգային արուեստը ծանօթացնելու ու սիրցնելու գործին մէջ։ Կարճ շրջանի մը համար խումբը ղեկավարած է խմբավար Պօղոս Ապաճեանը 70ական թուականներուն, ապա 80 ական թուականներուն խումբը վերակազմած է Անթուան Քէշիշեանը ու սկսած փայլուն գործունէութեան շրջան մը։
Խումբը միշտ իր ելոյթները ունեցած է Հայ կաթողիկէ եկեղեցւոյ պատկան «Ամինեան» սրահին մէջ։ «ՔՆԱՐ» երգչախումբը մինչեւ օրս ամէն կիրակի եւ տօնական օր կը կատարէ Ս․ Պատարագի բազմաձայն երգեցողութիւնը Հայ կաթողիկէ եկեղեցւոյ մէջ։
Քնար երգչախումբի ղեկավարութիւնը 1986 թուականին
1986 թուականին խումբի ղեկավարութիւնը կը ստանձնէ Սարգիս Քէշիշեանը, որ «ՔՆԱՐ»ի շուրջ կը հաւաքէ երիտասարդ անդամներ ու կը սկսի նոր շրջան մը աշխատանքի ու գործունէութեան։ Տարիներ շարունակ երգչախումբը կ՝ունենայ համերգներ ու մասնակցութիւններ զանազան հանդիսութիւններու ու տօնակատարութիւններու։
Քնար երգչախումբի ղեկավարութիւնը 1990 թուականին
1990 թուականին ՀԿՄ ի վարչութիւնը որ կը տնօրինէ երգչախումբը մայր հայրենիքէն կը հրաւիրէ արուեստագէտ պրն․ Ժիրայր Ալթունեանը խմբավարելու երգչախումբը։ Պրն Ալթունեանի աշխատանքը նոր որակ կը հաղորդէ երգչախումբի կատարումներուն ու ան մինչեւ 2001 թուական, ամէն տարի այցելելով Դամասկոս ու աւելի քան մէկ ամիս աշխատելով խումբին հետ կը պատրաստէ տարեկան ելոյթը ու կը ներկայացնէ զանազան համերգներ։
Այս հանգրուանին որպէս օգնական խմբավար ու խումբի ընկերակցող դաշնակահար Շանթ Քէշիշեանը կ՝ունենայ իր կարեւոր մասնակցութիւնը։ Երգչախումբը այս շրջանին ունեցած է շատ ելոյթներ, հիւրախաղերով մեկնելով, Հալէպ,Պէյրութ, Քեսապ, Լաթաքիա ու մասնակցութիւն բերած շատ մը փառատօներու։
Քնար երգչախումբի ղեկավարութիւնը 2003 թուականին
2003 թուական սկսեալ երգչախումբի խմբավարն է Շանթ Քէշիշեանը որ կը շարունակէ աշխատիլ երգչախումբին հետ մեծ սիրով ու համբերութեամբ։ 2004 թուականին «Քնար»ը կը մեկնի Մայր Հայրենիք ու կը մասնակցի մեծ յաջողութեամբ «Մէկ ազգ,մէկ մշակոյթ» համահայկական առաջին փառատօնին, երգչախումբի պատմութեան էջերուն մէջ արձանագրելով անմոռանալի ու յիշատակելի ելոյթներ ու այցելութիւններ։
Քնար երգչախումբի հիմնադրութեան 50 ամեակը
2012 թուականին երգչախումբը կը նշէ հիմնադրութեան 50 ամեակը տպաւորիչ համերգով մը Հայ Կաթողիկէ եկեղեցւոյ մէջ։
10 Յունիս 2012-ին, Դամասկոսի հայ կաթողիկէ եկեղեցւոյ մէջ տեղի ունեցաւ յոբելենական համերգ` «Քնար» երգչախումբին կատարմամբ, նուիրուած երգչախումբին հիմնադրութեան յիսնամեակին (1962-2012):
Սուրիոյ տագնապը եւ մշակոյթի պահպանման ճիգերը շնորհիւ Քնար երգչախումբի կազմին
Սուրիոյ ներկայ տագնապալի ու անապահով իրավիճակը ցաւալի ազդեցութիւն կ՝ունենայ հայապահպանման ու մշակոյթի պահպանման աշխատանքներուն վրայ։ Սակայն «Քնար երգչախումբ»ի անդամները կը հաւատան որ խաղաղութիւնը պիտի հաստատուի ու երգչախումբի ձայնը լսելի պիտի դառնայ տակաւին երկար տարիներ։
Սուրիոյ Արաբ երաժշտանոցի դրուատանքը
«Քնար»ը իր գոյութեան երկար տարիներու ընթացքին մեծապէս գնահատուած է թէ հայ համայնքի կողմէ, թէ տեղացի արաբ երաժշտասէրներու կողմէ։ Անոր մասին բազմիցս դրուատիքով արտայայտուած են շատ մը տեղացի երաժիշտներ, մանաւանդ Սուրիոյ երաժշտանոցի հիմնադիր տնօրէն Սուլհի ալ Ուատին։
Պարգեւներ եւ Պատւոյ գիրեր
Քնար Երգչախումբը ստացած է բազմաթիւ շնորհաւորագրեր ու Պատուոյ գիրեր։ 2011-ին ստացած է Հայաստանի Մշակոյթի նախարարութեան Պատուոյ գիրը:
2012 թուականին Դամասկոսի մէջ Հայաստանի Հանրապետութեան դեսպանատան Ոսկէ մետալը։
Թլկատինցի
Թլկատինցի (Յովհաննէս Յարութիւնեան, ), Մեծ եղեռնի զոհ, գրող, մանկավարժ, հասարակական գործիչ։
Քնար երգչախումբ
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Դամասկոսի երգչախումբեր
Թլկատինցի
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1860-ին Խարբերդի Խոյլու գիւղը, հին անունով՝ Թիլ-Կաթի, որ ժողովուրդի լեզուին մէջ դարձած է Թլկատին (Արեւմտեան Հայաստան)։ Կանուխէն անհայր մնացած եւ մեծցած է մօր խնամքով: իր կրթութիւնը ստացած է Ազգ. Սմբատեան վարժարանին մէջ։ Աւարտելուն՝ դեռ պատանի, ատեն մը շրջակայ գաւառներու դպրոցներուն մէջ կը վարէ ուսուցչական պաշտօն։ Ապա Խարբերդ դարձած կը հիմնէ իր դպրոցը՝ Կեդրոնական վարժարանը։ Հայ լեզուի եւ գրականութեան իր պաշտամունքը կը յաջողի փոխանցել աշակերտներու ամբողջ սերունդի մը՝ Ռուբէն Զարդարեանէն մինչեւ Բենիամին Նուրիկեան։ Կը ներշնչէ գաւառի գրականութեան սէրը եւ կը պատրաստէ գրական հակումներով սերունդ: Միւս կողմէն, կ՛արտադրէ իր կարգին, Պոլսոյ թերթերուն ղրկելով առաւելաբար քրոնիկներ, երբեմն պատմուածքներ, յաճախ գրական դարձուածքով թղթակցութիւներ։ Ուսուցչութիւն եւ գրական արտադրութիւն լրիւ լեցուցած են Թլկատինցիի ինքնամփոփ ու մենաւոր կեանքը։ Նահատակուած է 1915-ի ամրան, Խարբերդի մօտ, Ծովք լիճի ափերուն։
Թլկատինցի գիւղէն զատ ուրիշ աշխարհ չէ ունեցած: Օտար լեզու սորվելու առիթն ալ չէ հետապնդած, որով՝ արտաքին աշխարհի մտածողութեան եւ արուեստի պատուհանները գոց եղած են իր առջեւ: Թլկատինցի, իբրեւ գաւարի ամենէն հարազատ զաւակներէն մէկը, մօտէն ճանչցած է իր նկարագրած տիպարները - մամիկներ, տէրտէրներ, մշակներ, հարսեր եւ աղջիկներ:
Քրոնիկներ
Կը ներկայացնեն բազմազան երեւոյթներ, դէպքեր եւ դէմքեր հայկական գաւառէն: Ոմանք ազգագրական եւ տեղագրական բնոյթ ունին, ուրիշներ գրական-գեղարուեստական նկարագիր:
Վիպակներ եւ Պատմուածքներ
«Մութ Անկիւններէ» կամ «Կնամա՞րտ Թէ Ցլամարտ», որուն մէջ նկարագրուած է գիւղացի բացասական տիպար մը, ծոյլ եւ խորամանկ: «Գաւաթ Մը Միայն» պատմուածքը լուսաւորչական եւ բողոքական հայերու միջեւ գզուըտուքի պատկեր մը կը գծէ, բամբասանքի եւ ծաղրի մոլեգնութեամբ լեցուն: «Ես Պարտքս Կատարեցի» .- կը ներկայացնէ երիտասարդ նորապսակ զոյգ մը, որուն երջանկութիւնը զոհ կ'երթայ գիւղին մէջ նախանձոտ կիներու բամբասանքին եւ զրպարտութիւններուն:
Բանաստեղծութիւններ
Ունի հազիւ 5-6 բանաստեղծութիւններ, աշուղական ոճով ու ոգիով գրուածթ Օրինակ՝ Եկայ ու կ'երթամ պէմուրատ, խարապ Հոգիս տաղտաղուն, սրտիկս է պարապ - Պարապ զէտ եղէք՝ ծուծէս դատարկուած - Պարապ զէտ էգի՝ թուփերը չորցած:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1860 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր Ստորոգութիւն:Մեծ Եղեռնի նահատակուած գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Թուրքիոյ Դրօշ
Թուրքիոյ դրօշը (Türk bayrağı), կը ներկայացնէ կարմիր գոյնի ուղղանկիւն պաստառ։ Lայնքի եւ երկայնքի յարաբերութիւնը՝ 2։3-ի է։ Դրօշի կեդրոնը կը գտնուին սպիտակ լուսնեղջիւրն եւ հինգաթեւ աստղը։ Դրօշը յաճախ կը կոչուի al bayrak (կարմիր դրօշ)։
Թուրքիոյ դրօշի ներկայիս տեսքը ուղղակիօրէն վերցուած է Օսմանեան դրօշէն, որ իր վերջնական տեսքը ստացած է 1844-ին։
Դրօշի չափը եւ կարմիր գոյնի հստակ տօնը պաշտօնապէս հաստատուած է Թուրքիոյ դրօշի մասին օրէնքում 1936 թուականի մայիսի 29-ին :
Թուրքիոյ այժմեան դրօշը փոփոխութիւններով (ներկայիս դրօշի վրայի աստղը եւ լուսինը աւելի բարակ են եւ աւելի փոքր չափեր ունին) կը կրկնէ 1844-ին Թանզիմաթի բարեփոխումներու ժամանակ հաստատուած Օսմանեան կայսրութեան դրօշը, իսկ Թուրքիոյ Հանրապետութեան պետական դրօշի կարգավիճակ ստացած է 1936-ին՝ Աթաթուրքի մահէն 2 տարի առաջ։ Թրքական դրօշի ծագման վերաբերեալ բազմաթիւ տարբերակներ կան։
Դրօշի պատմութիւնը
Առաւել պաշտօնական տեսակէտը այն է, որ թրքական դրօշի կարմիր գոյնը սկիզբ կ՚առէւմ Արաբական խալիֆայութեան տիրակալ Ումարի ժամանակաշրջանէն (643-644), իսկ լուսինն ու աստղը իսլամի խորհրդանիշերն են։ Այն վերջնական ձեւը ստացած է 1844-ին։ Տարածուած են նաեւ շարք մը աւանդութիւններ՝ կապուած օսմանեան դրօշի ծագման հետ։ 1071-ի Մանազկերտի ճակատամարտէն ետք, երբ սելճուկ-թուրքերը յաղթանակ տարին Բիւզանդիայի նկատմամբ եւ սկսան հաստատուիլ Առաջաւոր Ասիոյ մէջ, սելճուկներու խանը՝ Ալփ Արսլանը ճակատամարտի դաշտի անամպ երկնակամարին տակ կը նկատէ լիալուսինն ու աստղը եւ դրօշին վրայ այդ ամէնը պատկերել իր ռազմական դրօշի վրայ։
Եւս մէկ տարբերակ կայ, որ ամբողջովին կը կրկնէ վերոյիշեալ տարբերակը, սակայն այս պարագային Ալփ Արսլանին կը փոխարինէ Աթաթուրքը, իսկ Մանազկերտին՝ Սաքարեան։ Մէկ այլ տարբերակաի համաձայն՝ օսմանեան սուլթան Մուրատ Երկրորդը 1389-ին Քոսովոյի ճակատամարտէն ետք արեան լճակին մէջ կը տեսնէ կիսալուսնի եւ Ժուպիթէր մոլորակի ցոլքը եւ դրօշին վրայ, որ իր պետութեան դրօշը պէտք է ճիշդ այդպիսի տեսք ունենայ։ Շատ կը շրջանառուի այն տեսակէտը, օսմանեան դրօշը կապ ունի Կոստանդնուպոլիս քաղաքի դրօշի հետ, որու խորհրդանիշերը եղած են լուսինն ու աստղը:
Թուրքիոյ Հանրապետութեան դրօշի հետ որոշ նմանութիւն ունին Ազրպէյճանի, այսպէս կոչուած «Հիւսիսային Կիպրոսի Թրքական Հանրապետութեան», Թունիսի եւ շարք մը այլ իսլամական երկիրներու դրօշները։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ պետական խորհրդանիշներ Ստորոգութիւն:Ազգային դրօշներ
Հանրի Վերնէօյ
Հանրի Վերնէօյ (Henri Verneuil, իրական անունը՝ Աշոտ Յակոբ Մալաքեան (15 Հոկտեմբեր 1920 Ռոտոսթօ (Թուրքիա) - 11 Յունուար 2002, Փարիզ (Ֆրանսա)), ֆրանսահայ նշանաւոր բեմադրիչ :
Վերնէօյն իր առաջին ֆիլմը նկարած է 1948 թուական ի «Հայոց Վշտի եւ Ազատութեան Երգիչը» (նուիրուած է գրող Աւետիս Ահարոնեան ին): Բայց Վերնէօյը Հայաստան ի մէջ յայտնի է իր «Մայրիկ» եւ «Պարադի Փողոց, Տուն 588» ֆիլմերով, որոնք իր կենսակրագան ֆիլմերն են : Ան կը պատմէ հայոց ցեղասպանութենէն ետք Մարսէյ տեղափոխուած Յակոբ Մալաքեանի (Վերնէօյ հայրիկի) ընտանիքի պատմութիւնը: Ասպարէզին ընթացքին նկարահանած է աւելի քան 50 ֆիլմ:
Արժանացած է շարք մը պարգեւներու, ֆրանսական՝ «Պատուաւոր Լեգէոնի Շքանշան է, հայ առաքելական եկեղեցի ի` «Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ» Ա-ին աստիճանի շքանշանով, Ոսկէ Ծիրան փառատօնի ընթացքին արժանացած է՝ «Սերգէյ Փարաջանով ի մրցանակի համաշխարհային ֆիլմերու մեծ աւանդի համար: Մէկ անգամ առաջադրուած է Օսքար ի «Հինգ Ոտքերով Ոչխար» լաւագոյն թատերագրութեան անուանակարգին մէջ:
«Հայփոստ»ը Հրապարակեց Հանրի Վերնոյի Ծննդեան 100ամեակին Նուիրուած Դրոշմաթուղթ
«Հայփոստ» ընկերութիւնը շրջանառութեան մէջ դրաւ դրոշմաթուղթ-գեղաթերթիկ՝ նուիրուած Հանրի Վերնոյի (Աշոտ Մալաքեան) ծննդեան 100ամեակին։ Անոր վրայ պատկերուած է ֆրանսահայ նշանաւոր բեմադրիչ, գրող, Ֆրանսայի գեղարուեստի ակադեմիոյ անդամ Հանրի Վերնոյի (Աշոտ Մալաքեան, 1920-2002) դիմապատկերը: Գեղաթերթիկին վրայ ներկայացուած են հատուածներ Հանրի Վերնոյի գեղարուեստական ժապաւէններու պաստառներէն: Ձեւագծողն է Վահագն Մկրտչեան ։
Կենսագրութիւն
Հանրի Վերնէօյը ծնած է Օսմանեան Կայսրութեան մէջ, Ռոտոսթօ, 15 Հոկտեմբեր 1920 թուական ին: Սորված է Իսթանպուլ ի (Կոստանդնուպոլիս) Կեդրոնական վարժարանին մէջ : Վերնէօյի ընտանիքի ճակատագիրը ինչպէս այլ հայ ընտանիքի ճատագիրներու շատ նման է, անոնք գաղթած են Օսմանեան կայսրութեն էն հայոց ցեղասպանութեն էն ետք 1924 թուականին երբ Վերնէօյը ընդամէնը 4 տարեկան էր։ Որոշ ժամանակով հաստատուած են Յունաստան ի մէջ, ապա տեղափոխուած են Մարսէյ: Կանուխ տարիքին երգած է Մարսէյի հայկական եկեղեցիին մէջ եւ յաճախած է Կաթողիկէ դպրոց: Այնուհետեւ, սորված է կիրառական արուեստի դպրոցին մէջ, 1941 թուական ին աւարտած է էքս Ան Օտ մարզի ֆրանսական միջնակարգ դպրոցը եւ 1944 թուականին աշխատանքի անցած է «Հորիզոն» շաբաթաթերթին մէջ: Յօդուածաշարեր տպագրած է հայկական հարցի վերաբերեալ, եւ ռատիօհաղորդումներ վարած ֆիլմերու մասին: 1949 թուական ին տեղափոխուած է Փարիզ եւ աշխատած է ֆիլմի ընկերութիւններու մէջ, եղած է բեմադրիչի օգնական, ապա՝ բեմադրող բեմադրիչ, նկարահանած է շուրջ 20 կարճամեթրաժ ֆիլմեր:
Ասպարէզի Սկիզբ
1948 թուականին նկարահանած է իր առաջին ֆիլմը՝ «Հայոց Վշտի եւ Ազատութեան Երգիչը» (նուիրուած է գրող Աւետիս Ահարոնեան ին): Առաջին լիամեթրաժ ֆիլմն է «Սեղան Մեռածներու Համար» (1951 թ., ըստ Մարսել Էմէի): Վերնէօյը դասուած է Ֆրանսայի լաւագոյն բեմադրիչներու շարքին: 1955-ին նկարհանած է «Աննշան Մարդիկ»ը:
Անոր ֆիլմերուն մէջ նկարահանուած են նշանաւոր դերասաններ՝ Ֆեռնանտելը, Ժան Կապէնը, Ժան-Փոլ Պելմոնտըն, Ալեն Տելոնը, Էնթընի Քուինը, Հենրի Ֆոնտան, Հիու Մոնթանը եւ ուրիշներ: Վերնէօյը ստեղծած է շուրջ 60 լիամեթրաժ ֆիլմեր. լաւագոյններէն են` «Արգիլուած Պտուղ» (1952 թ.), «Քառնաւալ» (1953 թ.), «Կովը եւ Զինուորը» (1959 թ.), «Նախագահը» (1961 թ.), «ճակատամարտ Սեն Սեբաստիանի Մէջ» (1968 թ.), «Սարսափ Քաղաքին Մէջ» (1975 թ.), «Հազար միլիառ Տոլար» (1982 թ.) եւ այլն:
Ասպարէզի Աւարտ
Վերնէօյը 1988 թուականի Սպիտակի Երկրաշարժ ին նուիրուած «Քեզ Համար, Հայաստան» երգի (բառերը՝ Շարլ Ազնաւուր ի, երաժշտութիւնը՝ Տիրան Կառվարենց ի) տեսահոլովակի բեմադրիչն է: Հայկական թեմային անդրադարձած է վերջին երկու՝ «Մայրիկ» (ըստ իր «Մայրիկ» վէպի, նաեւ թատերգութեան հեղինակն է) եւ «Փարատի Փողոց, Տուն 588» (երկուքն ալ՝ 1991 թ.) ֆիլմերուն մէջ, ուր կը ներկայացնէ իր ընտանիքի պատմութիւնը:
Յիշատակին
Հանրի Վերնէօյի յիշատակին քանի մը փողոցներ եւ հրապարակներ վերանուանուած են Հայաստան ի եւ ֆրանսա յի մէջ: : Անոր անունով հրապարակ բացուած է նաեւ Ֆրանսական Մարսէյ ի մէջ Ֆրանսա-Հայկական գերազանցութեան շաբթուայ շրջանակներուն ժամանակ :
Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանին մէջ կայ Հանրի Վերնէօյի փողոց, որուն բացման ներկայ եղած են Երեւանի քաղաքապետ՝ Տարօն Մարգարեան ը, մշակոյթի նախարար՝ Յասմիկ Պողոսեան ը, սփիւռքի նախարար՝ Հրանուշ Յակոբեան ը եւ Վերնէօյի ընտանիքի անդամները : Փողոցներ կան նաեւ Ֆրանսական՝ Սանթ Կիլ , Բերբիկոնա եւ Մարսէյ քաղաքներուն մէջ։ Եւ մէկ թատերասրահ Լա Վալտէ-Տէո-Վար, փոքրիկ քաղաքին մէջ:
Նուաճումներ
Հանրի Վերնէօյ ստացած է բազմաթիւ պարգեւներ եւ մրցանակներ: Ֆրանսաայի գեղարուեստի ակադեմիայի անդամ է: Այսպէս կ'արտայտուին անոր մասին Ֆրանսայ ի 22-րդ նախագահ Ժաք Շիրաքը`
Արտաքին յղումներ
կենսագրական
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի հայեր Ստորոգութիւն:Հայ բերմադրիչներ Ստորոգութիւն:1920 ծնունդներ Ստորոգութիւն:15 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:2002 մահեր Ստորոգութիւն:11 Յունուարի մահացածներ
Պարոյր Սեւակ
Պարոյր Սեւակ (Պարոյր Ղազարեան) (24 Յունուար 1924, Զանգակատուն - 17 Յունիս 1971, Երեւան), հայ մեծատաղանդ բանաստեղծ։
Կենսագրութիւն
Երեւանի պետական համալսարանի բանասիրական բաժանմունքը աւարտած է 1945-ին։ Թեկնածուականը պաշտպանելէ ետք, 1951-ին Սեւակ ընդունուած է Մոսկուայի Մաքսիմ Կորքիի անուան համաշխարհային գրականութեան բաժանմունքը, ուրկէ վկայուելով՝ միեւնոյն հաստատութեան մէջ պաշտօնավարած իբրեւ դասախօս :
Սկսած է գրել ուսանողական տարիներուն։ Իր առաջին բանաստեղծութիւնները հրատարակուած են 1942-ին, իսկ առաջին ժողովածուն՝ 1948-ին։ Գործած է մամլոյ մէջ՝ իբր անդամ խմբագրութիւններու։ 1915–էն շարունակած է բարձրագոյն ուսումը Մոսկուայի Մաքսիմ Կորքիի անուան համաշխարհային գրականութեան հիմնարկին մէջ, ուրկէ վկայուած է, այնուհետեւ իբրեւ դասախօս պաշտօնավարելով միեւնոյն հաստատութեան մէջ։ Այս շրջանին սկսած էր դառնալ հայ գրականութեան տիրական անուններէն՝ իբրեւ ինքնատիպ բանաստեղծ եւ ուժեղ խառնուածքով մտաւորական։ Այսպէս, իր «Անլռելի զանգակատուն» վիպերգը՝ նուիրուած Կոմիտասի (1959), պիտի ունենար զանազան հրատարակութիւններ Հայաստանի ու Սփիւռքի մէջ (Պէյրութ եւ Թեհրան): Աւելի ուշ, նոյնպիսի ընդունելութիւն պիտի գտնէր «եղիցի լոյսը» (1971) ։
Կը մահանայ ինքնաշարժի անհեթեթ արկածով մը, Արատատի շրջանէն դէպի Երեւան ճամբուն վրայ։
Յետագայ տարիներուն, Պարոյր Սեւակի երկերը կ՛ունենան ամբողջական քանի մը հրատարականութիւններ։
ՄԱԿ-ի Փախստականներու Հարցերով Գերագոյն Յանձնակատարի Գրասենեակ
ՄԱԿ-ի Փախստականներու Հարցերով Գերագոյն Յանձնակատարի Գրասենեակ (ՄԱՓԳՅ) (անգլ.՝ United Nations High Commissioner for Refugees, UNHCR), ՄԱԿ-ի կազմակերպութիւններէն մէկը, որ կը զբաղի փախստականներու հարցերով : Ան հիմնադրուած է
1951 թուականին Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի հետեւանքով անօթեւան մնացած աւելի քան մէկ միլիոն մարդոց օգնելու նպատակով:
Փախստականներու գերագոյն յանձնակատարը միջազգային պաշտպանութիւն կը տրամադրէ փախստականներուն, իր  կարեւորագոյն առաջադրանքներէն է Մարդու իրաւունքներու յարգանքը, ընդհուպ մինչեւ ապաստան գտնելու հնարաւորութիւնը իրագործուի : Կազմակերպութեան Գերագոյն յանձնակատարն է Ֆիլիփօ Կրանտին է (Իտալացի դիւանագէտ):
ՄԱԿ-ի Փախստականներու Հարցերով Գերագոյն Յանձնակատարի Գրասենեակը ստեղծուած է 1950 (1951) թուականի 14 Դեկտեմբերին, ՄԱԿի Գլխաւոր Ժողովի կողմէ : Գործակալութեանը յանձնարարուած էր ղեկավարել եւ համակարգել փախստականներուն պաշտպանելու եւ ամբողջ աշխարհին մէջ անոնց խնդիրներու լուծման միջազգային գործողութիւնները : Գրասենեակը երկարատեւ լուծումներ կ'առաջարկէ փախստականներուն կամաւոր հայրենադարձութեան, ապաստան երկիրներուն մէջ կամ երրորդ երկիրներու մէջ վերահաստատման համար:
Պատմութիւն
ՄԱԿ-ի Փախստականներու Հարցերով Գերագոյն Յանձնակատարի Գրասենեակը ստեղծուած է Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի ժամանակ, երբ պատերազմի ընթացքին բազմաթիւ եւրոպացիներ բռնի ուժով տեղահանուեցան : Ան հիմնադրուած է 1951 թուականին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հետեւանքով անօթեւան մնացած աւելի քան մէկ միլիոն մարդոց օգնելու նպատակով: Գրասենեակը սկիզբէն ունէր երեք տարուան հովանաւորութիւն, ինչ որ աւելի ուշ երկարաձգուեցաւ իրար յոջորդող հինգ տարի ժամկէտով մինչեւ 2003 թուականը, երբ ՄԱԿ-ի Ընդհանուր Ժողովը որոշեց օժտել կառոյցը «մինչեւ փախստականներու խնդիրը վերջնականապէս լուծում ստանայ» հովանաւորութեամբ:
Փաստեր
Մինչեւ 2010 թուականի վերջը ՄԱԿ-ի Փախստականներու Հարցերով Գերագոյն Յանձնակատարի Գրասենեակը արդէն հոգ կը տանէր շուրջ 36.5 միլիոն հոգիի, այդ թուականին՝ փախստականներու, վերադարձուած անձերու, սեփական երկրին մէջ տեղահանուածներու եւ քաղաքացիութիւն չունեցող մարդոց համար :
ՄԱՓԳՅ-ի գրասենեակը՝ Զուիցերիոյ Ժընեւ 2, CH-1211, փոստարկղ 2500, հեռ՝ (41-22) 739, 8111:
Սկսած 1950 թուականէն, գործակալութիւնը օգնած է տասնեակ միլիոնաւոր մարդոց նորովի սկսիլ իրենց կեանքը :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Կազմակերպութիւններ այբբենական կարգով
Սիլվա Կապուտիկեանի Տուն-Թանգարան
'''
Սիլվա Կապուտիկեանի տուն-թանգարան, հիմնադրուած է 2003-ին՝ Սիլվա Կապուտիկեանի կտակի համաձայն։ 20 Յունուար 2009-ին բանաստեղծուհիի ծննդեան 90-ամեակի կապակցութեամբ ՀՀ կառավարութեան որոշմամբ անոր ապրած տան մէջ բացուած է բանաստեղծուհիի տուն-թանգարանը։ Եղիշէ Չարենցի անուան գրականութեան եւ արուեստի թանգարանի մասնաճիւղն է ՀՀ կառավարութեան N 08.10.2015 1180-Ա որոշմամբ:
Պատմութիւն
Սիլվա Կապուտիկեանը իր կտակով պահանջած է, որ բնակարանի ընդունարանը, ննջարան-աշխատասենեակը եւ հիւրասենեակը թողնեն նոյնութեամբ՝ ոչինչ աւելացնելով եւ ոչինչ պակասեցնելով։ Բանաստեղծուհին իր ձեռքով կահաւորած, տեղադրած ցուցանմուշները, տուած է բացատրութիւնները։ Տուն-թանգարանի ձեւաւորման ժամանակ անհրաժեշտութենէն ելլելով՝ 2008-ին ամրան ցուցասրահի վերածուած է 13 մ երկարութեամբ տնտեսական պատշգամը, ուր այժմ կը ցուցադրուի Կապուտիկեանի հարուստ արխիւի մէկ մասը։
Ցուցադրութիւն
Ցուցասրահի առաջին հատուածին մէջ ներկայացուած են Վանէն բերուած մասունքներ՝ կաւէ պուտուկը, մետաղեայ տաշտակը, որու մէջ լոգցած է ե՛ւ նորածին բանաստեղծուհին, ե՛ւ անոր որդին՝ Արա Շիրազը, տատի գործած կարպետն ու գունագեղ գուլպաները, անոր իսկ ձեռքով կարուած թաւիշէ վերարկուն եւ այլն։ Ցուցադրուած են նաեւ կարի մեքենան, որմով իր գծագրած հագուստները երիտասարդ հասակին կարած է Կապուտիկեանը եւ Ամիրեան 20 հասցէի այն տան մանրակերտը, ուր 1919-ին ծնած ու մինչեւ 1954-ին ապրած է բանաստեղծուհին ։
Առաջին ցուցափեղկին մէջ բանաստեղծուհիի առօրեայ օգտագործման իրերն են՝ ձեռքի ժամացոյց, պայուսակ, թաշկինակ, հովհար, յարդարանքի պարագաներ։
Երկրորդ ցուցափեղկին մէջ դրուած են այն նուէրներէն, որոնք Կապուտիկեանը ստացած է անուանի մարդոցմէ։ Թանկ նմուշներէն է յատկապէս Սիամանթոյի գրիչը, որ 1963-ին Փարիզի մէջ Կապուտիկեանին նուիրած է պոէտի քոյրը։
Երրորդ ցուցափեղկին մէջ Կապուտիկեանի պարգեւներն են՝ «Պատուոյ նշան», Ժողովուրդներու բարեկամութեան, Հոկտեմբերեան յեղափոխութեան, «Մայրական երախտագիտութիւն» եւ այլ շքանշաններ ու մետալներ։
Հինգերորդ ցուցափեղկին մէջ անդամութեան տոմսերն են։
Ցուցադրութիւնը կ՚աւարտի Աւետիք Իսահակեանի, Վազգէն Ա. վեհափառի, Պարոյր Սեւակի, Բելա Ախմադուլինայի եւ այլ ժամանակակիցներէ ստացուած յուշանուէրներով։ Սրահին առանձնակի շուք կու տայ բանաստեղծուհիի որդիի՝ ՀՀ ժողովրդական նկարիչ Արա Շիրազի կերտած կիպսէ կիսանդրին, որու պրոնզաձոյլը դրուած է Կոմիտասի անուան պանթէոնին մէջ ։
Գործունէութիւն
Թանգարանի աշխատանքները սկսած են Կապուտիկեանի արխիւի կարգաւորմամբ։ Այն կ՚ընդգրկէ 1940-ականներէն մինչեւ օրս իր գրական-հասարակական գործունէութեան վերաբերող բոլոր փաստաթուղթերը։ Շնորհիւ թանգարանի աշխատողներու պատճենահանուած է 18 հազար էջէ աւելի ձեռագիր։
Միջոցառումներ
Թանգարանին մէջ կը կազմակերպուին հանդիսութիւններ, գրական հանդիպումներ, որոնց ժամանակ թեմային կամ օրուայ հրամայականին համապատասխան կ՚իրականացուին ցուցադրութիւններ եւ բանախօսութիւններ։
2009 եւ 2010-ականներուն թողարկած են «Երգեր Սիլվա Կապուտիկեանի խօսքերով» 2 ձայնասկաւառակները։ Թանգարանի անմիջական մասնակցութեամբ եւ ջանքերով տարբեր արուեստանոցներու եւ հեռուստաալիքներու կողմէ ստեղծուած են նաեւ տարբեր տեսաֆիլմեր, թողարկած հեռուստահաղորդումներ։
Հասցէ
Թանգարանը կը գտնուի Երեւանի կեդրոնը՝ Սիլվա Կապուտիկեան փողոցը (սկիզբը՝ Բաղրամեան-Դեմիրճեան խաչմերուկէն), շէնք 1, 2-րդ մուտք, 4-րդ յարկ, բն. 26 հասցէին վրայ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Տուն-թանգարաններ Երեւանի մէջ
Քնարա-պատմողական տեսակներ
Ինչպէս զուտ քնառականները, այս տեսակները եւս շատ փոփոխուած են հնադարէն ասդին։
Մինչ առակը բաւական կայուն ձեւ ունի յոյն Եզովբոսէն մինչեւ ֆրանսացի լաֆոնթէնը, եւ Վարդան Այգեկցիէն մինչեւ նշան Պէշիկթաշլեան, պալլատը նորանոր ձեւեր ստացած է շնորհիւ ռուս Պուշկինի, անգլիացի Օ. ուլայտի Յ. Թումանեանի եւ Չարենցի գրիչներուն։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Գրական սեռեր
Տիանա Աբգար
Տիանա Աբգար (Տիանա Աղաբեկ–Աբգարեան, ), գրող, հրապարակախօս, մարդասէր, հասարակական գործիչ եւ դեսպան․ 1920-ին Ճափոնի եւ Հեռաւոր Արեւելքի մէջ նշանակուած է Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան դեսպան: Տիանա Աբգարի թոռնիկը՝ Միմի Մալայեան Տիանա Աբգարի նուիրուած ֆիլմի բեմադրիչն է :
Կեանքը Կալկաթայի Մէջ
Փոքր տարիքին ընտանիքը հաստատուած է Կալկաթա, ուր աշխոյժ հայկական գաղութ մը գոյութիւն ունէր: Ծնողքը պարսկահայ էր, հայրը՝ Նոր Ջուղա քաղաքէն, իսկ մայրը՝ Շիրազէն։ Ընտանիքին 7 զաւակներէն ամէնափոքր էր։ Ուսումը ստացած է Կալկաթայի Ս. Սանդխտեան վարժարանի աղջիկներուն դպրոցին մէջ։ Ան սահուն կը խօսէր հայերէն, անգլերէն, հինտուներէն եւ ճափոներէն:
1888-ին, կ'ամուսնանայ Աբգար Միքայէլ Աբգարին հետ, որուն մօր ընտանիքին արմատները Տիանային մօրը ծննդավայրէն էին։
Կեանքը Ճափոնի Մէջ
1891-ին, երիտասարդ զոյգը կը հաստատուի Ճափոնի Եոքոհամա քաղաքը, ուր եւ կ՛ընդլայնէ ընտանեկան առեւտուրի գործունէութիւնը հիմնելով արտահանման – ներածման առեւտրական ընկերութիւն մը։ Տիանա կը զբաղի 3 զաւակներուն դաստիարակութեամբ եւ միաժամանակ կը սկսի գրել։ Իրարու ետեւէ լոյս կը տեսնեն անոր գրական եւ պատմագիտական 10 գիրքերը, որոնցմէ 3-ը նուիրուած էին Հայաստանի եւ հայութեան դէմ գործուած բռնութիւններուն, ջարդերուն եւ տեղահանութեան ։
Տիանա Աբգար օտար շրջանակներուն մէջ համարձակօրէն կը ներկայացնէ հայ ժողովուրդին ծանր վիճակը Օսմանեան կայսրութեան մէջ։ Շնորհիւ իր ջանքերուն էր որ Ճափոնը կ՛ըլլայ այն առաջին երկիրներէն որ կը ճանչնայ 1920-ին Հայաստանի անկախութիւնը։
Տիանա Աբգար Դեսպան՝ Նորանկախ Հայաստանի Հանրապետութեան
Ամենայն Հայոց Գէորգ Ե․ կաթողիկոսը, ըստ արժանւոյն գնահատելով Աբգարի գործունէութիւնը, 1926-ին անոր կ՛արժանացնէ յատուկ կոնդակով` հայ ժողովուրդի շահերուն ծառայելու եւ դժուար պահերուն անոր կողքին ըլլալուն համար:
Տիանա Աբգար կը մահանայ Եոքոհամա եւ կը թաղուի Թոքիոյի օտարերկրացիներուն գերեզմանատան մէջ, իր սիրելի ամսուսինին քով: Անոր դամբանին այժմ հոգ կը տանի Թոքիոյի հայ-ճափոնական բարեկամութեան ընկերակցութիւնը։
Ստեղծագործութիւններ
Տիանա Աբգարը Ճապոնիայի անգլիալեզու մամուլի մէջ տպագրեր է հայ ժողովուրդին, Մեծ եղեռնին վերաբերուող յօդուածներ, հրատարակեր է «Հազար ու մէկ պատմութիւններ» պատմուածքներու ժողովածուն, «Մենաւոր խաչակիրը» վէպը, «Իմփերիալիզմը եւ օրէնքը», «Եւրոպայի խաղաղութիւնը», «Խաղաղութեան հիմնահարցը», «Խաղաղութիւն եւ ոչ խաղաղութիւն» աշխատութիւնները։ Գրած է նաեւ բանաստեղծութիւններ՝ Մայր Հայաստան կեղծանունով ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:12 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:8 Յուլիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ մարդասէրներ Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ Ստորոգութիւն:Հայ հանրային գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ դեսպաններ
Ճամալ Ուտ-Տին Սպահանցի
Ճամալ Ուտ-Տին Սպահանցի ամբողջական անունը՝ Մուհամմատ Ապու-լ Ռազզագ Ջամալ Ուտ-Տին (պարսկերէն՝ محمّد أبو الرزّاق جمال الدّينو, երբեմն ալ՝ جمال الدین محمد اصفهانی)։ ԺԲ (12-րդ) դարու պարսիկ բանաստեղծ։
«Ճամալ Ուտ-Տին»-ը ծնած է Սէլճուքեան գռաւումի տակ գտնուող Իրանի մէջ, վերջիններուս կայսրութեան մայրաքաղաք՝ Սպահանի մէջ։ Եղած է տոհմական ոսկերիչի մը ընտանիքին զաւակը, եւ շարունակած է իր նախնիներուն արհեստը:
Տիրապետած է արաբերէնին, գրած է պարսկերէնով եւ արաբերէնով։ Անոր բանաստեղծութիւնները կը ծառայեն որպէս աղբիւր իր կենսագրական տեղեկութեանց։ Ամենայն հաւանականութեամբ մեկենասները (արուեստները նիւթապէս քաջալերող անձինք, արուեստագէտի բարերարներ ), որոնց նուիրած է Գասիտէներ (قصيدة, պարսկերէնի հնչիւնով՝ Ղասիտէ) եւ Ղազալներ, ըստ արժանւոյն չեն վճարած մեծ ընտանիքի մտահոգութիւններով ծանրաբեռնուած բանաստեղծին, ուստի յաճախ կը բողոքէ է ճակատագիրէն եւ կեանքի անարդարութենէն: Չստանալով յուսացած օգնութիւննեը, «Ճամալ Ուտ-Տին»-ը կը վերադառնայ շուկայ՝ ոսկերիչի իր կրպակը։ Մահացած է աղքատության մեջ, ՌՃՂԲ (1192) թուականին։
Քնարական ժողովածոն (դիւանը) կ՚ընդգրկէ Գասիտէներ (պրսկ․՝ ղասիտէներ), Ղազալներ, Սուպայիաներ (պրսկ․՝ սոպայիաներ): Գովերգած է ճգնաւորութիւնը, թէեւ ճգնաւոր չէ եղած։ Ղազալի հմուտ վարպետներէն է: Ունի բներգական լայն ընդգրկում՝ սիրային, խոհական-իմաստասիրական (փիլիսոփայական), բարոյախրատական, ընկերային, ինքնագովերգական (արբ․ եւ պրսկ․՝ ֆախր, فخر)։ Պահպանուած են բանաստեղծութիւն-հանելուկներ (լուղզ), մանրակրկիտ եւ պերճախօս նկարագրութիւն (պրսկ․՝ վասֆ, արբ․՝ ուասֆ)։ «Ճամալ Ուտ-Տին»-ը կ՚առանձնանայ պարզ ոճով, շարժուն եւ իրապաշտական պատկերներով: Ունի 122 քառեակ։
Ճամալ Ուտ-Տինը հաւանաբար ունեցած է չորս զաւակ, անոնցմէ երկուքը հանրածանօթ են՝ Քամալ Ուտ-Տին Մահմուտը, որ իրմե առաջ կը մահանայ, եւ Քամալ Ուտ-Տին Սպահանցի ն, (մահ․ ՌՄԼԷ /1237 թուականին) որ գերազանցած է հօրը իբրեւ բանաստեղծ։
Թարգմանութիւններ
Արմանոյշ Կոզմոյեան ը զանազան Պարսիկ բանաստեղծներու մասին իր «Մարգարտաշար» (1990) գիրքին մէջ (իր յառաջաբանով եւ ծանօթագրականով) ներկայացուցած է տարբեր պարսիկ բանաստեղծներ, որոնցմէ էր «Ճամալ Ուտ-Տին»-ը, եւ գեղանիօրէն թարգմանած քերթուածքները: Ստորեւ ներկայացուած տուները Արեւմտահայերէնի փոփոխուած են իր Արեւելահայերէն թարգմանութենէն ․
Ըսաւ, որ իմ սէր էն իր հոգին շատ սուրբ է,
Եւ առանց ինձի, ըսաւ, իրեն համար շատ ցուրտ է,
Ես լաւ գիտեմ, անշուշտ, որ անկեղծ չի խօսիր,
Բայց ի՞նչ ընեմ, եթէ ատի հաճելի սուտ է:
֍֍֍
Ըսի «Չեմ քնացած գիշերը առանց քեզ»:
Գերի կ՛երթամ, թէ այդպէս ըլլայ,
Զիս մերժած եարս ետ դարձաւ,
Սիրտս գերեց, մարեց տարտ ու ցաւ,
Կամ իմ անարդար աստուածը քնացաւ,
Կամ քնացած բախտս նորէն արթնցաւ:
Գացիր, քեզ համար շատ կը վախնայի,
Երեկ կը վախնայի թշնամիներուս լեզուներէն,
Այսօր բարեկամիս աչքէն ալ կը վախնամ:
Շուտ կը բաժնուինք ըսես թէ խենթ ենք:
Ըսաւ` շատ յաճախ պիտի բաժնուինք,
Քանզի միասին աղեղ ու նետ ենք։
Դէմքը լուսինի պես`սեւ մազեր վրան,
Ծամը օձի պէս փարուած է վրան,
Շատոնց ունի սուրբ, արդար բերան,
Աստուած չար աչքէն հեռու տար նորան:
Հայկական Խոհանոց
Հնէաբանական յայտնագործութիւնները հայկական խոհանոցի մասին
Պեղումներու ընթացքին յայտնաբերուեցաւ նաեւ ցորենի ձաւար։ Ձաւարը կը պատրաստեն ցորենը թեթեւ խաշելով եւ չորցնելով։ Չխաշած, բայց մանրացրած հատիկները կը կոչուին կորկոտ։
Կարմիր բլուրի պեղումներու ժամանակ յայտնաբերուած կորեկի պաշարները կը վկայեն, որ ուրարտացիները զայն կ՛օգտագործէին ոչ միայն գարեջուր պատարստելու համար, այլ նաեւ՝ որպէս սննդանիւթ։ Վանի թագաւորութեան ընթցաքին հիմնականը կը մշակուէր երկու տեսակի կորեկ. սովորական եւ եւրոպական կամ իտալական «ղոմի» տեսակի։ 1948 թ. մեծ քանակութեամբ սնունդի պաշարներու հետ յայտնաբերուեցան նաեւ մեծ աղացած կորեկի ալիւրէն թխած հացի մնացորդներ։ Այդ հացը ձուաձեւ էր, հաստ եզրերով, մէջտեղը ծակ։ Նոյն շրջանին երեւան եկան կորեկի մնացորդներ, ինչպէս նաեւ չաղացած ցորենէն թխած տապակի գաթաներ։ Վանի թագաւորութեան ժամանակ լայնօրէն տարածուած էին մանրասերմ ձիաբակլան եւ մանրահատիկ ոսպ ը։ Նաեւ կը մշակէին սիսեռ, ձիթաբեր խաչածաղկաւոր հմդաու եւ այլ հացազգիներ։ Ձիթաբեր բոյսերէն կը մշակէին քունջութը, որ բորձրորակ ձէթ կու տար։ Պեղումներու ժամանակ գտնուած են ցորենի, սիսեռի եւ քունջութի տարբեր միախառնութիւններ։ Հայաստանի մէջ քունջութ կը մշակուէր նաեւ Ալեքսանդր Մակեդոնացիի արշաւանքներու ժամանակներուն։ Այսպէս պատմաբան Քուինտուս Կուրցիուս Ռուֆուս ը (մ.թ.ա. մոտ 54-41 թ.) կը գրէ «Ալեքսանդր Մակեդոնացի ն արդէն Կովկասը անցաւ... Մակեդոնացիք ձէթի փոխարէն մարմինները կ՛օծէին սեզամ բոյսի հիւթով, այսինքն քունջութի ձէթով, այդ հիւթի մէկ չափն արժէր երկու հարիւր քառասուն տինար»։
Ուրարտացիներու երկիրին մէջ սկսած հնագոյն ժամանկներէն մեծ չափով զարգացած էր խաղող ի մշակումը։ Վանի թագաւորութեան սեպագիր արձանագրութիւնները կը խօսին խաղողաբուծութեան եւ գինեգործութեան բարձր զարգացման մասին։ Կարմիր բլուրի պեղումներու ժամանակ յայտնաբերուեցան գինիի մեծ մառաններ։ Այստեղ ալ մեծ քանակութեամբ գտնուած են կաւէ կարաս-կճուճներ, որոնք հսկայական քանակութեամբ գինի կը պարունակէին։ Պեղումներու արդիւնքները մեզ կու տան խաղողի տեսակներու մեծ բազմազանութիւն։ Խաղողի այդ տեսակները տարածուած են մինչեւ օրս։ Այսպէս օրինակ յայտնաբերուած են ոսկեւազ կորիզներ։ Ուրարտացիները լայնօրէն կը գործադրէին կարասները, ծծումբով ծխահարելը։
Վանի թագաւորութեան մէջ զարգացած էր նաեւ կաթնատնտեսութիւնը։ Կարմիր բլուրի պեղումներու ժամանակ խնոցիներ գտնուած են, որոնք ապշեցուցիչ կերպով նման են ներկայիս Անդրկովկասի մէջ գործածուողներուն։
Թուարկուած բոլոր կերակրատեսակները հիմա ալ Հայաստանի ինչպէս գիւղական, այնպէս ալ քաղաքային բնակչութեան կողմէն ամենասիրուածներն են։
Ցորենի զարգացում
Երեւանի նահանգի հայերը միշտ գործածած են զուտ ցորենի հաց։ Պասուց կամ ուտիսուց, տաք կամ պաղ ճաշ գործածած են տարուան բոլոր օրերուն։ Պաս օրերուն հայերը վայրի բոյսերէ, չոր պտուղներէ պատրաստուած կերակրատեսակներ կը գործածէին. խաղող, ծիրան, հատապտուղներէն՝ հոն, մասուր, պատրաստուող ապուր, սիսեռ եւ այլ պատիճաւոր բանջարեղէն։ Հարթավայրային մասերու բնակչութիւնը յաճախ մսեղէն եւ կաթնեղէն սնունդ օգտագործած է։ Ոգեղէն խմիչքներ աւանդաբար շատ չեն գործածուած։
Հաստատուած է, որ գրեթէ 2600 տարուան ընթացքին հայերու սնունդը հիմնականին կազմուած է միեւնոյն մթերքներէն։
Հայերու հիմնական սննդամթերքներէն մէկը լաւաշ հացն է, որ թոնիրի մէջ կը թխուի։ Ալիւրով, գոլ ջուրով, խաշով (թթխմոր) եւ աղով լաւաշ պատրաստելու համար խմորը կը դնեն տաք տեղ՝ խմորման համար։ Խմորումը աւարտելէ ետք, խմորը կը բաժնեն 300-400 կրամնոց գունդերու եւ գրտնակով կը բանան 3-4 մմ. հաստութեան երկար եւ լայն թերթիկներով։
Ազգային կերակրատեսակներու առանձնայատկութիւններ
Հայկական ազգային կերակրատեսակներու առանձնայատկութիւններէն մէկն ալ անոր բարձր համեմուածութիւնն է եւ կծուութիւնը։ Որպէս համեմունք կը գործածուի տաքդեղ, սխտոր, քեմոն եւ զանազան համեմունքային կանաչեղէններ։ Պէտք է ենթադրել, որ հայերու սնունդին այդ առանձնայատկութիւնը կը պայմանաւորուի կլիմայական պայմաններով եւ այն բազմապիսի լեռնային բուսականութեամբ, որ արեւելեան խոհանոցներուն, որոնցմէ են նաեւ հայկականին, կու տան զանազան եթերաբեր նիւթեր։
V դարու պատմագիր եւ փիլիսոփայ Դաւիթ Անյաղթը կը յիշէ հայերու մօտ սեւ եւ սպիտակ պղպեղ գործածելու սովորութեան մասին։ Պատմագիր Մաթէոսը (IX դար) կը հաղորդէ դաղձ, չաման/քեմոն, սոխ, սխտոր եւ այլ բոյսեր գործածելու մասին։
Հայերու սնունդի միւս բնորոշ առանձնայատկութիւնը այն է, որ սնունդի մէջ շատ կերակրաաղ կը գործածուի։ Այս մէկը եւս իր խոր պատմական արմատները ունի։ Աղը մարդկանց սնունդի համար կենսականօրէն այնքան անհրաժեշտ ամոքանք եղած է, որ հին դարերուն որոշ առումով նոյնիսկ անոր կ՛երկրպագէին։
Կասկած չկայ, որ հայ ժողովուրդի սնունդի այդ առանձնայատկութիւնը նոյնպէս սերտօրէն կապուած է կլիմայական պայմաններու հետ։
Ձուկը հայկական խոհանոցին մէջ
Սնունդի մէջ շատ բարձր ձեւով գնահատուած է ձուկ ը։ Արշակունիներու հարստութեան իշխողներէն շատերը եւ նախարարները ձկան պաշար ապահովելու համար ջրամբարներ կը ստեղծէին։ Այդ ջրամբարներուն մէջ, ըստ պատմագիր Փաւստոսի, առանձնապէս գնահատելի տեսակներու ձուկեր կը բազմանային, ինչպէս օրինակ կարմրախայտ։ IX դարու պատմագիր եւ փիլիսոփայ Գրիգոր Մագիստրոսը կ՛ընդգծէ լեռնային գետերու կարմրախայտի սննդային արժանիքները։ Ձուկը կը խաշէին, իւղով կը տապկէին, կը խորովէին, կը լեցնէին, կ՛ամոքէին յատուկ համեմունքներով եւ ոսկեգոյն զաֆրանով։
Ուտելի վայրի բոյսեր
Մեծ բազմազանութիւն կը կազմեն այն ուտելի բոյսերը, որ բնակչութիւնը կ՛օգտագործէ թթու դնելու համար։ Անոնցմէ քանի մը հատը իւրայատուկ են իրենց բուրմունքով եւ համով։ Պատմական տուեալները ցոյց կու տան, որ հայ ժողովուրդը դարերու ընթացքին մշակուած բանջարեղէնին ու կանաչեղէնին զուգընթաց գործածած է նաեւ մեծ քանակութեան վայրի ուտելի բոյսեր։ Վայրի ուտելի բոյսերը զօրաւոր կենսանիւթեր կը պարունակեն եւ անոնց օգտագործումը հայկական խոհանոցի մէջ ըստ բնախօսութեան հիմնաւորուած է։ Ժողովուրդի կողմէն օգտագործուող ուտելի բոյսերու տեսակներու քանակը շատ մեծ է եւ աւելի քան 300 ուտելի բոյսերու անուններ կը կազմէ։
Հայ ժողովուրդի երկարատեւ պատմական անցեալի ընթացքին մշակած կերակրատեսակներու մեծ բազմազանութիւնը մեր օրերուն ոչ միայն կենցաղի մէջ կը պահպանուի, երբեմն ակնյայտօրէն անփոփոխ բաղադրատոմսերով, այլ նաեւ կը հարստանայ ժողովուրդի տնտեսական եւ ստեղծագործական զարգացմանը զուգընթաց։
Հայկական աղանդերներ
Որպէս քաղցր կերակրատեսակ կ՛օգտագործէին ինչպէս թարմ այնպէս ալ չորցած միրգեր։ Պատմագիրները կը նշեն միրգերու մեծ տեսականի տանձ, խնձոր, ծիրան, սերկեւիլ, հոն, թութ, դեղձ, նուռ, խաղող, տարբեր տեսակի սալորներ, կիտրոն, նարինջ, ունապ նաեւ սեխ, ձմերուկ եւ դդում։ Ուշագրաւ է, որ միրգը կ՛օգտագործէին նաեւ մսի կամ ձկան հետ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Խոհանոց
Զմրուխտ (անձնանուն)
Զմրուխտ, հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է «զմրուխտ» թանկագին քարի անունէն։ Հոմանիշ եւ համազօր անունն է՝ Զմրութ։ Յիշատակուած է 13-րդ եւ 15-րդ դարերուն, ապա դուրս եկած է գործածութենէ՝ իր տեղը զիջելով թուրքերէն Զմրութ անուան ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
1861 թուական
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1861 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1861 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1861
Գաբրիէլ Պասմաճեան
Գաբրիէլ Պասմաճեան, ծնած է Պոլիս: Աւարտած է Մխիթարեան լիսէն եւ Իսթանպուլի Համալսարանի քիմիական—ճարտարագիտութեան ճիւղը։ Մասնագիտացած է Փարիզի Գիտական Հետազօտութեանց Ազգ. Կեդրոնին(CNRS), նաեւ Մոնթրէալի Համալսարանին մէջ, ուրկէ ստացած է մագիստրոսի տիտղոս։ Անդամ է գանատայի քիմիական Ինստիտիւտին։
Կը ստորագրէ գրական, քննադատական յոդուածներ, գրախօսականներ, ակնարկներ՝ Մոնթրէալի «Ապագայ»,«Հորիզոն» եւ «Գեղարդ» պարբերաթերթերուն եւ ֆրանսերէն «Liberte» գրական հանդէսին մէջ։ Քանի մը տարի վարած է Մոնթրէալի Հայ Համալսարանական ուսանողներու Հրատարակած Հայագիտական ուսմանց «Տեղեկատու» պարբերաթերթի խմբագրութիւնը։
Մաս կը կազմէ Մոնթրէալի Պոլսահայ Միութեան Մէկ Մշակութային Յանձնախումբին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ
Հայկական Ծըւծըւուկ
Հայկական Ծըւծըւուկ, բուն ծըւծըւուկը (անգլ.՝ silane in flata) կը պատկանի մեխակազգիներու ընտանիքին։ Ունի ճերմակ ծաղիկներ՝ սափորանման սնամէջ բաժակի մը ծայրը։ Անոր ծաղիկներուն ծայրերը մատներու մէջ հաւաքած սեղմելով՝ ետեւի սափորանման բաժակը, որուն մէջ օդը բանտարկուած է, կարելի է բախել ճակատին ու «պայթեցնել»։ Պայթող բաժակը կը հանէ ճայթիւնի ձայն մը։
Սիմ-Հաճի-Գիւղացիք (Ամասիա) այս բոլորը կը կոչեն կաթնուկ, որուն նորաբողբոջ պարարտ տերեւները հում կ՛ուտեն մինչեւ գարնան ամպերուն առաջին գոռումը, որմէ ետք այլեւս չեն ուտեր զանոնք, որովհետեւ անձրեւի եղանակը սկսելու ժամանակ բոյսը արդէն բաւական աճած կ՛ըլլայ ու անոր տերեւները կորսնցուցած կ՛ըլլան իրենց փափկութիւնն ու դալար վիճակը։
Հայկական ծըւծըւուկը կ՛աճի հետեւեալ շրջաններուն մէջ. Կարին, Բաբերդ, Բիւրակնեան լեռներ, Կապադովկիա եւ Պարսկաստան։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Բոյսեր այբբենական կարգով
Սիլվա Կապուտիկեան Փողոց
Սիլվա Կապուտիկեան փողոց, փողոց Երեւանի Կեդրոնը։
Պատմութիւն
2007-ին Բաղրամեան պողոտայի 1-ին անցուղին ի պատիւ բանաստեղծուհի Սիլվա Կապուտիկեանի վերանուանուեցաւ անոր անունով՝ Սիլվա Կապուտիկեան փողոց։
Այն կը սկսի Բաղրամեան պողոտայէն՝ կազմելով Դերենիկ Դեմիրճեան փողոցի շարունակութիւնը։
Այս փողոցին վրայ գտնուող առաջին շէնքի 2-րդ մուտքի 4-րդ յարկի 26 բնակարանին մէջ ապրած է բանաստեղծուհին, որ 2009-ին դարձած է տուն-թանգարան։ Տուն-թանգարանէն դէպի աջ ՀՀ Գիտութիւններու ազգային ակադեմիան է, իսկ դէպի ձախ՝ ՀՀ նախագահի նստավայրը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Փողոցներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Երեւանի փողոցներ
Ֆրանսերէնը Քանատայի Մէջ
Ֆրանսերէնը Քանատայի մէջ. Քանատայի երկու պետական լեզուներէն մէկը, որ համազօր է անգլերէնին: Ամբողջ Քանատայի մէջ ֆրանսերէն խօսող քանատացիներու թիւը կը հասնի 7.2 միլիոնի (20.6%, 2016-ի տուեալներով) ։ Քանատայի ֆրանսախօս քաղաքացիները ֆրանսերէն լեզուն կը սորվին այլ երկիրներու ֆրանսախօսներու նման։ Քանատայի ֆրանսախօսներու աւելի քան 90%-ը կ՛ապրի Քէպէք, Օնթարիօ եւ Նիւ Պրանսուիկ (Ակատիա) մարզերուն մէջ։
Պատմութիւն
Առաջին քանատացիները յայտնուած են ժամանակակից Քանատայի մէջ 1534-ի արշաւներու հետեւանքով։ Ֆրանսացիները Քանատայի մէջ սկսած են բնակիլ 1642-էն սկսեալ։ 1759-ին, երբ Մեծն Բրիտանիա գրաւած էր Նոր Ֆրանսան, Քանատայի մէջ կ՛ապրէին մօտաւորապէս 60000 ֆրանսախօսներ։ Նոր Ֆրանսայի վրայ յարձակման ժամանակաշրջանին ֆրանսերէնը շատ հալածանքներու ենթարկուած է բրիտանական իշխանութիւններու կողմէ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսերէն Ստորոգութիւն:Քանատա
Ազատ Վշտունի
Ազատ Վշտունի (աւազանի անունով Կարապետ Մամիկոնեան, ), հայ բանաստեղծ, գրական-հասարակական գործիչ, ԽՍՀՄ գրողներու միութեան անդամ 1934 թուականէն։ ԽՄԿԿ անդամ 1918 թուականէն։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Վան, ուսուցիչի յարկի տակ։ Տարրական իր ուսումը ստացած է Վանի «Երամեան» վարժարանին մէջ, այնուհետեւ՝ աւարտած է Պոլսոյ Կեդրոնական վարժարանը։