cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
LBCI
Յետպատերազմեան Ժամանակաշրջան
Ապրիլ 1996-ին, Տահեր եւ այլ բաժնետէրեր հիմը դրին «LBCsat» ձրի արբանեակի կայանին, որ շատ մեծ յաջողութիւն մըն էր, մանաւանդ սփիւռքի մէջ ապրող լիբանանցիներու համար:
2008-ի վերջաւորութեան, որոշում կայացած է «LMH»-ի դրամագլուխը բարձրացնելու շուրջ: Ասոր համաձայն, Ալ Ուալիտ պըն Թալալ ամէնէն մեծ շահաբաժին ունեցողն է՝ «PAC»-ի («LBCI»-ի եւ «LBC SAT»-ի բովանդակութիւն տրամադրող) մեծ մասը գնելէ ետք, եւ «LBC SAT» հիմնուած է այն հասկացողութեան վրայ, որ դրամագլուխի բարձրացումը պիտի օգտագործուի յայտագիրներու բարելաւման եւ նորութիւններու համար՝ շէյխ Փիէռ Տահերի հսկողութեան տակ:
2010-ին, Ռուփերթ Մըրտօք կը միանայ խումբին եւ «PAC»-ն ու «LBC SAT»-ը կը միանան Ռօթանայի: Կ'ըսուէր, որ այս միացումը պիտի բարելաւէր եւ կազմէր խումբը, եւ այս մէկը յստակ արդիւնք մը կ'երեւէր սէուտցի իշխանին եւ աշխարհի ցանցերու մեծագոյն կայսրութեան տիրոջ՝ Ռուփերթ Մըրտօքի գործակցութեան: Այս ակնկալութիւնները չիրականացան:
«LBCI»-ի Տեսակներ
• «LBCI»-ը լիբանանցի անկնդիրներու համար տեղական պատկերասփիւռի կայան մըն է, որմէ կը սփռուի զանազան ոճի յայտագիրներ:
• Լիբանանի Սփիւռքի կայանը «LBCI»-ի համաշխարհային տարբերակն է եւ զայն կրնան դիտել լիբանանցիները թէ՛ Լիբանանի մէջ ապրող, թէ՛ անկէ դուրս:
• «LB2»-ն տեղական կայան մըն է, որմէ կը սփռուի արաբերէն լեզուով ներկայացումներ եւ սերիաներ:
• «LBCI News»-ը տեղական կայան մըն է, որ կը հաղորդէ շտապ լուրեր:
• «LBCI HD»-ն լիբանանեան առաջին HD կայանն է, որ «LBCI»-ի յայտագիրները կը սփռէ աւելի բարձր որակով: Սփռած է Սթար Աքատեմիի յայտագրի 10-րդ շրջանը 24 ժամ:
• «LBC Europe»-ը Եւրոպայի ակնդիրներու համար «LBCI»-ի տարբերակն է:
• «LBC America»-ն Ամերիկայի ակնդիրներու համար «LBCI»-ի տարբերակն է:
• «LBC Australia»-ն Աւստրալիոյ ակնդիրներու համար «LBCI»-ի տարբերակն է:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Լիբանան
Ամասիա (անձնանուն)
Ամասիա, հայկական արական եւ իգական անուն։
Որպէս արական անուն պատշաճեցուած է Խորենացիի կողմէ՝ բացատրելու համար Մասիս լերան անուան ստուգաբանութիւնը, կը համեմատուին հրեական Ամասիա թագաւորի անուան հետ։ Ամասիան Յուդայի 8-րդ թագաւորն էր։ Գահակալած է Ք․ Ա․ 838 - Ք․ Ա․ 809 թուականներուն։ Պարտութեան մատնուած է Իսրայէլի Յովաս թագաւորի կողմէ եւ մարդասպաններու ձեռքով սպանուած։ Այս անձնանունին եբրայերէն ձեւն է Amaşyāh, որ կազմուած է amş` զօրաւոր եւ Yāh` Եհովա բառերէն եւ կը նշանակէ «Աստուածազօր կամ զօրութիւն Աստուծոյ»։ Տառադարձուած է յունարէն Αμασίας բառէն, որմէ ալ հայերէն Ամասիա :
Որպէս իգական անուն կարճ ձեւն է Ամաս։ Առաջացած է համասփիւռ ծաղիկի անունէն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Ալեք Գլըճեան
Ալեք Գլըճեան (ծն.՝1900, Ատանա ), հայ գրագէտ։
Իր ընտանեկան կեանքը
Ծնած է Ատանա նահանգի Ջորք-Մարզպանի Օճագլ գիւղը։ Կը պատկանի բազմանդամ ընտանիքի մը. ունեցած է 5 եղբայը եւ 6 քոյր։ Ատանայի Ջարդին՝ ծնողքը կը փոխադրուի Զորք-Մարզպան, Ալեքսանտրէդի ծովախորշին դիմաց, զուտ հայաբնակ գիւղաքաղաք մը։ Այնտեղ կը տիրէր ըմբոստացող հայութիւն մը, ազատագրական ձգտումներով։ Համիտեան շրջանին, Ալեքի ընտանիքը կ՛ենթարկուին հալածանքի. կը թողուն Տէօրթեօլը եւ կը հեռանան։
Ալեք թրքախօս ծնողներէ սերած ըլլալով, Հայերէնը կը սորվի տասը տարեկանէն ետք, ջարդէն յետոյ, տեղական դպրոցներու մէջ, ուր հայերէն լեզուի եւ պատմութեան ուսուցումը մեծ կարեւորութիւն ստացած էր. Օսմանեան նոր սահմանադրութեան ընծայած ազատութիւնը օգտագործելու ծրագիր մը ծնունդ առած էր այն ատեն։ Ազգային Կեդրոնական Վարժարանի նախակրթարանի վերջընթեր դասարանի աշակերտ, պատանի Ալեքը իր ընտանիքին հետ գաղթի ճամբան կը բռնէ. 1915-ի Ապրիլին։ Կը քշուին դէպի Հալէպ, յետոյ անապատ տեղ մը՝ Հոմսի եւ Դամասկոսի միջեւ։ 1918-ին, Ա. աշխարհամարտի զինադադարէն ետք, իր ընտանիքէն երկու հոգի միայն կը մնան. կրտսեր եղբայրը եւ ինք։ Կը վերադառնան իրենց կիսաւեր տունը Տէօրթ Եօլ։ Դպրոցները կը վերաբացուին եւ Ալեք կը սկսի ուսումը։ Կիլիկիոյ ֆրանսական գրաւման յաջորդող հայ-թրքական բախումներու եւ հայոց կիլիկեան երազի քայքայման շրջանին՝ կը ստանայ իր վկայականը որմէ «վառօթի հոտ կուգար» կը գրէ Ա. Գլրճեան իր ինքնակենսագրութեան մէջ։ 1920-ին կը գաղթէ Ա.Մ.Ն.: Կ՛ըլլայ ուսանող Աբրինկֆիլտի Ամերիկեան Միջազգային Գոլէճի։ Նիւթական աննպաստ պայմաններով ճնշուած՝ կիսատ կը թողու իր ուսումը։ Ապա կը հաստատուի Լովէշ, Մասաչուսեթս, իր եղբօրը մօտ։ Կը լծուի առօրեայ տաժանագին աշխատանքի, իրիկունները հետեւելով գիշերային դասընթացքներու։ Վերջապէս շրջանաւարտ կ՚ըլլայ։
1926-ին կը փոխադրուի Նիւ Եորք եւ կը մխրճուի ազգային, կուսակցական, Հասարակական կեանքի մէջ։ Կը ձեռնարկէ գործի եւ ընտանիք կը կազմէ։
1935-ին, ան, Անդրանիկ Անդրէասեանի հետ կը մեկնի հայրենիք (Խորհրդային Հայաստան) մասնակցելու Հայաստանի Խորհրդայնացման 15-ամեակին նուիրուած տօնակատարութիւններուն։
1939-ին կրկին կը տեղափոխուի, այս անգամ դէպի Գալիֆորնիա, որոնելու համար ապրուստի նոր միջոցներ։
Այժմ կ՚ապրի ինքնաբաւ կեանք մը, շրջապատուած թոռներով։
Գործեր
իր գրական առաջին փորձերր լոյս տեսած են «Պայքար» օրաթերթին մէջ։ Գրասէր տղոց հետ («Նոր Գիր»ի տղաքը) կը հրատարակեն «Նոր Գիր» գրական սիւնակը, ապա՝ ամսագիրը, որ կը շարունակուի երկար տարիներ, մինչեւ իր շիջումը, տղոցմէ շատերուն մահուան պատճառով։
Ա. Գլըճեան հրատարակած է հետեւեալ գործերը. «Երգեր Ուրացման» եւ «Զղջումի» եւ «Երգեր Հողի» եւ «Հատուցման» (արժանացած թէքէեան Մշակ. Միութեան Հայկաշէն Ուզունեան մրցանակին 1987–ին)։ իր բանաստեղծութիւնները յաճախ ազգասիրական նոյն թեման կ՛որդեգրեն, սակայն ամէն անգամին տարբեր երանգ մը եւ ինքնատիպ դրօշմ մը կը կրեն. այնպէս որ նիւթի միօրինակութիւնը երբեք զգալի չըլլար։ Իր հզօր անհատականութիւնը, երփներանգ ոճը եւ արդիաշունչ տաղերը կը վկայեն թէ յառաջապահ դէմք մըն է Ալեք Գլըճեան, եւ զգայուն գրող մը :
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Ծխախոտ
«Սիկար» կամ «սիկարեթ» (cigarette) բառը ծագում առած է մայաներու լեզուին (Մայաները հնդիկ ժողովուրդ են Մեքսիքոյի մէջ)՝ «սիյար» բառէն, որ կը նշանակէ ծխախոտին փաթթուած տերեւները ծխել. ) բառը առաւելապէս կը բնութագրէ տափակ կոչուող բոյսը, սակայն երբեմն այս բառը կը կապուի նաեւ ծխախոտի ուրիշ տեսակներու՝ մեխակի կամ կանեփի հետ, որոնք ըստ ծխամոլներուն, զանոնք ծխելով «հաճոյք» կը ստանան։
Ծխախոտը մորմազգիներու ընտանիքին միամեայ, երբեմն բազմամեայ խոտաբոյս մըն է։ Գլխաւորաբար կ'աճի Ամերիկայի եւ Աւստրիոյ մէջ։ Տարածուած է ծխախոտի աւելի քան 65 տեսակ։ Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ ծխախոտը մշակուած է Արագածոտնի, Կոտայքի, Տաւուշի, Գեղարքունիքի, Արարատի եւ Վայոց ձորի մարզերուն մէջ։ [[Պատկեր:Cigarette_diagram.svg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Cigarette_diagram.svg|մինի|250x250փքս|Ծխախոտին կառուցուածքը`1.95% բջիջանիւթի քացախաթթուի աղէն պատրաստուած զտոց:2. Զտոցը փակելու համար օգտագործուող թուղթ:
3. Ծխախոտը ծածկելու համար նախատեսուած թուղթ:]]
Կառուցուածք
Ծխախոտին արմատային համակարգը հզօր է եւ առանցքային: Ցօղունը կանգուն է, կլորաւուն, վերի մասը՝ ճիւղաւորուող, բարձրութիւնը՝ 120-150 սմ: Տերեւները կրնան ըլլալ՝ կլորաւուն, ձուաձեւ, շեղակի, նշտարաձեւ եւ այլն։
Ծաղկաբոյլը գնդաձեւ, վահանաձեւ, փռուած, հակադարձ բրգաձեւ կոթ մըն է, ծաղիկը՝ երկսեռ, վարդագոյն կամ կարմիր: Պտուղը՝ բազմասերմ, երկբուն եւ ձուաձեւ տուփիկ մըն է: Սերմերը մանր են, հարթ, մութ շագանակագոյն։
Ծխախոտը ջերմասէր բոյս է, կ'աճի տաք, խոնաւ եւ անձրեւոտ վայրերու մէջ։ Տերեւները համապատասխան մշակումէն ետք կ'օգտագործուին գլանակներ, սիկար, սիկարեթներ, ծխամորճի համար թելաւոր (կտրտուած) ծխախոտ պատրաստելու համար: Տերեւները կը պարունակեն ածխաջուրեր, նիքոթին, սպիտակուցներ, թթուներ, եթերաիւղեր, բուրաւէտ նիւթեր, սերմերը՝ 36-39% իւղ, զոր կ'օգտագործեն արհեստական նպատակներով։
Տարածում
Ծխախոտին հայրենիքը Հարաւային Ամերիկան է։ Սերմերը հոնկէ Եւրոպա բերած են ԺԶ. դարուն սկիզբը, մէկ դար ետք՝ Ռուսաստան, իսկ ԺԷ. դարուն վերջը՝ Կովկաս։ Ծխախոտը Հայաստանի մէջ կը մշակեն ԺԹ. դարու վերջը։
Ծխախոտին մնացորդները
Ծխախոտին մնացորդները կը կազմեն ծխախոտին սկզբնական երկարութեան շուրջ 30%-ը: Անիկա բաղկացած է հիւսուած խողովակէ մը, որ կը պարունակէ զտիչ մը եւ ծխախոտի որոշ մնացորդներ՝ մոխիրի հետ խառնուած: Անոնք թուային առումով ամէնէն յաճախակի աղբն են աշխարհի տարածքին: Ծխախոտին մնացորդները կը կուտակուին շէնքերէ դուրս եւ փողոցները, ուրկէ փոթորիկներու միջոցով կը տեղափոխուին դէպի առուներ, գետեր եւ լողափեր:
2013-ին, Վանքուվըրի Պրիթիշ Քոլումպիա քաղաքը համագործակցելով TerraCycle-ի հետ՝ կը ստեղծէ ծխախոտի մնացորդներու վերամշակման համակարգ մը :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Մշակոյթ Ստորոգութիւն:Ամերիկեան յայտնագործութիւններ Ստորոգութիւն:Ծխախոտ
Հայկազն Եագուպեան
Եագուպեան Հայկազն (1865, Կեսարիա - 1915 (տարագրութեան մէջ)), հայ ուսուցիչ:
Որդին էր վեր. Քերոբէ Եագուպեանի: Նախակրթութիւնը ծննդավայրին մէջ ստանալէ յետոյ 1879-ին կը մտնէ Այնթապի Կեդրոնական Թուրքիոյ Գոլէճը, որուն շրջանը աւարտած է 1883-ին եւ դառնալով Կեսարիա՝ նոյն տարին հիմը դրած է Հայ-Բողոքականներու Արգէոս Բարձրագոյն Վարժարանին եւ տերուէ տարի մէկ դասարան աւելցնելով՝ 1887-ին տուած է իր առաջին ընթացաւարտները: 1887-ին հետեւած է Պէյրութի բժշկական համալսարանին, որուն ընթացքին 2 ու կէս տարի հետեւելէ ետք ստիպուած է կիսահատ թողուլ առողջական պատճառներով եւ դառնալ Կեսարիա, ուր տարի մը հանգիստ ընելէ վերջ՝ կազդուրուած 1891-ին վերստին կը ստանձնէ Արգէոս Բարձր. Վարժարանին ուսուցչապետութիւնը: 1903-1906 Պրուսա կ’երթայ ուսուցչական պաշտօնով եւ 1901-1911-ին դարձեալ Կեսարիոյ մէջ Արգէոս Բարձր.Վարժարանին ուսուցչապետ կ’ըլլայ: 1911-ին կը ստանձնէ Աւետերականներու դպրոցին տնօրէնութիւնը որ մինչեւ 1915 կը շարունակէ, միեւնոյն գիտութեանց դասերը ստանձնելով Միացեալ Ուսումնարանի մէջ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ Ստորոգութիւն:1865 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Կեսարիա ծնածներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Գրական Քննադատութիւն
Գրական քննադատութիւնը, (գրաքննութիւն կամ գրաքննադատութիւն) կը զբաղի ժամանակակից գրական գործերու վերլուծութեամբ ու գնահատմամբ։ Սերտօրէն կապուած է արդիականութեան, անմիջականօրէն կ՛արձագանգէ արդի գրականութեան զարգացումին, ուղղութիւն կու տայ անոր՝ օգնելով կողմնորոշուիլ ժամանակի կարեւոր խնդիրներուն մէջ։
Գրաքննադատը կը ձգտի պարզել, թէ տուեալ ստեղծագործութիւնը որքանով կը համապատասխանէ ընկերութեան հարցերուն ու մտահոգութիւններուն։ Գրադատը անաչառօրէն կը գնահատէ ոեւէ հեղինակի ստեղծագործութիւնը ու կը ճշդէ անոր տեղը թէ՛ տուեալ հեղինակի մնացեալ ստեղծագործութիւններուն մէջ եւ թէ գրողին տեղը ազգային գրականութեան մէջ։ Գրաքննադատութիւնը կը նպաստէ ընկերութեան գեղարուեստական ճաշակին զարգացումին, անոր գեղագիտական իտէալ տալուն ու կը դառնայ գրականութեան հետագայ զարգացումի ուղին ձեւաւորող գործօն։
Գրաքննադատութեան տեսակներն են գրախօսութիւն ը (որեւէ երկի նուիրուած յօդուած), գրական դիմանկար ը (հեղինակի մը գործերու ընդհանուր բնութագիր, օր.՝ Զօհրապի «Ծանօթ դէմքեր»ը), մենագրութիւն ը (որեւէ հարցի կամ գրողի մը գիրքի ուսումնասիրութիւն, որ կը հրատարակուի առանձին գիրքով, օր.՝ Գր. Շահինեանի «Ձիւներն ի վեր», (Լ. Շանթին նուիրուած)։
Հայ իրականութեան նշանաւոր գրաքննադատներէն եղած են Յակոբ Օշական ը, Նիկոլ Աղբալեան ը եւ շատ ուրիշներ։
Պետրոս Քափամաճեան
Պետրոս Քափամաճեան, (1840-Վան 1912) Հայ քաղաքացի էր Օսմանեան Կայսրութեան մէջ։ Ան եղած է կտաւի վաճառական, եւ քաղաքապետ Վան քաղաքի ։
Օսմանեան կայսրութեան երկրորդ սահմանադրական շրջանին Քափամաճեան նշանակուած էր Վան քաղաքի քաղաքապետ 2 Փետրուար, 1908-ին ։
Թրքական աղբիւրներուն համաձայն՝ Քափամաճեան մահապատիժի ենթարկուած է երկու կապարի հարուածներով գլուխին մէջ, ձեռամբ՝ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան ղեկաւար Արամ Մանուկեանի եւ իր ընկերներով 1912-ին ։
Թուրք պատմաբան՝ Հասան Օքդայ իր ուսումնասիրութիւններուն մէջ կը նշէ թէ ոճրագործները Պետրոս Քափամաճեանի ձեռբակալուած են եւ կուսակցութեան միջնորդութեամբ անոնք ազատ արձակուած են ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1840 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1912 մահեր Ստորոգութիւն:Հայեր
Զուրապ Աւալիշվիլի
Զուրապ Դաւիթ Աւալիշվիլի (ზურაბ დავითის ძე ავალიშვილი, 1876, Թիֆլիս — 21 մայիս, 1944, Շուարցենֆելդ, Գերմանիայ), վրացի պատմաբան, դիւանագէտ ու իրաւաբան։ կ'աշխատի Վրաստանի Դեմոկրատական Հանրապետութեանմէջ :
Կենսագրութիւն
Զուրապ Աւալիշվիլին ծնած է 1876-ին Թիֆլիսի մէջ։ Կը սերի Աւալիշվիլիներու իշխանական տունէն :
1900-ին ոսկիէ մետալով կ'աւարտէ Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանը՝ ստանալով իրաւաբանական կրթութիւն։ Յետագային կրթութիւնը կը շարունակէ Սորբոնի համալսարանին մէջ, ուր կը սորուի 1901—1903 թուականներուն : 1917-ին Զուրապ Աւալիշվիլին կընտրուի սահմանադիր ժողովի անդամ, սակայն ցանկութիւն կը հայտնէ ծառայել Վրաստանի Դեմոկրատական Հանրապետութեան : Վրաստան վերադառնալէն ետք՝ 1918-ին, Աւալիշվիլին կը դառնայ գլխաւոր խորհրդական արտաքին գործերուն գծով :
Զուրապ Աւալիշվիլին կը մասնակցի Թիֆլիսի պետական համալսարանի հիմնադրմանը, ուր կը դասաւանդէ 1918—1921 թուականներուն :
Ստացած ըլլալով իրաւաբանական կրթութիւն՝ Զուրապ Աւալիշվիլին մեծ ներդրում կ'ունենա Վրաստանի Սահմանադրութեան ստեղծման գործին մէջ : Որպէս Վրաստանի գլխաւոր դիւանագէտ՝ Աւալիշվիլին կը հասնի Գերմանիոյ հետ Վրաստանի յարաբերութիւններուն լաւացմանը, ինչու շնորհիւ Գերմանիան կը ճանչնայ Վրաստանի Դեմոկրատական Հանրապետութեան ինքնիշխանութիւնը : Զուրապ Աւալիշվիլին 1919-ին Վրաստանը կը ներկայացրէ Փարիզի խաղաղութեան վեհաժողովման մէջ, ուր կը պնդէ Արեւմտեան Վրաստանի հողերու՝ Վրաստանի Դեմոկրատական Հանրապետութեան պատկանելու հարցը եւ դէմ կու գայ Բաթումի մարզը երեք մասի բաժանելուն ու Բաթումը անկախ քաղաք հռչակելուն, ինչէն կարող էին օգտուիլ Ազգերու լիգայի ենթակայութեան տակ գտնուող երկիրները : Վրաստանի ու ԽՍՀՄ միջեւ տեղի ունեցած պատերազմէն ետք Աւալիշվիլին կը մեկնի Գերմանիայ : Այստեղ ան կը դառնայ Գերմանիոյ Վրացական միութեան հիմնադիրներէն մէկը, կ'աշխատի «Գեորգիկա» եւ «Բիզանդիոն» ամսագիրներու խմբագրութիւններուն մէջ : կը գրէ բազմաթիւ հոդուածներ Կովկասի, Վրաստանի պատմութեան ու գրականութեան, դիւանագիտութեան ու այլ հարցերու վերաբերեալ :
Իշխան Զուրապ Աւալիշվիլին կը մահանայ 1944 թոականին Գերմանիոյ Շուարցենֆելդ քաղաքին մէջ : 1993 մայիսին անոր աճիւնը կը տեղափոխուի Վրաստան եւ կը թաղուի Թիֆլիսի մէջ՝ պետական ու հասարակական գործիչներու Դիդուբէի պանթեոնի մէջ :
101955 Պէնու
101955 Պէնու ( նախնական նշանակումը՝ 1999 RQ36) Ապոլոնի խումբի ածխածնային (C տեսակի) աստեղնեակ մըն է: Գտած է Լինքըլնի Երկրամերձ Աստեղնեակներու Որոնման (LINEAR) նախագիծով 11 Սեպտեմբեր 1999-ին: Ասիկա վտանգաւորութիւն ունեցող աստեղնեակ մըն է: 101955 Պէնուն ունի մօտաւորապէս 492 մ տրամագիծ եւ Արեքիպոյի աստղադիտարանին կողմէ հանգամանօրէն դիտարկուած է:
Պէնուի ուսումնասիրութեան համար OSIRIS-REx տիեզերասարքն արձակուած է, Երկիր պիտի վերադառնայ 2023-ին՝ յետագայ վերլուծութիւններու համար : Անիկա պիտի բերէ Պէնուի մակերեւոյթի եւ ուղեծիրի մանրամասները եւ պիտի հաշուէ անոր զանգուածը:
Բնութագրական Տուեալներ
Սա աստեղնեակն ունի մօտաոր գնդաձեւութիւն: Մակերեւոյթը բաւականին հարթ է, հարաւային կիսագունդին ունի նշանակալի մեծութեան քարաբեկոր մը: Վերջին ուսումնասիրութիւնները ցուցնած են, որ աստեղնեակի տրամագիծը 484 մ է: Խտութիւնը ρ =1260±70 քկ/մ3, ինչը ջուրի խտութիւնէն փոքր-ինչ աւել է: Զանգուածը կը գնահատուի 7.8±0.9×1010 քկ:
2018 թուականի Դեկտեմբեր 11-ին ՆԱՍԱ-ն յայտարարութիւն տարածած է Պէնուի վրայ ջուր գտնելու մասին:
Գրականագիտութիւն եւ իր Տեսակները
Գրականագիտութիւն եւ իր տեսակները, գրականագիտութիւնը գեղարուեստական գրականութեան առնչուող հայեացքներու եւ ըմբռնումներու ամբողջութիւնն է։ Ան անցեալի գրական – պատմական զարգացումէն մինչեւ ժամանակակից գրական շարժումներու յատկանիշերը կը համակարգէ, գնահատականը կու տայ, նոյն ատեն առանձին երեկերը կ՛արժեւորէ։
101955 Պէնու
Երկիրին Բախուելու Հաւանականութիւնը
Միջինը 500 մ եւ աւելի տրամագիծով աստեղնեակը մը բախումը Երկիր մոլորակին հնարաւոր է շուրջ 130 000 տարին մեկ: Ներկայիս ճշգրիտ հաշուարկներով Պէնուի բախումը 0.037% հաւանականութիւնով պիտի տեղի ունենայ 2175 եւ 2196 թուականներու միջեւ :
Գրականագիտութիւն եւ իր Տեսակները
Գրականագիտութիւնը ունի իր բաժինները՝
101955 Պէնու
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Աստղագիտութիւն
Երգիծական Գրականութիւն Եւ Իր Միջոցները
Երգիծական գրականութիւն եւ իր միջոցները, երգիծական կը կոչենք այն ստեղծագործութիւնները, որոնց մէջ կը ծաղրուին ընկերային կեանքի արատներն ու մարդկային թերութիւնները, զանոնք շտկելու կամ, ծայրայեղութեան պարագային, բարոյապէս ոչնչացնելու նպատակով։ Երգիծական երկը կը ներկայացնէ այնպիսի երեւոյթներ, որոնց թերութիւնները, արատաւոր կողմերը ծածկուած են խաբուսիկ արտաքինին տակ։ Զանոնք բացայայտելով հեղինակը երգիծական տպաւորութեան կը հասնի։ Երգիծական կրնան գրուիլ տարբեր սեռի ստեղծագործութիւններ, արձակ թէ չափածոյ։ Կան զուտ երգիծաբան գրողներ, ինչպէս՝ Պարոնեանը, Օտեանը, Նշան Պէշիկթաշլեանը, Լեռ- Կամսարը, կան նաեւ հեղինակներ, որոնք կը գրեն ե՛ւ երգիծական, ե՛ւ ոչ երգիծական, ինչպէս՝ Պատկանեան, Չարենց, Բակունց։ Երգիծանքի տարրեր կրնան ըլլալ նաեւ ոչ ամբողջական երգիծական գործերու մէջ։
102 (թիւ)
102 (հարիւր երկու), բնական թիւ է, 101-ի եւ 103-ի միջեւ
Երգիծական Գրականութիւն Եւ Իր Միջոցները
Երգիծանքի միջոցները բազմաթիւ են.
102 (թիւ)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:102
Ամառնային Ողիմպիական Խաղեր 2016
Ամառնային Ողիմպիական Խաղեր 2016 (Jogos Olímpicos de Verão de 2016) պաշտօնապէս նաեւ կը կոչուին XXXI ամառնային ողիմպիական խաղեր, երեսունմէկերորդ ամառնային ողիմպիական խաղերը, որ տարբեր տեսակի մարզաձեւերու մեծագոյն իրադարձությունն է, որ տեղի կ'ունենայ չորս տարին անգամ մը։ 2016-ի ողիմպիական խաղերը նաեւ կը կոչուին Ռիօ 2016, քանի որ անիկա կայացաւ Ռիօ տէ Ժանէյրոյի մէջ, Պրազիլ։
Երգիծական Գրականութիւն Եւ Իր Միջոցները
Սաթիրա
Սաթիրան երգիծական պատկերումի տեսակ է, որ ունի անխնայ, անզիջում ծաղրանք բարոյական, քաղաքական, կենցաղային ու այլ թերութիւններու դէմ։ Իր խստութեամբ ան կը տարբերի հեգնանքէն։ Սաթիրայի բնոյթ ունի Պարոնեանի «Ազգային ջոջեր»-ը, ուր անխնայ ու սպանիչ պարսաւանքի կ՛ենթարկուին ազգին անուանի դէմքեր, օրուան «առաջնորդներ»։ Սաթիրական կրնան ըլլալ նաեւ այլ սեռի գործեր, ինչպէս՝ առակ, վէպ, վիպակ, պատմուածք եւ այլն։ Սաթիրայի ոճով գրուած են Օտեանի «Յեղափոխութեան մակաբոյծները», «Ընկեր Փանջունի»-ն, Չարենցի «Երկիր Նայիրի»-ին, Դէմիրճեանի «Քաջ Նազար»-թատերախաղը եւ այլն։
Ամառնային Ողիմպիական Խաղեր 2016
Ռիօ տէ Ժանէյրօն յայտարարուած է 2016-ի Ամառնային ողիմպիական խաղեր ընդունող քաղաք 2 հոկտեմբեր 2009-ին Դանիոյ մայրաքաղաք Քոփընհակընի մէջ ՄՕԿ-ի հերթական 121-րդ հանդիպման ժամանակ։ Եզրափակիչ դուրս եկած քաղաքներն էին Մատրիտը, Չիքակօն եւ Թոքիօն։ Ռիօն դարձաւ առաջին Հարաւային Ամերիկայի քաղաքը, ուր տեղի ունեցաւ ամառնային ողիմպիական խաղեր եւ երկրորդ քաղաքը Լատինական Ամերիկայի մէջ՝ Մեքսիքոյէն ետք, ուր 1968-ն արդէն տեղի ունեցած էին Ամառնային ողիմպիական խաղեր եւ սկսած 2000-էն առաջին անգամ տեղի կ'ունենան Հարաւային Կիսագունդին վրայ։
Երգիծական Գրականութիւն Եւ Իր Միջոցները
Սաթիրա
Անզիջող ծաղրի տեսակներէն է նաեւ սարկազմը, երբ անձի կամ երեւոյթի երգիծումը տոգորուած է զայրոյթով ու վրդովմունքով։
Ամառնային Ողիմպիական Խաղեր 2016
Խաղերը տեղի ունեցան 5 Օգոստոս 2016-էն մինչեւ 21-ը եւ աւելի քան 10.500 մարզիկ 205 երկրէ մասնակցեցան խաղերուն ։ Մրցումները տեղի ունեցան 28 մարզաձեւերով ներառեալ Ռեկբի-7 եւ կոլֆ, որոնք ներառուած են ողիմպիական խաղերու ցանկին մէջ ՄՕԿ-ի կողմէ 2009-ին։
Երգիծական Գրականութիւն Եւ Իր Միջոցները
Ծաղրանկար Կամ Շարժ
Ծաղրանկարը կամ շարժը եւս երգիծական պատկերումի տեսակներէն է։ Հոն առարկան կամ անձը կը ներկայացուին միտումնաւոր կերպով աղաւաղուած, խաթարուած, ծիծաղաշարժ գիծերով։ Կը կոչուի նաեւ զաւեշտանկար, որովհետեւ պատկերումի այս ձեւը գործածելի է նաեւ գծագրութեան, շարժապատկերի կամ թատրոնի մէջ։ Յայտնի ծաղրանկարիչներ էին եգիպտահայ Ալ. Սարուխանը, որ նկարազարդած է Օտեանի «Ընկեր Փանջունի»-ն, ինչպէս նաեւ պէյրութահայ Տիրան Աճէմեանը։
Ամառնային Ողիմպիական Խաղեր 2016
Մարզական իրադարձութիւնները տեղի ունեցան 33 վայրի մէջ, որոնք բաժնուած են քաղաքի չորս տարածաշրջաններու մէջ ։
Երգիծական Գրականութիւն Եւ Իր Միջոցները
Զուարթամտութիւն Կամ Հիւմըր
Զուարթամտութիւն կամ հիւմըրը ներողամիտ, թեթեւ ծաղր է ընկերային կեանքի ու մարդկային թերութիւններու հանդէպ։ Ի տարբերութիւն ժխտող, մերկացնող սաթիրայի, հիւմըրը ժխտողական, ոչնչացնող վերաբերմունք չունի։ Անոր նպատակն է ցոյց տալ դրական մարդու կամ երեւոյթի քով եղած թերութիւնները, զանոնք վերացնելու, շտկելու նպատակով։ Ան ունի բարեմիտ վերաբերմունք, մտահոգութիւն, կարեկցանք կամ կատակախառն հրճուանքի երանգներ։ Հիւմըրը եւս լայն գործածութիւն ունի ժողովրդական ստեղծագործութեանց մէջ։ Հիմըրով կերտուած են Սասունցի Դաւթի մանկական չարաճճիութիւնները, կամ երբ Փոքր Մհերը ամէն պարագայի կը «տփէ» գիւղացիները, իր կառուցած կամուրջէն թէ՛ անցնելու եւ թէ՛ չանցնելու պարագային։
Ամառնային Ողիմպիական Խաղեր 2016
Մասնակիցներուն Ընդունման Գործընթաց
2016-ի ամառնային ողիմպիական խաղերու մասնակիցներու ընդունման գործընթացը սկսաւ 16 Մայիս 2007-ին : Առաջին քայլով իւրաքանչիւր քաղաք ներկայացուց իր նախնական դիմումը Միջազգային Ողիմպիական Կոմիտէ (ՄՕԿ) մինչեւ 13 Սեպտեմբեր 2007, որով կը հաստատէր իր նախնական մտադրութեան մասին։ Լրացուած պաշտօնական մասնակիցները, որոնք կը ներառէին նաեւ ՄՕԿ-ի ձեւաչափով 25 հարցումներու պատասխանները ներկայացուեցան մինչեւ 14 Յունուար 2008։ ՄՕԿ 4 Յունուար 2008-ին ՄՕԿ-ը ընտրեց չորս հիմնական թեկնածուներ. Չիքակօ, Մատրիտ, Ռիօ տէ Ժանէյրօ եւ Թոքիօ (որ ընդունած էր 1964-ի ամառնային ողիմպիական խաղերը եւ պիտի ընդունի 2020-ի ամառային ողիմպիական խաղերը): ՄՕԿ-ը չընտրեց Տոհան թեկնածուներու փուլին մէջ, նկատի ունենալով, որ քաղաքը աւելի շատ միաւոր հաւաքած էր քան Ռիօ տէ Ժանէյրօն, քանի որ Տոհայի մասնակիցով օլիմպիադան պէտք է կայանար Հոկտեմբերին, ինչը դուրս էր ՄՕԿ-ի օրացոյցէն։ Փրակը եւ Պաքուն նոյնպէս չընտրուեցան թեկնածուներու շարքին մէջ :
Նաւալ Էլ Մուտավակելը Մարոքէն գլխաւորեց 10 հոգինոց գնահատման յանձնաժողովը, որ նաեւ գլխաւորած էր 2012-ի ողիմպիական խաղերու մասնակիցներու գնահատման յանձնաժողովը։ Յանձնաժողովը իրականացուց գնահատման գործընթացը 2009-ի երկրորդ եռամսեակում։ Անոնք ներկայացուցին գնահատման արդիւնքները ՄՕԿ-ի անդամներուն 2 Սեպտեմբեր 2009-ին, ընտրութիւններէն մէկ ամիս առաջ :
Ընտրութիւններուն պիտի մասնակցէին 115 ՄՕԿ-ի անդամ։ Որեւէ թեկնածու երկիր իրաւունք չունէր այս անդամները հրաւիրել իր մօտ, կամ նուիրէր որեւէ իր, որ կրնար դիտարկուիլ որպէս կաշառք։ Սակայն թեկնածու երկիրները միջոցներ չէին խնայեր զանգուածային լրատուական միջոցներով ծանուցումի տեսքով ներկայացնելու իրենց քաղաքը լաւագոյն կողմերով։
Եզրափակիչ ընտրութիւնները կայացան 2 Հոկսեմբեր 2009-ին Քոփընհակընի մէջ։ Ռիօ տէ Ժանէյրօն եւ Չիքակօն կը համարուէին հիմնական հաւակնորդները։ Չիքակօն եւ Թոքիօն դուրս մնացին քուէարկութեան առաջին եւ երկրորդ փուլերուն, մինչդեռ Ռիօ տէ Ժանէյրօն յառաջացաւ Մատրիտէն զգալի տարբերութեամբ եզրափակիչ փուլին։ Ռիօ տէ Ժանէյրօն պաշտօնապէս յայտարաուեցաւ 2016-ի ողիմպիական խաղերը ընդունող երկիր:
Տեղի Ունեցած Վայրեր Եւ Ինֆոհամակարգ
Պարա տա Տիժուկայի մէջ կայացան ողիմպիական եւ պարալիմպիական հիմնական մրցումները։ Միւս մասը տեղի ունեցաւ Քոփապլանքա Լողափի, Մակարենայի եւ Տեօտորոյի մէջ։ Պարա տա Տիժուկայի մէջ տեղակայուած էր նաեւ ողիմպիական գիւղը։
Ռիոյի պատմական կեդրոնին մէջ տեղի լայնածաւալ շինարարական աշխատանք, որ կը կոչուի «Porto Maravilha» : Անիկա կը ներառէ 5 քմ քառակուսի տարածք։ Նախագիծի նպատակն է զարգացնել կեդրոնի տնտեսական նշանակութիւնը եւ ինֆոհամակարգը։ Քաղաքի նորամուծութիւնը իր մէջ կը ներառէ 700 քմ երկարութեամբ ջրամատակարարման, ջրահեռացման, ելեկտրական, կազի եւ հեռատեսիլի եւ հաղորդակցոթեան կապի գիծերու տեղադրում, 4 քմ ստորգետնեյա անցումներ, 70 քմ մայրուղիներ, 650 քմ քառակուսի մայթեր, 17 քմ հեծանիւի ուղի, 15.000 հատ ծառատունկ եւ այլն։
Անվտանգութիւն
Մինչեւ 2016-ի ողիմիական խաղերու վայր ընտրելը Ռիօ տէ Ժանէյրոյի մէջ յանցագործութիւններու քանակին մեծ ուշադրութիւն կը դարձուէր։ Ոստիկանութեան ուղղաթիռներէն մէկը խոցուեցաւ Ռիոյի փողոցի պատերազմներու ժամանակ, օդաչուն մահացաւ։ : Քաղաքի քաղաքապետը խոստացաւ մեծ ջանքեր գործադրել, որպէսզի առաւելագոյն չափով նուազեցնէ յանցագործութիւններու թիւը նախքան խաղերու սկիզբը։ Ռիոյի մարզի նահանգապետը նշեց, որ Լոնտոնը, որ ընդունած էր 2012-ի ողիմպիական խաղերը նոյնպէս ունէր անվտանգութեան խնդիրներ, անոր վառ օրինակն էր 2005-ի ահաբեկչութիւնները, սակայն նկատի ունենալով, որ ողիմպիական խաղերը տեղի ունեցան առանց միջադէպի։
ՄՕԿ լաւատեսօրէն տրամադրուած է անվտանգութեան հարցին մէջ եւ համոզուած, որ եօթը տարին բաւական ժամանակ է լուծելու բոլոր անվտանգութեան խնդիրները Պրազիլի նախկին նախագահ Լուիս Ինասիօ Լուլա տա Սիլվան իր հերթին նշած է, որ Ռիօն մինչ այդ ընդունած է կարեւոր միջազգային մրցաշարքեր առանց միջադէպի, օրինակ՝ Փանամերիկեան Խաղեր 2007-ը։
Ռիօ տէ Ժանէյրոյի մէջ կը ծրագրուի զսպել տեղի աղքատ թաղամասերը եւ ֆաւելաները: Յատուկ ոստիկանական ջոկատներ կը հսկեն փողոցները եւ քաղաքի բանուկ հատուածները : Քաղաքացիական անվտանգութեան տարածքային ստորաբաժանման հաշուետուութեան համաձայն, 2012-ի առաջին հինգ ամիսներուն յանցագործութիւններու թիւը եղած է ամենաքիչը վերջին 21 տարուան ընթացքին, իւրաքանչիւր 1000 հոգիի կ'իյնայ 10,9 յանցագործութիւն : Այսուհանդերձ, նկատի ունենալով սպանութիւններու թիւին էականօրէն նուազումը, Human Rights Watch-ը յորդորած է Պրազիլին հետաքննել արտադատական մահապատիժները :
Աւարտման Հետ Կապուած Անհանգստութիւն
9 Մայիս 2014-ին London Evening Standard-ը ծանուցեց ՄՕԿ-ի փոխնախագահ Ճոն Կոատեսը, որ շինարարութիւնը թերի է եւ ետ կը մնայ նախատեսուած գրաֆիկէն։ ՄՕԿ-ը ստեղծեց յատուկ յանձնաժողով մը, որ պէտք է արագացներ նախապատրաստական աշխատանքները :
Բ. Փուլ – Թեկնածու քաղաք
Ազգային ծախսեր
Մասնաւոր ծախսեր
¹TAM Airlines-ը ծախսեց R$1,233,726.00 օդանաւային տոմսերու զեղչերու համար։
Նշում. Բալանցի մնացորդը օգտագործուեցաւ Ռիօ 2016 կոմիտէի կողմէ առաջին հինգ ամիսներուն :
Տոմսեր
Տոմսերու գիները ծանուցուեցան 16 Սեպտեմբեր 2014-ին եւ վաճառուեցան Պրազիլական ռէալով (BRL)։ Ընդհանուր առմամբ վաճառուեցաւ 7,5 միլիոն տոմս, ինչը 200 000-ով պակաս էր քան Ամառնային Ողիմպիական Խաղեր 2012-ը, քանի որ շատ դահլիճներու չափերը աւելի փոքր էին։ Տոմսերու արժէքը կը տարբերէր 40 ռէալէն մինչեւ 4.600 ռէալ, ամէնաթանկարժէքները եղան բացման օրուան համար նախատեսուած ներկայացուցչական նստատեղերը։ Մօտ 3,8 միլիոն տոմս վաճառուեցաւ 70 ռէալ եւ աւելի աժան : Փողոցներու մէջ կազմակերպուող մրցումները եղան անվճար։
Կրակի Երթ
Պրազիլի մէջ ողիմպիական կրակի երթը սկսաւ 3 Մայիս 2016-ին։ Կրակը հանգրուանեց աւելի քան 300 քաղաքներու մէջ (ներառեալ 26 նահանգներու կեդրոնները), Յունաստանի մէջ վառելէ ետք կրակը տեղափոխուեցաւ մայրաքաղաք Պրազիլիա, վերջինը հանգրուանեց Ռիօ տէ Ժանէյրօ քաղաքին մէջ :
Բացման Հանդիսութիւն
Բացման հանդիսութիւնը տեղի ունեցաւ Մարաքանա մարզադաշտին վրայ 5 Օգոստոս 2016-ին։
Մարզաձեւեր
2016-ի ողիմպիական խաղերու ծրագիրով նախատեսուած էր 28 մարզաձեւ, 41 դիստիպլինայով եւ 306 մրցումով։
Նոր Մարզաձեւեր
Նախապէս ներկայացուած եօթը մարզաձեւերէն միայն երկուքը ընտրուեցան որպէս նոր մարզաձեւեր 2016-ի ողիմպիական խաղերու ծրագիրի ծիրին մէջ ընդգրկուելու համար։ Ներկայացուած մարզաձեւերն էին պէյսպոլը եպ սոֆթպոլը, քարաթէն, սկուոշը, կոլֆը, չմշկելը եւ ռեկպին: Այս եօթը մարզաձեւերը ներկայացուեցան ՄՕԿ-ի 2009-ի Յունիսին կայանալիք քննարկման :
Օգոստոսին ՄՕԿ-ը համաձայնութիւն տուաւ ռեկպիի եօթը տղամարդով խաղի տարբերակին, որ դուրս ձգեց պէյսպոլը, չմշկեթը եւ սքուոշը։ Միւս երեքին մէջէն ընտրուեցաւ կոլֆը՝ դուրս ձգելով քարաթէն եւ սոֆթպոլը։ Երկու նոր մարզաձեւերը վերջնական հաստատուեցան 9 Հոկտեմբեր 2009-ին ՄՕԿ-ի 121-րդ նստաշրջանի վերջին օրը։ : Կոլֆի միջազգային ֆետերասիոնի նախագահ Էնթոնի Սքենլոնը ըսաւ, որ շատ մեծ կոլֆիստներ, ինչպէս Թայկըր Վուտսը եւ Աննիքա Զերենշտամը, կը սատարեն կոլֆին ողիմպիական մարզաձեւի կայացման հարցին մէջ։ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ամառնային ողիմպիական խաղեր Ստորոգութիւն:2016
Ծծումբ
Ծծումբ (Sulfur), քիմիական տարր է, որուն նշանն է S, կարգաթիւը՝ 16, հիւլէական զանգուածը՝ 32,066:
Ծծումբին Բնագիտական Յատկութիւնները
Ծծումբը դեղին գոյնի բիւրեղային նիւթ մըն է։ Անիկա դիւրութեամբ կը հալի 100°C-էն քիչ մը աւելի բարձր ջերմաստիճաններուն։ Ծծումբը ուժեղ տաքցնելու ատեն կը յառաջանան մութ շագանակագոյն շոգիներ։ Արագ սառեցնելու պարագային ծծումբին շոգիները անմիջապէս, առանց հեղուկի վերածուելու, կը փոխարկուին նրբագոյն փխրուն փոշիի, որ կը կոչուի ծծմբածաղիկ։
Երկրակեղեւին ծծումբին պարունակութիւնը 0,05% է: Կը հանդիպինք ինչպէս ազատ (բնածին ծծումբ), այնպէս ալ միացութիւններու՝ գերազանցապէս ծծմբատներու, օրինակ՝ ZnS, PbS, Cu2S, FeS2, եւ սուլֆաթներու, օրինակ՝ CaSO4.2H2O, Na2SO4.10H2O ձեւով։
Քիմիական Յատկութիւնները
Պարբերական համակարգի 6-րդ խումբի գլխաւոր ենթախումբին մէջ է։ Իսկ ջրածինի եւ թթուածինի միացութիւններուն մէջ բաղկացած է տարբեր իոներներէ. կը փոխազդուի գրեթէ բոլոր թթուներուն եւ աղերուն հետ։ Անիկա ոչ մետաղական տարր մըն է, որ կը ներկայանայ ինչպէս համակցուած, այնպէս ալ ազատ վիճակներու մէջ եւ լայնօրէն կը տարածուի երկիրի մակերեւոյթին վրայ: Անիկա համ եւ հոտ չունի, ջուրին մէջ չի լուծուիր եւ յաճախ կը յայտնուի դեղին բիւրեղներու կամ զանգուածներու մէջ :
Կիրարկութիւնները
Ծծումբը մանր փոշիի՝ ծծմբածաղիկի ձեւով կ'օգտագործուի խաղողի տունկին հիւանդութիւններուն պայքարելու դէմ։ Մեծ քանակով ծծումբ կը ծախսուի քաուչուքը ռետինի փոխարկելու համար։ Անոր համար ալ առանց ծծումբի անկարելի է արտադրել ռետինէ իրեր, ինչպէս՝ անուագօտիները (ձգախէժէ), վերնամոյկերը (galosh), փողրակները (հրշէջներու խողովակները) եւ այլ իրեր։ Ծծումբը կը մտնէ որսորդական Վառօդի կազմին մէջ, կը կիրարկուի լուցկիի արտադրութեան ընթացքին։ Ծծումբի զգալի քանակ մը կ'օգտագործուի ծծմբական թթու արտադրելու ատեն։ Ծծումբը կը յառաջացէ երեք տարաձեւութիւն, որոնցմէ ամէնէն կայունը շեղանկիւն կամ ալֆա ծծումբն է, որ սովորաբար կը ստացուի դեղին փոշիի տեսքով։
Աշխարհի տարածքին ծծումբի մեծագոյն մատակարարներն են՝ Միացեալ Նահանգները, Մեքսիքօն եւ Իտալիան: Ծծումբ պարունակող հանքաքարեր կան նաեւ Հայաստանի որոշ (օրինակ՝ Ալաւերտիի եւ Կապանի) պղինձի հանքավայրերուն մէջ։ Ծծումբի արդիւնահանման եւ արդիւնաբերական ստացման ծաւալները տարուէ տարի կ'աճին ամբողջ աշխարհի տարածքին։
Կենսաբանական Դերը
Ծծումբը կենսաբանական տարրերէն մէկն է։ Կը մտնէ քանի մը ամինաթթուներու (ցիսթէին, մեթիոնին) կենսանիւթերու (թիամին) եւ բնախմորներու (enzyme) բաղադրութեան մէջ։ Ծծումբը կը մասնակցի սպիտի (փրոթէինային) կառուցուածքներու ձեւաւորման։ Կը մասնակցի մանրէաբոյսերու համադրութեան մէջ: Ծծմբաջրածինը կը հանդիսանայ ջրածինի ստացման հիմնական աղբիւրը։
103 (թիւ)
103 (հարիւր երեք), բնական, կենտ եռանիշ թիւ է, 102-ի եւ 104-ի միջեւ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:103
Ռոպերթ Ապաճեան
Ռոպերթ Ալեքսանտր Ապաճեան (16 Նոյեմբեր 1996, Երեւան - 2 Ապրիլ 2016 , Արցախ), Հայաստանի Հանրապետութեան զինուած ուժերու ծառայող, ՀՀ ԶՈՒ կրտսեր քսանապետ, Արցախի հերոս (յետմահու) ։
Զոհուած է Քառօրեայ պատերազմին՝ Մարտակերտի ուղղութեամբ տեղակայուած դիրքը պաշտպանելու ժամանակ ։
Ցուցաբերած բացառիկ քաջութեան ու արիութեան համար 8 Մայիս 2016-ին, Արցախի Հանրապետութեան նախագահի հրամանագրով յետմահու պարգեւատրուած է «Արցախի հերոս» ԼՂՀ բարձրագոյն կոչումով ու «Ոսկէ արծիւ» շքանշանով ։
Կենսագրութիւն
Ռոպերթ Ալեքսանտրի Ապաճեանը ծնած է 16 Նոյեմբեր 1996-ին ՝ Երեւան։ Ունի աւագ եղբայր։
2003-ին ընդունուած է Երեւանի թիւ 147 հիմնական դպրոց, որ աւարտած է 2012-ին։
2012-ին ընդունուած է Երեւանի պետական հենակետային բժշկական քոլէճ ։ Քոլէճը աւարտած է 2014-ին՝ ատամնատեխնիկի որակաւորումով։
2014-ին ընդունվել է Մայր Թերեզայի անուան բժշկական ինստիտուտ ։
Զինուորական ծառայութիւն
Ռոպերթ Ապաճեան պարտադիր ժամկէտային զինուորական ծառայութեան անցած է 2014/2 զօրակոչով ՝ Արաբկիրի ԶԿ-ից։ Բարձր առաջադիմության շնորհիվ ստացել է կրտսեր սերժանտի կոչում։
Քառօրեայ պատերազմ
2 Ապրիլ 2016-ի լուսցող գիշերը Արցախ-Ազըրպէյճանական շփման գիծի ամբողջ երկայնքով հակառակորդի զինուած ուժերու ստորաբաժանումները լայնածաւալ յարձակումներ կը կատարեն։ Սկզբնապէս հիւսիս-արեւելեան ուղղութեամբ տեղակայուած 3ենակետային դիրքերը հրետակոծելոէ ետք ազըրպէյճանական ուժերը կ'անցնին գրոհի։ Շուրջ երեք հարիւր հոգիէ բաղկացած խումբերը, զինուած ըլլալով նաեւ թանկերով, փորձ կը կատարեն՝ գրաւելու համար հայկական դիրքերը։ Խումբի հրամանատար՝ ՀՀ ԶՈւ կապիտան Արմենակ Ուրֆանեանի ղեկավարութեամբ, վեց հոգիէ բաղկացած սահմանապահ ուժերը կ'անցնին շրջանաձեւ պաշտպանութեան՝ երկու անգամ յաջողութեամբ ետ շպրտելով թշնամիի լայնածաւալ յարձակումները՝ այդ ընթացքին խոցելով նաեւ թշնամիի մէկ թանկ ։ Անյաջող յարձակման փորձէ ետք թշնամին ետ կը քաշուի եւ կրկին կը սկսի հրետանակոծել հայկական դիրքերը։ Արկերէն մէկուն պայթիւնէն շուտով կը զոհուին կապիտանը եւ գնդացրորդ Քիարամ Սլոյեանը։
Խումբի հրամանատարի մահէն ետք, ոտքի վիրաւորում ստացած Ռոպերթ Ապաճեանը հրամանատարութիւնը կը վերցնէ իր վրայ եւ պատնէշի վրայէն կը շարունակէ մարտը։ Նկատելով, որ խրամատին մէջ զինամթերքը կը վերջանայ, զինուորները կ'ուղարկէ փամփուշտ բերելու։ Այդ ընթացքին հակառակորդը կը յաջողի թափանցել դիրք։ Ապաճեանը, կողքին մնացած միակ ծառայակիցի՝ վիրաւորում ստացած գնդացրորդ Անդրանիկ Զոհրապեանի հետ, յամառ դիմակայութեամբ, կը նահանջեն դէպի դիրքային կացարան։ Արիւնահոսութենէն շուտով կը մահանայ Զոհրապեան։ Մարտական խորշի մէջ դիրքաւորուելով, Ռոպերթ Ապաճեանը մինչեւ վերջին փամփուշտը կը շարունակէ միայնակ կռուիլ թշնամիի մեծաթիւ ուժերու դէմ, միեւնոյն ժամանակ կապ հաստատելով գումարտակի հրամանատարի հետ եւ վերջինիս կարեւոր տեղեկութիւններ հաղորդելով դիրքին վրայ կատարուող դէպքերուն մասին ։ Նկատելով իրեն մօտեցող թշնամին, Ապաճեանը վերջին անգամ կապի դուրս եկած է եւ ըսած, որ արդէն հանած է իր մօտ մնացած վերջին նռնակը ու պատրաստ կը սպասէ՝ որպէսզի մօտենան, իր հետ միասին պայթեցնելու համար անոնց, որ չյանձնուի ։ Տեսնելով իրեն մօտեցող հակառակորդը, Ապաճեանը բացուած նռնակը կը թաքցնէ ափի մէջ եւ ձեռքերը վեր կը բարձրացնէ, իբր թէ կը յանձնուի։ Թոյլ տալով, որ բաւականաչափ իրեն մոտենան, Ապաճեանը իր հետ միասին նռնակով կը պայթեցնէ հակառակորդի քանի մը զինուոր ։
Անձնազոհ քայլով Ռոպերթ Ապաճեանը նաեւ փրկած է թիկունքէն օգնութեան հասած հայկական ուժերու զինուորներուն ։
8 Ապրիլին, կողմերու միջեւ նախապէս ձեռքբերուած պայմանաւորուածութեամբ կ'իրականացուին զոհուածներու մարմիններու որոնողական աշխատանքներ, որոնց պատճառով հայկական կողմը կը յայտնաբերէ Ապաճեանի եւ Զոհրապեանի դիակները ։
Յուղարկաւորութիւն
11 Ապրիլին զինուորական կարգով Ռոպերթ Ապաճեանը հողին յանձնեցին «Եռաբլուր» զինուորական պանթէոնին մէջ ։ Հոգեհանգիստը տեղի ունեցաւ Երեւանի Սուրբ Յովհաննէս Մկրտիչ եկեղեցւոյ մէջ ։
Արցախի Հերոս
2-էն 5 Ապրիլ 2016-ի ինկած ժամանակաշրջանին մէջ հակառակորդի լայնածաւալ ռազմական գործողութիւններու ընթացքին Արցախի Հանրապետութեան պետական սահմանը պաշտպանելու ժամանակ ցուցաբերած բացառիկ քաջութեան ու արիութեան համար ԼՂՀ նախագահ Բակօ Սահակեանի հրամանով Ռոպերթ Ապաճեանի յետմահու կը շնորհուի «Արցախի հերոս» Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան բարձրագոյն կոչում եւ «Ոսկէ արծիւ» շքանշան ։ Ապաճեան կը դառնայ 24-րդ անձը, որ կ'արժանանայ «Արցախի հերոս» բարձրագոյն կոչման, ինչպէս նաեւ տուեալ տիտղոսի ամէնէն երիտասարդ կրողը (19 տարեկան)  ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ զինուորականներ Ստորոգութիւն:Ոսկէ Արծիւ շքանշանակիրներ Ստորոգութիւն:16 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:2 Ապրիլի մահացածներ
Ապարանի Դաշտ
Ապարանի դաշտը կամ սարահարթը, տարածուած է Արագածի եւ Ծաղկունեանց լեռներուն միջեւ, Քասաղ գետի հովիտին մէջ՝ ՀՀ Արագածոտնի մարզին մէջ։
Աշխարհագրական Տուեալներ
Տարածքը մօտ 200 քմ², տարածուած է հիւսիս-արեւմուտքից հարաւ-արեւելք։ Բարձրութիւնը 1800-2000 մ է։ Մակերեւոյթը բլրաալիքավոր է՝ տեղ-տեղ դարաւանդներով ու արտաբերման կոներով։ Ապարանի դաշտի հարաւը կը գտնուի Ապարանի ջրամբարը։ Կան ստորերկրեայ ջուրերու պաշարներ, բազմաթիւ աղբիւրներ։ Տեսարանը լեռնատափաստանային է։ Կը մշակեն գլխաւորաբար ցորեն, գարի եւ բանջարեղէն. զարգացած է անասնապահութիւնը, պանրագործութիւնը եւ թռչնաբուծութիւնը։ Բնորոշ կենդանիներէն են դաշտամուկը, ճագարամուկը, գայլը, աղուէսը, նապաստակը, գորշուկը, դաշտային արտոյտը եւ լորը։
Կլիմայ
Կլիման չափաւոր ցամաքային է, Յունուարին միջին ջերմաստիճանը՝ -9.6 °C, Յուլիսին՝ 16.6 °C, Ամառը մեղմ է. միջին ջերմաստիճանը՝ 16-էն 32, տարեկան տեղումները՝ 550-650 մմ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի դաշտեր
Մարզ
Մարզ (regio), վարչատարածքային կամ երբեմն ֆիզիկաաշխարհագրական մաս։ Ան կրնայ ըլլալ առաջին աստիճանի միաւոր, երբ պետութիւնը ուղղակիորեն բաղկացած է մարզերէն, եւ երկրորդական, երբ մարզերը կը մտնեն նահանգներուն մէջ:
Դրօշակ (թերթ)
«Դրօշակ» պաշտօնաթերթն է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան: Սկսած է հրատարակուիլ 1890-ին, Թիֆլիսի մէջ, նոյնինքն կուսակցութեան հիմնադիր Քրիստափորի խմբագրութեամբ: Ցարական իշխանութեանց կողմէ հալածանքի պայմաններուն մէջ, Թիֆլիսի մէջ պարբերաբար քանի մը համարներու անկանոն հրատարակութենէն ետք, Քրիստափոր թերթը տեղափոխած է նախ Պալքաններ, ապա՝ վերջնականապէս Ժընեւ, ուր անխափան եւ կանոնաւոր պարբերականութեամբ (երկամսեայ, նաեւ՝ ամսական, երկշաբաթեայ) հրատարակուած է 1892-էն մինչեւ 1914:
Սկզբնական տարիներուն «Դրօշակ»ի խմբագրական պատասխանատուութիւնը ստանձնած են յաջորդաբար Քրիստափոր, Ռոստոմ, Յոնան Դաւթեան եւ հիմնադիր սերունդի այլ ծանօթ դէմքեր: Արեւմտահայաստանի տարբեր շրջաններէն եւ Կովկասէն ստացուած ու Հ.Յ.Դ. յեղափոխական գործունէութեան վերաբերեալ թղթակցութեանց կողքին, «Դրօշակ» կեդրոնական բեմը դարձած է Դաշնակցութեան աշխարհայեացքն ու ազգային-քաղաքական մտածողութիւնը զարգացնող նիւթերու: 1897-էն սկսեալ Միքայէլ Վարանդեան վարած է թերթին խմբագրութիւնը մինչեւ «Դրօշակ»ի հրատարակութեան առաջին այս հանգրուանին աւարտը 1914-ին, երբ Ա. Աշխարհամարտի հետեւանքով դադրած է թերթին հրատարակութիւնը:
«Դրօշակ»ի վերահրատարակութիւնը սկսած է 1925-ին, հայ ժողովուրդի կեանքին մէջ պատմական տարողութեամբ մեծ իրադարձութիւններէ՝ Եղեռնէն, Հայաստանի անկախացումէն ու խորհրդայնացումէն եւ Հայաստանի Հանրապետութեան ղեկավարութեան տարագրութենէն ետք: Հրատարակուած է Փարիզի մէջ, խմբագրութեամբ Սիմոն Վրացեանի եւ խմբագրական օժանդակութեամբ Շաւարշ Միսաքեանի ու Վազգէն Շուշանեանի: Մինչեւ 1933 շարունակուած եւ ապա ընդհատուած իր կանոնաւոր պարբերականութեամբ հրատարակութեան այս երկրորդ շրջանին, «Դրօշակ» կեդրոնական բեմը եղած է Հանրապետութեան տարագիր սերունդին եւ լոյս ընծայած է Հայաստանի խորհրդայնացման առաջին տասնամեակին վերաբերեալ քաղաքական, գաղափարախօսական եւ ազգային-վերլուծական յօդուածներ, Երկրէն թղթակցութիւններ, ինչպէս նաեւ՝ ընկերվարութեան եւ համայնավարութեան միջեւ ծաւալած գաղափարական պայքարին առընչուող նիւթեր:
Այնուհետեւ, աւելի քան 35 տարուան ընդհատումէ մը ետք, 1969-ի Դեկտեմբերին վերսկսած է «Դրօշակ»ի հրատարկութիւնը Լիբանանի մէջ՝ այս անգամ արդէն իբրեւ շաբաթաթերթ: Տոքթ. Բաբգէն Փափազեան եղած է վարիչ խմբագիրը, իսկ Սարգիս Զէյթլեան՝ խմբագիրը: 1978-էն մինչեւ 1985-ի Մարտի իր առեւանգումը, խմբագրութեան պատասխանատուութիւնը վարած է Սարգիս Զէյթլեան: Այս շրջանին Հ.Յ.Դ. Պաշտօնաթերթը ունեցած է զուտ ազգային-քաղաքական եւ գաղափարախօսական-տեսական շաբաթաթերթի նկարագիր:
1986-էն մինչեւ 1996, «Դրօշակ»ի հրատարակութիւնը տեղափոխուած է Աթէնք, Յունաստան՝ վերածուելով երկշաբաթաթերթի: 1996-ի Յուլիսին, թերթի խմբագրութիւնը վերադարձած է Լիբանան, բայց տպագրութիւնը շարունակուած է Աթէնքի մէջ։ 1999 Փետրուարին, պաշտօնական գրանցում ստանալով Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ, «Դրօշակ»ի խմբագրութիւնն ու հրատարակութիւնը փոխադրուած են Երեւան: Ներկայիս «Դրօշակ» ընթերցողին կը ներկայանայ տպագիր եւ ելեկտրոնային տարբերակներով: Տպագիր` եռամսեայ պարբերականութեամբ, իբրեւ տեսական-գաղափարական հանդէս: Ելեկտրոնային` շաբաթական հրապարակումներով, հայ իրականութիւնը յուզող հարցերու վերաբերեալ առաջնորդող յօդուածներով: Խմբագիրն է Նազարէթ Պէրպէրեան, իսկ օգնական խմբագիր՝ Սամուէլ Էվոյեան:
Իր հրատարակութեան տարբեր շրջաններուն «Դրօշակ» ունեցած է նաեւ օտարալեզու (ֆրանսերէն, անգլերէն եւ այլ լեզուներով) յաւելուածներ, ինչպէս նաեւ՝ իր անունով մատենաշար  :
Ծովակ (Վահրամ Սարգիսեան)
Ծովակ,, ի ծնէ անունով՝ Վահրամ Սարգիսեան։
Աշխատակցած է Իսթանպուլահայ մամուլին՝ քերթուածներով եւ թարգմանութիւններով։ 1943-էն սկսեալ ամբողջ 5 տարի խմբագրած է Ժամանակի «Գրական էջ»ը։ Ունի անտիպ թարգմանութիւններ ժօրժ Սանէ, Պլասքօ Իպանէզէ, ժան Գիշըբէնէ եւ այլ գրողներէ։
Օգտագործած է ''Ծովակ, Վ.Ս., Արեւելքցի, Վահասար եւ Հ.Ս. Հրաչ'' գրչանունները։
Հրատարակւած գործեր
104 (թիւ)
104 (հարիւր չորս), բնական զոյգ թիւ է, 103-ի եւ 105-ի միջեւ
Ծով
Ծով, Համաշխարհային ովկիանոսի մաս, որ քիչ թէ շատ մեկուսացած է ցամաքով (թերակղզիներով, կղզիներով) կամ ստորջրեայ բարձունքներով: Ովկիանոսի բաց մասերէն գլխաւորաբար կը տարբերի ջրաբանական, օդերեւութաբանական եւ կլիմայական կարգով:
Ըստ մեկուսացման աստիճանի եւ ջրաբանական կարգի առանձնայատկութիւններուն ծովերը կը բաժնուին հետեւեալ խումբերուն՝ ներքին ծովեր, միջերկրական ծովեր, կիսամեկուսի ծովեր, ծայրամասային ծովեր, միջկղզային ծովեր։ Ըստ աշխարհագրական դիրքի, միջերկրական ծովերը երբեմն կը բաժնեն միջմայրցամաքային եւ ներմայրցամաքային ծովերը։
Ծովերը երկրաբանական առումով երիտասարդ են:
Կլիման եւ ջուրի ջերմաստիճանը կախեալ են ծովու աշխարհագրական լայնութենէն, ջրային զանգուածի ծաւալէն ու խորութենէն, յարակից ցամաքներուն կլիմայէն: Անոնցմէ շատերու (Միջերկրական ծով, Կարմիր ծով, Աւստրալա-Ասիական ծով, Պարսից ծոց) ջուրը թէ՛ մակերեսին եւ թէ խորքին մէջ աւելի տաք է, քան ովկիանոսի հարեւան տարածութիւններունը, իսկ միւսներունը (Օխոտի, Պերինկի ծովեր, Ա. Լաւրենտիոսի, Հուտզոնի ծոցեր)՝ աւելի պաղ:
Աշխարհի մէջ ջրոլորտի մակերեւութային առաւելագոյն ջերմաստիճանները արձանագրուած են ոչ թէ ովկիանոսներուն մէջ (32°C), այլ՝ ծովերուն (Կարմիր ծովուն, Պարսից ծոցին՝ մինչեւ 35°C):
Ծովուն ջուրի աղիութիւնը, ի տարբերութիւն ովկիանոսին, խիստ կը տատանուի: Սեւ ծովու մակերեսին աղիութիւնը 18‰ է, իսկ հիւսիսային ափերուն մօտ, թափող գետերուն շնորհիւ, կը հասնի 5-6‰-ի: Խոնաւ ու ցուրտ շրջանի մէջ գտնուող Պալթեան ծովի աղիութիւնը 6-8‰ է: Չորային կլիմա ունեցող երկիրներով շրջապատուած ծովերու աղիութիւնը բարձր է, Միջերկրական ծովունը 38-39‰ է, Կարմիր ծովունը՝ մինչեւ 41,5‰:
Ծովու եւ ովկիանոսի միջեւ տեղի կ՛ունենայ ջրափոխանակութիւն (նեղուցներով): Սառիլը սաստիկ է Հիւսիսային Սառուցեալ ովկիանոսի ծայրամասային ծովերուն մէջ, ուր սառոյցները կը պահպանուին նաեւ ամրան: Բարեխառն գօտիին մէջ հիւսիսային մասի ծովերուն սառցապատումը աւելի վաղ կը սկսի (Հոկտեմբեր-Նոյեմբեր)՝ ջուրի նուազ աղիութեան եւ ցամաքի շուտ սառելու հետեւանքով: Ամրան, ցամաքի տաքնալուն եւ գետային տաք ջուրերու ներհոսքի շնորհիւ, սառցապատումը շուտ կը վերնայ: Ծովու ջուրին գոյնը բարձր ջերմաստիճանի եւ զգալի աղիութեան պայմաններուն կապոյտ է, մերձբեւեռային սառ եւ նուազ աղիութեան պարագային՝ կանաչաւուն:
Ծովային հոսանքներ առկայ են գրեթէ բոլոր ծովերուն մէջ: Անոնց առաջացման պատճառը քամիները եւ գետերն են: Գերակշռող ուղղութիւնը ցիկլոնային է: Ծովու օրկանական աշխարհը, ի տարբերութիւն բաց ովկիանոսի, ներկայացուած է զգալի թիւով տարբեր տեսակներով եւ յաճախ աւելի բազմազան է, որուն պատճառները, բացի մէկուսացուածութենէն, կը հանդիսանան ծովուն մէջ կեանքի բազմազան պայմաններն ու ջրաւազաններու երկրաբանական առանձնայատկութիւնները:
Հայաստանի Հանրապետութեան Բնակչութիւն
1828-ին, երբ Արեւելեան Հայաստանը միացած է Ռուսաստանին, ունեցած է ընդամէնը 161 հազար բնակիչ։ Նոյն ատեն Պարսկաստանէն եւ Արեւմտեան Հայաստանէն շուրջ 150 հազար հայ տեղափոխուած է Արեւելեան Հայաստան եւ հարակից շրջաններ։ Արեւելեան Հայաստանի մէջ առաջին մարդահամարը տեղի ունեցած է համառուսաստանեան առաջին մարդահամարի շրջանակներուն մէջ՝ 1897-ին, ըստ որուն՝ Արեւելեան Հայաստանի բնակչութեան ընդհանուր թիւը եղած է 798 հազար։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրէին (1913) Արեւելեան Հայաստանի բնակչութիւնը եղած է 1 մլն։ 1918-ին Արեւմտեան Հայաստանէն եւ Հարաւային Կովկասի տարբեր շրջաններէն Արեւելեան Հայաստան տեղափոխուած է մօտ 302 հազար հայ, որուն արդիւնքով բնակչութեան ընդհանուր թիւը ղարաբաղեան պատերազմի (1991-1994), երկրի տնտեսական շրջափակման, ճգնաժամի, ինչպես նաեւ Սպիտակի երկրաշարժի (զոհուած է 25 հազար մարդ) եւ արտագաղթի հետեւանքով հանրապետութեան բնակչութեան թիւը նուազած է շուրջ 800 հազարով, որմէ 475,8 հազարը՝ 1992-1994-ին։ Ըստ 2011-ի մարդահամարին՝ Հայաստանի հանրապետութեան մշտական բնակչութիւնը 3,213 միլիոն էր։ Հանրապետութեան բնակչութեան թիւը իր ամենաբարձր ցուցանիշին հասած է 1992-ին՝ 3.633,3 հազար մարդ։
Թուրք-հայկական պատերազմին (28 Սեպտեմբեր-18 Դեկտեմբեր 1920), սովին, եւ դէպի Ռուսաստանին արտագաղթի հետեւանքով բնակչութեան թիւը 1920-ին դարձեալ նուազած է մինչեւ 720 հազարի։ 1 միլիոնը վերականգնած է 1930-ին։ Հայաստանի բնակչութիւնը արագօրէն աճած է խորհրդային ժամանակաշրջանում. 1920-1991-ին բնակչութեան թիւն աւելցեր է 4,9 անգամ՝ հասնելով 3,57 մլն-ի։ Հանրապետութեան մէջ վերջին 20 տարիներուն ընթացքին ազգամիջեան յարաբերութիւններու սրման, Լեռնային Ղարաբաղը աւելցեր է 4,5, քաղաքային բնակչութիւնը՝ 17,1, իսկ գիւղ ի բնակչությունը՝ 1,95 անգամ։ 1990-2009-ին գումարային բնական յաւելեալ աճը կազմեր է 423 հազար մարդ (12 %)։ 2010-ին մշտական բնակչութեան 34,4 %-ն ապրած է Երեւանի մէջ, Հայասատնի հանրապետութեան Արարատի, Արմաւիրի, Կոտայքի եւ Շիրակի մարզերէն իւրաքանչիւրին մէջ՝ մշտական բնակչութիւնը 8,6-8,7 տոկոս է, Գեղարքունիքի մարզին մէջ՝ 7,4 տոկոս, Արագածոտնի, Սիւնիքի եւ Տավուշի մարզերուն իւրաքանչիւրին մէջ՝ 4,1-4,7 տոկոս է, իսկ 1,7 տոկոս՝ Վայոց ձոր մարզին մէջ։
Բնակչութեան բնական շարժը
Խորհրդային տարիներուն Հայաստանի բնակչութեան աւելցումին հիմնական միջոցը եղած է բնական աճը՝ ծնելիութեան բարձր մակարդակը եւ մահացութեան աստիճանաբար նուազումը։ 1920-ական թուականներու կէսերուն ծնելիութիւնը եղած է բաւական բարձր՝ 1000 բնակիչի հաշիւով՝ 56-58 մարդ (56-58 %)։ Չնայած հետագայ որոշակի անկումը՝ ծնելիութեան բաւական բարձր մակարդակ՝ 41,2 %, մնացած է մինչեւ Հայրենական, մեծ պատերազմի սկիզբը (1940)։ Պատերազմի տարիներուն բնական աճը նուազած է, որովհետեւ կտրուկ իջած է 20-29 տարեկան երիտասարդներու եւ ամուսնութիւններու թիւը։ 1950-ին արձանագրուած է ծնունդներու եւ բնական աճի ցուցանիշներու զգալի նուազում՝ համապատասխանաբար՝ 32,1 եւ 23,6 ։ Անոր յաջորդած է պատերազմներու աւարտին բնորոշ ժողովրդագրական բռնկում, ծնելիութիւնը աճած է, մահացութիւնը նուազած է, որոնց շնորհիվ 1960-ին արձանագրուած են ծնելիութեան եւ բնական աճի հետպատերազմեան շրջանի առաւելագոյն ցուցանիշները՝ համապատասխանաբար՝ 40,1 եւ 33,3 %։ Ապա յաջորդած է այդ ցուցանիշներու նուազման շրջան մը, որ պայմանաւորուած էր քաղաքային բնակչութեան արագ աճով, բնակչութեան մշակութակենցաղային մակարդակի բարձրացումով, կանանց զբաղուածութեան աստիճանի մեծացումով եւ ընտանիքներու փոքրացմամբ։ 1970-ական թուականներուն ծնելիութեան եւ բնական աճի ցուցանիշները որոշակիօրէն կայունացած են, իսկ 1985-ին արձանագրուած են անոնց վերջին շրջանի առաւելագոյն արժէքները՝ համապատասխանաբար՝ 24,1 եւ 18,2 %։ Սպիտակի երկրաշարժի (1988), Ղարաբաղեան պատերազմի (1991-1994), տնտեսական շրջափակման եւ անորմով պայմանաւորուած արտագաղթի հետեւանքով ծնելիութիւնը եւ բնական աճը նուազած են՝ 2001-ին հասնելով իրենց նուազագոյն արժեքներուն՝ համապատասխանաբար՝ 9,5 եւ 3,5 %, որմէ ետք սկսած է անոնց դանդաղ աճի շրջանը։ 2005-ին ծնելիութիւնը աճած է, բայց մահացութեան աճի պատճառով բնական աճը մնացած է գրեթէ նոյնը, իսկ 2010-ին ծնելիութիւնը հասած է 13,8 %-ի, որուն մահացութեան փոքր աճի պայմաններուն անգամ ապահոված է բնական աճի որոշ՝ 5.2 % աւելացում։ Բնակչութեան բնական շարժի փոփոխութիւնները պայմանաւորուած են կանանց ծնունդակութեան, տարիքային ծնելիութեան եւ ծնելիութեան գումարային գործակիցներու մեծութիւններով։ Եթէ 1926-ին 15-49 առաջնահերթութիւն։
Հայաստանի հանրապետութեան բնակչութեան սեռատարիքային կազմը
Մինչեւ Հայրենական մեծ պատերազմը (1941- 1945) ՀԽՍՀ բնակչութեան կազմին մէջ գերակշռած են տղամարդիկ, յատկապէս՝ տարիքային ցած խումբերուն մէջ։ Պատերազմի հետեւանքով խախտուած է սեռերու հարաբերութիւնը։ 1959-ին կիները կազմած են Հայաստանի հանրապետութեան մշտական բնակչութեան 52,2 %-ը, 1970-ին՝ բնակչութեան բաշխումին՝ 51,2 %-ը, 1979-ին 51,3 %-ը, 1989-ին 51 %-ը, ըստ տարիքային խումբերու. 2001-ին՝ 52 %-ը, 2010-ին 51,5 %-ը։
Բնակչութեան տեղաբաշխումը եւ խտութիւնը
Հայասատնի հանրապետութեան մշտական բնակչութեան միջին խտութիւնը 110 է (2010)։ Երեւանը եւ Արարատեան դաշտը Հայասատնի հանրապետութեան տարածքի մօտ 26,7 %-ն է, որտեղ կ'ապրի ընղհանուր բնակչութեան աւելի քան 50 %-ը։ Համեմատաբար խիտ բնակչութիւն կայ Արմաւիրի մէջ (229 մարդ/քմ2), Կոտայքի մէջ (134), Արարատի մէջ (133), Շիրակի մէջ (105)։ Աղբիւրներ
«Հայ բնակչութեան էթնոկրօնականվերակերպումներըթուրքիայի հանրապետութիւնում», Խանլարի Կարէն Հրանտի
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայաստան
Թագաւորական Բանակի եւ Ռազմական Պատմութեան Պելճիքական Թանգարան
Թագաւորական բանակի եւ ռազմական պատմութեան պելճիքական թանգարան (ֆր.՝ Musée Royal de l'Armée, հոլ.՝ Koninklijk Legermuseum), ռազմապատմական թանգարան Պրիւքսէլ ի մէջ:
Մեծ ռազմական թանգարանը կը գտնուի Պրիւքսէլի կեդրոնէն որոշ հեռաւորութեան վրայ՝ Յիսունամեակի Պուրակ համալիրին տարածքին: Թանգարանին մուտքը վճարովի է, արժէքը՝ 10€:
Կ՛աշխատի առաւօտեան ժամը 9-էն սկսեալ:
Պատմութիւն
1910-ին կազմակերցուած ցուցահանդէսի մը ժամանակ պատրաստուած էր Պելճիքայի ռազմական պատմութեան նուիրուած տաղաւար, որ մեծ հետաքրքրութիւն առաջացուց այցելուներուն մօտ: Այդպիսով մշտապէս գործող թանգարան ունենալու միտքը առաջացաւ: Սկիզբը թանգարանը կը նախատեսուէր կառուցել Քամպրէ (l'Abbaye de la Cambre) վանքին տարածքին մէջ: 1923-ին թանգարանը բացուեցաւ Պրիւքսէլի Յիսունամեակի Պուրակ համալիրին տարածքին: