cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Լուսիկ Քոշեան
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1921 ծնունդներ Ստորոգութիւն:2 Ապրիլ ծնածներ Ստորոգութիւն:1984 մահեր Ստորոգութիւն:26 Հոկտեմբեր մահեր Ստորոգութիւն:Պաքու քաղաք ծնածներ Ստորոգութիւն:Երեւան քաղաք մահացածներ Ստորոգութիւնա:Հայ երգչուհիներ Ստորոգութիւն:ՀԽՍՀ ժողովրդական արուեստագէտներ Ստորոգութիւն:Խորհրդային երգչուհիներ
Դեդոփլիսծղարո
Դեդոփլիսծղարոն (დედოფლისწყარო), քաղաք Վրաստանի հարավ-արեւելեան մասը, Կախեթի մարզ երկրամասին մէջ, Դեդոփլիս Ծղարոյի շրջանի վարչական կեդրոնն է։ Խորհրդային ժամանակաշրջանին յայտնի է եղած է Ծիթելի Ծղարո անվամբ։ Բնակչութիւնը՝ ։
Քաղաքը կը գտնվի 115 կմ դեպի հարավ-արեւելք հեռավորութեան վրա Թբիլիսիեն։ Վրացական երկաթուղու ամենաարեւելեան կայանը կը գտնվի Դեդոփլիսծղարոյում։
Քաղաքի մոտակայքին կը գտնվի միջնադարյան Խորնաբուջի ամրոցը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Վրաստան
Լեզուի խնամքը 1900-1920-ական տարիներուն
Գրական լեզուի խնամք, լեզուի խնամքը՝ արուեստի պահանջկոտութիւն։ 1900–ական սերունդի գլխաւոր նուաճումները կը կատարուին բանաստեղծութեան մարզին մէջ։ Ասիկա՝ ընդհանրապէս հայ գրականութեան, բայց աւելի յստակօրէն՝ եւս նոր արեւմտահայ թեւին համար։ Բանաստեղծական այս արտադրութիւնը կը յատկանշուի՝ նախ յաւելեալ պահանջկոտութեամբ՝ արուեստի հանդէպ։ Այս գիծը ի՞նչ արտայայտութիւն կը գտնէ գործերուն մէջ․
Այսպէս, 1860–ական վիպապաշտ քերթուածներու համեմատումով, Մեծարենցի քերթուածները, այս վերջիններուն մէջ պիտի հաստատենք աւելի անճնականացած գոյներ, ձայներ, ապրումի արտայայտութիւն։ Կամ Վարուժանի քերթուածները, իրենց ուժգնութեան մէջ, պիտի երեւին նոյնպէս աւելի անձնականացած կ՛ըլլան անոնք անհատական կամ հաւաքական ապրումներու դրսեւորում։
Հիփաթիա
Հիփաթիա Υπατία, (370, Աղեքսանտրիա, Եգիպտոս – 8 Մարտ, 415, Աղեքսանտրիա, Եգիպտոս)․ փիլիսոփայ, թուաբանագէտ, աստղագէտ, գիտնական եւ տնօրէնուհի՝ Աղեքսանտրիոյ Նոր-պղատոնականութեան Դպրոցին։ Կը սպաննուի քրիստոնեայ մոլեռանդ խուժանի մը կողմէ։ Անոր գործերը, աշխատասիրութիւնները մեզի չեն հասած, սակայն իր մասին տեղեկութիւններ կան զանազան պատմական արձանագրութիւններու մէջ, ինչպէս օրինակ՝ Սոկրատիս Բծախնդիրի երկերուն մէջ։
Առաջին տարիները
Հիփաթիա ծնած է Աղեքսանտրիա, գարնան, իտալուհի դայեակի մը օգնութեամբ։ Անոր ծննդեան ճշգրիտ թուականին համար պատմաբանները տարակարծիք են․ անոնց մեծամասնութիւնը 370-ին յանգած է, իսկ փոքրամասնութիւն մըն ալ՝ 350-370 թուականներուն միջեւ։ Հայրն է՝ յոյն թուաբանագէտ եւ աստղագէտ, Թէօն Θέων ὁ Ἀλεξανδρεύς (եղած է Աղեքսանտրիոյ գրադարանին, որ նաեւ ուսումնարան ալ էր, վերջին տնօրէնը)։
Հիփաթիա կը ծնի հռոմէացի Վալենս Ֆլաւիուսի թագաւորութեան եօթներորդ տարին։
Հակառակ ուշ լեզու ելլելուն, երեք տարեկանին կը սկսի կարդալ, իսկ չորս տարեկանին արդէն կը գրէ յունարէն եւ լատիներէն։ Հինգ տարեկանին Հոմերոսին Ոդիսականէն քերթուածներ կ'ասմունքէ եւ վարպետութեամբ սրինգ կը նուագէ։ Հօրը ջանքերուն շնորհիւ, փոքր տարիքէն լաւագոյն կրթութիւն կը ստանայ, յաճախելով Աղեքսանտրիոյ Դպրոցը։
Աղեքսանտրիոյ Դպրոց․ յունահռոմէական աշխարհին համար, Աթէնքէն ետք, երկրորդ լաւագոյն ուսումնարանն է։ Հայ փիլիսփայ Դաւիթ Անյաղթ ը (Ե․ - Զ․ դար) հոն ուսանած է։
Պատանի հասակին, կ'աշխատի հօրը հետ: Թուաբանութեան իր առաջին ուսուցիչը եղած է հայրը։ Կ'ընդօրինակէ հօրը աշխատասիրութիւնները, միաժամանակ դիտարկութիւններ ընելով անոնց մասին եւ նոր առաջարկներ ներկայացնելով։ Թէօ, կնոջ մահէն հինգ տարի ետք, կը հրատարակէ «Մեկնաբանութիւններ Էւքլիտիսին Սկզբունքներուն վրայ» Σχόλια στα Στοιχεία του Ευκλείδη երկը, որուն ներկայացման ընթացքին, Սերափիօ տաճարին գրադարանին մէջ (Աղեքսանտրիոյ Գրադարանին յարակիցը), ներկաներուն հպարտութեամբ կը յայտարարէ, թէ երկասիրութեան մէջ Հիփաթիային բերած ներդրումը հաւասար է իր աշխատանքին։ 15 տարեկան Հիփաթիան ներկաներուն հիացումին կ'արժանանայ։
Հայրը կը քաջալերէ զինք, որ ուսումը շարունակէ Աթէնք ի եւ Իտալիոյ մէջ։ Աթէնք, Նոր պղատոնականութեան ուսումնարանին մէջ, թուաբանութեան դասերու կը հետեւի:
Հիփաթիա, դասաւանդողը
Ափոլոնիոս Փերղացի Ἀπολλώνιος ὁ Περγαῖος (Ք․Ա․ 260-190)․ յոյն թուաբանագէտ եւ երկրաչափ, կ'ուսանի եւ կը գործէ Աղեքսանտրիոյ մէջ։ Հեղինակն է թուաբանութեան, աստղագիտութեան, երկրաչափութեան եւ մեքենագիտութեան 21 գործերու։
Հիփաթիային աշակերտներէն եղած են նաեւ Աղեքսանտրիոյ ազնուական խաւի զաւակներ, որոնք հետագային կարեւոր դէմքեր կը դառան, ինչպէս օրինակ Քիրինիոյ (Լիպիոյ հիւսիս արեւելք) Եպիսկոպոս Սինեսիոս Συνέσιος (373-414) եւ Աղեքսանտրիոյ կուսակալ Օրեսթիս Ορέστης:
21 տարեկանին եռանկիւնաչափութիւն կը դասաւանդէ Աղեքսանտրիոյ Թանգարանին Թուաբանութեան բաժնին մէջ։
Հիփաթիա կը դառնայ նաեւ Նոր պղատոնականութեան Դպրոցին նախագահը եւ յարգուած անձնաւորութիւն մը։ Մեծապէս կ'ազդէ Աղեքսանտրիոյ եւ Միջերկրականի կուսակալներուն վրայ՝ Կոստանդնուպոլսոյ, Սուրիոյ եւ Քիրինիոյ։ Աղեքսանտրիոյ գլխաւոր անձնաւորութիւնները յաճախ իր խորհուրդին կը դիմեն։
Հիփաթիա, թուաբանագէտը
Հիփաթիա կը նկատուի թուաբանութեան ուսուցիչ եւ գրագէտ։ Երկրաչափութեան, գրահաշիւի (άλγεβρα, algebra) եւ աստղագիտութեան մասին հանդէսներ կը հրատարակէ։ Գիտէ ինչպէս շինել ասթրոլաւոս αστρολάβος (աստղադիտակի մասնաւոր երկրաչափական գործիք) եւ խտաչափ (αραιόμετρο) գործիքները։
Նոր պղատոնականութիւն
Հիփաթիա ազդուած է նոր պղատողականութեան յոյն Փլոթինոս Πλωτίνος (204/5 – 270) եւ սուրիացի Եամպլիքոս Iamblicos (250 - 325) փիլիսոփաներէն։
Կը նկատուի, թէ կապ մը կայ նոր պղատոնականութեան եւ թուաբանութեան միջեւ․  Սկզբունքները  կը զբաղին յատկապէս գաղափարներուն հետ, առ այդ թուաբանութիւնը կը գերազանցէ նոր պղատոնականութեան տուած (հրամցուած) նիւթին։ Հիփաթիա թուաբանութիւնը հօրմէն կը սորվի, սակայն կ'ընդլայնէ գիտելիքները եւ իր աշակերտներուն կը փոխանցէ փիլիսոփայութեան ընդմէջէն։
Սուտա բառարանին մէջ կը նշուի, թէ Հիփաթիա թուաբանութեան եւ աստղագիտութեան նիւթերով երեք երկերու հեղինակն է։ Կը կարծուի նաեւ, թէ իր երկերը յենած են նոր պղատոնականութեան փիլիսոփայութեան սկզբունքներուն վրայ։ Հիփաթիա կը գրէ «Աստղագիտական Կանոն»ը Αστρονομικό Κανόνα, կը մեկնաբանէ Տիոֆանտոսին «Թուաբանութիւն»ը Αριθμητική եւ կը կատարելագործէ «Ափոլոնիոսին Կոները»։
Գործերը
Աստղագիտական Կանոն․ Հիփաթիա «Աստղագիտական Կանոն»ը կը գրէ, որովհետեւ կը փափաքէր հօրը թուաբանութեան հատուածներուն մասին իր ծանօթութիւնը խորացնել։
Թուաբանութիւն․ Հիփաթիա կը մեկնաբանէ Տիոֆանտոյին «Թուաբանութիւն»ը եւ մէկ քայլ առաջ կ'երթայ․ ինչպէս օրինակ՝ Բ․ գիրքին սկիզբին, Հիփաթիային միջամխութիւնը «ուսանողներու երկու վարժութիւններ» են։ Առաջինը, զոյգին լուծումը կը պահանջէ իսկ երկրոդը՝ առաջինին ընդհանրացածն է եւ նոյնպէս լուծումին կը սպասէ․-
Ափոլոնիոսին Կոները․ Հիփաթիա կը քննէ եւ կ'ուսումնասիրէ «Ափոլոնիոսին Կոները», որ կը համարուի հին աշխարհի ամէնէն դժուար երկերէն մին։
Հիփաթիա կը համարուի Քլաուտիոս Պտղոմէոսի Κλαύδιος Πτολεμαῖος (100 – 170) «Ալմաղեսթի» Αλμαγέστη (աստղաբաշխական հաւաքածոյ) Գիրք Գ․ գործին գրադատութեան հեղինակը։ Այս գիրքը Թէօ մեկնաբանած է եւ կը գրէ, թէ «․․երկը աղջկաս, փիլիսոփայ Հիփաթիային քննադատական գրադատութիւնն է»։
Պատմագէտներ եւ գիտնականներ գործը ուսումնասիրած են եւ եզրակացուցած են, թէ Հիփաթիա իր հօրը մեկնաբանումը չէ սրբագրած, այլ՝ «Ալմաղեսթի» աշխատասիրութիւնը։ Կ'ենթադրուի, թէ Հիփաթիային ներդրումը, աստղագիտական հաշիւներուն համար կատարելագործուած ձեւ մըն է, անհրաժէշտ հրամանաշարի (algorithm) ուղղահայեաց (կամ երկար) բաժանումի համար (Κάθετη (ή μακρά) Διαίρεση)։
Հիփաթիա եւ Դ․ դարու վերջաւորութեան պատահած կարեւոր դէպքերը
379-ին Հռոմէական կայսրութեան գահին կը բարձրանայ Թէոտոսիոս կայսրը։ Ան 27 Փետրուար 380-ին, «Սելանիկի հրովարտակ»ով (տե՛ս Սելանիկ․ բիւզանդական Կայսրութեան շրջան / Արքայական երկրորդ մայրաքաղաք) Քրիստոնէութիւնը կը հռչակէ Հռոմէական կայսրութեան պաշտօնական կրօնը։ 384-ին կը հրամայէ հեթանոսական տաճարները քանդել եւ կամ փակել, իսկ 24 Փետրուար 391-ին, հրամանագիրով մը կ'արգիլէ հեթանոսական տաճարներ այցելել եւ հեթանոսական ծէսեր կատարել, որուն իբրեւ հետեւանք, կը քանդուին Աղեքսանտրիոյ համբաւաւոր Սերափիօ տաճարը, Թանգարանը եւ Յարակից Գրադարանը։
393-ին Հիփաթիային հայրը՝ Թէօ, կը մահանայ։
Մահը
Աղեքսանտրիոյ մէջ ամէնօրեայ երեւոյթներ կը դառնան քրիստոնեաներուն միջեւ բախումները։
Հիփաթիա մեծ ազդեցութիւն կ'ունենայ քաղաքին կառավարիչին՝ Օրեսթիսին վրայ եւ կը դառնայ անոր մերձաւորներէն։ 17 Հոկտեմբեր 412-ին Կիւրեղ Աղեքսանտրացի Աղեքսանտրիոյ Պատրիարք կ'օծուի, որուն կը նախորդեն երեք օրուան բախումներ Կիւրեղի եւ անոր հակառակորդ Թիմոթէոյի համակիրներուն միջեւ։ Կիւրեղ կը քաջալերէ բախումները քրիստոնեայ եւ հրեայ բնակչութեանց միջեւ։ Օրեսթիս հակամարտութեան մէջ կը գտնուի Կիւրեղ Աղեքսանտրացիին հետ, կը փորձէ սահմանափակել անոր իրաւասութիւնները եւ իր պատուիրակները Կիւրեղին դէմ գանգատները կայսրին կը յայտնեն։
Սակայն Կիւրեղ կ'անտեսէ կայսրին դիտողութիւնները եւ կը յորդորէ իր համակիրները ապստամբելու Աղեքսանտրիոյ քաղաքական եւ զինուորական կարգերուն դէմ։ Անոնք կը յարձակին կառավարիչին վրայ, սակայն բնակիչները կը միջամտեն եւ անոր կեանքը կը փրկեն․ կառավարիչը՝ Օրեսթիս, ծանրօրէն կը վիրաւորուի։ Կիւրեղ կը հերոսացնէ համակիրները: Այս դէպքին կը յաջորդէ հրէական ժողովատուներուն հրկիզումը։ Աղեքսանտրիոյ եկեղեցիներուն մէջ հոգեւորականներ իրենց քարոզներուն մէջ Հիփաթիային դէմ խօսքեր կ'արտասանեն․- «․․․ան կին մըն է, որ Աստուծոյ չի հաւատար եւ կը զբաղի սատանայական գործիքներ շինելով (ասթրոլաւոս, խտաչափ)․․․․»։
Մարտ 415-ին (Մեծ Պահքի շրջանին) Հիփաթիա կառավարիչին կ'այցելէ, որպէսզի անկէ խնդրէ միջամտել դադրեցնելու հալածանքները ոչ քրիստոնեաներուն դէմ, որպէսզի վախը քաղաքէն վերանայ։ Վերադարձին, մոլեռանդ քրիստոնեայ ամբոխ մը, որ կ'առաջնորդուէր Պետրոս անունով դպիրի մը կողմէ, կը յարձակի ու չարչարանքներով կը սպաննէ Հիփաթիան: Զինք կը մերկացնեն եւ գետին քսելով մինչեւ Մայր Եկեղեցի կը տանին, ուր մորթազերծ կ'ընեն, ապա կ'անդամահատեն, յետոյ դիակը Կինարիոն Κυνάριον կը տանին եւ կ'այրեն։
Հիփաթիային մահը, մանաւանդ կին փիլիսոփայի մը սպանութիւնը, կայսրութեան տարածքին մեծ ցնցում կը յառաջացնէ։ Հին տարիներուն փիլիսոփաները անհպելի կը նկատուէին։ Թէոտոսիոս կայսրին խորհրդատուները հարցաքննութիւններ կը սկսին անոր մահուան պայմաններուն շուրջ եւ Կիւրեղ Աղեքսանտրացիին ունեցած հաւանական դերին մասին։
Հիփաթիայի մահէն 25 տարի ետք, Սոկրատիս Բծախնդիր (Սխոլասթիքոս) Σωκράτης ο Σχολαστικός իր արձանագրութիւններուն մէջ կը գրէ անոր կեանքին մասին, նկարագրելով նաեւ անոր սպանութիւնը ։ Ըստ Սոկրատիս Բծախնդիրին անոր մահուան դրդապատճառները քաղաքական են․- «Հիփաթիան քաղաքական նախանձութեան զոհ գնաց, որովհետեւ ան, յաճախ Օրեսթիսին կ'այցելէր եւ քրիստոնեաները կը կարծէին, թէ ան արգելք կը հանդիսանար կառավարիչին եւ պատրիարքին միջեւ հաշտութեան գործընթացին»։
Յետ մահու
Ինչպէս նաեւ վերտառութեամբ մը անոր գեղեցկութիւնը կը գովէ՝
Ժառանգութիւնը
Նորագոյն շրջանին, բազմաթիւ գրագէտներ Հիփաթիային կենսագրականը գրած են եւ կամ անոր կեանքը թատերախաղի վերածած են․ ինչպէս օրինակ՝
1776 -1788 տարիներուն, Էտուարտ Կիպըն կը հրատարակէ «The History of the Decline and Fall of the Roman Empire» երկը։ Կիւրեղ Աղեքսանտրացի կը նկատուի գլխաւոր յանցագործը Հիփաթիային սպաննութեան համար, որովհետեւ Կիւրեղ կը հաւատայ, թէ քրինտոնէութեան վերելքով Հռոմէական կայսրութիւնը պիտի կործանի․ Հիփաթիա՝ յարգուած քաղաքին քաղաքական եւ զինուորական խաւէն, պէտք էր «մէջտեղէն ելլէր»։
1853-ին Չարլս Քինկսլէյս իր «Hypatia; Or, New Foes with an Old Face» վէպին մէջ Հիփաթիան կը նկարագրէ իբրեւ «Պղատոնի հոգիով եւ Աստղիկի (Աֆրոտիթի Αφροδίτη յոյն դիցուհին) մարմինով հերոսուհին»։ Վէպը թատերական ներկայացումներու կը յարմարցուի՝ «Ֆիլատելֆիա» (1859), «Հիփաթիա» (1893), ինչպէս նաեւ տեսողական արուեստի առարկայ կը դառնայ․ «Հիփաթիա», հեղինակ Ճիւլիա Մարկարեթ Քամերոն (1867) եւ Չարլս Ուիլիամ Միչել իր նկարչութեան մէջ (1885) Հիփաթիան կը ներկայացնէ մերկ՝ եկեղեցւոյ բագինի մը առջեւ։
1908-ին Ամերիկացի Էլպըրթ Հիւպարթ կը հրապարակէ Հիփաթիային կենսագրականը «Little Journeys to the Homes of Great Teachers»․ երկը ստեղծաբանական է։
1925-ին Տորա Րասել կը հրատարակէ «Hypatia or Woman and Knowledge» գործը: Ան նախաբանին մէջ կը բացատրէ պատճառը, որ զինք մղած է Հիփաթիային մասին գրելու․- «Հիփաթիա համալսարանի դասախօս էր եւ աստիճանաւոր քրիստոնեաներ զինք կը դատապարտեն ու չարչարանքներու տակ մարմինը անդամահատելով կը սպաննեն։» 1974-ին Լին Օսեն իր «Women in Mathematics» գիրքին մէջ ազդու գրութեամբ մը կ'ակնարկէ հիփաթիային մասին։
1979-ին Ճիւտ Շիքակօ, ֆեմինիստ արուեստագիտուհին, կը հրապարակէ իր «Ընթրիքի Հաւաքոյթը» գործը, ուր կը պատկերէ Հիփաթիային մահուան համար հելլենիստական աստուածուհիներուն ողբը։
1984-ին Աթէնքի մէջ կը հրատարակուի «Հիփաթիա» յունական ֆեմինիստական թերթը։
Ի․ դարու գրականութեան մէջ, բազմաթիւ հեղինակներ իրենց գործերուն մէջ Հիփաթիայի մասին ակնարկութիւններ կ'ընեն, օրինակ՝ Մարսել Փրուսթ իր «Madame Swann At Home», «Within a Budding Grovee» երկերով եւ Լէյն Փիրսի «The Dream of Scipio» գործը։
ԻԱ․ դարուն ալ, բաւական գործեր Հիփաթիային կեանքին եւ կամ գործին կ'ակնարկեն։ Ումպերթօ Էքօ՝ Baudolino վէպ (2002), Շարլոթ Քրամըր՝ «Holy Murder: the Death of Hypatia of Alexandria» վէպ (2006), Լոնկֆելոու՝ «Flow Down Like Silver» վէպ (2009), Եուսեֆ Զիտան՝ «Azazeel» վէպ (2012), Պրիւս Մաքլենա՝ «The Wisdom of Hypatia» (2013), Փօլ Լեվինսոն՝ «The Plot to Save Socrates» (2006), հեռատեսիլի ժապաւէնաշարք՝ «The Good Place» յայտագիրը եւ «Agora» ժապաւէնը (2009)։
Լենա Շամամեան
Լենա Շամամեան (ծնած՝ 1980, Դամասկոս), սուրիահայ երգչուհի:
Շամամեան ծնած է Դամասկոս, 1980-ին: Անոր հայրը՝ Արթինը, հալէպահայ է, իսկ մայրը՝ Ղատան, ծագումով Թուրքիոյ Մարտին քաղաքէն: Հայրական մեծ հայրը՝ Սարգիս Շամամեան, Կիլիկիոյ Մարաշ (ներկայ Թուրքիոյ Քահրամանմարաշ) քաղաքէն էր։ Ան եղած է վարպետ գեղագրող, ուստի, այդ պատճառաւ Օսմանեան կառավարութիւնը խնայած է անոր եւ անոր ընտանիքին կեանքը: Այդպիսով, թրքական բանակը հնարաւորութիւն ստացած է օգտուելու Շամամեանի ծառայութիւններէն՝ ռազմական հաղորդագրութիւններ գրելու համար:
Շամամեան յաճախած է ծննդավայրի նախակրթարանը, միջնակարգն ու երկրորդականը. 2002-ին աւարտած է Դամասկոս ի Պետական համալսարանի տնտեսագիտութեան բաժանմունքը, միաժամանակ ստացած է նաեւ երաժշտական կրթութիւն: Երաժշտական կրթութիւնը աւարտած է 2007-ին:
Բացի համալսարական կրթութենէն դասական երաժշտութեան բնագաւառէն, ան Իտալիոյ մէջ մասնակցած է շարք մը գործնական վարժանիստերու (workshops), ինչպէս նաեւ Նիտերլանտներու մէջ եւ այլուր :
Ան յայտնի է աւանդական արեւելեան մեղեդիներու ու արեւմտեան դասական երաժշտութեան իր համադրութիւններով:
Երգչուհիին առաջին ձայնասկաւառակը՝ «Հալ Ասմար Էլլոն»ը թողարկուած է 2006-ին, որուն յաջորդած է երգչուհիին երկրորդ ալպոմը՝ «Շամա»չը, որուն շնորհահանդէսը տեղի ունեցաւ Դամասկոսի մէջ:
Շամամեան համագործակցած է շարք մը անուանի երաժիշտներու հետ, իսկ Արաքս Չէքիճեան ի հետ հայկական աւանդական երաժշտութեան մշակումներ ըրած է :
Ան աշխատած է նաեւ սուրիական շարք մը հեռատեսիլի դրուագներու, արաբական եւ հայկական ժապաւէններու երաժշտական ձեւաւորման վրայ:
5 Դեկտեմբեր 2015-ին, Լենա Շամամեան իր արտակարգ ելոյթով հադէս եկած է Ժընեւ ի «Վիքթորիա Հոլ»ի բեմին վրայ, ուր բարձրացուցած է անմահն Կոմիտաս ն ու Կանաչեան ը եւ արաբական երգարուեստը :
Արտաքին յղումներ
Շամամեան Համերգ Պիտի Ունենայ Սթանպուլի Մէջ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ երգիչներ Ստորոգութիւն:Դամասկոս ծնածներ Ստորոգութիւն:1980 ծնունդներ
Սեւայտուց
Սեւայտուցը (melanoma) մորթի վատորակ քաղցկեղի տեսակ է։Բժշկական գրականութեան մէջ անգլերէնով կը կոչուի malignant melanoma, այսինքն՝ վատորակ սեւայտուց: Անիկա կը յառաջանայ մելանին (melanin) արտադրող բջիջներէն, որոնք թխաբջիջ (melanocyte) կը կոչուին: Մելանինը մորթի գունաւորում յառաջացնող նիւթն է: Սեւայտուցը թխաբջիջներու քաղցկեղն է: Թխաբջիջները կը գտնուին առաւելաբար մորթին մէջ եւ հազուադէպօրէն՝ աչքին մէջ, ուղեղա-ողնածուծային համակարգին մէջ եւ լորձնաթաղանթով (mucous membrane) ծածկուած օրկաններու մէջ, օրինակ՝ բերան, աղիքներ, սեռային արտաքին օրկաններ: Հետեւաբար, սեւայտուցը ընդհանրապէս կը զարգանայ մորթին վրայ եւ շատ քիչ պարագաներու՝ բերանին, աղիքներուն, սրբանին (anus) եւ նախաղիին (rectum) մէջ, աչքի ակնազօդին (conjunctiva) եւ սեռային արտաքին օրկաններուն վրայ:
Սեւայտուցը կը պատահի մորթի մակերեսի որեւէ բաժինին վրայ ՝ առանց տարիքի ու սեռի խտրութեան: Անիկա աւելի շատ կը պատահի կիներուն, քան՝ տղամարդոց: Անիկա մորթի վատագոյն եւ մահացու քաղցկեղն է:
Սեւայտուցը առաւել հաւանականութիւն ունի յայտնուելու այն անհատներուն մօտ, որոնք հետեւեալ տուեալները ունին.
Սեւայտուցի ձեւերը
Սեւայտուցը կը յայտնուի երեք ձեւերով՝
Սեւայտուցներուն 50 տոկոսը կը զարգանայ պիսակներու եւ խալերու մէջ, իսկ մնացեալը՝ ուղղակի թխաբջիջներու գերգործունէութեամբ:
Պիսակ եւ խալ
Պիսակն ու խալը մորթի մակերեսային ընդոծին գունաւորումներ են, որոնք կը յայտնուին իբրեւ գունաւոր կարմիր կամ սեւ փշտիկներ, ինչպէս նաեւ՝ մորթի տափակ եւ գերգունաւորուած տարածութիւններ: Խալը եւ պիսակը մորթի գունաւոր բջիջներու խմբաւորումներ են, որոնք կը տեսնուին մորթին վրայ զանազան գունաւորումներով՝ մորթի թուխ գոյնով, վարդագոյն, բաց մանիշակագոյն եւ սրճագոյն: Անոնք կ՛ըլլան մորթին հետ համահաւասար կամ մորթի մակերեսէն բարձր եւ յաճախ ծածկուած մազով: Անոնք կը պատահին մարմինի մակերեսի զանազան բաժիններուն վրայ, առանց որեւէ ախտանշանի, սակայն կը յառաջացնեն գեղագիտական հարցեր:
Այս լաւորակ ուռերը հազուադէպօրէն կրնան փոխուիլ վատորակ ուռի՝ սեւայտուցի, երբ անոնք ցուցաբերեն հետեւեալ ախտաբանական նոր յատկութիւնները՝ ընդհանուր տեսքի անակնկալ փոփոխութիւն, ձեւի եւ կազմուածքի փոփոխութիւն, մակերեսի փոփոխութիւն, շրջագիծի-եզրի անկանոնութիւն, գոյնի փոփոխութիւն, բորբոքումի նշան եւ ցաւ, քերուըտուք, խոց (ulcer), արիւնահոսում եւ չափի ծաւալում՝ մանաւանդ երբ տրամագիծը 1 սմ.ի հասնի: Այս նոր յատկութիւններու յայտնութեան հիմնական ախտապատճառը արեւու ճառագայթներուն ենթակայ ըլլալն է:
Սեւայտուցը սկզբնաւորութեան կը յայտնուի իբրեւ գոց կարմիր կամ սրճագոյն, մակերեսային կամ խորունկ մորթային պզտիկ ուռ մը: Կարճ ժամանակամիջոցի մը մէջ անիկա շուտով կը ծաւալի եւ կ՛ունենայ գոյնի, չափի եւ ձեւի փոփոխութիւն եւ կը տարածուի մորթի ներքին խաւերէն ներս եւ մորթէն շատ անդին: Սեւայտուցը կը տարածուի արեան եւ աւշային (lymphatic) անօթներու ճամբով: Անիկա շուտով կը տարածուի երբ խորունկ է եւ յառաջացած:
Սեւայտուցի դարմանումը
Սեւայտուցի դարմանումը կը կարօտի վիրահատումի: Վիրաբուժը սեւայտուցի վիրահատումը կը կատարէ ապահով սահմաններով, այսինքն՝ սեւայտուցին հետ միատեղ կը հատէ անոր շուրջը գտնուող առողջ մորթի որոշ մէկ մասը: Տարածուած սեւայտուցը կը դարմանուի վիրահատումով, մօտակայ աւշագեղձերու (lymph nodes) հատումով եւ քիմիադարմանումով (chemotherapy), որ երկարատեւ եւ յոգնեցուցիչ դարմանամիջոց մըն է:
Սակայն, ներկայիս բժիշկ Արի Մկրտիչեան, Մոնթրէալէն, գտած է քիմիադարմանումի նոր միջոցառում մը, որ շատ աւելի արդիւնաւէտ է եւ կը կատարուի շատ կարճ ժամանակամիջոցի մը ընթացքին: «Այս դարմանամիջոցը կը կիրարկուի յառաջացած եւ կրկնուող սեւայտուցէ տառապող անհատներու վրայ: Անիկա մասնաւորապէս ներկայիս կը կիրարկուի մարմինի ծայրամասի անդամներուն վրայ եղած այտուցներու պարագային: Այս միջոցառումը կը կոչուի՝ կղզիացած-մեկուսացուած անդամի վրայ ներարկում (Isolated limb infusion- ILI) եւ կ՛իրականանայ հետեւեալ ձեւով. սեւայտուցէ վարակուած ծայրամասի անդամի արեան հոսքը կը կասեցուի առաձգական սեղմիչ երիզով մը (tourniquet) եւ յատուկ մուծակ մը՝ բարակ խողովակ մը (catheter) կը ներմուծուի մորթին տակը: Այս մուծակին միջոցաւ որոշ քանակութեամբ եւ ուժգնօրէն հակաայտուցային դեղը կը սրսկուի սեւայտուցի վայրը մօտաւորապէս 30 վայրկեան: Արեան հոսքը կը կասեցուի որպէսզի հակաայտուցային դեղը չշրջագայի մարմինին մէջ եւ կեդրոնանայ միայն սրսկումին վայրը: Այս միջոցառումը կը կատարուի ընդհանուր զգայազրկումով եւ կը տեւէ մօտաւորապէս 60 վայրկեան», կը յայտնէ բժիշկ Մկրտիչեան:
Ժան I (Երուսաղէմի արքայ)
Կենսագրութիւն
Ժան I (Երուսաղէմի արքայ) Ժան տը Պրիենը Շամփայնի կոմս՝ Էրար II-ի որդին է, նախապատրաստուեր է շարունակել հօր գործը, սակայն հետագային նախընտրեր է դառնալ ասպետ, իսկ արդէն քառասուն տարեկանին Ժանը ասպետական մրցոյթներուն յաղթանակներու շնորհիւ լուրջ ճանաչում կը ստանայ։ 1204 թուականին Ժան տը Պրիենը Կոստանդնուպոլսոյ գրաւման ժամանակ աչքի կ'իյնայ իր խիզախութեամբ։ անոր խիզախութեան մասին տեղեկութիւնները կը հասնին Ֆրանսայի արքայ՝ Ֆիլիփ II Օգոստոսին, որու պատճառով ալ վերջինս 1208 թուականին Երուսաղէմի թագաւորութեան դեսպաններուն խորհուրդ կու տայ Ժանին ամուսնացնել Երուսաղէմի թագուհի Մարիա Երուսաղէմցու հետ։ 1210 թուականին Ժանը կ'ամուսնանայ թագուհիին հետ՝ դառնալով Երուսաղէմի արքայ։ 1210 թուականին Ժանը այցելեց մայրաքաղաք՝ Աքքա, սակայն զարմանքով բացայայտեց, որ թագաւորութեան բանակը այնքան հզօր չեն, Երուսաղէմը ազատագրելու համար։ 1211 թուականին Ժանը հնգամեայ զինադադարի պայմանաւորուածութիւն ձեռք կը բերէ սուլթան՝ ալ-Ատիլի հետ։ 1212 թուականին կը մահանայ Մարիա Երուսաղէմցին։ Երուսաղէմի թագուհի նշանակուեցաւԻոլանտա տե Պրիենը, իսկ Ժանը նշանակուեցաւ խնամակալ։ Քիչ անց Ժանը կ'ամուսնանայ Կիլիկեան Հայաստանի արքայ Լեւոն Բ-ի դուստր՝ Ստեփանիա տը Պրիեն-Ռուբինեանի հետ։
Ժանը կը դառնայ Հինգերորդ խաչակրաց արշաւանքի գլխաւոր դէմքերէն մէկը։ Մասնաւորապէս ան խորհուրդ տուաւ լեկաթ Ալպանոյին Տումեաթի պաշարման ժամանակ ընդուներ սուլթանի առաջարկած ձեռնատու պայմանները, սակայն լեկաթը չընդունեց խորհուրդը։ Խաչակրաց արշաւանքի ձախողումէն յետոյ Ժանը ուղեւորուեցաւ արեւմուտք թագաւորութեան համար գումար բերելու։ Ան հանդիպեցաւ Հռոմի Պապ Հոնորիոս III-ի եւ Ֆրիտրիխ II-ի հետ վերջինիս հետ համագործակցութեան համաձայնութիւն ձեռք բերաւ, որու շրջանակներուն մէջ իր դուստրը կնութեան տուաւ Ֆրիտրիխին։ Յետոյ ուղեւորուեցաւ հայրենի Ֆրանսա եւ Անգլիա, սակայն համաձայնութիւններ ձեռք չբերաւ։ Յետոյ գնաց Սանթիակո, որտեղ Ալֆոնսո IX-ը Ժանին առաջարկեց իր դստեր ձեռքը, Ժանը երրորդ անգամ ամուսնացաւ։ Ժանը շարունակեց իր շրջագայութիւնը վերադարձաւ Գերմանիա յետոյ ուղեւորուեցաւ Հռոմ այստեղ անոր փեսա Ֆրիտրիխ II-ը պահանջեց, որպէսզի Ժանը հրաժարի գահէն յօգուտ իրեն։ Հակառակ իր պատկառելի տարիքին Ժանը ոչ միայն չհրաժարեցաւ գահէն այլ նաեւ Հարաւային Իտալիոյ Ֆրիտրիխի դէմ գլխաւորեց ապստամբութիւն, եւ յաջողութեամբ աւարտեց այն մինչեւ Ֆրիտրիխը կը մարտընչէր Վեցերորդ խաչակրաց արշաւանքի ընթացքին։ 1229 թուականին Լատինական կայսրութեան պարոններու հաւերով Ժանը նշանակուեցաւ կայսր-խնամակալ անչափահաս Պալտուին II-ի օրոք, ութսունմէկամեայ կայսրը վայր չդրաւ զէնքը եւ ռազմական գործողութիւններ սկսաւ պուլկարացիներու եւ նիկեացիներու դէմ ։
Լատինական ժամանակագիրները Ժանին կը համեմատեն Հոմերոսի «Իլիականի» գլխաւոր գործող անձանցից մէկի՝ Հեկտորի հետ, իր թափառական ասպետի կերպարի պատճառով։ Ժանը իր գրեթէ 90-ամեայ կեանքի ընթացքին հասցուցեր է բազմիլ երկու քաղաքներու՝ Երուսաղէմի եւ Կոստանդնուպոլսի գահերուն։
Ընտանիք
Ժան տը Պրիենը իր երկարատեւ կեանքի ընթացքին ամուսնացեր է երեք անգամ։
Մարիա Երուսաղէմցու հետ առաջին ամուսնութեան ժամանակ լոյս աշխարհ է եկեր անոր դուստր, ապագա թագուհի Իոլանտա տը Պրիենը։
Կիլիկեան Հայաստանի արքայ Լեւոն Բ-ի դստեր Ստեփանիա տը Պրիեն-Ռուբինեանի հետ ամուսնութեան ընթացքին Ժանը ունեցեր է որդի՝ Ժան անուամբ, վերջինս պէտք է ժառանգեր հայկական գահը, սակայն մօր հետ կը մահանայ վաղ տարիքին։
Պերենկարիա Քիսթիլիացու հետ երրորդ ամուսնութիւնէն ան ուներ չորս զաւակ։
Արտաքին յղումներ
ԾԱՒԱԼՈՒՆ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆ «Արաս» հրատարակչութիւնը վերջերս ընթերցասէրներու տրամադրութեան տակ դրաւ պատմական կարեւոր ուսումնասիրութիւն մը, որու հեղինակն է ֆրանսացի պատմաբան René Grousset Ռընէ Կրուսէ։
Ստորոգութիւն:Երուսաղէմի արքաներ Ստորոգութիւն:Լատինական կայսրեր Ստորոգութիւն:Խաչակրաց հինգերորդ արշաւանքի քրիստոնեաներ Ստորոգութիւն:Կաթոլիկ միապետներ
Խապուր
Խապուր, գետ Թուրքիոյ եւ Սուրիոյ մէջ, Եփրատ գետի ձախ վտակը։ Երկարութիւնը 486 քմ է, ջրհաւաք աւազանը՛ 33150 կմ2։ Սկիզբ կ'առնէ Ղարատաղի (թրք.–պրս. Qaradāğ) հարաւային լանջէն, 1789 մ բարձրութիւնէն։ Կը հոսի ոչ խոր, 2 քմ լայնութեամբ հովիտով, Պուսեյրա գիւղի (Al-Busayrah) (Arabic: البصيرة‎) մօտ կը միանայ Եփրատին։ Ունի խառն սնուցում։ Կը յորդի Փետրուար-Մարտին։ Տարեկան միջին ծախսը 64 մ3/ռոպէ է, տարեկան հոսքը՝ 2, 02 միլիար մ3։ Կ'օգտագործուի ոռոգման համար ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թուրքիայի գետեր Ստորոգութիւն:Եփրատ գետի վտակներ Ստորոգութիւն:Սուրիայի գետեր Ստորոգութիւն:Վերին Միջագետք Ստորոգութիւն:Ասիայի միջազգային գետեր Ստորոգութիւն:Արեւելեան Միջերկրական Ստորոգութիւն:Տուր Ապտին
Ռուբէն Սեւակի թանգարան
Ռուբէն Սեւակի թանգարան, բացուեր է 10 Սեպտեմբերի 2013-ին։
Պատմութիւն
Թանգարանը կը գտնուի Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին` 18-րդ դարուն կառուցուած Ղազարապատ կոչուած պատմական շէնքին մէջ, որ հիմնանորոգուեր է Ռուբէն Սեւակի եղբօրորդի` ֆրանսահայ Յովհաննէս Չիլինկիրեանի բարերարութեամբ։ Թանգարանի հիմնադրումը յարգանքի տուրք եւ խոնարհում է Ռուբէն Սեւակին, Գրիգոր Զօհրապին, Սիամանթօյին, Դանիէլ Վարուժանին, Կոմիտասին, մեր միւս մեծերուն, մէկ ու կէս միլիոն անմեղ զոհերուն։
Թանգարանի բացման արարողութեանը ներկայ գտնուած են Մայր Աթոռի միաբանները, Հայաստանի, Վրաստանի, Ռուսաստանի եւ Արեւելեան Եւրոպայի Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ առաջնորդ Տ. Ռաֆայէլ արքեպիսկոպոս Մինասեանը, |ՀՀ մշակոյթի նախարար Յասմիկ Պօղոսեանը, |ՀՀ սփիւռքի նախարար Հրանուշ Հակոբեանը, կրթութեան եւ մշակոյթի գործիչներ ։
Ցուցադրութիւն
Թանգարանի մէջ կը ցուցադրուին արձակագիր, բժիշկ, Հայոց եղեռնի նահատակ Ռուբէն Սեւակի անձնական իրերը, փաստաթուղթերն ու ձեռագրերը, ածխանկարները, հայ արուեստի արժէքաւոր գործեր, արեւմտահայ նկարիչներու հաւաքածոներ։ Ցուցադրուած են նաեւ տիար Յովհաննէս Չիլինկիրեանի կողմէն Մայր Աթոռին նուիրաբերուած բացառիկ եւ արժէքաւոր շուրջ 200 կտաւներ ։
Ծանօթագրութիուններ
Roupen Sevag: France to Etchmiadzin, Armenia
Roupen Sevag School, Yerevan, Armenia 2015
«Ռուբէն Սեւակ» թանգարանը շուտով կը զարդարուի վիտրաժներով
Գէորգ Ազնաւուր
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Կ. Պոլիս: Կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ, եղած է Ֆրանսայի Բուսաբաններու ընկերութեան անդամ, 1896-ին։ Նկարագրած է 93 անուն նոր բոյսեր, Կ. Պոլսոյ բուսաշխարհի ուսումնասիրութեան նուիրուած անոր ձեռագիր աշխատութիւնները կը պահուին Էտինպուրկի համալսարանի բուսաբանութեան բաժնին մէջ։
Գէորգ Ազնաւուր իր կեանքը նուիրած է Կ. Պոլսոյ բուսաշխարհին, եւ այսօր բուսաբանութեան մէջ ծանօթ շատ բուսատեսակներու առաջին նկարագրողը ինք է:
Գէորգ եղած է Վիգէն Ազնաւուրեանին եւ Թագուհի Մարուշեանին առաջին զաւակը: Յաճախած է Կալաթասարայ լիսէն: Թրքերէնէ ու հայերէնէ զատ տիրապետած է ֆրանսերէնի, լատիներէնի եւ յունարէնի: Ան հետաքրքրուած էր աստղագիտութեան ճիւղերէն՝ աստղաբաշխութեամբ, սիրած է բուսաբանութիւնը, սական հետաքրքրութիւններ ունեցած է նաեւ երաժշտութեան հանդէպ:
Սէրը դէպի իր շրջապատի բուսաշխարհը զայն մղած է մէկ կողմէն հարստացնելու իր բուսարան հաւաքածոն, միւս կողմէն ձեռք ձգելու համապատասխան գրականութիւն եւ կարճ ժամանակուան ընթացքին դառնալու հարուստ բուսարանի եւ գրադարանի տէր:
Ֆրանսայի բուսաբաններու ընկերութիւն
1896-ին անդամ դարձած է Ֆրանսայի Բուսաբաններու ընկերութեան, որ 1854 թուականին հիմնուած ընկերութիւն մըն է եւ մինչեւ օրս կը գործէ: Ազնաւուր այդ հեղինակաւոր կազմակերպութեան անդամ կը մնայ մինչեւ իր կեանքին վերջը:
Իր առաջին գիտական յօդուածը կը հրատարակէ այդ ընկերութեան տեղեկագրին մէջ: Ֆրանսայի Բուսաբաններու ընկերութիւնը կը թուայնացնէ իր տեղեկագրերը եւ ընկերութեան կայքէջին վրայ կարելի է տեսնել նաեւ Ազնաւուրի յօդուածներուն յղումները եւ մանաւանդ շեշտուած են այն նոր տեսակները, որոնք յայտնաբերած է ան:
1885 թուականէն մինչեւ իր մահը՝ 1920 թուականը, Ազնաւուր անընդմէջ աշխատած է: Ան սերտ յարաբերութիւններ ունեցած է օտար բուսաբաններու հետ, նամակագրութիւն պահած է մանաւանդ եւրոպացի մասնագէտներու հետ, որոնց օրը օրին փոխանցած է իր նոր յայտնագործութիւններուն մասին:
1897-1915 թուականներու Ազնաւուր ոչ միայն Կ. Պոլսոյ շրջակայքի բուսական աշխարհը ուսումնասիրած է, այլեւ զանազան առիթներով այցելած է այլ վայրեր եւ զմայլած Քոնիայի, Մարզուանի, Ռիզէի, Վանի, Արարատի եւ Եգէական ծովու կղզիներու բուսականութեամբ եւ իր գիտական եզրակացութիւնները՝ տասնինն յօդուածներով, ֆրանսերէնով հրատարակած է Ֆրանսա, Հունգարիա, Զուիցերիա եւ Գերմանիա:
Յայտնաբերութիւններ
Ազնաւուրին յայտնաբերած է 93 նոր բոյսեր ։ Անոր յայտնաբերած բոյսերը բաղկացած են 44 նոր տեսակներէ, 4 նոր ենթատեսակներէ, 37 նոր տարատեսակներէ եւ 8 նոր ենթատարատեսակներէ:
Ազնաւուրին անուանակոչած 44 նոր տեսակներէն 22-ը կը պատկանին Պոլսոյ բուսաշխարհին, 9-ը՝ Վանի, 6-ը՝ Արարատի, 4-ը՝ Քոնիայի, 1-ը Տերենտէի, 1-ը՝ Մարզուանի շրջակայքին եւ 1-ն ալ՝ Սիրա կղզիին:
Մահը
11 Նոյեմբեր 1920-ին, 59 տարեկանին, Ազնաւուր կը մահանայ եւ կիսատ կը մնայ գործը: Անոր շիրիմը կը գտնուի Պոլսոյ Շիշլիի հայ կաթողիկէներու գերեզմանատան մէջ:
Հայաստանի «Կենսաբանական հանդէս»ը կը գրէ, որ անոր մահէն ետք շատ տխուր ճակատագրի կ՚արժանանայ հայ երիտասարդ գիտնականին կողմէ ամբողջ կեանքին ընթացքին հաւաքուած չոր բոյսերու գիրքը:
Նախ անոր բնակարանը կը զաւթուի եւ, իր ազգականներու վկայութեամբ, խնամքով եւ մասնագիտօրէն չորցուած 20 հազար բոյսերու պատկերագիրքը, անոր հարուստ գրադարանն ու հրապարակման համար գրեթէ պատրաստ «Պոլսոյ բուսաշխարհը» ուսումնասիրութիւնը կը մնան այնտեղ:
Անկէ երկու տարի անց, ըստ «Magyar Botanikai Lapok» բուսաբանական ամսագիրի հաղորդման (Պուտափեշտ), Պոլսոյ բուսական աշխարհին մասին անոր հինգ հատորանի աշխատութիւնը եւ 15 հազար նմոյշներէ կազմուած իրական բոյսերու գիրքը դարձած է Պոլսոյ Ռոպերթ քոլէճին սեփականութիւնը:
Թարգմանութիւններ եւ հրատարակութիւններ՝ յետ մահու
Նոյն թուականին Պոլսոյ համալսարանի բնագիտական-ուսողական բաժնի ամսագրին մէջ լոյս կը տեսնէ Ազնաւուրի աշխատութիւններէն մէկը՝ «Պողազիչիի ու անոր շրջակայքի բուսականութիւնը» խորագրով, բայց ցաւալիօրէն՝ այլ հեղինակի անունով: Յօդուածը ստորագրած էր Ազնաւուրի բարեկամներէն մին, որուն ան ժամանակին նուիրած էր բոյսերու օրինակներ, սակայն նոյն այդ յօդուածը 1918 թուականին Ազնաւուրի անունով ուրիշ ամսագրի մէջ տպուած էր, եւ 1918 թուականէն 27 տարի ետք տպուած յօդուածը այլ անունով վերատպելը կեղծարարութեան բացայայտ փաստ մըն է, որ ամրագրուած է գիտական աշխարհին մէջ:
Շատ տարիներ անց, Ազնաւուրի հաւաքած բոյսերը հանգրուանած են Էտինպուրկի համալսարաններէն մէկուն մէջ՝ Թուրքիոյ բուսականութիւնը ուսումնասիրող տոքթոր Տէյվիսի ու անոր աշխատակիցներու գիտական օճախէն ներս :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բուսաբաններ
Սեպուհ Աբգարեան
Սեպուհ Աբգարեան, հայազգի երգահան, երգիչ, խմբավար, ձայնասփիւռի հաղորդավար, «Գոհար» սիմֆոնիկ նուագախումբի եւ երգչախումբի խմբավար, գեղարուեստական ղեկավար:
Կենսագրութիւն եւ Ստեղծագործական Կեանք
Ծնած է Կիպրոս, Նիկոսիա քաղաքը: Հայրը ծնունդով Սասունցի էր։ Ընտանիքը տեղափոխուած է Պէյրութ, ուրտեղ ուսանած է Էդուարդ Տարոնեանի եւ Բարսեղ Կանաչեանի մօտ: Ան միշտ երախտագիտութեամբ կը յիշէր իր ուսուցիչները, որոնք մէծ ազդեցութիւն ձգած են անոր ձեւաւորման եւ կայացման վրայ։ Երբ 13 տարեկան էր, ընտանիքը տեղափոխուած է Հալէպ, ուրտէղ 1954 թուականին աւարտած է Մելգոնեան Հայկական Վարժարանը, իսկ այնուհետեւ ուսումը շարունակած է Փարիզ : Փարիզի ուսումէն ետք վերադարձած է Կիպրոս եւ աշխատած է վարժարանի մէջ:
Երկու այլ հայերու հետ Կիպրոսի հեռահաղորդակցութեան միութեան մէջ հիմնած է հայկական ձայնասփիւռի հաղորդում, ուր աշխատած է շուրջ 46 տարի: Միաժամանակ աշխատած է Մելգոնեան վարժարանը՝ որպէս երգչախումբի խմբավար :
Հեղինակն է շարք մը երգերու, կամերային, սիմֆոնիկ երաժշտութիւններու, «օրաթորիօ»ներու որոնք կատարուած են աշխարհի շարք մը երկիրներու մէջ՝ Թոքիօ, Փարիզ, Կիպրոս, Լիբանան, ԱՄՆ : Սեպուհ Աբգարեանի ամենամեծ ձեռքբերումը «Գոհար» սիմֆոնիկ նուագախումբի եւ երգչախումբի ղեկավարումն էր, որ իր համերգներով հանդէս եկած է Հայաստանի եւ սփիւռքի բազմաթիւ գաղթօջախներէն ներս: Ան վերոյիշեալ համոյթը ղեկարավարած է հիմնադրման օրէն մինչեւ իր կեանքին վերջը :
Մահացած է Նիկոսիոյ մէջ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ Ստորոգութիւն:Հայ խմբավարներ Ստորոգութիւն:12 Յունիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:5 Օգոստոսի մահացածներ
Ֆրանց Վերֆել
Ֆրանց Վերֆել, աւստրիացի գրող եւ հումանիստ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է ունեւոր հրէական ընտանիքի մէջ, ուսումը ստացած է Ֆրանց Կաֆկայի եւ Մակս Բրոդի հետ նոյն ուսումնարանին մէջ, այնուհետեւ՝ Լայպցիգի եւ Համբուրգի համալսարաններուն մէջ։ 1911-1912 ծառայած է բանակին մէջ, բանտարկուած է՝ երկրին մէջ տիրող ռազմամոլութեան դէմ ելոյթներու պատճառով։ Էքսպրեսիոնիզմի վիեննական ուղղութեան հիմնադիրներէն մէկն է, մօտ էր Կրաուսին եւ Ռիլկեին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեակին կը կազմակերպէ խաղապաշտներու ընկերութիւն Մարտին Բուբերի եւ Մաքս Շելերի հետ միասին, թէեւ պատերազմի բռնկումէն ետք բանակ կը զորակոչուի՝ 1915-17 թուականներուն կռուելով արեւելեան ճակատին վրայ։ 1929-ին կ՛ամուսնանայ Ալմէ Մալերի հետ։ 1938 թ. Աւստրիոյ ֆաշիստական գրաւումէն (Անշլիւս) ետք ստիպուած կ՛ըլլայ տեղափոխուիլ Ֆրանսա (Սանարի-Սիւր-Մեր), այնուհետեւ՝ 1940 թ. կնոջ եւ գրող Հենրիխ Մաննի ու անոր ընտանիքի հետ Ֆրանսայէն կ՛անցնի Իսպանիա ու Պարտուկալիա, ուրկէ ալ՝ ԱՄՆ։ 1941-ին կը դառնայ ԱՄՆ քաղաքացի։ Վերֆելը հանկարծամահ եղած է 26 օգոստոս 1945-ին՝ ԱՄՆ-ի Բեւեռլի Հիլզին մէջ։ Հետագային անոր աճիւնը երախտագետ խումբ մը հայերու կողմէն փոխադրուած է Վիեննա եւ հանձնուած հողին ։
Ստեղծագործական ժառանգութիւն
Գրականութեան մէջ առաջին քայլերը արած է որպէս բանաստեղծ։ 1910-ական թուականներուն հրատարակած է քանի մր բանաստեղծական ժողովածու, որոնք տոգորուած են հումանիստական ոգիով եւ պատերազմի դէմ ընդվզմամբ։ Սկզբնական շրջանին գրականութեան մէջ հարած է խաղաղապաշտի ուղղութեան, հետագային հետզհետէ կ՛անցնի ռեալիզմի դիրքերու վրայ։ 1920-30-ական թուականներուն հիմնականին կը գրէ արձակ ստեղծագործութիւններ՝ վէպեր եւ վիպակներ, որոնցմէ առաւել յայտնի են՝ Վերդի (Verdi, 1924), Համադասարանցիները (Der Abituriententag. Die Geschichte einer Jugendschuld, 1928), Մուսա լերան 40 օրը (Die Vierzieg Tage des Musa Dagh, 1933), Բերնադետի երգը (Das Lied von Bernadett, 1941) եւ այլն։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Աւստրիացի գրողներ Ստորոգութիւն:Անձինք նամականիշերու վրայ
Վէզիւվ Լերան Պայթում (79)
Ներկայիս UNESCO Համաշխարհային ցանկին մէջ ըլլալով՝ եղած է, ժողովրդական, զբօսաշրջական կեդրոն։ Ամենամեծ եկամուտի աղբիւրներն են գինիի եւ իւղի առեւտուրը։ Տեղումներու շնորհիւ երեւան ելած տաճարները, ամփիթատրոնները, աշխատանոցները, բաղնիքները, գինետուները, փուրերը, բազմագործատեղիներն ու խաղարանները ցոյց կու տան, թէ ժողովուրդը որքան հաճոյասէր է ։
Պուտտայականութիւն
Պուտտայականութիւնը, ոչ-աստուածային կրօնական ուսմունք մըն է կամ փիլիսոփայութիւն մը, որ կ'ընդգրկէ այլազան աւանդութիւններ, կրօնական համոզումներ եւ սովորութիւններ, որոնք մեծաւ մասամբ հիմնուած են Կուաթամա Պուտտային ուսմունքներուն վրայ, ճանչցուած իբրեւ «Պուտտա» («Զարթնածը»):
Պուտտան ապրած եւ ուսուցանած է Հնդկական ենթա-ցամաքամասին հիւսիս արեւելեան բաժինին մէջ, Ք.Ա 6-րդ եւ 4-րդ դարերուն միջեւ։
Ան պուտտայականներուն կողմէ ճանչցուած է իբրեւ «զարթնած» կամ «լուսաւորուած» ուսուցիչը, որ կիսած է իր իմացութիւնները աշխարհիկ արարածներուն հետ, որպէսզի վերջ դնէ անոնց տառապանքներուն եւ վերացնէ տգիտութիւնը ։
Պուտտայականութեան երկու հիմնական ճիւղեր կը յիշուին դպրագէտներու կողմէ՝ Թերավատա («Երէցներու Դպրոցը») եւ Մահայանա («Մեծ Մեքենան»):
Թերավատան մեծ թիւով հետեւորդներ ունի Սրի Լանքայի եւ Հարաւ արեւելեան Ասիոյ մէջ (Թայլանտ, Պուրա, Լաոս, Քամպոտիա, եւ այլն):
Թերավատա Պուտտայականութեան մէջ, ամէնէն մեծ նպատակը Նիրվանայի բարձրագոյն վիճակին հասնիլն է, զոր կ'իրագործուի կիրարկելով «The Noble Eightfold Path»ը (նաեւ ճանչցուած իբրեւ «The Middle Way»), ազատելով տանջանքի եւ վերածննդեան շրջագիծէն (Cycle of Suffering and Rebirth):
Մահայանան տարածուած է Արեւելեան Ասիոյ մէջ (Չինաստան, Քորէա, Ճափոն, Վիեթնամ, Սինկափուր, Թայուան, եւ այլն) եւ կ'ընդգրկէ այլազան սովորութիւններ՝ Փիւր Լանտէն, Զէնէն, Նիչիրէն Պուտտայականութենէն, Թիպեթեան Պուտտայականութենէն, Շինքոնէն, եւ Թիանթայէն (Թենթայ):
Մահայանա Պուտտայականութիւնը կը տենչայ օգնել ուրիշներուն, որպէսզի զարթնին: Թիպեթեան Պուտտայականութիւնը կը տենչայ Պուտտահուտի կամ «ծիածան մարմինին» (Rainbow body) ։
Վաժրայանան, ուսմունքներու մարմնացում մըն է, վերագրուած՝ Հնդիկ Սիտտաներուն: Անիկա կրնայ համարուիլ երրորդ ճիւղ մը կամ Մահայանի այլ ճիւղաւորում մը: Թիպեթեան Պուտտիզմը, որ կ'ուսուցանուի Թիպեթի, Պութանի, Նեփալի, Հնդկաստանի հիմալայեան շրջանի, Քալիքայի, Մոնկոլիոյ եւ շրջակայ շրջաններուն մէջ, կը պահէ Հնդկական Վաժրայանային ութերորդ դարու ուսմունքները:
Պուտտայական դպրոցները կը տարբերին իրենց յատուկ ազատագրման տանող ուղիներու բնութեամբ, այլազան ուսմունքներու եւ հաւատքներու կարեւորութեամբ, եւ յատկապէս սովորութիւններով։ Մէկ հիմնական համոզում, որ ընդունուած է բոլոր Պուտտայականներուն կողմէ՝ Արարիչ Աստուծոյ բացակայութիւնն է։
Պուտտայականութեան հաւատքներու եւ սովորութիւններու հիմքերը երեք գոհարներն են՝ Պուտտան, Տհարմա ն (ուսմունքները), եւ Սանղան (ընկերութիւնը): Այս մէկը կը զատորոշէ Պուտտայական մը, ոչ Պուտտայականէ մը։
Պուտտայականութիւնը ներկայիս ունի 488-էն 535 միլիոն հետեւորդ։
Ճշմարտութիւններ
Ըստ Պուտտային, մարդիկ իրարու հաւասար են. անոնք կը տարբերին ոչ թէ ծագումով, մաշկի գոյնով, ընկերային դիրքով, այլ՝ բարոյական գիտակցութեամբ եւ բարձրագոյն ճշմարտութեան ըմբռնումով։ Տառապանքներէն ազատագրուելու եւ փրկուելու ուղին Պուտտան կը համարէր ինքնակատարելագործման, ինքնուրոյն կեր­պով բարին ու չարը ճանչնալու, ինքնամաքրագործման ու ինքնաճանաչո­ղութեան մէջ։
Զոհաբերութիւններու ծիսակատարութիւններու համակարգը ան կը փոխարինէ հաճոյքներու, կիրքերու եւ ցան­կութիւններու զոհաբերումով ։ Ըստ Պուտտիզմի կան «Չորս ազնիւ ճշմարտութիւններ»՝
1865 թուական
1865 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 65րդ տարին
Պուտտայականութիւն
Ճշմարտութիւններ
Այս վիճակը կը կոչուի «նիրվանա», որ ոչ կեանք է, ոչ մահ, հո­գին կ'ազատի մարմնական կապանքներէն եւ կը դառնայ իմաստուն։
Վիսաքա Փուճա Տօնը
Մայիս ամսուն, Թայլանտի մէջ կը տօնուի Վիսաքա Փուճա տօնը, որուն ընթացքին կ'ոգեկոչեն Պուտտային ծնունդը, լուսաւորումը (երբ ան իմաստնութեան հասաւ) եւ մահը: Այս բոլորը կը նշուին մէկ օրուան ընթացքին:
1865 թուական
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1865 մահեր
Պուտտայականութիւն
Վիսաքա Փուճա Տօնը
Այս տօնը երկիրին ամէնէն կարեւոր կրօնական տօնն է: Տաճարներուն մէջ կրօնաւորները ժողովուրդին կը յիշեցնեն պուտտայականութեան ուսմունքները: Երեկոյեան մեծ թափօրներ կը կազմակերպուին: Հաւատացեալները կը բռնեն ծաղիկէ մանեակներ, խունկի փայտիկներ եւ մոմեր` Պուտտան, անոր ուսմունքները եւ առաջին աշակերտները պատուելու համար: Թագաւորական  ընտանիքին անդամները կը մասնակցին այս տօնակատարութիւններուն :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կրօն
1865 թուական
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1865
Աբրահամ Սէքլէմեան
Աբրահամ Սէքլէմեան (1864, Մուսա Լեռ (Պիթիաս գիւղ) - 1920, Ֆրեզնօ ), կը նկատուի Մուսա Լերան ժողովուրդի առաջին մտաւորականն ու հրապարագիրը:
Կենսագրութիւն եւ գործունէութիւն
Ծնած է Մուսա Լերան Պիթիաս գիւղը եւ յաճախած գիւղի ծխական դպրոցը: Փոքր տարիքէն աչքի զարկած է իր արտակարգ ուշիմութեամբ եւ աշխատասիրութեամբ: Տիրապետած է անգլերէն լեզուին: Ուսուցիչ եղած է Կարինի մէջ ուր ձերբակալուած է իբրեւ յեղափոխական:
Մեկնած է Ամերիկա, ուր 1898-ին լոյս տեսած է իր անգլերէն լեզուով հատորը՝ «Կոլտըն Մէյտըն» խորագրով:
1908-ին, Ֆրեզնօ քաղաքին մէջ, քանի մը դաշնակցական ընկերներու օժանդակութեամբ, հիմը դրած է « Ասպարէզ » թերթին 1908 թուականին՝ վարելով անոր խմբագրապետի պաշտօնը երկար տարիներ:
Մահացած է Ամերիկա, 1920-ին։
Նուպար Ակիշեան
Նուպար Ակիշեան,, ծնած է Գրըքխանի մէջ (Իսկենտերուն): Յաճախած է Հալէպի «Մեսրոպեան» վարժարանը, որուն նախակրթարանային դասընթացքը չլրացուցած՝ նիւթական անձկութիւններու հետեւանքով հարկադրուած է նետուիլ շուկայ, աշվատանքի լծուելով Հալէպի հիւսուածեղէնի գործարաններուն մէջ։ Պատանի տարիքէն գիրի եւ կրթութեան ծարաւի՝ մխրճուաղ է ընթերցումի մէջ եւ 1949-ին յաջողած է մեկնիլ Կիպրոս՝ ուր հետեւած է Մելգոնեան Կրթական Հաստատութեան վեցամեայ դասընթացքներուն։ Ուսանողական սեղաններու վրայ գրական իր նախափորձերով, գրաւած է ուշադրութիւնը իր ուսուցչին՝ Ներսէս Թամամեանի, որուն քաջալերանքով իր պատմուածքներէն մէկ քանին հրատարակուած են Հաստատութեան «Այգ» պարբերաթերթին մէջ։ նոյն տարիներուն սկսած է աշխատակցիլ նաեւ Գահիրէի «Արեւ» օրաթերթին եւ Փարիզի «Հայ Միտք» գրական պարբերականին։
1955-ին, ընթացաւարտ՝ Մելգոնեանէն, օգնական խմբագրի պաշտօն ստանձնած է «Արեւ»ի մէջ, շարունակելով գրական իր աշխատանքները եւ աշխատակցելով նաեւ «Շիրակ» ամսագրին ու «Պայքար» տարեգրքին՝ Շահան Շահէ գրչանունով: 1957-ին եկաղ է Միաց. Նահանգներ ու հետեւաղ է Գալիֆորնիոյ համալսարանի բնագիտութեան ճիւղին, ապա նաեւ Պոստընի Նորթիսթըրն համալսարանի կորիզային բնագիտութեան դասընթացքներուն, այս երկու հաստատութիւններէն ստանալով պսակաւոր արուեստից եւ մագիստրոս գիտութեան տիտղոսները: Ուսանողական իր աշխատանքներուն առընթըր՝ աշխատակցած է Գալիֆորնիոյ «Նոր Օր» ու Պոստընի «Պայքար»-ին, շրջան մը վարելով նաեւ այս վերջին հաստատութեան վարիչի պաշտօնը :
Մորիկ
Մորիկ (Flavius Mauricius Tiberius Augustus, Φλάβιος Μαυρίκιος Τιβέριος Αὔγουστος) բիւզանդական կայսր 582-602: Մորիկը Բիւզանդիայի ամենափառաւոր կայսրերէն էր։ Ան, օգտուելով Պարսկաստանի մէջ տիրող խառնակ իրավիճակէն, կ'ամրապնդէ Բիւզանդիոյ դիրքերը արեւելքէն:
Ըստ միջնադարեան հայ մատենագիրներուն (Շապուհ Բագրատունի, Ստեփանոս Տարօնեցի, եւ Կիրակոս Գանձակեցի) ան ծագումով հայ է, ընտանիքը Օշական գիւղէն է, սակայն որոշ նորագոյն ուսումնասիրողներ
կը ժխտեն անոր հայ ըլլալը: Ըստ բիւզանդական պատմիչ Եւակրի Մորիկը Փոքր Հայքի Արփսուս քաղաքէն է :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Անձինք մետաղադրամներու վրայ Ստորոգութիւն:Հայազգի բիւզանդական կայսրեր Ստորոգութիւն:27 Նոյեմբերի մահացածներ
Մարտակերտ
Մարտակերտը Արցախեան ազատամարտին
Շարժման սկիզբը Մարտակերտի հիմնարկներուն աշխատողները կազմակերպած են բողոքի ցոյցեր, ստորագահաւաք եւ այլն։ Շրջանին տարածքը պաշտպանելու համար ստեղծուած է աշխարհազօրայիններու անձնակազմ մը (ընդհանուր համակարգող՝ Վ. Բեգլարեան, անձնակազմին պետը՝ Վ. Խոնդկարեան), ինքնապաշտպանական երեք զինուած ջոկատներ (հրամանատարներ՝ Ա. Պաղտասարեան, Ա. Նաւթալեան եւ Վ. Մինասեան)։ Մարտակերտի մէջ էր նաեւ շրջանին մէջ կազմաւորուած ինքնապաշտպանական բոլոր ջոկատներու մարտական գործողութիւնները համակարգող անձնակազմը (համընդհանուր ղեկավար՝ Վ. Գալստեան եւ անձնակազմին պետը՝ Հայկազ Բաղմանեան)։ 1988-1992 թուականներուն Մարտակերտի եւ Հայաստան ի կամաւորական ջոկատները, Արցախի Հանրապետութեան ինքնապաշտպանական ուժերը մարտեր մղած են հակառակորդին գերակշիռ ուժերուն դէմ։ 4 Յուլիս 1992-ին ԽՄՀՄ 4-րդ բանակի աջակցութեամբ հակառակորդը սկսած է լայնածաւալ մարտական գործողութիւններ եւ գրաւած Մարտակերտը։ Մարտակերտի, Կեդրոնական, Ասկերանի եւ Մարտունիի Պաշտպանութեան անձնակազմերը, 5-րդ կամաւորական խումբը (հրամանատար՝ Մանուէլ Գրիգորեան) եւ Հայաստանի Հանրապետութեան կամաւորական ջոկատները 12 Յունիս 1993-ին ձեռնարկած են Մարտակերտի բնակավայրերու ազատագրման ռազմական մեծ գործողութիւն մը եւ 28 Յունիս 1993-ին ազատագրած են քաղաքը։ Արցախի Հանրապետութեան «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով պարգեւատրուած են 5, «Մարտական խաչ» 2–րդ աստիճանի շքանշանով՝ 40 ազատամարտիկ։ Զոհուած է 134 ազատամարտիկ։ ։
Հեգթըր Պեռլիոզ
Հեգթըր Լուի Պեռլիոզ, ֆրանսացի երգահան, բեմադրիչ, երաժշտագէտ,երաժշտական քննադատ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Ֆրանսայի հարաւարեւմտեան Գոթ Սենթ-Անտրէ (Իզեր) բնակավայրինմէջ, բժիշկի ընտանիքի մը մէջ։ Հայրը՝ Լուի Պեռլիոզ զբաղած է զաւակին ընդհանուր կրթութեամբ, նաեւ երաժշտութեան տարրական դասերով։ Տասներկու տարեկանին ապագայ երաժշտագէտը կը կատարէ երաժշտութեան քայլերու առաջին փորձերը՝ սորվելով նուագել ֆլեյտա,ապա կիթառ: Հետագային ան կը սկսի ուսումնասիրել հօր գրադարանին մէջ պահուող երաժշտութեան տեսութեան եւ հարմոնիայի մասին գիտական ժառանգութիւնները։ 1821-ին կը մեկնի Փարիզ, հօր քաջալերանքով բժշկութիւն ուսանելու։ Առաջին անգամ այցելելով օփերային թատրոն, կը լսէ Կլիւկի «Իփիկենիան Թաւրիսի մէջ» օփերան։ Յաջորդ օրուընէ սկսեալ ան կը դառնայ երաժշտանոցի գրադարանին մշտական այցելուներէն մէկը։ Ծնողները չէին սիրեր իր երաժշտութեան նուիրուելու փաստիրողութիւնը։ Երիտասարդ Պեռլիոզ կը մտադրէ իր ստեղծագործական յաջողութուններով ապացոյցներ տալ իր ծնողներուն։ Նախ բժշկութիւն կ'ուսանի, սակայն շուտով կ'որոշէ նուիրուիլ երաժշտութեան։ 1825-ին տեղի կ'ունենայ Պեռլիոզի գրած երաժշտութեան առաջին հանրային կատարումը: 1826-1830 կ'ուսանի Փարիզի Երաժշտանոցին մէջ շուտով դառնալով աշխարհահռչակ: Մահացած է 8 Մարտ 1869-ին եւ թաղուած է Մոնմարթրի գերեզմանատան մէջ, Ֆրանսա:
Մենք ենք, մեր սարերը (ժապաւէն)
«Մենք ենք, մեր սարերը», հայկական գեղարուեստական ժապաւէններէն, 1969։
Ժպաիէնը նկարահանուած է Հրանտ Մաթեւոսեանի համանուն ստեղծագործութեան հիման վրայ, ուր ներկայացուած է հայկական հին գիւղի շունչն ու առանձնայատկութիւնը, գիւղացիին միամտութիւնը եւ սրամտութիւնը, ազնուութիւնն ու աշխատասիրութիւնը։
Նիւթ
Իշխանի հօտին մէջ անծանօթ ոչխարներ կը յայտնուին, ան երեկոյեան աշխատանքէն յոգնած հովիւներուն ու հնձուորներուն կ'առաջարկէ մորթել ոչխարները: Առանց երկար-բարակ մտածելու, ընկերովի կը մորթեն ու խորոված կը պատրաստեն: Ուտելու պահուն կը յայտնուի Ռեւազը ու կը միանայ անոնց կերուխումին: Այնուհետեւ կը յիշէ, որ ոչխար կորսնցուցած է ու կը հարցնէ, թէ անծանօթ ոչխարներ տեսա՞ծ են արդեօք: Իշխանը ու ընկերները կը հասկանան, որ իրենց մորթածը Ռեւազին ոչխարներն էին:
Ռեւազին կինն ալ ոստիկանութեան կը դիմէ: Սակայն գիւղ գործուղղուած քննիչը շուտով կը հասկանայ, որ եղածը դիտաւորեալ գողութիւն չէ, ու կը փորձէ քանդել պատմութեան կծիկը:
Դերեր
Ժապաւէնին դերերը մարմնաւորած են հանճարեղ դերասաններ․
Երաժշտութեան հեղինակը Տիգրան Մանսուրեանն է :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ժապաւէններ Ստորոգութիւն:Հայկակական ժապաւէններ
Միհրան Բարունակեան
Միհրան Բարունակեան, հայ բժիշկ։
Նախնական կրթութիւնը ստացած է Կեսարիոյ ամերիկեան Միսիոնարական դպրոցը եւ միջնակարգ ուսումը՝ Արգէոս բարձրագոյն վարժարանը եւ Յիսուսեանց դպրոցը: 1888-ին պահ մը ուսուցչութիւն ըրած է Տոքթ. Երէցեանի դպրոցը: 1881-ին գացած է Ամերիկա, ուր յաճախած է Նիւ Ճըրզի Hackett’s Townի Centenna’y Collegiate Institueը մէկ տարի: 1892-ին կը մտնէ Նիւ Եօրքի Համալսարանին Բժշկական Գոլէճը, ուրկէ կը վկայուի 1895-ին:
Ընթացաւարտութենէն անմիջապէս յետոյ մէկ տարի կը ծառայէ Alms Hense and Work House քաղաքային հիւանդանոցին մէջ, եւ յետոյ իր դարմանատունը կը բանայ իբր բժիշկ: Սակայն անիկա իր առանձին գործովը չբաւականանալով կը սկսի կառավարական եւ այլ պաշտօններու հետամուտ ըլլալ: 1896-ին Տոքթ. Բարունակեան այցելու մորթաբան կը կարգուի Նիւ Եորգի ձրի բուժարանի մորթի հիւանդութեանց բաժնին մէջ։ 1898-ին նոյն պաշտօնով կը փոխադրուի Եունիվըրսիթի եւ Պէլվիւ Գոլէճի դարմանատունը, ուր այդ պաշտօնը կը վարէ 8 տարի եւ կը հրաժարի 1906-ին: Այս ժամանակամիջոցին (1897-1906) Եունիվըրսիթի եւ Պէլվիւի շրջանաւարտ կարգերուն կը դասախօսէ վերոյիշեալ մասնագիտութեան վրայ։ Մօտաւորապէս 4 տարի (1897-1902) Պէլվիւ հիւանդանոցին մորթի եւ վեներական ախտերուն բաժնին տյցելու հիւանդներու դարմանիչը եղած է:
1906-ին Նիւ Եորք քաղաքին հիւանդանոցին մէջ կը ծառայէ օգնական մորթաբանի պաշտօնով եւ նոյն տարուան վերջերը արդէն իսկ կը գրաւէ իսկական դասախօսի բեմը Նիւ Եորք Past Graduate բժշկական դպրոցին եւ հիւանդանոցին մէջ. Միեւնոյն ատեն ծառայելով Փրիսպիթերեան հիւանդանոցը: 1911-ին Կուվըրնիեըր հիւանդանոցին մորթային հիւանդութեանց բժիշկ կը կարգուի:
Միհրան Բարունակեան իբր մանագէտ մորթի եւ վեներական հիւանդութեանց, ոչ միայն վարիչն է այդ հիւանդութեանց ճիւղին համար խորհրդատու բժիշկն է Նիւ Եորգի իտալական երկու հիւանդանոցներուն եւ Պէյեանի Հիւանդանոցին, Նիւպըրկի Սէյնթլուքս հիւանդանոցին, եւ Նիւ Եորքի սստիկանութեան պատուոյ վիրաբոյժ:
Տոքթ. Բարունակեան անդամ է բժշկական բազմաթիւ ընկերութեանց, ինչպէս է Նիւ Եորքի Քաունիթի բժշկական ընկերութեան. Ամերիկեան Բժշկական Ընկերութեան,Մէնհէթընի Մորթաբանական Ընկերութեան: Պատուոյ անդամ է Նիւ Եորքի Բժշկական Ակադեմիային եւ Մորթաբանական Համաժողովին: Եղած է նախագահը Նիւ Եորքի բժշկական Ակադեմիայի մորթի ճիւղը. Երկու անգամ նախագահ՝ Մէնհէթընի Մորթաբանական Ընկերութեան: Ունի Միջազգային անվիճելի համբաւ եւ հեղինակութիւն:
Միմիայն ինքնօգնութեամբ ու լարատեւ եւ աննկուն ճիգերով ձեռք բերուած այս դիրքը պատուաբեր է որքան իր անձին, նոյնքան իր ազգին եւ իր ծննդավային:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Արաբական Ծոցի Երկիրներու Եկեղեցիներու Խորհուրդ
Արաբական Ծոցի Եկեղեցիներու Խորհուրդը հիմնուած է 2012 թուականին։ Անոր գլխաւոր նպատակն է ի մի համախմբել տարածաշրջանի բոլոր եկեղեղեցիները, որոնք պետական ճանաչում եւ արտօնութիւն ունին։ Անոր կառոյցը հիմնուած է հինգ հիմնական եկեղեցական համայքներու եւ ընտանիքներու համախմբումով։ Ուղղափառ՝ Արեւելեան եւ Արեւմտեան բաժիններով, Կաթողիկէ, Աւետարանական եւ Եպիսկոպոսական-Անկլիքան։
Խորհուրդի ծրագիր-կանոնագրի պատրաստութեան մէջ իր կարեւոր բաժինը եւ մասնակցութիւնը բերած է Դոկտ. Հրայր ճէպէճեան՝ 2012 թուականին, երբ առաջին անգամ հիմնուեցաւ։
Խորհուրդի տարեկան հաւաք-հանդիպումը
Ամէն տարի Խորհուրդը կ՚ունենայ իր տարեկան հաւաք-հանդիպումը, որ առիթ մը կ’ըլլայ արծարծելու շատ մը աշխատանքներ, մտահոգութիւններ բայց նաեւ աւելիով ամրապնդելու միջ-եկեղեցական յարաբերութիւնները։