cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Քեն Խաչիկեան
Վաղ տարիներ եւ կրթութիւն
Ան 1966 թուականին գերազանցութեամբ աւարտեր է Քալիֆորնիոյ համալսարանը, Սանթա Պարպարայի մէջ, ստանալով քաղաքական գիտութիւնների արուեստի աստիճան, իսկ դոկտորական թեզը պաշտպաներ է Քոլումպիայի իրաւաբանական դպրոցը 1969 թուականին։
1968 նախընտրական քարոզարշաւ
Խաչիկեանը Քոլումպիայի համալսարանի իրաւաբանական դպրոցին մէջ էր, երբ նախկին փոխնախագահ Ռիչըրտ Նիքսընը որոշեց նախագահական ընտրութիւններուն մասնակցիլ։ Ան 1967 թուականի Դեկտեմբերին դիմեց նախընտրական քարոզարշաւի կազմակերպիչներուն, առաջարկելով քարոզարշաւի ընթացքին իր կամաւորական աշխատանքը։ Խաչիկեանը Փաթ Պիւխենէնի կողմէն աշխատանքի ընդունուեցաւ Նիւ Եորքի նախընտրական շտապի մէջ։ Ան նամակներուն կը պատասխանէր իրաւաբանական դպրոցի ընդմիջումներու ընթացքին։ ։ Այնուհետեւ ան անցաւ փոքր հետազօտական նախագիծերու, ինչպէս գտնել քաղուածքներ եւ թիւեր Նիքսընի ելոյթներու համար։ 1968 թուականի ամռանը նան որպէս հետազօտության եւ քաղաքականութեան հարցերով օգնական սկսաւ փաստաթուղթեր կազմել, գրելով գիւղատնտեսութեան, բնակարանաշինութեան եւ փոխադրութեան վերաբերեալ յօդուածներ, անմիջականօրէն ենթարկուելով քարոզարշաւի տնտեսական եւ ներքին քաղաքականութեան խորհրդական Ալան Կրինսփենին։
Նիքսընի կառավարման առաջին շրջան (1970-72)
1970 թուականի Յունուարին, Քոլումպիայի իրաւաբանական դպրոցը աւարտելէն կարճ ժամանակ անց, ան միացաւ Նիքսընի վարչակազմին, որպէս ազգային նպատակներու հետազօտութեան աշխատակազմի մաս։ 1970 թուականի Օգոստոսին ան դարձաւ կապերու տնօրէն Հերպըրթ Քլայնի աշխատակազմի օգնական։ Այնուհետեւ նա ներգրաւուեցաւ 1970-ի երեսփոխաններու եւ ծերակոյտի ժողովի congress միջանկغալ ընտրութիւններուն՝ ելոյթներ եւ քաղաքական վերլուծութիւններ պատրաստելով։ 1971 թուականի առաջին ամիսներուն ան պատասխանատու էր վարչակազմի յատուկ առաջարկներուն աջակցելու համար։ 1971 թուականի գարնանը նա Քլեյնի աշխատակազմի մեծ մասի հետ միասին տեղափոխուեցաւ Նախագահի յատուկ խորհուրդ՝ Չարլզ Քոլսընի աշխատակազմ։ Իր պարտականութիւնները մնացին անփոփոխ։
1972 թուականի նախագահական քարոզարշաւ
1971 թուականի Մայիսէն Խաչիկեանը կ'աշխատէր 1972 թուականի ԱՄՆ նախագահի վերըընտրութիւններու վրայ։ 1971 թուականի Մայիսի 27-ի յուշագրով Խաչիկեանի վրայ կը դրուի հետեւեալ պարտականութիւնները․ հետեւիլ միւս թեկնածուներուն, ձեռքի տակ ունենալ համապատասխան հետազօտութիւնները, տարբեր խօսնակներու համար ելոյթի բնագիրեր պատրաստել, կուսակցութեան առաջնորդներու եւ նման մարդկանց հետ կապի մէջ ըլլալ, յատկապէս այն նահանգներու մէջ, ուր ընդդիմութիւնը թեկնածու ունի։ 1972 թուականի գարնան աւարտին, ան կը համարուի ՄաքԿավերնի քարոզարշաւի վերաբերեալ Սպիտակ տան հիմնական հետազօտական աղբիւրը։
Նիքսոնի վարչակարգ, երկրորդ շրջան (1973-74)
1973 թուականի սկիզբը, Խաչիկեանը տեղափոխուեցաւ նախագահի ելոյթներ գրող անձնակազմ, աշխատելով ելոյթներ գրող աշխատակազմի ղեկավար Տէյվիտ Կերկենի անմիջական ենթակայութեան տակ, որպէս նախագահի յատուկ օգնականի տեղակալ։ Սկիզբը ան կը զբաղուէր գիւղատնտեսութեան, բնական աղբիւրներու եւ շրջակայ միջավայրի, ինչպէս նաեւ քաղաքական եւ իրաւական հարցերով: 1973-ի Յունիսէն սկսած, այնուամենայնիւ, ան ստանձնեց Ուոթըրկեյթի ներխուժումէն յետոյ առաջացած խնդիրներու հետազօտութիւնը։
Նախագահական յուշեր եւ Ֆրոսթ/Նիքսոն հարցազրոյցներ (1975-79)
Խաչիկեանը նախագահ Ճերալդ Ֆորտի համար աշխատեցաւ երկու ամիս, մինչեւ 1974 թուականի աշուն, այնուհետեւ տեղափոխուեցաւ Սան Ֆրանսիսքօ, Քալիֆորնիա՝ Նիքսոնին օգնելու իր նախագահական յուշերը թուղթին յանձնել։
1977 թուականին, ան Նիքսոնի՝ Տէյվիտ Ֆրոսթին տրուող հարցազրոյցներու գլխաւոր հետազօտողն էր։ 2008 թվականի Frost/Nixon պատմական դրամատիկական ֆիլմի մէջ, որ կը պատմէ Ֆրոսթ/Նիքսըն հարցազրոյցներու ետեւը ինկած պատմութիունը, Խաչիկեանին մարմնաւորեր է դերասան Գաբրիէլ Ճարեթը։
Նիքսընի յիշողութիւններն ամբողջացուեցան 1978 թուականի գարնանը, սակայն Խաչիկեանը եւս մէկ տարի շարունակեց աշխատիլ Նիքսընի համար՝ օժանդակելով հետընտրական շարք մը աշխատանքներուն, եւ այդ թուարկումին մէջ՝ Նիքսոնի Եւրոպա կատարած ուղեւորութիւններու ճեպազրոյցներու կազմակերպման եւ ելոյթներու համար գաղափարներ ուրուագծելու համար: Հետագային ան իր փորձառութեան մեծ մասը վերագրած է Նիքսընի հետ, անոր յիշողութիւններու վրայ սերտ համագործակցելու չորս տարիներուն։
1980 նախագահական քարոզարշաւ
Խաչիկեանը միացաւ Ռոնալտ Ռեյկընի 1980-ի նախագահական քարոզարշաւին, որուն ընտրուեցաւ Ռեյկընի նախընտրական շտապի ղեկավար Սթիւ Սփենսերի կողմէն: Խաչիկեանը արշաւի ինքնաթիռով կը ճամբորդէր, քարոզարշաւի կանգառներու միջեւ ճառեր ծականշելու դակելու համար։ Ան մտցուց «ճակատագրական թերի» թերմինը, որ կ'օգտագործուէր ողջ քարոզարշաւի ընթացքին, նկատի ունենալով Խորհրդային Միութեան հետ ռազմավարական զենքի սահմանափակման բանակցութիւնները (ՍԱԼՏ) II։
1984 նախագահական արշաւ
1984 թուականի նախագահական քարոզարշաւի ժամանակ, Խաչիկեանը քարոզարշաւի գլխաւոր զեկուցագիրն էր, գլխաւոր խորհրդատուն եւ հետազօտութիւններու գծով տնօրէնը։ Ան գրեր է Ռեյկընի 1984 թուականի առաջադրման մուտքի ելոթը եւ օդանաւի սալօնին մէջ Ռեյկընին ուղեկցող երկու օգնականներէն մէկը։ Խաչիկեանը, այլ խորհրդականներու հետ միասին, Ռեյկընին օգներ էր նաեւ, նախագահի դեմոկրատ թեկնածու Ուոլթըր Մոնտեյլի հետ բանավէճին։
Ռեյկընի վարչակարգ, երկրորդ շրջան (1985-88)
1985 թուականի Մայիսին Ռեյկընը Գերմանիոյ Պերկեն-Պելսենի համակեդրոնացման ճամբարին մէջ հանդէս եկաւ Խաչիկեանի գրած ելոյթով։ Նախորդ ամիս վարչակազմը յայտարարեր էր, որ Ռեյկընը, Արեւմտեան Գերմանիոյ Քանցլեր Հելմութ Քոլի առաջարկով, կ'այցելէ Պիտպուրկի մերձակայքը գտնուող Քոլմէշոի գերեզմանատուն, յարգանքի տուրք մատուցելու այնտեղ թաղուած զինծառայողներուն: Այցը երկու երկիրներու միջեւ բարի կամքի խորհրդանշական առաքելութիւն ունէր, սակայն Ռեյկընի աշխատակազմն անտեղեակ էր, որ այնտեղ թաղուած էին նաեւ ՍՍ-ի 49 զինուորականներ։
Աշխատանքը Քալիֆորնիոյ քարոզարշաւներու մէջ
1980-ականներէն ի վեր Խաչիկեանը աշխոյժ էր Քալիֆորնիոյ ընտրութիւններուն։ Ան կը համարուի Հանրապետական կուսակցութեան Քալիֆորնիական քաղաքականութեան "առիւծ"։ Հանրայայտ քաղաքական մեկնաբան Պոպ Նովաքը գրել է, որ Խաչիկեանը «թերեւս պետութեան գերագոյն հանրապետական ​​ռազմագէտ ու խոսափողն է»։
1982 եւ 1986 թուականներու նահանգապետական արշաւներու ընթացքին, Խաչիկեանը նահանգապետ Ճորճ Տոքմեճեանի գլխաւոր խորհրդատուն եւ ռազմավարն էր։ Ան նաեւ Քալիֆորնիոյ գլխաւոր դատախազ Տեն Լունկրենի երկու յաղթական արշաւներու տնռրէնն ու գլխաւոր խորհրդատուն էր։ Խաչիկեանը նաեւ յաղթանակ ապահովեց ԱՄՆ ծերակուտական թեկնածու Պրիւս Հերշենսոնին, որ յետին ծրագիրէն գալով յաղթեց 1992 թուականի ծերակոյտի ընտրութիւններուն։ Հերշենսոնի այդ անհաւատալի յաղթանակի եւ Տեն Լունկրենի երկու յաղթական արշաւներու համար, The San Francisco Chronicle'-ի առաջատար քաղաքական մեկնաբան Ճերրի Ռոպըրթսը Խաչիկեանին ներկայացուցեր է որպէս "Հանրապետական կուսակցութեան խորամանկ հաղորդագրութիւններ ստեղծող" եւ "լաւագոյն տնօրէն"։ Խաչիկեանը խորհրդատուութիւն իրականացուցած է Փիթ Ուիլսոնին ԱՄՆ-ի ծերակոյտի ընտրութիւններուն եւ կառավարական քարոզարշաւներուն, իսկ 1998 թուականին Մինկ Չենին առաջնորդեր է Քալիֆորնիոյ Գերագոյն դատարանի ընտրութիւններուն:
Աշխատանք նախագահական քարոզարշաւներու մէջ
Խաչիկեանը նախագահական ինը արշաւներու վեթերան է։ Բացի Նիքսոնի Ռեյկընի եւ Պուշ-Քուեյլի արշաւներու, 1996 թուականին ան նաեւ աշխատեր է նախագահի թեկնածու Պոպ Տոլի գլխաւոր խորհրդական։ Ան ղեկավարեր է Պոպ Տոլի Քալիֆորնիոյ արշաւը եւ ծրագրեր եւ վերահսկեր միջոցառումներու ողջ ընթացքը։
2000 թուականի քարոզարշաւի ընթացքին Խաչիկեանը ծերակուտական Ճոն Մըքքեյնի գլխաւոր խորհրդատուն էր, որ կը ճամբորդէր անոր հետ նախընտրական ժամանակահատուածին, երբ Մըքքեյնը կը փորձէր նախագահի թեկնածու ընտրուիլ Հանրապետական կուսակցութիւնէն։ Հետագային ան Պուշ-Չեյնի արշաւի խորհրդատուն էր Քալիֆորնիոյ եւ ողջ երկրին մէջ։
Խաչիկեանի մասնակցութիւնը նախագահական ընտրութիւններուն վերջին անգամ տեղի ունեցեր է 2008 թուականի Ֆրետ Թոմփսոնի նախագահական քարոզարշաւի ժամանակ։
Համաձայն Հանրային թափանցիկութեան կեդրոնի, ընդդիմութեան հետազօտութիւնը սկսեր է համակարգուած բնոյթ կրել 1970-ականներին, երբ Խաչիկեանը Հանրապետականներուն առաջարկեր է ընդդիմադիր անհատներու գործերը պահել, որպէս ապահովագրութիւն ապագայ մրցավազքերէն։
Անձնական կեանք
Խաչիկեանը Քալիֆորնիայի Օրանժ երկրամասի իրաւաբանական գրասենեակի գլխաւոր գործընկերն է, նա Ռիչըրտ Նիքսոն Հիմնադրամի պատուաւոր տնօրէնն է։ Խաչիկեանը բազմաթիւ քաղաքական, իրաւաբանական ընկերութիւններու, ինչպէս նաեւ "Քարոզարշաւներ եւ ընտրութիւններ" ամսագիրի խորհուրդի անդամ է։ Ան Armenian Eyecare Project-ի խորհուրդի անդամ է, ինչպէս նաեւ Քալիֆորնիայի շրջակայ միջավայրի եւ տնտեսական հաւասարակշռութեան խորհուրդի կազմին մէջ է։
Նախապէս, 1986–1992 թուականներուն, ան ծառայեր է Հուվըր հիմնարկի վերակացուներու խորհուրդին մէջ, 1983–1989 թուականներին, Ամերիկայի Հայկական համագումարի խորհուրդի անդամ եւ Ռեյկընի նշանակմամբ Արդարադատութեան ազգային հիմնարկիի խորհրդատուական խորհուրդին մէջ։
2015 թուականին, ան ներառուեր է "100 հայեր, որ փոխեցին աշխարհը" ցանկին մէջ։
Ան ամուսնացած է Մերետիթ Խաչիկեանի հետ, որ երեք շրջան եղեր է Քալիֆորնիոյ համալսարանի Ռեկենթներու խորհուրդի նախագահը։
Աղբիւրներ
«Այլեւս երբեք» (Never again)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ քաղաքական խորհրդատու Ստորոգութիւն:ԱՄՆ նախագահներու ելոյթներ գրող Ստորոգութիւն:Փաստաբան Ստորոգութիւն:ԱՄՆ նախագահ Ռիչըրդ Նիքսընի երկարատեւ օգնական եւ Ռոնալտ Ռեյկընի հիմնական զեկոյցները պատրաստող։
1681 թուական
1681 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 81րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1681 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1681 մահեր
Ստորոգութիւն:1681
Գաղափարախօսութիւն
Գաղափարախօսութիւն (յուն․՝ ιδεολογία, ծագած է ιδεα - «նախատիպ», «գաղափար» եւ λογος - «բառ», «միտք», «ուսուցում» բառերէն), գաղափարներու եւ հայեացքներու համակարգ, կ՛արտացոլէ հասարակութեան տարբեր խաւերու, խումբերու վերաբերմունքը իրականութեան հանդէպ, կ՛արտայայտէ անոնց արմատական շահերը, մտայնութիւնը եւ պահանջները ։
Հասկացութեան պատմութիւն
«Գաղափարախօսութիւն» եզրը սկսած է կիրառուիլ Ֆրանսայի մէջ 18-րդ դարու վերջը Տեսդուդ տէ Թրանսիի կողմէ, որ Էթիէն Պոննոթ տը Քոնտիլլաքի հետ միասին կը փորձէր ստեղծել գիտութիւն մը՝ գաղափարներու ձեւաւորման ընդհանուր սկզբունքներու ու մարդկային գիտակցութեան հիմքերու մասին։ Իբրեւ Ջոն Լոքի զգացական իմացաբանութեան հետեւորդ՝ տէ Թրանսի գործածութեան մէջ դրաւ այս եզրը՝ գաղափարներու մասին ուսմունքը բնորոշելու համար։ Ան գաղափարախօսութիւնը կը բնորոշէր իբրեւ զգայական փորձէն առաջացած գաղափարներու ծագման ընդհանուր օրինաչափութիւններու մասին ուսմունք։ Այս ուսմունքը պէտք է հանդէս գար գիտական եւ հասարակական կեանքի մէջ՝ իբրեւ կողմնորոշման հիմնական սկզբունք։ Այդ պատճառով տէ Թրանսին գաղափարախօսութեան մէջ կը տեսնէր բարոյականութեան հիմունքներու, քաղաքականութեան, իրաւունքի մասին գիտելիքներու համակարգ։
Տեսդուդ տէ Թրանսի ու Քոնտիլեաք կը փորձէին ազդել Նափոլէոնի վարած քաղաքականութեան վրայ։ Նափոլէոնի պատճառով «գաղափարախօսութիւն» բառը ձեռք բերաւ նուաստացնող իմաստ, որ կարծրացած է մինչեւ մեր օրերը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Փիլիսոփայութիւն Ստորոգութիւն:Հասարակագիտութիւն Ստորոգութիւն:Քաղաքականութիւն
Փաքսի (կղզի)
Փաքսի (յոգնակի իմաստով) եւ Անդիփաքսի (յոգնակի իմաստով) Παξοί, Αντίπαξοι Paxi կամ՝ Paxoi ու Antipaxoi կամ՝ Antipaxos. Յոնիական կղզիներ, Յունաստան։
Փաքսի (յոգ․ իմաստով) կղզեխումբը, պզտիկ կզիներու եւ ժայռակղզիակներու խումբ մըն է, որոնցմէ ամենամեծերը Փաքսի եւ Անդիփաքսի կղզիներն են։  Անոնք կը գտնուին Քերքիրա կղզիէն 7 մղոն դէպի հարաւ, իսկ Յունաստանի հիւսիս արեւմտեան ափերէն՝ 8 մղոն։ Երկու կղզիներուն ձեւը մողէզի կը նմանի։  Փաքսիներուն մայրաքաղաքն է Ղէա։
Աշխարհագրութիւն
Երկու կղզինրուն տարածութիւնն է՝ 19 քառ․ քլմ․։ Փաքսի՝ 16 ք․քմ․ եւ Անդիփաքի՝ 3 ք․ք․մ․։
Ալիա Պհաթ
Ալիա Պահաթ, Ծագումով Հնդիկ, Պրիդանիական քաղաքացիութեամբ դերասանուհի եւ երգող:
Փաքսի (կղզի)
Աշխարհագրութիւն
Փաքսի կղզեխումբը կանանչապատ է։  Փաքսիները ձիթենիներու պարտէզ մըն են, իսկ Անդիփաքսիներնը՝ որթատունկի։
Կարապետ Փաշայեան խան
Բժիշկ Կարապետ Փաշայեան խան (ծնած է Կետիկ Փաշա 1864, Կ.Պոլիս- 1915, Մեծ Եղեռնի զոհ), հասարակական, քաղաքական, ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ։ ՀՅԴ կուսակցութեան անդամ։ Մասնագիտութեամբ՝ բժիշկ (ակնաբոյժ)։
Արծիւ (անձնանուն)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ
Կարապետ Փաշայեան խան
Կենսագրութիւն
Ծնած է Կետիկ Փաշա: 1888 թուականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ բժշկական վարժարանը։ Որպէս բժիշկ աշխատած է Բալուի ու Մալաթիոյ մէջ։
1889-ին կը հաստատուի Տիվրիկ, ուր կը պարապի իր արուեստվ, կը մասնակցի ազգային շարժումներուն: Ան ձերբակալուած է 1890ին, Կամախի մէջ, իբր յեղափոխական խումբեր կազմակերպող ու բանտարկուած է Սուազի բանտը, ուր մահուան դատապարտուած է: Բանտարկուած շրջանին բուժած է դատաւորին աչքը եւ փրկած է զայն կուրութենէ: Այս արարքին հետեւանքով ան ազատ արձակուած է 1891ի Մարտին եւ հաստատուած է Շապին Գարահիսար, ուր նշանուած է օրիորդ Թորքոմեանի հետ: Տոքթ. Փաշայեան 1892ին դարձեալ ձերբակալուած է եւ երեք տարի բանտերու մէջ մնալէ ետք նորէն մահուան դատապարտուած: Օրիորդ Թորքոմեանի՝ Անգլիոյ դեսպանին տիկնոջ մօտ միջամտութեամբ, տոքթ. Փաշայեան ներում ստացած է ու հաստատուած Պարսկաստան, ուր ապրած է 7 տարիներ: Հոն եւ նշանակուած է շահին պալատական բժիշկ եւ դարձած ազգային գործիչ:
1903-1906 ապրած է Աղեքսանդրիա, Եգիպտոս, ուր հաստատած է ՀՅԴի Լսարանը եւ «Կամպէթթա» տպարանը, ուրկէ հրատարակուած է «Հորիզոն» թերթը:
1907ին վերադարձած է Պարսկաստան Իրան, Պէնտէր Կէզ քաղաքը, ուր ծառայած է վեց տարիներ եւ արժանացած բարձրաստիճան տիտղոսի եւ պատուանշաններու ու կոչուած՝ «Խան»:
1908ին երիտթուրքական հեղաշրջումէն ետք վերադարձած է իր ծննդավայրը եւ ընտրուած Օսմանեան խորհրդարանի ազգային ժողովի երեսփոխան Սվազէն: 1912ին ան կ՛ընտրուի Ազգային երեսփոխան: Ան կ՚ընտրուի Մեպուս Սվազի եւ ազգ. երեսփոխան Խարբերդ ի 1912-ին։
Բժիշկ Փաշայեան ձերբակալուած է 1915ին եւ ուղղուած Այաշի բանտը:  Ան կը նահատակուի Խուրշիտ չաւուշի ձեռքով, Այաշի բանտին մօտերը, 1915ի գարնան: Խուրշիտ չաւուշ նկարագրած է իր արարքը՝ «'''ես տոքթ. Փաշայեանին աչքերը նախ փորեցի, ապա վիզը կտրեցի եւ ահաւասիկ անոր ոսկի շղթան ու ժամացոյցը'''»:
Հայոց ցեղասպանութեան նահատակ 1915-ին ։
Երկեր, գիտական աշխատութիւններ եւ ուսումնասիրութիւններ
Տոքթ. Կարապետ Փաշայեան ունի բժշկական եւ գրական երկոտասնեակ մը ուսումնասիրութիւններ: Իր գրական գործերուն մէջ ամէնէն յատկանշականը եղած է սիրավէպ մը, որ կոչուած է «Մարիա թէ Հայկանոյշ»: Ունի երկրորդ վէպ մը՝ «Աղջկան մը յիշատակարանը» անունով:
Գրականութիւն
«Մեծ եղեռնի նահատակ բժիշկները», Կարոյեան Գ. Ա, Պոսթըն, 1957, էջ 24-36։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայ ակնաբոյժներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ալիա Պհաթ
Կենսագրութիւն
Ծնած է Պահաթ ընտանիքին մէջ, ան դուստրն է ֆիլմ արտադրող Մահիշ Պահաթ-ին եւ դերասանուհի Սոնի Րազտանին: Ալիան իր մասնակցութիւնը բերած է 1999-ի «Sangharsh» ֆիլմին որպէս փոքրիկ, ան իր առաջին դերը խաղցաւ 2012-ին Գարան Ճոհարի «Student Of The Year» ֆիլմին մէջ։ այս ֆիլմէն ետք իր նկրահանած ֆիլմերուն մեծամասնութիւնը Գարան Ճոհարի արուեստանոցին՝ Dharma Productions-ի ֆիլմերն էին, կը յիշենք անոնցմէ հետեւեալ ֆիլմերը՝ «2 States» եւ «Humpty Sharma Ki Dulhania» 2014-ին, «Kapoor & Sons» եւ «Dear Zindagi» 2016-ին, ինչպէս նաեւ «Badrinath Ki Dulhania»-ն 2017-ին, այս Ֆիլմերու առեւտրական յաջողութիւններէ ետք Ալիան շատ մեծ ընդունելիութիւն գտաւ հնդկական ֆիլմերու արուեստին մէջ։ Անոր զգացական արտայատութիւնները շատ բնական էին մանաւանդ անոր «Highway» ֆիլմին մէջ՝ 2014-ին, ինչ որ պատճառ դարձաւ որ ան ստանայ «Filmfare Critics Award for Best Actress»-ի մրցանակը, ինչպէս նաեւ իր «Udta Punjab» ֆիլմով որ նկրահանուեցաւ 2016-ին ան ստացաւ «Filmfare Award for Best Actress»-ի բաժակը: 2018-ին ան լրտեսի մը դերակատարութեամբ մասնակցութիւն բերաւ «Raazi» ֆիլմին, ինչ որ պարգեւեց իրեն հնդիկ ամենահռչակաւոր դերասանուհիի տիտղոսը :
Բացի դերասանական իր աշխատանքէն, Ալիան սկսած է իր հագուստի եւ պայուսակներու սեփական գիծը, եւ հիմնադիրնէ բնապահպանական «CoExist» նախաձեռնութեան: Ան երգած է իր ֆիլմերու երգերէն միայն վեց երգ,որմէ է "Samjhawan Unplugged" երգը, որ բազմաթիւ համերգներու եւ բեմական ցուցարութիւններուն ժամանակ երգած է:
Վաղ կեանք
Ալիան ծնած է 15 Մարտ 1993-ին Հնդկաստանի Մոմպէյ քաղաքին մէջ։ Անոր հայրը արտադրող Մահիշ Պահաթնէ իսկ անոր մայրը Սոնի Րազտան: Անոր հայրը Կուճրադական ծագում ունի, իսկ մայրը՝ Քաշմիրի եւ Գերմանական: Ունի աւագ քոյր Շահինը (ծնած է 1988), ունի նաեւ խառնածին քոյր մը Փուճան եւ մէկ եղբայր Րահուլը: Դերասան Իմրան Հաշմին եւ բեմադրիչ Մոհիդ Սուրին անոր զարմիկներն են, իսկ բեմադրիչ Մոքիշ Պահաթը անոր հօրեղբայրն է:Ան իր նախնական կրդութիւնը ստացած է Մոմպէյի Ճամնապայի Նարսէ Դպրոցէն ներս, ինչպէս նաեւ ունի Պրիթանիական Քաղաքացիութիւն:
ԱՆոր առաջին անագամ դերակատարեց 1999-ի «Sցangharsh» ֆիլմին մէջ, որու դերակատարներն էին Աքշէյ Քոմարը եւ Փրիթի Զինդան, Ան այս ֆիլմին մէջ դերակատարեց Փրիթի Զինդայի անձնաւորութեան փոքրիկի տարբերակը:
Դերասանական ասպարեզ
Ալիայի առաջին հերոսական դերակատարութիւնը եղաւ Գարան Ճոհարի արտադրած «Student Of The Year» ֆիլմին մէջ, ընկերակցութեամբ Սիտհարդ Մալհոթրային եւ Վարուն Տաուանին:Ան ներկայացուց Շանայա Սինկհանիայի դերը, որ պատանի աղջիկ մըն էր, եւ Վարունի դերակատրած անձնաւորութեան հետ յարաբերութեան մէջ էր, սակայն կը գրաւէ Սիտհարդի անձնաւորութիւնը: «Student Of The Year» ֆիլմը վաստակեց 960 Միլիոն ₹ (14 միլիոն Ամերիկեան տոլար):
Ալիան ինքզինք հաստատեց Պոլիվուտի մէջ 2014-ի իր երեք ֆիլմերով: Ան իր մասնկացութիւնը բերաւ Իմդիազ Ալիի ֆիլմին՝ «Highway»-ին գլխաւոր հերոսի դերակտարութեամբ, անոր ընկերակցեցաւ Ռանտիբ Հուտան: Անոր դերակատարեց երիտասարդ աղջիկի մը անձնաւորութիւնը, որ կ'ուսանէր stockholm syndrome-ի մէջ, եւ կ'արեւանգուի: Րաշիտ Կուբդան նշեց «Զարմանալի է թէ ինչպէս Ալիան 20 տարեկանին կրցաւ ֆիլմի մէջ այդքան հեղինակաւոր նրբանքներ ներկայացնել, կարծես թէ բնոյթով մեծցած դերասանուհի մը ըլլար, իսկապէս ան հնդկական ֆիլմերու ամենաշատ ընդունէլիութիւն գտող նոր դերասանուհին է», իսկ Սոնիա Չոփրան աւելցուց, թէ «Ալիան ամբողջապէս ընկղմած էր դերակատրութեան մէջ, ան հիանալի կէրպող ներկայացուց իր զգացումները»: Թէեւ ֆիլմը շատ ընդունելիութիւն չգտաւ տոմսարկղի մէջ, սակայն ան ստացաւ «Filmfare Critics Award for Best Actress» մրցանակը եւ արարողութեան մասնակցեցաւ որպէս «Լաւագոյն դերասանուհի» անուան տակ:
Ալիան Գարան Ճոհարի եւ Սաճիտ Նատիատուալայ ի համախառն արտադրութեան մէջ որն էր «2 States»-ը, Արճուն Գաբուր-ի հետ ներկայացուց Չիդան Պահակադի վեպը, որ կը պատմէր երկու ԱՄԷ Ահմետապատի աշակերտներու պատմութիւնը, որոնք կը դժուարանան համոզել իրենց ծնողներուն իրենց յարաբերութիւնները հաստատելու համար: Ան դերակատարեց Անանիա Սուամինաթամի անձնաւորութիւնը: Քննադատողները գոհունակութեամբ ըսին թէ « Ալիան իսկապէս կ'աճի իր դերակատարութեան մէջ եւ կը ստիպէ ձեզ հաւատալ, որ ան կարտարեալ ուղղուած IIM-ի A աստիճան է»: Հնդկաստան Էքսպրէս (The Indian Express)-ի Շուբհրա Կուպդան աւելցուց, «Անակնկալ էր, դիւրին, թարմ եւ բնական»: Ֆիլմը յայտնուեցաւ որպէս համախառն արտադրանք, որ ամբողջ աշխարհի մէջ վաստակեց 1,7 միլիառ ₹ (25 միլիոն Ամերիկեան Տոլար):
2014-ին Ալիայի վերջին ֆիլմը եղաւ Շանշանք Քայթանի ռոմանթիք կատակերգութիւն «Humpty Sharma Ki Dulhania»-ն: Ֆիլմը նկարահանուեցաւ որպէս տարբեր օրինակ մը` «Dilwali Dulhania Le Jayenge» (1995) ֆիլմին: Գրող Հնդկաստանի համար Այսօր (Writing for India Today) Ռոհիտ Խիլնանին կը կարծէ, որ Ալիային լաւագոյն կատարումներէն մեկն է, «Humpty Sharma Ki Dulhania»-ն վաստակեց աւելի քան 1 միլիառ ₹ (15 միլիոն Ամերիկեան տոլար):Անոր 2014-ի յաջողութիւններուն պատճառով Box Office India-ն որ անոր անուանեց՝ որպէս Տարուայ լաւագոյն դերասանուհին:
Նաեւ 2014-ին Ալիան յայտնուեցաւ կանանց անվտանգութեան մասին կարճ ֆիլմին` «Going Home»-ին մէջ։ Յետագային ան միացաւ Պահլին, նկարահանելու համար ռոմանթիք կատակերգութիւն «Shaandaar» Ֆիլմին մէջ։ 2015-ի «Shaandaar» ֆիլմը նկարահանուեցաւ Շահիտ Գաբուրի եւ Ալիային գլխաւոր դերակատարութեաբ որ կը ներկայացնէր երկու հարսնցուներ: «Shaandaar»-ը առեւտրային ձախոծութիւն ունեցաւ:
Հիմնադրուեցաւ դերասանուհի (2016-էն մինչ այսօր)
2016-ին Ալիան ներկայացուց երեք քննադատական եւ առեւտրային յաջողակ ֆիլմեր: Տարուայ առաջին ֆիլմը եղաւ «Kapoor & Sons» ֆիլմը: Անոր ընկերակցեցան, Սիտհարթ Մալհոթրան եւ Ֆաուատ Խանը: Ֆիլմը առեւտրային յաջողութիւններ արձանագրեց:
Այս ֆիլմէն ետք Ալիան իր ֆիլմերուն ցուցակին մէջ աւելցուց նաեւ «Udta Punjab» ֆիլմը, որ կը ներկայացնէր Պանճապի հնդկական նահանգին աղքատութեան մէջ գտնուող Bihari գաղթականներուն մէկ մասը, որ կը ներկայացնէր թմրամիջոցներու չարաշահման մասին: Ֆիլմի բեմադրիչն էր Ապհիշէք Չուպին: Ֆիլմը դերակատարող կազմն էր Շահիտ Գաբուրը, Գարինա Գաբուրը եւ Տիլժիտ Տոսանճհը: հետեւեալ Ֆիլմին մէջ Ալիային կատարումը չափազանց հռչակ առաւ, եւ մի քանի մեկնաբաններ կը հաւատային, որ այդ դերակատարութիւնը անոր լաւագոյն դերակատարութիւն էր:
Փաքսի (կղզի)
Աշխարհագրութիւն
Փաքսիներուն արեւմտեան ցից ափերուն կը կազմուին քարայրներ, կամարներ, ուղղահայեաց գահաւանդներ: Մայրաքաղաք Ղէա, բնական գեղեցկութեամբ ծովեզերիայ գիւղ մըն է, որ կը պաշտպանուի երկու կղզիակներէ՝ Այիօ Նիքոլաօ եւ Փանաղիա։
Փաքսիին հիւսիսային կողմը կը գտնուի ծովեզերիայ Լաքա գիւղը, համանուն խորշիկին մէջ, իսկ արեւելեան ափին՝ գեղեցիկ Լոկօ գիւղը։ քարտէս՝
Կղզին ունի 2․300 մնայուն բնակիչ։  Ամառները կ՛ընդունի 200․000-է աւելի զբօսաշրջիկներ։
Բնապահպանում
Փաքսիները մաս կը կազմեն Յունաստանի ծովային բնապահպանման շրջաններուն ցանկին ՆԱԹՈՒՐԱ 2000 Natura 2000 («Νήσοι Παξοί και Αντίπαξοι»)  GR2230004 արձանագրութեամբ։
Կէորկի Ա․ (Աբխազիոյ արքայ)
Կէորկի I (վրաց.` გიორგი I), Աբխազիոյ արքայ 872-879 թուականներուն :
Փաքսի (կղզի)
Բնապահպանում
Նոյնպէս, Փաքսիին Ղէա մայրաքաղաքը եւ Օզիա խորշիկը մաս կը կազմեն Յունաստանի Պետութեան կողմէ «Գեղագիտական գեղեցկութեամբ օժտուած շրջաններ» կազմուած բնապահպանման ցանկին։
Կէորկի Ա․ (Աբխազիոյ արքայ)
Կէորկի, Լեւոն II արքայի որդին էր, կը սերէր Անոսիդներու տոհմէն: Թագաւորներ Տիմիթրի II-ը եւ Թէոդոսիուս II-ը եղած են իր եղբայրները:
Փաքսի (կղզի)
Դիցաբանութիւն
Ըստ յունական դիցաբանութեան, կղզին կը ստեղծուի երբ Փոսիտոնաս աստուածը եռաժանիով Քերքիրան կը հարուածէ․ կղզիին հարաւային ծայրամասը կը կտրուի եւ Փաքսիները կը ստեղծուին։  Հոն Փոսիտոնան կ՛իջեւանէ իր սիրածին՝ Ամֆիթրիթի, հետ։  Սակայն, ան եռաժանին կը կորսնցնէ։  Փաքսիին բնակիչները կը գտնեն եւ իրենց խորհրդանիշը կը դարձնեն։
Կէորկի Ա․ (Աբխազիոյ արքայ)
879 թուականին` Կէորկի I-ի մահէն ետք, Յովհաննէս Շաւլիանին կը գրաւէ աբխազական գահը։
Ալիա Պհաթ
Հիմնադրուեցաւ դերասանուհի (2016-էն մինչ այսօր)
Ալիային յաջողակ ֆիլմերը շարունակուեցանւ ռոմանթիք կատակերգութիւն «Badrinath Ki Dulhania»-ով, որ նկարահանուեցաւ 2017-ին, Ալիայի հետ դերակատարման ընկերակցեցաւ Վարուն Տաուանը: Ֆիլմը արձանագրեց 1.95 միլիառ ₹ որ կը հաւասարի 28 միլիոն Ամերիկեան տոլար գրասենակի մուտքերուն, «Badrinath Ki Dulhania»-ն ապացուցեց, որ Ալիայի ամենաբարձր վարձատրուող Ֆիլմնէ: Այս ֆիլմով ան շահեցաւ «լաւագոյն դերասանուհի» մրցանակը:
2018-ին ան ներկայացուց Քաշմիրի հպատակութեամբ լրտեսի մը՝ Սեհմադի դերը, որ ամուսնացած է Բաքիստանի ոստիկանի հետ (որու դերակատարն է Վիկի Կաոշալը): 1971-ի Հնդկաստան-Բաքիստանի պատերազմի ժամանակ Harinder Sikka-ի «Calling Sehmat» վէպի Ֆիլմն է:Ռաշա Սենը կը կարծէ, «Raazi»-ն առեւտրային մեծ յաջողութիւն ունեցաւ: Ալիան անուանուեցաւ որպէս հնդկական ֆիլմերու ամենայաջողակ ժամանակակից դերասանուհին:
Փաքսի (կղզի)
Պատմութիւն
Թուքիտիտիս իր Գիրք Ա․ գլուխ 47-ին մէջ, կը ներկայացնէ Փաքսիներուն բացերը (կղզիրերը կը յիշուին իբրեւ «Սիվոթօ կղզիներ») յոյներուն միջեւ տեղի ունեցած առաջին մեծ ծովամարտը Ք․ա․ 432 գարնան՝ Աթենացիներուն եւ Կորնթոսցիներուն միջեւ։ Աթենացիներուն դաշնակիցներն են Քերքիրացիները, իսկ Կորնթոսցիներուն՝ Իլիացիները (Պեղոպոնեղի հիւսիս արեւմտուտք), Մեղարացիները, Լեֆքատացիները եւ Ամվրաքեցիները։  Կը մասնակցին 270 ցռկանաւեր (եռակարգ թիերով նաւեր) τριήρης/εις։  Կ՛ ընկղմին 100 ցռկանաւեր՝  70-ը Քերքիրացիներուն եւ 30-ը Կորնթոսցիներուն։
Ալիա Պհաթ
Այլ Աշխատանքներ
Ալիան հանդէս եկաւ «Sooha Saaha» երգով «Highway» ֆիլմին մէջ 2014 թուականին: Նոյն տարին ան ելոյթ ունեցաւ «Samjhawan» երգի չհրապարակուած տարբերակով, որ «Hupmty Sharma Ki Dulhania» երգերէն մէկուն Ալիային ձայնով տարբերակը կը նկատուի: Ան «Udta Punjab» ֆիլմի երգերէն մէկն ալ երգեց որն էր «Ikk Kudi»-ն: Ֆիլմի նկարահանումներէն բացի, Ալիան հանդէս եկաւ Filmfare, Screen and Stardust մրցանակաբաշխութիւններուն եւ մասնակցած է նաեւ Վարուն Տաուանին եւ Սիտհարդ Մալհոդրայի կողքին Հոնկ Քոնկի մէջ ներկայացուած բեմական ցուցադրութեան: 2013-ին ան հանդէս եկաւ բարեգործական միջոցառման ժամանակ, Վարուն Տաուանի, Սիտհարդ Մալհոդրայի, Ատիդիա Ռոյ Գաբուրի, Շրատհա Գաբուրի եւ Հումա Քուրէյշիի հետ, որպէսզի դրամ հաւաքեն ջրհեղեղէ տուժած Ութթախանդի զոհերուն համար: 2016-ի Օգոստոսին ան հանդէս եկաւ ԱՄՆ-ի տարբեր քաղաքներու մէջ, որպէս «Dream Team 2016» շրջագայութեան, Վարուն Տաուանին, Սիտհարդ Մալհոդրայի, Քաթրինա Քէյֆի, Բարինիդի Չոբրայի, եւ բեմադրիչ Գարան Ճոհարի եւ երգիչ Պատշահի հետ:
2013-ին Ալիան մասնակցած է PETA-ի քարոզարշաւին `անօթեւան կենդանիներու մասին տեղեակ պահելու նպատակով: 2017-ին Ալիան գործարկած է CoExist- ի բնապահպանական նախաձեռնութիւնը` բարձրացնելու տեղեկութիւնները փողոցի կենդանիներու բարեկեցութեան մասին: Յաջորդ տարին ան կը համագործակցի Facebook Live-ի հետ, որ կը կոչուի «Ձեր կանաչը» քարոզարշաւ, բնապահպանական քարոզարշաւ:
Փաքսի (կղզի)
Պատմութիւն
Փաքսի կղզիներուն պատմութիւնը վեր ի վարոյ կը հետեւի Յոնիական կղզիներու պատմութեան, սակայն հարկ է նշուին երկու ծովամարտեր․-Ք․Ա․229-ին տեղի կ՛ունենայ Փաքսօն ծովամարտը, Իլլիրեցի ծովահէններու եւ Քերքիրացիներուն միջեւ։  Այս ծովամարտը Հռոմէացիներուն շարժառիթն է, որպէսզի միջամտեն․ կը յաղթեն Իլլիրիցիներուն, ետ կ՛առնեն անոնց կողմէն գրաւուած հողերը եւ տուրքեր կը գանձեն։
Ալիա Պհաթ
Մետիայի մէջ
Ալիան Forbes-ի Հնդկաստանի Celebrity 100 ցուցակին մէջ յայտնուեցաւ 2014-էն, գրաւելով 21-րդ դիրքը 2017-ին: Այդ տարի ամսագիրը գնահատեց տարեկան եկամուտը`398.8 միլիոն տոլար ₹ որ կը հաւասարէր 5.8 միլիոն ԱՄՆ տոլարին եւ այն նկատեց երկրի ամենաբարձր վարձատրուող աստղերէն մեկը: 2017-ին Ալիան ցուցադրուեցաւ Forbes-ի 30-ի ցուցակին մէջ:
Փաքսի (կղզի)
Պատմութիւն
Ք․Ա․ 37-ին դէպի Փաքսի կղզիներուն բացերը կը շարժին Հռոմի Օքթավիանոս կայսրին եւ Անտոնիոս ու Կղէօպատրա Եգիպտոսի թագուհիին նաւատորմիղները եւ կը յանգին Աքթիոնի ծովամարտին։
Բիւզանդական եւ Միջնադարի ժամանակաշրջաններուն, կղզիները ենթակայ են ծովահէններու յաճախակի յարձակումներու։  14-րդ դարավերջին կղզիները կ՛անցնին Վենետիկի Հանրապետութեա ն իշխանութեան ձեռքը։
Փաքսիները յաջորդաբար կը գրաւեն՝ 1797-ին Նափոլէոն Պոնափարթը,  21-3-1800 մինչեւ 8-6-1807 ռուս – օսմանեան դաշնութիւնը, 1807-1809 ֆրանսացիները, 1809 թուականին Անգլիացիները։
1815-1864 Յոնիական կղզիները (ե՛ւ Փաքսիները) Անգլիոյ հովանաւորութեան տակ կը գտնուին՝ «Յոնիական կղզիներու միացեալ Պետութիւն» անունին տակ։  Հակառակ անգլիական խիստ վարչակառքին, Փաքսիին բնակիչները ամէն ձեւով ներդրում կ՛ունենան Յունաստանի Ազատագրական Պայքարին։  Յյիշատակման արժանի է Փաքսի կղզիներուն բնակիչներէն 23 տարեկան Ղիորղոս Անեմողիաննիս,  որ կեանքը կը զոհէ երբ Նաֆփաքթօի ծովամարտին կը փորձէ կրակի տալ թրքական նաւատորմիղը 6-4-1821։ Փաքսիները Յունաստանին կը միանան 21 Մայիս 1864 թուականին Անգլիոյ, Ֆրանսայի, Ռուսիոյ եւ Յունաստանի միջեւ ստորագրուած դաշինքով։
1939 – 1940 իտալական ֆաշիստ իշխանութիւնը շարունակ կղզիները կը ռմբակոծէ եւ իտալական բանակը ցամաք կ՛ելլէ։ 1943-ին իտալացիները ետ կը քաշուին, գերմանացիները կղզին կը գրաւեն եւ բնակիչներէն կը պարպեն։  Երբ գերմանացիները պարտուած կղզիներէն կը մեկնին, բնակիչները կը վերադառնան, իրենց բնակարանները կը վերականգնեն եւ կեանքը խաղաղութեամբ կը շարունակուի։
Տնտեսութիւն
1960 թուականէն սկսեալ, բնակիչներուն բուն զբաղութեան առարկայ են զբօսաշրջիկութիւնը, ձկնորսութիւնը, ձէթի եւ գինի ի արտադրութիւնը։
Փաքսի կղզիներուն օտարազգի բնակիչները
Փաքսի կղզիները մեջազգային համբաւի տիրացած են։  Բ․ Համաշխարհային Պատերազմի ն յաջորդող տասնամեակներուն շատ օտարներ՝ ծանօթ թէ անծանօթ, հոն բնակութիւն կը հաստատեն. Peter Bull ամերիկացի դերասան եւ գրագետ (It Isn't All Greek to Me) վէպը,  Susannah York անգլիացի դերասանուհին, իտալացի Անյելի գործարարներու՝ «Fiat» ինքնաշարժներ արտարող ընտանիքը եւ շատ ուրիշներ։
Նաեւ Փաքսիները մաս կը կազմեն «Եւրոպայի Մշակոյթի Գիւղ» օղահիւսքին։  Ամէն տարի Լոկոս ծովեզերիայ գիւղը կը հիւրասիրէ դասական երաժշտութեան փառատօնը, ուր հանդէս կու գան եւրոպայի երիտասարդ արուեստագէտներ։
Փոխադրութիւն
Դէպի կղզիները երթեւուկութիւնը կը կատարուի նաւերով։  Յունաստանի մայր ցամաքամասէն՝ Իղումենիցա (1․5 ժամ տեւողութեամբ), Քերքիրա կղզիէն՝ (1-2 ժամ), նաեւ Իտալիոյ Պարի եւ Պրինտեզի նաւահանգիստներէն (4 ժամ ճամբորդութիւն) եւ փոխադարձ։
Բարբառ
Փաքսի կղզիներուն բնակիչներու ամենօրիայ բանաւոր արտայայտութեան մէջ կը գործածուի իրենց բարբառը, որ զարգացած է Վենետիկեան իշխանութեան ժամանակաշրջանին, ազդուելով լատիներէն եւ իտալերէն լեզուներէն։
Եկեղեցիներ
Փաքսիները ունին 60 եկեղեցիներ, որոնցմէ գլլխաւորներն են՝ Անալիփսի, Այիա Թրիատա, Այի Ափոսթոլի։
Թանգարան
1996 թուականէն Ղէա մայրաքաղաքին մէջ կը գործէ Փաքսօն Թանգարանը։
Տես նաեւ
Քերքիրա
Լեֆքատա
Քեֆալոնիա
Իթաքի
Զաքինթոս
Քիթիրա
Գաղափարական սեռ
Գաղափարագրական Սեռի Երկեր, բնոյթով ոչ-գեղարուեստական սեռ։ Այս սեռին բնորոշ հիմնական ու միակը գիծը ի տարբերութիւն միւս սեռերուն։
Գաղափարագրական կը կոչենք, այն երկերը, որոնք իրենց նիւթը կ՝ առնեն գրականութենէ, արուեստներէ, մշակոյթէ, ինչպէս եւ երբեմն ընկերա-քաղաքական մարզերէ, կը ներկայացնեն երեւոյթներ, կ՝ընեն հարցադրումներ՝ ցուցաբերելով մտաւորական որոշ որակ։
Իրենց ընդհանրական նիւթով, կամ մարզով, գաղափարագրական երկերը կրնան վերաբերիլ.
Իրենց եղանակով կամ խորացման աստիճանով, գաղափարագրական երկերը կրնան ըլլալ՝ Իրենց ձեւով, Անոնք կրնան ըլլալ, օրինակ՝ տոմս, հրապարակագրական յօդուած, փորձ կամ ուսումնասիրութիւն։
Ստորոգութիւն:Գրականութիւն
Նիքոլաոս Կիզիս, գործերը
Նիքոլաոս Կիզիս ԺԹ․ դարու յոյն գլխաւոր գեղանկարիչներէն է եւ Միւնիխի Դպրոցին գլխաւոր ներկայացուցիչներէն։ Անոր գործերը կը գտնուին թանգարաններու (գլխաւորաբար Եւրոպայի եւ Յունաստանի) եւ անձնական հաւաքածոներու (յատկապէս Գերմանիա եւ Յունաստան)։  Կիզիսին երկու մեծ գործերը՝ «Փոքր արդիւնաբերութեան արուեստը եւ ազատ արուեստներն ու հոգիները» եւ «Պավարիոյ (Պայերն) յաղթանակը» որ կը զարդարէին յաջորդաբար Գայզըրսլաութըրնի Kaiserslautern Զարդարման Արուեստի թանգարանին առաստաղը եւ Նիւրընպերկի Nürnberg Արուեստի թանգարանի ժողովասրահը՝ Բ․ Համաշխարհային Պատերազմին ընթացքին  կը քանդուին։
Տե՛ս նաեւ
Եորղոս Եաքովիտիս, գործերը
Նիքիֆորոս Լիթրաս
Նիքոս Հածիքիրիաքոս-Կիքաս
Եորղոս Եաքովիտիս
Վրթանէս Քերթող
Վրթանէս Քերթող, Քչկանորդի (6-րդ դարու կէս – 7-րդ դարու սկիզբ), մատենագիր, դաւանաբան։ Ըստ 10-րդ դարու պատմիչ Ուխտանեսի, սորված է Դուինի կաթողիկոսարանի դպրատան մէջ։ Վրթանէս Քերթող, Գրիգոր անունով մի վարդապետի հետ, մասնակցած է Կ. Պոլսոյ մէջ 589-ին գումարուած եկեղեցական ժողովին՝ որպէս Մովսէս Բ․ Եղիվարդեցի կաթողիկոսի նուիրակ։ Վերջինիս մահից յետոյ՝ 604-ին, ընտրուել է կաթողիկոս. տեղապահ մինչեւ Աբրահամ ԱՅ Աղբաթանեցու ընտրութիւնը։ Եղած է ժամանակի ուսեալ եւ գիտուն աստուածաբաններեն, ընտիր ոճով գրելու համար իրեն տրուած է Քերթող մակդիրը։
Վրթանէս Քերթողի տեղապահութեան օրօք սկիզբը առած են հայ-վրացական եկեղեցական վէճերը՝ կապուած քաղկեդոնականութիւն ընդունելու Վրաց եկեղեցիի դիրքորոշման հետ։ Մեծ եղած էիրեն դերը «գիրք թղթոց»-ի կազմման գործին, որտեղ, ինչպէս նաեւ Ուխտանեսի «հայոց պատմութեանէ մէջ, պահպանուել են իրեն անուամբ մեզ հասած բազմաթիւ թղթէր, շրջաբերականներ, դաւանաբան. գրութիւններ, նամակներ` ուղղուած հայ եւ վրացի հոգեւորականներուն։ Իրենց զգալի մասը Վրթանէս Քերթողի եւ Գուգարքի Ցուրտաւ քաղաքի եպիսկոպոս Մովսէսի թղթակցութիւններն են՝ Քաղկեդոնի ժողովի, նեստորականութեան դէմ եւ երկաբնակութեան խնդիրների շուրջ։ Որպէս Ս. Հռիփսիմէ տաճարի կառուցման ժամանակակից եւ ականատես՝ գրել է նրա համառօտ պատմութիւնը։
«յաղագս պատկերամարտիցէ»
Գլխաւոր գործը «յաղագս պատկերամարտիցէ» (ձեռագրերում հանդիպում են նաեւ «ընդդէմ ընդդիմամարտիցէ», «յաղագս ընդդիմամարտացէ» խորագրերը) գրուածքն է, որն ուղղուած է պատկերամարտութեան դէմ։ Թուղթը մեծ արժէք կը ներկայացն եւ՛ Ընդհանրական եկեղեցու, եւ՛ հայ պատկերամարտութեան պատմութեան համար։ Ուսումնասիրողները (Ն. Ակինեան, Մ. Աբեղեան, Ս. Տէր-Ներսէսեան) հաստատած են, որ այն պատկերամարտութեան դէմ առաջին գրուածքն է ընդհանուր եկեղեցական գրականութեան մէջ, որ հասած է մեզի։ Վրթանէս Քերթողը արժէքաւոր տեղեկութիւններ յայտնուի հայ արուեստի (նկարչութեան, որմնանկարչութեան, քանդակագործութեան եւնի) վերաբերեալ, կը խօսի եկեղեցիներուն մէջ իր տեսած պատկերներու, մասնաւորապէս՝ Գրիգոր ԱՅ Լուսաւորչի, Գայանէի եւ Հռիփսիմէի, Ստեփանոս Նախավկայի նկարներու ու որմնանկարներու մասին, կը նկարագրէ աւետարանական թեմաներով, յատկապէս՝ Քրիստոսի փրկչական տնօրինութիւններուն նուիրուած նկարները (ծնունդ, մկրտութիւն, չարչարանքներ, խաչելութիւն, թաղում, յարութիւն, համբարձում): Հեղինակի վկայութեամբ, եկեղեցիներուն մէջ եղած են նաեւ Աւետարանի ոսկէ եւ արծաթէ նկարազարդ տուփեր, փղոսկրէ եւ կարմիր մորթէ պատրաստուած կազմեր, հեթանոս. տաճարներն ալ ունեցած են մեծ թուով նկարներ եւ քանդակներ։ Գրելով «կուռքերու մեհեաններուն մէջնէ» Անահիտի, Աստղիկի, Աֆրոդիտէի նկարներու ու քանդակներու մասին՝ «իրենց պղծութիւններով, արբեցութիւններով եւ անառակութիւններովէ, Վրթանէս Քերթողը համեմատած է քրիստոնէական եւ հեթանոսական արուեստը, տուած է իրենց նշանակութեան, գործածման, ընկալման եւ մեկնաբանման տարբերութիւնները: Ըստ հեղինակի, քրիստոնէական «պատկերները աստուածութեան պատուի եւ երկրպագութեան փառքի սպասաւորութեան համար ենէ, քանզի քրիստոնեաները ոչ թէ նիւթնը կը պաշտոշ են, այլ պատկերուած սրբերին են փառաւորում եւ անոնցից բարեխօսութիւն խնդրում: Երբ երկրպագում կամ համբուրում են Աւետարանը, ոչ թէ փղի ոսկորներին կամ կաշուին են երկրպագութիւն մատուցում, «այլ Փրկչի խօսքին, որ գրուած է մագաղաթի վրաէ: Պատկերային համեմատութիւններով եւ սուրբգրային վկայութիւններով Վրթանէս Քերթողը հիմնաւորուած է պատկերայարգութիւնը եւ յանգիլ այն եզրակացութեան, որ պատկերներու պաշտամունքը շեղում չէ Սուրբ Գիրքեն: Գրուածքն արժէքաւոր է նաեւ անով, որ կը բովանդակ է «դեղերիէ (ներկերու) բաղադրութիւնը` պատկերացում տալով, թէ դեռեւս վաղ շրջանի մէջ ինչեն են պատրաստած այն ներկերը, անւցմով ստեղծուած գործերը մինչեւ հիմա պահածեն են իրենց պայծառութիւնը։
Արծիւ
Նկարագրութիւն
Թեւերուն բացուածքը 43–53 սմ է իսկ (գաճաճ արծիւ) մինչեւ 2,5 մ է (սպիտակապոչ արծիւ), կենդանի զանգուածը՝ 700 գ-ից (գաճաճ արծիւ) մինչեւ 6,5 կգ (սպիտակապոչ արծիւ)։ Ոտքերը փետուրաւորուած են մինչեւ կրնակը։ Մատները ուժեղ են՝ զարգացած մագիլներով։ Ունին սուր տեսողութիւն։ Էգը եւ արուն միագոյն են։
Բնադիր
Կը բնադրին անտառներու մէջ, ժայռերուն կամ գետնին վրայ։ Էգերը կը դնեն 1–3 սպիտակ, երբեմն՝ կարմրագորշաւուն պուտերով ձու։ Թուխսի կը նստի թէ էգը, թէ՛ արուն։ Արծիւները զոյգեր կը կազմէն եւ երկար տարիներ անդաուաճան կը զոյգուին։ Կը սնուին փոքր եւ միջին մեծութեան ողնաշարաւող կենդանիներով, նաեւ լաշով։
Արծիւները շատ զգուշ են եւ շատ քիչ մարդոց դիմաց կ'երէւին։ Միայն աշնանամուտին, երբ ձագերը արդէն մեծացած կ'ըլլան, երբեմն կարելի է տեսնել, թէ ինչպէս բարձր երկնքին մէջ կը ճախրին ամբողջ արծւաընտանիքով։ Օձակեր, տափաստանային, սպիտակապոչ արծիւները եւ ջրարծիւը գրանցուած են ՀՀ Կարմիր գրքին մէջ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ճուռակներ
Ժան տը Լաֆոնթէն
Ժան տը Լաֆոնթէն (Jean de La Fontaine, ), ֆրանսացի առակագիր, բանաստեղծ։
Կենսագրութիւն
Լաֆոնթէն ծնած է հարուստ ընտանիքի մէջ ։ Ծնողքի կամքին ենթարկուելով՝ սկսած է ուսումնասիրել աստուածաբանութիւն, սակայն որոշ ժամանակ ետք ձգած եւ անցած է իրաւունքի ուսումնասիրման։
Դարձած է իրաւաբան, բայց հրապուրուած է գրականութեամբ: Սերտ կապեր հաստատած է Լուի 14-րդի թագաւորութեան ազդեցիկ նախարար Ֆուքէի հետ, որուն անկումէն ետք ժամանակ անցուցած է բարձրաստիճան ազնուականներու պալատներէն ներս՝ յաճախելով անոնց դահլիճներուն մէջ կազմակերպուող հաւաքոյթներուն:
Քսան տարի՝ գրեթէ մինչեւ իր մահը, անցուցած է մատամ տը Շամպլիէրիի պալատին մէջ:
Ամուսնացած է դեռատի կնոջ մը հետ, սակայն յետոյ ձանձրացած եւ իր կեանքը կապած է այլ կիներու: Ունեցած է նաեւ զաւակ:
Ստեղծագործութիւններ
Լաֆոնթէն եղած է 17-րդ դարու ամենաընթերցուած գրողներէն մին։ Ան գրած է հեքիաթաներ, պատմուածքներ, թատերախաղեր, բայց փառք ու հռչակ վայելած է իր առակներով, որոնց նիւթը հիմնականը վերցուցած է մէկ այլ նշանաւոր առակագիրէ՝ Եզովբոսէ, ապա վարպետօրէն ու մեծ արուեստով մշակած, վերակառուցած, յաճախ դարձուցած է չափածոյ, կիրառած է բազում հետաքրքրական ոճաձեւեր, հաղորդած է հոգեբանական խորութիւն եւ կերտած՝ ուշագրաւ կերպարներ եւ իրավիճակներ։
Անոր առակները թարգմանուած են աշխարհի բոլոր զարգացած ժողովուրդներու լեզուներով, բազմիցս հրատարակուած ու վերահրատարակուած են։
Իր առակներուն մէջ Լաֆոնթէն ստեղծած է առասպելական եւ երեւակայական աշխարհ մը, ուր կենդանիները օժտուած են խօսքով եւ կ՚ուսուցանեն մարդիկը։ Անոր ստեղծած պատմութիւնները, որոնք կը ներկայացնեն մարդուն բարոյական հիմնական գիծերը եւ կը քննադատեն, ծաղրի կ՚ենթարկեն ատոնք, մեծ իմաստով կը դատապարտեն իր ապրած ժամանակին խնդիրները: Մարդոց վարքագիծը ան ջանացած է ցոյց տալ կենդանիներուն միջոցով, եւ ինչպէս առակ ժանրին բնորոշ է՝ ընթերցողը կը մղէ դասեր քաղելու:
Լաֆոնթէնin կը վերագրուի մօտաւորապէս 248 առակ: Իր առակներու հերոսներուն նուիրուած են Ֆրանսայի մէջ արձաններ, այգիներու, դպրոցներու, մշակութային եւ այլ վայրերու մէջ դրուած են իր՝ գրողին արձանները՝ շրջապատուած առակին հերոսներով:
Լաֆոնթէնի առակներուն՝ 1644 թուականին հրատարակուած ժողովածուն, եկեղեցին 1703 թուականին ներառած է արգիլուած գիրքերու ցանկին մէջ, այս արգելքը գործած է ընդհուպ մինչեւ 1948 թուականը, որմէ ետք հանուած է:
Թանգարանը
Թանգարանի հաւաքածոն հիմնականը կը պատմէ անոր ստեղծագործութիւններուն մասին: Յիշողութեան վայր մըն է, որ ճանապարհորդութիւն կ՚առաջարկէ ժամանակի եւ տարածութեան մէջ՝ բացայայտելու ֆրանսացի նշանաւոր գրողին ստեղծագործութիւնը :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Առակագիրներ Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ
Գոմքի Սուրբ Գէորգի վանք
Գոմքի Սուրբ Գէորգի վանք (կամ Ջոջգլուխ), վանք Տարուբերան նահանգի Երեւարք գաւառի (այժմեան Կարճկանի) Գոմք գյուղեն մէջ։ Գոմաց կամ Գոմուց վանքը Ջոջգլուխ կոչուած է վասն զի աւավնդութեան համեմատ հոս երկար պահուած է Ս․ Գէորգի տիրական գլուխը։ Ունէր ընդարձակ հող եւ եղած էր ժամանակ մը որբանոց ։ Ոչնչացուել է տեղի քրդերու եւ թուրքերու կողմեն։
Թարրար
Թարրար (ֆրանսերէն՝ Tarrare կամ Tarare, 1772 – 1798), ֆրանսացի աստղ եւ զինուոր, յայտնի է իր արտասովոր ուտելու մոլուցքով։ Ան կրցած է մեծ քանակութեամբ միս ուտել, սակայն այնուամենայնիւ քաղցի-անօթութեան զգացումը դրաձեալ իր մէջ միշտ մնացած է անյաղթելի․ ծնողները չկարենալով ապահովել Թարրայի ուտեստը, պատանի հասակին տունէն վտարած են զինք։
Ան շրջագայած է Ֆրանսայի տարբեր շրջաններ՝ խումբ մը աւազակներու եւ պոռնիկներու հետ, նախքան շրջուն խաբեբայ դառնակը։ Ան կրնար կուլ տալ խցաններ, քարեր, կենդանի անասուններ եւ խնձորներով լեցուն կողով մը։ Ետքը անցնելով Փարիզ, այս բոլորը արարքները ցուցադրած է Փարիզի փողոցներուն մէջ։
Մանկութիւն Եւ Կեանքի վաղ Տարիներ
Իբրեւ մանուկ, Թարրար մեծ ախորժակ ունէր․ պատանեկութեան շրջանին ան կրնար օրական հորթի մը քառորդը ուտել, զոր կը կշռէր նոյնինքն Թարրարի կշիռքը։ Ընթացքին, ծնողները նկատելով, որ ուտեստ ապահովելը մեծ խնդիր պիտի յառաջացնէ, ստիպողաբար զինք տունէն կը վտարեն ։
1788 թուականին, Թարրար Փարիզ կ՛անցնի՝ իր դրուագները ներկայացնելու Փարիզի փողոցներուն մէջ։ Ընդհանուր առմամբ, ըստ երեւոյթին, ան յաջողութեամբ կը ներկայացնէ իր դրուագները։ Սակայն, ներկայացման մը ընթացքին կատարուած սխալ արարքի մը պատճառով, կը կրէ աղիքային սաստիկ խոց. ամբոխը զինք կը փոխադրէ «Hôtel-Dieu» հիւանդանոց, ուր կը խնամուի ուժեղ լուծողականներու օգտագործմամբ: Երբ կատարելապէս կը կազդուրուի, իբրեւ ապացոյց, զինք բուժող բժիշկին կ՛առաջարկէ ուտել ժամացոյցն ու շղթան. բժիշկը կը նախզգաուշացնէ Թարրան, թէ երբ այդպիսի արարք մը կատարէ, բժիշկը զինք վիրաբուժութեան պիտի ենթարկէ վերադարձնելու ժամացոյցն ու շղթան:
Մահը
1798 թուականին, Վերսայի հիւանդանոցէն կապ հաստատեն Փերսէի հետ, տեղեկացնելու թէ իրենց հիւանդներէն մէկը զինք տեսնել կ՛ուզէ: Այդ հիւանդը Թարրարն էր, զոր անկողնային էր եւ թոյլ: Թարրար կը պատմէ Փերսին, որ ինք երկու տարի առաջ կուլ տուած է Ոսկէ պատառաքաղ մը. կը հաւատար, որ ունեցած թուլութիւնը հետեւանքն է մարմինին մէջ տեղաւորուած ոսկէ պատարռաքաղին եւ կը ցանկար, որ Փերսին այն հանելով պիտի կարենար զինք ազատել: Սակայն բժիշկը կը նակտէ, որ Թարրար արդէն կը տարապի պալարախտէ: Մէկ ամիս ետք փորհարութենէ տառապելով՝ կարճ ժամանակ ետք կը մահանայ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսական մշակոյթ
Գրիգոր Նարեկացի
Գրիգոր Նարեկացի (950-1003), հայ միջնադարեան հոգեւորական, քրիստոնեայ աստուածաբան, բանաստեղծ, երաժիշտ եւ փիլիսոփայ։ Գրիգոր Նարեկացի կը համարուի հայ գրականութեան վերածննդեան հիմնադիրը, Հայ վերածննդեան փիլիսոփայական միտքի գագաթը։
Ծնած է Վասպուրական նահանգի Ռշտունի գաւառի Նարեկ գիւղին մէջ։ Ուսուցիչները եղած են, առաջին հերթին, հայրը՝ Խոսրով Անձեւացի, եւ հօրեղբայրը։ Գրիգոր Նարեկացիի գործերէն մեզի հասած են իր հռչակաւոր «Մատեան Ողբերգութեան» ը, այլ բանաստեղծական գործեր, մեկնութիւններ, գործեր եւ այլն։ Դառնալով հայկական միջնադարու մեծագոյն բանաստեղծը, անոր ազդեցութիւնը զգալի է յաջորդ դարաշրջաններու բանաստեղծութեան վրայ՝ մինչեւ մեր օրերը։
Կենսագրութիւն
Հնագոյն ձեռագիրներուն մէջ, բանաստեղծին ստեղծագործութիւններուն եւ ինքնակենսագրական բնոյթի յիշատակութիւններուն մէջ, Գրիգոր Նարեկացիի կեանքին մասին շատ քիչ տեղեկութիւններ պահպանուած են։
Յայտնի է, որ Նարեկացի ծնած է Վասպուրական նահանգի Ռշտունի գաւառին մէջ, Վանայ լիճի հարաւային ափերուն գտնուող Նարեկ գիւղին մէջ 951-ին։ Նարեկացի Անձեւացեաց գաւառի Խոսրով եպիսկոպոսի որդին էր։
Մանուկ հասակէն կապուած էր Ռշտունեաց աշխարհի Նարեկ գիւղի վանքի հետ, ուր եղբօրը հետ կրթուած եւ դաստիարակուած էր ժամանակի ամենազարգացած մարդոցմէ մէկուն՝ Անանիա Նարեկացիին քով, որ նաեւ Գրիգորի մօր հօրեղբայրն էր։ Իւրացնելով դպրոցի մատենադարանի թարգմանական եւ ինքնուրոյն ձեռագիր կրօնափիլիսոփայական գրականութիւնը՝ Գրիգոր Նարեկացի հետագային դարձած է ուսման այդ կեդրոնի սիւներէն մէկը։
Ուսումը ստանալէ ետք, Գրիգոր վարդապետ կը ձեռնադրուի նոյն Նարեկայ վանքին մէջ եւ կը ստանայ Նարեկացի անունը։ Իր հարուստ գիտելիքներուն եւ անբասիր վարքին շնորհիւ, Նարեկացի շուտով մեծ համբաւի տէր կը դառնայ։ Անոր մասին կը կը հիւսուին զանազան աւանդութիւններ, որոնց մէկ մասը բանաւոր կամ գրական մշակումով մեզի հասած են։
Յայտնի է նաեւ, որ մեծ հռչակ վայելող Նարեկացի ունեցած է թշնամիներ՝ հոգեւոր դասի բարձր շրջաններէն։ Ան տարբեր պատճառներով մեղադրուած եւ նոյնիսկ հոգեւոր դատարան կանչուած է։ Կ'ենթադրուի, որ Նարեկացի հալածուած է թոնդրակեաններու աղանդին պատկանելուն կամ հակումներ ունենալուն համար:
Խորէն Տէր-Յարութեանի Թանգարան
Էջմիածինի պատկերասրահ, Խորէն Տէր-Յարութեանի թանգարան, հիմնադրուած է 1970-ին։
Գրիգոր Նարեկացի
Կենսագրութիւն
Գրիգոր Նարեկացի վախճանած է 1003-ին եւ թաղուած Նարեկայ վանքին մէջ։ Անոր գերեզմանը երկար ժամանակ ուխտատեղի եղած է շրջակայ հայ բնակչութեան համար։
Խորէն Տէր-Յարութեանի Թանգարան
Պատմութիւն
Էջմիածինի պատկերասրահը հիմնադրուած է 1970-ին։ Երկար տարիներ գործած է Գէորգեան ճեմարանի շէնքին մէջ։ 1994-ին շէնքը վերադարձուած է Մայր Աթոռին, իսկ մասնաճիւղին տրամադրուած է Էջմիածինի կինոթատրոնի շէնքը։
Գրիգոր Նարեկացի
Կենսագրութիւն
Ըստ աւանդութեան՝ Նարեկացի ճգնած է ներկայիս իր անունը կրող քարայրին մէջ։
Խորէն Տէր-Յարութեանի Թանգարան
Պատմութիւն
Թանգարանին մէջ կը ցուցադրուին ամերիկահայ քանդակագործ Խորէն Տէր-Յարութեանի ստեղծագործութիւնները (քանդակ, գծանկար, գեղանկար)։ Խորէն Տէր-Յարութեանը առաջին անգամ Հայաստան եկած է 1970-ին արտասահմանեան երկիրներու հետ բարեկամութեան եւ մշակութային կապերու հայկական ընկերութեան հրաւէրով։ 1971-ին Երեւանի Նկարիչի տան մէջ բացուած անհատական ցուցահանդէսը լայն ճանաչում բերած է անոր նաեւ Հայաստանի մէջ, իսկ 1983-ին քանդակագործը հայրենիքին նուիրաբերած է 200-է աւելի ստեղծագործութիւն։
Գրիգոր Նարեկացի
Նարեկացիի ստեղծագործութիւնները
Գրիգոր Նարեկացիէն մնացած են մեծ թիւով գործեր՝ «Մեկնութիւն երգոց երգոյն Սողոմոնի», չորս ներբող, գանձեր, տաղեր (թիւով 30-էն աւելի), «Մատեան ողբերգութեան» չափածոյ աղօթագիրքը, թուղթեր եւ այլ գործեր։ Այդ երկիրներէն լաւագոյնները տաղերն են եւ «Մատեան ողբերգութեան» քնարական չափածոյ աղօթագիրքը։
Պոլիս
Հիմնադրութեան օրէն մինչեւ ԺԳ․ դարը Կոստանտնու պոլիսը Եւրոպայի ամէնէն մեծ եւ հարուստ քաղաքը եղած է եւ Կոստանտնու պոլսոյ Պատրիարքարանը կարեւոր դեր խաղցած է քրիստոնէութեան տարածման: ԺԵ․ դարասկիզբին իր մարզերուն մեծ մասը վերջնական կորսնցնելէ ետք Բիւզանդական կայսրութիւնը կը սահմանափակուի Կոստանդտնուպոլսոյ եւ անոր շրջակայքը՝ Մորէաս (Պեղոպոնեզ՝ Յունաստան):
Խորէն Տէր-Յարութեանի Թանգարան
Ցուցադրութիւն
1994-ին Էջմիածինի մասնաճիւղին մէջ կը բացուի վարպետին աշխատանքներուն մշտական ցուցասրահը։ Հոս կը ներկայացուին Տէր-Յարութեանի քանդակները, Ժամայքայի մէջ ապրած տարիներուն կատարած գեղանկարչական երկերը եւ տարբեր երկիրներու մէջ ստեղծած կրաֆիկական գործերը, որոնք կ՚արտացոլեն անոր գեղարուեստական լեզուն, պատկերացում կու տան անոր արուեստի բազմաժանրութեան մասին։
Գրիգոր Նարեկացի
Մատեան ողբերգութեան
Գրիգոր Նարեկացի գրականութեան մէջ մնաց անգերազանցելի՝ բովանդակութեան համապատասխան ոտանաւորի տարբեր չափեր ստեղծելու եւ օգտագործելու, ռիթմի ու երաժշտականութեան անկրկնելի արդիւնքներու հասնելու հարցին մէջ։ Միսաք Մեծարենց ճիշդ նկատած է, թէ Նարեկացի «գիտէր ծովաձայն հնչեցնել բառերը»։ Նարեկացի, իբրեւ երաժիշտ, նոր շունչ ու կեանք տուած է հայ միջնադարեան մասնագիտացած երգարուեստին։ Յատկապէս իր տաղերուն երաժշտական բաղադրիչներուն մէջ յաղթահարուած են շարականներու հին, ութ-ձայնի դրութեան կապուած եղանակներու կազմութեան՝ տուեալ պատմաշրջանի համար արդէն քարացած ձեւերը։ Ընդհանրապէս նախատեսուած չըլլալով պարտադիր-կիրառական նպատակներու համար՝ տաղերը ազատ մնացած են եկեղեցական կանոնական մտածողութենէն ու աւելի անկաշկանդ (քան, օրինակ, շարականները) հարստացած են ժող-գուսանական արուեստէն եկող կենսունակ տարրերով։ «Մատեան ոդբերգութեան» աղօթագիրքին գեղարուեստական անընդգրկելի մեծութեան ամենացայտուն ապացոյցներէն է մեր գրականութեան վրայ ձգած անոր հսկայական ազդեցութիւնը։ Անկէ սորված եւ ներշնչուած են ոչ միայն միջնադարու, այլեւ նոր ժամանակներու հայ բանաստեղծութեան նշանաւոր դէմքերը։ «Մատեան ողբերգութեան» աղօթագիրքը, ամբողջական կամ մասնակի, թարգմանուած է մօտաւորապէս 30 լեզուներու։
Պոլիս
1453-ին, երկարատեւ պաշարումէն ետք, քաղաքը կը գրաւեն օսման թուրքերը։ Կռիւներէն ետք քաղաքը՝ մեծ մասամբ, կ՛ աւերուի։
Գրիգոր Նարեկացի
Գանձերը
Նարեկացիի ստեղծագործութիւններուն մէջ առանձին տեղ կը գրաւեն գանձերը՝ գրուած յատուկ տօնին երգուելու նպատակով։ Պահպանուած են շուրջ տասը գանձեր, ուր կը գովաբանեն տօնին խորհուրդը։ Գանձերը սերած են աւանդական քարոզէն եւ ունին քարոզին բնորոշ ձեւական յատկանիշներ։ Գանձերը առաջին կիրառողը եղած է Գրիգոր Նարեկացին։ «Գանձ» անունը կը ծագի Նարեկացիի ստեղծագործութիւններէն, որոնք կը սկսին «Գանձ» բառով՝ որմով կը պահպանուի հեղինակին անուան սկզբնադիրը եւ ամբողջութեան մէջ դուրս կը բերէ «Գրիգորի երգ» ծայրակապը։ Նարեկացիի գանձերուն բնորոշ են հետեւեալ յատկանիշները. գանձերու առաջին տուներուն մէջ կը փառաբանուի տուեալ տօնը կամ սուրբին յիշատակը, իւրաքանչիւր տուն կ'աւարտի կրկներգով:Վերջին հատուածներուն մէջ առկայ են ննջեցեալներուն ողորմութեան արժանացնելու եւ աղաչողին սէր եւ բարի գործեր պարգեւելու մասին աղօթքներ, գանձերը կ'աւարտին հին քարոզներէն վերցուած տողերով։
Խորէն Տէր-Յարութեանի Թանգարան
Խորէն Տէր-Յարութեան
Խորէն Տէր-Յարութեանի արուեստը ըստ արժանւոյն գնահատուած է ժամանակակիցներու կողմէ, լայն արձագանգ գտած է ամերիկեան եւ այլ երկիրներու մամուլին մէջ։ 1929-էն ան ունեցած է բազմաթիւ անհատական (ԱՄՆ, Ճամայքա, Անգլիա, Սկովտիա, Իտալիա, Ֆրանսա) եւ համատեղ ցուցահանդէսներ համաշխարհային ճանաչում ստացած արուեստագէտներու հետ (Մայոլ (Mayol), Դեսպիոյ (Tespio), Փիքասօ (Picasso), Կապօ (Gabo), Լիպշից (Lipshitz)), արժանացած է տասնեակ մրցանակներու։ Տէր-Յարութեանի աշխատանքները կը պահուին աշխարհի տարբեր թանգարաններու եւ յատուկ հաւաքածոներու մէջ։ «Փոքր Մհեր», «Գիւտարար» կոթողային արուեստի գործերը տեղադրուած են Ֆիլատելֆիոյ «Ֆէյրմաունթ Փարք»-ին մէջ, «Կուղբ» աշխատանքը՝ Նիւ Եորքի Պեռնարտ Պըրուքի անուան քաղաքային քոլէճի (Baruch College (officially the Bernard M. Baruch College) նախասրահին մէջ, իսկ Երեւանի Օղակաձեւ զբօսայգիին մէջ վեր կը խոյանայ «Վերածնած Հայաստան» կոթողը։