cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Քրիստոնէութեան Ընդունումը Հայաստանի մէջ
Քրիստոնէութեան մուտքն ու տարածումը Հայաստանի մէջ
Հայոց եկեղեցւոյ Ա.-Գ. դարերու պատմութիւնը քիչ ուսումնասիրուած է։ Յաճախ Հայաստանի մէջ քրիստոնէութեան պետականօրէն ընդունումը (301) կը շփոթեն քրիստոնէութեան Հայաստան մուտք գործելուն հետ (Ա. դար)։ (Ք.Ե.) Ա.դարուն կը վերագրուի Գողթնի Եկեղեցւոյ հիմնադրման աւանդութիւնը, ըստ որու Բարդողիմէոս առաքեալ Կումսին կը ձեռնադրէ Գողթն գաւառի եպիսկոպոս։ Արտազի Աթոռի գաւազանագիրքին մէջ (649) գրուած է՝ Զաքարիա նահատակուած էր Սանատրուկի ձեռքով՝ Քրիստոսի համբարձումէն 42 տարի ետք (75-ին) ։ Ընդունուած է որ քրիստոնեայ առաջին համայնքը Հայաստանի մէջ կազմաւորուած է Սանատրուկ թագաւորի հիմնադրած քաղաքին՝ Մծուրքի մէջ, իսկ անոր կործանումէն ետք, այդ համայնքը փոխադրուած է մօտակայ Աշտիշատ քաղաքը։ Ինչ կը վերաբերի Արտազ գաւառին, հայոց արքունիքի ամառանոցն էր, ուր կը նշուի, թէ Ս.Թադէոս առաքեալ եւ Սանդուխտ կոյս հոն նահատակուած են։ Դ.դարու սկիզբը, երբ Գրիգոր Լուսաւորիչ ձեռնադրուեցաւ Հայաստանի եպիսկոպոս, անոր գահակալությունը տեղի ունեցաւ ոչ թէ Հայաստանի նոր մայրաքաղաք՝ Վաղարշապատի մէջ, այլեւ Աշտիշատի եպիսկոպոսական աթոռին ։
Քրիստոնէութեան ընդունումը
Ագադանգեղոսի «Հայոց պատմութեան» համաձայն, երբ 287-ին Տրդատ հռովմէական զօրքին օգնութեամբ յաղթական կը վերադառնայ Վաղարշապատ՝ վերագրաւելու իր հօր գահը, ճամբուն վրայ՝ Եկեղեաց գաւառի Երիզա աւանին մէջ, գոհաբանական զոհեր կը մատուցանէ Անահիտ աստուածուհիի մեհեանին։ Թագաւորին զինակիցներն ալ նոյնը կ'ընեն։ Գրիգոր կը հրաժարի է մասնակցելէ զոհաբերութեան արարողութեանը, որովհետեւ քրիստոնեայ էր։ Հայոց արքան այդ ժամանակ կը տեղեկանայ նաեւ, որ Գրիգոր իր հայրը՝ Խոսրովը, սպանող Անակ իշխանի որդին էր։ Տրդատ Գ.-ն կը հրամայէ անոնց, որ զինք բազմաթիւ չարչարանքներու ենթարկելէ ետք, նետեն Արտաշատի ստորերկրեայ բանտը (որ այժմ յայտնի է «Խոր վիրապ» անունով), որ սահմանուած էր մահապարտներու համար։
Փրովիտենսի Հայերը
Փրովիտենսի Հայերը սկսած է ձևավորուիլ 19-րդ դարու վերջին քառորդին։ 1897 թուականին բնակած է 450, 1902 թուականին՝ 1350, 1910 թուականին՝ 2500, 1962 թուականին՝ 12-13 հազար հայ։ Ներկայիս (2003) Փրովիդենսի և արվարձանների հայերու թիւը շուրջ 30 հզ. է։ Առաջին հայ բնակիչները աշխատած են տեղի արդյունաբեր ձեռնարկություններով, զբաղած արհեստներով (կոշկակարություն, դերձակություն, ներկարարություն են)։ Ներկայիս մեծ թիւ կը կազմեն բժիշկները, ատամնաբույժները, դեղագործները, ճարտարագետները։ 1890 թուականին հիմնուած է Խրիմյան ընկերությունը, 1894 թվականին՝ Հայկազյան և Ազգային տնտեսական միությունները, 1897 թվականին՝ Որբախնամ, 1899 թվականին՝ Փրովիդենսի Հայու որբախնամ ընկերությունները։
Հոն կը գործեն հայ ազգային կուսակցություններու տեղական կազմակերպությունները, ՀԲԸՄ-ի, ՀՄԸՄ-ի, ՀՕՄ-ի, Համազգայինի, ՀՍՄ-ի մասնաճյուղերը, հայրենակցական մի շարք միություններու (Համախարբերդական, Հաճընի ընդհանուր, Բալու-Պաւլին գյուղի ուսումնասիրաց և վերաշինաց, ԲալուՀավավ գյուղի ուսումնասիրաց, Քղիի Խուփս գյուղի) կենտրոնական վարչություններն ու մասնաճյուղերը։ Համայնքին կը գործեն առաքելական Ս. Սահակ-Մեսրոպ (1914 թվականէն), Ս. Վարդանանց (1940 թվականէն) և ավետարանական Եփատյան (1889 թվականէն) եկեղեցիները։ Ս. Վարդանանց եկեղեցիին քով հիմնված է Մուրադ Արմենյան մեկօրյա դպրոցը։ 1907 թվականին կազմուած է թատերախումբ (1912 թվականէն կոչուած է «Հնչակ»), երկար տարիներ գործած է «Ազատամարտ» թատերախումբը։ Փրովիդենսի մէջ լույս կը տեսնէն «Կանթեղ», «Փարոս» եկեղեցական պարբերականները։ Կը գործէ է հայկական ռատիոժամ։
Քրիստոնէութեան Ընդունումը Հայաստանի մէջ
Քրիստոնէութեան ընդունումը
Կոյսերու նահատակութենէն ետք, հայոց արքան ջղային ծանր տագնապներ կ'ունենայ։ Ըստ Աւանդութեան՝ այդ հիւանդութիւնը կ'որակուի խոզակերպութեամբ։ Թագաւորի քոյրը՝ Խոսրովիդուխտը,քանի մը անգամ երազ կը տեսնէ, որ Տրդատը կրնայ բուժել միայն Արտաշատի մէջ բանտարկուած Գրիգորը։ Խոսրովիդուխտ Օտա Ամատունի իշխանի ընկերակցութեամբ կ'երթայ Խոր Վիրապ,ուր ողջ կը գտնեն Գրիգորը։ Զինք կ'ազատեն բանտարկութենէն եւ հանդիսաւոր կերպով կ'ընդունուի Վաղարշապատ մայրաքաղաքին մէջ։ Գրիգորը նախ կ'ամփոփէ նահատակ կոյսերուն մարմինները, ապա 66 օր կը քարոզէ քրիստոնէութեան լոյսի մասին ու կը բժշկէ թագաւորը։ Տրդատ Գ.ն եւ ողջ արքունիքը կը մկրտուին. քրիստոնէութեան հռչակում պետական կրօն ։
Փրովիտենսի Հայերը
Փրովիդենսի կեդրոնական հրապարակներէն մեկում կանգնեցուած է Հայոց ցեղասպանության Հայ նահատակներու հիշատակին նուիրուած հուշարձան (Փրովիդենս, Ռոդ Այլենդ):
Քրիստոնէութեան Ընդունումը Հայաստանի մէջ
Քրիստոնէութեան ընդունումը
Նոր հիմնադրուած քրիստոնէութիւնը ժողովուրդի մէջ տարածելու համար, Հայաստանի մէջ պէտք էր ստեղծուէր հոգեւորականութեան համակարգ։ Դասակարգման գագաթին՝ հոգեւոր հովիւներէն վեր, պէտք էր ըլլար գլխաւոր հովուապետը։ Ձեռնադրման համար հայոց եկեղեցւոյ հիմնադիր՝ Գրիգոր Լուսաւորիչ, հանդիսաւորութեամբ կ'ուղարկուի Կապադովկիոյ վարչական կեդրոն՝ Կեսարիա քաղաքը, ուր ժամանակին կրթութիւն ստացած էր։ Կապադովկիոյ եպիսկոպոսները քաղաքի եպիսկոպոս Ղեւոնդի գլխաւորութեամբ Գրիգորը կը ձեռնադրեն Հայաստանի եպիսկոպոս։ Մեծ Հայքի մէջ անոր օծումը պէտք էր իրականացնէր Փոքր Հայքի (Ք.Ա. առաջին դարէն՝ հռովմէական նահանգ) Սեբաստիա քաղաքի Պետրոս եպիսկոպոսը։ Ագադանգեղոսի վկայութեամբ, երբ հայոց քահանայապետը կը վերադառնայ Վաղարշապատ, Տրդատ Մեծ զինք կը բազմեցէ իր արքունիքի երկրորդ գահին։ Գրիգոր հայ եկեղեցւոյ նուիրապետութիւնը կը կազմակերպէ ժամանակի պետական վարչական կառուցուածքի համաձայն՝ իւրաքանչյուր նախարարութեան համար մէկական եպիսկոպոս՝ թիւով 36, իսկ ինք շուտով կը ստանայ Հայոց Հայրապետ անունը։ Եկեղեցական ժողովներու ընթացքին, եպիսկոպոսներէն 18-ը կը նստէին հայրապետին աջ, եւ միւս 18-ը՝ անոր ձախ կողմերը։ Վաղարշապատի մէջ կը կառուցուի մայր եկեղեցի, որ կը դառնայ է հայոց կաթողիկոսանիստը։ Կաթողիկոսն ու թագաւորը կը քանդեն Հայաստանի գրեթէ բոլոր հեթանոսական տաճարները. կանգուն կը մնան Գառնիի հեթանոսական տաճարը եւ Նեմրութ լերան դիցապաշտարանը ։
Տրդատի կը վերագրուի կաթողիկէ եկեղեցւոյ հիմնադրումը Վաղարշապատի մէջ։ Ան կը մահանայ 330-ին։ Անկէ քանի մը տարի առաջ Մանեա այրք կոչուող վայրին մէջ մահացած էր մենակեացութեան անցած Գրիգոր Լուսաւորիչը ։
Մեծն Ներսէս
Գրիգոր Լուսաւորիչ կը մահուան 325-ին, Նիկիոյ ժողովի գումարման ատեն։ Անոր կը յաջորդեն իր որդիները, նախ կրտսերը՝ կուսակրօն Արիստակէս կաթողիկոսը (325-333),յետոյ իր անդրանիկ որդին՝ Վրթանէս կաթողիկոսը (333-341)։ Ժառանգական կաթողիկոսութիւնը կ'ընդհատուի է 347-ին, երբ Լուսաւորիչի թոռ՝ Յուսիկ Ա. կաթողիկոսի սպանութենէն ետք կը յաջորդեն Դանիէլ Ասորին (347-347) եւ Փառէն Աշտիշատցին (347-353)։ Վերջինս սերած էր Աղբիանոսեաններու տոհմէն, որոնք մինչեւ քրիստոնէութեան ընդունումը ազդեցիկ դիրք կը զբաղեցնէին Հայաստանի քրմապետական պաշտօններու մէջ։
353 թուականին՝ Արշակ Բ.թագաւորի ու հայոց աւագանիի համաձայնութեամբ կաթողիկոս կ'ընտրուի Յուսիկ կաթողիկոսի թոռը՝ Մեծն Ներսէս իշխանը, որ կրթութիւն ստացած էր Կեսարիոյ մէջ։ Այդպիսով կաթողիկոսական աթոռը կրկին կը վերադառնայ Լուսաւորիչի տոհմին։ Ներսէս 28 եպիսկոպոսներու եւ նախարարներու ուղեկցութեամբ ձեռնադրութիւն ստանալու համար կ'ուղարկուի է Կեսարիա։
354-ին, Ներսէս կաթողիկոս կը գումարէ Աշտիշատի եկեղեցական ժողովը, որ հիմնականին մէջ կը զբաղի երկու կարեւոր հարցերով։
Կազմակերպչական հարցեր
Հոգեւոր հովիւները կ'որոշեն հայոց թագաւորութեան տարբեր վայրերուն մէջ հիմնել տարբեր հասարակական շէնքեր՝ աղքատանոցներ, որբանոցներ, հիւանդանոցներ, անկելանոցներ, հիւրանոցներ եւ այլ բարեգործական հաստատութիւններ, ինչպէս նաեւ՝ վանքեր ու պարսպապատ կուսանոցներ, հաստատել դպրոցներ իւրաքանչյուր վանքի մէջ։
Ժողովը կը զբաղի նաեւ ծիսական բարեկարգման հարցերով. մարդոց յուղարկաւորութեան ժամանակ կ'արգիլուի հեթանոսական սովորութեամբ՝ լաց ու կոծ ընել, հանդերձներ պատռել, քանի որ քրիստոնեան պարտաւոր է հաւատալ հանդերձեալ կեանքին։ Կ'արգիլուին մերձաւոր արիւնակիցներու ամուսնութիւնը, բազմակնութիւնը այլ սովորոյթներ։
Կը յանձնարարուի հեռու մնալ շարք մը արատաւոր երեւոյթներէն՝ հարբեցողութենէն, պոռնկութենէն, սպանութենէն, գթութեամբ վարուիլ ծառաներու հետ, ծանր հարկերով չնեղել ժողովուրդը եւայլն։
Դաւանաբանական հարցեր
Նիկիոյ Ա. Տիեզերական ժողովի ընթացքին (325)կը բանաձեւուի Եկեղեցւոյ ուղղափառ դաւանութիւնը Որդի Աստուծոյ մասին։ Լուսաւորիչի որդին՝ Արիստակէս Հայրապետ, զայն բերած էր Հայաստան եւ ընդունելի համարուած՝ Գրիգոր Լուսաւորիչի կողմէն ու դարձած նաեւ Հայ Եկեղեցւոյ Հաւատամքը. այսպիսով հայոց եկեղեցւոյ հաւատոյ հանգանակը կը դառնար ուղղափառութիւնը։ Քանի մը տարի անց, Հռովմէական կայսրութեան քաղաքական վերնախաւը կ'օժանդակ է արիոսականութեան։ Աշտիշատի ժողովը մերժել էր արիոսականութիւնը եւ ընդունած՝ Նիկիական Հանգանակը։ Աշտիշատի ժողովի որոշումները իրականացնելու, բարեփոխումներ յառաջացնելուն շնորհիւ Ներսէս կաթողիկոսը կը յորջորջուի «Մեծ» ։
Գիրերու գիւտը եւ հայկական դպրոցներու հիմնումը
Արշակունիներու թագաւորութիւնը 387-ին կը բաժանուի երկու հարեւաններու՝ Հռովմէական կայսրութեան եւ Սասանեան Իրանի միջեւ։ Կաթողիկոս կ'ընտրուի Մեծն Ներսէսի որդին՝ Սահակ Պարթեւը (387-439)։
Առաջին դպրոցներէն՝ Ամարասի եկեղեցին. Արցախ
Հայաստանի բիւզանդական հատուածին մէջ՝ Բարձր Հայք, Ծոփք եւ Աղձնիք նահանգներուն մէջ, շուտով կը վերանայ պետականութիւնը։ Արշակ Գ.-էն ետք, (378-390) երկիրը կը կառավարեն Հռովմէացի (395 -էն՝ Բիւզանդական կայսրութեան) կառավարիչները։ Հայաստանի պարսկական մասին մէջ Արշակունիներու թագաւորութիւնը կը գոյատեւէ մինչեւ 428 ։
Քրիստոնէութեան ընդունումէն ի վեր Հայաստանի եկեղեցիներուն ու կրօնական այլ կեդրոններուն մէջ հոգեւոր ծիսակատարութիւնները կը կատարուէին յունարէնով եւ ասորերէնով, որոնք հասարակ խաւին համար օտար էին եւ անհասկանալի։ Քրիստոնէութիւնը հայ ժողովուրդին հասկնալի ըլլալու համար պէտք էր հայերէն հնչէր։
Մեսրոպ Մաշտոց, որ ուղարկուած էր Գողթն գաւառ՝ քրիստոնէութիւնը տարածելու համար, կը հանդիպի այս դժուարութեան։ Անոր առաջարկով եւ կաթողիկոս Սահակ Պարթեւի ու հայոց Վռամշապուհ թագաւորի (389-415) հովանաւորութեամբ՝ 405-ին, կը ստեղծուի հայոց այբուբենը։ Առաջին նախադասությունը, որ թարգմանուած է հայերէնի՝
Մեսրոպ Մաշտոց անձամբ կ'այցելէ Կոստանդնուպոլիս եւ կայսրէն արտօնութիւն ձեռք կը բերէ իրենց առաքելութիւնը կատարելու համար։ Իր ողջ կեանքի ընթացքին Մեսրոպը կը շրջի Հայաստանի եւեւ յարակից գաւառներուն մէջ, ամէնուր կը հիմնէ դպրոցներ եւ կը տարածէ հայերէն տառերը ։
Աղբիւրներ
Մաղաքիա Արքիեպիսկոպոս Օրմանեան, Հայոց եկեղեցին, Տպարան կաթողիկոսութեան Հայոց Կիլիկիոյ, Անթիլիաս-Լիբանան, 1952։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ Առաքելական Եկեղեցի Ստորոգութիւն:Քրիստոնէութեան պատմութիւն Ստորոգութիւն:Վաղ միջնադարու հայկական մշակոյթ Ստորոգութիւն:Մեծ Հայքի պատմութիւն
Լիբանանի Տնտեսական Իրավիճակը Համաշխարհային Առաջին Պատերազմի Ընթացքին
Գլխաւոր Պատճառներ
Հետեւեալներն են պատճառները Լիբանանեան «տաքնապին» համաշխարհային առաջին պատերազմի ընթացքին՝
Հողատարածքի Նուազում
Աքքարի, Հարաւի եւ Պէքաաի դաշտերու անջատումէն ետք, մշակելի հողատարածները մեծ մասամբ նուազեցան Լիբանանի մէջ, իսկ կացութիւնը վատթարացաւ երկրին պարտադրուած շրջաբակումէն ետք։
Դաշնակիցներու Կողմէ Պարտադրուած Ծովային Շրջաբակում
Լիբանանի եւ Սուրիոյ ծովային շրջաբակումով՝ թրքական նաւերը չկրցան հասնիլ այդ նաւահանգիստները, դադրեցաւ Եւրոպայի հետ վաճառականութիւնը, ինչպէս նաեւ արտերկրի լիբանանցիներու գումարները չկրցան հասնիլ Լիբանանի մէջ ապրող իրենց հարազատներուն։
Մարախներու Ժամանում
Տնտեսական կացութիւնը վատթարացաւ երբ մարախները յարձակեցան Լիբանանի վրայ, ծածկելով արեւուն լոյսը եւ բճացնելով ձանգը։
Օսմանեան Քաղաքականութիւն
Ստորոգութիւն:Լիբանան
369 (թիւ)
369 (երեք հարիւր վաթսունինը) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 368-ի եւ 370-ի միջեւ
Պելճիքա
Պելճիքա (Le Royaume de Belgique, Koninkrijk België, Das Königreich Belgien), դաշնային թագաւորութիւն եւ միապետութիւն է Եւրոպայի մէջ։ Պելճիքան կը կառավարէ թագաւորը, բայց անոր իշխանութիւնը սահմանափակուած է խորհրդարանով։ Սահմանակից է Հոլանտային, Գերմանիոյ, Լիւքսենպուրկին եւ Ֆրանսային։ Պելճիքան Եւրոպական միութեան հիմնադիր անդամ է։ Հոն նաեւ կը գտնուին Եւրոմիութեան, ՆԱԹՕ-ի եւ այլ միջազգային կառոյցներու նստավայրերը։
Պելճիքայի տարածքը 30 528 քառակուսի քիլոմեթր է:
Ըլլալով Գերմանական եւ Լատինական Եւրոպայի մշակութային սահմանագիծին, Պելճիքայի մէջ տարածուած է երկու հիմնական լեզու. հոլանտերէն, ուր ֆլամանցիները կը գործածեն, որոնք կը կազմեն բնակչութեան 59%-ը եւ ֆրանսերէնը, որ ուալոնացիները կը գործածեն հիմնականին մէջ եւ կը կազմեն բնակչութեան 41%-ը։ Ատկէ բացի Պելճիքայի մէջ ապրած է փոքրաթիւ գերմանախօս բնակչութիւն։
Պելճիքան սահմանադրական միութիւն է կառավարութեան խորհրդարանական համակարգով: Անիկա բաժնուած է երկու հիմնական տարածաշրջանի. Հիւսիսի մէջ հոլանտախօս ֆլամանցիներն են, իսկ հարաւի մէջ՝ ֆրանսախօս ուալոնիան: Պրիւքսէլը պաշտօնապէս երկլեզու է, այստեղ մեծամասնութիւնը ֆրանսախօսներն են, եւ կը հանդիսանայ միջերկիր ֆլամանտական տարածաշրջանին
Պատմականօրէն Պելճիքան, Հոլանտան եւ Լիւքսընպուրկը յայտնի եղած են «Ստորին երկիրներ» անունով, անիկա գրաւած է աւելի մեծ տարածք քան ներկայիս Պենելաքսի երկիրները միասին։ Տարածաշրջանը լատիներէնով կոչուած է Պելճիքա, Հռոմէական իշխանութենէն եւ Կալիա Պելճիքայէն ետք, անիկա գրաւած է մօտաւոր ներկայիս Պելճիքայի համահունչ տարածքը։ Միջնադարու վերջաւորութեան մինչեւ 17-րդ դարը Պելճիքայի տարածքը բարգաւաճած է եւ եղած է առեւտուրի եւ մշակոյթի կենդրոն։ 16-րդ դարէն մինչեւ 1830-ին Պելճիքական յեղափոխութիւնը Պելճիքան եղած է Հոլանտայի կազմին մէջ։ Տարածքը եղած է շատ մը եւրոպական տէրութիւններու համար կռուադաշտ, ուր տեղի ունեցաւ նաեւ Բ. համաշխարհային պատերազմը։
Ք.ա.
Ք.ա․ մօտ 300-ին Պելճիքայի ներկայի տարածքին մէջ բնակութիւն հաստատած են պէլճիքներու կելտեր ցեղերը (հոսկէ է՝ երկրի անուանումը)։ Ք․ա․ 57-ին Պելճիքան գրաւուեցաւ Ժուլիօ կայսրին կողմէն։ Ք․ա. 3-րդ դարէն 5-րդ դար Պելճիքայի տարածքին մէջ բնակեցան գերմանական ցեղերը (ֆրանկներ, ֆրիզներ, սաքսեր)։ 5-րդ դարէն 9-րդ դար Պելճիքան մտած էր Ֆրանկական պետութեան կազմի մէջ։
12-րդ 13-րդ դարեր
12-13-րդ դարերուն Պելճիքական տարածքները, յատկապէս Ֆլանտրիան, վերածուեցան Եւրոպայի «արհեստանոցի» եւ միջազգային առեւտուրի կարեւոր հանգոյցի։ Բարգաւաճեցան քաղաքները, որոնցմէ շատերը ձեռք բերին ինքնավար մարզի իրաւունքը։ Երկար ժամանակ Պելճիքան Ֆրանսայի, Անգլիոյ եւ այսպէս կոչուած «Սրբազան Հռոմէական կայսրութեան» մրցակցութեան թիրախ էր։ 1384-ին Ֆլանտրիան, 1430-ին Պրապանթը մտան Պուրկններու պետութեան կազմի մէջ։ Պրապանթը դարձաւ այդ պետութեան միջուկը, Պրուսըլսը՝ Պուրկոներու դուքսերու նստավայրը։
1477-ին (վերջնականապէս 1482-ին) Պելճիքայի մէջ հաստատուեցաւ Հապսպըրկներու ընտանիքը։ «Սրբազան Հռոմէական կայսրութեան» բաժանումէն ետք (1555) Պելճիքան անցաւ Սպանիոյ։ Պելճիքայի մէջ դրամատիրական կարգերը ծնունդ առին շատ հին ժամանակներէ։
16-րդ դար
16-րդ դար Էնթուըրբը դարձաւ համաշխարհային առեւտուրի խոշորագոյն կեդրոն։ Սակայն դրամատիրական յարաբերութիւններու հետագայ զարգացման խոչընդոտը՝ Սպանական բացարձակ միապետութիւնը։ Այդ հակասութիւնները կառավարեցին Հոլանտան, որու բաղկացուցիչ մաս կը կազմէր նաեւ ժամանակին Պելճիքայի տարածքը, անցած պուրժուայական յեղափոխութեան ծաւալմանը, որու շնորհիւ անկախութիւն ստացաւ միայն Հիւսիսային հոլանտան (Հոլանտական Հանրապետութիւն)։ Սկսած 19-րդ դարու 70-ականներուն Պելճիքայի կառավարող շրջանները Լէոփոլ 2-ի (1865—1909) գլխաւորութեամբ մասնակցեցան Ափրիկէի գաղութային բաժանմանը։ 1884—1885-ի Պերլինի Քոնկրեսը ճանչցաւ Պելճիքայի յատուկ շահերը «Քոնկոյի ազատ պետութիւնը» (1908-էն՝ Պելճիքայի գաղութը)։
20-րդ դար
20-րդ դարու սկիզբներէն Պելճիքան փոքր կայսերական երկիր մըն էր՝ գաղութային ընդարձակ տիրապետութիւններով։ Համաշխարհային Առաջին Պատերազմի սկիզբին Գերմանիան խախտեց Պելճիքայի չեզոքութիւնը եւ գրաւեց երկիրը մինչեւ 1918-ին։ Պելճիքայի կառավարութիւնը փախաւ Հավր (Ֆրանսա)։ Այդ նոյն ժամանակ Պելճիքայի զօրքերը անգլիական եւ ֆրանսական զօրամասերու հետ միասին կը մասնակցէին Գերմանիոյ Ափրիկեան տիրապետութիւններու զաւթմանը։ Պելճիքան ստացաւ նաեւ Ռուանտա-Պուրունտիի մանդատը եւ Գերմանիայէն ռազիկ ստանալու իրաւունք։ 1920-ին Պելճիքան ռազմական դաշինք կնքեց Ֆրանսայի, 1921-ին մաքսային դաշինք՝ Լիւքսընպուրկի հետ։ Պելճիքական մենավաճառները կարեւոր դիրքեր գրաւեցին Լեհաստանի, Ռումանիոյ, Եուկոսլաւիոյ, ինչպէս նաեւ Ափրիկէի ու Ասիոյ շարք մը երկիրներու տնտեսութեան մէջ։
Պելճիքայի Գաղութներու Անկախութիւնը Եւ Ազգային Հարց
Ափրիկէի ծաւալուող ազգային-ազատագրական պայքարը Պելճիքային ստիպեց անկախութիւն տալ Քոնկոյին (1960) եւ Ռուանտա-Ուրունտիին (1962)։ Սակայն Պելճիքայի գաղութարարները Քոնկոյի Հանրապետութեան մէջ (հռչակուեցաւ 1960-ին) գրգռեց արիւնահեղ ընդհարումներ եւ վարեց երկիրը անդամահատելու քաղաքականութիւն։ Քոնկյի ճգնաժամի հետեւանքով Պելճիքայի մէջ ստեղծուեցաւ ներքաղաքական անկախ դրութիւն։ Միմեանց փոխարինող կառավարութիւններն ընդունած էին համառամկավառական օրէնքներ։
Պելճիքայի մէջ խստացաւ նաեւ ազգային հարցը, որ կառավարական երկարատեւ ճգնաժամի պատճառը դարձաւ։ Յունիս 1968-ին կաթոլիկներէն եւ սոցիալիստներիէն կազմվուեցաւ կառավարութիւն Գ․ Էսկընսի գլխաւորութեամբ։ Պելճիքան ՄԱԿ-ի անդամ է 1945-էն, 1949-ին՝ մաս կազմած է ՆԱՏՕ-ի։ 1950-ին Պելճիքայի եւ ԱՄՆ-ի միջեւ կնքուեցաւ «ռազմական օգնութեան» համաձայնագիր։ 1955-ին Պելճիքա խորհրդարանը հաւանութիւն տուաւ Փարիզի համաձայնագրերուն եւ Պելճիքան միացաւ Արեւմտա-եւրոպական դաշինքին։
Պելճիքան Քարածուխի եւ պողպատի եւրոպական միաւորման (1951-էն), «Ընդհանուր շուկայի» (1957-էն) մասնակից է։ 1964-ին Պելճիքան հրաժարեցաւ ՕԹԱՆ-ի բազմակողմանի միջուկային ուժերու ստեղծման մասնակցելէն, բայց իր տարածքը տրամադրեց Ֆրանսայէն հեռացած ՕԹԱՆ-ի միացեալ զինուած ուժերու գերագոյն գլխաւոր հրամանատարութեան կեդրոնը եւ ՕԹԱՆ-ի խորհուրդը տեղաւորելու համար (1967)։ ԱՄՆ-էն Պելճիքա տեղափոխուեցաւ ՕԹԱՆ-ի ռազմական կոմիտէն (1967)։
1969-1970-ին Պելճիքայի կառավարութիւնը բազմիցս հանդէս եկաւ Եւրոպայի անվտանգութեան ապահովման հետ կապուած խնդիրներու լուծման, մասնաւորապէս համաեւրոպական խորհրդակցութիւն հրաւիրելու ի նպաստ։
Պետական կարգ
Պելճիքայի վարչական բաժանման ստորին միաւորներու՝ համայնքներու մէջ, 6 տարի ժամանակով կ՚ընտրուի համայնքային խորհուրդ, որու գործադիր մարմնին՝ աւագներու պաշտօնակից, Պուրկոմիստրին գլխաւորութեամբ, նշանակած են կեդոնական իշխանութիւնները։
Պելճիքայի դատական բարձրագոյն մարմինը վճռաբեկ դատարանն է։ Ամբողջ երկիրը բաժնուած է 26 դատական շրջաններու, որոնցմէ իւրաքանչիւրին մէջ կազմուած է առաջին ատեանի դատարան։ Գլխաւոր քաղաքներու մէջ կը գործեն առեւտրական դատարաններ։ Թագաւորը կը նշանակէ բոլոր դատաւորները։
Աշխարհագրութիւն
Պելճիքա Եւրոպայի մէջ գտնուող փոքր երկիր է, որ տարածքով գրեթէ հաւասար է Հայաստանին։ Ինքնաշարժով կարելի է չորս-հինգ ժամէն կտրել-անցնիլ անոր մէկ ծայրէն միւսը։
Պելճիքայի տարածքը տարբեր ժամանակներու մէջ պատկանած է Ֆրանսային, Գերմանիոյ, Սպանիոյ, Աւստրիոյ եւ Հոլանտայի։ Պելճիքա անկախ պետութիւն դարձած է 1830-ին միայն։
Կլիմա
Պելճիքա ինկած է Հիւսիսային ծովի ափին։ Ծովէն փչող խոնաւ քամիները մեղմացուցած են ձմեռային ցուրտն ու ամառային շոգը։ Գետերը չեն սառիր։ Ձմեռը մեծ մասամբ ամպամած է, մշուշոտ, ամառը զով է, յաճախ կը տեղայ յորդ անձրեւներ։ Ծովափէն դէպի երկրի խորքը հարթավայր ձգուած է։ Այն հատած են գետերն ու ջրանցքները, որոնց երկայնքով բարդեր աճած են։ Շուրջը մութ կանաչ մարգագետիններ են։ Այնուհետեւ հարթավայրն սկսած է բարձրանալ եւ վերածուած է բլրաշատ տեղանքի։
Երկրի հարաւը, սահմանի մօտ, հարթավայրը փոխակերպուած է անտառապատ լեռներու։ Կեդրոնական Պելճիքան ծածկուած է երկաթուղային եւ ինքնաշարժի ճամբաներու, գետերու եւ ջրանցքներու խիտ ցանցով, որոնց շուրջը կեանքը կ՚եռայ։ Այստեղ կ՚արտադրուի քարածուխը, խոշոր գործարաններ կը բանին եւ երկինքը պայծառ օրերուն անգամ յաճախ մշուշապատ է։ Գետահովիտներու երկայնքով գրեթէ անընդմէջ ձգուած են քաղաքներն ու աւանները։
Բնակչութիւն
Պելճիքա առաջին տեղերէն մէկը կը գրաւէ բնակչութեան խտութեամբ (1 քմ² վրայ՝ 550 մարդ)։ Ըստ ազգային կազմի` բաժանուած է ֆլամանտացիներու (մոտ 5, 5 մլն) եւ Ուալոններու (մօտ 4 մլն, 1970)։ Հոն նաեւ կ՚ապրին գերմանացիներ, հրեաներ եւ այլն։
Պետական լեզուներն են հոլանտերէնը, ֆրանսերէնը եւ գերմաներէնը։ Բնակչութեան մեծ մասը կաթոլիկ է, պաշտօնական տոմարը՝ Գրիգորեան։ Բնորոշ է բնակչութեան դանդաղ աճը (1968-ին 1000 բնակչին՝ 2 մարդ)։ Տնտեսապէս գործօն բնակչութիւնը 3,8 միլիոն է (1968), քաղաքային բնակչութիւնը՝ 2/3-էն աւելին։
Արդիւնաբերութիւն
Պելճիքան կ'արտադրէ երկաթ, պողպատ, պղինձ, ինքնաշարժներ, մեքենայի գործիքներ, ապակի, գործուածքներ, գորգեր։ Այդ ապրանքներով Պելճիքան առեւտուր կ'ընէ բազմաթիւ երկրներու հետ։ Պելճիքացիները շատ աշխատանք կատարած են նաեւ գիւղատնտեսութեան մէջ։ Անոնք մշակած են ցորեն, գետնախնձոր, բանջարեղէն։
Համաշխարհային Զբօսաշրջային Կազմակերպութիւն
Միացեալ ազգերու համաշխարհային զբօսաշրջութեան կազմակերպութիւն, Միացեալ ազգերու կազմակերպութեան գործակալութիւն: Անիկա զբօսաշրջութեան ոլորտին մէջ յառաջատար միջազգային կազմակերպութիւն է, որ կ'օժանդակէ զբօսաշրջութեան իբրեւ տնտեսական աճ, կը զարգանայ եւ շրջակայ միջավայրի կայունութիւնը ապահովող գործօն, եւ ամբողջ աշխարհին մէջ կ'աջակցի յառաջընթաց գիտութեան եւ զբօսաշրջային գործունէութեան: Կ'աջակցի նաեւ զբօսաշրջութեան բարոյագիտութեան համաշխարհային օրէնսգիրքի (Global Code of Ethics for Tourism) ստեղծման, որպէսզի բարգաւաճէ զբօսաշրջութեան ներդրումը ընկերատնտեսական զարգացման մէջ՝ միաժամանակ նուազեցնելով անոր բացասական ազդեցութիւնը: ՀԶԿ-ն մտադիր է զբօսաշրջութիւնը առաջ տանիլ իբրեւ Միաւորուած ազգերու հազարամեակի զարգացման նպատակին հասնելու գործօն, որ կը նուազեցնէ աղքատութեան մակարդակը եւ կը նպաստէ կայուն զարգացման: ՀԶԿ-ն կ'օժանդակէ մրցունակ եւ կայուն զբօսաշրջութեան գործունէութեան, կը նպաստէ զբօսաշրջային կրթութեան եւ գործնական ուսուցման, եւ կ'աշխատի դարձնել զբօսաշրջութիւնը զարգացման կարեւոր գործօն՝ արհեստագիտական աջակցութիւն ցուցաբերելով աշխարհի շուրջ 100 երկիրներու մէջ։ ՀԶԿ-ին այժմ կ'անդամակցին 157 երկիրներ, 6 տարածաշրջան եւ մասնաճիւղերու շուրջ 500 անդամներ, որոնք կը ներկայացնեն մասնաւոր բաժինը, կրթական հաստատութիւնները, զբօսաշրջային միութիւնները եւ տեղական զբօսաշրջային իշխանութիւնները: ՀԶԿ-ի կենդրոնական գրասենեակը կը գտնուի Մատրիտ ի մէջ :
Պելճիքա
Հայ-պելճիքական յարաբերութիւններ
Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Պելճիքայի Թագաւորութեան միջեւ դիւանագիտական յարաբերութիւնները հաստատուած են 10 մարտ 1992-ին:
Համաշխարհային Զբօսաշրջային Կազմակերպութիւն
Կազմակերպութեան նպատակը
ՀԶԿ-ի նպատակն է՝ օժանդակել եւ զարգացնել կայուն զբօսաշրջութիւնը՝ նպաստելու համար տնտեսական զարգացմանը, միջազգային ըմբռնողութեանը, խաղաղութեանը, բարգաւաճութեանը, մարդկային իրաւունքներու հանդէպ ընդհանուր յարգանքին՝ անկախ ծագումէն, կրօնէն եւ սեռէն: Հետապնդելով այս նպատակները՝ ՀԶԿ-ն իւրայատուկ ուշադրութիւն կը դարձնէ զբօսաշրջութեան ոլորտին մէջ զարգացող երկիրներու հետաքրքրութիւններուն :
Պելճիքա
Հայ-պելճիքական յարաբերութիւններ
26 Մայիս 2009-ին Պելճիքայի Թագաւորութեան մէջ Հայաստանի Հանրապետութեան արտակարգ եւ լիազօր դեսպան նշանակուած է։
Համաշխարհային Զբօսաշրջային Կազմակերպութիւն
Պատմութիւնը
ՀԶԿ-ն հիմնադրուած է 1920-ին, երբ Հաագա յի մէջ ձեւաւորեց Պաշտօնական զբօսաշրջային փոխադրամիջոցներու միութեան միջազգային համագումարը (International Congress of Official Tourist Traffic Associations (ICOTT)): Զբօսաշրջութեան հետազօտութիւններու տարեգիրքի հատորները որոշ յօդուածներ կը պնդեն, որ ՀԶԿ-ն առաջացած է Պաշտօնական զբօսաշրջային հրապարակայնութեան կազմակերպութիւններու միջազգային միութենէն (International Union of Official Tourist Publicity Organizations (IUOTPO)), չնայած որ ՀԶԿ-ն կը հաւաստէ, որ Պաշտօնական զբօսաշրջային փոխադրամիջոցներու միութեան միջազգային համագումարը վերածուած է Պաշտօնական զբօսաշրջային հրապարակայնութեան կազմակերպութիւններու միջազգային միութեան միայն 1934 թուականին:
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմէն յետոյ՝ միջազգային ճանապարհորդութիւններու աճի պայմաններուն մէջ Պաշտօնական զբօսաշրջային հրապարակայնութեան կազմակերպութիւններու միջազգային միութիւնը վերածեց Պաշտօնական զբօսաշրջային կազմակերպութիւններու միջազգային միութեան (Union of Official Travel Organizations (IUOTO)): Ըլլալով ոչ կառավարական կազմակերպութիւն՝ Պաշտօնական զբօսաշրջային կազմակերպութիւններու միջազգային միութիւնը կազմուած էր ազգային զբօսաշրջային կազմակերպութիւններէն, արդիւնաբերական եւ սպառողական խումբերէն: Պաշտօնական զբօսաշրջային կազմակերպութիւններու միջազգային միութեան նպատակն էր ոչ միայն զարգացնել զբօսաշրջութիւնը, այլեւ անոնցմէ օգուտ քաղել՝ զարգացնելով տնտեսութիւնը:
1960-ականներու վերջին Պաշտօնական զբօսաշրջային կազմակերպութիններու միջազգային միութիւնը գիտակեց իր գործունէութիւնը միջազգային մակարդակի վրայ դնելու կարեւորութիւնը: 1967 թուականին Թոքիոյի մէջ տեղի ունեցած 20-րդ համաժողովին մէջ յայտարարուեցաւ կազմակերպութեան միջազգային մակարդակի անցնելու եւ միջազգային այլ գործակալութիւններու, մասնաւորապէս ՄԱԿ-ի հետ համագործակցելու կարեւորութեան մասին: Պաշտօնական զբօսաշրջային կազմակերպութիւններու միջազգային միութեան ամբողջ գործունէութեան ընթացքին մէջ կապեր կը հաստատեն ՄԱԿ-ի հետ, եւ նոյնիսկ առաջարկութիւն կար Պաշտօնական զբօսաշրջային կազմակերպութիւններու միջազգային միութեան՝ ՄԱԿ-ի մաս դառնալու մասին: Սակայն հետագային որոշեց, որ ցանկացած միջազգային կառավարական կազմակերպութիւն պէտք է սերտ կապուած ըլլայ ՄԱԿ-ի հետ, սակայն պահպանի իր ինքնավարութիւնը :
Միջկառավարական զբօսաշրջային նոր կազմակերպութեան ձեւաւորումը պայմանաւորուած էր ՄԱԿ-ի յանձնարարականով:
1970 թուականին Պաշտօնական զբոսաշրջային կազմակերպութիւններու միջազգային միութեան վեհաժողովի ընթացքին ձայներու մեծամասնութեամբ որոշեց ստեղծել ՀԶԿ-ը : Ան սկսաւ աշխատանքի 1 Նոյեմբեր 1974-ին:
2003 թուականին տեղի ունեցած վեհաժողովին ՀԶԿ-ի ընդհանուր խորհուրդը եւ ՄԱԿ-ը համաձայնեցան ՀԶԿ-ն հաստատել իբրեւ ՄԱԿ-ի մասնագիտացած գործակալութիւն: Ըստ ՀԶԿ գերագոյն քարտուղար Ֆրանցիսքօ Ֆրանկիալիի՝ այս համագործակցութիւնը կարեւոր է անով, որ զբօսաշրջութիւնը այսուհետ հասարակութեան գործունէութեան այլ ոլորտներու հետ հաւասար մակարդակի վրայ կը դիտուի :
Անդամներ
2013-ին ՀԶԿ-ի անդամներու թիւին կը պատկանէին 156 պետութիւններ, 6 գործընկեր անդամներ (Պելժիոյ ֆլամինկախօս համայնք (1997), Բուերդօ Ռիքօ (2002), Արուբա (1987), Հոնկ Գոնկ (1999),  Մակաօ (1981),  Մատեիրա (1995)) , եւ 2 դիտորդներ (Մայր Աթոռը (1979), Պաղեստին (1999)). 17 պետութիւններ տարբեր ժամանակներուն մէջ դուրս եկած են կազմակերպութենէն: Անոնք են Աւստրալիա ն, Պահամեան կղզիներ ը, Պահրէյն ը, Պելժիա ն, Գանատա ն, Գոսդա Ռիքա ն, Սալվատոր ը, Կրենատա ն, Հոնտուրաս ը, Քուէյթ ը, Մալազիա ն, Մեանմար ը, Բանամա ն, Ֆիլիբիններ ը, Քաթար ը, Թայլանտ ը եւ Բուերդօ Ռիքօն: Անոնցմէ շատերը հետագային նորէն միացած են: Նախկին անդամներն են Պելժիա ն (մինչեւ 1997),  Գանատա ն (մինչեւ 2012), Կրենատա ն(մինչեւ 1997) եւ  Լաթվիա ն (2005-2012) : Կան նաեւ 400 մասնաճիւղերու անդամներ:
Վեհաժողով
Վեհաժողովը ՀԶԿ-ի գլխաւոր հաւաքն է: Այն տեղի կ'ունենայ երկու տարին մէկ՝ հաստատելու ելեւմուտը եւ աշխատանքի ծրագիրը ու քննարկելու զբօսաշրջութեան ոլորտին վերեբերող կարեւոր հարցեր: Չորս տարին մէկ կ'ընտրուի գերագոյն քարտուղար: Վեհաժողովը կազմուած է Մշտական եւ ոչ մշտական անդամներէ: Լրացուցիչ անդամները եւ միջազգային այլ կազմակերպութիւններու անդամները կը մասնակցին իբրեւ դիտորդ: Զբօսաշրջային բարոյագիտութեան համաշխարհային կոմիտէն Ընդհանուր վեհաժողովի օժանդակ մարմին է ։
Ժերար Տէտէեան
Ժերար Շառլ Տէտէեան, հայ բանասէր, պատմաբան։ Գիտութեան դոկտոր՝ պատմութեան գծով (1990), փրոֆէսոր (1991)։ ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանեան անդամ (2004)։
Համաշխարհային Զբօսաշրջային Կազմակերպութիւն
Կոմիտէներ
ՀԶԿ անդամներու մասնագիտացած կոմիտէները խորհուրդ կու տան կառավարման եւ ծրագիրներու բովանդակութեան մասին: Անոնք կը ներառեն ծրագիրներու, ելեւմուտի եւ ֆինանսներու, վիճակագրական տուեալներու եւ զբօսաշրջութեան արբանեկային հաշուի կոմիտէները, շուկայի եւ մրցունակութեան կոմիտէն, զբօսաշրջութեան կայուն զարգացման, զբօսաշրջութեան բարոյագիտութեան համաշխարհային կոմիտէները, աղքատութեան նուազեցման համաշխարհային կոմիտէն եւ լրացուցիչ անդամակցութեան դիմումներու վերանայման կոմիտէն :
Ժերար Տէտէեան
Հայազգի ֆրանսացի գրականագէտ Շառլ Տէտէեանի որդին է։
Համաշխարհային Զբօսաշրջային Կազմակերպութիւն
Քարտուղարական կազմ
Քարտուղարական կազմը կը ղեկավարէ գերագոյն քարտուղար Թալէպ Ռիֆայը, որ կը հսկէ լրիւ դրոյթով աշխատող մօտ 110 անհատներէ բաղկացած աշխատակազմը: Այս պաշտօնեաները կ'իրագործեն ՀԶԿ-ի աշխատանքային ծրագիրը: Մատրիտի գլխաւոր գրասենեակին մէջ լրացուցիչ անդամներուն կ'աջակցի լրիւ դրոյթով աշխատող գործադիր տնօրէնը: Քարտուղարական կազմը նաեւ կը ներառէ Ասիայի եւ Խաղաղ ովկիանոսեան տարածաշրջանի կրօնական աջակցութեան գրասենեակը, որ կը գտնուի Ճաբոնի Օսաքա քաղաքին մէջ։ ՀԶԿ-ի պաշտօնական լեզուներն են արաբերէն ը, անգլերէն ը, ֆրանսերէն ը, ռուսերէն ը եւ սպաներէն ը :
Ժերար Տէտէեան
Կենսագրութիւն
1962-1966 թուականներուն ուսանած է Փարիզի էգոլ Նորմալ Սիւբերիորի, Սորպոնի (դասական լեզուներ եւ գրականութիւն) եւ Արեւելեան լեզուներու ազգային դպրոցի (հայերէնը՝ Ֆէյտիի ղեկավարութեամբ) բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւններու մէջ։ 1969 թուականէն սկսեալ Մոնբելիէի Փոլ Վալերի համալսարանին մէջ դասաւանդած է ընդհանուր պատմութիւն (միջնադար)։ 1994 թուականէն Երեւանի պետական համալսարանի պատուաւոր դոկտոր է, 1966 թուականէն՝ Մոնբելիէի գիտութեան եւ գրականութեան ակադեմիայի անդամ։
Համաշխարհային Զբօսաշրջային Կազմակերպութիւն
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կազմակերպութիւններ
Ժերար Տէտէեան
Կենսագրութիւն
Գիտական ուսումնասիրութիւնները կը վերաբերին միջնադարեան Հայաստանի, մասնաւորապէս հայ-բիւզանդական յարաբերութիւններու պատմութեան։ Ֆրանսերէնի թարգմանած է եւ ընդարձակ յառաջաբանով ու ծանօթագրութիւններով հրատարակած Սմբատ Սպարապետի «Տարեգիրքը» (1980 թ)։ Համահեղինակ է «Հայոց պատմութիւն» (1982 թ, ֆրանսերէն) գրքի։ Բազմաթիւ առիթներով այցելած է Խորհրդային Հայաստան ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ Ստորոգութիւն:Ֆրանսահայ բանասէրներ Ստորոգութիւն:4 Փետրուարի ծնածներ
Պիթլս
The Beatles (Պիթլս)․ անգլիական ռոք երաժշտութեան նուագախումբ, կազմուած 1959-ին Լիվերփուլ Liverpool։ Խումբի անդամներն են Ճոն Լենոն, Փոլ Մաքարթնի, Ճորճ Հարիսոն եւ Ռինկօ Սթար։ Կարճ ժամանակի ընթացքին աշխարհահռչակ դարձած են։ Ծախած են 600 միլիոնէ աւելի ձայնապնակներ։ Անոնց առասպելական ասպարէզը մինչեւ այսօր կը վերամատակարարուի։  25 Յունիս 2020-ին, արբանեակային սփռումով Պիթլս կ՛ երգեն «Օլ իու նիտ իզ լաւ» All You Need Is Love երգը․ 200 միլիոն հոգի կը հետեւին։
Առաջին տարիները
Պիթլս խումբը կը կազմուի Լիվերփուլ 1959-ին եւ կը բաղկանայ պատանիներ Ճոն Լենոնէ, Փոլ Մաքարթնի, Ճորճ Հարիսոն, Սթիւըրթ Սաթքլիֆ եւ Փիթ Պեսթ։ Սկզբնական շրջանին, ելոյթներ կ՛ ունենան պզտիկ «քլապ»ներու մէջ։  Կը մեկնաբանեն ամերիկացի Չաք Պերի եւ Լիթլ Րիչարտ երգիչներուն երգերը։
1961-ին սկիզբներուն, Սաթքլիֆ խումբը կը լքէ։  Նոյեմբերին, Պրայան Էփսթայն նուագախումբին ղեկավարութիւնը կը ստանձնէ եւ Յունուար 1962-ին ձայնագրութեան «Տեքա» Decca ընկերութեան կը ներկայանան ունկնդրութեան համար, սակայն տնօրէնը զանոնք չի հաւնիր։ Օգոստոսին Ռիչարտ Սթարք (Րինկօ Սթար) կը փոխարինէ թմբկահար Փիթ Պեսթ։  Սեպտեմբերին Պիթլս կը ձայնագրեն իրենց առաջին երգը «Լաւ մի տու» Love Me Do, որ մեծ յաջողութիւն կ՛արձանագրէ։
Ասպարէզ
Պիթլս արագօրէն հանրածանօթ կը դառնան։ Կը հաստատեն իրենց պատկերը (image)․ մազի իւրայատուկ կտրուածք, առանց օձիքի բաճկոն։
Յունուար 1963-ին իրենց երկրորդ երգը «Փլիզ փլիզ մի» Please Please Me անգլիական երգացանկին (chart) առաջին դիրքը կը գրաւէ, իսկ նոյն խորագրով իրենց առաջին ձայնապնակը՝ 30 շաբթուան համար առաջինը կը հանդիսանայ․ առաջին դիրքը կը զիջի անոնց երկրորդ  ձայնապնակին «Ուիթ տը Պիթլս» With The Beatles, որ երգացանկին առաջին դիրքին վրայ 22 շաբաթ կը մնայ։ Այս յաջողութիւններէն ետք, կը հաստատուի «Պիթլմանիա» Beatlemania եզր։
«Պիթլմանիա» ․ ջլախտը որ կ՛ առաջացուի մանաւանդ իգական սեռին։
26 Դեկտեմբերին կը հրապարակեն «Միթ թը Պիթլս» Meet the Beatles! ձայնապնակը ։ Նոյն տարին կը յաջորդէ յաջողութիւններու շարք մը «Շի լաւզ եու» She Loves You, «Այ ուանթ թու հոլտ եոր հենտ» I Want to Hold Your Hand երգերով։ Յունուար 1964-ին Փարիզի «Օլիմփիա» սրահին մէջ իրենց տուած համերգը բացառիկ յաջողութիւն կ՛ ունենայ եւ «I Want to Hold Your Hand» կը յաջողի թափանցել ամերիկեան շուկան գրաւելով Ա․Մ․Նահանգներու երգացանկին առաջին դիրքը։
Պիթլմանիա
Այնուհետեւ, պիթլմանիան կը տարածուի Եւրոպա եւ Ամերիկա։ Պիթլս նուագախումբը ուր որ ալ այցելէ, հասած օդակայանը կը լեցուի հազարաւոր ջերմեռանդ երիտասարդ տարիքի բազմութեամբ։  Ինչպէս օրինակ՝ 7 Փետրուար 1964-ին, Նիու Եորքի օդակայանը եւ «Փլազա» պանդոկը ուր նուագախումբը կը ժամանէ արգանդախեղդ երեւոյթներ կը կատարուին։   Աւելի ուշ, Րինկօ Սթար պիտի վկայէ ըսելով թէ օրական 12․000 նամակներ կը ստանային։  Նման եղելութիւններ կը պատահին նուագախումբին շրջագայութեան ընթացքին Ա․Մ․Ն․զանազան քաղաքներու մէջ։
Յունիս եւ Յուլիս 1964-ին, արար աշխարհ կը շրջին ու 37 համերգներ կու տան․ Տանըմարք (Դանիա), Հոլանտա, Հոնկ Գոնկ, Աւստրալիա եւ Նիու Զիլանտ։ Իսկ Օգոստոս եւ Սեպտեմբեր ամիսներուն Ա․Մ․Նահանգներու 23 քաղաներու մէջ 30 համերգներ կու տան։  Ամերիկայ շրջագայութեան ընթացքին Պոպ Տիլանին կը հանդիպին։
Լոնտոն կը վերադառնան հերոսի պատիւներով։ Յուլիս 1964-ին Լիվերփուլ, երբ իրիկուն մը ամբողջ 12 000 երիտասարդներ շարքի կեցած, կը սպասեն համերգի տոմսակ ապահովեն, 60 երիտասարդներ կը մարին։  Նոյն տարին Պիթլս երկու ժապաւէններ կ՛ արտադրեն, որոնք իրենց ինքնակենսագրութիւնն են։ 6 Օգոստոս 1965-ին, Պիթլս կը հրապարակեն «Հելփ» Help ձայնապնակը, որ կ՛ ընդգրկէ նաեւ «Եսթըրտէյ» Yesterday երգը։  15 Օգոստոսին Նիու Եորքի «Շի մարզադաշտ»ին Shea Stadium մէջ, Պիթլսի տուած համերգը բացառիկ յաջողութիւն կ՛ արձանագրէ․ 60 000 ներկաներ եւ 304․000 տոլար հասոյթ (այդ տարիներուն համար հսկայ գումար մը)։  Նոյն տարին կը հրաւիրուին Պաքինհամ պալատը, ուր Էլիսապէթ թագուհիին կողմէ կը պարգեւատրուին «MBE» (Members of British Empire Բրիտանական Կայսրութեան Անդամ) մետալով։
Պիթլս, 1966-ին կրկին Ա․Մ․Ն․կը շրջագային։ 13 Օգոստոս Շիքակօ, 16 Օգոստոս Ֆիլատելֆիա համերգը Philadelphia Concert, իսկ Սան Ֆրանսիսքոյի մէջ կու տան իրենց ամենամեծ համերգներէն մէկը։  Կը հրապարակեն «Րիվոլվըր» Revolver ձայնապնակը եւ ինը ամիս ետք, 2 Յունիս 1967-ին կը հրապարակեն պատմական «Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band» ձայնապնակը․ կը նկատուի ռոք երաժշտութեան ամենակարեւոր ձայնապնակներէն։
1967-ին Պիթլս կ՛արտադրեն «Մաճիքալ Միսթըրի թուր» Magical Mystery Tour հեռատեսիլի համար յատուկ գերիրապաշտական կատակերգակ ժապաւէնը «BBC» կայանին համար։ 20 000 000-է աւելի կը հետեւին հեռասփռումին։  Իսկ Դեկտեմբեր 2012-ին, կը սփռուի ամերիկեան «PBS» կայանէն։
Ժամանակագրութիւն
1960-ական թուականներուն վերջաւորութեան, ընկերային պրկումները իրենց գագաթնակետին հասած են․ երիտասարդութեան խաղաղ բողոքները, հիփիներու շարժումը, մազերը երկայն ձգելը, թեթեւ թմրեցուցիչի գործածութիւնը, խորհրդապաշտութիւնը, արեւելեան փիլիսոփայութիւնները եւ մտապատրանքը արեւմտեան մտածելակերպին եւ կենցաղին հետ կը խմորուին։ Պիթլս իրենց նուագախումբին ղեկավարի՝ Պրայան Էփսթայն, ազդեցութենէն կը սկսին հեռանալ։
20 Մարտ 1969-ին Ճոն Լենոն եւ Եոքօ Օնօ Ճիպրալթար կ՛ ամուսնանան եւ յաջորդ օրը, Ամսթերտամի շքեղ պանդոկէն (ուր իջեւանած էին) կը սկսին Խաղաղութեան արշաւը։ 22 Ապրիլին, Ճոն Ուինսթոն Լենոն անունը Ճոն Օնօ Լենոնի կը փոխէ։  1969-ն կը սեպուի անոնց տարին․  խաղաղութեան ի նպաստ Ճոն Լենոնին արշաւները, թեթեւ թմրեցուցիչի գործածութիւնը (կանապ), տեղափոխութիւններ եւ ճամբորդութիւններ։  25 Նոյեմբերի ն Ճոն Լենոն Անգլիոյ թագուհիին կը վերադարձնէ «MBE» պարգեւը․ իբրեւ բողոք Անգլիոյ Պիաֆրայի եւ Վիեթնամի պատերազմներուն մխրճումին։
Վերջին ձայնապնակը եւ խումբին լուծումը
Պիթլսի վերջին ձայնապնակին խորագիրը՝ «Լեթ իթ պի» Let It Be կարծես գուշակութիւն մըն է։ Իրենց վերջին վաւերագրական ժապաւէնով, ուր կը գերեվարուի ձայնապնակին արձանագրութեան ամբողջ ընթացքը, խումբը ճիշդ այդ կ՛ ընէ․ ամէն ինչ կը ձգէ ինչպէս որ է։  Կը վտանգուի նոյնիսկ անոր հրապարակումը, սակայն արտադրիչ Ֆիլ Սփեքթոր յանձն կ՛ առնէ ժապաւէնի հրապարակումը։
Պիթլս կը լուծուի եւ անոր չորս անդամները առանձին կը շարունակեն երաժշտութեան բնագաւառին մէջ, յաջողութիւններ ձեռք բերելով։
8 Դեկտեմբեր 1980-ին, Նիու Եորք, Ճոն Լենոն կը սպաննուի։ 29 Նոյեմբեր 2001-ին Ճորճ Հարիսոն կը մահանայ։
Ձայնապնակներ
Պիթլս հրապարակած են 12 ալպոմ-ձայնապնակներ եւ միայնակ երգեր singles: Ստորեւ ձայնապնակներու ցուցակը ըստ անգլիական երգացանկին (chart)։
Հրապարակած են նաեւ 23 միայնակ ձայնապնակներ, որոնք մեծ յաջողութիւն արձանագրած են, ինչպէս նաեւ հաւաքածոներ, վերահրատարակումներ եւ համերգներու ձայնագրութիւններ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երաժշտական խումբեր Ստորոգութիւն:Ռոք խումբեր Ստորոգութիւն:Անգլիական ռոք նուագախումբեր
Նայիմ Ալ-Եաֆի
Եաֆիի հայերուն վերաբերող գործերը
Եաֆի անտարբեր չէ մնացած հայութիւնը յուզող հարցերու նկատմամբ։ Իր կեանքի վերջին տարիներուն հրատարակած է հայագիտական բնոյթի 4 գիրքեր։
«مجازرالأرمن و موقف الرأي العام العربي منه» (Հայկական կոտորածներն ու արաբ հանրային կարծիքը անոր հանդէպ), գիրքը կը խօսի Հայկական Ցեղասպանութեան օրերուն արաբ ժողովուրդի դիրքորոշումին մասին՝ պաշտօնական եւ ժողովրդային մակարդակներով։ Հեղինակը գիրքին մէջ նաեւ ընթերցողին կը ծանօթացնէ Հայկական ցեղասպանութիւնը, անոր դրդապատճառները, հետեւանքները, օտար երկիրներու դիրքորոշումներն ու պատասխանատուութիւնը։
-«جمال باشا السفاح» - (Մարդասպան Ճեմալ Փաշա), Ճեմալ Փաշա արաբներուն ծանօթ է «Մարդասպան Ճեմալ Փաշա» մակդիրով, որովհետեւ Ա. Աշխարհամարտի օրերուն՝ 1915-1916-ին Դամասկոս ի եւ Պէյրութ ի գլխաւոր հրապարակներուն վրայ կախաղան բարձրացուցած է 34 արաբ մտաւորականներ՝ բանաստեղծներ, խմբագիրներ, կրթական, մշակութային եւ կրօնական գործիչներ։ Եաֆիի այս գիրքը, որ Ճեմալ Փաշայի մասին գրուած առաջին մենագրութիւնն է արաբ պատմագրութեան մէջ, պատմական դէպքերու քննարկման կողքին, կը վերլուծէ մարդասպանին նկարագիրը, անոր ոճրային բնազդն ու կերպարը։ Վերջին գլուխը նուիրուած է երկու հայորդիներու կողմէ անոր ահաբեկման պատմութեան, ուր հեղինակը կ'անդրադառնայ Հայկական Ցեղասպանութեան եւ Ճեմալի սպանութեան դրդապատճառներուն։
-«صورة التركي في الشعر العربي الحديث – شعر المشرق و المجاهر 1870-1920» - (Թուրքի կերպարը արաբական արդի բանաստեղծութեան մէջ - Արեւելքի ու արտասահմանի բանաստեղծութիւնը, 1870- 1920), հեղինակակից՝ Մահէր Ալ-Մունաճճէտ։ Այս հատորը գրական վերլուծումի կ'ենթարկէ թուրքին կերպարը Ժթ. դարավերջին ու Ի. դարասկիզբին արաբական արեւելքի երկիրներուն մէջ ծաղկած բանաստեղծական գործերուն մէջ։ Գիրքը բաժնուած է երեք գլխաւոր մասերու՝
ա. Թուրքին քաղաքական կերպարը,
բ. թուրքին ընկերային կերպարը
գ. թուրքին կրօնական կերպարը։
-«نضال العرب و الأرمن ضد الستعمار العثماني» (Հայերու եւ արաբներու պայքարը Օսմանեան գաղութատիրութեան դէմ), հեղինակակից՝ Տոքտ. Խալիլ Մուսա։ Գիրքը վեց մասերու բաժնուած է․ առաջինը կը խօսի օսմանցի թուրքերու, արաբներու եւ հայերու մասին,
երկրորդը՝ կը քննարկէ 1839- 1916՝ արաբներու ու թուրքերու յարաբերութիւնները,
երրորդը նուիրուած է հայ եւ թուրք յարաբերութիւններուն 1860-1923 թուականներուն ընթացքին, չորրորդը՝ թուրքերու դէմ հայ եւ արաբ համատեղ պայքարին,
հինգերորդը՝ անոնց քաղաքական պահանջքներուն,
վեցերորդ ու վերջին գլուխը կը խօսի հայ եւ արաբ ժողովուրդներու յարաբերութեան ներկայ վիճակին մասին։
Նայիրի Զարեան
Նայիրի Զարեան, հայ բանաստեղծ, արձակագիր, թատերագիր, հրապարակագիր եւ թարգմանիչ։
Բուն անունով «Հայաստան Եղիազարեան»։ Ծնած է Վանի Խառակոնիս գիւղը։ 1915-ի Մեծ Եղեռնին կը կորսնցնէ ծնողքը։ Կ'անցնի Երեւան, ուր որբանոց կը մտնէ։ 1918-ին կը մասնակցի Սարդարապատի ճակատամարտին։ Բարձրագոյն ուսումը ստացած է Երեւանի, Մոսկուայի եւ Լենիկրատի (այժմ՝ Փեթերսպուրկ) մէջ։
Պարգեւներ
1935 թուականի Յունուարին «Ստալին» բանաստեղծութեան համար արժանացած է պետական բարձրագոյն պարգեւին՝ Լենինի շքանշանի։
Պելճիքայի Ներկայացուցիչներու Պալատ
Պելճիքայի ներկայացուցիչներու պալատ (հոլ.՝ Kamer van Volksvertegenwoordigers, ֆր.՝ la Chambre des Représentants, գերմ.՝ Abgeordnetenkammer), Պելճիքայի դաշնային խորհրդարանի ստորին պալատ: 14 Հոկտեմբեր 2014-էն սկսեալ պալատի նախագահը Նոր ֆլամանտական դաշնութեան անդամ Զիգֆրիտ Պրակկէն է:
Ձեւաւորման կարգը
Ներկայացուցիչներու պալատը կազմուած է 150 պատգամաւորէ, որոնք կ՛ընտրուին համամասնական ընտրական կարգով՝ դ'Օնդտի մեթոտով, կուսակցութիւններու դիրքը որոշելու համար: Սակայն գոյութիւն ունին նաեւ պետութեան դաշնային կառուցուածքի եւ հոլանտախօս ֆլամանտացիներուի ու ֆրանախօս վալլոնցիներու միջեւ յարաբերութիւններու հետ կապուած որոշ իւրայատկութիւններ:
87 պատգամաւոր կ՛ընտրուի հոլանտախօս համայնքէն, իսկ 63-ը՝ ֆրանսախօս եւ գերմանախօս համայնքներէն: Պելճիքայի նահանգը կը ձեւաւորեն 11-էն 10 ընտրական շրջանները (վերջին շրջանը Պրիւքսելի շրջանն է): 11 շրջաններէն 10-ը միալեզու են (5-ական շրջան տլամանտացիներու եւ վալլոնցիներուի համայքներ), իսկ Պրիւքսելեան համայնքը երկլեզու է (ընդ որուն ֆրանկոֆոններու գերակշռութեան պատճառով ընտրուած բոլոր 15 պատգամաւորները վալլանցիներու կուսակցութեան ներկայացուցիչներ են): Իւրաքանչիւր համայնք համապատասխան քանակով պատգամաւորներ կը ներկայացնէ.
Կառավարութիւն ձեւաւորեու համար անհրաժեշտ է ունենալ պատգամաւորներու կէսէն աւելիին աջակցութիւնը: Կառավարութիւն ձեւաւորելու կարեւոր նախապայմաններէն է նաեւ երկու լեզուական համայնքներու ներկայացուցիչ հանդիսանալը:
Ներկայիս կազմը
Ներկայացուցիչներու պալատի ներկայիս կազմը ձեւաւերուած է 2014-ի խորհրդարանական ընտրութիւններուն:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պելճիքայի քաղաքականութիւն Ստորոգութիւն:Ազգային ստորին պալատներ
Մհեր Ջուլհաճեան
Մհեր Ջուլհաճեան, Արցախեան ազատագրական պայքարի նահատակ ազատամարտիկ։
Կենսագրութիւն
Փոքր տարիքէն անդամ կը դառնայ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան «Նաւասարդեան» Պատանեկան Միութեան։ 1984-ին մաս կը կազմէ Հ.Յ.Դ. Լիբանանի Երիտասարդական Միութեան «Րաֆֆի» մասնաճիւղին։ ԼԵՄ-ի մէջ կը ստանձնէ վարչական եւ այլ բազմաթիւ պատասխանատու պաշտօններ։ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի օրերուն, իր մասնակցութիւնը կը բերէ ինքնապաշտպանութեան կռիւներուն։ 1992-ին կը մտնէ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանի բնագիտութեան եւ երկրաբանութեան բաժանմունքը եւ 1989 Դեկտեմբերին կը ստանայ գիտութեան պսակաւորի վկայականը։ 1990-1992 կ’աշխատի Պէյրութի «Չաթալպաշեան» ազգային վարժարանին մէջ, իբրեւ բնագիտութեան ուսուցիչ։ 1989-ին կը նշանակուի Հ.Յ.Դ. «Բաբգէն Սիւնի» Պատանեկան Միութեան վարիչ եւ այս պարտականութիւնը կը շարունակէ մինչեւ Մարտ 1991։ Հոկտեմբեր 1990-ին կու տայ դաշնակցականի իր երդումը եւ կ’անցնի Հ.Յ.Դ. Զաւարեան Ուսանողական Միութեան շարքերը։ 1992-ին կ’ամուսնանայ եւ կը մեկնի Հայաստան։
1992-ին կը մասնակցի Արցախի Մարտունի շրջանի ինքնապաշտպանութեան կռիւներուն։ 23 Օգոստոս 1993-ին Արցախի Մարտունի շրջանի Մարզիլի գիւղին մօտ կը նահատակուի զինակից չորս ազատամարտիկներու հետ, երբ Մերուժան Մոսիյեանի, Արտակ Մնացականեանի, Լեւոն Համբարձումեանի եւ Ռուդիկ Աւագեանի հետ կը ստուգէին հայկական սահմանապահ ուժերու դիրքերը։
Ջուլհաճեանի անունով կը կոչուի Արցախի պետական համալսարանի համակարգչային կեդրոնները, Հ․Յ․Դ․ Լիբանանի Զաւարեան Ուսանողական Միութեան գրադարանները, Հ․Յ․Դ․ Լիբանանի Երիտասարդական Միութեան «Րաֆֆի» մասնաճիւղի սրահը, Հ․Յ․Դ․ Գանատայի պետական միութիւնը։ Ջուլհաճեանի նուիրուած պատրաստուած են բազմաթիւ ֆիլմեր, որոնցմէ մէկն է «Մհեր»-ը։
Աղբիւրներ
= Ծանօթագրութիւններ ==
Ստորոգութիւն:1967 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1993 մահեր Ստորոգութիւն:28 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Պէյրութ ծնածներ Ստորոգութիւն:23 Օգոստոսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ ազատամարտիկներ Ստորոգութիւն:Արցախեան ազատամարտիկներ Ստորոգութիւն:Արցախեան ազատամարտ Ստորոգութիւն:Արցախ
Ռաֆայէլ Էրիսթավի
Ռաֆայէլ Էրիսթավի (რაფიელ ერისთავი, նաեւ՝ Արակվիս Էրիսթավի, Էրիսթով-Արակվսքի, 9 (21) Ապրիլ, 1824, Չալա գիւղ, Կախէթի մարզ, Վրաստան, Ռուսիոյ կայսրութիւն - 19 Փետրուար (4 Մարտ) 1901, Թելաւ), վրացի բանաստեղծ, թարգմանիչ, ազգագրագետ ու բանահիւսագետ։ Սերած է իշխանական տոհմէ։
Կենսագրութիւն
Ռաֆայէլ Էրիսթավի, ծնած է 9 (21) ապրիլ 1824-ին Կախէթի Չալա գիւղին մէջ։ Սորված է Թիֆլիսի մէջ ՝ ազնուականներու երեխաներու համար նախատեսուած դպրոցի մը մէջ եւ զայն աւարտած է 1845 թուականին: 1846 թուականին սկսած է աշխատիլ որպէս քաղաքացիական ծառայող։
Ամուսնացած է Ֆեոդոսյա Էրիսթովա-Գուրիյսկի հետ (1845-1891):
Ռաֆայէլ Էրիսթավիի բանաստեղծութիւնները առաջին անգամ տպագրուած են 1854 թուականին: Գրած էբանաստեղծութիւններ, պատմուածքներ, պիեսներ ու ազգագրագիտական թեմաներով էսսեներ: «Տերգդալեուելբի» խմբակի գրողներիու ազդեցութեամբ 1860-ական թուականներուն սկսած է գրել քաղաքական թեմաներով բանաստեղծութիւններ։ Սակայն անոր ստեղծագործութիւններու հիմնական թեման եղած է գիւղացիութեան կեանքը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:21 Ապրիլի ծնածներ Ստորոգութիւն:4 Մարտի մահացածներ
1930 թուական
1930 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 30րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1930 ծնունդներ
[[Պատկեր:Close-up view of astronaut Neil A. Armstrong, command pilot of the Gemini-8 spaceflight.jpg|աջից|մինի|120px|{{resize|90%|Նիլ Արմսթրոնկ
ծն.5 Օգոստոս]]
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1930 մահեր [[Պատկեր:Portrait of Fridtjof Nansen.jpg|աջից|մինի|120px|Ֆրիտիոֆ Նանսեն
մ.13 Մայիս]]
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1930
Ռիչարտ Հարիս
Ռիչարտ Ճոն Հարիս, (Richard St. John Harris, 1 Հոկտեմբեր, 1930, Լիմերիք, Իռլանտա - 25 Հոկտեմբեր, 2002, Լոնտոն, Անգլիա), իռլանտացի դերասան, երաժիշտ, գրող եւ արտադրող։ Ան մասնակցած է բազմաթիւ ֆիլմերու, օրինակ՝ This Sporting Life եւ King Arthur 1967 թուականին: Ան նաեւ կատարած է Ալպըս Տապլտորին դերը Harry Potter and The Philosopher's Stone (2001) եւ Harry Potter and The Chamber of Secrets (2002) ֆիլմերուն մէջ:
Կենսագրութիւն
Հարիս 6-րդ զաւակն է Միլտրըտ Ժոսէֆինին եւ ունի 8 քոյրեր ու եղբայներ, որոնցմէ են՝ Փաթրիք Իվան (1929-2008), Նոէլ Ուիլլիամ Մայքըլ (1932-1996), Տիարմիտ (1939–1985), եւ Ուիլլիամ Ճորճ Հարիս (1942-2007) :
Դպրոցը աւարտելէ ետք, Հարիս կ'անցնի դէպի Անգլիա որպէսզի շարունակէ արտադրողի մասնագիտութիւնը: Աակայն ան չգտներ յարմար դասընթացքներ եւ կ'որոշէ դառնալ դերասան: Բայց Հարիս կը մերժուի ու կը ձախողի, որուն պատճառաւ ան 6 շաբաթ կը մնայ անտուն: 1956 թուականին, ան սկսաւ թատերախաղերու մէջ դերեր ունենալ, օրինակ՝ The Quare Fellow թատրոնին մէջ : Թատրոններու մէջ մաս կազմելէ ետք, ան սկսաւ դերեր ստանալ ֆիլմերու մէջ ու դարձաւ համաշխարհային նշանաւոր դերասան:
1957 թուականին, Հարիս ամուսնացաւ Էլիզապեթ Ուիլլիամզին հետ եւ անոնք ունեցաւ 3 զաւակներ՝ Ժարետ Հարիս (դերասան), Ճէյմի Հարիս (դերասան) եւ Տամայան Հարիս (արտադրող): Ռիչարտ եւ Էլիզապեթ ամուսնալուծուեցան 1969 թուականին, եւ ետքը Էլիզապեթ ամուսնացաւ Ռեքս Հարիսընին հետ, իսկ Ռիչարտը՝ Ան Թըրքելին: Սակայն 1982 թուականին Ռիչարտ եւ Ան ամուսնալուծուեցան:
1970 թուականին սկիզբին, Ռիչարտը ալքոհոլականէր եւ այս վատ ձեւով կ'ազդէր իր դերասանութեան գործընթացքին եւ մասնագիտութեան, ինչպէս նաեւ իր առողջութեան:
Հարիս մահացաւ 25 Հոկտեմբեր, 2002 թուականին University College հիւանադանոցին մէջ, Լոնտոն, Անգլիոյ մէջ, հիւանդութեան պատճառով :
Ան չկարողացաւ Տամպլտորին կերպարը շարունակել Հէրի Փոթըր ֆիլմերուն մէջ, եւ իր դերը կատարեց Մայքըլ Կամպընը :
Յղումներ
Ստորոգութիւն:Իրլանտացի դերասաններ Ստորոգութիւն:1 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:25 Հոկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:1930 ծնունդներ Ստորոգութիւն:2002 մահեր
Անտորրա Լէ Վալէ
Անտորրա փոքր երկիրը կը գտնուի Փիրէնեան լեռներու հովիտին մէջ, Սպանիոյ եւ Ֆրանսայի սահմանին վրայ։ Ունի ցուրտ ձմեռներ։ Օդը չորս է։ Գլխաւոր գետն է Ռիու Վալիրա։ Տարածութիւնը 465 քառ.քմ. է։ Բնակչութեան թիւը 11.000։
Ժողովուրդը կը բաղկանայ գաթալաններէ, որոնց լեզուն պաշտօնականն է։ Կը խօսուի նաեւ ֆրանսերէն։
Պատմութիւն եւ Կառավարութիւն
Անտորրայի կազմութեան պարագաները եւ սկզբնական պատմութիւնը կը մնան շփոթ։
Անտորրա ինքնավար եւ կիսանկախ հանրապետութիւն մըն է, որ ենթակայ է Ֆրանսայի կառավարութեան պետին եւ Իւրկէլի (Սպանիա) Սրբազանին գերիշխանութեան, 1607-էն ի վեր։ Որպէս հանրապետութիւն, սահմանադրութեամբ օժտուեցաւ Նափոլէոն Պոնափարթի կողմէ, 1806-ին։ Տարեկան 960 ֆպանքի տուրք մը կը վճարէ Ֆրանսայի եւ 460 փըզեթա՝ Սրբազանին։
Կը կառավարուի ընդհանուր Խորհուրդով մը, որ կը բաղկանայ 24 անդամներէ եւ որ կ՛ընտրուի ընտանիքներու պետերու ժողովին կողմէ։
Դատական կազմը կը նշանակուի հովանաւորող երկու կողմերէն։
Ընդհանուր քուէարկութիւնը ջնջուեցաւ 1941-ին։
Տնտեսական պայմաններ
Անտորրա ունի երկաթ, կապար, տախտակ, արզն, քար։
Զբօսաշրջիկութիւնը կարեւոր եկամուտ մը կ'ապահովէ։