cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Բագրատունիներու Թագաւորութիւն
Խորհրդանիշեր
Այս զինանշանային պատկերը բազմաստիճան է եւ բարդ։ Յատակի կամ առաջին աստիճանը կը կազմէ բարձր շրջանակով ընդհանուր պատէն անջատուած երկյարկանի եկեղեցատիպ ուղղանկիւն շրջանակը։ Առաջին յարկի կամ մեծ ուղղանկիւնին մէջ արձանային եղանակով ու ողորկ մշակումով քանդակուած է՝ գլուխով դէպի ձախ ուղղուած յովազը՝ վարգի պահուն։ Յովազի մարմինը երկարած, երկար վիզը քաշուած դէպի վեր, մէջքը շեղած է դէպի վար, առջեւի ձախ թաթը ինկած է ետեւ, ետեւի ձախ ոտքը՝ առաջ, որ կ՝ապահովէ հաստատուն վարգը, պոչը՝ մարմինին զուգահեռ, երկարած է օդին մէջ։
Ամբողջ պատկերը իր համաչափութեան մէջ եկեղեցի ի կերպար ունի։
Անի քաղաքի զինանշանին վրայ ալ մնացած է յովազը։ Այդ կ՝ապացուցէ 1273 թուականին Անի քաղաքին մէջ պատրաստուած փորագրազարդ գրակալի վրայի յովազի պատկերը։ Կենդանին այստեղ գլուխով ուղղուած է դէպի աջ եւ դարձեալ պատկերուած է վարգի պահուն։ Գլուխը ուղղահայեաց դիրքով է, վիզին գնդաւոր օղակը, ինչպէս նաեւ առջեւի աջ թաթին վրայ պատկերուած գունդը, իշխանութեան նշան են։ Յովազի մէջքին յենուած հիմքին վրայ փորագրուած է շրջանակաւոր վարդեակ, որ կը փոխարինէ կենաց ծառը եւ կը խորհրդանշէ յաւերժութիւնը։ 9-րդ դարու 50-ական թուականներու կէսին Բագրատունիներու զինանշանը կը դառնայ համահայկական թագաւորութեան խորհրդանիշ։
Հայոց Արշակունի թագաւորներու թագադիրներ կամ Մարզպանական Հայաստանի իշխաններու եղած ժամանակ Բագրատունիներու զինանշանի մասին տեղեկութիւններ չկան։ Հայաստանի թագաւոր եղած ժամանակ անոնց զինանշանի վրայ առկայ են թէ՝ առիւծ ի կամ յովազ ի, թէ՝ արծիւի պատկերներ։
Բագրատունիներու առիւծի պատկերով ամէնէն հին զինանշանը կը գտնուի Կարսի Առաքելոց եկեղեցւոյ հարաւային ճակատին վրայ։ Առաքելոց եկեղեցին կառուցուած է Աշոտ Երկաթ ի եղբօր՝ Աբաս Բագրատունի թագաւորի օրօք՝ 930-943 թուականներուն։ Առիւծի պատկերը ստեղծուած է հարթաքանդակի եղանակով քարի վրայ փորուած քառակուսիին ներսը։ Առիւծին գլուխը ուղղուած է դէպի աջ նայելով դիտողին։ Որպէս իշխանութեան նշան՝ առջեւի աջ թաթը բարձրացուցած է վեր, պոչը՝ վեր երկարած։ Փաստօրէն, եւ ամենայն հաւանականութեամբ՝ Առաքելոց եկեղեցւոյ պատին վրայ, զինանշանը կը պատկանի Աբաս թագաւորին։
Անիին մէջ գտնուած սալաքարին վրայ առիւծի պատկերը ստեղծուած է քանդակային եղանակով։ Առիւծին գլուխը ուղղուած է դէպի աջ եւ բացարձակապէս կրկնօրինակն է Կարս ի քանդակին։ Առաւել մանրամասնօրէն քանդակուած են կենդանիին փքած կուրծքը, հարթ բաշը, հաստ ու ընդգծուած յօնքերը, վիզը, դէմքը։ Ճակատին փորագրուած շեղանկիւնը կը խորհրդանշէ իշխանապետ ըլլալը։
Որպէս Բագրատունիներու խորհրդանիշ՝ նոյն առիւծը, պատկերուած է Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան եւ Հայաստանի Երրորդ Հանրապետութեան զինանշաններուն՝ վահանի աջ կողմի վերի մասին վրայ։ Անիին մէջ գտնուած են եւս երկու զինանշանային քանդակներ՝ Առիւծին գլուխը դէպի աջ ուղղուած։ Վստահօրէն կարելի է փաստել, որ Բագրատունիներու կեդրոնական իշխանութեան զինանշանը նաեւ կը գտնուի Կարսի Առաքելոց եկեղեցւոյ գմբէթի խորշերէն մէկուն մէջ։
Բագրատունիներու զինանշան-արծիւը քանդակուած է արձանային եղանակով եւ ունի ուղղահայեաց կառուցուածք։ Թռչունի թեւերը հպուած են մարմինին, կուրծքը՝ դուրս ցցուած, վիզը՝ թեքուած քիչ մը ձախ եւ գլուխը՝ ջարդուած։ Հզօր ճանկերուն մէջ պոչին սեղմած կը պահէ ինչ-որ անորոշ կենդանի։ Քանդակը ստեղծուած է թեփոտ կամ տաշուած քանդակային եղանակով։
Բագրատունիներու՝ Անիի շրջանէն, յայտնի է զինանշանային մէկ այլ տարբերակ, որ կը գտնուի հայոց մայրաքաղաքի գլխաւոր եկեղեցւոյ՝ Անիի Մայր տաճարի արեւմտեան ճակատին։ Այստեղ՝ կեդրոնական մասը, իրարու զուգահեռ, երկու խորշերու գլուխին, գրեթէ նոյն ոճով քանդակուած են զինանշան-արծիւի պատկերներ։ Արծիւը ունի հորիզոնական կառուցուածք, պատկերուած է այն պահուն, երբ երկինքէն, թեւաբախումով, բացուած պոչով կ՝իջնէ ու կը ճանկէ զոհին։ Ամբողջ պատկերը շարժման մէջ է. հզօր թեւերը ալիքաձեւ, ոլորուն կը ճախրեն օդին մէջ, մագիլները խրուած են աննշան եւ անորոշ զոհի մարմինին մէջ ու սեղմուած են հզօր պոչին։
Արծիւին գլուխը քիչ մը ձախ թեքուած եղած է, որ կ՛որոշէ նաեւ կուրծքի ձախ ուղղուածութիւնը։ Ինչպէս եւ Կարսի, Անիի Մայր տաճարի երկու արծիւներու գլուխներն ալ կոտրուած են, քանի որ զինանշանային այս անզուգական պատկերները որոշ չափով կը խամրին։
Զինանշանային արծիւաքանդակները թէեւ զուրկ են մանրամասներու ընգծումէն եւ ընդհանրապէս մշակուած չեն, սակայն լաւագոյնս կ՝արտայայտեն հզօր թագաւորներու՝ Բագրատունիներու կարգավիճակը. անոնք այնքան հզօր էին, որ իրենց դէմ թշնամիները աննշան ոչնչութիւն են։ Բագրատունիներու այս զինանշանը կերտուած է Գագիկ Ա. թագաւորի օրօք, երբ Բագրատունիները կը գտնուէին փառքի գագաթնակէտին, եւ իրենց զինանշան ալ այդ կ՝ապացուցէ։
Անիի մայր տաճարի զինանշանային պատկերի նմանութեամբ՝ երկու նոյնատիպ արծիւապատկերներ են փորագրուած Անիի միջնաբերդի պալատական եկեղեցւոյ ներսը։ Եկեղեցին կառուցուած է Բագրատունիներու օրօք՝ 10-11-րդ դարերուն։
Աւելի ուշ Բագրատունիներու զինանշանային պատկերները որդեգրեցին իրենց Բագրատունեաց տոհմէն սերունդ համարող՝ ժառանգորդ Զաքարեաններ ը։ Զաքարէ Բ․-ի եւ Իվանէ Աճի համար որոշ փոփոխութիւններով օգտագործուեցաւ Կարսի Առաքելոց եկեղեցւոյ արծիւապատկերները, իսկ Վահրամեաններ ը որդեգրեցին Անիի Մայր տաճարին գտնուող զինանշանը՝ անոր վրայ որոշ յաւելում կատարելով։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայաստան
Թալինի շրջան
Պատմութիւն
Թալինի շրջանի տարածքը դեռ հնադարուն եղեր է Հայաստանի կազմի մէջ՝ Երվանդունիների (Ք.Ա. 570-201) եւ Արտաշէսանների (Ք.Ա. 189-1) թագաւորության ժամանակ։ Աւելի ուշ Թալինի շրջանի տարածքը կազմեր է Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի մէջ։ Տարբեր ժամանակաշրջաններուն այն եղեր է Կամսարականներու, Պահլավունիներու, Վաչուտեաններու եւ այլ իշխաններու տոհմական կալուածքը։ 9-րդ դարու վերջը մտեր է Բագրատունեաց թագաւորութեան, ապա՝ Զաքարեան իշխանապետութեան մէջ։ 14-16-րդ դարերուն այն մտեր է մոնղոլական, ապա՝ կարակոյունլու եւ ակկոյունլու թուրքմենական պետութիւններու մէջ։
Պարսկական տիրապետութեան ժամանակ Թալինի շրջանը Երեւանի կուսակալութեան, ապա Երեւանի խանութեան մէկ մասն էր։ Արեւելեան Հայաստանը Ռուսաստանին միանալէն յետոյ, այն մտեր է Հայկական մարզի, Երեւանի նահանգի Ալեքսանտրափոլի գաւառի, Հայաստանի մէջ խորհրդային կարգեր հաստատուելէն յետոյ՝ Լենինականի եւ Էջմիածնի գաւառներու մէջ։
Ճարտարապետական յուշարձաններէն նշանաւոր են են Շենիկի (5-րդ դար), Մասթարայի (6-րդ դար), Գառնհովտի (6-7-րդ դարեր), Իրինդի (7-րդ դար), Ներքին Սասունաշէնի եկեղեցիները, Քրիստափորի վանքը (7-րդ դար), Թալինի Կաթողիկէ եւ Սուրբ Աստուածածին եկեղեցիները, Ներքին Թալինի քարաւանատունը (13-14-րդ դարեր) եւ այլն։ Կան կիկլոպեան ամրոցներ, կրոմլեխներ։
Շրջանային կուսակցական կազմակերպութիւնը ստեղծուեր էր 1930 թուականին։ 1987 թուականին կար 96 սկզբնական կուսակցական, 137 կոմերիտական կազմակերպութիւն։ Լոյս կը տեսնէր «Կոմունիզմի դրօշակով» շրջանային թերթը։
Բնակավայրեր
Թալինի շրջանի վարչական կեդրոնն էր Թալին քաղաքը։ Ունէր 2 քաղաքատիպ աւան (Թալին, Արագած), 2 աւանային եւ 11 գիւղական խորհուրդ։ Բնակավայրերն են՝
Պատկերասրահ
Ստորոգութիւն:Թալինի շրջան
1760 թուական
1760 թուական, նահանջ տարի, 18րդ դարու 60րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1760 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1760 մահեր
Ստորոգութիւն:1760
Յորդանանի Սահմանադրութիւն
Յորդանանի Հաշիմեաններու հարստութեան սահմանադրութիւն (արաբ․՝ الحرس الملكي الأردني‎‎), Յորդանանի մայր օրէնք, որ ընդունուած է 11 Յունուար 1952-ին եւ փոխուած է քանի մը անգամ ։ Անիկա կը սահմանէ ժառանգական միապետական համակարգը ներկայացուցչական խորհրդարանի հետ, ինչպէս նաեւ պետութեան առանձնացուած լիազօրութիւնները (օրէնսդիր, գործադիր եւ դատական), քաղաքացիներու իրաւունքներն ու պարտականութիւնները, նիւթական գործառոյթները եւ սահմանադրական կանոնները ։
Պատմութիւն
Յորդանանի մէջ առաջին անգամ բնական օրէնքները հրապարակուած են Ապրիլ 1928-ին Բրիտանական հովանաւորութեան ներքոյ։ Մայիս 1946-ին Յորդանանի ամբողջական անկախացումէն ետք, երբ երկրի վրայ վերացաւ Բրիտանիայի հովանաւորութիւնը, գրուեցաւ նոր սահմանադրութիւն, որ պաշտօնական տեղեկագրերուն մէջ հրապարակուեցաւ 1 Փետրուար 1947-ին, իսկ խորհրդարանի կողմէ ընդունուեցաւ 28 Նոյեմբեր 1947-ին։
Քանի մը տարի ետք սահմանադրութունը փոփոխութեան ենթարկուեցաւ թագաւոր Թալալ Իպն Ապտալայի կողմէ եւ վաւերացուեցաւ 1 Յունուար 1952-ին։ Ընդհանուր առմամբ սահմանադրութիւնը առաջադիմական է։ Քննադատութիւնները մեծ մասամբ կը վերաբերին այն հանգամանքին, որ չափէն շատ լիազօրութիւններ վերապահուած է միապետին ։
Արշիլ Կորքի
Արշիլ Կորքի, աւազանի անունով՝ Ոստանիկ Ատոյեան (15 Ապրիլ, 1904 - 21 Յուլիս, 1948), ազգութեամբ հայ ամերիկացի գեղանկարիչ։ Կորքի հիմնաւոր եւ առաջնորդող ազդեցութիւն ունեցաւ գեղանկարչութեան մէջ վերացական արտայայտչապաշտ ուղղութեան վրայ։ Ան իր կեանքին մեծ մասը ապրեցաւ որպէս Միացեալ Նահանգներու քաղաքացի։ Ռոթքոյի, Ճեքսըն Փոլոքի եւ Ուիլըմ տէ Քունինկի հետ միասին, Կորքի հռչակուած եւ ընդունուած է որպէս 20-րդ դարու ամերիկացի ամենաազդեցիկ նկարիչ-գծագրիչներէն մէկը։ Ըստ բացատրութեանց, անոր գործերը կը կրեն ազդեցութիւնը՝ Հայոց ցեղասպանութեան ընթացքին, իր ապրած տառապանքին եւ կրած կորուստներուն։
Կենսագրութիւն
Կորքին ծնած է 15 Ապրիլին, 1904 թուականին, Խորկոմ գիւղը, Վանա լիճին ափերը, Օսմանճեան Կայսրութեան մէջ։ Չափահաս օրերուն յստակ չէ յայտարարած ծննդեան թուականը, տարիէ տարի փոխելով. 1908 թուականին, իր հայրը գաղթեց ԱՄՆ, ջարդերէն խուսաբելու, իր ընտանիքը Վան ձգելով։
1915 թուականին, Արշիլը իր մօր ու երեք քոյրերուն հետ կը փախչի դեպի Ռուսական հսկողութեան տակ գտնուող տարածք։ Ժամանակ մը ետք, մայրը կը մահանայ Երեւանի մէջ, սովի պատճառով, 1919 թուականին։ ԱՄՆ հասնելէ ետք, 1920 թուականին, Արշիլը իր հօր կը միանայ, բայց բնաւ առիթը չէին ունեցած մտերմանալու։
Իր ինքնութիւնը փոխելու ցանկութիւնէն մղուած կ՚որդեգրէ «Արշիլ Կորքի» անունն ու մականունը, ինքզինքը վրացական ազնուական ըսելով (վրացական Արշիլ անունը առնելով), եւ նոյնիսկ պնդելով՝ թէ ինքը Ռուսական գրագէտ Մաքսիմ Կորքիին հարազատ է։
Ստեղծագործութիւններ
Կորքին 1922-ին կ'արձանագրուի Պոսթընի Նիւ Սքուլ օֆ Տիզայն (անգլ.՝ New School of Design) համալսարանը: Հետեւաբար հոն կիսաժամ ուսուցչութեան կը սկսի: 1920ներու ընթացքին մէծամասնութեամբ յետ-տպաւորապաշտական գործեր առաջ կը բերէ բայց միաժամանակ տպաւորապաշտութենէն ազդուած է: Այս ընթացքին Նիւ Եորք կը բնակի ուր Փոլ Սէզանէն (անգլ.՝ Paul Cézanne) կ'ազդուի: 1925-ին Էտմընտ Կրիսըն (անգլ.՝ Edmund Greacen) Grand Central Art Galleries-ի տնօրէնը, իրեն կ'առաջարկէ Grand Central School of Art ուսումնարանը ուսուցչութիւն ընել: Կորքին այս առաջարկը կ'ընդունի եւ մինչեւ 1931 հոն կը մնայ: 1927-ին, Կորքին Էթըլ Քրեյմըր Շուապակըրի (անգլ.՝ Ethel Kremer Schwabacher) հետ կը ծանօթանայ ու անբաժան ընկերներ կը դառնան: Շուապակըրը կ'ըլլայ իր առաջին կենսագիրը: Կորքին կ'ըսէ.«Հոգեկան սնունդը արուեստագէտի սերմն է: Երեւակայութիւնը արուեստագէտին վրձինի մազերն է: Ինչպէս որ աչքը ուղեղի զգայարանն է, արուեստն ալ իմ ամենաներքին ըմբռնումովս իմ աշխարհահայեացքովս հաղորդելու միջոցս է:»:
1931-ին, Կորքին, որոշ գործերուն մէկ շարքը Նիւ Եորքի Downtown Gallery-ին կը ղրկէ որոնք 100 տոլարէ 450 տոլար կ'արժեն: (Պատկերասրահի արձանագրութիւնները արուեստագէտին անունը «Archele Gorki» ձեւով հեգուած է որ վերչաւորութեան «y» տառը «i» տառին հետ փոխուած է: Կորքիին այս միջոցին առաջ բերած գործերուն մէծամասնութիւնը ստորագրուած չէն:) Այս պատկերասրահին հետ իր յարաբերութիւնը յայտնի չէ: Տիկին Ճոն Տ. Ռաքըֆելլըր (անգլ.՝ John D. Rockefeller) որ իրական անունը Էպպի Օլտրիջ Ռաքըֆելլըր (անգլ.՝ Abby Aldrich Rockefeller) է, պատկերասրահէն Պտուղ (անգլ.՝ Fruit) անունով Սէզանայի կերպով անկենդան բնութեան նկարչութիւն մը կը վճարէ: Հաւանաբար Կորքին պատկերասրահի տնօրէնին ծանօթացնողը Սթիւըրթ Տէյվիսն (անգլ.՝ Stuart Davis) է որուն երկերը կանոնաւորապէս կը ցուցադրուէին:
1933-ին, Արշիլ Կորքին «Works Progress Administration Federal Art Project»-ի մէջ աշխատող առաջին արուեստագետներէն մէկը եղաւ։ Նաեւ Ալիս Նիըլ (անգլ.՝ Alice Neel), Լի Քրեսնըր (անգլ.՝ Lee Krasner), Ճեքսըն Բօլլօք (անգլ.՝ Jackson Pollock), Տիէկօ Ռիվէռա (անգլ.՝ Diego Rivera), Մարք Րօթքօ եւ այլն ալ այս ծրագիրը աշխատողներէն էն:
«Nighttime», «Enigma», «Nostalgia» (1930-1934) գործերու բարդ շարքն է, որ կը յատկանշէ այդ ժամանակաշրջանը իր գործին եւ ոճին հոլովութեան մէջ։ «Portrait of Master Bill» կտաւը կը նկարագրէ Կորքիին նկարիչ ընկերը՝ Ուիլլեմ տը Քունինկը։ Տը Քունինկը ըսաւ «Ահագին արուեստագէտներու հանդիպած եմ, բայց յետոյ հանդիպեցայ Կորքիին... Իր մեծ ձիրքն այն է՝ որ միշտ նպատակակէտին կը հասնի. տպաւորի՛չ։ Ուրեմն անմիջապէս իրմով հետաքրքրուեցայ եւ մտերիմ ընկերներ դարձանք։ Հաճելի եր նոր տեղ մը հանդիպող երկու օտարներ ըլլալ։» Սակայն նոր պատահած հրատարակումներ կը հաստատեն թէ նկարը տը Քունինկը չի նկարագրեր, բայց իրականութեամբ՝ շուէտական ատաղձագործի մը դիմանկարն է։ Կորքին իրեն կը կոչէր Մասթըր Պիլ (անգ. Master Bill) ու իրեն գեղարուեստի դաս տուած էր իր աշխատանքին փոխարէն։
Երբ Կորքին իր նոր գործը ցոյց կու տայ Անտրէ Պրըթօնին 1940-ներուն, նոր ստեղծած նկարչութիւնները տեսնելէն ետք, մանաւանդ «The Liver is the Cock's Comb» կտաւը,Պրըթօնը կը հաստատէ, թէ այս երկը «Ամերիկա ստեղծուած նկարչութիւններէն ամէնակարեւորը», ու նաեւ կը հաստատէ, թէ Կորքին գերիրապաշտ է, որ Պրըթօնէն կողմէն ամենամեծ գնահատումն է։ Պատկերը ցուցադրուեցաւ գերիրպաշտներուն վերջին ցուցահանդեսին ընթացքին, «Galerie Maeght»-ը, Փարիզ, 1947 թուականին։
Մայքըլ Աօփինկը (անգլ.՝ Michael Auping), Ֆորթ Ուորֆի «Modern Art Museum»-ին ցուցահանդէսները կազմակերպիչներէն մէկը, այդ պատկերին մէջ զգաց «զօրաւոր սեռական խաղարկութիւն» մը, իր հայկական անցեալէն կարօտագին ակնարկութիւններով միաձուլուած։ 1944 թուականին իր գործը ցոյց կու տայ թէ հետզհետէ ինք կ՚անկախանայ Սէզանի եւ Փիքասոյի ազդեցութիւններէն, դէպի իր անձնական ոճը, եւ անկասկած իր լաւագոյն երկերէն մէկն է The Liver is the Cock's Comb նկարը։ Շատ լայն է ինքը, ու կը նկարագրէ «վերացական, կիսաթափանցիկ գոյներով ներկուած թաց փետուրներով լցուած, որոնք փշոտ, կարծես պատռուած ձեւերու շուրջը հաւաքուած են, նեղ, սուր սեւ գիծերով ներկուած, կտուցներ ու ճանկեր ձեւացնող տեսարան մը»։
Արշիլ Կորքիի Մեծ Թիւով Գործեր Պիտի Բերուին Հայաստան
Աշխարհահռչակ նկարիչ, վերացական արտայայտչապաշտութեան ամերիկեան դպրոցի գլխաւոր ներկայացուցիչ Արշիլ Կորքի 1916-19 թուականներուն՝ հայոց պատմութեան ամէնէն բարդ ժամանակաշրջանին կ՛ապրէր Երեւանի կեդրոնը։ Այդ տարածքը այսօր կը կոչուի Աբովեան փողոցի փակուղի. յայտնի լրագրող, հասարակական գործիչ Ադօ Ադոյեան նկարիչին հօրեղբօր տղան էր, որուն հետ անցուցած էր ամբողջ մանկութիւնը։
Աշխարհի ամէնէն նշանաւոր ցուցասրահներուն մէջ կը գտնուին Արշիլ Կորքիի նկարները։ Հայաստանի մէջ, այսօր, կայ միայն մէկ գծանկար, սակայն ան Հայաստանին կտակած է բաւական մեծ թիւով նկարներ, որոնք Հայաստան պիտի բերուին եւ պիտի հանգրուանեն Էջմիածինի մէջ։
Արշիլ Կորքիի կտաւները
Արշիլ Կորքիի կտաւները կը գտնուին ԱՄՆ-ի շարք մը նշանաւոր, Լոնտոնի «Թեյթ» եւ Փարիզի Ժորժ Փոմփիտուի անուան ժամանակակից արուեստներու թանգարաններու մէջ, ցուցադրուեր են աշխարհի բազմաթիւ քաղաքներու մէջ։
Աղբիւրներ
ՆԻՒ ՃԸՐԶԻ․- «ԿՈՐՔԻԻ ԵՐԱԶԱՅԻՆ ՊԱՐՏԷԶԸ»՝ ՕՓԵՐԱՅԻ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՄ
Արշիլ Կորքիի Մեծ Թիւով Գործեր Պիտի Բերուին Հայաստան
Գառնիկ (անձնանուն)
Գառնիկ, հայկական արական անուն։ Հայերէն գառն բառի փաղաքշական ձեւն է։ Կայ նաեւ Գառնուկ ձեւը։ Գառնիկ անձնանունը կը գործածուէր մինչեւ 6-րդ դար, այնուհետեւ դուրս եկած է գործածութենէ եւ կրկին վերականգնուած 19-րդ դարուն :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ
Սարդ
Սարդը ցամաքային միջատ մըն է:
Բացատրութիւն
Սարդերը ընդհանրապէս կ'ապրին Ափրիկեան ցամաքամասին վրայ:
Փամփուշտ (ռազմական)
Գնդակ -Որսորդական եւ մարզական զէնքի մարտական փամփուշտի գլխաւոր մասը։
Գնդակի խոց բացող ուժը կախուած է անոր կեցուածքով, խոց բացող հեռավորութենէն մինչեւ ներքին լրացուցիչ հանդերձանքը։ Հիմնականում բաղկացած է կապարի միջուկով եւ մելիքոնէ ամուր պատեանով։ Ամրացուած է փամփուշտի պատեանի մեջ։
Գոյութիւն ունի զրահահար, հրկիզող, լուսածրող եւ այլ գնդակներ։[1]
Ժան-Փոլ Կիրակոսեան
Ժան-Փոլ Կիրակոսեան, լիբանանահյ գեղանկարիչ, արուեստագէտ Փոլ Կիրակոսեանին զաւակը։
Կենսագրութիւն
Քանատացի՝ ծագումով լիբանանցի, գեղանկարիչը ծնած է Պէյրութ։ Ան անուանի գեղանկարիչ Փոլ Կիրակոսեանին երկրորդ զաւակն է։
Կիրակոսեան հասակ առած է իր հօր արուեստանոցին մէջ, ուր փոքր տարիքին ի յայտ եկած է անոր ստեղծագործական տաղանդը՝ երբ ան կանուխէն սկսած է իւղէ դիմանկարներ պատրաստել :
Ան ազդուած է արուեստի եւ գեղանկարչութեան գրեթէ բոլոր դպրոցներէն, որոնք իրենց ազդեցութիւնը ձգած են արտայայտչական ոճի ստեղծագործութիւններուն վրայ: Ազդուած է քարանձաւային նկարչութենէն` Լասքօ կամ Ալթամիրա, ինչպէս նաեւ Վան Կոկէն, տա Վինչիէն, Քարապաճիոյէն եւ Ճիոթթոյէն :
1979-1980 յաճախած է Աւստրիոյ Վիեննա քաղաքի սիրողական նկարիչներու արուեստի դպրոցը:
1983-ին Ժան-Փոլ անցած է Թորոնթօ, Քանատա․ իսկ 1984-87-ը յաճախած՝ Օնթարիոյի համալսարանի գեղարուեստի բաժինը (O.C.A.):
«Տը Թել Թէյլ Հարթ» (The Tell-Tale Heart)
Առաջին անգամ հրատարակուած է 1843-ին, «Տը Փայոնիր» (The Pioneer) հրատարակչութեան կողմէ։
Ժան-Փոլ Կիրակոսեան
Կենսագրութիւն
1989-1996 թուականներուն, ապրած է Փարիզ, Ֆրանսա․ ապա Գերմանիա:
«Տը Թել Թէյլ Հարթ» (The Tell-Tale Heart)
Անիկա կը համարուի անգլերէն գրականութեան ամէնէն նշանաւոր եւ յաջող գործերէն մէկը, ինչպէս նաեւ Փոյին ամէնէն կատարեալ պատմութիւններէն մէկը:
Ժան-Փոլ Կիրակոսեան
Կենսագրութիւն
1999-2007 թուականները անցուցած է Պէյրութի եւ Պերլինի միջեւ:
«Տը Թել Թէյլ Հարթ» (The Tell-Tale Heart)
Նիւթը
Պատմուածքը կը խօսի անձի մը մասին, որ իր ճիգերով կը փորձէ ընթերցողին յայտնել, թէ ինք «ողջմիտ» անձ մըն է, միաժամանակ կը նկարագրէ, թէ ինք ինչպէս ծերունի մը սպաննած է:
Ժան-Փոլ Կիրակոսեան
Կենսագրութիւն
2008-2009 թուականներուն, անցած է Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա։
Ժագ Իհմալեան
Իհմալեան Ժագ (Jak İhmalyan, Жак Гарбисович Ихмальян, ), հայ գեղանկարիչ։
Ժան-Փոլ Կիրակոսեան
Կենսագրութիւն
2011-2013, 2 տարի Ասիոյ տարեբեր երկիրները այցելելէ ետք, Չինաստանի Փեքին քաղաքին մէջ արուեստանոց մը հիմնած է:
Ժագ Իհմալեան
Կենսագրութիւն
Յաճախած է Ֆրանսական վարժարան եւ կերպարուեստի Ակադեմիայի նկարչական վարժարանը։
«Տը Թել Թէյլ Հարթ» (The Tell-Tale Heart)
Նիւթը
Դէպքերը կը նկարագրուին Ա. դէմքով, անծանօթ պատմիչի մը կողմէ : Փոյին նկարագրութեամբ, զոհը՝ ծերունին, ունէր անգղի աչքեր, որոնք կը սարսափեցնէին պատմիչը, ուստի ան զգոյշ ձեւով կ'որոշէ սպաննել ծերունին:
Ժան-Փոլ Կիրակոսեան
Կենսագրութիւն
2015-ին տեղափոխուած է Նիւ Եորք, Ամերիկա։
Ժագ Իհմալեան
Կենսագրութիւն
Աշխատակցած է «Նոր Օր»-ի՝ բանաստեղծութիւններով, եւ նկարազարդած՝ «Պարտէզ» մանկապատանեկան հանդէսը։ Նմանապէս նկարազարդած է Պէյրութի «Գիրք Գրականութեան եւ Արուեստի» պարբերաթերթը, եւ իբրեւ խմբագիր պաշտօնավարած է Մոսկուայի ռատիոկայանի թրքական բաժնին մէջ։ Ուսուցչագործած է Պէյրութի «Յովակիմեան-Մանուկեան» եւ «Մխիթարեան» վարժարաններուն մէջ։ Դասախօս նշանակուած է Մոսկուայի «Լոմոնոսով» համալսարանի Արեւելեան Լեզուներու բաժնին մէջ։ Աստանդական կեանք մը ապրած է գաղափարական համոզումի (թուրք համայնավար կուսակցութեան ղեկավար մարմին մաս կազմելուն պատճառով), եւ անոր վերջնական կայքը եղած է Մոսկուա քաղաքը, ուր ստանձնած է ռատիոկայանի թրքերէն բաժնի խմբագրութիւնը ։
Ժան-Փոլ Կիրակոսեան
Ցուցահանդէսներ
Աշխարհի տարբեր երկիրներու մէջ ունեցած է քանի մը տասնեակ ցուցահանդէսներ․
1761 թուական
1761 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 61րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1761 ծնունդներ
Ժագ Իհմալեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1922 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1978 մահեր Ստորոգութիւն:30 Յունիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:1 Ապրիլի մահացածներ
1761 թուական
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1761 մահեր
Ստորոգութիւն:1761
«Տը Թել Թէյլ Հարթ» (The Tell-Tale Heart)
Նիւթը
Պատմութեան մէջ, յստակ չէ թէ ինչպէս եղած են ծերունիին եւ պատմիչին յարաբերութիւնները: Պատմիչը կ'ուրանայ, թէ ինք ատելութեան զգացումներ ունէր ծերունիին հանդէպ, ըսելով թէ ծերունին երբեք վնաս չէ հասցուցած իրեն եւ ինքզինք կ'արդարացնէ ըսելով, թէ անձնական պատճառներով չէ, որ սպաննած է զայն, այլ իր անգղի նմանող աչքերուն համար, որոնք ըստ իրեն, ժխտական ազդեցութիւն կը ձգէին իր վրայ: Պատմիչը քանի մը անգամ կը շեշտէ, թէ ան կը սիրէր ծերունին, միայն չէր սիրեր անոր աչքերը:
Պատմիչը կ'ըսէ, թէ ինք զգուշութեամբ եւ մտածուած ձեւով սպաննած է ծերունին եւ, թէ ինք խելագար անձ մը չէ: Եօթ օր, ամէն գիշեր, պատմիչը ծերունիին սենեակին դուռը կը բանար եւ տեսնելով, թէ անոր անգղի աչքերը փակ են, կը հրաժարէր զինք սպաննելէ:
Ութերորդ գիշերը, ծերունին կ'արթննայ, երբ աղմուկ մը կը լսէ: Պատմիչը չի տատամսիր եւ աղօտ լոյսի մը միջոցով կը նշմարէ, թէ ծերունիին անգղի աչքերը բաց են: Կը լսէ ծերունիին բարձր ու վախով լեցուն սիրտին տրոփիւնները ու անմիջապէս կը յարձակի անոր վրայ ու կը սպաննէ զինք:
Ան անդամահատելով ծերունին, դին կը պահէ սենեակի մը յատակի տախտակներուն տակ, անհետացնելով բոլոր փաստերը: Սակայն, դրացիները տարօրինակ ձայներ լսելով, կը կանչեն ոստիկանները եւ քանի մը վայրկեան ետք երեք ոստիկաններ կը հասնին պատմիչին տունը: Պատմիչը զանոնք կը տանի ծերունիին սենեակը, ուր կը գտնուէր դին: Բոլորը կը նստին այդ սենեակին մէջ։ Ոստիկանները տեսնելով պատմիչին հանդարտ եւ խաղաղ վարուելակերպը, ոչ մէկ բան կը կասկածին:
Պատմիչը կը սկսի յանցաւոր զգալ եւ տարօրինակ ձայն մը կը լսէ: Երբ ձայնը աւելի կը բարձրանայ, պատմիչը այն եզրակացութեան կը յանգի թէ այս ձայնը ծերունիին սիրտին տրոփիւններն են: Ձայնը աւելի կը բարձրանայ, սակայն ոստիկանները ոչ մէկ բան կը նկատեն:
Վախնալով այդ ձայներէն ու կարծելով, թէ ոստիկաններն ալ այդ մէկը կը լսեն, պատմիչը կը խոստովանի իր կատարած ոճիրը ու յատակը քանդելով կը յայտնաբերէ ծերունիին դին:
Հրատարակութիւն
Պատմուածքը առաջին անգամ հրատարակուած է Յունուար 1843-ին, The Pioneer անունով թերթիկի մը կողմէ: Փոն պիտի ստանար 10 տոլար իր պատմութեան համար : Պատմութիւնը կրկին կը հրատարակուի 23 Օգոստոս 1845-ին Broadway թերթիկին մէջ : Անիկա քանի մը անգամ կը հրատարակուի Փոյին կենդանութեան ընթացքին :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Պատմուածքներ Ստորոգութիւն:1843 գիրքեր Ստորոգութիւն:Անգլերէն գիրքեր
Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Դսեղ)
Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի, Հայ Առաքելական եկեղեցի Լոռիի մարզի Դսեղ գիւղին մէջ։ Ընդգրկուած է Դսեղի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։
Պատմութիւն
Կը գտնուի Դսեղ գիւղի կեդրոնը՝ միջնադարեան գերեզմանոցի տարածքին մէջ, Յովհաննէս Թումանեանի տուն-թանգարանի հարեւանութեամբ։ Շրջապատուած է քարէ ցածր պարսպով։ Կառուցուած է VII դ.։ Բազմաթիւ անգամներ վերակառուցուած է, եւ նախնական շինութիւնէն գրեթէ ոչինչ չէ պահպանուած։ Ներկայիս կառոյցը ուղղանկիւն դահլիճ է՝ արեւելեան կողմը խորանով, որուն ուղղանկիւն ծաւալը դուրս կու գայ եկեղեցւոյ արեւելեան պատի սահմաններէն։ Խորանի երկու կողմերուն աւանդատներն են։ Հարաւային աւանդատունը հետագային՝ X դար, Մամիկոնեան իշխաններու միջոցով վերափոխուա է զանգակատան, որ կառուցուած է դեղնակարմրավուն ֆելզիթով։ Զանգակատան արեւելեան ճակատին պահպանուած է Մամիկոնեան տոհմի զինանշանը՝ երկգլխանի արծիւ՝ ճանկերուն գառ։ Հարաւային պատին փորագրուած է արեւի ժամացոյց։
Եկեղեցին վերակառուցման ենթարկուած է նաեւ 1900 թ., որուն մասին կը յիշատակէ գմբեթարդի ճակատային կամարի արձանագրութեան մեջ։ Ներկայիս տեսքը եկեղեցին ստացած է այդ վերակառուցումէն ետք։
Եկեղեցւոյ վերջին վերակառուցումը եշած է 1969 թուականին։
Դսեղի Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցին վաղ միջնադարեան այն ճարտարապետական յուշարձաններէն է, ուր զուգադրուած են տարբեր դարաշրջաններու վերակառուցումները ։
Այիոս Թոմաս Տիափորոն
Այիոս Թոմաս Տիափորոն (յուն․՝ Άγιος Θωμάς Αίγινας) ժայռակղզի․ կը գտնուի Սարոնիքոս ծոցին հիւսիսը, Էղինա կղզիին հիւսիս-արեւելքը, Յունաստան։
Մաս կը կազմէ Տիափորի կղզիներուն։
Տարածութիւնն է 1,2 քլ²։ Կղզին ըստ «Spiegel Online» լրոտուական կայքին եւ «Handelsblatt» թերթին, կը պատկանի Ուորեն Պաֆեթի եւ Ալեսանտրօ Փրոթոյին, որոնք կղզին գնեցին 15 միլիոն եւրոյի։ Սակայն լուրը միայն Ալեսանտրօ Փրոթօ հաստատած է․ Ուորեն Պաֆեթ մերժած է։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սարոնիքոս ծոցի կղզիներ Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Ռիմ Ապու Հասան
Ռիմ Ապու Հասան, յորդանանցի քաղաքական գործիչ եւ նախարար։
Կենսագրութիւն
Ռիմ Ապու Հասան 1985-ին աւարտած է Յորդանանի համալսարանը՝ ստանալով Իրաւագիտութեան BA աստիճան։ 1986-ին Լոնտոնի համալսարանի տնտեսագիտական բաժանմունքէն ստացած է Իրաւագիտութեան մագիստրոսի աստիճան։ 1987-1988 թուականներուն Հարուըրտի համալսարանի իրաւագիտութեան բաժանմունքն մէջ եղած է այցելու-հետազօտող։ Ամուսնացած է, ունի երկու զաւակ ։
Աշխատանք
Ռիմ Ապու Հասան 1992-ին զբաղած է Յորդանանի մէջ կիներու եւ երեխաներու իրաւունքներուն մասին օրէնքի նախագծումով։ Ան 2002-ին եղած է Յորդանանի մէջ առաջին բարեփոխումներու նախաձեռնութեան անդամ, իսկ 2005-ին՝ Յորդանանի խորհրդարանի օրէնսդրութեան եւ արդարադատութեան ենթայանձնաժողովի անդամ։ 2006-ին մասնակցած է Յորդանանի միասնական բարեփոխումներու ֆորումին։ 2006-2008 թուականներուն աշխատած է իբրեւ Արդարադատութեան նախարարի խորհրդական։ Հիմնադրած է Յորդանանի մէջ Կիներու Միջազգային Ֆորումի մասնաճիւղ եւ 2006-էն 2008 եղած է անոր նախագահը։
2011-ի Մայիսին դարձած է Մարդու իրաւունքներու ազգային կեդրոնի հոգաբարձուներու խորհուրդի անդամ։ 2013-ին նշանակուած է ընկերային զարգացման նախարար ։ Ան խօսած է Յորդանանի սահմանադրութեան 308 յօդուածի չեղարկման մասին, որ ամուսնանալու պարագային բռնաբարողը կ՛ազատէ պատասխանատուութենէ։ Ան կողմնակից եղած է բռնաբառումը բացառող օրէնքին փոփոխութեան ։
Ալմոնասթըր Լա Ռիալ
Ալմոնասթըր Լա Ռիալ (Almonaster la Real), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ. կը մտնէ Ուելվա նահանգին կազմին մէջ, Անտալուսիա ինքնավար մարզ։ Համայնքը կը գտնուի Սերրա Տէ Ուելվա գաւառի կազմին մէջ։ Տարածքը՝ 322 ք․մ. է, իսկ բնակչութիւնը՝ ։ Կը գտնուի նահանգին կեդրոնէն 100 ք․մ. հեռաւորութեան վրայ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Յորդանանի Տօներ
Կը ներկայացուի Յորդանանի տօներու ցանկը․
Նշումներ․ Յորդանանի մէջ տօները յաճախ շարժական են։ Սովորաբար կառավարութիւնը կը փոփէ տօնին օրը՝ այն տեղափոխելով շաբաթուան հանգստեան օրեր։
Նո­յեան տա­պան
Նոյեան տապան (դասական תיבת נח, թեյվաթ նոահ), Ծննդոց գիրքին մէջ (6-9 գլուխներ) եւ աւելի ուշ գրառուած Ղուրանի մէջ (Հուտի եւ Ալ-Մումինուի սուրաներուն մէջ) նկարագրուած նաւ։
Ըստ Աստուածաշունչի Նոյ նահապետ կառուցած է անիկա Աստուծոյ հրամանով փրկելու զինք, իր ընտանիքը եւ երկիրի անասունները համաշխարհային Մեծ Ջրհեղեղէն։
Աստուածաշունչը կը նշէ նաեւ, որ ջրհեղեղէն ետք տապանը հանգչած է «Արարատ լերան» վրայ։
ԺԹ. դարէն սկսեալ Նոյեան տապանը գտնելու յոյսով բազմաթիւ արշաւախումբեր բարձրացած են Արարատ լեռ։ Անոնցմէ ամէնէն նշանաւորն է ամերիկացի աստղագնաց Ճէյմս Իրվինը։
Աստուածաշնչեան պատմուածքներ
Ըստ Աստուածաշունչին, այդ օրերուն տեղի կ'ունենայ մարդուն բարոյական մեծ անկումը, երբ երկրի երեսին մարդիկ կը սկսին մտածել միայն չարագործութիւններուն մասին։
Այդ օրերուն մարդ մը կար Նոյ անունով, որ արդար եւ մաքուր էր իր տեսակին մէջ եւ հաւատարիմ էր տիրոջ.
Նոյ ամէն ինչ կ'ընէ այնպէս, ինչպէս իրեն պատուիրած է Աստուած։ Շինարարութեան աւարտէն ետք Աստուած Նոյին կ'ըսէ, որպէսզի ան մտնէ տապանին մէջ՝ իր կնոջ եւ որդիներուն հետ։ Բացի ատկէ, տապանին մէջ կը հաւաքէ նաեւ բոլոր անասուններէն մէկ զոյգ։ Ան նաեւ պէտք է սնունդ հաւաքէր իրենց եւ անասուններուն համար։ Անկէ ետք Աստուած ջուրով կը ծածկէ երկիրը. «ջուրերը այն աստիճան հեղեղեցին երկիրը, որ ծածկեցին երկինքի տակ գտնուող բոլոր բարձրաբերձ լեռները» ։
Գառնիի Տաճարին Վերականգնումը (Թուաբանական Վերլուծում)
Ոտքով՝ 49×50/49×1/7=7 ոտք եւ 1/7 Միջին հինգ սիւնամիջոցները վերի չափով դրուած են 49 ոտքէն մնացածը երկուքի բաժնուած է եւ կը կազմեն երկոը ծայրերու սիւնամիջոցները․ 196․35 սմ․ կամ 6 ոտք եւ (4․5)/7։ Իսկ մուտքի մասը, 1034․4×50/49×1/5=211․10 սմ․ Հոս եւս մերքին երեք սիւնամիջոցները վերի չափով են, եւ մնացածը՝ երկուքը բաժանուած է անկիւնի սիւնամիջոցները գտնելու համար։ 200․55 սմ․ կամ ոտքով՝ 6 ոտք եւ 5․5։ Այս միջոցներով՝ երկու ծայրի սիւնամիջոցներու համեմատութիւնը (ոտքի մէկ եօթներորդ բաժանումով արտայայտուած)․ (196․35)/(200․55)=(46․5)/(47․5)=49/50 (196․49)/(200․55) կամ (46․5)/(47․448) Սխալը (0․0511)/7 ոտք է, կամ 0․14 սմ․ Վերի բոլոր թուաբանական վերլուծումները ցոյց լու տան թէ Գառնիի համաչափութիւնը 49 եւ 50 է։ Հետեւաբար Վահագնին նուիրուած տաճար մըն է։ Այսինքն՝ մարդկային աստուծոյ մը։ Սիւնաշարքերու բարձրութեան առ խարիսխ ունեցած համեմատութիւնը, Երկայնքին՝ (633․3)/(1448․2)=50/49×3/7 Լայնքին՝ (633․3)/(1034․4)=50/49×3/7 Ցելլային չափերը 628․6 եւ 1055․1 սմ․, կամ՝ 628․6 եւ 1050 սմ․։ (628․6)/(1055․1)=√5/√7×1/√2= ∜((√50/√49×1/√2×1/2)) 	630․5	1․9 սմ․ աւելի է Եւ կամ՝ (628․6)/1050=√5/√7×1/√2		627․49	1․1 սմ․ պակաս Եթէ 628․6 իրական սեպուի, միւս թիւը պէտք է եըլլայ 1051․84 սմ․։ Ցելլայի համեմատութեան առ սիւնաշարքի համեմատութիւնը √5/√7×1/√2 Թուաբանական համեմատութեան հրաշալիք մըն է Գառնիի կառուցուածքը, եթէ ընդունինք թէ լայնքը՝ փոխան 1028․2 սմ․, 1034․4 սմ․է։ Եւ թուական բոլոր վերլուծումները դեպի այդ կ՛առաջնորդեն։ Կարճ կերպով կրնանք յիշել կարգ մը տաճարներ, իրենց տրամագծային չափը տալով, ինչպէս նաեւ, իրենց համաչափութիւնը․ Պարթենոնը, տորական ոճով, բաղդատելի է իոնականին հետ։ Ցելլան երկնցնելու համար 1/√3 արտադրիչը ներմուծած է գանձատունը պարունակելու համար։ լայնք 2876․5 սմ․ Երկայնք 6745․6 սմ․ (2876․5)/(6745․5)=√2/√11=√12/√11×1/√2×1/√3 		2876․33	սխալ 0․17 սմ․ Տրամագիծեր, անկիւնի սիւներ 191․5 միւս սիւները 198․4 սմ․ (187․4)/(191․5)=49/50	191․22		սխալը 0․28 սմ․ Երկայնքը՝ 36, տրամագիծն է 6745․6 ÷ 36 = 187․377 նոյնն է 187․4 հետ։ Երկայնքը 228 ոտք է 6745․6 ÷ 228 = 29․5859 սմ․։ Սիւնին բարձրութիւնը 1034․4 սմ․ 6 տրամագիծ է իր համաչափութիւնով, եւ անկիւնի սիւնին պատճառով 50 եւ 49 համաչափութիւնով․ (1034․4)/(108․377)=√50/√49×11/12×6		1041․16	սխալը 2․2 սմ․ Դելոս կղզիին մեջ Ապողոնի տաճարը, 50 եւ 49 համաչափութիւնով կառուցուած է, բայց չորրորդ արմատով։ երկայնքը՝ 2750․2 սմ․, լայնքը՝ 1145․6 սմ․ (1145․6)/(2750․2)=√7/√10×1/2= ∜((√49/√50×1/√2)×1/2)		1150․49	սխալը 5 սմ․ Տրամագիծը 94․5 սմ․ 2750․2 ÷ 94․5 = 29․1 տրամագիծի, որով ծրագրուախը 29 տրամագիծ էր, երկայնքն է 29 × 94․5 = 2740․5 սմ․ Ճակատի սիւներոը միջոցն է 227․8, 230, 230, 230, 227․8, գումար՝ 1146․6․ 1/5×1145․6×∜(50/49)=230․2	վերակազմուրեան սխալ 0․2 սմ․։ Այս բոլոր սպալները ընդունելի են թէ՝ առաջին գործադրութեան պարագային, եւ թէ՝ ներկայ վերակազմութեան պարագային․ մանաւանդ որ «ոտք»ի չափը փոքր չափ մըն է․ ներկայիս շուկայի վրայ գտնուած 30 սմ․ գծաքաշները երբ բաղդատենք, մէկ միլիմեթր կամ աւելի տարբերութիւն կը գտնենք, որով երբ տարբերութիւնը ներկայիս ընդունելի է, անցեալին երբ չափերու թանգարան չկաւ աւելի պատճառնոր կային չափի տարբերութեան համար։
Ռիհաննա
Ռոպին Ռիհաննա Ֆենթի (Robyn Rihanna Fenty, ծնած է՝ 20 Փետրուար, 1988), յայտնի որպէս Ռիհաննա, պարպատոսցի երգչուհի, որ 16 տարեկանին հայրենիքէն կը տեղափոխուի Միացեալ Նահանգներ՝ սկսելու երաժշտական ասպարէզին։ Կը համարուի մեր օրերուն ամենապահանջուած երգիչներէն մէկը։
Աշխարհին մէջ վաճառուած են Ռիհաննայի 20 միլիոնէն աւելի ձայնասկաւարակներ եւ մօտ 60 միլիոն օրինակ մէներգեր, ուստի ան կը համարուի աշխարհի լաւ վաճառւող երաժշտական գործիչներէն մէկը։ Ասպարէզի ընթացքին արժանացած է բազմաթիւ մրցանակներու։
Ռիհաննան նաեւ նշանակուած է որպէս Պարպատոսի մէջ երիտասարդական մշակոյթի պաշտօնական դեսպան։
Ռիհաննայի կատարմամբ սկաւառակները կը հանդիսանան աշխարհի մէջ ամենաշատ վաճառվածներէն, աւելի քան 20 միլիոն ձայնասկաւառակ եւ 60 միլիոն երգ։ Ան Billboard-ի պատմութեան մեջ ամենաերիտասարդ երգչուհին է, որ հաջողած է 7 տարուայ ընթացքին տասներեգ անգամ ղեկավարել Hot 100-ի աղիւսակը։ 2010 թուականի Մարտի տուեալներով ան վաճառած է 7,5 միլիոն ձայնասկաւառակ եւ 33,7 միլիոն երգ միայն Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ։ «Billboard» ձայնասկաւառակի շնորհիվ Ռիհաննան անուանակոչուեցաւ «2000-ականների թուային դարաշրջանի երգչուհի» եւ պարգեւատրուեցաւ 2000-ականների երգիչներու մեջ 17-րդ տեղը։ Երգչուհին ստացած է մի քանի մրցանակ, այդ թուականին նաեւ World Music Awards 2007-ի միջազգային երաժշտական մրցանակաբաշխութեան մէջ ստացած է՝ ամենավաճառուող երգչուհին փոփ-երգի ժանրի մէջ եւ տարուայ երգչուհի մրցանակները, ինչպես նաեւ BRIT Awards արարողութեան մէջ լաւագոյն միջազգային կատարողուհի։ Ռիհաննան ունի Grammy-ի իննը մրցանակ, American Music Awards-ի 6 մրցանակ, հատուկ մրցանակ Icon Award-էն, 18 մրցանակ Billboard Music Awards-էն, ինչպես նաեւ ան կը հանդիսանայ Barbados-ի մշակոյթի պատուաւոր դեսպան։
1988-2004: Մանկութիւնը Եւ Ասպարէզի Սկիզբը
Ռիհաննան ծնած է 20 Փետրուար 1988-ին՝ Պարպատոսի Սենթ Մայքլ քաղաքին մէջ։ Ընտանիքին առաջնեկն է, մայրը՝ Մոնիքա Պրեյթւեյթը, աֆրո-կայանացի թոշակի անցած հաշուապահ է, հայրը՝ Ռոնալտ Ֆենթին՝ հագուստի ընկերութեան մէջ պահեստի տեսուչ է։ Անոր մայրը ծագումով կայանացի է, հայրը ունի պարպատոսական եւ իրլանտական արմատներ։ Ունի 2 կրտսեր եղբայր՝ Ռորի եւ Ռաթջադա, ինչպես նաեւ երկու քոյր եւ մէկ եղբայր հօրական կողմէն, որոնք ծնած են տարբեր մայրերէ՝ մինչեւ ծնողներուն ամուսնանալը։ Ան մեծցած է ռեգգի ժանրի երգերու ազդեցութեան տակ եւ սկսած է երգել 7 տարեկանէն։ Հօր կախուածութիւնը քրեք-քոքայինէն, եւ մարիկուանայէն, շատ վատ ազդած է աղջկան մանկութեան վրայ։ Ռիհաննային ծնողքը բաժնուեցան, երբ ան դեռ 14 տարեկան էր, չնայած հայրը մնաց անոր կեանքին մէկ մասը։ 7 տարեկանէն մինչեւ ծնողներուն բաժնուիլը ան կը տառապէր տանջալից գլխացաւերով։ Բժիշկները կը կարծէին, թէ աղջկան մօտ գլխուղեղի ուռուացք է եւ որոշ հետազոտութիւններ ըրին։ Երգչուհին մեծցած է երեքսենեականոց համեստ տուն մը Bridgetown-ի մէջ, որտեղ հօր հետ հագուստի առեւտուրով կը զբաղուէր։ Ան սորուած է Barbados-ի Charles F. Broome-ի անուան դպրոցին մէջ, որտեղ համադասարանցիներով ձեւաւորեցին երաժշտական երկեակ։ Սկիզբը երգչուհին կ'ուզէր աւարտել միջնակարգ դպրոցը, բայց հետոյ որոշեց թողնել այն, որովհետեւ շատ զբաղուած էր իր երգի ասպարէզով։
2003 թուականի Դեկտեմբերին կը ծանօթանար ամերիկացի արտադրիչ Էվան Ռոճերսի հետ՝ անոր կնոջ միջոցով, որոնք հանգստեան օրերուն կ'ուգային Պարպատոս։ Ռիհաննան եւ խումբի միւս մասնակից աղջիկները Rogers-ի մոտ հիւրանոց լսման գացին։ Այնուհետեւ Էվան Ռոճերսը ըսաւ. «Այդ վարկեանին, երբ Ռիհաննան մտաւ սենեակ, ստեղծուեցաւ զգացում մը, կարծէս թէ միւս 2 մասնակիցները գոյութիւն չունէին»։ Ռիհաննան երգեց Destiny's Child խումբի «Emotion» երգը։ Տպաւորուած Rogers-ը նշանակեց 2-րդ հանդիպումը՝ հրաւիրելով անոր մի քանի ձայնագրումներ ընելու Carl Starkenom-ի հետ, ինչպես նաեւ ան կ'ուզէր ծանօթանալ երգչուհիին մօր հետ։ Երբ ան կը դառնայ 16 տարեկան, կը հաղթէ դպրոցական Miss Combermere գեղեցկութեան մրցոյթը եւ ստեղծագործական մրցոյթը՝ երգելով Mariah Carey-ի «Hero» երգը։ Ամբողջ յաջորդ տարին ան իր մօր հետ կ'երթար Rogers-ին քով STAMFORD քաղաք՝ Connecticut նահանգ։ Starken-ի օգնութեամբ ան կը ձայնագրէ 4 երգերէ բաղկացած demo ձայնագրութիւն, որ ներառեց «Last Time»-ը, Whitney Houston-ի «For the Love of You» երգի երկրորդ տարբերակը եւ «Pon de Replay»-ը՝ դառնալով անոր առաջին հիթը։ Ուսման պատճառով ձայնագրութեան կ'երթար միայն ամառային եւ ձմեռային արձակուրդներուն։
2005 թուականին Rogers-ը կը սկսի թողարկել Ռիհաննային տարբեր demo ձայնագրութիւնները։ Կրկնօրինակներէն մեկը կ'ուղարկէ Def Jam Recordings-ին, A&R-ի գործադիր Jay Brown-ը կը լսէ ան եւ կը փոխանցէ Jay-Z-ին, որ այդ ժամանակ ընկերութեան տնօրէնն էր։ Երբ ան լսեց «Pon de Replay»-ը, սկզբը թերահաւատօրէն վերաբերուեցաւ Ռիհաննային, որովհետեւ ան կը զգար, որ երգը շատ դժուար է անոր համար եւ հաստատեց. «Երգի այդպիսի ծավալը նոր երգչուհիի համար դժուար է, եւ մարդիկ կը յիշէն միայն երգը, այլ ոչ թէ երգողին։ Ես պայմանագիր կը կնգեմ երգիչներու հետ, այլ ոչ թէ երգերու»։ Def Jam-ը առաջինն էր, որ պատասխանեց եւ հրավիրեց նրան լսումների, որտեղ աղջիկը երգեց «For the Love of You» երգը՝ Jay-Z-ի եւ «Island Def Jam Music Group»-ին Antonio LA Reid-ի համար։ Ան նոյն օրը պայմանագիր կնքեց։ Պայմանագրէն ետք 2005 թուականի Փետրուարին կը տեղափոխուի Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ եւ կը բնակի Rogers-ի եւ անոր կնոջ քով։ Որպէս բեմական անուն, ան ընտրեց իր երկրորդ անունը՝ Ռիհաննա, որովհետեւ իրեն համար այն պարզապէս ծածկանուն էր, որ հայտնուեցաւ ձայնագրման ընկերութեան մէջ 2005-ին։
2005-2006: Music of the Sun եւ A Girl like Me Ձայնասկաւառակները
Def Jam-ի հետ կնքած պայմանագրէն ետք Ռիհաննան յաջորդ երեք ամիսները անցուց ձայնագրութեան ընկերութեան մէջ՝ ձայնագրելով իր տեպիւթային ձայնասկաւառակը, որուն ստեղծմանը մասնակցութիւն ունեցած են՝ Evan Rogers, Karl Stark, Stargate եւ Poke & Tone։ Սկիզբը, համագործակցելով ռեփր Memphis Bleek-ի հետ, ստեղծեց իր չորրորդ՝ 534 տեբպիւթային ձայնասկաւառակը, որ թողարկուեցաւ աւելի շուտ, քան տեպիութային աշխատանքը։ 2005-ի Օգոստոսին երգչուհին թողարկեց իր առաջին երգը՝ «Pon de Replay», որ բարձրացավ Billboard Hot 100-ի եւ UK Singles-ի աղիւսակներուն 2-րդ հորիզոնական։ Ան դարձաւ համաշխարհային հիթ եւ մտաւ 15 երկրներու լաւագոյն երգերու տասնեակին մէջ։ 2005-ի Օգոստոսին ԱՄՆ-ի մէջ թողարկուեցաւ Ռիհաննայի Music of the Sun տեպիւթային ձայնասկաւառակը։ Առաջին շաբթուայ մէջ վաճառուեցաւ Longeplay-ի 69000 օրինակ, որ յայտնուեցաւ Billboard 200-ի տեղը։ Ամբողջ աշխարհի մէջ վաճառուած էր 2 միլիոն կրկնօրինակ եւ Ամերիկեան ձայնագրման ընկերութիւններու կողմէն ան ստացավ ոսկեայ վկայագիր։
Ասպարէզը ծագում ունենալու առիթով Ռիհաննային Music of the Sun երաժշտական ձայնասկաւառակը վաճառուեցաւ Reggae բաժնին մէջ։ Ան երաժշտական քննադատներու կողմէն ստացավ խառն գնահատականներ։ Rolling Stone ամսաթերթը 5 աստղէն նշանակեց 2,5 աստղ, մեկնաբանելով. «Կայ կարեոր նիւթերու անբաւարարութիւն, ստեղծագործականութեան եւ երգի ռիթմայնութեան մեջ կը նկատուի երգի ոչ պիտանի զարդարանք, իսկ ամերիկեան R&B տեսաերիզը կը փոխուի անոր` Քարիպեան հմայքէն»։ Ձայնասկաւառակի 2-րդ երգը «If It's Lovin' that You Want» աւելի քիչ հաջողակ էր, քան «Pon de Replay»-ը, զբաղեցնելով Միացեալ Նահանգներուն մէջ 36-րդ տեղը եւ Մեծ Բրիտանիոյ մէջ 11-րդ տեղը։ Սակայն, երգը լաւ դիմաւորուեցաւ Աւստրալիոյ, Իրլանտայի եւ Նոր Զելանտիայի մէջ, որտեղ կարողացաւ մտնել լաւագոյն երգերու տասնեակին մէջ։
Մէկ ամիս հետոյ, տեպիւթային աշխատանքէն ետք, Ռիհաննան սկսաւ երկրորդ տեպիւթային ձայնասկաւառակի ձայնագրումը, որուն վրայ աշխատած են՝ Evan Rogers եւ Carl Starker, Stargate ստեղծագործական խումբը, Jonathan Rotem-ը եւ երգահան Ne-Yo-ն։ Ձայնասկաւառակի ձայնագրման ժամանակ Ռիհաննան, մինչեւ Gwen Stefani համերգներու սկսիլը, ներկայացուց իր մասնագիտական որակը, որպէսզի գովազդի իր տեպիւթային ձայնասկաւառակը։ Հիմնական երգը՝ «SOS», Billboard Hot 100-ի աղիւսակին մէջ հասաւ առաջին տեղը՝ դառնալով երգչուհիին առաջին հիթը Միացեալ Նահանգներուն մէջ։ «A Girl like Me» թողարկուեցաւ 2006-ի Ապրիլին, որը զբաղեցուց Billboard 200-ի 5-րդ հորիզոնականը՝ առաջին ամսին մէջ վաճառելով 115,000 կրկնօրինակ, հետագային Ամերիկեան ձայնագրման ընկերութիւններու ասոսացիային մէջ ստացաւ բլաթինէ հաստատագիր։ «A Girl like Me»-ը հասաւ առաջին տեղը Քանատական ցուցակին մէջ, հինգերորդ տեղը բրիտանական եւ իրլանտական ցուցակներուն մէջ։ Rolling Stone ամսաթերթը մեկնաբանած է. «Ձայնասկաւառակը նման է իր տեպիւտին, սակայն գերազանց շարունակութիւն ստացաւ շնորհիվ «SOS» հիմնական երգին»։ Երաժշտական քննադատները ձայնասկաւառակը նկարագրած են ինչպես ձայնագրութիւն՝ Dancehall-ի եւ Dub-pop-ի, ակումբային Hip-hop-ի եւ չափազանց զգայուն պալլատներու միջեւ, որոնք ունին մեծահասակ ունկնդիրներ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:20 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:1988 ծնունդներ
1762 թուական
1762 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 62րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1762 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1762 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1762
Ալմոնթէ
Ալմոնթէ (Almonte), քաղաք եւ համանյք Սպանիոյ մէջ, կը մտնէ Ուելվա նահանգի կազմին մէջ, Անտալուսիա ինքնավար մարզ։ Համայնքը կը գտնուի Էլ-Գոնտատօ գաւառի կազմին մէջ։ Տարածքը՝ 861 ք.մ.։ Բնակչութիւնը՝ 22204 մարդ (ըստ 2010 թուականի մարդահամարի)։ Կը գտնուի նահանգի վարչակազմէն 51 ք.մ. հեռաւորութեան վրայ։
Միլըրտ Ֆիլմոր
Ստորոգութիւն:Wp/hyw
Երուանդ Փամպուքեան
Երուանդ Փամպուքեան (ծն․՝ 1933 Հալէպ (Սուրիա)), հայ պատմաբան, խմբագիր եւ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան անդամ :
Կենասագրութիւն
Ծնած է Օգոստոս 1933-ին, Հալէպ, Սուրիա: 1953-ին, աւարտած է Հալէպի Քարէն Եփփէ ճեմարանը, ուր ստացած է իր երկրորդական ուսումը եւ 1954-ին անցած՝ Վենետիկի Սուրբ Ղազար հայագիտական վարժարան: 1954-էն 1958 ուսանած է Պելճիքայի Լուվէնի համալսարանի ընկերային եւ քաղաքական գիտութիւններու բաժանմունքին մէջ, միաժամանակ հետեւելով Արեւելագիտութեան դասընթացքներու: 1958-էն ի վեր, Պէյրութի մէջ եղած է հայոց ոատմութեան եւ հայ մատենագրութեան ուսուցիչ :
Գործունէութիւն
Երուանդ Փամպուքեան շատ մեծ ներդրում ունեցած է իր ասպարէզին մէջ։ Դասաւանդած է Պէյրութի Համազգայինի Ճեմարանի (1958-2002), Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան դպրեվանքի (1958-1970) եւ Պէյրութի Ազգային Սուրէն Խանամիրեան վարժարանին մէջ։ Ան նաեւ ստանձնած է տնօրէնութեան պաշտօններ, ինչպէս Ազդակ օրաթերթի (1970-1978) եւ Համազգայինի հայագիտական բարձրագոյն հիմնարկին (1979-2005) :
2005-էն ի վեր, խմբագրած եւ հեղինակը դարձած է հայոց պատմութեան դասագիրքերու եւ բազմաթիւ այլ ուումնասիրութիւններու: Խմբագրած է Նիկոլ Աղբալեանի «Երկեր»-ու Գ. եւ Դ. հատորները :
Իր ասպարէզին ընդմէջէն, ան նաեւ բեղուն գործունէութիւն ունեցած է ՀՅԴ-ի մէջ, խմբագրելով Հրաչ Տասնապետեանի «Պատմութիւն Հայ Յեղափոխական շարժման եւ Հ. Յ. Դաշնակցութեան» եւ «Հ. Յ. Դաշնակցութեան կառոյցը» գործերը, ինչպէս նաեւ «Նիւթեր Հ. Յ. Դաշնակցութեան Պատմութեան Համար» Ե.-էն ԺԳ. հատորները:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ Ստորոգութիւն:1933 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Հալէպ ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ Ստորոգութիւն:ՀՅԴ
Ռիմ պընթ Ուալիտ պըն Թալալ
Ռիմ պընթ Ուալիտ պըն Թալալ (ծն․՝ 7 Մարտ 1983, Ռիատ), իշխանուհի, Ուալիտ Պին Թալալի դուստրը ։
Ռիմ իշխանուհին, Սէուտական Արաբիոյ իշխանական բարձրագոյն օղակներուն մէջ փտածութիւնը արմատախիլ դարձնելու լայնածաւալ արշաւի ծիրին մէջ, 8 նոյեմբերին՝ երկրի պատմութեան մէջ առաջին անգամ ըլլալով, կը ձերբակալուի :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Իշխանուհիներ
Սեդրակ Առաքելեան
Առաքելեան Սեդրակ, Խ. Հայաստանի նշանաւոր նկարիչներէն մին, աշակերտած Մոսկուայի Ակադեմիայի մէջ 1908-1917 շրջանին իրեն վարպետ ունենալով Կոստանդին Կորովին, Արխիպով եւ Սերգէ Իվանով: 1921-ին Առաքելեան իր նկարները կը ցուցադրէ Կ. Պոլսոյ մէջ:
«Առաքելեանի գործերն ընդգրկում են երկու շրջան, կը գրէ Ա. Երեմեան: «Առաջին շրջանում նա վրձինել է գլխաւորապէս գիւղացիական կեանքից: Այդ է պատճառը, որ նրա նկարների գրայ դուք չէք տեսնում կարմիր կտուր: Այդպէս է. օրինակ «Ցորեն եւ ծեծում»: Ջահակ գիւղի պատկերն է դա, ուր արտայայտուած է ցորեն ծեծելու պրօցէսը. «Հին Նախիջեւանի շուկան»: Լուրջ կօմպօզիցիա է դա, ուր ցոլանում է արեւելքի փոշոտ շուկայի կօլօթիտը: Ունի նաեւ մի շարք էգիւտներ «Ձորագէսից», ուր արտայայտել է աների խմբաւորումները, որոնք մեծ քաղաքի գծերի տպաւորութիւնն են թողում: Կամ «Նախիջեւանի օձի սար»: Եգիպտական բուրգերի նման ցցուել է սարը եւ մի ամբողջական կապոյտ թանկագին հսկայ քարի տպաւորութիւնն է թողնում: «Երկրորդ շրջանում Առաքելեանն իր սիւժէտը վերցրել է գլխաւորապէս Երեւանի եւ առանձնապէս Սեւանի տեսարաններից: Այդ տպաւորութիւնների մէջ արտայայտել է նա Երեւանի հին եւ նոր կեանքը եւ Սեւանի խորհրդաւոր լռութիւնն ու վսեմութիւնը: Այդ նկարներից յիշատակենք «Աստղալի գիշեր Երեւանում», «Երեւանի ուրախ աշնանային առաւօտը», «Գարունը Երեւանում», «Սեւանայ լճի ափին», «Գիշերը Սեւանում» եւլն.:
Առաքելեանը վարպետ է նաեւ գլուխներ նկարելու մէջ, որոնցմէ տալիս է նա ո՛չ թէ բնականը, այլ իր տպաւորութիւնը, այն է անհատի յատկանշական բնորոշ ապրումները: Այդպէս է օրինակ, «Տպաւորութիւնը թատրոնում» նկարը... Առհասարակ, Առաքելեանը պոէտ նկարիչ է: Ունի համարձակ վրձին եւ ինքնուրոյն ոճ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ ըստ ազգութեան Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Մոկք
Մոկք, նաեւ Մոկս Մեծ Հայքի 5-րդ նահանգը։ Հիւսիսէն եւ արեւելքէն սահմանակից էր Վասպուրականի հետ, արեւմուտքէն՝ Աղձնիքին, հարաւէն՝ Կորճայքին։ Նահանգի կենդրոնն եղած է Մոկս բերդաքաղաքը։
Վարչական բաժանում
Մոկքը ունէր հետեւեալ 9 գաւառները.
Պատմութիւն
451 թուականին՝ Աւարայրի ճակատամարտին, Մոկքի մեծ իշխանը եղած է Հայով առաջին զօրագունդի հրամանատարի օգնական։ Հայոց Արշակունի թագաւորութեան անկումէն ետք Մոկքի իշխանները պահպանած են իրենց ինքնուրոյնութիւնը։ 8-րդ դարու սկզբը Բագրատունիներու մէկ ճիւղը հաստատուած է Մոկք։ 9-րդ դարու 2–րդ կիսուն Մոկքը ենթարկուած է Վասպուրականի Արծրունեաց իշխաններուն։ 10-րդ դարու 2–րդ կիսուն Բիւզանդիան կը ջանար իր ազդեցութեան տակ առնել Մոկքը, որպէսզի դիւրացնէ Վասպուրականի նուաճումը։ Վասպուրականի թագաւորութեան անկումէն ետք, թէեւ Մոկքը կցուեցաւ Բիւզանդիոյ, սակայն այնտեղ Արծրունիները կւ շարունակէին ճանչնալ Վասպուրական մնացած Արծրունիներու շառաւիղներ՝ Խեդենեկեաններու գերակայութիւնը։ 16-րդ դարու սկզբէն Մոկքի տարածքը բռնատիրած է օսմանեան Թուրքիան։ Վերջինիս կազմին մէջ այն կը մտնէր Վանի շրջանին մէջ, որպէս առանձին Սանճաք՝ Մոկս անունով։ 16-19-րդ դարերուն Մոկքի մէջ կը շարունակէին գոյատեւել հայկական կիսանկախ համայնքները։ Այնտեղ ժառանգական հողատէրեր էին հայերը, մասամբ՝ քիւրտերը։ Մոկքի մէջ զարգացած էր խաղողամշակութիւնը, բամբակագործութիւնը, ձիթատու բոյսերու մշակութիւնը, մեղուաբուծութիւնը։ Մոկքի 49 բնակավայրերու հայ բնակչութիւնը, աւելի քան 900 ընտանիք, 1915–ին տեղահանուցած եւ հիմնականօրէն զոհ գացին բռնագաղթի ճամբուն վրայ։ Փրկուածները անցան Արեւելեան Հայաստան եւ բնակութիւն հաստատեցին Թալինի, Աշտարակի, Սեւանի աւազանի շրջաններուն մէջ եւ այլուր։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայոց պատմութիւն
Վարդավառ
Վարդավառը Յիսուսի Այլակերպութեան կամ Պայծառակերպութեան տօնը, որ ընդհանրապէս Յուլիս ամսուան ընթացքին կը կատարուի։
Այլակերպութեան կամ Պայծառակերպութեան նշանակութիւնը
Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցւոյ հինգ մեծ տօներէն մէկն է։ Հիմնուած է Յիսուս Քրիստոսի կեանքին ընթացքին պատահած դէպքի մը վրայ, երբ Ան իր երեք աշակերտները՝ Պետրոսը, Յակոբոսը եւ Յովհաննէսը առնելով, Թափօր լեռ կը բարձրանայ ու անոնց դիմաց կը պայծառակերպի։ Իր դէմքը արեգակի նման կը փայլի եւ զգեստները ձիւնի նման կը ճերմկին։
Հոն կ'երեւին նաեւ Հին Կտակարանի մարգարէներէն Մովսէսն ու Եղիան։ Այս դէպքը խորհրդանիշ մըն էր Յիսուսի փառաւորուման, որ տեղի պիտի ունենար իր խաչելութենէն ու յարութենէն ետք, որ Ան դարձեալ իր աստուածային փառքին պիտի վերադառնար։ Ղուկաս աւետարանիչ կը պատմէ, որ անոնք կը խօսէին Քրիստոսի երկրային կեանքին վերջին օրերուն դէպքերուն մասին, որոնք տեղի պիտի ունենային Երուսաղէմի մէջ (Ղուկաս 9.31): Սքանչելի տեսարանէն հիացած՝ Պետրոս առաքեալ կը բացագանչէ.
Մինչ ան կը խօսէր, լուսափայլ ամպ մը հովանի կը դառնայ անոնց, եւ ամպերուն մէջէն եկող ձայնը կ'ըսէ. Հանգստացնելով ու ոտքի կեցնելով գետնամած առաքեալները` Յիսուս անոնց կը պատուիրէ ոչ մէկուն յայտնել իրենց տեսածին ու լսածին մասին`մինչեւ Աստուծոյ Որդիին փառաւորուիլը:
Քրիստոսի  այլակերպութիւնը  աշակերտներուն ցոյց կու տայ անոնց խոստացուած արքայութիւնն ու փառքը: Զանոնք լերան գագաթը կը հանէ եւ ցոյց կու տայ, թէ Ինք ինչպէս պիտի գայ վերջին օրը` աստուածութեան փառքով ու մարմնով եւ կ'ըսէ, թէ Ինք ո՛չ Եղիան է, ո՛չ Մովսէսը, ո՛չ ալ մարգարէներէն մին :
Բարեկենդան Վարդավառի պահոց
Վարդավառի՝ Յիսուս Քրիստոսի Պայծառակերպութեան տօնին նախորդող շաբաթապահքը Հայ Եկեղեցւոյ կը կոչուի Վարդավառի պահք: Պահքի վերջին շաբաթ օրը նաւակատիք է :
Վարդավառի տօնը պատմութեան ընթացքին
Պայծառակերպութեան տօնը մեր նախնիները կոչած են Վարդավառի տօն, որուն արմատները ժողովուրդը կը կապէ ջրհեղեղէն ետք ծիածանով մարդ-Աստուած հաշտութեան հետ։ Այդ ջուրը իրարու վրայ նետելով՝ կարծես մարդիկ իրարու կը յիշեցնեն ջրհեղեղը, նաեւ կը բացատրեն, թէ ինչո՞ւ եղաւ ջրհեղեղը։ Այսինքն, սթափեցման սովորութիւն մըն է եւ մաքրագործուելու իմաստ ունի»։ Ս․Գրիգոր Լուսաւորիչ այս տօնին միացուցած է հին հայ հեթանոս մեր հայրերուն Վարդավառի աւանդութիւնը, երբ վարդերու տօնին մեր հեթանոս հայրերը իրարու վրայ ջուր կը սրսկէին։ Մինչեւ այսօր կը պահուի այս աւանդութիւնը։ Գրիգոր Լուսաւորիչ տեսնելով, որ անհնար է այդ տօնը վերացնել հայկական աւանդութիւններէն, տօնը փոխարինուած է Յիսուս Քրիստոսի այլակերպութեան տօնով, ինչ որ մինչեւ այսօր կը շարունակուի տօնախմբուիլ:
Ժողովուրդը Քրիստոնէական շրջանին ալ սիրելով այս տօնը, զայն նշանակած է Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ Հինգ տաղաւար տօներէն մին, անգամ մը եւս շեշտելու համար անոր կարեւորութիւնն ու ժողովուրդին կապուածութիւնը:
Վարդավառի տօնակատարութիւնը միշտ ալ Զատկուան տօնէն 98 օր ետք կը նշուի, որ ընդհանրապէս կը զուգադիպի 28 Յունիսէն 1 Օգոստոսի միջեւ:
Նախաքրիստոնէական շրջանին Վարդավառի տօնը կապուած էր հայկական դիցարանի ջուրի, սիրոյ, պտղաբերութեան ու գեղեցկութեան Աստուծոյ`Աստղիկին: Այդ օրերէն իսկ Վարդավառը կը տօնախմբուէր մեծ հանդէսներով: Մարդիկ Աստղիկ Աստուածուհիին կը նուիրէին վարդեր ու իրարու վրայ ջուր կը թափէին: Վարդավառը միաժամանակ եղած է ջուրի պաշտամունքի, պտղաբերութեան ու արգասաւորութեան ուժերուն նուիրուած տօն: Տօնը նաեւ առիթ եղած էր անցեալին, որ մեր նախահայրերը անձրեւ խնդրելու աղօթք եւ ծէս կատարէին: