cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Տաղարան (համոյթ)
«Տաղարան», հնագոյն երաժշտութեան համոյթ։ Հիմնադրուած է 1981 թուականին, սկզբնապէս, «Շարական» անունով (մինչեւ 1985)։ 1988 թուականէն՝ պետական համոյթ։
Պատմութիւն
Համոյթը հիմնադրուած է Երեւանի մէջ, 1981 թուականին։ Հիմնադիր եւ գեղարուեստական ղեկավար՝ Գրիգոր Դանիելյան (Դանիէլ Երաժիշտ)։ 1985-1987 թթ. «Տաղարանը» գործած է առանց գեղարուեստական ղեկավարի։
1987 թուականին երգահան Երուանդ Երկանեանը, ստանձելով «Տաղարանի» գեղարուեստական ղեկավարութիւնը, նոր շունչ բերաւ համոյթի համերգային, ստեղծագործական կեանքին մէջ, կարճ ժամանակամիջոցոին ստեղծելով ծաւալուն նոր նուագացանկ, որ կ'ընդգրկէր 300-էն աւելի հայ հոգեւոր, ժողովրդական, ազգային-հայրենասիրական երգերու բարձրարժէք եւ նրբաճաշակ մշակումներ։
Գործունէութիւն
Համոյթի գործունէութեան մէկ այլ հետաքրքրական կողմը կապուած է եւրոպական միջդասական եւ պարոկ շրջանի երաժշտութեան հետ։ Ունկնդրի դատին պարբերաբար կը ներկայացուին գերմանական, ֆրանսական, իտալական եւ այլ ժողովուրդներու հնագոյն երաժշտութեան ամբողջական ծրագրեր։
Համոյթի երաժշտական մեկնաբանութիւնները աչքի ինկած են ոճական ճշգրտութեամբ, բարձր կատարողական մակարդակով, հնչերանգներու հարստութեամբ, մենակատարներու եւ համոյթի ներդաշնակ ու հաւասարակշռուած հնչողութեամբ։
«Տաղարանը» համերգներով հանդէս եկած է Հայաստանի մէջ, Արցախի, նախկին Խորհրդային Միութեան երաժշտական կեդրոններուն մէջ։
Համոյթն իր մասնակցութիւնը ունեցած է միջազգային շարք մը փառատօներուն մէջ։ «Տաղարան» համոյթը մասնակից է բացառիկ համերգներու՝ կազմակերպուած դեսպանատուներու կողմէ։
Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի (Նոր Նորք, Երեւան)
Սուրբ Սարգիս եկեղեցի, հայ առաքելական եկեղեցի Երեւանի Նոր Նորք թաղամասի 5-րդ զանգուածին մէջ։
Պաշտպանական Մեքենականութիւններ
Պաշտպանական Մեքենականութիւններ (Defense Mechanisms), պաշտպանական մեքենականութիւնները անգիտակից ռազմավարութիւններ են, որոնցմով մարդիկ կը պաշտպանուին անհանգստացնող միտքերէ կամ զգացումներէ:
Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի (Նոր Նորք, Երեւան)
Պատմութիւն
Եկեղեցւոյ հիմքերը դրուած են 1998 թ.` մայրաքաղաքի Նոր Նորք թաղամասին մէջ։ Կառուցուած է Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ամենայն հայոց կաթողիկոսի նախաձեռնութեամբ եւ նիւեօրքաբնակ Սարգիս Գաբրիէլեանի հովանաւորութեամբ: Ամն-ի Նիւ Ջերսի նահանգէն Տէր Գառնիկ աւագ քահանայ Հալաջեանը նոյնպէս զգալի աւանդ ունեցած է եկեղեցւոյ կառուցման գործին մէջ։ Եկեղեցին կեդրոնագմբէթ է` հայկական աւանդական ճարտարապետութեամբ։ Կառոյցին ներդաշնակ միաձուլուած են Զուարթնոց, Հռիփսիմէ եւ Անի եկեղեցիներու ճարտարապետական տարրերը։ Տուֆով երեսպատուած գեղեցիկ համալիրը բաղկացած է գլխաւոր եկեղեցիէ եւ զանգակատունէ։
Եկեղեցին կառուցուած է ճարտարապետ Բաղդասար Արզումանեանի նախագիծով։ Բացուած է 19 Փետրուար 2000 թ., օծման արարողութիւնը տեղի ունեցած է 30 Ապրիլին: Եկեղեցւոյ Սբ. սեղանի Աստուածածնի նկարը մեծանուն նկարիչ Գրիգոր Խանջեանի ստեղծագործութիւնն է։ Եռայարկ եկեղեցին կառուցուած է հայկական աւանդական ճարտարապետութեան ոճով։ Եկեղեցւոյ գլխաւոր գմբէթի բարձրութիւնը 23 մեթր է։ Աղօթասրահը բազմանկիւն է եւ լուսաւոր՝ 328 քմ ընդհանուր մակերեսով։ Աղօթասրահի սիւները կ՛աւարտին 12 առաքեալներուն խորհրդանշող բարձրաքանդակներով։ Խորշերը մոմավառութեան համար են։
Պաշտպանական Մեքենականութիւններ
Հիմնական տասը պաշտպանական մեքենականութիւնները
Արտաձգութիւն (Projection) – Մէկու մը անընդունելի զգացումները կամ ցանկութիւնները ուրիշին վերագրելը: Օրինակ` եթէ կռուարար մը մշտապէս կը ծաղրէ իր ընկերը` անոր անապահովութիւններուն համար, ապա կռուարարը կրնայ ինքնագնահատականի հետ կապուած իր սեփական պայքարը արտաձգել դիմացինին վրայ:
Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի (Նոր Նորք, Երեւան)
Պատմութիւն
Սուրբ Սարգիս եկեղեցւոյ կից կը գործէ կիրակնօրեայ դպրոց։ Եկեղեցին կը գտնուի Երեւանի ամենաբարձր կէտի հարեւանութեամբ, Վազգէն Սարգսեանի անուան ռազմական հիմնարկի առջեւի բլուրի գագաթին։
Պաշտպանական Մեքենականութիւններ
Հիմնական տասը պաշտպանական մեքենականութիւնները
Հերքում (Denial) – Հրաժարիլ իրական փաստեր կամ փորձառութիւններ ճանչնալէ կամ ընդունելէ, որովհետեւ անոնք անհանգստութիւն կը պատճառեն անձին: Օրինակ` թմրամիջոցներ օգտագործող մէկը կրնայ յստակ չտեսնել իր խնդիրը:
Բռնաճնշում (Repression) – Անհատի գիտակցութեան մէջ վատ ու դժուար միտքերու արգելափակում, ինչպէս, օրինակ, հոգեխոցէ մը (Trauma) ազատողի ողբերգական այդ դէպքին էջը փակելը:
Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի (Նոր Նորք, Երեւան)
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի եկեղեցիներ
Պաշտպանական Մեքենականութիւններ
Հիմնական տասը պաշտպանական մեքենականութիւնները
Բանականութիւն (Rationalization) – Սխալը կամ խնդրայարոյց զգացումը հիմնաւորել տրամաբանական պատճառներով կամ բացատրութիւններով:
Տեղափոխում (Displacement) – Ուրիշէ մը զգացմունքային արձագանգի վերաուղղում մը այլ անձի: Օրինակ` եթէ տնօրէնը բարկացած պոռայ աշխատողի մը վրայ, ան ետ չի պատասխաներ, բայց կրնայ իր կարգին պոռալ իր կողակիցին վրայ նոյն այդ գիշեր:
Հակազդեցութեան ձեւաւորում (Reaction formation) – Իրական զգացումներու հակառակը վարուիլը կամ արտայայտումը: Օրինակ, տղամարդը, որ ինքզինք անինքնավստահ կը զգայ իր տղամարդկութեան նկատմամբ, կրնայ չափազանց վայրագ վարուիլ, կամ պատանի տղայ մը հեգնանքով կը խօսի աղջկան հետ, որովհետեւ ենթագիտակցական մակարդակի վրայ զայն կը հաւնի:
Վերացում (Sublimation) – Սեռական կամ անընդունելի յորդորներու գործուն ելքի վերածուիլը, օրինակ` աշխատանքի կամ քմահաճոյքի: Օրինակ, մարզանքի եւ կորովի մրցումներու մասնակցիլը երբեմն կրնայ ըլլալ վերացման օրինակ: Այլ մարդոց հետ կռուելու անընդունելի յորդորներու փոխարէն` մարդիկ կրնան մրցունակ մարզանքով զբաղիլ` գերիշխելու եւ յաղթելու համար:
Իմացականութիւն (Intellectualization) –  Կեդրոնանալով իրավիճակի ոչ թէ յուզական, այլ` առարկայական հետեւանքներու վրայ: Օրինակ` եթէ սենեկակիցը անսպասելիօրէն հեռանայ, անձը կրնայ մանրամասն նիւթական վերլուծութիւն կատարել` փոխանակ քննարկելու անոր վիրաւորուած զգացումները:
Բաժանում (Compartmentalization) –  Մարդու կեանքի բաղադրիչներու (գործ, ընտանիք, եկեղեցի, խոհեր) մտովի բաժանում տարբեր հանգամանքներու (category)` հակասական յոյզերը կանխելու համար:
Պաշտպանական մեքենականութիւններու տեսութիւններ
Պաշտպանական մեքենականութիւնները հիմնուած են Ֆրոյտի անհատականութեան տեսութեան վրայ (theory of personality): Ըստ անոր տեսակի, միտքն ունի երեք կռուող ուժ. ինքնութիւն (ID) (սնունդի, յարմարաւէտութեան եւ սեռային յարաբերութեան անգիտակից եւ պարզունակ մղումներ), գեր-եսը (superego) (մասամբ գիտակցուած մղում դէպի բարոյական եւ ընկերային արժէքներ) եւ եսը (ego) (մասամբ գիտակից ուժ, որ կը չափաւորէ ինքնութիւնն ու գեր-եսը):
Իբրեւ օրինակ` անձկութիւնը (anxiety) կը յայտնուի, երբ ինքնութեան կարիքները բախում կ'ունենան գեր-եսի կարիքներուն հետ: Լարուածութիւնը մեղմացնելու համար եւ տհաճութիւններէ խուսափելու համար եսը կը կիրարկէ ինքնախաբէութեան ռազմավարութիւններ: Անընդունելի միտքերը կամ զգացումները կրնան հերքուիլ, բանականութեամբ ընդունուիլ կամ արտաձգուիլ ուրիշին վրայ:
Ֆրոյտի շատ մը գաղափարներ չեն կրցած դիմակայել ժամանակակից գիտական քննութիւնը: Բայց հոգեբանական պաշտպանական մեքենականութիւնները ապացուցուած են, որ գոյատեւող հասկացողութիւններ են, զորս հետազօտողները եւ բժիշկները կը շարունակեն ուսումնասիրել առ այսօր:
Պաշտպանական մեքենականութիւնները առօրեայ կեանքին մէջ
Կեանքը լի է անսպասելի կամ դժուար իրավիճակներով, եւ պաշտպանական մեքենականութիւնները կրնան գործուն ձեւով մեղմել այդ անհանգստութիւնը: Անոնք, օրինակ, կրնան դրսեւորուիլ ժխտական-թշնամական վարքագիծով, երբ երկու ընկերներ չեն կրնար դիմակայել բախում մը, կամ երբ աշխատակից մը երեկոյեան ճաշի ժամանակ իր վարպետին վրայ բարկութիւնը կը փոխանցէ իր դստեր վրայ:
Անհատներու մօտ պաշտպանական մեքենականութիւններու զարգացում
Որոշ հոգեբաններու կարծիքով, կարգ մը մարդոց մօտ մանկութեան ժամանակ անապահովութիւններու պատճառով պաշտպանական մեքենականութիւնները կրնան աւելի խիստ եւ հետեւողականօրէն ի յայտ գալ: Երեխաները թերեւս չեն գիտեր, թէ ինչպէ՛ս պէտք է պայքարիլ կամ յաղթահարել որոշակի մարտահրաւէրներ: Բան մը, որ կը ստիպէ զիրենք հարցաքննելու եւ այդ մարտահրաւէրներէն պաշտպանուելու ձեւեր զարգացնելու: Մեծահասակները այդ մարտահրաւէրները լուծելու ունակութիւնը ունին, սակայն անոնց մէջ զարգացած պաշտպանական մեքենականութիւնները երբեմն կրնան անգամ մը եւս յայտնուիլ` սթրեսը մեղմացնելու համար:
Պաշտպանական մեքենականութիւններ, որոնք կրնան վնասել յարաբերութիւնները
Փոխհատուցում Բացասական յոյզերը դիմակայելու փոխարէն` կը դիմէ ալքոհոլային խմիչքին կամ թմրանիւթին, :
Մոնմարթրի Գերեզմանատուն
Մոնմարթրի Գերեզմանատուն (Cimetière de Montmartre)՝ 19րդ դարուն հիմնուած գերեզմանատուն մը Փարիզին մէջ։ Պաշտօնպէս յայտնի է որպէս՝ «Հիւսիսային գերեզմանատուն», մեծութեամբ երրորդն է Փէր Լաշէզ եւ Մոնփարնասի Գերեզմանատուներէն ետք:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գերեզմանատուներ
ԱՄՆի Երկրորդ Կին
Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Երկրորդ Կինը (անգլ.՝ Second Lady of the United States կամ SLOTUS) ոչ-պաշտօնական տիտղոսն է ԱՄՆի փոխ-նախագահին կնոջ: Երկրորդ, որովհետեւ ԱՄՆի նախագահին կինը նմանապէս կը կոչուի ԱՄՆի Առաջին Կին: Առաջին անգամ գործածուած է Ճէնի Թաթըլ Հոպարթի (Կէրըթ Հոպարթի կին, փոխ նախագահ 1897-1899 թուականներու միչեւ) ինքն իրեն համար: ԱՄՆի Երկրորդ Այր (անգլ.՝ Second Gentleman of the United States կամ SGOTUS) առաջարկուած է իբր ոչ-պաշտօնական տիտղոսը յառաջիկայ ԱՄՆի փոխ-նախգահ Քամալա Հարիսի ամուսին Տակլըս Էմհոֆի համար:
Փոսիտոնիա Օսթրալիս
Փոսիտոնիա Օսթրալիս, կոչուած բոյսը ջրախոտ մըն է:
Անիկա փոսիտոնիա ընտանիքին պատկանող ծովային խոտ մըն է, որ գտնուած է մասնագէտներու կողմէ Շարք Պէյ ծովածոցի ջուրերուն մէջ, աւստրալիական Փըրթ քաղաք 800 քմ դէպի հիւսիս:
Բոյսը, որ կը տարածուի 180 քմ-ի վրայ եւ կը ծածկէ մօտաւորապէս 200 քառ. քմ համապատասխան է 2 հազար ֆութպոլի դաշտերւ տարածքին:
Սկիզբը գիտնականները կը փորձէին գտնել, թէ քանի՞ տարբեր տեսակի բոյսեր կ'աճէին ծովածոցի ջուրերու խորքը: Ծինային քննութիւններ կատարելէ ետք անոնք անդրադարձան, որ այդ «բուսականութիւնը» չէր պատկաներ որեւէ այլ տեսակի բոյսի ընտանիքի:
Ըստ նախահաշիւներու, այս բոյսը 4500 տարեկան է :
Կրետէ
Կրետէ (յունարէն՝ Κρήτη, Crete),   Յունաստան։ Կը գտնուի Միջերկրական Ծովուն արեւելեան կողմը։ Յունաստանի ամենամեծ եւ բազմամարդ կղզին է, իսկ տարածութեամբ Եւրոպայի հինգերորդը՝   Սիչիլիա, Սարտինիա, Կիպրոս եւ Քորսիքա կղզիներէն ետք։Բնակչութեան թիւն է՝ 623.065 ըստ 2011 մարդահամարին։
Կը գտնուի Յունաստանի մայր ցամաքամասէն 160 քմ․ հարաւ եւ կ՛ ընդլայնուի արեւմուտքէն՝ արեւելք։  Կը շրջապատուի՝ հիւսիսէն Հիւսիսային Կրետական Ծովէն եւ հարաւէն Հարաւային Կրետական Ծովէն։
Մայրաքաղաքն է Իրաքլիօ, կեդրոնը՝ Կրետէի Շրջանային Միաւորումին եւ կ՛ընդգրկէ մերձակայ կղզիներն ու կղզիակները։
Յունաստանի ծովային, ճարտարարուեստի, տնտեսութեան եւ մշակութային ժառանգութեան գլխաւոր կեդրոններէն է։  Կը պահպանէ իր ուրոյն մշակոյթի տուեալները։ Յունաստանի զբօսաշրջիկութեան գլխաւոր վայրերէն է։
Կրետէ կղզիին ուղղափառ եկեղեցին կիսանկախ է եւ կապուած՝ Կոստանդնուպոլսոյ Յունաց Տիեզերական Պատրիարքութեան։
Յունաստանի կեանքին մէջ, մեծ դեր խաղցած են կղզին ծնած-մեծցած անձնաւորութիւններ․ քաղաքական դէմքեր, գրագէտներ, բանաստեղծներ, գիտնականներ, համալսարանի դասախօսներ, կրթական մշակներ, առեւտրականներ, բնաբաններ, ռազմական ծովուժի բարձրաստիճան զինուորականներ, թատերագիրներ, դերասաններ, փաստաբաններ, երգիչներ ու յօրինողներ, գծագրիչներ ու նկարիչներ, լրագրողներ եւ պատմաբաններ։
Աշխարհագրութիւն
Կը գտնուի Էգէական Ծովուն հարաւը։  Տարածութիւնն է՝ 8336 ք․քմ․։  Մնայուն բնակչութեան թիւն է՝ 623.065։   Պելոպոնեսը կը գտնուի Կրետէին հիւսիս արեւմուտքը․ Տոտեքանիսա կղզեխումբը՝ հիւսիս արեւելքը, Քիքլատես կղզեխումբը՝ հիւսիսը (Կրետէէն զայն կը բաժնէ Հիւսիսային Կրետական Ծովը)։ Կղզիին երկայնքն է՝ 260 քմ․։ Լայնքը կը տարբերի․ Տիոն հրուանդանէն մինչեւ Լիթինօ հրուադանը՝ 60 քմ․ է, իսկ հիւսիս - արեւելեան ծայրամասին Իէրափեթրայի նեղուցը՝ 12 քմ․։  Ծովեզրը 1000 քմ․ է։Լեռնային կզղի է։  Ունի բարձր լեռներ ու լեռնաշղթաներ։ Երեք գլխաւոր լեռնաշղթաները՝ Փսիլորիթիս (2456 մ․),   Լեֆքա Օրի (2454 մ․) եւ Տիքթի կամ Լասիթիօթիքա Օրի (2148 մ․), կղզին արեւմուտքէն արեւելք կը ճեղքեն։  Լեռնաշղթաներուն եւ լեռներուն վրայ կան բարեբեր լեռնադաշտեր, ինչպէս օրինակ՝ Օմալոս, Նիտա եւ Լասիթի։
Կղզին ունի նաեւ պատմական նշանակութիւն ունեցող կարեւոր քարայրներ՝ Տիքդէօ եւ Իդէօ անտրօ։  Նաեւ հարուստ է ձորերով, կիրճերով․ օրինակ՝ աշխարհահռչակ Սամարիայի Ձորը (արձանագրուած է Եունեսքոյի «Մարդու եւ Երկրագունդի Պաշար» ծրագրին, իբրեւ բնապահպանուած վայր Man and the Biosphere Programme (MAB) ), Իպրուի Ձորը, Խա Ձորը, Միլոն Ձորը եւ Քուրթալիօթիքօ Ձորը։
Կլիմա
Կրետէ կղզիին կլիման բարեխառն է։ Ձմեռները թեթեւ ու խոնաւ են, իսկ ամառները տաք ու չոր։
Բնապահպանում
Մեծ թիւով շրջաններ՝ հարուստ կենդանիներու եւ բոյսերու զանազանութեամբ, ներառնուած են Յունաստանի Բնապահպանման Ծրագրին․ ինչպէս օրինակ՝ Էլաֆոնիսի կղզին (Կրետէին հարաւ արեւմտեան մաս), Վայի արմաւենիներու պուրակը (արեւելեան Կրետէ)՝ իր տեսակին Եւրոպայի ամենամեծը, Տիոնիսատես շրջանը՝ Սիթիայի եւ Լասիթի։ Խրիսի կղզիին (Իէրափեթրային հարաւը, Կրետէին հարաւ արեւելեան մաս) մէջ կայ Եւրոպայի ամենամեծ Նոճիներու անտառը (Juniperus macrocarpa), ուր բնական ձեւով կ՛աճի Գիհին (գիհի՝ նոճիի տեսակ մը)։ Կրետէն կը պատսպարէ բազմաթիւ կենդանիներու տեղական տեսակներ եւ հարուստ է տարբեր հազուագիւտ բուսականութեամբ։ Կրետէին ջուրերը կը պատսպառեն ծովային կենդանիներու բազմաթիւ տեսակներ՝ Կէտեր, Կիտոսկրներ, դլփիններ եւ Միջերկրականի փոկերը։ Երկինքն ալ հարուստ է մեծ թեւաւորներով, որոնցմէ շատեր անհետացման վտանգի տակ կը գտնուին՝ անգղ,  ոսկեայ արծիւը։   Կղզիին մէջ նաեւ կ՛աճին կրետական Մեսարիթիքօ ձին եւ բնիկ Կրետական Հետախոյզը։  Իսկ կրետական լեռներուն վրայ ազատ կ՛ապրի բնիկ կրետական քարայծը՝ Քրի-Քրի։
Կղզին նշանաւոր է իր ձէթով։ Արձանագրուած են 35 միլիոնէ աւելի ձիթապտուղի ծառեր, որոնցմէ կարեւոր մաս մը դարաւոր է։ Հարուստ բուսականութիւնը կղզին աշխարհահռչակ դարձուցած է․ բոյսերուն մեծամասնութիւնը կ՛օգտագործուին տեղական խոհանոցին մէջ, ինչպէս օրինակ՝ Տիքթամօ (կրետական սուսամբարը)։
Դիցաբանութիւն
Կրետէն սերտօրէն կապուած է յունական դիցաբանութեան՝ հին յունական կրօնի աստուածներուն եւ Մինոասեան քաղաքակրթութեան հետ. վայրն է ուր՝
Պատմութիւն
Հարաւային Կրետէի Փլաքիա շրջանին մէջ 2008-2009 տեղի ունեցած հնաբանական պեղումներէն յայտնուած են 130․000 մինչեւ 190․000 տարիներու ծովագնացութեան եւ առօրիայի քարէ գործիքներ։
Ք․Ա․ 3000 թուականին, կը զարգանայ Մինոասեան քաղաքակրթութիւնը՝ Եւրոպայի առաջինը։ Կը կառուցուին պալատներ եւ կը ստեղծուի հզօր ծովուժ, որ կը տիրապետէ ամբողջ Միջերկրականին։   Մինոասեան քաղաքակրթութեան անկումէն ետք, կը յաջորդէ Միկինեան քաղաքակրթութիւնը՝ Ք․Ա․ 1700։
Կրետէն Հռոմէական եւ Բիւզանդական Կայսրութեանց իշխանութեան տակ
Ք․Ա․ 67 թուականին, կղզին Հռոմէական Կայսրութեան եւ անոր շարունակութիւն՝ Բիւզանդական Կայսրութեան մաս կը դառնայ։  Մինչեւ 8-րդ դար կղզիին մէջ ընդհանրապէս խաղաղութիւն կը տիրէ, երբ՝ Բիւզանդիոնի Լեւոն Գ․ կայսրը հրովարտակով մը կ՛արգիլէ Պատկերապաշտումը։  Կը յաջորդէ խռովութիւններու երկար շրջան մը մինչեւ 1201՝ Խաչակիրներուն Դ․ արշաւանքին։  Կղզին կ՛իյնայ Վենետիկի Հանրապետութեան ձեռքը։  Կրետացիները յաճախ կ՛ապստամբին Վենետիկցիներուն դէմ, սակայն միաժամանակ արուեստը, արհեստագիտութիւնը եւ մշակոյթը կը զարգանան։  Կրետէն կ՛ապրի Վերածնունդի շրջան մը։
Օսմանեան Կայսրութեան շրջան
1669, Օսմանեան Կայսրութիւնը կղզին կը գրաւէ։ Կրետէն կը վերադառնայ Միջնադարի մութ շրջանին։ 1770 մինչեւ 1898 Կրետէն կը հանդիսանայ պատերազմներու, ապստամբութիւններու վայր (կրետացիները անդադար կ՛ապստամբին օսմանեան լուծին դէմ)։ 1866 - 1869 տեւող Կրետական մեծ ապստամբութեան իբրեւ հետեւանք, կղզին Ինքնավար կը դառնայ՝ Մեծ Ուժերուն (Ռուսիա, Անգլիա եւ Ֆրանսա) ներդրումով։  Այս շրջանին է որ կը յայտնուին նշանաւոր զինուորականներ եւ քաղաքական անձնաւորութիւններ։
Յունաստանի հետ միացումը
1908 թուականին, Կրետէն վերջնականապէս կը ձերբազատուի օսմանեան լուծէն եւ Յունաստանին կը միանայ։ Սակայն Յունաստանին կողմէ միացումը պաշտօնապէս կը յայտարարուի 1913, 1 Դեկտեմբերին, Պալքանեան Ա․ Պատերազմի աւարտէն անմիջապէս ետք։
Փոքր Ասիոյ Աղէտի հետեւանքները
1922 յունական բանակի կրած պարտութենէն եւ նահանջէն ետք, Փոքր Ասիոյ շրջանէն մեծ թիւով գաղթականներ (հայեր ներառեալ) Կրետէ կը հաստատուին։ 1923-ին Լոզանի Դաշնագրի իբրեւ հետեւանք ժողովուրդներու փոխանակումը, 33 000 կրետացի թուրքեր կղզին կը լքեն եւ փոխադարձ՝ Կրետէ կը հաստատուին յոյն գաղթականներ։
Տնտեսական եւ մշակութային զարգացում
Փոքր Ասիոյ գաղթականները կը հարստացնեն տեղական մշակոյթն ու դրական ներդրում կ՛ունենան կղզիին տնտեսութեան։ Կը կառուցուին նոր գիւղեր եւ քաղաքներ, որոնք կը կրեն «կորսուած հայրենիքին» անունները․ Նէես Քլազոմենես, Նէա Ալիքարնասօ, Նէա Վրիուլա, Նէա Ալացաթա, եւայլն։
Բ․ Համաշխարհային Պատերազմ
Բ․ Համաշխարհային Պատերազմին ընթացքին, տեղի կ՛ունենայ ճակատագրական «Կրետէի Կռիւը»՝ Մայիս 1941։ 11 օրեր տեւող կռիւներուն ընթացքին, կը սպաննուին կամ ծանրօրէն կը վիրաւորուին աւելի քան 11 000 զինուորներ եւ քաղաքացիներ։  Գերմանացիները չէին սպասեր այսպիսի դիմադրութիւն, մանաւանդ անզէն բնակչութենէն եւ կը փոխադարձեն՝ սպաննելով Քոնտոմանոս եւ Վիանոս շրջաններու անզէն բնակչութիւնը։
Կրետական բարբառ եւ Մանտինատա
Կրետէի բնակիչները մինչեւ այսօր պահած են իրենց կրետական բարբառը․ կը խօսուի բնակչութեան մեծամասնութենէն։ Մանտինատայի μαντινάδα աւանդութիւնը վառ է։
Մանտինատա ․ ժողովրդային ինքնաբուխ արտայայտութիւն։ Կարճ ոտանաւորներ երաժշտութեան ընկերակցութեամբ՝ կրետական քնար λύρα եւ լաութօ λαούτο։
Կրետական երաժշտութիւն եւ պար
Կրետական երաժշտութիւնը միջազգային համբաւի տիրացած է։ Գլխաւոր նուագարաններն են՝ առաջին հերթին կրետական քնարը λύρα եւ լաութօն λαούτο, իսկ երկրորդական՝ ջութակը, մանտոլինը եւ ասքոմանտուրա (հոս՝ նկարը)։
Աշխարհարռչակ են նաեւ կրետական պարերը․ սիղանոս σιγανός, փենտոզալի πεντοζάλη, սիրթոս συρτός կամ՝ խանիօթիս χανιώτης, սուսթա σούστα եւ քասթրինոս καστρινός  կամ՝ մալեւիզիօթիքոս μαλεβιζιώτικος։
Իւրայատուկ է Կրետական տարազը․ կը հագցուի ընդհանրապէս կրետական աւանդական պարերու պարախումբերէն։
Գրականութիւն
Կրետական գրականութիւնը մեծապէս սատարած է Յունաստանի Գրականութեան զարգացման։ Կրետէն տուած է միջազգային ճանաչումի արժանացած գրագէտներ՝ Վիցենզօ Քորնարօ Βιτσέντζο Κορνάρο որ 17-րդ դարուն գրած է «Էրոթոքրիթոս» Ερωτόκριτος վէպը, Նիքոս Քազանծաքիս Νίκος Καζαντζάκης (20-րդ դար)՝ 3 անգամ առաջարկուած է Նոպէլեան Գրականութեան մրցանակին համար  եւ 1979 Նոպէլեան գրականութեան մրցանակակիր բանաստեղծ Օտիսէաս Էլիթիս Οδυσσέας Ελύτης։
Գեղարուեստ
Վերածնունդի ժամանակաշրջանին, Կրետէի մէջ կը զարգանայ գեղանկարչութիւնը եւ Կրետական գեղանկարչութեան Դպրոցը, ուրկէ կ՛ազդուի Տոմինիքոս Թէոթոքոփուլոս Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (ծնած է Իրաքլիօ 1-10-1541 եւ մեռած Թոլետօ՝ Սպանիա 7-4-1614), հետագային ծանօթ իբրեւ Էլ Կրեքօ El Greco։
Խոհանոց
Կրետական խոհանոցը վերջին տասնամեակներուն համաշխարհային ճանաչում ստացած է «Միջերկրականեան Սննդականոն» պիտակին տակ։ Առաջին, ամերիկացի համաճարակագէտ՝ Անսել Քէյսն է Ancel Keys,  որ 1960 կը գնահատէ կրետական խոհանոցը եւ անոր բերած օգուտները մարդուն կեանքին վրայ։  Աշխարհահռչակ համբաւի է կղզիին ձէթը։
Ժողովրդային արուեստ
Ժողովրդային արուեստը մինչեւ օրս պահպանուած է։ Կ՛արտայատուի հիւսուածքներուն, ձեռագործներուն, կաւագործութեան, փայտի քանդակագործութեան, մետաղագործութեան եւ նկարչութեան ընդմէջէն։
Տակաւին՝ ընտանիքներ կը զբաղին հիւսածքի ճարտարարուեստվ․ անոր սկզբնական շրջանէն մինչեւ վերջ, այսինքն՝ անասնաբուծութեամբ, բուրդի հիւսքով եւ ներկարարութեամբ։ Կրետական հիւսուածեղէնները կը յատկանշուին իրենց վառ գոյներով եւ նաշխերով՝ երկրաչափական եւ կամ կենդանիներու եւ բոյսերու ձեւերով։
Այլ
Նշանաւոր են Կրետէին հարսանեկան խրահճանքները։  Կրետական ընկերութիւնը Յունաստանի ամենէն աւանդապահ հասարակութիւններէն է․ ծանօթ իր ընտանեկան եւ տոհմային վրիժակռիւներով vendettas ։  Նաեւ, Օսմանեան շրջանէն մնացած սովորութիւն մըն է (ինքնապաշտպանութեան համար)  տունը զէնք պահելը։  Յունաստանի կառավարութիւնը փորձած է ու կը փորձէ զանազան օրէնքներով վերցնել այս սովորութիւնները, սակայն մինչեւ այսօր լիուլի չէ յաջողած։
Զբօսաշրջիկութիւն
Կրետէն Յունաստանի զբօսաշրջիկութեան նշանաւոր վայրերէն մէկն է։ Վերջին եռեսնամեակին Կրետէն ներքին եւ արտաքին զբօսաշրջիկութեան մեծ աճ արձանագրած է։  Կղզին օժտուած է հիւրընկալութեան ամէն տեսակի յարմարութիւններով։  Մեծ թիւով Եւրոպայի բնակիչներ կայք կը հաստատեն կղզիին զանազան (լեռնային թէ ծովեզերեայ) վայրերուն մէջ, օգտուելով Եւրոպական Միութեան ուղղիչէն ։
Փոխադրամիջոցներ
Կղզին ունի լայն ծաւալով հանրակառքերու ցանց։ Գլխաւոր քաղաքներուն նաւահանգիստները՝ Իրաքլիօ, Խանիա, Ռեթիմնօ, Այոս Նիքոլաոս, Սիթիա եւ Քասթելի Քասամօ, ամենօրեայ հերթականութեամբ կապուած են Փիրէայի եւ Յունաստանի ուրիշ նաւահանգիստներու հետ եւ նաեւ կ՛ընդունին փոքր եւ մեծ զբօսանաւեր։
Օդային թռիչքներ
Օդային թռիչքները կը կատարուին Իրաքլիոնի «Էլեֆթերիոս Վենիզելոս» միջազգային օդակայանէն, ինչպէս նաեւ Խանիա եւ Սիթիա քաղաքներուն պետական (ընդհանրապէս ներքին եւ charter թռիքներուն մէկ մասը) օդակայաններէն։
Հայերուն ներկայութիւնը Կրետէ
Հայերուն ներկայութիւնը Կրետէ, հազար տարուան պատմութիւն ունի։ Անոնց Կրետէ ներկայութեան մասին կը հանդիպինք 961 թուականի արձանագրութիւններուն, երբ Բիւզանդիոնի կայսրն էր՝ Նիքիֆորոս Ֆօքաս։ Տե՛ս Կրետէի հայերը
Կրետացի ծանօթ դէմքեր
Կրետացի ծանօթ դէմքերու ցանկը երկար է․ ստորեւ կը նշուին միջազգային եւ համաշխարհային համբաւի արժանացած կարգ մը դէմքեր․-
Երաժշտութիւն
Նիքոս Քսիլուրիս Νίκος Ξυλούρης, Թանասիս Սքորտալոս Θανάσης Σκορδαλός, Քոսթաս Մուտաքիս Κώστας Μουντάκης, Փսարանտոնիս Ψαραντώνης, Վասիլիս Սքուլաս Βασίλης Σκουλάς , Նանա Մուսխուրի Νάνα (Ιωάννα) Μούσχουρη։
Գրականութիւն
Վիցենզօ Քորնարօ Βιτσέντζο Κορνάρο, Նիքոս Քազանծաքիս Νίκος Καζαντζάκης, Օտիսէաս Էլիթիս Οδυσσέας Ελύτης, Ղիորղոս Փսիխուտաքիս Γεώργιος Ψυχουντάκης։
Քաղաքականութիւն
Էլեֆթերիոս Վենիզելոս Ελευθέριος K. Βενιζέλος
Գիտութիւն
Իոսիֆ Սիֆաքիս Ιωσήφ Σηφάκης, Ղիորղոս Քարնիատաքիս George Em Karniadakis
Գեղարուեստ
Տոմինիքոս Թէօթոքոփուլոս (Էլ Կրէքօ) Δομήνικος Θεοτοκόπουλος
Տե՛ս նաեւ
Կրետէի հայերը
Քոքինիոյ հայկական գաղութը
Սիրոս
Զաքինթոս
Քերքիրա
Փիրէա
Կորնթոս
Քեֆալոնիա
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ Ստորոգութիւն:Միջերկրական Ծովու կղզիներ
Յովհաննէս Յովհաննիսեանի տուն-թանգարան
Յովհաննէս Յովհաննիսեանի տուն-թանգարան, կը գործէ որպէս Եղիշէ Չարէնցի անուան գրականութեան եւ արուեստի թանգարանի մասնաճիւղ 1948-էն։ Թանգարանը կը գտնուի Էջմիածնի այն տան մէջ, ուր երկար տարիներ ապրած եւ ստեղծագործած է բանաստեղծ Յովհաննէս Յովհաննիսեանը։ Թանգարանը ընդգրկուած է Վաղարշապատի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ:
Պատմութիւն
Տունը Յովհաննէս Յովհաննիսեանի տուն-թանգարանի վերածուած է Էջմիածնի քաղաքային խորհուրդի գործադիր կոմիտէի որոշմամբ 9 Փետրուար 1948-ին բանաստեղծի դստեր եւ թանգարանի առաջին տնօրէն Եւա Յովհաննիսեանի ջանքերով։
Բանաստեղծի հայրական տունը պահպանուած է նոյնութեամբ, միայն արտաքուստ երեսպատուած է հայկական տուֆաշերտով։ Այն 1.5 յարկանի 215 քմ շինութիւն է, ունի չորս սենեակ, միջանցք, խոհանոց, ընդարձակ պատշգամբ, նկուղներ, ուր պահուած են Արարատեան դաշտի բարիքները։
Միւս երկու սենեակներուն մէջ ցուցադրուած են գրողի գրական-հասարակական, մանկավարժական գործունէութեան վերաբերող փաստաթուղթեր, երկերու հրատարակութիւններ, կեանքին ու գործին նուիրուած ուսումնասիրութիւններ, լուսանկարներ, իրեր։ Տան պարտէզին մէջ կանգնեցուած է գրողի կիսանդրին (քանդակագործ՝ Ղուկաս Չուբարեան)։
1978-ին թանգարանը մասնակի վերանորոգուած է, 2011-ին լիովին հիմնանորոգուած է Էջմիածնի քաղաքապետ Կարէն Գրիգորեանի կողմէ։
Մարկիոնականութիւն
Մարկիոնականութիւն Աղանդաւորական շարժումներուն մէջէն կարեւոր տեղ մը գրաւող աղանդ: Հիմնադիրն է Մարկիոն անունով եպիսկոպոսը:
Պատմութիւն
Ընդհանուր Եկեղեցւոյ պատմութեան մէջ կը յիշուի թէ առաջին դարերը ինչպիսի ճգնաժամային շրջաններ եղած են քրիստոնէութեան համար: Քրիստոնէութիւնը բազմաթիւ պայքարներ մղած է այլազան մտածողութեանց, փիլիսոփայական ըմբռնումներու, կրօնական աշխարհայեցողութեանց եւ դարերու աւանդութեամբ արմատացած կրօնքներու դէմ:
Անկախաբար այս բոլորէն, քրիստոնէութիւնը ստիպուած է բուռն պայքար մղել իր ծոցէն բխող արտաքին փիլիսոփայական կամ կրօնական գաղափարներու հետ շփոթմամբ կազմուող հերետիկոսաց դէմ:
Գնոստիկեան ընդհանուր շարժման մէջ նոր ուղի մը կը բանայ Մարկիոն, թէեւ ամէնէն կարեւոր ուղղութիւնը, որուն դէմ, սակայն, նոյնքան ուժգնութեամբ կը պայքարին եկեղեցւոյ հայրերը:
Իր գաղափարները մահէն եւ Բ. դարէն ետք եւս կը շարունակեն խռովել միտքերը. եւ հետագային եկեղեցական հայրեր կը ստիպուին գրիչ շարժել անոր դէմ:
Հիմնադիր
139-ին Հռոմ կը հասնի եւ այնտեղ բարեսիրական գործեր կատարելով քրիստոնեայ կը դառնայ: Շատեր կ'ըսեն թէ ան Սինոպի եպիսկոպոսին որդին էր, որ սակայն աքսորուած էր եկեղեցիէն՝ իր հօրը կողմէ, կոյսի մը պատիւը արատաւորելուն պատճառով: Ան կ'ուզէ Հռոմ երթալ ապաշխարհութիւն խնդրելու համար, սակայն հոն կ'իյնայ ասորական Գնոստիկ կեդրոնի մը ազդեցութեան տակ, որ 136-140 թուականերուն Հռոմ եկած  եւ գայթակղութեան առիթ դարձած էր:
Մարկիոն իր ուսուցումները հիմանաւորած է Պօղոս Առաքեալի նամակներուն վրայ, սակայն ոչ ամբողջական: Իր հիմնած նոր համայնքին Ս. Գիրքը կը բաղկանար Պօղոս Առաքեալի առաջին տասը նամակներէն՝ իր կատարած յատուկ սրբագրութիւններով եւ Ղուկասի Աւետարանին մէկ տարբերակէն, որուն մէջ կատարած էր սրբագրութիւններ ջնջելով Քրիստոսի ծննդեան առնչուող հատուածները ու մանաւանդ այն բաժինները, ուր աշխարհի ստեղծիչը Քրիստոսի հայրը կը ներկայացուի: Այս համայնքը կազմակերպուելէ ետք արագօրէն կը տարածուի ո՛չ միայն Հռոմի մէջ, այլեւ՝ Եգիպտոսի, Պաղեստինի, Ասորիքի եւ Հայաստանի մէջ, եւ այնքան կ'աճէր, որ կը հանդիսանար Ուղղափառ եկեղեցւոյ ամէնէն զօրաւոր մրցակիցը:
Մարկիոնի Տիեզերաբանութիւնը Եւ Աստուածաբանութիւնը
Մարկիոնի դաւանութիւնը հետեւեալն է. ան կը դաւանի երեք երկինքներ, որոնք գոյութիւն ունին, տիեզերքի մէջ՝ իբրեւ առանձին հաստատութիւններ: Երկինքներ, որոնք ունին իրենց տիրակալները, գերիշխան բացարձակ ուժերը՝ իր բացատրութեամբ իրենց աստուածները.
ՕՐԷՆՔՆԵՐՈՒ ԱՍՏՈՒԾՈՅ ԶՕՐՔԸ՝ տարբեր երկինքի մը մէջ:
ՕՏԱՐ ԱՍՏՈՒԱԾԸ՝ իրեն սեփական երկինքով:
Կայ նաեւ ուրիշ իրականութիւն մը, որն է Հիւլէն, ուրիշ ուժ մըն է, որ այս անգամ երկիրին, հողին, այլ խօսքով՝ մեզի համար շօշափելի իրականութեան բացարձակ իշխանն է:
Մարկիոնի վարդապետութեան համաձայն, տիեզերքի ստեղծող ամենազօր եւ բացարձակ ուժը, օրէնքներու աստուածն է, որ իր էութեան մէջ ունի ստեղծագործելու ուժը: Բայց միւս կողմէ, օրինաց աստուածը մշտնջենակից է հիւլէի աստուծոյ: Հիւլէն իր էութեամբ արդէն իսկ գոյութիւն ունէր, երբ կար օրինաց աստուածը: Մարկիոն նաեւ կը յայտնէ, թէ օրէնքներու աստուածը ի՛նչ որ կը ստեղծէ, զայն կը ստեղծէ «հաղորդութեամբ»ը՝ մասնակցութեամբ հիւլէին:
Մարկիոնականները կը մերժեն Յիսուսի մարմանացումը ու կ'ըսեն, թէ Անոր չարչարանքն ու մահը երեւութական է. այսպիսով կը հասկնանք, թէ որեւէ փրկագործութիւն տեղի չէ ունեցած: Սակայն, իրենք են, որոնք կ'ըսեն. «Մենք Յեսուի արեան գինն ենք», որովհետեւ անոր արիւնը չթափեցաւ եւ անոնք չգնուեցան, այլ ամէն բան երեւութական էր: Հրեանները կը մեղադրեն զանոնք ըսելով, թէ՝ «Մեր հայրերը Յիսուսը խաչ հանեցին», հետեւաբար Քրիստոս իսկութեամբ խաչ բարձրացաւ»:
Մարկիոնականները կը կարծեն, թէ Յիսուս խաչ չբարձրանալէն բազմաթիւ մեղքեր գործեց, որովհետեւ Ան ինզինք թագաւոր հռչակեց, սակայն Մարկիոնականները չիմացան, որ ամէն ինչի տէրը Յիսուսի Հայրն է, որ իր Որդիին տուած է ամէն  իշխանութիւն աշխարհիս վրայ:
Այսպիսով կը բացատրուի որ Մարկիոնի վարդապետութիւնը կը կայանայ բարիին ու չարին վրայ: Ան Նոր Կտակարանը կը նկատէ խորթ՝ Հինին նայելով եւ հոնկէ ալ կ'արհամարէ մարմիններու յարութեան գաղափարը: Կ'ընդունի երեք մկրտութիւններ՝ յանցանք գործելէ ետք: Նոյնիսկ կիներուն արտօնութիւն կու տայ որ քահանայութեան կարգին արժանանան, մինչդեռ իրենք չունին քահանայութեան կարգը:
Եզրակացութիւն
Մարկիոնի ուսուցումները ընդհանրապէս մերժուած էին քրիստնէական զօրաւոր հիմք ունեցող համայնքներու կողմէ, որոնց մէջ նաեւ՝ Հայ եկեղեցին: Հայաստանի մէջ արդէն Ա. Դարէն սկսեալ բաւական արմատացած էր քրիստոնէութիւնը, հետեւաբար անառարկելի է անոնց մերժումն ալ, ինչպէս կ'երեւի նաեւ եկեղեցւոյ ծիսակատարութեանց մէջ, ուր եպիսկոպոսաց ձեռնադրութեան ատեն կ'ըսուի. «Կը նզովէ՞ք Արիոս Աղեքսանդրացին, Մակեդոնը, Նեստորը եւ անոնց բոլոր հետեւորդները: Մանին, Մարկիոնը, Վաղենտիանոսը, Սաբէքը եւ անոնց բոլոր հետեւորդները: Արտեմոնը, Եւնոմիոսը, Եւտիքէսը եւ անոնց բոլոր հետեւորդները» :
Հետեւաբար Մարկիոնի աղանդը թերի էր, որովհետեւ հոն կան իրար հակասող գաղափարներ: Անոնց նպատակը պարզապէս հաւատացեալներ շահիլ էր եւ ոչ աւելին: Ան ունէր բազմաթիւ հետեւորդներ, որովհետեւ բոլորն ալ կուրօրէն անոր ըսածներուն կը հաւատային: Վերջապէս Մարկիոն հերետիկոս կը նկատուի քրիստոնէական ուղղափառ եկեղեցւոյ կողմէ, որովհետեւ անոր ուսուցումները հակառակ են եկեղեցւոյ որդեգրած սկզբունքներուն:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քրիստոնէութիւն
Սալբի Գասպարեան
Սալբի Գասպարեան ծնած է Հալէպ, Կարմուճցի ծնողներէ: Հալէպի Կիլիկեան Ճեմարանի եւ Հայ Աւետ. Բեթէլ Երկրդ. Վարժարանի բարձրագոյն կարգերուն կը դասաւանդէ անգլերէն լեզու:
Կրթութիւն
Պսակաւոր արուեստից աստիճանով վկայուածէ Հալէպի Պետ. Համալսարանի անգլերէն լեզուի եւ գրականութեան ճիւղէն:
Հետեւած է Երեւանի Պետ. Համալսարանի լրագրութեան ամպիոնի դասընթացքներուն, ստանալով համապատասխան «Դիպլոմ»:
Մամուլի աշխատակից
Հրապարակագրական յօդուածներով եւ ուսումնասիրութիւններով Սալբի Գասպարեան աշխատակցած է տեղւոյն «Օշական» եւ Հալէպահայ գրողներու «Երթ» պարբերականներուն, Բերիոյ Թեմի հրատարակութեամբ «Տաթեւ » հայագիտական տարեգիրքին եւ Պէյրութի «Արարատ» ու «Զարթօնք» օրաթերթերուն:
Ներկայիս իր յօդուածները պարբերաբար լոյս կը տեսնեն Հալէպի «Գանձասար» շաբաթաթերթին, «Ազդակ» օրաթերթին եւ ընդհանրապէս սփիւռքահայ մամուլին մէջ, արծարծելով մասնաւո- րաբար ցեղասպանութեան ուրացումի եւ ժխտումի քաղաքականութեան առնչակից հարցեր:
Գրականութիւն եւ հրատարակութիւն
2001-ին, իր աշխատասիրութեամբ լոյս տեսած է Փրոֆ. Հայր Լեւոն Զէքիեանի «Ինքնութեան խճանկար» խոհափիլիսոփայական երկը, որ հուսկ արժանացած է Եւրոպայի համալսարանական ուսումնասիրութիւններու գերազանց մրցանակին:
2005-ին, յաջորդաբար լոյս տեսած են՝ իր խմբագրութեամբ վենետիկի Պետ. Համալսարանի հայագիտութեան ամպիոնի հայոց լեզուի եւ գրականութեան խտացեալ դասընթացքներու 20-ամեակին նուիրուած յուշամատեանը, ինչպէս նաեւ «Միջազգային մամուլ եւ չորրորդ իշխանութեան դրոյթը» գիրքը:
2006-ին, իր թարգմանութեամբ լոյս տեսած է թուրք իրաւախորհրդատու փաստաբան Ֆէթհիյէ Չէթինի «Մեծ Մայրիկս» գիրքի հայերէն տարբերակը:
2016-ին, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան «Գէորգ Մելիտինեցի» գրական մրցանակով հրատարկուած է թուրք այլախոհ գրող Քեմալ Եալչընի «Վերապրողները» երկին իր հայերէն թարգմանութիւնը:
Հրատարակութեան ընթացքի մէջ է իր « ՄԻՒՍ ԹՈՒՐՔԸ ԿԱՐՄԻՐ ԳԻԾԷՆ ԱՆԴԻՆ» գիրքը, որուն մէջ ամփոփուած են ցեղասպանութեան եւ հայ դատի մասին, ողջախոհ եւ յառաջապահ թուրքերու հետ ունեցած իր հարցազրոյցներն ու անոնց կատարած համապատասխան գիտահետազօտական աշխատասիրութիւններու մասին իր յօդուածները:
Լրագրողներու միութեան անդամ
Սալբի Գասպարեան անդամ է սուրիահայ գրողներու համախմբումին, Հ.Հ. լրագրողներու միութեան եւ "Journalists' International Federation"-ին:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Անգլերէն լեզուի ուսուցչուհի Ստորոգութիւն:Թարգմանիչ Ֆէթհիյէ Չէթինի «Մեծ Մայրիկս» գիրքի հայերէն տարբերակը Ստորոգութիւն:Հալէպի Պետ. Համալսարանի անգլերէն լեզուի եւ գրականութեան աւարտող Ստորոգութիւն:Երեւանի Պետ. Համալսարանի լրագրութեան ամպիոնի դասընթացքներուն հետեւող
1802 թուական
1802 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու երկրորդ տարին
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1802 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1802 մահեր
Պորտու
Պորտու, քաղաք Փորթուկալի մէջ։ Բնակչութիւնը՝ 221. 800 հոգի (2008) ։ Նոյնանուն շրջանին վարչական կեդրոնն է։ Մեծութեամբ երկրորդ քաղաքն է մայրաքաղաք Լիզպոնէն ետք։ Կը գտնուի Լիզպոնէն 270 քմ դէպի հիւսիս։ Քաղաքին կեդրոնը ներառուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան ցանկի մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի քաղաքներ
Wattpad
Wattpad, օնլայն համայնք գրողներու եւ ընթերցողներու համար, որուն մէջ օգտատէրերը կրնան տեղադրել յօդուածներ, պատմութիւններ, Fanfiction-ներ, բանաստեղծութիւններ եւ վէպեր online ձեւով կամ Wattpad-ի application-ին միջոցով: Արձանագրուած օգտատէրերը ունին աւելի քան 10 միլիոն գիրքերու, ինչպէս նաեւ հնարաւորութիւնը ունին հրատարակելու իրենց աշխատանքները եւ շփուելու այլ գրողներու եւ ընթերցողներու հետ:
Համացանցային գրադարանի մշտային արխիվէն զատ, գրողը կրնայ պարբերաբար աւելցնել նոր ստեղծագործութիւններ: Wattpad-ը կը յամարուի ամենաշատ օգտագործուողը հետեւեալ երկիրներուն մէջ. ԱՄՆ, Քանատա, Մեծ Պրիդանիա, Ֆիլիբիններ, Ռուսաստան, Ղազախստան, Ղրղզիստան, Ուքրանիա, Թուրքիա եւ Ատրպէյճեան:
Պատմութիւն
Wattpad-ը ստեղծուած է 2006-ին Ալեն Լաուի եւ Իվան Յուենի համագործակցութեամբ : 2007-ը Փետրուարին Wattpad-ը յայտարարած է «Гутенберг» ծրագրէն աւելցած 17.000 գիրքերու մասին՝ դարձնելով զանոնք հասանելի, բջջային հեռախօսներ գործածողներուն : 2009-ը Յունիսի, մամլոյ հաղորդագրութեան ժամանակ Wattpad-ի application-ը ներբեռնուած է աւելի քան 5 միլիոն անգամ :2009-ը Մարտին թողարկուած է տարբերակ IPhone-ի համար: Ան ուղեկցուած է BlackBerry App World-ին թողարկումով 2009-ը Ապրիլին, 2009-ը Յունիսին Google Android-ին եւ Apple Ipad-ին 2010-ը Ապրիլին:
Օգտագործութիւն
2014 Ապրիլի տուեալներով
Նոր Հեղինակներ
Պատմութիւնները, որոնք ստացած են առաւելագոյն ձայներու քանակը, կը յայտնուին «Հայտնիներ» բաժնին մէջ: Այս ցուցակը ամէն օր կը նորոգուի, միւս օգտատէրերուն դիմումներու եւ ձայներու շնորհիւ:
Wattpad-ը նաեւ ունի «Խորհուրդ կը տրուի» բաժինը, այն պատմութիւններու ցանկ է, որոնք հաստատուած են Wattpad-ի անձնակազմին եւ հրատարակչութեան կողմէ:
Այդ պատմութիւններուն մեծամասնութիւնը գրուած են professional գրողներու կամ ինքնաթողարկմամբ հետաքրքրուած գրողներու կողմէ:
Մրցոյթներ
Wattpad-ը տարուայ ընթացքին կը կազմակերպէ մի քանի փոքր մրցոյթներ եւ հատ մը՝ գլխաւոր: Ամէնամեայ գլխաւոր մրցոյթը կը կոչուի «Wattys» եւ կը կատարուի 2013-էն ի վէր: Մրցոյթը բոլորին համար չէ, ովքեր ունին անձնական էջեր Wattpad-ի մէջ: Ամէնամսեայ փոքր մրցոյթներուն համար ռուսերէնով պէտք է մտնել AmbassadorsRU անձնական էջը:
Դեսպաններ
Wattpad-ի դեսպանները (Ambassadors), օգտատէր կամաւորականներու խումբ մըն է, որոնք Wattpad-ի աջակցութեամբ կ'աշխատին համայնքի զարգացման համար: Անոնք կը գործածեն սոցիալական նախաձեռնութիւններ, կ'օգնեն պատասխանել Wattpad-ի ընդհանուր հարցերը, ինչպէս նաեւ օգտատէրերուն տեղեակ կը պահեն այն մասին, թէ ինչ կը կատարուի համայնքին մէջ:
Ambassadors-ի համանմանմամբ, 2015-ի ձմրան հիմնադրուած է խումբ AmbassadorRU՝ ինքնատիպ բանավէճերու, տեղեկատուական եւ հասարակական տարածք անոնց համար, ովքեր կ'ապրին տարբեր երկիրներու մէջ, բայց Wattpad-ը կը կարդան կամ կը գրեն ռուսերէնով:
ՎԿ
Wattpad-ի պաշտօնական միակ էջը «Wattpad» է տուեալ սոցիալական ցանցին մէջ, որ գոյութիւն ունի Wattpad HQ եւ Wattpad դեսպաններու աջակցութեամբ: Այդ էջին մէջ կրնաք իմանալ Wattpad-ի վերջին նորութիւնները, կիսուիլ սեփական գիրքով, գտնել, թէ ինչ կարդալ ազատ ժամանակի ընթացքին, ինչպէս նաեւ ոգեշնչուիլ:
Ինսդակրամ
Wattpad-ը ունի երկու պաշտօնական էջեր ինսդակրամի մէջ, անոնցմէ մէկ հատը Անգլերէն Wattpad, իսկ միւսը՝ ռուսերէն Wattpad_Russian:
Wattpad-ի դեսպանները կը զբաղին Wattpad-ի ռուսերէն բոլոր պաշտօնական էջերու զարգացմամբ:
Դուիդդըր
Wattpad-ը ունի մէկ հատ անգլերէն պաշտօնական էջ Twitter-ի մէջ wattpad
Կայք Էջ
Wattpad
Կարմիր Կամուրջ (սահմանային)
Կարմիր Կամուրջ (ադրբ.՝ Qırmızı Körpü, վրացերէն՝ წითელი ხიდი, Tsiteli Khidi), կամուրջ է, որ կը բաժնէ Վրաստանը եւ Ազրպէյճան ը։ Տեղաւորուած է Թիֆլիս եւ Գանձակ քաղաքներու միջեւ։
Պատմութիւն
Կամուրջը ստացած է կարմիր անունը, որովհետեւ կառուցուած է կարմիր տուֆ քարէ։ Կառուցուած է Խրամ գետին վրայ՝ սահմանային չէզոք գօտիին։ Կամուրջը հիմնուած է ԶԷ. դարուն, սակայն յայտնի է, որ գոյութիւն ունեցած է ԺԱ. դարէն։ Գործած է մինչեւ 1998 թուականը, երբ «TRACECA»ի ծրագրով կառուցուած է նոր կամուրջ, որ աւելի լայն էր։
Շուկայ
1990 թուականէն կամուրջին վրայ կը գործէր մեծ շուկայ: Անոր հսկողութիւնը յանձն առած էին Վրաստանի Մարնելի քաղաքի եւ հարակից գիւղերուն, գիւղակներուն ազրպէյճանցիները։ Շուկան փակուեցաւ 2006 թուականի գարնան։
Սեն Փեթերսպուրկ
Սեն Փեթերսպուրկ (ռուս.՝ Санкт-Петербург, 18 Օգօստոս 1914 - 26 Յունուար, 1924՝ Փեթրոկրատ, 26 Յունուար 1924 - 6 Սեպտեմբեր 1991՝ Լենինկրատ), Լենինկրատ), բնակչութեամբ Ռուսաստանի երկրորդ քաղաքը։ Դաշնային նշանակութեան քաղաք։ Հիւսիսարեւմտեան դաշնային տարածաշրջանի եւ Լենինկրատի մարզի վարչական կեդրոնը։ Քաղաքը հիմնադրած է Պետրոս Ա.ը 27 Մայիս 1703-ին (16 Մայիս)։ 1712-1918-ականներուն՝ Ռուսաստանի մայրաքաղաք։
Քաղաքը իր անունը ստացած է Պետրոս առաքեալի՝ հիմնադիր արքայի երկնային հովանաւորի պատուին, սակայն ժամանակի ընթացքին սկսաւ աւելի միանալ Պետրոս Ա.-ի անուան հետ։ Սեն Փեթերսպուրկի պատմութիւնն ու մշակոյթը կապուած է Ռուսական կայսրութեան եւ Ռուսաստանի՝ իբրեւ ժամանակակից պատմութեան մէջ եւրոպական գերտէրութիւն մտնելու հետ։ Կայսերական իշխանութեան եւ զինուորական փառքի խորհրդանիշն է ։
Տեղակայուած է Ռուսական Դաշնութեան հիւսիս-արեւմուտքը, Ֆիննական ծոցի եւ Նեւա գետի ափին։ Սեն Փեթերսպուրկին մէջ կը գտնուի Ռուսական Դաշնութեան Սահմանադրական դատարանը, ՌԴ Նախագահին կից Հերալտիք խորհուրդը, Լենինկրատի մարզի իշխանութեան մարմինները ,ԱՊՀ միջխորհրդարանական ժողովը։ Քաղաքին մէջ տեղակայուած են նաեւ Ռազմածովային նաւատորմի Գլխաւոր հրամանատարութիւնը եւ Ռուսաստանի Զինուած ուժերու Արեւմտեան ռազմական շրջանի շտապը ։
5 356 755 (2018) բնակչութեամբ՝ Սեն Փեթերսպուրկը աշխարհի մէջ ամենահիւսիսային քաղաքն է, որ ունի մէկ միլիոնէն աւել բնակիչ։ Ամբողջովին Եւրոպայի մէջ տեղակայուած քաղաքներու մէջ Սեն Փեթերսպուրկը բնակչութեամբ երրորդ քաղաքն է, ինչպէս նաեւ ոչ մայրաքաղաք առաջին քաղաքը, որ ունի այդքան բնակչութիւն։ «Մինչեւ 2030-ը Սեն Փեթերսպուրկի զարգացման ռազմավարութիւն» նորարարական յատակագիծը կ՛ենթադրէ, որ 2030-ին բնակչութիւնը կը կազմէ 5.9 մլն ։ Քաղաքը Սեն Փեթերսպուրկ քաղաքային համախմբումն կեդրոնն է։ Քաղաքի մակերեսը 1439 քմ² է, 1 Յուլիս 2012-ին Մոսկուայի ընդարձակումէն ետք Սեն Փեթերսպուրկը իր տարածքով երկրի երկրորդ քաղաքն է․ նախքան Սեւասթոբոլի՝ ՌԴ-ին միանալը, Սեն Փեթերսպուրկը Ռուսաստանի Դաշնութեան ամենափոքր դաշնային հպատակն էր։
Սեն Փեթերսպուրկը Ռուսաստանի տնտեսական, գիտական եւ մշակութային կարեւորագոյն կեդրոնն է, երթեւեկութեան խոշոր հանգոյց։ Սեն Փեթերսպուրկի պատմական կեդրոնը եւ անոր հետ կապուած յուշարձաններու համալիրները կը մտնեն ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային ժառանգութեան առարկաներուն մէջ ․ այն երկրի զբօսաշրջային ամենակարեւոր կեդրոններէն մէկն է։ Առաւել նշանակալի մշակութա-զբօսաշրջային առարկաներու կարգին են Էրմիտաժը, Քունսթքամերան, Մարիինեան թատրոնը, Ռուսաստանի ազգային գրադարանը, Ռուսաստանի պետական թանգարանը, Պետրոպաւլովեան ամրոցը, Սուրբ Իսահակի տաճարը, Նեւայի պողոտան։ Մշակութային ժառանգութեան առարկաներու պահպանման ուղղուած է նաեւ Սեն Փեթերսպուրկի պատմական կեդրոնի պահպանման ու զարգացման ծրագիրը։
Նախապատմութիւն, քաղաքի հիմնում եւ 18-րդ դար
Ներկայիս Սեն Փեթերսպուրկի տարածքին մարդու գործունէութեան մասին տուեալներ պահպանուած են սառցադաշտի վերջին հալքի ժամանակէն, որ ծածկած է տուեալ տարածքը։ Մօտ 12 000 տարի առաջ սառցադաշտի հեռանալէն ետք տարածքը ոտք դրին առաջին մարդիկ՝ հաւանաբար ներկայիս ուկրո-ֆիններու նախնիները ։ 8-9-րդ դարերուն Նեւայի ափերուն բնակութիւն հաստատեցին արեւելեան սլաւոնները (իլմէնեան սլովենեներ եւ քրիւիչներ)։ Այստեղ անոնք կը զբաղուէին անտառահատային հողագործութեամբ, անասնապահութեամբ, որսորդութեամբ եւ ձկնորսութեամբ։ 9-րդ դարու սկիզբը այս հողերը մտան Քիեւեան Ռուսիայի կազմի մէջ՝ կազմելով Մեծ Նովկորոտի տարածքի մէկ մասը, որ կոչուեցաւ Վոտի հնգամաս․ Նեւայի հոսանքէն աջ գտնուող հատուածը կոչուեցաւ Քարելիայի հող, ձախ հատուածը՝ Իժորայի հող։ 8-13-րդ դարերուն Նեւայով կ՛անցնէր «Վարէագներէն յոյներ առեւտրային ճանապարհը» Արեւելեան Եւրոպայի միջով Սկանտանաւիայէն դէպի Բիւզանդիա ։ Այդ ժամանակաշրջանին Նովկորոտի Հանրապետութիւնը մշտապէս պատերազմներ կը վարէր շուէտներու հետ։ 15 Յուլիս1240-ին Իժորայի՝ Նեւա գետ թափուելու վայրին մէջ տեղի ունեցաւ ճակատամարտ Նովկորոտի աշխարհազօրի (հրամանատար՝ իշխան Ալեքսանդր Նեւսքի) եւ շուէտական զօրքի միջեւ։ 1300-ին Օխտայի՝ Նեւա գետ թափուելու վայրին մջ շուէտները կառուցեցին Լանտսքրոնայի ամրոցը, սակայն մէկ տարի ետք նովկորոտցիները եւ տեղի կարելները գրաւեցին այն եւ հիմնայատակ քանդեցին։ Երբեմնի Լանտսքրոնայի վայրին մէջ երկար ժամանակ կը գտնուէր Նիէնշանցը՝ նովկորոտեան շուկան։ 15-րդ դարուն Նովկորոտի հանրապետութեան կազմին մէջ գտնուող Իժորայի հողը միացուեցաւ Մոսկուայի մեծ իշխանութեան։ Շուէտի հետ պատերազմին պարտուելէն ետք 1617-ին կնքուած Սթոլպովոյի հաշտութեան պայմանագրով Նեւայի երկայնքով գտնուող հողերը մտան շուէտական Ինգերմանլանտիայի կազմի մէջ, որու առեւտրային եւ վարչական կեդրոնը դարձաւ Նիէնշանց ամրոցի մօտ գտնուող Նիէն քաղաքը՝ կառուցուած 1611-ին Լանտսքրոնայի վայրին մէջ ։ 1700–1721-ականներու Հիւսիսային պատերազմի արդիւնքով Նեւա գետի հովիտը ետ գրաւուեցաւ շուէտէն, որ մտաւ Ռուսական կայսրութեան կազմին մէջ (30 Օգոստոս1721-ին (10 Սեպտեմբերն) կնքուած Նիշդատդի հաշտութեան պայմանագրով)։ 27 Մայիս1703-ին (16) Նեւայի գետաբերանին՝ Նիէնէն ոչ շատ հեռու, հիմնադրուեցաւ Սեն Փեթերսպուրկը ։ Այս օրով կը թուագրուի ցար Պետրոս Ա.-ի կողմէ քաղաքի առաջին շէնքի՝ Պետրոպաւլովեան ամրոցի հիմնադրումը Զայաչի կղզիին մէջ ։ Նոր ամրոցը պէտք է փակեր 2 խոշոր գետերու՝ Նեւայի եւ Մեծ Նեւկայի դելտաներու գետաբազուկներու ֆարաւատէրները։ 1704-ին Ռուսաստանի ծովային սահմանները պաշտպանելու համար Ֆիննական ծոցի Քոթլին կղզիի վրայ հիմնադրուեցաւ Քրոնշդատդի ամրոցը։ Նոր քաղաքին Պետրոս Ա.-ը կարեւոր ռազմավարական նշանակութիւն կու տար Ռուսաստանէն Արեւմտեան Եւրոպայ ջրագիծի ապահովման համար։
Մայրաքաղաքի կարգավիճակի կորուստ եւ վերանուանում
1897-ի մարդահամարի տուեալներով քաղաքի բնակչութիւնը կը կազմէր 1 265 000 մարդ, իսկ Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրէին կը գերազանցէր 2 միլիոնը (երրորդ տեղը կը զբաղեցնէր Լոնտոնէն ու Փարիզէն ետք)։ 1905–1907-ականներու ռուսական յեղափոխութեան արդիւնքով, ոու սկիզբը կը համարուի 19 Յունուար Արիւնոտ Կիրակին, ստեղծուեցաւ Ռուսաստանի պատմութեան մէջ առաջին խորհրդարանը՝ Պետական խորհրդարանը։ Դարասկիզբը բուռն կը զարգանար տնտեսութիւնը։ 1913-ին Փեթերսպուրկի արդիւնաբերական արտադրութեան ծաւալը հասաւ 632 մլն ռուբլիի, 1012 ընկերութիւններուն կ՛աշխատէր 242 600 մարդ։ Մայրաքաղաքը կ՛արտադրէր Ռուսաստանի արդիւնաբերական ապրանքներու 12 %-ը, ինչպէս՝ ելեկտրաուժային արտադրութեան 70 %-ը, քիմիական արտադրութեան 50 %-ը, մեքենաներու 25 %-ը, տեքստիլի 17 %-ը։ Քաղաքին մէջ կը գործէր 567 դրամատուն։ Մայրաքաղաքային արդիւնաբերութեան ուժով ակ՛պահուէին 294 ելեկտրական սարքերը եւ 3 ջերմաելեկտրակեդրոնները։ 1914-ին Փեթերսպուրկի 60 համալսարաններուն մէջ կ՛ուսնաէր մօտ 40 000 ուսանող ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմը խիստ ազդեց Սեն Փեթերսպուրկի ճակատագրի վրայ։ Օգոստոս 1914-ին հակագերմանական տրամադրութիւններու ներքոյ Նիքոլա Բ.-ի հրամանով քաղաքը վերանուանուեցաւ Փեթրոկրատ։ 1917-ին խնդիրներ սկսան մատակարարման, հերթ կանգնելու սովորական երեւոյթի հետ։ 23-27 Փետրուար1917-ին քաղաքին մէջ տեղի ունեցած խռութիւնները եւ Փետրուարեան յեղափոխութեան այլ իրադարձութիւններ աւարտեցան Նիքոլա Բ. կայսեր գահընկեցութեամբ եւ Ժամանակակից կառավարութեան ձեւաւորումով։ 25 Հոկտեմբեր 1917-ին (7 Նոյեմբեր) զինուած ապստամբութեան արդիւնքով իշխանութիւնը քաղաքին մէջ կ՛անցնի պոլշեւիկներու ձեռքը, կը ստեղծուի Ռուսաստանի Խորհրդային Հանրապետութիւնը՝ Փեթրոկրատ մայրաքաղաքով։ Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ հակապոլշեւիկեան զօրքերու՝ ռազմաճակատին մօտ ըլլալու պատճառով Վլատիմիր Լենինի կառավարութիւնը կը տեղափոխուի Մոսկուա, Փեթրոկրատը կը զրկուի մայրաքաղաքի կարգավիճակէն (5 Մարտ1918), որ տեղի կ՛ունենայ Մոսկուայի մէջ։ 26 Յունուար1924-ին՝ Լենինի մահէն ետք, ՀԿ(բ)Կ ԿԵնտկոմի որոշմամբ Փեթրոկրատը կը վերանուանուի Լենինկրատ ։
Խորհրդային շրջան
1917-1919-ականներու յեղափոխական իրադարձութիւններէն ետք քաղաքի բնակչութիւնը կրճատուեցաւ․ 1920-ին անոնցթիւը հասաւ 722 000-ի ։Ծայրամասային աշխատաւոր շրջաններէն կեդրոնական թաղամասեր տեղափոխուեցաւ մօտ 300 000 հոգի։ 1919-ին ստեղծուեցաւ Փեթրոկրատի եւ հարակից տարածքներու նախագիծը կարգաւորող խորհուրդը։ 1923-էն քաղաքին մէջ կը սկսի բնակելի թաղամասերու շինարարութիւնը (բնակելի զանգուածներ)։ 1930-ականներուն բարեկարգուեցան Ելագին եւ Քրեսդովսքի կղզիները՝ դէպի Ֆիննական ծոց ելքով։ 23 Սեպտեմբեր1924-ին տեղի ունեցաւ քաղաքի պատմութեան մէջ իր մեծութեամբ երկրորդ ջրհեղեղը․ ջուրը ընդունուածէն բարձրացաւ 380 սմ։ 1933-ին Քրեսդովսքի կղզիի ծայր արեւմուտքը սկսաւ Ս․ Քիրովի անուան մարզադաշտի շինարարութիւնը։
1931-ին ՌԽՖՍՀ երկու խոշոր քաղաքները՝ Մոսկուան (16 Յունիս) եւ Լենինկրատը (3 Դեկտեմբեր) տարբերակուեցան իբրեւ առանձին վարչական միաւորեր՝ ՌԽՖՍՀ հանրապետական ենթակայութեան քաղաքներ։ 1935-1937-ականներուն մշակուեցաւ Լենինկրատի առաջին գլխաւոր նախագիծը, որ կը նախատեսէր քաղաքի զարգացումը հարաւային ուղղութեամբ՝ Պուլկովոյի բարձունքներուն սահմանակից։ Քաղաքի կեդրոնը պէտք է դառնար Միջազգային պողոտայի եւ կեդրոնական աղեղային մայրուղիի հատման մասին մէջ գտնուող հրապարակը (այժմ՝ Մոսկուայի հրապարակ)՝ Խորհուրդներու տունով եւ վարչական այլ շինութիւններով։ 1939-ին մշակուեցաւ գլխաւոր յատակագիծի նոր տարբերակը, որ այդպէս ալ չհաստատուեցաւ, սակայն անոր համապատասխան սկսաւ բնակելի թաղամասերու շինարարութիւնը Մալայա Օխտայի մէջ, Իւանովսքայա փողոցի վրայ, Աւտովոյի մէջ եւ Միջազգային պողոտայի վրայ ։ Ամբողջ քաղաքով մէկ կը կառուսցուի մշակոյթի պալատներ․ 1930-ականներու կէսերուն պալատներ կային արդէն բոլոր արդիւնաբերական շրջաններուն մէջ։ 1932-ին կը բացուի Լենինկրատի առաջին օդակայանը՝ Պուլքովոն ։ 1 Դեկտեմբեր 1934-ին կը սպանուի Լենինկրատի ՀԿ(բ)Կ շրջկոմի եւ քաղկոմի առաջին քարտուղար, ՀԿ(բ)Կ Քաղբիւրոյի անդամ Սերկէյ Քիրովը․ այս դէպքը սկիզբ կը դնէ «Քիրովի հոսքին» եւ Մեծ ահաբեկչութեան։ Քիրովին փոխարինելու կու գայ Անտրէյ Ժտանովը։
Լենինկրատցիներու հերոսութիւնն ու տոկունութիւնն ի յայտ է կու գայ Հայրենական մեծ պատերազմին ժամանակ։ 8 Սեպտեմբեր 1941-ին հակառակորդը դուրս կու գայ Լատոկայի լիճ, կը զաւթէ Շլիսելպուրկը՝ իր հսկողութեան տակ վերցնելով Նեւայի ակունքը եւ կը շրջափակէ Լենինկրատը ցամաքէն։ Այդ օրը ընդունուած է համարել քաղաքի շրջափակման սկիզբը՝ հարաւէն հիթլէրեան Գերմանիայի, իսկ հիւսիսէն՝ Ֆինլանտայի զօրքերով։ Գրեթէ 900 օր ու գիշեր Լենինկրատի լիովին շրջափակման պայմաններուն բնակիչները ոչ միայն պահեցին քաղաքը, այլեւ մեծ օգնութիւն ցուցաբերեցին ռազմաճակատին։ Շրջափակման տարիներուն տարբեր տուեալներով զոհուած է աւելի քան 650 000-2 մլն քաղաքացիական բնակչութիւն։ Լենինկրատի եւ Վոլխովի ռազմաճակատներու պատասխան յարձակման արդիւնքով 18 Յունուար 1943-ին շրջափակման օղակը յաջողեցաւ ճեղքել, սակայն միայն 27 Յունուար 1944-ին քաղաքի շրջափակումը ամբողջովին հանուեցաւ։ Անկէ ետք Լենինկրատի մէջ մնաց միայն 560 000 բնակիչ ։