cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Աթէնքի Հնաբանական Ազգային Թանգարանը
Դասական շրջանի քանդակներ, Ք.Ա. ․ 5-րդ դար
Թիւ 15 սրահին մէջ ցուցադրուող «Արթեմիսիօ աստուածին» պղինձէ հսկայ արձանը Աթէնքի Հնագիտական ազգային թանգարանին խորհրդանիշներէն մէկն է․ գտնուած է Էվիա կղզիին Արթեմիսօ հրուանդանին բացերը։ Ունի 2,09 մ․ հասակ եւ դասական շրջանի պղինձէ հազուագիւտ արձաններէն է։ Անոր «խիստ ոճը» կը վերագրուի Քալամիս քանդակագործին Κάλαμις – Calamis։
Նոյն սրահը կը հիւրասիրէ նաեւ Ք.Ա. ․ 460 «Միլոսին սկաւառակը» հսկայ յուշարձանը եւ «Էլեֆսինայի խորհուրդները»․ հսկայ քանդակ՝ 1,52 × 2,20 մ․ գտնուած է Էլեֆսինա 1859 եւ կը պատկերացնէ ծեսական արարողութիւն մը․- Տիմիթրա եւ Փերսեֆոնի աստուածուհիները յաջորդաբար, արքայական գաւազանը եւ ջահ բռնած Դրիփդօլեմօ գահաժառանգին (Էլեֆսինայի Քելօոս թագաւորին զաւակը) ցորենի հասկեր կու տան․ Փերսեֆոնին նաեւ կ՛օրհնէ արքայազնը։ Այս քանդակին կրկնօրինակը Նիւ Եորքի Միթրոփոլիդան Թանգարանին մէջ կը գտնուի։
Դասական շրջանի Յուղարկային կոթողներ, Ք.Ա. ․ 5-րդ դար
Գետնայարկ, սրահներ 16 – 18
Աքրոփոլիսին վերակառուցման աշխատանքներէն վերջ, արժանի գեղարուեստագործեր աշխատանք կը գտնեն անհատներու մօտ։ Հսկայ կոթողներու շինութիւնը կը տարածուի մինչեւ Ք.Ա. ․ 317, իսկ անկէ ետք, կոթողներուն հասակը կը սկսի նուազիլ։ Սրահներուն մէջ կը ցուցադրուին նաեւ «լիքիթոս»ներ λήκυθος - lécythe․ լիքիթոս՝ ճերմակ աման/ներ, ուր հոտաւէտ ձէթ կը պահուէր, մարմնոյ խնամքին համար։
Երկրորդ դասական շրջանի քանդակներ, 4-րդ դար
Գետնայարկ՝ սրահներ 23 – 27
Աթէնքի եւ Սփարդիին քաղաք-պետութիւններուն միջեւ 30 տարի տեւող շարունակ հակամարտութիւնները, կը պառակտեն յունական աշխարհն ու կը վերջանան Ք.Ա. ․ 404 թուականին, Աթէնքի եւ անոր դաշնակիցներուն պարտութեամբ։ Հետեւանքը ծանր կ՛ըլլայ․ քաղաք-երկիրները կը տկարանան եւ յաջորդաբար կը հպատակին Հիւսիսային Յունաստանի Մակետոնական թագաւորութեան։
Քանդակները եւ արձանները աւելի սրտայոյզ են։
Հելլենիստական քանդակներ
Գետնայարկ՝ սրահներ 29 – 30
Այս շրջանի պատկանող գլխաւոր ցուցադրութիւններէն են՝
Հռոմէական շրջանի քանդակներ
Գետնայարկ, սրահներ 31-33
Հռոմէական կրկնօրինակներ, յունական դասական ծագումով
Գետնայարկ, սրահ 20 եւ 21
Ձերարհեստ
ԳԵտնայարկ, սրահներ 36 – 39
Այս սրահները կը ցուցադրեն պղինձէ պզտիկ առարկաներ։ Այս իրերուն մեծ մասը կը պատկանի «Քարափանոս հաւաքածոյ»ին․ Քարափանոս հնագէտի պեղումներէն գտնուած իրեր, 1875 – 1877։Թիւ 36 սրահը կը հիւրընկալէ «Երկրաչափական ժամանակաշրջան»էն առարկաներ, Ք.Ա. ․ 9-րդ դար․ կենդանիներու եւ մարդերու արձանիկներ, գոհարեղէններ զետեղուած վերակառուցուած դամբանի մը մէջ եւ կաթսաներ։ Ք.Ա. ․ 6-րդ եւ 5-րդ դարերու արձանիկներուն կողքին կան նաեւ ուխտանուէրներ եւ դիմակներ որոնք գտնուած են Տոտոնի քաղաքի Զեւսի տաճարին մէջ։ Թիւ 37 սրահին իրերը գտնուած են Ողիմպիայի տաճարին մէջ Ք.Ա. ․ 600 թուականին․ արծիւներով կողովներ, զէնքեր, պահպանակներ եւ Զեւս աստուածին պատկանած գլուխ մը (Ք.Ա. ․ 520 – 510 )։
Կաւագործութիւն, պզտիկ առարկաներ
Առաջին յարկ, թիւ 49 – 56 սրահներ
Առաջին յարկին բոլոր սրահները կը հիւրընկալեն կաւագործութեան եւ ուրիշ փոքր առարկաներ։ Իրերը կը ցուցադրուին ըստ դարաշրջանի՝ Ք.Ա. ․ 11-րդ դարէն մինչեւ հռոմէական ժամանակաշրջան եւ ըստ նիւթի՝ «կարեւոր սրբավայրեր» (սրահ 52), «թաղմանական սովորութիւններ» (սրահ 53) եւ «կինն ու երեխան» (սրահներ 55, 56)։
Թիւ 48 սրահին մէջ ցուցադրուին Սանթորինի կղզիի Աքրոթիրի Թիրա հնագիտական վայրի որմանկարները․ (տե՛ս աւելի վեր՝ Սանթորինի կղզի, Աքրոթիրի Թիրա – Որմանկարներ․ Ք.Ա. ․ 16-րդ դար, Նոր Պղինձի Դարաշրջան)։
Միկինէական եւ երկրաչափական ժամանակաշրջանի ամաններ, անօթներ
Սրահ 49 կը հիւրընկալէ հնադարեան կաւէ առարկաներ․ Միկինէական շրջանի վերջաւորութենէն մինչեւ երկրաչափական ժամանակաշրջան։ Այցելուն հնարաւորութիւնը կ՛ունենայ տեսնելու բնապաշտ զարդարանքին յառաջդիմական անհետացումը եւ անոր փոխարինումը երկրաչափական ձեւերով։ Էլեֆսինայի «Իսիս» Ίσις - Isis կոչուած դամբանին մէջ (այդպէս կոչուած է, որովհետեւ հոն գտնուած է համանուն աստուածուհիին արձանիկը) գտնուած 68 ամանները նախա-երկրաչափական ժամանակաշրջանի «ներկայացուցիչներն» են (Ք.Ա. ․ 10-րդ դար)․ բնազարդերը միմիայն գիծ, շեղանկիւն եւ շրջանակ են։ Գոհարեղէնի տուփերէն մէկը կը պարունակէր սպիտակ հիւթ մը լսնակաւէ kaolin բաղկացած․ հաւանաբար՝ արդուզարդի գործածութեան համար։
Ատտիկեան կաւագործութիւն սեւ պատկերացումներով
Առաջին յարկ, սրահներ 52 եւ 53
Ատտիկեան կաւագործութիւն կարմիր պատկերացումներով
Առաջին յարկ, սրահներ 54 – 56
Եգիպտական հաւաքածոյ
Գետնայարկ, սրահներ՝ 40 եւ 41
Աթէնքի Ազգային Հնաբանական Թանգարանի գետնայարկին թիւ 40 ու 41 սրահները յատկացուած են հիմնարկին Եգիպտական հաւաքածոյին․ միակը՝ Յունաստանի մէջ։ Հաւաքածոն թանգարանին նուիրուած են Եգիպտոսի երկու յոյն բնակիչներ․ 1880 – 1885 Աղեքսանտրիա քաղաքէն Իոաննիս Տիմիթրիու (բնիկ Լիմնոս կղզիէն) եւ 1904 Գահիրէի բնակիչ Ալեքսանտրոս Ռոստովիչ։
Այս հաւաքածոն բաղկացած է Ք.Ա. ․ 5-րդ հազարամեակէն մինչեւ 354 առարկաներէ․ պապիրոսներ, նշանագրեր, կանոպէական անօթներ, «բզէզներ» scarabée, դագաղանման գերեզմաններ sarcophage եւ զմռսուած մարմիններ momie։ Նաեւ՝ արձաններ եւ արձանիկներ Եգիպտոսի Հելլեսիստական եւ Հռոմէական ժամանակաշրջաններէն։
Տե՛ս նաեւ
Տիլոսի Հնագիտական Թանգարան
Աքրոփոլիին թանգարանը
Աքրոփոլի
Աթէնք
Փիրէա
Յունաստան
Աղեքսանտրիա
Մեծն Աղեքսանտր
Աղեքսանտրիոյ Գրադարանը
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ Ստորոգութիւն:Թանգարաններ ըստ երկրի Ստորոգութիւն:Թանգարաններ ըստ քաղաքի Ստորոգութիւն:Աթէնք Ստորոգութիւն:Յունաստան
Արշակ Ագապեան
Արշակ Ագապեան (20 Մայիս 1860, Լալի գիւղ (այժմ՝ Վազաշէն՝ ՀՀ Տաւուշի մարզ) - 10 Հոկտեմբեր 1905)՝ հայ գիւղագիր, մանկավարժ, հրապարակախօս։
Սկզբնական կրթութիւնը ստացած է իր քահանայ հօր մօտ, իսկ անոր մահէն ետք այլ քահանաներու մօտ։ Այնուհետեւ կ'երթայ Տփխիս (Թիֆլիս) եւ 1869-էն սկսեալ կ'ուսանի ծխական ուսումնարանին մէջ, իսկ 1870-1875-ին Ներսէսեան վարժարանին մէջ, ուրկէ կ'արձակուի իբրեւեւ աղմկարար։ Էֆէնճեանի գրախանութին մէջ ծառայելէ ետք 1876-1882 Գետաշէնի, Զաքաթալայի եւ Նուխայի մէջ ուսուցչութիւն կ'ընէ։ Այնուհետեւ կը մտնէ Տփխիսի (Թիֆլիս) Աղէքսանդրեան ուսուցչական ուսումնարանը, ուր 1886-ին ուսումն աւարտած կ'երթայ Մողդոկ ուսուցչի պաշտօնով։ 1889-էն 1896 Ախալքալաքի մէջ ուսուցչութիւն ընելէ ետք գիւղը կը քաշուի։ 1901 թուականէն կը ծառայէ Երեւանի թեմական դպրոցին մէջ։ Առաջին բանասիրականը տպուած է «Մեղու Հայաստան»-ի լրագիրի մէջ 1881-ին։ Այդ օրէն կը սկսի գրել ե՛ւ «Մեղու»-ի ե՛ւ «Նոր-Դար»-ի մէջ՝ տալու յօդուածներ եւ պատկերներ գիւղական կեանքէն։
Առանձին գիրքով լոյս տեսած են.
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1860 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1905 մահեր Ստորոգութիւն:20 Մայիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:10 Հոկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:Հայ գիւղագիրներ
Հայկական Դիցաբանութիւն
Հայկական դիցաբանութիւն, հայկական ցեղերու եւ ցեղային միութիւններու, աւելի ուշ՝ հայ ժողովուրդին մէջ տարածուած հաւատալիքներ։ Ներկայացուած է քանի մը դիցարաններով. պայմանականօրէն առաջին շրջան՝ պրոնզէ եւ երկաթէ դարերու հայկական տոհմացեղային դիցարան, երկրորդ շրջան` զրադաշտականութիւն (Երուանդունիներու թագաւորութեան շրջան՝ Ք.Ա. 6 – 2-րդ դարեր) եւ հելլենիստական (Արտաշէսեան եւ Արշակունեաց թագաւորութեան շրջան՝ Ք.Ա. 2-րդ – Ք.Ե. 4-րդ դարեր)։
Աստուածներ
Հայոց հեթանոս աստուածներու առաջին դիցարանը ձեւաւորուած է հայ ժողովուրդի կազմաւորման զուգընթաց՝ կրօնապաշտամունքային հաւատալիքներու (տոտեմականութիւն, ոգեպաշտութիւն, բնապաշտութիւն, եւ հմայական մոգութիւն) ազդեցութեամբ:
Հին գրաւոր աղբիւրներու մէջ պահպանուած են տեղեկութիւննեը հայոց առաջին պետական կազմաւորուման ընթացքին գոյութիւն ունեցած պաշտամունքային երեւոյթներուն մասին: Հայկական լեռնաշխարհին մէջ վկայուած առաջին պետական կազմաւորման՝ Արատտայի (Ք.Ա. 28-27-րդ դարեր) հովանաւորը արարչագործ Հայա աստուծոյ որդի Տումուզին էր (շումերերէն՝ հարազատ որդի), որու անունը Աստուածաշունչի թարգմանութեանց մէջ փոխարինուած է Օրիոն-Հայկով:
Հայասա երկրի (Ք.Ա. 15–13-րդ դարեր) աստուածները յիշատակուած են խեթա-հայասական պայմանագիրին մէջ, ուր վերծանուած են տասներկու աստուածներու անուններ: Հայասայի դիցարանը ղեկավարած է գերագոյն եռեակը. առաջինը ռազմի աստուածութիւնն էր, երկրորդը՝ մայր աստուածուհին, իսկ երրորդին անունը պահպանուած ՉԷ:
Վանի թագաւորութեան (Բիայնիլի, Ուրարտու, Արարատ) դիցարանը կը յիշատակուի Մհերի դրան արձանագրութեան մէջ։ Կազմուած է եօթանասուն աստուածութիւններէ՝ երեսունհինգ իգական եւ երեսունհինգ արական (իւրաքանչիւր աստուած ունէր իր նշանը), եւ հարիւրի շուրջ սրբութիւններէ: Դիցարանը գլխաւորած է գերագոյն եռեակը՝ Խալդի, Թէյշեբա եւ Շիւինի: Երկրպագուած են նաեւ դաշտեր, լեռներ, ծովեր եւ այլ աստուածութիւններ:
Վանի թագաւորութեան շրջանէն ետք, ազգակից աստուածներէն ձեւաւորուած է նոր պանթէոն մը, որ նոյնութեամբ պահպանուած է մինչեւ քրիստոնէութեան ընդունումը:
Հայոց դիցարանի բնորոշ առանձնայատկութիւնը միակեդրոնութիւնն էր. չկային չար կամ չարագործ աստուածներ, կը մեծարուէին լոյսը, բարին, ընտանեկան օճախը եւ գիտութիւնները:
Հայոց դիցարանը կը ղեկավարէր գերագոյն եռեակը՝ Արամազդը՝ աստուածներու հայրը, երկինքի ու երկրի արարիչը, լիութիւն, բարութիւն եւ արիութիւն պարգեւողը (պաշտամունքային գլխաւոր կեդրոնը եղած է Դարանաղեաց գաւառի Անի ամրոցը), Անահիտը՝ արգասաւորութեան, պտղաբերութեան մայր դիցուհին (գլխաւոր կեդրոններն էին Եկեղեաց գաւառի Երիզա/Երզնկա աւանը, Արտաշատ ը) եւ Վահագնը՝ պատերազմի, քաջութեան եւ յաղթանակի աստուածը (գլխաւոր մեհեանը Աշտիշատի մէջ էր. կոչուած է Վահեվանեան): Գլխաւոր աստուածութիւններէն էր Աստղիկը՝ սիրոյ եւ գեղեցկութեան, երկնային լոյսի եւ ջուրի դիցուհին:
Հայոց դիցարանի ազդեցիկ դիցուհիներէն էր Արամազդի դուստր Նանէն՝ ընտանիքի պահապանը, իմաստութեան, ողջախոհութեան եւ ռազմի աստուածուհին, որուն պաշտամունքը սերտօրէն կապուած էր Անահիտի պաշտամունքին հետ: Նանէի տաճարը Եկեղեաց գաւառի Թիլ աւանին մէջ էր՝ Անահիտի տաճարին մօտակայքը: Յաճախ մեծ մայրերը ներկայիս կը կոչուին նաեւ Նանէ կամ Նան, որ կը վկայէ Նանէ դիցուհիի՝ մարդաստուածութեան հետ կապին եւ ժողովուրդին մէջ անոր անուան ու պաշտամունքի տարածուածութեան մասին: Արեւի, կրակի ու լոյսի, մաքրութեան ու ճշմարտութեան աստուածը Արեգ-Միհրն էր։ Ըստ հայոց հին հաւատքին՝ Արեգակի սրտին մէջ կ՚ապրէին 365 սուրբեր, որոնցմէ իւրաքանչիւրը տարուան մէկ օրուան տէրն էր. կը վկայակոչուէին չարը խափանելու նպատակով: Միհրի գլխաւոր տաճարը կը գտնուէր Դերճան գաւառի Բագառիճ աւանին մէջ։ Անոր նուիրուած էր նաեւ Գառնիի հեթանոսական տաճարը: Միհրի անունէն ծագած են հայոց հեթանոսական սրբավայրերուն տրուող ընդհանուր՝ մեհեան անուանումը, ինչպէս նաեւ բազմաթիւ հայկական եւ օտար անձնանուններ՝ Միհրան, Միհրդատ, Միհրներսեհ, Մեհրուժան եւ այլն: Միհրի աստուածութեան հետագայ վիպական մարմնաւորումները «Սասնայ ծռեր» դիւցազնավէպի Մեծ եւ Փոքր Մհերներն են:
Դպրութեան, պերճախօսութեան, գիտութեանց եւ ուսման, արուեստներու հովանաւոր աստուածը Տիրն էր՝ Արամազդի ատենադպիրն ու սուրհանդակը: Համարուած է մարդոց ճակատագիրներու գուշակը եւ երազներու մեկնիչը, անոնց չար ու բարի գործերը գրառողը: Գլխաւոր տաճարը հին Արտաշատի մերձակայքը կը գտնուէր՝ Երազամոյն վայրին մէջ, եւ կը կոչուէր Արամազդի գրիչի դիւան կամ գիտութեանց ուսուցման մեհեան: Տիրը անուանած են նաեւ Երազացոյց ու Երազահան: Տիր աստուծոյ անունէն ծագած են շարք մը անձնանուններ (Տիրան, Տիրատուր, Տիրայր, Տրդատ) եւ տեղանուններ (Տիրինկատար լեռը, Տիրակատար քաղաքը, Տրէ եւ Տիրառիջ գիւղերը), ծիածանի՝ Տիրական կամ Տրական գօտի անուանումը եւ այլն:
Վանատուր հին հայերու դիցարանին մէջ հիւրընկալութեան աստուածն էր՝ պանդուխտներու, օտար ճամբորդներու հովանաւորը, անոնց ապաստան ու օթեւան տուողը: Վանատուրի տօնը նշած են հին հայոց տարեսկիզբին՝ Ամանորի առաջին օրը, որու համար յաճախ զինք անուանած են նաեւ Ամանորի դից, նոյնացնելով Նոր տարին անձնաւորող Ամանոր աստուծոյ հետ:
Հայկական դիցարանին մէջ անդրաշխարհի աստուածը Սպանդարամետն էր. պաշտուած են նաեւ Անգեղ (Ներգալ), Դեմետր, Գիսանէ, Բարշամին եւ այլ աստուածութիւններ:
Հելլենական մշակոյթի տարածումէն ետք, հայ հեթանոս աստուածները նոյնացուած են յունական համապատասխան աստուածներու հետ՝
եւ այլք՝ պահպանելով, սակայն, իրենց ազգային, պաշտամունքային ինքնատիպ յատկանիշները: Հեթանոս հայերը իրենց աստուածներուն նուիրած են յատուկ տօներ, անոնց համար կառուցած են տաճարներ, մեհեաններ, նուիրատուութիւններ ըրած են եւ անասուններ զոհաբերած են: Անոնց անուններով կոչած են հայ հեթանոսական տոմարի ամիսները, օրերը, տեղանուններ, անձնանուններ եւ այլն:
Հայաստանի մէջ, քրիստոնէութեան տարածման շրջանին ոչնչացուած են հեթանոս աստուածներուն նուիրուած արձաններն ու քանդակները, մեհենական արժէքները, ինչպէս նաեւ տաճարները, բագինները. պահպանուած են միայն Անահիտի պղնձաձոյլ արձանի գլուխն ու անոր պատկերով մետալիոն մը, Գառնիի հեթանոսական տաճարը: Վերջին տարիներուն, շարք մը հնավայրերու պեղումներու ժամանակ, յայտնաբերուած են հեթանոսական մշակոյթի նորանոր արժէքներ, հեթանոս աստուածներուն նուիրուած տարբեր իրեր: Քրիստոնէութիւնը Հայաստանի մէջ պետական կրօն հռչակուելէ ետք ետք, հեթանոս աստուածներուն նուիրուած որոշ սովորոյթներուն, պաշտամունքային տարրերուն քրիստոնէական շունչ հաղորդուած է՝ կապելով Հայ եկեղեցւոյ տարբեր տօներու կամ արարողութեանց հետ:
Հայկական դիցարանին վերաբերող բացառիկ ու արժէքաւոր տեղեկութիւններ պահպանուած են Ագաթանգեղոսի, Մովսէս Խորենացիի, Զենոբ Գլակ ի, Փաւստոս Բիւզանդի եւ այլ հայ ու օտար (Ստրաբոն, Պլուտարքոս եւ ուրիշներ) պատմիչներու ու հեղինակներու աշխատութեանց մէջ։ Հայ ժողովուրդի հնագոյն հաւատքի մասին պատկերացում կու տայ նաեւ «Սասնայ ծռեր» դիւցազնավէպը: Հայոց նախաքրիստոնէական կրօնի ուսումնասիրութեան առումով մեծ արժէք ունի Հայոց տոմարը:
Բնութեան հաւատալիքներ
Հնագոյն հայերու համոզումները կապուած էին բազմաթիւ աղանդներու պաշտամունքին հետ, հիմնականօրէն նախնիներու, երկնային մարմիններու պաշտամունքին (արեւու, լուսինի) եւ որոշակի արարածներու երկրպագութեան (առիւծներու, արծիւի եւ ցուլի): Սակայն, հիմնական պաշտամունքի առարկայ եղած են հայկական պանթէոնի աստուածները: Բարձրագոյն աստուածն էր հնդեւրոպական Ար (որպէս ելակէտ), որու կը յաջորդէր Վանատուրը: Հետագային, շնորհիւ հայ-պարսկական յարաբերութեանց ազդեցութեան, Արարիչ աստուած կը դառնայ Արամազդը, իսկ հելլենիստական դարաշրջանի ազդեցութենէն, ան կը նոյնացուի Զեւսին հետ:
Տոտեմականութիւն
Հիմնական արծիւի եւ առիւծի պաշտամունքի կողքին, կային այլ սրբազան անասուններ.
Սուրբ բոյսեր
Տոտեմները նաեւ կը դասէին ձուկերու կարգին, շնորհիւ գոյութիւն ունեցող հին քանդակներուն: Շատ առասպելներ նուիրուած էին օձերուն, անոնց պաշտամունքը, որ հին ատեն տարածուած էր ժողովուրդին մէջ (յատկապէս լորտիի, որ կը համարուէր հայերու ընկեր): Կ՚ենթադրուէր, որ սուրբ օձերը կ՚ապրէին քարանձաւներու իրենց պալատներուն մէջ, իսկ օձերու արքային գլխուն կ՚ըլլային թանկարժէք քարեր կամ ոսկեայ եղջիւրներ: Իւրաքանչիւր թագաւոր ունէր իր բանակը:
Սարեր
Լեռներու ծագումը առասպելներու մէջ սովորաբար մարդակերպ բնոյթ մը ունէր: Ըստ որոշ առասպելներու, լեռները եղբայր-հսկաներ եղած են: Ամէն առտու անոնք ամուր կը գօտեւորուէին ու բարի առաւօտ կը մաղթէին իրարու:
Սակայն ժամանակի ընթացքին, անոնք կը ծուլանան կանուխ արթննալու եւ բարեւելու իրարու, ինչպէս նաեւ գօտիներն ալ չեն կապեր: Աստուածները կը պատժեն եղբայրները եւ զանոնք կը վերածեն լեռներու, իրենց գօտիները կանաչ հովիտներու, իսկ արցունքները՝ աղբիւրներու: Ըստ մէկ այլ առասպելի,Մասիս սարը (Արարատ) եւ Արագածը քոյրեր էին, իսկ Զագրոշն ու Տաւրոսը՝ եղջերաւոր վիշապներ (տրակոններ), որոնք կը մարտնչէին իրարու դէմ:
Տիեզերաբանութիւնը եւ երկնային մարմինները
Առասպելներու մէջ երկինքը կարծես քաղաքի կը նմանէր, շրջապատուած քարէ պատերով եւ պղինձէ դարպասներով: Անյատակ ծովու մը մօտ, որ կը բաժնէր երկինքն ու երկիրը, կը գտնուէր դրախտը:
Դրախտի դարպասներուն կից կը հոսէր հուրէ գետը, որուն վրայ կը կախուէր կամուրջը՝ մէկ մազէ թելիկով: Դժոխքը կը գտնուէր երկրին տակ: Դժոխքին մէջ տանջանք ապրող հոգիները դուրս կու գային եւ կը բարձրանային կամուրջին վրայ, սակայն կամուրջը չդիմանալով իրենց մեղքերուն ծանրութեան, իսկոյն կը պատռուէր եւ հոգիները կ՚իյնային հուրէ գետը:
Ըստ այլ առասպելի մը, կամուրջը կ՚երկարէր դժոխքին վրայ։ Աշխարհին վերջը, երբ բոլոր մահացածները յարութիւն պիտի առնեն, իւրաքանչիւրը պէտք է անցնի այդ կամուրջէն. մեղաւորները պիտի իյնան դժոխք, իսկ արդար մարդիկ պիտի անցնին դրախտ: Երկրագունդը, ըստ առասպելի մը, ցուլի մը կոտոշներու վրայ տեղաւորուած էր։ Երբ ան ցնցէր գլուխը, երկրաշարժ տեղի կ՚ունենար: Ըստ մէկ այլ առասպելի, երկիրը շրջապատուած էր հսկայ մարմինով ձուկով մը (Lekeon կամ Leviathan), որ կը լողար ովկիանոսին մէջ։ Ձուկը կը ջանար բռնել իր պոչը, բայց չէր կրնար: Իր շարժումներէն երկրաշարժներ կը յառաջանային: Սակայն եթէ ձուկը կարենար բռնել իր պոչը, ապա ատիկա պատճառ կը դառնար աշխարհի ոչնչացման:
"Երկիրը կը հանգչէր եզի եղջիւրներու վրայ. երբ ան թափահարէր գլուխը, երկրաշարժ կը յառաջանար: Ուրիշ պատկերացումներու համաձայն՝ երկիրը կը գտնուէր ովկիանոսի մը վրայ, չորս կողմէն շրջափակուած Լեւիաթան ձկան մարմինով, անոր գլուխը եկած եւ մէկ թիզ տարածութիւն մնացած էր, որ հասնէր պոչին: Ձուկը կը կարծէր, թէ իր պոչը օտար անասուն մըն էր, որ միշտ կը խաղար իր քիթին տակ: Ուստի ան շարունակ կը հետապնդէր զինք, կ'ուզէր բռնել ու կծել, բայց չէր կրնար, որովհետեւ աշխարհի ստեղծման օրուընէ մինչեւ վախճանը Լեւիաթանը մազաչափ մը անգամ չէր աճեր: Եթէ յանկարծ ան յաջողէր բռնել իր պոչը, այն ատեն աշխարհը քարուքանդ կ'ըլլար: Իսկ երբ ան իր պոչը բռնելու նպատակով շարժումներ ընէր, երկիրը կը ցնցուէր, եւ երկրաշարժ կը յառաջանար:"
Հին ատեն, հայերու պաշտօնական կրօնը կ՚ընդգրկէր արեւու եւ լուսինի պաշտամունքը, անոնց արձանները կը գտնուէին Արմաւիրի տաճարին մէջ։ Արեւապաշտներու աղանդը մնացած էր Հայաստանի մէջ նոյնիսկ մինչեւ ԺԲ.դար:
Աստղերու հետ սերտօրէն կապուած էր նախնիներու պաշտամունքը: Հայկը՝ աստղէ աղեղնաձիգը, նոյնացուած է Օրիոնի համաստեղութեան: Համաձայն մէկ առասպելի՝ Ծիր Կաթին, Յարդագողի կամ Դարմանագողի - այդ կաթն էր, որ թափած էր մարդագայլ կնոջ մը կուրծքէն, իսկ Մեծ Արջի համաստեղութիւնը կամ Եօթը սանամօր աստղերը եօթը շատախօս եւ բամբասող աղջիկներն էին, որոնք շարժած էին աստուծոյ զայրոյթը, որու պատճառով ալ աստուած փոխակերպած է զանոնք աստղերու: Մէկ այլ առասպելով, այդ եօթը աստղերը սանամայրեր եղած էին, որոնք ունեցած էին կնքահայր մը: Սանամայրերէն իւրաքանչիւրը մտածած էր, թէ իրենցմէ մէկը կը հոգար կնքահօր պէտքերը, որու պատճառով ալ կնքահայրը մնացած էր առանց խնամքի եւ անօթութենէն մեռած էր։ Աստուած զանոնք փոխակերպած է եօթը աստղերու:
Կշիռ համաստեղութեան աստղերը Հայկ նահապետի զաւակներն էին՝ երեքը տղայ, երեքը աղջիկ, որոնք կը կոչուէին նաեւ հայկեր (խեքեր):
Նաեւ յայտնի համոզում մը կար, որ իւրաքանչիւր անհատ ունէր իր աստղը երկինքի մէջ, եւ եթէ անիկա խամրէր, ապա վտանգի հաւանականութիւնը շատ կը մեծնար:
Հուր, ջուր եւ կայծակ
Ըստ հայկական առասպելներուն, կրակն ու ջուրը քոյր ու եղբայր էին, բայց քոյր-կրակը վիճաբանելով ջուր-եղբօր հետ, յաւերժական թշնամիներ դարձած են:
"Կրակն ու ջուրը քոյր ու եղբայր էին. կրակը քոյրն էր, ջուրը՝ եղբայրը: Անգամ մը քոյր ու եղբայր կը վիճին, թէ իրենցմէ ով աւելի զօրաւոր է: Կ'որոշեն չափել իրենց ուժերը: Կրակը իր ուժը ցոյց տալու համար կը սկսի այրել սարերու ամբողջ չոր խոտը: Եղբայր-ջուրը կու գայ եւ անմիջապէս կը մարէ հրդեհը: Այդ օրուընէ քոյր ու եղբայր կը բաժնուին իրարմէ:"
Ըստ մէկ այլ աւանդութեան, հուրը ստեղծած էր Սատանան, երկաթով խփելով կայծքարին: Այս կրակը հետագային սկսած է օգտագործել ժողովուրդը: Աստուած զայրանալով անոնցմէ իբրեւ պատիժ ստեղծած է աստուածային կրակը՝ կայծակը:
Կրակի հետ կապուած են նաեւ հարսանիքներու եւ կնունքներու ծէսերը: Տրնդէզի տօնին, որ կը խորհրդանշէր մանուկ Յիսուսի տաճար ընծայումը, ծիսական խարոյկ կը վառէին:
"Աստուած զայրանալով սատանայէն, կրակի գաղտնիքը յայտնած է մարդոց, ըսելով. - Սպասէ, քու պատճառովդ այնպիսի կրակ ստեղծեմ, որմէ սարսափին մարդիկ: Եւ ան ստեղծած է աստուծոյ կրակը՝ կայծակը, ղրկելով երկիր:"
2 Նոյեմբեր
2 Նոկեմբեր, տարուան 306-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 307-րդ) օրն է
1784 թուական
1784 թուական, նահանջ տարի, 18րդ դարու 84րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1784 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1784 մահեր
Ստորոգութիւն:1784
Քիշնեւ
Քիշնեւ (մոլտովերէն՝ Chişinău), Մոլտովայի մայրաքաղաքն ու ամենախոշոր քաղաքը։
Քաղաքի կարգավիճակ կը ստանայ 1818 թուականին՝ Ռուսական կայսրութեան կազմին մէջմտնելէն ետք։ կը հանդիսանայ Մոլտովայի տնտեսական եւ մշակութային կեդրոնը։ Բացի բուն Քիշնեւ քաղաքին մէջ, համանուն համայնքի կազմին մէջ, կը մտնեն 6 շրջանային քաղաքներ եւ 25 բնակավայրեր, միաւորուած 13 թեմերու մէջ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Մոլտովայի քաղաքներ
Փեփինօ տի Քափրի
Կեանքը
Փեփինօ տի Քափրի ծնած է Քափրի՝ կղզի Նափոլիի Ծոցին մէջ, 27 Յուլիս 1939-ին։   Չորս տարեկան հասակին կը սկսի երգել․ կը զուարճացնէ Քափրի կանգ առած ամերիկեան ծովուժի զինուորները։   6 տարի դասական երաժշտութիւն ուսանելէ եւ ծնդավայրին զանազան ցայգակումբներու մէջ նուագելէ ետք կը հիմնէ իր նուագախումբը՝ The Rockers։  1958-ին խումբը կը ձայնագրէ իր առաջին երգերը՝  «Հիւանդութիւն» Malattia եւ «Ձկնորսութիւն չէ» Nun è Peccato Նափոլիի լեզուով։  Երգերը յաջողութիւն կ՛արձանագրեն եւ յաջորդ տարին խումբը շրջապտոյտի կը մեկնի։
Փեփինօ այնքան հանրածանօթ է արդէն, որ Տինօ Րիսի «Պարծենկոտը» Il sorpasso ժապաւէնին մէջ անոր մասին կ՛ակնարկէ։1965-ին Պիթըլզ The Beatles խումբին Իտալիոյ տարածքին շրջապտոյտներուն ընթացքին, Փեփինօ եւ իր խումբը կը բանան անոնց համերգները։   Այս յաջողութենէն ետք, անոնք կը նետուին եւրոպայի եւ համաշխարհային երաժշտութեան շուկային մէջ։ Անոնց երգերը Պրազիլիոյ մէջ շատ լաւ կ՛ ընդունուին․ հոն կ՛ ապրի իտալական մեծ համայնք մը։
1970-ական թուականներուն, Փեփինօ «Նիու Րոքըրս» New Rockers անունով նոր նուագախումբ մը կը կազմէ։   1973-ին, իտալական երգի փառատօնին՝ « Սան Րեմօ Իտալական Երգի Փառատօն » Festival della canzone italiana di Sanremo (ստեղծուած 1951-ին ու կը շարունակուի մինչեւ այսօր)  առաջնահերթութիւնը կը շահի «Մեծ սէր մը եւ ուրիշ ոչինչ» Un grande amore e niente più երգով։  Նոյն տարին կը ձայնագրէ «Շամփայն» Champagne երգը, որ մեծ յաջողութիւն կ՛ արձանագրէ ոչ միայն Իտալիոյ մէջ, այլ նաեւ Եւրոպայի շարք մը երկիրներու եւ Պրազիլիոյ մէջ։
1976-ին կրկին յաղթականն է Սան Րեմօ իտալական երգի փառատօնին «Երբեք այդ պիտի չընեմ» Non lo faccio più երգով։
1980-ին կը փորձէ արդիականացնել երգերուն ոճը եւ «Ուղեղին մէջ տարօրինակ միտքերով» Con in testa strane idee ձայնապնակը կը հրապարակէ Իտալիոյ եւ Ֆրանսայի մէջ։
1991-ին, Եուրոտեսիլի Երգերու Փառատօնին 7-րդ դիրքը կը գրաւէ «Որքան մեղմ է ծովը» Comme è ddoce mare o երգով (երգուած Նափոլիի լեզուով) ։
2008-ին կը տօնէ իր երգիչի ասպարէզի 50-ամեակը հրապարակելով տեսերիզ մը Հռոմի մէջ կայացած իր համերգէն։
,
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երգիչներ Ստորոգութիւն:Իտալացի երգիչներ Ստորոգութիւն:27 Յուլիսի ծնունդներ Ստորոգութիւն:1939 Ծնունդներ
Թէքէեան Մշակութային Միութիւն (Քանատա)
Թէքէեան մշակութային միութեան Քանատա մասնաճիւղ, Թէքէեան մշակութային միութեան մասնաճիւղ Գանատայի մէջ։
Պատմութիւն
Հիմնուած է 1965 թուականին, Մոնրէալ։ Թէքէեան մշակութային կեդրոններ կան Մոնթրէալի եւ Թորոնդոյի մէջ։  Միութեան հովանաւորութեամբ գործած են «Հայ Բեմ» թատերախումբը (1975-1983), ժողովրդական պարերու «Նայիրի» խումբը (1981-1990):  1978 թուականին կազմակերպուած է «Սեւան» պատասեկան ամառային երկամիսի ճամբարը։
Թորոնթոյի Մասնաճիւղ
Թորոնթոյի Մասնաճիւղը հիմնուած է 1967 թուականին, կազմած է սեփական թատերախումբ եւ երգչախումբ եւ ստեղծած Թորոնթոյի առաջին ռատիոժամը։ Միութիւնը կը կազմակերպէ նաեւ հրապարակային դասախօսութիւններ հայոց պատմութեան եւ մշակոյթի մասին, գեղարուեստական ցուցահանդէսներ։  Կը հրատարակուի «Ապագայ» շաբաթաթերթը, ունի «Թէքէեանի ձայն» (1978 թուականէն) ռատիոժամը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քանատա
Հմայեակ Գասարճեան
Հմայեակ Գասարճեան, ծնած 1886-ին Սիս: Պէյրութ եկած 1900-ին եւ մտած Ֆրանսական Համալսարան: Շրջանաւարտ 1906-7-ին վկայուելով պաշըլիէ տիտղոսով։ Տարի մը յաճախած է Պէյրութի Ֆրանսական Բժշկական դպրոցը, զոր սակայն նիւթական դժուարութեանց պատճառաւ կը ստիպուի ձգել եւ որպէս պաշտօնեայ 2 Դեկտեմբեր 1908-ին կը մտնէ երկաթուղիի ընկերութեան մէջ։ Հոս պաշտօնավարած է մինչեւ 1946 տոմարակալութեան ճիւղին մէջ :
Թէքէեան Մշակութային Միութիւն
Թէքէեան մշակութային Միութիւն (ԹՄՄ), մշակութային-կրթական կազմակերպութիւն է։ Հիմնուած է 1947 թուականին, Պէյրութ։ Կոչուած է արեւմտահայ յայտնի բանաստեղծ Վահան Թէքէեանի անունով։ Հիմնադիրներն են՝ Հրաչեայ Սեդրակեան ը, Բարունակ Թովմասեան ը, Գերսամ Ահարոնեան ը, Համբարձում Պերպերեան ը, Յովսէփ Եոզկաթլեան ը, Հայկաշէն Ուզունեան ը, Յակոբ Դաւիթեան ը։
Գործած է Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան հովանու տակ։ Նպատակն է՝ «պահպանել հայ ժողովուրդի մշակութային ժառանգութիւնը», ստեղծել դպրոցներ եւ «ուսուցանել հայ լեզուն, պատմութիւնը, գրականութիւնը, կրօնը, արուեստներն ու գիտութիւնը», ինչպէս նաեւ «պատրաստել ազգային գործիչներ եւ օժանդակել ուսանողներուն, որոնք կը նուիրուին հայագիտութեան»։
Կազմակերպութիւնը
Կազմակերպութիւնը, որուն անդամագրուած են հայ գրողներ, երգահաններ, մշակութային գործիչներ եւ բազմաթիւ արուեստասէրներ, սկսած է նիւթապէս եւ բարոյապէս օժանդակել հայկական դպրոցներուն, ուսուցիչներուն, ուսանողներուն եւ մշակոյթի գործիչներուն, ստեղծել պատանեկան, երիտասարդական, արիական-սկաուտական խումբեր, հրապարակել գրական-գեղարուեստական եւ գիտական գործեր։
ԹՄՄ-ն կը պահէ երկու հայկական դպրոց (Պէյրութի Վահան Թէքէեան Միջնակարգ վարժարան) եւ (Լոս Անճելըսի Արշակ Տիգրանեան... ցաւօք՝ փակուած), իսկ Հայաստանի մէջ կը գործէ Վահան Թէքէեանի անունը կրող չորս դպրոց (Երեւանի թիւ 92 հիմնական դպրոց, Գիւմրիի թիւ 2 աւագ դպրոց, Ստեփանաւանի թիւ 6 միջնակարգ դպրոց, Արագածոտնի մարզի Կարբի գիւղի միջնակարգ դպրոց), իսկ Արցախի՝ Բերձորի Վահան Թէքէեանի անուան թիւ 1 միջնակարգ դպրոցը։
Միութեան կազմակերպած գրական-գեղարուեստական լայնածիր միջոցառումներու շարքին մէջ յիշատակելի են Վարդանանց պատերազմի 1500-ամեակի տօնակատարութիւնները, Երեւանի հիմնադրման 2750-ամեակի հանդիսութիւնները, Գրիգոր Նարեկացու 1000-ամեակին նուիրուած փառատօնը, Մեսրոպեան եւ Կոմիտասեան փառատօները, Մեծ Եղեռնի 70-ամեայ տարելիցին նուիրուած գեղարուեստական մրցոյթները։
ԹՄՄ-ն մասնաճիւղեր ունի Պէյրութի մէջ (Լիբանան), Հալէպի եւ Դամասկոսի (Սուրիա, որ կը գործէ «Թէքէեան-Մաարրի» մշակութային միութիւն անունով), Ամմանի (Յորդանան), Սիտնէյի (Աւստրալիա), Լոնտոնի (Անգլիա), Պուէնոս Այրեսի (Արժանթին), Մոնթրէալի, Թորոնթոյի (Գանատա) եւ ԱՄՆ-ի շարք մը քաղաքներուն մէջ։ Մասնաճիւղերը ունին իրենց տեղական վարչութիւնները (12 քաղաքներուն՝ սեփական շէնքեր ու կեդրոններ)։
ԱՄՆ-ի եւ Գանատայի մէջ գործող մասնաճիւղերը ունին իրենց ընդհանուր ղեկավար մարմինը, որ կը կոչուի Կեդրոնական վարչութիւն (նստավայրը՝ Պոսթոն)։ Պէյրութի, Լիբանանի վարչութէնէն զատ, կը գործէ ԹՄՄ վերին ղեկավարութիւնը ( Հիմնադիրներու Մարմին)ը։
ԹՄՄ-ը պարբերաբար կը կազմակերպէ հայրենի արուեստագէտներու եւ ստեղծագործական խումբերու բազմաթիւ ցուցահանդէսներ, ելոյթներ ու մշակութային փառատօներ սփիւռքահայ համայնքներու մէջ։ 1996-ին հիմնուած են միութեան «Հայկաշէն Ուզունեան» գրական, «Վարդգէս եւ Ռիթա Պալեան» մամուլի մրցանակները։
1990 նոյեմբեր 3-ին Երեւանի մէջ տեղի ունեցած է Հայաստանի ԹՄՄ Հիմնադիրներու Մարմնի համագումարը։
Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայերը
Կասեան
Կասեան, հայկական մականուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական մականուններ
Ս. Մեսրոպ Մաշտոց Եկեղեցի (Օշական)
Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց Մայր Եկեղեցի, հայ առաքելական եկեղեցի, որ կը գտնուի Օշականի մէջ, Արագածոտնի մարզ ։
Պատմութիւն
Մեսրոպ Մաշտոցի մահէն ետք հազարապետ Վահան Ամատունին եւ զորաւոր Հմայակ Մամիկոնեանը անոր մարմինը կը տեղափոխեն Օշական, ուր երեք տարի ետք՝ 443 թուականին, Վահան Ամատունին մատուռ կը կառուցէ։ Մեսրոպ Մաշտոցի Անոր յիշատակը հարգելու համար Յովսէփ Ա. Հողոցմեցի կաթողիկոսը Կորիւնին կը հանձնարարէ գրել Մեսրոպ Մաշտոցի կեանքի ու գործի մասին։ 1875-79 թուականներուն Գեւորգ IV կաթողիկոսը հին մատուռի վայրին մէջ բազիլիկ տիպի նոր եկեղեցի կը կառուցէ։ Եկեղեցւոյ խորանին տակ կը գտնուի Մեսրոպ Մաշտոցի դամբարանը(433)` ուղղանկիւն թաղածածկ խուց` արեւելքին մէջ խորշով, արեւմուտքին բացուածքով, հիւսիսէն եւ հարաւէն մուտքերով (հիւսիսայինը փակուած է, իսկ հարաւայինը կը բացուի դէպի աւանդատուն), իսկ արեւելեան կողմին կից 1884 թուականին կառուցուած է երկհարկ գլանաձեւ զանգակատունը, որուն մուտքը խորանէն է։ Հայկական ճարտարապետութեան մեջ ան բացառիկ է ինչպէս զանգակատան դիրքով, այնպէս ալ կառուցուածքով։ 1960-ական թուականներուն եկեղեցին ներսէն զարդարվուած է որմնանկարներով նկարիչ Հ. Մինասեանի կողմէն։ ։
Գուրգէն Պաղտասար Մալեան
Գուրգէն Պաղտասար Մալեան (1878, Գողթն գաւառի Վերին Ագուլիս գիւղաւանը - 1899), հայ ֆետայի:
Կենսագրութիւն
Կրթութիւնը կը ստանայ տեղի դպրոցին մէջ, որ տակաւին պահած էր Րաֆֆի եւ Քրիստափոր Միքայէլեանի յեղափոխական գաղափարներու ազդեցութիւնը:
Աշոտ Գասարճեան
Աշոտ Գասարճեան (Ծնած Սիս 1893-ին): Տիգրան Գասարճեանի եղբայրը, Գրքիս պատրաստութեան առնչութեամբ ծանօթացայ այս պատուական հայուն որուն այժմու Պէյրութի Սիս Թաղի հայութիւնը շատ բան կը պարտի։ Սոյն թաղի Սբ. Սարգիս եկեղեցիին Շինութեան Յանձնախումբին գործունեայ անդամներէն է, որ մեծ զոհութեամբ աշխատած է որպէս ատենապետ։ իր բոլորանուար եւ անշահախնդիր աշխատանքին շնորհիւ, այդ կողմերու հայութիւնը կունենայ եկեղեցի մը։ Միսաք Քէլէշեան այսպէս կը գրէ Աշոտ Գասարճեան-ի մասին իր «Սիս Մատեան»ի մէջ.-
Գուրգէն Պաղտասար Մալեան
Կենսագրութիւն
1894 թուականին ան կ'անցնի զինուորական ծառայութեան: Նոյն տարիներուն, երբ ամէնուրէք կ'իշխէին ազատագրական պայքարի գաղափարները, Պաղտասար ուրիշ մի քանի զինուորներու հետ կը լքէ զօրամասը եւ կ'անցնի Պարսկաստան մտնելու Դաշնակցական խումբերու շարքերուն մէջ, Արեւմտեան հայաստան մեկնելու ձգտումով:
Ան կը մնայ Սալմաստ. այստեղ՝ ան կը որդեգրէ «Գուրգէն» յեղափոխական անունը: Վանի 1896-ի դէպքերէն ետք, երբ Սուրբ Բարդողիմէոս վանքի եւ Գարահիսար լեռան մօտ կը շրջապատուին ու հերոսաբար կը նահատակուին Դաշնակցական Պետոյի, Հնչակեան Մարտիկի եւ Արմենական Աւետիսեանի խումբերը, Սալմաստի գործիչները կը բաժնուին երկու կարծիքի: Գուրգէնը դէպի Վասպուրական օգնութիւն հասնելու կարծիքին կողմնակից էր, իր հետ նաեւ Պետրոս Սերեմճեանը, Ռոստոմի եղբայրը Արիստակէս Զօրեանը (Կարօ). Իսկ միւս մասը, Նիկոլ Դումանը, Յովսէփ Արղութեան (Իշխան) եւ Սաթենիկի կարծիքին՝ կը մտածէին արշաւանք մը կազմակերպել քուրտ աշիրեթները պատժելու համար:
1896-ի Օգոստոսին, 14 ֆետայիներէ բաղկացած խումբով Վան կ'ուղղարկուի Պետրոս Սերեմճեանը, որուն հետ կը գտնուէր նաեւ Գուրգէնը: Սեպտեմբերին Վան հասած Շեկոյի խումբին հետ անոնք կը պաշառուին, եւ հերոսական կռիւներ մղելով ստիպուած՝ կը լքեն Վանը եւ կը հասնին Կեմ: Մարագի մը մէջ հանգստանալու պահուն, թրքական զօրքերը կը հասնին ու կը պաշարեն անոնց, հրկիզելով մարագը: ֆետայիները ստիպուած կռուելով դուրս կը նետուին մարագէն. Առաջին կ'ըլլայ Գուրգէնը, որ բազմաթիւ արկածներով կը հասնի Շատախ:
Տարուան վերջը Շատախէն կը դառնայ Սալմաստ, ապա 1897-ի Յունուար 25-ին կը հասնի Կովկաս քարոզելու յեղափոխական կեանքի քաղցրութիւնը: Գարնան կը վերադարնայ Սալմաստ նոր ընկերներով, դրամական նպաստով եւ ռազմամթերքի առատ պաշարով:
Խանասորի արշաւանքէն ոչ շատ առաջ, Վազգէնի եւ Գուրգէնի առաջնորդութեամբ Սալմաստէն 40 հոգինոց խումբ մը կ'անցնի Վան, հակառակ ճամբուն վրայ քիւրտերու եւ Վանի շրջակայքը պաշարած կառաւարական ուժերու նեղութիւններուն: Գուրգէնը Վան չի մտներ, ան Կզվակէն փոքր խումբով մը կ'անցնի Ախլաթ իր հետ առնելով նաեւ Անդրանիկը, որ Գուրգէնի եւ Սերոբ Աղբիւրի մահէն ետք պիտի դառնար հայդուկապետ: Գուրգէն այստեղ կը գործակցի Սերոբ Աղբիւրի հետ ու շրջելով Ախլաթի եւ Պիթլիսի շրջանները կը կազմակերպէ ժողովուրդը՝ քաջ, նուիրուած ու գործուն կուսակցական ընկերներ, հոգուով թոյլ եւ տկարակազմ անհատները, կիները եւ պարզ գիւղացիները բաժնելով 4 խումբերու, ամբողջ ժողովուրդը կը պատրաստէ մասնակցելու յեղափոխական շարժումին:
Պիթլիսի մէջ Գուրգէն կը կազմակերպէ ոստիկանապէտ Հիլմիի տեռորի գործողութիւնը: Սերոբի հետ Ախլաթի եւ Պիթլիսի կազմակերպչական աշխարանքները աւարտելէ եւ «Սալնօ Ձոր» Կեդրոնական Կոմիտէի ստեղծումէն ետք կ'անցնի Տարօն, միանալով Ղզլաղաճ գիւղին մէջ գտնուող Հրայր Դժոխքին եւ Վանէն եկած Վազգէնին:
Գուրգէնը լաւ հասկանալով Պիթլիսի կարեւորութիւնը չէր ուզեր երթալ Սասուն, որովհետեւ համոզուած էր, որ դժուար էր իրեն նման գործիչ ուղարկուի իր փոխրէն, որ կրնայ լիովին հասկնալ Պիթլիսի կարեւորութիւնը, իբրեւ կապ Վանէն դէպի Երկիրի խորքը անցնող հայդուկային ճանապարհին: Սասունի վիճակն ու հայդուկներուն միջեւ եղած տարակարծութիւնները կը ստիպեն զինք, որ անցնի Սասուն. Գուրգէն իր հետ կը տանի Անդրանիկը, որ այն ժամանակ տակաւին զինուոր էր եւ Սերոբ Աբիւրը իր խմբով, որը շատ չ'անցած կը վերադառնայ Ախլաթ:
Գուրգէն այստեղ դէմ կը դնէ նաեւ գիւղացիներուն ազատ աշխատանքն ու հացը թալանող հարկահաններուն, շահագործող աղաներուն, բեկերուն եւ պաշտօնեաներուն:
1898-ին, երբ Գուրգէն Գէորգ Չաւուշի եւ ուրիշ ընկերներու հետ Քոփ կը գտնուէր, կարճ կռիւ մը կը մղեն քիւրտերուն հետ, երբ գիւղացիներուն ապահովութիւնը մտածելով, ֆետայիները կը թաքնուին մարագի մը մէջ, իսկ քիւրտերը կը պաշարեն զայն, սակայն մի քանի դիակներ թողելով կը փախչին:
1898 թուականի Հոկտեմբերին, Բաբշէնի նշանաւոր կռիւէն ետք, Սերոբ Աղբիւր իր ընտանիքով կը հաստատուի Սասուն: Յեղափոխական կազմակերպութիւններու քայքայման վտանգը կը ստիպէ Գուրգէնը, որ վերադառնայ Պիթլիս: 1899-ի սկզբին տակաւին Պիթլիս չգացած, Գուրգէն ֆետայի միւս ընկերներուն հետ երկար վէճերէ ետք կը վճռէ իր որոշումը ըսելով՝
Գուրգէնի երազանքը չիրականացաւ: Պիթլիս մեկնելէն առաջ, 1899 Ապրիլին, ան կ'իջնէ Մուշ քաղաք, ուր կազմակերպչական աշխատանքներ տանելէ ետք, կ'անցնի Ցրոնք գիւղ: Լրտեսները լուր կը հասցնեն Պիթլիսի կուսակալին, որ Ալայ պէյի եւ Մշեցի Տալիպ էֆէնտիի 1000-ի չափ զինուորներով կը հասնի Ցրոնք, իսկ Գուրգէգնը իր ընկերներով կ'անցնի մարագի մը մէջ։ Զօրքը կը պաշարէ մարագը. Գուրգէնը ընկերներուն կ'առաջարկէ իբրեւ «վերջին խրախոյս» երգ մը սկսին: Եւ այդպէս, գնդակներու սուլոցին կը միանայ ֆետայական ռազմերգը՝ «Կռուեցէ՛ք տղերք, կռուեցէ՛ք քաջ-քաջ, ահա քիւրտերը փախչին սարսափած»:
Մշեցի Տիգրանը, Տալիպ էֆենտիին դրացի ըլլալով, կը ճանչնայ զինք անոր ձայնէն, եւ մարագին դիմացի տան տանիքէն անկենդան գետին կը բռէ հրահանգներ արձակող էֆենտին:
Հայդուկները կը որոշեն դիմադրել մինչեւ գիշեր, յոյս ունենալով որ զօրքը կը նահանջէ, կամ մութէն օգտուելով կը հեռանան գիւղէն: Սակայն զօրքը կ'որոշէ հրդեհել մարագը: Գուրգէնը Կեմի եւ Քոփի կռիւներու փորձարութենէն մեկնած, կ'որոշէ վերջին փորձը կատարել դուրս գալու մարագէն իր երկու ընկերներով ճամբայ բանալու միւս ընկերներուն. Մարագի դուրսը դիրքեր բռնած ու մարագի դռան նշան առած թշնամին մէկ անգամէն հարիւրաւոր գնդակներէն կ'իյնայ ընկերներէն Փարսադանը, իսկ Գուրգէնը Բալանախցի Մկրոյին հետ առիւծի նման, երկու մաուզէր ատրճանակով կը պատռէ թշնամի շղթան ու կը փրկուի: Կը նահատակուին նաեւ մարագի մէջ եղող ընկերները՝ Ռուբէնը, Տիգրանը, Նշանը, Վարդանը եւ Կրպոն: Մինչեւ ցերեկ հեծեալ զօրքը կը հետապնդէ Գուրգէնը, որ վիրաւոր, քարի մը կողքին կը շարունակէ կռուիլ թշնամին դէմ մինչեւ վերջին վայրկեան, ապա մոսինն ու ատրճանակը քարին զարնելով կը կտրէ եւ կը նահատակուի: Մկրոն կը յաջողի հասնիլ մինչեւ Մեղրագետքի եզերքը, բայց ինք եւս կը պաշառուի, ու կը սպաննուի:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ ֆետայիներ
Իմրէ Շթէյնտլ
Իմրէ Շթէյնտլ եղած է հունկար ճարտարապետ:
Կենսագրութիւն
Ան աստիճան ստացած է Վիէննայի գեղեցիկ արուեստներու աքատեմիայէն ներս եւ Պուտափեշտի թեքնիքական համալսարանէն ներս, որտեղ դասախօսած է 1869-էն ետք: 1891-ին ան Պրիթանական ճարտարապետներու թագաւորական հաստատութեան պատուաւոր եւ թղթակցող անդամ ընտրուած է եւ ընդունուած է Հունկարիոյ գիտութիւններու աքատեմիա 1898-ին: Անոր ճարտարապետական նախասիրութիւնները սկզբնապէս եղած են հիսթորիկիզմը, ապա Վերածծնունդը եւ Կոթական ոճը:
Ան առաւելապէս յայտնի դարձած է Պուտափեշտի փարլամէնթի շէնքի կառուցումով, որ նոր-կոթական ոճով ձեւուած է: Շթէյնտլը կորցրած է տեսողութիւնը նախքան շինարարութեան աւարտը եւ վախճանած է 1902-ին Պուտափեշտ: Իմրէ Շթէյնտլ թաղուած է Պուտափեշտի Քերէփեշի գերեզմանատանը:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:29 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:31 Օգոստոսի մահացածներ
1785 թուական
1785 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 85րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1785 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1785 մահեր
Ստորոգութիւն:1785
Տակ Համրխէօլտ
Տակ Եալմար Ակնէ Քարլ Համարխեոլտ (Dag Hjalmar Agne Carl Hammarskjöld,, 9 Յուլիս 1905 - 18 Սեպտեմբեր 1961), շուէտացի քաղաքական գործիչ, 1953 թուականէն մինչեւ մահը եղած է ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղարը, ՄԱԿ-ի առաջին խաղաղապահ գործողութեան կազմակերպիչը (1956, Եգիպտոս)։
յայտնի է նաեւ որպէս բանաստեղծ, լրագրող եւ ուրուագծագիր։ 1954 թուականէն Շուէտի ակադեմիոյ անդամ եղած է։ 1961 թուականին ետմահու Խաղաղութեան Նոպելեան մրցանակի արժանացած է։
Մահացած է Հիւսիսային Ռոտեզիոյ մէջ օդային աղէտի ատենը:
Կենսագրութիւն
Տակ Համարխեոլտ ծնած է 1905 թուականին Շուէտի Եոնչեոպինկ քաղաքին մէջ՝ Սթոքհոլմէն մօտաւորապէս 280 քմ դէպի հարաւ-արեւմուտք: Հայրը շուէտացի պետական գործիչ Եալմար Համարխեոլտը եղած է, (1862֊1953), մայրը՝ Ակնես Մ․ Ք․ Համարխեոլտը (1866֊1940, ի ծնէ՝ Ալմքվիսթ) ։ Տակը անոնց ունեցած չորս զաւակներէն ամենակրտսերը եղած է:
1905 թուականին՝ Տակի ծնուելէն ետք, ընտանիքը կը տեղափոխուի Դանիոյ մայրաքաղաք Քոփընհակըն: Հոն Տակի հայրը կը ստանայ դիւանագիտական պաշտօն, կը մասնագիտանայ միջազգային իրաւունքի հարցերուն մէջ։ Յետագային միջազգային իրաւունքի հարցերով զբաղած են ինչպէս Տակը, այնպէսեւ անոր երկու աւագ եղբայրներ Պու Համարխեոլտը (1891-1974) եւ Ովքէ Համարխեոլտը (1893-1937):
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1905 ծնունդներ Ստորոգութիւն:9 Յուլիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:1961 մահեր Ստորոգութիւն:18 Սեպտեմբերի մահացածներ
Թաքնա
Թաքնա (Թաքանա) (Tacna), քաղաք Փերուի հարաւը, նոյնանուն նահանգին վարչական կեդրոնն է։ Կը գտնուի Չիլիի սահմանէն 35 Քմ. հեռաւորութեան վրայ։ 1836-1839 թուականներուն եղած է Փերու-Պոլիվիական մայրաքաղաքը։
Սկիզբը կոչուած է Սան Փեթրօ տը Թաքնա: Ժողովուրդը ճանչցուած է իբրեւ հայրենասէր ժողովուրդ: Քաղաքին մէջ բազմաթիւ յուշարձաններ եւ փողոցներ անուանուած են Փերուի անկախութեան պայքարի հերոսներուն (1821-1824) եւ Խաղաղական ովկիանոսի պատերազմի (1879-1883) հերոսներուն անուններով: Թաքնայի բնակիչները սպաներէնով յայտնի են tacneños անունով:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պերու
Արշակ Ադամեան
Արշակ Ադամեան, երգահան, մեր լաւագոյն երգահաններէն մին որ առանձնապէս ուսումնասիրած է երաժշտութեան փիլիսոփայութիւնը։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պաքու 1884-ին։ Աշակերտած է Քարա-Մուրզայի եւ Ռէժինսկիի։ Իր քոյրերն Հեղինէ եւ Եւգինէ Եւրոպայի մէջ հռչակ հանած են իբրեւ դաշնակահարուհիներ։ Տակաւին 6 տարու՝ իր եղբայրներուն եւ քոյրերուն հետ սկսած է դաշնամուր եւ ջութակ նուագել։ Ուսուցչի տուած դասը մէկ անգամ լսելով կը նուագէր։ Միջնակարգ ուսումը Բագուի լիսէին մէջ կը ստանայ. այդ շրջանին արդէն կը սկսի երաժշտական կտորներ հեղինակել եւ միանգամայն Մարքսի պատմական Մաթերիալիզմը ուսումնասիրել։ Լիսէն աւարտելէ ետք Ս. Պետերբուրկ կ՚անցնի, համալսարան կը մտնէ, ու կ՚ուսումնասիրէ իրաւարանութիւն, փիլիսոփայութիւն եւ երաժշտութեան թէորին։ Հոն 18 տարեկանին մէլօտէկլամացիա մը կը գրէ եւ ընկերներու խորհուրդով կը ներկայացնէ Ռուսաստանի ամենամեծ հրատարակիչ Եուրգենսոնին։ Իր այս առաջին ստեղծագործութիւնը կը գնահատուի եւ հոնորար կը ստանայ։ Այնուհետեւ Պերլին կ՚անցնի եւ Սթէրն երաժշտանոցը կը մտնէ ուր աւելի կը խորանայ իր երաժշտական մասնագիտութեան մէջ։ Պերլին երկար չի մնար, կ՚այցելէ Եւրոպայի գլխաւոր կեդրոնները։ Համաշխարհային պատերազմի նախօրեակին Բագու կը վերադառնայ եւ զանազան պաշտօններ կը վարէ, իրաւաբան կը դառնայ. իսկ Ռուսիոյ Խորհր. Իշխանութեան շրջանին Բագուի եւ Աստրախանի համալսարաններուն մէջ փիլիսոփայութեան դասախօսութիւններ կը կարդայ։ Կ՚անցնի Թիֆլիս ու մօտ երկու տարի Հայ Ար. Տան նախագահութիւնը եւ միաժամանակ երաժշտական խումբ մը կը վարէ։ 1923-24-ին Թիֆլիսի Պետ. Ժողովրդ. Ա. դպրոցին մէջ երաժշտական դասեր կու տայ։ 1924-ին Հ. Ս. Խ. Հ. Լուսժողկոմատի կողմէ Երեւանի կոնսերվաթորիային վերատեսուչ կը նշանակուի։ Ադամեան արժէքաւոր է նաեւ իբրեւ մանկավարժ-ուսուցիչ եւ իբրեւ ղեկաբար։ 1925-ին մեծ յաջողութեամբ ղեկավարեց ամենաառաջին սիմֆոնիկ օրգեստրը։ Իբրև ստեղծագործ ունի շատ մը բազմերանգ երաժշտական կտորներ, որոնք դրուած են դաշնամուրի համար։ Գլուխ-գործոցը պէտք է համարել երկրորդ սօնատը, յետոյ Զարգահը, որ արեւելքի և արեւմուտքի երաժշտութեան սինթէսն է, որ հիսուած է արեւելեան յայտնի չարգահ թէմայի շուրջ և գրուած է սիմֆոնիք պոէմայի ձևով։ Ներկայիս Ադամեան Երեւան կը գտնուի։ (Արամ Երեւանի «Սեւան»էն)։
Աղբյիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ երաժշտագէտներ
1729 (թիւ)
1729 (հազար եօթ հարիւր քսանինը)՝ բնական թիւ մըն է, կը յաջորդէ 1728-ին եւ կը նախորդէ 1730-ին:
Ճանչուած Անունը
Յայտնի է Հարտի-Ռամանուճանի թիւ անունով, շնորհիւ բրիտանացի թուաբանագէտ Կ.Հ.Հարտիի պատմածի, երբ ան հիւանդանոց տեսակցութեան գացած է իր հնդիկ գործընկեր Սրինիվասա Ռամանուճանը: Ան կը մէջբերէ իրենց զրոյցը՝ "Ես թաքսիով գացած էի, որուն համարը կը յիշէի, որ 1729 եղած էր եւ նշեցի, որ սա թիւը անբովանդակ մըն էր եւ յոյս յայտնեցի, որ անիկա չարագուշակ պիտի չըլլայ: «Ամենեւին», եղաւ անոր պատասխանը «ատիկա շատ հետաքրքիր թիւ մըն է, ատիկա ամէնափոքր թիւն է, որը կրնայ ներկայացուիլ որպէս երկու խորանարդներու գումար՝ երկու եղանակներով :"
Այդ երկու տարբեր եղանակներն էն՝ Մէջբերումին երբեմն կը նշուի «դրական խորանարդներ», քանի որ բացսականի թոյլտւութեան պարագային պիտի ունենայինք աւելի փոքր լուծում՝ 91-ը, որը 1729-ի բաժանարարն է՝
Սողոմոն Գասարճեան
Սողոմոն Գասարճեան, ծնած է Սիս 1880-ին։ Շրջանաւարտ Պէյրութի Ամերիկեան Գոլէճէն 1897-ին։ Քաջածանօթ հայերէնի, անգլերէնի, թրքերէնի եւ ֆրանսերէնի։ 90-ական թուականներուն եղած է Սբ. Նշան վարժարանի հոգաբարձութեան աչքառու դէմքերէն։ Եղբօրը՝ Տիգրանին հետ կը զբաղէր առեւտուրով։ Մեռաւ Սիսի մէջ 1916-ին թուրք բժիշկի մը դիմումնաւոր անհոգածութեան պատճառաւ :
Քիրա, Ակիսդրի
Կը գտնուի Սարոնիքոս ծոցին արեւմուտքը, Ակիսդրի կղզիին հիւսիս-արեւմուտքը եւ վարչականօրէն մաս կը կազմէ Ակիսդրիի համայնքին, իսկ աշխարհագրականօրէն՝ Պելոպոնեսին։ Հեռաւորութիւնը Ակիսդրիէն 2,8 ծ․մ․ (ծովային մղոն) է, իսկ Նէա Էփիտաւորոսի ափէն 5,1 ծ․մ․։ Անոր արեւմուտքին, 1,2 քլ․ (0,6 ծ․մ․) հեռաւորութեան կը գտնուի Սփալաթրոնիսի ժայռակղզիակը։
Կղզիին ափերը ընդհանուրին մէջ ժայռոտ են, սակայն կան ցիր ու ցան աւազոտ ծովափներ։
Կղզիին վրայ կ՛ապրին մեծ թիւով այծեր եւ նապաստակներ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սարոնիքոս ծոցի կղզիներ Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Գրիգոր Անանեան
Գրիգոր Անանեան, արքունի հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Գրիգոր Անանեան ծնած է 1770 թուականին Կոստանդուպոլսոյ մէջ։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրին մէջ, երկրորդական ուսումը՝ Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան վանքի վարժարանին մէջ։ 1783 - 1793/1794 թուականներուն ուսանած է Իտալիոյ Պատովա քաղաքի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի մէջ ու ստացած՝ բժշկութեան դոկտորի տիտղոս։ 1793 ֊1994 թուականին վերադարձած է Կոստանդնուպոլիս եւ զբաղուելով բժշկութեամբ, կարճ ժամանակ անց ձեռք բերել հմուտ բժշկի համբաւ։ Այդ ժամանակ Կոստանդուպոլսոյ մէջ կար ընդամէնը 2 համալսարանական հայ բժիշկ՝ Պօղոս Անտոնեան-Շաշեանն ու Յովակիմ Օղուլուխեանը։
Շուտով, Օսմանեան կայսրութեան փատիշահի (միապետ) հրովարտակով, նշանակուած է արքունի բժշկի պաշտօնին եւ զբաղուած է կայսերական գերդաստանի առողջապահութեան եւ բուժման հարցերով։
Գէորգ Կիւրճիեւ
Գէորգ Կիւրճիեւ, հայ մտաւորական, փիլիսոփայ, հոգեւոր ուսուցիչ, պարուսոյց ու երաժիշտ։
Գրիգոր Անանեան
Կենսագրութիւն
1814-1815 թուականներուն, սուլթանի հարեմի՝ սիրած տիկիններէն մէկուն բուժելու, սակայն կեանքը փրկել չկարողանալու պատճառով, ենթարկուած է հետապնդումներու, ուստի մահապատիժէն խուսափելու պատճառով (ըստ Մեզպուրեանի՝ սեփական խղճահարութենէն հալածուած) փախած է Իտալիա։ Հաստատուելով Իտալիոյ Թրիեսթէ քաղաքին մէջ՝ շարունակած է զբաղիլ բժշկութեամբ։
Գէորգ Կիւրճիեւ
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Գիւմրի : Անոր հայրը եղած է աշուղ՝ ծանօթ «ուստա Ատաշ» անունով: Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ, ապա ընդունուած՝ Կարսի Ս. Առաքելոց վանք: Եղած է Աւետիք Իսահակեանի դասընկերը. որոշ աղբիւրներ կը նշեն, թէ եղած է նաեւ Ստալինի դասընկեր՝ Վրաստանի հոգեւոր սեմինարի ընթացքին:
Գրիգոր Անանեան
Կենսագրութիւն
Մահացած է 1865 թուականի Օգոստոսի 3-ին, Թրիեսթէ քաղաքին մէջ՝ 95 տարեկան հասակին։ Թաղքոուած է Թրիեսթէի գերեզմանոցէն ներս։ Խոշոր գումար կտակած է ազգային, բարեգործական ու որբախնամ նպատակներու յատկացնելու համար։
Գէորգ Կիւրճիեւ
Կեանք եւ գործունէութիւն
Երիտասարդ տարիքէն շրջած է բազմաթիւ երկիրներ, ինչպէս՝ Յունաստան, Եգիպտոս, Աֆղանիստան, Թուրքիա, Հնդկաստան, Ափրիկէ եւ այլ երկիրներ: Զանազան երկիրներ շրջելու նպատակը եղած է ուսումնասիրել եւ համեմատել տարբեր ժողովուրդներու հոգեւոր աւանդութիւնները, հաւաքել յայտնաբերուած գիտելիքները՝ նոյնիսկ երաժշտութեան եւ պարի ճամբով. այս աշխատանքը կոչուած է «Ճշմարտութիւն փնտռողներ»:
Գրիգոր Անանեան
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:3 Օգոստոսի մահացածներ
Գէորգ Կիւրճիեւ
Աշխատութիւններ
Կիւրճիեւ իր փիլիսոփայութեանց մասին գրած է բազմաթիւ յօդուածներ ու հրապարակախօսութիւններ, որոնք տպագրուած են «Ամէն ինչ եւ ամէն ինչ», «Բելզեբուբի հեքիաթներ», «Հանդիպումներ հանրաճանաչ մարդկանց հետ»  եւ այլ աշխատութիւններու մէջ:
Անոր առաջին հրատարակած գործերէն եղած է «Տեսք իրական աշխարհից» աշխատութիւնը։
Գէորգ Կիւրճիեւ 1915-ին ծանօթացած է փիլիսոփայ ու լրագրող Ուսփենսկիի հետ, որ օգնած է զինք գաղափարներու մշակման եւ կամաց-կամաց դէպի Եւրոպա հասնելուն:
Անոր փիլիսոփայական մտածումները եղած են խոր եւ մինչեւ օրս ուսումնասիրութեան առարկայ են տարբեր երկիրներու համալսարաններու մէջ:
Կիւրճիեւեան հիմնադրամներ
Անոր մահէն ետք իր անմիջական աշակերտները հիմնած են Կիւրճիեւեան հիմնադրամներ Ֆրանսայի, Լոնտոնի, Միացեալ Նահանգներու, Քանատայի, Մեքսիքայի, Ափրիկէի եւ Աւստրալիոյ մէջ:
Մինչեւ օրս Գէորգ Կիւրճիեւ՝ որ աւելի ծանօթ է Ճորճ Կիւրճիեւ անունով, կը մնայ անլուծելի մտածող մը, որուն համար կոչուած է «Առեղծուածային իմաստունը», որուն գործերը մինչեւ օրս տարբեր համալսարաններու մէջ որպէս փիլիսոփայութեան եւ հոգեբանութեան դասագիրք կը գործածուին :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ Ստորոգութիւն:Հայ փիլիսոփաներ
Նեղոս գետ
Նեղոս (النيل, ալ-Նիլ, Հին եգիպտերէն ՝ Իթերու), գետ Ափրիկէ ի մէջ։ Երկայնքը 6,853 Քմ. է։ Գլխաւորաբար կ'անցնի երկու երկիրներէ՝ Սուտան եւ Եգիպտոս։
Նեղոս գետը յայտնաբերուած է առնուազն 30 մլն. տարի առաջ:
Նեղոս կը համարուի մարդկութեան քաղաքակրթութեան հիմնական «օրրաններէն» մէկը :
Անունը
Հին եգիպտերէնով Նեղոսի անունն էր՝ Հ'փի կամ Իթերու, որ կը նշանակէ գետ : Ղպտիերէն «Փիարօ» անունը նոյն ծագումը ունի։
«Նեղոս» բառը ծագած է գետին յունարէն Νείλος Նեյլոս անունէն։