cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Եղունգ
Այլանդակ եւ տձեւ երեւոյթներ (deformities)
Մատներու եղունգները կրնան վնասուիլ ուղղակի կամ անուղղակի հարուածով: Ծանր առարկայի մը իյնալը ոտքին վրայ, եղունգին ուղղակի վնաս կը հասցնէ: Նեղ կօշիկ հագնելով՝ անուղղակի հարուած կը հասցնենք եղունգին: Եղունգի հարուած-վնասը կը յառաջացնէ եղունգի զանազան անբնական երեւոյթներ, որոնցմէ կարեւորագոյններն են՝ ճերմակ կէտաւորում, կապտութիւն, եղունգի ճեղք եւ կոտրտուք, աւելորդ նոր եղունգի աճ, շրջա-եղնգային եւ ենթա-եղնգային արիւնահոսութիւն եւ բորբոքում: Ենթա-եղնգային արիւնահոսութեամբ, անհատը կ'ունենայ ուժգին ցաւ, որ կ'անհետանայ ծակելով եղունգը եւ կուտակուած արիւնը արտահանելով: Կուտակուած արիւնը չարտահանելու պարագային, եղունգը կը մահանայ ու կ'իյնայ :
A եւ D կենսանիւթերու անբաւարարութեամբ տեղի կ'ունենայ եղունգի չորութիւն եւ ճեղքռտուք. իսկ B-12 սննդանիւթի պարագային՝ եղունգը կը դառնայ թուխ եւ չոր :
Ոսկէ Երկրագունդ
Կը համարուի 3-րդ հեղինակաւոր մրցանակը «Օսքար»-էն ու «Կրեմմի»-էն ետք:
Անուանակարգեր
«Ոսկէ Երկրագունդը» կը տրուի լիամեթրաժ եւ հեռուստատեսային ֆիլմերու համար:
Եղունգ
Բորբոքումներ
Եղունգի բորբոքումներուն մեծամասնութիւնը սնկային են (fungal), սակայն կրնան տեսնուիլ նաեւ ցպկային (bacterial) եւ ժահրային (viral) բորբոքումներ: Եղունգի սնկաքարութիւնը (onychomycosis) սնկային բորբոքում մըն է, որ կը յառաջանայ մարմնական սնկային բորբոքումներու եւ տարեցութեան պատճառով: Ժողովուրդին 10 առ հարիւրը կ'ունենայ այս բորբոքումը: Ան առաւելաբար կը պատահի տղամարդոց մօտ, ոտքի մատներու եղունգներուն վրայ։ Եղունգի սնկաքարութեան կարեւոր ախտանիշ է եղունգի ճերմկութիւնը կամ դեղնութիւնը: Այս բորբոքումը կանխարգիլելի է, պարզապէս՝ ուշադրութիւն դարձնելով հետեւեալ ցուցմունքներուն.
Եղունգի շրջաբորբ (paronychia)
Ասիկա եղունգի շուրջը պատահած սուր եւ ցպկային բորբոքում է: Եղունգի շրջաբորբը կը պատահի ընդհանրապէս՝
Շրջաբորբը շուտով կրնայ վերածուիլ թարախակոյտի. եղունգի շրջաբորբի դարմանումը տեղի կ'ունենայ հակացպկային դեղերով, թարախակոյտը բանալով եւ թարախը արտահանելով :
Մխրճուած եղունգ
Մխրճուած եղունգի ախտապատճառներն են՝
Այս հիւանդութեան պարագային, եղունգը կը մխրճուի շրջապատի մորթին եւ մկաններուն մէջ, ու կը յառաջանայ բորբոքում եւ նոյնիսկ՝ թարախակոյտ: Անհատը կ'ունենայ հետեւեալ ախտանշանները՝ զօրաւոր ցաւ, կարմրութիւն, ուռեցք եւ ջերմութիւն: Մխրճուած եղունգը կը դարմանուի հակացպկային դեղերով եւ վիրաբուժական գործողութեամբ:
Եղունգներու անբնական գունաւորում
Այս մէկը կը յառաջանայ՝
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Գիտութիւն Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ
Հալէպի համալսարանի ռմբակոծումը
Հալէպի համալսարանի ռմբակոծումը, տեղի ունեցաւ 15 Յունուար 2013-ին, Սուրիական քաղաքացիական պատերազմի ընթացքին: Ռմբակոծումն առնուազն 82 հոգիի մահ պատճառեց Հալէպ ի համալսարանէն ներս, ներառելով ուսանողներ եւ երեխաներ: Պայթումներն, ըստ տեղեկութեանց, հարուածեցին Հալէպի համալսարանի հանրակացարանի եւ Ճարտարապետութեան բաժանմունքի միջեւ ինկած հատուածը` քննութեանց առաջին օրերուն: Երկու կողմերն ալ զիրար մեղադրեցին պայթումներուն համար: Թէեւ համալսարանը կը հանդիսանար հակաիշխանական ցուցարարութեանց կեդրոն, այնուհանդերձ անիկա կը գտնուէր իշխանութեան վերահսկած տարածքներուն մէջ, զոր կը նշանակէ կողմերէն ոչ մէկը շահագրգռուածութիւն ունէր հարուածելու զայն: Անիկա նաեւ կացարան էր աւելի քան 30.000 քաղաքացիներու, որոնք ապաստանած էին Հալէպեան մարտերէն :
Սուրիական պաշտօնէութիւնն ու լրատուամիջոցները պնդեցին, որ ապստամբները 2 հրթիռ արձակած են հանրակացարանին վրայ ալ-Լէրամուն շրջանէն՝ յաւելելով, որ նոյն օրը նոյն տեղէն արձակուած նոյնանման հրթիռներ հարուածած են Բանի-Զէդ շրջանը: Հալէպի նահանգապետը Մոհամմատ Վահիտ Աքատ հրթիռակոծումները որակեց իբրեւ «ահաբեկչական յարձակում, զոր թիրախաւորեց ուսանողները՝ քննութեանց առաջին օրը»: Բարձրագոյն կրթութեան նախարար Մոհամմատ Եահիա Մուհալա ըսաւ, որ Նախագահ Պաշշար ալ-Ասատ հրահանգներ յղած է՝ շուտափոյթ վերականգնելու Հալէպի համալսարանի կործանուած հատուածները՝ ապահովելով ուսման ծրագրի եւ քննութեանց ընթացքը համալսարանէն ներս: Ինչպէս նաեւ վերականգնել բոլոր բաժանմունքներն ու հիմնարկները, որոնք տուժեցին եւ կործանեցան «ահաբեկչութեան ձեռամբ, զոր թիրախաւորած էր Սուրիա ն եւ իւր ժողովուրդը:
Միացեալ Նահանգները կառավարական ուժերը մեղադրեց՝ օդային հարուածներուն պատճառած մահերուն համար, եւ դատապարտեց «արհամարհական յարձակումները»: Ընդդիմադիր աղբիւրները պնդեցին, որ ռազմական օդանաւերը թիրախաւորած են համալսարանը երկու տարբեր հրթիռներով՝ 3 վայրկուանուան տարբերութեամբ: Անոնք կը պնդեն, թէ անիկա փաստուած է «ականատեսներու վկայութիւններով եւ տեսագրութիւններով»: 24 Յունուարին, երկրորդ պայթումի ոչ արհեստավարժ տեսագրութիւն մը հրապարակուեցաւ, ընդ որում յետռմբակոծման՝ սաւառնող օդանաւի աղմուկը կը լսուի: Անանուն փոորձագէտներ՝ մէջբերելով «EA Worldview»-էն հաստատեցին, որ համալսարանին հասցուած հրթիռակոծումը օդէն գետին էր եւ ոչ թէ գետնէն օդը, ինչպէս պնդած էր սուրիական կառավարութիւնը:
«CNN» կը պնդէր, որ համալսարանի ուսանողութեան մեծամասնութիւնը սուրիական կառավարութիւնը կը մեղադրէ ռմբակոծման համար: Ուսանողներէն մեկն ըսաւ, որ պայթումներն աւելի շատ պատահական էին: Ուսանողն ըսաւ, Հալէպէն դուրս գտնուող որ ապստամբ կռուարարները, որոնք ըստ երեւոյթին զինուած էին տաքութիւնը հետապնդող հրթիռներով, արձակեցին զանոնք ՄԻԳ կործանիչով, մինչդեռ օդաչուն տաքութիւն արտադրող փուչիկը բաց թողած էր՝ իբրեւ խաբէական մարտավարութիւն: Հետեւաբար, հրթիռը հետապնդած է փուչիկը, ապա պայթած է համալսարանի հանրակացարանի մերձակայքէն ներս: Այլ ուսանողներ նոյնպէս տեղեկացուցին, որ իրենք նախապայթումին ականատես եղած են տաքութիւն արտադրող փուչիկի: Ասիկա սակայն չի պարզաբաներ երկրորդ պայթումը:
Սուրիոյ ուսանողաց ազգային միութիւնը դատապարտեց ահաբեկչական յարձակումը Հալէպի համալսարանին վրայ: Յայտարարութեան մը մէջ, միութիւնն ընդգծեց, որ «զինեալ ահաբեկիչ խմբաւորումները սկսան թիրախաւորել համալսարանները, ազգային տնտեսութեան ենթակառուցուածքները, պետական եւ մասնաւոր հաստատութիւնները, գործարանները, կազմակերպութիւնները, հացաթխման եւ հետազօտական կեդրոնները»: Միութիւնն իր հպարտութիւնը յայտնեց «սուրիական արաբական բանակի զոհաբերութեանց համար»՝ բաղձալով ողորմութիւն Սուրիոյ նահատակներուն եւ Հալէպի համալսարանին:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Համալսարաններ Ստորոգութիւն:Սուրիա
Մարգար Սեդրակեան
Մարգար Սեդրակեանի շնորհիւ Հայաստանի մէջ ընդարձակուեցան քոնիաքագործութեան ծաւալները, նոր տարածքներ յատկացուեցան խաղողի հումքի մշակման եւ մթերման համար։ Իր ստեղծած բարձր որակի քոնիաքներու շնորհիւ ամբողջ աշխարհը ճանչցաւ, որ հայկական քոնիաքը ֆրանսականին արժանի մրցակից է։
Կենսագրութիւն
Վերապրեր է Հայոց ցեղասպանութիւնը, որուն զոհ գացեր են ծնողքը եւ ընտանիքի այլ անդամներ։ Նախնական կրթութիւնը ստացեր է մանկատան մէջ։ 1930 թուականին աւարտեր է Հայաստանի գիւղատնտեսական հիմնարկը։
1927 թուականէն աշխատեր է քոնիաքի արտադրութեան բնագաւառի մէջ։ 1935 թուականէն ԽՍՀՄ ճաշակումի (degustation) կեդրոնական յանձնաժողովի անդամ էր։
1940 թուականէն մինչեւ կեանքի վերջը աշխատեր է Երեւանի քոնիաքի գործարանի մէջ՝ որպէս գլխաւոր գիտաճարտարագէտ։ 1940-1948 թուականներուն դասախօսեր է Երեւանի գիւղատնտեսական հիմնարկի մէջ։ 1940-ական թուականներու վերջը ձերբակալուեր է, ապա արտաքսուեր Օտեսա, ուր որոշ ժամանակ աշխատեր է քոնիաքի գործարանի մէջ ։
Մարգար Սեդրակեանի ստեղծած քոնիաքները
Սեդրակեանը ԽՍՀՄ-ի մէջ քոնիաքի արտադրութեան նոր ճարտարագիտութեան հիմնադիրն է։ Ստեղծեր է հետեւալ քոնիաքները.
Պարգեւներ ու յիշատակ
1966 թուականին Մարգար Սեդրակեանին շնորհուեր է «քոնիաքի արտադրութեան բարձր վարպետի կոչում»։ 1971 թուականին ԽՍՀՄ Գերագոյն խորհուրդի նախագահութիւնը իրեն շնորհեր է Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչումը՝ պարգեւատրելով «Մուրճ ու մանգաղ» ոսկէ մետալով եւ Լենինի շքանշանով։ Արժանացեր է Աշխատանքային կարմիր դրօշի եւ «Պատուոյ նշան» շքանշաններու, ինչպէս նաեւ ֆրանսական քոնիաքի «Քամիու» տան բարձրագոյն պարգեւի՝ «Համտեսի ասպետ» արծաթէ մեծ մետալի։
1975 թուականին Երեւանի քոնիաքի գործարանի տարածքին մէջ կառուցուեր է Մարգար Սեդրակեանի յիշատակը յաւերժացնող յուշահամալիր, իսկ 100-ամեակի կապակցութեամբ 2007 թուականին թողարկուեր է իրեն նուիրուած հայկական նամականիշ։ 2015 թուականին Երեւանի Սայեաթ-Նովա 25 հասցէին գտնուող «Արարատ Թրեսթ»-ի պատմական շէնքի վրայ բացուեր է Մարգար Սեդրակեանի յիշատակը յավերժացնող յուշատախտակը :
Պատմական ակնարկ
Ինչպէս յայտնի է Մեծ Բրիտանիոյ վարչապետ Ուինսթոն Չերչիլը կը նախընտրէր միայն հայկական «Դուին» քոնիաքը։ Այն ժամանակ երբ Չերչիլը կը յայտնաբերէ, որ «Դուին» քոնիաքի որակը զգալիօրէն ինկեր է, կը բողոքէ Սթալինին այդ մասին։ Կը պարզուի, որ «Դուին»-ի եւ այլ քոնիաքներու գլխաւոր գիտաճարտարագէտ Մարգար Սեդրակեանը աքսորուեր է։ Չերչիլի բողոքէն անմիջապէս յետոյ Սթալինը ազատ կ'արձակէ Մարգար Սեդրակեանին ու կը վերականգնէ անոր նախկին պաշտօնը ։
Պաղտասար Դպիր
Կեսարեան, Կոստանդուպոլսեցի'', ), հայ բանաստեղծ, երաժիշտ, գիտնական, հրատարակիչ, ազգային եւ կրթական լուսաւորման շարժման գործիչ, եղած է նախակենդանացման շրջանի առաջնորդ դէմքերէն։
Կենսագրութիւն
Պաղտասար դպիրին կենսագրութիւնը գրի չէ առնուած, հակառակ անոր, որ ան եղած է կարեւոր գործիչ մը։ Այդ պատճառով իր մասին կենսագրական տեղեկութիւնները քիչ են։ Գարեգին Լեւոնեան կը հաղորդէ, որ Պաղտասար դպիրին ծնողները՝ Գրիգորն ու Թուրվանտը, Կեսարիայէն կը գաղթեն Կոստանդնուպոլիս, ուր ան կը ծնի։ Նախնական ուսումը կը ստանայ տեղական դպրոցներէ ներս, եւ կ'աշակերտէ Էջմիածնայ կաթողիկոսին նուիրակին՝ Աստուածատուր եպիսկոպոս Ջուղայեցիին ։ 1741-ին Պաղտասար Դպիր կը նշանակուի Գում գաբուի դպրանոցին տեսուչը։ Իր աշակերտներէն շատեր կ'ըլլան ապագայի երեւելի դէմքեր, գրողներ եւ առաջնորդներ, ինչպէս Էջմիածնայ Կաթողիկոս՝ Սիմէոն Երեւանցին (գահակալած՝ 1763 - 1780), եւ բանաստեղծ Պետրոս Ղափանցի ն։
Լեզուաբանութիւն
Հայ բանաստեղծութիւնը վաղ միջնադարուն կը գրուէր գրաբարով։ ԺԲ. դարէն սկսեալ գրաբարը աստիճանաբար կը դադրի գործածութենէ եւ տեղը կը զիջի խօսակցական լեզուին՝ Միջին հայերէնին։ ԺԳ. դարուն կը սկսի նոր շարժում մը՝ վերակենդանացնելու համար գրաբարը, ո՛չ թէ եկեղեցական մտայնութիւնը վերականգնելու նպատակով, այլ՝ առ ի հետեւանք այն ծանր պայմաններուն, որոնց մէջ կ'ապրէր հայ ժողովուրդը թրքական եւ պարսկական տիրապետութիւններու երկարատեւ ժամանակաշրջանին, երբ մեծապէս տկարացած էին հայ միտքն ու լեզուն եւ հասած անկման եզրին։ Այս շրջանին հայ երեւելի դէմքեր միջոցը կը գտնեն գրաբարին ընդմէջէն հայ մշակոյթը վերակենդանացնելու ։
Պաղտասար Դպիր, ինչպէս նաեւ Պետրոս Ղափանցին, Գրիգոր Օշականցին, Սիմէոն Երեւանցին եւ ուրիշ մշակութային գործիչներ, կը հաւատան այս գաղափարին, եւ կ'աշխատին վերականգնելու եւ օգտագործելու գրաբարը իբր գրական լեզու։ Անոնք կ'ուզեն նոր գրականութիւնը կապել հինին, գործօն կիրառութեամբ մը միաւորել միջնադարեան գրականութեան հարուստ աւանդութեան հետ ։ Կը փորձեն պարզեցուած եւ դիւրըմբռնելի գրաբար հայերէնը մատչելի դարձնել հասարակ ժողովուրդին՝ առանց անոր տեղը զիջելու աշխարհաբարին ։
Քերքիրա (կղզի)
Բնակչութեան թիւն է՝ 104 371։
Պաղտասար Դպիր
Լեզուաբանութիւն
Պաղտասար Դպիր իր երգերը կը գրէ գրաբարով, սակայն այնքան պարզ եւ մատչելի լեզուով, որ գրեթէ կը հասնի աշխարհաբարի ըմբռնելիութեան։ Լեզուն մաքուր է եւ չի գործածեր թրքերէն եւ պարսկերէն բառեր։ Անոնց մէջ չ'զգացուիր նոյնիսկ Պոլսոյ բարբառին ազդեցութիւնը։ Այս վերջինը ի յայտ կ'ելլէ անոր աշխարհաբար գրութիւններուն մէջ, որ ուրիշ բարբառներու նման կը պարունակէր մեծ թիւով օտար բառեր։ Օրինակի համար հետեւեալ պարբերութիւնը իր «Գիրք Քերականութեան» գիրքին յառաջաբանէն ։
Քերքիրա (կղզի)
Կղզին, Յոնիական Ծովուն յաճախակի զօրաւոր երկրաշարժներէն՝ ինչպէս օրինակ՝ 1953-ին, շատ չի տուժեր․ մեծ աւերներ չունենար։  Այդպէս կը պահպանէ կղզիին հմայքը պատճառող Վենետիկեան Հանրապետութեան ընթացքին եղած ճարտարապետութեան շինութիւնները, որոնք ճոխացած են ֆրանսական եւ անգլիական ազդեցութիւններէն։
Պաղտասար Դպիր
Քնարերգութիւն
Պաղտասար Դպիր մեծապէս կը նպաստէ հայ նոր բանաստեղծութեան զարգացման ։ Անոր քնարերգութիւն ը իր նիւթերով ու ընդհանուր տրամադրութեամբ աւանդական է, սակայն ան կը պարունակէ ազատասիրութեան եւ ազատամտութեան թեմաները։ Ան կ'օգտագործէ ոչ միայն սիրոյ գաղափարը, ինչպէս այդ շրջանի գուսաններ ը, այլեւ ընկերային, կրօնական եւ բարոյական նիւթեր ։ Լեզուին յղկուածութիւնը չի պարտադրեր զսպուածութիւն, այլ՝ իր ժամանակակիցներուն նման, կրքոտ է ու անկեղծ ։
Քերքիրա (կղզի)
Աշխարհագրութիւն
Կը գտնուի Ատրիաթիկ Ծովուն մուտքին եւ շատ մօտ է արեւմտեան Յունաստանի Իփիրոս շրջանի ափերուն։ Նաեւ, անոր հիւսիս-արեւմտեան ափերը Ալպանիոյ յունաբնակ Այիուս Սարանտա քաղաքէն հազիւ 2 քլ․ հեռու են։Քերքիրան կը բաղկանայ երեք քաղաքապետութիւններէ՝ Օթոնի, Էրիքուսա եւ Մաթրաքի։
Պաղտասար Դպիր
Քնարերգութիւն
Պաղտասար դպիրին քնարերգութիւնը քննարկողները ուշադրութիւն կը դարձնեն «Առ Մամոնայն» խորագիրով տաղին վրայ, որ իր ժամանակակից տաղերուն բաղդատմամբ ինքնատիպ է։ Պաղտասար Դպիր կը բացայայտէ դրամին եւ հարստութեան կործանարար իշխանութիւնը մարդուն վրայ։ Ան Մամոնայի մասին կը գրէ ժողովրդական բարոյականութեան տեսակէտէն, որ կը մերժէ անոր սարսափելի աստուածութիւնը ։
Պաղտասար Դպիր ստեղծագործական որոշակի վերաբերմունք կը ցուցաբերէ հայ հին գուսանական ու եկեղեցական, ինչպէս նաեւ իր ժամանակակից արեւելեան երգարուեստին նկատմամբ։ Աշխարհիկ, եւ յատկապէս սիրային երգերու համար ան կ'օգտագործէ ազգային՝ հայկական աւանդական, ինչպէս նաեւ արեւելեան մեղեդիներ ։
Քերքիրա (կղզի)
Աշխարհագրութիւն
Լեռնային կղզի է 592 ք․քմ․ տարածութեամբ։ Երկարաձեւ է․ հիւսիսային մասը լայն, իսկ հարաւային մասը նեղ։  Ամենաբարձր գագաթներն են Փանտոքրաթորա (914 մ․) եւ Սթրաւոսքիատի (849 մ․)։ Կղզին կը ճեղքեն փոքր գետեր, ինչպէս՝ Մեղալոփոթամոս, Թիֆլոս, Մեսօղիս։  Ամենամեծ լիճն է Քորիսէա կամ Քորիսիօն, 4 ք․քմ․ տարածութեամբ։
Պաղտասար Դպիր
Քնարերգութիւն
Անոր նշանաւոր տաղերէն «Ի Ննջմանէդ Արքայական Զարթիր» (1707) երգին մէջ կը զուգակցին նոր աշուղական ու հին եկեղեցական դասական երաժշտութեան քանի մը գիծեր ։ Այս երգը սիրային է, սակայն փոխաբերական առումով կոչ մըն է իր ժողովուրդին, որ սթափի իր թմրութենէն եւ պայքարի օտար տիրապետութեան դէմ ։
Քերքիրա (կղզի)
Ք․ա․ 2-րդ հազարամեակէն մինչեւ Քրիստոնէութեան քարոզումը
Քերքիրայի մասին հնագոյն արձանագրութիւնը կը գտնենք Միկինեան շրջանին, Ք․Ա․ 1300, (Գծային Բ․ նախնայունարէնով գրուած)։ Սթրապոնի գրութիւններուն մէջ, Քերքիրան Հոմերոսի Ոդիսական դիւցազներգութեան Սհերիա (Ֆէաքիներուն կղզին Νήσος των Φαιάκων) կղզին է, որուն բնակիչները ծանօթ էին իբրեւ Ֆէաքես։ Թուքիտիտիս պատմաբանը ասի կը հաստատէ․ «..ἐπαιρόμενοι καὶ κατὰ τὴν Φαιάκων προενοίκησιν τῆς Κερκύρας...»։
Պաղտասար Դպիր
Քնարերգութիւն
Իր քնարերգական ժառանգութեան ամէնէն կարեւոր եւ ամէնէն արժէքաւոր մասերէն է «Տաղիկներ Սիրոյ եւ Կարօտանաց» խորագրուած շարքը ։ Անոր «Տաղարան Փոքրիկ Պաղտասար դպիրին Ասացեալ Զանազան Գունով» (1723) գիրքը յաւելումներով եւ վերաքաղներով լոյս կը տեսնէ եօթ անգամ ։
Պաղտասար Դպիր գրած է նաեւ հայատառ թրքերէն բանաստեղծութիւններ ։
Քերքիրա (կղզի)
Ք․ա․ 2-րդ հազարամեակէն մինչեւ Քրիստոնէութեան քարոզումը
Ըստ Սթրապոնի, կղզիին բնակիչները Լիվուրնիներն էին (Իլլիրայի ժողովուրդներէն)։ Ք․Ա․ 735-ին, Կորնթոս քաղաք պետութիւնը առաջինը կ՛ըլլայ հոն գաղթօճախ հաստատելու․  սակայն Կորնթոսցիները, ուր որ գաղթօճախ կը հիմնեն, կ՛անկախանան Կորսնթոս մայր քաղաքէն եւ նոյնիսկ անոր հետ կը թշնամանան։ Ք․Ա․ 734-ին Էրեթրիայէն բնակիչներ (Էվիա կղզիին արեւմտեան ափեր) Քերքիրա կը հաստատուին։ Կղզիին գլխաւոր առաւելութիւններէն մէկն է թէ ան կը գտնուի Յունաստանի եւ Մեծ Յունաստանի* Μεγάλη Ελλάδα - Magna Grecia միջեւ։ Նաեւ անոր բարեբեր հողերը կղզիին զարգացման մեծ ներդրում ունեցած են։
Պաղտասար Դպիր
Դաստիարակչութիւն
Պաղտասար դպիր ձգած է դաստիարակչական բեղուն ժառանգութիւն։
Քերքիրա (կղզի)
Ք․ա․ 2-րդ հազարամեակէն մինչեւ Քրիստոնէութեան քարոզումը
Ք․Ա․ 7-րդ դարասկիզբին, Կորնթոսցի գաղթականներուն եւ Կորնթոս մայր քաղաքին միջեւ առաջին գլխաւոր կռիւը տեղի կ՛ունենայ (Թութիտիտիս պատմութիւն, Ք․Ա․ 665)։ Կը վերջանայ Կորնթոսի յաղթանակով։
Պաղտասար Դպիր
Դաստիարակչութիւն
1741-ին Յակոբ Նալեան Պատրիարք զինք կը նշանակէ Գում գաբուի դպրոցին տեսուչը։ Անոր գործունէութեան շրջանին դպրանոցը մեծապէս կը ծաղկի ։ Պաղտասար Դպիր երկար տարիներ կը դասաւանդէ մայրենի լեզու, քերականութիւն, երաժշտութիւն եւ այլ նիւթեր։
Քերքիրա (կղզի)
Ք․ա․ 2-րդ հազարամեակէն մինչեւ Քրիստոնէութեան քարոզումը
Պարսիկներուն երկրորդ արշաւանքին ընթացքին Ք․Ա․ 480-479, Քերքիրացիները կը միանան Յունաստանի տարածքին քաղաք-պետութիւններուն եւ կը մասնակցին 60 նաւերով։ Ու քիչ ժամանակ ետք, Աթէնքի օգնութեամբ կը կռուին Կորնթոսի դէմ Տիրախիօ Δυρράχιο (ալպաներէն՝Durrës)՝ այժմ Ալպանիոյ նաւահանգիստ, քաղաքին հսկողութեան համար։ Այս կռիւը, Պելոպոնեսեան Պատերազմին բռնկման գլխաւոր պատճառներէն է։
Պաղտասար Դպիր
Դաստիարակչութիւն
1736 - 1760 թուականներուն ան կը կազմէ եւ կը հրատարակէ հայերէն լեզուի ուսուցման դասագիրքերու շարք մը՝ գրաբար ու աշխարհաբար լեզուներով, որոնք շուրջ դար մը կը դասաւանդուին հայկական դպրոցներէն ներս ։
Արշակ Գալուստեան
Արշակ Գալուստեան (1884, Արաբկիր), Պէյրութ եկած է 1901-ին եւ 1905-ին հայրենիք վերադարձած։ Ապա յաճախ եկած ու գացած է Պէյրութ եւ երկար ժամանակ ապրած է հոն, ազգային կեանքին մէջ կարեւոր դեր ունենալով։ Պրն. Գալուստեան մեզի հայթայթեց կարեւոր տեղեկութիւն այդ շրջանի պէյրութահայ ազգային կեանքին մէջ :
Պաղտասար Դպիր
Դաստիարակչութիւն
Պաղտասար դպիրին ամէնէն կարեւոր դաստիարակչական գործերէն են.
Քերքիրա (կղզի)
Ք․ա․ 2-րդ հազարամեակէն մինչեւ Քրիստոնէութեան քարոզումը
Երբ Աթենացիները Սիցիլիա կ՛արշաւեն, Ք․Ա․415 -413, Քերքիրան անոնց մատակարարման խարիսխը կը դառնայ։
Երեւանի 2800-Ամեակին Նուիրուած Յուշարձան
Երեւանի 2800-ամեակին նուիրուած յուշարձան, յուշարձան-աղբիւր Երեւանի Շէնգաւիթ վարչական շրջանին մէջ՝ Արթուր Կարապետեանի անուան պուրակին մէջ։ Տեղադրուած է 2018-ին՝ Երեւանի հիմնադրման 2800-ամեակի առթիւ։
Քերքիրա (կղզի)
Ք․ա․ 2-րդ հազարամեակէն մինչեւ Քրիստոնէութեան քարոզումը
Կղզին յաջորդաբար կը գրաւեն Մակետոնացի Քասանտրոն Ք․Ա․ 303, Սպարտացի Քլէոմենին եւ Սիցիլիոյ բռնատէր Աղաթոքլիս Αγαθοκλής των Συρακουσών։ Փաքսիի ծովամարտէն ետք՝ Ք․Ա․ 229, Իլիրիացիները կղզին կը գրաւեն, սակայն շուտով Հռոմէական նաւատորմիղը կը հասնի եւ զայն կը վերածէ հոմէական զօրքին նաւային խարիսխի։
Երեւանի 2800-Ամեակին Նուիրուած Յուշարձան
Նկարագրութիւն
Կեանքի ու կենսատուութեան խորհրդանիշ յուշարձան-աղբիւրը կը ներկայացնէ հազարամեակներու պատմութիւն ունեցող Երեւանի յաւերժութիւնը՝ հասկի ձեւով: Յուշարձանը կը զարդարեն Ուրարտական ժամանակաշրջանին բնորոշ պաշտպանիչ խորհուրդ ունեցող վիշապատեսք զարդաքանդակները:
Յուշարձանի հանդիսաւոր բացումը կատարած են Երեւանի քաղաքապետ Հայկ Մարութեանը եւ ճարտարապետ Տիգրան Բարսեղեանը :
«Այս յուշարձանը, բացի նրանից, որ արուեստի գործ է, 2800 տարի անց դառնալու է խորհրդանշական ապացոյց մեր ժառանգների համար, որոնք պեղումների միջոցով կգտնեն այն ու կիմանան, որ 2800 տարի առաջ Երեւանում ապրել են իրենց պատմութիւնը յարգող հպարտ եւ երջանիկ քաղաքացիներ: Ամէնեւին էլ պատահական չէ, որ այս յուշակոթողը տեղադրւում է Արցախեան ազատամարտի մասնակից Արթուր Կարապետեանի անուան պուրակում: Փառք ու պատիւ մեր բոլոր հերոս տղաներին, որոնց շնորհիւ այսօր մենք խաղաղ պայմաններում կարողանում ենք վայելել արեւոտ այս օրն ու Երեւանի տօնը:» - Հայկ Մարութեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երեւանի յուշարձաններ
Պաղտասար Դպիր
Տպագրութիւն
ԺԸ. դարէն սկսեալ Կոստանդուպոլսոյ տպագրատուները շատ գնահատելի դեր կը խաղան հայ մշակոյթի տարածման մէջ ։ Պաղտասար Դպիր 1720 - 1760 տարիներուն մեծապէս կը նպաստէ հայ գրական-հրատարակչական աշխատանքներուն։ Ան կը կազմէ հայագիտական գիրքերու գիտա-համեմատական բնագիրեր։ Կը խմբագրէ պատմական, փիլիսոփայական եւ աստուածաբանական գիրքեր ։ Յաճախ ինք կը պատրաստէ հրատարակուելիք գիրքի մը բնագիրը եւ տպագրութեան յանձնելէ առաջ կ'ընտրէ ձեռագիր օրինակներ, զանոնք կը համեմատէ իրարու հետ ու կը սրբագրէ նախկին հրատարակութիւններուն սխալներն ու աղաւաղումները ։
Իր հսկողութեան տակ լոյս կը տեսնեն հայ դասական գրողներու բազմաթիւ գործեր, որոնցմէ շատերը կը տպուին առաջին անգամ ըլլալով։ Ասոնցմէ են՝
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Միջնադարեան հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ Ստորոգութիւն:Հայ լեզուաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ գիտնականներ Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ Ստորոգութիւն:Հայ հրատարակիչներ
Քերքիրա (կղզի)
Ք․ա․ 2-րդ հազարամեակէն մինչեւ Քրիստոնէութեան քարոզումը
Պօղոս եւ Անտրէաս առաքեալներուն աշակերտներէն՝ Տարսոնի Իասոնան եւ Սուրբ Սոսիփաթրոսը (Իքոնիոյ պատրիարք) քրիստոնէութիւնը կը քարոզեն։ Անոնք կը հալածուին եւ չարչարանքներու տակ կը սպաննուին։ Անոնց աճիւնները թաղուած են Հին Բերդին վայրը։
Միջնադար
Կոթերու պատերազմներուն ընթացքին, 551,  կղզիին մայրաքաղաքը կը քանդուի եւ յաջորդող դարերուն կը տեղափոխուի դէպի արեւելք, Հին Բերդի թերակղզիին վայրը։ Վայրը ապահով կը սեպուի շնորհիւ երկու ապառաժ գագաթներուն, որոնց պատճառով Միջնադարին կղզին կը կոչուի Քորիֆօ կամ՝ Քորֆի Κορυφώ, Κορφοί  (բառացի թարգմ՝ Κορυφώ գագաթ, Κορφοί գագաթներ)։  Կղզիին հին մայրաքաղաքը, ծանօթ այժմ իբրեւ Փալէոփոլիս, յաջորդող դարերուն ընթացքին կը շարունակուի բնակուիլ։
Մինչեւ ԺԳ․ դար Քերքիրան Բիւզանդական կայսրութեան մաս կը կազմէ։ Սակայն յաճախ թիրախ կը դառնայ արաբներու (սարաքինի) արշաւանքներուն (933 եւ 1033), ինչպէս նաեւ Նորմանտներու (1081, 1147 եւ 1185) եւ ծովահէններու (1197-1207)։
Քերքիրան Ռոմա ժողովուրդներու հաստատման առաջին վայրերէն կ՛ըլլայ (1360)։
Վենետիկեան իշխանութեան շրջան
Քերքիրան, ինչպէս Յոնիական Ծովուն մնացեալ կղզիները, կ՛իյնայ Վենետիկի Հանրապետութեան լուծին տակ վերջնականապէս 1404 թուականին։
Կղզիին ռազմական դիրքը զայն Եւրոպացիներուն կարեւոր ամբարտակը կը հանդիսացնէ կանխարգելու համար Օսմանեան կայսրութեան տարածումը Եւրոպա՝ 1431, 1537, 1571 եւ 1716։  Այդ պատճառով ալ անոր տարածքին բազմաթիւ ամրացումներու, որոնք կանգուն կը մնան մինչեւ այսօր։
Հայերու ներկայութիւնը ԺԶ․ դարուն
Հայեր եւ յոյներ Քերքիրա կը հասնին փրկուելու համար Օսմանցիներու հալածանքներէն։ Տե՛ս բուն արձանագրութիւն՝ Քերքիրայի հայերը
Վենետիկեան ազդեցութիւնը
Հակառակ Կաթողիկէ Հռոմէական եկեղեցուոյ փորձերուն, բնակչութիւնը կառչած կը մնայ Ուղղաբառ դաւանանքին։
Վենետիկեան ազդեցութիւնը զգալի է տարբեր բնագաւառներու մէջ․ ճարտարապետութեան, գեղարուեստի, երաժշտութեան եւ մանաւանդ խոհանոցին մէջ։ Կան գեղարուստի եւ երաժշտութեան բազմաթիւ դպրոցներ։ Քերքիրային ճարտարապետական ոճը կը տարբերի Յունաստանի տարածքին ուրիշ քաղաքներու ոճէն։  Կզղիին քաղաքները, կառուցուած են հետեւելով Վենետիկեան ոճին․ բազմայարկանի, նեղ եւ կղմինտրերով շէնքեր։  Քերքիրային հին քաղաքը հար ու նման է Վենետիկին։
Զաքար Զաքարեան
Զաքար Զաքարեան (1849 - 1923), ֆրանսահայ նկարիչ։ Ծնած է Կ. Պոլիսի մէջ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ։ 1867-ին ուղարկուած է Փարիզ, ուր հետեւած է բժշկութեան՝ Սէն Բարբի վարժարանին մէջ, որմէ ետք քանի մը տարի աշխատած է Փարիզի հիվանդանոցներուն մէջ։ Ուսանողական տարիներուն իր մեջ նկարչական հակում ունենալով՝ հետեւած է այդ ասպարէզին։ 1879-ին Փարիզի Վոլնեյ ակումբին մէջ առաջին անգամ ցուցադրած է իր նկարները։ Քաջալերուած գտած է ինքզինք եւ ամբողջովին նուիրուած է նկարչութեան։ 1885-ին Շանզ Էլիզէի սրահներուն մէջ ցուցադրած իր երկու նկարներէն մէկը վաճառուած է Օռլեանի թանգարանի կողմէ։ Աւելի ուշ նոյն պատուին արժանացած են եւս 12 գործ։ Քսանէն աւելի թանգարաններ գնած են անոր վրձինի արտադրանքը։ Աչքի ինկած է որպէս մեռածբնութեան մեծ վարպետ։ 1889 եւ 1900 թուականներու համաշխարհային ցուցահանդէսներուն մէջ արժանանացած է ոսկէ մետալի, իսկ 1889-ին ստացած է Պատուոյ լեգէոն շքանշան։ 1907-ին փարիզեան ցուցահանդէսին ներկայացուած «Երաժշտական գործիքները» անմիջապէս գնեց Փարիզի Լուքսենբուրգեան թանգարանը։ Թերթերն ու ամսագրերի բազմաթիւ հիացական տողերէն բացի, Զաքարեանի մասին գրուած է Ռոժե Պերի «Գեղարուեստի ընդհանուր պատմութեան» եւ Պոլ Ադանի «Ֆրանսական արուեստի տասը տարին» ուսումնասիրութիւններու մեջ։
Քերքիրա (կղզի)
Խոհանոց
Քերքիրայի հանրածանօթ կերակուրն է՝ Փասթիցատա  παστιτσάδα, ժողովրդական լայն ընդունելութիւն գտած են նաեւ Սոֆրիթօ, Սթրափացատա, Մանտօլաթօ, Պուրտեթօ կերակուրները․ բոլորին ալ ծագումը Վենետիկէն է։
Նորագոյն շրջան
1797-ին, երբ Նափոլէոն Պոնափարթը Վենետիկը կը գրաւէ, Քերքիրան եւ մնացեալ Յոնիական կղզիները Քամփօ Ֆորմիօ դաշինքով traité de Campo-Formio ֆրանսական գերիշխանութեան տակ կը գտնուին։
21-3-1800 մինչեւ 8-6-1807 «Եօթը կղզիներու Հանրապետութիւն» անուանումով  Քերքիրան ալ կը գտնուի Ռուսիոյ եւ Օսմանեան լուծին տակ։
1807-1809 կղզին կը գտնուի ֆրանսական տիրապետութեան տակ։
1809 թուականին, ֆրանսական նաւատորմիղին պարտութեամբ, Անգլիացիները յաջորդաբար կը գրաւեն Յոնիական Ծովուն գլխաւոր կղզիները, Քերքիրան ներառեալ։
Յունաստանին կը միանայ, ինչպէս նաեւ Յոնիական Ծովուն մնացեալ կղզիերը 21 Մայիս 1864-ին՝ 17-29 Մարտ 1864 թուականին Անգլիոյ, Ֆրանսայի, Ռուսիոյ եւ Յունաստանի միջեւ ստորագրուած դաշինքով։
Ա․ Համաշխարհային պատերազմ
Ա․ Համաշխարհային պատերազմին ընթացքին, Քերքիրան Սերպիոյ բանակին պատսպարանը կը դառնայ, երբ Գերմանիան, Աւստրիան եւ Պուլկարիան Սերպիան կը ռմբակոծեն։ Այս փախուստին ընթացքին, բազմաթիւ սերպ զինուորներ կը մեռնին․ անոնք կը թաղուին Քերքիրա մայրաքաղաքին հին նաւահանգիստին եւ Վենետիկեան հին Բերդին դիմացը գտնուող Վիտօ կղզիակին վրան։
Սերպերը յոյներուն կը յայտնեն իրենց երախտագիտութիւնը, կղզիին վրայ յուշարձան մը զետեղելով։ Իսկ, կղզիակը շրջապատող ջուրերը սերպերը «Պլէ Թաֆոս» (Կապոյտ գերեզման) Μπλε τάφος կ՛անուանեն։
Փոքր Ասիոյ գաղթականներու ժամանում եւ հաստատում
Փոքր Ասիոյ աղետէն ետք եւ Լոզանի Դաշինքի իբրեւ հետեւանք բնակչութիւններուն փոխանակումով, բազմաթիւ յոյն գաղթականներ Փոքր Ասիայէն եւ Արեւելեան Թրակիայէն Քերքիրա կը հաստատուին։
Քերքիրայի հայ որբերը
Քերքիրա կղզիին որբանոցին մէջ կը պատսպարուին 1 627 հայ որբեր։ Տե՛ս բուն արձանագրութիւն՝ Քերքիրայի հայերը
Բ․ Համաշխարհային Պատերազմ
Բ․ Համաշխարհային Պատերազմին ծագումով, Իտալացիները Քերքիրան կը գրաւեն, Ապրիլ 1941։
Նոյեմբեր 1941 առաջին Կիրակին, Քերքիրայի բոլոր շրջաններուն մէջ յոյն ուսանողները ֆաշիստ Իտալական լուծին դէմ բողոքի շարժումներ կը կազմակերպեն։ Անոնք կը հալածուին եւ հետագային կը յաջողին Կիպրոս փախչիլ։
Գերմանացիներուն կողմէ գերի բռնուած իտալացի զինուորներ, Քերքիրա, Սեպտեմբեր 1943
1943 իտալական Ֆաշիստ վարչակարգին տապալումին կը յաջորդէ Նացիական Գերմանիոյ ծանր լուծը։  Գերմանացիները նախ ամբողջ կղզին կը ռմբակոծեն․ կը քանդուին հարիւրաւոր տուներ, եկեղեցիներ, յուշարձաններ, հրէական թաղամասը, ինչպէս նաեւ պետական շէնքեր՝ Յոնիական Խորհրդարանը, Քաղաքապետական Թատրոնը եւ Քաղաքապետական Գրադարանը։
1944 Յունիսին Կեստափոն Γκεστάπο Gestapo (Նացիական Գերմանիոյ պետական գաղտնի սպասարկութիւն) կղզիին հրիաները կը ձեռբակալէ եւ քաղաքին հին բերդին մէջ կը բանտարկէ։ Ապա, զանոնք կը ղրկէ հրիաներու հաւաքատեղին՝ Konzentrationslager Auschwitz-Birkenau։ Քերքիրա մայրաքաղաքին 1 900 հրիաներէն, միայն 200 կը վերապրին (անոնք ապաստան կը գտնեն յոյն բնակիչներուն տուներուն մէջ)։
Քերքիրա մայրաքաղաքը
Քերքիրա մայրաքաղաքը կը յատկանշուի իր Վենետիկեան ուրոյն ոճով եւ անգլիական ու ֆրանսական ազդեցութիւններով։
Մայրաքաղաքը ունի բազմաթիւ տեսարժան վայրեր․ Սփիանատա հրապարակը՝ պալքաններուն ամենամեծը, Հին ու Նոր Բերդը, Քաղաքապետարանի շէնքը (նակխին Սան Ճիաքոմօ թատրոն), Քանոնի Κανόνι, Մոն Ռեփօ Μον Ρεπό, Յոնիական համալսարանի կեդրոնական շէնքը, նաեւ Բիւզանդական, Յետբիւզանդական, Սերպերու եւ Ասիական արուեստի թանգարանները։
Մայրաքաղաքին պահապան սուրբն է՝ Այիոս Սփիրիտոն Թրիմիթունտոս։
Փոխադրական միջոցներ
Քերքիրան ունի փոխադրամիջոցներու լայն հնարաւորութիւն։
Նաւային փոխադրամիջոցը, 24 ժամուան հետեւողականութեամբ, կը կատարուի առաւելաբար ու գլխաւորաբար կղզիին արեւելքին գտնուող Իղումենիցա նաւահանգիստէն հիւսիս-արեւմտեան Յունաստան։ Անոնց կապուած են ցամաքի փոխադրամիջոցները․ Քերքիրան ունի ընդարձակ, իրարու հաղորդակցող լայնածաւալ հանրային փոխադրամիջոցներ (ΚΤΕΛ)։
Միջազգային օդակայանը, որ նաեւ կը կապուի Աթէնքի եւ Սելանիկին հետ եւ նոյնպէս Յոնիական մնացեալ կղզիներուն եւ Փրեվեզա քաղաքին հետ։ Իսկ ամռուան եղանակին աշխարհի չորս ծագերէն կ՛ընդունի ամենօրիայ բազմաթիւ թռիչքներ եւ փոխադարձ։
Բնապահպանման շրջաններ
Գրեթէ ամբողջ կղզին ներառնուած է Նաթուրա ծիրէն ներս Բնապահպանման Գօտիի Միջազգային համաձայնագրով ՆԱԹՈՒՐԱ 2000 Natura 2000
Տեսարժան վայրեր
Կղզին ունի բազմաթիւ տեսարժան վայրեր, նշենք մի քանին․-
Տես նաեւ
Փաքսի
Քեֆալոնիա
Իթաքի
Զաքինթոս
Քիթիրա
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Յոնիական կղզիներ Ստորոգութիւն:Յոնիական Ծով Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ Ստորոգութիւն:Յունաստան Ստորոգութիւն:Եւրոպա
1624 թուական
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1624 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1624 մահեր
Ստորոգութիւն:1624
Մինաս Կարապետեան
Մինաս Կարապետեան (1867, Կեմերեկ, Սեբաստիոյ նահանգ - 1916), հայ բժիշկ։
Ծնած է 1867 թ.-ին, Սեբաստիոյ նահանգի Կեմերեկ քաղաքին մէջ։ Նախնական կրթութիւնն ստացածէ Կեմերեկի ազգային վարժարանին մէջ։ Քաջալերուելով Շիքակոյի մէջ հաստատուած ազգականներով, մեկնած է ԱՄՆ։ Նիւթական մեծ դժուարութիւններ կրելէ ետք, ընդունուած է Շիքակոյի բժշկական համալսարան։ Ուսումնառութեան աւարտին, բժիշկի վկայականով վերադարձած է Կեմերեկ՝ ծնողներուն մօտ, ամուսնացած եւ երեխաներ ունեցած է։ Եղած է հայ ու թուրք հասարականութեան կողմէ յարգուած բժիշկ։
Քասթամոնուի նահանգի Քիւրէ քաղաքի թաղապետական բժիշկ է եղած է։ 1915 թուականին, Մեծ Եղեռնի ժամանակ, ընտանիքին հետ բռնի տարագրուած է Տէր Զօրի անապատները։ 1916 թուականին, ընտանիքի հետ միասին զոհուած է Տէր Զօրի ահաւոր ջարդերու ժամանակ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:1867 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1916 մահեր Ստորոգութիւն:Կերեմեկ ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Եւրոպայի եՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերու ցանկ
Այստեղ ներկայացուած են Եւրոպայի ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերու ցանկը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Համաշխարհային ժառանգութիւն Ստորոգութիւն:Համաշխարհային ժառանգութեան ցանկեր Ստորոգութիւն:Եւրոպայի Համաշխարհային ժառանգութիւն
Սթրիմոնաս
Սթրիմոնաս (յուն․՝ Στρυμόνας, պուլկ․՝ Струма, Սթրումա)․ Հարաւ-արեւելեան Եւրոպայի գետ, որ կը ճեղքէ Պուլկարիան եւ Յունաստանը։
Կը բխի Վիթոսա լեռէն (Սոֆիայի հարաւ-արեւմուտք, Պուլկարիա), 2․200մ․ բարձրութեան վրայ։ Գետին երկարութիւնը 392 քլ․ է, որոնցմէ 274 քլ․ Պուլկարիոյ մէջ է եւ 118 քլ․ Յունաստանի մէջ։ Լայնքը 250մ․ կ՛անցնի եւ ամենէն խորունկ մասը 3մ․ է։ Գետը կը թափի Թերմայիքոս ծոց։
Գետը կը հոսի դէպի հարաւ եւ Ռուղեն ու Ռիլա լեռնազանգուածներուն միջեւ կը կազմէ բերրի հովիտ մը։ Շարունակելով դէպի հարաւ, կը ճեղքէ Մալես ու Բիրին լեռները եւ յունական մասը չանցած Սթրումիցա գետին ջուրերը կ՛ընդունի։
Յունաստան մտած, գետը երկուքի կը ճիւղաւորուի։ Արեւմտեան մասը կ՛ողողէ Քերքինի լիճը եւ կը շարունակէ հոսքը դէպի հարաւ-արեւելք, ուր կը միանայ իր արեւելեան ճիւղին հետ։
Սթրիմոնաս եւ Աքսիոս գետերուն հովիտները հիւսիսէն դէպի Յունաստան գլխաւոր անցքերէն են։
Բնապահպանում
Սթրիմոնասին գետաբերանները ՆԱԹՈՒՐԱ 2000 բնապահպանման շրջաններ յայտարարուած են։ Գետեզերքի գօտին կ՛եզերեն աղի ճահիճներ, կիսաղի ծովալիճեր, խոնաւ մարգագետիններ եւ եղէգներ։ Այդ պատճառով կարեւոր շրջան է վերարտադրումի, ձմեռը անցողաբար ջրասուն կենդանիներու համար։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի գետեր Ստորոգութիւն:Հիւսիսային Մակետոնիոյ Հանրապետութեան գետեր Ստորոգութիւն:Պալքանեան թերակղզիի գետեր Ստորոգութիւն:Եւրոպայի գետեր Ստորոգութիւն:Գետեր այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Գետեր
All I Want for Christmas Is You
«All I Want for Christmas Is You», երգը գրուած է ամերիկացի երգչուհի Մրայա Քերիի եւ Ուոլտեր Աֆանասեֆի կողմէն Քերիի «Merry Christmas» չորրորդ արուեստանոցական ալպոմի համար։ Այն երգչուհիին առաջին երգն է, որ նուիրուած է Սուրբ ծննդեան տօնին։
Նախապատմութիւն
Մեծ յաջողութիւն ունեցած շարք մը արուեստանոցական ալպոմներու թողարկումէն յետոյ Մրայա Քերիի լեյբլը՝ Columbia Records-ը, առաջ քաշեց սուրբծննդեան բներգականով երգերու ալպոմի թողարկման գաղափար։ Այդ ժամանակ Քերրին, ըստ Columbia-ի ղեկավարութեան, կը համարուէր փոփ-երգչուհի։ Կը նախատեսուէր տօնական ալպոմի ձայնագրման շնորհիւ մեծացնել Քերիի լսարանը եւ անոր դարձնել էստրադային արուեստագէտ։ Քանի որ Սուրբ ծնունդը եղած է Մրայայի սիրած տօնը, ան համաձայնած է ձայնագրել այդ սկավառակը ։
Քննադատներու արձագանքը
«All I Want for Christmas Is You» հիանալի կերպով ընդունուած է քննադատներու կողմէն։ AllMusic-ի լրագրող Ռոշ Պարիսենն ըսած է, որ երգը «լաւ է կազմուած», գոված է գործիքաւորումը եւ մեղեդին ։ Սթիւ Մորսը՝ The Boston Globe խմբագիրը, իր գրախօսութեան մէջ գրած է, թէ Քերին դրած է իր հոգին երգի կատարման մէջ ։
2010 թուականին Rolling Stone հեղինակաւոր հրատարակչութիւնը «All I Want for Christmas Is You» երգը տեղադրած է «Ռոքնռոլի դարաշրջանի սուրբծննդեան լաւագոյն երգերու շարքի» չորրորդ հորիզոնականի՝ երգը անուանելով «տօնական ձեւաչափ» ։
Կենդանի կատարումներ
Քերին «All I Want for Christmas Is You» երգով հանդէս եկած է ինչպէս համաշխարհային շրջագայութիւններու շրջանակներու մէջ, այնպէս ալ հեռուստատեսային յաղորդումներու մէջ։ Երգը ընդգրկուած է Daydream World Tour-ի (1996) ճաբոնական երգացանկին մէջ, ինչպէս նաեւ Butterfly World Tour (1998), Charmbracelet World Tour (2002–03), The Adventures of Mimi (2006) համերգային շրջագայութիւններու երգացանկերուն մէջ։ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մրայա Քերիի ալպոմներ
Reggaetón Lento (Bailemos)
Reggaetón Lento (Bailemos), լաթին ամերիկեան CNCO պոյ-պենտի երգը։ Թողարկուած է 7 Հոկտեմբեր 2016-ին, անոնց առաջին՝ Primera Cita (2016) ալպոմի երրորդ երգն է։ Երգը գրած են Էրիք Պերէզը, Ժատան Անտիոն, Ճորճ Կլասսը եւ Լուիզ Էնճլ Օ'Նէիլլը ։ Սեպտեմբեր 2017-ին տեսահոլովակը YouTube-ի մէջ գրաւած է 1,1 պիլիոն դիտող ։ 16 Օգոստոս 2017-ին յայտարարուած է, որ խումբը պիտի թողարկէ երգին վերամշակման տարբերակը անգլիական Little Mix երաժշտական խումբին հետ ։
Հաւաստագիրեր
{| class="wikitable" ! Շրջան !! Հաւաստագիր!! Վաճառք
Վերնագիրի Հատուած
AA)|| 5× Platinum|| 300,000double-dagger
Վերամշակումը Little Mix-ի Հետ
Երգին երկրորդ վերամշակման տարբերակը թողարկուած է անգլիական Little Mix երաժշտական խումբին հետ։ Ան թողարկուած է 18 Օգոստոս 2017-ին։ Ամերիկեան երգերուն հաշուետախտակին երգը գրաւած է 5-րդ դիրգը եւ դարձած է CNCO-ի առաջին երգը թոփ-տասնիակին մէջ, իսկ Little Mix-ի համար՝ 12-րդը։ Երգը ընդգրկուած է Little Mix-ի չորրորդ՝ Glory Days: The Platinum Edition (2017) երաժշտանոցին մէջ պատրաստուած ալպոմին մէջ։
Երաժշտական Տեսահոլովակ
Երգին վերամշակման տարբերակին տեսահոլովակը թողարկուած է 18 Սեպտեմբեր 2017-ին, Little Mix-ի YouTube-եան Vevo էջին մէջ ։
Եղօ
Եղօ (1891-Բինկեան, 1915)''', ազգային կուսակցական գործիչ:
Կենսագրութիւն
Ծնած է Բինկեան:1891-ին կը մտնէ Դաշնակցութեան շարքին մէջ եւ Պոլիս կը մասնակցի Մամբրէ վրդ.ի տէրորին: Կարաւարագործի մը մէջ որուն հետեւանոք կը ձերբակալուի եւ կ՝աքսորուի Սախալին: Հոն կը մնայ մինչեւ 1905, երբ ճաբոն՝ կղզիին կէսը կը գրաւէ, զինքն ալ ազատ արձակելով: Սահմանադրութեան հռչակումին Պօլիս կուգայ եւ պահ մը առեւտուրով զբաղելէ վերջ կը մեկնի Ամերիկա: Պատերազմի տարին ծննդավայրը կը դառնայ:Սարսափի օրերուն, ծուղակը չիյնալու համար Մուրատի հետ Խմբովին կը բարձրանայ սար եւ մինչեւ 1916-ի վերջը քանիցս կ՝ընդհարի կանոնաւոր բանակին: Յետոյ կ՝իջնէ Սամսոն, որ ընկերովի բռնի վերցնելով առագաստանաւ մը՝ բաց ծով կ՝ելլէ, Ռուսիա անցնելու համար: Եզերապահ մը հատուկ հրահանգով:Րիզէէն կը մեկնի՝ նաւը բռնելու: Քանի մը ժամ վերջ եզերապահը կը վնասուի եւ պարստուած ետ կը դառնայ, բայց ինքն ալ գընդակահար կ՝իյնայ:
Եղրդուտի Վանք
Եղրդուտի Վանք, Եղրդուտի կամ Ս․ Յովհաննէսի վանք, կը գտնուի Տուրուբերանի Տարօն գաւառի մէջ, Մշոյ արեւմտեան կողմը՝ քաղաքէն 4 ժամ հեռու։
Վանքը կը կոչուի նաեւ Եղէգնի Ս․ Յովհաննէս եւ Շիշ իւղոյ վանք: Կը կարծուի, թէ վանքը Գ. դարէն ի վեր գոյութիւն ունի եւ ըստ աւանդութեան, անոր հիմնարկութիւնը Ս․ Թադէոս առաքեալին կը վերագրուի, բայց Խորենացի Ս․ Վրթանէսի կը վերագրէ։ Կառուցուած է Մշոյ դաշտի արեւմտեան հարաւային կողմը Սիմ լերան վրայ՝ անտառատխիտ տեղ մը, շրջապատուած բերդանման պարիսպով, ունի աննման դիրք մը, գեղեցիկ եւ ակնապարար տեսարան, սքանչելի եւ առողջարար օդ ու ջուր:․ Վանքէն դիտողին աչքին առջեւ կը պարզուի Մշոյ ընդարձակ դաշտը՝ որպէս կանաչ ծով մը՝ իր պատմական եւ սրտառուչ յիշատակներով։
Ինճիճիեան՝ կ'ըսէ, թէ մենաստանին եկեղեցին երեք խորաններ ունէր, մին՝ Ս․ Կարապետ անունով,․ ուր կը գտնուի սուրբին ձախ թեւը, միւս երկուքը նուիրուած են Ս. Աստուածածնայ  եւ Ս․ Ստեփանոսի։ Հոն կը ցուցադրուին նաեւ Յովսէփ Արեմաթացիին աջը, նարդեան ազնիւ իւղի շիշը, կենաց փայտի մաս մը եւ ուրիշ նշխարներ։ Իսկ ականատես Հ․ Ներսէս Սարգսեան, երկու եկեղեցի կը նշէ, մին յորում պաշտօն կը կատարէին անշուք եւ մթին, իսկ միւս եկեղեցին Ս․ Ստեփանոս՝ որմնակից առաջնոյն՝ վայելուչ ճարտարապետութեամբ շինուած է եւ ունի գմբէթ մը։ Մենաստանին միւս բոլոր կառոյցները, սենեակները ու անձուկ սրահները բոլորովին անշուք են ու մթին: Վանքին պարիսպին մօտ կայ փոքրիկ մատուռ մը, որուն քովը եղրդուտի ծառ մը գտնուելուն պատճառով ԵՂՐԴՈՒՏԻ ՎԱՆՔ անունը ստացած է.․ հոս կայ նաեւ պատուական սառ ջրոյ աղբիւր մը։ Սուրբ իւղին պատմութեան մէջ մանրամասն գրուած է նաեւ վանացս հիմնարկութեան վրայ։ Վանքին այժմեան վիճակը աննախանձելի է. մէկ կամ երկու վարդապետ միաբաններ ու քանի մը աշխարհական սպասաւորներ կը գտնուին։ Պարիսպը եւ եկեղեցիին պատերը երկրաշարժէ ճաթռտած են։ Ուխտագնացութիւններ կը կազմակերպուին՝ Վարդավառի, Աստուածածնի եւ Խաչվերացի տօնի օրերը․ իր թեմերն են՝ Սլիվան, Խուլփ, Խիան եւ Սասունը։ (Էթրիկէան՝ «Բնաշխարհիկ»)
Ըստ Վարդան Աշխարհագիրի, Եղրդուտի վանքին մէջ պահուած է ՝ Ս․ Կարապետի մասունքը եւ «շիշ իւղոյն», զոր Թադէոս Առաքեալ բերած ու պահած էր։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:3-րդ դարի հայկական վանքեր եւ եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական կառոյցներ Ստորոգութիւն:Թուրքիայի աւերուած շէնքեր եւ կառոյցներ
Մենուա Յովհաննիսեան
Մենուա Յովհաննիսեան (22 Դեկտեմբեր, 1985 — Հոկտեմբեր, 2020) մասնակից զինծառայող էր 2020 թուականի Արցախի պատերազմի ընթացքին: 2020 թուականին Արցախի Հերոս յետմահու կոչման կ'արժանանայ Արցախի Հանրապետութեան նախագահ Արայիկ Յարութիւնեանի կողմէ:
2020 Թուականի Արցախի Պատերազմ
Յովհաննիսեան իբր կամաւոր զինծառայող մեկնեցաւ առաջնագիծ եւ մահացաւ Հոկտեմբերին:
Կոչում
21 Հոկտեմբեր, 2020 թուականին Մենուա Յովհաննիսեանը պարգեւատրուեցաւ եւ յետմահու կոչման արժանացաւ Արցախի Հանրապետութեան նախագահ Արայիկ Յարութիւնեանի կողմէ, ստանալով Արցախի Հերոս բարձրագոյն կոչումը եւ Ոսկէ Արծիւ շքանշանը: "Մենուան եկաւ Արցախ իր ընկերներով, հետապնդելու իր մեծ երազը՝ պաշտպանելու իր հողը եւ անոր յարատեւ գոյութիւնը: Անակընկալօրէն անոր հետ հանդիպեցայ առաջնագծին վրայ: Մեր խօսակցութիւնը կարճ էր, միայն օր մը, բայց տպաւորիչ: Իր յանդուգն, պայծար եւ լուսափայլ մտածումները շուտով ուշադրութիւնս գրաւեցին: Բայց մեր ծրագիրները մնացին անկատար… Հայրենիքը կը ճանչնայ իր պատերազմի դաշտի քաջագործութիւնները: Մենուա Յովհաննիսեան կը ստանայ բարձրագոյն «Արցախի Հերոս» կոչումը:""Արցախի Հանրապետութեան նախագահ Արայիկ Յարութիւնեան"
Ընտանիք
Մենուա Հովհաննիսեանը հայ բանասէր, լրագրող, հաղորդավարուհի Կարին Թոնոյեանի որդին է: Ունի 2 երեխայ։ Առաջնեկին անունն է Սարդուրի, իսկ աղջկան անունը Արինա։
AMD
Advanced Micro Devices, Inc. (AMD), կիսահաղորդչային ընկերութիւն է հիմնադրուած Կալիֆոռնիա նահանգի Սանիվեյլ քաղաքի մէջ։ Ընկերութիւնը առավել յայտնի է որպէս համակարգիչի մշակիչներ եւ գրաֆիկական համակարգերու արտադրող։ Նրա հիմնական արտադրանքները են. միկրոպրոսեսորներ, մայր տպասալի չիպեր, ներդրուած պրոսեսորներ, գրաֆիկական պրոսեսորներ սերվերներու, աշխատակայաններու եւ անհատական համակարգիչներու համար, ինչպէս նաեւ՝ պրոսեսորներու տեգնոլոժիաներ ձեռքի սարքերու, թուային հեռուստատեսութեան, ավտոմեքենաներու, խաղերու ղեկավարման համակարգիչներու եւ այլ ներդրուած համակարգիչներով սարքերու համար։
AMD-ն՝ Ինտել կորբորացիայէն ետք կը հանդիսանայ երկրորդ ամէնամեծ ընկերութիւնը (մոտ 20% տոկոս համաշխարհային շուկային), որ կը մատակարարէ միգրոբրոսեսորներ՝ հիմնված x86 ճարտարապետութեան վրայ, ինչպէս նաեւ կը հանդիսանայ երկրորդ ամէնամեծ (մոտ 40 % համաշխարհային շուկայում) ընկերութիւնը Nvidia-էն ետք, որ կը մատակարարէ գրաֆիկական մշակման հանգոյցներ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Համակարգչային ընկերություններ
Վիքի Կարապետեան
Վիքի Կարապետեան, երգչուհի։
Կենսագրութիւն
Ձայնը մարզած է Իտալիոյ մէջ։ Կ՛երգէ բազմաթիւ լեզուներով։ Արժանացած է«Սայիտ Աքլ» մրցանակին։ Գրեթէ օտար շրջանակներու մէջ գտնուած, առեւելաբար աարաբերէէն ու Ֆրանսերէն սահուն խօսող այս հայուհին, ոչ միայն արժանիքներ ունեցող արուեստագէտուհի մըն է, այլ, այդ բոլորէն վեր, իր ամբողջ հոգիով ու ապրումով խանդավառ հայուհի մըն է, որ հպարտ կը զգայ ինքզինք իր հայութեամբ։
1968-ին աշխարհահռչակ «Ֆիլիպս» ընկերութիւն հրապարակ հանեց վիքի կարապետեանի հայերէն առաջին երդապնակը որուն մէկ կողմը կը դնտուէր Սայեաթ-Նովայի «Ղարիպ Պլպուլ»ը, երաժշտութիւն՛ պատմադրեանի, եւ Կ.Զաքարեանի :
Ro'ya TV
Ro'ya TV (արաբ․՝ قناة رؤيا الفضائية‎‎), սեփական հեռուստատեսութեան կայան է Յորդանանի մէջ։ Կայանը իր գործունէութիւնը սկսած է 1 Յունուար 2011-ին։ Այն մաս կը կազմէ «Al-Sayegh» մետիախումբին։ Ro'ya-ը ապագայի մասին իր տեսլականին մէջ կը յայտնէ, որ կը ցանկայ դառնալ ժամանակակից բովանդակութեամբ որակեալ մետիահարթակ ստեղծող կառոյց, որ կը գոհացնէ 21-րդ դարու արաբներուն մետիա պահանջները։ Կայանը կը հեռարձակէ լայն նիւթերու անդրադարձող ծրագիրներ, ինչպէս՝ լուրեր, թոք-շոուներ, վաւերագրական ֆիլմեր եւ ժամանցային հաղորդումներ։ Կայանին HD տարբերակով հեռաձակումը սկսած է 7 Մայիս 2017-ին ։
Ծրագիրներ
Լուրերու, մարզական հաղորդումնեպու եւ հեռուստաշարերու կողքին կայանը կը հեռարձակէ նաեւ շարք մը երգիծական եւ կատակերգական հաղորդումներ, որոնք վեր կը հանեն հասարակական եւ քաղաքական խնդիրները Յորդանանի եւ ամբողջ Արաբական աշխարհին մէջ։ «Haki Jarayed»-ը Roya TV-ի ամենանշանաւոր հաղորդումն է, որ հեռարձակուած է երկու տարի շարունակ (2012-2014)։
Պելկրատի պաշարումը (1806)
Պելկրատի պաշարումը -1806 (սերպ․՝ Опсада Београда 1806)․ Սերպերու առաջին ապստամբութեան ընթացքին տեղի ունեցած կռիւ ապստամբ սերպերուն եւ օսմանցիներուն միջեւ։
Պատրաստական աշխատանքներ
Սերպ ապստամբներուն յարձակումը Պելկրատ զգուշութեամբ ծրագրուած էր։  1804-էն ի վեր ապստամբներու բանակը ղեկավարութեամբ Ճորճէ Փեթրովիչի (ծանօթ իբրեւ Սերպիոյ Քարաեորղի, Քարաեորղի Փեթրովիչ, ինչպէս նաեւ Սեւ Եորղոս կամ՝ Քարաեորղիս) կը գտնուէր Պելկրատի շրջանը, որպէսզի թուրքերուն դիմադրէ։   Սակայն երկու տարի ետք միայն անոնց դէմ շարժեցաւ։  1806 Նոյեմբերին սերպ ապստամբները Պելկրատին շրջապատը իրենց դիրքերը կը գրաւեն։Պելկրատի պաշարման համար, Քարաեորղիին բանակին օգնութեան կը հասնին Սիմա Մարքովիչ, Եանքօ Քաթիչ, Մլատեն Միլովանովիչ, Միլենքօ Սթոյքովիչ, Սթանոյէ Կլավա, Վուլէ Քոլարաչ, Մաթէյա Նենատովիչ եւ Լուքա Լազարեվիչ իրենց բանակներով։  Նոյեմբերի կիսուն սերպերուն բանակը կը հաշուէ 25 000 սերպ զինուորներ եւ 40 թնդանօթներ։ Իսկ Պելկրատի պարիսպներէն ներս գտնուող թուրք զինեալները ունէին 300 թնդանօթ։  Պելկրատի պաշտպանութեան համար օսմանցիներուն կողքին կը գտնուէին նաեւ սերպ քրիստոնեաներ Պուլուպասիս Քոտայի ղեկավարութեամբ։
Պաշարումը
Բուն յարձակումը կը սկսի 30 Նոյեմբեր 1806-ին։  Սերպ պաստամբ միացեալ բանակը կը յաջողի քաղաք մտնել Սավա գետի հարաւային դարպասէն։  Թուրքերը սերպերը տեսնելով մէկ կրակոծով ահազանգ կը հնչեցնեն։
Կռիւը կը տեւէ ամբողջ իրիկունը եւ առտուան ժամը 10։00ի մօտերը, սերպ ապստաբները Պելկրատը կը գրաւեն։  Օսմանցիներու ներկայացուցիչ Սուլէյման Փաշա քաղաք կը մնայ ու 27 Դեկտեմբերին իր պահակագունդին հետ կը մեկնի։
Տե՛ս նաեւ
Իվանքովաչի կռիւը
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:19-րդ դարու կռիւներ Ստորոգութիւն:19-րդ դարու ապստամբութիւններ Ստորոգութիւն:Ազատագրական պայքարներ Ստորոգութիւն:Սերպերու ազատագրական պայքար
Սարգիս Մանասեան
Սարգիս Մանասեան, հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, քաղաքական-պետական գործիչ, ուսուցիչ, ՀՅԴ կուսակցութեան անդամ :
Կենսագրութիւն
Ծնած է Գանձակի Չարտախլու գիւղը: Ծննդեան ճշգրիտ թուականը անյայտ է։ Նախնական ուսումը ստացած է Թիֆլիսի Ներսիսեան վարժարանին մէջ: Աշակերտական տարիներուն` 1895-ին անդամակցած է նորակազմ ՀՅԴաշնակցութեան Թիֆլիսի «Հայկազեան եղբայրութիւն» անունով գործող աշակերտական շարժումին:
Գործունէութիւն
1903-ին մասնակցած է «Փոթորիկ»-ի գործունէութեան:
Ան ինքնապաշտպանութեան գործին մէջ Պաքուէն մինչեւ Երեւան տարածուած հայ մարտիկները զէնք ու զինամթերքով ապահովելու գործին գլխաւոր պատասխանատուներէն եղած է:
1909-ին ցարական իշխանութիւններու կողմէ, բազմահարիւր հայ մտաւորականներու ու հասարակական գործիչներու շարքին, ձերբակալուած եւ իբրեւ դաշնակցական` ծանրագոյն պատիժ ստացած եւ դատապարտուած է : Հետագային ընդհանուր ներումէն օգտուած եւ բանտարկութենէ ազատ արձակուած է:
Փետրուար 1917-էն ետք Մանասեան մաս կազմած է Անդրկովկասը ներկայացնող հայ պատգամաւորներու խմբակին: Այդ առաքելութիւնը շարունակած է մինչեւ 28 Մայիս 1918-ի Հայաստանի Հանրապետութեան անկախութիւնն ու հիմնադրումը:
Վարած պաշտօններ
Մայիս 1920-ին սկիզբը ան իբրեւ լիազօր բանագնաց ուղարկուած է Իջեւան` պոլշեւիկներու հակապետական ընդհանուր խռովութիւնը լուծելու: Ս. Մանասեանին ընկերացած է յատուկ պատուիրակութիւն մը: Բանագնացներուն առաքելութիւնը եղած է երկխօսութեան ճամբով դադրեցնել խռովութիւնը:
Պոլշեւիկները դաւադրաբար զինք եւ ամբողջ պատուիրակութիւնը գերի բռնած եւ Պաքու տեղափոխած են, ուր բանտային չարչարանքներու եւ հարցաքննութեանց կարճատեւ շրջանէ մը ետք` 29 Մայիս 1920-ին, Պաքուի մերձակայքը` Կասպից ծովուն բացերը, գնդակահարած եւ ծով նետած են անոր խոշտանգուած մարմինը :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ ռազմական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի Հանրապետութեան ներքին գործերու նախարարներ
Կոմիտասի Անուան Պետական Լարային Քառեակ
Կոմիտասի անուան պետական լարային քառյակ, Հայաստանի առաջին քառյակներէն։ Հիմնադրուափծ է Մոսկուայի մէջ 1924 թուականին, տեղի կոնսերվադուարի հայ ուսանողներ Ավետ Գաբրիելեանի (1-ին ջութակ), Լեւոն Օհանջանեանի (2-րդ ջութակ), Միքայել Տերեանի (ալտ) եւ Սերկեյ Ասլամազեանի (թավջութակ) նախաձեռնութեամբ (ղեկավար Ե. Գուզիկով)։
Պատմութիւն
1920-ական թուականներոն վերջերուն քառյակի գործունէութիւնը բարձր գնահատած են Մ. Իպոլիտով-Իվանովը, Կ. Իգումնովը, Ս. Վասիլենկոն, Ռ. Գլիերը, Կ. Սարաջյանը։ 1931 թուականին անուանուած է Հայկական ՀԽՍ պետական քառյակ, մէկ տարի անց՝ կոչուած Կոմիտասի անուան քառյակ։ 1932 թուականին համերգներով շրջագայած է ԽՍՀՄ հանրապետութիւններուն մէջ։
1933 թուականին, Լ. Օհանջանեանի մահէն յետոյ, իբրեւ 2-րդ ջութակահար հանդիսացած է Գ. Սարաբեանը, 1938 թուականին՝ Ն. ՊալաՊանեանը։ 1934 թուականին քառյակին շնորհուած Է ՀԽՍՀ վաստակաւոր կոլեկտիվի կոչին։ 1938 թուականին, լարային քառյակներու համամիութենական մրցույթին արժանացած է մրցանակի։
1939 թուականին Կոմիտասի անուան քառյակը արժանացած է 1-ին մրցանակի (Մեծ թատրոնի անուան քառյակի հետ մեկտեղ)։ 1939 թուականին եւ 1956 թուականին մասնակցած է Մոսկուայի հայ արուեստի տասնօրյակներուն, հանդիսացած է ռուսական, եւրոպական եւ հայ երաժշտութեան տարբեր նմուշներու բարձրարուեստ կատարումներով։ 1938 թուականին քառյակի երաժիշտներուն շնորուած է ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործչի, 1945 թուականին՝ ՀԽՍՀ ժողովրդական արդիսդի կոչին, 1946 թուականին արժանացած է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի։
1965 թուականին այն արժանացած է ՀԽՍՀ պետական մրցանակի։
Յղումներ
Ստորոգութիւն:Երաժշտութիւն
Սասունցի Մուշեղ
Սասունցի Մուշեղ (կամ Խմբապետ Մուշեղ)․ աւազանի անունով՝ Մուշեղ Աւետիսեան (1887, Արսըք գիւղ, Խեանք, Սասուն – 19 Մարտ 1956, Պէյրութ)։ Ազգային գործիչ, ֆետայի։
1915 – 1918 տարիներ
1915-ին Տալւորիկի շրջանին հրամանատարն է եւ կը պաշտպանէ Սասնոյ հարաւային ճակատները։ Սեպտեմբերին, Ռուբէնի, Սասունցի Մանուկի, Կոմսի եւ ուրիշներու հետ Կովկաս կ՛ անցնի։
1916-ին, ռուսական զօրքերուն եւ հայ կամաւորական ջոկատներուն հետ կը վերադառնայ Մուշ եւ Խնուս։ Սասունցի Մանուկին, Չոլոյի եւ Մօրուք Կարապետին հետ կը ձեռնարկեն հայ որբերու ազատագրման։
1918 Յունուարին, Խնուսի գունդին հրամանատարն է։ Կռուելով իր ուժերուն հետ Ապրիլին կ՛ անցնի Արարատեան դաշտ։  Սասուցի Մանուկին հետ Տարօնցի մարտիկները կ՛առաջնորդեն Արագածի լանջերուն, ուր կը տեղաւորեն Տարօնի գաղթականները։
Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւն
Սասոունցի Մուշեղ կը մասնակցի Մայիսեան ազատագրական կռիւներուն եւ ապա կ՛ անցնի Լեռնահայաստան, ուր կը միանայ պաշտպանողական ուժերուն եւ կը պահպանէ շրջանի բնակչութիւնը թաթարական յարձակումներէն։ Իրն ջոկատով, կը մասնակցի նաեւ Մայիսեան ապստամբութեան զսպման։
1920-ին կը նշանակուի Շիրակի նահանգի ոստիկանապետ։
Փետրուարեան ապստամբութեան ղեկավարներէն է, իսկ Ապրիլին կը ստիպուի լքել Հայաստան ը եւ արտասահման կ՛ անցնի։ Կը հաստատուի Յունաստան (տե՛ս Քոքինիոյ Հայկական գաղութը․ Պատմական անդրադարձ ) եւ 1930-ին կը փոխադրուի նախ Հալէպ եւ ապա Պէյրութ։
Մահը
Պէյրութ, տարիներ կը տառապի անբուժելի հիւանդութենէ եւ աչքերը կը փակէ 19 Մարտ, 1956-ին։ Կը կատարուի ազգային յուղարկաւորութիւն։
Լուիս Քերըլ
Լուիս Քերըլ (Lewis Carroll, իսկական անունը՝ Չարլզ Լաթուիճ Տաճսըն, Charles Lutwidge Dodgson, 27 Յունուար 1832, Տարսպերի - 14 Յունուար 1898, Կիլֆորտ), անգլիացի գրող, մաթեմատիկոս, փիլիսոփայ եւ լուսանկարիչ։
Կենսագրութիւնը
Ծնած է 27 Յունուար 1832 -ին Անգլիոյ Չեշիր կոմսութեան Տարսպերի գիւղին մէջ, հոգեւորականի ընտանիքի մը մէջ։ Ունեցած է 7 քոյր եւ 3 եղբայր։ Ուսման մէջ առաջին քայլերը ըրած է դեռ տանը, դրսեւորելով իր խելացութիւնն ու հմտութիւնը։ Ան ձախլիկ էր։ Չհաստատուած փաստեր կան, ըստ որոնց՝ զինք կ'արգիլէին ձախ ձեռքով գրելու, որու հետեւանքով անոր հոգեբանութիւնը խախտած է եւ անոր մօտ սկսած է կակազութիւն նկատուիլ ։