cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կարապետ Ափինեան
«Տարեկան օրացոյց»ի խմբագիր, ծնած է Ալեքսանդրոպոլ, ուսած նախ տեղւոյն եկ.-ծխ. ուսումնարանին մէջ, իսկ 1888-1894 Գէորգեան ճեմարան, սակայն դուրս կու գայ Բ. լսարանէն։ 1894-1897 ուսուցիչ Ալեքսանդրոպոլի ծխական ուսումնարանէն ներս, 1897-էն Տարրական ուսումնարանէն ներս։ 1899-ին՝ «Շիրակ» անուան տակ, սկսաւ հրատարակել պատի եւ ծոցի օրացոյցներ (հրատ. Թիֆլիս իսկ 1903-էն Ալեքսանդրոպոլ, սեփական տպարանէն ներս), վերջերս սկսաւ հրատարակել ռուսերէն օրաթերթ «Александраполскя обьявления» անունով։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:18 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Թաղավարդ գիւղ
Թաղավարդ, գիւղ Արցախի Հանրապետութեան Մարտունի շրջանին մէջ։ Կը գտնուի հանրապետութեան հարաւ արեւելեան կողմը։ Մարտունիէն 40 քմ, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտ էն՝ 42 քմ հեռաւորութեան վրայ կը գտնուի։ Շրջանը լեռնային է, ունի 2385,59 հա տարածութիւն, որմէ 1345,67 հա գիւղատնտեսական եւ 757,05 հա անտառային հողեր։ Ունի 1301 բնակիչ, որոնք գլխաւորաբար կը զբաղին գիւղատնտեսութեամբ՝ անասնապահութեամբ եւ հողագործութեամբ։
Գիւղը ունի գիւղապետարան, մշակոյթի տուն, դարմանատուն եւ 2 դպրոց՝ 194 աշակերտներով։
Գիւղը կը բաժնուի երկու մասի՝ Վերին եւ Ներքին։ Ներքին Թաղավարդէն Շեխեր գացող ճամբուն վերը՝ սարահարթին մէջ, կիսաւեր վիճակի մէջ կը գտնուի Բրդահոնջ եկեղեցին, որ շրջափակուած է պարիսպներով։ Անխաթար մնացած կրկնապատիկները կը պաշտպանեն գիւղին աշտարակները, բնակարանները, ջրաւազանները եւ այրերը։
Տեսարժան վայրեր
Գիւղէն կէս քմ հեռաւորութեան վրայ՝ «Գիւնէ բաղ» հանդամասին մէջ կը գտնուի այլ եկեղեցի մը, որ դարձեալ պազիլիքի ձեւով կառոյց մըն է։ Ամենայն հաւանականութեամբ վերակառուցուած է ԺԷ.-ԺԸ. դարերուն։ Պատերը շարուած են անմշակ լեռնաքարերով եւ կրաշաղախով։ Եկեղեցւոյ դրան մուտքի քարին արձանագրութեան գրուած է․ «Ես… Գրիգորիս շինեցի Թաղավարդու եկեղեցին առաջնորդութիւն Տաւութին…» ։
Վերին Թաղավարդին մէջ կը գտնուի երկար տարիներ իբրեւ պահեստ օգտագործուող եկեղեցի մը։ Անիկա երկթեք կտուրով պազիլիք մըն է, արտաքին չափերը՝ 18,35x9,65 մեթր։ Կառուցուած է ԺԹ. դարուն, թաղավարդցիներու միջոցներով։
Թաղավարդի Կալեր կոչուող հանդամասին մէջ կը գտնուի Փաթանց խաչ սրբավայրը։ Անիկա տափակ քար մըն է, որուն վրայ քանդակուած խաչ մը կայ։ Ժամանակին գիւղացիները անձրեւոտ օրեր ունենալու համար, խաչին վրայ ջուր կը լեցնէին, իսկ արեւոտ օրերուն համար՝ կրակ կը վառէին։
Գիւղէն 5 Քմ հարաւ-արեւելք կը գտնուի Հին Ղալա անունով ամրոցը։ Ամրոցին մէջ կը նշմարուին բազմաթիւ շինութիւններու հետքեր, իսկ ջրաւազանները պահպանուած են։ Մնացած են կից ընդարձակ գերեզմանատան եւ հին եկեղեցւոյ մնացորդները։ Տապանաքարերը պատկերաքանդակուած են ԺԳ. դարու արձանագրութիւններով։
Թաղավարդի յուշարձաններուն մէջ յատուկ տեղ կը գրաւեն գիւղին հարաւ-արեւմտեան կողմը գտնուող քարանձաւները։
Գիւղին աղբիւր-յուշարձաններէն են Թաս աղբիւրը, Դերին աղբիւրը, Մինասանց, Ռուսէն, Խուդուն, Եղիային, Պլպլան, Փշին, Ծլլոկ, Շեշմա, Սաղունց, Եղոնեգի, Կարմիր, Շորէն, Կաթնաղբիւր եւ այլն։
Թաղավարդին քովէն հոսող գետին ափերով երկարող շուրջ 200 դամբանաբլուրները կը վկայեն, որ այդ հովիտը Արաքսի հարթավայրէն Արցախ շարժող էթնիկ խումբերուն համար անցման ուղի մը եղած է։
Արթօ Թունճպոյաճեան
Արթօ Թունճպոյաճեան․ ․ ամերիկահայ «աւան-կարտ» avant-garde աւանդական եւ ճազ jazz բազմանուագածու, յօրինող եւ երգիչ։  Հիմնադիրն է Armenian Navy Band նուագախումբին, ինչպէս նաեւ անդամ է Night Ark քառեակին եւ Սերժ Թանգեանի հետ համահեղինակ ՍէրԱրթ (SerArt) նախագիծին։  Մրցանակիր՝ «AMA 2002 միութիւն եւ Խաղաղութիւն», «BBC Radio 3 Awards for World Music» (Ունկնդրողի մրցանակ 2006), «Եւրոպայի ամենալաւ խումբը» (2006, Armenian Navy Band), եւ «Կրեմի (Grammy) 2011» պարգեւներուն։   Աշխատած է հանրածանօթ երաժիշտներու մօտ, ինչպէս օրինակ՝ Չեթ Պէյքըր Chet Baker, Մարք Ճոնսըն Marc Johnson, Ալ Տի Մէոլա Al Di Meola, Ճօ Զաուինուլ Joe Zawinul, Փոլ Ուինթըր Paul Winter եւ Ըրթ Պանտ Earth Band։
Արթօ Թունճպոյաճեանի երաժշտութիւնը պահած է հայկական արմատները։  Ան գործակցած է թուրք Սեզեն Աքսու Sezen Aksu եւ յոյն Էլեֆթերիա Արվանիթաքի Ελευθερία Αρβανιτάκη երգչուհիներուն հետ առանց հեռանալու սեփական արմատներէն եւ ինքնութիւնը կորսնցնելու։  Նաեւ աշխատակցած է System of a Down նուագախումբին հետ․ երգած է եւ բազմաթիւ նուագի գործիքներ նուագած է։  Բազմաթիւ առիթներով գործակցած է երաժիշտ մեծ եղբօր հետ՝ Օնօ Թունճ։
Ալզայմըրի Հիւանդութիւն
Ալզայմըր հիւանդութիւնը տարեցներու մօտ պատահած մոռացկոտութիւնն է։ Ան ծերութեան մէջ պատահած ընդհանուր մոռացկոտութեան մէկ տարբերակն է։ Ալզայմըր հիւանդութիւնը կը յատկանշուի ուղեղի հիւսուածքներուն մէջ beta ameloid բնասպիտ պարունակող ուղեղային կոյտերու յառաջացումով եւ այլ տեսակ բնասպիտներէ կազմուած թելերու հանգոյցներով։ Այս բնասպիտներու կուտակումը ուղեղին մէջ բնական երեւոյթ է տարեցութեան պատճառով, սակայն անոնց բնականէն աւելի կուտակումը կը յառաջացնէ Ալզայմըր հիւանդութիւնը։ Այս կոյտերու եւ հանգոյցներու անբնական գոյութիւնը արգելք կը հանդիսանայ ներուղեղային հաղորդակցութեան, ուստի բջիջներուն միջեւ կապերը կը խախտին, եւ այդ պատճառով, ենթական կ'ունենայ մոռացկոտութիւն, որուն հետեւանքով ալ՝ գործելու անկարողութիւն։
Արթօ Թունճպոյաճեան
Հակիրճ կենսագրական գիծեր
Արթօ Թունճպոյաճեան ծնած է Պոլիս, 4 Օգոստոս 1957-ին։  11 տարեկան հասակին, զանազան երաժիշտներու հետ կը նուագէ աւանդական արեւելեան երաժշտութիւն եւ յաջորդող տարիներուն կը ճանչցուի Թուրքիոյ եւ Եւրոպայի տարածքին։
Ալզայմըրի Հիւանդութիւն
Յաւելեալ
Ալզայմըր հիւանդութիւնը տղամարդոց մօտ աւելի տեսնուած հիւանդութիւն մըն է, քան կիներու մօտ, որովհետեւ կիները աւելի երկարակեաց են եւ դաշտանադադարով անոնք կը կորսնցնեն որոշ քանակութեամբ «էսթրօժէն» ներազդակը, որ կը կարծուի, թէ կը պաշտպանէ կիները Ալզայմըր հիւանդութենէն։ Տեսնուած է, որ կարգ մը տարեցներ որոշ պատճառներով աւելի հակամէտ են ունենալու Ալզայմըր հիւանդութիւնը. այս պատճառներէն կարելի է յիշել գանկային եւ ուղեղային հարուած-վնասումը, արեան գերճնշումը, ուղեղային կաթուածը, տկար եւ յոռի սննդականոնը, ինչպէս նաեւ արեան քոլեսթէրոլի բարձրացումը։
Ախտանշան
Ալզայմըր հիւանդութեան հիմնական ախտանշանն է՝ չափազանց մոռացկոտութիւնը՝ մանաւանդ մօտաւոր անցեալի հարցերուն։ Անոր կ'ուղեկցին նաեւ այլ ախտանշաններ, որոնցմէ կարեւորագոյններն են՝ շարունակական եւ կրկնովի հարցումներու տեղատարափ, անխախտելի համոզումներ եւ գաղափարներ, սխալ եւ անտեղի զգացողութիւններ, ինչպէս՝ անհաճոյ եւ անբնական հոտարութիւն, ինչպէս նաեւ կենցաղային որոշ փոփոխութիւններ։
Արթօ Թունճպոյաճեան
Հակիրճ կենսագրական գիծեր
Ա․Մ․Ն․ մէջ, կը գործակցի ուտ նուագող Արա Տինկճեանին հետ եւ կը զուգերգեն «Tears of Dignity» (Արժանապատուութեան արցունքներ) կտորը, ։
1988-ին կը հրապարակէ իր «Virginland» եւ «Main Root» յօրինումները։ 1997-ին Թուրքիոյ մէջ հրատարակուած «Aile Muhabbeti» երգերու շարքը Արթօն կը յօրինէ գործակցելով հայ եւ թուրք երաժիշտներու հետ․ երգերը կը գործածուին «Hemşo» (2001) եւ «Mon père est ingénieur» (Հայրս ճարտարագէտ է) (2004) ժապաւէններուն երաժշտութեան համար։  Նոյն տարին, Երեւան, կը գործակցի Վահագն Հայրապետեան երաժիշտին հետ ու կը հիմեն Armenian Navy Band նուագախումբը․ Վահագն խումբին դաշնակահարը կ՛ ըլլայ մինչեւ 2004։
Ալզայմըրի Հիւանդութիւն
Ախտանշան
Ալզայմըր հիւանդութեան ախտաճանաչումը դիւրին է, որովհետեւ ան բացայայտ երեւոյթ մըն է։ Ներկայացող հիւանդը պիտի ըլլայ տարեց անձ մը, որ մոռացկոտութենէ կը գանգատի. յաճախ հիւանդը չէ, որ կը գանգատի, այլ իր շրջապատը գտնուողներն են, որոնք կը գանգատին իր չափազանց մոռացկոտութենէն եւ անոր ուղեկցող այլ ախտանշաններէն։ Ալզայմըր հիւանդութեան մասնագիտական հաստատութիւններու մէջ, բժշկական արդիական յատուկ միջոցառումներով, օրինակ՝ Advanced positron emission tomography scan-ով, կարելի է յայտնաբերել ուղեղային beta ameloid կոյտերը։
Արթօ Թունճպոյաճեան
Հակիրճ կենսագրական գիծեր
1999-ին խումբը կը հրատարակէ իր առաջին ձայնապնակը՝ «Պզտիկ Զինուոր» եւ կը յաջորդէ Եւրոպա շրջապտոյտը՝ Իտալիա, Գերմանիա, Աւստրիա եւ Սպանիա։ Ապա խումբը համերգներ կու տայ Ֆրանսա, Պելճիքա եւ Հոլլանտա։
Ալզայմըրի Հիւանդութիւն
Ախտանշան
Ալզայմըր հիւանդութիւնը ներկայիս վերջնական ու հիմնական դարման չունի. սակայն որոշ դեղեր, մասամբ մը կ'օգնեն եւ կը բարելաւեն հիւանդին մոռացկոտութիւնը։ Բժշկական մեծ կեդրոններու մէջ հսկայական աշխատանք կը տարուի այս հիւանդութեան դարմանամիջոցներ գտնելու ծիրէն ներս։ Այս աշխատանքներէն կարելի է յիշել հետեւեալները.
Արթօ Թունճպոյաճեան
Հակիրճ կենսագրական գիծեր
2000-ին կը հրապարակէ «Ամէն օր նոր կեանք մըն է» (Every Day is a New Life) ձայնապնակը։
2001-ին Պոլիս, կը հրապարակէ իր երկրորդ ձայնապնակը՝ «Նոր Ծիրան» ։
System of a Down մեթալ-խումբին հետ կը գործակցի։ Արթօ Թունճպոյաճեան կը սատարէ «Toxicity» ձայնապմակին հրապարակման («Տէր Ողորմիայ» եկեցեղական շարականը եւ «Science» (Գիտութիւն) յօրինումին նուագարանային բաժինը)։  Իսկ «Steal This Album!» ձայնապնակին «Bubbles» կտորի միջանուագին անոր ձայնն է որ կը լսուի։
2007-ին հայազգի Եաշար Քուրթ ռոք արուեստագէտին հետ կը հիմնեն Yash-Ar խումբը։
2011 Փետրուարին մաս կը կազմէ «Paul Winter Consort» եւ «Miho» խումբերուն: «Journey to the Mountain» ձայնապնակին համար կը պարգեւատրուի Կրեմի (Grammy) 2011 մրցանակով։
Կը շարունակէ համերգներ տալ Ա․Մ․Ն․, Հայաստան եւ Եւրոպայի զանազան երկիրներու մէջ․, ։
Serart
2003 - ՍէրԱրթ
Ներկայութիւն
2017 – «Լաւ երեկոյ» հեռուստահաղորդումին (Հայաստանի հեռատեսիլ) 5-րդ հաղորդում
Տե՛ս նաեւ
Արա Տինկճեան
Աղբիւրներ
Ազատ Օր, 13 Մարտ 2004, գլխաւոր էջ․ «Armenian Navy Band նուագախումբը կ՛ այցելէ Հայաստան»
Թաներ Աքչամ
Թաներ Աքչամ (թուրքերէն՝ Taner Akçam, 23 Հոկտեմբեր 1953, Արտահան), թուրք պատմաբան, Մասաչուսեցի «Քլարք» համալսարանի պատմութեան դասախօս։
Կենսագրական գիծեր
Դոկտ. Աքչամ ծնած է Արտահան, 1953-ին: Ան փոքր տարիքին հետաքրքրուած է թրքական քաղաքականութեամբ: Որպէս խմբագիր ուսանողական քաղաքական թերթի մը, ան ձերբակալուած է 1976-ին եւ դատապարտուած 10 տարուան բանտարկութեան: «Միջազգային ներում» կազմակերպութիւնը (Amnesty International) որդեգրած է զինք որպէս «խղճմտանքի բանտարկեալ» (Prisoner of conscience): Տարի մը ետք, ան փախած է Գերմանիա եւ ստացած քաղաքական ապաստան: 1988-ին, ան սկսած է աշխատելու գիտական եւ ընկերային ուսումնասիրութեանց Համպուրկի հիմնարկին մէջ:
Առաջին ուսումնասիրութեան նիւթը եղած է քաղաքական բռնարարքներու պատմութիւնը՝ Օսմանեան կայսրութեան եւ Թուրքիոյ հանրապետութեան մէջ։ 2000-2002 տարիներուն, ան պատմութեան այցելու դասախօս եղած է Միշիկընի համալսարանին մէջ, ինչպէս նաեւ՝ Մինիսոթայի համալսարանի ու 2008-էն ի վեր «Քլարք» համալսարանի Ողջակիզման եւ ցեղասպանութեան ուսմանց կեդրոնի ուսումնասիրող եւ դասախօս: Ան հրատարակած է բազմաթիւ գիրքեր եւ յօդուածներ՝ անգլերէն, ֆրանսերէն, գերմաներէն եւ թրքերէն լեզուներով :
Մրցանակներ
Այս առթիւ՝ կազմակերպութեան ղեկավարը, նամակով մը կ՛ըսուէ.
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:23 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:1953 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Արտահան ծնածներ
Արիստակէս Զօրեան
Արիստակէս Զօրեան (Կարօ) - զինագործ:
Կենսագրութիւն
Ռոստոմէն շատ բան կար իր մէջ, թէ՛ արտաքնապէս եւ թէ հոգեպէս: Կարոն բնաւորութեամբ մեղմ էր ու քաղցրաբարոյ: Գործնական մտքի տէր էր ան, աշխոյժ ու եռանդուն:
Դպրոցէն հեռանալէ ետք, Ռոստոմի խորհուրդով ան կը մտնէ Գալուստ Ալոյանի «Կովկաս» արհեստանոցը, ուր մէկուկէս տարի կը հետեւի զինագործութեան. մտադրած էր իբրեւ զինագործ վարպետ ծառայել յեղափոխութեան: Նահատակուած է Խանասորի արշաւանքի կռուի ընթացքին:
Խանասորի Արշաւանքի Մասնակցութիւնը
1892-ի Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան Առաջին Ընդհանուր Ժողովէն ետք, Ատրպատականի մայրաքաղաքը եւ Սալմաստի շրջանը դարձած էին դաշնակցութեան գործունէութեան գլխաւոր կեդրոնները: Հոն հաւագուած էին մտաւորական եւ մարտական ուժեր, ուսուցիչներ, ուսուցչուհիներ, զինագործներ, ֆետայիներ եւ զէնք ու ռազմամթերք փոխադրողներ: Հոս էր դարձեալ, որ կը պատրաստուէին զինուած խումբերը, անհատ գործիչները եւ կ'անցնէին երկիր: Իշխանը, Վարդանը, Նիկոլ Դումանը, օրդ. Սաթենիկ Մատինեանը եւ յեղափոխական այլ դէմքեր զանազան պաշտօններով հաստատուած էին Թաւրիզ եւ Սալմաստ: Պաշտօնները ապրուստ հոգալու եւ ձեւով մը քողարկուելու միջոցներ էին. գլխաւոր գործը յեղափոխութիւնն էր:
Ահա այս խումբին մէջ էր նաեւ օրդ. Մարիամ Մակարեան (Մարօ), իբրեւ ուսուցչուհի:
Մարոն հայրենասէր էր։ Րաֆֆի վէպերը կը յափշտակէին զինք: Դիւրազգաց ու զգայուն, ուժեղ կամքի տէր էր Մարոն: Խանդաւառ ու աժխոյժ Մարոյին միակ երազը Երկիր անցնիլ ու յեղափոխական գործօն կեանք ունենալն էր։ Այդպէս ալ ըրաւ: 1892-ին անցաւ Թաւրիզ, իբրեւ ուսուցչուհի: Առաջին օրէն իսկ գրաւեց շրջապատին ուշադրութիւնը: Եռանդով կ'աշխատէր թէ՛ կուսակցութեան խումբերէն եւ թէ իգական սեռի շրջանակներէն ներս:
1896-ին որոշուեցաւ կազմակերպել Խանասորի արշաւանքը: Շատեր, որոնց շարքին նաեւ Իշխանն ու Վարդանը, հակառակ էին այս ձեռնարկին: Հակառակ էր նաեւ Կարոն: Բայց Դաշնակցութեան որոշումը որոշումէ՛ր ու պէտք էր գործադրուէր: Տխուր էր Մարոն: Տխուր էր նաեւ Կարոն, բայց ան յեղափոխական գործը անհատական ապրումներով պայմանաւորող անձը չէր: Սէր եւ հայրենիք: Ե՞լք: Մարոյին համար ելքը պարզ էր. ան չէր ուզեր, որ իր պատճառով Կարոն դավաճանէ յեղափոխական գործին: Եթէ ինքն էր խոչընդոտը, կարելի է անյայտացնել այդ խոչընդոտը...
1896 Դեկտեմբեր 2-ին ընկերները Մարոն կը գտնեն մեռած՝ անկողինին վրայ, կողքին կը գտնէին իր սիրած ատերճանակը, որուն գնդակը ծակած էր սիրտը... Մարոյին մօտ կը գտնուի նաեւ առանց հասցէի նամակ մը.
Ընկերները չգիտցան, թէ որուն ուղղուած էին այս խօսքերը, բայց Կարոն գիտէր: Եւ հնազանդեցաւ: Հետեւեացաւ Բաբգէն Սիւնիի օրինակին: Կարօ ներկայ չեղաւ Մարոյի յուղարկաւորութեան, որ սրտառուչ էր եւ յուզիչ: Կարոն Թաւրիզ էր՝ գործով: Ընկերները կ'ըսեն, որ թէեւ Կարօ նոյնիսկ մէկ վայրկեան չթերացաւ իր գործերուն մէջ, բայց փոխուեցաւ: Բոլորովին տարբեր մարդ դարձաւ: Նախկին շէն ու ուրախ Կարոն չէր: Կարոյին հսկողութեամբ եւ գործակցութեամբ արհեստանոցը բուռն թափով զէնք կը պատրաստէր Խանասորի արշաւանքին համար: Կարոն դարձած էր աշխատանքին ձեռնարկելու համար: Արշաւանքը կը կազմակերպուի: Կարոն կը նշանակուի հարիւրապետի օգնական: Յուլիս 25-ի լուսաբացին, Առաուլի բարձրունքներէն յարձակումը կը սկսի Խանասորի դաշտին վրանաբնակ Մազրիկ ցեղին վրայ։ Արագ ու կըտրուկ կ'ըլլայ կռիւը: Արշաւախումբը կը վերադառնայ յաղթական, զոհ տալով տասնինը ընկերներ, որոնց կարգին նաեւ...Կարոն:
Աղբիւրներ
Դաշնակցական Պատանիին Գիրքը, Ա. Հատոր, Պէյրութ - 2005 Թուականին - էջ՝ 192-195
Կաւ
Կաւ, կերպընկալութեամբ օժտուած նստուածքային ապար, որուն մէջ կը գերակշռեն 0, 01 մմ.-էն փոքր մասնիկները։
Յատկութիւններ
Կերպընկալութիւնը կաւի՝ ջուրի հետ ձեւընկալ զանգուած առաջացնելու յատկութիւնն է։ Այդ զանգուածը կը պահպանէ ճնշման տակ իրեն հաղորդած ցանկացած ձեւը, իսկ թրծումէն յետոյ՝ կը ստանայ քարի ամրութիւն։ Կաւի քիմիական գլխաւոր բաղադրամասերն են՝ SiO2 (30-70%), AI2O3 (10-40%) եւ H2O (5-10%), երկրորդականները՝ TiO2, Fe2O3, FeO, MnO, MgO եւ այլն։ Կաւի բաղադրութեան մէջ կարեւոր դեր կը խաղան կաւային հանգային՝ կաոլինիտը, մոնտմորիլոնիտը, հիդրոփայլարները։ Խառնուրդներու մեծ պարունակութեան դէպքին մէջ, կաւը կը փոխակերպուի նստուածքային այլ ապարներու՝ աւազակաւերու, մերգելներու։ Կաւը եւ կաւային թերթաքարերը կը կազմեն երկրակեղեւի նստաուծքային բոլոր ապարներու կէսէն աւելին։
Առաջացում
Կաւը կ'առաջանայ սիլիկատային տարբեր ապարներու հողմահարումէն, հողմահարման նիւթերու՝ ջրաւազաններուն մէջ վերանստեցման ճանապարհով (լճային եւ ծովային կաւ), ջրահոսքերու հուներուն մէջ՝ (ալիւուիալ, պրոլիւուիալ կաւ) եւ սառցադաշտերու միջոցով (մորէնային կաւ)։ Կաւը ունի գործնական խոշոր նշանակութիւն (կ'օգտագործուի թուղթի, ռետինի, կերպընկալի, օծանելիքի արտադրութեան մէջ, մետալուրգիային մէջ, արդիւնաբերութեան այլ ճիւղերուն մէջ) եւ արդիւնահանուած է շատ մեծ քանակութեամբ։
Օգտագործում
Կաւի փափկութիւնը քանդակագործին հնարաւորութիւն կ'ընձեռնէ հասնելու արտայայտչականութեան բազմազանութեան։ Ըստ կարեւորութեան, կազմութեան եւ թեքնիք պահանջներու առանձնացուած է կաւի չորս խումբ՝ կոպիտ-սերամիկական, հրակաւ եւ դժուարահալ, կաոլիններ, մոնտմորիլոնիտային։
Տարածուածութիւն
Հանքավայրեր կան Ուքրանիոյ մէջ, Ուրալի, Ղրիմի, Ազրպէյճանի, Վրաստանի, Մեծն Բրիտանիոյ, Չինաստանի, Գերմանիոյ, ԱՄՆ-ի, Իտալիոյ մէջ եւ այլն։ Հայաստանի մէջ լայնօրէն տարածուած են կաւի տարբեր տեսակներ։
ՀՀ-ի մէջ տարածուած են կաւի տարբեր տեսակներ։ Յայտնի են Նոյեմբերեանի բենթոնիտային կաւերու ու ցեոլիթներու հանքավայրը, Սարիգիւղի բենթոնիտային կաւերու հանքավայրը եւ այլն :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Նիւթեր
Ստեփանակերտի Պատկերասրահ
Ստեփանակերտի պատկերասրահ, հիմնադրուած է 10 Փետրուար 1982-ին։
Պատմութիւն
Ստեփանակերտ քաղաքի պատկերասրահը հիմնադրուած է 10 Փետրուար 1982-ին։ Տնօրէն նշանակուած է Ռոպերթ Արսէնի Աւէտիսովը (ծնունդով Ստեփանակերտցի, 1939)։
Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան մէջ ռազմական գործողութիւններ սկսելու կապակցութեամբ պատկերասրահը դադրած է իր գործունէութիւնը։ Երկար ընդմիջումից յետոյէ ետք, 12 Յուլիս 2001-ին պատկերասրահը վերաբացուած է եւ ժամանակաւոր տեղակայուածՍտեփանակերտի քաղաքապետարանի առաջին յարկի դահլիճին մէջ։ Ստեփանակերտի պատկերասրահի տնօրէն նշանակուած է՝ Ելենա Գէորգիի Դադայեանը, որ մինչ օրս ալ կը համարուի պատկերասրահի տնօրէնը։
12 Հոկտեմբեր 2013-ին կայացաւ արդէն նորակառոյց Ստեփանակերտի պատկերասրահի բացումը, որ զուգորդուած է մայրաքաղաքի գեղեցիկ տօնի հետ ։
Հիմնադրամ
Պատկերասրահը ունի իր սեփական հիմնադրամը՝ համալրուած տեղական եւ օտարերկրացի գեղանկարիչներու եւ քանդակագործներու աշխատանքներով։
Միջոցառումներ
Պատկերասրահը կը կազմակերպէ կերպարուեստի եւ զարդական կիրառական արուեստի ցուցահանդէսներ։ Կը կազմակերպուին մասնագիտական եւ ինքնուս ստեղծագործողներուի աշխատանքներու ցուցահանդէսներ. ցուցադրուած նկարներն ու քանդակները ենթակայ են նաեւ վաճառքի։ Պատկերասրահի առաջին եւ երկրորդ յարկերուն մէջ կը գտնուին գծագրիչ եւ քանդակագործի արուեստանոցները, ցանկութիւն յայտնած այցելուները կրնան ականատես ըլլալ անոնց աշխատանքներուն։ Հնարաւորութիւն ունին վաճառելու նաեւ տարբեր տեսակի զարդական կիրառական արուեստի աշխատանքներ ։
Հասցէ
Պատկերասրահը կը գտնուի Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան Ստեփանակերտ քաղաքին մէջ, Սասունցի Դաւիթ 6 հասցէին վրայ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:ԼՂՀ թանգարաններ Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Ստեփանակերտ
Նշենի
Կենսաբանական Նկարագիր
Նշենին փոքր ծառ մըն է՝ 4-8 մ բարձրութեամբ եւ 10-40 սմ բունի տրամագիծով։ Ունի զարգացած, արմատային համակարգ մը, որուն հետեւանքով չորադիմացկուն է։
Կը դիմանայ մինչեւ -25°С ցրտահարութիւններուն։ Կը ծաղկի վաղ գարնան՝ նախքան տերեւներուն ծաղկիլը։
Ծաղիկը նեկտար եւ ծաղկափոշի կ'արտադրէ, մեղուն կը ծծէ զանոնք, որոնք  կարեւոր են յատկապէս իբրեւ վաղ գարնանային կեր՝ մեղուաընտանիքներուն համար։
Կը պտղաբերէ 4-5-րդ տարիէն մինչեւ 35-55 տարեկան, կեանքին տեւողութիւնը 130-150 տարի է։ Պտուղը կորիզ մը ունի, որ իր սննդային արժէքով կը նմանի ընկոյզին։
Հայաստանի բնութեան մէջ տարածուած է գարնան մեծ կարմիր ծաղիկներով 30-40 օր զարդարուող Նայիրեան տեսակը։ Մշակութեան մէջ տարածուած է սովորական նշենին (Amygdalus communis), որ ունի նաեւ հողապաշտպան նշանակութիւն մը, ծաղիկները՝ ճերմակ կամ վարդագոյն երանգ ունին։
Տարածում
Առաջին անգամ յայտնաբերուած է Մերձաւոր Արեւելքի եւ հարաւային տարածքներուն մէջ, Միջերկրական եւ Կեդրոնական Ասիոյ մէջ։ Այս շրջաններուն նուշը մշակած են հինէն՝ Ք.Ա.: Այժմ ամէնէն շատ մշակող երկիրներն են՝ Միջերկրածովեան Չինաստանը, Միացեալ Նահանգներ ը (Քալիֆորնիա), Կեդրոնական Ասիան եւ Արեւմտեան Տեան Շանը, Նիւ Եորք ը, Ղրիմ ը եւ Կովկաս ը. նոյնիսկ Տաճկաստանի Կանիբատ քաղաքը՝ «նուշի քաղաք» է։
Աճման Ընթացք
Նուշը կ'աճի քարքարոտ եւ աւազոտ լեռներու վրայ, ծովու մակերեսէն մօտաւորապէս 800-էն մինչեւ 1600 մ բարձրութեան վրայ, կը նախընտրէ կրածինով հարուստ հողերը։ Իսրայէլի մէջ կը հասնի 800 մ-ի, յատկապէս Հայֆա շրջանին մէջ, որ շատ մօտ է Միջերկրական ծով ու ափերուն։ Կ'աճին խումբերով, իրարմէ 5-7 մ հեռաւորութեան վրայ։ Շատ լուսասէր են, ունին լաւ զարգացած արմատային համակարգ մը։ Կը ծաղկին Մարտ-Ապրիլ ամիսներուն, կարգ մը շրջաններու մէջ կը ծաղկին Փետրուարին: Պտուղները կը հասնին Յունիս-Յուլիս ամիսներուն։ Նշենին չորադիմացկուն ծառ է կամ թուփ, բարձրութիւնը՝ 3-6 մ։ Տերեւները հերթադիր են, նշտարաձեւ, հարթ եւ կաշեկերպ, 3-5 մ երկայնքով։ Ծաղիկները մեծ են, սպիտակ կամ վարդագոյն։ Պտուղը կիսաչոր պատեանով կորիզապտուղ է։ Սերմը (միջուկը) կ'ըլլայ քաղցր կամ լեղի՝ պայմանաւորուած amygdalin glycoside-ի առկայութեամբ (մինչեւ 4%)։ Չոր միջուկը կը պարունակէ ճարպեր՝ 54%, բորոկածինային նիւթեր՝ 21%, ոչ բորոկածինային նիւթեր՝ 13%, եւ այլն։ Քաղցր միջուկը՝ (նուշը) օգտագործուած է թարմ, հրուշակեղէնի արտադրութեան եւ բժշկութեան մէջ, իւղ ստանալու համար, կեղեւը՝ գինիի-քոնեակի արտադրութեան մէջ, բնափայտը՝ ատաղձագործութեան մէջ։ Նշենիի տնկարկները օգտագործուած են սարալանջերու հողերը հողամաշումէն պաշտպանելու նպատակով։ Նայիրեան նշենին Անդրկովկասի հարաւի բնաշխարհիկն է։ ՀՀ-ի մէջ, կը հասնի Սիւնիքի մարզ ին մէջ։ Ծաղիկները մեծ են, կարմրաւուն։ Կը ծաղկի մինչեւ տերեւներու յայտնուիլը՝ վաղ գարնան. գարնան աւետաբերներէն է։
Հետաքրքրական փաստեր
Արաբ բժիշկները նուշը համարած են բուժիչ բոյս։ Իպն Մասսուն տապկուած միջուկը օգտագործած է աղիքներու հիւանդութիւններու, իսկ Մանսուրին` ցաւոտ միզարձակութեան պարագաներուն։ Իպն Սինան նկարագրած է, թէ ի՛նչ արդիւնքներ կրնայ տալ նուշը հազի, հեղձանքի, թոքերու բորբոքման, երիկամներու եւ միզապարկի հիւանդութիւններու պարագային եւ այդ անդամներէն քարերու հեռացման համար։ Ան «Բժշկական Գիտութեան Կանոններ»ը գիրքին մէջ, կը բերէ դեղագիրներ, ուր նուշի սերմը կը նշուի իբրեւ ուղեղի աշխատանքը եւ տեսողութիւնը լաւացնող, արտաքին վէրքերը բուժող, փափուկցնող միջոց։ Ըստ Ագաթանգեղոս ի` նուշը անուանուած է «վայրի կաղին»։
Հայաստան ի մէջ, նուշը, նշակաթը եւ նշաձէթը օգտագործուած են սնունդի եւ բժշկութեան մէջ։ Այդ մասին ընդարձակ տեղեկութիւններ ձգած է Ա. Ամասիացի ն:
Քիմիական Կազմ
Կը պարունակէ 0,5%-0,8% եթերային իւղեր, 4,7% ջուր, 22% սպիտակուցներ, 1% ոսլայ, 4% շաքար, 3% բուսախէժ, 6% բջջանիւթ, 5% մոխիր եւ 45-60% ճարպ։
10-15 լեղի սերմը, յատկապէս երեխաներու մօտ, կրնայ ծանր թունաւորում յառաջացնել, ինչպէս նաեւ՝ շնչառութեան ընդհատում։
Հետաքրքրական է նուշի համաշխարհային արտադրութիւնը. 1985-2009 թուականներուն՝ աճած է ճիշդ երկու անգամ, ըստ որուն, կէսը արտադրուած է ԱՄՆ-ի մէջ։ Այս երկիրը եռապատիկ անգամ աւելցուցած է երկրին արտադրանքը։ Պատճառը կրածինի իւրացման խնդիրն է։
Նուշի ցուցանիշերը կը գերազանցեն իւղալի կաթնաշոռը, կաղինը, ստեպղինը, բազուկը եւ այլն։ Մէկ այլ ուսումնասիրութեամբ նուշը կը դասուի՝ սելէն պարունակող հինգ լաւագոյն մթերքներու շարքին, եթէ աւելցնենք, որ նուշը կը պարունակէ բաւարար քանակութեամբ կենսանիւթեր, ապա կարելի է ենթադրել, որ անիկա կը նկատուի իբրեւ Coenzyme A յատկութիւն ունեցող նիւթ։ Յիշենք պատմական փաստը, երբ Ի. դարու 80-ականներէն Ճափոն ի Japanese mikato-ի հրամանով՝ բնակչութիւնը կ'ընդունի՝ «Coenzyme 10», որ կ'արտադրուի ջրիմուռներէն եւ կը համարուի լաւագոյն հակաօքսիտան։
Կարեւոր հետեւութիւն ըրած են Connecticut համալսարանի գիտնականները։ Անոնք ուսումնասիրած են նուշի ազդեցութիւնը նիւթափոխանակութեան վրայ եւ հիմնուելով մեծածաւալ տուեալներու՝ յայտարարած են, որ 1 ամիս շարունակ օրը 25-165 մկ. նուշ ուտողներու մօտ զգալիօրէն նուազած է մաղձաճարպի պարունակութիւնը։
Արտադրութիւն
Միացեալ Նահանգներուն մէջ, որ կը համարուի աշխարհի նուշի մեծագոյն արտադրողը, արտադրութիւնը կեդրոնացած է Քալիֆորնիոյ մէջ: 2015-ին Քալիֆորնիոյ մէջ բնապահպանական խնդիրներն իրենց ազդեցութիւնը ունեցած են նուշի առաքումներու քանակին վրայ եւ ատիկա իր հերթին կ'ազդէ համաշխարհային գիներուն: Նուշի աճող պահանջը նոյնպէս կը նպաստէ գինի բարձրացման եւ Քալիֆորնիոյ մէջ արտադրութեան աւելացման վրայ:
Դասաբաշխութիւն
Կը դասուի Սալորենիներու ընտանիքի շարքին (Prunus), Spiraeoideae ենթաընտանիքին, վարդազգիներու (Rosaceae) եւ վարդածաղկաւորներու կարգին։
Ասպարէզ
Ասպարէզը մարդու մը անձնական ուսումի, աշխատանքի եւ ուրիշ կեանքի երեւոյթներու ճանապարհն է: «Ասպարէզ» բառը կը գործածուի տարբեր իմաստներով եւ այս պատճառով ունի տարբեր սահմանումներ:
Սահմանում եւ ածանցաբանութիւն
Ասպարէզը Օքսֆըրտ Անգլերէն բառարանին մէջ, բացատրուած է որպէս «մարդու մը յառաջդիմութիւնը կեանքին ընթացքին:» Այս բացատրութեան մէջ կը հասկնանք թէ, ասպարէզը կը վերաբերի մարդու մը կեանքի տարբեր ընթացքներուն եւ անոնց կատարած փոփոխութիւններուն, օրինակ՝ դպրոցը եւ ետքը գործն ու աշխատանքը: Ասպարէզ ըսելով նաեւ կը հասկնանք այդ գործը կամ պաշտօնը որ անձ մը կը ստանցնէ ու անոնք կը պարտադրեն ճշգրիտ ուսում եւ յատուկ դասընթացքներ : Եւ այս մէկը կը համարուի մարդու մը կեանքի աշխատանքը : Այսպիսով, ասպարէզը շարք մը աշխատանքներ են, օրինակ՝ «ասպարէզ դասաւանդութեան մէջ:» կամ «ասպարէզ առեւտուրի մէջ:»:
Պատմական փոփոխութիւններ ասպարէզներու մէջ
20-րդ դարու վերջաւորութեան, պաշտօններու ու զբաղումներու մէջ մեծ տագնապ մը սկսաւ, որովհետեւ յառաջդիմած ուսումը միայն ուսանած մարդոց առիթը կ'ուտար լաւ գործերու եւ պաշտօններու: Ու այս պատճառով, ասպարէզի մասնագէտներ ունեցանք որպէսզի ուսանող սերունդին օգնեն իրենց ասպարէզի որոշումներուն մէջ:
Ասպարէզի ղեկավարութիւն
Ասպարէզի ղեկավարութեան կարողութիւնը բացատրուած է խաժատիպ օրինակով (Միացեալ նահանգներու, Գանատայի, Աւսրտալիոյ, Սքոթլանտի եւ Անգլիոյ մէջ ), այդ կը պարունակէ ունենալ տարբեր կարողութիւններ, օրինակ ասպարէզ մը համացանցի աշխատանքին մէջ :
Ասպարէզի ղեկավարութիւն ունենալու համար, պէտք է անձը որոնէ աշխատանքի զետեղման սպասարկութեան մասին, աւարտէ իր ասպարէզի կարեւոր ուսումը եւ վերջապէս կատարէ փոփոխութիւններ:
Ասպարէզի որոշում
Մի քանի մարդիկ կը դիմեն ասպարէզի մասնագէտներու ու խորհրդատուներու, խնդրելով անոնց օգնութիւնը իրենց որոշումներուն մէջ: Ինչպէս նաեւ կ'ըսուի թէ եթէ անձ մը, դպրոցին կողքին, մէկ տարի եւս դասընթացքի հետեւի եւ բարելաւէ իր ուսումը կ'ունենայ 17.8% աւելի լաւ ամսական: 2010 թուականին, Միացեալ նահանգներուն մէջ յայտարարուեցաւ թէ 90%-ը Ամերիկացի աշախատողներուն ունին միայն երկրորդական ուսումի վկայական, 64%-ը համալսարան յաճախած են իսկ 34%-ը ունին համալսարանի վկայական :
Ամենամեծ դժուարութիւններ էն մէկը այնէ որ մարդիկ կարող չեն իրենց ուսումի նիւթական պէտքերը ապահովել եւ այս պատճառով ապագային կը մնան անգործ :
Աքուինքում
Աքուինքում կամ Աքվինկում (լատիներեն՝ Aquincum) քաղաքը Հռոմեական կայսրութեան մի բնակավայր էր այսօրվա Բուդապեշտի տարածքի մէջ։ Այն եղել է Հռոմեական կայսրութեան Ներքին Պաննոնիա նահանգի կէտրոնը։ Աքվինկումը Հռոմեական կայսրութեան կարեւորագոյն քաղաքներից մէկն էր Ք.հ. 1-ին դարից մինչև 5-րդ։ Ռազմական նշանակութիւն ուներ իր աշխարհագրական դիրքի պատճարով, մաս կազմելով հռոմեական Լիմեսի։
Ոջլոտութիւն
Ոջլոտութիւնը վարակիչ եւ համատարած հիւանդութիւն մըն է, որ կը պատահի ամէն տարիքի. անոր վարակումը կը պատահի անթեւ եւ արիւն ծծող միջատի մը միջոցաւ, որ կը կոչուի ոջիլ (louse)։ Կան ոջիլի երեք տեսակներ, որոնք կ՚ապրին մարմնի երեք տարբեր մասերուն մէջ՝ գլուխ, ընդհանուր մարմին եւ սեռային արտաքին օրկաններու շրջապատ կամ ցայլք (pubis)։ Գլխու եւ ցայլքի ոջիլը կ՚ապրի վարակուած անհատին վրայ իսկ ընդհանուր մարմնի ոջիլը կ՚ապրի վարակուած անհատին հագուստներուն եւ անկողինին վրայ։
Գլխու Ոջլոտութիւն
Գլխու ոջլոտութեան միակ ախտանշանը հետեւեալն է՝ գլխու, մօրուքի, յօնքերու եւ թարթիչներու սուր քերուըտուք։ Անոր ախտաճանաչումը կ՚ըլլայ տեսնելով ապրող ոջիլները եւ անոնց մոխրագոյն եւ կամ բաց սրճագոյն անիծները որոնք առաւելաբար եւ շատ դիւրութեամբ կը տեսնուին ծոծրակին վրայ եւ ականջներուն ետեւը։ Յաճախ վարակուած երեխային անկողինին, բարձին եւ սաւանին վրայ նշմարելի կ՚ըլլան ոջիլները եւ անոնց անիծները։
Դպրոցներու վերամուտին գլխու ոջլոտութիւնը յաճախակի երեւոյթ է եւ երբեմն ահազանգային։ Աշակերտի մը ոջլոտութիւնը կրնայ փոխանցուիլ անոր ընկերներուն շատ դիւրաւ, պարզապէս խաղի ընթացքին իրարու դպչելով եւ մազերու շփումով։ Ծնողներ պէտք չէ անհանգիստ ըլլան եւ պէտք չէ մտահոգուին, երբ տնօրէնութիւնը զիրենք տեղեակ պահէ դպրոցին մէջ յայտնաբերուած գլխու ոջլոտութեան պատահարէն, այլ անոնք շնորհակալ ըլլալու են տնօրէնութեան գիտակից եւ արթուն հսկողութենէն։
Ընդհանուր Մարմնական Ոջլոտութիւն
Այս ոջլոտութեան պարագային ոջիլները կ՚ապրին վարակուողին հագուստներուն եւ անկողինին վրայ եւ ոչ թէ անոր մարմնին վրայ։ Վարակումը կը պատահի ընդհանրապէս երիտասարդներու եւ տարեցներու մօտ, որոնք կ՚ապրին առաւելաբար տնտեսապէս աղքատ խմբաւորումներու եւ խճողուած հաւաքավայրերու մէջ, օրինակ՝ անտուն եւ անտէր մարդոց մօտ, բանակային-զինուորական խումբերու մէջ, բանտարկեալներու մօտ, սկաուտական բանակավայրերու մէջ եւ ընկերային ու ժողովրդային մեծ հաւաքավայրերու մէջ։ Առողջ անհատ մը կը վարակուի գործածելով վարակուած անձի մը հագուստները եւ կամ անոր անկողինը։ Ոջիլները կ՚ապրին ընդհանրապէս ուսերու, յետոյքի եւ փորի մազերու ցօղուններուն վրայ, ուր կը ձգեն իրենց մոխրագոյն անիծները։ Այս ոջլոտութեան ախտանշանները հետեւեալներն են՝ մարմնական տեղայնական քերուըտուք, մորթի կարմրագոյն խայթուածքի նշաններ եւ երկրորդական բորբոքումներու հետքեր։ Անոր ախտաճանաչումը դարձեալ շատ պարզ է՝ ոջիլներուն եւ անոնց անիծներու ներկայութիւնը մարմնի զանազան բաժիններու մազերուն վրայ. իսկ դարմանումը կ՚ըլլայ գործածելով ոջիլասպան օծանելիքներ եւ շամփուներ։ Մարմնական ոջլոտութիւնը կանխարգիլելի է՝ չգործածելով վարակուած անձի մը հագուստները եւ անոր անկողինը։
Ցայլքի Ոջլոտութիւն
Ցայլքի ոջլոտութիւնը առաւելաբար կը տեսնուի երկու սեռերու երիտասարդներու եւ պատանիներու մօտ։ Առողջ անհատ մը կը վարակուի այս ոջլոտութեամբ, երբ ան սեռային անմիջական յարաբերութիւն ունենայ վարակուած անձի մը հետ եւ կամ գործածէ անոր անկողինը, հագուստները եւ անձեռոցները։ Ոջիլները, որ յաճախ կը կոչուին ցայլոջիլ, կ՚ապրին ցայլքի մազերու ցօղուններուն վրայ եւ հոն կը ձգեն իրենց անիծները։ Անոնք կրնան տեսնուիլ մարմնի այլ տեղեր ալ։ Այս ոջլոտութեան ախտանշաններն են՝ քերուըտուք, մորթային սկրթումներ եւ փշտիկներ՝ հոս ու հոն եւ տեղայնական աւշագեղձերու յայտնաբերում։ Անոր ախտաճանաչումը դարձեալ պարզ է՝ տեսնելով ոջիլները եւ անոնց անիծները մազերու ցօղուններուն վրայ ինչպէս նաեւ մորթին եւ հագուստներուն վրայ. իսկ անոր դարմանումը կ՚ըլլայ գործածելով ոջլասպան օծանելիքներ։ Հոս կարեւորութեամբ կ՚ուզեմ յիշեցնել, որ վարակուած անձի մը սեռային ընկերակիցը անպայման նոյնանման դարմանումի պէտք է ենթարկուի։ Այս ոջլոտութիւնն ալ կանխարգիլելի է՝ չունենալով սեռային յարաբերութիւն վարակուած անձի մը հետ եւ չգործածելով անոր անկողինը եւ հագուստները։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ
Կաւկասիձեներ
Կաւկասիձեներ (վրաց.՝ კავკასიძები; ռուս.՝ Кавкасидзе), աւելի ուշ՝ Կաւկասիձեւներ (Кавкасидзевы), վրաց-ռուսական ազնուականական տոհմ, որ հիմնադրուած է վրացի ազնուական Եփրեմ Կալատոզիշվիլի ի կողմէ, որ կ՝ուղեկցէր վրաց թագաժառանգ Բաքարին՝ 1724 թուականին վերջինիս Ռուսաստան արտաքսման ժամանակ ։
Կալատոզիշվիլիներու ընտանիքը Վրաստան ի մէջ յայտնի էր 15-րդ դար էն, եւ կը յիշատակուին որպէս արքունի ազնաւուրներ, այսինքն՝ մանր կալուածատէրներ, որ կը գտնուէին արքայի անմիջական վասալական իշխանութեան ներքեւ։ Արտաքսման տարիներուն անոնք կը ստանան իշխանի տիտղոս եւ կը կոչուին Կաւկասիձեներ։ 1741 թուականին ընտանիքը կ'ընդունի ռուսական գերիշխանութիւնը ու տոհմական կալուած կը ստանայ Չեռնիգովի նահանգ ին մէջ ։
Կաւկասիձեների տոհմը պէտք չէ շփոթել միջնադարեան Վրաստան ի մէջ գոյութիւն ունեցած Կաւկասիձէ ընտանիքին հետ, որ ապրած է Տայքի կիւրոպաղատութեան մէջ 11-15-րդ դարերուն։ Անոնց իշխանութեան ներքեւ կը գտնուէր Օխտա եկեղեցին, իսկ անոնց աւերուած ամրոցի աւերակները մինչեւ այս օրս պահպանուած են եւ կը գտնուին արեւելեան Թուրքիոյ մէջ ։
Կարապետ Դաւիթեան
Կարապետ Դաւիթեան, «Տէտէ» եպ. առաջնորդ Կեսարիոյ Ս.Կարապետ վանքին, ծնած Կէմէրէկ 1749-ին, միաբան Ս.Կարապետ վանքին. 1778-ին վարդապետ եւ 1798-ին եպիսկոպոս ձեռնադրուած: Ճգնաւոր եւ ազնիւ մարդ: 42 տարիներ կը մնայ Ս.Դանիէլ վանքին մէջ ոգտակար ըլլալով եւ կատարելով շինարարութիւններ թէ՝ վանքի եւ թէ իրեն թեմ գիւղերու մէջ. 1824-ին Ֆրէնկեանները կը յաջողին զինքը Ս.Կարապետի առաջնորդ կարգել տալ Ստեփան եպ.ի կենդանութիւնը. բայց յաջորդ տարին նորէն Ս.Դանիէլ վանքը կը ստիպուի դառնալ: Դաւիթ Դանիէլեան կաթողիկոսական վէճերուն ատեն 1802 Մյիս 27 ին Իւչ Քիլիսէ վանքին մէջ գումարուած ժողովին մասնակցած է (Դիւան Հայ. Պատմ. Ե. հտ. 234): Կը ստորագրէ «Կարապետ եպ. Կեսարիոյ»: 1823-ին ալ գացած է Երուսաղէմ եւ ապա Կ. Պոլիս, ուր պատ. փոխանորդ եղած է կարճ ատեն մը: Իր երկար պաշտսնավարութեան միջոցին ունեցած է շատ մը աշակերտներ. որոնցմէ ոմանք մնացած են վանքին մէջ իբրեւ միաբան:
Կարապետ եպ. մեռած է 1839 Փետր. 12-ին իննուսունամեայ եւ թաղուած վանքին եկեղեցւոյն արեւմտեան դրան ներքին կողմը:
Իր տապանաքարին վրայ կը կարդացուէր.
«Այս է տապան Կարպետ Արքեպիսկոպոսի,
Ընտիր վերատեսչի Կեսարիոյ Մեծի:
Որ նստաւ ի սուրբ վանս Քառասունամի
Տեղեաւ ի Դաւիթեան գարմէ Կէրմերցի
Եւ վեշտասան ձեռնասուն աշակերտ ունի:
Աստէն փոխեցաւ իննսուն ամաց կենի.
Ի 1839 ամի Փրկչին եւ Փէտրուարի յերկոտասանանին»:
«Ալպօյաճեան՝ «Հայ Կեսարիա» էջ 972-3»:
Airbus A320 ընտանիք
Airbus A320-ը միջակ չափի օդանաւերու ընտանիք մըն է։ Աշխարհի ամէնէն շատ վաճառուող օդանաւերէն մէկն է, «Boeing 737»-էն ետք։ Առաջին օդանաւն է, որ ելեկտրական վարիչի մեքենաներ ( անգլերէն՝ fly-by-wire) կը կիրարկէ։ Այս յառաջացումներուն հետ օդանաւին ապահովութեան մակարդակը կը բարձրանայ՝ ինչպէս նաեւ ճամբորդներուն հանգստութիւնը։
Ընտանիքը կը միաւորէ A318, A319, A320 եւ A321 քաղաքացիական օդանաւերը, ինչպէս նաեւ՝ ACJ պիզնըս-ճեթը:
Airbus A320-ը կը կազմէ նոր օդանաւի ընտանիք մը, որ կը շինուի միւս «Airbus»-ներուն պէս, սակայն իրենց չափերը եւ կարողութիւնները կը տարբերին։ Այս ընտանիքը օդանաւի ընկերութիւններուն խնայողութիւն կը բերէ:
Ընտանիքին վերջնական հաւաքման գործարանները կը գտնուին Թուլուզ, Ֆրանսա եւ Համպուրկ, Գերմանիա։ 2009 թուականէն սկսեալ Չինաստանի Թիանճին քաղաքին մէջ նոյնպէս կ'արտադրուին այս ընտանիքի օդանաւերէն՝ Չինաստանի համար։
A320 ընտանիքին արտադրութիւնը կը սկսի Մարտ 1987-ին, իր առաջին թռիչքը կը կատարէ 22 Փետրուար 1987-ին եւ առաջին առաքումը տեղի կ'ունենայ Մարտ 1988-ին։ Շուտով ընտանիքը կը համալրէ A321-ը (1994-ին), այնուհետեւ՝ A319-ը (1996-ին) եւ A318-ը (2003-ին)։
A318
Շարժիչ՝ 2 CFMI CFM56-5B կամ 2 Pratt & Whitney PW 6000A
Ճամբորդողի կարողութիւն՝ 136 ճամբորդող
Հեռաւորութեան կարողութիւն՝ 6000 ք․մ․
Առաջին թռիչք՝ 1999
A319
Շարժիչ՝ 2 CFMI CFM56-5 (A, B) կամ 2 IAE V2500-A (1, 5)
Ճամբորդողի կարողութիւն՝ 145 ճամբորդող
Հեռաւորութեան կարողութիւն՝ 6800 ք․մ․
Առաջին թռիչք՝ 1993
A320
Շարժիչ՝ 2 CFMI CFM56-5 (A, B) կամ 2 IAE V2500-A (1, 5)
Ճամբորդողի կարողութիւն՝ 164 ճամբորդող
Հեռաւորութեան կարողութիւն՝ 5700 ք․մ․
Առաջին թռիչք՝ 1984
A321
Շարժիչ՝ 2 CFMI CFM56-5B կամ 2 IAE V2500-A5
Ճամբորդողի կարողութիւն՝ 225 ճամբորդող
Հեռաւորութեան կարողութիւն՝ 5600 ք․մ․
Առաջին թռիչք՝ 1989
Airbus A320-ին հետ կապուած արկածներ
Airbus A320 ընտանիքին օդանաւերու արկածներու պատճառով ընդհանուր 3047 զոհ եւ 34 կորսուած օդանաւ արձանագրուած է։
Մրցակցութիւն Պօյինկ 737-ին հետ
A320 ընտանիքը կը ստեղծէ Boeing 737-ին եւ McDonnell Douglas MD-80/90-ին կարգերու հետ մրցելու համար։ Airbus-ը 1988-ին ներկայացումէն ետք կ'արտադրէ A320 շարքի 6700 օդանաւ, նաեւ կը ստանայ է 5439 հատ օդանաւերուն համար վստահելի ապսպրանքներ (2015-ի օգոստոսին դրութեամբ): Մրցակից Boeing-ը կ'արտադրէ 8674 հատ 737 ընտանիքի օդանաւեր՝ 1967-ի վերջաւորութենէն սկսեալ, միաժամանակ 7168 ապսպրանքներ կը ստանայ 1988-ի Մարտէն սկսեալ ու նաեւ ունի 4269 օդանաւերու վստահելի պատուէր (31 Օգոստոս 2015-ի դրութեամբ)։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Օդանաւեր
Airbus A320 family
1609 թուական
1609 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու իններորդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1609 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1609 մահեր
Ստորոգութիւն:1609
Լոլա Սասունի
Լոլա Սասունի (Հռիփսիմէ Մեծատուրեան, 1893, Ակն - 1969, Պէյրութ), ազգային-հասարակական գործիչ։
Միսաք Մեծարենցի զարմուհին։
Կենսագրութիւն
1908-ին ընտանեօք հաստատուած են Կ.Պոլիս։ Կանուխ տարիքէն մաս կազմած է ազգային-հասարակական գործունէութեան՝ ֆետայիներու կողքին զէնք կրելով ու մասնակցելով ինքնապաշտպանական կռիւներուն։
1917-ին ամուսնացած է Կարօ Սասունիին հետ, ապա ընտրելով Լոլա անունը անցած է Թիֆլիս։ Ան միշտ իր մասնակցութիւնը բերած է յետեղեռնեան հայութեան կազմակերպական աշխատանքին՝ գրեթէ բոլոր մարզերուն մէջ ։
Եղած է Մուշ, Վան, Խնուս, հոն, ուր գործ եղած է, կազմակերպելով ու խնամելով Հայոց ցեղասպանութենէն ճողոպրած որբերն ու հիւանդները։
1918-ի Մայիսեան անկախութեան նախօրեակին միացած է Համազասպի խումբին եւ մասնակցած է Սարդարապատի հերոսամարտին։
Առաջին զաւակը ծնած է Երեւանի մէջ։ Խանձարուրի մէջ փաթթուած երեխան միշտ զինուորի մը վիզէն կախուած է, իսկ Լոլա կիներու խումբի մը հետ վիրաւորներ ու հիւանդներ խնամած եւ տարագիր ընտանիքներուն կարիքները հոգացած է։ Դժբախտաբար փոքրիկը մալարիայէ բռնուած՝ մահացած է։
Հայաստանի Հանրապետութեան հռչակումէն ետք Լոլա նուիրուած է Հայաստանի Հանրապետութեան Կարմիր խաչի կազմակերպումին, եւ երբ 1920-ին ամուսինը Շիրակի նահանգապետ նշանակուած է, ան գործակցած է հայկական որբանոցներու ընդհանուր վարիչին հետ։
1920-ին բանտարկուած է, բախտով ազատած եւ մօտ տաս հազար գործիչներու հետ անցած է Զանգեզուր, անկէ ալ՝ Պարսկաստան։ Ապա պարբերաբար մնացած է՝ Պոլիս, Սոֆիա, Վիեննա, Ժընեւ ու Փարիզ․ Գահիրէի, Հալէպի եւ վերջապէս Պէյրութի մէջ միշտ Հայ Օգնութեան Միութեան աշխատանքները կազմակերպող գործիչ եղած է։
Պէյրութի մէջ ան գործակցած է Լիբանանահայ օգնութեան խաչի հիմնադիրներէն Ջաւօ Շանթին, որուն հետ շարունակած է կազմակերպչական աշխատանքները Լիբանանի մէջ։ Լոլա Սասունի ամբողջ երեք տասնամեակ ԼՕԽ-ի ընկերուհիներու գործակցութեամբ դարմանատուներու ցանց մը ստեղծած է, չքաւորներուն ու որբերուն սնունդին եւ առողջութեան հսկած եւ անոնց կրթական կարիքները հոգացած է․ հայ կնոջ մտաւոր ու ընկերային մակարդակի բարձրացման նպաստած ու օժանդակած է ազգային հաստատութիւններուն։ Ան իր գործակիցներուն հետ նախաձեռնած է «պնակ մը կերակուր»ի երախտաշատ գործին։
Տարիներու ընթացքին անոր առողջութիւնը քայքայուած է։ Կեանքի վերջին տարիներուն իր երազը հայրենիք այցելելը եղած է։ Հակառակ իր ամուսնոյն կամքին` գացած եւ տեսած է Սարդարապատի յաղթանակի կոթողը եւ վերադարձէն տասը օր ետք մահացած է՝ 2 Հոկտեմբերին։
1969-ին իր մահկանացուն կը կնքէ իր տան մէջ: Անոր աճիւնը ամփոփուած է Հ.Յ.Դաշնակցութեան Պանթէոնին մէջ:
Շքանշան
Լոլա Սասունի արժանացած է պետական բարձր գնահատանքի։ Լիբանանի պետութիւնը բարձրօրէն գնահատելով ԼՕԽ-ի դերը եւ Լոլա Սասունիի անձնուէր ծառայութիւնը, 1966-ին «Մայրիներու ազգային կարգ»ի շքանշանով կը պատուէ վաստակաշատ խաչուհին։
Մասնաճիւղը հիմնուած է 1971-ին, Լիբանանի Ֆանարի շրջանին մէջ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1893 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1969 մահեր Ստորոգութիւն:Ակն ծնածներ Ստորոգութիւն:Պէյրութ մահացածներ
Ճոն Տոլմայեան
Ճոն Տոլմայեան, Լիբանան ծնած ամերիկահայ թմբկահար, նուագած է հանրայայտ «System of a Down» խումբին մէջ, իսկ 2003 թվականին, այլ հայազգի երաժիշտ ` «System of a Down» խումբի նախկին կիթառահար՝ Տարօն Մալաքեանի հետ հիմնած է «Scars on Broadway» խումբը ։
Կենսագրութիւն
Տոլմայեան ծնած է 15 Յուլիս, 1973-ին, Լիբանանի մայրաքաղաք՝ Պէյրութի մէջ։  Լիբանանի մէջ տեղի ունեցող քաղաքացիական պատերազմին պատճառով, Տոլմայեաններու ընտանիքը կը տեղափոխուի Թորոնթօ, այնուհետեւ Լոս Անճելըս, երբ Ճոն հինգ տարեկան էր:
Տոլմայեան 2 տարեկան հասակէն սկսած է հետաքրքրուիլ հարուածային գործիքներով ։ Առաջին անգամ լիարժէք հարուածային գործիք նուագած է 15 տարեկանին։
Ինքնուսոյց է ( նուագել սորված է առանց մէկուն օգնութեան)։ Օրական 4-6 ժամ յատկացնելով հարուածային գործիքներուն ` Ճոն աստիճանաբար բարելաւած է իր նուագելու որակը։ Ըստ Ճոնի, նուագելու իր ոճին մէջ մեծ ազդեցութիւն ձգած են թմբկահարներ՝ Կիտ Մուն (The Who), Ճոն Պոնհը (Led Zeppelin), Նէյլ Բըրդ (Rush)։ 1997-ին, երբ System of a Down խումբին առաջին թմբկահար՝ Էնտի Խաչատրեան ձեռքը կը վիրաւորէ եւ կը ձգէ խումբը, խումբին կը միանայ Ճոն Տոլմայեան։ System of a Down խումբին հետ ան կ'արձանագրէ 5 ալպոմ ` System of a Down (1998), Toxicity (2001), Steal This Album! (2002), Mezmerize (2005), Hypnotize (2005)։ 2006-ին System of a Down խումբը ժամանակաւորապէս կը դադրեցնէ իր գործունէութիւնը, իսկ Տարօն Մալաքեան («System of a Down»ի այլ կատարող մը ) կ'իրականացնէ իր հին մտայղացումը եւ Ճոնի հետ կը շարունակէ իր գործունէութիւնը  Scars on Broadway խումբին մէջ։ Նշուած խումբին հետ  Տոլմայեան կը ձայնագրէ 1 ալպոմ ` Scars on Broadway (2008)։ Ճոնի նուագելու ոճը իւրայատուկ է։ Ան մեծ ազդեցութիւն ձգած է թմբկահարներու նոր սերունդին վրայ։ Շատ քննադատներ անոր նուագելու ոճը կ'անուանեն «schizophrenic»։ Ճոն Տոլմայեանի հարուածային մենակատարումներուն կարելի է աւելի մօտէն ծանօթանալ ` Deer Dance, I-E-A-I-A-I-O եւ Question երգերուն մէջ։ Տարօն Մալաքեան (պաս) եւ Ճոն Տոլմայեան (տրամս) եւրոպական շրջապտոյտ մը կազմակերպելով՝ իրենց երաժշտական անհատական գործերը կը ներկայացնեն համերգներու ընդմէջէն՝ Միլանոյի, Վիեննայի, Սթոքհոլմի, Օսլոյի եւ Պրիւքսէլի մէջ, Scars on Broadway-ի ծիրէն ներս:
10 Ապրիլ, 2015-ին, Լոնտոնի հռչակաւոր «Ուեմպլի» մարզադաշտէն ընթացք առած շրջագայութեամբ System of a Down խումբը (Ճոն Տոլմայեան նեռարեալ) կ'այցելէ եւ համերգներ կու տայ Գերմանիոյ, Ֆրանսայի, Պելճիքայի, Հոլանտայի եւ Ռուսիոյ մէջ:
Հարուածային գործիքներու մէջ Ճոն կը նախընտրէ «Tama» հարուածային գործիքները։
2006 -ի ամրան Ճոն քանի մը հարցազրոյցներու ընթացքին կը նշէ, թէ կ'ուզէ հիմնել Torpedocomics համացանցային կազմակերպութիւնը, որ կը զբաղի զաւեշտի գիրքերու վաճառքով։
Համերգ՝ Երեւանի մէջ
Սերժ Թանքեան, Ճոն Տոլմայեան, Տարօն Մալաքեան եւ Շաւօ Օպաճեան 23 Ապրիլ, 2015-ին իւրայատուկ համերգով մը հանդէս կու գան Երեւանի մէջ։ Այս համերգը անգամ մը եւս կը հաստատէ հայութեան վերապրումի կամքը, որովհետեւ կը խորհրդանշէր նաեւ կեանքի, վերածնունդի եւ արարելու վճռակամութիւնը, ոչ թէ մահն ու սուգը:
«Սիսթըմ աֆ է տաուն» խումբի անդամները կը ներկայացնեն ո՛չ միայն «Արթնցուցէ՛ք հոգիները» համերգաշարին ցանկը, այլ նաեւ ելոյթը կը հարստացնեն հայկական երաժշտութեամբ. արդարեւ, կը հնչեն «Սարդարապատ», «Ղափամա» եւ «Աման Թելօ» երգերը:
Համերգին ներկայ գտնուելու համար Հայաստան կը գտնուէին տարբեր երկիրներէ հայեր ու օտարներ, որոնք Սերժ Թանքեանի եւ անոր խումբին շնորհիւ լսած էին Հայոց ցեղասպանութեան մասին:
Մրցանակներ
2006-ին, ըստ «DRUM» ամսագիրին, Ճոն Տոլմայեան կ'ընտրուի տարուան լաւագոյն թմբկահարը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ թմբկահարներ
Էնտի Սերգիս
Էնտի Սերգիս Էնտրու Քլեմենթ Սերգիս՝ հայկական արմատներով, անգլիացի դերասան, բեմադրիչ եւ գրող։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 20 Ապրիլ 1964 թուականին Անգլիոյ Ուեսթ Լոնտոն թաղամասին մէջ։ Մայրը՝ Լայլի Սերգիս անգլիացի էր եւ հաշմանդամ տղոց կու տար յատուկ դաստիարակութիւն։ Իսկ հայրը՝ Քլեմենթ Սերգիս, հայկական ծագումով իրաքցի կնախտաբոյժ էր ։ Անոր ընտանիքին մականունը «Սերգիսեան» էր ։ Հայրը յաճախ պաշտօն վարած էր Միջին Արեւելքէ դուրս։ Իսկ Էնտի եւ եղբայրները մեծցած են Անգլիոյ մէջ, մանկապահի մը հսկողութեամբ։ Ընտանիքի արձակուրդները շատ անգամ անցած է միջինարեւելեան երկիրներու մէջ՝ Սայտա, Դամասկոս եւ Պաղտատ ։
Էնտի Սերգիս ուսանած է Սեն Պենետիքթ վարժարանին մէջ։ Ան յետոյ աւարտած է Լենչսթըրի համալսարանի տեսողական արուեստներու բաժինը։ Ան ընտրած է թատրոնը իբր երկրորդ մասնագիտութիւն ։ Էնտի Սերգիս, Լենչսթըրի County College-ի անդամ եւ Bailrigg FM ուսանողական ձայնասփիւռի մասնակիցներէն էր։ Յետոյ սկսած է թատերակներու մէջ դեր ստանձնել։ Անոր առաջին բեմելը եղած է Պերի Քեֆէի «Կոչչա» թատրերգութեան մէջ։ Այս խաղէն վերջ ան փոխեց իր ուղղութիւնը եւ կեդրոնացաւ դերասանի մասնագիտութեան վրայ ։
Դերասանութիւն
Իր առաջին արհեստավարժ քայլը առած է դէպի դերասանութիւն, 1985 թուականին, Լենչսթըրի Duke՚s թատրոնին մէջ։ Հոն բեմադրած է տասնչորս խաղեր։
1989 թուականին դեր ստանձնած է Ուիլիըմ Շէյքսփիրի «Մաքպէթ» թատերախաղին մէջ։ Ժ. Ռ. Ռ. Թոլքիէնի կողմէ գրի առնուած Lord of the Rings վէպի նոյնանուն շարժանկարին մէջ մարմնաւորած է Gollum դերը։ Շարժապատկերի երրորդ եւ վերջին բաժինն է Lord of the Rings-ը:
The Return of the King արժանացած է տասնմէկ Օսքարի մրցանակի։ Շարժանկարի նկարահանումները տեղի ունեցած են Նոր Զելանտայի մէջ։ Այս պատճառով Էնտի Սերգիս պարտաւորուած է հեռու մնալ իր ընտանիքէն։
Էնտի Սերգիս ամուսնացած է դերասանուհի եւ երգչուհի Լորէն Էշպուռնի հետ։ Անոնք ունին մէկ դուստր եւ երկու մանչ զաւակ։ Էնտի Սերգիս եւ իր ընտանիքը կը բնակի Նորթ Լոնտոն՝ Անգլիոյ մէջ։
The Hope Foundation-ի անդամ
Էնտի Սերգիս, The Hope Foundation-ի անդամ դարձած է, ուր ջանք կը վատնէ քաղցկեղով տառապող փոքրիկներու դարմանման ուղղութեամբ։ Առաւել՝ պատերազմի պատճառով իրենց երկիրներէն գաղթող երեխաներուն առողջութեան եւ անոնց ապագային համար կը տանի տքնաջան աշխատանք։
2000-ական թուականներուն սկիզբէն սկսեալ դեր ստանձնած է շատ մը յայտնի շարժապատկերներու մէջ
ինչպէս՝
- «Օլիվըր Թուիսթ» (Oliver Twist, 1999)
- «Մատանիներու տիրակալը. Մատանիներու եղբայրութիւնը» (Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring, 2001)
- «Մատանիներու տիրակալը. Երկու աշտարակ» (Lord of the Rings: The Two Towers, 2002)
- «Մատանիներու տիրակալը. Թագաւորին վերադարձը» (Lord of the Rings: Return of the King, 2003)
- «Երանի թէ 30 ըլլայի» (13 going to 30, 2004) - «Քինկ Քոնկ» (King Kong, 2005)
- «Փրեսթիժ» (Prestige, 2006) - «Թանաքէ սիրտ» (Ink Heart, 2008)
- «Սիրուն անասուններ» (Animals United, 2010)
- «Կապիկներու մոլորակը. Յեղաշըրջում» (Rise of the Planet of the Apes, 2011)
- «Թեն Թենի արկածները» (The Adventures of Ten Ten, 2011)
- «Հոպիթ. Անսպասելի ճանապարհորդութիւն» (Hobbit: An Unexpected Journey, 2012)
- «Կապիկներու մոլորակը. Արշալոյսի ժամանակ» (Dawn of the Planet of the Apes, 2014)
- «Չպարտուողներ. Ուլթրունի դարաշրջան» (Avengers: Age of Ultron, 2015)
- «Աստղերու պատերազմ. Ուժը կ՚արթննայ» (Star Wars: The Force Awakens, 2015)
Իսկ յառաջիկային սպիտակ պաստառի վրայ պիտի դիտենք հետեւեալները
- «Աստղերու պատերազմ. Վերջին Ճետայ» (Star Wars: The Last Jedi, 2017)
- «Կապիկներու մոլորակը. պատերազմ» (War of the Planet of the Apes, 2017)
- «Սեւ յովազ» (Black Panther, 2018)
- «Անտառի գիրք» (Jungle Book, 2018) - «Աստղերու Պատերազմ. բաժին IX» (Star Wars: Episode IX, 2019)
ՊԱՖԹԱի Դափնեկիր
Դերասան՝ Էնտի Սերգիս (Սարգիսեան), որ մեծ համբաւի տիրացած է «Հապիթ», «Մատանիներու Գահակալը», «Կապիկներու Մոլորակը» եւ «Քինկ Քոնկ» ժապաւէններուն մէջ իր ստանձնած դերերով, յատուկ մրցանակի արժանի նկատուեցաւ Մեծն Բրիտանիոյ շարժապատկերի եւ պատկերասփիւռի արուեստներու ակադեմիոյ ¤ՊԱՖԹԱ) կողմէ, Բրիտանիոյ շարժապատկերի աշխարհին իր բերած յատկանշական ներդրումներուն համար։ Մրցանակաբաշխութիւնը տեղի ունեցաւ 2 Փետրուար 2020-ին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ աթէիսթներ Ստորոգութիւն:Հայազգի Անգլիացի դերասաններ Ստորոգութիւն:Անգլիացի աթէիսթներ Ստորոգութիւն:20-րդ դարուդերասաններ Ստորոգութիւն:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ
Վրթանէս Սիւրմէլեան
Վրթանէս Սիւրմէլեան (անյայտ – 1915, Տրապիզոն), հայ դեղագործ։
Կենսագրութիւն
Ատացած է դեղագործական կրթութիւն եւ որպէս դեղագործ աշխատած է։
1914 թուականի՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ որպէս զինուորական դեղագործ ծառայած է։
Սպանուած է 1915 թուականին, Տրա­պի­զո­ն՝ աքսորի ընթացքին։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր Ստորոգութիւն:Տրապիզոն մահացածներ
Մովսէս Յովսէփեան
Մովսէս Յովսէփեան, հայ բժիշկ եւ հասարակական գործիչ։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Քեսապ : 1895-ի Համիտեան ջարդերէն ետք, ան հեռացած է իր ծննդավայրէն եւ հասած՝ Ա․Մ․Ն․:
Ուսանած է բժշկութիւն «Long Island College Hospital»-ի մէջ եւ շրջանաւարտ եղած է 1905-ին: