cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ալեքսանտր Տիւմա (հայր)
Կենաք եւ գործունէութիւն
Մանկութիւնը, պատանեկութիւնը եւ երիտասարդութիւնը անցած են հարազատ քաղաքին մէջ։
Տիւմա որոշած է անպայման դառնալ թատերագիր։ Առանց դրամի եւ կապերու, յոյսը դնելով միայն հօր հին ընկերներու վրայ, ան որոշած է տեղափոխուիլ Փարիզ: 20-ամեայ Ալեքսանտր, որ չքաւորութեան պատճառաւ չունէր կրթութիւն, սկսած է լրացնել իր կրթութեան պակասը։ Անոր ընկերներէն մէկը կազմած է հեղինակներու ցանկը, որոնց գիրքերը պէտք է կարդար Ալեքսանտր։ Ցուցակի մէջ կային դասական, յուշագրական, տարեգրային աշխատութիւններ։ Ալեքսանտր Տիւմա, որ հոգ կը տանէր մօրը, ինչպէս նաեւ ապօրինի տղուն՝ Ալեքսանտրին, գրած է «Հենրի երրորդն ու իր արքունիքը» հատորը, որ ստեղծած է երկու ամսուայ ընթացքին։
Ֆրանսայի հասցուցած ամենակարեւոր գրողներէն մին Ալեքսանտր Տիւմա, Ռուսաստանի մէջ ապրած տարիներուն այդ երկրին մասին գրած է ճանապարհորդութեան գիրք մը։ Իսկ Իտալիոյ մէջ ապրած տարիներուն հրատարակած է «Ինտեփենտընթ» թերթը։
Ալեքսանտր Տիւմայի ստեղծագործութիւնները թարգմանուած են աշխարհի բազմաթիւ լեզուներու եւ բազմաթիւ թատերական ներկայացումներու եւ շարժանկարներու համար նիւթ հանդիսացած են։
Ալեքսանտր Տիւմա (հայր) մահացած է Տիէփի մէջ, Ֆրանսա։ Ան կեանքին աչքերը փակած է չքաւորութեան մէջ, որովհետեւ ապրած է զեխ կեանք մը։
Ծանօթագրութիւն
Ստորոգութիւն:Գրողներ Ստորոգութիւն:Լրագրողներ
Լայփցիկ
Լայփցիկ (Leipzig, կ'արտասանուի Լայփցիչ ˈ(laɪptsɪç)), Գերմանիայի Սաքսոնիա երկրամասի ամենամեծ քաղաքն է։
Անուանում
Յայտնի է 1015 թուականէն։ Անուանումը ստացեր է այստեղ աւելի վաղ գոյութիւն ունեցած սլաւական Липск Լիփիսգ (Ли́па Լիփա՝ «լորենի») բնակավայրէն ։
Պատմութիւն
Լայփցիկի մասին առաջին գրաւոր արձանագրութեանը կը հանդիպինք 1015 թուականին, գերմանացի պատմիչ Թիթմար Մարզենպուրկի (գերմ. Thietmar von Merseburg) գրութիւններու մէջ։ 1165 թուականին Մայսենի մարզպետ Օթթո II Ռայխը (Otto der Reiche) կը շնորհէ քաղաքի կարգավիճակ։
Տեսարժան վայրեր
Քաղաքի տեսարժան վայրերէն է Սուրբ Թովմաս եկեղեցին (գերմ. Thomaskirche, XIX դար), որը յայտնի է 1212 թուականին հիմնուած տղաներու երգչախումբով (գերմ. Thomanerchor)։ 1723 - 1750 թուականներուն երգչախումբը գլխաւորած է երգահան Եոհան Սեբասթիան Պախը։ Եկեղեցւոյ բակին կանգնեցուած է Պախի արձանը, իսկ եկեղեցւոյ կողքին՝ Պախի թանգարանն է։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Գերմանիոյ քաղաքներ
Այծքաղ
Այծքաղ, եղջերաւորներու ընտանիքին պատկանող, որոճացող եւ երկկճղակաւոր կաթնասուն անասուն:
Փոքր Այծքաղները
Փոքր այծքաղները, որոնք վիթեր կ'անուանուին, շատ բարեկազմ են, ունին բարակ ոտքեր, նրբագեղ վիզ եւ շատ թեթեւաքայլ են։ Գլխաւորաբար տարածուած են Ափրիկէ ի, աւելի քիչ՝ Հարաւային եւ Կեդրոնական Ասիոյ, Եւրոպա յի եւ Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ։ Կ'ապրին անապատներուն, անտառային եւ ալպեան գօտիներուն ու տափաստաններուն մէջ։
Արտաքին նկարագիր
Անդրկովկաս ի վիթերէն նշանաւոր է Ճէյրանը։ Անոր մարմինին երկայնքը 95-115 սմ. է, կշիռքը կը հասնի մինչեւ 33 քկ.։ Արուները ունին սեւ, քնարաձեւ, մինչեւ 40 սմ. երկարութեամբ օղակաձեւ հաստ եղջիւրներ (էգերը չունին)։ Կրնան վազել մինչեւ 60 քմ/ժ արագութեամբ։ Կ'ապրին խումբերով (ամրան՝ 3-5, ձմրան՝ 10-20 անասուն)։ Ապրիլ-Մայիսին էգը կ'ունենայ 1-2 ձագ։ Կեանքին տեւողութիւնը 6-7 տարի է։ Սայկա այծքաղը վիթէն շատ տարբեր է. ունի մեծ գլուխ՝ փքած եւ փափուկ քիթով, սուր հոտառութիւն, ուժեղ եւ մկանոտ կարճ ոտքեր։ Սակայն Սայկան կրնայ 1 ժամուան ընթացքին աւելի քան 70 քմ տարածութիւն ունեցող տափաստաններ կտրել-անցնիլ։ Կ'ապրի Մոնկոլիոյ, Արեւմտեան Չինաստանի, Ղազախստանի եւ ստորին Վոլկայի տափաստաններուն ու կիսանապատներուն մէջ։
Այծքաղներուն միսը, մորթն ու եղջիւրները կ'օգտագործուին, ուստի այծքաղներու բազմաթիւ տեսակներ որսի առարկայ կը դառնան, որուն պատճառով անոնց թիւը հետզհետէ կը նուազի։ Ներկայիս այդ անասունները հսկողութեան տակ կը գտնուին։ Այծքաղներու շարք մը տեսակներ կը պահպանուին գլխաւորաբար արգելոցներու մէջ։ Հայաստանի հանրապետութեան մէջ գտնուող ճէյրանները եւս կը պահուին արգելոցներու մէջ։
Այծքաղներու տարբեր տեսակներ կան. ամէնէն մեծերը կովու մեծութեամբ ափրիկեան եզնայծերն են, իսկ ամէնէն փոքրերը, որոնք նոյնպէս ափրիկեան են, նապաստակի մեծութիւն ունին։
Ախտեան
Ախտեան, հայկական մականուն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ
Nvidia
NVIDIA Corporation, ամերիկեան մեծագոյն ընկերութիւն, որ կ'արտադրէ գրաֆիկական քարտեր և պրոցեսորներ։ Շուկային մէջ արտադրանքը հայտնի է նաեւ այսպիսի անուանումներով՝ GeForce, nForce, Quadro, Tesla, ION և Tegra։ Ընկերութիւնը հիմնադրուած է 1993 թուականին։ 2006 թուականի օգոստոսի դրութեամբ ընկերութիւնը ուներ աւելի քան 8000 աշխատակից, NVidia-ի 40 գրասենեակներ։ Ընկերութեան շտաբ-գրասենեակը կը գտնուի Սանթա Քլարա քաղաքին մէջ (Քալիֆորնիոյ նահանգ, ԱՄՆ)։ Ընկերութեան հիմնական մրցակիցներ են AMD (ATI) եւ Intel ընկերութիւնները։
Ընկերութեան պատմութիւնը
Ընկերութեան պատմութեան հիմնական իրադարձութիւնները.
Արտադրողներ
NVidia ընկերութիւնը չ՛արտադրեր GPU, ինչպես նաեւ գրաֆիկական սարքեր, որոնք կ'արտադրեն քոյր կազմակերպութիւնները։ NVidia-ն միայն կը մշակէ սարքերուի դիզայնը։
NVIDIA GeForce-ի քոյր կազմակերպութիւնները՝
Գաբրիէլ Անոյշեան
Գաբրիէլ Անոյշեան, վարդապետ, միաբան Երուսաղեմայ Ս. Յակոբայ վանքին։
Անոյշեան ծնած է Կ. Պոլիս 1845-ին. յաճախած է Պէզճեան Ս. Յակոբայ ժառանգաւորաց վարժարանները:
1871-ին ձեռնադրուած է աբեղայ: 1871-1877 դիւանապետ. վարած է Գումգափուի դրսի Ս. Յարութեան եկեղեցիի քարոզչութիւնը եւ վարժարանաց տեսչութիւնը 1887-ին: Նուիրակ Հնդկաց՝ 1890-1893: Անդամ Տնտեսական ժողովի եւ տեսուչ Դամասկոսի՝ 1895-ին: Պատրիարքական փոխանորդ Պաղտատի՝ 1902-ին: Լուսարարապետ Ս. Յակոբայ մէջ 1903-ին :
Գաբրիէլ Անոյշեան վախճանած է 1904-ին:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ եկեղեցականներ Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Ատալէթ Աղաօղլու
Ատալէթ Աղաօղլու, թուրք վիպագիր, թատերագիր։ Թրքերէն արդի գրականութեան առաջատար անուններէն:
Կենսագրական գիծեր
Առաջին գրական գործերը բանաստեղծութիւններ եղած են, որոնք հրատարակուած են գրական պարբերականներու մէջ։
Պաշտօնավարած է Թուրքիոյ ձայնասփիւռի եւ հեռուստատեսութեան հաստատութեան մէջ (TRT), ուր գրի առած է իր առաջին թատրերգութիւնները՝ ռատիոյի թատրոնի ձեւաչափով։
Նկատելով իր աշխատած հաստատութեան անկախութենէ հեռանալու եւ օրըստօրէ օրուայ իշխանութեան փողը դառնալու երեւոյթը, 1970-ին հրաժարած է ռատիոյի բաժնի տնօրէնի պաշտօնէն, բոլորովին ուղղուած է գրականութեան։
Աշխատութիւններ
1973-ին լոյս տեսած է իր առաջին վէպը՝ «Մահաբեր քունը»։ Յաջորդած են «Հարսանիքի գիշեր մը» եւ այլ գործեր, որոնք մեծ յաջողութեան արժանացած են՝ նուաճելով զանազան գրական մրցանակներ.
Ատալէթ Աղաօղլու հիմնադիրներէն եղած է Մարդու Իրաւունքներու Միութեան։ Ազգայնականներու հալածանքներուն ենթարկուած օրերուն Հրանդ Տինքին զօրակցող մտաւորականներու շարքին եղած է։ Յաջորդող տարիներուն առողջութեան խանգարումի հետեւանքով, երբ չէ կրցած «Ակօս»ին առջեւ կազմակերպուած յիշատակման միջոցառումներուն անձամբ ներկայ գտնուիլ, իր սրտի խօսքը ուղղարկած է խմբագրատուն կամ Հրանդ Տինք Հիմնարկին։ Այդ գրութիւնները եւս կը ներկայացնէին գրական մեծ արժէք, ուր ամենահարազատ կերպով փոխանցած է իր կսկիծը Հրանդ Տինքի սպանութեան առթիւ։
Ատալէթ Աղաօղլու Հրանդ Տինքի սպանութենէն ետք ձեռնարկուած ցեղասպանութեան խնդրի առումով հայ ժողովուրդէն ներողութիւն խնդրող ստորագրարշաւին առաջին մասնակիցներէն է ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գրողներ Ստորոգութիւն:Թատերագիրներ Ստորոգութիւն:Վիպագիրներ
15 Յունուար
14 Յունուար 15 Յունուար  16 Յունուար
Տօներ
Ստորոգութիւն:Յունուար
8 Հոկտեմբեր
8 Հոկտեմբեր, տարուան 281-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 282-րդ) օրն է
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 8 Հոկտեմբերի մահացածներ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հոկտեմբեր
Քարլի Շայքին
Քարլի Հաննա Շայքին (Carly Hannah Chaikin, ծնած է 26 Մարտ, 1990 թուականին) Ամերիկացի դերասանուհի մըն է: Ան իր դերասանութեան մասնագիտութիւնը սկսած է 2009 թուականին, սակայն երկու տարի վերջ ստացած է իր կարեւոր դերերէն մէկը որն է՝ Տալիա Ռոյսը Suburgatory հեռուստաշարին մէջ։ Ան այդ դերը խաղցաւ մինչեւ 2014 թուական: Յաջորդ տարին ան սկսաւ կատարելու Տարլինին դերը Ամերիկեան Mr. Robot հեռուստաշարին մէջ:
Կենսագրութիւն
Քարլին ծնած է Սանթա Մոնիքա, Քալիֆորնիայի մէջ, 26 Մարտ, 1990 թուականին: Անոր հայրը սրտաբանութեան բժիշկ է, իսկ մայրը՝ բնաբոյժ է: Ան դաստիարակուած է որպէս Հրեայ :
Ան յաճախած է The Archer School for Girls դպրոցը, Լոս Անճելըսի մէջ։ Այդ շրջանին ան կը զբաղէր տարբեր մարզական խաղերով, օրինակ՝ արկագունդով, սակառագնդախաղով կամ ոտնագնդակով :
Գործընթացք
Քարլին առաջին անգամ որոշեց հետեւիլ դերասանութեան մասնագիտութեան 11 տարեկանին :
2009 թուականին, Քարլին մասնակցեցաւ The Consultants ֆիլմին, կատարելով Վերոնիքային դերը, որ հրատարակուեցաւ 4 Դեկտեմբեր, 2010 թուականին Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ:
Ան նաեւ Մայլի Սայրըսին հետ մաս կազմեց The Last Song ֆիլմին (որ հիմնուած է Նիքոլաս Սփարքսին կողմէ գրուած վէպին վրայ) կատարելով Պլէյզի դերը, որ հեստ կերպար մըն է ու միշտ Ռոննիին (կատարուած Մայլիին կողմէ) վնաս կը հասցնէ: Ֆիլմը հրատարակուեցաւ 31 Մարտ, 2010 թուականին Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ : Քարլին 2012 թուականին դեր մը ունեցաւ My Uncle Rafael ֆիլմին մէջ :
2013 թուականին Շայքինը պաշտօնի նկարագրուեցաւ «հեռատեսիլի ամէնէն լաւ դերասանուհիի մրցաշարքին», իր դերակատարութեան համար Suburgatory-ին մէջ : Հեռուստաշարը իր դրուագները ամբողջացուց 14 Մայիս, 2014 թուականին :
Դերասանութեան կողքին, Քարլինը նաեւ գրագէտ եւ արտադրող է մի քանի կարճ ֆիլմերու, օրինակ՝ Happy Fucking Birthday, եւ Nowhere to Go որ արժանաւորութիւն ստացաւ ֆիլմերու փառատօնին, 2013 թուականին :
2014 թուականին, Քարլին սկսաւ իր նոր կերպարը՝ Տարլինը, Ամերիկեան Mr. Robot հեռուստաշարին մէջ, որուն ամէնէն կարեւոր դերասաններն են Ռամի Մալէքը (որպէս Էլլիոթի դերը) եւ Քրիսթիան Սլաթըր (որպէս Mr. Robot-ին դերը) : Հեռուստաշարին մէջ, Տարլինը Էլլիոթին քոյրն է եւ Mr. Robot-ին զաւակը: Անոնք ուրիշ մարդոց հետ միասին կը կազմեն fsociety խումբը որ կը ստեղծեն Rootkit օրինագիրեր  : 2015 թուականին, SXSW ֆիլմի փառատօնին, հեռուստաշարը շահեցաւ «ժողովուրդի մրցանակը»  : Mr. Robot-ը ստացաւ դրական քննադատութիւններ, իսկ Տարլինին կերպարը մեծ գնահատանքի արժանացաւ   :
Անձնական կեանքը
Քարլին գծագրիչէ եւ իր պատանի տարիքին հետեւած է գծագրութեան դասընթացքներու, սակայն կ'ըսէ թէ ան ինքզինք սորվեցուցած է գծել : Ան ունի 11 հատ կտած, որոնցմէ մէկը՝ Պոպ Տիլանի երգի բառերն են :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:26 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կարօ Մահսերեճեան (Տօքթ. Կարօ)
Կարապետ Սահակ Մահսերեճեան (Տօքթ. Կարօ, 17 Մայիս 1940, Դամասկոս, Սուրիա-5 Մարտ 2020, Պէյրութ, Լիբանան): Լիբանանահայ բժիշկ եւ հասարակական գործիչ:
Կեանքը
Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա, 1940-ին: Հայրը՝ Սահակ եւ մայրը՝ Մայրենի, իրենց բազմանդամ ընտանիքին զաւակը՝ Կարօն (չորս մանչ եւ չորս դուստր) ուղարկած են Թարգմանչաց Վարժարան, ուր ստացած է իր նախնական կրթութիւնը:
Գործունէութիւն
1980-ին, Պէյրութի քաղաքացիական պատերազմի օրերուն, տօքթ. Կարօ, իբրեւ երիտասարդ նոր շրջանաւարտ բժիշկ, Երեւանէն Պէյրութ հասնելով, անմիջապէս լծուած է աշխատանքի։ Ան հիմնած է իր անձնական դարմանատունը՝ Նոր Հաճընի մէջ: Մէկդի դնելով ամէն տեսակի խտրութիւն, ամէն տեսակի գաղափար ու նախասիրութիւն, ան իր սպիտակ ձեռնոցներով նուիրուած է իր առաքելութեան, յաճախ առանց փոխհատուցում ստանալու, սակայն միշտ քայլ պահելով բժշկական ոլորտէն ներս յառաջադէմ մօտեցումներուն։
Շատերու վկայութեամբ՝ «Ան համեստ եղած է իր նկարագիրով, բայց ոչ համեստ՝ իր վաստակով եւ ծառայութեամբ» :
Մեծ նուիրումով եւ գորովագութ ու ամուր ձեռքերով օգնութեան հասած է Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին տարբեր փուլերուն ընթացքին վիրաւոր հայորդիներուն ու արաբ հարեւաններուն, որուն իբրեւ երախտագիտութիւն, Արարատ օրաթերթը մեծարանքի երեկոյով մը պատուած է զինք՝ 20 Դեկտեմբեր 2019-ին, Նոր Հաճնոյ ՀԿԲՄ-ի դարմանատան սրահին մէջ:
Նկարագիր
Խրոխտ եւ ամուր նկարագիրով, վեհանձն եւ համեստ, չափազանց համբերատար ու ծառայասէր, կեանքի բոլոր դժուարութեանց դիմաց պայքարող բժիշկ մը եղած է Կարօ Մահսերեճեան:
Ան իր պարտականութեան գիտակից բժիշկ մը ըլլալէ անդին, ազնիւ, ազգասէր եւ նուիրեալ հայորդի մը եղած է։ Իրեն համար սրբութիւն սրբոց եղած է հայրենիքը՝ Հայաստանը, ուրկէ ալ վկայուած էր: Ընկերային կառոյցներէ ներս, միշտ ալ հանրութեան համակրանքը վայելած է:
Ան մեծ սէր ունեցած է երաժշտութեան եւ հայ գրականութեան հանդէպ:
Անձնական Կեանք
22 Փետրուար, 1981-ին Ամուսնացած է Սիլվա Իսկիկեանին հետ, ունի երեք զաւակ՝ Սեւակ, Շողակ եւ Դալար:
Մահ
Մահացած է 5 Մարտ 2020-ին, Պէյրութ, Լիբանան:
Քարլոս Անթառամեան
Քարլոս Էտուարտոյ Անթառամեան (ծնած՝ 1972, Մեքսիքո), մարդաբան։ Կը զբաղի մեքսիկայի հայկական գաղթավայրի պատմութեան եւ հայութեանը վերաբերող թեմաների հետազօտմամբ։
Կենսագրութիւն
Քարլոս Անթառամեանը ծնած է Մեքսիքայի մէջ՝ Էտուարտո Անթառամեանի եւ Սպանա-Հնդիկ ծագումով մեքսիկուհու ընտանիքի մէջ։ Հայրական մեծ մայրը՝ Վիգտորիան ծնած է Պոլիսի մէջ, մեծ հայրը՝ Կարապետը, ով Մեծ եղեռնի վերապրածներէն է, Խարբերդի Խոշի գիւղի մէջ։
Աւարտած է Մեքսիքոյ Ազգային Համալսարանի միջազգային յարաբերութիւններու բաժինը եւ Մորելիայի մէջ (Միչոական) ուսանած է սոցիալական մարդաբանութիւն։ Թեկնածուական թեզը վերաբերած է հայոց ցեղասպանութեան: Ոգեկոչման արարողութիւններ նկարահանած է Փարիզի մէջ, Պուենոս Այրեսի, Ստամպուլի, եւ Երեւանի մէջ։ Իր աշխատութեամբ ցոյց կու տայ եւ կը վերլուծէ ապրիլ-քսանչորսեան առաջին ոգեկոչումէն (Կոստանդնուպոլիս, 1919) մինչեւ օրս կատարուող յիշատակի հանդէսներու միջեւ առկայ ընդհանրութիւններն ու տարբերութիւնները : Նկարահանած է Մեքսիքայի մէջ հայերու ներկայութեան պատմութեան առնչուող փաստագրական ֆիլմ ( “Los armenios en Mռxico: historia y actualidad”) : Մեքսիքայի մէջ ինկվիզիցիայի արխիւներուն մէջ յայտնաբերած է 1632 թուականին հայազգի Ֆրանսիսքո Մարդինի մեղքերու համար թողութիւն ստանալու գրուած հայերէն փաստաթուղթը։
Մեքսիքայի մէջ հիմնադրած է «Այբբենգիմէ Հրատարակչութիւնը», ուր հրատարակուած է Մեքսիկայի հայերուն վերաբերող «Արարատից Պոպոկատեպետլէ» (2011) գիրքը եւ Համբարձում Չիթճեանի յուշերու սպաներէն թարգմանութիւնը, որ Մեքսիքայի հրատարակուած առաջին գիրքն է, որ կը վերաբերի Հայոց ցեղասպանութեան :
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:1972 ծնունդներ
Լամա Ապու-Աուտէ
Լամա Ապու-Աուտէ (արաբ․՝ لمى أبو عودة‎‎), 1962), պաղեստինցի-ամերիկացի դասախօս եւ հեղինակ: Կը դասաւանէ Ճորճթաունի համալսարանի իրաւաբանական կեդրոնին մէջ։ Կը գրէ իսլամական օրէնքի, ֆեմինիզմի եւ ընտանեկան իրաւունքի մասին նիւթեր :
Կենսագրութիւն
Ապու-Աուտէ ծնած է 1962-ին Ամմանի մէջ, Յորդանանի խորհրդարանի նախկին ծերակուտական եւ դեսպան Ատնան Ապու-Աուտէի ընտանիքին մէջ : Յորդանանի Համալսարանէն վկայուած է Իրաւագիտութեան Պսակաւոր Արուեստից վկայականով, իրաւագիտութեան մագիստրոսի աստիճան՝ Պրիսթոլի համալսարանէն, արուեստի մագիստրոսի կոչում՝ Եորքի համալսարանէն, Անգլիա, իրաւագիտութեան դոկտորի կոչում ստացած է Հարուըրտ համալսարանէն :
Դասաւանդած է Սթենֆորտի Իրաւունքի Համալսարանին մէջ, աշխատած է Համաշխարհային Դրամատան Միջին Արեւելք / Հիւսիսային Ափրիկէ բաժանմունքին մէջ:
Ապու-Աուտէ գրած է նաեւ Իսրայէլա-պաղեստինեան հակամարտութեան մասին եւ աջակցած է bi-national լուծման կամ մէկ պետութիւն՝ Իսրայէլ/ Պաղեստին ստեղծելուն: Տարբեր հարթակներու վրայ ծաւալած գիտական գործունէութեան կողքին, Լամա Ապու-Աուտէ քննարկած է աշխարհի քաղաքական եւ իրաւական միտումները, որոնք կը վերաբերին իսլամներու նախա-Սեպտեմբեր 11-ի ահաբեկչական յարձակումները հասարակութեան:
Միքայէլ Կիւրճեան
Միքայէլ Կիւրճեան, հայ արձակագիր, հրապարակագիր եւ երգիծագիր։
Ծնած է Պոլիս։ Պէրպէրեան Վարժարանէն նոր շրջանաւարտ՝ 1896-ի (սարսափի օրերուն), կ'անցնի Աղեքսանդրիա՝ Եգիպտոս, բնակութիւն հաստատելով Գահիրէին մէջ, ապրած է ցմահ։ Այստեղ սկսած է իր գրական գործունէութիւնը։ 1898 թուականին Լոնտոնի լոյս տեսնող «Նոր Կեանք» պարբերականին մէջ մաս-մաս տպագրած է «Մարտիկ Աղա» վէպը։ Այդ տարիներուն աշխատակցած է Փարիզ «Անահիտ», Սան Փեթրսպուրկի «Բանբեր Գրականութեան եւ արուեստի», Աղեքսանդրիոյ «Շիրակ» եւ այլ պարբերականներու, հիմնականօրէն գրելով արձակ երկեր։
Նոյն տարիներուն են լոյս տեսած են անոր լաւագոյն պատմուածքներէն մի քանին՝ «Փախած Ձիեր», «Սրճարանը», «Իմաստուն Վճիռ» եւ այլն։ Մեծ եղեռնէն ետք հազուադէպ կը հանդիպինք մամլոյ մէջ։ Այդ տարիներու անոր միակ ծաւալուն գործը «Քսան տարի ետք» կատակերգութիւնն է՝ «Չարշըլը Արթին Աղայի»։ Մամլոյ մէջ տպագրուած է նաեւ ուշագրաւ յօդուածներ արեւմտա-եւրոպական դասական գրողներու մասին։
Ծանօթագրուիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ երգիծաբաններ
Զապէլ Ասատուր
Զապէլ Ասատուր (Զապէլ Խանճեան, ), հայ գրող, մանկավարժ, հասարակական գործիչ:
Կենսագրութիւն
Հայրը կը զբաղէր ժամացոյցի առեւտուրով։ Մայրը գիտէր կիթառ նուագել եւ յաճախ բանաստեղծութիւններ կը կարդար զաւակներուն համար. այս իսկ պատճառով Զապէլ Ասատուրի (հօրենական անունով Զապէլ Խանճեան) առաջին ներշնչումի աղբիւրը մայրն է հանդիսացած։ Յետագային, Սիպիլ իր հանգուցեալ մօր ձօնած է «Կիթարդ» քերթուածը։
«Ազգանուէր Հայուհեաց Ընկերութեան» հիմնադիրներէն էր։ Այս ընկերութիւնը գործած է մօտ 22 տարի, նպատակ ունենալով Պոլսոյ եւ գաւառներու մէջ դպրոցներ բանալ աղջիկներու համար։
Սիպիլ 1881-ին կամուսնանայ փաստաբան Կարապետ Տոնելեանին հետ եւ միասին կը մեկնին գաւառները։ Իր առաջին ամուսինին մահէն ետք (1900), երկրորդ ամուսնութեամբ մը ան իր կեանքը կը կապէ գրագէտ Հրանդ Ասատուրի հետ։ Այնուհետետւ ամուսինին աշխատակցութեամբ կը հրատարակէ հայերէն քերականութեան եւ ընթերցանութեան դասագրքերու շարք մը՝ «Թանգարան» անունով։ Այս գիրքերը մեր վարժարաններուն մէջ գործածուած են մօտ քառորդ դար։
Եղած է հայերէն լեզուի արժէքաւոր ուսուցչուհի Պոլսոյ հայ դպրոցներուն մէջ, մասնաւորաբար Եսայեան վարժարան, որ աշխատած է 18 տարի շարունակ։
1928-ին կը կորսնցնէ իր ամուսինը՝ Հրանդ Ասատուր։ 1933-ին կը տօնուի իր գրական եւ մանկավարժական գործունէութեան յիսնամեայ յոբելեանը, երբ Սիպիլ անկողին մնալու դատապարտուած էր՝ կաթուածի մը հետեւանքով։
Կը մեռնի 1934-ին եւ կը թաղուի Պոլսոյ Շիշլիի գերեզմանատունը։
Զապէլ Ասատուր գրել սկսած է շատ կանուխ, Սկիւտարի ճեմարանը աշակերտած տարիներուն։ Առաջին անգամ Սիպիլ ծածկանունը գործածած է 1890-ին, «Մասիս» շաբաթաթերթի մէկ թիւին մէջ հրատարակած բանաստեղծութեան տակ։ Սիպիլ կը նշանակէ հեթանոսական դարերու աստուածուհի։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:21 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:1934 մահեր Ստորոգութիւն:19 Յուլիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
15 Նոյեմբեր
15 Նոյեմբեր, տարուան 319-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 320-րդ) օրն է։
Տօներ
Ստորոգութիւն:Նոյեմբեր
Պոսնիա եւ Հերցեկովինա
Անուան ծագումնաբանութիւն
Պետութեան անուանումը կազմուած է երկու բառերէ, որոնք պատմական շրջաններ կը նշանակեն՝ Պոսնիա եւ Հերցեգկվինա ։ Պոսնիան «Պոսոնա» անուան ներքոյ առաջին անգամ յիշատակուեր է մօտաւորապէս 950 թուականին՝ Կոստանդին Ծիրանածինի «Կայսրութեան կառավարման մասին» աշխատութեան մէջ ։ «Պոսնիա» տեղանունը, ենթադրաբար, ունի մինչսլավոնական ծագում , կ'առաջանայ Պոսնա գետէն , որու ափերուն ծնունդ առած է Պոսնիական պետութիւնը : Հերցեկովինայի անուան ծագումը  հունգարական էherceg՝ «վոյեվոտա» (հին Ռուսիոյ մէջ՝ օորավար, քաղաքի եւ շրջանի պետ, Լեհաստանի մէջ՝ խոշոր վարչական միաւորի պետ) : Պատմականօրէն կապուած է պոսնիական աւատատեր Ստեփան Վուքչիչի հետ, որ 1448 թուականին ընդուներ է Սուրբ Սավվայի դքսութեան վոյեվոտայի կամ հերցոկի կոչումը, ինչ որ անոր տիրութիւնէն յետոյ միջնադարեան Խում մարզի բաղկացուցիչները ստացեր են Հերցեկովինայի անուանումը: 1878 թուականին «Պոսնիա եւ Հերցեկովինա» անուանմամբ մարզը ընդգրկուեր է Աւստրօ-Հունգարիայի կազմին մէջ։
Եուկոսլավիայի կազմալուծումէն յետոյ, 1992-1997 թուականներուն, պետութեան պաշտօնական անուանումը եղեր է «Պոսնիա եւ Հերցեկովինա Հանրապետութիւն»։ 1995 թուականին, Տեյթոնեան համաձայնագրից եւ նոր սահմանադրութեան ընդունումէն յետոյ, պետութիւնը վերանուանուեր է «Պոսնիա եւ Հերցեկովինա»։
Պոսնիա եւ Հերցեկովինան մինչեւ 12-րդ դարը
Պոսնիա եւ Հերցեկովինայի առաջին բնակիչները եղեր են նեանտերթալցիները, որոնք ապրեր են ստորին հնաքարի դարաշրջանին փալէօլիթիքի (Paleolithic)։ Պրոնզէ դարու ժամանակ Պոսնիա եւ Հերցեկովինայի մէջ բնակութիւն հաստատեր են իլլիրիական ցեղերը։ Ք.Ա.IV դարուն այստեղ եղեր են Քելթերը, որոնք ժամանակի ընթացքին միախառնուեր են բազմաքանակ իլլիրիացիներու հետ։ Ք.Ա. 1-ին դարէն Վերին, Ստորին Փանոնիայի եւ Տալմացիայի կազմին մէջ եղեր է Հին Հռոմի տիրապետութան տակ։ 6-րդ դարէն գտնուեր է Բիւզանդիայի կազմին մէջ: 6-7 դարերու ընթացքին բնակեցուած է սերպերու կողմէն։ Պոսնիան որպէս իշխանութիւն առաջին անգամ յիշատակուեր է 10-րդ դարուն Զախումիէի, Թրավունիայի, Թրեպինիէի, Փականիայի հետ վերակարգով:
Պոսնիական պետութիւն
Պոսնիան, որ սկզբնապէս առաջացեր է Պոսնա եւ Վրպաս գետերու աւազանի մէջ, որպէս ամբողջական պետութիւն, հաւանաբար, առաջացեր է X-XI դարերուն։ Այս պետութեան գլխուն կանգնած էր Պան տիտղոսով անձնաւորութիւնը։ 12-րդ դարու սկիզբը փլուզուեր է Տուքլիայի պետութիւնը, որմէ յետոյ Պոսնիան անկախացեր է։ 1160-ական թուականներու Բիւզանդա-հունգարական պատերազմէն յետոյ Պոսնիան 13 տարի եղեր է Բիւզանդիայի տիրապետութեան տակ, որմէ յետոյ վասալի կարգավիճակին անցեր է Հունգարիայի թագաւորութեան տիրապետութեան տակ։ Երկիրը բաժնուեր է մարզերու, որոնք սկսեր են կոչուիլ ժուփաներ։ Պոսնիայի մէջ 11-րդ դարու վերջի առաջին յայտնի եկեղեցական կազմակերպութիւնը կոչուեր է Բարի Պոսնիացի Քրիստոնեայ ("Christians") or ("Good Bosnians։
Թրքական շրջան
Թրավինիքի առաջին ստոյգ յիշատակումը որպէս Պոսնիա եւ Հերցեկովինայի գլխաւոր քաղաք կը վերաբերի 1704 թուականին: 1850 թուականին Պոսնիայի վարչական կեդրոնը տեղափոխուեր է Սարայեվօ:
Պոսնիական պատերազմ
1992 թուականի 29 Փետրուար-ին եւ 1 Մարտ-ին պոսնիական կառավարութիւնը նշանակեր է հանրաքուէ՝ որոշելու համար Պոսնիա եւ Հերցեկովինայի անկախության հարցը։ Մեծամասնութիւն կազմող խորվաթները եւ պոսնիակները քուէարկեր էին յօգուտ անկախութեան։ Իսկ պոսնիացի սերպերը պոյքոթած էին քուէարկութիւնը՝ դէմ ըլլալով անկախութեանը եւ հանրաքուէն հակասահմանադրական համարելով։ Քանի որ ձայներու մեծամասնութիւնը քուէարկած էր անկախութեան համար, 1992 թուականի Ապրիլի 7-ին Պոսնիայի խորվաթ եւ պոսնիակ պատգամաւորները Պոսնիա եւ Հերցեկովինան հռչակեր են անկախ։ Որպէս պատասխան ատոր, Ապրիլի 7-ին Պոսնիայի սերպերը հռչակեցին նոր հանրապետութոիւն մը. Սերպական Հանրապետութիւնը եւ սկսան պահանջել Պոսնիա եւ Հերցեկովինայի այլ տարածքներ եւս, ուր սերպական փոքրամասնութիւն կը բնակուէր։ Պատերազմը սկիզբ առած է Եուկոսլավիայի Դաշնակից Հանրապետութեան փլուզման շրջանին՝ Պոսնիա եւ Հերցեկովինայի անկախութիւնէն յետոյ։ Հակամարտող երեք կողմերն էին երկրի բնակչութեան մեծամասնութիւնը կազմող երեք ցեղախումբերը՝ պոսնիակները, խորվաթները եւ սերպերը։
Տակաւին մինչեւ հանրաքուէն երեք ցեղախումբերը սկսեր էին կազմաւորել սեփական փոքր բանակներ։ Սերպերու բանակը օժանդակութիւն կը ստանար Եուկոսլավիական Ժողովրդական բանակի (ՀԺԲ) կողմէ: Առաջին արիւնալի բախումը տեղի ունեցեր էր 1991 թուականի Սեպտեմբերի 30-ին, երբ ՀԺԲ-ն աւերած է Պոսնիայի խորվաթաբնակ Ռավնօ քաղաքը։ Հանրաքուէի անցկացման շրջանին դրութիւնը աւելի լարուեր է։ Ատկից յետոյ երկրի տարբեր վայրերուն բռնկուեր էին կռիւներ՝ յատկապէս արեւելեան Պոսնիայի մէջ՝ Տրինայի կիրճը, իսկ երկրի հիւսիս-արեւմուտքին 1992 թուականի Ապրիլէն սկսեր էին կատարուիլ արիւնահեղութիւններ եւ ցեղային զտումներ։ Պիելինա, Վիշեկրատ, Ֆոչա, Պրաթունաք, Սանսքի Մոսթ, Փրիետոր, Կոզարաք եւ այլ բնակավայրերու պոսնիական բնակչութիւնը դարձած էր թիրախ ։
Ըստ Նախկին Եուկոսլավիայի հարցով միջազգային դատարանի` ռազմական ընդհարումը տեղի ունեցեր է Պոսնիայի, Եուկոսլավիայի Դաշնակից Հանրապետութեան եւ Խորվաթիայի միջեւ։ Ըստ միջազգային դատարանի եզրակացութեան՝ Սերպիան ռազմական եւ ֆինանսական օգնութիւն տուեր է պոսնիական սերպերու զինուած ուժերուն, որոնք բաղկացած էին Եուկոսլավիական ժողովրդական բանակէն, Սերպական Հանրապետութեան բանակէն, Սերպական Հանրապետութեան ներքին գործերու նախարարութիւնէն եւ Սերպական Երկրապահ Ուժերէն։ Խորվաթիան ռազմական օգնութիւն տուեր է պոսնիական խորվաթներուն։ Իսկ Պոսնիայի կառավարութիւնը ղեկավարուեր էր Պոսնիա եւ Հերցեկովինայի հանրապետութեան բանակով ։ Այս երեք կողմերը պատերազմի ընթացքին քանի մը անգամ փոխեր են իրենց նպատակներն ու կողմնորոշումը։
Ակունեան
Ակունեան, հայկական մականուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ
Զարեհ Թահմազ
Զարեհ Թահմազ (1881, Նիկոմիդիա - 1952, Կ. Պոլիս), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
1914-18 թուականներուն՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի 5 տարիներու ընթացքին, բժիշկ-հարիւրապետի տիտղոսով, ծառայած է Օսմանեան բանակին մէջ։ 1915 թուականի Ապրիլին, արգելափակուած է Կ. Պոլսոյ կեդրոնական՝ Այաշի բանտին մէջ, ուրկէ աքսորուած է Չանղըրը։ Անունը փորագրուած է Չանղըրըի բանտին մէջ հավաքուած համրիչի՝ 99 հատիկներէն մէկուն վրայ, բուժաշխատողներու շարքին մէջ։ Վերապրած է եւ շարունակած՝ Կ. Պոլսոյ մէջ աշխատիլ՝ ընդհանուր, ներքին հիւանդութիւններու, կանանց հիւանդութիւններու բժիշկ, մանկաբարձ եւ այլն։ Ունեցած է իր դարմանատունները Ատաբազարի մէջ (8 տարի), ապա Գատըգիւղի մէջ։
Մահացած է 1952 թուականին Կ. Պոլսոյ մէջ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:1881 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1952 մահեր Ստորոգութիւն:Կոստանդնուպոլիս մահացածներ Ստորոգութիւն:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան ականատեսներ
Ճէֆ Փէրի
Ճէֆրի Փէրի (Jeffrey Perry, ծնած 16 Օգոստոս, 1955-ին), ամերիկացի դերասան մըն է թատերական, հեռուստաշարի եւ ֆիլմի։ Ան ներկայիս գլխաւոր դերասան է ABC կայանի քաղաքական տրամա հեռուստաշար Scandal-ի մէջ իբրեւ Սայրըս Պիին։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1955 ծնունդներ Ստորոգութիւն:16 Օգոստոսի ծնածներ
Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Դպրեվանք
Մեծի տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Դպրեվանք (Հաստատուած՝ 1930-ին), դպրեվանք, ուր յանձնառու եւ տեսլական ունեցող սպասաւորներ կը պատրաստուին հայ Եկեղեցւոյ ու ժողովուրդին ծառայութեան համար: Հաստատուած է Լիբանանի Պիքֆայա գիւղաքաղաքին մէջ:
Պատմական Ակնարկ
Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Դպրեվանքը կարեւոր ներդրում ունի Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան ծառայական կեանքին ու առաքելութեան բոլոր մարզերէն ներս: Դպրեվանքէն շրջանաւարտ հարիւրաւոր եկեղեցականներ եւ աշխարհականներ աշխուժօրէն լծուած են հայ եկեղեցւոյ ու մշակոյթի ծառայութեան, թէ՛ Հայաստանի եւ թէ՛ Սփիւռքի մէջ։
Դպրեվանքին պատմութիւնը անբաժանելի մասն է հայ ժողովուրդին տարագրութեան պատմութեան: 1915-ի Հայոց ցեղասպանութեան ընթացքին, Կիլիկիոյ Սուրբ Աթոռը եւս վտարանդի ու աստանդական կը դառնայ, իր դարաւոր հայրենիքէն: 1930-ին, Կաթողիկոսութիւնը վերջնականապէս կը հաստատուի Անթիլիաս, Լիբանան: Նոյն տարին, Սահակ Բ. Կաթողիկոս հիմը կը դնէ Դպրեվանքին, որ կը նկատուի Սուրբ Աթոռին «սիրտ»ը եւ «ողնայար»ը:
Դպրեվանքը կարեւոր ներդրում կ'ունենայ հայ եկեղեցւոյ ծառայական եւ ուսումնական առաքելութեան, ինչպէս նաեւ հոգեւոր վերազարթօնքին մէջ։ Հազարաւոր դպրեվանեցիներ իրենց հոգեմտաւոր կազմաւորումը կը ստանան Դպրեվանքէն ներս: Դպրեվանքը կոչուած է կարեւոր դեր ունենալու հայ եկեղեցւոյ կեանքին ու վկայութեան մէջ:
Կիլիկիայէն Անթիլիաս՝ Նոյն Աւանդին Հաւատարմութեամբ
Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Դպրեվանքին հիմնադիրները եկած են Կիլիկիայէն, ուր Հայ կեանքը հազարամեակ մը ամբողջ մեծ ծաղկում ապրած էր, այն պահուն երբ պատմական Հայաստան կը տնքար թուրանական խաւարամիտ լուծին տակ: Արեւմուտքին բացուած հայութեան պատուհանն էր Կիլիկիան, որմով Հայութիւնը մէկ կողմէ եւրոպական քաղաքակրթութեան բարիքները կը բաժնեկցէր, իսկ միւս կողմէ՝ միտքի, գրիչի ու հաւատքի իր փայլատակումներով նոյն քաղաքակրթութեան մշակութային գանձարանը կը հարստացնէր:
Դժնդակ պայմաններու մէջ, Կիլիկիան կը պարպուի հայութենէ, սակայն Հայաստանեայց Եկեղեցւոյ Գահակալներն ու Սրբազան հայրերը՝ Սահակ Բ. Խապայեան, Բաբգէն Կիւլէսէրեան, Պետրոս Սարաճեան կաթողիկոսները եւ անոնց հետ միասին Շնորհք Գալուստեան եւ Շահէ Գասպարեան եպիսկոպոսները, եւ ուրիշներ Կիլիկիան արժէքները Անթիլիաս կը փոխադրեն:
Ձեւ ու մարմին կ'առնէ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան նիւթեղէն եւ ոգեղէն կառոյցը Անթիլիասի մէջ: Հռոմկլա ն ու Սիս ը իրենց երկրորդ կեանքը կ'ապրին Լիբանան ի մէջ:
Վճռական դերակատարութեան կը կոչուի Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւնը, իբրեւ պահապան ու պաշտպան տարագիր Հայութեան հոգեմտաւոր արժէքներուն, իբրեւ պահանջատէր իր ժողովուրդի մարդկային ու ազգային բռնաբարուած իրաւունքներուն:
Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Դպրեվանքին Ուղին
1930-ին Նիր իսթ Ռիլիֆ ի հետ բանակցութիւնները պտղաւորուելով, Անթիլիասի ծովափնեայ կալուածները, որոնք մինչ այդ կը պատսպարէին Մեծ Եղեռնէն ժառանգուած որբերը, կը տրամադրուին Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան, օգտագործուելու համար իբրեւ Դպրեվանք: Կարճ ժամանակ մը ետք, Սահակ Կաթողիկոս հոն կը վերահաստատէ Սիսի Կիլիկիոյ Աթոռը:
Բաբգէն Կիւլէսէրեան Աթոռակից Կաթողիկոսին համար առաջնահերթութիւն կ'ըլլայ ազգին ու Եկեղեցիին համար պատրաստել նուիրեալ կրթական ու հոգեւոր մշակներ եւ առաջնորդներ:
1977-1978 տարեշրջանին, Դպրեվանքը կը տեղափոխուի Պիքֆայա, Կաթողիկոսարանին ամառանոցին շէնքը, որպէսզի հոգեւոր կեանքի եւ մտաւորական աշխատանքի լաւագոյն պայմաններ ունենայ Դպրեվանքին ուսանողութիւնը:
Ուսումնական Ծրագիր
Դպրեվանքին ուսումնական ծրագիրը կ'ընդգրկէ աստուածաբանական եւ հայագիտական, ինչպէս նաեւ գիտական, պատմական եւ բնագիտական նիւթեր:
Դպրեվանքը ունի երկու բաժիններ՝ Ժառանգաւորաց եւ ընծայարան։ Առաջինը երկրորդական վարժարանի համազօր է, երկրորդը՝ աստուածաբանական եւ հայագիտական. իւրաքանչիւր բաժինի ծրագիրը չորս տարիներու վրայ կ'երկարի:
Վեհափառ Հայրապետին գլխաւորութեամբ, յատուկ յանձնախումբ մը բծախնդրութեամբ կը հետեւի Դպրեվանքին ուսումնական ծրագիրներուն եւ ուսուցչական կազմին աշխատանքներուն: Յանձնախումբը հարկ եղած որոշումները կ'առնէ բարելաւելու Դպրեվանքին ուսումնական ծրագիրը, զայն յարմարեցնելու ներկայ պայմաններուն ու կարիքներուն:
Իւրաքանչիւր ուսումնական-կրթական տարեշրջանին դպրեվանքը կ'ունենայ շուրջ 60 ուսանողներ։ Անոնց մեծ մասը կու գայ Սուրիայէն, Լիբանանէն եւ Պարսկաստանէն:
Դպրեվանքը նաեւ ուսումնական յատուկ ծրագիր ունի ամուսնացեալ քահանայութեան թեկնածուներու համար:
«Գլաձոր» տարեգիրք
Գլաձոր տարեգիրքը սկսած է հրատարակուիլ 1957-ին։ «Գլաձոր»ին նպատակն է ընդարձակել Դպրեվանեցիներուն հետաքրքրութեան դաշտը եւ զարգացնել անոնց ստեղծագործ միտքը, ինչպէս նաեւ անդրադառնալ անոնց առօրեայ կեանքին:
Դպրեվանքը անդամ է Միջին Արեւելքի Աստուածաբանական Դպրոցներու Միութեան, որ կ'երաշխաւորէ Դպրեվանեցիներուն միջ-եկեղեցական շարժումին մասնակցութիւնը:
Դպրեվանքին Առաքելութիւնը
Դպրեվանքը 1930-էն առ այսօր, Հայ ժողովուրդի ծառայութեան բագինին նուիրաբերած է երեսուն տասնեակէ աւելի ուսուցիչ-մտաւորականներ, հարիւր յիսունէ աւելի քահանաներ, հարիւր եւ աւելի կուսակրօն Քահանաներ, Եպիսկոպոսներ եւ Արքեպիսկոպոսներ, ինչպէս նաեւ Կաթողիկոսներու ընտրանի մը:
Սիսէն մինչեւ Անթիլիաս, ապա Պիքֆայա, բազմամեայ վաստակ ունի ժողովուրդի ծառայութեան ասպարէզներէն ներս:
Հայ ժողովուրդի պատմութեան ընթացքին Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւնն ու Դպրեվանքը եղած են ծառայութեան, գիտութեան, կրթութեան եւ լուսաւորութեան կեդրոն մը, ուր ուսում ստացած են ընտրեալներու փաղանգներ դառնալով Հայ իրականութեան կրօնական եւ ազգային ռահվիրաները:
Դպրեվանքը սոսկ վանք մը չէ, այլ հայ ազգին եւ հայութեան շունչով փոքրիկ հայրենիք մը՝ ովասիս մը, օտար ափերու մէջ գտնուող: Բարձրաբերդ ամրոց մըն է, ուր հայ ժողովուրդէն պատանիներ ու երիտասարդներ կու գան եւ ուսանողութեան ութամեայ շրջանին կը տաշուին եւ կը լծուին հայ ազգի ծառայութեան:
Դպրեվանքի Արմաշ երգչախումբը
Դպրեվանքը ունի իր «Արմաշ» երգչախումբը: Այս երգչախումբը տասնեակ տարիներու վաստակ ունի: Ան բազմաթիւ համերգներ տուած է, որ հիացուցած է հանդիսատեսը, անոնցմէ մէկն է Պոլսոյ մէջ տուած համերգը 2016-ին: Դպրեվանքը իր մշակութասէր ու մշակութապահպան ոգին կ'արտայայտէ, ժողովուրդին մօտ հայ երգի ու երաժշտութեան հանդէպ սէրը վառ պահելով՝ եկեղեցական ու հայրենասիրական երգերու նկատմամբ:
Տե՛ս նաեւ
ՀԱՍԿ Ամսաթերթ
Աղբիւրներ
Դպրեվանք
«Գլաձոր», տարեգիրք դպրեվանուց, Ժէ. տարի,Պիքֆայա, 2016
Տխրութիւն
Տխրութիւն, յուզումնական ցաւ մըն է, որ կրնայ կապուած ըլլալ կորուստի, յուսահատութեան, անօգնականութեան եւ վիշտի հետ։ Լացը յաճախ կը վկայէ մարդու մը տխուր ըլլալու վիճակը : Տխրութիւնը կարելի է դիտարկել որպէս տրամադրութեան ժամանակաւոր անկում։
Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Դպրեվանք
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Կիլիկիա
Տխրութիւն
Տխրութիւնը մէկն է վեց յոյզերէն` ուրախութեան, զայրոյթի, զարմանքի, վախի եւ զզուանքի : Տխրութեան հականիշն է ուրախութիւնը:
Տխրութեան Պատճառները
Իւրաքանչիւր յոյզ ունի իր բնական պատճառները։ Յոյզերու բանական պատճառ ըսելով կը հասկանանք այն պատճառները, որոնք միեւնոյնն են բոլորին համար անկախ մորթի գոյնէն, ցեղային ծագումէն, մշակոյթէն, կրթութենէն, ընկերա-տնտեսական նախադրեալներէն եւ այլն։ Նորութիւնը եւ փոփոխութիւնը հետաքրքրութեան համաշխարհային քրքրիչներ են։ Տխրութիւնը նոյնպէս ունի սեփական համաշխարհային քրքրիչները։
Ինչպէս ֆիզիքական այնպէս ալ հոգեբանական բաժանումը կամ հեռացումը կը համարուի տխրութեան առաւելագոյն տարածուած պատճառներէն մէկը։ Երբ մենք ստիպուած ենք լքել մեր ընտանիքը կամ սիրելի ընկերները՝ մենք կը զգանք տխրութիւն, սակայն մենք կրնանք ըլլալ բաժնուած կամ հոգեբանօրէն միայնակ նոյնիսկ ամբոխի մէջ։ Հոգեբանական մեկուսացումը կրնայ ունենալ տարբեր ձեւեր- հաղորդակցման անկարողութիւն, զգացումներու ճիշդ արտայայտման անկարողութիւն, ինչպէս նաեւ պատկանելութեան զգացողութեան բացակայութիւն։ Ամենաուժեղ վիշտը կրնայ առաջացնել մահը: Մտերիմ ընկերոջ կամ ընտանիքի անդամի մահը անդառնալի կորուստ է։ Մենք կը կորսնցնենք մարդ մը, որու հետ կապուած ենք ամուր կապերով, որու նուիրուած են մեր ժամանակին մեծ մասը, որու հետ կիսած ենք մեր ուրախութիւնն ու տխրութիւնը։ Այսպիսի կորուստը` ընկերական, սիրային յարաբերութիւններու մեզ մօտ կ'առաջացնեն վիշտ։
Տխրութեան միմիկական արտայայտումը
Ակնյայտ է սակայն, որ տխրութիւնը երբեմն մեր դէմքին վրայ չ'երեւիր այնպէս, ինչպէս կը նկարագրուի։ Առաջին հերթին յոյզի ապրումը աւելի երկար կը տեւէ, քան յոյզի միմիկական արտայայտումը: Միմիկական արտայայտումը կրնայ տեւել վայրկեաններ, այնինչ ապրումը երկար է։ Երկրորդ պատճառը այն է, որ շատ մարդիկ կը փորձեն թաքցնել տխրութիւնը։ Նոյնիսկ այն ժամանակ, երբ չափէն աւելի տխուր են, անոնք կը փորձեն ժպտալ, դէմքին հանգիստ արտայայտութիւն տալ։
Արա Կիւրտէն
Կիւրտէն Արա (1925-1984), գրող եւ մանկավարժ։
Ծնած եւ մահացած է Իսթանպուլ։ Յաճախած է Վիենմական Մխիթարեան վարժարանը։ Վկայուած է Իսթանպուլի համալսարանի իրաւագիտութեան ճիւղէն։ Ուսուցչագործած է Եսայեան եւ Սամաթիոյ Անարատ Յղութիւն վարժարաններուն մէջ։ Աշխատակցուած է իսթանպութլահայ մամուլին՝ երգիծական ֆանթէզիներով։ Ունի անտիպ թատերգութիւններ եւ թատերական թարգմանութիւններ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայեր
Ռանչպարների Կանչը
Աշխատութիւնը
«Ռանչպաչների Կանչը», միահատոր առասպելանման վաւերագրութիւն․ տպագրուեցաւ Երեւան 1984թ․, հեղինակ՝ Խաչիկ Դաշտենց։ «Ռանչպաչների Կանչը»-ը վիպականացուած ժամանակագրութիւն ու յուշագրութիւն մըն է 19-րդ դարու վերջաւորութեան եւ 20-րդ դարասկիզբին Սասնոյ հայ շինականների կեանքին եւ հայ ազատագրական շարժման։  Դաշտենց վիպասանութեան յառաջաբանին մէջ, գրուած 10 Օգոստոս, 1972-ին, հանդէս կու գայ հետեւեալ խօսքերով․-
․․․Նոր վէպի համար օգտագործել եմ մայր հայրենիքում եւ սփիւռքում լոյս տեսած որոշ յուշագրութիւններ, ականատեսների վկայութիւններ եւ պատմական ու աշխարհագրական աշխատութիւններ, դրանցից իբրեւ ատաղձ ընտրելով բացառապէս այն դրուագները կամ եղելութիւնները, որոնք առնչւում են իմ ընտրած նիւթին։ ․․․
1963-ի Յունիս 2-ին Ներքին Թալին գիւղում ես հանդիպեցի Խոդեդան վէպիս հերոսներից մէկին՝ Գոմսա Մելիքի կնոջը։ Նա ասաց․ «Մելիք հարիր (հարիւր) տարեկան կեղնէր, որ մեռաւ։ Թալինու բժիշկ մէկ օր Մելիքին տեսնելով ասաց․ «Մելիք ջան, դու քու ուժից ես էսքան երկար ապրել։  Չաթալ օսկոր կայ քու սրտի մէջ ու չորս պլոճիկ։»
Իմ այս վէպը իրենց սրտի մէջ «չաթալ օսկոր» եւ «չորս պլոճիկ» ունեցող սերնդի մասին է։
Այդպիսի սերունդ եղաւ, այդպիսի սերունդ դժւար թէ կրկնւի։ ․․․
Ճաչնանք վիպասանութիւնը
«Ռանչպարների Կանչը» վիպասանութիւնը առասպելանման վաւերագրութիւն մըն է, տրուած Խաչիկ Դաշտենցի իւրայատուկ քնարերգական ոճով։ Անոր երեք մասերը, իրենց ենթաբաժանումներով, կ՛ընդգրկեն յաջորդաբար՝ Տարօնի ազատագրական շարժումը իր սկզբնական շրջանէն մինչեւ Ա․ Համաշխարհային Պատերազմի ծագումը․ Պատերազմէն մինչեւ 1920-ական բախտորոշ թուականներն ու Անդրանիկ զօրավարի մեկնումը Հայաստանի Հանրապետութենէն․ դրուագներ՝ սփիւռքէն, հալածանքի օրերէն, ներգաղթէն՝ 1922թ․ մինչեւ Խրուջովի օրերը։
Հետաքրքրական են աշխարհագրական մանրամասն տեղեկութիւնները․ եղերերգական ոճը՝ սասունցիներուն եւ ֆէտայիներուն բանաստեղծական նկարագրման, հայրենիքին ու Սասունի հանդէպ կարօտին։
Վիպասանութեան դէմքերը, հերոսները
Վիպասանութեան դէմքերը՝ ֆետայիներ, ուսուցիչներ, գործիչներ, գիւղացիներ, շինականներ․ բոլորը իրական մարդիկ, կը հերոսանան, կ՛առասպելանան։ Վերջաւորութեան բոլորը կը շաղկապուին անվերջ օղակի մը։ Խաչիկ Դաշտենցի տեսլականը կ՛իրականանայ․ նորահաս սերունդի նո՛ր «Խենթ»երը, Սերոբները, Գէորգներն են, որոնք ափիբերան այս առասպելացած հերոսներու կեանքէն, քաջագործութիւններէն պիտի անմահացնեն անոնց կէս ձգած գործը․․․։
Աղբիւրներ
«Ռանչպաչների Կանչը», Խաչիկ Դաշտենց, տպգր․ 1984, Երեւան
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Վէպեր
Մարսի Խաբէութիւնը
Մարսի խաբէութիւն (Mars hoax), Ելեկտրոնային նամակ ով տարածուած 2003 թուականի խաբէութիւն։ Նամակը կը պնդէր, որ 27 Օգոստոս 2003-ին Մարս ը անզէն աչքով աւելի մեծ կ՛երեւի, քան Լուսին ը։ Հետագային 2005 թուականէն մինչեւ 2016 թուականը, այս խաբէութիւնը բազմացած եւ տարածուած է տարբեր միջոցներով, հիմնականօրէն ընկերային ցանցերով։ Հիմքին մէջ ինկած է նախնական հաղորդագրութեան սխալ եւ չափազանցուած ընկալում, ուր կ՛ըսուէր, որ 2003 թուականին Մարսի եւ Լուսնի միջեւ հեռաւորութիւնը կազմելու է 55.758.006 քմ., որ Ք.Ա. 24 Սեպտեմբեր 55617-էն սկսեալ ամենափոքր հեռաւորութիւնն է։ Ք.Ա. 55617 թուականին երկու երկնային մարմիններու միջեւ տարածութիւնը եղած է 55.718.000 քմ։
Նախապատմութիւն
Մարսի եւ Լուսնի ձուածրաձեւ ուղեծրերը Արեգակ ի շուրջը կը գտնուին գրեթէ նոյն հարթութեան վրայ։ Երկու մարմիններու միջեւ տարածութիւնը կը փոփոխուի անոնց դիրքին համաձայն։ Ամենամօտը կ՛ըլլան դիմակայութեան ժամանակ, ամենահեռուն, երբ կը գտնուին Արեգակի հակառակ կողմերը։ Տուեալ նուազագոյն եւ առաւելագոյն դիրքերը կապ ունին անոնց ուղեծրերուն գրաւած դիրքով եւ կը դիտուին ամէն 780 օրը մէկ։ 2003 թուականին Մարսը Երկրի հանդէպ ամենամօտիկ դիրքին եղած է սկսած Ք.Ա. 55617 թուականէն։ Մոլորակներու նման մօտենալ հնարաւոր կ՛ըլլայ դիտել միայն 2287 թուականին կամ աւելի ուշ։ Յաջորդ նման մօտեցումը եղած է 2005 թուականին, որու ժամանակ 2003 թուականի համեմատ հեռաւորութիւնը 25 % աւելին եղած է եւ բնականաբար Մարսն ալ աւելի փոքր երեւցած է։ Աստղային մեծութիւն ը կազմած է −2.3, այսինքն մօտ, 60 %-ով աւելի քիչ, քան 2003 թուականին ։
Խաբէութեան յառաջացումը
Գիտական տեսակէտէն պարզ է, որ բնական պայմաններուն մէջ երկինքին մէջ միայն կէտ մը երեւցող Մարսը չի կրնար յանկարծ աւելի մեծ երեւիլ, քան Լուսինը։ Եթէ Մարսը այնքան մօտենայ, որ երեւի նշուած չափին, ապա անոր ձգողական ուժը աղէտի կը յանգեցնէ։ Մարսը Լուսինէն մօտ երկու անգամ մեծ տրամաչափ ունի։ Կը նշանակէ նշուած չափով երեւնալու համար ան պէտք է յայտնուի Լուսինէն երկու անգամ հեռու։ Նման հեռաւորութեան վրայ, Լուսինէն ինը անգամ մեծ զանգուած ունեցող Մարսը Երկրի վրայ կ՛ազդէր Լուսինէն երկու անգամ ուժեղ։
Կրկնակի յայտնուիլը
2003 թուականէն ետք խաբէութիւնը յայտնուած է բազմաթիւ անգամ եւ միշտ գուժած է Երկրի եւ Մարսի աղիտալի մօտեցումը։ Բոլոր դէպքերուն մէջ այս պնդումները սխալ են։ Յաջորդ մօտեցումները կը դիտուին 2018 եւ 2035 թուականներուն ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Մարս մոլորակ Ստորոգութիւն:Գիտական խաբէութիւններ
Յարութիւն Պ․ Խալիպեանց
Յարութիւն Պ․ Խալիպեանց (22 Փետրուար 1790, Նոր Նախիջեւան - 1871)
Ծնած է Նոր Նախիջեւանի մէջ 22 Փետրուար 1790-ին, իր պապն էր Յարութիւն Սպանդարեան, որ յետոյ կոչուեր է Խալիպեան։ 1760 թուականին՝ Յարութիւն աղա, Խրիմէն եկած է Ագուլիս քաղաքին քովերը՝ գիւղ մը։ Խրիմի այդ քաղաքը Թէոդոսիա, իր բնակութիւնը հաստատելով, տեղւոյն Անեցի ժողովուրդին հետ մտերմացեր եւ մեծ յարգանք ու պատիւ ստացեր էր, երբ Խրիմի հայերը Նոր Նախիջեւան գաղթել կ'ուզեն 1777-ին, ժողովուրդը զինք պատգամաւոր կ'ընտրէ, որ երթայ Ազովի կողմերը՝ բնակութեան համար յարմար տեղ մը ընտրելու։
Այդ գործը յաջողութեամբ աւարտելով դարձեալ ժողովրդին խնդրանքով Փեթերսպուրկ գացեր է, ուր՝ Նախիջեւան գացող հայերուն համար «Կատարինէ կայսրուհի»էն ընդուներ է պարգեւագիր մը, որուն առանձնաշնորհումները երկար ատեն վայելեցին Նախիջեւանի հայերը։
Յարութիւն աղա Փեթերսպուրկի մէջ կը մահուան, իր որդին Պօղոս Խալիպեան նախիջեւան գացող ժողովրդեան գլխաւորներէն ըլլալով, մեծամեծ օգնութիւններ կ'ընէ ժողովուրդին ու Ռուս տէրութեան կողմէն ալ աստիճանի արժանանալով կը մահուան , տղայ հասակին մէջ, որբ թողնելով Յարութիւն Խալիպեան իշխանը։
Յարութիւն իր նախնական կրթութիւնը կը ստանայ կոստանդնուպոլսեցի Յովհաննէս վարժապետէն, իր ընկերներուն մէջ ամէնէն յառաջադէմը կ'ըլլայ, այնպէս որ երկու տարուան մէջ կը սովրի քերականութիւն եւ ճարտասանութիւն։ Ամուսնացած է 1815-ին, փեսայանալով Նախիջեւանցի Օտապաշեան Գէորգի։
Խալիպեան Յարութիւն իշխանը պարզ եւ համարձակ, միանգամայն խոհեմ ու խորագէտ բնաւորութեամբ, գործունեայ, հայրենասիրութեամբ սիրելի եւ պատկառելի եղած է թէ՛ քաղաքացիներուն եւ թէ՛ Տէրութեան նոյն ժամանակի քաղաքագէտներուն, որոնցմէ օգտուիլ ուզեր է, իր անձէն աւելի, ազգին պէտքերուն համար։ Իր իշխանութեան ժամանակ Նախիջեւանի ազատութիւնները եւ արըօնութիւնները անթերի պահպանել յաջողելով՝ քաղաքին մեծամեծ օգուտներ ըրած է։ Երկու անգամ նախիջեւանը կը պահանջէր՝ մօտաւորապէս 442 հազար ռուպլիէն աւելի, Խալիպեան այդ պարտքէն ազատելէն զատ նաեւ քաղաքին մէջ հաստատած է դեղարան, գաւառական դպրոց ու թղթատուն, ասկէ զատ դատական գործերուն լաւ ուղղութիւն մը տուած էր, որով 1844-ին՝ երբ կառավարութենէն քննիչ եկած է, գոհ մնալով, ի վարձ իր ծառայութիւններուն, Տէրութենէն ընդունած է անգամ մը թանկագին ժամացոյց, երկու անգամ ալ Ձարին կողմէ բարեհաճութեան նամակ։
Իր գործերուն մէջ ամէնէն նշանաւորն է երջանկայիշատակ Ներսէս Աշտարակեցի կաթողիկոսին հետ ունեցած մտերմութիւնը եւ իրեն յանձնուած ծանր պաշտօնը։
Ներսէս 1805 թուականէն մասնաւոր համակրանք ունեցաւ իշխանին վրայ, երբ ան պատանի՝ Յովհաննէս Վարժապետի քով կը սովրէր։ Ներսէս այն ատեն ծայրագոյն վարդապետ էր։
Յետոյ 1828-ին երբ առաջնորդական պաշտօնով Թիֆլիսէն «Քիշնեւ» կ'երթար, Նախիջեւանէն անցած ժամանակ դարձեալ մտերմացաւ Յարութիւն իշխանին հետ, իսկ 1842-ին սկսաւ անոր յանձնել վիճակին մէջ եղած եկեղեցական դրամները ժողովելու, ցրուած գումարները հաւաքելու ու իր քովը ամբողջը պահելու հոգը։
Տեսնելով այս գործին մէջ անոր ցոյց տուած եռանդն ու հաւատարմութիւնը, հետզհետէ այնքան աւելցուց անոր վրայ վստահութիւնը, որ վիճակին հոգեւորական դատարաններուն վերատեսուչ անուանեց, Կաթողիկոս ըլլալէն ետքն ալ, Մայր-Աթոռին գործակատար անուանեց զինքը։
Եկեղեցական ժողովներ
Եկեղեցական Ժողովներ
Հոգեւոր դասի ներկայացուցիչներու հաւաքներ՝ եկեղեցական, վարչական-կազմակերպչական, կանոնական, ծիսադաւանական, բարոյական, կարգապահական եւ այլ հարցեր քննելու համար։ Դաւանաստուածաբանական տեսակետէն ընդունուած է, որ եկեղեցական ժողովներուն, եպիսկոպոսներն ու վարդապետները կը հաւաքուին Սուրբ Հոգիին թելադրութեամբ եւ այն հաւատքով, որ որոշումները ընդունուած են Ս. Հոգիին առաջնորդութեամբ. «...Հաճելի թուեցաւ ե՛ւ Սուրբ Հոգիին եւ մեզի...» (Գործք 15.28), կ'ըսեն ժողովականները իրարու՝ հետեւելով առաքեալներուն օրինակին։
Եկեղեցական Ժողովներուն Երկու Խումբերը
Եկեղեցական ժողովները բաժնուած են երկու մեծ խումբերու՝ կանոնադիր եւ ոչ կանոնադիր։
Ժողովներուն Նշանակութիւնը
Ժողովներուն միջոցով եկեղեցական հարցեր վճռելը սկսած է առաքեալներուն ատեն, երբ անոնք հաւաքուած են Երուսաղէմի մէջ 51-ին եւ որոշած են թոյլ չտալ քրիստոնեաներուն կատարելու մովսիսական ծէսերը: Առաքեալներուն յաջորդները Բ. եւ Գ. դարերուն ընթացքին շարունակուած են նոյն շաւիղով եւ հարցերը ժողովով վճռած են։ Անոնք մասնաւոր տեղական ժողովներ գումարած են Պաղեստինի մէջ, Փոքր Ասիոյ, Հռոմի, Եդեսիոյ եւ Յունաստանի մէջ՝ Ս. Զատիկը միասին տօնելու վերաբերեալ, եւ 256-ին Կարթաքենի մէջ կրկնակնունքի հարցը որոշելու համար։ Այդ կարգը ընդհանրացած է քրիստոնեայ բոլոր ժողովուրդներուն մէջ, նոյնիսկ սահմանուած է, որ տարին երկու անգամ ժողովներ ընեն ամէնուր, եւ եկեղեցական հարցերը քննեն ու լուծեն իրենց միջոցով։
Եկեղեցական Ժողովները՝ Ըստ Նշանակութեան
Եկեղեցական ժողովը իրենց նշանակութեամբ եղած են երեք տեսակ՝ տեղական արտաքին, տեղական ազգային եւ տիեզերական ժողովներ։ Առաջին երկուքը կոչուած են նաեւ մասնաւոր ժողովներ։ Բոլոր տեղական արտաքին եւ տիեզերական ժողովները կանոնադիր ժողովներ են։ Տեղական արտաքին եկեղեցական ժողով, Ընդհանրական եկեղեցւոյ տեղական մասնաւոր ժողովներ, որոնք չեն հռչակուած տիեզերական, բայց ընդունած որոշումները ու կանոնները դուրս եկած են մէկ առանձին յատուկ աթոռի կամ թեմի շրջանակներէն եւ ստացած են համաքրիստոնէական նշանակութիւն։ Այդպէս էր մինչեւ Քաղկեդոնի ժողովը, երբ ընդհանրական եկեղեցին միասնական էր, չկային պառակտումներ, եւ յատուկ ժողովները ընդունած էին բոլոր քրիստոնեայ եկեղեցիները։ Այդպիսիք են Անկիւրիոյ (313-315), Նեոկեսարիոյ (314-315), Գանգրայի (340 կամ 370), Կեսարիոյ (Անտիոքի, 341), Սարդիկայի (344-347) եւ Լաւոդիկիոյ (365) ժողովները։ Հայ եկեղեցւոյ ընդունած այս վեց տեղական արտաքին ժողովները յիշուած են 1178-ին Հռոմկլայի ժողովին, Հայոց կաթողիկոս Գրիգոր Դ. Տղային գրութեան մէջ՝ ուղղուած ժողովականներուն։
Հռոմկլայի Ժողով
Տեղական 6 ժողովներու կանոնները առանձին կանոնախումբով մտած են «Կանոնագիրք Հայոցի»ն մէջ, եւ անոնք Հայ եկեղեցին կը համարեն  հայոց եկեղեցական իրաւունքի կարեւոր աղբիւր։ Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցին ընդունած է 7 մասնաւոր ժողով (նաեւ 256-ին Կարթաքենի ժողովը), իսկ յոյները ընդունած են 8 մասնաւոր ժողով (Կարթաքենի եւ 394-ին Կոստանդնուպոլսոյ ժողովները)։ Վաղ ժամանակներուն Կեսարիոյ մէջ եղած է արեւելեան եւ արեւմտեան եկեղեցիներու ժողով՝ Զատկուան տօնը կանոնաւորելու համար, բայց հոն կանոնները չեն սահմանուած։ Հռոմէացիները Տիոնիսիոս Կրտսերին՝ Զ. դարու սկիզբին, եւ Յովհան Սիխոլաստիկոս՝ Յունուար 565-էն լատիներէն թարգմանած եւ համասէր ժողովածուներու մէջ կային 10 ժողովներու կանոններ, որոնցմէ 4-ը՝ տիեզերական եւ 6-ը տեղական ժողովներ էին։ Հայերը նոյնը ընդունած են հետեւեալ փոփոխութեամբ. 4 տիեզերական ժողովէն դուրս ձգած են Քաղկեդոնինը, իսկ տեղական 6 ժողովէն՝ Անտիոքինը (անյայտ պատճառով), եւ անոր փոխարէն աւելցուցած՝ գոյութիւն չունեցող Կեսարիոյ ժողովը։ Տեղական, ազգային եկեղեցական ժողովները, քրիստոնէական որեւէ դաւանանքի պատկանող առանձին եկեղեցւոյ հոգեւորականութեան եւ աշխարհի դասի ներկայացուցիչներու հաւաքներ, ուր քննարկուած հարցերը եւ ընդունուած որոշումներն ու կանոնները դուրս չեն գար տուեալ եկեղեցւոյ հոգեւոր վարչատարածքային իրաւասութեան սահմաններէն։ Հայոց մէջ տեղական եկեղեցական ժողովներ, ըստ իրենց նշանակութեան եկեղեցական իրաւասութիւններու, եղած են եպիսկոպոսական (եպիսկոպոսաց) եւ ազգային-եկեղեցական։ Եպիսկոպոսական ժողովը Հայ եկեղեցւոյ կանոնադիր մարմինն է՝ նախագահութեամբ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսին։ Հինէն, ըստ առաքելական կանոնին, Հայաստանի մէջ եւս տարին երկու անգամ Հայոց կաթողիկոսը 12 եպիսկոպոսներով կը շրջի ամբողջ երկիրին մէջ՝ եպիսկոպոսական ժողով գումարելու եւ եկեղեցական կեանքին կարգ ու կանոն հաստատելու համար։ Իսկ եպիսկոպոսները Նաւասարդեան տօնին՝ Շահապիւանի մէջ, Ս. Կարապետի տօնին՝ Մուշի մէջ կը հաւաքուին տարին 1-2 անգամ՝ եկեղեցական-բարեկարգական հարցերով, եւ քննարկուածներէն կարեւորագոյնները կը ներկայացնեն Հայոց կաթողիկոսը վաւերացնելու կամ ազգային ժողովը հաւանութիւն տալու։ Սակայն հետագային նման ժողովներ աւելի քիչ կը գումարուին։
1956-ին
Նոր ժամանակներու ընթացքին կը յիշատակեն՝
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Եկեղեցական ժողովներ
Միքայէլ Մանուէլեան
Երեւանի «Սունդուկեան» թատրոնի հիմնադիրներէն է։ Գրած է պատմուածքներ եւ թատերախաղեր, որոնցմէ ծանօթ են «Հրաբուխը» եւ «Գործադուլը»։ Պարզ մարդոց կեանքն ու հոգեկան տագնապները արտայայտող գործեր են։
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Մի­­քայիլ Մուշֆի­­գ
Միքայիլ Մուշֆիգ, ազպէյճանցի բանաստեղծ։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պաքու, 1908-ին, թաթերու ընտա­նիքի մէջ։ Փոքր տարիքին որբա­նալով մեծցած է բարեկամնե­րու մօտ։