cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ռընէ Լեւոնեան
Աջակցութիւն Ֆրանսայի Մէջ Ստեղծելու ՀՀ Դեսպանատուն Եւ Ղեկավարի Պաշտօններ
Հարկ է նշել, որ Վեր. դոկտոր Ռընէ Լեւոնեան օգտագործեց ֆրանսական հասարակական եւ քաղաքական շրջանակներու հետ իր լայն կապերը, գիտելիքներն ու փորձառութիւնը՝ ի օգուտ դեսպանատան աշխատանքներու ձեւաւորման, հաստատման եւ ծաւալման: Սիրով համագործակցեցաւ այնպիսի դիւանագետներու հետ, ինչպէս Վահան Տեր-Ղեւոնդեանը, Ալեքսան Յարութիւնեանը, Վիգէն Չիթեչեանը, Վահան Փափազեանը...
ՀՀ առաջին նախագահ Լեւոն Տեր-Պետրոսեանի եւ Ֆրանսայի նախագահ Ֆրանսուա Միթերանի հանդիպման պատրաստման փուլին մասնակցութիւն
Այդ փոքր ժամանակահատուածին պատիւ ունեցաւ մասնակցելու Հայաստանի պետական եւ կառավարական բարձրաստիճան հիւրերու Ֆրանսա այցելութիւններու եւ անոնց Ֆրանսայի պետութեան եւ կառավարութեան անդամներու հետ հանդիպումներու կազմակերպմանը: Մասնակցեցաւ ՀՀ առաջին նախագահ Լեւոն Տեր-Պետրոսեանի եւ Ֆրանսայի նախագահ Ֆրանսուա Միթերանի հանդիպման պատրաստման փուլին եւ ներկայ եղաւ Ելիսեան պալատին մէջ հանդիպմանը:
ԼՂՀ-ի պաշտպանութեան կոմիտէի նախագահ Ռոպերթ Քոչարեանի առաջին մամուլի ասուլիսը Փարիզի մէջ
Այդ տարիներուն Վեր. դոկտոր Ռընէ Լեւոնեան պատրաստած եւ ղեկավարած է ԼՂՀ-ի պաշտպանութեան կոմիտէի նախագահ Ռոպերթ Քոչարեանի առաջին մամուլի ասուլիսը Փարիզի մէջ։ ԼՂՀ-ի անկախութեան երկրորդ տարեդարձին նուիրուած պաշտօնական հանդէսին, որ տեղի ունեցաւ Փարիզի Սէն Ճէյմս հիւրանոցին մէջ, որպէս արարողութեան ղեկավար, ընկերակցեցաւ Ռոբերտ Քոչարյան Ռոպերթ Քոչարեանին:
Հայ Աւետարանական համաշխարհային խորհուրդի ներկայացուցիչ
1994 – 2011 թթ. նշանակուած է Հայ Աւետարանական համաշխարհային խորհուրդի ներկայացուցիչ եւ ստանձնած է Ամերիկայի Հայ Աւետարանչական ընկերակցութեան եւ Ֆրանսայի «Յոյս Հայաստանի համար» կազմակերպութիւններու ծրագիրներու ընդհանուր ղեկավարի պաշտօնը Հայաստանի մէջ։ Պետք է ըսել, որ 1981-էն իվեր բազմիցս անգամ եղած է Հայաստան, եւ Հայ Աւետարանական համայնքներու կողմէն իր այս պաշտօններուն նշանակուիլը համարուեցաւ դեպքէրու տրամաբանական զարգացման արդիւնք:
ԼՂՀ արտաքին գործերի նախարարի եւ ՀՀ նախագահի աշխատակազմի խորհրդատու
Վեր. դոկտոր Ռընէ Լեւոնեան եղած է 1995 - 1997 թթ. ԼՂՀ արտաքին գործերի նախարարի խորհրդատու: 1998 - 2001 թթ. եղած է ՀՀ նախագահի աշխատակազմի խորհրդատու:
Ֆրանսայի Աստուածաշնչային ընկերութեան քարտուղար
Վեր. դոկտոր Ռընէ Լեւոնեան նշանակուած է 2011 – 2012 թթ. Ֆրանսայի Աստուածաշնչային ընկերութեան քարտուղար:
Հայ Աւետարանչական ընկերակցութեան ներկայացուցիչ եւ միութեան նախագահ Եւրասիա
2012 թուականէն մինչեւ օրս Հայ Աւետարանական համաշխարհային խորհուրդի եւ Ամերիկայի Հայ Աւետարանչական ընկերակցութեան ներկայացուցիչն է Եւրասիայի մէջ։ Նաեւ, Եւրասիայի Հայ Աւետարանական եկեղեցիներու միութեան նախագահն է:
Պատուաւոր Քաղաքացի կոչում
1999-ին արժանացած է Սպիտակ քաղաքի «Պատուաւոր քաղաքացի» կոչմանը:
Տես նաեւ
Հայ Աւետարանական Եկեղեցի
Հայ աւետարանական եկեղեցու Հիւսիսային Ամերիկայի համայնք
Մոլեռանդութիւն
Մոլեռանդութիւն (յունարէն.՝ Φανατισμός, լատիներէն՝ fanatismus — լատիներէն՝ fanaticus-էն, «մոլեռանդ» — լատիներէն՝ fanum-էն «տաճար» ) կոյր, համոզումի ծայրայեղութիւն, յատկապէս կրօնա-փիլիսոփայական շրջանին, ազգային եւ քաղաքական ոլորտներուն մէջ: Ծայրայեղութեան հասած կապուածութիւն որոշ գաղափարներու, հաւատալիքներու կամ տեսակէտներու, սովորաբար կը համադրուին օտար հայեացքներու եւ համոզումներու անհանդուրժողականութեան հետ։ Անձնական համոզումներու ընկալման քննադատութեան բացակայութիւն։ Մոլեռանդ մարդ (ուղիղ եւ փոխաբերական իմաստներով)։
Մոլեռանդութեան Ընկալումները
Մոլեռանդութիւնը, ինչպէս յուզական արտայայտութիւնը, կը բնութագրուի չափէն դուրս մղումով, ոգեւորութեամբ, մոլեգնութեամբ, իր (աւելի յաճախ ծայրահեղ կրօնական կամ քաղաքական) համոզումներու կոյր հաւատքով, անձնական պաշտամունքի եւ իր հետեւորդներուն, «յանձինս իրեն», առաւելութեամբ եւ բացառիկութեամբ։
Ըստ ամերիկացի փիլիսոփայ Ճորճ Սանթայանայի՝ «Մոլեռանդութեան էութիւնը կը կայանայ ջանքերու կրկնապատկման մէջ, երբ մոռցուած է նպատակը». ըստ Ուինսթըն Չըրչիլի՝ «Մոլեռանդը ան է, որ ի վիճակի չէ փոխել իր որոշումը եւ երբեք չի փոխեր թեման»։ Այս երկու բնորոշումներն ալ կը նախատեսեն ծայրայեղ խիստ պահանջներու ներկայացման եւ անհանդուրժողականութիւն որեւէ շեղումներու հանդէպ։
Մոլեռանդին եւ երկրպագուին տարբերութիւնը այն է, որ մոլեռանդին վարքը կը դիտարկուի որպէս ընդունուած ընկերային վիճակներու խախտում այն պարագային, երբ երկրպագուն այդ վիճակները չի խախտեր (հակառակ անոր, որ վարքը կարելի է տարօրինակ թուիլ) ։ Երկրպագուները եւ մոլեռանդները կը միաւորէ զիրենք կլանող ցանկութիւնը, սէրը այս կամ այն գործունէութեան ոլորտին, զբաղումին, հակուածութեան, ինչպէս նաեւ մարդու նկատմամբ։
Այսպէս կոչուած տարօրինակ մարդիկ մոլեռանդներէն կը տարբերին գաղափարներով, որոնց իրենք կը դաւանին ինչպէս նաեւ զբաղումներով, որոնցմով իրենք կը զբաղին, սովորաբար անվնաս են, բայց խիստ կը տարբերին համընդհանուր պատկերացումներէն կամ շրջապատող մարդոց կենսակերպին սովորական կեցուածքէն։ Իսկ այն ինչ կը վերաբերի մոլեռանդներուն, ապա իրենց երկրպագութեան առարկան կամ հետաքրքրութիւնները իրենք իրենցմով կրնան դիտարկուիլ որպէս «բնական», եւ միայն մոլեռանդութեան աստիճանը շրջապատողներուն կը թուի չափէն աւելի կամ «անբնական»։
Մոլեռանդութեան Դասակարգում
Մոլեռանդութեան միասնական դասակարգումը կը բացակայի։ Գոյութիւն ունեցող դասակարգումներուն մէջ ալ կ'օգտագործուին համակարգման տարբեր սկզբունքներ եւ անոնցմէ իւրաքանչիւրը կը գործածուի հետազօտութեան նպատակէն մեկնելով։
Ֆրանց Ֆինք
Ֆրանց Նիքոլաուս Ֆինք (, 26 Յունիս 1867, Քրեֆըլտ, Գերմանիա - 4 Մայիս 1910, Պերլին, Գերմանիա), ան գերմանացի լեզուաբան, հայագէտ եւ բանասիրական գիտութիւններու ուսուցիչ մըն է (1895)։
Ֆինքը տիրապետած է Հայերէն լեզուին (գրաբար ին եւ աշխարհաբար ին)։ Ան հիմնադրած է (Zeit- schrift fiir armenische Philologiei, 1901-1904) պարբերականը, եւ հայերէն լեզուէն թարգմանած է հայ գրողներու տարբեր գործերը գերմաներէն ի։ Անոր «Հայերէնի նոր գրական լեզուի դասագիրքը» (1902, համահեղինակ՝ Ստեփան Կանայեան) եւրոպական լեզուներով գրուած արեւելահայերէն ի առաջին ձեռնարկն է։
Ֆրանց Ֆինքը մանրամասնօրէն նկարագրած եւ հրատարակած է 15 ձեռագիրներ (Աբգար Յարութիւն Յովհաննիսեանի հետ) եւ շարականներու երկու ժողովածուներ (Յակոբ Մանանտեան ի եւ Ե․ Լ․ Տէանճեցեանի հետ) եւ կազմած է համալսարանի գրադարանին հայերէն բաժնին 104 ձեռագիրներու ցուցակը։ 1907 թուականին լոյս տեսած է անոր «Ուսումնասիրութիւն հայկական գնչուերէնու մասին» աշխատութիւնը՝ ուր ցոյց տուած է հայերէնի հնչիւնական եւ բառային եւ քերականական ազդեցութիւնները։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Գերմանացի լեզուաբաններ Ստորոգութիւն:Գերմանացի հայագէտներ Ստորոգութիւն:Բանասիրական գիտութիւնների ուսուցիչ Ստորոգութիւն:26 Յունիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:4 Մայիսի մահացածներ
Վազգէն Եսայեան
Վազգէն Եսայեան  (1908, Էրզրում-Կարին - Մարտ 1978, Աթէնք, Յունաստան), բանաստեղծ, արձակագիր եւ հրապարակագիր ։
Կրթութիւն
Նախնական ու Միջնակարգի կրթութիւնը կը ստանայ Պոլիս։ Փոքր Ասիոյ աղէտի օրերուն, կը գտնուի Յունաստան, Սիրոս կղզին։ Հոն կը շարունակէ իր ուսումը Ֆրանսական Քոլէճին մէջ, ուր կը սորվի նաեւ յունարէն լեզուն։ 1926-ին Աթէնք կը հաստատուի։
Կեանք ու գործունէութիւն
Հոգիով-սրտող ծնած բանաստեղծ, կը սերտէ Հայ Գրականութիւնը։ Կեանքի պայմաններն ու օրուան պահանջները զայն կը նետեն լրագրութեան գիրկը իբրեւ գրական աշխատող «Նոր Օր» օրաթերթ ին։ Միաժամանակ կը յայտնաբերուին բանաստեղծի իր շնորհքն ու տաղանդը։ Կը ձեռնարկէ կամ իր մասնակցութիւնը կը բերէ քերթուածներով «Հրազդան», «Արեւագալ» եւ «Գրաբեր» (յաջորդաբար թիւեր՝290,81,135) գրական հանդէսներուն, ինչպէս նաեւ «Նոր Օր» օրաթերթին մէջ։
Հմուտ յունագէտ ինք, յոյն բանաստեղծ Քուլիս Ալէփիսին հետ կը ձեռնարկեն բացառիկ յաջողութեամբ հայ բանաստեղծներու բազմաթիւ քերթուածներու յունարէն թարգմանութեան, որ լոյս կը տեսնէ «Արմենիքի Մուսա» անունով։
«Արմենիքի մուսա»-ն կը բովանդակէ` Դանիէլ Վարուժանի, Աւետիս Ահարոնեանի, Պետրոս Դուրեանի, Վահան Թէքէեանի, Գէորգ Կառվարենցի, Քամառ Գաթիպայի, Մատթէոս Զարիֆեանի, Եղիշէ արք. Դուրեանի, Արշակ Չոպանեանի, Մեծարենցի եւ ուրիշ գրողներու ստեղծագործութիւններու թարգմանութիւններ: Յոյն հանրութիւնն ու մտաւորականութիւնը առաջին անգամ կը ճանչնան հայ բանաստեղծութիւնը։ Գիրքը լայն ընդունելութիւն կը գտնէ հելլէն մտաւորականութեան մէջ։ Այնուհետեւ նոր յաւելումներով եւ յոյն գրողներու խանդավառ գնահատականներով, կ՛արժանանայ երկու տպագրութիւններու եւս։ Ինքն ալ կը թարգմանէ յոյն բանաստեղծներու գործերէն հատընտիրներ, սքանչելի հարազատութեամբ եւ կը հրապարակէ «Հելլէնական Քնար» անունով հատորին մէջ։
Բ․ Համաշխարհային պատերազմին տարիներուն գերմանական գրաւման ծանր շրջանին, «Նոր Օր» օրաթերթը կը փակուի, երբ կանգ կ՛առնէ բոլոր օտարալեզու թերթերու հրատարակութիւնը: Յունաստանի վերանկախացման առաջին օրերէն իսկ, 25 Փետրուար 1945-ին կը վերահրատարակուի «Ազատ Օր» անունով․ Վազգէն Եսայեան հիմնադիրներէն է ու մաս կը կազմէ խմբագրական կամզմին։ 1950-ի Ապրիլին, կը ստանձնէ անոր խմբագրութիւնը ( «Ազատ Օր» - «Պատմական անդրադարձ»ի ստորեւ, 7-րդ նկար Վազգէն Եսայեան խմբագրատան մէջ․․․)։ Իր անսահման բծախնդրութիւնը եւ անդադար աշխատանքը կը մաշեցնեն սիրտը, ու բժիշկներուն թելադրութեամբ 1975-ին  հանգստեան կը կոչուի, ու 1978-ին Մարտ ամսուան վերջին շաբաթը կը մահանայ։
Անտիպ մնացած են երկու բանաստեղծական շարք, առաւել թարգմանութիւններ օտար բանաստեղծութիւններէ եւ արձակագրութիւններէ։
Յետ մահու, 2016թ․ «Արմենիքի Մուսա»ն կը վերահրատարակուի, չորրորդ անգամ ըլլալով, «Արմենիքա» պարբերաթերթին կողմէ։
Նմուշներ իր բանաստեղծութիւններէն
Իմ երգերս
Իմ երգերս, պարզ դաշտային
Ծաղիկներ են, հեզ ու խոնարհ․
Չունի՜ն թովիչ բոյրեր, չունի՜ն
Ակնախըտիղ երանգներ վառ։
Էլտա Կրին
Էլտա Կրին
Վազգէն Եսայեան
Նմուշներ իր բանաստեղծութիւններէն
Բայց, անոնց վրա՛յ տարիներո՜վ
Էլտա Կրին
Էլտա Կրին (կամ՝ Էլդա Գրին, Էլտա Աշոտի Գրիգորեան, ) հայ գրող, հոգեբան, համալսարանի դասախօս եւ իրաւաբան:
Սքաութ Թիւֆէնքճեան
Սքաութ Թիւֆէնքճեան (3 Նոյեմբեր, 1977, Պոսթըն, ԱՄՆ) Ամերիկահայ նկարա-լրագրող է, Պրուքլին, Նիւ Եորք: Ան ճանչցուած է ԱՄՆ Նախագահ Պարաք Օպամայի նախագահական ընտրապայքարի ընթացքին իր նկարած նկարներով: Անոր գործերը յաճախ կ'անդրադառնան հայկակն սփիւռքի կեանքին:
Էլտա Կրին
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1928 թվականին, Թիֆլիս (Վրաստան), մտաւորական ընտանիքի մէջ։ Հայրը՝ Աշոտ Դաւիթ Գրիգորեանը, իր յեղափոխական Կրին ծածկանունով է դստեր արձանագրեր ծննդեան վկայականին մէջ։ Էլդա Կրինի մանկութեան և ուսումնառութեան առաջին տարիները անցեր են Մոսկուայի մէջ։ 1937 թուականին անոր հօրը, որը Նաւթի համամիութենական գիտահետազօտական ինսդիդուտի տնօրէնն էր, քաղաքական պարճառներով ձերբակալեուր և աքսորեր են Կոլիմա։ Ընտանիքը փոխադրուեր է Երևան։ Այստեղ Էլդա Կրինն ընդունոււեր է և աւարտեր Պուշկինի անոան դպրոցը, այնուհետև գերազանցությամբ՝ Ռուսական մանկավարժական ինսդիդուտի օտար լեզուներու ճիւղը՝ զուգահեռ աշխատելով հայկական հեռագրական գործակալութեւան մէջ որպէս թղթակից։ Ասպիրանդուրան աարտեր է Մոսկուայի մէջ, ուր 1955 թվականին պաշտպաներ է թեկնածուական թեզ հոգելեզրաբանութեան գծով։ Նոյն թւակաէն հոգեբանութիւն է դասաւանդեր է Երևանի պետական համալսարանին մէջ որպէս հոգեբանութեան փրոֆեսէօր։ ե1968 թուականէն հանդիսացեր է դատահոգեբանական փորձաքննութան հիմնադիրը Հայաստանի մէջ, նոյն թուականէն աշխատեր է որպէս Կրին ծնած է Թիֆլիս, Վրաստան: 1943 թուականէն 1947, ան ուսանած է Օտար Լեզուներու Բաժանմունքէն ներս՝ Երեւանի Ռուսական Մանկավարժական Ինսդիդուտ: Ան հրատարակած է 10 կարճ պատմուածքներու գիրքեր: 2010 թուականին հրատարակեց «Ձեռքերը» գիրքը 35 տարբեր լեզուներով, ներառեալ Իսլանտերէն, Չինարէն, Ճափոներէն, Հնդկերէն, Եբրայերէն, եւլն: Արաբերէնի թարգմանուեցաւ բանաստեղծ Յարութ Վարդանեանի կողմէ:
Վազգէն Եսայեան
Նմուշներ իր բանաստեղծութիւններէն
Դողացեր է սի՛րտըս պարման
Սքաութ Թիւֆէնքճեան
կեանք եւ ուսում
Թիւֆէնքճեան ծնած է Պոսթըն, Մասըչուսէթս, հայրը Ամերիկահայ փաստաբան՝ Ալընը եւ Իրլանտա-Ամերիկացի մայր մը՝ Պէթի: Ան հասակ նետած է Ուիթմըն շրջանին մէջ, Մասըչուսէթս:
Էլտա Կրին
Կենսագրութիւն
Գործունէութիւն
1972 թվականէն Մոսկուայէն ստացեր է տոքտորականը՝ գրելով սոցիալ-հոգեբանական ոլորտին առնչուող իր թեզը։ Շուրջ 140 գիտական աշխատանքներու հեղինակ է, որոնցմէ է նաև դասագրքերու ու ձեռնարկներու, որոնք, մասնաւորապէս իրաւաբանական հոգեբանութեան ոլորտինմէջ, հանրապետութեան մէջ առաջինն են։ 2004 թուականէն ՀՀ մանկավարժա-հոգեբանական ակադեմիայի իսկական անդամ է։ Ընդգրկուած է աշխոյժ հասարակական գործունէութեան մէջ, ՀՀ նախագահին կից ներման յանձնաժոողվի անդամ էր։ Մաս կազմած է նաև քանի մը այլ յանձնաժողովներու մէջ։ Էլդա Կրինն այդ բոլորին զուգահեռ կը գրէ նաև հայերէն և ռուսերէն պատմուածքներ (սկսած 1957 թվականէն), որոնք հրատարակուեր են հանրապետութեան և արտերկրի տարբեր թերթերուն, ամսագրերուն և ժողովածուներուն մէջ։ Անոր ստեղծագործութիւնները թարգմանուեր են աշխարհի զանազան լեզուներով։
Սքաութ Թիւֆէնքճեան
կեանք եւ ուսում
Ստացած է Պսակաւոր վկայականը քաղաքագիտութեան ոլորտին մէջ Եէյլ Համալսարանէն, 2000 թուականին:
Վազգէն Եսայեան
Նմուշներ իր բանաստեղծութիւններէն
Եւ սընուցեր զանոնք սիրո՜վ՝
Խաշ
Խաշ, ջրիկ տաք ապուր։ Կ՛ուտեն միայն տաք։ Հայկական աւանդական ուտեստներէն մէկը, որ տարածուած է Կովկասի եւ Անդրկովկասի մէջ ու մեծ հաւանականութեամբ ունեցած է արարողական բնոյթ։ Ի սկզբանէ եղած է աղքատներու սնունդ։
1747 թուական
1747 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 47րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1747 ծնունդներ
Խաշ
Բաղադրութիւն
Խաշի պատրաստման մէջ կ՛օգտագործուին տաւարի ոտքեր (ինչպէս նաեւ խոզի, ոչխարի կամ նոյնիսկ հաւի), փորոք, սխտոր, աղ եւ կանաչի։ Մասերը մաքրելէն եւ լուալէն ետք (Հայաստանի մէջ աւանդաբար կը դնեն 10-12 ժամով հոսող ջուրի տակ), այն կը խաշեն 6-8 ժամ։ Սխտորը, աղն ու կանաչին կը մատուցուին սեղանին՝ կերակուրը համեմելու նպատակով։
1747 թուական
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1747 մահեր
Խաշ
Աւանդութիւն
Խաշը աւանդաբար կ՛ուտեն առաւօտ շուտ՝ առատ կերուխումի յաջորդ օրը, մինչեւ նախաճաշը կամ անոր փոխարէն։ Ուտեստին հետ կը մատուցուի ճզմուած սխտոր, աղ, կտրտած բողկ։ Խաշը կ՛ուտեն լաւաշի, բողկի եւ տարբեր տեսակի կանաչիներու հետ։ Հայաստանի որոշ շրջաններու մէջ այն կ՛ուտեն ձեռքերով՝ նախապէս անոր մէջ բրդելով չոր լաւաշ։ Պնակը կը ծածկեն լաւաշով եւ ուտելու ընթացքին բանալով փոքրիկ անկիւն, լաւաշի կտորով կը հանեն կերակուրը։ Խաշ եփելու նախապատրաստական արարողութիւնը ընդհանրապէս կը սկսի երեկոյեան, որպէսզի առաւօտ շուտ պատրաստ ըլլայ եւ հրամցուի։ Աւանդաբար խաշը կ՛ուտեն տարուան ցուրտ եղանակին՝ ձմրան:
1747 թուական
Մահեր
Ստորոգութիւն:1747
Խաշ
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ուտեստներ
Իշխան Ֆիլիփ, Էտինպրայի Դուքս
Էդինբուրգի դուքս Ֆիլիպ Մաունթբատենը, ծնվել է Հունաստանի եւ Դանիայի արքայազն Ֆիլիպը ՝ 1921 թվականի հունիսի 10-ին Մոն Ռեպոսում (Կորֆու) եւ մահացել է 2021 թվականի ապրիլի 9-ին Ուինձորում (Միացյալ Թագավորություն), Անգլիայի թագուհի Եղիսաբեթ Երկրորդի ամուսինն էր:
Վազգէն Եսայեան
Նմուշներ իր բանաստեղծութիւններէն
Կաթիլներովս ի՛ր իսկ արեան։
․․․․․․․․
Հոգիիս մէջ այս երազն ես կը կրեմ ամէն օր`
Յուզումներո՜վ, դողերո՜վ, սարսուռներո՜վ սրբազան,
Օր մը դառնալ վերըստին երդիքիդ տակ լիանդորր
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1908 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Էրզրում-Կարին ծնածներ Ստորոգութիւն:1978 մահեր Ստորոգութիւն:Մարտ մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ
Սքաութ Թիւֆէնքճեան
Ասպարեզ
2006 թուականէն 2008, ան հետեւած է Պարաք Օպամայի քայլերուն դէպի ԱՄՆի նախագահութիւն. երբ դեռ ան պարզապէս ԱՄՆի Ծերակուտական էր: Թիւֆէնքճեան նկարեց 12 հազարէ աւելի նկարներ այդ երկու տարուան ընթացքին: Ան հրատարակեց գիրք մը այդ նկարներէն ընտրուած հաւաքածոն ներկայացնող, վերնագրուած Այո Կրնանք՝ Պարաք Օպամայի Պատմական Նախագահական Ճանապարհը (անգլ՝ Yes We Can: Barack Obama's History-Making Presidential Campaign), հրատարակուած 2008 թուականի Դեկտեմբերին, որու առաջին 55,000 օրինակները ծախած էր հրատարակման թուականէն ամիս մը առաջ իսկ:
Անձնական կեանք
2010 թուականին, Թիւֆէնքճեան եւ Նէյթ Շէնքըն կ'ամուսնանան: Շէնքըն աւարտած է Եէյլ եւ Քըլամպիա համալսարաններէն, եւ նախկին լրագրող է:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայեր այբբենական կարգով
Ռիզէ
Պատմութիւն
Դեռ Յուստինիանոս Ա. կայսրի ժամանակ անուանուած է Ռիսոս։ Օսմանեան կայսրութեան ժամանակ կը մտնէր Տրապիզոնի վիլայէթի կազմին մէջ։]
Արտաքին յղումներ
Ռիզէ շրջանի պաշտօնական կայք
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ քաղաքներ Ստորոգութիւն:Ռիզէ նահանգ
Հերի Թրուման
Հերի Թրուման, Միացեալ Նահանգներու 33-րդ նախագահը, 1945-1953 թուականներ։ Նախ ծառայած է իբրեւ փոխնախագահ, ապա յաջորդած է Ֆրանքլին Ռուզվելթիին։ Ան ամբողջովին գործադրած է «Մարշալ» ծրագիրը` վերակառուցելու համար արեւմտեան Եւրոպայի տնտեսութիւնը, եւ հիմնած՝ «Թրուման գաղափարաբանութիւն»ը եւ «ՆԱԹՕ»ն:
Հերի Թրուման իր կեանքին մեծամասնութիւնը անցուցած է ելեւմտական, դրամական տագնապներու մէջ: Ան մեծցած է համեստ եկամուտով ընտանիքի մը մէջ: Տարիներու վատ ներդրումները եւ առեւտրական ձախող գործունէութիւնը զինք պարտքերու մէջ թաղած են, թէեւ ան յաջողած է սնանկութիւն յայտարարելու քայլին երբեք չդիմել:
Հերի Թրուման եւ իր կինը առողջապահական խնամքին առաջին ստացողներէն եղած են, որ այդ օրերուն իբրեւ օրէնք վաւերացուեցաւ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ամերիկայի Նախագահներ
Մարթին Լուտըր Քինկ
Կենսագրութիւն
Մ.Լ. Քինկը իր կրթութիւնը ստացած է Ատլանտայի Մորհաուս քոլէճին մէջ եւ զայն աւարտած 1948 թուականին, ապա (1951-ին) աստուածաբանութեան մէջ աստիճան ստացած է Փենսիլվանիոյ Չեսթըր քաղաքի Քրոզեր կրթօճախէն։ 1955-ին ստացած է փիլիսոփայութեան դոկտորի աստիճան Պոստոնի համալսարանէն։ 1954 ան դարձաւ Ալապամայի Մոնթկոմերի քաղաքի հոգեւորական, ուր ան գլխաւորեց ցեղային խտրականութեամբ ղեկավարուող հանրային փոխադրամիջոցներու զանգուածային պոյքոթը։ Մ.Լ. Քինգը համաամերիկեան հռչակ ձեռք բերաւ՝ կազմակերպելով եւ ղեկավարելով «Քրիստոնէական ղեկավարման հարաւային խորհրդաժողովը», խրախուսելով քաղաքական գործունէութեան ոչ բռնի ռազմավարութիւն, ինչպիսին էր 1963. «Դէպի Ուաշինկթըն Երթը»՝ սեւամորթներուն քաղաքացիական իրաւունքներ շնորհելու պահանջով։ 1965-էն սկսած Մ.Լ. Քինկի փորձերը՝ քաղաքական պայքարին մէջ ներառելու բոլոր ցեղերու ներկայացուցիչներուն ձախողեցան, եւ ան սպաննուեցաւ (ենթադրաբար՝ ծայրահեղականներու կողմէ) 1968 ապրիլի 4-ին, Մեմֆիսի մէջ։
Մարթին Լուտըր Քինկի Հռչակաւոր Ճառը՝ «Ես երազանք մը ունիմ»
«Ես երազանք մը ունիմ» (I have a dream) Մարթին Լուտըր Քինկի ամենայայտնի ճառին անուանումը, ուր ան ցոյց տուած է ապագայի մասին իր պատկերացումները, ուր սեւամորթներն ու սպիտակամորթները կրնան հաւասար իրաւունքներով ապրիլ։
Պատմութիւն
Մարթին Լուտըր Քինկը այս ճառով ելոյթ ունեցած է 28 Օգոստոս 1963-ին, Ապրահամ Լինքոլնի յուշահամալիրի աստիճաններէն, աշխատանքային հաւասար առիթներու եւ ազատութեան համար կատարուող Ուաշինկթընի քայլարշաւին ընթացքին։ Այդ մէկը 1955-1968 թուականներուն քաղաքացիական իրաւունքներու համար Ամերիկայի մէջ կատարուող շարժումներուն կարեւորագոյն պահն էր։ Ելոյթի ժամանակ բեմին վրայ կը գտնուէր նաեւ երգչուհի Մախալիա Ճեքսընը, ելոյթի ժամանակ ան անդրադառնալով Քինկին ըսաւ. «Պատմէ՛ անոնց երազանքին մասին, Մա՛րթին»։ Քինկի ելոյթը լաւագոյններէն մէկը կը համարուի պատմութեան մէջ եւ ամերիկեան հասարակութեան կողմէն ճանչուած է հռետորական արուեստի ու 20-րդ լաւագոյն գործը։
Եւ հակառակ անոր, որ մենք խոչընդոտներու հանդիպինք այսօր եւ պիտի հանդիպինք անոնց նաեւ վաղը, ես, միեւնոյնն է, երազանք մը ունիմ։ Այդ երազանքը խորապէս կապուած է ամերիկեան երազանքին հետ։ Ես կ'երազեմ, որ օր մը այս ազգը կ'ապրի իր սկզբունքի իսկական իմաստով. «Մենք ամենապարզ ու որոշ կերպով համոզուած ենք, որ բոլոր մարդիկ հաւասար ստեղծուած են: Ես կ'երազեմ, որ օր մը Ճորճիայի կարմիր բլուրներուն նախկին ստրուկներու որդիները եւ նախկին ստրկատէրերու որդիները պիտի կարենան միասին նստիլ եղբայրական սեղանին շուրջ։ Ես կ'երազեմ, որ կու գայ օր մը եւ նոյնիսկ Միսիսիփփի նահանգը, որ կը կիզուի տապէն եւ ճնշումէն, կը վերածուի ազատութեան եւ արդարութեան ովասիսի։ Ես կ'երազեմ, որ կու գայ օր մը, երբ իմ չորս երեխաներս կ'ապրին երկիրի մը մէջ, ուր անոնք նկատի կ'առնուին ոչ թէ իրենց մաշկի գոյնով, այլ իրենց անհատական յատկանիշներուն համապատասխանութեամբ։ Ես այսօր կ'երազեմ, որ օր մը Ալապամայի մէջ, փոքրիկ սեւ տղաները եւ աղջիկները սպիտակ տղաներու ու աղջիկներու հետ որպէս քոյր եւ եղբայր իրարու ձեռք կը բռնեն»։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ատլանտա ծնածներ Ստորոգութիւն:Մեմֆիս մահացածներ Ստորոգութիւն:1929 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1968 մահեր Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պատմութիւն Ստորոգութիւն:15 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:4 Ապրիլի մահացածներ
The Hunger Games
The Hunger Games, վիպաշար մըն է երիտասարդներու եւ պատանիներու համար: Այս վիպաշարին հեղինակն է Ամերիկացի Սուզան Քոլինզը: Ամբողջ պատմութիւնը տեղի կ'ունենայ The Hunger Games-ի աշխարհին մէջ, ու վիպաշարին գլխաւոր կերպարներն են՝ Քաթնիս Էվըրտինը եւ Փիթա Մալլարքը:
The Hunger Games-ին պատմութիւնը տեղի կ'ունենայ Panem անունով երկրի մը մէջ որ կը բաղկանայ տարբեր դասակարգերէ՝ հարուստ կառավարութիւնը եւ 12 փոքրիկ ու աղքատ գաւառներէ: Ամէն տարի իւրաքանչիւր գաւառէ կ'ընտրուի 12-17 տարեկան մէկ աղջիկ եւ տղայ պատանի, ու բոլոր 24 պատանիները կը մասնակցին The Hunger Games մրցանակին, իրար դէմ կռուելով: Այս խաղերուն օրէնքը այն է թէ միակ ողջ անձը կ'ըլլայ այդ տարուայ The Hunger Games-ին յաղթողը:
Օգոստոս, 2012 թուականին, The Hunger Games վիպաշարը NPR շարքին մէջ կը գրաւէ երկրորդ դիրքը, առաջինը ըլլալով Harry Potter-ի վիպաշարը, սակայն 17 Օգոստոս, 2012 թուականին, Amazon-ը կը յայտարարէ թէ The Hunger Games վիպաաշրը կ'անցնի Harry Potter վիպաշարին գրաւած դիրքին ու կ'ըլլայ առաջինը : Մինչեւ 2014 թուական The Hunger Games վիպաշարը կը ծախէ աւելի քան 26 միլիոն օրինակներ միայն Միացեալ Նահանգներուն մէջ (The Hunger Games՝ 28 միլիոն օրինակներ, Catching Fire՝ 19 միլիոն օրինակներ, եւ Mockingjay՝ 18 միլիոն օրինակներ:): The Hunger Games վիպաշարը վաճառուած է 56 տարբեր շրջաններու մէջ եւ թարգմանուած է աւելի քան 51 լեզուներու :
The Hunger Games
The Hunger Games վիպաշարին գլխաւոր կերպարներն են՝ Քաթնիս Էվըրտինը եւ Փիթա Մալլարքը ոորնք կ'ապրին 12-րդ գաւառին մէջ։ The Hunger Games-ի 74-րդ մրցանակին ընտրութեան ժամանակ, Փիթան կ'ընտրուի որպէս մասնակից իսկ Քաթնիսը կ'ըլլայ կամաւոր մը իր քրոջ՝ Փրիմին փոխարէն: 12-րդ գաւառի միակ յաղթողն է Հէյմիչ Ապերնաթին որ մրցանակը յաղթած է 24 տարիներ առաջ եւ ինքը պիտի ըլլայ Քաթնիսին ու Փիթային խորհրդատուն: The Hunger Games վայրագ մրցանակին ընթացքին, Փիթան կը սիրահարուի Քաթնիսին իսկ Քաթնիսը կը կեղծ է իր սէրը Փիթային հանդէպ որպէսզի անոնք կարողանան խաբել ժողովուրդին եւ այս խաղերը պատրաստողներուն ու երկուքը միասին ողջ մնան ու յաղթեն: Եւ իրենց ծրագրածին պէս կը կատարուի ու առաջին անգամ ըլլալով The Hunger Games մրցանակը կ'ունենայ երկու յաղթողներ: Սակայն այս որոշումը կը զայրացնէ կառավարութիւնը եւ ետքը կը ստեղծէ պայքար ու ըմբոստ ամբողջ գաւառներուն մէջ, կառավարութեան դէմ:
Ֆիլմի վերածումը
The Hunger Games ֆիլմը արտադրուած է Նինա Ճէյքըպսընին Color Force արտադրութեան խումբին կողմէ : Սուզան Քոլինզը, Կէրի Ռոսին հետ եղած է ֆիլմին արտադրողներէն մէկը : Ճենիֆըր Լորենսը կատարեց Քաթնիս Էվըրտինին (գլխաւոր կերպարին) դերը, Ճոշ Հըչերսընը՝ Փիթա Մալլարքին դերը, իսկ Լիամ Հեմսվորթը՝ Կէյլին դերը  :
External links
Ստորոգութիւն:Վիպաշար Ստորոգութիւն:2000-ի վէպեր Ստորոգութիւն:2010-ի վէպեր Ստորոգութիւն:Երեւակայութիւն Ստորոգութիւն:21-րդ դարու գիրքեր
Յովսէփ Վարդանեան
Յովսէփ Վարդանեան, հայ գրող, պատմաբան, խմբագիր։
Կենսագրութիւն
Յովսէփ Վարդանեան հռչակաւոր գիտնական եւ քաղաքագէտ, ծնած է 1815-ին Պոլսոյ մէջ։ Իր նախնական կրթութիւնը ստացած է Մայր-Վարժարանի մէջ, ապա Վիեննայի Մխիթարեան Միաբանութեան մէջ, ուր վառվռուն ու համակրելի բնաւորութեամբ սիրելի կը դառնայ։ Իր սուր հանճարովը, քիչ ժամանակի մէջ՝ մեծ յաջողութեամբ, ուսումը կ՛աւարտէ եւ Պոլիս կը վերադառնայ, ուր 1836-ին խասգիւղի Ներսէսեան վարժարանին եւ միեւնոյն ժամանակ Տատեան Յովհաննէս պէյի տունը ուսուցչի պաշտօն կը վարէ։ Այս միջոցին իր գիտցած լեզուները կը կատարելագործէ։
Պաշտօններ
1837-ին երբ հազիւ 22 տարեկան, թարգման կ՝ ըլլայ Արքունի Նաւարանը, ուր հետզհետէ մինչեւ Ծովային Ա. Թարգմանի (Պահրիյէ պաշ-Թէրճիմանը) եւ փաշայութեան աւագ աստիճանին կը բարձրանայ եւ կը վարձատրուի Ուլայի Բ. Աստիճանով եւ պատուանշաններով։
Զինուորական աստիճաններու մէջ 25 տարի յաջողութեամբ պաշտօնավարելէ վերջ 1860-ին քաղաքական պաշտօններու մէջ կը մտնէ, ուր իրեն «Պէյ» տիտղոսը կը տրուի եւ զանազան պաշտօնարաններու մէջ խորհրդական ու անդամ կ՛ընտրուիւ։ Իր այս վերջին շրջանին մէջ կը պատրաստէ բազմաթիւ ծրագիրներ եւ կանոնագրութիւններ։ Իր բազմազան զբաղումներուն մէջ չի մոռնար գրականութիւնը։ 17 տարի անընդհատ կը հրատարակէ Մեճմուայի Հաւասիս հայատառ թրքաբարբառ լրագիրը, որուն դադարումէն ետք աշխատակցած է Փանոսեանի Մանզումէի Էֆֆեարին եւ խմբագրապետը եղած Թէրճիմանը էֆֆեարին՝ մինչեւ իր մահուան թուականը։
Ստեղծագործական կեանք
Վարդան փաշա աւելի շատ Թուրքերէն գրած է քան հայերէն։ Մէճմուայի Հավասիսի մէջ ունի բազմաթիւ վիճաբանական յօդուածներ եւ ժամանակին յուզուած բոլոր կարեւոր խնդիրներու մէջ իր ձայնը ունեցած է։ Իբր հրապարակագիր մեծ անուն մը ձգած է։ Իր Թուրքերէն հայատառ հրատարակութեանց մէջ յիշատակելի է 1852-ին տպագրած մէկ տետրակը «Պօշպողազ պիր ատամ», ուր առաջին անգամ երգիծական ճիւղը մշակած է եւ ծաղրանկարներ նկարած. նոյնպէս գրած եւ հրատարակած է 1852-ին «Ագապի հիքայէսի» որ հայկական կեանքէ առնուած վէպ մըն է։ Աւելի ետք հրատարակած է Նաբոլէոն Ա.-ի կենսագրութիւնը (6 հատոր 1856):
Աշխարհաբար հրատարակութիւններ
Աշխարհաբար հրատարակութիւններէն յիշենք 1857-ին հրատարակած «Ելեկտրական հեռագիր» անուն թարգմանութիւնը. այս հրատարակութիւնը հեռագիրի մասին խօսող միակ Հայ գիրքն է. երկրորդը «Սահմանադրական ճշմարտութիւններ» անուն՝ ժամանակից ազգային կեանքի վրայ գրուած մըն է։ Իր աշխարհաբարը պարզ ու կոկիկ է. Վարդան փաշտ մեր ամէնէն զարգացած միտքերէն մէկը եղած է, իր քաղաքական յօդուածներով դիւանգիտական հմութեան ապացոյցը կու տայ. ընկերական եւ տնտեսական խնդիրներու մասին եւս ունի կարեւոր գրութիւններ՝ իր խմբագրած Թերթերուն մէջ։ Իր յօդուածները ժողովրդական դիւրհասկնալի լեզուով մը խմբագրուած՝ մեծ ընդունելութիւն գտած են հասարակութենէն։
Մեռած է 1879 Մարտ 28-ին։ «Մասիս» իր մահուան առթիւ հետեւեալ տողերով կը վերջացնէր իր խմբագրականը. «Յովսէփ Վարդան Պէյ այն նշանաւոր անձերէն մէկն է որոնց տեղը բաց կը մնայ, հետեւաբար իր մահը անդարմանելի կորուստ մըն է Օսմանեան Խմբագրութեան համար, որոնց մէջ առաջին տեղը գրաւած էր»։
Երկեր
Ստորոգութիւն:1815 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1879 մահեր Ստորոգութիւն:28 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:20 Օգոստոսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Պոլիս ծնածներ Ստորոգութիւն:Պոլիս մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Վալանթին Մազլում
Վալանթին Մազլում, դաշնակահար։
Կենսագրութիւն
Նախակրթութիւնը Պէզազեան վարժարանին մէջ ստանալէ ետք, երկրորդական ուսումը շարունակած է ֆրանսական վարժարանին մէջ։ Ապա անցած է Փարիզ՝ կատարելագործելու համար իր երաժշտական ուսումը։ Միաժամանակ հետեւած է Սորպոնի համալսարանի գրականութեան դասընթացքներուն։ Աւարտած է «École Normale de Musique»ը եւ ստացած ուսուցման լիսանս։
1939-ին վերադարձած է Իսթանպուլ։ Փարիզի եւ Իսթանպուլի մէջ մասնակցած է երաժշտական ձեռնարկներու եւ տուած է համերգներ, եւ մասնակցած՝ հեռատեսիլի յայտագիրներու։
1952էն ի վեր նուիրուած է երաժշտական ուսուցման։ Երաժշտական գործունէութեան կողքին, ան զբաղած է նաեւ գրականութեամբ։ Իր արձակ գրութիւններով աշխատակցած է «Քուլիս» ամսաթերթին: Գրութիւններէն մաս մը ամփոփուած է Երազի Նման... խորագրեալ գրքոյկի մը մէջ։ Իր ջանքերով եւ Երուանդ Կոպէլեանի խմբագրութեամբ 1995-ին լոյս տեսան իր քրոջ, ողբացեալ նկարչուհի-գրագիտուհի՝ Ֆիմի Մազլումի արձակ էջերը՝ Բանախօսութիւններ եւ թարգմանածոյ աշխատասիրութիւնները՝ «Անձեր Եւ Անցքերը»։
Իր հրատարակած գործերէն՝ «Երազի Նման...» (արձակ էջեր), Իսթանպուլ, 1993 ։
Սուրբ Ամենափրկիչ Վանք (Նոր Ջուղա)
Ս․ Ամենափրկիչ վանք, Հայ առաքելական վանք Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան Սպահան քաղաքին մէջ։ Իրանի գլխաւոր հայկական եկեղեցին է,
Պատմութիւն
Ս.Ամենափրկիչ վանքը Նոր Ջուղայի ամենահին եւ ամենայայտնի կառոյցներէն մէկն է։ Կառուցուած է 1655-ին Շահ-Աբբաս Բ-ի օրերուն։ Վանքի նոր շէնքը կառուցուած է ինը տարուայ ընթացքին՝ Փիլիպոս կաթողիկոս Աղբակեցիի եւ ժողովուրդի օժանդակութեամբ։ Ներսի պատերուն պատկերուած են դրուագներ Ս.Գրիգոր Լուսաւորիչի կեանքէն, Ադամի եւ Եւայի պատմութիւնը, պատկերներ Յիսուս Քրիստոսի խաչելութենէն։ Պատկերազարդումները կատարուած են անուանի նկարիչներ՝ Յովհաննէս Մրքուզիի, Հայր Ստեփանոսի եւ վարպետ Մինասի կողմէ։ Եկեղեցւոյ խորանին տակ թաղուած են Խաչատուր Կեսարացին, որ Իրանի մէջ հիմնադրեց առաջին տպարանը, եւ Դաւիթ Առաջնորդը, որուն ժամանակ վերակառուցուած է վանքի մայր տաճարը։ Վանքի պատերուն հախճասալերը տեղադրուած են 1710-1716 թուականներուն։ Վանքի արեւմտեան դռնէն քիչ մը հեռու, 1702-ին կառուցուած է զանգակատունը, իր չորս զանգերով։ Եկեղեցւոյ մուտքի դրան մօտ, խորանարդաձեւ բարձր շինութեան վրայ, չորս կողմէն տեղադրուած է ժամացոյցը, որ նուիրուած Է եկեղեցւոյ 1930-ին։ 1971 թուականին, Սպահանի թեմի առաջնորդարանի ջանքերով կառուցուած է Նոր Ջուղայի թանգարանը։ Իսկ գրադարանը, որ ծառայած Է նաեւ որպէս թանգարան, հիմնուած Է 1905-ին։
1930-ին Նոր ջուղայեցիներու թանկարժէք առարկաները, որոնք իրենց հետ բերած էին Եւրոպայէն, ցուցադրեցին թանգարանին մէջ։ Տեսնելով, որ ցուցահանդէսը մեծ հետաքրքրութեան արժանացաւ զբօսաշրջիկներուն կողմէ, Ազգային Առաջնորդարանը որոշեց վանքի բակին մէջ կառուցել միջազգային չափանիշներուն համապատասխանող թանգարանի երկյարկանի շէնք մը։ Այնտեղ պահպանուած են եւ ցուցադրուած ձեռագիր գիրքեր, կտաւներ, կրօնական արարողութիւններու զգեստներ, ազգային տարազներ, կաթողիկոսներու կոնդակներ, թագաւորներու հրովարտակներ, 18-րդ դարուն մէջ գրուած հայերէն ձեռագիր Ղուրան, նաեւ անուանի եւրոպացի նկարիչներու գործեր ու Հայաստանի թագաւորներու պատկերներով ոսկեդրամներ։ Առանձնայատուկ տեղ կը գրաւէ Վահրամ Յակոբեանի՝ 7մմ. երկարութեամբ մազի վրայ գրուած հետեւեալ նախադասութիւնը՝ «Ճանաչել զիմաստութիւն եւ զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ»։ Այն գրուած է մազի հաստութենէն 20 անգամ աւելի բարակ ալմաստէ գրիչով։ Բանաստեղծներու, անուանի գրողներու եւ Խաչատուր Կեսարացիի կիսանդրիները տեղադրուած են մուտքի դրան առջեւ։ Ս.Ամենափրկիչ վանքի տպարանը, որ առաջինն էր Իրանի եւ ողջ Միջին Արեւելքի մէջ, հիմնադրուած է 1636-ին' Խաչատուր Կեսարացիի (Նոր Ջուղայի Առաջնորդ եւ Նոր Ջուղայի Ս. Ամենափրկիչ  վանքի վանահայր) ջանքերով։ 1638–1642 թուականներուն այստեղ հրատարակուած է «Սաղմոս ի Դաւիթ»-ը, «Հարանց վարք»-ը,  «Խորհրդատետր» եւ  «Ատենի ժամագիրք»-ը: 1655–1664 թուականներուն վանահայր Դաւիթ եպիսկոպոսը վանքի հին եկեղեցւոյ տեղը կառուցած է նոր՝  Ս. Յովսէփ Հարեմաթացի եկեղեցին: Վանքի գրադարանը հարուստ է հայերէն, պարսկերէն եւ եւրոպական լեզուներով գրուած գիրքերով, որոնք հասանելի են գիտաշխատողներուն եւ ընթերցողներուն։ Տպարանի շէնքին մօտ կը գտնուի 1915-ի Մեծ եղեռնի յուշարձանը, որ կառուցուած Է 1975 թուականին։
Ծանօթագրութիւն
Ստորոգութիւն:Իրանի Հայկական առաքելական վանքեր եւ եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:17-րդ դարու հայկական տաճարներ Ստորոգութիւն:1606 կառոյցներ
Իտա Պրուն
Ատելաիտէ Քարոլին Եոհան Պրուն (յայտնի իբրեւ Իտա Պրուն եւ աւելի ուշ որպէս Իտա (տե) Պոմպելես, ), Դանիացի երգչուհի, պարուհի եւ դասական մնջախաղի դերասան ժանրի մը, որը յայտնի է որպէս մնջախաղի արուեստ կամ «կեցուածք» : Գրականագէտ Հեննինկ Ֆենկերը (1921–1985) Պրունին բնութագրած է որպէս «նորաոճ, դասական շիկահեր, որու մնջախաղի արուեստը հրապուրեց Եւրոպան» :
Կենսագրութիւն
Իտա Պրունը ծնած է 1792 թուականին Սոֆիէնհոլմի մէջ, Լինկպիի մէջ գտնուող ընտանեկան կալուածքին մէջ: Ան հարուստ առեւտրական, հեղինակ եւ սրահի տէր Քոնսթանթին Ֆրետերիք Պրունի ամենաերիտասարդ դուստրն էր : Ան հինգ երեխաներէն մէկն էր. Իր քոյրերն ու եղբայրներն էին ՝ Քարլ Ֆրիտրիխ Պալթասար Պրունը (1784–1869), Շառլոթ Պրունը (ծն. 1788) եւ Օկոսթա (Կուսթ) Պրունը (ծն. 1790): Վաղ տարինի ան ցուցադրեր է որպէս երգչուհի եւ պարող հանդէս գալու ունակութիւն՝ շնորհիւ իր մօր քաջալերանքին, որը տպաւորուած էր լեյտի Էմմա Հեմիլթոնի կողմէն մշակուած «կեցուածքներով» (կամ «կենդանի քանդակներով»), որուն ան տեսեր էր Նիափոլի մէջ 1796 թուականին : Իր մօր հետ միասին, Իտան 1801 թուականէն մինչեւ 1810 թուականը ճամբորդեր է Գերմանիա, Զուիցերիա եւ Իտալիա: Ուր ալ գացեր է, ան ուսաներ է երգի, երաժշտութեան եւ պարի լաւագոյն հաւանական ուսուցիչներու մօտ, որոնք արդէն այդ կը կատարէին 1803 թուականին Ենայի մէջ 11 տարեկան Կէոթէի համար: Իր ներկայացումներուն մէջ ան նրբօրէն կը տեղափոխուէր իւրաքանչիւր դիրքի՝ քանի մը վայրկեան քարանալով, նախքան նրբագեղօրէն իր երիզներու ծալքերու քողարկումը, որպէսզի ներկայացնէ այնպիսի դասական գործիչներու, ինչպիսիք են Իֆիկենիան, Կալաթեան, Եւրիտիքեսը, Տիանան, Աւրորան եւ Ալթեան: Իր կեցուածքները պատկերուեր են գերմանացի Քրիսթոֆ Հայնրիխ Քնիէփի նկարներուն մէջ եւ Ալֆոնս տը Լամարթինի բանաստեղծութիւններուն մէջ, ինչպէս նաեւ մօր նամակագրութեան մէջ եւ 1824 թուականի իր կենսագրութեան մէջ՝ Idas ästhetische Entwickelung (Իտայի գեղագիտական զարգացումը) :
Վերարտադրութիւն
Թորվալտսենը պարտաւորուեր էր նկարչական դասեր տալ Իտա Պրունին, բայց կը նախընտրէր, որ ան երգէ, երբ ան կը նուագակցէր իր կիթառի վրայ: Խորապէս տպաւորուած Պրունի գեղեցկութեամբ եւ շնորհով, 1810 թուականին Թորվալտսենը պատրաստած է Պրունի կիսանդրին կաղապարը կամ նախատիպը: Բնօրինակը տեղադրուած է Թորվալտսենի թանգարանին մէջ, իսկ Պաքքեհուսեթ քաղաքին մէջ կայ վերարտադրութիւնը, այն վերարտադրուեր է 1851 թուականին: Սթաէլը՝ Պրունի մօր ընկերը, Թորվալտսենի կիսանդրի մասին նշեր է իր L'Allemagne աշխատանքին մէջ
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Դանիացի կին երաժիշտներ
Արտաքին Գործերու Նախարարութիւն (Շուէտ)
Շուէտի արտաքին գործերու նախարարութիւն (շուէտ.՝ Utrikesdepartementet), Շուէտի Թագաւորութեան կեդրոնական պետական գործակալութիւն, որ պատասխանատու է Շուէտի արտաքին քաղաքականութեան, այլ պետութիւններու եւ միջազգային կազմակերպութիւններու հետ յարաբերութիւններու համար:
Պատմութիւն
Շուէտի արտաքին գործերու նախարարութիւնը հիմնուած է 1791-ին, երբ Կոստավ Գ. թագաւորը ստեղծեց Միջազգային թղթակցութեան թագաւորական խորհրդասենեակը (Konungens kabinett för den utrikes brevväxlingen): 1840-ին կազմակերպութիւնը պաշտօնապէս ստացած է ներկայիս անուանումը՝ Արտաքին գործերու նախարարութիւն (շուէտ.՝ Utrikesdepartementet): Այսօր այն Կառավարութեան գրասենեակի տասը նախարարութիւններէն ամենամեծն է:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Արտաքին գործերու նախարարութիւններ Ստորոգութիւն:Շուէտ
Take Me To Church
Պատմութիւն
2013-ին Հոզիերը երգած էր Տապլինի գիշերային բաց ակումբներուն մէջ։ Այս ընթացքին ան գրած է «Take Me to Church» երգը՝ գտնուելով իր ծնողներու տունը՝ Պրէյի մէջ, Իրլանտա։ Տան ձեռնայարկին մէջ ան նաեւ ձայնագրած է երգի փորձարական տարբերակը ։ «Ձայնս ձայնագրուած է իմ ձեռնայարկին մէջ առաւօտեան ժամը 2-ին։ Այն իրական «տան» երգ է։ »
Ան արժանացաւ անկախ Rubyworks bidag-ի ուշադրութեանը, որ անոր կապեց արտադրողը Ռոպ Կիրւանիի հետ։ Երգը ձայնագրուեցաւ բնական գործիքաւորմամբ, սակայն սկզբնական փորձարական ձայները պահպանուած էր, քանի որ Կիրւանը անոնց բաւական կը համարէր «հզօր» ։ Միայն երկու երաժիշտներ կատարած էին այս երգը՝ Էնտրիւի Հոզիեր Պըրնը (Հոզիեր) եւ հարուածային գործիքաւորողը Ֆիաչրա Կինդըրը։
Երգի տեսահոլովակ
«Take Me to Church» երգի տեսահոլովակը նկարահանուած է Պրենտըն Կենթիի եւ Քոնլ Թոմսընի կողմէ։ Ան թողարկուած է 25 Սեպտեմբեր 2013-ին։ Տեսահոլովակը ամբողջովին մոխրագոյն երանգներով է եւ նկարահանուած է Քորք քաղաքին մէջ, Իրլանտա ։ Հոզիերը չէ նկարահանուած այս տեսահոլովակին մէջ։ Երգը սկսաւ արագ տարածուիլ ամբողջ աշխարհի մէջ։ «Ես կը յիշեմ, որ մէկը ինծի գրած էր, որ ան հաւաքած է 10.000 դիտոող ամէն ժամ»,- ըսած է Հոզիերը ։ Ֆիլմը YouTube կայքին հաւաքած է 230.000 դիտում ընդամէնը երկու շաբթուան ընթացքին ։
Հոզիերը նշած է. «Այս երգը մարդկութեան մասին է, որ անդադարութեամբ կը փորձեն փճացնել կրօնական կազմակերպութիւնները։ Այն, ինչ կը տիրէ այսօր Ռուսիոյ մէջ։ Ես փորձեցի այս ամէնէն՝ մէկ պատմութիւն պատրաստել, եւ Պրենտընը հաւնեցաւ իմ գաղափարս։ »
Անտիփաքսի
Անտիփաքսի (յուն․՝ Αντίπαξοι) փոքր կղզի, Յոնիական ծով, Յունաստան։
Տարածութիւնն է 4.1 քլ² եւ մնայուն բնակչութեան թիւը որ կը բնակի կղզիին միակ եւ համանուն բնակավայրին մէջ 20 է։ Հեռաւորութիւնը Փաքսի կղզիէն 5,5 ծ․մ․ է եւ անորհարաւ-արեւելքին կը գտնուի։ Վարչականօրէն Քերքիրային կը պատկանի։
Կղզին կը կազմեն իրարայաջորդ երեք բլուրներ իրենց գագաթներով՝ Աղրիլիտա (117 մ․,հիւսիսային մաս), Լիհուտի (կեդրոնականը) եւ Վիղլա (հարաւայինը)։ Կղզին կանանչապատ է եւ ունի գեղեցիկ ծովաբներ։ Ամառուան ամիսներուն կը ներգրաւէ բազմաթիւ զբօսաշրջիկներ։
Բնակչութեան թիւին զարգացումը
Բնապահպանում
Անտիփաքսի ներառնուած է Նաթուրա ծիրէն ներս Բնապահպանման Գօտիի Միջազգային համաձայնագրով - ՆԱԹՈՒՐԱ 2000 Natura 2000։ Կղզին կը հիւրասիրէ թեւաւորներու, սողուններու, կենդանիներու բազմաթիւ տեսակներ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յոնիական ծովու կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Ահմատ Շամլու
Ահամատ Շամլու, պարսիկ բանաստեղծ, գրող, թարգմանիչ եւ լրագրող։ Շամլուին կարելի է համարել նորագոյն Իրանի ամենաազդեցիկ բանաստեղծը ։
Անոր առաջին աշխատանքը կոչուած է «Մոռացված երգը» (1974), ետքը սկսածլ է գրել «Sokhan-no» ամսագիրին համար, իսկ առաջին պատմուածքը գրած է 1980-ին։ Ան ընդհանրապէս գրած է Սիրոյ մասին ։
Երկեր
Շալում գործերէն․
Ահմատ Շամլուն թարգմանած է տարբեր գրողներէ բազմաբնոյթ ստեղծագործութիւններ: Անոր թարգմանութիւններու շարքին կը պատկանին․
Պաղդասար Վարդանեան
Պաղդասար Վարդանեան (1883, Զմառա, Սեբաստիոյ նահանգ - 1915, Սեբաստիոյ մօտ), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1883 թուականին Սեբաստիոյ նահանգի, Սեբաստիոյ գաւառի, Տեւրիկի գաւառակի՝ Զմառա աւանին մէջ։ Դեղագործ Վահան Վարդանյանի եղբայրն է։ Նախնական եւ միջնակարգ կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրի Ազգային Արամեան վարժարանէն ներս։ Աւարտած է Յիսուսեան միաբանութեան Սեբաստիոյ բարձրագոյն վարժարանը (գոլէճ) եւ կատարելագործած է ֆրանսերէն լեզուն։
1906 թուականին աւարտած է Պէյ­րութի Սեն Ժոզեֆ Ֆրանսական համալսարանի բժշկական բաժինը։ 1906 թուականին վերադարձած է Սեբաստիա եւ որպթս բժիշկ աշխատած։ Ունեցած է ընտանիք։ Եղած է Սեբաստիոյ ՀՅԴ կազմակերպութեան եռանդուն գործիչներէն։
1915 թուականի Մարտին Պաղդասար Վարդանեան լուր ստացած է, թէ՝ հայդուկ Սե­բաս­տա­ցի Մու­րա­տ բծաւոր տենդով ծանր հիւանդ է Սա­խա­րի լե­րան վրայ եւ անյետաձգելի բուժման կարիք ունի։ Բժիշկ Պաղդասար եւ բժիշկ Արմենակ Հայրանեան գաղտագողի բարձրացած են սարը եւ խոնաւ քարայրի մէջ գտած են ծանր հիւանդ՝ Սեբաստացի Մուրատը։ Նշանակած են անհրաժեշտ բուժումը, դեղերը տուած եւ վերադարձած։ Մի քանի օրէն Մուրատը լաւացած է, եւ թուրքերու դէմ կռիւներու ընթացքին նորանոր սխրանքներ գործելով հասած է մինչեւ Կովկաս։ Սակայն երկու բժիշկները ձերբակալուած ու բանտարկուած են։
1915 թուականի Մայիսին կամ Յունիսին, Սեբաստիոյ մօտակայքը՝ Մաշարլար Երի վայրին մէջ, Սեբաստիոյ արիւնարբու նահանգապետ Մուամմերին հրահանգով թուրք ոստիկան-զինուորներուն ձեռքով ընտանիքի անդամներուն հետ միասին սրախողխողի ենթարկուած է՝ 32 տարեկան հասակին։ Այնուհետեւ անոնց մարմինները կտոր-կտոր ըրած են՝ ի սարսափ միւս հայերուն։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Նուպար Ալիքսանեան
Նուպար Ալիքսանեան,, հայ երաժիշտ:
Կենսագրութիւն
Որդի դերասան Յ. Ալիքսանեան ամոլին, Երեք տարի Գատըգիւղի Մխիթարեան վարժարանը յաճախելէ ետք՝ կ՛անցնի տեղւոյն Սէն ժոզէֆ Ֆրանսական Վարժարանը, զոր չի կրնար աւարտել պատերազմի պատճառաւ: Ուսանած է նաեւ Պարտիզակի Բարձրագոյն վարժարանը ուսոուցիչ ունենալով Գրիգոր Մխալեանը (Անգլերէնի եւ ուսողութեան), Պոլսոյ մէջ Յարութիւն Հազարապետեանը՝ (տոմարակալութեան): Շարունակելով ուսումը Փարիզ, նոյն ճիւղերուն մէջ ստացած է երկու վկայական, մին դրամատանց պաշտօնեաներ պատրաստող մասնաւոր վարժարանէն, միւսը՝ Փարիզի Բրիտանական Առեւտրական Սենեակէն: 1914-7 Պոլսոյ մէջ Օսմ. թղթատարական պաշտօնեայ, Իսկ 1917-22 Հանրային պարտուց վարչութեան մէջ հաշուակալ ու ապա մաքսային դեր-ստուգիչ, եւ 1922 թուականէն Փարիզ հաստատուած՝ Ֆրանսական եւ Ամերիկեան դրամատուններուն մէջ պաշտօնեայ: Իր երաժշտութեան հանդէպ ունեցած հակումը կը պարտի իր ծնողած եւ թատրոնին: Ջութակի ուսուցիչները եղած են Ահարոն Մսրլեան Ռօմանօ, աւելի վերջը՝ (1915) Պոլսոյ Պետական Երաժշտանոցին մէջ Զէքի պէյ, Պրաուն: Տարի մըն ալ (1921-22) աշակերտած է Էտկառ Մանասի մօտ, դաշնամուրի դասեր առնելով բծախնդիր վարպետէն: Ժամանակի մը համար Պոլսոյ Արուեստասէր երաժշտական երկսեռ միութեան ատենապետը եղած է : Երաժշտական ուսումնասիրութիւններ ունի թէ՛ հայկական եւ թէ՛ ֆրանսական թերթերու մէջ։ Աշխատակցած է Թէոդիկի վերջին տարեցոյցներուն:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ
Իզոլա Պելլա
Իզոլա Պելլա ( Isola Bella՝ «գեղեցիկ կղզի»), Իտալիոյ կղզիներէն մէկը։ Կը գտնուի Մաճորէ լիճին ( Lago Maggiore) մէջ : Տեղակայուած է Սթրեզայ քաղաքին հակառակ ուղղութեամբ։
Աշխարհագրութիւն
Կղզին շատ փոքր է․ երկայնքը 320 մեթր է, լանքը՝ 400 մ։ Ամբողջ տարածքը կը զբաղեցնեն Պորոմէօ դղեակն (The Rocca Borromeo di Angera) ու անոր կից այգին։
Պատմութիւն
Այս ժայռոտ կղզին ազնուական խաւին ուշադրութիւնը կը գրաւէ 1632-ին, երբ Քարլօ Գ. կը սկսի կառուցել իր նստավայրը, զոր կը նուիրէ իր կնոջ՝ Իզապելլային։ Նստավայրին կառուցողական աշխատանքներով կը զբաղի Անճելօ Քրիվելլին (Angelo Crivelli), իսկ այգին կը կառուցէ Քարլօ Ֆոնթանան (ԺԷ. դարուն)։
ԺԸ. դարուն կը կառուցուի նաեւ տեղի թատրոնը, որ կը գրաւէ ողջ Եւրոպայի ուշադրութիւնը։
Հոս կը հիւրընկալուին Անգլիական լորտերը, Նափոլէոնը եւ Ժոզեֆինան, պատմաբան Էտուարտ Գիբբոնը։ Կղզին ունի նաւու մը տեսքը։ Մինչ օրս կղզիին վրայ պարբերաբար կը կազմակերպուին դասական երաժշտութեան միջոցառումներ։
Պորոմէօ Պալատը
Թանգարանը ունի մանուկներու հագուստեղէնի եւ խաղալիքներու յատուկ բաժին մը, կառուցուած՝ 1988-ին :
Առաստաղը կառուցուած է նեոդասականութեան ոճով։ Պալատին ստորին թատերայարկին մէջ կայ խեցիներով զարդարուած վեց քարայր։
Այգին
Անգլիական այգիին մօտ կը գտնուի իտալական այգին, որ կառուցուած է վաղ շրջանի պարոքքօ ոճով։ Անիկա 10 սանդխափուլ ունեցող փոքրիկ յենահարթակ մըն է՝ զարդարուած որմնախորշերով եւ շատրուաններով: Յաւերժահարսերու քանդակները կը կազմեն իւրօրինակ կախուած այգի մը։ Այգիին մէջ կ'աճին տարաշխարհիկ բոյսեր։ Յենահարթակին վերնամասին՝ 34մ բարձրութեան վրայ վեր կը խոյանայ միաեղջիւրը՝ Պորոմէօ ընտանիքին խորհրդանիշը։
1748 թուական
1748 թուական, նահանջ տարի, 18րդ դարու 48րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1748 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1748 մահեր
Ստորոգութիւն:1748
Ռուբէն Յովսէփեան
Ռուբէն Յովսէփեան, հայ գրող-արձակագիր, շարժապատկերագիր, հրապարակախօս, թարգմանիչ, խմբագիր, հասարակական-քաղաքական գործիչ :
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1939 Մա­յիս 5-ին` Երե­ւան: 1956-ին աւարտած է Հոկտեմբերեան (այժմ` Արմաւիր) քաղաքի թիւ 1 միջնակարգ դպրոցը: 1956-1957-ին աշխատած է Հոկտեմբերեանի հաստոցաշինական գործարանին մէջ:
1962 թուականին աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի երկրաբանական բաժանմունքը: 1965-66-ին եղած է «Աւանգարդ» թերթի արուեստի եւ գրականութեան բաժինի վարիչ: 1966-69-ին եղած է «Գրական թերթ»-ի շրջիկ թղթակից:
1970-74-ին եղած է «Սովետական գրականութիւն» ամսագիրի արձակի բաժինի վարիչ: 1974-75-ին հետեւած է Մոսկուայի բարձրագոյն բեմագրական դասընթացներուն: 1975-76-ին աշխատած է Հայաստանի խորհրդային հանրապետութեան նախարարներու խորհուրդի հեռուստատեսութեան եւ ռատիոհաղորդումներու պետական կոմիտէին մէջ` իբրեւ երիտասարդական հաղորդումներու գլխաւոր խմբագիր: 1976-79-ին աշխատած է «Եթերում է Երեւանը» թերթի խմբագրութեան մէջ :
1980-1981-ին աշխատած է «Սովետական գրականութիւն» ամսագիրին մէջ` իբրեւ գեղարուեստական գրականութեան բաժինի վարիչ: 1981-1982-ին եղած է «Սովետական գրող» հրատարակչութեան գեղարուեստական գրականութեան (ժամանակակից արձակ եւ բանաստեղծութիւն) խմբագրութեան վարիչը: 1982-1987 թուականներուն եղած է «Սովետական գրող» (այժմ` «Նայիրի») հրատարակչութեան գլխաւոր խմբագիր, 1988-1989 թուականներուն գրողներու միութեան քարտուղար, 1989 թուականէն մինչեւ մահը «Նորք» ամսագիրի գլխաւոր խմբագիր:
Հասարակական – Քաղաքական Գործիչ
1990 թուականին անդամագրուած է Հայ յեղափոխական դաշնակցութեան : Նոյն թուականին ընտրուած է Հ.Յ.Դ. Հայաստանի կեդրոնական կոմիտէի անդամ, եղած է Կեդրոնական կոմիտէի ներկայացուցիչը (1990-1992): 1992 թուականին, Հ.Յ.Դ. 25-րդ Ընդհանուր ժողովին կողմէ ընտրուած եւ մինչեւ 1995 թուականը եղած է Հ.Յ.Դ Բիւրոյի անդամ:
1998-2006 թուականներուն եղած է Համազգային կրթական եւ մշակութային միութեան Կեդրոնական վարչութեան անդամ: 2000-2007 թուականներուն եղած է Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային ժողովի 2-րդ եւ 3-րդ գումարման պատգամաւոր: Իբրեւ պատգամաւոր մաս կազմած է Ազգային ժողովի Հ.Յ.Դ.խմբակցութեան:
2007-2011 թուականներուն եղած է Հ.Յ.Դ. Բիւրոյի «Դրօշակ» պաշտօնաթերթի աւագ խմբագիր:
Գոր­ծե­ր եւ Ժո­ղո­վա­ծու­նե­ր
Անոր պատմուածքներն ու վիպակները կը յատկանշուին արծարծուող թեմաներու արդիականութեամբ՝ «Որոնումներ», 1965, «Երկու Վիպակ: Ճիչ: Հայոց Թաղ», 1970, «Հնձան», 1972 (համանուն կինոնկար, 1973), «Ամենատաք Երկիրը», 1977 (համանուն կինոնկար, 1983), «Երկար, Հրաշալի Օր», 1980, «Ճայերը», 1980, «Ես Ձեր Յիշողութիւնն եմ», 2003, «Ծիրանի Ծառերի Տակ», 2007, «Նռները», «Որդան Կարմիր» 2016 :
Յովսէփեան թարգմանած է Լեւ Թոլսթոյի ստեղծագործութիւններէն, Կապրիէլ Կարսիա Մարքեզի «Հարիւր Տարուայ Մենութիւնը», ապա նաեւ՝ «Նահապետի Աշունը»:
2009 թուականին անոր գրած թատերախաղի հիման վրայ «Համազգային» թատրոնին մէջ բեմադրուած է «Կարմեն կամ չինական պարիսպ» ներկայացումը:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:5 Մայիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:1939 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Երեւան ծնածներ Ստորոգութիւն:2016 մահեր Ստորոգութիւն:27 Հոկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ
Դալար (գիւղ)
Դալար, գիւղ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ, Էրզրումի վիլայէթի Էրզրումի գաւառի մէջ։
Բնակչութեան մասին տուեալներ չեն պահպանուած։ Անոնք բռնութեամբ տեղահանուած են 1915 թուականին՝ Մեծ Եղեռնի ժամանակ։ Անոնց մեծ մասը զոհուած է աքսորի ճամբուն վրայ։
Տե՛ս նաեւ
Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի գիւղեր
Մազեր
Մազ, մարմինի ամբողջ մակերեսը ծածկուած է մազով, ի բացառեալ՝ շրթունքներէն, ներբաններէն (soles), ափերէն, ականջներուն ետեւի բաժինէն, պորտէն եւ արտաքին սեռային օրկաններու որոշ բաժիններէն:
Բաժիններ
Մազը կազմուած է երկու բաժիններէ.
Մազապարկիկ (hair follicle)
Մազապարկիկը, այլ խօսքով՝ մազի արմատը, անտեսանելի է եւ կը գտնուի մորթին երկրորդ խաւի՝ ենթամորթին (dermis) մէջ շեղակի դիրքաւորումով: Ան կը պարունակէ մազի նորաստեղծ բջիջները (stem cells), որոնք շարունակ կը գործեն նորանոր մազեր արտադրելու համար: Մազապարկիկը մազին կենդանի բաժինն է: Մազապարկիկներուն կը միանան մորթի ճարպագեղձերը (sebacious glands), որոնց արտադրած ճարպը կը իւղոտէ մազի ցօղունները եւ մորթի թելամկանները (erector pili): Մազերու ցօղունները կը տնկուին եւ կ'որդեգրեն ուղղահայեաց դիրք թելամկաններու պռկումով: Մազի պարկիկներուն մէջ կարտադրուին մազին գունաւորում տուող նիւթի՝ melanin-ի երկու տարբերակները, որոնք մազին կու տան տարբեր գունաւորումի երանգներ: Մազի ճերմակ եւ կամ մոխրագոյն ըլլալը հետեւանքն է՝ մելանինի չգոյութեան:
Մազի ցօղուն (hair shaft)
Մազի ցօղունին մէկ մասը կը գտնուի մորթին մէջ։ Իսկ մնացեալ մասը կը ցցուի մորթի մակերեսէն դուրս: Մազի ցօղունը մազի անկենդան բաժինն է: Ցօղունը կազմուած է երկու խաւերէ եւ ներքին խողովականման պարապութենէ (medulla): Ցօղունին արտաքին խաւը կը պարունակէ մի քանի բարակ բջիջներ. իսկ ներքին-երկրորդ խաւը կը պարունակէ եղջերանիւթ (keratine) եւ melanin: Եղջերանիւթը մազին կու տայ զօրութիւն եւ կարծրութիւն. իսկ melanin-ը կը գուանաւորէ մազը:
Մեր առօրեայ խօսակցութեան մէջ «մազի ցօղուն»ին փոխարէն կը գործածենք ընդհանրապէս «մազէ» բառը:
Տեսակներ
Մարմինի մազերը երկու տեսակ են.
Բնածին-ընդոծին մազ (congenital)
Երկու սեռերուն մօտ ծնունդէն սկսեալ ամբողջ մարմինը ծածկուած է փափուկ, մանր եւ մեղմ գոյնով մազերով, զորս յաճախ կը կոչենք աղուամազեր: Անոնց խտութիւնը մարմինի մակերեսին վրայ կը տարուբերի անհատէ անհատ: Մարմնական աճին հետ մարմինի ամբողջ աղուամազերը, ի բացառեալ գլխու մազերէն, կը պահեն իրենց յատկութիւնները: Երկու սեռերուն մօտ գլխու մազերը կեանքի ամբողջ տեւողութեան կը կազմաւորուին, կ'աճին, կ'երկարին եւ մարդուն կու տան յատուկ ձեւաւորում եւ անհատականութիւն:
Այրածին-արական մազ (androgenic)
Այս մազերը կը յայտնուին արբունքի շրջանին եւ արբունքէն ետք: Անոնք կը տարբերին գլխու մազերէն եւ ընդոծին մազերէն: Անոնց աճը եւ կազմաւորումը կախեալ է արական սեռական ներազդակներէ (male sex hormones): Տղամարդիկ շատ աւելի արական ներազդակներ կ'ունենան քան աղջիկները եւ այս պատճառով տղաք շատ աւելի արական մազեր կ'ունենան քան աղջիկները: Աղջիկներու մօտ արբունքի շրջանին կը յայտնուին արական մազերը ցայլքի (pubis) եւ անութներու (axilla) վրայ ինչպէս նաեւ արտաքին սեռային օրկաններուն շուրջը: Իսկ տղոց մօտ անոնք կը յայտնուին կրծքավանդակին, անութներուն, փորին, սրունքներուն, թեւերուն եւ դէմքին վրայ, ինչպէս նաեւ արտաքին սեռային օրկաններուն շուրջ: Արբունքի առաջին ազդանշանը ցայլքի մազերու յայտնաբերումն է: Արական ներազդակ testosterone-ի քանակն է որ կ'որոշէ այս բոլոր փոփոխութիւնները: Այս ներազդակը անհատին ծինային կազմաւորումով կ'որոշէ նաեւ մազի զօրութիւնը, խտութիւնը, գոյնը եւ ձեւը:
Տղոց մօտ, երիտասարդութեան ընթացքին, արական մազերը կը ստանան աւելի թուխ գունաւորում, մանաւանդ՝ ոտքերուն, արմուկներուն, կուրծքին եւ կռնակին վրայ:
Իւրաքանչիւր մազ ամէն ամիս բնականօրէն կ'երկարի-կ'աճի մօտաւորապէս մէկ սմ.: