cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վրիժառուները (շարժապատկեր, 2012)
Ստեղծում
Ժապաւէնի ստեղծման մասին առաջին անգամ կը յայտնէ Marvel Studios-ի գլխաւոր տնօրէն Ավի Արիդ ը 2005 թուականի Ապրիլին, երբ Մարվըլը Merrill Lynch դրամատունէն ստացաւ 525 միլիոն տոլար վարկ։ Եւ այդ գումարով ընկերութիւնը կրցաւ նկարահանել մօտ տասը ժապաւէններ, որու տեղ պէտք է զբաղէր Paramount Pictures-ը։ Մարվըլ ը իր ծրագիրներու մասին յայտնեց փոքր համաժողովի մը ժամանակ։ Ժապաւէնի ընդհանուր յատակագիծին գրման համար արուեստանոցը կը վարձէ շարժանկարի ուրուագծագիր Ճաք Փէնի ն, որ 2008 թուականին գրած է Անհաւատալի Հալք ը (The Incredible Hulk) ժապաւէնի յատակագիծը։ Փէն ը կը համաձայնի, սակայն կը կասկածի, որ ծրագիրը շուտով կ'իրականանայ։ 2007-2008 թուականներուն ԱՄՆ-ի շարժապատկերի ուրուագծագիրներու արուեստը կը ստեղծուի։ 2008 թուականին Marvel Entertainment-ը արուեստակցութեան հետ եկաւ համաձայնութեան, որովհետեւ անոնք պէտք է վերադառնային արուեստանոցի աշխատանքներուն, որ իրենց կ'առաջարկէր քոմիքսներու կերպարներ Քաբիդէն Ամերիկա յին, Մրջիւն-մարդուն եւ «Վրիժառուները»ուն։ «Երկաթէ մարդը» (2008) ֆիլմի յաջող ներկայացումէն յետոյ արուեստանոցը որոշեց 2011-ին թողարկել «Վրիժառուները»։ [[2008]] թուականի Սեպտեմբերին պայմանագիր կնքուեցաւ Paramount-ի հետ, որ համաձայնեցաւ հինգ շարժապատկերներու տարածումը կատարել Marvel Studios-ի անուան տակ։
Ժողովներ սկսան 2008 թուականի Հոկտեմբերին, երբ Ռոպըրթ Տաունի կրտսեր ը եւ Տոն Չիտլ ը պայմանագիր կնքեցին «Երկաթէ մարդը» շարժապատկերի նկարահանումները շարունակելու համար։ Տաուն ին կրկնեց Սթարք ի դերը, իսկ Չիտլ ը՝ գնդապետ Ճէյմզ Ռոուտզ ին։ Չնայած նախկին յայտարարութիւններուն եւ բազմաթիւ բամբասանքներուն, MTV News-ի հարցազրոյցի ժամանակ Չիտլը չհաստատեց թէ հաւանականաբար շարժապատկերին մէջ յայտնուելու մասին։ Ուստի, այդ ժամանակ Երկաթէ մարդ ու երկու ժապաւէններու տնօրէն Ճոն Ֆավրոն դարձաւ ժապաւէնին արտադրողը, իսկ Marvel Studios֊ը երկարատեւ պայմանագիր կնքեց Քալիֆորնիական արուեստանոց Raleigh Studios֊ի հետ, ըստ որու նկարահանուեցան բարձր ելեւմտացոյցով երեք շարժապատկերներ՝ «Երկաթէ մարդը 2»֊ը, «Թոր» ը, «Առաջին վրիժառու»֊ն։
2009 թուականի Յուլիսին Ճաք Փէն ը պատմեց ժապաւէնի յատակագիծի աշխատանքներու մասին։ «Իմ աշխատանքս կը կեդրոնանայ այդտեղ, որպէսզի համեմատութիւն կատարեն տարբեր ժապաւէններու հետ եւ համոզեն մարդոց, որ մենք ընդօրինակած ենք քոմիքսներու հիմնական մասը, որու հետ կապուած է ամէն ինչ։ Կայ բաժանմունք, որ կ'ուսումնասիրէ այսպիսի բաներ՝ ահա, այստեղն է, ուր կը կատարուի ժապաւէնին մէջ․․․ Ես կը ստիպուիմ անոնց նկարել, որքան որ կարելի է, կարճ շարժապատկերներ, որպէսզի կենդանութիւն տրուի ապագայ ժապաւէնին, որու նպատակն է հանդիսութիւն ստեղծել միասնական տեսողական մտքեր, որուն հետ մենք միշտ կը քաշուինք»։ Յաջորդ ամիս Քեվին Ֆայգ ը յայտնեց, թէ «Վրիժառուները»ուն մէջ կը յայտնուին շատ կերպարներ, այդ թուին մէջ նաեւ Հալք ը։
Սասոն
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յոնիական կղզիներ Ստորոգութիւն:Տիափոնտեա կղզիներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Վրիժառուները (շարժապատկեր, 2012)
Նկարահանում
2010 թուականի Յուլիսին Ճոս Ուէտոնը (Joss Whedon), որ քոմիքսներու hիացող է, յայտարարուեցաւ որպէս «Վրիժառուներու» տնօրէնը, որ մեկնաբանեցին Ավի Արադ ը եւ քոմիքսի հեղինակ Սթան Լի ն (Stan Lee)։ «Ես կը կարծեմ, որ Ճոսը շատ յաջող գործ մը պիտի վարէ, կերպարները շատ կը սիրէ եւ ան հրաշալի գրող է: Այս իր կեանքի մէկ մասն է, եւ ան կը պաշտպանէ իրեն: Ես կը կարծեմ, որ իր նման որեւէ մէկը պէտք է լաւացնէ ծրագիրը»։ 2010 թուականի Յուլիսին San Diego Comic-Con International-ին Ուէտոնը պատմեց, որ ժապաւէնին մէջ իրեն գրաւած է այն փաստը, թէ «այդ մարդիկը պէտք չէ նոյն սենեակին մէջ մնան, մանաւանդ նոյն խումբին մէջ, եւ այս է ընտանիքին իմաստը»։ Լսումներու մեծ մասը շարունակուեցան 2010 թուականին։ Դերասանական կազմին միացան Ճերեմի Ռէնըր ը եւ Գրեկ Քլարք ը։ Ռուֆալօ ն փոխարինեց Էտուարտ Նորթոն ին, որ հրաժարեցաւ դերէն՝ արուեստանոցի հետ տարաձայնութիւններ ունենալու պատճառաւ։ Լսումները վերջացան յաջորդ տարին։ 2011 թուականի Փետրուարին Քոպի Սմալտըրզ ը ստացաւ Մարիա Հիլ ի դերը, որուն Սամուէլ Ճաքսոնը անուանեց Նիք Ֆիւրիի համագործակիցը։
Նկարահանումներ
Հիմնական նկարահանումները սկսան 25 Ապրիլ 2011 թուականին, Նիու Մեխիկոյի Ալպուքերք քաղաքին մէջ։ Յունիսին նկարահանումներու հրապարակին մէջ տեղի ունեցաւ դժբախտ պատահար, քասգատիոր Ճիմի Ֆիցճերալտ ը վնասեց գլուխը՝ իյնալով 9 մեթրէ։ Աւելի ուշ Մարվըլ ի ներկայացուցիչը յայտնեց, որ խոցը նկատի չառնելով՝ Ֆիցճերալտ ը շարունակեց աշխատանքը հրապարակին մէջ։ Յուլիս ամսուն նկարահանումները կը տեւեն քանի մը ժամ՝ Փենսիլվանիա նահանգի Փիթսպուրկ քաղաքի Բաթլեր բլիզ շրջանին մէջ։[51]
Վազքի մասերը նկարահանուած են Փենսիլվանիոյ մէջ գտնուող սունկի՝ աշխարհի ամենամեծ ագարակին մէջ՝ Քրիքսայտ Մաշրում Ագարակ ին մէջ (Creekside Mushroom Farms), ուր կը գտնուին 150 մղոն երկարութեամբ լքուած փապուղի։ 2011 թուականին նկարահանումները տեղափոխուեցան Քլիվլենտ, ուր շարունակուեցան մօտ չորս շաբաթ։ Մանհաթըն ի 42-րդ փողոցին մէջ տեղի ունեցան վերջնական կռիւի նկարահանումները։ Այս հատուածին մէջ նկարահանումներուն մասնակցեցան ԱՄՆ-ի ցամաքային զօրքերու ջոկատները։ Աւագ քսանապետ Մայքլ Լենտս ի խօսքերով, ժապաւէնին իսկական զինուորներու օգտագործումը, աւելի իսկական կը դարձնէ եւ անոնց հետ աւելի հեշտ է աշխատիլ, քանի որ կը տիրապետեն բոլոր անհրաժեշտ ունակութիւններուն, ի տարբերութիւն դերասաններուն, որոնք ստիպուած երկար ժամանակ սորվելու կը մնային։
Նկարահանումներու վերջին երկու օրերը տեղի ունեցան Նիու Եորք ի Փարք֊պողոտա յի եւ Կենդրոնական զբօսայգիին մէջ։  Երեք օրուայ ընթացքին տեսողական ազդեցութեան պատասխանատու Ճէյք Մորիսոն ը Նիու Եորք նկարահումները կատարեցաւ օդին մէջ, որ անհրաժեշտ է խումբին ուղղման համար, որոնք նկարահանուած են Քլիվլընտ ի մէջ, իսկ ըստ նիւթին՝ Նիու Եորք ի մէջ։
Շահոյթ
Նախնական տուեալներով հանդիսատեսի մօտ հետաքրքրութիւն առաջացնելով եւ օնլայն֊տոմսերի պատուիրումներու քանակով, Box Office Mojo-ն նախատեսեց, որ Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ, ցուցադրման առաջին հանգստեան օրերուն ան կարող է հաւաքել մօտ 125 միլիոն տոլար, իսկ յետոյ աւելցուեցաւ մինչեւ 150 միլիոն։ «Վրիժառուները» անցան «Մռայլ ասպետին» (2008 թուական, $ 158, 4 մլն) եւ Քաղցած խաղերուն (2012 թուական, $ 152, 5 մլն), որոնք մրցանիշ սահմանեցին երկրորդ եւ երրորդ հանգստեան օրերուն հաւաքելով այդքան գումար՝ ետ մնալով միայն Հարի Փոթերը եւ Մահուան Պարգեւները՝ մաս 2֊ին ($ 168, 2 միլիոն) :
«Վրիժառուները» ԱՄՆ-ի մէջ հաւաքեցին 623.357.910 եւ 896.200.000 տոլար այլ երկրներու մէջ, որ ընդհանուր հաշուով կազմեց 1.519.557.910 տոլար։ Ժապաւէնը կատարեց պատմութեան մեջ ամենամեծ շահոյթ ստացած ժապաւէններու երրորդ հորիզոնականը, ինչպէս նաեւ 2012-ի ամենամեծ շահոյթով ժապաւէնը։ «Վրիժառուները» դարձաւ Ուոլթ Տիզնի ընկերութեան ամենաշատ վաճառականութեան յաջողութիւններու հասած ժապաւէնը, որ հիմնուած է կատակերգականներու վրայ եւ պատմելով սուփըհերոսներու մասին։ Առաջին հանգստեան օրերուն ժապաւէնը կը գրանցէ 392,5 միլիոն տոլար ամբողջ աշխարհին մէջ, որ Տիզնիի հինգերորդ ժապաւէնն է, եւ որ անցած է 1 պիլիոն տոլարը։
Քննադատական Կարծիքներ
Շարժապատկերը քննադատներու կողմէ ընդհանուր կերպով ստացաւ դրական կարծիքներ։ Rotten Tomatoes կայքին մէջ ժապաւէնի վարկանիշը կը կազմէ 92 % («certified fresh»)՝ միջին գնահատականը կազմելով 8,1 միաւոր եւ հիմնուելով 248 կարծիքի վրայ։ Շատերու կարծիքով ժապաւէնը արդարացուցած է իր բոլոր սպասելիքները եւ բաձրացաւ Marvel-ի հետագայ ժապաւէններու վարկանիշը։ Իսկ CinemaScore կայքի տուեալներով, հեռուստադիտողները ժապաւէնին տուած են լաւագոյն գնահատականը՝ A+։ Metacritic կայքին մէջ ժապաւէնը 100֊ի վրայ ստացած է 69 միաւոր՝ հիմնուելով 63 կարծիքի վրայ (ընդհանուր կերպով դրական)։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:2012
Ժան Քելվին
Ժան Քելվին (Jean Calvin, Ioannes Calvinus), ֆրանսացի աստուածաբան, Քելվինական եկեղեցւոյ հիմնադիրներէն։
Ժան Քելվինի կրօնաքաղաքական հայեացքները
Ժան Քելվին իր «Հրահանգ քրիստոնէական հաւատքի» (1536) գործին մէջ կը նշէ, որ Աստուած մարդոց մէկ խումբին նախատեսած է փրկութիւն, իսկ միւս մասին՝ կործանում։ Ուստի մարդիկ աստուածային կամքին մասին կրնան կռահել՝ մեկնելով իրենց կեանքէն։ Յաջողութիւնն ու յաղթանակը արդէն կը խօսին Աստուծոյ կողմէ ընտրեալ ըլլալու մասին։ Ան կոչ կ'ուղղէ հաւատացեալներուն ամբողջութեամբ նուիրուիլ իրենց կեանքին կոչման՝ մասնագիտութեան, որ կը դիտուի որպէս հասարակական կամքի կատարում։ Ամէն մարդ պէտք է ըլլայ խնայող եւ արհամարհէ շռայլութիւնը։ Ատկէ կ'եզրակացուի, որ Աստուծոյ կողմէ ընտրեալ ըլլալը որեւէ կապ չունի ընկերային ծագման եւ հասարակութեան մէջ ունեցած դիրքին հետ։ Քելվինի կրօնաքաղաքական հայեացքներուն մէջ կը նշմարուին բողոքական բարոյագիտութեան տարրեր։
Քելվին կը դատապարտէր միապետական կարգերու բռնութիւնն ու անօրինականութիւնը, եւ զանոնք իրականացնողներուն համար կը նախատեսէր աստուածային պատիժ, որու գործիք կրնային դառնալ իրենց կամակատարները։ Ընդ որում, բռնապետութեան դիմադրելու իրաւունքը ան կը վերապահէր միայն իշխանութեան մարմիններուն, եկեղեցւոյ եւ ներկայացուցչական մարմիններուն։ Ան կը նշէ․
Կառավարման ամէնէն վատ ձեւը ան կը համարէ ժողովրդավարութիւնը, ամենալաւը՝ ջոջապետութիւնը։ Քելվինական եկեղեցին աչքի ինկած է նաեւ իր ընդգծուած կրօնական անհանդուրժողականութեամբ,որ իրականացած է 1541-1564 թուականներուն։
Քաղաքացիներու նկատմամբ սահմանուած էր լրտեսում՝ անոնց ողջ հասարակական կեանքը։ Չնչին խախտման համար նախատեսուած էին խստագոյն պատիժներ, հերետիկոսութեան մէջ մեղադրուողները անյապաղ կ'ենթարկուէին մահապատիժի։
Քելվինական եկեղեցին մեծ չափով նպաստած է Նիտըրլենտի մէջ առաջին պուրժուական յեղափոխութեան, որուն իբրեւ արդիւնք երկիրին մէջ կը հաստատուին հանրապետական կարգեր, եւրոպական շարք մը երկիրներու անկախացման։ Անոր հիմքին վրայ կը ստեղծուին հանրապետական կուսակցութիւններ Անգլիոյ մէջ։ Անիկա նաեւ տնտեսական հիմք կը նախապատրաստէ ԺԷ.-ԺԸ. դարերուն պուրժուազիայի դասական քաղաքական աշխարհայեացքի ձեւաւորման։ Անիկա արդի բողոքական երկիրներուն մէջ ազատամտականութեան հոգեւոր ակունքներէն է։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի աստուածաբաններ Ստորոգութիւն:Փարիզի համալսարանի շրջանաւարտներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի փաստաբաններ Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի գրողներ Ստորոգութիւն:Կրօնի հիմնադիրներ
Յովսէփ Աբգարովիջ
Յովսէփ Աբգարովիջ, որդի Խաչատուրի: Սթա նիսլավուվ քաղքին մէջ կերպասեղէններու ամենամէծ վաճառատունը իրենն էր: Մեծ հարստութեան մը տէր ըլլալով՝ Տնիէսթր գետին վրայ գտնուող Լուքա կոչուող գիւղը կը դնէ: Ամէնէն յարգուած էր եւ այնպիսի համբաւ մը ունէր որ ժողովուրդը զինքը նահապետ կը կոչէր, որովհետեւ շատ կրօնասէր կաթողիկէ մըն էր եւ Հայկական աւանդութիւններուն սիրահար: Մեռաւ ի Լեմպերկ 1853-ին:
Արքմենիկ Նիկողոսեան
Արքմենիկ Նիկողոսեան, հայ գրականագէտ, բանասիրական գիտութիւններու թեկնածու, «Անտարես» հրատարակչութեան գլխաւոր խմբագիր:
Կենսագրութիւն
Ծնած է Գեղարքունիքի մարզի (Վարդենիսի շրջան) Ծովակ գիւղը։ Սորված է տեղի միջնակարգ դպրոցը, որ աւարտելէ ետք ընդունուած է ԵՊՀ բանասիրական բաժանմունքը։ 2001-ին աւարտած է համալսարանը, 2003-ին՝ մագիստրատուրան, նոյն թուականին ընդունուած է ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղեանի անուան հիմնարկի ասպիրանտուրա (ստացիոնար) ։
2001 թուականէն ուսման զուգահեռ «Հայ գրականութեան պատմութիւն» եւ «Գրականութեան տեսութիւն» դասաւանդած է Վարդենիսի մանկավարժական հիմնարկին մէջ։
2004-2005 թուականներուն աշխատած է «Գրական թերթ»ի խմբագրութեան որպէս բաժնի վարիչ, 2011 «թուականէն »«Անտարես» հրատարակչութեան գլխաւոր խմբագիրն է:
2008-ին «Առաքել Դավրիժեցիի «Պատմութիւնը» իբրեւ գրական երկ» թեմայով պաշտպանած է թեկնածուական ատենախօսութիւն եւ ստացած բանասիրական գիտութիւններու թեկնածուի աստիճան։
2008 թուականէն կ'աշխատի ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղեանի անուան գրականութեան հիմնարկի հայ հին եւ միջնադարեան գրականութեան բաժնին մէջ, որպէս՝ աւագ գիտաշխատող։
Որդան Կարմիր
Որդան կարմիր կամ Արարատեան որդան կարմիր (լատ.՝ Porphyrophora hamelii), Margarodidae ընտանիքին պատկանող միջատ, որմէ հայերը կը պատրաստէին նոյնանուն ներկը։
Արքմենիկ Նիկողոսեան
Կենսագրութիւն
Մասնակցած է ՀԳՄ «Գրեթերթ» պարբերականի ստեղծման աշխատանքներուն։ 2004-05ին աշխատած է «Գրական թերթ»ի մէջ՝ իբրեւ գրաքննադատութեան բաժնի վարիչ։
Որդան Կարմիր
Պատմութիւն
Հին ժամանակներուն Արարատեան դաշտին մէջ կ՛աճէին տեսակ մը միջատներ, որդեր։ Հայերը կը հաւաքէին այդ որդերը, կ՛եփէին եւ կը ստանային մուգ ու պայծառ կարմիր գոյնի ներկ, որ կը կոչուէր որդան կարմիր կամ հայկական ներկ։
Արքմենիկ Նիկողոսեան
Կենսագրութիւն
2005 թուականէն Հայ գրականութիւն կը դասախօսէ Երեւանի Մաշտոցի անուան համալսարանը։ 2009 թուականէն ՀԳՄ վարչութեան ու նախագահութեան անդամ է։ Գրական մամուլի մէջ հանդէս եկած է քանի մը տասնեակ գրականագիտական յօդուածներով։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Որդան Կարմիր
Պատմութիւն
Շատ երկար դարեր այդ ներկը եղած է Հայաստանի հպարտութիւնը։ Այն ունեցած է համաշխարհային համբաւ։ Յաճախ հեռաւոր երկիրներու մէջ «Հայոց աշխարհի»-ի փոխարէն կ՛օգտագործէին Որդան կարմիրի երկիր արտայայտութիւնը։ Որդան կարմիրի արտադրութիւնը եղած է Հայ թագաւորներուն մենաշնորհը։ Քաղաքամայր Արտաշատի մէջ կային յատուկ ներկատուներ, որոնք կը կոչուէին արքայական։ Հին Հայաստանէն արտահանուող ապրանքներու բոլոր ցուցակները կը սկսէին որդան կարմիրով։
Որդան կարմիրը հայերուն համար եղած է որպէս ՄԻԱՍՆՈՒԹԵԱՆ խորհրդանիշ։ Պատմական Հայաստանի բոլոր գաւառներու եւ իշխանական տուներու բազմատեսակ զինադրօշներուն վրայ իշխող եղած է այս գոյնը։ Տիգրան Բ.-ի Թագաւորութեան ժամանակաշրջանին Հայկական Հպատակութիւն ընդունած վասալ արքաները իրենց դրօշներու վերին երիզը կը ներկէին որդան կարմիրվ, այդպիսով իրենց հաւատարմութիւնը հաւաստելով Հայոց Արքայից-Արքային։
Արաբները Արտաշատ քաղաքը կոչած են որդան կարմիրի քաղաք։
15-րդ դարուն Հայ մեծ բժիշկ Ամիրտովլաթ Ամասիացին իր աշխատութիւններէն մէկուն մէջ հետաքրքիր տեղեկութիւն կը հաղորդէ այս ներկին առանձնայատկութիւններուն մասին։
Շուրջ երկու հազար տարի հայկական որդան կարմիրը եղած է աշխարհի ամենաթանկարժէք ու բարձրորակ ներկը։ Անով կը ներկէին ոչ միայն ազնուականներու հանդերձները, այլեւ կը նկարազարդէին թանկարժէք մագաղաթները։ Որդան կարմիրը օգտագործուած է նաեւ որպէս թանաք։ Հին եւ միջին դարերուն Արեւելքի եւ Եւրոպայի թագաւորներն ու կաթողիկոսները կը ստորագրէին միայն որդան կարմիրի թանաքով։ Աշխարհի մէջ տարածուած կարմիր թանաքով ստորագրութիւնը (բոլոր տեսակի փաստաթուղթերու վրայ) սկիզբ առած է հայկական որդան կարմիրի օգտագործումէն։
Նկարագրութիւն
Միջատը իր զարգացման բոլոր փուլերուն կը բնորոշուի իր մարմնին կարմիր գոյնով։ Կը բնութագրուի վառ արտայայտուած սեռական երկձեւութեամբ։ Չափահաս էգը անթեւ, ձուաձեւ, դանդաղ շարժող միջատ է։ Մարմինին երկարութիւնը՝ 2-12 մմ, լայնութիւնը՝ 1-6 մմ, կշիռքը՝ 2-100 մկ (միջինը՝ 27 մկ)։ Միջատին ոտքերը կարճ են, թոյլ զարգացած։ Աչքերը պարզ են, փոքր, ուռուցիկ։ Արուները արտաքնապէս շատ տարբեր են էգերէն։ Անոնց մարմինի երկարութիւնը 2-4,5 մմ է, լայնութիւնը՝ 0,4-1,3 մմ, կշիռքը՝ 0,6-3,4 մկ։ Մարմինը յստակ բաժանուած է գլուխի, կրծքավանդակի եւ որովայնի։ Կրծքավանդակէն կը սկսին զոյգ թափանցիկ թեւերը՝ մուգ կարմիր եզրերով։ Աչքերը բարդ են, մեծ։ Ոտքերը երկար են, յարմարեցուած են համեմատաբար արագ շարժման համար։ Մարմինը կը վերջանայ արծաթափայլ թելերով, որոնց երկարութիւնը 2-3,5 անգամ աւելի երկար է քան մարմինը։
Զարգացում
Որդան կարմիրի ձուերը ձմրան հողին մէջ կը մնան մօտ 7 ամիս (Սեպտեմբերէն Մարտ)։ Գարնան (Մարտ-Ապրիլ) ամիսներուն, ձուերէն դուրս կու գան երկարաւուն թրթուրները, որոնք կը կպչին սնուցող բոյսի արմատներուն։ Յետագային թրթուրները կը ձեւափոխուին թաղանթապատեաններու։ Օգոստոսի վերջը տեղի կ՛ունենայ կերպարանափոխութիւն։ Սեպտեմբերի սկիզբը արդէն ձեւաւորուած արուները եւ էգերը դուրս կու գան հողի վրայ եւ կը զուգաւորուին։ Արուները զուգաւորումէն ետք կը սատկին, իսկ էգերը կը մտնեն հողի տակ՝ ձուադրման համար։ Այսպիսով, մէկ տարուան ընթացքին որդան կարմիրը կու տայ մէկ սերունդ։
Որդան կարմիրի պահպանում
Որդան կարմիրը կը պահպանուի արգելոցի մէջ՝ Արազափ գիւղին մօտ, սակայն արգելոցը չ’ապահովեր միջատին լիարժէք պահպանութիւնը։
Հետաքրքիր փաստեր
1788-նին հնդկահայ հասարակական գործիչ Շահամիր Շահամիրեանի կողմէ հրատարակած Հայաստանի սահամանդրութեան նախագիծին՝ «Որոգայթ Փառաց»ին 502-րդ յօդուածի համաձայն «ով որ շնորհ ունենայ մեր Հայաստան երկրում վերականգնել կարմիր որդանը՝ ներկ պատրաստելու համար եւ աճեցնել լեղակ...մէկ անգամ միայն Հայոց տան կողմից պէտք է շնորհի արժանանայ, այսինքն՝ 10.000 արծաթ դահեկան»[2]: :
Ազգային Կեդրոնական Վարժարան (Մուշ)
Մշոյ Ազգային Կեդրոնական վարժարան (Պոլսի Հայոց պատրիարք Ներսէս Վարժապետեանի անունով յայտնի է նաեւ որպէս Ներսէսեան վարժարան), ժամանակի արեւմտահայ լաւագոյն դպրոցներէն մէկն էր եւ ունէր որակեալ մանկավարժ ական կազմ։ Հիմնուած էր 1878 թուականի աշնան` Միացեալ ընկերութեան կողմէ։ Վարժարանի տեսուչի պաշտօնը 1879-1884 կը վարէր նշանաւոր մտաւորական Մկրտիչ Սարեան ը, որուն օրերուն վարժարանը ապրեցաւ իր ամենաբեղուն ծաղկման շրջանը։
Վարժարանը կը գործէր Մուշ քաղաքի Ձորի թաղի նորակառոյց երկյարկանի շէնքին մէջ` ընդարձակ եւ լուսաւոր սենեակներով եւ իր ժամանակի համար արդիական բոլոր յարմարութիւններով։
Ուսուցչական կազմը ձեւաւորուուած էր Պոլսոյ ուսումնական հաստատութիւններու եւ Խարբերդ ի Եփրատ քոլէճի (ճեմարան) շրջանաւարտներէն։ Վարժարանի լաւագոյն ուսուցիչներէն էր Համբարձում Պէրպէրեան ը, որ հետագային յաջորդեց Մկրտիչ Սարեանին, իբրեւ տնօրէն։ Դասերուն օրական տեւողութիւնը 6 ժամ էր։ Ուսուցումն կ՛իրականացուէր Միացեալ ընկերութեան կողմէ մատակարարուող նոր տիպի դասագրքերով։ Կեդրոնական վարժարանի գործունէութեան ամբողջ ծախսերը կը հոգար Միացեալ ընկերութիւնը` որոշ օժանդակութիւն ստանալով Պոլսոյ պանդուխտ տարօնցիներէ, որոնք կազմած էին Միացեալ ընկերութեան` Տարօնի լուսաւորութեան նպատակը հետապնդող մասնաճիւղ։
Կեդրոնական վարժարան կ'ընդունուէին ոչ միայն Մուշ քաղաքի ու Մուշի շրջակայ գիւղերէն, այլ նաեւ Սասունի, Խնուսի եւ ուրիշ շրջաններէն աշակերտներ։ Վարժարանի գործունէութեան առաջին տարին ընդունուեցան շուրջ 80 երեխայ, հետագայ տարիներուն աշակերտներուն թիւը հասաւ 150-ի։ 1883 թուականին վարժարանը կու տայ 11 շրջանաւարտներ, 1884՝ 15։
Աւարտելէն անմիջապէս յետոյ վարժարանի շատ ուսանողներ Մուշ գաւառի տարբեր բնակավայրերը կը մեկնէին, ուր նոր բացուող դպրոցներուն մէջ կը դասաւանդէին։
Մշոյ Ազգային Կեդրոնական վարժարանին մէջ ուսանած յայտնի հայ գործիչներէն էին ազգագրագէտ, բանահաւաք–բանասէր, մանկավարժ, հասարակական գործիչ Սահակ Մովսիսեանը (Բենսէ), հայդուկապետ, ռազմական տեսաբան, հայ ֆիտայական շարժման ղեկավարներէն Հրայր Դժոխք, ֆիտայի Յակոբ Կոտոյեանը, գրող, գաւառական գրականութեան ներկայացուցիչներէն, լրագրող եւ քաղաքական գործիչ Գեղամ Տէր-Կարապետեանը (Մշոյ Գեղամ), հայ հրապարակախօս, խմբագիր, արձակագիր, թարգմանիչ Գալուստ Անդրէասեանը, մանկավարժ եւ հոգեւորական Անդրանիկ Սայեանը (Տէր Օշական քահանայ Սայեան) եւ շատ ուրիշներ:
Կեդրոնական վարժարանի գործունէութեան ամենաբեղուն ժամանակաշրջանն էին 1880-1884 թուականները: Կրթարանի հեղինակութեան բարձրացմանը զուգահեռ հետզհետէ կը սաստկանար անոր նկատմամբ օսմանեան իշխանութիւններու ճնշումները։ Մասնաւոր նկատողութեան տակ առնուած էին մարմնամարզի դասերը, մասնաւորապէս անոնց ընթացքին հասարակ համաչափ քայլը, վարժութիւնները, «Ո՞րն է աշխարհ Հայաստան» քայլերգի տակ արշաւի երթալը, մահմետական ազգաբնակչութեան կողմէ կ՛ընկալուէր իբրեւ զինուորական պատրաստութեան փորձ։ Այդպիսի դէպքերու ականատես՝ Կեդրոնական վարժարանի շրջանաւարտ, Սարգիս Բտէեանը կը նշէ, որ Մուշի մէջ եւրոպական կրթական վերջին չափանիշներով գործող վարժարանի գոյութիւնը տեղի մահմետական ազգաբնակչութեան նախանձը կը պատճառէր. «Թուրքերը, մէկ–երկու մէտրէսէներէ զատ, (…) ուրիշ դպրոց չունէին եւ ջանք ալ չէին թափեր դպրոցներ բանալու»։ Դժգոհութիւն կը պատճառէր յատկապէս վարժարանի տեսուչին` Մկրտիչ Սարեանի, հայրենասիրական բնոյթով գործունէութիւնը։
1884 վերջերուն տեսուչը կը ձերբակալուի իբրեւ «խռովարար»։ Ազատ արձակուելէն յետոյ ան կը ստիպուի հրաժարիլ իր պաշտօնէն եւ ընդհանրապէս հեռանալ Մուշէն։ 1885-ին տեսուչի պաշտօնը կը վարէ Յովհաննէս Պէրպէրեան ը, սակայն ան ալ կը ստիպուի հրաժարիլ պաշտօնէն եւ Պոլիս մեկնիլ։ Դէպքերու ականատես Սարգիս Բտէեանը, իր յուշերուն մէջ հետեւեալները կը նշէ. «Անկէ յետոյ ... նոր դէմքեր եկան, բայց այլեւս չկրցան երկար մնալ ու դպրոցին դիրքը բարձր պահել»։
1895–ին` Համիտեան կոտորածներու տարին, Միացեալ ընկերութիւնը կը ստիպուի դադրեցնել իր գործունէութիւնը։ Կը փակուին անոր կողմէ հիմնուած եւ տնտեսապէս մատակարարուող բոլոր կրթական հաստատութիւնները, անոնց մէջ նաեւ Մուշի Կեդրոնական վարժարանը։
Մուշի կրթական կեանքի վերազարթօնքը տեղի կ'ունենայ 1908 երիտթրքական յեղաշրջումէն եւ սահմանադրական կարգերու վերահաստատումէն ետք։ Իր գործունէութիւնը վերսկսած Միացեալ ընկերութիւնը 1 Յունուար 1909-ին կը վերաբանայ Մշոյ Կեդրոնական վարժարանը։ 1909-10 ուսումնական տարին վարժարանը կ՛ունենայ 165 աշակերտ եւ 7 ուսուցիչներ, իսկ 1910-11-ին` 122 աշակերտ եւ 8 ուսուցիչներ։
Կեդրոնական վարժարանը կը շարունակէ գործել մինչեւ 1915 թուականը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական կրթական հաստատութիւններ Ստորոգութիւն:Հայկական կրթօճախներ Ստորոգութիւն:Արեւմտահայաստանի կրթօճախներ
Սամի Քոհէն
Սամի Քոհէն (Sami Kohen, ), լրագրող, սիւնակագիր։ «Միլլիյէթ» օրաթերթի 67 տարուան աշխատակից։
Քոհէնի հայրը՝ Ալպէր Քոհէն, եղած է լրագրող։ Հրեայ համայնքէն այս յայտնի լրագրողը 1939-1949 թուականներուն հօրմէն ժառանգած թերթը՝ «Թուրքիոյ Ձայնը» հրատարակած է։ Այդ մէկը լատիներէնով եւ ֆրանսերէնով լոյս տեսած է։ Սամի Քոհէն այդ թերթի հրատարակութիւնը շարունակած էր թրքերէնով եւ աւելի վերջ աշխատակցած էր թրքական մամուլի զանազան թերթերուն։
1954 թուականին «Միլլիյէթ»ի անձնակազմին մաս կազմելէ վերջ իր գործունէութիւնը անընդհատ տեւականացուցած է այդ թերթին մէջ ։
Արժանացած է Արտաքին գործոց նախարարութեան ծառայութեան մրցանակին ։
Մահացած է երիկամներու անբաւարարութեան հետեւանքով ։
1730 թուական
1730 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 30րդ տարին է
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1730 մահեր
Ստորոգութիւն:1730
Արճուն Գաբուր
Արճուն Գաբուր,, հնդիկ դերասան։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1985-ին, Հնդկաստանի Մոմպէյ քաղաքին մէջ։ Հնդկական ընտաքի մէջ, անոր հայրը հնդկական շարժապատկերի արտադրիչ Պոնի Գաբուրն է, իսկ անոր մայրը գործարար եւ նոյնպէս շարժապատկերի արտադրիչ Մունա Գաբուրն էր, որ կը մահանայ Արճունի « Ishaqzaade» ֆիլիմի ցուցադրութենէն երեք շաբաթ առաջ՝ քաղցկեղի պատճառով: Ան նաեւ շարժապատկերի արտադրիչ Սուրինտր Գաբուրին թոռնիկն է եւ դերասաններ Սանճէյ Գաբուրի եւ Անիլ Գաբուրի եղբօր զաւակը: Ունի մէկ քոյր՝ Անշուլա Գաբուրը:
Ան իր դպրոցական կրթութիւնը ստացած է Arya Vidya Mandir դպրոցին մէջ։ Երիտասարդական տարիքին Արճուն տառապած է գիրութենէ։ Ան այս ժամանակաշրջանին մասին կ'արտայատուի, նշելով, որ միշտ եղած էր կեղտոտ, ջղային եւ կորսնցուցած էր ինքնավստահութիւնը:
Երբ Արճուն կը դառնայ 18 տարեկան, յարաբերութիւն կը մշակէ հնդիկ դերասան Սալման Խանի քրոջ՝ Արպիդա Խանի հետ, եւ անոնց յարաբերութիւնը կ'աւարտի երկու տարի ետք, իսկ 2014-ին Արպիդան կ'ամուսնանայ ուրիշ տղու մը հետ:
Ասպարեզի սկիզբը (2003-էն մինչէւ 2011)
2014-ին Արճուն ունեցաւ երկու իրերայաջորդ ժապաւէններ, որոնք մեծ յաջողութիւններ բերին իրեն։ Ան իր ասպարեզը սկսաւ իբրեւեւ օգնական արտադրիչ Նիքիլ Ատֆանիի Kal Ho Na Ho ժապաւէնին, որուն դերակատարներն էին Շահ Ռոխ Խան, Բրիթի Զինդա, եւ Սէյֆ Ալի Խան: Ան 2007-ին իբրեւեւ օգնական աշխատեցաւ նոյն արտադրիչին հետ Salaam-e-Ishq ժապաւէնին համար, որուն դերակատարներն էին Սալման Խան, Բրիանքա Ջոբրա, Անիլ Գաբուր, Ճուհի Ջաուլա, Ճոն Աբրահամ, Կովինտա, Աքշէյ Խաննա, Վիտիա Պալլան, Սահիլ Խան եւ Այշա Թաքիա: Իսկ ժամանակաշրջան մը ետք միասնական արտադրիչ աշխատեցաւ իր հօր երկու ժապաւէններուն՝ No Entry-ի (2005) եւ Wanted-ի (2009), որոնց դերակատրաներն էին Սալման Խան, Այշա Թաքիա եւ Վինոտ Խաննա:
Իր այս աշխատանքին շնորհիւ Արճուն մտերմացաւ Սալման Խանի հետ: Այդ ժամանակ Արճուն կը տառապէր գիրութենէ: 2005-ին Սալման Խան օգնեց Արճունին որ ան աշխատի նիհարելու ուղղութեամբ եւ նաեւ օգնեց անոր՝ սորվեցնելով Արճունին դերասանութիւն եւ պար: Իրականութեան մէջ Արճուն երբեք չէր մտածած դերասանութեան մասին, այլ կ'ուզէր իր հօր նման դառնալ շարժապատկերի արտադրիչ, սակայն Սալման Խանի վստահութիւնը իր հանդէպ մղեց անոր դէպի դերասանութիւն: 2011-ին Արճունը հնդկական շարժապատկերիի՝ Yash Raj Films ընկերութեան հետ ստորագրեց երեք պայմանագիր:
Դերասանական իր Ճանապարհը (2012-էն մինչ օրս)
2012-ին Արճուն ունեցաւ իր առաջին ժապաւէնը՝ « Ishaqzaade», որուն արտադրիչն էր Հապիպ ֆայսալ, իսկ դերասանական կազմին մաս կը կազմէր Բարանիթի Ջոբրան: Ժապաւէնը շատ մեծ ընդունելութիւն գտաւ ժողովուրդին կողմէ, որուն շնորհիւ Արճունի անունը առաջարկուեցաւ Film Fare Awards մրցանակներու բաշխման մէջ իբրեւեւ տարուան ամենալաւ դերասան: Սալման Խան Ֆիլմին մասին գրելէ ետք Արճուն հետեւեալը պատասխանեց անոր իր անձնական Twitter-ի էջին մէջ.- «Սալման Խանին ես կը համարեմ իմ մեծ եղբայրը, ան ինծի ըսաւ որ դերասանական ճանապարհս կերտեմ, եւ պէտքէ փորձեմ այդ ճանապարհը, այդ ժամանական էր որ ես կը տառապէի գիրութենէ եւ չէի կրնար ես զիս երեւակայել իբրեւեւ դերասան, ան ինծի իր կողքը պահեց երկու տարի շարունակ, երբ կ'աշխատէր իր երկու ֆիլմերուն՝ Veer եւ Wanted-ին վրայ։ Ան վստահութիւն ունէր իմ ոյժերուս վրայ եւ ճիշդ այդ պատճառով է որ ես այսօր հոս եմ»:
Անոր չորրորդ ֆիլմն է Finding Fanny-ն, որուն դերակատրներն էին նաեւ Տիփիքա Փատուքոն, Նասր ԱլՏին Շահ, Տիմպլ Գաբատա, Պանքաճ Գաբուր: Ֆիլմը մեծ նուաճումներ ունեցաւ, իսկ շարժապատկերի քննադատները զայն նկատեցին Արճունի ամենալաւ ֆիլմերէն մէկը:
2015-ին ան հրապարակեց իր յաջորդ ֆիլմը՝ Tevar-ը, որուն արտադրիչն էր իր հայրը:
Լենտրուշ Խուրշուտեան
Կենսագրութիւն
Ան ծնած է Շինուհայր, Գորիս, Սովետական Հայաստան: 1946 թուականէն 1951 ան Երեւանի Պետական Համալսարան յաճախած է:
1977 թուականէն ի վեր ան գլխաւորած է Հայոց Պատմութեան Բաժնմունքը Երեւանի Պետական Համալսարանէն ներս: Իր գործերը նուիրուած են արդի Հայաստանի եւ Անդրկովկասեան պատմութեան: Ան մահացաւ Երեւանի մէջ 1999 թուականին:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայեր այբբենական կարգով
Արմանուշ (անձնանուն)
Արմանուշ, հայկական իգական նորակերտ անուն։ Առաջացած է հայերէն Արմէն եւ Անուշ բառերէն։ Կը նշանակէ «Արմէնի դուստր» :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Հայկական Գեղջկական Երաժշտութիւն
Հայկական գեղջկական երաժշտութիւն, սկզբնաւորուած է հազարամեակներ առաջ եւ իր պատմութեան ընթացքին անդրադարձած է ազգային մշակոյթի զարգացման բոլոր նշանակալի փուլերուն։ Գեղջկական երգի տեսակը պայմանաւորուած է բանաստեղծական նիւթերով, իւրաքանչիւրը ունի իրեն բնորոշ առանձնայատկութիւններն ու երաժշտական արտայայտչամիջոցները։ Հայկական գեղջկական երաժշտութիւնը բազմաբնոյթ է՝ աշխատանքային, ծիսական, լալիք, քնարական, պատմական, պանդխտութեան (անտունիներ) երգեր, վիպերգեր,պարերգեր, կատակերգեր, օրօրներ եւ այլն։ Գեղջկական երաժշտութեան մէջ ժանրային յատկանիշները երեւան կու գան ինչպէս բանաստեղծական, այնպէս ալ երաժշտական բնագրերուն մէջ՝ լատաելեւէջային ու ռիթմային միջոցներով, համապատասխան երգուն ձեւերու մէջ։
Դարերու ընթացքին աստիճանաբար մշակուած ու կատարելագործուած է ժողովրդական երգը (անհետացած են որոշ ժանրեր, ի յայտ եկած են նորերը)։
Ստորոգութիւն:Հայկական երաժշտութիւն
Մեծամօրի պատմահնաբանական արգելոց-թանգարան
Մեծամօրի պատմահնաբանական արգելոց-թանգարան կամ՝ Մեծամօրի թանգարան․ հիմնադրուած է 1968-ին եւ կը գտնուի Երեւանէն 35 քլ․ հարաւ-արեւմուտք, Մեծամօր գետի ափին, Տարօնիկ գիւղին մօտ։  Թանգարանին մէջ կը պահուին հնագոյն գտածոյ ոսկիներ եւ ուրիշ արժէքաւոր իրեր։
Մեծամօր պատմահնաբանական արգելոց -թանգարանը կը գործէ «Պատմամշակութային արգելոց -թանգարաններու եւ պատմական միջավայրի պահպանութեան ծառայութիւն» ՊՈԱԿ-ի (պետական ոչ առեւտրական կազմակերպութիւն) կազմին մէջ։
Պատմական տեղեկութիւններ
1965-էն ի վեր, Մեծամօր բնակավայրի տարածքին պարբերաբար պեղումներ կը կատարուին։  Պեղուած մշակութային շերտերը կը վերաբերին պրոնզեայ (Ք․Ա․3300 – 1200) եւ երկաթեայ (Ք․Ա․ 1200 – 600) դարաշրջաններուն եւ գտնուած իրերը պատմամշակութային մեծ արժէք կը ներկայացնեն։  Շնորհիւ կատարուած գիտական պրպտումներուն եւ հնագիտական պեղումներուն Մեծամօրը այսօր Հայաստանի հնագիտական հարստութիւններէն մէկն է։Թանգարանին մէջ հաւաքուած են եւ կը ցուցադրուին հնաբանական վայրէն պեղուած աւելի քան 28․000 առարկայ։ Առաջին յարկին վրայ կը ցուցադրուին Մեծամօր բնակավայրի ամրոցին եւ դամբարանադաշտին մէջ յայտնաբերուած նիւթերը, որոնք կը վերաբերին վաղ պրոնզէ շրջանէն մինչեւ ուշ միջնադար։ Երկրորդ յարկին վրայ կը ներկայացուին հին Մեծամօրի արհեստներն ու ծէսերը։ Իսկ նկուղային յարկին մէջ կը գտնուի «Զետեղարան»ը, ուր ձեւաւորուած է «Մեծամօրի ոսկին» ցուցահանդէսը: Գտնուած նիւթերէն, իրերէն, հնաբանները կը պարզեն թէ Մեծամօրը եղած է խոշոր բնակատեղի։  Անոր տարածքին մէջ գտնուած են միջնաբերդ մը շրջապատուած բարձր պարիսպով եւ վայր մը, որ այսօրուան չափանիշներով աստղադիտարան կարելի է նկատել:
1979-ին կատարուած պեղումներուն ընթացքին գտնուած են Բաբելոնի թագաւորներու պատկանող բացառիկ իրեր (Ք․Ա․ 16-րդ եւ 15-րդ դար)։ Այս գտածոները կը վկայեն, թէ Մեծամօրը հնագոյն ժամանակներէն ի վեր եղած է առեւտրական ճանապարհներու խաչմերուկ․ կապած է Հիւսիսային Կովկասը Միջին Արեւելքին։ Ըստ ցուցադրուած իրերուն, կը հասկցուի թէ կեանքը այդ տարածքին վրայ՝ Արարատեան դաշտ, շատ բարձր մակարդակ ունեցած է, ոսկին պատուաւոր տեղ գրաւած է բնակիչներու կեանքին մէջ: Յայտնի է, որ 3-4 հազար տարի առաջ հին հայերը ոսկին այնպիսի մշակումներու ենթարկած են, որ հողին տակ հրաշալիօրէն պահպանուած են թէ՛ նիւթը, թէ՛ անոր վրայի նախշերը, դրուագները, ագոյցները…։
Պեղումները պարբերաբար կը շարունակուին եւ ոսկեայ իրեր կը գտնուին: 2021-ին կատարած պեղումներէն, հնագէտները Մեծամօրի մէկ դամբարանէն յայտնաբերած են 83 կտոր մեծ ու փոքր ոսկեայ առարկայ: Հակառակ որ դամբարանը թալանուած է գանձահէններու կողմէ, սակայն բաւարար ոսկի եւ ուրիշ առարկաներ պահպանուած են անոր խաւերուն մէջ: Նոյն դամբարանին մէջ 2000-էն աւելի անագէ ուլունքներ յայտնաբերուած են, 150-ի չափ անագէ ճարմանդներ, քանի մը հազար այլ ուլունքներ եւ 5-6 կտոր սաթէ ուլունք:
«Մեծամօրի ոսկին» ժամանակաւոր ցուցադրութիւն
2021-ի վերջերուն սկսած «Մեծամօրի ոսկին» պիտակին տակ եւ 2022 տարեշրջանին շարունակուող ժամանակաւոր ցուցադրութիւնը, կ՛ ընդգրկէ բնակավայրին տարածքին գտածոյ ոսկիներ եւ այլ արժէքաւոր նիւթեր, առարկաներ։
ժամանակաւոր ցուցադրութեան մէկ հատուածը նուիրուած է 2016-էն ետք գտնուած ոսկեայ եւ այլ իրերուն: Ըստ մասնագէտներուն, միայն այդ հնգամեակի ընթացքին պեղուած հնագիտական նիւթերը կը վերաբերին մօտաւորապէս քսան իրերայաջորդ դարերու: Կը ցուցադրուի նաեւ Հայաստանի ամենահին ոսկին, որ հնաբանները գտած են Մեծամօրի վաղ պրոնզեայ դարու շերտէն՝ մանկան դամբարանի մը մէջ: Ոսկիին եւ մանկան կմախքին դիրքը այնպէս եղած է, որ մասնագէտները զայն նկատած են իբրեւ մանկան վարսերու զարդ․ 5․23 կրամ կշռող ոլորաձեւ այս հերազարդը, ամենահինը կը նկատուի։
Ցուցադրութեան մէջ ներկայացուած են նաեւ արծաթով, անագով, սաթով, սարդիոնով պատրաստուած պերճանքի եզակի առարկաներ՝ զարդակոճակներ, ճակատակալեր, ճարմանդներ, ոսկեայ թիթեղով պատրաստուած կախիկներ, որոնք կ՚արտացոլացնեն նախնադարեան ամբողջ դարաշրջանի մը արուեստը, մշակոյթը, արհեստները, առեւտուրը, կենցաղը՝ Արարատեան դաշտի տարածքին վրայ:«Մեծամօրի ոսկին» ժամանակաւոր ցուցադրութիւնը այցելողը կը նկատէ թէ ոսկերչութիւնը՝ ոսկի ձուլելու եւ զարդեր պատրաստելու վարպետութիւնը, որքան զարգացած էր եւ տարածուած հնադարեան տարիներուն (Ք․Ա․ 2-րդ հազարամեակէն սկսեալ) Արարատեան դաշտի տարածքին։ Գտնուած ոսկեայ իրերը կը պատմեն շրջանի մշակոյթին մասին։   Յայտնաբերուած ձիերու կախիկները, կը վկայեն թէ զարդեր պատրաստուած են նաեւ կենդանիներուն համար։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Պատմական թանգարաններ Ստորոգութիւն:Թանգարաններ ըստ երկրի Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Թանգարաններ ըստ տեսակի Ստորոգութիւն:Թանգարաններ
Սուլալեզու
Սուլալեզու, սուլոցով հաղորդակցելու իւրայատուկ միջոց, որ տարածուած է աշխարհի բազմաթիւ շրջաններու մէջ եւ կարգ մը վայրերու մէջ զարգանալով` վերածուած է սուլալեզուի։ Ներկայիս իբրեւ լեզու կը գործածուի լեռնային հեռաւոր եւ անտառային շրջաններու մէջ։ Արձանագրուած են 70 տեղացի ժողովուրդներ, որոնք սուլալեզուով կը հաղորդակցին։ Սուլալեզուներէն իւրաքանչիւրը անկախ լեզու մը չէ, այլ տեղական լեզուին ընդարձակումն է։
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Իրոտոթոսին «Դ․ Պատմութիւն» գիրքին մէջ, կը յիշատակուի «այրաբնակ Եթովպեացիներ»ու τρωγλοδύτας Αἰθίοπας մասին, որոնց լեզուն չղջիկներուն հանած ճռինչին կը նմանի․-   «․․ու այս Ղարամատցիները քառաձիակարգերով այրաբնակ Եթովպեացիներուն կը հետապնտեն։ Որովհետեւ այրաբնակ Եթովպեացիները բոլոր ժողովուրդներէն ամենէն արագավազն են, ըստ մեզի եղած տեղեկութիւններուն։ Անոնք օձերով, մողէսներով եւ նման սողուններով կը սնանին․ խօսած լեզուն ուրիշ լեզուի չի նմանիր, չղջիկներուն հանած ճռինչին պէս բան մըն է։» ([4.183.4] οἱ Γαράμαντες δὴ οὗτοι τοὺς τρωγλοδύτας Αἰθίοπας θηρεύουσι τοῖσι τεθρίπποισι· οἱ γὰρ τρωγλοδύται Αἰθίοπες πόδας τάχιστοι ἀνθρώπων πάντων εἰσὶ τῶν ἡμεῖς πέρι λόγους ἀποφερομένους ἀκούομεν. σιτέονται δὲ οἱ τρωγλοδύται ὄφις καὶ σαύρας καὶ τὰ τοιαῦτα τῶν ἑρπετῶν· γλῶσσαν δὲ οὐδεμιῇ ἄλλῃ παρομοίην νενομίκασι, ἀλλὰ τετρίγασι κατά περ αἱ νυκτερίδες.) Ծովայիններու հին վկայութիւններ կը յիշատակեն թէ Քանարեան կղզիներուն (Սպանիա) Ղուանչէ բնիկները Guanche, բացի հասարակ լեզուէն, կը գործածէին նաեւ սուլալեզու մը, որ ներկայիս կը կոչուի սիլպօ silbo եւ սուլել կը նշանակէ։ 2009-էն «Silbo Gomero» սուլալեզուն Եունեսքոյի «Անշօշափելի Մշակութային Ժառանգութեան Ցանկ»ին ընդգրկուած է :
Եւրոպացի ծովայիններ կը վկայեն թէ նոյնանման լեզու մը կը խօսուի նաեւ հարաւային Ամերիկայի Անտեան Լեռնաշղթային հովիտին ։
Սուլալեզուն նաեւ եղած է հովիւներու լաւագոյն հաղորդակցութեան միջոցը բազմաթիւ առանձնացած շրջաններու բնակիչներուն համար։ Ինչպէս օրինակ՝ Ա՜ս Aas գիւղին բնակիչներ (արեւմտեան Փիրինեան լեռնաշղթայ), Թուրքիոյ հիւսիս-արեւմտեան Պոնտական լեռներու (տե՛ս Պոնտոս) Գերասունտա շրջանին Քիւշքոյ գիւղի (հին պոնտական գիւղ) բնակիչներ, որոնք իսլամացան ԺԶ․ եւ ԺԷ․ դարերուն ընթացքին, եւայլն :
Սուլալեզուներուն սահմանումը
Ներկայիս աշխարհի տարածքին 70 սուլալեզուներ կան։ Նշենք գլխաւորները․-
Սուլալեզուին գործնականութիւնը
Սուլալեզուն գործնական է լեռնային եւ կամ դաշտային երկար տարածութիւններու մէջ մարդոց հաղորդակցութեան համար։ Անոր ձայնը շատ հեռուները կը հասի․ մինչեւ 4 քմ․։
Տե՛ս նաեւ
Սֆիրիա
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Լեզուներ
Տիգրան Եսայեան
Տիգրան Եսայեան, հայ նկարիչ։ Զապէլ Եսայեանի ամուսինը ։
Կենսագրութիւն
Դարասկիզբի հայկական գեղանկարչութեան յայտնի դէմքերէն։ Ծնած է Կ.Պոլիս, ապրած ու գործած է Փարիզի մէջ, սակայն կանխահաս մահը հարուածած է զինք։
Եսայեանն մասնագիտական կրթութիւնն ստացած է Պոլսոյ գեղարուեստներու վարժարանէն ներս։ Երիտասարդ հասակէն եղած է գծագրութեան ուսուցիչ Ղալաթիոյ Կեդրոնական վարժարանին մէջ։ 1896-ին անցնելով Փարիզ, կատարելագործած է արուեստը, հետեւած Գեղարուեստի ազգային վարժարանի դասընթացքներուն՝ աշակերտելով Ժան Փոլ Լօրանին (Jean-Paul Laurens, 1838-1921), եւ ուսանած Ժիւլիէն ակադեմիոյ մէջ։
Անոր ուշագրաւ նկարներէն են «Բիւզանդական գերեզմանատունը», «Սկիւտարի սեմին վրայ», «Պոլսի փողոցներէն մէկը», «Արեւելեան պէյզաժ» եւ այլն։ Հեղինակ է նաեւ գիրքի ձեւաւորումներու, թարգմանութիւններու։ Զբաղած է նաեւ քանդակագործութեամբ։
Եսայեան տէր էր ուրոյն տպաւորապաշտ ոճի մը։ Իրնէ ունինք քաղաքային բնանկարներ։
Քանի մը տասնեակ գործեր կը պահուին Հայաստանի ազգային պատկերասրահին մէջ ։
Ժոզէֆ Ժիրաքօ
Ժոզէֆ Ժիրաքօ, լիբանանահայ նկարիչ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Պէյրութ: Իր ծնողները եղած են Մեծ Եղեռնէն վերապրողներ այնթապցի Արթին եւ Մարի Ժիրագօ: 1960-ին Ժոզէֆ մեկնած է Փարիզ, շարունակելու համար իր ուսումը գեղարուեստի մէջ: Ան Փարիզի մէջ աւարտած է Ֆրանսայի «էքօլ Տէ Պօզար» դպրոցը:
Լիբանան վերադառնալէն վեց տարի ետք 20 Նոյեմբեր 1966-ին, Պէյրութի մէջ կ’ամուսնանայ Շնորհիկ Պապուչաքեանի հետ: Կարճ ժամանակ մը Փարիզ բնակելէ ետք 1967 Օգոստոսին կը վերառանան Պէյրութ:
1967-ին կը ծնի իրենց միակ զաւակը Արթուրը: Ընտանիքը վերջնականօրէն կը հաստատուի Միացեալ Նահանգներու մէջ 1976-ին, միանալու համար նախապէս Լոս Անճելըս հաստատուած Ժիրագոյի երկու եղբայրներուն։
Նկարիչ Ժիրաքօ անծանօթ չէ Լիբանանի արուեստասէր շրջանակներուն։ Բազմաթիւ խմբական ցուցադրութեանց մասնակցելէ ետք, Դեկտեմբեր 1964-ին, «Օթէլ Ֆինիսիայ»ի մէջ կազմակերպեց իր առաջին ցուցահանդէսը եւ արուեստի քննադատներուն կողմէ ողջունուեցաւ համակրանքով։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ Ստորոգութիւն:3 Դեկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Նկարիչներ
Լուիզա Թեթրացինի
Լուիզա Թեթրացինի, միջազգային համբաւ ունեցող իտալացի Coloratura մեղեդի սոփրանօ։ Ունեցեր է կարկաչող ձայն, որ աչքի կ'իյնար արտասովոր փայլուն թեմպրով, տիապազոնով ու թեթեւութեամբ ։ Վայելած է բաւականին յաջողուած օփերային եւ համերգային ասպարէզ Եւրոպայի եւ Ամերիկայի մէջ 1890-ական թուականներէն մինչեւ 1920-ական թուականները։ Ձայնը պահպանուեր է 1904-1920 թուականներուն կատարուած ձայնագրութիւններուն մէջ։ 1921 թուականին գրած է «My Life of Song» յուշագրութիւնը, իսկ 1923 թուականին՝ «How to Sing» թրաքթաթը։ Երգելը թողնելէն ետք մինչեւ կեանքի վերջը վոքալի դասեր տուած է Միլանի եւ Հռոմի իր տուներուն մէջ։
Վաղ կեանք
Ծնած է 29 Յունիս 1871-ին Իտալիոյ Փլորենտիա քաղաքը։ Հայրը ռազմական դերձակ էր, ունէր երկու քոյր եւ երկու եղբայր։ Ենթադրաբար երգել սկսեր է երեք տարեկանէն ։ Լուիզան ինքը նշած է մանուկ ժամանակ երգելու մասին եւ հաճոյքով վերյիշել, որ իր հայրիկը առաջինն էր, որ իրեն միշտ բաղդատեր է հանրայայտ պել քանթո սոփրանօ Ատելինա Փաթթիի հետ։ Երգել սորված է աւագ քրոջ՝ Էվա Թեթրացինիի հետ (1862–1938)(it) ։ Երգել սովորել է ավագ քրոջ՝ Էվա Տետրացինիի հետ (1862–1938)(it), որը նոյնպէս փրիմա տոննա սոփրանօ էր եւ իր համար միջազգայնօրէն յայտնի անուն ստեղծած էր ։ Յայտնի է, որ տնային գործերը կատարած ժամանակ Լուիզան կը սորվէր օփերային ամբողջական գործողութիւններ եւ կ'երգէր իւրաքանչիւր դեր ։ Տաս-տասներեք տարեկանին սկսեր է սորվիլ Insituto Musicale երաժշտական հիմնարկին մէջ փրոֆեսոր Չեչերինիի մօտ ։ 1889 թուականի Հոկտեմբերի 4-ին ամուսնացեր է Ճուզեփփէ Սանթինօ Ալպերթօ Սքալապերնիի հետ ։
Ասպարէզ
Ճակատագրի բերումով փոխարիներ է վատառողջ փրիմա տոննայի մը եւ իր օփերային առաջին ելոյթը կատարեր Ֆլորենցիոյ մէջ 21 Հոկտեմբեր 1890ին՝ տասնինը տարեկանին, Ճաքոմօ Մեյերպերի «Ափրիկուհին» օփերայէն Ինեսի դերակատարմամբ ։ Իր առաջին ելոյթի մասին հետագային գրեր է․ «Թատրոնէն մինչեւ իմ տուն այդ ուշ ժամուն մայթերուն մեծ թիւով մարդիկ կանգնած էին ու բոլորը պոռալով կը շնորհաւոր էին ինծի» ։ Յաջորդը Հռոմի Իտալիոյ թագաւորի ու թագուհիի համար կատարած է Ինեսի դերը 26 Դեկտեմբերի 1890ին, որմէ յետոյ թագուհին հրաւիրեր է զինք երգելու Լիպեսթոտի դերերգը «Թրիսթան եւ Իզոլտա» օփերայէն, որը թագուհիի սիրելի օփերան էր ։ Ասպարէզի առաջին հատուածը գլխաւորապէս անցեր է Իտալիոյ գաւառական թատրոններու ու Հարաւային Ամերիկայի մէջ։ Փիեթրօ Սեզարէի հետ, որը դարձեր է իր սիրահարը 14 տարուա ընթացքին, ճանապարհորդեր է դէպի Պուենոս Այրես, ուր իր երգելուն համար ամսական առաջարկեր են 280 ֆունթ ։ Երբ կը գտնուէր Պուենոս Այրես, ամուսինը գացեր է իր ետեւէն՝ փորձելով համոզել ետ վերադառնալ Ֆլորենցիա, սակայն կինը չէ համաձայներ։ Հոկտեմբերին առանց կնոջ վերադարձեր է, իսկ քանի մը օր անց վերջինս «Crispino e la comare» օփերայէն Աննեթայի դերով առաջին ելոյթով հանդէս եկեր է։ Ալպերթոն մահացեր է 4 Յունիս 1905-ին․ անոնք առանձին կ'ապրէին ։
Վերջին տարիներ
Առաջին համաշխարհային պատերազմէն յետոյ Թեթրացինին օփերային բեմը փոխարիներ է համերգային բեմերով, 1921 թուականին գրեր «My Life of Song» յուշագրութիւնը, իսկ 1923 թուականին՝ «How to Sing» թրաքթաթը։ 1932 թբւականին զինք նկարահաներ են Կարուզոյի «M'appari, Tutt'Amor» կատարման ձայնագրութիւնը լսելով, ուր ան սկսեր է երգել ձայնագրութեանը զուգընթաց՝ ցոյց տալով, որ իր ձայնը դեռ բաւականաչափ հզօրութիւն ունի (տեսագրութիւնը կարելի է տեսնել «Արտաքին յղումներ» բաժնի յղումով)։ 1934 թուականէն վոքալի դասեր տուեր է եւ որպէս իրեն յաջորդող ճանաչեր Լինա Փակլիուկիին ։ Թեթրացինի ձայնագրուեր է 1904-1920 թուականներու ընթացքին, իր անունը համաշխարհայնօրէն յայտնի դարձեր է ու «փառաբանուել նոյնիսկ սննդատեսակներու մէջ, ինչպէս, օրինակ, հնդկահաւով Թեթրացինին է» ։
Իր երեսուներկու տարուայ ասպարէզի ընթացքին հսկայական հարստութիւն կուտակեր է։ Դերերու զգացմունքային մեկնաբանութիւններով հասեր է փառքի գագաթնակէտին ու բաղդատուեր Փաթթիի, Լինտի ու Մելպայի հետ : Իր հանրայայտ դերերգերէն են՝ Ռոսինան «Սեւիլյան սափրիչ», Վիոլեթթան «Թրավիաթա» եւ Կիլտան «Ռիկոլեթթօ» օփերաներէն: Իր սիրելի դերերգը՝ Լիւչիան, կատարեր է աւելի քան 100 անգամ ։
Ամուսնացեր է երեք անգամ եւ իր կեանքի ընթացքին ունեցեր բազմաթիւվ կրքոտ սիրավէպեր։ Դերասանուհի Մարիսա Վերնաթիի ազգականուհին ու խորհրդատուն էր ։ Երրորդ ամուսնոյն հետ ներքաշուեր է դատական քաշքշուքի մէջ, որը նկատելիօրէն ազդեր է իր ֆինանսական դրութեան վրայ իր կեանքի վերջը, իսկ ինչ գումար ու սեփականութիւն ալ ունեցեր է, առատաձեռնօրէն նուիրատուութիւններ կատարած է՝ անկախ ամէն ինչէն մնալով կենսախինդ ու հրապուրիչ։ Սովորութիւն  ունեցեր է ըսելու․ «Ես ծեր եմ, գէր, բայց դեռ Թեթրացինի եմ» ։ Մահացեր է 1940 թուականի Ապրիլի 28-ին Միլանի մէջ։ Իր յուղարկաւորութեանը Via Casoretti եկեղեցւոյ Ռեքուիեմ պատարագ մատուցուեր է, որուն մասնակցեր են ընտանիքի անդամներն ու մտերիմ ընկերները։ Իր կտակի համաձայն թաղուած է դամբարանին մէջ, որու տապանագրի վրայ գրուած է․ «Վերջապէս ես քուկդ եմ» («Լիւչիա տի Լամերմուր» օփերայէն) ։
Ձայնագրութիւններ եւ մետիա
Ստորոգութիւն:Իտալացի օփերային սոփրանոներ Ստորոգութիւն:20-րդ դարու իտալացի կանայք
Մանասէ Լիպարեան
Մանասէ Ստեփան Լիպարեան, Այնթապէն սերած յայտնի փաստաբան:
Կենսագրութիւն
Ծնած է Այնթապ։ Նախ՝ Հալէպի Անգլիական դպրոցը յաճախած է։ 1905-ին Կեդր. Թուրքիոյ Գոլէճ մուտք գործած է եւ աւարտած է Պոլսոյ իրաւաբանական վարժարանը։ Ծառայած է Թրքական բանակին մէջ։
1919-ին մուտք գործած է Փարիզի համալսարանը եւ երեք տարի ետք վկայուած է որպէս Պսակաւոր եւ դոկտոր Իրաւաբանութեան։
1922-ի Նոյեմբերին գաղթած է Ամերիկա եւ Տիթրոյթի Փաստաբանական Գոլէճին մէջ երեք տարի ուսանելով՝ Պսակաւոր տիտղոսը ստացած է:
Ան 1928-էն մինչեւ 1932 փաստաբանութիւն ըրած է։ 1932-ին Լոս Անճէլըս գաղթելով քննութենէ անցած է եւ եղած՝ փաստաբան։
1936-ին Հարաւային Գալիֆորնիոյ համալսարանէն Աստուածաբանութեան մագիստրոսի տիտղոսը ստացած է։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ փաստաբաններ
Մեծ Պահք
Մեծ Պահոց շրջանը ինքնաքննութեան եւ խոկումի ժամանակաշրջան է, երբ հաւատացեալները ո՛չ միայն որոշ ուտելիքներէ կը հրաժարին, այլեւ՝ հեռու կը մնան մարմնական հաճոյքներէն, ապաշխարութեամբ ու աղօթասացութեամբ չափաւոր եւ զուսպ կեանք մը կը վարեն:
Քառասուն օրերը կապուած են Քրիստոսի անապատ քաշուած միջոցին քառասնօրեայ ծոմապահութեան, աղօթքի եւ ապաշխարութեան շրջանին, ինչպէս նաեւ` Ս. Գիրքին մէջ յաճախ յիշուող 40 խորհրդանշական թիւին հետ: Իրականութեան մէջ քառասնօրեայ պահքը 47 օր կը տեւէ, իսկ 48-րդ օրը` Ճրագալոյց, Ս. Զատկուան նաւակատիքն է: Քառասնօրեայ պահքին օրերը կը կոչուին «Աղեւացքի օրեր», այսինքն` Մեծ պահքը աղով ու հացով անցընելու ժամանակաշրջան: Ժամանակին աղ ու հացով կ'ապրէին ճգնաւորներն ու անապատականները:
Պահքի գաղափարը առաջին անգամ յիշուած է հրեայ ժողովուրդին կրօնական կեանքին մէջ։ Ղուկասու Աւետարանին Փարիսեցիին եւ Մաքսաւորին առակին մէջ կը յիշուի, թէ Փարիսեցին շաբաթը երկու անգամ ծոմ կը պահէր։
Պահքին Նպատակը
Հիմնական յօդուած՝ Պահք
Մեծ պահքը հայ եկեղեցւոյ մէջ սննդականոնային կամ առողջապահական մտահոգութիւններով չէ հաստատուած: Անիկա  հաստատուած է Քրիստոսի օրինակին հետեւողութեամբ, երբ Ան իր քարոզչութիւնը սկսելէ առաջ, քառասուն օրեր շարունակ մեկուսացած է անապատին մէջ, ինքզինք կերակուրէ զրկած եւ աղօթքով ապրած՝ հոգեպէս զօրանալու համար: Ուրեմն, Քրիստոսի հետեւողութեամբ, հարկ է գիտնալ եւ գիտակցիլ, որ պահքը ամէնէն առաջ հոգեւոր վերանորոգութեան իւրայատուկ առիթ մըն է, որ անպայման հոգեւոր կեանքը ազնուացնելու պէտք է ծառայէ :
Պահեցողութիւնը մարդ արարածի հոգիին եւ հոգեկան առողջութեան կը նպաստէ։ Եթէ ինքնազրկումը չխախտի եւ հաւատացեալը դիմանայ ըստ պատշաճի պահելու պահքը՝ իր կամքին զօրացման համար մարզանք ըրած եւ օգուտ բերած կ'ըլլայ։
Պահքը, Քրիստոսի հասկացողութեամբ, արտաքին երեւոյթով լոկ իմանալի եւ պահելիք բան չէ, այլ` ներքին, հոգիի հաւատքով ըմբռնելի եւ կատարելի իրողութիւն: Պահեցողութիւնը մարդ արարածը կը վարժեցնէ ժուժկալութեան: Յովհաննէս Մանդակունի հայրապետ կը բնորոշէ պահքի հասկացողութիւնը քրիստոնէական ըմբռնման մէջ.
Արդարեւ, պահք պահելով մարդ արարած հոգ տարած կ'ըլլայ մարմինի եւ հոգիի առողջութեան հաւասարապէս։
Մարմինը առողջ կ'ըլլայ, հաւատքը՝ ամուր, խիղճը՝ հանգիստ, կամքը՝ պինդ։ Հաւատացեալը իր ուշադրութիւնը կը դարձնէ մարդկային, հոգեւոր եւ աստուածային ճշմարտութիւններու եւ արժէքներու վրայ։
Մեծ Պահքը Ունի Եօթ Յիշարժան Կիրակիներ
Հիմնական յօդուած՝ Մեծ Պահքի Կիրակիներ
Բուն Բարեկենդան, Արտաքսման, Անառակին, Անիրաւ Տնտեսին, Անիրաւ Դատաւորին, Գալստեան եւ Ծաղկազարդ։
Մեծ Պահքին Բարեկենդանը Կը Կոչուի՝ Բուն Բարեկենդան
Անիկա կը նախորդէ ամէնէն կարեւոր պահքին։ Բարեկենդանը կենդանական եւ ճոխ ուտելիք գործածելու վերջին օրն է, մարդու երջանկութեան յիշատակն է, ուր դրախտին մէջ Ադամն ու Եւան վայելած էին։ Անիկա նաեւ դրախտային կեանքի օրինակ է, ուր մարդուն արտօնուած էր, ճաշակել բոլոր պտուղները. Բարեկենդանը առաքինութիւններու արտայայտութիւնն է. այդ օրը մարդիկ սուգէն կ'անցնին ուրախութեան, չարչարանքէն խաղաղութեան։ Այս ընկալումով է, որ իւրաքանչիւր Քրիստոնեայ անհատի համար, խոնարհումով, ապաշխարութեամբ, պահքով եւ ողորմութեան յոյսով կը սկսի Մեծ Պահքի ճանապարհը եւ կը տեւէ 48 օր, Բարեկենդանէն մինչեւ Ս. Յարութեան (Սուրբ Զատկուան) տօնը։
Պահքին 40 Օրերու Խորհրդանիշը
Քրիստոսի քառասուն օրերը կը խորհրդանշեն անապատի աղօթքը, ծոմապահութեան եւ ապաշխարհութեան շրջանը: Քառասնօրեայ պահքին կը յաջորդէ մէկ շաբթուան պահքի շրջան մը, որն է «Աւագ Շաբաթ»ը, որ կ'ընդգրէ, Փրկիչին երկրային կեանքի վերջին կարեւորագոյն իրողութիւնները, Յաղթական Մուտքը Երուսաղէմ (Ծաղկազարդ), Վերջին Ընթրիքը, Մատնութիւնը, Չարչարանքը, Խաղաղութիւնը, Մահը, Թաղումը, եւ ի վերջոյ հրաշափառ Յարութիւնը՝ Ս. Զատիկը:
Մեծ Պահքի Շարականներ
Մեծ Պահքի ընթացքին, շարականի յատուկ երգեցողութիւն տեղի կ'ունենայ ամէն օր, հիմնականօրէն խաղաղական ժամերգութեան ընթացքին, որն է՝ «Շնորհեա մեզ Տէր» շարականը,  Ս. Ներսէս Շնորհալի կաթողիկոսին հեղինակութեամբ։
Մեծ Պահքը Իր Արարողութիւններով (Արեւագալ, Հսկում, Միջինք)
Դարերէ ի վեր մեզի փոխանցուած՝ Հայաստանեայց առաքելական եկեղեցւոյ արարողութիւններուն հոգեթով ներշնչումով կը շարունակուին Մեծ պահոց յատուկ արարողութիւնները։
Արեւագալի Արարողութիւն
Առաւօտեան ժամերուն, մեր եկեղեցիներէն ներս տեղի կ'ունենայ վեց շաբաթներու վրայ, շաբաթական երկու ժամերգութիւններով եւ մեղքերէ հեռու մնալու «Հրաժարիմք» աղօթքով:
Միջնադարեան սրբազան գրականութիւնը կը հնչէ Մեծ պահոց շաբաթներուն, Արեւագալի լոյսին փառաբանանքով. «Լոյս, Արարիչ լուսոյ, առաջին լոյս»։
Հսկումի Արարողութիւն
Նոյնպէս շաբաթական երկու երեկոներ՝ Չորեքշաբթի եւ Ուրբաթ երեկոները յատուկ ժամերգութեամբ կը փառաւորուին սուրբ հայրերուն ստեղծագործած աղօթքները։
Ժողովուրդին սիրած աղօթքի պահն է, Աստուծոյ հետ զրուցելու ժամը, մանաւանդ երբ Գրիգոր Նարեկացին է յիշեցնողը «Ընկալ քաղցրութեամբ, Տէր Աստուած հզօր, զդառնացողիս զաղաչանս»: Նարեկացիին խնդրանքները կը շարունակուին։ Քիչ ետք Ներսէս Շնորհալին կը խօսի իր «Հաւատով խոստովանիմ» 24 տուներէ բաղկացած սքանչելի աղօթքով։
Միջինքը
Մեծ պահոց եօթը շաբաթներուն կէսը յիշեցնող օրն է, որ կը զուգադիպի Չորեքշաբթի օրուան։ Եկեղեցական տօն մը չէ, չունի յատուկ արարողութիւն, որովհետեւ պարզապէս թուական մը կը յիշեցնէ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կրօն
Կով
կով, միասմբակաւոր որոճողներու ընտանիքին պատկանող վայրի ցուլի ենթատեսակ, ընտանի ցուլի (Bos taurus taurus) էգ առանձնեակ, գիւղատնտեսական անասուն: Կը բազմացնեն իբրեւ կաթնատու անասուն, ինչպէս նաեւ անոր միսը կ'օգտագործուի իբրեւ սնունդ, իսկ կաշին՝ ունի զանազան գործածութիւններ։ Այս տեսակի արուները կը կոչուին ցուլեր։ Կովերը ընտելացած են մարդուն կողմէ, մօտաւորապէս 10.500 տարի առաջ՝ Արեւմտեան Հայաստանի եւ Միջագետքի մէջ։ Կարգ մը երկիրներու մէջ, ինչպէս՝ Հնդկաստանի, կովերը կը համարուին սուրբ անասուններ:
Ծագման եւ ընտելացման պատմութիւնը
Ցուլերը ընտրուած են Միջին Ասիոյ մէջ իսկ զեպուները՝ (սապատաւոր եզ) Էնտոնիսիոյ տարածքին մէջ։ 1994-ին անցուցած ծինային հետազօտութիւնները կը վկայեն, թէ ճիշդ է ժամանակին տարածուած այն կարծիքը, թէ կովերը չեն սերած մէկ ընտանիքէ ։
Կարճ եղջիւրաւոր անասունները Արեւմտեան Եւրոպայի մէջ ստացած են կելտական կամ իպերական կով անուանումները։ Անոնք տարածուած են Արեւմտեան եւ Հիւսիսային Ափրիկէի մէջ եւ եւրոպական ցամաքամասի մնացեալ հատուածին մէջ։ Արդի եւրոպական եւ ամերիկեան կաթնատու եւ կաթնա-մսատու տեսակները ճիշդ այդ կելտական կովու հետեւորդներն են:
Կովու պաշտամունք
Հնդկաստանի մէջ հնագոյն ժամանակներէն կովը համարուած է սուրբ կենդանի, որ մարմնաւորած է Ադիտի մեծ մայրը եւ հողը, երբեմն նոյնիսկ ամբողջ Տիեզերքը։ Հնդկական ուսմունքը կովերը կը կապէ այգաբացի եւ արեւու հետ՝ զանոնք կոչելով մայրեր, որոնք կ'իշխեն աշխարհի եռակի բնութեան վրայ։ Կովը կը պաշտպանէ տիեզերային օրէնքներով եւ անձամբ Վիշնայով (Աստուծոյ բարձրագոյն անձնաւորումը), կը համարուի, որ կովը սպաննողը ապագային դժոխք կ'իյնայ. «Կովը սպաննողներուն վիճակուած է փտիլ Դժոխքի մէջ այնքան տարի, որքան մազ կար այդ կովուն մարմինին մէջ»։