cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վահրամ Արիստակէսեան
Գործունէութիւն
Աւարտելէ յետոյ համատեղելով պարն ու բժշկական մասնագիտութիւնը` միաժամանակ կ՛աշխատի Հայաստանի պետական օփերայի, Հայֆիլհարմոնիայի մէջ, ինչպէս նաեւ  հիւանդանոցի մէջ:
1933 թուականին Ալ. Սպենդիարեանի «Ալմաստ» օփերայով բացուած է Հայաստանի օփերայի եւ պալէի պետական թատրոնը, որուն գլխաւոր պարողը դարձած է Արիստակէսեան:
Արիստակէսեանի ղեկավարած պետական ազգագրական պարերու անսամպլը ելոյթ ունենցած է տարբեր երկիրներու մէջ։
1957-ին Աշնակ գիւղին մէջ (Արագածոտնի մարզ) կազմակերպած է ազգագրական պարի ինքնագործ խումբ (Երիտասարդութեան եւ ուսանողներու համաշխհային 6-րդ փառատօնի դափնեկիր, 1957, Մոսկուա) :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Համազասպ Ոսկեան
Հայր Համազասպ Վրդ․ Ոսկեան, հայ բանասէր, պատմաբան, ձեռագրագէտ, մանկավարժ։ Մխիթարեան միաբանութեան անդամ։
Կենսագրական գիծեր
Սորված է Վիեննայի Հայոց վանքի դպրոցը։ 1914 թուականէն եղեած է Մխիթարեան միաբանութեան անդամ։ Եղած է է Փլովտիւի (Պուլկարիա) Մխիթարեան վարժարանի ուսուցիչ (1928-1931), տնօրէն (1931-1937), ապա Պէյրութի Մխիթարեան վարժարանի տնօրէն (1947-1960)։
Գործունէութիւն
Ոսկեան տարիներ զբաղած է մանկավարժական գործունէութռամբ եւ միաժամանակ կատարած է բանասիրական հետազօտութիւններ։
Շուրջ յիսուն տարի զբաղած է պատմական նիւթերով, յատկապէս Հայաստանի վանքերով։ 1920-ական թուականներուն աշխատակցած է « Հանդէս ամսօրեայ »ին, ապա դարձած է անոր խմբագրապետը (1938-1946, 1963-1968)։ 1932 թուականին Փլովտիւի մէջ հիմնած է «Ուսումնարան» դպրոցական ամսագիրը։ Ուսումնասիրած է հայ նախարարական տուներու պատմութիւնը, հայ միջնադարեան մատենագիրներ Յովհաննէս Սարկաւագի, Ներսէս Լամբրոնացիի, Յովհաննէս Վանականի, Վարդան Արեւելցիի, Մխիթար Գոշի, Կիրակոս Գանձակեցիի կեանքն ու ստեղծագործութիւնը։
Աշխատութիւններ
«Չորս հայ տաղասացներ եւ անոնց տաղերը» (1966) աշխատութեան մէջ ներկայացուցած է հայ միջնադարեան բանաստեղծներ՝ Յովհաննէս Կարնեցիին, Գրիգոր Օշականցիին, Մովսէս Կարնեցիին, Մարտիրոս Ղրիմեցիին ու անոնց ստեղծագործութիւնները ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ լեզուաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ Ստորոգութիւն:Մխիթարեան միաբանութեան անդամներ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Էքաթոմվէոն
Էքաթոմվէոն․ Ատիկեան օրացոյցի առաջին ամիսը (23 Յունիսէն - 23 Յուլիս)։ Ամառուան արեւադարձէն ետք կը հետեւի նոր լուսնկային («Նումինիա»)։ Յստակ թուականներ չկան, որովհետեւ Ամիսները կը փոխուին «Նումինիա»ով։
Թիսէասի ժամանակ, Աթէնք, այս ամիսը Քրոնիոն (Κρονιών - Քրոնոսի ի պատիւ) կը կոչուէր։ Ապա, անունը առաւ էքաթոմվէա տօնէն, որ կը տօնուէր Ափոլոնասի ի պատիւ։ Այդ տօնին ընթացքին կը զոհէին էքատօմվէ (εκατόμβαι. εκατό=հարիւր), այսինքն 100 կովերու, ցուլերու փառաւոր զոհաբերումը։
Տե՛ս նաեւ
‎ Փիանեփսիոն
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ատիկեան օրացոյց Ստորոգութիւն:Հին Յունաստանի օրացոյցներ Ստորոգութիւն:Հնադարեան օրացոյցներ
Շարուր
Շարուր, գաւառ, որ կազմուած է 1849 թուականին՝ անջատուելով Նախիջեւանի գաւառէն։ 1875 թուականին Շարուրի դաշտը Վայոց Ձորին հետ միասին կազմած է Շարուր-Տարալագեազի գաւառը։
Պատմութիւն
1918-1920 թուականներուն մտած է Հայաստանի առաջին հանրապետութեան, իսկ 1920 թուականէն կիսուած է Խորհրդային Հայաստանի (Տարալակեազի) եւ Նախիջեւանի ԻԽՍՀ-ի միջեւ։  Հայերը կը բնակէին գլխաւորաբար Տարալակեազի լեռնային շրջանները։ Շարուրի դաշտին մէջ կար եօթ հայկական գիւղ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր
Ասալ լիճ
Ասալ լիճ (արաբ․՝ بحيرة عسل Buḥayrah ʿAsal, թարգմ․՝ Մեղրի լիճ), չափազանց աղի հրաբերանի լիճ, Ճիպութի, արեւելեան Ափրիկէ։ Կը գտնուի ծովու մակերեսէն 155 մ․ վար, Աֆար եռանկիւնին մէջ եւ Ափիրկէի ամենէն ցած ցամաքային մասն է՝ աշխարհի երրորդը, Մեռեալ Ծովէն եւ Կալիլէայի ծովէն ետք։
Տեղեկութիւններ
Ասալ լիճը կը գտնուի Թաճուրա ծոցին արեւմտեան մասին, Ճիպութի քաղաքէն մօտաւորապէս 120քլ․ դէպի արեւելք։ Լիճը արտահոսում չունի եւ սաստիկ շոգիացումին պատճառով, անոր աղիութիւնը 10 անգամ աւելի է քան ծովունը եւ զայն կը դարձնէ աշխարհի չորրորդ աղի լիճը Գարապողազգէոլ լիճէն (Թիւրքմենիստան), Ռոզա լիճէն (կամ Ռեթպա, Սենեկալ) եւ Կաէթալէ լիճէն (Տանաքիլ անապատ, Աֆար շրջան, Եդովպիա) ետք։
Բնապահպանման շրջան
Լիճը ազգային գանձ կը սեպուի եւ պահպանուած է «Ճիպութիի Շրջապատի Ազգային Գործողութեան 2000 Ծրագիր»ով։ Սակայն օրէնքը չի յստակացներ լիճին սահմանները։
Ճիպութիի կառավարութիւնը նկատի առնելով լիճին աղի անսանձ շահագուծումը, ծրագրած է մշակելու շահագործման յատուկ կառավարաձեւ, որպէսզի պահպանէ լիճը եւ անոր շրջապատը։
Ճիպութիին կառավարութիւնը Եունեսքոյին առաջարկած է Ասալ լիճը եւ անոր մերձակայ Արտուքոպա հրաբուխը արձանագրուին որպէս Համաշհարհային Ժառանգութեան Յուշարձան։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ափրիկէի աղի լիճեր
Փիանեփսիոն
Փիանեփսիոն․ հին Յունաստանի Ատիկեան օրացոյցի չորրորդ ամիսը (23 Սեպտեմբերէն - 23 Հոկտեմբեր) որ Ափոլոնաս աստուծոյ նուիրուած էր։
Ամիսը անունը առած է Փիանեփսիա գլխաւոր տօնէն, որ կը տօնուէր Ափոլոնասի ի պատիւ։ Փիանեփսիա․ Փիանոս (Πυάνος բակլայ)+էփսօ (έψω կը խաշեմ)=բակլա կը խաշեմ։
Ըստ աւանդութեան, երբ Թիսէաս ճամբայ կ՛ելլէ դէպի Կրետէ Մինոթաւրոսը սպաննելու համար, Տիլոս կանգ կ՛առնէ եւ Ափոլոնաս աստուծոյ զոհաբերութիւն մը կ՛ընէ, խոստանալով թէ եթէ յաղթէ, անոր պիտի ընծայէ ձիթենիի զարդարուած ճիւղեր։ Թիսէաս երբ կը վերադառնայ, խոստումը կը կատարէ։ Նաեւ վերադարձի ճամբուն վրայ, նաւուն մէջ ուտելիքի պաշարը սպառած ըլլալով, եօթներորդ օրը անոր ընկերները ինչ որ գտնեն կը հաւաքեն եւ կը պատրաստենի բակլայով ճաշ մը։ Այս սովորութիւնը Ափոլոնասի ի պատիւ կ՛անուանուի Փիանեփսիա եւ անունը այդ ամիսին կու տայ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ատիկեան օրացոյց Ստորոգութիւն:Հին Յունաստանի օրացոյցներ Ստորոգութիւն:Հնադարեան օրացոյցներ
Էթրա
Էթրա կամ Էթրի (յուն․՝ Αίθρα)․ Թրիզինայի Փիթէաս թագաւորին դուստրը եւ Թիսէասին մայրը։
Տելֆիի պատգամախօսը
Աթէնքի թագաւոր Էգէաս Տելֆիի պատգամախօսին կ՛ուղղուի, որպէսզի մանչ զաւակ ունենայ։ Փիթիա անոր կը յանձնէ վճիռը, զոր Թեմիտայէն կ՛առնէ․- «Մի քակեր տոպրակին ցցուած ոտքը Աթէնք չհասած, ժողովուրդներու մեծ առաջնորդ» (Ασκού τον προύχοντα πόδα, μέγα φέρτατε λαών, μη λύσης, πριν εις άκρον Αθηναίων αφίκειας)։ Տրուած վճիռին տոպրակը, գինիի պարկ մըն է եւ ցցուած ոտքը այդ մասը ուրկէ գինին կը լեցնէին։ Էգէաս Աթէնք վերադարձին ճամբուն վրայ Թրիզինայէն կ՛անցնի։
Դռնբացէք
Դռնբացէքը Ծաղկազարդի երեկոյեան կատարուող արարողութիւն մըն է, որ առաւօտեան կատարուող տօնախմբութեան լրացումն է։ Ծաղկազարդն ու Դռնբացէքը, մուտքի՝ ներս մտնելու խորհրդանիշներն են։ Ծաղկազարդը պատկերացումն է Քրիստոսի յաղթական մուտքին Երուսաղէմ Իր երկրաւոր առաքելութեան աւարտին, իսկ Դռնբացէքը, մարդոց խորհրդանշական մուտքն է Վերին Երուսաղէմ։
Էթրա
Էգէասը Թրիզինա
Թագաւորը՝ Փիթէաս, ծանօթ էր իր իմաստութեան համար։ Էգէաս անոր կարծիքը կ՛ուզէ։ Փիթէաս վճիռին իմաստը կը հասկնայ, սակայն Էգէասին չի յայտներ։ Պալատին մէջ ճոխ ընթրիքին ընթացքին գինիի պարկեր կը բացուին։ Փիթէասին դուստրը Էթրա, շարունակ գինի կը մեծարէ էգէասին մինչեւ որ ան կը գինովնայ։ Գինով վիճակի մէջ, Փիթէաս զայն կ՛առաջնորդէ աղջկան անկողինը։
Դռնբացէք
Անունը՝ դռնբացէք, կը նշանակէ դուռը բացէք։ Անցեալին այս արարողութիւնը դուրսը՝ եկեղեցւոյ մայր դրան առջեւ կը կատարուէր, սակայն եղանակի անյարմարութիւնն ու այլազգիներուն նեղութիւնները պատճառ դարձած են, որ արարողութիւնը եկեղեցիէն ներս, խորանին առջեւ կատարուի։
Համացոյց Աւետարաններ
Համացոյց Աւետարանները, կամ Համատեսակ, կամ Սինօփթիք Աւետարանները, նոր կտակարանի երէք առաջին աւետարաններն են՝ «Աւետարան ըստ Մարկոսի», «Աւետարան ըստ Թովմասու», «Աւետարան ըստ Ղուկասու»։  Այսպէս կը կոչուին որովհետեւ իրար հետ համահունչ, միաձեւ, եւ կառուցուածքով նմանակերպ են։ Յիսուսի մասին անոնք կը պատմէն նոյն պատմութիւնները եւ ընդհանուր առմամբ կը հետեւին իրադարձութեանց նոյն յաջորդականութեան: Այս աւետարաններուն նմանութիւններուն եւ տարբերութիւններուն պատճառները կը կոչուին «Համատեսական/Սինօփթական խնդիր»: Այս աւետարանները կը համապատասխանին նաեւ Յովհաննէս առաքեալին «առանձնայատուկ» Աւետարանին։
Էթրա
Փոսիտոնաս, Էգէաս եւ Էթրա
Այդ նոյն իրիկունը Էթրա երազին մէջ Աթինա աստուածուհիին կը տեսնէ եւ ան զայն կ՛առաջնորդէ դիմացի մօտակայ Սֆերիա կղզին (Փորոս) գինեձօնք նուիրելու Սֆերոսի (Փելոփասին սայլապանը) դամբանին։ Էթրա խարակներու վրայէն քալելով կղզի կ՛անցնի։ Առասպելը կ՛ըսէ թէ երբ Էթրա խարակներու վրայէն կը քալէ Փոսիտոնաս (ծովու եւ ջուրի աստուածը) զայն կ՛արգասաւորէ։ Թիսէասին հայրը ուրեմն ըլլայ Էգէասն է, ըլլայ Փոսիտոնաս։
Կարապետ Մոմճեան
Դոկտոր Կարապետ (Կարօ) Մումճեանը Պատմութեան դոկտորի կոչում ունի UCLA-էն: Զայն ստացած է աւարտելէ ետք Պէյրութի Համազգայինի Հայագիտական հիմնարկի պարմութեան բաժինը: Դոկտ. Կարապետ (Կարօ) Մոմճեան իբրեւ պատմաբան՝ հեղինակած է շարք մը յօդուածներ եւ Հայոց Ցեղասպանութեան մասին իր ուսումնասիրութիւնները ներկայացուցած է գիտաժողովներու եւ հանրային ձեռնարկներու ընթացքին ։
Դռնբացէք
Եկեղեցւոյ Սուրբ Սեղանին փակուած վարագոյրին առջեւ հոգեւորականը ծնրադիր եւ յուզախառն կ'երգէ «Բա՛ց մեզ Տէր, բա՛ց մեզ Տէր, բա՛ց մեզ Տէր զդուռն ողորմութեան, որ ողբալով կարդամք առ Քեզ» շարականը եւ մեծ բանալիով մը դրան ուռնակին կը զարնէ ու հաւատացեալներուն անունով արտասուալից կը պաղատի Աստուծոյ, որ իրենց թերութիւններուն ու մեղքերուն պատճառով իրենց առջեւ փակ չպահէ արքայութեան դուռները, այլ ներէ բոլորին մեղքերը եւ զանոնք Իր յաւիտենական թագաւորութեան մէջ ընդունի :
Էթրա
Փոսիտոնաս, Էգէաս եւ Էթրա
Էգէաս երբ ինքզինքին կու գայ, կը հասկնայ եղածը, կը լքէ կինը՝ Էթրա, եւ Աթէնք կը վերադառնայ։ Չմեկնած, էթրային կը պատուրէ թէ եթէ իրենց ամուսնութենէն մանչ զաւակ ունենայ, պատշաճ ձեւով մեծցնէ առանց սակայն յայտնելու ինքնութիւնը ու երբ պատանութիւնը վերջանայ Աթէնք թող գայ։
Կարապետ Մոմճեան
Ան եղած է Մեսրոպեան Ազգային վարժարանի տնօրէն եւ Վահան եւ Անոյշ Շամլեան Ազգային վարժարանի փոխտնօրէն։ Ան նաեւ մաս կազմած է «Ասպարէզ»ի խմբագրական կազմին եւ ակադեմական աշխարհ անցնելէ ետք շարունակած է իր յօդուածներով աշխատակցիլ թերթին։
Էթրա
Էթրա եւ գեղեցիկ Հելենը
Թիսէաս երբ կը մեծնայ, Փիրիթոոս բարեկամին հետ Տիոսքուրի եղբայրներուն (երկուորեակ խորթ եղբայրներ, լոյսի աստուածներ որ կը ներկայացնէին պարկեշտութիւնը, շքեղութիւնը, համարձակութիւնը, ազնուութիւնը եւ առաքինութիւնը) քոյրը՝ գեղեցիկ Հելենը կ՛առեւանգեն, նախկան ան ամուսնանայ Մենելաոսին (Սպարթիին թագաւորը)։ Վիճակ կը քաշեն եւ Թիսէաս Հելենը կ՛առաջնորդէ Աֆիտնոս ընկերոջ տունը եւ մայրն ալ Էթրա հետը։ Իսկ երբ Փիրիթոոսին հետ կը փորձեն վարի աշխարհէն (Ատիս աստուծոյ բնակավայրը) Փերսեֆոնին առեւանգել Ատիսին կողմէ տարիներ հոն քարացած կը մնան մինչեւ ազատագրուին Հերակլիսին (Իրաքլիս) կողմէ։ Տիոսքուրի եղբայրները առիթը կը գտնեն իրենց քոյրը ետ Սպարթի կը տանին, ինչպէս նաեւ Էթրան։ Երբ Փարիս գեղեցիկ Հելենը կ՛առեւանգէ եւ Տրոյա (Թրիա կամ Իլիոն) կ՛առաջնորդէ, Էթրան ալ հետը կ՛առնէ։
Էթրա թուաբանը
Էթրա, Թրիզինայի փոքրիկներուն թուաբանութիւն կը դասաւանդէր, ինչպէս նաեւ աղիւսակին (հաշուետախտակին άβακας) գործածութիւնը եւ այդ ժամանակի թիւերուն գրելը։ Իր թուաբանութեամբ զբաղիլը կը վկայեն Վիթրուվիուս (Vitruvius, Ք․Ա․ 80-15), Մենակկիուս (Menagius, 1613-1692) եւ Թիթուս Լիվիուս (Titus Livius, Ք․Ա․59 - 17)։
Կարապետ Մոմճեան
Ակադեմական ներդրումներուն կողքին, Մոմճեան նաեւ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան գաղափարաբանութեան եւ սկզբունքներուն նուիրեալ ջատագով էր։ Ան եղած է ՀՅԴ Արեւմտեան Ամերիկայի Կեդրոնական կոմիտէի անդամ եւ մաս կը կազմէր ՀՅԴ Փասատինայի «Լեռնավայր» կոմիտէութեան։
132 էթրա աստղակերպ
132 Էթրա․ կը պատկանի Աստղակերպերու Գլխաւոր Գօտիին։ Բացարձակ մեծութեամբ աստղակերպ է, այդպէս ինչպէս հաստատուած է Արեգակնային Դրութեան համար։
Կարապետ Մոմճեան
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Պէյրութ ծնածներ Ստորոգութիւն:2023 մահացածներ Ստորոգութիւն: Պատմաբան Ստորոգութիւն: Օսմանագէտ Ստորոգութիւն: ԱՄՆ-ի Ազգային Վարժարաններու տնօրէն եւ փոխ տնօրէն
132 էթրա աստղակերպ
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Աստղակերպեր այբենական կարգող Ստորոգութիւն:Աստղակերպեր Ստորոգութիւն:1873-ին յայտնաբերուած աստղակերպեր
Անթուան Մէյէ
Անթուան Մէյէ (Antoine Meillet, ), ֆրանսացի լեզուաբան, հայագէտ։ Հնդեւրոպական լեզուներու մասնագէտ։ 20-րդ դարասկիզբի ֆրանսացի ամէնէն անուանի լեզուաբաններէն մէկը։
Կենսագրական գիծեր
Մէյէ եղած է միջազգային չափանիշով այն լեզուաբանը որ հայերէնին տուած է իր ճիշդ դիրքն ու արժէքը: Հայերէնը եղած է իր նախասիրութիւններուն կեդրոնը: Ան եղած է նաեւ Հրաչեայ Աճառեանի երախտաշատ ուսուցիչը:
Նախ աշակերտ Կարիէրի՝ հետեւած է Հիւբշմանի դասախօսութիւններուն, եւ գացած է Վիեննա, Մխիթարեան վանքը ուր ուսած է հայերէնը հիմնապէս՝ Յ. Տաշեանի մօտ, 1890-1891-ին: Ապա անցած է Թիֆլիս, արեւելահայոց կեդրոնը եւ Էջմիածին, անկէ ալ Վենետիկ Մխիթարեաններու վանքը, ուր դարձած է Ս. Ղազարի կաճառին անդամ:
Էթրա
Էթրա թուաբանը
Յետ մահու, 1873-ին յայտնաբերուած աստղակերպի մը կը տրուի էթրա անունը՝ 132 Էթրա։
Անթուան Մէյէ
Կենսագրական գիծեր
1902-1906՝ հայերէնի ուսուցչապետ է Փարիզի Արեւելեան Լեզուներու դպրոցին, եւ 1906-ին, դասախօս կարգուած բաղդատական քերականութեան՝ Գոլէժ Ֆրանս, ուր մնացած է 30 տարի:
Էթրա
Էթրայի մահը
Տրոյեան պատերազմի վերջաւորութեան, երբ յոյները քաղաքը կը գրաւեն, Էթրային թոռները՝ Աքամաս եւ Տիմոֆոն, զայն կը ճանչնան եւ կ՛ազատագրեն։ Թոռները Թիսէասին զաւակներն են եւ այդ պատճառով անոնք պատերազմի աւարէն ոչինչ կ՛առնեն։ Էթրա, երբ կ՛իմանայ թէ Թիսէաս մահացած է, ինքնասպան կ՛ըլլայ։
Անթուան Մէյէ
Աշխատութիւններ
Իր ուսումներուն բերումով սկիզբէն իսկ շփում ունեցած է հնդեւրոպական լեզուներու հետ, եւ 1903-ին արդէն՝ հրատարակած իր կոթողական «Ներածութիւն հնդեւրոպական լեզուներու բաղդատական ուսումնասիրութեան»ը:
Էթրա
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական դիցաբանութիւն
Անթուան Մէյէ
Աշխատութիւններ
Իր դասախօտութիւններու շարքին հրատարած է՝
Խստապահանջ եւ վերապահ իբրեւ գիտնական, եղած է սակայն ջերմ հայասէր եւ մասնակցած ամէն տեսակ հայանպաստ կազմակերպութիւններու, ինչպէս եւ գործօն անդամ եղած է Հայ Ազգային Պատուիրակութեան:
Ինք եղած է նաեւ հիմնադիրը՝ Շարլ Տիլի եւ Ֆրէտէրիք Մաքլէրի հետ՝ «Հայ ուսմանց հանդէս»-ին, որ գոյատեւած է 10 տարի:
Յիշենք իր գլխաւոր գործը հայերէնի մասին, լոյս տեսած նախ Վիեննա, 1903-ին եւ վերհրատարակուած 1962-ին, Լիզպոն: Մինչեւ այսօր՝ անշրջանցելի հեղինակաւոր աշխատանք մը:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայագէտներ
Դռնբացէք
Ամբողջ արարողութիւնը կը խօսի Աստուծոյ ողորմութեան ու բարութեան մասին։ Արարողութիւնը բեմական է։ Փակեալ Խորանին առջեւ սաղմոսներու, աղօթքներու եւ շարականներու կատարումէն ետք, քահանաներէն մէկը Ս. Խորան կը մտնէ, իսկ ուրիշ մը ծունկի կու գայ վարագոյրին առջեւ եւ կը սկսի երկխօսութիւն մը, որ ուն նպատակը հաւատացեալներուն դէպի Քրիստոս երթալու ընթացքն է ։
Արարողութիւնը
Արարողութիւնը կը սկսի «Շնորհեա՛ մեզ Տէր» ԲՁ. շարականով, ուր արթնութիւն եւ իմաստութիւն, երկրորդ գալստեան՝ Իր աջ կողմը եղողներուն հետ ըլլալ, ողորմութեան դուռը բանալ մարդոց առջեւ, իմաստուն կոյսերուն հետ առագաստ մտնել եւ ոչ թէ յիմար կոյսերուն նման դուրս մնալ, եւ մարդոց հոգիներու լապտերներուն պայծառացումը եւ արքայութեան կոչունքին հրաւիրեալներուն հետ նստիլ կը խնդրուի։
Այս շարականէն ետք կ՚երգուի «Բա՛ց մեզ Տէր»ը, որ Տիրոջ ուղղուած աղերս է, մարդոց առջեւ բանալու ողորմութեան դուռը։
Ապա ներսը եղող քահանան կ՚ըսէ.
Ներսէն. «Որո՞նք են ասոնք, որ բանամ դուռը, որովհետեւ այս դուռը Տիրոջն է եւ արդարները կը մտնեն անկէ»։
Դուրսէն. «Ո՛չ թէ միայն արդարները կը մտնեն, այլեւ մեղաւորները՝ խոստովանութեամբ եւ ապաշխարութեամբ արդարացած»։
Ներսէն. «Որովհետեւ ասիկա դուռն է երկինքի եւ հովիտը տրտմութեան, զոր Աստուած Յակոբին ուխտեց. արդարներուն հանգստարան, մեղաւորներուն քաւարան, Քրիստոսի արքայարան, հրեշտակներու բնակարան, սուրբերու ժողովարան, ապաւէնի քաղաք եւ տուն Աստուծոյ»։
Դուրսէն. «Սուրբ Եկեղեցւոյ մասին ըսածներդ արժան են եւ արդար, որովհետեւ մեզի համար ան անարատ մայր է եւ անկէ կը ծնինք լոյսի եւ ճշմարտութեան զաւակներ եւ ան մեզի համար կեանքի յոյս է եւ անով կը գտնենք հոգիի փրկութիւնը եւ ան մեզի համար արդարութեան ճամբայ է եւ անով կ'ելլենք մեր երկնաւոր Հօր՝ Քրիստոսի մօտ»:
Ապա կ'երգուին ԲԿ. «Իմաստուն կուսանքն», «Յոյս իմ ես Դու Տէր» եւ «Մեղք իմ բազում են յոյժ» շարականները, որոնց միտք բանին հոգեւորապէս պատրաստուիլն է երկնային առագաստէն ներս մտնելու՝ զղջալէ, մեղքերը խոստովանելէ եւ Տիրոջ գթութեան, ողորմութեան եւ մարդասիրութեան ապաւինելէ ետք։ Այս շարականներէն ետք դարձեալ կ'երգուի «Բաց մեզ Տէր»ը. ու արարողութիւնը կը շարունակուի։
Ներսէն. «Ահա կը տեսնենք մեր Տէրը՝ Քրիստոսը, որ բազմած է Սուրբ Սեղանին վրայ եւ Իր մօտ կը կանչէ Իր կամքը կատարողները թէ՝ ուր որ Ես եմ, հոն պիտի ըլլայ նաեւ Իմ պաշտօնեաս»։
Դուրսէն. «Աստուածորդիին անապական արիւնին գինն ենք, ցնծութեամբ կ'օրհնենք մեր Փրկիչը՝ Քրիստոս եւ միաբերան կ'ըսենք, փառք սոսկալի գալստեանդ, Տէ՛ր»։
Կ'երգուի «Թագաւոր փառաց» ԳՁ. շարականը, որ կը յայտարարէ, թէ արթնութեամբ մարդիկ կը սպասեն փառաց Թագաւորին, անաղօտ լապտերներով իմաստուն կոյսերուն հետ միասին, եւ կը թելադրէ շտապել, որպէսզի մարդիկ դուրս չմնանն եւ չշիջին յիմար կոյսերուն նման։ Դարձեալ կ'երգուի «Բա՛ց մեզ Տէր»ը, ու արարողութիւնը կը շարունակուի։
Ներսէն. Ահաւոր Աստուծոյ փողը մեծաձայն կը գոչէ ըսելով. «Ահա Փեսան կու գայ, եկէ՛ք Անոր ընդառաջ»։
Դուրսէն. Ահա ես եւ Աստուծոյ ինծի տուած զաւակներս հոս ենք եւ կ'ակնկալենք տեսնել Քրիստոսը եւ լսել Անոր երանաւէտ բարբառը։
Ներսէն. Արարիչ Աստուծոյ ձայնը կը գոչէ ըսելով. «Եկէ՛ք Հօրս օրհնածներ եւ ժառանգեցէ՛ք աշխարհի սկիզբէն ձեզի պատրաստուած արքայութիւնը»։
Դուրսէն. «Բացէ՛ք ինծի ողորմութեան դուռը, որպէսզի անկէ մտնեմ եւ Տիրոջ խոստովանիմ»։
Այս նախադասութիւնը ըսելէն ետք, կ'երգուի «Զողորմութեան Քո զդուռն» ԴԿ. շարականը եւ վարագոյրը կը բացուի։ Շարականին բառերը, Տիրոջ ուղղուած խնդրանք է՝ բանալու ողորմութեան դուռը եւ մարդիկ արժանի ընելու սուրբերուն հետ միասին՝ լուսեղէն յարկերը մտնելու, ուր սուրբերուն համար օթեւաններ պատրաստուած են, եւ երբ Տէրը գայ դատաստան ընելու, խնայէ Իր արարածները սուրբերուն եւ ճգնաւորներուն բարեխօսութեամբ։
Շարականին երգեցողութենէն անմիջապէս ետք կ'ընթերցուի Յովհաննէսի Աւետարանին 12-րդ գլխուն 44-50 համարները, ապա սարկաւագը «Խնդրեսցուք» քարոզը կ'ըսէ, քահանան՝ «Թագաւոր խաղաղութեան» աղօթքը կ'աղօթէ եւ ժողովուրդը ի խաղաղութիւն կ'արձակէ ։
Հանրային գրապահարան
Հանրային գրապահարան,  հասարակական վայրերու մէջ օգտագործուած գիրքերը պահելու յարմարանք, որպէսզի բոլորը հնարաւորութիւն ունենան այս գիրքերէն մէկ կամ քանի մը գիրքեր վերցնել անվճար օգտագործման համար կամ «փոխանակել» այլ գիրքերու հետ իրենց հայեցողութեամբ։ Հասարակական գրապահարաններու մասին գաղափարը առաջացած է 1990-ականներիու սկիզբը եւ վերջերս լայն տարածում կը ստանայ Գերմանիոյ, Ավստրիոյ, Զուիցերիոյ մէջ:
Պատմութիւն, նկարագրութիւն
Սկզբնապէս հանրային գրապահարանները հանրային վայրերուն մէջ ստեղծուած են, որպէս ինստալիացիա եւ տեղադրուած են որպես այդ արուեստի մաս, մասնաւորապէս լուսանկարիչներ Քլեգը եւ Գուտմանը 1990-ականներու սկիզբը: Նախ աւստրիական Գրացի մէջ, այնուհետեւ Գերմանիայի Համպուրկի եւ Մայնցի քաղաքներուն մէջ։ 1996 թուականին՝ համացանցի եւ գրքաշրջանառութեան արագ զարգացման ժամանակ, Քլեգի եւ Գուտմանի գաղափարը ընդօրինակած է դարմշտադտցի ուսանող Նիկոլաս Միւլլերը՝ որպէս փորձ տեղադրելով մշտական «բաց գրադարան», սկիզբը հայրենի քաղաքին, ապա նաեւ Հաննուէրի մէջ։ 2003 թուականին առաջին հանրային գրապահարանը (գերմաներէն՝ «öffentlicher Bücherschrank») յայտնուած է Պոնիի մէջ։ 2000-ականներու վերջերուն նման յարմարանքներ մեծ քանակով սկսան յայտնուիլ Գերմանիոյ քաղաքներուն մէջ, նաեւ փոքր քաղաքներուն մէջ։ 2010 եւ 2011 թուականներուն գերմանական օրինակով հանրային գրապահարաններ սկսան յայտնուիլ նաեւ Աւստրիոյ եւ Զուիգերիոյ մէջ։ Այս բոլոր պահարաններուն նպատակը մէկ է՝ իւրաքանչիւր ցանկացող կրնայ այնտեղ դնել ցանկացած գիրք (օրինակ, եթէ այն կարդացել է եւ իրեն այլեւս պէտք չէ), նաեւ կրնայ անվճար այնտեղէն վերցնել իրեն հետաքրքրած մէկ կամ քանի մը գիրքեր։ Միեւնոյն ժամանակ գոյութիւն չունի ինչ-որ քանակական, ժամանակային կամ այլ սահմանափակումներ. մասնաւորապէս, պահարանէն օգտուողը կրնայ վերցնել գիրքը ժամանակաւոր կամ ընդմիշտ, միեւնոյն ժամանակ ան կրնայ իր հերթին այդտեղ դնել այլ գիրք, իր սեփական հայեցողութեան համաձայն։
Թերճումանը էֆքեար
«Թերճումանը էֆքեար» («Մտքերի թարգման»), հայատառ թրքերէն քաղաքական, գրական եւ ազգային օրաթերթ։ Լոյս տեսած է Կ. Պոլսոյ մէջ, 1877 թուականին՝ «Մեճմուայի հաւատիս»-ի փոխարէն։ Խմբագիրներ՝ Հ. Վարդանեան, Տ. ճիւէլէկեան, տնօրէն՝ Ա. Մագայեան։ 1877-1878 թուականներու ռուս-թրքական պատերազմի եւ անոր յաջորդած շրջանին բազմաթիւ յօդուածներ հրապարակած է Արեւելեան հարցի առաջացման եւ սրման պատճառներու, մեծ տէրութիւններու միջեւ հակասութիւններու, Թուրքիոյ մէջ անոնց քաղաքականութեան, հայկական հարցի. Արեւմտեան Հայաստանի գաւառներու բնակչութեան կենսական շահերու վերաբերեալ, պաշտպանած է արեւմտեան Հայաստանի մէջ բարենորոգումներ կատարելու գաղափարը։ 1879 թուականին «Թ. Է.» մերկացուցած է թուրքերու բռնութիւնները Մուշի շրջակայքը, որմով հարուցած է թուրք, մոլեռանդ լրագրութեան դժգոհութիւնը, մեղադրուած է «Հայկական խնդիր հարուցելու» եւ խռովարարութեան մէջ։ Թրքական դատարանի վճով 1880 թուականի Յունուարին ձերբակալուած են թերթի տնօրէնը եւ խմբագիր Տ. Ճիւէլէկեանը, սակայն ազատած են Կ. Պոլսի պատրիարք Ներսէս Վարժապետեանի միջամտութեամբ։ 1880 թուականի Ապրիլին եւրոպական մամուլէն հայկական հարցի վերաբերեալ յօդուած տպագրելու համար թերթը փակուած է։ Վերահրատարակուելէն ետք զրկուած է հայկական հարցին անդրադառնալու հնարաւորութենէն։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Սթրոկիլօ, Արքի
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Արքի կղզեխումբին պատկանող կղզիակ։ Կը գտնուի Արղելուսա եւ Մարաթոս կղզիակներուն միջեւ, Արքի կղզիին արեւմուտքը։ Վարչականօրէն մաս կը կազմէ Փաթմոս քաղաքապետութեան։
Բնապահպանում
Արքի կղզեխումբը յայտարարուած է NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան։  Կը հիւրասիրէ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος), Միջերկրականեան միհոս ջրահատ եւ կատար ունեցող ջրագռաւ (Phalacrocorax aristotelis) թռչունները։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզեխումբեր Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Թութակ Հայկազեան
«Թութակ հայկազեան», հայկական բարոյախօսական, բանասիրական եւ ուսումնական ամսաթերթ։ Լոյս տեսած է Զմիւռնիոյ մէջ, 1854-1855 թուականներուն։ Հրատարակած են Մեսրոպեան վարժարանի սաները՝ մանկավարժ Ա. Փափազեանի հովանաւորութեամբ ու քաջալերանքով։ Աշակերտ- խմբագիրները, դպրոցի սաներն ու ուսուցիչները տպագրած են գրական ստեղծագործութիւններ, բանասիրական նիւթեր, թարգմանութիւններ, զրոյցներ, հեքիաթներ, զուարճալիքներ։ Նիւթերը հիմնականին աշխարհաբար են, բանաստեղծութիւնները՝ մեծ մասամբ գրաբար։ Հայ մանկական մամուլի առաջնեկներէն է ։
Թռիչք (թերթ)
«Թռիչք» խորհրդային շրջանի հայկական եռօրեայ թերթ։ Հանդիսացած է Հայաստանի կոմունիստական կուսակցութեան Մարտունիի շրջկոմի եւ աշխատաւորներու դէպուտատներու շրջանային խորհրդային օրգան։
Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1965 թուականին, Մարտունիի մէջ։ Լուսաբանած է շրջանի գիւղատնտեսական եւ արդիւնաբերական ձեռնարկութիւններու, հանրապետութեան երկրագործական ինստիտուտի Մարտունիի փորձակայանի, Լիճքի ձկնաբուծարանի աշխատանքները։
Արտացոլած է մշակոյթի, դպրոցական, առողջապահական, կենցաղի, մարզական հարցեր, տուած է գրական էջեր։
«Թռիչք»-ը յաջորդած է «Կոլխոզ-ուղի» (1933-1949), «Կոլխոզային ուղի» (1950-1955), «Կոլտնտեսային ուղի» (1956-1962) պարբերականներուն։
1962-1965 թուականներուն հրատարակուած է միջշրջանային « Սեւան » թերթը։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Թռչնիկ
Թռչնիկ, ամսօրեայ, այնուհետեւ՝ կիսամսեայ հանդէս։ Հրատարակուած է 1861 - 1862-ին, Կոստանդնուպոլսոյ մէջ։ Խմբագիր-տնօրէն՝ Դ. Պալեան։ Հարած է հայ հասարակական մտքի պահպանողական թեւին։ Միջանկեալ դիրք գրաւած է « Մեղուի » եւ «Արեւելեան դար»-ի բանակռուին մէջ։ Մասնակցած է գրաբար-աշխարհաբար բանավէճին՝ յօգուտ աշխարհաբարի։ Տպագրած է բանաստեղծութիւններ, աշխարհագրական, բնագիտական, առողջապահական յօդուածներ, խորհուրդներ մանուկներուն, զուարճալի պատմութիւններ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Սինիքիա
Սինիքիա․ Ատիկէի հին տեղական տօն, ի պատիւ Թիսէասին եւ Աթինա աստուածուհիին։
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Ըստ Թուքիտիտիսին, Թիսէաս այդ թագաւորն է որ կը հաստատէ Աթէնքի մեծութիւնը միացնելով Ատիկէի բնակավայրերը եւ խաղաղութիւն կը տիրէ շրջանին մէջ։ Իրմէ առաջ, բնակավայրերը շարունակ վէճի մէջ էին։
Պլուտարքոս իր արձանագրութիւններուն մէջ կը նշէ թէ 16 Էքաթոմվէոնային կը տօնուէր «Մեթիքիա» տօնը (Սինիքիա) եւ թէ զոհաբերութիւն կը կատարուէր։
Տօնակատարութիւն
Սինիքիա (կամ Սինիքեսիա), կը տօնուէր 16 Էքաթոմվէոնային Աքրոփոլիսին հիւսիսային մասը, հոն ուր հին «Փրիթանիօ»ն (Πρυτανείο Երիցարան) կը գտնուէր։
Տօնին ընթացքին կը պատուէին Աթինա աստուածուհին։ Շքերթ կը կատարուէր հին Փրիթանիոյէն մինչեւ Փանտրոսիօ՝ Էրեհթիոյի (կամ Էրէխթիօ, տե՛ս ) շրջափակը։ Խաղաղութեան աստուածուհիին (Իրինի Ειρήνη) համար կով մը կը զոհէին։ Նաեւ՝
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հին Աթէնքի տօնակատարութիւններ Ստորոգութիւն:Հին յունական տօնակատարութիւններ Ստորոգութիւն:Հնադարեան տօներ
Կառնա
Կառնա, Արեւմտեան Հայաստանի գիւղերէն, որ կը գտնուէր  Պիթլիս վիլայէթի Խիզան գաւառակին մէջ՝ համանուն  վտակի հովիտին մէջ:
Բնակչութիւնը զբաղած է անասնապահութեամբ, հողագործութեամբ եւ արհեստներով:
Կառնան եղած է գրչութեան կեդրոն: Տեղի Սուրբ Կիրակոս եկեղեցւոյ կից գործած է ծխական դպրոցը:
1880-ական թուականներուն գիւղը միացուած է  Մամրտանքի  գիւղախումբին։
Հայ բնակչութեան մեծ մասն ալ թուրքերու ձեռքով կոտորուած է 1915 թուականին՝  ցեղասպանութեան ժամանակ: Կոտորածէն փրկուած հայերու մէկ մասը 1918 թուականին  գաղթած եւ հաստատուած է Ուրմիոյ լիճէն հիւսիս–արեւմուտք՝  Իրանի Սալմաստ գաւառը, ինչպէս նաեւ Արեւելեան Հայաստան :
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Գիւղեր Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի գիւղեր
Ժամ (ամսագիր)
Ժամ (ռուս.՝ Жам), համահայկական կրթամշակութային պարբերական, որու հիմնական նպատակը օտար միջավայրի մէջ հայկական արժէքներու տարածումն է, ինչպէս նաեւ Հայաստանի եւ հայկական Սփիւռքի մշակութային ու հասարակական կեանքի լուսաբանումը ։
Կը տպագրուի Մոսկուայի մէջ՝ 2008 թուականէն։
Հիմնադիր եւ գլխաւոր խմբագիր` Աննա Գիւարգիզեան ։
Նշանաբանը` «Հայկական ժամանակ»։
2017 թուականին ճանչցուած է որպէս լաւագոյն համահայկական տպագիր պարբերական ։ Նոյն թուականին ամսագիրը գործընկերութեան մասին համաձայնագիր ստորագրած է «Արցախպրես» լրատուական գործակալութեան հետ ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի հայկական պարբերականներ
Մկրտիչ Աղաւնունի
'''Մկրտիչ Ս. Արք. Աղաւնունի''', պատրիարքական փոխանորդ Ս. Աթոռոյ:
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Պարտիզակ: Աշակերտած է տեղւոյն Ներսիսեան վարժարանը, Եղիշէ Դուրեան Վարդապետի տեսչութեան օրով, յետոյ կրօնի եւ թրքերէնի օգնական ուսուցիչ եղած է նոյն վարժարանին մէջ:
Սարկաւագութեան ընթացքին, ուսուցիչ եղած է Ատափազար եւ Նիկոմիդիա, Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ մէջ: Իբրեւ առաջնորդական փոխանորդ Նիկոմիդիոյ, վերաշինել տուած է Չէնկիլէրի Ս. Մինաս եկեղեցին, ժողովրդային նպաստներով: Եղած է առաջնորդ Քէօթահիայի եւ Աֆիոն-Գարահիսարի (1895-1905), իր այս պաշտօնավարութեան ընթացքին կառուցանել տուած է Էսքիշէհիրի Ս. Երրորդութիւն եկեղեցին եւ օծումը կատարած:
1905-1912 թուականներու միջեւ եղած է Եգիպտոսի առաջնորդ:
1910 թուականին եպիսկոպոս ձեռնադրուելէն ետք, կը հրաժարի Եգիպտոսի առաջնորդութենէն եւ Պոլիս վերադառնալով, անդամ ընտրուած է Կեդրոնական վարչութեան Կրօնական ժողովին:
1012-1914 թուականներուն քննիչ նշանակուած է Պանտըրմայի ընտրական գործոց եւ վարած է Սկիւտարի Ս. Կարապետ եկեղեցւոյ քարոզչութիւնը:
Պատերազմի ընթացքին, 1916 թուականին, ընդհանուր ուրիշ վեց եկեղեցականներու հետ, Պոլիսէն կը տարագրուի Ս. Յակոբայ վանքը: 1921 թուականին Միաբանական ժողովի որոշմամբ, միաբան ընտրուած է, նախագահած է Դուրեան պատրիարքը ընտրող Միաբանական ընդհանուր ժողովին, եւ Ս. Յակոբայ եկեղեցւոյ մէջ Դուրեանի գահակալութեան առթիւ անոր կը մատուցանէ պատրիարքական ասան, եւ յանուն Միաբանական ընդհանուր ժողովի, ուղերձով կը շնորհաւորէ նորընտիր պատրիարքը:
1921-էն մինչեւ իր մահը վարած է պատրիարքական փոխանորդի պաշտօն, անդամակցելով նոյն ատեն Տնօրէն ժողովի:
1920-1933 թուականներուն դասախօսած է Ժառանգաւորաց վարժարանին մէջ՝ կրօնագիտական, եկեղեցակագիտական, բարոյագիտական եւ պատմական նիւթերու շուրջ: Իր յօդուածները սովորաբար տպագրուած են « Սիոն »ի մէջ :
Աշխատութիւններ
Հրատարակուած է․
Ունի նաեւ անտիպ գործեր, որոնք նոյնպէս, խորագիրներէն դատելով, հայագիտական արժէքաւոր ուսումնասիրութիւններ են :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Եկեղեցական Հայրեր Ստորոգութիւն:Հայ արքեպիսկոպոսներ
Չմշկածագ
Չմշկածագ (նաեւ՝ Չեմիշկազաք կամ Չեմիշկեզէք, Տերսիմի սանճաքի Խարբերդի վիլայէթի գիւղերէն մէկը ), քաղաք եւ շրջան՝ Արեւմտահայաստանի, կը գտնուի Խարբերդ քաղաքէն մօտ 50 քմ հիւսիս-արեւմուտք, անտառապատ վայրի մէջ, ծովի մակարդակէն 1300 մ բարձրութեան վրայ։ Վարչական առումով անցեալին կը մտնէր Ծոփքի, իսկ նոր ժամանակներուն՝ Խարբերդ նահանգի Տերսիմ գաւառին մէջ ։
Պատմութիւն
Մինչեւ 15-րդ դար բաւական մարդաշատ եղած է եւ բարեկարգ։ Սակայն 1474 թուականին մամլուք թուրքերու կողմէ գրաւուելէ ետք, որուն ուղեկցած է բնակիչներու զանգուածային գերեվարումը, դարեր շարունակ այն վերածուած է փոքրիկ գիւղաքաղաքի մը։ Քաղաքի տնտեսութեան ճիւղերը եղած են՝ արհեստագործութիւնը, առեւտուրը եւ գիւղատնտեսութիւնը։
Հայերն ունեղած են երկու եկեղեցի՝ Ս. Աստուածածին եւ Ս. Թորոսը որ կառուցուած էր 1825-ին՝ նախկին սրբավայրի տեղը։
Չմշկածագի մէջ պահպանուած էին զանազան հնութիւններ եւ պատմական յուշարձաններ` քաղաքը երբեմնի շրջափակող պաշտպանական պարիսպին մնացորդները, բերդին հետքերը, հայկական ամրոցներու, եկեղեցիներու, մատուռներու եւ այլ շէնքերու աւերակներ։
Չմշկածագի հայ բնակչութիւնը երկար ժամանակ մղած է ինքնապաշտպանական հերոսական կռիւներ։
1830-1850 թուականներուն բնակչութեան թիւը հասած է 8000 անձի, որոնցմէ մօտ 6500-ը հայ եղած է։ Քաղաքը գրեթէ նոյնքան բնակիչ ունեղած է նաեւ  Ցեղասպանութեան նախօրէին՝ 1915-ի սկիզբները։
1930-ական թուականներուն Չմշկածագի բնակչութեան թիւը հազիւ կը հասնէր 5 -6 հազարի, որոնց մէջ եղած են նաեւ չնչին թիւով հայեր ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քաղաքներ Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի քաղաքներ
Մանուէլ Ադամեան
Մանուէլ Ադամեան, հայ գրող, բանաստեղծ, թատերագիր եւ հրատարակիչ։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Պէյրութ։ 1952 թուականին աւարտած է Պէյրութի Աբգարեան ազգային վարժարանը, իսկ 1968 թուականին՝ Երեւանի պետական համալսարանը։
1971-1987 թուականներուն եղած է Պէյրութի Սահակ Մեսրոպեան վարժարանի տնօրէն, միաժամանակ դասաւանդած է ՀԲԸՄ Երուանդ Հիւսիսեան համալսարանին մէջ ։ Հիմնադրած է «Կոչնակ», «Նոր սերունդի ձայն» (հայերէն-անգլերէն) Պէյրութ։
Ադամեան եղած է  ՍԴՀԿ Կեդրոնական վարչութեան երկարամեայ անդամ` ծաւալելով կուսակցական, ազգային, հասարակական, կրթական եւ գրական բեղուն գործունէութիւն  Լիբանանի եւ  Լոնտոնի մէջ:
Որպէս գրող ու բանաստեղծ ան հեղինակն է բազմաթիւ Հատորներու: Եղած է  խմբագիրը Լոնտոնի մէջ հրատարակուած «Նոր Սերունդ» պարբերականին:
Ադամեան եղած է Հայաստանի Գրողներու Միութեան անդամ:
Մրցանակներ և պարգևներ
Արժանացած է բազմաթիւ շքանշաններու եւ պարգեւներու․
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ հրատարակիչներ
Ամբրոսիոս Գալֆայեան
Ամբրոսիոս Գալֆայեան (Գուիտոն Լուսինեան, ), հայ պատմաբան, բառարանագիր։ Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան անդամ։ Խորէն Գալֆայեանի եղբայրը։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Կ. Պոլիս։ Փոքր հասակէն զին ղրկած են Վենետիկի Ս. Ղազար վանքը, ուր ստացած է կրթութիւնը եւ ընդունած հոգեւորական կոչում։
Ընկուզնակ
Պատմութիւն
Ընկուզնակին մասին առաջին յիշատակութիւնը կը վերաբերի 1445 թուականին, իսկ Կոնդակին մէջ նշուած էր, որ գիւղը կը պատկանէր Եղրդուտի Սուրբ Յովհաննէս վանքին։
Ամբրոսիոս Գալֆայեան
Կեանք եւ գործունէութիւն
1855 թուականին նշանակուած է Մխիթարեան միաբանութեան Փարիզի վարժարանի ուսուցիչ։ Յաջորդ տարի Հ. Սարգիս Թէոդորեանի եւ Հ. Գաբրիէլ Այվազովսքիի հետ հեռացած է միաբանութեան շարքերէն: Յետագային Փարիզի մէջ հիմնած է Հայկազեան վարժարանը, որու տեսուչը եղած է 1856-1859 տարիներուն:
Ընկուզնակ
Պատմութիւն
Ընկուզնակը եղած է գրչութեան կեդրոն։ Յայտնի սրբատեղիներ էին գիւղի շրջակայքէն բխող Թլնա եւ Մեծակ աղբիւրները, որոնք ունէին բուժիչ յատկութիւններ:
Ամբրոսիոս Գալֆայեան
Կեանք եւ գործունէութիւն
1863-ին ամուսնացած է ֆրանսուհի «Marie Louise Joséphine Legoupil »-ի հետ: 1878-ին ազգանունը փոխած է Լուսինեանի ։
Ընկուզնակ
Պատմութիւն
Գիւղէն շուրջ 2 քմ հարաւ կը գտնուէր Աբեղթու աւերակ վանքը՝ Սուրբ Յակոբ եւ Սուրբ Ստեփաննոս մատուռներով, որոնք ժամանակին յայտնի ուխտատեղիներ եղած են: Սուրբ Ստեփանոսի մէջ պահպանուած էին մեծ թիւով հայկական հին ձեռագիր մատեաններ, արծաթապատ Աւետարաններ։
Ամբրոսիոս Գալֆայեան
Աշխատութիւններ
1840-ականներու վերջերը լոյս տեսած են անոր պատմագրական աշխատութիւնները, ինչպէս՝
Ընկուզնակ
Պատմութիւն
Մինչեւ 1909 թուականին գիւղն ունեցած է 40 տուն՝ 580 հայ բնակիչ: Գիւղին մէջ եղած է հայկական դպրոց, որ գործած է մինչեւ Ցեղասպանութիւնը:
Ամբրոսիոս Գալֆայեան
Աշխատութիւններ
1855-1858 թուականներուն Գաբրիէլ Այվազովսկիի հետ խմբագրած է « Մասեաց Աղաւնի » պարբերականը։ Միառժամանակ աշխատած է Թէոդոսիոյ ազգային վարժարանին մէջ։
Ընկուզնակ
Պատմութիւն
Գիւղի բնակչութիւնը գլխաւորաբար զբաղած է անասնապահութեամբ:
Թահա Հուսէյն
Թահա Հուսէյն Ալի Պին-Սալամահ (طه حسين, ) քսաներորդ դարու Եգիպտացի գրողներուն ու մտաւորականութեան ամենաազդու դէմքերէն մին, Եգիպտական Վերածնունդի եւ արաբական աշխարհի արդիականացման շարժումի գլխաւոր անձնաւորութիւններէն մէկը։ Անոր տրուած է «Արաբական գրականութեան նախերէց» տիտղողը, (Արաբերէն՝ عميد الأدب العربي, "Ամիտ" արաբերէնով կը նշանակէ աւագ, ղեկավար, տէր, նաեւ կաճառի ուսուցչապետ եւ ռազմական բառապաշարով՝ աւագ գնդապետ)։
Ամբրոսիոս Գալֆայեան
Աշխատութիւններ
Աւելի ուշ ձեռնարկած է ֆրանս-հայերէն մեծ բառարանի պատրաստումին, հրատարակած է «Նոր բառգիրք Ֆրանսահայ» վերնագրով (Ա հատ., Փարիզ, 1900, Բ հատ., 1903), որ յայտնի է Լուսինեան բառարան անունով ։
Ընկուզնակ
Պատմութիւն
1915 թուականին բնակչութիւնը բռնութեամբ տեղահանուած է։ Անոնց մեծ մասը զոհուած է աքսորի ճանապարհին, ողջ մնացածները ապաստան գտած են Արեւելեան Հայաստանի մէջ եւ այլուր ։
Ամբրոսիոս Գալֆայեան
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ բառարանագիրներ Ստորոգութիւն:Մխիթարեան միաբանութեան անդամներ
Ընկուզնակ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գիւղեր Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի գիւղեր
Թահա Հուսէյն
Ան եղած է 20-րդ դարու ամենաազդեցիկ Եգիպտացի գրողներէն ու  մտաւորականներէն մէկը, Եգիպտական վերածաղկման ու Արաբական աշխարհի արդիականացման շարժումի գործիչ: Ան քսանմէկ անգամ եղած է գրականութեան Նոպէլեան մրցանակի թեկնածու։
Ծնունդ եւ երիտասարդութիւն
Թահա Հուսէյնը ծնած է Վերին-Եգիպտոսի (Արաբերէն՝ صعيد مصر, Սաիտ) «Մինիա» մարզի «Իզպէթ Ալ-Քիլօ» գիւղին մէջ։ Ան միջին դասակարգին պատկանող ծնողքին տասներեք զաւակներուն եօթերորդն էր։ Երկու տարեկանին կը վարակուի ակնաբորբով, եւ անվարժ բժիշկին սխալ դարմանումին պատճառով կը կորսնցնէ տեսողութիւնը։ Քութթապը (կրօնական դպրոց ուր շէյխը, այլ արտայայտութեամբ մոլլան փոքրերուն կը սորվեցնէ գրել, կարդալ, Արաբերէնի քերականութիւնը, Քուրաանը անգիր եւ թուաբանութեան հիմունքները): Իր հմտութիւնը, եւ շատ կարճ ժամանակի մէջ սորվելու ունակութիւնը կը զմայլեցնեն իր դասատուին, ազգականներուն եւ հօրը որ երբեմն իրեն կը տանէր սուֆիական Զիքր-ի (Զիքր, Արաբերէն՝ ذِكْر կը նշանակէ յիշատակել՝ զԱստուած) երեկոներու եւ «Անթարա Իպն Ուլ-Շատտատ»-ի եւ «Ապու Զէյտ Ուլ-Հիլալի»-ին պատմութիւնները ունկնդրելու։
Ուսում
Թահա Հուսէյնը հետեւած է Ալ-Ազհար կրօնական հաստատութեան ուսումնական համակարգին, եւ հասած համալսարանական մակարդակի, սակայն դժգոհ էր այդտեղի մթնոլորտէն. ըստ իրեն չորս տարին զոր այդտեղ կ'անցընէ քառասուն տարուան նման կ'անցնին` ուսուման միապաղաղութեան, ծրագրին անպտղութեան ու դասատուներուն եւ դասաւանդման ձեւերուն չզարգանալուն եւ շէյխերուն/մոլլաներուն տեղքայլին պատճառով։
1908-ին Գահիրէի աշխարհիկ համալսարանին բացումէն ետք, Թ․ Հուսէյնը կ'ընդունուի այդտեղ հակառակ իր աղքատ ու աչազուրկ ըլլալուն, այդտեղ կը սորվի ժամանակակից գիտութիւններ, պատմութիւն, աշխարհագրութիւն եւ կարգ մը արեւելեան լեզուներ` Ամհարերէնը (Եթովպերէն), Եբրայերէնն ու Սրեաներէն (Քրիստոնէական Արամերէն): Միաժամանակ ան կը շարունակէ յաճախել Ալ-Ազհարիի դասախօսութիւններուն, ու կը շարունակէ մասնակցիլ այդտեղի կրօնական, լեզուական ու Իսլամական (Մահմետական) խորհրդաժողովներուն։ Այսպէս կը շարունակէ մինչեւ 1914, երբ ան կը ստանայ իր վարդապետութեան (PHD, տոքթոր) տիտղոսը, իր քննախօսութիւնը ներկայացնելէ ետք «Ապու Ալաա Ալ-Մաարի տարակուսող (Սքէփթիք) բանաստեղծն ու փիլիսոփան» նիւթով։ Իր ատենախօսութիւնը մեծ տաղտուկ կը ստեղծէ կրօնամոլներուն մէջ, մինչեւ Եգիպտոսի խորհրդարանի անդամներէն մին անոր կ'ամբաստանէ անհաւատութեամբ ու կրօնքի սկզբունքներէն դուրս գալու մեղադրանքով, եւ Ալ-Ազհարի գլխաւոր շէյխը քննիչ յանձնաժողովին կը հրահանգէ Թահա Հուսէյնին ոչ մէկ դէպքի չշնորհել վարդապետութեան (PHD) աստիճանը, այս մէկը անոր կը խրախուսէ իր ուսման մէջ ոչ միայն յաջողելու այլ նուաճումներ արձանագրելու։
Նոյն տարին (1914-ին) կը մեկնի Մոնփելիէ, ու կը յաճախէ այդտեղի համալսարանը, կը մասնակցի գրականութեան, պատմութեան, հոգեբանութեան, Ֆրանսերէնի ու Լատիներէնի դասախօսութիւններուն։ Այդտեղ կը սորվի «Ձեւական գրութիւն» բայց չի կարենար լիովին օգտուիլ ատկէ, ինչպէս կ'ըսուի "Ան գիտելիքը կ'ընդունէր իր ականջերով եւ ոչ մատներով"։
Մոնփէլիէի համալսարանէն Մագիսթրաթուրայի (Մասթըր) աստիճանը ձեռքբերելէ ետք, Հուսէյնը կը շարունակէ իր ուսումը Սորպոնի համալսարանին մէջ, կը մասնակցի ընկերաբանութեան, Յունաստանի եւ Հռոմի պատմութեան, արդի պատմութեան դասախօսութիւններուն։ 1917-ին համալսարանը անոր կը շնորհէ վարդապետութեան (տոքթոր) աստիճան, այս անգամ անոր ատենախօսութիւնը Արաբ պատմաբան Իպն-Խալտունի մասին էր՝ «Ընկերային Փիլիսոփայութիւնը Իպն-Խալտունի քով», որ կը դիտարկուի որպէս արդի ընկերաբանութեան հիմնադիրը։ Բացի իր միւս համալսարանական վկայականէն (Տիփլօմա) որ միաժամանակ ձեռք կը բերէ «Հռոմէական Օրէնսդրութիւն» մէջ մասնագիտանալով։
(1985-1989) Զուիցերիացի Սիւզան Պղէսոյին կ'ընդունի գործի որպէսզի կարդայ իրեն համար, ետքը կ'ամուսնանայ անոր հետ։ Այս կինը մեծ դեր կ'ունենայ իր կեանքին մէջ, անոր շնոհրիւ կը կարենայ օգտուիլ բազում Ֆրանսերէն ու Լատիներէն գրական աղբիւրներէ, իրեն կը հայթայթէ Պրէյլի եղանակ ով գրուած գիրքեր որպէսզի կարենայ ինքն իրեն կարդալ: Սիւզանը Հաֆէզին յառաջ մղող ոյժն էր անոր շատ կը սիրէր, անոր մասին ըսած է՝ «Այն օրուընէ որ անոր հետ ծանօթացայ, սիրտս ցաւ չտեսաւ», իրմէ երկու զաւակ կ'ունենայ, որդին՝ «Մունէս»-ը եւ դուստրը՝ «Ամինա»-ն։
Իր Ուսուցիչները
Ալ-Ազհարի իր ոսուցիչներն ու դասատու շէյխ/մոլլա-ները՝ Սայյէտ Ալ-Մարսաֆի, Շէյխ Մուհամմատ Մարաղի, Շէյխ Մուհամմատ Պխիթ, Շէյխ Աթա, եւ բարեկարգիչ Շէյխ Մուհամմատ Ապտօն։ Ուսման այս օրերուն ան մեծապէս ազդուած է վերջինիս ազատամիտ, ու նորարական մտքերով։
Գահիրէի համալսարանին մէջ Թ․Հուսէյնը կ'աշակերտէ Ահմատ Զաքիին՝ Իսլամական Քաղաքակրթութիւն նիւթով, Ահմատ Քամալ Փաշա՝ Վաղ Եգիպտական Քաղաքակրթութիւն, Ճուէյտի՝ պատմութիւն եւ աշխարհագրութիւն, Իտալացի արեւելագէտ Քառլօ Ալֆօնսօ Նալլինօ՝ Աստղաբանութիւն, արեւելագէտ Լիթմանն՝ հին-Քանանական (Սեմական) լեզուներ, Իտալացի արեւելագէտ Դաւիթ Սանթիլլանա՝ Իսլամական իմաստասիրութիւն (փիլիսոփայութիւն), Մէլօնի՝ Հին արեւելեան քաղաքակրթութեան պատմութիւն, Լուի Մասինիոն՝  Փիլիսոփայութիւն, Քլիմանթ՝ Ֆրանսական գրականութիւն։
Իսկ Փարիզի համալսարանին մէջ․ Կլօթսս՝ Յունաց պատմութիւն, Պլօք՝ Հռոմի պատմութիւն, Սիկնոփոս՝ Արդի պատմութիւն, Էմիլ Տուրքայմ՝ Ընկերաբանութիւն։
Վերադարձը Եգիպտոս
Երբ 1919-ին Թահա Հուսէյնը կը վերադառնայ Եգիպտոս, կը նշանակուի Յունաստանի եւ Հռոմի պատմութեան դասախօս Եգիպտոսի համալսարանին մէջ։ Այդ ժամանակ ժողովրդային համալսարան մըն էր, երբ կը կցորդուի կառավարութեան, Գիտութիւններու նախարարութիւնը անոր կը նշանակէ Արաբական գրականութեան դասախօս, ապա 1928ին նոյն համալսարանին գեղարուեղստական գիտութիւններու բաժանմունքի տեկան։ Այս պաշտօնէն մէկ օր ետք կը հրաժարի քաղաքական պատճառներով, երբ Ալ-Ուաֆտ կուսակցութեան հետեւորդները գրական ու բարոյական ճնշում կը բանեցնեն Ազատ-Սահմանադրականներուն վրայ, որոնցմէ մէկն էր Թ․ Հուսէյնը։
1930-ին Թահա Հուսէյնը կը վերադարձուի տեկանի պաշտօնին, բայց Հուսէյնը կը մերժէ այս պաշտօնը քանի որ պատուոյ վարդապետութեան տիտղոսներ (PHD) շնորհուած էին մեծամեծ քաղաքական գործիչներու, որոնցմէ են Ապտ Ուլ-Ազիզ Ֆահմի, Թաուֆիք Րաֆաաթ, Ալի Մահէր Փաշա։ Գիտութեան նախարարը անոր կը նշանակէ նախարարութեան մէջ պաշտօնի մը, ինչը եւս կը մերժէ Հուսէյնը, ստիպուած անոր հանգստեան կը կոչէ 1932 թուականին։
1932-էն մինչեւ 1934 լրագրողութեան ոլորտին մէջ աշխատելէն ետք Հուսէյնը կը վերադառնայ Եգիպտոսի Համալսարան որպէս գրականութեան դասախօս, ապա 1936-ին Գեղարուեստական գիտութիւններու բաժանմունքի տեկան։ Իսկ 1942-ին կը նշանակուի Աղեքսանդրիոյ համալսարանի պետ, եւ գիտութեանց նախարարութեան խորհրդատու եւ մշակոյթի հսկիչ։
1950-ին երբ իշխանութիւնը Ալ-Ուաֆտ Կուսակցութեան ձեռքն էր ան կը նշանակուի գիտութեանց նախարար, 1951-ին երբ ամէն ջանք ըրաւ Աղեքսանդրիոյ համալսարանին մէջ հոգալու, եւ ղեկավարեց Գահիրէի Արաբերէն լեզուի ատեանը, եւ անդամակցեցաւ Արուեստներու եւ գրականութեան բարձրագոյն խորհուրդին, անոր կը շնորհուի Փաշաութեան տիտղոսը։
Մտքերը
Թահա Հուսէյնը կոչ ըրաւ գրական վերածաղկումի, ան կը գրէր ընթերնելի, յստակ ու պարզ ոճով, միշտ պահպանելով գրական արաբերէնի բառապաշարն ու քերականական օրէնքները։ Ան բնաւ ականջ չկախեց քննադատութիւններուն, որոնք բազում էին, տեղի ու անտեղի, գիտնականներուն եւ շատ անգամ տգէտներու կողմէ։
Իր ամենահակասական գիրքին՝ «Նախաիսլամական Բանաստեղծութեան մասին» նախաբանին մէջ կ'ըսէ՝
«Իմ միտքս հանգիստ է, գիտեմ թէ նոյնիսկ եթէ այս աշխատութիւնս շատերուն պիտի բարկացնէ, անոր պիտի համաձայնին շատ քիչ մարդիկ, այս լուսամիտ փոքրամասնութիւնը իրականութեան մէջ ապագային յոյսն է, եւ արդի վերածաղկումին սիւնը, եւ նոր գրականութեան պաշարը»։
Քննադատութիւն
Թահա Հուսէյնին կը քննադատէին իր Եւրոպականացումի կոչէն ետք։ Ինչպէս նաեւ անոր կը քննադատեն Քուրաանը եւ Թորահը (Մովսէսի հինգ գիրքերը) պատմական աղբիւր չընդունելուն համար։ Ան այս արումով կ'ըսէ՝
Քումարոս,Արքի
Քումարոս կամ Քոմարոս (յուն․՝ Κούμαρος, Κόμαρος), Էգէականի անբնակ ժայռակղզիակ,  Արքի, Տոտեքանիսա,  Յունաստան։
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Արքի կղզեխումբին պատկանող ժայռակղզիակ։ Կը գտնուի Արքի կղզիին շատ մօտիկ՝ անոր հիւսիս-արեւելքը։ Տարածութիւնն է 0,0542 քլ․²։ Վարչականօրէն մաս կը կազմէ Փաթմոս քաղաքապետութեան։
Թահա Հուսէյն
Քննադատութիւն
Թորահին կ'իյնայ մեզի պատմել Աբրահամին եւ Իսմաiլին մասին, Քուրանին ալ կ'իյնայ մեզի պատմել անոնց մասին։ Բայց ասի չի նշանակեր որ անոնք իսկապէս գոյութիւն ուէին։
Պաշտօններ ու Պարգեւատրումներ
2010-ի Նոյեմբերի 14-ին Կուկըլը տօնեց Թ․ Հուսէյնի 121-րդ տարեդարձը այսպէս կոչուած «Կուկըլ Տուտըլ»-ով (Google Doodle-ը Կուկըլ-ի գլխաւոր էջերուն տարբերանշանի յատուկ եւ ժամանակաւոր փոփոխութիւնն է, զոր կը գործածուի ոգեկոչելու կարգ մը տօներ, իրադարձութիւններ, ձեռքբերումներ եւ նշանաւոր պատմական դէմքերը)։
Քումարոս,Արքի
Բնապահպանում
Արքի կղզեխումբը յայտարարուած է NATURA 2000 Բնապահպանման շրջան։  Կը հիւրասիրէ բազէ (Falco eleonorae տեսակ), Էգէականի ճայ (αιγαιόγλαρος), Միջերկրականեան միհոս ջրահատ եւ կատար ունեցող ջրագռաւ (Phalacrocorax aristotelis) թռչունները։
Թահա Հուսէյն
Իր խօսքերէն
«Քալենք եւրոպացիներու ճանապարհով, որպէսզի անոնց հաւասար ըլլանք, եւ քաղաքակրթութեան մէջ բաժնեկից ըլլանք, իր բարիքով ու չարիքով, քաղցրութեամբ ու դառնութեամբ, իր սիրելի ու ատելի կողմերով, իր գովելի ու ամօթալի կողմերով»։
«Վայ այն աշակերտին որ ինքն իրմէ գոհ կ'ըլլայ»։
Քումարոս,Արքի
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիներ Ստորոգութիւն:Էգէականի ժայռակղզիներ Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ
Թահա Հուսէյն
Մահ
Թահա Հուսէյնը մահացած է 84 տարեկանին, Կիրակի 28 Հոկտեմբեր 1973-ին
«Ապպաս Մահմուտ Ալ-Աքքատը անոր մասին կ'ըսէ՝ յանդուգն մտքով մարդ մըն է Հուսէյնը, կարծես ծնած է ճակատելու եւ դիմադրելու»։
Կօւարտհան (արուեստագէտ)
Կօւարտհան (Սանսքրիթի եւ Հինտի լեզուներու այբուբենով՝ गोवर्धन-कलाकार) Նշանաւոր Հնդիկ պատկերահան (նկարիչ) «Մուղալական» (Հնդկաստան ը գրաւած թիւրքերու դարաշրջանը) Նկարչական Դպրոցին պատկանող, Իր հայրը՝ «Պհաւանի Տաս»-ը արքայական գործատունին մէջ կրտսեր նկարիչ մըն էր։ Ինչպէս այդ դարաշրջանի այլ նկարիչները, անոնք Հինտուականութեան հետեւորդներ էին։ «Կօւարտհան» կ'անցնի կասերական ծառայութեան, թիւրքական գրաւումի Գ ինքնակալ՝ «Աքպար Ա »-ի գահակալութեան օրերուն, եւ կը շարունակէ իր ծառայութիւնը մինչեւ «Շահ Ճահան»-ի իշխանութեան հասնիլը։ Անոր ստեղծագործութիւնները մինչեւ այսօր պահպանուած օրինակները ցոյց կու տան թէ ան կը սիրէր հարուստ, զգայնոտ գոյնը, եւ քնքշօրէն ձեւ առած կերպերը։
Թահա Հուսէյն
Գործեր
Մտաւոր Գրականութիւն՝
- «Կենսագրութեան Լուսանցքին» (մարքարէ Մուհամմատի), 1933
- «Երկու երէցները» (Ալ-Շէյխան՝ Ումար Իպն Ալ-Խաթթապի ու Ապու Պաքր Ալ-Սիտտիքի մասին),1960
- «Մեծագոյն Տագնապը՝ Ուսման», 1947
Թրիզինա
Թրիզինա (յուն․՝ Τροιζήνα, Τροιζήν)․ Ատիկէ նահանգ, հիւսիս-արեւելեան Պելոպոնես, Յունաստան։ Եղած է հնադարեան քաղաք, այժմ՝ գիւղ, վարչականօրէն կը պատկանի Թրիզինիա-Մեթանա քաղաքապետութեան Թրիզինա համայնքին։ Կը հաշուէ 673 բնակիչ, ըստ 2011-ի մարդահամարի։
Թահա Հուսէյն
Գործեր
- «Մեծագոյն Տագնապը՝ Ալին եւ իր որդիները», 1953
- «Մշակոյթի ապագան Եգիպտոսի մէջ»
Թրիզինա
Միկինեան ժամանակաշրջան
Թրիզինա եղած է հնադարեան քաղաք։ Իբրեւ առաջին թագաւոր կը նշուի Օրոս։ Ըստ առասպելին, անունը առած է Փելոփասի 25 զաւակներէն մէկուն անունէն՝ Թրիզինայէն, երբ Փիթէաս (Փելոփասին զաւակներէն) կը թագաւորէր։ Փիթէասի դուստրը Էթրան էր, Թիսէասին մայրը։
Հնադար
Թրիզինա եւ մնացեալ Արղոլիքի թերակղզին կ՛իշխեն Դորեացիները։ Բնակիչներէն շատեր կ՛արտագաղթեն եւ կը հիմնեն Ալիքարնասոս (Փոքր Ասիոյ արեւմտեան ծովափներ) եւ Քալաւրիայի Դաշնաժողովին պատկանող Թրիզինա գաղթօճախները (Իտալիոյ հարաւը, Մեծ Յունաստան Magna Graecia)։
Թահա Հուսէյն
Գործեր
- «Իսլամի (Մահմետականութեան) հայելին», 1959
Թրիզինա
Մինչեւ Յունական Ապստամբութեան շրջան
Թրիզինա Պելոպոնեսի առաջին քաղաքներէն եղած է որ Խաչակիրները կը գրաւեն։ ԺԳ․ դարուն Բիւզանդացիներուն ձեռքը կ՛անցնի, իսկ 1484 - 1715 Վենետիկցիները կ՛իշխեն։
Նորագոյն շրջան
Յունական 1821-ի Ապստամբութեան շրջանին, Թրիզինա տեղի կ՛ունենայ Գ․ Ազգային ժողովը (1827), ուր Իոանիս Քափոտիսթրիաս կ՛ընտրուի Յունաստանի կառավարիչ։
Թահա Հուսէյն
Գործեր
- «Մուսթաֆա Ապտ Ալ-Րազէքի ժառանգութենէն»
Թրիզինա
Ժամանակակից շրջան
ԻԱ․ դարուն, Թրիզինա բարգաւաճ գիւղ մըն է՝ կապ-կանաչ բլուր մը անհամար լիմոնի եւ նարինջի ծառերով եւ բազմաթիւ հնաբանական վայրերով, իսկ անոր ծովեզերեայ շրջանը, որ նաեւ կեդրոնն է Թրիզինա քաղաքապետութեան՝ Ղալաթաս (2 195 բնակիչ), կը գտնուի Փորոս կղզիին դիմացը, հազիւ 400 մ․ հեռու։
Պատկերասրահ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի գիւղեր Ստորոգութիւն:Յունաստանի հնավայրեր Ստորոգութիւն:Հին յունական քաղաքներ
Թահա Հուսէյն
Գործեր
- «Մաղեր»։
Քննադատական գրականութիւն՝
- «Նախաիսլամական (Արաբերէն՝ Ճահիլի) Բանաստեղծութեան մասին» (Ապա փոխուեցաւ՝ «Նախաիսլամական գրականութեան մասին»), 1926
- «Գրական կեանքը Արաբական թերակղզիին մէջ», 1943
Քնոսոս
Քնոսոս (յուն․՝Κνωσός)Մինոասեան քաղաքակրթութեան պալատ ու վարչական կեդրոն․ Իրաքլիօ, Կրետէ, Յունաստան։ Քնոսոս պալատին հետ կապուած են բազմաթիւ առասպելներ, ինչպէս օրինակ՝ լաբիւրինթոս, մինոթաւրոս, Իքարոս եւ Տետալոս։
Թահա Հուսէյն
Գործեր
- «Գրական ու քննադատական դրուագներ», 1945
Քնոսոս
Տեղեկութիւններ
Առաջին հանաբանական պեղումները եղած են 1878-ին Իրաքլեցի Մինոաս Քալոքերինոս հնաբանին կողմէն։ Կը յաջորդեն անգլիացի Արթուր Էվանս հնաբանին պեղումները՝ 1900-1913 եւ 1922-1930, որոնք կը յայտնաբերեն Քնոսոսի պալատը իր ամբողջութեամբ։
Թահա Հուսէյն
Գործեր
- «Չորեքշաբթուան զրոյցը», 1925
Քնոսոս
Պատմութիւն
Բնակութեան առաջին հետքերը կը հաստատեն թէ պալատին շրջանը բնակուած է Նոր Քարէ Դարաշրջանէն (Ք․Ա․7000-3000)։ Բնակութիւնը կը շարունակուի նախապալատական շրջանին՝ Ք․Ա․3000-1900, որուն վերջաւորութեան վայրը կը տափականայ, որպէսզի կառուցուի հսկայ արքունիք մը։ Առաջին այս պալատը կը կործանուի Ք․Ա․1700-ին, հաւանաբար երկրաշարժէ (Կրետէն ենթակայ է յաճախակի եւ բուռն ուժգնութեամբ երկրաշարժներու)։
Թահա Հուսէյն
Գործեր
- «Հաֆէզ եւ Շօուքի» (Իպրահիմ Հաֆէզ, Ահմատ Շօուքի), 1933
Քնոսոս
Պատմութիւն
Երկրորդ հոյակապ արքունիքը կը կառուցուի հին արքունիքին աւերակներուն վրայ, սակայն Ք․Ա․1450-ին մասամբ կը քանդուի։ Միկինացիները Քնոսոս կը հաստատուին։ Ք․Ա․1350-ին պալատը վերջնականապէս կը կործանուի մեծ հրդեհի պատճառով։
Թահա Հուսէյն
Գործեր
- «Ապուլ Ալաաի հետ բանտէն ներս»
Քնոսոս
Պալատը
Պալատը եղած է բազմայարկանի եւ կը գրաւէր 20․000մ ² տարածութիւն մը։ Շինութեան նիւթերը, գունաւոր շաղախները, մարմարէ սիւները եւ որմանկարները որ կը զարդարեն սրահները, սենեակներն ու անցքերը, ինչպէս նաեւ նախատիպ ճարտարապետական եւ կառուցման հնարքները կը հաստատեն մինոացիներուն բարձր արհեստական գիտելիքները։
Պալատը կը զարգանայ «Կեդրոնական Փակ»ին շուրջ, որ կը ծառայէր որպէս հասարակութեան հաւաքատեղի։ Երկրորդ փակը՝ «Արեւմտեան»ը, պալատին պաշտօնական մուտքն էր, ինչպէս նաեւ ծիսական արարողութիւններուն վայրը։
Թահա Հուսէյն
Գործեր
- «Ապուլ-Ալաա Մաարեցիի յուշի նորոգումը» (Ապու Լալա Մաարի), 1915
- «Ալ-Մութանապպիի հետ»
Քնոսոս
Պալատը
Պալատին արեւմտեան մասը յատկացուած էր պաշտօնական վարչական եւ կրօնական գործունէութիւններուն համար։
Թահա Հուսէյն
Գործեր
- «Չափածոյի եւ արձակի խօսքերէն»
- «Մեր ժամանակակից գրականութենէն», 1958
Քնոսոս
Պալատը
Հարաւային մասին գլխաւոր վայրերն են՝ «Հարաւային Նախադարպաս»ը, «Շքերթին Անցք»ը եւ «Հարաւային Մուտք»ը իր «Շուշաններով իշխան»ը որմանկարով։
Փիթէաս
Փիթէաս (յուն․՝ Πιτθέας)․ Թրիզինայի թագաւոր, Փելոփասի եւ Իփոտամիայի զաւակը, Էթրայի հայրը։