cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ճուլիանօ Ճեմմա
Կենսագրութիւն
1956 թուականին Ճուլիանօ Ճեմման սկսած է աշխատիլ «Չինեչիտտա» իտալական ֆիլմի սդիւտիոյի մէջ սկիզբը որպէս մասսայական տեսարանի մասնագէտ, այնուհետեւ՝ քասքատիոր. առաջին անգամ նկարահանուած է շարժանկարներու մէջ, դրուագները եւ ֆիլմերը՝ Տինօ Ռիզիի «Վենետիկը, Լուսինը եւ դու» (1958) եւ Ուիլիամ Ուայլերի «Պեն-Հուր» (1959)։ Գլխաւոր դերը առաջին անգամ նկարահանուած է 1962 թուականին Տուչօ Տերասիի «Տիտաններու ներխուժումը» երգիծական ֆիլմը։ 60-ական թուականներուն դերասանը համբաւաւոր դարձաւ Ռինկոյի դերով, որ դերասանը խաղցած էր Տուչօ Տեսարիի քանի մը ֆիլմերը, Մոնտգոմերին Վուտ կեղծանունով՝ «Ատրճանակ Ռինկոյի համար» (1965), «Կրակուած տոլար» (1965), «Ռինկոյի վերադարձը» (1965), «Յանուն  քանի մը տոլարի» (1966) եւայլն։ Այս ֆիլմերը նկարահանուած էին 60-70-ական թուականներուն Իտալիայի մէջ որպէս «սպագետտի-վեսթերն» ժանրը։
Ինչպէս նաեւ 60-ականներուն դերասանը միջազգային համբաւի տիրացաւ Նիքոլի դերով Պերնար Պորտերիի «Անժելիքա՝ հրեշտակներու մարքիզուհի» (1964) եւ «Հոյակապ Անժելան» (1965) պատմարկածային յայտնի ֆիլմերը։
Ճուլիանօ Ճեմման խաղցաւ գնդապետ Կարիպալտիի դերը Լուկինօ Վիսկոնտիի «Ընձառիւծ» (1963) ֆիլմը, Սիլվիօ Քորպարիին գլխաւոր դերը՝ Վալենթինօ Օրսինիի «Կորպարի» (1970) ֆիլմը, Նուլօ Պրոնցիի գլխաւոր դերը՝ Լուիճի Կոմենչինի «Յանցանք յանուն սիրոյ» (1974) ֆիլմը։
1976 թուականին բեմադրիչ Վալերիօ Ձուրլինին հրաւիրուած է դերասանին՝ մայոր Մետտիսի դերի համար «Տարտարի անապատը» ֆիլմը, որ դարձած է դերասանի լաւագոյն դերերէն մէկը եւ որուն շնորհիւ 1977 թուականին Ճուլիանօ Ճեմման արժանացած էր «Տաւիտա տի Տոնաթելլօ» մրցանակի եւ պարգեւատրուած էր «Արծաթէ ժապաւէն» մրցանակով։ 1977 թուականին դերասանը կատարած է ոստիկան Ճեզարօ Մորիի դերը բեմադրիչ Փասքալ Սկուիտերի «Երկաթէ ոստիկանապետ» ֆիլմը, որու շնորհիւ 1978 թուականին անոր յանձնած են մրցանակ Քառլովի Վարիի միջազգային ֆիլմի ոփառատօնը։
Մէկ ուրիշ կարևոր աշխատանք էր Սկուիտերի «Քարլէօնէ» (1979) ֆիլմը, որ նոյն տարին արժանացաւ Մոնրէալեան ֆիլմի փառատօնի եւ «Grolla D’Oro» մրցանակներուն։
1979 թուականին բեմադրիչ Տամիանօ Տամիանին հրաւիրած է դերասանին «Մարդը ծունկերու վրայ» ոճրային թատերախաղին, որուն գլխաւոր դերը զգալի աշխատանք էր Ճուլիանօ Ճեմմային համար եւ արժանացաւ «Grolla D’Oro» մրցանակին։
Ճուլիանօ Ճեմման շատ անգամ նկարահանուեցաւ հեռատեսիլի ֆիլմերու եւ շարքային թատերախաղերու մէջ, որոնք շատերու դարձած են յայտնի։ 1985-86 թուականներուն դերասանը նկարահանուեցաւ մինի-սերիալ «Գլուխ գործոցներու հետուող որսորդներ»ը եւ կատարեց զօրավար Մաֆէին դերը, որ իր օգնականին հետ կը փնտռեն արուեստի ստեղծագործութեան առեւանգը։ 1992 թուականին Ճուլիանօ Ճեմման խաղաց Վիտորիօ Ամիտրանոյի դերը «Իտալական պատմութիւն» ֆիլմը, որ 1994 թուականին դերասանը արժանացաւ «Արծաթէ աստղ» մրցանակին։ 1997 թուականին բեմադրիչ Էնցօ Կաստելլարին նկարահանը, որ ծանօթ է արկածային մինի-սերիալ «Կրակի մեջ անապատ» անունով, որու դերասանական կազմի մեջ կը մտնէին տարիքով մեծ եւրոպական դերասաններ՝ Ֆրանքօ Ներօ, Վիտորիօ Կասման, Քլոտիա Քարտինալէ, Վիրնա Լիզի, Մաթիօ Քարեր եւ Ճուլիանօ Ճեմմա, իսկ երիտասարդ սերունդի մէջ՝ Ալէն Տելոնի որդին՝ Էնթոնի Թելօ եւ Արիէլ Թոմպալ: Մինի-սերիալի երաժշտութիւնը գրած է գրաշար Սթեֆանօ Մայինեթին, գործնական աշխատանքը՝ Ճանկարլօ Ֆերանտօն։ Այդ մինի-սերիալը դարձաւ յայտնի եւ հեռարձակուեցաւ շատ երկիրներ, ներառելով Ռուսաստան ը: Ունի նաեւ DVD-ին։
21-րդ դարուն Ճուլիանօ Ճեմման մասնակցեցաւ այնպիսի յայտնի եւրոպական ֆիլմերու եւ սերիալներուն, որոնք են՝ կենսագրական ֆիլմ «Սիրոյ խելագարութիւն» (2001), որ կը պատմէ 15-16-րդ դարու սպանացի թագուհի Խուանէ Խելագարի մասին, կենսագրական մինի-սերիալ՝ «Յովհաննէս Պօղոս 2-րդ» (2005), ուր Ճուլիանօն խաղցաւ Հոակին Նաւարօ-Վալսի՝ բժիշկի եւ լրագրողի դեր։
75 տարեկան հասակին Ճուլիանօ Ճեմման աշխուժ ձեւով աշխատեցաւ սինեմաշխարհի եւ հեռատեսիլիի մէջ։ Շարժանկարի մէջ անոր վերջին աշխատանքը «Տովիլ»ն է (Deauville), Իտալի ոյ, Միացեալ Թագաւորութեան եւ ԱՄՆ-ի միասնական արտադրութիւն։
Հայաստանի Գինիի պատմութեան թանգարան
Հայաստանի Գինիի պատմութեան թանգարան, Սասունիկ գիւղ, Արագածոտն։  Հ․Հ․ տարածքին Գինիի պատմութեան առաջին թանգարանն է, ուր կը ներկայացուին հայկական գինեգործութեան 6000-ամեայ եւ այգեգործութեան 8000-ամեայ պատմութիւնը։ Գինիի թանգարանը հայերու անցեալի կենցաղին պատկերացումն է։  Ճարտարապետն է՝ Տիգրան Պօղոսեան։
Թանգարանի վայրը
Արագածի ստորոտը այգեգործութեան հնագոյն կեդրոններէն եղած է եւ այդ պատճառով ալ ընտրուած է իբրեւ թանգարանին վայր։  Արագածի տարածքին նկատելի են նախաքրիստոնէական յուշարձաններ, պիշապաքարեր, որոնք կը հսկէին լերան գագաթէն իջնող առուակներու ջուրերուն հոսքը դէպի այգիները։
Ճուլիանօ Ճեմմա
Կենսագրութիւն
Մինչեւ կեանքին վերջ Ճուլիանօն յայտնի եղած է նաեւ որպէս քանդակագործ։
Հայաստանի Գինիի պատմութեան թանգարան
Շէնքին կառուցում
Թանգարանի շէնքին կառուցումը մօտ չորս տարի տեւած է: Ճարտարապետութիւնը յարիր է անոր մէջ ցուցադրուող նիւթերուն:
Ճուլիանօ Ճեմմա
Կորուստ
1 Հոկտեմբեր 2013-ին 75 տարեկան Ճեմման ինքնաշարժի արկածի ենթարկուեցաւ իր Toyota Yaris ինքնաշարժով։ Ան ծանր վիճակին պատճառով փոխադրուեցաւ Չիվիթավեչեա քաղաքին հիւանդանոցը, ուր մահացաւ։
Ընտանիք
Ճուլիանօ Ճեմման ապրած էր ընտանիքին հետ Չերվետերի մէջ։ Անոր կնոջ անունը Տանիէլա Պապա Ռիշերմէ էր։ Նախկին ամուսնութենէն ան ունէր 2 աղջիկ՝ Ճուլիանա Ճեմմա (Giuliana Gemma) եւ Վերա Ճեմմա (Vera Gemma), որ ինչպէս իր հայրը, դարձած է դերասանուհի։
Հայաստանի Գինիի պատմութեան թանգարան
Շէնքին կառուցում
Գինիի պատմութեան թանգարանը ժայռերու մէջ փորուած ստորգետնեայ թանգարան է։  Կը նմանի փապուղիի մը։  Այցելուին կը հաղորդէ գինիի գաղափարին․ ամենայարգի գինիները կը պահուին մառաններու, քարայրներու եւ նման վայրերու մէջ:  Այդ պատճառով ալ տարածքը ընդհանրապէս պաղ է:
Թանգարանի հաւաքածոն
Ժայռակերտ սրահներուն մէջ կը ներկայացուին այգեգործութեան եւ գինեգործութեան գործիքներ, որոնք կը վկայեն թէ Հայաստանի տարածքին Ք․Ա․ 6-8րդ հազարամեակներէն խաղող կը մշակուէր։  Թանգարանին հաւաքածոները ձեռք բերուած են տարիներու ընթացքին, իսկ մէկ մասը փոխադրուած է Հայաստանի միւս թանգարաններէն (օրինակ՝ Հայաստանի Պատմութեան Թանգարան․․․):
Ցուցադրուած առարկաները կը ցուցնեն հնագոյն ժամանակներու եւ մեր օրերու խաղողագործութեան տարածուածութիւնը՝ Արարատեան դաշտի, Վասպուրականի, Աղձնիքի, Փոքր Հայքի, Արցախի, Սիւնիքի եւ Հայաստանի այլ վայրերուն մէջ։  ԺԹ․ - Ի․ դարերու ընթացքին որոշ գաւառներու մէջ (Արցախ, Գողթն եւայլն) խաղողի որթերը կը բարձրանային մարդու հասակէն վեր՝ փայտեայ բարակ յենասիւն յարմարանքներու վրայ:
Հայաստանի մէջ գինեգործութեան զարգացման մասին կը վկայեն նաեւ յունազգի պատմիչ եւ զօրավար Քսենոֆոնի, պատմիչ Իրոտոթոսի (Հերոտոդոս) եւ փիլիսոփայ Ստրապոնի աշխատութիւնները։  Ուրիշ աղբիւրներ կը փաստեն, որ աշխարհի տարածքին եղած մօտաւորապէս 7000 խաղողի տեսակներէն շուրջ 2000-ը գտնուած են Հայաստանի մէջ:  Թանգարանին մէջ այցելուն այդ տեսակներու անուանումներուն կը ծանօթանայ, ինչպէս օրինակ՝ Ոսկեհատ, Գառան դմակ, Սեւ Արէնի, Կարմրահիւթ, Նռնենի, Ազատենի, Մսխալի, Մեղրաբոյր, Ներկառատ, Արարատ, Շահումեան, Անահիտ, Հայաստան, Սեւ Քիշմիշ, Նազելի եւայլն:
Թանգարանի նկարագրում
Թանգարանին դուրսը, այցելուն կը դիմաւորէ սիւնազարդ հրապարակ մը։  Սիւներուն եզերքները զարդարուած են Արեւմտեան Հայաստանի Ախթամարի Սուրբ խաչ եկեղեցւոյ բարձաքանդակներու ճշգրիտ կրկնօրինակ աշխատանքներով:
Թանգարանը
Թանգարանի մուտքի դարպասը փայտեայ է եւ պատրաստուած է « Մհերի դռան » նախատիպով։
Մհերակերտ դարպասէն ներս, այցելուն դէմ հանդիման կու գայ հայկական խաղողի ամենահին (8000 տարուայ) ողկոյզին, որ յայտնաբերուած է Արմաւիրի Առատաշէն գիւղը։
Երթուղիին կը յաջորդէ ուրարտական պալատը (ուրարտական շրջանին կը ծաղկի գինեգործութիւնը), ապա ցուցասրահը իր 10 բաժիններով. գինիի պատմութիւնը եւ անոր կիրարկութիւնը զանազան բնագաւառներէ ներս՝ բժշկական, առեւտրական, պալատական, հասարակութեան, մինչեւ կրօնքի մէջ։
Թանգարանին մէջ կը ցուցադրուին նաեւ հայկական գինեգործութեան հետ կապուած իրեր։  Ինչպէս օրինակ աշխարհի հնագոյն հնձանը, 5500 տարեկան կաշիէ կօշիկը (գտնուած Արէնի հնագիտական վայրը, կը թուագրուի Ք․Ա․ 3600 – 3500 տարիներուն)
Ապագայի ծրագիրներ
Ծրագրուած է կառուցել հնագոյն հնձաններու տեսք ունեցող հնձան մը, որ տեղակայուած պիտի ըլլայ յարակից «Արմենիա Ուայն» գործարանի այգիներէն մէկուն մէջ։ Հոն այցելուն պիտի ճանչնայ գինի պատրաստելու ձեւը:
Թանգարանի բաժիններէն մէկուն մէջ նախատեսուած է ցուցադրել Մատենադարանէն տարուած ձեռագրեր, որոնց մէջ գինիի մասին կարեւոր յիշատակումներ կան՝ աւանդական դեղատոմսերէն մինչեւ գինիի իրաւարարութեան վերաբերող նիւթեր:
Ըստ թանգարանի տնօրէնին՝ Հայկ Գիւլամիրեան,  նախատեսուած է թանգարանին մէջ կազմակերպել գիտաժողովներ, ձեռնարկներ, ժամանակաւոր ցուցադրութիւններ, համերգներ, միջազգային բնոյթով ձեռնարկներ, որոնք հնարաւորութիւն կու տան գինին եւ թանգարանը ամէն տեղ տարածել:
2022-էն սկսեալ թանգարանը կը ծրագրէ տարաձայնել հայկական գինին՝ իբրեւ ազգային արժէք։ Զարկ պիտի տրուի գինիի զբօսաշրջութեան, Հայաստանը դարձնելով տարածաշրջանի այդպիսի շրջապտոյտներէն մէկը:
Աղբիւրներ
Ազատ Օր․ 24-1-2022․ «Գինիի շքեղ մշակոյթը նոր թանգարանին մէջ», Անուշ Թրուանց
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի թանգարաններ Ստորոգութիւն:Հայաստանի թանգարաններու հաւաքածոներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի թանգարաններու հաւաքածոներ ըստ մարզի Ստորոգութիւն:Թանգարաններ Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Թանգարաններ ըստ երկրի Ստորոգութիւն:Թանգարաններ ըստ տեսակի
Զարթօնքի Քաղաքական Նախադրեալները
Զարթօնքի Քաղաքական Նախադրեալները ԺԹ. դարու սկիզբը հայոց համար կը նշանաւորուի մեծ իրադարձութեամբ, որ ռուսերու յառաջխաղացքն էր դէպի հարաւ։ 1804-1813ի ռուս-թրքական պատերազմին Արեւելահայաստանի կարգ մը գաւառներ կ‏՛անցնին ռուսաց իշխանութեան տակ, իսկ 1826-28ի պատերազմին ռուս զօրքը հայ կամաւորականներու եւ ժողովուրդի օգնութեամբ կը գրաւէ նաեւ Երեւանի խանութիւնը եւ կը տապալէ պարսից տիրապետութիւնը։
Արեւելահայաստանի ազատագրութիւնը պարսից լուծէն մեծ խանդավառութիւն կը ստեղծէ նաեւ հայ գաղթօճախներու մէջ ու յոյսեր կ՛արծարծուին՝ շուտով նաեւ Արեւմտահայաստանի ազատագրումը տեսնելու։
Այս իրադարձութեամբ արեւելահայութիւնը ո՛չ միայն կը փրկուի մշտական կրօնական հալածանքներէ ու կեանքի ապահովութիւն կ’ունենայ, այլ նաեւ հնարաւորութիւն կը ստանայ ռուսական մշակոյթին շփուելով՝ եւրոպական յառաջադէմ գաղափարներու ծանօթանալ։ Այսուամենայնիւ բուն երկրին մէջ մշակութային շարժումը գաղթօճախներէն երեք-չորս տասնամեակով ետ կը մնար։
Քաղաքական ասպարէզին մէջ Ռուսիոյ նախայարձակ քայլերը անուղղակիօրէն կ՛ազդեն նաեւ արեւմտահայ ժողովուրդի վիճակին վրայ, որովհետեւ Ռուսիոյ յառաջխաղացումը թուրք ղեկավարութեան կը ստիպէ վերանայիլ իր ներքին ու արտաքին քաղաքականութիւնը։
Պատրուակ ունենալով Թուրքիոյ քրիստոնեայ հպատակներու կրօնական անիրաւահաւասարութիւնն ու հալածանքները՝ Ռուսիա յաճախ սպառնալիք կը կարդար Թուրքիոյ։
Արտաքին քաղաքական միջամտութիւններէ ազատելու, երկրին քրիստոնեայ, յատկապէս հայ բնակչութեան ռուսամէտ ձգտումներէն խուսափելու եւ երկիրը միջնադարեան խաւարէն մասամբ մը հանելու մտահոգութեամբ՝ Օսմանեան կայսրութեան ղեկավարները որոշեցին բարեկարգութիւններ մտցնել ներքին՝ ազգային-կրօնական, ինչպէս նաեւ՝ արտաքին յարաբերութիւններու ծիրէն ներս։
1839ին հռչակուեցաւ նոր օրէնսդրութիւնը՝ «Թանզիմաթ», որ կարգ մը ասպարէզներու մէջ կը վերականգնէր քրիստոնեայ հպատակներու իրաւունքները եւ կը փորձէր կամուրջներ նետել դէպի եւրոպա։
Իբրեւ ուշիմ եւ գործունեայ տարր՝ այդ բարելաւումէն առաջին օգտուողները կ՛ըլլան հայերը, յատկապէս մեծ քաղաքներու՝ Պոլսոյ, Զմիւռնիոյ առեւտրական դասակարգը։ Անոնք, տնտեսական-առեւտրական կապեր ստեղծելուն զուգընթաց, սնունդի պէս կը ներմուծեն եւրոպական ընկերային, մշակութային նոր գաղափարներ։ Կարճ ժամանակի մէջ թրքահայոց մշակութային կեանքը կ՛աշխուժանայ։
Փրասուրա
Փրասուրա (յուն․՝ Πρασούρα Κουφονησίων), Էգէական ծովու անբնակ ժայռակղզիակ, Քիքլատես, Յունաստան։ Կը գտնուի Նաքսոսին արեւելքը եւ Քուֆոնիսիային հիւսիս-արեւելքը։ Կը պատկանի Նաքսոս եւ Փոքրիկ Քիքլատես Շրջանային Միաւորին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Վահան Ա. Քհնյ. Գրիգորեան
'''Տ. Վահան Ա. Քհնյ. Գրիգորեան''' (1906-1977), Աւազանի անունով՝ Վարդեվառ, որդի Գրիգորի եւ Թրվանտի, ծնած է Հաճըն, 1906-ին։
Կենսագրութիւն
Հայրը ունեցած է երեք զաւակներ՝ Վարդեվառ, Երանուհի եւ Անի։
Փոքրիկն Վարդեվաո մանկապարտէզի ուսումը ստացած է տեղւոյն Ազգ. Վարժարանը։ Հազիւ տաս տարեկան եղած՝ սկսած է Համաշխարհային Ա. Պատերազմը եւ ուսումը ընդհատուած։ Մեծ Եղեռնին, ան կորսնցուցած է իր ծնողքը եւ մնացած՝ առանձին։ Այդ դժբախտութեան դիմաց, իրեն համար մխիթարութիւն եղած է ազնիւ հայու մը խնամքին յանձնուիլը։ Այդ բարերարին ջանքերով՝ ան հաստատուած է Տէօրթ-եօլի Քէլլէկեան որբանոցր եւ այնտեղ ուսումը շարունակելով ա արտած՝ նախակրթարանը։
Վարդեվաո մեծ երազ մը ունեցած է. բարձրագոյն ուսում ստանալ։ Աոանց յուսահատելու պայքարած եւ յաղթահարած է իր ուսման ծրագիրը արգելակող դժուարութիւնները։ Միւս կողմէ որբանոցի ուսացիչներն ալ իր մէջ տեսած են ուսամնատենչ աշակերկը։ Որբանոցի տնօրէնութեան եւ ուսուցիչներու ջանքերով ու միջոցներով՝ ան յաջողած է իբրեւ ուսանող ընդունուիլ Տարսոնի գոլէճը։ Վարդեվաո արդարացուցած է իր վրայ դրուած յոյսերը։ Իր աշխատունակութեամբ ու նկարագրի ազնուութեամբ՝ համակրելի ուսանող մը եղած է բոլորին եւ տարիներ ետք, հասած է իր նպատակին։
Յաջորղութեամբ ու բարձրագոյն նիշերուվ աւարտած է գուէճը, ու այդ առիթով առ ի գնահատանք, տնօրէնութենէն ստացածէ Լարուս բառարան մը։
Երբ դպրոցէն դուրս, իր կեանքը անապահով զգացած է, Վարդեվառ գաղթած է Հալէպ ու հոն հաստատուած։ իր ապրուստը ապահովելուն համար նետուած է կեանքի ասպարէզ։ Սակայն, տնտեսական այդ խեղճ պայմաններուն մէջ, իր վկայականին համապատասխան գործ մր չգտնելով, զիջած է ամենահամեստ աշխատանքին ու դարձած քարակոփ։ Այս գործը ընտրելուն համար կարեւոր պատճառ մըն ալ ունեցած է։ Թուրք պետութեան հրամանագրով՝ պարտադիր գաղթականութեան օրէնքէն զերծ կր կացուցուէին բոլոր այն երիտասարդները, որոնրք կ՝ ընդունէին քարակոփ դառնալ։
Այս տաժանակիր աշխատանքր կատարելով յաջռղած է իր կեանքը փրկել։ Ապա, ռւսռւցչական ասպարէզ որդեգրելու հեռանկարով, հետեւած է հայագիտական ու մանկավարժական դասընթացքներու։ Այնուհետեւ անցած է Դամասկոս ու հայկական վարժարանի ուսուցիչ նշանակուած։ երկու տարիներ պաշտօնավարելէ ետք, տեդափոխուաձ է Հոմսի Ազգ. Սահակեան Վարժարանը։ Այստեղ ալ երկու տարի պաշտօնավարած ու անցած է Պէյրութ։ Քէլլէկեան որբանոցէն ընտրած է իր կեանքի ընկերը՝ Յովհաննէս Կատարինէ Չադրեաններու դուստրը՝ Սիրանոյշը, որուն հետ պսակուած է Պէյրութի մէջ 1925-ին ու կրկին ուսացչական պաշտօնով տեդափոխուած է Դամասկոս։ Վարդեվառ ունեցած է հինգ գաւակներ՝ Պերճուհի, Գրիգոր,Վարդգէս, Մեսրոպ եւ Ալիս։
1937-ին, փոխադրուած է հալէպ եւ իբրեւ պատրաստուած ու փորձուած կրթական մշակ յաջորդաբար պաշկօնաււարած է Ազգ. Սահակեան (երեք տարի), Կիլիկեան (երկու տարի) եւ Ազգ. Մըսրոպեան (երկու տարի) վարժարաններէն ներս։
1948-ին Վարդապետ կոչուած է նոր պաշտօնի. Տնօրէն նշանակուած է Գամիշլիի Ազգ.Վարժարանին։ Անցած է Գամիշլի եւ 1948-1952 տնօրէն եւ ուսուցիչ զոյգ պաշտօնները վարելէ դտք դարյեալ տեղափոխուած է հալէպ։
Քարտուղարի պաշտօն վարած է Տիար Գառնիկ Ազիրեանի գրասենեակին մէջ։
Սրբազան հօր եւ Գառնիկ Ազիրեանի ջանքերով Վարդեվառ որոշուած է քահանայ ձեռնադրուիլ ու ծառայել Հայոց. Եկեղեցւոյ։
Առաջնորդ Սրբազան Հօր տնօրինութեամբ, նորընծայ Տէր վահան հոգեւոր հովիւ նշանակուած է Լաթաքիոյ Ս. Յակոբ Եկեղեցւոյ եւ ուսուցիչ՝ Նահատակաց Ազգ. Վարժարանի։
Լաթաքիոյ գաղութին ութ տարիներու իր մատուցած բարւոք ծառայութեան համար, 1961-ին Բերիոյ Թեմի առաջնորդ՝ Տ. Ղեւոնդ Արք. Չէպէեանի տնօրինութեամբ՝ տեղափոխուած է Հալէպ եւ հոգեւոր հովիւ նշանակուած է Նոր Գիւղի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ։
Նոյն տարին, Տէր Հայր Արժանթին մէջ քահանայագործելու հրաւէր ստանալով՝ Սրբազանին բարեհաճ հաւանութեամբ, ազատ վիճակի վկայագիր առած ու ծովային ճամբով, ընտանեօք ճամբայ ելած է դէպի արժանթին։ Ճամբու ընթացքին ծովը ալեկոծած է եւ նաւը փոթորիկի բռնուած, բայց բարեբախտաբադր, ստոյգ մահէ ազատած են բոլորը։ Այս դէպքը պատճառ եղած է, որ Տէր Հայրը փոխէ իր ծրագիրը եւ հրաժարի Արժանթինէն։ Միջոցը գտած՝ փոխած է ուղղութիւնը եւ Վերադարձած՝ Սեպիլի Ս. Յակոբ Եկեղեցւոյ, ինչպէս նաեւ այցելու քահանայ՝ Ռազգայի, Տէր Զօրի, Թէլ ապիատի, արաբունարի եւ ճարապլուսի հայ գաղութներուն։ Հետագային, քահանայից դասուն որոշումով իրեն վստահուած է նաեւ Շաբաթ օրերու գերեզմանօրհնէքի պարտականութիւնը։
1976-ին, կրօնական առաքելութեան ընթացքին, արկածի մը հետեւանքով անկոցնոյ ծառայած է տասնմէկ ամիսներ։ Այս արդար տնօրինումը, անդրանիկ պտուզը կ՝ ըլլայ քահանայից հասարակաց սնտուկի րդութեան, որմէ առաջին օգտուողը կ՝ ըլլայ Տէր վահան։
Այս երեւոյթը, եթէ մէկ կողմէ քահանայ հայրերուն եւ Տէր Վահանին համար մեծագոյն մխիթարութիւնը կ՝ ըլլայ, միւս կողմէ ալ Բերիոյ Թեմի Ազգ.Իշխանութեան եւ կրօնական դասուն արդարութեան գիտակցուլեան չափանիշ մը, ոնչպէս նաեւ նոր նուաճում մը։
Շուրջ մէկ տարի անկողինին մէջ պառկելէ ետք, սրտի տագնապով կը մահուան Շաբաթ, 3 Սեպտեմբեր 1977-ին։
Թաղման կարգն ու վերջին օծումը կատարուած են Տ. Սեպուհ Վրդ. Սարգիսեանի ձեռամբ, Կիրակի 4 սեպտեմբեր 1977-ին, Ս. Քառասնից Մանկանց Եկեղեցւոյ մէջ։ Ապա մարմինը ամփոփուած՝ Ազգ. Գերեզմանատան մէջ ։
Գրիգորիս (բժիշկ)
Ծնած է Չանղըրըի մէջ։ Աշխատած է Գոնիացի բժիշկ Տատիի դեղատան մէջ եւ բժիշկ Ժամկոչեանի մօտ։ Ձերբակալուած է Չանղըրըի մէջ ու աքսորուած՝ Տէր Զօր։ Հասած է մինչեւ Ապու Հարարի անապատը, ուր ալ սպանուած է։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայոց ցեղասպանութիւն Ստորոգութիւն:1916 մահեր
Գէորգ Գանտահարեան
Գէորգ Գանտահարեան ( 27 Սեպտեմբեր 1925, Դամասկոս, Սուրիա - 17 Օգոստոս 2006), կրթական, մշակութային, կուսակցական եւ ազգային-հանրային գործիչ, մանկավարժ, երաժիշտ եւ խմբավար:
Կենսագրութիւն
Գէորգ Գանտահարեան ծնած է 1925-ին Դամասկոս, Սուրիա: Ծնողները Այնթապցիներ էին: Իր ծնունդէն կարճ ժամանակ մը ետք, ընտանիքը կը տեղափոխուի Պէյրութ, Լիբանան:
Պատանի Գէորգը իր նախնական կրթութիւնը կը ստանայ «Կէրթմէնեան» Հայ Աւետարանական դպրոցին եւ Հայ Աւետարանական քոլէճին մէջ:
Ամերիկայի Ա. միութիւնը նոյն տարին կ'որոշէ Հալէպի երկու յառաջադէմ աշակերտ ուղարկել Անթիլիասի դպրեվանք` մասնագիտանալու հայագիտութեան մէջ: Ըստ նախնական ծրագիրին` դպրեվանքը աւարտելէն ետք, անոնք իրաւունք պիտի ստանային շարունակելու իրենց ուսումը Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ՝ իրենց նախասիրած մարզին մէջ:
Կեանքի հանգամանքները միշտ աւելի ուժեղ եւ բախտորոշ կրնան ըլլալ, քան կանխապէս լաւ մշակուած, բաղձալի որեւէ նպատակի հասնելու ձգտում կամ մտադրութիւն:
Ի բարեբախտութիւն հետագայ իր հազարաւոր սաներուն ու աշակերտներուն, Գէորգ Գանտահարեանին Ամերիկա մեկնելու ծրագիրը զանազան հանգամանքներու բերումով չ'իրականանար: Փոխարէնը դպրեվանքին մէջ ուսումը աւարտելէն անմիջապէս ետք, ան կը նշանակուի դպրեվանքի ուսուցիչ, այնուհետեւ իր ամբողջ կեանքը կապելով դպրեվանքին:
Գէորգ Գանտահարեան նշանակուած է առաջին տնօրէն, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան հաստատութենէն ներս, պաշտօնավարած է Մեսրոպեան վարժարանին մէջ (հետագային՝ Ազգային Մարտիկեան վարժարան, ապա Ազգային Եղիշէ Մանուկեան քոլէճ)։
Ան ամուսնացած էր վաստակաշատ մանկավարժ Տիկ. Մարօ Գանտահարեանին հետ, որ տասնամեակներ հայկական տարբեր վարժարաններու եւ յատկապէս Պէյրութի «Ազգ. Սուրէն Խանամիրեան քոլէճ»ին մէջ կրթած է սերունդներ`անգլերէն լեզու դասաւանդելով։ Վերջինս իր մահկանացուն կնքած է Պէյրութի մէջ, 21 Յունիս 2020-ին: Իրենց որդին՝ Շահան Գանտահարեան Պէյրութի Ազդակ օրաթերթի գլխաւոր խմբագիրն է:
Գէորգ Գանտահարեանին Մանկավարժական Գործունէութիւնը
Իր մանկավարժական բեղուն գործունէութեան ընթացքին Գէորգ Գանտահարեան դասաւանդած է մատենագրութիւն, հայ հին գրականութեան պատմութիւն, գրաբար, հայ երաժշտութեան պատմութիւն եւ այլ առարկաներ:
Տարիներ շարունակ վաստակաշատ բանասէրն ու մանկավարժը ինքնաշխատութեամբ հաւաքած է անհրաժեշտ բոլոր նիւթերը, դասընթացքներ եւ ձեռնարկներ շարադրած՝ իր սաներուն եւ աշակերտներուն համար: Դժբախտաբար, այդ շարադրանքներն ու մշակումները ամբողջութեամբ չեն պահպանուած:
Գէորգ Գանտահարեանին Երաժշտական-Խմբավարական Գործունէութիւնը
Մանկավարժական գործունէութեան զուգահեռ, Գէորգ Գանտահարեան տասնեակ տարիներ զբաղած է նաեւ երաժշտական-խմբավարական գործունէութեամբ: Դպրեվանքի ուսանողութեան տարիներուն, ինչպէս իր տարեկիցներն ու սերնդակիցները կը վկայեն, յատուկ սէր ու հակում ցուցաբերած է երաժշտութեան, մանաւանդ հայ հոգեւոր եւ դասական երաժշտութեան հանդէպ:
Ան հիմնած է բազմաձայն շարք մը երգչախումբեր, երգացանկը ընդգրկելով թէ՛ հոգեւոր-եկեղեցական երաժշտութիւնը, թէ՛ աշխարհիկ-ժողովրդական երգերը: Այդ երգչախումբերով ան համերգային բուռն գործունէութիւն ծաւալած է` շրջելով հայկական գաղութները, տարածելով հայ երգն ու երաժշտութիւնը, երաժշտութեամբ դաստիարակելու նոր սերունդները, հայ երաժշտութեան ճամբով անոնց ներարկելու ազգային ոգի եւ ինքնագիտակցութիւն: Իր երգչախումբերուն ելոյթներն ու համերգները միշտ ալ արժանացած են մեծ ընդունելութեան:
13 Ապրիլ 1961-ին, հովանաւորութեամբ Զարեհ Ա. կաթողիկոսին եւ նախագահութեամբ Խորէն Արք. Բարոյեանին Գէորգ Գանտահարեանին ղեկավարութեամբ, «Կոմիտաս» երգչախումբը համերգ մը կու տայ, Քոլէճ տը լա Սալի մէջ: Ղեկավարը, շնորհիւ իր բացառիկ զգայնութեան եւ այդ զգայնութիւնը խումբին փոխանցելու յատուկ շնորհքով, կը յաջողի ստեղծել ոգեշունչ պահեր եւ յուզել ներկաները:
Գէորգ Գանտահարեանին Հիմնադրած Ու Ղեկավարած Երգչախումբերը
Գեորգ Գանտահարեանի կազմակերպած հիմնադրած ու ղեկավարած «Զուարթնոց», «Կոմիտաս», «Կանաչեան», «Շնորհալի», «Յոբելենական» երգչախումբերը վիթխարի դեր կատարած են հայ համայնքներու կեանքին մէջ։ Շրջան մը, ստանձնած է «Բարսեղ Կանաչեան» երաժշտանոցի տնօրէնի պաշտօնը:
Գէորգ Գանտահարեանին Ծառայութիւնը Հայապահպաման եւ ազգապահպանման Ի խնդիր
−ձեւաւորելով տարբեր սերունդներու երաժշտական ճաշակը,
−գիտելիքներով եւ ազգային զգացողութեամբ անոնց ներաշխարհը լեցնելով հայկական բառի ու խօսքի, երգի ու երաժշտութեան հարստութեամբ եւ գեղեցկութեամբ,
−համակելով զանոնց ազգային ոգիով եւ երգի շունչով,
−թոյլ չտալով, որ մարդոց հոգիներուն մէջ իշխեն օտար երգն ու բառը, ոչ հայեցի ապրումներն ու զգացումները, այդպիսով Գէորգ Գանտահարեան նպաստած է հայապահպաման եւ ազգապահպանման մեծ գործին:
Գէորգ Գանտահարեանին Ներդրումը Հայ Համայնքի Հանրային-Մշակութային Կեանքին
Գէորգ Գանտահարեան եղած է նաեւ Լիբանանի հայ համայնքին նշանաւոր հանրային գործիչներէն մէկը:
Ան մշտապէս անդամակցած է Լիբանանի թեմի Քաղաքական ժողովին, Ազգային Վարժարաններու Ուսումնական խորհուրդին եւ Ազգային ընդհանուր ժողովին: Եղած է նաեւ Ազգային խորհուրդի ատենապետ:
Իր ներկայութիւնն ու մասնակցութիւնը համասփիւռքեան եւ համահայկական խորհրդաժողովներուն եղած է միշտ գործուն եւ արգասաւոր:
Ան նմանած է այն զինուորին, որ անտրտունջ ընդունած է ծառայութեան հրահանգը եւ իր առջեւ դրուած նպատակը համարած է ամէնէն կարեւորը:
Շքանշաններ, Օրհնութեան Եւ Գնահատանքի Գիրեր
Գէորգ Գանտահարեանի մանկավարժական, հանրային ու մշակութային գործունէութիւնը իրեն շնորհած է համընդհանուր յարգանք եւ մեծ ճանաչում:
Գէորգ Գանտահարեան՝ ԱՄԷՆՈՒՆ ՈՒՍՈՒՑԻՉԸ» ԳԻՐՔԻ ՇՆՈՐՀԱՀԱՆԴԷՍ. «ՈՒՍՈՒՑԻՉ՝ ԱՌԱՆՑ ԴԱՍԱԶԱՆԳԻ
20 Սեպտեմբեր 2011-ին «Էրեբունի» սրահին մէջ տեղի կ'ունենայ մանկավարժ խմբավար Գէորգ Գանտահարեանին յիշատակին նուիրուած «Գէորգ Գանտահարեան` ամէնուն ուսուցիչը» գիրքին շնորհահանդէսը՝:
Սփիւռքի նախարար Հրանուշ Յակոբեան, բարձր գնահատելով մանկավարժը, ազգային եւ մշակութային մեծ գործիչը` զայն կ'անուանէ «Մեծ Հայ»:
«Երգ Հաւատարմութեան» Ձօն` Գէորգ Գանտահարեանին
Բանաստեղծ Սարգիս Կիրակոսեանի «Երգ Հաւատարմութեան» բանաստեղծութիւնը, նուիրուած է Գէորգ Գանտահարեանի Մահուան 10-Ամեակի յիշատակին: Բանաստեղծութիւնը երաժշտաւորուած է Հայաստանի երգահաններու միութեան նախկին նախագահ Ռոպերթ Ամիրխանեանի կողմէ եւ զայն առաջին անգամ կատարած է «Կոմիտաս» ի անուան քամերային երգչախումբը` ղեկավարութեամբ խմբավար Ռոպերթ Մլքէեանի:
Տես նաեւ
Ստորոգութիւն:1925 ծնունդներ Ստորոգութիւն:2006 մահեր Ստորոգութիւն:17 Օգոստոսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ
1709 թուական
1709 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու իններորդ տարին է
Ծնունդներ
Յովհաննէս Ալթըն (Jean Althen, Յովհաննէս Ալթունեան, մ.1774), հողագէտ
Մահեր
Ստորոգութիւն:1709
Սուխում
Սուխում (ապխազերէն՝ Аҟәа /а́куа/, სოხუმი /սոխումի/), 1936-էն 1992- անուանած են Սուխում, եւ այս անունով ալ շատ յաճախ հանդէս կու գայ։ Ապխազիոյ մայրաքաղաքը։
Ստուգաբանութիւն
Այս անունը, վրացերէն մատեաններուն մէջ, դեռեւս կը յիշատակուի VIII դարէն։
Պատմութիւն
Ներկայիս Սուխումի տարածքին մէջ մարդիկ կ՛ապրէին դեռեւս քարի դարէն, մօտաւորապէս 300.000 տարի առաջո։ Սա աշխարհի ամենահին քաղաքներէն մէկն է։
Բնակչութիւն
Ապխազիոյ մէջ, 2011-ին մարդահամարի տուեալներով, քաղաքին մէջ կը բնակի 64,5 հազար մարդ, ուր հայերը կը կազմեն քաղաքի բնակչութեան մօտ 30%-ը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Վրաստանի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Մայրաքաղաքներ Ստորոգութիւն:Աբխազիոյ քաղաքներ
Լեւոն Ադեան
Լեւոն Ադեան, հայ արձակագիր, Արցախի, Հայաստանի եւ Ռուսիոյ գրողներու միութիւններու անդամ, թարգմանիչ, հրապարակախօս ։
Կեսագրական գիծեր
Ադեան ծնած է ԼՂԻՄ Մարտակերտի շրջանի Չլտրան գիւղը եւ աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի լրագրական բաժանմունքը: Ան բռնի կերպով տեղահանուած է Պաքուէն:
Ադեան հեղինակ է տասնեակ մը գիրքերու, որոնք հրատարակուած են զանազան լեզուներով :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Գիսաւորներ
Գիսաւորներ (comet), երկնային փոքր մարմիններ, ցեխոտ սառցակոյտեր, որոնք գլխաւորաբար կու գան Օըրթ «ամպէն»: Այդ հսկայ ամպի զանգուածներու գումարը չնչին է, հաւասար լոկ հինգ երկրագունդի:
Գրիգորիս Աբարդեան
Աբարդեան Գրիգորիս, Ծ. Վրդ ծնած է Զէյթուն 1835 -ին՝ իբրեւ կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան միաբան 1861-ին աբեղայ կը ձերնադրուի: Ազգասէր քաջ եկեղեցական: 1868-ին երդ Զէյթուն տագնագալի կացութեան մէջ կը գտնուէր` քանի մը երեւելիներու հետ ֆրանսա երթալով Նաբոլէոն Գ-ի ներկայացած է խնդրելու համար անոր միջամտութիւնը՝ թուրք կարավարութեան մօտ Զէյթուն-ի համար բնականոն կեանք ապահովելու։ Վարդապետին դիմումը արդիւնաւոր կ՚ըլլայ։ Աբարդեան շուրջ 40 տարի վարած է առաջնորդական պաշտօններ ի Կ. Պոլիս՝ Գասըմ-Փաշայի եւ Ֆէրի-Քէօյի մէջ։ Վախճանած է Բերա 1909-ին։ Թաղուած է Շիշլիի ազգային գերեզմանատան մէջ։
Գիսաւորներ
Երբ գիսաւորը Արեւուն մօտենայ, զայն կազմող թեթեւ նիւթերը կը շոգիանան եւ կը կազմեն երկու պոչեր, որոնք ուղղուած կ’ըլլան Արեւու հակառակ ուղղութեամբ, որովհետեւ Արեւու ճառագայթները «կը փչեն» դէպի դուրս: Փոշեայ պոչը միշտ ետ կը մնայ կազային պոչէն, որովհետեւ շատ աւելի ծանր մասնիկներէ կազմուած է: Գիսաւորը Արեւու մօտ կը մնայ միայն մի քանի ամիս:
Գիսաւորներու թիւը անյայտ է որովհետեւ անոնք կրնան Հալէ-Պափի նման պտոյտի շատ երկար  պարբերութիւններ ունենալ։ Ոմանք կ’ենթադրեն, թէ «Բեթղեհեմի Աստղը»  Գիսաւոր մըն էր :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Արեգակնային համակարգ
Րիչըրտ Արթինեան
Արթինեան Րիչարտ, Նիւ Եորք քաղաքի «Մաքրութեան Ընկերութիւն»ը բացած է իր նպատակը պատկերացնող նկարներու մրցում մը՝ որուն կրնային մասնակցիլ դպրոցի աշակերտներ: Պրոնքսի Բարձր. վարժարաններէ մասնակցող աշակերտաերու մէջ առաջինը հանդիսացաւ Ճէյմս Մընրօ Բարձր. վարժարանի ուսանողներէն հայ պատանի մը, - Րիչարտ Արթինեան: Այս առթիւ նկարներու մրցման Յանձնախումբի ատենապետ միսիս Սթրալէմ նամակաւ մը իր շնորհակալութիւնները յայտնելով կը հաղորդէ թէ Քննիչ Յանձնախումբը պր. Արթինեանի նկարը առաջին մրցանակի արժանի դատեց, անոր մէջ գտնելով ինքնատպութիւն եւ գերազանց վրձինում: Մրցման դրուած նկարներու թիւն էր 1000:
Պ. Արթինեան՝ որ մէկ քանի տարի առաջ Վանամէյքրի կազմակերպած նկարչական մրցման մէջ պղնձեայ շքանշան շահած էր, վերջերս ալ շքանշան մը (մէտըլ) շահեցաւ դպրոցի Գեղարուեստից Լիկէն:
Մշակիչ
Մշակիչ (անգլերէն՝ Processor) կամ Կեդրոնական մշակիչ հանգոյցը (ԿՄՀ) (անգլերէն՝ Central Processing Unit (CPU)) համակարգիչին սարքերէն մէկն է, որ մեքենայական հրահանգները կ'իրականացնէ։ Համակարգչային աշխարհին մէջ այս սարքը սկսած է օգտագործուիլ 1960-ականներէն սկսեալ։ Մշակիչին ձեւը եւ կառոյցը փոխուած են առաջին տարբերակներէն սկսեալ, բայց անոր հիմնական գործածութիւնը մեծ մասամբ մնացած է նոյնը։
Ժամանակակից մշակիչները բաւական փոքր են, ուղղանկիւն (յաճախ քառակուսի) եւ ունին բազմակի մետաղական միացութիւններ ։
Քանի որ ժամանակակից մշակիչները մեծ քանակութեամբ ջերմութիւն կ'արտադրեն եւ չափազանց կը տաքնան, հարկ է անոնց ջերմաստիճանը նուազեցնել համապատասխան օդափոխիչներով կամ օդափոխման համակարգերով եւ ծածկուին ջերմատախտակներով ու ջերմային մածուկով :
Կեդրոնական Մշակիչ Հանգոյցը
Կեդրոնական Մշակիչ Հանգոյցը կը կատարէ թուաբանական եւ տրամաբանական գործողութիւններուն մեծ մասը եւ կ'ապահովէ համակարգիչին տարբեր գործիքներուն հետ կապը։ Անոր հաշուագիրներուն ճամբով կը փոխուին համակարգիչին տուեալները։ Կեդրոնական Մշակիչ Հանգոյցը համակարգիչին այլ սարքերուն հետ կապուած է քանի մը տուեալներով, ինչպէս՝ յիշողութեան հաշուագիրը, 64 կարգանի Intel Pentium-ը եւ հրամաններու սարքը, որ կրնայ պահել 32, 64, 128 «պայթ»եր։
Կեդրոնական Մշակիչ Հանգոյցը կ'աշխատի ժամացոյցի սկզբունքով։
Socket Մշակիչը (CPU) կը տեղադրուի մայր «տախտակ»ին վրայ։ Կը տարբերի ոտքերուն քանակով։ Օրինակ, socket 478, socket 939, socket AM/AM2 եւ այլն։ Մշակիչները համատեղելի են միայն նոյնատիպ «socket» ունեցող մայր «տախտակին» (motherboard) հետ։
Intel Celeron Intel-ը ընկերութեան կողմէ ստեղծուած «Pentium» մշակիչին թոյլ տարբերակն է։ Կ'արտադրէ 266 Mhz-էն մինչեւ 2800 Mhz յաճախականութեամբ, տարբեր socket-ներ (socket 478, FC-PGA2, PPGA, …), տարբեր արհեստագիտական օրինաչափութիւններով (250 nm - 130 nm), սարքին արագութիւնը (bus speed) 66-400 Mhz. է։ Այս մշակիչները 32-պայթային (bit) են։ Ամէնէն արագ գործող մշակիչներն են՝ socket 478 - Intel Celeron 2,8 Ghz (400Mhz (bus), 128 Kb Cache), socket LGA775 - Celeron D365 3.6 Ghz (533Mhz (bus), 256Kb Cache)։
Ներկայիս կ'արտադրեն նոր Celeron D մշակիչ Intel Core2 Duo 65 nm արհեստագիտութեան հիման վրայ, որոնք կը մրցին իրենց արտադրողականութեամբ նոյնիսկ Pentium 4 սերունդին հետ։ Նշուած են իբրեւ Celeron 420, 430, 440 - 2.0 GHz (800MHz (bus) 512Kb, socket LGA775)։ 23 Փետրուար 2008-ին կ'արտադրէ նաեւ երկբջիջ Celeron (Dual Core) E1200, E1300, E1400 - 2.0 GHz (800 MHz (bus) 2*256Kb, socket LGA775) ձեւերը, որոնք ըստ փորձարկումներու, շատ քիչ կը զիչին Intel Dual Core «series»ի մշակիչներուն, զգալիօրէն գերազանցելով P4 մշակիչները։
P4 մշակիչները արտադրուած են երեք սերունդով՝
բ. Intel մշակիչ Pentium Prescott «series»ի մշակիչները ունին 478 եւ LGA 775 ոտք։ Հիմնական շրջագիծերն են՝ 533MHz-էն 800MHz։ 478 socket-ը արտադրութենէն դուրս կը մղուին Յունուար 2006-ին։ Կարգ մը պարագաներու LGA 775s մշակիչները կը կոչուին Pentium 5, թէեւ P5 մշակիչ չեն արտադրեր։
գ. Intel մշակիչ Pentium D (Dual Core) մշակիչները երկբջիջ են։ Կ'արտադրեն 2,66 Ghz-էն մինչեւ 3,6 Ghz յաճախականութեամբ, LGA 775 socket, 90nm եւ 65nm արհեստական մշակիչներով, սարքին արագութիւնը (bus speed) 533/800 Mhz. է։ Նշման թիւերը՝ 805-էն 960։ Այս մշակիչները 32 եւ 64-պայթային են։ Ամէնէն արագ մշակիչն է Intel Pentium D 960 3,6 Ghz, 800Mhz (bus), 4 (2x2) Mb Cache, socket LGA 775։
«Intel Dual Core Intel» Ընկերութեան Կողմէ «Centrino» Արհեստագիտութեան Հիմքին Վրայ Ստեղծուած Մշակիչներու Նոր Սերունդ
Երկբջիջ են, մէկ «ադամանդ»ի վրայ տեղաբաշխուած է երկու մշակիչ։ Ունին 775 հենք։ Կ'արտադրեն 1,6 Ghz-էն մինչեւ 2.6 Ghz յաճախականութեամբ, LGA775 socket, 65nm արհեստագիտական գործընթացով, սարքին արագութիւնը (bus speed) 800 Mhz. է։ Նշման թիւերը՝ Е2140-ից Е2220։ Այս մշակիչները 64-պայթային են։ Ըստ փորձարկումներու՝ ներկայի ամէնէն արագ մշակիչն է Intel Core 2 Quad QX9770 3.2 Ghz, 1600Mhz (bus), 12 (4x2) Mb Cache, 45nm Yorkfield Quad Core Extension-ը։
IBM ընկերութեան առաջին IBM PC համակարգիչը օգտագործած է INTEL 8088 մշակիչը։ 1982-ին այդ համակարգիչը կը համալրուի կոշտ սկաւառակով մը ու նոր արտադրատեսակը կը կոչուի PC XT։
Համակարգիչին հետագայ զարգացումն ու ստեղծումը պայմանաւորուած էր INTEL մշակիչներու թողարկումներով։ Այսօր, համակարգիչը անընդհատ կը կատարելագործուի, կ'ենթարկուի արհեստագիտական փոփոխութիւններու։
Աւետիք Եւդոկիացի (Թոխաթցի)
Աւետիք Եւդոկիացի (Թոխաթցի), պատրիարք, հայ գրիչ եւ տաղերգու, եկեղեցական գործիչ։ Կոստանդնուպոլսոյ եւ Երուսաղէմի հայոց պատրիարք (1702–1706): Հակակաթոլիկական գործունէութեան համար աքսորուեր է Ասորիք (1703), ազատուեր եւ վերականգնուեր իր պաշտօնի մէջ (1704-1706)։
Կենսագրութիւն
Աւետիք Եւդոկիացի սերած է քահանաներու ընտանիքէ։ Մինչեւ 15 տարեկանը, հօրենական յարկի տակ, աշակերտած է հարիւրամեայ իր մեծ հօր՝ Սարգիս քահանային, ինչպէս եւ զինք մկրտած Պօղոս քահանային, որոնք կը նկատուէին իրենց ժամանակի ուսեալ մարդիկ։
1672ին, Եւդոկիոյ մէջ Յակոբ Պէլէնկցի եպիսկոպոսի նուիրակութեան շրջանին, պատանի Աւետիքին մէջ զարթնած է կուսակրօն եկեղեցականութեան փափաքը։ Երեք տարի աշակերտած է եպիսկոպոսին եւ ընկերացած՝ անոր շրջագայութեանց ընթացքին։
1675ին սարկաւագ ձեռնադրուած է եւ անբաժան ուղեկիցն ու գործակիցը դարձած Պէլէնկցի Եպիսկոպոսին՝ անոր հետ շրջելով հայկական գաւառները։ 1689ին, անոնց Սեբաստիա գտնուած միջոցին, հոնկէ անցած է Ամենայն Հայոց Յակոբ Կաթողիկոսը, որ իր հետ Կ. Պոլիս տարած է Պէլէնկցի եպիսկոպոսին, իսկ Աւետիք սարկաւագ Կաթողիկոսի ընկերակիցներէն երուսաղիմացի Սահակ եպիսկոպոսին հետ գացած է Ս. Էջմիածին։ Սահակ եպիսկոպոսին ընկերակից դառնալով, Աւետիք անոր հետ ալ յետոյ վերադարձած է Երզնկա, ուր Կապոսու կամ Կայիփոսի Ս. Յակոբայ վանքին մէջ աբեղայ եւ, ապա, վարդապետ ձեռնադրուած է։ Նշանակուած է նոյն վանքին առաջնորդը եւ ձեռնարկած շրջանէն ներս եկեղեցաշինութեան եւ դպրոցաշինութեան եռուն գործունէութեան։
Աւետիք Եւդոկիացի՝ իբրեւ իր ժամանակի հայոց քաջարի հովիւներէն մէկը, ծառացած է մինչեւ անգամ ենիչէրիներու դէմ, որոնք քրիստոնեաներու հանդէպ ամէն կարգի խժդժութիւններ կը գործադրէին։ Խոշտանգուած է ենիչէրիներու ձեռամբ, քառասուն օր անկողնոյ ծառայած է, բայց հազիւ ապաքինած՝ գացած է մինչեւ Կ. Պոլիս, որպէսզի արքունի իշխանութիւններէն անհրաժեշտ հովանաւորութիւնը ձեռք ձգէ եւ, Երզնկա վերադառնալով շարունակէ իր հօտին պաշտպանութիւնը։ Այնուհետեւ, Աւետիք Եւդոկիացի իր դէմ գտած է Կարնոյ կուսակալը, որ զինք բանտարկել կու տայ եւ երեք օր կոճղի մը կը կապէ՝ անօթի ձգելով։ Բայց յաջողած է վերականգնիլ այս հարուածէն ալ եւ յատուկ ատեանի առջեւ արդարանալ իբրեւ իր հօտին նուիրեալ հովիւը։
Իր այդ վարքին համար, Երզնկայի Սահակ Կիւմիշխանացի եպիսկոպոսէն ծայրագոյն վարդապետի գաւազան ստացած է, իսկ Ս. Էջմիածին երթալով, եպիսկոպոս ձեռնադրուած է 1691ին։ Երզնկա վերադարձին, երբ ուղղակի իր կեանքին սպառնացած են, վերադարձած է Ս. Էջմիածին, ուր նոյն տարին, Ամենայն Հայոց Նահապետ Ա. Կաթողիկոսի կողմէ նշանակուած է Կարնոյ հայոց առաջնորդ։ Այս շրջանին զուգադիպած է Մխիթար Սեբաստացիի Բասէնի վանքին մէջ հաստատուելու գործունէութիւնը, որուն մօտենալու եւ ներգրաւելու յիշատակելի ճիգ թափած է Աւետիք եպիսկոպոս։
Կարնոյ առաջնորդութեան շրջանը տասը տարի տեւած է, որմէ ետք Աւետիք Եւդոկիացի ընտրուած է Կ. Պոլսոյ Պատրիարք, 1702ին։ Ընտրութիւնը տեղի ունեցած է ճիշդ այն ժամանակ, երբ Սուլթանին եւ Ֆրանսայի թագաւորին միջեւ Երուսաղէմի սրբավայրերուն վրայ հակակշռի հարցով լարուածութիւնը իր գագաթնակէտին հասած էր։ Հռոմի Պապը իր ազդեցութեան տարածման լծակի վերածած էր Ֆրանսայի դեսպանը, որ ի սպաս լատինականութեան ձեռնարկած էր հայ թէ յոյն եկեղեցականները դաւանափոխ դարձնելու արշաւին։ Երուսաղէմի միաբանութենէն շարք մը եկեղեցականներ, հետեւաբար, ըմբաստացած էին Երուսաղէմի Մատթէոս Պատրիարքին դէմ։
Այդ ծանրագոյն ժամանակաշրջանին Կ. Պոլսոյ Պատրիարք ընտրուելով եւ իբրեւ նստավայր նախընտրելով հաստատուիլ ու գործել Եւրոպայի մերձաւոր Ադրիանուպոլսոյ (Էտիրնէ) մէջ, Աւետիք Եւդոկիացի օսմանեան արքունիքէն ձեռք ձգած է սուլթանական հրովարտակ մը (Օրմանեանի համաձայն՝ 13 Յուլիս 1702 թուակիր), որուն վրայ հիմնուելով պաշտօնապէս հռչակուած է նաեւ Երուսաղէմի հայոց Պատրիարք։
Աւետիք Պատրիարք, Օսմանեան կայսրութեան մէջ Ֆրանսայի դեսպանին հետեւողական պահանջներուն եւ ճնշումներուն հետեւանքով, ի վերջոյ շնորհազուրկ դարձած է յաչս Սուլթանին, պաշտօնանկ ըլլալով եւ 1706ին առեւանգուած ու աքսորուած է Ֆրանսա, ուր Լուդովիկոս ԺԴ. թագաւորը հայոց պատրիարքին շղթայակապ բանտարկել տուած է նախ Ս. Միքայէլի վանքէն ներս, ապա՝ նոյնինքն Պասթիյի մէջ։
Աւետիք Պատրիարք Պասթիյէն ազատ արձակուած է միայն դաւանափոխ դառնալէ ետք, 1711ի Յունուարին, երբ արդէն խորտակուած էր ֆիզիքապէս թէ հոգեպէս։ Բայց դաւանափոխութիւնն ալ բաւարար չնկատուեցաւ, որպէսզի Եւդոկիացի կարենար պահպանել Եպիսկոպոսական իր աստիճանն ու համապատասխան եկեղեցական ծառայութեան իրաւասութիւնը։ Ան նկատուեցաւ պարզ քահանայ մը, որ միայն պատարագելու իրաւունք ունէր։ Հիւծած մարմնով ու քայքայուած առողջութեամբ՝ Աւետիք Եւդոկիացի ապրեցաւ իր կեանքի վերջին վեց ամիսները, բուսաբանական այգիներու մնայուն այցելուն դարձաւ, մինչեւ որ վախճանեցաւ Յուլիս 10ին, 1711ին։ ։
Գրեթէ 170 տարի ձեռագիր վիճակով պահուելէ ետք, «Ինքնակենսագրութիւն»ը առաջին անգամ լոյս տեսած է 1874ին, Պոլսոյ «Մասիս» օրաթերթի էջերուն մէջ (թիւ 1490–1496, 1498–1500)։ «Ինքնակենսագրութիւն»ը նաեւ սրտաճմլիկ վկայութիւնն է Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ իր պատկանելիութեան համար Հայոց Պատրիարքի մը կրած ահաւոր չարչարանքներուն եւ ապրած հոգեկան անհուն տառապանքին։
Ստեղծագործական ուղի
Աւետիք Եւդոկիացի Պատրիարք զբաղած է գրչագրութեամբ։ Ընդօրինակած է 6 հայերէն ձեռագրեր, 5-ը՝ Պասթիլի բանտին մէջ, վերջինը 1711 թուականին՝ ազատ արձակուելէ ետք, Փարիզի մէջ (Փարիզի Ազգային մատենադարան, ձեռագիր թիւ 28, 89, 155, 156, 197, 139): Աւետիք Եւդոկիացի նաեւ գրած է տաղեր ՝ «Տաղ ի վերայ գարնան...», «Տաղ Աւետիքէ ասացեալ» (Մատենադարան, ձեռագիր թիւ 6517, 10167), «Տաղ Աստուածածնի» (Զմմառի մատենադարան, ձեռագիր թիւ 142), «Տաղ սուրբ Աստուածածնայ...» (Վիեննայի Մխիթարեաններու մատենադարան, ձեռ. № 156) եւ այլն: Քնարական ջերմ շունչով գրուած է անոր «Ահա եղեւ օրհնեալ գարուն» սկզբնատողով տաղը («Բազմավէպ», 1873, էջ 333)։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հայ գրիչներ Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւորականներ
Քիթի Արիւնահոսութիւն
Քիթի արիւնահոսութիւնը բնական երեւոյթ մը չէ: Անիկա ժողովուրդը շփոթի եւ ահազանգի կը մատնէ ու անհաճոյ կացութիւն մը կը ստեղծէ թէ՛ ենթակային եւ թէ անոր շուրջը գտնուողներուն համար: Սակայն կրնանք ըսել, թէ քիթի արիւնահոսութիւնը միշտ մտահոգիչ չէ: Մարդոց մոտ 60%-ը կ՛ունենան քիթի արիւնահոսութիւն, որոնցմէ միայն 10%-ը մտահոգիչ է :
Քիթի արիւնահոսութեան պատճառները բազմաթիւ են: Անիկա տեղի կ՛ունենայ երկու ձեւով.
Բաբելոնի Աշտարակ
Բաբելոնի աշտարակ, բաբելոնեան աշտարակ (מִגְדַּל בָּבֶל` Migddal Bāḇēl), Հին Կտակարան ի, Հրեաներու Աստուածաշունչի (Թանախի) Ծննդոց գիրքին մէջ գրուած պատմութիւն է, առասպել, որ փորձած է բացատրել տարբեր լեզուներու ծագումը։ Այս պատմութեան համաձայն՝ Մեծ Ջրհեղեղ էն յետոյ մարդկային սերունդները կը խօսէին ընդհանուր լեզուով։ Գաղթելով արեւելքէն՝ անոնք կու գան Սենաար (שנער) կոչուող երկիրը։ Հին Կտակարանին մէջ գրուած է այսպէս՝
Քիթի Արիւնահոսութիւն
Քիթի յառաջամասի արիւնահոսութիւն
Ասիկա աւելի յաճախակի է եւ նկատուած է անվտանգ երեւոյթ մը, որովհետեւ կարելի է կասեցնել զայն շուտով: Անիկա կը յայտնուի քթախորշի (nasal cavity) յառաջամասին մէջ եւ քիթէն դուրս:
Բաբելոնի Աշտարակ
"4 Անոնք ըսին. «Եկէք մեզի համար քաղաք կառուցենք եւ աշտարակ, որ գագաթը հասնի մինչեւ երկինք։ Համբաւ ձեռք բերենք ողջ աշխարհով մէկ սփռուելէն առաջ»։
Քիթի Արիւնահոսութիւն
Պատճառները
Այս արիւնահոսութիւնը տեղի կ՛ունենայ հետեւեալ պատճառներով.
Քիթի խորշապատի (septum) աճառային (cartilaginous) մասի խլնաթաղանթի զարկերակներու եւ երակներու զանազան տեսակի հարուածային վնասումով: Զարկերակները եւ երակները կը վնասուին, կը բացուին եւ տեղի կ՛ունենայ արիւնահոսութիւն: Յաճախ կը տեսնենք անձեր եւ մանաւանդ մանուկներ, որոնք իրենց մատներու եղունգներով շարունակ եւ անտեղիօրէն կը գրգռեն իրենց քիթին խլնաթաղանթը, ինչ որ պատճառ կը դառնայ քիթի արիւնահոսութեան:
Բաբելոնի Աշտարակ
5 Տէրն իջաւ, որպէսզի տեսնէ այն քաղաքն ու աշտարակը, որ կը կառուցէին մարդկանց որդիները։
Քիթի Արիւնահոսութիւն
Քիթի յետսամասի արիւնահոսութիւն
Անիկա տեղի կ՛ունենայ քիթին յետսամասը: Իսկ հոսած արիւնը կը յայտնուի ըմբանին, Բերանին մէջ ու քիթի յառաջամասը եւ քիթէն դուրս: Հիւանդը կը կլլէ կամ կը թքնէ ըմբանին եւ բերնին մէջ կուտակուած արիւնը: Յետսամասի արիւնահոսութիւնը կը պատահի առաւելաբար տարեցներուն: Անոր պատճառներն են.
Բաբելոնի Աշտարակ
6 Տէրն ըսաւ. «Ասոնք մէկ ժողովուրդ են, ունին մէկ լեզու եւ սկսած են այդ գործն ընել։ Արդ, ոչինչ չի խանգարեր անոնց, որ կառուցեն այն, ինչ կը կամենան։
7 Արի իջնենք եւ խառնենք անոնց լեզուն այնպէս, որ ոչ մէկը չհասկանայ իր ընկերոջ ըսածը»։
Քիթի Արիւնահոսութիւն
Քիթի յետսամասի արիւնահոսութիւն
Քիթի յետսամասի արիւնահոսութիւնը աւելի մտահոգիչ է քան յառաջամասինը եւ անոր դարմանումը՝ աւելի դժուար: Անհատը մեծ քանակութեամբ արիւն կրնայ կորսնցնել կարճ ժամանակամիջոցի մը մէջ եւ ենթարկուիլ լուրջ բարդութիւններու, օրինակ՝ սակաւարիւնութիւն (anemia), ուժաթափութիւն, գլխապտոյտ, գլխացաւ, արեան ենթաճնշում եւ մարմնական ընդհանուր փլուզում-փլանք (shock):
Յառաջամասի արիւնահոսութեան ախտաճանաչումը կը կատարուի քթադիտակումով՝ ուղղակի տեսնելով քիթի յառաջամասը:
Բաբելոնի Աշտարակ
8 Տէր Աստուած այնտեղէն անոնց սփռեց աշխարհով մէկ, եւ անոնք դադրեցան քաղաքն եւ աշտարակը կառուցելէն։
Քիթի Արիւնահոսութիւն
Յառաջամասի արիւնահոսութեան դարմանումը
Յառաջամասի արիւնահոսութեան դարմանումը աւելի դիւրին է եւ յաջող քան յետսամասինը: Քիթի արիւնահոսութեան պարագային առաջնահերթութիւն պէտք է տրուի արիւնահոսութեան կասեցման: Այս մէկը կը կատարուի հետեւեալ միջոցառումներով.
Բաբելոնի Աշտարակ
9 իրեն համար այն կոչեց Խառնակութիւն (Բաբելոն), որովհետեւ Տէր Աստուած այնտեղ խառնեց ամբողջ երկրի բնակիչներու լեզուները եւ այնտեղէն անոնց սփռեց ողջ աշխարհով մէկ։"
Քիթի Արիւնահոսութիւն
Յառաջամասի արիւնահոսութեան դարմանումը
Յետսամասի արիւնահոսութեան ախտաճանաչումը կրնայ բաւական դժուար ըլալ, նկատի ունենալով արիւնահոսութեան ծաւալը եւ անոր վայրը: Հոս նախքան արիւնահոսութեան ախտաճանաչումը շուտով պէտք է կասեցուի արիւնահոսութիւնը, որ կը կատարուի հիւանդանոցի մը մէջ հետեւեալ ձեւով՝ քիթին երկու խորշերը յառաջամասէն եւ քիթին յետսամասն ու քթաըմբանը ուժգնօրէն կը խցուին իւղապատ խցաններով կամ օդով լեցուն կերպընկալ գնդակներով մօտաւորապէս 48-72 ժամ: Այս միջոցառումը բաւական անհաճոյ կացութեան կը մատնէ հիւանդը: Այս ժամանակամիջոցին՝ Քիթի խցանները դուրս բերուելէ ետք կը կատարուի յետսամասային արիւնահոսութեան ախտապատճառին հիմնական դարմանումը:
Բաբելոնի Աշտարակ
- Ծննդոց 11:4–9
Որոշ ժամանակ դպրոցներ կը համարեն, որ Բաբելոնեան աշտարակի պատմութիւնը վերցուած է Միջագետքի Մարտուկ աստուծոյ պատուին Բաբելոն ի թագաւոր Նապոպոլասար ի (մ. թ. ա. 610) կողմը կառուցուած Զիկուռատ ի՝ Էնեմենանկի ի մէջ : Բաբելոնի Մեծ Զիկուռատը ունէր 91 մեթր բարձրութիւն։ Ալեքսանտր Մեծը հրամայած է այն աւերել մօտ մ. թ. ա. 331 թուականին : Այս առասպելին շատ նման պատմութիւն կայ նաեւ շումեր ական «Էնմեկարը եւ Արատտայի թագաւորը» աշխատութիւնը։
Քիթի Արիւնահոսութիւն
Յառաջամասի արիւնահոսութեան դարմանումը
Յաճախ քիթի խցանները դուրս բերելէ ետք արիւնահոսութիւնը կը վերսկսի, հետեւաբար քիթը յառաջամասէն եւ յետսամասէն դարձեալ կը խցուի ամբողջութեամբ:
Բաբելոնի Աշտարակ
Պատմութիւն
Բաբելոնի աշտարակի պատմութիւնը գրուած է Ծննդոց 11:1-9 գլուխին մէջ։ Երկրի վրայ մարդիկ նոյն լեզուով կը խօսէին։ Արեւելքի կողմը գաղթելով մարդիկ բնակութիւն հաստատած են Սենաար կոչուող տեղը։ Մարդիկ որոշած են հաւաքել քարեր եւ կառուցել քաղաք, աշտարակով մը, որ կը հասնի երկինքին, ատով ցոյց կու տան իրենց փառքը։ Աստուած կ'իջնէ երկիր քաղաքը եւ աշտարակը տեսնելու եւ նկատէ, որ եթէ մարդիկ մէկ լեզուով չխօսէին, անոնք չէին կրնար հասնիլ իրենց ուզածին։ Աստուած կը վերադառնայ եւ կը խառնէ մարդկանց լեզուները, դարձնելով անոնց անհասկնալի միմեանց համար, տարածել անոնց ամբողջ աշխարհով՝ ատով կը դադրեցնէ աշտարակի կառուցումը։ Այդ պատճառով քաղաքը կոչուած է Բաբելոն:
Ստուգաբանութիւն
«Բաբելոնի աշտարակ» բառակապակցութիւնը Աստուածաշունչի հանդիպած չէ։ Աստուածաշունչին մէջ գրուած է միայն «քաղաքը եւ իր աշտարակը» (אֶת-הָעִיר וְאֶת-הַמִּגְדָּל) կամ պարզապէս «քաղաքը» (הָעִיר): Բաբելոն աքքատերէնէն թարգմանաբար նշանակած է «Աստուծոյ դարպաս» (bab` «դարպաս» + ilu՝ «աստուած») : Ըստ Աստուածաշունչի «Բաբելոն» բառը առաջացած է եբրայերէն balal, բառէն, որ կը նշանակէ «խառնաշփոթ» :
Պատմական հիմք
Ծննդոցին մէջ գրուած է, որ Բաբելոնը (LXX: Βαβυλών) Նեբրովթ թագաւորի թագաւորութեան մասը կը կազմէր։ Աստուածաշունչի մէջ յստակ նշուած չէ, թէ արդեօք Նեբրովթն հրամայած է կառուցել աշտարակը, բայց շատ այլ աղբիւրներու մէջ Բաբելոնի աշտարակի կառուցումը կապուած է հենց Նեբրովթի հետ։
Ծննդոց 11:9-ին մէջ Բաբելոն բառի ծագումը կապուած է եբրայերէն balal բայի հետ, որ կը նշանակէ խառնել, խառնաշփոթ ստեղծել։ Առաջին դարու հռոմէա-հրեայ հեղինակ Յովսէփոս Փլաւիոսը նոյնպէս նշած է, որ Բաբելոն (βαβὲλ) բառը ծագած է եբրայերէնէն, որ կը նշանակէ «խառնաշփոթ» : Բառի յունարէն ձեւը սեպտուագինտայով՝ Βαβυλὼν ծագած է աքքատերէն Bāb-ilim արտայայտութենէն, որ կը նշանակէ աստուծոյ դարպաս, նկատի ունենալով հին շումեր ի մեծ տաճար-աշտարակները (զիկուռատները):
Բաբելոնի աւերակները գտնուած են Հիլլահ քաղաքի մօտ՝ Իրաք ի մէջ։
Արբի Յովհաննիսեան
Արբի Յովհաննիսեան (անգլ․ Arby Ovanessian, ), ժապաւէնի բեմադրիչ, բեմադրիչ եւ թատերագիր։
Կեանք եւ գործունէութիւն
ծնած է Նոր Ջուղա, Իրան, 1942-ին ։ Ուսանած է Լոնտոն՝ շարժարուեստի հիմնարկին մէջ։ Կ'ապրի ու կը գործէ Փարիզ։
Ապա, Եւրոպա անցած, թատերական եւ շարժարուեստի մարզերուն մէջ շարունակած է ստեղծագործել։ Փարիզ՝ ֆրանսայի Արտաքին Գործոց եւ Մշակոյթի Նախարարութիւններու հովանաւորութեամբ իրագործած է անդրանիկ, ամբողջութեամբ հայերէն խօսուն ՝ «Թէ ինչպէս մօրս ասեղնագործ գոգնոցը կը սփռուի կեանքիս մէջ...» շարժանկարը, նիւթ ունենաով Լեւոն Շանթին, Վազգէն Շուշանեանին գրութիւնները եւ ամերիկահայ անուանի գեղանկարիչ Արշիլ Կորքիին (Ոստանիկ Ատոյեան) նամակներն ու պաստառներէն մէկուն վերնագիրը։
Զուգահեոաբար, տարած է հետազօտական աշխատանք հայկական շարժարուեստի մասին ՝ Հայաստան եւ Սփիւռք ներառեալ։
Շարժարուեստին (կինոյի) եւ թատրոնին վերաբերող գրութիւններով երեք տասնամեակ աշխատակցած է Փարիզի «Յառաջ - Միտք եւ Արուեստ»ին։
Խմբագրած ու ծանոթագրած է հայ թատերագիրներու գործերէն կազմուած երկու եռահատոր՝ ՄԷԿ ԱՐԱՐ (40 թատերախաղ - հրատարակութիւն ՀԹԸ-ի եւ ԳԱԹ-ի. 2001-2003, Փարիզ/Երեւան) եւ ԹԱՏԵՐԿԱՇԱՐ (12 իւրօրինակ թատերկներ, ՀԹԸ. 2019, Փարիզ/Երեւան)։
Էլիըս Ռիկզ
Էլիըս Ռիկզ (Elias Riggs, 19 Նոյեմբեր 1810, Նիւ Փրովիտընս (Նիւ Ճըրզի) – 17 Յունուար 1901), ամերիկացի միսիոնար, ազգագրագէտ, լեզուաբան եւ թարգմանիչ։
Կենսագրութիւն
Նորանկախ Յունաստանի կառավարութիւնն ու եկեղեցին սկիզբը կ'աջակցէին բողոքական քարոզիչներուն, սակայն այնուհետեւ կը ջանան խափանել անոնց ամբողջ գործունէութիւնը։ Բազմաթիւ դպրոցներ կը փակուին, եւ միսիոնարները կը հեռանան երկրէն։ Անոնց շարքին նաեւ Ռիկզ կը մեկնի։ Ընտանեօք Զմիւռնիա հաստատուելով, ան կը նետուի կրթական եւ տպագրական ասպարէզը տեղւոյն յոյներուն համար։
Զմիւռնիոյ մէջ կը մտերմանայ Քոնսթանթին Ֆոթինովի հետ, որմէ կը սորվի պուլկարերէն եւ որու հետ մէկտեղ կը կազմէ ու կը հրատարակէ պուլկար լեզուի քերականութեան նշմարները՝ «Бележки за граматиката на българския език», կոչուած՝ այդ լեզուն ամերիկացի միսիոնարներուն մատչելի ընծայելու։
Ֆոթինովի միջոցով ծանօթութիւն կը հաստատէ Խրիսթոտուլոս Քոսթովիչի եւ Փեթքօ Սլավեյքովի հետ։ Անոնց եւ Ալպըրթ Լոնկի հետ կը ձեռնարկէ ամբողջական Աստուածաշունչի պուլկարերէն թարգմսանութեան։
Այդ գործին զուգահեռ կը թարգմանէ ու Ամերիկայի մէջ կը հրատարակէ պուլկար ժողովրդային երգեր։
Հմտանալով պուլկարերէնի, կը խմբագրէ ու կը ստորագրէ յօդուածներ, բազմաթիւ ճամբորդութեանց կը ձեռնարկէ Մակեդոնիա, Հարաւային Ռումելի եւ Պուլկարիա։ Կը լծուի Պոլսոյ պուլկարներու՝ ինքնագլուխ Պուլկար Եկեղեցին հաստատելու պայքարին։ Կը մասնակցի բանակցութեանց՝ Օսմանեան կայսրութեան պուլկար եւ յոյն ցեղախումբերու սահմանազատումը վճռելու համար։