cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Գէորգ Սարաֆեան
Կենսագրութիւն
1932-ին խումբ մը ընկերներու հետ. Հայաստանեայց Առաքելական եկեղեցւոյ հոգաբարձութեան ծիրէն ներս հիմնած է առաջին Մշակութային Յանձնախումբը. որ 1936-ին եւ աւելի քան տասնամեակի մը ընթացքին ձայնասփռած է հայկական առաջին ռատիօժամը:
Շքանշաններ
1960-ին Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Վազգէն Ա. զինք պատուած է Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչի շքանշանով, իսկ 1976-ին Երուսաղէմի Պատրիարք Եղիշէ Արք. Տէրտէրեան յանձնած է Ս.Գերեզմանի շքանշանը:
Սարաֆեանի բարերարութեամբ 1999-ին շինուած է Հայաստանի Նոր Եդեսիա քաղաքի Ս. Աստուածածին եկեղեցին:
Աշխատութիւններ
1940ականներէն. Սարաֆեան թէ հայերէն եւ թէ ֆրանսերէնէ կատարած սպաներէն թարգմանութիւններով սկսած է աշխատակցիլ Արժանթինի հայ մամուլին: Ուսումնասիրական հատորներու շարքին, ան ֆրանսերէնէ թարգմանած է Հրանտ Թորոսեանի Հայ Գրականութեան Պատմութիւն (1959), նոյն հեղինակէն Հայաստան եւ Հայկական Հարցը (1965) Բ. ընդլայնուած հրատ.՝(1985) Գ. ընդլայնուած հրատ.՝ (1995) եւ Մաղաքիա Արք. Օրմանեանի Հայոց Եկեղեցին (1994):
Սարաֆեան հրատարակած է սպաներէնով չորս ծաղկաքաղ իր ընտրութեամբ ու թարգմանութեանբ - Հայաստան՝ իր Բանաստեղծներուն Ընդմէջէն (1983):
Ան գրած է նաեւ իր կենսագրութիւնը Սպաներէնով որ լոյս տեսած է Եփրատէն մինչեւ Ռիօ Տէ Լա Փլաթա խորագրով (1998) եւ վերջերս հայերէն թարգմանութեամբ հրատարակուած է Երեւանի մէջ:
Աղբիւրներ
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, հատոր ԻԲ, Պէյրութ, 2002, Էջ 390:
Սարգիս Կարապետեան
Սարգիս Կարապետի Կարապետեան (նաեւ՝ Սերժօ կամ Սերգէյ Կարապետով, ), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1795 թ.-ին, Զմիւռնիոյ նահանգի Մանիսա քաղաքին մէջ։ Նախնական կրթութիւնէն ետք աւարտած է Զմիւռնիոյ Սբ. Մեսրոպեան վարժարանը։ 1818-22 թուականներուն ուսանած է Իտալիոյ Բիզայի համալսարանի բժշկական բաժինէն ներս ու ստացած՝ բժիշկի վկայական։
1822 թուականին վերադարձած է Զմիւռնիա եւ զբաղած է բժշկութեամբ։ 1822-23 թուականներուն Յունական ազգային-ազատագրական յեղափոխութիւն ([[1821 - 1829)|Յունական ազատագրական շարժման]] եւ անկախութեան պատերազմներու ժամանակ, Եուսուֆ փաշայի (եղած է անոր ամենավստահելի անձը) բանակի կազմին մէջ, որպէս զինուորական բժիշկ (գլխաւոր բժիշկ) ծառայած է Կրետէ եւ Մորա կղզիներուն մէջ։
1827 թուականին՝ Ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ, Եուսուֆ փաշայի հետ, որպէս բժիշկ, եղած է Ռումելիիի եւ Վառնաի մէջ։ 1828 թուականի Հոկտեմբերին` Օսմանեան բանակի պարտութենէն ու Վառնայի գրաւումէն ետք, Եուսուֆ փաշայի հետ գերի ինկած ռուսական զօրքին եւ թուրքական զօրապետերուն, սպաներուն ու զինուորներուն հետ միասին, իբրեւ ռազմագերի, գերեվարուած է [[Օտեսա]]։ 1828-33 թուականներուն, Օտեսայի մէջ գերի մնացած է, ուր ալ կոչուած է՝ Սերգէյ Կարապետով։
1833 թ.-ին, վերադարձած է Կ. Պոլիս ու մի քանի ամիս անց մեկնած՝ Զմիւռնիա։ 1833 թուականին, Կ. Պոլսոյ մէջ տեղեկանալով, որ Եուսուֆ փաշայի մասին զազրելի մեղադրանքներ ու դաւեր կը յօրինուին, իր կեանքի գնով, ամէն տեղ դիմած, պատմած, հերքած է անոր հասցէին հիւսուած մեղադրանքները։ Այնուհետեւ վերադարձած է Օտեսա ու բերած Եուսուֆ փաշային, որ վերագտած է իր նախկին հեղինակութիւնը, երախտապարտ ըլլալով յանուն իրեն սեփական կեանքը վտանգած բժիշկին։
1834 թ.-ին, տեղափոխուած ու հաստատուած է Կիլիկիոյ Էօտէմիշ աւանին մէջ։ Մահացած է 1869 թ.-ի Մայիսին, Էօտէմիշի մէջ` 74 տարեկան հասակին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:1795 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Մանիսա ծնածներ Ստորոգութիւն:1869 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Էօտէմիշ մահացածներ
Միսաք Պաղտասարեան
Միսաք Պաղտասարեան (1870, Երզնկա (Պաղտատ) - 1915), հայ բժիշկ։
Ծնած է 1870 թուականին, Կարնոյ նահանգի, Երզնկայի գաւառի կեդրոն՝ Երզնկայի մէջ (կամ Պաղտատի մէջ)։ Աւարտած է Երզնկայի ազգային վարժարանը եւ Կարնոյ Սանասարեան վարժարանը։ 1910 թուականի Դեկտեմբեր 23-ին, աւարտած է Փարիզի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1910 թուականին վերադարձած է Երզնկա եւ աշխատած որպէս բժիշկ։
1914 թուականին՝ Առաջին աշխարհամարտի սկզբը, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ Կարնոյ հիւանադանոցի մէջ ծառայած որպէս զինուորական բժիշկ։ 1915 թուականին Կարնոյ մէջ ձերբակալուած է եւ բանտարկուած։ Այնուհետեւ Կարինէն տեղահանուած հայերու կարաւանի հետ տարագրուած է դէպի Երզնկա եւ ճամբան սպանուած՝ 45 տարեկան հասակին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Արտա Մանտիկեան
Արտա Մանտիկեան, յունահայ երգչուհի եւ օփերայի համբաւաւոր արուեստագիտուհի։ Մարիա Քալլաս կրթաթոշակներու հաստատութեան նախագահ։
Կենսագրութիւն
Մանտիկեանէ ծնան է Զմիւռնիա, 1924 թուականին։ Հայրը, որ Զմիւռնիոյ մէջ հանրային արդիւնաշատ գործունէութիւն ունեցած է, զոհ գացած է Փոքր Ասիոյ աղէտի ընթացքին․ Մանիկեան տակաւին մանուկ, Զմիւռնիոյ աղէտէն յետոյ, իր մօրը՝ տիկին Պէաթրիսին, հետ փոխադրուած է Յունաստան։
Փոքր տարիքէն հետեւած է Օտէոն Աթինոնի դասընթացքներուն, իբր ուսուցիչ ունենալով Էլվիրա տէ Հիտալկոն, որ եղած է նաեւ ուսուցիչը Մարիա Գալասի։ Օտէոնը աւարտելէն ետք տուած է շատ մը ելոյթներ։ Այցելած է Լոնտոն, Միայցեալ Նահանգներ, Գանատա, ուր տուած է բազմաթիւ ռեսիթալներ եւս։
1960-ականներուն, երբ ան Յունաստան կը վերադառայ՝ հիւանդ մօրը խնամելու համար, այնտեղ Յունաստանի զինուորական կառավարութիւնը՝ Խունդան, գրաւած էր իշխանութիւնը, իսկ Մանտիկեան խօսած էր անոնց դեմ: Աքսորի ենթարկուելու վախի պատճառով, ան երկար տարիներ չէ կրցած երգել։
Յունական Խունդայի գրաւումը աւարտած է 1974-ին: 1974-1980 թուականներուն ան եղած է Աթէնքի համերգասրահի վարչութեան անդամ եւ անոր նախագահ Խրիսթոս Լամպրաքիսի հետ ունեցաւ փայլուն գործունէութիւն՝ Աթէնքի համերգասրահը միջազգային ճանաչողութիւն ստանալու աշխատանքին մէջ ։
Հայազգի արտուեստագիտուհին հելլէնական երգին հարազատ թարգմանը եղած է արտասահմանի մէջ եւ այդ պատճառով իսկ մեածպէս սիրուած ու գնահատուած է հելլէն արտուեստագէտներու շրջանակներէն ։
Արտա Մանտիկեան մահացած է 2009-ին, Աթէնք։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Օփերայի երգչուհիներ Ստորոգութիւն:Հայ երգչուհիներ
Նաօմի Օսաքա
Նաօմի Օսաքա (大坂 なおみ, Օսաքա Նաօմի, ծնած է 16 Հոկտեմբեր 1997, Օսաքա) Ճափոնը ներկայացնող թենիս խաղացող է: Ան ԱՄՆ-ի եւ Աւստրալիոյ Աղջկանց Թենիսի Բաց Առաջնութիւններու ախոյեանն է: Աղջկանց Թենիսի Կազմակերպութեան կողմէ աշխարհին նախկին լաւագոյն խաղացողը կը գտնուի երկրորդ դիրքին վրայ։ Ան ունի երեք տիտղոսներ ու հինգ անգամ հասած է Աղջկանց Թենիսի Կազմակերպութեան մրցաշարքերու աւարտական հանգրուանին, ուստի ան առաջին ասիացին է, որ հասած է այսպիսի բարձրագոյն դիրքերու:
Օսաքա ծնած է Ճափոնի մէջ, հայիթեան հօրմէ եւ ճափոնցի մօրմէ ու երեք տարեկանէն ի վեր ապրած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ: Օսաքա աչքի կը զարնէ 16 տարեկանին, երբ 2014-ի Սթանֆորտի մէջ տեղի ունեցած Աղջկանց Թենիսի Կազմակերպութեան մրցաշարքի առաջին խաղին պարտութեան կը մատնէ ԱՄՆ-ի Բաց Մրցաշարքերու ախոյեան Սամանթա Սթոսուրը: Երկու տարի ետք՝ 2016-ի համախաղաղական բաց մրցաշարքներուն, ան առաջին անգամ ըլլալով կը հասնի Աղջկանց Թենիսի Կազմակերպութեան մրցաշարքին աւարտական հանգրուանին եւ այսպիսով կը մտնէ կազմակերպութեան 50 լաւագոյն խաղացողներու ցանկին մէջ։ Օսաքա կ'անցնի աղջկանց թենիսի բարձր աստիճանաշարին 2018-ին, երբ Հնդկական «Ուելս» Բաց Մրցաշարքին առաջին անգամ ըլլալով կը ստանայ Աղջկանց Թենիսի Կազմակերպութեան տիտղոսը: Սեպտեմբերին, ան կը յաղթէ ԱՄՆ-ի Բաց Մրցաշարքը՝ աւարտական հանգրուանին մատնութեան մասնելով 23 անգամ աւելի մեծ Սերենա Ուիլիամզը. այսպիսով ան կը դառնայ առաջին ճափոնցի Կրանտ Սլամ մրցաշարքի ախոյեանը: Ան երկրորդ անգամ նոյն տիտղոսին կ'արժանանայ 2019-ի Աւստրալիոյ Բաց Մրցաշարքին:
Օսաքա ծանօթ է իր խառն արմատներով եւ ամջկոտ բնաւորութեամբ: Խաղադաշտին վրայ ան ջղային խաղաձեւ ունի եւ կրնայ մինչեւ 200 քմ/ժամ զօրութեամբ հարուած տալ:
Վաղ կեանք
Երբ Օսաքա երեք տարեկան էր, իր ընտանիքը Ճափոնէն կը տեղափոխուի Լոնկ Այլընտ, Նիւ Եորք՝ հօր ընտանիքին հետ ապրելու համար: Ուիլիամզ քոյրերու 1999-ի ֆրանսական բաց մրցաշարքէն ազդուելով, Օսաքայի հայրը կ'ուզէ իր դուստրերու թենիս խաղալ սորվեցնել: Թենիսի մէջ շատ փորձառութիւն չունենալով, ան կը հետեւի Ռիչարտ Ուիլիամզի օրինակին, որ մարզած էր աշխարհի լաւագոյն թենիս խաղացողները առանց նախապէս որեւէ մարզաձեւ խաղալով: ԱՄՆ տեղափոխուելէ ետք ան կը սկսի իր զաւակները մարզել: 2006-ին, երբ Նաօմի ութ կամ ինը տարեկան էր, Օսաքա ընտանիքը կը տեղափոխուի Ֆլորիտա, ուր մարզուելու համար աւելի յարմարագոյն առիթներ կային: Նաօմի իր փորձերը կը կատարէ «Փեմպրոք փայնզ» հանրային դաշտին վրայ: 15 տարեկանին, ան կը սկսի մարզուիլ Փաթրիք Թոմյին հետ «ISP» ակադեմիային մէջ: 2014-ին, ան կը մարզուի Հարըլտ Սոլոմոն Թենիսի Ակադեմիային մէջ: Ապա ան կը մարզուի «Փրոուըրլտ» թենիսի ակադեմիային մէջ:
Հակառակ անոր, որ Օսաքա իր ամբողջ կեանքը անցուցած է ԱՄՆ-ի մէջ, ծնողքին որոշումով ան կը ներկայացնէ Ճափոնը: Անոնք ըսած են. «Շատ կանուխէն մենք որոշեցինք, որ Նաօմին Ճափոնը ներկայացնէ: Ան ծնած է Օսաքային մէջ եւ մեծցած է ճափոնական եւ հայիթեան մշակոյթներով. շատ յստակ էր, որ Նաօմին եւ իր քոյրը՝ Մարին միշտ ճափոնցի զգացած են, ուստի ասիկա մեր միակ ընտրութիւնն էր։ Այս որոշումը երբեք նիւթական քաջալերութեամբ կամ ազգային ֆետերասիոնի մը հրաւէրով չէ առնուած»: Այս որոշումին պատճառներէն մէկն ալ կրնայ ըլլալ, որ ԱՄՆ-ի Թենիսի Կազմակերպութիւնը հետաքրքրութիւն չէ ցուցաբերած Նաօմիի հանդէպ, երբ ան տարիքով փոքր էր: Սակայն, երբ Նաօմի 16 տարեկան էր, ԱՄՆ-ի Թենիսի Կազմակերպութիւնը անոր կ'առաջարկէ Պոքա Ռաթոնի ազգայի մարզադաշտին վրայ մարզուիլ, ինչ որ Նաօմի կը մերժէ:
2011-2015՝ Աղջկանց Թենիսի Կազմակերպութեան մրցաշարքի յաղթանակ 16 տարեկանին, լաւագոյն 150
Օսաքա իր մասնակցութիւնը երբեք չէ բերած «ITF» Մանկական հոսանք միջազգային պատանեկան մրցաշարքին եւ շատ քիչ անգամ մասնակցած է պատանեկան մրցաշարքերու: Ասոնց փոխարէն Հոկտեմբեր 2011-ին՝ իր 14-րդ տարեդարձին ան առաջին անգամ իր մասնակցութիւնը կը բերէ «ITF» Աղջկանց հոսանքի մարցաշարքին: Մարտին, ան առաջին անգամ ըլլալով կը խաղայ «տապլզ» իր քրոջ՝ Մարիին հետ: Միեւնոյն ժամանակ, ան չի յաջողիր իր «սինկլզ»-ի խաղերուն մինչեւ իր եօթներորդ փորձը Յուլիսին: 2012-ի լաւագոյն արդիւնքը կ'արձանագրէ Ամելիա կղզիին վրայ տեղի ունեցած «ITF»-ի 10000 տոլարի միջոցառումին, որուն ընթացքին ան քրոջը դէմ պարտութեան կը մատնուի կիսաւարտական հանգրուանի խաղերուն: Օսաքա երբեք «ITF»-ի մրցումներու ախոյեան չէ եղած, սակայն չորս անգամ գրաւած երկրորդ դիրքը: Իր երկու աւարտականները 25000 ամերիկեան տոլարի մակարդակով էին. անոնցմէ մէկը տեղի ունեցած է Յունիս 2013-ին, Թեքսասի Էլ Փասօ քաղաքին մէջ։ Միւսը կայացած է Մարտ 2014-ին, Մեքսիքոյի Իրափուաթօ քաղաքին մէջ. այդ ընթացքին ան իր քրոջը դէմ յաղթանակ մը արձանագրած է:
Սեպտեմբեր 2013-ին, նախքան 16 տարեկան դառնալը, Օսաքա կը դառնայ արհեստավարժ խաղացող: Նոյն ամսուան ընթացքին, ան իր մասնակցութիւնը կը բերէ Աղջկանց Թենիսի Կազմակերպութեան Քէպէքի եւ Թոքիոյի մրցաշարքերուն: Վերջինս իր առաջին առիթն էր արհեստավարժօրէն Ճափոնի մէջ խաղալու: Յաջորդ ամառ, Օսաքա կը մասնակցի Աղջկանց Թենիսի Կազմակեպութեան գլխաւոր խաղին 2014-ին Սթանֆորտի պարզ խաղերուն: Մրցաշրջանին սկիզբը, ան յաղթանակ կ'արձանագրէ աշխարհի 19-րդ լաւագոյն խաղացողին՝ Սամանթա Սթոսուրի դէմ խաղին. կիսաժամին երկուքը կը հաւասարին իրարու, իսկ երրորդ բաժինին 5-3 պարտութենէն դուրս կու գայ ու կը դննացնէ խաղը: Այդ ժամանակ ան միայն 16 տարեկան էր ու կը գրաւէր 406-րդ դիրքը: Օսաքա նաեւ Աղջկանց Թենիսի Կազմակերպութեան մրցաշարքերէն դուրս յաղթանակ կ'արձանագրէ Ճափոնի Աղջկանց Բաց մրցաշարքին: Այս յաղթանակներով ան կը բարձրանայ 205-րդ դիրք:
2016՝ Առաջին Աղջկանց Թենիսի Կազմակերպութեան աւարտական, լաւագոյն 50 խաղացող
Օսաքա իր խաղաշրջանը կը սկսի Աւստրալիոյ մէջ երեք մրցաշարքերու մասնակցելով: Անոր լաւ արդիւնքները զայն կը հանեն մօտաւորապէս լաւագոյն 100 խաղացողներու ցանկ եւ ան ամբողջ տարին առիթը կ'ունենայ մասնակցելու Աղջկանց Թենիսի Կազմակերպութեան հանգրուանային մրցաշարքերուն: Ասոնցմէ ամէնէն կարեւորն է Աւստրալիոյ Բաց մրցաշարքի «Կրանտ Սլամ»-ն է, ուր կը հաւասարի 21-րդ լաւագոյն խաղացող Էլինա Սվիթոլինայի հետ, սակայն կը պարտուի 16-րդ լաւագոյն խաղացող Վիքթորիա Ազարենքայէն: ԱՄՆ-ի մէջ ան կը հրաւիրուի մասնակցելու Մայամիի Բաց մրցաշարքին, որուն ընթացքին ան կ'արձանագրէ երկու յաղթանակներ, որոնցմէ մէկը 18-րդ լաւագոյն խաղացող Սարա Էռանի դէմ էր: Այս յաջողութեամբ, ան առաջին անգամ ըլլալով կը բարձրանայ Աղջկանց Թենիսի Կազմակերպութեան 100-րդ լաւագոյն խաղացողներու ցուցակ:
Ֆրանսական Բաց մրցաշարքերուն մասնակցելու համար, ան պէտք էր որակուէր իրաքանչիւր խաղի մասնակցելու համար: Օսաքա կ'որակուի միայն մէկ անգամ Չարլըսթըն Բաց մրցաշարքին, որուն ընթացքին ան կը պարտուի: Բայց, Օսաքա բաւական կը գնահատուի ու անմիջապէս կ'ընդունուի ֆրանսական Բաց մրցաշարքին գլխաւոր խաղերուն մասնակցելու: Մրցաշարքին սկիզբը, ան կաւէ մարզադաշտի վրայ կայացած մրցումներու երկու յաղթանակ կ'արձանագրէ: Ան նաեւ առաջին բաժինով կը յաղթէ 6-րդ խաղացող Սիմոնա Հալէփի, սակայն խաղը կը կորսնցնէ: Այդ խաղաշրջանին ան չի մասնակցիր խոտէ մարզադաշտի վրայ կայացած մրցումներուն, որովհետեւ ֆրանսական բաց մրցաշարքէն ետք ան կը վիրաւորուի:
Յուլիսի կիսուն Օսաքա կը վերադառնայ թենիսի մարզադաշտ: Օգոստոսին տեղի ունեցած ԱՄՆ-ի Բաց մրցաշարքին, ան այդ տարուան ընթացքին երրորդ անգամ ըլլալով կը հասնի «Կրանտ Սլամ»-ի երրորդ հանգրուան: Առաջին հանգրուանին ան պարտութեան կը մատնէ 30-րդ խաղացող Քոքո Վանտեուեղէն սակայն երեք բաժիններով կը պարտուի 9-րդ խաղացող Մատիսըն Քիզէն: Քիզի դէմ իր խաղին, ան երրորդ բաժինէն ետք կը պարտուի: Մրցաշարքը աւարտելէն ետք, Օսքա կ'անցնի ասիական կարծր դաշտի խաղաշրջանի՝ Թոքիոյի մէջ մասնակցելով երկու մրցաշարքերու: Ան առաջին անգամ կը պարտուի Ճափոնի Աղջկանց Բաց մրցաշարքի երկրորդ հանգրուանին: Աղջկանց Թենիսի Կազմակերպութեան երկու քառորդ-աւարտականներու հասնելէն ետք, այդ տարին ան կը մտնէ Առաջին մակարդակի Համախաղաղական Բաց մրցաշարքին: Ան պարտութեան կը մատնէ 12-րդ խաղացող Տոմինիքա Սիպուլքովան եւ 20-րդ Սվիթոլինան ու 18 տարեկանին առաջին անգամ ըլլալով կը հասնի կազմակերպութեան մրցաշարքին աւարտական հանգրուան: Այդ ժամանակ, Սիպուլքովա ամէնէն շատ վարձատրուող թենիս խաղացողն էր, զոր կրցաւ Օսաքա պարտութեան մատնել: Աւելին, ան 1995-ին Քիմիքօ Տաթէէն ետք առաջին ճափոնցի խաղացողն էր, որ կը հասնի աւարտական հանգրուան: Օսաքա պարտութիւն կրըլով Քարոլին Ուոզնիաքիէն կը հանդիսանայ երկրորդ: Այսպիսով, ան կը մտնէ 50 լաւագոյն խաղացողներու ցանկին մէջ: Խաղաշրջանի վերջաւորութեան, ան կը կոչուի Աղջկանց Թենիսի Կազմակերպութեան Տարուան Նորեկը:
2017՝ Թեթեւ նահանջ, երկու լաւագոյն 10-ի արժանացումներ
Նախորդ տարուան զգալի բարելաւումէն ետք, Օսաքա չի յաջողիր աւելի բարձր դիրք գրաւել 2017-ին: Սակայն, ան հաստատ դիրք մը կը պահէ ամբողջ խաղաշրջանին ընթացքին. ամէնէն բարձր դիրքը կ'ըլլայ 44-րդ դիրքը, իսկ ամէնէն ցածը՝ 68-րդը: Այդ տարին ան ընդամէնը միայն երկու գլխաւոր խաղի կը յաղթէ:
Այդ խաղաշրջանի իր լաւագոյն արդիւնքը կ'արձանագրէ Քանատական Բաց Մրցաշարքին, երբ կը հասնի քառորդ-աւարտական հանգրուան: Մրցումին ժամանակ ան պարտութեան կը մատնէ 16-րդ խաղացող Անասթասիա Սեւասթովան:
Պիթ Էրիքսըն
Պիթ Էրիքսըն (նորվեկերէն՝ Beate Eriksen, ծնած՝ 19 Հոկտեմբեր 1960 ), նորվեկացի դերասան եւ բեմադրիչ: Ան բազմաթիւ դերեր ստանձնած է տարբեր թատրոններու մէջ:
Ան թոռն է ողիմպիական խաղերու մասնակից մարմնամարզիկ Մարիուս Էրիքսընին եւ դուստրը՝ Երկրորդ համաշխարհային Պատերազմի օդանաւորդ Մարիուս Էրիքսընին: Ան նաեւ զարմուհին է լեռնադահուկ Սթէյն Էրիքսընին:
Ասպարէզ
Էրիքսըն 1985-ին աւարտած է Նորվեկիոյ ազգային ակադեմական թատրոնը, աւարտելէ ետք հինգ տարի աշխատած է Օսլոյի Նոր Թատրոնէն ներս (Oslo Nye Teater), եւ չորս տարի «Riksteatret»-էն ներս: Ապա, ան սկսած է անկախ աշխատիլ Ազգային Ակադեմիական Թատրոնէն (Nationaltheatret), Նորվեկիոյ Օփերայէն (The Norwegian Opera), Նորվեկիոյ Ռատիօհաղորդման ընկերութենէն եւ այլ հաստատութիւններէ ներս :
Ժապաւէններու մէջ նաեւ հանդէս եկած բազմաթիւ դերերով:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Նորվեկացի դերասանուհիներ Ստորոգութիւն:1960 ծնունդներ Ստորոգութիւն:19 Հոկտեմբերի ծնածներ
Սառնաշաքար
Սառնաշաքար, քաղցրաւենիքի տեսակ, որ յաճախ կ'ամրանայ փայտիկի մը վրայ։
Տեսակներ
Սառնաշաքարները կ'ունենան տարբեր համեր, գոյներ, ձեւեր եւ չափեր։
Իբրեւ կանոն՝ սառնաշաքարները ունին քաղցր եւ մրգային համ, սակայն գոյություն ունին նաեւ աղային համով տեսակներ։ Եւրոպայի մէջ, յատկապէս՝ Գերմանիոյ եւ Նիտըրլենտի մէջ, գոյություն ունին քաղցր ռեհանի (մատուտակ) համով տեսակներ ։
Արտադրութիւն
Ժամանակակից ընկերութիւններ, ինչպէս՝ Spangler Candy Company-ն կրնան օրական մինչեւ 3,000,000, «լոլիփոփ» արտադրել:
Գրատպութեան Թանգարան (Երեւան)
Գրատպութեան թանգարան, Հայաստանի ազգային գրադարանի շէնքին մէջ գործող թանգարան, որ կը ներկայացնէ հայ գրատպութեան անցած պատմութիւնը :
Պատմութիւն
Գրատպութեան անցած ճանապարհը ներկայացնելու համար հայերէն տպագիր ամենամեծ պահոցին՝ Հայաստանի ազգային գրադարանին մէջ, հիմնուած է նոր արուեստագիտութիւններով յագեցած թանգարան :
Յուիուար 2018-էն Հայաստանի ազգային գրադարանի Գրատպութեան թանգարանը դարձած է Եւրոպական գրատպութեան թանգարաններու դաշնութեան անդամ :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի թանգարաններ
Լուքաս Վազքուէզ
Լուքաս Վազքուէզ Իկլեսիաս, սպանացի ֆութպոլիստ, կիսապաշտպան։ Խաղցած է Ռէալ Մատրիտ ֆութպոլի ակումբէն։
Երիտասարդական Ֆութպոլի ընթացքը սկսած է Սպանական Քուրտիս ակումբին մէջ, այնուհետեւ տեղափոխուեցաւ Ուրալ։ 2007-2010 թուականներուն խաղցած է Ռիալ Մատրիտին մէջ։ ֆութպոլիստի մասնագիտական ընթացքը շարունակած է անմիջապէս Ռէալ Մատրիտին մէջ։ 2010-2011 թուականներուն խաղցած է Ռէալ Մատրիտ Գ.ին մէջ։ 2011-2014 թուականներուն խաղցած է Ռէալ Մատրիտ Գաստիլեային մէջ։ 2014-2015 մրցաշրջանը անցուցած է սպանական Էսպանիոլ ՖԱ-ին մէջ (վարձավճարով)։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1 Յուլիսի ծնածներ
Նոկալէսի Ճակատամարտ
Նոկալէսի ճակատամարտ, ռազմական հակամարտութիւն Յեղափոխական իրադրութեան մէջ գտնուող Մեքսիքայի եւ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու միջեւ։ Ճակատամարտը սկսածէ 1915-ին եւ ընթացած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Արիզոնայի շրջանի քանի քաղաքներու մէջ՝ Նոկալէս եւ Սոնորա: 26 նոյեմբեր 1915-ին Մեքսիքայի յեղափոխական ապստամբ ուժերը Ֆրանսիսկօ Վիլեայի գլխաւորութեամբ կրակ բացին ամերիկեան օդուժի եւ սահմանապահ ուժերու վրայ։
Մեքսիքայի Միացեալ Նահանգներու ուժերը դեռեւս դրացիական յարաբերութիւնները Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու հետ խզած էին դեռեւս Մեքսիքայի անկախութեան պատերազմի ժամանակ, երբ Սպանիան ստանալով ԱՄՆ-ի օգնութիւնը, կրցաւ Մեքսիքայի ապստամբութիւնը ճնշել: 20-րդ դարուն անոնց յարաբերութիւնները ծայրահեղ վատցան, քանի որ ԱՄՆ նպաստեց Մեքսիաքայի յեղափոխութեան սկսմանը:
Ֆրանսիսկո Վիլեայի ուժերու կրակոցներուն պատասխանեցին Արիզոնայի սահմանի զինուորները եւ առաջ անցան ամերիկա-մեքսիքական սահմանը հատելու համար: Պտահաբար ԱՄՆ-ի ուղղութեամբ կրակ բացած է նաեւ Ալուարօ Օբրեգոնը  : Ամերիկայի Միացեալ Նահանգի զօրքերու հրամանատար կ՛ընտրուի Վիլեամ Համպդէնը, որ իր քչաքանակ ջոկատով Արիզոնայի սահմանագլխուն կ՛ամրապնդուի՝ Նոկալէս կոչուող բնակավայրին մէջ։ Ճակատամարտի պատճառով քանի մը մեքսիքական ջոկատներ զոհուեցան, որոնք Ֆրանսիսկօ Վիլեան կը գլխաւորէր :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մեքսիքայի Ճակատամարտներ Ստորոգութիւն:1915
Ամրտոլու Վանք
Ամրդոլու վանք, վանք Մեծ Հայքի Տուրուբերան նահանգի մէջ, Բաղեշ (Բիթլիս) քաղաքի հարաւային ծայրամասում։
անունը
Ըստ աւանդութեան՝ անուանումը ստացած է վանքը նորոգած եղբայրներ Ամիրի եւ Դոլուի անուններէն։
ճարտարապետութիւն
Ունեցած է երեք եկեղեցի՝ Ս․ Աստուածածին, Ս․ Յովհաննէս, Ս․ Ստեփանոս։ Համալիրի մէջ մտած են նաեւ քանի մը օժանդակ շինութիւններ։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Վանքեր Ստորոգութիւն:Վանքեր այբենական կարգով Ստորոգութիւն:Պատմական Հայաստանի վանքեր Ստորոգութիւն:Արեւմտահայաստանի վանքեր
Պիզանիի Ճակատամարտը
Պիզանիի ճակատամարտը տեղի ունեցած է Էպիրուսի մէջ 4 Մարտ 1913-էն վերջ: Ճակատամարտը տեղի ունեցած է յոյներու եւ օսմանեան զօրքերու միջեւ Առաջին Պալքանեան պատերազմի վերջին փուլի ընթացքին,
Պատերազմի իրադարձութիւններ
Պատերազմի սկիզբը, Էպիրուսի յունական բանակը բաւարար թիւով զինուորներ չունէր, որ գերմանացիներու կողմէն նախագծուած Պիզանիի պաշտպանական դիրքերը գրոհէր: Սակայն երբ Մակեդոնիոյ արշաւանքը աւարտեցաւ, մեծ թիւով յոյն զինուորներ տեղափոխուեցան Էպիրուս, ուր կը գտնուէր զօրքերու հրամանատարը Թագաժառանգ արքայազն Կոնստանտինը: Ճակատամարտի որպէս արդիւնք, օսմանեան դիրքրեը ոչնչացուեցան եւ Յանինիան նուաճուեցաւ: Չնայած յոյները քանակով փոքր առաւելութիւն մը ունէին, սակայն այս մէկը որոշիչ դեր չունեցաւ յաղթանակին վրայ։ Յոյներու յաղթանակի գրաւականը լաւ մարտավարութիւնն էր, ըստ որուն լաւ սրընթաց գրոհները օսմանեան զօրքերուն վերադասաւորուելու եւ ճիշդ պաշտպանութիւն կազմելու ժամանակ չտուին:
Նախապատմութիւն
Յոյներու համար պատերազմական հիմնական գործողութիւնները սկզբնական շրջանին Մակեդոնիոյ մէջ ընթացան, իսկ Էպիրուսի ճակատին, յունական զօրքերը փոքրաթիւ էին եւ օսմանեան Յանիա կորպուսները անոնց կը դիմակայէին Հոկտեմբեր 1912-էն սկսեալ: Երբ յոյները օսմանեան բանակի Էսատ փաշայի գլխաւորութեամբ տեղի ունեցած գրոհին վերջ դրին, Կրիբպովոյի մէջ, անկէ ետք յաջողութեամբ ազատագրեցին Պրեւեզան (21 Հոկտեմբերին) եւ դէպի հիւսիսային ուղղութեամբ շարժեցան Յանինա` ետ մղելով օսմանեան գրոհը Պենթէ Պիգադիայէն : 5 Նոյեմբերին փոքր ստորաբաժանում մը Կորֆուէն իջեւանեց եւ նուաճեց Հիմարա ափամերձ հատուածը առանց լուրջ դիմադրութեան , իսկ 20 Դեկտեմբերին յոյները ամրապնդեցին իրենց դիրքերը Էպիրուսի մէջ եւ մտան Կորչա, որ կը գտնուէր Յանինայի հիւսիսը եւ այսպիսով փակեցին դէպի քաղաք վերջին մատակարարման ճանապարհը :
Ճակատամարտէն Առաջ
Յանինայի հարաւային մասին մէջ պաշտպանութիւն իրականացնելու հրաշալի վայր էր։ Բացի այդ, օսմանցիները իրենց պաշտպանական դիրքերը կը զօրացնէին գերմանացի մասնագէտներու նախագիծերով: Պաշտպանական դիրքերը իրենց մեջ կը ներառէին հրետանային միաւորներ, ածուխի ամբարներ, խրամատներ, հետախուզական եւ թնդանօթային դիրքեր: Յանինայի պաշտպանական դիրքը կազմուած էր երկու հիմնական ամրոցներէ` Պիզանի եւ Կաստրիցա, որոնք քաղաքը կը պաշտպանէին հարաւէն: Հինգ փոքր ամրոցներ եւս օղակի նման կը պաշտպանէին քաղաքը արեւմուտքէն եւ հիւսիսարեւմուտքէն: Ամրոցներուն մէջ անոնք զինուած էին հրետանիով, ընդհանուր 102 հրետանային միաւորով (անոնցմէ շատերը 87 մմ) : Դեկտեմբեր 1912-ի դրութեամբ երկու կողմերը վերազինուած էին. օսմանցիները ստացան Վարդարի բանակի մէկ մասը` նահանջելով Մոնաստիրի ճակատամարտէն` զօրքերու թիւը հասցնելով 35000-ի, մինչդեռ յոյները համալրուեցան 2-րդ բաժինին մէջ Մակեդոնիայէն եւ մեծ թիւով կամաւորական խումբերով` ընդհանուր 25.000 մարդ : Յոյները առաջին գրոհը պաշտպանական դիրքերու ուղղութեամբ նախաձեռնեցին 14 Դեկտեմբեր-ին: Օսմանցիները յաջողութեամբ ետ մղեցին, մինչեւ լուրջ գրոհներու սկսիլը՝ 22 Դեկտեմբեր-ին, երբ յոյները անգամ որոշ տարածքներ նուաճեցին, որուն իբրեւ արդիւնք, օսմանցիները լուրջ կորուստներ ունեցան եւ անոնց շարքերը նուազեցան եւ հասան մինչեւ 26.000-ի :
Երբ Մակեդոնիոյ գործողութիւնները աւարտեցան, Յունաստանի բարձր հրամանատարութիւնը որոշեց ուշադրութիւնը սեւեռել Էպիրուսի վրայ։ Երեք բաժին տեղափոխուեցան այս ճակատ` յոյներու զինուորներու քանակը դարձնելով 40.000, իսկ հրետանին 80 միաւոր (որոնցմէ 12 ծար 105 մմ եւ 155 մմ հրանօթներով) եւ վեց օդանաւ : Միւս կողմէն Օսմանեան զօրքերը նոյնպէս համալրուեցան մակեդոնական ճակատի հաշւոյն : Այս ընթացքին, պաշարումը աշխուժօրէն կը շարունակուէր, հրետանային փոխհրաձգութեամբ, ալպանական կամաւորներու գրոհներով յունական մատակարարման ուղիներու վրայ եւ յունական սաւառում քաղաքի կողմէն ռմբակոծմամբ : Յունական Էպիրուսի ճակատի հրամանատար Ժեներալ Կոնստանդինոս Սապուտզակիսը 20 Յունուար-ին նոր գրոհ նախաձեռնեց: Չնայած այն իրողութեան, որ ան տարածքներ նուաճեց, պաշտպաններուն ստիպելով նահանջել Պիզանի, ծանր կորուստները եւ վատ եղանակը ստիպեց դադրեցնել գրոհը քանի մը օր :
Նախապատրաստական գործողութիւններու ժամանակ, քանի մը կանանց խումբեր անցան յունական բանակի ձախ թեւին մէջ, օսմանցիներու հնարաւոր գրոհներէն պաշտպանուելու համար Պարամիթիայէն: Մեծ թիւով տեղացի կանայք ներգրաւուած էին յունական բանակի օգնական ստորաբաժանումներուն մէջ, որոնք կ՛օգնէին հրանօթներու, սննդամթերքի, հագուստի եւ այլ կարեւոր առարկաներու տեղափոխութեան հարցերուն մէջ:
Ճակատամարտ
] Սապունտզակիսի անյաջողութենէն ետք հրամանատարութիւնը Թագաժառանգ արքայազն Կոնսդանդինը ստանձնեց: Կոնսդանդին սկսաւ աւելի զգուշօրէն գործել` ուշադրութիւնը հրետանիի վրայ կեդրոնացնել: Արքայազնի նոր նախագիծով խաբուսիկ գրոհ պէտք էր իրականացուէր հարաւ-արեւեքէն, մինչդեռ հիմնական ուժերը պէտք է գրոհէին Պիզանիի ամրութիւններու ուղղութեամբ հարաւ-արեւմուտքէն :
Յունական հրետանին գնդակոծութիւնը սկսաւ 4 Մարտին եւ շարունակեց ամբողջ օրը: Յունական ամէն հրանօթէն արձակուեցաւ 150 արկ, մինչդեռ թրքական հրետանիի գործողութիւնները անհամեմատ քիչ էին : Գրոհը սկսաւ 5 Մարտ-ին, երբ յունական երեք հետեւակային բաժինները յարձակեցան պաշտպանական գիծի արեւելքէն եւ արեւմուտքէն: Նոյն ժամանակ Մետսովոնի միացեալ կիսաբաժինը անսպասելիօրէն յարձակեցաւ հիւսիսէն : Յունական առաջին խումբերը ծանր հրետակոծութեան տակ ինկան եւ ճեղքեցին Ցոուկայի պաշտպանական գիծը առաւօտեան, իսկ յառաջիկայ ժամերուն օսմանցիները 5 դիրք կորսնցուցին: Արդիւնքը այն էր, որ օսմանցիները Ցոուկայէն եւ Մանոլիասայէն նահանջեցին դէպի Յանինա : Այս դիրքերիու կորուստը կը նշանակէր պաշտպանական գիծի թուլացում, այս պատճառով Էսատ փաշան ստիպուած էր պատերազմիլ պահեստային զօրամիաւորումներուն վրայ : Ժամը 18-ի դրութեամբ, յունական զօրքերը մտան Ագիոս Յոանիս գիւղ, որ Յանինայի հարաւային դարպասն էր :
Օդային Պայքար
Յունական զինուած ուժերը ճակատամարտի ընթացքին փոքր ռազմաօդային ուժեր կիրառեցին` վեց օդանաւէ բաղկացած: Անոնք որպէս օդային միջոց օգտագործեցին Նիկոպոլիսը եւ քանի մը ռմակոծութեան թռիչքներ իրականացուցին, որոնք լաւ արդիւնք ունեցան: Օդաչուներու մաս կը կազմէին Ֆիմիտրիոս Կամպերոսը, Միքայէլ Մոտուսիսը եւ Քրիստոս Ադամիդիսը, որոնք Պիզանիի եւ Յանինայի վրայով կը թռչէին 1600-2300 մեթր բարձրութեամբ: Շատ դէպքերու ընթացքին օսմանեան զինուորները՝ օդանաւերը յայտնաբերելով, կը փորձէին զանոնք կործանել իրենց ինքնաձիգերով` փոքր յաջողութեամբ : Ռուս օդաչու Ն. տէ Սակոֆը առաջին օդաչուն դարձաւ, որուն օդանաւը վնասուեցաւ ցամաքէն: Ան վայրէջք կատարեց Պրեւեզայի մօտակայքը, վերանորոգեց իր ինքնաթիռը եւ զինուորական բանակ վերադարձաւ : Երբ Յանինան յոյներու ձեռքը մնաց, Ադամիդիդը, որ այս քաղաքէն էր, վայրէջք կատարեց իր օդանաւով քաղաքի հրապարակին մէջ :
Հետեւանքներ
Ճակատամարտի ընթացքին օսմանցիներու կորուստները 2.800 զինուոր կազմեցին, մինչդեռ յոյներու կորուստները` 284 էին: Յոյները գերի վերցուցին 8.600 օսմանցի, չնայած օսմանեան բաժինը կրնար դէպի Ալպանիա երթալ: Յոյները նաեւ 108 հրետանային միաւոր վերցուցին եւ մեծ քանակութեամբ տեղեկութիւններ 16 Մարտ-ին յոյները մտան Ջիրոկաստրա եւ Դելվինա ու միւս օրը նուաճեցին Տեպելենան : Պատերազմի վերջը, անոնք հասան Կերաունեան լեռներէն, որ Հոնիական աւազանի արեւելքը կը գտնուէր մինչեւ Պրեսպա լիճ ինկած հատուած : Էպիրուսի յաջողութիւնը թոյլ տուաւ յոյներուն, որ բանակի մէկ մասը ուղարկեն Սալոնիկ`Պուլկարիոյ դէմ պատերազմին նախապատրաստուելու համար :
Ուժեղ պաշտպանութիւնը Յունական բանակի կողմէն ճեղքելու իրողութիւնը պատմաբան Ռիչարտ Հոլը յոյներու մեծագոյն ռազմական ձեռքբերումը յայտարարեց Առաջին Պալքանեան պատերազմի ընթացքին : Մինչեւ այս ճակատամարտը, շատեր մեծ ուշադրութիւն չէին դարձներ յունական զօրքերուն:
Իսրայէլ Օրի
Իսրայէլ Օրի, հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ։ Պռոշեաններ ու իշխանական տոհմէն։ Իսրայէլ Օրիի գաղափարները մեծ ազդեցութիւն ունեցած են ժամանակի ազգային-ազատագրական պայքարի գաղափարներու ձեւաւորման հարցին մէջ։ Ան հիմնած է պայքարի ռուսական կողմնորոշումը։
Սիւնիքի եւ Արցախ ի մէջ գաղափարակիցներ ունենալով՝ ան արմատաւորած է Հայաստանի ազատագրութեան գաղափարը անոնց մէջ։ Իբրեւ արդիւնք՝ իր մահէն մէկ դար ետք, Արեւելեան Հայաստան միացած է Ռուսական կայսրութեան։ Այդ օրերուն ազատագրուած հայկական հողերուն վրայ այսօր կան հայկական երկու պետականութիւններ՝ Հայաստանի Հանրապետութիւն ն ու Արցախի Հանրապետութիւն ը։
Կենսագութիւն
Հայաստանի ազատագրութեան հարցով 1677-ին Էջմիածնի գաղտնի ժողով ին կաթողիկոս Յակոբ Ջուղայեցի ի կողմէն ընտրուած պատուիրակներու եւ հօր՝ Մելիք Իսրայէլի հետ Դեկտեմբեր 1679-ին մեկնած է Օսմանեան կայսրութեան մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլիս՝ հոնկէ Արեւմտեան Եւրոպա մեկնելու նպատակով։ Սակայն կաթողիկոսը հոն մահացած է, եւ պատուիրակութեան՝ Եւրոպա մեկնելու ձախողումէն ետք պատուիրակ արքեպիսկոպոսներէն մէկուն յանձնարարութեամբ, հայ վաճառականներուն հետ 1680-ին Օրի անցած է Վենետիկ, 1683-ին՝ Փարիզ, ուր սկիզբը զբաղած է ֆրանսա կան բանակի պարէնամատակարարմամբ, ապա՝ մտած է զինուորական ծառայութեան՝ հեծելազօրքի հարիւրապետի, յետոյ՝ հեծելազօրքի հրամանատարի աստիճանով եւ 1688-95 թուականներուն մասնակցած է անգլիա-ֆրանսական պատերազմին։ Ան իր յուշերուն մէջ այս մասին գրած է, որ Ժէ. դար ու 90-ական թուականներուն զբաղած է ֆրանսական բանակին պարէն մատակարարելով, մասնակցած ռազմական գործողութիւններուն եւ գերի ինկած անգլիացիներուն ձեռքը։ Գերութենէն ետք Ֆրանսա չէ վերադարձած, այլ գացած է Գերմանիա եւ բնակութիւն հաստատած՝ Տիւսելտորֆ (Dusseldorf) քաղաքին մէջ։ 1698-ին Կիւր ֆըրսթ Եոհան Վիլհելմ (Gur First Johan Wilhelm) քաջալերած է յղանալու` Հայաստան ը նուաճել, անոր թագաւորը դառնալ եւ Օսմանեան կայսրութեան թիկունքին անկախ Հայաստան ու Վրաստան կազմաւորել, գաղափարը։ Եոհան Վիլհելմ համաձայնած է եւ Իսրայէլ Օրիի միջոցով թուղթեր յղած է Արեւելեան Վրաստանի (Քարթլի-Կախեթի) Գէորգի ԺԲ. թագաւորին, հայ մելիքներ ուն, Ամենայն Հայոց եւ Աղուանի կաթողիկոսներ ուն եւ մանրամասն տեղեկութիւններ խնդրած Հայաստանի ու յարակից երկիրներու տնտեսական, քաղաքական ու ռազմական պայմաններուն մասին։
Օգոստոս 1698-ին Իսրայէլ Օրի ժամանած է Վիեննա՝ աւստրիական Լէոպոլտ Ա. (Leobolt) կայսրէն եւս յուսադրող գրութիւն մը ստանալու, սակայն մերժուած է Թուրքիոյ հետ սկսած խաղաղութեան բանակցութիւններուն պատճառով։ Այնուհետեւ մեկնած է Ֆլորանս (Florence), ստացած Թոսքանի (Tuscany) դուքս Գոսմաս Գ.-ի (Cosmas III) համաձայնութիւնը եւ 1699-ին ուղղուած՝ Հայաստան։
Անգեղակոթի ժողով, Ազատագրութեան ծրագիր
Հայաստանի եւ Վրաստանի մէջ իրադրութիւնը մասամբ փոխուած էր։ Հայոց կաթողիկոս Նահապետ Ա. Եդեսացի ն ու Գանձասար ի Սիմէոն կաթողիկոսը չեն արձագանգած Իսրայէլ Օրիի նախաձեռնութեան։ Միայն Մելիք Սաֆրազի օժանդակութեամբ Իսրայէլ Օրի յաջողած է Անգեղակոթ աւանին մէջ Ապրիլին գումարել Սիւնիքի 11 մելիքներու խորհրդաժողով մը, ուր կազմուած են գրութիւններ՝ ուղղուած Յովհան Վիլհելմին, Հռոմի պապ ին, աւստրիական կայսրին, Թոսքանի դուքսին եւ ռուսերու ցար Պետրոս Մեծին՝ Հայաստանի ազատագրութեան գործին սատարելու խնդրանքով։ Անգեղակոթի ժողովը Իսրայէլ Օրիին տրամադրած է նաեւ մաքուր, կնքուած թուղթեր՝ ըստ անհրաժեշտութեան դիմումներ կատարելու։ Իսրայէլ Օրիի հետ Եւրոպա ուղարկուած է Մինաս վարդապետ Տիգրանեանցը՝ իբրեւ մելիքներու ներկայացուցիչ եւ Օրիին օգնական։
Սեպտեմբեր 1699- ին մեկնելով Տիւսելտորֆ՝ Իսրայէլ Օրի եւ Միսաք վարդապետ մշակած ու 1700-ի սկիզբը Յովհան Վիլհելմին ներկայացուցած են Հայաստան ի ազատագրութեան ծրագիր մը, ըստ որուն, պիտի կազմուէր եռեակ դաշինք մը։ Դաշնակիցներուն բանակը պիտի անցնէր Ռուսաստան էն՝ վերջինիս համաձայնութեամբ, հետեւաբար, ծրագիրին իրագործման պէտք է մասնակցէր նաեւ Ռուսաստան ը։ Արտաքին օգնութիւնը դիտուած է իբրեւ ազդակ՝ երկրին մէջ ապստամբական շարժում մը հրահրելու. Հայաստանի ազատագրութիւնը պէտք էր իրագործուէր հիմնականին մէջ սեփական ուժերով։ Ծրագիրին մէջ առաջնահերթ տեղը տրուած էր պարսկական լուծին տակ գտնուող Արեւելեան Հայաստան ի ազատագրութեան՝ յատուկ ընդգծելով հայ ու վրաց ժողովուրդներու համատեղ պայքարի անհրաժեշտութեան գաղափարը։ Ծրագիրը իրականացնելու համար Յովհան Վիլհելմ՝ Իսրայէլ Օրիին յանձնարարականներով ուղարկած է Թոսքանի (Ֆլօրանս) դուքսին եւ աւստրիական կայսեր Լէոպոլտին քով, սակայն վերջինս հրաժարած է Հայաստանի ազատագրման գործին մասնակցելէ՝ Սպանական ժառանգութեան համար սկսած պատերազմին պատճառով։
Աւստրիոյ հրաժարումը կը խափանէ եռեակ դաշինքի մը ստեղծումը եւ արեւմուտք էն յոյսը կտրած, Իսրայէլ Օրի վերջնականապէս հայեացքը ուղղած է դէպի հզօրացող Ռուսական կայսրութիւն եւ 1701-ին մեկնած է Մոսկուա։
Ռուսական կողմնորոշում
Ռուսական պետական գործիչներու հետ վարած բանակցութիւնները Իսրայէլ Օրիին յանգեցուցած են այն միտքին, որ Ռուսաստան, իբրեւ մերձաւոր Արեւելքի մէջ լուրջ քաղաքական ու տնտեսական շահագրգռութիւններ ունեցող երկիր մը, ի վիճակի եւ տրամադիր է սատարելու Հայաստան ի ազատագրութեան գործին։ Ուստի, Իսրայէլ Օրի մշակած է նոր ծրագիր մը, որուն մէջ Հայաստանի ազատագրական գործին մէջ գլխաւոր դերը յատկացուէր Ռուսաստան ին։ Ան պէտք էր տրամադրէր 25 հազարնոց բանակ մը, որ Տարիալի (Darial) կիրճով ու Կասպից ծով ով պիտի մտնէր Հայաստան։ Հոս անոր պիտի միանային հայ ու վրաց ապստամբները եւ համատեղ ուժերով, օգտուելով Պարսկաստանի ընդհանուր թուլութենէն, կարճ ժամանակի մը մէջ պիտի ազատագրէին Արեւելեան Հայաստանը։ Ըստ Իսրայէլ Օրիի, ռուսական օգնութիւնը պէտք է զուգակցուէր հայերու ապստամբական լայն շարժման հետ, իբրեւ ազատագրութեան եւ հայրենի պետականութեան վերականգնման կայուն երաշխիք։
Գիտակցելով, որ Արեւելեան Հայաստանը ազատագրելու անյաջող փորձը կրնայ վտանգաւոր կացութիւն ստեղծել հայ ժողովուրդին համար՝ Իսրայէլ Օրի ձգտած է ապահովել Ռուսաստանի եւ Հռոմէական սրբազան կայսրութեան հակաթրքական դաշնակցութիւնը եւ փորձել հայ ժողովուրդի ազատագրական պայքարը դուրս բերել ազգային շրջանակէն։ Այդ նպատակով ալ սերտ յարաբերութիւններ հաստատած է Մոսկուա ապաստանած Իմերեթի թագաւոր Արչիլ Բ.-ի, իսկ հետագային՝ նաեւ անդրկովկասեան այլ գործիչներուն հետ։ Ծրագիրը ռուսական կառավարութեան ներկայացուած է 25 Յուլիս 1701-ին։ Հոկտեմբերին Պետրոս Մեծ ընդունած եւ զրուցած է Իսրայէլ Օրիին եւ Մինաս վարդապետին հետ, իսկ Մարտ 1702- ին հայ պատուիրակներուն պաշտօնապէս յայտնուած է, որ ռուսական արքունիքը Հայաստանի ազատագրութեան հարցով կը զբաղի միայն Հիւսիսային պատերազմ էն ետք։ 1703-ին Իսրայէլ Օրիի նախաձեռնութեամբ կազմուած եւ ռուսական կառավարութեան ներկայացուած է նաեւ Հայաստանի քարտէսը ։
=Իսրայէլ Օրի Պարսկաստանի եւ Կովկասի Մէջ = Դէպի Անդրկովկաս նախատեսուող արշաւանքին յաջողութեան համար Իրանի ներքին կացութեան վերաբերեալ առաւել ճշգրիտ տեղեկութիւններ հաւաքելու եւ հայ ու վրաց ապստամբական ուժերը համախմբելու նպատակով ռուսական արքունիքը հաւանութիւն տուած է նաեւ Իսրայէլ Օրիի նախաձեռնած պարսկական դեսպանութեան գաղափարին։ Դեսպանութեան նկատմամբ կասկած չյառաջացնելու նպատակով 1704-ին Իսրայէլ Օրի մեկնած է Եւրոպա: Հռոմի պապէն ձեռք բերած է պարսկական տիրապետութեան մէջ քրիստոնեաներու հալածանքը դադրեցնելու մասին պարսից շահին ուղղուած դիմում մը, զէնք գնած է եւ 1706-ին վերադարձած՝ Ռուսաստան։ Պետրոս Մեծ նոյնպէս գրած է համանման դիմում մը, Իսրայէլ Օրիին շնորհած ռուսական բանակին գնդապետի աստիճան, նշանակած դեսպանութեան ղեկավար եւ 1707-ին ուղարկած Պարսկաստան։
Շքախումբով եւ ռազմական ջոկատի ուղեկցութեամբ Իսրայէլ Օրի 1708-ի սկիզբը մուտք գործած է պարսկական պետութեան սահմանները։ Առաջինը ինք եղած է Շամախ քաղաքին մէջ։ Հակառակ անոր,որ Իսրայէլ Օրի պաշտօնապէս Հռոմի պապին դեսպանն էր, սակայն հանդիպած է մեծ արգելքներու։ Իրանի մէջ գործող արեւմտաեւրոպական, յատկապէս ֆրանսական միսիոնարները Հիւսէին շահը կը դրդէին, թէ Իսրայէլ Օրիի նպատակը հայկական պետութեան վերականգնումն է։ Այնուամենայնիւ 1709-ին Իսրայէլ Օրի յաջողած է հասնիլ Իրանի մայրաքաղաք Սպահան եւ տեսակցած՝ շահին հետ, որմէ ետք վերադարձած է Անդրկովկաս եւ այնտեղ մնացած՝ մինչեւ 1711։ Այդ ընթացքին հանդիպումներ ունեցած է Հայոց կաթողիկոս Աղեքսանդր Ջուղայեցի ի, Աղուանից կաթողիկոս Եսայի Հասան-Ջալալեան ի, հայ մելիքներու եւ անդրկովկասեան այլ գործիչներու հետ, որոնց նպատակն էր ազատագրական շարժման հրահրումը, ընդհանուր ճակատի եւ հայկական միացեալ զօրական ուժերու ստեղծումը։
Եսայի Հասան-Ճալալեան եւ Իսրայէլ Օրի 1711-ին վերադարձած են Աստրախան, ուր Օգոստոսին, մութ հանգամանքներու մէջ ան յանկարծամահ եղած է։ Գանձասարի կաթողիկոսը վերադարձած է Արցախ։
Տե՛ս նաեւ
Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ Ստորոգութիւն:Աստրախան մահացածներ
Սարգիս Ալթունեան
Սարգիս Ալթունեան, ուսուցիչ եւ խմբագիր։
Ուսում
Նախնական ուսումը ստացած է Հաճնոյ Միացեալ ընկերութեան վարժարան մէջ, հազիւ շրջանաւարտ տարագրուած 1915-ին. յետոյ 1918-ին ֆրանսական բանակին մէջ կամաւոր արձանագրուած ի երկուք ու կէս տարի ետք Կիպրոս անցած, ուր անգլիական հայ որբանոցին (լորտ Մէյրի) մէջ տարի մը ուսուցչութիւն կ'ընէ, ապա կ'անցնի Ֆրանսա ու կը հաստատուի Մարսէյլ (1924), ինքն է որ Հաճընի հայրենացկցական Միութեան կազմութեան նախաձեռնարկը կ'ըլլայ։
Գործեր
1928-ին Մայր Մուրատ Պօյաճեանի հետ կը հիմնէ «Հաճըն» ամսագիրը, կէտ նպատակ ունենալով նոր Հաճինի կառուցումը Խ. Հայաստանի մէջ, զոր ի Ալթունեան Սարգիս գին աներեւակայելի զոհողութեանց, ճիգին եւ աշխատանքին 9 տարի կը շարունակէ լոյս ընծայել։. Ալթունեան աշխատակցած է ծածկանուններով Պոլսոյ «Արեւելք»ին, Նիւ Եորք «Բանուոր»ին, Պէյրութի «Լիբանան»ին, Հար. ամերիկային «Շիրակ»ին. Գալիֆորնիոյ «Նոր Ուղի»ին։ Մարսէյլի մէջ խմբագրած է «Շեփոր» պարբերաթերթը։ Իր լաւագոյն գործն է «Հաճին»ի բացառիկը։
Ճօճանակ (ճօճուելու յարմարանք)
Ճօճանակ, հաճոյքի կամ զուարճանքի համար ճօճուելու կառոյց։ Դասակարգման մեջ կան 4 տիպի ճօճանակներ (տիպ № 1՝ մէկ պտոյտի առանցքով նստարանի տեսքով՝ սիւներէն կամ գերանէն կախուած, տիպ № 2՝ քանի մը պտոյտի առանցքներով, տիպ № 3՝ ճօճանակ մէկ կախիչի կէտով, տիպ № 4՝ հաւաքական ճօճանակ) ։ Կը տեղադրուին մանկական խաղի հրապարակներուն մէջ, հանգստեան գօտիներուն եւ այլուր։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Մարզանքի կառոյցներ Ստորոգութիւն:Ժամանց
Կեդրոնասիական Արաբերէն
Կեդրոնասիական արաբերէն, Արաբերէնի կեդրոնասիական բարբառներ (արաբ․՝ العربية الآسيوية الوسطى‎‎), անյետացման եզրին գտնուող արաբերէն լեզուի տարատեսակութիւն ՝ տարածուած Աֆղանիստանի, Տաճիկիստանի եւ Ուզպեքիստանի արաբներու շրջանը: Կեդրոնական Ասիոյ արաբական բարբառները խիստ տարբեր են արաբական այլ յայտնի տարատեսակներէն եւ կը ձեւաւորին բարբառներու անկախ խումբ:
Կեդրոնասիական բարբառները եղած են նստակեաց եւ քոչուոր կեդրոնասիական արաբներու լեզուն, որոնք բնակած են Սամարղանդի, Պուխարայի, Կաշկատարիոյ, Սուրխանտարիոյ (ներկայիս Ուզպեքիստան), Խաթլոն շրջանին (ներկայիս Տաճիկիստան) եւ ժամանակակից Աֆղանիստանի քանի մը շրջաններու մէջ: Կեդրոնասիական բարբառը շատ ընդհանրութիւններ ունի Արաբական թերակղզիի եւ Իրաքի բեդուինների բարբառների հետ :
Առաջին արաբները Կեդրոնական Ասիա եկած են 8-րդ դարուն, Արաբական արշաւանքներու ժամանակ: Այս տարածքին մէջ խալիֆի իշխանութեան հաստատումէն եւ հողերու բնակիչներու կողմէ իսլամութիւնը ընդունումէն ետք արաբերէնը դարձաւ գրականութեան եւ գիտութեան լեզու: Կեդրոնասիական արաբներու մեծ մասը ապրած է մէկուսացուած համայնքներու մէջ եւ չեն խառնուած տեղի բնակչութեան հետ մինչեւ 20-րդ դարու 60-ականներու վերջը: Այս հանգամանքը թոյլ տուաւ, որ արաբերէնը շարունակէ պահպանուիլ մինչեւ 20-րդ դար:
19-րդ դարու վերջը շատ արաբ հովիւները լքեցին ժամանակակից Ուզպքիստանի եւ Տաճիկիստանի տարածքն այն պատճառով, որ այդ հողերը անցած էին Ռուսական կայսրութեան տիրապետութեան տակ եւ գաղթեցին Աֆղանիստանի հիւսիս: Ներկայիս այդ արաբները արաբերէնի չեն տիրապետեր եւ կը խօսին ուզպեքերէն : ԽՍՀՄ-ի կազմաւորումէն ետք Ուզպեքիստանի եւ Տաճիկիստանի կեդրոնասիական արաբները ստիպուած էին հրաժարուիլ քոչուորական կեանքէն եւ սկսան խառնուիլ ուզպեքներու, տաճիկներու եւ թուրքմէններու հետ: 1959-ի Մարդահամարի տուեալներով արաբերէն խօսած է կեդրոնասիական արաբներու միայն 34%-ը, միւսները իրենց մայրենի լեզու համարած են ուզպեքերէնը կամ տաճիկերէնը: Ներկայիս Կեդրոնասիական արաբերէն կը խօսին Սուրխանդարի, Կաշքատարի եւ Պուխարայի հինգ գիւղերու մէջ։ 1980-ականներու սկիզբին հաղորդուած էր, որ այդ լեզուի կրողները հիմնականին տարեցներն են: Ուզպեքիստանի մէջ կայ կեդրոնասիական արաբերէնի երկու ոչ-փոխըմբռնելի բարբառներ` կաշկատարիական եւ պուխարական:
Տարիներ շարունակ Իսահակ Վիննիքովը ուսումնասիրած է ԽՍՀՄ կեդրոնասիական արաբներու մշակոյթը, լեզուն եւ բանահիւսութիւնը: «Պուխարայի արաբներու լեզուն եւ բանահիւսութիւն» աշխատութեան մէջ հաւաքագրուած է 67 բնագիր, Ջոգարի եւ Արաբխանայի մէջ բնակուող 25-64 տարեկան արաբներու խօսքերէն:
Վերջերս ուսումնասիրութիւնները Խորասանի արաբերան բարբառը (կը խօսին Իրանի Խորասանի շրջանին մէջ) կը համարեն Կեդրոնական Ասիոյ արաբական ընտանիք եւ կը գտնեն, որ այն սերտօրէն կապուած էր կաշկատարիական բարբառի հետ :
Ճորճ Օրուէլ
Էրիք Արթուր Պլեյր, : Ճանչցուած է Ճորճ Օրուէլ (George Orwell) գրական կեղծանունով: Ան անգլիացի գրող, լրագրող եւ բանաստեղծ մըն է։
Կենսագրութիւն
Ճորճ Օրուէլ ծնած է Անգլիացի առեւտուրի գործակալի ընտանիքի մը մէջ, 25 Յունիս 1903 թուականին, Մոթիհարի, Հնդկաստան։
1922-1927 թուականներուն ընթացքին ծառայած է գաղութային ոստիկանութեան մէջ, իսկ երկար տարիներ բնակած է Մեծ Պրիթանիոյ եւ Եւրոպա յի մէջ։ Այդ ժամանակ ան սկսաւ յօրինել իր գեղարուեստական ստեղծագործութիւնները եւ «Ճորճ Օրուէլ» գրական կեղծանունով սկսած է իր գրական կեանքը 1933 թուականին։
1936-1939 թուականներուն ընթացքին մասնակցած է Սպանիոյ քաղաքացիական պատերազմին։
Ճորճ Օրուէլ մահացած է թոքախտ է, 21 Յունուար 1950 թուականին՝ Լոնտոն, Անգլիոյ մէջ:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:25 Յունիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:21 Յունուարի մահացածներ Ստորոգութիւն:Անգլիացի արձակագիրներ‎ Ստորոգութիւն:Անգլիացի բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Գրական կեղծանուններ Ստորոգութիւն:Թոքախտէ մահացածներ
Անժելա Սարաֆեան
Անկելա Սաֆարեան (Angela Sarafyan, 30 Յունիս 1983), ամերիկահայ դերասանուհի։ Ծագում ունեցած է շարք մը Ամերիկեան հեռուստատեսային եւ գեղարուեստական ֆիլմերու միջոցով։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1983 ծնունդներ Ստորոգութիւն:30 Յունիսի ծնածներ
22 Նոյեմբեր
22 Նոյեմբեր, տարուան 326-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 327-րդ) օրն է
Թադէոս Զաքարեան
Թադէոս Զաքարեան (1862, Շամախի - 1918, Պաքու), հայ բժիշկ, գրող, հասարակական, ազգային գործիչ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1862 թուականին Շամախիի մէջ։ Միջնակարգ կրթութեան ընթացքին կատարեալ ուսումնասիրած է հայոց լեզու եւ հայ ժողովուրդի պատմութիւն։ Աւարտած է Ռազմաբժշկական ակադեմիան եւ ստացած է բժշկական մասնագիտութիւն։
Ուսանողական տարիներուն ընկերակցած է Յովհաննէս Յովհաննիսեանի եւ Գարեգին Ենգիբարեանի հետ, որոնց հետ ամառները շրջած է Հայաստանի գաւառներու մէջ՝ հայ գիւղացիին անմիջականօրէն ծանօթանալու եւ ուսումնասիրութիւններ կատարելու նպատակով։ 1880-ական թուականներուն այդ թեմաներով շարք մը յօդուածներ տպագրած է «Աղբիւր» հանդէսին մէջ։ Դեռեւս ուսանողական տարիներեն զբաղուած է գրական ու հասարակական աշխոյժ գործունեութեամբ։ Երկար տարիներ բժշկական, ազգագրական, բանասիրական, հրապարակախօսական արժէքաւոր յօդուածներով աշխատակցած է Թիֆլիսի «Տարազ», «Մուրճ», «Մշակ», ինչպէս նաեւ Երեւանի «Պսակ», Էջմիածնի «Արարատ» եւ այլ պարբերականներու՝ ստորագրելով «Զ.» կամ «Թ. Զ.» ծածկանուններով։
1917-ին եղած է Պաքուի «Հայկական Կուլտուրական Միութեան» բժշկական բաժանմունքի՝ ընդամէնը 9 թիւ հրատարակած « Առողջ Կեանք », ժողովրդական առողջապահիկ ամսագիրի խմբագիր-հրատարակիչը։ Ամսագիրի տպագրութիւնն իրականացուած է Պաքուի Երեւանցեանի տպարանին մէջ։
Թադէոս Զաքարեանը մի քանի գիրքերու ու թարգմանութիւններու հեղինակ է։ Որպէս զինուրական բժիշկ ծառայած է Արտահանի մէջ, Ախալքալաքի, Պաթումի, Կորիի մէջ եւ ամէն տեղ բարի հիշատակ թողեած է։ Պետական բժշկական ծառայութիւնը թողնելէ յետոյ հաստատուած է Պաքուի մէջ, որտեղ եռանդուն մասնակցութիւն ունեցած է քաղաքի հասարակական կեանքէն ներս։ Եղած է Պաքուի հայոց միջնակարգ դպրոցներու հոգաբարձութեան անդամ։ Ունեցած է բժշկապետի կոչում։
1918-ին սեպտեմբերեան կոտորածէն ետք Ազրպէյճանի թուրքա-թաթարական բռնակալ կառավարութեան հրամանով ձերբակալուած ու նետուած է Պաքուի բանտը, ուր եւ բարբարոսական տանջանքներէն նահատակուած է 56 տարեկանին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ Ստորոգութիւն:1862 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Շամախի ծնածներ Ստորոգութիւն:1918 մահեր Ստորոգութիւն:Պաքու մահացածներ
Մկրտիչ Ներսիսեան
Մկրտիչ Գեղամի Ներսիսեան (25 Նոյեմբեր 1910 (Աշտարակի շրջանի Փարպի Գիւղ) - 29 Յունուար 1999), ակադեմիկոս:
Կենսագրութիւն
Միջնակարգ կրթութիւնն ստացած է Երեւանի Խաչատուր Աբովեանի անուան դպրոցին մէջ, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1927-ին: 1913-ին աւարտած է Երեւանի Պետական Համալսարանի Պատմագրական Ֆակուլտէտի պատմութեան բաժինը, իսկ 1933-ին՝ նոյն համալսարանի ասպիրանտուրան:
1939-ին պաշտպանած է թեկնածուական ատենախօսութիւն՝ «Նարոդնիկական Խմբակները Անդրկովկասի մէջ 1870-1880 թուականներուն»: Սա Անդրկովկասի Նարոդնիկական խմբակներու գործունէութեան անդրադառնալու առաջին փորձն էր խորհրդահայ պատմագրութեան մէջ եւ առանձին հատորով լոյս տեսաւ 1940-ին: Մինչ այդ ՝ 1930-1937-ին Ներսիսեան աշխատած է Հայաստանի Կոմունիստական Կուսակցութեան (ՀԿԿ) Կեդրոնական Կոմիտէին (կենտկոմ) կից կուսակցութեան պատմութեան ինստիտուտի, ապա՝ Խորհրդային Միութեան Գիտութիւններու Ակադեմիայի հայկական մասնաճիւղի պատմութեան եւ նիւթական կուլտուրայի Ինստիտուտին մէջ, 1940-ին դարձած վերջինիս տնօրէնը: 1941-1943-ին, իբրեւ կամաւոր, մասնակցած է Խորհրդային Միութեան Հայրենական Մեծ պատերազմին: Երեւանի վերադառնալով՝ 1943-1944-ին եղած է Երեւանի Պետական Համալսարանի Պատմութեան Ֆակուլտէտի դեկանը, 1944-1946-ին՝ Խորհրդային Հայաստանի նորաստեղծ Գիտութիւններու Ակադեմիայի Պատմութեան Ինստիտուտի տնօրէնի պաշտօնակատարը, 1946-1950-ին՝ ՀԿԿ Կենտկոմին առընթեր Մարքսիզմ-Լենինիզմի Ինստիտուտի հայկական մասնաճիւղի փոխ-տնօրէնը: Այդ ընթացքին՝ 1946-ին, պաշտպանած է դոկտորական ատենախօսութիւն, յաջորդ տարի՝ ստացած պրոֆեսորի կոչում: Ներսիսեանի դոկտորական ատենախօսութիւնը՝ «Հայ ժողովուրդի ազատագրական պայքարը թրքական բռնապետութեան դէմ, 1850-1877 թուականներուն», առաջինն էր խորհրդահայ պատմագրութեան մէջ, որ կ'անդրադառնար արեւմտահայութեան ազատագրական շարժման: Այս ատենախօսութիւնը առանձին գիրքով լոյս տեսաւ, սակայն, միայն՝ 1955-ին՝ այն ալ՝ որոշ կրճատումներով՝ 1940ականներու վերջին սկիզբ առած եւ մինչեւ Ստալինի մահը (1953) շարունակուած գաղափարախօսական սեղմումներու հետեւանքով յառաջացած լուրջ դժուարութիւններ յաղթահարելէ ետք: Ներսիսեան 1944-1946-ին միաժամանակ խմբագրած է գիտութիւններու Ակադեմիայի հասարակական գիտութիւններու Տեղեկագիրը: 1950-ին ընտրուած է խորհրդային Հայաստանի Գիտութիւններու Ակադեմիայի ակադեմիկոս եւ մինչեւ 1962 վարած է սոյն կաճառի փոխ-նախագահի, իսկ 1962-1966-ին՝ հասարակական գիտութիւններու բաժանմունքի ակադեմիկոս-քարտուղարի եւ խմբագրական հրատարակչական խորհուրդի նախագահի պաշտօնները: Իր նախաձեռնութեամբ, 1958-ին, հիմնադրուեցաւ Ակադեմիայի Պատմա-բանասիրական Հանդէս եռամսեան, որուն անփոփոխ խմբագիրը մնաց մինչեւ իր մահը: 1966-1977-ին Ներսիսեան ստանձնած է Երեւանի Համալսարանի ռեկտորի պաշտօնը: Այդ շրջանին է որ հիմնուած են Համալսարանի քառամսեան: 1977-ին Ներսիսեան աշխատանքի վերադարձած է գիտութիւններու Ակադեմիա եւ մինչեւ իր կեանքի վերջը մնացած պատմութեան Ինստիտուտի Հայ-Ռուսական Յարաբերութիւններու բաժնի վարիչը:
Ներսիսեան աւելի ուշ շրջանի հիմնարար աշխատութիւնները կ'առընչուին հայ-ռուսական ռազմաքաղաքական ու մշակութային յարաբերութիւններուն, հայ ազատագրական շարժումներու պատմութեան: Բացի կենսագրական բաժնին մէջ յիշատակուած գործերէն, առանձին հատորներով լոյս տեսած են նաեւ Ներսիսեան Ա.Վ. Սուվորովը եւ ռուս-հայկական յարաբերութիւնները, 1770-1790ական թուականներուն (1944, ռուսերէն ընդարձակ տարբերակը՝ 1981-ին) Դեկաբրիստները Հայաստանի մէջ (1958, ռուսերէն թարգմանութիւնը՝ 1975-ին), 1812 թուականի Հայրենական Պատերազմի եւ կովկասի ժողովուրդները (ռուսերէն, 1965), մենագրութիւնները, Ռուս-Հայկական յարաբերութիւններու պատմութենէ (երկու հատորով, ռուսերէն, 1956-1961), հայ ժողովուրդի նոր պատմութեան էջերէն (1982) եւ պատմութեան կեղծարաները (1998) յօդուածներու ժողովածուները: 1966-ին Ռուբէն Սահակեանի հատ կազմած է եւ անձամբ խմբագրած հայերի ցեղասպանութիւնը օսմանեան կայսրութեան մէջ փաստաթուղթերու եւ նիւթերու ռուսերէն ժողովածուն, լրացուած հրատարակութիւնը լոյս տեսաւ 1982-ին, իսկ հայերէն թարգմանութիւնը (ուր նոյնպէս աւելցուած են շարք մը նիւթեր)՝ 1991-ին: Կարեւոր է նաեւ Ներսիսեանի կազմած Հայ-Ռուսական յարաբերութիւնները, 1760-1800 թուականներուն, փաստաթուղթերու ժողովածուն (1990): Ներսիսեան մասնակցած է շարք մը ընդհանրացնող խմբային աշխատութիւններու պատրաստման, խմբագրած Հայ ժողովուրդի պատմութիւնը հնագոյն ժամանակներից մինչեւ մեր օրերը (1972) մէկհատորեակը, որ յետագային լոյս տեսաւ նաեւ ռուսերէն: Եղած է Հայկական Սովետական Հանրագիտարանի խմբագրական խորհուրդի անդամ:
1938-ին Ներսիսեան անդամակցած է Խորհրդային Միութեան կոմունիստական կուսակցութեան, քանիցս ընտրուած ՀԿԿ համագումարներու պատգամաւոր, կենտկոմի եւ Երեւանի քաղաքային կուսակցական կոմիտէի անդամ: Միաժամանակ, ան ընտրուած է խորհրդային Հայաստանի (1951-1955) եւ խորհրդային Միութեան (1966-1979) Գերագոյն խորհուրդի պատգամաւոր: Խորհրդային կառավարութիւնը զինք պարգեւատրած է Լենինի, Աշխատանքային Կարմիր Դրօշի եւ ժողովուրդներու բարեկամութեան, իսկ անկախ Հայաստանի կառավարութիւնը՝ Մովսէս Խորենացիի, մինչ Պուլկարիան՝ Կէորկի Տիմիթրովի շքանշաններով: 1961-ին Ներսիսեան շնորհուած է նաեւ խորհրդային Հայաստանի Գիտութեան վաստակաւոր գործիչի կոչում:
Հայկակն համացանցային համալսարան
= Հայկական Համացանցային Համալսարան (ՀՀՀ) =
Պատմութիւն
Հայկական Համացանցային Համալսարանը հիմնուած է 2004 -ին, ՀԲԸՄ–ի Սիլիքոն Վելիի մասնաճիւղի ատենապետ՝ Երուանդ Զօրեանի նախագահութեամբ։ Ան միշտ եղած է հետամուտ գտնելու կրթական ծրագիր մը, որ կրնայ բաւարարել սփիւռքի եւ հայրենիքի հայ ժողովուրդի ներկայ պահանջքները։ Ծրագիրը կ՚իրականացուի Հայաստանի մէջ։ Ծրագիրի ճարտարագիտական մշակումը կը կատարուի ԵՊՀ-ի կրթութեան եւ հետազօտութեան տեղեկատուական ճարտարագիտութեան կեդրոնի գիտնականներուն ու ծրագրաւորողներուն համագործակցութեամբ:
Երկու դասընթացքով (Հայոց Լեզու եւ Հայոց Պատմութիւն) սկիզբ առած ՀՀՀ-ը, արդէն իր ուսանողներուն կ՚առաջարկէ ուսումնական նոր առարկաներ։ Համալրուած ծրագիրի շնորհիւ ՀՀՀ-ը կ՚ընդարձակուի եւ անոր գործունէութեան կարեւորութիւնը աւելի կը շեշտուի։
Ինչպէս նաեւ Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութիւնը (Հ.Բ.Ը.Մ.) Հայկական Համացանցային Համալսարանի (ՀՀՀ) հիմնադիրն է ու հովանաւորը:
Հ.Բ.Ը.Միութիւնը  աշխարհի մեծագոյն ոչ-շահամէտ հայկական կազմակերպութիւնն է, որ հիմնուած է 1906-ին: Կեդրոնական գրասենեակը Նիւ Եորք կը գտնուի։ Հ.Բ.Ը.Միութիւնը կը սատարէ հայեցի ինքնութեան եւ ժառանգութեան պահպանումին ու մշակումին՝ կրթական, մշակութային եւ մարդասիրական ծրագիրներով: Միութեան գործունէութիւնները կ'ընդգրկեն տարեկան աւելի քան 500,000 հայեր, աշխարհի տարածքին։