cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Եոկա
Եոկան (Սանսքրիթ՝ योग yóga, կապ) ֆիզիքական, մտաւոր, հոգեւոր աւանդական կանոններու միասնութիւն, կազմաւորուած է հին արիական քաղաքակրթութիւն կոչուող հնդեւրոպական նախահայրենիքի ծաղկման շրջանին մէջ, մեր մոլորակի տարբեր հատուածներուն մէջ՝ զուգահեռաբար, ապա, վերոնշեալ քաղաքակրթութեան անկումէն ետք, պահպանուած է գերազանցապէս Հնդկաստանի մէջ եւ արեւելքի քանի մը այլ երկիրներու մէջ։ Աշխարհի մէջ աւելի լայն ճանաչում ունի Հաթհա Եոկան եւ Ռաջա Եոկան : Եոկա բառը յաճախ կը կպչի հինտուիզմի, պուտտիզմի եւ չայնիզմի մէջ հանդիպող ֆիզիքական եւ մտախոհական վարժանքներու հետ :
Ստուգաբանութիւն
Եոկան (योग) սանսքրիթերէնէն թարգմանաբար ունի բազմաթիւ նշանակութիւններ։ Կազմուած ըլլալով սանսքրիթ յուճ արմատէն, որ կը նշանակէ կառավարել, լծել կամ միաւորել, Եոկան նաեւ կը թարգմանուի որպէս միութիւն, միաւորում, կապ, իմաստ եւ ներլուծում։ Սակայն հիմնական իմաստներէն մէկը՝ կապ, կապ քու ներաշխարհիդ հետ, շուրջդ գտնուող մարդոց, այլ կենդանի էակներու ու բնութեան հետ։
Եոկա կիրարկողները, Եոկայի փիլիսոփայութեան հետեւորդները, որոնք ձեռք կը բերեն բարձր կարգի կարողութիւններ՝ կ'անուանուին եոկինի (կանանց դէպք) եւ եոկի (նաեւ եոկին) (տղամարդկանց դէպք)։
Էլտա Էմմա էնտերսըն
Էլտա Էմմա էնտերսըն ամերիկացի ֆիզիկոս եւ առողջութեան գիտաշխատող էր։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներուն ան աշխատեր է Մանհեթենի ծրագիրի վրայ Փրինսթոնի համալսարանը եւ «Լոս Ալամոս» ազգային տարրալուածարաններուն մէջ, ուր տարրալուծարանին մէջ  պատրաստեր է մաքուր ուրանի-235-ի առաջին նմոյշը: Վիսքոնսինի համալսարանի շրջանաւարտ, 1929 թուականին դարձաւ ֆիզիքայի փրոֆեսոր Միլվուքի-Տաուներ քոլէճին մէջ։ Պատերազմէն յետոյ ան հետաքրքրուեցաւ առողջութեան ֆիզիքայով: Ան աշխատած է Oak Ridge ազգային տարրալուծարանի առողջութեան ֆիզիքայի բաժինը եւ հիմնած մասնագիտական վկայագրման եւ վաւերացման գործակալութիւնը, որ յայտնի է որպէս Առողջութեան ֆիզիքայի ամերիկեան խորհուրդ:
Կենսագրութիւն եւ կրթութիւն
էնտերսընը 1922-ին Ռիփոնի քոլէճէն ստացաւ Պսակաւոր Արուեստի աստիճան (AB), այնուհետեւ ֆիզիքայի մագիստրոսի կոչում (AM) 1924-ին Վիսքոնսինի համալսարանէն ֆիզիքայի մէջ։ 1924-1927 թուականներուն դասաւանդեր է Այովայի Էսթերվիլ կրտսեր քոլէճին մէջ, ուր ֆիզիքա կաճառի ատենապետն էր:
Ասպարէզ եւ հետազօտութիւններ
1941 թուականին Էլտա Էմմա էնտերսընը աւարտեց իր դոկտորի աստիճանը Վիսքոնսինի համալսարանին մէջ ՝ գրելով իր «Աթոմային լուսապատկերներ ցածր ուժի մակարդակները Co VII և Ni VIII» թեմայով թեզը: Դոկտորականը աւարտելէն անմիջապէս յետոյ էնտերսընը դիմեց Միլվուքի-Տաուներ քոլէճի մէջ իր պաշտօնը դադրեցնելու համար, որպէսզի Մանհեթընի նախագիծին վերաբերող պատերազմական հետազօտութիւններ կատարէ Փրինսթոնի համալսարանի գիտական հետազօտութիւններու եւ զարգացման գրասենեակին մէջ։ Շատ ժամանակ անց էնտերսընը զօրակոչուեցաւ աշխատանքի շարունակելու յատուկ «Լոս Ալամոսի» տարրալուծարանը: Իր նոր վայրին մէջ Էլտա Էմմա էնտերսընը ուսումնասիրեց ճեղքման հիմնական փարամեթրերը, ներառեալ նեյթրոններու կլանման եւ արտանետման հետ կապուած ժամանակի յետաձգումներու վերլուծութիւնը: Նման աշխատանքը յաճախ կ'ենթադրէր աշխատիլ տասնուեց ժամուայ ընթացքէն վեր: Լոս Ալամոսի «Լոս Ալամոս» -ի այլ ձեռքբերումներէն ՝ էնտերսընը տարրալուածարանին մէջ պատրաստեց մաքուր ուրանի-235-ի առաջին նմոյշը: Մինչ այնտեղ էր, ան կ'ապրէր հանրակացարանը եւ, ըլլալով աւելի մեծ, քան միւս բնակիչներու մեծ մասը (ան հիսուն տարեկան էր), անոր պատասխանատուութեան ենթարկեցին: Ան յաճախ կ'աշխատէր գիշերը՝ հագնելով ճինզէ հագուստներ եւ շղարշ վերնաշապիկ՝ այդ ժամանակ կնոջ համար սովորական հագուստ չէր
Պատերազմի սկիզբը՝ 1947 թ.-ին Էլտա Էմմա էնտերսընը հեռացաւ Լոս Ալամոսէն եւ կը վերադառնայ դասաւանդման Միլվուքի-Տաուներ քոլէճ, բայց անոր մասնակցութիւնը աթոմային ֆիզիքայի մէջ բերաւ հետաքրքրութիւն ճառագայթահարման առողջութեան հետեւանքներու նկատմամբ: 1949-ին ան ձգեց դասաւանդումը ՝ սկսելու ասպարէզը առողջութեան ֆիզիկայի ոլորտին մէջ։ Թենեսիի Oak Ridge ազգային տարրալուծարանի առողջութեան ֆիզիքայի բաժնին մէջ, որուն միացեր էր ընդամէնը երբ հինգ տարեկան, ան դարձաւ կրթութեան եւ վերապատրաստման առաջին ղեկավարը: Ան իր ասպարէզը անցուց ՝ օգնելով հաստատել նոր ուսումնական ծրագիրը առողջութեան ֆիզիքայի ոլորտին մէջ, դասաւանդելով եւ խորհրդատուելով առողջութեան ֆիզիքայի շրջանաւարտներու հետ 1949 թուականէն:
1949 թ.-ին էնտերսընը տեղափոխուեցաւ Թենեսի Օք Ռիճ, որպէսզի դառնայ կրթութեան եւ վերապատրաստման առաջին ղեկավարը Oak Ridge ազգային տարրալուծարանի առողջութեան ֆիզիքայի բաժնին մէջ։ էնտերսընը նաեւ աշխատեր է փրոֆեսորադասախօսական կազմի անդամներու հետ Թենեսի նահանգի Նաշվիլ քաղաքի Վանտերպիլթ համալսարանը ՝ այդ հաստատութեան մէջ առողջութեան ֆիզիքայի մագիստրոսի կոչման ծրագիր ստեղծելու համար:
Բացի այդ, ան պատասխանատու էր զինուորական անձնակազմի, նահանգի եւ ֆետերալ սպաներու եւ համալսարանական դասախօսներու հանդարտեցման համար, որոնք ներկայիս առողջութեան ֆիզիքայի առաջատարներն են:
Էլտա Էմմա էնտերսընը անհրաժեշտ պարտականութիւններէն դուրս նաեւ յայտնի էր այն բանով, որ կ'օգնէր ուսանողներու խնդիրներուն ինչպէս՝ ակադեմական, այնպէս ալ անձնական, օգտակար վարկեր տրամադրելով: Որոշ պարագաներուն Էլտա Էմմա էնտերսընը յայտնի էր, որ ուսանողներուն վարկեր տուած էր, ինչպէս նաեւ խմիչք կը բաժնէր անհանգստացնող ժամանակներուն:
Էլտա Էմմա էնտերսընը 1955 թ.-ին Սթոքհոլմի մէջ կազմակերպեց իր ոլորտի մէջ առաջին միջազգային դասընթացը; ան նման դասընթացներ կազմակերպեր է Պելճիքայի մէջ 1957-ին, իսկ 1958-ին՝ Մումպայի մէջ։ Ան աջակցեցաւ Առողջութեան Ֆիզիքայի Ընկերութեան հիմնադրմանը 1955 թ.-ին՝ ծառայելով որպէս քարտուղար, ապա՝ որպէս կանոնադրութեան քարտուղար, եւ, ի վերջոյ, որպէս Հասարակութեան Նախագահ 1959-1960 թթ.: 1960-ին ստեղծեց մասնագիտական վաւերացման գործակալութիւնը, որ յայտնի է որպէս Ամերիկեան Առողջապահութեան խորհուրդ Ֆիզիքա. հակառակ 1956-ին պայմանագրային սպիտակ արիւնութեան, էնտերսընը մնաց անգերազանցելի իր ասպարէզին մէջ եւ քանի մը տարի պահպանեց իր դիրքերը մինչեւ 1961 թ. իր վերջնական մահը:
Մահը եւ կտակը
1956 թուականին Էլտա Էմմա էնտերսընը, որ երբեք ամուսնացած եւ երեխաներ չունէր, սպիտակ արեան քաղցկեղը զարգացաւ: Ան մահացաւ գրեթէ հինգ տարի ետք Թենեսի նահանգի Օք Ռիճ քաղաքին մէջ ՝ կրծքագեղձի քաղցկեղէն եւ սպիտակ արիւնի զարգացումէն, հնարաւոր է՝ ռատիոաշխոյժ նիւթերու հետ աշխատանքի պատճառաւ, 1961 թուականի Ապրիլի 17-ին: Էնդերսոնը թաղուած է Վիսքոնսին նահանգի Կրին լիճի գերեզմանատունը: Ողջ էին Իր քոյրը՝ Լիւսիլ Մաքրոնն ու զարմուհին՝ Նաթալի Թար Միլլմանը: Դոկտոր Անդերսոնի գանձարանը լաւ լուսաբանուեցաւ մամուլի եւ գիտական հանդեսներուն մէջ։ Յարգանքի իբրեւ տուրք գրած են գործընկերները եւ նախկին ուսանողները:
Էլտա Էմմա էնտերսըն ամէն տարի կը պատուեն Առողջութեան ֆիզիքայի ընկերութեան ամենամեայ ժողովին, երբ Էլտա Է. էնտերսընը մրցանակը կը յանձնուի Հասարակութեան երիտասարդ անդամին:
Վատիկան
Վատիկանը կը հանդիսանայ Կաթողիկէ եկեղեցւոյ գլուխ կանգնած Հռոմի պապի նստավայրը, ինչպէս նաեւ կաթողիկէ միջազգային կեդրոնը։ Պետութեան կարգավիճակը վերջնականօրէն հաստատուած է 1929 թուականին յատուկ հրովարտակով։
Պատմութիւն
Վատիկանը իտալերէն պաշտօնապէս կը կոչուի Stato della Città del Vaticano, որ բառացի կը նշանակէ «Վատիկան քաղաքի պետութիւն»։
Պետական Կարգ
Պապին ցմահ կ'ընտրէ կոնկլաւը (քարտինալներու հաւաքը)՝ փակ գաղտնի քուէարկութեամբ։ Պապին կ'ենթարկուին Վատիկանի բոլոր հաստատութիւնները, որոնց ղեկավարները անոր կողմէ նշանակուած քարտինալներ են։ Պետութեան ղեկավարը կը հրապարակէ օրէնքներ, նաեւ բարձրագոյն դատաւորն է։
Վատիկանի կառավարութիւնը կը գլխաւորէ Պապի նշանակած պետական քարտուղարը։ Վատիկանը ունի իր «զինուած ուժերը»՝ զուիցերիացիներու (110 հոգի) պահակախումբ (կազմաւորուած է 1527 թուականին), որուն զինուորները եւ սպաները կո ծառայեն 2–20 տարի։
Դարերու ընթացքին անոնց համազգեստը փոփոխություն չէ կրած, եւ այդ է պատճառը, որ միջնադարեան համազգեստներով պապական զինուորները մշտապէս կը գրաւեն Վատիկան այցելող հիւրերու եւ զբօսաշրջիկներու ուշադրութիւնը։
Տնտեսութիւն
Պետութեան տնտեսական հիմքը կը հանդիսանան կապիտալ ներդրումներէն ստացուող եկամուտներն ու հաւատացեալներու նուիրատուութիւնները։ Վատիկանը աշխարհի մեծագոյն բաժնետէրերէն է եւ խոշոր կապիտալ ունի՝ ներդրած շատ երկիրներու մէջ, ինչպէս՝ Իտալիոյ, Զուիցերիոյ, ԱՄՆու մէջ։ Չափազանց եկամտաբեր է նաեւ միջազգային զբօսաշրջութիւնը, որուն զարգացումը մշտապէս կը գտնուի պետութեան ուշադրութեան կեդրոնը։
Մշակոյթ
Այստեղ կը գտնուի աշխարհի ամենամեծ կաթողիկէ եկեղեցին՝ Սուրբ Պետրոսի տաճարը։ Սուրբ Պետրոս տաճարի հիւսիսային պատի խորշին մէջ տեղադրուած է Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչի արձանը, իսկ մերձակայ հրապարակներէն մէկը 2008 թուականին կոչուած է իր անունով։ Վատիկանի երկրորդ մեծ տաճարը Սիքստինեան մատուռն է։ Վատիկանը ունի Եւրոպայի ամենահզօր ռատիօկայաններէն մէկը, որ հաղորդումներ կը սփռէ բազմաթիւ լեզուներով, ինչպէս՝ նաեւ հայերէն։ Այդ պետութիւնը աշխարհի տարբեր երկիրներու մէջ աւելի քան 50 լեզուով կը հրատարակէ 1600 թերթ ու ամսագիր։
Ճարտարապետութիւն
Հարուստ է ճարտարապետական յուշարձաններով՝ կերտուած Վերածնունդի մեծագոյն վարպետներու մտայղացմամբ՝ Ռաֆայէլ Սանթի, Միքելանճելօ, Պեռնինի։ Կեդրոնը Պապական պալատն է եւ Հռոմի Սուրբ Պետրոս տաճարը՝ կառուցուած Սուրբ Պետրոս առաքեալի դամբարանի վրայ։
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Վատիկան (արւմտ.) Ստորոգութիւն:Քաղաք-պետութիւններ Ստորոգութիւն:Դէպի ծով ելք չունեցող երկիրներ
Կոմիտաս Վարդապետ
Կոմիտաս (Սողոմոն Գևորգի Սողոմոնյան),, հայ երգահան, կատարող (երգիչ եւ նվագածու), երաժիշտ-ազգագրագետ, երաժշտագէտ, խմբավար, բանահավաք, ազգագրագէտ, բանաստեղծ, մանկավարժ, դասախոս եւ երաժշտական առաջին միջազգային ընկերության հիմնադիր անդամներից մեկը:
Կենսագրութիւն
Սողոմոն Սողոմոնեան ծնած է 26 Սեպտեմբեր 1869-ին, Փոքր Ասիոյ Կուտինա (Քէօթահիա) քաղաքը։ Մկրտուած է ծնունդէն երեք օր ետք, Ս. Թէոդորոս եկեղեցւոյ մէջ եւ ստացած Սողոմոն անունը։ Հայրը՝ Գէորգ Սողոմոնեան, մասնագիտութեամբ՝ կօշկակար, Նախիջեւանի Գողթն գաւառի Ցղնա գիւղէն, իսկ մայրը՝ Թագուհի Յովհաննիսեան, Պրուսայէն։ Սողոմոն անոնց միակ զաւակն էր։ Երկուքն ալ երաժշտական մեծ հակումներ ունէին։ Տան մէջ կը խօսէին միայն թրքերէն։ Վեց ամսուան երեխայ Կոմիտաս կը կորսնցնէ մայրը, իսկ տասը տարեկանին՝ հայրը, որմէ ետք ան կը յանձնուի մեծ մօրը՝ Մարիամի հոգատարութեան։ Մօր մահը խոր վիշտ մը ձգած էր Սողոմոնի հոգիին մէջ, որուն իբրեւ հետեւանք՝ առաջին ստեղծագործութիւնները նուիրած էր իրեն։
Կրթութիւն
1881-ին, 12-ամեայ Սողոմոն Քէօթահիոյ հոգեւոր առաջնորդ Գէորգ վարդապետ Դերձակեանին հետ կը մեկնի Ս. Էջմիածինի Գէոորգեան ճեմարան՝ ուսում ստանալու նպատակով։ Իր բացառիկ գեղեցիկ ձայնով Սողոմոն անմիջապէս կը գրաւէ իր ուսուցիչներուն ուշադրութիւնը, որոնք ոչինչ կը խնայեն երաժշտական եւ բանաստեղծական մեծ տաղանդով օժտուած պատանիին գեղարուեստական ձիրքերը մշակելու եւ կատարելագործելու: Այնտեղ ան վերջապէս կը գտնէ իր հոգեւոր խաղաղութիւնը ։
Կոմիտասի երաժշտական դաստիարակութեան մէջ հիմնական դերակատարութիւն ունեցած է իր ուսուցիչը` Սահակ Ամատունին, որու ղեկավարութեամբ պատանի Սողոմոն կը նուիրուի հայ հոգեւոր երաժշտութեան ուսումնասիրութեան, կը հմտանայ հայկական ձայնանիշներուն եւ աշակերտական իր տարիները կ'անցընէ Արարատեան դաշտի հայութեան պահպանած հոգեւոր եւ ժողովրդական երգերը հաւաքելով, գրի առնելով ու մշակելով զանոնք:
Ստեղծագործական իր մշակումներուն կը ձեռնարկէ 1890-ին` Խաչատուր Աբովեանին, բանաստեղծ Յովհաննէս Յովհաննիսեանին եւ իր կրտսեր դասընկերոջ՝ Աւետիք Իսահակեանին գործերը դաշնաւորելով: 1891-ին «Արարատ» հանդէսը լոյս կ'ընծայէ իր «Ազգային օրհներգ»-ը` երկձայն, ինչպէս նաեւ` եռաձայն ու խմբային կատարումներուն համար նախատեսուած ստեղծագործութիւնը, որու բառերը Ճեմարանի աշակերտ Ա. Թաշճեանին կը պատկանէին:
1893-ին, Ճեմարանի ուսումնական շրջանը աւարտելով, անմիջապէս կը կոչուի Ճեմարանէն ներս ուսուցչութեան` երգ ու երաժշտութիւն սորվեցնելու, ինչպէս նաեւ մայր տաճարին երգչախումբին խմբավարութիւնը ստանձնելու համար: 1894-ին, կուսակրօն քահանայի իր ուխտը կը կատարէ, իրեն կը շնորհուի Է. դարու բանաստեղծ ու երաժիշտ՝ Կոմիտաս կաթողիկոսին անունը: 1895-ին, կ'արժանանայ վարդապետի աստիճանին, այնուհետեւ մեր ժողովուրդին ու աշխարհին կը ճանչցուի Կոմիտաս վարդապետ անմահ անունով:
1895-ին, վարդապետ ձեռնադրուելէ ետք, կը մեկնի Թիֆլիս եւ վեց ամիս Մակար Եկմալեանի քով հարմոնիա կը սորվի ։
Այնուհետեւ Կ'ուղարկուի Պերլին, Ռ. Շմիթի անուան յատուկ երաժշտանոցը, ապա Արքունական համալսարան՝ երաժշտական իր բարձրագոյն ուսումը ստանալու նպատակով:
1896-1899 Կոմիտաս վարդապետ կ'ապրի Պերլին, ուր Երաժշտագէտ Ռիխարտ Շմիթի կ'աշակերտէ երեք տարի, միաժամանակ հետեւելով համալսարանի փիլիսոփայութեան դասընթացքներուն: Կոմիտաս ոչ միայն աշխարհահռչակ ուսուցիչներու հոգածութեան տակ կը կատարելագործէ իր ձայնամարզումն ու երաժշտական գիտելիքները, այլեւ համերգային ելոյթներով ու երաժշտական կատարումներով հայ ազգային երաժշտութիւնը կը ծանօթացնէ եւ սիրելի կը դարձնէ օտար հասարակութեան:
Օ­տար մաս­նա­գէ­տնե­ր լ­սե­լո­վ ն­ման բա­նա­խօ­սու­թիւն­նե­ր Կո­մի­տաս Վար­դա­պե­տը ընտ­րած ե­ն Մի­ջազ­գա­յին ե­րաժշ­տա­կան ըն­կե­րու­թեան ան­դամ։ Կո­մի­տա­սին նիւ­թը կեդ­րո­նա­ցած էր միշտ ա՛յն կէ­տի­ն վ­րայ, թէ ինչ­պէ­՛ս հայ ե­րաժշ­տու­թի­ւնը ինք­նու­րո­յն ե­ղած է իր ծա­գու­մի­ն մէջ։ Յի­շե­ալ Մի­ջազ­գա­յին ըն­կե­րու­թե­ան նա­խա­գա­հը՝ Օսքար Ֆլէյշչըր (Oscar Fleischer), 1899-ի­ն Կո­մի­տաս Վար­դա­պե­տի­ն կը գրէր հե­տե­ւե­ա­լը՝
Տարիներ շարունակ՝ Կոմիտաս Վարդապետ մասնագիտական հմտութեամբ կը ձայնագրէ, կ'ուսումնասիրէ, կը վերլուծէ, բազմաձայնի կը վերածէ հայ ժողովրդական եւ եկեղեցական երգերը, կը շրջի Կովկասի եւ Եւրոպայի մեծ կեդրոնները: Կոմիտաս ամառը կ'անցընէ Հայաստանի տարբեր գիւղերուն մէջ՝ առանձնայատուկ յարաբերութիւններ հաստատելով գեղջուկներու հետ։ Իր «Ձեռաց Տետրակ Հայ Սրբազան Եւ Գեղջուկ Համերգի»ն մէջ ան կը գրէ.
1906-ին, կը հրաւիրուի Փարիզ` իր յօրինումներն ու կատարումները ներկայացնելու ճոխ յայտագիրով, նաեւ դասախօսութիւններ տալով հայ ժողովուրդին ազգային, հոգեւոր եւ ժողովրդական երաժշտութեան մասին: Նման ելոյթներու կը հրաւիրուի նաեւ Զուիցերիա, Վենետիկ եւ Վիեննա` ամէնուր բարձրագոյն գնահատանքի արժանանալով: Աշխարհահռչակ երաժիշտներու վկայութեամբ, Կոմիտաս վարդապետ կ'արժանանայ երաժշտական աշխարհին մէջ «Ներդաշնակութեան եւ բազմաձայնութեան հազուագիւտ վարպետ»-ի կոչումին:
Պոլսոյ մէջ գործունէութիւնը
1910-ին, Կոմիտաս վարդապետ Էջմիածինէն Պոլիս կը տեղափոխուի, ուր մանկավարժական ծաւալուն գործունէութեան զուգահեռ` համերգային եւ կատարողական նախանձելի ելոյթներ կը ղեկավարէ: Կը շրջի Օսմանեան կայսրութեան հայաշատ բոլոր քաղաքներն ու օսմանեան տիրապետութեան ենթակայ երկիրներու հայաշատ գաղութները` ամէնուր տարածելով եւ պաշտամունքի արժանացնելով հայ հոգեւոր ու ժողովրդական երգն ու երաժշտութիւնը: Ան բազմաթիւ դասախօսութիւններ եւ համերգներ կ'ունենայ ամբողջ Եւրոպայի, Թուրքիոյ եւ Եգիպտոսի մէջ՝ ներկայացնելով մինչ այդ շատ քիչ ճանչցուած հայկական երաժշտութիւնը։ Այդ շրջանի իր մեծագոյն իրագործումներէն մէկը եղած է «Գուսան» (հետագային` «Հայ գուսան») երգչախումբին կազմութիւնը․ երգչախումբին մասնակիցներէն՝ Բարսեղ Կանաչեան, Միհրան Թումաճեան, Վարդան Սարգիսեան, Վաղարշակ Սրուանձտեան, Հայկ Սէմէրճեան, երաժշտութեան տեսութեան դասեր առած են Կոմիտասէն եւ յայտնի են իբրեւ «Կոմիտասեան հինգ սաներ», որոնք իրենց կարգին կը դառնան հռչակաւոր հայ մեծ երաժիշտներ ։ Երգչախումբին առաջին համերգը տեղի կ'ունենայ Նոյեմբեր 1910-ին, «Փըթի Շան»-ի ձմեռնային թատրոնէն ներս։
1914-ին Կո­միտ­աս կրկին Փա­րիզ կը հրա­ւիրուի բա­նա­խօս­ե­լու հա­մար Միջ­ազ­գա­յին ե­րաժշ­տա­կան հա­մա­գու­մա­րին։ Ան­կէ խան­դա­վառ Պո­լիս կը վե­րա­դառ­նայ յու­սա­լից հե­ռան­կար­ներ­ով, որ յա­ջոր­դ հա­մա­ժո­ղով­ին եւս ներ­կայ պիտ­ի կա­րե­նար ըլ­լալ, այս ան­գամ Պեր­լին­ի մէջ, ուր դարձեալ հրա­ւի­րու­ած էր բա­նա­խօս­ե­լու­։ Վ­րայ կը հա­սնի սա­կայն տա­րա­բախտ տա­րին։Ան իր կարգին, 24 Ապրիլ, 1915-ին, կ'ենթարկուի հայ մտաւորականութիւնը հարուածող ահաւոր խորշակին, կ'ապրի տարագրութեան մղձաւանջը, թէեւ մարմնապէս կը փրկուի սպանդէն, սակայն վերջնականապէս կը կորսնցնէ իր հոգեմտաւոր հաւասարակշռութիւնը։
Կը մահուան 22 Հոկտեմբեր 1935-ին: 1936-ին աճիւնները կը փոխադրուին Երեւան եւ բացառիկ շուքով կը թաղուին «Կոմիտասի Այգի» հանրային պարտէզին բացօթեայ պանթէոնին մէջ:
Կոմիտասի ստեղծագործութիւնները
Կոմիտաս իր ստեղծագործական կեանքին մեծ մասը նուիրած է հայ ժողովրդական երաժշտութեան ուսումնասիրութեան ու մշակման։ Կո­միտ­ա­սի գե­րա­զանց ար­գա­սիք­ը իր հե­տեւ­ո­ղա­կան աշ­խա­տան­քին ար­դիւն­քը կ'ըլլայ եր­բ ան­ձամբ կը շրջի Հա­յաս­տա­նի գիւ­ղեր­ը՝ լսե­լու հա­մար հայ գեղ­ջկա­կան եր­գերն ու ա­ւան­դա­կան պա­րեր­ու ե­ղա­նակ­ներ­ը՝ ուղ­ղա­կի աղ­բիւ­րէն։ Զա­նոնք կը բիւ­րեղ­ա­ցնէ, դա­սա­կան նու­ա­գի կը վե­րա­ծէ, վերս­տին կը ձայ­նագ­րէ եւ­րոպ­ա­կան ձայ­նագ­րու­թեա­մբ՝ փր­կե­լով հա­րիւ­րա­ւոր եր­գեր իս­կա­կան կո­րու­ստէ։ Ինչ որ ու­նին­ք այ­սօր Կո­մի­տաս Վար­դա­պե­տէն­, այդ հա­րա­զատ եր­գե­րու­ն եւ պա­րի ե­ղա­նակ­ներ­ուն հան­ճա­րեղ ար­դիւ­նքն է։­ Բազմաթիւ հիասքանչ մշակումներ ձգելով՝ ան հայ երաժշտութեան գանձարանը հարստացուցած է նաեւ հեղինակային ստեղծագործութիւններով։ Հակառակ անոր որ վերջիններս շատ չեն, սակայն, բաւարար են երաժշտահանին ստեղծագործական սկզբունքներուն եւ մտածողութեան մասին գաղափար կազմելու համար։ Կոմիտասի հեղինակային գործերուն առաջին փորձերը՝ «Ազգային օրհներգը» եւ Յովհաննէս Յովհաննիսեանի «Գիւղի ժամը» ոտանաւորին երաժշտականացումը կը վերաբերին ճեմարանական տարիներուն։
Բարձրորակ են Պերլինի ուսանողական տարիներու գործերը՝ ռոմանսներն ու խմբերգները, «Առ գետս Բաբելացուոց» սաղմոսը եւ «Մայրենի Լեզու» խմբերգը։ Նոյն տարիներուն կը վերագրուի Պատարագի ներդաշնակման առաջին տարբերակը։ Գերմանացի գրողներու բանաստեղծութիւններուն հիման վրայ գրուած ռոմանսներուն մէջ կը նկատուին գերմանացի երաժշտահաններու գործերուն երաժշտական լեզուի ազդեցութիւնը։ Օտտօ Ռոգնետի խօսքերով՝ «Նոր գարուն» քառաձայն խմբերգը (խօսքերը Կոմիտաս թարգմանած է հայերէնի), Եոհաննա Ամպրոսիոսի խօսքերով «Դու հարցնում ես»-ը, Կէօթէյի խօսքերով՝ «Գիշեր» երգը։ «Առ գետս Բաբելացուոց» ստեղծագործութիւնը գրուած է Դաւիթի 137-րդ սաղմոսի գերմաներէնը հիմք ունենալով 4-8 ձայնանի երգչախումբի, սոփրանոյի, թենորի եւ երգեհոնի համար։
Հին հրեաներու խոշտանգումն ու բաբելացիներու նկատմամբ անոնց ցասումն ու վրէժը երաժշտահանին կողմէ իւրայատուկ կերպով կը մեկնաբանուին։ Կոմիտաս, կարծէք, Աստուածաշունչի առասպելական հեռուներէն «անցում կատարած է» դէպի իր ժողովուրդին ժամանակակից կեանքը, արտայայտած է հայերու ազգային վիշտը, դարձած անոնց ազատագրական պայքարին երգիչը։ «Առ գետս Բաբելացուոցը» գրուած է ընդհանուր դասական երաժշտական արտայայտչամիջոցներով, ունի յարատեւ հոսող մեղեդային գիծ մը, ռիթմը բազմազան է։ Սաղմոսի երաժշտական լեզուն ազգային երանգ ունի։ Կոմիտաս հոս նոյնիսկ օգտագործած է հայկական մոթիֆներ՝ «Մայր Արաքսի ափերով» եւ «Ես լսեցի մի անուշ ձայն» երգերու սկզբնական դարձուածքները։ Երաժշտահանին հայրենասիրական զգացումներու վառ արտայայտութիւններէն է նաեւ Գերմանիոյ մէջ գրուած «Մայրենի լեզու, մայրենի բարբառ» երգը՝ Ստեփանոս Նազարեանի բանաստեղծութեամբ։
Կոմիտաս լաւ կը հասկնար ժողովուրդին ազգային ազատագրման համար մայրենի լեզուի տարածման մեծ նշանակութիւնը։ Երկձայն խումբի համար գրուած «Մայրենի լեզու, մայրենի բարբառ» երգին մէջ զգալի է հայկական քաղաքային քնարական երգերու ազդեցութիւնը։ Այդ ստեղծագործութեան տարիներ ետք կ'անդրադառնայ Ներսէս Մեզպուրեանի «Ով, մեծասքանչ դու լեզու» ոտանաւորով ժողովրդականացած երգին կոմիտասեան մշակումը, որ աչքի կը զարնէ խմբերգային գրութեան կատարեալ վարպետութեամբ։
Կոմիտասի ժողովրդական ստեղծագործութիւններէն են նաեւ՝
Անոր ստեղծագործութիւններու շարքին մաս կը կազմեն նաեւ օփերային մտայղացումները։ Քնարական-կենցաղային՝ «Անուշ» (ըստ Յովհաննէս Թումանեանի), երգիծական-կենցաղային՝ «Քաղաքավարութեան վնասները» (ըստ Յակոբ Պարոնեանի), պատմահայրենասիրական՝ «Վարդան» (հաւանաբար՝ ըստ Ռափայէլ Պատկանեանի) եւ դիւցազնա-հերոսական՝ «Սասունցի Դաւիթ» օփերաներու ստեղծման աշխատանքները, որոնք անաւարտ մնացած են։
Կոմիտասի երաժշտական ժառանգութեան մէջ կան ստեղծագործութիւններ, որոնք, կարծէք, ժողովրդական երգի մշակումներ ըլլան։ Օրինակ,
Հայ գեղջուկ երգերու մշակումն այնքան հրապուրած էր Կոմիտասը, որ այդ սկզբնաղբիւրէն անկախ երկեր ստեղծելը գրեթէ դուրս մնացած էր իր «օրակարգէն»։ Հակառակ անոր, ան ստեղծած է գեղարուեստական մնայուն արժէքի շարք մը հեղինակային գործեր։
Արտաքին յղումներ
Կոմիտաս՝ հայ երգի «Անլռելի զանգակատունը»
Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ Ստորոգութիւն:Հայ երաժշտագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ ազգագրագէտներ
Փողային նուագարաններ
Փողային երաժշտական նուագարաններ, երաժշտական գործիքներ, որոնք փայտէ, մետաղէ կամ այլ կառոյցի ու ձեւի փողեր են, ուր երաժշտական ձայնը կը յառաջանայ փողին մէջ հաւաքուած օդին տատանման իբրեւ արդիւնք։ Փողային գործիքին «ձայնի»ն աստիճանը կախեալ է անոր չափէն :
Օդի տատանման յաճախականութիւնը կարելի է փոխել երկու տարբերակով.
Փողային գործիքներուն դասակարգումը
Փողային գործիքները աւանդաբար կը բաժնուին երկու հիմնական խումբերու` պղնձեայ եւ փայտեայ։ Այս դասակարգումը պատմականօրէն պայմանաւորուած է այն նիւթով, որ կիրարկուած է գործիքին պատրաստման համար, սակայն ներկայիս անիկա պայմանաւորուած է գործիքներու հնչիւնական արտաբերմամբ։ Այսպէս` ֆէյտան փայտեայ գործիք մըն է, բայց կրնայ պատրաստուիլ նաեւ մետաղէ եւ նոյնիսկ ապակիէ, հոպոյը եւ Քլարինեթը կրնան պատրաստուիլ կերպընկալէ եւ տարատեսակ այլ նիւթերէ, իսկ սաքսոֆոնը, որ միշտ մետաղէ կը պատրաստուի, փայտեայ գործիք կը համարուի։ Պղնձեայ համարուող որոշ գործիքներ կրնան պատրաստուիլ արծաթէ կամ այլ մետաղներէ ։
Փողային գործիքներու առանձին տարատեսակ կը համարուին ստեղնային փողային գործիքները, որոնք կը պարունակեն տարատեսակ խողովակներ, ինչպէս՝ երգեհոնը:
Փայտեայ փողային գործիքներ
Փայտեայ կը կոչուին փողային այն գործիքները, որոնցմով նուագելը կը հիմնուի բացուածքներու միջոցով օդի հոսանքին կարճացման վրայ։ Բացուածքները կը գտնուին գործիքին արտաքին կողմը` իրարմէ որոշ հեռաւորութեան վրայ ։
Պղնձեայ փողային գործիքներ
Պղնձեայ կը կոչուին այն փողային գործիքները, որոնցմով նուագելու սկզբունքը ներշնչուող օդին հոսանքը կամ շրթունքներուն ձեւը փոխելով նոր հնչիւններ կը ստացուին ։ Այս պարագային փականներ չեն օգտագործուիր, որուն պատճառով գործիքները ունակ են արտադրելու բնական հնչողութեան ոչ մեծ քանակութեամբ հնչիւններ, սակայն այդ մեքենականութեան յայտնաբերման հետ (1830-ական թուականներուն) պղնձեայ գործիքներուն հասու կ'ըլլայ կորճային (chromatic) հնչիւնաշարքը։ Անկէ ետք անոնք կը դառնան դասական երաժշտութեան լիարժէք գործիքներ։ Աւագափողի պարագային կորճային ձայն ստանալու համար կը կիրարկուի շարժուն փողը։
Իբրեւ կանոն, այս գործիքները կը պատրաստուին մետաղէ` արոյր, պղինձ, հազուադէպօրէն` արծաթ, սակայն միջնադարէ ն մեզի հասած որոշ գործիքներ, որոնք հնչիւններ կ'արձակեն այս եղանակով, պատրաստուած են փայտէ։
1658 թուական
1658 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 58րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1658 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1658 մահեր
Ստորոգութիւն:1658
Սարգիս Սիւնգիւճեան
Սարգիս Սիւնգիւճեան (15 Օգոստոս 1870, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան կայսրութիւն - 1915, հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1870 թուականի Օգոստոս 15-ին, Կոստանդնուպոլիս։ Մասնագիտութեամբ եղած է գանկաբան եւ դիմագէտ։ 1900-ական թուականներուն տպագրած է Վառնայի «Իրա­ւունք» եւ Կ. Պոլսոյ «Ժա­մա­նակ» թերթերունմէջ։ Կրած է Ս.Ս., Սուին Ս., Սարգիս Սուին, Սուին Սարգիս, *** ծածկանունները։ Կարեւոր պաշտօններ է վարած Կ. Պոլսոյ պատրիարքարանէն ներս, ինչպէս՝ պատրիարքարանի քարտուղարութիւն, ընտրուած Ազգային կեդրոնական վարչութեան Քաղաքական ժողովի անդամ։ 1909 թուականի Կիլիկիոյ կոտորածներէն ետք այցելած է աղէտի վայրերը եւ Կ. Պոլսոյ մէջ կազմակերպած՝ վերապրած որբերու ու այրիներու օժանդակութեան աշխատանքը, պատրիարքարանի ծիրէն ներս։
Սպանուած է 1915 թուականին՝ 45 տարեկան հասակին։
Կոմիտասի Յուշարձան (Փարիզ)
Կոմիտասի Յուշարձան, յուշարձան Ֆրանսայի մայրաքաղաք Փարիզի մէջ՝ «Երեւան» պուրակը։
Պատմութիւն
27 Յունուար 1978 թուականին Փարիզի հայ համայնքը՝ Էջմիածնի կաթողիկոսարանի Եւրոպայի պատուիրակ արքեպիսկոպոս Մանուկեանի գլխաւորութեամբ դիմած էր Փարիզի քաղաքապետ Ժակ Շիրակին` հայ երգահան Կոմիտասին եւ Եղեռնի զոհերու յիշատակին նուիրուած յուշարձան ստեղծելու թոյլտուութեան խնդրանքով։ Յուշարձանի կառուցման աշխատանքները երկար տարիներ ձգձգուած են` չնայած որ սեպտեմբեր 15 1978 թուականին արդէն կար նամակի դրական արձագանքը։ Յունուար 17 1997 թուականին, երբ կաթողիկոս Գարեգին Առաջինը գտնուած էր Փարիզի մէջ, յուշարձանի կառուցման երկրորդ նամակն է կազմուած։ Յուշարձանի տեղադրման աշխատանքներն սկսան 2001 թուականին, երբ Ֆրանսան պաշտօնապէս ճանաչեց 1915 թուականի Հայոց ցեղասպանութիւնը։ Յուշարձանի պաշտօնական բացումը եղած է 2003 թուականին։ Բացման արարողութեան ներկայ եղած են ՀՀ նախագահ Ռոպերդ Քոչարեանը, Ֆրանսայի նախագահ Ժակ Շիրակը, Ֆրանսայի ՀՀ արտակարգ եւ լիազոր դեսպան Էտուարդ Նալպանտեանը, բազմաթիւ ֆրանսահայեր ու ֆրանսացիներ
«Երեւան» պուրակ
Մարտ 12 2009 թուականին Կոմիտասի արձանին հարող փոքր պուրակը վերանուանուած է «Երեւան»։ Պուրակի բացման արարողութեան ներկայ գտնուած են ֆրանսահայ շանսոնէ Շարլ Ազնաւուրը, Էտվարդ Նալպանտեանը, հայկական ծագումով երգչուհի Էլէն Սեգարան եւ այլք ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Փարիզի յուշարձաններ
Սարգիս Չէլէպի Տիւզ
Սարգիս Չէլէպի Տիւզ, ։
Սարգիս Չէլէպի ծնած էր 1777 հոկտեմբեր 15-ին եւ իր եղբօր Գրիգոր Չէլէպիի հետ 1812-ին արքունի ոսկերչապետ ուանուցաւ։ 1817 յունուար 27-ին ամուսնացաւ Տր․ Պօղոս Շաչեանի աղջկան Օր․ Սրբուհիի հետ։
1819 օգոստոս 27-ին Գրիգոր եւ Սարգիս Չէլէպիները բանտարկուեցան փողերանոցին մէջ։
Պոստանճը պաշին զինուորներով Տիւզեանց ապարանքը կը մտնայ եւ սարսափած կիները եւ տղաքները ամէնը 18 հոգի, ամէն բանէ զուրկ նաւակի մը մէջ դնելով Հայոց Պատրիարքարանը կը ղրկէ։ Իսկ պալտան կահ կարասիէն եւ 40 միլիոն ղրուշի գոհարեղէնը աճուրդով կը ծախուի մաս մ՛ալ կը կողոպտուի։
Եւ ինչպէս կը տեսնենք մահավճիռին մէջ Տիւզեանց մահուան դատապարտուելուն մէկ պատճառն ալ իրենց Հռոմէական ըլլալն էր «խանէլէրինտէ տախի քիլիսա պինա իտուպ քաթոլիք փափազլէրի կէթիրէրէք փահի թահթի սալթանաթ սէնիեէտէ ալանէն իճրաի այնի պաթալէ իլէ ճէսարէթ․․․»
Հալէթի համար լաւ առիթ մըն էր ասիկա եւ թէեւ Տիւզեանց աճուրդի հանուած կահ կարասին դրամագլխէն աւելի էր, բայց ամէն միջոց ի գործ դրաւ անոնց մահուան վճիռը առնելու համար, թէեւ Սուլթանը իրարտէ ժամ մը վերջ զղջաց եւ մարդ հասցուց հրամաը ետ առնելու համար, բայց ի զուր, նախկին հրամանը արդէն գործադրուած էր։
Երեք եղբայրերը՝ Սարգիս, Գրիգոր եւ Միքայէլ Չէլէպիները եւ հօրեղբօրորդինին Մկրտիչ Չէլէպի բանտի մէջ համբերութեամբ կը սպասէին երբ գիշեր մը 1819 հոկտեմբեր 2-ի սեւ գիշերը Պօստանճի պաշին ներս մտաւ եւ իրենց կարդաց վճիռ մը որով անոնք պիտի աքսորուէին Արշիպեղագոսի կղզիներէն մին։
Իբրեւ թէ զիրենք փողերանոց կը տանէին հաշիւնին գոցելու համար հազիւ հասան փողերանոցի քովի հրապարակը դահիճ ծառի մը ետեւէն դուրս կ՛ելլէ եւ երկու եղբայրներուն՝ Գրիգորի եւ Սարգիս ձեռքերէն բռնելով կը տանի արքունեաց դուռը ու հոն կը կտրէ նախ Գրիգոր Չէլէպիի գլուխը․ Սարգիս Չէլէպի թէեւ կ՛ընդդիմանայ ի սկզբան բայց տեսնելով եղբօր արիւնը ինքն ալ ծունգի կուգայ եւ ահա իր ալ գլուխը կը կտրեն, յետոյ գլուխները դրան երոկւ կողմի խոռոչներուն մէջ կը դնեն ուր սովորաբար պէյերու եւ մեծամեծներու գլուխները կը դրուէր եւ ուր իրենցմէ քիչ առաջ դրուծ էր նաեւ իրենց Ապտիւլրահաման պէյ բարեկամին գլուխը։
Ստորոգութիւն:Հայեր
Հիլտա Գալֆայեան
Հիլտա Գալֆայեան-Փանոսեան, մանկավարժ եւ բանաստեղծ, հոգեբանական գիտութիւններու դոկտոր (1973)։ Հիլտա Գալֆայեան-Փանոսեան Էսաեան վարժարանի շրջանաւարտուհիներէն է։ Փարիզ հաստատուելէ վերջ տեղւոյն Էսաեան սանուց միութեան հիմնադիր-նախագահը եղած է 1970 թուականին։ Եղած է հայերէնի ուսուցչուհի եւ տնօրէնուհի։ Ան ծանօթ է՝ որպէս արեւմտահայերէնի եւ դասական ուղղագրութեան պաշտպան եւ համապատասխան աշխատանքը յառաջ կը տանի Փարիզի ՄԱՇՏՈՑ Հայ լեզուի պաշտպանութեան միութեան միջոցաւ, որու հիմնադիր-նախագահն է ։
Կենսագրութիւն
Յաճախած է Եսայեան երկրորդական վարժարան, հայագիտական յաւելեալ պատրաստութիւն ստանալով Փրոֆ. Հրանտ Տէր Անդրդասեանէ, բազմավաստակ ուսուցիչ Պեզազեան եւ Կեդրոնական լիսէներու եւ տնօրէն Կեդրոնականի։ Բարձրագոյն ուսման հետեւած է նախ Պոլսոյ համալսարանի, ապա նաեւ Սորպոնի մէջ (Փարիզ)՝ ուր պաշտպանած է տոքթորայի իր թէզը, 1973-ին։ աւարտած է նաեւ Փարիզի Արեւելեան Կենդանի Լեզուներու Վարժարանի հայագիտութեան բաժինը։
Նախ քան հրատարակութիւնը իր երկու հատորներուն, քերթողական ստեղծագործութիւնները եւ գրական-վերլուծման էջերը տեղ գտած են սփիւռքեան մամուլի մէջ,- «Հանդէս Մշակոյթի» (Պոլիս), «Այգ» (Պէյրութ), «Սփիւռք» (Պէյրութ), առաւելաբար «Մարմարա» (Պոլիս):
1980-ին յաջորդաբար լոյս տեսան «Կաթիլ մը» եւ «Լեզուէն անդին» խորագրուած սեւեռումի կը բերուին ընդհանրապէս Մարդուն ու մասնաւորաբար Հայուն միօրեայ կեանքը, յատկապէս ներաշխարհը յուզող երեւոյթներ,- մարդ էակի մարդկայնական եւ անձնական իմացումներուն հակադրուող տմարդի եւ անձնապաւէն հակումներ, մեծամտութիւն ու կեղծիք, դիմակաւոր պարահանդէս եսերու, խզում՝ մարդուն գոյութիւնը արժեւորող իմացական ու հոգեկան ծարաւներէ, երազէ ու տենչերէ, պարտութիւն՝ անկարելիին եւ անիրականին առջեւ, խուսաբեկում տառապանքէ եւ ինքնութիւն կերտելու այն այն բոլոր ներանձնական տագնապներէն՝ որոնք ապրող էակին ասկողոպտելի հարստութիւնը կը կազմեն. «ուրացում սիրելի ու սուրբ բաներու. Փճացում, փոշիացում, ջնջում եւ մոխրացում մեծութիւններու», ինչպէս ինք կ՝ եըէ տեղ մը՝ իր էջերուն մէջ։
Սփիւռքեան հայ կեանքի վերծանելի կամ վկայագրելի իրողութիւննետրէն շատերու անդրադարձը մտածական խորքով ու ձեւի ինքնատպութեամբ յատկանշող իր քերթուածներուն մէջ՝ համակերպութեան եւ պարտուողականութեան ամէն տրամադրութիւն կը մերժէ։ Առանց իրատեսութենէ հեռանալու՝ Հիլտա Գալֆայեան պայքարի յանձնառու հոգի մըն է, որ, տարացիր հայ կեանքի համայնապատկերին դէմ հատորներէն քիչ անդին արտագրուած ու մէկտեղուած երեք-չորս քերթուածներուն մէջ որքան սփիւռքեան մեր ողբերգութիւնը՝ նո՛յնքան եւ տոկալու, բռունցք դառնալու եւ գոյատեւելու յաղթերգութիւնը կայ։
Պոլսէն սերած, իր մտածական ու հոգեկան աշխարհով անմիջական ներկային, Արեւմուտքին որքան Հայութեան պատկանող այս բանաստեղծին Հայ Լեզուի հանդէպ կեցուածքը առանձնապէս վերլուծական քննարկումի արժանի երեւոյթ է՝ «Մեծասքանչ»ին մէջ լեզուէն ու լեզուականէն անդին Հայուն ինքնութիւնը, նկարագիրն ու խառնուածքը, յաւերժութեան ձգտումն ու իրաւունքը, հրաշալի յարութեան գաղտնիքն ու ստեղծագործական տաղանդը որոնող մարդուն համար:
Հիլտա Գալֆայեան իր քերթողութեան ամէնէն տոկուն հոգեյատակը եւ մտածական Էատարրով հարուստ ստեղծումները յաճախ Հայ Քէզուի նուիրած իր այդ բանաստեղծութիւններուն մէջ կ՝արժեւորէ:
Խառնուածք, իմացականութիւն եւ ստեղծագործ երեւակայութիւն՝ իր առջինեկ քերթուածներուն, արձակին ինչպէս գրական-գեղարուեստական վերլուծութիւններուն վաւերականութիւնը վկայագրող ցայտուն գիծեր եղած են առաջին օրէն, երբ Պոլսոյ Խիենն. Մխիթարեաններու Սանուց Միութեան պարբերաթերթ «Սան»ի եւ օրաթերթ «Մարմարա»յի գրական էջերուն կ՝ աշխատակցէր, բանաստեղծ Զարեհ Խրախունի խրախուսանքով :
Նոր հրատարակութիւն
Հիլտա Գալֆայեան-Փանոսեան հրատարակած է նոր գիրք մը, որ կը կոչուի՝ «Միշտ ծլարձակող»։ Գիրքը կը բովանդակէ հեղինակի շարք մը բանաստեղծութիւնները, որոնք դասաւորուած են չորս գլուխներու տակ՝ հետեւեալ անուանումներով. «Բառն եմ ես Մեսրոպեան», «Միշտ յառաջ», «Յիշողութեան կաթիլներէն», «Տեսիլք»։ Յառաջաբանը գրի առնուած է Սուրէն Դանիէլեանի կողմէ՝ «Պատկերներ սփիւռքեան բանաստեղծութեան տեսլական ճանապարհից» խորագրով ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Մովսէս Խորենացիի մետալակիրներ Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հոգեբանական գիտութիւններու դոկտորներ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Արեւմտահայերէնի բաղաձայններու հնչիւնական համակարգը
Արեւմտահայերէնի բաղաձայններու հնչիւնական համակարգը, աշխարհաբար հայերէնը գլխաւորապէս ժառանգեց դասական ուղղագրութիւնը, սակայն բառը արտաբերեց նոր հայերէնի հնչիւնական համակարգին համաձայն, զայն արձանագրելով իր պատմական տարազով։ Հայերէնի երկու գրական տարբերակները՝ արեւելահայերէնն ու արեւմտահայերէնը տարբեր են իրենց հնչիւնական համակարգերով։ Գրութեան մէջ երկու լեզուներն ալ կը պահպանեն բոլոր գրանիշերը, սակայն արտասանութեան մէջ հանդէս կու գան որոշ տարբերութիւններ։
Արեւմտահայերէնի երկաստիճան խլազուրկ համակարգը
Պայթական բաղաձայններու գրաբարեան եռաստիճան համակարգը արեւմտահայերէնի մէջ վերածուած է երկաստիճան խլազուրկ համակարգի։ Նաեւ տեղի ունեցած են հնչիւնափոխական շարք մը երեւոյթներ, որոնք Հրաչեայ Աճառեան ը անուանած է տեղաշարժ-տեղափոխութիւն։
Հայերէնի պայթական ու պայթաշփական բաղաձայնները գրաբարի մէջ ունէին ձայնեղ, խուլ, շնչեղ խուլ եռաստիճան համակարգ։ Արեւելահայ բարբառներներէն այս համակարգը փոխանցուեցաւ արեւելահայ գրական լեզուին։ Իսկ արեւմտահայ բարբառներէն խօսակցական արեւմտահայերէնին այս համակարգը փոխանցուեցաւ երկու գլխաւոր փոփոխութեամբ։ Արեւմտահայերէնի մէջ գրաբարի ձայնեղները խլացան, խուլերը ձայնեղացան եւ ձայնեղները նաեւ շնչեղացան։ Այս փոփոխութիւններու հետեւանքով ստեղծուեցաւ հետեւեալ պատկերը.
արեւելահայերէն
ձայնեղ - խուլ - շնչեղ
բ - պ - փ
գ - կ - ք
դ - տ - թ
ջ - ճ - չ
արեւմտահայերէն
ձայնեղ - շնչեղ
պ - փ=բ
կ - ք=գ
ծ - ց=ձ
ճ - չ=ջ
Փաստօրէն, արեւմտահայերէնի մէջ պարզ խուլերու շարքը անհետացաւ։ Շնչեղ խուլերը՝ փ, ք, թ, ց, չ երկու գրականներու մէջ ալ կ՚արտասանուի նոյնութեամբ՝ որպէս շնչեղ խուլեր։
Ռ - Ր հնչիւններու արտասանութիւնը
Ժամանակակից արեւմտահայերէնի մէջ ռ-ր հակադրութիւնը չէզոքացած է, ռ հնչիւնի արտասանութիւնը դժուար է տարբերել ր-ի արտասանութենէն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Լեզուաբանութիւն
Մուհամմէտ Ալի
Մուհամմետ Ալի,, ծնած որպէս՝ Քասիուս Մարսելուս Քլէյ կրտսեր (Cassius Marcellus Clay, Jr. ), ափրիկեցի-ամերիկացի նշանաւոր արհեստավարժ՝ ծանրակշիռ խումբի, բռնցքամարտիկ, մարդասէր եւ հասարակական գործիչ։
Ալին 1960 թուականի 17-րդ ամառնային Ողիմպիական խաղերու ախոյեան՝ թեթեւ ծանրքաշային կարգին, ախոյեան (1964-1966, 1974-1978), 5 անգամ արժանացած էր «Տարուան բռնցքամարտիկ» տիտղոսին (1963, 1972, 1974, 1975, 1978), ըստ «The Ring» ամսագիրին՝ «Տասնամեակի բռնցքամարտիկ»ը (1970-ականներ), պատմութեան մէջ 2-րդ բռնցքամարտիկը, որ «Sports Illustrated» ամսագիրի կողմէն արժանացած է «Տարուան մարզիկ» կոչումին։ 1974-ին, քանի մը մարզային հանդէսներու կողմէն ճանչցուած էր «Դարու մարզիկ»։ Ասպարէզի աւարտին ընդգրկուած է Բռնցքամարտի փառքի սրահին (1987) եւ Բռնցքամարտի միջազգային փառքի սրահին (1990) մէջ։ Վառ բանախօս եղած է ։
Թէեւ ծնած է որպէս Քասիուս Քլէյ, 1964 թուականի 25 Փետրուարին մրցամարտին յաղթելէ ետք, կը միանայ Տիթրոյթի մէջ ստեղծուած «Իսլամ ազգ» կրօնական շարժման, 1975-ին կը դառնայ Սիւննի իսլամ եւ կը փոխէ անունը Քասիուս Էքս (Cassius X), այնուհետեւ՝ Մուհամմէտ Ալի եւ հետագային հանդէս կու գայ այդ անունով։ 1967-ին՝ երեք տարի անց՝ աշխարհի ծանրքաշային ախոյեան հռչակուելէն ետք, Ալի կը հրաժարի միանալ ԱՄՆ զինուած ուժերուն, երբ այն ատեն կը մասնակցէր Վիեթնամի պատերազմին, որուն պատճառով ինք կը որակազրկուի 3 տարիով, ինչպէս նաեւ կը զրկուի յաղթած տիտղոսներէն։ Ալի դէմ էր պատերազմներու եւ կրօնական համոզումներու։ Այդ ժամանակ ան կը նշէ. «Ես այդ Վիեթ Քոնկի հետ կռիւ չունիմ․․․ անոնցմէ ոչ մէկը ինձ երբեւիցէ սեւամորթ անուանած չէ» (անգլ.՝ "I ain't got no quarrel with them Viet Cong․․․ No Viet Cong ever called me nigger")։ Վերադառնալով մարզաշխարհ՝ ան ետ կը գրաւէ աշխարհի ախոյեանի տիտղոսը՝ պայքարելով «բռնցքամարտի ոսկէ դարաշրջանի» լաւագոյն բռնցքամարտիկներու դէմ։
Այդ խօսքերով Ալի բողոքի մեծ ալիք կը բարձրացնէ երիտասարդ Ամերիկացիներու շրջանակին մէջ, որոնք դէմ էին Վիեթնամի դէմ մղուող պատերազմին։ Ալիին խօսքերը, իրենց կարգին, ներշնչանքի աղբիւր կը հանդիսանան սեւամորթներուն իրաւունքներու նշանաւոր պաշտպան Մարթին Լուտըր Քինկի (Martin Luther King, Jr.) համար։
Ալմա Եոհանսոն
Ալմա Եոհանսոն, միսիոնարուհի։
Մուհամմէտ Ալի
Ալիի անունը կապուած է բռնցքամարտի պատմութեան շարք մը մեծագոյն մարտերուն հետ։ Այդպիսի պատմական հանդիպումներէն ակներեւ է իր եւ Ճօ Ֆրէյզըրի (Joe Frazier) միջեւ տեղի ունեցած 3 հանդիպումները, ինչպէս նաեւ իր ու Ճորճ Ֆորմանի (George Edward Foreman) մարտը, ուր ան 7 տարի անց ի վերջոյ դարձեալ կը նուաճէ կորսնցուցած տիտղոսները։
Ալմա Եոհանսոն
Գործունէութիւն
Երիտասարդ տարիքէն նուիրուած է մարդասիրական կրօնական գործունէութեան: Նախաեղեռնեան շրջանին անձնուիրաբար ծառայած է հայութեան:
Մուհամմէտ Ալի
Մարզական գործունէութիւնը աւարտելէ ետք զբաղած է հասարակական եւ բարեգործական գործունէութեամբ, եղած է ԵՈՒՆԻՍԵՖ-ի բարի կամքի դեսպան (1998-2008)։
Ալմա Եոհանսոն
Գործունէութիւն
1901-1915 թուականներուն ծառայած է Արեւմտեան Հայաստանի մէջ գտնուող գերմանական միսիոնարական հաստատութիւններու եւ որբանոցներու մէջ։
Մուհամմէտ Ալի
1999-ին «Sports Illustrated» հանդէսին կողմէ Ալի կը ճանչցուի «Դարու մարզիկ», իսկ BBC-ի կողմէ՝ «Դարու մարզիկ» ։
Ալմա Եոհանսոն
Գործունէութիւն
1915-ի աշնան հարկադրուած վերադարձած է Շուէտ:
1920-1922 թուականներուն Կ.Պոլսոյ մէջ օգնած է ջարդերէն եւ տարագրութենէն փրկուած հայ որբերուն ու կարօտեալներուն:
Մուհամմէտ Ալի
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի բռնցքամարտիկներ Ստորոգութիւն:17 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:3 Յունիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Մարզիկներ
Ալմա Եոհանսոն
Գործունէութիւն
1923-ին անցած է Թեսաղոնիկէ, աշխատած է Շուէտի, նպաստամատոյց հաստատութեան մէջ եւ օգնած՝ հայ գաղթականներուն:
Իբրեւ Հայոց Ցեղասպանութեան ականատես՝ Եոհանսոն գրած է երկու գրքոյկ՝ «Աքսորեալ ժողովուրդ մը» (1930) եւ «Հայ աքսորականներու կեանքը» (1931), որոնք կը վկայեն հայերուն տեղահանութիւնները եւ անոնց վրայ գործադրուած բռնութիւններուն մասը : Առաջինը հայերէնի թարգմանած ու 1980-ին Սթոքհոլմի մէջ հրատարակած է Պետրոս Զարդարեանը:
Ինչպէս այս գիրքերուն, այնպէս ալ գերմանական եւ ամերիկեան դիւանագէտներուն յղած իր տեղեկագիրներուն մէջ Եոհանսոն իբրեւ ականատես կը խօսի հայերու տեղահանութեան, Օսմանեան կայսրութեան մէջ թրքական իշխանութիւններու` հայերու դէմ իրագործած ոճրագործութիւններուն մասին կը նկարագրէ ջարդերէն փրկուած հայ գաղթականներու եւ որբ մանուկներու ծանր վիճակը:
1941-ի վերջերուն, Յունաստանի ֆաշիստական զինագրաւումէն ետք, երբ անհնար էր շարունակել մարդասիրական գործունէութիւնը, Եոհանսոն վերադարձած է Շուէտ: Սակայն շարունակած է իր սերտ յարաբերութիւնները հայերուն հետ. ան տիրապետած է հայերէն լեզուին:
Ալմա Եոհանսոնի եւ այլ եւրոպացի չորս մարդասէր կանանց կեանքին ու գործունէութեան մասին կը պատմէ 2015-ին նկարահանուած «Փրկութեան քարտէս» ֆիլմը:
Ալմա մեռած է Սթոքհոլմ, 1974-ին:
21 Ապրիլ, 2011-ին, Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակը յաւերժացնող Ծիծեռնակաբերդի յուշահամալիրին մօտ գտնուող յուշապատին մէջ կ'ամփոփուի Ալմա Եոհանսոնի գերեզմանէն բերուած հողով լեցուն սափորը: Արարողութեան ներկայ կը գտնուին Շուէտի խորհրդարանի երեսփոխաններ :
Հայաստանի մէջ Ցեղասպանութեան թանգարան հիմնարկը 2008-ին կը հրատարակէ Հայոց Ցեղասպանութեան ականատես Ալմա Եոհանսոնի յուշագրութիւնները` հայերէն, անգլերէն եւ ռուսերէն լեզուներով:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:29 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:31 Դեկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Միսիոնարուհինէր
Սրինգ
Սրինգը սնամէջ փող մըն է՝ երկու կողմէն բաց։ Կը պատրաստուի ոսկորէ, եղէգէ, փայտէ, մետաղէ եւ տարբեր կերպընկալէ խողովակներէ։ Ժամանակակից սրինգը ունի ութ ձայնանցք երեսի մասին եւ մէկը՝ հակառակ կողմէն։ Կը նուագեն թեք դիրքով (ըստ կատարողին յարմարութեան՝ աջակողմեան եւ ձախակողմեան)։ Առաւելապէս մենակատարային նուագարան մըն է, թէեւ կարելի է օգտագործել նաեւ անսամպլներու մէջ։ Սրինգով կը կատարուին հովուական մեղեդիներ, երգեր եւ պարեղանակներ ։
Rolling in the Deep
«Rolling in the Deep», անգլիացի երգչուհի Ատելի երգը իր երկրորդ արհեստանոցին ալպոմէն։ Ստեղծագործութիւնը գրուած է Ատելի եւ Փոլ Էպուորտի կողմէ։ Ըստ երգչուհիին՝ անիկա Պլիւզի, կոսբելի եւ պարի խառնուրդ է։ Երգը հրապարակուած է 29 Նոյեմբեր 2010-ին Նիտըրլենտի մէջ։
2010-ի լաւագոյն երգերու ցանկին մէջ «Rolling in the Deep» 50-րդ տեղը կը գրաւէ։ «Rolling in the Deep» դարձած է 2011-ին լաւագոյն երգը ըստ երկու ամսագիրներու՝ Billboard եւ Rolling Stone։
Եղանակը դարձած է Billboard-ի լայնօրէն հնչած երգը վերջին 25 տարիներուն։ 12 Փետրուար 2012-ին Լոս Անճելըսի մէջ 54-րդ Կրեմմի երաժշտական մրցանակաբաշխութեան ատեն պարգեւատրուած է Տարուան լաւագոյն երգ մրցանակը։
Տեսահոլովակը
Տեսահոլովակին առաջին ցուցադրութիւնը եղած է 3 Դեկտեմբեր 2010-ին, երգահանը եղած է Սէմ Պրաունը։ Տեսահոլովակին մէջ Ատելը նստած է լքուած սենեակի մը մէջ բազկաթոռի մը վրայ եւ կ'անցնին բազմաթիւ տեսարաններ այն ատեն՝ ջուրով լեցուած շարք մը բաժակներ, թմբուկի զարկերուն հետ հաւասար կը պարեն սեւ հագած սուրով աղջիկներ՝ Ճենիֆեր Վայթի գլխաւորութեամբ, սենեակին  յատակը ծածկուած է սպիտակ փոշիի հաստ շերտով մը, երաժիշտը կը նուագէ՝ հարուածային գործիքներ աստիճաններուն վրայ եւ վերջին մասը քաղաքին սպիտակ թուղթէ պատրաստուած մանրակերտը կ'երեւի եւ երգը կ'եզրափակուի։
Տարբեր Տարբերակներ
«Rolling in the Deep»–ի տարբեր տարբերակները ձայնագրած է Մայք Պոզները եւ Ճոն Լեճենտը։ 4 Յուլիս 2011-ին այս երգին տարբերակները ներկայացուցած է Linkin Park խումբին ձայնամարզ Ճեսթեր Պենիկտոնը։ Պատի Սմիթը երգը անուանած է «այս տարուան երգը» եւ կատարած է 15 Յունիս 2011-ին Նիւ Եորքի մէջ։ Իրլանտական «Wonderland» խումբը լայնատարած տարբերակներ կազմած է «Rolling in the Deep» երգին նկատմամբ, իր առաջին ալպոմին մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:2010
Քոն
Քոն կամ ար․ Կոն, երկրաչափական մարմին է, որ սահմանափակուած է կոնային մակերեւոյթով եւ որպէս հիմք հանդիսացող շրջանով:
Յատկութիւններ
Կոնային մակերեւոյթը կը ստանան գագաթ հանդիսացող կետը շրջանագիծի կէտերին միացման միջոցաւ:
Կոնի Մակերեւոյթի Մակերեսը
α
R
-ը հիմքի շառաւիղն է -ը՝ ծնորդի երկարութիւնը
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երկրաչափական մարմիններ
Սփորատես
Սփորատես (յուն․՝ Σποράδες), Էգէական Ծովուն կղզիներու համալիր՝ Էվիային հիւսիս-արեւելքը, Սփորատես Շրջանային Միաւոր,Յունաստան։ Կղզեխումբը կը բաղկանայ 24 կղզիներէն, որոնցմէ 4-ը միայն ունին մնայուն բնակիչ՝ Սքիաթոս, Սքոփելոս, Ալոնիսոս եւ Սքիրոս (Սքիրոս վարչականօրէն կը պատկանի Էվիա Շրջանային Միաւորին)։ Հին աշխարհագէտները Էգէականի մէջ ցիր ու ցան տարածուած կղզիներուն ամբողջութիւնը (բացի Քիքլատեսէն) Սփորատես կը կոչէին (Սփորատես = ցրուած վայրեր)։ Սփորատես կղզիներուն իւրայատկութիւնն է հարուստ բուսականութեամբ գեղեցիկ ծովափները։ Վերջին եռեսնամեակին ընթացքին, գլխաւոր կղզիներուն բնակչութեան թիւը թեթեւ աճ ունեցած է, շնորհիւ զբօսաշրջիկութեան զարգացման։ Սփորատեսի հիւսիս-արեւելեան շրջանին մէջ կը գտնուի Ալոնիսոս ծովային պուրակը։
Սփորատես Շրջանային Միաւորը բաժնուած է 3 քաղաքապետութիւններու (տե՛ս նկարը)՝ Սքիաթոս (1), Սքոփելոս (2) եւ Ալոնիսոս (3)։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ Ստորոգութիւն:Բնակավայրերու տեսակներ Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր
Միքայէլ Քէշիշեան
Միքայէլ Քէշիշեան (Մելիտինէ, Մելիտինէի գաւառ, Խարբերդի նահանգ - անյայտ), հայ բժիշկ
Կենսագրութիւն
1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսելուն պէս, Օսմանեան իշխանութիւնները Միքայէլին ուղարկած են ռուսական ռազմաճակատ, որպէս բժիշկ՝ հարիւրապետի աստիճանով։ Այստեղ ան արագօրէն կազմակերպած է 200 մահճակալով զինուորական հիւանդանոց, ուր բժշկական օգնութիւն ցուցաբերած է Օսմանեան բազմազգ բանակի վիրաւոր ու հիւանդ զինուորներուն, առանձնակի ուշադրութիւն դարձուցած է հայ զինուորներուն առողջութեան վերականգնման, զոր աննկատ չէ մնացած թուրքական զինուորական հրամանատարութեան ուշադրութենէն։ Զինք շուտով ձերբակալած ու բանտարկած են։ Սակայն քանի մը ամիս ետք, զգալով ռազմաբժշկական գործի հմուտ մասնագէտին կարիքը, թուրքերը ազատ կ՛արձակեն զինք եւ կրկին կը նշանակեն բանակի բժիշկ։ Միքայէլ կը յաջողի փախիլ Կովկասեան ռազմաճակատի թուրքական զինուորական հիւանդանոցէն եւ միանալ զօրավար Անդրանիկ Օզանեանի զօրամասին։ 1915–ին թուրքերը այդ մասին տեղեկանալով, անմիջապէս ձերբակալած են եղբօրը՝ դեղագործ Խոսրովին եւ 1915 թուականի Յունիս 15-ին, Մելիտինէի բանտին մէջ կացնահարելով դաժանաբար սպանած։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Մալաթիա ծնածներ Ստորոգութիւն:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Ֆայզա Ռաուֆ
Ֆայզա Ֆուատ Ռաուֆ (արաբ․՝ الأميرة فايزة بنت فؤاد الأول‎‎) (8 Նոյեմբեր 1923, Պալատ Ապտին, Գահիրէ, Եգիպտոս - 9 Յունիս 1994, Westwood, Լոս Անճելըս, Գալիֆորնիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ)՝ Եգիպտացի արքայադուստր, Եգիպտոսի ալպանական գահատոհմի ներկայացուցիչ։
Վաղ կեանք
Ֆայզա արքայադուստրը ծնած է 8 Նոյեմբեր 1923-ին Գահիրէի Ապտին ապարանքին մէջ : Ան Ֆուատ թագաւորի եւ Նազլի Սապրիի երրորդ երեխան էր։ Ֆայզա արքայադուսրը Ֆարուք թագաւորի, Ֆաուզիա արքայադստեր, Ֆայքա արքայադստեր եւ Ֆատիա արքայազնի քոյրն է : Անոր մօր պապին եղած է գեներալ-մայոր Մուհամէտ Շարիֆ Փաշան, վարչապետ եւ արտաքին գործերու նախագահ, որ ունեցած է թրքական ծագում ։
Ամուսնութիւն եւ գործունէութիւն
Ֆայզա արքայադուստրը չէ ցանակցած ամուսնանալ Մերձաւոր Արեւելքի թագաւորական ընտանիքի անդամի հետ : Փոխարէնը, ան 17 Մայիս 1945-ին Գահիրէի մէջ կ՛ամուսնանայ իր թուրք զարմիկ Մուհամէտ Ալի Րուլենտ Ռաուֆի հետ, որ 34 տարեկան էր : Անոնց ամուսնութիւնը կազմակերպուած էր ընտանեկան յարաբերութիւններու միջոցով : Ան ուսանած է Արեւմուտքի մէջ, որ Իսմաիլ Փաշայի թոռն էր : Ֆարուք թագաւորը չէր աջակցեր անոնց ամուսնութիւնը, բայց դիմադրութիւնը յաղթեց : Ֆայզա թագուհին եւ իր ամուսինը ասունութիւնէն ետք ապրեցան Գեզիրա կղզիին մէջ գտնուող Զոհրիա պալատը :
Արքայադուստր Ֆայզզան նպաստած է արքայադուստր Ֆաուզիայի ապաքինման Եգիպտոսի մէջ Իրանի շահի 1948-ի բաժանումէն ետք : Ֆաուզիան Կարմիր մահիկի միութեան առաջատար դէմքերէն մէկն էր Եգիպտոսի մէջ Ֆարուք թագաւորի օրօք : Ֆարուք թագաւորը իրեն եւ ամուսնուն հետ իր տնային կալանքի ենթարկեց իր կասկածի պատճառով : Ան եւ իր ամուսինը 1952-ի դէպքերէն 6 շաբաթ առաջ նկարահանած են ֆիլմ ռազմական յեղափոխութեան մասին : Անոնք ունեցան տարաձայնութիւն եւ բաժանուեցան 1962-ին :
Ուշ կեանք
1952-ին Եգիպտոսի մէջ տեղի ունացած յեղափոխութեան արդիւնքով Ֆարուք թագաւորը հրաժարական տուաւ, իսկ 1954-ին Ֆայզա արքայադուստրը տեղափոխուեցաւ Ստամպուլ : Այնուհետեւ ան եւ իր ամուսինը գացին Սպանիա եւ Ֆրանսա : Յաջորդիւ, ան գնաց Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ եւ բնակութիւն հաստատեց Պեւերլի Հիլսի մէջ, իր ամունուն թողնելով Փարիզ : Այնտեղ ան ապրեցաւ մինչեւ իր մահը :
Մահ
Արքայադուստր Ֆայզան մահացած է 9 Յունիս 1994-ին Լոս Անճելըսի մէջ, 70 տարեկանին  ։
Քնարաւան
Քնարաւան, գիւղական համայնք Արցախի Շահումեան շրջանին մէջ։ Կը գտնուի հանրապետութեան հիւսիսային հատուածին մէջ, Քարվաճառ էն 32 Քմ հեռաւորութեան վրայ, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտէն՝ 130 քմ հեռաւորութեան վրայ։ Համայնքը ունի գիւղապետարան, բուժաշխատող մը եւ հիմնական դպրոց մը՝ 25 աշակերտներով։ Համայնքը բարձր լեռնային է, ունի 5053 հեկտար տարածութիւն։ Ակնաբերդ համայնքին սահմանային գօտիով կը հոսի Տրտու գետի ն վտակը դէպի Սարսանգի ջրամբար ։
Բնակչութիւն
Քնարաւան համայնքը ունի 76 բնակիչ։ Բնակչութիւնը գլխաւորաբար կը զբաղի գիւղատնտեսութեամբ՝ անասնապահութեամբ եւ հողագործութեամբ։
Արտաքին յղումներ
Կատեգորիա:Շահումեանի բնակավայրեր
Ալեքսանտր Ռոտինեան
Ալեքսանտր Ռոտինեան (Alexander Rotinoff, Александр Ротинов, 20 Մարտ 1875 - 26 Ապրիլ 1934)՝ եղած է 19րդ դարու վերջի եւ 20րդ դարու սկիզբի հայազգի ճարտարագետ եւ ճարտարապետ:
Կենսագրութիւն
Ալեքսանտր Ռոտինեանը գործած է Կովկասին մէջ:
Գաբրիէլ Տէր-Միքելեանի հետ միասին 1901-ին ձեռնարկած է Պաքուին մէջ հայկական եկեղեցիի շինարարութիւնը:
20րդ դարու սկիզբին Ալեքսանտր Ռոտինեանն իր ընտանիքին եւ որդիին՝ Միքայէլ Ռոթինոֆի հետ միասին անցած է Մեծն Բրիտանիա: Միքայէլին զաւակը՝ Գէորգ Ռոթինոֆը (Alexander Rotinoff 1952-ին հիմնած է Rotinoff Motors Ltd. ընկերութիւնը:
Ալեքսանտր Ռոտինեանը թաղուած է Լոնտոնի Պրոմփթընի Գերեզմանատունին մէջ:
1659 թուական
1659 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 59րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1659 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1659 մահեր
Կոնդակ
Կոնդակ (յունարէն՝ κοντάκιον), Հայրապետական թուղթ, հովուական գիր։
Պինթ Ճապիլ
Պինթ Ճապիլ  (بنت جبيل‎ - Պիպլի դուստր), քաղաք՝ Լիբանանի հարաւ արեւելեան Նապաթիէի նահանգին մէջ։ Բնակչութեան թիւ՝ 30 000։ Քաղաքը կը գտնուի Իսրայէլի սահմանէն 4 ք.մ. հեռաւորութեան վրայ։ 1985-2000 թուականներու ընթացքին քաղաքը շրջապատուած է Իսրայէլի կողմէ։
Կոնդակ
Ունի տարբեր կիրառումներ.
Պինթ Ճապիլ
Ստորոգութիւն:Լիբանանի քաղաքներ
Կոնդակ
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Քրիստոնէական գրականութիւն
Նիքոլաոս Կիզիս
Նիքոլաոս Կիզիս (յուն․՝ Νικόλαος Γύζης, 1 Մարտ 1842, Սքլավոհորի, Թինոս, Քիքլատես - 4 Յունուար, 1901, Միւնիխ)․ ԺԹ․ դարու յոյն գլխաւոր գեղանկարիչներէն։ Պարգեւներու արժանացած է փայտագրութեան, նկարչութեան եւ պղինձի վրայ փորագրութեան իր գործերուն համար։
Առաջին տարիները
Նիքոլաոս Կիզիս, ծնած է 1 Մարտ 1842-ին Քիքլատեսի Թինոս կղզիին Սքլավոհորի գիւղին մէջ։ Ատաղձագործութեամբ զբաղող Օնուֆրիոս Կիզիսի եւ Մարղարիթա Կիզիին վեց զաւակներէն մին էր։