cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սեխ
Պատմութիւն
Առաջին յիշատակութիւնը յայտնաբերուած է Աստուածաշունչին մէջ։ Ներկայ ժամանակներուն չենք հանդիպիր վայրի սեխի։ Եւրոպայի մէջ սեխի մասին իմացած են Միջին դարերուն։ Ռուսաստանի մէջ յայտնաբերուած է Վոլգայի տարածաշրջանը, բերուած է 15-16-րդ դարերուն Կեդրոնական Ասիայէն։
Բուսաբանական նկարագիր
Ցօղունը կողաւոր է, գետնատարած, փռուած, ճիւղաւորուող, երկարութիւնը՝ 2-2,5 մ։ Միամեայ բոյս է. ցօղունը հնգակիւնանի է, սնամէջ, կոպիտ թաւոտութեամբ, 1-3 մեթր երկարութեամբ եւ առաջ ճիւղաւորուող։ Հիմնական ճիւղաւորութիւնները միջինին մէջ 3-էն 6-ն են եւ աւելի։ Երկարացօղուն տեսակներու ցօղունը կ'ըլլայ 1,5 մեթր եւ աւելի։ Արմատային համակարգը բաւականին հզօր, խորացող եւ առատ ճիւղաւորուած։ Տերեւները պարզ են, խոշոր, երիկամաձեւ, տերեւանութներուն մէջ կան մազիկներ սրտաձեւ կամ հնգանկիւն՝ հինգ խոշոր ջիղերով եւ կոպիտ թաւով : Ծաղիկները բաժանասեռ են։ Արական ծաղիկները փունջերով են՝ տերեւանութներուն մէջ, իգականները՝ մէկական։ Պտուղը բազմասերմ կեղծ հատապտուղ է՝ տարբեր ձեւերու (կլոր, ձուաձեւ, տանձաձեւ, գլանաձեւ, տափակ եւ այլն) եւ մեծութեան։ Պտուղին մակերեւոյթը հարթ է, կողաւոր, ցանցապատ, կնճռոտ եւ այլն, կեղեւը՝ սպիտակ, դեղին, կանաչ, սրճագոյն, նարնջագոյն եւ այլն։ Պտղամիսը սպիտակ է, կանաչաւուն, կարմրավարդագոյն, նարնջագոյն։
Կիրառութիւն
Հիմնականին մէջ կ'օգտագործուի թարմ վիճակին մէջ, որպէս քաղցր, բուրաւէտ եւ հիւթալի սննդատեսակ։ Շաքարի քանակը սեխին մէջ կախուած է ենթատեսակէն եւ կրնայ հասնիլ 3,6-էն մինչեւ 14 %-ի։ Բացի թարմ գործածութենէն, սեխը մեծապէս կ'օգտագործուի նաեւ անուշներու, պահածոներու, չիրերու եւ մեղրի արտադրութեան մէջ, իսկ սերմերը ծեծած վիճակին մէջ նոյնիսկ կ'օգտագործեն որոշ կերակուրներու մէջ ։ Պտուղը կ'օգտագործուի թարմ եւ վերամշակուած։ Հայաստանի մէջ կը մշակուին Շալախ (կանխահաս), Սնեվազ (միջահաս), Մասիս 2 (միջին ուշահաս) եւ այլ տեսակեր։ Ճաբոնական «միդորի» կոչուող խմիչքը կ'օգտագործուի սեխի համային յաւելումի մէջ։
1798 թուական
1798 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 98րդ տարին է
Սեխ
Քիմիական կազմ
Սեխերը հարուստ են քալիումով, ինչպէս նաեւ A եւ C կենսանիւթերով, կը պարունակէ շաքար (16-18 % եւ աւելի), կենսանիւթ C (մինչեւ 60 մկ %), քարոթին (A-նախակենսանիւթ), բեքթինային նիւթեր, հանքային աղեր եւ այլն ։
1798 թուական
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1798 ծնունդներ
Սեխ
Հոմանիշներ
Ըստ The Plant List.ի տուեալներուն Cucumis melo L. տեսակի հոմանիշները ունին հետեւեալ անուանումները
1798 թուական
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1798 մահեր
Ստորոգութիւն:1798
Մարսի դրօշ
Մարսի դրօշ, Մարս մոլորակի ոչ մէկ պաշտօնական կարգավիճակ ունեցող դրօշն է։ Կազմուած է Մարսի իւրացման ոչ առեւտրային կազմակերպութեան (Mars Society) եւ Մոլորակային միութեան (The Planetary Society) կողմէ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Դրօշներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Մարս մոլորակ
Ալատիր
Ալատիր (Алатырь), քաղաք Չուվաշիայի մէջ (Ռուսաստան), նավակաեան Սուրա գետի (Վոլգայի աջ վտակ) ափին՝ Ալատիր գետը նրան միախառնուելու տեղին։ Հիմնադրուած է 1552-ին որպես ռուսական ամրութիւն։ Քաղաք է 1780-են։ կը Ենթադրեն, որ անուանումը առացացած է թյուրքական լեզուների ալա «խայտաբղետ» եւ տուրա «կացարան, քաղաք» բառերեն ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի քաղաքներ
Զուարթնոց (հանդէս)
Զուարթնոց, կրօնական հանդէս, հայ կաթողիկէ Զմմառեան միաբանութեան հրատարակութիւն։ Լոյս կը տեսնէ Ապրիլ 1980-էն, առաջին համարը՝ «Զմմառեանք ի սփիւռս աշխարհի» անունով։ Մինչեւ 1999 լոյս տեսած է ընդամէնը 19 համար։ Խմբագիրներ՝ Մանուէլ ծայրագոյն վարդապետ Պաթագեան, Անդրանիկ վարդապետ Կոանեան, Մեսրոպ վարդապետ Ճուրեան, Յովսէփ վարդապետ Քելեկեան, Պօղոս վարդապետ Գազանճեան, Եդիա վարդապետ Եդիայեան, Ղեւոնդ վարդապետ Քենտիրճեան, Գէորգ ծայրագոյն վարդապետ Խազումեան, Յովհաննէս վարդապետ Թէյրուզեան եւ Անդրանիկ վարդապետ Ադամեան։ Կը լուսաբանէ հայ կաթողիկէ Զմմառեան միաբանութեան գործունէութիւնը, լոյս կ՜ընծայէ հայոց պատմութեան ու մշակոյթին վերաբերող յօդուածներ։
Ջուղայի հայկական գերեզմանատունը
Միջնադարին Ջուղան հարուստ եղած է ճարտարապետական յուշարձաններով։  Մինչեւ 20-րդ դարասկիզբին հայաբնակ Ջուղայի յուշարձաններուն մեծ մասը կանգուն կամ կիսաւեր վիճակի մէջ էին։  Սակայն ներկայիս, մեծ մասը գետնի հաւասար դարձած է եւ փոքր մաս մըն ալ՝ աւերակ։
Ջուղայի գերեզմանատունը
Այս հսկայ պատմական եւ մշակութային արժէք ունեցող վայրը, համաշխարհային գետնի վրայ՝ հայերուն եւ օտարներուն, հիացում կը պատճառէր։
Ջուղայի հայկական գերեզմանատունը (կամ՝ Ջուղայի խաչքարերը), հակառակ ոչնչացման «անտեսանելի» քաղաքականութեան, մինչեւ 1970-ական թուականներուն կը հաշուէր 462 խաչքարեր առաջին բլուրին վրայ, 1,672՝ երկրորդ բլուրին վրայ եւ 573՝ երրորդին։  Նաեւ, 250 խաչքարեր կային Ամենփրկիչ վանքին մօտ եւ քաղաքին զանազան վայրերու մէջ։
Գերեմանատան խաչքարներու խմբաւորում
Ջուղայի գերեզմանատան խաչքարերը կը բաժնուին 3 խումբերու, ըստ ժամանակաշրջանի։ Առաջինը կը թուագրուի 9-րդ մինչեւ 13-րդ դար, երկրորդը՝ 14-րդ մինչեւ 15-րդ դար, իսկ երրորդը՝ 16-րդդարասկիզբէն մինչեւ 17-րդ դարուն առաջին քառորդը։  Բոլորն ալ քանդակուած էին վարդագոյն եւ դեղին-նարնջագոյն քարերու վրայ։
Խաչքարերուն ոչնչացումը
1998 – 2006 թուականին,  Ջուղայի խաչքարերը աստիճանաբար ամբողջութեամբ կը քանդուին, այժմ անոնց հետքն նոյնիսկ չկայ։
Ջուղայի հայկական գերեզմանատունը տարածուած էր Ջուղայի արեւմտեան կողմը, փոքրիկ ձորակներով բաժնուած երեք բլրակներու վրայ ու անոնց  շրջակայքը։   Գերեզմանատունը նշանաւոր էր իր խաչքարերով։
1648 թուականին, ըստ ճամբորդ Աղեքսանտր Տէ Ռոտի վկայութիւններուն, Ջուղան ունեցած է շուրջ 10,000 լաւ վիճակի պահպանուած խաչքար, ինչպէս նաեւ խոյաձեւ քանդակուած դամբանաքարեր։
Աղեքսանտր Տէ Ռոտ ․ ֆրանսացի քարոցիչ - ճամբորդ, ուղեգրող։  Քրիստոնէութիւնը քարոզած է Հարաւային Չինաստան, Ֆիլիփին, Վիէթնամ, Ճափոն, իսկ 1654 թուականէն՝ Պարսկաստան։ Գրի առած է Հեռաւոր Արեւելքի կատարած իր ուղեւորութիւնը։ 1646  Ճաւայէն Հռոմ վերադարձի ճամբուն,  անցած է Հայաստանէն։  1660 կը մահանայ ու կը թաղուի Նոր Ջուղայի հայկական գերեզմանատան մէջ։
1903– 1904 թուականներուն Ջուղայի ընդմէջէն անցնող երկաթուղագծին շինարարութենէն ետք, քաղաքի շարք մը յուշարձաններու քանդումին հետ,  կ՛ոչնչացուին նաեւ գերեզմանատան խաչքարերուն մեծ մասը, անոնց կանգուն եւ կամ գետին ինկած վիճակի թիւը նուազեցնելով շուրջ 5,000 խաչքարի։ Գերեզմանատան լման ոչնչացման գործընթացը կը սկսի 1921 թուականէն, երբ Կարսի պայմանագրով Նախիջեւանը (Ջուղան ներառեալ) Ատրպէյճանի Խորհրդային Հանրապետութեան մաս կը կազմէ ։
1980 թուականէն ետք, մօտաւորապէս 25 տարիներու ընթացքին գերեզմանատունը պարբերաբար եւ ծրագրուած ձեւով աւերման եւ քանդման կ՛ենթարկուի։  Գերեզմանատան ծրագրուած կործանումը իր գագաթնակետին կը հասնի, 2005 – 2006 թուականներուն, երբ Ատրպէյճանի կառավարութեան հրամանով եւ երկրին զինուած ուժերու սատարումով բոլորովին կ՛ ոչնչացուին բազմադարեայ  հազարաւոր խաչքարերով հարուստ գերեզմանոցը։   Ատրպէյճանի զինեալ ուժերը, գերեզմանի ոչնչացման համար, կ՛օգտագործեն  արհեստագիտական ծանր սարքեր․ կը փշրեն խաչքարերը եւ կը թափեն Արաքս գետ։ Վերջինս կ՛ողողեն պատմամշակութային մեծ արժէք ունեցող հազարաւոր խաչքարերու կտորներով։  Այս բոլորին՝ միջազգային հանրութիւնը գրեթէ լուր կը հետեւի, որեւէ լուրջ պատժամիջոց չի գործադրուիր խաչքարերու ցեղասպանութեան յանձագործ՝ Ատրպէյճանին։
Տես նաեւ
Ջուղա
Նոր Ջուղա
Նախիջեւան
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հնագիտական վայրեր Ստորոգութիւն:Նախիջեւան Ստորոգութիւն:Գերեզմանատուներ Ստորոգութիւն:Խաչքարեր
Սիմոն Սեղբոսեան
Սիմոն Սեղբոսեան, հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է մօտաւորապէս 1850 թուականին Կ. Պոլսոյ՝ ասիական կողմի, Սկիւտար թաղամասին մէջ։ 1874 թուականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։ 1880-1890-ական թուականներուն Կ. Պոլսոյ Սուրբ Փրկիչ ազգային հիւանդանոցին մէջ իբրեւ բժիշկ աշխատած է։ 1904 թուականի դրութեամբ Կ. Պոլսոյ Բերա թաղամասին մէջ աշխատած է իբրեւ բժիշկ։
Մահացած է 1917 թուականի Մարտ 27-ին, ժանտախտէ՝ մօտ 67 տարեկան հասակին։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Ժանտախտէ մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Օկիւստ Էսքոֆիէ
Օկիւստ Էսքոֆիէ․ Auguste Escoffier, (28 Հոկտեմբեր 1846, Վիլնիով-ԼուպէVilleneuve-Loubet – 12 Փետրուար 1935, Մոնթէ Քարլօ Monte-Carlo)․ ֆրանսացի խոհարարապետ chef, ճաշարանատէր, խոհարարային գրագէտ։  Կը սեպուի հայրը՝ Արդի Խոհագիտութեան։ Որակուած է իբրեւ «խոհանոցներուն թագաւորը, թագաւորներուն խոհարարը», այդպէս, ինչպէս իրմէ առաջ էր Մարի-Անթուան Քարեմ՝ առաջինը որ կ՛ օրինակարգէ «Մեծ խոհանոցը»։
Էսքոֆիէն  կանոններ կը դնէ, կ՛ արդիականացնէ եւ արհեստավարժութեան կը վերածէ շքեղ պանդոկներու նուրբ խոհանոցը։  Կը ստեղծէ խոհանոցի բազմաթիւ բաղադրութիւններ՝ որոնք հետագային կ՛ օգտագործուին բազմաթիւ գլխաւոր խոհարարներէ։  Ան, ֆրանսական խոհանոցը կը միջազգայնացնէ։
Կը զարգացնէ խոհանոցի գործակցութեան յղացքը եւ զայն արդիւնաւէտ կը դարձնէ․ կը վերակազմէ աշխատանքի բաժանումը, հսկելով խոհանոցին դրսեւորած պատկերը (մաքուր, մանրակրկիտ, ոչ-խման ու ոչ-ծխող խոհարարներ եւ լուռ, անաղմուկ աշխատանք)։
Կը գործակցի պանդոկապետ Սեզար Րիծին César Ritz հետ։  Կը հրապարակէ « Խոհարարային առաջնորդը » Le Guide culinaire գիրքը՝ մինչեւ այսօր կը վերատպուի եւ կը գործածուի իբրեւ ճաշագիրք,  ինչպէս նաեւ իբրեւ խոհարարային դասագիրք։
1928-ին՝ Ֆրանսայի Պատուոյ Լեգէոնի շքանշանով պարգեւատրուած առաջին խոհարարն է որ կը դառնայ Պատուոյ Լեգէոնի սպայ։
Առաջին տարիներ
Օկիւստ Էսքոֆիէ կը ծնի Վիլնիով-Լուպէ գիւղին մէջ, Նիս քաղաքին մօտ (հարաւային Ֆրանսա, Միջերկրական Ծովուն ափին կառուցուած քաղաք), Ժան Պափթիսթ Էսքոֆիէի համեստ տան մէջ (այժմ տունը Խոհանոցային Արուեստի թանգարանի վերածուած է)։  Մայրը, մօրաքոյրն ու մօրեղբայրները ճաշարանի արհեստով կը զբաղին։
Հազիւ 19 տարեկան հասակին, գործի կ՛ընդունուի «Փոքրիկ Կարմիր Ջաղացքը» Le Petit Moulin Rouge ճաշարանին մէջ (Փարիզ)։ Քանի մը ամիս ետք, կը պարտաւորուի զինուորի պարտականութիւնը կատարել ֆրանսական բանակին մէջ, ուր զինք բանակին խոհարարապետ կը կարգեն։  Բանակին մէջ աշխատած եօթը տարիներու փորձառութիւնը, զայն կը մղեն պահածոյի արուեստը սերտել։
1877-ին Քան Cannes քաղաքին մէջ կը բանայ «Ոսկէ Փասիանը» Le Faisan d'Or իր սեփական ճաշարանը։
Ընտանիք
28 Օգոստոս 1878-ին կ՛ամուսնանայ Տելֆին Տաֆիսին Delphine Daffis հետ եւ կը բախտաւորուի երեք զաւակներով՝ Փօլ, Տանիել (կը զոհուի Ա․ Համաշխարհային Պատերազմին ընթացքին) եւ Ժերմեն։
Խոհարարապետ
1884-ին ընտանեօք Մոնթէ Քարլօ կը տեղափոխուին։  Հոն կը ստանձնէ «Մեծ Պանդոկին» Grand Hotel  խոհարարապետութիւնը, պանդոկապետ Սեզար Րիծի հովանին տակ։  Այդ տարիներուն, Ֆրանսական Ծովեզրը Côte d'Azur  ձմեռուան ժամադրավայր է։  Ամառները, Էսքոֆիէ կ՛ աշխատի Լիւցերն Lucerne քաղաքին (Զուիցերիոյ կեդրոնական մասի գերմանախօս քաղաք) «Ազգային Մեծ Պանդոկ»ին Grand Hôtel National մէջ։  Պանդոկի աշխատանքները վարողը Սեզար Րիծն է։ 1890-ին, Էսքոֆիէ եւ Րիծ կը հրաւիրուին պանդոկատէր Ռիշար Տոյլա Քարթին Richard D'Oyly Carte կողմէ, որպէսզի Լոնտոնի «Սավոյ Պանդոկ»ը Savoy Hotel արդիականացնեն։  Էսքոֆիէ հետը կը բերէ ֆրանսացի խոհարարներ եւ կը վերակազմակերպէ պանդոկին խոհանոցը։  Արդիականացուած, հիւրանոցը մեծ յաջողութիւն կ՛ արձանագրէ։  Անոր ճաշասրահը կը յաճախեն նշանաւոր դէմքեր՝ Անգլիոյ գահաժառանքը, պալատականներ, ազնուականներ։  Էսքոֆիէ կը ստեղծէ ճաշատեսակներու շարք մը, որոնց հանրութեան ծանօթ անձերու (որոնք նաեւ իր յաճախորդներն են) անուններ կու տայ․-
Էսքոֆիէ կը ստեղծէ նաեւ կերակուրի նոր տեսակներ («պնակներ»), ինչպէս օրինակ՝ «Ներօ ռումբ»ը bombe Néro (բոցավառ պաղպաղակի տեսակ, 1897), «Կոյսին համբոյրները» baisers de Vierge (անուշեղէնի տեսակ, 1897), «Ժանեթին բարձրագոյն հաւեղէնը» suprêmes de volailles Jeannette։
Կը հնարէ նաեւ չորս հոգինոց ճաշացուցակը։  Միաժամանակ կը հսկէ, որպէսզի «Աղքատներուն փոքրիկ քոյրերը» կրօնական միաբանութեան հիւանդապահուհիները իրենց առաքելութեան համար ամէն առտու կարողանան վերցնել շռայլօրէն աւելցած կերակուրը եւ կամ թարմութիւնը հազիւ կորսնցուցած բարջարեղէններն եւ կանանչեղէնները։
1897-ի վերջերուն, Սեզար Րիծ եւ Էսքոֆիէ կը վտարուին Սավոյ պանդոկէն․ պանդոկատէրը երբ կ՛ անդրադառնայ թէ հասոյթին շահը կը նուազի, զանոնք կ՛ամբաստանէ 3․400 տոլարի արժողութեամբ գինիի եւ ուրիշ ոգելից ընպելիներու անհետացումին համար։
1898-ին, Օկիւստ Էսքոֆիէ կը յեղաշրջէ մինչեւ այդ տարիներուն խոհանոցի մը կազմակերպման աշխատաձեւը։  Փարիզի Րիծ պանդոկին խոհանոցը ամբողջովին կը վերակազմէ, խոհարարութեան նոր մեթոտներ կիրարկելով։  Նոյն տարին, Էսքոֆիէ եւ Րիծ կը հիմնեն «Րիծ Պանդոկ Զարգացան Ընկերութիւնը» Ritz Hotel Development Company։  Էսքոֆիէ անկաշկանդ, կը կարգադրէ ու կը տեղադրէ խոհանոցները հետեւելով իր տեսլականին եւ ըստ այնըմ խոհարարներ կը պատրաստէ։
Յաջորդ տարին, Լոնտոն կը վերադառնայ։  Կը վերակազմէ «Քարլթոն Պանդոկ»ին խոհանոցը, ուր մինչեւ 1920 կը մնայ։  Իր հոն պաշտօնավարութեան ընթացքին, պանդոկը մեծ համբաւի կ՛ արժանանայ եւ առաջին իսկ տարիներէն, Սավոյ պանդոկին յաճախորդները Քարլթոն կը սկսին յաճախել։  Էսքոֆիէ խոհարարապետն է 60 հոգինոց խահարարներու խումբի մը եւ կը կատարելագործէ մեծ խոհանոցի մը կազմակերպումը՝ որպէսզի առանց ուշացումի գոհացնէ 500 հոգիի կերակուրը, իւրաքնաչիւր ճաշի եւ ընթրիքի համար։ Գլխաւոր դերակատարն է Ֆրանսայի ուտելիքներու մթերքներուն ծանօթացման եւ արաքման դէպի ուրիշ երկիրներ․ ինք եւ իր կազմած ֆրանսացի խոհարարներէ բաղկացած խումբերը, կը շարունակեն աշխատիլ ֆրանսական արտադրութիւններով։
Խոհանոցներուն թագաւորը, թագաւորներուն խոհարարը
Էսքոֆիէին ստանձնած զանազան պաշտօնները, զայն չեն արգիլեր գիրքեր գրել, աշխարհի տարածքին տարբեր պանդոկներու համար խոհարարներու խումբեր կազմել, խոհանոցներ յարմարցնել (Լոնտոնի «Րիծ Պանդոկ», «Hamburg America Line» ընկերութեան զբօսանաւեր, եւայլն) եւ կամ ալ բացառիկ պարագաներու պաշտօնական ընթրիքներ կազմակերպել․ ինչպէս օրինակ՝ 1906-ին Գերմանիոյ Կիյոմ կայսրին համար կազմակերպած ընթրիքը, որուն ընթացքին, կայսր կը խոստովանի ըսելով հետեւեալ խօսքը՝ «Ես, Գերմանիոյ կայսրն եմ, իսկ դուք՝ խոհարարներուն կայսրը»։
1911-ին Լոնտոնի մէջ լոյս կը տեսնէ «Մանրապաշտին Նոթատետրը» Epicure's Notebook պարբերաթերթը։ Գլխաւոր խմբագիրն է Էսքոֆիէին բարեկամ Թովմաս Կրինկուա Thomas Gringoire։  Պարբերաթերթին միջոցով, Էսքոֆիէ կը ծանօթացնէ ֆրանսական խոհանոցը եւ կը միտի նպաստել Ֆրանսայի զբօսաշրջիկութեան զարգացման։ 1912-ին,  «Մանրապաշտին Նոթատետրը»ին մէջ, Էսքոֆիէ «Մանրապաշտին ընթրիքները» Dîners d'Épicure պիտակին տակ ճաշացուցակներ կը պատրաստէ, որոնք առաջարկուած թուականին կը համտեսուին տարբեր երկիրներու քաղաքներու մէջ՝ Փարիզ, Մոնթէ Քարլօ, Քան, Լոնտոն, Նիու Եորք, եւայլն։  Առաջին ճաշը, կ՛ունենայ 4 000-էն աւելի ճաշակիցներ, իսկ վերջինը՝ Յունիս 1914- ին կ՛ իրագործուի աշխարհի չորս ծագերուն 147 քաղաքներու մէջ եւ ճաշակիցներուն թիւը 10 000 է։ Սակայն Օգոստոս 1914-ին կը պայթի Ա․ Համաշխարհային Պատերազմը ու պարբերաթերթին հրատարակութիւնը կը դադրի։  Նաեւ, այս պատերազմին ան կը կորսնցնէ կրտսեր մանչ զաւակը։  Էսքոֆիէ, անխոնջ, կը շարունակէ ղեկավարել իր ճաշարանները։
11 Նոյեմբեր, 1919-ին, առաջին խոհարարը կ՛ ըլլայ որ կը պարգեւատրուի Ֆրանսայի Պատուոյ Լեգէոնի շքանշանով, իսկ 1928-ին՝ առաջին խոհարարը որ Պատուոյ Լեգէոնի սպայի տիտղոսին կ՛ արժանանայ։ Կը խմբագրէ յառաջաբանը «Ճաշագիտութեան Լարուս» Larousse gastronomique գիրքին, որ կը հրատարակուի 1938-ին։
1920-ին կը վերադառնայ Մոնթէ Քարլօ, ընտանիքին մօտ։  Կը գրէ իր յիշատակները, յօդուածներ եւ բաղադրութիւններ։  1922-ին իբրեւ խորհրդատու կը գործակցի «Մաճի» Maggi ընկերութեան հետ։ 1923-ին, Տանըմարքի վեհապետէն կը պարգեւատրուի «Տանըպորկի Խաչ» շքանշանով։
Մահ
Էսքոֆիէ կը մահանայ 12 Փետրուար 1935-ին,  88 տարեկանին․ կնոջ մահէն շաբաթ մը ետք։  Կը թաղուի ծննդավայրին գերեզմանատան ընտանեկան դամբանին մէջ։
Ազդեցութիւն
Օկիւստ Էսքոֆիէ, ըլլալով իր ժամանակի ամենահամբաւաւոր խոհարարապետը, միջազգային գետնի վրայ կը յաջողի պարտադրել ֆրանսական խոհանոցին իմացութիւնը՝ զայն գործադրութեան դնելով իր ճաշարաններուն մէջ եւ գրագէտի իր աշխատասիրութիւններով։
1918-էն խոհարարային արուեստը կը նորարարէ եւ կը փոխակերպէ․ կը ձեւակերպէ ճաշացուցակները, կերակուրներուն պատրաստութիւնը՝ զանոնք կը պարզացնէ նուազեցնելով ալիւրն ու թացանները, կը վերակազմէ խոհանոցին աշխատաձեւը՝ խոհարարները աշխատանքի խումբերու բաժնելով։  Խոհանոցի առողջապահական եւ աշխատակազմերու վարմունքին նոր կանոններ կը պարտադրէ։  Իր ասպարէզին տասնեակ տարիներուն ընթացքին կը պատրաստէ կարգապահ խոհարարներ․ ինչպէս օրինակ՝ Փօլ Թալամաս, Փօլ Ժիւլմիէ, Օժեն Հերպոտօ, Ժոզեֆ Տոնոն, եւայլն։
Մէկ դար ետք, Էսքոֆիէի «Խոհարարային առաջնորդը» գիրքը, խոհարարներուն աւետարանն է։
1 Դեկտեմբեր 2006-ին, Մոնթէ Քարլոյի իշխանապետութեան դրոշմաթուղթերուն պաշտօնական գրասենեակը (OETP) ի պատիւ Էսքոֆիէի յիշատակին դրոշմաթուղթ մը կը հրապարակէ։
Աքիյամա Թոքուզօ եղած է Էսքոֆիէի համբաւաւոր աշակերտներէն մէկը․ Ճափոնի կայսրին խոհարարապետը՝ Փարիզի Րիծ Պանդոկին մէջ։
1928-ին, դերակատարներէն է «Աշխարհի Խոհարապետներու Ընկերակցութեանց Միութիւն» World Association of Chefs' Societies (WACS) ընկերութեան հիմնումին։
Գլխաւոր գործերը
Օկիւստ Էսքոֆիէ ձգած է նաեւ բազմաթիւ մենագրութիւններ։  Անոր բոլոր գործերը թարգմանուած են անգլերէնի եւ անոնցմէ շատերը ուրիշ լեզուներու ալ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Անձեր Ստորոգութիւն:Խոհարարներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի խոհարարապետներ Ստորոգութիւն:Եւրոպացի խոհարարապետներ Ստորոգութիւն:1846 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1935 մահեր Ստորոգութիւն:12 Փետրուարի մահացածներ Ստորոգութիւն:28 Հոկտեմբեր ծնածներ
Քարինա Աւետիսեան
Քարինա Աւետիսեան (ծնած 24 Սեպտեմբեր, 1978, Քոլչեսթըր, Անգլիա), քաղաքագիտութեան դոկտոր, հետազօտող, Անոր հետազօտութիւնները կը կեդրոնանան ընկերային շարժումներու, նոր հաղորդակցութիւններու, եւ ԶԼՄներու վրայ Եւրասիական շրջանին մէջ: Ան նախապէս դասախօսած է Հայաստանի Ամերիկեան Համալսարանէն ներս երկու տարուան համար, դասաւանդելով Ամերիկեան, Հայաստանեան եւ Եւրոպական քաղաքական դրութիւններուն մասին:  Ան Անգլիոյ Թագաւորական Արուեստից Բարեկամութեան (անգլ.՝ Royal Society of Arts) ընկերակից է:
Կենսագրութիւն
2003 թուականին, Աւետիսեան կը ստանայ իր Արուեստից Պսակաւոր վկայականը, քաղաքագիտութեան եւ միջազգային յարաբերութիւններու ոլորտին մէջ, Քալիֆորնիոյ Համալսարան, Ռիվըրսայտէն, Քալիֆորնիա, ԱՄՆ: 2004 թուականին կը ստանայ իր Գիտական Մագիստրոսի վկայականը Ռուսական եւ Արեւելեան Եւրոպական Հետազօտութիւններու Կեդրոնէն, Պըրմինկհէմ Համալսարանէն, Անգլիա: 2015 թուականին, կը ստանայ իր Դոկտորի վկայականը նոյն կեդրոնէն ու համալսարանէն: Ան խորհրդատու է Հարվըրտ Համալսարանի Պըրքմըն-Քլայն Կեդրոնին, ինչպէս նաեւ՝ Freedom House, Navanti, Transparency International, եւ Կոթընպըրկ Համալսարանի V-Dem Institute-ին:
Աւետիսեանի յօդուածները լոյս տեսած են հետեւեալ լրատուական կայքէջներէն՝ The Guardian, OpenDemocracy , Global Voices , Transitions Online , EVN Report եւ Hetq , ինչպէս նաեւ վերլուծական տեղեկութեամբ ներկայացած է Հարաւային Քալիֆորնիոյ Համալսարանի Տորնսայֆ Հայկական Հետազօտութիւններու Հիմնարկի (անգլ.՝ University of Southern California, Dornsife Institute of Armenian Studies) , BBC Newsday, CivilNet  , Hromadske - The Sunday Show , Center on Global Interests, եւ Al Jazeera կայաններէն:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայեր այբբենական կարգով
Սերժ Աւետիքեան
Սերժ Աւետիքեան Ֆրանսահայ ֆիլմի բեմադրիչ, դերասան, շարժանկարներ ուրուագծող եւ արտադրող։
Կենսագրութիւն
Սերժ Աւետիքեանի ծնողները ծնած են Ֆրանսայի մէջ, որոնց ծնողներն ալ Հայոց Ցեղասպանութեան արդիւնքով թուրքիայէն գաղթած են Ֆրանսա։ 1947-ին՝ ԽՍՀՄ քարոզչութեան հետեւանքով, ընտանիքով հայրենադարձած է Հայաստան։ Ապրելով Երեւան ի մէջ, յաճախած է Ֆրանսական դպրոց։ 1970-ին ընտանիքը վերադարձած է Ֆրանսա։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1 Դեկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի հայերը Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ Ստորոգութիւն:Հայ սենարիստներ Ստորոգութիւն:ՀՀ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Up All Night
Up All Night (ամբողջ գիշեր), անգլիո-իրլանտական Պոյ Պենտ One Direction խումբի սդուտիական ալպոմը, թողարկուած 21 Հոկտեմբեր 2011-ին, Syco Records լէյպլով։ Ալբոմը գլխաւորած է US Billboard 200 հիթ-շարքը։ Ալպոմը ձեռք բերած է յաջողութիւններ վաճառքի ոլորտման մէջ՝ միայն ԱՄՆ-ի մէջ վաճառած են 2 միլիոն սկաւառակով, աւելի քան մէկ միլիոն օրինակ վաճառուած է Անգլիոյ մէջ։ Առաջին չորս երգերը ազատ արձակուած են հետեւեալ յաջորդականութեամբ, առաջինը՝ «What Makes You Beutiful», որ գլխաւորած է Իրլանտական հիթ-շարքը եւ միայն ԱՄՆ-ի մէջ վաճառուած է 4 750 000 օրինակ :
Պատմութիւն
Խումբը կազմաւորուելէ ետք, Անգլիական The X Facror տաղանդներու ցուցադրութեան ժամանակ, 2010 թուականին, խումբը գրաւած է երրորդ տեղը, որմէ ետք One Direction-ը ստորագրած է պայմանագիր Syco Records-ի հետ 2 միլիոն ֆոնտ սդերլինգով : Առաջին ձայնագրութիւնները տեղի ունեցած են 2011 թուականի Յունուարին, երբ անոնք տեղափոխուած էին Լոս Անճելես, որպէսզի աշխատին RedOne արտադրիչներու հետ : 2011 թուականի փետրուարին խումբը The X Factor-ի մէջ, միւս հինգ մասնակիցներուն հետ, մասնակցեցան X Factor Live Tour-ին։ Շրջագայութիւնը տեւեց մինչեւ 2011 թուական, որմէ ետք խումբը վերադարձաւ եւ սկսաւ աշխատիլ իր տեսաժապաւէնի ալպոմին վրայ։ Ձայնագրութիւնը տեղի ունեցաւ Շուէտի մէջ, Անգլիոյ մէջ եւ ԱՄՆ-ի մէջ, այս ընթացքին խումբը աշխատած է այնպիսի արտադրիչներու հետ, որոնցմէ են՝ Carl Falk, Savan Kotecha, Steve Mac, RedOne, Toby Gad и Rami Yacoub եւ այլն։ 2011 թուականի Մայիսին Kotecha-ի Digital Spy-ին տուած հարցազրոյցի ժամանակ ան ըսած է, որ One Direction-ը «կը փորձէ» իր ձայնը տեսաժապաւէնի ալպոմին համար։ Kotecha-ն ըսած է, որ ան ուզած է ըլլալ ալպոմի ձայնագրման կանուխ փուլին մէջ։ «Այն, ինչ լսեցի, իսկապէս գրաւիչ է եւ կը սիրեն բոլոր տղաները, որովհետեւ երբ կը վերցնեն երաժշտութիւնը կ'անդրադառնան, որ առանց երաժշտութեան տակաւին երգը գրաւիչ է, ես այդպէս մտածեցի» : Sonny Takhar-ը Syco Records-ի գլխաւոր գործադիր տնօրէնը, 2011 թուականի Օգոստոսին Music Week-ի ժամանակ պատասխանեց բոլոր հարցումներուն եւ նկարագրեց ձայնագրման ընթացքը՝ «Very Intensive Place» խումբին համար։ Takhar-ն աւելցուցած է, որ ալպոմը լաւագոյն փոփ-ձայնագրութիւններէն է, վերջին տարիներու Syco Records-ի ըրած ձայնագրութիւններու մէջ, եւ ան վստահ էր, որ ալպոմը յաջողած կ'ըլլայ։ 2011 թուականի Նոյեմբերին խումբը Հարաւային Ամերիկայի մէջ ստորագրեց պայմանագիր Columbia Records-ի հետ : Steve Barnett-ը Columbia Records-ի համանախագահին ըսած է, որ հիմնաւորուած պայմանագիրը առաջ չբերեն։
Edward Sharpe and the Magnetic Zeros
Edward Sharpe and the Magnetic Zeros Ամերիկեան ազգ-ռոք երաժշտութեան խումբ մըն են, հիմնուած Լոս Անճելըսի մէջ, Քալիֆորնիա, 2007 թուականին: Խումբը կը վարէ Ալէքս Էպըրթը:
Պատմութիւն
Խումբին անունը հիմնուած է պատմութեան մը վրայ, որ Էպըրթ գրած է իր երիտասարդութեան օրերուն, մեսիական կերպարի մը մասին, անունը՝ Էտուըրտ Շարփ: Ներշնջուելով ռոքէ, ամերիկեան ազգագրական երաժշտութենէ, եւ հոգեբաց երաժշտութենէ, խումբին պատկերը եւ երաժշտութիւնը կ'արտացոլան ԱՄՆի 60ական եւ 70ական հիփփիներու շարժման եղանակները: Խումբին առաջին ելոյթը տեղի ունեցած է 18 Յուլիս, 2007 թուականին, The Troubadour բեմին վրայ, Արեւմտեան Հոլիւուոտ, Քալիֆորնիա: Խումբին առաջին ալպոմը, Up from Below, հրապարակուած է 7 Յուլիս 2009 թուականին, Communnity Records ընկերութեան հովանաւորութեամբ, եւ կը ներառէր հանրածանօթ երգ Home-ը: Խումբը հրապարակեց իրենց երկրորդ ալպոմը՝ Here, 29 Մայիս, 2012 թուականին, եւ երրորդ ալպոմը՝ Edward Sharpe and the Magnetic Zeros, 23 Յուլիս 2013 թուականին: Իրենց չորրորդ ալպոմը՝ PersonA, հրապարակուած է Ապրիլ 2016 թուականին:
Հիմնուելէն ի վեր, խումբը տարբեր փոփոխութիւններու ենթարկուած է: Ամէնէն նշմարելին երգչուհի Ճէյտ Քասթրինոսի խումբէն հեռանալն էր 2014 թուականին: Խումբին ներկայ անդամներն են՝ Մարք Նոզուըրթի, Օրֆէօ Մքորտ, Ճոշ Քալազօ, Քրիսթիան Լէց, Նիքօ Ակլիէթի, Սէթ Ֆորտ-Եանկ, Միչըլ Եոշիտա, Քրաշ Ռիչըրտ, Սթուըրթ Քոլ, եւ Ալէքս Էպըրթ: Խումբը նաեւ կը վարէ Big Sun կազմակերպութիւնը, որուն նպատակն է ֆինանսաւորել եւ մշակել քաղաքներու մէջ հողային տարածքներ: Իրենց առաջին մեծ ծրագիրը, «Avalon Village», Հայլընտ Փարքի մէջ է, Տիթրոյթ, Միշիկըն:
Հայկ Գասպարեան
Ծնած է Սուտան, 1912 թուականին։ Ան իր երկրորդական ուսումը կը ստանայ Գահիրէի Պէրպէրեան վարժարանին մէջ։ 1944-1948 թուականներուն, որպէս ազատ ունկնդիր կը հետեւի Լոնտոնի Համալսարանի գրականութեան դասընթացքներուն։
1953-1955 թուականին, որպէս անգլերէն լեզուի դասախօս ան կը պաշտօնավարէ Երեւանի Փոլիտեխնիկական Ինստիտուտի մէջ։ 1956 թուականին կ՚անցնի Գիտութիւններու Ակադեմիա, ուր, նախ կ՚աշխատի Գրական Թանգարանին եւ ապա՝ Գրականութեան եւ Արուեստի ինտուտիտներուն մէջ։
Ակադեմայի մէջ Հ. Գասպարեան կը նուիրուի հայ-ֆրանսական գրական եւ մշակուկութային կապերու ուսումնասիրութեան։ Վիքթոր Հիւկօն Հայ Գրականութեան մէջ ուսումնասիրութեան համար կ՚արժանանայ բանասիրական գիտութիւններու թեկնածուի աստիճանին։ Վերոյիշեալ իր մենագրութիւնը կը հրատարակուի 1963 թուականին։
Սովետահայ գրական եւ գիտական մամուլին մէջ Հայկ Գասպարեան բազմաթիւ յօդուածներ ստորագրած է, նուիրած՝ հայ-ֆրանսական մշակութային եւ գրական կապերու։ Կը մեռնի 1972 թուականին, Երեւան։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1912 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Սուտան ծնածներ Ստորոգութիւն:1972 մահեր Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ լեզուագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ
Յակոբ Կիւրճեան
Յակոբ Կիւրճեան, հայ արուեստագէտ, քանդակագործ։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Շուշի։ Ծննդավայրին մէջ նախնական կրթութիւն ստանալէ ետք մեկնած է Ռուսաստան, ապա Փարիզ։ իր արուեստի ուսումը կատարելագործած է Փարիզի յայտնի Ժիւլիանի արուեստի դպրոցին մէջ, ուր աշակերտած է Ֆրանսայի անուանի արուեստագէտներու:
Մինչեւ ուսման աւարտը, արդէն իսկ ձեռք ձգած է անուն եւ սկսած է քանդակի պատուէրներ ընդունիլ՝ նոյնիսկ օտար երկիրներէ. Ռուսաստանի մտաւորականութեան կողմէ ստացած է պատուէր՝ պատրաստելու համար յայտնի ռուս գրող Լեւ Թոլոսթոյի արձանը, որ Կիւրճեանի կողմէ կոչուած է «Մտածող գլուխ»:
Յետմահու Կիւրճեանի կինը Հայաստանին նուիրած է մեծ արուեստագէտի գործերէն աւելի քան 400 աշխատութիւն, իսկ Ֆրանսայի պետութեան աւելի քան քառասուն քանդակ :
Ստեղծագործութիւններ
Կիւրճեանի գործերէն յայտնի են Թիֆլիսի մէջ կատարած Շիրվանզադէի եւ Անդրանիկի արձանները, իսկ Ռուսաստանի մէջ՝ յայտնի երգիչ Շալիապինի արձանը:
Անոր անուանի գործերէն են․
Այնքան անուն շահած էր Կիւրճեան, որ մինչեւ իսկ Մաքսիմ Կորքի մատանի մը նուիրած է անոր. այսօր այդ մատանին, արուեստագէտի միւս գործերուն հետ միատեղ կը գտնուի Հայաստանի Ազգային պատկերասրահին մէջ: Կիւրճեան մինչեւ իսկ տեսակցութիւն ունեցած է Լենինի հետ եւ այս առիթով խմբային լուսանկար մը ունեցած, ինչ որ դարձեալ կը գտնուի Հայաստանի Ազգային պատկերասրահին մէջ :
Կիւրճեանի անուան յուշադրամը
Հայաստանի Հանրապետութիւնը 24 Հոկտեմբեր 2006 թուականին Հայաստանի Հանրապետութեան օրէնքի եօթներորդ կէտին հիման վրայ հրապարակ հանած է Յակոբ Կիւրճեանի անուան յուշադրամը: Յուշադրամը ունեցած է 10 հազար դրամի արժէք եւ նուիրուած է արուեստագէտի ծննդեան 125-ամեակին: Յուշադրամը ձեւաւորած են Յարութիւն Սամուէլեանն ու Էտուարտ Կուրղինեանը:
Մինչեւ մօտիկ անցեալը Շուշիի մէջ կը կազմակերպուէր Յակոբ Կիւրճեանի անուան արուեստի մրցում:
Մեծ արուեստագէտը մահացած է 28 Դեկտեմբեր 1948 թուականին Փարիզի մէջ եւ թաղուած է Պուլոյնի գերեզմանատան մէջ:
Յովսէփեանց Կաթողիկոսի կիսանդրին
Կիւրճեան թէ՛ հայ եւ թէ ռուս բազմաթիւ մեծերու արձաններ քանդակած է, անոնցմէ կարեւորագոյններէն է՝ Գարեգին Յովսէփեանց Կաթողիկոսի կիսանդրին, որ Կիւրճեանի գլուխ գործոցներէն մին կարելի է նկատել: Գարեգին Վեհափար Հայրապետը տեսնելով իր կիսանդրին՝ ցանկութիւն ունեցած է զայն տանիլ Անթիլիասի Կաթողիկոսարան, սակայն նիւթական պատճառներով չէ իրականացած: Սակայն տարիներ ետք, Կիւրճեանի կինը լսելով Կաթողիկոսի ցանկութիւնը՝ կիսանդրին տարած է Անթիլիաս ու նուիրած է Մեծի Տանն Կաթողիկոսին :
Մէջբերումներ Կիւրճեանէն եւ այլոցմէ
Փոքր տարիքէն՝ փողոցը խաղալու ժամանակ մի՛շտ կրկնած է, թէ․
Իր մանկութիւնը ճանչցող արուեստագէտ մը կը գրէ.
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ քանդակագործներ Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Երազներու Մեկնաբանութիւն (գիրք)
Երազներու մեկնաբանութիւնը (գերմաներէն՝ Die Traumdeutung) Սիկմընտ Ֆրոյտի առաջին լայնածաւալ մենագրութիւնն է, որ հրատարակուած է 1899-ին, սակայն 1900 թուագրուած է, հեղինակին եւ հրատարակիչին փափաքով՝ «նոր դարուն վերագրելու» համար։ Այս աշխատանքին մէջ Ֆրոյտ առաջին անգամ կը խօսի հոգեվերլուծութեան ամենահիմնական հասկացութիւններէն մէկուն՝ անգիտակցականի մասին, ինչպէս նաեւ առաջին անգամ կը քննարկէ այն հասկացողութիւնը, որ հետագային «Էդիպեան բարդոյթի տեսութիւն» կ'անուանէ։
Գիրքին առաջին հրատարակութիւնը մեծ յաջողութիւն չէ ունեցած. քանի մը տարուան ընթացքին վաճառուած է ընդամէնը 600 օրինակ։ Սակայն հետագային, բազմիցս վերահրատարակուելով, այս աշխատանքը դարձած է Սիկմընտ Ֆրոյտի ամենաընթերցուած աշխատանքներէն մէկը։
Հիմնական հասկացութիւնները
Գիրքին մէջ գլխաւորաբար անդրադարձած է երազներու հոգեբանական առանձնայատկութիւններուն եւ հոգեբուժական աշխատանքին մէջ անոնց մեկնաբանութեան կարեւորութեան։ Ֆրոյտ կը փաստէ, որ երազը կը փոխարինէ անգիտակցական բովանդակութիւններուն, որովհետեւ բացի երազի ակնյայտ բովանդակութենէն, կայ նաեւ թաքնուած բովանդակութիւնը, որ ներքին ցանկութիւնն է։ Երազներու մեկնաբանութեան հոգեվերլուծական ձեւը ուղղուած է լուծելու երազի թաքնուած բովանդակութիւնը, ինչ որ մեծ նշանակութիւն ունի հոգեբուժական աշխատանքին մէջ։ Երազին հիմնական գործառոյթն է քունը պահպանել։ Երազը քնանալու պահանջին եւ քունը խանգարել ձգտող անգիտակցական ցանկութիւններուն միջեւ եղող փոխհամաձայնութիւնն է։ Երազը ցանկութիւնը մտամոլոր կերպով կ'իրականացնէ, որուն նպատակը քունը պահպանելն է։ Ֆրոյտ ցոյց կու տայ, որ երազը վերամշակման կ'ենթարկուի չորս հիմնական միջոցներով՝ միտքի վերածումը տեսողական պատկերներու, խտացում, փոխադրում եւ երկրորդական մշակում։
Գլուխ Ա. Երազատեսութեան Հարցին Վերաբերեալ Գիտական Գրականութիւնը (մինչեւ 1900)
Ֆրոյտ իր աշխատանքը կը սկսի՝ քննարկելով մինչեւ իր ուսումնասիրութիւնը արդէն գոյութիւն ունեցող շարք մը հեղինակներու տեսանկիւնները երազատեսութիւններու, անոնց մեքենականութեան, նշանակութեան եւ գործառոյթներու մասին։ Ան մասնաւորապէս կը խօսի Արիստոտելի, Հիլտեպրանտի (Hildebrandt), Շերնրի (Scherner) , Քրաուսի (Krause), Շտրյումպելի, Վունդտի, Իեսսէնի, Շոլցի (Scholtz) եւ այլ գործերու մասին, որոնք կը վերաբերին երազներու։
Գլուխ Բ. Երազներ Մեկնաբանութեան Ձեւը Երազատեսութեան Վերլուծութեան Օրինակ
Այս գլուխին մէջ Ֆրոյտ կը քննադատէ երազներու մեկնաբանութեան արդէն գոյութիւն ունեցող երկու հիմնական ձեւերը՝ խորհրդանշական ձեւը, որուն միջոցով երազը կը վերլուծուի անոր առկայ ընդհանուր խորհրդանիշներու վերլուծմամբ, եւ վերծանման ձեւը, որ կը բացատրէ երազի հնարաւոր թաքուն իմաստները։ Ս. Ֆրոյտը կը համարէ, որ երազը կրնայ միայն մեկնաբանուիլ, եթէ նկատի առնենք երազ տեսնող անձը, անոր կեանքին պայմանները եւ միջավայրը, որովհետեւ «Երազին մէկ տարրը հարուստին, ամուսնացածին եւ առեւտրականին համար կրնայ իմաստ մը ունենալ, իսկ աղքատին, ամուրիին եւ հռետորին համար՝ բոլորովին տարբեր իմաստ մը»։
Մարդոց հոգեկան հարցերով զբաղելով՝ Ս. Ֆրոյտ եւ Ժոզէֆ Պրեյըր (Joseph breyer) կը նկատեն, որ հիւանդներու ախտանշաններու նշանակութեան մեկնաբանութիւնը եւ այդ ախտանշաններու հետագայ զարգացումը կը համընկնին, եւ այդպիսով շատ յաճախ հիւանդը մեկնաբանութենէն ետք ուղղակի կ'ազատի այդ ախտանշանէն։ Անոնք կը նկատեն նաեւ, որ հիւանդները իրենց ախտանշաններու եւ անոնց հետ կապուած զգացողութիւններու մասին խօսելու ընթացքին յաճախ իրենց երազներուն կ'անդրադառնան։ Այսինքն երազները մեծ մասով կը մուծեն այն հոգեբանական շղթային մէջ, որուն հետ վերլուծութիւնը յառաջ կ'ընթանար։ Այս բոլորին իբր արդիւնք, Ֆրոյտ կու գայ այն եզրակացութեան, որ երազը կարելի է համարել ուրիշ ոչինչ քան, հերթական ախտանիշը, զոր անհրաժեշտ է մեկնաբանել։
Բայց պէտք է ուշադրութիւնը կեդրոնացնել ոչ թէ ամբողջական երազին, այլ երազին առանձին տարրերուն վրայ միայն։ Այս գծով ստացուած նիւթին օգնութեամբ կրնայ կատարուիլ ինչպէս երազներու, այնպէս ալ ախտաբանական միտքերու մեկնաբանութիւն (այս ձեւը հետագային «ազատ զուգորդումներու ձեւ» կ'անուանուի)։
Այս տեսութեան համար հիմնարար գաղափարը այն մասին, որ երազը ծածկագիր է, որուն ձեւով եւ միջոցով թաքնուած ցանկութիւնները իրենց համար բաւարարութիւն կը գտնեն, Ֆրոյտի մօտ յառաջ եկած է 24 Յուլիս 1895-ի երեկոյեան, վիեննական ճաշարանի մը մէջ, երբ հասկցած է իր՝ նախորդ գիշերուան երազին թաքուն իմաստը։ Հետագային ան կատակելով ըսած է, որ այդ տեղը պէտք է կանգնեցնել ցուցանակ մը՝ ''«Հոս տոքթ. Ֆրոյտի կողմէ բացայայտուեցաւ երազներու առեղծուածը»'' գրութեամբ։
Իր այս աշխատանքին մէջ ան իբրեւ երազի մեկնաբանման օրինակ կը ներկայացնէ այդ նոյն երազը եւ կը մեկնաբանէ զայն։
Ս. Ֆրոյտի երազը (23/24 Յուլիս 1895).
Ֆրոյտ այս երազը գրի կ'առնէ եւ կ'որոշէ վերլուծել՝ առանձնացնելով երազին դրուագները եւ մեկնաբանութիւններ տալով այդ դրուագներուն՝ ըստ նիւթի հերթականութեան։ Իւրաքանչիւր հատուածին մանրամասն մեկնաբանութիւն տալով՝ ան կը տեսնէ, որ երազին բովանդակութիւնը իր մէջ կը պահէ այնպիսի միտքեր, որոնք անհանգստացուցած էին զինք եւ կամ իրեն համար «հոգեկան արժէք» ներկայացուցած էին։ Երազին վերլուծութենէն ետք, Ֆրոյտ կ'եզրակացնէ, որ երազը քանի մը ցանկութիւն կ'իրականացնէ, որոնք յառաջացած են վերջին երեկոյի իրադարձութիւններուն պատճառով (Օտտոյի ըսածը եւ հիւանդութեան պատմութեան կազմումը)։
Երազի մեկնաբանութիւնը թոյլ կու տայ երեւան հանել երազին յետին միտքը, որ Ֆրոյտ հետեւեալ ձեւով կը բացատրէ.
Գլուխ Գ. Երազատեսութիւնը՝ Ցանկութեան Իրականացում
Այս գլուխին մէջ Ս. Ֆրոյտ ցոյց կու տայ, որ երազատեսութիւնը լիարժէք հոգեկան երեւոյթ է ցանկութեան իրականացման բնոյթին մէջ։ Ֆրոյտ կ'ընդգծէ, որ շատ դիւրին է նկատել, որ երազատեսութիւնը ցանկութեան իրականացում է՝ քանի մը օրինակներ վերլուծելով։ Ֆրոյտ կը գրէ, որ երբ ինք քնանալէ առաջ աղի կերակուր կ'ուտէ, ապա կրնայ ծարաւէն արթննալ։ Բայց արթննալէն առաջ ան սովորաբար երազ կը տեսնէ, թէ ինչպէս ջուր կը խմէ, ապա արթննալով կը տեսնէ, որ իսկապէս կ'ուզէ խմել։ Այսպիսով՝ ծարաւի զգացումը ջուր խմելու ցանկութիւնը կը յառաջացնէ, իսկ երազը այդ ցանկութիւնը կը ներկայացնէ իրականացուած տեսքով։ Քանի որ աւելի յարմարաւէտ է քնանալը, ոչ թէ արթննալը, ապա երազը կը փորձէ հագեցնել քնացողին ծարաւը առանց արթննալու, այսինքն այս երազը յարմարաւէտութեան մասին երազ է։ Բայց ծարաւը չի կրնար հագեցուիլ երազով, ինչպէս եւ Ֆրոյտի վրէժխնդրութիւնը Օտտոյին հանդէպ։ Այսինքն, յարմարաւէտութիւնը կրնայ երազ ստեղծել, եւ քանի որ վերջինիս հիմնական նպատակը ցանկութեան իրականացումն է, այս մէկը կրնայ եսապաշտական ըլլալ։
Ֆրոյտ կը մատնանշէ, որ ցանկութեան իրականացման սկզբունքը շատ աւելի ուղղակի ի յայտ կու գայ մանկական երազներուն մէջ։ Ան իր իսկ երեխաներուն երազներէն քանի մը հատը կը ներկայացնէ իբրեւ օրինակ.
Ֆրոյտի հինգ տարեկան որդին երազին մէջ կը տեսնէ, որ ինք Սիմոնիգիւտտէի մէջ է՝ լեռ մը, ուր մեծ հաճոյքով Ֆրոյտին երեխաները կ'այցելէին։ Երազատեսութեան նախորդ օրը անոնք քանի մը ճամբայէ անցած էին, որ շատ մօտ էր այդ լերան, սակայն, որքան որ երեխաները փափաքած են հոն երթալ, հայրը չէր համաձայնած զիրենք հոն տանիլ։ Ըստ Ֆրոյտի՝ երազը երեխային պարգեւատրած է այնտեղ այցելել։ Իսկ երբ նաւակով լիճին վրայ զբօսանքէն ետք կը փորձէին անոր երեք տարեկան աղջնակը նաւակէն վար իջեցնել, փոքրիկը ուժգին կու լար եւ կ'ըսէր, որ զբօսանքը շատ կարճ էր։ Յաջորդ առտու աղջնակը պատմած է, որ երազին մէջ լճակին վրայ երկար կը զբօսնէր նաւակով։
Հեղինակին կարծիքով՝ մենք կրնանք երազներու ցանկութեան իրականացման երեւոյթը տեսնել նաեւ առօրեայ խօսակցութիւններու, առածներու, ասացուածքներու մէջ, օրինակ՝ «Ես նոյնիսկ երազի մէջ այդ չէի տեսնէր» կամ «Ի՞նչ կը տեսնէ երազին մէջ սագը՝ եգիպտացօրէն» եւ այլն։
Գլուխ Դ. Երազատեսութեան Ներքին գործունէութիւնը
Ս. Ֆրոյտ կը հետապնդէ այն գաղափարը, որ նոյնիսկ տհաճ կամ վախի մասին երազները իրենց մէջ ցանկութեան իրականացում կը կրեն։ Երազներու մեկնաբանութիւնը կը վկայէ այն իրողութիւնը, որ ցանկութեան իրականացումը երազին մէջ յաճախ ի յայտ կու գայ թաքնուած, փոխուած ձեւով, ինչ որ Ֆրոյտ «աղճատում» կ'անուանէ։ Քանի մը երազատեսութիւններու օրինակով Ֆրոյտ կը փորձէ բացատրել այդ աղճատումներու պատճառը։ Ի յայտ կու գայ, որ երբեմն աղճատումը իրական բովանդակութիւնը կը պարունակէ՝ զայն ներկայացնելով ճիշդ հակառակ բովանդակութեամբ (իրականութեան մէջ՝ հակակրանք, երազին մէջ՝ համակրանք կամ իրականութեան մէջ՝ սեռական ցանկութիւն, երազին մէջ՝ վախ)։
Հետագային Ֆրոյտ այդ ծամածռումները երկու «հոգեկան համակարգերու» գոյութեամբ կը բացատրէ, որոնցմէ առաջինը ցանկութիւն կը բերէ, իսկ միւսը երազին մէջ «գրաքննութիւն» գործառոյթ կը կատարէ։ Գրաքննութեան միջոցով երազի ծամածռումները կը կատարուին։ Ֆրոյտ ի յայտ կը բերէ, որ գրաքննութիւնը կը վերահսկէ ամէն ինչ որ հնարաւորութիւն ունի գիտակցութիւնը։ Առաջին բաժինէն ոչինչ չի կրնար գիտակցութեան հասնիլ՝ առանց գրաքննութենէ անցնելու: Գրաքննութեան միջոցով գիտակցութեան կը հասնին այն բոլոր բովանդակութիւնները, որոնք իր ցանկութիւններուն կը համապատասխանեն, իսկ եթէ չեն համապատասխաներ, կը փոխեն եւ կը ծամածռեն այդ բովանդակութիւնները այնպէս, որ անոնք համապատասխան ըլլան։ Այսպէս ուրեմն, տհաճ երազները ցանկութիւններ կը պահեն, որոնք հաճելի չեն երկրորդ բաժինին (գրաքննութեան)։
Այսպիսով, որեւէ երազ կը բխի առաջին բաժինէն, իսկ երկրորդը արգելակող բաժինն է։ Հետեւաբար, երազը վերլուծելու համար կարելի չէ միայն երկրորդ բաժինի հասկացողութեամբ սահմանափակուիլ, այլ անհրաժեշտ է պարզել անոր գաղտնի նշանակութիւնը, որ առաջին համակարգէն կու գայ։
Գլուխ Ե. Երազատեսութիւններու նիւթը եւ Աղբիւրները
բ) Մանկականութեան բովանդակութիւնները իբրեւ երազի աղբիւր. երազին մէջ կրնան արտայայտում գտնել՝ կեանքի անցած օրերէն տպաւորութիւններ, որոնք պահուած են իր յիշողութեան մէջ։ Ֆրոյտ երազներու շարք մը օրինակներ կը բերէ, որոնց ընդմէջէն անձը կը տեսնէ մոռցուած պատկերներ կամ նիւթեր՝ իր մանկութենէն: Այս բնոյթի երազներ են կրկնուող երազները, որոնք հիմնականին մէջ մանկական տարիքին վերապրած բովանդակութիւններու տարրերէն կը կազմուին։
դ) Տիպար երազներ. Ֆրոյտ կը գտնէ, որ կան որոշ երազներ, որոնք, հակառակ անոր, որ տարբեր մարդոց մօտ կը յառաջանան, այդուհանդերձ մեծ մասամբ կրնան նոյն կերպով մեկնաբանուիլ, որովհետեւ նոյն աղբիւրէն կը բխին.
Ակռայի ցաւին հետ կապուած երազները Ֆրոյտ, օրինակներու հիման վրայ, զարդարկու ցանկութիւններու արտայայտման հետ կը կապէ։ Քնացած ժամանակ թռչելու, օդին մէջ սաւառնելու մասին երազները մանկական տարիքին երեխան օդը թռցնելու ձեւով խաղալու եւ անոնց երեխային մօտ հաճելի զգացողութիւններու վերապրման հետ կապուած են։ Իյնալու մասին երազները մեծ մասամբ վախի հետ կապուած են: Կանանց մօտ այս երազները ընդհանրապէս սեռականութեան հետ կապուած մեղքի զգացում (մեղք՝ «իյնալ») կը խորհրդանշեն։ Մարդիկ, որոնք երազին մէջ յաճախ կը տեսնեն իրենք զիրենք լողալու ժամանակ, ալիքները ճեղքելով, սովորաբար մանկական տարիքին տառապած են գիշերամիզութեամբ, ինչ որ անոնց կու տայ հեղուկին հոսքին հաճելի զգացողութիւնը, որմէ անոնք հասուն տարիքին զրկուած են։ Հրդեհի մասին երազները յաճախ կը վկայեն մանկական տարիքին կրակի հետ խաղալու արգելքին մասին։
Գլուխ Զ. Երազատեսութեան գործընթացներու հոգեբանութիւնը
Երազի բովանդակութեան եւ երազի մեկնաբանութեան միջեւ մէկ նոր հոգեկան նիւթ մը կայ՝ երազին ետին թաքնուած բովանդակութիւն մը, որ որոշակի միտք մը կ'արտայայտէ։ Ֆրոյտ կը գտնէ, որ հոգեվերլուծութեան խնդիրն է դուրս հանել երազի ակնյայտ եւ թաքուն բովանդակութիւններու միջեւ կապը։ Երազը ունի նիւթի մշակման չորս հիմնական ձեւեր՝ միտքի վերածումը տեսողական պատկերներու, խտացում, փոխադրում եւ երկրորդական մշակում։ Ֆրոյտ կը գտնէ, որ երազը միտքի իւրատիպ «թարգմանութիւն» է, որուն պատճառով միտքը պատկերի կը վերածուի։ Ան այդ պատկերը կեղծագրութեան հետ կը համեմատէ, որուն կառուցուածքը տրամաբանութեան չ'ենթարկուիր, բայց ճիշդ վերծանման ժամանակ կարելի է երազի իրական միտքին հասնիլ։
Փոխադրման աշխատանք. յաճախ, ինչ որ երազի հիմքը հանդիսացող միտքին համար ունի կարեւոր նշանակութիւն, երազին մէջ կրնայ բոլորովին չարտայայտուիլ։ Երազի մէջ հոգեկան ուժ կ'արտայայտուի, որ մէկ կողմէն հոգեպէս արժէքաւոր տարրերը կը զրկեն այդ արժէքէն, իսկ միւս կողմէն՝ որոշակիութեան սկզբունքով, փոքր արժէք կրող տարրերէն նոր արժէքներ կը ստեղծուի, որոնք երազին մէջ կ'արտայայտուին։ Այսպիսով տեղի կ'ունենայ առանձին տարրերու հոգեկան զօրութեան փոխադրումն ու տեղափոխումը։ Կրնանք ենթադրել, որ տեղափոխման գործընթացը գրաքննութեան շնորհիւ տեղի կ'ունենայ:
Պատկերման միջոցները երազին մէջ. երազներու մեկնաբանութենէն ստացուած նիւթը կարելի է երկու մասի բաժնել՝ առաջինը «էական միտքերն» են, որոնք կրնան լիովին փոխարինել երազը, եթէ գրաքննութիւնը չըլլար։ Երկրորդը «անուղղակի միտքերու» խումբն է. անոնք այն ուղիներն են, որոնց միջոցով իրական ցանկութիւնները կը փոխարկուին երազին մէջ ներկայացուող ցանկութեան հետ։ Այս միտքերը երազին մէջ կը գտնուին տարբեր ձեւի կապերու մէջ։ Հարց կը ծագի, թէ ի՞նչ տեղի կ'ունենայ այս միտքերուն միջեւ տրամաբանական կապին հետ, որ երազին մէջ կը բացակայի (երազը տրամաբանական կապը կը ներկայացնէ «միաժամանակութեան» տեսքով՝ անցեալի, ներկայի եւ ապագայի դէպքերն ու մարդոց նոյն հարթութեան մէջ զետեղելով)։ Վերլուծութեան նպատակն է երազին մէջ առկայ տարրերու միջեւ իրական տրամաբանական կապը վերականգնել։
Պատճառահետեւանքային կապը երազին մէջ կրնայ յաջորդականութեամբ փոխարինուիլ, ինչ որ կրնայ պատկերուիլ նաեւ հակառակ ընթացքով կամ պատկերներու անմիջական այլակերպմամբ, բայց այդ բոլորին հետեւանքը միշտ երազի գլխաւոր հատուածի օգուտին է։
Նմանութիւնը, համաձայնութիւնը եւ ընդհանրութիւնը սովորաբար տարրերը կը պատկերուին մէկ ամբողջութեան մէջ ներառելու միջոցով, որ կամ արդէն գոյութիւն ունեցող միաւորի մը կը կապուի, եւ կամ ալ նորը կը ստեղծուի։
Այս գլուխին մէջ օրինակներու հիման վրայ մանրամասնօրէն կը քննարկուին նաեւ երազին մէջ նորարարութեան հարցը, բառերու եւ թիւերու ներկայացումն ու նշանակութիւնը երազին մէջ եւ այլն։
Այսպիսով, օրինակներու հիման վրայ վերլուծելով Անհեթեթ երազները եւ մտաւորական գործունէութիւնը երազին մէջ՝ Ֆրոյտ կը պնդէ, որ «ամէն ինչ, որ երազին մէջ մտածողութեան գործառոյթի դրսեւորման ձեւ կը կրէ, պէտք չէ մտածական գործընթաց համարել, քանի որ այդ մէկը կը վերաբերի երազին տակ թաքնուած միտքերուն: Երազին թաքնուած բովանդակութեան կը վերաբերին նաեւ արթնանալէ ետք երազ տեսնողին արտայայտած դատողութիւններուն մեծ մասը եւ այն զգացողութիւնները, որոնք երազ տեսնողին կողմէն կը նկարագրուին: Այդ բոլորը երազի արդիւնք են եւ պէտք է հաշուի առնուին մեկնաբանութեան ժամանակ»։
Երազին մէջ կարասիներու արտայայտումը վերլուծելէ ետք հեղինակը կը նշէ, որ յաճախ մենք երազին մէջ սաստիկ յուզիչ ապրումներ կ'ունենաք այնպիսի բովանդակութիւններու նկատմամբ, որոնք օրին նոյնիսկ նուազագոյն չափով չէին յուզեր մեզ, նաեւ հակառակը՝ կրնանք բաւական անտարբեր ըլլալ այնպիսի դէպքերու նկատմամբ, որոնք իրականութեան մէջ երբ այսպիսի դէպքեր տեղի ունենան, մեզ շատ կը վշտացնեն: Վերլուծութիւնը ցոյց կու տայ, որ այս գաղտնիքը հասկնալու համար պէտք է երազի ակնառու բովանդակութենէն անցում կատարել դէպի թաքնուած բովանդակութիւնը։ Իրական եւ երազային բովանդակութիւնները բազմաբնոյթ տեղափոխութիւններ եւ ձեւափոխութիւններ կը կրեն:
Երբեմն երազին մէջ կրնայ ի յայտ գալ որոշակի քննադատութիւն, որ յաճախ արթննալու ժամանակ է: Օրինակ՝ երազ տեսնողը ինքզինք կը համոզէ, որ տեղի ունեցողը ընդամէնը երազ է՝ այդպիսով ջանալով նուազեցնել ապրած յոյսերու կարեւորութիւնը եւ թեթեւցնել սպասումի տագնապը։ Այս երեւոյթը կը դրսեւորուի այն ժամանակ, երբ «անդադար աշխոյժ վիճակի մէջ գտնուող ցենզուրան ինքզինք խաբուած կը զգայ իր իսկ թոյլ տուած երազին կողմէ»։ Քանի որ արդէն ուշ է ճնշել, ցենզուրան երազին քննադատութեամբ կը հակազդէ։ Ցենզուրայի ազդեցութեան տակ է նաեւ, որ երազի որոշ հատուածներ կրնան մոռցուիլ, եւ յաճախ անոնք երազի հիմնական միտքերը իրարու կապող դրուագներն են։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հոգեբանութիւն Ստորոգութիւն:Հոգեվերլուծութիւն Ստորոգութիւն:Երազներ Ստորոգութիւն:Երազներու մեկնաբանութիւն Ստորոգութիւն:Գիրքեր հոգեվերլուծութեան մասին
Մաթեմաթիկական ապացոյց
Մաթեմաթիկական ապացոյցը մաթեմաթիկական պնդման համար տրամաբանական փաստարկ է, որ ցուց կու տայ, որ նշուած դատողութիւնները տրամաբանօրէն կ'երաշխաւորեն եզրակացութիւնը: Փաստարկը կարելի է օգտագործել նախկին դուրս բերուած այլ պնդումներ, ինչպիսիք օրէնքներն են, սակայն իւրաքանչիւր ապացոյց սկզբունքօրէն, կարելի է կառուցուել՝ օգտագործելով միայն որոշ հիմնական կամ նախնական ենթադրութիւններ, որոնք յայտնի են որպէս աքսիոմներ, մտահանգման ընդունելի կանոններով։ Ապացոյցները ողջամիտ ակնկալիքը հաստատող, սպառիչ (deductive) հիմնաւորման օրինակներ են, որոնք տրամաբանական որոշակիութիւն կը ստեղծեն, որոնք կը տարբերուին (empiric) փորձական փաստարկներէն կամ ոչ սպառիչ մակածութիւնը (induction) պատճառաբանութիւնէն։ Չհաստատուած ենթադրութիւնը, որու վերաբերեալ կարծիք կայ, որ ճիշտ է, յայտնի է որպէս վարկած, կամ ենթադրութիւն (hypothesis), հետագայ մաթեմաթիկական  մտահանգումներու համար, յաճախ կ'օգտագործուի որպէս ենթադրութիւն ։
Ապացոյցները, բնական լեզուի հետ մէկտեղ, որոնք սովորաբար երկիմաստութիւն կը պարունակեն, կ'օգտագործեն որոշակի տրամաբանութիւն արտայայտող մաթեմաթիկական սիմվոլներ։ Ապացոյցներու տեսութեան մէջ կը դիտարկուին առանց բնական լեզուի օգտագործման, սիմվոլիկ լեզուով գրուած, լիովին ֆորմալ ապացոյցները։ Ֆորմալ եւ ոչ ֆորմալ ապացոյցներու տարբերութիւնը բերած է ընթացիկ եւ պատմական մաթեմաթիկական փորձառութեան քննութեան՝ քվազի-էմփիքրիզմին  մաթեմաթիկայի մէջ, եւ այսպէս կոչուած ժողովրդական մաթեմաթիկային, հիմնական մաթեմաթիկան հանրութեան եւ այլ մշակոյթներու մէջ բանաւոր աւանդոյթներուն։ Մաթեմատիկայի փիլիսոփայությունը կապուած է ապացույցներու մէջ լեզուի եւ տրամաբանութեան դերին եւ մաթեմաթիկային որպէս լեզու։
Պատմութիւն եւ ստուգաբանութիւն
Տե՛ս նաեւ՝ History of logic «Վստահութիւն» իրաւական թերմինը կը նշանակէ հեղինակութիւն կամ հաւաստիութիւն՝ փաստեր ապացուցելու համար, հեղինակութիւն կամ կարգավիճակ ունեցող անձանց կողմէն տրուած վկայութեան ուժ:
Խիստ մաթեմաթիկական ապացոյցներուն նախորդեր են նմանութեան փաստարկները, ինչպիսիք են նկարները եւ նմանները (analogic)։ Հաւանաբար, եզրակացութեան գաղափարը առաջացեր է երկրաչափութեան հետ կապուած, որ ծագեր է հողերու չափման գործնական խնդիրներէն։ Մաթեմաթիկական ապացոյցի զարգացումը առաջին հերթին հին յունական մաթեմաթիկայի արգասիքն է եւ անոր ամենամեծ նուաճումներէն մէկը։ Թալեսը (Ք.Ա. 624–546) եւ Հիփոքրաթ Քիոսը (Hippocrates of Chios) (Ք.Ա. 470–410) տուին երկրաչափութեան օրէնքներու առաջին յայտնի ապացոյցները: Եւտոքսը (Ք.Ա. 408–355) եւ Թեետետոսը (Ք.Ա.. 417–369) ձեւակերպեր են օրէնքներ, բայց ատոնք չեն ապացուցեր: Արիսթոթելը (Ք.Ա. 384–322) կ'ըսէր, որ սահմանումները պէտք է նկարագրեն հասկացութիւնը, որ կը սահմանէ արդէն յայտնի միւս հասկացութիւններու միջոցով:
Մաթեմաթիկական ապացոյցը յեղփոխականացուեցաւ Էվկլիդեսի կողմից (Ք.Ա․300), որ մտցուց աքսիոմաթիկ մեթոտ, որ մինչեւ այսօր կ'օգտագործուի։ Այն կը սկսի չսահմանուած հասկացութիւններէն եւ աքսիոմներէն, կ'ենթադրուի որ չսահմանուած թերմինները ինքնին ակնյայտ է որ ճիշտ են (յունարէն "axios", ինչ որ արժէքաւոր բան)։ Այս հիմքի վրայ մեթոտը օրէնքները կ'ապացուցէ օգտագործելով deductive նուացեցման տրամաբանութիւն։ Էւկլիտեսի Տարրեր գիրքը մինչեւ 20-րդ դար կը կարդար իւրաքանչիւրը, որ կը համարուէր կրթուած։ Ի յաւելումն երկրաչափական օրէնքներու, ինչպիսին Փիւթակորի օրէնքն է, Տարրերը նաեւ կը ծածկէր թիւերու տեսութիւնը, ներառեալ, որ քառակուսի արմատ երկուքէն իռացիոնալ է եւ ապացոյցը այն բանի որ պարզ թիւերու քանակը անվերջ է։
Հետագայ առաջընթացներ տեղի ունեցան միջնադարեան իսլամական մաթեմաթիկայի մէջ։ Մինչ վաղ յունական ապացոյցները հիմնականին կը կրէին երկրաչափական ցուցադրութիւններ, մահմետական մաթեմաթիկոսներու կողմէն թուաբանութեան եւ հանրահաշուի զարգացումը աւելի ընդհանուր ապացոյցներ կ'օգտագործէին, անկախ երկրաչափական մտատեսութիւնէն (intuition)։ 10-րդ դարու Իրաքեան մաթեմաթիկոս Al-Hashimi-ն թիւերու հետ կ'աշխատէր որպէս շարքեր եւ հանրահաշուական գործողութիւններ պարունակող առաջադրանքները, ներառեալ անտրամաբանական թիւերու գոյութիւնը, ապացուցելու համար, անպայման չէ երկրաչափական առարկաներու չափումներ կատարել։ Ալ-Ֆաղրիում (1000) Ալ-Քարաճին մակածութեան (induction) մեթոտը օգտագործեց թուաբանական յառաջատուութեան համար։ Ան այն օգտագործեց նաեւ (binomial theorem) երկրաբաշխական օրէնքը ապացուցելու եւ Փասքալի եռանկեան յատկութիւններու համար։ Ալ հազենը ապուցուցման եղանակները զարգացուց "հակառակ ենթադրութիւնէն ապացոյցով", որպէս առաջին փորձ կիրառելով այն եւկլիտեան (Euclidian) երկրաչափութեան զուգահեռութեան յառաջադրութիւնը կամ ենթադրութիւնը (postulate) ապացուցելու համար։