cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Թարթուի Խաղալիքներու Թանգարան
Պատմութիւն
2003 թուականին թանգարանը տեղափոխուած է Լութսու փողոցին մէջ գտնուող փայտէ տնակին մէջ։ 13 Մարտ 2004-ին բացուած է նոր ցուցահանդէսը՝ ներառեալ արհեստանոցն ու խաղասենեակը։ Թանգարանին հիմնական շէնքին յետնաբակին մէջ գտնուող տնակէն ներս 2 Դեկտեմբեր 2005-ին բացուած է թատերական ներկայացումներու եւ մանկական շարժապատկերներու տիկնիկներու ցուցահանդէս, ուր ցուցադրուած են Էսթոնիոյ վերջին 50 տարիներու ընթացքին ստեղծուած տիկնիկները։
Ցուցանմուշներ
Թանգարանին մէջ ցուցադրուած են աւելի քան 6000 խաղալիքներ ու տիկնիկներ։ Խաղալիքները պատրաստուած են էստոնական աւանդական ոճով։ Ցուցադրուած են նաեւ տարբեր երկիրներու յուշանուէրներ, ինչպէս նաեւ ուկրոֆիննական խաղալիքներու հաւաքածոյ։
Թալիսմանը
Թանգարանի թալիսմանը Ծաղկաթաթ Թետի արջուկն է, որ 1994 թուականին կարուած է Քայի Մասերու կողմէ։ Արջուկը այդպէս կոչուած է, որովհետեւ անոր թաթերը կարուած են ծաղկաւոր կտորէ։ Ծաղկաթաթ Թետի մասին գիրքեր գրած են, բացիկներ հրատարակած, ֆիլմերու մէջ նկարահանած եւ այլն։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Էստոնիայի թանգարաններ
Մամմա Մի՛ա! (ժապաւէն)
«Մամմա Մի՛ա!» ժապաւէնը համանուն տիտղոսով Ուեստ Էնտի եւ Պրոտուէյի երաժշտական ներկայացման պատշաճեցումն է, յենուած ABBA նուագախումբին երգերուն եւ առաւել անոր մէկ անդամին՝ Պենի Անտերսընին յօրինումներուն վրայ։ Միջազգային համագործակցութեան արտադրութիւն մըն է՝ Գերմանիոյ, Միացեալ Թագաւորութեան եւ Ա․Մ․Ն․ միջեւ, ինչպէս նաեւ Littlestar Productions ու Playtone արտադրող ընկերութիւններուն միջեւ։ «Մամմա Մի՛ա!» առաջին անգամ մեծ յաջողութեամբ կը ցուցադրուի Լոնտոն, 30 Յունիս 2008-ին։ Կը յաջորդէ Սթոքհոլմի (Շուէտ) մէջ ցուցադրութիւնը՝ 4 Յուլիս 2008, ուր ներկայ գտնուած են նաեւ ABBA նուագախումբին անդամները՝ Պենի Անտերսըն, Պիորն Իւլվաես, Անի-Ֆրիդ Լինկսթատ եւ Ագնեթա Ֆալցքոկ։
Ժապաւէնին նիւթը
Շատ մարդիկ կ՛այցելեն յունական Սքոփելոս կղզին եւ կը մնան Villa Donna, ներկայ գտնուելու համար պանդոկին տանտիրուհիին՝ Տոնա Շերիտանին 20 տարեկան աղջկան՝ Սոֆիին հարսանիքին։ Սակայն Տոնային համար անակնկալ է ներկայութիւնը երեք տղամարդոց, որոնց հետ ան 20 տարի առաջ թեթեւ յարաբերութիւններ ունեցած է։ Սոֆին, զանոնք չէր ճանչնար, սակայն կարդալէ ետք մօրը օրացոյցը կը յայտնաբերէ թէ մայրը յղի մնացած է երբ միեւնոյն ժամանակ անոնց հետ յարաբերութիւն ունեցած է։ Սոֆի կ՛ուզէ իմանալ անոնցմէ ո՞վ է հայրը, որպէսզի ան, ամուսնութեան օրը զայն եկեղեցի առաջնորդէ․․․։
Նուագակցութիւն
«Մամմա Մի՛ա!» ժապաւէնին մէջ կը լսուին հետեւեալ յօրինումները (ժապաւէնին ալպումը հասարակութեան տրուած է 25 Նոյեմբեր 2008-ին)․-
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Շարժապատկերներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Շարժարուեստ
Տաղաւար Տօներ
Տաղաւար կամ Տաղաւար Տօներ կը կոչուին Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ հինգ Տէրունի տօները, որոնք ունին շաբաթապաս (Պահք), նաւակատիք, մեռելոց եւ կը տեւեն քանի մը օր։ Այդ տօներն են՝ Սուրբ Ծնունդ եւ Աստուածայայտնութիւն, Սուրբ Զատիկ, Այլակերպութիւն կամ Վարդավառ, Վերափոխումն Սուրբ Աստուածածնի եւ Խաչվերաց։ Հին Կտակարանին մէջ կը նկարագրուի հրեաներու մեծաշուք արարողութեամբ տօնախմբուող Տաղաւարահարաց տօնը՝ աշնանային բերքահաւաքի տօնը, որ կը կատարուէր եօթերորդ ամսուան 15-րդ օրը եւ կը տեւէր եօթ օր (Ղւ 23.33–43, Բ.Օր 16.13–17)։ Տաղաւարահարաց տօնը կը յիշատակուի նաեւ Նոր Կտակարանին մէջ (Յհ 7.2–10), նաեւ կը յիշատակուին Յիսուսի ուսուցումները տօնակատարութեան ժամանակ (Յհ 7.11–24, 37–39)։ Այդ օրերուն հրեաները եօթ օր կ'ապրէին վրաններու մէջ (տաղաւարներու մէջ, այստեղէն եկած է տօնին անունը) եւ մեծ տօնախմբութիւններով, ողջակէզ մատուցելով ու հանդէսներով երախտագիտութիւն կը յայտնէին Աստուծոյ՝ պարգեւած բարիքներուն համար։ Կ'ենթադրուի, որ Տաղաւար անուանումը առաջացած է այդտեղէն եւ գործածուած քրիստոնէական մեծ Տէրունի տօներուն համար։
Սուրբ Ծնունդ եւ Աստուածայայտնութիւն
Տաղաւար տօներէն առաջինը, որ նուիրուած է Աստուծոյ Որդիին՝ Յիսուս Քրիստոսի Ծննդեան ու Աստուածայայտնութեան(Մկրտութեան): Տիրոջ ծննդեան տօնակատարութեան առաջին յիշատակութիւնները կը սկսին III դարէն։ Արեւելքի մէջ մինչեւ IV դար Քրիստոսի ծննդեան տօնը կապուած է Աստուածայայտնութեան, այսինքն՝ Մկրտութեան տօնին հետ, որ կը նշուի Յունուար 6-ին։ Սակայն 336-ին Հռոմի եկեղեցին Դեկտեմբեր 25-ը պաշտօնապէս կ'որոշէ Յիսուս Քրիստոսի Ծննդեան օր։ Յետագային՝ IV դարու վերջաւորութեան, Ասորիքի մէջ, իսկ ապա՝ V դարու կիսուն, գրեթէ ողջ Արեւելքի մէջ (Ալեքսանդրիա, Անտիոք, Կ.Պոլիս) Քրիստոսի Ծննդեան տօնին օրը կը փոխադրուի Դեկտեմբեր 25-ին, իսկ Յունուար 6-ը կը մնայ որպէս Տիրոջ Աստուածայայտնութեան օր։ 451-ին Քաղկեդոնի ժողովը Դեկտեմբերի 25-ը վերջնականապէս կը հաստատէ Յիսուսի Ծննդեան օր, թէեւ Երուսաղէմի եկեղեցին մինչեւ 549-ը կը շարունակէ նշել Յունուար 6-ին։ Միայն Հայ Եկեղեցին է, որ հաստատուն կը մնայ հնագոյն աւանդոյթին եւ Քրիստոսի Ծննդեան ու Աստուածայայտնութեան տօնը կը շարունակէ նշել միասին՝ Յունուար 6-ին։ Հայ եկեղեցւոյ մէջ Սուրբ Ծնունդը եւ Աստուածայայտնութիւնը տարուան առաջին տօնն է։
Արարողութիւն
Եկեղեցական տօնակատարութիւնը կը սկսի Յունուար 5-ի երեկոյեան՝ Ճրագալոյցի կամ Խթման Սուրբ Պատարագով, որուն կը նախորդէ եօթօրեայ պահեցողութեան ու ապաշխարութեան շրջանը։ Երեկոյեան Սուրբ Պատարագի ընթացքին կը հնչէ աւետիսը՝ «Քրիստոս ծնաւ եւ յայտնեցաւ»: Պատարագէն ետք պահքը կը լուծուի, եւ կը սկսի ուտիքի ու տօնակատարութեան շրջանը, որ կը տեւէ մինչեւ Յունուար 13։ Այս բոլոր օրերուն քրիստոնեաները իրարու կ'ողջունեն «Քրիստոս ծնաւ եւ յայտնեցաւ» աւետիսով, որուն պատասխանն է՝ «Օրհնեալ է յայտնութիւնն Քրիստոսի» կամ «Ձեզի մեզի մեծ աւետիս»: Գլխաւոր տօնակատարութիւնը կը կատարուի Յունուար 6-ին՝ Սուրբ Պատարագի հանդիսաւոր արարողութեամբ ու Ջրօրհնէքի մեծաշուք հանդէսով։ Ջրօրհնէքը նուիրուած է Տիրոջ մկրտութեան եւ այդպիսով՝ ջուրի սրբագործման մեծագոյն խորհուրդին։ Յունուար 7-ին, ինչպէս բոլոր Տաղաւար տօներուն յաջորդող օրերը, մեռելոց յիշատակութեան օր է, երբ Հոգեհանգստեան Սուրբ Պատարագէն ետք հաւատացեալները կ'այցելեն իրենց հարազատներուն շիրիմները։ Հանդիսութիւնները կ'աւարտին Յունուար 13-ին՝ Յիսուսի Անուանակոչութեան տօնակատարութեամբ, որ նուիրուած է Տիրոջ եօթ օրական հասակին տաճար բերուելուն, 8-րդ օրը թլփատուելուն եւ Յիսուս անունը ստանալու յիշատակին։
Երաժշտութիւն
Ծննդեան տօնի հոգեւոր երգերը կը վերագրուին պատմահայր Մովսէս Խորենացիին (ըստ Ն. Թահմիզեանի, Մովսէս Խորենացիին պատկանող Ծննդեան, Տեառնընդառաջի, Աստուածածնի Վերափոխման եւ այլ տօներուն նուիրուած երգերուն ընդհանուր թիւը 120 է)։ Անոնցմէ ճանչցուածը՝ «Խորհուրդ Մեծ»ն է։ Ջրօրհնէքին, այլ հոգեւոր երգերու կողքին, կը մատուցուին երկու հանրածանօթ ստեղծագործութիւններ՝ Գրիգոր Գ Պահլաւունիի (XII դ.) «Ով Զարմանալի» տաղը եւ Յովհաննէս Երզնկացի Պլուզի (XIII դ.) «Այսօր Ձայնն Հայրական» յորդորակը։ Տօնի սրբասացութիւնը Սուրբ Ներսէս Շնորհալիի «Բազմութիւնք Հրեշտակացն» է։
Սուրբ Զատիկ
Սուրբ Զատիկը(Յարութիւն Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի) նուիրուած է Յիսուս Քրիստոսի Յարութեան։ Հին կտակարանի Պասեքի տօնը քրիստոնէութեան մէջ վերածուած է Քրիստոսի Յարութեան տօնին, որ հայոց մէջ յաճախ կոչուած է Զատիկ Յարութեան։ Քրիստոսի Յարութիւնը կը յիշատակուի Զատիկ անուամբ։ Զատիկ բառի վերջնական բացատրութիւն ցայսօր չկայ, սակայն յաճախ կը մեկնաբանուի իբրեւ բիսախ բառի հայկական թարգմանութիւն՝ զատուելու, ազատուելու իմաստով, երբեմն ալ իբրեւ դիցաբանական անուն՝ սերուած հին եգիպտական Սադի, հին հնդկական Սադի աստուծոյ անունէն (Ղ. Ալիշան), երբեմն ալ կը մեկնաբանուի երկու նշանակութեամբ՝ ե՛ւ որպէս զոհ, ե՛ւ որպէս ուրախութեան տօն, ազատութիւն (Հ. Աճառեան)։ Իր բարձրագոյն իմաստով՝ Հին ուխտի Պասեքը կը խորհրդանշէ Յիսուս Քրիստոսին, անոր թափած փրկարար սուրբ արիւնը եւ յառնումը մեռելներէն՝ յանուն մարդկութեան փրկութեան ու ազատութեան։ Ինչպէս որ Իսրայէլը (Աստուծոյ ժողովուրդը), գերի ըլլալովԵգիպտոսի մէջ (խորհրդաբանօրէն՝ մեղքի ծառայութեան մէջ), նոխազի արեան (խորհրդաբանօրէն՝ Յիսուսի արեան) միջոցով ճանչցուեցաւ Տիրոջ կողմէ, եւ զատուած ըլլալով խուսափեցաւ Ոչնչացնողի (Ելք 12.23) հարուածներէն ու դուրս եկաւ Եգիպտոսէն դէպի Աւետեաց երկիր (խորհրդաբանօրէն՝ Աստուծոյ թագաւորութիւն), այդպէս ալ Յիսուս Քրիստոսը՝ «Գառն Աստուծոյ» (Յհ 1.29), հեղեց իր Սուրբ արիւնը՝ յանուն մարդկութեան փրկութեան եւ յարութիւն առաւ՝ զատուեցաւ մեռելներէն, մեզ եւս շնորհելով յաւիտենական կեանքի աւետիսը՝ Սուրբ Հոգիին միջոցով։
Արարողութիւն
Եկեղեցին Յիսուսի հրաշափառ Յարութիւնը կը տօնէ որպէս Զատիկ, որովհետեւ ան է յաւիտենական այն զոհը կամ պատարագը, որուն միջոցով մարդը կը ստանայ մեղքերու թողութիւն, ապա՝ կեանք եւ յարութիւն։ Պօղոս առաքեալը Յիսուսին այդպէս ալ կը կոչէ՝ Զատիկ, «..քանզի Քրիստոս՝ մեր զատիկը, մորթուեցաւ...» (Ա.Կր 5.7–8)։ Ըստ Նոր Կտակարանին (Մտ 28, Մր 16, Ղկ 24, Յհ 20-21)՝ խաչեալ եւ թաղեալ Յիսուսը երրորդ օրը առաւօտեան յարութիւն առած է, երեւցած է Մարիամ Մագդաղենացիին, ապա առաքեալներուն՝ Պետրոսին, Յովհաննէսին եւ միւսներուն՝ Երուսաղէմի մէջ։ Ութ օր ետք դարձեալ յայտնուած է աշակերտներուն՝ Թովմասին հաւատքի մէջ հաստատելու համար։ Երրորդ անգամ յարուցեալ Յիսուսը աշակերտներուն երեւցած է Գալիլիայի մէջ, ծովեզերքին։ Քառասուն օրերու ընթացքին ան յայտնուած է շատերուն, որոնց կարգին նաեւ Էմմաուսի ճամբորդներուն՝ հաւաստելով մարմնով իր յարութիւնը, ապա Ձիթենեաց լերան վրայէն համբարձած է երկինք(Համբարձում)։ Զատկի տօնախմբութեան օրը (Յարութեան ճշգրիտ թուականը) քննարկման առարկայ դարձած է եկեղեցիներուն միջեւ։ Նիկիայի Ա. տիեզերական ժողովը (325)-ին որոշած է Զատիկի օրը առանձնացնել հրէական Պասեքէն եւ որպէս շարժական տօն, ըստ Ալեքսանդրեան կանոնին, տօնել գարնանային օրահաւասարին յաջորդող առաջին Կիրակի օրը։ Յետագային, երբ տոմարը փոփոխութեան ենթարկուած է, օրթոտոքս եկեղեցին հաւատարիմ մնացած է յուլեան տոմարին, որով Զատիկը կը կատարեն 13 օրերու տարբերութեամբ։ Մինչեւ Զատիկ պահք կը բռնեն (քառասնօրեայ պահք՝ շաբաթ-կիրակիները հանած), որ կը սկսի Բուն Բարեկենդանին յաջորդող Երկուշաբթի օրէն սկսեալ (Մեծ պահք)։ Զատիկի նախընթաց երեկոյեան եկեղեցւոյ մէջ կը կատարուի Ճրագալոյց։ Բեղումնաւոր կեանքի, փրկութեան եւ ուրախութեան որպէս խորհրդանշան՝ կը ներկուի կարմիր հաւկիթ։ Գրիգոր Տաթեւացին հաւկիթը կը համարէ աշխարհի խորհրդանշանը. դուրսի կեղեւը՝ երկինքը, թաղանթը՝ օդը, սպիտակուցը՝ ջուրը, դեղնուցը՝ երկիրը։ Իսկ կարմիր ներկելը կը նշանակէ, թէ ամբողջ աշխարհը փրկագինով գնուած է Քրիստոսի արիւնով։ Զատկուան օրը, առտու կանուխ կը սկսի ժամերգութիւնը, որուն աւարտին կ'ընթերցուին հատուածներ չորս Աւետարաններէն, կ'երգուին շարականներ, կը կատարուի անդաստան, ապա կը սկսի Սուրբ Պատարագը։ Հաւատացեալները իրարու կ'ողջունեն «Քրիստոս յարեաւ ի մեռելոց» աւետիսով եւ կը ստանան «Օրհնեալ է յարութիւնն Քրիստոսի» եւ «Փառք Քրիստոսի ամենազօր յարութեան» պատասխանները։ Զատկուան յաջորդ օրը մեռելոց յիշատակի օր է։ Ներկայիս Հայ Եկեղեցին Զատիկը կը նշէ գարնան գիշերահաւասարին յաջորդող լուսինի լրման առաջին Կիրակի օրը (35 օրերու շարժականութեամբ, մարտի 21-էն ետք՝ մինչեւ Ապրիլ 26)։
Երաժշտութիւն
Յարութեան օրհնութիւնները Ստեփանոս Սիւնեցիին կը պատկանին (VIII դար)։ Ութ հարցնակարգերու մեծ մասին (ըստ Ն. Թահմիզեանի՝ 186 երգ) հեղինակը Անանիա Շիրակացին է (VII դար)։ Հարցնակարգերը ընդմիջարկող Տապանակի կանոնը հեղինակած է Յովհաննէս Ա. Մանդակունին (V դար)։ Յարութեան եւ Ծննդեան շարք մը մեծացուսցէներու մեծ մասը կը վերագրուի Բարսեղ Ճոնին (VII դար)։ Տօնը կը ներառէ նաեւ այլ հոգեւոր երգեր, որոնցմէ յիշարժան է Ս. Ներսէս Շնորհալիի (XII դար) «Գովեայ Երուսաղէմ» ստեղծագործութիւնը։ Օրուան սրբասացութիւնն է՝ «Ով Է Որպէս Տէր»-ը։ Յարութեան նուիրուած տաղերէն են Ս. Գրիգոր Նարեկացիի «Հաւուն, Հաւուն»-ը, «Սայլն Այն Իջանէր»-ը, Ս. Ներսէս Շնորհալիի «Նոր Ծաղիկ»-ը եւայլն։ Յարութեան տօնին նուիրուած է նաեւ Ս. Գրիգոր Նարեկացիի թերեւս միակ շարականը՝ «Փառք Քրիստոսի ամենազօր յարութեանն» «Յարութեան տէր երկնից»ը, որ ունի շարք մը զուգահեռներ «Սայլն Այն Իջանէր» տաղի հետ։
Այլակերպութիւն կամ Վարդավառ
Պայծառակերպութիւն Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի կամ Այլակերպութիւն: Աւետարանին համաձայն, Քրիստոս իր քարոզչութեան երրորդ տարուան ամրան, իր մահուան եւ յարութեան մասին առաքեալներուն յայտնած կանխասացութենէն վեց օր ետք, Պետրոս, Յակոբոս եւ Յովհաննէս առաքեալներուն հետ կը բարձրանայ Թափոր լեռը՝ աղօթելու։ Աղօթքի պահուն Յիսուս անոնց առջեւ կը պայծառակերպուի եւ կ'այլակերպուի. «Իր դէմքը արեւու նման լուսաւոր դարձաւ եւ հագուստները լոյսի նման ճերմակ եղան» (Մտ 17.2, հմմտ. Մր 9.2, Ղկ 9.29)։ Աշակերտներուն ապշած աչքերուն առջեւ Քրիստոս կը խօսի շուրջ հազար տարի առաջ վախճանած Մովսէսին եւ հրեղէն կառքով երկինք համբարձած Եղիա մարգարէին հետ։ Ղուկաս աւետարանիչը կը պատմէ, որ անոնք կը խօսէին Քրիստոսի երկրային կեանքի վերջին օրերու դէպքերուն մասին, որ տեղի պիտի ունենային Երուսաղէմի մէջ (Ղկ 9.31)։ Շուտով լուսաւոր ամպ մը հովանի կ'ըլլայ իրենց. ամպին մէջէն ձայն մը կը լսուի, որ կ'ըսէ. ''«Այս է իմ սիրելի Որդիս, որուն ես հաճեցայ. Անոր մտիկ ըրէք»'' (Մր 9.6, հմմտ. Մտ 17.5, Ղկ 9.35)։ Ի յիշատակ այս իրադարձութեան՝ եկեղեցին հաստատած է տօն, որ հայերուն մեջ տարածուած է «Վարդավառ» անունով։ Որոշ հետազօտողներ եւ աստուածաբաններ Վարդավառի տօնը կը կապեն Ջրհեղեղի եւ Նոյի՝ տապանէն իջնելուն հետ՝ իրար վրայ ջուր ցանելը, աղաւնի արձակելը դիտելով իբրեւ Ջրհեղեղն ու անկէ ազատիլը յիշատակող կամ խորհրդաբանող արարողութիւն։
Արարողութիւն
Յոյները եւ լատինները Վարդավառը կը տօնեն 6 Օգոստոսին։ Հայ եկեղեցին, [ Գրիգոր Ա. Լուսաւորիչի կարգադրութեամբ, հին ժամանակ կը տօնէր հայկական տոմարի տարեգլխուն, Նոր տարուան առաջին օրը՝ Նաւասարդ ամսուան 1-ին, որ կը համապատասխանէ 11 Օգոստոսին։ Ըստ մէկ այլ տեսակէտի՝ այս կարգադրութեամբ Գրիգոր Ա. Լուսաւորիչը քրիստոնէական տօն դարձուցած է Նաւասարդի հեթանոսական այս մեծ տօնը, որ հանդիսաւորութեամբ կը կատարուէր հեթանոսական Հայաստանի գլխաւոր սրբավայրեր Աշտիշատի եւ անկէ քիչ մը հեռու գտնուող Իննակնեայ մեհեանին շուրջը (Մշոյ Ս. Կարապետ վանքի վայրին մէջ)։ Հայկական թուականի հաստատումով (551 թ. = հայոց 1 թ.) Վարդավառի տօնը անջատուած է Նաւասարդի տօնէն եւ կապուած՝ Քրիստոսի Յարութեան տօնի շարքին եւ սկսած է տօնուիլ Սուրբ Զատիկին յաջորդող 14-րդ կիրակի օրը՝ 28 Յունիսէն 1 Օգոստոսի միջեւ։ Թէեւ անջատուած է Նաւասարդեան տօնէն, սակայն պահպանուած է Վարդավառ անունը եւ հեթանոսական շատ մը սովորութիւններ, ինչպէս՝ վարդերով ու ծաղիկներով զարդարուիլը, իրար վրայ ջուր ցօղելը եւ աղաւնի արձակելը։ Ինչպէս Վարդավառին, այնպէս ալ միւս չորս Տաղաւար տօներուն յաջորդող օրը մեռելոց յիշատակի օր է, երբ ննջեցեալներու հոգիներուն համար կը մատուցուի Սուրբ Պատարագ եւ կը կատարուի Հոգեհանգիստ։ Հայ մատենագրութեան մէջ Վարդավառին նուիրուած առաւել յայտնի երկերէն են Մովսէս Խորենացիի անուամբ կենցաղավարած «Յաղագս Վարդավառին Խորհրդոյ» (Մովսէս Խորենացի, «Մատենագրութիւնք», 1865, էջ 326– 338), «Ի մեծի աւուր տապանակին..., որ ի Կարիաթարիմ, որ բերէ զտօն Վարդավառի» («Սոփերք հայկականք», հ. 18, 1854, էջ 71–86) ճառերը, Ս. Գրիգոր Նարեկացիի նշանաւոր տաղը («Գոհար վարդն...»), Ս. Ներսէս Շնորհալիի տաղերը («Արփիական լոյսն...») եւ այլն։
Երաժշտութիւն
Շարակնոցին մէջ Վարդավառի Ա. օրուան կանոնը («Որ ի լերինն այլակերպեալ») կը վերագրուի Անանիա Շիրակացիին, իսկ Բ. («Ճառագայթ փառաց») եւ Գ. («Այսօր որ էն ի յերկինս բան») օրերու կանոններու երգերը հեղինակած է Ս. Ներսէս Շնորհալին։ Գրչագիր Գանձարաններուն մէջ եւս պահպանուած են Վարդավառին նուիրուած շարք մը խազագրուած տաղեր եւ մեղեդիներ, որոնցմէ քանի մը հատը կ'երգուին մինչեւ այսօր։ Անոնցմէ են օրինակ Ս. Գրիգոր Նարեկացիի «Տաղ Վարդավառի»ն, ինչպէս նաեւ անանուն «Այսօր լեառն Թափոր» եւ «Լեառն ցնծա դու Թափոր» տաղերը։
Պատկերագրութիւն
«Պայծառակերպութեան» կամ Վարդավառի պատկերագրութիւնը իր կանոնական յօրինուածքով, գոյներու եւ լուսաւորումի համապատասխան յարաբերութեամբ մասնաւոր տեղ կը զբաղեցնեն հայ միջնադարի մանրանկարչութեան եւ արուեստի մէջ։ «Պայծառակերպութեան» տեսարանի հնագոյն օրինակը Աղթամար կղզիի Ս. Խաչ եկեղեցւոյ որմնանկարն է, սակայն այս թեմայի պատկերումները յայտնի են դեռեւս 6-րդ դարու բիւզանդական արուեստէն։ Մանրանկարներուն մէջ յաճախ Յիսուսը պատկերուած է Թափոր լեռը խորհրդանշող բարձունքի վրայ, աջ եւ ձախ կողմերուն՝ Եղիա եւ Մովսէս մարգարէները, վարի բաժինին մէջ՝ վախեցած կամ զարմացած Պետրոս, Յակոբոս, Յովհաննէս առաքեալները։ Հին օրինակներուն մէջ վերը կը պատկերուին Աստուծոյ Աջը, աստղեր եւ խաչ։ Եղիան եւ Մովսէսը կը պատկերուին կիսատ մարմինով, իսկ առաքեալներուն փոխարէն կը պատկերուին երեք գառներ։ Յատկապէս ուշագրաւ են 11-13-րդ դարերու հայկական մանրանկարները։
Վրացերէն Այբուբէն
Պատմութիւն
Ըստ հայկական աղբիւրներուն վրացական գիրը ստեղծուած է Մեսրոպ Մաշտոցի կողմէ։ Կորիւնը հետեւեալ կերպ կը ներկայացնէ վրաց գիրերու գիւտի պատմութիւնը. «Մաշտոցը սկսաւ Տիրոջմէ իրեն շնորհուածի համեմատ նշանագրեր հորինել վրացերէն լեզուի համար։ Գրեց, դասաւորեց եւ օրինաւոր կերպով հարդարեց... եւ իջաւ Վրաց կողմերը։ Եւ գնաց, ներկայացաւ անոնց թագաւորին, որուն անունը Պակուր էր, եւ աշխարհի եպիսկոպոսին, անունը՝ Մովսէս։ ... Եւ ան (Մաշտոցը) իր արուեստը առաջարկոլով՝ խրատեց, հորդորեց անոնց, եւ այն ժամանակ ամենքը յանձն արին անոր ուզածը կատարել։ Եւ վրացերէն լեզուի թարգմանիչ մը գտաւ, որ կ՛անուանէր Ջաղա..., այնուհետեւ Վրաց արքան հրամայեց իր իշխանութեան զանազան կողմերէն եւ խառնիճաղանջ գաւառներէն մանուկներ ժողովել եւ տալ վարդապետի ձեռքը։ Ան եւս անոնց առաւ, ուսման բովի մէջ գցեց» ։ Մովսէս Խորենացին գրած է. "Մեսրոպ Վրաց աշխարհը երթալով՝ անոնց համար ալ, իրեն տրուած երկնային շնորհին պատճառով, կը ստեղծէ նշանագրեր, Ջաղայի մը հետ, որ յունարէն եւ հայ լեզուներու թարգմանիչ էր, օժանդակութիւն գտնելով անոնց Պակուր թագաւորէն եւ Մովսէս կաթողիկոսէն" ։
Մեսրոպ Մաշտոցի կողմէն վրաց այբուբէնի ստեղծման տեսութիւնը կ՛ընդունուի խոշոր հանրագիտարաններու    եւ ակադեմիական գիտնականներու կողմէ. Ըստ Ա. Փերիխանեանի եւ Ջ. Գրիպպինի, հնարաւոր է, որ Մեսրոպ Մաշտոցը վրաց այբուբէնի անմիջական ստեղծողը չէ, սակայն այն չէր առաջանար առանց անոր մասնակցութեան ։
Սակայն վրաց գիտնականներու մեծ մասը չ՛ընդունիր Մեսրոպ Մաշտոցի դերը վրաց գիրի ստեղծման գործին մէջ։ Իւանէ Ջաւախիշուիլին, կը փորձէ հիմնաւորել, որ Մաշտոցը չէր կրնար ստեղծել վրաց երկրորդ այբուբէնը («նուսխուրի» այբուբէն), որ, ըստ իր կարծիքին, ստեղծուալ է 6-րդ դարին, մինչդեռ Մաշտոցը մահացած է 5-րդ դարու կէսերուն (440 թուականին)։ Բացի անկէ Ջաւախիշուիլին հիմք կ՛ընդունի այն, որ Ղազար Փարպեցին կը յիշատակէ միայն հայոց գիրերու գիւտը։ Մինչդեռ Ղազար Փարպեցին կ՛ըսէ.
Իսկ Կորիւնը, որուն յղում կու տար Փարպեցին, գրած է.
Ըստ XI դարու վրաց պատմիչ Լեոնտի Մրովելիի՝ գիրերը ստեղծած է Վիրքի (Իպերիա) կիսաառասպելական Փառնաւազ Ա թագաւորը՝ մ.թ.ա. III դարին, չնայած այդ հաստատող աւելի հին աղբիւր չկայ։ Վրաց գրականութեան մեզ հասած հնագոյն նմուշն է 5-րդ դարով թուագրւող «Շուշանիկի վարքը» երգը („Շուշանիկիս ծամեբա”)։ Ակադեմիկոս Լաւան Ճիլաշուիլիի ղեկավարութեամբ Նեկրեսիի մէջ (Կախէթ) 1990-ականներուն եւ 2000-2003 թուականներուն կատարուած պեղումներու արդիւնքին մէջ յայտնաբերուած են արձանագրութիւններ՝ ստացած հնագոյն տառերով։ Ըստ վրաց ուսումնասիրողներու անոնք են՝ Դաւիթ Սդելիի IV դարով թուագրւող ասոմթաւրուլի («ասո» - տառ եւ «մթաւրուլի» - ազնուական) արձանագրութիւնը եւ Պոլնիսի եկեղեցիի՝ 492 - 493 թուականներուն կատարուած արձանագրութիւնը՝ նոյն տառերով։
1940 թուականի պեղումներու ընթացքին Մցխեթի - Արմազ բնակավայրին մէջ անդիք շրջանի արձանագրութիւններ յայտնաբերած են՝ գրուած յունարէն։ Կան նաեւ քանի մը արձանագրութիւններ՝ գրուած դեռեւս անհայտ գիրերով։ Անոնք, հնագէտ Պաւլէ Ինգորոխուասի կարծիքով, վրաց ասոմթաւրուլի այբուբէնին հին տառանշաններն են։
Պարոյր Մուրատեանը կը մերժէ վրաց նշանագրերու նախաքրիստոնեական ծագումը, պնդելով, որ «նախաքրիստոնեական չի կրնար նկատուիլ այբուբէն մը, ուր իբրեւ գիր (տառանիշ) գործածուած է քրիստոնեաններու խորհրդանշանը՝ վրացական Ք (Քրիստոս), Ջ (Ջւարի - խաչ), եւ Ծ (Ծմինդա - սուրբ) գիրերու տեսքով»։ «Եթէ այս իրողութեանը գումարենք թիւով ինը տառատեսակներու եւ հնչիւնային արժէքներու նոյնութիւնը հայերէնի հետ (Կ, Թ, Է, Ո, Ւ, Ք, Փ, Ջ, Վ), - կը շարունակէ անուանի հայ պատմաբանը, - ինչպէս նաեւ հայերէնի նմանութեամբ երկար ու կարճ ձայնաւորներու տարերաման անհրաժեշտութիւն չունենալու պարագային Ե եւ Է գիրերու գոյութիւնը, ՈՒ գիրի կազմութիւնը, այլեւ Կորիւնի հանգամանալի վկայութիւնը Մաշտոցի եւ անոր վրացի օգնական Ջաւայի մասին, ի վերջոյ հայ-վրացական հոգեւոր ու մշակութային սերտութիւնը, ...հազիւ թէ կարելի կ՛ըլլայ այլ բացատրութիւն գտնել՝ քան ժամանակէ վարքագրի (Կորիւնի) հաղորդումն է» ։
Կարէն Սարգսեան
Կարէն Սարգսեան, հայ խմբավար։ ՀՀ վաստակաւոր արուեստագէտ (2006)։
Կենսագրութիւն
Պարոն Սարգսեանը 1972-1980 թուականներուն ղեկավարած է Երեւանի պետական համալսարանի երգչախումբը, որուն հետ համերգներով շրջած է Խորհրդային Միութեան մէջ, նաեւ՝ Պալթիկ պետութիւններուն մէջ, Մոսկուայի եւ Սան Փեթերզպուրքի մէջ։ Միաժամանակ ղեկավարած է նաեւ Էջմիածին եկեղեցւոյ երգչախումբը :
1989 թուականին հիմնած է «Տղամարդկանց երգչախումբը» եւ համերգներով բազմիցս շրջագայած Արեւմտեան Գերմանիայի մէջ։ 1993 թուականին Սիտնիյ քաղաքի հայ համայնքը Սարգսեանին հրաւիրած է աշխատելու «Կոմիտաս» երգչախումբի եւ Սիտնիյի սիմֆոնիկ նուագախումբի հետ :
1994 թուականէն ի վեր՝ Ա․ Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ պալէի ազգային ակադեմական թատրոնի խմբավար: Անոր ղեկավարութեամբ երգչախումբը հանդէս եկած է Մոսկուայի մէջ (1995), ԱՄՆ-ի (1999), Սպանիայի (1999, 2000), Լիբանանի (2001) եւ այլն :
1995 թուականէն սկսեալ պարբերաբար ելոյթներ ունեցած է Սուրիայի Հալէպ քաղաքին մէջ, Համազգայինի հրաւէրով, ուր ձայնագրած է Հայկական Սուրբ մեսսայի ամբողջական տարբերակը :
2014 թուականէն ի վեր, ընդհատելով իր գործունէութիւնը օփերային թատրոնին մէջ, Ամենայն Հայոց Գարեգին Բ. կաթողիկոսի հրամանով սկսած է ղեկավարել Երեւանի Գրիգոր Լուսաւորիչ մայր եկեղեցիի եւ հոգեւոր ճեմարանի երգչախումբը :
2017 թուականի Յունիսէն՝ Ա. Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ պալէի ազգային ակադեմական թատրոնի տնօրէն եւ գեղարուեստական ղեկավար Կոստանդին Օրբելեանի հրաւէրով կը վերադառնայ օփերային թատրոն, ուր կը շարունակէ ղեկավարել թատրոնի երգչախումբը :
Զօրայր Խալափեան
Զօրայր Խալափեան (1 Օգոստոս 1933 – 18 Յուլիս 2008), հայ գրող, արձակագիր։
Կենսագրութիւն
Ծնած՝ Թալիշ գ. (Արցախ)։ Բարձրագոյն ուսումը ստացած է Երեւանի մէջ (բնագիտութիւն-ուսողութիւն)։ Գործած է գիտա-հետազօտական հիմնարկներու մէջ, իբր նախագծող ճարտարագէտ։ 1994-96 թուականներուն եղած է Հայաստանի Գրողներու Միութեան վարչութեան քարտուղարը։
Գրական հակումին տուրք տալով, կը գրէ «Հեղեր» վիպակը, որ լոյս տեսած է «Սովետական գրականութիւն» ամսագիրին մէջ 1962–ին։
1960–ականներուն, արձակի ծաղկման փայլան արտադրաթիւններէն է Զ. Խալափեանի «Որտեղ է իր, Մարդ Աստուծոյ» վէպը։ Վէպին մէջ կը նկարագրէ Բժիշկ Եսայեանը, որ ամբողջ կեանք մը անցուցած է Հայաստանի մէկ գիւղին մէջ, ուր նորաւարտ երիտասարդ բժիշկ՝ ղրկուած էր, իբր թէ՝ «մի քանի տարուան համար»։ Բարեմիտ, անկեղծ այս երիտասարդը՝ անկարող դիւանակալ ճարպիկութիւններուն, ե՛ւ մերժող զանոնք, 1930–ականներէն սկսեալ քառասուն տարի ապրած է նախնական պայմաններու մէջ, ժողովուրդի կողքին, բաժնելով անոր ցաւերը։
Ստեղծագործութիւններ
Ստորոգութիւն:1933 ծնունդներ Ստորոգութիւն:2008 մահեր Ստորոգութիւն:1 Օգոստոսի ծնածներ Ստորոգութիւն:18 Յուլիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Թալիշ ծնածներ
167 (թիւ)
167 (հարիւր վաթսունեօթ)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է 166-ի եւ 168-ի միջեւ
Թարին
Թարիմ (չին.` Ձյան 塔里木河), գետ Կեդրոնական Ասիաի մէջ, Չինաստանի արեւմուտքը, Թարիմի հարթավայրի մէջ։
Թարիմ գետի երկարութիւնը կը կազմէ մօտ 2090 քմ, գետը կը ձեւաւորուի Աքսու եւ Յարքենտ գետերու միախառնումով, այն կը հոսի արեւելեան ուղղութեամբ։ Գետը կը լեցնէ Լոպ Նոր լիճը։
Գետին ափերուն շրջաններուն մէջ կ'ապրին մօտ 10 միլիոն մարդ տարբեր ազգութիւններով (չինացի, մոնկոլ, ույկուր եւ այլն)։
Ստորոգութիւն:Չինաստանի գետեր Ստորոգութիւն:Լոբ Նոր լճի ավազանի գետեր
Յարութիւն Թորոսեան
Յարութիւն Թորոսեան, լիբանանահայ գեղանկարիչ եւ գրող։
Կեսագրական գիծեր
Ծնած է Պէյրութ: Նախնական կրթութիւնը ստացած է Մեսրոպեան եւ Աբգարեան վարժարաններուն մէջ: 1951-1952 հետեւած է Վահէ Վահեանի գրականութեան դասընթացքներուն:
1956-1960 ուսումնասիրութիւններ կատարած է Լուվրի` Փարիզ, Փրատոյի` Սպանիա, Փիթթիի` Իտալիա թանգարաններուն մէջ եւ ճամբորդած եւրոպական երկիրներ:
1960-2014-ին տուած է անհատական 23 ցուցահանդէսներ Փարիզ, Միացեալ Նահանգներ, Պէյրութ եւ Երեւան: Մասնակցած է աւելի քան 50 միջազգային ցուցահանդէսներու, Փարիզի եւ Ալեքսանդրիայի արուեստի փառատօններուն :
Ունի հայերէնով հրատարակութիւններ եւ իր գեղանկարներու ներկայացման գիրքեր: Հետաքրքրական է իր «Անկարելի Սէր» գիրքը (144 էջ) :
Ան անդամ էր Լիբանանի գեղանկարիչներու եւ քանդակագործներու միութեան եւ Ֆրանսայի Արուեստագէտներու պալատին :
Գործունէութիւն
Դասաւանդած է Լիբանանեան համալսարանի գեղարուեստից կաճառին, Լիբանանեան արուեստի հիմնարկին, Համազգայինի «Թորոս Ռոսլին» կերպարուեստի դպրոցին, Հայկազեան համալսարանին եւ Համազգային հայագիտական բաժիններուն մէջ:
Հրատարակութիւններ
Գրած է բազմաթիւ ուսումնասիրութիւններ` արուեստի մասին:
Մրցանակներ
Ստացած է՝
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ ըստ ազգութեան Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Գահերու Խաղ
«Գահերու Խաղ» (Game of Thrones), ամերիկեան երեւակայական թատերական հեռուստաշար է, ստեղծուած գրող Ճորճ Ռէյմոնտ Ռիչարտ Մարթինի «Սառոյցի Ու Կրակի Երգ» վիպաշարի հիման վրայ։ Հեռուստաշարը ստեղծուած է Տէյվիտ Պենիոֆֆի եւ Տ. Պ. Ուէյսսի կողմից HBO պատկերասփիւռի ալիքէն։ Նկարահանումները տեղի ունեցած Հիւսիսային Իրլանտայի, Խրուաթիոյ, Իսլանտայի, Մարոքի, Սպանիոյ, Մալթայի, Սկովտիոյ եւ Միացեալ Նահանգներու մէջ։ ԱՄՆ-ի մէջ ֆիլմին շնորհահանդէսը տեղի ունեցած է 17 Ապրիլ 2011-ին HBO ալիքով։ 19 Ապրիլ 2011-ին, առաջին դրուագի ցուցադրութենէն ետք, յայտնի դարձած է շարքի երկրորդ շրջանի նկարահանումը ։ 1 Ապրիլ-ին երկրորդ շրջանի առաջին շարքը լույս տեսած է HBO պատկերասփիւռի ալիքով։ 31 Մարտ 2013-ին տեղի ունեցավ երրորդ շրջանի շնորհահանդէսը, իսկ 6 Ապրիլ 2014-ին ցուցադրուեցաւ չորրորդ շրջանի առաջին շարքը։ Չորրորդ շրջանի շնորհահանդէսէն երկու օր ետք HBO յայտարարեց, որ կը պատրաստուի նկարահանել հինգերորդ եւ վեցերորդ շրջանները։ Հինգերորդ սեզոնի վերջին սերիան հեռարձակվեց 2015 թվականի հունիսի 14-ին, որմէ հետո հայտարարվեց վեցերորդ սեզոնի նկարահանումների մասին։
Հեռուստաշարի դէպքերը կը զարգանան յօրինուած մայրցամաքներ Վեսթերոսի եւ Էսսոսի մէջ՝ տասնամեակ տեւած ամրան վերջաւորութեան։ Ամբողջ շարքը կը զարգանայ քանի մը գիծերով։ Առաջին գիծը կը պատմէ Վեսթերոսի մեծ մասը տիրապետող Եօթը Թագաւորութիւններ պետութեան մէջ ընթացող քաղաքացիական պատերազմին մասին, որ կը մղուի յանուն երկրի իշխանութեան խորհրդանիշի՝ Երկաթէ Գահին։ Երկրորդը կը ներկայացնէ երկրին նախորդ հարստութեան վերջին ներկայացուցիչին կեանքը Էսսոսի մէջ, ուր ան կը ծրագրէ վերադարձնել Գահը։ Երրորդ ժամանակագրութիւնը ցոյց կու տայ Վեսթերոսի հիւսիսը զարգացող իրադարձութիւններ, որոնք պայմանաւորուած են մօտեցող ձմեռով եւ բոլոր առասպելական էակներով, որոնք կու գան ձմրան հետ։
Գահերու Խաղը հեռուստաշարը համընդանուր ուշադրութեան արժանացած է եւ ունի միջազգային երկրպագուներու բանակ։ Անիկա ստացած է քննադատներու կողմէ մեծ մասով դրական արձագանգներ, թէեւ հեռուստաշարին մէջ մերկութեան, բռնութեան եւ սեռային բռնութեան տեսարանները ենթարկուած են քննադատութեան։ Հեռուստաշարը ստացած է բազմաթիւ մրցանակներ եւ պարգեւատրումներ, որոնցմէ են Էմմի Մրցանակի պարգեւատրումը Նշանակալի թատերական հեռուստաշարի համար՝ իր առաջին չորս շրջաններուն համար, Ոսկէ Գնդակ Մրցանակի պարգեւատրումը Լաւագոյն հեռուստաշարի թատերական շարքի համար, Հիւկոյի Մրցանակ Լաւագույն թատերական ներկայացման համար թէ՛ Երկար ձեւի, թէ՛ Կարճ ձեւի մէջ, ինչպէս նաեւ Փիպըտի Մրցանակ։ Բացի ատկէ, Փիթըր Տինքլէյճ ստացած է Էմմի եւ Ոսկէ Գնդակ՝ Թիրիոն Լաննիսթերի դերի համար։
Նիւթ
Գահերու խաղի նիւթը բաւական ճշտգրտօրէն կը ներկայացնէ «Սառոյցի եւ Կրակի Երգ» սակայի դէպքերը : Դէպքերը կը զարգանան Վեսթերոս եւ Էսսոս մայրցամաքներուն վրայ, ուր ազնուական ընտանիքները պայքար կը մղեն յանուն Երկաթէ Գահին։ Իրադարձութիւնները մէյ մը կը տանին դէպի սառուցեալ Հիւսիս, մէյ մըն ալ՝ արեւելեան, տաք մայրցամաք Էսսոս։ Առաջին շրջանը հեպտոլոգիայի առաջին վէպի հաւատարիմ պատշաճեցումն է։ Յաջորդ շրջանները, սակայն, կը սկսին նշանակալիօրէն տարբերիլ գիրքերու իրադարձութիւններէն։ Համաձայն Տէյվիտ Պենիոֆֆի. «Հեռուստաշարը կը պատշաճեցնէ շարքերը իբրեւ մէկ ամբողջութիւն եւ հետեւելով քարտէսին, որ Մարթինը տրամադրած է մեզի, ինչպէս նաեւ՝ հիմնաքարերու վրայ յենելով, սակայն բնաւ պարտադիր չէ ճամբուն իւրաքանչիւր կանգառ ճշտգրիտ պատշաճեցնել»:
Կերպարներն Ու Դերասանական Կազմը
Լորտ Էտարտ Սթարքը, որուն դերը կը խաղայ Շոն Պինը, Սթարքերու ընտանիքի հայրն է եւ Հիւսիսի պահապանը։ Սթարքերու ընտանիքի գրեթէ բոլոր անդամները շարքի ամբողջ տեւողութեան ընթացքին կեդրոնական կերպարներ են։ Էտտարտն ու անոր կին Քեթլինը, որուն դերը կը խաղայ Միշէլ Ֆէյրլին, ունին հինգ զաւակ. աւագ որդի Ռոպը(Ռիչարտ Մետտեն), նրբագեղ Սանսան(Սոֆի Թրնըր), տղայական Արիան(Մէյզի Ուիլիամս), արկածասէր Պրանը(Այզէք Հեմփսթիտ-Րայթ) եւ կրտսեր որդին՝ Ռիքոնը(Արթ Փարքինսըն)։ Էտտարտի ընկեցիկ որդի Ճոն Սնոուն(Քիթ Հարինկթըն) եւ անոր ընկեր Սեմուէլ Թարլին (Ճոն Պրետլի) կը ծառայեն Գիշերուան դեպքին մէջ լորտ-կառավարիչ Ճէոր Մորմոնթի (Ճէյմս Քոսմօ) ղեկավարութեան։ Խարտիշահըր Իկրիթը (Ռոուզ Լեսլի), որ վայրենիներէն է, Ճոն Սնոուի սիրային հետաքրքրութեան առարկան է, մինչ Սէմ հոգ կը տանի Կիլլիի (Հաննա Միւրէյ)։
Սթարքերու հետ կապ ունեցող կերպարներէն են Թիոն Կրէյճոյը (Ալֆի Ալլեն), ինչպէս նաեւ Էտտարտի վասսալ Ռուսէ Պոլթոնը (Մայքլ ՄաքԷլհաթթոն) եւ նրա սադիստիկ ընկեցիկ Ռամզի Պոլթոնը/Սնոուն (Իւան Ռէոն)։ Ռոպը կը սիրահարուի բուժքոյր Թալիսա Մէյկիրին (Ունա Չափլին), իսկ Արիան կ'ընկերանայ Կենտրիի (Ճոու Տեմփսի) եւ մարդասպան Եակեն Հ՛կարի (Թոմ Վլասչիլա) հետ։ Քեթլին կը ծանօթանայ թիկնապահ Պրիեննա Թարթի հետ (Կվենտոլին Քրիսթի)։
Մայրաքաղաք Արքայական Երկրին մէջ Էտտարտի հին ընկեր արքայ Ռոպերթ Պարաթէոն (Մարք Էտտի) իր անսէր ամուսնական կեանքը կ'անցընէ Սերսէա Լաննիսթըրի (Լենա Հետի) հետ, որ գաղտնի սիրային կապի մէջ է իր երկուորեակ եղբօր՝ արքայի թիկնազօրային Ճէյմի Լաննիսթըրի (Նիքոլայ Քոսթըր-Վալտաու) հետ։ Ան կ'ատէ իր կրտսեր եղբայրը՝ թզուկ Թիրիոն Լաննիսթըրը (Փիթըր Տինքլէյճ), որ ամենուր իր սիրուհի Շայայի (Սիպէլ Քեքիլլի) եւ թիկնապահ Պրոննի (Ճերոմ Ֆլինն) ուղեկցութեամբ է։ Լաննիսթըրներու եռեակի հայրը աննկարագրելիօրէն հարուստ ու արիւնարբու Թայվին Լաննիսթըրն է (Չարլզ Տէնս)։ Սերսէան ու Ճէյմին ունին երեք զաւակ՝ սադիստիկ հակումներով ինքնահաւան Ճոֆրին (Ճէք Կլիսոն), բարեսիրտ Թոմմենը (Տին-Չարլզ ՉեփմեԷն) եւ բարեկիրթ Միրցելլան (Նելլ Թայկըր Ֆրի)։ Ճոֆրիի պահակազօրքի ամէնէն նշանակալի անդամն է Սանտոր Քլիկանը՝<<շուն>> մականունով (Ռորի ՄաքՔանն)։
Արքայի Փոքր խորհուրդին մաս կը կազմեն Քոպեքներու Տիրակալ Պետիր «Ճկոյթ» Պէյլիշը (Էյտըն Կիլլեն) եւ Շշուկներու Տիրակալ, ներքինի լորտ Վարիսը (Քոնլէթ Հիլլ)։ Ռոպերթի եղբայր Սթանիս Պարատէոնը (Սթեֆըն Տիլլէյն) ընդունած է Ռ՛հլլորի կրօնը եւ կ'առաջնորդուի քրմուհի Մելիսանտրայի (Սերիս վան Հուտեն) եւ նախկին մաքսանենգ Տաւոս Սիվարտի (Լայամ Քանինկհըմ) խորհուրդներով։ Տիրելներու հարուստ ընտանիքը արքունիքին մէջ ներկայացուած է նպատակասլաց Մարգերի Տիրելով (Նեթըլի Տորմըր) եւ անոր ասպետ եղբայր, միասեռական Լորաս Տիրելով (Ֆինն Ճոնս)։ Միեւնոյն ժամանակ Տորնի մէջ Էլլարիա Սէնտը (Ինտիրա Վարմա) կը ծրագրէ վրէժ լուծել Լաննիսթըրներէն։
Էսսոսի մէջ Վիզերիս Տարգարեանը (Հարրի Լլոյտ) եւ անոր քոյր Տէյներիսը (Էմիլիա Քլարք) կը փորձեն ողջ մնալ եւ զօրք հաւաքել՝ Երկաթէ Գահը վերադարձնելու համար։ Տէյեներիսին եղբայրը ամուսնացած է Կխալ Տրոգոյի հետ (Ճէյսըն Մամոա), որ դոտրակիացիներու քոչվոր ցեղի առաջնորդն է, իսկ անոր կ'ուղեկցին Սըր Ճորահ Մորմոնտը (Իեին Կլէյն), թարգմանչուհի Միսսանտեան (Նաթալի Էմմանուէլ) եւ վարձու զինուոր Տաարիօ Նահարիսը (Միխիըլ Հիոույսման)։
Յղացումն Ու Զարգացումը
Համաձայն Տէյվիտ Պենիոֆֆի եւ Տ. Պ. Ուեիսսի՝ անոնք երկուքն ալ եկած էին Մարթինի վիպաշարը էկրանաւորելու միտքին 2006-ին, երբ Պենիոֆֆ կարդաց առաջին գիրքը։ Ան կիսուեցաւ իր տպաւորութիւններով Ուեիսսի հետ, որ աւարտեց 1000 էջնոց գիրքը «թերեւս 36 ժամուան մէջ»: Անոնք հեշտօրէն ներկայացուցին HBO պատկերասփիւռի ալիքին եւ համոզեցին Մարթինին հինգ ժամանոց հանդիպումի գալ Սանթա Մոնիքա Պուլվար ճաշարանին մէջ։ Պենիոֆֆ ըսած է, որ անոնք կրցան գրաւել Մարթինը՝ անոր տուած «Ո՞վ է Ճոն Սնոուի մայրը» հարցումին իրենց տուած պատասխանին շնորհիւ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Սառոյցի ու Կրակի երգ Ստորոգութիւն:2011 հեռուստաշարներ Ստորոգութիւն:Անգլալեզու հեռուստաշարներ Ստորոգութիւն:Ճորճ Մարթին Ստորոգութիւն:Հեռուստաշարներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Ամերիկեան հեռուստաշարներ Ստորոգութիւն:Հեռուստաշարներ
Ռոպերթ Սարգսեան
Ռոպերթ Լիպարիտի Սարգսեան, խորհրդային հայ շարժանկարի բեմադրիչ, դերասան, ՀԽՍՀ կինեմատոգրաֆիստների միութեան անդամ (1 Մարտ, 1981) ։
Կենսագրութիւն
Ռոպերթ Սարգսեան, ծնած է 1938 թուականին Թբիլիսի մէջ։ 1963 թուականին աւարտած է Երեւանի գեղարուեստա-թատերական հիմնարկի բեմադրիչի բաժինը։ 1963-1965 թուականներուն աշխատած է Հայաստանի մշակոյթի նախարարութեան մէջ։ 1965 թուականէն եղած է Երեւան կինոստուդիայի բեմադրիչը։ Նկարահանած է 3 խաղարկային եւ 30 փաստագրական ֆիլմ ։
Նոյեմբերեան
Նոյեմբերեանը (հին անունը՝ Բարանա), քաղաք Հայաստանի Տաւուշի մարզի հիւսիսը, մարզկեդրոնից 55 քմ հիւսիս-արեւմուտք։
Աշխարհագրութիւն
Կը գտնուի Երեւանէն 185 քմ հեռաւորութեան վրայ։ Քաղաքի մօտ հայ-ատրպէճանական սահմանը կը գտնուի։ Մօտակայքի գիւղերը Կողբը, Դովեղը եւ Ջուջեւանն են։ Նոյեմբերեանէն հարաւ կը գտնուի Ոսկեպարի լեռնաշղթայի լանջերը, հիւսիսէն եւ արեւմուտքէն Գուգարաց լեռնաշղթան։ Մակերեսը՝ 28.93 քմ2։
Բնակչութիւն
Նոյեմբերեանի ազգաբնակչութեան փոփոխութիւնը.
Տնտեսութիւն
Բնակչութիւնը կը զբաղուի անասնապահութեամբ եւ այգեգործութեամբ։ Յայտնի է իր դեղձով։ Կարեւոր դեր ունի կաթնամթերքի, յատկապէս պանիրի արտադրութիւնը։
Օգտակար հանածոներ
Նոյեմբերեանի տարածքին կան երկաթի բովեր, պղինձի երեւակումներ, սպիտակ ֆելզիտի պաշարներ եւ հանքային ջուրեր։
Առողջապահութիւն
2010-ին Հայաստան համահայկական հիմնադրամը իր Գերմանոյ, Աւստրալիայի, Լիբանանի, Զուիցերիոյ տեղական մարմիններու եւ Լիբանանի վարչապետ (2009-2011) Սաատ Հարիրիի ֆինանսաւորմամբ հիմնանորոգած է Նոյեմբերեանի քաղաքային հիւանդանոցը ։
Պատմութիւն
Նոյեմբերեանը կը գտնուի ՀՀ հիւսիսարեւելեան լեռնային գօտիին մէջ, Գուգարաց լեռնաշղթայի արեւելեան լանջին՝ Այրում երկաթուղային կայարանէն 22 քմ հարաւ-արեւելք։ Ստոյգ տուեալներ չկան այս տարածքին մէջ հնագոյն բնակավայրերու վերաբերեալ, սակայն անոր անմիջական հարեւանութեամբ գտնուող 13-րդ դարուն կառուցուած « Մշկավանքն » ու «Սուրբ Սարգիս» եկեղեցին, «Ղարիչաքար» ամրոցը կը յուշեն, որ այս տարածքը հին ժամանակներուն եւս բնակեցուած է։ Հնագիտական ուսումնասիրութիւնները կը վկայեն, որ Նոյեմբերեանի տարածքին մարդը բնակած է հին քարէ դարէն։ Նոյեմբերեանէն մօտ 5 քմ արեւմուտք կը գտնուի Սրոցահանք հանդամասը, ուր անցեալին սրոցաքար արտահանած են Պարսկաստան եւ Թուրքիա։
Հին ժամանկներուն Նոյեմբերեանի տարածքը մտած է Մեծ Հայքի Գուգարք նահանգի, 10-րդ դարու եւ 12-րդ դարու սկիզբը՝ Տաշիր-Ձորագետի (Կիւրիկեան) թագաւորութեան կազմին մէջ։ 11-րդ դարուվերջը եւ 12-րդ դարու սկիզբը Կիւրիկեան թագաւորութիւնը նուաճեցին սելճուկները, եւ Նոյեմբերեանի տարածքը միացուեցաւ Գանձակի ամիրայութեան։ 1118-1124 թուականներուն վրաց Դաւիթ Շինարար թագաւորը տարածքը վերագրաւած է սելճուկներէն եւ միացուցած Վիրքին։ 1236-էն նուաճուեցաւ մոնկոլներու կողմէն։ 1801-էն Նոյեմբերեանի տարածքը միացաւ Ռուսաստանին։ 19-րդ դարուն այն կը մտնէր Ելիզաւետպոլի նահանգի Ղազախ գաւառին մէջ, 1920-29 թուականին՝ Լոռի-Փամբակի գաւառի մէջ։ 1938-էն Նոյեմբերեանը համանուն վարչական շրջանի կեդրոնն է։
Աւանդութիւն
Ժամանակին Ապարանէն այստեղ գալով՝ բնակութիւն կը հաստատեն քանի մը հայ ընտանիք։ Մօտակայ գիւղերու բնակիչները նորեկներուն կը հարցնեն՝ «Էդ որտեղից էք եկել»։ Անոնք կ՚ըսեն՝ Ապարանա։ Անկէլ ետք գիւղի անունը կը մնայ Բարանա ։
Պատմամշակութային կառոյցներ
Շրջակայքին մէջ կան եկեղեցիներ, գիւղատեղի, գերեզմանոց, Ք.Ա 2-հազարամեակի դամբարաններ։ Նոյեմբերեանէն 2 քմ հիւսիս-արեւելք կը գտնուի պարսպապատ, առանց քարաբուրգերու, «Բերդաղ» կոչուող կիկլոպեան ամրոցը։ Այն ունի 1 հեքթար տարածք։ Մուտքը կը գտնուի հարաւարեւելեան մասը, երկու աշտարակներու միջեւ։ Ներսի կլոր կացարանները ունին քառանկիւնի օժանդակ կառոյցներ։ Նոյեմբերեանի մօտ, դժուարամատչելի բարձունքի մը վրայ պահպանուած է «Մրաղանց Արեգունի» կիկլոպեան ամրոցը, ուր յայտնաբերած են մետաղաձուլական յարմարանքներ։ Մօտ 50 մ հեռաւորութեամբ կան մետաղի հանքախորշեր։ Ամրոցին մէջ յայտնաբերուած են պրոնզէ մատանի, ապարանջայ, սեւ խեցանաթ, խեցեղէն բեկորներ։ Նոյեմբերեանի հիւսիսային կողմը կը գտնուի «Թփի դաշ» (Ք.Ա. 2-րդ-1-ին հզմ.) կիկլոպեան ամրոցը։ Երեք ամրոցներն ալ կը պատկանին Ք.Ա. 1 հազարամեակին։
Նոյեմբերեանը ունի 1903-ի Սուրբ Սարգիս եկեղեցի։ Քաղաքի շրջակայքը կան զանազան հնութիւններ՝ հս. մասին մէջ «Թփի դաշ» ամրոցը, 2 քմ հիւսիս-արեւելք՝ Բերդատեղի ամրոցը, 2 քմ հարաւ-արեւմուտք «Ջուխտակեղցի» եկեղեցին (13-14 դարեր)։
Հասարակական կառոյցներ
Նոյեմբերեանի մէջ կը գործեն հիւրանոցներ, ճաշարաններ, երկու եկեղեցիներ, մէկ հիմնական եւ մէկ աւագ դպրոցներ, երաժշտական, գեղարուեստի եւ մարզական դպրոցներ, 2 մանկապարտէզ, «Սարգիս Զուրաբեանի» անուան նախակրթական վարժարան, «Յոյսի կամուրջ» ՀԿ Նոյեմբերեանի մ/ճ-ը, մշակոյթի տուն, կինոթատրոն, հեռուստաընկերութիւն, բժշկական կեդրոն, կապի հանգոյց։
Մարզանք
Նոյեմբերեանը աւանդաբար աշխոյժ դերակատարում ունեցած է հայկական մարզանքի զարգացման մէջ։ Նոյեմբերեանի մէջ տարածուած մարզաձեւերն են ըմբշամարտը, վոլէյպոլը, արեւելեան մարտարուեստի տարբեր ոճերը, շախմատը եւ այլն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայ-Ատրպէյճանական շփման գիծի բնակավայրեր հայկական կողմէն Ստորոգութիւն:Տաւուշի մարզի բնակավայրեր
Believe (ալպոմ)
Believe (վստահութիւն), գանատացի երգիչ Ճասթին Պիպերի երրորդ սդուտիական ալպոմը, թողարկուած է 19 Յունիս 2012-ին, ԱՄՆ-ի մէջ :
Երգեր
22 Փետրուար 2012-ին Պիպերը իր Թուիթ էջին մէջ գրած է, որ իր երրորդ սդուտիական ալպոմը՝ Believe, պիտի փողարկուի 2012 թուականի Մարտին :
1 Մարտ 2013 թուականին Պիպերը ներկայ եղած է «The Ellen DeGeneres Show»-ի մէջ եւ յայտարարած է, որ ալպոմին առաջին երգը պիտի ըլլայ «Boyfriend» երգը եւ այդ երգը պիտի թողարկուի Մարտ 26-ին :
7 Մարտ 2012 թուականին Պիպերը յայտարարած է, որ Մարտ 11-ին պիտի թողարկուի երգ մը եւս՝ «Turn to You»: Ճասթին ըսած է, որ երգին ամբողջ հասոյթը կ'օգնէ միայն մայրերուն։ Սակայն այս երգը ալպոմին մէջ չյայտնուեցաւ։
Վարագայ վանքի Ս․ Սոֆիա եկեղեցի
Վարագայ Վանք, որ Արեւմտեան Հայաստանի կրօնական, կրթական եւ մշակութային նշանաւոր կեդրոններէն մէկն էր։ Վանի արքեպիսկոպոսի նստավայրն էր, սակայն ոչնչացած է Մեծ Եղեռնի ժամանակ, կը գտնուէր՝ Վան քաղաքի հարաւ-արեւելեան կողմը։ 981 թուականին, շինարարական արձանագրութիւններու համաձայն, Վասպուրականի Սենեքերիմ թագաւորին կինը եւ Գագիկ Բագրատունիի դուստրը՝ Խաշխուշ թագուհին, կառուցած են Վասպուրականի Ս․ Սոֆիա եկեղեցին։ Ուշ միջնադարուն եկեղեցին վերածուած է ամրոցի, այդ իսկ պատճառաւ կոչուած է Բերդաւոր։ 1857 թուականին Վարագայ վանքի վանահայր կարգուած է Մկրտիչ Խրիմեանը, որ մեծ ջանքերով կարողացած է վանքը հանել Վանի առաջնորդներու իրաւասութենէն եւ դարձուցած է անկախ։ 1896 թուականին, հայկական կոտորածներու ժամանակ, Վարագայ վանքը կողոպտուած, իսկ 1915 թուականին ի սպառ լքուած եւ ամայացած է։
Տե՛ս նաեւ
Ստորոգութիւն:Հայկական եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի եկեղեցիներ
Արաքսի ջրամբար
Արաքսի ջրամբար, ջրամբար է Նախիջեւան քաղաքի մօտ, Արաքս գետի վրայ։ Կառուցուեր է ԽՍՀՄ եւ Իրանի միջեւ 1963 թ. Յուլիս 27-ին կնքուած պայմանանագրի համաձայն։ Շահագործման յանձնուեր է 1971 թ.։ Ունի 1,35 քմ³ ջրատարողութիուն։ Գետի վրայ կառուցուած ջրելեկտրակայանէն եւ ջրապաշարներէն կ'օգտուի ինչպէս Նախիջեւանի, այնպէս ալ Իրանի հանրապետութիւնը ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ջրամբարներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Ատրպէյճանի ջրամբարներ Ստորոգութիւն:Իրանի ջրամբարներ Ստորոգութիւն:Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութեան ջրամբարներ
1670 թուական
1670 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 70րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1670 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1670 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1670
Հայերէն երգարաններ
Հայոց լեզուով առաջին երգարանի ստեղծումը կը վերաբերի դեռ 1513 թուականին. այդ Յակոբ Մեղապարտի հրատարակած հինգ գիրքերէն մեկն էրՙ «Տաղարանը», տպագրուած Վենետիկի մէջ: Ընդհանուր առմամբ, Հայերէն երգարանները ունին լայն աշխարհագրութիւնՙ Վենետիկ, Կալկաթա, Կոստանդնուպոլիս, Մարզուան, Վառնա, Երուսաղէմ, Թիֆլիս, Ախալցխա, Պէյրութ, Մոսկուա, Սենթ Փեթերսպուրկ, Տոնի Ռոստով, Երեւան, Պոսթըն, Նիւ Եորք, Լոնտոն եւ այլուր:
Հանրայայտ տպագրուած երգարաններ
Յատկանշական են հոգեւոր երգերով ամենատարբեր քաղաքներուն մէջ լոյս տեսած տաղարանները, գանձարանները, որոնց մեջ կան Կ. Պոլսոյ, Էջմիածնի, Մատրասի, Մոսկուայի մէջ լոյս տեսած ինչպէս քանի մը հեղինակներու, այնպէս ալ մէկ հեղինակի երգերի խօսքեր պարունակող ժողովածուներՙ կազմուած Ղազար Ճահկեցու, Պաղտասար Դպիրի, Սիմէոն Երեւանցու, Գրիգոր Գապասաքալեանի հոգեւոր ստեղծագործութիւններէն:
Այս շարքին մէջ պէտք է նշել նաեւ Ներսիսեան ազգային հոգեւոր դպրոցի ձայնագրութեան ուսուցիչ Եզնիկ քահանայ Երզնկեանցի «Մանկական երգարանը» (1879), «Մուզայք Հայաստանին» (1880) ժողովածուները, Աղեքսանդր Մխիթարեանցի «Տաղեր եւ խաղերը» (1900)ՙ բաղկացած Մովսէս Խորենացիի, Գրիգոր Պահլաւունի, Սահակ Պարթեւի, Ներսէս Շնորհալիի շարականներէն ու տաղերէն, Կամսար Տէր-Դաւթեանցի «Ծոցի երգարանը» (1903), ամենատարածուած ընտիր երգերու «Ծաղկեփունջ» ժողովածուն (1907), «Չը մրսես, բարաշկա ջան» (հին եւ նոր աշուղներու երգեր, 1910), «Ազատութեան երգեր» (1917) երգարանները:
Մատենագիտութեան բաժինները
Մատենագիտութեան առանձին բաժինները կը ներառեն նաեւ հայատառ թրքերենով յայտնի եւ անյայտ երգերու խօսքեր պարունակող ժողովածուներ, մէկ հեղինակի երգերէն կազմուած ժողովածուներու մասին տեղեկութիւններ, որոնց մեջ կը հանդիպինք ինչպէս հոգեւոր բանաստեղծութեան ներկայացուցիչներու (Պաղտասար Դպիր, Պետրոս Ղափանցի, Գրիգոր Գապասաքալեան, Ղունկիանոս Կարնեցի, Մխիթար Սեբաստացի), այնպէս ալ աշուղական արուեստի ներկայացուցիչներու (Սայեաթ-Նովա, Շիրին, Շերամ, Ջիւանի, Ֆիզահի) երգերը:
Առանձին բաժիններու մէջ ընդգրկուած են նաեւ թերի տուեալներ պարունակող հրատարակութիւններ, երաժշտութեան դասագրքեր, մէկ ստեղծագործութեան տպագութիւններ, օրինակՙ Ահարոն Մսրլեանի «Դասընթացք ձայնական երաժշտութեան դիւրուսոյց եղանակով» (1911, Կ.Պոլիս), Սպիրիդոն Մելիքեանի «Դասագիրք երգեցողութեան» (1912, Թիֆլիս), Ռոմանոս Մելիքեանի եւ Ազատ Մանուկեանի «Երաժշտական այբբենարան» (1913, Փեթերսպուրկ) հրատարակութիւններուն, իսկ երաժշտական պարբերականներու ցանկը կ'ընդգրկէ ժամանակի հանրայայտ ամսագրերն ու թերթերը («Քնար Հայկական», «Քնար արեւելեան», «Նուագք օսմանեան», «Քնար Արարատեան» եւ այլն):
Մեկական երգեր պարունակող հրատարակութիւններու բաժնին մէջ կը հանդիպինք հայ եւ օտարազգի երաժիշտներու ստեղծագործութիւններու հրատարակութիւններու, որոնց մէջ կան նաեւ հազուագիւտ տեղեկութիւններ. օրինակ, իտալացի Քառլօ Ֆոսքինիիՙ Գաբրիէլ Երանեանի յիշատակին նուիրված երգը եւ ուրիշ հետաքրքրական փաստեր եւ տեղեկութիւններ:
Մատենագիտութեան ժամանակագրութիւնը կ'աւարտի 1921 թուականովՙ կապուած խորհրդային կարգերու հաստատման հետ, երբ արդէն երգարաններու բովանդակութիւնը միանգամայն այլ բնոյթ ու երանգ ստացեր է եւ ընթացեր է պատմական այլ հանգամանքներու մէջ:
Ուսումնասիրելով մօտ չորսուկէս դար ժամանակահատուածի մէջ հայերէն երգարաններու պատմական ուղինՙ կրկին կը համոզուինք, որ գտնուելով նոյնիսկ հասարակական-քաղաքական ամենադժուար, ծանր պայմաններուն, անցնելով կոտորածներու եւ եղեռնի միջովՙ երգը միշտ ուղեկից եղեր է հայուն, սփոփեր, ոգեւորեր, հանդարտեցուցեր է անոր եւ օգներ է պահպանելու ապրելու ոգին, սէրը դէպի արուեստն ու մշակոյթը:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Երգարաններ
Գրիգոր Նազիանզացի
Գրիգոր Նազիանզացի (Γρηγόριος Ναζιανζηνός, ծանօթ է նաեւ իբրեւ Գրիգոր Աստուածաբան, ), քրիստոնեայ աստուածաբան, Եկեղեցւոյ հայրերէն մէկը, Բարսեղ Կեսարացիի ընկերն ու գործակիցը։ Ընդհանրական եւ Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ սուրբ։ Բարսեղ Կեսարացիի եւ Գրիգոր Նիւսացիի հետ «երեք մեծ կապադովկիացիներու» եռեակը կը կազմէ։ Յամառ պայքար մղած է արիոսականներու դէմ։ Հարուստ գրական ժառանգութիւն ձգած է, որուն մեծ մասը հայերէնի թարգմանուած է Ե.-Ը. դարերու ընթացքին։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Կապադովկիոյ Նազիանզ գիւղաքաղաքին մօտակայքը գտնուող Արիանզա գիւղին մէջ: Մանուկ Գրիգորը շատ ուսումնասէր եղած է: Ուսում ստացած է Կեսարիոյ, Պաղեստինի, Աղեքսանդրիոյ եւ Աթէնքի մէջ: Աթէնքի մէջ յատկապէս հմտացած է Աստուածաշունչ մատեանին ուսումնասիրութեամբ, ինչպէս նաեւ փիլիսոփայութիւն եւ հռետորական արուեստ սորված է Սուրբ Բարսեղ Կեսարացիին հետ, որուն հետ մտերիմ ընկեր ու գործակից եղած է:
Ուսումնառութենէն ետք վերադարձած է Նազիանզ եւ ուխտած է միայնակ ապրիլ ու նուիրուիլ Աստուածաշունչի ընթերցանութեան եւ առաքինի վարքի:
Ժամանակ մը ետք Պոնտոս անցած է եւ ճգնութեամբ ապրած, սակայն իմանալով իր հօր՝ Գրիգոր Եպիսկոպոսին ունեցած դժուարութիւններուն մասին արիոսականութեան դէմ պայքարին մէջ, վերադարձած է իր հօր մօտ օգնելու համար անոր, եւ յամառ պայքար մղած է անոնց դէմ:
361-ին իր հայրը զինք քահանայ ձեռնադրած է: 372-ին, Սուրբ Բարսեղ Կեսարացին զինք եպիսկոպոս օծած է եւ նշանակուած է Սասիմա քաղաքի մէջ ծառայութեան:
381-ին, Կոստանդնուպոլսոյ Տիեզերական երկրորդ ժողովի առաջին նիստին, ան Կոստանդնուպոլսոյ Պատրիարք ընտրուած է եւ տասներկու տարի վարած է այդ պաշտօնը :
Գրիգոր Խալդարեան
Գրիգոր Խոջամալի Խալդարեան (անյայտ - 1787), հրատարակիչ, թարգմանիչ, բառարանագիր։
Գրիգոր Նազիանզացի
Գործերը
Գրած է 45 ճառ, 237 նամակ եւ բազմաթիւ բանաստեղծութիւններ։ Ճառերուն մեծ մասը հակաճառական, դաւանաբանական բնոյթի է, 5-ը՝ ներբողական, 9-ը՝ տօնախօսական։ Աւելի նշանաւոր են անոր աստուածաբանական հինգ ճառերը, որոնք արտասանած է աղանդաւորներու դէմ Կ. Պոլսոյ 380-ի ժողովին։ Այդ ճառերուն համար Գրիգոր Նազիանզացին կոչած են «Աստուածաբան»։
Գրիգոր Խալդարեան
Ծնած է Նոր Ջուղայէն Հնդկաստան գաղթած վաճառականի ընտանիքի մէջ։ 1770-ին մեկնած է Լոնտոն, ուր մնացած է 10 տարի եւ փորձած իրականացնել հայկական տպարան հիմնելու եւ գիրքեր հրատարակելու իր երազանքը։ Ձուլել տալով հայերէն տառեր՝ 1780-ին անգլերէն տպարանի մը մէջ հրատարակած է «Դաւանութիւն հաւատոյ» գիրքը։ Նոյն թուականին տեղափոխուած է Փեթերսպուրկ եւ 1781-ին լոյս ընծայած Ռուսաստանի մէջ առաջին հայերէն գիրքը՝ «Այբբենարան»-ը։ Հետագայ տարիներուն հրատարակած է եւս 10 գիրք։ «Պատմութիւն Ս. գրոց» (1785) եւ «Գիրք, որ կոչի վէմ գայթակղութեան» (1786) գիրքերու վերջին էջերուն մէջ զետեղուած են անոր թարգմանած «Յաղագս իրաւանց» եւ «Յաղագս նախանձաւորութեան» բարոյախօսական գրուածքները։ Իրեն կը պատկանի Ներսէս Շնորհալիի «Հաւատով խոստովանիմ» աղօթքի ռուսերէն թարգմանութիւնը։ Կազմած է «Գիրք որ կոչի շաւիղ լեզուագիտութեան» հայ-ռուսերէն համառօտ բառարանը, որ լոյս տեսած է մահէն ետք (1788)։
Գրիգոր Նազիանզացի
Գործերը
Գրիգոր Նազիանզացի ներբողական եւ վարքագրական բնոյթի քանի մը ճառեր ունին պաշտամունքային-տօնական քարոզներու նկարագիր եւ նուիրուած են Ս. Ծննդեան, Աստուածայայտնութեան, Նոր Կիրակիի եւ Հոգեգալստեան օրերուն։ Յատկանշական են անոր «Յաւուր պատշաճ»ի արտասանած ճառերը, որոնցմէ ամէնէն նշանաւորը «Փախուստի ջատագովութիւն» կամ հայկական մատենագրութեան մէջ յայտնի «Փախուստ ի Պոնտոս» ճառն է։ Անիկա նուիրուած է քահանայական կոչման վեհութեան եւ լրջութեան, պատասխանատուութեան խոր գիտակցութեան կոչ է հոգեւոր պաշտօն ստանձնողներուն։
Գրիգոր Խալդարեան
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հայ հրատարակիչներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Հայ տպագրիչներ
Գրիգոր Նազիանզացի
Գործերը
Գրիգոր Նազիանզացիի չափածոյ գրութիւնները (բանաստեղծութիւններ) լի են աստուածապաշտութեամբ լուսաւորուած ճշմարիտ բնական ձգտումով եւ փիլիսոփայական խոր միտքերով։ Անոր դաւանաբանական չափածոյ երկերը նուիրուած են Ս. Երրորդութեան, Արարչագործութեան բացատրութեան, աստուածային նախախնամութեան, մարդու ստեղծման ու անկման, Մարդեղութեան խորհուրդին, Յիսուս Քրիստոսի հրաշագործութիւններուն ու առակներուն եւ Աստուածաշունչի կանոնական գիրքերուն։ Բանաստեղծութիւններուն մեծ մասը պատմական եւ ինքնակենսագրական բնոյթի ստեղծագործութիւններ են։
Գրիգոր Նազիանզացիի աստուածաբանութիւնը
Գրիգոր Նազիանզացիի աստուածաբանութիւնը կը բնորոշուի երեք հիմնական յատկանիշներով.
Գրիգոր Նազիանզացին Եւ Հայոց եկեղեցին
Գրիգոր Նազիանզացիի մատենագրական վաստակին մէկ մասը (նաեւ անոր նշանաւոր «Պատարագամատոյցը») հայերէնի թարգմանուած է Ե. դարուն։ Նշանաւոր է «Քրիստոս ծնեալ» (12 ճառ), «Յաղթեցայ» (8 ճառ), «Առ որս» (15 ճառ), «Որք Եգիպտոսէն են» (11 ճառ) ճառաշարերը։ Միջնադարեան Հայաստանի մէջ Գրիգոր Նազիանզացիի երկերու տեսական աւելի օգտաշատ հատուածներ խմբագրուած եւ օգտագործուած են իբրեւ ասուածաբանական բարձրագոյն ուսումնական ձեռնարկներ («Առ որս» ճառաշարը, «Հարցումն Բարսեղի եւ Ս. Գրիգորի Աստուածաբանին» եւ այլն), գրուած լուծմունքներ։ Անոր աշխատութիւններու աստուածաբանական հայեցակէտէն աւելի կարեւոր հատուածներ վկայաբերուած են հայ դաւանաբանական մատենագրութեան մէջ։ Գրիգոր Նազիանզացիի գործերէն հայերէն թարգմանութեամբ (մէկ ճառ) առաջին անգամ տպագրուած է «Գիրք եւ ճառ հոգեշահ» ժողովածուին մէջ (1722), ճառերէն բազմաթիւ հատուածներ վկայակոչուած են «Կնիք հաւատոյ» ժողովածուին մէջ, Տիմոթէոս Կուզի «Հակաճառութիւն» (1908) երկին մէջ, Անանիա Սանահնեցիի, Վարդան Այգեկցիի երկերուն եւ այլ երկերուն մէջ։
Հայ եկեղեցին Ս. Գրիգոր Նազիանզացիի յիշատակը կը տօնէ տարին երկու անգամ՝ Ս. Ծննդեան երրորդ Կիրակիին նախորդող Շաբաթ օրը եւ Հոկտեմբերի վերջին Շաբաթ օրը՝ «երկոտասան վարդապետաց» հետ։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հայ եկեղեցականներ Ստորոգութիւն:Դ.դարու փիլիսոփաներ Ստորոգութիւն:Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ Սուրբեր
Կարմիր Ծով
Կարմիր ծով, Հնդկական ովկիանոսի ծով՝ Ափրիկէի եւ Արաբական թերակղզիին միջեւ։ Մակերեսը 460 հազար ք.մ.2 է, առաւելագոյն խորութիւնը՝ 3039 մ.։ Եւրոպայէն դէպի Ասիա եւ Աւստրալիա տանող ծովային ամէնէն կարճ ուղին է։
Անուանում
Անուանումը հաւանաբար ստացած է ջուրին մէջ գտնուող ջրային մամուռներէն, որոնք տարուան ընթացքին որոշ օրեր կարմրաւուն երանգ մը կը ստանան ։
Աշխարհագրութիւն
Հիւսիսէն ովկիանոսին հետ կը կապուի Սուէզի պարանոցով, որ կը բաժնուի Սինայի թերակղզին ողողող երկու ծոցերու՝ Ագապէ եւ Սուէզ, որոնք այնուհետեւ Սուէզի ջրանցքով կը կապուին Միջերկրական ծովու ն հետ։ Հարաւէն Պապ Ալ-Մանտէպի նեղուցով եւ Ատենի ծոցով կը միանայ Արաբական ծովուն։
Ձուկերը
Ծովուն մէջ կարելի չէ լողալ, հոն կ'ապրին 5 մեթր երկարութեամբ գիշատիչ վագրային շնաձուկեր, որոնք կը յարձակին լողորդներու վրայ։ Վտանգաւոր է նաեւ թրաձուկը, որ թուրի նմանող իր երկար ու սուր քիթով կը ծակէ նոյնիսկ նաւերուն յատակը ։