cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սինան Միմար
Ամենանշանաւոր գործերէն
Սուլէյմանիյէ մզկիթին մէջ նախօրինակ ունենալով Կ. Պոլսոյ Ս. Սոֆիայի տաճարը՝ Սինան յանգած է շինարարական եւ գեղագիտական իւրովի լուծումներու: Գմբէթին բարձրութիւնը՝ 53 մ., տրամագիծը՝ 27 մ. կը յենու 4 հսկայական մոյթերու վրայ։ Կողային նաւերը ծածկուած են հինգական տարբեր չափի գմբէթներով: Արտաքին ծաւալին չորս անկիւններէն վեր կը սլանան մինարէթներ: Սինանի կառուցած Սելիմիյէ մզկիթը համաշխարհային ճարտարապետութեան մէջ յայտնի է իբրեւ Օսմանեան ճարտարապետութեան գլուխ գործոցը: Բլուրի գագաթին կառուցուած համաչափ յօրինուածքով այս համալիրը շրջափակուած է ուղղանկիւն պատերով: Կեդրոնը իրարու կից գաւիթն ու աղօթասրահն են, մէկ անկիւնը քառակուսի յատակագիծով գերեզմանատունն է, իսկ պարսպապատի երկար կողի ողջ երկարութեամբ՝ շուկան:
Սուլէյմանիյէ եւ Շեհզատէ մզկիթները արձանագրուած են Եունեսքոյի Համաշխարհային Ժառանգութեան Ցանկին մէջ։
Սինան՝ Կեսարիոյ հայ-յունական ճարտարապետական դպրոցին մեծագոյն ներկայացուցիչը ըլլալով, դարձած է հայկական բիւզանդական (Յուստինիանոսի շրջան) գմբէթաշինութեան աւանդները շարունակող մեծագոյն վարպետներէն մէկը, ԺԶ. դարու Օսմանեան ու եւրոպական ճարտարապետական տեսանկիւնէ տաղանդաւոր ճարտարապետ մը, որ մեծ դեր ունեցած է Օսմանեան ճարտարապետութեան զարգացման եւ որ կը ձգտէր գագաթնակէտին հասնիլ:
Պերլիներ Համոյթ
Պերլիներ Համոյթ (Berliner Ensemble), կատակերգական թատրոն Պերլինի, Գերմանիոյ ամենայայտնի թատրոններէն մէկը, որ համաշխարհային ճանաչում ձեռք բերած է՝ բեմադրելով իր հիմնադիրի՝ Պերթոլտ Պրեխթի կտորները: 1954 թուականին Պերլիներ Համոյթ թատրոնը կը տեղափոխուի մայրաքաղաքի կեդրոն՝ Շիֆպաուերտամի վրայ գտնուող թատրոնի շէնք:
Թատրոնի Պատմութիւնը
Պերլիներ Համոյթ թատրոնը ստեղծուած է Պերթոլտ Պրեխթի կողմէ 1948 թուականի աշնան: ԱՄՆու հակաամերիկեան գործունէութիւնը ուսումնասիրող կոմիտէն 1948 թուականի Հոկտեմբերին Պերթոլտ Պրեխթին եւ իր կնոջը՝ դերասանուհի Հելենա Վայկելին հարցաքննելէ ետք ջերմօրէն ընդունեց Արեւելեան Պերլինի մէջ։ Թատերախումբի կազմին մէջ մտան դերասաններ Պերլինի գերմանական թատրոնէն եւ Ցիւրիխի կատակերգական թատրոնէն: Թատրոնի խորհրդանիշը դարձաւ վարագոյրի վրայ պատկերուած Փիկասօյի խաղաղութեան աղաւնին:
1949 թուականի Յունուարին կայացաւ Պրեխթի «Քուրաժ մայրիկը եւ իր երեխաները» կտորի արտածումը՝ Էրիխ Էնկելի եւ հեղինակի համատեղ բեմադրութեամբ: Քուրաժի դերին մէջ հանդէս եկաւ Հելենա Վայկելը, Քաթրինի դերը խաղաց Անկելիքա Խուրվիցը: Ներկայացումը մեծ յաջողութիւն ունեցաւ, անոր ստեղծողները եւ գլխաւոր դերակատարները արժանացան Ազգային մրցանակի: 1954 թուականին «Քուրաժ մայրիկը» ներկայացուեցաւ Փարիզի մէջ տեղի ունեցող Համաշխարհային թատերական փառատօնին եւ ստացաւ առաջին մրցանակ:
Մինչեւ 1954 թուականը Պերլիներ Համոյթը չունէր սեփական շէնք եւ ներկայացումները կը բեմադրուէին հիմնականին Գերմանական Թատրոնի շէնքին մէջ՝ 2 բեմերէն մէկուն մէջ: Բազմիցս հիւրախաղերով հանդէս եկած է ԿՏՀ-ի եւ այլ երկիրներուն մէջ։ 1954 թուականին թատերախումբը տեղափոխուեցաւ նոր շէնք, ուր 1928 թուականի Օգոստոսին Էնկելը բեմադրեց առաջին ներկայացումը՝ Պրեխթ-Քուրթ Վայլի «Երեքգրոշանոց օփերան»:
1957 թուականի Մայիսին Պերլիներ Համոյթը արդէն որպէս հանրայայտ թատրոն հիւրախաղերով հանդէս եկաւ ԽՍՀՄի մէջ եւ մեծ տպաւորութիւն թողեց: Հիւրախաղերը բացուեցան Էնկելի եւ Պրեխթի համատեղ բեմադրած «Կալիլէի կեանքը» կտորով (գլխաւոր դերին Էռնստ Պուշ), որուն առնչութեամբ Փաւել Մարկովը գրած է․ «Մենք տեսանք ներկայացում մը, որ մանրամասնօրէն յղկուած էր․․․Պատրաստողները գիտեն, թէ գործողութեան որ պահուն վրայ պէտք է հրաւիրուած ըլլայ հանդիսատեսի ուշադրութիւնը: Բեմին վրայ չկայ ոչ մէկ աւելորդ զարդեղէն: Ճշգրիտ եւ շատ պարզ զարդարուն ձեւաւորում․ շագանակագոյն, ողորկ, բարձր պատերը ազատ կը թողուն լայնարձակ բեմական յարթակը եւ միայն առանձին փոքր դետալներն կը փոխանցեն դարաշրջանի մթնոլորտը: Նմանապէս կառուցուած են նաեւ միզանսցենները: Դերասաններուն յարմար է խաղալ այնտեղ: Բեմական կերպարները, նոյնիսկ դրուագային կերպարները, մշակուած են ճշգրիտ եւ բծախնդիր պահանջկոտութեամբ, որ բնորոշ է ներկայացմանը»:
Պերլիներ Համոյթը դարձաւ ինչպէս Պրեխթի, այնպէս ալ իր թատերական տեսությ'եան լաւագոյն քարոզիչը՝ զգալի ազդեցութիւն ունենալով այլ երկիրներու թատերական արուեստին վրայ: 1968 թուականին ԽՍՀՄ երկրորդ հիւրախաղերուն ժամանակ Մարկովը նշեց, որ, իր գոյութեան 20 տարիներուն ընթացքին վերածուելով «պրեխթեան համոյթի», Պերլիներ Համոյթը չմէկուսացաւ, մնաց կենդանի եւ միշտ նորացուող՝ պահպանելով ոչ միայն գեղարուեստական սկզբունքներու միասնութիւնը, այլեւ իր աշխարհայեացքը, աշխարհընկալումը:
Թատրոնի առաջատար դերասաններն էին Հելենա Վայկելը, Էռնստ Պուշը եւ Էրուին Կեշոնեքը: Թեև թատրոնի գաղափարական ոգեշնչողը Պրեխթն էր, սակայն թատրոնը հիմնադրման օրէն մինչեւ իր վերջը՝ 1971 թուականի Մայիս, կը գլխաւորէր Հելենա Վայկելը: 1956-1966 թուականներուն թատրոնի գլխաւոր պատրաստողն էր Էրիխ Էնկելը:
Խաղացանկը
Պերլիներ Համոյթը իր գեղարուեստական փորձի ընթացքին հետեւած է Պրեխթի «Դիւցազներգական թատրոն» տեսութեան, ինչպէս դրամատուրգի օրերուն, այնպէս ալ անոր մահէն ետք: Թատրոնին մէջ բեմադրուած են իր գրեթէ բոլոր կտորները, որոնցմէ՝ Պրեխթի եւ Էնկելի համատեղ բեմադրած «Պարոն Պունտիլան Եւ Իր Ծառայ Մաթին» (1949), «Կալիլէի Կեանքը» (1956), Ա․ Կորքիի վէպի հիման վրայ բեմադրուած «Մայրը» (1951), Պրեխթի եւ Գասպար Նիերի համատեղ բեմադրած «Կովկասեան Կաւիճէ Շրջան» (1954), «Բարի Մարդը Սեզուանէն» (1957), «Վախ Եւ Յուսահատութիւն Երրորդ Կայսրութեան Մէջ» (1957), «Արտուրօ Ուիի Ասպարեզը» (1959), «Երեքգրոշանոց Օփերա» (1960): Թատրոնի առաջին ներկայացումներէն էր Մաքսիմ Կորքիի «Վասսա Ժելեզնովա»-ն (1949), հետագային բեմադրուեցան նաեւ Նիքոլայ Պոկոտինի «Քրեմլի Կուրանտները» (1952) եւ Վսեւոլոտ Վիշնեւսկիի «Լաւատեսական Ողբերգութիւն»-ը (1958): Թատրոնի խաղացանկին մէջ կը գերակշռէր ժամանակակից դրամատուրգիան, սակայն կը բեմադրուէին նաեւ դասական ստեղծագործութիւններ՝ Եոհան Կիոթէի «Փրա-Ֆաուստ» (1952), Մոլիէրի «Տոն Ժուան» (1953), Ալեքսանդր Օսթրովսքիի «Սանուհին» (1955): 1960-ական թուականներուն թատրոնի լաւագոյն ներկայացումներէն էր Ուիլիամ Շեքսպիրի «Կորիոլան»:
Ժամանակակից Թատրոնը
1971 թուականին Հելենա Վայկելէն ետք թատրոնը գլխաւորեց Ռութ Պերկհաուսը: 1977 թուականին իրեն փոխարինեց Մանֆրետ Վեկուերտը, որ դեռեւս Պրեխթի ժամանակ կ'աշխատէր թատրոնին մէջ: 1991 թուականին Վեկուերտը հեռացաւ թատրոնէն, եւ երկար ժամանակ թատրոնը ճգնաժամի էեջ էր՝ 1992-1994 թուականներուն փոխուեցաւ 2 ղեկավարութիւն, իսկ յաջորդ քանի մը տարիներուն ընթացքին՝ 3 գեղարուեստական ղեկավար: Վերջապէս, 1999 թուականին թատրոնը գլխաւորեց Քլաուս Փայմանը:
Ներկայիս Պերլիներ Համոյթը կո հանդիսանայ սահմանափակ պատասխանատուութեամբ ընկերութիւն՝ Քլաուս Փայմանի ղեկավարութեամբ:
Խաղացանկը նախկինին պէս կը կազմեն Պրեխթի կտորները, նոր բեմադրութեամբ կ'ընթանան «Քուրաժ Մայրիկը Եւ Իր Երեխաները», «Երեքգրոշանոց Օփերա», «Կովկասեան Կաւիճէ Շրջան», «Վահ Եւ Յուսահատութիւն Երրորդ Կայսրութեան Մէջ», «Շուեյկը Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի Ժամանակ» եւ այլ ներկայացումները:
Խաղացանկին մէջ կը գերակշռէ 20րդ դարուն դրամատուրգիան՝ Պրեխթէն բացի Պերլիներ Համոյթը կը բեմադրէ նաեւ Թոմաս Պեռնհարտ, Մաքս Ֆրիշ, Սեմիուէլ Պեքեթ, Անթոն Չեխով («Բալենիի այգին»), Մաքսիմ Կորքի («Վասսա Ժելեզնովա»):
Յղումներ
Ստորոգութիւն:Թատրոններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Դրամատիկական թատրոններ Ստորոգութիւն:Գերմանիոյ թատրոններ
Ապտու Տիուֆ
Ապտու Տիուֆ, սենեկալցի քաղաքական գործիչ, Սենեկալի նախագահ (1981-2000), Ֆրանքոֆոնիայի միջազգային կազմակերպութեան 2-րդ քարտուղարը։
Կենսագրութիւն
Ծնած է փոստատարի ընտանիքի մէջ։ Միջնակարգ կրթութիւն ստացած է Սէն Լուիի մէջ, ապա ուսանած է Տաքարի եւ Փարիզի համալսարաններու իրաւաբանական բաժանմունքներուն մէջ եւ 1959-ին ստացած է իրաւագէտի վկայականը։ Ապա, աւարտած է Ֆրանսայի անդրծովեան տարածքներու վարչական աշխաատողներու վերապատրաստման ֆրանսական դպրոցը։
Վերադառնալով հայրենիք, անցած է պետական ծառայութեան՝ զբաղեցնելով կառավարութեան գլխաւոր քարտուղարի տեղակալի պաշտօնը: Յունիս 1961-ին նշանակուած է Սենեկալի պաշտպանութեան նախարարութեան գլխաւոր քարտուղարը: Նոյն թուականին անդամակցած է Սենեկալի Առաջադէմ Միութեան (ՍԱՄ): 1961-1962 տարիներուն եղած է Սինէ Սալում տարածաշրջանին մարզպետը, 1962-1963-ին՝ արտաքին գործերու նախարարութեան գրասենեակի ղեկավար, 1963-1965-ին՝ նախագահի գրասենեակին ղեկավարն ու առաջին քարտուղարը, 1968-1970-ին՝ Սենեկալի արտադարութեան եւ ծրագրաւորման նախարար :
1968-էն ի վեր եղած է ՍԱՄ քաղաքական բիւրոյի անդամ, 1978-էն՝ ՍԱՄ գլխաւոր քարտուղարի տեղակալ: Փետրուար 1970-ին կրկին նշանակուած է վարչապետի պաշտօնին, ունենալով զուտ տեխնիկական գործառոյթներ, ապա, երկրի առաջին նախագահի՝ Լեոբոլտ Սետար Սենկորի հրաժարականէն ետք, 1 Յունուար 1981-ին զբաղեցուցած է անոր պաշտօնը: 1983, 1988 եւ 1993-ին իբրեւեւ նախագահ վերընտրուած է համընդհանուր ընտրութիւններով:
Ապտու Տիուֆի կառավարման ընթացքին ամենակարեւոր իրադարձութիւններէն էին զինուած միջամտութիւնները Կամպիայի մէջ, երբ 30 Յուլիսի գիշերը անարիւն զինուորական յեղաշրջում մը տեղի ունեցաւ, որուն կազմակերպիչներն էին ձախ թեւի սպաները եւ ընդյատակեայ մարքսիստական յեղափոխական կուսակցութեան անդամները (զոհուեցաւ աւելի քան 500 մարդ)։ 1982-ին հարեւան Կամպիայի հետ ստեղծուեցաւ Սենեկամպիայի համադաշնութիւնը եւ 1989-ին Մաւրիտանիայի սահմանային դաշնութեան պատճառով համադաշնութիւնը կործանուեցաւ:
Նի Եո
Շաֆէր Չիմէր Սմիթ, ամերիկացի R&B երգիչ, երգահան, երաժշտական փրոտիւսըր, պարող եւ դերասան։ Իր գործը կը սկսի որպէս երգեր գրող, երբ 2004 թուականին կը գրէ «Let Me Love You» գեղեցիկ երգը ամերիկացի երգիչը Մարիոյի համար։ Իր ստուդիական երգատետրը կը հրատարակէ 2006 թուականին փետրուարին, իսկ ընդհանուր թիւով մինչեւ այժմ կը հրատարակէ 6 ստուդիական երգատետր, որոնցմէ քանի մը հատը ամբողջ աշխարհին մէջ կը վաճառուի միլիոնաւոր օրինակներով եւ կը գլխաւորուին հիմնական գեղեցիկ եւ լաւ երգեր։ Բազմաթիւ մրցանակներու լաւագոյններէն մէկն է, այդ թիւին մէջ 3 անգամ կը ստանայ Կրեմմի մրցանակ։
Անձնական կեանք
Նի Եոն 2009 թուականին կը հանդիպի դերասանուհի Մոնիեթա Շոյի հետ ։ Անոնց աղջիկը՝ Մադիլին Գրէյս Սմիթը, կը ծնի 2010 թուականին նոյեմբեր 12-ին Ատլանտիոյ մէջ ։ Զոյգին որդին՝ Մէյսոն Էւան Սմիթը, լոյս աշխարհ կու գայ 2011-ին հոկտեմբեր 9-ին։ Նի Յոն եւ Մոնյետա Շոյը կը բաժնուին 2013 թուականին ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:12 Հոկտեմբերի ծնածներ
Մարկոս Աղաբէգեան
Աղաբէգեան Մարկոս, նշանաւոր հայ հրապարակախօս-խմբագիր։
Կենսագրութիւն
Ծնած Զմիւռնիա 1830 թուականին։ Սկզբնական կրթութիւնը ստացաւ տեղւոյն Ս․ Մեսրոպեան վարժարանէն ներս, իսկ 1843-ին ուղարկուեցաւ Փարիզ՝ Մուրատեան վարժարան, ուր 1849-ին ուսումը աւարտելով վերադարձաւ Զմիւռնիա եւ ընկերանալով Մատթէոս Մամուրեանին հետ («Արեւելեան Մամուլ-  հանգ․ խմբագիրը)  սեփական ուսումնարան բացաւ, զոր ժամանակին կը մրցէր  Ս․  Մեսրոպեան  վարժարանին հետ։ Այս մրցումէն ձերբազատելու համար՝ վարժարանի վարչութիւնն Աղաբէգեանին տեսուչի պաշտօն կու տայ։ Ան Զմիւռնիայէն   Կ․ Պոլիս  անցաւ  եւ  հասարակական  գործունէութեան  ասպարէզ  մտաւ  եւ  1859-ին,  նորընտիր  Մատթէոս  կաթողիկոսին  հետ,  քարտուղարի  պաշտօնով  Էջմիածին  եկաւ։ Ներսեսեան դպրոցին  վարչութեան կողմէ ուսուցչական պաշտօն վարելու  հրաւէր  ստանալով  եկաւ Թիֆլիս, շփուեցաւ  ժամանակակից  հայ  գործիչ  երիտասարդութեան  շրջանին եւ 1860  թուականին  սկսաւ  խմբագրել  «Կռունկ  Հայոց  Աշխարհի» ամսագիրը, որուն հրատարակիչն էր Հ․ Էֆէնջեանցը։ «Կռունկ»ը մեծ դեր  խաղացած է մեր  պարբերական մամուլին մէջ, ան աշխատակիցներ ունեցաւ՝ Գ․ Մուրատեանը, Յ․  Կարինեացը, Գ․ Շերմազանեանը, Ե․ Բաստամեանը, Առաքել Արարատեանը, Մ․ Մամուրեանը, Մելիք-Ազարեանը  եւ ուրիշներ, որոնք  բոլորն  ալ  յայտնի  մարդիկ  էին  եւ  մինչեւ  այսօր ծանօթ անուններ են։
Ամուսնանալով Դօլգեանի  աղջկան հետ չորս տարի հրատարակելէ  ետք,  1861-ի  Յունուարէն  դադրեցաւ  հրատարակելէ  եւ  1865-ին  գնաց  Կ․ Պոլիս։ Այնտեղ  եւս գրեթէ «Կռունկ»-ի ծրագիրով սկսաւ1866-էն հրատարակել «Ծիլն  Աւարայրի» անունով ամսագիրը, սակայն նիւթական անյաջողութեան պատճառով 1867-ին դադրեցուց  ։ Այդ ընթացքին, ինչպէս յայտնի է, տաճկահայերը զբաղուած էին 1862 թուականին տեղի ունեցած Զէյթունի իրադարձութիւներով, որուն համար կազմուեցաւ «Քննիչ Յանձնաժողով» եւ Մարկոսն ալ ընտրուելով անդամ 1867-ին իբրեւ քննիչ Զէյթուն գնաց, ուրտեղէն Պոլիս երթալով՝ Նուպար-Շահնազարեան վարժարանի դասատու անուանուեցաւ։ Այդ պաշտօնի մէջ ալ երկար չմնաց, որովհետեւ Վանի մեծ հրդեհի պատճառները ստուգելու համար քննիչ նշանակուեցաւ եւ միեւնոյն ժամանակ ընդհանուր վերաքննիչի պաշտօն ստանձնելով գնաց Վան։ Հրդեհի մասին զեկուցումներ տալով, իր պաշտօնը շարունակեց. սակայն քիչ ժամանակ անց գնաց Կ․ Պոլիս։ Հայոց Միացեալ ընկերութիւնը մեծ գործ կը կատարէր Տաճկաստանի մէջ, Մարկոսին յանձնարարեց գրել Հայոց պատմութիւն աշխարհաբար եւ ընդարձակ, զոր կատարեց Աղաբէդեանը 14 տարի աշխատելով, բայց այդ կարեւոր աշխատութիւնը կը մնայ անտիպ։ Ան աշխատակցած է «Լումա»յին, «Բիւզանդիոն»-ին եւ այլն։
Գրական Վաստակ
Թարգմանած է՝
The Lumineers
The Lumineers, Ամերիկացի երաժշտական խումբ մըն է, ուր իր ծագումը ունեցած է Տենվըր, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ: The Lumineers խումբը ստեղծուած է 2 անդամներու կողմէ՝ Ուեզլի Շուլթզ եւ Ճերեմայա Ֆրէյթս երբ 2002 թուականին, Ճոշ Ֆրէյթսը՝ Ճերեմային եղբայրը եւ Ուեզլիին մտերիմ բարեկամը կը մահանայ 19 տարեկանին եւ որպէսզի իրենց ընկճումի վիճակէն դուրս գան, անոնք կը ստեղծեն The Lumineers անունով խումբը ու կը սկսին յօրինել ու գրել երգեր: The Lumineers խումբին առաջին համերգները տեղի ունեցան Նիւ Ճըրսիի մէջ : Երգչուհի եւ ջութակահար Նէյլա Փեքարեք միացաւ խումբին 2010 թուականին :
The Lumineers խումբը ճանչցուած է իրենց նշանաւոր Ho Hey երգով, որ հրատարակեցին 2012 թուականին:
Խումբին ալպոմը հրատարակուեցաւ 3 Ապրիլ, 2012 թուականին եւ Յունուար, 2013 թուականին գրաւեց 2-րդ դիրքը Billboard 200 ցանկին վրայ:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երաժշտական խումբեր Ստորոգութիւն:Ամերիկեան խումբեր
Վալապպհաի Փաթել
Վալապպհաի Փաթել (Vallabhbhai Patel, կուճարաթերէն՝ વલ્લભભાઈ પટેલ, 31 Հոկտեմբեր 1875 - 15 Դեկտեմբեր 1950), ճանչուած է որպէս Սարտար Փաթել, հնդիկ քաղաքական գործիչ, Հնդկաստանի առաջին փոխվարչապետը եղած է եւ Հնդկաստանի հանրապետութեան հիմնադիր հայրերէն մին: Ինք առաջնորդծ է երկրի անկախութեան պայքարի գործը եւ ղեկավարած է միացեալ, անկախ ազգի ձեւաւորումը:
Կենսագրութիւն
Փաթելը Կուճարաթ երկրամասը ծնած եւ մեծցած է Պոմպաէյ 1875ին: 1900-էն մինչեւ 1910 թուականը որպէս քրէական գործերու փաստաբան: 1910 թուականին Լոնտոն մեկնած է Միտլ Թեմփլ իրաւաբանական ընկերութիւն մտած է: 1913-ին Հնդկաստան վերադարձած է: Քաղաքականութեան մէջ Մահաթմա Կանտիի համախոհը եւ Հնդկաստանի անկախութեան պայքարի գործին մէջ անոր հաւատարիմը եղած է: Անկախութիւն ստանալէն ետք Վալապպհաի Փաթելը մեծ ջանք թափած է Հնդկաստանը որպէս ամբողջական երկիր պահպանելու եւ բազմաթիւ մանր պետութիւններու չբաժնուելու համար:
Յիշատակ
1950-ի Դեկտեմբեր 20-ին վախճանելէն ետք անոր մարմինը կիզուած է: 2013 թուականին Հնդկաստանի վարչապետ Նարենտրա Մոտիի նախաձեռնութեամբ Կուճարաթ նահանգի Նարպատա գետի ափին սկսած է Վալապպհաի Փաթելի կերպարանքով Միասնութեան արձանի (Statue of Unity) կառուցումը: Արձանի բացումը տեղի ունեցաւ 2018-ի Հոկտեմբեր 31-ին: Իր 182 մ բարձրութեամբ (պատուանդանով՝ 240 մ) արձանն աշխարհի ամենաբարձրն է: Կառուցումը արժեց $ 600 միլիոնէն աւելի: :
Կէորկի Էրիսթաւի
Կէորկի Դաւիթ Էրիսթաւի վրացի գրող եւ թատերգութիւններ գրող, բեմադրիչ, դերասան, հասարակական գործիչ ու թարգմանիչ:
Կենսագրութիւն
Կէորկի Էրիսթաւին ծնած է 1811 թուականին Օձիսի գիւղին մէջ, որ կը գտնուի Տուշեթ քաղաքին մօտ: Ան զաւակն է Քարթլիի իշխանական տոհմին: Ան իր նախնական ուսումը ստացած է Թիֆլիսի «Ազնուական Ուսումնարան»ին մէջ, ապա՝ Մոսկուայի գիշերօթիկ դպրոցին մէջ:
Էրիսթաւի ռազմական նահանգապէտ՝ պարոն Գրիգոր Ռոզենի քով եղած է յատուկ յանձնարարութիւններու պաշտօնեայ: Մասնակցած է արքունի դաւադրութեան, որուն պատճառով Վրաստանէն աքսորուած է Լիթուանիա: Հայրենիք վերադարձած է 1839-ին: Աքսորի տարիներուն ան ուսումնասիրած է լեհական, արեւմտաեւրոպական եւ ռուսական գրականութիւնները:
Գրական գործունէութիւնը սկսած է 1832-ին: Կէորկի Էրիսթաւիի գրական ստեղծագործութիւններու հիմնական թեման եղած է վաշխառուները, առեւտրականները, ինչպէս նաեւ պետական պաշտօնեաներու կաշակեռութիւնն ու քմահաճութիւնները ծաղրելը: Կէորկի Էրիսթաւին գրած է «Բաժանում» (առաջին անգամ բեմադրուած է 1850-ին), «Հայց»ը (գրուած է 1840-ին, բեմադրուած՝ 1850 թուականին), «Ժլատը» (1851), «Անտեսանելի Դարձող Գլխարկ» (1852), «Աթապեկ Քուարքւարէ» (1853), «Ցնորուածը» (1862), «Հին Ժամանակներու Պատկերներ» (1863): Կէորկի Էրիսթաւին վրացական ռեալիստական բարձրորակ թատրոնի հիմնադիրն է: Էրիսթաւին Շոթա Ռուսթաւելու Ընձենաւորը արտասանութեան բեմադրութեան հեղինակն է: Վրացերէնի թարգմանած է Ալեքսանտր Կրիպոյետովի «Խելքէն Պատուհաս» բանաստեղծութիւնը, ինչպէս նաեւ լեհերէնի թարգմանած է «Ընձենաւորը»:
1852-1853 թուականներուն խմբագրած է վրացական «Ցիսկարի» ամսագիրը:
Էրիսթաւին նաեւ տաղանդաւոր դերասան էր։ Ան աւանդութիւն դարձուցած էր բեմին վրայ վրացերէնի քարթալինեան բարբառի օգտագործումը:
Կէորկի Էրիսթաւին բացայայտած է Զուրապ Անտոնովի տաղանդը:
Կէորկի Էրիսթաւին մահացած է 9 Սեպտեմբեր 1864-ին, հայրենի Օձիսի մէջ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Վրացի դերասաններ
Կիորկի Մարկուելաշվիլի
Կիորկի Մարկուելաշվիլի (გიორგი მარგველაშვილი, ծն. 4 Սեպտեմբեր 1969), վրացի քաղաքական գործիչ, Պիծինա Իւանիշվիլիի հիմնադրած «Վրացական երազանք - Ժողովրդավարական Վրաստան» կուսակցութեան անդամ է եւ Վրաստանի 4-րդ նախագահը։ Ունի փիլիսոփայի մասնագիտութիւն, Վրաստանի հանրային գործերու համալսարանի գլխաւորը (2000-2006, 2010-2012) եւ Վրաստանի կրթութեան եւ գիտութեան նախարարը (2012-2013) եղած է։
2013 թուականի Հոկտեմբեր 27-ին Վրաստանին մէջ կայացած նախագահական ընտրութիւններուն յաղթանակ տարած է Միխէիլ Սաաքաշվիլիի հիմնադրած «Միացեալ ազգային ճակատ» կուսակցութեան առաջադրած Դաւիթ Պաքրաձէի նկատմամբ եւ Վրաստանի 4-րդ նախագահը դարձած է ։
Ազատ կը տիրապետէ անգլերէնի եւ ռուսերէնի։
Չէ ամուսնացած։ Ունի մեկ դուստր։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1969 ծնունդներ Ստորոգութիւն:4 Սեպտեմբերի ծնածներ
Ժա­նէթ Գի­րէ­ջեան
Ժա­նէթ Գի­րէ­ջեան, կրթական մշակ, մանկավարժ, գրող, բանաստեղծուհի, քերթուածագիր հրապարակագիր, ՀՕՄուհի, ազգային-հաս. գործիչ, բազմաթիւ յօդուածներու հեղինակ: Ան վարած է եւ կը վարէ բեղուն ազգային-հասարակական գործունէութիւն:
Կենսագրութիւն
Ժա­նէթ Գի­րէ­ջեան ծնած է Հալէպ, Կա­թո­ղի­կէ Չա­լը­գեան ըն­տա­նի­քի յար­կին տակ։ Յա­ճա­խած է Ա­նա­րատ Յղու­թեան քոյ­րե­րու վար­ժա­րա­նը, ա­պա «Լի­սէ» Ֆրան­սա­կան դպրո­ցը եւ Քարէն Եփփէ Ազգ․ Ճե­մա­րա­նը։
1959-ին ա­մուս­նա­ցած է Պարգեւ Գի­րէ­ջեա­նի հետ եւ փո­խադ­րո­ւած Լի­բա­նան: 1976-ին գաղ­թած են Քա­նա­տա։ «Եորք» հա­մալ­սա­րա­նէն ստա­ցած է իր Պսակաւոր Արուեստից (BA) վկա­յա­կա­նը։
Վաղամեռիկ ամուսինին՝ Պարգեւին համազգայնական ոգիին, հայերէն լեզուին հանդէպ ունեցած սէրին եւ բծախնդրութեան, եւ այն իրողութեան որ նոյնիսկ իրենց մականունը, որ շաղախ կը նշանակէ Թրքերէնով, վերածած է Հայերէնի՝ Գիրէջեանի փոխելով։ Գի­րէ­ջեա­նի մա­կա­նու­նը թրքե­րէ­նով գաճ կը նշա­նա­կէ․ ուղ­ղագ­րու­թի­նը փո­խե­լով՝ բա­նաս­տեղ­ծու­հին զայն հա­յա­ցու­ցած ու վե­րա­ծած է «գիր» եւ «էջ»ի։
Արդարեւ Գիրէջեան ամոլը ծառայած է հայ գիրին, մէկը իր ասպարէզին ընդմէջէն որպէս գրաշար եւ միւսը՝ իր քերթուածներով։ Երկուքն ալ իրենց ներդրումը ունեցած են հայ մշակոյթին ու հայ կեանքին մէջ:
Համազգայինի եւ Հ.Օ.Մ.ի անդամակցութիւն
Արդարեւ Գիրէջեան ամոլը՝ Ժա­նէթ Գի­րէ­ջեա­ն եւ վաղամեռիկ ամուսինը՝ Պարգեւ Գի­րէ­ջեա­ն մաս կազմելով «­Հա­մազ­գա­յին» ­Հայ Կր­թա­կան եւ Մ­շա­կու­թա­յին ­Միու­թեան եւ Հ.Օ.Մ.ի իրենց ներդրումը ունեցած են հայ մշակոյթին ու հայ կեանքին մէջ:
Գրականութիւն
Ժա­նէթ Գի­րէ­ջեա­նի գրու­թիւն­նե­րը պարզ տե­ղե­կագ­րու­թիւն­ներ չեն, այլ մարդ­կա­յին յա­րա­բե­րու­թեան, ազ­գա­յին մտա­հո­գու­թիւն­նե­րու, Հայ­կա­կան մտա­ծե­լա­կեր­պի, գա­ղու­թա­յին կեան­քի, հա­ւատ­քի զօ­րաց­ման, բար­քե­րու շա­րու­նա­կու­թեան եւ մշա­կու­թա­յին կեան­քի վեր­լու­ծում­ներ եւ սեր­տո­ղու­թիւն­ներ են՝ մաք­րա­մա­քուր եւ հասկ­նա­լի հա­յե­րէ­նով։
«Դէմ առ Դէմ Ան­ցեա­լիս հետ» գիր­քը: Ժա­նէթ Գի­րէ­ջեանի այս գիրքը իւ­րա­քան­չիւ­րիս ան­ցեա­լի ցո­լա­ցումն է եւ ա­պա­գա­յի ու­ղին։
«Ծաղկաքաղ» գիրքին մէջ հեղինակ Ժա­նէթ Գի­րէ­ջեան ոսկեղենիկ լեզուով բանաստեղծութիւններ հիւսած է: «Ծաղկաքաղ»ը սիրուն կազմով, ծաղիկներու համանուագով բարի հրաւէր մըն է, որուն ետին կայ նաեւ ուժեղ նկարագրով, անհատականութեամբ եւ յստակ կեցուածքով Ժանէթ Գիրէջեանը։ Ան ունի հաւատք, ազգային պատկանելիութիւն եւ բարոյական սկզբունք։ Իր յամառ եւ լուրջ ընթերցումները զարգացուցած են իր իմաստասիրութիւնը։
Յիսունութ քերթուածներ կան «Ծաղկաքաղ»ին մէջ, ընտանեկան, բնութեան հետ կապ ունեցող, ազգային, կրօնական նիւթերու շուրջ, նաեւ՝ երեք հատ նուիրուած իր շատ սիրելի կազմակերպութեան՝ Հ.Օ.Մ.ին։ Ժա­նէթ Գի­րէ­ջեան 53 յօ­դո­ւած­նե­րով սփիւռ­քա­հայ կեան­քը, հա­յու բա­րո­յա­կա­նը, ա­ղօթ­քի եւ հա­ւատ­քի կարեւո­րու­թիւ­նը, կա­մա­ւոր աշ­խա­տան­քի կա­րե­ւո­րու­թիւ­նը ար­տա­յայ­տող եւ վեր­լու­ծող փունջ մը կը նո­ւի­րէ մե­զի։
ՀՕ­Մի գոր­ծու­նէու­թիւն եւ գրութիւններ
Ան ու­նի 5 այլ գրու­թիւն­ներ՝ յատ­կա­պէս ՀՕ­Մի «Ռու­բի­նա» մաս­նա­ճիւ­ղին հետ ա­ռըն­չո­ւող, ո­րոնք կը կրեն հե­տե­ւեալ խո­րա­գիր­նե­րը՝
«Սրտի խօսք ուղ­ղո­ւած ՀՕ­Մի ըն­կե­րա­յին ծա­ռա­յու­թեան գրա­սե­նեա­կին»,
«ՀՕ­Մի «Ռու­բի­նա» մաս­նա­ճիւ­ղի ա­ռա­քե­լու­թիւ­նը 45ա­մեայ պրիս­մա­կի ընդ­մէ­ջէն»,
«Քսան Տա­րի Վերջ»,
«Տոհ­միկ Օր Զէյ­թուն եւ Հա­ճըն»,
«Ձի­թե­նիի Ճիւ­ղը»։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ Ստորոգութիւն:Հասարակական գործիչներ
M16
«M16 հրացան» (անգլ.՝ M16 rifle, այլ անուններ՝ Rifle, Caliber 5.56 mm, M16, խօսակցական լեզուով՝ «սեւ հրացան»), ամերիկեան արտադրութեան ինքնազօր գրոհային միազարկ հրացան ։ Շահագործուած է 1962 թուականին՝ որպէս «ArmaLite AR-15» տեսակի հրացանի նորոգուած տարբերակ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Զէնք
Օշական Քհնյ. Սայեան
Տ.Օշական Քհնյ.Սայեան(1865-1951), Աւազանի անունով՝ Անդրանիկ, որդի Յովատիմի եւ Սանամի, ծնած է Մուշ, Բրտի գիւղը, 1865-ին։
Կենսագրութիւն
Նախակրթութիւնը ստացած է Հայ Միացեալ Ենկերութեան Մուշի «Ներսէսեան Վարժարան»ը, ուրկէ շէջանաւարտ եղած է 1884-ին, նշանաւոր թեան օրովդաստիարակ պէն. Մկրտիչ Սարեանի տեսչութեան օրով։ Ապա, հետեւած է ուսուցչանոցի (Վարժապետանոց) դասընթացքներուն եւ շրջանը աւարտելէ ետք, անմիջապէս նետուած է ուսուցչական ասպարէզ։
1885-1889, չորս տարիներ ան ուսուցչական պաշտօն վարած է Սասնոյ Սղերդ եւ Հազօ-Սասուն գիւղերուն մէջ։ Անկէ անցած է Բաղէշ եւ 1889-1892, չորս տարիներ կրթական գործը շարունակած է Բագրեւանդի շրջանին մէջ։ Ապա տասներեք տարիներ պաշտօնավարած է Մուշի Թաղային Վարժարաններուն մէջ։
Իբրեւ ուսումնատենչ հոգի, իր ուսման ծարաւը յագեցնելու համար, հետեւած է նաեւ Տ. Գարեգին Եպս. Սրուանձտեանցի եւ Մուշի առաջնորդ՝ Տ.Բաբգէն Եպո. Կիւլէսէրեանի (հետագային Կաթողիկոս) աստուածաբանական դասընդացքներուն։
Ան տարիներու ընթացքին դարձած է հմուտ շարականի, պատարագի արարողութեան ու եկեղեցական բոլործէսերուն։ Իբրեւ ձայնաւոր եւ լաւ երգող, ուսուցչական ասպարէզի կողքին վարած է նաեւ դպրապետութեան պաշտօն։
1905-ի Մեծ Եղեռնին, թուրքերը Կարինի հայ ազգաբնակչութիւնը կ՝ ենթարկեն բռնագաղթի եւ Անդրանիկ իր ժողովուրդին հետ կը քշուի դէպի Տէր Զօր եւ Ռագգա։
1915-1922, ան եօթ տարիներ աքսորուած է Ռագգա, ամէն ժամ ապրելով մահուան մղձաւանչը՝ ականատես դառնալով իր ցեղին ջարդին։
Կեանքի ապահովութիւն եւ բնականոն վիճակ ստեղծուելէ ետք, նետուած է ազատ ասպարէզ։ Շնորհիւ յարատեւ աշխատանքին եւ տոկուն կամքին, յաղթահարած է բոլոր դժուարութիւնները եւ կարճ ժամանակամիջոցին հմտացած է անձնական գաղտնիքներուն ու ժամանակ մը վերջ ձեռնարկած է անձնական գործի ու հետզհետէ բարելաւած է իր նիւթական վիճակը։ Հետաքրքրուած է հայ գաղթականներու կեանքով։ Ան օգտակար դարձած է իր ժողովուրդի մնացորդացին եւ մեծ դեր ունեցած՝ Ռագգայի գաղութը կազմակերպելու աշխատանքին մէջ։
Ան իր կեանքի ընկեր կ՝ ընտրէ Սառան, որուն հետ կը պսակուի եւ կ՝ ունենայ մէկ զաւակ՝ Վազգէն։
1936-ին, Ռագգայի հայ գաղութին փափաքով եւ Մեծի Տանն Կիլիկիվյ Մամգէն Աթոռակից Կաթողիկիսին առաջարկով՝ ան կոչուած է քահանայութեան։
Բերիոյ Թեմի առաջնորդ՝ Տ. Արտաւազդ Արք. Սիւրմէեանի ձեռմամբ տեղի ունեցած է իր ձեռնադրութիւնը, 21 Մարտ 1936-ին, Հալէպի Ս. Քառասնից Եկեղեցւոյ մէջ, վերակոչուելով Տէր Օշական։
Ուշագրաւ եւ հետաքրքրական երեւոյթ էր իր տարիքը։ Տէր Օշական երբ քահանայ ձեռնադրուեցաւ, եօթանասունմէկ տարեկան էր։
Առաջնորդ Սրբազանին եւ Ազգ. Իշխանութեան տնօրինութեամբ ու Ռագգայի փափաքով, Տէր Հայր կը նշանակուի Հոգեւոր Հովիւ Ռագգայի Ս. Աստուածածին Եկեղեցւոյ, ինչպէս նաեւ տնօրէն եւ ուսուցիչ տեղւոյն Ազգ. Նուպարեան խարժարանին։
1936-1942, վեց տարիներ ծառայելէ ետք իր հօտին, տեղափոխուած է հալէպ եւ Բերիոյ Թեմի Առաջնորդին տնօրէնութեամբ, նշանակուած հոգեւոր Հովիւ Ս. Գէորգ Եկեղեցւոյ, գործակից ունենալով Տ. Խորէն Վրդ. Թաշճեանն ու Տ. Խաչատուր Քհնյ. Գերմանիկեանը, իսկ աւելի ուշ՝ Տ. Գարեգին Քհնյ. Քիրադեանը։ Ան ունեցած է աւել այցելած է Եազուպիէի հայ գաղութը՝ պատարագելոի քան երկու հարիւր յիսուն ծխական ընտանիքներ։ Քահանայագործած է նիւթական համեստ պայմաններով եւ ժամանակ առ ժամանակ այցելած է Եազուպիէյի հայ գաղիւթըժամանակ առ ժամանակ պատարագելու եւ շրջանի հոգեւոր կարիքները հոգալու համար։
1949-ին, ան կը հիւանդանայ եւ ստամոքսային վիրաբուժումի կ՝ ենթարկուի։ Բարեբախտաբար, շուտով կը բուժուի եւ կը վերագտնէ իր առողջութիւնը ու կրկին կը շարունակէ քահանայագործել մինչեւ 1951 Օգոստոս, երբ կարճատեւ հիւանդութենէ մը ետք, ան աչքերը առ յաւէտ կը փակէ աշխարհին, ութսունվեց տարեկանին։
Թաղման կարցին ու վերջին օծումը տեղի կ՝ ունենայ Բերիով Թեմի Առաջնորդ՝ Տ. Զարեհ Արք. Փայասլեանի ձեռամբ, Ս. Գէորգ Եկեղեցւոյ մէջ, 1951 Օգոստոսին։ Մարմինը կ՝ ամփոփուի Ազգ. Գերեզմանատան մէջ։
Առ ի գնահատանք իր տարիներու բարւոք ծառայութեան, Տէր Օշական պարգեւատրուած է Լանջախաշով եւ Ծաղկեայ փիլոնով :
Պերլինի Եգիպտական Թանգարան
Պերլինի Եգիպտական Թանգարան (գերմաներէն՝ Ägyptisches Museum und Papyrussammlung), տունն է աշխարհի ամէնէն կարեւոր եւ հին Եգիպտական հաւագածոներուն։ Հաւագածոները մաս կը կազմեն Նիուիւս Թանգարանին։
Պատմութիւն
Թանգարանը ծագում ունեցաւ 18-երրորդ դարուն արքայական արուեստներու հաւագածոներէն Փրուսական թագաւորութիւններէ ։ Ալեքսանտըր Վոն Համպոլդ առաջարկեց որ թանգարանին մէջ ստեղծուի Եգիպտական բաժին մը, եւ առաջին առարկաները փոխադրուեցան Պերլին 1828 թուականին Ֆրէյտրիչ Ուիհլամ III-ի հրամանատարութեամբ։ Համաշխարհային Երկրորդ Պատերազմէն ետք թանգարանը շատ մեծ ձեւով վնասուեցաւ։ Թանգարանը բաժնուեցաւ Արեւելեան եւ Արեւմտեան Պերլինի մէջ, բայց կրկին միացան, Գերմանիոյ վերամիացումէն ետք ։
Հաւագածոներ
Հաւագածոները կը պարունակեն արհեստական շինծուներ 4000 Ք.Ա. թուականէն (Բրետինասդիք դար) մինչեւ Ռոմանիայի թագաւորութեան շրջանին, բայց գրեթէ բոլորը Ախենադեն թագաւորութեան շրջանէն են (1340 Ք.Ա.) ։ Ամէնէն նշանաւոր առարկան որ կը գտնուի թանգարանին մէջ, բացառիկ եւ լաւ պահպանուած «Քոլորտ Պասդ Ոֆ Քուին Նեֆերդիդի»նէ։ Հաւագածոները փոխադրուած են Շարլոդդընպըրկէ դէպի Ալդես թանգարանը 2005 թուականին եւ ետքը դէպի Պերլինի Նիուիւս թանգարանը որ արդէն վերանորոգուածէր Հոկտեմբեր 2009-ին։
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Պերլինի թանգարաններ Ստորոգութիւն:Եգիպտական հաւաքածոներ Գերմանիոյ մէջ Ստորոգութիւն:Հնաբանական թանգարան Գերմանիոյ մէջ
Խոսրովանուշ
Խոսրովանուշ թագուհի, Բագրատունեաց Հայաստանի հինգերորդ թագուհին, հայոց թագաւոր Աշոտ Գ. Ողորմածին (953-977) կինը։
Կենսագրութիւն
Թագուհիին նախնիներուն եւ տոհմին մասին քիչ տեղեկութիւններ հասած են, սակայն զաւակներուն եւ թոռներուն անունները պահպանուած են։ Ան ունեցած է 3 որդի՝ Սմբատ, Գագիկ եւ Գուրգէն։ Սմբատ ժառանգած է հօր գահը եւ դարձած հայոց թագաւոր (977-990), անոր յաջորդած է Գագիկը (990-1020)։ Գուրգէն Lոռիի մէջ առանձին թագաւորական ճիւղ մը հիմնադրած է (Կիւրիկեաններ), դարձած է Լոռիի թագաւոր, ապա իր տոհմին իշխանութիւնը հաստատած է Տաւուշի, Գարդմանի, Փառիսոսի եւ Կախեթի մարզերուն մէջ։
Գործունէութիւն
Ժ. դարուն Խոսրովանուշ թագուհին կառուցել տուած է Սանահինի (966 թուական) եւ Հաղբատի (976 թուական) համալսարան-վանքերը, որոնց համար ծախսած է իր օժիտը: Ան ջանք չէ խնայած այդ դպրեվանքերը վերածելու ուսման եւ գիտութեան կեդրոններու :
Միջնադարուն, վանքերը դարձած են գիտաուսումնական կեդրոններ, Սանահինի մէջ բացուած են համալսարան ու մատենադարան։ Աւելի ուշ, Հաղբատի դպրոցին հիման վրայ, կառուցուած են Հաղբատի գրադարանն ու մատենադարանը։
Խոսրովանուշ թագուհին Սանահինի վանքը կառուցած է Սմբատին ու Գուրգէնին արեւշատութեան համար։ Հետագային դարձած է Լոռիի թագաւորութեան եկեղեցական թեմի աթոռանիստը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ թագուհիներ Ստորոգութիւն:Բագրատունիներ
Պերլինի Մայր Տաճար
Պերլինի Մայր Տաճար, ( գերմաներէն՝ Berliner Dom )է, կարճ անուանուած է՝ Աւետարանական ( այսինքն՝ բողոքական ), Ծայրագոյն ծխական եւ ուսանողուհի եկեղեցին է Պերլինի մէջ։( գերմանական։ Oberpfarr- und Domkirche )։ Ան կը գտնուի թանգարանի կղզիին՝ Mitte գիւղաքաղաքը։
Ներկայիս, շէնքը աւարտած է 1905 թ., եւ հիմնական աշխատանքն է՝ «Historicis Kaiserzeit» ճարտարապետութեան։
«The Dom» ծխական եկեղեցին է ժողովուրդին «GEMEINDE der Oberpfarr- und Domkirche zu Berlin», անդամ հովանաւոր կազմակերպութեան՝ Աւետարանական եկեղեցւո, որ կը գտնուի Պերլին «Brandenburg - Silesian Lusatia»։
Պերլինի տաճարը երբեք չէ եղած մայր տաճարի չէ արժանացած, որովհետեւ երբեք եպիսկոպոսական նստավայր չէ եղած։
Աւետարանչական Եկեղեցին, որ կը գտնուի Պերլին-Պրանտրպուրկ, որուն եպիսկոպոսը հաստատուած է Ս. Աստուածածնայ եկեղեցին եւ Քայզէր Ուիլհըմ Յիշատակի Եկեղեցին, որոնք կը գտնուին Պերլին։
Յովհաննէս Քաջազնունի
Երիտասարդ տարիները
Ծնած է 1 Փետրուար 1868-ին Թիֆլիսի Ախալցխա քաղաքին մէջ (ներկայիս՝ Վրաստանի Ջաւախեթի շրջան)։ Քաջազնունիի նախնիները արմատներով Էրզրումէն եղած են, որոնք ԺԹ. դարու սկիզբը տեղափոխուած են Ջաւախք։
Մականունին ծագումը
Քաջազնունի ծնունդով Տէր-Յովհաննիսեան մականունը կը կրէր։ Անոր մեծ հօրը հայրը՝ Տէր Յովհաննէս քահանան, Էջմիածին ուխտի գալով՝ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսէն իր մականունը Իգթիխանեանի փոխելու իրաւասութիւն կը ստանայ, իսկ իր երեխաներուն կու տայ Տէր-Յովհաննիսեան մականունը։ Յովհաննէս իր հերթին հայերէնի կը թարգմանէ իր մեծ հօր «Իգիթխանեան» մականունը ու կը ստանայ «Քաջազնունի» մականունը։
Կրթութիւն
Նախնական կրթութիւնը ստացած է Թիֆլիսի մէջ, 1877 - 1886 թուականներուն:
Ուսանողական տարիներուն, հիմնարկին 25-ամեակին առիթով կը տպագրուին ուսանողներու լաւագոյն նախագիծերը, ուր Քաջազնունի կը ներկայանայ հայկական եկեղեցիներու, յատկապէս՝ Անիի ու Էջմիածինի եկեղեցիներու նախագիծերու ուսումնասիրութեամբ։ Ան շատ կը գծէր ու կը մասնակցէր բազմաթիւ ցուցահանդէսներու ։
Ուսանողական տարիներուն կը միանայ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն կուսակցութեան շարքերուն։
Հայաստանի առաջին հանրապետութիւն
Առիթով մը ան յայտնած է.
''«Բացառիկ ծանր պայմաններու մէջ գործի անցած է կազմած կառավարութիւնդ... Կառավարութիւնը ոչ մէկ յենարան ունի անցեալի, ան չի յաջորդեր նախկին կառավարութեան՝ շարունակելու արդէն ընթացքի դրած պետական աշխատանքը»''
19 Յունիս 1918-ին, Հայաստանի կառավարութեան կազմը կը տեղափոխուի Երեւան`Վրաստանի մէջ ձգելով գրեթէ իր ամբողջ շարժական ու անշարժ գոյքերը ։ Կառավարութեան կազմին կայարան գտնուած միջոցին Վրաստանի ոչ մէկ պաշտօնեայ ներկայ կ'ըլլայ։ Ճանապարհային կառավարութեան կազմը գնացքով կը կանգնի Ղազախի կայարանին մէջ, ուր տեղի ազրպէյճանցիները ճոխ ընդունելութիւն կը կազմակերպեն ու իրենց ճամբան կը շարունակեն դէպի Երեւան։ Յետ պատերազմական շրջանին, Երեւանի կառավարութեան կազմին մէջ կ'ընդունուի Արամ Մանուկեանը, որ շուրջ 2 ամիս իրականացուցած էր հանրապետութեան ղեկավարի լիազօրութիւնները՝ կրելով «Երեւանի տիքթաթոր» կոչումը։ Իր վերջնագիրին շնորհիւ կառավարութիւնը կ'որոշէ վերջապէս բարգաւաճ Թիֆլիսէն տեղափոխուիլ յետ պատերազմական Երեւան՝ ստանձնելու համար երկրին ղեկավարութիւնը։
Հոկտեմբերին, Ազգային Ժողովի ճնշման հետեւանքով, Քաջազնունի հրաժարական կը ներկայացնէ։ Ազգային Ժողովը կ'ընդունի կառավարութեան հրաժարականը ու կրկին Քաջազնունիին կը յանձնարարէ կազմել նոր՝ միակցական կառավարութիւն մը։ Միակցական կառավարութեան կազմին միանալէն կը հրաժարին Սոցիալ-յեղափոխական կուսակցութիւնը եւ Սոցիալ դեմոկրատ Հնչակեան կուսակցութիւնը, որուն պատճառով նոր կառավարութեան կազմը կը ձեւաւորուի Հ.Յ.Դաշնակցութեան ու Ժողովրդական կուսակցութեան անդամներէ։ 4 Նոյեմբերին կը կազմուի միակցական կառավարութիւնը.
26 Ապրիլ 1919-էն վարչապետի պաշտօնակատար կը դառնայ Ալեքսանդր Խատիսեանը, իսկ Քաջազնունի կը շարունակէ բանակցութիւնները ԱՄՆ-ի հայկական պատուիրակութեան կազմին մէջ։
Սեպտեմբեր 1920-ին Հայաստան Վերադառնալով՝ ան կը ստանձնէ ՀՀ Ազգային ժողովի նախագահի տեղակալի պաշտօնը, իսկ 25 Նոյեմբերին՝ Ազգային Ժողովի նախագահի պաշտօնը ։ Սովետական զօրքերու ներխուժումէն ետք Քաջազնունի կը ձերբակալուի եւ շուրջ մէկ ու կէս ամիս կը մնայ բանտին մէջ։
Փետրուարեան ապստամբութենէն ետք, Քաջազնունի կը ստանձնէ պոլշեւիկներու զոհերու ընտանիքներուն աջակցութեան խորհուրդի նախագահութիւնը։ Խորհուրդը կը տրամադրէ 10, ապա 50 միլիոն ռուբլի։ Ապստամբութեան ձախողութենէն ետք, Քաջազնունի կը լքէ Հայաստանը, կ'ապրի Իրանի, Հնդկաստանի, Եգիպտոսի եւ Ռումանիոյ մէջ։ Պուքրէշի մէջ, 1923-ին, ան կը գրէ «Հ. Յ. Դաշնակցութիւնը անելիք չունի այլեւս» աշխատութիւնը եւ կը լքէ ՀՅԴ-ի շարքերը։
Ճարտարապետական գործունէութիւն
Գերազանց ճարտարապետական կրթութիւն ունենալով, Քաջազնունի կը դառնայ իր ժամանակի Կովկասի մէջ գործող ականաւոր ճարտարապետներէն մէկը։ Ան գործած ու կառուցած է Պաքուի, Թիֆլիսի, Պաթումի, Երեւանի, Գիւմրիի, Վանի եւ Հայաստանի տարբեր շրջաններու մէջ։
Ս. Թադէոս-Բարդողիմէոս մայր տաճարի շինարարութիւն
Մեծահարուստ Բուդաղեանի կտակած միջոցներով Պաքուի կեդրոնը հայկական եկեղեցի կառուցելու համար, 1898-ին Փեթերսպուրկի ճարտարապետներու կայսերական ընկերութիւնը մրցում մը կը յայտարարէ։ 28 Փետրուար 1907-ին մրցումին կը ներկայացուին հինգ նախագիծեր, որոնցմէ մէկն ալ Յովհաննէս Քաջազնունիի նախագիծն էր։ 4 Յունիսին կը յայտարարուի դատական կազմի որոշումը, որու համաձայն շահողն էր Գաբրիէլ Տէր-Միքայէլյանի նախագիծը, իսկ երկրորդ տեղը կը գրաւէր ճարտարապետ Փետրովսկիի նախագիծը։ Սակայն Բուդաղեանի ժառանգները դժգոհ կը մնան արդիւնքներէն, ու 7 Յունիսին անոնք պատուէրը կու տան Քաջազնունիի։ 2 Օգոստոսին կը սկսին եկեղեցւոյ շինարարական աշխատանքները։ Եկեղեցւոյ կառուցման պիւտճէն, ըստ նախնական նախագիծին, կը կազմէր 300 հազար ռուբլի, սակայն ժառանգուած գումարը ընդամէնը 200 հազար էր, այդ պատճառով Քաջազնունի կը կատարէ որոշ փոփոխութիւններ, յատկապէս եկեղեցւոյ տարողունակութիւնը կը պակսեցնէ 1500 մարդէ՝ 1000-ի։
Եկեղեցին աչքի կ'իյնար իր կոթիկ ոճով։ Ականատեսները կը վկայեն, որ անիկա Պաքուի ամէնէն գեղեցիկ կառոյցն էր, հիանալի էր իր ներքին ու արտաքին շքեղութեամբ՝ վարպետօրէն գծուած ճարտարապետական դրուագներով։ Քաջազնունիի եկեղեցւոյ ճարտարապետութիւնը կարելի է դիտել որպէս հայ ազգային ոճի նոր, իւրովի մեկնաբանում, եւ եթէ կարելի է այդպէս բնութագրել՝ «Նոր հայկական կոթիկա»։ Եկեղեցւոյ հիմքին մէջ պահպանելով կեդրոնագմբէթ, հաւասարակողմ խաչի հայեցակարգը, գլխաւոր ծաւալի չորս անկիւնները ձեւաւորած է չորս պարագիծերով, կորագիծ խորաններով, որմով խախտած է հայկական եկեղեցաշինութեան յատակագծային հիմնական առանձնայատկութիւնը՝ կեդրոնագմբէթ համակարգի քառաթեւ պարզ եւ բնորոշ ծաւալը։ Անով մէկտեղ՝ հետաքրքրական ձեւով լուծուած է զանգակատան տեղն ու դիրքը՝ ընդհանուր համայնապատկերին մէջ։ Անիկա եռաթռիչք կամարաշարով առաջ բերուած է արեւմտեան ճակատէն։ ‎Որոշ առումով նման է նաեւ Շուշիի Ղազանչեցոց եկեղեցիին։
Եկեղեցւոյ օծումը տեղի ունեցած է 6 Սեպտեմբեր 1906-ին։
Պաքուի Ս. Թադէոս-Բարդողիմէոս մայր տաճարը 1930-ականներու սկիզբը քանդուած է։ Անոր տեղ երաժշտանոց մը կառուցուած է։
Գրականագիտական գործունէութիւն
Մեծ հետաքրքրութիւն կը ներկայացնէ նաեւ Քաջազնունիի գրական ժառանգութիւնը։ Տակաւին ուսանող, ան բաւական խոր ուսումնասիրած է Շէյքսփիրի ժառանգութիւնը։ Վանի մէջ բնակութեան տարիներուն ան գրած է անոր նուիրուած շարք մը աշխատութիւններ։ Նոյն շրջանին ան հայերէնի թարգմանած է քրտական աշխատութիւններ ։
Հոգեպէս մեծ կապուածութիւն ունենալով իր ժամանակաշրջանի գրական կեանքին եւ գործիչներուն հետ, հետագային անոնց մասին յուշեր գրած է։ Յատկանշական են Յովհաննէս Թումանեանի մասին անոր յուշերը։
Կեանքի վերջին տարիները
Քաջազնունի Հայաստան վերադարձած է 1924-ին։ «Խորհրդային Հայաստան» թերթին տուած հարցազրոյցին ընթացքին ան նշած է.
Սովետական Հայաստան գալու նպատակս աշխատանքն է։ Ես ունիմ մեծ ցանկութիւն աշխատելու իմ մասնագիտական ոլորտին մէջ Հայաստանին մէջ։
Որոշ տուեալներու համաձայն, Քաջազնունի թաղուած է Կոզերնի գերեզմանոցին մէջ։ Սակայն գերեզմանատան քանդման հետեւանքով, անոր աճիւնները անյայտ կորած են: Քաջազնունիի դստեր՝ Մարգարիտի ջանքերով, Թոխմախի գերեզմանոցին մէջ կանգնած է անոր յիշատակին նուիրուած շիրմաքար մը:
Ընտանիք
Յովհաննէս Քաջազնունի ամուսնացած է Սաթենիկ Միրիմանեանի հետ 1889-ի ամրան ՝ անկախ այն փաստէն, որ Սաթենիկի հայրը ծայր աստիճան դէմ էր իրենց ամուսնութեան։
Իր նամակներուն մէջ Քաջազնունի կնոջը կը գրէր՝
1885, Յունիս 20, Ախալքալաք։
Դուք ծնած էք տաք, կրքոտ հոգիով։ Դուք սիրոյ ծարաւ էիք, բայց ոչ ոք չէր յագեցներ այդ ծարաւը։ Տան մէջ չգտնելով սէր եւ կարեկցանք՝ Դուք զայն դուրսը փնտռեցիք։ Եւ դարձեալ չգտաք։ Զայրացած էք ամէն ինչէ, Ձեր սիրտը սառած ու չարացած է անգիտակցաբար։ Դուք որոշեցիք, որ ինքնազոհ եւ առանց էգոիզմի մարդիկ չկան։ Դուք անվստահութիւն ունիք անոնց հանդէպ, որոնք բարեացակամ են Ձեր նկատմամբ։ Մինչեւ Դուք չյարգէք եւ չսիրէք ձեր անձը, ոչինչ պիտի շտկուի Ձեր կեանքին մէջ։ Դուք կորսնցուցած էք հաւատքը Ձեզի հանդէպ։
1886, 25 նոյեմբեր, Խարկով.
Այն, ինչ որ կենդանի է մէջս, ուժեղ է, կրքոտ, փնտռող, տառապող, մէկ զգացմունքի մէջ է՝ սիրոյ։ Ես հիմա կը հասկնամ այն սարսափելի ուժը, որ մտած է մէջս։ Խլեցէք ինձմէ այդ զգացումը, եւ խլած պիտի ըլլաք ամէն բան, որ ես ունիմ։
Քաջազնունի ունէր 4 որդի ու 2 դուստր։ Անդրանիկը Անահիտն էր, զոր նախ կոչած էին Հրաչեայ, սակայն աղջիկը հետագային կրած է Անահիտ անունը։ Երկրորդը Արամն էր, ապա կը ծնին Աշոտն ու Ռուբէնը (երկուորեակներ), Կարէնը եւ Մարգարիտը ։ 1914-ին, աւագ երեք որդիները պատանի հասակին կամաւոր կը մեկնին ռազմաճակատ, երբ սկսած էր առաջին աշխարհամարտը։ Փոքրը՝ Կարէնը, տակաւին շատ փոքր էր։ Աշոտ Քաջազնունի 1918-ի Մայիսին կը մասնակցի Ղարաքիլիսէի ճակատամարտին, ապա՝ ռազմիկներուն հետ կը նահանջէ մինչեւ Արցախ եւ Աւետարանոց (Չանախչի) գիւղ, ուր զանոնք կը շրջափակեն թուրքերն ու տեղի գիւղացիներու դաւաճանութեան պատճառով կը գրաւեն զայն եւ կը կոտորեն բոլորը։
30 Ապրիլ 1919-ին դստեր՝ Հրաչեային, կը գրէ.
Աշոտը սպաննուեցաւ անցեալ գարնան Ղարաքիլիսէի կռիւներուն։ Արամը վիրաւորուած է երկու անգամ, բայց բժշկուած է։ Ռուբէնը բախտ ու պատիւ չէ ունեցած հայրենիքի համար վէրք ստանալու։
Արամ Քաջազնունի երկու անգամ վիրաւորուելէ ետք, զոհուած է 1920-ի ամրան Զանգիպազարի մէջ (այժմ Մասիս)՝ հայերու եւ թաթարներու միջեւ տեղի ունեցած ընդհարումներու ընթացքին։ Ռուբէն սպաննուած է գերութեան մէջ։ Ռուբէն Քաջազնունին գերուած է Կարսին մէջ, երբ թուրքերը կը գրաւեն քաղաքը 1920-ի աշնան ու զոհուած գերութեան մէջ:
Ծանօթագրութիւններ
= Աղբւրներ =
Տե՛ս նաեւ
Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ Ստորոգութիւն:Ստալինեան բռնաճնշման զոհեր Ստորոգութիւն:ՀՅԴ անդամներ
Պիոն Յակոբեան
Կենսագրութիւն
Գրականագէտ-աղբիւրագէտ-բնագրագէտ Պիոն Յովսէփի Յակոբեան ծնած է 1926-ին, Վրաստանի Ախալցխա յի շրջանի Ծղալթբիլա գիւղը։
1950-ին աւարտած է Երեւանի Պետական Համալսարանի Բանասիրական բաժինը, ապա շարունակած է իր ուսումը՝ հետեւելով ՀՍՍՀ ԳԱ Մանուկ Աբեղեանի անուան Գրականութեան Հիմնարկի ասպիրանտուրայի բաժինին։ 1953-ին՝ պաշտպանելով «Խաչատուր Աբովեանի Վէրք Հայաստանի վէպին ստեղծագործական պատմութիւնը» թէզը, արժանացած է բանասիրական գիտութիւններու թեկնածուի աստիճանին։ Իսկ 1968-ին՝ պաշտպանելով «Խաչատուր Աբովեան․ կեանքը, գործը եւ ժամանակը (1809-1836)» նիւթը, արժանացած է բանասիրական գիտութիւններու դոկտորի աստիճանին։
1954-1975 Յակոբեան գործած է ՀՍՍՀ ԳԱ Մանուկ Աբեղեանի անուան Գրականութեան հիմնարկին մէջ իբրեւ գլխաւոր գիտաշխատող, եւ 1976-89-ին գլխաւորած է նոյն հիմնարկին բնագրագիտութեան բաժինը։ 1969-1987 շրջանին խմբագիրի տեղակալն էր Լրաբեր հասարակական գիտութիւններու ամսագիրին մէջ։ Փետրուար 1996 - Յունիս 1999 շրջանին ան անդամ էր Էջմիածինի Գերագոյն Հոգեւոր Խորհուրդին։
Մեծ է Յակոբեանի նպաստը հայ աղբիւրագիտութեան․ ան երկար պրպտումներու եւ որոնումներու շնորհիւ յայտնաբերած է ու հրապարակած հայ գրականութեան եւ հայագիտութեան պատմութեան վերաբերող բազմաթիւ արժէքաւոր սկզբնաղբիւրներ ու փաստաթուղթեր։
Իբրեւ բնագրագէտ, հրատարակութեան պատրաստած է Խաչատուր Աբովեանի երկերու լիակատար ժողովածուի Է․, Ը․ եւ Ժ․ հատորները (1956, 1968, 1961)։ Ան խմբագրած է Ակսել Բակունցի ակադեմական քառահատորի առաջին հատորը (1976), Ռաֆֆիի Երկերու ժողովածուին 12 հատորեակին առաջին եւ եօթներորդ հատորները (1983, 1986), Միքայէլ Նալբանդեանի ակադեմական վեցհատորեակի առաջին եւ վեցերորդ հատորները (1979, 1997): 1987-ին լրացուցած ու հրատարակութեան պատրաստած է Երուանդ Պահազիզի Աշտարակի պատմութիւնը։ Իր անդուլ որոնումներուն արդիւնք են նաեւ Գալուստ Տէր Մկրտչեանի Հայագիտական հետազօտութիւններու Ա․ եւ Բ․ հատորները, որոնք յաջորդաբար լոյս տեսած են 1979-ին եւ 1998-ին:
Պիոն Յակոբեանի գրիչին կը պատկանին նաեւ՝
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:24 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:26 Սեպտեմբերի մահացածներ
Բողոքականներու դպրոց (Տերսիմ)
Բողոքականներու դպրոցը(Տերսիմ, Չմշկածաք, Իւչպէկ թաղ), կը հիմնուի 1891 թուականին, Սենեքերիմ Ինճէեանի կողմէ, որ կ՚ըլլայ նաեւ դպրոցին առաջին ուսուցիչը։ Սկզբնական շրջանին դպրոցի համար կը գործածուէր Ինճէեանի տան սենեակներէն մէկը։ Բայց 1895-ին, երբ Իւչպէկ թաղին մէջ կը կառուցուի բողոքական ժողովարանը, այստեղ ալ կը փոխադրուի դպրոցը իր մօտ 20 երկսեռ աշակերտներով։ Աշակերտներուն թիւը հետզհետէ կ՚աճի եւ կը հասնի մօտ 40 երկսեռ աշակերտի։ Բացի դպրոցին հիմնադիր Սենեքերիմ Ինճէեանէ, այս դպրոցին մէջ դասաւանդած են Պատուելի Պէշկէօթիւրեան (Խարբերդէն), Պատուելի Կարապետ Կիւլեան (Սարըգամըշէն), Պատուելի Սահակ Յովսէփեան (Չմշկածագէն), Յովհաննէս Աշոտեան (Կարմրի գիւղէն), Մեսրոպ Ժամկոչեան եւ Ագապի Թադեան ։
Արճէշի «Խորտակուած Քաղաք»ը
Հին Արճէշ․ անոր մէկ մասը այժմ Չելեբիբաղ (Chelebibagh) կը կոչուի։ Հայկական հնագոյն քաղաքներէն։  Հին անունով՝ Արզաշկու․ Վանի թագաւորութեան առաջին մայրաքաղաք (Ք․ա․ 860-845)։  Կը գտնուի Մեծ Հայքի Տարօն (Տուրուբերան) նահանգին, Արճէշ գաւառին մէջ, Վանայ լիճին հիւսիսային ափին։  Կը պատկանէր Գնուն ի նախարարական տան, իսկ 1000 թուականէն ետք՝ Արծրունիներուն։
Պատմական ակնարկ
Հին Արճէշը կը կառուցուի Վանի թագաւորութեան ժամանակ եւ անոր առաջին մայրաքաղաքը (Արզաշկու անունով) կը դառնայ (Ք․ա․ 860-845)։
1655 թո­­ւականին Ար­­ճէշ կ՛այ­­ցե­­­լէ Էվ­­լի­­­յա Չե­­լեպի Evliya Çelebi։ Ան իր յու­­շագրու­­թիւննե­­րուն մէջ Ար­­ճէ­­­շի բեր­­դը կը նկա­­րագ­­րէ հետեւեալ տողերով․- «Վա­­նայ Լճի ափունքին տա­­փարակ ժայ­­ռոտ բլու­­րի մը վրայ քա­­ռան­­կիւն ամուր բերդ մըն է։ Իւ­­րա­­­քան­­չիւր քա­­րը փի­­ղի մը հսկա­­յու­­թիւնը ու­­նի։ Այնքան ըն­­դարձակ է որ կա­­րելի է ձի վազցնել։ Ամ­­րո­­­ցը ու­­նի եր­­կու դար­­պաս, որոնցմէ աւե­­լի մեծ է Ատիլ­­ճե­­­վազի մուտքը։ Բեր­­դին մէջ հո­­ղածածկ 1000 տուն եւ 200 խա­­նութ կայ։ Քա­­ղաքի բնա­­կիչ­­նե­­­րուն մէկ մա­­սը քրիս­­տո­­­նեաներն են»։
Քաղաքին «խորտակման» հակիրճ անդրադարձ
18-րդ դարասկիզբին, Վանալ լիճին ջուրի մակարդակը աստիճանաբար կը սկսի բարձրանալ եւ այս պատճառով Արճէշ քաղաքին բնակիչները հետզհետէ զայն կը լքեն։ 1841 քաղաքը ջուրերուն տակ կը թաղուի։  Քաղաքին բոլոր կառոյցները՝ շէնքեր, եկեղիցիներ, բնակարաններ եւայլն, ջուրին տակ կը մնան։  Միայն զօրաւոր ու խիտ ալեկոծութիւններուն ընթացքին պատահաբար կը նշմարուին քաղաքը պաշտպանող պարիսպներուն եւ աշտարակներուն ծայրամասերը։
Քաղաքը ջուրին տակ թաղուելէն ետք, անոր հիւսիսը եւ աւելի բարձր վայրի մը մէջ կը կառուցուի Ականց կամ Նոր Արճէշ (՝ Erciş Էրջիշ) քաղաքը։
Տարիներ ետք, երկարատեւ երաշտի պատճառով Վանայ լիճին ջուրի մակարդակը կը նուազի եւ այդ շրջանի ջուրերը կը ցամքին։ Յաջորդաբար «թաղուած» քաղաքը երեւան կ՛ելլէ։  Այժմ տեսանելի են միջնաբերդեան շէնքերը եւ հայկական եկեղեցին։   2011-ին Վանի զօրաւոր երկրաշարժէն սուզուած քաղաքին շինութիւնները զգալիօրէն վնասուած են:
Արճէշի «Խորտակուած Բերդ»ը
Երեւան եկած Արճէշի հայկական բերդը կառուցուած է Վանի թագաւորութեան տարիներուն (Ք․ա․ 9-րդ դար):
Արճէշի «Խորտակուած եկեղեցի»ն
Պատմական աղբիւրները կը յայտնեն, որ երեւան եկած Արճէշի եկեղեցին կառուցուած է հայկական հնագոյն Թարհաններու տոհմին հոգեւորականներուն կողմէն: Սակայն Վանայ լիճին ջուրե­­րու ցամ­­քե­­­լով յայտնուած եկեղեցին գան­­ձա­­­խոյզնե­­րու թի­­րախը դար­­ձած է։
Զրոյցներ
Ըստ հետախուզող եւ պատմաբան Սետաթ Ուլուկանայի, Ատիլ­­ճե­­­վազի եւ Ար­­ճէ­­­շի շրջա­­կայ­­քին գո­­յու­­թիւն ու­­նե­­­ցած է հայ­­կա­­­կան Թար­­խան (կամ Թարհան) գեր­­դաստա­­նը, որ Հա­­լիֆէ Ալիի օրէն ի վեր իս­­լա­­­մական պե­­տու­­թիւննե­­րու կող­­մէ սրբա­­զան կը հա­­մարո­­ւի (7-րդ դար)։   Աւան­­դազրոյցնե­­րու հա­­մաձայն Ար­­ճէ­­­շի եկե­­ղեցին կա­­ռու­­ցողները նոյն գեր­­դաստա­­նէն վա­­նական­­ներ եղած են։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Քաղաքներ Ստորոգութիւն:Հնագոյն քաղաքներ Ստորոգութիւն:Մեծ Հայքի բնակավայրեր Ստորոգութիւն:Պատմական Հայաստանի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Տարօնի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Խորտակուած քաղաքներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի քաղաքներ
5254 Ուլիսէս
5254 Ուլիսէս (Ulysses), Եուպիտերի տրոյցիներու աստեղնեակ: Յայտնաբերած է 1986 թուականի Նոյեմբեր 7-ին Էրիք Էլսթը (Eric Walter Elst) Վերին Փրովանսին մէջ:
Արեգակէն միջին հեռաւորութիւնը 5.23 աստղագիտական միաւոր (ա.մ.) է, առաւելագոյն մոտեցումը 4.59 ա.մ. է, հեռացումը՝ 5,87 ա.մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտոյտ կ'ընէ 4374.82 երկրային օրուան, իր ուղեծիրով միջինը 0,08 աստիճան/օր արագութեամբ շարժուելով։ Աստեղնեակի ուղեծիրի եւ խաւարածիրի հարթութիւնները իրար հետ կը կազմեն 24.19° անկիւն։
Անունը
Սա փոքր մոլորակն իր անունն ստացած է Ուլիսեսէն, որ Հոմերոսի «Իլիականի» եւ «Ոդիսականի» հերոս Ոդիսեւսի լատինացուած ձեւն է: Տրոյական պատերազմին ան յայտնի դարձած է մեծ, փայտեայ Տրոյական ձիու պատրաստումով:
Պատերազմէն ետք ան ինը տարուայ երկար ճամբորդութիւն ունեցած է դէպի իր հայրենի Իթաքէ կղզի: Իրլանտացի գրող Ճէյմս Ճոյսի յայտնի վէպը նոյնպէս ստացած է Ոդիսեւսի լատինացուած անունը:
Սոֆի Շեւարտնաձէ
Կենսագրութիւն
Սոֆի Շեւարդնաձէն ծնած է 1978 թուականի Սեպտեմբեր 23-ին Թպիլիսիի մէջ, իրաւաբան Պաատայ Շեւարդնաձէի ընտանիքին մէջ։ Իր հօրական պապը՝ Վրաստանի նախկին նախագահ Էտուարտ Շեւարտնաձէն է։ Վերջինս եղած է ԽՍՀՄ արտաքին գործերու նախարար եւ մասնակցած է ԽՍՀՄ ու ԱՄՆ բարձրաստիճան պաշտօնեաներու հանդիպումներուն, երբ Սոֆին դեռ դեռահասութեան տարիք մը ունէր : Սոֆիի մայրը՝ Նինոյ Գուրամովնան, տնային տնտեսուհի է։ Ունի երկու քոյր՝ Մարիամ եւ Նանուլի, եւ եղբայր՝ Լաշայ։ Ընտանիքը Ֆրանսա կը տեղափոխուի, երբ Սոֆին դեռ 10 տարեկան էր։
Մասնագիտական գործընթացք
Անոր գործընթացքը սկսած է որպէս Էտուարտ Շեւարդնաձէի օգնական ու հասարակութեան հետ կապերու գծին խորհրդատուն։ 2001—2003 թուականներուն աշխատած է Ամերիկեան ABC ալիքին մէջ, 2004 թուականին եղած է Վրացական «Նամեդնի» հաղորդման յատուկ թղթակից։ 2005 թուականէն կ'աշխատի Russia Today հեռուստաալիքին մէջ. Կը վարէ լուրերու թողարկումը, «Հարցազրոյց» (ռուս.՝ «Интервью») հաղորդումը : Ներկայիս կը վարէ հեղինակային հաղորդում՝ SophieCo: 2006 թուականէն մինչեւ 2015 թուականի Փետրուարը որպէս հաղորդաւար աշխատած է «Эхо Москвы» ռատիոկայանին մէջ, վարած է «Своими глазами» եւ «Обложка-1» ռատիոհաղորդումները։ Ռատիոհաղորդման հիւրերու հետ ուղիղ եթերում քննարկած է քաղաքական արդիական թեմաներ, Ռուսաստանի մէջ ու արտասահմանին տեղի ունեցող իրադարձութիւններուն մասին։ Շեւարդնաձէին բնորոշ է իր հիւսրերուն եւ կ'առաջադրէ անսպասելի, յաճախ առաջ կանգնեցնող հարցեր, որոնք կը բացայայտեն զրուցակցի տեսակէտի հակասականութիւնները :
Անձնական կեանքը
Սոֆին ամուսնացած չէ։ Մոսկուայի մէջ բնակարան ունի 1914 թուականին կառուցուած տանը։ Սոֆիի բնակարանի հեղինակը Գեորգի Չաուշբանն է, որ անոր մանկութեան ընկերն է։ Բնակարանին մէջ, տիզայնըրի խօսքերով, միահիւսուած են ֆրանսական, վրացական ու ռուսական աւանդոյթները, ինչպէս եւ Սոֆիի կեանքն է :