cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Պելոպոնես
Նորագոյն շրջան
Փետրուար 1821-ին Պելոպոնեսի մէջ կը սկսին տեղական ապստամբութիւններ Օսմանեան կայսրութեան դէմ։ Յունաստանի անկախութեան կռիւները (Յունաստանի ապստամբութիւն) Պելոպոնեսէն կը սկսին երբ 21 Մարտ 1821-ին յոյն ապստամբները կը գրաւեն Քալաւրիթա լեռնային աւանը եւ ապստամբութեան կայծը կը տարածուի Յունաստանի տարածքին։ Իսկ 25 Մարտին պաշտօնապէս Փաթրայի մէջ կը յայտարարուի Յունաստանի Ապստամբութիւնը Օսմանեան տիրապետութեան դէմ․ ապստամբութեան գլուխը անցած է Փալէոն Փաթրոն Ղերմանոս Գ․ հոգեւորականը Δεσπότη ΠαλαιώνΠατρών Γερμανό (Γ΄)։ Նոյն տարուան Հոկտեմբերին, ապստամբները Թէոտորոս Քոլոքոթրոնիսի գլխաւորութեամբ Թրիփոլիցա քաղաքը կը գրաւեն։ Հոկտեմբեր 1827-ին Ֆրանսական ծովուժին եւ թուրք-եգիպտական միացեալ ուժերուն միջեւ արեւմտեան Պելոպոնեսի Փիլոս նաւահանգիստին բացերը տեղի կ՛ունենայ Նաւարինոյի նաւամարտը։  1828 թուականին, ֆրանսական բանակին սպարապետ Նիքոլա Ժոզէֆ Մէզոն Nicolas Joseph Maison Փաթրան կը գրաւէ, քաղաքէն դուրս վռնտելով թուրք-եգիպտական պահակագունդը եւ Փաթրան կը յանձնէ Յունաստանի նորաստեղծ պետութեան։ Թուրքերը վերջնականապէս կը լքեն թերակղզին։
1828-ին Նաֆփլիօ կը հռչակուի Անկախ Յունաստանի մայրաքաղաքը։
1882-ին, կը սկսի Կորնթոսի ջրանցքին շինութիւնը․ կը լրանայ 11 տարիներ ետք։ ԺԹ․ դարավերջերուն եւ Ի․ դարասկիզբին, Պելոպոնեսի տնտեսութիւնը նահանջ կ՛արձանագրէ, թերակղզին տնտեսապէս կը մեկուսանայ Յունաստանի մնացեալ շրջաններէն։ Բնակչութեան լուրջ թիւ մը կ՛ արտագաղթէ դէպի երկրին մեծ քաղաքները՝ Աթէնք, Փիրէա, ինչպէս նաեւ Ա․Մ․Ն․ եւ Աւստրալիա։
Փոքր Ասիոյ աղետէն ետք, Պելոպոնեսի զանազան քաղաքներուն մէջ յոյն գաղթականներու մեծ թիւ մը կը հաստատուի, անոնց մէջ նաեւ հայեր․ Փաթրա, Էղիօ, Կորնթոս, Քալամաթա, Նաֆփլիօ։ Գաղթականները իրենց հաստատումէն քանի մը տարի ետք, նոր թափ կու տան թերակղզիին տնտեսութեան։
Ժամանակակից շրջան
Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմին յաջորդող տասնամեակներուն, գլխաւոր քաղաքներուն մէջ ճարտարարուեստը եւ ծովային երթեւեկութիւնը կը սկսի զարգանալ․ Փաթրայի նաւահանգիստը կը հասդիսանայ Եւրոպայի առեւտուրի դուռը։ Գլխաւոր քաղաքներուն մէջ կը բացուին պետական համալսարաններ, ներգրաւելով Յունաստանի բոլոր շրջաններէն ուսանողներ։
1981-ին, Յունաստան մաս կը կազմէ Եւրոպական Միութեան եւ շնորհիւ շարք մը զարգացման ծրագիրներու, Պելոպոնեսի բնակչութեան ապրուստի մակարդակը կը բարելաւուի եւ տնտեսութիւնը (զանազան բնագաւառներէ ներս) ԻԱ․դարուն հասած է գնահատելի մակարդակի (անասնապահութիւն, երկրագործութիւն, ձիթենիի ճարտարարուեստ, զբօսաշրջիկութիւն, եւայլն)։
7 Օգոստոս, 2004-ին, Ռիօ-Անթիռիօ կամուրջին պաշտօնական բացումը տեղի կ՛ունենայ եւ 12 Օգոստոս 2004-ին կամուրջը հանրութեան կը յանձնուի։
Ահաւոր հրդեհներ
2021 Օգոստոսին թերակղզիին հիւսիս եւ հիւսիս արեւմտեան՝ Փաթրա, Ռիօ, Փիրղոս Իլիաս, Օլիմպիա (Ողիմպիա)․․․ եւ հարաւ ու հարաւ-արեւմտեան կողմը՝ Քալամաթա, Սփարթի եւ Ղիթիօ, բռնկած հրդեհները կ՛աւերեն անտառներու եւ ձիթենիի հսկայական տարածքներ։ Մեծ վնասեր կը կրէ նաեւ գիւղատնտեսութիւնը, մեղրաբուծութիւնն ու ձիթենիի ճարտարարուեստը։
Հայերու ներկայութիւնը Պելոպոնես
Փոքր Ասիոյ աղետէն ետք, Պելոպոնեսի զանազան քաղաքներուն մէջ յոյն գաղթականներու մեծ թիւ մը կը հաստատուի, անոնց մէջ նաեւ հայեր։ Յաջորդող 2-3 տարիներուն ընթացքին (1924-1925․ հետեւանք՝ Լոզանի դաշնագրին), բաւական մեծ թիւով հայեր հիւսիսային Յունաստանի Թրակիոյ եւ Մակեդոնիոյ շրջաններէն կը փոխադրուին Պելոպոնես եւ Կրետէ։
Դէպի հարաւային Յունաստան հայերու փոխադրումը տեղի կ՛ունենայ քաղաքական միտումներով՝ հիւսիսային Յունաստանի Թուրքիոյ հետ սահմանամերձ շրջաններուն հայերուն թիւը նուազի եւ յունաթրքական յարաբերութիւնները խաղաղ ընթացքի մէջ մտնեն։
Կը հաստատուին Փաթրա, Քալամաթա, Փարափիղմաթա եւ չնչին թիւով՝ Էղիօ (Փաթրայէն 32 քլ․ դէպի արեւելք), Նաֆփլիօ, Կորնթոս, Փիրղոս (Փաթրայի հարաւ արեւմուտքը) քաղաքներուն մէջ։ Այդ քաղաքներուն մէջ հաստատուած ընտանիքները կը փորձեն ներգրաւուիլ յունական հասարակութեան մէջ։
Փաթրայի հայութիւնը կը կազմակերպուի։ Կը հիմնէ զանազան միութիւններ եւ կազմակերպութիւններ։ Մինչեւ Բ․ Համաշխարհային պատերազմ, կ՛ունենայ Մանկապարտէզ մը։
Ներգաղթի (1925-1948) կարաւանները Հայաստան կը փոխադրեն 18 000-է աւելի յունահայեր։ Այս թիւին մէջն է նաեւ Պելոպոնեսի հայութեան մեծ թիւ մը։ Քալամաթա, Փիրղոս, Փարափիղմաթա, Էղիօ եւ Կորնթոս միայն քանի մը ընտանիքներ կը մնան։
Բ․ համաշխարհային պատերազմի աւարտին եւ մինչեւ 1947, Պելոպոնեսի հայութեան թիւն է՝ 1 400․ 500-ը (122 ընտանիքներ)՝ Փաթրա, Էղիօ 42 եւ Փիրղօ 9 ընտանիքներ (ըստ 1941-ի մարդահամարի արձանագրութիւններուն՝ պահուած Յունահայոց Առաջնորդարանին մէջ, Աթէնք)։
Հնաբանական վայրեր
Պելոպոնես հարուստ է հնաբաական վայրերով, որոնցմէ շատեր ընդգրկուած են Եունեսքոյի Ժառանգութեան Ցանկին մէջ։ Գլխաւորներն են՝
Գիւղատնտեսութիւն
Պելոպոնեսի տնտեսութիւն աւանդականօրէն յենուած է հողագործութեան եւ անասնապահութեան վրայ։ Ճարտարարուեստը գլխաւորաբար զարգացած է Փաթրա եւ Էղիօ․ մեքենագործութիւն, բամպակի, թուղթի, գինիի, անիւներու, ձէթի, չամիչի, եւայլն գործարաններ։
Հանքային հարստութիւն
Տարածուած է փայտաքարը, որ գլխաւոր հայթայթիչն է Մեղալոփոլիին ջերմելեկտրական կայանին։ Կ՛արտադրուին նաեւ հրաքարը, մանգանը, երկաթը, գաւարզը, եւայլն։
Երկաթուղի
Երկաթուղային ցանցը կը հետեւի հիւսիսային մայրուղիին․  Աթէնքը Կորնթոսին կը կապէ։ Կորնթոսէն, երկաթուղիի մայր գիծը երկու հատուածներու կը բաժնուի․ դէպի արեւմուտք՝ Փաթրան կը կապէ Փիրէային եւ դէպի հարաւ-արեւմուտք՝ Կորնթոսը կը կապէ Քալամաթային, Թրիփոլի քաղաքին միջոցով։  Պելոպոնեսի մնացեալ շրջանները, շնորհիւ երկրորդական գիծերուն, մայր գիծի երկու հատուածներուն կը կապուին։
Կայ նաեւ ճանկաւոր շղթայով բանող Տիաքոֆթօ – Քալավրիթա երկաթուղին։
Նաւահանգիստ
Փաթրա, Եւրոպայի առեւտուրի դուռն է, յատկապէս արեւմտեան կեդրոնական Պալքանեան երկիրներու միջեւ տեղի ունեցած բախումներու ընթացքին ու ատկէ ետք ա՛լ աւելի կ՛ամրապնդէ իր դիրքը (Պոզնիոյ պատերազմ 1992-1995 եւ Խրուաթիօ (Քրուաթիա) պատերազմ 1991-1995)։ Կորնթոսի Ջրանցքն ալ, բախտորոշ դեր կը խաղայ այս ուղղութեամբ։
Նաւային փոխադրամիջոցը 24 ժամուան հետեւողականութեամբ կը բանի։ Փաթրայի նաւահանգիստին միջոցաւ կը կատարուին ներուծումներ եւ արտադրումները դէպի Եւրոպա։ Նաւահանգիստը կապուած է արեւմտեան Իտալիոյ նաւահանգիստներուն հետ։ Նոյնպէս, ամենօրեայ է նաւային կապը Յոնիական Ծովուն կղզիներուն եւ Փաթրայի եւ Կորնթոսի Ծոցերուն ափերուն գտնուող շրջաններուն հետ եւ փոխադարձ։
Օդակայան
Պելոպոնեսի երկու գլխաւոր օդակայանները կը գտնուին Փաթրա եւ Քալամաթա։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Մարզեր Ստորոգութիւն:Յունաստանի մարզեր Ստորոգութիւն:Ծովեզերեայ շրջաններ Ստորոգութիւն:Լեռնային շրջաններ Ստորոգութիւն:Թերակղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Թերակղզիներ ըստ երկիրի Ստորոգութիւն:Յունաստանի թերակղզիներ
Հենրի Մորկընթաու
Հենրի Մորկընթաու, ամերիկեան դիւանագէտ, ԱՄՆ դեսպանը Օսմանեան կայսրութեան (1913-1916 թուական), դատապարտած է Հայոց ցեղասպանութիւնը , անոր անդրադարնալով իր յուշերուն մէջ։
Կենսագրութիւն
Հենրի Մորկընթաուն 1865 թուականին ընտանիքի հետ տեղափոխուած է ԱՄՆ, 1877 թուականին աւարտած է Քոլոմպիոյ իրաւաբանական քոլէճը, հետագային եղած է ԱՄՆ-ի ժողովրդավարական կուսակցութեան գործուն անդամներէն։ 1913–1916 թուականներուն ան ԱՄՆ-ի դեսպանն էր Թուրքիոյ մէջ, առաջին աշխարհամարտի (1914–1918 թուական) սկսելէն ետք Օսմանեան կայսրութեան ներկայացուցած է նաեւ Մեծ Բրիտանիոյ, Ֆրանսայի, Ռուսիոյ, Իտալիոյ, Պելճիքայի շահերը։
1915 թուականէն Մերձաւոր Արեւելքի մէջ Ամերիկեան օգնութեան կոմիտէի փոխ նախագահն էր։ Երբ յայտնի դարձած է, որ արեւմտահայերու տեղահանութեան իրական նպատակը անոնց լիակատար բնաջնջումն է, Մորկընթաուն հանդիպսծ է երիտ թուրքերու պարագլուխներ Թալեաթ եւ Էնվեր փաշաներուն հետ, փորձած է կասեցնել կոտորածն ու տեղահանութիւնը։ Դիմելով Թալեաթին՝ Մորկընթաուն ըսած է. «Մեր ժողովուրդը երբեք չի մոռնար այս ջարդերը» ։ Իր յուշերուն մէջ, որոնք գրուած են Օսմանեան Թուրքիոյ մէջ, Հալէպի ԱՄՆ հիւպատոսներու զեկուցագրերու հիման վրայ, ան առանձին գլուխներ նուիրած է արեւմտահայերու ողբերգութեան։
1916 թուականին Մորկընթաուն հրաժարած է դեսպանի պաշտօնէն՝ ըսելով. «Ես այլեւս չէի կրնար շարունակել յարաբերութիւններս այնպիսի մարդոց հետ, որոնք թէպէտեւ սիրալիր եւ բարեկիրթ են, բայց կրնան 1 միլիոն մարդու արիւն յեղել»։
Մորկընթաուի «Հայկական ջարդերու առթիւ» (1918 թ.), «Ինչու պետք է կործանել Օսմանեան կայսրութիւնը» (1918 թ.), «Հայաստանը կը կանչէ» (1918 թ.), «Կոչնչանայ՞ արդէօք Հայաստանը» (1920 թ.), «Հայերու կոտորածները 1915-ին» (1922 թ.) հոդուածները եւ «Հայաստանի ողբերգութիւնը» (1918 թ.), «Պոսֆորի գաղտնիքներ. 1913–1916» (1918 թ.), «Դեսպան Մորկընթաուի պատմութիւնը» (1918 թ., հայերէն՝ 1919 թ.) գիրքերն արժանահավատ վկայութիւններ են Մեծ եղեռնի մասին։ Ան մերժած է ռազմական անհրաժեշտութեամբ հայերու տեղահանութեան թրքական վարկածը եւ ապացուցած, որ երիտ թուրքական պարագլուխներու նպատակը հայ ազգի ի սպառ ոչնչացումն էր։ Մորկընթաուն դատապարտած է նաեւ եւրոպական տէրութիւններու անտարբերութիւնը հայերու հալածանքներու նկատմամբ, որ իր հերթին խրախուսած է թուրք ջարդարարներուն։
1919 թ-ին Մորկընթաուն գլխաւորած է Լեհաստանի մէջ հրեաներու դրութիւնն ուսումնասիրող յանձնաժողովը, 1923 թուականին նշանակուած է Ազգերու Լիկայի փախստականներու գործերով հանձնաժողովի նախագահ, կազմակերպած Թուրքիայէն յոյներու տեղափոխումը Յունաստան եւ Յունաստանէն թուրքերու տեղափոխումը Թուրքիա։
Մորկընթաուն եղած է միջազգային Կարմիր խաչի կազմակերպիչներէն եւ ղեկավարած Ամերիկեան Կարմիր խաչը, զբաղուած է բարեգործութեամբ, յատկապես խոշոր նուիրատուութիւններ ըրած է թանգարաններովն։ Ան գործի մէջ մասնակցութիւն ունեցած է նաեւ հրեական հասարակական-կրօնական կեանքին, եղած է հրեական «Պնեյ Պրիտ» կազմակերպութեան գործադիր կոմիտէի անդամ։ Հայոց ցեղասպանութեան թանգարանին կից Յուշապատի վերջնամասին, ի թիւս այլ մտաւորականներու եւ գործիչներու, որոնք բողոքած են Հայոց ցեղասպանութեան դէմ, ամփոփուած է նաեւ Մորկընթաուի շիրիմէն բերուած հողով սափորը։ Մորկընթաուն այն գործիչներէն է, որոնք արժանի են երախտիքի։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան ականատեսներ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դիւանագէտներ Ստորոգութիւն:26 Ապրիլի ծնածներ Ստորոգութիւն:25 Նոյեմբերի մահացածներ
Հելըն Սահակեան
Հելըն Անահիտ Սահակեան (ծնած 1920, Պոսթըն, Մասաչուսըց – մահացած 28 Մարտ, 2013, Ալպըքըրքի, Նիւ Մեքսիքօ) գրագէտ, գրող, հնագէտ, պատմաբան եւ Հայ­կա­կան Ու­սում­նա­սի­րու­թիւն­նե­րու Հիմ­նար­կին (անգլ.՝ National Association for the Armenian Studies and Research կամ NAASR) հիմնադիրներէն մէկը, 1955 թուականին:
Հելընին մայրը, Նուարդ Արտեմիս Զարդարեանն էր, իսկ հայրը Սահակ Գրիգոր Սահակեան, Սեբաստիայէն, Օսմանեան Հայաստան:
Արլինկթըն Երկրորդական Վարժարանը աւարտելէ ետք, Սահակեան գարտուղարութեան գործ վարեց եւ նաեւ առաւ գիշերային դասապահեր Հարվըրտ Համալսարանէն ներս ստանալու համար Պսակաւոր Արուեստից վկայականը Արդի Լեզուներու ոլորտին մէջ: 1976 թուականին ստացաւ Մագիստրոս Արուեստից վկայականը Հայագիտութեան ոլորտին մէջ Քըլամպիա Համալսարանէն, Դկ. Նինա Կարսոյեանի հովանիին տակ:
Սահակեան հետազոտութիւններ հրատարակած է տարբեր հայկական նիւթերու մասին, կեդրոնանալով Ամերիկացի միսիոնարականներու աշխատանքներուն վրայ Սւազի եւ Վանի մէջ: Իր յօդուածները հրատարակուած են Journal of Armenian Studies, Ararat, եւ Armenian Mirror-Spectator հրատարակչութիւններուն մէջ:
1867 թուական
1867 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 67րդ տարին
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1867 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1867 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1867
Կապի Թանգարան (Երեւան)
Կապի թանգարան, կապի առաջին թանգարանը Հայաստանի մէջ, հիմնադրուած է 2012-ին։
Յունարէն
Յունարէն (ελληνική γλώσσα ), կը պատկանի հնդեւրոպական լեզուաընտանիքի ն։ Ներկայիս լեզուն կը գործածուի 15 միլիոն մարդոց կողմէ։ Յունաստանի եւ Կիպրոսի պաշտօնական լեզուն յունարէնն է։ Ըստ աշխարհի լեզուներու դասակարգման յունարէնը կը գրաւէ 74-րդ դիրքը։
Յունարէնը կարեւոր դեր ունեցած է Եւրոպայի պատմութեան մէջ, յատկապէս՝ Արեւմուտքի եւ Քրիստոնէութեան համար: Հին յունական գրականութիւնը ազդած է  արեւմտեան գրականութեան վրայ, յատկապէս Պղատոնի երկխօսութիւնները եւ Արիստոտելի աշխատութիւնները։
Կապի Թանգարան (Երեւան)
Պատմութիւն
Կապի թանգարանը հիմնադրուած է 2012-ին։ Բացման պաշտօնական արարողութեան ներկայ էին ՀՀ երթեւեկութեան եւ կապի նախարարի տեղակալ Անդրանիկ Ալեքսանեանը, «ՎիմպելԿոմ» ընկերութեան ղեկավարութիւնը ի դէմս ԱՊՀ երկիրներուն մէջ տնտեսութեան զարգացման գիծով փոխնախագահ Տիմիդրի Քրոմսկիի, հանրային ծառայութիւնները կարգաւորող յանձնաժողովի անդամ Սամուէլ Արաբաջեանի, ՌԴ դեսպան Վէաչեսլաւ Քովալենկոն, Առեւտրաարդիւնաբերական պալատի եւ տեղեկատուական տեխնոլոգիաները ներկայացնող ընկերութիւններու ներկայացուցիչներ։
Յունարէն
Յունահռոմէական դասական ժամանակաշրջանին յունարէնը իբրեւ միջբարբառային  լեզու (lingua franca)  լայնօրէն տարածուած է միջերկրածովեան երկիրներուն մէջ։
Պատմութիւն
Յունարէնի զարգացման շրջաններ.
Կապի Թանգարան (Երեւան)
Ցուցադրութիւն
Կապի թանգարանին մէջ ներկայացուած են հեռախօսային կապի եւ «ԱրմէնԹէլ» ընկերութեան զարգացման պատմութեան վերաբերող նիւթեր, ինչպէս նաեւ Հայաստանի մէջ ներդրուած կապի ժամանակակից տեխնոլոգիաներու ցուցանմուշներ։ Թանգարանին մէջ ներկայացուած ցուցանմուշները հնարաւորութիւն կ՚ընձեռնեն այցելուներուն ծանօթանալ Հայաստանի հեռահաղորդակցութեան տեխնոլոգիաներու զարգացման պատմութեան հետ, ինչպէս նաեւ իմանալ աղէտի գօտիին մէջ կապի վերականգնման գործընթացին հայ կապաւորներու ունեցած ներդրման մասին ։
Յունարէն
Պատմութիւն
Հին յունարէնը բաժնուած էր բազմաթիւ բարբառներու։ Ընդունուած է առանձնացնել բարբառներու չորս խումբ՝ արեւելեան (հոնիական, ատտիկեան բարբառներ), արեւմտեան (դորիական), արկդոկիպրոսեան (հարաւախէյան) եւ էոլեան (հիւսիսախէյան)։ Ատտիկեան բարբառի հիման վրայ ալ հետագային (Ալեքսանդր Մակետոնացի ին արշաւանքներէն ետք) ձեւաւորուած է համայունական լեզուն՝ այսպէս կոչուած կոյնեն (κοινή), որ դարձաւ պաշտօնական ու խօսակցական լեզու Միջերկրական Ծով ու արեւելեան ափին ձգուող հսկայական տարածքներուն։ Կոյնէէն առաջացած են ժամանակակէն յունարէնի գրեթէ բոլոր բարբառները։ Բացառութիւն կը կազմէ մէկուսացած ցակոնեան բարբառը կամ լեզուն (յուն.՝ τσακωνικά), որ աւանդաբար առաջացած կը համարուի դորիական բարբառէն ։
Անթուն Պէյ Մսրի (Մսըրլեան)
Գերդաստան մը ծագումով հայեր, որոնք նպաստած են Լիբանանի վերելքին, Շէյխ Իսլաս Գասպար.- Մեռած է 1940-ին։ Հանրածանօթ էր Պէյրութի մէջ որպէս օրէնսդիր եւ օրէնսգէտ։ Օրէնքի մասին յոյժ կարեւոր ուսումնասիրութիւն մը ունի արաբերէն լեզուով։ Եղած է Փաստաբանական Կաճառին պետ։
Կապի Թանգարան (Երեւան)
Հասցէ
Թանգարանը կը գտնուի Երեւանի մէջ, Ազատութեան պողոտայի 24/1 հասցէով։
Անթուն Պէյ Մսրի (Մսըրլեան)
Մութրան Հաննա Մուրատ. - Մեծ հօր անունն է Արթին Նիկաղօ՝ ծագումով հայ։ Պոլսոյ Պատրիարքութեան Կաթոլիկներու դէմ յարուցած հալածանքին հետեւանքով, Հալէպի մէջ մարոնի կը դառնայ։ Արթին Նիկաղոս ինը զաւակ կ'ունենայ, որոնք ժամանակի ընթացքին զանազան ճիւղերու կը բաժնուին տարբեր անուններով։ Մուրատ անունը կրողը Լիբանան կը հաստատուի։ Արթին Նիկաղոսի թոռնիկը Մութրան Հաննա Մուրատն է՝ ծնեալ 1854-ին Լիբանանի մէջ։ 1892-ին Պաալպէքի Եպիսկոպոս կը նշանակուի իր մօրեղբօր՝ Պատրիարք Հաննա էլ Հաճի կողմէ, որ երեւելի անձնաւորութիւն մըն էր։ Մութրան Հաննա Մուրատ շինարար եկեղեցական մը եղած է։ Վանքեր եւ դպրոցներ կառուցած է։ Կենդանութեան, աւելի քան 10,000 օսմանեան ոսկի ծախսած է շինութիւններու համար։ Նոյն Արթին Նիկաղոսի գերդաստանէն սերած են Հալէպի երեք մարոնի եպիսկոպոսները՝ ճանչուած Պուլոս Հաքիմ (1885), Պուլոս Արթին (1829) եւ Արսէն Շիւքրիւ Արթին (1707): Այս վերջինը բացայայտօրէն կ՛ըսէր թէ հայ էր։
Յունարէն
Պատմութիւն
Հին յունարէնի քերականական կառուցուածքը բաւական բարդ էր. գոյականը ունէր հոլովման երեք տիպ, հինգ հոլով, բայը ունէր խոնարհման մի քանի տիպ, բազմաթիւ էին դերանունները, նախդիրներն ու մասնիկները։
Անթուն Պէյ Մսրի (Մսըրլեան)
Անթուն Պէյ Մսրի (Մսըրլեան). - Պէյրութի մէջ այս անունով ճանչուած է. բնիկ պոլսեցի Մսըրլըօզլու Անտոն մեծահարուստ բարերար հայը։
Ծանօթագրութիւններ
20. Զանազան Դէմքեր
Յունարէն
Պատմութիւն
Մինչեւ 1982 թուականը գրութեան մէջ կ'օգտագործուէր դիակրիտիկ նշաններու հարուստ համակարգ, սակայն բանաւոր խօսքին մէջ այդ նշաններով արտայայտուող տարբերութիւնները այլեւս չէին նկատուէր, ուստի 1982 թուականէն պաշտօնապէս կը գործածուի միաբնոյթ համակարգ։
Գոյական Անուն
Գոյականը ունէ քերականական երեք սեռ (արական, իգական, չեզոք), երկու թիւ (եզակի, յոգնակի)։ Հոլովները չորսն են՝ ուղղական, սեռական-տրական, հայցական, կոչական։ Ինչպէս Պալքանեան տարածաշրջանի շատ լեզուներուն մէջ, այնպէս ալ նոր յունարէնին մէջ, սեռականի ու տրականի իմաստները խառնուած են (կ'արտայայտուի հին սեռականի ձեւով)։ Այսինքն՝ հին յունարէնի տրականի փոխարէն կը գործածուի սեռական հոլովաձեւը կամ հայցական հոլովաձեւը σε նախդիրի հետ։
Գոյականներու հոլովման օրինակներ՝
Արական սեռ.
Իգական սեռ.
Չեզոք սեռ.
Ժամանակէն յունարէնի մէջ, սեռական հոլովաձեւը, ինչպէս նշուեցաւ վերը, կը կատարէ ինչպէս սեռականի, այնպէս ալ տրականի գործառոյթ։ Օրինակ՝ ես գիրքը կու տամ աղջկան արտայայտութիւնը յունարէն կ'ըլլայ՝ (←'), թէեւ աւելի տարածուած է այս դէպքին մէջ գործածել  նախդիրն ու հայցական հոլովը  ( = )։
Հայ-յունական Լեզուական Առնչութիւններ
Հայ-յունական լեզուական առնչութիւնները սկսած են հայերէնի նախագրային շրջանէն (մ.թ.ա. VI-IV դդ.), ատոնք աւելի խորացած են Ալեքսանդր Մակեդոնացու արշաւանքներով, այնուհետև յունական մշակութային եւ կրօնադաւանաբանական ազդեցութեամբ։ Հայաստանի մէջ, մնացած են դրամներ յունարէն մակագրութիւններով։ Հայաստանի մէջ, յունարէնէն փոխառեալ բառերը բաւական շատ են. ատոնց մէջ կան անձնանուններ՝ Աթանաս, Անդրեաս, Անտոն, Բարսեղ, Գէորգ, Գրիգոր, Հեղինե, Ղազար, Ղեւոնդ, Պետրոս եւ այլն, եւ հայերէնի բառապաշարի տարբեր շերտերուն վերաբերող բառեր՝ ադամանդ, արգասիք, բէմ, զմուռս, կամար, կարկին, մետաքս, պալատ, սպունգ, ստամոքս եւ այլն։ Յունարէնէն փոխառութիւններու թիւը հայերէնում աւելի մեծցած է, երբ հայերը սկսած են յունարէնէն թարգմանել գիտութեան այլևայլ բնագաւառներուն վերաբերող երկեր, որմով եւ սկիզբ դրուած է յունաբան հայերէնին։ Յունարէնէն փոխառեալ շատ բառեր եւ քերականական մասնիկներ գործածական են ժամանակէն հայերէնին մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հնդեւրոպական լեզուներ Ստորոգութիւն:Յունարէն
Ադամեան
Ադամեան, հայկական մականուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով
Լեզուն եւ գրականութիւնը 1880-1890-ական տարիներուն
Լեզու եւ գրականութիւն, քաղաքականութեան ներթափանցումը՝ լեզուի եւ գրականութեան մէջ։ «Արեւելք»ով, «Մասիս»ով, ու աւելի ետք՝ «Հայրենիք»ով դրսեւորուող Պոլսոյ գրական շարժումը կը ցուցաբերէ մի քանի նոր գիծեր.
Այս ձգտումները կը թելադրուին մեր կեանքի նոր պայմաններէն. անոնք նաեւ քայլ կը պահեն Եւրոպայի մէջ այդ պահուն տիրող գրական իրապաշտութեան հետ։
Ասկէ կու գայ 1880-1890-ականներու սերունդին մօտ յաճախակի հակումը՝ մշակելու արձակ սեռի տեսակներ՝ վէպ, պատմուափքներ, գրոնիկական գործեր, որոնց մէջ արեւմտահայ աշխարհաբար լեզուն պիտի հասնի բիւրեղացման։ Այս հոլովոյթին մէջ դեր ունին նաեւ թարգմանական աշխատանքները, կատարուծ՝ եւրոպական գրականութիւններէն՝ ֆրանսերէնէ, անգլերէնէ եւ այլն։ Արեւելահայ թիւին մօտ, դրական դեր պիտի շարունակէ խաղալ «Մշակ»ը՝ տակաւին տասնամեակի մը համար։ Անոր կողքին, կ՛երեւին նոր թերթեր, յատկապէս պարբերականներ, որոնց կարգին՝ լուրջ բովանդակութեամբ, «Մուրճ» ամսագիրը։ Թատրոնը կը ծաղկի այլեւս, մանաւանդ Թիֆլիսի եւ Պաքուի մէջ (ո՛չ Պոլիս՝ ծանօթ պայմաններու բերումով)։
Գրականութիւնը հոս եւս կը զտուի քարոզչական ձգտումներէ եւ կը բիւրեղանայ։ Անիկա իբր հիմնական առաջադրանք կը պահէ մադրկային իրականութեան եւ ընկերային հակասութիւններու ցուցադրում-վերլուծումը, պատմողական ու թատերգական երկերու մէջ՝ հաւասարապէս։ Թարգմանութիւնները հոս եւս իրենց դերը ունին լեզուի ե՛ւ գրական ճաշակի մշակման մէջ։
Գրական մարզը իր կարգին կ΄արտայայտէ հայութեան զոյգ թեւերու մերձեցման։ Շնորհիւ որոշ գրագէտներու եւ թերթերու նախաձեռնութիւններուն, փոխադարձ ճանաչումը կը խորանայ աստիճան մը աւելի։
Ստորոգութիւն:Գրականութիւն Ստորոգութիւն:Հայ գրականութիւն
Իպոլա (ժահրային հիւանդութիւն)
Իպոլա հիւանդութիւն (Ebola ), ժահրային հազուագիւտ եւ մահացու հիւանդութիւն մըն է: Յաճախ ան կը կոչուի Իպոլա արիւնահոսութեան հիւանդութիւն, որովհետեւ անոր յատկանշական ախտանշաններէն կարեւորագոյնը անսպասելի արիւնահոսութիւնն է:
Այս հիւանդութեան ժահրը Իպոլա ժահրն է որ առաջին անգամ յայտնոած է 1976-ին Սուտանի մէջ եւ Քոնկոյի Իպոլա գետին շրջակայքը: Այս ժահրը կը պատկանի «Filoriridae» ժահրերու խմբաւորումին:
Իպոլա անուանումը կը վերագրուի Քոնկոյի Իպոլա գետին: Այս երկու երկիրներուն մէջ Իպոլա հիւանդութիւնը շուտով տարածուած է եւ վերածուած համաճարակի:
2014-ի համաճարակը երրորդն է, որ աւելի ահազանգային եւ բարդ էր: Ըստ Միջազգային Առողջապահական Կազմակերպութեան՝ 2014-ի համաճարակը տարածուած է մասնաւորապէս Կինիի, Սիէրա Լիոնի եւ Լիպերիոյ մէջ: Մինչեւ 2014 Իպոլան խլած է 3 400-է աւելի մարդոց կեանքը: Յայտնաբերուած են 7 500 պարագաներ:
Հիւանդութեան ախտանշանները
Իպոլա հիւանդութեան ախտանշանները կը նմանին ճահճատենդի (malaria) եւ ընդերային տենդի (typhoid) ախտանշաններուն, հետեւաբար իպոլան պէտք է զատորոշել այս երկուքէն:
Իպոլա հիւանդութեան ախտանշաններն են` բարձր ջերմ, մարմնական տկարութիւն եւ յոգնածութիւն, մկանային ցաւ, սաստիկ գլխացաւ, փորի ցաւ, նողկանք, փսխունք, փորհարութիւն, հազ, կրծքացաւ, կոկորդի կարմրութիւն, մորթի դեղնութիւն-դեղնախտ (jaundice), անսպասելի արիւնահոսութիւն, աւշագեղձերու ծաւալում (lymph node hypertrophy), զառանցանք (delirium), անզգայութիւն (stupor) եւ հաւանական մահաքուն (coma) :
Մենտոր Բունիաթեան
Մենտոր Բունիաթեան, հայ տնտեսագէտ, քաղաքական գիտութիւններու դոկտոր (1903), փրոֆէսոր (1915)։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Գողթան գաւառի (Նախիջեւան) Ցղնա գիւղը: Ռուսիոյ ու Գերմանիոյ համալսարաններուն մէջ տնտեսագիտութիւն ուսած` միջազգային համբաւ կը վայելէր: Մասնագէտ էր «Տնտեսական տագնապ»-ներու:
Մահացած է Մոնմորանսիի հանգստեան տան մէջ, Փարիզ:
Գործունէութիւն
Դասախօս` Մոսկուայի համալսարանին եւ Թիֆլիսի Բազմարուեստեան վարժարանին: 1918-ին ընկերացած է թուրքերուն հետ հաշտութեան հայկական պատուիրակութեանց` Փետրուար-Մարտին Տրապիզոն, 11 Մայիսէն 4 Յունիս Պաթում, Յունիս 20-ին` Պոլիս, իբրեւ տնտեսական խորհրդական:
1920-ին Հայաստանի անկախ կառավարութեան կողմէ Եւրոպա ղրկուած է` մասնաւոր առաքելութեամբ։ Խորհրդայնացումէն ետք հաստատուած է Փարիզ:
1945-56 թուականներուն վարած է Ֆրանսայի Գաղթականաց գրասենեակի հայկական բաժնի տնօրէնի պաշտօնը :
Մահաթմա Կանտիի սպանութիւն
Մոհանտաս Կըրըմչընտ Կանտին (աւելի յայտնի որպէս Մահաթմա Կանտի) սպանուած է 30 Յունուար 1948-ին Նիւ Տելիի Պիրլա տան մէջ, 2 տարի անց անկէ ետք, երբ դադրեցուեցաւ հացադուլը։ Երկիրի առաջնորդը իր տան ծածկապատշգամէն կը դիմէր հաւատացեալներուն, երբ Փենջապից Մատանլալ անունով փախստական մը անոր վրայ նետեց ինքնաշէն ռումբ մը, որ պայթեցաւ Կանտիէն քանի մը քայլ այն կողմ, սակայն ոչ ոք վնասուեցաւ։ Հնդկաստանի կառավարութիւնը՝ անհանգստացած այս միջադէպէն, պնդեց Կանտիի անձնական պաշտպանութիւնը ուժեղացնելու վրայ, սակայն վերջինս կտրականապէս հրաժարուեցաւ՝ յայտարարելով․ «Եթէ ինձ վիճակուած է մահանալ խելագարի փամփուշտէ, ես այդ կ՛ընեմ ժպիտով»։ Այդ ժամանակ Կանտին 78 տարեկան էր։
Այս միջադէպէն առաջ Կանտիին փորձած էին սպանել 5 անգամ, որմէ ամենավաղը՝ 1934 թուականին ։
Սպանութիւն
30 Յունուար 1948-ին Կանտին արթնցաւ առաւօտեան եւ սկսաւ աշխատիլ սահմանադրութեան նախագիծի վրայ, որը պէտք է ներկայացուեր քոնկրէսին։ Ամբողջ օրը անցաւ պաշտօնակիցներու հետ քննարկելով երկրի հիմնական օրէնքը։ Եկաւ երեկոյեան աղօթքի ժամանակը եւ զարմուհու ուղեկցութեամբ ան դուրս եկաւ տան դիմաց գտնուող բացատը։ Ինչպէս միշտ հաւաքուած ամբոխը բուռն ողջունեց «ազգի հօրը»։ Անոր ուսմունքի հետեւորդները նետուեցան դէպի իրենց առաջնորդը՝ փորձելով․ հին աւանդոյթի համաձայն, դպչիլ ՄՄահաթմայի ոտքերուն։ Օգտուելով ստեղծուած խառնաշփոթէն՝ Նաթհուրամ Գոձէն, այլ հետեւորդներու հետ մօտեցաւ Կանտիին եւ 3 անգամ կրակեց Մահաթմայի վրայ Beretta M1934 ատրճանակէ։ Առաջին երկու գնդակները թափանց անցան, երրորդը կանգ առաւ թոքին մէջ՝ սրտի շրջանը։ Թուլացող Մահաթման, որու երկու կողմէ բռնած էին զարմուհիները, շշնջաց․ «Օ՜, Ռամա։ Օ՜, Ռամա» (հինտի՝ हे ! राम, այս բառերը գրուած են մահափորձի վայրը կանգնեցուած յուշարձանի վրայ)։ Այնուհետեւ Կանտին ժէստերով ցոյց տուեր է, որ ներած է իրեն սպանողին, որմէ ետք տեղին մահացած է։ Այդ տեղի ունեցած է ժամը 17։17-ին։
Դաւադիրներ Գոձէն կը փորձէր ինքնասպան ըլլալ, սակայն այդ պահուն վրայ հասան մարդիկ, որպէսզի տեղում լուծեն անոր հարցերը։ Սակայն Կանտիի թիկնապահը փրկեց մարդասպանին կատաղած ամբոխէն եւ յանձնեց անոր արդարադատութեան։ Յետաքննութիւնը պարզեց, որ մարդասպանը գործած է ոչ միայնակ։ Բացայայտուեցաւ հզօր հակակառավարական դաւադրութիւն։ Դատարանի առջեւ կանգնեցաւ 8 անձ, որոնց կարգին՝
Եւս 4 անձ դատապարտուեցան ցմահ ազատազրկման։ Որոշ հնդկական ազգայնական խմբաւորումներ մինչեւ հիմա ալ մահափորձի մասնակիցներուն ազգային հերոսներ կը համարեն։ Դատապարտուածներու կարգին էր նաեւ յայտնի գրող Վինայակ Տամոտար Սաւարկարը, սակայն դատարան անոր արդարացուց։
Յարութիւն Շամշինեան
Յարութիւն Շամշինեան, հայ գեղանկարիչ։
Ուսանած է գեղարուեստը խրախուսող՝ կովկասեան ընկերութեան նկարչական դպրոցին մէջ (1874-1877), Ս․ Փեթերսպուրկի գեղարուեստի ակադեմիային մէջ (1877-1882)։ 1883 թուականին կատարելագործած է Փարիզի, Միւնիխ եւ Վենետիկի մէջ։
1884 թուականէն հաստատուած է Թիֆլիս, դասաւանդած՝ Ներսիսեան, Գայանեան օրիորդաց դպրոց ([[Վրաստան)|Գայանեան]] եւ Սուրբ Նշան դպրոցներուն մէջ, մշակած՝ նկարչութեան դասաւանդման ծրագիրներ, կազմած ու հրատարակած՝ գծագրութեան ու հեռանկարի ձեռնարկ։
Շամշինեանի արուեստին (կենցաղային ժանրի կտաւ, բնանկար, դիմանկար) բնորոշ է իրականութեան հաւաստի վերարտադրումը («Հին Թիֆլիս», 1887, «Շէյթան Պազար», 1890, «Սանահինի Կամուրջը», 1899, «Լեռնցիների Դադարը», 1902, «Նկարչի Մօր Դիմանկարը» եւ այլն։ Շամշինեան հայ իրականութեան մէջ առաջիններէն է։
Անհատական ցուցահանդէսներ՝ Թիֆլիսի մէջ (1913), մահուան 40-րդ տարելիցին՝ Երեւանի մէջ (1954)։ Շամշինեանի գործերէն պահուած են Հայաստանի ազգային պատկերասրահին մէջ (նաեւ Շամշինեանի դիմանկարը, գործ՝ Մ. Վրուպէլի, 1883), Թիֆլիսի պատմաազգագրական եւ թատերական թանգարաններուն մէջ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Ռուբէն Անդրէաս Փափազեան
Ռուբէն Անդրէաս Փափազեան ,հայ վարժապետ։
Տէր Մանուէլ քահանայի որդի՝ Տ. Յարութիւն քահանայի զաւակն էր Ռուբէն Փափազեան, որ ծնած էր Պոլսոյ Խասգիւղ թաղը՝ 11 Ապրիլ 1806-ին։
13-14 տարեկան դպրոցէն ելլելով շուկայ գնաց, սակայն ուսման սէրէն մղուած, պարապ ժամանակներուն, դաս առնել սկսաւ Գրիգոր վարժապետ Փեշտիմալճեանէն։ Իր ուսման մէջ զարգանալը լսելով, Պօղոս Պարիարք զինք իր փոքրաւորը ըրաւ եւ սարկաւագ ձեռնադրեց։
Փոքրաւորութեան ժամանակ կը շարունակէր տակաւին իր ուսմունքը՝ աշակերտելով Գէորգ Պատուելի Չափրաստիճանի։
Քսան տարեկանին իր ունեցած փափաքը կրցաւ իրագործել, այն է Եւրոպա երթալ աւելի յառաջացնելու համար իր մտաւոր պաշարը, օրերով ու ամիսներով ծովերու վրայ չարչարուելէն ետք, վերջապէս հասաւ Իտալիա, ուր մնաց հինգ տարի եւ հոն յաջողեցաւ ուսանիլ իտալերէն ու լատիներէն լեզուները։
1831-ին վերադարձաւ Զմիւռնիա, ուր Մկրտիչ Նուպարեանի առաջարկութեամբ, Մեսրոպեան վարժարանին մէջ իտալերէն եւ հայերէն լեզուներու ուսուցութեան ու ներքին վերատեսչութեան պաշտօնը ստանձնեց։
Ստորոգութիւն:Հայ վարժապետներ
Մէրի Լուիզ Կրաֆամ
Մէրի Լուիզ Կրաֆամ (ծն. 11 Մայիս, 1871, Մոնսոն - 17 Օգոստոս, 1921, Սեբաստիա), ամերիկացի ուսուցչուհի, դպրոցի տնօրենուհի, քրիստոնյա միսիոներ է: 1915 թվականին արտաքսըւած է ըւ կը հաշուուի հայերու ցեղասպանութեան կարեւոր վկաներէն:
Մէյն նահանգին Մանսըն քաղաքը ծնած է: Հայրը հողագործ էր: Մայրը որ վատառողջ էր՝ աղչկան միջնակարգի կրթութիւնը աւարտելէ քիչ ժամանակ ետք մահացաւ 31 տարեկանին: Հինգ տարեկանին ընտանիքովը տեղափոխուած է դէպի Էնտովըր, որ կը գտնուի Մասաչուսեթի մէջ։ Քոյրը Վինոնան ու ինքը Քրիստոնէութեան կանոններով մէծցած էն: Երիտասարտութեան ընթացքին ստացած կրոնական փորձարութեան շնորհիւ մասնակցած է տեղական եկեղեցոյ ու եկեղեցոյ ծիսակատարութիւններուն: Օհայոն՝ միսիօնարական կրթութեամբ հայտնի Օպերլինի գոլէճը սկսած է ուսանելու նպատակով ըլլալ միսիօնար: 1894-ին շրջանավարտ ըլլալէ ետք Մասաչուսեթի, Նյու Ջերսիի, Վաշինգտոնի տարբեր դպրոցներ աշխատած է:
Տաորմինա
Տաորմինա (սիցիլերեն։ Taurmina, Ταυρομένιον Tauromenion, Tauromenium, طبرمين Ṭabarmīn), քաղաք Մեսինայի նահանգի մէջ, Սիցիլիա, Իտալիա։ Տաորմինան յայտնի է որպես տուրիստական կենտրոն սկսած XIX դարեն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Իտալիա
Ստնաւորներ
Ստնաւորներ (նաեւ կաթնասուններ, լատ.՝ Mammalia), ողնաշարաւոր անասուններու դաս, որու գլխաւոր առանձնայատկութիւնը ձագերուն կաթով կերակրելն է։
Ծաղկախտ
Ծաղկախտ (smallpox), ժահրային փոխանցիկ-վարակիչ հիւանդութիւն մըն է: Անոր յարուցիչը-վարակը (causetive agent) Orthopox ժահրն է: Ներկայիս ծաղկախտը գրեթէ  ոչնչացած է (eradicated) ամբողջ աշխարհի տարածքին։ նոր պարագաներ կը տեսնուին հազուագիւտօրէն: Անոր փոխանցումը կ'ըլլայ դպչելով եւ օդի միջոցով, իսկ թխսաւորման ժամանակամիջոցը 10-12 օր է ։
Պատմական ակնարկ
Դարեր առաջ մարդիկ հաստատած են, որ ծաղիկով վարակուողը երկրորդ անգամ չի վարակուիր: Այս հիմնաւորումով երբ վարակուած անձ մը գտնուէր գիւղի մը մէջ ժողովուրդը իրենց երեխաները կը բերէին առողջ երերխաները վարակուած երեխային մօտ որպէսզի վարակումը տեղի ունենար: Այս երեխաները ապագային երկրորդ վարակում չէին ունենար:
1967-ին 15 միլիոն անձեր ծաղկախտով վարակուած են ամբողջ աշխարհի տարածքին, իսկ 20-րդ դարուն ամբողջ աշխարհի մէջ մահացած են 300 միլիոն անձեր:
1798-ին Eտուըրտ Ճենըր գտած է պատուաստ մը, որ արգելք հանդիսացած է այս հիւանդութեան: 1967-ին Համաշխարհային Առողջապահական Կազմակերպութիւնը «ՀԱԿ»ը (WHO) մեծ աշխատանք տարած է, որպէսզի բոլորովին անյայտացնէ-ոչնչացնէ ծաղկախտը:
1977-ին  մէկ պարագայ արձանագրուած է Սոմալի մէջ: 1980-ին «ՀԱԿ»ը յայտարարած է անոր ոչնչացումը  ամբողջ աշխարհի տարածքին :
«Smallpox» անունը գործածուած է Անգլիոյ մէջ առաջին անգամ 16-րդ դարուն զանազանելու համար այս  հիւանդութիւնը տրփախտէ ( siphylis), որ կը կոչուէր այդ օրերուն «Great pox» :
Ախտանշանները
Ծաղկախտի ախտանշաններն են՝ ջերմ, գլխացաւ, յոգնածութիւն, մարմնական եւ կռնակի ցաւ, փորի ցաւ, կարմիր բշտիկներ նախ բերնին մէջ, երեսին եւ բազուկներուն վրայ եւ ապա՝ իրանին եւ սրունքներուն վրայ։
Բշտիկները կը թարախոտին, կը չորնան, կեղեւ կը կապեն ու կը սպիանան։ Ան փոխանցիկ է բշտիկներու գոյութեան ամբողջ ընթացքին։ Անոր դարմանումը կ'ըլլայ պահելով հիւանդը կատարեալ ֆիզիքական հանգիստ վիճակի մէջ, տալով առատ հեղուկ եւ հակաջերմ դեղեր։
Ծաղկախտը կանխարգելի է յատուկ պատուաստով մը, ինչպէս նաեւ կարելի է կանխարգիլել հետեւելով կարգ մը միջոցառումներով.
Ծաղախտի պատուաստը
Ծաղախտի պատուաստը առաջին պատուաստն է, որ պատրաստուած է 1796-ին, անգլիացի բժիշկ Էտուըրտ Ճենըրի կողմէ: Այդ օրերուն ծաղկախտէ վարակուած  չափահասներուն  20-60 տոկոսը մահացած է, ինչպէս նաեւ`  երեխաներուն 80 տոկոսը: 1979-ին այս հիւանդութիւնը վերջնականապէս անհետացած է համայն աշխարհի մէջ: Սակայն մինչեւ այդ թուականը շուրջ 500 միլիոն անձեր մահացած են ծաղկախտէ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Վարակիչ հիւանդութիւններ
Զապորոժիէ
Զապորոժիէ (Запоріжжя), քաղաք Ուքրանիայի հարաւային մասին մէջ, Դնեպր գետի ափին։ Կարեւոր արդիւնաբերական, ֆինանսական, տնտեսական եւ մշակութային կեդրոն է Ուքրանիայի հարաւ մասին մէջ։ Տարածքը 278 քմ² է, իսկ բնակչութիւնը՝ 770000 մարդ (2012 թուականի տուեալներով)։
Ազգային կազմ
2001 թ-ին Զապորոժիէի ազգային կազմը ունէր հետեւեալ տեսքը՝ ։
Շփման հիմնական լեզուն ռուսերէնն է։ Փաստաթղթային գործերը կը կատարուին ուկրաիներէնով։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ուքրանիոյ քաղաքներ‎
Նէճիպ Աբգարիոս
Առաջին զաւակը առաջին կնոջմէն, Անգլիերէնի Թարգանեց գիրք մը զոր ինք կոչած է «Ֆահրասթ Թարիխ ալ Հավատիս Ֆի Սուտան», որ ազատ թարգմանութեամբ կ՝ ըլլայ՝ «Ցուցակ Սուտանի Պատմական Դէպքերու»։ Այս կը պարփակէ 1881-1889-ի շրջանը։ 112 էջնոց գիրք մըն է եւ հրատարակուած՝ Մահրուսա տպարանէն 1891-ին։
Երբ անգլիացիք նուաճեցին Եգիպտոսը՝ յաղթելով Օրապի Փաշան, եւ աքսորեցին զայն Սէյլան, Նէճիպ Աբգարիոս եւս Փաշային հետ ղրկուեցաւ որպէս անոր քարտուղարը ։
Արամայիս Արապեան
Արամայիս Արապեան, հայ գրող, հասարակական-մշակութային գործիչ
Կենսագրութիւն
Ծնած էր Կէյվէյի Միջագիւղը, 1910-ին: Մեծ եղեռնին տարագրուած` նախնական կրթութիւնը ստացած էր Պոլսոյ եւ Քորֆուի որբանոցներուն մէջ: 1923-ին անցած է Վենետիկ, ուր 1929-ին աւարտելով Մուրատ-Ռափայէլեան վարժարանը` մտած է Միլանոյի բժշկական համալսարանը եւ վկայուած` իբրեւ բժիշկ, յետոյ մասնագիտացած ատամնաբուժութեան մէջ:
Ասպարէս
Վաղեմի աշխատակիցը եղած է «Յառաջ»-ի, ուր հրատարակուած են գրական իր առաջին փորձերը: 1949-1956 լոյս ընծայած է կարգ մը հատորներ`
Եղած է Իտալահայ մշակութային միութեան Նախագահը ։
1868 թուական
1868 թուական, նահանջ տարի, 19րդ դարու 68րդ տարին
Ռուբինա
Կենսագրութիւն
Ռուբինա ծնած է Ահւազ, Իրան։ Մանուկ հասակին կորսնցնուցած է հայյրը եւ փոխադրուած, Նոր–Ջուղա։ Իր ուսումը ստացած է տեղւոյն հայկական վարժարանին մէջ։
1868 թուական
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1868 մահեր
Ռուբինա
Կենսագրութիւն
1955–ին զինքը կ'ուղարկեն Հնդկաստանի Փունա քաղաքը՝ իր մեծ հօրաքրոջխնամքին յանձնելով։ 1960–ին կը վերադառնայ Թեհրան եւ կ'ամուսնանայ։ Սկսած է գրել 1975–ին։ Իր բանաստեղծութիւններու առաջին ժողովածոն Իմ Սիրտը հրատարակուած է 1977-ին։ Իր քերթուածները լոյս տեսած են նաեւ Թեհրանահայ Գրական Շրջանակի։
1868 թուական
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1868
Անթուան Կրիզման
Անթուան Կրիզման (Antoine Griezmann, ծնած է 21 Մարտ 1991), Մակոն, Ֆրանսա: Ֆրանսացի ֆութպոլիստ, սպանական Ատլետիկոյ Մատրիտի յարձակող եւ Ֆրանսայի ազգային հաւաքականի խաղցող։
Կանուխ տարիներ
Ան իր ֆութպոլային ասպարէզը, ինչպէս իր հայրը, սկսած է իր հայրենի քաղաքին մէջ։ Սակայն նահանգային խումբի մուտքը չկրցաւ օգնել խաղցողին զարգացմանը։ Ատկէ ետք հայրը որդիին կը տեղափոխէ աւելի յայտնի խումբ։ Բայց ֆիզիքական համեստ տուեալներու եւ յաճախակի հիւանդութիւններու պատճառով բոլոր երիտասարդական ակադեմիաները կը մերժէին Անթուանին։ Միայն 14 տարեկանին հնարաւորութիւն
կը ստանայ հանրութեան ներկայանալ։ 2005 թուականին Կրիզմանը «մոնպելիէի» կազմին մէջ մասնակցեցաւ պարի Սեն-ժերմենիէ երիտասարդական թիմի դէմ ընկերական խաղին։ Կրիզմանը ցոյց կու տայ շատ լաւ ֆութպոլ եւ Եւրոպական շարք մը առաջնակարգ ակումբներ կը փափաքին գնել երիտասարդ ֆութպոլիստը։ անոնց շարքերուն մէջ էին նաեւ «Ռէալ Սոսեդատ-ի սկաուտները: անոնք Կրիզմանին կը հրաւիրեն «սան-սեբաստեանէ(Սպանիա) 1 շաբաթ փորձերու: Բայց վերջնական պատասխան կու տան միայն 2 շաբաթ խիստ ռեժիմով պարապելէ ետք:
Ռէալ Սոստատ
Կրիզմանը անցաւ երիտասարդական խումբի բոլոր մակարդակները, որովհետեւ չէր ստացած առաջին տեղի մարտահրաւէրը: «Ռէալ Սոսիտատ»-ի գլխաւոր մարզիչ Մարտին Լասարթը Կրիզմանին կը ներգրաւէ 2009/2010 մրցաշրջանի առաջին խումբի վերապատրաստումներէն։ Չորս ընկերական խաղերու ժամանակ ֆրանսացին դարձած է 5 կոլի հեղինակ, որոնցմով կ'որոշւի անոր ճակատագիրը։ Քանի որ կար հիմնական խաղցողներու կորուստ, ձախ կողմի կիսապաշտպանի տեղ կը զբաղեցնէ: Կրիզմանը ստացաւ իր բախտը եւ դարձաւ կիսապաշտպան։ Սոսիտատի պաշտօնական հանդիպումները փոխանցումը եկաւ Քինգի գաւաթի խաղին։ 2009 թուականի Սեպտեմբեր 2-ին «Ռայոյ Վալեկանօ»-ի հետ խաղին մարզադաշտ իջաւ 77-րդ վայրկեանին։ 4 օր յետոյ կը նշէ իր փոխանցան «սէգունդա»-ի մէջ։ Առաջին կոլը նոյնպէս չի ձգեր երկար սպասել։ Սեպտեմբեր 27-ին «ուիկսոն»-ի դէմ խաղին Կրիզմանը կը բանայ իր Կոլերու հաշիւը, իսկ անոր խումբը կը յաղթէ 2-0 հաշուով։ Իսկ մրցաշրջանին կ'անցընէ 39 խաղ եւ կը նշանակէ 6 գնդակ։ 2010 թուականի Ապրիլ 8-ին Կրիզմանը կը կնքէ իր առաջին փրոֆեսիոնալ պայմանագիրը, որ ներառուած էր մինչեւ 2015 թուական։ 2013/2014 մրցաշրջանին Կրիզմանը դարձաւ խումբի անփոխարինելի խաղցողը, եւ որմէ ետք «Ռէալ Սոսիտատ»-էն չի խաղար, որուն երիտասարդ ֆրանսացին դարձաւ հէդ-րիքի հեղինակ, անոր անուան դիմաց կար 14 արձանագրուած գնդակ։ Այդ ցուցանիշով ան զբաղեցուց 3-րդ հորիզոնականը Լա-լիգայի լաւագոյն ռմբարկուներու ցուցակին վրայ։ անորմէ առաջ էին միայն «Ռէալ Մատրիտ-ի յարձակող Քրիստիանօ Ռոնալտօն (22) եւ «ատլետիկոյ Մադրդ»-ի յարձակուող Դիեգօ Կոստան(19)։
2014 թուականի Յուլիս 9-ին Կրիզմանը կը մերժէ «Ռէալ Սոսիտատ»-ի առաջարկը, յոյս ունենալով տեղափոխուիլ մէկ այլ ակումբ, որ իրեն կը վճարէ 30 մլն. եւրօ։
Ատլետկոյ Մատրիտ
2014 թուականի Յուլիս 28-ին «ատլետիկոյ Մատրիտ» ֆութպոլային ակումբի պաշտօնական էջը հրապարակեց այն մասին, որ ակումբը համաձայնութեան եկած է Կրիզմանի տեղափոխութեան հարցով։ Դրանսֆերի գումարը կազմած է 30 մլն. եւրօ։ 2014 թուականի նոյեմբեր 1-ին Կրիզմանը «Գորդոբա»-ի դէմ խաղին կը նշանակէ իր առաջին դուբլը նոր խումբի կազմին հետ։
Ասպարէզը հաւաքականի հետ
Կրիզմանի խաղը Սսպանիոյ մէջ երկար ժամանակ սպասեց Ֆրանսայի երիտասարդական հաւաքականի մարզիչներուն։ Ան կանչուեցաւ ազգային հաւաքական 2010 թուականի Փետրուարին։ Դեբիւտը յաջող ստացաւ Ուքրանիայի դէմ հանդիպման ժամանակ Անթուանը 88-րդ վայրկեանին նշանակեց յաղթական գնդակը։
2010 թուականի Յունիս 7-ին Կրիզմանը հրաւիրուեցաւ հաւաքականին հետ մասնակցելու Եւրոպայի Մ-19 տարեկաններու առաջնութեանը։ Այս գաւաթին Անթուանը աչքի զարկաաւ 2 կոլով։ Իսկ վերջը Ֆրանսան սեփական դաշտին վրայ չեմպիոն դարձաւ՝ եզրափակչին յաղթելով Սպանիայի հաւաքականին 2:1 հաշուով։
Ֆրանսայի հաւաքականին մէջ Անթուանը խաղաց 2014 թուականի Մարտ 5-ին Նետերլանտներու հաւաքականի ն դէմ հանդիպման ժամանակ, դուրս եկաւ խաղադաշտը առաջին վայրկեանէն եւ փոխարինուեցաւ 68-րդ վայրկեանին ։ Մայիս 13-ին ան ընդգրկուած էր Ֆրանսայի հաւաքականի կազմին մէջ, որը պէտք է մասնակցէր ԱԱՅ 2014-ին։ Այստեղ ան ունեցաւ 5 խաղ։ 2014 թուականի Մայիս 1-ին Փարակուէի դէմ ընկերական հանդիպման ժամանակ, ան նշանակեց իր առաջին գնդակը հաւաքականի կազմին հետ։
Խումբի կազմին հետ
Ատլետիկոյ Մադրիդ Ֆրանսիայի ազգային հաւաքական
Ժոզեֆ Աբգարիոս
Ժոզեֆ Աբգարիոս,, Լեզուագէտ, յօդուածագիր, բժիշկ եւ վիրաբոյժ:
Անթուան Կրիզման
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի ֆութպոլիստներ Ստորոգութիւն:Աթլեթիքօ Մատրիտի ֆութպոլիստներ Ստորոգութիւն:1991 ծնունդներ Ստորոգութիւն:21 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:Ֆութպոլի կիսապաշտպաններ Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի հաւաքականի ֆութպոլիստներ
Ժոզեֆ Աբգարիոս
Կեանքը
Փոքր տարիքէն իսկ շատ հետաքրքիր եւ ուսումնատենչ տղայ մը եղած է: Իր հօր նման եւ անոր կարգադրութեամբ, Ժոզեֆ եւս իր նախնական ուսումը ստացած է Պէյրութի Անգլիական հիւպատոսի զաւակներուն հետ։ Տասներկու տարեկանին ղրկուած է Անթուրայի Քոլէճը (Լիբանան), ուր ի մէջ այլոց սորված է լաւ Ֆրանսերէն եւ արաբերէն։ Լեզուագէտի բնածին կարողութիւնը հօրմէն ժառանգած ըլլալով՝ Ժոզեֆ եւս այդ մարզին մէջ փայլուն յաջողութիւն արձանագրած է։ Ուշիմ երիտասարդ մը ըլլալուն, Քոլէճի ութ տարուան դասընթացքը յաջողութեամբ աւարտած է։
Հօր մահէն ետք, Տոքթ. Յովհաննէս Վարդապետի թելադրութեամբ, որ ճան Աբգարիոսի զաւակներուն հոգաբարձու նշանակուած էր, Ժոզեֆ կը յաճախէ Սուրիոյ բողոքական Քոլէճը (այժմու Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարան), որու բարձրագոյն դասընթացքը կ'աւարտէ մէկ տարիէն եւ վիրաբոյժի վկայականը պատուոյ յիշատակութեամբ կը ստանայ երկու տարիէն։ Տոքթ.Փօսթ, համալսարանի տնօրէնը, ամավերջի հանդէսին, վկայկանը յանձնելու ատեն կ'ըսէ. «Վերջին չորս տարիներու ընթացքին այս պատուոյ վկայկանը ոեւէ մէկուն չէ տրուած: Ինծի համար հաճելի պարտականութիւն մըն է այս տարի սոյն վկայկանը տալ ժոզեֆ Աբգարիոսին, որ եզակի կարողութիւն արտաբերած է բժշկական մարզի վիրաբուժական ճիւղին մէջ։ Ես կը ծերանամ, բայց կը զգամ, թէ պիտի ապրիմ շնորհիւ իրեն»:
Ան այն ծանօթ վիրաբոյժ Տօքթ. Փօսթն է, որու անունով փողոց մը կայ ամերիկեան Համալսարանի նախկին ատամնաբուժական բաժնին կից, սանդուխներէն դէպի ծովեզերք իջնող զարիվարին, որ Րիւ Փօսթ կը կոչուի։
ժոզեֆ կը ղրկուի Անգլիա, ուր իր բացառիկ կարողութեան շնորհիւ «The Royal college of surgeons» միութեան անդամ կ'ընդունուի։ Կ'անցնի Պոլիս, ապա աշխատելու արտօնագիր ստանալով կը հաստատուի Պէյրութ: Սակայն իր եռուն կեանքը չ'ուզեր պարփակել սահմանափակ շրջանակի մէջ ու 1899-ին կ'երթայ Եգիպտոս: Հոն իր հանրային գործունէութեան առաջին օգուտը կ'ըլլայ Հէլուանի մէջ մալարիայի հիւանդութեան գիւտը ընելով։
իր ջանքերուն շնորհիւ եւ իր միջոցաւ, կառավարութիւնը խիստ միջոցներու կը դիմէ հիւանդութիւնը զսպելու համար։ Իր պաշտօնը այնքան եռանդով կը կատարէ, որ ժողովուրդը զինք «Տօքթ. Նամուսա», այսինքն «Մժեղ բժիշկ» կը կոչէ։ Իր 12 տարուան պաշտօնավարութեան ընթացքին մեծապէս կը սիրուի ժողովուրդէն։
Իր եռանդուն եւ հետաքրքիր հոգին դարձեալ չ'ուզեր սահմանափակուիլ Գահիրէի մէջ եւ կը սկսի շրջագայիլ։ Կ'երթայ Դամասկոս, Պաղտատ, Պոլիս եւ Երոպա ու կը հաստատուի Անգլիա: 1913-1936  մեծ յաջողութիւն կը գտնէ եւ հողատարածք մը կը գնէ վերջնականապէս Անգլիա հաստատուելու նպատակով։ Սակայն բախտը բոլորովին այլ բան տնօրինուած էր իրեն համար. կը Հանդիպի ֆրանսուհիի մը, որու հետ կ'ամուսնանայ։ Ի վերջոյ կինը զինք կը համոզէ, որ ա՛լ գործէ հրաժարի եւ հաստատուի Ֆրանսա: Այդպէս ալ կ'ըլլայ։ Ժոզեֆ 64 տարեկանին Հանգստեան կը կոչէ ինքզինք։ Երեք տարի ետք, Բ. Համաշխարհային պատերազմին պատճառաւ դարձեալ կը մտնէ անգլիական բանակ։ Կը ճաշակէ (The Blitz ) ի բոլոր դառնութիւնները, որովհետեւ Home Front-ի մէջ էր իբրեւ բժիշկ, եւ պատերազմէն ետք 67 տարեկանին կը վերադառնայ կնոջը եւ զաւկին քով։
Գրական մարզին մէջ Ժոզեֆ Աբգարիոս գրած է բազմաթիւ յօդուածներ։ Իր կարեւորագոյն գործն է հօրը անգլերէն-արաբերէն բառարանին ընդարձակումը, ինչպէս յիշուած է անոր վերջին տպագրութեան յառաջաբանին մէջ։
Գրիգոր Ակներցի
Գրիգոր Ակներցին, 13-րդ դարու հայ պատմիչ։
Կենսագրութիւն
Ակներցիի ծննդեան եւ մահուան թուականները անյայտ են։ 1665 կամ 1666 թուականին ան Արեւելեան Հայաստանէն գացած է Կիլիկիա եւ եղած՝ Ակներ վանքի միաբան։
Գործեր
1273 թուականին, ընդօրինակած է Միքայէլ Ասորիի ժամանակագրութիւնը, որուն որպէս շարունակութիւն գրած է «Պատմութիւն Ազգին Նետողաց» կամ «Պատմութիւն Թաթարաց» երկը։ Միջնադարեան պատմիչներուն մէջ ան եղած է միակը, որուն գործը մեզի հասած է իր ձեռագիրով։ Որոշ շրջան մը այս գործը սխալմամբ վերագրուած է Վարդան Արեւելցիին կամ Մաղաքիա Աբեղային։ Սակայն, ճշդուելէ ետք՝ երկին հեղինակին անձը, անոր ֆրանսերէն, վրացերէն եւ թուրքերէն թարգմանութիւնները լոյս տեսած են բուն հեղինակին՝ Գրիգոր Ակներցիի անունով։
Ակներցիի երկեր
«Պատմութիւն Ազգին Նետողաց» կամ «Պատմութիւն Թաթարաց»ը, զոր մեծ արժէք կը ներկայացէ։ Այս երկով Ակներցի կը ներկայացնէ ՝1220-էն մինչեւ 1273 թուականներու, մոնկոլական ժամանակաշրջանի պատմական իրադարձութիւնները։ Կարեւոր տեղեկութիւններ կու տայ այդ ժամանակաշրջանին Հայաստանի մէջ տեղի ունեցած մոնկոլական տիրապետութեան թէ՛ քաղաքական եւ թէ՛ տնտեսական բազմաթիւ հարցերու մասին։ Ան հետաքրքրական տեղեկութիւններ կու տայ նաեւ մոնկոլներու կրօնական հաւատալիքներու, կենցաղի եւ սովորութիւններու մասին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմիչներ Ստորոգութիւն:13-րդ դարու պատմիչներ
Ոզնի
Ոզնին, կը պատկանի կրծող անասուններու ընտանիքին:
Ընտանիք
Ոզնին, որ կը պատկանի կրծող ընտանիքին, նաեւ կը պատկանի ստնաւոր անասուններու ընտանիքին:
Սուրէն Երեմեան
Սուրէն Տիգրանի Երեմեան (Сурен Тигранович Еремян, 10 Ապրիլ, 1908 – 17 Դեկտեմբեր,1992) Հայ հնագէտ եւ քարտէսագէտ մըն էր, որուն հետազոտութիւնները Հայ ազգի եւ ընդհանուր Կովկասի միջնադարեան կազմաւորութեան շուրջ են: Ան 30 տարի աշխատեցաւ վերակազմելու համար Աշխարհացոյցը, 7րդ դարու աթլաս մը Անանիա Շիրակացիի կողմէ պատրաստուած:
Բծաւոր Տենդ
Բծաւոր տենդ (Typhus), մանրէական վարակիչ հիւանդութիւն մը :
Բծաւոր տենդը կը փոխանցուի մարդուն մակաբոյծերու, մասնաւորապէս՝ մարմնական ոջիլներու եւ լուերու ճամբով: Յարուցիչ մանրէն ընդհանրապէս կը հարուածէ առողջ մարդը եւ հազուադէպօրէն՝ կարգ մը անասուններ, յատկապէս՝ մուկեր, կատուներ եւ սկիւռներ: Այս մակաբոյծերը յարուցիչ մանրէն կ'իւրացնեն կծելով վարակուած մարդը կամ անասունին մորթը: Անոնք այս մանրէները կը փոխադրեն առողջ մարդու մը մորթին վրայ: Անոնք կծելով կը տեղաւորեն իրենց մանրէներով հարուստ կղկղանքը՝ գրգռուած մորթին վրայ: Այս ձեւով տեղի կ'ունենայ առողջ մարդուն վարակումը:
Յաճախ բծաւոր տենդը կը շփոթուի Որովայնատիֆ (typhoid) հիւանդութեամբ: Անոնք բոլորովին տարբեր հիւանդութիւններ են եւ անոնց յարուցիչները տարբեր են: Այս շփոթը ստեղծուած է, որովհետեւ բծաւոր տենդի տեղաճարակային տեսակի յարուցիչը «Rickettsia Typhi» կը կոչուի:
Պատմութեան մէջ
Պատմութեան ընթացքին եղած  են բծաւոր տենդի տարբեր համաճարակներ․
Կարպիս Զաքարեան
Կարպիս Զաքարեան (ծնած է Պոլիս,1930-ին - մահացած է Պոլիս, 27  Յունուար 27 2020-ին):Արհեստավարժ բռնցքամարտի մարզաձեւին մէջ Թուրքիոյ Հանրապետութիւնը առաջին անգամ ներկայացուցած է ազգութեամբ հայ Կարպիս Զաքարեանը: Ան առասպելական հայ բռնցքամարտիկն էր յայտնի է «Երկաթէ բռունցք» ծածկանունով:
Կենսագրութիւն
Պոլսոյ հայկական Շիշլի թաղամասին մէջ ծնած հայ բռնցքամարտիկ Կարպիս Զաքարեանը Թուրքիոյ մէջ յայտնի է «Երկաթէ բռունցք» ծածկանունով:
Զաքարեան ստիպուած եղած է 5րդ դասարանէն ձգելու դպրոցը եւ աշխատելու նամակատար՝ ծնողներուն օգնելու համար:
Հայ բռնցքամարտիկի ասպարէզը սկսած է 14 տարեկանին: 1948ին ան դարձած է Թուրքիոյ ախոյեան 48 քկ. դասակարգին մէջ, իսկ 1951ին՝ երկրի առաջին արհեստավարժ բռնցքամարտիկը:
Իր մարզական ասպարէզին ընթացքին աշխարհի տասնեակ երկիրներու մէջ Կարպիս Զաքարեանը մասնակցած է 206 սիրողական եւ 50 արհեստավարժ բռնցքամարտի մրցաշարքերու, տօնած է 226 յաղթանակ, ունեցած է միայն երկու նոքաութ:
Առասպելական կռփամարտիկ Կարպիս Զաքարեան, որ իր նուաճած ախոյենութիւններով մեծ պատիւ բերած էր մեր համայնքին։ Ան Շիշլի մարզակումբի ամենախորհրդանշական անուններէն մին էր։ Որպէս արհեստավարժ կռփամարտիկ՝ հասած էր մեծ նուաճումներու եւ միջազգային բազում մրցաշարքերու ժամանակ ներկայացուցած էր նաեւ Թուրքիան։ Ժամանակի մամուլին մէջ լայնօրէն կը լուսաբանուէր իր գործունէութիւնը։ Իր սերնդակիցներուն եւ մեր մարզասէրներուն տեսակէտէ ոգեւորող կերպար մըն էր Կարպիս Զաքարեան, որու արձանագրած յաջողութիւններու արձագանգները կը շարունակուէին՝ նոյնիսկ իր մարզական գործունէութեան եզրափակուելէն վերջ։
88ամեայ բռնցքամարտիկը իր կնոջ հետ կ՛ապրէր Պոլսոյ Շիշլի թաղամասին մէջ։ Անոր մարզական եւ անձնական կեանքին մասին պոլսահայ գրող Արամ Քուրան եւ թուրք գրող Էրտեն Աքթողու գիրք մը համահեղինակած են՝ Պոլսոյ Երեք խորան եկեղեցւոյ հիմնադրամին աջակցութեամբ:
Կարպիս Զաքարեանի առողջութիւնը վերջին շրջանին բաւական վատթարացած էր։ Շաբաթավերջին ան աչքերը փակեց կեանքին՝ իր դարմանուած հիւանդանոցին մէջ՝ 27 Յունուար 2020-ին:
Կարպիս Զաքարեանի յուղարկաւորութիւնը
Չորեքշաբթի, 29 Յունուար 2020-ին, 2020Պէյօղլուի Ս. Երրորդութիւն եկեղեցւոյ մէջ տեղի ունեցաւ նորոգ հանգուցեալ կռփամարտիկ Կարպիս Զաքարեանի յուղարկաւորութիւնը, որ համախմբեց մարզական աշխարհէն բազում ծանօթ դէմքեր։ Յուզումնախառն արարողութեան նախագահեց Թուրքիոյ Հայոց Պատրիարք Ամեն. Տ. Սահակ Ս. Արք. Մաշալեան։ Յուղարկաւորներու շարքին էին Մարմնամարզի ու երիտասարդութեան նախարար Մուհարրէմ Քասափօղլու, Իսթանպուլի կուսակալ Ալի Երլիքայա, Մարմնամարզի ընդհանուր տնօրէն Մեհմէտ Պայքան, Թուրքիոյ Կռփամարտի դաշնակցութեան նախագահ Էյիւպ Էօզկենչ, երեսփոխաններ, քաղաքապետներ, ինչպէս նաեւ մեր համայնքէն հոծ թիւով սգաւորներ։ Լուսաշող տաճարին ճիշդ կեդրոնը զետեղուած էր հոգելոյս Կարպիս Զաքարեանի դագաղը, որու շուրջ կերոնակիրներու շարքին էին Պէյօղլուի Ս. Եկեղեցեաց թաղային խորհուրդի ատենապետ իրաւաբան Սիմոն Չեքէմ, Շիշլի մարզակումբի վարչութեան ատենապետ Ալէն Թեքպըչաք, Թաքսիմ մարզակումբի վարչութեան ատենապետ Կարօ Համամճեան եւ այլ ազգայիններ։ Յուղարկաւորութեան հանդիսապետեց Տ. Եղիշէ Վրդ. Ուչքունեան։
Յուղարկաւորութենէն վերջ դագաղը եկեղեցիէն դուրս բերուեցաւ ուսամբարձ։ Դրօշակով ծածկուած դագաղը զետեղուեցաւ ամպիոնին առջեւ՝ միշտ հոծ բազմութեան մը ուղեկցութեամբ։ Բակին մէջ կարճ հրաժեշտի խօսքերով հանդէս եկան Ամեն. Ս. Պատրիարք Հայրը, նախարար Քասափօղլու, կուսակալ Երլիքայա եւ երէց սերունդէ յայտնի մարզական հաղորդավար Օրհան Այհան։ Բոլորն ալ իրենց դրական վկայութիւնը բերին Կարպիս Զաքարեանին՝ մարզական աշխարհի սեփականութիւնը դարձած ազնիւ անձնաւորութեան մասին։
Արարողութենէն վերջ հանգուցեալ Կարպիս Զաքարեանի մարմինը ամփոփուեցաւ Շիշլիի ազգային գերեզմանատան մէջ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Զաքարեան,Կարպիս Ստորոգութիւն:Արհեստավարժ Բռնցկամարտիկ Թուրքիա Ստորոգութիւն:Բռնցկամարտիկ «Երկաթէ բռունցք» ծածկանունով
Սեւանայ Լիճ
Սեւանայ լիճ, լիճ՝ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզ-ին մէջ։ Ծովու մակերէսէն մօտաւորապէս 1900 մեթր բարձրութեան վրայ կը գտնուի։ Ան աշխարհի՝ քաղցրահամ ջուր ունեցող 2-րդ բարձրադիր լիճն է՝ Հարաւային Ամերիկա յի Թիթիքաքա լիճէն յետոյ։ Սեւանը պատմութեան ընթացքին տարբեր անուններ ունեցած է՝ Գեղարքունի, Գեղամայ ծով, Գեոկչայ, Դարիա-Շիրին, Լագնիտիս։
Սեւանայ լիճը մեծութեամբ Հայկական բարձրաւանդակի երրորդ լիճն է՝ Վանայ լիճէն եւ Ուրմիայէն յետոյ։ Լիճ կը թափին 28 մեծ ու փոքր գետակներ՝ Արգիճի, Մասրիկ, Գաւառագետ, Կարճաղբիւ ր, Վարդենիս, Ձկնագետ, սակայն սկիզբ կ'առնէ միայն մէկ գետ՝ Հրազդանը։ Վերջինիս շնորհիւ ջուրերու տարեկան արտահոսքը կը կազմէ 0.7 կմ3։
Ի տարբերութիւն Ուրմիոյ եւ Վանայ լիճերէն՝ բաց լիճ է եւ ունի քաղցրահամ ջուր։ Ան կը գտնուի ծովու մակերեսէն 1916 մ. բարձրութեան վրայ, մակերեսը 1240 քմ2 է, խորութիւնը կը հասնի 83 մ.-ի։ Սեւանայ Լիճը շրջապատուած է հարաւէն՝ Վարդենիսի, արեւմուտքէն՝ Գեղամայ, հիւսիս-արեւմուտքէն՝ Փամբակի, հիւսիս-արեւելքէն՝ Արեգունի լեռնաշղթաներով։ Սեւանի ջուրին քաղցրահամութեան պատճառով հոն կը բնակին ձուկերու բազմաթիւ տեսակներ, ինչպէս՝ իշխան, սիգան եւ այլ տեսակի ձուկեր։
Սեւանայ լիճին պահպանութիւն
Տես բուն յօդուած՝ Սեւանայ լիճի պահպանութիւն
1920 թուականէն ետք, Սեւանայ լիճին ջուրերուն արհեստագիտական անխնայ օգտագործումը պատճառ կ'ըլլայ լիճի մակարդակի նուազումին։ Անոր հետեւանքով տեղի կ'ունենայ բնական միջավայրի վնասաբեր փոփոխութիւններ։ Լիճի կենսոլորտագիտութեան վիճակը կը վատթարանայ։ Լիճը կարճ ժամանակաշրջանի մէջ կը զրկուի ջուրի պաշարներու 40%-էն։