cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վիեննական Սրճարան
Պատմութիւն
Արխիւային փաստաթուղթերը կը վկայեն, որ Վիեննայի բնակիչները սկսած են սուրճ ըմպել 1660-ականներէն, սակայն Վիեննայի առաջին սրճարանները բացուած են 1680-ականներուն: Փաստաթուղթեր կան, որոնք կը վկայեն, թէ Վիեննայի առաջին սրճարանները բացուած են հայ առեւտրականներու կողմէ: Առաջին սրճարանը 17 Յունուար 1685-ին գործարկած է Եոհանէս Տիոտափօն (բուն անունով՝ Յովհաննէս Աստուածատուր)  , յաջորդը՝ 23 Մարտ 1697-ին բացած է ծնունդով երեւանցի  Իսահակ տէ Լուքան (բուն անունով՝ Սահակ Ղուկասեան): Ան եղած է նաեւ «Երկնագոյն տափաշիշի տակ» այլ վիեննական սրճարանի մը սեփականատէրը, որ բացուած է 1703-ին             :
Վիեննական սրճարանները ժամանակի ընթացքին դարձած են այնքան ընդունուած, որ հանրութեան կենսաձեւին անբաժանելի մասնիկը եղած են: Վիեննական սրճարաններէն տարածում ստացած է ֆրանսացի Միշել Թրոնէի կողմէ ստեղծուած փայտէ փոքրիկ սեղաններու, մարմարէ սեղանիկներու եւ կորաւուն եզրերով աթոռներ կիրարկելու փափաքը, որ հետագային եւրոպական սրճարաններու կահաւորման խորհրդանիշներէն դարձած է: Ժամանակակից Վիեննան կը պահպանէ իր հին աւանդութիւնները եւ նախկինին պէս կը նկատուի սրճարաններու քաղաք: Անոնց մէջ կը գտնուին հնագոյն պատմութիւն ունեցող սրճարաններ «Շուարցենպերկ»ը, «Ցենթրալ»ը, համեմատաբար երիտասարդ, բայց ոչ պակաս հեղինակաւոր «Հերենհոֆ»ը, «Փրիուքել»ը, «Վէյմար»ը եւ «Կրինշտայտել»ը:
Սուրճի Օրը Վիեննայի Մէջ
2002-էն ի վեր՝ իւրաքանչիւր տարուան 1 Հոկտեմբերին, Աւստրիոյ մայրաքաղաքին մէջ պաշտօնապէս կը նշուի «սուրճի օրը»: Այդ օրը վիեննական բոլոր սրճարաններուն, սրճարան-հրուշակարաններուն եւ ճաշարաններուն մէջ այցելուներուն կը հիւրասիրեն աւանդական վիեննական ձեւով պատրաստուած սուրճը եւ այլ սրճային ըմպելիներ, որոնց ըստ նախընտրութեան կ'աւելցնեն սերուցք, քոնեակ, տարբեր համեմներ՝ հել, վանիլին, ինչպէս նաեւ յաճախ կը զարդարեն տուրմի քերթուկով:
Աւանդական Վիեննական Սուրճ «Մելանժ»
«Մելանժը» (mélange՝ խառնուրդ) աւստրիական խոհանոցին սրճային ըմպելին է, որ պատրաստելու ատեն էսփրեսօ սուրճին կ'աւելցնեն գոլացած կաթ եւ փրփրացած սեր: Առաջին անգամ այսպիսի խմիչք մը Վիեննայի մէջ պատրաստած են 1890-ին: «Մելանժ»ի որոշ բաղադրատոմսեր կ'առաջարկեն էսփրեսոյին աւելցնել քիչ մը տաք ջուր կամ օգտագործել կրկնակի էսփրեսօ: Այնուամենայնիւ, որեւէ պարագայի վիեննական մելանժին մէջ միշտ էսփրեսոյի եւ կաթի 1:1 յարաբերակցութիւնը կը պահպանեն: «Մելանժ»ը կը մատուցուի 1 գաւաթ ջուրի հետ եւ երբեմն զարդարուած կ'ըլլայ սերով կամ տուրմի քերթուկով: Ըմպելիի առանձին տարբերակ կը նկատուի կայսերական մելանժը (Kaisermelange), որուն մէջ բացի կաթէն եւ կաթնային փրփուրէն, կ'աւելցնեն նաեւ հաւկիթի դեղնուց, շաքար եւ քոնեակ   :
Վիեննական սրճարաններու առանձնայատկութիւնը այն է, որ այցելուն պատուիրելով սուրճը, կրնայ բաւական երկար ժամանակ նստիլ սեղանի շուրջ եւ ընթերցել սրճարանին մէջ առաջարկուող թերթերը: Այս առանձնայատկութիւնը հիմք հանդիսացած է «սրճարանային գրականութիւն» երեւոյթի յառաջացման համար:
Արեւմուտքի մէջ սրճարանային մշակոյթը սկիզբ առած է Աւստրիոյ մայրաքաղաքին մէջ: Անոր մէջ մեծ ներդրում ունեցած են աւստրիացի ականաւոր գրողներ Փեթեր Ալտենպերկը, Քարլ Քրաուսը, Հերման Պրոխը եւ Ֆրիտրիխ Թորպերկը, որոնք սրճարանները իբրեւ աշխատավայր եւ հանդիպման ու շփման վայր դիտարկած են: Նշանաւոր գրող Փեթեր Ալտենպերկ, ըստ կարգ մը տուեալներու, անգամ մը «Wien 1, Central Cafe»ին հասցէն տուած է իբրեւ իր սեփական հասցէն, քանի որ շատ ժամանակ կ'անցընէր Café Central սրճարանին մէջ:
Շանիկարթեն
Շանիկարթենը (Schanigarten) ճաշարաններու եւ սրճարաններու կից բացօթեայ ամառնային պատշգամներու աւստրիական անուանումն է: Վիեննայի մէջ անոնք սովորաբար կը կազմակերպուին ընդարձակ մայթերու վրայ կամ յետիոտնային գօտիներու մէջ: Սկիզբը այդ անունը կ'օգտագործուէր միայն վիեննական սրճարաններու համար, սակայն ժամանակի ընթացքին եզրը կիրարկելի կը դառնայ ամբողջ Աւստրիոյ մէջ :
Ի տարբերութիւն սովորական «գարեջրային այգի»ին, շանիկարթենի սեղանիկները կը տեղադրուին գետինը, որ հանրային սեփականութիւն կը նկատուի: Շանիկարթենի համար առաջին արտօնութիւնը 1750-ին ստացած է Վիեննայի Կարպեն փողոցի սրճարանատէր Ճիանի Տարօնին :
Շանիկարթեն անուան ծագումը յայտնի չէ, սակայն ըստ վարկածներէն մէկուն, անիկա յառաջացած է «Ճիանիի այգի» (Gianni's garden) արտայայտութենէն: Այլ վարկածի մըն ալ համաձայն, անիկա յառաջացած է ֆրանսական Ժան անունէն, որմով ԺԹ. դարուն կը դիմէին մատուցողներուն :
Շանիկարթեն հաւաքելու համար պէտք է ստանալ յատուկ արտօնութիւն, որ իւրաքանչիւր տարի ուժի մէջ կ'ըլլայ 1 Մարտէն մինչեւ 15 Նոյեմբեր :
Վիեննական Յայտնի Սրճարաններ Եւ Հրուշակարաններ
Վիեննայի մէջ կը հաշուարկուին աւելի քան 1100 տարբեր տեսակի սրճարաններ: Անոնցմէ մօտաւորապէս հազարը էսփրեսօ-պարեր են, իսկ մնացեալը՝ սրճարան-հրուշակարաններ:
Վիեննայի կեդրոնական հատուածին մէջ տեղակայուած սրճարաններէն են՝
Ենովք Նազարեան
Ենովք Նազարեան (1877-1928)
Կենսագրութիւն
Ենովք Նազարեան՝ ծնած է Իսթամպուլ, ուր ստացած է իր ուսումը։ Հետագային, Իտալիոյ մէջ ուսումնասիրած է արուեստը, ապա վերադարձած թուրքիա աշխատելու իբրեւ նկարիչ եւ ուսուցիչ։ Այդ ժամանակաշրջանին իր գործերէն մէկը եղած է դերասան Պետրոս Ադամեանի նկարագրումը իր դագաղին մէջ 1891-ին, եւ շարք մը պատկերներ Պոսֆորի լայնադաշտերէն : Ան, ի վերջոյ այցելած է Թիֆլիս, ուր ապրած եւ նկարած է։ Ի վերջոյ, ան մահացած է Կիւմրի, 51 տարեկանին։
Պրոմփթընի Գերեզմանատուն
Պրոմփթընի գերեզմանատուն (Brompton Cemetery)` Լոնտոնի «Նշանաւոր Եոթնեակի» գերեզմանատուներէն մեկն է: Հիմնադրուած է Փարլիամէնթի որոշումով 1839-ին եւ բացումը կատարուած է 1840-ին: Բրիտանիոյ ամէնամեծ եւ ամէնանշանաւոր գերեզմանատուներէն մեկն է: Շուրջ 35 000 արձանները հասարակ տապանաքարերէն մինչեւ ծաւալուն դամբարաններ կը նշեն 205 000-էն աւելի թաղուածներու վերջին հանգրուանները: Պրոմպթընի գերեզմանատունը Լոնտոնի Քէնսինկթըն եւ Չելսի շրջանին մէջ է (Royal Borough of Kensington and Chelsea), Արեւմտեան Պրոմփթընի կայարանի հարեւանութեամբ: Թաղումներու համար Պրոմփթընը գոց եղած է 1952-էն մինչեւ 1966-ը, բացառութեամբ ընտանեկան յուղարկաւորութիւններու: Գերեզմանատունին մէջ թաղուած են աշխարհի շատ ազգութիւններու եւ տարբեր դաւանանքի ներկայացուցիչներ: == Նշանաւոր Թաղուածները ==
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գերեզմանատուներ
Տարեգրութիւն (տարեթերթ)
Տարեգրութիւն (1800 - 1802), աշխարհաբար տարեթերթ։
Փաթրայի Ծոցը
Փաթրայի Ծոցը ( Πατραϊκός κόλπος) Յոնիական Ծովուն արեւելեան բաժինն է։  Արեւմուտքէն «փակուած» է Ռիօ Նեղուցէն (յաճախ կ՛անուանուի Փոքրիկ Տարտանել), որ զայն Կորնթոսի Ծոցին կը կապէ։  Ռիօ Նեղուցին վրայ 2004 թուականին կը վերջանայ կառուցումը Ռիօ-Անթիռիօ կամուրջին․ կամուրջը իրարու կը կապէ Նեղուցին երկու ծայրերուն գտնուող՝ Ռիօ քաղաքը (Պելոպոնես) եւ Անթիռիօ գիւղը (Էթօլոաքարնանիա)։  Կամուրջին արեւելեան կողմը կը գտնուի Կորնթոսի Ծոցը, իսկ արեւմտեան՝ Փաթրայի Ծոցը։
Աշխարհագրական Դիրք
Փաթրայի Ծոցը կը գտնուի Կեդրոնական Յունաստանի եւ Պելոպոնեսի միջեւ, Կորնթոսի Ծոցին արեւմտեան կողմը։  Անունը առած է անոր հարաւ-արեւեմտեան ափերուն վրայ գտնուող Փաթրա քաղաք-նաւահանգիստէն․ Յունաստանի 3-րդ մեծ քաղաքը։
Արեւմուտքէն, Յոնիական Ծովուն հետ սահմանը Արաքսոս Άραξος հրուանդանի (Պելոպոնես) եւ Կեղրոնական Յունաստանին հարաւ արեւմտեան ծայրամասը գտնուող Օքսիա Οξεία կղզիակին միջեւ «ծիր»ն է։
Փաթրայի Ծոցին երկայնքն է 40-50 քլմ․ իսկ լայնքը՝ 10-20 քլմ․։  Խորութիւնը կը հասնի մինչեւ 130 մ․ Լաքոփեթրա Λακκόπετρα շրջանի բացերը։
Ծովային խաչմերուկ
Փաթրա քաղաք-նաւահանգիստը, Ծոցին ամենամեծ նաւահանգիստն է եւ Յունաստանի երկրորդը, Փիրէայէն ետք ու ծոցին հարաւ արեւմուտքը կը գտնուի։  Մեծ նաւ-անցանաւերը ferry-boat Փաթրայէն ամենօրեայ հերթականութեամբ դէպի Իտալիոյ արեւելեան նաւահանգիստները՝ Անքոնա, Վենետիկ, Փրիտեզի եւ Թրիեսթէ կ՛ուղղուին․ Եւրոպայի առեւտուրի դուռն է, մանաւանդ կեդրոն-արեւմտեանՊալքանեան երկիրներու միջեւ տեղի ունեցած բախումներու ընթացքին ու ատկէ ետք( Պոզնիոյ պատերազմ 1992-1995 եւ Խրուաթիօ պատերազմ 1991-1995)։
Նոյնպէս ամենօրեայ յաճախականութեամբ դէպի Յոնիական կղզիներ տեղի կ՛ունենայ նաւ-անցանաւերու երթեւեկութիւնը՝ Քերքիրա, Քեֆալոնիա, Զաքինթոս եւ նաեւ դէպի Մեսոլոկի (դիմացի ափ)։  Իսկ Ռիօ քաղաքի նաւահանգիստէն անցանաւերու երթեւեկութիւնը դէպի Անթիռիօ օրուան ընթացքին մօտաւորապէս ամէն 15-20 վայրկեան անգամ կ՛ըլլայ։
Ռիօ-Անթիռիօ կամուրջը Պեղոպոնեզը Πελοπόννησος եւ Ատտիկէն Αττική կը կապէ Յունաստանի մայր ցամաքամասի արեւմտեան մասին՝ Կեդրոնական Յունաստանի արեւմտեան բաժին եւ Իփիրոս։
Անուանումը
Հին տարիներուն,  Կորնթոսի Ծոցին շարունակութիւնը կը համարուի,  յատկապէս՝ անոր նախածոցը։  Փաթրայի Ծոցը անունին կը հանդիպինք Վենետիկցի նաւաստիներուն նկարագրութիւններուն եւ Փետրօ Թաֆուր Pedro Tafur  ծովագնացին արձանագրութիւններուն մէջ (1435)։
Հետագային զայն կը կոչեն Նաֆփաքթոյի Ծոց, ուր եւ տեղի կ՛ունենայ Նաֆփաքթոյի ծովամարտը, ծանօթ նաեւ իբրեւ Լեփանտոյի ծովամարտ (1571)։
1821 թուականէն արդէն, կարգ մը արձանագրութիւններուն մէջ Ծոցին սահմանը Կորնթոսի Ծոցին հետ Ռիօ Անթիռիօ նեղուցն է։
Տարեգրութիւն (տարեթերթ)
Տարեգրութեան դիրքը եղած է փոքր ութածաւալ, ըստ ժամանակին, տպագրութիւնն ու թուղթը՝ մաքուր, իսկ լեզուն՝ աշխարհաբար։ Ա․ հատորը կը հրատարակուի 1800-ին, ուր կը պատմուի 1799-ի դէպքերը։ Միեւնոյն ձեւով եւս կը հրատարակուին յաջորդները (մինչեւ 1803)։
Լրագրութեան մանկութեան հասակին ՝ Տարեգրութիւնը, աշխարհի տարբեր կողմերէ գիտական եւ այլ նիւթեր հաղորդելով, մեր առջեւ կը դնէր ժամանակին աշխարհիկ լեզուն ։
Փաթրայի Ծոցը
Ռազմական դիրքը
1499-ին Լեփանտոյի 1-ին ծովամարտը, ծանօթ նաեւ իբրեւ Սափենզայի ծովամարտը, Վենետիկի համրապետութեան եւ Օսմանեան Կայսրութեան միջեւ,
1500-ին Լեփանտոյի 2-րդ ծովամարտը,
1571-ին Լեփանտոյի 3-րդ ծովամարտը, Եւրոպայի Կաթոլիկ Դաշնակից պետութիւններուն եւ Օսմանեան Կայսրութեան միջեւ,
1772- ին Փաթրային ծովամարտը, Ռուսական եւ Օսմանեան կայսրութեանց միջեւ։
Ծոցին հարստութիւնը
Փաթրայի Ծոցին բնապահպանման արժէքը մեծ է, շնորհիւ Մեսոլոկի Missolonghi Lagoon, Էթօլիքօ Aitoliko Lagoon  եւ Արաքսօ λιμνοθάλασσα Πάπα ծովալիճերուն։ Անոնք կը պահպանուին Ramsar Convention-ին դաշինքով։ Ծոցին շուրջը կը զարգանայ ձկնորսութիւնը։
Տե՛ս նաեւ
Ռիօ-Անթիռիօ կամուրջ
Փաթրա
Կորնթոսին Ծոցը
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ծոցեր
Ուրտ
Ուրտ (Ourthe), 165 քիլօմեթր երկարութեամբ գետ Պելճիքայի Թագավորութեան Վալոնիա երկրամասին, Արտեններ լեռնայամակարգին մէջ: Կ՛առաջանայ Արեւմտեան Ուրտ եւ Արեւելեան Ուրտ գետերի միախառնումով: Մաաս գետի աջակողմեան վտակներէն է:
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Արեւմտեան Ուրտի ակունքը կը գտնվի Պելճիքայի Լյուքսեմպուրկ փրովինսին մէջ՝ Լիպրամոնթ-Չեւինյի քաղաքէն ոչ հեռու: Արեւելեան Ուրտին ակունքը նոյնպէս Լյուքսեմպուրկ փրովինսին մէջ է, Լյուքսեմպուրկ պետութեան հետ սահմանէն ոչ հեռու, Կուվե քաղաքին մերձակայքը: Նիսրամոնտ քաղաքին մօտ այս երկու Ուրտերը կը միախառնվին, որմէ ետքը գետը կը հոսէ նախ՝ հիւսիսարեւմտեան ուղղութեամբ, այնուհետեւ՝ դէպի հյուսիս: Նուասո քաղաքին մերձակայքը Ուրտը կարճ տարածք մը կը հոսէ Նամիւուր փրովինսէն, Տիւրպուա յամայնքն անցնելէն ետքը մուտք կը գործէ Լիեժին փրովինսը եւ հենց այդ փրովինսին կեդրոնին՝ Լիեժ քաղաքին մէջ կը միանայ Մաասին:
Ուրտ գետին կարեւոր վտակներէն են Ամպլեւի եւ Ֆեստրոմ: Գետի ափերին գտնվող յամեմատաբար խոշօր քաղաքներէն են Ուֆալիզ, Լա Ռոշ ան Արտեն, Հոտտոնը, Տյուրպուայ, Ամուար, Էսնեու: Լիեժի փրովինսին մէջ՝ Անկլեր բնակավայրին մօտ 1992-2001 թթ. կատարված են Ուրտի ջրահոսքի չափումներ, որոնց արդիւնքում պարզ է դարձած, որ գետի յունով իւրաքանչիւր վայրկեան կը հոսի միջին յաշիվով 241 խորանարդ մեթր ջուր: Վարարումներու ընթացքին այդ ցուցանիշը հասած է վայրկեանին մէջ 310,5 խորանարդ մեթրի, իսկ սակաւաջուր տարիներին կազմած է 110,4 խորանարդ մեթր մեկ վայրկեանին մէջ: . :
Ուրտը շարժանկարին մէջ
Ուրտ գետի եւ անոր հովիտին մասին շարժանկարներու բեմադրիչ Ժան Տելար 1953 թվականին նկարահանած է «Ուրտի գետահովիտը» (La vallée de l'Ourthe) փաստավաւերագրական կարճամեթրաժ շարժանկար՝ 20 րոպէ տեւողութեամբ:
Աղբիւրագիտութիւն
Աղբիւրագիտութիւնը՝ գիտութեան օժանդակող ճիւղ է, որ կը մշակէ պատմական աղբիւրներու հետազօտման մեթոտները (կերպերը)։ Աղբիւրներու ծագման հարցերը պարզաբանելու համար, օրինակ՝ ճշգրտութիւն, ժամանակ, տեղ, նախնական բնագիր, հեղինակ, եւայլն, մեծ նշանակութիւն ունին Աղբիւրներու արտաքին կողմի քննութիւնը եւ Աղբիւրներու դերը հաստատող մեկնաբանութիւնը (իմաստ, թեմա կամ նիւթ, խնդիրներ, եւայլն)։ Իսկ ներքին կողմի քննութիւնը կը բացայայտէ Աղբիւրներու բովանդակութիւնը, ինչպէս՝ ճշգրտութիւն, լիարժէքութիւն։
Աղբիւրագիտութիւնը կ՚օգտագործէ նաեւ պատմական գիտութիւններու այլ ճիւղերու տուեալները, ինչպէս օրինակ՝ հնագիտութեան, արձանագրագիտութեան, պատմական չափագիտութեան տուեալները, եւայլն։
Պատմական աղբիւրներ
Պատմական Աղբիւրները՝ մարդկային ընկերութեան անցեալի պատմութեան յուշարձաններն են, եւ իրենց բնոյթով տարբեր են.
Գրաւոր յուշարձանները կ՚ըլլան բնագրեր եւ պատճէններ. իւրաքանչիւր դարաշրջանի յատուկ է Աղբիւրներու որոշակի տեսակ։
Պատմական Աղբիւրներու ուսումնասիրման մեթոտներու (կերպերու) մշակումով կը զբաղի՝ Աղբիւրագիտութիւնը։
Հայաստանի մասին պահպանուած հնագոյն տեղեկութիւններ
Հայաստանի հնագոյն պատմութեան մասին, որոշակի տեղեկութիւններ պահպանուած են՝ Թէլ Ալ-Ամարնէի (ԺԵ.դ., Ն.Ք.) ու Պողազգոյի պեղումներէն յայտնաբերուած սեպագիր պնակիտներու վրայ, նաեւ բաբելա-ասորեստանեան արձանագրութիւններու մէջ։ Նայիրի Երկրի առաջին յիշատակութիւնը պահպանուած է՝ Ասորեստանի թագաւոր Սալմանասարի (1280-1261թթ.)(Ն.Ք.) մէկ արձանագրութեան մէջ։ Ուրարտուի մասին տեղեկութիւններ կը հաղորդեն ուրարտական սեպագիր արձանագրութիւնները, հին Հայաստանի մասին արժէքաւոր աղբիւր է Պէհիսթունի Արձանագրութիւնը։
Հայկական Աղբիւրներէն կարեւորագոյն նշանակութիւն ունին հայ պատմիչներ՝ Ագաթանգեղոսի, Փաւստոս Բուզանդի, Մովսէս Խորենացիի, Եղիշէի, Ղազար Փարպեցիի, Սեբէոսի, Ղեւոնդի, Յովհաննէս Դրասխանակերտցիի, Ասողիկի, Թովմա Արծրունիի, Ստեփանոս Օրբելեանի եւ այլոց երկերը, կարեւոր են նաեւ ձեռագիր մատեաններու յիշատակարանները։
Աղբիւրագիտական լրացուցիչ տուեալներ
Աղբիւրագիտական լրացուցիչ տուեալներ կ՚ընձեռեն՝ արաբական, բիւզանդական եւ մասամբ ասորական սկզբնաղբիւրները։
Աւելի ուշ շրջանի համար, արժէքաւոր տեղեկութիւններ կը պարունակեն իրաւաբանական եւ գեղարուեստական գրականութիւնները, արխիւային փաստաթուղթերը, վիմական արձանագրութիւնները, ժամանակագրութիւնները, ինչպէս նաեւ վրացական ու պարսկական Աղբիւրները, եւրոպացի եւ ռուս ճանապարհորդներու ուղեգրութիւնները, նիւթական մշակոյթի մնացորդները, վարքաբանական, դաւանաբանական գրականութիւնը, եւայլն։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Աղբիւրագիտութիւն Ստորոգութիւն:Պատմական աղբիւրներ
Պատուաստ
Պատուաստը (կամ պատուաստանիւթ, լատիներէն՝ vaccinus, vaccinum՝ կովի, vacca՝ Կով, Vaccine), հակածինային (antigenic) նիւթ մըն է, իսկ պատուաստումը այս հակածինային նիւթին ներարկումն է անհատի մը:
Պատուաստը կը գրգռէ անհատին վարակամերժութեան (immunity) համակարգը, կը զարգացնէ յատուկ վարակամերժութիւն եւ կը յայտնաբերէ հակամարմիններ անհատին մէջ: Վարակամերժութիւնը եւ հակամարմինները կը յառաջանան մեր մարմնին մէջ  բնականօրէն եւ արհեստականօրէն:
Պատուաստումը արհեստականօրէն վարակամերժութիւն ստեղծելու եւ հակամարմիններ արտադրելու միջոց մըն է:
Պատուաստի մը գործօն բաղադրիչը որոշ ախտածինի մը ոչ յարուցիչ-ոչ բորբոքումային եւ անգործօն մասնիկն է, կամ զտուած եւ մաքրուած ախտածին մարմիններու  մասնիկներ են:
Թունաւոր հիւանդութիւններու պարագային որպէս պատուաստ կը գործածուի թուլացուած թոյնը (toxoid), որ կը պատրաստուի  թունաւոր հիւանդութիւններու յարուցիչ թոյնին դէմ :
Պատուաստը արգելք կը հանդիսանայ որոշ բորբոքումային հիւանդութիւններու եւ կամ կը մեղմացնէ զանոնք: Ան ամէնէն ազդու միջոցն է արգելք հանդիսանալու շատ մը բորբոքումային հիւանդութիւններու: Անոր միջոցով Համաշխարհային առողջապահական կազմակերպութիւնը (ՀԱԿ) կրցած է վերջնականապէս անյայտացնել (eradication) ծաղկախտը (small pox) եւ հսկողութեան տակ առած է կարգ մը հիւանդութիւններ շատ մը երկիրներու մէջ, ինչպէս` մանկական անդամալուծութիւնը (polio), հարսանիթը (measles) եւ պրկախտը (tetanus): ՀԱԿ-ի համաձայն, գոյութիւն ունին 25 հիւանդութիւններու դէմ յատուկ պատուաստներ:
Անուանում
Առաջին պատուաստը 1796-ին պատրաստուած է ծաղկախտի դէմ, անգլիացի բժիշկ Էտվըրտ Ճենըրի կողմէ: Այս առաջին պատուաստը կոչուած է vaccin, որովհետեւ այս բառին արմատը  կու գայ լատիներէն vacca բառէն, որ կով կը նշանակէ: Այս պատուաստը գործածուած էր կովերուն վրայ, որոնք ախտահարուած էին յատուկ ժահրով մը: Այդ օրերուն ծաղկախտէ վարակուած  չափահասներուն  20-60 տոկոսը մահացած է, ինչպէս նաեւ`  երեխաներուն 80 տոկոսը: 1979-ին այս հիւանդութիւնը վերջնականապէս անհետացած է համայն աշխարհի մէջ: Սակայն մինչեւ այդ թուականը շուրջ 500 միլիոն անձեր մահացած են ծաղկախտէ:
Պատմական ակնարկ
1885-ին Լուի Փասթէօր կը գտնէ կատղախտի պատուաստը, որ կը կատարէ փրկարար գործ` վարակուածներուն մեծամասնութիւնը կը փրկուին ստոյգ մահէ:
Յաջորդաբար կը գտնուին զանազան հիւանդութիւններու, յատկապէս մանկական հիւանդութիւններու  պատուաստները:
Կապոյտ հազի  պատուաստի գործածութեամբ, մահերը նուազած են 84 տոկոսով, հարսանիթի պարագային, 99 տոկոսով, գերմանական հարսանիթի եւ ունկնանկի պարագային` 99 տոկոսով, պրկախտ (tetanus) պարագային` 96 տոկոսով:
Մանկական անդամալուծութիւնը, կեղծմաշկը եւ ծաղկախտը համայն աշխարհի մէջ այսօր գրեթէ վերջնականապէս ոչնչացած են շնորհիւ անոնց պատուաստի գործածութեան :
Ընդդիմութիւն
Պատուաստներու գիւտերէն անմիջապէս ետք բարոյագէտներ, քաղաքական մարդիկ, ընկերաբաններ եւ կրօնաւորներ ընդդիմացած են եւ ժխտական կեցուածք ունեցած են նորաստեղծ պատուաստումին դէմ` զանազան պատճառաբանութիւններով : Սակայն այս առաջին փուլէն ետք համայն աշխարհ գործածած է այս պատուաստները` պատճառաբանելով անոնց փրկարար դերը: Յաճախ պետութիւններ եւ առողջապահական միջազգային կազմակերպութիւններ կը պարտադրեն պատուաստումը որոշ հիւանդութիւններու դէմ եւ համաճարակներու ընթացքին:
Պատուաստներուն մեծամասնութիւնը կը ներարկուի ենթամորթին մէջ եւ կամ զիստի ու ուսի մկաններուն մէջ: Անոնք բերնէն չեն ներարկուիր,  որովհետեւ այս պատուաստները լաւապէս չեն ներծծուիր աղիքներուն մէջ: Մանկական անդամալուծութեան (polio), որովայնատիֆի (typhoid) եւ մանրէական հնդկախտի (cholera) պատուաստները կը տրուին բերնէն, որպէսզի աղիքներուն մէջ վարակամերժութիւն յառաջանայ:
Քորտոպայի Պատմական Կեդրոն
Քորտոպայի պատմական կեդրոն (սպ.՝ El centro histórico de Córdoba), Սպանիա, Եւրոպայի ամէնէն հին քաղաքներէն մէկը: 1994-ին Քորտոպայի հին քաղաքը ընդգրկուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ, թէեւ 1984-ին նոյն հին քաղաքին մէկ մասը` Քորտոպայի մզկիթը, արդէն հռչակուած էր Համաշխարահային ժառանգութեան կեդրոն: Քորտոպա Անտալուսիոյ ամէնէն հին քաղաքն է: Կը գտնուի Սպանիոյ հարաւարեւմտեան մասին մէջ` Կուատալքիվիր գետի աջ ափին :
Քորտոպայի մզկիթը
Մզկիթին շինարարութիւնը սկսած է 786-ին` իսլամներու կողմէ Քորտոպան նուաճելէ ետք: Անիկա մեծութեամբ երրորդ մզկիթն է աշխարհի մէջ : Մզկիթին շէնքը կարծես մայր տաճար ըլլայ: Ամէն նուաճողէ ետք մզկիթը ենթարկուած է բազմաթիւ փոփոխութիւններու: Ապտ ալ Ռահման Գ. կառուցած է նոր մինարէթ մը, Ալ Հաքամ Բ. 961-ին ընդարձակած է հրապարակը եւ հարստացուցած միհրապը, Ալ Մանսուր Իպն Ապի Աամիրը 987-ին իրականացուցած է վերանորգումը: Ֆերտինանտ Գ. Քասթիլացիին կողմէ 1236-ին Քորտոպան գրաւելէ ետք մզկիթը վերածուած է քրիստոնէական եկեղեցւոյ :
Պատկերասրահ
Հռոմէական կամուրջ
Քորտոպայի Հռոմէական կամուրջը 16-կամարով կամուրջ մըն է` 250 մ. երկարութեամբ : Անիկա կառուցուած է հռոմէացիներուն կողմէ Կուատալքիվիր գետին վրայ Ք.Ա. 45-ին` Մունտի ճակատամարտէն ետք: Կամուրջը գտնուած է Հռոմէն Քատիս տանող ճանապարհին վրայ եւ կոչուած է Օկիւսթինեան: Եղած է քաղաքին միակ կամուրջը: Ը. դարուն զայն վերակառուցած են մարերը, հետագային` քրիստոնեայ իշխանաւորները: Ըստ կարգ մը տուեալներու վերջին փոփոխութիւնները կատարուած են 1876-ին: ԺԴ. դարուն կամուրջին համալիրին հարաւային կողմէն աւելցուած է Քալաորի աշտարակը, իսկ ԺԶ. դարուն հակառակ կողմէն` Փուերթա տէլ Փուենթէի մուտքին դարպասները (սպաներէնէն թարգմանաբար կը նշանակէ «կամուրջի դռներ»). անոնք որոշ շրջան մը եղած են նաեւ Քորտոպայի պատմական կեդրոնին մուտքը ամրոցային պատէն: Դարպասները կառուցուած են 1571-ին ճարտարապետ Գերման Ռուիսի նախագիծով Վերածննդեան ոճով : ԺԷ. դարուն կամուրջին կեդրոնը քանդակագործ Պերնապէ Կոմէզ տէլ Ռիօ կանգնեցուցած է հրեշտակապետ Ռաֆայէլին մարմարէ քանդակը: Ռաֆայէլ պատկերուած է սիան վերին հատուածին, իսկ անոր ոտքերուն մօտ զինք կը փառաբանեն հրեշտակները:
2004-էն Հռոմէական կամուրջը բաց է միայն հետիոտներու համար :
Պատկերասրահ
Եպիսկոպոսական պալատ
Քորտոպայի Եպիսկոպոսական պալատը կը գտնուի քաղաքին պատմական կեդրոնին սիրտը` Քորտոպայի մզկիթին արեւմտեան ճակատին դիմաց: Պալատը կառուցուած է ԺԶ. դարուն. այդ ժամանակաշրջանին անիկա եղած է խալիֆաներու ամրոց եւ արեւմտեան գոթերու իշխանական նստավայր, սակայն քաղաքին նուաճումէն ետք անիկա վերակառուցուած է, աւելացուած են քանի մը շինութիւններ` պալատը դարձնելով եպիսկոպոսական նստավայր : 1745-ին պալատին մէջ մեծ հրդեհ մը բռնկած է, որմէ ետք վերակառուցուած է: ԺԸ. դարուն կառուցուած է պալատին ներքին բակը :
Պատկերասրահ
Սան հիւանդանոցը
Սան հիւանդանոցը կը գտնուի Քորտոպայի մզկիթին տաճարին արեւմտեան ճակատամասին դիմաց: Շինութիւնը կառուցուած է ԺԶ. դարուն: ԺԶ-ԺԹ. դարերուն շէնքին մէջ գործած է հիւանդանոց մը՝ մայրերու ու մանուկներու համար, իսկ 1981-էն մինչ օրս հոն տեղակայուած է Քոնկրէսի պալատը, ինչպէս նաեւ Զբօսաշրջութեան գրասենեակը :
Շէնքին հիմնական մասը մենաստանն է, որ կառուցուած է մորիթանական ոճով, իսկ մատուռը` գոթական ոճով: Շէնքին ճարտարապետը Էրնան Ռուիզ Ա.-ն է, որ 1514-ին աւարտած է շէնքին ճակատամասին կառուցումը:
Պատկերասրահ
Սինակոկ
Քորտոպայի սինակոկը կը գտնուի քաղաքին հրէական թաղամասին փողոցներէն մէկուն մէջ: Անիկա կառուցուած է մութեխար ոճով: Սինակոկը համանման միակ շինութիւնն է ողջ Անտալուսիոյ մէջ եւ երեք սինակոկներէն մէկը՝ Սպանիոյ մէջ: 1315-ին սկսած է սինակոկին շինութիւնը: 1391-ին Քորտոպայի հրէական բնակչութեան կոտորածին, անիկա գրեթէ ամբողջովին ոչնչացած է: Հրեաներու վտարումէն ետք`1492-ին, սինակոկը տարբեր ժամանակներու օգտագործուած է իբրեւ հիւանդանոց, եկեղեցի եւ մանկապարտէզ :
1884-ին Քորտոպայի սինակոկը հռչակուած է Սպանիոյ ազգային յուշարձանը:
2016-ին սինակոկը դարձած է Քորտոպայի ամէնէն շատ այցելուներ ունեցող երկրորդ շինութիւնը :
Պատկերասրահ
Քրիստոնեայ Թագաւորներու Ամրոցը
Ամրոցը կառուցուած է 1328-ին Ալֆոնսօ Զ. արքային կողմէ: Անիկա եղած է Իզապելլա Ա. Քասթիլացիի եւ Ֆերտինանտ Բ. Արակոնցիի նստավայրը: Ամրոցը եղած է Էնրիքէ Դ.-ի եւ Ալֆոնսոյի միջեւ քաղաքացիական պատերազմի վայրը, որուն ընթացքին նորոգուած են պաշտպանական կառոյցները: Նոյն ժամանակաշրջանին կառուցուած է ամրոցին աշտարակը, որ ներկայիս յայտնի է Կաթոլիկ եկեղեցւոյ ատեանին աշտարակը անունով : Ամրոցին աշտարակը քառակուսի է: Անոր մակերեսը կը կազմէ 4.100 մ², իսկ այգիներուն մակերեսը` 55.000 մ²: Կառոյցը ունի 4 աշտարակ :
1931-ին Ամրոցը հռչակուած է պատմական յուշարձան, որմէ ետք կատարուած են վերականգնողական աշխատանքներ :
Պատկերասրահ
Քալահորայի աշտարակը
Աշտարակը կառուցուած է ԺԲ. դարու վերջը` Սպանիոյ իսլամական գերիշխանութեան շրջանին իբրեւ պաշտպանական կառոյց՝ Կուատալքիվիրի ձախ ափին: ԺԴ. դարուն, երբ Քորտոպան կը նուաճեն քրիստոնեաները, շէնքը կը վնասուի, սակայն հետագային կը վերակառուցուի: 1931-ին անիկա կը դառնայ մշակութային պահպանուող կոթող: Ներկայիս Քալահորի աշտարակին մէջ կը գործէ Անտալուսիոյ պատմութեան ու տարբեր շրջաններու մշակոյթի թանգարանը․ այս թանգարանը կ'անուանեն նաեւ Երեք մշակոյթներու թանգարան (իսլամական, քրիստոնէական եւ հրէական) : Շէնքը ունի 14 սրահներ, որոնցմէ իւրաքանչիւրը նուիրուած է Քորտոպայի պատմութեան որոշ շրջանի մը :
Պատկերասրահ
Կուատալքիվիրի ջրաղացներ
Կուատալքիվիր գետին երկայնքով գետին երկու ափերուն տեղակայուած են ընդհանուր հաշուով 11 ջրաղաց: 2009-ին անոնք հռչակուած են Անտալուսիոյ պատմական ժառանգութեան կեդրոններ : Անոնք են`
Ալպոլաֆիա ջրաղացը
Պատկերասրահ
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Սպանիա
Ամերիկայի թռչունները (պատկերագիրք)
Ամերիկայի թռչունները, ամերիկացի նշանաւոր թռչնաբան եւ բնագէտ Ճոն Ճէյմզ Օտիւպոն ի հեղինակած գիրքը ։ Ամերիկա յի թռչունները պատկերող հազուագիւտ գիրք մըն է:
Պատմութիւն
Օտիւպոն 17-րդ դարուն Ամերիկայի թռչունները նկարած է իրենց բնական մեծութեամբ եւ իրենց բնական միջավայրին մէջ, ստեղծելով թռչնանկարչութեան ժանրի ճշգրիտ պատկերներ, որոնք հիացուցած են թռչուններու ուսումնասիրութեամբ զբաղող մասնագէտները: Գիրքը իր ամբողջութեան մէջ չորս հատորեակ է, որմէ տպուած է ընդամէնը 170 օրինակ, մեր օրերուն հասած է 120 օրինակ: Օրինակներուն մեծ մասը կը գտնուի նշանաւոր գիրքի կեդրոններուն, խոշոր գրադարաններու եւ թանգարաններու մէջ, եւ անհատներու սեփականութիւն հանդիսացող օրինակներն են, որ աճուրդի կը դրուին:
Եոհան Փիթըր Էքըրման
Եոհան Փիթըր Էքերման (գերմ.՝ Johann Peter Eckermann), (21 Սեպտեմբեր 1792, Վինզեն, Պրաունշվեյկ-Լիւնեպուրկ - 3 Դեկտեմբեր 1854, Սաքսեն-Վայմար), գերմանացի գրականագէտ եւ բանաստեղծ: Յայտնի է Կէօթէ ի ստեղծագործութիւններուն ուսումնասիրութեամբ, եղած է մեծ գրողին բարեկամն ու քարտուղարը:
Ամերիկայի թռչունները (պատկերագիրք)
Հրատարակութիւն
Գիրքին առաջին հրատարակութիւնը տեղի կ՚ունենայ 1827-ի եւ 1838-ի միջեւ եւ կը հրատարակուի Էտինպուրկի եւ Լոնտոն ի մէջ: Անիկա կը դառնայ կոթողային գործ մը, որ իր մէջ կ՚ընդգրկէ 435 նկարներ, որոնք կը պատկերացնեն թռչուններու աւելի քան եօթ հարիւր տեսակներ: Գիրքին էջերը դասաւորուած էին այնպիսի վարպետութեամբ, որ կարծես ընթերցողը տեսողական զբօսանք մը կը կատարէ Ամերիկայի տարածքին եւ իր շուրջ կը տեսնէ դրախտային թռչուններ՝ իրենց բնական դիրքերով: Գիրքին առաջին եւ թերեւս ամենայայտնի պատկերը վայրի հնդկահաւի նկարն է: Աշխատութիւնը տպագրելու համար պահանջուած է 115 հազար 640 տոլար, ինչ որ Օտիւպոն վճարած է ցուցահանդէսներէն եւ իր որսացած անասուններու մուշտակներուն վաճառքէն գոյացած գումարով:
Եոհան Փիթըր Էքըրման
Էքերմանի ծնողները
Հայրը առաջին ամուսնութենէն ունէր երկու որդի, որոնցմէ մէկը, նաւաստի ըլլալով, երկար տարիներու ծովային ճամբորդութենէ ետք անհետ կորսուած է: Իսկ միւս որդին քանի մը անգամ դէպի Կրենլանտիա կատարած ճամբորդութենէն ետք, ուր զբաղած է կէտի եւ շնաձուկի որսով, վերադարձած է Համպուրկ, ուր կ'ապրէր իր համեստ միջոցներով: Իսկ երկրորդ ամուսնութենէն Էքերմանի հայրն ունէր նաեւ երկու մեծ դուստր: Եոհան Փիթըր արդէն տասներկու տարեկան էր, երբ քոյրերը ձգած էին հայրական տունը եւ ծառայութեան մտած նախ Վինզենի մէջ, ապա Համպուրկ: Իր յիշողութիւններուն մէջ Էքերման կը պատմէ, որ իրենց ընտանիքին ապրուստի հիմնական աղբիւրը  կով մըն էր, որ ոչ միայն ամէնօրեայ կաթ  կու տար, այլեւ տարեկան մէկ հորթ եւ  հնարաւորութիւն կը ստեղծէր երբեմն քանի մը գրոշի (ռուսական դրամ = 2 կոպեկ)  կաթ վաճառելու: Էքերմաններն ունէին նաեւ  փոքրիկ վարելահող մը, որ զիրենք կը բաւարարէր տարեկան անհրաժեշտ բանջարեղէնով: Հայրը փոքր առեւտրական էր,  կը վաճառէր տարբեր ապրանքներ, եւ այդ գործը զինք կը ստիպէր յաճախ բացակայելու տունէն ու ոտքով շրջելու բնակավայրերուն մէջ։ Մայրը կը զբաղէր թել մանելով եւ կանացի գլխարկներու կարուձեւով, եւ այդ արհեստը եւս ընտանիքին համար որոշ չափով գումար վաստակելու աղբիւր էր:
Ամերիկայի թռչունները (պատկերագիրք)
Հրատարակութիւն
Պատմութեան ընթացքին այս գիրքին տէրերը միշտ եղած են նշանաւոր մարդիկ, ներառեալ Անգլիոյ թագուհի Ատելաիտան եւ Ֆրանսայի թագաւոր Քարլոս 10-րդը:
Ալպոմը վաճառուած է նաեւ անջատ հատորներով, սակայն հատորը ամբողջական կը նկատուի իր չորս հատորներով։
Եոհան Փիթըր Էքըրման
Կեանքին վաղ տարիները
Էքերմանի կենսագրական տուեալներուն կը ծանօթանանք անոր ինքնակենսագրականէն, որ ան, կցեր է իր «Զրոյցներ Կէօթէի հետ» ստեղծագործութեան՝ իբրեւ ներածութիւն: Ծնած է 21 Սեպտեմբեր 1792-ին, Ներքին Սաքսոնիոյ Վինզեն քաղաքին մէջ։ Երկրորդ անգամ ամուսնացած ծնողներու վերջին զաւակն էր, եւ մանկութիւնը անցուցած է ծերունի հօր եւ մօր հետ, առանձնութեան մէջ։ Եոհան Փիթըրի մանկական զբաղումը տարուան եղանակներուն հետ կը փոխուէին. գարունը բացուելուն պէս, երբ Էլպայի սովորական հեղեղները կը մեղմանային, ամէն օր կ'երթար ամբարտակի եւ առափնեայ ծանծաղուտներու մօտ աճող եղէգները հաւաքելու, որ կը փռէր գոմին մէջ՝ կովուն համար: Իսկ երբ գիւղին մերձակայ մարգագետիններուն կանաչութիւնը կը սկսէր տալ առաջին խոտը, միւս երեխաներուն հետ ան ամբողջ օրը կովը կ'արածէր: Ամրան կը մշակէր իրենց փոքրիկ հողամասը, իսկ ամբողջ տարին՝ մէկ ժամուան ճանապարհ հեռու գտնուող անտառէն չոր փայտ կը կրէր օճախի համար: Հունձքի ժամանակ փոքրիկ Եոհան Փիթըր շաբաթներով կը թափառէր դաշտերը, հասկ կը հաւաքէր, իսկ աւելի ուշ, երբ ծառերը կը մերկանային, ան կաղին  կը հաւաքէր ու կը վաճառէր ունեւոր բնակիչներուն, որոնցմով անոնք իրենց սագերը կը կերակրէին:  Այսպիսի բազմազբաղ մանկութիւն մը ունենալով, Էքերման  երբեմն  դպրոց կ'այցելէր եւ  շատ դժուարութեամբ գրել-կարդալ սորված էր: «Ես պատկերացում չունէի այն մասին, որ աշխարհի վրայ գոյութիւն ունէին այնպիսի նիւթեր, ինչպիսիք են բանաստեղծութիւնը եւ  գեղարուեստը»: Այսպէս կը լրանայ անոր տասնչորս տարին:
Ամերիկայի թռչունները (պատկերագիրք)
Հրատարակութիւն
Իր կնոջ աջակցութեամբ, 1826 թուականին, 41 տարեկանին, Օտիւպոն կ՚ուղեւորուի Եւրոպա, իրեն հետ տանելով երեք հարիւր նկարներէ բաղկացած իր հաւաքածոն եւ իր կատարած աշխատանքին մասին երաշխաւորական նամակներ: Այդ նամակներուն շնորհիւ, ան կ՚ապահովէ ժամանակի նշանաւոր անգլիացիներուն ուշադրութիւնը:
Եոհան Փիթըր Էքըրման
Ծառայութիւնը տարբեր կառոյցներու մէջ
Եոհան Փիթըրի շնորհները կը նկատեն պաշտօնատար մարդիկ, որոնք կը սկսին հոգ տանիլ անոր զարգացման: Նախ ան հնարաւորութիւն կը ստանայ բարձրաստիճան մարդոց երեխաներու հետ մասնաւոր դասերու յաճախելով, որոնց ընթացքին կը սորվի ֆրանսերէն, լատիներէն եւ երաժշտութիւն: Եոհան Փիթըրը  կ'ապահովեն նաեւ լաւ հագուստներով: Պատանին կը փափաքէր դպրոցէն ետք ուսումը շարունակել հանրակրթական միջնակարգ ուսումնական հաստատութեան մը մէջ, որպէսզի ստանայ գիտական կրթութիւն, բայց իր ծնողները այդ կարելիութիւնը չունէին, բացի ատկէ, կարիքը կը ստիպէր որքան կարելի է շուտ անցնիլ այնպիսի աշխատանքի մը, որու եկամուտով կարենար հոգալ ոչ միայն իր կարիքները, այլեւ օգնել արդէն ծեր ծնողներուն: Շուտով տեղական իրաւաբաններէն մէկը զինք իր քով աշխատանքի կ'ընդունի՝ գրագրութեան եւ այլ մանր աշխատանքներու համար: Այդ ժամանակահատուածին Էքերմանի կը վստահուի նաեւ դատապաշտպանական որոշ ծանր գործեր, որոնք կը կատարէ յաջողութեամբ: 1810-ին Էքերման պաշտօն կը ստանայ Լիւնեպուրկի հարկադրումներու հիմնարկի ձեռնարկութեան՝ ուսումնական հաստատութեան ղեկավար մարմինի պետի գրասենեակին մէջ, իսկ երկու տարի ետք կը նշանակուի Պեւենսենի քաղաքապետի քարտուղար:
Ամերիկայի թռչունները (պատկերագիրք)
Հրատարակութիւն
Օտիւպոնի աշխատութիւնը հսկայական յաջողութիւն ձեռք բերած է: Տասնչորս տարի պահանջուած է նախագիծը կեանքի կոչելու համար՝ ներառեալ անոր մանրակրկիտ հետազօտութիւնները եւ տքնաջան ու զգուշօրէն ծրագրուած կազմակերպչական աշխատանքները:
Եոհան Փիթըր Էքըրման
Զինուորական ծառայութիւնը
1813-ի գարնան Պեւենսենի կը մօտենան կոզակական զօրքերը՝ տեղի բնակչութեան յոյս ներշնչելով ազատելու ֆրանսական տիրապետութենէն, եւ Էքերման կը վերադառնայ հայրենիք՝ նպատակ ունենալով մտնել հայրենիքի պաշտպանութեան համար ձեւաւորուող խումբերու մէջ։ Ամրան վերջը արդէն իբրեւ կամաւոր կը մտնէ կիլմանսեգեան հրաձգային զօրաբանակը: Տարեվերջը այդ զօրամիաւորումը յարձակումներ կը գործէ Մեքլենպուրկի, Հոլշթայնի եւ Համպուրկի ուղղութիւններով՝ նափոլէոն եան բանակի մարշալ Լուի Նիքոլա Տավուի գլխաւորած զօրքերուն դէմ: Ամրան գերմանական զօրքերը կը հասնին մինչեւ Ֆլանտրիա եւ Պրապանթ: Հոն ան կը ծանօթանայ նիտերլանտացի մեծ նկարիչներու կտաւներուն՝ այցելելով տարբեր եկեղեցիներ ու թանգարաններ: Անոնք առաջին նկարներն էին, զորս ան կը տեսնէր, եւ միայն հոն կը հասկնայ, թէ ինչ է նկարչութիւնը: Ան կը տեսնէ աշակերտական շարք մը ստեղծագործութիւններ, որոնք մրցանակի արժանացած էին տարբեր մրցոյթներու ընթացքին, եւ մեծ դառնութիւն կը զգայ, որ կեանքի բերումով ինք չէ կրցած այդպիսի ճամբայ մը կտրել: Սակայն կ'որոշէ չյանձնուիլ. Թուրնէի մէջ ծանօթանալով երիտասարդ նկարիչի մը հետ, անկէ ձեռք կը բերէ սեւ եւ գունաւոր ջրիկ ներկ, մեծ չափի նկարի թուղթ եւ կ'որոշէ արտանկարել մեծ նկար մը: Ինչպէս ինք կը յիշէ, գործի հանդէպ մեծ տենչը կը փոխարինէ հմտութեան եւ ղեկավար ունենալու պակասին, եւ ան յաջողութեամբ կ'աւարտէ դէմքերու ուրուագիծերը: Էքերման նոր սկսեր էր ձախ կողմէն ստուերագծել նկարը, երբ յանկարծ մեկնելու հրաման կը ստանայ՝ ընդհատելով իրեն հաճելի այդ աշխատանքը: Կիսատ մնացած մասին մէջ ան քանի մը պայմանական տառերով կը նշէ լոյսի ու ստուերի յաջորդականութիւնը՝ յուսալով, որ հանգիստի պահերուն կը կարենայ աւարտել նկարը: Էքերման այդ նկարը կը փաթթէ եւ կը պահէ զինուորական կերակրամանի մը մէջ, որ, ջրամանին հետ Թուրնէն մինչեւ Համմելն երկարող ճամբուն կը կրէ իր մէջքին:
Ամերիկայի թռչունները (պատկերագիրք)
Հրատարակութիւն
Գիրքին առաջին տպագրութիւնը նկատուած է գրատպութեան գլուխ գործոց, քանի որ նկարները մեծ չափով էջերու վրայ, բարձր որակով տպուած են: Էջերուն չափերն են՝ 97 եւ 64 սմ.:
Եոհան Փիթըր Էքըրման
Ծառայութեան աւարտը եւ վերադարձը հայրենիք
1814-ին հրաձգային զօրաբանակը կը կազմացրուի, Էքերման կը վերադառնայ հայրենի տուն: Հայրը մահացած կը գտնէ, իսկ մայրը կ'ապրէր մեծ քրոջ քով, որ այդ ընթացքին ամուսնացած էր եւ կ'ապրէր իրենց հայրական տունը: Հայրենիքի մէջ Էքերման կը շարունակէ իր նկարչական վարժութիւնները: Նախ կ'աւարտէ Պրապանթէն բերած նկարը, յետոյ, չգտնելով արտանկարելու յարմար որեւէ բան մը, կը ձեռնարկէ Ռամպերկի՝ պղինձի վրայ կատարած փորագրանկարներու արտանկարումը: Սակայն շուտով կը զգայ, որ այս բնագաւառին մէջ իր գիտելիքները չափազանց քիչ են. շատ քիչ գաղափար ունէր մարդու եւ կենդանիներու մարմիններու կազմութեան մասին, ինչպէս նաեւ ծառերու տարատեսակներու կամ երկրի վերնաշերտի մասին, այդ պատճառով քիչ թէ շատ յաջող բան մը ստեղծելու համար ստիպուած էր մեծ ջանքեր թափել: Ուստի կ'որոշէ երթալ լաւ վարպետին մօտ եւ ամէն ինչ սկիզբէն սկսիլ: Եւ Էքերման         կ'որոշէ աշակերտել Հաննովեր բնակող Ռամպերկի քով: Իր նուիրական երազանքը իրականացնելու համար Էքերման 1815-ի ձմրան առանձին եւ ոտքով կը բռնէ շուրջ քառասուն ժամուան այդ ճամբան եւ քանի մը օրէն յաջողութեամբ կը հասնի Հաննովեր եւ իսկոյն կ'երթայ Ռամպերկի քով ու կը յայտնէ անոր աշակերտելու իր ցանկութիւնը: Նշանաւոր վարպետը, նայելով Էքերմանի փորձերուն, կը համոզուի, որ ան տաղանդաւոր է, սակայն կը հասկցնէ, որ արուեստը հաց կը փնտռէ, իսկ արուեստի հմտութեան եւ գեղարուեստական եւ գիտարուեստական գործադրութեան տիրապետելը շատ ժամանակ կը պահանջէ, ուստի անիմաստ է յուսալ, թէ արուեստով այդ սկզբնական ժամանակաշրջանին Էքերման կը կարենայ ապրուստի միջոցներ վաստակիլ: Միաժամանակ Ռամպերկ պատրաստակամութիւն  կը յայտնէ կրցածին չափ օգնել իրեն՝ տալով իր բազմաթիւ ուրուանկարներէն ընդօրինակելու համար: Հաննովերի մէջ Էքերման կը բնակի ընկերոջ մը տունը, ուր կը սկսի ընդօրինակել այդ ուրուանկարները: Յառաջադիմութիւնը անվիճելի էր, Էքերման սկսած էր աւելի ու աւելի հմտութեամբ վերարտադրել տարբեր պատկերներ, երբ առողջութիւնը կը վատանայ, եւ դողի պատճառով այլեւս չի կրնար մատիտ բռնել: Բժիշկը կը յայտնէ, որ հիւանդութեան պատճառը ծառայութեան ժամանակ կատարած յոգնեցուցիչ ռազմերթերը եղած են, որմէ ետք այդպէս տքնաջան աշխատանքը աւելի հիւծեր էր զինք: Էքերման քիչ-քիչ կը կը կազդուրուի բուժման շնորհիւ, սակայն նկարչական ուսումը շարունակելու մասին արդէն մտածել չէր կրնար:
Ամերիկայի թռչունները (պատկերագիրք)
Հրատարակութիւն
Թռչուններ նկարելու նկարիչին միջոցը, այսօրուան չափանիշներով, ընդունուած չէ, հեղինակը վար կ՚առնէր զանոնք, իսկ յետոյ բնական դիրքի վրայ դնելով կը նկարէր, սակայն նոյնիսկ այդ տարբերակով անոր ստեղծած նկարները այսօր մեծ հիացում կը պատճառեն դիտորդներուն:
Եոհան Փիթըր Էքըրման
Գրական ասպարէզ մուտքը
Կարճ միջոցէ մը ետք Էքերման զինուորական գերատեսչական յանձնախումբին մէջ պաշտօն մը կը ստանայ, որ կը զբաղէր հաննովերեան բանակի մատակարարման գործով: Շուտով  նիւթական ապահովութիւն գտնելով, Էքերման հնարաւորութիւն կը ստանայ ուշադրութիւնը կրկին սեւեռել արուեստին: Այդ ընթացքին ընկերոջ մը շնորհիւ կը ծանօթանայ ժամանակի յայտնի բանաստեղծ Թէոտոր Գերների «Քնար եւ սուր» ժողովածոյի ստեղծագործութիւններուն, որոնք իր վրայ մեծ ազդեցութիւն կը ձգեն: Եւ կ'որոշէ փորձել, թէ արդեօ՞ք ինքն ալ կրնայ բանաստեղծութիւններ գրել: Գերմանական զօրամասերուն վերադարձը Ֆրանսայէն իրեն համար յարմար առիթ կը ծառայէ. ոչ վաղ անցեալին ռազմերթերու ընթացքին կրած դժուարութիւններուն թարմ տպաւորութեան տակ, երբ իրենք այդպէս զրկանքներ կը կրէին, իսկ քաղքենի մարդիկ ամէն ինչով ապահովուած կ'ապրէին իրենց տուներուն մէջ, կ'որոշէ այդ հակադրութինը շարադրել բանաստեղծօրէն, եւ ազդելով մարդոց յոյզերուն վրայ, եւ աւելի սրտագին ընդունելութիւն նախապատրաստել զինուորներու համար: Իր սեփական ծախսերով ան քանի մը հարիւր օրինակով կը տպագրէ այդ բանաստեղծութիւնը եւ կը տարածէ քաղաքին մէջ։ Անիկա սպասածէն աւելի արդիւնաւէտ կ'ըլլայ, եւ  շատերը զինք կ'ոգեւորեն շարունակելու քայլերը այս ոլորտին մէջ։ Ատկէ ետք բանաստեղծութիւնը նոյնիսկ կը տպագրուի պարբերական մամուլին մէջ եւ առաւել լայն տարածում կը գտնէ: Նոյնիսկ ժամանակի երգահաններէն մէկը ատոր համար երաժշտութիւն մը կը գրէ եւ երգի կը վերածէ:
Ամերիկայի թռչունները (պատկերագիրք)
Հրատարակութիւն
Ներշնչուելով այս գիրքէն՝ հետագային շատ երկիրներու մէջ ստեղծուած են թռչուններու մասին պատմող պատկերագիրքեր, սակայն Օտիւպոնի գիրքը առ այժմ կը մնայ անգերազանցելին :
Եոհան Փիթըր Էքըրման
Գրական ասպարէզ մուտքը
Որմէ ետք Էքերման կը սկսի յաճախ ստեղծագործել, գրեթէ շաբաթը մէկ բանաստեղծութիւն հրապարակելով: Ատոր զուգահեռ կը սկսի կարդալ տարբեր յանրայայտ բանաստեղծներու գործերը՝ ձգտելով առաւել զարգացնել իր ունակութիւնները: Այս ընթացքին է, որ ան կը լսէ Կէօթէի անունը՝ առաջին անգամ ընթերցելով անոր բանաստեղծութիւններու ժողովածուն: Կէօթէի ստեղծագործութիւնը առաւել բարերար ազդեցութիւն կը ձգէ դեռ երրորդ տասնամեակը չբոլորած Էքերմանի վրայ, ինչպէս ինք կը յիշէ՝ անկէ ետք այդ երգերով կ'ապրէր: Այնուհետեւ կը սկսի խորութեամբ ծանօթանալ Շէյքսփիր ի, Հոմերոսի եւ Սոփոկլեսի գործերուն:
Էքերման շուտով կը նկատէ, որ այդ բարձր ստեղծագործութիւններէն ինքն ի վիճակի է իւրացնել միայն այն, ինչ որ համամարդկային է, իսկ առանձնայատուկ արժէքները, ինչպէս օրինակ լեզուական կամ պատմական, գիտական մեծ իմացութիւն եւ կրթութիւն կը պահանջեն, ինչ որ հնարաւոր էր ստանալ միայն դպրոցներուն ու համալսարաններուն մէջ։ Նաեւ իրեն յաճախ կ'ըսեն, որ բանաստեղծը առանց, այսպէս կոչուած, դասական կրթութեան, չի կրնար իր լեզուն օգտագործել վարպետութեամբ ու արտայայտիչ կերպով: Այսպիսով, ան շուտով Հաննովերի հանրակրթական միջնակարգ ուսումնական հաստատութիւն դասաւանդող բանասէրէ մը կը սկսի աշխատանքի ազատ ժամերուն լատիներէնի ու յունարէնի դասեր առնել, իսկ մէկ տարի անց իր այդ ուսուցիչին առաջնորդութեամբ կ'երթայ տնօրէնին քով՝ ընդունելութեան քննութիւն յանձնելու: Այսպէս կը սկսի 25-ամեայ Էքերմանի ուսումնառութիւնը 10-20 տարեկան դասընկերներու միջավայրին մէջ։ Սակայն ուժերու գերլարումը՝ մէկ կողմէն աշխատանք, միւս կողմէն՝ ուսում, կրկին կը հիւծեն Էքերմանի առողջութիւնը, եւ ան ստիպուած կ'ըլլայ 1817-ի գարնան սկիզբը ձգել ուսումը: Բայց մասնաւոր դասեր առնելը կը շարունակէ:
Ուսումը Կէոթինկենի համալսարանին մէջ
1821-ին Էքերման կրկին կը գտնուէր զինուորական ծառայութեան մէջ, երբ կը խնդրէ իր վերադասներուն՝ ազատել աշխատանքէն ուսումը շարունակելու համար: Անոնք շատ բարեացակամօրէն կ'ընդառաջեն՝ նոյնիսկ երկու տարի տարեկան թոշակ յատկացնելով կրթական ծախսերը հոգալու համար: Նոյն թուականին ան կը մեկնի Կէոթինկեն եւ կ'ընդունուի տեղի համալսարանի իրաւաբանութեան կաճառը: Կ'ընտրէ այդ մասնագիտութիւնը, քանի որ իրեն հովանաւորող անձինք կ'օգնէին այն պայմանով, որ «հաց բերող» մասնագիտութիւն ընտրէ: Սակայն այդ ամբողջ ընթացքին անոր սիրտն ու հոգին նուիրուած էր բանաստեղծութեան: Ուսման տարիներուն յատկապէս հետաքրքրութեամբ կը լսէր ազգագրութեան եւ պատմութեան դասախօսութիւնները: Երկրորդ ուսումնական տարին կը սկսի աւելի շատ ժամանակ յատկացնել բանասիրութեան:
Հանդիպումը Կէօթէի հետ
1822-ին Էքերման- դուրս կու գայ համալսարանէն՝ դրամական միջոցներու սպառման պատճառով, ինչպէս նաեւ բանաստեղծութեան հիմունքներու մասին իր գաղափարները զարգացնելու նպատակով եւ կը հաստատուի Հաննովերէն ոչ հեռու գիւղի մը մէջ։ Ան սկիզբը կը գրէ տեսական այն յօդուածները, որոնք իր կարծիքով կրնայ օգնել ոչ միայն երիտասարդ տաղանդներու ծնունդին, այլեւ քննադատաբար իււրացնելու բանաստեղծական ստեղծագործութիւնները. այդ յօդուածները ան կը վերնագրէ «Ակնարկներ բանաստեղծութեան մասին»: Յաջորդ տարին աւարտելով, ձեռագիրը կ'ուղարկէ Վայմար ապրող Կէօթէին՝ կարծիքի համար եւ կը խնդրէ բարեկամական քանի մը խօսք գրել հրատարակիչ ֆոն Գոթային: Էքերման փոքրիկ նամակի մը հետ, որմով տեղեկութիւններ կը հաղորդէր իր կեանքի ու կրթութեան մասին, կ'ուղարկէ նաեւ առաջին բանաստեղծութիւններու գիրքէն մէկ օրինակ, որմէ ետք ոչ միայն գրաւոր պատասխան կը ստանայ մեծ գրողէն, այլեւ Վայմարէն  եկած մարդոցմէ կ'իմանայ, որ Կէօթէ լաւ կարծիք կազմեր է իր եւ իր բանաստեղծութիւններուն մասին եւ կ'ուզէ «Արուեստ եւ հնութիւն» գրական ամսագիրին մէջ  խօսիլ այդ մասին: Որմէ ետք ան կը փափաքի հանդիպիլ մեծ գրողին եւ շուտով ոտքով ճամբայ կ'ելլէ դէպի Վայմար: Կէօթէ ջերմօրէն կ'ընդունի զինք եւ քանի մը այդպիսի հանդիպումներէն ու զրոյցներէն ետք Էքերմանի կ'առաջարկէ դառնալ իր քարտուղարը:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Գերմանացի բանաստեղծներ
Հայկական մակդիրներ գիտութեան մէջ
Ծիրանը
«Հայկական» մկրտուած ամենանշանաւոր պտուղը ծիրանն է, որուն գիտական անունն է փրունոս արմենիաքա, որ կը նշանակէ հայկական սալոր: Ծիրանը իր այս անուանումը ստացած է շուէտացի բուսագէտ Քարոլոս Լիննէոսի կողմէ։ Պատմաբաններու հաղորդած տուեալներու համաձայն հռոմէացիները ծիրանենին Հայաստանէն փոխադրած են Հռոմ, ուրկէ անիկա անցած է եւրոպական զանազան երկիրներ եւ Ափրիկէ։ 16-րդ դարէն սկսեալ ծիրանենին սկսած է մշակուիլ Ֆրանսայի մէջ, իսկ Անգլիա անիկա ներմուծուած է Հենրիկոս 7-րդ թագաւորի պարտիզպանին կողմէն։ Արաբները ծիրանը կոչած են թու‎ֆֆահ էլ արմանի, այսինքն հայկական խնձոր։ Իսկ Կիլիկիոյ Անարզափա քաղաքէն յոյն պատմաբան մը զայն կը յիշէ իբրեւ միլիոն արմենիաքոն փրէքոքիոն անունով, որ կը նշանակէ հայկական կանխահաս խնձոր։ Ասոր հետեւելով ‎ֆրանսացիները որոշ ժամանակ մը ծիրանին տուած են փոմ տ՛արմենի փրեսոսէ անուանումը, որ կը նշանակէ Հայաստանի կանխահաս խնձոր։
Տորոնը
2-րդ նշանաւոր բուսատեսակը, որ կը կրէ հայկական մակդիրը, տորոնն է, որ ծանօթ է Հայաստանի արմատ անունով։ Տորոնի արմատէն կը ստացուի տորոնի ներկը, որ ժամանակին մեծ ժողովրդականութիւն կը վայելէր Եւրոպայի մէջ։ Այս բոյսը 1756-ին Ֆրանսա մտցուցած է պարսկահայ Յովհաննէս Ալթունեան, որ ծանօթ է Ժան Ալթըն անունով։ Առ ի նշան երախտագիտութեան, ‎ֆրանսացիները Ավինիոն քաղաքի մէջ կանգնեցուցին Ալթունեանի երկու արձանները, որոնք սակայն հետագային՝ 2-րդ համաշխարհային պատերազմին ժամանակ գրաւուեցան գերմանացիներուն կողմէ եւ գործածուեցան թնդանօթ ձուլելու համար։
Որդան կարմիր
Գիտական աշխարհին կողմէ փորի‎ֆիրոֆորա արմենիաքա անունը տրուած է որդի մը, որմէ կը ստանային որդան կարմիր ներկը։ «Հայկական ծիրանաբեր» կոչուած այս միջատը կ'ապրէր Արարատի ստորոտը՝ Արաքսի ափին։ Անցեալին անկէ ստացուած ներկով կը ներկուէին կայսրերուն եւ թագաւորներուն զգեստները։ Այդ ներկը ծանօթ էր հին եգիպտացիներուն, յոյներուն, հռոմէացիներուն եւ պարսիկներուն, եւ անոր մասին յիշատակումներ կան հայ թէ օտար բազմաթիւ պատմաբաններու եւ ճանապարհորդներու գրութիւններուն մէջ։ Որդան կարմիրի արտադրութեամբ նշանաւոր էին Հայաստանի հին մայրաքաղաքներէն Դուինը եւ Արտաշատը։ Վերջինս արաբներու կողմէ կոչուած է Գարիէթ էլ Քըրմիզ, այսինքն որդան կարմիրի քաղաք: Որդան կարմիրը Եւրոպա մտցուած է սպանացիներու կողմէ, 16-րդ դարուն, եւ գործածուած է զանազան արհեստներու մէջ։
Պարենցի Ծով
Կ'ողողէ Ռուսիոյ դաշնութեան եւ Նորվեկիոյ հիւսիսային ափերը։ Արեւմուտքին սահմանակից է Նորվեկական Ծովուն, հարաւին՝ Ճերմակ Ծովուն, արեւելքին՝ Քարայի Ծովուն։ Մակերեսը 1 424 000 քմ² է, գերակշռող խորութիւնը՝ 360֊400 մ, առաւելագոյնը՝ 600 մ։ Խոշոր կղզին է Քոլկուեւը։
Անունը
Կոչուած է ի պատիւ հոլանդացի ծովագնաց Ուիլեմ Պարենցի, որ 1594-1597 թուականներուն ան հետազոտած է:
Քուենքա
Քուենքա (Cuenca) քաղաք Սպանիոյ մէջ։ Մատրիտէն հազիւ երկու ժամ հեռու գեղատեսիլ գիւղաքաղաքմը ։ Բնակչութեան թիւը կը կազմէ 56 189 մարդ, տարածքը՝ 954,2 քմ²։ 1996 թուականին ներառուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան ցուցակի մէջ, որպէս լաւ պահպանուած միջնադարեան քաղաք։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Լետ Զեփլին
Լետ Զեփլին- Անգլիական ռոք խումբ, Կազմաւորուած է 1968 թուականի Սեպտեմբերին, Լոնտոնի մէջ։ Ճանչցուած է որպէս ժամանակի լաւագոյն խումբերէն մեկը։ Ստեղծելով սեփական ոճը (որուն համար բնութագրական ծանրեցուած են կիթառային ծաղկումը, ռիթմ-հատուածի խլացնող ձայնը, ընդգծուած վոքալը), Լետ Զեփլինը դարձաւ հարտ ռոքի առաջին խումբերէն մէկը, Հեւի մետալի կազմաւորման հենակէտային խումբերէն ։ Անոնք հանգիստ կը մեկնաբանէին ազգա-դասական եւ պլուզ-դասական ոճը հարստացնելով այլ երաժշտական ժանրերու տարրերով։ Նոյնինքն Լետ Զեփլինն է (ըստ Allmusic), որ հրաժարելով սինկլներու թողարկումէն, ստեղծած է «ալպոմային ռոք» հասկացողութիւնը։
Խումբի պատմութիւն
1967 թուականի Յունիս 7 ին՝ Ճեֆֆա Բեկայի երթալէն ութ ամիս յետոյ, հիմնովին խախտուեցաւ Տը Եարտպըրտսը(The Yardbirds)… Ճիմմի Փեյճը, որուն մնացած էր խմբաւորողի անուանումը, ինչպես նաեւ համերգներու պատասխանատուութիւնը, սկսած մենեճր Փիթեր Կրանտը ի աջակցութենէն, մինչ այդ աշխատելով Yardbirds–ին հետ, կը հաւաքէր նոր խումբ մը։ Առաջին հրաւիրուողը Ճոն Փոլ Ճոնսն էր՝ Պաս կիթառիստ, ստեղնաշարային նուագող, գործիքաւորող, ինչպես նաեւ ունէր փորձ շատ յայտնի կատարողներու հետ։ Ան կարդաց յօդուած «Տիսկօ» ամսագրին մէջ եւ կնոջ խորհուրդով զանգահարեց Փեյճին։
Վոքալի առաջին թեկնածուն Թերրի Ռիտն էր, ան խորհուրդ տուաւ Փեյճին ուշադրութիւն դարձնել Ռոպերթ Բլանտին՝ բիրմինգեան վոքալիտին, որ յայտնի էր Band of Joy/ Obs-Tweedle–ին մէջ իր մասնակցութեամբ։ Կրանտը ը եւ Փեյճը ըլլալով Ուոլսենի համերգին, գացին երգիչին մօտ, որպէսզի անոր առաջարկեն միանալ նոր կազմաւորուող խումբին եւ ստանան իր համաձայնութիւնը։ Կիթառիստին յատկապէս շատ զարմացուցած էր «Somebody to Love» երգի կատարումը Ռոպերթ Բլանտի կողմէն։ «Այդ այն ձայնն էր, զոր ես կը փնտռէի։ Ան արդէն քանի մը տարի երգած էր եւ փորձառութեան կողմէ դեռ անյայտ էր։ «Ինչպէս կրնար այդպիսի բան ըլլալլ, մինչեւ հիմա չեմ կրնար հասկնալ»։ Կը յիշէ ան։ Փեյճի եւ Բլանտի հանդիպումը տեղի կ'ունենար Թեմզայի ափին։ Պարզուեցաւ, որ Բլանտը շատ խորապէս գիտէր ամերիկեան պլուզը։ Փեյճին վրայ այդ տպաւորութիւն ձգեց։ Ան կը նուագէր կիթառի վրայ «Babe I’m Gonna Leave You»–ն, եւ պատմեց, որ կը ցանկանար անոր մէջ մտցնել լուսաւոր եւ մութ կողմեր՝ ստեղծելով լիովին նոր բնագիր մը։
Այս ամէնէն յետոյ անոնք արդէն տան մէջ կ'ուսումնասիրէին իրար երաժշտական հակումները՝ լսելով սիրուած ձայնագրութիւններու։ Հարուածային գործիքներու համար թեկնածուներէն էին՝ Քլեմ Քաթթինի(Clem Cattini), Էյնսլի Տոնպար(Aynsley Dunbar), Պի Ճէյ Ուիլսոնը Procol Harum–էն, Ճենիֆեր Պեյքերը C ream–էն, ինչպէս նաեւ Բաուլ Ֆրանսիսը(Paul Francis)։ Ռոպերթ Պլանի խորհուրդով ցուցակին մէջ ընդգրկուեցաւ նաեւ Ռետիչա Ճոն Պոնեմը։ 1968 թուականի Յուլիսին Փեյճը եւ Կրանտը տպաւորուած էին Պոնեմի կատարմամբ՝ Խեմսթոտի մէջ տեղի ունեցած Տիմա Ռոուզի համերգին ժամանակ։ Պոնեմը կը համարէր որ The Yardbirds–ը «անցած ժամանակներու խումբ է, որ չունի ապագայ»։ Ասկէ զատ, ան արդէն ունէր առաջարկ Ճոն Կոկերի եւ Կրիս Ֆարլոյի կողմէն։ Բլանտը ստիպուած եղաւ ութ հեռագիր ուղարկել ուոլսոնեան «Three Men in a Boat» գինետուն, ուր Բոնեմը մշտական յաճախորդ էր։ Քառասուն հեռագիր այնտեղ ուղարկեց նաեւ Կրանտը։ Վերջնական որպէս արդիւնք, Բոնեմը ընդունեց առաջարկը, որոշելով, որ նոր երաժշտութիւն որ աւելի հետաքրքիր կրնայ ըլլալ, քան այն ժամանակուան Կոկերի եւ Ֆարլուի կատարումները։
Անոնց առաջին փորձը եղաւ բնակարանի մը փոքր սենեակի մը մէջ։ Փեյճը առաջարկեց սկիզբի համար նուագել «Train Kept A-Rollin'»–ը՝ Yardbirds–ի Ճոնի Բեորտետայի յայտնի տարբերակէն։ Ճոն Փոլ Ճոնսը կը յիշէ, որ միասին անոնք արագ ժամանակի մը մէջ դարձան մէկ ամբողջութիւն։ Kerrang ամսագիրը անոնց առաջին փորձին մասին այսպէս կը գրէ-
Led Zeppelin
The Who խումբի հարուածային գործիքներ նուագող Կիտ Մունը կը համարուի խումբի անուան ստեղծման ակամայ հեղինակ, որ «կապար» էր՝ ան հետագային վերանուանուեցաւ Փէյճի կողմէն Led Zeppelin։ Lead բառին «a» տառը ջնջուած է Փիթր Կրանտը ի առաջարկով, որպէսզի «յիմար ամերիկացիները» խումբի անուանումը չկարդան Լիդ Զեփելին։
Համաձայնագիր Atlantic-ի հետ
1968 թուականի Հոկտեմբերի 15 ին կու տայ իր առաջին համերգը Գիլֆորտի Սարյեր կոմսութեան համալսարանին մէջ՝ այս մէկին մէջ ստանալով 150 ֆունտ սթեռլին։ 1968 թուականի Նոյեմբերին Նիւ Եորքի մէջ Փիթեր Կրանտը ը ստացաւ $200,000 աւանդ։ Ճիմի Փէյճը կը յայտնէ, որ Atlantic-ը կը ցանկանար հրապուրել իրենց։ Ան կ'ըսէր, որ Atlantic-ը շատոնց կը հետեւէր իրեն, դեռ Yardbirds-ի ժամանակէն, այդ պատճառով ալ իրենցմով մէկ անգամէն հետաքրքրուեցան։ Սակայն Փէյճը չէր փափաքեր Atlantic-ի առաջարկած խումբերուն միանալ, քանի որ ան կը ձգտէր ստեղծել աւելի դասական գործեր։
Առաջին ամերիկեան շրջագայութիւն
Փիթըր Կրանտը ը որոշեց, որ խումբը անպայման պետք էր ելոյթ ունենար Ամերիկաի մէջ։ Դեկտեմբերի 23-ին Կոուլը Լոս-Անճելըսի մէջ հանդիպում ունեցաւ խումբի հետ եւ որոշուեցաւ կազմակերպել համերգներ հանրայայտ ակումբներու մէջ։ Դեկտեմբեր 26-ին անոնք օրինական սկիզբ ունեցան ամերիկեան Տենվերէօ հարթակին մէջ՝ Գոլորատոյի մարզին մէջ։
1969-1980
Խումբի երաժշտական ուղեղը դարձաւ Ճիմի Փէյճը, որ արդէն Yardbirds-ի ժամանակէն ունէր հետաքրքրական միտքեր։ Փէյճը կը յիշէ, որ Yardbirds-ի ժամանակ բեմին վրայ նուագելու շատ միտքեր կ'առաջանային, եւ ինքը անընդհատ կը ստեղծէր նոր միտքերու օրագիր, որոնք հետագային օգտագործուեցան Zeppelin-ի մէջ։ Սակայն հին միտքերուն հետ կ'առաջանային նորերը։ Կը ստեղծուէր երաժշտութիւն, որը կը միաւորուէր բլիւզը, ռոքը, ծանր ռոքը եւ աքուստիկեան երաժշտութիւն, որուն մէջ պիտի ըլլային բազմաթիւ գոյներ։ Փէյճը անընդհատ փորձարկումներ կ'ընէր երաժշտութեան հետ, իրեն դրսեւորելով ինչպէս խումբին արտադրիչը՝ ինքնուրոյն ստեղծելով Led Zeppelin-ի իւրայատուկ հնչողութիւնը, ստեղծելով եւ համալրելով կեանքը նորանոր սթուտիոյի էֆֆէքթներ։
Արման Մանարեան
Արման Քրիստափոր Մանարեան, խորհրդային հայ շարժանկարի բեմադրիչ, սենարիստ, ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1975), դերասան Երուանդ Մանարեանի կրտսեր եղբայրը։