cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Անդրէաս Ակոլութ
Անդրէաս Ակոլութ, Գերմանիոյ մէջ գերման արեւելագէտ եւ հայագէտ։ Սկիզբ դրած՝ հայագիտութեան-հայկաբանութեան, Եւրոպայի մէջ։
Ծնած է Պերնշթատթ (Bernstadt) քաղաքին մէջ 6 Մարտ, 1654 թուականին։ Տակաւին 6 տարեկան կը սկսիլ սորվիլ եբրայերէն եւ կ'աշակերտէ՝ նշանաւոր արեւելագէտ, Աւգոստոս Ֆայֆերին ։ Ակոլութը ժամանակի ընթացքին կը հմտանայ հայ եւ հին եգիպտական լեզուներուն։ Առ հասարակ կը փորձէ ապացուցանել, որ հայ լեզուն եգիպտական ծագում ունի, սակայն այդ կարծիքը կը մնայ անընդունելի։ Հայոց լեզուի վերաբերեալ իր աշխատութիւնը տպելու համար մեծ ծախսով հայերէն նշանագրեր ձուլել կու տայ։
Իր գրական վաստակէն կարելի է յիշել De aquis zelotypiae amaris 1682–ին եւ «Քառալեզու Կուրանք» (Specimen alcorani quadrilinguis) տպուած 1701–ին։ Իսկ իր «Արդի Հայերէն»ի գիրքին մէջ (1675) կը խօսի հայ լեզուի ուսման մասին, մէջբերելով Աբդիու մարգարէութեան հայերէն թարգմանութիւնը, իր կատարած լատին թարգմանութեան հետ։ Բացի այս կու տայ տեղեկութիւններ հայոց լեզուի քերականութեան վերաբերեալ։
Մահկանացուն կնքած է 4 Նոյեմբեր, 1704–ին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Լեզուաբաններ Ստորոգութիւն:16 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:4 Նոյեմբերի մահացածներ
Զարեհ Մութաֆեան
Զարեհ Մութաֆեան (15 Մարտ 1907, Սամսուն Օսմ.Կայսրութիւն - 11 Մայիս 1980, Փարիզ), հայ նկարիչ եւ մտաւորական։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Սամսոն՝ Սեւ Ծովու ափին։ Իր ընտանիքին բոլոր անդամները, 1915-ի Ցեղասպանութեան ժամանակ, սպանդի ենթարկուելով կը զոհուին ։ Մանկութիւնը կ՛անցուցնէ որբանոցներու մէջ եւ կ՛ապրի թափառական կեանք մը՝ Յունաստանէն Իտալիա, ուր Միլանոյի Գեղարուեստի Ակադեմիային մէջ (Beaux-Arts) կը կատարելագործէ իր արուեստը։ Այնուհետեւ Մութաֆեան կը հանգրուանէ Զուիցերիա եւ վերջապէս կը հաստատուի Փարիզ, ուր շուտով ընդգրկուելով այն օրերու մտաւորական շրջանակին մէջ, նկարչութեան զուգահեռ կը նուիրուի նաեւ գրականութեան։
Ասպարէզ
Կ՛ունենայ բազմաթիւ ցուցահանդէսներ, որոնք մեծապէս կը գնահատուին արուեստի մարդոց կողմէ։ 40 տարիներու ընթացքին ան կը ճանչցուի է թէ՛ իբրեւ հայ մտաւորական եւ թէ իբրեւ ֆրանսացի արուեստագէտ. կը յաջողի գերազանցել իր ցաւը՝ միաժամանակ խորանալով եւրոպական մշակոյթի մէջ եւ պահպանելով իր արեւելեան ոգին. ան կը հանդիսանայ Ցեղասպանութեան խորհրդանիշ մը։ Այս նիւթին վերաբերեալ յիշատակի ցուցահանդէս մը կը կազմակերպէ 1965-ին, Մեծ Եղեռնի 50ամեակին առիթով։
Հայերէնով մտածող արուեստագէտը կը ներշնչուի իտալացի դասական մեծերու գործերէն, ֆրանսացի գունանկարիչներէն (coloristes), տպաւորապաշտներէն եւ ապա՝ Պոնարէն եւ Մաթիսէն ։ Ան բացի Եւրոպայի եւ աւելի ուշ Միացեալ Նահանգներու զանազան շրջաններէն, ցուցահանդէսներ կ՛ունենայ նաեւ Խորհրդային Հայաստանի մէջ (1967-ին եւ 1971-ին)։
Էապէս խորհրդանշական պատկերներ գծած արուեստագէտը ծանօթ է իր դիմանկարներով, ծովանկարներով եւ գունաւոր տեսարաններով։ «Վերապրողներ» թեման միշտ կը հետապնդէ զինք իր կեանքի տարբեր հանգրուաններուն, շատ քիչ անգամ ուղղակի անդրադառնալով Ցեղասպանութեան նիւթին, որուն նկատմամբ զուսպ վերաբերում կ՛ունենայ ։
Ստեղծագործական գործունէութիւն
Կը ստեղծէ հայաստանեան պատկերներու շարք՝
Կը հրատարակէ գիրքեր, կը կազմակերպէ ցուցահանդէսներ՝ «Հայաստանը Մութաֆեանի աչքերով» (1968-1975)։
Մէջբերումներ Զարեհ Մութաֆեանէն
Արուեստը ամէն մէկ ձգտումին մէջ կը ծնի, կ’երիտասարդանայ ու կը ծերանայ, բայց չի մեռնիր, միշտ կը վերածնի, ինչպէս օրուան արեւը ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ Ստորոգութիւն:1907 ծնունդներ Ստորոգութիւն:15 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:Սամսոն ծնածներ Ստորոգութիւն:1980 մահեր Ստորոգութիւն:11 Մայիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Փարիզ մահացածներ
Մահմուտ Տէրուիշ
Թափառումներ, Պատերազմ Ու Գրական Աշխատանքներ
Իր հրապարակած յանդուգն յօդուածներուն պատճառով եւ մանաւանդ կուսակցական գործունէութեան համար 1961էն սկսեալ բազմիցս կը ձերբակալուի հրեայ ղեկավարներու որոշումով մինչեւ 1972, երբ ուսման միտումով կ’ուղղուի Ռուսաստան, ապա նոյն տարուան ընթացքին կուսակցութեան որոշման ենթարկուելով, որպէս գաղթական, կ’անցնի Գահիրէ, ապա Լիբանան, ուր կը շարունակէ խմբագրական աշխատանքը եւ 1981-ին կը հիմնէ «Ալ Քարմէլ» թերթը:
1973-1983 ժամանակամիջոցին կը բնակի Պէյրութ ի մէջ, ուր կը ծաւալէ բազմաթիւ խմբագրական աշխատանքներ, որոնց զուգահեռ նաեւ կը ստեղծագործէ։ 1977-ին իր բանաստեղծական հատորներու միլիոնաւոր օրինակներ արդէն իսկ կը վաճառուին, սակայն Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին (1975-1991) պատճառով 1982-ին կը հեռանայ Պէյրութէն եւ ինքզինք կը զգայ «աքսորուած, կորսուած», կը շրջի Սուրիա, Կիպրոս, Գահիրէ, Թունուս եւ կը հաստատուի Փարիզ:
Մահացած է 2008-ին Մ. Նահանգներու Հիւսթըն նահանգի մէկ հիւանդանոցը, բաց սրտի վիրահատութենէն ետք : Թաղման ներկայ գտնուող հազարաւոր մարդոց մէջ ներկայ էր նաեւ Պաղեստինի ղեկավար՝ Մահմուտ Ապպաս, որ մահուան գոյժը ստանալուն պէս Պաղեստինի մէջ եռօրեայ սուգ յայտարարեց ի պատիւ հանգուցեալին , զայն որակելով՝ «Պաղեստինի սիրահար» եւ «Նոր ոճի զարգացման առաջնորդ», «Ազգի անուանի ու նուիրեալ հրամանատար» : Մարմինը հողին յանձնուեցաւ Պաղեստինի Րամ Ալլահ քաղաքի պալատին մէջ, որմէ ետք պալատը կոչուեցաւ «Մահմուտ Տէրուիշի պալատ»:
Գիրքեր
Տէրուիշի ստեղծագործութիւնները թարգմանուած են բազմաթիւ լեզուներու:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1941 ծնունդներ Ստորոգութիւն:13 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:2008 մահեր Ստորոգութիւն:9 Օգոստոսի մահացածներ
Նափոլի
Նափոլի (անգլ.՝ Naples) (Νεάπολις, νέα πόλις, բառացի՝ նոր քաղաք, Neapolis, Napoli, քաղաք Իտալիայի մէջ, Քամփանիայի շրջանի եւ համանուն նահանգի վարչական կեդրոնը։ Տեղակայուած է Նէափոլիթանեան ծովածոցի ափին։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Իտալիայի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Համաշխարհային ժառանգութիւն Իտալիոյ մէջ Ստորոգութիւն:Իտալիայի համալսարանային քաղաքներ
Գաբրիէլ Արու
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Նոր Նախիջեւան: Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի ռուսական վարժարանէն ներս։
1919 թուականին ընտանիքին հետ տեղափոխուած է Երեւան, ուրկէ անցած եւ վերջնականապէս հաստատուած են Փարիզ, ուր ստացած է իր համալսարանական բարձրագոյն ուսումը, աշակերտելով Սորպոնի համալսարանի բանասիրական կաճառին:
Աշակերտութեան տարիներէն ան յատուկ սէր ունեցած է գրականութեան եւ թատրոնի նկատմամբ:
Թատերգութիւններ
Գաբրիէլ Արու իր առաջին թատերական գործը՝ «Օրպեսոս կամ հրաշք սարսափը» գրած է 1935 թուականին։
Անոր երկրորդ ստեղծագործութիւնը եղած է «Փոլին կամ ծովային փրփուրը» աշխատութիւնը՝ գրուած 1948 թուականին, որուն յաջորդած են այլ ստեղծագործութիւններ:
Անոր թատրերգութիւնները այնքան սիրուած են, որ աւելի քան չորս տարի ներկայացուած են ֆրանսական զանազան բեմերէ:
Ստեղծագործելու կողքին Գաբրիէլ Արու յայտնի գրողներու վէպերէն շատեր վերածած է թատրերգութեան. ինչպէս՝ Տոստոեւսկիի «Ոճիր եւ պատիժ» աշխատութիւնը, որ բազմիցս ներկայացուած է Փարիզի եւ Լոնտոնի մէջ:
Թատրերգութեան կողքին Գաբրիէլ գրած է նաեւ ժապաւէնի համար նախատեսուած խաղեր, որոնցմէ են՝
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Արամ Խաչատուրեան
Մանկութիւնը եւ պատանեկութիւնը անցուցած է ցարական Թիֆլիսի մէջ՝ Կովկասի մշակութային բազմազգ մայրաքաղաքին մէջ, ապա 1921 թուականին տեղափոխուած է Մոսկուա։ Առանց սկզբնական երաժշտական գիտելիքներ ունենալու, ընդունուած է Գնեսինի պետական երաժշտական հիմնարը,  միաժամանակ սորվելով Մոսկուայի երաժշտանոցին մէջ։ Առաջին մեծ գործը եղած է «Դաշնամուրի կոնցերտը» (1936), որմով յայտնի դարձած է ան ԽՍՀՄ սահմաններէն դուրս։ Ժամանակակիցներու խօսքերով՝ Խաչատրեանի ոճը կը բնութագրուի գունագեղ ներդաշնակութեամբ, թովիչ ռիթմերով, գեղագիտութեամբ եւ զգացական մեղեդիներով։
Խաչատրեանը 20-րդ դարու ամենաճանչցուած հայ երգահանն է, ինչպէս նաեւ առաջին հեղինակը հայկական` թատերապարի ballet, համերգական, նուագահանդէսի եւ ֆիլմի երաժշտութեան։ Հետեւելով ռուսական երաժշտութեան սովորութիւններուն, ան իր ստեղծագործութիւններուն մէջ լայնօրէն օգտագործած է հայկական եւ կովկասեան, արեւելեան եւ արեւմտեան Եւրոպայի, Մերձաւոր Արեւելքի ժողովուրդներուն ազգային երաժշտութիւնը։
Կեանքի սկզբնական շրջան (1903–1921)
Արամ Խաչատեան ծնած է 6 Յունիս 1903-ին (24 Մայիս), Թիֆլիս ( Վրաստան) ։ Որոշ աղբիւրներ, Խաչատուրեանի ծննդավայր կը յիշատակեն Թիֆլիսի մօտ գտնուող Կոջորի արուարձանը (այժմ կցուած է Վրաստանի Գարդաբանի քաղաքապետարանին)։
Արամ Խաչատրեանի ծնողները հինաւուրց Գողթան գաւառէն են, որ պատմահայր Մովսէս Խորենացին գովերգած է իբրեւ շնորհալի երգիչ-երաժիշտներու հայրենիք։ Հայրը՝ Եղիան, ծնած է Օրտուպատի մօտակայքը (ներկայիս Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութիւն, Ազրպէյճան) եւ 13 տարեկանին Թիֆլիս տեղափոխուած է։ 25 տարեկանին կազմարարական աշխատանքներով զբաղուող խանութի տէր կը դառնայ։ Մայրը՝ Ղումաշ Սարգիսովնա, ծնած է Ներքին Ազա գիւղին մէջ։ Խաչատրեանի ծնողները նշանուած եղած են՝ նախքան զիրար ճանչնալը, երբ դեռ Ղումաշը 9 տարեկան էր, իսկ Եղիան՝ 19  (ժամանակին բաւական ընտանիքներ այս սովորութիւնը ունէին․ փոքր տարիքէն նշանել իրենց զաւակը ծանօթ ընտանիքի զաւակին հետ)։ Անոնք ունեցած են 5 զաւակ՝ մէկ աղջիկ եւ չորս տղայ։
Կազմարար Եղիային ընտանիքը կը բնակի Թիֆլիսի Կոջորի արուարձանին մէջ։ Գեղարուեստական պատմութեամբ հարուստ այդ հինաւուրց քաղաքին մէջ ստացած երաժշտական տպաւորութիւնները տան մէջ կ'ամբոցջանան՝ քաղցրահնչուն մեղեդիներով։ Արամին եղբայրները նոյնպէս շնորհալի են։ Սուրէն Խաչատրեան Մոսկուայի մէջ թատերական մեծ գործիչ կը դառնայ, Լեւոնը՝ լաւ պարիթոն եւ յայտնի երգիչ, Վաղինակը՝ յաճախ հանդէս կու գայ սիրողական ներկայացումներով։ Անոնց զաւակները նոյնպէս արուեստով կը զբաղին։ Սուրէնին որդին՝ Կարէն Խաչատրեանը, Մոսկուայի մէջ անուանի երգահան կը դառնայ, Վաղինակին աղջիկը Լէյլա Խաչատրեանը՝ դերասանուհի Երեւանի Ռուսական թատրոնին մէջ, Լեւոնի որդին՝ Էմին Խաչատրեանը, նշանաւոր խմբավար։
Ապագայ երգահանը, նախ կ՛ուսանի Ա. Արղութեան-Դոլգորուկովայի վարժարանին մէջ, ուր հետաքրքրութիւն կը ցուցնէ անուանի գրող Ղազարոս Աղայեանին որդիին՝ Մուշեղ Աղայեանին վարած երգի դասերուն։ 10 տարեկանին, նախնական կրթութիւն ստանալու համար կ՛ընդունուի Թիֆլիսի առեւտրական արհեստավարժարանը, ուր փողային նոագախմբին մէջ շեփոր կը նուագէ ։ Անյաղթահարելի է պատանի Արամին սէրը երաժշտութէան նկատմամբ։ Անընդհատ կ՛երգէ, հանրայայտ մեղեդիներու յանկարծանուագումներ կը կատարէ՝ միշտ զգալով երաժշտական կրթութեան պակասը։ 1921-ի աշնան, արդէն ճանցուած արուեստագէտ դարձած Սուրէն Խաչատրեանը, կրտսեր եղբայրը կը տանի Մոսկուա՝ ուսում ստանալու ։  Հոն, ան բժշկութեան եւ երկրաչափութեան ասպարէզներուն երկընտրանքի միջեւ կը տատանի։ 1915 թուականին, թրքական ներխուժման սարսափին տակ, պատանի Արամ Խաչատրեանին ընտանիքը լքելով ամբողջ իր ունեցածը, կը գաղթէ Էկաթերինոտար (Քրասնոտար)՝ Խաչատրեանին մեծ եղբօր մօտ։ Սակայն թրքական զօրքերը Թիֆլիս չեն ներխուժեր եւ  ընտանիքը կը վերադառնայ տուն։
19-րդ դարուն եւ 20-րդ դարու սկզբը, ամբողջ Կովկասեան տարածաշրջանին մէջ Թիֆլիսը ըլլալով ամենամեծ քաղաքը եղած է վարչական կեդրոն եւ հոն զարգացած են տարբեր տարբեր մշակոյթներ ։ Ունեցած է հայկական մեծ համայնք եւ դարձած է Հայկական մշակոյթի կեդրոն մինչեւ ռուսական յեղափոխութիւնը։ 1952-ին «Երաժշտութեան մէջ ֆոլք տարրերը իմ գաղափարը» նիւթով, Խաչատրեան նկարագրած է քաղաքին շրջակայքը եւ անոր ազդեցութիւնը իր ասպարէզին վրայ։
Ա․ Խամաշխարհային Պատերազմի աւարտին, տարածքաշրջանին մէջ կը կատարուին քաղաքական մեծ փոփոխութիւններ․ 1917 թուականին Ռուսիո յ Հոկտեմբերեան յեղափոխութիւնը, Պատմական Հայաստանի արեւելեան մասին թրքական արշաւանքի դիմադրում, Հայաստանի Հանրապետութեան հաստատում եւ երկու տարի ետք՝ նորաստեղծ Հայաստանին խորհրդայնացում։
Խաչատրեան մշտապէս համայնավարութեան ջատագովը եղած է ու հաւատամքով՝ անաստուած ։ Երբ անոր հարցուցած են Վատիկան կատարած այցելութեան մասին, ան պատասխանած է.
Երաժշտութեան մասնագիտութեան կրթութեան տարիներ (1922–1936)
1921 թուականին տասնութամեայ Խաչատրեան կը տեղափոխուի Մոսկուա՝ աւագ եղբօր Սուրէնի մօտ։ Վերջինս կ՝ աշխատէր Մոսկուայի արուեստներու թատրոնին մէջ, իբրեւ վարիչ բեմադրող։ Մոսկուայի մէջ եղբօր աշխատանքէն ներշնչուած՝ Խաչատրեան կը մտնէ երաժշտութեան հրաշալի աշխարհը։ Ան 1922 թուականին կը յաճախէ Կնեսինի պետական երաժշտական գոլէճը՝ միաժամանակ ուսանելով Մոսկուայի համալսարանին մէջ կենսաբանութիւն։ Ան սկիզբը Սերկեյ Պիչքովի, այնուհետեւ Անտրէյ Պորուսեակի մօտ կ՝ ուսանի թաւջութակ։ 1925 թուականին Միխայէլ Կնեսինը հիմնարկին մէջ կը հիմնէ երգահաններու դասարան, որուն կը միանայ նաեւ Խաչատրեանը։
Խաչատուրեան ուսումը կը շարունակէ Ռայնհոլտ Կլիերէի մօտ։ Միաժամանակ, 1926 թուականին կը գրէ իր առաջին գործերը՝ Dance Suite ջութակի եւ դաշնակի համար(1926) եւ Poem in C Sharp Minor (1927)։ Սկզբնական աշխատանքներուն արդէն Խաչատրեանը լայնօրէն կ՝ օգտագործէ հայկական ժողովրդական երաժշտութիւն։
1929 թուականին Խաչատրեանը կ՝ ընդունուի Մոսկուայի երաժշտանոցը, ուր Նիկոլայ Մյասքովսքի մօտ երգահանութիւն կ՛ուսանի իսկ  Սերկէյ Վասիլենքոյի մօտ՝ խմբավարութիւն։
Երաժշտանոցը կ՝ աւարտէ 1934 թուականին եւ աւարտական աշխատանքը կը պաշտպանէ 1936 թուականին։
Ասպարէզի Սկիզբ եւ հարուստ ստեղծագործութեան շրջան (1936–1948)
1935 թուականին Խաչատուրեան Մոսկուայի Երաժշտանոցը կ՛աւարտէ ներկայացնելով հայկական ազդեծութեամբ (Առաջին ներդաշնակութիւն ) յօրինումը։ Այս աշխատութիւնը նշանաւոր խմբավարներու ուշադրութիւնը կը գրաւէ եւ շուտով խորհրդային լաւագոյն նուագախմբերուն կողմէն կը կատարուի ։ Շոսթաքովիչը կը հիանայ այս ստեղծագործութեամբ ։
1936 թուականին՝ Երաժշտանոցը աւարտած, կը սկսի Խաչատրեանի ստեղծագործական աշխոյժ ասպարէզը։ Ան, նոյն տարին կը գրէ իր առաջին մեծ գործը՝ «Դաշնամուրի սիմֆոնիքը (Ններդաշնակութիւնը)» , որուն յաջողութիւնը զայն կը  հաստատէ իբրեւ Խորհրդային Միութեան յարգուած երգահան ։ Այս ստեղծագործութիւնը մեծ ճանաչում կը գտնէ Խորհրդային Միութեան սահմաններէն ալ դուրս ուր անուն կը հաստատէ եւ հանրածանօթ կը դառնայ ։
1936-1947 թուականներուն Խաչատրեան կը գրէ երաժշտութիւն՝ թատերական երաժշտութիւն, ներկայացումներու եւ ֆիլմերու համար, ինչպէս նաեւ երգեր, եկեղեցական երաժշտութիւն եւ սիրուած «Ջութակի նուագահանդէսը», 1946 թուականին՝ «Երկրորդ սիմֆոնիան», 1943 թուականին՝ «Թաւ ջութակի եւ սիմֆոնիկ նուագախումբի համար» նուագահանդէսը, 1946 թուականին՝ «Երրորդ սիմֆոնիան» եւ 1947 թուականին՝ «Բանաստեղծական «poetic» սիմֆոնիան»։
Ան, 1940-ականներուն կը շրջի ամբողջ Խորհրդային Միութիւնը՝ Լենինկրատ (Ս․ Փեթերսպուրկ), Քիեւ, Երեւան, Թիֆլիս, Սոչի, Խարքով։ 1950 թուականին, Հռոմ էն կը սկսի իր համաշխարհային շրջագայութիւնը։  Յետագայ տարիներուն կը շրջի 42 երկիր։ Իր շրջագայութիւններուն ընթացքին ան կը հանդիպի բազմաթիւ հանրածանօթ մշակոյթի գործիչներու՝ Յ. Սիպելիուսի (Jean Sibelius), Է. Հեմինկուէյի (Ernest Miller Hemingway), Չ. Չափլինի (Charles Chaplin), Ս. Տալիի (Salvador Dalí) հետ։ Իր դաշնամուրի նուագահանդէսը եւ յաջորդող երկու այլ նուագահանդէսները՝ Ջութակի նուագահանդէս (1940 թուականին, որուն համար ան կ՛արժանանայ պետական մրցանակի - յետագային՝ ստալինեան մրցանակ, որ կը համարուէր Խորհրդային Միութեան ամենաբարձր պարգեւը ) եւ Թաւ ջութակի նուագահանդէսը (1946), յաճախ՝ մեծ շարք կը համարուին ։
«Ջութակի Նուագահանդէսը» կը ստանայ համաշխարհային ճանաչում եւ միջազգային երաժշտացանկին մաս կը կազմէ ։ Առաջին անգամ կը կատարուի Տէյվիտ Օյսթրախի կողմէն ։
Խաչատրեան ԽՍՀՄ Երգահաններու միութեան մէջ կը վարէ կարեւոր պաշտօններ․ 1937 թուականին՝ Մոսկուայի բաժինի փոխնախագահ, իսկ 1939-1948 թուականներուն՝ կը ծառայէ իբրեւ կազմակերպչական կոմիտէի նախագահի տեղակալ ։ 1943 թուականին ան կը միանայ Կոմունիստական կուսակցութեան։ 1940-ականներու ընթացքին ան ի օգուտ խորհրդային երաժշտութեան կերտման, կ՝ օգտագործէ այդ պաշտօնը՝ մշտապէս ուշադրութիւն դարձնելով միայն լաւագոյն ստեղծագործութիւններուն վրայ։ Հետեւաբար իբրեւ արգասիք իր յուշագրութիւններուն մէջ կ՛արտայայտէ իր հպարտութիւնը՝ ղեկավարելու հիմնարկ մը, որ կը համակարգէ Խորհրդային Միութեան բոլոր պետութիւններուն մէջ երաժշտութեան տարբեր տեսակներու ստեղծագործական աշխատանքները։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին նախորդող եւ յաջորդող տարիները Խաչատրեանին համար արդիւնաբեր կ՛ըլլան։ 1939 թուականին ան վեցամսեայ ճամբորդութիւն կը կատարէ դէպի Հայաստան՝ իր առաջին Թատերապարի համար հայկական ժողովրդական երաժշտութեան խոր հետազօտութեան եւ ժողովրդական երգերու ու պարերու մեղեդիներ գտնելու նպատակով։ Յօրինած Պալեթը (թատերապարը) կը կոչուի «Երջանկութիւն»։ Հայաստանի մշակոյթին հետ իր շփումը եւ երաժշտական փորձը, յետագային ինքը համարած է իր երկրորդ Երաժշտանոցը։ Ան կը սերտէ, կը լսէ ու կը տեսնէ բազմաթիւ նորութիւներ՝ միեւնոյն ժամանակ հայերու ճաշակն ու գեղարուեստական պահանջքներուն վերաբերեալ ունենալով ենթադրեալ կարծիք, 1942 թուականին՝ երկրորդ համաշխարհային պատերազմի թէժ (վառ) պահուն, ան կը վերամշակէ «Գայանէ» պալէթը։ Առաջին անգամ անիկա կը կատարուի Բերմ՝ Քիրովի թատերապարի (այսօր՝ Մարիինսքի թատրոնի պալէթի դահլիճ) բեմին վրայ, երբ Լենինկրատը պաշարման մէջ է։ Խաչատրեան մեծ յաջողութիւն կ՝ ունենայ եւ կ՝ արժանանայ Խորհրդային Միութեան պետական մրցանակին ։
1943 թուականին ան կը գրէ «Երկրորդ ներդաշնակութիւն»ը ձօնուած Հոկտեմբերեան յեղափոխութեան 25-րդ տարելիցին։ Միխայիլ Լերմոնտովի «Դիմակահանդէս» ներկայացման հիման վրայ կը գրէ մէկ գործողութիւնով բաղկացած համանուն երաժշտութիւն, ներդաշնակ հաւաքակազմ՝ ռուսական շքեղ դասական երաժշտութեան աւանդոյթներով ։ Ե՛ւ «Գայանէ» պալէթը ե՛ւ «Երկրորդ ներդաշնակութիւն»ը կը յաջողին ու ջերմօրէն կ՛ընդունուին Շոստակովիչի կողմէ ։ 1944 թուականին Խաչատրեան կը յօրինէ Հայկական ԽՍՀ օրհներգը։
Քննադատութեան շրջան (1948)
1947 թուականի Դեկտեմբերի կէսին շարժման եւ քարոզչութեան բաժինէն (յայտնի որպէս շարժումը տարածելու ջանք եւ ծաւալում) Խորհրդային Միութեան կոմունիստական կուսակցութեան քարտուղար Անտրէյ Ժտանովին, խորհրդային երաժշտութեան զարգացման գործընթացին թերութիւններուն մասին փաստաթուղթ կը ներկայացնէ։ 1948 թուականի Յունուար 10-էն 13, Քրեմլինի մէջ ներկայութեամբ 70 երաժիշտներու՝երգահաններ, նուագախումբի վարիչներ կամ ղեկավարներ եւ այլ գործիչներ, կը կայանայ խորհրդաժողով, ուր ներկաները կը հակասեն Ժտանովին ։
Այսպիսով, Խաչատրեան եւ վերոնշեալ ծանօթ երգահանները կոմունիստական կուսակցութեան կողմէն կը մեղադրուին իբրեւ երաժշտական ձեւապաշտութեան (formalism) ենթադրեալ հետեւորդներ (երաժշտութեան տեսակ, որ համարուած է հասարակութեան չափէն դուրս ժամանակակից կամ դժուար բաւականութիւն պատճառելու համար), իսկ անոնց երաժշտութիւնը կը կոչուի «հակաժողովրդական» ։
1947 թուականին յօրինուած «Ներդաշնակ բանաստեղծութիւն»ը, որ յետագային կը կոչուի «Երրորդ ներդաշնակութիւն», կուսակցութեան շրջանակին մէջ պաշտօնապէս Խաչատրեանը համբաւի կ՛արժանանայ ։ Իբրեւ հեգնանք՝ ան կը գրէ «Հոկտեմբերեան յեղափոխութեան» 30-ամեակին նուիրուած գործը եւ կ՝ ըսէ.
Երաժշտագէտ Պլէյր Ճոնսթըն համոզուած է, որ Խաչատրեանի երաժշտութիւնը կը պարունակէ շատ քիչ անընդունելի յատկանիշներ, եթէ իսկապէս կը պարունակէ, որոնց կը հանդիպինք իրմէ աւելի արկածախնդիր գործընկերներու երաժշտութիւններուն մէջ։ Թէպետեւ իր երաժշտութիւնը այդպէս չէ, բայց շատ հաւանական է, որ խորհրդային երգահաններու Միութեան մէջ Խաչատրեանի վարչական դերը ղեկավարութեան կողմէն ընկալուած ըլլայ  իբրեւ քաղաքականապէս սխալ երաժշտութեան հանգրուան, որ 1948 թուականին իրեն մտցուց  սեւ ցուցակին մէջ ։  «Կը պատժեն»  զայն Հայաստան ուղարկելով ։ 1948 թուականի Մարտ ամսուն Խաչատրեան Ժտանովի հրամանագրէն ետք իր գեղարուեստական «սխալներուն» համար ներողութիւն կը խնդրէ, սակայն իր երաժշտական ճաշակը փոփոխութիւններու չենթարկեր ։ 1948 թուականի Դեկտեմբերին Լենինի մասին կենսագրական իր ֆիլմին շնորհիւ իրեն ներում կը շնորհուի։
Գործունէութիւն, ստեղծագործութիւն եւ համաշխարհային ճանաչում (1950–1978)
Նոյն տարին թուականին Խաչատրեան կը սկսի իր խմբավարական գործունէութիւնը ։ Ալմա մատըրի (մայր կրթօճախ) մէջ կը սկսի դասաւանդել երգահանութեան արուեստը (երգահանութիւն)։ 1951 թուականէն սկսեալ կը դասաւանդէ Մոսկուայի երաժշտանոցին մէջ ։ Իր ուսանողներէն շատեր կը դառնան նշանաւոր եւ հանրաճանաչ    ։ Համալսարանի  ուսուցչապետ աշխատած տարիներուն, Խաչատրեանը իր ուսանողներուն մօտ կ՝ ընդգծէ ժողովրդական երաժշտութեան դերը եւ անոնց  մէջ կը սերմանէ այն գաղափարը, որ երգահանները պէտք է կատարելագործեն իրենց ազգային երաժշտական ժառանգութիւնը ։
1950 թուականին ան կը սկսի աշխատիլ իր երրորդ եւ վերջին թատերապարի՝ «Սպարտակ»ի (1950-1954) վրայ, որ յետագային կը համարուի իբրեւ իրեն միջազգային ճանաչումի արժանացուցած վերջին աշխատանքը ։ 1954 թուականին կը ստանայ Խորհրդային Միութեան ժողովրդական արուեստագէտի կոչում ։ «Սպարտակ» թատերապարը կը վերամշակուի 1968 թվականին ։
1956 թուականի Դեկտեմբեր 27-ին Խաչատրեանին յայտնի «Սպարտակ»-ը կը բեմադրուի Կիրովի բեմին վրայ։ Խաչատրեանի 70-ամեակը պաշտօնապէս կը նշուի Մոսկուայի եւ Երեւանի մէջ։ «Սպարտակ» թատերապարի յաջողութիւններէն ետք, կեանքին մնացեալ տարիները աւելի քիչ կը տրամադրէ երաժշտութիւն գրելուն եւ աւելի շատ կը զբաղի դասաւանդելով, ճամբորդելով, դիւանակալութեամբ եւ կազմակերպչական աշխատանքներով ։ Ան, 1958 թուականէն Լատին Ամերիկայի երկիրներուն հետ բարեկամութեան եւ մշակութային համագործակցութեան խորհրդային ընկերութեան նախագահի պաշտօնին վրայ կը ծառայէ եւ 1962 թուականէն՝ խորհրդային խաղաղութեան կոմիտէի անդամ ։
Խաչատրեան իր սեփական ստեղծագործութիւնները ընդգրկող համերգներով կը շրջագայի աւելի քան 30 երկիրներ, որոնց մէջ ներառեալ են արեւելեան դաշինքի պետութիւնները․ Իտալիա (1950), Մեծն Բրիտանիա (1955, 1977), Լատին Ամերիկա (1957), Միացեալ նահանգներ (1960, 1968) եւ Յունաստան, Հոլանտա եւ եւրոպական այլ երկիրներ։ 1968 թուականին մշակութային նշանակալի ուղեւորութիւն կ՝ ունենայ դէպի Ուաշինկթըն՝ ղեկավարելով ազգային սիմֆոնիք նուագախումբը՝ իր իսկ ստեղծագործութիւններէն բաղկացած կտորներով ։
1957 թուականէն մինչեւ մահը, Խաչատրեան կրկին կը շարունակէ ծառայել որպէս ԽՍՀՄ Երգահաններու քարտուղար ։ Ան նաեւ պատգամաւոր է Խորհրդային Միութեան Գերագոյն խորհուրդին 5-րդ գումարման (1958–1962) ։ Իր կեանքի վերջին քսան տարիներուն Խաչատրեան գրած է երեք համերգային «հագներգութիւն»՝ ջութակի համար (1961-1962), թաւ ջութակի համար (1963), դաշնամուրի համար (1965) եւ մեներգ «սոնաթներ» (sonata) հատանուագներ կամ նուագերգութիւններ թաւ ջութակի, ջութակի եւ ալթոյի նուագակցութեան համար (1970-ականներ) ։ Իր վերջին ստեղծագործութիւնները յաճախ կը քննադատուին իբրեւ կրկնուող եւ ելեկտրական ։ Խաչատրեան նկատի ունէր գրելու թատերգրութիւն մը նուիրուած աշուղ Սայեաթ-Նովային, սակայն մահը վրայ կը հասնի 75-րդ տարետարձէն ամիս մը առաջ։
Խաչատրեան կը մահանայ Մոսկուա 1978 թուականի Մայիս 1-ին՝ իր 75 ամեակի շէմին ։ Ան թաղուած է Մայիս 6-ին Երեւան՝ «Կոմիտասի անուան պանթէոն»՝ հայազգի այլ մեծերու՝ Կոմիտասի, Ա. Իսահակեանի, Մ. Սարեանի կողքին։ Ան ապրած է իր որդիի՝ Կարէնի, դուստր՝ Նունէի, եւ եղբօրորդի՝ Կարէն Խաչատրեանի հետ, որ նաեւ երգահան է ։
Անձնական կեանք
Ամուսնացած է երկու անգամ։ Առաջին կնոջ հետ Արամ Խաչատրեան կը ծանօթանայ 1920-ական թուականներու վերջը․ անոր հետ կնքած ամուսնութենէն կը ծնի դուստրը՝ Նունէն։ Կ՝ ամուսնալուծուի իր կնոջմէն, որպէսզի 1933 թուականին ամուսնանայ Մյասքովսքիի խումբին մէջ աշակերտակից Նինա Մաքարովայի հետ։ 1940-ին կը ծնի որդին՝ Կարէնը ։
Երաժշտութիւնը
Խաչատրեանի աշխատանքները կ՝ ընդգրկեն թատերապարեր, ներդաշնակութիւններ (սիմֆոնիաներ), նուագահանդէսներ, ֆիլմերու երաժշտութիւններ եւ այլն։ Երաժշտական քննադատ Էդուարդ Կրինֆիլտն այն կարծիքը յայտնած է, որ Խաչատրեան նշանակալի կերպով կը փայլի խորհրդային ժամանակակիցներու շրջանին՝ ստեղծելով յստակօրէն ճանաչելի ոճ․ բան մը, որ իր նախորդները ի վիճակի չեղան կատարելու :
Ան իր ստեղծագործութիւններուն մեծ մասը ստեղծած է 10 տարուան ընթացքին՝ 1936-1946 թուականներուն, երկրորդ համաշխարհային պատերազմի նախորդող եւ յաջորդող տարիներուն։ 1948 թուականի դատապարտումէն եւ իր պաշտօնական վերականգնումէն ետք Խաչատրեան կեանքին վերջին 30 տարիներու ընթացքին արժանացած է միջազգային ճանաչման :
Ըստ Ճէյմս Պաքսթի՝ Խաչատրեանին կը զատորոշուի մնացեալ խորհրդային երգահաններէն, անոր մշակած ազգային հայկական ձայնային եւ գործիքային ժամանակակից նուագախմբային հմտութիւններու միախառնումն է։ Խաչատրեանի երաժշտութիւնը կը բնութագրուի աշխոյժ կշռական զարգացմամբ, որ արդիւնքն է հիմնական բանաձեւի սոսկ կրկնութեան եւ կա՛մ այս բանաձեւի ծիրին մէջ շեշտի խաղին :
Թատերապարեր
Խաչատրեան միջազգային ճանաչում ստացած է թատերապարի ballet երաժշտութեան համար: Անոր երկրորդ թատերապարը՝ «Գայանէ»ն, հիմնովին վերամշակուած է բաղդատաբար «Երջանկութիւն» թատերապարին : Ըստ Ռ. Ատալեանի՝ Գայանէն եւ Սպարտակը անոր ամենայաջող ստեղծագործութիւններն են : Ըստ Ճոնաթան ՄաքՔոլլումի եւ Էնտի Ներսէսեանի՝ Խաչատուրեանի երաժշտութիւնը այս երկու թատերապարերուն համար կրնան ամենայն վերապահութեամբ դասուիլ հանրածանօթ դասական երաժշտութիւններու շարքին. փաստ, որ ասոնք հաւանաբար միակ գործերն են, որոնց միջոցով աշխարհը իսկապէս կը տեղեկանայ հայկական երաժշտութեան մասին: Էն Հասքինսը «LA Weekly» շաբաթաթերթին մէջ, այն կարծիքը յայտնած է որ Խաչատրեան իր անջնջելի հետքը ձգած է աշխարհի թատերապարին վրայ :
«Սպարտակը» ճանչցուեցաւ այն ժամանակ, երբ 1970-ականներուն BBC հեռատեսիլի կայանը օգտագործեց իր կողմէ նկարահանուած թատերագրութեան հաղորդաշարերուն մէջ : Անոր գագաթնահայեցութիւնը օգտագործուած է նաեւ «Կալիկուլա» (1979) եւ «Սառցէ Դարաշրչանը. Հալոցք» (2006) շարժանկարներուն մէջ :
Ճոէլ Քոէնի «The Hudsucker Proxy» («Հատսաքըրի Փոխանորդը», 1994) շարժանկարին մէջ նոյնպէս հնչած են «Սպարտակի» եւ «Գայանէ»ի (նաեւ «Սուրերով Պարը») երաժշտութիւնները : «Գայանէ»ի «Ատաճիոն» օգտագործուած է Սթենլի Քուպրիքի 1968 թուականին «2001 Թուականի Տիեզերական Ոդիսականը» շարժանկարին մէջ, ինչպէս նաեւ շարք մը այլ շարժանկարներու մէջ :Khachaturian wrote incidental music for several plays, including Macbeth (1934, 1955), The Widow from Valencia (1940), Masquerade (1941), King Lear (1958). He produced around 25 film scores. Among them is Pepo (1935), the first Armenian sound film.
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ
Երեւանի Մեթրոն
Երեւանի Մեթրոն, պաշտօնապէս՝ Կարէն Տէմիրճեանի անունով Երեւանի Մեթրոն, Երեւան ի մեթրոյի ցանցն է։ Կառուցումը սկսած է 1972-ին, գործել սկսած է 1981-ին եւ ընդլայնուած է մինչեւ 1996 թուական: Կը գտնուի Երեւանի քաղաքապետարան ի ենթակայութեան տակ։ Աշխատողներու թիւը 2005-ի տուեալներով կազմած է 1.129 մարդ։
Պատմութիւն
Կառուցման նախագիծը հաստատուած է որպէս ստորգետնեայ թրամուայի նախագիծ, սակայն հետագային ան վերափոխուած է մեթրոյի։ Կառուցումը սկսած է 1972 թուականին, սակայն, քանի որ հինգ տարուան ընթացքին ճանապարհին միայն 3,9 քմ.-ը պատրաստ էր, 1977-ին համայնավարական կուսակցութիւնը որոշում առաւ սովետական այլ քաղաքներէն (Մոսկուա յի, Լենինկրատ ի, Մինսք ի կամ Թիֆլիս ի) օգնութեան կանչել նման աշխատանքներու փորձ ունեցող մասնագէտներ։
Մեթրոն բացուեցաւ 7 Մարտ 1981-ին։ Հետագայ տարիներու ընթացքին ան ընդլայնեցաւ մինչեւ քաղաքի հարաւային մասերը։ Վերջին կայարանը (Չարբախ) շահագործման յանձնուած է 1996 թուականին:
Կառուցման բարձր որակին շնորհիւ մեթրոն 1988-ի կործանարար երկրաշարժ ի ժամանակ չկրեց որեւէ լուրջ վնաս, եւ շարունակեց աշխատիլ արդէն իսկ յաջորդ օրը։ Սակայն երկրաշարժը դարձաւ մեթրոյի ընդլայնման աշխատանքներու կանխեցման գլխաւոր պատճառներէն մէկը, քանի որ հանրապետութեան ամբողջ շինարարական միջոցները ուղղուած էր աւերուած շրջաններու վերականգման։
1990-ականներու սկիզբը ճգնաժամի ընթացքին հասարակական փոխադրամիջոցի միակ ձեւն էր, որ չէր կեցած իր աշխատանքը։
Ժամանակագրութիւն
N.B Շէնգաւիթ-Չարբախ երթուղին կը գործածուի որպէս առանձին ծառայութիւն։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի մեթրոը
Հոգեբանութեան մեթոտներ
Հոգեբանութեան մեթոտներ, հետազոտական միջոցներու, գործիքներու համակազմ հոգեկան տարբեր երեւոյթներու, գործընթացներու առանձնահատկութիւններու, օրինաչափութիւններու հետազոտութեան համար։ Ընդհանուր առմամբ, մեթոտը կարելի է սահմանել որպէս միջոց հետազոտութեան նպատակակէտի եւ առարկայի ճանաչողութեան մեջ արդիւնքներու հասնելու համար։ Հետազոտութեան առարկայի սահմանումը եւ հետազոտութեան համապատասխան մեթոտի ընտրութիւնը կախուած է հետազոտողի տեսական ուղղուածութենէն, անոր համար ալ մեթոտը կարելի է դիտարկել որպէս տեսական, յղացական սկզբունքներու համագումար, որոնց համագումարը կը կազմէ գիտութեան մեթոտաբանութիւնը: Հետազոտութեան մեթոտներուն մէջ կը որոշարկէ, կ'առարկայանայ գիտութեան մեթոտաբանութիւնը, իրենց հերթին, մեթոտները կ'որոշարկուին ուսումնասիրող նպատակակէտի եւ առարկայի վերաբերեալ տուեալներու հաւագրման, վերլուծութեան տարբեր ընթացակարգերու, ներգործութեան, եւ կանոններու մէջ։ ՙՄեթոտի առարկայացման արդիւնքը մեթոտաբանութիւնն է  :
Գիտության մեթոտաբանութիւն
Ցանկացած գիտութիւն արդիւնավետ զարգանալու համար կը հիմնուի որոշակի սկզբնական դրոյթներու վրայ, որոնք կը պատկերացնեն ուսումնասիրող երեւոյթներու վերաբերեալ։ Այդպիսի դրոյթներու դերին մէջ հանդէս կ'ուգայ գիտութեան մեթոտաբանութիւնը եւ տեսութիւնը : Գիտության մեթոդաբանությունը ցույց է տալիս, թե ինչ պետք է ուսումնասիրի տվյալ գիտությունը, կ'ուղենշէ այն միջոցներու մշակումը, որոնք թոյլ կ'ուտան հեշտութեամբ դուրս բերել ուսումնասիրող երեւոյթի առանձնահատկութիւնները, այսինքն՝ կ'առաջադրէ տուեալ գիտութեանը համապատասխանող մեթոտներու համակազմ :
Մեթոտաբանութիւնը տեսական եւ գործնական գործունէութեան կազմակերպման եւ կառուցման սկզբունքներու եւ միջոցներու համակարգ է, ինչպէս նաեւ ուսւմունք այդ համակարգի մասին։ Այն հանդէս կ'ուգայ որպէս շրջապատող իրականութեան ճանաչողութեան գիտականօրէն եւ հասարակայնօրէն հաստատուած սկզբունքներու եւ օրինակելի համակարգ, տեսական անդրադարձի, վերլուծութեան ձեւ։ Կ'առանձնացնեն գիտութեան մեթոտաբանութեան երեք հիմնական մակարդակներ. .
Ընդհանուր մեթոտաբանական սկզբունքներ
Հոգեբանական գիտութեան ընդհանուր մեթոտաբանական սկզբունքները հիմնուած են աշխարհի ճանաչողութեան վատ հաղորդական-մատերիալիստական մօտեցման վրայ։ Հիմնական սկզբունքներն են.
Յատուկ մեթոտաբանական սկզբունքներ
Հոգեբանութեան յատուկ մեթոտաբանական սկզբունքներն են.
Մասնաւոր մեթոտաբանական սկզբունքներ
Հոգեբանութեան մասնաւոր մեթոտաբանաութիւնը իրենմէ կը ներկայացնէ յատկապէս հոգեկան երեւոյթներու, անոնց ենթատեսակներու ուսումնասիրութեան մեթոտներն ու մեթոտիկաները; Անոնց օգտագործումը կը կարգաւորէ հետեւեալ կանոններով.
Հոգեբանական մեթոտներու դասակարգերը
Հոգեբանութեան մէջ կ'օգտագործեն բազմազան եւ բազմաքանակ մեթոտներ, որոնց առանձնացումն ու թուարկումը բաւական բարդ է։ Իհարկէ, դժուարութիւնը կը կայանայ ոչ այնքան քանակութեան, որքան անոնց զարգացման ուժականութեան մէջ։ Նոր մեթոտներու ստեղծմանը զուգահեռ տեղի կ'ունենայ արդէն յայտնի մեթոտական ընթացակարգերու անընդհատ վերամշակում, կը շտկէ՝ կախուած անոնց կիրառութեան առանձին պայմաններէն։ Բազմազանութեան հետ մէկտեղ՝ հոգեբանական հետազոտութիւններու արդիւնավետ անցկացումը, մարդկանց եւ կենդանիներու հոգեկան ոլորտի մասնագիտացուած ուսումնասիրումը կը պահանջէ հստակ կողմնորոշում գիտութեան գործիքակազմի մէջ։ Այս խնդիր լուծման համար առաջադրուած են հոգեբանական մեթոտներու դասակարգման տարբեր եղանակներ :
Դասակարգին մէջ՝ ըստ հետազոտուողներու տրուած պատասխաններու տեսակ
Ըստ հետազոտուողներու տրուած պատասխաններու բնոյթի՝ մեթոտները կը բաժնուին հետեւեալ խումբերու.
Որպէս այս դասակարգման որոշակին մէջ՝ հանդէս կ'ուգայ գերմանացի հետազոտողներու առաջադրած մօտեցումը, ըստ որու՝ հոգեբանութեան հետազոտական գործիքակազմը կը բաժանուի դատողութեան, ձեռքբերման եւ մեկնաբանման մեթոտներու : Առաջինը՝ ենթարկական մեթոտներն են, երկրորդը՝ առարկայական, երրորդը՝ գործունեայ։
Դասակարգին մէջ՝ ըստ հետազոտութեան առարկայի
Հետազոտութեան առարկայի համապատասխան մեթոտները կը բաժանուին հետեւեալ խումբերու.
Ըստ հետազոտութեան առարկայի հոգեբանական մեթոտները կը բաժանուին.
Գոյութիւն ունի նաեւ մեթոտներու առաւել մասնաւոր դասակարգին մէջ՝ ըստ հետազոտութեան առարկայի.
Դասակարգին մէջ՝ ըստ գիտակարգերու
Հոգեբանական մեթոտները կարելի է դասակարգել եւ այն գիտակարգերու համապատասխան, որոնց կողմէն առաւելապէս կը մշակեն անոնք.
Դասակարգին մէջ՝ ըստ ուսումնասիրող առարկայի նկատմամբ ունեցած ազդեցութեան
Ուսումնասիրող առարկայի նկատմամբ ունեցած ազդեցութեան բնոյթի եւ նպատակի համաձայն՝ կ'առանձնանան հետազոտական, զննողական (ախտացոյց), խորհրդատուական եւ հոգեշտկողական մեթոտներ։
Դասակարգին մէջ՝ ըստ առաջադրուող գրգռիչ նիւթի
Ըստ հետազոտոուողին առաջադրուող գրգռիչ նիւթի եւ անոր պատասխաններու ձեւի՝ մեթոտները կը բաժնուին.
Եթէ ուշադրութիւն կը դարձնէ միայն գրգիռի ձեւին, ապա կ'առանձնացնեն միայն խօսքային եւ ոչ խօսքային մեթոտներ :
Դասակարգին մէջ՝ ըստ ուսումնասիրող մասնակիցներու քանակի
Դասակարգման այս չափանիշի համաձայն՝ կը տարբերին անհատական եւ խմբային մեթոտներ։ Երբ մեթոդը նախատեսուած է մէկ հետազոտողի հետ աշխատանքի համար, ապա այդ մեթոտը անհատական է։ Մէկէն աւելի մասնակիցներու համար կը կիրառեն խմբային մեթոտներ։ Անոր հետ մէկտեղ կ'առանձնացնեն խմբային մեթոտի տարատեսակներ. հենց խմբային, հաւաքական եւ զանգուածային  :
Խմբային մեթոտը հիմնուած է ուղղահայաց հարաբերութիւններու վրայ։ Ըստ էութեան այս անհատական մեթոտի կ'իրականացնէ մի քանի մասնակիցներու հետ։ Ութը Մասնակիցներու՝ միմեանց վրայ ազդեցութիւնը կամ կը բացակայի, կամ կ'անտեսէ։ Հաւաքական տարբերակին մէջ ազդեցութեան այս տեսակը ոչ միայն նկատի կ'առնենք, այլեւ առանձնահատուկ կը խթանէ։ Հորիզոնական հարաբերութիւնները առաւել կարեւոր կը դառնան, քան ուղղահայաց հարաբերութիւնները։ Զանգուածային տարբերակը միջանկեալ դիրք կը զբաղեցնէ : Կը կիրառէ այն դէպքին մէջ, երբ խումբը նշանակելէն չափերով եւ կառուցուածքաւորուած չէ։ Սովորաբար անոնք ոչ կազմակերպուած, տարերային խումբերն են։ Ան կարող է ըլլալ մարդկանց պատահական կուտակին մէջ, որեւէ համերգի, դասախօսութեան հաւաքուած մարդկանց, երկրպագուներու լսարան։ Այս դէպքին մէջ հորիզոնական հարաբերութիւնները կ'իրականացնեն կազմակերպուածութեան շատ ցածր մակարդակի վրայ՝ հիմնականին «վարակի» եւ «ընդօրինակման» մեքենականութիւններով։ Ուղղահայաց կապերը նոյնէպ կ'իրացնեն ցածր կազմակերպուածութեամբ՝ «ներշնչանքի» եւ «ընդօրինակման» միջոցով :
Հոգեբանական մեթոտներու մեծամասնութիւնը կարելի է անցկացնել եւ՛ անհատական, եւ՛ խմբային ձեւերով։ Անոր համար, նախընտրելի է խօսիլ ոչ այնքան այս չափանիշով մեթոտներու տարբերութեան, որքան մեթոտական տարբեր եղանակներու մասին :
Դասակարգին մէջ՝ ըստ միօրինակութեան աստիճանի
Ըստ միօրինակութեան (միարկութեան) աստիճանի՝ մեթոտները կը բաժնուին չափանշուած (չափանիշ) եւ ոչ չափանշուած (ոչ չափանիշ) խումբերու։ Չափանշութիւնը կը վերաբերի, առաջին հերթին, ընթացակարգին, այսինքն՝ հետազոտողի եւ հետազոտողի գործողութիւններու յաջորդականութեանը եւ բնոյթին, պատասխաններու եւ գրգռիչի տեսակին եւ ռեժիմին։ Յաճախ չափանշութեան մէջ հասկացութիւնը կը ներառուի եւ եսթոնիական ցուցանիշներու առկայութիւն, որոնց հետ կարելի է համեմատել յատկապէս հետազոտութեան տուեալներ։ Շատ յաճախ, այս դէպքին մէջ խօսք կը գնէ, այսպէս կոչուած, «չափանիշ սանդղակներու» մասին, որոնք հոգեախտացոյց մեթոտիկաներու անբաժանելի մասե կը կազմեն  :
Մեթոտները կարող են ըլլալ ամբողջութեամբ կամ մասնակի չափանշուած։ Հոգեբանական հարցազրոյցի համար, ուրտեղ կը բացակային եսթոնիական ցուցանիշները, միարկութեան կ'ենթարկուին ընթացակարգը (կիսաչափանշուած տարբերակ) :
Դասակարգին մէջ՝ ըստ հրահանգի տեսակի եւ առկայութեան
Մեթոտներու մեծ մասը կ'ենթադրէ հետազոտողին իրազեկին մէջ հետազոտութեան գործընթացքին համապատասխան գործողութիւններու եւ պատասխաններու վերաբերեալ։ Նման հրահանգաւորումը կը տրուի կամ բանաւոր կամ գրաւոր, ինչ որոշակիօրէն կը կարգաւորէ հետազոտողի վարքը։ Հրահանգի մանրամասնութիւնը, կրկնութիւնը, հստակութիւնը, հասկանալիութիւնը եւ այլ յառաչափեր, կը որոշեն հետազոտութեան յատկապէս խնդիրներու եւ պայմաններու համաձայն, այդ թիւին եւ հետազոտական ընտրանքի հիման վրայ։ Այսպիսի մեթոտները կը կոչուին հրահանգով մեթոտներ։ Սակայն, հոգեբանութեան մեթոտական համակազմում կան նաեւ առանց հրահանգի մեթոտներ, որոնք նպատակ չունին՝ հետազոտողին տեղեկացնելու հետազոտութեան ընթացքին մէջ իր կողմէն իրականացուելիք դերի մասին։ Այդպիսի են, օրինակ՝ թաքնուած դիտելը։
Հրահանգի տեսակէն ելլելով՝ հոգեբանութեան մէջ կ'առանձնացնեն մեթոտներու երկու դասակարգերու մէջ։ Առաջին էութիւնը կը կայանայ անոնց մէջ, որ եթէ հրահանգը հետազոտողին կ'ուտայ իր աշխատանքի համար բաւարար տեղեկութիւն, ապա կը խօսին ամբողջական հրահանգով մեթոտներու մասին։ Եթէ մեթոտի մտահղացմամբ կը տրուին այնպիսի տեղեկութիւնները, որոնք թոյլ կ'ուտան հետազոտողին կանոնաւոր գործել հետազոտութեան միայն սկզբնական փուլերուն մէջ, իսկ յետոյ ան հնարաւորութիւն չունի տեղեկատուութիւն ստանալու, ապա կը խօսին ինքնահրահանգով մեթոտի մասին։ Կ՛ենթադրուի, որ աշխատանքի մէջ ներգրաւելով՝ հետազոտողը ինքնուրոյն կը խորացնէ եւ կ'ընդլայնէ սկզբնական ստացած հրահանգը :
Մէկ այլ դասակարգին մէջ նկատի կ'առնէ հանգամանքը, որ հրահանգով կարելի է կանխատեսել հետազոտողի ինքնուրոյնութեան տարբեր աստիճան գրգռին պատասխանելիս։ Մեթոտները կը բաժանուին ազատ եւ հարկադրական հրահանգով մեթոտներու։ Ազատ հրահանգը թոյլ կ'ուտայ պատասխանելու ցանկացած ձեւով ու հանգամանք ստորոգութիւնով, այդ թիւին մէջ՝ անորոշ (օրինակ՝ «չեմ գիտեր», «պարզ չէ», «կը թուի»)։ Հարկադրական հրահանգը խիստ կը կանոնակարգէ պատասխաններու հանգամանք ստորոգութիւնը, որոնցմէ հետազոտողը կարող է ընտրել որոշակի քանակութեամբ, սովորաբար՝ մէկը։ Շատ յաճախ, նախատեսած պատասխաններու համակարգը ներակայացուած է այլ ընտրանքային տարբերակներով («այո-ոչ», «կը տեսնեմ-չեմ տեսներ» եւ այլն)   :
Դասակարգին մէջ՝ ըստ հետազոտութեան նիւթատեխնիկական ապահովածութեան
Հետազոտութեան նիւթատեխնիկական ապահովածութեան չափանիշի համաձայն՝ կ'առանձնացնեն սարքաւորումային, առանց սարքաւորումներու եւ ազատ մեթոտներ։
Դասակարգին մէջ՝ ըստ ճանաչողական հնարաւորութիւններու
«Բացատրական» մեթոտներու խումբը կը ներառէ մետագիտական (համընդհանուր գիտական) մեթոտներ՝ մաթեմաթիկական ձեւավորում, վիճակագրական վերլուծութիւն, ընդհանուր գիտական մեթոտներ՝ դիտել եւ գիտափորձ, յատկապէս գիտական մեթոտներ՝ քննութիւններ, գործունէութեան արդիւնքներու վերլուծութիւն (մրցում վերլուծութիւն, ձեռագրաբանութիւն, նկարներու վերլուծութիւն), եւ հարցում։
«Նկարագրական» մեթոտներուն կը դասուին ներհայեցութիւն, ինքնահաշուետուութիւնը, ներառուած դիտելը, անշօշափելի լսելը, զրոյցը՝ որպէս երկխօսութիւն, կենսագրական մեթոտը, ուրիշի ներշախարհի մեկնաբանութիւնը, մտատեսութիւն, մեկնաբանական։
«Գործնական» մեթոտներու խումբը կը կազմեն հոգեբանական խորհրդատուութեան, մտաբուժութեան, հոգեշտկման տարբեր տեխնիկաները։ Այսպիսի տեխնիկաներէն են հիպնոսը, հոգեվերլուծութիւնը, խելագարութիւնը, հոգեդրաման եւ հարացոյցներու առաջադրած տեխնիկաներն՝ առաւելապէս հոգեբուժական բնոյթի  :
Դասակարգին մէջ՝ ըստ պատմագրական հետաքրքրութեան
Պատմագրական հետաքրքրութիւնը կ'առաջարկէ մեթոտներու դասակարգին մէջ հետեւեալ խումբերուն մէջ. ներաքննութիւն (ներհայեցողութիւն), արտահայեցողութիւն, հասկացում։ Կը համարուի, որ այս դասակարգելը հետազոտական մեթոտներու առաջին դասակարգն է հոգեբանութեան պատմութեան ընթացքին մէջ :
Հոգեկան երեւոյթներու ուսումնասիրման առաջին երկու միջոցները, ըստ երոյթին, դիտման երկու տարատեսակներն են։ Հասկացումը մտատես կը ներթափանցնէ դիտուող երեւոյթի էութեան մէջ եւ հետազոտողի ու հետազոտուողի ապրումակցումը :
Հեղինակային մօտեցումներ
Հոգեբանական գիտութեանը յայտնի են մեթոտներու առաւել մասնաւոր դասակարգումներ՝ հիմնաւորուածութեան, մշակուածութեան եւ գիտականութեան տարբեր աստիճաններով։
Տոնալտ Թոմաս Քեմպելլ
Հոգեբանական մեթոտներու Քեմպելի առաջադրած դասակարգելը հիմնուած է պատասխաններու տեսակի վրայ։ Կ'ենթադրէ, որ պատասխանները կարող են ըլլալ որոշակի, ցանկացած, ուղղակի կամ անուղղակի, կառուցուածքավորուած կամ ազատ։ Այս հատկանիշներու համակցումը կ'ուտայ պատասխաններու ութը տեսակ եւ համապատասխան քանակի մեթոտական տեսակներ :
Միխայիլ Ռոգովին, Վլադիմիր Զալեւսկի
Այս դասակարգման հիմքին մէջ ընկած է ենթարկական (հետազոտողի) եւ առարկայի (հետազոտուող) միջր հարաբերութիւնները ճանաչողական գործընթացքին մէջ։
Վլատիմիր Տրուժինին
Առաջին ենթադրութիւնը հոգեբանական մեթոտներու համակազմը կը ներկայացնէ այլ գիտութիւններու հետ համանմանութեամբ.
Երկրորդ ենթադրութիւնը կ'առաջադրէ փորձական հոգեբանական մեթոտներու դասակարգման երկու հիմնաւորումներ. հետազոտողի գործունեայ աստիճան եւ միջնորդաւորուածութեան մակարդակ։ Վերջաւորութեան համաձայն կ'առանձնացնեն.
Բորիս Անանեւ
Հոգեբանական մեթոտներու դասակարգման առաւել տարածուած, ընդունուած, յաջող մօտեցում կը համարուի Բորէն Անանեւի առաջադրած դասակարգելը, որ հիմնուած է պուլղար հոգեբան Բիրյովի դասակարգման վրայ  : Կը համարուի, որ Անանեւի առաջադրած դասակարգումը կը համապատասխանէ ժամանակէն գիտութեան մակարդակին՝ խթանելով հոգեբանութեան մեթոտաբանութեան համար կենդրոնական այս խնդիրի հետագայ հետազոտութիւնը : Մեթոտներու խմբավորումը կը համապատասխանէ հոգեբանական հետազոտութեան փուլերուն. կազմակերպչական(ծրագրում), տուեալներու մշակման, արդիւնքներու մեկնաբանութեան։
Համադրելով հետազոտական փուլերու առանձնահատկութիւններն ու մեթոտներու համակազմը՝ առաջադրուած է հոգեբանութեան մեթոտական գործիքակազմի առաւել զարգացած, ամբողջական համակարգ.
Մեթոտական համակազմի առաջադրուած համակարգը ընդհանուր պատկերացում կ'ուտայ օգտագործող մեթոտներու մասին, բացի այդ, այն ճկուն եւ բաց համակարգ է, որ թոյլ կ'ուտայ լրացումներ շտկումներ՝ առանց ամբողջ էական փոփոխութեան։
Լեւոն Բարսեղեան
Լեւոն Հրանտի Բարսեղեան, ակնաբոյժ, բժշկական գիտութիւններու բժիշկ, մասնագէտ գիտութիւններու վաստակաւոր գործիչ, Ռուսաստանի բժշկատեխնոլոգիական գիտութիւններու ակադեմիայի (ՌԲՏԳԱ) իսկական անդամ, ՀՀ ԲԳԱ իսկական անդամ, Բնական գիտութիւններու եւրոպական ասոցիացիայի իսկական անդամ, Ակնաբոյժներու համաշխարհային ասոցիացիայի անդամ։
Երկար տարիներ ղեկավարած է թիւ 8 հիւանդանոցի ակնաբուժական բուժարանը եւ ՀՀ ԱՆ Առողջապահութեան ազգային հիմնարկի աչքի հիւանդութիւններու ամպիոնը։
Կենսագրութիւն
Լեւոն Բարսեղեանը ծնած է 1937 թուականին, Երեւան։ 1960 թուականին աւարտած է Երեւանի Բժշկական հիմնարկի հատուածանկարչութեան բաժանմունք։ 1972 թուականին պաշտպանած է թեկնածուական աւարտաճառը՝ «ԷՌԳ-ը հիպերտոնիկ հիւանդութեան ժամանակ» թեմայով։ 1983 թուականին պաշտպանած է «Աչքի տեսողական-նեարդային սարքի ախտահարումներու ախտորոշումը` ըստ տեսողական համակարգի պիոպոտենցիալների յաճախական անալիզի տուեալներու» թեմայով տոքդորական ատենախօսութիւնը։ Գիտական աւելի քան 170 աշխատանքի հեղինակ է ։
Ծանօռթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ ակնաբուժներ Ստորոգութիւն:1937 ծնունդներ Ստորոգութիւն:2014 մահեր Ստորոգութիւն:Հայեր
Մորիս Շէօվալիէ
Մորիս Շէօվալիէ (ֆրանսերէն՝ Maurice Chevalier, ամբողջական անունը՝ Մորիս Օկիւսթ Շէօվալիէ (Maurice Auguste Chevalier) ), ֆրանսացի էսթրատային երգիչ, պարող եւ դերասան։
Կենսագրութիւն
Մորիս Շէօվալիէ ծնած է Փարիզ՝ 1888-ին։ Հայրը ֆրանսացի ներկարար էր, իսկ մայրը՝ պելճիքացի։ Ան ընտանիքին կրտսեր երեխան էր։ Փոքր տարիքէն գինեմոլ հայրը կը լքէ ընտանիքը։ Պատանի տարիքին տարբեր տեսակի գործերով կը զբաղի: 1901-ին կը սկսի անվճար երգել սրճարանի մը մէջ։ Ի վերջոյ, կը սկսի հանդէս գալ տեղի համերգասրահներուն մէջ։ 1909-էն ան ելոյթ կ'ունենայ Ֆրանսայի նշանաւոր երգչուհի Ֆրեհելի հետ, սակայն 1911-էն ետք, ան Փարիզի Ֆոլլի-Պերժերի մէջ, իբրեւ զուգերգող հանդէս կու գայ երգչուհի եւ դերասանուհի Միսթենկետին հետ։
1912-1918 թուականներուն Մորիս Շէօվալիէ ելոյթներ ունեցած է օփերայի թատրոնին մէջ, իսկ հետագային հանդէս եկած է իբրեւ «շանսոնիէ»։ 1920-ականներուն վերջը ան արդէն իսկ մեծ հռչակ շահած էր։ Ելոյթներ ունեցած է Մեծն Բրիտանիոյ եւ ԱՄՆ-ի մէջ, ուր մասնակցած է Պրոտուէի հանդէսներուն։ 1940-1944 թուականներուն, երբ Ֆրանսա գրաւուած էր, ան ելոյթներ կ'ունենար Փարիզի եւ Գերմանիոյ մէջ գտնուող ֆրանսացի ռազմագերիներուն համար։
Մորիս Շէօվալիէ շարժապատկերի մէջ նկարահանուած է 1908-էն, իսկ հոլիուտեան ֆիլմի մէջ առաջին անգամ նկարահանուած է 1930-էն։ Անոր ամէնէն նշանաւոր երգերէն էին «Livin' in the Sunlight, Lovin' in the Moonlight», «Valentine», «Louise», «Mimi» եւ «Thank Heaven for Little Girls» երգերը, որոնք գլխաւորաբար տարածում կը գտնէին իր ֆիլմերուն շնորհիւ։ Յատկանշական է Ռուբէն Մամուլեանի «Սիրէ զիս այսօր» (1932) ֆիլմը, ուր Մորիս Շէօվալիէ նկարահանուած էր Ժանէթ Մաքտոնալտին հետ միասին։ Ֆիլմին երաժշտութիւնը կը համարուի բոլոր ժամանակներու լաւագոյն երաժշտութիւններէն մէկը ։
Անձնական կանք
1927-1933 Մորիս Շէօվալիէ ամուսնացած էր դերասանուհի Իվոն Վալլիի հետ, իսկ 1937-1946՝ պարուհի եւ երգչուհի Նիթա Ռայայի հետ։
Մորիս Շէօվալիէ մահացած է 1972-ին՝ երիկամային հարցերու պատճառով ։
Գառնիկ Գիւզալեան
Գառնիկ Գիւզալեան, հայ մանկավարժ։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Փարպի, Արագածոտնի մարզ: Մեծատուն Գիւզալեաններու արժանաւոր շառաւիղ էր: Ուսանած է Էջմիածինի Գէորգեան Ճեմարանը եւ պատանի տարիքէն փարած է Դաշնակցութեան գաղափարներուն` ՀՅԴ աշակերտական եւ ուսանողական միութիւններու գործունէութեան աշխուժ մասնակցութիւն բերելով:
Գործունէութիւն
1914-ին, աւարտելով Գէորգեան Ճեմարանը, Գառնիկ Գիւզալեան ամբողջութեամբ լծուած է հանրային հասարակական գործունէութեան: Հայ ժողովուրդի պատմութեան դժուարին այդ ժամանակաշրջանին, նախ հայ կամաւորական Շարժման ծաւալման եւ, ապա, Հայաստանի անկախութեան նուաճման ու Հայաստանի Հանրապետութեան պետական շինարարութեան աշխատանքներուն եռանդուն մասնակիցը դարձած է ՀՅԴ Ուսանողական Միութեան ճամբով:
Հայաստանի խորհրդայնացումէն ետք իր հերթին անցած է Թաւրիզ, ապա` Պալքաններ: Ուսումը շարունակելու նպատակով` հետեւած է Փրակայի համալսարանի պատմագիտական ճիւղին, ուրկէ վկայուած է1928-ին: Փրակայի ուսման տարիները զինք օգնած են, որպէսզի հայ եւ ռուս ժողովուրդներու պատմութեան քաջածանօթի իր հմտութեան վրայ Գիւզալեան գումարէ նաեւ քսաներորդ դարու 20-ականներու Եւրոպայի քաղաքական-գաղափարական բարդ խմորումներուն մօտէն ծանօթացումը:
Երկրէն բերուած եւ Եւրոպայի մէջ հարստացած իր մտաւորական պաշարով Գառնիկ Գիւզալեան հիմնարար դեր կատարած է հայ քաղաքական մտքի պատմութիւնն ու գաղափարաբանութիւնը քսաներորդ դարու երկրորդ քառորդի պրիսմակով ուսումնասիրելու եւ տարագիր հայութեան ներկայացնելու ճակատին վրայ:
1932-ին հրաւիրուած է Պէյրութ` նորաբաց Համազգայինի Ճեմարանը, իբրեւ պատմութեան ուսուցիչ: Աւելի քան 25 տարի Գառնիկ Գիւզալեան գործած է Ճեմարանի մէջ, ուր պատմական գիտելիքներէ անդին` հայ ազգային-քաղաքական յիշողութեան էատարրերը փոխանցած եւ սորվեցուցած է տարագրութեան մէջ հասակ նետող նորահաս սերունդներուն:
Ուսուցչութեան կողքին, Գառնիկ Գիւզալեան բեղուն աշխատանք կատարած է հայ քաղաքական մտքի զարգացման հոլովոյթը ուսումնասիրելու եւ հայ ժողովուրդի պատմութեան ազգային-քաղաքական ու հասարակականգաղափարական հոլովոյթը հունաւորած բախտորոշ խնդիրները լուսարձակի տակ առնելու ուղղութեամբ :
Աշխատութիւններ
Գառնիկ Գիւզալեանի պատմագիտական աշխատութիւնները ցրուած են Սփիւռքի տարաբնոյթ մամուլի էջերուն մէջ։ 200-էն աւելի ամսագրային յօդուածներ տպագրած է ՀՅԴ պաշտօնաթերթ « Դրօշակ »-ի, « Հայրենիք Ամսագիր»-ի, «Վէմ»-ի եւ «Ակօս»-ի, « Սիոն »-ի, « Հասկ »-ի, « Ազդարար »-ի, «Երիտասարդ հայուհի»-ի, «Տարօնի արծիւ»-ի, «Ազդակ շաբաթօրեայ»-ի եւ այլ էջերու մէջ, կամ առանձին հատորով հրատարակուած Գառնիկ Գիւզալեանի աշխատասիրութիւններով`
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Զվիատ Կամսախուրտիա
Զվիատ Կամսախուրտիա (ზვიად გამსახურდია, 31 Մարտ 1939 - 31 Դեկտեմբեր 1993), վրացի հանրային, քաղաքական եւ պետական գործիչ, գրող, գիտնական, այլախոհ, ազգայնական, բանասիրական գիտութիւններու դոկր.: Վրացական ԽԸՀ Գերագոյն խորհուրդի նախագահ (1990-1991), նորանկախ Վրաստանի առաջին նախագահը (1991-1992):
Կենսագրութիւն
Զվիատ Կամսախուրտիան 1939 թուականի Մարտ 31-ին ծնած է վրացի գրող Կոնստանդինէ Կամսախուրտիայի եւ Միրանտա Փալաւանտիշվիլիի ընտանիքին մէջ։ Հօր կողմէն նախնիները կը սերին Ռուսիոյ կայսրութեան մէջ ազնուական համարուող Կամսախուրտիաներու տոհմէն, իսկ մօրենական կողմէն՝ Փալաւանտիշվիլիներու իշխանական տոհմէն: