cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Զվիատ Կամսախուրտիա
Քաղաքական Գործունէութիւն
Զվիատ Կամսախուրտիան Վրաստանի առաջին նախագահ ընտրուած է Գերագոյն խորհուրդի 1991 թուականի Ապրիլ 14-ի արտահերթ նիստին: Մայիս 26-ին կայացաւ առաջին նախագահական համընդհանուր ընտրութիւնը, որուն քուէներու 87% ցուցանիշով յաղթանակ տարաւ Զվիատ Կամսախուրտիան: 1992 թուականի Յունուար 10-ին ռազմական յեղաշրջումի պատճառաւ Զվիատ Կամսախուրտիան հեռացաւ Թիֆլիսէն դէպի Ազրպէյճան, քաղաքական ապաստան խնդրելով, մերժում ստանալով, շարժուեցաւ դէպի Հայաստան եւ ապաստանեցաւ Իջեւանի մօտ: 1993 թուականի Դեկտեմբերի վերջին Զվիատ Կամսախուրտիայի համար առաւել դժուար էր պահուըտիլ զինք փնտռող կառավարական ջոկատներէն: 1993 թուականի Դեկտեմբեր 31-ին ան մահացած է Սամեկրելո շրջանի Ծուելի Խիպուլա գիւղի տուներէն մէկուն մէջ: Տանտէրի խօսքով Կամսախուրտիան անձնասպան եղած է՝ ատրճանակէն իր գլխին կրակելով:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1939 ծնունդներ Ստորոգութիւն:31 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:1993 մահեր Ստորոգութիւն:31 Դեկտեմբերի մահացածներ
Ճոն Կրին
Ճոն Կրին (John Green, ), ամերիկացի գրող, պատանիներու գիրքերու հեղինակ, իր վէպերէն նշանաւոր են «Մեղաւոր են աստղերը» (2012), «Ալասքայի փնտռտուքներով» (2005) եւ «Թուղթէ քաղաքներ» (2008) վէպերը։ Վիէօպլոկըր է եւ առցանց ուսուցողական տեսերիզներու հեղինակ։
Կրին արժանացած է Printz մրցանակին (2006) իր առաջին «Ալասքայի փնտռտուքներով» վէպին համար, իսկ իր վերջին՝ «Մեղաւոր են աստղերը» վէպը գրաւած էր «Նիւ Եորք Թայմզ»-ի «best seller»ներու ցանկի առաջին տեղը՝ Յունուար 2012-ին։ Համանուն ֆիլմը, հրապարակուած է 2014-ին, դառնալով ԱՄՆ-ի թիւ 1-ը հաւաքելով $124 438 000։ 2014-ին Կրինը կը ներառուի «Աշխարհի 100 ամենաազդեցիկ մարդիկը» ցուցակի մէջ, ըստ «Time» ամսագիրի տուեալներուն։
Բացի գրական գործունէութենէն, Կրին ծանօթ է նաեւ իր աշխատանքով համացանցի ոլորտին մէջ։ 2007-ին ան կը գործարկէ YouTube-ի Vlog Brothers ալիքը, իր եղբօր՝ Հանկ Կրինի հետ միասին։
Ան իրականացուցած է նաեւ առցանց նախագիծեր, ինչպէս՝ «Հրաշալի» եւ VidCon։ Եղբօրը հետ ստեղծած է տասնմէկ ուսուցողական նախագիծեր, որոնք իրենց մէջ կը ներառեն համաշխարհային պատմութիւն, կենսաբանութիւն, աշխարհագրութիւն, քիմիագիտութիւն, հոգեբանութիւն եւ այլ նիւթեր։
Երիտասարդութիւնը եւ ասպարէզը
Ճոն Կրին ծնած է Ինտիանափոլիս, Ինտիանա, Մայք եւ Սինի Կրիններու ընտանիքին մէջ։ Իր ծնելէն երեք շաբաթ ետք ընտանիքը տեղափոխուած է Միշիկըն, ապա Պիրմինկհըմ, Ալապամա, եւ, վերջապէս, Օրլանտօ (Ֆլորիտա)։ Ճոնը նախնական ուսումը ստացած է Օրլանտոյի Հայլենտ Նախապատրաստական դպրոցին մէջ (Lake Highland Preparatory School), ապա Indian Springs School Պիրմինկհըմ քաղաքին մէջ, որու շրջապատը հետագային ան օգտագործած է իբրեւ իր «Ալասքայի փնտռտուքներով» վէպին գործողութիւններուն զարգացման գլխաւոր վայր։
2000-ին Ճոն Կրին աւարտած է Քենյըն-Քոլէճը (Kenyon_College) անգլերէն գրականութեան եւ կրօնական ուսումնասիրութիւններու կրկնակի վկայականով։
Քոլէճը աւարտելէ ետք, հինգ ամիս աշխատած է որպէս քահանայի աշակերտ մանկական հիւանդանոցի մը մէջ։ Այդ ժամանակ ան մտադիր էր դառնալ եպիսկոպոսական քահանայ, բայց ծանր հիւանդութիւններով տառապող երեխաներու հետ աշխատանքը  կ'ոգեշնչէ զինք, եւ ան կ'որոշէ դառնալ գրող, իսկ ապագային այդ նիւթով ան կը ստեղծէ «Մեղաւոր են աստղերը» վէպը։
Քանի մը տարի Կրին կ'ապրի Շիքակօ, ուր կ'աշխատի որպէս Booklist ամսագիրի խմբագիրի օգնական, կը գրէ ակնարկներ, եւ կը շարադրէ «Ալասքայի փնտռտուքներով» վէպը։ Այս ընթացքին ան կը գրէ հարիւրաւոր գիրքերու մասին ակնարկներ։ Նաեւ կը վերանայի գիրքերու «Նիւ Եորք Թայմզ»-ի համար եւ կը ստեղծէ իւրօրինակ ռատիօ խոյզ- աշխատանքներ Շիքակոյի հանրային ձայնասփիւռի կայանին համար։ Աւելի ուշ, Կրին երկու տարի կ'ապրի Նիւ Եորք, մինչ իր կինը կ'ուսանէր ասպիրանդուրայի մէջ։
Աշխատանքները
Կրինի առաջին վէպը՝ «Ալասքայի փնտռտուքներով», որ լոյս տեսած է 2005 թուականին, դպրոցական պատմութիւն է, կամ դեռահասական վէպ, որ հեղինակի Indian Springs School դպրոցի մէջ իր անցուցած օրերուն ոգեշնչման արդիւնքն է։ Վէպը պարգեւատրուած է Մայքլ Լ. Պրինցի ամենամեայ մրցանակով Ամերիկեան Գրադարանային Միութեան կողմէ, որպէս «տարուան լաւագոյն գիրքը, գրուած դեռահասներու համար»։ Վէպը ներառուեցաւ Ալապամայի ամենամեայ «10 լաւագոյն գիրքեր դեռահասներու համար» ցուցակի մէջ։ 2005 թուականին էքրանաւորման իրաւունքը գնեց Paramount ընկերութիւնը, բայց հինգ տարի անց Կրինը յայտնեց իր երկրպագուներուն, որ ինք շահագրգռուած չէ Paramount-ի նախագծի հանդէպ։ Վէպի աճող վաճառքի ֆոնին Կրինը մտահոգութիւն յայտնեց էկրանաւորման գաղափարին վերաբերեալ. ընտ անոր էկրանաւորումը կրնար խանգարել «կարդացողի եւ պատմութեան միջեւ անմիջական եւ անձնական կապը»։ 2012 թուականին վէպը ներառուեցաւ «Նիւ Եորք Թայմզ»-ի պէսթ թրէլլըրներու ցուցակին մէջ, մանկական փափուկ կազմով գրքերու համար։
Կրինի երկրորդ վէպը՝ «Բազմաթիւ Կատերինաներ» (2006), գրաւեց երկրորդ տեղը Պրինցի ամենամեայ մրցանակաբաշխութեան մէջ եւ Los Angeles Times-ի գիրքի մրցանակաբաշխութեան մէջ դարձաւ ֆինալիստ։ 2008 թուականին Ճոն Կրինի երրորդ՝ «Թուղթէ քաղաքներ» վէպը թողարկուած է Նիւ Եորք Թայմզի պեսթրելլերներու ցուցակի հինգերորդ համարի ներքեւ, իսկ էկրանաւորման իրաւունքը գնուած է «Mandate Pictures» կինոընկերութեան կողմէն, որ Կրինը հրաւիրած է որպէս սենարիստ։ 2009 թուականին «Թուղթէ քաղաքներ»վէպը պարգեւատրուած է Էդգարի մրցանակով որպէս «դեռահասներու համար լաւագոյն վէպ» եւ ստացած է «Corine Literature Prize» գրականական մրցանակը 2010 թուականին։ 2015 թուականին վէպը էքրանաւորուած է «20th Century Fox» կինոընկերութեան կողմէ։ Համաշխարհային պրեմիերան կայացած է 2015 թուականի Յունիսի 4-ին։ Գլխաւոր դերերում ստանցնած են Քառա Դելեվինը (Մարգո) եւ Նաթ Վուլֆը (Քիւ)։
Կրինի նոր՝ «Սիքվել» վէպը, որու ստեղծման մասին ան յայտնած էր 2009 թուականի Օգոստոսին, չէր աւարտած, իսկ աւելի ուշ փոխակերպուած էր «Մեղաւոր են աստղերը» վէպին, որ հրապարակուեցաւ 2012 թուականին։ Կրինը յետոյ բացատրեց, որ «Սիքվել»-ի որոշ մասեր տեղափոխուած են «Մեղաւոր են աստղեր»-ը հաորին մէջ։ 2014 թուականին վէպը էկրանաւորուած է եւ վաճառքի է հանուած 2014 թուականի Յունիսին (ԱՄՆ)։
2013 թուականի վերջին Կրինը յայտարարեց, որ սկսած է գրել է նոր գիրք մը «Ռակետկա» անունով։
Անձնական կեանքը
Ճոն Կրինը կ՛ապրի Ինտիանապոլիս, իր կնոջ՝ Սառա Ուրիսթ Կրինի եւ երկու երեխաներուն՝ Հենրիի եւ Ալիսի հետ։ Ճոնը ամուսնացած է 21 Մայիս, 2006-ին։ Կրին զոյգը, Google Hangouts վիտէօ-զրոյցի ժամանակ YouTube-ի վրայ, ԱՄՆ-ի ներկայ նախագահ Պարաք Օպամայի կարթիքը առած են, որպէսզի որոշեն, թէ իրենց դուստրը անուանեն, Էլյոնոր, թէ Ալիս։ Կրինի որդին՝ Հենրի Աթիքուս Կրինը ծնած է 21 Յունուար, 2010-ին, իսկ դուստրը Ալիս Գրեյս Կրինը՝ 4 Յունիս,2013 -ին։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:24 Օգոստոսի ծնածներ Ստորոգութիւն:Քննադատներ Ստորոգութիւն:Պատմաբաններ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի Գրողներ
Ահարոնեան
Ահարոնեան, հայկական մականուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ Ստորոգութիւն:Հայկական մականուններ
Դեղանիւթեր
Դեղանիւթեր (praeparatum medicinale, praeparatum pharmaceuticum, medicamentum) բուժական միջոցներ, բնական, համադրական կամ կենսարհեստական ծագում ունեցող կենսաբանօրէն աշխուժ նիւթ կամ նիւթերու խառնուրդ դեղահատերու, լուծոյթի, ճարպերու կամ այլ տեսքով, որ կը գործածէ հիւանդութիւններու կանխարգելման, ախտորոշման կամ բուժման նպատակով ։ Գործնական բժշկութեան մէջ կիրառուող առանձին եւ համակցուած դեղանիւթերու թիւը կը հասնի տասնեակ հազարներու։
Նոր դեղանիւթեր ստանալու գործընթացը բարդ է եւ երկարատեւ։ Սկիզբը քիմիական տարալուծարանի հիմնականին մէջ կամ դեղահումքէն կ'անջատեն նոր քիմիական միացութիւններ, այնուհետեւ հատուկ դեղագործական տարալուծարաններու մէջ դեղագետները տարբեր կենդանիներու օրկաններու եւ հիւսուածքներու վրայ կ'ուսումնասիրեն այդ միացութիւններու ազդեցութիւնները, ինչպէս նաեւ անոնց ներծումը, բաշխումը եւ հեռացումը օրկանիզմէն։ Յատուկ ուշադրութիւն կը դառնայ նոր միացութիւններու կողմնակի եւ թունաւոր ազդեցութիւններու ուսումնասիրութեանը։ Եթէ փորձառական հետազոտութեան արդիւնքները կը բաւարարեն առաջադրուած պահանջները, ապա մասնագիտացուած խոշոր բուժհիմնարկներու մէջ (անհրաժեշտ պայմաններով եւ բարձրորակ մասնագետներով) կ'անցկացէ գործնական բժշկական հետազոտութիւն։ Նոր դեղապատրաստուկի բուժական արժէքը հաստատող գործնական բժշկական հետազոտութիւն արդիւնքներու հիման վրայ կը որոշէ այն ներդնել գործնական բժշկութեան մէջ։ Մինչ պատրաստուկի արտադրութիւնը, դեղագետները եւ քիմիկոսները կը մշակեն դեղածները, արտադրութեան արուեստագիտութիւն, որակի հսկման եղանակները եւ այլն։ Նոր դեղանիւթերու կիրառման թոյլտուութիւնը հաստատող փաստաթուղթը կը վավերացնէ ՀՀ առողջապական նախարարը։ Անոնց հետազոտութեան եւ ներդրման ընթացքին հատուկ ուշադրութիւն կը դառնայ գործածման անվտանգութեանը։ Ուստի շատ երկիրներու մէջ (պետական օրկաններու կողմէ ներկայացուած) մշակուած են եւ կը գործեն դեղանիւթերու որակի հսկման տարբեր մարմիններ։ Հսկողութեան համակարգը կ'ընդգրկէ ոչ միայն նոր դեղանիւթերու հետազոտման, բուժարան, փորձարկման եւ ներդրման փուլերը, այլեւ դեղագործական արտադրութեան մէջ անոնց թողարկումը։
ժամանակին բժշկութեան մէջ կան մարդու օրկանիզմի բոլոր համակարգերու եւ տարբեր ախտաբանանակ գործընթացներու վրայ ազդող դեղանիւթեր։
Տեսակներ
Դեղանիւթերը կը բաժանուին հետեւեալ խումբերու՝
Ազդեցութիւն
Կազմութեան վրայ դեղանիւթերու ազդեցութիւնը պայմանաւորուած է շատ գործոններով։ Խիստ կարեւոր է անոնց չափաքանակը՝ միջին բուժիչ դեղաչափը։ Անհրաժեշտութեան դէպքին մէջ բժիշկը կարող է նշանակել սահմանային թոյլատրելի բարձր բուժիչ դեղաչափեր, իսկ անոնք գերազանցելու դէպքին մէջ դեղանիւթեր կ'ունենան թունաւոր ազդեցութիւն։
Դեղանիւթերու նկատմամբ կազմութեան զգայնութիւնը կը փոխէ նաեւ տարիքէն կախուած։ Օրինակ՝ երեխաներն աւելի զգայուն են, քան մեծերը։ Ուստի խիստ տարբեր են անոնց եւ մեծերու համար սահմանուած բուժիչ դեղաչափերը, իսկ որոշ դեղեր ընդհանրապէս արգիլուած են մինչեւ 2 տարեկաններուն։ Ծերերու (60 տարեկանէն բարձր) մօտ որոշ դեղանիւթերու (օրինակ՝ կենդրոնական ոսկորային համակարգը ընկճող, միզամուղ եւ այլն) հանդէպ կը բարձրանայ կազմութեան զգայնութիւնը, ուստի այդ խումբի պատրաստուկները կը նշանակեն բաւականին թոյլ դեղաչափերով, քան միջին տարիքի մարդկանց։
Իւրաքանչիւր դեղանիւթի բնորոշ է ներգործման որոշակի տեւողութիւն։ Դեղանիւթեր պետք չէ օգտագործել նշանակուածէն հաճախ, որովհետեւ անոնց կուտակումէն կարող է կազմութիւնը թունաւորել։ Դեղանիւթերու կուտակման եւ անոնցմով պայմանաւորուած թունաւորման երեւոյթներ կարող են առաջանալ նաեւ անոնք առանց հսկողութեան եւ երկարատեւ գործածելէն, իսկ նշանակուածէն քիչ օգտագործելիս արդիւնավետութիւնը կը նուազի։
Դեղանիւթերու հետ պետք է զգուշ վարուին հատկապէս հղի կնիկի, քանի որ որոշ պատրաստուկներ պտուղի զարգացման վրայ անբարենպաստ ազդեցութիւն կ'ունենան։ Կերակրող մայրերուն խորհուրդ չի տրուիր օգտագործել որոշ դեղանիւթեր, որպէսզի երեխայի մօտ թունաւորութիւնը չառաջանայ։
Վերլուծում
Նորանոր դեղամիջոցներու ստեղծումը անհրաժեշտութիւն կ'առաջացնայ անոնց որակի նկատմամբ ժամանակէն մօտեցումներու ձեւավորմանը։ Արդիական դեղաբանական վերլուծումը պետք է բաւարարի հետեւեալ պահանջներուն.
Այս պահանջներուն լիովին կը համապատասխանեն վերլուծման ֆիզիկո եւ ֆիզիկաքիմիական ձեւերը։ Անոնց առաւելութիւնը կը կայանայ ձեւերու ունիվերսալութեան մէջ։ Դեղանիւթերու վերլուծութեան ֆիզիկոքիմիական եղանակները Ֆիզիկոքիմիական եղանակները լայնօրէն կը կիրառեն դեղանիւթերու քանակական եւ որակական վերլուծութեան համար, ինչպէս նաեւ անոնց բաժանման եւ կառոյցի յայտնաբերման համար։ Այս եղանակները հիմնուած են նիւթերու քիմիական կառուցուածքի եւ ֆիզիկական հատկութիւններու միջեւ կախուածութեան վրայ։ Հիմնականին մէջ այս եղանակները կ'առանձնանան կատարման մեծ արագութեամբ, բարձր զգայնութեամբ եւ ընտրողականութեամբ։
Ֆիզիկոքիմիական վերլուծում
Դեղանիւթերու վերլուծութեան ֆիզիկոքիմիական եղանակները կարելի է բաժանել հետեւեալ խումբերու՝
Ֆիզիկական եղանակներ
Դեղամիջոցներու իսկութիւնը կը հաւաստեն՝ հաւաքական վիճակը (բինտ նիւթ, հեղուկ, գազ), գունաւորումը, հոտը, բիւրեղներու ձեւը կամ ամորֆ նիւթի տեսքը, յամրազդակութիւնը կամ օդի մէջ հողմահարման աստիճանը, լոյսի եւ թթուածնի ազդեցութեան նկատմամբ կայունութիւնը, ցնդելիութիւնը, շարժունակութիւնը, բոցավառելիութիւնը (հեղուկներու)։ Դեղանիւթի գունաւորումը՝ ան բնորոշ այն հատկութիւնն է, որ թոյլ կ'ուտայ իրականացնելու անոր նախնական ստուգումը։
Փոշենման դեղամիջոցներու սպիտակութեան աստիճանի որոշումը՝ ֆիզիկական եղանակ է, որ առաջին անգամ ընդգրկուած է ՊՖ-ի մէջ։ Բինտ դեղանիւթերու սպիտակութեան աստիճանը (երանգը) հնարագոր է որոշել նմուշէն արտացոլուած լոյսի լուսապատկերային բնութագրման վրայ հիմնուած տարբեր գործիքային եղանակներով։ Այդ նպատակով կը չափեն լուսապատկերային բաշխման հատուկ աղբիւրէն ստացուած, կամ լուսազտարաներէն ստացուած սպիտակ լոյսով լուսաւորուած նմուշի արտացոլման գործակիցները։ Հնարագոր է նաեւ որոշել կանաչ լուսազտարանով անցած լոյսի արտացոլման գործակիցը 522 նմ։ Արտացոլման գործակիցը՝ ան արտացոլուած լուսային հոսքի մեծութեան յարաբերութիւնն է ընկնող լուսային հոսքի մեծութեան վերաբերեալ։ Այն թոյլ կ'ուտայ սպիտակութեան աստիճանով եւ պայծառութեան աստիճանով որոշելուդեղանիւթի գունաւորման երանգի ներկայութիւնը կամ բացակայութիւնը։ Սպիտակ կամ սպիտակամոխրագոյն երանգով նիւթերու համար սպիտակութեան աստիճանը տեսականօրէն հաւասար է մէկի։ Այն նիւթերը, որոնց սպիտակութեան աստիճանը 0,95-1,0 է, իսկ պայծառութեան աստիճանը 0,85 ունին մոխրագոյն երանգ։
Առաւել առարկային կը հանդիսանայ տարբեր ֆիզիկական հաստատուններու որոշումը հալման ջերմաստիճանի քայքայման պնդեցման կամ եռման ջերմաստիճանի, խտութեան, մածուցիկութեան։ Իսկութեան կարեւոր ցուցանիշ է՝ դեղամիջոցի լուծելիութիւնը ջուրի մէջ, թթուներու, ալկալիներու լուծույթներու, օրկանական լուծիչներու ացետոնի, պենզոլի, էթիլ եւ մեթալ սպիրդերու, յուղի) մէջ։ Պինդ նիւթերի համասեռութիւնը բնութագրող հաստատուն կը հանդիսանայ հալման ջերմաստիճանը։ Դեղագործական վերլուծումը այն կը կիրառէ մեծ քանակութեամբ պինդ դեղանիւթերու իսկութեան եւ մաքրութեան որոշման համար։ Յայտնի է, որ ան այն ջերմաստիճանն է, պինդ մարմինը հաւասարակշռութեան մէջ կը գտնուի հեղուկ ֆազայի հետ։ Հալման ջերմաստիճանը կը հանդիսանայ հաստատուն մեծութիւն անհատական նիւթի համար։ Նոյնիսկ անչափ փոքր խառնուրդներու պարունակութեան առկայութիւնը կը փոփոխէ որպէս կանոն կը փոքրացնէ նիւթի հալման ջերմաստիճանը, ինչ հնարաւորութիւն կ'ուտայ դատելու անոր մաքրութեան աստիճանի մասին։ Հետազոտուող միացութեան անհատականեւթեան հաստատելը, հնարաւոր է խառը հալման նմուշի միջոցով, քանի որ միեւնոյն հալման ջերմաստիճաններ ունեցող երկու նիւթերու խառնուրդները կը հալուեն նոյն ջերմաստիճանին։ Խտութեան որոշման ժամանակ կը վերցնէ որոշակի ծաւալով նիւթի զանգուած։ Խտութիւնը կը որոշեն արեոմետրի միջոցով, ըստ խստօրէն պահպանելով ջերմաստիճանային սննդականոնը, քանի որ խտութիւնը կախուած է ջերմաստիճանէն։ Սովորաբար, անոր կը հասնին խտաչափի 20 °C–ում ջերմապահպանման միջոցով։ Խտութեան արժէքներու որոշակի տիրոյթներ կը հաստատեն էթիլ սպիրտի, վազելինային իւղի, վազելինի եւ պինդ պարաֆինի: Կ'առաջարկէ 958, 90, 70, եւ 40 տոկոսանոց էթիլ սպիրտի դեղամիջոցների մեջ, սպիրտի պարունակությունը որոշել ըստ խտության, իսկ դեղաձեւերի մեջ կամ թորման միջոցով, խտության հետագա որոշմամբ, կամ ջրասպիրտային լուծույթներու եռման ջերմաստիճանով, այդ թիւին թուրմերու։ Թորումը կ'իրականացնեն որոշակի քանակութեամբ խառնուրդներու եռացմամբ, որոնք անթափանցելի օրէն միացած են ընդունիչին։ Վերջաւորութեան իրենց կը ներկայացնէ 50 մլ–ոց կոլբա։ Կը հաւաքուին 48մլ թորուցք, կը հասցնեն այն մինչեւ 20 °C եւ ջուրի աւելացմամբ, կը հասցնեն մինչեւ նիշը։ Թորուցքի խտութիւնը կը որոշեն պիկնոմետրի օգնութեամբ։ Մածուցիկութիւնը (ներքին շփումը)՝ ան ֆիզիկական հաստատուն է, որ կը հաստատէ հեղուկ դեղանիւթերու իսկութիւնը։ Կը տարբերին դինամիկական բացարձակ, հարաբերական, տեսակարար, բերուած եւ բնութագրական մածուցիկութիւններ։ Անոնցմէ իւրաքանչիւրը ունի իր չափման միաւորները։ Մածուցիկ թանձրութիւն ունեցող հեղուկ դեղամիջոցներու որակի գնահատման համար, օրինակ՝ գլիցերինի, վազելինի, իւղերու, սովորաբար կը որոշեն հարաբերական խտութիւնը։ Այն իրենմէ կը ներկայացնէ հետազոտուող հեղուկի մածուցիկութեան յարաբերութիւնը ջուրի մածուցիկութեան (որ կ'ընդունէ որպէս միաւոր) վերաբերեալ։
ՊՖ-ի 11-ին լուծելիութիւնը կը դիտարկեն ոչ թէ որպէս ֆիզիկական հաստատուն, այլ որպէս հատկութիւն, որ կարող է փորձարկուող դեղամիջոցի համար ծառայել որպէս կողմնորոշող բնութագիր։ Հաստատուն ջերմաստիճանի եւ ճնշման տակ, նիւթի հալման ջորմաստիճանի հետ միաժամանակ, լուծելիութիւնը կը հանդիսանայ այն յառաչափերէն մէկը, ըստ որու գործնականօրէն կը որոշեն բոլոր դեղամիջոցներու իսկութիւնը եւ մաքրութիւնը։
Դեղամիջոցի մաքրութեան աստիճանի վերաբերեալ կարեւոր տեղեկատուութիւն կ'ուտայ անոր լուծույթի PH–ի արժէքը։ Այդ արժէքով հնարաւոր է դատել թթվային եւ հիմնային արտդարութիւններու խառնուրդներու առկայութեան մասին։ Ազատ թթուներու անօրկանական եւ օրկանական ու ազատ հիմքերու յայտնաբերման սկզբունքը, այսինքն թթվայնութեան եւ հիմնայնութեան որոշումը, կը կայանայ դեղամիջոցներու մէջ կամ ջրային քաղուածներու մէջ այդ նիւթերու չեզոքացման մէջ։ Չեզոքացումը կ'իրականացնեն ապացուցներու (ֆենոլֆդալէին, մեթըլ կարմիր, դիմոլֆդալէին, բրոմֆենոլային կապոյտ եւ այլն) ներկայութեամբ։ Թթվայնութեան եւ հիմնայնութեան մասին կը դատեն կամ անոր գոյնի փոփոխութեամբ, կամ կը որոշեն չեզոքացման վրայ ծախսուած լուծույթի քանակութիւնը։
Միջավայրի հակազդեցութիւնը (PH) կը հանդիսանայ նիւթի քիմիական հատկութիւններու բնութագիրը։ Այն շատ կարեւոր յարաչափ է, որ անհրաժեշտ է որոշել արուեստագիտական եւ վերլուծական գործողութիւններու իրականացման ժամանակ։ Լուծույթներու թթվայնութեան եւ հիմնայնութեան աստիճանը անհրաժեշտ է հաշուի առնել դեղամիջոցներու մաքրութեան աստիճանի փորձարկումներու եւ քանակական որոշումներու ժամանակ։ Լուծույթներու PH–էն կախուած դեղամիջոցներու պահպանման ժամկէտները, ինչպէս նաեւ անոնց կիրառման առանձնահատկութիւնները։
Տեսակարար պտտման արժէքը կը հաշուարկեն հետեւեալ բանաձեւերով՝ [α]= α x 100 / l x c ուրտեղ՝
Հեղուկ նիւթերու համար այն կը հաշուարկեն [α]=α/lxρ, Ուրտեղ՝
Բեւեռացուած լոյսի հարթութեան պտտման անկեան որոշման համար կը կիրառեն սարքեր, որոնք կը կոչուին բեւեռաչափեր բոլեարիմեդրեր։ Այն կազմուած է լոյսի աղբիւրներէն, բեւեռացուցչէն բոլեարիզատոր, որ իրենմէ կը ներկայացնէ Նիգոլայի բեւեռացնող հատուածակողմ կամ թաղանթ ժապավեն, հետազոտուող նիւթով խցիկէն, վերլուծումէն, որ նոյնպէս հատուածակողմ է:
Աւելի ժամանակէն բոլեարիմեդրերուն մէջ կը կիրառեն մարմնամարզական լոյսը, որոնք կը ստանան լուսազտարաներու օգնութեամբ։ Բոլեարիմեդրը կարող է համակցուած ըլլալ լուսապատկերներու հետ, այդ սարքը կը կոչուի սպեկտրոպոլյարիմետրեր։
Ելեկտրամագնիսական ճառագայթումը ան լուսօններու հոսքն է, որուն օժտուած է երկակի մասնիկալիքային հատկութիւններով։ Ընդ որուն մէջ լուսօններու կրած էներկիան կոչած են քվանտ։ Օրինակ, ան այն էներկիան է, որուն կ'արձակեն կամ կը կլանեն էլեգդրոնը մէկ ուղեծիր միւսին անցնելու ատեն։
Համաձայն Պլանգի լուսօնի էներկիան (E) ուղիղ համեմատական է անոր հաճախականութեանը։
E=hxυ
Լուսօնի էներկիաներու ամբողջ տիրույթը կոչուած է ելեկտրամագնիսական լուսապատկեր։
Այսպիսով, երբ մասնիկը կ'ենթարկուի ելեկտրամագնիսական ճառագայթման ազդեցութեանը, այն կը կլանէ որոշակի ուժով լուսօններ։ Կլանուած լուսօնի ուժով պայմանաւորուած է մասնիկի կառուցուածքով, իսկ ճառագայթներու կլանման հետեւանքով մասնիկի ուժի աճը կը համապատասխանէ կլանուած լուսօնի ուժին։
Կախուած, թէ ինչպիսի ուժ փոփոխութիւններ տեղի կ'ունենան մասնիկին մէջ կլանման հետեւանքով կը տարբերին. ՈՒՄ եւ տեսանելի մարզում լուսադիտութիւնը, որու ժամանակ մասնիկներու մէջ տեղի կ'ունենար էլեգդրոնային անցումներ։ Այս եղանակը հիմնականին կը կիրառէ այն միացութիւններու համար, որոնք կառուցուածքին կը պարունակեն զուգորդուած կրկնակի կապեր, անուշահոտի օղակներ եւ այլն։ ԻԿ մարզում լուսադիտութիւնը, որ հիմնուած է միջուկներու տատանողական վիճակներու ուժերու տարբերութեան վրայ։ ԻԿ մարզում լուսադիտութիւնը աւելի մանրակրկիտ եւ առարկայական եղանակ է, եւ հնարաւորութիւն կ'ուտայ կատարել բիւրեղային վիճակին մէջ գտնուող միացութիւններու վերլուծութիւնը։
Նշուած 2 եղանակներուն մէջ ալ նիւթի կողմէն կը կլանեն միագոյն ճառագայթներ։ Ոչ միագոյն ճառագայթներու կլանման որոշումը կ'իրականացնէ գոլորիմեդրիկ եւ ֆոտոկոլորիմետրիկ եղանակներով։
Կլանման չափազանցութեան եւ ալիքի երկարութեան միջեւ կախուածութեան կորը կը կոչուի նիւթի կլանման լուսապատկեր եւ կը հանդիսանայ անոր մանրակրկիտ բնութագրիչը։ Սարքերը, որոնց օգնութեամբ կը կատարէ ելեկտրամագնիսական ճառագայթներու կլանման որոշումը կը կոչուին սպեկտրոֆոտոմեդրեր։ Անոնք բաղկացած են երեք հիմնական մասերէ.
Ելեկտրամագնիսական ալիքներու կլանման վրայ հիմնուած եղանակները կը կիրառեն դեղանիւթերու քանակական որոշման համար առժամեայ դադարներուն մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բժշկութիւն
Պուրճ Համուտ
Պուրճ Համուտ քաղաքը կը գտնուի Պէյրութ մայրաքաղաքին հիւսիս արեւելքը, Մեթն մարզին մէջ եւ մաս կը կազմէ Մեծ Պէյրութին, ուր շատ մեծ թիւով հայեր կ՛ապրին։ Պուրճ Համուտը վաճառականական կեդրոն մըն է եւ Միջին Արեւելքի մէջ ամենախիտ մէկը։
Պատմութիւն
Պուրճ Համուտ կը հիմնադրուի Հայոց Ցեղասպանութեան 1915-ի փրկուողներուն կողմէ ու կը զարգանայ 1930-ականներուն։ Երբ հիւանդ եւ ուժասպառ հայերը, որոնք կը փրկուին Տէր Զօրի մահուան երթերէն, կը հասնին Պէյրութ Օսմանեան Կայսրութեան անկումէն ետք, անոնց իրաւունք կը տրուի խրճիթներ կառուցել Պէյրութի գետին աջ ափին վրայ, որ այդ ժամանակ ճահճոտ տարածութիւն մըն էր։ Հետագային անոնց կ'արտօնուի տուներ ու շէնքեր շինել, որոնք մինչեւ այս օրս կանգուն են։ 1952-ին, Պուրճ Համուտ կ՛ունենայ իր քաղաքապետարանը եւ այժմ անդամ է Հիւսիսային Մեթնի քաղաքապետարաններու խումբին։
Պուրճ Համուտ քաղաքին ու անոր քաղաքապետարանին հիմնադիրն է Հայ Կաթողիկէ եկեղեցւոյ հայրերէն Հայր Պօղոս Արիսը, որ կը նպաստէ գործօն քաղաքի մը եւ լիբանանահայերու կեդրոնի հիմնադրութեան, ինչպէս նաեւ երկար տարիներով կը ստանձնէ անոր քաղաքապետութեան պաշտօնը։ Քաղաքապետարանը Պուրճ Համուտի մայր թաղերէն մէկը կը կոչէ իր անունով՝ իրենց երախտագիտութիանը յայտնելու իր մեծ ներդրումներուն քաղաքի հիմնադրութեան եւ կառուցման համար։
Իր հիմնադրութեան եւ սկիզբի տեղափոխման ժամանակ, Պուրճ Համուտը մրցակցութեան կեդրոն մը կը դառնայ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն եւ Սոցեալ Դեմոկրատ Հնչակեան Կուսակցութեան, որոնք կ'աշխատին իշխել այս նոր հիմնուած քաղաքը։ Ասիկա կը մղէ զանազան կռիւներու եւ ահաբեկումներու, որոնք կը ճնշեն լիբանանահայերը։ Այս վիճակը իր գագաթնակէտին կը հասնի Լիբանանի 1958-ի ճգնաժամին, երբ այս երկու կուսակցութիւնները եւ իրենց համակիրները բեւեռացուած կը դառնան Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ կաթողիկոսի ընտրութեան ժամանակ։ Սակայն, աղանդաւորական վէճին աճման ժամանակաշրջանի կէսերուն, Լիբանանի հայերը կը սկսինն իրարու մօտիկութիւն ցոյց տալ եւ 1972-ին, Հնչակեան կուսակցութիւնը համաձայնութիւն մը կը ստորագրէ Դաշնակցութեան հետ։
Քաղաքացիական Պատերազմ (1975-1990)
Լիբանանի Քաղակացիական Պատերազմը վախ կը յառաջացնէ Պէյրութի հայ համայնքին վրայ։ Այս դժուարին պայմաններուն մէջ, հայերը միասնականութեան կարիքը կ'ունենան, այսպիսով անոնք կը համախմբուին Պուրճ Համուտի մէջ։ Հայերը արդէն իրենց գոյութիւնը կը փաստեն իրենց մշակութային կեդրոններով, դպրոցներով եւ եկեղեցիներով։ Լիբանանի Քաղաքացիական Պատերազմին ընթացքին, մեծ թիւով հայ երիտասարդներ զէնք կը բռնեն՝ Պուրճ Համուտը հակառակորդներէն պաշտպանելու համար։ Սակայն, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը կը փորձէ չեզոք մնալ։ Հայկական ուժերուն չեզոքութեան պատճառով, Մարունի համայնքի զինեալ խմբաւորումները Պուրճ Համուտի բնակիչները շատ զօրաւոր ճնշումի տակ կը պահեն՝ յարձակելով նոյնիսկ Պուրճ Համուտի վրայ։
2006-ի Լիբանան-Իսրայէլ Պայքարը
2006-ի Լիբանան-Իսրայէլ Պայքարին ժամանակ, գաղթականները կ'ընդունուին Պուրճ Համուտի եկեղեցիներուն, դպրոցներուն եւ այլ կեդրոններուն մէջ, ուր անոնք կը կերակրուին եւ ապա կը ստանան ապաստարաններ։ Պայքարէն ետք, Թուրքիա կը խոստանայ զօրք ղրկել Լիբանան, մաս կազմելու Միացեալ Ազգերու Լիբանանի Ժամանակաւոր Ուժերուն: Հայերուն մեծամասնութիւնը կը մերժէ այս թրքական ծրագիրը եւ Պուրճ Համուտի մէջ ցոյցեր կը կազմակերպէ ընդդէմ Թուրքիոյ ուժերուն։
Աշխարհագրութիւն
Պուրճ Համուտի կից շրջաններն են Տորան, Քարանթինան, Սինն Ըլ Ֆիլը եւ Աշրաֆիէն:
Բնակուած տուներուն եւ շէնքերուն մեծ մասը կը կառուցուին 1930էն 1970ական թուականներուն։ Անոնք ընդհանրապէս 2 յարկանի են, Պալքանեան շինութեամբ, տախտակաշէն պատշգամներով, շրջանի նեղլիկ փողոցներուն մէջ։ Առեւտրական գործերուն մեծ մասը տեղի կ՛ունենայ այդ թաղերուն մէջ։ Հակառակ իր բնապահպանական հարցերուն (իր գտնուած տեղին պատճառով), անիկա աշխուժ եւ առեւտրական շրջան մըն է։ Ինք կը խաչաձեւուի ճամբաներով եւ իր կռնակը կու տայ Միջերկրական Ծովուն, որմէ ունի քանի մը հեքտար տարածք։ Պուրճ Համուտը ունի բազմաթիւ եկեղեցիներ, դպրոցներ, մշակութային կեդրոններ, հաստատութիւններ, որոնք կը գտնուին իր մերձակայքին մէջ։
Մարզեր
Պուրճ Համուտ բաժնուած է եօթը մեծ մարզերու.
Նապաա (النّبعة)
Նապաան արուարձան մըն է առեւտրական եւ բնակչութեան գօտիներով եւ Միջին Արեւելքի ամենահոծ բնակչութիւն ունեցող շրջաններէն է։ Նապաան կը կառավարուի Պուրճ Համուտի քաղաքապետարանին կողմէ եւ իրեն սահմանակից շրջանն է Սինն Ըլ Ֆիլը: Անիկա բուն իսլամական հատուածն է Պուրճ Համուտի, որ մեծ մատով բնակուած է Շիա համայնքի իսլամներէ, բայց նաեւ հայերէ: Սակայն, բնակիչներու փոփոխութիւններ տեղի ունեցած են Լիբանանի Քաղաքացիական Պատերազմին պատճառով։ Այժմ, այդտեղ կ՛ապրին մեծ թիւով օտարականներ, ինչպէս՝ սուրիացիներ, եգիպտացիներ, ասիացիներ եւ ափրիկեցիներ՝ աժան տունի վարձքերուն եւ գործի պատճառով։
Նահր (النّهر)
Նահրը Պէյրութի ամենամօտիկ շրջանն է եւ կը գտնուի Պէյրութի Գետի ափին, որ կը բաժնէ Պուրճ Համուտը եւ Պէյրութը: Այստեղէն կարելի է ուղղուիլ դէպի մայրաքաղաք երկու մայր կամուրջներէ՝ Ժիսր Պէյրութէն, որ կ՛անցնի գետին վրայէն։
Ղիլան (غيلان)
Կը գտնուի Պուրճ Համուտի արեւելքը։ Բաղդատած միւս շրջաններուն, ան կը գտնուի աւելի բարձր դիրքի վրայ։ Անիկա առաջին անգամ կը բնակուի 1861 թուականին, Ապու Ապտալլահ ընտանիքին կողմէ։
Հայերուն Ներկայութիւնը
Պուրճ Համուտի շատ մը թաղեր կը կոչուի հայկական քաղաքներու անունով, ինչպէս՝ Երեւան եւ գետերու անունով՝ Արաքս: Կարգ մը թաղեր կը կոչուին ներկայ Հայաստանի քաղաքներու անուններով, ուրիշներ ալ՝ թրքահայաստանի, ինչպէս՝ Մարաշ, Սիս, Ատանա, Արագած, Կիլիկիա եւ այլն։ Անոնցմէ շատեր կը յիշեցնեն հայերու նախահայրերու բնակավայրերը եւ Կիլիկիան, ուրկէ եկած են լիբանանահայերուն մեծամասնութիւնը։
Ժողովրդագրութիւն
Պուրճ Համուտը ունի 150000 բնակիչ իր 2.5 քառ. քլմ. տարածութեան վրայ՝ ըլլալով Միջին Արեւելքի ամենախիտ բնակչութիւն ունեցող շրջաններէն մէկը։ Իր բնակչութեան մեծամասնութիւնը հայեր են, բայց նաեւ կը բնակուի լիբանանցի Շիա իսլամներէ եւ լիբանանցի քրիստոնէաներէ ու պաղեստինցիներէ։ Պուրճ Համուտը նաեւ կը բնակուի օտարներու կողմէ, ինչպէս՝ ասիացիներէ եւ ափրիկեցիներէ, նաեւ՝ սուրիացի եւ իրաքցի գաղթականներէ, որոնք կը պատկանին պարբեր դաւանումներու։
Լիբանանահայերը կը խօսին արեւմտահայերէն: Պուրճ Համուտ ունի բազմաթիւ հայկական վարժարաններ եւ կեդրոնն է սփիւռքի ամենածանօթ օրաթերթին՝ Ազդակին: Պուրճ Համուտ նաեւ ունի 24 ժամուան դրութեամբ ռատիոկայան մը՝ Վանայ Ձայնը:
Հայ քրիստոնէայ դաւանանգներն են Հայ Առաքելականները, Հայ Կաթողիկէներն ու Հայ Աւետարանականները:
Այս նշուած կուսակցութիւններն ու եկեղեցական դաւանանգները ունին իրենց հաստատութիւնները, ակումբները, եկեղեցիները եւ դպրոցները Պուրճ Համուտի շրջակայքին մէջ։ Ներկայիս, Պուրճ Համուտի քաղաքապետն է Պարոն Մարտիկ Պօղոսեանը։
Տնտեսութիւն
Պուրճ Համուտը կեդրոնն է ձեռագործներու, ինչպէս՝ գոհարեղէններու եւ կաշիներու։ Ան կը նախատեսուի իբրեւ կարեւոր գնումի վայր Լիբանանի մէջ։
Քոլէճներ
Պուրճ Համուտ ունի երկու արհեստից քոլէճներ, ինչպէս՝ LATC Արհեստից Դպրոցը որ մաս կը կազմէ Ազգային Լեւոն եւ Սոֆիա Յակոբեան Գոլէճին եւ Մեսրոպեան Արհեստից Վարժարանը, որ ինչպէս իր անունը կը յայտնէ մաս կը կազմէ Մեսրոպեան Բարձրագոյն Վարժարանին:
Պուրճ Համուտի մէջ կը գտնուի հայ թերաճ մանուկներու Զուարթնոց Կեդրոնը։
Կրօնք
Ոչ-հայ դաւանումներն ալ ունին իրենց եկեղեցիները ինչպէս մարունիները, յոյն ուղղափարներն ու յոյն կաթողիկէները։
Մարզական
Պուրճ Համուտ ունի քաղաքապետարանի ֆութպոլի դաշտ, որ կրնայ ընդունիլ 10500 համակիր։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Լիբանանի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Հայկական սփիւռք
Աւետիս Նազարեան
Աւետիս Նազարեան երգահան եւ երաժշտագէտ։ երաժշտական գիտելիքներու ուսուցիչ, դասախօս մասնագիտական դասընթացքներու: Յօրինող ժապաւէնի երաժշտութիւնը: Հասարակական գործիչ
Կենսագրութիւն
Աւետիս Նազարեան ծնած էր Խարբերդ, 7 Յունուար 7 1930-ին: Տարի մը ետք, 1915-ի ջարդերէն հրաշքով վերապրած Նազարեանի ծնողքը կը փոխադրուի Հալէպ, ուր աւարտելէ ետք իր երկրորդական կրթութիւնը, Նազարեան կը նուիրուի երաժշտութեան։
Իր առաջին ուսուցիչը կ՛ըլլայ երաժշտահան Բարսեղ Կանաչեան: Այդ շրջանին ան կը կատարէ փնտռտուքներ, կը հաւաքէ Ակնայ հարսանեկան եւ Վանայ ժողովրդական երգերը, ակնցի եւ վանեցի տարիքոտ վերապրողներու մեկնաբանութեամբ։
1952-54 տարեշրջաններուն կը յաճախէ Պէյրութի Աքատեմիօ Տէ Պօ զ՝Ար ու կը հետեւի յօինումի դասընթացքներուն, իբրեւ ուսուցիչ ունենալով ֆրանսացի յօրինող եւ երգահոնահար Պերթրան Ռոպիարը։
1954-ի աշնան կը մեկնի Վենետիկ Իտալիա ու կը հետեւի տեղւոյն Պենետեթօ Մարչելօ երաժշտանոցի յօրինումի դասընթացքներուն, աշակերտելով Պրիւնօ Քոլթրոյի, Սանթէ Զանոնի, Վոլֆկանկ Տալլա Վեքիայի, Կապրիէլէ Պիանքիի եւ Ֆապիօ Ֆանոյի։
1962-ին կը ստանայ իր վկայականը բազմաձայնութեան եւ երգչախումբի ղեկավարութեան ճիւղերու մէջ։ Աւելի ուշ՝ կը վկայուի իբրեւ երգահան եւ երաժշտագէտ։
1962-էն 1966 կը դասաւանդէ նոյն երաժշտանոցէն ներս իբրեւ երաժշտական գիտելիքներու ուսուցիչ։ 1966-էն 1993 Վենետիկի ու Հռոմի մէջ կը դասաւանդէ, յատկապէս պատրաստելով երաժշտանոցներ ընդունուելու մակարդակին հասած աշակերտներ։
1973-ին եւ 1975-ին կը հրաւիրուի Վենեթոյի կրթական տնօրէնութեան կողմէ, դասախօսելու համար շրջանի բոլոր դպրոցներու երաժիշտ ուսուցիչներուն վեցամսեայ մասնագիտական դասընթացքներուն։
Աւետիս Նազարեան ուսանողական տարիներուն երկու անգամ կը շահի երաժշտական մրցանակ։
1963-ին կը շահի պետական մրցանակ մը, որու շնորհիւ իրաւունք կ'ունենայ միջնակարգ եւ բարձրագոյն պետական դպրոցներէ ներս դասաւանդելու։
Աւետիս Նազարեան կը մասնակցի երաժշտական զանազան համագումարներու ու մասնագիտական դասընթացքներու։
1961-62-ին կը հետեւի Վենետիկի Վաքանցէ Մուզիքալիին, իսկ 1971-ին՝ Սթրավինսքիի երաժշտութեան նուիրուած ուսումնասիրական դասընթացքներուն, Վիչենցայի մէջ։ 1976-ին կը հետեւի երաժշտական մանկավարժական տեսութիւններու մասնագիտական դասընթացքներուն՝ Փէսքարայի մէջ։ 1974-ին Երեւանի ու 1982-ին Լիոնի մէջ կը մասնակցի հայ երաժշտութեան նուիրուած «Հանդիպումներ»ուն։
Ստեղծագործական աշխատանքներ եւ հրատարակութիւններ
1960-ական թուականներուն Աւետիս Նազարեան կը նուիրուի «Օտար երգահաններ հայ արուեստէն ներս» երաժշտագիտական իր պրպտումներուն։ Ասոնց մասին գրութիւններու շարք մը հրատարակուած է «Նայիրի»-ի մէջ։ Ասոնցմէ զատ երաժշտական ու այլ նիւթերու շուրջ աշխատակցած է հայկական զանազան թերթերու։ Ան փոխանցած է հայ երաժշտութեան ընդմէջէն, հայ ազգին պատմութիւնը։ Իտալիոյ զանազան քաղաքներուն մէջ։
Աւետիս Նազարեանի ստեղծագործական աշխատանքները կ՛ընդգրկեն նուագախումբի, սենեկային երաժշտութեան, ձայնային, երգչախմբային ու զանազան գործիքներու համար գրուած գործեր: 1970-ական թուականներուն Փատովայի «Կ. Զանիպոն» երաժշտական հրատարակչատունը լոյս կ՛ընծայէ իրմէ զանազան գործեր:
1971-ին կը հրատարակէ իր «Թրէ քանթի Արմենի»-ն` գրուած ձայնի եւ դաշնակի համար, ինչպէս նաեւ «Տիվերթիմենթօ»-ն` գրուած սրինգի եւ քլարինեթի համար:
1960-ական թուականներուն կը նուիրուի «Օտար երգահաններ հայ արուեստէն ներս» երաժշտագիտական իր պրպտումներուն: Ասոնց մասին գրութիւններու շարք մը տպուած է «Նայիրի»-ի մէջ։ Ասոնցմէ զատ երաժշտական նիւթերու շուրջ աշխատակցած է հայ մամուլին: Գրած է բազմաթիւ մանկական երգեր:
1973-ին կը հրատարակէ «Իլ Վոքալիցօ» գործը։
1979-ին կը հրատարակէ «Լա Պալաթա Մաքապրա» գործը, գրուած՝ փչողական գործերու։
1980-ին Սուրբ Ղազարի տպարանէն լոյս կը տեսնէ իր «Քսան մանկական երգ»-երը, որոնցմէ երեքը Պէյրութի «Համազգային»-ի կողմէ պատրաստուած մանկական երգերու ձայնապնակին մաս կը կազմեն։ Շատ ուրիշ գործեր տպագրուած են դպրոցական դասագիրքերու, ինչպէս նաեւ հայ թէ օտար երաժշտական հաւաքածոներու մէջ։
Պելճիքայի ձայնասփիւռի կայանի ֆրանսական բաժնի արդի նուագախումբին եւ երգչախումբին
1983-ին Պելճիքայի ձայնասփիւռի կայանի ֆրանսական բաժնի արդի նուագախումբին եւ երգչախումբին կողմէ կը ձայնագրուի ու կը ձայնասփռուի «Լա Պալաթա Մաքապրա»-ն, ղեկավարութեամբ Պրայըն Փրիսթմանի եւ երգչախումբի ղեկավար՝ Անտրէ Վանտըպոշի։ Նոյն նուագախումբին կողմէ 1984-ին նոյնպէս կը ձայնագրուի ու կը ձայնասփռուի «Իլ Վոքալիցօ»-ն, ղեկավարութեամբ Ժորժ Տիւմորթիէի, մեկնաբանուած երգչուհի Ֆրանսուազ Հէնոյի կողմէ։
1987-ին Վենեթոյի նահանգապետութիւնը կը հրատարակէ իր «Հայ Երաժշտութեան հակիրճ Պատմութիւնը»-ը «Իլ Փօփոլօ տէլ Արարատ» հատորին մէջ։
1993-ին «Լա Վենեցիա Տելյի Արմենի» գիրքին մէջ, հեղինակ Հելմեթ քանի մը պարբերութիւններով կ'անդրադառնայ Նազարեանի արուեստի ու մշակոյթի գործունէութեան։ 1996-ին, Վենետիկի Երգահաններու Միութիւնը լոյս կ'ընծայէ խտասալիկ մը նուիրուած Վենետիկի Երգահաններու գործերուն, որոնց շարքին տեղ կը գրաւէ նաեւ Նազարեանի «Լա Պալաթա Մաքապրա» գործը։
1999-ին Իտալիոյ ժամանակակից երգահաններուն նուիրուած երաժշտական Հանրագիտարանէն ներս, որ տպուած է Նափոլիի մէջ, երկու էջ կը յատկացուի Աւետիս Նազարեանի արուեստին։ 2004-ին «Համազգային»ի Լոս Անճելըսի մասնաճիւղը լոյս կ'ընծայէ խտասալիկ մը նուիրուած Աւետիս Նազարեանի 22 մանկական երգերուն ու »Ճպուռն ու մրջիւնը» երաժշտական բեմախաղին։
Աւետիս Նազարեան երեք անգամ հիւրը եղած է Երեւանի Երգահաններու Միութեան, այդ առթիւ կը նուագուին նաեւ իր գործերը, որոնք ձայնասփռուած են Երեւանի ձայնասփիւռէն, ինչպէս նաեւ եւրոպական ու այլ երկիրներու ձայնասփիւռի կայաններէն։ Իր արուեստի ու գործունէութեանց մասին բազմաթիւ գրութիւններ կան հայ թէ օտար թերթերու ու տարբեր հրատարակութիւններու մէջ։
Վենետիկի եւ Իտալիոյ Երգահաններու Միութեան Անդամ
Աւետիս Նազարեան անդամ եղած է Վենետիկի եւ Իտալիոյ Երգահաններու Միութեան։
«Վենետիկի Հայ Ուսանողական Միութիւն» եւ «Հայ Մշակոյթի Կեդրոն»
Աւետիս Նազարեան նաեւ բեղուն հասարակական գործիչ մը եղած է։ Այս գործունէութիւնը կը սկսի 1955-ին, երբ նոյն թուականին Վենետիկի մէջ կը հիմնէ «Վենետիկի Հայ Ուսանողական Միութիւն»-ը, իսկ 1978-ին Հռոմի մէջ՝ «Հայ Մշակոյթի Կեդրոն»-ը, որ աւելի ուշ, 1983-ին մաս պիտի կազմէ Իտալիա-Խորհրդային Միութիւն Բարեկամութեան Միութեան «Կոստան Զարեան» անունով։ 1985-ին, այս միութիւնը պիտի շարունակէ իր գործունէութիւնը Վենետիկի մէջ, որուն պատասխանատուութիւնը ան վարած է երկար ատեն։
1982-ին ազգային իր այս գործունէութեանց համար կը պարգեւատրուի Վենետիկի քաղաքապետութեան կողմէ ու նաեւ Հայաստանի Սփիւռքահայ Կոմիտէին կողմէ։
Վենետիկի Հայ Դատի Յանձնախումբի հիմնադրումը
1988-ին Վենետիկի մէջ կը հիմնէ Հայ Դատի Յանձնախումբը, նպատակ ունենալով իտալական կառավարութեան մօտ Հայկական Ցեղասպանութեան ճանաչումը իրականացնել։ Նոյն նպատակին համար կը կազմակերպէ բարձրորակ դասախօսութիւններ եւ համագումարներ։
1990-ին կը հրաւիրուի իտալական խորհրդարանին կողմէ, հայկական հարցն ու Արցախի հիմնահարցը ներկայացնելու նպատակով։
Աւետիս Նազարեան երկար ատեն սերտ յարաբերութիւն ունեցած է իտալական քաղաքական կուսակցութիւններու ու քաղաքագէտներու հետ հայկական հարցը ծանօթացնելու աշխատանքներուն ուղղութեամբ։
Աղբիւրներ
Երգահան Աւետիս Նազարեանի Յիշատակին
Երաժիշտ Աւետիս Նազարեան Կնքեց Իր Մահկանացուն
«Կարկաչ» մանկական երգչախումբին համերգը` Աւետիս Նազարեանի մանկական երգերով (Լիբանան)
Տապկուած հաց
Որպէս խաւարտ՝ տապկուած հացի վրայ սովորաբար կը դրուին բակլաներ, տապկուած միսի խճողակ կամ մանր կտրտած պանիր: Տապկուած հացը՝ այդպիսի խաւարտի հետ միասին, յայտնի է որպէս «հնդկական տակօ» կամ «նաւահօ-տակօ»: Տապկուած հացը, որ կը մատուցուի քաղցր խաւարտով, օրինակ՝ մեղրապատ կամ շաքարի փոշի ցանած, տիպիկ ամերիկեան ուտեստ է՝ յայտնի որպէս «Փիղի ականջ»:
Տապկուած հացը պաշտամունքային դարձած է ԱՄՆ-ի հնդկիկներու մշակոյթին մէջ: Այն հանդիսանում է ոչ իայն տնակն ուտեստ, այլեւ աւանդաբար կը պատրաստուի այնպիսի տօներու համար, ինչպիսին են՝ «պաու-վաու»-ն եւ նահանգներու տօնաւաճառները: 2005-ին տապկուած հացը յայտարարուեցաւ Հարաւային Դակոտա «նահանգի պաշտօնական հաց»:
Ճիշդ այդ նոյն տարին՝ 2005-ին, տապկուած հացի՝ առողջութեան համար վտանգաւոր ըլլալու մասին հարցը հասարակական լայն քննարկումներու առարկայ դարձաւ. խօսքը կը վերաբերէր ԱՄՆ-ի հնդիկներու շրջանին ճարպակալման եւ շաքարախտի լայն տարածման գործին տուեալ ուտեստի ունեցած դերին: ԱՄՆ-ի գիւղատնտեսութեան նախարարութեան հաղորդմամբ՝ տապկուած հացի սովորական չափաբաժինը կը պարունակէ 700 քալիորիա եւ շուրջ 20 կրամ ճարպ:
Տապկուած հացը նաեւ յայտնի է հարաւամերիկեան խոհանոցին մէջ՝ որպէս «կաչանգայ» ։
Ստեփան Արսլանեան
Ստեփան Արսլանեան Փաշա Եղիայի (գրուած է նաեւ Ասլանեան կամ Ստեփան Եղիա), 25 Դեկտեմբեր 1822, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանեան կայսրութիւն - 17 Նոյեմբեր 1901), բժշկապետ, ուսուցչապետ, զօրավար, բանասէր, հասարակական-կրթական գործիչ, Ազգային կեդրոնական վարչութեան Քաղաքական ժողովի բազմիցս ատենապետ։
Կենսագրութիւն
Ստեփան Արսլանեան ծնած է 1822 թուականին 25 Դեկտեմբեր-ին, Կոստանդնուպոլ­սի Բերա թաղամասին մէջ՝ Եղիա եւ Վարդենի Արսլանեաններու ընտանիքին մէջ։ Հայրը եղած է վանեցի եւ յանձնակատար ծեփագործ արհեստաւոր աշխատա է։
Ըստ բժիշկ-պատմաբան Վահրամ Թորգոմեանի` անոր անտիպ յուշերը կորսուած են տարիներու տուայտանքին մէջ։ Իր յարգուած եւ բարձր դիրք ունենալու շնորհիւ ունեցած է նաեւ նախանձողներ ու թշնամիներ՝ բարձրաստիճան զինուորականներու շրջանակէն ներս։ 1879 թուականին սրբոց Յակոբեանց վանքի վարչական եւ հաշուական գործերու լիազօր քննիչի հանգամանքով մեկնած է Երուսաղէմ։ Իր քննութիւններու տեղեկագիրը ներկայացուցած է Կ. Պոլսոյ Ազգային կեդրոնական վարչութեան եւ անոր շնորհակալութեանն արժանացած է։ 1879 թ., զգալով իր շուրջը Կ. Պոլսոյ մէջ խտացող զազրելի ու վտանգաւոր մթնոլորտը, որ առաջացած էր թուրք պաշտօնակիցներու «շնոր­հիւ», Ստեփան փաշա Արսլանեան՝ զինուորական ասպարեզէն ինքնակամ հրաժարած է, զինուորական բժշկական վարժարանէն դուրս եկած եւ թոշակի անցած է։ Այդ ամէնէն յոյժ վիրաւորուած, կամաւոր կամ բուժման նպատակով մեկնած է Եգիպտոս եւ որոշ ժամանակ ապրած է Գահիրէ, ուր շարունակած է զբաղիլ բժշկութեամբ։ 1884 թ. վերադարձած է Կ. Պոլիս, սակայն կարճ ժամանակ ետք մեկնած է Ֆրանսա։
1884-1889 թթ.՝ Կ. Պոլսէն բացակայած ընթացքին, անոր ամբաստանած են իբրեւ «կիա­ւուր», Օսմանեան գահի դաւաճան, թուրք զինուորական համազգեստին անարժան եւ այլն։ Սուլթան Ապտուլ Համիտ երկրորդը, հաւատալով զրպարտանքներուն, շնորհազրկած է վաստակաշատ բժիշկ պրոֆէսորին։
1889 թ.՝ ականաւոր հայու մը, Արթին փաշա Տատեանի բարեխօսութեան շնորհիւ, սուլթանը թուլատլած է, որ բժիշկը վերադառնայ Կ. Պոլիս, որմէ ետք վերադարձած եւ բնակած է Կ. Պոլսոյ Գուզգունճուգ թաղամասին մէջ։
1891 թուականին հրաժարած է Ազգային կեդրոնական վարչութեան Քաղաքական ժողովի անդամակցութենէն։ 1897 թուականի վերջերուն, կարցած էր վերականգնել նաեւ իր զինուորական աստիճանին վայել իրաւունքները։ Յետագայ տարիները ապրած է նիւթական դժուարութիւններու ու աղքատութեան մէջ։ Պրոֆէսորը մշտապէս գտնուած է Կ. Պոլսոյ հայ կեանքի յորձանուտին մէջ։ Աջակցած է հայկական դպրոցներու կրթական վերելքին, զբաղած՝ եկեղեցանուէր, կրթասիրական բարեգործական գործունեութեամբ։ Անոր ջանքերով կառուցուած է Կ. Պոլսոյ Բանկալթիի հայոց գերեզմանատան Ս. Լուսաւորիչ եկեղեցին։ Իր պահպանողական հայացքներուն համար, զինք խստօրէն, քննադատած է Յակոբ Պարոնեանը, զինք ընդգրկելով իր «Ազ­գա­յին ջո­ջե­ր»ու մէջ։
Մահացած է 1901 թուականի Նոյեմբեր 17-ին, Կ. Պոլսոյ մէջ` 79 տարեկան հասակին։ Թաղուած է Շիշլիի ազգային գերեզմանատան մէջ։
Բժիշկ Վահրամ Թորգոմեան պատմած է, որ Ստեփան Արսլանեանի անտիպ շատ արժէքաւոր յուշերը, հայ ընտանիք մը, իրմէ վերցուցած է՝ պատճէնահանելու նպատակով, եւ չէ վերադարձուցած։
Պար­գեւներ
Պարգեւատրուած է արծաթեայ եւ ոսկէ մետալներով, «Օս­մա­նիէ» եւ «Մե­ճի­էիէ», ինչպէս նաեւ օտար պետութիւններու պատուանշաններով։
Աշ­խա­տու­թիւ­ն
Նկարագիր Ս. Փրկչեան Հիւանդանոցի, Կ. Պոլիս, 1860։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր Ստորոգութիւն:1822 ծնունդներ Ստորոգութիւն:25 Դեկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:17 Նոյեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:1901 մահեր Ստորոգութիւն:Կոստանդնուպոլիս ծնածներ
Արապեան (այլ կիրառումներ)
Արապեան` հայկական մականուն։
Թիթանիքի թանգարանը
«Թիթանիքի» թանգարանը (Titanic Museum), թանգարանը կը գտնուի Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Թենեսի նահանգին մէջ:
Թանգարանը, նուիրուած է 1912 թուականին խորտակուած « Թիթանիք » նաւուն, բացուած է 2010 թուականին: Թանգարանի շէնքը զբօսանաւի փոքր չափերով կրկնօրինակն է, իսկ կառուցման ծախսերու ծաւալը կազմած է 25 միլիոն տոլար ։
Թանգարանի հաւաքածոն կը ներառէ աւելի քան 400 իրեր, որոնք գտնուած են աշխարհահռչակ նաւու վրայ եւ պատկանած են «Թիթանիքի» ուղեւորներուն :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Թերենս Մալիք
Թերենս Մալիք, ամերիկացի բեմադրիչ, թատերագիր, արտադրող եւ լրագրող։ Ծնած է 1943-ին՝ ԱՄՆ-ի մէջ, հասակ առած է Թեքսասի եւ Օքլահոմայի մէջ։ 1966-ին աւարտած է Հարուըրտի համալսարանը, ուսանած է նաեւ Օքսֆորտի համալսարանին մէջ: Աշխատած է «Life» եւ «The New Yorker» թերթերուն մէջ։ Փիլիսոփայութիւն  դասաւանդած է Մասաչուսեթսի արհեստագիտական հիմնարկին մէջ՝ մինչեւ Լոս Անճելըսի ِAmerican film institute երթալը ։
1872 թուական
1872 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 72րդ տարին
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1872 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1872 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1872
Հայկ Ղազարեան
Հայկ Ղազարեան (կամ՝ Ղազարյան, 23 Օգոստոս, 1930 — 19 Օգոստոս, 2014) հայ հնագէտ, պատմաբան եւ համալսարանի դասախօս: Ան Նոպէլեան Մրցանակի անուանադրուած է 2007 թոականնին իր ակադեմական «Հայ ժողովրդի ցեղասպանութիւնը Օսմանեան կայսրութիւնում 1890–1922 թթ.» (2004) գիրքին համար, որ ունի երկու հատոր. թարգմանուած է Ռուսերէնի, Թրքերէնի, ինչպէս նաեւ այլ Եւրոպական լեզուներու: Ղազարեան մահացաւ 2014 թուականի Օգոստոսին:
Աբգարեան
Աբգարեան, հայկական մականուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ
Սեւանի իշխան
Սեւանի իշխան (Salmo ischchan), լոսդի նմաններու ընտանիքի ձուկ, բնիկ (Endemic) տեսակ։ Բացառապէս տարածուած է Սեւանայ լիճի աւազանին մէջ։ Մկանուտ, շարժուն ձուկեր են, որոնք բազմացման շրջանին ծովերն կ՝ անցնին դէպի գետեր, ածելու համար։
Անուանում
Հայ ժողովուրդը այդ ձուկին տուած է «իշխան» հնչեղ անունը. իր վայելուչ արտաքին տեսքով, գրեթէ անփուշ, համեղ միսով եւ կենսապայմաններու նկատմամբ ունեցած բծախնդրութեամբ իշխանը կ՝ արդարացնէ իր ազնիւ տեսակը։
Արտաքին Կառուցուածք
Միջին մեծութեան ձուկ է: Իշխանը սաղմոնաձուկերու ընտանիքի միջին մեծութեան ձուկ է: Մարմինը գլանաձեւ է կամ իլիկաձեւ՝ ամբողջ երկարութեամբ արծաթափայլ թեփուկներով պատուած, խոշոր, սեւ՝ երբեմն ալ նարնջագոյն կամ բաց վարդագոյն պուտերով:
Ենթատեսակներ
Իշխան տեսակը ընդունուած է բաժնել 4 ցեղերու.
որոնք միմիայն իրարմէ կը տարբերին ձուադրման տեղերով ու ժամկէտերով:
Երբեմն ատոր կ'աւելցնեն 5րդ սեռը՝
Ձմեռնային բախտակն ու բոջակը լիճի ձուկեր են, իսկ միւսները՝ անցողիկ:
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Քաղցրահամ ջուրերու ձուկեր
Մամբրէ Վերծանող
Մամբրէ Վերծանող, հայ թարգմանիչ, ճառախօս եւ մեկնիչ, ապրած՝ Ե. դարու Բ. կիսուն։ Ծննդեան եւ մահուան թուականները անյայտ են։ Կեանքի մասին սակաւ տեղեկութիւններ կան։ Ըստ աւանդական տեղեկութիւններու եղած է Մովսէս Խորենացիի եղբայրը եւ Մ. Վ. Սահակ Պարթեւի եւ Մեսրոպ Մաշտոցի կրտսեր աշակերտներէն։ Մամբրէ Վերծանողին նուիրուած իր շահեկան ուսումնասիրութեան մէջ Արամ վրդ. Քէշիշեանը (այժմ՝ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա․ կաթողիկոս Մեծի Տանն Կիլիկիոյ), հեղինակի ապրած ժամանակի վերաբերեալ, զանազան կարծիքներու համադրումէն յետոյ կը հասնի այն եզրակացութեան, որ՝ «Մամբրէ Վերածանող Ե․ դարուն 430-էն 500 թուականներուն միջեւ ապրած եւ գործած, թարգմանչաց Բ. սերունդին պատկանող հեղինակ մըն է՝ «երկրորդ փիլիսոփայս» ։
Բարձրագոյն կրթութիւնը ստացած է Ալեքսանդրիոյ մէջ։ Ապրած է Բիւզանդիոյ մէջ եւ արժանացած է պատիւներու։ Իրմէ ետք եկող մատենագիրները զինք կոչած են « Մեծ Փիլիսոփա»։ Իր գրած գործերէն մեզի հասած են միայն չորս ճառեր եւ «Դատումն Քերթածաց» խորագիրով գրուածք մը, որ հատուած մըն է իր կորսուած քերականութեան մեկնութենէն։
Թովմա Արծրունի 9-10-րդ դարերուն օգտուած է իր պատմական գործէն, որ դարձեալ պահպանուած չէ։
Իր լեզուն յունական հին շրջանի հայերէնն է, մեկնաբանութեան եղանակը այլաբանական է։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:5-րդ դարու թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Հայ մեկնաբաններ
Ռուհոլլա Խոմէյնի
Ռուհոլլա Մուսաւի Խոմէյնի ( ː 17 Մայիս 1902 կամ 1898 — 3 Յունիս 1989), 1979 թուականի իսլամական յեղափոխութեան առաջնորդ (ռահպար):
Կեանքը
1979 Յունուարին ղեկավարած է Իրանին մէջ իսլամական յեղափոխութիւնը։ 1979 թուականի Փետրուար 1-ին` Մոհամմատ Ռէզա Փահլաւիի փախուստէն 2 ամիս անց, վերադարձած է Իրան։ 1979-ին իր միջազգային ազդեցութեան շնորհիւ ան տարուան մարդ ճանչուած է ամերիկեան «Թայմ» հանդէսին կողմէն եւ նկարագրուած է որպէս «շիա իսլամի պատկերը Արեւմուտքին մէջ»: 1982-ին վերապրած է զինուած յեղաշրջումի մը փորձը: Խոմէյնին յայտնի է պատանդառուներուն աջակցութեամբ, բրիտանացի հնդիկ գրող Սալման Ռուշտիին սպաննելու կոչ ընող իր ֆաթուայով, եւ բնութագրումով Միացեալ նահանգները որպէս «Մեծ Սատանա» եւ Խորհրդային միութիւնը որպէս՝ «Կրտսեր Սատանա» Նոր սահմանադրութեան համաձայն 1979 թուականի Դեկտեմբերին զբաղեցրած է Իրանի իսլամական հանրապետութեան գերագոյն ղեկավարի պաշտօնը։ Բնակած է Ղում քաղաքը, սակայն գործուն մասնակցութիւն ունեցած է երկրի քաղաքական կեանքին։
Իր կառավարման ընթացքին աջակցած է իսլամական յեղափոխութեան արտահանմանը տարածաշրջանի երկիրներ՝ որպէս ատոր հնարաւորութիւն դիտելով Իրան-իրաքեան պատերազմը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1902 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1898 ծնունդներ Ստորոգութիւն:17 Մայիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:1989 մահեր Ստորոգութիւն:3 Յունիսի մահացածներ
Ակրա
Ակրա (Agra - आगरा, Ակրա), քաղաք Հնդկաստանի հիւսիսին, Ութար-Բրատէշ նահանգին, Ջամնա գետի (Կանկէսի վտակի) ափին։ Այստեղ գտնուած է հռչակաւոր Թաճ Մահալ դամբարանը։ Բնակչութիւնը՝ ։ Ակրան մայրաքաղաք Նոր Տելհիի հետ կապուած է արագընթաց երկաթագիծով։ Ակրան երկաթուղային հանգոյց է, տնայնագործական արտադրութեան կեդրոն։ Ակրայի Համալսարանը հիմնադրուած է 1927-ին։
Պատմութիւն
Զարգացած է որպէս ամրոց XV դարուն, իսկ իբր քաղաք XVI դարու սկիզբներուն։ XVI-XVII-րդ դարերուն եղած է Մեծ Մոնկոլներու կայսրութեան մայրաքաղաքը։ Այն ժամանակ հարուստ եցած է ճարտարապետական յուշարձաններով (ինչպէս Ակրա ամրոցը (1564-1574 թթ.), Մարգարտիայ մզկիթը (1646-1653 թթ.))։
Ակրայի հայ համայնքը
Ակրայի հայ համայնքը հիմնուած է մոնկոլների ժամանակ։ Աքպար թագաւորի օրով հայերուն հող յատկացուած է, կառուցուած է հայ եկեղեցի (1652)։ Առեւտրականներուն արտօնուած է առանց տուրքի առեւտուր ընել։ Ակրայի հայերը առեւտրական գործարքներ կնքած են եւրոպացիներուն հետ։ Համայնքը ստուարացաւ Ապպաս Ա. Մեծի որոշած բռնագաղթէն ետք, յատկապէս՝ ԺԹ դարուն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հնդկաստանի քաղաքներ
Վիգէն Կիւլվարդեան
Տոքթ. Վիգէն Կիւլվարդեան, ծնած Յունիս 1956-ին, Պէյրութ, Լիբանան, Ասատուր եւ Սոնիա Կիւլվարդեաններու զաւակն էր, ծնած Հաճընցի տան մէջ: Փոքր տարիքէն ան իր յախուռն ներկայութիւնը կը ցուցաբերէ Էշրէֆիէի Կեդրոնական բարձրագոյն վարժարանէն ներս, ապա երկրորդական ուսումը կը շարունակէ Պէյրութի Հայ Աւետարանական Քոլէճին մէջ, զոր կ'աւարտէ 1975-ին՝ Լիբանանի պատերազմի սկզբնական օրերուն: Ան քաղաքի Հայ Սքուլին մէջ կ'աշակերտէ ուսումնական եւ ազգային դաստիարակութեան տիտաններ Զաւէն Մսրլեանին, Արտաշէս Տէր Խաչատուրեանին, Ասպետ Տօնապետեանին եւ այլոց, անձիք՝ որոնց հանդէպ իր ակնածանքն ու խոր յարգանքը պահեց Վիգէն մինչեւ իր մահը:
Լիբանանի պատերազմի այդ տաք օրերուն՝ 1982-ին, Վիգէնի ծնողքը կը փոխադրուի Լոս Անճելըս: Վիգէն վկայեալ հօրն իսկ ունեցած դեղագործի վկայականով կը միանայ ծնողքին Քալիֆորնիոյ մէջ, ուր երեք տարիներ Rite Aid հաստատութեան մէջ ծառայելէ ետք, կը հիմնէ Ideal Pharmacy-ն Հոլիվուտի մէջ, 1985-ին, իբրեւ գործակից ունենալով իր հայրը՝ Ասատուր: Գործի մարզ մը, զոր ապա Վիգէն ընդլայնեց դեղարանի մը յաւելումովը Կլենտէյլի մէջ:
Վիգէն շաղուածքով եւ համոզումով ընկերվարական էր: Բան մը, որ զինք առաջնորդեց ծառայելու հօր պատկանած ազգային կուսակցութեան:
Ապա Վիգէն, տոքթ. Բերկրուհի Նաճարեանի թելադրանքով կը նուիրուի ՀԲԸՄի Մարի Մանուկեան վարժարանի հոգաբարձութեան աշխատանքին՝ բան մը, զոր ան կը կատարէ համակ 20 տարիներու ընթացքին, նախաձեռնելով ամառնային փառատօնը, իր դրոշմը դնելով անոր վրայ, եւ գործակցելով աշակերտներու, ուսուցչական կազմին եւ ծնողներու հետ: Փառատօնը կ'ունենայ աննախընթաց յաջողութիւն եւ կը դրոշմուի հազարաւորներու միտքերուն մէջ իբրեւ դպրոցական իւրայատուկ կերպով բարգաւաճ նախաձեռնութիւն:
Այս աշխատանքներուն կողքին, Վիգէն զարկ կու տայ յօդուածագրութեան, զարգացնելով իր ինքուրոյն One Man's Opinion վերնագրուած սիւնակը, «Նոր Կեանք» շաբաթաթերթին մէջ: Տեսակէտներու արտայայտութեան իր այս ձեւը մեծ ընդունելութիւն կը գտնէ եւ լաւապէս կը գնահատուի գաղութէս ներս:
Վիգէն Սեպտեմբեր 1989-ին կ'ամուսնանայ լիբանանահայ Լիւսի Սարգիսեանի հետ: Անոնք կը բախտաւորուին Նարով եւ Լարով: