cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Եոհաննէս Լեփսիուս
Նշանաւոր եգիպտագէտ Քառլ Ռիչըրտ Լեփսիուսի եւ անոր կնոջ՝ Էլիզապէթին կրտսեր որդին էր։ Մայրը նշանաւոր գրող եւ գրավաճառ Ֆրետերիք Նիկոլայի ծոռն էր։ Վերջինս ԺԸ. դարակիսուն Պերլինեան լուսաւորութեան առանցքային դերակատարներէն մէկ էր։
Նոյն տարին ան կը մեկնի Երուսաղէմ, ուր աշխատանքի կը լծուի իբրեւ գերմանական բողոքական դպրոցի ուսուցիչ եւ գերմանական համայնքի քարոզիչի օգնական ։ Երուսաղէմի մէջ կը հանդիպի բողոքական եպիսկոպոսի թոռան՝ Մարկարէթ Ցելլերին, զորս բոլորը կը ճանչնային իբրեւ Մակի, որ հետագային կը դառնայ Եոհաննէսին առաջին կինը։ 1886-ին անոնք Երուսաղէմէն կը մեկնին Ֆրանքֆորթ, ուր բնակութիւն կը հաստատեն քանի մը ամիսով եւ աղքատութիւնը յաղթահարելու նպատակով Եոհաննէս կը հիմնէ գորգագործարան մը, ուր կը սկսի գործել քառասուն կին։
1894-ին Օսմանեան կայսրութեան մէջ Ապտուլ Համիտ Բ. սուլթանին իշխանութեան օրով հայերուն դէմ իրագործուող ոճիրներու մասին կը տեղեկանայ: 1896-ին ընկերներուն հետ կը հիմնէ Հայաստանի օգնութեան գերմանական բարեգործական հիմնադրամը եւ իրավիճակին ծանօթանալու նպատակով կ'որոշէ ուղեւորուիլ հայաբնակ վայրեր։ 1896-ի գարնան, իբրեւ գորգավաճառ ծպտուելով, ան կը շրջի Արեւմտեան Հայաստանի մէջ:
Կը յաջողի յայտնաբերել բազմաթիւ վայրեր, ուր դեռ կը կրէին 1894-ին սանձազերծուած սպանդի հետքերը եւ կը հաստատէ այդ օրերուն ականատեսներու կողմէ տրուած համակողմանի վկայութիւնները։ Այս բոլորէն խորապէս ցնցուած՝ ան անմիջապէս կը վերադառնայ Գերմանիա եւ կը փորձէ հանրային դասախօսութիւններու միջոցով հասարակութիւնը իրազեկ դարձնել հայերու հետ տեղի ունեցող սանձազերծուած իրադարձութիւններու մասին։
Պերլինի մէջ լոյս տեսնող Der Reichsbote թերթը 12 Օգոստոս 1896-ին կը տպագրէ «Ճշմարտութիւնը Հայաստանի մասին» յօդուածաշարքին առաջին մասը։ Շուտով շարքը կը հրատարակուի նաեւ իբրեւ գիրք՝ «Հայաստան եւ Եւրոպա. մեղադրական եզրակացութիւն ընդդէմ քրիստոնեայ գերտերութիւններու եւ կոչ քրիստոնեայ Գերմանիոյ» վերնագիրով, որ առաջին իսկ տարին եօթ անգամ կը վերահրատարակուի։ Գիրքը կը թարգմանուի քանի մը լեզուով։
Լեփսիուս կը նախաձեռնէ շրջիկ դասախօսութիւններու շարք մը, որոնց կը մասնակցի նաեւ կինը՝ Մարկարեթը, որ արդէն վեց երեխայ ունէր եւ կ'օժանդակէր ամուսինին բոլոր մարդասիրական ձեռնարկներուն։ Այս բոլորը Մարկարեթը ֆիզիքապէս կը հիւծէ, որուն իբրեւ հետեւանք 1898-ին ան կը մահանայ՝ խոր կսկիծ պատճառելով Լեփսիուսին։
1899-ին ան կը վերադառնայ Արեւմտեան Հայաստան եւ Օսմանեան կայսրութեան ծայրամասերուն մէջ, հայերուն եւ այլ քրիստոնեայ փախստականներուն համար կը կառուցէ դպրոցներ, արհեստանոցներ ու հիւանդանոցներ: Կը հիմնէ Գերմանա-հայկական ընկերութիւնը՝ դառնալով անոր նախագահը։
1900-ին Եոհաննէս Լեփսիուս կ'ամուսնանայ Ալիս Պրիւնինկի հետ, որուն հետ եւս կ'ունենայ վեց երեխայ։
Հանդիպում Էնվեր Փաշային Հետ
Ապրիլ 1915-ին, երբ Եւրոպայի մէջ լուր կը տարածուի, որ երիտթուրքերու կառավարութիւնը կը հրահանգէ հալածանքներ սկսիլ հայութեան նկատմամբ եւ ձեռնամուխ կ'ըլլայ բնակութեան պատմական վայրերէն անոնց զանգուածային տեղահանութեան, Լեփսիուս կրկին կը մեկնի Թուրքիա, այս անգամ՝ Պուխարեսթէն ու Սոֆիայէն։ Ճամբան հայ հոգեւորականութիւնը անոր կը տրամադրէ Թուրքիոյ մէջ կոտորածներէն վերապրողներուն մասին մանրամասն վկայութիւններ։
10 Օգոստոս 1915-ին երիտթուրք պարագլուխներէն մէկը՝ ռազմական գործերու նախարար Էնվեր փաշան, անձամբ կ'ընդունի Լեփսիուսը։ Թէեւ վերջինս կը ներկայանայ իբրեւ Արեւելեան առաքելութեան եւ իր եկեղեցւոյ դեսպան, ան չի յաջողիր փաշային միտքը փոխել։
Ա. համաշխարհային պատերազմի տարիներուն կը հրատարակէ իր "Bericht über die Lage des armenischen Volkes in der Türkei" («Տեղեկագիր հայ ժողովուրդի կացութեան մասին Թուրքիոյ մէջ») աշխատութիւնը, ուր ան մանրամասն կը փաստէ եւ կը դատապարտէ Հայոց ցեղասպանութիւնը։ Երկրորդ հրատարակութիւնը կը կոչուի "Der Todesgang des armenischen Volkes" («Հայ ժողովուրդին Ջարդերը»), ուր ներառուած էր հարցազրոյց մը Էնվեր Փաշային հետ։ Լեփսիուս ստիպուած էր զայն գաղտնի հրատարակել, որովհետեւ Թուրքիա Գերմանիոյ դաշնակիցն էր։ Լեփսիուս կը յաջողի զեկոյցէն 20.000 օրինակ տարածել։ «Մուսա լերան քառասուն օրերը» վէպին մէջ Ֆրանց Վերֆել Լեփսիուսը նկարագրած է իբրեւ հայերու պահապան հրեշտակը։
Եոհաննէս Լեփսիուսի  մտաւոր ժառանգութիւնը կը գտնուի «Եոհաննէս Լեփսիուս արխիւին մէջ», զոր հիմնած է պատմաբան Հերման Կոլթց (Hermann Goltz)։
Եոհաննէս Լեփսիւս Եւ Հայոց Ցեղասպանութիւնը
Գերմանացի հասարակական գործիչ, հոգեւորական (աստուածաբանութեան դոկտոր), արեւելագէտ Եոհաննէս Լեփսիուս, դատապարտելով թրքական իշխանութիւններու հայաջինջ գործողութիւնները, իր երկրին կառավարութենէն պահանջած է ազդու միջոցներով դադրեցնել հայերուն կոտորածները։ Անոր երկերը եւ դիւանը (պատմական փաստաթուղթերու ժողովածու) կ'ապացուցեն, որ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ եւ Օսմանեան կայսրութեան հայաբնակ վայրերուն մէջ Ա. համաշխարհային պատերազմին (1914-1918) ատեն տեղի ունեցած է Հայոց ցեղասպանութիւնը։
Եոհաննէս Լեփսիուս երկար տարիներ զբաղած է Հայկական հարցով։ 1896-ի գարնան՝ համիտեան կոտորածներու ատեն, Գերմանիոյ հասարակական գործիչ, հայազգի Ճէյմս Կրինֆիլտի հետ շրջած է Փոքր Ասիա՝ ականատեսներու վկայութիւններ հաւաքելու եւ կարելի եղած չափով հայերուն օգնութիւն ցուցաբերելու նպատակով։ Նոյն թուականի Օգոստոսէն Լեփսիուս գերմանական մամուլին մէջ հրապարակած է «Ճշմարտութիւնը Հայաստանի մասին» յօդուածաշարքը (18 յօդուած), որ դարձած է «Հայաստանը եւ Եւրոպան...» (1896) գործին հիմքը։
Վերջինս երկու տարուան ընթացքին հրատարակուած է եօթ անգամ եւ թարգմանուած անգլերէնի ու ֆրանսերէնի։ Լեփսիուս մասնակցած է հայերուն սպանդին դէմ բողոքի ցոյցերու կազմակերպման, իր ելոյթներուն մէջ ընդգծած է, որ այդ յանցագործութիւնը կատարած է թրքական կառավարութիւնը՝ սուլթանին գլխաւորութեամբ։ Սակայն անոր հայապաշտպան գործունէութիւնը հանդիպած է Թուրքիոյ հետ մերձեցման ձգտող Գերմանիոյ պաշտօնական շրջանակներու հակազդեցութեան։
«Տեղեկագիրը» հրատարակելէ ետք, Լեփսիուս տարագրուած է չէզոք երկիր մը՝ Հոլանտա, ուր շարունակած է հայանպաստ գործունէութիւնը, կապեր հաստատած հայկական շրջանակներու, գրագրութիւն՝ անգլիացի պետական գործիչ Ճէյմս Պրայսի հետ։ Մշակած է ի պաշտպանութիւն հայերու ստեղծուելիք Միջազգային լիկայի մանրամասն ծրագիրը։
Ա. Համաշխարհային պատերազմէն ետք Լեփսիուս հրապարակած է բազմաթիւ կարեւոր փաստաթուղթեր Հայաստանի վերաբերեալ (« Գերմանիան եւ Հայաստանը 1914-1918 թուականներուն», 1919)։ Այդ ժողովածուն Աւետիք Իսահակեանի միջոցով ուղարկած է Վերսաեան հաշտութեան խորհրդաժողովին մասնակցող հայկական պատուիրակութեան։ Ժողովածուին նիւթերը՝ Գերմանիոյ եւ Թուրքիոյ դեսպաններուն, հիւպատոսներու եւ պաշտօնական այլ անձերու գաղտնի զեկուցագիրերը, ականատեսներու վկայութիւնները, կը հաստատեն, որ երիտ-թուրքերու կազմակերպած հայերու տեղահանութիւնն ու կոտորածները նպատակ ունէին ոչնչացնել հայ ժողովուրդը, եւ այդ յանցագործութեան մէջ մեղքի իր բաժինն ունէր նաեւ Գերմանիան։
Հայոց արտերն ու ստացուածքները օսմանեան կառավարութիւնը կը գրաւէ անոնց մեկնումէն անմիջապէս ետք: Թուրք պաշտօնատարներ հայոց բոլոր ունեցածները հրապարակային աճուրդներու միջոցաւ չնչին գիներով կը վաճառեն իսլամներուն: Այս մասին Եոհաննէս Լեփսիուս կը գրէ. Ըստ Լեփսիւսի՝ սխալ էր Եւրոպայի մէջ տարածուած այն կարծիքը, թէ Օսմանեան Պետութեան մէջ ազգային ու կրօնական տարբեր ինքնութիւններու տէր մարդիկ չեն կրնար գոյակցիլ: Նոյնն էր պարագան Պոսնիա-Հերձեկովինայի բնակչութեան, ուր իսլամներն ու քրիստոնեաները իրարու հետ հաշտ կ'ապրէին (Լեփսիւսի կարծիքը չի համապատասխաներ իրականութեան): Արաբներն ու ասորիները, հայերն ու քիւրտերը, թուրքերը, յոյները եւ այլ ժողովուրդներ համատեղ կ'ապրէին խաղաղութեան մէջ: Օսմանեան կառավարութիւնն էր որ այս հաւաքականութիւնները իրարու դէմ գրգռելով պառակտում յառաջացուցած էր անոնց մէջ:
Շարունակած է նիւթական օգնութիւն ցուցաբերել հայ որբերուն ու փախստականներուն, Խորհրդային Հայաստան  ուղարկած Գերմանա-հայկական ընկերութեան հայթայթած դեղորայքը։ Ըստ գերմանացի Եոհաննէս Լեփսիւսի վկայութեան, Եղեռնի նախօրէին Կարնոյ նահանգը ունէր 200 հազար հայ բնակիչ, որոնցմէ փրկուեցաւ 40 հազարը: Այս վերապրողները զանազան գաղութներու մէջ քով-քովի գալով կը հիմնեն իրենց հայրենակցական միութիւնները : Լեփսիւսի համոզումով, Օսմանեան Պետութիւնը ամէն ինչ նախապէս մտածած ու ծրագրած էր: Բոլոր ապօրինութիւնները գրեթէ նոյն ժամանակին մէջ տեղի ունեցած են եւ՝ կանոնաւորաբար: Սակայն պարագան այդպէս չէր հայկական դիմադրութեան սակաւաթիւ պարագաներուն, ինչպէս Վանի, Շապին Գարահիսարի, Զէյթունի եւ այլ վայրերու մէջ: Հայ ժողովուրդի յանկարծակի եւ արդար պոռթկումին դրսեւորումներն էին անոնք: Իրարմէ աշխարհագրականօրէն հեռու դիրքերու վրայ կը գտնուէին եւ տեղի ունեցած են տարբեր ժամանակներու մէջ: Կանխամտածուած հայկական դիմադրական շարժում տեղի չէ ունեցած երբեք: Այս մասին Լեփսիուս կը գրէ. Օսմանեան բանակին մէջ կռուող հայ քաղաքացիները լաւ վարմունք ցուցաբերած են: Կ. Պոլսոյ զինուորական վարժարանին մէջ թուրքերէ աւելի հայեր պահեստի սպայ արձանագրուած են: Անոնք կը փափաքէին գործող բանակին միանալ, քան թղթատարական գրասենեակներու պաշտօնեայ դառնալ: Լեփսիուս կը գրէ.
Սողոմոն Թեհլիրեանին Դատավարութիւնը
1921-ին Պերլինի մէջ Սողոմոն Թեհլիրեանի դատավարութեան հանդէս  եկած է իբրեւ վկայ եւ մերկացուցած երիտ-թուրք ոճրագործ Թալէաթ փաշան։ Այդ ելոյթը մեծապէս ազդած է դատավարութեան վրայ: Ահա հատուած մը իր ելոյթէն. Սողոմոն Թէհլիրեանը կ’արդարացուի: Սողոմոն Թէհլիրեան այսպէս նկարագրած էր մեծ հայասէրը.
Մահը
Եոհաննէս Լեփսիւսի տառապագին կեանքը կը քայքայէ իր առողջութիւնը: Կը մեկնի Իտալիոյ Մերանօ քաղաքը՝ բուժուելու համար, հոն ալ կը մահանայ Փետրուար 1926-ին:
Քրիսթոֆըր Քոլոմպոս
Քրիսթոֆըր Քոլոմպոս (Ճենովայի բարբառով՝ Christoffa Corombo, Cristóbal Colón, Christophorus Columbus, 25 Օգոստոսէն մինչեւ 31 Հոկտեմբեր 1451-20 Մայիս 1506), իտալացի ծովագնաց, գաղութատէր եւ հետազոտող։ Ատլանտեան ովկիանոսի ճամբով անոր ճամբորդութիւնները եւրոպացիներուն համար բացած են նոր աշխարհ մը՝ Ամերիկան։
Ըստ մասնագէտներու, Քոլոմպոս ծնած է Ճենովա, թէեւ անոր ծննդաւայրին մասին կան նաեւ այլ տեսութիւններ։ Christopher Columbus անուանումը լատիներէն Christophorus Columbus-ի անգլերէնն է։ Բուն անունը ճենովայի լեզուով (Լիկուրական առոգանութեամբ) Christoffa Corombo եղած է։ Իտալերէն՝ Cristoforo Colombo, փորթուկալերէն՝ Cristóvão Colombo (նախկինին Christovam Colom), սպաներէն՝ Cristóbal Colón-ի։
Ծրագիրները
Հետեւելով Երկիր մոլորակին գնդաձեւութեան մասին հին ուսմունքին եւ ժամանակի գիտնականներուն կողմէն երկրագունդի չափերուն սխալ հաշուարկումներուն՝ Քոլոմպոսի ծրագիրին մէջ տեղ կը գտնէ Հնդկաստան տանող ամէնէն կարճ ճամբան։ 1492-ին դուրս կու գայ Պալոսի նաւահանգիստէն (3 նաւերով) եւ, կտրելով Ատլանտեան ովկիանոսը, 12 Հոկտեմբերին (կը համարուի Ամերիկայի յայտնագործման պաշտօնական օրը) կը յայտնագործէ Պահամեան կղզիախումբի Սան Սալվատոր կղզին։
Յայտնագործութիւնները
Ուսումնասիրելով Քուպա կղզիին հիւսիս-արեւելեան ծովափին մէկ մասը եւ Հայիթի կղզին՝ Քոլոմպոս կը վերադառնայ Քասթիլիա (1493)։ 1493-1504-ին Քոլոմպոս երեք ճամբորդութիւն եւս կը կատարէ դէպի Ամերիկայի ափերը, զոր ան կ'ընդունի իբրեւ Հնդկաստան, իսկ տեղացիները՝ հնդիկներ։ Այդ ճամբորդութիւններուն ընթացքին Քոլոմպոս կը յայտնաբերէ Մեծ եւ Փոքր Անտիլեան կղզիախումբերը, Կեդրոնական եւ Հարաւային Ամերիկայի՝ Հոնտուրասի, Նիքարակուայի, Քոսթա Ռիքայի եւ Փանամայի Քարիպեան ափերը, կը հասնի մինչեւ Օրինոքոյի արեւմտեան բազուկին գետաբերանը։ Սակայն ան առաջինը չէր, որ Եւրոպայէն Ամերիկա հասած էր. անոր կը նախորդէին նորվեկացիները՝ Լէյֆ Էրիքսընի առաջնորդութեամբ, որոնք Քոլոմպոսէն 500 տարի առաջ ժամանակաւոր աւան մը կառուցեր էին L'Anse aux Meadows-ի մէջ : Քոլոմպոսի Հիսփանիոլայ կղզիին վրայ աւան մը ստեղծելու իր քանի մը փորձերուն, ան անձնապէս կը նախաձեռնէ սպանական գաղութացման ընթացքը, որ կը նախորդէր «Նոր Աշխարհի» ընդհանուր Եւրոպական գաղութացման։ («Նախաքոլոմպական» եզրը ընդհանրապէս կը գործածուի Ամերիկայի մարդոց եւ մշակոյթներուն՝ նախքան Քոլոմպոսի եւ իր եւրոպացի յետնորդներու ժամանման վերաբերելու համար):
Իր նախնական 1492-ի ճամբարը տեղի կ'ունենայ ազգային կայսերականութեան աճման եւ զարգացող ազգ-երկիրներու տնտեսական մրցութեան վերելքին ատեն, որոնք առեւտրական երթուղիներու հիմնադրումէն եւ գաղութացումէն հարստութիւն կ'որոնէին։ Այս հասարակաքաղաքական շրջանին, Քոլոմպոսի հեռաձիգ կանխագիծը կը շահի Սպանիոյ Իզապէլ թագուհիին ուշադրութիւնը։ Երկիրին շրջագիծը խիստ թերագնահատելով, ան կ'ենթադրէր, որ Իպերիայէն Օսթ Ինտիա տանող արեւելեան երթուղին աւելի կարճ եւ ուղիղ պիտի ըլլայ քան Արաբիայէն անցնող ցամաքային երթուղին։ եթէ ատիկա ճիշդ ըլլար, ապա իրաւունք կու տար Սպանիոյ՝ մտնել շահութաբեր համեմունքի առեւտուրին մէջ, որ մինչ այդ արաբներու եւ իտալացիներու ձեռքն էր։ Իր գծած ընթացքին հետեւելով, ան փոխարէնը Պահամեան կղզիներուն մէջ վայրէջք կը կատարէ տեղ մը, զոր կ'անուանէ «Սան Սալվատոր»։ Հիւսիսային Ամերիկեան կղզին Արեւելեան Ասիոյ հետ շփոթելով, անոր բնակիչները կ'անուանէ «հնդիկներ» (Indios)։
Քոլոմպոսի յայտնագործութիւնները համաշխարհային պատմական նշանակութիւն կ'ունենան. անկէ ետք էր, որ ամերիկեան ցամաք կ'ընդգրկուի մարդկութեան աշխարհագրական պատկերացումներուն մէջ, կը սկսի Աշխարհագրական մեծ յայտնագործութիւններու դարաշրջանը, եւ հիմը կը դրուի գաղութային տէրութիւններու յառաջացման։
12 Հոկտեմբեր 1492-ին, Քոլոմպոսի Ամերիկայի մէջ վայրէջքը կը նշուի իբրեւ Քոլոմպոսի Օր. ի բացառութիւն ԱՄՆ Միացեալ նահանգներուն, ուր անիկա կը նշուի Հոկտեմբերի Երկրորդ երկուշաբթի օրը։ Այսօր մենք չենք կրնար երկրագունդը պատկերացնել առանց Ամերիկայի եւ Խաղաղական Ովկիանոսի ն։ Մինչդեռ ԺԵ. դարու վերջին Եւրոպայի մէջ անոնց գոյութեան մասին ոչ ոք գիտէր։ Ահա այդ օրերուն էր, որ ծագումով իտալացի Քոլոմպոս գիտէր ինչպէս հասնիլ Հնդկաստան եւ յայտնագործել անիկա, բայց երկար տարիներ պայքարելէ, նուաստացումներէ ու յուսախաբութիւններէ ետք կը յաջողի համոզել Սպանացի թագաւորները, որոնք ոսկիի ու հարուստ հողերու մեծ կարիքը ունէին։ 1492-ին Սպանիոյ Պալոս քաղաքէն դուրս կու գան նաւարկութեան 3 առագաստանաւերով։
Բաց ովկիանոսը կը սարսափեցնէր նաւարկողները։ Օրերը իրարու կը յաջորդէին, իսկ շուրջը միայն անծայր ու ամայի ովկիանոս էր։ Ան կը քաջալերէր վհատուած նաւաստիները, անոնց խոստանալով ոսկի ու զանազան համեմունքներ։ Բայց ի վերջոյ կը դադարին անոր հաւատալէ եւ վճռական պայման կը դնեն, որ եթէ 3 օրէն ցամաք չտեսնեն՝ ետ պիտի դառնան։ Քոլոմպոս հարկադրուած կը համաձայնի։
Այդ ժամկէտը աւարտելու վրայ էր, երբ գիշերուան ժամը 2:00-ին վերջապէս կը լսուի հերթապահին ճիչը «Ցամա՞ք։ Ցամա՞ք կը տեսնեմ»։ Անիկա փոքր կղզի մըն էր։ Քոլոմպոս զայն կ'անուանէ Սան Սալվատոր։ Անոր կը յաջորդեն Քարիպեան ծովուն կղզիները՝ երանաւէտ Քուպան, չքնաղ Հայիթին եւ շատ ու շատ կղզիներ։ Նաւաստիները առաջին անգամ ըլլալով կը տեսնէին պղինձակարմրամորթ, գեղեցիկ ու բարձրահասակ մարդիկ, բոյսեր՝ որոնք չէին աճեր Եւրոպայի մէջ՝ գետնախնձոր, եգիպտացորեն, ծխախոտ։ Քոլոմպոս կը կարծէր, թէ Հնդկաստան հասած է, այդ մարդիկը կ'անուանէ հնդիկներ։
1506-ին Քոլոմպոս կը մահանայ։ Ու թէեւ Ամերիկան այդպէս կը կոչուի մէկ այլ ծովագնացի մը Ամերիկացի Վեսփուչիի անունով, սակայն Քոլոմպոս կը մեծարուի իբրեւ Ամերիկայի առաջին յայտնագործող, խիզախ ու անվեհեր ծովագնաց մը։
Խաչիկ Տէտէեան
Խաչիկ Տէտէեան (ծն՝ 1961 Պէյրութ, Լիբանան): Բանաստեղծ: 1998-էն ի վեր կը վարէ Մեծի Տանն կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան դիւանապետի պաշտօնը։
Նախնական ուսումը ստանալէ ետք Ազգ. Կիլիկեան Վարժարանէն, յաճախած է Պէյրութի Հայ Աւետարանական Գոլէճը։ Համալսարանական ուսումը կը ստանայ Հայկազեան Համալսարանի մէջ, հետեւելով պատմաբանասիրութեան ճիւղին, որ կ’աւարտէ 1984-ին։ Ապա, նոյն մասնագիտութիւնը կը շարունակէ Թորոնթոյի Համալսարանին մէջ, Քանատա։
Գործօն մասնակցութիւն բերած է Հայ Եկեղեցւոյ Համալսարանական Ուսանողներու Միութեան ու Համազգային Մշակութային Միութեան թատերական միաւորի գործունէութեանց։ Միաժամանակ, միջ-եկեղեցական շարժումին գործօն մասնակցութիւն բերած է։
Ուսուցչական Ասպարէզ
Ուսուցչութիւն կատարած է Դպրեվանքէն ներս, դասաւանդելով ուսողութիւն եւ անգլերէն լեզու։
Գրական Գործունէութիւն
2008-ին լոյս կը տեսնէ «ԴԱՐԱՍԿԻԶԲԻ ՄՏՈՐՈՒՄՆԵՐ» բանաստեղծութիւններու երկրորդ հատորը, իսկ 2012ին, «ԽԵՆԹ ԳԻՇԵՐՆԵՐՈՒ ԹԱՓԱՌՈՒՄՆԵՐ» բանաստեղծութիւններու հատորը։
Խմբագրական եւ թարգմանական գործեր կատարած է. 1983ին, խմբային թարգմանութեամբ, անգլերէն բնագրէն հայերէնի թարգմանած ու հրատարակած է Ճպրան Խալիլ Ճպրանի ՄԱՐԳԱՐԷՆ երկը, հեղինակին ծննդեան 100ամեակին առիթով։ 1986ին, ՀԵՀՈՄ-ի նախաձեռնութեամբ, խմբագրած է Ռուբէն Սեւակի ԵՐԿԵՐը, ընդարձակ մատենագիտութեամբ մը։ 1988ին, հրատարակած է Յուշամատեան ՀԵՀՈՄ-ի 25-ամեակի հատորը, կրկին ՀԵՀՈՄ-ի նախաձեռնութեամբ։
Մամուլի Աշխատակից
Աշխատակցած է ԲԱԳԻՆ եւ ԿԱՄԱՐ գրական պարբերաթերթերուն, ԱԶԴԱԿ, ԱՐԱՐԱՏ եւ ԶԱՐԹՕՆՔ օրաթերթերուն, ԱՐԾԻՒ ամսաթերթին եւ ՆԱՅԻՐԻ երկշաբաթաթերթին։
Գրողներու Միութեան Անդամ
Գրողներու Համահայկական Զ. Համագումարին ընտրուած է Հայաստանի Գրողներու Միութեան անդամ։
Ամուսնացած է եւ ունի 3 զաւակներ, Փաթիլ, Հրակ եւ Հերա։
Խաչիկ Տէտէեանի «Երազէն Անդին» Բանաստեղծութեան Զոյգ Հատորներու Շնորհահանդէս
Հովանաւորութեամբ Լիբանանի Հայոց թեմի առաջնորդ Նարեկ Արք. Ալեէմեզեանի, կազմակերպութեամբ Համազգայինի Գիր եւ գրականութիւն մասնաճիւղին, հինգշաբթի, 7 փետրուար 2019-ին երեկոյեան ժամը 7:30-ին «Ազդակ»-ի «Փիւնիկ» սրահին մէջ տեղի ունեցաւ Խաչիկ Տէտէեանի «Երազէն անդին» բանաստեղծութիւններու Ա. եւ Բ. հատորներու շնորհահանդէսը, ուր խօսք առին Նարեկ Արք., Երուանդ Տէր Խաչատրեան, Տիգրան Ճինպաշեան, Ժիրայր Դանիէլեան, Յակոբ Պալեան եւ Հրայր Ճէպէճեան:
«Երազէն Անդին». ԱՆԻ կենտրոնը ստացեր է Խաչիկ Տէտէեանի Բանաստեղծութիւններու Զոյգ Հատորները
Հայկական ուսումնասիրութիւնների ԱՆԻ կենտրոնը ստացել է լիբանանահայ բանաստեղծ, հրապարակախօս, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսարանի դիւանապետ Խաչիկ Տէտէեանի բանաստեղծութիւնների զոյգ հատորները՝ «Երազէն անդին» խորագրով։
Երկհատորեակը ընդգրկում է Տէտէեանի բանաստեղծական երեք ժողովածուները, նորագոյն բանաստեղծութիւններն ու գրքերից դուրս մնացած մի շարք բանաստեղծութիւններ։
Բանաստեղծը գրքի Ա․ հատորը ձօնել է մօր՝ Մարի Միքայէլեանի, Բ․ հատորը՝ մեծ մօր՝ Արեգնազ Միքայէլեանի յիշատակին։
Գիրքը լոյս է տեսել Երեւանում, Զանգակ հրատարակչատնից։ Կազմողը, առաջաբանի հեղինակը եւ խմբագիրը Երուանդ Տէր Խաչատուրեանն է։
Տէտէեան ըսելիք ունեցող մարդն է, կեցուածքի տէր մարդ անհատը, որ անտարբեր չէ ոչնչի։ Կը խոկայ, կը զգայ, կը յիշէ, կը յուզուի, կը պոռթկայ, կը թելադրէ։ Ան երբե՛ք խուլ չէ իր ներքին ձայներուն, ու միաժամանակ չափազանց զգայուն է դուրսէն հասնող բազմաբնոյթ թելադրանքներուն։ Ու կարծես յաջողած է ստեղծել ոսկեայ միջին մը, որ զինք ապահովապէս կʼառաջնորդէ կեանքի դժուարին արահետներուն վրայ։ Հաւատարմութիւնն ու պարկեշտութիւնը սին խօսքեր չեն Խաչիկի համար։ Մարդկայնութիւնը կը կազմէ առանցքը իր քերթողութեան։"  Շուշիկ Տասնապետեան
'' Իր քերթուածներուն մէջ ներկայ է ազատախոհ բանաստեղծը, որ կʼարտայայտէ յախուռն գաղափարներ, դատապարտելով բռնատիրական որեւէ արարք, որ կը ձգտի խեղդել արդարութեան ձայնը։
Զգացապաշտ բանաստեղծ է Տէտէեան, որ սոյն գործով կը բացայայտէ հոգեկան իր աշխարհը՝ բացարձակ անկեղծութեամբ եւ կը փոխանցէ վճիտ ապրումներ, որոնք կը հանդիսանան ենթահողը անցելապաշտ իր զեղումներուն...
Տէտէեան չի հպատակիր տաղաչափական որեւէ օրէնքի։ Կը գրէ ազատ չափի վրայ։ Արուեստի բծախնդրութիւնը կը կազմէ իր հիմնական մտահոգութիւնը։
Տէտէեան ունի վճիտ եւ անսեթեւեթ լեզու։ Կը գրէ դիւրամատչելի եղանակով։ Այս պատճառաւ, իր քերթուածները կը կարդացուին հաճոյքով եւ շահագրգռութեամբ։ '' ՅԱԿՈԲ ՄԱՆՈՒԿԵԱՆ
'' Չեմ տարակուսիր, որ իր՝ Պառնասի ու Ապողոնի նորագոյն երկրպագուին եւ շառաւիղին այս գրական խաչաբուռը, բարեհաճօրէն ընդունուած է Բանաստեղծութեան եւ Քնարերգութեան աստուածներուն կողմէ։
Եւ Խաչիկ Տէտէեան պիտի շարունակէ թրթռացնել իր քնարը այսուհետեւ, ընթանալով եւ իր հետ տանելով ընթերցողը դէպի նոր… «Անծանօթ»ներ, պեղելով գալիքը եւ ինչ որ կայ դեռ անյայտ Կեանքի ու Մարդու հոգիին մէջ, որ եղած է ու կը մնայ իսկապէ՛ս առեղծուած, քիչ մը բոլոր ապրողներուս համար…։ '' ժԻՐԱՅՐ ՆԱՅԻՐԻ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բանաստեղծ Ստորոգութիւն:Պատմաբանասէր Ստորոգութիւն:Մեծի Տանն կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան դիւանապետ
Շարահիւսութիւն
Շարահիւսութիւն, քերականութեան երկու հիմնական բաժիններէն մէկը, որ կ'ուսումնասիրէ բառերու գործառական կիրառութիւնները, անոնց կապակցութիւնները, նախադասութիւնները, ասոնց կառուցուածային տիպերը եւ կապը միմյանց հետ։ Շարահիւսութեան հիմնական խնդիրը, այդպիսով, լեզուի շարահիւսական միաւորներու եւ ատոնք պայմանաւորող քերականական յարաբերութիւններու քննութիւնն է։ Այդ միաւորներն են՝ նախադասութեան անդամներն են բառակապակցութիւնները եւ նախադասութիւնները։
Քերականագիտութեան մէջ ժամանակ մը շարահիւսութեան հանգեցուած է բառակապակցութիւններու ուսմունքի, ըստ որուն նախադասութիւնները նոյնպես դիտուած են որպէս բառակապակցութիւններու առանձին տեսակ։ Սակայն հետագային նախադասութիւններն ու բառակապակցութիւնները առանձնացած են։ Այս պարագային եւս մասնագէտներու զգալի մասը շարահիւսության համարած է բառակապակցութիւններու ու նախադասութիւններու ուսմունք։ Բայց, այդուհանդերձ, անոր ուսումնասիրութեան ոլորտում չեն անտեսուած նաեւ նախադասութեան անդամները։ Աշխարհաբառի քերականագիտութեան մէջ մինչեւ․ 20-րդ դարու 60-ականներուն շարահիւսութեան բաժնին մէջ շեշտը դրուած է նախադասութիւններու ու անոնց անդամներուն վրայ, բառակապակցութիւնները քննութեան առարկայ գրեթէ չեն դարձուած։ Ժամանակակից հայագիտութիւնը շարահիւսութեան ուսումնասիրութեան ոլորտին մէջ կ'ընդգրկէ թէ՛ նախադասութիւններն ու անոնց անդամները, թէ՝ բառակապակցութիւնները։ Նախադասութեան անդամները, քերականական զանազան կապերու մէջ ըլլալով, կը բաղադրեն նախադասութիւնը եւ այդպիսով կը մասնակցին համապատասխան մտքի ձեւաւորման ու հաղորդման։ Բառակապակցութիւնները աւելի մեծ միաւորներ են, քան նախադասութեան անդամները, որովհետեւ երկու կամ աւելի լիիմաստ բառերու անդամազատ զուգակցումներ են, լրացում-լրացեալ միութիւններ, ուր կա կախման յարաբերութիւն, գլխաւոր բառը գերադաս է, միւսը՝ ստորադաս, կախեալ, եւ անոնցմէ իւրաքանչիւրը նախադասութեան առանձին անդամ է։ Բայց որոշ պարագաներու նախադասութեան անդամները կրնան արտայայտուիլ ամբողջական բառակապակցութիւններով, ինչպէս նաեւ հիմնական ու սպասարկու բառերու զուգակցութեամբ։
Բառակապակցութիւնները դեռ նախադասութիւններ չեն, որովհետեւ չունենալով նախադասութեան անհրաժեշտ յատկանիշները 4 միտք չեն հաղորդեր, այլ նախադասութեան կազմին մէջ կը ծառայեն ատոր։ Նախադասութիւնը հաղորդակցման միաւոր է, քանի որ, օժտուած ըլլալով ստորոգումով ու հնչերանգային աւարտուածութեամբ, որեւէ միտք կ'արտայայտէ։ Բայց անիկա կարող է կազմուած ըլլալ թէ՛ մէկ բառանդամէ, թէ՛ բազմաթիւ անդամներէ, ինչպէս նաեւ իր կազմին մէջ կրնայ ունենալ բաղադրիչ նախադասութիւններ։ Շարահիւսական յարաբերութիւնները բազմազան են։ Ենթական ու ստորոգեալը միմյանց հանդէպ ունին ստորոգումային յարաբերութիւն, ստորադաս կամ գերադաս չեն։ Ընդհանրապէս նախադասութեան անդամներու միջեւ յարաբերութիւնները կ'ըլլան կապակցական հետեւեալ տիպերով՝ համաձայնութեամբ, հոլովումով եւ առդրութեամբ։ Համաձայնութիւնը տարբեր անդամներու կապակցումն է դէմքի, թիւի եւ հոլովի համապատասխանեցումով։ Ժամանակակից հայերէնին մէջ համաձայնական կապակցութիւն ունին ենթական եւ ստորոգեալը (կը համաձայնին դէմքով ու թիւով՝ «Ես գրեցի», «Մենք գրեցինք», «Վարդանը եւ Գրիգորը գրեցին»), բացայայտիչի որոշ տիպեր եւս կը համաձայնիեն բացահայտյալին («Ես՝ ուսանողս, ուսման գերազանցիկ եմ», «Դուք՝ ուսանողներդ, ուսման գերազանցիկ էք»)։ Հոլովումը նախադասութեան այս կամ այն անդամի (եւ միաժամանակ բառակապակցութեան անդամի) իմաստի (նաեւ որոշ բայերու սեռի) պահանջով որեւէ հոլովով արտայայտուող լրացման ընդունումն է («Կը գրեմ նամակ», «Մօտեցայ պատին», «Զգուշացէ՛ք հրդեհէն» «Կը քալեմ մայթին վրայէն», «Ան կը սորվի դպրոցը»)։ Հոլովով արտայայտուող լրացումը կրնայ նախադասութեան առանձին անդամ չըլլալ՝ մնալով բառակապակցութեան կազմին մէջ, իր գերադաս անդամի հետ հանդէս գալ որպէս նախադասութեան անդամ («Ասիկա գովասանքի արժանի գործ է», «Ատիկա մարդուն վայել բան չէ»)։ Առդրումը լրացման հարումն է լրացեալին՝ առանց Փոփոխութեան («Կարմիր վարդը բացուած է», «Մեքենան արագ ընթացաւ»)։ Կապակցման տարբեր տիպերը կ'իրագործուին զանազան միջոցներով։ Ատոնք են՝ թեքոյթները եւ բառափոխական միւս ձեւոյթները («Ես ներկեցի վրձինով», «Թռչունները չվեցին» են), կապերը («Դուք խօսեցաք աշխատանքի մասին», «Գացինք դէպի դաշտ» են), շարադասութիւնը (համապատասխան միտքի արտայայտումէն բխող՝ կապակցուող բառերու դասաւորումը), հնչերանգը։ Նախադասութիւններու կապակցութիւնները կ'ուսումնասիրուին ըստ իրենց բարդ տիպերու մէջ մտնող պարզ նախադասութիւններու յարաբերութիւններու, որոնք ընդհանուր առմամբ կ'ըլլան համադասական եւ ստորադասական՝ կապակցման համապատասխան միջոցներով ու եղանակներով։ Արդի շարահիւսագիտութեան մրջ նոր են շարահիւսական հոմանիշներու, շարահիւսական հարացոյցներու, բնագիրի շարահիւսութեան գաղափարները։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Լեզուաբանութեան բաժիններ Ստորոգութիւն:Քերականութիւն
Պրազիլի Հայերը
Պրազիլի Հայերը (փորթուկալերէն՝ Armênio-brasileiro), մեծ հայկական համայնք Պրազիլի մէջ։
Պատմութիւն
Պրազիլիոյ հայերը հաստատուած են Ժթ. դարու Բ. կիսուն։ 1895-ին, Պրազիլիոյ մէջ բնակած է շուրջ 100 հայ։ 1920-ական թուականներուն, Պրազիլ գաղթած են հայերու աւելի ստուար խումբեր, որոնք բնակութիւն հասատատած են գլխաւորաբար Սան Փաուլօ քաղաքին մէջ։
Ստեղծուած են հասարակական-քաղաքական եւ մշակութային կազմակերպութիւններ, եկեղեցական եւ կրթական հաստատութիւններ, հայրենակցական, երիտասարդական եւ տիկնանց միութիւններ։ 1927-ին, հիմնուած է համայնքին ազգային կեանքը կազմակերպող մարմինը՝ Հայ գաղութային միութիւնը, 1928-ին՝ առաջին դպրոցը, 1935-ին՝ հայկական առաջին եկեղեցին։
Համայնքին պատմութեան երկրորդ փուլը կ'ընդգրկէ 1950-1960-ական թուականները, երբ հայերը Պրազիլ կը տեղափոխուին Թուրքիայէն, Լիբանանէն եւ Սուրիայէն, Եգիպտոսէն, Ֆրանսայէն եւ այլ երկիրներէ։
Երրորդ փուլը, որ կ'ընդգրկէ 1960-ական թուականներէն մինչեւ մեր օրերը ինկած ժամանակահատուածը։ Երկրի բնակչութեան աճին եւ տնտեսական դժուարութիւններուն պատճառով, պետութիւնը  սահմանափակած է արտասահմանցի քաղաքացիներուն ներգաղթը։
2009-ի տուեալներով՝ Պրազիլիոյ մէջ կը բնակի շուրջ 40 հազար հայ, որոնք հիմնականին մէջ (շուրջ 20 հազար) կեդրոնացած են Սան Փաուլոյի եւ շրջակայ քաղաքներուն մէջ (Օզասկու, Պրեզիտենթէ Ալտինօ)։ Ռիօ Տը Ժաներոյի մէջ, կ'ապրի շուրջ 2000 հայ, իսկ Պրազիլիոյ հիւսիս արեւելեան Սեարա նահանգին մայրաքաղաք՝ Ֆորտալեզայի մէջ՝ շուրջ 500 հայ։ Փոքրաթիւ հայեր կ'ապրին նաեւ Սան Փաուլօ նահանգի Սան Ժոզէ տը Ռիօ Փրետօ, Քամպինաս, Մարիլիա, Լինս, Ժաու, Սանտոս գաւառներուն եւ քաղաքներուն մէջ, Մատօ Կրոսօ նահանգին մէջ, Պարանայի մայրաքաղաք Կուրիտիբայի մէջ, Սանթա Քաթարինա նահանգին եւ Փորթօ Ալեկրէյի մէջ։ Պրազիլահայ համայնքը կը ղեկավարուի իր կանոնադրութեամբ, համայնքին ազգային-հոգեւոր կեանքը՝ կը կազմակերպեն եկեղեցական, կուսակցական, հայրենակցական, բարեգործական, մշակութային, կրթական եւ մարզական կազմակերպութիւնները։
Հայաստանեայց Առաքելական Ս. Եկեղեցւոյ Պրազիլիոյ թեմը կը գործէ 1983-էն ի վեր, առաջնորդանիստը՝ Սան Փաուլոյի Ս. Գէորգ եկեղեցին է։ Կը գործեն Հայ Աւետարանական եւ Հայ Կաթողիկէ եկեղեցիներ, Օզասկուի Սուրբ Յովհաննէս Մկրտիչ եկեղեցին, «Դուրեան» ազգային ամէնօրեայ վարժարանը, հայկական ծերանոց, «Արարատ» հիւանդանոցը եւ «Վահագն Մինասեանի» անուան երգչախումբը։ Կը հրատարակուին հայկական «Սիփան» եռամսեայ պարբերականը եւ համայնքային կազմակերպութիւններու տեղեկատուները։ Կը գործէ «Արմենիա Վիվա» հայկական ռատիօժամը։
Սան Փաուլօ նահանգի պատգամաւորներուն պալատը աւելի քան 15 տարի առաջ ճանչցած է Հայոց Ցեղասպանութիւնը եւ 24 Ապրիլը հռչակած՝  իբրեւ «Յարգանքի օր 1915-ի Ցեղասպանութեան 1,5 միլիոն զոհերու յիշատակին»։ 2003-ին, Սան Փաուլոյի մէջ, նահանգային պատգամաւորներու պալատի մուտքին յարակից տարածքին մէջ, կանգնած է հայ-պրազիլական բարեկամութիւնը խորհրդանշող խաչքար մը։ 2007-ին, Օզասքօ քաղաքի գլխաւոր հրապարակներէն մէկուն մէջ, կանգնած է Օզասքօ եւ Գիւմրի քոյր քաղաքները խորհրդանշող խաչքար մը։
Ռիօ Տը Ժաներօ քաղաքի Աւագանիի անդամ (2004), այնուհետեւ փոխնախագահ (2008) Ստեփան Ներսիսեանի նախաձեռնութեամբ Ռիօ Տը Ժաներոյի մէջ՝ 24 Ապրիլը հռչակուած է իբրեւ «Եղեռնի յիշատակին հայ ժողովուրդին յարգանքի տուրքի եւ զօրակցութեան օր»։
Համայնքը իր մասնակցութիւնը բերած է համազգային ձեռնարկներու, օգնած՝ գաղթականներուն ու որբերուն, օժանդակած՝ 1946-1947 թուականներու հայրենադարձութեան եւ 1988-ի Սպիտակի երկրաշարժէն ետք, զգալի օգնութիւն տրամադրած՝ աղէտի գօտիին։
Սան Փաուլոյի քաղաքային հրապարակներէն մէկը կը կրէ «Արմենիա» անունը։ 1966-ին, «Արմենիա» հրապարակին մէջ, տեղի հայ համայնքի հովանաւորութեամբ տեղադրուած է Մեծ Եղեռնի զոհերու յիշատակին նուիրուած յուշակոթող մը։ 1995-էն «Արմենիա» անունը կը կրէ նաեւ՝ Սան Փաուլոյի մեթրոյի կայարաններէն մէկը, որուն գլխաւոր երկու մուտքերուն մօտ տեղադրուած են խաչքար-յուշարձաններ՝ հետեւեալ արձանագրութեամբ. «Այս կայարանը կը վերակոչուի «Արմենիա»` ի պատիւ ժողովուրդի մը, որ  այս երկիրը եկաւ` վերապրելով դարուս առաջին Ցեղասպանութիւնը, իր ջանասիրութեամբ, տաղանդով ու ապրելու կամքով եղաւ Պրազիլիոյ գիտակից քաղաքացին եւ նպաստեց այս երկրի մշակոյթին, ճարտարարուեստին ու բարօրութեան»։ Սան Փաուլոյի մէջ, կայ նաեւ՝ «Արմենիա» անունով կամուրջ մը, պարտէզ մը, տեղացի մեծահարուստ Լէոն Աբովեանի, «Քսաճիքեան» եւ «Հայ նահատակներու» անուններով փողոցներ։
Պրազիլիոյ մէջ Հայաստանի Հանրապետութեան Դեսպանութիւն
Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Պրազիլիոյ Դաշնային Հանրապետութեան միջեւ դիւանագիտական յարաբերութիւնները հաստատուած են 17 Փետրուար 1992-ին։ Մարտ 1998-էն Սան Փաուլոյի մէջ, կը գործէ ՀՀ գլխաւոր հիւպատոսութիւնը։ Պրազիլիոյ դեսպանութիւնը Հայաստանի մէջ, կը գործէ Օգոստոս 2006-էն։ 2011-ին, ԲԴՀ մայրաքաղաք Պրազիլիոյ մէջ, հիմնուած է ՀՀ դեսպանութիւնը։
Սէթ (դիցաբանութիւն)
Սէթհ (Σήθ, Սութեքհ, Սէթէշ), Հին Եգիպտոսի դիցաբանութեան մէջ անապատի, մրրիկներու, անկարգութեան, պատերազմի եւ օտարականներու աստուածն է ։
Բնոյթը
Սկզբնական շրջանին «Ռա աստուծոյ պահապանը» համարուած է, անոր անունը կար փարաւոններու անուններուն եւ տիտղոսներուն մէջ։ Սէթհը կարմիր աչքերով պատերազմի աստուած էր, միակը, որ կրնար իր արեւային նաւակով յաղթել Քաոսի Ափէփ օձը, որ ստորգետնեայ Սեւ Նեղոսի ջուրերուն մէջ կ'ուզէր սպան
ել Ռան։ Սակայն, հետագային ստացաւ հրեշային պատկեր, դարձաւ հակապատկեր անոր եւ Հռր աստուծոյ միջեւ ընթացող պայքարի մէջ։ Հորը եւ Սէթհը կրնան նաեւ միաձուլուիլ ու դառնալ միացեալ երկգլխանի մէկ աստուածութիւն՝ Հերուիփի։
Ան նաեւ կը հովանաւորէր հեռաւոր երկիրները։
Եգիպտական դիցաբանութեան մէջ Սէթհը ներկայացուած է որպէս զաւթիչ մը, որ խեղդած եւ սպանած է իր իսկ եղբայր Օսիրիսը: Օսիրիսի կինը՝ Իսիսը վերակազմած է իր մահացած ամուսինի մարմինը, անանկ ժամանակով, որ յղանայ իր զաւակ Հորը: Սա առասպելը կը պատմէ, որ Հորը վրեժ կ'ուզէր առնիլ Սէթհի համար:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Եգիպտական աստուածներ
Գէորգ Աբուլեան
Գէորգ Աբուլեան, մտաւորական եւ դաստիարակ։
Մանկութիւն
Ծնած Թիֆլիս 1865-ին, արեւտրականի զաւակ։ Ծնողքը կ'ուզէ զինքը արհեստի տալ, սակայն եօթը տարեկան Գ. Աբուլեանը կը հակառակի այդ ծրագրին եւ կը պատրաստուի յաճախել Ներսիսեան դպրոցի ընթացքը անոր կեանքը կը լեցնէ յաջողութեամբ եւ պատճառ կը դառնայ ուսուցչութեան։
Կենսագրութիւն
Մկրտիչ Սանասարեան ծախքով Եւրոպա կ'երթայ եւ կը նուիրուի բարձրագոյն ուսման ու Թուրքիա վերադառնալով իր ընկեր Պ. Սողիկեանի հետ Անատոլուի զանազան քաղաքները կը ճամբորդէ ուսումնասիրելու տեղական պայմանները ու բանալու համար Սանասարեան վարժարանը։ Կարինը կը վիճակուի այդ վարժարանին վայրը, ուր Աբուլեան գործակցութեամբ իր ընկերներուն՝ ձեռնհասօրէն կը վարէ տեսչութեան պաշտօնը։ Խոր եւ բազմակողմանի հմտութիւն ունէր։ Ծանօթ էր գերմաներէնի, անգլերէնի, ֆրանսերէնի, ռուսերէնի, վրացերէնի, ինչպէս նաեւ հին լեզուներէն՝ յունարէնի եւ լատիներէնի. ապա սորուեցաւ նաեւ բաւականաչափ թուրքերէն։ Մասնագիտութիւնը աշխարհագրութիւնն էր, ընգհ. ազգաց պատմութիւն, աստղագիտութիւն, բնական եւ ուսողական գիտութիւններ, երաժշտութիւն, նկարչութիւն, եւ գծագրութիւն։ Որքան լաւ ուսուցիչ այնքան ալ վարպետ մանկավարժ էր եւ հոգեբան։ Բազմաթիւ երկեր ուներ, որոնցմէ եւ ոչ մէկը լոյս չտեսան իր ժամանակին։
Աբուլեան Ֆրանսա անցաւ համաշխարհային պատերազմէն ետք ու Քլամարի մէջ անցուց իր ծերութեան տարիները ու մահացաւ հոն 1933 16 Սեպտեմբերին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:16 Սեպտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ մտաւորականներ
Սհինուսա
Սհինուսա (յուն․՝ Σχοινούσα), Էգէական ծովու կղզի, Փոքր Քիքլատես, Քիքլատես, Յունաստան։  Կղզին բնակուած է հնադարէն։ Կը գտնուի Նաքսոս կղզիին հարաւը, Իրաքլիային հիւսիս արեւելքը եւ Քուֆոնիսիային արեւմուտքը։  Նաւակայքն է Մերսինի։
Տեղեկութիւններ
Ըստ աւանդութեան, անունը առած է կղզիին վրայ աճող սհինօ σχίνο բոյսէն։  Ուրիշ մեկնաբանութեամբ, անունը առած է վենետիկցի Սհինոզա անունով ազնուականէն։
Սհինուսա ԺԱ․ դարէն Ամորղոս կղզիին վրայ գտնուող Հոզովիոթիսա վանքին սեփականութիւնը եղած է։   2011-էն կղզին մաս կը կազմէ Նաքսոս եւ Փոքր Քիքլատես քաղաքապետութեան։  Ամենաբարձր գագաթն է Միլոս (133 մ․)։
Բնակչութեան թիւն է 256 (2011-ի մարդահամար)։  Տարածութիւնն է 8,144 քլ․։ Նաւահանգիստն է Մերսինի՝ բնական ապահով ծոց, պատսպարան մը, ուր ապաստան կը գտնեն Էգէական ճամբորդող փոքր նաւեր - զբօսանաւեր։  Կղզին ունի երկու բնակավայր․ Հորա եւ Մեսարիա։ Գլխաւոր գիւղն է Հորա, կառուցուած բարձրութեան մը վրայ՝ Մերսինի նաւահանգիստէն 1,2 քլմ․ հեռու։  Իսկ Մեսարիան, նաւահանգիստէն հեռու է 3 քլմ․։
Հերթական կանոնաւորութեամբ ծովային ճամբով Փիրէային հետ կապուած է։
Զբօսաշրջիկութիւն
Հանդարտ կղզի է հարուստ բնական գեղեցկութեամբ։ Վերջին տասնամեակին զբօսաշրջիկութիւնը զարգացած է։  Կը ներգրաւէ հազարաւոր զբօսաշրջիկներ․ տարիէ տարէ անոնց թիւը կ՛ աւելնայ։  Ծովափներն են՝ Մերսինի, Ցիկուրի, Լիվատի, Լիոլիու, Փսիլի Ամօ, Ալմիրօ, Ֆիքիօ, եւայլն․։
Տե՛ս նաեւ
Քուֆոնիսիա
Տոնուսա
Քերոս
Իրաքլիա
Ամորղոս
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Լու Հուվըր
Լու Հուվըր (Lou Henry Hoover, ), ԱՄՆ նախագահ Հերպըրտ Հուվըրի կինը եւ ԱՄՆ առաջին տիկինն ամուսնու նախագահութեան տարիներուն։
Կենսագրութիւն
Լուիզա Հենրին ծնած է Ուոթերլուի մէջ։ Ան Չարլզ Տելանո Հենրիի դուստրն էր ։
Մանկութիւնը Լուն անցուցած է՝ ապրելով Գալիֆորնիայի փոքր քաղաքներուն մէջ՝ Ուիթիերայի եւ Մոնտերեյի ։ Չարլզ Հենրին իր դուստրին սարեր կը տանէր, ինչ որ անոր մանկութեան անմոռանալի իրադարձութիւնն էր ։
Տարրական եւ միջնակարգ դպրոցէն յետոյ Լուն ուսանած է Սան Խոսէի մանկավարժական քոլեճին մէջ (այժմ քոլէճի մասնաճիւղերուն մէջ կը գտնուին Սան Խոսեի պետական Քալիֆոռնիայի համալսարանի ստորաբաժանումները)։ 1894 թուականին Լուիզան ընդունուեր է Սթենֆորտի համալսարան Քալիֆոռնիայի առաջատար մասնաւոր համալսարան)՝ «երկրաբաններու դպրոց», ուր դասընթացի միակ կինն էր։
Լուիզան եւ Հերպըրտը որոշեր են ամուսնութիւնը յետաձգել մինչեւ համալսարանը աւարտելը, որպէսզի ան կարողանայ շարունակել կրթութիւնը։ Հերպըրտը բողոքական քուաքեր էր։ Միսս Հենրին, որը դաստիարակուեր է Եպիսկոպոսաց եկեղեցու աւանդոյթներով, նոյնպէս որոշեր է քուաքեր դառնալ ։
1898 թուականին համալսարանը աւարտելէն յետոյ, Հերբըրտը հեռագրով անոր Աւստրալիայէն ամուսնութեան առաջարկ ըրած է։
Լուիզա Հենրին եւ Հերպըրտ Հուվըրը ամուսնացեր են 1899 թուականի Փետրուարի 10-ին Քալիֆորնիայի Մոնթերեյ քաղաքի հարսնացուի ծնողներու տանը։
Ամուսինները երկու որդի ունէին.
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Լուն օգներ է ամուսնոյն՝ պելճիքացի փախստականներուն օգնութիւն ցուցաբերելու գործին մէջ։ 1919 թուականին ան պարգեւատրուեր է Պելճիքայի Թագաւոր Ալպերթ Ա-ի կողմէն։ նպաստեր է Ուիթեր քաղաքի մէջ տարրական դպրոցի բացմանը, որը 2005 թուականին կրած է Լու Հուվըր անունը։ Լուն ֆինանսաւորած է նաեւ Փալո Ալթոյի մէջ սկաուտներու տան շինարարութիւնը ։
Մահացեր է 1944 թուականի Յունուարի 7-ին Նիւ Եորքի մէջ՝ սրտամկանի կաթուածէն ։ Սկիզբը ան թաղուեր է Փալո Ալթոյի մէջ, Կալիֆորնիա, այնուհետեւ անոր աճիւնները վերահուղարկաւորուեր են Ուեսթ Պրանչի մէջ, Այովա՝ 1964 թուականին մահացած նախագահի կողքին։
Արտաքին հղումներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ հանրապետական կուսակցութեան անդամներ Ստորոգութիւն:Սթենֆորտի համալսարանի շրջանաւարտներ Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի առաջին տիկիններ Ստորոգութիւն:20-րդ դարի ամերիկացի կանայք
1887 թուական
1887 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 87րդ տարին
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1887 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1887
Վարդան Օզինեան
Վարդան Օզինեան Գիտնական, դիւանագէտ, մանկավարժ, հասարակական գործիչ, բազմամեայ ու երախտաշատ երիցագոյն վեթերան:
Կենսագրութիւն
Փրոֆ. Վարդան Օզինեան ծնած է Կոստանդնուպոլիս՝ հայ առաքելական ծնողքէ : Աւարտելէ ետք Պոլսոյ Ազգային Կեդրոնական վարժարանը, մասնագիտացած է Physic-ի, Physical Chemistry-ի ե ւ Mathematics-ի գծով, ապա նաեւ՝ տնտեսագիտութեան, քաղաքական գիտութիւններու եւ յարակից ուսմանց բնագաւառներու մէջ: Իր պատրաստութեան առաջին քայլերը եղած են նախ Պոլսոյ մէջ, յետոյ՝ Զուիցերիա, Փարիզ, Սթոքհոլմ, Միացեալ Նահանգներ՝ Մասսաչուսէթսի շրջանին մէջ: Աշխատած է միջազգային, միջպետական յայտնի ընկերութիւններու մօտ…:
Վարդան Օզինեան ոգի ի բռին մաքառեցաւ եւ պայքարեցաւ արեւմտահայ դպրոցի առաքելութեան կենսագործման ի խնդիր, արեւմտահայերէնի կենսունակ պահպանման ի խնդիր, Մելգոնեան կրթական հաստատութեան վերաբացման համար: Ան հիմնասիւներէն մէկն էր, եթէ ոչ՝ գլխաւոր հիմնասիւնը Pro Educato հիմնարկին, իր կնոջ՝ Մելգոնեանցի, մեծ մանկավարժ Պօղոս Գէորգեանի դստեր, Գոհարիկ Գէորգեանի հետ միասին:
Վարդան Օզինեան տիկինը՝ Գոհարիկ մահացած է Ֆրանսայի, Պուլոնյի «Ամպրուազ Փարէ» հիւանդանոցին մէջ: Վարդան Օզինեան  Ֆրանսայի մայրաքաղաքի Սեն-Ժոզէֆ հիւանդանոցի մէջ, 90 տարեկան հասակին մահացաւ 28 օգոստոս 2019-ին, յետ կարճատեւ հիւանդութեան :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կ. Պոլիս ծնածներ Ստորոգութիւն:Փարիզ մահազածներ Ստորոգութիւն:գիտնական Ստորոգութիւն:մանկավարժ
Մարդու Իրաւունքներ, Հի՛մա
Մարդու Իրաւունքներ, Հի՛մա (Human Rights Now!), 1988-ին վեց շաբթուան ընթացքին տեղի ունեցած քսան համերգներու համաշխարհային շրջապտոյտ « Միջազգային Ներում » ոչ կառավարական կազմակերպութեան հովանին տակ։ Նպատակն էր հասարակութեան հետաքրքրութիւնը արթնցնել « Մարդու Իրաւունքներու Համաշխարհային Յայտարարութեան » 40-րդ տարեդարձին առթիւ։
Համերգներուն մասնակցեցան համաշխարհային ճանաչում ստացած երգիչներ, ինչպէս օրինակ՝ Պրուս Սփրինկսթին եւ Ի Պանտ Սթրիթ  (Bruce Springsteen and the E Street Band), Սթինկ (Sting), Փիթըր Կապրիէլ (Peter Gabriel ), Թրէյսի Չափման (Tracy Chapman) եւ Եուսու Էնտուր (Youssou N'Dour ), ինչպէս նաեւ շրջապտոյտի ընթացքին իւրաքանչիւր երկրի, ուր համերգը տեղի կ'ունենար, արուեստագէտներ։
Տեղեկութիւններ
Մարդու իրաւունքներու համար պայքարող եւ կամ նախկին բանտարկեալ հասարակական գործիչներ, գլխաւորութեամբ Սոնի Վենքադրաթնամ (Հարաւային Ափրիկէ) հասարակական գործիչին (աքթիվիսթ) կը մասնակցին այս շրջապտոյտին։ Իւրաքանչիւր երկրի մէջ ուր համերգը կը կայանայ, հասարակական գործիչները մամլոյ խորհրդակցութեան ընթացքին կ'արծածեն Մարդու Իրաւունքներու հարցը եւ ներկաներուն կը բաժնեն իրենց լեզուին թարգմանուած «Մարդու Իրաւունքներու Համաշխարհային Յայտարարութեան» օրինակներ։ Նաեւ, տեղւոյն վրայ ներկաները կրնան ստորագրել Յայտարարութիւնը եւ անդամագրուիլ Մարդու Իրաւունքներու համաշխարհային շարժումին։
Շրջապտոյտները
Շրջապտոյտներուն ընթացքին տրուած համերգները բացառիկ յաջողութիւն կ'արձանագրեն, մանաւանդ։ Իրենց դրօշմը ձգած են հետեւեալները (ըստ մարզադաշտի մեծութեան եւ ներկաներու թիւին)․ « Քամփ Նու » (90 000), «Ֆերենց Փուշքաս մարզադաշտ» (Նեփսթատիոն) (80 000), «Ճորճ Քենետի մարզադաշտ» (78 000), «Ռիվըր Սթէյթ մարզադաշտ» (75 000), «Հարարէ» (75 000) եւ «Աթէնքի Ողիմպիական մարզադաշտ» (70 000)։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Համերգներ Ստորոգութիւն:Միջազգային Ներումի համերգներ Ստորոգութիւն:Մարդու իրաւունքներու ի նպաստ համերգներ Ստորոգութիւն:1988-ի համերգներ
Հոգեմարմնական
հոգեմարմնական (յուն․՝ ψυχή-մարմին եւ σῶμα-հոգի բառերէն) հոգեբանութեան եւ բժշկութեան (հոգեմարմնական բժշկութեան) ճիւղ է, որ կ՛ուսումնասիրէ հոգեբանական գործօններու ազդեցութիւնը սոմատիկ (մարմնական) հիւանդութիւններու առաջացման եւ ընթացքին վրայ։ Կ՛ուսումնասիրէ մարդու բնութագիրներու (բնաւորութեան գիծեր, վարքագիծի ձեւեր, յուզիչ հակամարտութիւններու տեսակներ) եւ այս կամ այն մարմնական հիւանդութիւններու միջեւ կապը։ Այլընտրանքային բժշկութեան մէջ տարածուած է այն կարծիքը, որ մարդու բոլոր հիւանդութիւնները կ՛առաջանան հոգեբանական անհամապատասխանութեան, խանգարումներու հետեւանքով:
Գլխաւորաբարլ ուսումնասիրուած են հետեւեալ հիւանդութիւններու եւ ախտանիշներու հոգեբանական գործօնները. ցնցղային շնչարգելութիւն, հաստ աղիքի բորբոքման համախտանիշ, գլխացաւ, գլխապտոյտ, աճողական խանգարում, օրինակ՝ խուճապային յարձակում (յաճախ կ՛անուանուի՝ «autonomic vascular dystonia») : Մարմնական հիւանդութիւնները՝ պայմանաւորուած հոգեբանական գործօնով, կը կոչուին՝ «Հոգեմարմնական խանգարումներ»: Բժշկութեան տեսանկիւնէն կը դիտարկեն նաեւ մարմնական հիւանդութիւններու ազդեցութիւնը հոգեկանին վրայ :
Վերջին տարիներուն անասնաբուժութեան մէջ, շնորհիւ նոր հետազօտման մեթոտներու առաջացման, սկսաւ զարգանալ ոլորտ մը, որ կը կոչուի անասնապահական հոգեվերլուծութիւն, որ կ՛ուսումնասիրէ ջղային համակարգի իբրեւ մէկ ամբողջութիւն գործունէութեան եւ մարմնի այլ գործարաններու ու համակարգերու փոխյարաբերութիւնները:
Պատմութիւն
Հին յունական փիլիսոփայութեան եւ բժշկութեան մէջ տարածուած էր այն կարծիքը, որ հոգին մեծ ազդեցութիւն ունի մարմնի վրայ: 1818-ին բժիշկ Եոկան-Քրիստիան Հեյնորդը առաջիններէն էր, որ օգտագործեց «Հոգեմարմնական» եզրը: Այդ մօտեցումը լայն տարածում գտաւ 20-րդ դարու 20-50-ականներուն: 1939-ին ԱՄՆ-ի մէջ սկսաւ «Հոգեմարմնական բժշկութիւն» թերթի հրատարակչութիւնը: 1950-ին կազմաւորուեցաւ Ամերիկեան հոգեմարմնական համանյք: հոգեմարմնական հիւանդութիւնները կ՛ուսումնասիրէր Զիկմունտ Ֆրոյտը, որ ձեւաւորեց անոր անգիտակցութեան տեսութիւնը: Շատ յայտնի հիւանդութիւններ նախապէս դասակարգուած էին իբրեւ «հիստերիկ» կամ «հոգեմարմնական», օրինակ՝ ցնցղային շնչարգելութիւնը, դիւրազգացութիւնը, երեւակայական յղիութիւնը եւ Անգարը (միկրէն): Որոշ հիւանդութիւններու շուրջ վէճերը կը շարունակուին, օրինակ՝ քիմիական զգայունութիւնը, մնայուն յոգնածութիւնը: Ոմանք կը կարծեն, որ խարանումները (յուն․՝ στίγματος, «նշաններ, խոցեր, վէրքեր») հոգեմարմնական հիւանդութիւններ են, հիմնականին նոյնականացուած՝ Քրիստոսի աստուածաշնչեան չարչարանքներուն հետ:
Ժամանակակից նշանակութիւն
Հոգեմարմնական հիւանդութիւնները կրնան առաջանալ լարուածութեան եւ այլ ոչ մարմնական խնդիրներու փոխյարաբերութիւններու պատճառով, որոնք յաճախ պայմանաւորուած են արտաքին գործօններով: Առաջ կը քաշեն 5 յուզումներ, որոնց վրայ կը հիմնուի հոգեմարմնական տեսութիւնը: Անոնք են.
հոգեմարմնական համազդեցութիւններու պատճառներ
Ըստ հոգեբան Լեսլի Լեքրօնի դասակարգման, հոգեմարմնական հակազդեցութիւններու պատճառներ կրնան հանդիսանալ ՝
Բուժում
Հոգեմարմնական հիւանդութիւններու բուժման նպատակով կ՛օգտագործուին տարբեր մտաբուժներ եւ այլընտրանային բժշկութիւն : Որոշ պարագաներու հոգեմարմնական հիւանդութիւնները կրնան սրիլ կամ վերանալ: Ներկայիս բուժումը հիմնականին կ՛իրականացուի ցաւազրկող դեղամիջոցներով կամ ընկճախտի դէմ պայքարող դեղերով՝ համակցուած մտաբուժութեան հետ : Ի տարբերութիւն մելամաղձութեան, որ երբեմն սխալմամբ կը նկատուի հոգեմարմնական հիւանդութիւն, հոգեմարմնական հիւանդութեամբ տառապողները կ՛ունենան իրական ցաւեր, սրտխատնոց կամ ախտանիշի այլ մարմնական զգացողութիւններ, բայց առանց ախտորոշուած պատճառի:
Ահարոն Տատուրեան
Ահարոն Տատուրեան, արեւմտահայ բանաստեղծ։
Ծնած է Պոլիս։ Ուսումը ստացած է Պոլսոյ, ապա Վենետիկի Մխիթարեան վարժարաններուն մէջ։ 1908-ին դառնալով Պոլիս՝ մասնակցած է գրական շարժումին ու բանաստեղծութիւններով աշխատակցած «Ազդակ» եւ «Ազատամարտ» թերթերուն, ապա գործակցած է Զարեան-Օշական-Վարուժան խմբակին կողմէ նախաձեռնուած «Մեհեան» թերթին։ 1915-ին աքսորուած է։ 1919-ին վերադարձած է Պոլիս եւ քանի մը տարի կրկին հոն ապրելով՝ դարձեալ զբաղած է ուսուցչութեամբ։
1922-ին վերջնականապէս մեկնած է Պոլիսէն եւ Փրակայի համալսարանին մէջ հետեւած՝ գրականութեան։ Ապա անցած է Փարիզ, ուր շարունակած է ուսուցչական գործով զբաղիլ։ 1938-ին սկսած է հրատարակել իր բանաստեղծութիւնները առանձին հատորներով։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Օսկան Զօրեան
Օսկան Զօրեան, ծնած 1867-ին Սվազ։ Պոլսոյ մէջ Ռէժիի կարեւոր պաշտօնեայ։ Պանքայի դէպքին փոխադրուած Եգիպտոս, ուրկէ 1900-ին նախկին պաշտօնով կը ղրկուի Պէյրութ եւ ուր կը մնայ մինչեւ 1915: Ա. Ընդհ. Պատերազմին, պետական ապահովութեան համար երբ Միջէրկրականի ափերէն հայ պաշտօնեաները կը փոխադրուին ներքին դաւառներ, Զօրաեան եւս կը ղրկուի Դամասկոս։ Հոն գտնուած շրջանին իր բարձր դիրքը կ՛օգտագործէ եւ թանկագին ծառայութիւններ կը մատուցանէ հայ գաղթականներուն, առանց նկատի ունենալու իրեն սպառնացող վտանքը։ Իր կողակցին՝ Տիկ. Եփրուհիին հետ խանդավառօրէն գործի կը լծուի, միակ նպատակ ունենալով օգտակար ըլլալ հայ ժողովուրդին։ Մեռաւ 7 Յուն. 1927-ին եւ թաղուեցաւ Դամասկոսի Ազգ. Գերեզմանատունը։ Իր միակ զաւակն է ատամնաբոյժ Տօքթ. Ալէքսան Զօրաեան, շրջանաւարտ Փարիզի Էքօլ Տանթերէն, այժմ հաստատուած Պէյրութ :
Ստեփան Զօրեան
Ստեփան Զօրեան (Ստեփան Առաքելեան, ), արձակագիր, թարգմանիչ եւ ոճաբան։
Կեանք եւ գործոինէութիւն
Ծնած է Ղարաքիլիսէ (այժմ՝ Վանաձոր)։ Աւարտած է ծննդավայրի ռուսական դպրոցը։ Ուսումը չկարենալով շարունակել, մեծ զարգացումի տիրացած է շնորհիւ ինքնաշխատութեան։ Վարած է զանազան պատասխանատու պաշտօններ։
Իր ստեղծագործութիւնները թարգմանուած են ռուսերէն, ուքրաներէն, պելառուսերէն, վրացերէն, ազրպէյճաներէն, մոլտովերէն, լիթուերէն, էսթոներէն, քրտերէն, չեխերէն, լեհերէն, պուլկարերէն, ռումաներէն, սլովակերէն, հունգարերէն, շուետերէն, գերմաներէն, ֆրանսերէն, անգլերէն, սպաներէն, արաբերէն եւ չինարէն լեզուներուն: :
«Հայֆիլմ»-ը Ստեփան Զօրեանի «Ջրհորի մօտ» պատմուածքին հիմամբ նկարահանած է համանուն ֆիլմը 1968-ին, իսկ «Յեղկոմի նախագահը» պատմուածքին նիւթերով՝ համանուն ֆիլմը 1977-ին:
Հինգ-վեց տարուան ընթացքին լոյս կը տեսնեն «Ցանկապատ» (1939), «Հազարան պլպուլ» (1925), «Ծովանը» (1925), «Պատերազմ», «Խնձորի այգին» ժողովածուները, որոնք Զօրեանի աշխարհայեացքի լայնացման, կեանքի ընկերային ու քաղաքական բարդութիւնները մարդկային ճակատագիրներուն մէջ բեկելու կարողութեան, ազգային ու եւրոպական արձակի լաւագոյն աւանդոյթները ստեղծագործաբար իւրացնելու յատկութեան արտայայտութիւններն են։ Իր մահականացուն կը կնքէ Երեւան։
Աբրահամ Գ. Կրետացի
Կաթողիկոս ընտրուած է 24 Նոյեմբեր 1734 թուականին։ Այդ ժամանակ ան ուխտած է գալ Սուրբ Էջմիածին։ Ինչպէս յայտնի է, նոյն օրերուն Հայաստանը, Նատիր Շահի ասպատակութիւններուն ենթարկուած էր եւ Աբրահամն բարեկամացած էր շահին հետ։ Նատիր Շահի հրաւէրով Աբրահամ կ'երթայ Մուղանի դաշտը եւ օրհնելով Շահին սուրը, կը կապէ անոր մէջքին՝ ի նշան թագաւորութեան։ Շահը շատ կը մեծարէ Աբրահամը, ու որպէս սիրելի մարդ՝ իր մօտ կը պահէ։ Սոյն վարուելակերպով կաթողիկոսը կը շահի Նատիր Շահի վստահութիւնը, ապա մեղմելով անոր սիրտը՝ բազմաթիւ հայեր կը փրկէ գերութենէ ու աքսորէ։ Վերադառնալով Սուրբ Էջմիածին, կը մահուան 18 Ապրիլ 1737-ին եւ կը թաղուի Շողակաթ վանքին ձախակողմը։
Ստեփան Զօրեան
Կեանք եւ գործոինէութիւն
Գլխաւոր գործերն են` «Տխուր մարդիկ», «Պատերազմ», «Կրակ» պատմուածքներու ժողովածուները, «Մի Կեանքի Պատմութիւն» ինքնակենսագրական վէպ, «Պապ Թագաւոր» եւ «Հայոց բերդը» (1959) պատմավէպերը, որոնք մեր գրականութեան լաւագոյն նմուշներէն են։
Աբրահամ Գ. Կրետացի
Աբրահամ կաթողիկոս գրած է Նատիր Շահի աւերմանց պատմութիւնը, որ տպուած է Հնդկաստանի Կալկաթա քաղաքին մէջ 1796-ին, իսկ Սուրբ էջմիածին՝ 1870-ին։ Այս պատմագրութեան կցուած է հետաքրքիր յօդուած «Պատմութիւն Անի Քաղաքին»։
Ստորոգութիւն:18 Ապրիլի մահացածներ Ստորոգութիւն:Ամենայն հայոց կաթողիկոսներ Ստորոգութիւն:Հայ պատմիչներ Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւորականեր
Ստեփան Զօրեան
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1890 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1967 մահեր Ստորոգութիւն:Ղարաքիլիսէ ծնածներ Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ռոպերթ Քոնտախսազով
Կենսագրութիւն
Ռոպերթ Քոնտախսազովը ծնած է 1937 թուականին, Թիֆլիսի մէջ, բժիշկներու ընտանիքի մը։ Դպրոցը աւարտելէն յետոյ ընդունուած է Թիֆլիսի գեղարուեստի ակադէմիոյ գեղանկարչութեան բաժինին մէջ, որը աւարտած է 1963 թուականին (Վ.. Շուխաեւի եւ Ս. Քոպուլաձէի դասարան): Աւարտելէն յետոյ աշխատած է տիզայնի, ներքին ձեւաւորման, գրքային գրաֆիկայի բնագավառման մէջ։ 1990-ական թուականներուն Քոնտախսազովի մօտ նկատելի կը դառնան ոճային փոփոխութիւնները՝ գեղանկարները կը դառնան սեւ-սպիտակ, հիմնական ուշադրութիւնը կը կեդրոնանայ առաջնային ձեւերուն վրայ։
Ցուցադրուիլ սկսած է 1964 թուականէն։ Առաջին ցուցահանդէսը կազմակերպուած է 1989 թուականին, Թիֆլիսի մէջ, այնուհետեւ՝ 2000, 2003 թուականներուն։
2005 թուականէն կը բնակի Մոսկուայի մէջ։ 2006 թուականին Ռուսիոյի պետական հումանիտար համալսարանի թանգարանային կեդրոնին մէջ տեղի է կ'ունենայ Քոնտախսազովի «Այլ արուեստ» անյատական ցուցահանդէսը։ 1989 թուականին անյատական ցուցահանդէս կ'ունենայ Թիֆլիսի նկարիչներու տան մէջ։
Ստեղծագործութիւնները կը գտնուին Վրաստանի պետական պատկերասրահին, Թիֆլիսի, Երեւանի, Մոսկուայի, Ֆրանսայի, ԱՄՆ-ի, Հոլանտայի, Պելճիքայի, Յունաստանի, Իսրայէլի եւ Աւստրիոյ մէջ մասնաւոր հաւաքածուներով :