cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Օթիզմ (Առանձնայնութիւն)
Այ-Փետ՝ Օթիզմէ Տառապող Երեխաներու Համար
Օթիզմէ տառապող մանուկներու ուսումնասիրութեամբ զբաղող կեդրոնի մը գլխաւոր պատասխանատուն` բրիտանացի մասնագէտ Ռիչըրտ Միլզ ըսած է, թէ նման արհեստագիտութիւն մը առիթ ընձեռած է, իբրեւզի մասնագէտներ կարենան որոշ յառաջխաղացք արձանագրել օթիզմը հասկնալու գործընթացին մէջ: Անիկա նպաստած է, որ մասնագէտներ յաւելեալ տեղեկութիւն հաւաքեն օթիզմ ունեցող մանուկներուն մտածած ձեւին մասին` նկատի ունենալով, որ անոնք սովորական մանուկներէն տարբեր ընդունակութիւն ունին: Այսպէս, օրինակ, անոնց տեսողական յիշողութիւնը բաւական զարգացած է. հետեւաբար Այ-Փետի նման սարք մը կը մղէ, իբրեւզի անոնք կարենան ցոյց տալ իրենց ունեցած այդ կարողութիւնը :
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հոգեբուժական ախտորոշում Ստորոգութիւն:Հոգեբանութիւն
Ռեզեկնե
Ռեզեկնէ, քաղաք Լատվիայի հանրապետութեան Լատգալիա երկրամասին մէջ։ Մայրաքաղաք Ռիգային կը գտնուի 242 կմ դէպի արեւելք, իսկ ռուս-լատվիական պետական սահմաններէն՝ 63 քմ դէպի արեւմուտք։ 2008 թ.-ի մարդահամարի տուեալներով Ռեզեկնէի բնակչութիւնը կը կազմուի 35 883 մարդ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Լատվիայի քաղաքներ
Շուշի Քաղաքի Պատմութեան Թանգարան
Շուշի քաղաքի պատմութեան թանգարան, Շուշի հնագոյն քաղաք-ամրոցի բազմադարեայ անցեալը լուսաբանող հնութիւններու կեդրոն։
Պատմութիւն, ցուցադրութիւն
Շուշի քաղաքի «Ձորի թաղի» կեդրոնը գտնուող՝ 19-րդ դարու սկիզբը փոխգնդապետ Եսայի Ղարամեանցին (Գրամով) պատկանող հիասքանչ առանձնատան մէջ տեղակայուած Շուշի քաղաքի պատմութեան թանգարանը կը հանդիսանայ հնագոյն քաղաք-ամրոցին բազմադարեայ անցեալը լուսաբանող հնութիւններու կեդրոն։ Այստեղ կը ցուցադրուին Շուշիի հիմնադրման ժամանակի՝ 18-րդ դարու մասին նախկին տեղեկութիւնները հերքող՝ ուշ պրոնզէ դարու եւ հելլենիստական ժամանակաշրջանի հարուստ հնագիտական տեղեկութիւններ։
Թանգարանին հաւաքածոն (թիւով շուրջ 5000 առարկաներ)  շատ հարուստ է ազգագրական բնոյթի տեղեկութիւններով, հոս հաւաքուած են յաճախակի իրական արուեստի գլուխգործոցներ ներկայացնող տեղական արհեստագործներու արտադրանքներ։
Առանձին վահանակ տրամադրուած է 8-9 Մայիս 1992-ին Շուշիի ազատագրման ռազմագործողութեան։ Այստեղ տեղադրուած է մարտերու պատմութիւնը լուսային ազդեցութիւններով ուղեկցող՝ «Հարսանիք լեռներում» ռազմագործողութեան մանրակերտը ։
Հասցէ
Շուշի քաղաքի պատմութեան թանգարանը կը գտնուի Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան Շուշի քաղաքին մէջ, հասցէ՝ Մեսրոպ Մաշտոց, 32։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:ԼՂՀ թանգարաններ Ստորոգութիւն:Շուշի
Արախթոս
Արախթոս (յուն․՝ Άραχθος), Յունաստանի ութներորդ մեծ գետը։ Կը բխի հիւսիսային Փինտոսէն եւ կը թափի Ամվրաքիքոս ծոցին մէջ։
Տեղեկութիւններ
Գետին երկայնքը 110քլ․ է։ Կը բխի հիւսիսային Փինտոսի Մեցովոյի շրջանէն, այդ պատճառով անոր սկզբնաւոր հոսքը Մեցովիթիքոս կը կոչուի։ Գետը կը հոսի դէպի հարաւ-արեւմուտք, ճեղքելով կիրճեր եւ Լամքոս եւ Միցիքելի լեռներուն միջեւ հովիտը։ Երբ կը հասնի Իոանինա, կ՛ընդունի Պալտումաս (կամ Տիփոթամոս) գետին ջուրերը։ Արախթոս հոսքը կը շարունակէ ու կը ճեղքէ Ծումերքա եւ Քսերովունի լեռներուն խորունկ կիրճերը ու կ՛ընդունի Քալարիթիքոս եւ Քալենտինի (կամ Սարանտափորոս) գետերուն ջուրերը։ Ապա անցնելով Արթայի մարգագետինէն, կը թափի Ամվրաքիքոս ծոցին մէջ։ Գետը նշանաւոր է իր վրայ կառուցուած քարաշէն կամարակապ կամուրջներով։ Ինչպէս օրինակ՝ Արթային կամուրջը, Փլաքային կամուրջը եւ Փոլիցային կամուրջը։
Բնապահպանում
Արախթոս ունի հարուստ ձկնակենդանացուցակ՝ վայրի կարմրախայտ, ձկնացօղակաթ եւ ձկնապեխ։ Գետին մէջ կը հանդիպինք նաեւ եւրոպական ջրասամոյրին։
Open Kids
Open Kids (Բաց Մանուկներ), Ուգրանական փոփ խումբ: Բաղկացած է 5 աղջիկներէ` Անժէլինա, Աննա, Լերա, Յուլիա եւ Աննա:
2012
Խումբը պաշտօնապէս հիմնադրուած է 11 Հոկտեմբեր, 2012-ին, այս նոյն թուականին նոյն օրը դուրս եկած է անոնց («Show Girls») երգը :
2014
25 Յունիս, 2014-ին Գիեւի, «City Beach Club» ակումբին մէջ, անոնք ներկայացուցին իրենց նոր երգը` «На десерт»: Տեսահոլովակը նկարահանուած է Գերմանիոյ մէջ :
2015
2015 թուականի Նոյեմբերի սկիզբը յայտնուեցաւ, որ Վիքդորիա Վերնիկը կը հեռանայ «Open Kids»-էն, եւ նոյն ամսուն խումբը յայտարարեց հարցազրոյց մը գտնել 5-րդ մասնակիցին համար:
Նաեւ Նոյեմբեր ամսուան մէջ խումբը իր «Не танцуй!» երգով հանդէս եկաւ «Փրորիվ» նշանակմամբ, «Europa Plus TV» ցուցադրման մէջ։ Քուէարկութեան արդիւնքներով «Open Kids»-ը յաղթեց: Մրցանակը` ռոտացիա «Europa Plus TV» ցուցադրման մէջ :
Դեկտեմբերի սկիզբին խումբը կատարեց իր առաջին մենահամերգը: Համերգը տեղի ունեցաւ Գիեւի «Caribbean Club» ակումբին մէջ :
2015 թուականին խումբը գրաւեց 6-րդ դիրքը Ուգրանիոյ Լաւագոյն 10 երգիչներու ցանկին մէջ, եւ 4-րդ տեղը Լաւագոյն 10 խումբերու ցանկին մէջ  :
2016
Յունուար ամսուան սկիզբին, հարցազրոյցի արդիւնքին մէջ, խումբին 5-րդ մասնակիցը դարձաւ Աննա Մուզաֆարովան :
2016 թուականի Փետրուարին «Open Kids» խումբը ունկնդիրներու ուշադրութեան ներկայացուցած է առաջին երգը սիրոյ մասին` «Кажется» :
Կառավարում
Խումբին արտադրիչ ը Յուրի Փետրովն է, Գիեւի «Open Art Studio» դպրոցին հիմնադիրը :
Վաղարշապատ
Վաղարշապատ (ճանաչելի է նաեւ Էջմիածին անունով), քաղաք Հայաստանի Արմաւիրի մարզին մէջ։ Հայաստանի քաղաքներէն մեծութեամբ 4-րդն է։ Վաղարշապատ (Էջմիածնին մէջ) կայ 5 եկեղեցի, որոնցմէ մէկը՝ Էջմիածնի Մայր Տաճարը, Հայաստանի գլխաւոր եկեղեցին է եւ կը գտնուի Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի համալիրին մէջ, որ Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ հոգեւոր եւ վարչական կեդրոնն է։
Վաղարշապատն ունի գլխաւոր ճանապարհ դէպի մայրաքաղաք Երեւան։ Միացուած է Երեւանին գիւղերով։ Վաղարշապատէն դէպի Երեւան մայրուղին 15-16 քմ է։
Անուանումներ
Ըստ Մովսէս Խորենացիի «Հայոց պատմութեան», մինչեւ Վաղարշապատ կոչուիլը քաղաքը, անուանուած է Վարդգէսաւան, իսկ նախապէս՝ Արտիմեդ։
Վաղարշապատն ունի գլխաւոր ուղի դէպի մայրաքաղաք Երեւան։ Միացուած է Երեւանին գիւղերով։ Վաղարշապատէն դէպի Երեւան մայրուղին 15-16 քմ է ։
Արտիմեդ
Բնակավայրի Արտիմեդ անուանումը, հաւանաբար, պայմանաւորուած եղած է այնտեղ գտնուող Արտիմեդ՝ Անահիտ աստուածուհիին նուիրուած տաճարով։ Այդ ենթադրութիւնը կը հիմնաւորեն՝ 1950-ական թուականներուն, Մայր եւ Սուրբ Հռիփսիմէ տաճարներու պեղումներու ժամանակ իրենց հիմքերէն յայտնաբերուած հեթանոսական տաճարներու բեկորները։
Կայնեպոլիս
163 թուականէն մինչեւ 193 թուական հռոմէացիք Վաղարշապատը նոյնիսկ մայրաքաղաք կը հռչակեն գրաւուած եւ աւերուած Արտաշատի փոխարէն եւ կ'անուանէ Կայնեպոլիս (Նոր քաղաք) :
Այծեմնիկ Զարդարեան
Այծեմնիկ Զարդարեան (1909, Կ. Պոլիս - անյայտ), հայ քանդակագործուհի։
Ծնած է Կ. Պոլիս։ Փոքր հասակէն ծնողներուն հետ տեղափոխուած է Եգիպտոս, ուր ստացած է նախնական կրթութիւնը՝ Գահիրէի Ազգային վարժարանէն ներս։ 1926-էն հետեւած է տեղի «Տանթէ Ալիկիերի» ընկերութեան Լէոնարտօ տա Վինչիի անուան իտալական գեղարուեստական ուսումնարանի քանդակագործական բաժինի դասընթացքներուն, աւարտած է 1930-ին։ Տակաւին ուսանողական տարիներուն մասնակցած է ցուցահանդեսներու՝ շարք մը քանդակներով, որոնցմէ մամուլը բարձր գնահատած է «Աստուածամայրը» եւ «Առիւծը»։ Պատրաստած է նաեւ Զօրավար Անդրանիկի հարթաքանդակ կիսանդրին։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ քանդակագործներ Ստորոգութիւն:1909 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Կոստանդնուպոլիս ծնածներ
Վայանօ
Վայանո (Vaiano), կոմունա է Իտալիայի Տոսկանա շրջանի մէջ։ Ենթարկվուի Պրատո վարչական կենդրոնին։
Բնակչութիւնը 9838 մարդ է (2008), բնակչութեան խտութիւնը 287 մարդ/կմ² է։ գրաված տարածքը 34 կմ² է։ Բնակավայրի պահապան սուրբը Սան Սալվատորեն է (իտալ.՝ San Salvatore)։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Իտալիոյ քաղաքներ
Գէորգ Գրիգորեան (Ճոտտօ)
Գէորգ Ստեփանի Գրիգորեանի (Ճոտտօ) (12 Նոյեմբեր (24 Նոյեմբեր)1897, Թիֆլիս - 23 Նոյեմբեր 1976, Երեւան), ՀԽՍՀ վաստակաւոր նկարիչ (1967)։
Կենսագրութիւն
Աշխատանքները կը գտնուին Ճոտտոյի թանգարան-արուեստանոցին մէջ, Ժամանակակից արուեստի թանգարան (Երեւան), Հայաստանի ազգային պատկերասրահ ին, Հայաստանի եւ աշխարհի տարբեր երկիրներու բազմաթիւ մասնաւոր հաւաքածոներու մէջ։
Ստեղծագործութիւններ
Գէորգ Գրիգորեանը ստեղծած է գունային եւ գծային ինքնատիպ կառուցուածքով դիմանկարներ, բնանկարներ, որոնցմով դրսեւորուած է զուսպ գոյներով խոր յոյզեր արտայայտելու գեղանկարչական հակումը։ Թիֆլիսի մշակութային առանձնայատուկ մթնոլորտը, հայ ժողովուրդի անցեալը, ռուսական, վրացական, հայկական մշակոյթի ականաւոր գործիչները տեղ գտած են Գրիգորեանի փոքրաչափ գործերուն մէջ։ Անոր կտաւները ուշադրութիւն կը գրաւեն թիֆլիսահայ գեղանկարչական դպրոցին յատուկ զուսպ գեղեցկութեամբ, կերպարային բազմազանութեամբ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:12 Նոյեմբերի ծնունդներ Ստորոգութիւն:1897 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Թիֆլիս ծնածներ Ստորոգութիւն:23 Նոյեմբերի մահեր Ստորոգութիւն:1976 մահեր Ստորոգութիւն:Երեւան քաղաք մահացածներ Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Նկարիչներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Մարգարիտա Միքայէլեան
Մարգարիտա Իսահակի Միքայէլեան (30 Օգոստոս 1927, Մոսկուա, Ռուսաստան – 10 Դեկտեմբեր 2004, Մոսկուա, ՌԴ ), թատրոնի եւ ֆիլմի հայ բեմադրիչ, սենարիստ, ֆիլմի բեմադրիչ Սերգէյ Միքայէլեանի կինը։
Կենսագրութիւն
Մարգարիտա Միքայէլեան, ծնած է 1927 թուականին Մոսկուայի մէջ։ 1952 թուականին աւարտած է Մոսկուայի Ա․ Լունաչարսկի անուան Թատերական արուեստի պետական հիմնարկի (ԳԻՏԻՍ) բեմադրիչի բաժինը։ 1951 թուականէն ներկայացումներ բեմադրած է Սարատովի, Գորկիի, Մոսկուայի «Սովրեմեննիկ» եւ այլ թատրոններու մէջ։ 1953-1956 թուականներուն եղած է Թաշքենթի Օսթրովսքիի անուան գեղարուեստա-թատերական հիմնարկի դերասանական դասընթացքներու ղեկավարը։ Բեմադրած է շարք մը ներկայացումներ ուզբեկական թատրոններուն մէջ։ 1966-1982 թուականներուն աշխատած է Մոսկուայի Սատիրա թատրոնին մէջ որպէս բեմադրիչ։
Մահացած է 2004 թուականին։ Թաղուած է Պերետելկինսկի գերեզմանոցը ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:30 Օգոստոսի ծնածներ Ստորոգութիւն:1927 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Մոսկուա ծնածներ Ստորոգութիւն:10 Դեկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:2004 մահեր Ստորոգութիւն:Մոսկուա մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ Ստորոգութիւն:Հայ սենարիստներ
151 (թիւ)
151 (հարիւր յիսունմեկ)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է 150-ի եւ 152-ի միջեւ
Կոկորդիլոս
Կոկորդիլոսներ (Crocodilia), ջրային ողնաւորներու տեսակ (զորս երբեմն կը դասուին սողուններու խումբին)։ Հին յունարէնի մէջ՝ κροκόδειλος ὁ χερσαῖος կը նշանակէ մողէս (բառացիօրէն՝ ցամաքային κροκόδειλος), իսկ՝ κροκόδειλος ὁ ποτάμιος՝ կոկորդիլոս (բառացիօրէն՝ գետային κροκόδειλος): Ներկայիս բոլոր տեսակի կոկորդիլոսները կիսաջրային գիշատիչներ են, որոնք կը սնանին երկակենցաղ, ջրային կամ ջրային տարածքներու մօտ ապրող անասուններով։
Կազմաբանական յատկութիւններ
Կարգ մը կոկորդիլոսներու երկայնքը կը կազմէ 2-5,5 մ։ Անոնք ունին տափակ գլուխ ու իրան, երկար դունչ, երկու կողմէն սեղմուած մեծ պոչ եւ կարճ ոտքեր։ Դիմացի վերջոյթներուն ունին 5 մատ, իսկ ետեւի՝ 4 (չունի ճկոյթ), որոնք փակած են մաշկին։ Ուղղահայեաց ճեղքաւոր բիբով աչքերը տեղադրուած են գլխուն վերի հատուածին մէջ, այդպիսով անիկա կրնայ նայիլ ջուրէն, դուրս հանելով միայն քթանցքները եւ աչքերը։ Քթանցքները եւ ականջներուն անցքերը ջուրին տակ կը փակուին շարժող փականներով։
Կոկորդիլոսները` Ամէնէն Ուժեղ Կերպով Խածնող Անասունները
Մարտ 2012-ի կէսերուն ամերիկացի խումբ մը անասնագէտներ յատուկ սարքի մը միջոցով չափած են տարբեր անասուններու խածած ուժին տարողութիւնները եւ գտած են, թէ կոկորդիլոսները աշխարհի ամէնէն զօրաւոր խածուածքը ունեցող անասունները նկատուած են: Մասնագէտները չափած են քսաներեք տեսակի կոկորդիլոսներու խածած ուժին տարողութիւնները եւ գտած են, թէ աղի ջուրի կոկորդիլոսներուն խածած ուժին տարողութիւնը հասած է տասնվեց հազար չորս հարիւր վաթսուն նիւթոնի (ուժաչափ): Նախապէս կատարուած ուսումնասիրութիւններէ ձեռք ձգուած տուեալները ցոյց տուած են, թէ մարդոց խածած ուժին տարողութիւնը կը հասնի մօտաւորապէս ութ հարիւր իննսուն նիւթոնի, իսկ բորենիներունը, առիւծներունը ու վագրերունը` մօտաւորապէս չորս հազար չորս հարիւր յիսուն նիւթոնի :
Փոլ Ֆարաճեան
Փոլ (Պօղոս) Ֆարաճեան, (1910, Հաճըն, Կիլիկիա – 8 Յունուար 1979, Նիքէա (Քոքինիա) Յունաստան)․ հայազգի լուսանկարիչ։  Եղած է «Լուսանկարիչներու Համայունական Միութեան» հիմնադիրներէն եւ նախագահ «Փիրէայի Գեղարուեստ Լուսանկարիչներու Արհեստակցական Միութեան»։
Առաջին տարիներ
Փոլ (Պօղոս) Ֆարաճեան, ծնած է 1910-ին Հաճըն, Մանուկ եւ Ալթուն (ծնեալ Շինիկեան) Ֆարաճեաններուն ընտանեկան բոյնին մէջ։  Փոքր Ասիոյ աղէտի օրերուն, ընտանիքը, ինչպէս մնացեալ քրիստոնեայ բնակչութիւնը, ֆրանսական բանակներու օգնութեամբ Ատանա կը փոխադրուի ու անկէ նաւով՝ Փիրէա։  Փոլին ընտանիքը կը հաստատուի Փիրէայի մերձակայ Լիբազմա (Տրափեցոնա) գաղթակայանը։
Պատանի Փոլ կը յաճախէ Լիբազմայի Ամերիկեան նախակրթարանը․ առաջին շրջանաւարտներէն կ՛ ըլլայ։  Ուսումը կը շարունակէ Սելանիկի «Անաթոլիա» ճեմարանը (գոլէճ), սակայն կիսատ կը ձգէ․ կը ստիպուի իր ընտանիքին ապրուստը հոգալ։
1927-ին, կը փափաքի լուսանկարչութեան արուեստը սորվիլ։  Մօտաւորապէս երկու տարի կ՛ աշակերտէ Փասքուալէ Սթելա լուսանկարիչին (Յունաստանի թագաւորական ընտանիքին լուսանկարիչը եղած է) մօտ, Փիրէա։  1929 – 1936 կ՛ աշխատի զանազան լուսանկարչատուներու մէջ։  Լուսանկարչութեան հանդէպ ունեցած սէրը, զայն կը ներշնչէ ու կը մղէ սերտել եւ մասնագիտանալ տեսողական արուեստին։  1937-ին կը բանայ իր անձնական լուսանկարչատունը, Նէա Քոքինիա (Նիքէա), Բողոց 8 (այժմ Փանաղի Ցալտարի բողոց) թիւ 140, ուր կը գործէ մինչեւ իր մահը։
Լուսանկարիչի գործին զուգահեռ, ազատ ժամերուն, Քոքինիոյ «Զաւարեան» ակումբի (տե՛ս Քոքինիոյ հայկական գաղութը) բեմէն հանդէս կու գայ զանազան դերերով տարբեր թատերախաղներու մէջ։  Ինչպէս նաեւ, բազմաթիւ առիթներով նոյն բեմէն կ՛ ասմունքէ։
Գերութեան տարիներ
1941-ին, կը մահանայ Փոլին հայրը՝ Մանուկ եւ ընտանիքը Նիքէա կը փոխադրուի։
Բ․ Համաշխարհային Պատերազմին ընթացքին, գերմանական գերութեան տարիներուն, Փոլին լուսանկարչատունը գրագէտներուն եւ արուեստագէտներուն ժամադրավայրը կը հանդիսանայ։  Սերտ կապեր կը հաստատէ նկարիչ ու դերասան Միխալիս Նիքոլինաքոսին (Μιχάλης Νικολινάκος),  բանաստեղծ ու դերասան Եորղոս Մեցոլիսին (Γιώργος Μετσόλης) եւ Աթինոտորոս Փրուսալիս (Αθηνόδωρος Προύσαλης) դերասանին հետ։  Լուսանկարչատունը կը յաճախեն նաեւ գրագէտ Սթրաթիս Էւսթրաթեատիս (Σρατής Ευστρατιάδης), փորագրիչ-գծագրիչ Տիմիթրիս Թինիաքոս (Δημήτρης Τηνιακός), նկարիչ Գոսթաս Ղունարոփուլոս (Κώστας Γουναρόπουλος) եւ Քալքանի (Καλκάνη) երաժիշտներու ընտանիքէն անդամներ։  Անոնցմէ շատերուն հետ, Փոլ կը մասնակցի յունական դիմադրութեան, իբրեւ լուսանկարչական բաժնի անդամ։   Փոլ Ֆարաճեան եւ Միխալիս Նիքոլինաքոս, 13 Հոկտեմբեր 1944-ին Նիքէայէն մինչեւ Քերացինիի Ելեկտրականութեան գործարանը (ΔΕΗ) ճանապարհին, կը նկարահանեն ու կը տեղեկագրեն գործարանի բանուորներուն եւ Էլաս-ի (ΕΛΑΣ) մարտիկներուն միացեալ կռիւները գերմանական խափանարարական ուժերուն դէմ։
Յետ պատերազմեան տարիներ
1950-ական տարիներուն, կ՛ աշխատի յունական շարժարուեստի բնագաւառին մէջ․ շարք մը ժապաւէններու լուսանկարիչն է, ինչպէս նաեւ լուսաւորման պատասխանատուն։ Օրինակ՝ «Դառն հացը» Το Πικρό Ψωμί։  Կը հետաքրքրուի լուսանկարչական տեսագիտութեամբ։  Այս տասնամեակին է որ հանրածանօթ կը դառնայ «Փոլ» անունով։
Ազատ ստեղծագործութիւն
1930-ի տասնամեակի վերջերէն, կը հետաքրքրուի ազատ ստեղծագործութեամբ․ արուեստանոցի գեղարուեստագիտական կենդանագիր։  Իր գործերը կը գնահատուին։  Կը մասնակցի համաշխարհային ծաւալի լուսանկարչական բազմաթիւ ցուցահանդէսներու եւ պատուոյ վկակայականներ կը ստանայ՝ Ռիօ տէ Ժանէյրօ, Պրիւքսէլ, Շարլրուա, Անվերս, Պուտափեշտ, Լայնշեսթր, Սթոքհոլմ, Վարշաւա, Սան Սեպասթեան եւ Անգոնա։  Լուսանկարչական արուեստին նուիրուած օտար պարբերաթերթեր Փոլին լաւագոյն գործերը կը հրատարակեն, ինչպէս օրինակ՝ «Վերջաբանը», «Երկիւղ», «Տատամսում», «Տեսիլք»։
Գործերէն մեծ մաս մը եւ պատուոյ վկայականները կը պահուին ընտանեկան արխիւներուն մէջ։
Փոլ՝ արհեստակցականը
Լուսանկարչութեան ասպարէզին զուգահեռ, Փոլ Ֆարաճեան կ՛ անդամակցի «Փիրէայի Գեղարուեստ Լուսանկարիչներու Արհեստակցական Միութեան» (ΣΚΦΠ)։  1966-էն մինչեւ իր մահը, Միութեան նախագահն է։
Իր նախագահութեան շրջանին, Փոլ Ֆարաճեան կը նախաձեռնէ ու կը յաջողի միացնել Յունաստանի տարածքին լուսանկարիչներու արհեստակցական միութիւնները եւ դերակատարն է «Արուեստագէտ Լուսանկարիչներու Ընկերակցութեան եւ Օգնութեան Հիմնադրամի Համայունական Միութեան» ստեղծման։   Ան 3․500,00 տրախմի նուիրատուութեամբ կը մասնակցի Լուսանկարիչներու արհեստակցական միութեան նստավայրի անշարժ գոյքին գնման համար։
Ընտանիք
1938-ին կ՛ամուսնանայ Քոքինիոյ «Զաւարեան» վարժարանի ուսուցչուհի Ալիս Աշիկեանին հետ։  1940-ին կը բախտաւորուին մանչ զաւակով մը՝ Մանուէլ–Շահան։
Մահը
8 Յունուար 1979-ին, կը մահանայ։  Յուղարկաւորութեան ներկայ կը գտնուին նաեւ «Փիրէայի Գեղարուեստ Լուսանկարիչներու Արհեստակցական Միութեան» անդամներ, որոնցմէ երեք հոգի դամփանականեր կը խօսին։
Յետ մահու
29 Յունուար 1979-ին, «Փիրէայի Գեղարուեստ Լուսանկարիչներու Արհեստակցական Միութեան» համագումարին, յետ մահու Փոլ կ՛ անուանուի Միութեան Պատուոյ Նախագահ ու ոսկի մետալը կը յանձնուի իր այրիին՝ տիկին Ալիս Ֆարաճեանին։
Նոյն համագումարին ընթացքին, Միութեան գրասենեակը կ՛ անուանուի «Փոլ Ֆարաճեան Սրահ»։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ լուսանկարիչներ Ստորոգութիւն:Եւրոպայի հայ լուսանկարիչներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի հայ լուսանկարիչներ Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ Ստորոգութիւն:Եւրոպայի հայ արուեստագէտներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի հայ արուեստագէտներ Ստորոգութիւն:1910 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1979 մահեր Ստորոգութիւն:8 Յունուարի մահեր
Սպարտակ Կնտեղցեան
Սպարտակ Աղասիի Կնտեղցեան (Կնտեխցեան) (30 Դեկտեմբեր 1924, Լենինական - 13 Փետրուար 1996, Երեւան), ճարտարապետ, ՀՀ վաստակաւոր ճարտարապետ (1972)։
Կենսագրութիւն
1951-ին աւարտած է Երեւանի արուեստագիտական հիմնարկը։
1951-էն աշխատած է Երեւաննախագիծ հիմնարկին մէջ։
Լաւագոյն գործերէն են Երեւանի «Մոսկուա» կինոթատրոնի ամառային դահլիճը (1966, ՀԼԿԵՄ մրցանակ՝ 1967), Երեւանի նախատարրերքի «Մարշալ Բաղրամեան» կայարանը (1981)։
«Տարուայ լաւագոյն նախագիծ» միջազգային վերաքննութեան դափնեկիր (1995)։
1970-ին Երեւանի մէջ տեղադրուած «Ջրավաճառ տղան» քանդակի ճարտարապետն է ։
Գրիգոր Սիւնի
Գրիգոր Սիւնի (բուն անունով՝ Գրիգոր Միրզայեան, ), երաժշտահան եւ երաժիշտ։
Կենսագրական գիծեր
Սիւնի ծնած է Գետաբեկ (Գանձակի շրջան): Եղած է աշուղ Դադասիին թոռը եւ որդին բանաստեղծ երգիչ Յովհաննէս Միրզայեանին: Սիւնիքի իշխանական տոհմի՝ Սիւնիներու հետ հեռաւոր կապի պատճառով, յետագային Սիւնի մականունը որդեգրած է: 1878-ին ընտանիքով փոխադրուած է Շուշի, ուր ստացած է իր նախնական կրթութիւնը: 1891 թուականէն իր կրթութիւնը ստացած է Էջմիածինի Գէորգեան ճեմարանին մէջ, եւ Քրիստափոր Կարա-Մուրզայի ու Կոմիտաս Վարդապետի ազդեցութեամբ զբաղած՝ ժողովրդական երգերու հաւաքումով ու դաշնաւորումով: ուր Կարա-Մուրզայի եւ Կոմիտասի ազդեցութեամբ սկսած է ժողովրդական երգեր հաւաքել եւ դաշնաւորել։ Աւարտելէ ետք ուսումը Շուշիի մէջ կազմած է երգչախումբ եւ սկսած՝ բազմաձայն երգչախումբով ելոյթներ ունենալ։ 1895-ին աւարտելով ճեմարանը, Շուշիի մէջ երգչախումբ կազմակերպած եւ համերգ տուած՝ իր բազմաձայնած ժողովրդական երգերով:
Երաժշտական ուսումը շարունակելու համար մեկնած եւ ընդունուած է Փեթեսրպուրկի երաժշտանոց, միաժամանակ ստանձնելով տեղի հայկական եկեղեցւոյ երգչախումբի ղեկավարի պաշտօնը :
Երաժշտական ուսումը աւարտելէ ետք Գրիգոր Սիւնի 1905-1907 թուականներուն երաժշտութիւն դասաւանդած է Թիֆլիսի Ներսիսեան դպրոցին մէջ, ուր սկսած է թատերական ընկերութեան միջոցաւ բեմադրել «Արեգնազան» օփերան եւ Նաեւ գրած է «Ասլի եւ Քարամ» երգախառն թատերախաղը: Իր յետագայ ստեղծագործութիւնները գլխաւորաբար համերգային գործունէութեան նուիրուած են:
1908 թուականէն սկսեալ սկսած է շրջիլ հայաբնակ զանազան վայրեր՝ Տրապիզոն, Կարին, Թիֆլիս, Թեհրան, Պոլիս եւ այլ շրջաններ եւ հաւաքել ժողովրդական երգեր, դաշնաւորել զանոնք եւ երգչախմբային ելոյթներու ճամբով ապրեցնել երգերը:
Գրիգոր Սիւնի դաշնաւորած է երգեր Յովհաննէս Թումանեանի եւ Աւետիք Իսահակեան ի ինչպէս՝ «Ինձ մի խնդրիր»ն ու «Ախ ալ վարդի» գոհարները:
Երկեր
Գրիգոր Սիւնիի աշխատութիւններուն մէկ մասը հրատարակուած է առանձին հատորներով, որոնցմէ են՝
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երգահաններ Ստորոգութիւն:Երաժիշտներ
Յարութիւն Թոփիկեան
Յարութիւն Ժիրայր Թոփիկեան, հայ խմբավար, «Սեբաստացիներ» եւ ԵՊԿԵ գեղարուեստական ղեկավար։ ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (2013)։
Կենսագրութիւն
Յարութիւն Թոփիկեանը ծնած է 1951 թուականին հայրենադարձ ուսուցիչներու ընտանիքին մէջ։ 1967-1969 թուականներուն ուսանած է Ռոմանոս Մելիքեանի անուան երաժշտական ուսումնարանի խմբավարական բաժին՝ Վ. Քեթենճեանի դասարանը։ 1969-1974 թուականներուն ուսանած է Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոցիի խմբավարական բաժնի՝ Լ. Չունկուրեանի դասարանը։ 1974 թուականին աշխատեր է Սարաճեւի անուան երաժշտական դպրոցին մէջ։
1979-1984 թուականներուն եղեր է Հայաստանի ռատիոյի եւ պատկերասփիւռի «Հայ երգի սենեկային երգչախումբի» հիմնադիր ղեկավար։ 1983-1991 թուականներին ղեկավարեր է Երեւանի պետական համալսարանի «Կոմիտաս» երգչախումբը, որ 1987 թուականին Լիթվայի Քաունաս քաղաքին մէջ միութենական 19 համալսարանական երգչախումբերու հեղինակաւոր մրցոյթի մէջ գրաւեր է առաջին տեղը։ 1989-1991 թուականներուն եղեր է «Bridges of Song» փառատօնի կազմակերպիչ, անդամ։ Ղեկավարեր է աշխարհի միացեալ երգչախումբ թիւով 20 000 երգիչներ (Թալլին, 1991)։ 1991-1994 թուականներուն Պէյրութի մէջ վերակազմեր է Բարսեղ Կանաչեանի հիմնած «Գուսան» երգչախումբը։
1996 թուականին ստեղծեր եւ ղեկավարած է Երեւանի պետական սենեկային երգչախումբը (2005 թուականէն՝ պետական, կատարուեր եւ ձայնագրուեր են 147 խմբերգներ) ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբավարներ Ստորոգութիւն:1951 ծնածներ Ստորոգութիւն:23 Յուլիսի 23 ծնածներ Ստորոգութիւն:Երեւան ծնածներ Ստորոգութիւն:ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչներ Ստորոգութիւն:Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոցի շրջանաւարտներ Ստորոգութիւն:2019-2020 Պսակաւոր ժահրի «Քորոնա»-ի համավարակէն պատճառով մահացածներ
Գուսան Հայկազուն
Գուսան Հայկազուն( 1951 թուականի 20 Ապրիլ, Արտաշատ, Հայկական ԽՍՀ), իսկական անունը Գագիկ Ստեփանի Նազարեան, հայ գուսան, երգահան, երգերու հեղինակ, «Հայկազունք» երաժշտական համոյթի գեղարուեստական ղեկավար, Հայաստանի Հանրապետութեան մշակոյթի վաստակաւոր գործիչ, Արցախեան պատերազմի մասնակից, «Երկրապահ» կամաւորներու միութեան անդամ։
Վաղ տարիներ
Գագիկ Ստեփանի Նազարեանը ծնած է 1951 թուականին 20 Ապրիլին Արտաշատ քաղաքին մէջ, Հայկական ԽՍՀ։ Ընտանիքին մէջ կար նաեւ երեք քոյր։ Արմատները Պարսկահայքի Խոյ քաղաքէն են։ Վաղ հասակին կորսնցուցած է իր հայրը։
Արդէն դպրոցական տարիներուն սկսած է գրել հայրենասիրական եւ սիրային երգեր։ Ըստ գուսանի, Րաֆֆի Յարութիւնեան անունով դասատուի շնորհիւ է նաեւ, որ ան սկսաւ հայրենասիրական երգեր գրելու։ Աւարտած է դպրոցը 1967 թուականին, ատկէ ետք ընդունուած է Երեւանի շինարարական տեխնիկումը։ Մասնագիտութեամբ շինարար-ինժեներ է։
Ըստ գուսանի, իր ստեղծագործութիւնները պայքարի կոչ են եւ այնտեղ «լացելու» մոտիւներ չկան Իր «Հայկազունք» երաժշտական համոյթի հետ ամէն տարի Հայաստանի աւելի քան 40 դպրոցներուն մէջ համերգներ է կու տայ ինչպէս նաեւ տարին քանի մը անգամ սփիւռքին մէջ։
Արցախեան Շարժում
Մասնակցած է Արցախեան պատերազմին Արտաշատի «Երկրապահ» ջոկատին Մհեր Սաղաթելեանի հրամանատարութեան տակ։ Մարտական գործողութիւնները սկսած է Երասխ գիւղէն, եղած է նաեւ Գետաշենէն, Կապանէն, Գորիսէն, Բերձորէն։ Ծանր մարտերուն չի մասնակցիր, քանի որ իր հրամանատարը նախընտրած է, որ գուսանը շարունակէ նոր երգեր գրել։ Շատ երգեր գրած է անմիջապէս մարտի դաշտէն։ Ըստ գուսան Հայկազունի, ան մէկ անգամ տեսած է մինիին։ Յետագային, մոտիկ շփուած է Մելքոնեանի կնոջ՝ Սեդայի հետ եւ մինչեւ հիմա կապ պահած է անոր ընկեր՝ Ալէք Ենիգոմշեանի հետ։ Առաջին օրերուն միանալով Արցախեան շարժմանը, մեկ շաբաթուայ ընթացքին գրած է իր առաջին՝ «Հայեր, միացէ՛ք» երգը։ Առաջին անգամ կատարած է այն 17 Մայիս 1988 թուականին։
Երգեր
Գրած է եւ կատարած է աւելի քան հարիւր երգ, որոնցմէ աւելի քան 10 երգ ՀՀ Պաշտպանութեան Նախարարութիւնը ընդունած է որպէս բանակային քայլերգ
Ընտանիք
Հայրը՝ Ստեփան Նազարեան։ Ունի երեք քոյր, երեք որդի (որոնցմէ Սիփան Նազարեանը՝ Սիփանը Հայկազունը, երգիչ է) եւ մեկ դուստր։
Սամարա
Սամարա (Самара), քաղաք Ռուսաստանի մէջ։ Սամարայի մարզի վարչական կէնտրոնն է։ Բնակչությունը՝ ։ 1935 թվականէն մինչեւ 1991 թվականը կոչուել է Կույբիշեւ։ Տեղակայված է Վոլգայ գետի ձախ ափին՝ այն հատվածին մէջ որտեղ Վոլգա է կը լցուի Սամարա գետը, որից էլ կուգայ քաղաքի անվանումը։
Մանուէլ Ասատրեան
Մանուէլ Ասատրեան, հայ գիտնական։
Կենսագրութիւն
2000 թուականի սկիզբը հայերէնագիտութեան բնագաւառը կորսնցուց իր երախտաշատ գիտնականներէն մէկը։ 74 տարեկանին, Փետրուարի ցրտաշունչ օրերուն, կարճատեւ հիւանդութենէ ետք, յաւիտենապէս իր աչքերը փակեց հայրենաբնակ անուանի լեզուաբան, հայերէնագէտ, Երեւանի Պետական Համալսարանի երկարամեայ ու վաստակաշատ դասախօս, բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր-փրոֆեսէօր Մանուէլ Եգորի Ասատրեան։
Ասատրեան ծնած է 1926 Ապրիլ 26-ին, Էջմիածնի շրջանի Արագած գիւղը։ 1942-ին, աւարտելէ ետք Էջմիածնի մանկավարժական ուսումնարանը, կը պաշտօնավարէ իր ծննդավայրի դպրոցին մէջ՝ դասաւանդելով հայոց լեզու եւ գրականութիւն։ 1946-ին կ՚ընդունուի Երեւանի Պետական Համալսարանի Բանասիրական ֆաքուլթէթի հայոց լեզուի եւ գրականութեան բաժինը, զոր կ՚աւարտէ 1951-ին։ Նոյն տարին կ՚ընդունուի ասպիրանտուրայի բաժին եւ 1954-ին Բայի սեռը ժամանակակից հայերէնի մէջ աշխատասիրութեան համար կը ստանայ բանասիրական գիտութիւններու թեկնածուի աստիճան։ 1970-ին՝ իր ժամանակակից հայերէնի ձեւբանութեան հարցեր եռահատոր ուսումնասիրութեան համար կը ստանայ դոկտորի գիտական աստիճան, իսկ 1973-ին՝ արժանաւորապէս իրեն կը շնորհուի փրոֆէսօրի կոչում։
Յիրաւի, իր անժամանակ կորուստը մեծ եղաւ ե՛ւ հայաստանեան ե՛ւ սփիւռքեան առումով։
Աշխատութիւններ
Ասատրեան հեղինակ է տասնեակ մը գիրքերու եւ գիտական բազմաթիւ յօդուածներու, որոնք հիմնականին մէջ նուիրուած են ժամանակակից գրական արեւելահայերէնի կառոյցին ուսումնասիրութեան եւ բարբառագիտութեան հարցերուն։ Իր հեղինակութեամբ հրատարակուած գիրքերէն առաւել յայտնի են՝ Բայի սեռը ժամանակակից հայերէնում (1959), Ուրմիայի (Խոյի) բարբառը (1962), Լոռու խօսուածքը (1968), Ժամանակակից հայոց լեզուի ձեւաբանութեան հարցեր (1970), Ժամանակակից հայոց լեզուի գործնական աշխատանքների ձեռնարկ․ ձեւբանութիւն (Ժենիա Ճշմարիտեանի հետ, 1981), Հայերէնագիտութիւնը 60 տարում (1981) եւ Ժամանակակից հայոց լեզու․ շարահիւսութիւն (1987), որոնց մէջ անդրադարձած է հայերէնագիտութեան կնճռոտ եւ վիճայարոյց խնդիրներուն եւ տուած՝ գրեթէ սպառիչ պատասխաններ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:26 Ապրիլի ծնածներ Ստորոգութիւն:25 Յունուարի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ գիտնականներ
Մեսրոպ Քհնյ. Պագամճեան
'''Մեսրոպ Քհնյ. Պագամճեան''' - Աւազանի անունով՝ Եղիա, որդի Սարգիսի, եղսայի ծնած է այնթապցի ծնողքէ, Այնթապի մէջ, 1890-ին։
Կենսագրութիւն
Վարդանեան վարժարանը աւարտելէ ետք, ապրուստը ապահովելու հրամայականը զինք նետած է կեանքի ազատ ասպարէզ, ուր քանի մը տարի վաճառականի մը քով աշխատելէ ետք, 1908-ին մտած է ուուցչական ասպարէզ եւ պաշտօնավարած՝ նախ Ազգ. Նէրսէսեան, ապա հայկազեան ու կրկին Ներսէսեան Վարժարաններէն ներս, պրն. Սարգիս Չիթճի Թօփալեան տեսչութեան օրով։
Երբ կիլիկեան ճեմարանը բացուած է 1913-ին, ան ընդունուած է իբրեւ երկրորդ կարգի ուսանող, շարունակելու համար իր ուսումը։
1915-ի մեծ եղեռնի, բազմահազար այնթապցի իր հայրենակիցներուն հետ, ինք եւս ապրած է այդ արհաւիրքը ու համտեսած անոր դառնութունները եւ տարագրութիւնները եւ տարագրուած է դէպի համա ու սելիմէ։ Այդ սեւ օրերուն կորսնցուցած է իր ծնոզքր, բայց ինք ազատուած ու վերադարձած է Այնթապ ու կարճ ժամանակ մր ետք, կրկին մտած է ուսուցչական ասպարէզ։
երբ Այնթապի մէջ բնականոն կեանքը վեբահաստատուած է, ան իր աշխատանքի խնայողութեամբ պատրաստուած է ամուսնութեան։
եղիա իբ կեանքի ընկերը ընտբած է բնիկ այնթապցի պրն. Նազարէթ Զէքիճեանի դուստրը՝ Մերումը, որուն հետ պսակուած է Այնթապի մէջ, 1920-ին։ Ունեցած է չոըս զաւակներ՝ Աարգիս, Ալիս, Անժէլ եւ Նազաը։
1922-ին, ան ընտանեօք տեղափոխուած է Հալէպ եւ տարի մը ուսուցչական պաշտօն վարած Ագապայի Հայկական որբանոցին մէջ։
Իսկ 1924-ին, երբ բացուած է Այնթապի Հայրենակցական Միութեան Կրթասիրաց Վարժարանը, ան իբբեւ ուսուցիչ պաշտօնավարած է այնտեղ, դասաւանդելով կրօն, Հայերէն լեզու եւ թուաբանութիւն։ Միաժամանակ ան դասատու եղած է Փօլատեան գիշերային վարժարանին մէջ, պրն. Արրահամ Աերայտարեանի տեսչութեան օրով։
Իր ուսուցչական ծառայութեան կողքին, հետաքրքրուած է նաեւ ազգային ու Հայրենակցական կեանքով։ Ան առաւելաբար ատենադպրութեան պաշտօն վարած է ժողովներուն եւ յանձնախումբերուն մէջ։ եղած է անդամ Հալէպի Ա. Խաչ եկեդեցւոյ Թաղականութեան, Մեսրոպեան Վարժարանի Հոգաբարձութեան եւ կրթասիրացի Գործադիր Ժողովին։
Ազգային, եկեղեցական ու կրթական կեանքին մէջ երկար տարիներու իր ծառայութիւնն է, որ ժամանակի ընթացքին իր մէջ արթնցուցած է եկեղեցական ըլլալու փափաքը ու պայմաններու բերումով, երբ կարիքը զգացուած է քահանայաթեան, ան առանց այլ եւ այլի իր թեկնածութիւնը ներկայացուցած է օրուան Առաջնորդին՝ ճեպէլ Մուսայի Վագրֆ գիւղին Համար։
Իր թեկնածութիւնը ընդունուելէ ետք, քահանայական ձեռնադրութիւնր տեղի ունեցած է Տ. Խադ Արք. Աջապահեանի ձեռամբ, Անտիոքի մէջ, 15 Նոյեմբեր 1934-ին, վերակոչուելով Տէր Մեսրոպ։
Պատրաստութեան քաոասնօրեայ շրջանը լրանալէ ետք, Առաջնորդ սրբազանին տնօրինութեամբ ան նշանակուած է հոգեւոր հովիւ Վագըֆ գիւղի հայութեան եւ ուսուցիչ՝ տեղւոյն ծխական վարժարանին։
Նոր եռանդով, ազգային ու կրթական նոր ծրագիրնեւրով լծուած է հովուական աշխատանքի, բայց տարի մը բոլորելէ ետք, առողջութիւնը խանգարուած ու աշխատանքի թափը կասած է։ Ան առողջական պատճառներով փոխադրուած է Լաթաքիա, ուր քանի մր տարի քահանայագործելէ ետք, տեղափոխուած է Աֆրին եւ հովւած՝ Աֆրինի հայ գաղութը։ Ւսկ 1944 –ին տեղափոխուած՝ ճարապլուս եւ հոգեւոր հովիւ նշանակուած՝ ճարապլուսի, Մումպուճի ու Պապի հայոց եւ ուսուցիչ՝ տեղւոյն ծխական վարժարանին։
քանի մր տարի ճարապլուսի մէջ ծառայելէ ետք, մտադրած է Պէյրութ տեղափոխուիլ։ Ան իր արդարացի պատճառներով յաջողած է Առաջնորդին հաւանութիւնը առնել եւ այլ թեմ տեղափոխելու ու հաստատուելու ազատ վիճակի թուղթը ապահովել։
Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոս՝ Գարեգին Յովսէփեանց հայրապետի օրով, Տէր Մեսրոպ վերջնականապէս լքած է բերիոյ թեմը եւ ընտանեօք տեղափոխուած է Լիբանան, եւ նախապէս եղած կարգադրութեան մը համաձայն, հոգեւոր հովիւ նշանակուած է Խալիլ Պետեւի թաղի Ա. Յարութիւն եկեղեցւոյ ու հոն քահանայագործած է մինչեւ իր վախճանումը։
Ան հրաժեշտ կու տայ աշխարհին եւ յաւիտենական հանգիստը կր գտնէ 1954-ին։
Ա.– դաստիարակութեան նուիրում.
Իր նկարագրային ուշագրաւ գիծերէն մէկն է եղած ուսուցանելու եւ դաստիարակելու կարողութիւնը։ Ուսուցչութեան կոչումն է, որ զինք առաջնորդած է դէպի կրթական կեանք՝ նուիրուելու համար սերունդներու դաստիարակութեան սրբազան գործին։ Թէեւ աոժամաբար փորձած է շուկայի կեանքը, բայց ձախողած է, որովհետեւ իր խաոնուածքին ու նկարագրին խորթ եղած է ազատ ասպարէզը։
Բ.– Ազգասիրութիւն
Իր մէջ կրօնականէն աւելի զօրաւոր եղած է ազգային գիծը։ Պատանեկութեան տարիքը թեւակոխելէ ետք, իր Հետաքրքրութեան աշխարհը եղած է ազգային կեանքը։ Այդ իսկ պատճառով ան մօտ եղածէ հայրենակցական միութեան ու ազգային կեանքին նուիրուած մարդոց, որոնց հետ շփման մէջ մտնելով, իր մէջ ձեւաւորուած է ազգային մարդը եւ զօրացած է ազգային պատկանելիութեան զգացումը։ Իսկ կրթական կեանքին մէջ մտնելէ ետք եղած է գործունեայ ազգային մը։
Հին Վեհարան
Հին վեհարան, Հին կաթողիկոսարանը, Մայր Աթոռի ամէնաուրոյն թանգարաններէն է։ Այն կառուցուած է Ղազար Ջահկեցի կաթողիկոսի օրօք եւ իբրեւ գործող վեհարան ծառայած է 20 կաթողիկոսներու։
Պատմութիւն
Նոր Հայրապետական նստավայրը կառուցուած է 1910-ին, սակայն այն բռնագրաւուած է խորհրդային իշխանութիւններու կողմէ, եւ մինչեւ 1962 հին շէնքը իբրեւ կաթողիկոսարան գործած է։
Շէնքի վերականգնողական աշխատանքները վերսկսան 1968 եւ 1971-ականներուն, եւ այն վերածուեցաւ կաթողիկոսական թանգարանի։ Թանգարանը նուիրուած է 1738 - 1962-ականներուն գահակալած բոլոր կաթողիկոսներուն՝ Խրիմեան Հայրիկ, Գէորգ Դ, Ե, Զ, Ներսէս Աշտարակեցի եւ Վազգէն Ա. հայրապետներուն։
Հին Վեհարանի երկրորդ յարկին վրայ կը գտնուի ընդունարանը, գահասրահը, որ կը կոչուի է նաեւ Ծաղկեայ դահլիճ, կաթողիկոսի պաշտօնական գրասենեակը, կաթողիկոսական բնակարանը, սեղանատունը եւ այլ օժանդակ սենեակներ։ Ծաղկեայ գահասրահը յատկապէս ուշագրաւ է առաստաղի եւ պատերի զարդագրութիւններով (18-րդ դար), որոնց հեղինակները Յովնաթանեան նկարիչներն են։
Ցուցադրութիւն
Պահպանելով Հին Վեհարանի ձեւաւորումն ու կահաւորանքը՝ թանգարանին մէջ կը ցուցադրուին մեր մեծագործ Կաթողիկոսներու անձնական իրեր՝ անոնց կեանքին ու գործունէութեան նուիրուած փաստաթուղթեր, լուսանկարներ։
Այժմ թանգարանը բաց չէ հանրութեան առջեւ, քանի որ ցուցադրութեան համար նախատեսուած իրերն ու փաստաթուղթերը անհրաժեշտ է պահել համապատասխան պայմաններու մէջ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայաստանի թանգարաններ Ստորոգութիւն:Վաղարշապատի թանգարաններ
Ալիաքմոնաս
Ալիաքմոնաս (յուն․՝ Αλιάκμονας), Յունաստանի ամենէն երկայն գետը։ Կը բխի Ղրամոս լեռէն եւ կը թափի Թերմայիքոս ծոցին մէջ։
Տեղեկութիւններ
Ալիաքմոնաս անունը յունարէն լեզուին մէջ բարդ բառ է եւ յառաջացած է «άλς» (άλας, ծով) եւ «άκμων» (սալ) արմատ բառերէն։
Յունական դիցաբանութեան մէջ, Ալիաքմոնաս գետային աստուածներէն էր, Ովկիանոսին եւ Թիթիային զաւակը։ Գետին երկայնքը 322քլ․ է։
Ջրակենցաղ բնավայր
Ալիաքմոնաս գետը հարուստ է ձուկերով։ Իր ջուրերուն մէջ կ՛ապրին ձուկի 33 տեսակ։ Գետի հոսքին երկայնքին կը հանդիպինք թռչուններու բազմաթիւ տեսակներու։ Մանաւանդ անոր Տելթան ձմեռը կը հիւրասիրէ գաղթող թռչուններ։ Նշմարուած են թռչունի 215 տեսակ (27-ն հազուագիւտ է եւ արձանագրուած է որպէս վտանգուած տեսակ)։ Թռչուններուն 1/3 հոն բոյնը կը շինէ։
Ալիաքմոնասին Տելթան կը գրաւէ 40․000 լծվար տարածութիւնը մը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունատանի գետեր Ստորոգութիւն:Եւրոպայի գետեր Ստորոգութիւն:Գետեր այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Գետեր
Պազա
Պազա (Baza), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ, կը մտնէ Կրանատա նահանգի կազմի մէջ, Անտալուսիա ինքնավար մարզ։ Համայնքը կը գտնուի Պազա գաւառի կազմի մէջ։ Տարածքը 542 քմ2։ Բնակչութիւնը 21982 մարդ (ըստ 2010 թուականի մարդահամարի տուեալներուն)։ Կը գտնուի նահանգի վարչական կեդրոնէն 100 քմ հեռաւորութեան վրայ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Զարգացած Միջնադարու Հայկական Երաժշտութիւն
Զարգացած միջնադարու հայկական երաժշտութիւն, երգերու, շարականներու ստեղծագործում Միջնադարեան Հայաստանի մէջ, որ նպաստած է հայկական ազգային երաժշտութեան ու պարերու զարգացմանը։ Զարգացած միջնադարուն՝ 8-9-րդ դարերուն, հանդէս եկած են հայկական խազերը։
Հայկական երաժշտութեան ակունքներ
Դեռ նախնադարուն ձեւաւորուած էր հայկական երաժշտութեան որակային յուրահատկութիւնը։ Մովսէս Խորենացին կը յիշատակէ «փանդիռ» երաժշտական գործիքը։ Փավստոս Բիւզանդը կը յիշատակէ թմբուկը, սրինգը, քնարը եւ շեփորը ։ ։ Պահպանուած են մինչքրիստոնէական Հայաստանի երգերու տեքստերու հատուածներ, որոնք կը պատմեն Արա Գեղեցիկի եւ Շամիրամի, Արտաշէս թագաւորի մասին։ Այդ հնագոյն երգերէն մէկը, որ կը վերաբերի մ.թ.ա. 2-րդ դարուն, կը պատմէ հայ արքայ Արտաշէսի եւ ալաններու արքայադստեր՝ Սաթենիկի մասին․
Հեծաւ արի արքայ Արտաշէսը գեղեցիկ Սեւուկ նժոյգը Եւ հանեց ոսկեօղ շիկափոկ պարանը Եւ որպէս սրաթեւ արծիւ անցկացաւ գետը Եւ նետեց ոսկեօղ շիկափոկ պարանը, Գցեց մեջքը ալանաց օրիորդի Եւ շատ ցաւցուց մեջքը փափուկ օրիորդի՝ Արագ հասցնելով անոր իր բանակը
301 թուականէն երբ Հայաստանը ընդունեց քրիստոէութիւնը որպէս պաշտօնական կրօն, հիմք ստեղծեց հայկական քրիստոնէական եկեղեցւո՛ երաժշտութեան զարգացման համար։ Ագաթանգեղոսը կը յայտնէ, որ IV դարու վերջէն բարձրագոյն դպրոցներուն մէջ երգեցողութիւն ուսուցանուած են։ Միեւնոյն ժամանակ յայտնի է հայկական հոգեւորականութեան բացասական վերաբերմունքը հեթանոսական երաժշտական ժառանգութեան հանդէպ։
Հայ հնադարյան երաժշտութեան զարգացմանը կը նպաստէ նաեւ ֆեոդալիզմի ձեւաւորումը։ Սակայն գուսանական արուեստը կ՝ ենթարկուի հալածանքներու (այդուհանդերձ շարունակելով իր զարգացումը)։
Հայ եկեղեցական երաժշտութեան զարգացմանը նպաստեց 406 թուականին հայկական այբուբենի ստեղծումը։ Վարդապետարաններուն (հայկական դպրոցներուն մէջ, որոնք, ինչպէս կը յայտնէ Մովսէս Խորենացին, առաջին անգամ կը հիմնադրէ Մեսրոպ Մաշտոցը), կ՝ ուսուցանուի երաժշտութիւն եւ երգ։
V - VI դարերուն՝ կըստեղծուին առաջին հոգեւոր երգերը, որոնց հեղինակներն են՝ Մեսրոպ Մաշտոցը, Սահակ Պարթեւը, Յովհաննէս Ա. Մանդակունին, Ստեփանոս Սիւնեցին, Կոմիտաս Ա .Աղցեցին։ Եկեղեցական երաժշտութեան զարգացման ընթացքին կը ձեւաւորուին շարականները (V դար)։ VII դարուն երաժիշտ Բարսեղ Ճոնը կը կազմէ շարականներու առաջին ժողովածուն։ 7-րդ դարուն հիմնագիրներէն յայտնի է նաեւ կաթողիկոս Սահակ Գ. Ձորոփորեցին։ Ձայներու երկրորդ համակարգումը կատարեց Ստեփանոս Սիւնեցին՝ 8-րդ դարու առաջին կիսուն։ Վերջինս եկեղեցական երաժշտութեան մէջ ներմուծեց նաեւ կանոնը։ Հին հայկական երաժշտութեան զարգացման մէջ նոր ձձեռք կը բերէր երաժշտական նոթագրութեան՝ խազերու ստեղծումը 8-9-րդ դարերուն։ Խազերու հնագոյն ձեռագիրը 9-րդ դարուն։ Ընդհանուր առմամբ պահպանուած է խազերու աւելի քան 2000 ձեռագիր։ Հնադարեան Հայաստանի երաժշտական մշակոյթի մասին կը յայտնէ նաեւ Դաւիթ Անհաղթը (V - VI դդ)։
Գուսանները հայ ժողովրդական երգիչներն են։ Անոնց ստեղծագործութիւնները բացարձակապէս հասարակական բնոյթ կը կրեն։ Նախաքրիստոնէական Հայաստանի մէջ հելլենիզմի դարաշրջանին գուսանները կը ծառայէին Գիսանէ աստուածուհիի տաճարին մէջ, կը մասնակցէին ֆարսէրի եւ երգիծական ներկայացումներուն։] Նրանց ստեղծագործությունները բացարձակապես հասարակական բնույթ են կրում։ Նախաքրիստոնեական Հայաստանում հելլենիզմի դարաշրջանում գուսանները ծառայում էին Գիսանե աստվածուհու տաճարում, Գուսանական երաժշտութիւնը կը սերի ստրկատիրական ժամանակաշրջանի Հայաստանի «վիպասանների» ստեղծագործութիւններէն։ Զարգացած ֆեոդալիզմի ժամանակաշրջանին առաջացան «գուսանները» եւ «վարձակները»։ Գուսանական երգերու մասին կը վկայեն 5-րդ դարու հայ պատմիչներ Ագաթանգեղոսը, Փաւստոս Բիւզանդը, Մովսէս Խորենացին, Եղիշէն եւ այլն։ Ժողովրդական երգիչներ գուսանները երգերը կը կատարէին հիմնականին խնճոյքներուն, հարսանիքներուն եւ այլն։ 301 թուականէն ետք հայկական եկեղեցին կը հետապնդէր գուսաններուն։
Շարականները հոգեւոր երգերն են։ Պահպանուած են V - XV դարերու մեծ քանակութեամբ շարականներ։ Հին հայկական հոգեւոր երաժշտութիւնը կազմուած է 4 հիմնական ժանրերէն՝ կցուրդ, կացուրդ, կանոն եւ տաղ։  Շարականները հին հայկական մշակոյթի՝ մասնաւորապէս պոեզիայի, երաժշտութեան եւ մասնագիտական երգարուեստի սինթեզն է։ Արդէն VII դարուն Բարսեղ Ճոնը կաթողիկոս Ներսեսի հանձնարարութեամբ կազմեց «Շարակնոց» ժողովածուն։
Երաժշտութեան զարգացում
Հայկական երաժշտութիւնը նշանակալիօրէն զարգացած է  ֆեոդալիզմի դարաշրջանին՝ X-XIII դարերուն։ Անոր կը նպաստէ հայկական ազգային պետութեան վերականգնումը IX դարու կեսերուն։ X դարուն կ՝ ըստեղծուի  մասնագիտական  երաժշտութեան նոր ուղղութիւն՝ տաղը։ Տաղերը խոշոր հասարակական կամ հոգեւոր վոքալ պիեսներ են, որոնք ունին դրամատիկական, վիպական, ինչպէս նաեւ քնարական բնոյթ։ Այդ ստեղծագործութիւնները իրենց սկզբնաղբիւրներով կը սերէին  գուսանական եւ գիւղական երաժշտութեան։ Տաղերու առաւել յայտնի հեղինակներէն են Գրիգոր Նարեկացին (X դար), Խաչատուր Տարոնեցին (XII դար) եւ այլն։ Հայկական Վերածնունդի գուսանական գաղափարները արտացոլուած էին ինչպէս տաղերուն մէջ, այնպէս ալ «Սասունցի Դաւիթ» էպոսիի մէջ, որ վերջանականապէս ձեւաւորուեցաւ IX - X դարերուն։ Հայկական երաժշտական մշակոյթի հիմնական զարգացումը կապուած է հինէն տաղերու հետ։ Երաժշտական նոտագրութեան համակարգը կը կատալերագործէ  XI դարուն՝ խազերու ի յայտ գալով։ Ան թոյլ կու տար  աւելի ճշգրիտ ֆիքսել մեղեդին։ Կըստեղծուին  «Խազգիրք» ժողովածուները, որոնք կը հանդիսանային  նաեւ իւրօրինակ ուսումնական ձեռնարկներ։ Հին հայկական երաժշտութեան զարգացման գործին մէջ  մեծ դեր խաղցաւ  Ներսէս Շնորհալին (XII դար), որ գրեց բազմաթիւ երգեր, տաղեր եւ շարականներ։ Յովհաննէս Իմաստասերը (XI - XII դարեր), Յովհաննէս Երզնկացին (XIII դար) եւ այլն իրենց աշխատութիւններուն մէջ կ՝ ուսումնասիրէին երաժշտա-գեղագիտական բնոյթի թեմաներ։ Առաքել Սիւնեցին, Յակոբ Ղրիմեցին գրած են տուեալ ժամանակաշրջանի երաժշտական գործիքներու մասին։ Մեծ արժէք կը ներկայացնեն Կիլիկիոյ  թագաւորութեան մէջ ստեղծուած պատմական երգերու բառերը (Հեթում Ա. արքայի որդի Լեւոնի գերեւարութեան մասին եւ այլն)։ XIV դարէն հասարակական տաղերը զգալիօրէն դուրս կը մղեն շարականներուն եւ այլ հոգեւոր ստեղծագործութիւններուն։ Հատկապէս սկսած XVI դարէն՝ Հայաստանի՝ Թուրքիոյ եւ Իրանի միջեւ բաժանուելէ ետք, կ՝ամրապնդեն սոցիալական թեմաները եւ կը գերակայեն ողբերգական երգերը։
Հայկական խազեր
Ըստ 5-րդ դարու պատմիչ Ղազար Փարպեցիի՝ հայերը սկզբնապէս կ՝ օգտագործէին այբուբենի տառերը՝ երաժշտութիւնը ֆիքսելու համար։ Հին հայկական երաժշտական նոտագրութիւնը՝ խազերը, ստեղծուած են VIII-IX դարերուն։ Խազերու ստեղծման նախաձեռնողը հաւանաբար Ստեփանոս Սիւնեցին էեղած է։ XII դարէն խազերը կը զարգանային նաեւ Կիլիկիոյ մէջ, Ներսէս Շնորհալին, Գրիգոր Խուլը (XII դար), Գեւորգ Սկեռացին (XIII դար)եւ այլք կը բարելաւէին  էին խազերու համակարգի եւ անոնցմէ նշաններու կատարման մեկնաբանման տեխնոլոգիան։ Յայտնի են աւելի քան 40 հիմնական եւ մինչեւ 20  կամ 30 լրացուցիչ, ինչպէս նաեւ բազմաթիւ ածանցեալ նշաններ։ Խազերը կը բաժնուին 3 հիմնական կադեկորիաներու։  Բացի այդ հայկական խազերը պալեոբիւզանդական նշանային համակարգէն կը տարբերւէին  նաեւ իրենց գրաֆիկական գրելաձեւով, անուանումներով եւ նշաններու փոխհարաբերութեամբ։  Պահպանուած են ծաւալուն ձեռագիր հատորներու հսկայական քանակութիւն, որոնք կը պարունակեն միջնադարեան հասարակական եւ հոգեւոր ստեղծագործութիւններու խազային գրառումներ։ IX դարէն յայտնի են նաեւ ձեռագրեր էկհնչիւնական նոթագրութեամբ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երաժշտութիւն
8 Սեպտեմբեր
8 Սեպտեմբեր, տարուան 251-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 252-րդ) օրն է։
Ծնունդներ
8 Սեպտեմբերի ծնածներ
Մահեր
8 Սեպտեմբերի մահացածներ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սեպտեմբեր
Մահաթմա Կանտի
Մահաթմա Կանտին ապրած է չափազանց համեստ կեանք մը։ Ան գերազանցապէս բուսակեր էր, եւ յաճախ ալ ինքնամաքրման եւ ընկերային անարդարութիւններու դէմ բողոքի համար ծոմ կը պահէր։ Անոր տարեդարձին օրը՝ 2 Հոկտեմբերին, Հնդկաստանի մէջ կը նշուի իբրեւ Կանտիի ազգային տօն, իսկ աշխարհի մէջ՝ Ոչ-Բռնութեան Միջազգային Օր։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:2 Հոկտեմբերի ծնածներ‎ Ստորոգութիւն:30 Յունուարի մահացածներ
152 (թիւ)
152 (հարիւր յիսուներկու)՝ զոյգ երկնիշ բնական թիւ մըն է 151-ի եւ 153-ի միջեւ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:152
Արշակ Յարութիւնեան
Արշակ Յարութիւնեան, հայ դերասան, ՀԽՍՀ վաստակաւոր դերասան (1934)։
Կենսագրութիւն
Արշակ Յարութիւնեանը ծնած է 1869-ին, Թիֆլիս։ Եղած է հայ թատրոնի ամենահին դերասաններէն մէկը։ Աւարտած է Ներսիսեան դպրոցը։ 1887 թուականէն ան դերասանական գործունէութեան սկսած է։ Աշխատած է Թիֆլիսի եւ Պաքուի թատրոններուն մէջ, խաղցած է Գէորգ Չմշկեանի եւ Գ. Տէր-Դաւթեանի խումբերուն հետ, Դ. Պետրոսեանի, Յովհաննէս Աբելեանի, Մայսուրեան-Զարիֆեան եւ այլ խումբերու հետ հանդէս եկած է Կովկասի, Միջին Ասիոյ, Պարսկաստանի եւ Թուրքիոյ մէջ։ Հիմնականօրէն խաղցած է ուժեղ խառնուածքի դրամատիկական դերեր, հարազատութեամբ վերարտադրած է յատկապէս սունդուկեանական կերպարները։ 25 Յունուար 1922-ին, Երեւանի Առաջին Պետթատրոնի բացման օրը խաղցած է «Պեպօ» ներկայացումին մէջ, ուր հանդէս եկած է գլխաւոր դերով։
Խաղցած դերերը թատրոնի մէջ
Յօդուածներով եւ բանաստեղծութիւններով հանդէս եկած է«Արաքս», «Թատրոն», «Մշակ», «Տարազ» եւ այլ պարբերականներու մէջ։
1897 թուականին Թիֆլիսի մէջ լոյս կը տեսնէ անոր «Բանաստեղծութիւններ» խորագրով ժողովածուն։ 1926 թուականէն նկարահանուած է ֆիլմերու մէջ՝ «Շորն ու Շորշորը», «Զամալլու», «Գիքոր», «Մեր Կոլխոզի Մարդիկ»։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ Ստորոգութիւն:5 Ապրիլի ծնածներ Ստորոգութիւն:1936 մահեր Ստորոգութիւն:1869 ծնունդներ Ստորոգութիւն:27 Յուլիսի մահացածներ
Ուեսթֆալիայի Խաղաղութիւն
Ուեսթֆալեան հաշտութիւն, 1648, կնքուած է Երեսնամեայ պատերազմէն (1618-1648) յետոյ։ Կը միաւորուի 1648 թուականի 24 Հոկտեմբերին Ուեսթ-ֆալիայի (պատմական մարզ Գերմանիոյ մէջ),
Դաշնագիր
Օսնապրուկ եւ Միւնսթեր քաղաքներու մէջ կնքուած երկու հաշտութեան պայմանագիր՝ Օսնապրուկեան (մէկ կողմէն «Հռոմէական սրբազան կայսրութեան» կայսեր ու անոր դաշնակիցներու եւ միւս կողմէն Շուէտի ու անոր դաշնակիցներու միջեւ) եւ Միւնսթերեան (մէկ կողմէն կայսեր ու անոր դաշնակիցներու եւ միւս կողմէ Ֆրանսայի ու անոր դաշնակիցներու միջեւ)։ Երբեմն Ուեսթֆալեան հաշտութիւնը կը վերագրեն խաղաղութեան հաշտութեան՝ Սպանիոյ եւ Նիտերլանտի միջեւ, որ կնքուած է 1648 թուականի 30 Յունուար-ին: Ատոր հետ մէկտեղ Հոլանտայի եւ Սպանիոյ միջեւ ռազմական գործողութիւններու ընթացքին՝ 1625-1648 թուականներուն հետազօտողները կը համարեն միաժամանակ եւ՛ երեսնամեայ եւ՛ ութսունամեայ պատերազմները։
Ուեսթֆալեան հաշտութիւնը կը համարուի առաջին ժամանակակից դիւանագիտական համագումարի արդիւնքը։ Այն հիմք կը դնէ Եւրոպայի նոր կարգերուն։ Համաձայնագիրը անդրադարձած է Սրբազան Հռոմէական կայսրութեանը, Սպանիաոի, Ֆրանսային, Շուէտի, Նիտերլանտներուն եւ անոնց համագործակիցներուն։
Փիրէնեան հաշտութիւնը (Treaty of the Pyrenees), որ ստորագրուած է 1659 թուականին, վերջ կը դնէ Ֆրանսայի եւ Սպանիոյ միջեւ պատերազմին եւ յաճախ կը դիտարկուի որպէս «ընդհանուր միասնութեան» վերջնական փուլը։
Համախմբման վայրը
Հաշտութեան մասին բանակցութիւնները տեղի ունեցած են Ուեսթֆալիա պատմական տարածքին մէջ՝ Միւնսթերի կաթոլիկական եկեղեցւոյ եւ Օսնապրուկի բողոքական եկեղեցւոյ մէջ։ Սրբազան Հռոմէական կայսրութեան կայսեր եւ Շուէտի միջեւ խաղաղ պայմաններու մէջ դաւանանքային հաւասարութեան հիման վրայ քննարկումներ կատարելու նպատակով հրաւիրուած է Օսնապրուկի բողոքական եկեղեցին, իսկ կաթոլիկական կառավարութեան եւ Ֆրանսայի միջեւ կնքելու նպատակով՝ Միւնսթեր։
Ֆրանսայի եւ Կապսպուրկներու միջեւ բանակցութիւնները սկսած են Քէոլնի մէջ 1636 թուականին, բայց դադրեցուած են կարտինալ Ռիշելիէի կողմէ։ Համպուրկի մէջ եւ Լիւպրքի մէջ Շուէտը եւ կայսրը բանակցութիւններ կը վարէին հաշտութեան գծով, բայց Շուէտը կ'ընդհատէ այդ գործընթացը եւ կը կնքէ Համպուրկեան համաձայնագիրը Ֆրանսայի հետ։
Այդ ընթացքին Սրբազան կայսրութիւնը եւ Շուէտը կը յայտարարեն Քէոլնի մէջ բանակցութիւններ եւ «Համպուրկի պայմանագիրը» ներածական մասն է համընդհանուր կարգաւորման համաձայնագրի, որը պէտք է կնքուէր երկու հարեւան քաղաքներու՝ Միւնտթերի եւ Օսնապրուկի միջեւ, որոնք բանակցութիւններու ժամանակ դարձան չէզոք եւ ապառազմականացուած։ Միւնսթերը 1535 թուականէն եղած է խիստ կաթոլիկական քաղաք։
Ուեսթֆալեան Հաշտութիւնը Ֆրանսայի եւ Շուէտի միջեւ
Ուեսթֆալեան հաշտութեան համաձայն «Հռոմէական սրբազան կայսրութիւնը» Շուէտին 5 միլիոն թալեր ռազմատուգանք վճարելէն բացի, տուած էր Ռիւկէն կղզին, ամբողջ (Western Pomerania) Արեւմտեան Փոմերանիան եւ Արեւելեան Փոմերանիայի մէկ մասը Շթեթթտին քաղաքով, Վիսմար քաղաքը եւ Պրեմէնի արքեպիսկոպոսութիւնն ու Վերտենի եպիսկոպոսութիւնը, որոնք կը վերածուէին աշխարհիկ իշխանութիւններու։ Այդպիսով Շուէտին անցան ոչ միայն Պալթիք, այլեւ Հիւսիսային ծովի կարեւորագոյն նաւահանգիստները։ Ֆրանսան վերջնականապէս իրեն միացուց լոթարինկեան Մեց, Թուլ եւ Վերտէն եպիսկոպոսութիւնները եւ ամբողջ էլզասը (առանց Սթրասպուրկի)։ Յաղթող տէրութիւնները՝ Ֆրանսան եւ Շուէտը յայտարարուեցան Ուեսթֆալեան հաշտութեան պայմանագրի իրականացման գլխաւոր երաշխաւորներ։ Յաղթող տէրութիւններու դաշնակից գերմանական իշխանութիւններ Պրանտենպուրկը, Մեքլենպուրկը, Պրաունշվայկ-Լիւնէպուրկը, Պաւարիան ստացան չնչին հողային փոխհատուցումներ ի հաշիւ աշխարհականացած եպիսկոպոսութիւններու ու վանքերու։
Պաւարիան ստացաւ Վերին Փֆալցը եւ քուրֆիւրսթութեան իրաւունք։ Ինքնուրոյն ճանչուեցան եւ կայսրութեան կազմէն դուրս եկան Զուիցերիան եւ Միացյեալ նահանգներու հանրապետութիւնը (Հոլանտան)։ Գերմանիոյ իշխանները ստացան լիակատար անկախութիւն ինչպէս ներքին, այնպէս ալ արտաքին քաղաքականութեան բնագաւառի մէջ (չէին կրնար կնքել արտաքին դաշինքներ կայսեր եւ կայսրութեան դէմ)։ Վեստֆալեան հաշտութիւն պայմանագիրը ամրապնդեց եւ ուժեղացուց Գերմանիոյ քաղաքական մասնատուածութիւնը։ Կրօնի առումով Ուեսթֆալեան հաշտութիւնը Քալվինականներու (Calvinism) իրաւունքները հաւասարացուեցաւ կաթոլիկներու ու լիւթերականներու իրաւունքներուն, օրինականացուեցաւ եկեղեցականներու հողերու աշխարհականացումը եւ այլն։ Ուեսթֆալեան հաշտութիւնը ամրապնդելով հակահապսպուրկեան խմբաւորման նկատմամբ տարած յաղթանակը, ունեցաւ խոշոր միջազգային նշանակութիւն։ Ձախողեցան սպանական եւ աւստրիական Հապսպուրկներու գլխաւորութեամբ համաշխարհային «քրիստոնէական» կայսրութիւն ստեղծելու փորձը եւ Արեւմտեան Եւրոպայի միջ բարեկարգութեան շարժումները ճնշելու, ինչպէս եւ միջին դասակարգի (bourgeois) Հոլանտայի հանրապետութիւնը հպատակեցնելու ծրագիրները։ Արեւմտեան Եւրոպայի մէջ հաստատուեցաւ Ֆրանսայի երկարատեւ գերիշխանութիւնը։
Պատուիրակութիւններ
Միւնսթերի եւ Օսնապրուկի քոնկրեսին մէջ հաւաքուեր էին 135 դիւանագէտներ, որոնք կը ներկայացնէին տարբեր երկիրներու հետաքրքրութիւնները։ Գլխաւոր անձերը եղած են՝
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երեսնամեայ պատերազմ Ստորոգութիւն:Սրբազան Հռոմէական կայսրութեան պայմանագրեր Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի պատմութիւն