cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Տարեցախլութիւն
Ծանօթ
Բոլորս գիտենք, թէ ծերութեան հետ կը պատահին յարակից զանազան հիւանդութիւններ, մասնաւորապէս՝ շաքարախտ, պնդերակութիւն (arteriosclerosis), զարկերակային խցում (arterial obstruction), արեան տկարացում, քոլեսթերոլի (cholesterol) եւ թրիկլիսերայտի (triglyceride) բարձրացում. այս բոլորը իրենց բացասական ազդեցութիւնը կ'ունենան լսողական ջիղին եւ լսողութեան վրայ, որովհետեւ այս ազդակներու գոյութեամբ, արեան ճամբով բաւարար սնունդ չի հասնիր լսողական ջիղին, որ իր կարգին կը կորսնցնէ իր բնական գործելակերպը եւ կը յառաջացնէ որոշ աստիճանի վերջնական եւ անդարմանելի լսողական տկարութիւն։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ
Զուիցերիա
Զուիցերիա (Schweiz, Suisse, Svizzera), պաշտօնական անուանում՝ Զուիցերիոյ Համադաշնութիւն (գերմաներէն՝ Schweizerische Eidgenossenschaft, ֆրանսերէն՝ Confédération suisse, իտալերէն՝ Confederazione Svizzera), պետութիւն՝ Կեդրոնական Եւրոպա յի մէջ։ Հիւսիսէն սահմանակից է Գերմանիոյ, հարաւէն՝ Իտալիոյ, արեւմուտքէն՝ Ֆրանսայի, արեւելքէն՝ Աւստրիոյ եւ Լիխտենշտայն ի հետ։
Զուիցերիա դաշնային հանրապետութիւն է: Ներկայի սահմանադրութիւնը ընդունուած է 1999-ին: Պետութեան եւ կառավարութեան ղեկավարը նախագահն է, որ կ'ընտրուի իւրաքանչիւր տարի Դաշնային խորհուրդին կազմէն: Իշխանութեան գերագոյն մարմինը Դաշնային ժողովն է:
Աշխարհագրութիւն
Զուիցերիոյ տարածքին մեծ մասը կը գտնուի Ալպեան լեռներուն մէջ։ Զուիցերիոյ սահմանային երկայնքը կը կազմէ 1935 Քմ.։ Զուիցերիոյ հետ ամէնէն երկար սահմանը ունի Իտալիան, որ հարաւի մէջ կը կազմէ 782 Քմ.։ Արեւմուտքէն սահմանակից է Ֆրանսայի, որուն հետ սահմանը կը կազմէ 585 Քմ.։ Հիւսիսէն սահմանակից է  Գերմանիոյ, որուն հետ սահմանը կը կազմէ շուրջ 387 Քմ., եւ մեծամասնութեամբ սահմանին երկայնքով  կը հոսի Հայր Հռենոսը։ Արեւելքի մէջ  Զուիցերիա սահմանակից է Աւստրիոյ, որուն հետ սահմանը կը կազմէ 180 Քմ., եւ ամենաքիչ երկայնքով սահմանը ունի Լիխտենշտայնի հետ, որ կը կազմէ 41 Քմ.։
Զուիցերիոյ մակերեւոյթին 23,9 տոկոսը կը համարուի գիւղատնտնտեսութեան համար օգտակար տարարածք մը, 13 տոկոսը կը կազմէ ալպեան տարածքը՝ իր մարգագետիններով եւ լեռներով։ Իսկ բանակութեան մակերեսը կը կազմէ ընդամէնը 6,8 տոկոս։ 30,8 տոկոսը կը կազմեն անտառները եւ հնագոյն բոյսերը։
Սառցադաշտեր
1973-էն մինչեւ 2010 թուականները Զուիցերիական Ալպերու սառցադաշտերը նուազած են մօտաւորապէս 28 տոկոսով, որ կը կազմէ 940 Քմ²։ Անհրաժեշտ է նշել այն հանգամանքը, որ տաք ամիսներու ընթացքին սառցադաշտերը կը կորսնցնեն իրենց զանգուածին մեծ մասը։
Գիտական հիմնարկներ
Գիտութիւններու կեդրոնը Ժընեւի ազգային հիմնարկն է (հիմնուած՝ 1853-ին)։ Գիտահետազօտական գործունէութեան կազմակերպման մէջ կարեւոր դեր կը կատարէ Գիտական հետազօտութիւններու զուիցերիական ազգային ֆոնտը։ Գիտական աշխատանքին հիմնական մասը կը կատարեն համալսարանները եւ բարձրագոյն բազմարուեստի դպրոցները։ Գիտահետազօտական ծրագիրներ կը կատարեն նաեւ կառավարական տարբեր գերատեսչութիւններ։
Երաժշտութիւն
Զուիցերիոյ երաժշտութիւնը հիմնուած է ազգային տարբեր աւանդութիւններու վրայ։ ժողովրդական եւ ստեղծագործական երաժշտութեան մէջ դրսեւորուած են զուիցերիական երաժշտական արուեստի ընդհանրութիւններն ու ինքնատիպ գիծերը։ Երգերու բանահիւսութեան մէջ կ'առանձնանան ԺԳ.-ԺԶ. դարերու Զուիցերիոյ տարբեր շրջաններուն մէջ կազմաւորուած հայրենասիրական երգերն ու ալպեան լեռնականներու ինքնատիպ ժանրը, ինչպէս նաեւ ալպեան եղջերափողակով նուագուող հովուական մեղեդիները։ Պարերէն են՝ «թռչնային» փոլքան եւ խմբապարերը։ Զուիցերիոյ մէջ կան 10-էն աւելի սիմֆոնիք նուագախումբեր, սենեկային երաժշտութիւն  եւ անսամպլներ, օփերային թատերախումբեր  եւ երգչախմբային ընկերութիւններ։ Կը գործեն զուիցերիական երաժիշտներու եւ երգահաններու միութիւնը, Պազելի երաժշտութեան դպրոցը, Ցիւրիխի երաժշտութեան բարձրագոյն դպրոցը, երաժշտանոցներ Ժընեւի  եւ Լոզանի մէջ, համալսարաններուն կից՝ երաժշտական մասնաճիւղեր, քաղաքային  եւ եկեղեցական բազմաթիւ դպրոցներ։
Զուիցերիոյ երաժշտութեան պատմութեան ձեւաւորման հիմքին մէջ ինկած է երկու գործօն։ Հին դարերու ընթացքին իշխանական մեծ ու շքեղ տուներու բացակայութեան պատճառով ոճը որոշող կեդրոններ չկային։ Բազմալեզու Զուիցերիոյ մէջ երաժշտութիւնը զգալի ազդեցութիւն կ'ունենայ շրջակայ մշակոյթին վրայ: Այդ պատճառով ալ կը ստեղծուի անկախ զուիցերիական երաժշտութեան ոճը։
1950-ականներուն մեծ աշխուժութիւն կ'ապրի փոփ  եւ ռոք երաժշտութեան տեսակները։ Աւելի ուշ՝ 70-ականերուն, Զուիցերիոյ գերմանական մասին մէջ  ռոքի երաժշտութեան երգացանկերուն մէջ աւելի շատ կը սկսին օգտագործուիլ բարբառային բառեր։ Զուիցերիոյ երգարուեստին մէջ կարեւոր տեղ կը գրաւէ Ճազը։ Զուիցերիոյ Ճազային փառատօնները միջազգային բնոյթ կը կրեն։
Երաժշտութեան մէջ կը գերակշռէ նաեւ պարային երաժշտութիւնը. օրինակ Լենտլեր պարը (landler dance), զոր կարելի է սորվիլ նաեւ առանց պարուսոյցի։ Զուիցերիան բոլոր ժանրերու երաժշտական փառատօններու իրական ամրոցն է:
Ցիւրիխի մէջ ամէն տարի տեղի կ'ունենան փողոցային շքերթներ. այդ շքերթներուն այցելուներուն թիւը կը գերազանցէ մէկ միլիոնը։
Նազիկ Աւտալեան
Նազելի Վարդան (Նազիկ) Աւտալեան (31 Հոկտեմբեր, 1986, Լենինական (այժմ՝ Կիւմրի), ՀԽՍՀ), հայ ծանրամարտուհի։ 2009 թուականի Հարաւային Քորիայի Կոյան քաղաքի մէջ տեղի ունեցած ծանրամարտի աշխարհի առաջնութիւնին ճանչցուած է աշխարհի ախոյեան, դառնալով անկախ Հայաստանի ծանրամարտի առաջին աշխարհի ախոյեանը։ Նոյն տարի Աւտալեանը պարգեւատրուած է «Հայրենիքին մատուցած ծառայութիւններու համար» 2-րդ աստիճանի մետալով :Հայ ծանրորդուհին ինքնաշարժի արկածէ յետոյ երկար ժամանակ գործողութիւնի շրջանէ ետք վերադարձաւ մեծ սբորտ մասնակցեցաւ 2015 թուականի ծանրամարտի աշխարհի առաջնութեանը եւ գրաւեց 14-րդ հորիզոնականը (105+125) : 2016 թուականին Նորվեյի մէջ ընթացող ծանրամարտի Եւրոպայի առաջնութիւնի Նազիկ Աւտալեանը դարձած է ախոյեան ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայեր Ստորոգութիւն:1986 ծնունդներ Ստորոգութիւն:31 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Կիւմրի ծնածներ
Յակոբ Յովակիմեան
Յակոբ (Հրայր) Յովակիմեան, հայ անուանի բժիշկ, սրտի վիրաբոյժ, Հայաստանի ազգային հերոս ։
Կենսագրական գիծեր
Յովակիմեան ծնած Հալէպ, Սուրիա: 1977-ին աւարտած է Հալէպի Համալսարանի բժշկական ամպիոնը։
1977-1984 թուականներուն վերապատրաստուած է Նիւ Եորքի Պեկմանի համալսարանին մէջ։
1993-ին «Նորք-Մարաշ» բժշկական կեդրոնի մէջ հիմնադրած է մանկական սրտավիրաբուժութեան բաժին ։
1984-1988 թուականներուն վերապատրաստուած է Օրեկոնի Սենթ Վինսենթ հիւանդանոցի մէջ՝ սիրտ-թոքային վիրաբոյժութեան գծով։
1988-1989 թուականներուն վերապատրաստուած է Ֆիլատելֆիայի մանկական հիւանդանոցի մէջ։
1990-ին մասնակցած է «Բիոտրոնիկ EDP-30» անոթազարկային գեներատորի ստեղծման։
1993-ին «Նորք-Մարաշ» բժշկական կեդրոնի մէջ հիմնադրած է մանկական սրտավիրաբուժութեան բաժին։
1996-ին բացուած է նաեւ մեծահասակներու սրտային վիրաբոյժութեան բաժինը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայ սրտաբաններ
Երուանդ Մանարեան
Երուանդ Մանարեան, հայ դերասան, բեմադրիչ, շարժանկարներու ուրուագիծ գրող։ ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (2003)։ Բեմադրիչ՝ Արման Մանարեանի եղբայրը, Քրիստ Մանարեանի հայրը։
Կենսագրութիւն
Երուանդ Մանարեան, ծնած է Արաք՝1924-ին։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է տեղի Հայկազեան դպրոցին մէջ, ապա՝ Թեհրանի Ամերիկեան եւ պարսկական քոլէճներուն մէջ։ 1946-ին, ներգաղթած է Հայաստան։ Սորված է Երեւանի գեղարուեստա-թատերական հիմնարկէն ներս, որու բեմադրական կամ բեմավարութեան բաժանմունքը աւարտած է 1952-ին:
2007-էն՝ Քիեւի տիկնիկային հայկական թատրոնի հիմնադիր-գեղարուեստական ղեկավար եղած է։ Այնուհետեւ, աշխատած է Երեւանի փաստագրական շարժանկարներուն  արուեստանոցին մէջ եւ  «Երեւան» համախմբման մէջ։ Երեւանի պետական տիկնիկային թատրոնի գլխաւոր բեմադրիչն է։
Ստեղծագործական ուղի եւ ճանաչում
Նկարահանած է վաւերագրական եւ գեղարուեստական շարք մը շարժանկարներ, ինչպէս՝ «Հայկական Մանրանկարչութիւն», «Միքայէլ Նալպանտեան», «Կառամատոյցի կրպակը», «Լոյս», «Դեղերու Ծնունդը», «Նորէն եկաւ Ամառը» եւ այլն։
Գրած է պատմութեան թատերական ուրուագիծներ՝ «Տժվժիկ», «Տէրն ու Ծառան», «Սպիտակ Ափեր» եւ այլ շարժանկարներու համար։ Մամուլին մէջ հրատարակուած է պատմուածքներ եւ յօդուածներ ։
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:1924 ծնունդներ Ստորոգութիւն:10 Օգոստոսի ծնածներ
3 Հոկտեմբեր
3 Հոկտեմբեր, տարուան 276-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 277-րդ) օրն է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 3 Հոկտեմբերի ծնածներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 3 Հոկտեմբերի մահացածներ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հոկտեմբեր
Հայոց Ցեղասպանութիւնը Ըստ Երիտթուրքերու Դատավարութեան Փաստաթուղթերուն
«Հայոց Ցեղասպանութիւնը Ըստ Երիտթուրքերու Դատավարութեան Փաստաթղթերուն», ժողովածու մը, որ կ'ընդգրկէ 1919-20 թուականներուն Կոստանդնուպոլսոյ մէջ տեղի ունեցած երիտթրքական «Միութիւն եւ Յաառաջադիմութիւն» («Իթթիհատ Ուա Թարաքքի») կուսակցութեան ղեկավար գործիչներու դատավարութեան այն փաստաթուղթերը, որոնք կը վերաբերին Արեւմտահայերու տեղահանութեանը եւ ցեղասպանութեանը` Առաջին Համաշխարհային Պատերազմի (1914-18) ժամանակ: Նիւթերը վերցուած են 1919-20 թուականներուն Պոլսոյ մէջ հրատարակուող «թաքուիմի ուեքայի» («Իրադարձութիւններու Օրացոյց») թրքական պաշտօնաթերթի հաւելուածէն:
Ժողովածուն կազմուած է առաջաբանէն եւ երեք մասէ: Աոաջաբանին մէջ համառօտ տրուած են հայերու ցեղասպանութեան իրագործման պատմութիւնը եւ 1919 թուականի Երիտթուրքերու դատավարութեան ընթացքը: Առաջինին մասին մէջ տրուած են երիտթրքական կառավարութեան ղեկավարներու եւ «միութիւն եւ յառաջադիմութիւն» կուսակցութեան ԿԿ անդամներու, 2-րդ մասին մէջ՝ կուսակցութեան շրջանային պատասխանատու քարտուղարներու եւ պաշտօնեաներու, 3-րդ մասին մէջ՝ Եօզղատի, Տրապիզոնի եւ Խարբերդի տեղահանութիւնն ու կոտորածները կազմակերպողներու դատավարութեան նիւթերը:
Ժողովածուն կը պարունակէ նաեւ ամփոփումներ ռուսերէն եւ անգլերէն լեզուներով, դատավարութեան նիւթերու լուսապատճէններ:
Ժողովածուի նիւթերը կ'ապացուցեն, որ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ եւ Օսմանեան Կայսրութեան մէջ կատարուած հայոց ցեղասպանութիւնը պետական մակարդակով մշակուած եւ կազմակերպուած գործողութիւն էր:
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հայկական հարց Ստորոգութիւն:Հայոց ցեղասպանութեանն առնչուող փաստաթղթեր
Ագարակաձոր
Ագարակաձոր, գիւղ՝ Հայաստանի Վայոց Ձորի մարզի մէջ, մարզի կեդրոնէն 3 քմ հարաւ-արեւելք, Արփա գետի ձախ ափին, Ագարակաձոր վտակի գետաբերանի շրջանին մէջ։
Եղեգնաձոր քաղաքէն մօտ 3 քմ հարաւ կը գտնուի եւ Երեւան քաղաքէն իր հեռաւորութիւնը 119 քմ է։ Գիւղը կը գտնուի Արփա գետի ձախ ափին, անոր վտակ Ագարակաձորի գետաբերանի շրջանին մէջ։ Ծովու մակարդակէն բարձրութիւնը 1120 մ. է։
Պատմութիւն
Գիւղը հիմնադրուած է XIX դարու սկզբը, թէպէտ նաեւ 12-13-րդ դարերու մասին կը խօսուի։ Տարիներ առաջ, այս գիւղը կրած է Ագեար անուանումը եւ եղած է Երեւանի նահանգի Շարուր-Դարալագեազի գաւառին մէջ։
Այս մէկը պատմականօրէն եղած է Օրբելեաններու կալուածքը եւ պատմական այս ժամանակահատուածը որպէս Վայոց ձորի ամենածաղկուն շրջանը կը դիտուի։ Տնտեսական կեանքին եւ առեւտուրի զարգացման համար ճանապարհաշինութեան մեծ նշանակութիւն տալով, Տարսայիճ Օրբելեան (13-րդ դար) կառուցած է քանի մը կարաւաններ եւ կամուրջներ, որոնցմէ են նաեւ Ագարակաձորի կամուրջը, որ կանգուն է եւ մինչեւ այսօր կը գործէ։ Այժմ այդ կամրջի միջոցով Եղեգնաձոր քաղաքի հետ կապ կը հաստաեն Արփա գետի ձախափնեայ շատ գիւղեր։
Բնակչութիւնը 1828-1829-ին Խոյ ներգաղթած է, Սալմաստ գաւառներէն, ինչպէս նաեւ Մակուէն։
Կլիմա
Կլիման մերձարեւադարձային է՝ չոր, ցամաքային, ամառները՝ տաք, ձմեռները՝ ցուրտ։ Տարեկան տեղումներու քանակը 300-350 մմ է։
Բնակչութիւն
Ագարակաձորի ազգաբնակչութեան փոփոխութիւնը.
Տնտեսութիւն
Համայնքը 340 տնտեսութիւն ունի։
Համայնքի տնտեսութեան գլխաւոր ճիւղը գիւղատնտեսութիւնն է։ Այստեղ կլիման նպաստաւոր է այգեգործութեան եւ խաղողագործութեան համար։ Կը մշակեն հացահատիկ, կերային մշակաբոյսեր եւ բանջարաբոստանային հողագործութիւններ։ Անասնապահութեամբ կը զբաղին, մեծ եւ փոքր եղջերաւոր անասուններ բուծելով։
Արօտավայրերը կը գրաւեն 912 հա տարածք։ Պահուստային հողերը կը իւրացուին եւ կ՛օգտագործուին որպէս վարելահողեր։ Բնական տեսարանները կիսանապատներ եւ չոր տափաստաններ են, որոնք վերամշակուած են՝ կուլտուր-ոռոգելի բնավայրերու վերածուելով։
Արդիւնաբերութեան հիմքը սնունդի արդիւնաբերութիւնն է։ Գիւղին մէջ կը գործեն «Ջերմուկ» հանքային ջուրերու մէկ գործարան, երկու քարի մշակման արտադրամաս, որոնք կ՛օգտագործեն Գնիշիկէն եւ Սիսիանէն բերուած հումքը։
Օգտակար Հանածոներ
Համայնքի տարածքին մէջ յայտնաբերուած է տուֆի հանքավայր, բայց այս մէկը ունի պահուստային նշանակութիւն եւ չի շահագործուիր։
Պատմամշակութային Կառոյցներ
Գիւղին մօտ, Արփայի վրայ, կը գտնուի համանուն կամուրջը (XIII դար), XII-XVII դարեր խաչքարեր, Սբ. Յովհաննէս մատուռը (XIX դար), գիւղէն 1,5 քմ արեւելք՝ XVII դար եկեղեցին եւ IX դար ամրոցը։
Հասարակական կառոյցներ
Ագարակաձոր համայնքին մէջ կը գործէ միջնակարգ դպրոց, մանկապարտէզ, մշակոյթի տուն, առողջապահական կեդրոն, կապի հանգոյց։
Էլի Վիզել
Էլի Վիզել, Հրեայ ամերիկացի գրող, փրոֆէսոր, քաղաքական գործիչ, Նոպէլեան մրցանակի դափնեկիր եւ ողջակիզումէ (հոլոքոսթ) վերապրած: Ան 57 գիրքերու հեղինակ է, հիմնականօրէն գրուած անգլերէն եւ ֆրանսերէն, ներառեալ` Գիշեր գիրքը, իբրեւ գերի իր ունեցած փորձառութեան հիման վրայ գրուած, «Auschwitz» եւ «Buchenwald» համակեդրոնացման ճամբարներու մէջ :
Միեւնոյն ժամանակ, ան եղած է Պոսթընի համալսարանի մատասիրական բաժանմունքի փրոֆէսոր, զոր իր պատւոյն ստեղծած է Հրեական ուսումնասիրութիւններու Էլի Վիզելի կեդրոնը: Նոպէլեան մրցանակակիր, «Օրորա» միջազգային մարդասիրական մրցանակաբաշխութեան ընտրող յանձնախումբի համանախագահ, մարդասէր Էլի Վիզել:
Ներդրումը Հայոց ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչման գործէն ներս
Էլի Վիզել հրապարակաւ դատապարտած է՝ 1915 թուականի Հայոց ցեղասպանութիւնը եւ իր կեանքին ընթացքին կը շարունակէր մնալ ուժեղ պաշտպան մարդու իրաւունքներուն: Ան արդէն «Los Angeles Times»ի կողմէ որակուած է իբրեւ «Ամերիկայի ամենակարեւոր Հրեան» :
1986 թուականին Էլի Վիզելը Ֆրանց Վերֆելի «Մուսա լերան քառասուն օրերը» վէպին համար ներածական գրած էր` 1915-ի դէպքերը կոչելով «20-րդ դարու առաջին Ցեղասպանութիւն»: Իսկ 2000-ին, Վիզելը Ողջակիզումի 125 հետազօտողներու հետ ստորագրած էր յայտարարութիւն մը, որուն մէջ նշուած էր, թէ Հայոց Ցեղասպանութիւնը պատմական անհերքելի փաստ է :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:30 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:2 Յուլիսի մահացածներ
Սաատի
Սաատի (պարսկերէն՝ ابو محمد مُصلِح‌ الدین بن عَبدُ الله سعد شیرازی, ), ամբողջական անունը Ապու Ապտալլահ Մօսլէհ Ուտ Տին Սաատի, երբեմն ալ Սաատի Շիրազեցի (Պարսկերէն՝ سعدي شيرازي, Սաատի Շիրազի) պարսիկ բանաստեղծ եւ արձակագիր ։
Կենսագրական գիծեր եւ գործունէութիւն
Ծնած է 13-րդ դարուն, Շիրազի մէջ (Պարսկաստան): Իր ուսման ընթացքը աւարտած է 30 տարեկանին: Ուսման համար ճամբորդած է Պաղտատ, որ այն ատեն մտաւորական զարգացման համբաւին գագաթնակէտին հասած էր: Հոն հարուստ ազնուականի մը առատաձեռնութեան շնորհիւ յաջողած է «Նիզամիյյէ» հանրայայտ անձնական վարժարանը մտնել: Պաղտատի ժամանակակից Նիզամիյյէ ճեմարանին ուսուցիչներէն Շեմսէտտինին ձօնած է իր բանաստեղծութիւններէն քանի մը հատը, որոնցմէ այնքան շատ գոհ մնացած ուսուցիչը, որ Սաատիին ամսաթոշակ յատկացուցած է իր քսակէն:
Սաատի շատ աստուածավախ եւ բարեպաշտ եղած է։ Իր գործերը իմաստալից բարոյական խրատներով լեցուն են: Ճամբորդած է Թուրքիա եւ Սուրիա, իր ճամբորդութեան միջոցին ունեցած տպաւորութիւնները գրած է իր գիրքերուն մէջ:
Երկեր
Ան 22 գիրք գրած է պարսկերէն լեզուով, նաեւ գրած է Արաբերէնով (ոտանաւորներ), երբեմն Պարսկերէնին հետ խառնելով, երբեմն ալ զուտ Արաբերէն: Սաատիին հռչակաւոր գործերն են`
Քնարական բանաստեղծութեանց մէջ, Սաատին փայլած է իր հանճարի ողջ հմայքով, կատարելութեան հասցուցած է Ղազալը (Պարսկերէն՝ غزل, սիրային ոտանաւորներ)։ Անոնց թիւը 184 է, ունին սիրային երբեմն նաեւ բարոյախրատական եւ իմաստասիրական (փիլիսոփայական) բնոյթ։
Սաատիի երկերու լիակատար ժողովածոյի՝ Քոլլիյյաթ (Պարսկերէն՝ كلّيات) քննական բնագիրը ՌՋԽԹ (1949) թուականին լոյս տեսած է Թէհրան ի մէջ։ Անուանի գրականագէտ Մոհամմատ Ալի Ֆորուղիի աշխատասիրութեամբ։
Ասքանիա
Ասքանիա (յուն․՝Ασκανιά Θήρας)․ հրաբխային ժայռակղզիակ Էգէական ծով, Քիքլատես, Յունաստան։
Կը գտնուի Սանթորինիին հարաւ-արեւմտեան կողմը եւ կը պատկանի Հրիստիանա կղզեխումբին։ Մաս կը կազմէ Թիրայի քաղաքապետութեան։ Անոր հարաւ-արեւելքին, մօտաւորապէս 1500 մ․ հեռու, կը գտնուի Էսհաթի ժայռակղզիակը։
Բարձրագոյն կէտն է 168 մ․, իսկ տարածութիւնը՝ 0,257 քլ²։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Պարէնի Համաշխարհային Օր
Պարէնի համաշխարհային օր (անգլերէն՝ World Food Day), 1979-էն սկսեալ ամէն տարի կը յիշատակուի Հոկտեմբեր 16-ին : Օրը կը զուգադիպի ՄԱԿ-ի պարէնի ու գիւղատնտեսութեան կազմակերպութեան ստեղծման օրին՝ 1945 թուականի Հոկտեմբեր 16 (Food and Agriculture Organization of the United Nations, FAO) :
Օրուան խորհուրդն է պայքարիլ եւ պայմաններ ստեղծել՝ մոլորակի վրայ սովի յաղթահարման եւ գիւղատնտեսութեան կայուն զարգացման ի խնդիր, ինչպէս նաեւ բնակչութեան իրազեկուածութիւնը բարձրացնել՝ աշխարհի տարածքին գոյութիւն ունեցող պարէնային խնդիրներու վերաբերեալ: Այն նաեւ առիթ է՝ մտածելու, թէ ի՛նչ պէտք է ընել լուծելու ընդհանուր հիմնախնդիրները՝ մարդկութեան սպառնացող սովը, յոռի սննդառութիւնը եւ աղքատութիւնը:
ՄԱԿ-ի Պարենի եւ գիւղատնտեսության կազմակերպութիւնը կոչ կ՛ուղէ ուշադրութիւն դարձնել գիւղատնտեսութեան վարման եղանակներուն եւ մեծ ներդրումներ կատարել գիւղական շրջաններու զարգացման ոլորտին մէջ, յատկապէս խթանել փոքր գիւղացիական տնտեսութիւններու զարգացումը, քանի որ այդ կը նպաստէ պարէնային անվտանգութեան ։ Այդ օրը կազմակերպվում են բազմաթիվ բարեգործական ակցիաներ, որոնք մեծ նշանակություն ունեն «երրորդ աշխարհի» երկրների աղքատ վիճակի թեթեւացման գործում: Միության ակտիվիստները այդ օրը մասնակցում են բազմաթիվ կոնգրեսների եւ համաժողովների, իսկ տարբեր խաղաղարար կազմակերպություններ օգնություն են հասցնում բնական աղետներից տուժած շրջաններ:
Օրուան Թեեմաներ
1981 թուականէն սկսեալ, իւրաքանչիւր տարի, Պարէնի համաշխարհային օրը կը որդեգրէ գլխաւոր թեմա մը, լուսարձակի տակ առնելու՝ աշխատանքային ասպարէզը եւ ապահովել անոր միասնական կեդոնացումը:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Համաշխարհային օրեր
Լեւոն Ա․ (Աբխազիոյ արքայ)
Լեւոն I (վրաց.՝ ლეონ I), Աբխազիոյ իշխան (էրիսթաւի) 745-767 թուականներուն, Կոստանդին Բ.-ի եղբայրը : Եղած է Բիւզանդիոնի կայսեր վասալը։ Աբխազական արքաներու դիւանին մէջ ան կը նշուի որպէս 8-րդ դարու առաջին կէսի իշխան։
Լեւոն Ա.-ի կառավարման տարիներուն աբխազները համառ պայքար մղած են արաբ նուաճողներու դէմ, եւ դիւանագիտական յարաբերութիւններ հաստատած Իբերիոյ եւ Կախէթի իշխանութիւններու հետ։ Լեւոնը օգնութեան խնդրանքով կը դիմէ Բիւզանդիոնի Լեւոն Գ. Իսավրացի կայսրին՝ Օմայեան խալիֆայութեան դէմ պայքարելու համար։ Կայսրը կը համաձայնի, բայց փոխարէնը կը պահանջէ ճանաչնալ իր գերիշխանութիւնը։ Լեւոն Ա.-ի իշխանութիւնը պիտի տարածուէր ոչ միայն Աբխազիոյ մէջ, այլեւ շրջակայ գաւառներու վրայ։ Կախէթի իշխան Արչիլը իր եղբօր դուստրին Գուրանդուխտին կնութեան կու տայ Լեւոն իշխանին։
735 թուականի արաբական արշաւանքէն ետք Աբխազիա կ՛ենլարկուի աւերածութիւններու։ Վրաց-աբխազական միացեալ բանակը կը կարողանայ հակահարուած տալ արաբներուն :
Լեւոն Ա.-ի իշխանութեան տարիները հզօրացման ժամանակաշրջան էին երկիրին համար։ Բացի քաղաքական կայունութենէն, Աբխազիոյ եւ Արեւելեան Վրաստանի մէջ վերջնականապէս կ՛ամրապնդուի ուղղափառ քրիստոնէութիւնը:
Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբ
Ամերիկայի Հայ Դատի Յանձնախումբ (անգլ.՝ Armenian National Committee of America կամ ANCA) ամէնէն մեծ Ամերիկահայ լոպի կազմակերպութիւնն է: Արեւելեան եւ Արեւմտեան ԱՄՆի մասնաճիւղերուն հետ միասին, Յանձնախումբը ունի 60է աւելի մասնաճիւղներ, տասնեակ դաշնակից կազմակերպութիւններ, հարիւրաւոր համայնքային կապեր, եւ հազարաւոր անդամներ: Յանձնախումբին ներկայ տնօրէն/գործադիր վարիչը Արամ Համբարեանն է:
Հայուհեաց Ընկերութիւն
Հայուհեաց Ընկերութիւնը կը կազմուի Ս. Քառասուն Մանկունք եկեղեցիի ուսեալ եւ զարգացած տիկիններուն կողմէ, նոյն եկեղեցւոյ շրջափակին մէջ բացուած աղջկանց դպրոցին սատարելու համար: Այսպէս, սոյն Ընկերութեան կրթանուէր Տիկիններու անմիջական ջանքերով եւ հոգացողութեամբ հետագային Կեդրոնական Վարժարանի ընդարձակ բակին մէջ կը կառուցուի Աղջկանց Վարժարանը, ուր կը յաճախեն Մարաշի գրեթէ բոլոր թաղերէ աշակերտուհիներ :
Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Պրիւքսէլ)
Հայոց ցեղասպանութեան յուշարձան, խաչքար-յուշակոթող Պէլճիքայի Պրիւքսէլ քաղաքի Անրի Միշոյ հրապարակին վրայ։
Պատմութիւն
Խաչքար-յուշակոթողը տեղադրուած է 1990-ական թուականներուն` ի յիշատակ 1915-1923 թուականներու հայոց ցեղասպանութեան զոհերուն։ Խաչքարի քարէ պատուանդանի վրայ ֆրանսերէն ու հոլանտերէն գրուած է. Խաչքարը տուֆ է, բերուած է Հայաստան էն, հեղինակը անյայտ է :
1998 թուականին Պէլճիքայի խորհրդարանը ճանաչցած է հայերուն ցեղասպանութեան փաստը :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայոց ցեղասպանութեան յուշարձաններ
Պարթեւաստան
Պարթեւաստան կամ Պարթեւստան (Պարթեւական թագաւորութիւն կամ Պարթեւական տերութիւն, պարսկերէն՝ پارتھا, կարդ.՝ Փառթհա), Կասպից ծովու հարաւային եւ հարաւ-արեւելեան շրջաններուն մէջ Ք․ա․ 250 թուականին առաջացած պետութիւն, որուն բնիկ ժողովուրդը՝ պարթեւները Ք․ա․ 3-2 դարերու ընթացքին կարողացան իրենց տիրապետութեան ենթարկել Հնդկաստանէն մինչեւ Միջագետք ինկած ընդարձակ տարածքները։ Թուլանալով Հռոէեական տերութեան հետ վարուող անընդմէջ պատերազմներու ընթացքին՝ դադրած է գոյութիւն ունենալէ Ք․ե․ 220-ական թուականներուն՝ իյնալով իրենց հպատակ պարսիկներու ապստամբութեան արդիւնքին։ Պարթեւաստանը իր գոյութեան ընթացքին կը կառավարուէր Արշակունի հարստութեան կողմէն, որուն մէկ ճիւղաւորումը Ք․ե․ 1-ին դարուն կը բարձրանայ նաեւ Հայոց գահ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Պատմական երկրներ
Սէուտական Արաբիա
Սէուտական Արաբիա (պաշտoնական անուանումն է՝ Սէուտական Արաբիոյ Թագաւորութիւն, որ նաեւ պարզապէս կ'անվանուի Արաբիա, արաբերէն՝ السعودية المملكة العربية‎, ալ-Մամլաքա ալ-'Արաբիա աս-Սու'ուտիա) Արաբական թերակղզիի մէջ գտնուող արաբական ամենամեծ պետութիւնն է։ Հիւսիս-արեւմուտքին մէջ Արաբիան սահմանակից է Յորդանանին, հիւսիսը եւ հիւսիս-արեւելքը՝ Իրաքին, արեւելքը՝ Քուէյթին, Քաթարին, Պահրէյնին եւ Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններուն, հարաւ-արեւելքը՝ Օմանին, եւ հարաւը՝ Եմենին։ Պարսից ծոցը կը գտնուի անոր հիւսիս-արեւելքը, Կարմիր ծովը՝ արեւմուտքը։ Երկրի բնակչութիւնը մօտ 27, 6 միլիոն է, տարածքը՝ մօտ 2.150.000 քմ²։ Սէուտական Արաբիա պետութիւնը Հարաւարեւմտեան Ասիոյ ամենամեծ երկիրն է։ Կը զբաղեցնէ Արաբական թերակղզիի 2/3-ը եւ շարք մը կղզիներ Պարսից ծոցին եւ Կարմիր ծովուն մէջ։
Հնագոյն Շրջան
Սէուտական Արաբիոյ տարածքը հնագոյն ժամանակներուն բնակած են տարբեր ժողովուրդներ եւ ցեղեր, սակայն Ք.Ա. II հազարամյակին հիմնական բնակիչներ դարձած են արաբ, քոչուոր ցեղերը։ Սէուտական Արաբիոյ (Հիճազի մէջ) ծագած է (Է դար) իսլամը, եւ 630-ին ստեղծուած է առաջին իսլամական աստուածապետութիւնը՝ Արաբական խալիֆայութիւնը՝ Մատինա մայրաքաղաքով։ Սէուտական Արաբիոյ տարածքին մէջ գտնուող Մեքքան դարձած է ամբողջ իսլամական աշխարհի կարեւորագոյն սրբավայրը։
Միջին Շրջան
7—8-րդ դարերուն, Սէուտական Արաբիոյ տարածքին մեծ մասը մտած է մայաններու խալիֆայութեան, Ը—Թ դարերուն՝ Աբբասեաններու խալիֆայութեան կազմի մէջ։ Ժ—ԺԲ դարերուն Սէուտական Արաբիոյ տարածքին մէջ յառաջացած են առանձին էմիրութիւններ, սուլթանութիւններ, իսկ Հիժազը վասալական կախման մէջ ինկած է Ֆաթիմեաններէն, ապա՝ է յուրեաններէն, ԺԳ դարու կեսէն ԺԴ դարու սկիզբը՝ մամլուքներէն։ Առաւել ինքնուրոյն էր Նեճտը (Կեդրոնական Արաբիան)։ ԺԴ դարու սկիզբէն Օսմանեան կայսրութիւնը իր տիրապետութիւնը հաստատեցաւ Հիժազի մէջ։ Նեճտի մէջ, որ փաստորէն անկախ էմիրութիւն էր, ԺԸ դարուն յառաջացավ իսլամական կրօնաքաղաքական ուղղութիւն՝ վահապիզմը, որ կոչ կ'ընէր վերադառնալ «մաքուր» իսլամին, միաւորել Արաբիան, պայքարիլ ընդդեմ օտարերկրեայ տիրապետողներուն։ Նեճտի էմիրներէն Մուհամմետ Իպն Աաուտը (Սէուտական Արաբիոյ կառաւարող Սաուտեաններու թագաւորութերէն) 1745-ին պայքար սկսաւ Արաբիոյ միաւորման եւ միասնական պետութիւն ստեղծելու համար։ ԺԹ սկիզբը ստեղծուեցաւ Սաուտեան միասնական պետութիւնը։ Անոր կազմի մէջ մտան Արաբական թերակղզիին մեծ մասը, Պարսից ծոցի էմիրութիւնները, Հադրամաուտը, Պահրէյնը, Պասրան։
Եգիպտական Տիրապետութիւնը Եւ Տրոհումը
1811—1818-ին Եգիպտոսի կառավարիչ Մուհամմետ Ալիին զորքերը զաւթեցին արաբական, թերակղզիի մեծ մասը, եւ Սէուտական Արաբիան տրոհուեցաւ։ Մինչեւ 1865-ը (ընդհատումներով) Սէուտական Արաբիան եգիպտական տիրապետութեան տակ էր։ Հիճազը 1840-էն ետք կը գտնուէր թուրք, իշխանութեան տակ։ 19րդ դարու 2-րդ կէսին վահապական պետութիւնը բռնագրաւեցին Շամմարի (Հիւսիսային Արաբիա) իշխանութեան կառավարողներ Ռաշիտեանները։ Մուհամմետ իպն Ռաշիտի զօրքերը գրաւեցին Նեճտի մայրաքաղաք էր-Ռիյատը։ Սկսաւ անհաշտ պայքար Սաուտեան եւ Ռաշիտեան ընտանիքներու միջեւ Արաբիոյ մէջ տիրելու համար։ Սաուտեան էմիր Իպն Սաուտը, Քուէյթի էմիր Մուպարաք աս Սապահի օգնութեամբ, 1902-ին պարտութեան մատնեց Ռաշիտեաններուն եւ վերագրաւեց էր-Ռիատը։ Սաուտեանները վերականգնեցին իրենց իշխանութիւնը Նեճտի մէջ եւ սկսան ընդլայնել իրենց տիրոյթները։
Մեծ Բրիտանիոյ Տիրապետութիւնը
Մեծ Բրիտանիան, գաղութակալական նպատակներէն ելլելով, 1915-ին պայմանագիր կնքեց Նեճտի էմիրի հետ։ Ըստ պայմանագրի Անգլիան կը ճանչնար Նեճտի անկախութինը, իւրաքանչիւր տարի էմիրին պիտի տար 60 հզ․ ֆունտ սթեռլինկ, պէտք էր մատակարարէր զենք եւ զինամթերք։ էմիրը կը պարտաւորուէր չհարձակվիլ Հարաւային Արաբիոյ անգլիական գաղութներուն վրայ, իր արտաքին քաղաքականութիւնը համաձայնեցնել Լոնտոնի հետ։ Մեծ Բրիտանիոյ չհաջողեցաւ սակայն պարտադրել Նեճտին մտնելու առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914—1918) մէջ՝ ընդդես Թուրքիոյ։ Միեւնոյն ժամանակ Մեծ Բրիտանիյ հաջողեցաւ 1915-ին գաղտնի պայմանագիր կնքել Մեքքայի (Հիժազ) շարիֆ Հուսէյն ալ Հաշիմիի հետ, համաձայն որուն Հուսէյնը արաբներուն պէտք է ապստամբութեան հանէր Թուրքիաոյ դէմ, իսկ Մեծ Բրիտանիան պէտք էր ճանչնար ապագայ արաբ, պետութեան (Հիճազի գլխաւորութեամբ) անկախութիւնը։ 1916-ին արաբները սկսան ռազմական գործողութիւններ ընդդեմ Թուրքիոյ։ 1918-ին Հուսէյնը ընդունեց «արաբներու թագաւոր» տիտղոսը, սակայն Անտանտը անոր ճանչցաւ միայն Հիժազի թագաւոր։
Սէուտական Արաբիա
Առաջին համաշխարհային պատերազմէն ետք Աաուտեանները, օգտուելով Օսմանեան կայսրութեան տրոհումէն, պայքար ծաւալեցին կեդրոնացուած պետութիւն ստեղծելու համար։ 1920-ին անոնք իրենց տիրապետութիւնը հաստատեցին Ասիրի մէկ մասի (ամբողջ Ասիրի վրայ՝ 1930-ին), 1921-ին՝ Շամմարի վրայ։ 1921-ին Ապտուլ Ազիզ Ալ-Աաուտը հռչակուեցաւ Նեճտի եւ միացուած մարզերու սուլթան։ Նեճտի եւ Հիժազի միջեւ 1924—1925-ի պատերազմի հետեւանքով Իպն Աաուտը իր պետութեան միացուց նաեւ Հիժազը։ Յունուար 1926-ին անոր հայտարարեց Հիժազի թագաւոր եւ Նեճտի ու միացուած մարզերու սուլթան։ Փետրուար 161926-ին սովետական կառավարութիւնը պաշտոօնապէս ճանչցաւ նորաստեղծ պետութիւնը եւ անոր հետ հաստատեց դիւանագիտական յարաբերութիւններ։ 1932-ին պետութիւնը կոչուեցաւ Սէուտական Արաբիա։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին (1939—1945) Սէուտական Արաբիան չմասնակցեցաւ, սակայն խուզեց դիւանագիտական յարաբերութիւնները ֆաշիստական Գերմանիոյ (1941) եւ Իտալիոյ (1942) հետ։ Պատերազմի վերջին եւ յատկապէս յետոյ Սէուտական Արաբիոյ զօրացաւ ամերիկեան ազդեցութիւնը։ 1943-ին ԱՄՆ դիւանագիտական հարաբերութիւններ հաստատեց Սէուտական Արաբիոյ հետ եւ 1943-ին անոր վրայ տարածեց լենտ-լիզի օրենքը, Դահրանի մէջ ստեղծվուեցաւ ամերիկեան Մեքքա էր-Ռիատ պալատի մուտքը ռազմաօդային կեդրոն։ Ամերիկեան նաւթային ընկերութիւնները դարձան երկրի նաւթի հիմնական շահագործողները։ Սէուտական Արաբիոյ գոյութիւն ունեցող աստուածապետական վարչակարգը, Սաուտեան տան անսահմանափակ իշխանութիւնը, տարրական մարդկային օրէնքներու եւ ազատութեան լիակատար բացակայութիւնը դժգոհութիւն առաջացուցին երկրին մէջ։ 1953-ին ելոյթներ ունեցան նաւթագործ բանուորները տնտեսական եւ քաղաքական վիճակի բարելաւման համար։ 1953-ին, Ապտուլ Ազիզ Ալ-Աաուտիի մահէն ետք, գահ բարձրացած Սաուտ թագաւորը ընդունեց շարք մը խիստ օրէնքներ, որոնցով ծանր պատիժներու (ընդհուպ մինչեւ մահապատիժ) սպառնալիքով արգիլուեցան գործադուլներն ու ցոյցերը։ 1950—1960-ական թթ․ Սէուտական Արաբիոյ զարգացումը ընթացաւ լարուած ներքաղաքական մթնոլորտին մէջ, խիստ սրուեցան տնտեսական հակասութիւնները։ Սկսաւ պայքարը Աաուտ Պին Ապտուլ Ազիզ Ալ-Սաուտին եւ եղբայրներուն միջեւ։ 1962-ին Սաուտ պին Ապտուլ Ազիզ Ալ-Աաուտը ստիպուած փաստական իշխանութիւնը զիջեցաւ եղբօրը՝ Ֆայսալ պին Ապտուլ Ազիզ Ալ-Սաուտին, իսկ 1964-ին հրաժարեցաւ գահէն։ Ֆայսալը որոշ փոփոխութիւններ մէջտեղ բերաւ, որոնք սակայն չփոխեցին Սէուտական Արաբիոյ հասարակական-քաղաքական կառուցուածքի բնոյթը, տիրապետող մնացին ցեղային-տոհմական աշիրէյի համայնապատկերը արաբ միութիւնները՝ իրենց բնորոշ միապետական, միահեծան կրօն, երեւոյթներով։ Արտաքին քաղաքականութեան բնագաւառին մէջ, 1960-ական թուականներէն սկսած հստակորէն դրսեւորուեցան Սէուտական Արաբիոյ նկրտումները՝ գլխաւոր դէր խաղալ իսլամական եւ արաբական աշխարհի մէջ։
Սէուտական Արաբիան սերտօրէն կը համագործակցի պահպանողական եւ հետադիմական վարչակարգեր ունեցող արաբ, երկիրներու հետ, պայքար մղում արաբ, առաջադիմական ուժերու դէմ։ Այդ քաղաքականութեան անկապտելի լքասը կը կազմէ հակահամայնավարութիւնը։ Սէուտական Արաբիան II․ սերտ յարաբերութիւններու մէջ է ԱՄՆ-ի հետ։ 25 Մարտ1975-ին սպանուած Ֆայսալ պին Ապտուլ Ազիզ Ալ-Սաուտ թագաւորին փոխարինած Խալիտ պին Ապտուլ Ազիզ Ալ-Սաուտ թագաւորի մահէն (1982) ետք թագաւոր հռչակուած Ֆահտ Ապտուլ Ազիզ Ալ-Սաուտի ժամանակն ալ Սէուտական Արաբիոյ ներքին եւ արտաքին քաղաքականութեան մեջ որեւէ փոփոխութիւն տեղի չունեցավ։ 2005 թուականին Ֆահտ Ապտուլ Ազիզ Ալ-Սաուտի մահէն ետք գահ բարձրացաւ կրտսեր եղբայր Ապտուլլահ Պին Ապտուլ Ազիզ Ալ Սաուտը, որ մեծ դերակատարութիւն ունեցաւ երկրի զարգացման մէջ։ 23 Յունուար2015 թուականին մահացաւ Ապտուլլահ Պին Ապտուլ Ազիզ Ալ Սաուտը, որմէ ետք գահ բարձրացաւ Սալման Պըն Ապտել Ազիզ Ալ-Սաուտը:
Կլիմա
Կլիման հիւսիսը մերձարեւադարձային է, հարաւը՝ արեւադարձային, խիստ ցամաքային, չոր։ Էր-Ռիատի մէջ Յուլիսին միջին ջերմաստիճանը 33 °C է (առաւելագոյնը՝ 48 °C), Յունուարինը՝ մօտ 14 °C։ Տարեկան տեղումները համարեայ ամենուրէք 100 մմ-֊էն պակաս են, լեռները՝ մինչեւ 400 մմ, Ռուպ էլ Խալիի մէջ եւ մի քանի այլ շրջաններուն կ'ըլլան տարիներ, որ բոլորովին տեղումներ չեն ըլլար։
Ներքին Ջուրեր
Գետերը մշտական հոսք չունին։ Կ'օգտագործուին կրունթային ջուրերը։
Բուսական եւ Կենդանական աշխարհ
Բուսականութիւնը հիմնականորէն անապատային եւ կիսաանապատային է։ Կենդանիներէն տարածուած են գայլը, պորենին, օնակր վայրի էշը, այծքաղը եւ այլն։ Շատ են կրծողներն ու սողունները, ինչպէս նաեւ թռչունները։ Սէուտական Արաբիան մորեխի տարածման օճախ է։
Վարչական Բաժանում
Սէուտական Արաբիան բաժնուած է 13 էմիրութիւններու (կամ մինթաքաների), իսկ ամեն էմիրութիւնը կը գտնուի էմիրի հսկողութեան տակ (էմիր կ'ընտրուի թագաւորական ընտանիքէն)։
Պետական Կարգ
Սաուտեան Աարաբիան բացարձակ միապետութիւն է։ Պետութեան եւ հոգեւոր գլուխը թագաւորն է։ Ան նաեւ վարչապետն է եւ զինուած ուժերու գերագոյն գլխաւոր հրամանատարը։ Թագաւորը կը կազմէ կառավարութիւն, կը նշանակէ պետական բարձրագոյն պաշտոնեաներուն։ Կառավարութիւնը կը մշակէ օրինագիծեր, կը վաւերացնէ միջազգային պայմանագրեր, կը հսկէ անոնց կատարումը, արտաքին եւ ներքին քաղաքականութեան, եւ ֆինանսներու հարցերով կ'ընդունէ որոշումներ, կը ստեղծէ պետական վարչութեան մարմիններ։ Նահանգները կը գլխաւորէն թագաւորի նշանակած նահանգապետներ։ 3 խոշոր քաղաքներուն մէջ կը գործեն քաղաքապետութիւն. գիւղական վայրերը՝ օկրուգային գիւղական եւ ցեղային խորհուրդներ։ Դատական համակարգը կը կազմեն շարիաթի տեղական եւ բարձրագոյն, Մեքքայի հսկողական հանձնաժողովը։
Բնակչութիւն
Բնակչութեան Մեծ մասը արաբներ են, որոնց 2/3-ը քոչուորներ եւ կիսաքոչուորներ են։ Լեռնային շրջաններուն մէջ բնակչութիւնը նստակեաց է։ Կը բնակին նաեւ Փակիսթանէն եւ Հնդկաստանէն եկածները։ Պաշտոնական լեզուն արաբերէնն է, տոմարը՝ լուսնային հիժրան (կը կիրառուի նաեւ գրիգորեանը), կրօնը՝ մահմետականութիււնն է։
Տնտեսութիւն
Տնտեսութեան գլխաւոր ճիւղը նաւթարդիւնաբերութիւնն է։ Նաւթի հանոյթով երկիրը աշխարհին մէջ երրորդ տեղն է՝ Ռուսաստանէն եւ ԱՄՆ-էն ետք, իսկ կազի հանոյթով կը մտնէ առաջին տասնեակի մէջ։ Կան պարարտանիւթերու, մետաղաձուլական, սնունդի, քսաիւղերու արտադրութեան ձեռնարկութիւններ։
Գիւղատնտեսութիւն
Գիւղատնտեսութեան զարգացման հնարաւորութիւնները հսկայածաւալ տարածքի վրայ խիստ սահմանափակ են։ Ան հնարաւոր է միայն օազիսներու մէջ։ Կարեւոր մշակաբոյսը փիւնիկեան արմաւենին է։ Կը մշակեն նաեւ ցորեն, սորգոյ, կորեկ, եգիպտացորեն, բանջարեղէն։ Կը բուծեն խոշոր եւ մանր եղջերաւոր կենդանիներ, ուղտեր, կը զբաղին ձկնորսութեամբ։
Բժշկա-աշխարհագրական բնութագիր
1975–1980-ին ծնունդը կազմած է 1000 բնակչին՝ 44, 8, մահացութիւնը՝ 18, 3, մսնկական մահացութիւնը (1971) 1000 ողջ ծնուածին՝ 152։ Տարածուած են աղիքային վարակիչ եւ մակաբուծական հիւանդութիւնները։ Առողջապահութեան համաշխարհային կազմակերպութեան տուեալներով 1977-ին կար 90 հիւանդանոցային հիմնարկ՝ 11, 8 հզ․ մահճակալով (1000 բնակչին՝ 1, 2 մահճակալ), այդ թուականին 67 հիւանդանոցը 10, 5 հզ․ մահճակալով՝ պետական։ 1977-ին բժիշկներ կը պատրաստեն երկրի 3 համալսարաններու բժշկական բաժանմունքներուն մէջ։
Մամուլ, ռատիոհաղորդումներ, հեռուստատեսութիւն
Արաբական թերթերէն եւ ամսագրերէն են․ «Ալ–Պիլատ» («Al-Bilad», 1934-ին), «Ան–Նատուա» («Ап-Nadwah», 1958-ին), «Ալ–Մետինա ալ–Մունաուարա» («Al-Madina al- Munawara», 1937-ին), «Էր–Ռիատ» («А1- Riyad», 1964-ին), անգլիական «Նիուզ ֆրոմ Սաուտի Արաբիա» («News from Saudi Arabia», 1961-ին), «Արապ Նիուզ» («Arab News», 1976-ին, օրաթերթ, կը հրատարակուի Ճետտայի մէջ)։ Ռատիոհաղորդումները՝ 1948-ին (3 պետական ռատիոկայան, հաղորդումները կը տրուին են անգլերէն եւ արաբերէն լեզուներով), հեռուստատեսութիււնը՝ 1965-ին (7 հեռուստակայան կը պատկանին պետութեան)։
Զինուած ուժեր
Զինուած ուժերը կազմուած են ցամաքային զօրքերէն, ռազմաօդային (ՌՕՈԻ) եւ ռազմածովային (ՌԾՈԻ) ուժերէն։ Գերագոյն գլխաւոր հրամանատարը թագաւորն է, անմիջական ղեկավարութիւնը կ'իրագործեն ռազմական նախարարը եւ գլխաւոր շտապը։ Բանակը կը համալրուի վարձկաններով։
Նշումներ
Ստորոգութիւն:ՄԱԿ-ի անդամ երկիրներ
Մուրսիա
Մուրսիա, քաղաք Սպանիոյ հարաւ-արեւելքը։ Համանուն պատմական մարզի եւ նահանգի կենդրոնն է։ Ըստ 2012-ին կատարուած մարդահամարին տուեալներուն, քաղաքն ունի 441 354 բնակիչ (1978)։ փոխադրամիջոցային հանգոյց է, բնական մետաքսի արտադրութեան կեդրոն։ Ունի պտուղ-բանջարեղէնի պահածոներու արդունաբերութիւն, շարժանիւներու, պահածոներու արդունաբերութեան կազմածքներու, ապակիի, բամպակէ գործուածքներու արտադրութիւն։ Ունի համալսարան։
Ակռահատիկ
Ակռահատիկը հին հայկական ժողովրդական ծէս մըն է, որուն անբաժան մասն է ցորենի հատիկը: Կը կատարուի երբ մանուկը իր առաջին ակռան կը հանէ։ Կը խորհրդանշէ առողջութիւն, յաջողութիւն, առատութիւն, պտղաբերութիւն։
Տարբեր անուանումներ
Ատամնահատիկը հին հայկական ժողովրդական տօն մըն է: Անցեալին անիկա ունէր պտղաբերութեան եւ առատութեան խորհուրդ:
Մուրսիա
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Ակռահատիկ
Տարբեր անուանումներ
Հայկական Բարձրաւանդակի տարբեր բարբառներու մէջ, ակռահատիկը տարբեր անուններ ունէր. ինչպէս օրինակ` Տարօնի մէջ՝ ակուասորիկ, Վայոց Ձորի մէջ` կեռահատիկ, Արարատեան դաշտի մէջ`հատիկ, Շիրակի մէջ`ակռահատիկ, Սիւնիքի մէջ`ատամնամսոտիկ կամ սեղքահատիկ, Արցախի մէջ՝ կճեխաշ։ Իսկ արեւելեան Թրակիոյ մէջ՝ ատամնահատիկ:
Հատիկեղէններու սովորութիւն
Ծէսը անցեալին  պտղաբերութիւն եւ առատութիւն կը խորհրդանշէր:
Խաշած ցորենի, սիսեռի, լուբիայի, գարիի հատիկներով ընդեղէնի եւ ոլոռազգիներու խառնուրդ մը կը պատրաստուէր. երբեմն նաեւ կ'աւելցնէին պտուղներ, օրինակ` չամիչ, ծիրան, սալոր եւ ընկոյզ։ Մանուկին շուրջ կը հաւաքուէին ընտանիքին անդամներն ու հարազատները, զայն կը նստեցնէին սեղանին վրայ, գլուխը կը ծածկէին քողով եւ հատիկները կը թափէին վրան:
Կանխագուշակելու սովորութիւն
Տարիներու ընթացքին ակռահատիկի ծէսը կանխագուշակելու սովորութեան կը վերածուի: Ընտանիքին պարագաները, հարազատներու ներկայութեամբ մանուկը սեղանի մը վրայ կը նստեցնեն ու անոր առջեւ հայելի, սանտր եւ դանակ կը դնեն․ հայելին կը խորհրդանշէ առատութիւնը, դանակը՝ ուժ, իսկ սանտրը`ակռաներու հաւասարութիւն: Մանուկին գլուխէն առատութեան խորհրդանիշ ցորենի հատիկներ կը թափեն։
Ժամանակակից սովորութիւն
Մեր օրերուն ծէսը տօնի վերածուած է: Ճոխ սեղան կը պատրաստուի, վրան մանուկը կը նստեցնեն եւ առջեւը մասնագիտութիւն խորհրդանշող իրեր կը դնեն․ դրամապանակ, բժշկական գործիք, գիրք, գրիչ, մկրատ, համակարգիչի մկնիկ, մուրճ, խաղալիք օդանաւ եւ այլն։ Փոքրիկին գլուխէն ցորենի հատիկներ կը թափեն։ Իսկ մանուկին առաջին բռնած առարկան կը խորհրդանշէ անոր ապագայ մասնագիտութիւնը։ Կը յաջորդէ երգն ու պարը   ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական ծէսեր
Փիեռ Չամիչեան
Փիեռ Չամիչեան, լիբանանահայ դերասան։
Փիեռ Չամիչեան ծնած է Պուրճ Համուտ։ Իր արուեստի կեանքը սկսած է 70ականներու սկիզբը՝ Ռահպանիներուն հետ եւ ներկայացուցած է յատուկ «գործեր», որոնք մեծ յաջողութեամբ պսակուած են, յատկապէս` «Փիեռօ»-ի դերով:
Չամիչեան աշխատած է թատրոնի, պատկերասփիւռի եւ շարժապատկերու առնչուող արտադրութիւններու մէջ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Մուրացան
Մուրացան (Գրիգոր Տէր Յովհաննէսեան, ), հայ գրող։
Կենսագրութիւն
Մուրացան, ծնած է Լեռնային Ղարաբաղի՝ Շուշի քաղաքին մէջ։ Նախակրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ։ Հօր մահուան եւ ընտանիքի թշուառութեան պատճառով, նախակրթարանը աւարտելէ ետք՝ կը նուիրուի ինքնազարգացման։ Երկու տարի ուսուցչութիւն կ'ընէ, որմէ ետք՝ նիւթական պայմանները բարելաւելու նպատակով կը տեղափոխուի Թիֆլիս։ Թիֆլիսի մէջ, կը ստանձնէ հաշուապահի պաշտօն, հայ առեւտրական տան մը մէջ, ուր կը ծառայէ 29 տարի՝ մինչեւ իր մահը։ Իր հանգիստի պահերը միայն կը տրամադրէ գրականութեան։ Կ'աշխատակցի «Նոր Դար», «Թատրոն», «Լումայ», «Արձագանգ» թերթերուն։
Հաւանաբար շատ համեստ, անշուք, լռակեաց եւ խոնարհ, բայց չափազանց դիւրազգած մարդ մը եղած ըլլալուն համար, չէ արժանացած իր ժամանակակիցներու գնահատութեան եւ քաջալերանքին։
Մշտատեւ ծանր աշխատանքը, ընտանեկան դժուարութիւնները, նիւթական խեղճ վիճակը, կը քայքայեն իր առողջութիւնը եւ ջիղերը։ Ի վերջոյ կը կորսնցնէ իր մտային հաւասարակշռութիւնը եւ կը փոխադրուի հիւանդանոց, ուր կը մեռնի 1908-ին, 54 տարեկանին։
Պատմական վէպեր
«Ռուզան» թատերգութիւնը, Անդրէաս Երեց», «Աշոտ Երկաթ», ինչպէս նաեւ՝ «ԳԷՈՐԳ ՄԱՐԶՊԵՏՈՒՆԻ» վէպը, որ երկերու իր գլուխ գործոցն է։ Այս վէպին նիւթը կը դառնայ Հայաստանի մէջ՝ 10–րդ դարուն, արաբական տիրապետութեան դէմ, հայ ժողովուրդին մղած անկախութեան պայքարի դէպքերուն շուրջ։ Աշոտ Երկաթի արքունիքը ապաստանած է Գառնիի ամրոցը։ Հայ իշխանները իրենց բերդերը քաշուած են եւ չեն ուզեր կռուիլ։ Թագաւորը սիրահարած է Ուտիքի իշխանին կնոջ, պատճառ դառնալով ներքին պառակտումներու եւ երկրի աւերման։ Միայն Գէորգ Մարզպետունին է որ իր անձնուէր ընթացքով եւ խրախուսական խօսքերով կը յաջողի կազմակերպել զօրքը, միացնել իշխանները եւ երկրէն դուրս վտարել թշնամին․ «Սիրելի զինակիցնե՛ր, ես ձեր երդումը լսեցի. Այժմ էլ դուք ի՛մը լսեցէք. Երդւո՛ւմ եմ ձեր առաջ, երդւում եմ Յաւիտենականի անունով, երդւում եմ իմ հայրենիքի արեւով եւ այս սուրբ գերեզմանով (Ս. Մաշտոցի), որ չեմ վերադառնայ այլ եւս իմ ընտանեաց գիրկը, չեմ մտնիլ իմ. յարկի տակ, մինչեւ վերջին հագարացին չհալածեմ հայրենի սահմաններից։ Թո՛ղ կործանէ ինձ Աստուած, թո՛ղ քրիստոնեան ինձ Յուդա եւ հայը՝ Վասակ անուանէ, եթէ ես երբեք դրժեմ իմ ուխտին եւ երդմանը։ Ես պիտի ապացուցանեմ, որ ամրոցների եւ իշխանական զօրութեան մէջ չի ամփոփւում հայրենիքի ոյժը, այլ նրա որդիների անձնուիրութեան մէջ. պիտի ապացուցանեմ, որ քսան անձնազոհ նահատակներն աւելի արժէն, քան քսան հազար զինուորներից կազմած բանակը...: Օն ուրեմն, յառաջ. Հայի Աստուածը մեզ օգնական. Հայի խաչը մեզ ապաւէն»...։
«Չեմ աշխատել գրուածքներս ազատ պահել ժամանակակից ցաւերին վերաբերեալ տենդենցիայից, թէպէտ հաւատացած եմ եղել, որ այդ տեսակ գրուածքների կեանքը կարճ է լինում։ Ինձ ոգեւորել է իմ ժամանակակից եղբայրներին պիտանի լինելու միտքը եւ ոչ թէ անմահ գրողների շարքը անցնելու տենչանքը»։ «Այն գեղջուկ խրճիթները, այն աննշան տնակները, որոնց մէջ ապրում են ցնցոտիներով ծածկուած մանկտիք եւ որոնց շատ անգամ արհամարհում են մեծամեծ իշխանները, նոյնիսկ դրանք են, որ ամփոփում են իրենց մէջ հայրենիքի ոյժը»։
Մուրացան իրականութիւնը նկարած է ոչ թէ այնպէս ինչպէս որ է, այլ իր սեփական իտէալներուն համաձայն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:19-րդ դարու արեւելահայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:19-րդ դարու արեւելահայ թատերագիրներ Ստորոգութիւն:Գրական կեղծանուններ
Մոխրենես
Բնակչութիւն
Մոխրենես համայնքը ունի 180 բնակիչ։ Բնակչութիւնը գլխաւորաբար կը զբաղի գիւղատնտեսութեամբ՝ անասնապահութեամբ եւ հողագործութեամբ։
Պատմամշակութային յուշարձաններ
Համայնքին պատմամշակութային յուշարձաններն են՝ Ս. Սարգիս եկեղեցին (1840), գերեզմանոց (ԺԸ.-ԺԹ.դարեր), խաչքար (Ժ.-ԺԱ. դարեր), «Օխտը դռնի վանք» եկեղեցին (Ե.-Զ. դարեր), ինչպէս նաեւ 21 յուշարձան։
Մոխրենեսի Օխտը դռնի վանքը
Կը գտնուի գիւղէն 3,5 քմ հիւսիս արեւմուտք, Եուղուսէն լերան անտառապատ լանջին: Վանքին եկեղեցին կառուցուած է Ե.-Զ. դարերուն, կոպտատաշ պազալթ քարով: Ունի քառախորան, չորս անկիւնները երեք քառորդ խորշերով կեդրոնագմբէթ յօրինուածք մը (գմբէթը քանդուած է), որ «Հռիփսիմէատիպ» եկեղեցիներու հնագոյն օրինակ է: Խորանները եւ խորշերը արտաքուստ բոլորաձեւ են, ներքուստ՝ շեշտուած պայտաձեւ, ինչպէս եւ գմթէթարդները: Եկեղեցւոյ հիւսիս արեւմտեան կողմը միանաւ թաղածածկ մատրան աւերակներն են: Պահպանուած են խորանը, պատերուն ստորին շարքերը եւ հիւսիսային մուտքը՝ վաղ միջնադարեան ճարտարապետութեան բնորոշ յենամահիկներով: Վանքին գերեզմանոցին մէջ գտնուող հնագոյն խաչքարը 997-էն է, իսկ եկեղեցւոյ հարաւ արեւմտեան կողմը կանգուն է միաբան Կանտիլիի խաչքարը՝ 1044-էն :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Արցախ Ստորոգութիւն:Հադրութ Ստորոգութիւն:Հադրութի բնակավայրեր
Տիգրան Նազիրեան
Տիգրան Նազիրեան, ծնած է Պէյրութ 1937-ին։
Կենսագրութիւն
Նախնական ուսումը ստացած է Հայ Գալստական վարժարանը։
Շատ կանուխէն, 12 տարեկանին իսկ, ստսած է ըմրշամարտի եւ զանազան մարզանքներու «Սթատ Շայլա» մարզական ակումբը որպէս ուսուցիչ ունենալով պուլկարացի աշխարհահռչակ ըմբիչ Իսքէնտէր Տոպրաչը, որ 17 տարի աշխարհի ախոյեան եղաւ։ Տոպրաշ զինք բաւական մարզելէ ետք ըսած է իրեն. «Հիմա ալ վստահ եմ որ մէկը զքեզ դիւրութեամբ չի կրնար զգետնել»:
Ունեցած է բազմաթիւ մրցումներ, որոնցմէ մեծերը կազմակերպուած են Մարզական աւանին մէջ եւ այլ արաբական երկիրներ ինչպէս Քուէյթ, Տուպայ, Ապու Տապի, Սուրիա, եւն.: Մանաւանդ Յունաստանի մէջ ունեցած է բազմաթիւ խաղեր եւ եղած պարագլուխներու շարքին։ Խաղացած է նաեւ կարգ մը Եւրոպական երկիրներ, ինչպէս Ֆրանսա, եւն.: Վերջին վաղերը ունեցած էր Պուրճ Համուտի դաշտը եւ 1981-ի Յունուարին գացած էր Տուպայ եւ հոն ունեցած էր բազմաթիւ խաղեր։ Կը պատրաստուէր Լիբանաը ներկայացնելու Նիւ Եորք, Քանատա եւ Մեքսիքա, բայց ափսոս որ կանխահաս մահը զինք զզետնեց վերջերս (1981):
Երկու տարի առաջ ամուսնացած էր եւ ունէր մանչ զաւակ մը :
Շաքարախտ
Շաքարախտը (diabetes mellītus) 5-րդ դարէն ի վէր ծանօթ է բժշկութեան: Սուսրութեայի ձեռագրին մէջ հնդիկ բժիշկը յիշած է հիւանդութեան կարեւոր նշանները եւ անուանած է զայն «մեղրով մէզ»: Միջնադարուն քրիստոնեայ եւ արաբ բժիշկներ ալ ուսումնասիրած են շաքարախտը, բայց միայն 1922-ին է, որ բժշկութիւնը պայքարի զօրաւոր զէնք մը ունեցաւ այս հիւանդութեան դէմ, երբ Պանտինկ ըրաւ էնսիւլինի (insulin) գիւտը:
Հիւանդութեան բնոյթը
Պանկրէաս (pancreas) կոչուած մարդուն մարմնին ներքին գործարանը կ'արտադրէ հիւթ մը (hormone) էնսիւլին (insulin) անունով, որ ջրաբնածխային նիւթերը կը վերածէ շաքարի: Բնական պայմաններու մէջ այդ շաքարը կ'ամբարուի լեարդին եւ մկաններուն մէջ, իսկ արեան շաքարի քանակութիւնը կը մնայ միշտ անփոփոխ (0,90 օ/օօ-1,10 օ/օօ համեմատութեամբ): Որեւէ պատճառով, երբ էնսիւլինի արտադրութիւնը պակսի՝ ջրաբնածխային նիւթերու ձեւափոխութիւնը կը խանգարուի եւ շաքարի համեմատութիւնը կ'աւելնայ արեան մէջ: Երբ այդ համեմատութիւնը 1,60-1,70 օ/օօ-ի հասնի՝ շաքարը երեւան կու գայ նաեւ մէզին մէջ:
Հիւանդութեան պատճառները
Շաքարախտը կրնայ ըլլալ ի ծնէ եւ կամ հետեւանք՝ կարք մը հիւանդութեան եւ արկածներու:
Առաջին պարագային մեծ դեր կը խաղան ցեղաբանական եւ ժառանգական ազդակները: Այսպէս, օրինակ, հրեաները շատ աւելի ենթակայ են շաքարախտի քան Ափրիկէի սեւամորթերը: Միացեալ Նահանգներու մէջ շաքարախտէ մեռնողներու թիւը հետզհետէ կ'աւելնայ եւ հիւանդութեան զոհ կ'երթան ճերմակամորթերը եւ սեւամորթերը հաւասարապէս: Շաքարախտաւորներու զաւակները, 25 առ 100 համեմատութեամբ, ենթակայ են շաքարախտի:
Շաքարախտը կրնայ նաեւ հետեւանքը ըլլալ այլ հիւանդութիւններու (օրինակ՝ Թիֆոյիտի), պանկրէասի կամ ուրիշ ներքին գործարանի մը խանգարման, յուզումներու, հոգերու, արկածի պատճառով գլուխի վրայ բացուած վէրքերու, եւն.:
Ղլարոնիսի
Ղլարոնիսի կամ Ղլարոս (յուն․՝Γλαρονήσι Κυκλάδων, Γλάρος)․ Քուֆոնիսիա կղզեխումբի կղզիակ, Փոքր Քիքլատես, Էգէական ծով, Յունաստան։
Շաքարախտ
Հիւանդութեան պատճառները
Շաքարախտը նշմարելի է աւելի՝ գէրերու, նստակեաց կեանք վարողներու (խանութպան, պաշտօնեայ) եւ շատակերներու մօտ: Հարուստները աւելի ենթակայ են քան աղքատները: Թէեւ արիքոտներու հիւանդութիւն է, սակայն երբեմն փոքրերն ալ չեն խուսափիր անկէ:
Ղլարոնիսի
Կը գտնուի Անօ Քուֆոնիսիային հարաւը (0,6 ծովայի մղոն), Քաթօ Քուֆոնիսիայէն 500 մ․ դէպի արեւելք եւ Քերոսին հիւսիս-արեւմուտքը։ Կղզին անբնակ է եւ մաս կը կազմէ Քուֆոնիսիայի համայնքին, Նաքսոս եւ Փոքր Քիքլատես քաղաքապետութեան։
Շաքարախտ
Շաքարախտի ախտանշանները
Շաքարախտաւոր մը, սկիզբը չ'անդրադառնար իր հիւանդութեան: Կը զգայ թէ կը նիհարնայ կը յոգնի շուտով՝ հակառակ լաւ ուտելուն եւ խմելուն: Մարմնին վրայ բացուող պատահական վէրքերը ուշ կ'ըսպիանան: Ակռաները կը փտին: Ջղային, մկանային ցաւեր եւ տեսողական գործարանները կը տկարանան: Յիշեալ մէկ կամ միւս անհանգստութեան համար երբ դիմէ բժիշկի, այս վերջինը յետ մանրակրկիտ քննութեան, կրնայ ախտաճանաչել շաքարախտը: Միայն արկածի հետեւանքով առաջած շաքարախտն է որ քանի մը օրուան մէջ ցոյց կու տայ հիւանդութեան բոլոր նշանները եւ շուտով կ'ախտաճանաչուի:
Ղլարոնիսի
Տարածութիւնը 0,260 քլ² է։
Շաքարախտ
Շաքարախտի ախտանշանները
Շաքարախտաւորի մը մօտ կը գտնենք հետեւեալ յատկանշական անբնականոնութիւնները.
Ղլարոնիսի
Կղզիակը յայտարարուած է բնապահպանման վայր եւ արձանագրուած է ՆԱԹՈՒՐԱ 2000 ծրագրին։
Շաքարախտ
Շաքարախտի ախտանշանները
Էնսիւլինի սրսկումներու ազդեցութեան տակ կրնայ շաքարը իր բնական քանակին իջնել՝ թէ մէզին եւ թէ արեան մէջ:
Շաքարախտի հետեւանքները
Երբ լաւ չի խնամուիր շաքարախտը, երեւան կու գան անխուսափելի բարդութիւններ:
Շաքարախտի դարմանումը
Շաքարախտի տեսակները շատ են: Թեթեւ տեսակները կը հանդուրժուին բնական կեանքի մէջ եւ մինչեւ խոր ծերութիւն կ'ապրեցնէն ենթական, եթէ կատարէ ան՝ անհրաժեշտ փոքր խնամքները: Ծանր տեսակի շաքարախտ ունեցողներն ալ, թէեւ արմատապէս չեն բուժուիր, սակայն կրնան շատ բնական կեանք մը վարել այսօր՝ շնորհիւ երկու միջոցներու,- սննդառութեան սեղմումներու եւ էնսիւլինի սրսկումներու:
Վերջերս Պերլինի յայտնի բժիշկներէն Ֆրանք, Ֆուշ, Աքէլիս եւ ուրիշներ գտած եւ փորձած են սիւլֆամիտի (Sulfamid) նոր տեսակ մը՝ B Z 55 անունով, որ մեծ յոյսեր կը ներշնչէ շաքարախտի հիմնական բուժման մէջ:
Սքիրոս (կղզի)
Սքիրոս (յուն․՝ Σκύρος), Սփորատես, Էգէական ծով, Յունաստան․ կը գտնուի Էվիային արեւելքը, Էգէական ծովուն կեդրոնը։ Մայրաքաղաքն է Հորա (կամ Սքիրոս)։
Հորա․ յունական կղզիներու մայր գիւղին կամ քաղաքին տրուած անուն, որ կ՛ ընկերակցի տուեալ գիւղին կամ քաղաքին բուն անունին (մայրաքաղաքի իմաստ ունի)։
Բնակավայրեր
Մայրաքաղաքը՝ Հորա, կը գտնուի կղզիին արեւելեան մասին։ Անոր մօտիկ են Մաղազիա, Մոլոս, Ղիրիզմաթա եւ Փուրիա բնակավայրերը։  Հիւսիսային մասին կը գտնուին Թրահի եւ Ացիցա բնակավայրերը եւ Սքիրոսին օդակայանը, իսկ Հորայէն հարաւ կը գտնուին Ասփուս եւ Ահիլի բնակավայրերը։  Կղզիին հարաւ-արեւմտեան ափին կը գտնուի Լինարիա նաւահանգիստը եւ անոր քովի ծովախորշերուն Ահերունես, Փեֆքոս եւ Քալամինցա բնակավայրերը։ Սքիրոս ունի գեղեցիկ ծովափներ։ Առասպելը կ՛ ըսէ թէ Եալոս ծովափին Ոդիսականի հերոս Ահիլէաս իր լոգանքը կ՛առնէր։
Հնագիտական վայրեր
Կղզիին վրան կը գտնուին բաւական հնագիտական վայրեր․ Քասթրօ, Անտրիոթի քարայրը, միջնադարեան եկեղեցիներ, ինչպէս օրինակ՝ Այիոս Եորղոս Սքիրիանոս (Ժ․ դար), Փանայիա թու Քիցու, Այիոս Նիքոլաոս ժայռափոր մատուռը, եւայլն։ Փալամարի հնավայրին մէջ յայտնաբերուած են Պղնձադարի ժամանակաշրջանի բնակավայրի հետքեր (Ք․Ա․ 3-րդ - 2-րդ հազարամեակ)։
Տնտեսութիւն
Բնակիչները կը զբաղին հողագործութեամբ, անասնաբուծութեամբ, ձկնորսութեամբ, ճարտարարուեստով, բռուտագործութեամբ եւ ռետինի հաւաքով։ Սքիրոս աշխարհահռչակ է իր « Սքիրոս ձիուկ »ով, մարմար քարով եւ անասնապահական արտադրութեամբ։   Կղզին կ՛ արտադրէ նաեւ մեղր, պտղեղէնի տեսակներ, «ֆավա» եւ «միզիթրա» ու «քեֆալոթիրի» պանիրի տեսակները։  Իւրայատուկ են Սքիրոսի հիւսուածքները, ինչպէս նաեւ կահկարասիի շինութիւնը։
Բարեկենդանի աւանդութիւնը
Բարեկենդանը կը տօնուի իւրայատուկ ձեւով։ Կը գերիշխէ «Ծերունիին եւ Քորելաս»ին աւանդութիւնը։  Ծերունին՝ «Ղերոս» Γέρος ծպտուած է մազոտ սեւ վերարկուով մը, դէմքին՝ այծի կաշիէ պատրատուած դիմակ մը եւ մէջքին՝ հօտի զանգակներով զարդարուած գօտի մը։  Անոր կ՛ ընկերակցին «Քորելա»ն՝ տղամարդ հագած կնոջական աւանդական զգեստ եւ «Ֆրակոս»՝ դիմակով եւ մեծ զանգակ մը մէջքին։  Բարեկենդանի երկրորդ փուլը՝ ծանօթ իբրեւ «Թրաթա», կ՛ ընդգրկէ հեգնական յանգատողերու ասմունք։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սփորատեսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Պարի Միջազգային Օր
Պարի Միջազգային Օր, 1982 թուականէն ի վեր ամէն տարի Ապրիլ 29-ին` Թատրոնի միջազգային հիմնարկի եւ Պարի միջազգային կոմիտ՝ի նախաձեռնութեամբ կը նշուի Պարի միջազգային օրը: իսկ 1995 թուականէն կը նշուի ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի բարձր հովանիին ներքոյ ։ Օրը նուիրուած է պաիր բոլոր ոճերուն։ Տարիներ շարունակ աշխարհով մէկ սփռուող պարի միջազգային օրուան ուղերձը կը հեղինակէ պարարուեստի որեւէ ականաւոր ներկայացուցիչ: Ամսաթիւը չէ կապուած ուղիղ յատուկ անձի կամ որոշ պարի մը, թէպէտեւ այդ նաեւ Ֆրանսացի պարուհի, պալէի վարպետ բարեկարգիչ, եւ պալէի տեսաբան «Ժան Ժորժ Նովեր»ի (Jean-Georges Noverre (1727-1810)) ծննդեան օրն է
Օրուան Թեմաներ
Եւրոպայի երկիրներուն մէջ ապրիլ 29-ը կը նշուի պետական մակարդակով եւ ամէն տարի տօնը կ՛ունենայ խորհուրդ մը եւ կամ կը նուիրուի ինչ որ բանի մը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Միջազգային տօներ