cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կարպիս Ճանճիկեան
Կենսագրութիւն
Ճանճիկեանի կարդալու եւ գրելու հակումները շատ կանուխէն, նախակրթարանի նստարաններուն վրայ կը յայտնուին: Ճանճիկեան արդէն իսկ սկսած է ճանչնալ գրական զանազան դպրոցներ, որոնք փոխն ի փոխ զինքը կը հմայեն, կը խանդավառեն: Ֆիւթիւռիզմ, տատաիզմ, սիւրռէալիզմ, էմբրէսիոնիզմ փոխն ի փոխ իր նախընտրած դպրոցները կ՚ըլլան եւ միսթիք ու ռոմանթիք վարպետներուն տեղը կը գրաւեն Մարինէթթի, Ձարա, Աբոլլինէր եւայլն: Իրերայաջորդ այս յեղաշրջումներու թոհուբոհին մէջ, Ճանճիկեան հետզհետէ կը գծէ իր ճամբան եւ իր այս շրջանը նախկինէն բոլորովին տարբեր գրականութեան մը համար կ՚ըլլայ փորձի շրջան մը, որ իր առաջին պտուղը կու տայ 1942-ին՝ «Պալքըս» բաւական իրապաշտ, թրքերէն բանաստեղծութեանց հաւաքածոն (Հայկազուն Գալուստեանի հետ):
Ճանճիկեան կը մեռնի քսանըվեց տարեկան, 1946 Փետրուար 26-ին, Ազգային հիւանդանոցի մէջ:
Ճանճիկեանի միակ բաղձանքը եղաւ թաղուիլ Մեծարենցի քով: 1950-ին Մատենաշար «Դէպի Լոյս» հրատարակեց իր միակ բանաստեղծութեան հաւաքածոն՝ «Օրէ օր»ը: Այս գրքին հասոյթը պիտի յատկացուէր վաղամեռիկ բանաստեղծին շիրմին շինութեան: Մասնաւոր յանձնախումբ մը կազմուեցաւ եւ 1952-ին Ճանճիկեանի աճիւնը փոխադրուեցաւ եւ ամփոփուեցաւ Միսաք Մեծարենցի յարակից Ճանճիկեանի նորակերտ դամբարանին մէջ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:6 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:26 Փետրուարի մահացածներ
Մարի-Թերեզ Ճապրայեան
Մարի-Թերեզ Ճապրայեան(ծն.՝Ալեքսանտրէթի Պէյլան գիւղաքաղաքը), հայ բանաստեղծուհի
Կենսագրութիւն
Ծնած է Ալեքսանտրէթի Պէյլան գիւղաքաղաքը։ Կը պատկանի նահապետական բազմանդամ ընտանիքի մը։ Երկրին հայութեան հետ կը գաղթեն Լիբանան, Տիւրոսի աննշան գիւղ մը, Պաս, ուր կ՛անցընէ մանկութեանը թշուառ տարիները։
Գիւղին Անարատ Յղութիւն վարժարանը 7 տարի յաճախելէ ետք կը ղրկուի Հռոմ, բարձրագոյն ուսում ստանալու համար։ Ութը տարի ետք կը վերադառնայ Լիբանան, ու Պէյրութի Հռիփսիմեանց եւ Մեսրոպեան վարժարաններուն մէջ լեզու եւ գրականութիւն կը դասաւանդէ։
Պէյրութի Սէն ժոզէֆ համալսարանի Հայագիտութեան դասընթացքներուն հետեւած է Հայր Մսրլեանի օրով։ Ապա ղրկուած է Փարիզ, Սեվր, մանկավարժական դասընթացքներուն հետեւելու։
Ամուսնացած է Նիւ Եորբի մէջ, Յովհաննէս Ոսկերիչեանի հետ։ Բախտաւորուած են եբկու զաւակներով, անոնցմէ Արմէն-Քրիստափոր՝ 1993 Մայիսին վկայուած է իբրեւ բժիշկ։ Իսկ իրենց դուստրը՝ Արփի-Աննա կը հետեւի համաշխարհային օրէնսգիտութեան։
Ուսում
Մարի-Թէրէզ սկսած է գրել պատանի տարիքին։ Իր բանաստեղծութիւններու երեք տետրակները հրոյ ճարակ դարձած են, Պէյրութի իբենց տան հետ։
Գործեր
15 տարի լռելէ ետբ վերսկսած է գրել պատմուածքներ եւ քերթուածներ։ Ներկայիս հրատարակութեան համար պատրաստ ունի քերթուածներու երկու տետրակ եւ վէպ մը. Քոյր Կատարինէի Խոստովանութիւնները։ Հրատարակած է պատմուածքներու հատոր մը՝ Արմատներ (Նիւ Եորք, 1988), իր եւ ամուսինին «Ոսկետառ» հրատարակչատան կողմէ։ Կողքի գծագրութիւնը կատարած է նոյնինքն հեղինակը։ Թէրէզ Ոսկերիչեան կու տայ իրական կեանքէ պատկերներ. շահեկան են, Ամերիկեան խառնարանին մէջ հասակ նետած մարգոց ազնիւ եւ յոռի կողմերը նկարագրող էջերը, ուր հեղինակը լաւատեսութեամբ կը մեկնաբանէ մարդոց հոգեբանութիւնը :
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ղասախիստան
Ղազախիստանը Եւրասիական պետութիւն է։ Նախկինին միշտ, Հոկտեմբերեան յեղափոխութեան յաղթանակէն ետք (1917 թ), մինչեւ 1936 թ, Ղազախիստանը եղած է Ռուսաստանի Սովետական դաշնակից Սոցիալիստական Հանրապետութեան կազմին մէջ որպէս ինքնավար հանրապետութիւն: Հետագային, մինչեւ անկախացումը (1991 թ) ունեցած է ԽՍՀՄ միութենական հանրապետութեան կարգավիճակ եւ միւս 14 հանրապետութիւններու հետ միասին ուղղակիօրէն ենթարկուած է միութենական կեդրոնական կառավարութեան։ Այդ ընթացքին մայրաքաղաքը եղած է Ալմա Աթան, անկախացումէն ետք տեղափոխուած է Աստանա:
Ղազախստանը ընդարձակ, բերրի հողերով ծածկված տափաստանների, ինչպես նաեւ անջուր անապատների երկիր է։ Նրա ընդերքում հայտնաբերված են մարդկությանը յայտնի գրեթէ բոլոր օգտակար հանածոները։
Ղազախիստանի բնորոշ է տարածքի իւրացուածութեան ցած մակարդակը, նոսր բնակեցվածութիւնը, ան Կեդրոնական Ասիոյ՝ տարածքով ամենամեծ պետութիւնն է : Ներկայիս տնտեսական զարգացման գլխաւոր ուղղուածութիւնը հումքային բնոյթէն կը հրաժարի, մշակող ճիւղերու զարգացման խրախուսումը, արուեստագիտական0 յաղթահարումը եւ ժամանակակից ենթակառուցուածքներու ստեղծումը։
Զարգացման գլխաւոր նախադրեալները
Ղազախիստանը դասական հարթավայրային երկիր է, թոյլ ծածանող մակերեւոյթով։ Միայն հարաւարեւելեան սահմաններու երկայնքով է, որ կը ձգուին մինչեւ 5000 մ բարձրութեան լեռներ։ Մանղշլաղ թերակղզիի մակերեւոյթը համաշխարհային ովկիանոսի մակարդակէն ցած է։
Կլիմա
Կլիման ցամաքային է, միջին յուլիսի ջերմաստիճանը +19 °C +26 °C է, յունուարին՝ -4 °C - 19 °C: Մթնոլորտային տեղումները 200-400մմ է։
Ջրային ցանց
Գետային ցանցը ցանցառ է, համեմատաբար խիտ է հիւսիսը եւ արեւելքը։ Ամենամեծ գետը Իրտիշն է, որ նաւարկելի է։ Սիրդարեան եւ Նարին գետերը համեմատաբար սակաւաջուր են եւ կ՛օգտագործուին ոռոգման համար, ամրան ցած հոսանքին մէջ մինչեւ Արալի ծովը հասնիլը յաճախ կը ցամաքի։ Ամենամէծ լիճը Բալխաշն է։ Լանդշաֆտները կը հեռդափոխեն հիւսիսէն հարաւ՝ անտառատափաստաններէն մինչեւ կիսաանապատներն ու անապատները։ Միջին եւ հարաւային գոտիի շատ շրջաններուն մէջ ձյան շերտի փոքր հաստութիւնը հնարաւորութիւն կու տայ նոյնիսկ ձմրան անոնք կ՛օգտագործեն որպէս արոտավայրեր։ Հարաւային շրջաններուն մէջ գիւղատնտեսութիւնը կարիք ունի արհեստական ոռոգման։
Բնակչութիւնը
Ղազախիստանը բազմազգ պետութիւն է։ Բնակչութեան 1/3-էն քիչ աւելի ղազախներ, 30%-ը ռուսեր, 3,7%-ը՝ ուքրաինացիներ, մնացածը ուզպէկներ, գերմանացիներ, թաթարներ եւ տասնեակ այլ ազգերու ներկայացուցիչներ։ Այժմ հետխորհրդային տարիներուն կի փոխուի բնակվութեան ազգային կազմը։ Երկիրներէն կը հեռանայ ռուսախոս բնակչութիւնը (ռուսներ,ուքրաինացիներ,գերմանացիներ)՝ հիմնականին որակեալ աշխատոյժը։
Վարչական բաժանում
Ղազախիստանը ունիտար պետութիւն է։ Ղազախիստանի կազմի մէջ կը մտնեն 14 մարզեր, 86 քաղաքներ, 168 շրջաններ եւ 174 գիւղեր:
Ղազախիստանի Հայերը
Ղազախիստանի հայերը բնակչութիւն հաստատած հիմնականին խորհրդայնացումէն ետք։ Հաստատուած են քաղաքներուն մէջ եւ գրաւած են արդիւնաբերութեան եւ շինարարութեան բնագաւառներուն մէջ։ Եղած են նաեւ ղեկավար աշխատանքներու մէջ։ 30-ական թուականներուն Ղազախական ԽՍՀ համայնավար խնամակալ առաջին քարտուղարի՝ հանրապետութեան մէջ ամենաբարձր պաշտօնը գրաւած է հայ ազգի Լեւոն Միրզոեանը։ 1940-ական թուականներուն հայերու թիւը բարձրացաւ ի հաշիւ հայաստանէն, վրաստանէն, ղրիմէն աքսորուածներու։ 1980-ի վերջը հայերու մէկ մասը հեռացած էր Ղազախիստանէն, իսկ 1990-էն սկսած հայերու արտագաղթը աշխուժացաւ: Հիմա Ղազախիստանի մէջ կ՛ապրի 25000 հայ:
Կիզանիւթի ճիւղ
Կիւանիւթի ճիւղին մէջ առաջատարը քարածխի հանիւթն է։ Գլխաւոր հանքավայրերն են Կարագանդան եւ Էքիբաստուզը։ Մանղշլաղ եւ Բուզոնչի թերակղզիներուն մէջ կ՛արդիւնահանեն նաւթ եւ վառող կազ, որոնք խողովակաշարերով կ՛ուղարկուին երկրի արդիւաբերական կեդրոններ եւ արտասահման։
Սեւ մետաղաձուլութիւն
Սեւ մետաղաձուլութեան զարգացումը տեղի կ՛ունենայ սեփական հումքի եւ վառելիքի հիմնքի վրայ։ Ամենամեծ ձեռնարկութիւնը Կարագանդայի հարեւանութեամբ գտնուող Տեմիրթաուի մետաղաձուլական գործատուն է։ Զարգացած է նաեւ պղնձաձուլութիւնը, կապարի, ցինկի, ազնիւ եւ հազուագիւտ մետաղներու ձուլումը։
Մեքենաշինութիւն
Մեքենաշինութիւնը արդիւնաբերութեան ամենաարագ զարգացող ճիւղերէն է։ Կ՛արտադրեն մեքենաներ եւ սարքաւորումներ լեռնահանքային ու մետաղաձուլական ձեռնրկութիւններու համար, քարաշաններ, գիւղատնտեսական այլ մեքենաներ։
Թեթեւ արդիւնաբերութիւն
Թեթեւ արդիւնաբերութեան կարեւոր ճիւղերն են կաշուի, մորթու, կարի, մետաքսի արդիւնաբերութիւնը։ Զարգացած է բամբակեայ գործուածքներու եւ կահոյքի արտադրութիւնը։
Սնունդի արդիւնաբերութիւն
Սնունդի արդիւնաբերութեան գլխաւոր ճիւղը միսի արտադրութիւնն է, որուն մեծ կեդրոններն են Պետրոպավլովսկը, Ալմա Աթան։ Կը զբաղին նաեւ բոուսական հումքի վերամշակմամբ։ Շաքարի գործարաններ կան Ալմա Աթայի, Տալդի Կուրգանի մարզերուն մէջ։ Կասպից եւ Արալի ծովերուն մէջ, Բալխաշ լճում կը զբաղին ձկնորսութեամբ։ Ղազախիստանի ընդհանուր առմամբ թոյլ տարածքին մէջ բնակութիւնը ձեւաւորուած են քանի մը արդիւնաբերական շրջաններ եւ հանգոյցներ։
Կեդրոնական շրջան
Կեդրոնական շրջանը աչք կը մտնէ ծանր արդիւնաբերութեան ճիւղերով՝ ածխարդիւնաբերութիւն, սեւ եւ գունաւոր մետաղաձուլութիւն, քիմիական արդիւնաբերութիւն։ Մեծ կեդրոններն են Կարագանդան եւ Տեմիրթաուն։
Արեւելեան արդիւնաբերական շրջան
Արեւելեան արդիւնաբերական շրջանի գլխաւոր ճիւղերն են մետաղաձուլութիւնը եւ՝ լեկտրաէներգետիկան։ Խոշոր Ուստ-Կամենոգորսկը Պավլոդարը:
Հիւսիսային Ղազախիստան
Հիւսիսային Ղազախիստանի մէջ նոյնպէս ձեւաւորուած է բազմաճիւղ արդիւնաբերութիւն։ Կ՛արդիւնահանուին երկաթաքար, որ կ՛արտահանուին Ռուսաստան, Հարաւային Ուրալի մետաղաձուլական գործարաններ։ Քարիւղի հետ առնջուած գործերը զարգացած է բազմաճիւղ մեքենաշինութեան, Կուստանայի մէջ՝ ինքնաշարժի շինութեան մէջ։
Արեւմտեան Ղազախիստան
Արեւմտեան Ղազախիստանի մէջ՝ կասպից ծովին հարող շրջաններուն մէջ կը ձեւաւորուին արդիւնաբերական հանգոյցներ նաւթի եւ կազի հանոյթի վերամշակման հիմքի վրայ։ Կ՛արդիւնահանեն նաեւ քրոմիտ, նիկել, կոբալտ, ֆոսֆորիտներ: Ղազախիստանի գիւղատնտեսութեան համախառն ներքին արդիւնքի կէսէն աւելին կու տայ անասնաբուծութեան, որուն համար կերային բազա կը հանդիսանան ատապատային եւ կիսաանապատային գոտիներու ընդարձակ արոտավայրերը։ Գլխաւոր ճյուղը ոչխարաբուծութիւնն է։ Բուսաբուծութեան ոլորտին մէջ գլխաւորը հացահատիկի մշակումն է։ Այդպիսին այն դարձաւ անցեալ դարու 60-ական թուականներէն։ ԽՍՀՄ բոլոր հանրապետւթիւններու միասնական ջանքերով հիմնադրուեցան բազմաթիւ խոշոր տնտեսութիւններ, որոնք մասնագիտացան ցորենի մշակութեան մէջ։ Հարաւային շրջաններուն մէջ կը մշակեն նաեւ բրինձ, կորեկ, շաքարի ճակնդեղ, բամբակ, արեւածաղիկ, գետնախնձոր։ Ոռոգովի (7,3 միլիոն հեկթար) հողահանդերուն մէջ կը ստանան կայուն բերք։
Փոխադրամիջոց
Երկաթուղային ցանցի երկարութիւնը կը գերազանցէ 13 հազար քմ-ը, սակայն այդ երկրի հսկայական մակերեսի համար բաւարար չէ։ Երկաթուղիներու ոչ մեծ խտութիւնը կը լռացուի ինքնաշարժի նճամբաներով, որոնց մեծ մասը երկրի տարածքը հատող ինքնաշարժի ճամբաներ են։ Ինքնաշարժի ճամաբաներուն ընդհանուր երկարութիւնը 260 հազար քմ է։
Արտաքին տնտեսական կապերը
Ղազախիստանը աշխատանքի միջազգային աշխարհագրական բաժանման համակարգին մէջ աւելի յայտնի է արտահանումով, քան ներմուծումով։ Արտահանած է նաւթ ու նաւթամթերքներ, մետաղներ, քիմիկատներ, հացահատիկ, անասնապահական մթերքներ։ Կը ներմծէ մեքենաներ ու սարքավորումներ։ Գլխաւոր գործընկերներն են Ռուսաստան,Գերմանիա, Չինաստանը:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:ԱՊՀ երկիրներ Ստորոգութիւն:Թրքական խորհուրդի երկիրներ Ստորոգութիւն:Կեդրոնական Ասիոյ երկիրներ Ստորոգութիւն:Դէպի ծով ելք չունեցող երկիրներ Ստորոգութիւն:ՄԱԿ-ի անդամ երկիրներ
Արամ Սահակեան
Արամ Սահակեան
Կենսագրութիւն
Արամ Սահակեան, Ուրֆացի, ծնած 1897-ին: Պէյրութ եկած է 1910-ին իբրեւեւ ուսանող, սակայն ստիպուած եղած է զբաղիլ լուսանկարչութեամբ, հիմնելով սեփական գործատեղին։ Պրն. Սհակեան ինքնաշխատութեամբ զարգացած է, երիտասարդութիւնը անցուցած ըլլաով Պէյրութի զոյգ Համալսարաններուն մէջ, Հայ ուսանողներուն հետ շփման մէջ մտած է։ Նախապատերազմեան ուսանողական գործունէութեան մասին մեզի հայթայթեց կարեւոր տեղեկութիւն։ Ա.Ընդհ. Պատերազմին աքսորուած է Դամասկոս, ուրկէ խումբ մը ընկերներով փախած Աքապա անգլիացիներուն մօտ, ապա անցած Եգիպտոս։ Անդամակցած է Կամաւորական Հայկական Լէգէոնին։ Կիպրոսէն եւ Յունական կղզիներէն անցած Կիլիկիա։ Մասնակցած է կամաւորական բոլո՛ր կռիւներուն։ Բանակէն արձակուելէ ետք կը հաստատուի Պէյրութ ուր կը բանայ իր Լուսանկրարչական գործատեղին։
Պրն. Սահակեան մեր գաղութին գրական կարեւոր դէմքերէն է։ Ա. Ընդհ. Պատերազմէն ետք է որ կը սկսի իր գրական գործունէութեան եւ հետզհետէ կը հրատարակուին իր Երկերը։ Պատերազմէն անմիջապէս ետք լոյս կը տեսնէ իր մէկ վէպը Ֆրանսերէն լեզուով, «Լա Ֆամ Սօլտա» խորագիրով։ Այս վէպին Հայերէն բնագիրը գրուած իր կողմէ՝ որ սակայն լոյս չի տեսներ Հայերէնով, այլ Վահրամ Վարժապետեանի կողմէ Ֆրանսերէնի Թարգմանուելով կը հրատարակուի։
1928-ին լոյս կը տեսնէ իր «Բանտի Աշխարհէն» գիրքը։ 1933-ին «Ուրֆայի Հերոսամարտը», 1937-ին «Քերթուած Գարնան Գիշերներ», 1945-ին «Մահուան Պէս Զօրաւոր», 1947-ին «Անահիտ Մանուկեան» իսկ քանի մը տարի առաջ ալ «Արեան Ձայնը»: Պրն. Սահակեանի «Մահուան Պէս Զօրաւոր» գործը մեծ յաջողութիւն գտաւ եւ նոյնիսկ Թարգամնուեցաւ Արաբերէնի, տեղական մամուլի գնահատանքին արժանանալով։ Կը գործածէ կարգ մը գրչանուններ որոնցմէ կարեւորը՝ Լութեր։ Ինչպէս ըսինք՝ Պրն. Սհակեան մեր գաղութի կարեւոր մտաւորականներէն է եւ եթէ օր մը Լիբանանահայ գաղութի մեր օրերու պատմութիւնը գրուի, լայն տեղ պիտի յատկացուի անոր։ Ունեցած է նաեւ Եռանդուն հանրային հասարակական եւ կուսակցական (Դաշնակցական) գործունէութիւն։ Պրն. Սահակեանի այս ամփոփ կենսագրութիւնը կուտանք առաւելաբար Լիբանանահայ նախապատերազմեան շրջանին (1914) ըլլաուն, հոս պիտի չկրնանք անդրադառնալ իր ամբողջական կենսագրութեան, տրուած ըլլալով որ մեր գիրքը մինչեւ Ա. Ընդհ. Պատերազմը կ'ընդզրկէ։ Ամուսնացած է Օր. Էղիս Յովանանեանի հետ։ Ունի երկու զաւակ, մանչը մը՝ Վարուժան եւ աղջիկ մը՝ Կասիա :
Գրիգոր Քհնյ. Տէր Սահակեան
'''Տ. Գրիգոր Քահանայ Տէր Սահակեան''' (1880 - 1945), ծնած է Տէօրթ եոլցի ծնողքէ, Տէօրթ Եոլի մէջ, 1880-ին։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի Միացեալ Ընկերութիւն վարժարանը, ապա անցած է Ատանա ու յաճախած Աբգարեան վարժարանը։
1895-ի քաղաքական աննպաստ պայմաններուն բերումով, ան հարկադրուած է ձգել դպրոցը վերջին տարուան կիսուն ու զրկուած վկայականէն։ Ւր ապրուստը ապահովելու ու կեանքը կերտելու հեռանկարով, նետուած է ազատ ասպարէզ։ Իբրեւ թրքերէն լեզուի տիրապետած երիտասարդ, հետեւած է վաճառականութեան։ Տարիներու տքնաջան աշխատանքէ ետք, դարձած է ինքնաբաւ, ընտրած է իր կեանքի ընկերը եւ պսակուած Տէօրթ Եոլի մէջ։
1915-ի Մեծ Եղեռնին, տարագրուած է դէպի Հորան ու ժամանակ մը ետք դէպի Ժպէլ Տրուղ։ Շնորհիւ իր ճարպիկութեան, ազատած է զինուորութենէն եւ զբաղած առեւտրրական գործերով, ապահովելով իր հանապազօրեայ հացը։
Տարագրութենէն ետք, վերադարձած է իր ծննդավայրը։ Տէօրթ եոլցի հայրենակիցները եւ տեղւոյն թաղականութիւնը իր լաւ վարք ու բարքը եւ ծառայասէր ոգին նկատի առնելով, զինք որոշած են քահանայութեան յարմար թեկնածու։ Ան առանց հակառակելու Ժողովուրդին ու ազգայիններու կամքին համակերպած է ու ընդունած քահանայական կարգի կոչման հրաւէր։
Քահանայական ձեռնադրութիւնը տեղի ունեցած է Տեօրթ Եոլի Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ մէջ, 1919-ին Տ. Եղիշէ Եպիսկոպոս Նարոյեանի ձեռամբ վերակոչուելով Տէր Գրիգորի։
Քառասնօրեայ քահանայական պատրաստութեան շրջանը լրանալէն ետք, Տ. Գրիգոր հոգեւոր հովիւ նշանակուած է Գրըգ Խանի Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ։ Իբրեւ երիտասարդ հոգեւորական, Տէր հայրը եռանդով լծուած է հովուական աշխատանքի։
Լաւապէս սերտելէ ետք այս փոքրաթիւ գաղութին կարելիութիւններն ու գործօն տարրերը, զանոնք եկեղեցւոյ շուրջ համախմբած է, անոնց գործակցութեան անվերապահ աջակցութիւնը ապահոված ու ձեռնարկած կազմակերպական աշխատանքի։ Զարկ տուած է դպրաց դասի անդամներու բաղմացման եւ զօրացման եկեղեցւոյ պայծառացման ու բարեզարդման։
Ան մեծ կարեւորութիւն տուած է նաեւ շրջակայ հայկական գիւղերուն ազգաբնակչութեան։ Եւ յաճախակի հովուական այցելութիւններով հոգեւոր մխիթարութիւն տուած է անոնց եւ մեր եկեղեցական-ազգային աւանդութիւններուն հանդէպ՝ մեծ սէր ու հետաքրքրութիւն ստեղծած։ Եկեղեցւոյ ու գաղութին շահերէն թելադրուելով՝ մշակած է բարւոք յարարերութիւններ պետական պատասխանատուներուն հետ։
Իր անձնուէր ծառայութեան համար Տէր Գրիգոր Գրըգ Խանի առաջնորդական փոխանորդ նշանակուած է։ Տարիներու փորձառութիւնը զինք վարչական գործերու հմուտ դարձուցած է։ Իր օրով գաղութին ազգային-ժողովական կեանքը ընթացած է խաղաղ ու ներդաշնակ։
1939-ին, երբ Սանճագ-Իսկէնտէրունը կր միանայ Թուրքիոյ, Տէր հայրը իր Ժողովուրդին հետ կը լքէ Գրըգ Խանը։ Ամբողջ շրջանը կր պարպուի հայութենէն։ Ան իր ժողովուրդին նման կր դառնայ գաղթական ու անոնց ընկերակցութեամբ կը գաղթէ Լիբանան եւ կը հաստատուի Սայտա-Սուրի շրջանը։ Ան դժուարին պայմաններուն մէջ միշտ կը մնայ իր հօտին հետ։ Տարիներ այնտեղ ծառայելէ ետք կը վախճանի 1945-ին եւ մարմինը կ՛ամփոփուի հայոց Ազգային Գերեզմանատան մէջ։
Ճասթին Չէյմպըրզ
Չէյմպըրզ սկսաւ իր դերասանական ասպարեզը երբ ան ստանցնեց դերը Another World հեռուստաշարին մէջ, եւ իր առաջին գլխաւոր դերը ունեցաւ 1999-ին կատակերգական տրամա Liberty Heights ֆիլմին մէջ։ Իր հռչակ տուող դերը եղաւ 2005-ի Դկ. Ալէքս Քարեւ դերը ABC կայանի բժշկական Grey's Anatomy հեռուստաշարէն: Այս հռչակաւոր դերը իրեն արժանացուց բազմաթիւ պաշտօնակարգումներու ու մրցանակներու, ինչպէս People's Choice Awards եւ Screen Actors Guild Award մրցանակներու պաշտօնակարգումներու:
Վաղ Կեանք
Չէյմպըրզ ծնած է Սթրինկֆիլտ, Օհայիո, ԱՄՆ-ի մէջ, 11 Յուլիս, 1970-ին Փամէլա Սույի եւ Ճոն Ուիլիըմ Չէյմպըրզ Երկրորդի կողմէ, որոնք երկուքն ալ ոստիկան էին ԱՄՆ-ի մէջ : Չէյմպըրզ մեծցած ռամանակ կ'ուզէր դառնալ ատամնաբոյժ: Ան ունի երկւորեակ եղբայր մը՝ Ճէյսըն եւ երեց եղբայր մը՝ Ճոն Չիփ: Ինք ու իր երկւորեակ եղբայրը շատ յաճախ հիւանդանոց կ'այցելէին թռքատապի պատճառաւ: Ան յաճախած է Southeastern High School, Հարաւային Չառթսթըն, Օհայիո, որմէ ետք ուսումը շարունակած է Նիւ Եորքի HB Studio ուսումնարանին մէջ, ինչպէս նաեւ Ron Stetson Studios :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:11 Յուլիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:1970 ծնունդներ
Ճասթըն Թրուտօ
Օթաուայի մէջ ծնած, Թրուտո յաճախած է Collège Jean-de-Brébeuf դպրոցը եւ աւարտած է McGill University համալսարանէն 1994-ին, ինչպէս նաեւ University of British Columbia համալսարանէն 1998-ին: Ան հանրութեան կողմէ ճանչցուեցաւ 2000-ի Հոկտեմբերին երբ գովեստի ճառ մը արտասանեց իր հօր Փիէր Թրուտոյի թաղման արարողութեան ընթացքին: Համալսարան աւարտելէ ետք, ան քանի մը տարի կ'աշխատի իբրեւ ուսուցիչ Վանքուվըրի մէջ, որմէ ետք մէկ տարի կը յաճախէ École Polytechnique ուսումնարանը ճարտարապետական ծրագրով մը, սակայն մէկ տարի ետք, 2003-ին, կը լքէ: 2005-ին, կը սկսի իր Մագիստրոսի ծրագրով բնական աշխարհագրութեան ճիւղէն ներս McGill University համալսարանէն ներս, սակայն կը լքէ տարի մը ետք: Ան իր հանրային հռչակը գործի կը դնէ քաջալերելով բազմաթիւ քաղաքական շարժումներ: Ան դեր կը ստանցնէ The Great War ֆիլմին մէջ, 2007:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1971 ծնունդներ Ստորոգութիւն:25 Դեկտեմբերի ծնածներ
Սալուա Ալ Քաթրիպ
Սալուա Ալ Քաթրիպ (17 Սեպտեմբեր 1953- 2 Մարտ 2009) Լիբանանցի երգչուհի եղած է ճանչցուած է իր ամենալաւ դերերուն մէջ Իշխանուհի եւ Լերան Աղջիկը թատրոներուն մէջ։ Ան Նահի Լահուտին կինը եղած է եւ Լիբանանցի երգչուհի եւ դերասանուհի Ալին Լահուտի մայրը: Իր հռչակաւոր տարիները եղած են թատրոնի բեմին վրայ Լիբանանի եւ Արաբական աշխարհի մէջ 1974-էն մինչեւ 2005 : Ան մեռաւ 2009-ին ուղեղի արիւնահոսութենէն :
Կենսագրութիւն
Սալուա Ալ Քաթրիպ ծնած է 17 Սեպտեմբեր 1953-ին Թրիփոլի, Լիբանանի մէջ երաժշտական ընտանիքի մէջ ծնած է: Թատրոնի մէջ խաղալը իր այս ձիրգը Լիբանանցի արտադրող Րոմիո Լահուտ զգաց այս ձիրգը Սալուայի:
Ան խաղցաւ «Singog Singof» Ճորճինա Րիզքի եւ Թոնի Հաննային հետ 1975-ին: Ան բաւական մրցանակներ շահեցաւ իր գործի ընթացքին մէջ։ 1975-ին Սաիտ Աքլ Քաթրիպին մրցանակ տուաւ իր դերասանութեան եւ երգելու պարգեւին մէջ։ Ան 12 հատ թատրոներ խաղցաւ որ Րոմիո Լահուտ էր թատրոնը պատրաստողը ինչպէս «Bint El Jabal» (Լերան Աղջիկը) Անդուան Քարապաժի հետ 1977-ին, ետքը Մելհեմ Պարաքաթին հետ «Amira Zmorrod» (Շումորոտի Իշխանուհին): 1979-ին ան երգեց Էլի Շուերի հետ «Oxygene»: 1980-ին ան խաղցաւ «Yasmine» (Եասմին) Ապտո Եաղիի հետ: 1982-ին Ալեք Խալաֆին հետ խաղցաւ: 1983-ին ան խաղցաւ «Hikayat Amal» (Ամալին Պատմութիւնը) Ղասան Սալիպա եւ Իլիաս Իլիասին հետ:
Մրցանակներ
Ան շահեցաւ շատ մրցանակներ, «Յատուկ Մրցանակ Գնահատութեան» Լոս Անճելոսի քաղաքապետէ մը 1989-ին, առաջին մրցանակը Ոսկի Արծիւի Ապու Տապիի մէջ իր երգին համար «Zikrayate» (Յիշատակներ) 1986-ին: Ան նաեւ շահեցաւ Մուրեքս Տոր 2005-ին եւ 2009-ին:
Հսսէյն թագաւորը Յորդանանի, Նախագահներ Գամիլ Շամուն, Ամին Ժմայէլ, Միշէլ Աաոն եւ Իլիաս Հրաուի իր հռչակաւոր հոգատարներն էին: Մուհամատ Ապտլ Ուահապ Եգիպտացի յօրինող հարցուց իրեն եթէ երգէ իր ամենահռչակ երգը «Anta Omri» (Դուն ԿԵանքս Ես): Իր վերջին երեւիլը հեռատեսիլի վրայ Նշան Տէր Յարութիւնեանին հետ էր Մայսդրո յայտագիրին մէջ 2005-ին: 2006-ին ան որոշեց կեցնել երգելը:
Ան մեռաւ 4 Մարտ 2009-ին 55 տարեկանին: Ան Լիբանանի եւ Արաբական աշխարհի հռչակաւոր երգիչներէն է: Նախագահ Միշէլ Սլէյման իրեն պատուեց տալով իրեն ոսկի մետալը Լիբանանի: Ան ամուսնացած էր Նահի Լահուտ արտադրողիմ հետ: Իր աղջիկը Ալին Լահուտ նաեւ երգչուհի է: Իր ամուսինը Նահի Լահուտ ծանուցանեց թէ ինք ֆիլմ կը պատրաստէ Սալուային կեանքի մասին :
Սթիւ Ճոպզ
Կենսագրութիւն
Ծնած է 24 Փետրուար 1955-ին՝ Մաունթըն Վիու փոքր քաղաքին մէջ, Սան Ֆրանսիսքօ։ Անոր կենսաբանական ծնողներն են Սուրիա յէն գաղթականներ Ճոաննա Շիպլ եւ Ապտուլֆաթթահ Ճոն Ճանտալի : Ծնունդէն կարճ ատեն մը ետք որդեգրուած է Փոլ եւ Քլարա Ճոպզ ամոլին կողմէ, որոնք զայն կոչած են Սթիւըն Փոլ։ Համեստ պայմաններով եւ կրթութեամբ զայն մեծցուցած է Քալիֆորնիոյ Մաունթըն Վիու շրջանին մէջ։ Զայն որդեգրած ամերիկացի հայրը, իբրեւ մեքենագէտ կ՛աշխատէր լէյզըրի ընկերութեան մը մէջ, իսկ Մալաթիա յէն գաղթած մայրը հաշուապահ էր։ Քլարայի ծնողները Ամերիկա գաղթած էին 1915-ի ցեղասպանութեն էն ետք. անոր հայրը՝ Լուիզ Յակոբեան ծնած էր Մալաթիա 1894-ին, իսկ մայրը՝ Վիքթորիա Արթինեան ծնած էր Զմիւռնիա (Իզմիր) 1894-ին։ Փոլ եւ Քլարա շատոնց մահացած են։
Սթիւ կը խօսէր սահուն հայերէն։ Քլարա Յակոբեան մեծ դեր ունեցած է այս հանճարը մեծցնելու մէջ :
Դպրոցական տարիներուն հետաքրքրուած է ելեկտրոնային սարքերով, ծանօթացած Սթիւ Վոզնիաք ի հետ, որ ապագային միասին հիմնած են «Ափըլ» ընկերութիւնը։ Անոնց առաջին համատեղ աշխատանքը կը նմանէր յօշոտման, այդ Պլու պոքս-ն էր (անգլերէն՝ Կապոյտ արկղիկ) - սարք, որ թոյլ կու տար կատարել անվճար զանգեր դէպի հեռաւոր տարածքներ։
Երկրորդական վարժարանը աւարտելէ ետք Ճոպզ սկսած է յաճախել Ռիտ գոլէճը (Օրիկըն նահանգ), սակայն՝ միայն մէկ եռամսեայի համար, ապա լքած է ուսումը, որովհետեւ բարձր կրթաթոշակը ծանր բեռ մըն էր ծնողներու ուսերուն։
Ճոպզ 2004-ին բացայայտեց շարոյր ի իր քաղցկեղ ը:
Սթիւ Ճոպզ մահացած է 5 Հոկտեմբեր 2011 թուականին Բալօ Ալթօ, Քալիֆորնիոյ մէջ:
Հարցազրոյցներ
Стив Джобс։ Потерянное интервью https://www.youtube.com/watch?v=lmJzpBH5cRw https://www.youtube.com/watch?v=GfIDO4o334U
Հայաստան
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի ճարտարագէտներ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի գործարարներ Ստորոգութիւն:24 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:5 Հոկտեմբերի մահացածներ
Ճարպակալում
Ճարպակալումը հիւանդութիւն մը, որ կրնայ զարգանալ կեանքի որեւէ հանգրուանին։ Ըստ բժիշկներուն, հիւանդութիւնը կրնայ հոգեբանական, բժշկական եւ առողջական լուրջ խնդիրներ յառաջացնել։ Ճարպակալումը կը զարգանայ, երբ մարմինին ընդունած սննդանիւթերուն քանակը կը գերազանգէ իր սպառած ջերմուժին ուժականութիւնը։
Բժշկութեան մէջ ընդունուած է գիրութեան հաշուարկման յատուկ բանաձեւ մը, որ կը կոչուի մարմինի զանգուածը չափանիշ (BMI), որ կը գնահատէ մարդու հասակին եւ կշիռքին յարաբերակցութիւնը։ Ճարպակալում կը համարուի այն երեւոյթը, երբ ստացուած արդիւնքը, այսինքն՝ մարմինի զանգուածի չափանիշը 30-35-էն վեր է։
1992-էն ի վեր սկսած է կիրարկուիլ ճարպակալման բուժման նոր ճիւղ մը, որ կը կոչուի վարեադրիկ փոխարկական վիրաբուժութիւն (βαριατρική μεταβολισμική χειρουργική)։ Վարոս (βάρος) յունարէն կը նշանակէ կշիռք, իսկ եադրիքի՝ բժշկական։ Այս նոր վիրաբուժութիւնը կը պարունակէ շարք մը տարբեր վիրաբուժութիւններ, ինչպէս՝ ստամոքսի շրջանցում, պոլոնաւորում, օղակաւորում եւ այլն։
Ճարպակալման իբրեւ հետեւանք յառաջացած հիւանդութիւններ
Ճարպակալումը կը յառաջացնէ շաքարախտի որոշ տեսակ մը, սրտի հիւանդութիւն, զարկերակային գերճնշում, պնդերակութիւն, քոլեսթերոլի բարձրացում, յօդացաւ, ռոմաթիզմ, շարժելու եւ քալելու դժուարութիւն, մկանային ցաւ, շնչառութեան դժուարութիւն, քունի շնչադադար, ուղեղային կաթուած, յետվիրահատական բարդութիւններ եւ դաշտանային խանգարումներ։ Այն անհատները, որոնք արդէն կը տառապին վերոյիշեալ հիւանդութիւններէն, ճարպակալումի պատճառով իրենց հիւանդութիւնները առաւել կը զարգանան։ Ճարպակալումէ տառապողները աւելի կարելիութիւնը ունին զարգացնելու իրենց մէջ կրծքագեղձի, որկորի, ստամոքսի, արգանդի եւ լայն աղիքի խլիրդ, ինչպէս նաեւ ծննդաբերութեան եւ յղութեան դժուարութիւններ ։ Մարմնի ճարպը կը գտնուի մարմնի զանազան բաժիններուն մէջ։ Ճարպի քանակը միայն ինք չէ ցուցանիշը վտանգին, այլ ճարպի կուտակման վայրը, օրինակ՝ փորի կամ մարմնի միջին մասը կուտակուած ճարպը աւելի վտանգաւոր է, քան կոնքի մէջ կուտակուած ճարպը։
Ե՞րբ եւ որո՞նց կ'առաջարկուին այս գործողութիւնները
Այս վիրաբուժութիւնները կ'առաջարկուին այն մարդոց, որոնց մարմինի զանգուածին չափանիշը 30-էն վեր է, եւ որոնք կը տառապին շարք մը հիւանդութիւններէ, ինչպէս՝ շաքարախտ, յօդացաւեր, եւ երբ մարմինի կշիռքին նուազումը առողջական լուրջ անհրաժեշտութիւն կը համարուի։
Այս վիրաբուժութիւնները կ'առաջարկուին նաեւ այն մարդոց, որոնց կշիռքին նուազեցման համար աւանդական միջոցները, ինչպէս՝ մարզանքը, սննդականոններու հետեւումը, դեղահատերը երբեք չեն յանգեցուցած որեւէ դրական արդիւնքի ։
Ճարպակալման վիրաբուժութեան մաս կազմող բաժինները.
Սահակ Պարթեւ
Սահակ Պարթեւ (348 թ. սեպտեմբեր 29-ին - 439 թ. սեպտեմբեր 7-ին, գ. Բլուր, Բագրևանդ գավառ), Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ 10-րդ կաթողիկոս (Ամենայն հայոց կաթողիկոս 387 թ. ընդմիջումներով), եկեղեցական, քաղաքական եւ մշակութային նշանաւոր գործիչ, քարոզներու եւ հոգեւոր օրհներգերու հեղինակ, քաղաքական-հասարակական գործիչ։ Հայ առաքելական եկեղեցւոյ տոնելի սուրբ։
Անոր օրով ստեղծուած են հայկական գիրերը եւ հայերէն թարգմանուած է Աստուածաշունչը։ Աջակցած է Մեսրոպ Մաշտոցին հայ գիրերու ստեղծման եւ տարածման գործով։ Սահակի անունով մեզ հասած են կանոնական գրվածքներ եւ թուղթեր։ Ներդրում ունեցած է շարականագրութեան մեջ։
Ճարպակալում
Ստամոքսի շրջանցում
Այս վիրաբուժութիւնը կը շրջանցէ ստամոքսը, այսինքն՝ շատ փոքր մաս մը ստամոքսէն առնուելով ուղղակի կը կցուի փոքր աղիքներուն, հետեւաբար հիւանդը ստիպուած կ'ըլլայ քիչ սնունդ ստանալ ու շուտ յագենալ նաեւ կը յագենայ անօթութեան հորմոնը։
Ներստամոքսային փուչիկի տեղադրում
Վիրաբուժութեան այս եղանակով endoscopy-ի հսկողութեամբ սիլիքոնէ փուչիկը բերանէն կը տեղադրուի ստամոքս եւ հոն կը լեցուի հականեխուած ջուր կամ օդ՝ ստանալով այնպիսի ծաւալ մը, որ կարելի չըլլայ անցնիլ դէպի աղիքներ։
Սահակ Պարթեւ
Ժառանգութիւն
Նշանակալի է Սահակ Ա Պարթեւի մատենագրական ժառանգութիւնը։ Ան կարգաւորած է հայկական Տօնացոյցը, գրած եկեղեցական ու աշխարհիկ դասերուն, պաշտոնյաներուն, հայ ընտանիքին, ամուսնութեանը եւ այլ հարցերուն վերաբերող բազմաթիւ կանոններ, գրած եւ եղանակավորած է շարականներ, պատարագամատոյց, ծիսական աղոթքներ, հատկապէս վճռական դեր խաղցած է հունարէն Աստվածաշունչի թարգմանութեան եւ կանոնացման գործին մէջ։
Ղազար Փարպեցին գրած է, որ Մեսրոպ Մաշտոցը եւ միւս թարգմանիչները, հայերէն եւ հունարէն հնչիւնաբանութիւնը համեմատելու համար, յաճախ դիմած են Սահակ Ա Պարթեւին, որովհետեւ ան ստացած էր հիմնաւոր ուսում, կատարելապէս տիրապետած էր հնչիւնաբանութեան ու հռետորական մեկնաբանութեանը, քաջատեղեակ էր փիլիսոփայական ճարտասանութիւններուն։
Ճարպակալում
Ստամոքսի կցում
Այս վիրաբուժութեամբ ստամոքսը կը վերածուի բարակ խողովակի։ Նոր ստամոքսը ալ հնարաւորութիւն չ'ունենար ընդարձակուելու, հետեւաբար կ'ընդունի քիչ սնունդ, կու տայ շատ յագեցողութիւն եւ կ'արտադրէ քիչ քանակութեամբ անօթութեան հորմոն։
Սահակ Պարթեւ
Ժառանգութիւն
Սահակ Ա Պարթեւին անունով պահպանուած են դաւանաբանական թուղթեր՝ ընդդէմ նեստորականութեան, բորբորիտներու ու մծղնեներու, ինչպէս նաեւ նամակներ՝ ուղղուած Թեոդոսիոս II կայսրին, Անատոլիոս կուսակալին, Կոստանդնուպոլսոյ Պրոկղ պատրիարքին, Ատտիկոս, Ակակիոս եպիսկոպոսներուն։ Այս թուղթերուն մէջ (Գիրք թղթոց, էջ 1–21) Սահակ Ա Պարթեւը եւ Մեսրոպ Մաշտոցը Եփեսոսի Գ տիեզերական ժողովէն ետք բանաձեւած են Հայ եկեղեցւոյ ուղղափառ դիրքորոշումը, հատկապէս Պրոկղ պատրիարքին ուղղուած պատասխան թուղթին մէջ Հայ եկեղեցւոյ հայրերը հաստատած են Մարդեղութեան խորհուրդին (ընդդեմ Նեստորի) վերաբերիալ Նիկիայի Հանգանակի բանաձեւումը, երեք տիեզերաժողովներու դավանական վճիռները։ Այդ թուղթը, իբրեւ ուղղափառութեան փաստ, ընթերցուած է 553-ի Կ. Պոլսի ժողովին մէջ՝ Կյուրեղ Ալեքսանդրացիին թուղթէն անմիջապէս ետք։
Ճարպակալում
Ստամոքսի կցում
Վիրաբուժութեան այս տեսակը աւելի ապահով եւ արդիւնաւէտ է, քան նախորդը, որովհետեւ ոչ մէկ օտար նիւթ կը տեղադրուի ստամոքսին մէջ։ Այս վիրաբուժութիւնը առաջին անգամ կիրարկուած է 2006-ին։
Այս վիրաբուժութիւնը կը տարբերի միւսներէն անով, որ ստամոքսէն ոչ մէկ բաժին զանց կ'առնուի, այլ՝ զինք իր մէջ ծալելով ծաւալը կը փոքրանայ։
Սահակ Պարթեւ
Ժառանգութիւն
Սահակ Ա Պարթեւը կարեւոր դեր խաղցած է Հայ եկեղեցւոյ պաշտոներգութեան, երաժշտածիսական գիրքերու հայացման եւ կազմաւորման գործին մէջ։ Մեսրոպ Մաշտոցի հետ ան հայ հոգեւոր ինքնուրոյն երգերու սկզբնաւորողն է։ Անոր անունով յայտնի են Ժամագիրքին մէջ զետեղուած Գիշերային ժամի չորս երգեցիկ քարոզները, ինչպես նաեւ բազմաթիւ շարականներ՝ Ղազարի հարութեան, Ծաղկազարդի կանոնները, երկրորդ Ծաղկազարդի հին կանոնի երգերը եւ Ավագ շաբաթւայ բոլոր օրերու կանոններու երգերու մեծամասնութիւնը։
Ճարպակալում
Ստամոքսի կցում
նշեալ վիրաբուժութիւնը ուշագրաւ է իր արդիւնաւէտութեամբ, մանաւանդ որ կողմնակի ազդեցութիւններ գրեթէ չունի, եւ կարելի է ստամոքսը վերականգնել իր նախկին ձեւին՝ առանց որեւէ բարդութեան։
Բնական միջոցներով ձերբազատիլ ճարպերէն
Հետազօտութիւններէն պարզուած է, թէ Տ. կենսանիւթով հարուստ սնունդը մարմինը զերծ կը պահէ ճարպի կուտակումէ, քանի որ «Օմեկա 3»-ի ճարպաթթուները յատուկ էնզայմներու օգնութեամբ կը նպաստեն կշիռքի նուազումին: Երբեմն անձը կ'ունենայ գաղտնի ճարպակալում, այսինքն` գիրութիւնը բացայայտող ցուցանիշը բնական կ'ըլլայ, սակայն մարմինին մէջ կը գերակշռեն ճարպային հիւսուածքները: Այս պարագային կարգաւորելով սննդակարգը, հետեւելով ֆիզիքական վարժութիւններու կարելի է հասնիլ սպասուած արդիւնքին :
Սահակ Պարթեւ
Ժառանգութիւն
Ուշագրաւ է նաեւ միջնադարեան գրչագիր Գանձարանները պահպանուած Սահակ Ա Պարթեւի «Պարագրի անպարագրելի բանն» սկզբնատող ունեցող տաղը։
Հայ եկեղեցին սուրբ Սահակ Ա Պարթեւի հիշատակը կը տօնէ տարին երկու անգամ։ Հիշատակի օրերուն առաջինը նշուած է Մեծ Բարեկենդանին նախորդող կիրակիի նախընթաց շաբաթ օրը (Առաջավորաց պահքի կիրակիի 14-րդ օրը՝ Յունուարի 24-էն Փետրուարի 28-ը), երկրորդը՝ սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի հետ՝ Հոգեգալստեան 4-րդ կիրակիին յաջորդող հինգշաբթի օրը (հունիսի 1-էն հուլիսի 16-ն ինկած շրջանին մէջ)։
Ճափոնի Ծով
Ճափոնի ծով (日本海 Նիհոնքաի, Թոնհէ «Արեւելեան ծով»), Խաղաղական Ովկիանոսի կիսափակ ծով մըն է Եւրասիա մայրցամաքի եւ Ճափոնական կղզիներու ու Սախալին կղզիին միջեւ։
Կ'ողողէ Ռուսիոյ դաշնութեան, Հիւսիսային Քորէայի, Հարաւային Քորէայի եւ Ճափոնի ափերը։ Մակերեսը 1062 հազար քառ.քմ է։ Խորութիւնը մինչեւ 3720 մեթր։
Ստորոգութիւն:Ծովեր
Ճեմարան
Ճեմարան, անունին տակ կը գործեն տարբեր ուսումնական կառոյցներ.-
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Կրթական հաստատութիւններ
Ճաքարթա
Ճաքարթա Ինտ․՝ Jakarta. մինչեւ 1527 թուական Սունտա Քելափա, մինչեւ 1619 թուական Ճայքարթա, մինչեւ 1942 թուական՝ Պաթաւիա), Ինտոնեզիոյ մայրաքաղաքն է, նաեւ երկրի ամենամեծ քաղաքը։
կը գտնուի Ճաւա կղզիին հիւսիս արեւմտեան մասը, բաժնուած է 5 շրջաններու։
Հիմնադրուած է 1527 թուականին, իսկ 1580 թուականին ստացած է քաղաքի կարգավիճակ։ Ընդհանուր մակերեսը կը կազմէ 664 քմ², բնակչութիւնը ըստ 2010 թուականին կատարուած մարդահամարի տուեալներուն 9 607 787 մարդ ։ Ծովու մակարդակէն միջին բարձրութիւնը կը կազմէ ընդամէնը 8 մ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ասիական քաղաքներ Ստորոգութիւն:Ինտոնեզիոյ քաղաքներ
Ճազը Հայաստանի Մէջ
Ճազը Հայաստանի մէջ սկսած են կատարել 1920-ական թուականներէն։ 1930-ական թուականներուն կը յայտնուին համոյթներ, որոնք կը նուագէին հիմնականին ճազ երաժշտութիւն, որոնցմէ ամենայայտնի խումբը կը համարուէր Ցոլակ Վարդազարեանի նուագախումբը, համերգային ելոյթներ կ'ունենար «Մոսկուա» կինոթատրոնին մէջ։ Պաշտոնապէս առաջին ճազային հաւաքածոն կը հանդիսանայ 1938-ին կազմաւորուած Հայաստանի պետական ճազային նուագախումբը՝ երաժշտահան եւ թաւջութակահար Արտեմի Այվազեանի գլխաւորութեամբ, դիրիժոր՝ Ցոլակ Վարդազարեան ։
1950/60-ական թուականներուն Խորհրդային Հայաստանի մէջ ճազը լայն տարածում ստացաւ։ Ողջ երկրի մէջ կը յայտնուէին ճազային խումբեր։ Այդ ժամանակաշրջանին ճանաչում ստացան Լեւոն Մալխասեանի ճազային քառեակը, Արմէն Թութունճեան ը, Արթուր Աբրահամեան ը եւ Ալեքսանտր Զախարեան ը, որոնք յաճախակի ելոյթներ կ՝ունենային Երեւանի մէջ, ինչպէս եւ կը մասնակցէին համամիութենական փառատօներուն։ 1970-ականներու սկզբին հանդէս եկան նոր տաղանդաւոր երաժիշտներ՝ Դաւիթ Ազարեանն ու Արտաշէս Քարթալեանը, կիթառահար Պորիս Անդրէասեանը, դաշնակահար Միքայէլ Զաքարեանը, Արմէն Տէր-Թադեւոսեանի քառեակը, Էտուարտ Բախչիեանի ղեկավարութեամբ համոյթը։
1970-ականներուն սկսած Հայաստանի ճազային նուագախումբը մեծ ճանաչման արժանացաւ Խորհրդային Միութեան մէջ։ Հայաստանի պետական էստրատային նուագախումբը՝ Կոնստանտին Օրբելեանի գլխաւորութեամբ, առաջինն էր ԽՍՀՄ ճազային նուագախումբերէն, որ մեկնեցաւ ԱՄՆ։ Հայ երաժիշտները ԱՄՆ խոշոր քաղաքներու մէջ 25 համերգ տուին։ Կոնստանտին Օրբելեանը, 36 տարի շարունակ ղեկավարելով նուագախումբը, կարողացաւ սիրողական ճազ-համոյթի մակարդակէն զայն վերածել մասնագիտական հաւաքածոյ։ 1979 թուականին Օրբելեանին շնորհուեցաւ ԽՍՀՄ Ժողովրդական արուեստագէտի կոչումը։
1980-ական թուականներուն սովետական ճազի մէջ մեծ ճանաչում ունէր Տաթեւիկ Յովհաննիսեանը։ Ան սկսած է ճազ երգել 11 տարեկանէն հեռուստատեսութեան եւ ռատիոյի նուագախումբին մէջ, իսկ 17 տարեկանէն որպէս մեներգչուհի միացած է Կոնստանտին Օրբելեանի նուագախումբին։ Տարիներ շարունակ իրեն կը տրուէին Խորհրդային Միութեան լաւագոյն ճազ-երգչուհիի տիտղոսը։
1990-ական թուականներու սկզբին, ԽՍՀՄ փլուզման եւ Ղարաբաղեան պատերազմի՝ ծանր տնտեսական ճգնաժամի պատճառով Կոնստանտին Օրբելեանը չկարողացաւ այլեւս շարունակել աշխատանքը իր նուագախումբի հետ եւ մեկնեցաւ Սան Ֆրանսիսքօ։
1997 թուականին երիտասարդ երաժիշտներէն վերականգնուած «Հայաստանի պետական ճազ-նուագախումբ» անուանումով նուագախումբը վերսկսաւ իր աշխատանքը՝ երաժշտագէտ եւ դաշնակահար Արմէն Մարտիրոսեանի գլխաւորութեամբ։ Նուագախումբը շատ անգամներ շրջագայած է ԱՄՆ եւ եւրոպական երկրներու մէջ, կարողացած է նուաճել քանի մը ազգային մրցանակներ եւ արտադրած է երկու ձայներիզ։
2013 թուականի դրութեամբ Հայաստանի մէջ կը գործեն ճազային տարբեր ուղղուածութիւններով հանդէս եկող բազում խումբեր։ Յայտնի են էթնօ-ճազային «Time Report», Վահագն Հայրապետեանի ճազ-ռոքային «Կատուներ», աւանդական ճազի «Chiko & Friends», fusion-ճազային «Art Voices», կանացի «Jazzel», ինչպէս եւ «Ուլիխանեան», «NooZ» խումբերը, Արթօ Թունչպօյաճեանի աշխարհահռչակ «Armenian Navy Band» խումբը, ԱՄՆ-ի մէջ գործող Night Ark էթնօ-ճազային խումբը։ Հայաստանի ամէնէն ճանչցուած ճազի արուեստագէտներն են՝ Մարտին Վարդազարեան, Լեւոն Մալխասեան (Մալխաս)), Վահագն Հայրապետեան, Արմեն Թութունճեան (Չիկօ), Արթօ Թունչպօյաճեան, Արմեն Հիւսնունց , , Վահագն Հայրապետեան, Արմէն Թութունճեան (Չիկօ), Արթօ Թունչպօյաճեան, Արմէն Հիւսնունց, Արմինէ Սարգսեան, Տիգրան Համասեան, Հարրի Կեսաեան, Աշոտ Պարունակեան, Ճոն Բաբոեան, Ստեփան Շաքարեան, Արա Տինքճեան եւայլն]] ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երաժշտութիւն
Սարգիս Ճէպէճեան
Սարգիս Ճեպեճեան, Ճեբեշի (1864, գ․ Ուզունլու, Յոզղաթի գավառ, Թուրքիա - 1920, Հաճըն)։
Հաճընի 1920 թուականի ինքնապաշտպանական մարտերու (տես Հաճընի հերոսամարտ 1920) մասնակից և հրամանատար։ 1914 թուականի վերջին զորակոչուած է թրքական բանակ և ուղարկուած Կովկասեան ռազմաճակատ։ Երբ սկսուած են հայ զինւորներու նկատմամբ թրքական հալածանքներն ու անոնց զանգուածային բնաջնջումը, Ճեպեճեանը փախած է բանակից և անցած ռազմաճակատի գիծը։ 1918 թուականին մտաւ Անդրանիկի կամավորական ջոկատը, ու մասնակցեցաւ բազմաթիւ մարտերու։ 1919 թուականի սկիզբին մեկնած է Կ․ Պոլիս, այնտեղից Կիլիկիա։ 1920 թուականին նշանակուեցաւ Հաճընի ինքնապաշտպանութեան ուժերու հրամանատար։ 1920 թուականի մարտին քեմալական 20 հազար զորքերը պաշար ած են Հաճընը։ Անհավասար մարտին մէջ Ճեպեճեանը ծանր վիրարավորուեցաւ և խուսափելով գերի բռնուելէն, վերջին գնդակով ինքնասպան եղաւ։
Ճեմմա Պելլինչոնի
Կենսագրութիւն եւ ասպարէզ
Երգի դասեր ստացած է մօրմէն՝ Ք. Սորոլտոնիէն։ Առաջին անգամ բեմին վրայ հանդէս եկած է 1880-ին՝ երգելով Նիապոլի «Նուովը» թատրոնին մէջ։ Յետագային համերգներով հանդէս եկած է Հռոմի «Արճենտինա» թատրոնին մէջ, Միլանի «Լա Սքալայում» եւ «Լիրիքօ» թատրոններուն մէջ։ Հիւրախաղերով շրջածլ է ողջ Եւրոպան։ 1911-ին աւարտած է իր համերգային ասպարէզը եւ սկսած զբաղուիլ մանկավարժական գործունէութեամբ։ 1914-ին դասաւանդած է Պերլինի մէջ իր կողմէ ստեղծուած երգի դպրոցին մէջ, Հռոմի մէջ դասաւանդած է 1916-ին, իսկ Վիեննայի մէջ՝ 1930-ին։
Արուեստ
1890-ին Պիետրօ Մասկանիի «Գեղջկական ասպետութիւն» օփերայի համաշխարհային ներկայացման կատարած է Սանտուցցիի մեներգը. ամուսինը նոյնպէս կ՛երգեր օփերային մէջ՝ կատարելով Տուրիտի մեներգը: Աշխարհին մէջ առաջինն կատարած է Ումպերտօ Ճորտանոյի «Ֆետորէ» օփերան՝ հանդէս գալով Էնրիկօ Քարուզոյի հետ: Ինչպէս նաեւ առաջինը կատարած է Ռիկարտ Շտրաուսի «Սալոմէ» օփերան (իտալական բեմին վրայ):
Ճենովայի Հայերը
Ճենովայի Հայերը, Հայերը ճենովայի մէջ։ ժենովայի առևտրականներու և հայերու առնչութիւնները սկիզբ սկսած են առնել XI դարէն, երբ ժենովայի նաւերը սկսած են երթևեկել Ղրիմի ափերը, ուր հոն գոյութիւն ունէր հոծ հայ համայնք, իսկ հարաւ-արևելքին մէջ ճենովան սերտ յարաբերութիւններ ունեցած է Կիլիկեան Հայաստանի հետ։ 1201 թուականին Կիլիկիայի հայոց թագաւոր Լևոն Բ անոնց շնորհած է ազատ առևտուրի և այլ առանձնաշնորհումներ։ Կիլիկիայի հայկական պետութեան անկումէն յետոյ ատկէ ետք շարունակված են հայերու ու ճենովացիներու առևտրական սերտ յարաբերութիւնները յատկապէս Ղրիմի Կաֆա քաղաքին մէջ։ ճենովացիները թոյլ տուած են հայերուն բնակուած իրենց տնօրինութեան տակ գտնուող առևտրաավաններում։ Հայ վաճառականները նպաստած են ճենովացի գործընկերներու շահութաբեր առևտրական գործարքներուն՝ կապեր պահպանելով Սեւ ծովի կովկասեան ու փոքրասիական երկրներու հետ։ ճենովային մէջ կառուցած են նորոգել հայ վաճառականներու նաւերը։ XIV դարու սկզբէն հիշված է այստեղ հիմնուած Հայոց տունը։ 1307 թուականին ճենովայի Մուլտեդո կարեւարձանեն հայերը կառուցած են վանք ու եկեղեցի՝ Ս. Բարդուղիմեոս (գոյատևած է մինչև 1650 թուականը)։ Վանքին մէջ ընդօրինակած են հայերէն ձեռագիրեր։ ճենովային մէջ գտնուած են բազմաթիւ հայերէն վիմագրութիւններ, դամբարանագրեր (մի քանի հատ պահպանված են մինչեւ այսօր), որոնք կը վկայեն XVI-XVII դարերու հայերու ներկայութեան մասին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայեր
Էմանուէլ Ճգնաւորեան
Էմանուէլ Ճգնաւորեան (Emmanuel Djeknavorian, ), հայազգի աւստրիացի ջութակահար։
Կենսագրութիւն
Ուսումը ստացած է Վիեննայի համալսարանի երաժշտութեան եւ կատարողական արուեստի բաժնին մէջ, եղած է Կերհարտ Շուլցի աշակերտը։ Անոր ուսուցիչները եղած են նաեւ Պետրոս Հայկազեանը, Արտաշէս Մկրտչեանը եւ Արքատի Վինոքուրովը։ 2014 թուականին աւարտած է Վիեննայի «Sacred Heart» վարժարանը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1995 ծնունդներ Ստորոգութիւն:22 Ապրիլի ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ ջութակահարներ Ստորոգութիւն:Վիեննա ծնածներ
Փանոս Ճերանեան
Փանոս Ճերանեան (1942, Պէյրութ)
Կենսագրություն
Ծնած է Պէյութի Նոր Մարաշ թաղամասին մէջ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է տեղւոյն Մեսրոպեան վարժարանին մէջ, երկրորդական ուսումը՝ Մխիթարեան հայերու մօտ։ Բարձրագոյն ուսման հետեւաղ է Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանին մէջ եւ արժանացած՝ Քաղաքական Գիտութեանց Մագիստրոսի տիտղոսին։ Ատեն մը հետեւած է Պէյրութի Հայկազեան Քոլէճի հայագիտութեան դասընթացքներուն։
Բանաստեղծութիւններ գրել սկսած է պատանեկան տարիներուն դպրոցական ամսագրերու մէջ։
1975- էն ի վեր կ՛աշխատակցի «Բագին» գրական ամսագրին, ստորագրելով բանաստեղծութիւններ։ Ներկայիս աշխատակիցն է նաեւ Գանատայի «Հորիզոն» ամսագրին։
Լոյս ընծայած է բանաստեղծութեանց հետեւեալ հատորները։
Քամիներ (Պէյրութ, 1979), եւ Ընդմիջուած Լռութիւն (Պէյրութ, 1991):
Փ. Ճերանեան ներկայիս պաշտօն կը վարէ ճաբոնական առեւտրական հաստատութեան մը մէջ։
Շնորհալի բանաստեղծը ճկուն, ինքնատիպ ու գրաւիչ ոճով կու տայ ճշմարիտ պատկերներ, իր իմացականութիւնները։ Ուշագրաւ են քերթուածին վերջիներկու տողերը։
Նօիպաու
Ներքին քաղաքը, կամ Վիեննայի Եօթերորդ Թաղամասը (գերմ.՝ Neubau, VII. Wiener Gemeindebezirk), 1850-էն ի վեր մաս կը կազմէ Վիեննայի եւ կը գտնուի քաղաքի կեդրոնը: Այստեղ կը բնակի մօտ 32 հազար մարդ:
Բնակչութեան զարգացում
Նօիպաու արդեն Վիեննայի միացումէն առաջ խիտ բնակուած էր, 1869-ին այստեղ կ'ապրէին 80.043 անձեր, ամենէ բարձրը թաղամասին պատմութեան մէջ: Մինչ առաջին համաշխարհային պատերազմի սկիզբը բնակչութեան թիւը կայուն էր, սակայն պատերազմէն ետք հետզհետէ պակսեցաւ: Պատճառներէն մին բնակիչներու բնակատարածքի պակասն էր, որուն պատճառով յարկաբաժիններ միացուեցան: 2001-ին միայն թէ 28,292 անձեր կ'ապրէին թաղամասին մէջ: 2021 Նօիպաու կ'ապրէին 31,683 մարդիք:
Բնակչութեան տարիք
Նօիպաուի բնակչութեան տարիքը 2013-ին Վիեննայի միջինէն շեղեցաւ: 15 տարեկանէն վար մանուկները կը կազմէին թաղամասի10,5%-ը, վիեննայի միջինէն շատ աւելի ցած 14,3%: Սակայն թաղամասի 20-39 տարեկանները կը կազմէին 38,3%-ը, վիեննայի միջինէն աւելի (30,9%), փաստելով Նօիպաուի համբաւը իբր երիտասարդ տնտեսներու, արուեստագէտներու եւ ստեղծագործներու կենդրոնը: 65 տարեկանէն վեր բնակչութեան մասը՝ 14,3%, Վիեննայի միջինէն ցած (16,9 %):
Բնակչութեան ծագում
Յօզէֆշթաթի բնակչութիւնը մեծամասնութեամբ Աւստրիացի է (20344, 63,6%): 18,9%-ը (6069) կը ծագին Եւրոպական Միութեան երկիրներէն, իսկ մնացած 17,3%-ը (5548)՝ այլ երկիրներէ:
Հայերը Նօիպաուի մէջ
Տես նաեւ → Մխիթարեան Միաբանութիւն 1810-ին Կայսր Ֆրանց Ա. կնգղաւոր վանգ մը նուիրեց Մխիթարեան Միաբանութեան: Այստպիսով հայ-կաթոլիկէ պատարագը Աւստրիոյ կաթոլիկէ պատարագներէն ճանաչուեցաւ: 1842-ին վանգին կոխքի թաղը կոջուեցաւ վանգի անունով՝ Մխիթարիսթնկասէ (գերմ.՝ Mechitaristengasse, «Մխիթարեաններու թաղ»):
Վանգը ունի գրադարան, տպարան, եւ կը պատրաստէ Մխիթարին անունով խմիչք մը:
Պանտ օֆ պրատըրս (Band of brothers)
Պանտ օֆ պրատըրս (Band of Brothers), հեռատեսիլի յարմարցուած ժապաւէններու շարք, 2001-ի արտադրութիւն։  Նիւթն է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը եւ կը բաղկանայ 10 յարադէպքերէ։  Յենուած է պատմաբան եւ կենսագիր Սթեֆան Ամպրոզի համանուն գիրքին վրայ։  Արտադրիչներն են Սթիվըն Սփիլպըրկ եւ Թոմ Հանքս։
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Ժապաւէններու շարքը առաջին անգամ հեռատեսիլէն կը ցուցադրուի 2001-ին HBO ընկերութենէն եւ միչեւ այսօր աշխարհի զանազան հեռուստատեսութեան կայաններէն անոր հեռասփռումը կը շարունակուի։
Պատմութիւնը
Նկարագրուած եղելութիւնները յենուած են Ապրոզի ուսումնասիրութիւններուն եւ 2-րդ վաշտի (Easy) վեթերաններուն հետ ձայնագրուած հարցազրոյցներուն։ Ժապաւէնի դերակատար նկարագիրները 2-րդ վաշտի իրական անդամներ են։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Շարժապատկերներ
Ճեմալ փաշա
Ճեմալ փաշա, ծնուած որպէս Ահմեթ Ճեմալ (օսմանեան թրքերէն՝ احمد جمال, Ahmet Cemal), թուրք պետական եւ ռազմական գործիչ, «Միութիւն եւ առաջադիմութիւն» կուսակցութեան պարագլուխներէն, երիտթուրքերու ղեկավար «եռեակի» (Թալեաթ եւ Էնվեր փաշաներու հետ միասին) անդամ, հայերի ցեղասպանութեան գլխաւոր կազմակերպիչներէն։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-18) տարիներուն եղած է Սուրիոյ մէջ գործող թրքական 4-րդ բանակի հրամանատարը։ Գործուն մասնակցութիւն ունեցած է արեւմտեան Հայաստանէն եւ Կիլիկեան Հայաստանէն հայերու զանգուածային տեղահանմանն ու կոտորածին, արեան մէջ խեղդած Ուրֆայի հայերու ինքնապաշտպանութիւնը։ Ճնշած է արաբներու ազգային-ազատագրական շարժումները Սուրիոյ, Լիբանանի եւ Պաղեստինի մէջ։ Պատերազմի ժամանակ Թուրքիոյ պարտութիւնէն (1918) յետոյ փախած է Գերմանիա։
1919 թուականին Կոստանդնուպոլսի ռազմական ատեանը հեռակայ կարգով մահուան դատապարտած է Ճեմալին։
1922 թուականի Յուլիս 25-ին, «Նեմեսիս» գործողութեան Թիֆլիսի շրջանակներուն մէջ սպանուած է հայ վրիժառուներ Պետրոս Տէր-Պողոսեանի եւ Արտաշէս Գեւորգեանի կողմէն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թուրք պետական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայոց ցեղասպանութիւն Ստորոգութիւն:6 Մայիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:21 Յուլիսի մահացածներ
Հին Երեւան
Երեւան քաղաքի շրջագիծը, Ռուսաստանին միացման նախօրեակին կը կազմէր երեսուն քիլոմեթր, սկսած Զանգուի (Հրազդան) կամուրջէն եւ վերադարձած նոյն տեղը։ Այս տարածութեան հիմնական մասը կը գրաւէին այգիները։ Քաղաքը կը բաժնուէր երեք գլխաւոր մասի (մահլաներու)։Անոնք կը կրէին Կոնդ, Բուն քաղաք եւ Քարահանք անունները։ Պարսից տիրապետութեան ժամանակ Բուն քաղաքը ստացաւ Շահար անուանումը, իսկ Քարահանքը՝ Դամըռ–Բուլաղ։ Առանձին էր շուկան, որ ինկած էր Կոնդի եւ Շահարի միջեւ։ Շուկայէն ոչ հեռու կը գտնուի Երեւանի նշանաւոր իջեւաններէն մէկը՝ Գիւրջի քարվանսարան։
Եթէ պարսկական տիրապետութեան շրջանին Երեւանի մէջ կային 6 եկեղեցիներ եւ 8 մզկիթներ, ապա ռուսական տիրապետութեան շրջանին կը կառուցուին քրիստոնէական տաճարներու թիւը կը շատնայ, իսկ մուսուլմանական մզկիթները՝ աստիճանաբար կը լքուին։
Դառնալով Հայկական մարզի, ապա համանուն նահանգի կեդրոն՝ Երեւանը վերաբնակեցվում է հայերի նոր խմբերով, մեծանում, կառուցվում են նոր թաղամասեր։ Նախկին 3 թաղերու փոխարէն կը ստեղծուին 7-ը՝ Հին թաղը, որմէկ՝ առանձնանան Շեն թաղը եւ Նոր թաղը, Կոնդը կամ Ծիրանի թաղը, որմէ կ՝ առանձնան Ձորագիւղը, ինչպէս նաեւ՝ Քարհանքը եւ Նորքը։ Քաղաքի հարաւը կը գտնուէր Երեւանի բերդը։
Այդ ժամանակ Քանաքեռը, Աւանը եւ շարք մը այլ գիւղեր առանձին բնակավայրեր էին։ Եեւևանէն դուրսկը գտնուէին նաեւ Դալմայի այգիները։
Երեւանի կուսակալութիւն
Երեւանի կուսակալութիւնը ունի աւելի քան 2 դարու պատմութիւն (1502-1724)։Անոր ամենաաղետալի էջը թուրք-պարսկական հերթական պատերազմի ժամանակ 1603-1604 թուականներու Շահ Աբբաս առաջին շահի հրամանով արուած բռնագաղթն էր, որու ժամանակ 300 000 արեւելահայեր կը լքեն կուսակալութեան տարածքը։ Եթէ մինչ այդ բնակչութեան (մօտ 500 000) ճնշող մեծամասնութիւնը՝ աւելի քան 400 000-ը հայեր էին, ապա անկէ ետք այստեղ կը տեղափոխուին զանազան թրքական եւ քրտական ցեղեր։ Հայերը սեփական հայրենիքի մէջ կը դառնան փոքրամասնութիւն։
Երեւանի խանութիւն
1747 թուականին կ՝ ըսպաննուի Իրանի Նադիր շահը։ Երկրին մէջ կը հաստատուի խառնաշփոթ քաղաքական իրավիճակ, որ կը տեւէ աւելի քան կէս դար։ Անդրկովկասի տարածքին առաջացած 4 կուսակալութիւնները (Երեւանի, Ղարաբաղի, Շամախու, Թավրիզի), կը բաժնուին 20-է աւելի խանութիւններու։ Անոնք կը կառաւարէին հիմնականին թրքական դինաստիաներու կողմէն, որոնց կ՝ օժանդակէր Օսմանեան կայսրութիւնը։ Երեւանի կուսակալութիւնը կը բաժնուէր 2 մասի՝ Երեւանի եւ Նախիջեւանի խանութիւններու, որոնք որպէս վարչատարածքային միաւոր գոյութիւն կ՝ ունենան 80 տարի՝ 1747-1827 թուականները։
Երեւանի խանութիւնը կիսանկախ վարչատարածքային միաւոր էր, որ ունէր իր դրօշը, զորքը եւ հպատակները։ Շահերը խանութեան ղեկավար կը նշանակէին խաներ՝ իրենց իշխանութիւնը ամրապնդելու համար։ Երեւանի խանը օժտուած էր աւելի մեծ իրաւունքներով, քանի որ կը ղեկավարէր սահմանային նահանգ։ Ան յաճախ կը ստանար բեյլերբէյ կամ բեկլարբեկ տիտղոսը։ Երեւանի խանը կրնար հարկ եղած դէպքին մարտադաշտ հանել ու ղեկավարել շրջակայ խանութիւններու ու բեիւթիւններու զորքերը՝ ստանձնելով զորահրամանատարի՝ սարդարի պաշտօնը։ Ընդ որուն մէջ, անոր դրօշի տակ կրնային դուրս գալ ոչ միայն մուսուլմաններէն, այլեւ տեղաբնիկ հայերէն կազմուած զորագունդերը։ Երեւանի խաները հիմնականին իշխող Ղաջարիներու շահական դինաստիայէն էին։ 18-րդ դարու երկրորդ կէսէն Երեւանի խաները ձեռք կը բերեն ինքնավարութիւն։ Աստիճանաբար կը թուլանայ շահերու իշխանութիւնը Անդրկովկասի եւ Ատրպատականի մէջ (Իրանական Ադրբէյճան) ձեւաւորուած խանութիւններու վրայ։ Ամուր դիրքեր կը գրաւեն նաեւ վրաց իշխանները եւ հայ մելիքները։
Երեւանի կառավարումը
Երեւանի խանութիւնը բաժանուած էր 15 մահալներու՝ Աբովեանի (Կըրխբուլաղ), Ապարանի, Արարատի (Վեդիբասար), Արմաւիրի (Սարդարապատ), Արտաշատի (Գառնիբասար), Ծաղկաձորի (Դարաչիչակ), Գեղարքունիքի (Գյոկչա), Աշտարակի (Կարբիբասար), Թալինի, Սուրմալուի եւ այլն։
Երեւան քաղաքը՝ որպէս խանութեան կեդրոն, առանձին վարչական միաւոր կը համարուէր եւ չէր մտներ որեւէ մահալի մեջ։ Քաղաքը կը կառավարէր դարուղան (ոստիկանապէտը), որ կը նշանակուէր բէյլերբէյի կողմէն եւ պարտաւոր էր զբաղելու քաղաքի կարգ ու կանոնով։ ԱՆ իր իշխանութիւնը կը գործադրէր իւզբաշիներու (հազարապէտներու) եւ չաուշներու (տասնապետներու) միջոցով։ Քաղաքի կառավարմանը կը մասնակցէին թաղային աւագները՝ մելիքները, որոնք պատասխանատու էին թաղի կարգ ու կանոնի պահպանման եւ հարկերու բաշխման ու հաւաքման համար։ Քաղաքի վարչական պաշտօնէութեան կը պատկանէին նաեւ՝ բազարբաշին (շուկայի պէտը), հասաս–բաշին (շուկայի պահակապետը) եւ ուրիշներ։ Քաղաքի ներքին կեանքին մէջ կարեւոր դէր կը խաղային համքարութիւնները, որոնք, հանձինս իորենց քալանթարներու (աւագ), նոյնպէս մասնակցութիւն ունէին քաղաքի ներքին վարչական եւ հասարակական գործերուն։ Երեւանի մէջ կար շուրջ 1000 խանութ, 8 մզկիթ, 6 եկեղեցի, 10 բաղնիք, 5 հրապարակ, 2 շուկայ եւ 2 դպրոց-մեդրեսէ։ Մահալները գլխաւորապէս կ՝ ըզբաղէին միւլքադարային գիւղատնտեսութեամբ։ Միւլքադար կրնային ըլլալ ոչ միայն խաները եւ բեկերը, այլեւ հայկական մելիքներն ու հայ եկեղեցին։ Գիւղացիները կը մշակէին անոնց հողերը եւ հարկ կու տային։
Հայկական մարզ
1 Հոկտեմբեր 1827-ին ռուսական բանակը եւ հայ կամաւորական ջոկատները ռուսական բանակի գեներալ Իվան Պասկեւիչի գլխաււորութեամբ կ՝ ազատագրեն Երեւանի բերդը։ Անոր հետ կ՝ աւարտի Երեւանի պատմութեան մուսուլմանական շրջանը։ Քաղաքի առջեւ կը բացուին զարգացման հեռանկարներ։10 Փետրուար 1828-ին կը կնքուի Թուրքմենչայի պայմանագիրը, որ կ՝ ամրագրէ Արեւելեան Հայաստանի անցումը Ռուսաստանին։ Այդ ժամանակներէն սկսած Իրանի հիւսիսային սահմանը կը դառնայ Արաքս գետը։
Արեւելեան Հայաստանի տարածքներու այն շրջանները, որոնք կ՝ ազատագրուի ռուս-պարսկական 2-րդ պատերազմի ժամանակ, Նիկոլայ Ռոմանով (1825-1855) կայսրին հրովարտակով կը կազմաւորեն վարչատարածքային մէկ միաւոր՝ Հայկական մարզ՝ Երեւան կեդրոնով։ Ան գոյութիւն կ՝ ունենայ 12 տարի՝ 1828-1840 թուաանները։ Մարզի տարածքը կազմած է շուրջ 21 000 քառ.կմ՝ գրաւելով Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի արեւմտեան շրջաններները՝ Արարատեան դաշտը, Արարատ եւ Արագած լեռները, Սեւանի աւազանը, Կոտայքը եւ Նախիջեւանը։
Արեւելեան Հայաստանի միւս տարածքները՝ Գյանջայի եւ Ղարաբաղի խանութիւնները (Արցախ, Սիւնիք, Ուտիք) եւ Բորչալուի (Լոռի) ու Ախալքալաքի (Ջաւախք) գաւառները, ինչպէս նաեւ ներկայիս Շիրակի եւ Տաւուշի մարզերը) դուրս կը մնան Հայկական մարզի տարածքէն։ Արեւելեան Հայաստանի միւս տարածքները՝ Վասպուրականի արեւելքը եւ Պարսկահայքը կը շարունակեն մնալ շահական Պարսկաստանի կազմին մէջ։