cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Խաթունիկ (անձնանուն)
Խաթունիկ, հայկական իգական անուն։ Խաթուն անուան հայաձեւ փաղաքշական ձեւն է ։ Մէկ անգամ գործածուած է թուականը անյայտ յիշատակարանի մը մէջ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Պիկ Պեն ժամացոյցը
Պիկ Պեն (Big Ben), Անգլիոյ մայրաքաղաք Լոնտոնի մէջ գտնուող Պիկ Պեն ժամացոյցի աշտարակին տրուած անունն է, ինչպէս նաեւ` անոր մէջ գտնուող մեծ զանգին անունը (13,5 թոն) ․ անիկա Միացեալ Թագաւորութեան ամենամեծ եւ ամենածանր ժամացոյցն էր։ Ժամացոյցին աշտարակը մաս կը կազմէ «Ուէսթմինսթըր»ի պալատին:
Զանգակը առաջին անգամ հնչած է խորհրդարանի ժամացոյցի աշտարակին մէջ՝ 31 Մայիս 1859-ին ։
Անուանումը
«Պիկ » (մեծ) կոչուած էր՝ շատ մեր ըլլալուն համար։ «Պեն» անուանուած էր կա՛մ այդ ժամանակաշրջանին ծամօթ կռմփամարտիկ Պեն Քաունթի անունով․ կամ, դարձեալ ծանօթ քաղաքագէտ Սըր Պենճամին Հոլի անունով։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կառոյցներ
Սարսանգի ջրամբար
Սարսանգի ջրամբար, ջրամբար Արցախի Հանրապետութեան Մարտակերտ շրջանին մէջ՝ Մարտակերտ քաղաքէն շուրջ 15 Քմ հարաւ-արեւմուտք։ Կառուցուած է 1970-ին Թարթառ գետ ին միջին հոսանքին մէջ եւ սկսած է օգտագործուիլ 1976-ին։ Ջրամբարին վրայ կառուցուած է Սարսանգի ջրէկ-ը, որ ունի 110 մեկաուաթ հզօրութիւն ։
Նկարագրութիւն
Արցախի Հանրապետութեան մեծագոյն ջրամբարն է, որկը գտնուի Ստեփանակերտ էն շուրջ 60 Քմ. դէպի հիւսիս։ Ջրատարողութիւնը՝ շուրջ 600 մլն մ³ է, օգտակարութիւնը՝ 550 միլիոն մ³, իսկ 50 մլն մ³-ը չ'օգտագործուիր ջրթողքը՝ 900 մ³/վ։ Պատուարը հողային է, բարձրութիւնը՝ 120 մ, երկայնքը՝ 550 մ, ստորին հատուածին լայնքը՝ շուրջ 500 մ։ Այդպիսի պատուարներ աշխարհի վրայ շատ քիչ են։ Պատուարը կառուցուած է աւազակաւային միջուկով։
Հանրապետութեան ելեկտրականութեան 60 %-ը կ'ապահովուի Սարսանգի ջրամբարին վրայ կառուցուած ջրէկ-էն։ Անիկա Արցախի մէջ առաջինն է հզօրութեամբ։ Ամբարտակը ունի 730 մ բարձրութիւն եւ 550 մ լայնք։ Ջուրերը կ'օգտագործուին ոռոգման եւ ելեկտրական նպատակներով։ Ձմրան չի սառիր։ Ջրաբարը կ'օգտագործուի ձկնաբուծութեան։ Շրջակայքը անտառածածկ է։
Ամբարտակը ծառայած է ոչ միայն ելեկտրականութիւն ստանալու, այլեւ դաշտերը ոռոգելու համար։ Ազատագրական պատերազմին Սարսանգի ջրամբարին շրջակայքը կատաղի մարտեր տեղի ունեցած են, որոնց ընթացքին կասեցուած է ազերի բանակին 1992-ի ամառնային յարձակումը եւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան Զինուած ուժերուն կողմէ վերականգնած է Սարսանգի ջրամբարին վերահսկողութիւնը։
2003-էն ի վեր Սարսանգի ջրամբարին հարող տարածքին մէջ՝ Դրմբոն գիւղին մօտ, կը գործէ Դրմբոնի ոսկիի արդիւնահանման խմբաւորումը ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ջրամբարներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Արցախի Հանրապետութեան ջրամբարներ
Ճասթին Պիպըր
Ճասթին Պիպըր (Justin Drew Bieber, 1 Մարտ 1994 ), քանատացի երգիչ եւ երգահան եւ դերասան ։ Պիպըրի տաղանդը առաջին անգամ յայտնաբերած է իր ներկայիս ղեկավար Սքութըր Պրաունը 2007 թուականին, Պիպըրի եութեուպեան հոլովակը դիտելով։ Պրաունը տպաւորուեցաւ հոլովակով եւ կապուեցաւ Պիպըրի մօր՝ Փեթթիին հետ, յայտնելով աշխատիլ Պիպըրի հետ։
1665 թուական
1665 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 65րդ տարին է
Ճասթին Պիպըր
Համոզելով Փեթթիին՝ Պրաունը կազմակերպեց հանդիպում Պիպըրի եւ Աշըրի միջեւ՝ Միացեալ նահանգներու Ճորճիա նահանգի Աթլանթա մէջ։ Պիպըրը պայմանագիր ստորագրեց ՌԲՄԳ (Ռայմընտ Պրաուն Մետիա Կրուփ)-ի հետ եւ իրեն Այլընտ Ռեքորտզ-էն ձայնագրման պայմանագիր առաջարկուեցաւ ձայնագրութեան գործադիր Լ,Ա, Ռեիդ-ի կողմէն։ Ճասթին Պիպըրը սկսաւ իր առաջին ներկայացումը 2009-ին Նոյեմբերին, EP, My World-ի մէջ։ Ան դարձաւ առաջին արուեստագէտը, որ իր 7 երգերով մտաւ Պիլլպոարտ Հոթ 100 (Billboard Hot 100): Մարտին 2010-ին Պիպըրը հրապարակած է My World 2.0 (Իմ աշխարհը) երկարատեւ խտասալիկ: Անկէ ետք ան հրատարակեց իր "Baby" տեսահոլովակը, որ ունեցաւ ամենաշատ դիտումները ու դիսլայքերը եութեուպի մէզ։
1665 թուական
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1665 ծնունդներ
Ճասթին Պիպըր
Ան կատարեց իր առաջին շրջակայութիւնը My world tour եւ Never say never խտասալիկով։ 2011 թ-ին ան հրապարակեց իր Mistletoe երգը, որ Բիլլբոարդ 200-ում գրաւեց առաջին դիրքը։ Յունիսին 2012-ին ան տարածեց 3-րդ խտասալիկը (Believe):
1665 թուական
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1665 մահեր
Ստորոգութիւն:1665
Ճոնաթան Քայթ
Ճոնաթան Քայթ Ամերիկացի դերասան, կատակերգակ եւ դերասանականօրէն կապկող մը: Ան ամէնէն շատ ճանչցուած է իր Օլէկ Կոլիշէվսքիի դերով CBS կայանի 2 Broke Girls (2011-ներկայ) հեռուստաշարին մէջ :
Կենսագրութիւն
Քայթ ծնած ու մեծցած է Սքոքի, Իլինոյ, ԱՄՆ, զաւակն է Լին եւ Տէյվիտ Քայթի : Ան յաճախած է Old Orchard Junior High եւ Niles North High School դպրոցները: Ան Դերասանութեան իր վկայականը ստացած է University of Illinois at Urbana–Champaign համալսարանյն :
2011էն ի վեր, Քայթ երկրորդական դեր ստանցնած է CBS կայանի 2 Broke Girls հեռուստաշարին մէջ, իր Օլէկ Կոլիշէվսքիի դերով, տարօրինակ խոհարար մը, որ ճաշարանը կ'աշխատի: Ան նաեւ փոքր դերեր ստանձնած է տարբեր հեռուստաշարներու մէջ, ինչպէս Raising Hope, Kickin' It, American Dad!, The Life & Times of Tim, In the Flow with Affion Crockett, եւ Wizards of Waverly Place: Առաւելաբար, ան ստանձնած է դերեր ծանոցումներու մէջ, ինչպէս AT&T եւ Muscle Milk ընկերութիւններու ծանոցումներուն մէջ:
Իբրեւ կատակերգակ, Քայթը ճանչցուած է իր շուրջ 50 հռչակաւոր անձոնց կապկելու կարողութեամբ. կապկած է շատեր, ինչպէս Թոմ Հենքս, Վինս Վոն, Ռոպըրթ Տաունի, Սեթ Ռոկըն, Մարք Ուալպըրկ եւ Լիամ Նիսըն :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:2 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Դերասաններ
Գոհար Մելիքեան
Գոհար Մելիքեան, ծնած է Պէյրութ:
Կենսագրութիւն
Աւարտած է Սահակեան ազգային նաթակրթարանը, դարուհի Յակոբեան Աղջկանց Ամերիկեան Գոլէճը:
Պաշտօնավարած է Դարոգհի Յակոբեան վրժ. մէջ, դասաւանդելով հայերէն լեզու եւ ուսողութիւն։ Հայերէն դասաւանդած է նաեւ Պէյրութի Գոլէժ Փրոսփեսեան-ի մէջ։
1947 թուականին կ՛ամուսնանայ գրագէտ Զարեհ Մելքոնեանի հետ։
Մէջ ընդ մէջ կը հետեւի գրականութեան եւ արուեստի համալսարանական դասընթացքներու, թէ Պէյրութ եւ թէ, յետագային՝ Միացեալ Նահանգներ:
1968 թուականին կը փոխադրուին Միացեալ Նահանգներ ու կը հաստատուին Տիթրոյթ:
Աշխատակցած է Պէյրութի «Ծիածան» գրական ամսագրին. մաս կազմած է անոր խմբագրական մարմնին։ Աշխատակցած է Պոսթոնի «Պայքար» տարեգիրքին։ խմբագրութիւնը վարած է Հ.Բ.Ը.Մ.-ի Ամերիկայի Սանուց Միութեան «Ծիածան» տարեգիրքին: Ունեցած է գործօն դերեր ազգային կազմակերպութիւններու մէջ։
Ներկայիս կը բնակի Գալիֆորնիոյ Ֆրիմոն քաղաքը։
«Պայքար» տարեգիրքերուն մէջ ստորագրած է գողտրիկ պատմուածքներու շարք մը, իրական կեանքէ առնուած, եւ գրուած իւրայատուկ ոճով :
Armenian Weekly
«Armenian Weekly» կամ «Արմինիըն Ուիքլի» («Հայկական շաբաթաթերթ»)։ Լոյս կը տեսնէ «Հայրենիք» Ընկերակցութենէն։ ՀՅԴ Ամերիկայի արեւելեան շրջանի կեդրոնական կոմիտէի անգլիատառ պաշտօնաթերթ։
Լոյս կը տեսնէ 1934 թուականէն, Ուոթըրթաունի մէջ, Պոսթըն-ի մօտ անգլերէն լեզուով։
Ամերիկաբնակ անգլախօս հայ երիտասարդութիւնը յաղորդակից կը դարձնէ ՀՅԴ գաղափարախօսութեանը, Հայ դատի խնդիրներուն, հայ ժողովուրդի հին ու նոր պատմութեանը, մշակոյթին։ Առաջին անգամ այս թերթի էջերուն մէջ տպագրուած է Ուիլեամ Սարոյեանի անդրանիկ պատմուածքը։
Արտաքին յղումներ
Պաշտօնական կայք
Ստորոգութիւն:Հայ մամուլ
Թարգմանչաց Տօն
Թարգմանչաց տօն (ամբողջական անուանումը՝ Սրբոց թարգմանչաց վարդապետացն մերոց), հայ ժողովուրդի ազգային-եկեղեցական տօներէն, կը նշուի Ս. Խաչի տօնին չորրորդ Կիրակիին յաջորդող Շաբաթ օրը։ Կը խորհրդանշէ հայոց գիրերու գիւտ ը, Աստուածաշունչի հայերէն առաջին թարգմանութիւնը, թարգմանչաց շարժումն ու հայ դպրութեան սկիզբը։ Սրբոց թարգմանչաց Վարդապետներուն տօնը հայ ժողովուրդին ամէնէն նուիրական եւ սիրուած ազգային-եկեղեցական տօներէն է:
Հայ հոգեւորականութիւնը Դ. դարուն արդէն քաջատեղեակ էր քրիստոնէական գրականութեան սեռերուն ու տեսակներուն: Միայն կարեւոր էր, որ անոնք հայացուէին, այսինքն՝ թարգմանուէին հայերէնի: Այս նպատակին պիտի ծառայէին Հայաստանէն դուրս` ասորական եւ յունական մշակոյթի մեծ կեդրոններու մէջ կրթութիւն ստացած այնպիսի հմուտ մտաւորականներ, որոնք կը կոչուէին «երէց» թարգմանիչներ :
«Թարգմանիչ» ընդհանուր անուան տակ ծանօթ են ՝ Ս. Մեսրոպ Մաշտոցին եւ Սահակ Պարթեւին աշակերտած շուրջ հարիւր աշակերտներ, որոնցմէ են՝ Եղիշէ Պատմիչ, Մովսէս Խորենացի, Ղազար Փարպեցի, Կորիւն Վարդապետ, Եզնիկ Կողբացի, Մամբրէ Վերծանող, Յովհան Մանդակունի, Ղեւոնդ Երէց, Մովսէս Քերթող, Դաւիթ Անյաղթ փիլիսոփայ, Գրիգոր Նարեկացի, Ներսէս Շնորհալի (Կլայեցի), Անանիա Շիրակացի, Յովսէփ Վայոց ձորեցի եւ շատ ուրիշներ, Ե. դարէն մինչեւ ժԲ. դար:
Թարգմանչաց Տօնը Հայ եկեղեցւոյ տօնացոյցին մէջ
Հայոց օրացոյցին Հոկտեմբեր ամսուան ամէնէն աւելի յիշատակուող տօնը Թարգմանչաց տօնն է: Հայ եկեղեցին թարգմանչաց տօնը կը յիշատակէ Հոկտեմբերի երկրորդ Կիրակին: Ս. Պատարագի ընթացքին քարոզները կեդրոնացած կ'ըլլան հայ գիրերու գիւտին, անոր մեծանուն հեղինակ՝ Ս. Մեսրոպ Մաշտոցի կեանքին, Ս. Սահակ հայրապետին, ինչպէս նաեւ Վռամշապուհ թագաւորին եւ խումբ մը թարգմանիչներու` անոնց ձեռք բերած մշակութային գործունէութեան մասին:
Աստուածաշունչին Թարգմանութիւնը
Հայերէն առաջին թարգմանական գրականութիւնը եղած է Աստուածաշունչը։ Ֆրանսացի գիտնական Լա Քրոզ (1661-1719 թուականներուն) զայն անուանած է «Թագուհի թարգմանութեանց»։ Թարգմանիչները Աստուածաշունչը կը թարգմանանէին լրացումներով, ինչպէս նաեւ տարբեր թարգմանուած եզրերու ներմուծմամբ։ Թարգմանութիւնը կատարուած է ասորերէն է եւ յունարէն է։
Հայերէնի թարգմանուած առաջին նախադասութիւնն է՝ «Ճանաչել զիմաստութիւն եւ զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ» նախադասութիւնը: Հոս՝ «Իմաստութիւնը» Քրիստոսն է, բանն Աստուծոյ, իսկ «հանճարին խօսքերը»՝ Ս. Գիրքը: Այս նախադասութիւնը քաղուած է Սողոմոն Իմաստունի «Առակաց» գիրքէն:
Թարգմանիչներուն հսկայ գործունէութիւնը
Ս. Սահակ եւ Ս. Մեսրոպ իրենց աշակերտներուն հետ ոչ միայն Աստուածաշունչը կը թարգմանեն եւ Հայաստանեայց եկեղեցւոյ ազգային դիմագիծ կու տան, այլեւ՝ հայ դպրոցներու ցանց մը կ'իրականացնեն եւ միջազգային մեծ դէմքերու արժէքաւոր գործերը կը թարգմանեն: Կը հայացնեն մեր Եկեղեցւոյ ծէս ը եւ հիմը կը դնեն մեր ծիսական մատեաններուն (Ժամագիրք, Շարական, Տօնացոյց եւ այլն), կը սահմանեն զանազան կանոններ եւ օրէնքներ: Կը ստեղծեն թարգմանիչներու ամբողջ դպրոց մը, որուն գործունէութեամբ սկիզբ կ'առնէ հայ թարգմանական եւ ինքնուրոյն գրական ժառանգութիւնը, կը սկսին քննուիլ աստուածաբանութեան, իմաստասիրութեան, բնագիտութեան, պատմութեան, մարդկային հոգիի եւ տիեզերք ի խորքերը: Կը ծաղկի քրիստոսաշունչ մշակոյթը, կը թրծուին հայ քրիստոնեային ինքնութիւնն ու դիմագիծը:
Ե. դարու թարգմանական գրականութիւնը հայ ինքնուրոյն աստուածաբանական, դաւանաբանական, իմաստասիրական ու պատմական եւ այլ գրականութեան ստեղծման հիմքը կը դառնայ: Գիրերու գիւտով եւ Աստուածաշունչին թարգմանութեամբ, հիմը կը դրուի հայ հոգեւոր-մշակութային նոր շարժման մը, որ հայ ազգին ՈՍԿԵԴԱՐԸ կը դառնայ:
Ծայր առած շարժումը կը հետապնդէր նաեւ որոշ պետական շահեր. հայոց գիրերու ստեղծումով Արշակունիներուն թուլցած գահին պաշտօնական գրագրութիւնը յունարէն է եւ ասորերէն է պէտք էր անցնէր հայերէնի, իսկ հայալեզու դպրոցն ու գրականութիւնը հայալեզու եկեղեցւոյ միջոցով պէտք էր նեցուկ դառնային հայոց պետականութեան ու ժողովուրդին ինքնութեան պահպանման։ Բոլոր աշխատանքները կը ղեկավարուէին եկեղեցական եւ հոգեւոր այրերու կողմէ՝ Վռամշապուհ արքային անմիջական օժանդակութեամբ։
Հայ գիրերու գիւտէն մինչեւ 440-ական թուականներ, ասորերէնէ եւ յունարէնէ թարգմանուած մեծ քանակութեամբ գործերէն յատկանշականներն են՝
Ե. դարու առաջին կիսուն թարգմանուած եւ շարք մը անվաւեր ճանչցուած բնագիրեր, ինչպէս՝
Թարգմանուած են նաեւ բազմաթիւ վկայաբանութիւններ եւ վարքագրութիւններ՝ յունարէնէ, եւ ասորերէն է։
Ողջ թարգմանական գրականութիւնը հիմք ստեղծած է հայ ինքնուրոյն՝ մեկնողական, աստուածաբանական-դաւանաբանկան, իմաստասիրական, պատմական եւ այլաբնոյթ գրականութեան ստեղծման համար՝ Գրիգոր Լուսաւորիչին (կամ անոր վերագրուող) «Յաճախապատում ճառերը», Ագաթանգեղոս ի «Հայոց պատմութիւնը», Կորիւնի «Վարք Մաշտոցի»ն, Եզնիկ Կողբացիին «Եղծ Աղանդոցը», Մովսէս Խորենացիին «Հայոց պատմութիւնը» եւ այլ երկեր։
Թարգմանչաց շարժման աւանդոյթները շարունակուած են նաեւ հետագայ դարերուն (Գրիգոր Մագիստրոս Պահլաւունի եւ ուրիշներ), եւ նոր թափ ստացած յատկապէս ԺԵ. դարուն լատին միարարներու (ունիթորութիւն) եւ անոնց հայ հետեւորդներուն շնորհիւ։
Քռնայի եւ Ծործորի դպրոցներուն մէջ լատիներէնէ թարգմանուած են Թովմա Աքվինացիին, Պոնավենտուրային, Ժիլպեր Պոռետացիին, Ալպերթ Մեծին, Բարդողիմէոս Պոլոնիացիին, Պետրոս Արագոնացիին եւ այլ հեղինակներու երկերը։
Թէեւ միարարներուն նպատակն էր հիմնաւորել կաթոլիկութեան առաքելութիւնը, սակայն անոնց գործունէութիւնը մեծապէս նպաստած է եւրոպական քրիստոնէական միտքի նուաճումներուն իւրացման, որ հմտօրէն իրագործած են Հայ եկեղեցւոյ վարդապետներն ու գաղափարախօսները։
Ժէ. դարուն, հոգեւոր մշակոյթի աշխուժացման զուգընթաց, վերականգնած են Թարգմանչաց շարժման աւանդոյթներ ը։ Թարգմանչաց շարժումը սկիզբէն ի վեր խթանած է լուսաւորականութեան, կրթութեան, գիտութեան, լեզուաշինութեան եւ նոր գաղափարներու զարգացումը։
ԺԹ.- Ի. դարերը եւս յատկանշուած են համաշխարհային գրականութեան շարք մը հեղինակներու գործերու թարգմանութեամբ։ Հայ գրողներ Յովհաննէս Թումանեան, Վահան Տէրեան, Յովհաննէս Մասեհեան, Խաչիկ Դաշտենց եւ ուրիշներ զգալի աւանդ ունեցած են համաշխարհային գրականութիւնը հայերէնով ներկայացնելու գործին մէջ։ Շելլիի ստեղծագործութիւնները թարգմանուած են Յ. Թումանեանի եւ Ա. Չօպանեան ի կողմէ։ Ուոլթըր Սքոթի գործերէն առաջինը հայերէնի թարգմանած է Մատթէոս Մամուրեանը, Հայնէի ստեղծագործութիւնները՝ Յ. Թումանեան, Վ. Տէրեան, Յ. Յովհաննէսեան, Ե. Չարենց եւ ուրիշներ։
«Թարգմանիչ» եզրը՝ պատմութեան ընթացքին
Թարգմանիչ եզրը 100 տարի աւելի հին է, քան` Աստուածաշունչին հայացման թուականը. անիկա գոյութիւն ունեցած է  մօտաւորապէս 310-էն սկսեալ, այսինքն՝ քրիստոնէութեան Հայաստանի մէջ պետական կրօն հռչակման տարին:
Նորահաստատ կրօնը տարածելու, հիմնաւորելու եւ հայուն առօրեայ կենցաղին մաս դարձնելու համար` Գրիգոր Լուսաւորիչ կը հիմնէ նախ Էջմիածինը, ապա հարիւրաւոր ուրիշ եկեղեցիներ` պատմական Հայաստանի տարածքին, յետոյ Հայաստան կը հրաւիրէ յոյն եւ ասորի հոգեւորականներ, որպէսզի իրենց լեզուով պատարագեն ու կարդան այդ եկեղեցիներուն մէջ, քանի որ հայերէն գիր գոյութիւն չունէր, ուստի պատարագի ու Աստուածաշունչի հայերէն բնագրեր ալ գոյութիւն չունէին:
Այդ օրերուն, եկեղեցական արարողութիւնը` պատարագը, տեղի կ'ունենար յունարէն կամ ասորերէն լեզուով, որոնցմէ հայ ռամիկը ոչինչ կը հասկնար: Այս անբնական վիճակը դարմանելու համար, հայ հոգեւոր հայրերը կ'որոշեն իւրաքանչիւր յոյն կամ ասորի պատարագիչին կողքին, խորանին վրայ, կանգնեցնել հայ հոգեւորական մը, որ յունարէն կամ ասորերէն գիտէր եւ կրնար հայերէնի թարգմանել արարողութեան զանազան խորհուրդները, մասնաւորաբար` աստուածաշնչական ընթերցումները, որուն առաջին անգամ կը տրուի թարգմանիչ կոչումը:
Այս կացութիւնը կը տեւէ ամբողջ դար մը, մինչեւ որ հայ ժողովուրդը կ'ունենայ հայալեզու պատարագ, հայալեզու պատարագիչ ու հայալեզու պատարագամատոյց, նաեւ` Աստուածաշունչ եւ ամբողջ մատենագրութիւն մը` մօտաւորապէս 410-էն սկսեալ, շնորհիւ Մեսրոպին ու Սահակին, ինչպէս նաեւ իրենց աշակերտներուն` թիւով մօտաւորապէս 100  նուիրեալներու, որոնք իրե՛նց կարգին կը կոչուին «թարգմանիչներ» :
Հայերէն եկեղեցական լեզուն
Հայերէն եկեղեցական լեզուն, որ թարգմանութիւններու միջոցով մշակուելով ու յղկուելով կը դառնայ գրական լեզու, կը կոչուի ԳՐԱԲԱՐ։ Գրաբարը դարերու ընթացքին կ'ունենայ իր զարգացումը, կը կրէ փոփոխութիւններ, բայց հիմնականին մէջ կը պահպանէ լեզուական այն կառոյցը, որմով գրած են հայ առաջին թարգմանիչները:
Ըստ Աճառեանի, թէեւ Հայաստան Ե. դարուն ունէր այլազան բարբառներ, սակայն անոնք շատ հեռու չէին  կամ այնքան մը հեռու չէին` նախ իրարմէ, ապա` Արարատեան բարբառէն, որ զիրար չհասկնային, ինչպէս կը պատահի շատ աւելի ուշ, երբ հայկական բազմատասնեակ բարբառներ այնքան կը հեռանան իրարմէ, որ  այլեւս անհասկնալի կը դառնան իրարու: Այլ խօսքով, կարելի էր գրաբարը սեպել համահայկական լեզու, եթէ ո՛չ բոլորին կողմէ խօսելի, առնուազն` պատկառելի մեծամասնութեան մը կողմէ խօսելի, իսկ մնացեալին համար ալ` հեշտօրէն ըմբռնելի:
Փոքր խարխափումներով` գրաբարը այս կարգավիճակը կը պահէ մինչեւ ԺԲ. դար, երբ այլեւս կամաց-կամաց կը դադրի համազգային լեզու ըլլալէ ու կը դառնայ գրաճանաչ դասին կամ մտաւորականութեան, յատկապէս հոգեւորականութեան լեզուն: Մնացեալները կը սկսին խօսիլ ու գրել անցումային լեզու մը, որ ծանօթ է միջին հայերէն անունով, որ իր կարգին կամաց-կամաց կը դառնայ արդի աշխարհաբարը:
Ս. Թարգմանիչներու վարքը՝ օրինակ Հայ Ժողովուրդին
Սուրբ թարգմանիչները իրենց կեանքով կը դառնան հայ ժողովուրդի թարգմանը Աստուծոյ քով: Այսօր ալ անոնք կը շարունակեն իբրեւ փարոս լուսաւորել հայոց ապագան. Ս. Սահակ կը սորվեցնէ ըլլալ խոնարհ, Մ. Մաշտոց՝ չվախնալ եւ աղօթքով յաղթահարել դժուարութիւնները, Եզնիկ՝ ուղեցոյց է հաւատքը պաշտպանելու, Եղիշէ՝ հայրենասիրութինը ապրումի կը վերածէ, Խորենացի կը սորվեցնէ հայոց պատմութիւնը, Շիրակաց ի՝ կ'առաջնորդէ բնութեան եւ տիեզերքի գաղտնիքներու մէջ, Գրիգոր Նարեկացի՝ հոգին կը բարձրացնէ դէպի Աստուած, Ներսէս Շնորհալի՝ հայ հաւատքին բանաձեւը կու տայ եւ կը սորվեցնէ Աստուծոյ փառքը երգել:
Երաժշտարուեստ
Թարգմանչական շարժումը հիմը դրած է նաեւ հոգեւոր երաժշտութեան եւ տարբեր գործերու յառաջացման, ինչպէս, թարգմանչաց շարժումին ու սուրբ թարգմանիչներուն ձօնուած Վարդան Արեւելցինն «Որք զարդարեցին» շարականը՝ իր կանոնով։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Քրիստոնէական տօներ Ստորոգութիւն:Եկեղեցական տօներ
Կարմիր Գիւղ (Ասկերանի շրջան)
Կարմիր գիւղ, գիւղ՝ Արցախի Հանրապետութեան Ասկերանի շրջանի մէջ։
Աշխարհագրական Տեղեկութիւններ
Ասկերանի կեդրոնէն 43 քմ դէպի հարաւ կը գտնուի, իսկ Արցախի մայրաքաղաք Ստեփանակերտէն` 23 քմ հեռաւորութեան վրայ։ Հին ժամանակ գիւղը Տռնավարզ կը կոչուէր, եւ այս անունը առաջացած է «Տէր Ավեզ» անունէն, որ այս բնակավայրի հիմնադիրը եղած է: Նախկին բնակավայրը կը գտնուի 1,5 քմ հեռաւորութեան վրայ`«Կալերահող» տեղամասին մէջ։ Լեռնային գիւղ է, տեղադրուած է Բովուրխան լերան հարաւային լանջին, բարձրութիւնը ծովու մակերեւոյթէն 1400 մ է: Կլիմայական պայմանները համեմատաբար ցամաքային են :
Ընդհանուր Տեղեկութիւններ
1920-ին, գիւղին մէջ, ինչպէս եւ Շուշիի մէջ, թրքական մուսաւաթական խումբերը համատարած արիւնահեղութիւն կը կազմակերպեն: Գիւղը աւերելէ եւ թալանելէ, կանանց, երեխաներու նկատմամբ վայրագութիւններ կատարելէ ետք, անոնք 80 տղամարդու ծեծելով Շուշի կը հասցնեն, ուր անոնցմէ 73-ին գազանաբար կը սպաննեն, իսկ 7-ն հրաշքով ողջ կը մնան: 1921-ին գիւղը Կարմիր գիւղ վերանուանուած է: 1920-ին այստեղ եղած է 1800 բնակիչ: 1987-ին կար 72 տուն, 198 բնակիչ:Կոլտնտեսութիւնը կազմակերպուած է 1929-ին: Բնակչութեան հիմնական զբաղմունքը անասնապահութիւնն է, հացահատիկի մշակութիւնը  եւ այգեգործութիւնը: Ելեկտրականացուած է 1963-ին: 1840-ական թուականներուն գործած է ծխական դպրոց: 1894-ին այստեղի դպրոցին մէջ կ՛ուսանէին 65 աշակերտներ: 1987-ին դպրոցին մէջ կար 62 աշակերտ եւ 19 ուսուցիչ: Այս գիւծին մէջ ծնած են բժշկական գիտ. տոքթոր, դասախոս Քրիստափոր Պետրոսեանը, դիւանագէտ Վալենտին Իսրայէլեանը, մարքսիստ-փիլիսոփայ Արմէն Տէր-Մանուէլեանը: Հայրենական մեծ պատերազմին մասնակցած է 160 մարդ, զոհուած է 102-ը, որոնց յիշատակին կառուցուած է յուշարձան :
Պատմական Յուշարձաններ
Գիւղին մէջ նշանաւոր են Վալադանց, Մեծ ջուր, Թղկէ աղբիւրները: Նշանաւոր են նաեւ «Սուրբ Աղին» նահատակը, «Բովուրխանա վանքը»: Վերջինս մեծ հետաքրքրութիւն ներկայացնող ճարտարապետական համալիր է, բաղկացած է եկեղեցական, բնակելի, օժանդակ շէնքերէ եւ պարիսպներէ: Կառուցուած է խիտ անտառապատ, գեղատեսիլ լերան վրայ։ Գիւղի եկեղեցին կառուցուած է 1941-ին: Անխնամ վիճակի մէջ է:
Արտաքին յղումներ
[http://www.artsakhtv.am/am/programs/show/10623 Մեր շենը. Կարմիր գյուղ, Ասկերանի շրջան]
Մայքըլ Արլէն
Մայքլ Արլէն (Michael Arlen, Տիգրան Գույումճեան, ), հայազգի աշխարհահռչակ գրագէտ։
Կենսագրութիւն
1901 թուականին, Երբ դեռ հինգ տարու էր Տիգրան՝ հօրը հետ Լոնտոն կ'անցնի, ուր նախնական կրթութիւնը ստանալէ ետք բժշկութիւն կը հետեւի Էտինպըրկի համալսարանը: Կէս ամիս կը տեւէ սակայն իր ուսումը. կը դառնայ Լոնտոն ու ապրուստը ճարելու համար ինքզինքը կու տայ գրականութեան:
Մեծ պատերազմին իբր պուլկարահպատակ՝ թշնամի կը նկատուի յաջս Անգլիական իշխանութեան, բայց իր սրտաբուխ պաշտպանողականովը կ'արտոնուի կառավարութեան ի նպաստ աշխատիլ եւ գրիչ շարժել: Պատերազմէն վերջ կը նուիրուի վիպագրական ճիւղին. եւ իր բեղուն երեւակայութեամբ եւ գրաւիչ ու խայթհամեղ ոճով յաջորդաբար կ'արտադրէ գործեր. որոնք ցոյց կու տան թէ հեղինակը բրիտանական աշխարհի բարեկեցիկ դասուն կենցաղն ու տիպարները լաւագոյնս ուսումնասիրած էր. Եւ որոնցմով աշխարհահռչակ կը դառնայ, - չէ՞ որ տիեզերական էր գործածած լեզուն, անգլիերէնը: Ահա իր սկզբնական տարիներու երկերը. Կանանչ գլխարկը, Ասպատակութիւն, Անհեթեթ կինը. Լոնտոնեան Արկածախնդրութիւն: Բոլոր անգլիական թերթերը միշտ ներբողած են հայածին Արլէն Մայքլը:
Մ. Արլէն 1924-ին Միացեալ Նահանգաց մէջ լոյս ընծայեց նոր հատոր մը, Չըքնաղ Մայիս, որուն մասին Ուըրլտ թերթի քննադատը խիստ արտայայտուեցաւ սակայն, հեղինակը ներկայացնելու իբր մէկը՝ որ ժողովրդականութիւն շահելու մարմաջէն տարուած, իր գրիչին իջեցուցած է հասարակ վիպասաններու աստիճանին: Որքան որ Արլէն առիթ չէ ունեցած լեզուն սորվիլ եւ հայ մշակոյթով սնանիլ, սակայն ամէն առիթի յայտնած է հպարտութեամբ իր հայ ըլլալը: 1924-ին երբ Ամերիկա գնաց՝ ան շփում ունեցաւ իր ազգակիցներուն հետ: Միացեալ Մահանգներու թերթերէն մին «Գըրրընդ Օբինիըն» գրեց մեր ազգակցին մասին. «Մ.Արլէն նոր աստղ մըն է գրական երկնակամարին վրայ։ Այս երիտասարդ Հայը կը գրէ անգլիերէն ա'յնքան սահուն եւ խնամեալ՝ որ կարծես անգլիացի մը եղած ըլլար: Իբր զրուացաբան՝կարելի է դասել եթէ ոչ Ասքըր Ուայլտի, գէթ Մաքս Պիրպոմի շարքին»: Ն. Եորք Թայմզ, «Նրբակերտ ու ողջամիտ երկ («Կանանչ գլխարկը»), վախճանը կատարելութեան, որով ստուգիւ պիտի պարծէր մերօրեայ որեւէ վիպագիր. Հրաւէր մը անթերի արուեստի:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գրագէտներ Ստորոգութիւն:16 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:23 Յունիսի մահացածներ
Գրիգոր Մագիստրոս Պահլաւունի
Կենսագրութիւն
Գրիգոր Մագիստրոս Պահլաւունին եղած է ժամանակի ամենակրթուած մարդոցմէ մէկը, զգալի հետք թողած միջնադարեան հայ մշակոյթի պատմութեան մէջ, նպաստած գիտութեան եւ գրականութեան զարգացման։ Հիմնած է դպրոց-ճեմարան, դասաւանդած է ճարտասանութիւն, փիլիսոփայութիւն, քերականութիւն, թուաբանութիւն եւայլն։ Անոր նախաձեռնութեամբ կառուցուած է Բջնիի Ս. Աստուածածին վանք ը, Կեչառիսի վանքի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի ն, Հաւուց Թառի Ս. Ամենափրկիչ եկեղեցի ն եւ այլ կոթողներ։
Մեզի հասած են Գրիգոր Մագիստրոս Պահլաւունիի նամակները («Թուղթեր», հրատարակուած են 1910)։ Գրած է նաեւ «Մեկնութիւն քերականին» քերականագիտական երկը (առաջին անգամ հրատարակուած է Լ. Խաչերեանի «Գրիգոր Պահլաւունի Մագիստրոս (985–1058). Կեանքն ու գործունէութիւնը» գիրքին մէջ, 1987), չափածոյ ստեղծագործութիւններ («Տաղասացութիւնք», 1868), որոնցմէ ամենանշանաւորը «Առ Մանուչէ» («Հազարտողեան») բանաստեղծութիւնն է՝ Աստուածաշունչի համառօտ յանգաւորուած վերապատումը։ 1016 տողնոց բանաստեղծութեան վերջին 116 տողը նուիրուած են Հայոց եկեղեցւոյ պատմութեանը՝ Գրիգոր Ա. Լուսաւորիչէն մինչեւ հայերէն գիրերու գիւտը։ Իր նամակներուն մէջ կը նշէ, որ թարգմանած կամ ծրագրած է թարգմանել՝ յոյն եւ ասորի հեղինակներու երկեր, որոնցմէ պահպանուած է միայն Էվկլիտեսի «Սկզբունքներու» հատուածի մը թարգմանութիւնը։ Ունեցած է հետաքրքրասիրութիւններու լայն շրջանակ՝ հին յունական եւ հայկական դիցաբանութիւն, փիլիսոփայութիւն ու աստուածաբանութիւն, ճշգրիտ գիտութիւններ, պատմութիւն, գրականութիւն, արուեստ։
Գրիգոր Մագիստրոս Պահլաւունին, զարգացնելով Դաւիթ Անյաղթ ի նորպլատոնականութիւն ը, հակուած է դէպի ռացիոնալիզմը եւ բնափիլիսոփայութիւնը։ Կարեւորած է բնագիտութիւնն ու ուսողութիւնը, պէտք է նախապատրաստել մարդկային միտքը «բնութենէն վեր գտնուող» գերագոյն գոյի՝ Աստուծոյ ճանաչման համար։ Ընդունած է Աստուծոյ գոյութեան տիեզերաբանական ապացոյցը, համաձայն որու՝ բնութեան՝ որպէս Աստուծոյ ստեղծագործութեան ճանաչումով կարելի է ըմբռնել անոր Արարչի էութիւնը։
Գրիգոր Մագիստրոս Պահլաւունիի գործերուն մէջ ուշագրաւ միտքեր կան կենսաբանութեան, բժշկագիտութեան, տիեզերագիտութեան, երաժշտութեան տեսութեան, գեղագիտութեան եւ այլ նիւթերու վերաբերեալ։ Յայտնի է նաեւ որպէս շարականագիր եւ տաղասաց։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ փիլիսոփաներ Ստորոգութիւն:Հայ տաղասացներ Ստորոգութիւն:Պահլաւունիներ
See You Again
«See You Again», ամերիկացի ռափըր Ուիզ Խալիֆայի երգն է, համագործակցութեամբ ամերիկացի երգիչ Չարլի Փուտի հետ։ Այն «Ֆորսաժ 7» ֆիլմի սաունտթրէքն է։ Երգը կ՛երգուի 2015 թուականին մարտ 17-ին՝ որպէս այդ ֆիլմի սաունտթրէք ալպոմի երկրորդ երգը։ Երգը գրուած է DJ Frank E-ի, Չարլի Փուտի, Ուիզ Խալիֆայի եւ Էնտրիւ Սիդարի կողմէն։ Երգը կը գլխաւորուի շարք մը երկրներու ամենալաւ երգը, այդ թիւին ամերիկեան Billboard Hot 100-ը ։
Արսէն Ա. Քհնյ. Սարգիսեան
'''Տ. Արսէն Ա. Քհնյ. Սարգիսեան''', աւազանի անունով Խաչիկ, որդի Կարապետի եւ Մարիի, ծնած է Տիգրանակերտցի ծնողքէ, Հալէպ, 1943 թուականին։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ԱԶԳ. Հայկազեան Վարժարանէն, զոր աւարտած է 1958 թուականին։ Ապա, եկեղացական պատրաստութեան համար մեկնած է Անթիլեասի Դպրեվանքը 1958 թուականին ու տարիներ ժառանգաւորաց ուսանելէ ետք, 1961 թուականին, ան վերադարձած է ծննդավայր։ 1961 թուականին, ան կը մտնէ ուսուցչական ասպարէզ եւ չորս տարի կը պաշտօնավարէ Ռազգայի Ազգային նուպարեան վարժարանին, 1964-1970՝ Հալէպի Ազգային զաւարեան վարժարանին 1970-1977՝ Ազգային Հայկազեան վարժարանին եւ ապա՝ 25 տարի Ազգային Քարէն Եփփէ Ճեմարանին մէջ։
Ան իր կեանքի ընկերը կ՛ընտրէ օրդ․ Զուարթ Տէյիրմէնճեանը, որուն հետ կը պսակուի 25 Յանուար 1976-ին, ձեռամբ՝ Տ․ Գարեգին Ա․ քհնյ․ Քիրադեանի, Ս․ Քառասնից Մանկանց եկեղեցւոյ մէջ եւ կ՛ունենայ երեք զաւակներ՝ Կորիւն, Ռազմիկ եւ Մեղրիկ։
See You Again
Այս երգը Ուիզ Խալիֆայի կողմէ նուիրուած է Բօլ Ուաքըրի, ով ինքնաշարժի արկածով մը մահացաւ։ Մինչեւ այսօր հեռու ընկերներ, բարեկամներ կամ հարազատներ այս երգը իրարու կը նուիրեն իրենց կարօտը ցոյց տալու համար, ինչպէս երգին սկիցբը Ուիզ Խալիֆա կ՛ըսէ (its been a long day without you my friend), Ուիզ իր կարօտը կ'արտահայտէ Բօլ Ուաքըրի։
Արսէն Ա. Քհնյ. Սարգիսեան
Ժամանակ մը ետք, իր մէջ կրկին կ'արթննայ եկեղեցական դառնալու փափաքը։ Ան համոզուելէ ետք, կ՛որոշէ Անթիլիասի դպրեվանք մեկնիլ եւ 1977-ին կրկին կը դառնայ դպրեվանքի ուսանող եւ մէկ տարի Գ․ դասարանի ընծայարանի դասաւանդութեանց հետեւելէ ետք, կը վերադառնայ Հալէպ քահանայ ձեռնադրուելու համարր։
Իր քահանայական ձեռնադրութիւնն ու օծումը տեղի կ՛ունենան ձեռամբ Բերիոյ Թեմի Առաջնորդ՝ Գերշ․ Տ․ Սուրէն Արք․ Գաթարոյեանի, Ս․ Քառաստնից Մանկանց եկեղեցւոյ մէջ, 30 Յուլիս 1978-ին, վերակոչուելով տէր Արսէն քհնյ․։
See You Again
Տեսահոլովակ
Երգին տեսահոլովակը, որուն բեմադրիչը Մարկ Քլասֆելդն է, կը ներկայանայ 2015 թուականին ապրիլ 6-ին ։ Տեսահոլովակին մէջ, Վէն Տիզըլ, Fast and Furious 7-ի գլխաւոր հերոսը, Բօլ Ուաքըրի հետ ինքնաշարժով մրցում կ՚ընէ, գեղեցկացնելով երգը, նաեւ կան որոշ բաժիններ գաղուած Fast and Furious 7 ֆիլմէն։
Արսէն Ա. Քհնյ. Սարգիսեան
Քառասնօրեայ քահանայական պատրաստութեան շրջանը լրանալէ ետք, Սրբազան Հօր տնօրինութեամբ՝ ան այցելու հոգեւոր հովիւ կը նշանակուի Ռազգայի ու Թէլ Ապիատի փոքրաթիւ հայկական գաղութներուն, ինչպէս նաեւ մնայուն քարտուղար Ազգային Առաջնորդարանի Կալուածոց հոգեբարձութեան։ Այսպէս, քանի մը տարիներ Հալէպի մէջ կը պաշտօնավարէ առանց ծխական ժողովուրդ ունենալու։
1982-ին կը դադրի Առաջնորդարանի պաշտօնեայ ըլլալէ եւ Սրբազան Հօր տնօրինութեամբ հոգեւոր հովիւ կը նշանակուի Հալէպի Ս․ Գէորգ եկեղեցւոյ։ Առաջնորդին թելադրութեամբ, Տ․ Գարեգին Ա․ քհնյ․ Քիրադեան հօր կը փոխանցէ 450 ընտանիք։
Առ այսօր տէր հայրը կը քահանայագործէ համանուն եկեղեցւոյ մէջ, գործակից ունենալով Տ․ Գարեգին Ա․ քհնյ․ Քիրադեանը, ապա Տ․ Նարեկ քհնյ․ Զերենցեանը, իսկ աւելի ուշ՝ Տ․ Խորէն քհնյ․ Պէրթիդլեանը։ Ան իբրեւ եւ այցելու հոգեւոր հովիւ քանի մը տարի կը ծառայէ Ռազգայի մէջ եւ ապա 20 տարի Թէլ Ապիատի հայ գաղութին ամիսը անգամ մը պատարագելով։
Եկեղեցական ձեռնադրութենէ ետք, դարձեալ կը շարունակէ կրթական գործը, կրօն դասաւանդելով Ազգ.Քարէն Եփփէ ճեմարանի միջնակարգի աշակերտութեան։ Ան կոչուած է Վարչական պաշտօններու։ Երկար տարիներ եղած է ատենադպիր նախ դատաստանական խորհուրդի եւ ապա վերաքննիչ Ատեանի։ Այժմ կը շարունակէ վարել ատենադպրութեան պաշտօնը նախադատ Ատեանի։ Եղած է քարտուղար կալուածոց հոգարարցութեան։ ժամանակ մնալ եղած է ուսումնական խորհուրդի անդամ ու գործավար։ Քանի մմը շրջաններ վարա է ատենապետութիւն պաշտօնը կրօնական դաստիարակութեան խորհուրդի կամ կիրակնորեայ դպրոցներու վարչութեան։ Անդամ եղած է թէմիս «Օշական» պարբերաթերթի խմբագրական կազմին։ Անդամ է կրօնական ժողովին եւ Ազգ. գաւառական ժողովի երեսփոխան։ Ձարդ կը շարունակէ նոյն պաշտօնները։ Շրջան մը աշխատակցած է նաեւ Ուսումնական խորհուրդի հրատարակած մատենաշարին։ Առ ի գնահատանք տարիներու իր բարւոք ծառայութեան, ան ստացած է լանջախաչ կրելու իրաւունք 1988 ին, Գարեգին Բ, Կաթողիկոսին մեծի Տանն Կիլիկոյ։ Իսկ սեւ Ծաղկեայ փիլոն՝ Արամ Ա. Վեհափառէն 1999 ին։ Ապա, Աւագութեան պատիւ եւ տիտղոս 2007 ին, դարձեալ Արամ Ա. կաթողիկոսէն մեծի Տանն Կիլիկիոյ ։
Գրիգոր Լուսաւորիչի Աջը
Լուսաւորչի աջը գրիգոր Ա. Լուսաւորիչի աջ ձեռքի սուրբ մասունքներն են, որոնք 5-րդ դարուն ամփոփուած են բազուկի եւ մատներու ձեւ ունեցող արծաթէ պատեանին մէջ (Աջի մէջ): Հայ եկեղեցւոյ աւանդական կանոնադրութեամբ կաթողիկոսարանին մէջ Լուսաւորիչի աջի առկայութիւնը պարտադիր է՝ որպէս հայրապետական աստիճանի խորհրդանիշ, որուն զօրութեամբ կը տրուին օրհնութիւնները ու կը կատարեն օծումները։ Լուսաւորիչի աջը սուրբ Խաչափայտի (սուրբ նշան) ու Աստուածամուխ սուրբ Գեղարդի հետ, գլխաւոր սրբութիւնն է եւ կը գործածուի սուրբ Լուսաւորիչի միւռոնի օրհնութեան ժամանակ։ Գրիգոր Ա. Լուսաւորիչի վախճանումէն (325/326) կարճ ժամանակ ետք անոր նշխարները տարածուած են ամբողջ Հայաստանի տարածքին։
Այլ յիշատակումներ
Մասունքներու պաշտամունքը զօրացած է կրօնական մաքառման շրջանին` Քաղկեդոնի ժողովէն ետք։ Գրիգոր Ա. Լուսաւորիչի լոյս նշխարները յիշատակած են նաեւ մատենագիրներ Սեբէոսը, Մովսէս Կաղանկատուացին (7-րդ դար), Յովհաննէս Է. Դրասխանակերտցին (9–10-րդ դար), Ասողիկը (10-րդ դար), Վարդան Արեւելցին, Կիրակոս Գանձակեցին, Մխիթար Այրիւանեցին (13-րդ դար), Առաքել Դաւրիժեցին (18-րդ դար) եւ այլք։
Մովսէս Կաղանկատուացիի յիշատակութիւնները
Ըստ Մովսէս Կաղանկատուացիի՝ Ներսէս Գ. Տայեցին Գրիգոր Ա. Լուսաւորիչի մասունքներու մեծ մասը իշխան Գրիգոր Պատրիկ Մամիկոնեանի ձեռքով Թորդանէն տեղափոխած է Վաղարշապատ: Այնուհետեւ, եկեղեցաքաղաքական հանգամանքներով պայմանաւորուած, խամրած են մնացեալ նշխարներու մասին եղած պատմութիւնները, եւ միակ ճաճանչող մասունքի վերածուած Լուսաւորիչի աջը։ Որպէս կաթողիկոսարանի գլխաւոր սրբութիւններէն՝ առաջին անգամ կը յիշատակէ Ներսէս Շնորհալիի «Թուղթ Ընդհանրականում»:
Վարդան վարդապետի յիշատակութիւնները
Վարդան Վարդապետը կը գրէ, որ նշխարներու տեղափոխութիւններէն ետք (բիւզանդական Զէնոն կայսրը 5-րդ դարուն տարած է Կ.Պոլիս, ապա անոնք վերադարձուած եւ դրուած են Զուարթնոցի եւ այլ տեղերու մէջ) իր օրով մնացած էր միայն «աջն լուսընկալ եւ շնորհաբաշխ»: Լուսաւորիչի աջով Հայոց կաթողիկոսները բացառիկ դէպքերուն օրհնած են ժողովուրդը։ Կոստանին Բ. Կատուկեցին, հարկադրաբար հրաժարելով կաթողիկոսական աթոռէն (չէ համակերպած Հեթում Բ. թագաւորի լատինամէտ քաղաքականութեան հետ), զգեստաւորած է հայրապետական հանդերձներով, բարձրացրած Լուսաւորիչի աջը, օրհնած Հայոց թագաւորութիւնն ու ամենայն աշխարհը եւ հեռացած կաթողիկոսարանէն։ Հռոմկլայի անկումէն ետք (1292) եգիպտական սուլթանը գերի տարուած է Ստեփանոս Դ. Հռոմկլայեցիին` կաթողիկոսարանի սրբութիւններով եւ Լուսաւորիչի աջով հանդերձ:
Առաքել Դաւրիժեցիի յիշատակութիւնները
Ըստ Առաքել Դաւրիժեցիի` Լուսաւորիչի աջը, գերեւարուելով Եգիպտոս, «երբ մտաւ անոնց ապարանքը, պատժեց անոնց մահուամբ, ինչպէս տապանակի միջոցով (պատժուեցան) այլազգիները: Արդէն անհամար ու անթիւ էին մեռելները, երբ սուրբ Լուսաւորիչ Գրիգորի աջ ձեռքը վերադարձուցին Կիլիկիա` Հեթում Բ. արեւապաշտ թագաւորին։ Ապա ցասումը դադարեցաւ ըստ անոնց («Պատմութիւն», 1988, էջ 325): Այսպիսի եզակի համեմատութիւն կատարուած է Հին Կտակարանի գլխաւոր սրբութեան՝ Ուխտի տապանակի հետ, Լուսաւորչի աջը համարելով Հայոց Ուխտի տապանակ։
Լուսաւորիչի աջի տեղափոխումը Էջմիածին
Լուսաւորչի աջի՝ Սուրբ Էջմիածին տարուելու (1441) մասին ժամանակի աղբիւրները կը նշեն, թէ Աջը Սիսի կաթողիկոսարանէն անհետանալով, մօտ չորս տարի ետք յայտնուած է էջմիածնի մէջ։ Նոյն շրջանի շարք մը այլ աղբիւրները կը նշեն նաեւ, թէ կորսուած Լուսաւորչի աջը գտնուած է Սիսի մէջ, որուն պահպանութիւնը յանձնուած է Աջապահեաններուն։ Աղթամարի կաթողիկոս Զաքարիա Գ. (1434–1464) կարակոյունլիի Շահանշահ խանի օժանդակութեամբ 1461 թ. տիրած է Սուրբ Էջմիածնի աթոռին։ Մէկ տարի ետք, հարկադրաբար հեռանալով Մայր աթոռէն՝ իր հետ տարած է Լուսաւորիչի աջը։
Բերուող Աջին վասպուրականցիները ցնծութեամբ դիմաւորած են, որ կը հաստատեն անոր հանդէպ եղած համաժողովրդական սէրն ու պաշտամունքը։ Ապա, Նախիջեւանի մերձակայ Օծոփի Սուրբ Աստուածածին վանքի միաբաններէն Վրթանէս եպիսկոպոսի ջանքերով, արկածային վիպական մի պատմութիւն յիշեցնող գործընթացով, Լուսաւորչի աջը վերադարձուած է Սուրբ Էջմիածին։ Աջը երկրորդ անգամ Սուրբ Էջմիածինէն հանուած է շահ Աբբաս առաջինի կատարած բռնագաղթէն (1604) յետոյ, երբ ան ի շարս այլ սրբութիւններու քով Սպահան է տարած է նաեւ Լուսաւորչի աջը։ Փիլիպոս Ա. Աղբակեցի յաջողած է 1663 թ.-ին զայն վերադարձնել Սուրբ Էջմիածին։
Լուսաւորիչի աջի միւս դեգերումները
Նոր Ջուղայի Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցիին մէջ կը պահուի եւս Աջ մը, որ կ՛ենթադրուի թէ մասունք մը ունի Լուսաւորչի նշխարներէն։ Պատմութեան ծանր ժամանակներուն, երբ կաթողիկոսները քաղաքական իշխանութեան կողքին ըլլալու համար անհրաժեշտաբար ձգած են Մայր աթոռը, իրենց հետ վերցուցած են Լուսաւորչի աջը՝ հայրապետական աթոռի եւ պաշտօնի վաւերականութիւնը հաստատելու համար։ 5-15-րդ դարերուն, քաղաքական պարագաներու բերումով, կաթողիկոսական աթոռը Լուսաւորչի աջով հանդերձ բազմիցս տեղափոխուած է. Դուին (484–931), Աղթամար (931–944), Արգինա (944–992), Անի (992–1065), Ծամնդաւ (1066–1105), Շուղրի Սեւ լերան Կարմիր վանք (1105–1116), Ծովք (1116–1149), Հռոմկլա (1149–1292), Սիս (1293–1441) եւ կրկին Էջմիածին (1441 թուականէն մինչեւ այսօր)։
Ստորոգութիւն:Հայ Առաքելական Եկեղեցի Ստորոգութիւն:Քրիստոնէութիւն
Նոր Զարթօնք
Նոր Զարթօնք հայ ժողովուրդի ինքնակազմակերպուածութիւնն է: Թուրքիա Հայերէ սկսեալ, աշխարհի բոլոր ժողովուրդներուն հաւասար, ազատ ու եղբայրաբար ապրելուն համար կը պայքարի:
Պաշտպանած Գաղափարները
Նոր Զարթօնք կը պաշտպանէ հաւասարութիւնը, արդարութիւնը ու խաղաղութիւնը:
Նոր Զարթօնք դրամատէրներուն դէմ՝ աշխատողի կողմն է:
Նոր Զարթօնք մտքի, խօսքի եւ կազմակերպուելու իրաւունքը կը պաշտպանէ:
Նոր Զարթօնք կը պաշտպանէ ժողովրդավարութիւնը եւ ինքնավարութիւնը:
Նոր Զարթօնք դէմ է ցեղապաշտութեան, ազգայնապաշտութեան, զինապաշտութեան ու ամէն տեսակ խտրականութեան:
Նոր Զարթօնք դէմ է հայրիշխանութեան, սեռային հակումի կամ ինքնութեան նկատմամբ խտրականութեան:
Նոր Զարթօնք բնապահպան է:
Նոր Զարթօնք կը մերժէ տարեցներուն, երիտասարդութեան վրայ իշխելը՝ «ժէրօնթոքրասի»ն:
Սքոփելոս
Սքոփելոս անտառախիտ է եւ բազմաթիւ գեղեցիկ ծովափներ։ Անտառները կը պատեն կղզիին 80%։ Այդ իսկ պատճառով, Էգէականի ամենէն կանանչ կղզին կը սեպուի։ Նաեւ ունի երկու կեռներ՝ Տելֆի (680մ․) եւ Փալուքի (565մ․)։
Կղզիին լեցուն է եկեղեցիներով, ամտուռներով եւ վանքերով։ Միայն վանքերուն թիւը 24 է։ Սքոփելոսին արեւելեան կողմը, անոր եւ Ալոնիսոսին միջեւ կը գտոնւին երկու կղզիակներ՝ Այիոս Եորղոս եւ Միքրօ։ Իսկ կղզիին հարաւ-արեւմտեան կողմը կան վեց կղզիակներ՝ Տասիա, Քասիտա, Փաքսիմատա, Փլեւրօ, Փորթես եւ Սթրոկիլօ։
Ծովափներ
Սքոփելոսին հիւսիսային եւ արեւելեան ծովափները ժայռոտ են, իսկ հարաւային եւ արեւմտեան ափերուն լանջերը կը ստեղծեն կանանչապատ եւ գեսղեցիկ ծովափներ։ Հարաւային մասին կը գտնուին կղզիին ծովափներուն մեծ մասը՝ Սթաֆիլոս, Վելանիօ, Աղնոնտաս,Լիմնօնարի, Ղլիսթերի, Փանորմոս, Լինարաքիա, Ատրինես, Միլիա, Քասթանի, Հովոլօ, Էլիոս, Արմենոփեթրա, Քաթաքլու, եւայլն։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Սփորատեսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Դրմբոն
Դրմբոն, գիւղ Արցախի Մարտակերտ շրջանին մէջ` կեդրոնէն 30 Քմ հարաւ-արեւմուտք` Թարթառ գետի վերին հոսանքի աջ ափին, 750 մեթր բարձրութեան վրայ, տարածութիւնը՝ 1267 հեկտար, բնակչութիւնը՝ 447 (1989), 327 (2003)։ Կը զբաղին անասնապահութեամբ եւ երկրագործութեամբ։ Ունի միջնակարգ դպրոց մը, ակումբ մը, դարմանատուն մը եւ այլն։ 2002-էն Դրմբոնի մէջ կառուցուած է ոսկիի հարստացուցիչ գործարան մը՝ Մեհմանայի բազմամետաղներու հանքանիւթերու հիման վրայ։
Գիւղին շրջակայքը կան Մանդուռի եկեղեցին (ԺԲ. դար), Մաչախ շինատեղը, Թխկուտ գոմեր, Ճոխտակ խաչ, Մուքին խաչ սրբավայրերն ու Ղլբենին խաչքարերու խումբը։
Դրմբոնի ոսկիի բազմամետաղային հանքավայրը
Հանքավայր ԼՂՀ Մարտակերտի շրջանին մէջ՝ Դրմբոն հրաբխային լեռնազանգուածին կեդրոնական մասին մէջ։ Հանքադաշտին տարածութիւնը 20 Քմ է։ Ոսկի եւ պղինձ հանքայնացումը պարփակուած է 3 տարանջատ հանքայնացմամբ եւ ոսկեբերութեամբ տարբեր հանքամարմիններու մէջ։ Հանքանիւթին պաշարները 3,3 միլիոն թոն են (ոսկիի միջին պարունակութիւնը՝ 4 գ/տ)։ Հանքավայրը կ'օգտագործէ «Պէյզ Մեթըլզ» ընկերութիւնը։
Դրմբոնը Արցախեան ազատամարտին
Դրմբոնը կազմաւորուած է աշխարհազօրայիններէ (1989) եւ կամաւորական (1992, հրամանատար՝ Ս. Ասլանեան) ջոկատներէ, որոնք առանձին, ապա Սեպտեմբեր 1992-էն Մարտակերտի պաշտպանական շրջանի ստորաբաժանումներու կազմին մէջ մասնակցած են Մարտակերտի, Ասկերանի շրջաններու ինքնապաշտպանական եւ ազատագրական մարտերուն։ Դրմբոնէն հրամանատար եղած է Ս. Ասլանեանը։ Գիւղէն զոհուած է 6 ազատամարտիկ։
Դրմբոնի ազատագրումէն ետք (12 Փետրուար 1993) այստեղ տեղակայուած են Մարտակերտի պաշտպանական շրջանի շտաբը՝ իր ստորաբաժանումներով, եւ ՊՊԿ-ի լիազօր ներկայացուցչութիւնը :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մարտակերտի շրջանի գիւղեր Ստորոգութիւն:Մարտակերտի շրջանի բնակավայրեր
Ատրիանապոլիս
Ատրիանապոլիս (Edirne, Էտիրնէ ), քաղաք Թուրքիոյ եւրոպական հատուածին մէջ:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ քաղաքներ
1666 թուական
1666 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 66րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1666 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1666 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1666
Կարմիր Գլխարկիկը
«Կարմիր գլխարկիկը» (Le Petit Chaperon rouge, Rotkäppchen), ֆրանսական եւ նոյնպէս Եւրոպական հեքիաթ է փոքրիկ աղջկայ եւ Մեծ չար Գայլի մը մասին։ Պատմութիւնը ժամանակի ընթացքին էական փոփոխութիւններ կրած է եւ բազմաթիւ ժամանակակից տարբերակներ երեւան եկած են։ Առաջին անգամ զայն հրատարակած է Շարլ Փերօն։ Կ'ըսուի, թէ չինացի գրող Հուան Ժուն, հեքիաթին չինական տարբերակը գրի առած է մօտաւորապէս նոյն ժամանակաշրջանին:
Նիւթին ծագումը
Գայլին կողմէ խաբուած աղջկաn մասին նիւթը տարածուած է Ֆրանսայի եւ Իտալիոյ մէջ միջին դարերուն: Ալպերի շրջակայքը եւ Տիրոլուն հեքիաթը ԺԴ. դարէն մեծ տարածում ունէր: Միայն զամբիւղին պարունակութիւնը կը փոխուէր՝ Հիւսիսային Իտալիոյ մէջ թոռնիկը մեծ մօր թարմ ձուկ կը տանէր, Շուէտ ի մէջ գլուխ մը պանիր, իսկ Ֆրանսայի հարաւը`կարկանդակ եւ կարագ: Ժողովրդական պատմութիւններուն մէջ նիւթը կը նկարագրուի հետեւեալ ձեւով.
Մայրը աղջկան կ'ուղարկէր մեծ մօր քով կաթով եւ հացով: Ան կը տեսնէ գայլը, կը պատմէ անոր, թէ ուր կ'երթայ: Գայլը առաջ կ'անցնի աղջիկէն, կը սպաննէ մեծ մայրը, անոր մարմինէն ուտելիք կը պատրաստէ, իսկ արիւնէն`ըմպելիք, կը հագնի անոր հագուստները եւ կը պառկի անոր անկողինին վրայ: Երբ աղջիկը կու գայ, գայլը անոր կ'առաջարկէ ուտել: Մեծ մօր կատուն կը փորձէ զգուշացնել աղջիկը, որ կ'ուտէ իր մեծ մօր մնացորդները, բայց գայլը կատուին վրայ կը նետէ փայտէ կօշիկները եւ կը սպաննէ զինք: Յետոյ գայլը կ'առաջարկէ աղջկան հանել հագուստները ու պառկիլ իր կողքին, իսկ հագուստները նետել կրակին մէջ: Ան այդպէս ալ կ'ընէ, եւ պառկելով գայլին քով, կը հարցնէ, թէ ինչո՞ւ ան այդքան շատ մազ ունի, ինչո՞ւ ուսերը լայն են, եղունգները երկար եւ ատամները մեծ: Վերջին հարցին գայլը կը պատասխանէ. «Այս անոր համար է, որ քեզ աւելի շուտ ուտեմ, ի՛մ բալիկ» եւ կ'ուտէ աղջիկը:
Այսպէս կ'աւարտին գրուած տարբերակներուն մեծ մասը, իսկ այլ պատումներու մէջ, աղջիկը կրնայ փախչիլ գայլէն՝ իր խորամանկութեան շնորհիւ:
Հետագային, շնորհիւ Կրիմ եղբայրներուն պատմութիւնը մանկավարժական պատշաճեցումով կը պատմուի եւ հոն  ուրախ  աւարտ մը կը տեսնենք:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հեքիաթներ Ստորոգութիւն:Հեքիաթներու կերպարներ
Կարապետ Ճուհարեան
Կարապետ Ճուհարեան (ծնած էր Արաբկիր քաղաքին մօտիկ Վաղաւեր (Աղըն) գիւղաքաղաքին մէջ, 1919 - մահացած է 2010-ին Հալէպ): Իր հեղինակած դասագիրքերը իրենց համապարփակ բովանդակութեամբ եւ մանկավարժական բծախնդիր մօտեցումով, առաւելագոյն չափով կ’ամբողջացնեն մեր պահանջները, ներկայի պայմաններէն թելադրուած։ Հայերէն լեզուի ուսուցումը ամբողջական օղակաւորման հասցնելու համար, ան իր վերջին տարիներուն պատրաստած էր շարադրութեան ուսուցման յատուկ դասագիրքեր, որոնք ցարդ կը մնան անտիպ։
Կենսագրութիւն
Կարապետ Ճուհարեան ծնած էր Արաբկիր քաղաքին մօտիկ Վաղաւեր (Աղըն) գիւղաքաղաքին մէջ, 1919 թուականին։ 1929 թուականին ապաստանած էր Հալէպ եւ յաճախած էր տեղւոյն  Ազգ. Հայկազեան վարժարանը։ Աւարտելէ ետք Հայկազեան վարժարանի ուսումնական շրջանը, որպէս ուսումնատենչ պատանի, նախընտարած էր ուսուցչական ասպարէզը, որուն հանդէպ ունեցած էր սէր եւ ցանկութիւն։
1936-ին Հալէպի առաջնորդ Արտաւազդ Արք. Սիւրմելեանը ընթացք կու տայ իր փափաքին, եւ զինք կ’ուղարկէ Գամիշլի նորակերտ քաղաքի ազգային վարժարանը որպէս ուսուցիչ։
1946-ին՝ հայրենադարձի օրերուն, ուսուցիչ է Մարաշի Ազգ. Մեսրոպեան վարժարանին մէջ, ուր պաշտօնավարած է ութ տարիներ։
1953-ին Կարապետ Ճուհարեան կ’ամուսնանայ Աստղիկ Տէրտէրեանի հետ։ Աստուած անոնց կը պարգեւէ մէկ մանչ եւ մէկ դուստր՝ Արա Ճուհարեան, Մարալ, որոնց հանդէպ կը տածէ հայրական անհուն հոգատարութիւն, սէր եւ գուրգուրանք։
1954 թուականին, Լազար Նաճարեան-Գալուստ Կիւլպէնկեան վարժարանին հիմնադրութեան զուգահեռ կը դառնայ այն առաջին ուսուցիչներէն, որոնք մուտք կը գործեն դպրոց։ Կարապետ Ճուհարեան կը դասաւանդէ հայերէն լեզու, կը դառնայ բոլորին կողմէ սիրուած եւ յարգուած ուսուցիչ մը, որ իր պաշտօնը կատարած է մեծ բծախնդրութեամբ եւ նուիրուածութեամբ։ Այս ուսուցչական բեղմնաւոր տարիները կը շարունակուին մինչեւ հանգստեան կոչուիլը։
Հալէպի Հայ Երիտասարդաց Ընկերակցութեան Քարտուղար
Կարապետ Ճուհարեան վարած է Հալէպի Հայ Երիտասարդաց Ընկերակցութեան քարտուղարի պաշտօնը, 14 տարիներ շարունակ, եւ իր գործօն մասնակցութիւնը բերած է զանազան վարչութիւններէ ներս՝ գործադիր մարմին, սկաուտական խորհուրդ, ուսանողական… եւ այլն։
Անդամակցութիւն
Կարապետ Ճուհարեան անդամագրուած է Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան եւ արժանացած է ՌԱԿ-ի Կեդրոնական Վարչութեան բարձրագոյն պատուագիրին, որպէս արժանաւոր եւ բազմաբեղուն կուսակցական։ Իրերայաջորդ տարիներ մաս կազմած է Թէքէեան Մշակութային Միութեան Վերին Մարմնին եւ ստանձնած է ատենապետութիւնը Ռուբէն Հերեան Ակումբի վարչութեան։ Նաեւ Ընկ. Կարապետ Ճուհարեանին վստահուած է Թէքէեան Մշակութային Միութենէն ներս գործող երիտասարդական շարժումներու պատասխանատուութիւնը։
Կարապետ Ճուհարեան եղած է վեթերան անդամ Հ. Բ. Ը. Միութեան։
Այցելութիւններ Հայաստան եւ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ
Կարապետ Ճուհարեան իբր հայերէն լեզուի ուսուցիչ, 3 անգամ հրաւիրուած է Մայր Հայրենիք։ Ան 1992 թուականին հրաւիրուած է Միացեալ Նահանգներ, Հ. Բ. Ը. Մ.ի Մարի Մանուկեան վարժարանի հոգաբարձութեան կողմէ, հայերէն լեզուի դասագիրքերու պատրաստութեան համար եւ պարգեւատրուած է պատուագիրով։
Հեղինակ՝ 16 հատորներու ՝ Հայերէն Լեզուի Ընթերցանութեան եւ Քերականութեան դասագիրքեր
1969-էն սկսեալ, Կարապետ Ճուհարեան հեղինակած է 16 հատոր հայերէն լեզուի ընթերցանութեան եւ քերականութեան դասագիրքեր, «Մրգաստան» եւ «Գրաւոր Վարժութիւն» անուններով, որոնք մեծ տարածում գտած են ԱՄՆ-ի, Եւրոպական երկիրներու, Միջին Արեւելքի, Աւստրալիոյ հայկական վարժարաններուն մէջ։
Պարգեւատրում
2010-ի գարնան, Հալէպի մէջ, Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահին կողմէ, Կարապետ Ճուհարեան պարգեւատրուած է «Մովսէս Խորենացի» շքանշանով, որպէս գնահատանք սփիւռքի մէջ հայոց լեզուի զարգացման համար կատարած նշանակելի դերին համար։
Յօդուածներ
Կարապետ Ճուհարեան ունի նաեւ բազմաթիւ յօդուածներ, հայերէն լեզուի ուսուցման, սփիւռքահայ վարժարաններու իրավիճակին, մեթոտաբանական եւ մանկավարժական հարցերու շուրջ, որոնք լոյս տեսած են «Նայիրի»ի, «Զարթօնք»ի, «Շիրակ»ի, ՀԲԸՄի «Հայ Բարեգործական Ընդհանուր Միութիւն» պաշտօնաթերթ «Խօսնակ»ի եւ Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան պաշտօնաթերթ «Հասկ»ի մէջ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1919 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Արաբկիր քաղաքին մօտիկ Վաղաւեր (Աղըն) գիւղաքաղաք ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայերէն դասագիրքերու հեղինակներ Ստորոգութիւն:Մանկավարժներ Ստորոգութիւն:Հայերէն լեզուի ընթերցանութեան եւ քերականութեան դասագիրքերու հեղինակներ
Աբիջան (արեւմտահայերէն)
Ապիճան (ֆր.՝ Abidjan, էբրիէ ցեղի լեզուէն թարգմանած՝ կը նշանակէ կտրտած տերեւներ, որ երկպառակութիւններու վերջ տալու խորհրդանիշ են), քաղաք արեւմտաափրիկեան Քոթ դ՛Իվուար (նախկին Փղոսկրի ափ) պետութեան մէջ, Գվինեական ծոցի ափին: Այդ պետութեան խոշորագոյն քաղաքն է, անոր տնտեսական ու մշակութային կեդրոնը (մայրաքաղաքը եղած է մինչեւ 1934, երբ մայրաքաղաքը տեղափոխուեցաւ Yamoussoukro)։ Միաժամանակ՝ բնակչութեան թիւով երրորդ խոշորագոյն ֆրանսալեզու քաղաքն է աշխարհի մէջ՝ Փարիզէն ու Քինշասայէն ետք, իսկ զուտ ֆրանսախօսներու թուաքանակի հաշուառմամբ՝ 2014-էն ի վեր երկրորդն է աշխարհի մէջ : Կը համարուի վարչական կեդրոնը նոյնանուն՝ Ապիճանի դէպարտամէնտի, որ կը մտնէ Լակիւն մարզի կազմին մէ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բնակարաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Նախկին մայրաքաղաքներ
Կարապետ Ղազարեան
Կարապետ Ղազարեան (1865 Թալաս – 25 Յուլիս 1931 Սելանիկ), հայ հասարակական գործիչ
Առեւտրական ասպարէզ
Սելանիկ կը հիմնէ իր առեւտրական տունը բուրդի, գորգի եւ աֆիոնի գործով։ Սակայն միաժամանակ կը մասնակցի Սելանիկի հայութեան ազգային կեանքին։
Հայ գաղթականներու Սելանիկ ժամանում
Կարապետ Ղազարեան ձեռնունայն չի մնար 1922 թուականին հայ գաղթականներու Սելանիկ ժամանումով։  Տեսնելով հայ գաղթական մանուկներուն վիճակը, մանաւանդ Պէշ-Չինարի գաղթակայանին մէջ, կը դիմէ Ամերիկա բնակող Կիւլպէնկեան բարերար գերդաստանին (անոնք ալ Թալասէն կը սերեն)։
Կիւլլապի Կիւլպէնկեան դպրոց
Շնորհիւ Ղազարեանի դիմումին, Կիւլապի Կիւլպէնկեան ֆոնտը անմիջապէս կ՛ ընդառաջէ եւ 1924 թուականին Սելանիկի հեռաւոր եւ աղքատ Պէշ-Չինարի գաղթակայանին մէջ կը սկսի գործել Կիւլլապի Կիւլպէնկեան Վարժարանը՝ Մանկապարտէզ եւ Նախակրթարան, 170-180 երկսեռ աշակերտներով․ անխափան կը գործէ մինչեւ 1942, կը դադրի երբ գերմանացիները Սելանիկը կը գրաւեն։  Կարապետ Ղազարեան կը նուիրուի կրթական գործին։  Կը մահանայ 25 Յուլիս 1931 ին Սելանիկ, 66 տարեկանին։
Տե՛ս նաեւ
Սելանիկ
Գէորգ Վարժապետեան
Արտաքին յղումներ
Անտրոնիքիօ Թալաս․ 19-րդ դարու Կապադովկեան գիւղ մը
Ստորոգութիւն:Հայ գործարարներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ (արւմտ.)
Գրիգոր Մերճանոֆ
Գրիգոր Մերճանոֆ,, հայ մարմնակրթութեան վեթերան գործիչներէն մէկը։
Կենսագրութիւն
Փոքր հասակէն Պուլղարիա գտնուելով եւ նախնական կրթութիւնը հոն ստանալով, Մերճանոֆի մարզական գործունէութիւնն ալ սկսած է Ֆիլիպէէն։ Հոն, պուլկարական «Թրաքիիսքի Եունաք» կազմակերպութեան անդամակցելով, եղած է կազմակերպութեան օգնական ուսուցիչը, ստանձնելով աւելի քան 600 տղոց մարզական դաստիարակութիւնը։ Այդ աշխատանքը արգելք եղած չէ սակայն, որ Մերճանոֆ Ֆիլիպէի մէջ կազմէ նաեւ հայ մարզական միութիւն մը, զայն եւս առնելով իր ղեկավարութեան տակ։ Այդ միութիւնը հետագային մեծապէս կը զօրանայ եւ ի վերջոյ կը միանայ Հ.Մ.Ը.Մ.ին։ Ան դասաւանդած է Ֆիլիպէի Զօրեանց վարժարանին մէջ։
1904-ին, Մերճանոֆ «Թրաքիիսքի Եունաք»ի կողմէ մասնակցած է Փրակայի մարմնակրթական հանդէսին։ Մերճանոֆի մարզական ամէնէն եռանդուն շրջանը, սակայն, կը սկսի Օսմանեան սահմանադրութենէն ետք։
Եղիշէ Քհնյ. Սարգիսեան
Կենսագրութիւն
'''Տ. ԵՂԻՇԷ ՔՀՆՅ. ՍԱՐԳԻՍԵԱՆ''' Աւազանի անանով Կորիւն, որդի Տ. Արսէն Ա. Սարգիսեանի եւ Զուարթի, ծնած է Հալէպ, 1976-ին։
Նախնական կրթութիւնը ստացած է Զաւարեան վարժարանէն, որմէ ետք ուսումը շարունակած է Ազգ. քարէն եփփէ ճեմարանին մէջ եւ շրջանաւարտ եղած է 1994-ին, ստանալով երկրորդականի վկայական։
Գրիգոր Մերճանոֆ
Կենսագրութիւն
1912-ին, հայկական Բ. Ողիմպիականին, Մերճանոֆի խումբերը ուշադրութիւն կը գրաւեն իրենց համաչափ (ռիթմիկ) մարզանքներով եւ բուրգերով։
Եղիշէ Քհնյ. Սարգիսեան
Կենսագրութիւն
Ուսման կողքին, ան հետեւած է դաշնամուրի եւ ձայնանիշերու դասընթացքներուն հինգ տարի։
Գրիգոր Մերճանոֆ
Կենսագրութիւն
Պատերազմի տեւողութեան ան կը մնայ Պուլկարիա։ Զինադադարին կը վերադառնայ Պոլիս։ Մաս կը կազմէ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Կեդրոնական Վարչութեան եւ Լեւոն Յակոբեանի հետ կը ստանձնէ շուէտական մարզանքի ճիւղին ղեկավարութիւնը։ Ինքն է, որ այդ ձեւով Հ.Մ.Ը.Մ.ի մասնաճիւղերու մարզանքներուն մէջ կը հաստատէ միօրինակութիւն ու կանոն, ընդհանրացնելով ռիթմիկ մարզանքները։ Կը գրէ մարզական բազմաթիւ յօդուածներ։
Եղիշէ Քհնյ. Սարգիսեան
Կենսագրութիւն
Ան սիրած է մարմնակրթական կեանքը։ Ուստի անդամ եղած է Հ.Մ.Ը.Մ.ի ընտանիքին՝ մաս կազմելով փողերախումբին ինչպէս նաեւ հետեւած մարտարուեստի։
Գրիգոր Մերճանոֆ
Կենսագրութիւն
Իր մասնագիտութիւններն են գործնական ու չափական մարզանքները։ Այս ուղղութեամբ, պատերազմէն առաջ ան բաւական օգտակար եղած է Շաւարշ Քրիսեանին։