cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կոստանդնուպոլսոյ Պաշարում (1203)
Հետեւանքներ
Ըստ համաձայնութեան խաչակիրներուն եւ վենետիկցիներուն պէտք էր մեծ գումար վճարուէր եւ սննդամթերք մատակարարուէր։ Կառավարութիւնը մեծ դժուարութեամբ կը յաջողի 100 հազար արծաթէ դրամ հաւաքել։ Հաւաքուած գումարը հաւասարաչափ բաժանուեցաւ խաչակիրներու եւ վենետիկցիներու միջեւ։ Խաչակիրները դժգոհութիւն յայտնեցին գումարի քանակին վերաբերեալ եւ ի դժգոհութեան հաւաստիք մնացին ձմեռելու Ոսփորի շրջանը, վերցուցին Գալաթիան եւ քաղաքը պարիսպէն 10 մեթր հողին հաւասարեցուցին։ Իրադրութիւնը երթալով կը վատթարանար, իսկ նոյեմբերին բիւզանդացիները դադրեցուցին սննդամթերքի մատակարարումը։
Խաչակիրները եւ վենետիկցիները յաջորդ տարին, նախաձեռնեցին նոր ռազմական գործողութիւններ, որ հանգեցուց Կոստանդնուպոլսոյ գրաւմանը: Բիւզանդիոնի մէջ խաչակիրներու հերթական պետութիւնը ստեղծուեցան՝ Լատինական կայսրութիւնը:
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Խաչակրաց չորրորդ արշաւանքի ճակատամարտներ Ստորոգութիւն:Վենետիկի հանրապետութեան ճակատամարտներ Ստորոգութիւն:Բիւզանդիոնի ճակատամարտներ Ստորոգութիւն:Կոստանդնուպոլսոյ պաշարումներ Ստորոգութիւն:13-րդ դարու խաչակրաց արշաւանքներ Ստորոգութիւն:Խաչակիրներու պաշարումներ
Ցուկրիա, Սքիաթոս
Ցուկրիա (յուն․՝ Τσουγκριά), անբնակ կղզի։ Կը գտնուի Սքիաթոսին հարաւ-արեւելքը, անոր նաւահանգիստին դիմաց։ Սփորատես, Էգէական ծով, Յունաստան։ Տարածութիւնն է 1,14 քլ²․։ Անբնակ կղզիակ է ըստ 2011-ի մարդահամարին։ Վարչականօրէն կը պատկանի Սքիաթոսի քաղաքապետութեան։
Կղզին կանանչապատ է (խիտ բուսականութեամբ՝ շոճիի եւ մայրիի ծառեր), գեղեցիկ ծովափներով։ Ամառը կը ներգրաւէ բազմաթիւ զբօսաշրջիկներ, որոնք հոն կը հասնին նաւակներով։ Ունի ջրակենսավայրեր, որոնք Սփորատեսի շրջանի թեւաւորներուն ապաստարաններէն են։
Կղզին Սքիաթոսի էվակելիսթրիա վանքին եւ Էփիֆանիատի ու Ֆիքս ընտանիքներուն սեփականութիւնն է։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սքիաթոսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Սփորատեսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ
Կարապետ Կընքապապեան
Կարապետ Կընքապապեան (նաեւ՝ Ընքապապեան, մոտ 1885, Կեսարիա, Անդարայի նահանգ - 1915, Աւանոզ), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
1915 թուականին սպանուած է Աւանոզի մէջ, թուրքերու կողմէ՝ մօտաւորապէս 30 տարեկան հասակին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Կեսարիա ծնածներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Թեհրան
Թեհրան, Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան մայրաքաղաքը։ Կը գտնուի Ալ Պորզ լեռներու հարաւային նախալեռներուն մէջ։ Բնակչութիւնը՝ ։
Պատմութիւն
Կ՛ենթադրուի, որ հիմնուած է 9-րդ դարուն Ռէյ քաղաքին մօտ, որպէս փոքրիկ բնակավայր։ Թեհրանի մասին, որպէս քաղաքի առաջին յիշատակութիւն, կը վերաբերի 12-րդ դարուն։ 1785-էն Իրանի մայրաքաղաքն է։ Որոշ հետազօտողներ անունը ստուգաբանած են որպէս «հարթավայր», ոմանք ալ՝ «մաքուր կամ գեղեցիկ քաղաք» :
Կրթութիւն
Թեհրան՝ Իրանի տարածքին, ամենամեծ կրթական համայնքն է։ Ներկայիս կան մօտ 50 մեծ գոլէճներ եւ համալսարաններ՝ Մեծ Թեհրանի մէջ։ Սամուէլ Մայքըլ Ճորտըն ի (Samuel M. Jordan) եւ այլոց ջանքերով, Թեհրանի մէջ բացուեցաւ՝ «Թեհրանի Ամերիակեան Գոլէճ»ը (American College of Tehran)։ Թեհրանի ամէնէն յայտնի համալսարններն են՝ Թեհրանի համալսարանը, Թեհրանի բժշկական գիտութիւններու համալսարանն ու Շարիֆ արուեստագիտութեան համալսարանը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Իրանի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Ասիոյ մայրաքաղաքներ
Տիփ տայվ Տուպայ
Տիփ տայվ Տուպայ, աշխարհի ամէնէն խորունկ լողաւազանը, բացումը կատարուած է 27 Յունիս 2021-ին ։
«Տիփ տայվ Տուպայ» ամէնէն խորունկ լողաւազանի տիտղոսը խլեց Լեհաստան գտնուող 45 մեթր խորունկ Տիփսփոթ լողաւազանէն :
Տուպայի լողաւազանը ունի 60,2 մեթր խորութիւն եւ կը պարունակէ 14 միլիոն լիթր տաք ջուր` համապատասխան վեց ողիմպիական լողաւազաններու:
Լողաւազանը շինուած է ոստրէէ եւ այցելուներու կ'առաջարկէ «Խորտակուած քաղաքը» անունով «պտոյտ» մը, 30 աստիճան տաքութեամբ ջուրի մը մէջ: Այս ընդծովեայ արկածախնդրութեան կրնան մասնակցիլ 10 տարեկանէն բարձր սուզուողներ, որոնց ընկերանայ առաջնորդ մը:
Իւրաքանչիւրի մակարդակին համաձայն, սուզուողները կրնան իջնել իրենց ուզած խորութիւնը, եւ մասնակցիլ առաջարկուած տարբեր ժամանցներուն` հեծիկ, պէյպի ֆութ եւ այլն։
Վայրը ամբողջովին ապահով է եւ օժտուած ընդծովեայ 56 քամերաներով. սակայն լողաւազանը հսկայական աքուարիոմ մը չէ, որովհետեւ հոն չեն ապրիր ծովային անասուններ :
17 Մայիս
17 Մայիս, տարուան 137-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 138-րդ) օրն է։
Տօներ
Ստորոգութիւն:Մայիս
Տաճատ Ծ. Վրդ. Եարտըմեան
Հոգեշնորհ Տէր Տաճատ Ծ. Վրդ. Եարտըմեանը (ծն.՝ 9 Սեպտեմբեր 1945, Պէյրութ, Լիբանան) ինքնատիպ գրող, բազմատաղանդ գրող, քննադատ, գրաբառագէտ, նորարար բանաստեղծ եւ սփիւռքահայ մտաւորականութեան փայլուն ներկայացուցիչներէն է:
Կենսագրութիւն
Նախնական կրթութիւնը ստացեր է ծննդավայրին մէջ, ապա Վենետիկի Մխիթարեան Մայրավանքին մէջ՝ աւարտելով 1964 թ.:Շարունակած է ուսումը Հռոմի Հիսուսեան Միաբանութեան Գրիգորեան Միջազգային Համալսարանին մէջ, 1964-1972 թթ աւարտելով փիլիսոփայութեան եօթնամեայ դասընթացքը:
Սարկաւագային ձեռնադրութեան կ'արժանանայ 1970թ: Ապա 1971 թ կը ձեռնադրուի կուսակրօն քահանայ: 1991 թ կ'արժանանայ ծայրագոյն վարդապետի աստիճանին Վենետիկի Մխիթարեան Մայրավանքէն: Քահանայագործութեան վայրերը եղած են՝ Վենետիկ, Պէյրութ եւ Լոս Անճըլըս:
Պարտականութիւններ եւ պաշտօններ
1973-5 թթ Խմբագիր «Հայ Ընտանիք» Ամսաթերթի Վենետիկ:
1981-6 թթ Փոխ-տնօրէն Լոս Անճըլըսի Մխիթարեան Դպրոցին:
1988-2004 թթ Հիմնադիր վարիչ Լոս Անճըլըսի Մխիթարեան Կրթական Հիմնարկի:
1991-2000 թթ Վարիչ տնօրէն Լոս Անճըլըսի Մխիթարեան Հայագիտական Դասընթացքներու:
1993-2000 թթ Խմբագիր Վենետիկի Մխիթարեան Հայագիտական Պաշտօնաթերթ «Բազմավէպ» Հանդեսի:
2004 Փետրուարին դարձեր է Սուրբ Էջմիածնի միաբան:
2004 թուականէն մինչեւ այսօր ԱՄՆ Արեւմտեան Թեմի Առաջնորդական Ընդհանուր Փոխանորդ է:
Հոգեշնորհ Տէր Տաճատ Ծ. Վրդ. Եարտըմեանի զուտ գեղարուեստական գործերը
«Դռնակ թիւ մէկ», «Թամբան», «Սահմանագիծ», «Հողը», «Մայթը» եւ «Հաղորդութիւն»ը
Գալով «Հաղորդութիւն» գործին, որ 2003 թուականի Նոյեմբեր 2էն Դեկտեմբեր 25ի միջեւ աղօթքի ու խոստովանութեան «ֆորմաթ»ին տակ գրուած է, գիրքը կազմող 31 գլուխները, ըստ հեղինակին, սպասման սրտայոյզ, մտամոլոր այն օրերուն զուգադիպած էին, երբ հայր սուրբը վերջնական պատասխան կը սպասէր Ամենայն հայոց կաթողիկոսէն, Սուրբ Էջմիածնայ մականին տակ ծառայելու բարեպաշտ հայ ժողովուրդին։ Պահը շատ կարեւոր է ախտորոշելու համար հոգեկան այն խոր տագնապը, այն տառապանքն ու անստուգութեան զգացումը, որ կ՛արտացոլայ Տաճատ Ծ. Վրդ. Եարտըմեանի իւրաքանչիւր բառէն ու տողէն։ Գրքոյկին նախաբանը կամ սրտի խօսքը գրած է Յովնան արք. Տէրտէրեան, որ պատկերաւոր բացատրութեամբ «աղօթող վարդապետը» կը կոչէ հեղինակը. «Եւ որքան հաղորդուիս անոնց խորհուրդով եւ հոգիով, այնքան իւրաքանչիւր աղօթք թարգմանը պիտի հանդիսանայ ներաշխարհիդ մէջ խմորուող զգացումներուդ եւ ապրումներուդ», կը խորհրդածէ Յովնան սրբազան:
Աշխատություններ հրատարակուած առանձին հատորներով
Ցայժմ հեղինակած է 36 աշխատութիւններ հրատարակուած առանձին հատորներով. եկեղեցական, ազգային, հասարակական, ուսումնակրթական, գրական, գիտական, ընդհանուր մշակութային, հրատարակչական, կրոնական, բարոյական, ընկերային բնանիւթերով եւ բովանդակութեամբ:
«Հայերէն Լեզուի Ժամանակակից Բառարան». Հեղինակ՝ Տաճատ Ծ. Վրդ. Եարտըմեան
2018 թուականին, Լոս Անճելեսի մէջ, հրատարակուեցաւ իր լայնածաւալ աշխատասիրութիւն մը՝ «Հայերէն Լեզուի Ժամանակակից Բառարան» վերնագիրով, ինչը նոյնիսկ թերթատելով կարելի է գաղափար կազմել այն արգասաբեր պատրաստուածութեան մասին, որ ունի Վենետիկի «Բազմավէպ» պաշտօնաթերթի ժամանակի խմբագիր, բազմաթիւ եկեղեցական, կրօնական, աստուածաբանական եւ մշակութային ուսումնասիրութիւններու հեղինակ Տաճատ Ծ. վրդ. Եարտըմեանը:
Բառարանին մէջ ընդգրկուած եւ բացատրուած են 50էն աւելի մետաղատեսակներ, շուրջ 100 թանկարժէք եւ կիսաթանկարժէք քարեր, 750-800 բուսական անուններ, 700 կենդանական անուն, շուրջ 500 բժշկագիտական անուններ: Բառերու կողքին տրուած են անոնց համապատասխան լատիներէն եւ անգլերէն բառերը, երբեմն նաեւ անոնց արաբերէն կամ թրքերէն անունները: Այսպիսով, տուեալ բառարանը օգտագործելով՝ ընթերցողը կամ օգտատէրը հնարաւորութիւն կ'ունենայ աւելի լայն բացատրութիւններ ստանալու իր իմացած բառերու մասին, կամ ալ՝ սորվելու մինչ այդ դեռ չպարզաբանած բառեր:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1945ի ծնածներ Ստորոգութիւն:Պէյրութ ծնածներ Ստորոգութիւն:Հռոմի Հիսուսեան Միաբանութեան Գրիգորեան Միջազգային Համալսարան աւարտածներ Ստորոգութիւն:փիլիսոփայութեան 7-ամեայ դասընթացքներ աւարտածներ Ստորոգութիւն:«Հայերէն Լեզուի Ժամանակակից Բառարան»ի հեղինակ Ստորոգութիւն:Վենետիկի «Բազմավէպ» պաշտօնաթերթի ժամանակի խմբագիր Ստորոգութիւն:Վարիչ տնօրէն Լոս Անճըլըսի Մխիթարեան Հայագիտական Դասընթացքներու Ստորոգութիւն:Հիմնադիր վարիչ Լոս Անճըլըսի Մխիթարեան Կրթական Հիմնարկի
Աւելուկ
Ձեւաբանութիւն
Ծաղիկները երկսեռ են, աւելի սակաւ՝ միասեռ։ Պտուղը պատուած է ծաղկապատի ներքին 3 մեծցած թերթերով։ Տերեւները խոշոր են, բլթակաձեւ, գծաձեւ կամ տիգաձեւ։ Ծաղիկները՝ մանր, երկսեռ, հազուադէպ՝ միասեռ։ Կը ծաղկի Մայիս եւ Յուլիս ամիսներուն։ Պտուղը եռակողմեայ սերմիկ է։
Հայաստանի մէջ
Հայերը՝ Մեծ պահքի շրջանին, աւելուկով պատրաստուած ուտեստներ կը պատրաստեն։
Գործածութիւն
Աւելուկի մէկ տեսակը, որ թթու համ ունի, կը կոչուի թրթնջուկ. խաշած թրթնջուկի տերեւները կը դարմանեն բորբոքած լինտերը, արմատներէն կարմիր ներկ կը ստացուի, իսկ տերեւներով կարելի է մաքրել պղնձեայ իրերը, հիւթով` մելանի բիծերը:
Կերակուրներու պատրաստութեան մէջ կ'օգտագործուին աւելուկի թարմ կամ չոր տերեւները` պատրաստելու համար համեղ եւ սննդարար կերակրատեսակներ, ապուրներ եւ աղցաններ:
Աւելուկի փառատօն
Հայաստանի մէջ կազմակերպուած փառատօններու շարքին՝ 29 Յունիս 2019-ին, Վարդենիկ գիւղին մէջ (Գեղարքունքի մարզ), կայացած է «Աւելուկի փառատօն»: Ներկաներուն մասնակցութեամբ հիւսուած է աշխարհի ամենաերկար աւելուկի շարանը, գրանցելով աշխարհի ամենաերկար աւելուկի հիւսքը «Դիւցազնագիրք» մրցանիշներու գիրքին մէջ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բոյսեր
Թիրասիա
Թիրասիա (յուն․՝ Θηρασιά ), Էգէական ծովու հրաբխային կղզի, Քիքլատես, Յունաստան։ Թիրասիա, Սանթորինի եւ Ասփրոնիսի կղզիներուն հետ Սդրոկիլի հրաբխային կղզիին մնացորդացն են․ հետեւանք՝ Ք․Ա․ 1613 պատահած հրաբխային պայթումին որ պատճառ եղաւ Մինոասեան քաղաքակրթութեան կործանման։
Մաս կը կազմէ Թիրա Շրջանային Միաւորին։ Կը գտնուի Սանթորինիին արեւմուտքը։ Մայրաքաղաքն է Մանոլաս եւ նաւահանգիստը՝ Ռիվա։
Տարածութիւնն է 9,246քլ² եւ բնակչութեան թիւն է 319 (2011-ի մարդահամար)։ Բարձրագոյն կէտն է 294 մ․։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Ռաթիքա Սիթսապեսան
Ռաթիքա Սիթսապեսան, քանատացի քաղաքական գործիչ՝ սրի լանքացի ծագումով։
Կենսագրութիւն
Ռաթիքա 5 տարեկանին ընտանիքին հետ Քանատա գաղթած է։ 2004-էն սկսեալ քաղաքական ասպարէզ նետուած է: 2011-էն ի վեր երեսփոխանի պաշտօն կը վարէ :
Ժիրայր Անանեան
Ժիրայր Անանեան (Տէր-Անանեան, ), հայ թատերագիր, ԽՍՀՄ գրողներու միութեան անդամ 1980 թուականէն։ ԽՄԿԿ անդամ 1957 թուականէն:
Կենսագրութիւն
Ծնած է ՀԽՍՀ Շամշադինի շրջանի Բերդ աւան (այժմ՝ քաղաք)։
1952 թուականին աւարտել է Միքայէլ Նալպանտեանի անուան թիւ 33 միջնակարգ դպրոցը, 1958 թուականին՝ Խաչատուր Աբովեանի անուան հայկական մանկավարժական հիմնարկի պատմա-բանասիրական կաճառը։ 1959-1980 թուականներուն աշխատեր է ՀԽՍՀ հեռուստատեսութեան եւ ռատիոհաղորդումներու պետական կոմիտէին մէջ: Սկիզբը որպէս խմբագիր, աւագ խմբագիր, ապա՝ գրականութեան եւ արուեստի բաժնի վարիչ։ Իր առաջին փիէսը «Տիպլոմի համար», բեմադրուեր է 1956 թուականին Երեւանի Խ. Աբովեանի անուան հայկական մանկավարժական հիմնարկի ուսանողական բեմի վրայ։
Անանեանի «Թաքսի, թաքսի» («Սէրը ճամպրուկի մէջ») կատակերգութիւնը բեմադրուեր է Արտաշատի Ամօ Խարազեանի անուան 1973), Ստեփանակերտի Մաքսիմ Կորքիի անուան, Թբիլիսի ի Ստեփան Շահումեանի անուան (1974), Երեւանի Յակոբ Պարոնեանի անուան երաժշտական կատակերգութիւն (1978), Ղափանի Ալեքսանդր Շիրվանզատէի անուան (1983) պետական թատրոններուն մէջ։ Նոյն տրաման տեղ  գտած է «Թիաթր» հանդէսի 1973 թուականի Խորհրդային Միութեան պետական թատրոններու բեմերուն վրայ՝ մէկ խաղաշրջանին 100 անգամէն աւելի ներկայացուած փիէսներու ցանկին մէջ։
1978 թուականէնի վեր Երեւանի Յակոբ Պարոնեանի անուան թատրոնն անընդմէջ կը ներկայացնէ անոր կատակերգութիւնները։ 1979 թուականին Արտաշատի Ամօ Խարազեանի անուան թատրոնը բեմադրեր է անոր «Անծանօթ ամուսիններ» կատակերգութիւնը։ Ժիրայր Անանեանի «Իմ տունը քո տունը չէ» («Հեռախօսային զանգ», «Բնակարանամուտ») փիէսը բեմադրեր է Գիւմրի ի Ա. Մռավեանի անուան, Արտաշատի Ամօ Խարազեանի անուան, Երեւանի Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան ակադեմական (1983) պետական թատրոններուն մէջ։
Երեւանի Գաբրէել Սունդուկեանի անուան ակադեմիական թատրոնի՝ 1989-1990 թուականներու խաղացանկին մէջ միաժամանակ ներկայացուեր են անոր երեք փիէսներ՝ «Իմ տունը քո տունը չէ», «Իրարանցում», «Կարուսել»։ «Կարուսել» եւ «Թաքսի, թաքսի» կատակերգութիւնները 1989 թուականին հիւրախաղերու ժամանակ ներկայացուեր են ԱՄՆի մէջ։ Յակոբ Պարոնեանի անուան թատրոնը երկրորդ անգամ «Թաքսի, թաքսին» ԱՄՆ-ի մէջ ներկայացուցեր է 1994 թուականին, իսկ «Ես եմ, եկել եմ» («Կարուսել») կատակերգութիւնը՝ 2001 թուականին Իրանի մէջ։
Երեւանի Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան պետական ակադեմական թատրոնի մէջ 1992 թուականին տեղի ունեցեր է  թատերագիրի «Իմ տունը քո տունը չէ» փիէսի 500-րդ ներկայացումը, իսկ «Թաքսի, թաքսի» կատակերգութան 500-րդ ներկայացումը 1993 թուականին կայացեր է Երեւանի Յ. Պարոնեանի անուան երաժշտական կատակերգութիւն պետական թատրոնի մէջ, 600-րդը՝ 1997 թուականին :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գրագէտներ
17 Մարտ
17 Մարտ, տարուան 76-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 77-րդ) օրն է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:17 Մարտի ծնածներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:17 Մարտի մահացածներ
Տօներ
Ստորոգութիւն:Մարտ
Հին օրերի երգը (ժապաւէն)
Նիւթ
Ժապաւէնին հերոսները գաւառական քաղաքի ինքնագործ թատերախումբի անդամներ են, որոնք ամբողջ երկիրին հետ կը կիսեն պատերազմին բերած դառնութիւնները եւ կորուստներու ցաւը ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ժապաւէններ
Հայկ Փափազեան
Հայկ Փափազեան (արբ.՝ هايغ بابازيان), լիբանանահայ երաժիշտ, Մաշրու Լէյլա ռոք խումբին գլխաւոր ջութակահարը:
Կենսագրութիւն
Հայկ Փափազեան ծնած է 1986-ին, Պէյրութ ի արեւելեան հայկական թաղամասին՝ Պուրճ Համուտի մէջ։ Մեծնալով Լիբանանի հայ համայնքին մէջ, Հայկ շատ կանուխ տարիքէն հմայուած է արուեստով եւ երաժշտութեամբ: Մտած է Համազգային Հայ Կրթական եւ Մշակութային Միութեան «Բարսեղ Կանաչեան» երաժշտական ​​դպրոցին, ուր առաջին անգամ սկսած է ջութակ նուագել։
Հայկ ճարտարապետութիւն աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանին մէջ (2009) եւ ճարտարապետութեան պատմութեան մագիստրոսի կոչում ստացած է UCL-ի Պարթլեթի ճարտարապետութեան համալսարանէն :
Երբ 2008-ին ճարտարապետութիւն կ'ուսանէր, Փափազեան Մաշրու Լէյլա ռոք խումբի հիմնադիրներէն եղած է : Երաժշտական ասպարէզէն անդին, ստացած է քանի մը ակադեմական մրցանակներ եւ արժանացած՝ «Ֆաուզի Ազար» ճարտարապետութեան մրցանակին (անգլ.՝ Fawzi Azar Architectural Award) 2008-ին, Պէյրութի թանգարանի նախագծման ճարտարապետական ​​մրցոյթին յաղթելէ ետք։
Մասնակցած է «Home Workspace 2011-2012» ծրագրի Աշքալ Ալուանի անկախ արուեստի ուսումնասիրութեան ծրագրի մեկնարկային հրատարակութեան, զոր կը ղեկավարէին Փրոֆ. Էմիլի Ճաքիրը եւ հրաւիրեալ նկարիչ դասախօսներ, ներառեալ Ալֆրետօ Ճարը, Ֆրանքօ Պերարտին, հիթօ Սթէյէրլը եւ Հասան Խանը:
Հայկ Փափազեանի՝ «Անցումային ժամանակի հերոսները» տեսերիզներու եւ գծագիրերու տեղադրումը կը հեռանայ Լիբանանի հայ համայնքի արքետիպային տղամարդու, հերոսի եւ նահատակի պատմական պատկերներէն, որոնց միջոցով կարելի է հասկնալ հերոսութեան թերի տրամաբանութիւնը:
Փափազեանի արուեստը ներկայացուած է Պէյրութի, Պոննի, Լոնտոնի, Թրոնտէյմի եւ Նիւ Եորքի մէջ ։
Լեւոն Մելքոնեան
Լեւոն Մելքոնեան (6 ապրիլ, 1924, Լենինական - 28 սեպտեմբեր,2001 Երեւան), ճարտարապետ, ՀԽՍՀ վաստակաւոր ճարտարապետ (1972)։
Կենսագրութիւն
1951-ին աւարտած է Երեւանի արուեստագիտական հինարկըը։ 1951-2001-ններուն եղած է Հայարդնախագիծ հիմնարկի ճարտարապետաշինարարական բաժինի պետը ։
Ստեղծագործական Աշխատանք
Լեւոն Մելքոնեանի համահեղինակային նախագիծերով Երեւանի մէջ իրականացուած են՝ Սեւանի մէջ`
Զգայարաններ
Զգայարաններ, մեզ շրջապատող միջավայրը ճանչնալու եւ ընկալելու ընթացքը կը կատարուի մեր զգայարաններուն միջոցով: Ունինք հինգ զգայարաններ, որոնք մեզի տեղեկութիւններ կը հայթայթեն մեր շրջապատին մասին՝ տեսանելիք, լսելիք, հոտոտելիք, ճաշակելիք եւ շօշափելիք:
Տեսանելիք
Տեսանելիքը զգայարանք մըն է, որ կարելի կը դարձնէ տեսնել մեր շրջապատը: Մեր աչքերը հաստատուած են ոսկրային խոռոչներու մէջ, որոնք կը կոչուին ակնախորշ: Վեց մկաններ աչքը կրնան դարձնել ամէն ուղղութեամբ եւ այսպիսով կարելի կ'ըլլայ նայիլ վեր, վար եւ կողմնակի:
Շօշափելիք
Մեր մորթը կը պարունակէ շօշափելիք միլիոնաւոր ընկալուչներ: Ասոնք կը հակազդեն հինգ տեսակ ազդեցութիւններու՝ ճնշումի, հպումի, տաքի, պաղի եւ ցաւի: Անոնք այս տեղեկութիւնները ուղեղին կը փոխանցեն ջիղերու միջոցով:
Հոտոտելիք
Քիթը ունի հոտի ընկալուչ բազմաթիւ բջիջներ: Այս բջիջները կը գտնուին քթային լորձնաթաղանդին տակը: Հոտաւէտ իրերը կ'արտադրեն քիմիական կազեր, որոնք կը տարածուին օդին մէջ։ Հոտառական ընկալուչներ զգայուն են այս քիմիական կազերուն նկատմամբ: Երբ զանոնք կը յայտնաբերեն, ուղեղին տեղեկութիւններ կը ղրկեն այդ զանազան հոտերու մասին, որոնցմէ մաս մը հաճելի են, ուրիշներ՝ նուազ: Մեր քիթին հոտառական բջիջները կարող են զանազանել շուրջ 3000 տարբեր հոտեր:
Համ
Մեր լեզուն ծածկուած է մանրիկ ցցուածքներով՝ քմային պտկիկներով, որոնք մեզի կը փոխանցեն կերակուրներուն եւ խմիչքներուն համը: Կան չորս տեսակի պտկիկներ, որոնցմէ իւրաքանչիւրը յատկացուցած է հետեւեալ համերէն մէկուն՝ լեղի, քաղցր, աղի եւ թթու:
Մեր հաւասարակշռութիւնը
Խխունջը եւ իր երեք անցքերը կը պարունակեն հեղուկ մը, որ կ'երերայ մեր ամենադոյզն շարժումներէն: Ջիղերը կը յայտնաբերեն հեղուկին դիրքը խողովակին մէջ եւ նշաններ կը ղրկեն ուղեղին, որ շուտով կը գիտակցի, եթէ իյնալու վրայ ենք: Եթէ պարողի պէս մեր մարմնին առանցքին շուրջ արագ կերպով դառնանք, անցքերու հեղուկին նուրբ հաւասարակշռութիւնը կը խախտի եւ մենք գլխու պտոյտ կը զգանք:
Փշաքաղութիւն
Երբ մսինք, մազը բարձրացնող մկանները, որոնք կը գտնուին իւրաքանչիւր մազիկի արմատին մօտ, կը կծկուին եւ մազիկները կը ցցուին: Այս է, որ կը յառաջացնէ փշաքաղութիւն: Եթէ, նաեւ բան մը քեզ վախցնէ, դարձեալ կրնաս փշաքաղիլ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Գիտութիւն
Յովհաննէս Պուճիգանեան
Յովհաննէս Պուճիգանեան, ուսուցիչ, փիլիսոփայ, տնտեսագէտ եւ հոգեբան :
Կենսագրութիւն
Ծնած է Չնքուշ 1873-ին, ուր առած է նախնական ուսումը: 1889էն մինչեւ 1896 հետեւած է Եփրատ Գոլէճի Երկրորդական ուսման:
1893-1894 տարեշրջանին Հիւսենիկի, 1896-1906-ին ալ Եփրատ Գոլէճի մէջ պաշտօնավարած է:
1906-ին Եփրատ Գոլէճի վարչութեան կողմէ պատեհութիւն տրուած է հետեւելու Էտինպուրկի Համալսարանի դասընթացքներուն: 2 տարի հետեւած է Հոգեբանութեան, Բարոյագիտութեան, Փիլիսոփայութեան եւ Տնտեսագիտութեան: Ընթացաւարտութեան ճառը առաջնութիւն շահած է:
1908-ին Եփրատ Գոլէճ վերադարձած ու վարչութիւնը իրեն տուած է Բարոյական Գիտութեանց Ուսուցչապետի Տիտղոսը (Prof. Of mental and moral sciences): Նոյն տարին սկսած է աւանդել հոգեբանութիւն, բարոյագիտութիւն, մանկավարժութիւն, տրամաբանութիւն, քաղաքական տնտեսագիտութիւն եւ փիլիսոփայութեան պատմութիւն:
Պաշտօնավարած է Գիշերօթիկնեցին, Գոլէճի վարչական ժողովին, Հ.Բ.Ը.Միութեան Խարբերդի Օժ. Մասնաճիւղին, Բալու Միացեալ Ընկերութեան Ամառնային ուսուցչանոցին մէջ:
1910-ին հրաւիրուած է Սեփաստիա Normal Schoolի տեսչութեան կողմէ Շրջանաւարտից հանդէսին «Ուղերձ»ը խօսելու:
1912-ին Հայ Գրերու 1500ամեակի եւ Տպագրութեան 400ամեակի տօնակատարութեան Եփրատի սաներուն եւ Խարբերդի հայ հասարակութեան թափորին գլուխը անցած Խարբերդէն Մէզիրէ գալեց, ուր ներկայացուց իր ճառը:
Փրոֆէսորը իր սաներուն եւ զինք ճանչցող բարեկամներուն կողմէ կոչուեցաւ Խարբերդի Սոկրատը:
Մահացած է 1915-ին Խարբերդի մէջ:
Վահէ Հայկ
Վահէ Հայկ (Վահէ Տինճեան),, ամերիկահայ արձակագիր, խմբագիր։ Բուն անունով Վահէ Տինճեան։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Խարբերդ։ Ուսումը ստացած է Եփրատ գոլէճի մէջ, գրական առանձին դասընթացքի հետեւելով գաւառական գրականութեան յայտնի դէմքերէն Յովհաննէս Յարութիւնեանի (Թլկատինցին) մօտ։ Առաջին աշխարհամարտի օրերուն, 1915-ի աղետալի տարին, Խարբերդէն կ'անցնի Կ.Պոլիս։
Եղեռնէն փրկուելով անցած է Յունաստան, 1920-ի սկիզբը Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ, ուր հետեւած է Պոսթըն համալսարանի պատմութեան եւ գրականութեան դասընթացքին։
Գրական վաստակ
Առաջին աշխարհամարտի օրերուն՝ Զինադադարի հռչակումէն ետք, շրջան մը կ՛աշխատակցի «Նոր Կեանք» եւ «ճակատամարտ» թերթերուն։
Վահէ Հայկ գրած է պատմուածքներ եւ նորավէպեր, որոնք ամփոփուած են «Հայրենի ծխան» վերնագիրը կրող հինգ հատորներու մէջ։ Խմբագրած է նաեւ իր ծննդավայրին նուիրուած մեծածաւալ յուշամատեանը՝ «Խարբերդ եւ անոր ոսկէղէն դաշտը»։
Ունի նաեւ պատմական, յուշագրական եւ ագգագրական բնոյթով աշխատասիրութիւններ՝ «Վարդանանց պատերագմի 1500-ամեակը», «Յուշարձան Եոզկատցիներու», «Պատմութիւն Ֆրեզնոյի հայ գաղութին», «Հայաստանի մանկական աշխարհը», «Լուսաւոր դէմքեր» եւ անտիպ գործեր։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:18 Յունիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ արձակագիրներ
Ջուլիէտ Գրիգորեան
Ջուլիէտ Գրիգորեան-Գասպարեան (1935)
Կենսագրություն
Ծնած է Երեւան։ Ուսանած է Երեւանի պարարուեստի ուսումնարանին մէջ, զոր աւարտելէ ետր րնդունուած է Երեւանի Պեաական Համալսարանի Ռոմանօ Գ՚երմանական գրականութեան ֆրանսական լեզուի բաժինը։ Վկայուելէ յետոյ 1960–էն սկսեալ պաշտօնավարած է Երեւանի մանկավարժական ինստիտուտին մէջ։
Գրական փորձերուն սկսած է դպրոցական տարիներուն։ 1965-էն յետոյ լրջօրէն զրաղած է գրական ստեղծագործութեամբ։ «Անի Արմէն» ծածկանունով մի քանի բանաստեղծութիւններ ուղարկած է Պէյրութ, Անդրանիկ Ծառուկեանին, որ գրական մամուլի մէջ լոյս ընծայած է զանոնք, գովաբանելով բանաստեղծուհիին համարձակ մտածելակերպը եւ զգացական աշխարհի յուզականութիւնը։ Այնուհետեւ աշխատակցած է Երեւանի բազմաթիւ ամսագրերուն՝ «Գարուն», «Սովետական Արուեստ», «Գրական Թերթ» եւլն։ Նոյն տարիներուն տպագրուած է Սարգիս Արուտչեանին նուիրուած կեանքը եւ Բեմանկարչական Արուեստը մեծածաւալ մենագրութիւնը, հայերէն եւ ապա ռուսերէն լեզուներով։
1974–ին ֆրանսահայ ամուսնին խնգրանըով Ջուլիէտ Գրիգորեան տեղափոխուած է Փարիզ։ Անոնք բախտաւորուած են երկու զաւակներով։
Իր ինքնաճանաչում խորագրով բանաստեղծութեանց գիրըը տպագրութեան չէ արժանացած Երեւանի մէջ, բանաստեղծուհիին Հայրենիքէն հեռանալուն պատճառաւ։
Կորսնցուցած ըլլալով իր շրջապատը, գրչակիցները եւ զինքը սնուցող արմատները, բանաստեղծուհին տառապանըով լի հայրենակարօտ երգեր կը գրէ։ Այդ կարօտն է, որ մղած է զինքը, 1980-ին, Լոս Անճելոսի հայ գաղութին քաջալերութեամբը լոյս ընծայել իը Ինքնաճանաչում գիրքը, զայն վերանուանելով Տեսիլ Յայտնութեան ք որ արժանացած է Հ.Բ.Ը.Մ. Ալեք Մանուկեան Հիմնադրամին Ա. Մրցանակին եւ տպագրուած Հիմնադրամին յատկացումով։
Տպագրութեան համար պատրաստ ունի Յայտնութիւն խորագրով բանաստեղծութիւններու երկրորդ հաւաքածոյ մը, որ հրատարակութեան կը կարօտի։
Լոս Անճելոսի հայկական ձայնասփիւռէն յաճախ կ՚արտասանուին իր բանաստեղծութիւնները եւ կը հրատարակուին հայկական մամուլին մէջ։
Տեսիլ Յայտնութեանը ի յայտ կը բերէ արդիաշունչ բանաստեղծի իր ձիքըերը։ Իր ոճը գունագեղ է եւ առինքնող։ Նկարագրելով քաղաքակիրթ աշխարհի մէջ տիրող սարսափը, անորոշ վիճակը, իր կենսագրականին մէջ, իր իսկ բառերով, կը յայտնէ իր ինքնատիպ հոգիին ելեւէջները.- «Զգունազարդելով աշխարհը, գունազարդուած աշխարհի երազանքը ունենալ, սխալները չքօղարկելով ճշմարտութիւնը որոնել, խաւարը նկարագրելով՝ լոյսի պատրանըը ունենալ»։ Իր յոռետես հոգիին յոյզերը կը յայտնուին «Այնտեղ Ուր Զեն Հասնում ... » զգայացունց քերթուածին մէջ. —
Արձագանգ (թերթ, Նիկոսիա)
Արձագանգ, ամսաթերթ, լոյս կը տեսնէ 1995-էն, Նիկոսիոյի մէջ։ ՀՅԴ Ազատամարտ երիտասարդական կեդրոնի հրատարակութիւն։ Խմբագիր՝ Հ. Գէորգյան։
Կը լուսաբանէ հայաստանեան իրադարձութիւններ, գաղութին վերաբերող հրատապ խնդիրներ, պատանեկան եւ երիտասարդական հարցեր, մարզական լուրեր։ Կը տպագրուի կիպրահայ գրողներու եւ ուրիշներու գործեր։
Հայկազ (անձնանուն)
Հայկազ, հայկական արական տարածուած անուն։ Առաջացած է հայկական Հայկ անունէն եւ «ազն» ՝ «ցեղ», «զարմ»,«սերունդ» բառէն, կը նշանակէ «Հայկի ցեղէն»։ Այժմ կը գործածուի Հայկազ ձեւը, որմէ ալ առաջացած են Հայկազունի եւ Հայկազեան մականունները։ Այս անուան հետ կապուած այլ տարբերակ մըն ալ կայ՝ «Հայկազուն», զոր կը հանդիպինք նաեւ որպէս անձնանուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Մայքըլ Ճորտըն
Մայքլ Ճեֆրի Ճորտըն (Michael Jeffrey Jordan, ծնած է 17 Փետրուար, 1963), ամերիկացի նշանաւոր նախկին պասքեթպոլիստ, հարձակուող պաշտպան (երկրորդ համար\shouting guard)։ Հանդես ներկայացուցած է բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Չիկագոյ Պուլզ» եւ «Վաշինգթօն Վիզարդս» ակումբներուն մէջ։ Կը համարւի բոլոր ժամանակնեու մեծագոյն բասկէտբոլիստը, ով լուրջ դեր խաղցած է 80-ականն եւ 90-ականներուն բասկէտբոլի մասայականացմանը։ «Չիկագոյ Պուլզի» կազմում Ճորտընը վեց անգամ նուաճած է NBA-ի առաջնութիւնը՝ 1991, 1992, 1993, 1996, 1997 եւ 1998 թուականներուն։
Իր ֆենոմէնալ բարձր ցատկոտունակութեան համար Մայքլ ստացաւ «Air Jordan» եւ «Պարոն թեթեւութիւն»` «His Airness» անուանումները։ Ան նաեւ կը համարուի բասկետբոլի պատմութեան մէջ լաւագոյն պաշտպաններէն մէկը։[1] 1991 թուականին ան յաղթեց NBA-ին մէջ իր առաջին մրցաշարին «Պուլզ»-ի հետ, իսկ արդէն 1992 թուականին եւ 1993 թուականին կրկնեց այդ յաջողութիւնը։ Հոր մահէն յետոյ 1993-1994 թուականներուն Ճորտընը յանկարծակի օրէն հեռացաւ բասկետբոլէն եւ փորձեց առաջ երդալ պեյսպօլ-ով։ 1995 թուականին ան վերադարձաւ բասկէտբոլի դաշտ եւ օգնեց «Պուլզ»-ին նուաճել եւս երեք կոչում(1996, 1997, 1998), միաժամանակ NBA-էն ներս իր խումբին հետ միասին սահմանելով ռեկորդներ՝ (1995/96 թուականներու մրցաշար) տանելով դեռեւս չգրանցուած 72 յաղթանակ մէկ մրցաշարքի ընթացքին։ Երկրորդ անգամ ան կարիերան թողեց 1999 թուականներուն, սակայն 2001 թուականին կրկին վերադարձաւ արդէն «Վաշինգտօն Ուիզարդս» խումբի մաս կազմած։
1984 թուականին Ճորտըն պայմանագիր ստորագրեց NIKE ընկերութեան հետ, ուր յատուկ Մայքլի համար ստեղծեց մարզական կօշիկներ՝ Air Jordans անուանումով։ Նախագիծը այնքան յաջողուած էր, որ Air Jordans-ը դարձաւ առանձին վաճարանիշ։ Ճորտըն խաղաց ինքն իրեն «Տիեզերական խաղ» ֆիլմին (1996)։ Ան Oakley Inc ընկերութեան ղեկավարման բաժնի կազմի մէջ է։ Այժմ կը համարուի հիմնական սեփականատէրը, ինչպէս նաեւ կարգաւորում է «Շառլոդ Բոբգադս» ակումբի բասկէտբոլի հարցերը։ 2010 թուականի փետրուարին աճուրդի մէջ յաղթեց եւ իրաւունք ստացաւ հիմնական սեփականատէր Լ. Ջոնսոնից գնելու թիմի վերահսկողութեան փաթեթներու բաժնետոմսերը։[3] Այս կերպով Մայքլ Ճորտան առաջին բասկէտբոլիստն էր, ով դարձաւ NBA-ի սեփականատէր։
Ներկայ պահին կը հանդիսանայ «Շառլոթ Հորնեթս» ակումբի նախագահը։
Ստորոգութիւն:1963 ծնունդներ Ստորոգութիւն:17 Փետրուարի ծնածներ
Ծաղիկ (շաբաթաթերթ)
«Ծաղիկ» (Հաճըն)․ ձեռագիր հայերէն եւ հայատառ թուրքերէն շաբաթաթերթ: Հիմնադիրը եւ հրատարակիչը եղած են Հաճընի Վարդանեան վարժարանի շրջանաւարտները եւ երիտասարդ մտաւորականները։
Հրատարակուած է 1880-ին միայն 10 ամիս: Խմբագիրը եղած է Մարտիրոս Սեքսենեան: Ունեցած է գրական, գիտական, առողջապահական յօդուածներ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թերթեր Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Մամուլ
Յովհաննէս Սարկաւագ
Յովհաննէս Սարկաւագ (1047, Փիփ - 1129 Հաղբատ), ճանչցուած է Յովհաննէս Իմաստասէր անունով, հայ մատենագիր, փիլիսոփայ, գիտնական, մանկավարժ :
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1047-ին քահանայական ընտանիքի մէջ։ Սորված է Հաղբատի եւ Սանահինի վանքին մէջ, ապա՝ Ուռճացի վարդաետի մօտ։ Ապրած եւ գործած է Անիի մէջ, որուն բարձրագոյն դպրոցին մէջ դասաւանդած է քերականութիւն, թուաբանութիւն, փիլիսոփայութիւն, տոմարագիտութիւն, տիեզերագիտութիւն եւայլն։ Հետագային գլխաւորած է Հաղբատի դպրոցը, որ իրեն շնորհիւ դարձած է գիտութեան եւ մշակոյթի կեդրոն։ Խոր գիտելիքներուն համար ան հռչակուած է որպէս «Սոփեստոս», «Իմաստասէր», «Մեծն Վարդապետ» եւայլն։ Անոր շիրիմաքարը պահուածէ «Արձանս այս սեմական է Սոփեստոսի Սարկաւագին» մակագրութեամբ։ Յովհաննէս Սարկաւագ ձգած է գրական հարուստ ժառանգութիւն նաեւ ան սրբագրած, խմբագրած եւ արտագրած է անընթերնելի դարձած աշխատութիւններ։ Իմաստասէր, գրած է բազմաթիւ շարականներ։ Անոնց մէջ ան փառաբանած է հայ հերոսները, որոնք իրենց կեանքը զոհեցին հայրենիքի փրկութեան համար։ Ան ծանօթացուց հայ ժողովուրդին հայրենիսական երաժշտութիւնն ու գրականութիւնը եւ քաջալերեց արտագաղթած հայերը վերադառնալու Երկիր : Յովհաննէս Սարկաւագ մեծ ներդրում ունեցած է թուաբանութեան մէջ եւ հայերէնի թարգմանած է բազմաթիւ գիրքեր :
1084-ին Յովհաննէս Սարկաւագ մասնակից կը դառնայ ծրագրի մը՝ հայկական օրացոյցի մը զարգացման։ Օրացոյցը կը պարունակէր 365 օրեր առաւել մէկ օր։ Այս ծրագրին համար իր տարած աշխատանքը պատճառ դարձաւ, հետագային օրացոյցի ստեղծման :
Կիթառ
Կիթառ, լարային երաժշտական գործիք, աշխարհի ամենատարածուած գործիքներէն մին։ Առաջին կիթառները յայտնուած են, դեռեւս, Ք․ա․ 2-րդ հազարամեակին։ Կիթառի զարգացման կեդրոնը եղած է միջնադարեան Սպանիան, ուր կիթառը հասած է Հին Հռոմէն։ 18-րդ եւ 19-րդ դարերուն սպանական կիթառի արտաքին տեսքը եւ հնչողութիւնը փոփոխութիւններու ենթարկուած են ու նոր ձեւի կիթառը ստացած է դասական անուանում։ 20-րդ դարուն կը ստեղծուի ելեկտրական կիթառը, որ լայնօրէն կը գործածուի երիտասարդական երաժշտական միջավայրէն ներս։
Պատմութիւն
Մինչեւ ելեկտրական կիթառի զարգացումը եւ արուեստական նիւթերու օգտագործումը, կիթառը սահմանուած էր որպէս գործիք, որ ունէր« երկար, տափակ փայտեայ ձայնատախտակ, կողեր եւ հարթ յետսանաս, յաճախ գոգաւոր մասերով»։ Սոյն սահմանումը կ'օգտագործուի նաեւ տարբեր տեսակի լարային գործիքներ նկարագրելու պարագային, որոնք զարգացած ու օգտագործուած են ամբողջ Եւրոպայի տարածքին, սկսած՝ 12-րդ դարէն եւ աւելի ուշ Հիւսիսային եւ Հարաւային Ամերիկաներ։ Ժամանակակից լարային գործիքները երկար լարերով գործիքներու յետնորդներն են, որոնք մի քանի հազար տարի առաջ կային հնագոյն Կեդրոնական Ասիոյ եւ Հնդկաստանի մէջ։ Այդ պատճառաւ, ժամանակակից արեւմտեան լարային գործիքները, ինչպէս կիթառը, ջութակը, քնարը եւ այլն, հեռու կապեր ունին Կեդրոնական Ասիոյ եւ Հնդկաստանի ժամանակակից գործիքներուն հետ։ 3300-ամեայ խեթական արձանագրութեան մը մէջ, ուր երգիչը կը նուագէ լարային գործիք, լարային գործիքներու ամենահին պատկերումն է։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երաժշտական գործիքներ Ստորոգութիւն:Լարային գործիքներ Ստորոգութիւն:Կսմիթային երաժշտական գործիքներ
Հայկ Նահապետ
Հայկ նահապետ (նաեւ Հայկ թագաւոր Հայկ դիւցազն), առասպելական հերոս, հայոց անուանադիր նախնին։
Մովսէս Խորենացի իր «Հայոց պատմութիւն» աշխատանքին մէջ գրի առած աւանդազրոյցին մէջ զինք կ'անուանէ նախահայր եւ ազգապետ։ Աստուածաշունչին համաձայն՝ Հայկ Հաբէթի սերունդներէն էր եւ այդ պատճառով երբեմն կ'անուանուի Հաբէթոսթեան Հայկ: Ըստ Մովսէս Խորենացիի, Հայկ Նոյի սերունդէն է՝ աւագ որդի Հաբէթէն: Հայկ Նոյի 5-րդ սերունդն է՝ Հաբէթ (Japheth), Գամեր (komer), Թիրաս (Tiras), Թորգոմ (Tokarmah) եւ Հայկ (Haig)։
Մ. Խորենացի «Պատմութիւն Հայոց»-ին մէջ կը գրէ, որ Հայկ կ'ապստամբի Բաբելոնի տիրակալ Բելի (Belus/Belos) դէմ, Վանայ լիճին մօտ: Հայկ պատերազմելով Բելի դէմ, կը ջարդէ անոր զօրքը, կը սպաննէ զինք եւ հիմը կը դնէ հայոց պետութեան, որմէ ետք՝ երկիրը կը կոչուի ՀԱՅՔ։
Ժա. դարու վրացի պատմիչ Լեոնտի Մրովելուի վրացիներու ծագումը ներկայացնելով կը նշէ, որ Հայկ որդին է Թորգոմի։ Ըստ նոյն պատմիչին՝ Թորգոմ ունէր 8 զաւակ։ Կովկասեան բոլոր ժողովուրդները, ըստ անոր, սերած են Թորգոմի զաւակներէն, անոնց մէջ առաջինը հայերու նախահայր Հայկն է, երկրորդ զաւակը՝ վրացիներու նախահայր Քարթլոսն է (Kartlos), ապա՝ աղուաններու եւ ուրիշներու։ Վրացիները Հայաստանը կ'անուանեն Սոմխեթի (Սոմխիթի)։ Այս անուանումը վրացի եւ հայ ուսումնասիրողները լուրջ ուսումնասիրած են, սակայն անոնց եզրակացութիւնները բաւարար եւ համահունչ չեն եղած՝ ինչպէս Մ. Խորենացիի, այնպէս ալ Լ. Մրովելուիի կողմէ յիշատակուող Հայկ/Հայոս անուան եւ Հայաստան երկիրի անուան ծագման աւանդաբանութեան հետ։ Համաձայն նոր տեսակէտի մը՝ Սոմխեթի (Սոմխիթի) անուանումը պէտք է հասկնալ որպէս «Արեւու կամ արեւելեան խեթեր»։
Բնութագրում
Հայկ յաղթանդամ եւ վայելչակազմ ռազմիկ-առաջնորդ էր։ Անոր զէնքերը՝ թուրը, նետը եւ աղեղը օժտուած էին գերբնական յատկութիւններով։
Հայկ եւ Բել
Հայկի կեանքին յայտնի դրուագներէն է անոր պատերազմը բաբելոնեան առաջնորդ Բելին դէմ։ Բաբելոնեան աշտարակաշինութեան խառնաշփոթի ընթացքին Տիտանեան Բել ինքզինք կը հռչակէ աշխարհակալ եւ կը պարտադրէ, որ մարդիկ պաշտեն զինք։ Սակայն Հայկ չի ճանչնար Բելի ինքնակոչ իշխանութիւնը իր հարազատներուն եւ ցեղակիցներուն վրայ։ Ըստ Մովսէս Խորենացիի՝ Բաբելոնի մէջ իր անդրանիկ զաւակին՝ Արամանեակին (Արմէն) ծնելէն ետք Հայկ երեք հարիւր այլ ցեղակից ընտանիքներու հետ միասին կը վերադառնայ Հայք։ Հայրենիք ժամանելուն պէս, Հայկ բնակութիւն կը հաստատէ Տուրուբերանի Հարք գաւառին մէջ։ Հարք անունը կը մեկնաբանուի որպէս «հայրեր», «հայրենիք»։ Այդ ընթացքին Բել, Ասորեստանի տիրակալ դառնալով, մեծ բանակով կը ներխուժէ Հայկի վրայ։ Հայկի թոռ Քատմոս, որ բնակութիւն հաստատած էր Հայկական լեռնաշխարհի հարաւը՝ Կորճայքի, Արարատ լերան ստորոտին, կը զգուշացնէ Հայկը Բելի արշաւանքէն։ Հայկ իր բազմաթիւ զաւակներով եւ թոռներով Հայկաշէնէն կը մեկնի (Վանայ լիճին հիւսիսային ափի եզրով) դէպի Վան քաղաքը։ Վանէն հարաւ ինկած Հայոց Ձոր կոչուող գետի հովիտին մէջ Հայկ եւ Բել իրենց բանակներով դուրս կու գան իրարու դէմ։ Հայկ իր բանակը կը տեղադրէ եռանկիւնաձեւ գետի հիւսիսային (աջ) ափին, աջէն եւ ձախէն տեղադրելով իր աւագ որդին եւ թոռը՝ Արամանեակն ու Քատմոսը։ Սակայն Բել, բաղդատելով իր զօրքին քանակը, Հայկի փոքրաթիւ ռազմիկներուն հետ, կը հրամայէ իր զինուորներուն  անցնիլ գետը եւ յարձակիլ Հայկի եւ իր զօրախումբին վրայ։ Բել կը խուսափի մարտէն, փոխարէնը բարձրանալով բլուրի մը վրայ, ուրկէ կը հետեւի մարտին։
Առասպելաբանութիւն
Ըստ որոշ հեղինակներու, Հայկի մասին պատմութիւնը հիմնուած է իրական պատմական իրադարձութիւններու վրայ եւ կ'արտացոլէ վաղ, նահապետական հայկական ցեղախումբերու պատերազմները հիւսիսային Միջագետքէն Հայկական լեռնաշխարհ ներխուժող ցեղերու դէմ։ Բացի ատկէ, Հայկին անունը եւ առասպելացուած արարքները կը յիշատակուին նաեւ արեւմտաիրանական ցեղերու մօտ եւ կը գտնեն իրենց արտացոլումը՝ Հուշանգ անուան տակ։
Ժառանգներ
Ըստ Մովսէս Խորենացիի եւ այլ հայ պատմագիրներու՝ Հայկին սերունդէն է Հայկազունիներու արքայատոհմը։ Այդ ազնուական հարստութեան վերջին ներկայացուցիչը՝ Վահէ արքան կը զոհուի Gaugamela-ի մէջ, Հայքը Ալեքսանտր Մակեդոնացիի արշաւանքէն պաշտպանելու ընթացքին։
«Հաբեթի սերունդներու ցանկը սահմանած եւ առաջադրած է Մովսէս Խորենացին, որպէս Հին Կտակարանի ազգաբանութեան ցանկերուն այլընտրանք, որովհետեւ, Պատմահայրը կը բողոքէ. «Ս. գիրքը իւրայինները (հրեաները) զատելով իբրեւ իր սեփական ազգը՝ միւսները լքեց, իբրեւ արհամարհելի եւ իր կողմէ նշանակուելու անարժան…(աւելցնելով) մեր Հաբեթի սերունդները բոլորովին չկան»։ Խորենացի առաջադրած է ՝ Նոյի Հաբեթ որդիին ազգաբանութեան ցանկ մը, աւելցնելով, որ ան աւելի հաւաստի է, քան Ծննդոց բաժինի ցանկերը, քանի որ այնտեղ Հաբեթի սերունդները կը բացակային (Մ. Խորենացի, ՀՊ, էջ՝ 77-78)։ Ի տարբերութիւն իրմէ առաջ եւ ետք պատմութիւններ գրող պատմիչներու, Պատմահայրը կը թուարկէ, թէ Հաբեթի ազգաբանութիւնը ճշդելով, ինք ինչ աղբիւրներէ օգտուած է՝ Աբիւտենոս, Կեփաղիոն, յունարէն գրականութիւն, իսկ Հին Կտակարանի Ծննդոց բաժինի ազգանութեան ցանկերը որեւէ հաւաստի աղբիւրներ չունին։ Խորենացիէն սկսեալ, մեր բոլոր պատմիչները անփոփոխ ձգած են «Հաբեթէն սկսող ազգաբանութեան», այդ թուականին «Առաջին հայկեաններու»՝ Հայկէն մինչեւ Արա Գեղեցիկ» Հայկազունի առաջնորդներու ցանկը։
Ըստ Խորենացիի շարք մը հայոց ազնուական տոհմեր իրենց ակունքներուն սկիզբը կը համարեն Հայկ Նահապետը։ Անոնցմէ են Բզնունիները, Խորխոռունիները, Մանդակունիները, Վահեւունիները, Վարաժնունիները, Առանշահիկները եւ այլն։ Ժամանակակից գիտնականներուն մէկ մասն ալ կը հրաժարի Հայկը դիտարկելէ իբրեւ զուտ առասպելական անձ մը եւ հակած է զինք ներկայացնելու իբրեւ հայոց թագաւոր, որ մեծ աւանդ ունեցած է հայկական արժեհամակարգին պահպանման եւ տարածման գործին մէջ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Դիցաբանութիւն
17 Յուլիս
17 Յուլիս, տարուան 198-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 199-րդ) օրն է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:17 Յուլիսի ծնածներ
Ժան-Պաթիսթ Քամիլ Քորոյ
Ժան Պաթիսթ Քամիլ Քորոյ (Jean-Baptiste-Camille Corot, կրճատ՝ Քամիլ Քորոյ, 16 Յուլիս, 1796, Փարիզ – 22 Փետրուար 1875, Փարիզ)՝ ֆրանսացի դիմանկարի եւ բնանկարի վարպետ մը եղած է:
17 Յուլիս
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:17 Յուլիսի մահացածներ
Ժան-Պաթիսթ Քամիլ Քորոյ
Կենսագրութիւն
Քամիլ Քորոն ծնած է Փարիզ, 16 Յուլիս, 1796 թուականի, ապահով ընտանիքի մը մէջ՝ անոր հայրը եղած է ստեղծագործ եւ մայրը՝ նորաձեւուհի մը եւ ի տարբերութիւն իր որոշ փորձառու գործընկերներու իր ամբողջ կեանքի ընթացքին ան երբեւէ փողի կարիք չէ ունեցած, քանի որ իր ծնողքը խելացիօրէն կը վարէին իրենց գործունէութիւնը : Ամուսնանալէն ետք անոր ծնողքը գնած էին նորաձեւութեան տաղաւար մը, ուր իր մայրը կ'աշխատեր եւ իր հայրը կը վարպետանար որպէս ձեւարար: Տաղաւարը լայն ճանաչում ուներ նորաձեւասէր փարիզցիներու շրջանին եւ լաւ եկամուտներ կ'ապահովեր ընտանիքին :
17 Յուլիս
Տօներ
Ստորոգութիւն:Յուլիս
Ժան-Պաթիսթ Քամիլ Քորոյ
Ստեղծագործական Կեանք
Նկարչի ստեղծագործութեան վրայ մեծ ազդեցութիւն ունեցած է 1825-28 թուականներուն Իտալիա կատարած ճամբորդութիւնները: Աւելի ուշ ան հոն վերադարձած է եւս երկու անգամ՝ 1834-ին եւ 1843-ին: Քորոն նաեւ եղած է Պելճիքա եւ Նետերլանտներ, կանոնաւոր այցելութիւններ ըրած է դէպի Զուիցերիա: Նաեւ շատ ճամբորդած է Ֆրանսային մէջ՝ Նորմանտիա, Պուրկունտիա, Փրովանս, Իլ տէ Ֆրանս: Ազդեցութիւն ունեցած է զգայականներուն վրայ, անձամբ ծանօթ եղած է անոնցմէ որոշներուն հետ: Ստեղծած է երեք հազարէն աւելի նկարներ:
Հայ բժիշկ (ամսաթերթ)
«Հայ բժիշկ» (Պոսթոն), բժշկական, առողջապահական եւ գիտական ամսաթերթ։
Լոյս տեսած է 1924-1925-ին։ Տնօրէն-խմբագիրը եղած է Հ․ Ծովիկեան, իսկ խմբագիրը՝ Բ․ Ժամկոչեան։ Ան տպագրած է յօդուածներ հիւանդութիւններու, անոնց տարածման ու բուժման ձեւերու մասին եւ ծանօթացուցած է նոր դեղամիջոցներ։ Կարեւորութեամբ անդրադարձած է կանխարգելիչ բժշկութեան եւ մարմնամարզի դաստիարակութեան։
Հոն հրատարակուած են հայ բժշկութեան պատմութեան վերաբերեալ նիւթեր եւ «Բժշկա-առողջապահական հարցարան» բաժին մը ։
Կոստանդնուպոլսոյ Սփիւռքահայ Երաժշտութիւն
Կոսդանդնուպոլիսը, հայկական ազգային երաժշտական արուեստի զարգացման, միջնադարեան նշանակալի ձեռքբերումներուն վերածնման եւ պահպանման ինքնատիպ կեդրոններուն էր։ 1850-1860-ական թուականներուն հայկական երաժշտութեան առաջընթացին կը նպաստեն «Քնար արեւելեան» եւ «Քնար հայկական» (1862 թուական) երաժշտական ընկերութիւնները։
Թեղենեաց Վանքի Խեցեղէն
Թեղենեաց Վանքը միջնադարեան Հայաստանի հոգեւոր, մշակութային ու գրչութեան կարեւոր կեդրոն էր։ Այն կը գտնուի Բուժական գիւղէն 3 քմ հիւսիս՝ Թեղենիսի կամ Թեղենեաց լեռներու անտառապատ լանջերուն։
Վանքային համալիրը՝ Կաթողիկէ եկեղեցւոյ «գմբեթաւոր դահլիճ»ի պատկանող ոճով բաղկացած է զոյգ որմնամոյթերով (յենասիւն), գաւիթով, սեղանատունով, գրչատունով եւ գաւիթին հիւսիսէն յարող ծայրամաս կառոյցով, հիմնական յուշահամալիրէն 30 մ արեւելք գտնուող 5–7-րդ դարերու քառախորան փոքր եկեղեցի մըն է։
Պեղման աշխատանքները սկսած են 1979 թուականին հնագէտ-վիմագրագէտ Գագիկ Սարգսեանի կողմէն եւ որոշ ընդհատումներով կը շարունակուին մինչեւ օրս։
Թեղենեաց վանքը՝ գրաւոր աղբիւրներուն կը յիշատակուի աւելի քան 8-րդ դարէն, որ իր բուռն ծաղկման հասած է 11–13-րդ դարերուն` Վաչուտեաններու իշխանական տոհմի օրօք եւ այն շարունակաբար գործած է որպէս վանք մինչեւ 17-րդ դարը։ Որմէ ետք վանքը կը յիշատակուի՝ մատենագիտական եւ վիմագրական աղբիւրներուն, որքան մեզի յայտնի է, ոչ որպէս գործող վանք։
Թեղենեաց վանքի պատմութեան, վիմագրական եւ հնագիտական նիւթի վերաբերեալ բազմաթիւ հրապարակումներով հանդէս եկած է յուշարձանը պեղող՝ Գագիկ Սարգսեանը ։
Կոստանդնուպոլսոյ Սփիւռքահայ Երաժշտութիւն
Սինանեաններու տոհմը նշանակալի աւանդ ունի սփիւռքահայ երաժշտութեան մեջ, իսկ տոհմի նահապետը՝ Գրիգոր Սինանեանը, արեւմտահայ Երաժշտական մշակոյթի հիմնադիրներէն մէկըն էր։ երգահան էդգար Մանասի ստեղծագործութեան մեջ կ'երգէն «Պատարագը», հեղինակ է նաեւ սիմֆոնիայի, օրատորիայի, դաշնամուրային բիեսներուն եւ այլ գործերուն։ Պոլսահայ երաժշտական մշակույթի երեւելի դեմքերից էր երգահան եւ դաշնակահար Գոհարիկ Ղազարոսեան կը ստեղծէ մեներգներ, խմբերգներ, դաշնամուրային պրելիւդներ եւ բիեսներ, բալետ եւ այլն։ Սիրավարդ Գարամանուկեանի արժեքավոր գործերեն են «Ընտիր երգերը» եւ «Մանկական Երգերը»։ Հայկ Կոյտենեանի ստեղծագործութեան մեջ կ'ուշագրեն ջութակի, ալտի, ձայնի, դաշնամուրի եւ սիմֆոնիկ նուագախումբի համար գրուած երկերը, այդ նաեւ վիրտուոզ ջութակահար էր։ Հայտնի են նաեւ երգահաններ Հարութիււնը, Տիրան Ալեքսանեանը, Արա Բոյաջեանը եւ ուրիշներ։ Յովհաննէս Աճեմեան Կոստանդնուպոլսոյ առաջին արհեստավարժ երգիչներեն էր, գլխաւորապէս երգած է Տիգրան Չուխաճեանի օփերաներուն մէջ։ Երգչուհի Մարի Լուիզ Գարագաշը հանդէս եկաւ նաեւ Միլանի «Լա Սկալա» եւ Փարիզի օփերային թատրոններուն մէջ։ Կոստանդնուպոլսոյ պետական օփերային թատրոնի մեներգչուհի Ալիս Քիթապճեանը բազմաթիւ ելոյթներ ունեցած է նաեւ Վիեննայի մէջ, Ցյուրիխի մէջ, Փարիզի մէջ, Երուսաղեմի մէջ եւ այլըն։ Հայտնի են դաշնակահարներ Վալանթին Մազլումեանը, Մարի Ոսկանը, Աշխեն Գավաֆեանը, երգեհոնահար Արշամ Գավաֆեանը, ջութակահարներ Հարութիւն Հանեսեանը, Բարսեղ Աթմաճեանը, Պերճ Սինանեանը եւ ուրիշներ։
Թեղենեաց Վանքի Խեցեղէն
Գտածոներ
Թեղենեաց վանքի պեղումներով յայտնաբերուած խեցեղէնը հիմնականին բեկորային է։ Այն կը բաժնուի 2 մեծ խումբի՝ տնտեսական-կենցաղային եւ շինարարական։ Իր կարգին, տնտեսական-կենցաղային խեցեղէնի մէջ կ՛առանձնանայ 2 խումբ՝ հասարակ կամ պարզ խեցեղէն, որ գերակշռող մեծամասնութիւնը կը կազմէ, եւ ջնարակապատը։
Կոստանդնուպոլսոյ Սփիւռքահայ Երաժշտութիւն
Ստորոգութիւն:Հայկական երաժշտութիւն
Թեղենեաց Վանքի Խեցեղէն
Գտածոներ
Հասարակ խեցեղէնը ըստ կիրառութեան կը բաժնուի հետեւեալ խումբերու՝
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կրօն
Կանաչ սոխ
Կանաչ սոխը կ՚օգտագործուի որպէս սնունդ։ Այն կը ներկայացնէ փոքրիկ սպիտակ սոխի գլխիկ, որմէ կը բարձրանան կանաչ խողովականման տերեւիկները։ Այդ տերեւները կ՚օգտագործուին որպէս բանջար։ Կանաչ սոխը կ՚ուտեն հում (ամբողջական կամ կտրատած աղցանի կամ համեմունքներու համար) կամ եփուած ։
Կիրառում
Կանաչ սոխը կարելի է օգտագործել եփած կամ հում՝ աղցաններու, սալսայի կամ ասիական բաղադրատոմսերու մէջ։ Կտրատուած կ՚օգտագործուի ապուրներու, ծովամթերքներէ պատրաստուած ուտեստներու, սենտուիչներու, քարիի մէջ, այն կարելի է նաեւ տապկել։ Արեւելեան խոհանոցին մէջ սկիզբէն կը հեռացնեն ներքեւի փոքրիկ արմատները, յետոյ կ՚օգտագործեն։
Վիեթնամի մէջ կանաչ կ՚օգտագործուի dưa hành (բառացիօրէն՝ «ֆերմենտացուած սոխ») ճաշատեսակին մէջ, որ կը մատուցուի Tet- ի մէջ։ Mỡhành (իւղի մէջ տապկած սոխ) սոուսը կ՚օգտագործուի այնպիսի ուտեստներուն մէջ, ինչպիսին են cơm tấm, bánh ít-ը եւ cà tím nướng-ը։ Կանաչ սոխը cháo hành- ի հիմնական բաղադրիչն է, այն բրինձի շիլա է, որ կ՚օգտագործուի մրսածութեան բուժման համար։
Մեքսիքայի եւ ԱՄՆ-ի հարաւային նահանգներուն մէջ սեբոլիտը յայտնի ուտեստ է։ Այն աղած կանաչ սոխ է, որ ամբողջութեամբ կը խորովուի։ Այն կ՚ուտեն պանիրով ​​եւ բիրնձով։ Սեբոլիտը կը մատուցուի լայմի հիւթով՝ ասատոյ ուտեստներու հետ ։
Քաթալոնեան խոհանոցին մէջ կ՚օգտագործուին calceau սոխ։ Աւանդաբար կ՚օգտագործուի «calçotada» անունով ուտեստի մէջ։ Սովորաբար, calceau սոխը կ՚օգտագործեն խորոված եւ սոուսներու հետ ։
Ճափոնական խոհանոցին մէջ կ՚օգտագործեն բազմաշերտ սոխը։ Անով կը պատրաստեն Տոֆու ազգային ուտեստը։
Հնդկաստանի մէջ այն կ՚ուտեն հում ` որպէս խորտիկ։ Հիւսիսային Հնդկաստանի մէջ կը պատրաստեն չատնի ուտեստը, որուն մէջ կ՚օգտագործեն անանուխ եւ կանաչ սոխ։
Միացեալ Թագաւորութեան մէջ կանաչ սոխը հիմնականին կտրտած կ՚աւելացնեն գետնախնձորի փիւրէին կամ աղցաններուն։
Ֆիլիփիններու հարաւը այն կոճապղպեղի եւ չիլի պղպեղի հետ միասին կը պատրաստեն տեղական համեմունք, որ յայտնի է որպէս «թաց պալապա», այն կ՚օգտագործուի կծու ուտեստներուն մէջ, ինչպէս նաեւ տապկած կամ արեւով չորցածած սնունդի մէջ։ Կանաչ սոխը կ՚օգտագործեն նաեւ պալապայի չոր տարբերակի պատրաստման համար։ Սոխը կը տապկուի թարմ կոկոսի փաթիլներով եւ խոնաւ պալապայով։
Զատիկի տօնի ընթացքին Պարսկաստանի հրեաները, մինչեւ Dayenu երգը երգելը, խփած են իրարու կանաչ սոխով, այն կը խորհրդանշէ հին եգիպտացիներու տիրապետութեան կողմէ հրեայներու կրած տառապանքները ։
Կանաչ սոխէն կը պատրաստեն նաեւ սոխի իւղ, որ կ՚օգտագործեն տարբեր կերակուրներու մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բոյսեր Ստորոգութիւն:Ուտեստներ
Ժանաօզեն
Ժանաօզեն (Жаңаөзен /ʐɑˌŋɑʷøˈzʲen/, նախկինում՝ Նովի Ուզեն), մարզաին ենթարկման քաղաք Ղազախստանի Մանգիստաուի մարզին մէջ։
Պատմություն
Բնակավայրը քաղաքի կարգավիճակ է ստացելէ 1968 թվականին։ կը գտնուի Մանղըշլաղ պլատոի վրա։ Քաղաքին մէջ կա օդկայան։ 1968-էն մինչեւ 1992 քաղաքը կոչվել է Նովի Ուզեն, իսկ 1992 թվականին անմիջապես Ղազախստանի ներսը քաղաքը կանուանէն Ժանաօզեն, դրանից ելնելով տարբեր օտարալեզու քարտեզներին նույնպես է փոխուերէ անուանումը չնայած նրա, որ պաշտոնապես վերանվանում չէ եղած։ 1989 թուականին ազգային հողի վրա քաղաքին մէջ խոշոր անկարգութիւններ են տեղի ունեցել։
2011 թվականի անկարգութիւններ
2011 թուականի դեկտեմբերի 16–ին Ժանաօզեն քաղաքին մէջ բախումներ են եղեր «Օզենմունայգազ»–ի աշխատակիցներու եւ ոստիկաններոու միջեւ։ Գլխավոր դատախազի խոսքերով՝ խուլիգանների խումբը հարձակուել է խաղաղ բնակիչներիու վրայ, որոնք հավաքվել էին կէտրոնական հրապարակին մէջ՝ տոնելու Ղազախստանի անկախության 20 ամեակի տոնակատարութիւնները։ Իսկ գործադուլ անողները պնդում են, որ ոստիկանութիւնն է առաջինը բռնութիւն կիրառել։
Յովհաննէս Թորոսեան
Յովհաննէս Թորոսեան (21 Սեպդեմպեր 1886, Թոմարզա - 16 Նոյեմբեր 1971, Պէյրութ) ուսուցիչ, նկարիչ եւ պատմագիր:
Կենսագրութիւն
1900 թուականին կը մտնէ Թոմարզայի վանքը, որմէս գիշերօդիկ աշակերտ: Ապա՝ նոյն վանքին մէջ կը պաշտօնավարէ որպէս ուսուցիչ եւ գիշերօդիկ աշակերտներու պատասխանատու: 1911 թուականին Կեսարիոյ մէջ կը ձեռնադրուի Աւագ Սարկաւագ: 1915 թուականին կ'աքսորուի Հալէպ:1917 թուականին կամաւոր կ'արձանագրուի եւ կ'երթայ Կիպրոս: 1918 թուականին՝ Պէյրուդ: Ապա իր բնակութիւնը կը հաստատէ Ալէյի մէջ: Լուսանկարչութիւնը կ'ընտրէ որպէս ապրուստի միջոց:
Պատանի հասակէն կը կապուի գիր ու գրականութեան: Իր կեանքի վերջին շրջանին կը լծուի Հայերէն ի աշխարհին պատմութիւնը գրելու աշխատանքին: Պատմութիւն Հայ Տոմարծայի (Պէյրութ 1959,1969,1969) երէք ստուար հատորները կը մնան իր անխոնջ ու հաւատարիմ աշխատանքին արքասիքը:
Ազատ Խօսք (ամսագիր)
Ազատ խօսք, ամսագիր, ապա շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած 1901-ին, Փարիզ, 1902-1903, 1906-1908-ին՝ Ալեքսանտրիա։ Խմբագիր՝ Երուանդ Օտեան։ Քննադատած է եգիպտահայ կեանքի ստուերոտ կողմերը, խարազնած «ազգային ջոջերուն»։ Տպագրած է նաեւ արտասահմանեան լուրեր, տեղեկութիւններ Թուրքիոյ մէջ տիրող իրաւիճակին շուրջ։ Աշխատակցած են Արփիար Արփիարեանը, Մելքոն Կիւրճեանը, Վահան Թէքէեանը, Բ. Շահպազը եւ այլք ։
1902-ին լոյս տեսած են 5-9 տետրերը, 1903-ին՝ 10-րդը, 1906 -ին՝ 13-րդը, որմով եւ աւարտած է թերթի հին շրջանը։ 1906-էն վերածուած է երգիծական շաբաթաթերթի՝ նախկին ծաւալով։ 1908-ին հրատարակուած են վերջին 3 տետրերը։ Թերթի էջերուն մէջ Ե. Օտեանը խարազանած է եգիպտահայ ջոջերու քաղաքական դիմազրկութիւնը, դատապարտած այն ամէնը, որ հակասեր է հայ ժողովուրդին եւ ժողովրդավարութեան շահերուն։
Ազատ Խօսք (օրաթերթ)
Ազատ խօսք, հայկական հրատարակութիւններու եւ տպագրութիւններու ընկերութեան օրաթերթ։ Լոյս տեսած է 1949-1951 թուականներուն, Փարիզ։ Խմբագիր՝ Ա. Նազարեան։ Տպագրած է հասարակական-քաղաքական, գրական-գեղարուեստական նիւթեր, արտացոլած սփիւռքահայութեան, յատկապէս ֆրանսահայերու կեանքը, Խորհրդային Հայաստանի տնտեսական ու մշակութային կեանքը ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կեմերէկ
Կեմերէկ (Կամարակ), 9-րդ դարէն սկսեալ Արեւմտեան Հայաստանի ավաններէն, այժմ Թուրքիոյ Սեբաստիա քաղաքի գիւղաքաղաքներէն է: 16-րդ դարու սկիզբը Կիլիկիա Թագաւորութենէն գաղթած Հայերն ալ հոս հաստատուած են:
Կեմերէկի եօթը թաղերը բաժնուած էին վերի (բարձրադիր) եւ վարի մասերու: Տուները կառուցուած էին սանդղաձեւ: 1913-ին, Կեմերէկի 6762 բնակչութենէն 5212-ը այսինքն 1252 տունի 902-ը Հայ էին: Ս. Աստուածածին, Ս. Գէորգ եւ Ս. Գրիգիր Լուսաւորիչ եկեղեցիները, 500 աշակերտին ժամանած չորս վարժարաններ կը գործէին: Երկար ժամանակ նախ Կեսարիոյ, յետոյ Եօզկաթ առաջնորդութեան կապուած մնաց: Կը կրէր Կապադովկիական անցեալ հետքերը: Խօսակցական հայերէն լեզուն շատ նման էր Կեսարիոյ բարբառին: Բողոքական համայնքը ունէր եկեղեցի մը եւ 100 աշակերտով դպրոց մը: Կեմերէկի մօտակայ շրջակայքը՝ Թօփաչ գիւղի մէջ ալ կար նաեւ դպրոց մը եւ Ս. Սարգիս Եկեղեցին:
Ժողովուրդը կը զբաղուէր արհեստներով, գորգագործութեամբ, արտադրութեամբ՝ կտաւներ, որակաւոր կերպասի ներկեր, կաշիէ առարկաներ, երկրագործական գործիքներ, արեւտուրով, գիւղատնտեսութիւն եւ անասնաբուծութիւնով:
1915-ի Մեծ Եղեռնիի ժամանակ հայերը բռնութեամբ տեղահանուել են: Մեծ մասը զոհուած է: Սակաւաթիւ փրկուողներէն ոմանք վերադարձած են Կեմերէկ, ուր 1946-ին կար 245 հոգի՝ 40 տուն:
Կեմերէկի շառաւիղները կ'ապրին Իսթանպուլ, Երեւան, Երուսաղէմ, Յորդանան, Եգիպտոս, Եւրոպա, Հիսիւս եւ Հարաւ Ամերիկա:
Հայ սիրտ (պարբերաթերթ)
«Հայ սիրտ» (Պոսթոն), գիտական, հասարակական, գրական, առողջապահական եւ մանկական եռամսեայ պարբերաթերթ:
Հրատարակուած է առաջին անգամ 1939-ին Պոսթոն եւ կը շարունակէ հրատարակուիլ մինչեւ օրս: Տարիներու ընթացքին հրատարակուած է տարբեր անունով, ինչպէս՝ «Հայ կարմիր խաչ» (1939-1946 ) եւ « Հայ օգնութեան միութիւն » (1946-1956): Հրատարակուած է հայերէն, անգլերէն եւ ֆրանսերէն լեզուներով: