cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Յակոբ Տէր Մելքոնեան
Յակոբ Տէր Մէլքոնեան ծնած է Այնթապ, 1879 թուականի Նոյեմբերին։ Նախնական ուսումը ստացած է Այնթապի Վարդանեան Վարժարանին մէջ։ 1895 թուականին կը սկսի յաճախել Կեդրոնական Թուրքիոյ Գոլէճը, սակայն ստիպուած կ՚ըլլայ կէս ձգել ուսումը։ Երկու տարի որպէս ուսուցիչ կը պաշտօնավարէ Այնթապի մէջ, ու ապա՝ կը նուիրուի առեւտրական ասպարէզին։ Ասպարէզին պարտադրանքով ինչպէս, նաեւ քաղաքական դէպքերու բերումով կը մէկնի Ալէքսանտրէթ, ապա՝ Տէօրթ Եոլ, կրկին վերադառնալու համար Այնթապ, յետոյ Հալէպ, ուրկէ՝ 1928 թուականին վերջնականապէս կը տեղաիոխուի Պէյրութ։ Յակոբ Տէր Մելքոնեան ունեցած է կրթական, հասարակական եւ ազգային բեղուն գործունէութիւն։
Հակառակ իր առեւտրական ասպարէզին, ան միշտ մօտ եղած է մտաւորական կեանքին, եւ իր ուժերուն ներած չափով զբաղած է Հայ պատմագրութեամբ։ Կը մեռնի Պէյրութ, 1972 թուականի Նոյեմբերի 28-ին։
Պարգեւներ
1969-ին Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Խորէն Ա. կաթողիկոսը, առ ի գնահատանք իր բազմաթիւ բարերարութիւններուն, իրեն շնորհած է «Կիլիկեան իշխան» շքանշանը` որպէս ազգային բարերար :
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:28 Նոյեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ուսուցիչի Օր
Ուսուցչի օր (անգլ.՝ World Teachers' Day), ուսուցիչներուն նուիրուած տօն, որ կը նշուի ամէն տարի սկսած՝ 5 Հոկտեմբեր 1994-էն։ Տօնի գլխաւոր առաքելութիւնը ուսուցիչներուն աջակցիլն է, համոզուիլը, որ ուսուցիչները կրնան բաւարարել ապագայ սերունդի պահանջները։ Օրուան ընտրութիւնը կապուած էր այն հանգամանքին հետ, որ 5 Հոկտեմբեր 1966-ին Փարիզի մէջ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի եւ Աշխատանքի միջազգային կազմակերպութեան կողմէ հրաւիրուած համատեղ համագումարին ընդունուած է «Ուսուցիչի կարգավիճակի հետ կապուած ուղեցոյց» (Recommendation concerning the Status of Teachers) վերտառութեամբ փաստաթուղթը, որ ուսուցիչներու աշխատանքը կարգաւորող առաջին միջազգային փաստաթուղթն էր :
Ըստ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի՝ Ուսուցիչի օրը կը խորհրդանշէ ուսուցիչներու՝ կրթութեան եւ զարգացման բնագաւառին մէջ ունեցած հսկայական ներդման ճանաչումը, ընդունումը եւ գնահատումը։
Education International (EI)-ը ամբողջ աշխարհին մէջ գտնուող դասաւանդողներու միջազգային միութիւնը, կը գտնէ, որ Ուսուցիչի օրը պէտք է միջազգայնօրէն ճանչցուի եւ նշուի։ Education International-ն կը նշէ, որ 1966 եւ 1997-ին ընդունուած Խորհուրդները պէտք է իրականացուին բոլոր երկիրներուն մէջ։
Ուսուցիչներու տօնը կը նշուի աւելի քան 100 երկիրներու մէջ, ինչպէս նաեւ Հայաստանի մէջ։ Education International-ի եւ կազմի մէջ մտնող 401 անդամ-կազմակերպութիւններու ջանքերով տօնը լայնօրէն կը ճանչցուի։ Ամէն տարի Education International-ը կը սկսի տօնի հասարակական ճանաչումը բարձրացնող արշաւ՝ ուսուցիչներու ներդրումը ընդգծելու համար։
Հայաստան
Հայաստանի մէջ Ուսուցիչի օրը Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութեան 1 Հոկտեմբեր 2001-ի N 919 որոշմամբ կը նշուէր Հոկտեմբերի առաջին Կիրակի օրը, իբրեւ «Ուսուցչի տօն»: Յետագային 21 Մայիս 2010-ի օրէնքի Պ-911-21.05.2010-ԳԿ-010/0 լրացմամբ այն կը տօնուի 5 Հոկտեմբերին:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր Ստորոգութիւն:Կրթութիւն Ստորոգութիւն:5 Հոկտեմբեր
Քրիստափոր Բագրատունի
Քրիստափոր Բագրատունի, ծնած 22 Յունիս, 1929-ին, զաւակն էր Մանասէ եւ Մանուշակ Բագրատունիներուն: Մայրը Ցեղասպանութենէն վերապրած՝ 4 տարի քիւրտերու մէջ ապրելէ ետք, փոխադրուած է Հալէպի որբանոցը եւ ծանօթացած է հալէպաբնակ Մանասէ Բագրատունիին:
Կենսագրութիւն
Ութ տարեկանին, Քրիստափորը ծնողքին հետ Հալէպէն փոխադրուած է Պէյրութ, ուր ան յաճախած է Համազգայինի Ճեմարանը՝ երկրորդ նախապատրաստականէն մինչեւ առաջին լսարան (այսինքն՝ ութ տարի): Լսարանին մէջ աշակերտած է Լեւոն Շանթին, Ն. Աղբալեանին եւ Կարօ Սասունիին:
19 տարեկանին, ՀՅԴ «Զաւարեան» Ուսանողական միութեան ճամբով, միացած է ՀՅ Դաշնակցութեան շարքերուն:
Այնուհետեւ, ան աշխատած է որպէս ընկ. Դրօ Կանայեանի քարտուղարը եւ անոր տան մէջ վայելած է ընկ. Սիմոն Վրացեանի ներկայութիւնը։
Յունուար 22, 1959-ին կը ծնի իրենց առաջին զաւակը՝ Սեւակը. յաջորդաբար Վիգէնը՝ Նոյեմբեր 11, 1962-ին, եւ Նայիրին՝ Դեկտեմբեր 14, 1963-ին:
1991-ին Սեւակը կ՛ամուսնանայ Աղաւնի Առաքելեանի հետ: Անոնք ունին 3 զաւակներ՝ Տայանա, Ճենիֆըր եւ Քաթրին:
Մէկ տարի առաջ ծնաւ իր ծոռը՝ Ճորճը:
Ընկ. Դրոյի մահէն ետք՝ 1956-ին, Ք. Բագրատունի աշխատած է Պէյրութի օդակայանը։ Ապա կնոջ եւ Սեւակին հետ մեկնած է Ղանա, Ափրիկէ. հոն Թամալէ գիւղաքաղաքին մէջ պաշտօնավարած է Պարգեւ Գասարճեանի շինարարական ընկերութեան մէջ մինչեւ 1964, երբ ընտանեօք փոխադրուած է Մ. Նահանգներու Լոս Անճելըսի շրջանը:
Այստեղ ան պաշտօնավարած է դաստիարակչական շարժանկարներու ընկերութեան մը մէջ: Միաժամանակ, ան ուսած է Լոս Անճելըսի Նահանգային համալսարանին մէջ՝ հետեւելով ֆրանսերէնի ու ֆրանսական գրականութեան դասընթացքներու. ստացած է պսակաւոր արուեստի վկայականը (բարձր պատիւով նշուելով իբրեւ այդ տարուան բոլոր մարզերու աւարտականներէն լաւագոյնը): Նոյն համալսարանէն ստացած է մագիստրոսի (MA) տիտղոսը: Հետագային, ան շարունակած է իր ուսումը Քալիֆորնիոյ Ըրվայնի համալսարանին մէջ ու անցուցած տոքթորայի բոլոր քննութիւնները. երբ սկսած է իր թէզի պատրաստութեան, հրաւիրուած է ֆրեզնոյէն մէկ տարի առաջ Լոս Անճելըս փոխադրուած  «Ասպարէզ» եռօրեային խմբագրութիւնը ստանձ-նելու:
Նոյն շրջանին, Պէյրութէն փոքր քոյրը՝ Սալբին, մայրը եւ հայրը կու գան միանալու Ռուբինային, որ արդէն Ազգ. Մեսրոպեան վարժարանին մէջ մանկապարտիզպանուհի էր: Այսպիսով, Բագրատունի ընտանիքը դարձեալ կ՛ամբողջանայ:
«Ասպարէզ»ի խմբագրութեան շրջանին ՀՅԴ Կեդրոնական կոմիտէին ներդրումով նախաձեռնած է «Ասպարէզ»ի տպագրութեան արդիականացման (computerization): Այս իրագործման մէջ Սալբին մեծ դեր ունեցած է:
Այդ շրջանին է, որ ան անդամակցած է Քալիֆորնիոյ Համազգայինի հիմնադիր վարչութեան:
1983-ին, «Ասպարէզ»ը ձգելէն ետք, Ք. Բագրատունի մէկ տարեշրջան եղած է ազգային վարժարաններու համար նորահաստատ Հայ Դատի դասընթացքի առաջին շրջուն ուսուցիչը:
Այնուհետեւ, 1984էն մինչեւ հանգստեան կոչուիլը, ան ֆրանսերէն դասաւանդած է Լոս Անճելըսի Միացեալ կրթաշրջանի երկրորդական վարժարաններու մէջ:
Քրիստափոր Բագրատունի երիտասարդ տարիքէն իսկ մասնակցած է ՀՅԴ Ընդհանուր ժողովներու, խորհրդաժողովներու, եւ շրջան մը եղած է Կեդրոնական կոմիտէի անդամ: Կուսակցական գործունէութիւններու մասնակցութիւնը եղած  է իր կեանքի առանցքը:
Քրիստափոր Բագրատունի իր հանրային կեանքի կողքին եղած է նուիրեալ ամուսին եւ հայր, մղելով իր զաւակները բարձր ուսումի եւ վկայականներու:
2000-ին, երբ զօրավար Դրոյի աճիւնները հայրենիք վերադարձնելու յանձնախումբ մը կազմուեցաւ, ան ընկերացաւ այդ շքախումբին, եւ միեւնոյն ժամանակ բախտը ունեցաւ առաջին անգամ ազատ հայրենիքը այցելելու: 2004-ին, իր կնոջ եւ Վիգէնին հետ, ՀՕՄի Կեդրոնական վարչութեան կազմակերպած Պատմական Հայաստանի շրջագայութեան մասնակցեցաւ՝ իրականացնելով երկար տարիներու իր երազը:
Առ ի գնահատանք իր մշակութային, գրական, խմբագրական եւ հանրային երկար տարիներու բազմաբեղուն ծառայութեան, Քրիստափոր Բագրատունի արժանացած է Արամ Ա. վեհափառ հայրապետի «Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանին:
356 (թիւ)
356 (երեք հարիւր յիսունվեց) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 355-ի եւ 357-ի միջեւ
Աղօթքի Ընկոյզ
Աղօթքի ընկոյզ (անգլ.՝ prayer nuts), 10-16-րդ դարերուն Հիւսիսային Եւրոպա յի, յատկապէս Հոլանտայի մէջ մեծ տարածում ունեցող փայտէ պատրաստուած մանրանկարչական արտադրանքի տեսակ:
Աղօթքի ընկոյզը գնդաձեւ է եւ կազմուած է իրարու միացած երկու մասերէ, որոնց շնորհիւ փայտէ գունդը կը նմանի ընկոյզի կճեպի: Գունդին ներսի հատուածին մէջ փորագրուած մանրաքանդակները կը պատրաստուէին տօսախէ եւ կը պատկերէին աստուածաշնչեան պատմութիւններ, առաւելաբար՝ Յիսուս Քրիստոսի խաչելութեան հետ կապուած դրուագներ:
Պատրաստութիւն
Տօսախը փայտագրութեան համար լաւ հում նիւթ է, թէեւ փայտի այս տեսակին օգտագործումը արտադրանքը կը սահմանափակէ փոքր չափերու: Տօսախը ունի համաչափ կարծրութիւն, դիմացկուն է կոտրուածքներու եւ ճեղքուածքերու նկատմամբ: Աղօթքի ընկոյզներու մեծամասնութիւնը տօսախէ պատրաստուած է, թէեւ կը հանդիպին նմանօրինակ արտադրանքներ՝ պատրաստուած արծաթէ եւ զարդարուած ջնարակով:
Տօսախէ մանրանկարներու մանրազննին աշխատանքը շատ իւրայատուկ է. որոշ արտադրաքներու վրայ տեսանելի է այնպիսի մանրագոյն մանրամասն հիւսուածք, ինչպիսին են հրեշտակի թեւերու փետուրներ, վիշապի թեփուկներ, հագուստի ձեւուածքի յարդարում եւ զարդեր: Արտադրանքներու մանրամասնութիւններու առատութեան, ծաւալին ու փոքր չափին պատճառով սովորական լուսանկարը ընդունակ չէ զանոնք որակեալ դրօշմելու, հետեւաբար, աղօթքի ընկոյզներու պատկերները կը հաւաքեն համակարգիչով՝ տարբեր կիզակէտերով առնուած լուսանկարներէ :
Արուեստաբաններու գնահատմամբ, աւարտուած արտադրանքի պատրաստութեան մը համար կրնար ծախսուիլ մինչեւ 30 տարի, այսինքն՝ վարպետի մը ամբողջ ասպարէզը, եթէ ան միայնակ աշխատէր : Այդ իսկ պատճառով ընկոյզները եւ նմանատիպ մանրանկարչական արտադրանքները չափազանց սուղ էին եւ միայն իրենց ժամանակի ամենահարուստ մարդիկ՝ ազնուականները եւ իշխանական ընտանիքներու ներկայացուցիչները կրնային իրենց թոյլ տալ գնել զանոնք:
Աղօթքի ընկոյզները ճոխութեան եւ սեփականատիրոջ դիրքին խորհրդանիշն էին, հետեւաբար հասանելի չէին բոլորին ու կ'արտադրուէին շատ քիչ քանակով: Յայտնի է, որ տօսախէ մանրաքանդակներ ունէին Անգլիոյ արքայ Հենրի Թ. եւ անոր կինը՝ Քեթրին Արակոնացին, Սրբազան Հռոմէական կայսրութեան կայսր Քարլ Զ. եւ Պաւարիայի հերցոգ Ալպերթ Ե.: Որոշ արտադրանքներ կը ներառեն իրենց առաջին սեփականատէրերուն անուններուն սկբզնատառերը կամ զինանշանները:
Հաւանաբար, իւրաքանչիւր արտադրանքի վրայ աշխատած է քանի մը վարպետ՝ իր օգնականներուն հետ, որոնցմէ իւրաքանչիւրը պատասխանատու էր աշխատանքի իր հատուածին համար: Մանրաքանդակները կը պատրաստուէին քանի մը մասէ, ապա կը միացուէին եւ կը սոսնձուէին փայտէ հիմքին վրայ։ Անոնց մեծ մասին հեղինակներուն անունները յայտնի չեն. մեզ շատ քիչ հասած անուններէն մէկը Adam Dirksz Hinderduyn (1570-1640) է:
Արտադրանքի այլ տեսակներ
Համրիչներու գնդաձեւ կախազարդերը կը հանդիսանան տօսախէ մանրանկարչութեան ամենատարածուած ձեւը, սակայն յայտնի են նաեւ նմանատիպ արտադրանքի այլ տեսակներ։ Անոնք գլխաւորաբար եռապատկերներ եւ երկթեւ սրբանկարներն են, ինչպէս նաեւ մանրանկարչական փորագրմամբ դագաղներ, արձաններ եւ նոյնիսկ՝ անուշահոտ իւղերու սրուակներ:
Սրտաբանութիւն
Սրտաբանութիւն, սրտաբանութիւն (καρδια՝ սիրտ եւ տրամաբանութիւն), ժամանակին բժշկագիտութեան բաժին, կ'ուսումնասիրէ սիրտ-անօթային համակարգի (ՍԱՀ) կառուցուածքը, գործառնութիւն, հիւանդութիւնները, անոնց առաջացման պատճառները, զարգացման մեքենականութիւնները, բուժարան, ախտորոշումը, կանխարգելումը, բուժելը եւ բժշկական վերահաստատման հարցերը։
Սրտաբանութեան բաժինները եւ խնդիրները
Սրտաբանութիւնը բաղկացած է 2 հիմնական բաժիններէ՝ դարմանական եւ տեսական (փորձառական եւ մասնիկային սրտաբանութիւն)։
Սրտաբանութեան հիմնական խնդիրներն են հիպերդոնիգ հիւանդութեան, աթերոսկլերոզի, սիրտի պսակային արեան շրջանառութեան անբաւարարութեան, սրտամկանի սիրտի կաթուածի, յօդացաւի, սիրտի ձեռքբերովի եւ բնածին արատներու, երակներու եւ զարկերակներու հիւանդութիւններու եւ այլ հարցերու ուսումնասիրութիւնները։
Սրտաբանութեան ուսումնասիրութիւններ
ՍԱՀ-ին նուիրուած առաջին ուսումնասիրութիւններնը սկսած են հնագոյն ժամանակէն (Հիպոկրատ, Կալեն)։ 1628 թուականին Ուիլեամ Հարվէյը նկարագրած է արեան շրջանառութիւնը, ճան Էվանկելիսդա Բուրգինեն (1839)՝ սրտամկանի բջջային կառուցուածքը, Վ․ Հիսը (1893), Լ․ Աշոֆը, Ս․ Տաւարան, Ա․ Քիսը, Մ․ Ֆլէկը՝ սիրտի հաղորդիչ համակարգի կառուցուածքը եւ ֆունկցիա, Իւան Սեչենով, Իւան Բավլովը, Լեւոն Օրպելին ուսումնասիրած են ջղային համակարգի ազդեցութիւնը ՍԱՀ-ի գործունէութեան վրայ։ Մ․ Մուդրովը, Մ․ Բոտկինը, Ն․ Կորոտկովը նկարագրած են ՍԱՀ-ի հիւանդութիւնները, Վ․ Օպրազցովը, Նիգոլայ Սդրաժեսկոն (1909)՝ սիրտի պսակային անօթիներու խցանման եւ սրտամկանի տարափոխիկ ախտի բուժական պատկերը։ Այդ ուսումնասիրութիւններու համար մեծ նշանակութիւն ունեցաւ Վ․ Էյնթհովենի առաջարկած ելեկտրասրտագրութեան ձեւը։ Բուժական սրտաբանութեան զարգացմանը նպաստած են խորհրդային գիտնականներ Գ․ Լանգի, Ա․ Մեասնիկովի, Լ, Յովհաննիսեանի, Պ․ Լուկոմսկու, Եվգենի Չազովի, Զ․ Յանուշկեւիչուսի, Ի․ Շխուացաբայայի եւ ուրիշներու աշխատանքները (ուսումնասիրած են հիբերդոնիկ հիւանդութեան, սրտամկանի տարափոխիկ ախտի բուժական պատկերը, ընթացքը, բուժումը)։ Մեծ ուշադրութեան արժանացած են սիրտի անբաւարարութեան զարգացման, կանխարգելման եւ բուժման հարցերը, յօդացագի եւ սիրտի ձեռքբերովի արատներու դէմ տարուող պայքարը, սիրտի ամանակի խանգարումներու ուսումնասիրութիւնները։
Վերջին տասնամեակներու ընթացքին զարգացած է նաեւ ելեկտրախթանումը։ Սրտաբանութեան նուաճումներէն է նաեւ սիրտի հաղորդչական ուղիներու վիրահատական բուժումը։ Սիրտի պսակաձեւ զարկերակներու վիրաբուժութիւնը հնարաւորութիւն կ'ուտայ լրացուցիչ ուղիներ ստեղծել սիրտի զարկերակային արեան վնասուած շրջանառութիւնը ուժեղացնելու նպատակով։ Վ․ Դեմիխովի՝ սիրտի, գլուխի եւ այլ օրկաններու փորձառական բազմաթիւ փոխպատուաստածներէն յետոյ 1967 թուականին քեյփթաունցի վիրաբոյժ Ք․ Բառնարդն աշխարհին մէջ առաջինը յաջողութեամբ կատարեց մարդու սիրտի պատուաստման վիրահատութիւն։ Սրտաբաններու X համաժողովին մէջ (Մոսկուա, 1982), ամերիկացի Ն․ Շամուվէյը զեկուցեց իր կատարած այդպիսի 254 վիրապատութիւններու մասին, այդ թիւին մէջ 6 հիւանդներու սիրտը պատուաստած էր թոքերու հետ միասին։
Ստորոգութիւն:Սրտաբանութիւն
Եղիշէ Չարենց
Եղիշէ Չարենց (Սողոմոնեան, 13 (25) Մարտ 1897, Կարս - 27 Նոյեմբեր 1937, Երեւան), 20-րդ դարու հանճարեղ բանաստեղծ։
Կենսագրութիւն
1914–ին, կը մտնէ կռուելու կամաւորական գունդերուն մէջ։ Տարի մը ետք, երթալով Մոսկուա՝ բարձրագոյն կրթութեան համար, կը դառնայ համայնավար ու կը մտնէ Կարմիր Բանակ։
Կը հրատարակէ քնարական քերթուածներ, ապա՝ «Տանթէական Առասպել»ը՝ պատերազմի փորձառութենէն։ 1918–էն կը սկսի հրատարակել գործերը՝ «Ամբոխները խելագարուած», զոր կը ցոլացնէ միջազգայնական նոր հաւատքը, յետագային, զինք դարձնելով համայնավար յեղափոխութեան գլխաւոր երգիչներէն մին։
Բայց 1919–ին, նորանկախ Հայաստան դարձին՝ Չարենց դեռ անծանօթ, գիւտարար-քննադատ Ն․ Աղբալեան՝ կրթութեան նախարար, զինք «կը գտնէ» ու կը քաջալերէ։
Հայաստանի խորհրդայնացումէն ետք, Չարենց ուսանողութեան երկրորդ շրջան մը կ'անցնէ Մոսկուա (1922-1923), ապա՝ Երեւան դարձած, կը լծուի գրական գործունէութեան։
Ստալինի մենատիրական ու հակահայ ելոյթներուն զոհ կը դառնայ Հայաստանի խորհրդային ղեկավարութեան եւ մտաւորականութեան մէկ կարեւոր մասը։ «Մաքրագործման» յաջորդական ալիքներուն մէջ, Չարենց եւս կ'ենթարկուի հալածանքի՝ որոշ գրչեղբայրներու մատնութեան հետեւանքով։ Ի վերջոյ բանտարկուած՝ կը մեռնի բանտին մէջ։
Դրուագներ
Չարենց եղած է շատ ընթերցասէր։ Իր ընկերներէն մէկը յիշած է դրուագ մը Չարենցի մասին. «...Հայրը` Աբգար աղան փող տուած է որ Եղիշէն կօշիկ մը գնէ, իսկ որդին առանց երկար-բարակ մտածելու այդ գումարով գիրքեր գնած եկած է տուն։
- Տօ՛, դուն խելքդ հացին հետ կերա՞ծ ես,-զայրացած է հայրը։-Բոպի՞կ պիտի ման գաս։ Եղիշէն ձայն չէ հանած, բայց յետոյ, երբ դուրս եկած է ընկերոջ հետ, ըսած է.-
Լաւ է մարդ ոտքից բոպիկ լինի, քան թէ` խելքից»։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1897 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1937 մահեր Ստորոգութիւն:25 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:27 Նոյեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Կարս ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ
Զահա Հատիտ
Զահա Մոհամմատ Հատիտ`, Մայեամի), ծնունդով իրաքցի բրիտանացի ճարտարապետ եւ ձեւաւորող: 2004 թուականին դարձած է Փրիթցքըրի մրցանակին արժանացած առաջին կին ճարտարապետը:
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1950 թուականին Պաղտատի մէջ, Իրաք: Թուաբանական կրթութիւն ստացած է Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ներս, իսկ 1972-էն 1977-ը սորված է Լոնտոնի ճարտարապետական միութենէն ներս: Գործունէութիւնը նշանաւոր հոլանտացի ճարտարապետ Րիմ Քոոլհաասի արուեստանոցէն ներս սկսելով, 1980 թուականին Զահա Հատիտը կը հիմնէ իր սեփական ճարտարապետական Zaha Hadid Architects ընկերութիւնը:
Ստեղծագործական Կեանքը
Ըստ իրեն, Զահա Հատիտի ստեղծագործութիւններու հանդէպ հետաքրքրութիւնը սկսած է 1997 թուականին Ֆրենք Կերիի (Frank Gehry) նախագծով Պիլպաոյ քաղաքին մէջ Կուկընհայմի թանգարանի շէնքի կառուցումէն ետք: Իսկ ահա, ԱՄՆ Սինսինաթի քաղաքին մէջ Րոզընտալի ժամանակակից արուեստի կեդրոնի շինարարութեանը մասնակցելէն ետք անոր գաղափարները կը դառնան իսկապէս պահանջուած:
Իր ստեղծագործութիւններուն բնորոշ են սովորական տարածութեան ընդարձակուած շրջանակները, աղաւաղուած հեռանկարները եւ կորագծերը:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:31 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:31 Մարտի մահացածներ
«Եւրոտեսիլ երգի միջազգային մրցոյթ»ին Հայաստանի մասնակցութիւնը
Հայաստան Եւրոտեսիլ Երգի Մրցոյթին սկսած է մասնակցիլ 2006-էն ի վեր: Հայաստանի մէջ մրցոյթը կը հեռարձակէ՝ Հայաստանի պատկերասփիւռի «Հ1», Հանրային կայանը:
Մասնակցութեան Տարիներ
Հայաստանի մէջ մրցոյթը հեռարձակող Հանրային հեռուստաընկերութիւնը Եւրոտեսիլ Երգի մրցոյթին մասնակցելու համար առաջին անգամ յայտ ներկայացուցած է 2005-ին, սակայն աւելի ուշ հրաժարելով չէ չմասնակցած 2005-ի մրցոյթին: 2006-ին Հանրային հեռուսատաընկերութիւնը պաշտօնապէս կը հաստատէ իր մասնակցութիւնը 2006-ի մրցոյթին։ Հայաստանի առաջին ներկայացուցիչը մրցոյթին եղած է Անտրէն իր «Without Your Love» երգով: Քանի որ Հայաստան նախապէս չէր մասնակցած այս մրցոյթին, ուստի ստիպուած էր հանդէս գալ կիսաեզրափակիչին: Առաջին ելոյթը բաւական յաջող կ'ընթանայ Հայաստանի համար: Անտրէ կը գրաւէ 8-րդ հորիզոնականը՝ ինչ որ թոյլ կու տայ, որ Եւրոտեսիլ 2007 Երգի Մրցոյթին երկիրը հանդիսանայ եզրափակիչ փուլով:
Հայաստան յաջորդաբար եզրափակիչներուն կը հանդիսանայ այն երեք յաջողակ երկիրներէն, որոնք կը գտնուէին լաւագոյն 10-եակին մէջ, սակայն Եւրոտեսիլ 2011 Երգի Մրցոյթին Հայաստանը ներկայացնող Էմմին իր «Boom Boom» երգով չի կրնար յաղթահարել կիսաեզրափակիչ փուլը. ընդամէնը 1 միաւորի բացակայութեան պատճառով դուրս կը մնայ եզրափակիչէն:
7 Մարտ 2012-ին  Հայաստան կը յայտարարէ, որ պիտի չմասնակցի Ազրպէյճանի մէջ կայանալիք Եւրոտեսիլ 2012 Երգի Մրցոյթին անվտանգութեան նկատառումներէն մեկնելով:
Մէկ տարուան բացակայութենէ ետք Հայաստան կը վերադառնայ 2013-ի մրցոյթին, որ տեղի կ'ունենայ Մալոյի մէջ:
2014-ին 4 տարուան բացակայութենէն ետք երկիրը կրկին կը յայտնուի լաւագոյն 10-եակին մէջ Արամ Mp3-ի "Not Alone" երգով: Երգը կը գրաւէ 4-րդ հորիզոնականը՝ կրկնելով Հայաստանի լաւագոյն արդիւնքը, որ սահմանած էր Սիրուշօն Քելէ Քելէ երգով՝ 2008-ին:
Ազգային Ընտրութիւն
Հայաստանի մէջ մրցոյթը հեռարձակող Հանրային հեռուստաընկերութիւնը առաջին անգամ Եւրոտեսիլի ազգային եզրափակիչը կազմակերպած է 2007-ին: Այս նոյն ձեւաչափը կիրարկուած է նաեւ 2009, 2010 թուականներուն, իսկ 2008, 2011 եւ 2013 թուականներուն դատակազմին եւ հեռուսատդիտողին քուէարկութեամբ ընտրուած է միայն երգը :2006, 2014, 2015 եւ 2016 թուականներուն թէ՛ մասնակիցը, եւ թէ՛ երգը ընտրուած են ներքին քուէարկութեամբ:
Երգերու Լեզուն
Հայաստան Եւրոտեսիլի մէջ մինչեւ հիմա ներկայացուցած է 10 երգ, որոնցմէ 7-ն ամբողջութեամբ անգլերէնով են, իսկ միւս 3-ը անգլերէն եւ հայերէն:
Մասնակիցներ
{{legend|gold|յաղթող}} {{legend|silver|2-րդ տեղ}} {{legend|#cc9966|3-րդ տեղ}} {{legend|#FE8080|վերջին տեղ}}
Քուէարկութեան Պատմութիւն
Կիսաեզրափակիչին Հայաստան ամենաշատ միաւորները տուած է․
Եզրափակիչին Հայաստան ամենաշատ միաւորները ստացած է․
Կիսաեզրափակիչին Հայաստան ամենաշատ միաւորները ստացած է․
Մարսել Պեզենսըն Մրցանակ
Երկրպագուի մրցանակ
Պէզճեան Մայր Վարժարան
Պէզճեան մայր վարժարան, մինչեւ 1830 թուականը՝ Գում գափուի մայր վարժարան, միջնակարգ (երկրորդական) դպրոց, հիմնած է Յովհաննէս Կոլոտ Բաղիշեցի պատրիարքը 1715 թուականին՝ Կ. Պոլսոյ Սկիւտար թաղամասին մէջ։ Մինչեւ 1741 թուականը կոչուած է Ընծայարան։ Նպատակն էր պատրաստել եկեղեցւոյ սպասաւորներ, ուսուցիչներ։ Ունեցած է բարձրագոյնի ծրագիր, կրօնին ու հայագիտական առարկաներուն զուգընթաց դասաւանդուած են «Յոթ ազատ արուեստներ»,յունարէն, լատիներէն։ Վարժարանին մէջ թարգմանուած է գիտական, փիլիսոփայական, աստուածաբանական գրականութիւն։ Աստուածաբանական առարկաներէն բացի, աշակերտները սոուած են հայոց լեզու, հայ ժողովուրդի պատմութիւն, բանահիւսութիւն, ճարտասանութիւն, օտար լեզուներ, բնական գիտութիւններ։ Կ՝ուսանէին Հայաստանի տարբեր վայրերէն։ Շրջանաւարտներէն շատերը դարձած են կրօնական ու հասարակական նշանաւոր գործիչներ (Յակոբ Բ. Նալեան պատրիարք, Սահակ Ահագին Կեգեցի՝ ոչ պաշտօնական Ամենայն հայոց կաթողիկոսը 1756-1759 թուականներուն, Սամուէլ Երզնկացի եւ ուրիշներ): 1741 թուականին Յակոբ Բ. Նալեան պատրիարքը դպրոցը փոխադրած է Գումգափու՝ պատրիարքարանին կից եւ վերանուանած Մայր դպրատուն։ Հրաւիրուած են նոր դասատուներ, լրացուած ու հաստատուած է վարժարանի կանոնադրութիւնը (արգելուած են ֆիզիքական պատիժները, սահմանուած աշակերտներու եւ ուսուցիչներու իրաւունքներն ու պարտականութիւնները): Վարժարանի գրադարանը հարստացուած է հին ձեռագրերով ու մասնագիտական գրականութեամբ։ 1790 թուականին Միրիճանեան ամիրան Մայր դպրատանը հիմնադրած է տպարան։ 1826 թուականի հրդեհի հետեւանքով այրած են պատրիարքարանը, եկեղեցին ու Մայր դպրատունը։ Շէնքերը վերակառուցելու արտոնութիւստացած են Պէզճեան Յարութիւն ամիրան։ 1830 թուականին, շինարարութիւն աւարտելէ ետք, վարժարանը վերանուանուած է Պէզճեան մայր վարժարան։ Վերջինս պահպանած եւ շարունակած է Գումգափուի մայր վարժարանի աւանդոյթները։ Ունեցած է 3 բաժին՝ աղքատ երեխաներու դպրատուն, դպրութեան վարժոց, երաժշտանոց։ Վարժարանին կից բացուած է նաեւ ընծաեարան՝ հոգեւորականներ պատրաստելու համար։ Վարժարանը մեծ դեր կատարած է տարբեր մասնագիտութիւններու գծով ուսուցչական կադրեր պատրաստելու գործին մէջ։ Առանձնահատուկ ուշադրութիւն դարձուած է հայ եւ եւրոպական ձայնագրութեան ուսուցմանը։ 1840 թուականին վարժարանին կից բացուած է Լուսաւորչական աղջկաց դպրոցը։ 1846 թուականին ստեղծուած է Ընթերցասիրաց ընկերութիւնը՝ կազմուած Պէզճեան մայր վարժարանի շրջանաւարտներէն։ Վարժարանի ուսուցիչների (Հ. Ոսկան, Մ. Աղաթոն, Կ. Ութուճեան եւ ուրիշներ) ջանքերով ստեղծուած է մատենադարան (շուրջ 1000 ձեռագիր ու մատեան): 1858-1859 թուականի տարեշրջանին վարժարանը ունեցած է 264 աշակերտ, 20-րդ դարու սկզբը դարձած է երկսեռ։ Ներկայիս (2003) կը գործէ միջնակարգ դպրոցի ծրագրով, կը դասաւանդուին հայոց լեզու եւ կրօն, մնացած բոլոր առարկաներու ուսուցումը թրքերէն է։ Տարբեր ժամանակներուն վարժարանին մէջ դասաւանդած են Ղ. Աբրահամեանը, Գասպար դպիրը, Հ. Թոդեանը, Մ. Չերազը, Հ. Հինդլեանը եւ ուրիշներ։
Ստորոգութիւն:Հայ վարժարաններ
Չարենցաւան
Չարենցաւան, քաղաք Հայաստանի Կոտայքի մարզի մէջ, մարզկեդրոնէն 12 ք․մ․ հարաւ-արեւմուտք։
Հիմնադրուած է 1947 թուականի Փետրուար 23-ին, որպէս աւան «Լուսաւան» անուանամբ։ 1961 թուականին ստացած է քաղաքի կարգավիճակ, իսկ 1967 թուականի Սեպտեմբեր 23-ին վերանուանուած՝ Չարենցաւան, ի յիշատակ բանաստեղծ Եղիշէ Չարենցի։
Քաղաքը կը գտնուի Հրազդան գետի ափին, Երեւանէն 25 ք․մ․ հիւսիս։ Քաղաքի մօտակայքէն կ՛անցնի երկաթագիծ, ինչպէս եւ M4 մայրուղին, զոր կը միացնէ Երեւանը Կոտայքի եւ Գեղարքունիքի մարզերուն հետ։
Բնակչութիւն
Չարենցաւանի ազգաբնակչութեան փոփոխութիւնը.
Տնտեսութիւն
Արդիւնաբերական կեդրոն է։ Բնակիչներուն մէկ մասը կը զբաղի մեքենաշինութեամբ, հանքային ջրերու, գործիքներու արտադրութեամբ։
Պատմամշակութային կառոյցներ
Չարենցաւանի շրջակայքը կը գտնուի՝ քարէ դարու, Աշելեան ժամանակաշրջանի կայան։ Այնտեղ կը գտնուի նաեւ Եղիշէ Չարենցի արձանը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի քաղաքներ
Փոքր Թատրոն
Պատմութիւն
Պաշտօնապէս բացուած է 14 Հոկտեմբեր 1824-ին, սակայն մշտական թատերախումբի ձեւաւորումը սկսած է 18-րդ դարու 50-ական թուականներուն։ 1757-ին, Մոսկուայի համալսարանին կից ստեղծուած է թատրոն (1759-էն՝ հանրային), որ անուանուած է Համալսարանական Թատրոն անունով։ 1760-ին կոչուած է Մոսկուայի ռուսիական թատրոն, որուն հիման վրայ, 1780-ին կազմակերպուած է «Պետրովկայի թատրոնը», գործած է Մ․ Մեդոքսի կառուցած շէնքին մէջ (այժմեան Մեծ թատրոնի տեղը, նախկին Պետրովսկի հրապարակին վրայ)։
Harry Potter and The Deathly Hallows
Harry Potter and the Deathly Hallows, Ճոան Ռոուլինկի Հէրի Փոթըրի վիպաշարի եօթերորդ եւ վերջին գիրքն է: Այդ եղաւ ամենաշատ եւ արագ վաճառուած գիրքը եւ այս շարունակուեցաւ մինչեւ 2012 թուական : Ծախուեցաւ 15 միլիոն օրինակ միայն առաջին 24 ժամուայ ընթացքին, որմէ 11 միլիոնը միայն վաճառուեցաւ Ամերիկեան Միացեալ Նահանգներուն եւ Միացյալ Թագաւորութեան մէջ։ Իսկ Harry Potter and the Half Blood Prince-ը նաեւ մրցանիշը կոտրած է 9 միլիոն օրինակով առաջին օրուայ ընթացքին: Harry Potter and the Deathly Hallows-ը թարգմանուած է աւելի քան 120 լեզուներու:
Վէպի գլխաւոր նիւթն է մահը եւ քննադատները զայն կը բաղդատեն քրիստոնէական այլաբանութեան հետ: 2008 թուականին գիրքը յաղթած է Colorado Blue Spruce Book մրցականակը եւ Ամերիկեան գրադարանային միութեան կողմէ անուանուած է «լաւագոյն գիրք երիտասարդ չափահասներու համար»:
Վեպի լույս տեսնելը
Ճոան Ռոուլինկ այս գիրք գրելու աշխատանքը աւարտած է 11 Յունուար, 2007 թուականին The Balmoral հիւրանոցին մէջ՝ Էտինպըրկ, Անգլիոյ մէջ : Յայտարարուած էր, որ գիրքը պիտի հրատարակուի 21 Յուլիս, 2007 թուականին, ժամ 00:01-ին։ Բայց գիրքի վաճառքէն 5 օր առաջ համացանցէն յայտնուեցան նկարներ եւ օրինակներ որոնք եօթերորդ գիրքի ամերիկեան խմբագրութեան էջերնէին բայց կեղծուած չէին։ Քիչ ժամանակ մը ետք, այս գիրքը թարգմանուեցաւ տարբեր լեզուներու: Աւելի ուշ ժամանակ մը ետք հստակացաւ որ արտաքին յղումին յանձաւորն էր DeepDiscount.com խանութն էր, որ խախտելով գիրքի վաճառքի կանոնները, ուղարկեց գրեթէ 1200 օրինակ յաճախորդներուն, մինչեւ սահմանուած օրինաւոր գիրքի վաճառքի ժամանակը :
Վաճառքի օրը Միացեալ Նահանգներուն մէջ վաճառուեցաւ 8.3 միլիոն օրինակ (աւելի քան 96 գիրք մէկ վայրկեանի ընթացքին), Միացեալ Թագաւորութեան մէջ՝ 2.65 միլիոն օրինակ :
Գիրքի անուանումը
Քանի որ «hallows» բառը անգլերէնով մի քանի իմաստ ունի, թարգմանիչները ունեցածեն վէճեր, թէ ինչպէս է պէտք այն ճիշդ թարգմանել։ Գիրքի լոյս տեսնելէն օրեր առաջ Ճոն հրապարակած է գիրքի անուանումին իմաստը, որն էր՝ «Harry Potter and the Relics of Death», ճիշդ թարգմանութեան համար այն լեզուներէն, որոնք կարող չեն արտայայտել «Deathly Hallows» բառակապակցութեան իմաստը։
Նախապատմութիւնը
Նախորդ վեց վէպերուն մէջ Հէրի Փոթըրը պայքարած է դժուարութիւններու դէմ՝ ըլլալով յայնտի հրաշագործ։ Երբ Հէրին փոքր էր, Lord Voldemort-ը՝ հզօր չար կախարդը, սպանած է Հէրիի ծնողները, բայց ետքը ապարդիւն փորձած է սպանել Հէրիին ու տկարանալով հեռացած է։ Հէրին անմիջապէս դարձած է նշանաւոր, եւ խնամքի յանձնուած է իր (ոչ կախարդական) բարեկամներուն՝ մօրաքոյր Փեթունիային եւ անոր ամուսին՝ Վերնոնին։
Harry Potter and the Philosopher's Stone-ը, որ առաջին վէպն է, Հէրին 11 տարեկանին կը մտնէ հրաշագործութեան աշխարհ եւ կ'ընդունուի Hogwarts կախարդութեան դպրոցը: Հէրին կ'ընկերանայ Ռոն Ուիզլիի եւ Հըրմայոնի Կրէյնճրի հետ։ Ան կը կռուի Lord Voldemort-ի հետ մի քանի անգամ դպրոցին մէջ, քանի որ չար կախարդը կը ցանկար վերականգնել իր ֆիզիքական կերպարը։ Harry Potter and the Goblet of Fire վէպին մէջ Հէրին կը մասնակցի վտանգաւոր մրցումի մը։ Harry Potter and the Order of Phoenix վէպին մէջ ան եւ իր ընկերները նորէն կը հանդիպին Voldemort-ին, այս անգամ արդէն իր Մութ վհուկներու եւ կախարդներու խումբի՝ Death Eater-ներուն հետ, եւ անոնց կը յաղթեն։ Harry Potter and the Half Blood Prince վէպին մէջ Հէրին կը բացայայտէ Voldemort-ի horcrux-ներուն մասին։ Անոնք առարկաներ են, որոնց մէջ տեղադրուած է մարդու հոգին, եւ այն ժամանակ, երբ մարդուն մարմինը կը մահանայ, հոգիէն մաս մը կ'ապրի այդ առարկաներուն մէջ, եւ անձը կարող է յարութիւն առնել : Voldemort-ը ոչնչացած մարմինով կախարդը կ'ապրի կէս կեանքով՝ առանց մարմնական կառուցուածքի : Երկու Horcrux-ները արդէն ոչնչացուած էին, մէկը՝ Հէրիի կողմէն Գաղտնի սենեակին մէջ, միւսը՝ Dumbledore-ի կողմէն։ Horcrux-ները բացայայտելու եւ ոչնչացնելու առաքելութիւնէն վերադառնալէն յետոյ Dumbledore-ը կը սպանուի Snape-ի կողմէն։ Գիրքի վերջաւորութեան Հէրին կը որոշէ դպրոցը լքել եւ գտնել ու ոչնչացնել չորս horcrux-ները որ վերջնականապէս կրնայ սպանել չար կախարդ Voldemort-ին։
Համառօտ նկարագրութիւն
Հետեւելով Dumbledore-ի մահուան՝ Voldemort-ը կը շարունակէ ձեռք բերել աջակցութիւն եւ մեծցնել իր հզօրութիւնը։ Պէտք է Հէրին ամբողջացնէր իր 17 տարեկանը, երբ մօրաքրոջ խնամակալութիւնէն դուրս գար։ Նախքան այդ տեղի ունենար, Փիւնիկի միաբանութեան անդամները Հէրիին կը տեղափոխեն ապահով տեղ մը՝ օգտագործելով թոյնը, որ պէտք է անոր պաշտպանէր Death Eater-ներու յարձակումէն։ Անոնք իսկապէս անմիջապէս կը յարձակին, եւ անդամէն մէկը կը սպանուի, իսկ Ճորճ Ուիզլիին ականջը կը վիրաւորուի, բայց միւսները ապահով կը հասնին: Hogwarts երթալու փոխարէն՝ Ռոնն ու Հըրմայոնին կը որոշեն ընկերակցիլ Հէրիին Dumbledore-ի սկսած առաքելութիւնը աւարտելու համար՝ որսալու եւ ոչնչացնելու Voldemort-ի Horcrux-ները, որոնցմէ մնացած էր միայն չորս հատ։ Անոնք քիչ գիտելիքներ ունէին Horcrux-ներու մասին, բացի որ մէկը կը գտնուէր Hogwarts-ի համահիմնադիր՝ Սալազր Սլիզերինի մօտ, մէկը հաւանաբար գաւաթ մըն էր, որ տէրը Հելկա Հաֆըլփաֆն էր, երրորդը կարող էր ըլլալ Ռոենա Ռաւենքլոյի հետ, իսկ չորրորդը կարող էր ըլլալ Նակինին՝ Voldemort-ի օձը: Նախքան իրենց երկար ճանապարհը անոնք կ'երթան Ռոնի եղբայրի՝ Պիլլի հարսանիքին Ֆլիւրի հետ։ Բայց Death Eater-ները կը յարձակին հարսանիքի ժամանակ, իսկ Հէրին, Ռոնն ու Հըրմայոնին հազիւ կը փրկեն իրենց կեանքը։ Անոնք կը մնան Սիրիուս Պլաքի ընտանիքի տան մէջ՝ Լոնտոն: Ետքը անոնք կը ներխուժեն Կախարդութեան նախարարութիւն եւ կը գողնան վզնոցը որ Horcrux մըն էր, բայց չ'ունէին միջոց մը որ այդ ոչնչացնէին, իսկ այդ վզնոցը ունի վատ ազդեցութիւն եւ լարուածութեան պատճառով, Ռոնը կը լքէ Հէրիին եւ Հըրմայոնիին։ Հէրին եւ Հըրմայոնին կը շարունակեն առաքելութիւնը: Անոնք կը գիտնան աւելի Dumbledore-ի անցեալի մասին։ Հէրին եւ Հըրմայոնին կ'երթան Հէրիի ծննդավայրը եւ անոր ծնողներուն մահուան վայրը։ Այնտեղ անոնք կը հանդիպին ծեր կախարդուհի Պաթիլտա Պեկշոթին, կը հետեւին անոր, բայց այդ Voldemort-ի ծուղակնէր: Իսկ ատի Պաթիտային մահացած մարմինն էր, որուն տակ քօղարկուած էր Voldemort-ի օձը։ Օձը կը փորձէ Հէրիին փռնել մինչեւ Voldemort-ի գալը, բայց Հէրիին եւ Հըրմայոնին կը յաջողին եւ կը հեռանան, իսկ երբ կը պայքարէին օձին հետ Հէրիի կախարդական փայտիկը կը կոտրուի։
Գիշերը մը Հէրին կը տեսնէ Patronus, որ անոր կը տանի սառած լիճի մօտ, որուն յատակին կը գտնուի Gryffindor-ի թուրը: Հէրին կը նետուի լիճին մէջ, բայց իր վզնոցի Horcrux-ը կը սկսի խեղդել իրեն։ Յանկարծակի կը յայտնուի Ռոնը, ու կը փրկէ Հէրիին եւ թուրը լիճէն դուրս կը հանէ։ Ռոնը կը ոչնչացնէ վզնոցը թուրով, Horcrux-ի կախարդանքը կը փորձէ ճնշել Ռոնի կամքը պատրանքներով։ Այս ամէնէն յետոյ Ռոնը կը պատմէ, որ գացած էր Պիլլի եւ Ֆլիւրի տունը, բայց յետոյ խղճի խայթ կը զգայ իր հեռանալուն համար, եւ շուտով կը բացայայտէ որ Dumbledore-ի տուած գործիքը ցոյց կ'ուտայ իրեն Հէրիի եւ Հըրմայոնիին գտնուած վայրը։
Հըրմայոնին Dumbledore-ի տուած հեքիաթներու գիրքին մէջ, կը նկատէ պատկեր մը եւ կ'որոշէ այս մէկին մասին խօսիլ Լաւկուտի հետ։ Իրենց առաքելութեան ժամանակ, Voldemort-ը կը փնտռէ ամենազօրաւոր կախարդական փայտիկը։ Այդ նպատակով ան կը գտնուի Կրեկորովիչի՝ կախարդական փայտիկներու տունին մէջ, եւ կը հասկնայ, որ փայտիկը կը պատկանի Dumbledore-ին։
Մահուան Պարգեւները (Deathly Hallows)
Զենեֆիլիւս Լաւկուտը Հէրիին, Ռոնին եւ Հըրմայոնիին տեղեկութիւն կ'ուտայ մահուան պարգեւներու մասին։ Յետոյ Հըրմայոնին կը պատմէ հեքիաթ մը երեք եղբայրներու մասին, որոնք կը հանդիպին մահուան եւ ասոր որպէս պարգեւ կը ստանան երեք հզօր առարկաներ՝ անպարտելի կախարդական փայտիկ, քար, որ կը վերակենդանացն է մահացածները եւ կատարեալ անտեսանելի թիկնոց։ Ըստ նկարագրութեան, այդ թիկնոցը կը պատկանէր Հէրիին։
Նշանը գիրքին մէջ կը խորհրդանշէ մահուան պարգեւները. եռանկիւնը՝ թիկնոցը, անոր մէջ ներգծած շրջանը՝ քարը, իսկ ուղղահայեաց գիծը՝ կախարդական փայտիկը։ Աշխարհի շուրջ բոլոր գրեթէ բոլոր կախարդները չէին հաւատար երեք եղբայրներու հեքիաթին մասին։ Զենեֆիլիւս կը որոշէ որ Հէրիին մատնէ որովհետեւ Death Eater-ները ձերբակալած են իր աղջկան՝ Լունային, բայց Ռոնը, Հէրին եւ Հըրմայոնին յաջողեցան ազատիլ Death Eater-ներու ձեռքէն։
Օր մը խումբ մը Voldemort-ի հետեւողներէն կը գտնեն Հէրիին, Հըրմայոնիին եւ Ռոնին ու անոնց կը տանին դէպի Մալֆոյներու առանձնատունը: Պելաթրիքս Լէսթրէյճը Իմանալով այդ թուրին մասին որ կը գտնուի Հէրիին եւ իր ընկերներուն մօտ, ան սարսափի մէջ կը գտնուի եւ Հըրմայոնիին անէծքներով կը չարչար է որպէսզի գիտնայ, թէ որտեղէն անոնք գտած են թուրը։ Պելաթրիքսը վստահ է որ թուրը անոնք գողցած են իր գանձարանէն «Կրինկոթ» պանքէն։ Այս ընթացքին Հէրին եւ Ռոնը կը գտնուին նկուղին մէջ, եւ հոն կը գտնեն Օլիւանտըրի եւ Լունա Լաւկուտին։ Երբ Հէրիին կը հանեն դուրս հարցաքննութեան համար, ան կը խաբէ իրենց եւ կ'ըսէ թէ թուրը կեղծ է։ Յանկարծակի կը յայտնուի Տոպին ու Լունային եւ Օլիւանըրի կը տեղափոխէ Պիլլի եւ Ֆլիւրի տունը։ Աղմուկը լսելով Փիթըր Փէթիկրիւն կ'ուգայ եւ Հէրին անոր կը յիշեցնէ թէ ինչպէս ան փրկեց իր կեանքը, եւ Փիթըր իր արծաթ ձեռքով կը սկսի խեղդել ինքզինք իր ցուցաբերած թուլութեան համար ու կը մահանայ: Հէրին, Ռոնը եւ Տոպին կ'օգնեն Հըրմայոնիին, իսկ անոնց փախչելու ժամանակ Պելաթրիքս կը նետէ դանակ մը ու Տոպին կը մահանայ: Հէրին կը փախցնէ Տրաքոյի կախարդական փայտիկը։
Բիլլի եւ Ֆլեուրի տանը Հարրին Օլիւանդերին հարցեր է տալիս Տանտրուենու փայտիկի մասին։ Պարզւում է, որ Գրին դէ Վալդը գողացել է այն Գրեգորիւիչից, իսկ Դամբլդորը յաղթել է Գրին դէ Վալդին։ Այսինքն Տանտրուենու փայտիկը Դամբլդորի փայտիկն է, եւ այն թաղուած է նրա հետ միասին։ Հարրին մտնում է Վոլան դէ Մորտի գիտակցութեան մէջ, եւ տենում է, թէ ինչպէս է նա ներխուժում Դամբլդորի գէրեզման եւ գողանում փայտիկը։ Հարրին որոշում է ոչ թէ հաւաքել Մահուան պարգեւները, այլ կենտրոնանալ հորկրուքսները գտնելու եւ վերացնելու վրայ, ինչպէս ասել էր Դամբլդորը։
Քանի որ Պելաթրիքսը սարսափած էր, որ օտարները ներխուժածեն իր գանձարանը, Հէրին կը մտածէ, որ horcrux-ներէն մէկը կարող է այնտեղ ըլլալ։ Անոնք Goblin-ի օգնութեամբ ծրագիր մը կը մշակեն պանքը կողոպուտելու համար։ Ասոր համար Goblin-ը կը պահանջէ Gryffindor-ի թուրը։ Անոնք կը ներխուժեն Պելաթրիքսի սենեակը եւ կը գողնան բաժակ մը։ Goblin-ը կը փախչի թուրով, իսկ Հէրին, Ռոնը եւ Հըրմայոնին կ'ազատին թիկնապահներէն թռչելով վիշապին վրայ։ Voldemort կը հասկնայ որ իր horcrux-ները վտանգի տակ են եւ կ'որոշէ ստուգել անոնք։ Հէրին ալ նոյն ժամանակ կը գիտնայ, որ horcrux-ներէն մէկը կը գտնուի Hogwarts-ի մէջ:
Պայքար Hogwarts-ի համար
Երեք ընկերները կը յայտնուին Hogwarts, Dumbledore-ի եղբոր օգնութեամբ։ Ապըլֆորթ, Հէրին շատ բաներ կը պատմէ Dumbledore-ի անցեալին մասին, ու ան կը գիտնայ իրենց հիւանդ քրոջ մասին։
Death Eater-ները կը մտնեն Hogwarts Voldemort-ի գլխաւորութեամբ։ Անոնք կը պահանջեն Հէրիին եւ կը խոստանան որ ուրիշ մէկուն վնաս չհասցնեն։
Ուսուցիչները կը կազմակերպեն աշակերտներու տեղափոխումը ապահով տեղ մը։ Չափահասները կրնային մնալ, եթէ կ'ուզէին կռուիլ։ Կը մասնակցին նաեւ Փիւնիկի միաբանութեան անդամները, եւ կռիւը կը սկսի։ Death Eater-ներու կողմէն կը կռուէին նաեւ սարդերը եւ հսկաները։ Դպրոցը կը պաշտպանեն ուսանողները, ուսուցիչները, Փիւնիկի միաբանութիւնը, դպրոցի կախարդուած արձանները, մի քանի այլ կախարդներ եւ հսկաներ։ Այդ ընթացքին Հէրին կը գիտնայ որ յաջորդ Horcrux-ը կը գտնուի Մոխրագոյն Տիկնոջ քով, որ Voldemort-ը պատանի եղած ժամանակը այն գողցած է իրմէ եւ օգտագործած է որպէս horcrux։ Հէրին կը յիշէ, որ այդ թագը տեսած է Պահանջներու սենեակին մէջ։ Ռոնը եւ Հըրմայոնին կ'երթան Գաղտնի սենեակ, կը գտնեն Պասիլիք օձի ժանիքը եւ այդ միջոցով կը ոչնչացնեն բաժակը որ horcrux-էր։ Անոնք կը վազեն դէպի Պահանջներու սենեակ, ուր կը տեսնեն Մալֆոյին, Քրապին եւ Կոյլին։ Քրապը կ'օգտագործէ Դժոխային Կրակի կախարդանքը եւ ինքնալ վնասուելով կը մահանայ, բայց Հէրին եւ Ռոնը կը փրկեն Մալֆոյին եւ Կոյլին։ Կախարդական կրակը կը ոչնչացնէ թագը եւ ահա կ'անհետանայ ուրիշ horcrux Մը։
Հետոյ Հէրին, Ռոնը եւ Հըրմայոնին կ'երթան խրճիթ, որտեղ կը լսեն, թէ ինչպէս Voldemort-ը կը հրամայէ իր օձին՝ սպանել Սնէյփին, քանի որ ան կը կարծէ թէ Սնէյփն է այդ ամենազօրաւոր փայտիկի իրական տէրը (Սնէյփը սպանած էր Dumbledore-ին ուրեմն կախարդական փայտիկը կը պատկանի Սնէյփին)։ Սնեյփը մահանալէն առաջ Հէրիին կ'ուտայ իր յիշողութիւններէն մաս մը։ Հէրին կը տեսնէ Սնեյփի յիշողութիւնները եւ կը գիտնայ թէ Սնէյփը մինչեւ վերջ հաւատարիմ եղած է Dumbledore-ին, քանի որ մանուկ հասակին սիրած է Հէրիի մօրը՝ Լիլի Էվանզին։ Voldemort-ը սպանած է Լիլիին, եւ Սնէյփը անցած է Dumbledore-ի կողմը։ Dumbledore խնդրած է Սնէյփէն որ սպաննէ անոր որովհետեւ ան արդէն կը մահանար եւ հիւանդ էր ու որպէսզի փրկուի տանջանքներէն: Հէրին նաեւ կը գիտնայ, որ եօթերորդ horcrux-ը ինքն է եւ մինչեւ Հէրին չմահանայ, Voldemort-ը կարելի չէ մահանայ:
Հէրին նորէն ուշքի կ'ուգայ անտառին մէջ, բայց մահացած կը ձեւանայ։ Voldemort-ը կը հրամայէ Նարսիսա Մալֆոյին ստուգել թէ ողջ է արդեօք Հէրին։ Ան կը զգայ որ Հէրին ողջ է, բայց կը խաբէ Voldemort-ին, ըսելով որ ան մահացած է։ Voldemort-ը եւ Death Eater-ները կ'երթան Hogwarts, Հակրիտը շալկած Հէրիին։ Նեւիլը կը յարձակի Voldemort-ի օձին՝ Նակինիին վրայ, եւ կը գլխատէ զայն։ Պայքարը կը շարունակուի։ Հիմա բոլոր Horcrux-ները վերացուած են։
Հէրին կը բացայայտէ որ չէ մահացած եւ աստիճանաբար Death Eater-ների կը սկսին պարտուիլ պայքարին։ Մոլլի Ուիզլին, Ռոնին մայրը կը սպաննէ Պելաթրիքսին։ Հէրին կը բացատրէ որ ամենազօրաւոր փայտիկի իրական տէրը Սնէյփը չէ, այլ Մալֆոյը, քանի որ ան է որ զինաթափած է Dumbledore-ին։ Եւ քանի որ Հէրին ալ յետոյ զինաթափած է Մալֆոյին, ուրեմն փայտիկի տէրը ինքն է։ Voldemort-ը կը փորձէ Հէրիին սպաննել ամենազօրաւոր փայտիկով, բայց փայտիկը կը հրաժարի սպաննել իր տիրոջը եւ Voldemort կը մահանայ:
Հէրին կ'որոշէ այդ փայտիկը ձգել Dumbledore-ի գերեզմանին մէջ, եւ չփնտրել վերակենդանացնող քարը։ Ան կը հրաժարի Մահուան պարգեւներէն եւ անոնցմէ կը ձգէ միայն իր թիկնոցը։
Վերջաբան
Տասնինը տարի ետք ծնողները երեխաներուն կը հասցնեն Hogwarts: Ճինին եւ Հէրին ունին երեք զաւակներ՝ Ճեյմզ Սիրիուս Փոթըր, Ալպըւս Սեւերուս Փոթըր եւ Լիլի լունա Փոթըր։ Ռոնը եւ Հըրմայոնին ունին երկու զաւակներ՝ Ռոզա եւ Հիուկօ։ Երկու ընտանիքները կը հանդիպին կայարանին մէջ։ Լիլին դեռ փոքր է եւ չ'երթար Hogwarts: Ալպըսը առաջին անգամն է կ'երթայ, իսկ Ճեյմզ արդէն հոն կ'ուսանի։ Ալպըսը կը վախնայ որ ան անցնի Slytherin տնակի շարքերուն, բայց Հէրին կը պատմէ անոր իր ճանչցած ամենախիզախ մարդուն մասին՝ Սնէյփը, որ մաս կազմած է Slytherin-ի։ Կայարանին մէջ անոնք կը նկատեն Տրաքօ Մալֆոյին, իր կնոջ եւ տղուն՝ Սքորփիոսի հետ։ Տրաքոն կը նկատէ Հէրիին, կը բարեւէ եւ կ'երթայ։
ֆիլմ
Գիրքին համապատասխան երկու մասէ բաղկացած ֆիլմը բեմադրուած է Տէյվիտ եթսի կողմէ, գրողն է՝ Սթիւ Քլովսը, արտադրիչներն են՝ Տէյվիտ Հեյմանը, Տէյվիտ Bարոնը եւ Ճոան Ռոուլինկը: Առաջին մասը լոյս է տեսած է19 Նոյեմբեր, 2010 թուականին, իսկ երկրորդը՝ 15 Յուլիս, 2011 թուականին : Նկարահանումները սկսած են 2009 թուականի Փետրուարին, եւ աւարտված են 2010 թվականի Յունիսին : Առաջին մասը աւարտած է գիրքի 24-րդ գլուխով։
«Harry Potter and the Deathly Hallows Part 1» ֆիլմի միջազգային ցուցադրման առաջին շաբաթավերջի համար նկարահանողները ստացած են 330 միլիոն ամերիկեան տոլար, որուն $125 միլիոնը միայն Հիւսիսային Ամերիկայէն է եւ $205 միլիոնը մնացած երկիրներէն :
Ձայնային գիրքեր
Harry Potter and the Deathly Hallows ձայնային գիրքը լոյս է տեսած է 21 Յուլիս, 2007 թուականին, միաժամանակ Միացեալ Թագավորութեան եւ Միացեալ Նահանգներուն մէջ : ՄԹ-ի տարբերակոը կը տեւէ 24 ժամ Սթիւըն Ֆրայի ձայնով : Ամերիկեան տարբերակը կը տեւէ 21 ժամ Ճիմ Տէյլի ձայնով : Երկուքը ունին 146 տարբեր եւ տարբերակելի բնոյթի ձայներ : Իր աշխատանքին համար Ճիմ շահած է Կրեմմի մրցանակաբաշխութիւն, որպէս լաւագոյն խօսքի ալպոմ երեխաներու համար («Best Spoken Word Album for Children») :
29 Ապրիլ
29 Ապրիլ, տարուան 119-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 120-րդ) օրն է
Փող Արեւելեան (թերթ)
«Փող արեւելեան», քաղաքական, ազգային, բանասիրական եւ առեւտրական օրաթերթ։
Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1870-1873 թուականներուն, Կ. Պոլիս։ 1870-1871 թուականներուն կոչուած է «Փող Առաւօտեան» (խմբագիր՝ Յակոբ Պարոնեան), 1873 թուականին՝ «Արեւելեան փող»)։ Տնօրէն-խմբագիրներ՝ Կարապետ Մինաս Երզնկանլեան, Գ. Շիշմանեան, Բարթող Սուր ։
Լուսաբանած է Թուրքիոյ ներքին եւ արտաքին քաղաքականութիւնը, Արեւմտեան Հայաստանի իրավիճակը, Կ. Պոլսոյ հայկական սահմանադրական մարմիններու գործունէութիւնը։ Պաշտպանած է Կ. Պոլսոյ պատրիարքարանի (պատրիարք՝ Մկրտիչ Խրիմեան) դիրքորոշումը սուլթանական կառավարութեան հայահալած քաղաքականութեան դէմ, արծարծեած՝ կրօնաբարոյախօսական հարցեր։ Տպագրած է նաեւ հայատառ թրքերեն նիւթեր։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Գալֆայեան
Գալֆայեան, հայկական մականուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ
24 Յուլիս
24 Յուլիս, տարուան 213-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 214-րդ) օրն է
Դէպքեր
1918․ կը հրապարակուի ՀՀ անդրանիկ կառավարութեան կազմը
1923 թուական
1923 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 23րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1923 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1923 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1923
Արամ Երեմեան
Արամ Երեմեան,, բանասէր, գեղարուեստագէտ, աշխատակից «Հայ Հանրագիտակ»ի, ծնած է 1898-ին Մարզուան (Փոքր Հայքի հին Փազիմոն քաղաքը): Հայրը՝ Գարեգին, իր ժամանակին հասարակական գործիչ՝ Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակեան կուսակցութեան: Մայրը՝ Մաքրուհի, ուսումնասէր կին մը:
Միջնակարգ կրթութիւնը կը ստանայ ծննդավայրին Ս. Սահակեան վարժարանը, ապա երկու տարի կը յաճախէ Անգարայի պետական մանկավարժական դպրոցը, տարի մըն ալ Կալկաթայի Մարդասիրական Ճեմարանը, իսկ բարձրագոյն կրթութիւնը կը ստանայ՝ Վիեննայի համալսարանին պատմագրական ճիւղին մէջ։ Յետոյ ամբողջութեամբ կը նուիրուի գրական-մանկավարժական գործունէութեան:
1915-ին Նոր Ջուղա կը գտնուի։
Երեմեանի բանասիրական ու գեղարուեստական աշխատանքները հարուստ են եւ բազմազան: Անոր բանասիրական գործունէութեան առաջին շրջանին կեդրոնը կը հանդիսանայ հարաւային Իրանը, ուր հին Ջուղայէն գաղթած ժողովուրդն է որ կ'ապրի, կեդրոնացած՝ Սպահանի Նոր Ջուղա արուարձանին եւ Փերիա, Զարմահալ եւ ուրիշ գաւառներու մէջ։ Առաջին բանասէրը կը հանդիսանայ, որ գիւղէ գիւղ շրջելով՝ վեց տարի շարունակ կ'ապրի ժողովուրդին սրտին մօտ եւ կը հաւաքէ ժողովրդական բանահիւսութեան բեկորները երկու հատորներու մէջ:
Երեմեանի բանասիրական աշխատութիւններուն մէջ կարեւոր տեղ կը գրաւեն անոր աշուղական ուսումնասիրութիւնները: Ան առաջին բանասէրն է, որ մոռացութեան փոշիներէն կը փրկէ իրանահայ անյայտ աշուղները, որոնք առանձին գրքոյկով լոյս կը տեսնեն «Պարսկահայ աշուղներ» խորագիրով: Այդ աշուղներէն յիշենք՝ «Աշուղ Էմիր օղլի, Ղուլ Էգազ եւ Աբգին օղլի» (տպ. Նոր Ջուղա 1920-ին), «Աշուղ Յարութ օղլի» (տպ. Նոր Ջուղա 1920-ին), «Բաղէր օղլի», «Ղուլ Սարգիս Շրիշկանցի» եւ «Միսկին Ստեփան» (տպ.Վիեննա 1925-ին), «Աշուղ Ամիր օղլի» (տպ. Վենետիկ 1930-ին), «Աշուղ Ղուլ Յովհաննէս» (տպ. Վենետիկ 1930-ին): Աշուղներու այս շարանը, որոնցմէ մէկ քանին Յարթուն օղլի, Ղուլ Յովհաննէս, իրենց մոթիֆներով մեզի կը յիշեցնեն Սայեաթ Նովայի քնարը, անխոնջ, բեղմնաւոր ու գնահատելի գործունէութիւնը:
Երեմեան հայ գրականութեան նուիրած է նոր աշխատութիւն մըն ալ «Իտէալիստը» վերնագիրով բանդոմինան (տպ. Նոր Ջուղա 1919-ին): Անիկա գրական նորութիւն մըն է, ա՛յն տեսակէտով՝ որ մենք հայերս չունինք բանդոմինական գրականութիւն: Այս գործով Երեմեան կ'ամբողջացնէ հայ թատերական գրականութեան մէկ մեծ բացը»:
Երեմեան 1925-ին Խորհրդային Հայաստան կը փոխադրուի, ուր նախ Երեւանի պետական թանգարան ի պատմագրական բաժնին մէջ կը վարէ գիտական հսկիչի պաշտօնը եւ հոն կը խմբագրէ «Սեւան» երաժշտական ժողովածուն, որուն մէջ հանդէս կու գան Հայաստանի ամենատաղանդաւոր երաժշտագէտները: Այդ գործը մեր մէջ երաժշտական առաջին ալմանախն է, զոր իրաւամբ կը գնահատէ Չօպանեան: Այդ շքեղ հրատարակութիւնը լոյս կը տեսնէ 1927-ին Վենետիկի Ս. Ղազար վանք ի տպարանէն:
Տարի մը ետք, 1927-ին, Երեմեան «Հայ նկարիչներու ալմանախը» կը խմբագրէ, որ ամէնէն առաջին նկարչական ժողովածուն է մեր մէջ, ուր ի յայտ կու գան Հայաստանի առաջին շրջանի ամենատաղանդաւոր նկարիչները: Նոյն թուականին, Երեւանի մէջ կը խմբագրէ «Արուեստ» նկարչական-երաժշտական առաջին հանդէսը, որուն մէջ կը համախմբուին Երեւանի եւ Թիֆլիսի մէջ ապրող արուեստագէտները՝ Վահրամ Գայֆէճեան, Գաբրիէլ Գիւրջեան, Աղեքսանդր Սպենդիարեան, Անտոն Մայիլեան, Սպիրիտոն Մելիքեան, Ովսաննա Տէր Գրիգորեան, Գրիգոր Շարբաբչեան եւ ուրիշներ:
Սակայն, Երեմեանի պատմա-բանասիրական աշխատութիւններուն գլուխ գործոցը «Ռուսահայ թատրոնի պատմութիւնը» հատորն է, 754 էջերէ բաղկացած, որ ռուսահայ թատրոնի պատմութեան նուիրուած առաջին աշխատութիւնն է։
Ան նաեւ իր կեանքին մէկ մասը նուիրած է հայ դպրոցին՝ ուսուցչական ու տեսչական պաշտօններով։ Անոր մանկավարժական գործունէութիւնը կը սկսի Նոր-Ջուղայի ազգային երկսեռ դպրոցներուն մէջ (վեց տարի), յետոյ տեսչական պաշտօն վարած է Երեւանի «Ձերժինսկի» վարժարանին մէջ (հինգ տարի), ապա Թեհրանի «Դաւթեան» դպրոցին մէջ (ուսուցիչ՝ երկու տարի):
Երեմեան աշխատակցած է ժամանակի աչքառու թերթերուն եւ հանդէսներուն, որոնցմէ յիշենք՝ «Մշակ», «Աղբիւր Տարազ», «Արեւ», «Մարտակոչ» (Թիֆլիս), «Թատրոն եւ երաժշտութիւն» (Բագու), Հայաստանի Կոչնակ, «Նաւասարդ», «Արեգ», «Հանդէս Ամսօրեայ», «Բազմավէպ», «Գեղունի», «Ամէնուն Տարեցոյց», «Հայ Կին», «Ճակատամարտ», «Արագած», «Անահիտ», «Զուարթնոց», «Խորհրդային Հայաստան», «Աշխատաւոր», «Նոր Ակօս», «Վերելք», «Արեւ», «Նոր Շարժում», «Զանգ», «Մինարէթ», «Հորիզոն», «Առաւօտ», «Վերածնունդ», «Դիցաւան», եւ այլն: Այս բոլոր թերթերուն մէջ հրատարակած է թէ՛ գեղարուեստական եւ թէ բանասիրական շարք մը կարեւոր ուսումնասիրութիւններ: 1939-ին Երեմեան Նոր Ջուղայի Ազգ. վարժարանի տեսչութիւնը կը վարէր, միշտ աշխատակցելով շատ մը հանդէսներու եւ թերթերու:
Գառնիկեան
Գառնիկեան, հայկական մականուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ
Աղօրիք
Աղօրիք, հացահատիկ, եւ այլ հատիկներ աղալու հարմարանք։
Պատմութիւն
Հայտնի է, որ ժամանակին (վաղ նէոլիթ) եւ անցած է կատարելագործման շարք մը փուլեր։ Նախնական ձեւը կազմուած եղած է անողորկ երկու աղացաքարին՝
Վերին աղացաքարը պտտցուցած էր ձեռքով։ Աւելի ուշ աղացաքարը պտտեցնելու համար սկսան օգտագործել ջուրի ուժը, յայտնագործուեցաւ ջրաղացը։ Ք.Ա. 6-րդ հազարամեակին աղօրիք օգտագործած են Առաջաւոր Ասիոյ մէջ։ Մոտ 10-րդ դարին երեւան եկաւ հողմաղացը, իսկ 18-րդ դարու՝ շոգաղացը։
Ներկայիս աղօրիքի տարբեր ձեւերուն փոխարինած են կատարելագործուած ալրաղացային սարքեր ու մեքենաներ։
Միջնադարեան Հայաստանի մէջ
Միջնադարեան Հայաստանի մէջ, համաձայն վիմական եւ մատենագրական տուեալներու, հինէն ի վեր գործած են ջրաղացներ։ 10-13-րդ դարերուն վիմական արձանագրութիւններուն բազմաթիւ յիշատակութիւններ կան վանքերուն, եկեղեցիներուն մէկ կամ երկու ակ ջրաղացներու նուիրաբերութեան մասին։
Զաքարեան Իվանէ աթաբեկը եւ իր կինը՝ Խոշաքը, 1231 թուականին Վերին Շիրակի ջրաղացներէն ստացուող հարկը կը շնորհեն Շիրակավանին։ Դոփեան տոհմի իշխան Հասանի կինը՝ Մամքանը, 1310-ական թուականներուն Գեղարքունիքի Բրդի այրք գիւղի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին է ընծայել մէկ ջրաղաց եւ կալուածներ։
Արագածոտն գաւառի տեր Վաչուտեան Վաչէի եղբայր Սմբատ իշխանը (13-րդ դարի սկիզբ) մահանալով, իր կնոջը՝ Զմրուխտին ցգած է միակ ջրաղացը, որ Զմրուխտն ընծայած է Հոռոմոսի վանքին։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ալրաղացներ
Լուտուիկ վան Պեթհովէն
Լիւտվիկ Վան Պեթհովէն (}}), գերմանացի յայտնի երգահան, խմբավար, դաշնակահար, երաժիշտ, եւ երաժշտութեան ուսուցիչ։
Կենսագրութիւն
Լիւտվիկ Վան Պեթհովէն դասական երաժշտութեան առանցքային գործիչ է, ամէնէն յայտնի երգահաններէն մէկն է։ Մոցարթի եւ Հայտընի նման՝ կը համարուի վիեննական դասական երաժիշտներէն մէկը։ Ստեղծագործած է իր ժամանակաշրջանին գոյութիւն ունեցող գրեթէ բոլոր երաժշտական ժանրերով։ «Ֆիտելիօ» օփերային, «Պրոմեթեւսի ստեղծագործութիւնները» պալլատին, երգչախմբային ստեղծագործութիւններուն եւ երգերու հեղինակ է։ Անոր ժառանգութեան մէջ ամէնէն կարեւոր տեղը կը գրաւէ գործիքային ստեղծագործութիւնները՝ դաշնակի սոնաթներ, ջութակի եւ թաւջութակի համար, քոնչերթօներ դաշնամուրի եւ ջութակի համար, նախերգանքներ, սիմֆոնիաներ։
Ծագում Եւ Ընտանիք
Լիւտվիկ Վան Պեթհովէնի նախահայրերը դուքսեր էին։ Իր մեծ հայրը՝ Վան Պեթհովէն ընտանիքին առաջին երաժիշտն էր։ Անոր որդին՝ Ճոհան Վան Պեթհովէն մենակատար էր գլխաւոր երգչախումբի մէջ, նաեւ կը զբաղէր երաժշտութեան ուսուցչութեամբ։ Ճոհան ամուսնացած էր Մարիա Մակտալենա Լէյմի հետ։
Ճոհան շատ կանուխ տարիքէն յայտնաբերած է իր զաւկին՝ Լուտուիկ Վան Պեթհովէն անօրինակելի երաժշտական տաղանդը եւ հոգ տարած է երաժշտական կրթութեան։ Իբրեւ դաշնակահար՝ Լւտուիկ Վան Պեթհովէն հանրութեան առջեւ հանդէս եկած է եօթը տարեկանին։
Լսողութեան Կորուստը
Պեթհովէն 26 տարեկան հասակին, սկսաւ կորսնցնել իր լսողութիւնը, սակայն երբեք չդադրեցաւ իր երաժշտական ստեղծագործութիւններէն։ Իսկ 44 տարեկանին, ամբողջովին խլացաւ ։