cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Քրիսթիանօ Ռոնալտօ
Միջազգային Գործունէութիւն
2014 թուականի աշխարհի առաջնութեան որակաւորման փուլին մէջ փորթուկալցիները խումբին մէջ 2-րդն էին, իրենցմէ առաջ ձգելով Ռուսաստանին։ Անցումային խաղերու շնորհիւ Փորթուկալը յայտնուեցաւ եզրափակիչին մէջ։ Անցումային առաջին խաղին մէջ Ռոնալտոյի հարուածած միակ կօլով Փորթուկալը յաղթանակ տարաւ Շուէտի նկատմամբ, իսկ երկրորդ խաղին Ռոնալտոյի հեթ-թրիքի շնորհիւ Փորթուկալը հնարաւորութիւն ստացաւ մասնակցիլ աշխարհի առաջնութեան, սակայն այնտեղ ձախողեցաւ եւ չկրցաւ դուրս գալ Play-off փուլէն։
Հանդիպումներ «Պարսելոնա»յի դէմ
Ռոնալտօն դարձաւ «Ռէալի» առաջին ֆութպոլիստը, որ վեց խաղ անընդմէջ կօլ հարուածած է «Պարսելոնա» յին «Գամբ-Նու» մարզադաշտին մէջ։
2011 թուականին, Սպանիոյ գաւաթի եզրափակիչին, Քրիսթիանօ Ռոնալտօն հարուածեց միակ ու յաղթական գնդակը Պարսելոնա յի դարպասը եւ յաղթանակ բերաւ «Ռէալին»:
2012 թուականին, Սպանիոյ Սուբրգաւաթի պատասխան խաղին՝ Ռոնալտօն հարուածեց յաղթական գնդակը «Պարսելոնա»յի դարպասը, եւ այդ գնդակը թոյլ տուած «Ռէալ»ին յաղթել 2-1 հաշիւով: Այդ խաղին Ռոնալտօն կրկնեց Իւան Սամորանո յի չափանիշը, պատմութեան մէջ դառնալով երկրորդ ֆութպոլիստը, որ յաջողեցաւ հինգ անընդմէջ գնդակներ հարուածել Էլ Գլասիգո ներու ընթացքներուն։ Իսկ յաջորդ Էլ Գլասիգոյին ընթացքին Քրիսթիանօ Ռոնալտօն երկու գնդակ հարուածելով քաթալոնացիներուն դարպասը, մտաւ պատմութեան մէջ, որպէս վեց անգամ անընդմէջ «Պարսելոնա»յին կօլ հարուածած ֆութպոլիստը, նախկին այսպիտի չափանիշ ոչ ոք յաջողած էր նուաճել։
2016 թուականին փորթուկալցին, որ ընթացիկ մրցաշրջանին արժանացած էր բազմաթիւ քննադատութիւններու կարեւոր խաղերուն կօլերու եւ միայն միջակ խումբերուն կօլեր հարուածելու համար, հարուածեց Գլասիգոներուն իր 16-րդ կօլը, որուն յաջորդեց յայտնի ժեստը «Calma, calma» («Հանգիստ, հանգիստ»)։
Խաղաոճը
Ռոնալտօն կը տիրապետէ լաւ գնդակախաղերու, ունի լաւ թեքնիք, հուժկու հարուածներ։ Կրարող է խաղալ կեդրոնական յարձակող եւ յառաջ դիրքերը։
Հովանաւորները
Ռոնալտօն շատ պայմանագիրներ ստորագրած է տարբեր հովանաւորներու հետ։ Պայմանագիրներ ունի Քոքա-Քոլա, Քասթրոլ, Ֆլայ Էմիրէյթս, Կոնամի, Մոթորոլա, ԿՖՍ եւ շատ այլ ընկերութիւններու հետ։
Մականուններ
Ռոնալտոյին երկրպագուները եւ ընկերները զինք կը կանչեն իբրեւ՝ Քրիս, Քրիռօ, Մեքենա, CR7, CR, Ռոն։
Անձնական կեանք
2010-2015 թուականներուն Ռոնալտօն հանդիպում ունեցած է ռուս մոտել Իրինա Շէյք ի հետ ։ 2010 թուականի Յունիսին ծնած է Ռոնալտոյի որդին ՝ Ռոնալտօ կրտսերը։ Ֆութպոլիստը յայտարարած է, որ որդիին խնամակալութեան իրաւունքը կը պատկանի միայն իրեն եւ երբեք չէ յայտարարած, թէ ո՛վ է անոր մայրը ։ 2017 թուականի Յունիսին Ռոնալտօն Ֆէյսպուքի իր էջին մէջ հաստատած է, որ դարձած է երկուորեակներու հայր  ։ Նոյն թուականի Նոյեմբերին ծնած է անոր ու Ճորճինա Ռոտրիկէզի դուստրը  ։
11 Յունիս 2011 թուականին «Մանչեսթըր Իւնայթըտ» համաձայնուեցաւ Ռոնալտոյին՝ ծախել 80 միլիոն ֆոնտ սդեռլինկ՝ վճարուած «Ռէալ Մատրիտ» էն:
Այլ տեղեկութիններ
Ռոնալտօն ոտնագնդակ խաղալու կողքին ունի խանութ մը որ անուանած է «CR7» Փորթուկալի մէջ, ուր կը գտնենք տղու վերաբերեալ հագուստներ, կօշիկներ եւ այլ բաներ։
Ռոնալտոյի հօրը մահուան պատճառը եղած է խմիջքը եւ ազդուելով Ռոնալտօն՝ ան երդում ըրած է բնաւ չխմել. ան բարի սիրտ ունեցող անձ մըն է, աղքատներու եւ հիւանդներու հոգատարութեամբ եւ 3 ամիս անգամ մը արիւն տալով պէտք ունեցողներուն։
Ծանօթագրութիւն
Ստորոգութիւն:1985 ծնունդներ Ստորոգութիւն:5 Փետրուարի ծնածներ
Պօ Պըրնհըմ
Ռոպըրթ Փիքըրինկ Պըրնհըմ (կամ՝ Պօ Պըրնհըմ, ծնած ) Ամերիկացի կատակերգակ, երգիչ, դերասան, ֆիլմի բեմադրիչ, թատերագիր եւ բանաստեղծ:  Ան իր ասպարեզը սկսաւ Եութուպի վրայ 2006 թուականի Մարտին, երբ իր վիտէոները արժանացան գրեթէ 300 միլիոն դիտորդներու (2021ի թիւերով):
Դաւիթ Յակոբեան
Դաւիթ Յակոբեան (1 Յունուար, 1950, Բերդ - 29 Սեպտեմբեր, 2014, Երեւան), հայ քաղաքական գործիչ։ 1966 թ. աւարտած է Բերդի միջնակարգ դպրոցը։ 1973 թ. աւարտած է Մխիթար հերացու անուան Երեւանի պետական բժշկական հիմնարկը՝ բժիշկ-թերապևտի մասնագիտութեամբ։ 1973-1976 թուականներուն աշխատած է ՀԽՍՀ Առողջապահութեան մինիստրութեանն առընթեր 4-րդ վարչութիւնին որպէս բժիշկ-օրդինատոր։ 1976-1978 թթ. ծառայած է Խորհրդային բանակին մէջ։ 1997 թուականին հիմնադրած եւ մինչեւ մահ գլխաւորած է Հայաստանի Մարքսիստական կուսակցութիւնը։ 1978 թուականէն աշխատած է Երեւանի թիւ 12 դարմանատուն՝ թերապևտիկ բաժնի վարիչ։ Վերջին անգամ ընտրութիւններուն մասնակցած է 2012 թուականին՝ անդամագրուելով պատգամաւորութեան մեծամասնական թեկնածու, 41-րդ ընտրատարածքին մէջ։ Ընտրութիւններու արդիւնքին հաւաքած է 2372 ձայն և զբաղած է վերջին՝ չորրորդ, տեղը։ 2007 թուականի ՀՀ Ազգային ժողովի 4-րդ գումարման ընտրութիւններու ժամանակ, Յակոբեանը առաջադրուած էր կրկին 41-րդ ընտրատարածքին մէջ։ Անոր միակ մրցակիցը Յակոբ Յակոբեանն էր։ Ընտրութեան արդիւնքներով Դաւիթ Յակոբեանը հաւաքած էր 7 638 ձայն, իսկ անոր մրցակիցը՝ 21 553։ 2014 թուականի Մարտին Յակոբեանը սրտի կաթուած ունեցաւ եւ համապատասխան բուժում ստացաւ Ակադեմիկոս Լ. Յովհաննիսեանի անուան Սրտաբանութեան գիտահետազոտական հիմնրակին մէջ    ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայեր
Յավհաննէս Նաճարեան
Յովհաննէս Նաճարեան ( 1865,Տիգրանակերտ-Սեպտեմբեր 10 1930,Պէյրութ):Եղած է ուսուցիչ Տիգրանակերտ մէջ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Տիգրանակերտ 1865-ին։ Հօր անունը՝ Թովմաս, որ արհեստով տախտակի վրայ փորագրիչ էր։ Յովհաննէս Նաճարեան եղած է ուսուցիչ Տիգրանակերտի մէջ, շուրջ քսան տարի։ Նախ ունեցած է անձնական դպրոցը, ապա հրաւիրուած ըլլալով Ազգային Վարժարան՝ հոն պաշտօնավարած է։
1895-ի դէպքէն յետոյ, որպէս քարտուղար կ'աշխատի Ազգային Առաջնորդարանի մէջ, Եզեկիէլ վարդապետին մօտ, բանալով հանդերձ իր անձնական դպրոցը աղջկանց համար։
1904-ին կը հաստատուի Պէյրութ, ուր աշխատած է Սարաֆեան եղբայրներու ծանօթ վաճառատունը մինչեւ իր մահը՝ 1930, Սեպտեմբեր 10:
1895-ին ամուսնացած է Եւա Կարապետեանի հետ։ Ունեցած է մանչ մը եւ աղջիկ մը՝ Պետրոս եւ Աստղիկ։
Յովհաննէս Նաճարեան իր Պէյրութ հաստատուելէն յետոյ ալ շարունակեց մտաւորական ու գրական գործը։ Եղած է գրի ու գրչի մարդ։ Աշխատակցած է իր ժամանակուայ թերթերուն, ինչպէս Փորթուգալեանի «Արմենիա»ի, «Հայաստանի Կոչնակ»ին, իւ այլն.: Իր ամենակարեւոր գրական գործը պիտի ըլլար Տիգրանակերտի գաւառաբարբառին բառարանը, որուն համար շուրջ 17 տարի աշխատեցաւ: Այս երկը անգամ մը արդէն սկսած էր Տիգրանակերտի մէջ, բայց 1915- ջարդին փճացած է: Պէյրութ հաստատուելէ յետոյ դարձեալ կը ձեռնարկէ նոյն գործին, որ գրեթէ լրացած էր յանձնուելու համար տպարան: Սակայն դժբախտաբար իր անակնկալ մահը պատճառ կը դառնայ սոյն շատ կարեւոր գործին կորսուելուն, մեզի անծանօթ պատճառներով:
Գրականութեան ոճը
Յովհաննէս Նաճարեան ունեցած է գրելու շնորհք, եւ արդարացիօրէն զինք կրնանք կոչել լիբանանահայ գաղութի առաջին գրող բանաստեղծը: Ձգած է բաւական չափածոյ եւ արձակ գրութիւններ:
Ինչպէս մեր բոլոր պանդուխտներու, իր ալ գրութիւնները կարօտը ունին եւ անոր վերադառնալու տենչը: Յատկանշական է իր Պէյրութէն հայրենիք գրած քերթուածը, զոր կու տանք ստորեւ: Պէյրութի մասին իր մէկ ուրիշ քերթուածը մեզի հետաքրքրական եւ հաճելի տեղեկութիւն կու տայ շուրջ կէս դար առաջուայ Պէյրութին մասին: Ընդհանրապէս իր քերթուածները խօր զգացում, հայրենասիրութիւն, կարօտ, ջերմեռանդութիւն եւ հիւմըր ունին:
Իր արյակ գրութիւնները կը կազմեն յուշեր, որոնք մենք մեր վերջին դարու ազգային կեանքի մասին կարեւոր տեղեկութիւններ կը պարունակեն: Հատուած մը կու տանք իր 95-ի Տիգրանակերտի ջարդին ականատեսի վկայութենէն: Երբ կարդայ՝ մարդուս մարմինը կը փշաքաղուի եւ մարդ ակամայ կ'ըսէ՝ «Այսքան չարիք թէ մոռանան մեր որդիք....»:
Իցիւ թէ կարելի ըլլայ Յովհաննէս Նաճարեանի չափածոյ եւ արձակ էջերուն մէկ համառօտ եւ ընտիր փունջը հրատարակել եւ ներկայացնել ընթերցասէր հասարակութեան :
Քարտիոթիսա
Քարտիոթիսա (յուն․՝ Καρδιώτισσα Σικίνου), Էգէական ծովու անբնակ կղզիակ, Սիքինոս, Քիքլատես, Յունաստան։ Կը գտնուի Սիքինոս կղզիին հարաւ-արեւմուտքը եւ Ֆոլեղանտրոսին արեւելքը։։ Ըստ 2011-ի մարդահամարին, անբնակ կղզի է։
Տարածութիւնն է 1,3 քլ²։
Քարտիոթիսա կը պատկանի Սիքինոս քաղաքապետութեան՝ Թիրա Շրջանային Միաւոր, Հարաւային Էգէական։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Ստեփան Լիսիցեան
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Թիֆլիս։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայր Թիֆլիսի մէջ, ապա ուսումը շարունակած է Թիֆլիսի արական մարզակրթարանին մէջ:
Համալսարանական ուսումը ստացած է Վարշավայի համալսարանի պատմաբանասիրական կաճառէն ներս:
Վարած պաշտօններ
Աւարտելով ուսումը զբաղած է  ուսուցչութեամբ, դասաւանդելով նախ Գէորգեան ճեմարանի մէջ՝ 1889-1891 թուականներուն, ապա Ներսիսեան դպրոցին մէջ՝ 1894-1915 թուականներու միջեւ:
Ուսուցչագործած է նաեւ Երեւանի Պետական համալսարանին, ապա «Խաչատուր Աբովեան» հայկական պետական մանկավարժական համալսարանին մէջ: Նոյն միջոցին ուսումնասիրած է Վիեննայի Մխիթարեաններու գրադարանի եւ եւրոպական մի քանի երկիրներու թանգարաններուն մէջ պահուող հայագիտական նիւթերը:
Լիսիցեան 1892-1903 թուականներուն եղած է Թիֆլիսի հայոց հրատարակչական ընկերութեան խմբագրութեան անդամ եւ քարտուղար, իսկ 1921 թուականէն սկսեալ եղած է Լիսիցեան հայկական երկսեռ դպրոցի ուսուցիչ եւ ապա տնօրէն:
Աշխատութիւններ
Ստեփան Լիսիցեան զբաղած է նաեւ մամուլով։ 1905 թուականին հիմնադրած, խմբագրած ու հրատարակած է «Հասկեր» մանկական ամսագիրը:
Ուսումնասիրութիւններով եւ զանազան յօդուածներով աշխատակցած է «Աղբիւր» եւ «Տարազ» հանդէսներուն :
Յովհաննէս Թումանեանի եւ Լեւոն Շանթի հետ միասին կազմած եւ հրատարակած է «Լուսաբեր» մայրենի լեզուի դասագիրքը ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ ազգագրագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Հայ հրատարակիչներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Փոքր Հայքի Այր Մարդոց Տարազներ
Փոքր Հայքի Այր Մարդոց Տարազներ - Փոքր Հայքի այր մարդոց տարազը ունի անատոլական որոշ ազդեցութիւններ: Ան կը բաղկանայ հետեւեալ մասերէն. Ճերմակեղէն, վերնաշապիկ, աշխատաշապիկ, շալվար, ելակ (անթեւ բաճկոնակ, որ կը հագնէին վերնաշապիկին վրայէն) եւ բաճկոն: Որպէս ոտնաման կը հագնէին աւանդական տրեխներ։
Սեբաստիոյ այր մարդոց քաղաքային տարազին մաս կը կազմէ գլխուն ֆէսը, որուն շուրջ փաթթուած է ափուխը, իսկ գիւղական շրջաններուն մէջ տարածուած է սեւ թաղիքէ պատրաստուած փոքր գդակը կամ ասեղնագործուած արախչին:
Ելակին կուրծքի հատուածին երկու փեղկը կը զարդարուէր բուսանախաշերով, իսկ փեղկերուն ծայրը կարուած գնդաձեւ կօճակներու եւ մետաքսաթելով կարած օղակներու միջոցով ելակին երկու կողմերը կը միանային իրարու։ Ելակին վարի լայն մասը կ՛ամփոփուէր գօտիին մէջ։
Գլխարկը
Քաղաքներու մէջ այր մարդիկ կը կրէին ֆէս, որուն շուրջը կը փաթթէին տարբեր գոյնի փաթաթան։ Երիտասարդներուն ֆէսին գոյնը սովորաբար կարմիր էր, իսկ աւելի տարեց տղամարդոցը՝ կապոյտ կամ մանուշակագոյն։
Գիւղական շրջաններու մէջ տղամարդիկ իրենց գլխուն կը դնէին սեւ թաղիքէ գլխարկ (կամ՝ գդակ-արախչի)։
Գօտին եւ այլ յարդարանքները
Փոքր Հայքի տարբեր գաւառներու հայ տղամարդոց տարազները կը յատկանշուէին իրենց վառ գոյներով եւ բուսական ու երկրաչափական զարդանախշերով։
Գօտին սովորաբար կ՛ունենար 3-3.5 մեթր երկարութիւն եւ քանի մը անգամ կը փաթթուէր մէջքին շուրջ, իսկ ծայրերը կը զետեղուէին փաթթուած մասին տակ։ Առօրեայ գօտին կը պատրաստուէր տեղական բուրդէ կամ բամպակէ, իսկ տօնական օրերու գօտին՝ ներմուծուած աւելի թանկարժէք կտորէ։ Հարուստները կը գործածէին մետաքսէ գօտի, իսկ աղքատները գօտիի փոխարէն պարան կը կապէին իրենց մէջքին շուրջ։ Այստեղէն ալ առաջացած է արեւմտահայերու մէջ տարածուած «չուան (պարան) գօտի ըլլալ» դարծուածքը, որկը նշանակէ գօտիի փոխարէն պարան կապել, աղքատանալ։
Ոտնաման
Փոքր Հայկի այր մարդիկ կօշիկի փոխարէն կը հագնէին աւանդական սրածայր տրեխ։
Փոքր տարիքով տղաները կը հագնէին տունը հիւսած բուրդէ գուլպաներ, որոնք զարդարուած կ՛ըլլային երկրադափական նախշերով։ Երիտասարդները գուլպայի փոխարէն կը գործածէին ոտքի երկար փաթաթան, որ կը սկսէին փաթթել ոտքին մատներէն ու, ամբողջ ոտքին ու սրունքին շուրջ փաթթելով, կը կապէին ծունկին տակ։
Հրաչեայ Աճառեան
Հրաչեայ Աճառեան, լեզուաբան եւ բառարանագիր։
Անտիոք
Նախնական աղբիւրներուն մէջ կը յիշատակուի հին ժամանակ գոյութիւն ունեցած Անտիոք անունով 16 քաղաքներու մասին։ Իրենցմէ ամենայայտնին հին Ասորիքի մէջ Որոնդես գետի վրայ կառուցուած Անտոք քաղաքն է (հայկական աղբիւրներուն՝ Աւագ Անտոք կամ Մեծն Անտոք), որ կը գտնուի Թուրքիոյ Անթաքիա քաղաքին մօտ։ Անտոք բառն առանց յստակեցման կը նշանակէ ճիշդ այդ քաղաքը։
Հրաչեայ Աճառեան
Կենսագրութիւն
Հրաչեայ Աճառեան, Ծնած է Սամաթիա, Կոստանդնուպոլիս՝ 8 Մարտ 1876-ին։ Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ Սահակեան Նունեան վարժարանէն, ապա իր ուսումը կը շարունակէ Պոլսոյ Կեդրոնական վարժարանէն ներս, ուրկէ շրջանաւարտ կ'ըլլայ 1893-ին։ Նոյն տարին պաշտօնավարելու կը սկսի Գատըգիւղի Արամեան վարժարանին (1893) եւ Կարնոյ Սանասարեան վարժարանին (1894) մէջ։
Անտիոք
Պատմութիւն
Սելեւկեաններու աթոռանիստ Անտիոքը հիմներ է Սելեւկիոս I Նիկատորը Ք.ա. 301 թ-ին եւ կոչած է իր հօր՝ Անտիոքոսի անունով։ Սելեւկեաններու կառուցած միւս Անտիոքներէն տարբերակելու համար յաճախ անուանուած է «Ասորիքի Անտիոք» (հայկական աղբիւրներուն մէջ՝ «Աւագն Անտիոք»): Հայոց արքայ Տիգրան Բ Մեծը, Ասորիքը նուաճելէն յետոյ, Ք.ա. 83–Ք.ա. 69-ին Անտիոքը դարձած է հայոց տէրութեան հարաւային թագաւորանիստը, ուր իրեն անունով ու պատկերով արծաթէ դրամներ տպուած է։ Ք.ա. 64-ին քաղաքը հռովմէական զօրավար Պոմպէոսի գրաւելէն յետոյ՝ մինչեւ Կոստանդնուպոլսոյ կառուցումը (IV դար) եղեր է Հռոմէական կայսրութեան արեւելեան մասի մայրաքաղաքը։ 538 թ-ին Պարսից թագաւոր Խոսրով I Անուշիրւանը աւերած է Անտիոքը, բնակչութեան զգալի մասը կոտորած։ Բիւզանդական կայսր Հուստինիանոս Ա-ն (527–565) վերաշինած է այն եւ տուած «Աստծոյ քաղաք» անունը, որ պահպանուած է քաղաքի պատրիարքներու տիտղոսաշարին մէջ։ Հետագայ դարերուն մէջ Անտիոքը մի քանի անգամ անցած է մե՛րթ արաբներուն, մե՛րթ բիւզանդացիներուն։ XI դարուն քաղաքի կառավարիչները եղած են՝ նաեւ հայեր ( որդին՝ Վասակ Պահլաւունին, զօրավար Փիլարտոս Վարաժնունին): 1084 թ-ին Անտիոքը գրաւած են սելջուկ թուրքերը։ 1098 թ-ի Յունիսի 3-ին, 9-ամսուաՆ պաշարումէն յետոյ, խաչակիրները գրաւած են Անտիոքը եւ հիմնած Անտիոքի իշխանութիւնը։ 1268 թ-ին քաղաքը հիմնովին աւերած է Եգիպտոսի Սուլթան Պէյպարսը։
Հրաչեայ Աճառեան
Կենսագրութիւն
1895-ին կը մեկնի Փարիզ՝ բարձրագոյն կրթութիւն ստանալու «Սորպոն»ի համալսարանին մէջ, ուր կ'աշակերտէ Անթուան Մէյէին, իսկ 1898-ին Սթրազպուրկի մէջ Հ. Հիւպշմանին։ Երկար տարիներ ուսուցչութեան պաշտօն կը վարէ Էջմիածինի, Շուշիի, Նոր Պայազիտի, Նոր Նախիջեւանի, Թեհրանի, Թաւրիզի եւ Կարնոյ մէջ (1898)։ Աճառեան, Կարնոյ մէջ կը կազմէ Սանասարեան վարժարանի ձեռագրերու ցուցակ՝ կորուստէ փրկելով հայ մշակոյթի որոշ արժէքներ։
Անտիոք
Բնակչութիւն
Իր հիմնադրման ժամանակ Անտիոքը ունեցած է ընդամէնը 17-25.000 բնակչութիւն։ Սակայն արդէն վաղ հռովմէական շրջանին մէջ քաղաքն ունեցած է 400-600.000-ի հասնող բնակչութիւն։ Այդ ցուցանիշը իջաւ 4-րդ դարուն՝ հասնելով 200.000-ի։ Թեոդոսիոս Ա Մեծ կայսրի օրով քաղաքը ունեցած է 100.000 բնակիչ։ Քաղաքը յատկապէս տուժեց Սասանեան արքայ Խոսրով Ա-ի արշաւանքներու հետեւանքով, որուն զոհ գացին 300.000 անտիոքցի։ Հակառակ Հուստինիանոս Ա․ կայսրի վերականգնողական աշխատանքներուն, Անտիոքը այլեւս երբեք չվերականգնեց իր երբեմնի փառքը եւ մեծութիւնը։
Հրաչեայ Աճառեան
Կենսագրութիւն
1923ին կը հրաւիրուի Երեւանի Պետական Համալսարան, ուր մինչեւ իր կեանքին վերջը կ'աշխատի իբրեւ դասախօս, նաեւ ամպիոնի վարիչ։
Անտիոք
Քրիստոնէութիւնը Անտիոքի Մէջ
Առաջին դարեր
Հրաչեայ Աճառեան
Կենսագրութիւն
Աճառեան կը շրջի Պատմական Հայաստանի շատ վայրեր, կ'ուսումնասիրէ մագաղաթներ, յուշարձաններ՝ յատկապէս խորանալով շարք մը բարբառներու հետազօտութեան մէջ եւ զանազան նիւթեր կը հաւաքէ հայագիտութեան տարբեր ճիւղերու համար։ Գաւառական ուսուցիչի թափառական դրութիւնը Աճառեանին արգելք կը հանդիսանայ հրապարակելու իր կարեւոր աշխատութիւնները։ Խորհրդային կարգերու հաստատումէն ետք Աճառեան կը նշանակուի Պետական Համալսարանի դասախօս, եւ ամբողջապէս կը նուիրուի գիտական ու մանկավարժական աշխատանքներու եւ յաջորդաբար լոյս կ'ընծայէ բազմաթիւ գիտական աշխատութիւններ։
Անտիոք
Քրիստոնէութիւնը Անտիոքի Մէջ
Անտիոքին մէջ քրիստոնէութեան տարածման եւ առաջին քրիստոնէական համայնքներու մասին կը վկայէ Գործք Առաքելոցը: Այստեղ գործէր են Բառնաբաս, Պօղոս եւ Պետրոս առաքեալները: Անտիոքի եկեղեցւոյ հիմնադիրը կը համարուի Պօղոս առաքեալը։ Քրիստոնէութիւնը Անտիոքէն տարածուած է դէպի Արեւելք: Անտիոքին մէջ կը գտնուի Արեւելքին (Փոքր Ասիա) Հռովմէական կայսրութեան չորս արքեպիսկոպոսութիւններէն (էքզարխատ) մէկը՝ Կեսարիա, Եփեսոս եւ Հերակլեայի հետ։ Կոստանդնուպոլսոյ Բ տիեզերական ժողովի (381) երրորդ կանոնով Անտիոքի աթոռը եղած է չորրորդ տիեզերական աթոռը Հռովմ, Կ․ Պոլիս եւ Ալեքսանդրիայէն յետոյ։
Հրաչեայ Աճառեան
Կենսագրութիւն
Ստալինեան խռովութիւններու հետեւանքով 1937 թուականին խորհրդային իշխանութիւնները Երեւանի մէջ անհիմնօրէն կը ձերբակալեն եւ մեղադրանք կ'առաջադրեն «հակայեղափոխական, հակախորհրդային, ազգայնամոլական գործունէութիւն» ծաւալելու համար: Աճառեան երկու տարի կը մնայ աքսորավայրին մէջ: 1939 թուականին արդար համարուելով ազատ կ'արձակուի եւ կը վերադառնայ Երեւան:
Անտիոք
Քրիստոնէութիւնը Անտիոքի Մէջ
4-րդ դարու վերջին Բիւզանդական կայսրութեան, Արեւելքի իշխանութեան 15 մարզերու վրայ ստեղծուած է Անտիոքի պատրիարքութիւնը, որուն իշխանութեան տակ էին Փիւնիկիան, Արաբիան, Պաղեստինը։ Պատրիարքները կրած են «Համայն Արեւելքի պատրիարք» տիտղոսը։ Անտիոքի պատրիարքութենէն հետագային առանձնացուած են Կիպրոսը, Պարսիկ եկեղեցին եւ Երուսաղէմի պատրիարքութիւնը։ 451ի Քաղկեդոնի ժողովը պառակտում առաջացուցած է Անտիոքի եկեղեցիին մէջ եւ քրիստոնէական համայնքին մէջ։ 5-րդ դարուն Անտիոքի պատրիարքութենէն բաժնուած է նեստորական եկեղեցին, իսկ 6 եւ 7-րդ դարերուն Անտիոքի մէջ ձեւաւորուած են քաղկեդոնական-մելկիտ, միակամ-մարոնիտ (մարունի) եւ հակաքաղկեդոնական յակոբիկ հոսանքները։ Այս հոսանքները առանձին կազմած են եկեղեցիներ իրենց համայնքներով եւ պատրիարքներով։ Երեք եկեղեցիներու հոգեւոր պետերն ալ իրենք անուանած են Անտիոքի պատրիարք: 11 եւ 12-րդ դարերէն յետոյ անոնցմէ ոչ մէկուն նստավայրը Անտիոքի մէջ չէ տեսնուած։ 1182 թուականին Մարոնիտ եկեղեցին ընդունած է Վատիկանի գերագահութիւնը, իսկ ասորական Յակոբիկեան եկեղեցին մնացեր է անկախ՝ մաս կազմելով Արեւելեան ուղղափառ եկեղեցիներու ընտանիքի։
Հրաչեայ Աճառեան
Կենսագրութիւն
Իր կեանքի վերջին տարիներուն Աճառեան կը նուիրուի «Լիակատար քերականութիւն հայոց լեզուի» մեծածաւալ աշխատութեան՝ կազմուած 12 հատորներէ, ուր կը քննարկուի հայոց լեզուի քերականութիւնը եւ պատմական զարգացումը 562 լեզուներու համեմատութեամբ։ Բացի նշուած աշխատութիւններէն, Աճառեան շուրջ քառասուն տարի կ'աշխատակցի հայ բազմաթիւ պարբերականներու, տասնեակ մը յօդուածներ կը գրէ թէ՛ հասարակական հարցերու, եւ թէ՛ գիտական-լեզուաբանական ուղղութեամբ։ 1935 թուականին անոր կը շնորհեն Գիտական վաստակաւոր գործիչի կոչում, իսկ 1943 թուականին ան կ'ընտրուի Հայաստանի Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիայի անդամ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:8 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:16 Ապրիլի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ լեզուաբաններ
Անտիոք
Քրիստոնէութիւնը Անտիոքի Մէջ
Արաբական կամ իսլամական նուաճումէն յետոյ (7-րդ դար) երեք եկեղեցական համայնքներուն գործածութեան մէջ մտած է արաբերէնը, գործածական լեզու ըլլալէ դադրած է յունարէնը (13-րդ դարէն), այնուհետեւ՝ ասորերէնը (17-րդ դարէն): 10-րդ եւ 12-րդ դարերուն Բիւզանդական կայսրութիւնը Արաբական խալիֆայութենէն կրկին շահած է, իսկ Խաչակրաց առաջին արշավանքէն (1098) յետոյ այդտեղ հաստատուած է Կաթոլիկ եկեղեցին, որ մարոնիտներու եւ մելկիտներու եկեղեցական կազմակերպութեան հիմքի վրայ ժամանակի ընթացքին ստեղծած է սեփականը։ 12-րդ եւ 13-րդ դարերու Անտիոքի պատրիարքութեան համար անզիջում պայքարը վերջնականապէս աւարտին հասած է Կ․ Պոլսոյ աթոռի եւ Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցւոյ միջեւ։ Անտիոքի պատրիարքութեան տարածքներու վրայ ստեղծուած են խաչակրաց Արեւելքի պետութիւնները (Եդեսիոյ Կոմսութիւն, Անտիոքի իշխանութիւն, Տրիպոլիի կոմսութիւն եւլն): Անտիոքի պատրիարքութեան տարածքի վրայ ձեւաւորուած է նաեւ Կիլիկիայի Հայկական Իշխանութիւնը (1198–1375 թուականներու թագաւորութիւն), իսկ պատրիարքութեան մէկ մասը մնացած է սելջուկներուն, ապա անցած Եգիպտոսի մամլուքներու տիրապետութեան տակ (Հալէպ, Համա, Հոմս, Բաալբեկ, Դամասկոս, Խառան եւն):
Հայ եկեղեցին անմասն չէ մնացած կաթոլիկ եւ արեւելքի միւս քրիստոնեայ համայնքներու միջեւ միջեկեղեցական պայքարէն։ Հռոմկլայի կաթողիկոսարանի որոշ գործիչներ, Ներսէս Լամբրոնացիի ղեկավարութեամբ, արդէն 12-րդ դարու 70-ական թուականներուն նպատակ ունէին Կիլիկիոյ մէջ վերականգնեցնել ոչ միայն հայոց պետականութիւնը, այլեւ Հայոց կաթողիկոսի իշխանութիւնն ընդունելի դարձնել տարածաշրջանի բոլոր քրիստոնեայ համայնքներուն՝ առաջարկելով Անտիոքի պատրիարքի իշխանութեամբ օժտել Հռոմկլայի հայոց կաթողիկոսներուն։ Այդ առաջարկը 1178-ի Հռոմկլայի ժողովին ներկայացուած էր բիւզանդական եկեղեցիին, իսկ արդէն 13-րդ դարուն շարք մը վաւերագիրերուն մէջ Հայոց կաթողիկոսը կ՚ անուանեն նաեւ «Անտիոքի պատրիարքը»:
Անտիոքը, ընդհանրական եկեղեցւոյ պատմութեան մէջ յայտնի է նաեւ իր նշանաւոր աստուածաբանական դպրոցով: Այս դպրոցը Աստուածաշունչի մեկնաբանութեան մեթոտի եւ քրիստոսաբանական հարցերուն հակաճառութիւններու ու պայքարի մէջ եղած է Ալեքսանդրիոյ աստուածաբանական դպրոցի հետ: Ի տարբերութիւն Ալեքսանդրեանի, Անտիոքի աստուածաբանական դպրոցը չէ ունեցած յատուկ կամ պաշտօնական ուսումնական հաստատութիւններ․ Դպրոցը պաշտպանողները յաճախ շրջած են քաղաքներուն մէջ եւ քարոզած են իրենց ուսմունքը: Անտիոքի հելլենիստական հարուստ անցեալով միասին, անտիոքեան աստուածաբանական ուղղութեան մէջ մեծ տեղ գտած են բուն սեմական պատկերացումները ու աշխարհայեացքը, յատկապէս` ասորական հասարակութեան տեղական եւ պատմական առանձնայատկութիւնները։
Ընդհանրական եկեղեցւոյ պատմութիւնը ուղեկցուած է Անտիոքի եւ Ալեքսանդրիայի աստուածաբանական դպրոցներու պայքարով։ Քրիստոսաբանական տարբեր, հակադիր համակարգերը, Անտիոքի եւ Ալեքսանդրիոյ ուղղութիւններու բախումը նախապատրաստած են 4-րդ եւ 5րդ դարերու դաւանաբանութեան մեծ վէճերու համար։ Անտիոքի դպրոցի աստուածաբանները շեշտած են Յիսուս Քրիստոսի պատմական, մարդկային անձնաւորութիւնը, Յիսուս Քրիստոսի մարդ ըլլալը։ Սամոսատի, այնուհետեւ Անտիոքի եպիսկոպոս (260–270) Պօղոս Սամոսատցին, որ կը համարուի Անտիոքի դպրոցի հիմնադիրը, կը քարոզէր թէ Քրիստոսը ծնած է իբրեւ մարդ եւ ապա լցուած է Լոգոսով, այսինքն իրեն մէջ աստուածութեան երկրորդ անձը բնակուած է եւ կամքի միութեամբ ու սիրոյ մշտնջենականութեամբ մէկ դարձած Աստուծոյ հետ։ Ինքը աւելի բարձր է, քան մարդը, բայց աստուածացեր է իր բարոյական զարգացման եւ որդեգրութեան շնորհիւ։ Պօղոս Սամոսատցին առաջինն էր, որ յայտնած էր Քրիստոսի էութեան երկակիութեան գաղափարը։ Թէեւ 268 թուականի Անտիոքի եկեղեցական ժողովը մեղադրած եւ աթոռազրկած է Պողոս Սամոսատցին, սակայն իրեն համախոհները, մասնաւորապէս Լուկիանոս Սամոսատցին, շարունակած են քարոզել իրենց ուսուցչի վարդապետութիւնը։ Անտիոքի դպրոցի ներկայացուցիչները, Քրիստոսի մէջ շեշտելով մարդուն (Խոստովանեսցուք զօր ի մարդումն Աստուած), Քրիստոսը համարած են ամենակալ Աստուծոյ երկրպագակէն մարդ երկու բնութեամբ՝ Աստուած առանձին, մարդն առանձին, որոնք գոյութիւն ունին իրարմէ անջատ, մէկը՝ ճշմարտապէս բնութեամբ որդի, միւսը, շնորհիւ որդեգրութեան՝ Աստուած։ Մարդ Քրիստոսը բնակարան, տաճար եղած է աստուածայինի համար։ Անտիոքի եւ Ալեքսանդրիայի քրիստոսաբանական տարբեր մեկնակէտերն արտայայտուած են հետեւեալ բանաձեւերով․ Մարդ, որն աստուածացեր է, Աստուածազգեստ մարդ (Անտիոքի դպրոց) եւ Ինքը Աստուածն է մարդ դարձեր, Մարդացեալ Աստուած (Ալեքսանդրիայի դպրոց):
Եթէ Ալեքսանդրեան դպրոցին յատուկ էր նոր պղատոնականութիւնը եւ միսդիսիզմը, ապա անտիոքեան աստուածաբանութիւնն ունէր արիսթոթէլեան եւ պատմական ուղղուածութիւն։ Սուրբ Գրքի մեկնութեան անտիոքեան պատմաքերականական մեթոդը հակադրուեր է ալեքսանդրեան այլաբանական մեթոդին։ Անտիոքի եկեղեցւոյ հայրերը խուսափած էին իրենց հատուածները դժուարամատչելի գաղափարներով ու արտայայտութիւններով ծանրաբեռնելէն։ Անտիոքցիները բառացիօրէն բացատրած են Աստուածաշունչի դժուար ըմբռնելի տեղերը՝ ընթերցողին հասկնալի դարձնելու նպատակով։ Անտիոքի դպրոցին մէջ գերիշխած է զգաստ, տրամաբանական մտածողութիւնը։ Անտիոքեան աստուածաբանները կրօնագիտութեան միակ չափանիշ համարած են տրամաբանութիւնը, ձգտեր են իրենց դաւանած․ տեսութիւնները, անցընել մաքուր տրամաբանութեան ճամբով՝ յաճախ տապալելով չոր բանական փիլիսոփայական (ռասիոնալիզմ) ծայրայեղութիւններու մէջ։ Անտիոքի ուղղութիւնը թէեւ լիովին չէ մերժած այլաբանութիւնը, սակայն գերադասած է պատմ․ մեթոդը եւ խստօրէն քննադատած Հին եւ Նոր Կտակարաններու կամայական զուգորդումները։ Ըստ անտիոքցիներու, իսկական այլաբանական միտքը (որ օգտագործած են ալեքսանդրիացիները) խօսքրերու մէջ չէ, այլ՝ խօսքերով արտայայտուած իրականութեան, անձերու եւ դէպքերու մէջ։ Անտիոքի դպրոցի շարք մը ներկայացուցիչներ (Յովհան Ոսկեբերան, Թէոդորիտ), հաւատարիմ մնալով անտիոքեան մեկնաբանութեան սկզբունքներուն, իւրացուցած են նաեւ Ալեքսանդրեան դպրոցի լաւագոյն կողմերը եւ տուած գիտական մեկնութիւններու օրինակներ, որոնք ուղղափառ մեկնաբանութեան լաւագոյն նմուշներն են։ Այդ իմաստով անոնց աշխատութիւնները այսօր նշանակալի արժէք ունին Սուրբ Գիրքը ուսումնասիրողներու համար։ Հայ եկեղեցին, դաւանութեան մէջ ըլլալով Ալեքսանդրեան դպրոցի հետեւորդ, Աստուածաշունչի մեկնութեան մեթոդի համամիտ էր Անտիոքի դպրոցին՝ հետեւելով յատկապէս Յովհան Ոսկեբերանին:
Ի տարբերութիւն Ալեքսանդրիայի դպրոցի, անտիոքցիները, իրարմէ անջատելով Քրիստոսի երկու բնութիւնները, յանձին Յիսուսը տեսած են մէկ մարդու, որ ծնած է մշտնջենական Բանէն (Լոգոս) եւ իրեն անբաժանելի մասն է։ Անով պայմանաւորուած է այն հանգամանքը, որ անոնք ծիսակատարութիւններէն եւ իրենց աստուածաբանական գրականութենէն դուրս թողած են Որդի բառը։ Ըստ Անտիոքի աստուածաբանութեան, աստուածային Բանն ընտրած է Յիսուսը որպէս իր գործիք, որ սակայն զարգացած է զուտ մարդկային բարոյական ուղիով։ Ան համարուած է Աստուծոյ մօտենալու հիմն․ ճանապարհը եւ այդ ամէնը յարգանք արթնցուցած է մաքուր եւ անարատ դառնալու մարդկային ձգտումներու ու ճիգերու հանդէպ։ Այդ գաղափարներու տրամաբանական շարունակութիւնը եղած է ազատ ընտրութեան վերաբերեալ պելագիականներու ուսմունքը, որ իր հերթին մեծ ազդեցութիւն ունեցած է Նեստորի վարդապետութեան վրայ (Նեստորականութիւն): Նեստորականութիւնը Անտիոքի աստուածաբանական դպրոցի զարգացման վերջին փուլն էր։ Անտիոքի դպրոցի աստուածաբանութեան որոշ սկզբունքներ ինկած էին Լեւոնի տոմարի եւ Քաղկեդոնի ժողովի քրիստոսաբանական համակարգերու հիմքին վրայ։ 4-րդ դարու վերջին քառորդէն մինչեւ 5-րդ դարու կէսը եղած է Անտիոքի եւ Ալեքսանդրիայի դպրոցներու ծաղկման շրջանը։ Թէեւ 4-րդ դարուն Անտիոքի դպրոցը տուած է արիոսական եւ արիոսականութեանը հարող աստուածաբաններ (Եւսեբիոս Նիկոմեդացի, Նումերիոս, Եւսեբիոս Եմեսացի, Այետիոս Անտիոքացի, Եւնոմիոս Անտիոքացի եւ ուր․), որոնք գրած են նաեւ Լուկիանոս Սամոսատցիի ազդեցութիւնը, սակայն ունեցած է նաեւ իր ուղղափառ գործիչները։ Եւստաթէոս Անտիոքացին արիոսականութիւնը դատապարտողներէն առաջինն էր, իսկ Յովհան Ոսկեբերանը հռչակուած էր Ընդհանրական եկեղեցւոյ սուրբ հայրերէն։ Անտիոքի դպրոցի 4-րդ եւ 5-րդ նշանաւոր աստուածաբաններէն էին նաեւ Դիոդորոս Տարսոնացին, Թէոդորոս Մոպսուեստացին, Թէոդորետ Կիւրոսցին եւ ուրիշներ։ Անտիոքի, ինչպէս նաեւ Ալեքսանդրիայի, Աթէնքի աստուածաբանական դպրոցները փակուած են 6-րդ դարուն՝ բիւզանդական Յուստինիանոս ԱՅ կայսրի օրով։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Պատմութիւն
Փոքր Կովկաս
Փոքր Կովկաս, ծալքաբեկորաւոր լեռնաշղթաներու համակարգ Հայկական լեռնաշխարհի հիւսիս-արեւելքի մէջ։ Հիւսիս-արեւմուտքէն հարավ-արեւելք մօտ 600 Քմ երկարութեամբ, մինչեւ 9 Քմ լայնութեամբ աղեղնաձեւ կը ձգուի Սեւ ծովի հարավ-արեւելյան ափէն մինչեւ Արաքսի հովիտը։ Մեծ Կովկասէն կը բաժնուի Հարավային Կովկասի միջլեռնային իջվածքով։ Դէպի հարավ-արեւելք աստիճանաբար բարձրանալով՝ Մռավի լեռնաշղթայի մէջ կը հասնի 3724 մ (Արիութեան լեռ) բարձրութեան։
Հայկական լեռնաշխարհը հիւսիսէն կ'եզերեն Մեսխեթի եւ Թրիալեթի լեռնաշղթաները։ Անոնցմէ հիւսիս Ռիոնի հովիտն է։ Այս լեռնաշղթաներուն կը հարեն նաեւ Շավշեթի լեռները, որոնք կը գտնուին Թուրքիայի տարածքի մէջ։ Մեսխեթի լեռնաշղթան, որ յայտնի է նաեւ որպէս Աջարա-իմերեթյան, կը ձգուի Սեւ ծովի աջարական ափէն մինչեւ Կուր գետի Բորժոմի կիրճը։ Երկարութիւնը 150 Քմ է, բարձր կետը՝ մինչեւ 2850 մ (Մեփիսծղարո)։ Թրիալեթի լեռնաշղթայի երկարութիւնը նոյնպես մօտ 150 Քմ է, բարձր կետը՝ Շավիկլդե լեռը, նոյնպես ունի 2850 մ բացարձակ բարձրութիւն։ Այս լեռնաշղթաները կազմուած են առաւելապէս ֆլիշային եւ հրաբխածին ապարներէ։ Հիւսիսային լանջերը անտառապատ են։ Կը Գերակշռեն բարձր լեռնային տափաստաններն ու ենթալպեան մարգագետինները։
Փոքր Կովկասը Վրաստանի եւ Թուրքիայի սահմանին զուգահեռ կը ձգուի արեւելք։ Վրաստանի հարաւին, իսկ Հայաստանի Հանրապետութեան Լոռիի, Շիրակի մարզերու սահմանագլուխին կը գտուի Ջավախքի լեռնաշղթայ։ Երկարութիւնը մոտավորապես 50 կմ է եւ ձգվում է Թրիալեթից մինչեւ Բազումի լեռնաշղթայ։ Այստեղ են Աշոցքի եւ Լոռվա սարահարթերը։ Ամենաբարձր գագաթը Աչքասարն է ՀՀ տարածքի մէջ, որ ունի ծովի մակերեւոյթէն 3196 մ բարձրութիւն։ Ջավախքի լեռնաշղթան յայտնի է նաեւ իր ջրվէժներով։ Լեռնաշղթան հիմնականին մէջ ծածկուած է ալպեան մարգագետիններով եւ կանաչ արոտավայրերով։ Բազմաթիւ են փոքրիկ լճերը Ջավախքի լեռնաշղթայի վրայ եւ անոր շրջակայքին մէջ։
Փոքր Կովկաս լեռնային համակարգը Խրամի հովիտով կը բաժնուի ԱՃարա-Իմերեթյան եւ Վիրահայոց-Արցախյան մասերի։ Վերջինս կազմուած է Կուրի եւ Արաքսի ջրբաժան լեռնաշղթաներէն ու անոնց լեռնաբազուկներէն։
Հայաստանի Հանրապետութեան Լոռիի մարզի մարզին մէջ կը գտնուին Բազումի, Փամբակի եւ Վիրահայոց լեռնաշղթաները։ Հարաւ-արեւելքի մէջ Ծաղկունեաց լեռնաշղթան է։ Գուգարաց լեռները բնական սահման են Լոռիի եւ Տաւուշի մարզերու միջեւ։ Տաւուշի մէջ կը գտնուին Միափորի, Հախում, Տավուշ, Խնձորուտ եւ այլ լեռնաշղթաներ։ Հիւսիսային Հայաստանի այս լեռնաշղթաներէն ամենաբարձրը Թեժլեռն է (3101 մ)։
Սեւանի լեռնաշղթան սահմանաբաժան է Հայաստանի եւ Ազրպէյճանի միջեւ։ Սեւանէն արեւելք կը ճիւղաւորուին մի քանի լեռներ, որոնք ընդհուպ մինչեւ 1980-ական թուականներու վերջը մեծաւ մասամբ հայաբնակ էին։ Այսօր այդ տարածքները՝ պատմական Գարդման, Շակաշեն եւ այլ գավառներ, կը գտնուին Ազրպէյճանի կազմին մէջ։ Սեւանի լեռնաշղթայի ամենաբարձր կէտը Սատանախաչն է (3319 մ), ՀՀ տարածքի մէջ է Փերեզակը (3290 մ)։
Աւելի հարաւ կը ճիւղաւորուին երկու լեռնաշղթաներ՝ Զանգեզուրի եւ Արցախի լեռները։ Զանգեզուրի լեռնաշղթան Վայոց ձորի եւ Սյունիքի մարզերի, ապա՝ Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութեան բնական սահմանն է։ Բարձր կէտը Կապուտջուղն է (3906 մ)։ Արցախի լեռերը կազմուած են երկու բազուկներէ՝ Մռավի ու Արցախի լեռնաշղթաներէն, որոնք կը բաժնուին Թարթառի միջլեռնային իջուածքով։ Անոնք գրեթէ ամբողջութեամբ կը գտնուին հայկական երկրորդ պետութեան՝ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան տարածքին մէջ։ Անոնք ամբողջովին անտառապատ են, տեղ-տեղ՝ կուսական։ Ամենաբարձր գագաթը Գոմշասարն է կամ Մռավ լեռը (3724 մ)։
Ստորոգութիւն:Հայկական լեռնաշխարհ (արմտ.)
Հայերը Ռիօ տը Ժաներոյի մէջ
Հայերը Ռիօ տը Ժաներոյի (Armênios no Rio de Janeiro), հայկական համայնք Պրազիլիոյ Ռիօ տը Ժաներօ քաղաքին մէջ։ Պրազիլիոյ երկրորդ հայաշատ քաղաքը կը համարուի՝ Սան Փաուլոյէն ետք :
Ներկայիս Ռիօ տը Ժաներոյի մէջ կ'ապրի 2.000 հայ:
Պատմութիւն
Հայերը Պրազիլիոյ մէջ հաստատուած են Ժթ. դարու երկրորդ կէսէն, սակայն 1920-ական թուականներուն Ռիօ տը Ժաներօն աւելի մեծ թիւով հայերով բնակուած է :
Ռիոյի համայնքը ներկայիս կը գտնուի հասարակամշակութային կազմաւորման շրջանի մը մէջ եւ աշխուժօրէն կը մասնակցի Ռիօ տը Ժաներոյի քաղաքական կեանքին: Ստեղծուած են հասարակական-քաղաքական եւ մշակութային կազմակերպութիւններ, եկեղեցական եւ կրթական հաստատութիւններ, հայրենակցական, երիտասարդական եւ տիկնանց միութիւններ։
Ռիօ տը Ժաներոյի մէջ կը գործէ Հայաստանեայց Առաքելական Ս. Եկեղեցին եւ Պրազիլիոյ թեմը, որ կազմաւորուած է 1983-ին:
Ռիօ տը Ժաներօ քաղաքի փոխնախագահ Ստեփան Ներսիսեանի նախաձեռնութեամբ, Ռիօ տը Ժաներոյի մէջ 24 Ապրիլը հռչակուած է «Եղեռնի յիշատակին հայ ժողովուրդին յարգանքի տուրքի եւ զօրակցութեան օր»։
Ռիօ տը Ժաներոյի եւ ամբողջ Պրազիլիոյ Դաշնային Հանրապետութեան հայ համայնքի շահերը կը ներկայացնէ Պրազիլիոյ Հայաստանի դեսպանութիւնը, որ հիմնուած է 2011-ին: Ռիոյի հայերը կը խօսին հայերէն եւ փորթուկալերէն:
Քարաքաս
Քարաքաս (Caracas), Վենեզուելլայի մայրաքաղաքը։ Քաղաքը եւ իր մերձակայ տարածքները առանձնացուած են որպէս դաշնային մայրաքաղաքային շրջան, որուն տարածքը կը կազմէ 1900 քմ²։
Անուանում
Հիմնադրած է Սպանացի քոնքիսթատոր Տիէկօ տե Լասատան (Քարաքաս ցեղի հնդկացիներու այրուած բնակավայրի տեղը) Սուրբ Հակոբի օրը (1576 թուականի 25 Յուլիս) Sant Jago de Leon de Caracas անունով։ Ինչպէս եւ այդ դարաշրջանի սպանական ճոռոմ այլ անուանումներէն, այդ ժամանակի ընթացքին մնաց միայն իմաստազրկուած վերջաւորութիւնը ։
Բնական պայմաններ
Վենեզուելլայի մայրաքաղաքը տեղակայուած է Քարիպեան Անտերի լեռնային գեղատեսիլ հովիտին՝ ծովի մակարդակէն 900-1000մ բարձրութեան վրայ։ Քաղաքը Քարիպեան ծովի ափերէն հեռացուած է միջինը 13-14քմ։ Քարաքասի կլիման խոնաւ է, արեւադարձային։ Յունուարին միջին ջերմաստիճանը կը կազմէ +19 աստիճան, իսկ Յուլիսին՝ մօտ +21 աստիճան։ Մէկ տարուայ կտրուածքով տեղումներու քանակը կը կազմէ 820մմ։ Մայիսէն մինչեւ Նոյեմբեր կը շարունակուի անձրեւներու շրջանը։ Դեկտեմբերէն Մայիս Քարաքասի տարածքին կ'ըլլան հակակիկլոններ (anticyclone), այդ իսկ պատճառով կը հաստատուի չոր եղանակ։
Քաղաքը կը գտնուի բարձր երկրաշարժային գօտիի մէջ։ Քարաքասի մէջ առաւել ուժեղ երկրաշարժ արձանագրուած է 1813 եւ 1900 թուականներուն, երբ քաղաքը գրեթէ ամբողջովին աւերուեցաւ։ Մայրաքաղաքի արուարձաններուն կը գերակշռէ սարահարթ (ալփիական մարգագետիններ) բուսականութիւնը եւ Քոլումպիայի անտառները։ Քարիպեան Անտերի լանջերուն կենդանական աշխարհի ներկայացուցիչներէն կ'ապրին (jaguar) ամերիկեան յովազը, Փումա (կատուառիւծ, լեռնային առիւծ) (լատ.՝ Puma concolor), Փուման, (The ocelot կատուազգիներու ընտանիքի գիշատիչ կաթնասուն) օսըլօթը։
Բնակչութիւն, լեզու եւ կրօն
Քարաքասի բնակչութիւնը արուարձաններով, զբաղեցուցած տարածքով եւ դաշնային գաւառէն դուրս ըստ պաշտօնական տուեալներու կը կազմէ 3.3 մլն մարդ։ Իրականութեան մէջ մայրաքաղաքի եւ արուարձաններու մէջ քանակը կը կազմէ 4.5 միլիոն բնակիչ։ Քարաքասը խիտ բնակեցուած քաղաք է։ Այնտեղ կը բնակին Վենեզուելլայի բնակչութեան 1/6-րդ մասը։ Մայրաքաղաքի բնակչութեան մէջ կը գերակշռեն սպանօ-հնդկական մեթիսներ։ Մօտ 20%-ը կը կազմեն սպանացիներու, իտալացիներու, փորթուկալացիներու եւ եւրոպական այլ ազգերու ներկայացուցիչներու ժառանգները։ Բացի այդ Քարաքասի մէջ կ'ապրին հարեւան Քոլումպիայէն բազմաթիւ գաղթածներ։ Ընդհանուր բնակչութեան 10%-ը կը կազմէ սեւամորթները, իսկ հնդկացիները՝ 2%-ից ոչ աւելի։ Պաշտօնական լեզուն սպաներէնն է։ Հնդկացիները կը խօսին մօտաւորապէս տարբեր խմբերու 40 լեզուներով։ Վենեզուելլացիներու մեծամասնութիւնը կը պատկանի հռոմէական կաթոլիկ եկեղեցիին։ Երկրի մէջ կը տիրէ կրօնի ազատ ընտրութիւնը, այդ իսկ պատճառով իրաւաբանօրէն կը գործեն տարբեր կրօնական կազմակերպութիւններ, որոնց հովանիի ներքոյ կը բացուին եկեղեցիներ եւ յատուկ դպրոցներ։
Զարգացման պատմութիւն
Յեղափոխութեան ղեկավար Ֆրանսիսքօ Միրանտան կը փորձէր խաղաղ ճանապարհով լուծել խնդիրը, բայց զինք բռնեցին եւ ուղարկեցին Սպանիա, ուր եւ մահացաւ բանտի մէջ։ Յեղափոխութիւնը ղեկավարեց իր կողմնակիցներէն մէկը, որ 1813 թուականին գրաւեց Քարաքասը, բայց մէկ ամիս յետոյ աքսորուեցաւ սպանական զօրքերու կողմէն։
Մշակութային կեանք
Կեդրոնական Փլասա Պոլիվար հրապարակի վրայ կը գտնուի Մայր տաճարը, որ կառուցուեր է 1664-1674 թուականներուն երկրաշարժի ժամանակ աւերուած եկեղեցիի տեղը։ Միւս պատմական կոթողներէն ճարտարապետական տեսանկիւնէն մեծ նշանակութիւն ունի Սուրբ Վարդի տաճարը, ուր 1811 թուականի Յուլիս 5-ին հռչակուեցաւ Վենեզուելլայի անկախութիւնը, Սուրբ Ֆրանսիսքի տաճարը, իր շքեղ խորանով, Ազգային պանթէոնը, որու կամարները 1830-ական թուականներուն կը զարդարէին յայտնի վենեզուելլացի նկարիչ Թիթօ Սափասիի նկարները, ուր պատկերուած էր Սիմոն Պոլիվարի կեանքը, Քարաքասի մէջ կայ նաեւ Սբ․ Գրիգոր Լուսաւորիչ հայկական եկեղեցի։
Քարաքասի մէջ կան շատ թանգարաններ՝ Քրիոլական թանգարանը, Ժամանակակից արուեստի թանգարանը, Վենեզուելլայի թռչուններու թանգարանը, Գաղութային արուեստի թանգարանը, Պոլիվարի թանգարանը, Պոլիվարի տուն-թանգարանը, Նրբագեղ արուեստներու թանգարանը։ Ժամանակակից արուեստի թանգարանը հարուստ է ոչ միայն վենետիկեան նկարիչներու նկարներով, այլեւ այնպիսի նկարիչներու նկարներով, ինչպիսիք են՝ Խուան Միրօն, Ֆեռնան Լեժէն, Մարք Շակալը եւ Փիքասօն։ Ճանչցուած է ազգային արուեստներու թանգարանը, ուր մէկտեղուած են սպանական շրջանի շուրջ 400 հեղինակներու նկարներ, ինչպէս նաեւ հնդկական ցեղերուն պատկանող իրեր, որոնք կը պատկանին մինչեւ գաղութային շրջանին։
Երթեւեկութիւն
1983 թուականէն ի վեր Քարաքասի մէջ կը գործէ մեթրոփոլիթէնը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Վենեզուելլայի քաղաքներ Ստորոգութիւն:1567 թուականին հիմնադրուած բնակավայրեր
Հարած Սեր
Հարած սեր կամ Շանդիլի խիւս (ֆր.՝ Crème chantilly), պատառաքաղով, ելեկտրական հարիչով կամ որեւէ այլ սարքով հարման ենթարկուած սեր։ Կ՛ենթադրուի, որ այս խիւսի հեղինակը է 17-րդ դարուն ապրած Ֆրանսուա Վատելն է՝ Շանտիլի ամրոցի սեղանապետը։ Հարած սերը կ՛օգտագործուի թխուածքներու, թարթերու եւ այլ անուշեղէններու մէջ։ Յաճախ կը մատուցուի պաղպաղակի հետ։
Ստորոգութիւն:Խոհանոց
Whipped cream クリーム (食品)
Փայլակ Միքայէլեան
Փայլակ Միքայէլեան, (, Ֆրանսա), Հայ գրագէտ մըն է:
Արամ Չարըգ
Արամ Չարըգ (1874-1947), ծնած է Կարին։
Կենսագրութիւն
Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ կեղւորյն Արծնեան ազգ. Բարձրագոյն նախակրթարանի մէջ։ 1892-ին կ՝ անցնի Կովկաս եւ կը յաճավխ Գէւորգեան Ճեմարան. Ապա Թոֆլոզ՝ ուր կը լրացնէ ընթացքը Ներսէսեան վարժարանի։ այս շրջանէն իսֆ, ուշադրութեան առարկայ կը դառնայ՝ քերթողական շնորհներով ու գրական շեշտուած հակամիտութիւններով։ իբրեւեւ խոստումնալից երիտասարդ, զինք կ՝ ուղարկեն Գերմանիա, Լայփցիճի համալսարանը։ ոգր իրեն դասակից եւ մտերին կ՝ ունենայ Աւետիք Իսահակեան։ Շրջան մը կը մնայ հոս։ Անաւարտ կը թողու համալսարաանի ընթացքը եւ կ՝ անցնի Փարիզ՝ ուր կը հետեւի գրականութեան։ Լայփցիկի եւ Փարիզիզ մէջ, Արամ Չարըգ կ՝ իւրացնէ գերմաներէնն ու ու Ֆրանսերէնը։
Քերթոշական իր առաջին փորձերը կ՝ արժեցնէ հայրենիքի ազատութեան նուիրուած երկարաշունչ բանաստեղծութեան մը մէջ, բր կը կրէ «Մեծ առաւօտը» խոդհագիրը: 1900-ին, Վենետիկի մէջ, կը հրատարակէ քնարաշունչ իր էջերը՝ որոնք սիրային եւ հայրենասիրական զգացումներով կը հասունանեն։ Մասնաւորաբար Թիֆլիսի եւ ընդհանրապէս Կովկասի մէջ, Արամ Զարըգ կը գրգրական շրջամնակներու ուշադրութիւնը։
Փարիզէն կ՝ անցնի Պուլկարիա: Ֆիլիպէի եւ Վառնայի մէջ՝ կ՝ըստանձնէ ուսուցչական պաշտօններ, միաժամանակ աշխատակցելով «Ռազմիկ»ի եւ «Դրօշակ»ի: Զարըգիո դիւցազնաշունչ էջերը, այս շրջանակին, կը նախորդեն Սիամաթօն, ու նո՛յնքան զօրութեամբ եւ վարակիչ շունբով մեզ կը գրաւեն Հ.Յ.Դաշնակցութեան հիմնադիրներէն Քրիստափորը: 1906-ին կ՝անցնի Զուիցերիա՝ ուր կը հետեւի մետաղագրութըան արուեստին: 1909-ին, ոսմանեան սահմանադրութեան հռչակումէն ետք, կը վերադառնայ Կարին եւ 1910-1911 տարիներու կը վարէ Կարնոյ դաշտի հայկական 46 գիւղերու վարժարաններուն շրջուն տեսչութիւնը: 1912-ինՊոլիս է, ուր կը վարէ տնօրէնութիւնը Օրթագիւղի ազգ. Վարժարանին: 1915-ի սարսափներուն կ՝ապաստանի Պուլկարիա՝ ուր կը մնայ մինբեւ Զինադադար, 1918:
Կը վերադառնայ դարձեալ Պոլիս, ուրկէ կ՝անցնի Իզմիր եւ Թրանսիլուանիա՝ իբրեւեւ գործիչ: Այս ուղեւորութեան ընթացքին, միջով մը կը մնայ նաեւ Հայաստան: Պոլսոյ գրաւման շրջանին կը վարէ Հայկական Հանրապետութեան դեսմանատան մէջ։ Հոս կ՝ամբողջացնէ Օմար խայեանի քառեակներուն ամբողջացութիւմը, զոր 1932-ին հրատարակեց Փարիզի մէջ:
Արամ Չարըգ կը յիշուի մասնաւորաբար արեւելահայ աերունրի կարգին, սկզբնական շրջանի իր երգերուն լէզուով։ Իր քերթողութեան մէջ՝ խորհրդապաշտութեան եւ անձնականութեան գիծը կու գայ արեւմուտքէն,- շեշտակի՝ Եւրոպայէն, որուն գրական ուղբւթըանց, միջավայրին ու մթնոլորտին հաղորդ մնաց միշտ։
Իր բանաստեղծութիւնները նաեւ հրատարակեց Վենետիկի մէջ 1900-ին։
Արամ Չարըգ, 1901-ին ալ, ու անկէ ետք եւս, իր ականջը դրած է մեր ժողովուրդի արեան ձայնին, տառապանքին եւ յոյսերուն. Ընդխզումին եւ ատելութեան։ Իր բոլոր տաղերուն մէջ,- սիրային, ազգային, գաղափարական-, Զարըգ կը յատկանշուի արուեստի զօրաւոր զգայարանքով մը,- գոյնին, ձայնին, զգացումին ու մտածումին հետ եղբայրութեամբ մը, ենթացիկ ճառագրութեան շեշտէն։
Քնարական իր էջերու մէջ ալ, զարըգ կը մնայ հարազատ ու անխառն։ Անկէղծ է իր հոգիին հետ, եւ արտայայտութեան իր կարելիութիւնները կը վկայեն արուեստագէտին մասին, որ գիտէ զգացումներն ու մտածումները անխաթար պահել ձեւի իր տարազներուն մէջ :
Հարաւ
Հարաւ, հորիզոնի չորս գլխաւոր ուղղութիւններէն մին։ «Հասարակած»ի ստորեւը կը գտնուի։
Նշանակութիւնը տարբեր մշակոյթներու մօտ
Բազմաթիւ երկրներու մէջ «հարաւ»ը կը խորհրդանշէ կրակ, արիութիւն, արեգակնային եւ լուսնային ոյժ։ Սակայն Եգիպտոսի եւ Հնդկաստանի մէջ՝ գիշեր, դժոխք, կը խորհրդանշէ՝ կնոջ։
Չարթըր
Չարթըր (Chartres) քաղաք Ֆրանսայի հիւսիսը։ Ան կը գտնուի Փարիզէն 96 քմ հեռաւորութեան վրայ՝ «Էր» գետի ափին։ Բնակչութիւնը 40361 մար կը հաշուէ, քաղաքամերձ տարածքներով՝ 87 800 բնակիչ (1999)։ Քաղաքին մէջ զարգացած է մեքենաշինութիւնը, քիմիական եւ սնունդի արտադրութիւնը։
Քաղաքը 9–րդ դարուն, բազմաթիւ անգամ ենթարկուած է Վիքինկներու յարձակումներուն։
1594 թուականին Չարթըրի մէջ թագադրուած է Պուրպոնների հարստութեան թագաւոր Հենրիխ 4–րդը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի քաղաքներ
Ազգային Լեւոն եւ Սոֆիա Յակոբեան Քոլէճ
25 Հոկտեմբեր 1964-ին տեղի ունեցաւ հանդիսաւոր բացումը Լեւոն եւ Սոֆիա Յակոբեան Քոլէճին: Պուրճ Համուտ տօնական բացառիկ օրուան մը երեւոյթը կը պարզէր։ Նոր Մարաշի շրջանը դրօշազարդարուած էր եւ քառանկիւն յաղթական կամարներ կանգնեցուած։
Տօնախմբութիւն Ս. Քառասնից Մանկանց Եկեղեցւոյ Մէջ
Կը պատարագէր լիբանանահայոց բարեջան Առաջնորդ Տ. Տաճատ արք. Ուրֆալեան, երգչախումբի քառաձայն կատարողութեամբ։
Վեհափառ Տ. Տ. Խորէն Ա. Կաթողիկոս եւ իր շքախումբը, պետական երեսփոխաններ, Հայ. Կրթական Հիմնարկութեան պատուիրակութիւն, ժողովականներ, ժողովրդական խանդավառ ընդունելութեամբ կ'առաջնորդուին եկեղեցի։
Քոլէճի Շրջաբակին Մէջ
Յաւարտ Ս. Պատարագի, պաշտօնական թափօրը, որուն մաս կը կազմեն Վեհը, Առաջնորդ Ս. Հայրը, Հանրապետութեան նախագահի պաշտօնական ներկայացուցիչ՝ Լեռնալիբանանի նահանգապետ պրն. Ֆաուզի Պարտաուիլ, պետական երեսփոխաններ, Ազգ. իշխանութեանց ժողովականներ, քոյր համայնքներու եկեղեցական եւ աշխարհական ներկայացուցիչներ, կրթական մշակներ եւ ժողովրդային բազմութիւն մը կ'ուղղուի Քոլէճ։
Ճամբու ընթացքին կը զենուին ոչխարներ, ոստիկան զօրաց ջոկատ մը զինուորական պատիւներ կ'ընծայէ, ապա, Հ.Մ.Ը.Մ.ի նուագախումբը Ազգ. քայլերգով կը բանայ հանդիսութիւնը։
Քոլէճի նորընտիր խնամակալութեան ատենապետ, Պուրճ Համուտի քաղաքապետ պրն. Յակոբ Աշճեան կը կարդայ բովանդակալից ճառ մը կրթական հաստատութեան դերին եւ առաքելութեան շուրջ եւ ջերմ շնորհակալութեան խօսք կ'ուղղէ, ի միջի այլոց, յատկապէս բարերարուհիին եւ Հայ Կրթական Հիմնարկութեան։
Յանուն բարերարներուն, Հ. Կ. Հիմնարկութեան վարիչ քարտուղար պրն. Բ. Կռանեան փոխադարձ շնորհակալութեան խօսք կ'ուղղէ եւ կը կարդայ տիկին Յակոբեանի ուղարկած յաջողութեան գիրը:
Պետական երեսփոխան պրն. Խաչիկ Պապիկեան՝ արաբերէն լեզուով թարգմանը կը հանդիսանայ հայ ժողովուրդի լաւագոյն զգացումներուն, հանդէպ Լիբանանին, նախագահ Շարլ Հըլուին, բարեխնամ կառավարութեան, եւ կը գնահատէ մեծարժէք բարերարութիւնը որ իրականացած է յօգուտ Լիբանանի եւ համայնքին։
Ապա, խօսք առնելով մեթնի կուսակալ Ֆաուզի Պարտաուիլ, եւ գնահատանքը յայտնելէ ետք երկրորդական վարժարանի գեղեցիկ այս նուաճումին համար, յանուն հանրապետութեան նախագահ Շարլ Հըլուին, Լիբանանի Մայրիներու Ա. կարգի շքանշանով կը պարգեւատրէ Հայ Կրթական Հիմնարկութեան նախագահ պրն. Յովսէփ Փիրումեանը եւ բարերարուհի տիկին Սոֆիա Յակոբեանը (ի բացակայութեան):
Հուսկ, Վեհափառ Հայրապետը իր օրհնութիւնները կը շնորհէ բարերարներուն, Լիբանանի հանրապետութեան, կուսակալութեան եւ յաջողութիւն կը մաղթէ ք ոլէճի խնամակալութեան, տնօրէնութեան եւ ուսուցչական կազմին։
Աւանդական ժապաւէնը յանուն կրթական նախարարին կը կտրէ Ֆաուզի Պարտաուիլ եւ կը կատարուի պաշտօնական բացումը։
Թորգոմ Ա. Քհնյ. Յակոբեան
'''Թորգոմ Ա. Քհնյ. Յակոբեան''', աւաղանի անունով Խորէն, ծնած է Կարմուճ, 1923-ին։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Արար Բունարի Ազգ. Խրիմեան վարժարանը, զոր աւարտելէ ետք յաճախած է Հալէպի Կիւլպէնկեան Արհեստից վարժարանը։
Երիտասարդ տարիքին ընտրած է իր կեանքի ընկերը՝ օրդ. Զուարթ Թրթոեանը, ուրուն հետ պսակուած է 10 Հոկտեմբեր 1954-ին, Պէյրութի Ս. Նշան եկեղեցւոյ մէջ եւ ոնեցած է երեք զաւակներ՝ Ծովիկ, Նուշիկ եւ Սոնիկ։
Խորէն եղած է ժամասէր ու մանկութեան օրերէն սկսեալ յաճախած է եկեղեցի, մաս կազմելով դպրաց դասին։ 1946-ին ձեռնադրուած է դպիր, Հալէպի Ս. Քառասնից Մանկանց մայր եկեղեցւոյ մէջ, ձեռամբ՝ Եփրեմ Տոհմունի Սրբազանին։
Ան մեծ հետաքրքրութիւն ցուցաբերած է ազգային ու գաղափարական կեանքին նկատմամբ։ Հաւաքական աշխատանքներուն իր գործօն մասնակցութիւնը բերելով, ան օգտակար ծառայութիւններ մատուցանած է իր ազգին։
Տէր Թորգոմ վախճանած է 9 Սեպտեմբեր 2009-ին։ Թաղման կարգն ու վերջին օծումը կատարած է Տ. Անուշաւան Ս. Եպս. Դանիէլեան, Պոսթընի Ս. Ստեփանոս եկեղեցւոյ մէջ եւ մարմինը ամփոփուած է հայոց գերեզմանատան մէջ :
Ռոպէր Հատտէճեան
Ռոպէր Հատտէճեան, Պոլսահայ գրող, «Մարմարա» օրաթերթին գլխաւոր խմբագիր ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1926-ին, Պոլիս, ուր ստացած է նախակրթութիւնը եւ երկրորդական ուսումը՝ տեղւոյն Մխիթարեան վարժարանին մէջ ։
Պոլսոյ համալսարանի փիլիսոփայութեան ճիւղի ուսանող՝ կը սկսի գրել, առաւելաբար պատմուածքներ, որոնք լոյս կը տեսնեն գրական մամուլին մէջ։
Որոշ շրջան մը աշխատած է հիւսուածեղէնի հսկայ գործարանի մը մէջ՝ իբրեւ ներկայացուցիչ:
Սակայն 1949 թուականին հրատարակուած իր առաջին գործը թատրերգութիւն է։ Առատ արտադրող՝ անկէ ետք փոխնիփոխ լոյս կ'ընծայէ պատմուածքներու ժողովածոներ եւ քրոնիկային կամ գրական-վերլուծական երկեր։ Բոլորն ալ, մտածողական խորացումով, սակայն միշտ կենդանի ու իրապաշտ լարումով, կը պատկերացնեն մեր ժամանակակից աշխարհը, արդի կեանքը, մարդկային գոյութեան հարցականները, մարդկային յարաբերութիւնները։
«Սան» ու «Ճառագայթ» պարբերականներուն մէջ կը գրէ պատմուածքներ եւ յօդուածներ:
1967-ին կը ստանձնէ Պոլսոյ «Մարմարա» օրաթերթի խմբագրի պաշտօնը ու կը դառնայ անոր բազմամեայ տնօրէն-խմբագրապետ։ Կ՛ունենայ հրապարակագրական պատկառելի վաստակ։
1981-ին, «Մարմարա» թերթին մէջ կը սկսի հրատարակել իր առօրեայ յօդուածները Յուշատետր անուան տակ։
1983-ին կը հրատարակէ իր գլուխ-գործոցներէն՝ «Առաստաղ» վէպը։
Պարգեւներ ու շքանշաններ
1 Դեկտեմբեր 2001-ին ալ Ռոպէր Հատտէճեան, իր գրչեղբայրներէն Զահրատ ի, Զ. Խրախունի ի եւ Տօքթ. Վարդ Շիկահերի հետ միասին, կ'արժանանայ Թուրքիոյ Հայոց Պատրիարքարանի Ա. կարգի պատուոյ շքանշանին եւ օրհնութեան կոնդակին։
Մայիս 2007 -ին Իսթանպnւլի եւ Հայաստան ի մէջ մեծ հանդիսnւթիւններnվ կը նշnւի Ռ. Հատտէճեանի ծննդեան nւթսnւնամեակը, nրnւ առիթnվ ան Հայաստանէն կ'արժանանայ հետեւեալ շքանշաններnւն.
2009-ին Ռ. Հատտէճեան Հայաստանի Լրագրnղներnւ Միnւթեան կnղմէ կը պարգեւատրnւի Ոսկեայ Գրիչ շքանշանnվ, nր առաջին անգամ կը տրnւէր Սփիւռքահայ հրապարակագիրի մը։
2011-ին, Հայաստանի Հանրապետnւթեան Անկախnւթեան հռչակման քսանամեակին առիթnվ Նախագահ Սերժ Սարգսեան Ս. Մեսրnպ Մաշտnց nսկեայ ադամանդակnւռ շքանշանnվ կը պարգեւատրէ Ռ. Հատտէճեանը։
Շքանշանի Տուուչութիւն՝ «Նոր Մարմարա»ի Երկար Տարիներու Խմբագրապետ Ռոպէր Հատտէճեանին
4 Փետրուար 2020-ին Լեւոն Արք. Զէքեան «Մկրտիչ Պէշիկթաշլեան» շքանշանով կը պարգեւատրէ «Մարմարա» օրաթերթին կիսադարեայ բազմավաստակ խմբագիր Ռոպէր Հատտէճեանը, այն մեծանուն հրապարակագիրը, գրագէտը, թատերագիրը, մտաւորականը եւ գրիչի մշակը, որ իր համակ կեանքը նուիրած է պոլսահայ մշակոյթին ու համայնքին ծառայելու վեհ նպատակին, որ հայ մշակոյթի անդաստանին մէջ բացած է իւրայատուկ աշխարհ մը ու իր ստեղծագործութիւններով պանծացուցած է պոլսահայու անունը:
Ծննդեան Յոբելենականներ
1996-ին Հայաստանի Գրողներու Միութեան մէջ կը տօնուի իր ծննդեան 70 ամեակը։ Նոյեմբեր 2001-ին Երեւան ի մէջ, Հայաստանի Գրողներու Միութեան երդիքին տակ կը նշուի ծննդեան 75 ամեակը:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1926 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Պոլիս ծնածներ Ստորոգութիւն:Գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Պոլսահայ Գրողներ Ստորոգութիւն:Խմբագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Սուրիական Մամուլ (թերթ)
«Սուրիական մամուլ», սկիզբը օրաթերթ, ապա՝ երկօրեայ թերթ։ Հնչակեան կուսակցութեան Սուրիոյ շրջանակի պաշտօնաթերթ։ Լոյս տեսած է 1922-1927 թուականներուն, Հալէպ։ Արտօնատէր խմբագիր՝ Հայկ Թորոսեան, խմբագիրներ՝ Վարդ Մեխակ (Վարդավառ Գարանֆիլեան), Սարգիս Տխրունի (Քէտէրեան)։
Թերթը հանդէս եկած է դաշնակցութեան եւ անոր մամուլի դէմ, զգալի տեղ յատկացուցած է Սովետական Հայաստանի տնտեսական նուաճումներուն եւ մշակոյթի վերելքին։
1925-1926 թուականներուն «Մ․ մ․» հրատարակած է նոյնանուն ուսանողական ամսաթերթ յաւելուած է (14 թիւ), ուր տպագրուած են հանրամատչելի յօդուածներ, գրական ստեղծագործութիւններ, արուեստի հարցերուն նուիրուած նիւթեր։
1925 թուական
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1925 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1925 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1925
36 (թիւ)
36 (երեսունվեց)՝ երկնիշ զոյգ բնական թիւ մըն է 35-ի եւ 37-ի միջեւ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:36
Լիբանանի Հայկական Թատրոններ
Լիբանանի հայկական Թատրոններ 1920-ական թուականներէն եւ կը հասնի մինչեւ մեր օրերը: