cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Փոլ Կօկէն
Երիտասարդութիւն
Օրլէան քաղաքի մօտ (Կեդրոնական Ֆրանսա), ուր կ'ապրի Կօկէնի քեռին՝ Իսոտորը, Կօկէնը մինչեւ 1864 կը յաճախէ գիշերօթիկ դպրեվանքը Petit Seminaire de la Chapelle-St-Mesmin։ Այդ ընթացքին, մերթ ընդ մերթ
կ'այցելէ մօրը՝ Փարիզ. վերջինս կար ու ձեւի աշխատանոց բացած է։  Կօկէնը ուսումը կը շարունակէ Փարիզի ռազմածովային կաճառին մէջ։
1864 17 տարեկան, Կօկէնը, իր ցանկութեամբ, հինգ տարուայ համար առեւտրական ծովուժին կը ծառայէ ու 1865-ին շուրջ երեք տարի կը գտնուի զինուորական ծառայութեան մէջ՝ ֆրանսական ռազմական նաւատորմի,  իբրեւ նաւային փոխ գնդապետ։   Յաջորդաբար կը ճամբորդէ Եւրոպա եւ Հարաւային Ամերիկա՝ Հավր - Ռիօ Տէ Ժանէյրօ,  Պայիա Պլանքա- հիւսիսային Եւրոպա երթուղիով եւ դէպի Հարաւային Ամերիկա, Հնդկաստան, ինչպէս նաեւ հետազօտական արշաւ դէպի Հիւսիսային բեւեռ: Այդ ազատ տարիները մեծապէս կ՛ազդեն Կօկէնի աշխարհայեացքի եւ բնաւորութեան ձեւաւորման վրայ։  1867 ին, երբ Կօկէն հերթական հեռաւոր ճանապարհորդութեան մէջ է, մայրը կը մահանայ։ Կօկէնի խնամակալ կը դառնայ ընտանիքի վաղեմի բարեկամ Կուստաւ Արոզան: 1871ին  կը վերջանան Կօկէնի ճանապարհորդութիւնները։
1871, Փարիզ, ընտանեկան բարեկամի մը միջնորդութեամբ, կը մտնէ արժէթուղթի միջնորդի ասպարէզին մէջ։ Յաջորդող տասը տարիներուն ան ընտանիքի տէր կը դառնայ յարգուած եւ յաջող գործարար։  Կ՛ամուսնանայ տանիմարքացի Մեթէ Սօֆի Կանտին հետ եւ կը բախտաւուրուի 5 զաւակներով։
Միաժամանակ, կը հետաքրքրուի եւ կը զբաղի նկարչութեամբ։ Սկզբնական շրջանին, գործերը կը նախընտրէ ցուցադրել տպաւորապաշտներուն հետ։
1882ի տնտեսական դժուարութիւնները իբրեւ պատրուակ կը գործածէ ու գործարարութեան ասպարէզը կը ձգէ, որպէսզի լծուի սիրած նկարչութեան։ Սակայն, եկող տարիները լեցուն են դժուարութիւններով։  Կինը, զաւակներուն հետ ապաստան կը գտնէ իր ընտանիքին մօտ, Քոփենհակըն․ Կօկէն ժամանակի մը համար անոնց կը միանայ։  Յետոյ կը մեկնի ու նորէն չի վերադառնար։
Հասուն ժամանակաշրջան
1887 ին, կը մեկնի ճանապարհորդութեան իր ընկեր նկարիչ Շարլ Լաւալի հետ։ Անոնք միասին կ'իջնեն Փանամայի ափը եւ այնտեղ կ'ընդունուին ծանր բանուորական աշխատանքի, բայց շուտով՝ անարդարութիւններու եւ ծաղրանքներու պատճառով Կօկէն եւ Լաւալ կը ձգեն այդ աշխատանքը եւ կը մեկնին Մարթինիքա։
Այնտեղ Կօկէն կը սկսի նկարել իր առաջին նկարները, որոնց վրայ պատկերուած են տարաշխարհիկ տեսարաններ։ Անոր մօտ կը բացուին նոր զգացումներ, որոնք աւելի կ՛ ոգեւորեն զայն։ Մարթինիքա նկարած ստեղծագործութիւններէն յատկանշական է «Մարթինիքա կղզիին բնապատկերը» գործը: Բայց այստեղ եւս Կօկէն կը հետապնդէ աղքատութիւնը։
Այս շրջանին կը հիւանդանայ նկարիչին ընկերը՝ Լաւալը։ Կօկէն կը խնամէ զայն ու երբ Լաւալը մղձաւանջի մէջ կը փորձէ ինքնասպան ըլլալ, կը փրկէ զայն։ Սակայն ան ալ թանչախտէ եւ մալարիայէ կը վարակուի։ Լաւալը, տանջուած ու յոգնած
1888, յուսալքուած տպաւորապաշտութենէն, նկարելու ոճը կը մօտեցնէ ափրիկեան եւ ասիական արուեստաոճին։ Նոյն տարին կը ճանչնայ Վինսենթ Վան Կոկ նկարիչին եւ մօտիկ բարեկամներ կը դառնան։  Անոնք երկու ամիս միասին կ'ապրին Արլ Arles (կ՛ընդառաջէ Վան Գոկի հրաւէրին)։
Արլի պատահարը
Երկուքն ալ, Կօկէն եւ Վան Կօկ, ընկճուածութենէ կը տառապին։ Կը սկսին երկուստեք վէճերը։  Հետեւանքն է՝ Վան Կոկ սպառնայ սպաննել Կոկէնը եւ կտրէ իր ձախ ականջէն մաս մը։
Վերջին տարիները
Հոգեկան վատ վիճակի մէջ, Կօկէնը անվերադարձ կը հեռանայ Փարիզէն, 1891։  Նախ Թահիթի կը հաստատուի եւ աւելի վերջ՝ Մարքեզ կղզեխումբը։  Կեանքին մնացեալ մասը հոն պիտի անցընէ․ Ֆրանսա պիտի այցելէ միայն մէկ անգամ։
Այս ժամանակաշրջանի գործերը, Կօկէնի ամենալաւ ստեղծագործութիւնները կը համարուին։ Կօկէնի գործերը կը փաստեն թէ ան ազդուած է բնիկներու մշակոյթէն։  Գործերուն մէջ գոյներու փորձարկութիւնները կարեւոր դեր խաղցան եւ ազդեցին 20-րդ դարու արուեստի հոսանքներուն, մասնաւորաբար՝ «Ֆօվիզմ»ը․ արուեստի յեղփոխական հոսանք մը, գլխաւորաբար՝ 20-րդ դարասկիզբին։  «Ֆօվիզմ» բառը առաջ եկած է ֆրանսերէն «fauve» բառէն որ վայրի կենդանի կը նշանակէ։
Կօկէնի աղջիկը՝ Ալին, կը մահանայ։ Կօկէնը անյաջող ինքնասպանութեան փորձ կը կատարէ:
Կօկէնը կ'աւարտէ նոր սկսած նկարները։ Այդ ժամանակարջանին նկարած ստեղծագործութիւններէն մէկն է՝ «Կին մանկօ ծառի տակ», «Բարբարոսական բանաստեղծութիւններ», «Երբեք», «Բուրաւէտ օրեր»:
Կօկէնը Փարիզեան ցուցահանդէսին կը մասնակցի այժմ ամենածանօթ գործով՝ «Ուրկէ՞ եկած ենք, ո՞վ ենք մենք, դէպի ո՞ւր կ՛երթանք»( 1897), սակայն սկիսբին հանրութենէն անհասկնալի էր։ Կօկէնը կ'ապրի առանձին։ Ան յաճախ բնիկներուն իրաւունքներուն պաշտպանութեան տէր կը կանգնի։ Նկարիչին մօտ խնդիրներ կը ծագին իր թերթի տպագրման հարցին մէջ։  Սակայն հիւանդութիւնը արագ կը քայքայէ մարմինը։  Մահուան ստուերին սպառնալիքին տակ, ան անգամ մը եւս կը փորձէ փախուստ տալ։ 1901. նոյեմբերին ան Թահիթիէն կը մեկնի Տոմինիքի կղզին․ նկարիչին վերջին ճանբորդութիւնը։ Խիւա-օա կղզին, ենթարկուելով բանտի ու տուգանքի՝ կը նկարէ իր վերջին նկարները ` «Եւ ոսկին իրենց մարմիններուն», «Ձիաւորներ ափի մօտ», «Կանայք սպիտակ ձիով»: 1903  մայիս 8-ին Կօկէնը կը կնքէ իր մահկանացուն։ ,
Աղբիւրներ
Կոկէնին կենաքն եւ գործը, Կոկէն - Տակլաս Մանրիկ, Bridgman Art Library գործակցութեամբ. յունարէնի թարգմ․ ՝ Եանիս Թոմոփուլոս
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Նկարիչներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի նկարիչներ
Լոս Անճելըսի Հայերը
Լոս Անճելըսի Հայերը, սկզբնական շրջանին հայերու մեծ մասը զբաղած էր գիւղատնտեսութեամբ եւ արդիւնաբերութեամբ։ Ներկայիս մեծ թիւ կը կազմեն մտաւորականները (ճարտարագէտներ, դասախօսներ, բժիշկներ, փաստաբաններ, արուեստագէտներ), նաեւ մեծ արդիւնաբերողները, գործարանատէրերն ու առեւտրականները։ Համայնքին ազգային կեանքը կը կազմակերպեն եկեղեցին, ազգային կուսակցութիւններու տեղական կազմակերպութիւնները, հայրենակցական, մշակութային, կրթական ու մարզական միութիւնները։ Լոս Անճելըս Հայ առաքելական եկեղեցւոյ ԱՄՆ-ի Արեւմտեան թեմի կեդրոնն է. կը գործեն 25 առաքելական (17-ը՝ էջմիածնապատկան, 8-ը՝ Անթիլիասապատկան), 6 աւետարանական, 1 կաթոլիկ եկեղեցիներ։ 1964-ին բացուած է առաջին ամէնօրեայ դպրոցը՝ Սրբոց Նահատակաց Ֆերահեան ազգային երկրորդական վարժարան ը, այնուհետեւ՝ Մեսրոպեան ազգային վարժարանը, Ռոզ եւ Ալեք Փիլիպոս, Մանուկեան-Տէմիրճեան, Վահան եւ Անուշ Շամլեան, Մխիթարեան հայրերու, Սահակ-Մեսրոպ հայ քրիստոնեայ, Արշակ Տիգրանեան, Շառլոթ եւ Էլիզ Մերտինեան աւետարանական, Ալֆրետ եւ Մարգարիտ Յովսէփեան (Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ), Հայ քոյրերու, Արի Կիրակոս Մինասեան, «Մաշտոց» երեկոյեան եւ շաբաթօրեայ հայոց լեզուի վարժարանները, Էմմանուէլ Աստուածաշունչի, Մաշտոց քոլեճները, Աստուածաբանական բարձրագոյն դպրոցը։ Կը գործեն նաեւ միօրեայ դպրոցներ։ 1976-1992-ին գործած է Լա Վեռնի Ամերիկահայ միջազգային քոլեճը։ Քալիֆորնիա նահանգային համալսարանը (UCLA) կը գործեն Գրիգոր Նարեկացիի անուան հայագիտական եւ հայ կրթական հիմնարկութեան հայ ժողովուրդի արդի պատմութեան ամպիոնները ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայեր
Արեգակնային Դրութիւն
Բացի Արեւէն եւ Լուսինէն, կարգ մը մոլորակներ կարելի է տեսնել առանց աստղադիտակի:
Ըստ կարգ մը աստղագէտներու, Արեգակնային համակարգը ձեւաւորուած է շուրջ 4,57 միլիար տարի առաջ:
Արեգակնային դրութիւնը լեցուն է նաեւ փոշիով եւ այլազան չափի քարերով: Անոնք անդադար կը ռմբակոծեն Երկրագունդի մթնոլորտը: Մէկէն երկու մեթր տրամագիծով քար կարելի է ակնկալել իւրաքանչիւր օր, որ կը փշրուի մթնոլորտին մէջ: Սիպերիոյ մակարդակի երկնաքար՝ թերեւս իւրաքանչիւր դար: Այդ համատարած աղէտ չի նշանակեր: Նոյնիսկ տեսականօրէն Հիրոշիմայի տարողութեամբ երկնաքարեր կրնան անցնիլ աննկատ: Երկնաքար 52678-ի տարողութեամբ աղէտ հաւանաբար պատահի հազիւ քանի մը միլիոն տարին անգամ մը:
Արեւ
Արեգակնային դրութեան կեդրոնական մարմինը Արեւն է: Անիկա Արեգակնային դրութեան շուրջ 99.86% կը պարփակէ: Արեւը երկնային լուսաւոր մարմին մըն է, ուրեմն արեւն ալ աստղ մըն է, որ միւս աստղերուն ամէնէն փոքրիկը եւ երկրին ամէնէն մօտն է։ Այս պատճառով է, որ աւելի մեծ ու լուսաւոր կ'երեւի։ Մինչդեռ աստղեր ալ կան, որոնք արեւէն միլիոնաւոր անգամ մեծ ըլլալով հանդերձ, հազիւ կէտի մը չափ կ'երեւին, որովհետեւ մեզմէ անհունապէս հեռու են։ Աստղերուն հեռաւորութեան մասին գաղափար կազմելու համար պէտք է ըսել, թէ 10 հազար տարի առաջ մարող ծիր-կաթինի աստղերէն մին մարելէն ետք անգամ, 10 հազար տարի շարունակ իր լոյսը սփռած է Երկիր մոլորակին վրայ: Այլ խօսքով, աստղը թէեւ մարած է, բայց իր լոյսը 10 հազար տարի ճամբայ կտրած է: Լոյսը մէկ երկվայրկեանուան ընթացքին 300.000 քիլոմեթր ճամբայ կը կտրէ. եթէ 10 հազար տարին երկվայրկեանի վերածենք, ապա 300.000-ով բազմպատկենք, կը ստանանք յիշեալ մարող աստղին եւ Երկիր մոլորակին միջեւ եղած հսկայական միջոցը. իսկ միգամածներու աստղերուն լոյսը քանի մը տասնեակ հազար տարիէն մեզի հասնելով, անոնց եւ մեր միջեւ եղած միջոցը անհաւատալի կը թուի։
Արեւը երկիրէն 151.54 միլիոն քմ. հեռաւորութեան վրայ կը գտնուի:
Ժամական 60 քիլոմեթր սուրացող ճեպընթաց կառախումբ մը 266 տարիէն պիտի հասնէր Արեւ, մինչ Արեւուն լոյսը 8 վայրկեան եւ 13 երկվայրկեանէն կը հասնի Երկիր։ Արեւ ուղղուող թնդանօթի ռումբ մը ամէնէն մօտ աստղին կը հասնի 2 միլիոն տարուան ընթացքին. հետեւաբար միգամածներուն հասնելու համար հարկ եղած հաշիւը թուաբանութեան կը մնայ։ Արեւին լոյսը խիստ արագ կը հասնի մեզի, մինչ ջերմութիւնը մէկ տարիէն կը հասնի՝ օդին վատ հաղորդիչ ըլլալուն պատճառով։
Արեւուն մէջ մետաղներ ալ տեսնուած են. գերմանացի երկու գիտնականներ, Պունսէն եւ Քիիրխօֆ Արեւուն բաղադրութեան մէջ գտած են՝ երկաթ, քրոմ, նիքել, սոտիում, փոթասիում, մակնեզիում. բայց ո՛չ ոսկի, ո՛չ արծաթ, ո՛չ կապար եւ ոչ ալ պղինձ նշմարուած են անոր մէջ։
Արեւուն կողմերը ծով ու ալիքներուն նման ալիքներ կը ձեւանան, իրարու կը բախին եւ կը փշռուին. իր բիծերուն՝ Երկրին երեւելէն ու կրկին կորսուելէն հետեւցուցած են իր առանցքին վրայ 25 ու կէս օրուան ընթացքին կատարած թաւալումը։ Ասկէ բացի, Արեւը թեթեւապէս զգալի հոլովական շարժում մըն ալ կը կատարէ Հերակլէս համաստեղութենէն երկինքէն դէպի որոշ մէկ կէտը. որմով անիկա երկու իրական շարժումներ կը կատարէ։
Երկրային խումբի մոլորակներ
Արեւուն մօտիկ չորս հսկայ մոլորակները, որոնք երկրային խումբի մոլորակներ կը կոչուին, գլխաւորաբար բաղկացած են ծանր տարրերէ, ունին փոքր քանակութեամբ արբանեակներ (0-2), եւ անոնք իրենց շուրջ օղակներ չունին:Անոնք կազմուած են այնպիսի դժուարահալ մետաղներէ, որոնք կը ձեւաւորեն Երկրին Վերին ծածկոյթը եւ Երկրակեղեւը, ինչպէս նաեւ՝ երկաթէ եւ նիքէլէ, որոնցմէ կազմուած է մոլորակներուն միջուկը:
Փայլածու
Փայլածուն (Mercury) Ամէնէն փոքր եւ խորագոյն մոլորակն է Արեգակնային դրութեան մէջ: Անիկա Արեւուն ամենամօտ մոլորակն է։ Երկրէն փոքր է, բայց իր լեռները երկրի լեռներէն աւելի բարձր են, իր վրայ մեր կշիռքը կէսի կը հասնի, իսկ եթէ քալենք անոր վրայ, նուազ կը յոգնինք։ Փայլածուէն Արեւը 2 ու կէս անգամ աւելի մեծ կ'երեւի քան երկրագունդին երեւցածը, իսկ ջերմութիւնն ու լոյսը 7 անգամ աւելի են քան Երկրի վրայ եղած ջերմութիւնն ու լոյսը. թէեւ իր թանձր մթնոլորտը կը մեղմացնէ ջերմութեան սաստկութիւնը, բայց բարեխառնութիւնը հասարակածին վրայ 200 աստիճանի կը հասնի։ Կեանքը - եթէ կայ - բեւեռներուն կողմը պէտք է ըլլայ, որովհետեւ միւս բոլոր կողմերը տիրող ջերմութեան հետեւանքով ջուրը շոգիի վերածուած է եւ գետերը հաւանօրէն կապար կամ անագ կը հոսեցնեն ջուրի փոխարէն։ Արեւմուտէն ետք արեւմտեան, իսկ արշալոյսէն ետք ալ արեւելեան հորիզոնին վրայ կ'երեւի տժգոյն դեղին լոյսով մը։
Արուսեակ
Արուսեակը (Venus) ամենաշողշողուն եւ փառաւոր լոյս ցոլացնող մոլորակն է, որ կը կոչուի նաեւ Գիշերավար (Vesper)։ Արեւը մար մտնելէն ետք երեք չորս ժամ արեւմտեան հորիզոնին վրայ երեւելուն համար, իսկ Լուսաբեր (Lucifer) կամ Առաւօտեան աստղ՝ արշալոյսէն երեք չորս ժամ առաջ արեւելքի կողմը երեւելուն համար։ Երկրին մէջ եղած ատեն իր ցոլացուցած լոյսը այնքան զօրաւոր է, որ առաջին կարգի քսան աստղերու լոյսին կը հաւասարի եւ կրնայ կանոնաւոր շուք յառաջացնել։ Երկրի մեծութիւնն ու ձգողութիւնը ունի։ Երկրին նման բեւեռները ցուրտ, իսկ հասարակածը տաք է: Արեւը երկու անգամ աւելի կիզիչ է հոն. բարեբախտաբար ջուրի շոգիացումը աւելի արագ ըլլալով՝ գոյացող ամպերը կը մեղմացնեն ջերմութիւնը, որ միջին հաշուով 80 աստիճանի կը հասնի։ Հասարակածային մարզերը հաւանօրէն անբնակելի են, մինչ բեւեռները հակառակը, կը կարծուի թէ բնակչութիւն ունի եւ թերեւս անոնք աւելի երջանիկ են քան երկրացիք։ Այնտեղի բնակիչները խիստ յաճախ զրկուած են երկնքի գեղեցկութենէն՝ իրենց մոլորակին միշտ ամպոտ ըլլալուն պատճառով։
Երկիր
Արեւուն շուրջը դարձող երրորդ մոլորակն է Երկիրը, որ Արեւէն 14.790.000 քիլոմեթր հեռաւորութեան վրայ կը գտնուի։ Հետեւաբար Արեւուն լոյսը երկիր հասնելու համար պէտք ունի 14.790.000/300.000=493 երկվայրկեանի կամ 8 վայրկեան եւ 13 երկվայրկեանի, քանի որ լոյսը մէկ երկվայրկեանի մէջ 300.000 քիլոմեթր ճամբայ կը կտրէ։ Երկրին շրջապատը 40.000.000 մեթր է, իսկ տարածութիւնը՝ 510 միլիոն քառակուսի քիլոմեթր է։ Արեւէն 1.300.000 անգամ փոքր է։ Երկու տեսակ շարժում ունի. իր առանցքին վրայ 24 ժամուան ընթացքին, Արեւուն բոլորտիքը 365 օրուան, 5 ժամուան, 48 վայրկեանի եւ 45 9/10 երկվայրկեանի ընթացքին։ Չորս եղանակ ունի. գարուն, ամառ, աշուն եւ ձմեռ՝ իւրանքանչիւրը երեք ամիս տեւողութեամբ։ Ունի մէկ արբանեակ՝ լուսինը, որ 50 անգամ փոքր է իրմէ։
Հրատ
Հրատը (Mars) Արեգակնային դրութեան չորրորդ մոլորակն է: Անիկա Փայլածուէն ետք երկրորդ փոքր մոլորակը կը համարուի: Հրատը ուսումնասիրուած է անօդաչու տիեզերանաւերով: Mariner 4-ը, որը ՆԱՍԱ-ի կողմէ գործարկուած է 28 Նոյեմբեր 1964-ին, առաջին տիեզերանաւն էր, որ այցելած է Հրատը ՝ մոլորակին իր ամենամօտ մերձեցումը կատարելով 15 Յուլիս 1965-ին: Այժմ ամբողջ գիտական աշխարհին ուշադրութիւնը իր վրայ հրաւիրող միակ մոլորակն է, որ Երկիր մոլորակէն փոքր է եւ 24 ու կէս ժամուան ընթացքին իր առանցքին վրայ կը դառնայ։ Իր վրայ դաշտեր, լեռներ, բոյսեր, քարեր եւ ամէն ինչ կարմիր կ'երեւին։ Մարդկութիւնը այժմ մասնաւորապէս այս մոլորակով կը զբաղի՝ անոր վրայ կեանքի գոյութեան հաւանականութիւնը աւեlի ըլլալուն հետեւանքով։ Անոր վրայ նշմարուած են բազմաթիւ լիճեր եւ ջրանցքներ՝ հաւանաբար ձեռակերտ։ Իր վրայ մթնոլորտային ճնշումը հաւասար է Երկիր մոլորակի մթնոլորտին 15 կամ 16 քիլոմեթր վեր եղող ճնշումին, որմով եթէ մարդկութիւնը հոն փոխադրուի, անմիջապէս արիւնը մարմինին բոլոր ծակտիկներէն դուրս կը քամուի, այսուհանդերձ իր վրայ կեանքը յարմարած է այդ ճնշումին եւ բոլորովին տարբեր է քան Երկրի կեանքը։
Գարնան, Հրատի դաշտագետինները կը ծածկուին բուսականութեամբ, որոնց գոյները տակաւ առ տակաւ կը փոխուին ամրան գալստեամբ, յետոյ երանգը աւելի կը դեղնի եւ աշնան՝ կանաչ գոյն չ'երեւիր եւ դեղինը կը դառնայ համատարած։
Ձմեռը ջերմաստիճանը զէրոյէն վար 120 աստիճանի (սանթիկրատ) կ'իջնէ բեւեռներուն վրայ, իսկ ամառը՝ բարեխառնութիւնը եթէ բարձրանայ՝ ձիւնի տկար մթերքը կամ եղեամը հալեցնելու չափ, ջերմութիւնը 15-20 աստիճանը չ'անցնիր։
Աստղագէտներ կը մտածեն անթել հեռագիրով կամ ելեկտրական զօրաւոր լոյսով մը նշան տալ հրատցիներուն։ Աստղագէտ մը Հրատէն շողացող ուժեղ լոյսէ մը կ'եզրակացնէ, թէ հրատցիք նշան կ'ընեն երկրացիներուն, իսկ զարմանալին այն է, որ երկրագունդի վրայ եղող անթել հեռագիրի կազմածներուն վրայ շարունակ S նշանը տրուած է 1920-ին՝ մինչեւ հիմա անծանօթ մնացած տեղէ մը.ըստ Աստղագէտներուն, այդ նշանը հրատցիներ են, զորս կու տան, իսկ ոմանք ալ կը կարծեն, թէ Արեւուն բիծերէն կը յառաջանայ։ Ունի երկու արբանեակ։ Հրատը պարզ աչքով տեսանելի մոլորակ մըն է: Այսօրուան դրութեամբ (Երկիր մոլորակէն ետք), Հրատը Արեգակնային դրութեան ամենամանրակրկիտ ուսումնասիրուած մոլորակը կը համարուի:
Լուսնթագ
Լուսնթագը (Jupiter) արեգակնային դրութեան ամէնէն մեծ եւ ամէնէն ծանր մոլորակն է: Անոր մօտ երկրագունդը մրջիւնի մը նման փոքրիկ կ'երեւի:Անիկա շատ լուսաւոր է եւ կարելի է զայն դիւրութեամբ հեռադիտակով մը տեսնել: Երկրէն 1300 անգամ մեծ մոլորակ մըն է, բայց անկէ 26 անգամ աւելի արագ կը դառնայ. այդ պատճառով 10 ժամուան ընթացքին կը կատարէ իր թաւալումը, որու իբրեւ հետեւանք՝ գիշերն ու  ցերեկը հինգական ժամ կը տեւեն հոն։ Թէեւ մշտնջենական գարուն կը տիրէ հոն, սակայն երկրագունդի ձմեռէն աւելի ցուրտ է։ Ունի կազային վիճակ եւ չորս արբանեակ։ Լուսնթագը օժտուած է 63 լուսիններով: Լուսնթագին շուրջը դարձող երիզները ամպերէ կազմուած են: Տասնեակներով բնական արբանեակներ կը դառնան անոր շուրջ: Անոնցմէ չորսը (Փօ, Եւրոփ, Կանիմետ եւ Քալիսթօ) ունին արեգակնային դրութեան մոլորակի մը չափը: Անիկա շատ հզօր մոլորակ մըն է, ուր ապրիլը դիւրին չէ: Հոն անդադար բնական բուռն երեւոյթներ տեղի կ'ունենան: Անոնցմէ ամէնէն ծանօթը, միաժամանակ ամէնէն խորհրդաւորը՝ կարմիր բիծն է:Հարաւային կիսագունդին վրայ գտնուող այս բիծը իսկական բիծ մը չէ: Անիկա հսկայական փոթորիկ մըն է, որ կը տարածուի տասնեակ հազարաւոր քիլոմեթրերու վրայ: Հռոմէացիներուն համար Լուսնթագը աստուածներու թագաւորն էր: Մեզի համար անիկա գաղտնիքներով շրջապատուած մոլորակ մըն է:
Երեւակ
Երեւակը (Saturn) տժգոյն կապտագոյն փայլքով մոլորակ մըն է, որ Արեւուն շուրջը կը դառնայ 3 տարուան ընթացքին, հետեւաբար իր եղանակները 7 ու կէսական տարի կը տեւեն։ Իր հասարակածին շուրջ՝ առանց անոր դպչելու, 200 քիլոմեթրէն աւելի հաստութեամբ մանեակ մը կայ, որ մոլորակին հետ միասին նոյն ուղղութեամբ եւ միեւնոյն արագութեամբ կը դառնայ։ Մոլորակին եւ մանեակին միջոցը այնքան մեծ է, որ մէջէն աստղեր կ'երեւին։ Ունի հեղուկ վիճակ եւ ութ արբանեակ։
Լուսնթագն ու Երեւակը արեգակնային դրութեան ամէնէն մեծ մոլորակներն են: Ըստ երկրագունդի տրամաչափին, Լուսնթագը երկրագունդէն 11 անգամ աւելի մեծ է, իսկ Երեւակը` մօտաւորապէս 9 անգամ:
Սակայն ասիկա անոնց միակ իւրայատկութիւնը չէ: Ըստ ամերիկացի աստղագէտներուն, շատ հաւանական է, որ այդ մոլորակներուն վրայ ադամանդ կ'անձրեւէ: Այս «հրաշքը» կը յառաջանայ ծայրայեղ պայմաններու ներկայութեան պատճառով. շատ զօրաւոր փոթորիկներ, ջերմաստիճանը, ճնշումը եւ մթնոլորտին մէջ գոյութիւն ունեցող մեթան կազը:
Անշուշտ այս ադամանդները մատանիներու վրայի ադամանդներուն նման չեն տաշուած: Անոնք ունին պզտիկ խիճի մը ձեւը եւ կարկուտի հատիկի մը տրամաչափը, այսինքն` մօտաւորապէս 1 սմ:
Ուրան
Ուրանը (Uranus) Արեւէն հեռու եօթներորդ մոլորակն է: Արեգակնային դրութեան չորրորդ մեծ մոլորակն է: Արեւուն շուրջը կը դառնայ 84 տարուան ընթացքին, եւ այդ պատճառով իր եղանակները 21-ական տարի կը տեւեն։ Լոյսն ու ջերմութիւնը 360 անգամ նուազ են երկրի լոյսէն ու ջերմութենէն, հետեւաբար, իր վրայ տիրող ամառը երկրի բեւեռներուն վրայ տիրող ցուրտէն շատ աւելի ցուրտ պէտք է ըլլայ։ Արեւը իր վրայէն պարզ աստղի մը պէս կ'երեւի։ Իր շուրջ օղակ ունի: Ամէնէն թեթեւ կազային մոլորակներէն է: Ունի 27 արբանեակ: Կարելի է զայն տեսնել Երկրագունդէն:
Նեպտիւն (Պոսիդոն)
Նեպտիւնը (Neptune) Արեգակնային դրութեան ութներորդ մոլորակն է: Արեւէն 1110 միլիոն փարսախ կամ 4440 միլիոն քիլոմեթր հեռու ըլլալուն հետեւանքով, երկրի վրայ եղած ջերմութենէն 900 անգամ նուազ է իր ջերմութիւնը, եւ այդ պատճառով ահաւոր ցուրտ կը տիրէ հոն։ Գիշեր ցերեկ խաւար է հոն եւ եթէ Արեւը իր վրայէն դիտուի փոքր աստղի մը չափ կ'երեւի։ Մէկ արբանեակ ունի եւ 165 տարուան ընթացքին կը դառնայ Արեւուն շուրջ. հետեւաբար, իւրաքանչիւր եղանակ 4 տարի կը տեւէ, Ունի 41 տարի տեւող ամառ մը, որ սակայն մեր ձմեռէն աներեւակայելիօրէն ցուրտ է։ Անիկա յայտնաբերուած է 1846-ին:
Լուսին
Երկրագունդին արբանեակն է լուսինը, որ 50 անգամ փոքր է անկէ եւ 384.000 քիլոմեթր հեռաւորութեան վրայ կը գտնուի։ Երկու շարժում ունի, ինքն իր վրայ դառնալով հանդերձ, երկրին շուրջն ալ կը դառնայ 28 օրուան եւ 8 ժամուան ընթացքին: Միաժամանակ ինքն իր վրայ դառնալուն իբրեւ  հետեւանք՝ միշտ միեւնոյն լուսնային կիսագունդը կը տեսնենք։
Լուսինը Երկիր մոլորակին նման պաղած եւ հաստատունի վերածուած գունդ մըն է: Անիկա զուրկ է մթնոլորտէ, ջուրէ եւ ամպէ: Ծածկուած է բարձր լեռներով եւ հրաբխային ընդարձակ խառնարաններով. իր վրայ եղող լեռներէն Լայպնիձի լեռը, որ երկրի վրայ եղող Էվերեսթին (8840 մեթր) կը հաւասարի, ունի 8000 մեթր բարձրութիւն. Տէօրֆէլի լեռը՝ 7603 եւ Նեւտոնի լեռը՝ 7264 մեթր։ Այս լեռները կրային նիւթերէ կազմուածի պէս կ'երեւին։
Աստղագէտներ պատրաստած են լուսինին աշխարհացոյցը եւ անոր վրայ նշանակած են Միջերկրական ծով, Հումպոլտի ծով, Երազներու լիճ, Մրրիկներու Ովկիանոս եւ այլն, թէեւ անոր վրայ իսկական ծովեր չկան։ Գլավիուսի կրկէսը մօտաւորապէս 220 քիլոմեթր լայնք ունի. մարդ մը հազիւ 15 օրէն կրնայ անոր բոլորտիքը դառնալ։ Իր վրայ եղած ձգողութիւնը երկիրինէն շատ նուազ ըլլալուն պատճառով երկրին վրայ 100 քիլօկրամ կշռող մարմին մը հոն 15 քիլօկրամ կը կշռէ։ Իր վրայ 60 ժամ անդադար քալելով պիտի յոգնէինք այնքան, որքան պիտի յոգնէինք երկրի վրայ 8-9 ժամ քալելով, որովհետեւ երկրի ձգողութիւնը մեզի եւ մեր բոլոր անդամներուն ծանրութիւն տուած ըլլալով, քալելու ատեն կը յոգնինք։
Երկիրը լուսինին վրայէն դիտուելով՝ 14 անգամ աւելի լուսաւոր կ'երեւի քան լուսինը երկրին վրայէն, որովհետեւ երկրին ծաւալը լուսինին ծաւալէն շատ աւելի ըլլալով, բնականաբար աւելի լոյս կ'ընդունի եւ կը ցոլացնէ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Արեգակնային համակարգ
Կատովիցե
Կատովիցեն (Katowice) քաղաք է Լեհաստանի հարաւին, Սիլեզիա նահանգի մէջ՝ Կլոդնիցա եւ Ռավա գետերու ավազանի մէջ։ Վերին Սիլեզիայի գլխաւոր, ամենամեծ բնակչութեամբ քաղաքն է՝ 317,220 (2006 թ, իսկ արվարձաններու հետ միասին՝ 3,487,000 (2004 թ.) բնակիչներով։ 1999 թ. ի վեր Կատովիցեն Սիլեզիա նահանգի մայրաքաղաքն է, նախկին ատեն եղած է Կատովիցեի վոյեվոդայութեան եւ ատկէ առաջ՝ Սիլեզիայի Ինքնավար Վոեվոդայութեան մայրաքաղաքը։ Հիմնուած է 19-րդ դարուն Պրուսական իշխանութեան օրոք եւ քաղաքի կարգավիճակ ստացած 1865 թ.։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Լեհաստանի քաղաքներ
Քիմ Քաշքաշեան
Քիմ Քաշքաշեան, հայազգի ամերիկեան ալթահար։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Տիթրոյիթ, ալթ սորված է Քարեն Թաթլի եւ աշխարհահռչակ ալթահար Ուոլթեր Թրամփլերի մօտ՝ Պալթիմօրի Փիպոտի երաժշտանոցը։ Քաշքաշեանը իր գործիքի համար նոր երկերու ստեղծման երդուեալ կողմնակիցն է։ Քիմ Քաշքաշեանե յաճախակի կը մասնակցի ԱՄՆ-ի եւ Եւրոպայի խոշոր փառատօներուն, ինչպէս՝ Մարլպօրոյի, Զալցպուրկի, Լոքենհաուսի եւ Սթաւանկերի փառատօներուն։ Ան համագործակցեր է Ֆելիքս Կալիմիրի, Ռոպերթ Լեւինալի, Քիթ Ճարեթի, Կիտոն Քրեմերի, Տանիէլ Ֆիլիփսի, Յո-Յո Մայի հետ։ Քաշքաշեանը ձայնագրուեր է ՙՍոնիի՚ համար եւ երեք տասնամեակ տեւող համագործակցութիւն ունի Գերմանիայի ECM ապրանքանիշ հաստատութեան հետ։ Պրամսի սոնաթներու անոր ձայնագրութիւնը Ռոպերթ Լեւինի հետ 1999-ին արժանացեր է Էտիսոն մրցանակին։
2000-ի Յունիսին թողարկուեր են Պարթոքի, Էութվեոշի եւ Քուրթակի անոր վարժական աշխատանքները կ'ընդգրկեն դասաւանդումը Պլումինկթոնի Ինտիանա համալսարանը եւ Ֆրայպուրկի ու Պեռլինի երաժշտանոցներուն մէջ (Գերմանիա)։ 2000-ի Սեպտեմբերին ան սկսեր է ալթ եւ Սենեկային երաժշտութիւն ուսուցանել Նոր Անգլիայի երաժշտանոցին մէջ (Պոսթըն)։
Որպէս մենակատար հանդէս է կու գայ Նիւ Եորքի, Պեռլինի, Վիեննայի, Լոնտոնի, Միլանի Միւնեխի եւ Թոքիիոյի ճանաչուած նուագախումբերու հետ՝ Ռիքարտո Շայիի, Քրիսթոֆ Էշենպախի, Ռիքարտո Մութիի եւ  այլ յայտնի խմբավարներու ղեկավարութեամբ։ Մենահամերգներ ունեցեր է Նիւ Եորքի(Metropolitan Museum եւ 92nd Street "Y") մէջ, Պոսթըն, Վաշինկթոն, Ֆիլատելֆիա, Փիթսպուրկ, Սան Ֆրանցիսքո, Քլիվլենտ եւ Լոս Անճելըս:
Համագործակցեր է երգահաններ Կուպայտուլինայի, Բենտերեցկու, Կիա Կանչելիի, Քուրտակի, Տիգրան Մանսուրեանի, Փիարտի, Պերիոյի եւ Էթվոշի հետ։
Անոր սենեկային համերգներու գործընկերներն են դաշնակահար Ռոպերթ Լեւինը եւ հարուածային գործիքներու յայտնի կատարող Ռոպին Շուլքովսկին։ Հանդէս եկեր է the Tokyo, Guarneri եւ Galimir Quartet-ներու հետ, ինչպէս նաեւ եզակի կազմ ունեցող՝ Կիտոն Քրեմեր, Տանիէլ Փիլիբս, Քիմ Քաշքաշեան եւ Եօ-Եօ Մա քառեակով։
2013 թուականին արժանացեր է Կրեմմի մրցանակի՝ «Լաւագոյն դասական գործիքային Solo մենակատարութեան » դասակարգին մէջ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի ալտահարներ Ստորոգութիւն:«Կրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Առեղծեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական մականուններ Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով
Վրաստանի Դիւանագիտական Առաքելութիւններու ցանկ
Ստորեւ կը ներկայացնէ Վրաստանի դիւանագիտական առաքելութիւններու ցանկը: Թբիլիսիի կաե 33 դեսպանատուն։ Շատ այլ երկրներ ունին ոչ ռեզիդենտային դեսպանատներ։ Ռուսիան կը փակէ իր դեսպանատունը 2008 թուականի Օգոստոսին՝ հարաւային Օսիայի մէջ սկսած պատերազմէն հետոյ, եւ երկու պետութիւններու միեւ դիւանագիտական հարաբերութիւնները աւարտել են։
Ստորոգութիւն:Վրաստան
Լուսինէ Աւետիսեան
Լուսինէ Աւետիսեան - Լուսնէ Աւետիսեանց, բանաստեղծ, գրականագէտ, գրաբարագէտ, թարգման, բանասիրական գիտութիւնների թեկնածու։
Կենսագրութիւն
Ծնուել է 1975 թուականի մայիսի 16-ին, ԼՂԻՄ (այժմ՝ ԼՂՀ) Ասկերանի շրջանի Սարուշէն գեւղում՝ ուսուցիչներ Արարատ Աւետիսեանի եւ Այիդա Մանուկեանի ընտանիքում։
1978-ին ընտանիքը տեղափոխուել է ՀԽՍՀ եւ բնակութիւն հաստատել Հոկտեմբերեան (այժմ՝ Արմաւիր) քաղաքում։
Միջնակարգ կրթութիւնն ստացել է նախ՝ քաղաքի թիւ 7, ապա՝ շարունակել Երեւանի թիւ 10 դպրոցի (Մկրտիչ Խրիմեանի անուան) հայագիտական թեքումով դասարանում։
Ապտալլահ Պըն Ապտուլ-Ազիզ-Ալ-Սաուտ
Ապտալլահ Պըն Ապտուլ-Ազիզ-Ալ-Սաուտ, Սէուտական Արաբիոյ թագաւոր (2005 - 2015)։ Գրաւելով աշխարհի Ամենաազդեցիկ մարդոց ցուցակին 11-րդ դիրքը։
Լուսինէ Աւետիսեան
Կենսագրութիւն
Դպրոցն աւարտել է 1991-ին եւ նոյն թուականին ընդունուել Երեւանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետ, որն աւարտել է 1996-ին։
Ապտալլահ Պըն Ապտուլ-Ազիզ-Ալ-Սաուտ
Կենսագրութիւն
Ապտալլահ Պըն Ապտուլ-Ազիզ-Ալ-Սաուտ ծնած է 1 Օգոստոս 1924-ին Սէուտական Արաբիոյ մայրաքաղաք Ար-Ռիյատի մէջ` արքայի ընտանիքին։
Լուսինէ Աւետիսեան
Կենսագրութիւն
1996-ին ընդունուել է ՀՀ ԳԱԱ Մանուկ Աբեղեանի անուան գրականութեան ինստիտուտի ասպիրանտուրա։
Ապտալլահ Պըն Ապտուլ-Ազիզ-Ալ-Սաուտ
Ընտանիք
Անոր ամենափոքր երեխան ծնած է 2003 թուականին, երբ ան 79 տարեկան էր։ Անոր որդին՝ արքայազն Միշաալը, 2013 թուականէն սկսեալ Մեքքայի մարզպետն է։ Միւս արքայազն Խալըտ Ալ ֆայսալը Կրթութեան եւ գիտութեան նախարարն է՝ մինչ այդ, 2009 թուականին ան ծառայած է որպէս Նաժրան նահանգի կառավարիչ։ Անոր որդին՝ արքայազն Աբտուլ ազիզը, արտաքին գործերու նախարարի տեղակալն է։ Անոր դուստրը՝ արքայադուստր Ալիան, սոցիալական սպասարկման ծրագիրներու նախագահն է։
Լուսինէ Աւետիսեան
Կենսագրութիւն
Պաշտպանել է թեկնածուական ատենախաւսութիւն՝ «Տիրան Չրաքեանի պոէտիկան» թեմայով՝ ստանալով բանասիրական գիտութիւնների թեկնածուի գիտական աստիճան։
Ապտալլահ Պըն Ապտուլ-Ազիզ-Ալ-Սաուտ
Քննադատութիւն
Փետրուար 2008-ին՝ Ամերիկեան Վաշինգտոն Փոստը Հրապարակեց աշխարհի ամենադաժան բռնապետներ վերնագրով հոդուածը՝ որտեղ Ապտալլահ Պըն Ապտուլ-Ազիզ-Ալ-Սաուտ կը գտնուէր 4-րդ դիրքին վրայ՝ զիջելով միայն Հիւսիսային Քորեայի նախագահ՝ Քիմ Չեն Իրին, Սուտանի նախագահ՝ Օմար Ալ Պաշիրին, Միյանմարի սպարապետ՝ Թան Շուէյին։
Լուսինէ Աւետիսեան
Կենսագրութիւն
1996-ից աշխատում է նոյն ինստիտուտում՝ որպէս աւագ գիտաշխատող։ Նրա աշխատասիրութեամբ հրատարակուել են Լեւոն Շանթի երկերի ութհատորեայ ժողովածուի ակադեմիական հրատարակութեան երկու հատորները։ Այժմ տպագրութեան է պատրաստում Նիկոլ Աղբալեանի երկերի ակադեմիական հրատարակութեան Լեզուաբանական հատորը։ Գրաբար է դասաւանդում համալսարաններում։
Նրա մասին յաւդուածներ եւ հաղորդումներ
Քանդակներից
Արենի Գինիի Փառատօն
Արենի գինու փառատօն, գինիի ամէնամեայ համահայկական փառատօն, որ աւանդաբար տեղի կ՚ունենայ Հոկտեմբերի առաջին Շաբաթ օրը Արենի գիւղին մէջ։
Պատմութիւն
Ժամանակի ընթացքին փառատօնը այնքան յայտնի դարձաւ, որ մեծ հետաքրքրութիւն առաջացուց ոչ միայն Հայաստանի մէջ, այլեւ աշխարհի տարբեր երկիրներուն ։ Փառատօնի նպատակը գիւղական զբօսաշրջիկութեան զարգացումը, հարուստ պատմութեան, մշակոյթի, երկրի ազգային առանձնայատկութիւններու, Արենիի եւ շրջակայ գիւղերուն մէջ զբօսաշրջիկութեան զարգացման հեռանկարները ներկայացնելն է ։
Փառատօնի շրջանականերուն կայացող իրադարձութիւններուն կը մասնակցին ինչպէս բազմաթիւ հիւրեր եւ զբօսաշրջիկներ, այդպէս ալ բարձրաստիճան պաշտօնեաներ։ Փառատօնի ծրագրին մէջ մշտապէս ներառուած կ՚ըլլան գինիի պատրաստումը, գինիի համտեսը, հիւրասիրութիւնը եւ վաճառքը, գիւղատնտեսական այլ մթերքներու համտեսը եւ վաճառքը ։
Իր կազմակերպման 11 տարիներու ընթացքին փառատօնը համախմբած է թէ տնական գինիներու՝ պատրաստուած Արենի գիւղի եւ հարակից շրջաններու բնակիչներու կողմէ, թէ արտադրական գինիներու:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի փառատօներ
Ամազոնի անտառներ
Ամազոնի անտառներ, խոնաւ արեւադարձային մշտադալար լայնատերեւ անտառներու հսկայական տարածք, աշխարհի մեծագոյն արեւադարձային անտառները: Կը գտնուին Հարաւային Ամերիկայի մէջ։ Անտառները ունին 5,5 միլիոն քառ. Քմ. տարածութիւն, որ հաւասար է մոլորակին միւս արեւադարձային անտառներուն ընդհանուր մակերեսին կէսին: Անտառները կ'ընդգրկեն ինը երկիրներ (Պրազիլ, Փերու, Քոլումպիա, Վենեզուելլա, Էքուատոր, Պոլիվիա, Գայանա, Սուրինամ եւ Ֆրանսական Գվիանա): Ամազոնի անտառներուն մէջ կը գտնուի ամենաջրառատ եւ ամենամեծ գետը, որ կը կոչուի Ամազոն։ Անիկա յառաջացած է Մարանոն (Maranon) եւ Ուքայալի (Ucayali) գետերու միախառնումէն։ Ամազոն գետին մեծ մասը կը հոսի Պրազիլ։
Ամազոնի անտառները կը համարուին աշխարհի ամենագեղեցիկ անտառներէն։ Ամազոնի անտառները կը համարուին Երկիր մոլորակին թոքերը:
Ամազոնի բնակիչները
Պրազիլի մէջ հնդիկները մօտաւորապէս մէկ միլիոն են, եւ անոնցմէ մաս մը կ'ապրի Ամազոնի անտառին մէջ, աշխարհէն հեռու: Ամազոնի անտառը կը ծածկէ Պրազիլի մեծ մասը: Ամազոնի անտառին մէջ գոյութիւն ունին նաեւ բազմաթիւ ցեղախումբեր: Այդ ցեղախումբերէն մէկը եանոմամիներու ցեղախումբն է: Անոնց թիւը կը հասնի 19 հազարի, եւ անոնք կ'ապրին 19 միլիոն քառակուսի քմ. տարածութեան մը վրայ, հիւսիսի լեռներուն եւ անտառին մէջ:Անոնք կը շինեն բոլորաձեւ մեծ տուներ, ուր երբեմն կ'ապրին մինչեւ 400 անձեր:Անոնք կ'ապրին որսորդութեամբ եւ բոյսեր կը քաղեն սնանելու եւ բուժուելու համար:Կ'ենթադրուի, որ շուրջ հարիւր մեկուսացած ցեղախումբեր գոյութիւն ունին Ամազոնի մէջ: 2017-ին անօդաչու սարք մը թռցնելով Պրազիլի վայրի անտառին վրայ, գիտնականները գտած են մեկուսացած ցեղախումբի մը անդամները, որոնք անտառին խորերը կ'ապրին եւ բնաւ հաղորդակցութեան մէջ չեն մտած քաղաքակրթութեան հետ: Անոնք մեկուսացած ցեղախումբ մըն են: Անոր անդամները կ'ապրին Ժաւարիի հովիտին մէջ, որ Պրազիլի Ամազոնաս նահանգին հարաւ-արեւելքը գտնուող շրջան մըն է:
Կենսաբազմազանութիւն
Հարաւային Ամերիկայի խոնաւ արեւադարձային անտառները (Սելվա) կ'առանձնանան ամենամեծ կենսաբազմազանութեամբ: Անասուններու եւ բոյսերու բազմազանութիւնը հոն շատ աւելի է, քան Ափրիկէի եւ Ասիոյ արեւադարձային անտառներուն մէջ: Կան  առնուազն 40.000 բոյսերու տեսակներ, 3000 տեսակ ձուկ, 1.294 տեսակի թռչուններ, 427 տեսակի կաթնասուններ, 428 տեսակի երկկենցաղներ, 378 տեսակի սողուններ  եւ 96.660-ից մինչեւ 128.843 տեսակի տարբեր անողնաշարներ:
Երկրի վրայ Ամազոնի խոնաւ անտառներուն մէջ կան 16.000 ծառատեսակներ.
Կենդանական աշխարհ
Ամազոնի մէջ կան բազմաթիւ անասուններ, որոնք կրնան լուրջ վտանգ ներկայացնել մարդոց համար: Մեծ գիշատիչներէն է յովազը: Կան նաեւ թունաւոր օձեր, ինչպէս նաեւ «շագանակագոյն սարդեր» Loxosceles: Գետերուն մէջ կան ելեկտրական կատուաձուկեր, որոնք կրնան մարդը սպաննել, ինչպէս նաեւ քաղցրահամ ջուրերու դլփիններ:
Մարդոց մէկ մասը կ'ըսէ, որ Ամազոնի անտառներուն մէջ ապրիլը շատ վտանգաւոր է, քանի որ այս անտառներուն մէջ կ'ապրին վտանգաւոր անասուններ եւ միջատներ։
Ամազոնի ամենավտանգաւոր անասունը կը համարուի Փիրանհա (Piranha) անունով  ձուկը, որ կ'ապրի Ամազոն գետին մէջ։ Այս ձուկը կրնայ մէկ վայրկեանուան ընթացքին մարդը յօշոտել։
Բացի փիրանհաներէն Ամազոնի գետին մէջ կ'ապրին կոկորդիլոսներ ։ Ծառերուն վրայ կ'ապրին զանազան տեսակի երկկենցաղներ՝ ծառամագլցողներու ընտանիքէն, որոնց մաշկը թոյն կ'արտադրէ: Հոս կը բնակին նաեւ տարբեր մակաբոյծներ եւ վարակիչ հիւանդութիւններ տարածողներ, ինչպէս՝ չղջիկներու որոշ տեսակներ: Խոնաւ տաք միջավայրը բարենպաստ պայմաններ կը ստեղծէ մալարիայի, արեւադարձային տապի եւ այլ վարակիչ հիւանդութիւններու տարածման:
Խոնաւ անտառներուն մէջ կան միջատներ: Անոնց բազմաթիւ ներկայացուցիչներն են մրջիւնները ։ Ծառերուն վրայ կարելի է հանդիպիլ բզէզներու եւ թիթեռնիկներու:
Արտաքին յղումներ
Փիրանհա ձուկը Ստորոգութիւն:Անտառներ Ստորոգութիւն:Ամերիկայի անտառներ
Կաղամբ
Կաղամբ (Brassica), կաղամբազգիներ ու (խաչածաղկաւորներ), ընտանիքի միամեայ, երկամեայ կամ բազմամեայ բույսերու ցեղ։ (Cruciferae) ընտանիքի Brassica ցեղին պատկանող բանջարեղէն, որ կը մշակուի կլիմայական բոլոր գօտիներուն մէջ։ Կը հանդիսանայ հնագոյն բանջարային մշակովի բոյսերէն եւ ունի հազարամեակներու պատմութիւն։
Մշակոյթ
Կաղամբը առաւել յաճախ կը պատկանի գլուխ կաղամբի, որը ենթատեսակ է։ Գլուխ կաղամբը կ'ըլլայ 2 ձեւի՝ սպիտակագլուխ (forma albd) եւ կարմրագլուխ (forma rubra)։ Կ'օգտագործուի բազմազան կերակուրներու մէջ (յատկապէս՝ լիցք ի), ինչպէս նաեւ՝ թթու եւ աղը դրած վիճակներուն մէջ։ Որոշ չափով կը մշակուի նաեւ՝ պահածոներու արդիւնաբերութեան մէջ։
Տարածում
Տարածուած է Արագածոտն ի, Շիրակ ի, Լոռի ի, Տաւուշ, Գեղարքունիք ի, Սիւնիք ի եւ այլ մարզերու ստորին լեռը, գօտիէն մինչեւ վերին լեռնայինը։
Մշակում
Կը մշակեն՝ ՀՀ լեռը, եւ Նախալեռն, գօտիներուն մէջ (միջահաս եւ ուշահաս), Արարատեան դաշտ ին մէջ (վաղահաս)։
Կենսաբանական Նկարագիր
Արմատ ը առանցքային է, իլիկաձեւ։ Ցօղունը կանգուն է, ճիւղաւորուող, բարձրութիւնը՝ 30-40 (120) սմ.։ Տերեւները հերթադիր են, յատակը հաւաքուած վարդակին մէջ։ Տերեւները եւ ցօղունը մերկ են կամ թաւոտ։ Ծաղկաբոյլը ողկուզանման է կամ վահանաձեւ, ծաղիկները՝ մանր։ Կը ծաղկի ամառը։ Պտուղը պատիճ է։ Սերմերը գնդաձեւ են, մուգ գորշաւուն, դարչնագոյն կամ դեղին։
Կիրառութիւն եւ Նշանակութիւն
Հանրային սնունդին համար, կաղամբը ամենագործածական բանջարեղէնն է։ Օգտագործոուած է թարմ, թթու դրած եւ պահածոյ։ Կը պարունակէ 10-12% չոր նիւթ, հարուստ է ածխաջուր երով, սպիտակուցներով, հանքային աղերով եւ C կենսանիւթով, չնայած, որ վերջինիս քանակը կախեալ է առաւելապէս կաղամբի տեսակէն, հասակէն, ինչպէս նաեւ մշակման պայմաններէն։ Թթու դրած կաղամբի մէջ՝ C կենսանիւթը գրեթէ ամբողջութեամբ կը պահպանուի։ Կաղամբը համեմատաբար աւելի պակաս չափով կը պարունակէ նաեւ՝ քարոթին, B1, B2 եւ PP կենսանիւթերը։
Տեսակները
Յայտնի է 100, ՀՀ-ի մէջ՝ 4 տեսակ՝
Կաղամբը ունի բազամազան ենթատեսակներ, որոնցմէ կարելի է առանձնացնել.
Կաղամբաբուժութիւն
Բուժական նպատակներով կ'օգտագործեն ինչպես թարմ, այնպէս ալ թթու դրած կաղամբ։ Անոնք, որոնք գիրութեան խնդիր ունին, բժիշկները խորհուրդ կու տան օգտագործել թարմ կամ թթու կաղամբի հիւթ։
Հետաքրքիր է իմանալ
Անգլիացի նաւարկող եւ ծովագնաց՝ Ճէյմս Քուք ը կը պնդէր, որ իր շուրջերկրեայ ճանապարհորդութեան յաջողութեան հիմնական պատճառներէն մէկը՝ այն էր, որ նաւարկութեան սննդապաշարի հիմնական բաղադրիչներէն էր թթու դրած կաղամբը։ Շնորհիւ այդ սննդամթերքի, նաւարկութեան ողջ ընթացքին, նաւագնացներէն եւ ոչ մէկը չհիւանդացաւ։ Թթու կաղամբը եւ սխտորը անփոխարինելի դեր ունեցած են նաեւ՝ բեւեռագնացներու համար՝ փրկելով վերջիններուս այնպիսի ծանր հիւանդութենէն, ինչպիսի է՝ լնտախտը։
Հիւանդութիւնները եւ Վնասատուներ
Կաղամբի հիւանդութիւններէն են՝ կիլա, սեւ տոտիկ, արմատային փտում եւ այլն։ Կաղամբի ամենատարածուած եւ վտանգաւոր վնասատուներէն են՝ կաղամբի ճանճը, կաղամբի ճերմակաթիթեռը, բուիկները, ցեցեր ը, լուիճներ ը, թրիպսները, խխունջներ ը եւ այլն։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Բոյսեր
52 (թիւ)
52 (յիսուներկու)՝ զոյգ երկնիշ բնական թիւ մըն է 51-ի եւ 53-ի միջեւ
Ս. Ղազար կղզի
'''Ս. Ղազար կղզի''' (San Lazzaro degli Armeni, Saint Lazarus Island), փոքր կղզի Վենետիկի ծոցի ն մերձաւոր ջուրերուն վրայ, հիւսիսային Իտալիա, Լիտօ կղզիէն դէպի արեւմուտք։ Կը պատկանի Մխիթարեան միաբանութեան, այդ միաբանութեան մայրավանքն է։
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Կղզեակին մեկուսացումը, որոշ հեռաւորութեան վրայ գտնուիլը Վենետիկ քաղաքը կազմող հիմնական կղզիներէն, զայն վերածած է նպաստաւոր վայրի մը, ուր կ'ապաքինէին բորոտները։ Կղզին հիմնուած է տասներկուերորդ դարուն, ստանալով իր անունը՝ Ս.Ղազար, հովանաւոր Ս. բորոտավարակներու։ Կղզին լքուած է տասնվեցերորդ դարուն, իսկ 1717-ին Վենետիկի իշխող խորհուրդին կողմէն անիկա տրուած է խումբ մը հայ վարդապետներու։ Մխիթար Սեբաստացի եւ անոր տասնեօթ վարդապետները կառուցած են վանքը, վերականգնած հին եկեղեցին եւ ընդլայնած կղզին՝ իր ներկայ 30,000 քմ, շուրջ չորս անգամ աւելի իր նախնական տարածքէն։ Հիմնադիրներու եռանդին եւ բարեգործութեան շնորհիւ, արեւելագիտական ուսումնասիրութիւններու համար, կը հիմնեն Մխիթարեան Կարգը։ Միաբանութիւնը կը հրատարակէ պատմական, բանասիրական եւ գրականագիտական գործեր եւ անոնց վերաբերող նիւթեր, որոնք յայտնի էին ինչպէս իրենց գիտական մակարդակով եւ ճշգրտութեամբ, այնպէս եւ բազմալեզու հրատարակութիւններու գեղարուեստական արժէքով։ Տպագրատունը կը փակուի 1991-ին, սակայն ԺԸ. դարու տպագրական մեքենան հիմա ալ կարելի է տեսնել։ Ս.Ղազար կղզիին եկեղեցւոյ պահոցներուն մէջ կայ շուրջ 150,000 գիրք, ինչպէս նաեւ 4,000 աւելի հայկական ձեռագիրներ, վարդապետներու կողմէն հաւաքուած եւ նուէր ստացած Արաբական, հնդկական եւ Եգիպտական արուեստի փաստաթուղթերով հարուստ թանգարան մը։
Եկեղեցին եւ իր պարտէզները, որոնք յայտնի են իրենց սիրամարգերով, կարելի է հասնիլ վափորեթոյով (#20 Ս. Զաքարիայէն, Սան Մարքօ հրապարակի մօտ)։ Զբօսաշրջիկներու խումբերը կրնան յատուկ այց խնդրել համապատասխան ժամանակացոյցով։ Հոգեւորականները կ'ուղեկցին այցելուներուն քանի մը լեզուներով կը ներկայացնեն կղզիին պատմութիւնը։ Ս. Ղազար կղզին՝ գիտնականներու եւ ուսանողներու հիւրընկալելու երկարաժամկէտ աւանդոյթ մը ունի։ Կղզիին մէջ հիւրընկալուած է Լորտ Պայրընը, որ 1816-ին հայերէն կ'ուսումնասիրէր։ Լորտ Պայրընի հիւրընկալութիունը կը յիշատակուի մշտական ցուցադրութեամբ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութիւն Ստորոգութիւն:Իտալիայի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
12 Յուլիս
12 Յուլիս, տարուան 193-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 194-րդ) օրն է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:12 Յուլիսի ծնածներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:12 Յուլիսի մահացածներ
Ճորճ Թիւթիւնճեան
Ճորճ Թիւթիւնճեան (ծնած՝ 1930,ին Հալէպ, Սուրիա - մահ.՝ 7 Նոյեմբեր 2006, Մոնթրէալ, Քանատա) Ազգային եւ Յեղափոխական Երգերու Մեկնաբան: Ան եղած է Հ.Մ.Ը.Մ.ի սկաուտ եւ մարզիկ:
Կենսագրութիւն
Ան ծնած է Հալէպ, Սուրիա, 1930ին : Զաւակն է երաժիշտ ծնողներու, որոնք երաժշտութեան սէրը փոխանցած են Ճորճին:
Ճորճ Թիւթիւնճեան հաւատացած է Հ.Մ.Ը.Մ.ի գաղափարախօսութեան եւ գործած է «Բարձրացի՛ր, բարձրացո՛ւր» նշանաբանի ոգիով: 1960ական թուականներէն սկսեալ, ան իր յեղափոխական երգերով մեծ ոգեւորութիւն յառաջացուց յատկապէս պատանի եւ երիտասարդ սերունդին մօտ: Ճորճ Թիւթիւնճեանի երգելու ոճը կը համապատասխանէր պատանեկան միութիւններու մէջ սորված երգերուն :
Հալէպի մէջ, Ճորճ Թիւթիւնճեան եղած է առաջին հայերէն երգող երգիչներէն: Ան կ’երգէր Սայեաթ Նովայէն, Կոմիտասէն, Աշուղ Ջիւանէն:
1986ին, ընտանիքին հետ փոխադրուած է Մոնթրէալ, ուր շարունակած է երգել եւ այդպիսով սատարել հայ մշակոյթին:
Մինչեւ իր մահը՝ 7 Նոյեմբեր 2006, ան իր երգերով շարունակեց սատարել հայ մշակոյթին, փառաբանելով մեր ազգի հոգեկան եւ բարոյական արժէքները, մղիչ ուժ հանդիսանալով հայ պատանիներուն եւ երիտասարդներուն:
Առաջին երգահանդէսը Պուրճ Համուտի «Գերմանիկ» սրահին մէջ
Ճորճ Թիւթիւնճեան 1976-ին, Լիբանանի Ուրֆայի հայրենակցական միութեան հրաւէրով Պուրճ Համուտի «Գերմանիկ» սրահին մէջ ունեցաւ իր առաջին երգահանդէսը զուտ յեղափոխական երգացանկով: 2000 աթոռ հաշուող «Գերմանիկ» սրահը ծայրէ ծայր լեցուն էր, եւ խանդավառութիւնը հասած էր իր գագաթնակէտին: Բեմի վրայ արձանագրուած ձայներիզները շուտով հրապարակի վրայ էին եւ ամէն հայու տուներէն ու ինքնաշարժներէն յեղափոխական երգն էր, որ կը հնչէր: Ճորճ Թիւթիւնճեանի երգելու ոճը կը համապատասխանէր պատանեկան միութիւններու մէջ մեր սորված երգերուն: Այդ երգահանդէսի յաջողութենէն քաջալերուած` Ճորճ «ջուրի ճամբայ» ըրաւ Հալէպ-Պէյրութ գիծը: Քանի մը ամիսը անգամ մը կ՛այցելէր Պէյրութ եւ բեմի վրայ արձանագրուած ձայներիզները կը բազմապատկուէին :
Խտասալիկներու հրապարակում
Ճորճ Թիւթիւնճեան 2002ին հրապարակած է ազգային, յեղափոխական եւ տոհմիկ 60 երգեր պարփակող երկու խտասալիկ, բացատրելով.
Պարգեւ
Ան բազմիցս այցելած է Լոս Անճելըս եւ իր յեղափոխական երգերով խանդավառութիւն ստեղծած ազգային տօնախմբութիւններու ընթացքին: Իր վերջին այցելութեան, 2001ին, Փասատինայի մէջ տեղի ունեցած խրախճանքի մը առիթով, Հ.Յ.Դ. Արեւմտեան Ամերիկայի Կեդրոնական Կոմիտէն զինք պատուեց յուշամետալով, առ ի գնահատանք ազգային-յեղափոխական երգերու տարածման մէջ իր ունեցած վաստակին:
Ձայնագրութիւն Սկաւառակագրութիւն Discography
Երաժշտական Տաղաւարի ձայնագրութիւններ Studio Albums
Կենդանի կատարումներու Ալպոմներ Live Albums:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Ազգային եւ Յեղափոխական Երգերու Մեկնաբան Ստորոգութիւն:Հ․Մ․Ը․Մ.-ի սկաուտ եւ մարզիկ Ստորոգութիւն:Հալէպ ծնածներ Ստորոգութիւն:Մոնթրէալ մահացածներ
Ա­րա ­Պե­քա­րեան
Ա­րա ­Պե­քա­րեան (­): Հայ­կա­կան կեր­պա­րո­ւես­տի մե­ծա­վաս­տակ ու­սու­ցիչ­նե­րէն, հայ­կա­կան գե­ղան­կար­չու­թեան եւ գծագ­րա­կան ա­րո­ւես­տի տա­ղան­դա­ւոր դէմ­քե­րէն Ա­րա ­Պե­քա­րեան, ո­րուն ա­նու­նը ար­ժա­նա­ցած է մեծն ­Մար­տի­րոս ­Սա­րեա­նի եւ մե­ծա­տա­ղանդ ­Յա­կոբ ­Կո­ջո­յեա­նի կող­քին՝ իբ­րեւ կրտսեր սե­րուն­դի ներ­կա­յա­ցու­ցի­չի յի­շա­տա­կո­ւե­լու պա­տի­ւին։
Կենսագրութիւն
Ա­րա ­Պե­քա­րեան ծնած է Աֆիոնքարահիսար (ներ­կա­յիս ­Թուր­քիա), ­Մեծ Ե­ղեռ­նէն եր­կու տա­րի ա­ռաջ, քա­ղա­քի հայ­կա­կան վար­ժա­րան­նե­րուն մէջ դա­սա­տու՝ վաս­տա­կա­ւոր ու­սու­ցիչ­ներ ­Պե­քա­րեան­նե­րու ըն­տա­նե­կան յար­կին տակ։
Ա­րա ­Պե­քա­րեան սկսած է նկա­րել շատ կա­նուխ տա­րի­քէն։ Ա­ռա­ջին ան­գամ իր գոր­ծե­րը ցու­ցադ­րո­ւած են 1930 թո­ւա­կա­նին, երբ հա­զիւ 17 տա­րե­կան էր։ 1932ին Ա­րա ­Պե­քա­րեան ա­ւար­տած է Ե­րե­ւա­նի «­Գե­ղարդ ­Տեխ­նի­կում»ը՝ Վ. ­Գայ­ֆէ­ջեա­նի եւ Ս. Ա­ռա­քե­լեա­նի մօտ։ ­Բարձ­րա­գոյն ու­սու­մը շա­րու­նա­կած է ­Լե­նինկ­րա­տի ­Գե­ղա­րո­ւես­տի Ա­կա­դե­միա­յին մէջ, որ­մէ վկա­յո­ւած է 1939 թո­ւին։ Ան­մի­ջա­պէս զի­նո­ւո­րագ­րո­ւած է խորհրդա­յին բա­նակ, ո­րուն շար­քե­րէն ներս ծա­ռա­յած է Երկ­րորդ Աշ­խար­հա­մար­տի ամ­բողջ տե­ւո­ղու­թեան՝ յատ­կա­պէս ­Ֆին­նա­կան ռազ­մա­ճա­կա­տին վրայ։
Բ. Աշ­խար­հա­մար­տի ա­ւար­տէն եւ զօ­րաց­րու­մէն ետք, վե­րա­դար­ձած է ­Հա­յաս­տան եւ 1945էն մին­չեւ իր մա­հը՝ 1986ին, դա­սա­խօ­սա­կան պաշ­տօն ստանձ­նած է Ե­րե­ւա­նի ­Պե­տա­կան ­Գե­ղա­րո­ւես­տա­կան-­Թա­տե­րա­կան հիմնարկի մէջ։ ­
Հաս­ցու­ցած է գե­ղան­կա­րիչ­նե­րու եւ գծագ­րիչ­նե­րու ամ­բողջ սե­րունդ մը։
Ցու­ցա­հան­դէ­սներ
Ան­հա­տա­կան ցու­ցա­հան­դէ­սով իր գոր­ծե­րը ա­ռա­ջին ան­գամ հան­րու­թեան ներ­կա­յա­ցու­ցած է Ե­րե­ւա­նի մէջ, 1947ին։ ­Նոյն­պէս ան­հա­տա­կան ցու­ցա­հան­դէ­սով հան­դէս ե­կած է ­Մոս­կո­ւա­յի մէջ՝ 1964ին։
­Կա­նո­նա­ւո­րա­բար մաս­նակ­ցած է հա­ւա­քա­կան ցու­ցա­հան­դէս­նե­րու՝ ինչ­պէս Ե­րե­ւա­նի ու ­Մոս­կո­ւա­յի, նոյն­պէս եւ ար­տա­սահ­մա­նի տա­րած­քին, ար­ժա­նա­նա­լով ա­րո­ւես­տի քննա­դատ­նե­րու եւ հան­րու­թեան գնա­հա­տան­քին ու ջերմ ըն­դու­նե­լու­թեան։
Իր ստեղ­ծած գոր­ծե­րուն լա­ւա­գոյն նմոյշ­նե­րը մնա­յուն ցու­ցադ­րու­թեան ար­ժա­նա­ցած են ­Հա­յաս­տա­նի Ազ­գա­յին ­Պատ­կե­րաս­րա­հին, ինչ­պէս նաեւ ­Հա­յաս­տա­նի ­Գե­ղա­րո­ւես­տա­կան ­Ֆոն­դին ու ­Հա­յաս­տա­նի մշա­կոյ­թի նա­խա­րա­րու­թեան ­Ֆոն­դին մէջ։ ­Մեծ է թի­ւը մաս­նա­ւոր հա­ւա­քա­ծո­նե­րու մէջ պա­հո­ւող Ա­րա ­Պե­քա­րեա­նի ստեղ­ծա­գոր­ծու­թիւն­նե­րուն, ի ­Հա­յաս­տան թէ սփիւռս աշ­խար­հի։
Գե­ղա­րո­ւես­տա­կան ձե­ւա­ւո­րու­մներ
Գե­ղան­կար­չու­թեան կող­քին Ա­րա ­Պե­քա­րեան յա­տուկ կա­րե­ւո­րու­թեամբ իր ա­րո­ւեստն ու ժա­մա­նա­կը նո­ւի­րած է գիր­քե­րու ձե­ւա­ւոր­ման ու նկա­րա­զար­դու­մին։ ­Հայ դա­սա­կան գրա­կա­նու­թեան շարք մը գլուխ-գոր­ծոց­նե­րու գե­ղա­րո­ւես­տա­կան ձե­ւա­ւո­րու­մը կա­պո­ւած է Ա­րա ­Պե­քա­րեա­նի ա­նու­նին, ինչ­պէս Եղիշէ Չարենցի «Եր­կիր ­Նա­յի­րի»ն, ­Յակոբ Պարոնեանի «­Մե­ծա­պա­տիւ ­Մու­րաց­կան­ներ»ը եւ ­Յովհաննէս Թումանեանի «­Քաջ ­Նա­զար»ը։
Հռ­չա­կա­ւոր են Ա­րա ­Պե­քա­րեա­նի «­Վահան Տէրեան»ի դի­ման­կարն ու «Աշ­տա­րակ» եւ «Օ­շա­կան» կտաւ­նե­րը։
Յիշատակ
Հայաստանի Հանրապետութեան կեդրոնական դրամատունը թողարկեր է Արա Պեքարեանի ծննդեան 100-ամեակին նուիրուած արծաթէ յուշադրամ։ Յուշադրամի դիմերեսին պատկերուած է դրուագ «Աշտարակ» կտաւէն, դարձերեսին պատկերուած են Արա Պեքարեանի դիմանկարը եւ «Քաջ Նազար» հեքիաթի անոր նկարազարդումը ։
Կոչումներ եւ տիտղոսներ
1945ին ար­ժա­նա­ցած է ­Հա­յաս­տա­նի «Ա­րո­ւես­տի ­Վաս­տա­կա­ւոր ­Գոր­ծիչ»ի կոչ­ման: 1964ին ստա­ցած է Փ­րո­ֆե­սո­րի տիտ­ղոս, իսկ 1965ին պար­գե­ւատ­րո­ւած է ­Հա­յաս­տա­նի «­Ժո­ղովր­դա­կան Ն­կա­րիչ»ի կո­չու­մով։
Արտաքին յղումներ
[https://azator.gr/?p=10449 Ա­րա ­Պե­քա­րեան (1913-1986). ­Հայ­կա­կան գե­ղան­կար­չու­թեան եւ գծագ­րա­կան ա­րո­ւես­տի մե­ծար­ժէք տա­ղան­դա­ւո­րը]
Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Քառասուն Մանկունք
Քառասուն մանկունք, Սեբաստիոյ Քառասուն Մանկունք, ընդհանրական եկեղեցւոյ պատկանող սուրբեր, Հայաստանեայց առաքելական եկեղեցւոյ գերագոյն վկաներ՝ քրիստոնէական հաւատքի բագինին :
Պատմութիւն
Քրիստոնէութեան տարածման պատմութեան մէջ ամէնէն ուշագրաւ դարերէն մէկը Դ. դարն է, որովհետեւ այդ ժամանակահատուածին ժողովուրդներ եւ պետութիւններ պաշտօնապէս կ'ընդունին քրիստոնէութիւնը: Երբ քրիստոնէութիւնը կը ծաւալի, եկեղեցիներու միջեւ կը սկսի եղբայրական գործակցութիւն մը: Այս առումով քրիստոնէական կրօնին համար նահատակներ իրենց կեանքով ու օրինակով կը սրբագործուին եւ մեծ ժողովրդականութիւն կը գտնեն Հայաստանեայց առաքելական եկեղեցւոյ հաւատացեալներու կեանքին մէջ` արժանանալով կրօնական մեծ տօնախմբութեանց:
Դ. դարու սկիզբը նահատակուած քառասուն վկաները Փոքր Հայք ի տարբեր քաղաքներէն էին եւ զինուորական ծառայութեան մէջ էին Սեբաստիա քաղաքի կայսերական գունդին մէջ: Երբ Լիկիանոս կայսեր հրամանով Կեսարիոյ դուքս Լյուսիաս կը հարցաքննէ բանակը՝ քրիստոնեայ զինուորներ յայտնաբերելու նպատակով, անոնցմէ քառասունը, հաւատարիմ իրենց հաւատքին, անվեհեր պատասխաններով դատաւորներու զայրոյթը կը գրգռեն եւ կը բանտարկուին : Ձմեռնային ցուրտ գիշեր մը զանոնք կը նետեն Սեբաստիա քաղաքին մօտ գտնուող լիճը: Քառասունէն միայն մէկը չի կրնար տանջանքներուն դիմանալ: Դուրս ելլելով սառած ջուրէն, ան կը փորձէ փրկութիւն գտնել լճափին կառուցուած տան մը մէջ, սակայն կը մահանայ տաք լոգանք ստանալու ընթացքին եւ կը զրկուի թէ´ երկրային եւ թէ երկնային կեանքէն:
Աւանդութիւններ
Լիճքը կը խորհրդանշէ լիճին մէջ զինուորներուն նահատակութիւնը, իսկ ջուրին մէջ վառող պատրոյգին լոյսը` այդ վայրին մէջ ծագած լոյսը: Սեբաստոյ մէջ Քառասուն Մանկանց տօնը յատուկ նշանակութիւն ունեցած է, որովհետեւ սուրբերուն նահատակութեան վայրն է: Քաղաքին հարաւային կողմը կը գտնուի սեւ, դառնահամ լիճը, ուր «Անցանէին ընդ ջուր, մաքրեալք որպէս զոսկի փորձելոյ ի հուր», եւ անդանօր «Պատուական արեանցն հեղելով, զկապուտակ զծովն վարդագոյն ներկէր»: Լիճին մօտ գտնուած են բաղնիքին հետքերը, ուր ապաստանած է քառասուն զինուորներէն մէկը, որ լքած էր իր ընկերները:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Տօներ
Սինան Միմար
Միմար Սինան (արաբ.՝ معمار سينان, ծնած 15 Ապրիլ 1490, Կեսարիոյ գաւառի Աղրնաս Գիւղ, 8 Յունիս 1588, Կ. Պոլիս )՝ 1539-ին Սինան Աղա Օսմանեան կայսրութեան ատեն գործած է իբրեւ գլխաւոր ճարտարապետ, Սուլթան Սիւլէյման Ա.-ի շինարար ճարտարապետւ եղած է եւ պատասխանատո՝ աւելի քան 300 մեծագոյն շինարարութիւններու եւ ուրիշ պարզ նախագիծերու:
1502-ին, պատանի հասակին ուսանած է Կ. Պոլսոյ Աճեմի օղլաններու (քրիստոնեաներու) դպրոցէն ներս։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 15 Ապրիլ 1490-ին, Թուրքիա, Կեսարիոյ գաւառի Աղրնաս գիւղին մէջ : Քարագործի զաւակ է, հասած է գիտարուեստական ուսման մակարդակի. 1503-ին ընդունուած է զինուորական դպրոց, սկիզբը ծառայած է ենիչերիներ ու զօրամասին մէջ իբրեւ սակրաւոր սպայ, ապա իբրեւ գլխաւոր հրամանատար, յայտնի դարձած է կամուրջներու եւ ռազմական կառոյցներու շինարարութեան ասպարէզներուն մէջ ։
1551-ին արժանացած է փաշա յի (զօրավար) աստիճանին (աշխարհի առաջին հայ զօրավարն է)։
Մօտաւորապէս 50 տարեկանին, զինք արքայական գլխաւոր ճարտարապետ նշանակած են:
Գործերը
Ան գոր­ծած է ­Սիւ­լէյ­ման Ս­քան­չե­լիին իշ­խա­նու­թեան օ­րով։ Սինանի կը վերագրուի շուրջ 360 շինութիւն: Միայն Թուրքիոյ մէջ կառուցած է 81 մեծ եւ 50 փոքր մզկիթ, 55 «մետրեսէ» (դպրոց), 19 դամբարան, 7 գրադարան, 14 մինարեթ (շէնք), 3 հիւանդանոց, 8 կամուրջ, 17 «քարվանսարայ» (պանդոկ), 31 պալատ, 35 բաղնիք, պահեստներ եւ այլն։
Պաշ ԽալՖա տիտղոսը շահած այս ճարտարապետին կառուցած մզկիթներուն, մետրեսէներուն, պալատներուն, խաներուն եւ հրապարակներուն վրայ կամարակապ շինութիւններուն կը հանդիպինք ամէնուրեք այսօրուան Թուրքիոյ տարածքին։
Ամենանշանաւոր գործերէն
Սելիմիյէի մզկիթը իր գլուխ գործոցն էր, իւրայատուկ էր Օսմանեան կայսրութեան միօրինակ ճարտարապետութեան մէջ: Երբ Միմար Սինան կը սկսի կառուցել այս մզկիթը ճարտարապետերը կ'արտայայտուին, թէ անհնար է կառուցել այնպիսի մզկիթի գմբէթ մը, որ աւելի մեծ ըլլայ քան Ս. Սոֆիայի տաճարին գմբէթը եւ այս մէկը յատկապէս մահմետականներու կարծիքն էր. այս կարծիքները զինք աւելի կը քաջալերեն ու կ'ոգեւորեն այս նախագիծը իրականացնելու: Երբ յաջողութեամբ կ'իրագործէ Սելիմիյէ մզկիթին նախագիծը, շատ կը հպարտանայ, որ աշխարհի ամէնէն մեծ գմբէթը ունի: Գմբէթին բարձրութիւնը գետնի մակարդակէն աւելի ցած էր, իսկ իր տրամագիծը աւելի լայն էր (0,5 մ.), կեդրոնական գմբէթը ութանկիւն էր (31,28 մ. լայնք եւ 42 մ. բարձրութիւն) յենած յենարաններու վրայ պատուած մարմար ով եւ հատաքար ով, իսկ չորս մինարեթները՝ 83 մ. բարձրութեամբ: Այս մզկիթը կը դառնայ քաղաքին խորհրդանշական կառոյցը:
Շեհզատէ մզկիթին համալիրը բաղկացած է աղօթասրահէ եւ գաւիթէ, յատակագիծերը քառակուսի են, ծաւալային յօրինուածքը՝ բրգաձեւ:
Սինան առաջինն էր, որ յայտնաբերած է նոր երկրաչափական տեսքով յենարան մը, որ կ'օգտագործուէր եկեղեցիներու գմբէթը կապելու սիւներ ու հետ, ասիկա ակնյայտ է Սոքուլլու Մեհմէտ Փաշայի (Sokollu Mehmet Paşa) մզկիթին մէջ՝ Կ. Պոլսոյ (1571–1572) եւ Սալիմիյէի (Selimiye) մզկիթին մէջ՝ Էտիրնէի: