cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Աւստրալիա
18-րդ դարուն եւրոպացիներու բնակուելէն առնուազն 40,000 տարի առաջ Աւստրալիայի մէջ կը բնակէին տեղացի ապորիկենները, որոնք կը խօսէին 250 հազուադէպ լեզուական խումբերու լեզուներէն մէկով կամ մէկ քանիով։ 1606 թ. հոլանտացի հետախոյզներու կողմէ Աւստրալիան յայտնաբերուելէն յետոյ՝ 1770 թուականին, Մեծ Բրիտանիան, Աւստրալիայի արեւելեան հատուածը հարկադրաբար բնակեցնելով բանտարկեալներով, 1788 թ. յունուարի 26-ին զայն անուանեց Նոր Հարաւային Ուելս: Յաջորդ տասնամեակներուն բնակչութիւնը մշտապէս կ’աճէր, ցամաքամասը հետազօտուեցաւ եւ յետագային հիմնուեցան եւս հինգ ինքնակառավարուող թագաւորական գաղութներ։
1901 թ. Յունուար 1-ին այդ վեց գաղութները միաւորուելով ձեւաւորեցին Աւստրալիոյ Միութիւնը։ Այդ ժամանակէն ի վեր Աւստրալիան կը պահպանէ իր կայուն ազատ ժողովրդավարական քաղաքական համակարգը, որ կը գործէ որպէս խորհրդարանական ժողովրդավարութեան միութիւն եւ սահմանադրական միապետութիւն: Միութիւնը կը ներառէ վեց նահանգներ եւ քանի մը տարածքներ։ 22.7 միլիոն բնակչութիւնը մեծապէս կենդրոնացած է Արեւելեան նահանգներուն եւ բարձրակարգ քաղաքային պայմաններուն մէջ։
Բարձրակարգ զարգացած երկիր Աւստրալիան իր տնտեսութեան ծաւալով աշխարհի մէջ 12–րդն է, իսկ մէկ շունչին ինկող եկամուտի ծաւալով՝ վեցերորդը։ Աւստրալիան իր ռազմական ծախսերով աշխարհի մէջ 13–րդն է։ Ըլլալով աշխարհի մէջ երկրորդը մարդկային զարգացման ցուցանիշով, Աւստրալիան ազգային արդիւնաւէտութեան համադրման սանդղակին մէջ առաջատար դիրք կը գրաւէ կեանքի որակի, առողջապահութեան, կրթութեան, տնտեսական ազատութեան եւ պաշտպանութեան, քաղաքացիական ազատութիւններու եւ քաղաքական իրաւունքներու բնագաւառներուն մէջ։ Աւստրալիան Մեծ 20, Տնտեսական համագործակցութեան եւ զարգացման կազմակերպութիւն, Առեւտուրի Համաշխարհային Կազմակերպութիւն, Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութիւն, Բրիտանական ազգերու միութիւն, Ասիա-խաղաղ ովկիանոս տնտեսական համագործակցութիւն, Խաղաղ ովկիանոսեան կղզիներու ատեանի միջազգային կառոյցներու անդամ է։
Ծագումնաբանութիւն
«Աւստրալիա» (անգլ.՝ Australia, [əˈstɹæɪljə, -liə] Աւստրալիական անգլերէնով ) եզրը առաջացած է լատ.՝ austrālis («հարաւային») բառէն։ Աւստրալիացիներու խօսակցական լեզուով Աւստրալիոյ մասին խօսելու ատեն կ՝ օգտագործուի Oz բառը։ «Աւստրալական» ածականի համար Աւստրալիացիները Կ՝ օգտագործեն Aussie ([ˈɒzi]) բառը։
Առասպելները՝ Անյայտ Հարաւային Երկիր (լատ.՝ Terra Australis Incognita), «Անյայտ Հարաւ Երկիր » սկիզբ առած են Հռոմէական կայսրութեան ժամանակներուն եւ սովորական երեւոյթ էին միջնադարեան աշխարհագրութեան համար, չնայած որ ոչ մէկ տեղեկութիւն չէր պարունակեր մայր ցամաքի մասին։
Ամենավաղ փաստագրական յիշատակումը «Australia» բառին օգտագործման մասին անգլերէնով եղած է 1625 թուականին «Աուստրալիա-տել-Էսբիրիդու-Սանտօ-ի մասին տեղեկութիւններ, գրառուած Մասթըր Հալքլայթի կողմէն» (անգլ.՝ A note of Australia del Espíritu Santo, written by Master Hakluyt) գիրքին մէջ, որ հրատարակած է Սամուէլ Փուրչաս-ը (Samuel Purchas), որպէս Hakluytus Posthumus, ուր սպանական Աուստրալիա-տել-Էսփիրիթու-Սանթօ (սպաներէն՝ Australia del Espíritu Santo) անուանումը տրուած էր Նոր Հիպրետներ Արքիփելըկը (archipelago) փոքր կղզիախումբի համար, եւ աղճատուած էր մինչեւ «Australia» ։
«Australische» ածականը նոյնպէս օգտագործուած է Հոլանտացի պաշտօնեաներուն կողմէն Պաթաւիա (Batavia) շրջան (այժմ՝ Ճաքարթա), նշելու համար բոլոր նոր յայտնաբերուած ցամաքները 1638-էն սկսած ։ «Australia» բառը օգտագործած է ֆրանսացի գրող- ութոփիստ Գաբրիէլ տը Ֆուանիի (Gabriel de Foigny) անգլերէնի թարգմանուած Ժաք Սատերի արկածները, անոր ճանապարհորդութիւնը եւ Աստրալի Ցամաքի յայտնագործութիւնը»(ֆր.՝ Les Aventures de Jacques Sadeur dans la Découverte et le Voyage de la Terre Australe; 1676) : Այս եզրը օգտագործած է նաեւ սկովտացի աշխարհագրագէտ Ալեքսանդր Տալրայմփըլի (Alexander Dalrymple) նշելով ամբողջ հարաւային Խաղաղ ովկիանոսը, իր «Խաղաղ ովկիանոսի հարաւային շրջանի ճանապարհորդութիւններուն եւ յայտնագործութիւններուն պատմական հաւաքածոյ» (անգլ.՝ An Historical Collection of Voyages and Discoveries in the South Pacific Ocean; 1771) գիրքին մէջ։ XVIII դարու վերջաւորութեան, այս եզրը կ՝ օգտագործեն բուսաբաններ՝ Ճորճ Շոուի եւ Ճէյմս Էտուըրտ Սմիթը Աւստրալիական մայր ցամաքի նշման համար իրենց «Նոր Հոլանտայի Կենդանաբանութինը Եւ Բուսաբանութիւնը» (անգլ.՝ Zoology and Botany of New Holland; 1793) գիրքին մէջ, ինչպէս նաեւ 1799-ին քարտէսի վրայ, որ կը պատկանէր Ճէյմս Ուիլսընին ։
Նաւապետ Ֆլինտերսի «Ճանապարհորդութիւն Terra Australis» (անգլ.՝ A Voyage to Terra Australis) գիրքը փաստօրէն այս անուանումը յայտնի դարձուց հասարակութեան։ Գիրքի հրատարակութեան նախապատրաստելու ժամանակ Ֆլինտերսը համոզած է օգտագործել Terra Australis եզրը, որպէս հասարակութեան առաւել յայտնի։ Ֆլինտերսը գրած է
Այս ամբողջ գիրքի բնագիրին մէջ «Australia» բառին միակ օգտագործումն է, սակայն Ռոպըրթ Պրունիի «Թերա Աուստրալիսի բուսաբանութեան մասին աշխարհագրական եւ համակարգուած ընդհանուր տեղեկութիւններ» (անգլ.՝ General remarks, geographical and systematical, on the botany of Terra Australis; 1814) գիրքի յաւելուած III-ին համընդհանուր կ՜օգտագործուի «Australian» ածականը, եւ այս գիրքը հանդիսացած է այս բառին առաջին փաստագրական օգտագործումը ։ Չնայած տարածուած կարծիքին, այս գիրքը յատուկ դեր չէ ունեցած «Australia» բառի ընդունման եւ օգտագործման մէջ, այս անուանումը տարածում գտած է այս գիրքին հրատարակումէն ետք մօտ տասը տարուան ընթացքին։ Նոր Հարաւային Ուելսի նահանգապետ, Լաքլան Մաքուորին կ’օգտագործէր այդ անուանումը իր պաշտօնական նամակագրութեան մէջ Անգլիոյ հետ։ 1817-ի Դեկտեմբեր 12-ին ան առաջարկեց Բրիտանական կայսրութեան գաղութներու գործերով զբաղուող նախարարութեանը օգտագործել «Australia» անուանումը, որպէս պաշտօնական անուանում ։ 1824-ին, Բրիտանական ծովակալութիւնը վերջնականապէս ընդունեց այս մայր ցամաքի անուանումը ։
Աւստրալիան Մինչեւ Եւրոպացիները (մինչեւ 1606 թուական)
Աւստրալիական նախնիներուն (անգլ.՝ aboriginal) նախնիները Աւստրալիա յայտնուած են շուրջ 40-60 հազար տարի առաջ (ըստ ուրիշ տուեալներու՝ մօտ 70 հազար տարի առաջ). մարդիկ ծովու ճամբով Աւստրալիա տեղափոխուած են այն ժամանակ, երբ դեռ Նոր Կուինեան եւ Թասմանիան (անգլ.՝ New Guinea and the island of Tasmania) մայր ցամաքին մաս կը կազմէին։ Այս հանգամանքն ալ իրենց կը դարձնէ աշխարհի ամենավաղ ծովային ճամբորդները։ ։ Աշխարհամասը մարդոցմով սկսած է բնակուիլ 42-48 հազար տարի առաջ ։
Ամենահին մարդկային մնացորդները գտած են Մունկօ լիճին մէջ (անգլ.՝ Lake Mungo, որ չոր գետ մըն է Նոր Հարաւային Ուելսի (անգլ.՝south-eastern Australia) նահանգին հարաւ-արեւելքը։ ։ Այդ մնացորդները կը ներկայացնեն երկրի վրայ գտնուած ամենահին դիակիզուած (դիակիզել - անգլ.՝ cremate) օրինակը, որ կը վկայէ այն մասին, որ Աւստրալիական տեղացիք կամ բնիկներուն կամ նախնիներուն մօտ անցեալին եղած են ծիսակարգեր ։
21 Յունուար
21 Յունուար, տարուան 21-րդ օրն է։ 20 Յունուար 21 Յունուար  22 Յունուար
Աւստրալիա
Աւստրալիան Մինչեւ Եւրոպացիները (մինչեւ 1606 թուական)
Բնաշխարհիկ (անգլ.՝ aboriginal) արուեստը կը համարուի աշխարհի հնագոյն աւանդոյթներէն պահպանուող արուեստը ։ Արուեստի տարիքը կը գնահատեն շուրջ 30 000 տարեկան եւ կարելի է տեսնել Աւստրալիոյ տարածքին՝ յատկապէս՝ Ուլուրույի (անգլ.՝ Uluru կամ Ayers Rock) եւ ՔաՔատու (անգլ.՝ Kakadu National Park) ազգային այգիին մէջ։ ։ Տարիքի եւ ժայռապատկերներու քանակով Աւստրալիոյ քարանձաւները կը համապատասխանեն Եւրոպայի Լասքօ - Ֆրանսայի մէջ (անգլ.՝ Lascaux cave in France) Ֆրանսա եւ Ալթամիրա - Սպանիոյ մէջ (անգլ.՝ The Cave of Altamira in Spain) քարանձաւներուն  ։
21 Յունուար
Տօներ
Ստորոգութիւն:Յունուար
Աւստրալիա
Աւստրալիան Մինչեւ Եւրոպացիները (մինչեւ 1606 թուական)
Ք․Ա․ 10-12 հազարամեակներուն Թասմանիան անջատուած է կամ բաժնուած է մայր ցամաքէն եւ որոշ քարէ գործիքներ չեն հասած թասմանցիներուն (օրինակ «Պումերանկի» Ոլրանետի օգտագործումը) (այսինքն՝ Ոլրանետ անգլ.՝ boomerang) ։ Վաղ ժամանակներուն Աւստրալիոյ հարաւ-արեւելքը հրաբուխներ ժայթքած են ։ Աւստրալիոյ հարաւ-արեւելքը գտնուող Վիքթորիա նահանգի՝ Քոնտահ լիճին մէջ գտած են սննդամթերքի պաշարներով բնակավայր ։ Դարերով (Makassar) մաքասսարները առեւտուր ըրած են Աւստրալիոյ բնիկներուն հետ՝ յատկապէս Արնեմ Լենտ-ի (Arnhem Land) հիւսիս-արեւելքը գտնուող Եոլնկոյի (Yolngu) բնակիչներուն հետ։
Աւստրալիոյ Ծովափի Հետազօտութիւն (1606—1788)
Աւստրալիոյ յայտնագործումը եղած է 1606 թուականին, երբ Վիլեմ Եանսզոնը Duyfken նաւով իջած է Աւստրալիա՝ ՝ անուանելով զայն Նոր Հոլանտա եւ անուանելով զայն Նիտերլանտի տարածք։ Նոյն թուականին Փետրօ Ֆերնանտես Քիրոսի (Pedro Fernandes de Queirós) սպանական երկրախուզական ճամբոդութիւնը կամ արշաւանքը իջած են Հիպրիտեան կղզիներ (Hebrides Scottish archipelago was the colonial name for the island group island group in the South Pacific Ocean ), եւ ենթադրելով, որ այս հարաւային աշխարհամաս է, այն անուանած են Հարաւային Երկրի Սուրբ Ոգի (Սպան.՝ Austrialis del Espiritu Santo) ։ Աւելի ուշ նոյն թուականին Քիրոսին փոխարինող Լուիս Վաէս տէ Թորեսը (Luis Váez de Torres) նաւով անցած է Թորեսի նեղուցով (Torres Strait) եւ հաւանական է, որ տեսած է Աւստրալիոյ հիւսիսային ափը։
1642 թուականին հոլանտացի Ապէլ Թասմանը (Abel Janszoon Tasman) իր կատարած ճանապարհորդութեան ժամանակ յայտնաբերած է Վան-Տիմէնի Երկիրը (Van Diemen’s Land) (յետագային անուանուած է Թասմանիա)(Tasmania), եւ Նոր Զելանտան (New Zelanda), քանի որ մեծ ներդրում կատարած է Աւստրալիոյ հետազօտման գործին մէջ։ Իր երկրորդ ճանապարհորդութեան ժամանակ ան նաւարկած է Աւստրալիոյ արեւելեան Աւստրալիոյ ծովեզրով դէպի Նոր Կուինիոյ (New Guinea) հարաւային ափ ։ Ան զանց առած է Նոր Կուինիոյ եւ Աւստրալիոյ միջեւ գտնուող Թորեսի նեղուցը եւ որուն շնորհիւ իր քարտեսներուն վրայ պատկերուած է արեւմտեան մասը ։
17-րդ դարու 50-ականներուն հոլանտական ծովագնացներու շնորհիւ Աւստրալիոյ ուրուագիծերը բաւականին ճշգրտօրէն պատկերուած էին քարտէսներուն վրայ։
Բացառելով հոլանտական հետազօտութիւնները, Աւստրալիոյ արեւմտեան ծովեզրը կը մնար չհետազօտուած մինչեւ Ճէյմս Քուքի (James Cook) առաջին նաւարկութիւնը։ Առաջին անգամ հարաւային ովկիանոսը կամ Անտեսանելի հարաւային երկրին բանտարկեալներով եւ մեղապարտեալներով գաղութ ստեղծելու գաղափարը կը պատկանէր Ճոն Քալանտերին։ Ան ըսած է.
1769 թուականին փոխ-հրամանատար (lieutenant) Ճէյմս Քուքը, ղեկավարելով Ինտեւոր (անգլ.՝ HMS Endeavour) նաւը, ճանապարհորդած է դէպի Թաիթի, որպէսզի տեսնէ «Վեներայի» «Venus» Արուսեակ մոլորակի (transition) անցքը արեւի սկաւառակի վրայով։ Քուքը նաեւ կատարած է ծովակալութեան (admiral) գաղտնի կարգադրութիւններ հարաւային աշխարհամասը յայտնաբերելու գործին մէջ ։
Ճէյմս Քուքը հետազօտած է Աւստրալիոյ ծովեզրը Endeavour նաւով։ Այդ նաւի պատճէնը կառուցուած է 1988 թուականին՝ Աւստրալիոյ բացման երկուհարիւր ամեակի առիթով։
1770 թուականի Ապրիլ 19-ին Endeavour նաւի անձնակազմը տեսած են Աւստրալիոյ արեւելեան մասը եւ տասը օր անց անոնք կանգ առին եւ տեղաւորուեցան Պոթանի արշիպեղագոսին մէջ (Archipelago)։ Քուքը հետազօտած է արեւելեան ծովեզրը, իսկ ետքը (naturalist) բնագէտ Ճոզէֆ Պենքսի հետ միասին յայտնած են, որ Պոթանիի պայմանները բարենպաստ են, որպէսզի անոր վրայ գաղութ ստեղծուի։
Կախուածութիւնը Բրիտանիայէն (1788—1900)
Առաջին բրիտանական գաղութը հիմնուած է 1788 թուականի Յունուար 26-ին, Նոր Հարաւային Ուելս, երբ Արթուր Ֆիլիփի առաջին նաւատորմիղը հասաւ Ճեքսըն նաւահանգիստ ։ Որպէս արդիւնք, այդ օրը դարձաւ ազգային տօն՝ Աւստրալիոյ օրը։ Վան Տիմենի Երկիրը (այժմ Թասմանիա) բնակեցուած է 1803 թուականին եւ առաձին գաղութի կարգավիճակ ստացած է 1825 թուականին ։ 1828 թուականին Միացեալ Թագաւորութիւնը օրինաւոր կերպով արեւմտեան Աւստրալիան յայտարարած է իրը, այդպէսով տիրապետելով ողջ աշխարհամասին։
Աւստրալիան՝ մինչ եւրոպացիներով բնակեցնելը, ունէր 750 000-ից մինչեւ 1 000 000 բնակչութիւն, որուն թուաքանակը կտրուկ կերպով նուազեցաւ 150 տարիներու ընթացքին՝ հիմնականօրէն եւրոպացիներուն կողմէ բերած հիւանդութիւններիու պատճառով ։ «Գողցուած սերունդ» (երեխաներու առեւանգումը աւստրալիական տեղացի ապորիկեններու կողմէն) Աւստրալիոյ բնիկներու ցեղասպանութիւն կը համարուի ։ Հաւանական է, որ այս հանգամանքն ալ նպաստած է Աաւստրալիոյ բնիկներու թուաքանակին կտրուկ նուազման։ ։ Բազմաթիւ պահպանողականներու կողմէ ապորիկեններու պատմութիւնը վիճելի է եւ չափազանցուած։ Այս կարծիքին է Աւստրալիոյ նախկին վարչապետ Ճոն Հոուարտը ։ «Գողցուած սերունդի» շուրջ բանավէճերը Աւստրալիոյ մէջ ստացած են «Պատմական պատերազմներ» անուանումը ։ Դաշնակից ղեկավարութիւնը իրաւունք ստացած է ապորիկեններու նկատմամբ օրէնքներ կիրառել 1967 թուականին կայացած Աւստրալիական հանրաքուէարկութենէն ետք ։ Մինչ 1992 թուական, Աւստրալիոյ բնիկները հողատարածքի իրաւունք չունէին, քանի որ իրենցմէ առաջ Բարձրագոյն դատը, Աւստրալիան, մինչ եւրոպացիներու գալը ճանչցած էր որպէս «terra nullius» («ոչ մեկին չպատկանող երկիր») ։
19-րդ դարու 50-ականներուն Աւստրալիոյ մէջ ոսկէ տենդ սկսաւ ։ 1854 թուականին տեղի ունեցաւ Եւրիքեան ապստամբութիւնը, որ ուղղուած էր հանքերու համար ոսկիով արտօնագիրեր ձեռք բերելու դէմ։ Այդ առաջին քաղաքացիական անհնազանդութինն էր ։ 1855 եւ 1890 թուականներու ընթացքին, վեց գաղունթեր ստացան պատասխանատու ղեկավարութեան կարգավիճակ, բայց միեւնոյն ժամանակ իրենք կը մնային Բրիտանական կայսրութեան կազմին մէջ։ Լոնտոնի մէջ տեղակայացուած Բրիտանական կայսրութեան գաղութներու գործով նախարարութիւնը որոշ հարցերու շուրջ կը պահէր իր հսկողութիւնը՝ հիմնականօրէն արտասահմանեան գործերու, պաշտպանութեան պաշտպանության եւ միջազգային ծովային փոխադրական ոլորտներուն մէջ։
Դաշնութիւն (1901 — այժմ)
1901 թուականի Յունուար 1-ին տասնամեակի ծրագիրը, խորհրդակցութիւներու եւ քուէարկութեան հետեւանքով ստեղծուեցաւ Դաշնային Աւստրալիա՝ Աւստրիալական Միութիւն ։ 1907 թուականին ստացաւ Բրիտանական կայսրութեան գիրիշխանութեան (Dominion) կարգավիճակ։ Դաշնային Աւստրալիոյ մայրաքաղաքային տարածաշրջանը (աւելի ուշ կոչուած որպէս Աւստրալիական մայրաքաղաքային տարածք) ձեւաւորուած է 1911 թուականին՝ որպէս դաշնային ապագայ մայրաքաղաք՝ Քանպերրա։ Աւստրալական Միութեան ձեւաւորումէն մինչեւ Քանպերրայի շինարարութեան աւարտը՝ 1927 թուական, մայրաքաղաքի գործառնութիւնները (functions) իրականացուց Մելպուռնը ։ 1911 թուականին Հարաւային Աւստրալիոյ նահանգի հիւսիսային տարածքի հաշուին ձեւաւորուած է Հիւսիսային տարածքը ։ 1914 թուականին Աւստրալիան կամաւոր կերպով մասնակցած է Առաջին համաշխարհային պատերազմին յօգուտ Բրիտանական կայսրութեան ։ Պատերազմի ժամանակ աւստրալիացիները մասնակցած են Արեւմտեան ճակատի բազմաթիւ խոշոր պայքարներուն ։ Պատերազմին մասնակցած մօտ 416 000 աւստրալիացիներէն 60 000-ը մահացած են, 152 000-ը՝ վիրաւորուած ։ Շատերը Կալիփոլիի (Gallipoli) տակ Աւստրալիա-Նոր Զելանտական զինուորական ջոկատի (Australian and New Zealand Army Corps - ANZACs) պարտութիւնը կը համարեն համազօր կամ համանման ազգի որոշման կամ սահմանագծման (analogous nation-defining event), անոր առաջին մարտական մեծ գործողութեան օր  ։ Նման մասշտաբի գործողութիւն կը համարուի Քոքատայի մարտը (Kokoda Trail campaign was part of the Pacific War of World War II) :
Ըստ Ուեսթմինիսթրեան կանոնագրութեան՝ (Statute of Westminster) Աւստրալիոյ եւ Մեծ Բրիտանիոյ պետութեան կազմին միակ կապը բրիտանական միապետն էր ընդհանուր ղեկավարը։ Աւստրալիան այն ընդունած էր 1942 թուականին, ըստ Ուեսթմինիսթրեան կանոնագրութեան (Statute of Westminster), բայց պայմանագիրի կնքման տարեթիւը նշուած է 1939 թուականը, որպէսզի հաստատուած ըլլայ Աւստրալիոյ մասնակցութիւնը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին ։ Ասիոյ մէջ կրած Բրիտանիոյ պարտութիւնը եւ Ճափոնի ներխուժման վտանգը պատճառ հանդիսացաւ, որ Աւստրալիան եւ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգները մտերմանան իրարու հետ ։ 1951 թուականին, ըստ ԱՆԶՈՒՍ-ի (ANZUS treaty - The Australia, New Zealand, United States Security Treaty) համաձայնագիրին, Աւստրալիան կը դառնայ ԱՄՆ-ի ռազմական դաշնակիցը ։
Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմէն ետք խրախուսուեցաւ եւրոպացիներու գաղթը։ 20-րդ դարու 70-ականներուն «Սպիտակ Աւստրալիա» քաղաքականութիւնը (White Australia Policy) չեղեալ համարուելէն ետք, գաղթի մակարդակը զգալիօրէն աճեցաւ ի շնորհիւ Ասիոյ։ ։ Հետեւաբար փոխուեցաւ Աւստրալիայի ժողովուրդագրութեան (demographic) տուեալները, մշակոյթը եւ ինքնագնահատականը ։ 1986 թուականին Աւստրալիոյայի օրէնքն (Australia Act 1986) ընդունուելէն ետք, Աւստրալիոյ եւ Մեծ Բրիտանիոյ միջեւ եղած բոլոր կապերը վերջնականօրէն խզուեցան ։
1999 թուականի Աւստրալական հանրաքուէի արդիւնքներով աւստրալիացիներու 55 տոկոսը կողմ էին, որ Աւստրալիան դառնայ հանրապետութիւն ։ 1972 թուականէն սկսեալ, երբ ընտրուեցաւ Ուիթլեմ Հոֆը եւ մինչեւ հիմա, Աւստրալիան կը զարգացնէ իր յարաբերութիւնները խաղաղ ովկիանոսեան միւս երկիրներուն հետ՝ միեւնոյն ժամանակ պահպանելով ջերմ յարաբերութիւններ Աւստրալիոյ դաշնակիցներուն եւ առեւտրական գործընկերներուն հետ ։
Պետական Իրաւական Համակարգի Հիմնադրութիւններ
Աւստրալիան հանրապետական ձեւով կառավարելու կողմնակիցները աւելի ուժեղ դիրքորոշում ունին։ Պետութեան գլխաւոր օրէնքը Սահմանադրութիւնն է, որ հաստատուած է Վիքթորիա թագուհիին կողմէն 1900 թուականին։ Սահմանադրական ուժով օժտուած են նաեւ այլ օրէնսդրական օրէնքները, օրինակ՝ «Ուէսթմինսթըրեան կանոնադրութիւնը ընդունելու օրէնքը» եւ «Աւստրալիոյ որոշուած օրէնքը»։
Գործադիր Իշխանութիւն
Նահանգապետ-տեղակալին հրամանով կ՝ ընտրուի վարչապետը՝ որ կուսակցութեան կամ դաշնակից միութեան ղեկավար է, եւ որ վարչապետ կը դառնայ միայն Ներկայացուցիչներու պալատի մեծամասնութեան աջակցութեամբ։ Միակ դէպքը, որ դարձաւ վարչապետ՝ ծերակուտական Ճոն Կորտընի ընտրութիւնն էր, երբ ձգեց իր պաշտօնը ծերակոյտի կազմէն եւ դարձաւ Ներկայացուցիչներու պալատի անդամ (այդպէս էր նաեւ, երբ ծերակուտական Ճորճ Փիրսը, որ վարչապետի պաշտոօնակատարն էր 7 ամիսներու ընթացքին 1916 թուականին, այն ժամանակ, երբ Ուիլիըմ Հիւզը արտասահման կը գտնուէր) ։
Օրէնսդիր Իշխանութիւն
Աւստրալիան ունի երկպալատներու դաշնային խորհրդարան՝ վերին պալատ, որ կազմուած է 76 ծերակուտականներէ բաղկացած «Սենաթով» եւ ստորին պալատ, որ կազմուած է 150 պատգամաւորներէ բաղկացած «Ներկայացուցիչներու պալատով»: Խորհրդարանի կազմին մէջ կը մտնէ նաեւ Մեծ Բրիտանիոյ թագուհին, որ կը ներկայացնէ ընդհանուր-նահանգապետ։ Աւստրալիական խորհրդարանը կը համարուի աշխարհի վեցերորդ շարունակական ժողովուրդավարական խորհրդարանը՝ ըստ տարիքի ։
Ստորին պալատի պատգամաւորները կ՝ ընտրուին միայն հովանաւորեալ համայնքներէն, 3 տարի ժամանակով՝ պատգամաւորական տեղերու մեծամասնութիւնը սահմանուած է բնակչութեան մեծամասնութիւն համակարգով։ Ոչ մէկ նահանգ չի կրնար ներկայացնել 5-էն աւելի պատգամաւոր։
Սենաթի կազմին մէջ 6 նահանգները կը ներկայացնեն 12 ծերակուտականները, այսինքն՝ իւրաքանչիւր նահանգ 2 սենաթոր։ Սենաթի ընտրութիւնները տեղի կ՝ ունենայ կուսակցական ցանկերով։ Սենաթորները կ՝ ընտրուին 6 տարի ժամանակով, իսկ 3 տարին մէկ Սենատի կէսը կը վերընտրուի։
Կառավարութիւնը կը ձեւաւորուի ստորին պալատի պատգամաւորներէն, ասկէ զատ կուսակցութեան կամ դաշնակցային միութեան առաջատարը ինքնաբերաբար կը դառնայ վարչապետ։
Դատական Իշխանութիւն
Բացի այս յատուկ դատարաններէն՝ Աւստրալիոյ մէջ չկան դաշնային իրաւասութեան այլ դատարաններ։ Նահանգներու դատարանները օժտուած են դաշնային օրէնսդրութեան նկատմամբ իրաւական վերահսկողութիւն իրականացնելու գործառնութեամբ։
Պետական Խորհրդանիշեր
Ըստ դրօշակի մասին օրէնքով ՝ (1953) պէտք է տեղադրուի՝ Մեծն Բրիտանիոյ դրօշակին պատկերը, դրօշակին վերի ձախ մասը, մեծ ճերմակ աստղի պատկերը, որ կը խորհրդանշէ Աւստրալիոյ 6 նահանգները եւ մնացած տարածքները՝ կեդրոնի ստորի ձախ մասը՝ մատնանշելով կեդրոնի Սբ. Գէորգի խաչը(Անգլիոյ դրօշակը), 5 ճերմակ աստղերը, որոնք կը խորհրդանշեն Հարաւային խաչի համաստեղութիւնը՝ պաստառի աջ մասը :
Ներկայ Դրօշակին միտքի եւ ուրուագիծի ամբողջ նկարագրութիւնը հրատարակուած է «Միութեան կառավարական տեղակագիրով» 1934 թուականին :
Աւստրալիոյ զինանշանը ինքնին կը ներկայացնէ վահան մը, ուր ձախէն աջ՝ ներկայացուած են նահանգներու զինանշանները՝ Նոր Հարաւային Ուելս, Վիքթորիա եւ Քուինսլենտ։ Վահանի ստորին մասով՝ ՝ ձախէն աջ՝ Հարաւային Աւստրալիա, Արեւմտեան Աւստրալիա եւ Թասմանիա։
Զինանշանի նախնական տարբերակը շնորհուած է Էտուարտ 7-րդի (King Edward VII) կողմէն 1908 թուականին, ուր վահանը կը ներկայացնէ ագեվազը (քանգարու) եւ հնդկաջայլամը (Emu) ։
Աւստրալիոյ ազգային օրհներգը․ «Զարգացի’ր, գեղեցիկ Աւստրալիա»-ն, գրած է Փիթըր Մաքքորմիքը ("Advance Australia Fair" - Peter Dodds McCormick) 1878 թուականին։ Ռոպերթ Հոուքի կառավարութեան առաջարկութեամբ եւ Նահանգապետ-տեղակալ՝ Սթեֆան Նինիանի արտօնութեամբ բրիտանական «God Save The Queen» օրհներգը փոխարինուեցաւ նոր օրհներգով :
Քաղաքական Կուսակցութիւններ
Ազատական եւ Ազգային կուսակցութիւններու միութիւնը իշխանութեան գլուխն էր 1996էն մինչեւ 2007 թուական, իսկ 2004էն կը ղեկաւարէ նաեւ Սենատը: 2007 թուականի խորհրդարանական ընտրութիւններուն ստորին պալատին մեծամասնութիւնը կազմեցին լէյպորիստները, որոնք նաեւ մեծմասնութիւնը կը կազմեն պետութեան բոլոր նահանգներուն եւ տարածքներուն մէջ:
Որպէսզի կուսակցութիւն մը արձանագրուի որպէս քաղաքական կուսակցութիւն անհրաժեշտ է ունենալ կանոնադրութիւն, ուր նշուած կ'ըլլայ բոլոր համադրոյթները եւ պէտք է ունենայ նուազագոյնը 1 խորհրդարանի անդամ կամ ալ 500 անդամ ընտրողներուն ցուցակներուն մէջ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:ՄԱԿ-ի անդամ երկիրներ
Տոլորես Օ'Րիորտան
Տոլորես Մերի Այլին Օ’Րիորտան (Dolores Mary Eileen O’Riordan, 6 Սեպտեմբեր 1971-15 Յունուար 2018 ), իրլանտացի երգչուհի եւ երգահան, The Cranberries եւ D.A.R.K. րոք խումբերու երգչուհի
Վաղ Տարիներ (1971—1990)
Ծնած է ոչ հարուստ ագարակատէրեր Թերէնս Օ’Րիորտանի եւ Այլին Կրինսմիթի ընտանիքին մէջ Լիմերիքի արուարձանին մէջ, Իրլանտա։ Եօթ զաւակներէն կրտսերն էր։ Տոլորեսը հինգ եղբայր ունէր՝ Թերէնս, Պրէնտըն, Տանըլ, Փիճէյ, Ճոզէֆ եւ մեկ քոյր՝ Էնճելա անուներով։ Մանուկ ատենը երգած է եկեղեցիին երգչախումբին մէջ։ Հինգ տարեկանէն նուագած է դաշնամուր եւ շւի, 17 տարեկանէն՝ կիթառ։ Տիրապետած է քանի մը լեզուներ՝ անգլերէն, իռլանտերէն, ֆրանսերէն։
The Cranberries
1990 թուականին միացած է The Cranberries Saw Us խումբին, որը յետագային փոխած է անունը՝ դառնալով The Cranberries։ Տոլորէսը խումբին մէջ զբաղեցուցած է վոքալիստի տեղը։
D.A.R.K.-ի Երգչուհի
2014 թուականի Ապրիլին որպէս երգչուհի եւ երգահան ամերիկեան Jetlag NYC ռոք խումբին միացած է, որ ձեւաւորած էին 2009 թուականին The Smiths խումբի նախկին պասիստ Էնտի Ռուրքին եւ տիճէյ Օլէ Քորեթսքին։ 2016 թուականին խումբը D.A.R.K. անուանակոչուած է եւ իր առաջին «Science Agrees» ալպիմը թողարկած է։
Անձնական Կեանք
1994 թուականի Յուլիս 18-ին Օ’Րիորտանն ամուսնացած է Duran Duran խումբի նախկին հիւրախաղային մենեճըր Տոն Բեորթընի հետ, որմէ բաժնուած է 2014 թուականին ։ Զոյգն ունեցած է երեք զաւակներ՝ տղա՝ Թէյլըր Պաքսթեր Պեորթոնը (ծն. 23.11.1997) եւ երկու աղջիկ՝ Մոլլի Լի Պեորթընը (27.01.2001) եւ Տաքոթ Ռէյն Պեորթընը (10.04.2005)։
Բնակած է Հոութ, Իրլանտա, սեպհականութիւն ունեցած է Քանատային եւ Սպանիոյ մէջ։
Դէպք Շանոնի Օդակայանին Մէջ
2014 թուականի Նոյեմբեր 10-ին Օ’Րիորտանը ձերբակալուած է Շանոնի Ճոն Քենետիի անուան օդակայանին Aer Lingus-ի թռիչքէն առաջ ։ Յետագային երգչուհիին ներկայացուած է մեղադրանք երեք կետով՝ օդակայանի ոստիկանական երեք աշխատակիցներուն վրայ յարձակման համար ։ 2016 թուականի Յունուար 20-ին կայացած դատական քննութեան արդիւնքին որոշուեցաւ դատավճիռի ժամկետը՝ 2016 թուականի Փետրուար 24. անոր պատիժը դիտարկուած էր ազատազրկում մինչեւ վեց ամիս կամ մինչեւ 1850 եւրոյի տուգանք ։ Փետրուար 24-ին կայացած նիստին Օ’Րիորտանը պարտաւորուեցաւ վճարել 6000 եւրոյի տուգանք յօգուտ կարիքաւորներու ՝ ճանչուելով քրէօրէն անմեղ, ատկէ բացի՝ դատարանը ճանչցաւ, որ տեղի ունեցածի ատենը ան կը տառապէր հոգեբանական խանգարումով ։
Մահ
Հանկարծամահ եղած է 2018 թուականի Յունուար 15-ին Լոնտոն, ուր ժամանած էր նոր երգի ձայնագրման համար ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:6 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:15 Յունուարի մահացածներ
1582 թուական
1582 թուական, ոչ նահանջ տարի, 16րդ դարու 82րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1582 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1582 մահեր
Ստորոգութիւն:1582
9 Մայիս
9 Մայիս, տարուան 129-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 130-րդ) օրն է։ 8 Մայիս 9 Մայիս  10 Մայիս
Տօներ
Ստորոգութիւն:Մայիս
Յաւերժական Հայաստան (յուշարձան, Օթթաուա)
«Յաւերժական Հայաստան» կամ «Անմահ Հայաստան», քանդակ Քանատայի Օթթաուա քաղաքին մէջ` Հայաստանի Հանրապետութեան դեսպանատան շէնքին առջեւ։
Յուշարձանը տեղադրուած է Հայաստանի Հանրապետութեան անկախութեան 11-րդ տարելիցին առթիւ, 2002 թուականի սեպտեմբեր 11-ին։ Յուշարձանը տուֆ քարով շինուած է ու բերուած՝ Հայաստանէն, չափերը` 300 x 170 x 150 սմ : Հեղինակներ՝ Լեւոն Թոքմաջեան, Հայկ Թոքմաջեան
Տե՛ս նաեւ
Հայաստանի դեսպանություն Օտտավայում
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քանատայի յուշարձաններ Ստորոգութիւն:Հայոց ցեղասպանության յուշարձաններ Ստորոգութիւն:Հայկ Թոքմաջեանի քանդակներ Ստորոգութիւն:Լեւոն Թոքմաջեանի քանդակներ
22 Յունուար
22 Յունուար, տարուան 22-րդ օրն է։ 21 Յունուար 22 Յունուար  23 Յունուար
Տօներ
Ստորոգութիւն:Յունուար
Կարմրախտ
Կարմրախտը կամ շառագոյն տենդը մանկական հիւանդութիւն մըն է, սակայն անիկա կրնայ պատահիլ ոեւէ անձի եւ որեւէ մէկ տարիքի: Անիկա կը յատկանշուի կոկորդի բորբոքումով եւ մորթային ցանով (rash): Կարմրախտի յարուցիչը մանրէ մըն է, որ կը կոչուի group A beta hemolytic streptococcus (GABS):
Ախտանշաններ
Կարմրախտին բնորոշ բծավոր (մակուլոպապուլոզ) ցան
Կարմրախի ամէնէն յատկանշական ախտանշանն է մորթի կարծր կարմիր եւ տարածուն բշտիկաւոր ցանը, որ կը նմանի աւազաթուղթի (sand paper): Մորթի ցանը կը յայտնուի ջերմէն 24 ժամեր ետք: Ցանը կը յայտնուի նախ փորի եւ կուրծքի վրայ եւ ետքը՝ ամբողջ մարմնին վրայ: Անիկա առաւելաբար կը տեսնուի մարմնի ծալքերու մէջ, մասնաւորապէս՝ աճուկի (groin), անութի (armpit) եւ արմուկի (elbow creases): Մորթացանին հետ կրնայ պատահիլ նաեւ քերուըտուք: Ցանը կ'անհետանայ 7-10 օրերու ընթացքին եւ վերջաւորութեան մորթը կը կեղուըւի (peel) առանց որեւէ մէկ հետք ձգելու:
Կարմրախտի ելակալեզու
Այս հանգրուանէն ետք լեզուին վրայ կը տեսնուին կարմիր կէտեր, որոնք կը գրաւեն ամբողջ լեզուի մակերեսը: Լեզուն կ'ունենայ ելակի երեւոյթ եւ անոր համար կը կոչուի ելակալեզու (strawberry tongue): Այս կարմրագոյն կէտերը քանի մը օր ետք կ'անհետանան:
Յաւելեալ
Կարմրախտի բորբոքումը կրնայ տարածուիլ կոկորդի յարակից բաժինները, մասնաւորապէս՝ միջին ականջը, դէմքի խոռոչները (sinuses) եւ թոքերը՝ յառաջացնելով միջին ականջի բորբոքում (otitis media), դէմքի խոռոչներու բորբոքում (sinusitis) եւ թոքատապ (pneumonia): Չդարմանուած կարմրախտի պարագային կրնայ տեղի ունենալ յօդացաւային ջերմութիւն (rheumatic fever) եւ երիկամներու բորբոքում:
Անոր թխսաւորման ժամանակաշրջանը 12 ժամէն մինչեւ 7 օր է:
Ախտաճանաչում
Կարմրախտի ախտաճանաչումը բացայայտ է կոկորդի եւ մորթի ախտաբանական երեւոյթով: Սակայն կատարուելու է կոկորդի խլնաթաղանթի կոկորդաջնջան (throat swab) եւ կոկորդէն վերցուած խլնահեղուկի մշակում (culture):
Կանխարգիլում
Կարմրախտէ վարակուող հիւանդին շուրջը գտնուողները առնելու են հետեւեալ կանխազգուշական միջոցները
Կարմրախտը պատուաստ չունի:
Յակոբ Աքիսքալ
Յակոբ Սուրէն Աքիսքալ, հայ հոգեբոյժ, յայտնի է խառնուածքի եւ երկբեւեռ խանգարման վերաբերեալ հետազօտութիւններով ։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Լիբանան։ Բժշկի աստիճան ստացած է 1969 թուականին Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանէն։ Ուիսքանսընի համալսարանի Մետիսըն մասնաճիւղէն ստացած է հոգեբոյժի որակաւորում։ Այնուհետեւ մի քանի տարի աշխատած է իբրեւ դարմանագէտ-բժիշկ տրամադրութեան խանգարումներու հետազօտող՝ Թենեսիի համալսարանը։
Փրոֆ. Աքիսքալ 1973-ին գրաւած է հոգեբաններու ուշադրութիւնը, երբ հաստատած է, թէ տեւական ընկճուածութիւնը բուժելի է, եւ ապա Քարին Աքիսքալի հետ պատրաստած է բուժման նոր մօտեցում մը, որ ցարդ թարգմանուած է առնուազն 25 լեզուներու :
1990-1994 թուականներուն ԱՄՆ-ի Հոգեկան առողջութեան ազգային հիմնակին մէւ աշխատած է իբրեւ աւագ գիտական խորհրդատու։ Այնուհետեւ տեղափոխուած է Քալիֆորնիոյ համալսարան (Սան Տիէկօ), ուր հոգեբուժութեան փոֆէսօր եղած է մինչեւ մահ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Սամարիա կիրճ (Կրետէ)
Սամարիա կիրճ (յուն․՝ Φαράγγι της Σαμαριάς)․ կը գտնուի Կրետէ կղզիին արեւմտեան մասը, Խանիա նահանգին հարաւը։
Պատմական տեղեկութիւններ
Անունը առած է Սամարիա գիւղէն, որ այժմ ամայի է։  Օսմանեան բռնիշխանութեան ժամանակաշրջանին, հոն յաճախ ապաստան գտած են տեղացի բնակչութիւնն ու յեղափոխական մարտիկները։
Աշխարհագրական տեղեկութիւններ
Սամարիայի կիրճը երկուքի կը բաժնէ Լեֆքա Օրի լեռնաշղթան (Սպիտակ լեռներ)։  Ունի երկու բնական մուտքեր․ հիւսիսային մուտքը կը սկսի Օմալոս լեռնադաշտէն՝ 1227 մ․ բարձրութիւն, կ՛երկարի 16,7 քմ․ եւ կը յանգի չոր հովիտի մը, ծովու մակերեսին հաւասար, Այիա Րումելի գիւղին ծովեզերքը, ուր է նաեւ անոր հարաւային բնական մուտքը։
Բնապահպանում
1962-ին Սամարիա Կիրճը Ազգային Պուրակ յայտարարուած է եւ 1981-էն կը պահպանուի Եունեսքոյէն իբրեւ «Կենսոլորտի Պահեստ» շրջան։ Անոր բաձրադիր ուղղաձիգ ապառաժներուն վրայ կ՛ ապրի Քրի-քրին։Պուրակին մէջ արգիլուած է գիշերել, խարոյկ վառել եւ կամ լողալ կիրճին հարաւային մուտքի ուղխներուն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կիրճեր Ստորոգութիւն:Յունաստանի կիրճեր Ստորոգութիւն:Կիրճեր այբենական շարքով Ստորոգութիւն:Կրետէի կիրճեր Ստորոգութիւն:Եունեսքոյէն պահպանուած կիրճեր
Առաջին Խորհրդարանի (1919-1920) Երեք Կին Պատգամաւորները
Առաջին Խորհրդարանի (1919-1920) հայ կանայք ընտրելու իրաւունքը
Հայաստանի մէջ հայ կանայք ընտրելու եւ ընտրուելու իրաւունք ունեցած են 1919էն: Այդ տարուան Մարտին տեղի ունեցած խորհրդարանական առաջին ընտրութիւններուն ընտրուած են երեք կին պատգամաւորներ` երեքն ալ` Հ․Յ․Դ․ կուսակցութենէն: Այդ ընտրութիւններուն, որոնք առաջինն էին հայ ժողովուրդի պատմութեան մէջ, խորհրդարանի 80 պատգամաւորներէն 72ը Հ․Յ․Դ․ներկայացուցիչներ էին:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ազգային Խորհրդարաններ Ստորոգութիւն:Խորհրդարաններու պատգամաւորներ Ստորոգութիւն:Խորհրդարաններու կին պատգամաւորներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի Հանրապետութեան խորհրդարան Ստորոգութիւն:Հայաստանի Ա. հանրապետութեան խորհդարանի անդամ Ստորոգութիւն:Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան խորհրդարանի կին անդամներ
Ցվեթանա Փասքալեւա
Ցվեթանա Փասքալեւա, պոիլկարացի լրագրող եւ բեմադրիչ, արցախեան ազատամարտին ընթացքին ռազմի դաշտին վրայ բազմաթիւ նկարահանումներու հեղինակ , Հայաստանի եւ Պուլկարիոյ լրագրողներու միութեան անդամ։ Արցախի Հանրապետութեան պաշտպանութեան բանակի գնդապետ (1995)
Կեանք եւ գործունէութիւն
1984 թուականին աւարտած է Մոսկուայի թատերական արուեստի պետական հիմնարկը։
Փասքալեւա 1991-էն մինչեւ 1994 աշխատած է Ղարաբաղի մէջ իբրեւ թղթակից՝ ծանօթացնելով ղարաբաղեան հերոսական պայքարը միջազգային հանրութեան: Ան առաջին օտար թղթակիցը եղած է, որ ներկայացուցած է հայերուն տեղահանութիւնը եւ ազերիներուն ներքին ապահովութեան ուժերու՝ «Օմոն»ի վայրագութիւնները՝ հայ բնակչութեան հանդէպ, Շահումեանի ու Ղարաբաղի բոլոր տարածքներուն մէջ:
Ղարաբաղեան պատերազմի շրջանին ան եղած է թղթակիցը՝ «CNN»ի, «NBC»ի, «FRENCH ANTENE-2»ի, «REUTERS»ի, ինչպէս նաեւ պուլկարական, ռուսական եւ գերմանական լրատուական ընկերութիւններու:
1993-էն 1994, ան իր ֆիլմերը ցուցադրեց ամերիկեան Քոնկրեսին, Գանատայի խորհրդարանին, ՄԱԿ-ի եւ շարք մը այլ միջազգային հաստատութիւններու, ու իր ճառերով պաշտպանած է Արցախի ազատագրական պայքարը: Իր այդ աշխատանքին համար, ան երեք առիթներով մահուան դատապարտուած է Ազրպէյճանի կառավարութեան կողմէ :
Ժապաւէններ
Իր ֆիլմերուն համար, ան շարք մը մրցանակներ շահած է ֆիլմի միջազգային փառատօներու ընթացքին: Հակառակ անոր, որ Փասքալեւա, փոխան զէնքի՝ իր նկարահանման գործիքով մասնակցած է Ղարաբաղի պատերազմին։ Զինադադարէն ետք, 1995-ին, Փասքալեւա հաստատուած է Հայաստան ու իր կեանքը նուիրած է Արցախի անկախացման աշխատանքներուն՝ գլխաւորելով «Ճառագայթ» հեռուստատեսութեան շաբաթական ծրագիրը ու շօշափելով Հայաստանի ընկերային հարցերը: Փասքալեւա, իր հեղինակութեամբ եւ նկարահանումներով, Ղարաբաղի հայրենական կռիւներուն ընթացքին պատրաստած է երկու ֆիլմեր՝
Զոյգ ֆիլմերն ալ կը ներկայացնեն զգայացունց տեսարաններ պատերազմական շրջանէն։
Գրիգոր Ղափանցեան
Գրիգոր Ղափանցեան, լեզուաբան, հայագէտ, բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր (1942), ակադեմիկոս (1943) եւ Խորհրդային Հայաստանի գիտութեան վաստակաւոր գործիչ (1942)։
Գեղանկարիչուհի Արփենիկ Ղափանցեանի հայրը։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի դպրոցին մէջ, ուրկէ շրջանաւարտ ըլլալէ ետք իր բարձրագոյն ուսումը ստանալու համար մեկնած է Փեթերսպուրկ, ուր աշակերտած է վրացի հայագէտ ու լեզուաբան  Նիկողայոս Մառին։
1913 թուականին աւարտելէ ետք իր համալսարանական ուսումը վերադարձած է հայրենիք եւ պաշտօն ստանձնած՝ Էջմիածինի Գէորգեան ճեմարանէն ներս: Տարի մը ետք՝ 1914-ին, մասնակցած է Նիկողայոս Մառի պեղումներուն, միաժամանակ գրելով «Լեզուաբանական դիսցիպլինաներ եւ լեզու» աշխատութիւնը:
Վարած պաշտօններ
Եղած է Խորհրդային Հայաստանի Գիտութիւններու ակադեմիայի հիմնադիրներէն եւ 1950-1956 թուականներուն վարած՝ անոր լեզուի բաժանմունքի տնօրէնի պաշտօնը:
Ան զբաղուած է գիտական, լեզուական եւ մանկավարժական գործունէութեամբ. լաւապէս տիրապետած է խեթերէն, ուրատուերէն եւ պալայերէն լեզուներուն եւ ուսումնասիրած է հայերէն լեզուի եւ խեթերէնի կապն ու նմանութիւնները:
Գրած է բազմաթիւ յօդուածներ ու տեսական լեզուաբանութեան, հայերէն լեզուի զարգացման պատմութեան, հայ ժողովուրդի սկզբնաղբիւրներուն եւ անոր հնագոյն լեզուամտածողութեան մասին:
Երկեր
Ղափանցեան 1939 թուականին հրատարակած է․
Ի յիշատակ Ղափանցեանի, 1987 թուականին Գրիգոր Ղափանցեանի անունով կոչուած է Աշտարակի 4-րդ դպրոցը, ուր կը գործէ լեզուաբանին նուիրուած թանգարան: Անոր արձանը տեղադրուած է Երեւանի Պետական համալսարանի կենդրոնական մասնաշէնքի նախասրահին մէջ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ լեզուաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ հայագէտներ
Զարթօնք (վէպ)
Վիպականացուած ժամանակագրութիւն ու յուշագրութիւն հայ յեղափոխական շարժման
Աշխատութիւնը
Զարթօնք, վեց հատոր կազմող վէպ, հեղինակ՝ Մալխաս ։ Աշխատութիւնը կ՛ընդգրկէ «Լուսադէմին» վէպը, որ «Զարթօնք»ին շարունակութիւնն ու վերջաբանն է։  Մալխաս, վէպը (իր բառերով՝ աշխատութիւնը) նուիրեց իր թանկագին մօր՝ Արմաւենի Կ․ Յովսէփեանին։
Վէպը գրուեցաւ եւ տպագրուեցաւ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ՝ Պոսթըն, 1933-ին ։ Արագօրէն սպառեցաւ եւ վերահրատարակուեցաւ քսաներեք (23) տարիներ ետք, Պէյրութ, «Համազգային» Ընկերակցութեան օժանդակութեամբ, չորս հատորներով (Գ․ եւ Դ․ հատորները՝ մէկ գիրք), Մայիս 1956։ Վերջին վերահրատարակութիւնը՝ 4 հատոր, Համազգայինի «Վահէ Սէթեան» հրատարակչատունէն, 2019 թ․ ։
«Զարթօնք»-ը կը հանդիսանայ վիպականացուած ժամանակագրութիւնն ու յուշագրութիւնը հայ յեղափոխական շարժման, որուն Մալխաս՝ թէ՛ նուիրեալ մասնակիցներէն եղաւ, եւ թէ՝ մշակուած վիպական շունչով, յետագայ սերունդներուն փոխանցողը դարձաւ:
Ճանչնանք վէպը
Մալխաս, վէպին յառաջաբանին մէջ, գրուած 9 Օգոստոս, 1933-ին, կը պարզէ պատճառները, որոնք զինք ստիպեցին ձեռնարկելու «այս մեծածաւալ աշխատանքին», միաժամանակ կը լուսաբանէ որոշ կէտեր․-
Յեղափոխական շարժումը տեւականօրէն իր դրօշմը դրաւ ազգային կեանքին մշակութային եւ հասարակական բոլոր հարցերուն վրայ․․․
․Յեղափոխական շարժումը չենք կրնար անջատել ազգային պատմութենէն, որուն բնական շարունակութիւնը եղաւ ան․․․
1950-60-ական թ․ ազգային զարթօնքի երկունքէն ծնած, մարտական յեղափոխութիւնը անօրինակ առատութեամբ երեւան բերաւ սքանչելի դէմքեր․․․
․Անհնարին ոգեւորութեան անօրինակ շրջան մը եղաւ այդ, երբ ազգային գիտակցութեան եկած երիտասարդութիւնը, համարձակ, նոյնիսկ արհամարհանքով նայեցաւ մահուան աչքերուն մէջ․․․
Ազգային պատմութիւնը, սերտօրէն կամրջող օղակն է անցնոց եւ նոր սերունդին միջեւ․․
Այսպիսի փառաւոր, փոթորկոտ անցեալէ մը կը մնան, հազիւ հատ ու կտոր յուշեր․․․ Քանի ուշ չէ, լրացնենք այդ պակասը։․․  Իմ ԶԱՐԹՕՆՔ եւ ԼՈՒՍԱԴԷՄԻՆ վէպերս, նախափորձեր են այդ ուղղութեամբ։․․․''
Վէպերուս դերակատարները վերցուցի զանազան կուսակցութիւններէ․․․ բեմադրեցի տիպեր,․․ որոնք ես մօտէն կը ճանչնայի։
Վէպը կ՛ընդանայ 19-րդ դարու վերջէն մինչեւ 1918-ի Մայիսեան հերոսամարտերու եւ Հ․Հ․ ա․ անկախութեան ստեղծման հայոց պատմութեան ժամանակաշրջանը․ կը պատմէ հայ ազատամարտիկներուն հերոսութիւնները, պայքարները ազատագրուելու օսմանեան, թրքական լուծէն։ Միաժամանակ, բաց քարտէս մըն է․ քայլ առ քայլ, ընթերցողին կը ճանչցնէ պատմական հայրենիքը։
2015-ին, վէպը լոյս տեսաւ անգլերէն լեզուով Քալիֆորնիոյ մէջ՝ «Սարդարապատ» տպարանի կողմէ, Թարգմանիչ՝ Սիմոն Պէօճէքեան:
Արտաքին հղումներ
Ստորոգութիւն:Վէպեր
Վահէ Օշական
Վահէ Օշական  (9 Հոկտեմբեր 1922 Փլովտիւ, Պուլկարիա - 30 Յունիս 2000), սփիւռքահայ բանաստեղծ, արձակագիր։
Կենսագրութիւն
Երկար տարիներ ապրած է Պէյրութ։ 1960-1975 թուականներուն դասաւանդած է տեղւոյն Ամերիկեան միջազգային քոլէճին մէջ, 1962-1975-ին՝ Ամերիկեան համալսարանին մէջ, 1972-1975 թուականներուն՝ «Հայկազեան» քոլէճին մէջ, ուր հայագիտական բաժնի տնօրէնը եղած է։ 1960-ական թուականներուն «Բագին» ամսագրի խմբագրական կազմի անդամ եղած է։ Լիբանանեան պատերազմի հետեւանքով, 1976-ին փոխադրուած է Ֆիլատելֆիա, ուր 1976-1982-ին դասաւանդած է Փենսիլվանիոյ համալսարանի հայագիտութեան ամպիոնին մէջ։ 1987-2000-ին հիմնած ու խմբագրած է "Raft" հայ բանաստեղծութեան ու գրաքննադատութեան անգլերէն տարեգիրքը։ Խմբագրած է Յակոբ Օշականի «Երեք թատերախաղեր» հատորը (1991)։
Գրական վաստակ
Վահէ Օշական հեղինակած է բանաստեղծութեան եւ պատմուածքներու տասնեակ հատորներ. ինչպէս նաեւ գրական, գրականագիտական եւ քննադատական բազմաթիւ ուսումնասիրութիւններ ու յօդուածներ։
"Գրելու, ստեղծելու արարողութեան Օշականեան ըմբռնումը. հետզհետէ գրելը կը դառնայ առեղծուածային, կարելի է գրել, անկարելի է, մէկ խօսքով, գրելուն կապը էութեան հետ խնդրոյ առարկայ կը դառնայ։
Օշականի իր արձակ գրութիւններուն տակ անպայման նշած է անոնց արձակ ըլլալը, տպագրութեան թուականը, տեղն ու հեղինակին անունը, իսկ բանաստեղծական հատորները կը պարզեն այլ պատկեր։ Բանաստեղծական 8 հատորներուն սկիզբը երբեք չկայ Վահէ Օշական անունը։ Հեղինակին անունը գրուած է վերջին էջին վրայ։ Արդեօ՞ք հեղինակը կարեւոր չէ։ Հեղինակին անունին տեղը նշան մըն է ու երբ որ կը դրուի վերջը, կը դառնայ արդիւնք, ոչ թէ հայրը գրութեան, այլ՝ որդին։ Հեղինակը եւ հեղինակութիւնը չկայ ի սկզբանէ։ Բառին Օշականեան ըմբռնումը հետաքրքրական է՝ բառերը որդեգրուած որբեր են, որ ուրիշ որբեր կ՛որդեգրեն։ Օշականի աշխարհը, որ կը յատկանշուի բազմաթիւ ինչուներով եւ անպայման չէ, որ այս ինչուները տողերու ընդմէջէն ստանան ընկալեալ պատասխաններ։ Թերեւս Օշականի գրականութիւնը կը յատկանշուի բազմաթիւ ինչուներ առաջադրելու իր խիզախութեամբ նաեւ։"
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Լիբանանահայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Լիբանանահայ բանաստեղծներ
Սառա Փոլսըն
Փոլսընը անուանագրուած է Ոսկէ Երկրագունդ ին 2007 եւ 2012 թուականներուն եւ «էմմի» մրցանակաբաշխութեան:
Սկզբնական Տարիներ
Սառա Փոլսընը ծնած է 17 Դեկտեմբեր 1974 թուականին, Ֆլորիտայի Թամփա քաղաքին մէջ։ Հայրը` Տակլըս Լիլ Փոլսըն II, մայրը` Քեթրին Կորտըն : Ապրած է Հարաւային Թամփայի մէջ մինչեւ հինգ տարեկան, ծնողքին ամուսնալուծման: Ան իր ժամանակը կ'անցընէր Մէնի մէջ, ԱՄՆ, մինչեւ մօր հետ Նիւ Եորք տեղափոխուիլը : Ան ամառնային արձակուրդները կ'անցընէր Ֆլորիտայի մէջ, այցելելով հօրը: Փոլսըն կ'ընդունուի Մանհեթընի Կատարողական Արուեստի Աւագ Դպրոց, այնուհետեւ Ամերիկայի Տրամաթիք Արուեստի Ակադեմիա:
Կապար
Կապար, քիմիական տարր մըն է, որուն նշանն է Pb (Plumbum-էն), կարգահամարը 82 է, հիւլէական զանգուածը՝ 207.2: Դիւրահալ, արծաթափայլ մետաղ է։
Պատմութիւն
Ալքիմիագէտները կապարը անուանած են Սաթուրն եւ գրած են այդ մոլորակի նշանով։ Կապարի միացութիւնները՝ «կապարի մոխիրը»-(PbO), կապարի ճերմակը [2PbCO3.Pb(OH)2] օգտագործած են Հին Յունաստանի եւ Հռոմի մէջ՝ որպէս դեղորայքի եւ ներկերու բաղադրամաս։ Հրազէնի յայտնաբերումէն յետոյ կապարէն պատրաստած են գնդակ։
Հռոմէացի բանաստեղծ Վիթրուվիւսը գրած է կապարի՝ առողջութեան վնասին մասին եւ գրողներ կ'ենթադրեն, որ կապարային թունաւորումը մեծ դեր խաղցած է Հռովմի կայսրութեան կործանման ժամանակ: Այն, որ Յուլիոս Կեսարը ունեցած է ընդամէնը մեկ ժառանգ այնպէս, ինչպէս որ կ'ենթադրուէր անոր անպտղութիւնը, կը վերագրուի կապարային թուանւորմանը: Այլ հետազօտողներ կը քննադատեն ատանկ ենթադրութիւնները նշելով զոր օրինակ, ոչ բոլոր որովայնային ցաւերը կը յառաջանան կապարային թունաւորումէն:
Կապարի թունաւոր յատկութիւնը նշած են տակաւին Ք. Ա. Ա. դարուն՝ յոյն բժիշկ Տիոսկորիտեսը եւ Պլինիոս Աւագը: Մեծամորի պեղումներու ժամանակ (1965-1966) Ք. Ա. 3-րդ հազարամեակի շերտին մէջ յայտնաբերուած ինը համաձուլուածքներէն չորսը կը պարունակեն կապար՝ պղինձ-կապար, պղինձ-կապար-անագ, պղինձ-կապար-զինկ, պղինձ-կապար-անագ-զինկ։
Բնութենական Յատկութիւններ
Կապարը կապտա-գորշ, ծանր մետաղ է, ճկուն՝ եւ փափուկ (կը կտրուի դանակով, կը քերծուի եղունգով)։ Հալման ջերմաստիճանը 327,4°C է, եռմանը՝ 1725°C, խտութիւնը՝ 11340 քկ/մ3։ Հիւլէի արտաքին ելեկտրոնային թաղանթի կառուցուածքը 6s26p2 է, միացութիւններուն մէջ՝ երկարժէք կամ քառարժէք։ Կապարի առանձնայատկութիւններն են մեծ խտութիւնը, փափկութիւնը, կռելիութիւնը եւ առաձգականութիւնը։ Միւս մետաղներու համեմատ ունի թոյլ ելեկտրահաղորդականութիւն. պինդ դիմացկուն է եւ ունի օրկանական նիւթերու հետ փոխազդեցութեան մեջ մտնելու ընդունակութիւն։
Այլ մետաղներու չնչին քանակութիւնները նշանակալիօրէն կը փոխեն կապարի յատկութիւնները՝ պղինձի, ծարիրի փոքր քանակութեան աւելցումը կը մեծցնէ համաձուլուածքի ամրութիւնը եւ կը բարելաւէ կարծրութեան հանդէպ դիմադրողականութիւնը։ Քանի մը այլ մետաղներ նոյնպէս կը բարելաւեն միայն կարծրութիւնը, ինչպէս, զոր օրինակ, քատմիումը, անագը կամ թեղղուրը։
Անանկ մետաղներ, ինչպէս քաղիոնը կամ կաղկիոնը, նոյնպէս ունին ատանկ յատկութիւն, սակայն, անոնք կը թուլցնեն քիմիական կայունութիւնը։ Միւս կողմէ, կապարի պարունակութիւնը զգալիօրէն կը տկարացնէ նիւթերի որակը, օրինակ՝ կապարի փոքր քանակութիւնը կը նուազեցնէ պողպատի առաձգականութիւնը։
Ազդեցութիւնը մարդու առողջութեան վրայ
Կապարը, ըստ կենդանի օրկանիզմներուն վրայ ունեցած ազդեցութեան, կը պատկանի խիստ վտանգաւոր նիւթերու թիւին, այսինքն՝ կապարի անվտանգ չափաքանակ գոյութիւն չունի։ Ան մարդու օրկանիզմ կը թափանցէ կերակրափողի, շնչուղիներու, մաշկի միջոցով եւ աստիճանաբար կը կուտակուի օրկանիզմին մէջ։ Մարդու առողջութեան համար կապարի վտանգը կ'որոշուի վերջինիս թունայնութեամբ եւ օրկանիզմին մէջ կուտակուելու յատկութեամբ։
Կապարի առաւել բարձր խտութիւններ կը յայտնաբերուին թիթեղեայ պահածոյատուփերուն մէջ, թարմ եւ սառած ձկնեղէնի, ցորենի թեփի, ժելաթինի, խեցեմորթներու մէջ եւ այլն։ Կապարը թունաւոր է եւ վտանգաւոր, որ, անցնելով օրկանիզմ, չի քայքայեր, այլ՝ կը կուտակուի։ Ան կրնայ ժամանակ առ ժամանակ թափանցել արեան մէջ եւ յառաջ բերել կապարային հիւանդութիւններ։
Սխտոր
Սխտոր (Allium sativum), խոտաբոյս: Անիկա կը բուծանուի յատկապէս Կեդրոնական Ասիոյ եւ Իրանի Հիւսիս արեւելքը եւ հազարաւոր տարիներէ ի վեր ամբողջ աշխարհի տարածքին կը գործածուի իբրեւ համեմ:
Նկարագրութիւն
Սխտորը ունի «գլուխ» մը, որ բաղկացած է քանի մը բլթակներէ (պճեղներէ), տերեւները խիտ են եւ բծաւոր, ունի սուր հոտ: Սխտորին քիմիական կազմը կախեալ է իր տեսակէն, մշակման վայրէն ու եղանակէն։ Սխտորին քիմիական կազմին մէջ կը գտնուի 64.66% ջուր, 35.34% չոր նիւթ, (ածխաջուրեր՝ 26.31%, սպիտակուցներ՝ 6.67%, ճարպեր՝ 0.06%, թաղանթանիւթ՝ 0.77%) եւ 1.44% մոխիր։ Սխտորը հարուստ է նաեւ A եւ C կենսանիւթերով եւ եթերաիւղերով։ Հանքային տարրերէն սխտորը կը պարունակէ կրածին (Calcium), մանկանէզ (magnesium), ֆոսֆոր, ծծումբ եւ անագ։ Ունի բարձր ջերմուժ. մէկ քիլոկրամը կու տայ 1300 ջերմուժ։"Թէեւ սխտորը հաճելի հոտ մը չունի, բայց շատ օգտակար բոյս մըն է:"
Բուժիչ յատկութիւններ
Շատ հին ժամանակներէն սխտորը կարեւոր բաղադրիչ եղած է բժշկութեան մէջ: Անիկա օգտագործուած է մարմինի դիմադրականութեան բարելաւման, սրտանօթային հիւանդութիւններու բուժման եւ կանխարգիլման, ինչպէս նաեւ համաճարակային հիւանդութիւններէ պաշտպանուելու համար։ Յոյն բժիշկ Հիպոկրատ սխտոր ուտել կը թելադրէր բազմաթիւ հիւանդութիւններ, յատկապէս արեան բարձր ճնշում, մարսողական հարցեր կամ գերյոգնածութիւնը յաղթահարելու համար :
Վերջապէս սխտորը կը պաշտպանէ մարմինը գրեթէ բոլոր մանրէական հիւանդութիւններէն եւ կրիփէն: Ծծումբն ու իոտը սքանչելի հականեխիչի մը կը վերածեն զայն: Համաճարակ ի ատեն, լաւ է երկու պճեղ սխտոր եփել կաթին մէջ եւ տաք վիճակի մէջ խմել: Առատ սխտորով եփած կերակուրները օգտակար են միշտ:
Ճաշին հետ սխտոր օգտագործելը կ'իջեցնէ մարդուն զարկերակային ճնշումը եւ քնանալու ցանկութիւն կը յառաջացնէ։
Ուտելիքներու Մէջ
Սխտորը, իբրեւ տարբեր թացաններու բաղադրամաս, լայն տարածում գտած է հիւսիսային միջերկրածովեան երկիրներուն մէջ։ Յոյները եւ հայերը կը պատրաստեն «ճաճիկ»՝ սխտորով եւ քամած մածունով, սովորաբար՝ այծի կամ ոչխարի:
Ճափոնցիներն ու քորէացիները բարձր ջերմաստիճանին թթու դնելով կը ստանան, այսպէս կոչուած «սեւ սխտոր», որ հիմա լայնօրէն տարածուած է Արեւմուտքի մէջ։
Սխտորը հայկական ճաշերու բաղադրատոմսերուն անբաժան մէկ մասը կը կազմէ։
Կանաչ սխտորը
Կանաչ սխտորը սովորական սխտորէն կը զանազանուի իր իւրայատուկ համով. անոր համը նուազ շեշտուած է, չափաւոր է եւ եփելէ ետք կը դառնայ աւելի քաղցր` ուտելիքին տալով իւրօրինակ համ եւ բոյր: Կանաչ սխտորը կարելի է օգտագործել թէ՛ հում, թէ՛ եփած` կերակուրներու եւ աղցաններու մէջ: Կանաչ սխտորին առողջարար 5 յատկութիւններն են.
Սխտորին Հետ Կապուած Հաւատալիքներ
Ժողովրդական հաւատալիքներուն մէջ սխտորը բաւական շատ ներկայացուած է: Երբեմն անոր կը վերագրեն գերբնական յատկութիւններ, երբեմն ալ անիկա կը կապեն չար ուժերու հետ։
Սխտորին «Մայրաքաղաքը»
Ամէն տարուան ամրան, Սպանիոյ Լաս Փեթրոնիերաս քաղաքին մէջ կը կայանայ Սխտորի համաշխարհային համաժողովը: Քաղաքին զինանշանին վրայ սխտորի գլուխ մը պատկերուած է:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Բոյսեր
Զարթօնք (այլ կիրառումներ)
Զարթօնք՝
23 Յունուար
23 Յունուար, տարուան 23-րդ օրն է։ 22 Յունուար 23 Յունուար  24 Յունուար
Տօներ
Ստորոգութիւն:Յունուար
Ճորճ Թոտորովիչ
Ճորճ Թոտորովիչ Սերպիոյ Մէջ հայկական ծագումով Առաջին Երեսփոխանը:
Ճորճ Թոտորովիչին հայրը սերպ է, մայրը՝ հայուհի, Կամիլա Մուրատեան, որ 1990ին ամուսնանալով՝ Երեւանէն Պելկրատ փոխադրուած է: Ան իր երեք զաւակներուն ալ տուած է հայեցի դաստիարակութիւն: Ճորճ Թոտորովիչը կը տիրապետէ հայերէնին:
Ան արդէն կ՛աշխատի Սերպիոյ խորհրդարանի միջազգային յարաբերութիւններու բաժինին մէջ եւ ամէն կերպով կ՛աջակցի Հայաստանի եւ Արցախի հետ Սերպիոյ յարաբերութիւններու զարգացման: Ան երբեք չէ թաքցուցած իր հայկական ծագումը եւ խորհրդարանին մէջ յաճախ շեշտած է, որ ինք հայ է:
«Սերպիոյ յառաջդիմական կուսակացութեան» Երեսփոխան
Եւրոպայի տարածքին խորհրդարանական առաջին ընտրութիւններ տեղի ունեցան Սերպիոյ մէջ: Կիրակի, 21 Յունիսի այդ ընտրութիւններուն իշխանող «Սերպիոյ յառաջդիմական կուսակացութեան» (SNS) ընտրացանկէն երեսփոխան ընտրուեցաւ հայկական ծագումով 29ամեայ Ճորճ Թոտորովիչ:
Յառաջդիմականները տիրացան Սերպիոյ խորհրդարանի ընդհանուր 250 աթոռներէն 189ին:
Սեն Ժոզեֆ Համալսարան
Պէյրութի Ֆրանսական Բժշկական Համալսարան, (1888, այժմ՝ Պէյրութի Սեն Ժոզեֆ Համալսարան, ֆրան.՝ Université Saint-Joseph de Beyrouth) հիմնուած՝ Ֆրանսական պետութեան կողմէ:
Պատմութիւն
Համալսարանին բացումէն առաջ, Ֆրանսական պետութեան ներկայացուցիչ Ժիւլ Ֆէրիի եւ Սուրիոյ Յիսուսեան կրօնաւորներու միջեւ գոյացած համաձայնութեան մը հիման վրայ՝ 1883-ին, Պէյրութ ի մէջ, Սեն Ժոզէֆ համալսարանին պատկանեալ շէնքերուն մէջ, կը բացուի Բժշկական Ֆրանսական Դպրոցը (École Française de Médecine), որ ունէր չորս դասախօս եւ տասնմէկ ուսանող: 1889-ին, դեղագործութեան դպրոց մը կը յարակցուի նոր համալսարանին եւ կը բաժնէ անոր բոլոր մենաշնորհները: Յաջորդ տարիներուն՝ Պէյրութի Համալսարանը արագօրէն կը յառաջդիմէ եւ կը բարգաւաճի, այնքան որ 1912-ին նեղ կու գայ հին դպրոցին տեղը եւ կը փոխադրուի մասնաւորաբար իրեն համար կառուցուած եւ սարքաւորուած ընդարձակ շէնքերուն մէջ:
Հոկտեմբեր 1914-ին անիկա ունէր 12 դասախօս, 10 գործնական աշխատանքի եւ դարմատուներու վարիչներ (Chefs de travaux et chefs de clinique) 355 ուսանող, որոնցմէ 305-ը՝ բժշկութեան եւ 50-ը՝ դեղագործութեան:
1914-1918-ի համաշխարհային պատերազմը կը կասեցնէ անոր սլացքը: Համալսարանը կը վերաբացուի 1919-ի գարնան, մէկ տարուան ընթացքին ունենալով շուրջ 250 աշակերտ, եւ պահ մը ընդհատուած կանոնաւոր աշխատանքները կը վերսկսին: Թեկնածուներու խուժումը, յատկապէս բժշկութեան ուսանողներու՝ տնօրէնութիւնը կը հարկադրէ հաստատելու մուտքի քննութիւն մը (1940), սահմանափակելու համար թեկնածուներուն թիւը:
Պէյրութի Սեն Ժոզեֆ Համալսարանը ազատ համալսարան մըն է: Համալսարանին անուանակիր դասախօսները պաշտօնի կը հրաւիրուին Ֆրանսայի արտաքին գործոց նախարարութեան եւ ընդհանուր տնօրէնին փոխադարձ համաձայնութեամբ:
24 Յունուար
24 Յունուար, տարուան 24-րդ օրն է։ 23 Յունուար 24 Յունուար  25 Յունուար
Սեն Ժոզեֆ Համալսարան
Պատմութիւն
1885-1914, ապա՝ 1911-1929 թուականներուն՝ բժշկական եւ գործողութեան գործնական դասերը համալսարանի դասախօսներուն կողմէ աւանդուած են «Սաքր-քէօր» (Sacre Coeur) հիւանդանոցին մէջ, որ կը պատկանի Գթութեան Քոյրերուն: 1921-էն մինչեւ 1 Յունուար 1924 նոյն դասերը աւանդուած են համալսարանին դասախօսներուն կողմէ՝ Սեն-Ժորժ (Saint George) հիւանդանոցին մէջ, որ կը կառավարուէր այն օրերու Լիբանանի Առողջապահութեան եւ Աղքատախնամ Վարչութեան կողմէ, ըստ նախապէս գոյացուած համաձայնութեան: Ուսանողները հոն կը կատարէին ներքնաբժիշկի պաշտօն:
24 Յունուար
Տօներ
Ստորոգութիւն:Յունուար
Սեն Ժոզեֆ Համալսարան
Պատմութիւն
1895-1914 դասախօսներ կամ դարմանատուներու պատասխանատու վարիչներ յաջողած են վարել ընդհանուր բժշկութեան, գործողութեան եւ ակնաբուժութեան բազմաթիւ դարմանատուներ: Աղքատախնամ Վարչութեան պատկանող բազմաթիւ դարմանատուներ, 1920-ին յանձնուած են յիշեալ դասախօսներուն եւ պատասխանատու վարիչներուն: Այդ դարմանատուները այժմ կը գործեն Աղքատախնամ Վարչութեան բժիշկներու միջոցով: