cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Երկրորդ Ղարաբաղեան Պատերազմ (2020)
Եւրոպական Խորհրդարան
Հոկտեմբեր 7ին, Եւրոպական խորհրդարանի լիագումար նիստի օրակարգին վրայ կ'ըլլայ Ազրպէյճանի եւ Թուրքիոյ կողմէ Արցախի ազգաբնակչութեան դէմ պարտադրուած պատերազմը։ Եւրոխորհրդարանի պատգամաւորներուն եւ Եւրոպական Միութեան արտաքին քաղաքականութեան հարցերու յանձնակատարին՝ Ժոզեպ Պորելի, միջեւ կարծիքներու փոխանակում տեղի կ'ունենայ:  Պատգամաւորներուն ճնշող մեծամասնութիւնը խիստ կերպով կը դատապարտէ Թուրքիոյ դերը հակամարտութեան սրացման մէջ:  Ելոյթ ունեցած վաթսուն պատգամաւորներէն միայն հինգը իրինց աջակցութիւնը կը յայտնեն Պաքուին:  Դատապարտուած է Թուրքիոյ ապակայունացնող քաղաքականութիւնը,  հայերու դէմ կռուելու նպատակով  Սուրիայէն եւ Լիպիայէն իսլամ ծայրայեղականներ ուղարկելու Անգարայի քայլը, ինչպէս նաեւ Ազրպէյճանի կողմէ Արցախի խաղաղ բնակչութեան դէմ  արգիլուած ռումբերու կիրառումը:  Մեծ թիւով պատգամաւորներ Թուրքիոյ եւ Ազրպէյճանի դէմ պատժամիջոցներ կը պահանջեն:  Կոչ կ'ուղղուի նաեւ Սպանիոյ, որ կասեցնէ զինամթերքի վաճառքը Թուրքիոյ:
Ռուսաստանի ներխուժում Ուքրանիա (2022)
Ռուսաստանի ներխուժումը արժանացաւ միջազգային համատարած դատապարտման, ներառեալ Ռուսաստանի դէմ պատժամիջոցների կիրառմամբ, մինչդեռ Ռուսաստանի մէջ հակապատերազմական բողոքի ցոյցերն ուղեկցուեցան զանգուածային ձերբակալութիւններով ։
Երկրորդ Ղարաբաղեան Պատերազմ (2020)
Յունաստան ետ կը կանչէ Ազրպէյճանի մէջ իր դեսպանը
28 Սեպտեմբերին, Յու­նաս­տա­նի խորհր­դա­րա­նը Ատր­պէյ­ճա­նի հետ գոր­ծակ­ցու­թեան ծրա­գիր­ներու սառեցումը կ'որոշէ։ Չորեքշաբթի՝ 7 Հոկտեմբեր 2020ին, Յունաստանի Արտաքին գործոց նախարարութիւնը հաղորդագրութեամբ մը բուռն կերպով կը բողոքէ Ազրպէյճանի անհիմն պնդումներուն դէմ, թէ՝ Յունաստանի պետութեան կողմէ իբրեւ թէ հանդուրժողութիւն ցուցաբերելու մասին՝ Յունաստանի տարածքէն ահաբեկչական գործողութիւններու պատրաստութեան, ահաբեկիչներու զինուորագրման եւ համացանցի վրայ Ազրպէյճանի դէմ յարձակումներու, որոնք կապ ունին Լեռնային Ղարաբաղի մէջ ընդհանրումներուն հետ։ Բողոքի պաշտօնական գիրը կը յանձնէ Յունաստանի մէջ Ազրպէյճանի դեսպանին եւ միաժամանակ Ազրպէյճանի մէջ Յունաստանի դեսպանը Արտաքին գործոց նախարարին որոշումով, ետ կը կանչուի խորհրդակցութիւններ ունենալու համար։
Յունաստանի քաղաքապետութիւններուն զօրակցութիւնը Արցախին
Իսկ, Աթէնքի քաղաքատարածքային շրջանին մէջ հայահոծ քաղաքներու քաղաքապետական խորհուրդներ իրենց լիա­գու­մար նիս­տերուն, բա­նա­ձեւեր կ'որ­դեգ­րեն, ո­րոնցմով կը դա­տա­պար­տո­ւի ­Թուր­քիոյ եւ Ատր­պէյ­ճա­նի կող­մէ սան­ձա­զեր­ծո­ւած յար­ձա­կու­մը Ար­ցա­խի ժողովուրդին վրայ։
Յունաստանի Քաղաքապետութիւններու Կեդրոնական Միութիւնը (ΚΕΔΕ) բանաձեւ մը կը քուէարկէ, որով կը դատապարտէ Արցախի վրայ Ազրպէյճանի սանձարձակ յարձակումը, ինչպէս նաեւ Թուրքիոյ միջամտումը ի նպաստ Ազրպէյճանին։
Յունաստանի Արտաքին Գործոց Նախարարին այցը Հայաստան
Ուրբաթ 15 Հոկտեմբերին, Յունաստանի Արտաքին Գործոց Նախարարը՝ պր․ Նիքոս Տենտիաս, պաշտօնական այցելութիւն կը կազմակերպէ Երեւան։ Այս այցելութեան ընթացքին քննուած են Յունաստան - Հայաստան գործակցութեան յաւելեալ սերտացում։  Կարծիքներու փոխանակում եղած է շրջանի մէջ տիրող կացութեան եւ Հայաստան-Եւրոպա կապերուն շուրջ։
Կիպրոս՝ զօրակից Արցախին ու Հայաստանին
Կիպ­րո­սի ար­տա­քին գոր­ծոց նա­խա­րար 28 Սեպտեմբերի յայ­տա­րա­րու­թեամբ մը, Կիպ­րոսի զօ­րակ­ցու­թիւ­նը կը յայտ­նէ ­Հայաստա­նին եւ կը դա­տա­պար­տէ Ատր­պէյ­ճա­նի կող­մէ սան­ձա­զեր­ծո­ւած յար­ձա­կում­նե­րը Ար­ցա­խի վրայ։
Զուիցերիա
Չորեքշաբթի 7 Հոկտեմբերին, Ժընեւի քաղաքապետական խորհուրդը կ'որդեգրէ բանաձեւ մը, որով՝ իր զօրակցութիւնը կը յայտնէ Արցախի հայութեան ինքնորոշման իրաւունքին, կը դատապարտէ Ազրպէյճանի նախայարձակումը եւ կը պահանջէ սառեցնել որեւէ Ազրպէյճանական գործունէութիւն Զուիցերիոյ մէջ։
Հոլանտա
Հոլանտայի խորհրդարանը, Հոկտեմբեր 6ին, ձայներու ճնշող մեծամասնութեամբ կ'որդեգէ բանաձեւ մը, որուն մէջ կառավարութեան կոչ կ'ուղղուի Ազրպէյճանի եւ Թուրքիոյ դէմ քայլեր ձեռնարկելու, որպէսզի Արցախի վրայ պատերազմը անյապաղ կասեցուի եւ այս ուղղութեամբ Ազրպէյճանի եւ Թուրքիոյ դէմ պատժական միջոցներ ձեռնարկել։
Պասքերու Երկիր
Պասքերու Երկրի (հիւսիս արեւմտեան Սպանիա) Խորհրդարանը, Հոկտեմբեր 8ին Արցախի ժողովուրդի ինքնորոշման իրաւունքին սատարող հռչակագիր կ'ընդունի։ Հռչակագիրը կը քուէարկէ խորհրդարանի ջախջախիչ մեծամասնութիւնը։
Պելճիքա
Պելճիքայի Դաշնակցային խորհրդարանի Ներկայացուցիչներու տան անդամ Ժորժ Տալեմանը, լրագրողներու խումբով՝ 28-30 Հոկտեմբեր, գտնուած են Արցախ․ եղած են մայրաքաղաք Ստեփանակերտի եւ Շուշի քաղաքին մէջ ու ականատես եղած՝ Ազրպէյճանի կողմէ շարունակուող հրետակոծութիւններուն․  ներառեալ քաղաքացիական ենթակառոյցներուն եւ խաղաղ բնակչութեան թիրախաւորումը:
Ա․Մ․Ն․
Հոկտեմբեր 13ին Ա․Մ․Ն․ Արտաքին Գործերու նախարար, Մայք Փոմփէօ Արցախի հակամարտութեան երկու ուժերուն՝ Հայաստան եւ Ազրպէյճան, զինադադարի եւ մարդասիրական հրադադարի յարգման կոչ կ'ուղղէ։
Հոկտեմբեր 15ին, Ա․Մ․Ն․ Արտաքին Գործերուն նախարար պր․ Փոմփէօ կը դիրքորոշուի՝ «Թուրքիա զէնք կը հայթայթէ Ազրպէյճանին»։ Կ'ընդգծէ նաեւ թէ Թուրքիա այս ձեւով կը սաստկացնէ Արցախ-Ազրպէյճանի երկարատեւ հակամարտութիւնը Ազրպէյճանին կողմնակալ ըլլալով եւ կը վտանգէ շրջանը, նա մանաւանդ Արցախը իր 150․000 բնակիչներով։
Հոկտեմբեր 22ին, Միացեալ Նահանգներու քոնկրեսականներ կոչ կ'ուղղեն Ա․Մ․Ն․ կառավարութեան, ճանչնալԱրցախի Հանրապետութիւնը եւ ճնշում բանեցնել Թուրքիոյ եւ Ազրպէյճանի վրայ։
Քանատա
Քանատայի նահանգներուն Քէպէգ (7-10-2020), Օնթարիօ (21-10-2020) խորհրդարանները, յաջորդաբար կը դատապարտեն Ազրպէյճանի զինեալ յարձակումներն ու գործած բռնութիւնները Արցախի խաղաղ ժողովուրդին վրայ, շեշտելով թէ երկրորդ ցեղասպանութեան փորձ է հայութեան դէմ։ Նաեւ իրենց ամբողջական զօրակցութիւնը կը յայտնեն հայ ժողովուրդին եւ կոչ կ'ուղեն Ազրպէյճանական իշխանութեան՝ անսալ ԵԱՀԿ-ի Մինսկ խմբակի,  Հելսինկեան եզրափակիչ սկսզբունքներու եւ մարդկային իրաւանց դրոյթներուն։  Առաւել, երեսփոխաներ կը պահանջեն կասեցնել Թուրքիոյ զէնքի մատակարարումը բոլոր պետութիւններէն։
Արժանթին
Արժանթինի մէջ Ծերակոյտի Ներկայացուցիչներու Պալատի եւ Արտաքին Գործոց Նախարարութեան մակարդակի յայտարարութիւններ կը հրապարակուին ի զօրակցութիւն հայ ժողովուրդին: Հայութեան զօրակցութեան յայտարարութեամբ հանդէս կու գան նաեւ օրուայ իշխանութիւններուն ընդդիմադիր համախմբումի բազմաթիւ ներկայացուցիչներ։
6 Հոկտեմբերին, Արժանթինի մէջ գործող մարդկային իրաւանց պաշտպան կազմակերպութիւններ հաղորդագրութեամբ մը կը դատապարտեն Արցախի վրայ Ազրպէյճանի յարձակումը։
Ընկերվարական Կուսակցութիւնը յայտարարութիւն մը կը տարածէ, որով կը դատապարտէ «Ազրպէյճանի լայնածաւալ յարձակումը Հայաստանի եւ Արցախի դէմ»:
Ուրուկուէյ
Ուրուկուէյի կառավարութիւնը 6 Հոկտեմբերի յայտարարութեամբ կը դատապարտէ «հայ ժողովուրդի դէմ յարձակումները»: Իսկ 7 Հոկտեմբերին,  Ծերակոյտը յայտարարութեամբ մը «անմիջական» զինադադար կը պահանջէ:
Դիմատետր (Facebook)
Դիմատետրը Ազրպէյճանի հետ կապուած 589 հաշիւ, 7906 էջ եւ Instagram-ի 447 հաշիւ ջնջած է: Իր այս որոշումը կը հիմնաւորէ, ըսելով թէ՝ «Այս ցանցը ծագած է Ազրպէյճանի մէջ եւ կեդրոնացած է հիմնականին ներքին լսարանի վրայ․․․» եւ յայտարարութիւնը կը շարունակուի՝ «Այս գործունէութեան ետեւը գտնուող անձեր օգտագործած են կեղծ հաշիւներ, որոնց մէկ մասն արդէն յայտնաբերուած եւ արգելափակուած է մեր ինքնագործ համակարգերուն կողմէն: Այս ցանցը, կարծես, ստեղծուած է Ազրպէյճանի կողմէն, մարդոց էջերը կառավարելու համար՝ նպատակ ունենալով աջակցող եւ քննադատական մեկնաբանութիւններ ձգել միջազգային եւ տեղական լրատուամիջոցներու, հասարակական գործիչներուն, ․․․»։
Լրատուողական միջոցներ
Լրատուողական միջոցները պատերազմի երրորդ օրէն իսկ փաստերով կը խօսին, թէ Ազրպէյճան եւ Թուրքիան հայ ազգին բնաջնջման գործողութիւններու անցած են, ռմբակոծելով հայկական ամբողջ տարածքին բնակելի վայրերն ու ենթակառոյցները եւ թէ նաեւ Թուրքիոյ օդուժը կը ռմբակոծէ Հ․Հ․ շրջաններ։
Անոնք լրագրողներ կը ղրկեն հակամարտութեան գիծին, ինչպէս նաեւ Հայաստան։ Անոնց տեղեկատուութիւնները բացի մարտերէն, կ'ընդ
գրկեն նաեւ անզէն բնակիչներուն, երիտասարդ զոհեր տուող ընտանիքներուն վիճակը։
Նաեւ, օտար լրագրողներ հետազօտութիւններ կը կազմակերպեն եւ կը փաստեն, թէ Իսրայէլ Ազրպէյճանին անօդաչու սարքեր կը մատակարարէ եւ վերջինս Արցախի պատերազմին գործածելով կը ռմբակոծէ Արցախի սահմանագիծը, ինչպէս նաեւ Արցախի բնակելի վայրերը (Franceinfo, 17 Հոկտեմբեր, 2020։ VIDEO. Haut-Karabakh: Israël fournit bien des drones à l’Azerbaïdjan pour frapper des cibles arméniennes)։
Ֆրանսացի նկարահան Adrien Vautier, Արցախի հակամարտութեան գօտիին առաջնագիծին երկայնքին գտնուած է շուրջ մէկ ամիս եւ նկարները հրատարակուած են VICE News լրատուողական կայանէն։
Արցախի բնակչութեան վիճակի մասին հաղորդումներ
Օտար լրատուողական միջոցներ, տեսերիզներով կը ներկայացնեն Արցախի բնակչութեան վիճակը այս պատերազմին ընթացքին, ինչպէս օրինակ՝
27 Հոկտեմբերին Յունաստանի ANT1news կայանի “Special Report”  հեռատեսիլի ծրագիրի հաղորդման ընթացքին, Նիքոլաս Վաֆիատիս լրագրողը լայնածաւալ ներկայացուց  Արցախի սահմանագիծին վրայ կատարուածները եւ Արցախի խաղաղ բնակչութեան ծանր վիճակը։
Հ․Հ․ Նախագահի տուած հարցազրոյցը CNN լրատուողական կայանին
Հ․Հ․ նախագահը՝ Արմէն Սարգսեան, Արցախի հարցով CNN լրատուողական կայանին տուած հարցազրոյցին ընթացքին (6 Հոկտեմբեր 2020), ի միջի այլոց կ'ըսէ նաեւ թէ՝ «Թուրքիան ցանկանում է եւս մէկ ցեղասպանութիւն իրականացնել»։
Հ․Հ․ Վարչապետին տուած հարցազրոյցը EURONEWS լրատուողական կայանին
7 Հոկտեմբերին Հ․Հ․ վարչապետ Նիկոլ Փաշինեան Euronews լրատուողական կայանին տուած հարցազրոյցին ընթացքին, ի միջի այլոց նշած է թէ՝ «Միջազգային հանրութիւնը պէտք է վճռականօրէն քայլ անի եւ ճանաչի Լեռնային Ղարաբաղի անկախութիւնը»։
Հ․Հ․ ԱԳ նախարար Զոհրապ Մնացականեանին հարցազրոյցը «Ալ-Ճազիրա» լրատուողական կայանին
Հ․Հ․ ԱԳ նախարար Զոհրապ Մնացականեան 11 Հոկտեմբերին «Ալ-Ճազիրա» լրատուողական կայանին տուած հարցազրոյցին ընթացքին, հերքած է, թէ Արցախ  կամ Հայաստանը խախտած են 10 Հոկտեմբերի հրադադարը՝ ըստ Ազրպէյճանի պնդումներուն եւ Գանձակը ռմբակոծուած  է։  Ընդ հակառակը, շեշտած է թէ Արցախը եւ Հայաստանը կ'ուզեն եւ կը պահպանեն հրադադարը, սակայն Ազրպէյճանն է որ հրադադարի որոշուած ժամէն անմիջապէս ետք՝ 10 Հոկտմեբեր ժամը 12։00, սկսած է Արցախի գլխաւոր քաղաքներուն ենթակառոյցներու հրետակոծումը եւ Արցախի ուժերը պարտաւոր եղած են պաշտպանել իրենց անզէն ժողովուրդը։  Ահաւասիկ հայ նախարարին տուած հարցազրոյցէն բաժին մը․-"«Կրակի դադարը խախտուել է Ազրպէյճանի զինուած ուժերի կողմից թէ' կէսօրից առաջ, եւ թէ' հատկապէս դրանից յետոյ: անոնք շարունակում էին իրենց ռազմական գործողութիւնները, եւ որ ամենասարսափելին է՝ անոնք կրակում էին գիւղերի եւ քաղաքների ուղղութեամբ: Դուք պէտք է ձեր գործընկերներին ուղարկէք Ստեփանակերտ եւ այլ քաղաքներ, որպէսզի անոնք արձանագրեն, թէ ինչ ձեւով են այդ քաղաքներն ու գիւղերը հողին հաւասարեցւում, որտեղ մարդիկ երկրորդ շաբաթն է, ինչ անց են կացնում ապաստարաններում, որտեղ փախստականների հոսք է սկսել, որտեղ անոնք անում են այն, ինչ արել են 1990-ականերին՝ էթնիկ զտումներ, մարդկանց երկրի երեսից ջնջելը: Դա տեղի չի ունենալու: Արցախի պաշտպանական ուժերը շարունակելու են վճռականօրէն պաշտպանուել: Եւ Հայաստանը եղել եւ մնում է անոնց անվտանգութեան երաշխաւորը»:"
Հ․Հ․ Նա­խա­գահ Ար­մէն ­Սարգ­սեա­նի հար­ցազ­րոյ­ցը յու­նա­կան լրա­տո­ւա­մի­ջոց­նե­րուն
Եր­կու­շաբ­թի՝ 19 ­Հոկ­տեմ­բեր 2020-ի կէ­սօ­րին, ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան նա­խա­գահ Ար­մէն ­Սարգ­սեան կ' ընդառաջէ ­Յու­նաս­տա­նի Լ­րագ­րող­նե­րու միու­թեան (ΕΣΗΕΑ) կազ­մա­կեր­պած՝ «Ճգնա­ժա­մը ­Կով­կա­սի մէջ եւ պա­տե­րազ­մի պատ­ճառ­նե­րը» խո­րագ­րով հե­ռա­վար հար­ցազ­րոյ­ցին։ Ան կը պա­տաս­խա­նէ յու­նա­կան, հայ­կա­կան եւ մի­ջազ­գա­յին գլխա­ւոր լրա­տո­ւա­մի­ջոց­նե­րու (հե­ռա­տե­սի­լի, օ­րա­թեր­թե­րու եւ ե­լեկտ­րո­նա­յին մա­մուլ)­ լրագ­րող­ներուն հար­ցում­նե­րուն։ Նա­խա­գահ ­Սարգ­սեա­ն հարցազրոյցին ընթացքին կը նշէ նաեւ թէ՝ «տա­րա­ծաշր­ջա­նին մէջ ­Թուր­քիոյ յա­ռա­ջա­ցու­ցած ան­կա­յու­նու­թիւ­նը կրնայ հաս­նիլ մին­չեւ ­Ռու­սիա, Ի­րան, հա­ւա­նա­կան է նաեւ՝ ­Կեդ­րո­նա­կան Ա­սիա»։
Aurora մարդասիրական հիմնարկ
Aurora (Օրօրա) մարդասիրական հիմնարկը կը յայտարարէ, թէ Արցախին եւ Հայաստանին 2 միլիոն տոլարի մարդասիրական օգնութիւն կը տրամադրէ։
Թալիշներ
Ազրպէյճանի բնակիչ թալիշ գործիչներ մտահոգութիւն յայտնած են Արցախի հակամարտութեան գօտիին վրայ կռիւներու սաստկացումով։ Անոնք դիմատետրի ընկերային ցանցի «Թաշիստան» լրատուամիջոցի էջին մէջ յայտարարութիւն մը տարածած են որմով ի միջի այլոց կը նշեն, թէ «․․․պաշտպանելով Կովկասի ժողովուրդներուն միջեւ բարեկամութիւնն ու եղբայրութիւնը, կը յարգենք միջազգային նորմերը` կապուած իրենց ճակատագիրը տնօրինելու ժողովուրդներու իրաւունքին հետ»: Նաեւ կ'աւելցնեն, թէ «Այս հակամարտութիւնը ռազմական լուծում չունի, քանի որ կը յանգեցնէ միայն խնդիրներ գալիք սերունդներուն համար։ Մենք չափազանց մտահոգ ենք Ազրպէյճանի իշխանութիւններուն կողմէն թալիշները մարտի դաշտ ուղարկելու քայլերով, թալիշները շրջանին զոհերով եւ հայերուն նկատմամբ ատելութիւն սերմանելու ջանքերով: Թալիշներու մեծ մասը դժգոհ է այս իրավիճակէն»:
Եզտիներ
Հայաստանի Եզիտիներուն ներկայացուցիչը կը յայտնէ, թէ Հայաստանի Եզիտիները վճռականօրէն հայերուն կողքին կը կռուին, որպէսզի հայրենիքը պաշտպանեն։
Ոչ Կառավարական Կազմակերպութիւններ
«Los Angeles Review of Books» գրաւոր յայտարարութեամբ մը հանդէս կու գայ, որմով միջազգային հանրութեան կոչ կ'ուղղէ միացնէ ձայնը, որպէսզի դադրի Արցախի եւ Ազրպէյճանի միջեւ հակամարտութիւնը, Ազրպէյճանը դադրեցնէ Արցախի անմեղ ժողովուրդին վրայ ռմբակոծումները։ Կոչ նամակին մէջ նաեւ կը շեշտէ եւ կը դատապարտէ Թուրքիոյ անոր նախագահին յարձակողական քաղաքականութիւնը, որուն մտադրումն է վերահաստատել Օսմանեան Կայսրութեան սահմանները։
Մարդասիրական աջակցութիւն Արցախին եւ Հայաստանին։
Ա․Մ․Ն․ մէջ գործող Յունապոնտական Միութիւնը 100․000 տոլար կը նուիրէ Արցախի ժողովուրդին՝ «հայ եղբայրներուն» (12 Հոկտեմբեր, 2020)։ Արցախի եւ Հայաստանի վրայ յարձակումներէն տուժած հայերուն անմիջական աջակցութիւն հասնցելու համար, Կլենտէյլ «Մեմորիըլ» հիւանդանոցը մօտաւորապէս 50,000 տոլար արժողութեամբ առողջապահական նպաստ տրամադրած է Հայաստանին՝ Հայաստան Համահայկական հիմնադրամին եւ Ամերիկահայ Հիւանդապահներու միութեան միջոցաւ, խոստանալով մօտիկ ապագային աւելին տրամադրել (15 Հոկտեմբեր, 2020)։
«Սպանական Միջազգային Գործակցութեան Գործակալութիւն»ը (AECID) 30 Հոկտեմբերին յայտարարած է, թէ 50․000 եւրոյի մարդասիրական օգնութիւն պիտի հասցնէ Երեւանի մէջ Արցախէն ապաստանած 600 ընտանիքի։
Նոյեմբերի առաջին շաբթուան ընթացքին, Շուէտի ասորիներուն ջանքերով՝ ADFA ասորական կազմակերպութիւնը (Assyrian/Syriac/Chaldean), մարդասիրական 22 թոն հաւաքուած օգնութիւնը Հայաստան ուղարկուած է՝ ի նպաստ Արցախի բնակիչներուն․ յատկապէս ձմեռուան հագուստեղէն:
Հոգեւոր Հայրերու կոչեր
Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Բ․, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոս Արամ Ա․, Արցախի թեմի առաջնորդ Պարգեւ Արք․ Մարտիրոսեան եւ ամբողջ աշխարհի հայ հոգեւոր հայրերը իրենց կոչերով, պատգամներով զօրավիգ կը կագնին հայ զինուորին, Հայաստանի ու Արցախին, ինչպէս նաեւ կը խրախուսեն հայուն ամուր պահել հայու ոգին ու զօրակցիլ ամէն ձեւով հայ բանակին։
Երուսաղէմ
5 Հոկտեմբերին, Երուսաղէմի Հայոց պատրիարք Նուրհան Արք. Մանուկեան, նամակ ուղղած է Իսրայէլի վարչապետ Պենիամին Նաթանիահուին՝ ցաւ յայտնելով եւ կոչ ընելով Իսրայէլի կողմէ Ազրպէյճանին զէնքի վաճառքին դադրեցնել: Նամակէն օրինակներ ղրկուած են նաեւ Իսրայէլի պաշտպանութեան նախարարին, խորհրդարանի խօսնակին եւ արտաքին գործոց նախարարին։
Օտար հոգեւոր հայրերու զօրակցութիւն
Եկեղեցիներու համաշխարհային խորհուրդը 14 Նոյեմբերին հրապարակած է Եունեսքոյին ուղղուած յայտարարութիւն մը։ Ան կը պատուիրէ, կը յորդորէ, որ Եունեսքօն պէտք եղած քայլերը առնէ, որպէսզի պաշտպանուին Արցախի սրբավայրերը։
Յունաստանի Ուղղափառ (Օրթոտոքս) եկեղեցւոյ պետ Իէրոնիմոս Արք․, 29 Սեպտեմբերի թուագիր նամակով, յոյն եկեղեցւոյ ամբողջական զօրակցութիւնը կը յայտնէ Գարեգին Բ. Ամենայն Հայոց Վեհափառին եւ հայ ժողովուդին։
USCIRF (ԱՄՆ Միջազգային Կրօնական Ազատութեան Յանձնաժողով)
ԱՄՆ Միջազգային Կրօնական Ազատութեան Յանձնաժողովը (USCIRF) Թուիթըրի իր էջին մէջ հրապարակած հաղորդագրութեամբ մը մտահոգութիւնը կը յայտնէ Ազրպէյճանի զինուած ուժերուն կողմէ Շուշիի Ս. Ամենափրկիչ (Ղազանչեցոց) եկեղեցւոյ հրթիռակոծման համար, որուն պատճառով եկեղեցին լուրջ վնասներ կրած է։ Նաեւ կոչ կ'ընէ յարգուին կրօնական պաշտամունքի վայրերը, մասնաւորաբար ներկայ պատերազմական պայմաններուն։
Վատիկան
Վատիկանի Ֆրանցիսքօ Պապը, 11 Հոկտեմբերի աղօթքին մէջ կ'անդրադառնայ Ազրպէյճանի Արցախի վրայ յարձակման մասին, մաղթելով խաղաղութիւն տիրէ։ Կը նշէ նաեւ, թէ 8 Հոկտեմբերին ռմբակոծուած Շուշիին Ղազանչեցոց եկեղեցին եւ թէ ռուս լրագրողներ վիրաւորուած են։
Մոսկուա
Մոսկուայի եւ համայն Ռուսիոյ պատրիարք Քիրիլը, իր յայտարարութեամբ (11 Հոկտեմբեր 2020)՝ Արցախ-Ազրպէյճանական շփման գիծին հրադադարի պահպանման անհրաժեշտութիւնը կարեւոր կը տեսնէ:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Պատերազմներ Ստորոգութիւն:Պատերազմներ Հարաւային Կովկասին մէջ Ստորոգութիւն:Արցախեան հակամարտութիւն Ստորոգութիւն:Արցախեան պատերազմ
Լեւոն Արսլանեան
Արսլանեան Լեւոն Միքայէլի (գրուած նաեւ՝ Ասլանեան, բժշկը կոչուած է նաեւ՝ Լեւոն Արսլան, ), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Լեւոն Արսլան ծնած է 1867 թուականին, Խար­բեր­դի նա­հան­գի Խար­բեր­դի գա­ւա­ռի Մե­զի­րէ քաղաքին մէջ՝ կաթոլիկ ծնողներու բազմազավակ ընտանիքի մէջ։ Բժիշկներ՝ Զարեհ Պօղոս, Արտաշէս ու Հրանդ Արսլանեաններու եղբայրն է։
Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրի հայ կաթոլիկներու ծխական դպրոցին մէջ, այնուհետեւ սորված է Մեզիրէի Սուլթանիէ (պետական) երկրորդական վարժարանին մէջ։ 1905 թուականին աւարտած է Կ. Պոլ­սոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Երկար տարիներ Տրա­պի­զո­նի թաղապետական բժիշկ աշխատած է եւ հայ, յոյն ու թուրք բնակչութեան շրջանին մէջ մեծ յարգանք վայելած է։ Ամուսնացած եւ 2 զաւակ ունեցած է՝ Հիլտա եւ Կայել։
1915 թուականի Մայիսին, ընտանիքի անդամներուն եւ եղբօր՝ Արտաւազդ Արսլանեանին հետ տեղահանուած է։ Եղած է Տրապիզոնի առողջապահական տնօրէն՝ բժիշկ Ալի Սայիպի, սադրանքներու զոհը։ Այդ վայ-բժշիկին կոչած են նաեւ «Երե­խա­ներ թու­նա­ւո­րող»։ Այդ ընթացքին հիւանդացած է ժան­տախ­տով, ապա ապաքինուած։ 1915 թուականին Յունիսին/Յուլիսին, Կա­րն­ոյ զինուորական հրամանատարէն հեռագիր ստացած է, թէ՝ զինուորական հիւանդանոցի բժիշկ նշանակուած է։ Մի քանի օրէն եղբօր՝ Հրանդի եւ այլոց հետ իր վարձած կառքով ճամփայ ելած է դէպի Կարին։ Կիւմիւշխանէ հասնելուն պէս, Օսմանեան բանակի զինուորները Ալի Սայիպի հրամանով՝ անոր, Հրանդ եղբօրը եւ միւս ճամփորդներուն ախոռ մը են տարած ու սպանելու պատրաստուած են։ Բժիշկը խնդրածէ իրեն սպանել մէկ գնդակով, սակայն թուրքերը՝ 48 տարեկան Լեւոնին ու եղբօրը, սրախողխող սպանած են։ Ականատես զինուորներէն մէկը, ազգութեամբ յոյն, բժիշկ եղբայրներուն գիշերը գաղտնօրէն տարած եւ թաղած է փոսի մը մէջ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր Ստորոգութիւն:1867 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր Ստորոգութիւն:Մեզիրէ ծնածներ
Լեզուի խնամքը՝ իր երկու երեսներով 1900-1920-ական տարիներուն
Լեզուի խնամքը ՝ իր երկու երեսներով, 1990-ական տարիներու արձակագիրները, արուեստով ու կեանքի պատկերացումով, սերնդակից բանաստեղծներուն մօտ են։ Արդէն անոնցմէ ոմանք, պատմողական ու հոգեբանական գործերու կողքին, գրած են բանաստեղծական արձակի էջեր։
Պատ սամուել յ քէնտիրեան
'''Պատ. Սամուէլ Յ. Քէնտիկեան''' ( 1867-?) ( Ուսուցիչ, քարոզիչ, Թարգման)
Լեզուի խնամքը՝ իր երկու երեսներով 1900-1920-ական տարիներուն
Նախ ՝ լեզուի, ոճի խնամքը ասոնց մօտ եւս յաճախ կը դառնայ պաշտամունք։ Գրական հայերէնը այս սերունդին շնորհիւ է որ ճոխացման եւ բիւրեղացման նոր մակարդակի մը հասած է։ Ասիկա ճիշդ է հայերէնի զոյգ ճիւղերուն համար, բայց աւելի եւս զգալի է արեւմտահայերէնի պարագային։
Պատ սամուել յ քէնտիրեան
Պատ. Սամուէլ Յ. Քէնտիկեան ծնած է Արաբկիր 1867-ին: Այնթապի Կեդր. Թուրքիոյ Գոլէճէն 1886-ին ընդացաւարտ՝ կը դառնայ ծնընդավայր, ուր տարի մը ուսուցչութիւն ընելէ ետք՝ յաջորդաբար կը պաշտոնավարէ Ռոտոսթօ եւ Տարտանէլ ( ուր քարոզիչ, նաեւ անգլիերէն հիւպատոսաբանի (Թարգման): Յետոյ կը մեկնի Իզմիր, իբր դասատու Ամերիկ. Վարժարանի, պաշտօ՛ն զոր 18 տարի կը վարէ՝ մինչեւ իր աքսորումը, հակառակ անոր որ կուսակցութեան մը չէր պատկաներ: - Մեռ. Գոնիայի բանտը:
Լեզուի խնամքը՝ իր երկու երեսներով 1900-1920-ական տարիներուն
Գրութեան ձեւին՝ լեզուին խնամքը, դրականի կողքին, ունի նաեւ ժխտական երես մը՝ ձեւապաշտութիւնը։ Այպէս, որոշ գրագէտներ, երբեմն նոյնիսկ տաղանդաւորներ, այդ խնամքը տարած են, նրբամոլութեան կամ հռետորութեան։
Քաղքենի մթնոլորտ, եւ զգայնութիւն, նաեւ գրաքննական խստութիւն՝ գլխաւոր պատճառները եղած են այս մոլորութեան։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Գեղարուեստական ոճեր
Շամլուղ
Շամլուղ, քաղաք Հայաստանի Հանրապետութեան Լոռիի մարզէն ներս, մարզի կեդրոնէն՝ 69 քմ հիւսիս-արեւելք, Կուրի աւազանին «Հովանաձոր» ենթավտակի հովիտէն ներս։
Բնակչութիւն
Շամլուղի բնակչութեան փոփոխութիւնը.
Տնտեսութիւն
Բնակչութիւնը կը զբաղի արդիւնաբերութեամբ եւ երկրագործութեամբ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Լոռիի գիւղեր
Գիտութեան եւ տեխնիկայի Թանգարան Հիմնադրամ (Երեւան)
Գիտութեան եւ տեխնիկայի թանգարան հիմնադրամ, հիմնադրուած է 2008-ին։ Թանգարանի նպատակն է ներկայացնել հայ ժողովուրդի գիտատեխնիկական նուաճումները, գիտական միտքի պատմութիւնը եւ համաշխարհային գիտութեան մէջ անոր ներդրումները։
Պատմութիւն
Թանգարանի առաջնային խնդիրն է հաւաքել, պահպանել եւ ցուցահանդէսներու միջոցով հանրութեան ներկայացնել Հայաստանի եւ օտարերկրեայ հայազգի գիտնականներու ու գիւտարարներու յայտնագործութիւնները, գիւտերը, նորարարութիւնները եւ գիտատեխնիկական նուաճումները։
Ցուցադրութիւն
Տարիներու ընթացքին թանգարանի համար տարբեր ցուցանմուշներ հաւաքուած են եւ ներկայիս թանգարանը ունի մօտ 500 ցուցանմուշ՝ գիտատեխնիկական սարքեր եւ սարքաւորումներ, տարբեր առարկաներ, որոնք արտադրուած են Հայաստանի մէջ, բազմաթիւ լուսանկարներ, որոնք կը խօսին Հայաստանի արդիւնաբերական պատմութեան մասին ։
Միջոցառումներ
Թանգարանը կը կազմակերպէ դասընթացներ եւ գործնական աշխատանքներ երեխաներու եւ պատանիներու համար, որպէսզի խթանէ անոնց մէջ սէրը դէպի գիտութիւն, տեխնիկան ու ճարտարագիտական կրթութիւն։
Հասցէ
Թանգարանը կը գտնուի Երեւանի Յովսեփ Էմին փողոցի 123 հասցէին վրայ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Երեւանի թանգարաններ
Անթուէրբէնեան Դպրոց
Անթուէրբէնեան Դպրոց (Antwerpse School), Անթուերբէն քաղաքին մէջ (ներկայիս՝ Պելճիքա) քանի մը դար շարունակ գոյութիւն ունեցած գեղարուեստական դպրոցի պայմանական անուանումը։
Պատմութիւն
Ահա այդ ժամանակաշրջանին Անթուերբէնի մէջ ստեղծուած է Սուրբ Ղուկասի անունը կրող արուեստանոցը, որ երկար տարիներ ու դարեր եղած է այդ քաղաքի նկարիչներու գեղարուեստական ու մասնագիտական ամենանշանակալի հաստատութիւնը: Այդ արուեստանոցի բնորոշ առանձնայատկութիւններէն մէկն ալ այն է, որ ունակ եղած է որպէս իր անդամ ճանչնալու կին նկարիչներուն (իսկ նման քայլի արուեստանոցները խիստ հազուադէպ կը դիմէին): Գիլդիայի կին անդամներէն կարելի է յիշատակել նկարչուհի Քլարա Փեթերսին:
Զուարթնոց
Զուարթնոց, հայկական վաղ միջնադարեան ճարտարապետական յուշարձան, կը գտնուի Վաղարշապատէն 3 ք.մ. հարաւ-արեւելք։ 1989 թուականին ընդգրկուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային մշակութային արժէքներու ցանկին մէջ։
Անթուէրբէնեան Դպրոց
Պատմութիւն
Արդէն իսկ XVI դարուն Անթուէրբէնեան դպրոցի ներկայացուցիչները զգալի յաջողութիւններու հասած են՝ ակնյայտօրէն բաժնուած ըլլալով հանդերձ երկու հիմնական ճիւղի՝
Զուարթնոց
Պատմութիւն
Զուարթնոցը կառուցուած է Ներսէս Գ. Տայեցի կաթողիկոսի օրօք՝ 643 – 652 թթ.-ին։ Տաճարը Զուարթնոց անուանած է Սեբեոս պատմիչը, այլ աղբիւրներու մէջ կը յիշատակուի նաեւ Վաղարշապատի Սբ. Գրիգոր, Առապարի Սբ. Գրիգոր անուններով։
«Զուարթնոց» անուանումը հաւանաբար կ՛առնչուի նաեւ զուարթուն՝ հրեշտակ բառին։ Կ՛ենթադրուի, որ Զուարթնոցի տարածքուին եղած է հեթանոսական Տիր աստուծոյ մեհեանը։ Ըստ Սեբեոսի՝ 301 թ.-ին այստեղ հանդիպած են Հայոց Տրդատ Գ. արքան եւ Գրիգոր Լուսաւորիչ։ Տաճարի աւերման մասին պատմական աղբիւրներուն մէջ տեղեկութիւն չկայ (հաւանաբար երկրաշարժէն աւերուած է). յայտնի է, որ այն կանգուն եղած է մինչեւ X դարը։ XX դարու սկիզբին աւերակ տաճարը ծածկուած էր հողով, պեղումներ կատարուած են 1901 – 1907 թթ.-ին՝ Խաչիկ վարդապետ Դադեանի նախաձեռնութեամբ, 1904-էն՝ Թորոս Թորամանեանի գիտական ղեկավարութեամբ։ Ըստ պեղուած նիւթերու՝ նախքան Զուարթնոց, այստեղ եղած են հեթանոսական եւ IV–V դարերու կառոյցներ։ Հնագոյնը 0, 63 մ. x 2, 7 մ. չափերու կոթողն է (կը գտնուի Զուարթնոցի թանգարանին մէջ)՝ Ռուսա Բ.-ի սեպագիր արձանագրութեամբ։ Պեղումներով յայտնաբերուած են տաճարը, կաթողիկոսական պալատը՝ օժանդակ շինութիւններով (բաղնիք, խուցեր եւ այլն)։ Պահպանուած են տաճարի յատակը, տեղ-տեղ՝ ստորին որմնաշարը, սիւներու խոյակներ, խարիսխներ, արեւու քանդակազարդ ժամացոյցը, խճանկարի, որմնանկարի ու այլ մնացորդներ։ Տաճարի կառուցման համար օգտագործուած են տարբեր որակներու եւ երանգներու տուֆեր, պոչաւոր քարեր, չեչաքար, պեմզա, վանակատ եւ այլն։
Ճարտարապետութիւն
Տաճարը կառուցուած է եօթաստիճան պատուանդանի կեդրոնը։ Արտաքուստ՝ եռաստիճան, յաջորդաբար նուազող 3 գլանաձեւ ներդաշնակ ծաւալներու միասնական շինութիւն էր, որուն յօրինուածքի միջուկը քառակոնքն է։ Վերջինիս խորանները միաւորուած են 4 զանգուածեղ մոյթերով, որոնք վերին՝ կապող 4 կամարներու եւ առագաստներու հետ կը կազմեն գմբէթակիր միաձոյլ համակարգ։ Տաճարը ունեցած է 5 շքամուտք։ Տաճարի առաջին աստիճանի ճակատային վերին մասը ընդգրկող գօտին քանդակազարդուած է խաղողի որթերով, նռնազարդ ճիւղերով. որմնակամարներու հանդիպման մասը՝ հոգեւոր եւ աշխարհիկ անձանց 32 բարձրաքանդակէն, պահպանուած են 9-ը։ Տաճարի ներսը խոյակներու թեւատարած արծիւները, որմնասիւնազարդի ռիթմը, մոյթերու սլացքը, բարձրադիր գմբէթը՝ ողջ զարդարանքի հետ, կառոյցին հաղորդած են վերասլացութիւն։ Տաճարի բարձրաքանդակներէն մէկուն վրայ պահպանուած է Եոհան, հաւանաբար՝ տաճարի ճարտարապետի անունը։
Ազդեցութիւն
Հայկական ճարտարապետութիւնը կրած է Զուարթնոցի ազդեցութիւնը. այն վաղ միջնադարեան հայկական շինարուեստի, քանդակագործութեան, տեկորատիւ արուեստի իւրօրինակ հանրագումար է։ Մեզի հասած հայկական ճարտարապետութեան կոթողներէն զուարթնոցատիպ են Ներսէս Գ. Տայեցիի կառուցած Իշխանի եւ Բանակի (VII դար), Աղուանքի մէջ՝ Լիակիթի (VII դար), Անիի մէջ՝ Գագկաշէն Սրբ. Գրիգոր (XI դար) եկեղեցիները։ 1980 – 1990 -ական թուականներուն վերականգնուած են Զուարթնոցի խորաններու սիւնաշարերը, արծուախոյակ սիւները, առաջին աստիճանի պատերի ստորին մասը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայկական եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:7-րդ դարուն հիմնուած
Միհրան Ռուբէնեան
Միհրան Ռուբէնեան, հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Մահացած է 1915 թուականի Հոկտեմբեր 11-ին, ժանտախտէ` մօտ 30 տարեկան հասակին։
Տիգրան Աբգարեան
Աբգարեան Տիգրան, խմբագիր ու գրող։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է 1877 թուականին 2 Օգոստոսին Նոր Ջուղա, որդի Դաւթի: Նախնական ուսումը տեղւոյն կաթոլիկներուն վարժարանը կը ստանայ ու յետոյ Կենդրոնական ազգային դպրոցը կ՛անցնի, որուն լրիւ ընթացքը կ՛աւարտէ 1895 թուականին, ուր 42 տարի իբրեւ ուսուցիչ կը պաշտօնավարէ: Իբրեւ դաստիարակ մտաւորական եւ դրամշակ՝ Նոր Ջուղայի մէջ յարգուած ու սիրուած համեստ գործիչ մը եղած է եւ բազմաթիւ գրական, բարեգործական, թատերական եւ այլն վարչութեանց անդամ ընտրուած:
1911 թուականին ի վեր կը վարէ Նոր Ջուղայի Ս. Ամենափրկիչ վանքի, Հայոց Առաջնորդարանի եւ Համայնական Խորհուրդի քարտուղարութեան եւ դիւանապետութեան պաշտօնը: Պատանի հասակէն աշխատակցած է «Նոր դար», «Մշակ», «Մուրճ», «Ջանգ», «Նոր Ջուդայի լրաբեր», «Հայաթերթ», «Տարազ», «Արտեմիս», «Հովիտ», «Վերածնունդ» եւ այլն թերթերու: Նոր Ջուղայի Հայոց դպրոցի, թատրոնի եւ տպագրութեան ու մամուլի մասին քանի մը գրքոյկներ հրատարակած է: Նոր Ջուղայի ժողովրդական բանահիւսութեան մասին ունի երկհատոր եւ շատ արժէքաւոր ուսումնասիրութիւն մը, որ անտիպ կը մնայ:
1925-ին Նոր Ջուղայի մէջ տօնուեցաւ ուսուցչական գործունէութեան 30-ամեայ յոբելեան:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Նաուալ Ըլ Սաատաուի
Նաուալ Ըլ Սաատաուի (نوال السعداوي, 27 Հոկտեմբեր1931 – 21 Մարտ 2021) Եգիպտացի ֆեմինիստ գրող, գործօն, բժիշկ, եւ հոգէբուժ, ծանօթ իբր « Իսիսի դուստր»: Ան ինքզինք կը նկարագրէր իբր «հնագէտ-ընկերվար-ֆեմինիստ»: Ան Եգիպտոսի «ամէնէն յանդուգն կինն էր»: Ըլ Սաատաուի բազմաթիւ գիրքեր գրած է Իսլամի մէջ կիներու մասին, մանաւանդ կեդրոնանալով իգական ծննդական գործարաններու յապաւման նիւթին վրայ: Ան ճանչցուած էր իբր « Արաբական աշխարհի Սիմոն տը Պուվուարը »:
Ան հիմնադիրն ու նախագահն էր Արաբ Կիներու Միասնակամութեան Միութեան եւ համահիմնադիրը « Արաբական Միութիւնը Մարդկային Իրաւունքներու Համար» միութեան: Ան պատուոյ աստիճաններ ստացած է 3 տարբեր ցմաքամասներէ: 2004 թուականին, ան արժանացաւ Հիւսիս-Հարաւ Մրցանակին (անգլ.՝ North–South Prize) Եւրոպական Խորհուրդին կողմէ: 2005 թուականին, ան ստացաւ Ինանա Միջազգային Մրցանակը Պելճիքայի մէջ: 2012 թուականին, Միջազգային Խաղաղութեան Բիւրոն պարգեւատրեց Սէան ՄաքՊրայտ Խաղաղութեան Մրցանակը Ըլ Սաատաուիին:
Օշական Գիւղ
Օշական, գիւղ Արագածոտն ի մարզին մէջ՝ Աշտարակ քաղաքէն 3 քմ. հարաւ-արեւմուտք։ Նախապէս կոչուած է Յուշական, Ուշագան, Ուշական, Օշագան։
Համայնքի մակերեսը կը կազմէ 16,96 քմ², իսկ բնակչութիւնը՝ 5962 մարդ։ Համայնքը սահմանակից է Ոսկեվազ, Աշտարակ, Սասունիկ, Դաշտ համայնքներու վարչական տարածքներուն։
Պատմութիւն
Ըստ աւանդութեան՝ Նոյ նահապետն ու իր ընտանիքը Մասիսի գագաթէն իջնելուն պէս կը տեսնեն Օշականը ջուրէն ազատած կը բացագանչեն. «Օշ ական», որ կը նշանակէ «Երանի մեր աչքերին»: Գտնուելով Արշակունիներ ու արքայական ոստանին մէջ՝ Օշականը դարձած է իրենց սեփականութիւնը։ Ըստ Կորիւնի՝ Օշականի մէջ կը գտնուի գերեզմանատուն, ուր կը թաղուէին քրիստոնէական հաւատքի համար նահատակուածները։ Վահան Ամատունի իշխանը իր ուսուցիչ Մեսրոպ Մաշտոցի դին Էջմիածինէն կը տեղափոխէ Օշական, ուր անոր աճիւնը կը յանձնուի հողին։ Երեք տարի ետք՝ 442-443, գերեզմանին վրայ կը կառուցեն եկեղեցի-դամբարանը, որ 1875-1879 Եկեղեցւոյ կը վերածուի։ Գիւղի շրջակայքը կը գտնուի Ք.ա. 7-5-րդ դարերուն կառուցուած Օշականի բերդ-ամրոցի աւերակները։
Արագածոտնը վաղ միջնադարուն Ամատունիներու նախարարական տան եպիսկոպոսներու տեսչութեան տակ էր։ Օշականը Ամատունի նախարարներու կեդրոն դարձած է Հայոց թագաւոր Խոսրով Բ. Արշակունիի օրով (330-338):
Օշականը՝ որպէս բերդ, առաջին անգամ յիշատակուած է պատմիչ Փաւստոս Բիւզանդացիի կողմէ 4-րդ դարու առաջին կէսին անցքերու կապակցութեամբ։ Գտնուելով Արշակունիներու արքայական ոստանին մէջ՝ Օշականը դարձած է անոնց սեփականութիւնը։ 336-ին Մազքթաց Սանեսան թագաւորի դէմ կռիւներուն ցուցաբերած սխրագործութիւններուն համար Հայոց թագաւոր Խոսրով Բ Կոտակը զայն ընծայած է Վահան Ամատունիի։ Վկայություններ կան, որ Մեսրոպ Մաշտոց ը Օշականի մէջ հիմնադրած է դպրոց։ Ամատունիներու նախաձեռնութեամբ Մեսրոպ Մաշտոց թաղուած է Օշականի մէջ․ 442-ին անոր գերեզմանին վրայ կառուցուած է գմբէթաւոր կլոր եկեղեցի։ Իր կառոյցներով եւ բերքառատ այգիներով Օշականը հետագային եղած է Հայաստան ի նշանաւոր գիւղերէն մէկը։
Օշականի ճակատամարտ 336 թ.
Օշականի ճակատամարտը տեղի ունեցած է 336-ին, Մազքթաց Արշակունիներու եւ Մեծ Հայք ի Արշակունեաց թագաւորութեան բանակներուն միջեւ։ Սասանեան Պարսկաստանի դրդմամբ Կովկասեան վաչկատուն ցեղերէն (հոներ, փոխեր) կազմուած բանակով մազքթաց արքայ Սանեսանը, ցանկանալով տիրել Հայոց գահին, 335-ին կ'արշաւէ Հայաստան եւ կը գրաւէ Մեծ Հայքի մայրաքաղաք Վաղարշապատ ը: Ճակատամարտը վերջ կը գտնէ հայոց զօրքի յաղթանակով։
Օշականի ճակատամարտ 1827 թ.
Աւելի ուշ, Օշականի մէջ ճակատամարտ մը եւս տեղի ունեցած է՝ հայ-ռուսական եւ պարսկական զօրքերուն միջեւ 17 Օգոստոս 1827 թ.-ին։ Ճակատամարտը աւարտած է հայ-ռուսական զօրքերու յաղթանակով։ 1827-ի գարնան Երմոլովին փոխարինած կեներալ Իւան Բասքեւիչի գլխաւորութեամբ վերսկսան պատերազմական գործողութիւնները։ Ապրիլի սկիզբին ռուսական բանակի առաջապահ զօրամասը շարժեցաւ դէպի Երեւան եւ նոյն ամսուան կիսուն առանց դիմադրութեան գրաւեց Էջմիածին ը: Շուտով անձնատուր եղաւ նաեւ Նախիջեւանի խանը։ Արաքս ի ափին գտնուող Ապասապատ բերդը գրաւելու համար կատաղի մարտերուն պարսիկները ջախջախիչ պարտութիւն կրեցին։
Հայ առաքելական եկեղեցւոյ Արագածոտնի թեմի առաջնորդարան
Հիմնուած է Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին Ա. Քեսապցիի կոնդակով՝ 30 Մայիս 1996-ին։ Առաջնորդանիստը Օշականի Ս. Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցին է, որ հայոց ազգային գլխաւոր սրբավայրերէն է (այստեղ ամփոփուած է Մեսրոպ Մաշտոցի աճիւնը)։ Արագածոտնի թեմը կ'ընդգրկէ ՀՀ Արագածոտնի մարզը (պատմական Այրարատ նահանգի Արագածոտն ու Նիգ գաւառներու մեծ մասը)։ Թեմի տարածքը տարբեր ժամանակներու ենթարկուած է տարբեր եպիսկոպոս ական աթոռներու։
Արագածոտնի թեմի գործող վանքերն ու եկեղեցիներն են՝ Օշականի Սբ. Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցի, Աշտարակի Սբ. Մարինէ եկեղեցի, Սբ. Սարգիս եկեղեցի, Ապարանի Սբ. Խաչ եկեղեցի, Թալինի Սբ. Աստուածածինը, Կարբիի Սբ. Աստուածածին եկեղեցի, Կոշի Սբ. ԳԷորգ եկեղեցի, Մաստարայի Սբ. ՅովհաննԷս եկեղեցի, Մուղնու Սբ. ԳԷորգ եկեղեցի ու Սաղմոսավանքը: Օշականի մէջ Սբ. Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցւոյ կողքին կը գործէ անոր անունը կրող դպրատունը։ Թեմը հրատարակած է «Շողակն» (1998–2000), 2000 թուականէն՝ «Արագածոտն» պարբերականները։ Գիւղին մէջ կը գործէ Խրիմեան կրթօճախը հովանաւորութեամբ Արագածոտնի թեմի եւ ամերիկահայ բարերարներ՝ Սիլվա եւ Իրմա Տէր-Ստեփանեաններու։ Արագածոտնի թեմի առաջնորդական տեղապահն էր Վազգէն վրդ. Միրզախանեանը (1999-էն)։ Այժմ այդ պաշտօնը կը վարէ է Գերաշնորհ Տ. Մկրտիչ եպս. Պռոշեանը:
Պատմաճարտարապետական յուշարձաններ
Հիմնական յօդուած՝ Օշականի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկ (Արագածոտնի մարզ)։
Ս. Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցին կը գտնուի Օշական գիւղին մէջ։ Մեսրոպ Մաշտոցի մահէն ետք հազարապետ Վահան Ամատունին եւ զօրավար Հմայակ Մամիկոնեանը անոր մարմինը կը տեղափոխեն Օշական, ուր երեք տարի ետք՝ 443-ին Վահան Ամատունին մատուռ կը կառուցէ։ Անոր յիշատակը յարգելու համար Յովսէփ Ա. Յողոցմեցի կաթողիկոսը կը յանձնարարէ Կորիւնին գրել Մեսրոպ Մաշտոցի կեանքի ու գործի մասին։ 1875-1879 թուականներուն Գէորգ Դ. կաթողիկոսը հին մատուռի վայրը նոր պազիլիք օրինակի եկեղեցի կը կառուցէ: «Դիդի կոնդ». Օշականի տարածքը հարուստ է հնագիտական յուշարձաններով։ Քասախ գետի ձախ ափին գտնուած են խոշոր քարերով շարուած քանի մը տասնեակ դամբարանախցեր։ Գիւղի կեդրոնը գտնուող «Դիդի կոնդ» բլուրի առանձին հատուածներուն կան տարբեր դարաշրջաններու յուշարձանախմբեր։ Բլուրի գագաթին պեղուած է Ք.ա. 6-5-րդ դարերու 0,25 հա տարածքով քառանկիւն ամրոց։ 2,5-2,65 մ. հաստութեամբ արտաքին պատերը շարուած են տուֆէ խոշոր քարեր, ամրացուած կաւէ շաղախով։ Ամրոցի ներսը (բաժնուած է հիւսիսէն-հարաւ անցնող միջնապատով) կան նկուղային եւ բնակելի շարք մը շինութիւններ։ Բլուրի հիւսիսային լանջին եւ ստորոտին Ք.ա. 7-րդ դարուն հիմնուած պալատական 5 համալիրներէն ներկայիս պեղուած է առաջինը եւ երկրորդին մէկ մասը՝ բաղկացած 40 սենեակներէ, սրահներէ եւ տաճարներէ։ Պեղումներու ընթացքին գտնուած են մեծ քանակութեամբ խեցեղէն, քարէ գործիքներ, զարդեր, կուռքերու եւ 100-է աւելի արձաններ։
Այս համալիրներու փլատակներու վրայ կը գտնուէր Ք.ա. 3-րդ դարուն հին դամբարանադաշտ, որ գոյատեւած է մինչեւ II դար։ Բլուրի արեւելեան, հարաւային եւ մասամբ հիւսիսային լանջերուն սփռուած են Երկաթի դարու եւ ուրարտական 1000-է աւելի դամբարան, որոնցմէ պեղուած են շուրջ 70 կրոմլեխներ, քարարկղեր եւ խոշոր դամբարանախցեր։ Յայտնաբերուած են մեծ քանակութեամբ գործիքներ, զէնքեր, ոսկէ, արծաթէ, պրոնզէ զարդեր, ակատէ, սարդիոնէ ուլունքներ, բազմատեսակ խեցեղէն եւ փայտէ զանազան իրեր։
Բլուրի արեւմտեան լանջին կը գտնուի միջնադարեան դամբարանադաշտը (տապանաքարերու վրայ պահպանուած են արձանագրութիւններ, բարձրաքանդակներ եւ բազմաթիւ խաչքարեր)։ Յայտնաբերուած նիւթերու մէկ մասը ցուցադրուած է ՀՀ պատմութեան թանգարանին մէջ։ Բլուրի վրայ կը գտնուի Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ մատուռը: Զայն համարելով 12-14-րդ դարերու կառոյց, ճարտարապետ Թորոս Թորամանեանը իր «Հայկական ճարտարապետութիւն» աշխատութեան մէջ մատուռը կ'անուանէ Թուխ Մանուկ: Ան կը գտնուի բիայնական ամրոցի մէջ, որմէ կ'ենթադրուի թէ անոր տեղ եղած է աւելի հին սրբատեղի, որուն հիմքերուն վրայ կառուցուած է մատուռը:
Ամէն տարուայ կրկնազարդի օրը՝ Յիսուս Քրիստոսի Յարութեան օրը՝ Զատիկին յաջորդող կիրակին, Կոնդի ուխտն է:
Օշականին մէջ կանգուն է վաղ միջնադարեան ինքնատիպ կոթող (6-7-րդ դարեր), որ աւանդաբար կը համարուի Մորիկ կայսեր կամ անոր մօր գերեզմանաքարը։
Օշականի եւ անոր շուրջ կը գտնուին Թադէոս առաքեալ, Սուրբ Գրիգոր, Սուրբ Սարգիս, վիմափոր Սուրբ Աստուածածին, Թուխ մանուկ մատուռները (13-րդ դար):
Աշխարհագրութիւն
Գիւղը կը գտնուի Քասախ գետի հովիտին մէջ՝ ծովի մակարդակէն 1020 մ. բարձրութեան վրայ։ Քասախ գետը գիւղը կը բաժնէ 2 մասի։ Կլիման մերձարեւադարձային, չոր ցամաքային է, շոգ ու չորային ամառներով, չափաւոր ցուրտ ձմեռներով։ Յուլիսին միջին ջերմաստիճանը կը տատանի 25-26°C միջեւ, Յունուարին՝ -4°C է։ Տարեկան մթնոլորտային տեղումները կը կազմեն 350 մմ.։ Գիւղին մէջ կը գտնուի Դիդի կոնդ կոչուած բլուրը, որ առաջացած է լաւային գոյացումներէ:
Բնակչութիւն
2012-ին կանայք կը կազմէին 53%, տղամարդիկ՝ 47%: Բնակչութեան մէջ մինչ աշխատունակները կը կազմեն 26%, աշխատունակները՝ 58%, հետաշխատունակները՝ 16%:
Կրթութիւն եւ մշակոյթ
Գիւղին մէջ կը գործեն 2 դպրոց՝ Մեսրոպ Մաշտոցի անուան միջնակարգ դպրոցը (տնօրէն՝ Լ. Մելիքեան) եւ Փայլակ Բաբկենեանի անուան հիմնական դպրոցը (տնօրէն՝ Ս. Յովնանեան), երաժշտական դպրոց, Ժորա Աբելեանի անուան համայնքային գրադարան, 2 մանկապարտէզ՝ «Գայանէ» (տնօրէն՝ Ռ. Մելիքեան) եւ «Անահիտ» (տնօրէն՝ Ա. Ներսիսեան), կապի հանգոյց, հիմնովին վերանորոգուած բուժկէտ, մշակոյթի պալատ (տնօրէն՝ Ա. Ամիրբեկեան), Խրիմեան կրթօճախ (տնօրէն՝ Կարինէ Սարգսեան), Անժելա Շահնաբադեանի անուան ժողովրդական պարերու համոյթ (ղեկավար՝ Արմէն Մուշեղեան), լատինամերիկեան պարերու համոյթ (ղեկավար՝ Մագա Ոսկանեան), դուքենդոյի խմբակ (ղեկավար՝ Արայիկ Աւետիսեան), մանակական առողջարան։ Գիւղը ունի 2125 տնտեսութիւն։
Օշականի վարչական բաժանում
Հին թաղեր Նոր փողոցներ
Հայրենական մեծ պատերազմի ընթացքին օշականցիներու դերը
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Օշականէն ռազմաճակատ մեկնած են 658 օշականցիներ. մարտական գործողութիւններուն մասնակցած են 632-ը, զոհուած 273-ը։ Անոնց յիշատակը յաւերժացնելու համար յայտնի լրագրող Խաչիկ Յովհաննիսեանի նախաձեռնութեամբ եւ ճարտարապետ Տիրան Մարութեանի գծագրով 1987-ին կը սկսի Հայրենական մեծ պատերազին զոհուած օշականցիներուն նուիրուած յուշակոթողի շինարարութիւնը, որուն բացումը կը կատարուի 1998 թուականին։ Ամէն տարի 9 Մայիսին օշականցիները իրենց յարգանքի տուրքը կը մատուցեն իրենց հերոս նախնիներու յիշատակին։
Տեղական ինքնակառավարում
Գիւղապետարան, Օշական համայնքի ղեկավար մարմինը գիւղապետարանն է՝ համայնքի ղեկավարով եւ աւագանիի 11 անդամներով։ Խորհրդային շրջանին գիւղի բնակչութեան հարցերով կը զբաղէր գիւղխորհուրդը (կազմուած 41 պատգամաւորներէ, որոնք կ'ընտրէին գիւղխորհուրդի նախագահին), գիւղատնտեսական եւ արդիւնաբերական գործունէութիւնը ղեկավարած է ընդհանուր տնտեսութեան տնօրէնը, 1963 թուականէն՝ սովետական տնտեսութեան տնօրէնը։
Օշականի գիւղապետները յետխորհրդային շրջանին 2012-էն	 Համայնքի ղեկավար՝ Արամ Ներսիսեան
Աւագանիի անդամներ՝
1.	Յասմիկ Գիւլնազարեան
2.	Սուրէն Ներսիսեան
3.	Մրազ Նասիրեան
4.	 Սոնա Բադալեան
5.	 Վարդան Ամիրբեկեան
6.	 Մարատ Ադամեան
7.	 Աբո Աբելեան
8.	Մարատ Աւետիսեան
9.	 Հայկ Աբրահամեան
10.	 Ալբերտ Պողոսեան
11.	 Տիգրան Ղազարեան:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի աշխարհագրութիւն
Ռոտէ Ֆլորա
Ռոտէ Ֆլորա (գեր.՝ Rote Flora) եղած է նախկին թատերասրահ Համպուրկի Շատցենֆիրտելէ թաղամասին մէջ: Ինքնակամօրէն բնակուած է Նոյեմբեր 1989-ին, երաժշտական թատերասրահ դարձնելու որոշումով:
Շէնքի Պատմութիւնը
Թատրոնը կառուցուած է 1888-ին եւ կոչուած է Tivoli-Theater: Շուտով թատրոնը կը վերանուանուի Concerthaus Flora, ուր բեմադրուած են օփերեթաներ, համերգներ եւ ռեւիւներ: Ասիկա այն թատրոններէն է, որ չկործանուեցաւ Համաշխարհային Բ. Պատերազմին: Այս թատրոնին մէջ ներկայացումները շարունակուեցաւ բեմադրուիլ մինչեւ 1943, որմէ ետք զայն կը փակուի եւ կ'օգտագորջուի որպէս պահեստանոց: 1949-ին, թատրոնը կը վերանորոգուի եւ կը բացուի: 1953-1964 թուականներուն, շէնքը կ'օգտագործուի որպէս շարժապատկերի սրահ, ունենալով 800 աթոռ, այնուհետեւ կը վերածուի «1000 Töpfe» հանրախանութին, որ կը գոյատեւէ մինչեւ 1987 թուական:
Քաղաքական Նախագիծի Պատմութիւնը
Հանրախանութի փակումէն ետք, երաժշտական փրոտիւսըր Ֆրետերիք Քուրցը դատարկ շէնքը երաժշտական թատրոն դարձնելու նախագիծ ներկայացուց, սակայն տեղի բնակիչները, ոչ մեծ խանութներու սեփականատէրերը եւ ինքնավար խումբերը բացասական վերաբերմունք ցուցաբերեցին եւ ամիսներ շարունակ լայնածաւալ բողոքներ տեղի ունեցան: Այնուամենայնիւ, պատմական շէնքը քանդուեցաւ 1988 թուականի Ապրիլ-ին:
Բողոքները շարունակուեցան եւ մարտական խումբերու կողմէ բռնի յարձակումներու առիթ հանդիսացան: Ի վերջոյ, ոստիկանական պաշտպանութեան կարիքը եւ Զանգուածային լրատուական միջոցներուն տրուած բացասական պատասխանը ներդրողներուն ստիպեցին հրաժարիլ իրենց նախագոծէն:
1990-1991 թուականներուն, նախագիծի շրջանակի շինութեան մօտ գտնուող լքուած հողաշերտը զբօսայգիի վերածուեցաւ: Քաղաքային իշխանութիւնները ծրագիրներ ունէին շինութեան սենեակներու առնչութեամբ եւ ի վերջոյ հակամարտութիւնը աւարտեցաւ անով, թէ ոստիկանութիւնը բռնի ուժով ազատեց տարածքը:
1992 թուականի Օգոստոսին, քաղաքային զարգացման գծով պատասխանատուն ստիպեց Ռոտէ Ֆլորայի կազմակերպիչներուն ստորագրել գործող վարձակալութիւն 6 ամսուան ժամկէտով, հակառակ դէպքին դարձեալ դատարկման կ'ենթարկուէր: Քաղաքական գործիչներու եւ Ռոտէ Ֆլորայի միջեւ բանակցութիւնները տեւեցին 4 ամիս, դատարկումը առանց իրականանալու եւ Ռոտէ Ֆլորան բնակուած մնալով:
1995-ի հրդեհը փլուզեց շէնքին մեծ մասը, սակայն շուտով ամէն ինչ վերակառուցուեցաւ եւ վերականգնեցաւ: Ռոտէ Ֆլորան մնաց որպէս մշակութային եւ քաղաքական հանդիպումներու վայր: 2000 թուականի աշնան, Հանպուրկի սենատը կրկին սկսաւ բանակցութիւններ վարել նոր վարձակալութեան համար: 11 տարի գրաւուած մնալէ ետք, Ռոտէ Ֆլորան քաղաքական հարցի երանգ ստացաւ եւ դարձաւ 2001-ի ընտրութիւններու առարկան:
Թեժ բանավէճերու պատճառով, ծերակոյտի հետ բանակցութիւնները կէս մնացին: Ի պատասխան ասոր, Մարտ 2001-ին ծերակոյտը շինութիւնը վաճառեց գործարար Քլաուսմարթին Քրեթշմերոն: Քանի մը շաբաթ ետք Քրեթշմերը որոշեց ո՛չ մէկ փոփոխութիւն կատարեր: Ռոտէ Ֆլորան մնաց անկախ:
Ռոտէ Ֆլորան Այսօր
15 Նոյեմբեր 2004-ին, Ռոտէ Ֆլորան նշեց իր 15-րդ տարեդարձը : Մարտի վերջին, 2011-ին, քաղաքի եւ շինութեան տիրոջ նիջեւ կնքուած պայմանագիրը կը վերջանայ: Պայմանագիրին մէջ նշուած է թէ Քրեթշմերը ինչ պայմաններով եւ դէպքով կրնայ վաճառել վայրը եւ այն պէտք է ըլլայ սոցիալական կեդրոն: Ան շինութիւնը կրնայ վաճառել իր ցանկացած գինով եւ ցանկացած անձին: Եթէ Քրեթշմերը վաճառէ Ռոտէ Ֆլորան, ապա ատիկա դատարկելու վտանգը կ'առաջանայ: Մարդիկ, որոնք կապ ունին Ռոտէ Ֆլորայի հետ, քարոզարշաւ կազմակերպեցին («Flora bleibt unverträglich») հնարաւոր դատարկումէն խուսափելու դէմ :
Մշակութային Իրադարձութիւններ
Ռոտէ Ֆլորայի խումբը միշտ կը կազմակերպէ համերգներ եւ մշակութային այլ իրադարձութիւններ, ինչպէս նաեւ կը հանդիսանայ ձախ շարժումին հանդիպումներու վայրը: Ռոտէ Ֆլորան կը ֆինանսաւորուի բարեգործութիւններու եւ ներդրումներու միջոցով:
Վերջին մի քանի տարիներուն, Ռոտէ Ֆլորան կարեւոր դեր կը խաղայ որպէս այլընտրանքային կեդրոն եւ այժմ կը հանդիսանայ Schanze-Quarter-զգալի մասը:
Շինութեան ճակատը մինչեւ այժմ կը ծառայէ որպէս քաղաքական ուժերու հաւաքատեղի: Ռոտէ Ֆլորան կը կազմակերպէ արուեստին նուիրուած ցուցահանդէսներ, կ'աշխատի աշխարհի տարբեր նկարիչներու հետ եւ այնտեղ աշխատելու համար կ'առաջարկէ ունիկալ եւ ստեղծագործական պայմաններ:
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Գերմանիոյ թատրոններ
Գեղամ Սեւան
Գեղամ Սեւան, խորհրդահայ գրականագէտ եւ արձակագիր։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Իսթամպուլ։ Յաճախած է Վիեննական Մխիթարեան վարժարան։ Հետեւած է Իսթամպուլի համալսարանի իրաւագիտական ֆաքիւլթէի դասընթացքներուն։ Վկայուած է Երեւանի մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ճիւղէն։
Պէյրութի մէջ մասնակցած է «Գիրք գրականութեան եւ արուեստի» հանդէսի խմբագրական աշխատանքներուն (1959)։ Երեւանի մէջ, գործակիցներու հետ պատրաստած է հայ գրականութեան դասագիրք մը (1964)։ Անաւարտ ձգած է «Պարսկահայ գրականութիւն» ուսումնասիրութիւնը եւ «Սիրոյ պանթէոն վէպը։
Անդամ եղած է Հայաստանի Գրողներու Միութեան։
1949-ին կը հաստատուի Պէյրութ, իսկ 1962-ին Երեւան, ուր մահացած է 1991-ին ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գրականագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Արձակագիրներ
Դնեպր
Դնեպրո,, քաղաք, Ուկրանիայի Դնեպրոպետրովսկի մարզի կեդրոնը, Դնեպրոպետրովսկի մարզի կեդրոնը, բնակչութեան թիւով Ուկրաինայի չորրորդ քաղաքը՝ Կիևեն, Խարկովեն եւ Օդեսայեն յետոյ։ Ուկրաինայի խոշորագոյն արդյունաբերական, տրանսպորտային, տնտեսական կեդրոններեն մէկն է, մետալուրգիայի կեդրոնը եւ Ուկրաինայի տիեզերական մայրաքաղաքը։ Հատկապես զարգացած է գունավոր մետալուրգիան, մետաղամշակումը, մեքենագործութիւնը եւ արդյունաբերութեան այլ ծանր ճիւղերը։
Արտաքին հղումներ
Ստորոգութիւն:Ուկրաինայի քաղաքներ
Ճէյմս Տաշնըր
Ճէյմս Սմիթ Տաշնըր, (James Smith Dashner, ծնած է 26 Նոյեմբեր, 1972 թուականին, Ճորճիա, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ): Ան Ամերիկացի գրագէտ ու հեղինակ մըն է, որ ճանչցուած է իր The Maze Runner վիպաշարով :
Հրատարակած գիրքեր
Ճէյմսին գիրքերը գրուած են պատանիներու համար, ու անոր ոճը կը պարունակէ վտանգներ, արկածներ եւ երեւակայութիւն:
Անոր գործերէն են՝
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1972 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի Գրողներ Ստորոգութիւն:26 Նոյեմբերի ծնածներ
Պասքէթպոլ
Պասքէթպոլ կամ Կողովագնդակ (անգլ.՝ Basket-կողով եւ Ball-գնդակ բառերէ), խմբային մարզաձեւ մըն է, որ կը խաղցուի իրարու դէմ մրցող երկու խումբերու միջեւ, ընդհանրապէս քառանկիւնաձեւ փակ դահլիճներու մէջ: Իւրաքանչիւր խումբ կը բաղկանայ՝ 5 խաղացողներէ։ Խաղին նպատակը հակառակորդ խումբին «կողովին» մէջ գնդակը նետելն է :
Ծագում
1891-ին, խաղին գաղափարը յղացած  է Ամերիկայի Մասաչուսեց նահանգին Սփրինկֆիլտ քոլէճին մարզանքի ուսուցիչ Ճէյմս Նէյսմիթ ը (1861-1939)։ Վերջինիս  յանձնարարուած էր ստեղծել փակ դահլիճի մէջ տեղի ունեցող հետաքրքրական խաղ մը, որմով ուսանողները կրնային զբաղիլ ձմրան ամիսներուն։
Նէյսմիթ կ'ընտրէ երկու դեղձի կողովներ եւ կը զանոնք կը զետեղէ խաղահրապարակին պատշգամին։ Կողովներուն բարձրութիւնը այնքան ճիշդ էր, որ մինչեւ օրս նոյն բարձրութիւնը կը կիրարկուի։ Առաջին խաղերը խաղացուած են ֆութպոլի գնդակով, եւ ամէն անգամ գնդակը կողովէն հանելու համար, շարժական սանդուխներ օգտագործած են:
Խաղին Առաջին Կանոնները
Նէյսմիթ կը ճշդէ Խաղին առաջին կանոնները եւ զանոնք կը տպագրէ «Եռանկիւն» ամսագիրին մէջ, 15 Յունուար 1892-ին՝ «Նոր խաղ» վերնագիրով։
Սկզբնական տարիներուն, խաղացողներուն թիւը կը տարուբերէր 5-էն 9-ի միջեւ, ըստ դաշտին տարածութեան: Սակայն 1895-էն ի վեր, վերջնականապէս կ'ընդունուի 5-ը:
1 Նոյեմբեր 1946-ին,  Քանատայի մէջ տեղի կ'ունենայ կողովագնդակի առաջին մրցաշարքը՝ BAA անունով, ներկայիս՝ National Basketball Association (NBA), որ Հիւսիսային Ամերիկայի մարզական առաջնութիւններու մեծ քառեակի ն մաս կազմող կողովագնդակի Ազգային Կազմակերպութիւն մըն է:
Առաջին խաղը տեղի կ'ունենայ New York Knicks եւ Toronto Huskies-ի միջեւ, 7000 հանդիսատեսներու ներկայութեամբ, որոնց մեծ մասը ոչ մէկ գաղափար ունէր խաղէն: New York Knicks խումբը յաղթական դուրս կու գայ՝ 68-66 արդիւնքով:
Խաղին ներկայիս կիրարկուող հիմնական կանոններն են.-
Թշուառները
Թշուառները (ֆրանսերէն՝ Les Misérables), ֆրանսացի գրող Վիքթոր Հիւկոյի պատմական վէպը. առաջին անգամ հրատարակուած է 1862 թուականին, զոր կը համարուի 19-րդ դարու մեծագոյն վէպերէն մին: Հրատարակուած թուականէն ընդամէնը 3-4 տարի ետք, առաջին անգամ, հայերէնի թարգմանուած է զմիւռնիացի լեզուագէտ` Գրիգոր Չիլինկիրեանի կողմէ :
Անգլիախօս երկիրներուն մէջ վէպը սովորաբար անուանուած է իր բուն ֆրանսական անուանումով. սակայն, քանի մ’այլ անուանումներ եղած են, ինչպէս՝ Թշուառները, Խեղճուկները, Աղքատները եւ Զրկուածներն ու Զոհերը :
Վիքթոր Հիւկօ 1862-ին գրած է «Լէ Միզերապլ»-ը, 1985-ին Ալեն Պուպլիլ եւ Քլօտ Մայքըլ Շէօնպըրկ կը գրեն անոր բեմական երաժշտախառն ներկայացումին բառերը, իսկ 2012-ին «Տը Քինկզ Սփիչ» ժապաւէնին բեմադրիչը՝ Թոմ Հուփըր ստեցծեց երաժշտական թատերախաղին ժապաւէնի իր տարբերակը, որ Ս. Ծնունդի օրը կը սկսի ցուցադրուիլ բազմաքաղաքներու մէջ:
Պասքէթպոլ
Խաղադաշտը
Կը խաղան 28x15 մեթր չափերու հարթ, ուղղանկիւն քառանկիւն հրապարակի մը վրայ, որուն խմբային կողմերուն վրայ կը գտնուին յենարաններուն ամրացուած կողովները։