cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մորթային հիւանդութիւններ
Մորթն ու արեւահարութիւնը
Արեւահարութիւն մը շատ աւելի ծանր կ՛ըլլայ, եթէ արեւին վնասակար ճառագայթները թափանցած ըլլան մորթին խոր խաւերը. նման պարագայի, անպայման բժիշկին պէտք է դիմել:
Արեւահարութիւնը  յաճախակիօրէն կրկնուելու պարագային, կրնայ մորթի քաղցկեղ յառաջացնել:
Փաստուած է, որ բաց գոյն մորթ ունեցող անձերը աւելի զգայուն են արեւի ճառագայթներուն եւ աւելի ենթակայ` արեւահարութեան:
«Մորթային լէիշմանախտկամ »կամ «լէիշմանիա մորթավէրք»
Անոր յարուցիչը «Լէիշմանիա» միաբջիջ մակաբոյծն է (parasite):  Ան կը փոխանցուի մարդոց Ֆլեպոթոմըս (Phlebotomus) կոչուած էգ աւազաճանճի (sandfly) խայթուածքով: Անոնք ընդհանրապէս կը խայթեն գիշերուան ժամերուն: Այս աւազաճանճը պզտիկ, 2 միլիմեթր մեծութեամբ ճանճ մըն է, որ կրնայ պարզ ցանցերու ծակտիկներէն անցնիլ: Այս ճանճերը կ՛ապրին նախընտրաբար կղկղանքին, կենդանական աղբին, կղկղախառն աղտոտ ջուրերուն վրայ, անտառներու եւ տիղմերու մէջ:
ժիշկներ` Լէիշման եւ Տոնովան անջատաբար առաջին անգամ գտած են այս մակաբոյծը եւ նկարագրած են հիւանդութիւնը գիտականօրէն` 1903-ին: Ուստի հիւանդութիւնը անուանուած է Լէիշմանի անունով:
Մորթային լէիշմանախտը կը պատահի մարդոց, շուներուն եւ մուկերուն: Ուստի շուները եւ մուկերը նկատուած են լէիշմանիա մակաբոյծի առաջնահերթ շտեմարանը:
Այս հիւանդութիւնը տեղաճարակային (endemic) է Ափրիկէի, Միջին Արեւելքի եւ Հարաւային Ամերիկայի երկիրներուն մէջ: Հազուադէպօրէն ան տեսնուած է նաեւ Եւրոպայի եւ Միացեալ Նահանգների մէջ: Այս հիւանդութիւնը անգլերէնով  կոչուած է նաեւ tropical sore, oriental sore (այրեցեալ գօտիի վէրք, Արեւելքի վէրք):
Սուրիոյ Հալէպ քաղաքին մէջ առաջին անգամ լէիշմանիա մորթավէրքը տեսնուած է 1745-ին եւ այդ թուականէն սկսեալ ան ճանչցուած է նաեւ որպէս Aleppo boil (Հալէպի վէրք):
Այսօր աշխարհի 88 երկիրներու մէջ լէիշմանիա մորթավէրքը գոյութիւն ունի տեղաճարակային ձեւով: Ամբողջ աշխարհի մէջ ամէն տարի 1,5-2 միլիոն պարագաներ կը յայտնուին: Ան յաճախ համաճարակի (epidemic) ձեւով կը յայտնուի կարգ մը երկիրներու մէջ, ուր առողջապահական պայմանները եւ կոյուղիներու ցանցը կը վատթարանան ու կը դառնան վտանգաւոր, աւազաճանճերը կը տիրապետեն կացութեան, ժողովուրդը կ՛ապրի անբնական պայմաններու մէջ` աղքատութիւն, սնունդի եւ ջուրի պակաս,  վրաններու եւ գաղթակայաններու մէջ կեցութիւն:
Լէիշմանիա մորթավէրքը կը յայտնուի զանազան երկիրներու մէջ` տեղաճարակային վայրերու մէջ գործող եւ ապրող մարդոց ճամբորդութեան պատճառով: Անոնք խայթուած կ՛ըլլան նախքան իրենց ճամբորդութիւնը եւ հիւանդութիւնը կը յայտնուի ճամբորդութենէն ետք:
Յ. Հիսայեան «Հայ բուժ»-ի 1939-ի թիւ 52-ի յունուար ամսուան թիւին մէջ Հալէպի վէրքը անուանած է «Աւուր»: Ան գրած է, որ աւուրը միջագետքի հիւանդութիւն մըն է եւ շատ տեսնուած է Ուրֆայի, Սեւերեկի եւ Մարտինի մէջ, ու շատեր զայն կոչած են Հալէպի վէրք: Յ Հիսայեան նկարագրած է այս մորթային հիւանդութիւնը եւ նշած է, որ վէրքը աղէկնալէն ետք մինչեւ մահ կը մնայ վարակուողին դէմքին վրայ` իբրեւ կնիք:
Ինչպէ՞ս տեղի կ՛ունենայ այս մորթային հիւանդութեան վարակումը
Աւազաճանճը նախ կը խայթէ լէիշմանիա մակաբոյծով վարակուած անձ մը կամ անասուն մը եւ կ՛իւրացնէ այդ մակաբոյծները իր մէջ: Ապա ան կը խայթէ առողջ անձ մը եւ իր խայթոցին միջոցով կը վարակէ առողջ մարդ մը կամ անասուն մը: Խայթոցը կը պատահի ընդհանրապէս դէմքին վրայ եւ մարմնի որեւէ մէկ մասին վրայ, որ չէ ծածկուած, այսինքին` սրունքներուն, ոտքին, թեւերուն եւ ձեռքերուն վրայ: Հազուադէպօրէն ան կրնայ պատահիլ շրթունքներուն արտաքին եւ ներքին բաժիններուն վրայ, ինչպէս նաեւ` բերնին մէջ եւ լեզուին ու քիմքին վրայ:
Ինչպէ՞ս տեղի կ՛ունենայ այս մորթային հիւանդութեան վարակումը
Ընդհանրապէս մէկ խայթոցէ մէկ վէրք կը յառաջանայ, սակայն երբեմն մէկէ աւելի վէրքեր կը տեսնուին նոյն խայթուածքին վայրը: Ասոնք կրնան  միաձուլուիլ եւ կազմել մէկ խոշոր վէրք մը: Կրնայ պատահիլ, որ վէրքը ինքնաբերաբար շուտով սպիանայ եւ ապաքինում տեղի ունենայ: Տկար ախտամերժութիւն (immunity) ունեցողներու եւ մարդկային ախտամերժողականութեան ժահրով տառապողներու մօտ վէրքը շատ ուշ կը սպիանայ:
Հալէպի վէրքին ախտաճանաչումը կը կատարուի մասնագէտ մորթաբուժներու կողմէ: Երկու ձեւերով կը կատարուի ախտաճանաչումը. առաջին` վէրքէն պզտիկ քերթուածք մը կը վերցուի եւ մանրադիտակով կը քննուի տեսնելու համար լէիշմանիա մակաբոյծ. երկրորդ` վէրքի հեղուկէն օրինակ մը կ՛առնուի եւ յատուկ քննութեամբ ախտաճանաչումը կը կատարուի:
Մորթային լէիշմանախտին դարմանումը շատ դժուար էր ժամանակին: Ներկայիս գոյութիւն ունի անոր դարմանը ծարիրային (antimonial) դեղերու միջոցով: Դարմանումը կը տեւէ 20 օր: Բարելաւումը կը սկսի դարմանումէն մօտաւորապէս երկու ամիս ետք, եւ սպիացումը տեղի կ՛ունենայ 12 ամիս ետք: Սակայն այս նոր դեղերը կրնան յառաջացնել լուրջ բարդութիւններ, օրինակ` շարոյրի եւ լեարդի  բորբոքում, արիւնակուտային երակաբորբ (thrombophlebitis), մարմնական ընդհանուր ցաւ, յօդացաւ, յոգնածութիւն, ստամոքսա-աղիքային խանգարում, լեարդի աշխատանքի դանդաղում եւ լեարդի ներխմորներու (enzymes) բարձրացում, արեան տկարութիւն, արեան ճերմակ գնդիկներու նուազում, սրտի  անբնական գործունէութիւն եւ նոյնիսկ մահ: Այս դեղերը կը գործածուին ուղղակի վէրքին վրայ` որպէս օծան, կամ` կլլելով եւ երակային ճամբով: Դեղերու գործածութեամբ հիւանդներուն 85-90 տոկոսը ապաքինում կ՛ունենայ, սակայն նաեւ` սպիացած վէրք մը:
Հակառակ որ այս դեղերը ունին իրենց կողմնակի վնասները եւ բարդութիւնները, սակայն անոնց գործածութիւնը պարտաւորիչ կը դառնայ հետեւեալ պարագաներուն. վէրքի երկարատեւ բորբոքում, յօդերու վրայ վէրքի գոյութիւն, մէկէ աւելի վէրքերու գոյութիւն, աւշագեղձերու յայտնութիւն եւ ծաւալում, տկար ախտամերժութիւն եւ մարդկային ախտամերժողականութեան ժահրի գոյութիւն:
Քիմիադարմանումը (chemotherapy) այլ ընտրանք մըն է դարմանումի համար:
Տեսնուած է, որ հիւանդներէն շատերը դարմանումէն ամիսներ ետք ախտադարձութիւն (relapse) կ՛ունենան, այսինքն հիւանդութիւնը կը վերանորոգուի:
Յ. Հիսայեանը նշած է 1939-ին իր գրութեան մէջ, որ այդ օրերուն հայկական շրջանակներու մէջ որոշ ժողովրդային դեղամիջոցներ գործածուած են: Ան յիշած է այդ ժողովրդային դեղամիջոցներէն մէկը եւ անոր գործածութեան ձեւը` «Խառնուրդ մը կազմել երեք-չորս տեսակ խոտերէ, մասնաւորապէս` մայրամ խոտէ, ատա չայէ եւ խարտալէ: Այս բոլորը ծեծել քիչ քանակութեամբ իւղի հետ եւ վէրքը ծածկել-օծանել այս իւղոտ խառնուրդով: Վէրքը նախ կը վառի եւ ետքը կը թարախոտի: 1-2 օր  ետք վէրքը մաքրել եւ դարձեալ օծանել զայն նոր պատրաստուած իւղոտ խառնուրդով»:
Մինչեւ օրս անոր դէմ բժիշկ-գիտնականներ պատուաստ մը չեն գտած, սակայն հսկայական աշխատանք եւ ուսումնասիրութիւններ կը կատարուին գտնելու համար այդ պատուաստը:
Երրորդ աշխարհի կարգ մը երկիրներու մէջ ժողովրդային դարմանամիջոց մը կը կիրարկուի, որ կը կոչուի ինքնապատուաստում (autoimmunization): Անիկա կը կատարուի հետեւեալ ձեւով. լէշմանիա մորթավէրքի հեղուկէն եւ կամ հիւսկէնէն պզտիկ բաժին մը կը վերցուի եւ կը զետեղուի ոտքին եւ կամ թեւին վրայ, որպէսզի ինքնավարակում կատարուի:
Այս հիւանդութիւնը 2016-ին Միջին Արեւելքի մէջ համաճարակի  վիճակ ստացած է, մանաւանդ` Սուրիոյ, Լիբանանի եւ Թուրքիոյ մէջ: Այս երեւոյթը հետեւանքն է  կարգ մը իսլամական երկիրներէ միլիոնաւոր բնակիչներու արտագաղթին եւ այլ երկիրներու մէջ գաղթակայաններու ստեղծման, գաղթակայաններու վատառողջ վիճակին, առողջապահական պայմաններու չգոյութեան, ջուրի եւ սնունդի պակասին:
Սուրիոյ մէջ 2004-2008 լէիշմանիա մորթավէրքը գոյութիւն ունեցած է տեղաճարակային ձեւով եւ արձանագրուած է  23,000 պարագայ, յաջորդող տարիներուն երկրին պատերազմական վիճակին պատճառով այս հիւանդութիւնը  վերածուած է համաճարակի եւ արձանագրուած է 2012-ին:
53,000 պարագայ, իսկ 2013-ի առաջին ամիսներուն` 41,000 պարագայ: Վերջերս Հալէպի մէջ կը տեսնուի օրական 200-250 պարագայ:
Կարելի՞ է արգելք հանդիսանալ այս մակաբուծային հիւանդութեան: Անշո՛ւշտ, այո՛. հետեւեալ կանխազգուշական միջոցներով  նուազեցնել աւազաճանճերու թիւը, բարելաւել միջավայրի առողջապահական պայմանները, բարելաւել գաղթակայաններու կոյուղիները, քնանալ ապահով զովացուցիչ սարքերով օժտուած սենեակներու մէջ, հեռու մնալ աւազաճանճերէ, գործածել ճանճացանցեր-ճանճարգելներ (nets), ճանճասպան դեղեր, ճանճավան (repellent) դեղեր, երկար թեւով շապիկ հագնիլ, տեղաճարակային վայրերու մէջ մուկերու դէմ պայքարիլ:
Յովհաննէս Պուճիքանեան
Յովհաննէս Պուճիքանեան (1873, Չնգուշ (Խարբերդ) - 1915), հրապարակախօս, գրող, քարոզիչ եւ կրթական մշակ։
Խարբերդցի հայ երեք նահատակ մտաւորականներէն մէկը՝ Ռուբէն Զարդարեան, Թեկատինցի եւ փրոֆ. Յովհաննէս Պուճիքանեան ։
Կենսագրութիւն
Պուճիքանեան նախնական ուսումը կը ստանայ, ապա բարձրագոյն ուսման փափաքով կ՛անցնի գոլէճ եւ յաջողութեամբ կ՛աւարտէ։ Իբրեւ յառաջադէմ ուսանող՝ գոլէճին կողմէ կ՛ուղարկուի Սկովտիոյ Էտինպըրկի համալսարանը, իր ուսումը կատարելագործելու համար փիլիսոփայական եւ ընկերաբանական գիտութիւններու մէջ ։
Ան միւս բոլոր մտաւորականներուն նման զոհ կը դառնայ թրքական եաթաղանին, անտանելի չարչարանքներու ենթարկուելէ ետք։
Գոծունէութիւն
Աւատելէ ետք ան Խարբերդ վերադառնալով կը ստանձնէ աւագ դասախօսի ուսուցչապետի պաշտօն՝ Եփրատ գոլէճէն ներս եւ միեւնոյն ժամանակ կը նշանակուի քարոզիչ: Միեւնոյն հաստատութեան մէջ տարիներով ուսուցչութեամբ կը զբաղի։
Իր լաւ յատկութիւններով այս հայ իտիալապաշտը նկատուած է Խարբերդի Սոկրատը: Ունենալով հմուտ գրիչ իր պաշտօնավարած գոլէճին իր կեանքով իսկ թիկունք կանգնած է: Անոր անունը կապուած է Խարբերդի բարձրագոյն այդ կրթարանին: Իբրեւ քարոզիչ օրինակ դարձած է ներդաշնակելու հոգեւոր ու ազգային արմատը ու դարձած օրինակը ազգային ներդաշնակութեան եւ համագործակցութեան:
Անթոնիօ Կութերեշ
Անթոնիօ Մանուէլ տի Օլիւէյրայ Կութերեշ, փորթուկալցի քաղաքական գործիչ, ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղար (1 Յունուար, 2017)։
Կենսագրութիւն
Անթոնիօ Կութերեշ ծնած է 1949 թուականին Լիզպոն։ Բարձրագոյն կրթութիւնը ստացած է թեքնիքական հաստատութենէն ներս, ուր դասաւանդած է 1973-1975 թուականներուն: 1974 թուականին միանալով Փորթուկալի ընկերվարական կուսակցութեանը՝ կը զբաղի քաղաքականութեամբ։ 1992 թուականին կուսակցութեան գլխաւոր քարտուղար դարձած է, իսկ 1995-2002 թուականներուն Փորթուկալի կառավարութիւնը գլխավորած է ։ 2005 թուականէն՝ փախստականներու գծով ՄԱԿ-ի հանձնակատարը դարձած է։ 2016 թուականի Ապրիլ 7-էն Փորթուկալի պետական խորհրդատուն է։ 2016 թուականի Հոկտեմբեր 5-ին յայտարարուեցաւ Միաւորուած ազգերու կազմակերպութեան գլխաւոր քարտուղարի պաշտօնը ստանձնելու համար Անվտանգութեան խորհուրդի քուէարկութեան արդիւնքով Կութերիշի յաղթանակի մասին՝ ։
Անթոնիու Կութերիշը 2013 թուականէն Գալուստ Կիւլպէնկեան հիմնադրամի հոգաբարձուներու խորհուրդի անդամն է ։
Կը տիրապետէ փորթուկալերէնի, սպաներէնի, ֆրանսերէնի եւ անգլերէնի ։ 12Մայիս 2018-ին Անթոնիու Կութերիշը ուղերձ յղած է Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանին:
Անձնական կեանք
1972 թուականին Կութերիշն ամուսնացած եղած է Լուիզ Ամելիա Կիմարայիշ ի Մելոյի հետ, որ 1998 թուականին քաղցկեղէն մահացած է։ Այդ ամուսնութենէ երկու զաւակ ծնած են։ 2001 թուականին ամուսնացած է Քաթարինէ Մարքիշ տէ Ալմէյտայ Վաշ Փինթուի հետ (ծն․ 1960) ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:30 Ապրիլի ծնածներ
Վերջակէտ
Վերջակէտը հայերէնի կետադրական նշաններէն մէկն է, որը կը դրուի աւարտուած նախադասութեան վերջը։ Այն նաեւ կը գործածուի հին վրացերէն գրութիւններու մէջ :
Պատմութիւն
5-9-րդ դարերու հայերէն քերականական աշխատութիւններու եւ ձեռագրերու մէջ վերջակէտն արտայայտուած է մէկ քառակուսի կամ քառանկիւնի կէտով, ինչպէս այսօր միջակէտն է։ Սակայն գործածութեան տեղով եւ մասամբ ձեւով տարբերուած է միջակէտէն։ Վերջակէտի իմաստով այն գրուած է տողէն վերեւ, իսկ միջակէտի եւ ստորակէտի իմաստով՝ տողի վրայ։ Վերջակէտը դրուած է պարզ եւ բարդ նախադասութիւններու վերջը, եւ արտայայտած խօսքի աւարտը, վերջնական դադարը, կամ ըստ հին քերականներու՝ «խորհուրդի վախճանը»։
Տասներորդ դարէն հայերէն գրութիւններու մէջ գրիչներու մեծ մասը գործածած են կրկնակէտն (։) որպէս վերջակէտ։ Այս դարէն վերջակէտը կը դրուի տողի վրայ, իսկ որոշ ձեռագրերու մէջ կը յայտնուի որպէս քառանկիւնի գիծեր։ Կրկնակէտը վերջակէտի դերին մէջ նաեւ յայտնուած է վաղ շրջանի ռուսական ձեռագրերու մէջ տասնչորրորդ դարէն։
Վերջակէտը կոչուած է նաեւ կէտ աւարտեալ։ Ոմն անանուն մեկնիչ եւ հետագային այլ քերականներ, այդ շարքին Վարդան Արեւելցին վերջակէտը կոչած են արքա, իսկ Ստեփանոս Սիւնեցին ութերորդ դարին այն կը համարէ խոստումն կամ վախճան։ Ձեռագրի մը մէջ այն նաեւ համարուած է վճար եւ հանգիստ բանին :
Գործածութիւն
Վերջակէտը հայերէնի մէջ տրոհութեան նշան է. կը դրուի աւարտուած նախադասութիւններու վերջը, եւ կ'արտայայտէ մեծ դադար :
Օրինակ՝ Վերջակէտն ամիջապէս կը յաջորդէ նախորդ բառին՝ առանց բացատի, իսկ վերջակէտէն յետոյ կը դրուի մէկ բացատ։ Վերջակէտին յաջորդող բառը (բացատէն յետոյ) կը սկսի գլխագիրով։
Եունիքոտի մէջ
Վերջակէտը համակարգչային Եունիքոտ ստանդարտին մէջ կը ներկայացուի U+0589 նիշով։
Ուինտոուզի լռելեայն հայերէնի դասաւորութեան խնդիրներէն մէկն է այն, որ վերջակէտն արտահայտող Եունիքոտի U+0589 նիշի փոխարեն գործածուած է անգլերէն երկուկէտն արտայայտող U+003A նիշը։ Թէեւ երկու նիշերն իրարու բաւականին նման են, սակայն քոտաւորման տեսակէտէն խնդիրներ կը յառաջացնեն, քանի որ հայերէն վերջակէտը կ'արտայայտէ նախադասության աւարտն, իսկ անգլերէն երկուկետը՝ ոչ։
Սոլար Իմփալս
Սոլար իմփալս, Զուիցերիաական երկարատեւ փոձարական ծրագիր, որ սկսած է մօտաւորապէս 2002 թուականին ։ Ծրագիրին նպատակն է, իբրեւ վառելանիւթ քարիւղ գործածող օդանաւերուն փոխարէն, ստեղծել արեւային օդանաւեր, որոնք կ՛աշխատին արեւուն ուժանիւթին շնորհիւ։ Օդանաւերը իբրեւ վառելանիւթ քարիւղ կը գործածեն բանելու համար, այս արեւային օդանաւը կ՛աշխատի շնորհիւ արեւուն ուժանիւթին։
Սոլար իմփալսին թեւերը երկար են ամէնէն մեծ օդանաւերուն թեւերուն նման, սակայն անոնք ինքնաշարժի մը ծանրութիւնը ունին: Այս օդանաւը շինուած է երկարատեւ թռիչքի համար, հետեւաբար ան շատ արագ չէ՝ ժամական 50-100 քմ. արագութիւն ունի, սակայն ան կրնայ թռչիլ սովորական օդանաւէ մը աւելի երկար ժամանակ:
Օդանաւին առջեւը գոյութիւն ունի օդաչուին համար փոքրիկ խցիկ մը: Օդանաւը ծածկուած է արեւային տախտակներով՝ արեւուն ուժանիւթը ամբարելու համար. այս ուժանիւթին շնորհիւ է, որ շարժակները կը բանին: Արեւուն շնորհիւ մարտկոցները կը լեցուին օրուան ընթացքին: Իսկ իրիկունը անոնք օդանաւին կարելիութիւնը կու տան իր թռիչքը առնելու մինչեւ յաջորդ առտու՝ արեւուն ծագիլը:
Զուիցերիացի գիտնական եւ Պերթրան Փիքար այս գաղափարը յղացած է օդաչուի մը` Անտրէ Պորշպըրկի հետ: Առաջին արեւային օդանաւէ մը ետք, «Սոլար իմփալս»ը թիւ 2 օդանաւն է :
Ժիրայր Զորթեան
Ժիրայր Համբարձումի Զորթեան, հայ գեղանկարիչ, քանդակագործ, թատերական նկարիչ։
Կենսագրութիւն
Անհատական ցուցահանդէսներ ունեցած է Ամերիկայի շարք մը քաղաքներուն մէջ ։
Բարձր Դուռ
Բարձր դուռ, Օսմանեան կայսրութեան կառավարութեան (այսինքն՝ մեծ վեզիրի գրասենեակի եւ դիւանատան) պաշտօնական անուանումը եւրոպական դիւանագիտական փաստաթղթերուն մէջ եւ գրականութեան մէջ մինչեւ 1923 թուական թուրքական հանրապետութեան հռչակումը։ Բարձր դուռ անուանումը թուրքերէն՝ Փաշա քափըսը (փաշայի դուռ) եւ արաբերէն՝ Պապ Ալ-ալի (բարձրագոյն հաստատութիւն, բառացի՝ բարձրագոյն դուռ) արտայայտութիւններու ո՛չ ճիշդ թարգմանութիւնն է։ Օգտագործուած են նաեւ՝ Օսմանեան դուռ, Փայլուն դուռ ձեւերը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Օսմանեան կայսրութիւն Ստորոգութիւն:Դիւանագիտութիւն
Հայկական Կամուրջ (Ամսթերտամ)
Ամսթերտամի Հայկական կամուրջ (Armeensebrug), Ամսթերտամի 1700 կամուրջներէն 293 համարանիշը կրող կամուրջ, որ մայիս 15 2014 թուականին կոչուած է Հայկական կամուրջ:
Պատմութիւն
17-րդ դարին հայ վաճառականներն ու Ամսթերտամի հայ բնակիչներն այս կամուրջով անցուդարձ արածեն, այցելել Ամսթերտամի Սուրբ Հոգի հայկական եկեղեցի:
Կամուրջը հայկական կոչելու նախաձեռնութիւնը կը պատկանի Նիքոլայ Ռոմաշուկ Հայրապետեանին, որ հոլանտական արխիվներէն «հայկական հետքն» ապացուցող փաստաթուղթեր հաւաքագրելով՝ կարողած է պաշտօնապէս ստանալ կամուրջը հայկական կոչելու թոյլտուութիւնը :
կամրջի հանդիսաւոր անուանակոչման եւ «ARMEENSEBRUG» յուշատախտակի տեղադրման արարողութեանը մասնակցած են Նիտերլանտներու թագաւորութիւնին մէջ ՀՀ արտակարգ եւ լիազոր դեսպան Ձիւնիկ Աղաջանեանը, Սուրբ Հոգի եկեղեցի առաջնորդ Տէր Տարօն Թադեւոսեանը, Ամսթերտամի քաղաքային բլանաւորման ղեկավար Ռոբ Կատին, Փողոցներու անունակոչման գլխաւոր քարտուղար Հանս Թոմասոնը, Նիքոլայ Ռոմաշուկ Հայրապետեանը, ՀԸԲՄ, Արարատ, Աբովեան կազմակերպութիւններու ներկայացուցիչներ :
«ARMEENSEBRUG» անունը կներառուի նաեւ Ամսթերտամի քարտէսին մէջ:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ամսթերտամ
Դերենիկ Դեմիրճեան Փողոց
Դերենիկ Դեմիրճեան փողոց, փողոց Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանին մէջ։ Անուանուած է ի պատիւ մեծանուն գրող Դերենիկ Դեմիրճեանի։
Տուեալներ
Կը սկսի Մարշալ Բաղրամեան պողոտայի եւ Սիլվա Կապուտիկեան փողոցի խաչմերուկէն, կը ձգուի դէպի հարաւ-արեւելք եւ կը հասնի Պռոշեան եւ Պարոնեան փողոցներու խաչմերուկ։
Նշանակալի կեդրոններ
Փողոցի սկզբնամասի աջ կողմն է Սիրահարներու այգին, ձախը՝ ՀՀ Ազգային ժողովի շէնքը (փաստաթուղթերով Մարշալ Բաղրամեան պողոտայի թիւ 19 շէնքն է)։
Փողոցին մէջ տեղակայուած են նաեւ.
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի փողոցներ Ստորոգութիւն:Փողոցներ այբբենական կարգով
Դեղագործութիւն
Դեղագործութիւն, առողջապահութեան բնագաւառ, կը զբաղի դեղանիւթերու որոնման, պատրաստման, հետազոտման, պահպանման, իրացման եւ դեղագործ, ծառայութեան կազմակերպման հարցերով։ Դեղագործութեան, դեղաբանութեան հետ մէկտեղ, կը կազմէ դեղաձեւերու վերաբերեալ գիտութիւն՝ դեղագիտութիւն։ Երկար ժամանակ բուժումը եւ դեղերու պատրաստումը նոյն մարդը կը կատարէր։ Դեղամիջոցներու քանակի մեծացման եւ դեղերու պատրաստման տեխնոլոգիայի զարգացման զուգընթաց անջատուեցաւ բժշկի եւ դեղագործի գործունէութիւնը:
Զարգացման Պատմութիւն
8-րդ դարուն, Միջագետքի մէջ (Բաղդադ]), այնուհետեւ Եւրոպայի շարք մը երկրներուն մէջ, նոր դեղամիջոցներու ուսումնասիրման, պարզ ու բարդ պատրաստուկներու վերամշակման հետ կապուած բոլոր աշխատանքները կեդրոնացան դեղատներուն մէջ։ Եւրոպայի մէջ, 13-րդ դարուն, հրապարակուեցան բժիշկներու եւ դեղագործներու պարտականութիւններն ու իրաւունքները կանոնաւորող օրէնքներ, սահմանուեցաւ բժշկական եւ դեղագործական կրթութեան յատուկ կարգ։ 19-րդ դարու 2-րդ կիսուն, հիմնուեցաւ դեղանիւթերու ազդեցութեան մասին գիտութիւնը՝ դեղաբանութիւնը, եւ ձեւաւորուեցաւ դեղագիտական յատուկ առարկայ՝ ֆարմակոգնոզիա (կ'ուսումնասիրէ բուսական ե կենդանական ծագման դեղահումքը)։ Դեղագործութիւն հասկացութիւնը այդ շրջանին՝ կ'ընդգրկէր դեղագիտութիւնը եւ ֆարմակոգնոզիան, բայց կը սահմանափակուէր լոկ դեղատնային տեխնոլոգիայի եւ քիմիկան դեղանիւթերու ուսումնասիրման հարցերով։
11-րդ դարու վերջին Ռուսիոյ համալսարաններուն մէջ, գոյութիւն ունէին դեզագործութեան եւ ֆարմակոգնոզիայի ամբիոններ, սակայն չկար դեղագործական կանոնաւոր կրթութիւն (միայն Պետերբուրգի բժշկավիրաբուժական ակադեմիային կից, 1808-1880 թուականներուն, կը գործէր դեղագործական բաժին, որ դեղագործներ կը պատրաստեն բանակի համար)։
Դեղաբանական աշխոյժ նիւթերու ստացման եւ առողջապահական պրակտիկային մէջ արժէքաւոր դեղանիւթերիւ ներդրման համար բացուեցան գիտահետազոտական հիմնարկներ, ստեղծուեցաւ քիմիա-դեղագործական արդիւնաբերութիւն։
Զարգացման Պատմութիւնը Հայաստանի Մէջ
Հայաստանի մէջ, դեղագործական արդիւնաբերութիւնը զարգացաւ եւ դեղագործական ուսումնական հաստատութիւններ հիմնուեցան խորհրդային կարգերու հաստատումէն ետք։ 1925 թուականին, Երեւանի բժշկական ուսումնարանին մէջ բացուեցաւ դեղագործութեան բաժին, աւելի ուշ, քիմիական տեխնիկումին մէջ՝ քիմիա-դեղագործական ֆակուլտետ։ 1941 թուականին, Երեւանի մէջ ստեղծուեցան դեղագործական, 1966 թուականին՝ վիտամինային պրեպարատներու, 1968 թուականին՝ Հոկտեմբերեանի եթերային իւղերու գործարանները։ 1955 թուականէն, Երեւանի մէջ կը գործէ Ա․ Մնջոյանի անուան նուրբ օրգանական քիմիայի հիմնարկը։ 1972 թուականին Երեւանի բժշկական հիմնարկին մէջ, բացուեցաւ դեղագործութեան ֆակուլտետ, իսկ 1974 թուականին՝ կազմակերպուեցան դեղերու տեխնոլոգիայի եւ դեղագործական քիմիայի ամբիոնները։
1998-ին Երեւանի մէջ, հիմնուած է «ՖարմաՏեք» դեղագործական ՓԲԸ (օտարերկրեայ սեփականատիրութեամբ): Կ'արտադրէ 15 զանազան ներերակային օգտագործման լուծոյթներ, որոնց մէկ մասը կ'իրացուի ՀՀ-ի մէջ, որոշները՝ ՌԴ-ում, Վրաստանի մէջ (խաղողաշաքար՝ 5%-անոց, 500 մլ, NaCI՝ 0,9%-անոց, 500 մլ, Ռինգեր՝ 500 մլ) եւ Թուրքմենստանի մէջ՝ (հեմոդեզ՝ 250 եւ 500 մլ, ռեոպոլիգլիւկին՝250 եւ 500 մլ): Ունի նաեւ չափաւորուած հաբերու փաթեթաւորման մեկուսացած արտադրամաս։ Մակնիշաւորուած արտադրատեսակներու լիազորուած փաթեթաւորումը նախատեսուած է 2000-ի վերջին։ Համալիրը կը ներառէ նաեւ պահեստային համակարգ։ ՀՀ-ի մէջ «ՖարմաՏեք»-ը կը ներկայացնէ ԳլաքսոՎելքոմ (Անգլիա), Բրիսթոլ Նայերս Սքվիբ (ԱՄՆ), Նովոնորդիսկ (Դանիա) ընկերութիւնները։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Բժշկութիւն
Իսգանտեր
Պատմություն
Իսկանդերը տակտիկական բջիջային հրթիռի երկրորդ ռուսական փորձն է, որ «Սքատին» տեղը եկաւ։ «Օքան» առաջին փորձն է սա դաշտին մէջ։ Իսքանտեր անունը դրուած է նախկին Սովիեթական բանակի ճեներալ եւ միջուկային զէնքերու մասնագետ Իսքանտեր Հուսէյնովի անունով։ Իսկանդերը ունի միգանի տեսակ մարտագլխիկներ (Օդային ջերմաին վառելանիւթաին պայթուցիկներ, բեկորներով պայթուցիկներ եւ մագնիսկական հարուածային մարտագլխիկներ, նաեւ հրթիռը կարող է շալկել միջուկային մարտագլխիկ։
2004 ի սեպտեմբերին բարձրաստիճան պաշտոանութեան պաշտոնեաներու հանդիպման ժամանակ հայտարաուեցաւ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի  տակտիկական հրթիռը որ կոչուեցաւ Իսկանդեր, իսկ 2005 ի ռազմական բյուջեի մշակման ժամանակ պաշտպանութեան նախարար Սերգեյ Իվանովը ըսաւ թէ նոր տակտիկական հրթիռաին համակարգի  փորձերը վերջացան եւ այն հրթիռը պաշտօնապէս կոչուէցաւ Իսկանդեր։ Նախարարը ըսաւ թէ 2005 ի վերջին համակարգը քանակաին արտադրութեան պիտի մտնայ եւ մէկ տարի ետք Ռուսաստանը պիտի ունենայ մէկ գունդ Իսկանդերէն։ 2005 ի մարտին Ռուսական պաշտպանական արդյունաբերության աղբյուրը Interfax-AVN-ին տեղեակացուց թէ Ռուսաստանը կը զարգացնէ նոր տեսակի Իսկանդերներ որ իրէն միջակայքը կը գերազանցէ 500-600 Քմ որ կը կոչուի Իսկանդեր-E։ 2006-ին քանակաին արտադրութիւնը սկսաւ Իսկանդեր-M տակտիկական հրթիռի համակարգը եւ ընդունուեցաւ ծառաութեան Ռուսական բանակի մէջ։
Նկարագրություն
Իսկանդեր-ը կը գերազանցում է իր նախորդին` Oka-ին։ Իսկ Իսկանդեր-M համակարգը ունի երկու պինդ վարելանիւթով հրթիռաին շարժիչ, առաջինը կաշխատի ամբողջ թռիչքի ժամանակ իսկ երկրորդը իրէն թիրախին հարձակելու ատեն կ՝ աշխատի։ Յուրաքանչյուր հրթիռ կը վերահսկուի ամբողջ թռիչքի ժամանակ։
Իսկանդեր-ի թիրախները պայման չէ որ միայն արբանեակաին եւ օդանավներու առաջնորդութեամբ ըլլայ այլապէս հետախուզական կենդրոն էն, որ մէկ զինուոր կը ղեկավարէ այդ հրթիռը օգտուելով օդաին լուսանակարներով որ արդէն դերսածրուած նկարներ որ հակարգիչին անցուած էն։ Իսգանտեր-ը նաեւ կրնայ բջիջաին կամ շարժող թիրախներու հանդեպ հարձակումներ իրակացնել։ Իսգանտեր-ի առավէլ առանձնահատկությունը Իսգանտեր-M եւ Իսգանտեր-E որ օպտիկապես կ՝ առաջնորդուի եւ կրնայ նաեւ աջակցութիւն ստանայ AWACS կամ անօդաչու թռչող օդանավներէն։  Իսկ Էլկտրա-օպտիկակա համակարգերը կը հանձնանրարէ ինքնակառավարութիւն, հրթիռը կը ստանայ թիրախներու պատկերները  եւ հետոյ կը համէմատէ իրէն տեսած պատկերը եւ իրէն միտքի մէջ պատկերը եթէ համէմատութիւնը ճիշտ է կը փակէ թիրախին վրայ եւ գերաձայնանին արագութեամբ կը սլանայ իրէն թիրախին վրայ։
Արագացումի փուլի մէջ Իսգանտեր-ը կը հետեուի տակտիկական բալիստիկ հրթիռներու ուղին V-2 եւ Scud ի նման իսկ թռիչքի վերջին հատուածին մէջ ինքը արդէն կը մտնայ ոչ բալիստիկական ուղի եւ կը գործածէ օդային թակարդներ խուսաբելու համար թշնամի հակահրթիռաին պաշտպանութեան համակարգերէն։ Հթիռը կը հետեուի բարդ հետագիծի եւ այսպիսով ավելի կը բարդանայ իրէն արգիլէլը։ Ինքը կ՝ օգտագործէ  ցրող մակերէս եւ հատուկ ծածկանիւթ որպէսզի ռատարային ստորագրությունը նվազցնէ։ Ռուսական Իսկագանտեր-M գերաձայնաին արագութեան կը հասնի 2100-2600 մ/երքվարկաիանուա մէջ որ կը հասնի 7 անգամ ձայնի արագութեամբ եւ բարձրութեան 50 Քմ։ Իսկ Իսգանտեր-M կը կշրէ 4615 Քկ կը շալկէ 710-800 Քկ, իսկ իրէն սխալութեան միջակայքը 5-7 մէդր։
Իսգանտերը արդէն հասավ բավարար ճշգրտութեան, այսինքն կրնայ իրականցնել բարձր ճշգրտութեամբ ռմբակոծումներ որ օդային ուժերը եւ թեւավոր չեն կրնար իրակացնել։
Իսգանտեր տակտիկական հրթիռաին համակարգը նախագծուած է օգտագործուի պատերազմի դաշտի ծանր պայմաններու մէջ։ Իսգանտեր համակարգը կրնայ ոչնչացնել գործող զորամասեր եւ հակարակորդին պատերազմելու կարողութիւները։
2007 թուականին նոր հրթիռաին համակարգ նախագծուեցաւ եւ նոր փոխադրման միջոց որ կոչուեցաւ R-500 իսկ հրթիռը կոչուեցաւ Իսգանտեր-K կը նշանակէ krylataya (թեւերով), եւ ծառաութեան մտաւ Ռուսական բանակ 2013-ին իբր կրուզ հրթիռ։
Տեղակայումը և մարտական պատմություն
Մոսկվայի ռազմավարության եւ տեխնոլոգիաների վերլուծության կենտրոնը հայտարարեց ,որ Իսկանդեր-ը փորձուեցաւ 2008-ին Հարավային Օսիայ ի մէջ Վրաստանի հետ պատերազմի ատեն։ Եւ Իսգանտեր-ը մէծ արդյունավետություն ապացուցեց ոչնչացնելու ռազմական թիրախները։ Մոսկվայի պաշտպանութեան կենտրոնը որ Իսգանտեր-ը բարձր ճշգրտութիւն ցոյց տուաւ որ 28 դանկ ոչնչացուց։ 2008 թուականին նոյեմբերին Ռուսաստանի նախագահ Դմիտրի Մեդվեդեւը հայտարաեց թէ առաջին պետութեան ազգային ժողովին նշեց, որ Ռուսաստանը տեղեակացուց թէ Իսգանտեր  հրթիռները Ռուսաստանի արեւմտեան շրջանի մէջ Կալինինգրադ-ում գտնվող Իսկանդերները անհրաժեշտութեան դեպքում ՆԱՏՕ-ի հակարթիռաին պաշտպանութեան համակարգերը չէզոքացնել։ Սակայն 2009-ի Սեպտեմբերըին ԱՄՆ-ի նախագահ Բարաք Օբաման հայտարարեց  թէ պաշտպանութեան ծրագիրը չեղեալ հայտարուեցաւ։ 2009-ի Սեպտեմբերին Ռուսական ռազմական նախարաութիւնը հայտարարեց մատադիր է ստեղծել լայն ցանց Իսգանտեր հրթիռներ էն ամբողջ երկրի մէջ որպէս լայն ռազմական բարեփոխումներ։ Նոյեմբեր 23-ին 2011-ին նախագահ Դմիտրի Մէդվեդեւը կրկին  հայտարարեց թէ Ռուսաստանը կրնայ տեշակաեկ Իսգանտեր տակտիկական հրթիռները Կալինինգրադի մէջ որովհետեւ ԱՄՆ վերաձերկեց հակահրթիրռաին պաշտպանութեան ծրագիրը։ 2013 հունիսին Ռուսաստանը պարզեց թէ տեղաթրէց մի քանի Իսգանտեր-M բալիստիկ հրթիռներու համակարգեր Հայաստանի մէջ որոնք ներկայիս տեղադրուած է բայց իրէց տեղերը չէ բացահայտուած։
Տարբերակներ
Իսգանտեր-M տարբերակը Ռուսական զորքերուն, որ իրէն միջակայքը կը հասնի 400 Քմ Իսկ Իսգանտեր-E ին արտահման տարբերակը, որոնք հատուկ նախագծուած է MTCR սահմանափակումներու համէմատ որ իր միջակաքը կը հասնի ~ 280 Քմ։
Օպերատորներ
Ծառայության մտավ արևմտյան ռազմական շրջանի մէջ 2010 ին բացի այդ հրթիռները որոնք տեղակայված են Հայաստանում։ Նաև երկու գունդ գտնվում են հարավային ռազմական շրջանում և արևելյան ռազմական շրջանը ստացավ Իսգանտեր-M 2013 թ-ին։
Հնարավոր ապագա օպերատորները
ը նախատեսում ձեռք բերել Իսկանդեր-E եւ այս զենքը կը հանդիսանայ ՆԱՏՕ-ի հակահրթիռաին համակարգերը միջին Եւրոպա-ի մէջ։
հայտարեց, որ ինքը ցանկանում է գնել Իսկանդեր համակարգը։
Տեխնիկական
5-7 Մ Էլէկտրոլուսաին որոնման համակարգով (Իսգանտեր-M) համակարգի բաղադրիչներ Ամբողջ Իսքգանտեր համակարգը կը բաղկանայ Ճանապարհային փողադրման մեքենան (chassis 8x8 MZKT-79306 Astrolog բեռնատար)
Յովհաննէս Չիլինկիրեան
Յովհաննէս Չիլինկիրեան (24 Սեպտեմբեր 1924), սփիւռքի նշանաւոր ազգային-քաղաքական գործիչ, հրապարակախօս, պատմաբան, բարերար։
Կենսագրութիւն
Յովհաննէս Չիլինկիրեան ծնած է 24 Սեպտեմբերի 1924-ին Կ. Պոլսի մերձակայքը գտնուող Ֆլորիա գիւղին մէջ։ Կարճ ժամանակ անց իր ընտանիքը բնակութիւն կը հաստատէ Մաքրիգիւղին մէջ, ուր ան աւարտած է տեղւոյն Պեզազեան վարժարանը։ Այնուհետեւ Չիլինկիրեանը յաճախած է  Կ.Պոլսի Աւստրիական քոլեճը, որ աւարտեր է 1944թ։
Հետեւելով հորեղբօր՝ Ռուբէն Սեւակի օրինակին, Յովհաննէս Չիլինկիրեանը կը փափաքի բժիշկ դառնալ եւ կ'ընդունուի Կ.Պոլսի բժշկական համալսարանը, սակայն կը հեռանայ բժշկական համալսարանէն եւ աշխատանքի կ'անցնի վաճառականներէն  մէկի մօտ որպէս գրագիր։ 1946 թուականին բազմաթիւ պոլսահայեր ցանկութիւն կը յայտնեն ներգաղթել Հայաստան։ Յովհաննէս Չիլինկիրեանը նոյնպէս կ'երթայ սովետական հիւպատոսութիւն եւ կը ցուցակագրուի  Հայաստան ներգաղթելու համար։ Սակայն թրքական ոստիկանութեան հետապնդումներու, յարուցած արգելքներու պատճառով պոլսահայերու հետ նաեւ Չիլինկիրեանին չի յաջողուիր ներգաղթել Հայաստան եւ հարկադրուած կը մնայ Կ.Պոլիս։
1955 թուականի Սեպտեմբերի 6-7-ին Յովհաննէս Չիլինկիրեանը ականատես կ'ըլլայ յոյներու եւ հայերու նկատմամբ Կ.Պոլսոյ մէջ թրքական ոստիկանութեան աջակցութեամբ զինուած խուժանի աւերիչ գործողութիւններուն։
1970-ական թուականներուն Յովհաննէս Չիլինկիրեանը կը հեռանայ Կ.Պոլսէն եւ բնակութիւն կը հաստատէ Ֆրանսայի Նիս քաղաքին մէջ, ամբողջովին կը նուիրուի սփիւռքի հայապահպանության գործին, իր պատմագիտական աշխատութիուններով կը մերկացնէ թուրք եւ եւրոպական կեղծարար հեղինակներու հակահայկական նկրտումները։
Անուրանալի հսկայական աշխատանք կատարած է Յովհաննէս Չիլինկիրեանը իր հօրեղբայր, նշանաւոր բանաստեղծ Ռուբեն Սեւակի գրական ժառանգութեան հաւաքման ու պահպանման համար։ Հսկայական ջանքերու գինով Չիլինկիրեանը կը ստեղծէ «Ռուբեն Սեւակ մշակութային հիմնարկը», որ իր կարեւոր գործը կը համարուի Ռուբէն Սեւակի բանաստեղծի գրական-հասարակական ու յեղափոխական գործունէութեան լուսաբանումն ու անոր գաղափարներու տարածումը։ Հիմնարկի նախաձեռնութեամբ ու իր միջոցներով, ստեղծման օրէն մինչեւ այժմ, հրատարակուած է երեք տասնեակէն աւելի արժէքաւոր աշխատութիւն, որոնք նուիրուած են հայագիտութեան, հայ ժողովուրդի պատմութեան կարեւոր հարցերուն։
Ռուբէն Սեւակի անուան յիշատակի տուն-թանգարան - Նիս, Ֆրանսա
1985 թուականին Յովհաննէս Չիլինկիրեանը իր միջոցներու հաշուին Նիսի մէջ կը ստեղծէ Ռուբէն Սեւակի անուան յիշատակի տուն-թանգարանը, ուր կ'ամփոփէ բանաստեղծի ձեռագիրները, նամակները, անձնական իրերը։ Թանգարանը ունեցեր է պատկերասրահ, ուր հաւաքուած էր տաղանդաւոր հայ նկարիչներու շուրջ 200 կտաւ։
Ռուբէն Սեւակի անուան յիշատակի տուն-թանգարան - Էջմիածին, Հայաստան
Յովհաննէս Չիլինկիրեանը մօտ 18 տարի հետեւողականօրէն աշխատանք տարած է, որպէսզի այդ հոգեւոր հարստութիւնը նուիրէ Հայաստանին։ Տարիներ շարունակ Հայաստանի տարբեր իշխանութիւններէն անհասկանալի բազմաթիւ մերժումներ ստանալէն ետք հարցը միայն լուծում կը ստանայ  2009 թուականին, երբ Յովհաննէս Չիլինկիրեանը Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Երկրորդի հրաւէրով Մայիսի 5-ին քանի մը օրով կ'այցելէ Հայաստան։ Շնորհիւ այդ այցելութեան 2013 թուականի Սեպտեմբերի 10-ին Էջմիածինի մէջ Նորին Սուրբ Օծութիւն Գարեգին երկրորդ կաթողիկոսի օրհնութեամբ բացուեցաւ Ռուբեն Սեւակի անուան թանգարան-պատկերասրահը, որմով իրականացաւ մեծ բարերարի տարիներով փայփայած երազանքը։
Ազգային-հասարակական գործունէութիւն
Յովհաննէս Չիլինկիրեանի ազգային-հասարակական գործունէութիւնը կ'առնչուի նաեւ Հայաստանի ազատագրութեան հայ գաղտնի բանակի (ASALA) այն մարտիկներուն, որոնք մատնութեան կամ ալ դաւաճանութեան հետեւանքով ձերբակալուեր ու դատապարտուեր էին եւրոպական տարբեր երկիրներուն մէջ։ Հայ բողոքական քահանայ Յարութիւն Հելվեճեանի, Զուիցերիոյ հայկական համայնքի նշանաւոր ազգային գործիչ, յայտնի հրապարակախօս Նազարէթ Սրմաքեշեանի հետ միասին, Յովհաննէս Չիլինկիրեանը դարձաւ հայ քաղաքական բանտարկեալներու օգնութեան կեդրոնական յանձնախումբի ստեղծողներէն մէկը։
Երեւան քաղաքի Ռուբեն Սեւակի անունը կրող թիւ 151 դպրոց
Յովհաննէս Չիլինկիրեանը իր ուշադրութեան կեդրոնին կը պահէ Երեւան քաղաքի Ռուբէն Սեւակի անունը կրող թիւ 151 դպրոցը՝ անոր ցոյց տալով զգալի նիւթական ու ֆինանսական օգնութիուն։ «Ռուբեն Սեւակ մշակութային հիմնարկ»-ը դպրոցին մէջ ստեղծեր է Ռուբէն Սեւակի թանգարան։
Ռուբէն Սեւակի անուան մրցանակ
Մանկավարժական համալսարանը կը սահմանէ Ռուբէն Սեւակի անուան ամենամեայ մրցանակ: Մրցանակը՝ 1100 ԱՄՆ տոլարին համարժէք ՀՀ դրամ է, որը կը բաշխուի հետեւեալ կերպ՝
Մրցանակը կը հովանաւորէ բանաստեղծի եղբօրորդին՝ բարերար Յովհաննէս Չիլինկիրեանը:
Անթոնիա Արսլան
Անթոնիա Արսլան (1938, Փատովա) հայկական արմատներով իտալացի գրող եւ գիտնական։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Իտալիոյ Փատովա քաղաքը։ Մագիստրոսի աստիճան կը ստանայ Հնագիտութիւն ճիւղին մէջ, ապա կը դառնայ Փատովայի համալսարանի իտալական արդի գրականութեան դասախօս, որմէ ետք ան կը ստանձնէ Հորտհամ համալսարանի այցելու դասախօսի պաշտօնը: Տարիներ շարունակ ան զանազան սեմինարներ եւ դասախօսութիւններ կը ղեկավարէ Եւրոպայի եւ Միացեալ Նահանգներու համալսարաններէն ներս:
Գրական Գործունէութիւն
Անթոնիա Արսլան կը հեղինակէ եւ կը խմբագրէ քսանէ աւելի գիրքեր, բազմաթիւ յօդուածներ, գրախօսականներ եւ թարգմանութիւններ:
Ուսումնասիրութիւններ կը հրատարակէ ԺԹ. եւ Ի. դարերու Իտալացի հանրաճանչ կին գրողներու ստեղծագործութիւններուն մասին, ինչպէս՝ «Dame, droga e galline; 1977» եւ «Գրել Յանուն Հաճոյքի, ԺԹ. Դարու Իտալացի Կին Գրողներ», որոնք 2006-ին կը խմբագրէ ու կը հրատարակէ Գաբրիէլլա Ռոմանիին հետ, Թորոնթօ հրատարակչատունէն։
Իբրեւ գրաքննադատ, Արսլանը կը մտահոգէ իտալական գրական կանոնը: Ան, «Տանա Տրէյք» դասախօսութեամբ հարցը կը ներկայացնէ հանրութեան։ Կը հրատարակէ մենագրութիւններ Տինօ Պիւծատիի եւ ԺԹ. դարու ժողովրդական վէպին մասին (Dame, droga e galline; 1977)։ Ան ներածական գրութիւններով կը վերահրատարակէ նշեալ գրողներու գրական գործերը:
Արսլան կը հետազօտէ Վենետիկի գրականութեան առանձնայատկութիւնները, ինչպէս՝ «Յիշողութիւն Եւ Ուշիմութիւն, Վենետիկեան գրականութիւնը 1945-էն Մինչեւ Օրս» (1988) ժողովրդական գրականութիւնը: 2004-էն 2008 կը խմբագրէ Փատուայի «Scorpione Letterario» պարբերականը: Նոյն տարին կը խմբագրէ սիւնակ մը «Ապագայ» (Avvenire) օրաթերթին մէջ, ապա «Luoghi dell infinito» եւ «Messagero di S. Antonio» ամսաթերթերուն մէջ։
Անոր ամենավերջին հրատարակութիւնները կը վերաբերին իր հայկական ծագումին։ Ան իտալերէնի կը թարգմանէ Դանիէլ Վարուժանի բանաստեղծական երկու հատորները եւ Իտալիոյ մէջ հայ փախստականներուն կեանքին վերաբերող գործեր։ Հայ մշակոյթը կը ծանօթացնէ իտալերէն լեզուով, ինչպէս՝ Ժերար Տէտէեանի «Հայոց Պատմութիւն»ը եւ «Հայ Գրականութիւն» վերնագիրով ներածականը «Delle e dei personaggi» հրատարակութեան համար։ Այնուհետեւ Հայկական Ցեղասպանութեան հանդէպ արթնութիւնը աւելի հնչեղ դարձնելու նպատակով, 2000-ին, Փատովայի մէջ կը կազմակերպէ յատուկ համագումար մը: Ան կը թարգմանէ Քլոտ Մութաֆեանի «Մեծ Եղեռն. Հայկական Ցեղասպանութեան Համառօտ Պատմութիւնը» 1995, ապա Վահագն Տատրեանի «Հայկական Ցեղասպանութեան Պատմութիւն»ը 2003, ինչպէս նաեւ Տոնալտ Միլլըրի եւ Լորնա Դուրեան-Միլլըրի «Վերապրողները» 2007։
Արսլան առաջին վէպը կը հրատարակէ 2004-ին «La masseria delle allodole», որուն անգլերէն տարբերակը լոյս կը տեսնէ 2007-ին «Արտոյտներու Ագարակ» Ճոֆրի Ռոքի թարգմանութեամբ: : Վէպին մէջ ան կը նկարագրէ իր նախնիներուն պատմութիւնը պատմելով հայ ընտանիքի մը մասին, որ կը փորձէ խուսափիլ Օսմանեան Կայսրութեան կողմէ իրագործուած ջարդերէն եւ փախչիլ Իտալիա, 40 տարիներէ ի վեր հոն ապրած իր հարազատներուն քով։ 2007-ին Անթոնիա Արսլանի «Արտոյտներու Ագարակ»ը գիրքին հայերէն թարգմանութիւնը կը կատարէ Վենետիկի Ca Foscari համալսարանի Հայագիտական ուսմանց ղեկավար դոկտ. Սոնա Յարութիւնեան, իսկ խմբագիրը կ'ըլլայ Սոնա Սէֆէրեան, 2012-ին վէպը կը վերահրատարակուի, ապա «Զանգակ» հրատարակչութիւնը կը հրատարակէ Արսլանի «Զմիւռնիայի Ճանապարհը» գիրքին հայերէն թարգմանութիւնը։
2012-ին, Իտալիոյ մէջ լոյս կը տեսնէ իր նոր գիրքը, որ կը պատմէ «Մշոյ Ճառընտիր» հայկական ամենամեծ ձեռագիրի մասին, որ Հայոց Ցեղասպանութեան օրերուն կը փրկուի երկու հայ կիներու կողմէ։
13 Սեպտեմբեր 2022-ին, Իտալական Մշակութային Հիմնարկին մէջ, տեղի կ'ունենայ փրոֆ․ Անթոնիա Արսլանի լոյս տեսած “Silent Angel” («Լուռ հրեշտակ») գիրքին ներկայացումը։ Վէպին մէջ հերոսացուած են այն երկու անծանօթ մայրերը, որոնք Մշոյ Ճառընտիրը երկու մասի բաժնելով, եւ Ցեղասպանութեան դժոխային մահերթէն անցնելով, Հայաստան բերած են զայն։ Տարիներ ետք, հատորին երկու մասերը զիրար ողջունելով միացուած եւ իրենց հարազատ բնակարանը գտած են Երեւանի Մաշտոցի անուան Մատենադարանին մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Իտալիոյ հայերը Ստորոգութիւն:Իտալացի գիտնականներ Ստորոգութիւն:Իտալացի գրողներ Ստորոգութիւն:1938 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Փատովա ծնածներ
Վարդան Գրիգորեան
Վարդան Գրիգորեան (կամ՝ Գրեգորեան,, անգլ.՝ Vartan Gregorian, ) Ամերիկահայ ակադեմիկոս, ուսուցիչ, եւ պատմաբան: Պրաուն Համալսարանի նախկին դասախօս եւ նախագահ։ 1997 թուականէն 2021 թուական՝ Քարնըկի Հաստատութեան նախագահ : «Աւրորա» մարդասիրական նախաձեռնութեան համահիմնադիրներէն մին ։
Իսքէնտէր Աբգարեան
Իսքէնտէր Աբգարեան,, ո՞ր լիբանանցի, սուրիացի, եգիպտացի, կամ աւելի արդար ըլլալու համար՝ արաբական աշխարհի ընթերցասէրը չի ճանչնար նշանաւոր բանաստեղծ-պատմաբան Իսքէնտէր Աբգարիոսը, որ յաջողած է հասնիլ արաբական դրականութեան մէջ այնպիսի բարձունքի մը որ պատիւ կը բերէ ո՛չ թէ լոկ իրեն, այլ իրեն պատկանած երկրին՝ Լիբանանի, եւ ազգին՝ Հայութեան։ Իսքէնտէր կը դասուի արաբական արդի գրականութեան ռահվիրաներու շարքին, Պուսթանիներու եւ Եազիճիներու ժամանակակից եւ համբաւով ու կարողութեամբ աննց հաւասար։ Եազիճի, Պուսթանի եւ Աբգարիոս կը կազմեն արաբական արդի գրականութեան երրորդութիւնը։
Այս չէ լոկ։ Իր հիանալի յատկութիւնները հոս չեն վերջանար։ Հանճարեղ գրագէտ մը ըլլալով հանդերձ, հմուտ փիլիսոփայ մը, խոհեմ քաղաքագէտ մըն էր Իսքէնտէր աղա Աբգարիոս պին եաղուպ աղա պին Աբգար էլ Էրմէնի: Ահա այս է իր անունը։ Ինչպէս գիսաւոր մը լուսաճաճանչ՝ ժամանակի անջրպետին մէջէն կը սուրայ առանց շիջելու, իր մեծղի եւ փառահեղ իրանը յաղթականօրէն պտտցնելէն, նոյնպէս Իսքէնտէր Աբգարիոս իր դափնեզարդ անուան հետ կամաւոր տարած է նաեւ իր ցեղի-Հայութեան-անունը, մտցնելով զայն արաբական մատենագրութեան հոյակապ էջերէն ներս։ Պատիւ սեպած է իր հայու ծագում ունենալուն հանգամանքը, պարագայ մը. զոր, ինչպէս պիտի տեսնենք, իր որդին Ուատի Աբգարիոս, հպարտութեամբ յայտնած է այս տողերը գրողին։ Նոյն գաղափարի տէր էր նաեւ իր որդին, որ դժբախտաբար քանի մը տարի առաջ վախճանեցաւ։ Կ'արժէ մասնաւոր ուշադրութեամբ կարդալ անոր հետեւեալ խօսքերը, զորս ինծի ըսաւ տարիներ առաջ.«Տղաս, մենք հայ ենք եւ այս մեզի համար պատիւ կը համարենք: Այս ճշմարտութիւնը կը յայտարարենք ոչ թէ հիմա, այլ թուականէս 75 տարի առաջ հայրս իր հեղինակութիւններուն ճակատը հպարտութեամբ կը գրէր իր հայ ըլլալը»:
Իսքէնտէր առաջին մանչ զաւակն է կարգաթող Յակոբ Եպիտկոպոս Լիւստրացիին եւ ծնած՝ 1826-ին այժմու Սբ. Նշան եկեղեցիին շրջափակին մէջ, որ ինչպէս նախապէս ըսինք, Յակոբ Աբգարեանի (Լիւստրացի) բնակարանն էր եւ որու մահէն յետոյ Երուսաղէմ գացող հայ ուխտաւորներու համար մատուռի վերածուեցաւ Երուսաղէմի պատրիարքներէն Յովհաննէսի կողմէ։
Յակոբի կենսագրութեան մէջ ըսինք թէ ինչպէս իր Աբգարեան մականունը փոխուած է Աբգարիոսի։ կու տանք ուրիշ կարծիք մը նաեւ Աբգարեանի Աբգարիոսի փոխուելուն մասին, որ շատ յատկանշական է եւ անգամ մը եւս կը փաստէ Իսքէնտէրի տաղանդաւոր բանաստեղծ մը ըլլալու պարագան։
Իսքէնտէր իր ժամանակին ամենանշանաւոր բանաստեղծներէն էր եւ յայտնի գիտուններէն։ Եգիպտոսի Խտիվիներէն եւ մանաւանդ Լիբանանի իշխաններէն շատ լաւ ճանչցուած էր եւ սիրուած։ Անգամ մը Լիբանանի Էմիրներէն(ամերիկա) մին մրցում մը կը սարքէ ժամանակակիգ գրագէտներու միջեւ՝ ունենալու համար ամենալաւ բանաստեղծութիւնը։ Երիտասարդ Իսքէնտէր եւս կը մասնակցի այդ գրական մրցումին ու կ'արժանանայ առաջնութեան պատիւին, շահելով մրցանակը։ Իր այդ գրութեան մէջ, Իսքէնտէր տեղ տեղ կը յիշէ իր անունը եւ այնպէս կը պատահի որ իւրաքանչիւր տող կը վերջանայ իոսով։ Բանաստեղծը ներդաշնակութեան համար իր անունն ալ կը վերջացնէ իոսով եւ կ'ըլլայ Աբգարիոս։ Այս դէպքը պատճառ կ'ըլլայ որ Իսքէնտէր ճանչցուի որպէս Աբգարիոս։ Սակայն այս լոկ վարկած մըն է, եւ բուն Աբգարեանի Աբգարիոսի փոխուելուն պատճառը մենք արդէն իսկ փաստացիօրէն տուինք։
Անշուշտ Իսքէնտէր՝ որդին ըլլալով այդ ժամանակուայ լուսաւորեալ եւ կրթուած մէկու մը, առիթը կ'ունենայ, բաղդատմամբ ուրիշներու, լաւ դաստիարակութիւն մը ստանալու։ Նկարագրին եւ կրթութեան հիմնաքարերը կը դրուին իր հօրը ձեռքով իսկ, եւ անկէ յետոյ ինքնաշխատութեամբ ուսանելու բնածին հրայրքն է որ կը կերտէ այդ հոյակապ դէմքը։
Ինչպէս ըսինք, Իսքէնտէրի հայրը Նէապոլսոյ թագաւորութեան եւ Անգլիոյ կայսրութեան հիւպատոս էր Պէյրութի մէջ։ Իր այս բարձր դիրքը պատճառ կ'ըլլայ որ զաւակները կրթուին այն ժամանակուայ Պէյրութի անգլիական հիւպատոսին զաւակներուն հետ։ Այսպէսով հոս նախնական ուսում մը ստանալէ յետոյ, անոնց հետ Անգլիա կ'ուղարկուի, ուր որոշ չափով կը կատարելագործէ իր ուսումը։
Շատ բան չենք գիտեր իր պատանեկութեան եւ երիտասարդութեան շուրջ, բայց ինչ որ կը վերաբերի իր գրական գործունէութեան, սա որոշ է որ շատ կանուխէն սկսաւ գրել։ Քսան տարեկան էր երբ հայրը կորսնցուց։ Նիւթական մեծ դժուարութեանց մատնուած ըլլալով հանդերձ, դարձեալ է՛ն դժնդակ պայմաններու տակ իսկ չդադրեցաւ գրելէ։ Ընդհակառակը, ալ աւելի սաստկացուց իր թափը այս ուղղութեամբ։
Իսքէնտէր Աբգարիոս, որ ծառայած է արաբական գրականութեան մօտաւորապէս երեսուն տարի, հեղինակած է բազմաթիւ երկեր զորս մի առ մի թուել անկարելի պիտի ըլլար, որովհետեւ ասոնցմէ շատերը ժամանակին սպառած ըլլալով հիմա կարելի չէ գտնել։ Դժբախտաբար ժամանակին իր կենսագրութիւնն ալ ընդարձակ կերպով գրուած չըլլալուն, իր հեղինակութիւններուն մէկ լրիւ ցանկը չունինք, սակայն մեր տուածը ցարդ գոյութիւն ունեցածներուն կատարելագոյնն է։ Հետեւեալները, որոնք իր գործերուն էն կարեւորներն են եւ որոնք մեզի հասած են, կրնան ընթերցողին գաղափար մը տալ իր ճշմարիտ գրագէտի տաղանդին շուրջ։ Հոս կ'արժէ շեշտել այն պարագան, թէ Իսքէնտէրի երկերէն շատերը սպառած են եւ իր գրութիւններէն շատերը ցիրուցան կը մնան հին թերթերու մէջ։ Իր գործօն մասնակցութիւնը բերած է այն ժամանակուայ պարբերաթերթերուն, ամսագիրներուն եւ թերթերուն, որոնց մէջ ունի բազմաթիւ բանաստեղծական, պատմական, փիլիսոփայական, եւ զանազան ուսումնասիրական յօդուածներ :
Վահան Միրաքեան
Վահան Միրաքեան, հայ բանաստեղծ, թատերագիր եւ Խորհրդային Հայաստանի Գրողներու միութեան անդամ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Վրաստանի Շուլավեր քաղաքը։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Սանահինի Ս. Աստուածածին վանքի դպրոցին մէջ՝ 1873-1880 թուականներուն, ապա ընդունուած է արհեստաւորաց դպրոցը, ուր ուսանած է 1880-1886 թուականներուն: Այնուհետեւ իր ուսումը շարունակած է Կորիի ուսուցչական սեմինարին մէջ, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1888 թուականին:
Վերջնականապէս Երեւան հաստատուած է 1924 թուականին, իբրեւ հայոց լեզուի եւ գրականութեան ուսուցչութեան պաշտօն վարելու Ձերժինսքիի անուան դպորցին մէջ:
Մահացած է Թիֆլիս, թաղուած է Երեւան ։
Ստեղծագործութիւններ
Միրաքեանի առաջին բանաստեղծութիւնը՝ «Երեք վարդ»ը առաջին անգամ լոյս տեսած է 1887 թուականին, Թիֆլիսի մէջ հրատարակուող «Աղբիւր» ամսագիրին մէջ:
Անոր «Լալվարի որսը» քերթուածը տպագրուած է «Մուրճ» ամսագիրին մէջ՝ 1901 թուականին. յետագային այդ քերթուածը թարգմանուած է ռուսերէն եւ պարսկերէն լեզուներու: Նոյն այդ քերթուածին վրայ գրուած է օփերա եւ թատրերգութիւններ եւ նկարահանուած է ժապաւէն :
Վահան Միրաքեանի միւս նշանաւոր գործերէն են․
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Սուփըրմէն
Սուփըրմէն (անգլերէն՝ Superman), կատակերգականի յօրինուած «սուփըրհերոս», որ թողարկուած է «DC Comics» ընկերութեան կողմէ։ Սուփըրմէնի կերպարը կը համարուի ամերիկեան մշակոյթի կարեւոր հերոսներէն մէկը։ Ան ստեղծուած է ամերիկացի գրող Ճերի Սիկըլ ի (անգլերէն՝ Jerry Siegel) եւ Քանատացի նկարիչ Ճօ Շուսթըր ի (անգլերէն՝ Joe Shuster) կողմէ 1932 թուականին եւ այնուհետեւ վաճառած են «DC Comics» ընկերութեան։ 1938 թուականի Յունիսին, «Սուփըրմէն»ը առաջին անգամ կը յայտնուի մամուլի էջերուն մէջ, եւ հետագային ան հիմք կը հանդիսանայ շարք մը ժապաւէններու, պատկերասփիւռի ծրագրերու եւ կատակերգութիւններու մէջ։
Կենսագրութիւն
Սուփըրմէնը կ'ապրի Մեթրոբոլիս (Metropolis) անունով յօրինուած քաղաքին մէջ, ուր ան կ'աշխատի իբրեւ «Daily Planet» թերթի լրագրող։ Այնտեղ իր մտերիմ գործընկերուհին է՝ լրագրող Լոիս Լէյնը, որուն հետ ռոմանթիկ յարաբերութիւններ ունենալով, հետագային անոր հետ կ'ամուսնանայ։
Կարողութիւններ
Սուփըրմէնը դեռ մանկութենէն ունի շարք մը կարողութիւններ, որոնցմէ կը նշենք՝ գերմարդկային բանականութիւն, արագութիւն, դիմացկունութիւն, թռիչք, ուժեղ տեսողութիւն, լսողութիւն եւ այլն։
Արտաքին տեսք եւ հագուստ
Սուփըրմէնը մկանոտ կազմուածքով եւ սեւ մազերով բաւական ներկայանալի տղամարդ է։ Ան աշխատանքի վայրի մէջ սովորաբար կը կրէ սեւ գօտի, փողկապ եւ ակնոց, սակայն որպէս Սուփըրմէն ան ունի յատուկ հագուստ որ կազմուած է կապոյտ, կարմիր եւ դեղին գոյներէն, իսկ կրծքավանդակին գրուած է «S» տառը։ Չնայած տարազը տարիներու ընթացքին ենթարկուած է մի քանի փոփոխութիւններու, սակայն հիմնական կառուցուածքը մնացած է նոյնը։
Անտրէ Ակասի
Անտրէ Քըրք Ակասի (Andre Kirk Agassi, ծնած` 29 Ապրիլ 1970, Լաս Վեկաս, Նեւատա, ԱՄՆ), անցեալի վարկանիշով աշխարհի լաւագոյն, արհեստավարժ թենիս խաղացողներէն մէկը։ Ակասի իրանահայ, ասորական եւ ֆրանսական ծագում ունի։ Հինգ տարեկանին ան կը սկսի մարզուելու եւ Ճիմի Քոնորսի եւ Ռոսքօ Թաների հետ վարժութիւններու հետեւելու։ Աւելի ուշ, Անտրէի հայրը՝ Էմանուէլ Ակասին, կ'ընկերանայ Քըրք Քըրքորեանի հետ՝ աշխատելով Քըրքորեանի խաղատուներէն (անգլ.՝ casino) մէկուն մէջ։ Այդ ընթացքին Անտրէ Ակասին իր անուան երկրորդ կամ միջին անունը կը փոխէ Քըրքի։
Տասնչորս տարեկանին Անտրէ կը մեկնի Ֆլորիտա՝ Նիք Պոլեթիերիի թենիսի ակադեմիային մաս կազմելու համար։ Արհեստավարժ թենիս խաղացող կը դառնայ տասնվեց տարեկանին, իսկ 19 տարեկանին կը շահի աւելի քան 2 միլիոն տոլար եւ «Արհեստավարժ Թենիս խաղցողներուն Միութեան» (The Association of Tennis Professionals) վարկանիշին մէջ կը բարձրանայ երրորդ դիրք։ Յետագայ ասպարէզի ընթացքին յաղթանակ կ'արձանագրէ 60 անհատական մրցաշարքերու, նեռարեալ՝ Մեծ սաղաւարտի 8 մրցաշարքերը ու կը դառնայ պատմութեան մէջ «Ոսկէ սաղաւարտի» առաջին մրցանակակիրը տղամարդոց մէջ՝ տարբեր տարիներուն յաղթելով «Մեծ սաղաւարտ»ի բոլոր 4 մրցաշարքերը եւ Ողիմպիական խաղերը։ ԱՄՆ-ի հաւաքականի կազմին մէջ 3 անգամ կը նուաճէ «Տէյվիս բաժակ»ը (The Davis Cup), որ կը նկատուի տղամարդ թենիս խաղացողի ամենահեղինակաւոր մրցանակը։ 1995-2003 թուականներուն 101 շաբաթներու ընթացքին եղած է աշխարհի առաջին թենիսի թակը՝ «ռաքեթը»՝ (անգլ.՝ rackets) 2003 թուականին դառնալով պատմութեան մէջ առաջին թենիս խաղացողը, որ չափահաս տարիքին կը գլխաւորէր «Արհեստավարժ Թենիս խաղցողներուն Միութիւն»-ը (The Association of Tennis Professionals):
Մարզական յաջողութիւններէն անկախ, Ակասին յայտնի է նաեւ իր բարեգործութիւններով։ Ան «Անտրէ Ակասի Կրթական հիմնադրամ»ի, տղոց եւ աղջիկներու մարզական ակումբի եւ Անտրէ Ակասի գոլէճի նախապատրաստական ակադեմիայի հիմնադիրն է (Andre Agassi College Preparatory Academy) եւ «Մարզիկները յանուն յոյսի» (Athletes for Hope) կազմակերպութեան համահիմնադիրը։ Մարդասիրական ոլորտին մէջ իր ծաւալած գործունէութիւնը 2 անգամ արժանացած է Արհեստավարժ Թենիս խաղցողներուն Միութեան (The Association of Tennis Professionals) Արթուր Էշի անուան մրցանակին՝ (ATP Arthur Ashe Humanitarian award) «Բարեգործութեան եւ մարդասիրութեան» համար։ 2011-ին Անտրէ Ակասիի անունը կ'ընդգրկուի թենիսի փառքի միջազգային ցուցակին մէջ՝ հակառակ, որ 2 տարի առաջ Ակասիի մօտ յայտնաբերուած էր մեթամֆետամին «methamphetamine» ստանալուն փաստը։
Անդրէ Ակասին յաջող գործարար է, իր հետաքրքրութիւններուն մէջ կը մտնէ շինարարական, Ճաշարանային եւ հիւրանոցային գործը, անշարժ գոյքի առ ու ծախը, մարզական եւ գիշերային ակումբներ։ Առաջին կնոջ՝ դերասանուհի եւ բնորդ Պրուք Շիլտզէն (Brooke Shields) ամուսնալուծութիւնէն ետք, 2001 թուականին կ'ամուսնանայ հանրայայտ թենիս խաղացող, դասական «Ոսկէ սաղաւարտ»ի մրցանակակիր՝ Շթեֆի Կրաֆի (Steffi Graf)-ի հետ, որուն հետ այժմ ունի 2 երեխայ։
Մանկութիւն Եւ Ընտանիք
Անտրէ Ակասին ծնած է 1970 թուականի Ապրիլ 20-ին Լաս Վեկաս՝ Նեւատա (Las Vegas, Nevada), դառնալով Էմանուէլ «Մայք» Ակասիի (Emmanuel "Mike" Agassi) եւ Էլիզապէթ Տետլիի (Elizabeth "Betty" Agassi (née Dudley)) չորրորդ եւ վերջին զաւակը։ Էմանուէլ Ակասին իրանական, այնուհետեւ Ամերիկեան բռնցքամարտիկ էր, որ ծնած է Թեհրան՝ հայ ընտանիքի մէջ։ Էմանուէլ մասնակցած է 1948 եւ 1952 թուականներու Ողիմպիական խաղերուն, ուր ներկայացուցած է Իրանը։ Հայրը՝ Հիւսն Դաւիթ Ակասեանը, ծնած է Քիեւ եւ քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ արտագաղթած է Իրան, ուր խուսափելու համար թրքական ջարդերէն փոխած է մականունը Ակասիի, իսկ Մայքի մայրը՝ Նունիան, եղած է թրքահայ։ Որոշ աղբիւրներ, բացի հայկականէն, կը յայտնեն Ակասիի ասորական կամ պարսկական արմատներուն մասին, բայց ո՛չ Անտրէի, ո՛չ ալ իր հօր ինքնակենսագրականին մէջ այդ տարբերակները կը հաստատուին։
Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, Էմանուէլ Ակասին ներկայ եղած է թենիսի խաղի եւ շատ սիրած այս խաղը․ երբ տեսնելով թէ ինչպէ՞ս Ամերիկեան քրիստոնէական եկեղեցւոյ առաքելական ծառայութեանը կից թենիսի մարզադաշտին մէջ կը խաղան Ամերիկացի եւ Բրիտանացի զինուորները։ Անոնցմէ մէկը նուիրած է իր տղուն առաջին թենիսի թակը՝ «ռաքեթը»՝ (անգլ.՝ racket), եւ այն ալ քիչ մը ուշ տղուն իր հետ կը տանի ԱՄՆ - Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ (USA)։