cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Փինք Ֆլոիտ
Պատմութիւն
1967-ին տեղի ունեցաւ Փինք Ֆլոիտի առաջին Բրիտանական համերգային շրջագայութիւնը, որ մեծ աղմուկ յառաջացուց։ Սակայն այն ունեցաւ եւ բացասական երանգ՝ երբեմն Պարրըթը բեմին վրայ կը դադրէր նուագելէ, եւ հայեացքը ուղղած դահլիճին՝ կ՚ընկղմուէր ինքն իր մէջ։ Ուժեղ թմրադեղերը իրենց քայքայիչ ազդեցութիւնը կը ձգէին Պարրըթի գիտակցութեան վրայ։ Վերջիվերջոյ, անոր փոխարէն խումբ հրաւիրուեցաւ Ուոթըրսին ընկերը՝ արտակարգ կիթառահար եւ նաեւ երգիչ Տէյվիտ Կիլմորը, որն ալ որոշ ժամանակ անց պաշտօնապէս զբաղեցուց Պարրըթի տեղը։ 1968-ին յայտնուեցաւ խումբին նոր ծրագիրը - "A Saucerful of Secrets". կրկին մեծ յաջողութիւն, մասամբ շնորհիվ "Corporal Clegg" երգի, որ կը պատմէ փայտէ ոտքով եւ թագուհիի շնորհած մետալով հայրենիք վերադարձած զինուորին մասին։
Սիտի հեռացումէն յետոյ Ուոթըրսի քաղաքական ձախ հայեացքները եւ Կիլմորի սէրը կատարեալ պլիւզի եւ զանգուածային աննկարագրելի շօերու նկատմամբ պէտք է վճռորոշէին խումբին հիմնական ոճը։ Նոյն 1968-ին Փինք Ֆլոիտը շրջագայեցաւ Միացեալ Նահանգներուն մէջ, Ճափոնի եւ Աւստրալիոյ մէջ՝ մեծապէս խթանելով ձայնապնակներու վաճառքը եւ հետաքրքրութիւնը խումբին հանդէպ ։ «Մեծ, լաւագոյն եւ համապարփակ» շօ ստեղծելու ցանկութեամբ խումբը համերգ կազմակերպեց լիճին վրայ՝ հրավառութեան, պայթիւններու, վեր լողացող հսկայական փչովի ութոտանիի եւ ձուկերու ուղեկցութեամբ, ինչը հերթական սքանտալի մը պատճառը դարձաւ։ 1969 թ. թողարկուեցաւ "More" ծրագիրը եւ "Ummagumma" կրկնակի ալպոմը՝ երկու խիստ տարբեր աշխատանքներ։ Եթէ առաջինը կազմուած էր լիրիկական հանգիստ երգերէ, ապա երկրորդը կը ներկայացնէր ելեկտրոնային աղմկոտ մետիթէյշըն (առաջին սկաւառակին), ինչպէս նաեւ՝ համերգային կատարումներ (երկրորդ սկաւառակին)։ Յաջորդ ալպոմը - "Atom Heart Mother" (1970), մեծ յաջողութիւն ունեցաւ։ Ալպոմի "If" երգին մէջ կը զգացուի չիրականացած յոյսերու եւ առանձնութեան ցաւը, անելանելիութեան ճիչը։
Նոյն թուականին խումբը համերգներ կու տայ տարբեր երկիրներուն մէջ, ներկայացնելով հին երգերը ("Relics") եւ նոր ծրագիրը ՝ "Meddle", որ նկարահանուեցաւ Փոմփէոսի ամֆիթատրոնին մէջ։ Միքելանճելօ Անթոնիոնիի "Zabriskie Point" ֆիլմին համար խումբին գրած երաժշտութիւնը մրցանակի արժանացաւ։ Յայտնի հնչիւնային ռեժիսէոր Ալան Փարսընսի, սաքսոֆոնահար Տիք Փէրրիի եւ վոքալ խումբի մասնակցութեամբ 1972 թ. Յունիսին սկսաւ եոթամսեայ աշխատանքը "The Dark Side of the Moon" (Լուսինի մութ կողմը) ալպոմի վրայ, որ մրցանիշային նուաճումներ ունեցաւ եւ անուանուեցաւ բոլոր ժամանակներու լաւագոյն ռոք-ալպոմներէն մէկը։ Տասնեոթ տարուան ընթացքին այն մշտապէս Միացեալ Նահանգներու լաւագոյն ալպոմներու ցանկին վրայ էր (1995-ի տուեալներով վաճառուած էր ալպոմի 28 միլլիոն օրինակ)։ Քննադատները զայն կոչեցին «ձայնագրութեան մասին պատկերացումներու յեղաշրջում»։ Հոս Ուոթըրսի թեքսթերը կը բարձրացնեն այն տեսակի կարեւոր խնդիրներ, ինչպէս՝ հիասթափութիւնը կեանքէն, մահուան վախը, կեանքը բարեփոխելու ձգտումները, երիտասարդութեան անտաղանդ վատնումը ("Time"), հակառակումը անձնասիրութեանը եւ բռնութեանը ("Money", "Us and them"), անհատի հիւանդագին օտարումը իրականութենէն ("Brain damage")։ 1974-75 թուականներուն ձայնագրուած "Wish You Were Here" ալպոմը նուիրուած էր Պարրըթի տաղանդի վաղաժամ շիջումին։ Ալպոմի երգերէն յատկապէս յիշարժան է "Shine on You Crazy Diamond" (Շողա խելագար ադամանդ)։ Յաջորդ ալպոմը ("Animals") վերադարձ էր դէպի դաժան իրականութիւն, դրամի եւ իշխանութեան անասնական տիրակալութիւն, որ խստօրէն կը ծաղրուէր Ուոթըրսի փոէզիին մէջ։ Նոյնանուն շօի մը մէջ սոցիումը հանդիսատեսին առջեւ կը բարձրանայ որպէս ոչխարներով, խոզ-տիրակալներով, շուն-հսկիչներով բնակեցուած աշխարհ։ "Pigs on the Wing"-ը հիթ կը դառնայ, իսկ թռչող հսկայ փչովի խոզերը, որ ի վերջոյ կը պայթին՝ խումբի համերգներուն մշտական ուղեկից։ 1979 թ. կը յայտնուի "The Wall"-ը։
“The Wall”-ը կրկնակի ձայնասկաւառակն էր։ Այն իրմէ էփիքական ռոք օփերա կը ներկայացնէր՝ գրուած մէկ շունչով։ Ինչպէս եւ նախորդ ձայնասկաւառակը, “The Wall”-ը ամբողջականութիւն մըն էր եւ ստեղծագործութիւնները զիրար կը յաջորդէին առանց միջերգային դադարներու։ Այս ձայնասկաւառակը կը դառնայ Փինք Ֆլոիտի լաւագոյն աշխատանքներէն մէկը, շատերուն կարծիքով լաւագոյնը, գերազանցելով “The Dark Side of the Moon”-ին։ Թողարկումէն յետոյ խումբը կը մեկնի համաշխարհային մեծ շրջագայութիւններու։
1980 թ. Ռոճըր Ուոթըրսը կ՚առաջարկէ բեմադրիչ Ալան Փարքըրին նկարահանել ֆիլմ՝ “The Wall” ձայնասկաւառակի երգերու եւ իր՝ Ուոթըրսի գրած սենարիոյով։ Գլխաւոր դերին մէջ նկարահանուած է Պոպ Կելտոֆը՝ “Boomtown Rats” խումբէն, աւելի յայտնի որպէս “Live Aid” և “Live 8” բարեգործական համերգ-նախագիծերու հեղինակ եւ կազմակերպիչ։
Ֆիլմը տպաւորիչ էր եւ ատոր որպէս հետեւանք “The Wall” ձայնասկաւառակը ա՛լ աւելի ճանաչում ձեռք բերաւ խումբին։ Սիտ Պարրըթի հեռանալէն յետոյ միանձնեայ առաջատարի դերը ստանձնած էր Ռոճըր Ուոթըրսը.այդ հանգամանքը խումբին միւս անդամներուն հաճելի չէր։ “The Wall” ձայնասկաւառակիէն յետոյ այդ խնդիրները աւելի կը սրուին եւ ի վերջոյ Ռիչըրտ Ռայթը կը ձգէ խումբը։
1983 թ. Փինք Ֆլոիտը կը թողարկէ հերթական ձայնասկաւառակը “The Final Cut” անուանումով, բայց արդէն առանց Ռայթի։ Այս հանգամանքը նկատելի էր։ Չնայած Ռայթին փոխարինող գտնուած էր ի դէմս Մայքըլ Քամէնի եւ Էնտի Պոուի, այնուամենայնիւ անոնք չկրցան լիովին փոխարինել անոր։
Աթոքեան
Աթօքեան, հայկական մականուն ։
Փինք Ֆլոիտ
Պատմութիւն
Ձայնասկաւառակի բոլոր ստեղծագործութիւններու հեղինակը Ռոճըր Ուոթըրսն էր, այլ կերպ ըսած, ձայնասկաւառակը կարելի էր համարել Ուոթըրսի անհատական նախագիծը՝ կատարուած Փինք Ֆլոիտի միւս երկու անդամներուն հետ։ Ձայնասկաւառակը ընդգծուած հակապատերազմական բնոյթ կը կրէր։ Շատերուն կարծիքով Ուոթըրսը չափէն դուրս քաղաքականացուցած էր զայն եւ ոչ պատշաճ ուշադրութիւն դարձուցած երաժշտութեանը։ Չնայած ձայնասկաւառակի քանի մը երգեր «հիթ շքերթ»-ին տեղեր զբաղեցուցին՝ այնուամենայնիւ “The Final Cut” Փինք Ֆլոիտի վերջին տարիներու թողարկած ամենատկար ձայնասկաւառակը ստացուեցաւ։
Աթոքեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական մականուններ Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով
Փինք Ֆլոիտ
Պատմութիւն
Սովորաբար ձայնասկաւառակ թողարկելէն յետոյ խումբը կը մեկնէր շրջագայութիւններու, այս անգամ խախտեցաւ այդ աւանդոյթը, աւելին՝ ձայնասկաւառակի թողարկումէն յետոյ Ուոթըրսը կը յայտարարէ խումբէն հեռանալու մասին, այդպիսով վերջ դնելով Փինք Ֆլոիտի գոյութեանը։
Չորս տարի անց՝ 1987 թ. Կիլմորը եւ Մէյսընը կ՚որոշեն վերածնել Փինք Ֆլոիտը, բայց առանց Ուոթըրսի։ Կը սկսին ձայնագրութիւններ նոր՝ “A Momentary Lapse of Reason” անուանումով ձայնասկաւառակի համար։ Ձայնագրութիւններուն կը մասնակցէր նաեւ խումբի երրորդ անդամը՝ Ռիչըրտ Ռայթը, բայց որպէս հրաւիրուած երաժիշտ։ Ձայնասկաւառակը ջերմօրէն ընդունուեցաւ Փինք Ֆլոիտի սիրահարներուն կողմէն, այն պատրաստուած էր դասական Փինք Ֆլոիտեան ոճով։ Այսպէս խումբի անդամները ապացուցեցին, որ առանց Ուոթըրսի ալ, որ Pink Floyd-ի երգերէն շատերուն հեղինակն էր, խումբը կրնայ արդիւնքի հասնիլ։
Ձայնասկաւառակի թողարկումը անհետեւանք չմնաց։ Թողարկումէն յետոյ, Ուոթըրսը Կիլմորին եւ Մէյսընին դատի կու տայ "Pink Floyd" անունը օգտագործելու համար։ Երկարատեւ քաշքշուկներէն յետոյ այնուամենայնիւ Կիլմորի եւ Մէյսընի կը յաջողուի պահպանել "Pink Floyd" անունը օգտագործելու իրաւունքը։ Այնուհետեւ Փինք Ֆլոիտը կը մեկնի համաշխարհային մեծ շրջագայութիւններու, որ կը տեւէ գրեթէ երկու տարի։ Այս շրջագայութիւնները խումբի պատմութեան մէջ ամենաերկարատեւը եւ ամենահամերգաշատն էր։ Խումբը տուաւ շուրջ 100 համերգ, որմէ 45-ը՝ Եւրոպայի մէջ։ Համերգները աչքի ինկան նաեւ հարուստ տեքորներով՝ բեմային մեծ էքրանով, 300 աւելի թարթող լոյսերով, լազերային էֆեքտներով եւ այլն։ Այս ամէնը տեղէ տեղ տանելու համար 45 բեռնատար մեքենաներ կը պահանջուին։ Շրջագայութիւններու ընթացքին կը թողարկուի “Delicate Sound of Thunder” ձայնասկաւառակը, որուն կէսէն աւելին այս շրջագայութիւններու համերգային ձայնագրութիւններն էին, մաս մըն ալ խումբի աւելի վաղ շրջանի դասական ստեղծագործութիւնները։
“The Division Bell”-ը բաւականին մեծ յաջողութիւն ունեցաւ եւ շատ հիթ շքերթներու մէջ զբաղեցուց առաջին հորիզոնականները։ Ձայնասկաւառակի թողարկումէն յետոյ, սովորութեան համաձայն, խումբը նորէն կը մեկնի շրջագայութիւններու։
1995 թ. Կը թողարկուի կրկնակի ձայնասկաւառակ “P*U*L*S*E” անուանումով։ Հոս տեղ գտած էին խումբի հին և նոր համերգային ձայնագրութիւնները։ 2005 թ. Յուլիս 2-ին, մէկ կողմ ձգելով բոլոր վիրաւորանքներկ եւ անհամաձայնութիւնները, Փինք Ֆլոիտը կը հաւաքուի իր դասական կազմով՝ Ռոճըր Ուոթըրս, Տէյվիտ Կիլմոր, Նիք Մէյսըն, Ռիչըրտ Ռայթ, եւ շատ ուրիշ հանրայայտ խումբերու հետ կը մասնակցի Պոպ Կելտոֆի կազմակերպած “Live 8” բարեգործական համերգ նախագիծին։ Սակայն այս վերամիաւորումը միայն մէկ համերգի համար էր։ Ատկէ ետք Ուոթըրսի հետ յետագայ համագործակցութիւն չեղաւ։ “The Division Bell”-էն յետոյ, խումբը նոր՝ "The Endless River" ձայնասկաւառակը թողարկեց 2014 թ.-ին։
2008 թուականի Սեպտեմբեր 15-ին 65 տարեկան հասակի մէջ քաղցկեղէ կը մահանայ Ռիչըրտ Ռայթը՝ ի չիք դարձնելով Փինք Ֆլոիտի լիարժէք վերամիաւորուելու յոյսերը։
Մանկութիւն Չունեցող Մարդիկ
Մանկութիւն Չունեցող Մարդիկ (1955), Ինքնակենսագրական վէպ։ Սփիւռքահայ գրող Անդրանիկ Ծառուկեանի ամենայայտնի գործն է։ Գիրքը կը բաղկանայ իրարու՝ թեթեւօրէն, կապուած պատմուածքներէ, ուր հեղինակը կը պատմէ որբանոցի մէջ ապրած իր կեանքը։
«Մանկութիւն Չունեցող Մարդիկ»ը Սփիւռքահայ գրականութեան ամենածանօթ գիրքերէն է, որ արժանացած է բազմաթիւ վերահրատարակութիւններու, թէ՛ Սփիւռքի զանազան գաղութներուն եւ թէ ալ Հայաստանի մէջ։
Արարատ (հանդէս, Լոնտոն)
«Արարատ», ազգային, քաղաքական ամսագիր, ապա՝ երկամսեայ հանդէս։
Մանկութիւն Չունեցող Մարդիկ
Հարցազրոյցի մը ընթացքին, Ծառուկեան ըսած է, թէ՝ «Մանկութիւն Չունեցող Մարդիկ» վէպը իր նախասիրած գիրքն է :
Արարատ (հանդէս, Լոնտոն)
Պատմութիւն
Լոնտոնի հայոց միացեալ կազմակերպութեան հրատարակութիւն։
Լոյս տեսած է 1913–1920 թուականներուն, Լոնտոն՝ անգլերէն։
Մանկութիւն Չունեցող Մարդիկ
Նշումներ
Ստորոգութիւն:Վէպեր Ստորոգութիւն:Ինքնակենսագրական վէպեր Ստորոգութիւն:Ինքնակենսագրութիւններ Ստորոգութիւն:Հայ դասական գրականութիւն
Արարատ (հանդէս, Լոնտոն)
Պատմութիւն
Տպագրած է նիւթեր Արեւմտեան Հայաստանի մէջ երիտթուրքերու սանձազերծած կոտորածներու, հայերու բռնի տեղահանութեան, հայ գաղթականութեան աղետալի վիճակի մասին, ներկայացուցած է եւրոպական դիւանագիտութեան դիրքորոշումները Հայկական հարցի, հայկական կոտորածներու վերաբերեալ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Մաժակ Թոշիկեան
Մաժակ Թոշիկեան , հայ երգահան եւ երաժշտական արտադրող: Յիսնամեայ փորձառութեամբ եւ մանրակրկիտ աշխատանքով երգահան Մաժակ Թոշիկեան՝ հեղինակ է երեք տասնեակ հայկական երգերու: Թուրքիոյ մէջ յայտնի է ՝ Չենք Թաշքան (թուրք.՝ Cenk Taşkan) անունով:
Կենսագրութիւն
Մաժակ Թոշիկեան ծնած է 1947 Սթամպուլի նահանգի Քինալիադա կղզին, հայկական ընտանիքի մէջ։ Փոքր տարիքէն սկսած է զբաղիլ երաժշտութեամբ, երգել հայկական եկեղեցական երգչախումբին հետ։
1965թ. Սկսած է իր մասնագիտական գործունէութիւնը, միանալով Եաւուզ Օզիշիքի նուագախումբին որպէս կիթառահար։
1966թ. Ծանօթացած է «Էռոլ Պիուպիուքպուրչան»ի հետ, որուն հետ աշխատած է մինչեւ բանակ զօրակոչուիլը։ Երգեր սկսած է ստեղծագործել ծառայութեան տարիներուն, որմէ ետք սկսած է համագործակցիլ բանաստեղծ Մեհմեթ Թեոմանի եւ երգիչ Դուրուի հետ, որոնց հետ յայտնի երգերու  հեղինակ  դարձած է։
Քաղաքականացուած հակահայկական գրաքննութիւնէն խուսափելու համար կ՛ըսկսի գործել «Չենք Թաշքան» կեղծանունով։
1980-ականներուն Մաժակը կը մեկնի Գանատա, եւ աշխոյժօրէն կը մասնակցի հայկական համայնքի կեանքէն ներս։ Գանատայի մէջ կ՛ըսկսի գրել հայերէն երգեր, որոնցմէ առաջինը եղած է 1984 թ «Տեսնեմ Անին ու նոր մեռնեմ» երգը՝ Հովհաննէս Շիրազի Մեծ եղեռնին նուիրուած բանաստեղծութեան հիմքին վրայ։
Գանատայ բնակութիւն հաստատելէն 16 տարի ետք, 1997թ., երաժիշտը կը վերադառնայ Թուրքիա, ուր կը շարունակէ իր գործունէութիւնը։
Ստեղծագործութիններ
Մաժակ Թոշիկեանը հեղինակ է մօտաւորապէս 300 թրքական երգերու, որոնք կը կատարեն յայտնի թուրք երգիչներ՝ Սեզեն Աքսու, Նուքհեթ Դուրու, Թանիու Օքան, Աժդա Փեքան եւ այլք։ Իր «Bir Nefes Gibi» ալպոմը քննադատներու կողմէն կը համարուի ամենալաւագոյներէն մէկը Թուրքիոյ «փոփ» երաժշտութեան պատմութեան մէջ։ երգահան Մաժակ Թոշիկեան, երաժշտութիւն գրած է երեք տասնեակ հայկական երգերու: Հիմնականը՝ Յովհաննէս Շիրազի եւ Դանիէլ Վարուժանի բանաստեղծութիւններու համար։ Որոնցմէ առաջինը՝ 2010թ գրուած է Յովհաննէս Շիրազի «Նամակ» բանաստեղծութեան հիման վրայ, եւ այն հնչեցուցած է ճանչցուած երգչուհի Սիպիլը: Երգի համար նկարահանուած տեսահոլովակը առաջին հայալեզու տեսահոլովակն էր, որ ցուցադրուեցաւ թուրքական TRT պետական հեռուստատեսութեան եթերին։
Հայրենիքէն հեռու բնակող մեր տաղանդաւոր հայրենակիցը իր իսկ խոստովանութեամբ ` մինչեւ Հայրենիք այցելելն իր կարօտը Հայաստանէն  այդ երգերով  առած է…
երգահան Մաժակ Թոշիկեան վերջերս գրած է Գէորգ Էմինի «Սասունցիներու պարը» ստեղծագործութեան համար գրուած է երաժշտութիւն մը: Գէորգ Էմինի «Պարեց Սասուն» բանաստեղծութեան նոր երաժշտական յօրինումին վրայ, որ Հայաստանի մէջ ներկայացնելէ ետք մտադիր է բեմադրել նաեւ Թուրքիոյ մէջ. Ստեղծագործութիւնը գրուած է Epic-Cinematic Sound ժանրին մէջ, որ ինչպէս Մաժակ Թոշիկեան նշած է՝ «ընդունելի է ո՛չ միայն հայերուն կողմէ, այլեւ շատ գործածելի է աշխարհի մէջ»:
Պարգեւներ
Հայրենիքին եւ Սփիւռքին մատուցած ծառայութիւններուն եւ հայապահպանութեան գործին մէջ ունեցած նշանակալի ներդրումներուն համար պոլսահայ տաղանդաւոր երգահան Մաժակ Թոշիկեան պարգեւատրուած է Սփիւռքի նախարարութեան Ոսկէ յուշամետալով:
Աղբիւրներ
Շիրազն ինձ Հայաստան բերեց
Պոլսահայ Երգահան Մաժակ Թոշիկեան Այցելեց Սփիւռքի Նախարարութիւն
Մաժակ Թոշիկեանի Նոր Ստեղծագործութիւնը` «Սասունցիներու Պարը»
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թուրքահայ երաժշտական արտադրողներ Ստորոգութիւն:Թուրքահայ երգահաններ Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ Ստորոգութիւն:Ծագումով հայ երաժիշտներ Ստորոգութիւն:1947 ծնունդներ
Հաճըն
Հաճըն (այժմ՝ Սաիմպէյլի, Saimbeyli), քաղաք պատմական Լեռնային Կիլիկիոյ մէջ, ներկայիս Թուրքիոյ Հանրապետութեան Ատանա նահանգի հիւսիսը, Սարոսի գետի վտակ «Կէօքսու»էն 10 ք.մ. արեւմուտք, եռանկիւնաձեւ բլուրի վրայ։
Պատմութիւն
Եղած է Հռոմէական (պահպանուած են մ.թ.ա. I դ. բերդի աւերակները),  Բիւզանդական կայսրութիւններու, Կիլիկիոյ հայկական պետութեան կազմիմ մէջ։ Հինէն Հաճընի մէջ բնակող հայերը XI դարուն հիմնադրած են Սուրբ Յակոբ վանքը  (կանգուն է մինչեւ օրս)։  Կիլիկիոյ Հայկական Թագաւորութեան անկումէն  (1375) յետոյ մեծ թիւով հայեր հաստատուած են Հաճընի մէջ։ 15-րդ դարուն քաղաքը գրաւած է Օսմանեան Թուրքիան։ 1915-ին՝ 35 հզ. բն. (մօտ 30 հզ-ը՝ հայեր)։
Հայերն ունէին վեց եկեղեցիներուն կից՝ վարժարաններ (նշանաւոր էր Սահակ-Մեսրոպեանը)։  Քաղաքէն դուրս, Սուրբ Յակոբ վանքին մէջ կը գործէր գիշերօթիկ վարժարան։ Հիմնականօրէն զբաղած են արհեստներով եւ առեւտուրով։ 1915-ին, Մեծ Եղեռնի ժամանակ, Հաճընի հայերը բռնութեամբ տեղահանուած եւ աքսորուած են Տէր Զօր, որտեղ անոնց մեծ մասը զոհուած է։ 1919-ին մօտ 8 հզ. հաճընցիներ վերադարձած են Ֆրանսայի հովանաւորութեան ներքոյ գտնուող հայրենի քաղաքը, սակայն ֆրանսական կառավարութիւնն ամբողջ Կիլիկիան  (ներառեալ Հաճընը) յանձնած է Թուրքիոյ։ 1920-ի Մարտին Քեմալական զօրքերը պաշարած են Հաճընը, ուր հայ բնակիչները դիմած են ինքնապաշտպանութեան  (տես Հաճընի հերոսամարտ (1920))։  Կոտորածէն փրկուածներն ապաստանած են տարբեր երկրներու մէջ։ Թուրքերը Հաճընը վերանուանած են Սալիմպէյլի (Հաճընի ջարդարարի անունով)։ 1958-ին Հայաստանի մէջ հիմնուած է «Նոր Հաճըն» քաղաքը։
Հաճընի Եկեղեցիներ
Հաճընը ունեցած է երեք եկեղեցիներ, որոնք պատկանած են Առաքելական համայնքին։ Սուրբ Աստուածածին, Սուրբ Գէորգ եւ Սուրբ Թորոս։ Սուրբ Աստուածածինը ամէնէն հին եկեղեցին է, կառուցուած է Հաճընի պատմական բերդին մէջ, ըստ պատմական տուեալներու, հիմնուած է 1425 թուականի շուրջ։ Սուրբ Աստուածածին Եկեղեցին կը գտնուէր Հաճընի Վերին Թաղին մէջ, ինչպէս նաեւ երկորդ Առաքելական Եկեղեցի Սուրբ Գէորգը։ Սուրբ Գէորգը կառուցուած է 19րդ դարուն, հին նոյն անունով փոքրիկ մատուռին վրայ։
Կար նաեւ Հայ Կաթոլիկ եկեղեցի Հաճընի մէջ։ Առաջին Հայ Կաթոլիկ եկեղեցին կառուցուած է Հաճընի Բերդին մօտիկ, սակայն զոհ գացած է 1884-ի մեծ հրդեհին: Ապա 1900-ականներու սկիզբը վերակառուցուած է այլ համայնքային հաստատութիւններու, ինչպէս նաեւ տղոց եւ աղջկանց վարժարաններու հետ միասին:
Հարկ է նշել, որ Հաճընը եղած է կարեւոր Միսիոնարական կեդրոն, ուր Աւետարանական եկեղեցիներու կողքին աշխոյժ գործունէութիւն ունեցած են Միսիոնարական որբանոցները եւ յատկապէս վարժարանները:
Սուրբ Յակոբ Վանք
Հաճընի արեւմտեան կողմը, աղբիւրներուն մօտ, շինուած է Սուրբ Յակոբ Վանքը: Շրջապատուած է ամուր պարիսպներով: Եղած է սիրուած ուխտավայր եւ ունեցած է շատ կալուածներ:
Հաճընի Սուրբ Յակոբ Վանքը քաղաքի ամէնէն հին հայկական վկայութիւնն է, հիմնուած 1004 թուականին: Շրջանի այլ կարեւոր հայկական վանքերուն հետ միասին հիմնուած է երբ Կիլիկիոյ մէջ հայերը կը բազմանային Անիի անկումէն ետք:
16րդ դարուն վերանորոգուած է, ինչպէս նաեւ 1900 թուականին: Վերջին նորոգութեան ատեն աւելցուած է Վանքնին որբանոցի շէնքը:
Վանքը եղած է ուխտատեղի իր հազարամեայ պատմութեան ընթացքին: Ուխտի յատուկ օրն էր Սուրբ Յակոբի օրը: Յատկապէս Հաճընցիները կը բարձրանային Վանքին բլուրը եւ այդտեղ կը լուսցնէին տօնական գիշերը:
Քանդուած է 1909 թուականի դէպքերու ընթացքին: Վերանորոգուած է որպէս դպրոց եւ ծառայած Հաճընցիներուն մինչեւ Կիլիկիոյ վերջնական պարպումը:
Մինչեւ 1915
1915 թուականին՝ 35 հազար բնակչութիւն (մօտ 30 հազարը՝ հայեր) ունէին վեց եկեղեցի՝ կից վարժարաններով (նշանաւոր էր Սահակ-Մեսրոպեանը)։ Քաղաքէն դուրս, Սուրբ Յակոբ վանքին մէջ կը գործէր գիշերօթիկ վարժարան մը։ Հայեր կը զբաղուէն հիմնականի մէջ արհեստներով եւ առեւտուրով։
Արածանիի Ճակատամարտ
Արածանիի ճակատամարտը, տեղի ունեցած է հայկական եւ հռոմէական զօրքերու միջեւ, Արածանի գետի մօտ։ Ք.Ա. 69-ին՝ Տիգրանակերտի ճակատամարտի ընթացքին հռոմէական զօրավար Լուկուլլոսը, չկարողանալով վերջնականապէս ընկճել հայկական բանակը, կը նահանջէ հարաւ եւ վերահաս ձմրան բանակ կը հաստատէ Տիգրան Բ. Մեծի դէմ ապստամբած Կորդուք գաւառին մէջ։ Վճռական ճակատամարտ տալու մտադրութեամբ, Ք.Ա. 68-ի գարնան՝ Լուկուլլոս կ'անցնի Հայկական Տաւրոսի լեռները եւ կը վերսկսի պատերազմը։ Հայկական բանակը խոյս կու տայ դաշտային ճակատամարտէն՝ միաժամանակ յանկարծակի հակագրոհներով ու լեռնային փոքր կռիւներով խափանելով հակառակորդին մատակարարումը։ Հայկական զօրքը բաժնուած էր երկու մասի. այրուձին կը գլխաւորէր Տիգրան Բ. Մեծը, հետեւազօրքը՝ Միհրդատ Զ. Պոնտացին։ Հռոմէական զօրքը կը պահուէր հայկական հետեւազօրքի եւ հեծելազօրի արանքին մէջ, որոնցմէ մէկը մշտապէս կը սպառնար անոր թիկունքէն։ Լուկուլլոսի բանակը աւելի քան երեք ամիս կը դեգերի Տաւրոսի լեռներու եւ Արածանիի միջեւ ինկած տարածութիւններուն մէջ։ Հռոմէական լեգէոնները Սեպտեմբերի կէսին կը փորձեն անցնիլ Արածանին եւ շարժիլ դէպի՝ Արտաշատ մայրաքաղաքը, հայկական զօրքը ճակատամարտի մէջ քաշել՝ իրենց համար ձեռնտու վայրին մէջ։ Սակայն հայկական հեծելազօրքը, Տիգրան Բ. Մեծի առաջնորդութեամբ, արագ երթով Արածանի գետի մօտ՝ չի թոյլատրեր հռոմէացիներու յառաջխաղացքը։ Կողմերը կը մարտնչին։ Հայկական հեծելազօրքը նախ՝ կը դիմէ խափուսիկ փախուստի, կտրելով թշնամիին մարտակարգը, ապա՝ կը սկսի հակագրոհը։ Հայ թեթեւազէն հեծեալները թունաւոր ու ճանկաւոր նետասլաքներով ծանր կորուստներ կը պատճառեն հռոմէացիներուն։ Արածանիի ճակատամարտէն ետք՝ Լուկուլլոսի բանակին մնացորդները կը նահանջեն հարաւ եւ կ'ապաստանին Մծբին քաղաքի պարիսպներուն  տակ։ Հռոմէական նուաճումներէն կ'ազատագրուի ինչպէս ամբողջ Հայաստանը, այնպէս ալ՝ Պոնտոսի թագաւորութեան զգալի մասը։ Հռոմէացի նշանաւոր զօրավար՝ Լուկուլլոս կը կորսնցնէ իր  հեղինակութիւնը, Արեւելքի գործերը զիջելով Գնէոս Պոմպէոսին:
Հաճըն
Մեծ եղեռն
1915 թուականի Մեծ եղեռնի ժամանակ Հաճընի հայերը բռնութեամբ տեղահանուեցան եւ աքսորուեցան Տէր Զոր, ուրտեղ իրենց մեծ մասը զոհուած է։ 1919 թուականին մոտ 8 հազար հաճընցիներ կը վերադառնան Ֆրանսայի հովանավորութեան ներքեւ գտնուող հայրենի քաղաքը, սակայն ֆրանսական կառավարութիւնն ամբողջ Կիլիկիան (ներառեալ Հաճընը) կը յանձնէ Թուրքիոյ։ 1920 թուականի Մարտին քեմալական զօրքերը կը պաշարեն Հաճընը, որուն հայ բնակիչները կը դիմեն ինքնապաշտպանութեան ծանօթ ոռպէս Հաճընի հերոսամարտ։ Կոտորածէն փրկուածներն կ՜ապաստանին տարբեր երկիրներ։
Թուրքերը Հաճընը կը վերանուանեն են Սալիմպէյլի (Saimbeyli) Հաճընի ջարդարարի անունով։
Արածանիի Ճակատամարտ
Ստորոգութիւն:Հայոց պատմութիւն Ստորոգութիւն:Ճակատամարտեր
Հաճըն
Մեծ եղեռն
Սփիւռքի մէջ կը գործեն մեծ թիւով Հաճընի Հայրենակցական Միութիւններ։ Նաեւ Հաճընի մասին կը տպուին գիրքեր եւ պարբերաթերթեր։
1958 թուականին Հայաստանի մէջ կը հիմնուի Նոր Հաճն քաղաքը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կիլիկեան Հայաստանի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Հաճըն
31 (թիւ)
31 (երեսունմեկ)՝ կենտ երկնիշ բնական թիւ մըն է 30-ի եւ 32-ի միջեւ
Արտաքին հղումներ
Ստորոգութիւն:31
Փիւ Տի Փայ
ՓիւՏիՓայ (PewDiePie, ծնած 24 Հոկտեմբեր 1989), իրական անունը՝ Ֆելիքս Արուիտ Ուլֆ Շելպըրկ (Felix Arvid Ulf Kjellberg)
Ան համակարգչային խաղերու շուէտացի մեկնաբանն է Եություպին մէջ։ Ան կը խաղայ եւ կը մեկնաբանէ սարսափ ժանրի եւ արկածային խաղեր։ Անոր Եություպեան ալիքը ամենէն արագ աճող ալիքներէն մէկն է։ 2013 թուականին անոր բաժանորդագրուածներուն թիւը 3.5 միլիոնէն աւելցաւ եւ հասաւ մինչեւ 18 միլիոն։ Ալիքը ճանչուած է Եություպի ամենէն շատ բաժանորդներ ունեցող ալիքը։ 2021 թուականի Յունիսի դրութեամբ ան ունէր 110 000 000 բաժանորդ եւ 27 402 103 929 դիտում‌:
Մանկութիւն
Ֆելիքսը ծնած է եւ մեծցած է Շուետի Կեօթեպորկ քաղաքին մէջ։ Աւարտած է Կեօթեպորկի Բարձրագոյն Դպրոցը։
Պատմութիւն
ՓիւՏիՓայը ստեղծած է իր Եություպյան ալիքը 2009 թուականի Ապրիլին։ 2012-ի Յուլիս 11-ին անոր ալիքի բաժանորդագրութիւններու թիւը հասաւ մէկ միլիոնի։ 2013-ի Ապրիլին անոր ալիքը արդէն ունէր 6 միլիոն բաժանորդ։ 2013 թուականի վերջաւորութեան անոր ալիքին ամէն մէկ վայրկեանը մէկ կը բաժանորդագրուէր մէկ հոգի։ Ան ստացած է բազմաթիւ մրցանակներ։
Ան դեմ արտահայտուած է ԻւԹյիւպի մեկնաբանութիւններու նոր համակարգին, եւ կը հրաժարէ ընդունիլ մոնթաժողի կամ այլ մէկի, ով իրեն կրնայ օգնել՝ ըսելով, "Ես կ'ուզեմ, որ Եություպը մնայ Եություպ"
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:24 Հոկտեմբերի ծնածներ
Հայրենիք (օրաթերթ)
«Հայրենիք», ազգային, քաղաքական եւ գրական օրաթերթ։ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան պաշտօնաթերթ։ Լոյս կը տեսնէ 1 Մայիս 1899-էն սկսեալ` Նիւ Եորքի մէջ, իսկ 1900-էն՝ Պոսթընի մէջ: Մինչեւ 1913 ՝ շաբաթաթերթ, 1913-1915 երկօրեայ, Դեկտեմբեր 1915-էն՝ օրաթերթ։
Պատմութիւն
Առաջին խմբագիր՝ Թովմաս Չարշաֆճեան, այնուհետեւ, տարբեր տարիներ խմբագրած են՝ Արշակ Վռամեան, Արամ Աշոտ (Ս. Մինասեան), Նշան Թաշճեան, Սիամանթօ, Յարութիւն Չագմաքճեան, Սիմոն Վրացեան, Մանուկ Համբարձումեան, Մերուժան Օզանեան, Սահակ Չթչեան, Նշան Տեստեկիւլ եւ Մինաս Վերածին, Ռուբէն Դարբինեան, Գուրգէն Մխիթարեան, Վալադ Վալադեան, Վարդգէս Ահարոնեան, Խոսրով Ներսէսեան, Մինաս Թէօլէօլեան, Երուանդ Խաթանասեան, Արմէն Պաղտոյեան, Գէորգ Տօնապետեան, Վաչէ Բրուտեան, Վահագն Գարագաշեան, Խաժակ Մկրտիչեան, Զաւէն Թորիկեան։
«Հայրենիք»-ի մէջ կը հրապարակուին նիւթեր Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան եւ անոր կազմակերպութիւններուն գործունէութեանց մասին, ինչպէս նաեւ՝ պաշտօնական փաստաթուղթեր։ Օրաթերթը լայնօրէն կը լուսաբանէ Հայկական Հարց ը՝ անոր զարգացման բոլոր շրջաններուն, արեւմտահայերու դրութիւնը, հայ ժողովուրդին ազգային-ազատագրական պայքարը թրքական բռնապետութեան դէմ։
«Հայրենիք»ի թիւերուն մէջ լոյս տեսած են բազմաթիւ վաւերաթուղթեր, ականատեսներու վկայութիւններ եւ յուշագրութիւններ 1915-1923 Հայոց Ցեղասպանութեան վերաբերեալ։ Թերթը կը խօսի Հայկական Սփիւռքի, ԱՄՆ-ի հայ համայնքին կեանքին, հայոց ինքնութեան պահպանման, նորաստեղծ անկախ Հայաստանի Հանրապետութեան աջակցելու եւ սատարելու մասին։
«Հայրենիք»ի Թուայնացում
։
Խմբագիրներ
«Հայրենիք»ի խմբագիրներ
Անգլերէն բաժինի խմբագիրներ՝
Անիկ Ստեփանեան
Անիկ Ստեփանեան, իրանահայ ատամնաբոյժ։ Իրանի առաջին կին ատամնաբոյժը։
Կենսագրութիւն
Ստեփանեան ծնած է Թեհրան: Տարրական կրթութիւնը ստացած է Թեհրանի  Հայկազեան եւ Ժաննա տ'Արք դպրոցներուն մէջ: 1941 թուականին աւարտած է Թեհրանի համալսարանի ատամնաբուժական բաժինը:
Ան առաջին կին ուսանողն էր, որ սրված է ատամնաբուժութիւն եւ յետագային ալ դարձած Իրանի առաջին կին ատամնաբոյժը :
Գործունէութիւն
Անիկ ժշկական գործունէութիւն ծաւալած է 1945-1970 թուականներուն՝ հօր` Յարութիւն Ստեփանեանի եւ եղբօր մօտ :
Անիկ Ստեփանեան եղած է կաթոլիկ հոգեւոր քոյրերու եւ Սահակեան իգական դպրոցներուն տնօրէնն ու արտօնատէրը: Կապող օղակ հանդիսացած է Իրանի կանանց կազմակերպութեան եւ Թեհրանի կանանց բարեգործական միութեան միջեւ: 1965 թուականին Թեհրանի բարեգործական միութեան կողմէն մասնակցած է Իրանի մէջ տեղի ունեցած կանանց իրաւունքներու համաժողովին: 1965 թուականին այդ կազմակերպութեան կողմէն մասնակցած է Իրանի մէջ տեղի ունեցած կանանց իրաւունքներու համաժողովին:
Արարատ (հանդէս, Նիւ Եորք)
«Արարատ» («Ararat»), հասարակական-քաղաքական, գրական-գեղարուեստական եռամսեայ հանդէս։
Պատմութիւն
ՀԲԸՄ Միացեալ Նահանգներու վարչութեան պաշտօնաթերթ։
1960 թուականէն լոյս տեսած է Նիւ Եորք՝ անգլերէն։ Խմբագիրներ՝ Ճէք Անդրէասեան, Լէօ Համալեան, Արամ Արքան։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Թոշիպա
Toshiba Corporation (株式会社東芝 քապուշիքի-կայշա թօշիպա), խոշորագոյն կազմակերպութիւն մը, որ կ'աշխատի ելեկտրաթեքնիքայի, ելեկտրոնիքայի եւ բժշկական սարքաւորումներու դաշտին մէջ։ 2015 թուականին ընկերութիւնը Fortune Global 500 -ի մէջ զբաղեցրած է 157րդ դիրքը։ Կեդրոնական գրասենեակը կը գտնուի Թոքիոյի մէջ։
Պատմութիւն
Toshiba (Tokyo Shibaura Electric Co., Ltd.) կազմակերպութիւնը հիմնադրուած է 1939 թուականին երկու կազմակերպութիւններէ՝ Tanaka Engineering Works եւ Hakunetsu-sha & Co՝ Բազմաբնութացումէն ետք կազմակերպութիւնը լուծարուեցաւ։ 1899 թուականին ընկերութիւնը վերանուանեցաւ Tokyo Denki (Tokyo Electric Co.) ։
2011 թուականին ընկերութիւնը կը յայտարարէ Sony, Hitachi եւ Innovation Network Corporation of Japan ընկերութիւններու հետ համատեղ ձեռնարկութիւն մը ստեղծելու մասին:
Ընկերութեան Արտադրանքը Եւ Ծառայութիւնները
Թոշիպան կ'առաջարկէ արտադրանքի եւ ծառայութիւններու լայն տեսականի, անոնց մէջ՝
Երկնիշային համակարգ
Երկնիշային համակարգ՝ թիւերը գրառելու համակարգ է, որ հիմնուած է երկու հատ նիշերու՝ զէրոյի (0) եւ մեկի (1) վրայ: Լայնօրէն տարածուած կիրառութիւն ունի հաշուողական համակարգերու, մասնաւորաբար՝ ժամանակէն համակարգիչներու մէջ:
Անունը եւ Գրառումը
Երկնիշային համակարգով գրառուած թիւերը կը կոչուին երկնիշային, ի տարբերութիւն երկնիշ թիւերու, որոնք տասնային համակարգով գրառելիս երկու նիշերէ բաղկացած են: Մեզի համար սովորական տասնային համակարգով գրառուած թիւերէն տարբերակելու համար երկնիշային թիւերը կը գրուեն 2 ցուցիչով, կամ՝ 0b նախդիրով, զորօրինակ՝ 2210=101102=0b10110: Երկնիշային թիւերը կ'ընթերցուեն նիշերու անուններով, վերը նշուած 101102-ը կը կարդացուի «մէկ, զէրօ, մէկ, մէկ, զէրօ»:
Պատմութիւն
Երկնիշային համակարգը նկարագրած է Կոթֆրիտ Լայպնիցը 1703-ին հրատարակուած իր Երկնիշային Թուաբանութեան Բացատրութիւն (Explication de l'Arithmétique Binaire} աշխատութեան մէջ: Լայպնիցը նշած է, որ իր աշխատութեան վրայ ազդեցութիւն ունեցած են հին չին առաջնորդ Ֆու Շիին հայեացքները: Լայպնիցի համակարգի մէջ 0-ի եւ 1-ի օգտագործման օրինակ մը բերուած է ստորեւ՝
Երկնիշային Թիւի Մեծութիւնը
Երկնիշային թիւի մեծութիւնն է՝
ուր՝
Երկնիշային Թիւէն Տասնայինի Ստացումը
Առաւել մեծ կարգի թիւերու համար լրացուցիչ նշաններն ուղղակի կ'աւելցուին երկնիշային թիւի ձախ կողմէն, եօթանիշ երկնիշային թիւի համար՝ 26, ութանիշի համար՝ 27 եւ ատանկ շարունակ։
Գումարում
Գումարման գործողութիւնը կը կատարուի տասնային համակարգին մէջ ընդունուած մեզի ծանօթ եղանակով։ Երկու "1" թուանշաններու գումարէն կը ստանանք "0" եւ պիտի ունենանք մտովի մէջ պահած եւս մկէ հատ 1՝ յաջորդ սիւնեակին աւելցնելու համար, զորօրինակ՝
1 1 1 1 1 (յիշուող թիւերը) 0 1 1 0 1 +   1 0 1 1 1 -- = 1 0 0 1 0 0 = 36 Սա օրինակին բերուած է 011012 (1310) եւ 101112 (2310) թիւերու գումարման գործողութիւնը։ Վերին տողը նշուած են յիշուող 1-երը. Գործողութիւնը կը սկսի ամէնաաջ սիւնակէն՝ 1 + 1 = 102. 1-ը կը յիշուի յաջորդ սիւնեակի համար, իսկ աջ սիւնեակի ամէնաներքեւը կը գրուի 0։ Աջէն երկրորդ սիւնեակին կատարուող գործողութիւնն է՝ 1 + 0 + 1 = 102։ Նորէն 1-ը կը յիշուի եւ ցածը կը գրուի 0։ Երրորդ սիւնեակին՝ 1 + 1 + 1 = 112։ Այս անգամ, 1-ը կը յիշուի, իսկ ցածի տողին կը գրուի 1։ Նոյն գործողութւնները կատարելով վերջին կը ստանանք 1001002 (տասնային՝ 36) պատասխանը։
Հանում
"0"-էն "1" հանելիս կը ստանանք "1" այն պարագային, եթէ յաջորդ սիւնակէն "պարտք" վերցուցած ենք։
*    * * * (աստղանիշով նշուած են այն սիւնակները, որոնցմէ պարտք առնուած է) 1 1 0 1 1 1 0 −      1 0 1 1 1 = 1 0 1 0 1 1 1 Վերը բերուած գործողութիւնը տասնային գրառումով ունի հետեւեալ տեսքը՝ 110-23=87։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թիւեր
Քոքա-Քոլա
Քոքա-Քոլա (անգլ.՝ Coca-Cola), կազաւորուած խմիչք։
Արտադրողը «The Coca-Cola Company» ընկերութիւնն է։
Interbrand-ի տուեալներով՝ 2005-2011 թուականներուն Քոքա-Քոլան աշխարհի ամէնէն արժէքաւոր եւ փնտռուած վաճառանիշը դարձած է Apple-էն եւ Google-էն ետք։
Անիկա ներկայիս կը վաճառուի 200 երկիրներու մէջ։
Յայտնաբերումը
1886-ին Աթլանթացի (Ճորճիա նահանգ) բժիշկ եւ դեղագործ Ճոն Փեմպըրթըն հարաւ-ամերիկեան քոքա բոյսին տերեւներուն հիւթէն եւ թարմացնող յատկութիւններ ունեցող ափրիկեան քոլա ընկոյզէն խմիչք մը կը պատրաստէ, որ հաճելի համ մը ունէր։ Ըստ իրեն, անիկա կրնար օգնել յոգնութենէ, ճնշումէ եւ ատամնացաւէ տառապող մարդոց ։
Ան այս խմիչքին համար նեարդային խանգարումներու եւ սեռային անկարողութիւններու դէմ իբրեւ դեղ օգտագործելու արտօնագիր կը ստանայ 1886-ին:
Սկիզբը խմիչքը կը կը վաճառուի հինգ սենթով՝ Աթլանթա քաղաքին «Ճեքոպա» մեծ դեղատան մէջ։ Իսկ Քոքա-Քոլա կազաւորուած խմիչքը կը յառաջանայ շփոթի մը իբրեւ արդիւնք։Խմիչքը խառնելու ընթացքին, վաճառողը ծորակները շփոթելով, սովորական ջուրի փոխարէն կը լեցնէ կազայինը։ Ստացուած խառնուրդէն կը գոյանայ Քոքա-Քոլան, որուն անունը կը հնարէ Փեմփըրթընին հաշուապահը:
Բաղադրութիւնը
«Դասական» Քոքա-Քոլային բաղադրութիւնն է.
Քոքայինը այդ օրերուն արգիլուած չէր եւ անոր վնասներուն մասին դեռ ոչինչ գիտէին։ Այդ պատճառով ալ քոքայինը ազատ կը վաճառուէր, եւ յաճախ ալքոլի փոխարէն կ'աւելցնէին խմիչքին մէջ՝ տրամադրութիւն բարձրացնելու համար։
Արդիւնաբերութիւնը կը զարգանայ 1916-ին, երբ կը յայտնաբերուի Քոքա-Քոլային հիմնական շիշը։
Հետաքրքրական փաստեր
Այս խմիչքը սկիզբը մեծ յաջողութիւն չի գտներ. միջին հաշուով օրական 9 հոգի կը գնէր զայն։ Առաջին տարին կը վաճառուի ընդամէնը 50$ արժողութեամբ Քոքա-Քոլա: Արտադրութեան վրայ կը ծախսուի 70$, իսկ գովազդին վրայ՝ 7996$, այսինքն՝ առաջին տարին արտադրողը վնաս կը կրէ: Սակայն հետզհետէ վաճառքէն ստացուած եկամուտը կ'աւելնայ։
1888-ին Փեմպըրթըն խմիչքին արտադրութեան իրաւունքը կը ծախէ։ Իսկ 1892-ին առեւտրական գործակալ Ասա Կրիկս Քենտլըր (Asa Griggs Candler) կը հիմնէ «The Coca-Cola Company» ընկերութիւնը, որ կը սկսի զբաղիլ Քոքա-Քոլայի արտադրութեամբ։
Սակայն 1890-ի վերջաւորութեան, մարդկութեան կարծիքը քոքայինի մասին կը փոխուի, իսկ 1903-ին «New York Tribune» թերթին մէջ յօդուած մը կը հրապարակուի, ուր կ'ըսուի, թէ Քոքա-Քոլա խմող սեւամորթները կը յարձակին սպիտակամորթերուն վրայ։ Այնուհետեւ Քոքա-Քոլային մէջ օգտագործուած քոքայինի թարմ տերեւներուն փոխարէն, կը սկսին օգտագործել հեղուկ մը, որմէ հանուած էր ամբողջ քոքայինը։ Այդ օրէն սկսեալ Քոքա-Քոլային արտադրութիւնը աճ կ'արձանագրէ։
Ժամանակագրութիւն
Հետագային, մրցակից ընկերութիւններու պատճառով, որոնք առանց քաֆէինի եւ առանց շաքարի խմիչքներ կ'արտադրէին, ընկերութիւնը կը սկսի արտադրել հետեւեալ տեսակները՝
Քոքա-Քոլային Վնասները
Հակառակ այս բացայայտ վնասներուն, «Քոքա-Քոլա»ն եւ նմանօրինակ զովացուցիչներ կը մնան աշխարհի ամէնէն յայտնի եւ փնտռուած ըմպելիքներէն:
Քոքա-Քոլան իբրեւ մաքրող միջոց
Քոքա Քոլան բաղկացած է կարգ մը քիմիական նիւթերէ, որուն պատճառով ալ կրնայ օգտագործուիլ իբրեւ մաքրող միջոց։ Քոքա- Քոլան կարելի է օգտագործել՝
Քոքա-Քոլան եւ Մենթոսը
Քոքա-Քոլային մէջ մենթոսի մէկ հատիկ նետելէ ետք, կրնանք տեսնել Քոքա-Քոլայի «շատրուան»ը։ Պատճառը՝ Մենթոսի հատիկին եւ Քոքա-Քոլային միջեւ տեղի ունեցող քիմիական հակազդեցութիւնն է։
Արտաքին յղում
Ստորոգութիւն:Ըմպելիքներ
Երկուշաբթի
Երկուշաբթի, շաբթուան երկրորդ օրն է։ Անունը բաղկացած է երկու բառերէ՝ «երկու» եւ «շաբաթ», նշանակելով որ այս օրն շաբթուան երկրորդ օրն է։
Եւրոպական երկրներուն մէջ երկուշաբթին կը համարուի աշխատանքային շաբթուան առաջին օրը։ Որպէս կարճ ձեւ արեւելահայերը կը գործածեն՝ «Եկշ» ձեւը, իսկ արեւմտահայերը՝ «Բշ.» ձեւը։ Անգլերէնի մէջ կը հանդիպինք՝ «Mon» ձեւին։
Օրուան անունը այլ լեզուներով
Հայերէնի երկուշաբթի բառը նոյն իմաստով կը գործածուի նաեւ. Հին ժամանակներուն երկուշաբթին նուիրուած էր լուսինին։ Այդ պատճառով եւրոպական բազմաթիւ լեզուներու մէջ երկուշաբթիին կ՛ըսեն «լուսնի օր»:
Ուշագրաւ փաստ
Տաճկիստանի մայրաքաղաքի «Տուշանպէ» անունը թարգմանաբար «Երկուշաբթի» կը նշանակէ։
Ստորոգութիւն:Օրեր
Յովսէփ Էմին
Յովսէփ Էմին (Էմին Յովսէփ Էմինեան 1726, Համատան, Իրան - 2 Օգոստոս, 1809, Կալկաթա, Հնդկաստան)՝ հայ ազատագրական պայքարի գործիչ։ Ան մեծ ներդրում ունի հայ ազատագրական մտքի զարթօնքի մէջ, եւ ժամանակագրական առումով երկրորդն է՝ Իսրայէլ Օրիէն ետք։
Հայերը Հնդկաստանի մէջ
18-րդ դարու կէսերէն հայ ազատագրական շարժման մէջ կը սկսին աշխուժանալ Եւրոպա յի ու Ասիո յ հայ գաղթօճախները։ Անոնց մէջ առանձնայատուկ տեղ ունէր հնդկահայ գաղութը։
Հնդկաստան ի մէջ հայերը հաստատուած էին թերեւս 16-17-րդ դարերուն եւ կը զբաղէին գերազանցապէս վաճառականութեամբ։ Հայկական խոշոր եւ ծաղկուն համայնքներ կային Հնդկաստանի բազմաթիւ քաղաքներուն մէջ (Կալկաթա, Սուրհաթ, Մատրաս եւ այլն)։ 17-րդ դարու երկրորդ կէսէն, երբ եւրոպական պետութիւնները կը փորձէին ներթափանցել Հնդկաստան, հայերը արդէն այնտեղ մեծ կշիռ ունէին։ Անգլիա կան «Արեւելա-հնդկական ընկերութիւնը» Հնդկաստան մուտք գործելը դիւրացնելու նպատակով 1688 թուականին պայմանագիր կը կնքէ անոնց հետ։ Անոր համաձայն հայերը իրենց ապրանքները անգլիական նաւերով փոխադրելու իրաւունք կը ստանան։
Սակայն ամրապնդուելով Հնդկաստանի մէջ՝ անգլիացիները կը ձգտէին միայնակ տիրանալ հնդկական առեւտուրին եւ կը սկսէին հետզհետէ սահմանափակել հայ վաճառականութեան իրաւունքները։ Անգլիացիները ունէին խոշոր նաւատորմ, կանոնաւոր բանակ, ուստի կրցան զէնքի ուժով տիրանալ գրեթէ ամբողջ Հնդկաստանին։ Հնդկահայ պուրժուազիան կը սկսի գիտակցիլ հայրենիքի, սեփական պետութեան, բանակի անհրաժեշտութեանը ու նշանակութեանը։ Յովսէփ Էմինը այդպիսի գործիչ էր ։
Յովսէփ Էմինը Եւրոպայի մէջ
Հնդկահայ գաղութին մէջ հայկական ազատագրական շարժման առաջին մունետիկը եղաւ Յովսէփ Էմինը։ Անոր նախնիները Հայաստանէն Պարսկաստան տարուած էին Շահ Աբաս I-ի ժամանակ։
Յովսէփ Էմինը ծնած է 1726 թուականին Պարսկաստանի Համատան քաղաքին մէջ, ուրկէ անոնց ընտանիքը տեղափոխուած էր Կալկաթա։ Ան ծանօթ էր ինչպէս պարսկա-թրքական լուծի տակ գտնուող հայ ժողովուրդի վիճակին, այնպէս ալ ականատես էր Հնդկաստանի մէջ հայ վաճառականութեան դժուարին կացութեանը։
Էմինը կ՝որոշէր երթալ Անգլիա, սորվիլ ռազմական գործը եւ ձեռնամուխ ըլլալ Հայաստանի ազատագրմանը։ Անոր կ՝ոգեւորէին Արցախ ի եւ Սիւնիք ի ազատագրական պայքարի մասին տեղեկութիւնները, որ հայերը յամառ կռիւներ կը մղէին հայրենիքի ազատագրութեան համար։
1751 թուականին Էմինը, հակառակ հօր կամքին, որ զինք վաճառական դարձնելու ծառայութեան կը մտնէ՝ Անգլիա գացող նաւու մը հետ կ՝ուղղուի Անգլիա։ Անգլիոյ մէջ Յովսէփ Էմինը կ՝ընդունուի Վուլվիչ ի զինուորական ակադեմիան: Կը ծանօթանայ անգլիական քաղաքական ու պետական գործիչներու հետ։ Ակադեմիոյ մէջ ան կը հմտանայ ռազմական գործի մէջ։ 1751-1759 թուականներուն բնակած է Մեծ Անգլիոյ մէջ, ուր ուսումնասիրած է ռազմարուեստ եւ լեյտենանտի կոչումով մասնակցած է ֆրանսացիներու դէմ՝ անգլիացիներու ռազմական գործողութիւններուն։ Այնուհետեւ Էմինը կը մեկնի Գերմանիա՝ մասնակցելու Ֆրանսա յի դէմ մղուող պատերազմին ։
1759 թուականին Յովսէփ Էմինը կու գայ Հայաստան, ուր մօտէն կը ծանօթանայ տիրող իրավիճակին։ Ան կը համոզուի, որ թրքական տիրապետութեան դէմ ազատագրական պայքար կարելի է սկսիլ միայն ոեւէ հարեւան տէրութեան օժանդակութեամբ։ Այդպիսի հնարաւոր դաշնակից կ՝րնար ըլլալ Ռուսաստանը կամ Վրաստանը ։
Յովսէփ Էմինը Ռուսաստանի ու Անդրկովկասի մէջ
Վերադառնալով Անգլիա՝ Էմինը կը հանդիպի Անգլիոյ մէջ ռուսական դեսպան Գոլիցինին։ Անոնցմէ առնելով Ռուսաստանի վարչապետ Վորոնցովին ուղղուած յանձնարարական նամակը՝ 1761 թուականին կ՝երթայ Ռուսական կայսրութեան նորակառոյց մայրաքաղաք Սանկտ Պետերբուրկ։ Վորոնցովին Էմինին կը ներկայացնէ Հայաստանի ազատագրութեան իր ծրագիրը, ցանկութիւն կը յայտնէ ըլլալ Վրաստանի մէջ։ Ան մտադիր էր հայրենիքի ազատագրութեան համար վրաց Հերակլ II թագաւորի հետ դաշնակցած պայքարիլ թրքական տիրապետութեան դէմ։
Վորոնցովը կ՝ընդառաջէ Էմինի խնդրանքին եւ Հերակլ II թագաւորին ուղղուած նամակով զայն կը ղրկէ Վրաստան։ Մոսկուայի մէջ Յովսէփ Էմինի կը միանայ Մովսէս Բաղրամեանը, իսկ Աստրախանի մէջ կը հաւաքագրուի կամաւորներու ջոկատ, որ կ՝ուղղեկցի Էմինին։
Վրաց թագաւորը կը համաձայնի օժանդակել Էմինի ծրագիրներուն եւ անոր կը յանձնարարէ եւրոպական ռազմական արուեստով վարժեցնել վրացական զօրքը։ Հայաստանի մէջ ազատագրական շարժումը աշխուժացնելու համար Էմինը կապեր կը հաստատէ Մշոյ Սուրբ Կարապետ վանք ի վանահայր Յովնան եպիսկոպոս ի հետ։ Վերջինս մեծ աշխատանք կը տանէր ջոկատներ հաւաքագրելու եւ Օսմանեան կայսրութեան հպատակութեան տակ գտնուող ասորիներու ու քիւրտերու հետ համագործակցելու ուղղութեամբ։ Յովնանը կը պնդէր, որ Էմինը Հայաստան գալու ժամանակ ունենայ վրաց թագաւորի կողմէն տրամադրուած թեկուզ փոքրիկ զօրաջոկատ մը։ Անոր հետ թուրքերը կը համոզուին, որ վրացիներն ալ հայերու հետ են։ Հերակլ II-ը, զգուշանալով Թուրքիոյ հետ ընդհարումէն, երկար ժամանակ կը տատանէր որոշակի խոստումներ տալ։
1764 թուականին Յովսէփ Էմինը եւ Հերակլը խրախուսական նամակներ կ՝ուղարկեն Յովնան ին։ Նամակատարը Երեւանի խանի մարդոց կողմէ կը ձերբակալուի։ Տեղեկանալով այդ մասին՝ Սիմէոն Երեւանցի կաթողիկոսը հանդէս կու գայ Էմինի եւ Յովնանի ծրագիրներու դէմ։ Ան անիրագործելի կը համարէր սեփական ուժերով Թուրքիոյ եւ Պարսկաստանի դէմ յաղթանակի հասնելու։ Ան նամակով կը դիմէ Հերակլ II-ին Էմինին ընդառաջելու համար։ Զգուշանալով հետագայ անախորժութիւններէն՝ Հերակլը Յովսէփ Էմինէն կը պահանջէ հեռանալ Վրաստանէն։
Յովսէփ Էմինը հարկադրուած կ՝անցնի Հիւսիսային Կովկաս, ուր կը մնայ աւելի քան մէկ տարի։ 1766 թուականին ան կը վերադառնայ Հայաստան եւ կը հանրագրուի Գետաշէնի մէջ գտնուող Կիւլիստանի մելիք Յովսէփի մօտ։ Էմինը Գետաշէնի մէջ կը մասնակցի Գանձակի խանի անակնկալ արշաւանքի դէմ մելիք Յովսէփի մղած ճակատամարտին։ Հայկական զօրքերը ջախջախիչ պարտութեան կը մատնեն խանի բանակին։ Անոր կը հետապնդեն մինչեւ Գանձակի դարպասները եւ կը պաշարեն քաղաքը։ Հերակլ II-ի միջնորդութեամբ հայկական զօրքը կը կեցնէ պաշարումը։
Արցախի իրադրութեանը ծանօթանալու համար Յովսէփ Էմինը Շուշիի մէջ կ՝այցելէ Իպրահիմ խանին եւ ապա կը մեկնի Գանձասար։ Այստեղ ան կը տեղեկանայ, որ Սիմէոն Երեւանցի կաթողիկոսը բանադրանքի սպառնալիքով հրամայած է չընդունիլ եւ չօժանդակել Էմինին։ Համոզուելով, որ Արցախի մէջ կը կատարուին Սիմէոն Երեւանցի ի հրամանը, կ՝որոշէ կրկին վերադառնալ Ռուսաստան։ Շամախի մէջ Էմինը, լսելով, թէ Խոյի ու Սալմաստի քրիստոնեաները պատրաստ են իրեն տրամադրել 18 հազար զինուոր, կ՝երթայ Խոյ։ Այնտեղ, սակայն, կը հրաժարին զօրք տրամադրելէ, որովհետեւ Էմինը զօրքի վարձատրման համար գումար չունէր ։
Անյաջողութիւնները զգալի չափով կը յուսահատեցնեն Էմինին։ 1770 թուականին ան վերջնականապէս կը վերադառնայ Հնդկաստան։
Իր կեանքի պատմութիւնը Յովսէփ Էմին, գրի առած է 1792 թուականին Լոնտոնի մէջ տպագրուած «Հայազգի Յովսէփ Էմինի կեանքը եւ արկածները», որ ինքը գրած է անգլերէն լեզուով (անգլ.՝ «The Life and Adventures of Joseph Emin an Armenian, written in English by himself») գիրքին մէջ ։
Յովսէփ Էմինը Հնդկաստանի մէջ
Հայաստանի ազատագրութիւնը նախապատրաստելու համար հնդկահայ մեծահարուստ Շահամիր Շահամիրեանի գլխաւորութեամբ Հնդկաստանի Մատրաս քաղաքին մէջ ստեղծուած խմբակի անդամները 18-րդ դարուն 70-80-ական թուականներուն կատարած են դիւանագիտական ու կազմակերպչական մեծ աշխատանք։
Յովսէփ Էմինը, Հնդկաստան վերադառնալով, շարունակեց ազատագրական-հայրենասիրական քարոզչութիւնը, որ կ'ոգենշէր նաեւ Մատրաս ի հայերուն։ Այդ նպատակով ան գրած եւ հրատարակած է իր կեանքի պատմութիւնը։ Հնդկահայերը կ՝որոշեն Էմինի տրամադրութեան տակ դնել 12 հազար ռուփի՝ բանակ ստեղծելու համար։ Գրիգոր Խոջաճանեան ը կը յայտնէ, թէ ինքը պատրաստ է անգամ այդ ծրագրի համար կտակել իր ունեցուածքի մէկ երրորդը, եթէ այդ ծրագրին համաձայնութիւն տայ նաեւ Սիմէոն կաթողիկոսը։
Տե՛ս նաեւ
Ստորոգութիւն:2 Օգոստոսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ ռազմական գործիչներ
Լէնարթ Քարլեսոն
Լէնարթ Աքսել Էտվարտ Քարլեսոն (Lennart Axel Edvard Carleson, ծնած 18 Մարտ 1928) շուէտացի թուաբանագէտ է, յայտնի որպէս ներդաշնակ վերլուծութիւններու դաշտերուն մէջ առաջատար: Անոր ամէնանշանաւոր ձեռքբերումներէն մեկն է «Լուզինի վարկածի» ապացոյցը (1966):
Կենսագրութիւն
Ան սորված է Ուփսալայի համալսարանէն ներս եւ տոքթորական աստիճան ստացած է 1950-ին:
Աշխատանք
Անոր աշխատանքը կը պարունակէ քանի մը թուաբանական խնդիրներու լուծումները, կիրառելով համադրութիւններու հնարքներ եւ հաւանականութեան տեսութիւն: Հարտիի տարածութիւններու տեսութեան մէջ Քարլեսոնի ներդրումները կը ներառեն Corona theorem-ը (1962) եւ քառակուսի ինթեկրելի գորրծողութիւններու համար Ֆուրիէի շարքերու գրեթէ ամենուր համընկման սահմանումը (ներկայիս յայտնի որպէս Քարլեսոնի թէորեմ). Ան նաեւ յայտնի է Քարլեսոնի չափանիշներու տեսութիւնով:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:18 Մարտի ծնածներ
Լէյտի Կակա
Լէյտի Կակա, (Lady GaGa) բուն անունով՝ Սթեֆանի Ճոան Անճելինա Ճերմանոթա, (Stefani Joanne Angelina Germanotta) ամերիկացի երգչուհի, երգահան, արտադրող (producer), պարուհի, դերասանուհի, հանդերձային նախագծող, բարերար եւ առեւտրական։ Ծնած է 28 Մարտ 1986-ին, Նիւ Եորք, Միացեալ Նահանգներ : Ազգութեամբ իտալացի է։ Ծնած եւ մեծցած է Նիւ Եորքի մէջ, ուր նաեւ ապրած է։ Ուսումը ստացած է «Սուրբ սրտի մենաստան» (Sacred Heart) կաթողիկէ դպրոցին մէջ, ապա որոշ ժամանակ մը ուսանած է Նիւ Եորքի համալսարանի (NYU) արուեստի դպրոցին մէջ, սակայն լքած է համալսարանը՝ կեդրոնանալու համար իր ասպարէզին վրայ, որպէս երգչուհի։
Ան շուտով սկսած է ելոյթ ունենալ Մանհաթընի երաժշտական բեմերուն վրայ։ 2007 թուական ին արտադրող Վինսենթ Հերպերթը Կակային կ'արձանագրէ իր «Streamline Records» ընկերութեան մէջ։ Այնտեղ Կական որոշ ժամանակաշրջան մը կ'աշխատի որպէս երգերու հեղինակ, սակայն իր ձայնային տուեալները կը գրաւեն երգիչ Էյքընին, որ Կակային կ'արձանագրէ իր «Kon Live Distribution» ընկերութեան մէջ։
Կական հանրաճանաչ կը դառնայ 2008-ին իր առաջին՝ «The Fame» ալպոմի շնորհիւ, որ կ'ունենայ քննադատական մեծ յաջողութիւն։ Ալպոմը իր մէջ կը ներառէ «Just Dance» եւ «Poker Face» երգերը։ 2009 Նոյեմբերին ալպոմը կը վերահրատարակուի «The Fame Monster» անունով, որուն մէջ կան 8 յաւելեալ երգեր որոնք կ’ընդգրկեն «Bad Romance», «Alejandro» եւ «Telephone» երգերը։ Ալպոմին յաջորդող «The Monster Ball Tour» շրջագայութիւնը դարձաւ բոլոր ժամանակներու ամենաշահաբեր համերգային շրջագայութիւններէն մէկը։ Կակայի երրորդ՝ «Born This Way» ալպոմը թողարկուեցաւ 2011-ի Մայիսին եւ գլխաւորեց երաժշտական ամենամեծ կենդրոններու ցուցակները։ Անոր ամենայաջող երգերէն էին «Born This Way», «Judas» եւ «The Edge of Glory» երգերը։
2013-ի Փետրուարին համերգային շրջագայութեան ժամանակ ստացած կոնքի վնասուածքի հետեւանքով, Կական վիրահատուեցաւ եւ որոշ ժամանակ անցաւ վերականգնողական բուժումներէ։ Ապա, ան Նոյեմբերին թողարկեց «ARTPOP » ալպոմը, որ կ'ընդգրկէր «Applause» եւ «Do What U Want» երգերը։
Կական յայտնի է իր համարձակ եւ տարատեսակ ներդրումներով երաժշտական աշխարհին մէջ իր նորաձեւութեան, ելոյթներու եւ երաժշտական հոլովակներու միջոցով։
2013 նոյեմբերի տուեալներով Կական վաճառած է 24 միլիոնէ աւելի ալպոմներ եւ 125 միլիոնէ աւելի երգ։ Իր նուաճումները կը ներառէն 6 Կրեմմի եւ տասներեք MTV Video Music Awards մրցանակներ։ «Billboard» ամսագիրը մի քանի անգամ Կակային կոչած է «Տարուան Արուեստագէտը», VH1-ը զինք ներառած է «Երաժշտական աշխարհի 100 ամենաազդեցիկ կիներ» ցուցակին մէջ՝ 4-րդ դիրքի վրայ։ 2010-2013 թուականներուն «Forbes» ամսագիրը Կակային ներառած է աշխարհի 100 ամենաազդեցիկ կիներու ցուցակին մէջ։ «Times»-ը Կակային անուանած է «Փոփի Թագուհի» :
Կեանք Եւ Ասպարէզ
Սթեֆանի Ճոան Անճըլինա Ճերմանոթան ծնած է Նիւ Եորք, Մարտ 28, 1986-ին, Ժոզէֆ Էնթընի Ճօ Ճերմանոթային եւ Սինթիա Բիսեթին ընտանիքին մէջ։ Կական ունի իտալական եւ հեռաւոր Ֆրանսական արմատներ։ Ունի փոքր քոյր մը՝ Նաթալին։ Իր ծնողները պզտիկ եկամուտ ունէին, եւ այդ պատճառով կ’աշխատէին «8-էն 8», երեխաներուն որակաւոր կրթութիւն ապահովելու համար։ Կական եւ իր ընտանիքը կաթողիկէ են։ 11 տարեկանէն Կական կը յաճախէ «Սուրբ Սրտի Մենաստան» աղջիկներու կաթողիկէ վարժարանը։ Ան կը նկարագրէ իր դպրոցական տարիները որպէս «նուիրուած, կարգապահ, ուսումնառատ, եւ քիչ մըն ալ խենթ շրջան մը»: Անոր դասընկերները կը կարծէին, որ ան չէր համապատասխաներ իր դպրոցին։ Կական սկսած է դաշնամուր նուագել 4 տարեկանին, գրած է իր առաջին կտորը 13 տարեկանին, եւ սկսած է ելոյթներ ունենալ մինչեւ 14 տարեկան դառնալը։ 18 դառնալէն ետք, կը տեղափոխուի Նիւ Եորքի կեդրոնը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1986 ծնունդներ Ստորոգութիւն:28 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:Նիւ Եորք ծնածներ Ստորոգութիւն:Իտալացի երգիչներ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի երգչուհիներ
Տեառնընդառաջ
Տեառնընդառաջ, Տեառնընդառաջը քառասնօրեայ Յիսուս Քրիստոսի տաճար ընծայման օրն է։ Այս տօնը Հայ եկեղեցւոյ տնօրինական եւ անշարժ տօներէն մէկն է, որ տեղի կ'ունենայ միշտ Սուրբ Ծնունդէն քառասուն օր ետք՝ 14 Փետրուարին։ Հրեաներու մէկ օրէնքին համաձայն, երբ կինը զաւակ կ'ունենայ 40 օր ետք պէտք էր տաճար երթար, Աստուծոյ նուէր տանէր եւ աղօթէր։ Հարուստները կը տանէին ոչխար եւ դրամական նուէր, իսկ աղքատները աղաւնի եւ փոքր գումար։
Տեառնընդառաջը Հայ Առաքելական եկեղեցիէն ներս
Տեառնընդառաջի օրը, եկեղեցիներէն ներս պատարագ կը մատուցուի, Եկեղեցւոյ չորս անկիւնները կը կարդացուին աւետարանի համապատասխանող հատուածներ: Կը յիշատակուին նաեւ ծերունի Սիմէոնն ու Աննա մարգարէուհին, որոնք Յիսուսի տաճար ընծայման ներկայ գտնուեցան: Նախորդող գիշերը՝ 13-ին, եկեղեցւոյ մէջ արարողութիւն տեղի կ’ունենայ, կրակ կը վառեն եկեղեցւոյ բակին մէջ ու հաւատացեալներ իրենց մոմերը վառելով տուն կը տանին:
«Տեառնընդառաջ» բառին իմաստը
«Տեառնընդառաջ» բառը գրաբարեան հայերէն բարդ բառն մըն է, որ կազմուած է «Տէր» եւ «ընդառաջ» բառերէն: Բառի ստուգաբանութիւնն է՝ «Տիրոջն ընդառաջ ելնել» կամ «Տէրը դիմաւորել»:Բառացիօրէն կը նշանակէ Տիրոջ ընդ առաջ երթալ, Աստուծոյ առջեւ կենալ, Աստուծոյ մօտենալ, եւայլն.: Արդարեւ, Տեառնընդառաջի տօնը Յիսուսի մանկութեան կեանքէն վերցուած դրուագ մըն է, այլ խօսքով Յիսուսի քառասնօրեայ տաճար ընծայման եղելութիւնն է:
Պատմութիւնը
Յիսուսի ծնողքը՝ Յովսէփ եւ Մարիամ երբ իրենց զաւակը քառասուն օրուան կ’ըլլայ,զինք կը տանին տաճար: Այդ օրերուն Երուսաղէմի մէջ կ’ապրէր Սիմէոն անունով ծերունի մը «արդար եւ երկիւղած մարդ մը», որ իր աղօթքներուն մէջ խնդրած էր Աստուծմէ, որ իր աչքերը չփակած տեսնէ Օծեալ Տէրը եւ մարդոց Փրկիչը: Սիմէոն ծերունին, երբ կը տեսնէ Յիսուսը, հրաշալիօրէն կը գզայ Աստուծոյ ներկայութիւնը, եւ ձեռքերը բարձրացնելով շնորհակալութիւն կը յայտնէ Աստուծոյ, որ իր փափաքը կատարեց։ Գիրկը կ’առնէ զԱյն, կ’օրհնէ զԱստուած ու բարձրաձայն կ’աղաղակէ.- «Տէ՜ր, քու խօսքիդ համաձայն հիմա խաղաղութեամբ արձակէ ծառադ, որովհետեւ իմ աչքերս Քու փրկութիւնդ տեսան, զոր պատրաստեցիր բոլոր ժողովուրդներուն առջեւ՝ յայտնութեան լոյս ըլլալու համար հեթանոսներուն, փա՜ռք Քու ժողովուրդիդ՝ Իսրայէլին»: