cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սոքրաթիս Բաբասթաթոբուլօս
Ակումբային ասպարէզ
Արհեստավարժ ասպարէզը սկսած է Աթէնք ի «Աէկ» խումբին հետ: Խումբին մէջ նորամուտը նշած է 26 Հոկտեմբեր 2005 թուականին, Յունաստանի բաժակի «Յաննիա»յի դէմ խաղին (3:0): Այդ խաղին Սոքրաթիսը արձանագրած է 1 կոլ: 2006 թուականի Յունուարին ան վարձակալական հիմունքներով 6 ամիսով տրուած է «Նիկի Վոլոս» ակումբին: Վերադառնալէն յետոյ կորսնցուցած է իր հիմնական դիրքը, քանի որ արդէն խումբին մէջ էին Պուրնօ Չիրիլօն, Վանգելիս Մորասը եւ Տրաեանոս Տելասը: 14 Մայիս 2008 թուականին «Բանաթինայկոս»ի հետ տերպիին Սոքրաթիս Բաբասթաթոբուլոս դուրս եկած է աւագի թեւկապով՝ դառնալով յունական Աէկ-ի ամենաերիտասարդ ֆութպոլիստը, որ կրած է աւագի թեւկապը:
2008 թուականի Օգոստոսին տեղափոխուած է իտալական «Ճենովա», ակումբը անոր համար վճարած է 4.000.000 եւրօ : Նորամուտը նշած է 27 Սեպտեմբեր 2008 թուականին, «Ֆիօրենտինա» յի դէմ խաղին (1:0) :
2010 թուականին տեղափոխուած է իտալական «Միլան», ակումբը անոր համար վճարած է 5.000.000 եւրօ + Ձիգոնի, Օտումանտի, (համատեղ սեփականութեան իրաւունքները): 2011 թուականին տեղափոխուած է «Վերտեր», բայց վարձավճարային հիմունքներով: Խումբերը համաձայնութեան եկած են 1 տարուան, ամառը այդ ֆութպոլիստին ձեռք բերելու հնարաւորութեամբ:
28 Մայիս 2013 թուականին պաշտօնապէս դարձած է տորտմունտեան «Պորուսիա» յի խաղցող:
Կարեւորութիւնը հաւաքականի մէջ
Խաղցած է Յունաստանի U19 հաւաքականին մէջ։ Սոքրաթիս Բաբասթաթոբուլոսը Յունաստանի երիտասարդական հաւաքականի աւագը եղած է U19 Աշխարհի Առաջնութեան եւ 2007 թուականին` Աւստրիոյ մէջ։ Այդպէս Յունաստանը հասած էր մինչեւ եզրափակիչ, ուր պարտուած է Սպանիոյ U19 հաւաքականին դէմ (1:0): Յետոյ ներկայացած է Յունաստանի U21 հաւաքականը:
Առաջին անգամ հաւաքական հրաւիրուած է 1 Փետրուար 2008 թուականին: Յունաստանի հաւաքականի մէջ նորամուտը նշած է 5 Փետրուար 2008 թուականին: Մասնակցած է ԱԱՅ 2014-ին Պրազիլ ի մէջ, ուր Յունաստանի հաւաքականը հասած է մինչեւ 1/8 եզրափակիչ :
Ձեռքբերումներ
Ակումբային
«Միլան»
«Պօրաշա Տորթմընտ»
Դասականութիւնը հայ գրականութեան մէջ
Նախա-զարթօնքեան այդ տասնամեակներուն, ո՛չ միայն հայ զանգուածը զուրկ էր ուսումէ, մշակոյթէ ու գրական ճաշակէ, այլեւ չկար նոյնիսկ աշխարհիկ մտաւորականութիւն, չհաշուած չնչին բացառութիւններ։
Գրեթէ մշակութային կեանքի այս պայմաններուն մէջ, գրական գործիչները պիտի ըլլային կտրուած հայութեան ներկայէն՝ հաղորդ միայն անոր անցեալին։
Միւս կողմէն, Եւրոպայի մէջ դասական դպրոցը, այդ ժամանակաշրջանին, աւելի քան դարէ մը ի վեր արդէն հեռացած էր իր ուժեղ փուլերէն, եւ մօտ էր սպառնաելու։
Հայկական դասականութիւնը 1850 թուականէն ետք հրապարակէն դուրս պիտի մղուէր, նախ վիպապաշտ, ապա իրապաշտ շարժումներու կողմէ։ Այսպէս, արդէն ըլլալով ոչ-ժողովրդական իբրեւ ոճ ու ոգի, անիկա նուազագոյն առիթն իսկ պիտի չունենար զարթնող հայութեան մէջ արմատաւորուելու։
Ստորոգութիւն:Գրականութիւն Ստորոգութիւն:Հայ գրականութիւն Ստորոգութիւն:Գրական սեռեր
Մաքսիմ Կորքիի տուն-թանգարան (Մոսկուա)
Մաքսիմ Կորիի տուն թանգարան (ռուս.՝ Музе́й-кварти́ра Макси́ма Го́рького), յուշահամալիր թանգարան Մոսկուայի մէջ` նուիրուած ռուս գրող, արձակագիր եւ դրամատուրգ Ալեքսէյ Մաքսիմովիչ Պեշքովի կեանքին եւ ստեղծագործութեան, որ յայտնի է Մաքսիմ Կորքի գրական կեղծանունով:
Պատմութիւն
1902-ին ռուս ճարտարապետ Ֆեոտոր Շեխտելի կողմէ նորոյթ ոճով կառուցուած շէնքը սկիզբը պատկանած է միլիոնատէր Սերգէյ Ռիապուշինսքիին: Շինարարութիւնը սկսած է, երբ Ռիապուշինսքին 26 տարեկան էր։ Այս տան մէջ ան ընտանիքով ապրած է մինչեւ 1917-ի յեղափոխութիւնը, երբ ամբողջ ընտանիքը ենթարկուած է հալածանքներու եւ փրկուած արտագաղթելով: 1917-էն ետք առանձնատունը անցաւ քաղաքապետարանի տիրապետութեան ներքոյ եւ այնտեղ հերթով տեղակայուեցան Պետական հրատարակչութիւնը, Արտասահմանի հետ մշակութային կապերու համամիութենական ընկերութիւնը, Հոգեվերլուծութեան ուսումնարանը եւ մանկապարտէզը: 1932-ին Կորքի վերջնականապէս կը տեղափոխուի ԽՍՀՄ, ուր մինչ այդ կ՛ըլլար տարեկան քանի մը շաբաթ, անկէ ետք անոր այլեւս արտասահման երթալ չթոյլատրեցին: Ռիապուշինսքիի նախկին առանձնատունը, ինչպէս նաեւ Կորքիի եւ Ղրիմի ամառանոցները ԽՍՀՄ Կառավարութեան կողմէ յատկացուեցան Կորքիին եւ անոր ընտանիքին՝ որպէս կեցավայր: Այստեղ ալ ան անցուց կեանքի մնացած տարիները մինչեւ իր մահը՝ 1936-ը: 1965-ին շէնքին պաշտօնապէս տրուեցաւ թանգարանի կարգավիճակ :
Կորքիի մահէն ետք անոր որդիին այրին՝ «Տիմոշան» (Նատեժտա Ալեքսէեվնա Պեշկովայ) մնաց բնակելու առանձնատան մէջ մինչեւ 1965-ը, որմէ ետք վերջին 20 տարիները իր նախաձեռնութեամբ ան նուիրեց Կորքիի թանգարանի հիմնադրման։
Ցուցադրութիւն
Թանգարանը ունի հինգ յուշասենեակներ` գրադարան, աշխատասենեակ, ննջարան, ճաշասենեակ եւ ընդունարան, պահպանուած են Կորքիի անձնական իրերը, կահաւորանքը: Թանգարանը պահպանած է Կորքիի եզակի հարուստ գրադարանը, որ կ՛օգտագործուի գիտական հետազօտութիւններուն :
Մաքսիմ Կորքի կը բնակէր շէնքի առաջին յարկը, երկրորդ յարկը կը բնակէր անորընտանիքը՝ որդին Մաքսիմ Ալեքսեյէւիչը, կնոջ Նատեժտա Ալեքսէեվնայի եւ թոռներու Տարիայի ու Մարֆայի հետ: Այն ժամանակ, երբ Ռիապուշինսքիները լքեցին տունը եւ այն անցաւ քաղաքապետարանի տիրապետութեան ներքոյ, այդ ժամանակուան կահոյքի որոշ առարկաներ եւ լուսաւորութեան սարքեր, որոնք պատրաստուած էին Շեխտելի նախագիծերով, կորած են, քանդուած է օդափոխութեան համակարգը եւ մարմարէ պատրաստուած եզակի օճախը:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Մոսկուայի թանգարաններ Ստորոգութիւն:Տուն Թանգարաններ Ռուսաստանի մէջ
Միշէլ Մոսէսեան (ճարտարապետ)
Միշէլ Մոսէսեան, Ֆրանսահայ ճարտարապետ, Անգլիական ճարտարապետական թագաւորական հիմնարկի անդամ, արտօնագրեալ ճարտարապետ : Միշէլ Մոսէսեան համաշխարհային ճանաչում վայելող ճարտարապետ է :
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1959 թուականին Փարիզի մէջ։ Մասնագիտական կրթութիւն ստացած է Փարիզի Գեղարուեստական Ազգային դպրոցը (École Nationale des Beaux-Arts)։ Անկէ ետք շարունակած է Նիւ Եորք (Cooper Union), ճարտարապետութեան մագիստրոսի կոչումը ստացած է Հարվըրտ համալսարանէն (Harvard Graduate School of Design)։
Մինչեւ 1992 թուական ներգրաւուած էր շարք մը միջազգային նախագծերու «SOM» (Skidmore, Owings & Merrill) կազմակերպութեան շրջանակէն ներս: Այս կազմակերպութիւնը հանդիսանալով աշխարհի ամենամեծ ճարտարապետական կազմակերպութիւններէն մէկը կը ներառէ շատ լայն աշխարհագրութիւն՝ նախագծելով խոշորագոյն կառոյցներ:
1993 թուականին խումբ մը ճարտարապետներ, ճարտարագետներու ու շրջակայ միջավայրի հարցերով զբաղող մասնագետներու հետ համատեղ հիմնած է «a4A» խումբը: Այն միտուած էր նորարարական մօտեցումններու շնորհիւ մարդածին միջավայրին խնդիրներուն երկարաժամկէտ կայունութեան՝ երկրորդական դարձնելով արագ վերականգնուող տնտեսական եւ թեքնիքական գործօնները:
Մոսէսեան եւ Գործընկերներ
Միշէլ Մոսէսեան դասաւանդած է Հարուըրտի, Իլինոյիսի, Շիքակոյի ու Փենսիլվանիոյ համալսարաններուն մէջ :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1959 ծնունդներ Ստորոգութիւն:11 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ ճարտարապետներ
Ֆրանսիս Քիւրքճեան
Ֆրանսիս Քիւրքճեան, ֆրանսահայ բուրագործ, գործարար: ֆրանսական օծանելիքի միութեան ընկերակցութեան անդամ եւ Ֆրանսայի օծանելիքի լաւագոյն տարատեսակներու ստեղծողներէն մէկը : Արժանացած է բազմաթիւ մրցանակներու, իր ձեռքբերումներուն համար։
Կենսագրական Տուեալներ
Քիւրքճեան ծնած է Փարիզ, հայ ծնողներէ, 14 Մայիս 1969 թուականին : Օսմանեան կայսրութեան կողմէ հայ բնակչութեան նկատմամբ կատարուած բռնի տեղահանութեան, աքսորի եւ ցեղասպանութեան պատճառով, Քիւրքճեան ընտանիքը ժամանակաւորապէս տեղափոխուած է Հալէպ, ապա մնայուն բնակութիւն հաստատած՝ Ֆրանսա:
Ֆրանսիս ծանօթանալով պարի եւ երաժշտական արուեստին, երիտասարութեան շրջանին ցանկացած է պալէ պարող դառնալ ․ 1983 թուականին, մրցումը չանցնելու պատճառով, ան չէ կրցած սովորիլ Փարիզի Օփերայի պարի դպրոցէն ներս:
Քիւրքճեան, 13 տարեկանին օծանելիք պատրաստելու հետաքրքրութիւն ունեցած է, եւ 1985-ին որոշած՝ բուրագործ (parfumeur) դառնալ :
1990 թուականին, Քիւրքճեքան ընդունուեցաւ «Supérieur International du Parfum» հիմնարկ, զոր քոսմեթտիքի, սննդամթերքի եւ սննդամթերքի դպրոց է (ISIPCA, Institut supérieur international du parfum, de la cosmétique et de l'aromatique alimentaire)։ 1993 թուականին աւարտած է ISIPCA դպրոցը Եւ միեւնոյն տարուան ընթացքին միացած՝ Փարիզի Quest International-ին: Անոր ուսումնասիրութիւնները շարունակուեցան ու ձեռք բերաւ մագիստրոսի աստիճան՝ Փարիզի «Luxury Marketing» բաժինէն ներս։
Ասպարէզ
Պատանեկութենէն օծանելիք պատրաստելու հետաքրքրութեամբ, Ֆրանսիս իր առաջին գլուխ-գործոցը մեծ յաջողութիւն ապահոված է, Ժան Փոլ Կոթիէի «Լը Մալ» օծանելիքով:
Ա­նոր ստեղծագործութիւններէն են նաեւ՝ Էլի Սաապի «Լը Փարֆէօն»ը, Նինա Ռիչչիի «Լ՚էքսթազ»ը, Ճիորճիօ Արմանիի «Մանիա»ն, Իվ Սէն Լորանի «Քուրոս»ը, Լանվենի «Ռիւմէօր»ը, Կերլենի «Ռոզ պարպար»ը եւ բազմաթիւ ուրիշներ ստեղծագործութիւններ:
2009 թուականին Քիւրքճեան հիմնած է օ­ծանելիքի իր տունը՝ «Մեզոն Ֆրանսիս Քիւրքճեան»ը:
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:1969 ծնունդներ Ստորոգութիւն:14 Մայիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:Փարիզ ծնածներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսահայեր
Շահանդուխտ
Շահանդուխտ (Սանդուխտ Պերթիզլեան, ) գրագիտուհի, բանաստեղծուհի, խմբագիր, յօդուածագիր։
Ծնած՝ է Պէյրութ (Լիբանան), 1929-թուին։
Նախակրթութիւնը ստացած է Նոր Մարաշ թաղի Սրբոց Քառասնից Մանկանց վարժարան ին մէջ։ Ինքնաշխատութեամբ յաջողած է սորվիլ Ֆրանսերէն, անգլերէն եւ արաբերէն, ապա հետեւած է Պէյրութի Ֆրանսական Մշակութային Առաքելութեան կեդրոնի լեզուական ու գրական դասընթացքներ ուն, որմէ ետք աւարտած է Սէն Ժոզէֆ համալսարան ի հայագիտական դասընթացքը, նետուելով ուսուցչական եւ լրագրական ասպարէզ։
Կենսագրութիւն
Հինգ տարի ուսուցչական ասպարէզ վարելէ ետք ազգային նախակրթարանի մը մէջ, 1960-1975 մաս կազմած է Պէյրութի «Այգ» օրաթերթ ի խմբագրական կազմին, իսկ այդ թուականէն մինչեւ այսօր « Ազդակ » օրաթերթին մէջ տակաւին կը խմբագրէ բազմաթիւ յօդուածներ։
Գրական նախափորձերը կատարած է «Ակօս» պարբերականին մէջ, իսկ արձակ էջերու իր առաջին գործը հրատարակած է 1962-ին՝ « Իմ աշխարհէն» խորագրուած հատորով մը (պատմուածքներ), ուր տիպարներ, պատկերներ եւ տպաւորութիւններ կու տայ իր թաղի առօրեայէն, առաւելապէս նկարագրական, պատմողական նկարագրով։ 1926-1980՝ յաջորդաբար հրատարակուած են իր հետեւեալ գործերը՝ «Հացեկացէն կու գամ» (1968, Մեսրոպ Մաշտոցի ծննդեան 1600-ամեակին առթիւ, իբրեւ մասնակցութիւն Թէքէեան Մշակութային Միութեան կողմէ կազմակերպուած գրական մրցանքի մը),«Գարնան ձիւն տեղաց» (1969, քերթուածներ), «Սաննինէն ջուր խմեցինք» (1970, արձակ էջեր՝ որուն արաբերէնով թարգմանութիւնը հրատարակուած է 1973-ին, Գէորգ Չիլինկիրեանի թարգմանութեամբ), «Աւանդատուն» գրքոյկը (1974, բանաստեղծութիւններ՝ նուիրուած Նարեկացիի), «Քարացած լեզուներ» (1975, նուիրուած Հայոց Ցեղասպանութեան 60-ամեակին) եւ Լիբանանի քաղաքացիական ներքին կռիւներէն տպաւորութիւններու, դրուագներու, դէմքերու եւ ապրումներու երկու հատորներ՝ «Թող չարտասուեն մայրիները» (1978) եւ «Այրող կամուրջներ» (1980): Աւելի ուշ՝ «Կոտրած Սրինգ», «Ճակատագրի Ճանապարհին Մոռցուածները», «Վկաները ոտքի ելան խօսելու» :
Ածուխ
Ածուխները պինդ, ածխածնով հարուստ այրուող օգտակար հանածոներ են, որոնք առաջացած են Երկրի ընդերքին մէջ՝ միլիոնաւոր տարիներու ընթացքին՝ հնագոյն բոյսերու մնացորդներու բարդ քիմիական եւ երկրաբանական փոխարկումներու հետեւանքով։ Միլիոնաւոր տարիներ առաջ ներկայիս քաղաքներու, դաշտերու ու անտառներու մէջ աճած են հնագոյն ծառեր։ Ժամանակի ընթացքին, այդ ծառերը մահացած են, իյնկած ճահճոտ հողին, իսկ ատոնց տեղին մէջ աճած են նորերը եւ այդպէս շարունակ։ Աստիճանաբար կուտակուած է այդ ծառերու մնացորդներու հաստ շերտ մը։ Տարիներու ընթացքին մէջ, միկրոօրգանիզմների ազդեցութեամբ եւ օդի դժուարացած ներհոսքի պայմաններուն մէջ, այդ շերտի ոչ լրիւ քայքայման հետեւանքով առաջացած է տորֆ։ Վերջինս ծածկուած է գետերով հարթավայրեր բերուող տիղմով եւ աւազով։ Ժամանակի ընթացքին հանքային լուծույթներու, բարձր ճնշման եւ ջերմաստիճանի պայմաններուն տորֆը փոխարկուած է սկիզբին գորշ ածուխի, այնուհետեւ՝ քարածուխի, աւելի ուշ՝ անտրացիտի։ Ածխածնի պարունակութիւնը գորշ ածուխներուն մէջ, կը կազմէ 55–78%, քարածուխներուն մէջ՝ 75–92%, անտրացիտի մէջ՝ մինչեւ 98%: Ածխածնի պարունակութեան մեծացմամբ կը բարձրանայ հանածոյի ջերմատուութիւնը։ Ածուխներուն յաճախ կ'անուանուին «արեգակնային պահածոյ»: Եւ այդ ունի իր տրամաբանութիւնը, որովհետեւ տարիներու ընթացքին արեգակնային էներգիան կը կուտակուի բոյսերուն մէջ, որոնք այդ էներգիայի օգնութեամբ ջուրէն, ածխաթթու գազէն եւ հանքային աղերէն սինթեզի մէջ են իրենց կենդանի մարմինը։ Արդիւնահանուած ածուխները կ'այրին եւ ջերմութեան ձեւով մեզ կը վերադարձնէ հեռու-հեռաւոր ժամանակներուն մէջ բոյսերու ամբարած այդ էներգիան։ Ածուխները կազմուած են օրգանական (այուող) եւ անօրգանական (չայրուող) բաղադրիչներէն։ Օրգանական մասը կը կազմեն բիտումները, հումինային թթուներն ու մնացորդային ածուխը։ Անօրգանական հանքային մասը կը կազմեն ջուրը (գորշ ածուխի մօտ 50%-ը) եւ կալցիումի, երկաթի, ալիւմինի, կալիումի, նատրիումի սիլիկատները, ֆոսֆատները, սուլֆիդներն ու սուլֆատները։ Ածուխի համաշխարհային ընդհանուր պաշարները կը գնահատուին 13,5 տրիլիոն տոննա, որմէ 51,5%-ը քարածուխն է, 48,5%-ը՝ գորշ ածուխը։ Ածուխները հրաշալի վառելանիւթ են, կ'օգտագործուին նաեւ որպէս հումք մետաղաձուլութեան եւ քիմիական արդիւնաբերութեան մէջ։
Գորշ ածուխի խոշոր հանքավայրեր կան Գերմանիոյ, Չեխիայի, Ռուսիոյ մէջ։ Հայաստանի մէջ գորշ ածուխի փոքր քանակներ կան Գեղարքունիքի, Լոռու, Շիրակի (Ջաջուռ) մարզերուն մէջ։
Հայկական Լեռնաշխարհի Պաշարները
Հայկական լեռնաշխարհին մէջ, յայտնաբերուած ածուխի պաշարները սահմանափակ են, բացի այդ, հանքանիւթի զգալի մասը ունի ցած կալորիականութիւն։ Յայտնի են Օլթիի եւ Կարինի ածուխի հանքավայրերը։ Ածուխի տեղական նշանակութեան պածարներ կան նաեւ Ուրմիա եւ Վանայ լիճերու աւազաններու ջրբաժանային լեռներուն մէջ, Աղստեւ, Վեդի գետերու աւազաններուն մէջ, Ջաջուռին մէջ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Վառելանիւթեր
1823 թուական
1823 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 23րդ տարին
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1823 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1823 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1823
Պապաք Զանճանի
Պապաք Զանճանի (, Babak Zanjani, ), իրանցի մեծահարուստ գործարար: Եղած է ԱՄԷ-ին մէջ տեղաւորուած Sorinet Group-ի գործադիր տնօրէնը, որ մէկն է Իրանի մեծագոյն գործարար ընկերութիւններէն: Լայնօրէն յայտնի դարձած է 2012-ի վերջերէն Իրանի դէմ կիրարկուող սանքսիոններուն հետ կապուած եւ մուտք գործած է Եւրոմիութեան եւ Միացեալ նահանգներու սեւ ցուցակներուն մէջ անոնցմէ խուսափելու մէջ կատարած դերին համար:
2013-ի վերջը ան ձերբակալուած է եւ մեղադրուած է Նաւթի նախարարութեան միջոցով իւրացուցած պետական $2.7 պիլիոնը Իրանի դէմ պատժամիջոցներու հետեւանքներու վերացման խոչընդոտելուն պատճառով  ։
6 Մարտ 2016-ին Իրանի իշխանութիւնները մահուան կախաղանի դատապարտած են Զանճանին կատարած խարդախութեան պատճառով:
Քիմիի նաւամարտ
Քիմիի նաւամարտ (յունարէն՝ Ναυμαχία της Κύμης)․ ծովային ճակատամարտ, յունական Քիմի քաղաք-պետութեան (Սիրաքուսեսներու նաւատորմիղ) եւ Էթրուսքներու նաւատորմիղին միջեւ։
Պապաք Զանճանի
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1974 ծնունդներ Ստորոգութիւն:21 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:2016 մահեր Ստորոգութիւն:6 Մարտի մահացածներ
Քիմիի նաւամարտ
Նաւամարտին սկիզբը եւ աւարտը
Յունական Քիմի քաղաքը հիմնուած էր որպէս յունական գաղթօճախ Իտալիոյ տարածքին, Ք․Ա․ 8-րդ դարուն Էվիացիներէն (Հալքիտա եւ Քիմի քաղաքներէն), Հարաւային Իտալիա (Մեծ Յունաստան), (Նափոլիին հիւսիս-արեւմուտքը), Էթրուսքներուն հարաւային սահմաններուն մօտ։
Ք․Ա․504-ին հարաւի Էթրուսքները Քիմիէն կը պարտուին, սակայն կը պահեն իրենց զօրաւոր իշխանութիւնը։ Ք․Ա․474-ին անոնք իրենց նոր հիմնած եւ կազմակերպուած նաւատորմիղով կը յարձակին Քիմիին վրայ։ Քիմի Իերոն Ա․ Սիրաքուսեցիին օգնութեան կը դիմէ։ Ան կը դաշնակցի հարաւային Իտալիոյ յունական քաղաք-պետութիւններուն հետ, որպէսզի կասեցնեն Էթրուսքներուն մուտքը հարաւային Իտալիա։
Նաւամարտը տեղի կ՛ունենայ Քիմիին ափերուն, Նափոլիի ծոցին մէջ, Ք․Ա․474-ին։ Սիրաքուսի եւ Քիմիի դաշնակից ուժերը պարտութեան կը մատնեն Էթրուսքներուն, որոնք Իտալիոյ մէջ իրենց քաղաքական ազդեցութիւնը կը կորսնցնեն։ Ինչպէս նաեւ ծովուն եւ հողատարածքներուն հսկողութիւնը, որոնք կ՛անցնին հռոմէացիներուն, Սամիթեսներուն եւ Գաղեացիներուն ձեռքը։
Սիրաքուսեցիները, իրենց տարած յաղթանակին համար, էթրուսքեցի մարտիկի սաղաւարտ մը կը նուիրեն Օլիմպիայի (Ողիմպիայի) համայունական տաճարին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Նաւամարտեր այբենական կարգով Ստորոգութիւն:Նաւամարտեր Իտալիոյ մէջ Ստորոգութիւն:Նաւամարտեր ըստ տարեթիւի Ստորոգութիւն:Նաւամարտեր ըստ դարու Ստորոգութիւն:Նաւամարտեր
Ատուր Գապագեան
Ատուր Գապագեան,, Հ.Մ.Ը.Մ.ի Հալէպի մասնաճիւղին գլխաւոր հիմնադիրը։ Ծնած է 1895-ին, Այնթապ։ Ծնած օրն իսկ մահացած է իր մայրը։ Նախնական ուսումը ստացած է Կեսարիոյ Ս. Կարապետ Վանքին մէջ, որմէ ետք յաճախած է իր ծննդավայրին Այնթապ Քոլէճը։
1915-ին, Հայկական Ցեղասպանութեան ժամանակ գաղթած է Համայի շրջան։ 1918-ին, Ցեղասպանութենէն փրկուած՝ կը վերադառնայ Այնթապ։ Տարի մը ետք, ուսումնատենչ երիտասարդը կը մեկնի Պէյրութ՝ հետեւելու Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանի ատամնաբուժական ճիւղին։
1924-ին, վկայուելէ ետք, Ատուր Գապագեան կը վերադառնայ Հալէպ եւ մինչեւ Պէյրութ տեղափոխութիւնը կը հանդիսանայ Սուրիոյ ազգային կեանքի ամէնէն տիրական դէմքերէն մէկը։ Այսպէս, 1925-ին, Հ.Մ.Ը.Մ.ի Պէյրութի նորակազմ մասնաճիւղը իրեն կը դիմէ՝ Հալէպի մէջ Հ.Մ.Ը.Մ.ի մասնաճիւղ մը հիմնելու համար։ Դիմումին ընդառաջելով, Ատուր Գապագեան իր տան մէջ խորհրդակցութեան մը կը հրաւիրէ մինչ այդ Հալէպի մէջ գործող մարզական միութիւններն ու խումբերը (Համազասպ, Ուսումնասիրաց, Կայծակ, Տալւորիկ եւ Արարատ)։ Կը ներկայանան առաջին չորս միութիւններու ներկայացուցիչները եւ կ'որոշեն հանդիպիլ երկրորդ անգամ։ Երկրորդ հանդիպումին, 1 Նոյեմբեր 1925-ին, կը ներկայանան Համազասպ, Կայծակ եւ Տալւորիկ միութիւններու ներկայացուցիչները միայն եւ տեղւոյն վրայ իրենք զիրենք լուծուած յայտարարելով առժամեայ մարմինի մը կը վստահին Հ.Մ.Ը.Մ.ի մասնաճիւղի մը հիմնադրութեան պարտականութիւնը։
Հ.Մ.Ը.Մ.-ի Հալէպի մասնաճիւղին իմնադրութիւնը կը կատարուի 17 Նոյեմբեր 1925-ին եւ վերոյիշեալ երեք միութիւններու 48 անդամները կ'արձանագրուին Հ.Մ.Ը.Մ.-ի Հալէպի մասնաճիւղի անդամ։ Անոնք կ'ընտրեն իրենց անդրանիկ վարչութիւնը՝ ատենապետութեամբ եղբ. Լուտեր Մասպանաճեանի։
1948-ին, Ատուր Գապագեան կը հաստատուի Պէյրութ, Լիբանան։ 29 տարեկանէն սկսեալ եւ մինչեւ 1960-ական տարիներ, ան մաս կը կազմէ ՀՅԴ Սուրիոյ եւ Լիբանանի Կեդրոնական Կոմիտէներուն։ Կը մասնակցի ՀՅԴ 15-րդ, 16-րդ, 18-րդ եւ 19-րդ Ընդհանուր Ժողովներուն։ 1963-ին կ'ընտրուի ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ եւ մինչեւ մահը կը մնայ պատասխանատու դիրքի վրայ։
Ազգային-կուսակցական երեք քառորդ դարու վաստակով բեռնաւորուած՝ ան կը մահանայ 22 Ապրիլ 1972-ին եւ կը թաղուի Պուրճ Համուտի ազգային գերեզմանատան ՀՅԴ պանթէոնը։
Վահան Արծրունի (բժիշկ)
Վահան Արծրունի, կազմախօս, առողջաբան, բժիշկ, ՀԽՍՀ գիտ. վաստակաւոր գործիչ։ ԵՊԲՀ-ի յառաջադէմ ուսանողներուն կը տրուի անոր անունով անուանական կրթաթոշակ ։
1903-1905 իր միջոցներոն հրատարակուած է «Առողջապահիկ թերթ» բժշկա-առողջապահական ժողովրդային հանդէսը (Թիֆլիս): Հանդէսին Խմբագիրը եղած է Վահան Արծրունին: Նպատակը եղած է ժողովուրդին մէջ տարածել բժշկական եւ առողջապահական գիտելիքներ: Հանդէսին հետ միատեղ «Բժիշկ զրոյցներ» ընդհանուր խորագիրով հրատարակուած են 35 հանրամատչելի գրքոյկներ ։
Տիթրոյթ
Տիթրոյիթ (Detroit ), քաղաք ԱՄՆ-ի հիւսիս-արեւելեան մասի մէջ, Միշիկըն նահանգի մէջ։ Քաղաքը կը գտնուի նահանգի հարաւ-արեւելեան անկիւնը եւ տեղակայուած է Տիթրոյիթ գետ-ի ափին։ Քաղաքի հարեւանութեամբ կը գտնուի Քանատայի հետ ԱՄՆ-ի միջպետական սահմանը։ Բնակչութիւնը կը կազմէ 713 777 մարդ (2010 թուականի տուեալներով), արուարձաններու հետ՝ 4,4 միլիոն մարդ։
Անուանում
Ֆրանսերէն տեթրուա (Détroit՝ «նեղուց, նեղ անցք՝ անցում, կիրճ») անուանման անգլերէն արտասանութիւնն է։ Անուանումը սկզբնապէս վերաբերած է Սենթ Քլեր եւ Էրի լիճերու միջեւ եղած նեղուցին, ուր կը գտնուի Տիթրոյիթը։ Հիմնադրած են ֆրանսացիները 1701 թուականին՝ Քանատայի հետ սահմանային Տիթրոյիթ գետ-ի ափին։
1760 թուականին բռնագրաւած են անգլիացիները։ 18-րդ դարու վերջը մտած է ԱՄՆ֊ի կազմին մէջ ։
ՏԻԹՐՈՅԻԹ «Մանուկեան» Մասնաշէնք Արուեստի Դպրոցին Մէջ
11 Դեկտեմբեր 2008-ին Տիթրոյիթի Արուեստի դպրոցը պատուեց իր երկարամեայ գործընկերներէն՝ 1920ական թուականներուն Միացեալ Նահանգներ գաղթած յայտնի բարերար Ալեք Մանուկեանի որդին՝ Ռիչըրտ Մանուկեանը, թանգարանի ամերիկեան արուեստի նոր մասնաշէնքը կոչելով անոր անունով։
ՏԻԹՐՈՅԻԹ.- ՀՕՄի Տիթրոյիթի մասնաճիւղը
2009-ին, ՀՕՄի Տիթրոյիթի մասնաճիւղը իր հինգ ենթամասնաճիւղերով՝ «Սիպիլ», «Շաքէ», «Ցոլիկ», «Մարօ» եւ «Զապէլ», տօնախմբեց Հայ օգնութեան միութեան հիմնադրութեան հարիւրամեակը՝ աւելի քան 150 հայորդիներու մասնակցութեամբ:
Ձեռնարկը տեղի ունեցաւ Հարիւրամեակի յանձնախումբի անդամներուն կողմէ յղացուած նոր գաղափարով մը: Մասնակիցներուն ժամադրավայրն էր St. Clear Shore-ը, Կիրակի, Յունիս 7ի յետմիջօրէին, իսկ տօնակատարութիւնը տեղի ունեցաւ «Ovation» եռայարկ շքեղ զբօսանաւուն վրայ:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Միշիկըն Ստորոգութիւն:1701 թուականին հիմնադրուած բնակավայրեր
Փարիզի Շարլ տը Կոլ Օդակայան
Փարիզի Շարլ տը Կոլ օդակայան (Aéroport de Paris-Charles-de-Gaulle, ԻԱԹԱ՝ CDG, ԻՍԱՕ՝ LFPG), նաեւ յայտնի որպէս Ռուասի օդակայան (տեղի անունով), Ֆրանսայի խոշորագոյն օդակայանն է: Կը կոչուի Ֆրանսայի հինգերորդ հանրապետութեան հիմնադիր Շարլ տը Կոլին (1890-1970) անունով: Կը գտնուի Փարիզի հիւսիսին:
2017-ին օդակայանին եղած է 69 471 442 ուղեւորի եւ 475 654 օդանաւի ելումուտ,,, ինչը անոր կը դարձնէ զբաղուածութեամբ աշխարհիս իններորդը, Եւրոպայի՝ երկրորդը (Լոնտոնի Հիթրոուէն ետք):
Երուանդ Դարբինեան
Եուանդ Դարբինեան, հայ բժիշկ, դեղագործ, ազգային եւ հասարակական գործիչ։
Կենսագրութիւն
Երուանդ Դարբինեանը ծնած է 1883 թուականին, Սեբաստիոյ նահանգի Ամասիոյ գաւառի կեդրոն՝ Ամասիա քաղաքին մէջ։ ստացած է դեղագործական կրթութիւն եւ աշխատած՝ դեղագործ։ 1915 թուականին ամրան ձերբակալուած է։ Սպանուած է 1915 թուականի Յունիսին, Ամասիայէն ոչ հեռու՝ Հելվաճի Փընարին մէջ՝ 32 տարեկան հասակին։
Մոսկուաի Ձուենդնօյ Պուլեւարտի Կրկէս (Նիքոլինի Կրկէս)
Մոսկուայի Ձուենդնոյ Պուլեւարտի կրկէսը (Tsvetnoi Boulevard), կամ Նիքոլինի կրկէսը (Nikulin's), կը գտնուի Tsvetnoi Boulevard, Tverskoy District կեդրոնական Մոսկուա: Անիկա եղած է քաղաքին միակ կրկէսը մինչեւ 1926 եւ 1971, եւ մինչեւ այսօր մեծ հռչակ վայելող կրկէս մըն է: 20 Հոկտեմբեր 1880-ին շէնքը բացուած է եւ կոչուած է Սոլոմոնոսքի (Solomonsky) Կրկէս: Ռուսաստանի ամէնէն հին կրկէսը կը համարուի: Տարբեր անուններով ճանչցուած է Խ.Ս.Մ-ի ընթացքին, որուն թատերախումբը 1939-ին պարգեւատրուած է Լենինի շքանշանով : Իր գործունէութեան ընթացքին ամէնէն հռչակաւոր ծաղրածուներէն եղած են Քարանտաշ (Karandash), Օլէկ Փոփով (Oleg Popov), եւ Եուրի Նիքուլի (Yuri Nikulin): Նիքուլի տասնհինգ տարի ղեկավարած է կազմակերպութիւնը: Կառոյցին դիմաց տեղադրուած է Նիքուլինի յուշարձանը, որուն որդին ղեկավարած է կրկէսը իր մահէն ետք: 1990-ականներու վերջաւորութեան Վալէնդին Կնէօշեւ (Valentin Gneushev) կրկէսին պարողներէն էր: Վերջին ներկայացումը հին կառոյցին մէջ տեղի կ'ունենայ 13 Սեպտեմբեր 1985-ին, անիկա շատ զգայացունց երեկոյ մը կ'ըլլայ բոլորին համար: Հետագային նոր կրկէսին շէնքը կը կառուցուի հին շէնքին տեղը, նորակառոյց կրկէսը կ'օժտուի արդի արհեստագիտական սարքերով, նոր գրասենեակներով, հանդերձարաններով եւ անասուններու պահեստներով: 29 Սեպտեմբեր 1989-ին «Բարեւ, Հին Կրկէս» (Hello, Old Circus) առաջին ներկայացումը տեղի կ'ունենայ նորակառոյց շէնքին մէջ: Այսօր Մոսկուայի Հին Կրկէսը գործող է եւ կրնայ ընդգրկել 2000 հանդիսատես:
Գարիկ Իսրայէլեան
Գարիկ Իսրայէլեան, հայ աստղագէտ, Instituto de Astrofisica de Canarias (IAC)` Կանարեան կղզիներու աստղագէտներու հիմնարկի աշխատակից, բնագիտական եւ թուաբանութեան գիտութիւններու մասնագէտ:
Գործունէութիւն
Գարիկ Իսրայէլեան ծնած է 1963-ին Երեւանի մէջ։ Մայրը եղած է հայոց լեզուի եւ գրականութեան ուսուցչուհի, հայրը մասնակցած է Հայրենական մեծ պատերազմին, իսկ պատերազմէն ետք աւարտած է Մոսկուայի կուսակցական դպրոցը եւ ինքզինք նուիրած է կուսակցական աշխատանքներուն:
2011-ին Գարիկ Իսրայէլեանի նախաձեռնութեամբ Կանարեան կղզիներուն մէջ կայացած է «STARMUS» միջազգային առաջին փառատոնը, որ նուիրուած եղաղ է Իւրի Գագարինի՝ տիեզերք կատարած թռիչքի 50-ամեակին։ Փառատոնին մասնակցած են տիեզերագնացներ Ալեքսէյ Լեոնովը, Վալենթինա Տերեշկովան, Վիքթոր Գորբատկոն, Սերգէյ Կրիկալյովը, Նիլ Արմսթրոնկը, Բազզ Օլդրինը եւ այլ յայտնի մարդիկ։ «STARMUS» միջազգային երկրորդ փառատոնը կայացած է 2014-ին եւ կրած է «Սկիզբը. ժամանակակից տիեզերքի ձևաւորումը» խորագիրը։ «STARMUS» միջազգային երրորդ փառատոնը տեղի ունեցած է 27 յունիս 2016-էն 2 յուլիս 2016։ Այս անգամ փառատոնը նուիրուած էր Անգիոյ բնագէտ-տեսաբան, տիեզերագէտ Սթիվեն Հոքինգին։ Փառատոնի ժամանակ Գարիկ Իսրայէլեանի անունով աստեղատիպ կոչուած է։ Փառատոնին մասնակցած են երաժիշտներ Բրաեան Մէյը, Սառա Պրայթմանը, Բրաեան Ինոն, «Անաթեմա» ռոք խումբը եւ ուրիշներ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:ԵՊՀ Շրջանաւարտներ Ստորոգութիւն:Հայ աստղագէտներ Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ
Տիթրոյիթ գետ
Տիթրոյիթ գետ (44 քմ), կը գտնուի Մեծ Լիճեր համակարգի մէջ։ Գետին անունը ծագում առած է ֆրանսերէն Rivière du Détroit բառէն, որ կը նշանակէ Գետի նեղուց ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի գետեր Ստորոգութիւն:Քանատայի գետեր Ստորոգութիւն:Սահմանային գետեր
Երանիկ (անձնանուն)
Երանիկ, հայկական իգական անուն։ Առաջացած է հայերէն երանի՝ «երջանիկ» բառէն։ 19-րդ դարուն, Կոստանդնուպոլսոյ մէջ, կը գործածուէր որպէս իգական անուն :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Կրօնքը եւ եկեղեցին Արցախի մէջ
Արցախի մէջ հոգեւոր սպասաւորութիւնը կ՚իրականացնէ Հայաստանեայց առաքելական եկեղեցւոյ Արցախի թեմը, որ կազմաւորուած է 1989-ին՝ Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազգէն Ա. Պալճեանի կոնդակով։ Առաջնորդանիստը Շուշիի Սբ․ Ամենափրկիչ (Ղազանչեցոց) եկեղեցին է (1868-1887), թեմի առաջնորդը՝ Պարգեւ արքեպիսկոպոս Մարտիրոսեանը (1989-էն)։
Արցախ-Ղարաբաղ աշխարհին մէջ քրիստոնէութեան առաջին քարոզիչներու՝ Թադէոս առաքեալի աշակերտներ Դադոյի (Դադի) եւ Եղիշէի նահատակութեան վայրերուն մէջ յետագային կառուցած են Դադիվանքն ու Սուրբ Եղիշէ առաքեալի վանքը։ Հայաստանի մէջ քրիստոնէութիւնը պետական կրօն հռչակելու ժամանակ (301) յետոյ Հայոց առաջին հայրապետ Գրիգոր Լոսաւորիչը 4-րդ դարու սկիզբը Ամարաս աւանին մէջ հիմնած է առաջին վանքը, որու կառուցումը աւարտած է անոր թոռը՝ Արցախի առաջին եպիսկոպոս Գրիգորիսը (թաղուած է նոյն վանքին մէջ)։
Քաղաքական հանգամանքներու բերումով թեմերու թիւը մշտապէս փոխուած է։ Գանձասարի կաթողիկոսութիւնը, հոգեւոր բնագաւառէն բացի, գործուն մասնակցութիւն ունեցած է Արցախ-Ղարաբաղի հասարակական, քաղաքական, տնտեսական ու մշակութային կեանքին մէջ։ Յատկապէս Հասան-Ջալալեաններու հայրապետութեան տարիներուն եղած է Արցախի մէջ հաստատուած իսլամադաւան խաներու բռնակալութեան դէմ մելիքներու պայքարի եւ 18-րդ դարու առաջին քառորդի հայ ազգային-ազատագրական շարժման կազմակերպիչը, ոգեշնչողը, հոգեւոր ու քաղաքական կեդրոնը։ 1815-ին ցարական կառավարութիւնը լուծարած է Գանձասարի կաթողիկոսութիւնը՝ փոխարէնը հաստատելով մետրոպոլիտութիւն՝ Մայր աթոռ Սուրբ Էջմիածնի կաթողիկոսութեան ենթակայ Ղարաբաղի եւ Շամախիի առաջնորդ, թեմերով, առաջին յաջորդական վիճակով։ Այդ բաժանումը վերահաստատուած է «Պոլոժենիէ»-ով (1836)։ Շուշիի կամ Արցախ-Ղարաբաղի թեմի (կեդրոնը՝ Շուշի) մէջ մտած են Դիզակ, Վարանդա, Բերդաձոր, Խաչէն, Ջրաբերդ, Գիւլիստան, Շաքի, Կապաղակ, Հաջի, Խենի, Կամբեճան, Արաշ (Արէշ), Լենքորան (Լանքարան) գաւառները։ Շամախիի (Շիրուանի) թեմը (կեդրոնը՝ Շամախի) ընդգրկած է Դերբենդի, Ղուբայի, Շամախիի, Պաքուի, Սարլեանի եւ հարեւան գաւառներու հայկական եկեղեցիներն ու վանքերը։ Գանձակի յաջորդական վիճակի կեդրոնն էր Գանձակ (Ելիզաւետպոլ) քաղաքը, որուն ենթարկուած են Գարդման, Փառիսոս, Զաւէ գաւառները։ 1830-ականներուն Արցախի թեմին մէջ գործած են 25, 1860-1870-ականներուն՝ 30 եկեղեցական-ծխական դպրոցներ։ 1914-ին թեմը ունեցած է 222 գործող եկեղեցիներ ու վանքեր, 180 հոգեւորական։ 1930-ին թեմը դադրած է գործելէ, փակուած են բոլոր վանքերն ու եկեղեցիները, աքսորուած եւ գնդակահարուած են բազմաթիւ հոգեւորականներ։ Արցախի թեմի տարածքին են հոգեւոր աթոռանիստ կեդրոնը՝ Գանձասարի վանքը (413 դարեր), Ամարասի վանքը (4-րդ դար), Հոռեկավանքը, Մեծառանից Սուրբ Յակոբավանքը (երկուքն ալ՝ 5-րդ դար), Կատարավանքը (10-րդ դար), Եղիշէ առաքեալի վանքը, Դադիվանքը, Խաթրավանքը, Գտչավանքը (չորսն ալ՝ 13-րդ դար), Շուշիի Սուրբ Յովհաննէս Մկրտիչ (Կանաչ ժամ, 1818, վերանորոգուած է 2011-ին) եկեղեցին եւ այլն։ Թեմի տարածքին կը գործեն Ամարասի Սուրբ Գրիգորիս (4-րդ դար), Ծիծեռնավանքի Սուրբ Գէորգ (4-րդ դար, նորոգուած է 2002-ին), Դադիվանքի՝ չորս (4-13 դարեր), Թալիշի Սուրբ Աստուածածին (15-րդ դար) եկեղեցիները, Մսմանայի Շոշկավանքը (16-րդ դար), Աւետարանոցի, Խնածախի (երկուքն ալ՝ 18-րդ դար), Ներքին Հոռաթաղի Սուրբ Աստուածածին, Աստղաշէնի Սուրբ Աստուածածին, Այգեստանի Սուրբ Աստուածածին, Խաչէնի Սուրբ Ստեփանոս, Պադարայի Սուրբ Ստեփանոս, Խաչմաչի Սուրբ Ստեփանոս, Աշանի Սուրբ Աստուածածին, Կաղարծիի Սուրբ Թարգմանչաց, Ննգիի Սուրբ Աստուածածին, Հադրութի Սուրբ Յարութիւն (բոլորը՝ 19-րդ դար), Բերձորի Սուրբ Համբարձման (1997), Աղաւնոյ Սուրբ Նահատակաց (2005), Ստեփանակերտի Սուրբ Յակոբ (2007) եկեղեցիները։ ԼՂՀ-ին մէջ կառուցուած են նաեւ Ասկերանի Սուրբ Աստուածածին (2002), Եղցահողի Սուրբ Սարգիս (2005), Մարտունիի Սուրբ Ներսէս, Վաղուհասի Սուրբ Աստուածածին (երկուքն ալ՝ 2006), Մեծշէնի Սուրբ Գէորգ, Ձագլիկի Սուրբ Անտօն (երկուքն էլ՝ 2007) եկեղեցիները։ ԼՂՀ ՊԲ-ի զօրամասերուն մէջ կառուցուած է 7 մատուռ։ 1990-1995-ներուն թեմի հովանիի ներքոյ բացուած են «Գթութիւն» բարեգործական միութիւնը եւ ծերանոց։ 1990-էն կը գործէ «Եկեղեցասիրաց եղբայրակցութիւն» կազմակերպութիւնը, 1991-ին Երեւանի մէջ հիմնադրուած է «Գանձասար» աստուածաբանական կեդրոնը։
Ստորոգութիւն:Արցախ Ստորոգութիւն:Կրօնք ըստ երկիրի
Ուղեղ
Ստորոգութիւն:Կեդրոնական նեարդային համակարգ
Սերժ Թովմասեան
Սերժ Թովմասեան ծնած է 1943 թուականին, Թեհրանի մէջ։ Նախնական եւ միջնակարգ ուսումը կը ստանայ հայոց ազգային «Քուշեշ» եւ «Շահին» դպրոցներուն մէջ։ Տակաւին աշակերտ՝ հայ ժողովուրդի անցեալին, ներկային, ճակատագիրին եւ ազգային գերագոյն նպատակներուն հանդէպ յատուկ հետաքրքրութիւն ցոյց տուած Սերժ Թովմասեան կը դառնայ ՀՅԴ Պատանեկան միութեան անդամ: Համեստ, նախաձեռնող եւ ընկերասէր պատանին շուտով կը գրաւէ իր պատասխանատուներուն ուշադրութիւնը: Կը ծանօթանայ հայ ժողովուրդի յեղափոխական անցեալին, կը կազմէ ոգի ու նկարագիր, կը ճշդէ իր կոչումը եւ կը միանայ իր պաշտած գաղափարներով ապրող ՀՅ Դաշնակցութեան շարքերուն: Զինուորական ծառայութիւնը աւարտելէ ետք, Սերժ Թովմասեան տարի մը կ’ուսանի Իսֆահանի համալսարանի հայագիտական ամպիոնին մէջ, ապա՝ 1969-ին, կը փոխադրուի Պէյրութ եւ կը սկսի հետեւիլ կուսակցական դպրոցի դասընթացքներուն: Այս շրջանին ան նաեւ կը հետեւի Սէն Ժոզէֆ համալսարանի Արեւելեան դպրութեանց դպրոցի հայագիտութեան ճիւղի դասընթացքներուն եւ իր գործօն մասնակցութիւնը կը բերէ ուսանողական եւ կուսակցական կեանքին:
1970-1976 տարեշրջանը Սերժին համար կ’ըլլայ բեղուն գործունէութիւններու հարուստ ժամանակահատուած մը: ՀՅԴ «Զաւարեան» ուսանողական միութեան մէջ իր լուռ, հեզահամբոյր, կենսունակ եւ բոլորանուէր նկարագրով յատկանշուած Սերժ Թովմասեան նախ կը ստանձնէ պատասխանատուութիւնը «Զաւարեան» աշակերտական միութեան Պէյրութի մասնաճիւղին, ապա կ’ընտրուի Ուսանողական մարմինի անդամ: Այս շրջանին ան նաեւ իր գործօն մասնակցութիւնը կը բերէ ՀՅԴ Լիբանանի երիտասարդական միութեան ծրագրումի եւ իրականացման աշխատանքներուն, իսկ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի բռնկումէն ետք, ամբողջութեամբ կը նուիրուի երիտասարդական շարքերու մարտական պատրաստութեան պատասխանատու գործին: Նիկոլ Դումաններու եւ Գարեգին Նժդեհներու օրինակով մարտական ու մտաւորական տիպարները մէկ կերպարի մէջ միաձուլած Սերժը կը դառնայ հարազատ անդամը դաշնակցական բոլո՛ր ակումբներուն: Կը գործէ տիւ ու գիշեր՝ ի խնդիր լիբանանահայութեան ֆիզիքական պաշտպանութեան եւ հայ ժողովուրդի կենսական շահերու ապահովման: Եւ երբ կը հնչէ գերագոյն զոհաբերութեան պահը, կ’ընտրէ նահատակութեան ուղին՝ փրկելու համար տասնեակ մը մատղաշ կեանքեր:
Ակաթա Քրիսթիի Յուշահամալիր
Ակաթա Քրիսթիի Յուշահամալիր (անգլ.՝ Agatha Christie Memorial), գրող, թատերագիր Ակաթա Քրիսթիին նուիրուած յուշահամալիր Լոնտոնի մէջ, Մեծ Բրիտանիա՝ Կրենպուրն եւ Կրէյթ Նիւփորթ փողոցներու խաչմերուկին վրայ, Քովենթ Կարտէնի կից: Տեղակայուած է Լոնտոնի թատերական թաղամասի սրտին մէջ: Այս վայրը ընտրուած է թատրոնի մէջ Ակաթա Քրիսթիի արած ներդրումներուն համար. անոր «Թակարդ» քրէական-հետախուզական թատերախաղը աշխարհի ամենաշատ ներկայացուած թատերախաղն է։ Քրիսթի առաջին կին թատերագիրն էր, որուն երեք թատերախաղերը միաժամանակ ցուցադրուած են Լոնտոնի Ուեսթ Էնտի մէջ :
Յուշարձանը ունի գիրքի տեսք, որուն կեդրոնը պատկերուած է Ակաթա Քրիսթիի դիմաքանդակը: 2,4 մեթր բարձրութեամբ յուշարձանը պատրաստուած է պրոնզէ: Այն կը լուսաւորուի վարի եւ ներսի հատուածներէն : Յուշարձանի դիմացի մասը փորագրուած է : Յուշարձանի հեղինակը քանդակագործ Պէն Թուիսթոն-Տէյվիսն է :
1994-էն ի վեր յուշարձանի ստեղծման գաղափարը մշակած եւ իրականացուցած է Ակաթա Քրիսթիի թոռը՝ Մէթյու Պրիչարտը, «Թակարդ» թատերախաղի բեմադրիչ Սթիւէն Ուելի-Քոենի հետ : Ուէսթմինսթըրի քաղաքային խորհուրդը պաշտօնական համաձայնութիւն տուած է եւ առաջարկութիւններ ըրած՝ յուշահամալիրի շինարարութեան վերաբերեալ : Ըստ քանդակագործ Թուիսթօն-Տէյվիսի՝ այս Քրիսթիի նուիրուած առաջին յուշարձանն է Լոնտոնի մէջ, թէեւ Քրիսթիի կիսանդրին արդէն տեղադրուած էր Անգլիա յի Տեւոն մարզի Տորքի քաղաքին մէջ : Յուշարձանին բացումը տեղի ունեցած է 25 Նոյեմբեր 2012-ին՝ «Թակարդ» թատրերգութեան 60-ամեակին առթիւ:
Յուշահամալիրին վրայ անգլերէնով զետեղուած են Քրիսթիի ամենայայտնի գիրքերու եւ թատրերգութիւններու վերնագիրները, ինչպէս նաեւ այն լեզուներով, որոնցմով թարգմանուած են անոր ստեղծագործութիւնները: Վերնագիրները մրցոյթի միջոցով ընտրած են Քրիսթիի երկրպագուները : Գրառումներու մանրամասները կարելի է տեսնել պաշտօնական կայքին մէջ :
1824 թուական
1824 թուական, նահանջ տարի, 19րդ դարու 24րդ տարին
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1824 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1824 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1824
Սուրբ Ստեփանոսի Մայր Տաճար (Վիեննա)
Սուրբ Ստեփանոսի մայր տաճար (գեմաներէն՝ Stephansdom, խօսակցական լեզուով՝ Steffl), կաթոլիկ տաճար, Աւստրիոյ ազգային խորհրդանիշը․ Աւստրիոյ մայրաքաղաք Վիեննայի գլխաւոր տաճարը եւ խորհրդանիշը : Կարտինալ արքեպիսկոպոսի նստավայրը։ Կը գտնուի հին քաղաքի կեդրոնական մասը, Սուրբ Ստեփանոսի հրապարակին տարածքին: Ստեփանոսը մշակութային նշանակութիւն ունեցող կառոյց է։ Գործող եկեղեցի է, ուր ամէն օր ժամերգութիւններ տեղի կ՛ունենան. աշխատանքային օրերուն՝ առաւօտեան ժամը 7-ին, իսկ հանգստեան օրերուն` առաւօտեան ժամը 10-ին։ Պատարագներ կը մատուցին բոլոր եկեղեցական տօներուն. Սուրբ Ծնունդ, Զատիկ, Սուրբ Երրորդութիւն եւ այլն։ Այդ օրերուն Աւստրիացիները եկեղեցին առանձնայատուկ գեղեցկութեամբ կը զարդարեն։
Տաճարին հարաւային աշտարակը, որն ունի 137 մեթր բարձրութիւն, կը համարուի գոթական ճարտարապետական ոճի գլուխ գործոց։ Տաճարին արեւմտեան ճակատը (հսկայական դարպասներն ու երկու հեթանոսական աշտարակները) եւրոպական արուեստի գլուխ գործոցներ են, որոնք գերակայած են Աւստրիոյ ճարտարապետութեան մէջ, 950 թուականէն մինչեւ 1200 թուականը։
Պատմութիւն
Առաջին կառոյցը եղած է քաղաքի սահմաններէն դուրս, եւ միայն 1137 թուականին սկսած է գործել որպէս եկեղեցի։ 1147 թուականին տաճարը օծուած է իբրեւ եռանաւ հռովմէական աթոռանիստ եկեղեցի եւ կոչուած է Շթեֆանստոմ` ի պատիւ սուրբ Ստեփանոսի։ Այդ մասին առաջին գրաւոր յիշատակումը եղած է 1221 թուականին։ Այժմեական տեսքը ստացած է 1511 թուականին:
Պատմութեան ընթացքին տաճարի հիւսիային աշտարակի ձեւափոխման համար կատարուած են բազմաթիւ առաջարկներ, սակայն տաճարը մնացած է իր անհաւասար ուրուագիծով։ Այսօրուան Շթեֆանստոմն ունի գրեթէ նոյն տեսքը, որ ունէր 15-րդ դարու կէսերուն։
Շինարարութիւն
1263 թուականին տեղը կառուցած են երկրորդ եկեղեցին, նոյնպէս հռովմէական ոճով, տաճարի օծման օրը՝ Ապրիլ 23-ը, տօնական օր է նաեւ հիմա:
1304—1340 թուականներուն, Ալպերէ Ա․-ի եւ Ալպերթ Բ․-ի օրօք, եկեղեցւոյ արեւելեան կողմէն կ՛աւելցուի եռանաւը՝ Ալպերթեան վերնասրահը, աշխատանքները աւարտին կը հասցնեն երկրորդ եկեղեցւոյ օծումէն 77 տարի ետք:
1359 թուականի Ապրիլ 7-ին Ռուտոլֆ Դ․-ի հովանաւորութեամբ կը սկսին տաճարի ընդլայնման աշխատանքները արդէն գոթական ոճով։ Մասնաւորապէս աւելցած հարաւային աշտարակն ու հարաւային նաւվը։ 1433 թուականին, աւարտեցաւ հարաւային աշտարակի կառուցումը: Տաճարի ընդլայնման եւ վերանորոգման աշխատանքները շարունակուեցան 100 տարի` մինչեւ 1523 թուականը։ Այդպիսով, հռովմէական երկայնաձիգ նաւուն շուրջ կը շարուին նոր, գոթական ոճի պատեր։
Ներքնամաս
Երեք դար շարունակ Սուրբ Ստեփանոսի եկեղեցին գործած է որպէս ծխական եկեղեցի: 1469 թուականին, Ֆրիտրիխ Գ․-ի օրօք, Սուրբ Ստեփանոսի եկեղեցին կը դառնայ մայր տաճար, 1513 թուականին տաճարէն ներս երգեհոն կը տեղադրուի:
16—17 դարերոն, բարեկարգութեան եւ աւստրո-թուրքական պատերազմի պատճառով, տաճարը գրեթէ փոփոխութեան չ՛ենթարկուիր: Այդ ժամանակաշրջանին տաճարին ներքնամասը կը յարմարեցուի ու կը վերափոխուի պարոքքօ ոճի:
1945 թուականի հրդեհը եւ վերակառուցումը
Տաճարը չէ տուժած Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ռմբակոծութիւններէն: Վիեննայէն նահանջելու ժամանակ Տիթրիխը գերմանական հրետանիին կը հրամայէ ոչնչացնել Վիեննայի կեդրոնը սակայան հրամանը չի կատարուիր ": 1945 թուականի Ապրիլ 11 -ին տեղաբնակները կ՛այրեն կողոպտուած կրպակները, յաջորդ օրը կրակը կը տարածուի եւ կը հասնի տաճարին : Կրակի հետեւանքով տանիքը կը փլի, ամենամեծ զանգը կը զատուի եւ կ՛իյնայ Հիւսիսային աշտարակին մէջ, որու հետեւանքով կը կոտրի, ներքնամասը գրեթէ ամբողջութեամբ կկը քանդուի, երգեհոնը կ՛այրի: Կրակէն կը փրկուին աղիւսէ դամբանով պաշտպանուած արժէքաւոր մասունքները:
Տաճարը կը վերականգնուի կամաւորներու ջանքերով: 1948 թուականի Դեկտեմբեր 19-ին կը վերականգնուի գլխաւոր նաւու տանիքը, 1952 թուականի Ապրիլ 23-ին (տաճարի 689 ամեակին) կը վերսկսին եկեղեցական արարողութիւնները: Յետպատերազմեան վերականգնումը կ՛աւարտի 1960 թուականին: 1980-ական թուականներէն կը սկսի ծաւալուն վերականգնողական աշխատանքներու երկրորդ հանգրուանը, որ կը շարունակուի մինչեւ օրս:
Աղինոր
Աղինոր (յուն․՝ Ευρώπη)․ յունական դիցաբանութեան մէջ Փիւնիկէի Սուր քաղաքին թագաւոր։ Փոսիտոնասին եւ Լիպիային զաւակն է, Էփաֆոսին թոռը եւ Վիլոսին երկուորեակ եղբայրը։
Սուրբ Ստեփանոսի Մայր Տաճար (Վիեննա)
Չափերը
Հապըսպուրկներու կառավարման ժամանակաշրջանին Աւստրո-Հունգարական կայսրութեան մէջ ոչ մէկ եկեղեցի Սուրբ Ստեփանոսի տաճարի հարաւային աշտարակէն բարձր պէտք չէ ըլլար :
Տանիքը
Գլխաւոր նաւու տանիքի երկարութիւնը 110 մեթր է, տանիքի որոշ հատուածներու թեքութիւնը կը հասնի 80° -ի, այսպիսի թեքութեան շնորհիւ անձրեւի ջուրերը արդիւնաւէտօրէն կը լուան կղմինտրէ տանիքը, իսկ հազուադէպ պատահող ձիւնը, չմնալով տանիքը, կը թափուի դէպի վար: Վիթխարի խճաքարերով ծածկուած տանիքը կառուցուած է 230,000 գունաւոր կղմինտրէ: Տանիքի խճաքարերով պատկերներէն են՝ երկգլխանի արծիւը, Վիեննայի ու Աւստրիոյ զինանշանը :
Զարդարանքը
Տաճարի գեղարուեստական հարստութիւնը հսկայական է. տաճարի ներսը մեծ քանակութեամբ արուեստի եւ կրօնական նշանակութիւն ունեցող եզակի առարկաներ կան` միջնադարեան քանդակներ, մասամբ պահպանուած խարսխակալներ, տապանաքարեր եւ այլն։ Այստեղ կարելի է տեսնել նաեւ կտորի երկարութեան եւ հացի կշիռքի չափման համար նախատեսուած պարագաներ, որոնմցով միջնադարեան իւրաքանչիւր առեւտրական կրնար ստուգել իր գնածը։
Աղինոր
Դիցաբանութիւն
Փիւնիկէի Աղինոր թագաւորը կ՛ամուսնանայ Թիլեֆասային (Նեղոս գետ-աստուծոյ դուստր)։ Անոնց զաւակներն են՝ Քադմոս, Ֆինիքաս, Թասոս եւ Գիլիքաս։ Անոնց միակ դուստրն էր Եւրոպա, որուն Զեւս՝ ցուլի կերպարանափոխուած, կ՛առեւանգէ։
Սուրբ Ստեփանոսի Մայր Տաճար (Վիեննա)
Զարդարանքը
Գլխաւոր շքամուտքի մօտ, «հռովմէական պատին» (շքամուտքը աւանդական գոթական ոճով է) զետեղուած են
Աղինոր
Դիցաբանութիւն
Առեւանգումէն ետք, Աղինոր իր տղոց կը հրամայէ Եւրոպան փնտռեն եւ առանց անոր ետ չվերադառնան։
Սուրբ Ստեփանոսի Մայր Տաճար (Վիեննա)
Երգեհոնները
Նոր մեծ երգեհոնը, որ տեղադրուած է 1960 թուականին, փոխարինած է 1945 թուականի հրդեհի ժամանակ ոչնչացած երգեհոնին : Ունի 125 ստեղնաշար եւ 10 հազար երգեհոնային փող: Այս երգեհոնը Աւստրիոյ ամենամեծն է: Տաճարէն ներս, ընդհանուր առմամբ, կայ երեք փողաւոր երգեհոն, բոլորն ալ կառուցուած են Աւստրիական «Rieger» կազմակերպութեան կողմէ: Պատարագներու ընթացքին կ՛օգտագործուի «միջին երգեհոնը»:
Աղինոր
Դիցաբանութիւն
Տղաքը չեն յաջողիր Եւրոպան գտնել եւ այդ պատճառով ուրիշ տեղեր կը հաստատուին։ Հոն կը հիմնեն գաղթօճախներ եւ քաղաքներ, որոնց կու տան իրենց անունները՝ Ֆինիքի, Գիլիքիա, Թասոս։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Յունական դիցաբանութիւն Ստորոգութիւն:Յունական դիցաբանութեան թագաւորներ
Սուրբ Ստեփանոսի Մայր Տաճար (Վիեննա)
Զանգերը
Զանգակատան մէջ, ընդհանուր առմամբ, կայ 23 զանգ, որոնցմէ 20-ը կը գործածուին, իւրաքանչիւրն ունի իր դերը: Հիւսիսային աշտարակի մեծ զանգը՝ Փումմերինը, որ կը կշռէ 21 383 քկ․, տեղադրուած է 1957 թուականին, այն տարուան ընթացքին կը ղօղանջէ տասնմէկ անգամ, երկրի կարեւոր տօներուն ժամանակ (տաճարի օծման օրը՝ Ապրիլ 23-ին, Ամանորի գիշերը) Փումմերինը մեծութեամբ երկրորդն է Եւրոպայի տարածքին՝ Քիոլնի տաճարէն ետք:
Ամպիոնը
Աստիճաններու վանդակամատը զարդարուած է երեւակայական դոդոշներու եւ մողէզներու զարդաքանդակներու յաջորդականութեամբ (բարիի եւ չարի պայքարի այլաբանութիւն):
Դամբարանները
Տաճարը բաղկացած է վեց եպիսկոպոսական առանձին մատուռներէ, այն կանգնած է ստորգետնեայ գերեզմանատան, գետնադամբաններուի վրայ, ուր 18-րդ դարէն յուղարկաւորուած է մօտ 11 հազար մարդ: Տաճարի ներսը յուղարկաւորուած են
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Վիեննայի տաճարներ
Երաժշտութիւն
Երաժշտութիւն (յունարէն՝ μουσική, ենթակայ յունարէն՝ μούσα - մուզա բառէն), արուեստի տեսակ, որու գեղարուեստական նիւթը համակարգուած ձայնն է։ Երաժշտութիւնը յառաջացած է Փալիոլիթի (հնաքարի) մէջ։
Պատմութիւն
Կ'ենթադրուի, որ ժամանակակից մարդը ի յայտ եկած է Ափրիկէի մէջ՝ շուրջ 160.000 տարի առաջ։ Շուրջ 50.000 տարի առաջ մարդիկ բնակութիւն հաստատած են բոլոր ցամաքամասերուն մէջ։ Քանի որ աշխարհի բոլոր բնակիչները, որոնցմէ նաեւ՝ առաւել մեկուսացած ցեղախումբերը, ունին երաժշտութեան որոշակի տեսակներ, պատմաբանները եկած են այն եզրակացութեան, որ երաժշտութիւնը յառաջացած է Ափրիկէի առաջին բնակիչներուն մօտ ասկէ 50.000 տարի առաջ եւ անկէ ետք տարածուած է աշխարհով մէկ:
Բանաւոր երաժշտական աւանդոյթը կ'անուանեն նախնադարեան կամ պարզունակ։ Անոր իբրեւ օրինակ կը ծառայեն ամերիկեան ու աւստրալիական բնիկներու երաժշտութիւնը։ Երաժշտութեան նախնադարեան փուլը վերջ կը գտնէ, երբ մարդիկ կը սկսին գրառել երաժշտական ստեղծագործութիւնները։ Ամենահին յայտնի երգը, որ գրառուած է սեպագիր տախտակի մը վրայ եւ յայտնաբերուած է Նիպուրի պեղումներու ատեն, 40.000 տարեկան է։
Ֆլէյտան՝ սրինգը, գիտնականներու կողմէ գրանցուած ամենահին երաժշտական գործիքն է։
Երաժշտութիւնը արուեստի տեսակ է, որու հիմքը կը կազմեն ձայնն ու լռութիւնը։ Երաժշտութեան ընդհանուր տարրերն են՝ բարձրութիւնը, յանգը, ուժականութիւնը եւ թեմպրի եւ կառուցուածքի երաժշտական յատկանիշները։
Երաժշտութեան ստեղծումը, կատարումը, նշանակութիւնը եւ նոյնիսկ սահմանումը կը փոխուին՝ մշակոյթէն եւ ընկերային պարունակէն մեկնելով։ Երաժշտութիւնը ունի շարք մը ձեւեր՝ յանկարծաստեղծ երաժշտութենէն մինչեւ «aleatoric» ձեւեր։ Երաժշտութիւնը կը բաժնուի ժանրերու եւ ենթաժանրերու, հակառակ որ բաժնուած ճիւղերն ու անոնց միջեւ առկայ փոխյարաբերութիւնները յաճախ ճկուն են եւ երբեմն ալ կախեալ են անձնական մեկնաբանութիւններէ։
Երաժշտութիւնը կը համարուի կատարողական, գեղարուեստական եւ լսողական արուեստ: Կարելի է նաեւ առանձնացնել արդի երաժշտութիւնը եւ «folk» երաժշտութիւնը։ Սերտ կապ մը առկայ է երաժշտութեան եւ թուաբանութեան միջեւ։ Երաժշտութիւնը կրնանք կատարել եւ ունկնդրել։ Անիկա կրնայ թատերական գործի կամ ֆիլմի մը մաս կազմել, կամ կրնայ ձայնագրուիլ։ Տարբեր մշակոյթներ կրողներու համար երաժշտութիւնը ապրելակերպի կարեւոր միջոց է։ Հին յոյն եւ հնդիկ փիլիսոոփաները երաժշտութիւնը կը սահմանեն որպէս հնչերանգներ, ուր մեղեդիները դասաւորուած են հորիզոնական ձեւով, իսկ հարմոնները՝ ուղղահայեաց ձեւով։ Այնուամենայնիւ, Ի.դարու երաժիշտ-ստեղծագործող Ճոն Քէյճ կը կարծէր, որ որեւէ հնչիւն մը կրնայ երաժշտութիւն ըլլալ։ Երաժշտագէտ Ժան Ժաք Նաթյէզ կ'ամփոփէ յարաբերական, հին տեսակէտ մը. «Երաժշտութեան եւ աղմուկի միջեւ եղած սահմանը միշտ մշակութային սահմանում ունի. նոյնիսկ միեւնոյն հասարակութեան մէջ այդ սահմանը միեւնոյն տեղէն չ՛անցնիր: Մէկ խօսքով, հազուադէպ է համաձայնութիւնը /այս հարցին մէջ/: Բոլոր հաշուարկներով, չկայ որեւէ միջ-մշակութային եւ միեւնոյն համընդհանուր գաղափար՝ ըստ որուն կը տրուի երաժշտութեան մասին սահմանումը»:
Նախապատմական Շրջան
Նախապատմական երաժշտութիւնը տեսականօրէն կրնայ բացատրուիլ ըստ փալիոլիթի հնագիտական կայքերէն վերցուած բացայայտումներով։ Ֆլէյտաները՝ սրինգները, յաճախ կը յայտնաբերուին փորագրուած ոսկորներէ, որոնց վրայ լայն անցքեր կան։ Տիվյէ Պապէ սրինգը, որ փորագրուած քարանձաւաբնակ արջի ազդրոսկրէ է, մօտաւորապէս 40.000 տարեկան է։ Հնդկաստանը այն երկիրներէն է, որ ունի հին երաժշտական մշակոյթ։ Ամենահին եւ ամենամեծ նախապատմական երաժշտական գործիքներու հաւաքածոն յայտնաբերուած է Չինաստանի մէջ (Ք.Ա. 7000-6600 թթ.)։ Ամենահին երգը, որ յայտնաբերուած է կաւէ ցուցանակներու վրայ, գրուած է մօտաւորապէս Ք.Ա. 1400-ին։
Հին Եգիպտոս
Եգիպտական երաժշտական գործիքներու մասին ամենահին նիւթերը եւ ներկայացուցչական փաստերը նախափարաւոնական ժամանակաշրջանին կը վերագրուին, սակայն աւելի ստոյգ փաստերը հաստատուած են հին թագաւորութենէն, ուր տաւիղ, երկակի եւ երկակի աւագասրինգ կը նուագէին։ Եգիպտական folk երաժշտութիւնը, ներառեալ աւանդական «Սուֆի տհիրք» ծիսակատարութիւնները, հին եգիպտական երաժշտութեան ամենամօտ ժամանակակից երաժշտութիւններն են։
Ասիական մշակոյթ
Հնդկական դասական երաժշտութիւնը աշխարհի ամենահին երաժշտական աւանդոյթներէն մէկն է։ «Հարապա»յի եւ «Մոհենիօ Դարո»յի լարային եւ հարուածային գործիքներու տարբեր տեսակներ վերականգնուած են «Սըր Մորդիմըր Հիլըր»ի կատարած պեղումներուն շնորհիւ։ «Ռիգվեդա»ն կը պարունակէ ժամանակակից հնդկական երաժշտութեան տարրեր։ Հնդկական դասական երաժշտութիւնը՝ «մարկա»ն, միահնչիւն երաժշտութիւն է, եւ անոր հիմքին մէջ կայ միեւնոյն մեղեդային գիծը։ Ասիական երաժշտութեան մէջ կը մտնեն արաբական, կեդրոնական ասիական, արեւելեան ասիական, հարաւային ասիական եւ հարաւ-արեւելեան ասիական երկիրներու երաժշտութիւնները։
Մարգ Արեան
Անրի Մարգարեան (Մարգ Արեան, ), հայազգի ֆրանսացի եւ Պելճիքացի երգիչ, երաժշտահան եւ բանաստեղծ։ Համերգներ կատարած էր նաեւ Հայաստանի մէջ։
Կենսագրութիւն
Մարգ Արեանը ծնած է 14 Նոյեմբեր 1926-ին Ֆրանսայի Վալանս քաղաքը լիբանանահայերու ընտանիքի մէջ:, որոնք գաղթեր էին Մալաթիայէն, Թուրքիա։ Երեք երեխաներէն կրտսերն էր։ Հակում ունէր դէպի լեզուները՝ կը խօսէր 9 լեզուով։ Իր սէրը դէպի երաժշտութիւնը երեւան եկաւ վաղ տարիքին։ Սկզբնական շրջանին կ'օգնէր հօր առեւտուրին՝ վաճառելով միջինարեւելեան սնունդ։ Երբ 18 տարեկան էր լուրջ հիւանդացաւ եւ ձգեց հօր առեւտուրը, իսկ աւելի ուշ որոշեց կեդրոնանալ երաժշտութեան վրայ։ Վալանսի մէջ կը յաճախէ երաժշտական եւ դաշնամուրի դասընթացներու եւ կը սկսի երգեր գրել։ 1957 թուականին Վալանսէն կը տեղափոխուի Փարիզ՝ աւելի լաւ երաժշտական հնարաւորութիւններ գտնելու համար։ 1963 թուականին կը մեկնի Պելճիքա, ուր քոյրերէն մէկը Knokke-le-Zoute ափին գիշերային ակումբ ունէր։ Իր երգերը մեծ յաջողութիւն կ'ունենան ակումբի պարային ծրագրի մէջ , եւ Մարգը կ՛որոշէ մշտական բնակութիւն հաստատել Պելճիքայի մէջ՝ սկիզբը Ուաթըրլույի, այնուհետեւ՝ Օհայնի մէջ։
Երաժշտութիւն
Աստուածաշնչեան յիշատակութիւններ
Երաժշտութեան եւ թատրոնի գիտնականները, որոնք ուսումնասիրութիւններ կ'ընեն Սեմական եւ վաղ հրեայ - քրիստոնէական պատմութեան եւ մարդաբանութեան վերաբերեալ, ընդհանուր կապեր յայտնաբերած են թատերական եւ երաժշտական գործունէութիւններուն մէջ, եբրայեցիներու, յոյներու եւ հռոմէացիներու դասական մշակոյթներուն միջեւ։ Կատարման ընդհանուր մասը բացայայտուած է «ընկերային երեւոյթ՝ լիթանիումին մէջ»(աղօթք, որ կազմուած է աղաչանքներու ու պաղատանքներու շարքէն)։
Մարգ Արեան
Կենսագրութիւն
Մարգ Արեան սիրահարած է Քաթի անունով աղջկան մը, որ շատ կը գնահատէ իր արուեստը, իր սիրային երգերը, սակայն կը խոստովանի, որ իրեն համար անհատի մը արտաքինը նոյնքան կարեւոր է, որքան` անոր արուեստն ու բնաւորութիւնը: Արդէն յաջողած երգիչ է: Անհամար շրջապտոյտներ: Նիւթապէս ապահով, սակայն Քաթիի անփոխադարձ սէրը կը տանջէ զինք:
Իր իսկ քրոջը խոստովանութեամբ`
Ատրիա
Ատրիա (Adria), քաղաք Իտալիոյ Վենեթօ տարածաշրջանին մէջ։
Մարգ Արեան
Ասպարէզ
Անրի Մարգարեանը սկզբնական շրջանին իր երգերը կը թողարկէր սեփական՝ Մարգալ պիտակով։ Յետոյ կը փոխէ պիտակի անունը Մալաթիա, ուրկից որ սերած էին ծնողները։ Քանի մը երգեր կը ձայնագրէ ալպոմի համար, որ կը թողարկուի Պրիւքսելի մէջ։ Յաջողութեան սկիզբը կ'որոշէ որպէս բեմական անուն ընտրել Մարգ Արեանը (իր ազգանունի կամ մականունի հայերէն արտասանութիւնը)։
Երաժշտութիւն
Միջին դարեր
Միջնադարեան ժամանակաշրջանը կը սկսի Ռոման-կաթողիկէ եկեղեցւոյ ծէսերու երգերով։ Այդ ժամանակ Արեւմտեան երաժշտութիւնը կը դառնայ արուեստի ճիւղ՝ երաժշտական ձայնանիշներով։ Միակ Եւրոպական միջնադարեան երգացանկը, որ պահպանուած է, ռոման-կաթողիկէ եկեղեցւոյ միահնչիւն պաշտամունքային միաձայն երգերունն է։