cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հալիձորի բերդ
Ճարտարապետութիւն
Բերդը ունի երկու կամարակապ մուտքեր՝ հիւսիսի եւ հարաւի։  Ամրոցի պարիսպին հարաւ-արեւմտեան կողմը կը գտնուի աշտարակ մը, իսկ հարաւ եւ հարաւ-արեւմտեան կողմը՝ տանիք մը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բերդեր Ստորոգութիւն:Բերդեր այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայաստանի բերդեր Ստորոգութիւն:Սիւնիքի մարզի շէնքեր եւ կառոյցներ
Պիսմութ
Պատմութիւն
Կը ենթադրուի, որ տարրի bismuthum կամ bisemutum անուանումը ծագած է weisse Masse՝ «ճերմակ զանգուած բառերէն» :
Բնութեան Մէջ
Պիսմութը կը կազմէ երկրակեղեւի զանգուածի 2•10−5 %-ը։ Բնութեան մեջ կը հանդիպէ ինչպէս ազատ վիճակին (բնածին պիսմութ), անանկ ալ միացութիւններու ձեւով՝ յառաջացնելով միներալներ, որոնցմէ կարեւորներն են՝
Հանքավայրերը կը պարունակեն մինչեւ 1% պիսմութ։
Արդիւնահանում
2015-ին ամբողջ աշխարհին մէջ արդիւնահանուած է 13600 թօն պիսմութ: Ըստ երկիրներու արդիւնահանումը կազմած է՝
Բնագիտական Յատկութիւններ
Պիսմութը գորշ-արծաթափայլ, վարդագոյն երանգով մետաղ է, խտութիւնը՝ 9800 քկ/մ3, հալման ջերմաստիճանը՝ 271,3 °C, եռմանը՝ 1560 °C։ Ջերմութեան վատ հաղորդիչ է։ Սենեակային ջերմաստիճանին փխրուն է, 120-150 °C-ին՝ կռելի, 240-250 °C-ին կը մամլուէ՝ առաջացնելով մինչեւ 0.1 մմ տրամագծով լարեր եւ 0.2-0.3 մմ հաստութեան թիթեղներ։ Բիւրեղացանցի կառուցուածքը՝ շեղանկիւնային, տուեալները՝ a
= 0,6674 նմ, b
= 0,6117 նմ, c
= 0,3304 նմ, β
= 110,33°:
Ջերմային ընդլայնման ջերմաստիճանային գործակիցը 13.4կ10−6 К−1 է, 293 К (20 °C)։
Առաձգականության մոտուլը՝ 32-34 կՓա է։
Տեղաշարժման մոդուլը՝ 12.4 կՓա։
Կիրառութիւն
Միացութիւններն կ'օգտագործեն վարակազերծման, վերքի չորացման, այրուածքներու, տերմաթիթներու, սիֆիլիսի բուժման համար (քսերոֆորմ, տերմաթոլ, պիսմովերոլ, պիոքինոլ եւ այլն)։
Պիսմութի յառաջացած հալքոկենիտներէն կիրառական նշանակութիւն ունեն թելուրիտները։ Անոնցմէ կը պատրաստեն մեծ օգտակար գործողութեան գործակից (մոտ 7 %) ունեցող ջերմաելեկտրական գեներատորներ։
Պիսմութի պրոմօքսիտը՝ BiOBr, եւ եոտօքսիտը՝ ВiJ, կ'օգտագործուեն բժշկութեան մեջ։ Պիսմութաթները, որպէս ուժեղ օքսիտիչներ կը կիրառուեն վերլուծական քիմիային մէջ։ Պիսմութի նիթրաթը կ'օգտագործուէ բժշկութեան մէջ եւ ճենապակիին նկարազարդման համար։
Յովհաննէս Թումանեանի Թանգարան (Երեւան)
Յովհաննէս Թումանեանի թանգարան, հիմնադրուած է 1 Ապրիլ 1953-ին՝ նուիրուած ամենայն հայոց բանաստեղծի մահուան 30-ամեակին։ Թանգարանին ճարտարապետը Գրիգոր Աղաբաբեանն է։
Ցուցադրութիւն
Թանգարանի հիմնադիրը եւ առաջին տնօրէնը բանաստեղծին դուստրն է՝ Աշխէն Թումանեանը։ Թանգարանի ցուցանմուշներն են ձեռագրերու պատճէնները, նկարափաստաթուղթերը եւ Թումանեանի ինքնատիպ ստեղծագործութիւններու բնօրինակները։ Այստեղ կը պահուին աւելի քան 18.000 ցուցանմուշներ։
1969-ին նոր ցուցասրահին մէջ ցուցադրուող նմոյշները հիմնականին նուիրուած են Յովհաննէս Թումանեանի կեանքին եւ ստեղծագործութիւններուն։ Թումանեանի ստեղծագործական արուեստով հետաքրքրուողները այստեղ կրնան տեսնել գրողի անձնական իրերը, փաստաթուղթերը, ձեռագրերը, նախագիծերը եւ հրատարակութիւնները աւելի քան 45 լեզուներով ։
Առաջին յարկ
Թանգարանի առաջին յարկի ցուցասրահներուն մէջ ժամանակագրական կարգով ներկայացուած են Թումանեանի կեանքին եւ գործունէութեան վերաբերող նիւթեր՝ լուսանկարներ, նամակներ, փաստաթուղթեր, ձեռագիրներ, ինչպէս նաեւ հեղինակին հեքիաթներու եւ պատմուածքներու թեմաներով ստեղծուած պատկերներ։ Չորս սրահներու մէջ կը ներկայացուի «Մեծ Հայու» կեանքը՝ ծնունդէն մինչեւ մահ։ Առաջին յարկի գողտրիկ մէկ անկիւնը վերածուած է Թումանեանի Թիֆլիսի «Վերնատան» կրկնօրինակին եւ խորհրդաւոր տպաւորութիւն կը գործէ այցելուներուն վրայ։
Երկրորդ յարկ
Այստեղ պահպանուած է գրողին Թիֆլիսի տան մթնոլոտը։ Ցուցասրահին ամբողջ բովանդակութիւնը բանաստեղծին տան ճաշասենեակի, հիւրասենեակի եւ աշխատասենեակի ներքին բաղադրիչ առարկաներն են։ Նոյն յարկին վրայ՝ առանձին մեծ սրահի մէջ, կը ցուցադրուի բանաստեղծին անձնական բացառիկ եւ բազմաբնոյթ գրադարանը՝ տարբեր լեզուներով եւ տարբեր ազգային ու ժանրային բովանդակութեամբ գիրքերու 8000 օրինակ ընտրանիով։
«Լոռուայ ձորը» համայնապատկեր
Թանգարանի հետաքրքրական անկիւններէն է «Լոռուայ ձորը» համայնապատկերը, որուն դիտումը կ՛ուղեկցուի «Անոյշ» օփերայի հնչիւններով՝ այցելուին տեղափոխելով Հայաստանի հիւսիսային տարածքի ամէնէն գեղեցիկ անկիւններէն մէկը։
Դահլիճ
Թանգարանը ունի ընդարձակ, լուսաւոր դահլիճ՝ նախատեսուած ցուցահանդէսներու, միջոցառումներու եւ ներկայացումներու համար, ինչպէս նաեւ՝ երկու այգի։
Միջոցառումներ
Թանգարանը թումանեանագիտական ու մշակութային գործուն կեդրոն է, ուր, բացի թումանեանական ընթերցումներէ, բանաստեղծական երեկոներէ ու հեքիաթներու նուիրուած տօնահանդէսներէ, նաեւ կը կազմակերպուին տարաբնոյթ ցուցահանդէսներ։
Հասցէ
Թանգարանը կը գտնուի Երեւանի կեդրոնը՝ Մոսկովեան 40 հասցէով բարձունքի վրայ։ Թանգարան հասնելու համար պէտք է բարձրանալ 54 աստիճան, որ կը խորհրդանշէ մեծ բանաստեղծին ապրած կեանքի տարիները ։
Միլոփոթամոս, Քիթիրա
Միլոփոթամոս (յուն․՝ Μυλοπόταμος), Քիթիրա, Յունաստան։ Գիւղը յայտարարուած է պաշտպանուած բնակավայր։
Շրջանը հարուստ է տեսարժան վայրերով։ Ինչպէս օրինակ՝ Այիա Սոֆիա քարայրը, ի Միլի (ջրաղացներ),վենետիկեան բերդը, բիւզանդական Այիոս Փեթրոս եկեղեցին, Ներայտա ջրվէժը, Փանայիա Օրֆանու վանքը, եւայլն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քիթիրայի գիւղեր Ստորոգութիւն:Յունաստանի գիւղեր Ստորոգութիւն:Գիւղեր ըստ երկրի Ստորոգութիւն:Գիւղեր այբենական կարգով Ստորոգութիւն:Գիւղեր
Գէորգ Ե. Սուրէնեանց
Կենսագրութիւն
Գէորգ Ե. կաթողիկոսը ծնած է Թիֆլիս: Իր նախնական ուսումը ստացած է Թիֆլիսի տեղական վարժարանի մէջ, ապա Էջմիածին անցած է եւ ուսանած է Էջմիածնի Գէորգեան ճեմարանէն ներս:
1882-ին կը ձեռնադրուի վարդապետ, կը դասաւանդէ Գէորգեան ճեմարանին մէջ:
Գէորգ Ե. կաթողիկոսը Առաջնորդ եղած է Արցախի, Գիւմրիի, Երեւանի, Վրաստանի եւ Աստրխանի (Ռուսիա) թեմերուն: Այս թեմերէն ներս ունեցած է վիթխարի գործունէութիւններ:
Հոգեւոր, մշակութային, ազգային բազմերես գործունէութիւններ ծաւալած է այդ թեմերէն ներս: Իր վարչական արտակարգ կարողութիւններուն համար, 1907-ին Էջմիածին կը հրաւիրուի վարելու համար Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի օգնականի պաշտօնը, իսկ 1911-ին կ՛ընտրուի Ամենայն Հայոց կաթողիկոս:
Երջանկայիշատակ Կաթողիկոսը իր մահկանացուն կնքած է 8 Մայիս 1930-ին:
Հոգելոյս վեհափառին մարմինը թաղուած է Ս. Էջմիածին իր հոգեւոր եղբայրներու կաթողիկոսներու պանթէոնին մէջ :
1672 թուական
1672 թուական, նահանջ տարի, 17րդ դարու 72րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1672 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1672 մահեր
Ստորոգութիւն:1672
Այդա Աղախանեան
Այդա Աղախանեան, կրտսեր դուստրը Մելիք եւ Արփիկ Աղախանեաններու, ծնած է Թեհրան: Նախակրթութիւնը ստացած է տեղւոյն Հայ Կոյսեր-Մարիամեան դպրոցին մէջ, ուր սորված է հայերէն, պարսկերէն ու ֆրանսերէն լեզուները, եւ վկայուած՝ 1976-ին։ Սորված է նաեւ անգլերէն լեզուն, մասնաւոր դպրոցի մը մէջ։
1976-ին ընտանիքին հետ կը փոխադրուի Նիւ Եորք եւ կ՝ ուսանի Քուինզ Քոլէճի մէջ։ Երկու տարի ետք, կը տեղափոխուի Թալսա-օքլահոմաեւ 1983-ին «Նորման Օքլահոմա» Համալսարանի, հոգեբանական ճիւղէն կը վկայուի գերազանց նիշերով։
Նոյն տարին կ՝ ամուսնանայ իր համալսարանաւարտ ընկերներէն՝ Հայկ Իսայեանի հետ։ Տարի մը ետք Այդա զոհ կ՝ երթայ քաղցկեղի հիւանդութեան, խոր սուգի մատնելով հարազատները։
Այդա Աղախանեան դաշնակի հետեւած էր 10 տարեկանէն սկսեալ։ Գրել սկսած էր 9 տարեկանին։ Ունի հայերէն, պարսկերէն իւ ֆրանսերէն արձակ եւ չափածոյ բանաստեղծութիւններ, որոնք հոգեվերլուծական բնոյթ կը կրեն։
Արուեստագէտի ինքնատիպ հոգիով օժտուած՝ վաղամեռիկ տարաբախտ քերթողուհին մեզի կը թողու բանաստեղծութիւններու գողտրիկ փնջիկ մը։ Զգայուն եւ թախծոտ հոգիի մը հարազատ ապրումներն են անոնք, որոնք կը տպաւորեն մեզ իրենց ինքնատպութեամբ, քնքշութեամբ եւ խորունկ իմաստով։ Յարգա՜նք իր բանաստեղծի գեղեցիկ եւ անմահ հոգիին :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայեր
Խալիճ ֆարս
Խալիճ ֆարս (պարս. `موشک خلیج فارس", Պարսից ծոց), կը հանդիսանայ մեկ փուլով պինդ վառելանիւթով արտաձգական հրթիռ։ Ձայնի արագութիւնը գերազանցող հականաւային բալիստիկ հրթիռ Իրէն միջակայքը կը գերազանցէ 300 քմ. արտադրուած է Ֆաթէհ 110 հրթիռի հիման վրայ։ Իրէն մարտագլխիկի ծանրութիւնը կը հասնի մինչեւ 650 քկ. եւ թշնամի արգելակման համակարգերէն խուսաբելու համակարգեր։
Պատմութիւն
Հրթիռը յայտարարուեցաւ 2011-ի Փետրուարին։ Երբ Իսլամական Յեղափոխութեան Պահապաններու Մաժոր Ժեներալ Մոհամմատ Ալի Ջաֆարին յայտարարեց որ արդէն Իրանը սկսաւ արտադրել զարգացած հականաւային հրթիռներ։ Իրանական Fars News գործակալութիւնը յայտարարեց թէ Խալիճ Ֆարս հրթիռը իր թիրախները մէծ յաջողութեամբ կործանեց։ Իսրայէլցի ռազմական մասնագէտ Ուզի Ռուպին (Uzi Rubin) հրթիռը կը նկարագրէ որ եթէ այս հրթիռը օգտագործուեցաւ Ամերիկեան նաւերու դէմ պիտի փոխէ խաղի կշիռքները Հորմոզի մէջ :
Այս հրթիռի համար երկու փորձեր եղան. մէկը 2011-ի Յուլիսին եւ միւսը 2012-ին, վերջին փորձը ցոյց տուաւ թէ այս հրթիռը կ՝առաջնորդուի Ելեկտրա-օպտիկական համակարգերով :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Զէնք
Հայ Կամաւորական Ջոկատներ
Հայկական կորպուս կամ Հայոց ազգային կորպուս', հայկական զինւորական միաւորում։ Ստեղծուած է 1917 թուականին Դեկտեմբերին, ձեւավորուած է 1917 թուականին Ապրիլին, Ռուսաստանի Ժամանակաւոր կառավարութեան «Բանակի ազգայնացման հիմնական դրույթները» օրենքի հրապարակումէն յետոյ։ Ազգայնացուած բանակի խնդիրն էր արտաքին թշնամիներուն հայրենիքի պաշտպանութիւնը եւ պետութեան ներքին կեանքի կարգուկանոնի հաստատումը։
Ապրիլ 9,1917 թուականին գեներալ Թովմաս Նազարբեկեանն ուղարկուած է Կովկասեան ռազմաճակատի շտաբ՝ բանակի զորամասերը ազգայնացնելու նպատակով։ Հոկտեմբեր 1917 թուականին Հայոց ազգային խորհուրդը դիմած է Կովկասեան բանակի գլխաւոր հրամանատարին՝ հայկական ազգային գունդերու թիւը 8-ի հասցնելու խնդրանքով։ Դեկտեմբեր 13,1917 թուականին ստեղծուած է Հայոց ազգային կորպուս, հրամանատար նշանակուած է գեներալ Թովմաս Նազարբեկեանը, շտաբի պետ՝ Վեշինսկին, յատուկ կոմիսար՝ Դրաստամատ Կանաեանը (Դրօ)։ Հայոց ազգային կորպուսին աջակցած է նաեւ Հայկական զինւորական միութիւնը՝ Ա. Շահմազեանի գլխաւորութեամբ։ Հայոց ազգային կորպուսի կազմի մեջ մտած է արեւմտահայերու դիվիզիան՝ Անդրանիկ Օզանեանի հրամանատարութեամբ։ Հայոց ազգային կորպուսն ունէր 2 դիվիզիա՝ 1-ին եւ 2-րդ (իւրաքանչիւրին 4-ական գունդ), հեծելազորային բրիգադ (2 գունդ, իւրաքանչիւրին՝ 400-ական մարդ), Արեւմտահայկական դիվիզիա, Ա բրիգադ (Էրզրումի գունդ՝ կազմուած 2 գումարտակից), Երզնկայի գունդ (2 գումարտակ), Բ բրիգադ (Խնուսի գունդ՝ կազմուած 2 գումարտակից), Ղարաքիլիսայի գունդ (2 գումարտակ), Վանի գունդ (2 գումարտակ), Զէյթունի գունդ, տեղական բանակային զորամասեր՝ Լոռու, Շուշիի, Ախալքալաքի, Ղազախի գնդերը (2-ական գումարտակ), Նուխիի, Ախալցխայի, Իգդիրի, Խանասորի ջոկատները։ Մարտ 31, 1918 թուականին տվյալներով Հայոց ազգային կորպուսն ունէր 19590 մարտիկ, որոնց 818-ը՝ սպա։ Յուլիս 26, 1918 թուականին գեներալ Նազարբեկեանի հրամանով Հայոց ազգային կորպուսը վերակազմավորուած է Ազգային դիվիզիայի, որու հիման վրայ 1920 թուականին ստեղծուած է ՀԽՍՀ կարմիր բանակը։
Հայոց ազգային կորպուսը մասնակցած է հայ ժողովուրդի՝ թրքական զավթիչներու դէմ 1918-20 թուականերուն մղած հերոսամարտերուն։
Ստորոգութիւն:Հայոց պատմութիւն
Նիզար Խալիլի
Կենսագրական գիծեր
Խալիլի ծնած է Հալէպ։ Բարձրագոյն կրթութիւնը ստացած է Պէյրութ, Լիբանանի։
1943-1946 թուականներուն ընթացքին աշխատած է Հալէպի Նոր Գիւղի Հայկական թաղամասի Զաւարեան վարժարանին մէջ, որպէս արաբերէնի ուսուցիչ։
Հայերէն լեզուին մեջ զարգացած է մանկավարժական աշխատանքին ընթացքին։ Նիզար ուսումնասիրած է հայ ժողովուրդին պատմութիւնը, մշակոյթը եւ մասնաւորապէս՝ գեղարուեստական գրականութիւնը։ Քանի մը անգամներ այցելած է Հայաստան։
Թարգմանութիւններ
Նիզար Խալիլի հայ մշակոյթին եւ հայ-արաբական գրականութեան նուիրուած բազմաթիւ յօդուածներու հեղինակ է։ Նիզարը, առանձին գրքոյկներով, արաբերէնի թարգմանած ու հրատարակած է Յովհաննէս Թումանեանի, Գրիգոր Զօհրապի, Աւետիք Իսահակեանի եւ Յովհաննէս Շիրազի ստեղծագործութիւնները։
Նիզարը նաեւ հայերէնի թարգմանած է արաբ հեղինակներու գործերը։ Ինչպէս նաեւ գրած է բազմաթիւ հայերէն բանաստեղծութիւններ ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Արաբ Թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Արաբ հայագէտներ Ստորոգութիւն:1925 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Հալէպ ծնածներ Ստորոգութիւն:3 Հոկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:2017 մահեր
1673 թուական
1673 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 73րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1673 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1673 մահեր
Ստորոգութիւն:1673
Սուազիլանտ
Սուազիլանտ (, պաշտօնապէս՝ էՍուաթինի թագաւորութիւն սուազերէն՝ Umbuso weSwatini), հարաւային Ափրիկէի ինքնիշխան երկիր մըն է:
Սահմանակից է հիւսիս-արեւելքին՝ Մոզամպիքին, հիւսիսին, արեւմուտքին եւ հարաւին՝ Հարաւային Ափրիկէին: Ծովէն մեկուսի երկիր է: Երկիրը եւ իր ժողովուրդն իրենց անուններն ստացած են 19րդ դարու թագաւոր Մսուազի Բ.-էն, որուն տիրապետութեան ատենը Սուազի տարածքը միաւորուեր է: Հիւսիսէն հարաւ 200 քմ եւ արեւելքէն արեւմուտք 130 քմ ձգուածութեամբ Սուազիլանտը Ափրիկէի ամենափոքր երկիրներէն մեկն է, որուն հակառակ, ունի բազմազան բնութենական պայմաններ, փոփոխուող ցուրտ բարձրադիր լեռներէն միչեւ տապ եւ չորային հարթավայրերը: Բնակչութեան գերակշիռ մասը էթնիք սուազիներ են, որոնց լեզուն սուազերէնն է: Անոնք իրենց թագաւորութիւնը 18րդ դարու կէսերուն հիմնած են Նկուանէ Բ.-ի գլխաւորութեամբ: Ներկայիս սահմանները գծուած են 1881-ին Ափրիկէի հարաւին համար կռիւներուն: Անկլա-պուրական պատերազմէն ետք, Սուազիլանտը 1903-էն պրիթանական ենթակայութեան տակ եղած է մինչեւ 1968-ի Սեպտեմբեր 6-ին անկախութիւն ձեռք բերելը:
Երկրին կառավարումը 1986-էն կը կատարէն բացարձակ իշխանութիւնով օժտուած Մսուաթի Գ. թագաւորը (նկուէնեամա) եւ Նթֆոմպի Թֆուալա մայր թագուհին (նտլովուքաթի): Սուզիլէնտի ներկայիս սահմանադրութիւնը վերջին փոփոխութիւնները կրած է 2005-ին:
Աշխարհագրական տուեալներ
Սուազիլանտը փոքր, ծովէն մեկուսի թագաւորութիւն մըն է, արեւէլքէն սահմանակից է Մոզամպիքին եւ մնացեալ մասով՝ Հարաւային Ափրիկէական հանրապետութեանը: Ունի չորս առանձին աշխարհագրական շրջաններ, որոնք կը ձգուէն հիւսիսէն հարաւ եւ կ'որոշուէն բարձրութիւններով: Ամենաբարձր կէտը ՀԱՀ-ի սահմանին գտնուող 1862 մ բարձրութեան Էմլեմպէ լեռնագագաթն է: Սուազիլանտը ունի բնաշխարհի լայն բազմազանութիւն, Մոզամպիքի երկայնքով ձգուող լեռներէն մինչեւ սաւաննաները արեւելքին եւ անձրեւային անտառները հիւսիս-արեւմուտքին: Երկրին միջով կը հոսին քանի մը գետեր, որոնցմէ Մեծ Ուսութու գետն է:
Պատմութիւն
Սուազի ժողովուրդի նախնիները Ափրիկէի հարաւ եկած են միջին դարուն, մայցամաքի կեդրոնական մասէն: 1836-ին սուազիներու առաջնորդ Սոպհուզան վճռական յաղթանակ տարաւ զուլուներէն, իր ենթակայութեան տակ առաւ միւս առաջնորդները եւ, այդպիսով, ստեղծեց սուազիներու պետութիւն: Սուազիներու յաջարդ թագաւոր Մսուաթի Ա.-ը 1830-ականներու վերջին երկրի հիւսիսին միացուց նոր հողեր եւ երկիր տարածքը հասցուց ներկայ տարածքէն կրկնակի աւելիի: 19րդ դարու կէսերուն պուրերը եկան Սուազիլենտ եւ սկսան գնել խոշոր հողակտորներ: 21 Փետրուար 1895-ին Սուազիլանտը անցաւ Տրանսվաալի ենթակայութեան տակ, որը երկրորդ անկլա-պուրական պատերազմէն ետք դարձած է Մեծն Պրիթանիոյ պաշտպանեալ:
Միապետութիւն
Սուազիլանտին մէջ բացարձակ միապետութիւնը կը տիրէ սահմանադրական դրոյթներով եւ սուազիական օրէնքներով ու աւանդոյթներով: Երկիրին գլխաւորը արքան է, կամ՝ նկուէնէյեաման (նշ. առիւծ), ներկայիս՝ Մսուաթի Գ. թագաւորը, որ 1986-ին գահակալած է 1982-ին մահացած իր հօրէն՝ Սոպհուզա Բ.-էն ետք: Երկրի սահմանադրութեան համաձայն, Արքան եւ Նկուէնէյեաման սուազիներու միասնութեան եւ յաւերժութեան խորհրդանիշն է: Ըստ աւանդոյթի, արքան կը թագաւորէ իր մօր կամ ծիսական փոխանորդին՝ Նտլովուքաթիին (նշ.Փիղուհի) հետ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երկիրներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Երկիրներ Ստորոգութիւն:Ափրիկէի երկիրներ Ստորոգութիւն:ՄԱԿ-ի անդամ երկիրներ
Այզընսթատ
Այզընսթատ (Eisenstadt, Kismarton, Željezno, Castrum Ferrum), քաղաք Աւստրիոյ արեւելեան մասը, Պուրկենլանտ երկրամասի մէջ։ Այն Պուրկենլանտի նահանգի կեդրոնն է։ Ըստ 2007-ին կատարուած մարդահամարի տուեալներուն, քաղաքի բնակչութիւնը կը կազմէ 12 367 մարդ, իսկ տարածքը՝ 42,91 մ²։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Աւստրիոյ քաղաքներ
Ուրուկուէյ
Ուրուկուէյ, պետութիւն Հարաւային Ամերիկայի մէջ։ Սահմանակից է հիւսիսէն Պրազիլին, արեւմուտքէն՝ Արժանթինին, իսկ հարաւէն եւ արեւելքէն ափերը կ'ողողեն Ատլանտեան ովկիանոսի եւ մասնաւորապէս Լա Փլաթայի ծոցի ջուրերը։
Բնակչութիւն
Ուրուկուէյի բնակչութեան թիւը 3.44 միլիոն է, որոնցմէ 1.8 միլիոնը կ'ապրի երկրի ամենամեծ քաղաք Մոնթեվիտէոյի մէջ, որ նաեւ երկրի մայրաքաղաքն է։ Մոնթեվիտէոն կը զբաղեցնէ 176,000 քառակուսի քիլոմեթր տարածք։ Ուրուկուէյը երկրորդ ամենափոքր ազգութիւնն է Հարաւային Ամերիկայի մէջ (Suriname) Սուրինամէն կամ Սուրինեմէն առաջ։
Քաղաքական կառուցուածք
Ուրուկուէյը հանրապետութիւն է: Բնակչութիւնը կառավարութեան ղեկավարին կ'ընտրէ հինգ տարի ժամկէտով (երկրորդ անգամ անընդմէջ ընտրուիլը արգիլուած է):
Խորհրդարան
Խորհրդարանը երկու պալատէ կազմուած գլխաւոր ժողովն է Assembly:
Վերին պալատը Ծերակոյտն է (30 տեղ): Պատգամաւորները կ'ընտրուին համամասնական համակարգով:
Ստորին պալատը Ներկայացուցիչներու պալատն է (99 տեղ): Պատգամաւորները կ'ընտրուին համամասնական ընտրակարգով, Ուրուկուէյի իւրաքանչիւր գերատեսչութիւն Ներկայացուցիչներու պալատին մէջ ներկայացուած է առնուազն 2 անդամով:
Գլխաւոր ժողովի պատգամաւորներու պաշտօնավարման ժամկէտը 5 տարի է:
Աշխարհագրական տեղեկութիւններ
Ուրուկուէյի ափերը ցած են, հարթ, լակոնային տեսակի:
Ամենաբարձր կէտը Քաթետրալ (Cerro Catedral) լեռն է՝ 514 մեթր:
Մարզական
Ստորոգութիւն:Ուրուկուայյ Ստորոգութիւն:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ Ստորոգութիւն:Ազատական ժողովրդավարութիւններ
Վրէժ-Արմէն
Վրէժ-Արմէն, հայ ճարտաևապետ, խմբագիր։
Կենսագրական գիծեր
Նախակրթութիւնը ստացած է տեղւոյն Գալուստեան Ազգ. վարժարանին մէջ. երկրորդական ուսումը՝ Հելիոպոլսոյ Սէն Ժորժ գոլէժին մէջ։ 1964-ին վկայուած է Գահիրէի համալսարանի ճարտարապետութեան ճիւղէն Պսակաւորի աստիճանով :
1966-ին հաստատուած է Մոնթրէալ եւ ճարտարապետութեան Մագիստրոսի վկայական ստացած է 1969-ին McGill համալսարանէն։ Իր ասպարէզը ի գործ կը դնէ մինչեւ այսօր։
Ամուսնացած է Աղեքսանդրիոյ մէջ՝ Նազան Գուլաքեանի հետ։ Բախտաւորուած են երկու դուստրերով։
Գրելու փորձերու սկսած է դպրոցական գրասեղաններէն եւ մաս կազմած՝ աշակերտական «Հունձք» պարբերաթերթի խմբագրութեան։
Իր առաջին գրութիւնը «Հաւո՜ւ Աստուած» լոյս տեսած է 1956-ին «Յուսաբեր»ի մէջ։ Վարած է սոյն թերթին «Երիտասարդական Շարժում» էջի խմբագրութիւնը, 1960-ական թուականներուն։
Աշխատակցած է նաեւ Փարիզի Հ.Յ.Դ. Նոր Սերունդի «Հայաստան» շաբաթաթերթին, «Հայրենիք» օրաթերթին (Պոսթոն), Հ.Յ.Դ. պաշտօնաթերթ դրօշակին (Աթէնք):
1979-ի հիմնադրութեան օրէն ի վեր կապուած է «Հորիզոն» շաբաթաթերթին, 11 տարի վարելով խմբագրի, իսկ 1992-էն ի վեր՝ աւագ խմբագրի պաշտօնը, միաժամանակ կատարելով գրական յաւելուածի խմբագրութիւնը։
Գործօն դեր ունեցած է Հ.Յ.Դաշնակցութեան Երիտ. Միութիւն, «Համազգային»ի, Հայ Դատի յանձնախումբի, ինչպէս նաեւ կրթական մարզին, յատկապէս Մոնթրէալի Ս. Յակոբ ազգային երկրորդական վարժարանի հիմնարկութեան մէջ:
Տուած է բազմաթիւ դասախօսութիւններ գրական-մշակութային եւ ազգային նիւթերու շուրջ:
Իր հրատարակութիւններն են.-
Վրէժ-Արմէն կարճ եւ գողտրիկ պատմուածքներով կը ներկայացնէ իր ապրած կեանքէն իրական պատկերներ- իւրաքանչիւրը քանի մը էջ միայն, որոնք կը նմանին այն համադամներուն, որոնց համը բերանդ կը մնայ ու սիրտդ կ՛առնէ։
Համակրելի պատմուածագիրը ոճի նորութիւն մը կը բերէ՝ պարզ եւ կտրուկ նախադասութիւններով օժտելով իր նիւթերը, որոնց այլազանութիւնը մեր ուշադրութիւնը կը գրաւէ. անոնց յաճախ ցոյց կու տան կեանքին զաւեշտական կողմերը. սակայն անոնց խորը շատ անգամ յուզող իրականութիւն մը կայ թաքնուած, նաեւ տպագորիչ հայկականութիււն մը, որ սրտագրաւ է ինքնին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Նախիջեւան (քաղաք)
Նախիջեւան (Naxçıvan [Նախչըվան], Naksuana [Նաքսուանա]), քաղաք Ատրպէյճանի մէջ, Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութեան մայրաքաղաքը։ Կը գտնուի Նախիջեւան գետի (Նախիչեւանչայ) գետի աջ ափին։ Այստեղ կը գտնուի երկաթուղի կայան Երեւան - Պաքու չգործող ուղիի վրայ։ Կայ օդանաւակայան։
Քաղաքի պատմութիւն
Նախիջեւանը նախապէս կը մտնէր Մեծ Հայքի Վասպուրական աշխարհի կազմի մէջ ։
Այլ անուանումներ
Նախիջեւան քաղաքի անուան յունարէն բառացի թարգմանութիւնը Ափովաթիրիոն է, որը գործածեր է Ղուկաս Ինճիճեանը՝ Ափովատիրիոն ձեւով
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Վասպուրականի բնակավայրեր Ստորոգութիւն:Նախիջեւան (քաղաք) Ստորոգութիւն:Մ.թ.ա. 1500 թուականին հիմնադրուած բնակավայրեր Ստորոգութիւն:Նախիջեւանի բնակավայրեր
1674 թուական
1674 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 74րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1674 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1674 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1674
Կոլիա Մելիքով
Կոլիա Մելիքով (1895, Պաքու), ախտաբուժագէտ, ՀԽՍՀ-ի վաստակաւոր բժիշկ։
Ծնած է 1895 թուականին, Պաքու։ Յետագային գրուած է Մելիքեան Նիկոլայ Արտեմի (Արտաշէսի)։ 1914 թուականին աւարտած Պաքուի՝ Կայսր Ալեքսանդր Գ.-ի անուան արական գիմնազիան։ ։ 1918 թուականին՝ ռուսական բանակի կազմէն ներս, ծառայած է Արեւմտեան պարսկական ռազմաճակատի վրայ։ Բանակ զինուորագրուած է, ընդհատակեայ գործող, պոլշեւիկեան կազմակերպութեան եւ ընտրուած է զինուորական յեղափոխական կոմիտէի գանձապահ։ 1920 թուականին ընդունուած է Քի­եւի պետական համալսարանի բժշկական բաժինը։ Բանտարկուած ու բանտէն փախած է։ 1920 թուականին Հոկտեմբեր-Դեկտեմբեր ամիսներուն Կար­սի ձորի 3-րդ որբանոցին մէջ թաքնուած է՝ թուրքերէն։ 1921 թուականին ամերիկացիները որբանոցը Ալեք­սանդ­րա­պոլ (այժմ՝ Կիւմրի) տեղափոխած են։ Որբանոցի հետ ալ տեղափոխուած է։ Ուսումը շարունակած է Պաքուի պետական համալսարանի բժշկական բաժինէն ներս։ Համալսարանն աւարտելէ ետք մէկ տարի աշխատած է Ատր­պէյճանի Ուտաջուր գիւղին մէջ։ Այնուհետեւ տեղափոխուած է Դի­լի­ջանեւ աշխատած է որպէս բժիշկ, ապա՝ Դիլիջանի գաւառային առողջապահութեան բաժինի վարիչ։ 1928 թուականին տեղափոխուած է Երեւան եւ պրոֆ. Ա. Մելիք-Ադամեանի բուժարանի ներքին հիւանդութիւններու ամպիոնէն ներս աշխատած է որպէս օգնական։ 1929 թուականին, որպէս կամաւոր, ընդգրկուած է «Կար­միր խա­չի» ջոկատին մէջ եւ մասնակցած է Անդրկովկասեան զօրավարժութիւններուն։ 1931 թուականի Օգոստոս 18-ին մշտական բնակութիւն հաստատած է Լենինականի մէջ։ Հիւսուածոյ գործարանի համաբուժարանէն ներս որպէս ախտաբուժագէտ աշխատած է եւ մասնակցութիւն ունեցած գործարանի ձրի բուժարանի կազմակերպման։ 1939 թուականին անոր ջանքերով հիմնադրուած է Լենինականի քաղաքային թիւ 2 բուժմիաւորումը, ուր մինչեւ իր կեանքի վերջը վարած է գլխաւոր բժիշկի եւ ախտաբուժագէտ բաժանմունքի վարիչի պաշտօնները։ 1958 թուականին Կոռնակ Տէր-Թորոսեանի եւ միւս բռնադատուածներու մասին դրական բնութագիրներ տուած է։ Հիմնական աշխատանքին զուգահեռ դասաւանդած է Լենինականի բժշկական ուսումնարանէն ներս եւ աշխատած՝ զինուորական կոմիսարիայէն ներս։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:1895 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Պաքու ծնածներ Ստորոգութիւն:Կիւմրի մահացածներ
Ալեքսանդր Միասնիկեան
Ալեքսանդր Միասնիկեան կեղծանուն՝ Մարտունի (9 Փետրուար 1886, Նոր Նախիջեւան, Ռուսական կայսրութիւն - 22 Մարտ 1925, Թիֆլիսի մօտ Վրացական ԽՍՀ), հայ քաղաքական, հասարակական գործիչ, ԽՍՀՄ համայնավարական Կուսակցութեան անդամ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1886-ին Նոր Նախիջեւան։ Ուսանած է ծննդավայրի թեմական դպրոցին մէջ, 1904-1906-ններուն՝ Մոսկուայի Լազարեան ճեմարանին մէջ ։ 1906-էն Ռուսաստանի սոցիալ-դեմոկրատական բանուորական կուսակցութեան անդամ էր։ 1907-1914-ններուն կուսակցական աշխատանք կատարած է Պաքուի, ապա՝ Մոսկուայի մէջ։ 1911-ին աւարտած է Մոսկուայի պետական համալսարանի իրաւաբանական Հիմնարկը: Ուսանողական տարիներուն աշխոյճօրէն մասնակցած է յեղափոխական շարժումներուն։
Միասնիկեանը Հայաստանի մէջ
Ալեքսանդր Միասնիկեան, Յունուար 1921-ին նշանակուած է Հայկական ԽՍՀ Ժողկոմխորհի առաջին նախագահ (կը համապատասխանէ ժամանակակից վարչապետին) եւ ռազմական գործերու ժողկոմ։ Յաջորդ տարի Մարտին Անդրկովկասի Խորհրդային միացեալ Սոցիալիստական Հանրապետութեան կազմաւորումէն ետք եղած է դաշնութեան գործկոմի նախագահներէն, ապա՝ ՌԿ(բ) կ Անդրերկրկոմի առաջին քարտուղարը։
Երկրի տնտեսութեան վերականգնման, արեւմտահայ փախստականներուն տեղաւորելու, քաղաքական պատերազմի հետեւանքները վերցնելու, երկրին մէջ կայունութիւն հաստատելու համար, Ալեքսանդր Միասնիկեան մեծ գործունէութիւն ծաւալած է։ Ան կարեւորած է հայ մտաւորականութեան Հայաստանի մէջ համախմբելու եւ անոր համար ստեղծագործ աշխատանքի անհրաժեշտ պայմաններ ապահովելու խնդիրը։ Այդ կապակցութեամբ պաշտօնական հրաւԷրներ ուղղարկած է նկարիչ Մարտիրոս Սարեանին, ճարտարապետ Ալեքսանդր Թամանեանին, լեզուաբան Հրաչեայ Աճառեանին եւ ուրիշներու։ Խորհրդային Հայաստանի գործիչներէն Միասնիկեանը առաջինն է, որ անդրարադձած է Հայաստանի եւ Սփիւռքի փոխ-յարաբերութիւններուն. յատուկ ուսումնասիրութիւն նուիրած է Սփիւռքի մէջ հայ ազգային քաղաքական կազմակերպութիւններու խնդիրներուն։ 1910-ական թուականներուն Ալեքսանդր Միասնիկեան լոյս ընծայած էր շարք մը յօդուածներու՝ նուիրուած հայոց գիրերու գիւտի նշանակութեանը, Միքայէլ Նալպանտեանի, Յովհաննէս Թումանեանի, Յովհաննէս Յովհաննիսեանի, Ալեքսանդր Ծատուրեանի ստեղծագործութիւններուն։ Բազմիցս անդրադարձած է Հայկական հարցին՝ զայն «գորդեան հանգոյց» անուանելով, որուն շուրջ հիւսուած են եւրոպական երկիրներու տարաձայնութիւններն ու շահերը։ 1913-ին Մոսկուայի մէջ հանդէս եկած է Հայկական հարցի մասին դասախօսութեամբ, որուն դրոյթները 1913-1914-ին լոյս տեսած են «Մշակ» թերթին մէջ։ Միասնիկեանի աշխատութիւնները լոյս տեսած են առանձին ժողովածուով (Երկեր, 4 հատոր, 1984-86)։
4-5 Յուիս 1921-ին, Ալեքսանդր Միասնիկեան մասնակցած է ՌԿ(բ) կ կենտկոմի Կովկասեան բիւրոյի լիագումար նիստին, ուր քննարկուած է Լեռնային Ղարաբաղի հարցը։ Դէմ է քուէարկել Իոսիֆ Ստալինի միջամտութեամբ Լեռնային Ղարաբաղը Ատրպէյճանի կազմին մէջ մտցնելու մասին որոշմանը։
Զոհուած է 22 Մարտ 1925-ին՝ Թիֆլիսի օդակայանին մէջ՝ օդանաւի արկածէ ։
Յիշողութիւն
Միասնիկեանի անունով կոչուած են՝
Երեւանի Միասնիկեանի անուան հրապարակին վրայ տեղադրուած է անոր յուշարձանը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ յեղափոխական գործիչներ‏‎ Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կերտաձոր
Կերտաձոր, գիւղ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ, Վանի վիլայեթի Հեքյարիի գաւառին մէջ։
Բնակչութեան մասին տուեալներ չեն պահպանուած։ Անոնք բռնութեամբ տեղահանուած են 1915 թուականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Անոնց մեծ մասը զոհուած է աքսորի ճանապարհին վրայ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի գիւղեր
Վարագն Քհնյ. Տէր Մինասեան
Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ ծննդավայրի ծաղկանոցին մէջ եւ ապա ուսումը շարունակելով կը յաճախէ բարձր վարժարան։ Հետագային ինքնաշխատութեամբ կը զարգանայ եւ ուսուցիչ կը նշանակուի Մարաշի Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցւոյ նախակրթարան ին մէջ։ Իսկ ժամանակ մը ետք, ուսուցչական պաշտօնով կը հրաւիրուի Պէյլան, ուր տեղւոյն ծխական դպրոցին մէջ կր պաշտօնավարէ երեք տարի, 1883-1886։
Ան կը պսակուի 1876-ին, Մարաշի Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցւոյ մէջ եւ հետագային կ'ունենայ տասնմէկ զաւակներ՝ Յովսէփ, Խաչիկ, Գարեգին, Նուարդ, Երուանդ Ա., Երուանդ Բ., Վարդենի, Մաքրուհի, Մարինէ, Եւգինէ եւ Յովհաննէս։ Ամուսնութենէն ետքն ալ ան կը շարունակէ ուսուցչական պաշտօնը։
Ան բախտը կ'ունենայ Երուսաղէմ ուխտի երթալու։ Երուսաղէմէն վերադարձէն ետք, իր հայրը՝ Տէր Մինաս կը վախճանի 1890-ին։
Իր քահանայական ձեռնադրութիւնն ու օծումը տեղի կ'ունենան ձեռամբ Մկրտիչ Քէֆսիդեան Կաթողիկոս ի, Սիսի մէջ, 1891-ին, վերակոչուելով Տէր Վարդան։
Քառասնօրեայ պատրաստութեան շրջանը լրանալէ ետք, Տէր Վարդան հոգեւոր հովիւ կը նշանակուի Մարաշի Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցւոյ։
Բերիոյ Հայոց Թեմի Կրօնական ժողովի տնօրինութեամբ, Տ. Վարդան կը սկսի քահանայագործել Հալէպի Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցւոյ մէջ։ Այդ ծանր պայմաններուն մէջ պաշտօնավարելը կը քայքայէ իր արդէն տկարակազմ մարմինը։ Կը հիւանդանայ ու որոշ ժամանակ անկողնին ծառայելէ ետք, կը վախճանի 11 Դեկտեմբեր 1916-ին։
Թաղման կարգն ու վերջին օծումը տեղի կ'ունենան Հալէպի Ս. Քառասնից Մանկանց եկեղեցւոյ մէջ, ձեռամբ Տ. Եղիշէ Եպս. Չիլինկիրեան ի, որ այդ օրերուն առաքելութեամբ Հալէպ կը գտնուէր։ Մարմինը կ'ամփոփուի Հալէպի Ազգ. Գերեզմանատան մէջ ։
Վենետիկեան բերդ, Քիթիրա
Վենետիկեան բերդը եւ կամ Միլոփոթամոսի Քաթօ Հորային Բերդը (յուն․՝ Κάστρο Μυλοποτάμου Κυθήρων կամ Κάστρο Κάτω Χώρας Μυλοποτάμου), ԺԶ․ դարասկիզբին կառուցուած վենետիկեան բերդ, Միլոփոթամոս,Քիթիրա, Յունաստան։ 1545-էն ետք, արձանագրուած է թէ բերդին մէջ կ՛ապրին Կիպրոսէն եւ Կրետէէն 80 գաղթական ընտանիքներ։ Անոնք նաեւ կու տան պէտք եղած զինուորներուն թիւը, որպէսզի բերդը պաշտպանուի։ Բերդին դարպասին վրայ պահպանուած է վենետիկցիներու գերիշխանութեան խորհրդանշանը հետեւեալ արձանագրութեամբ՝ «PAX TIBI MARCE EVANGELISTA MEUS MDLXV (1565)», («Խաղաղութիւն քեզ Աւետարանիչ Մարքէ»)։
Բերդը մինչեւ 1950-ին բնակուած էր։
Էօժէն Տելաքրուա
Էօժէն Տելաքրուա, 19-րդ դարու ֆրանսացի աշխարհահռչակ վիշապաշտ նկարիչ եւ որմանկարիչ․  կը սեպուի վիպապաշտութեան գլխաւոր ներկայացուցիչը։
Նկարած է կտաւի վրայ եւ հանրային յուշարձաններու պատերն ու ձեղունները կը զարդարէ։  Ձգած է նաեւ փորագրութեան ու վիմագրութեան գործեր եւ հանդէսներու գրութիւններ։  Կարեւոր ներդրում ունեցած է  տպաւորապաշտութեան զարգացման։  Աշխատանքները ներշնչուած են պատմական եղելութիւններէ, մասնաւորաբար ֆրանսական եւ յունական յեղափոխութիւններէն, գրական երկերէ եւ Մարոք այցելութենէն։
1824 Փարիզի Սալոնի ցուցադրութեան ընթացքին անոր տաղանդը կը նկատուի։ Յաջորդող տարիներուն ընթացքին արտադրած նկարները ներշնչուած են պատմական կամ գրական մանրավէպերէ եւ ժամանակակից եղելութիւններէ,  օրինակ․ «Ազատութիւնը ժողովուրդը կ՛առաջնորդէ» 1830  եւ կամ Ալ-Մաղրիպ Al-Maghrib, Maghreb ճամբորդութենէն՝ «Ալճերիոյ կիներ, իրենց բնակարանին մէջ» Femmes d'Alger dans leur appartement 1833 (այս նկարը նոյն տարին իսկ, Լուվրը թանգարանին սեփականութիւնը կը դառնայ)։
Մանկութիւն
Էօժէն Տելաքրուան ծնած է 26 Ապրիլ 1789։  Շառլ Տելաքրուայի (Ֆրանսայի արտաքին գործոց նախարար) ընտանիքին չորրորդ զաւակն էր։  Սակայն, կ՛ենթադրուի թէ բուն հայրը Ֆրանսայի եւ Եւրոպայի քաղաքական կեանքի (մօտաւորապէ կէս դար) գլխաւոր դերակատարներէն՝ Թալէյրանն* է Talleyrand։
Կը ստանայ նաեւ երաժշտութեան կրթութիւն, տարեց երգեհոնահարի մը կողմէ․ վերջինս Մոցարտը կը պաշտէր։ Ան, Տելաքրուային մօտ կը նշմարէ երաժշտութեան հանդէպ սէր եւ տաղանդ  ու ծնողին կ՛առաջարկէ Էօժէնը հետեւի երաժիշտի ասպարէզը, սակայն հօր՝ Շառլ Տելաքրուայ, մահը վերջ կու տայ այս կարելիութեան։
Պատանի տարիքին՝ 16 տարեկան, որբ կը մնայ։  1805 թուականին հայրը կը մահանայ եւ 1814՝ մայրը։
Կրթութիւն եւ կազմաւորում
Ասպարէզին սկզբնական շրջանին, գործերը կ՛ազդուին Թէոտոր Ժեռիքոյէն Théodore Géricault եւ Միքէլանճելոյէն Michelangelo։  Այս ազդեծութիւնները եւ Կռօ Gros նկարիչին քաջալերանքները, զայն կը մղեն զարգացնելու ձի նկարելու արուեստը, որ հետագային պիտի նշմարուի գործերուն մէջ։
1824 թուականին կը ցուցադրէ «Հիոսի Ջարդը», ներշնչուած 1822 Ապրիլին կղզիին բնակչութեան վրայ Օսմանեան զօրքերու գործադրած ջարդէն․ Յունաստանի Ազատագրական պայքարի կռիւներու ատեն (յունական ապստամբութեան սկիզբ՝ 1821):  Ֆրանսայի կառավարութիւնը կը գնէ այս գործը 6000 դրամի։
Հասունութեան շրջան
1825 թուականին, Տելաքրուա տպաւորուած անգլիացի նկարիչներուն արուեստի հմտութենէն, Անգլիա կը ճամբորդէ։  Թատրոններ, բազմաթիւ ցուցադրութեան սրահներ կ՛այցելէ, ուր կ՛ազդուի անգլիական մշակոյթէն։ Կը պատկերազարդէ Ֆաուստի Johann Georg Faust գործերուն ֆրանսերէն հրատարակութիւնը,  Ուիլիըմ Շէյքսփիրի William Shakespeare եւ Սըր Ուոլթըր Սքոթի Sir Walter Scott զանազան երկերը։
1826 թուականին յաճախ կը մասնակցի Վիքթոր Հիւկոյի շրջանակին հանդիպումներուն։
1832 6 – 7 ամսուան համար Մարոք կը ճամբորդէ։  Այս ճամբորդութեան ընթացքին Տելաքրուա հիւսիսային Ափրիկէի բնակչութիւնը կը ճանչնայ․ մահմետականներ, հրիաներ։  Գրի կ՛առնէ անոնց սովորութիւնները, կենցաղը, մշակոյթը․  մատիտով եւ ջրաներկով կը գծագրէ։  Այս ձեւով կը կազմէ առաջին օրագիր-տետրերը․ այսօր, եօթէն միայն չորսը պահպանուած են։   Հետագային, ներշնչուած արաբներու հին ու օտար (իրեն համար) մշակոյթէն կը նկարէ զանազան գործեր, օրինակ՝ «Թանժերի մոլեռանդները»,  «Մարոքի Հրէական հարսանիք»,  «Մոկատորի հրիայ երաժիշտները»,  «Մարոքի Սուլթանը եւ շքախումբը» եւ շատ ուրիշ։
Մարոք ճամբորդութեան ընթացքին, Տելաքրուա կանանոց մը կ՛այցելէ․  վերադարձին, նկարի վրայ կ՛արտադրէ մտքին մէջ տպաւորած կանանոցէն տեսարան մը «Ալճերիոյ կիներ, իրենց բնակարանին մէջ» գործը։  Սալոնին մէջ կը ցուցադրուի 1834։
1827 եւ 1832 միջեւ, պատմական նիւթով բազմաթիւ մեծ գործեր կը ներկայացնէ, օրինակ․ 1827 «Սարտանափալին մահը», ներշնչուած Լորտ Պայրոնի բանատեղծութենէն (Փարիզի Սալոնը կը ցուցադրուի եւ սկզբնական շրջանին խիստ քննադատութիւններու կ՛ենթարկուի),  1832 «Ազատութիւնը ժողովուրդը կ՛առաջնորդէ», Յուլիական ապստամբութենէն (1830 ֆրանսական յողափոխութիւնը) ներշնցուած, 1830 «Լիէժի եպիսկոպոսին սպաննումը», 1831 «Նանսի ճակատամարտը»։  Գործերէն շատերը պետական վարիչներու կողմէ ապսպրանքներ են։
1833 - 1838, կ՛ որմանկարէ Պուռպոնի պալատին Maison de Bourbon թագաւորական սրահը կամ՝ Գահի սրահը (այժմ՝ Ազգային Խորհրդարանը)։ Հսկայ գործ մըն է եւ Տելաքրուայի առաջին մեծ որմանկարը։
Միաժամանակ, Լուվրի եւ Վերսայի Պատմական թանգարաններուն համար զանազան գործեր կ՛աւարտէ։
Վերջին տարիները
1838 Սալոնին մէջ կը ցուցադրէ «Մէտէ» Médée գործը, ներշնչուած յունական դիցաբանութենէն (Մէտէ․  յուն․՝ Μήδεια (Միտիա)): Գահի սրահի որմանկարը հազիւ վերջացուցած, իրեն կը վստահուի նոյն վայրի մէջ՝ Պուռպոնի պալատ, Խորհրդարանի Գրադարանին որմանկարում-զարդարումը։  1838 մինչեւ 1847  Տելաքրուա կ՛ որմանկարէ սրահին 5 գմբէթները եւ ընթերցանութեան սրահին երկու պատերը։  Ամէն մէկ գմբէթ յատկացուած է կարգ-կանոնի մը․  «Օրէնսդրութիւնը»՝ կեդրոն, «Աստուածաբանութիւնը եւ բանաստեղծութիւնը»՝ մէկ կողմ, «Փիլիսոփայութիւնը եւ Գիտութիւնները»՝ միւս կողմ։
Միաժամանակ, 1840 - 1846 տարիներուն միջեւ կ՛ իրականացնէ Ծերակոյտի Գրադարանի ընթերցասրահին որմանկարազարդարումը (Լիւքսեմպուրկի Պալատ palais du Luxembourg)։
1840 կը նկարէ «Կոստանտնուպոլսոյ գրաւումը խաչակիրներէն» եւ երգահան-յօրինող Շոփէնի կենդանագիրը։
1844, 17 օրուան մէջ Փարիզի Saint-Denys-du-Saint-Sacrement  եկեղեցուոյ Pietà որմանկարը կ՛իրականացնէ․ ըստ մեծ բանաստեղծ Պոտլերի Charles Baudelaire՝ գլուխ գործոց մը։ 1855 Փարիզի Միջազգային Ցուցահանդէսին 48 նկարներ կը ցուցադրէ եւ կ՛ընդունուի Ֆրանսայի Կաճառին՝ 8րդ դիմումէն ետք։
Յոյներու Ազատագրական Պայքարէն ներշնչուած կը նկարէ տասնեակէ աւելի գործեր․ գլխաւորները՝ «Հիոսի Ջարդը» 1824,  «Կիաւուրին եւ Հասանին կռիւը» 1826, «Յունաստանը Մեսոլոկիին աւերակներուն տակ» 1826, «Յոյն հեծեալ մարտիկը» 1856։
1844 թուականէն ասդին, Draveil շրջանին մէջ՝ Փարիզի հարաւ-արեւմուտքը,  համեստ բնակարան մը chalet կը վարձէ եւ աշխատանոցը կը տեղաւորէ։  Հոն, գիւղական մթնոլորտի մէջ, սակայն Փարիզի մօտ, թոքախտէ տառապող Տելաքրուան երկար պտոյտներ կ՛ընէ։ 1854 թ․ բնակարանը կը գնէ։  Այս ժամանակաշրջանին կ՛իրականացնէ շարք մը նկարներ, ուր կը ներկայացնէ գիւղական կեանքը, դաշտագետինը։ Նոյնպէս, կը նկարէ Մարոքի ճամբորդութենէն գրի առած տեսարանները եւ կամ՝ յիշողութենէն արտատպումները նկարի կը վերածէ։
1849   Փարիզի «Saint-Sulpice» եկեղեցիին համար կը ստանձնէ իրականացնել երեք որմանկարներ․  «Յակոբին կռիւը հրեշտակին հետ» lutte de Jacob avec l'ange։  Անոնց վրայ պիտի աշխատի մինչեւ 1861։  Առժամեայ, կը տեղափոխուի եկեղեցուոյ մօտ։  Եկեղեցուոյ խոնաւութիւնը եւ աշխատանքի դժուար պայմանները առողջութիւնը կը քայքայեն։  Որմանկարներուն բացման, պետական անձերու բացակայութիւնը զգալի է։  Այդ ժամանակաշրջանին, նկարներու պատուէրները անհատներու կողմէ տկար է, ուրեմն Տելաքրուային ասպարէզը կախեալ է պետական պատուէրներէն։  Այդ իսկ պատճառով կը յաճախէ քաղաքական շրջանակները, անկախ եթէ կ՛ախորժի թէ ոչ, ապրուստի ապահովման համար․ ինչ որ զայն կը տառապեցնէ։ 1851 Փարիզի քաղաքապետութեան խորհուրդին անդամ կ՛ընտրուի․ կը պահէ այս պաշտօնը մինչեւ 1861 ։  Լրատուողական միջոցներուն, արուեստի պարբերաթերթերուն մէջ եւ քանի մը արուեստի քննադատողներուն մօտ յենարան կը գտնէ։ Օրինակ՝ Պոտըլէր, Ատոլֆ Թիեռ, Թէօֆիլ Կօթիէ եւ ուրիշ։
Տարիներու ընթացքին որմանկարելը՝ ոտքի, սանդուխներու վրայ, կը վատթարացնեն առողջութիւնը։  Նկարչութեան ասպարէզէն կը քաշուի եւ Օգոստոս 13, 1863 թուականին կը մահանայ։
Տելաքրուան եւ լուսանկարչութիւնը
1850 թուականէն ետք, Տելաքրուան լուսանկարչութեամբ կը հետաքրքրուի։ «Արեւագրական Ընկերութեան» հիմնադիրներէն է։  Կ՛աշխատի ապակիի վրայ տպագրութեամբ արուեստով՝ Cliché-verre։  1854 Էօժէն Տիւռօ լուսանկարիչին կը պատուիրէ մերկ բնորդներու լուսանկարներու շարք մը։  Կ՛ուսումնասիրէ մարդակազմութիւնը։
Այս փորձառութիւնը, զայն կը թոյլատրէ իրականացնել շարք մը գծագրութիւններ եւ լուսանկարչութեան արուեստը կ՛օգտագործէ իր նկարներուն մէջ։  Անոնք կը ցուցադրուին 1855 Համաշխարհային Ցուցահանդէսին, ուր կը յաղթէ։ Զայն կը ներկայացեն իբրեւ անձը, որ գիտէ դասականէն անդին անցնիլ եւ վերանորոգել նկարչութիւնը։
Գործերուն նիւթերը
Տելաքրուային գործերուն մեծամասնութիւնը ներշնչուած է գրական, պատմական, կրօնական նիւթերէ։
Journal թերթը - նամակագրութիւն
1822 ․-1824 եւ 1847-1863  կը գործէ Տելաքրուայի գրական գլուխ գործոց՝ «Journal» թերթը։  Հոն, ան օրը օրին կ՛արջանագրէ (կը նօթագրէ) նկարչութեան, բանաստեղծութեան եւ կամ երաժշտութեան շուրջ իր մտածումները․ ըլլայ ատիկա Փարիզի կեանքէն, ըլլայ 19-րդ դարու կէսի քաղաքական կեանքէն։
Նաեւ, Տելաքրուան ձգած է Գեղարուեստի Բառարանի Dictionnaire des Beaux-Arts նախագիծ մը։  Հաւաքուած եւ հրատարակուած է Anne Larue-ի կողմէ․ ֆրանսական Արուեստի պատմաբան։
«Տելաքրուային ի պատիւ»
«Տելաքրուային ի պատիւ» նկարը Հանրի Ֆանթեն-Լաթուր Henri Fantin-Latour նկարիչին գործն է, ի պատիւ Տելաքրուային։ Նկարիչը, Տելաքրոային յուղարկաւորութեան ընթացքին, թաղման թափօրէն մեծապէս ազդուած, կ՛որոշէ հանրութեան պարգեւել անոր ի պատիւ նկար մը, ուր պիտի ներկայացուին արուեստի ու գրական բնագաւառէն տասը անձնաւորութիւններ որոնք արտայայտած են իրենց հիացումը Տելաքրուային հանդէպ։  Նկարին մէջ անոնք խմբուած են Տելաքրուային ինքնակենդանագիրին առջեւ։
Գծանկարներ, վիմագրութիւններ եւ փորագրութիւններ
Ըստ Ալֆրետ Ռոպօի Տելաքրուան ձգած է 24 վիմագրութիւններ եւ փորագրութիւններ։ Օրինակ՝
«12 հնադարեան շքադրամներ», «Անապատին մէջ քնացած վագրը», «Համլէթ եւ Հոռաս գերեզմանափորին առջեւ», «Ալճերիոյ հրէուհին  եւ Ալճերիոյ փողոց մը»․․․։
Յետահայեաց
2018 Մարտ 29 մինչեւ 23 Յուլիս, Լուվրի թանգարանին մէջ տեղի կ՛ունենայ Տելաքրուայի 180 գործերուն ցուցահանդէսը։  Կ՛ այցելեն 540․000 հոգի։
Սինեմա եւ Հեռատեսիլ
«Տելաքրուա, արեւելքէն՝ արեւմուտք» Delacroix, d'orient et d'occident – 90 վայրկեանի վաւերային ժապաւէն․ Ֆրանս Պուայէ Frans Boyer Տելաքրուային դերին մէջ։
«Տանթէին նաւակը» յայտնապէս նշուած է Լարս Վոն Թրիէրի Lars von Trier « The House that Jack Built» ժապաւէնին  վերջին բաժնին մէջ, ուր կը պատկերացնէ գլխաւոր դերալատարին դժոխք մտնելը։
Աղբիւրներ
Տելաքրուա, Վիպապաշտութեան Իշխանը ․ DELACROIX The Prince of Romanticism, Gilles Neret, TASCHEN հրատարակութիւն, 2004թ․
1675 թուական
1675 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 75րդ տարին է
Էօժէն Տելաքրուա
Տես նաեւ
Եորղոս Եաքովիտիս
1675 թուական
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1675 ծնունդներ
Էօժէն Տելաքրուա
Տես նաեւ
Ռենուար
Փոլ Կօկէն
Վան Կոկ
1675 թուական
Մահեր
Ստորոգութիւն:1675
Էօժէն Տելաքրուա
Տես նաեւ
Ռամպրանտ վան Ռէյն
Տիէկօ Ռիվերա
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Նկարիչներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի նկարիչներ Ստորոգութիւն:Վիպապաշտ նկարիչներ Ստորոգութիւն:Որմանկարիչներ Ստորոգութիւն:Արուեստագէտներ Ստորոգութիւն:1789 ծնունդներ
Գահիրէ
Գահիրէ (القاهرة‎‎, al-Qāhira - «յաղթական», Cairo)։ Եգիպտոսի Հանրապետութեան մայրաքաղաք։ Ափրիկէի մեծագոյն քաղաք։
Բուն քաղաքի բնակչութիւնը աւելի քան 7 միլիոն է, իսկ Մեծ Գահիրէն կ'ընդգրկէ 16 միլիոնէն աւելի բնակչութիւն։ Գահիրէն կը գտնուի Նեղոս գետի ափին եւ կղզիներու վրայ՝ Նեղոս Տելթայէն քիչ մը աւելի հարաւ։
Գահիրէն Եգիպտոսի մեծագոյն արդիւնաբերական կեդրոններէն մէկն է եւ կու տայ Եգիպտոսի արտադրութեան 1/4-ը։ Արդիւնաբերութիւնը բազմաճիւղ է, սակայն առաջատարերն են՝ մեքենաշինութիւնը, Թեքստիլը, քիմիական ու սնունդի արդիւնաբերութիւնը։ Շրջապատի շարք մը քաղաքներով Կիզայի, Շուպրա Էլ Ղէյմա եւ Հելուանի հետ ստեղծուած է հսկայական քաղաքային զանգուած՝ Մեծ Գահիրէ, 16 միլիոն բնակչութեամբ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գահիրէ Ստորոգութիւն:Եգիպտոսի քաղաքներ
Այլաբանութիւն
Այլաբանիւթեան միջոցով գեղարուեստական գրուածքի մը մէջ ոեւէ միտք,գաղափար կամ զգացում կ’արտայայտուին անուղղակի ձեւով,առական կամ երեւոյթը կը պատկերացուին ուրիշ առարկայի մը կամ երեւոյթի մը միջոցով: Այլաբանութիւնը լայնօրէն կը գործածուի առակներու եւ հէքեաթներու մէջ:Կենդանիներու,բոյսերու,անշունչ` առարկներու եւ այլ բնական երեւոյթներու անձնաւորման միջոցով կը պատկերացուին մարդիկ, անոնց բնաւորութեան դրական կամ բոցասական գիծերը` դաստիարակելու, թերութիւնները քննադատելու ուղղելու նպատակով: Օրինակ` առակներու մէջ աղուէսի միջոցով կ’ակնարկուի խորամանկ եւ հնարամիտ մարդոց, գայլի միջոցով` կը ծաղրուի մարդոց ագահութիւնը եւ դաժանութիւնը,ճպուռի միջոցով` ծուլութիւնը, կրիայի միջոցով` դանդաղութիւնը:Առակներու մէջ բնաւորութեան դրական գիծեր կը ներկայացնեն գառնուկը,մեղուն,մրջիւնը,աղաւնին,ձին եւ այլն: Այլաբանական բնոյթի գրուածք մըն է Ղազարոս Աղայեանի «Յիշողութիւն» բանաստեղծութիւնը, որ գրած է զարական կառավարութեան կողմէ հայկական դպրոցներու փակման առնչութեամբ:Հեղինակը կարելիութիւն չունենալով բացայայտ կերպով արտայայտելու իր միտքերը,դիմաց է խօսքի այլաբանական ձեւին:Ոտանաւորին մէջ շարունակ բոյն շինող եւ նորոգող ծիծերնակը կը ներկայացնէ հայ ժողովուրդը,անոր շինարար ոգին,բռնութիւններուն դիմանալու անոր կամքը:Իսկ արիւնարբու թշնամին կը ներկայացնէ բռնակալութիւնը:
Յովհաննէս Միւհենտիսեան
Յովհաննէս Գէորգ Միւհենտիսեան ( 21 Փետրուար 1810 - 17 Նոյեմբեր 1891, Կոստանդնուպոլիս), հայ տպարանատէր-հրատարակիչ, գրաձուլիչ, փորագրող, ոսկերիչ, հայկական նոր տպատառերու ստեղծող։
Չափագետ եւ տոմարագէտ Գէորգ Միւհենտիսեանի որդին։ Աւարտած է Սկիւտարի Վարժարանը։ Աշակերտած է Յ․ Լիմոնճեանին, անոր ղեկավարութեամբ ուսումնասիրած է եւ հայ երաժշտութեան տեսութիւնը, տիրապետած է նոր հայկական ձայնագրութեան։ Միւհենտիսեան, Հայ երաժշտութեան մատուցած է նշանակալից ծառայութիւն, Լիմոնճեանի նոթային համակարգի նշաններու տպագրական ձեւերու ստեղծումով եւ կաղապարներու ձուլումով։ Արիստակես Յովհաննիսեանի հետ պաշտպանած է այդ նոթագրութիւնը, տարածած եւ պրոպականդած է զայն։ Տիրապետած է ոսկերչական արհեստին։ 1839-էն եղած է Սկիւտարի Ս. Երուսաղէմի անուան նորաբաց ճեմարանի տպարանապէտը, 1844—1845-ններուն հիմնած է իր սեփական տպարանը, ապա գրաձուլարան։ Անոր ստեղծած նուրբ ու գեղեցիկ տպատառերը ժամանակին օգտագործուած են ոչ միայն Կ․ Պոլսոյ, այլեւ Թիֆլիսի եւ հայաշատ այլ վայրերու տպարաններուն մէջ։ Իր պատրաստած յատուկ գործիքներով դիւրացած է տառերու ձուլումն ու գրաշարութիւնը։ Կ․ Պոլսոյ երեք թաղամասերուն մէջ հիմնած տպարաններուն մէջ հրատարակած է աւելի քան 200 անուն գիրք, ինչպէս նաեւ «Հայաստան», «Բուրաստան», «Մասիս», «Նոյան աղաւնիի», «Աստղիկ արեւելեան», «Կիլիկիա», «Զեփիւռ հայրենեաց», «Ժամանակ» եւ այլ պարբերականներ։ Մեծ վաստակ ունի նաեւ թուրք, տպագրութեան զարգացման գործին մէջ, որուն համար անուանուած է «Թրքական Կութենպերկ» եւ արժանացած է կառավարական պարգեւներու։ 1847-ին հրատարակած է «Յայտարարութիւն վասն նորակերտ տառիցս» երկը, ուր շարադրուած են անոր հայացքները՝ տպագրութեան արուեստի, տպատառերու եւ իր գործունէութեան սկզբնական շրջանի մասին։
Ստորոգութիւն:Հայ ոսկերիչներ(արւմտ․) Ստորոգութիւն:Հայ հրատարակիչներ Ստորոգութիւն:1810 ծնունդներ Ստորոգութիւն:21 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:1891 մահեր Ստորոգութիւն:17 Նոյեմբերի մահացածներ
Այիա Սոֆիա քարայր, Միլոփոթամոս
Այիա Սոֆիա քարայր (յուն․՝ Σπήλαιο Αγίας Σοφίας)․ կը գտնուի Քոքալա ծովախորշին ափին, Միլոփոթամոս, Քիթիրա, Յունաստան։
Ըստ աւանդութեան, Սուրբ Սոֆիային մարմինը քարայրին մէջ գտնուած է։ Այդ պատճառով, քարայրին առաջին սրահին մէջ կան ԺԳ․ դարու հազուագիւտ սրբագծագրութիւններ։ Քարայրին խոր մասին կը գտնուի Այիա Սոֆիային մատուռը։
Քարայրին մէջ առաջին հնաբանական լուրջ աշխատանքները եղած են 1930-ին Քարայրաբանական Յունական Ընկերութեան կողմէն։ 1955-1970 քարայրին հետազօտութիւնները շարունակուեցան եւ ամբողջացան Իոանիս եւ Աննա Փեթրոհիլոս զոյգին կողմէն։
Քարայրը այցելելու արտօնուած ժամանակաշրջանը 1 Յուլիսէն մինչեւ 15 Սեպտեմբեր է։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քիթիրայի քարայրներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի քարայրներ Ստորոգութիւն:Քարայրներ այբենական կարգով Ստորոգութիւն:Քարայրներ
Կարպիս Գազանճեան
Կարպիս Գազանճեան (1930 Պէյրութ, Լիբանան - 22 Փետրուար 2019, Նիւ Ճըրզի), Ա.Մ.Ն. Արեւելեան Շրջանի եւ յատկապէս Նիւ Ճըրզիի ծանօթ տիպարներէն էր: Եղած է Պէյրութի «Արամազդ» տպարանի ու հրատարակչատան հիմնադիրը: Ուսուցիչ երեք տարի պաշտօնավարած է Էշրէֆիէ Ազգային Վարժարանէն ներս: Վարչական տնօրէն Նիւ Ճըրզիի Յովնանեան վարժարանին։ Նիւ Եորք-Նիւ Ճըրզի շրջանի հայկական ռատիոժամի աշխատակից:
Կենսագրութիւն
Կարպիս Գազանճեան ծնած է Պէյրութ 1930-ին։ Մանկութիւնը եւ պատանեկութիւնը անցուցած է Պուրճ Համուտի թաղամասերէն Կիւլէպաշի մէջ, որ մեծամասնութեամբ ուրֆացիներով բնակուած էր։ Գազանճեան յաճախած է Նոր Սիսի «Լուսինեան» Ազգային Վարժարանը։ Շրջան մը հաստատուած Հարաւային Լիբանանի Սայտա քաղաքը, ան Պէյրութ վերադառնալէ ետք, յաճախած է եւ աւարտած՝ Համազգային «Նշան Փալանճեան» ճեմարանը, աշակերտելով Նիկոլ Աղբալեանի, Լեւոն Շանթի, Կարօ Սասունիի, Գառնիկ Գիւզալեանի նման հսկաներու։
Ապա մէկ տարի Հայկազեան Քոլէճ այցելածի ֆրէշմէնը եւ երկու տարի առեւտրական մասնագիտութիւնը աւարտելով, Պէյրութի «Էքոլ Թէքնիք տը Քոմերսը»։ Որպէս ուսուցիչ երեք տարի պաշտօնավարած է Էշրէֆիէ Ազգային Վարժարանէն ներս։
«Արամազդ» տպարանն ու հրատարակչատունը
1957-ին, եղբօրը Մանուէլին հետ հիմնած է «Արամազդ» տպարանն ու հրատարակչատունը, ուրկէ լոյս կը տեսնեն եւ կը հրատարակուին բազմաթիւ գրական եւ մանկական պատկերազարդ գիրքեր։ 1959ին «Արամազդ» հրատարակչատունը կը նախաձեռնէ «Նոր Կեանք» պատկերազարդ շաբաթաթերթին հրատարակութեան, որ ցարդ կը շարունակուի ։
Պէյրութի Ամերիկեան Դեսպանատան տեղեկատու բաժին
1963¬1973-ին պաշտօնավարած է Պէյրութի Ամերիկեան Դեսպանատան տեղեկատու բաժնին մէջ, Հայ լրագրողի հանգամանքով, ուր բացի տեղեկատուական եւ լրագրական աշխատանքներէն օգտակար եղած է հայերու եւ ամերիկացիներու կապերու ամրապնդումին։ Այդ հանգամանքով, ան գործած է նաեւ որպէս «Ամերիկայի Ձայն»ի հայկական բաժնի թղթակից մինչեւ 1975 թուականը, արձագանգելով Լիբանանի հայ կեանքին։ Այդ պաշտօնի գծով որպէս միակ հայ լրագրողը հրաւիրուած է Ամերիկա եւ անատատեսի թղթակցութիւններ կը գրէ եւ կը հաղորդէ «Ափօլօ 11»-ի լուսնային պատմական առաջին արշաւի հանգրուաններուն մասին, Ֆլորիտայի Քենետի Հրուանդանէն եւ Հիուսթընի Ճանսըն Անջրպետային կեդրոնէն։
Տեղափոխում Միացեալ Նահանգներ
1975-ին Միացեալ Նահանգներ հաստատուելէ ետք, առեւտրական նախաձեռնութիւններուն զուգահեռ կը շարունակէ իր մասնակցութիւնը բերել հայ մամուլին եւ հայ կեանքին։ Շրջան մը պաշտօնավարելէ ետք, Նիւ Ճըրզիի Յովնանեան Վարժարանէն ներս որպէս վարչական տնօրէն, ապա կը մասնակցի հոգաբարձու եւ տնօրէն խորհուրդներուն։
«Նոր Կեանք» շաբաթաթերթի ներկայացուցիչ եւ թղլթակից
1986-էն մինչեւ 1993 գործած է որպէս Քալիֆորնիոյ «Նոր Կեանք» շաբաթաթերթի Միացեալ Նահանգներու Արեւելեան ափի ներկայացուցիչ եւ թղթակից։ Միեւնոյն ժամանակ կը պահէ շաբաթական էջ մը նուիրուած Հայաստանի լուրերուն։ Հայաստանի աղէտալի երկրաշարժը, Արցախեան շարժումը, անկախութիւնը, Ղարաբաղի պատերազմը եւ յարակից բոլոր անցուդարձերը արձագանգ գտած են շաբաթական այդ էջերուն մէջ։ Այդ միջոցին, Գազանճեան երեք անգամ այցելած է Հայաստան, 1985ին Յովնանեան Վարժարանի խումբը գլխաւորելով 1992ին, հրաւէրովը Արտաքին Գործոց նախարար Ռաֆֆի Յովհաննէսեանի. 1993¬ին որպէս հրաւիրեալ «Նոր Հայաստան» օրաթերթին։
Հայկական Ռատիոժամի աշխատակից
Գազանճեան կանոնաւոր կերպով աշխատակցած է Նիւ Եորք-Նիւ Ճըրզի շրջանի միակ հայկական ռատիոժամին եւ ամէն շաբաթ Հայաստանեան եւ գաղութային լուրերով գրաւած է հետաքրքրութիւնը շրջանի աւելի քան հարիւր հազար հայութեան։
«Անկախութիւն» երկշաբաթաթերթին աշխատակից
Նաեւ, յօդուածներով եւ թղթակցութիւններով, ան աշխատակցեցաւ Նիւ Ճըրզիի մէջ հրատարակուող «Անկախութիւն» երկշաբաթաթերթին, նաեւ որպէս պատւոյ թղթակից՝ Պոլսոյ «Մարմարա» օրաթերթին։ Իր անուան տակ հիմնուած «Հայկական Լուրերու եւ մամլոյ Ծառայութիւններու» սպասարկութիւնր պարբերաբար, Նիւ Եորքի մէջ պատահած կարեւոր լուրերու թղթակցութիւնները կը հաղորդէ ամերիկահայ մամուլին։
Աթլանթայի Միջազգային Ողիմպիական խաղեր
1996ի Աթլանթայի Միջազգային Ողիմպիական խաղերուն մաս կազմեց «Թիմ Արմէնիա» խմբակին, մեծագոյն Նիւ Եորքի շրջանին մէջ կազմակերպելով դրամահաւաք Հայաստանի Ազգային Խումբին որպէս զօրակցութիւն եւ ապա որպէս ընդունուած լրագրող ներկայ եղաւ խաղերուն եւ հաղորդումներ կատարեց ոչ միայն ամերիկահայ, այլ նաեւ սփիւռքահայ մամուլին։
Խմբագրութիւններ
Զօրավար Արամ Գարամանուկեանի կեանքն ու գործը / Յասմիկ Գարամանուկեան ; Խմբագիր՝ Կարպիս Գազանճեան.Ֆորթ Լի, Նիւ Ճըրզի, ԱՄՆ., 1998