cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ազատ Վշտունի
Կենսագրական գիծեր
Կանուխ տարիքէն աշխատակցած է իր ծննդավայրի «Վան-Տոսպ» ու «Աշխատանք» թերթերուն՝ սէրն ու պարզ մարդոց տառապանքը երգող գողտրիկ բանաստեղծութիւններով։
1911-ին մեկնած է Փարիզ, ուր կահոյքի գործարանի մը մէջ աշխատելով՝ երեկոները իբրեւ ազատ ունկնդիր հետեւած է Սորպոնի համալսարանի գրականութեան, փիլիսոփայութեան եւ հասարակական գիտութեանց դասընթացքներուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Վերոնա
Վերոնա, (Verona), քաղաք է Իտալիայի հիւսիսային մասին, Վենետո երկրամասին մէջ։ 2010 թ-ի տույալներով քաղաքի բնակչութիււնը կը կազմուի 263 818 մարդ։ կը Գտնուի Ադիջե գետի ափին։ Քաղաքի սուրբը Զենոն Վերոնացին է, իսկ քաղաքի տօնը՝ մայիսի 21-ին։ Քաղաքին 30 կմ հեռավորութեան վրայ կը գտնուի Գարդա լիճը։ Վերոնայի առաջին բնակավայրը կը հիշատակուի դերեւս Դոմիցիանոս կայսեր ատեն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Իտալիա
Ազատ Պաշարուածներ (բանաստեղծութիւն)
Ազատ Պաշարուածները (յուն․՝Ελεύθεροι Πολιορκημένοι ), Յոյն համբաւաւոր Տիոնիսիոս Սոլոմոս բանաստեղծին նշանաւոր բանաստեղծութիւնը, գրուած 1834-1847 ընթացքին։
Տեղեկութիւններ
«Ազատ Պաշարուածները» Տիոնիսիոս Սոլոմոսի ամենակարեւոր գրութիւններէն է, որուն սկզբնական վերնագիրը եղած է  «Պարտքն ի դէմս Մեսոլոկցիներուն»։ Երեք ուրուագիծեր ունէր, որոնցմէ երրորդը վերջնականն էր։ Ժողովրդական յունարէնով գրուած է ու կշռոյթն ալ  յամբիկական 15 վանկնոց է, սակայն քանի մը անգամ տողերը պարբերութիւններու կը վերածուին։
Այս գրութիւնը Մեսոլոկիի բնակչութեան անտանելի վիճակին մասին կը խօսի, երբ թուրքերու կողմէն պաշարուած էին։ Սոլոմոս կը գրէր թէ Մեսոլոկիի ժողովուրդը ջուրի սնունդի պակաս ունէր։ Տնտեսական եւ մարմնական ազատութիւն չունէին, բայց ունէին բարոյականութիւն եւ ներքին հոգեւոր անկախութիւն։ Վերջապէս կ՛եզրակացնէր, որ չնայած թուրքերու զօրութեան, Մեսոլոկցիներուն իրական թշնամին թուրքը չէր այլ իրենց իսկ անձը։
Տանձենի
Տանձենի, վարդազգիներու (վարդածաղիկներ) ընտանիքի պտղատու ծառերու ցեղ։ Յայտնի է 60 տեսակ, Հայաստանի մէջ՝ 20։ Մշակութեան մէջ կայ մօտ 5000 այլատեսակ։
Կենսաբանական նկարագիր
Ցօղունը ճեղքուածքաւոր է, մուգ մոխրագոյն, ճիւղերը՝ մոխրագոյն, կարմրաւուն կամ դեղնաւուն, հարթ՝ ոսպահատիկներով պատուած, սաղարթը՝ սեղմուած բրգաձեւ, խիտ ճիւղաւորուող, բարձրութիւնը՝ 2-20 մ.։ Տերեւները երկարաձեւ են, կլորաձեւ, մութ կանաչ, փայլուն, հարթ, եզրերը՝ մանր ատամնաւոր։
Ծաղկաբոյլը վահանիկ է, 1 ծաղկաբոյլին մէջ՝ 5-15 ծաղիկ, ծաղիկները՝ երկսեռ, խոշոր, սպիտակ, երբեմն՝ բաց վարդագոյն։
Պտուղը կլորաձեւ է կամ տանձաձեւ, տարբեր չափերու (50-800 զ.), դեղին կամ կանաչ, երբեմն՝ կարմրաւուն երանգով։ Պտղամիսը բարձրորակ է, նուրբ, բուրաւէտ, զովացնող հաճելի համով։ Սերմերը մանր են, սեւաւուն։ Երկարակեաց է։ Իւրաքանչիւր ծառի բերքատութիւնը 30-300 քկ. է։
Պատմութիւն
Տանձենին հնագոյն բոյս է։ Հնդաւորներու մէջ կը գրաւէ 2-րդ տեղը խնձորենիէն ետք։ Տանձենիի մասին յիշատակած է Ագաթանգեղոս ը (5-րդ դար), աւելի ուշ (15-րդ դար) Տանձենիի Կարմրենի եւ Սինի տեսակները նկարագրած են Ամիրղովլաթ Ամասիացին։
Հայաստանի մէջ
Տարածումը Հայաստանի մէջ
Տարածուած է Արագածոտնի, Լոռիի, Տաւուշ ի, Վայոց ձոր ի, Սիւնիք ի եւ այլ մարզերուն մէջ։ Մեծ թիւ կը կազմեն նաեւ տանձենու բնաշխարհիկ տեսակները՝ Արարատեան, նախալեռնային, հիւսիս-արեւելեան, Զանգեզուրի, Լոռի-Փամբակի գիւղատնտեսական գօտիներուն մէջ։
Նշանակութիւն եւ կիրառում
Պտուղներն կ'օգտագործուին թարմ եւ վերամշակուած։
Տանձեիի բնափայտը շատ արժէքաւոր է, ժամանակի ընթացքին կը ստանայ մուգ շագանակագոյն սաթի երանգ։ Փայտանիւթի, ինչպէս նաեւ տանձենիի պտուղի մէջ կան «քարային բջիջներ», որոնց թաղանթները բաղկացած են փայտացած բջջանքէ։ Տանձենիի պտուղներէն կը պատրաստեն օշարակ, անուշ, զանազան քաղցրաւենիներ. Եւրոպայի մէջ յայտնի է Շուէտի պատրաստուող տանձի տոշապը։
Բժշկութեան մէջ
Թթու տանձը կ'ամրացնէ կազմը։ Տանձի չիրը օգտակար է ստամոքսի համար։ Ամուր տանձէ օժտուած է չորացնող յատկութեամբ։ Տանձը կը քայքայէ երիկամներու օքսալատային եւ ուրատային քարերը։
Դասակարգ
Յայտնի է 33 տեսակ, որոնք բաժնուած են 2 բաժիններու Pashia եւ Pyarm ։
Կտանսք
Կտանսք (Gdańsk), քաղաք Լեհաստան ի հիւսիսը։ Երկրի վեցերորդ խիտ բնակեցուած քաղաքն է։ 2006-ի մարդահամարի տուեալներով քաղաքին բնակչութեան թիւը կը կազմէ 460.000 մարդ։
1980-ականներուն Կտանսք «Համերաշխութիւն» շարժման ծննդավայրն էր, որ մեծ դեր կ'ունենայ Լեհաստանի կոմունիստական ​​իշխանութեան վերջ տալու հարցին մէջ եւ կ'օգնէ տկարացնելու Արեւելեան դաշինքին փլուզման, Պերլին ի պատին անկման եւ Վարշաւա յի պայմանագիրին լուծարման: Կտանսքի մէջ կան Կտանսք համալսարանը, Կտանսքի արհեստագիտական համալսարանը, Ազգային թանգարանը, Կտանսքի Շէյքսփիր թատրոնը, Բ. Համաշխարհային պատերազմի թանգարանը, Լեհաստան ի Պալթեան ֆիլհարմոնիան եւ Եւրոպական համերաշխութեան կեդրոնը:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Լեհաստանի քաղաքներ
Պուխարեսթ
Պուխարեսթի մէջ եւ անոր արուարձաններուն մէջ կ՛ապրին աւելի քան 2.6 մլն. մարդ ։ Քաղաքին ընդհանուր մակերեսը կը կազմէ՝ 228 քմ²։ Այն հարաւ-արեւելեան Եւրոպայի ամենամեծ քաղաքն է։
Անուանում
Ժամանակակից անունով յայտնի է 17-րդ դարէն։ Կ՛ենթադրեն, որ անուանումն առաջացած է Պուքուր անձնանունէն (հաւանաբար եղած է աւատատիրոջ անունը)։ Արեւմտահայերէնով տարածուած է «Պուքրէշ» ձեւը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ռումանիոյ քաղաքներ
Յունաստանի ազգային օփերա
Յունաստանի ազգայի օփերա (Εθνική Λυρική Σκηνή — Ազգային քնարական բեմ) — պետական թատրոն, որ կը գտնուի Աթենքի Քարիլաոս Թրիքուփիսի փողոցի վրայ։ Թատրոնի ղեկավարումը կ'իրագործեն անմիջականորէն Յունաստանի մշակոյթի նախարարութիւնը, խնամակալներու խորհուրդը եւ գեղարուեստական տնօրէնը:
Հասցե: Ακαδημίας 59-61, 10679 Αθήνα.
Հիմնադրման պատմութիւն
1924 թուականին ԱՄՆ-ի մէջ Յունաստանի եւ այլ երկիրներու մէջ վերջնականապէս որպէս նշանաւոր մշակութային կազմակերպութիւն հաստատուելէն ետք, Յունաստանի կառավարութիւնը սկսաւ սատարել թատրոնին: Արդէն 1939 թուականին պաշտոնապէս հիմնուեցաւ Յունաստանի ազգային օփերան Քոսթիս Պեսթիասի ղեկավարութեամբ, իսկ 1944 թուականին օփերան կը գործէր որպէս ինքնավար կազմակերպութիւն իր այսօրուայ տեսքով:
1982-1986 թուականներուն Ազգային օփերայի տնօրեններու խորհուրդի անդամ էր նշանաւոր նորյունական արձակագիր Մենիս Քումանտթարեասը :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունաստան
Փերուկիա
Փերուկիա (Perugia, Perusia) - Իտալիոյ Ումպրիա տարածաշրջանի պատմական մայրաքաղաքը, Փերուճիա նահանգի վարչական կենդրոնը։ Տեղակայուած է բլուրներու վրայ, Տիբր գետի աւազանին մէջ, Տրազիմենեան լիճի մօտակայքը։ Բնակչութեան ընդհանուր թին է 167 000 մարդ։
Փերուկիա յայտնի է որպէս Իտալիոյ մշակութային եւ գեղարուեստական կեդրոն. այստեզ կը գտնուի Պել Արթի Փիեթրօ Վանուչի ակադեմիան ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Իտալիոյ քաղաքներ
Քոքինիոյ հայկական գաղութ
Քոքինիոյ (Քոքինիա-Գոքինիա) հայկական գաղութը
Դիրքը
Քոքինիան պատմականօրէն կապուած է դրացի Նիքէա քաղաքին՝ հիմնուած՝ 1922-1923-ին, այդ պատճառով ալ կոչուած է Նոր Քոքինիա եւ կամ պարզապէս Քոքինիա ․ սակայն այս երկու շրջանները իրարու հետ պէտք չէ շփոթել։ Այժմ Քոքինիոյ մասը վարչականօրէն բաժնուած է երկու քաղաքներու միջեւ․ հիւսիս եւ հիւսիս արեւելեան կողմը Նիքէային, իսկ հարաւային կողմը (Փալէա Քոքինիա)՝ Փիրէային։
Պատմական անդրադարձ
Հայ ժողովուրդը իր դարաւոր պատմութեան ընթացքին ունեցած է զանգուածային գաղթեր դէպի այլ երկիրներ։ Նոյնիսկ բռնի տեղափոխութիւններ` Պարսկաստան, Յունաստան․․․։ 1821-էն ետք, բազմատեսակ առիթներով, հայեր իրենց պատմական հայրենիքէն տեղափոխուած են Յունաստանի զանազան շրջանները՝ Թեսալիա, Մակետոնիա, Թրակիա, Պելոպոնես, Կրետէ, եւ այլն։
Երկար ժամանակներ հոն ապրած են, սակայն կարեւոր մաս մը, ի վերջոյ կամ տեղափոխուած է այլ հայաշատ շրջաններ, եւ կամ՝ ձուլուած եւ կորսուած է։ Անոնց հետքերուն փաստը այժմ կայ միայն անուանակոչումներով այն բոլոր վայրերուն, ուր հայերը բնակած ու գործած են։ Օրինակ՝
Նախքան գաղթականներուն մեծ հոսքը (1922-23), 1890-1900 թուականներուն Աթէնք ի եւ Փիրէայի շրջանները մօտաւորապէս 1-2 տարի ապրած են ոչ աւելի քան 150 հայեր, մեծ մասով ամուրիներ։ Իսկ Սելանիկի (հիւսիսային Յունաստան) հայերը 1912-էն յունահպատակ դարձած են եւ ունին աշխոյժ գործունէութիւն։
Յոյներուն բարիացակամ վերաբերումը հայերուն նկատմամբ, կարելի է վերագրել անոնց հակաթուրք տրամադրութեան: Այսպէս մեծ թիւով հայեր, մանաւանդ գործիչներ, ապաստան գտած են՝
Հայ յեղափոխականներ զէնք եւ զինամթերք փոխադրած են Փիրէայի նաւահանգիստէն։ Փիրէայի նաւահանգիստը հայ յեղափոխականներուն խարիսխը դարձած էր։ Այդ փախստականներէն ծանօթ դէմքեր կարելի է նշել՝ 1892-ին, Հնչակեաններէն՝ Աւետիս Նազարբեկեան եւ Մարօ Վարդանեան-նազարբեկեան, 1896-ի դէպքերէն ետք՝ Արմէն Գարօ, Երուանդ Օտեան (1896-ին), Տիգրան Երկաթ (1895-97), Սարհատ՝ բնիկ անունով Յարութիւն Յակոբեան Կէլլիպոլցի (1905-ին), եւ շատ ուրիշներ.․․:
1903-1905 կը հիմնուին հայկական ընկերութիւններ, ինչպէս՝ «Կաթիլ ընկերութիւն Հայոց Աթէնք ի եւ Փիրէայի», որոնց առաջին ձեռնարկը կ'ըլլայ «Վարդանանց» տօնակատարութիւնը՝ 5 Փետրուար 1904-ին, Աթէնքի կեդրոնական Սթատիու փողոցի թիւ 8 սրճարանի վերնայարկի սրահին մէջ։
Կապեր կը հաստատուին այլ գաղութներու հետ՝ Մանչէսթըր, Պուքրէշ, Փարիզ, Գահիրէ, Թիֆլիս, Կալկաթա։ 1916-ին եւ 1919-21 Աթէնք ի եւ Փիրէա յի հայերը կը կազմակերպուին ու կը հիմնեն ազգային մարմիններ։ Նոյնը կը պատահի Հիւսիսային Յունաստանի եւ այլ շրջաններու (Փաթրա, Միտիլլի կղզին․․․) հայահոծ քաղաքներուն մէջ։
1920-1924 կ'ընտրեն նաեւ հայ երեսփոխան մը յունական խորհրդարանին մէջ՝ Գէորգ Փափազեանը։ Կը հրատարակեն օրաթերթեր, շաբաթաթերթեր եւ պարբերաթերթեր։
1920-26 տարիներուն հազարաւոր հայեր կը հիւրընկալուին, ապա կը մեկնին (կը ներգաղթեն կամ կ'արտագաղթեն)։ Անոնցմէ նաեւ հայդուկներ, ինչպէս՝ Չոլօն, Մօրուք Կարապետը եւ Սասունցի Մուշեղը։
1975-էն մինչեւ 1990 թուականները, Միջին Արեւելքի խլրտումներէն ետք, շրջանը կ'ընդունի փախստական հայրենակիցներ՝ Լիբանան էն, Սուրիա յէն, Իրան էն, Իրաք էն, որոնց փոքր մասը միայն մնայուն կայք կը հաստատէ: Իսկ մեծագոյն հոսքը տեղի կ'ունենայ Խորհրդային Միութեան փլուզման տարիներուն ու կը շարունակուի (նուազ չափով) մինչեւ 2015:
Գաղթականները՝ Քոքինիա
1915-ի Ցեղասպանութենէ ն փրկուած հայերէն մաս մը, Քոքինիոյ առաջին բնակիչներէն կը դառնայ ։ Այս խումբին կը միանայ 18 Դեկտեմբեր 1921-էն մինչեւ 27 Դեկտեմբեր 1921 Կիլիկիոյ եւ Նիքոմիտիոյ շրջաններէն տեղահանուած 3950 հոգի։ 1921-ին, կը կառուցուի փայտաշէն եկեղեցի մը՝ «Ամենայն Սրբոց»ը։
Փոքր Ասիոյ եւ արեւելեան Թրակիոյ շրջաններէն հայ գաղթականներուն հեղեղը, շուրջ մէկուկէս միլիոն (յոյն գաղթականներուն հետ), տեղի կ'ունենայ Յուլիս, Օգոստոս, Սեպտեմբեր, Հոկտեմբեր եւ Նոյեմբեր ամիսներուն, 1922-ին (յունական բանակի նահանջին հետ), կը շարունակուի սակայն նուազ չափով մինչեւ 1923 (նկար՝ Քոքինիոյ մէջ հայկական գաղթակայանը 1922-ին)։ 80․000 հայ գաղթականներ եւ 8․000 որբեր ապաստան կը գտնեն Յունաստան ի զանազան շրջաններուն մէջ  ։ Քոքինիա ու անոր շրջկայքը՝
(Լիփազմա Քոքինիոյ կից շրջան մը։ Կ'ունենայ աշխոյժ հայկական համայնք մը մինչեւ Բ․ Համաշխարհային պատերազմի նախօրեակը։ Ռմբակոծումներու ընթացքին հայութեան ջախջախիչ մեծամասնութիւնը ապաստան կը գտնէ Քոքինիա․ այդ պատճառով ալ ներառուած է անոր պատմութեան մէջ։)
Բ․ Համաշխարհային պատերազմը եւ համայնքը, անմիջական հետեւանքներ
1940-1944 պատերազմի տարիները ողբերգական կ'ըլլան յունահայութեան համար։ Հ․Կ․Խ․-ի, Բարեգործականի եւ Ս․ Յակոբ եկեղեցւոյ Աղքատախնամի գործակցութեամբ կը ստեղծուի Համազգային Բարեսիրական Մարմին մը, որ կը հիմնէ առողջապահական երկու կեդրոններ՝ Տուրղութի (Νέο Κόσμο) եւ Քոքինիոյ մէջ։ Առաւել, Բարեգործականի Տիկնանց Յանձնախումբը անջատաբար կ'ընդլայնէ իր գործունէութիւնը՝ նիւթական բաշխումներով եւ 3000-ի հասցնելով սեղանատուներէն օգտուող կարօտեալներուն թիւը։ Սակայն ծանր կ'ըլլայ հայութեան տուրքը այս պատերազմին, հակառակ արտասահմանի հայութեան եւ կազմակերպութիւններուն՝ ՀՕՄ-ի, Բարեգործականի եւ այլ օգնութիւններու, միայն Փիրէայի (Քոքինիա, Լիփազմա) մէջ 1000-էն աւելիի կը հասնի հայ սովամահներուն թիւը։ Պատերազմի անմիջական հետեւանքները կ'ըլլան ներգաղթն ու արտագաղթը։ Զգալի կ'ըլլայ գաղութին թիւի նուազումը, ինչ որ կ'ազդէ անոր վերակազմակերպման։
Ներգաղթ, Արտագաղթ
Ներգաղթի (1925-1948) կարաւանները Հայաստան կը փոխադրեն 18․000-է աւելի յունահայեր (նկար՝1932-հայրենադարձութիւն)։ Միայն 1947-ին, Փիրէայի նաւահանգիստէն կը ներգաղթեն 2000-է աւելի յունահայեր, կէսէն աւելին՝ Քոքինիոյ շրջանէն։ Նաեւ 1946-էն մինչեւ 1960-ական թուականները, Յունաստան ի ամբողջ տարածքին ծայր կ'առնէ արտագաղթ մը դէպի՝ Հարաւային եւ Հիւսիսային Ամերիկա (մանաւանդ Արեւմտեան ԱՄՆ, Արժանթին եւ Քանատա)։ Քոքինիոյ հայութիւնը կը կորսնցնէ իր թիւին շուրջ երկու երրորդը։
Միութիւններ
1923-էն ետք, յաջորդաբար կը սկսին գործել Հայ Կապոյտ Խաչի եւ Հ․Մ․Ը․Մ․-ի (Հայ Մարմնակրթական Ընդհանուր Միութիւն) Քոքինիոյ մասնաճիւղերը, Հայ Աւետարանական Ջանից Միութիւնը, Հ․Յ․Դ․ Երիտասարդականի եւ Պատանեկանի միութիւնները, Հայ Բարեգործական Միութեան մասնաճիւղը, Յունահայ Արարատ Մարզական եւ Մշակութային Միութիւնը (1947), Հայրենակցական միութիւններ, Համազգայինի Յունաստանի մասնաճիւղը։
Ս․ Յակոբ Առաքելական եկեղեցին
Քոքինիոյ Կէլլիպոլցի գաղթականները, կրցած են իրենց հետ բերել ­Ս. ­Թո­րոս ե­կե­ղեց­ւոյ սպաս­նե­րը։ Որպէսզի այդ սպասները իրենց պատշաճ տեղը գտնեն, կ'որոշեն փայտաշէն Ամենայն Սրբոց եկեղեցւոյ տեղ կառուցել քարաշէն մեծ եկեղեցի մը։ Իս­կա­պէս ալ, 1933-ի հիմ­նար­կէքէն հա­զիւ 3 տա­րի անց`1936-ին, պատ­րաստ կ'ըլլայ Քո­քի­նիոյ Առաքելական ե­կե­ղե­ցին: Ամենայն Սրբոցը կը վերանուանուի՝ Ս. Յակոբ։ ­Ս. ­Թո­րոս ե­կե­ղեց­ւոյ սրբա­զան սպաս­նե­րը կը միա­տե­ղո­ւին, ի­րենց պատս­պա­րա­նը կը գտնեն ։ Տաս­նա­մեակ­ներ շա­րու­նակ ե­կե­ղե­ցին կը գոր­ծէ իբրեւ հո­գե­ւոր սիրտը Քո­քի­նիոյ եւ ­Փի­րէա­յի ու ա­նոր շրջա­կայ­քի հա­յու­թեան։
1965-1992 թուականներուն եկեղեցւոյ բակին կից երկյարկանի շէնքին սրահներուն մէջ, կը հիւրընկալուի «Զաւարեան» վարժարանը։ Այժմ, ա․ յարկը իր խոհանոցով, կը ծառայէ եկեղեցւոյ բազմատեսակ գործունէութեան։ Իսկ բ․ յարկէն սրահ մը կը տրամադրուի Յունաստան ի Հ․Մ․Ը․Մ․-ի Շրջանային Վարչութեան իբր գրասենեակ-թանգարան։
Հայ Աւետարանական եկեղեցին
Քոքինիոյ Հայ Աւետարանական եկեղեցի ն կը պատկանի Ժողովական դաւանանքին։ 1923-էն ունէր երկու աղօթավայրեր, մինչեւ Բ․ Համաշխարհային պատերազմը՝ Լիբազմայի եւ Քոքինիոյ շրջաններուն մէջ։ Այժմ կը գործէ միայն Քոքինիոյ աղօթավայրը, որ նաեւ հաւաքավայրն է Աւետարանական համայնքին։ Նոյն շէնքին մէջ կայ «Հայկազեան» սրահը։ Անոր տարածքը, ներառեալ շէնքերը, սեփականութիւնն են Ամերիկեան Պորտին եւ ձրիաբար տրամադրուած են համայնքին։ Մինչեւ այսօր կը գործէ Կիրակնօրեայ դպրոցը։
Ակումբներ, հաւաքավայրեր
Քոքինիոյ տարածքին կը գործեն Հայ Կապոյտ Խաչի «Զաւարեան» կեդրոնը եւ Հայ Բարեգործական միութեան «Արարատ» ակումբը։
Արարատ Մարզական եւ Մշակութային ակումբ
«Արարատ» ակումբը կը պատկանի Հայ Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան։ Անոր հաւաքավայրն է։
Բ․ Համաշխարհային պատերազմի աւարտին եւ 1946-47-ի հայրենադարձէն վերջ, կը յղանայ գաղափարը ու 1947 Հոկտեմբեր 1-ին կը հիմնուի Արարատ մարզական եւ մշակութային Միութիւնը։ Անոր կորիզը կը կազմեն 21 երիտասարդներ։ Առաջին օրէն, Միութիւնը կ՛ունենայ երգչախումբը, թատերախումբը, նուագախումբը եւ պարախումբը։ Նաեւ՝ Սկաուտական խումբը։ 1980-ին կը ստանձնէ «Նոր Աշխարհ» շաբաթաթերթի հրատարակութեան նիւթական եւ բարոյական պատասխանատուութիւնը։ Անոնց կողքին կը գործէ նաեւ Արարատի Երիտասարդաց խումբը։
Զգալի էր կարիքը, ունենալ սեփական ակումբ։ 1981 Ապրիլ 5-ին կը հիմնուի «Արարատ Մ․Մ․ Միութեան հիմնադրամ»ը ու 1988 Յունուարին, Հ․Բ․Ը․Մ․-ի ներդրումով կը գնուի ներկայ շէնքը։
Զաւարեան կեդրոն
Գաղթականներուն համար, անհրաժեշտ էր ունենալ մնայուն դպրոց մը եւ հաւաքավայր մը։ Այդ օրերուն Հայ Կապոյտ Խաչի Շրջանային վարչութեան անդամները եւ «Զաւարեան»ի կառուցման օժանդակ մարմնոյ անդամները, իրենց կողքին ունենալով շրջանի հայ գաղթականութեան նիւթական եւ բարոյական աջակցութիւնն ու ծառայութիւնը, 750 տրախմիի հիմնադրամով 1924 թուականին հիմը կը դնեն «Զաւարեան» ակումբ-դպրոցին․ բացումը՝ 1927 Սեպտեմբեր, ։
Տարիներ ետք, անհրաժեշտ կ'ըլլայ շէնքին վերակառուցումը, որ գոհացում պիտի տար ակումբ-դպրոց արդիական կարիքներուն։ Այս նպատակով կը կազմուի փոքրանդամ շինութեան յանձնախումբ մը։ 1992-ի վերջաւորութեան նորակառոյց շէնքը ամբողջութեամբ կը լրանայ շնորհիւ շրջանի հայութեան անսակարկ նուիրումին ու Հայ Օգնութեան Միութեան (ՀՕՄ), Գալուստ Կիւլպէնկեան հիմնարկութեան, Հայ Կապոյտ Խաչի նիւթաբարոյական աջակցութեան։
Այսօր, «Զաւարեան» կեդրոնին մէջ, կը շարունակեն գործել Հայ Կապոյտ Խաչի «Զաւարեան» վարժարան ը՝ ա․ յարկ եւ Քոքինիոյ՝
Կրթական հաստատութիւններ
Գաղթականներէն, Հաճընցի Սոկրատ Թօփալեան, 1923-ին Քոքինիոյ մէջ կը հիմնէ առաջին հայ վարժարանը՝ «Համազգային»ը, որ կը գործէ միայն 2 տարի։
Անմիջապէս ետք, կը բացուին հետեւեալ նախակրթարանները իրենց մանկապարտէզի բաժիններով․- Բ․ Համաշխարհային պատերազմէն ետք, առաջին երկուքը կը միանան՝ «Ազգային Զաւարեան Միացեալ վարժարան» անուան տակ․ «Ազգային»ի եւ «Զաւարեան»ի շէնքերուն մէջ։ 1957-58 դպրոցական տարեշրջանի սկիզբը, Բարեգործականը կը հեռանայ այս միացումէն ու կը հիմնէ «Արտաքի Գալփակեան» վարժարանը, Աթէնքի հարաւային արուարձաններէն Ամֆիթէայի շրջանը։ Այժմ Քոքինիոյ տարածքին կը գործեն՝ Հ․Կ․Խ․-ի «Զաւարեան» վարժարան ը իր նախակրթարանի եւ Մանկապարտէզի բաժիններով եւ Հայ Աւետարանական եկեղեցւոյ Մանկատունը։
Հ․Կ․Խ․ի «Զաւարեան» վարժարան
Զաւարեան ակումբին հիմնումէն՝ 1926-էն իսկ, անոր սրահներուն մէջ կը գործէ Հ․Կ․Խ․ի «Զաւարեան» վարժարան նը։ Առաջին տարուան տնօրէնը կ'ըլլայ Զաքար Զաքարեանը։ 1926-ին բացուած Հռիփսիմեանց մանկապարտէզը տնօրէնութեամբ տիկին Հայաստան Ուշագլեանի, 1927-ին կը միանայ նորակառոյց «Զաւարեան» դպրոցին։ 1928-29 ուսումնական տարեշրջանի սկիզբը կը կատարուի պաշտօնական բացումը Հայ Կապոյտ Խաչին Ազգային Միացեալ «Զաւարեան»-«Հռիփսիմեանց» վարժարանին Սօս Վանի ի տնօրէնութեամբ եւ 260 երկսեռ աշակերտութեամբ ։ Սկիզբը ընթացիկ ըմբռնումով դպրոցական հաստատութիւն մը չ'ըլլար միայն, այլեւ փողոցներէն անկարող ընտանիքներուն զաւակները փրկող, հայ որբերը պահող-պահպանող պատսպարան մը։ Բ․ Համաշխարհային պատերազմ ին առաջին օրէն իսկ կը կասեցուին անոր աշխատանքները․ կը վերաբացուի 1945-ին։ Յունաստանի ներքին ազգամիջեան (1944-1948) պատերազմէն ազդուած, յունահայութեան եւ ինքնաբերաբար հայ դպրոցներու աշակերտութեան թիւը զգալիօրէն կը նուազի (նկար՝ Քոքինիոյ «Զաւարեան» վարժարանի մանկապարտէզի ամավերջի հանդէս — 1 Յուլիս 1947ին)։
1965-ական տարիներուն, այլեւս դպրոցին համար անհնարին կը դառնայ գործել «Զաւարեան» ակումբին մէջ։ Առժամապէս կը փոխադրուի Ս․ Յակոբ եկեղեցւոյ հիւրընկալ սրահներուն մէջ (շրջափակին կից)։ Ու, 1993-ին կը վերադառնայ իր «տունը», գրաւելով նորաշէն «Զաւարեան» կեդրոնին Ա․ յարկը, օժտուած դաստիարակչական արդի բոլոր յարմարութիւններով։
2010-ին կը կառուցուի արդի մանկավարժութեան յարմար «Հայաստան Ուշագլեան» Մանկապարտէզը Ս․ Յակոբ եկեղեցւոյ կից։
Հայ Աւետարանական եկեղեցւոյ Նախակրթարանը եւ Մանկատունը
Հայ Աւետարանական եկեղեցւոյ յարակից շէնքին մինչեւ 1982, կը գործէր նախակրթարանը, իսկ Մանկատունը՝ մինչեւ Յունիս 2018։ Բակը ընդարձակ ըլլալով, ժամանակին յաճախ կ'օգտագօրծուէր հայ եւ յոյն միւս վարժարաններուն կողմէ աշակերտներուն մարզանքի պահուն։
Կաթողիկէ համայնքին «Արարատեան» վարժարանը
Շնորհիւ Գերապայծառ Արք․ Կիւրեղի ջանքերուն, 1926-ին կը բացուի «Արարատեան» վարժարանը, 183 աշակերտներով (նկարը՝ )։ Մխիթարեանի միաբան ները կը հոգան, նաեւ կը կազմաւորեն դպրոցին Ուսուցչական կազմը։ Վարժարանը կը փակուի 1936-ին եւ անոր աշակերտները կը շարունակեն իրենց կրթութիւնը «Ազգային» եւ «Զաւարեան» վարժարաններուն մէջ։
Լիփազմայի վարժարանները
Լիփազման կը գտնուի Քոքինիոյ արեւմուտքը եւ շատ մօտ է Փիրէայի նաւահանգիստին․ ատենօք անոր հիւսիսային արուարձանն էր։ Մինչեւ Բ․ Համաշխարհային պատերազմ, կը գործէին երեք նախակրթարաններ իրենց Մանկապարտէզներով՝ Ազգային, Հ․Կ․Խ., եւ Պատ․ Յր․ Աճէմեանի անհատական վարժարանը։ Առաջին ռմբակոծումներուն իսկ, հայութեան մեծ մասը կը լքէ ու կ'ապաստանի Քոքինիոյ եւ Աթէնք ի շրջանները։
Շէնքերու կառուցում «անտուն» մնացած հայ ընտանիքներու համար
Սակայն բնակարանային տագնապը շատ մեծ էր․ հայ կարիքաւորներուն միայն 2/7-ը կը պատսպարուի։ 600 հայ ընտանիքներ՝ մեծ մասը Քոքինիոյ շրջանէն, տակաւին «անտուն» կը մնան։ Այդ օրերու Ազգային Կեդրոնական Վարչութեան ատենապետի՝ Գրիգոր Բարաղամեանի նախաձեռնութեամբ, կը կազմուի Յունահայ Շինութեան Ընկերակցութիւնը։ Կը մասնակցին՝ Գ․ Կիւլպէնկեան, Հ․ Գարակէօզեան Հիմնարկութիւնները, «անտուն» հայ ընտանիքները իրենց համեստ մասնավճարներով․ այսպէս երբ հիմնադրամը պատրաստ կ'ըլլայ, կը ձեռնարկուի բազմայարկանի շէնքերու կառուցումը։ Այսօր ալ ծանօթ են այս շէնքերը` «հայկական բազմայարկանի - Αρμένικες πολυκατοικίες» անուանումով։
Գալուստ Կիւլպէնկեան հիմնարկութիւն
Գալուստ Կիւլպէնկեան հիմնարկութիւնը կը հիմնուի գործարար եւ բարեգործ՝ Գալուստ Սարգիս Կիւլպէնկեան ին կողմէ։ Ան  իր հարստութիւնը կ'օգտագործէ նպաստելու եւ զօրավիգ կանգնելու աշխարհի տարածքին գտնուող տարագիր հայերուն։ Հիմնարկը մինչեւ օրս կը շարունակէ իր այս գործունէութիւնը։
1960-ական թուականներուն, շնորհիւ հսկայական գումարներու ներդրումին, հարիւրաւոր հայ ընտանիքներ կ'ունենան բնակարաններ։
Կրթաթոշակներու նպաստ մը կը տրամադրուի հայ ուսանողներուն շարունակելու իրենց ուսումը, որպէսզի հետագային անոնք իրենց նպաստը բերեն հայ համայնքին։ Առաւել եւս, վերջին տարիներուն հիմնարկութիւնը իր ձեռնարկներով կը սատարէ արեւմտահայերէնի յառաջացման ու զարգացման, կը կազմակերպէ արեւմտահայերէնով ճամբարներ, մանկավարժներու, մասնագէտներու, ուսուցիչներու, աշակերտներու, ուսանողներու ու նոյնիսկ արուեստագէտներու համար : Քոքինիոյ համայնքն ալ տասնամեակներէ ի վեր կ'օգտուի Կիւլպէնկեան հաստատութեան բարիքներէն, մանաւանդ դպրոցները իրենց ուսուցիչներով ։
Հայասէր Զուիցերեացիներուն Ընկերակցութիւնը, Հայկական Ծերանոց
Այս ընկերակցութիւնը Քասթրիի շրջանը (Աթէնքին հիւսիսը), կը հիմնէ տկարակազմ փոքրերու կազդուրման ծառայող հանգստեան տուն մը, որմէ կ'օգտուին Քոքինիոյ շրջանէն մեծ թիւով երեխաներ ու պատանիներ:
Իսկ 1957-ին կը հիմնէ կեանքի մայրամուտին հասած մեր հայրենակիցներուն համար պատսպարան մը՝ Հայկական Ծերանոցը եւ 30 Դեկտեմբեր 1985-ին, զայն կը փոխանցէ Յունահայոց Ազգային Առաջնորդարանին։ 1986-ին այս ընկերակցութիւնը կը լուծուի եւ փոխարէնը կը կազմուի Արմենօֆաս հիմնարկը, որ կը շարունակէ նախորդին բարեսիրական գործունէութիւնը։
Հաուըրտ Գարակէօզեան հիմնարկութիւն
Բարեսիրական այս հիմնարկը կը հիմնուի 1921-ին: Յունաստանի մէջ կը սկսի գործել 1937-էն մինչեւ 1980-ական թուականները։ Քոքինիոյ մէջ ալ մեծապէս կը սատարէ հայ մանուկներուն, պատանիներուն առողջութեան։ Կը հսկէր վարժարաններու աշակերտութեան առողջապահական վիճակին, վերջիններս հերթական դրութեամբ բժշկական քննութիւններու կ'ենթարկուէին եւ կը վայելէին ընդհանուր կամ մասնաւոր հոգատարութիւն։ Այս ուղղութեամբ՝ Կը հիմնուին ամառնային կազդուրման կայաններ բժշկական հսկողութեամբ: Հայ վարժարաններէն ուսուցիչներ կամաւոր կերպով կը մասնակցէին այս կայաններուն։
Դանիացի Հայասէրներու Առաքելութիւնը
Այս հայանպաստ կազմակերպութիւնը կը հիմնուի 1922-ին։ Իր գործունէութիւնը գլխաւորաբար կը կեդրոնացնէ յունահայ գաղութին շուրջ մինչեւ 1965-ական թուականները։ Նէա էրիթրէայի (Աթէնքին հիւսիսը) սեփական շէնքին մէջ: Ձմեռը կը պատսպարէր հայ աղջիկներ, որոնք կը հետեւէին կարի, տնային տնտեսութեան, առողջապահութեան եւ կենցաղագիտութեան դասընթացքներու։ Իսկ ամառը, կ'ընդունուէին կազդուրման կարօտեալներ։ Հակառակ որ այս հաստատութիւնն ալ հեռու էր Քոքինիոյ շրջանէն, օրին, մեծ թիւով Քոքինիացիներ կ'օգտուէին անոր ծրագիրներէն։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայկական գաղթօճախներ Ստորոգութիւն:Կեդրոնական Յունաստան Ստորոգութիւն:Ատտիկէ նահանգ Ստորոգութիւն:Յունաստան
Անտրէ Հալէմբա
Անտրէ Հալէմբա, ծնած է 19 Նոյեմբեր 1954-ին Լեհաստանի Chełm Śląski քաղաքը: Լեհաստանի Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ երէց հովիւ: Fidei Donum-ի միսիօնարութեան աւետարանիչ (քարոզիչ) քահանայ: Թարգմանիչ Նոր Կտակարանի եւ հեղինակ Mambwe-Անգլերէն բառարանի, Վարշաուայի Միսիօնարական Կազմութեան Կեդրոնի նախկին տեսուչ եւ Քարտուղար Լեհաստանի Եպիսկոպոսական Առաքելութիւններու Յանձնաժողովի, Լեհաստանի եպիսկոպոսական Պատուիրակ՝ Միսիօնարական Աշխատանքներու Խորհրդաժողովի, հիմնադիր՝ Լեհաստանի Brzęczkowice-ի Միսիօնարական թանգարանին: 2006-էն սկսեալ կ՛աշխատակցի Գերմանիոյ մէջ տեղադրուած «Կարիքաւոր Եկեղեցիներու Օժանդակութիւն» միջազգային կազմակերպութեան: 2006-2010 պատասխանատուն էր անգլերէն եւ բօրդուկալերէն խօսող Ափրիկեան երկիրներու եկեղեցիներու օժանդակութիւն հայթայթելու: 2010-էն սկսեալ պատասխանատուութունը ստանձնած է օժանդակել Միջին Արեւելքի 23 երկիրներու եկեղեցիներուն:
Երիտասարդութիւն եւ Քահանայական Կոչում
Ծնած է 19 Նոյեմբեր 1954-ին Chełm Śląski-ի մէջ։ Զաւակն է Eric Halemba եւ Maria nee Ryszkaի: Ունի երկու եղբայր, Bernard եւ Venantius: Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ եւ 1969-ին սկսած է իր ուսումնառութիւնը Mysłowice-ի Tadeusz Kosciuszko երկրորդական վարժարանէն ներս: Իր հետաքրքրութիւնները կեդրոնացած էին իմաստասիրութեան եւ մարդաբանութեան վրայ։ 1973-ին յաջողութեամբ աւարտելով քննութիւնները, միացաւ Cracow-ի Սիլիսիան Բարձրագոյն Դպրեվանքին: 1981-ին, Cracow-ի Պապական Աստուածաբանական Ակադեմիէն ստացաւ Աստուածաբանութեան Մաքիստրոսի տիտղոս, ուր 3 Ապրիլ 1980- ին քահանայ  ձեռնադրուեցաւ ձեռամբ Herbert Bendorz Եպիսկոպոսի, Katowice Աթոռանիստ եկեղեցւոյ մէջ։ Երբ Świętochłowice-ի St. Peter and Paul թեմի ժողովրդապետն էր մեծ յանձնառութեամբ աշխատեցաւ ի նպաստ Children for Mary-ի, հաւաքականութիւն մը, որ կ՛օժանդակէ միսիօնարութիւններուն: Այդ ժամանակ արդէն մեծ փափաք կը ցուցաբերէր մասնակցելու միսիօնարական առաքելութիւններու:
Միսիօնարական Կոչում եւ Աշխատանք Զամպիայի մէջ
Տաքարի Սենեկալ Կարտինալ Hyacinthe Thiandoum-ի հետ հանդիպումը, որ տեղի ունեցաւ Յովհաննէս Պօղոս II-ի առաջին ուխտագնացութեան ընթացքին, նշանակալից անդրադարձ ունեցաւ Հալիմպայի Միսիօնար ըլլալու որոշում կայացնելու ընթացքին վրայ։ Երիտասարդ դպրեվանքցին հմայուած էր Կարտինալի ուղղամտութեամբ, անկեղծութեամբ եւ զուարթախօսութեամբ: Մի քանի ամիսներու լեզուական պատրաստուածութենէ վերջ ան մեկնեցաւ Զամպիա 1983-ին, ուր ծառայեց 12 տարի, Mbala-ի թեմէն ներս: (ներկայիս՝ Kasama) «Fidei Donum» Mambwe Միսիօնարութեան ծառայութիւն, որպէս Միսիօնար՝ (1983-1993) եւ (2004-2005):
Մարդկային կեանքեր փրկելու արգելքները շրջանցելու համար միսիօնարութիւնները յանձն առին բարեսիրական հիւանդանոցի մը կառուցումը Mambweի մէջ, քաղաքի առաջնորդանիստ շրջակայքին։
Շնորհակալութիւն Եպիսկոպոս Adolf Furstenbergի յանձնառու եւ խնամակալ օժանդակութեան, բարերարներու նիւթական աջակցութեան եւ տեղացի բնակչութեան մասնակցութեան, որոնք նպաստեցին իրենց աշխատանքով հիւանդանոցի կառուցումը, որ իր աւարտին հասաւ երկու տարուան մէջ: Հայր Հալէմբա աշխատանք ծաւալեց նաեւ Mambwe Mission-ի առաջին մանկապարտէզի եւ առաջին երկրորդական վարժարանի յառաջացման համար:
Աւետարանական Թարգմանութիւններ
Mambwe-ի բնակչութիւնը առջինն էր 72 տեղական ցեղախումբերուն, որ ընդունեց Կաթողիկէ միսիօնարութիւնները: Առաջին հերթին, White Fathers-ը կանգ առին Mambwe Mwela-ի մէջ եւ արաբներէն գնեցին 200 գերի, որոնք կը փոխադրուէին հին «Գերիներու Ճանապարհ»ով, որ Հիւսիսային գաւառները կը միացնէր Ատլանտեան եւ Հնդկական ովկիանոսներուն, Stevenson-ի բացատրութեան համաձայն: Հոս այն տեղն է նաեւ, ուր առաջին քրիստոնեայ գաղութն ու դպրոցը հաստատուեցան:
Ամենայնդէպս, մինչեւ այդ ժամանակ Mambwe-ի բնակչութիւնը չունէր իր մայրենի լեզուով լաւ թարգմանուած Նոր Կտակարան: Անոնք ստիպուած էին օգտագործել 19-րդ դարու աւարտէն գոյութիւն ունեցող Բողոքականական թարգմանութիւնը, Swahili ծագում ունեցող անհամար փոխառութիւններով, ժամանակավրէպ լեզուական դարձուածքներով եւ բազմաթիւ քերականական անկայուն ձեւերով: Մեկնելով այս իրողութենէն անհրաժեշտ էր նոր եւ աւելի հասկնալի թարգմանութիւն մը ի մասնաւորի երիտասարդ սերունդին համար:
Հայր Հալէմբա, խումբ մը տեղացի խորհրդականներու օժանդակութեամբ, յանձն առաւ մարտահրաւէրը եւ երկու տարուան ժամանակի մէջ թարգմանեց Նոր Կտակարանը Mambwe-ի լեզուին: Fidei Donum-ի լեհական միսիօնարութիւնը տպագրեց եւ հրատարակեց զայն Zambia-ի մէջ 1991-ին, որպէս նուէր Կաթոլիկ Եկեղեցւոյ հիմնադրութեան հարիւրամեակի հանդիսութեան:
1994-ին, ան հրատարակեց Mambwe-Անգլերէն բառարանը, որու պատրաստութեան համար աշխատեցաւ 10 տարի (1984-1994): Բառարանը կը պարունակէ 17.500 բառամուտք եւ գոյութիւն ունեցող ամենածաւալուն բառարանն է Zambia-ի Bantu լեզուի:
2007-ին հրատարակեց կարեւոր երկու հրատարակութիւններ, Անգլերէն-Mambwe բառարանը, հիմք ունենալով Oxford Advanced Dictionary-ն, եւ որ կը պարունակէ 21.300 բառամուտք, ինչպէս նաեւ Mambwe լեզուի քերականութիւն: Հայր Հալէմբա խմբագրեց եւ հրատարակեց նաեւ Ափրիկեան Միսիօնարութեան աշխատանքները, Սպիտակ հայր Marcel Petitclair, the Roman Missal, Mambwe-ի լեզուով: 2009-ին Հայր Հալէմբա սատարեց Mambwe-ի փոքրիկներու «Աստված խոսում է իր զավակների հետ» Սուրբ Գիրքի հրատարակութիւնը՝ ինչպէս նաեէւ համադրեց, խմբագրեց եւ ամբողջացուց եռահատոր արարողական եւ պաշտամունքային պատրաստուածութեան հարց-պատասխան ուղղեցոյց («Mambwe Liturgical Lectionaries A, B, C») ընդունուած հայր Marcel Petitclair-ի կողմէ:
Գիտական Աշխատանքներ
1993-1994 տարիներուն Վարշաուայի նախկին Կաթոլիկ Աստուածաբանութեան Ակադէմիայէն ներս, ներկայիս՝ (Կարտինալ Stefan Wyszyński Համալսարան) Միսիօնարական Գիտութիւն ուսանեցաւ եւ ուսումը աւարտեց Արտօնեալ Աստուածաբանութեան աւարտաճառով վերնագրուած՝ Mambwe-ի բնակչութեան զարգացման կարգ մը երեւոյթներ Paul VI-ի յորդորներու լոյսին տակ, «Africae Terrarum». 2004-ին ստացաւ Աստուածաբանական Գիտութիւններու Տոքթորական տիտղոս իր ներկայացուցած աւարտաճառով «Mambwe, Zambia-ի առակներու եւ ասացուծքներու Կրօնական եւ բարոյական արժէքները»: 2005-ին հրատարակեց Mambwe-ի ժողովուրդի ասացուածքներն ու ժողովրդային պատմուածքները անգլերէն եւ տեղական լեզուներով: Ասոնք նպաստեցին մոռացութենէ փրկելու կարգ մը Mambwe-ական աւանդութիւններու երեւոյթներ: Ներկայիս երկու հրատարակութիւններ ընթացքի մէջ են, Ափրիկեան ժողովրդային պատմուածքներու երկրորդ հատորը (Անգլերէն-Mambwe) եւ «Mambwe-Zambia-ի ժողովուրդի պատմութիւնն ու սովորութիւնները»:
Միսիօնարական Աշխատանքներ
1996-ին նշանակուեցաւ Վարշաուայի Միսիօնարութեան Կազմութեան Կեդրոնի տնօրէն եւ քարտուղար Լեհ Եպիսկոպոսական Միսիօնարական Յանձնաժողովի: 1999-ին ան նաեւ նշանակուեցաւ որպէս՝ Միսիօնարական Գործառնութեանց Լեհ Եպիսկոպոսաց Խորհրդաժողովի Պատուիրակ: Նոյն շրջանին ան կազմակերպեց կարգ մը գործնական ձեռնարկութիւններ եւ մրցաշարքեր մանուկներու համար, ինչպիսին են. «Ափրիկէի դպրոցական ընկերս» եւ «Միսիօնարական Օլօմբիատ»:
Լեհ Եպիսկոպոսական Յանձնաժողովի եւ Միսիօնարութեան Կազմութեան Կեդրոնի ծառայելու իր լիազօրութիւնները աւարտին հասաւ 2003-ին:
Իր Միսիօնարական եւ հովուական ճամբորդութիւններու ընթացքին հաւաքած էր բազմաթիւ յուշանուէրներ ինչպիսին են.- ամենօրեայ գործածաթութեան առարկաներ, արուեստի գործեր, (ընդհանրապէս Ափրիկեան, բայց նաեւ Հնդկական եւ Papuan) եւ պաշտամունքային առարկաներ: Իր ունեցած բազմազան եւ բազմաթիւ հաւաքածոյով ան հիմնեց Cardinal August Hlond-ի Միսիօնարական Թանգարանը, որու բացումը տեղի ունեցաւ 12 Յունուար 2004-ին, Brzeczkowice-ի Our Lady Of Sorrows-ի թեմէն ներս:
Իր աշխատանքով ան նպաստեց միսիօնարական շարժումի ժողովրդականացման, յառաջացուց գիտակցութիւնը անոր կարեւորութեան, ինչպէս նաեւ Եկեղեցւոյ դերակատարութեան եւ միսիօնարական կոչումի անհրաժեշտութեան: Ան ամէն տարի կը վերադառնայ Zambia եւ կը կազմակերպէ Lusaka-ի մէջ Լեհ միսիօնարական տարեկան ընդհանուր հաւաքները, ինչպէս նաեւ Mambwe-ի Մշակութային Մրցումը՝ աւանդական լեզուի փառատօն.- ճառտասանութիւն, ժողովրդային հեքիաթներ պատմել, բանաստեղծութիւն, երգ եւ պար:
Միջազգային Կարիքաւոր Եկեղեցիներու Օժանդակութիւն /Kirche in Need
Ներկայիս Հայր Հալէմբա կ՛աշխատակցի  «Aid to the Church in Need» (ACN Intl) միջազգային կազմակերպութեան, որ տեղադրուած է Գերմանիոյ Königstein im Taunus-ի մէջ։ 2006-2010 ստանձնած էր պատասխանատուութիւնը օժանդակելու անգլերէն եւ բօրդուկալերէն խօսող երկիրներու: 2010-էն սկսեալ ստանձնեց պատասխանատուութիւնը օգնելու այն եկեղեցիներուն, որոնք կը գտնուին Միջին Արեւելքի մէջ (Սուրբ Հողը՝ Իսրայէլ եւ Պաղեստին, Լիբանան, Յորդանան, Սուրիա, Իրաք, Իրան, Աֆղանիստան, Թուրքիա, Կիպրոս, Ատրպէյճան, Վրաստան, Հայաստան, Եգիպտոս, Եթովպիա, Էրիթրէա,) նաեւ Արաբական Թերակղզիի (Սուետական Արաբիա, Եէմէն, Օման, Քուէյթ, Քաթար, Պահրէյն, Միացեալ Էմիրութիւններ):
Ան գործակցեցաւ «Reunion of Aid Agencies for the Oriental Churches» (R.O.A.C.O.)-ի նպաստ Արեւելեան Եկեղեցիներու Համախմբումին: Յանձնաժողով մը, ուր կը միանան աշխարհի տարածքին գտնուող զանազան երկիրներու բարեսիրական ընկերութիւնները ի շահ լաւագոյն օժանդակութիւնը հայթայթելու քրիստոնեաներուն:
Միջին Արեւելքի քրիստոնեաներու ցեղասպանութեան ընթացքին, ան անյապաղ շտապեց փրկելու այն եկեղեցիները, որոնք վնասուեցան որպէս հալածանքի եւ պատերազմի արդիւնք, մասնաւորապէս Սուրիոյ եւ Իրաքի մէջ: Ան հեղինակն է «Վերադարձ Դէպի Արմատներ» ծրագիրին (Marshal Plan for the Nineveh Plains), որ ստացաւ միջազգային նիւթական օժանդակութիւն, որու միջոցաւ կարելի եղաւ վերաշինել անձնական բնակարաններ եւ Իրաքի Եկեղեցւոյ ենթակառոյցը: Շնորհակալութիւն նախաձեռնողներուն, որոնց աշխատանքով կարելի եղաւ իրենց տուներէն վտարուած քրիստոնեայ ընտանիքներու կէսը վերադարձնել իրենց բնակարանները: Նոյնպէս Սուրիոյ մէջ, իր բարեսիրական եւ համամարդկային մօտեցումները օգտակար դարձան, որ քրիստոնեաներ դիմանան ամենադժուար պայմաններուն եւ չկորսնցնեն իրենց յոյսն ու հաւատքը: (Մոմեր՝ Սիրիայում խաղաղության համար, վարդարանով յանուն խաղաղության, Մխիթարէք իմ ժողովրդին, Ուխտագնացութիւն Սըր-բու-հի Մա-րի-ամ վշտերու, սիրիացիներու համախոհն):
Իր գործնական համամարդկային ընդհանրական մօտեցումները արդիւնաւորուեցան տեղական համագործակցութեամբ եւ Քրիստոնեայ Ընկերակցութեան հզօրացմամբ: Այս բոլոր մարդասիրական աշխատանքները, դիւանագիտական նախաձեռնութիւնները, խաղաղութեան նպաստող դատապաշտպանութիւնները օգնեցին, որ քրիստոնեաները շարունակեն գոյատեւել իրենց ծննդավայրին մէջ, քրիստոնէական հաւատքի բնօրրանը Միջին Արեւելքի մէջ:
Իր նախաձեռնութիւններու շրջագիծէն ներս, Հայր Հալէմբա հաստատեց տեղեկատուական զանազան կայքէջեր (հիմնական «Նինուէի վերակառուցման յանձնաժողով» եւ «Սիրիայի քրիստոնեաներ»): Ան նաեւ յառաջացնողն է «ACN aid»ի, զարգացած թուայնացած դրութիւն վարչական եւ հաշուական ծրագիրներու համար:
Որպէս գիտնական, Հայր Հալէմբան ղեկավարեց Միջին Արեւելքի մէջ քրիստոնեաներու հալածանքի եւ բնաջնջման առնչուած փաստաթուղթերու հետազօտման աշխատաքը, ինչպէս նաեւ ընկերային եւ ցեղային հետազօտութիւն: Հայր Հալէմբայի Միսիօնարական քարոզչութիւնը արդիւնաւորուեցաւ «Our Way to God»ի յառաջացմամբ, որ սուրբ գրային հարց-պատասխանի շարք մըն է, հիմնուած Եկեղեցւոյ աւանդութիւններուն վրայ, ուղղուած արաբախօս մկրտուած թեկնածուներու: Հարց-պատասխանի այս շարքը հեղինակուած հայր Michel Sakr եւ հայր Antoine Assaf-ի կողմէ հրատարակուեցաւ գիրքի ձեւով, լսողական՝ գիրք, կայքէջ եւ համացանցային տարբերակներով: Ունի նաեւ երկլեզու թարգմանութիւն (Արաբերէն-Անգլերէն, Արաբերէն-Ֆրանսերէն, Արաբերէն-Գերմաներէն եւ պատրաստութեան ընթացքի մէջ են.- Արաբերէն-Իտալերէն, Արաբերէն-Սպաներէն թարգմանութիւնները):
Պարգեւատրումներ եւ Յիշատակումներ
2015-ին Վարպետ պատւոյ տիտղոս շնորհուած Զահլէ, Լիբանանի S.F. Issam John Darwish, Յոյն Կաթողիկէ Արքեպիսկոպոսի կողմէ:
2019-ին Պատւոյ Յիշատակութիւն Վատիկանի Պարբերաթերթին մէջ: Շնորհուած 10 անհատներու, որոնք իրենց գործով ու խօսքով, վկաներն են յոյսի, որ Աստուած գոյութիւն ունի եւ կը փութայ պաշտպանել իր ժողովուրդը: Այս մէկը կը շնորհուի ամէն տարի Inside the Vatican magazine-ի կողմէ նպատակ ունենալով մօտէն ծանօթացնել աշխարհի մէջ տեղի ունեցող գործերը եւ եկեղեցւոյ սիրտը:
2019-ին Արժանեաց Ոսկեայ Խաչ (Golden Cross of Merit) շնորհուած Լեհաստանի Հանրապետութեան Նախագահին կողմէ:(Կարօտեալներու մատուցուած ծառայութիւններու եւ օգնութեան համար)
2019-ին Ոսկեայ Մետալ- Gold Medal of the Cardinal Stefan Wyszynski University: Առ ի գնահատանք Վարշաուայի Cardinal Stefan Wyszynski University-ի հետ արդիւնաւէտ  համագործակցութեան:
2019-ին Պատւոյ Գիր «Pro Redemptione»: Առ ի գնահատանք իր ծառայութեան ի նպաստ կարիքաւոր եւ հալածուած քրիստոնեաներու: Այս պարգեւը կը շնորհուի քառամսեայ «Homo Dei»ի կողմէ այն կղերականներուն, որոնք արտասահման կը ծառայեն:
Հրատարակութիւններ
1. Andrzej Halemba (2005). Religious and ethical values in the proverbs of the Mambwe people, Zambia PART I. Warsaw: Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna "Adam". ISBN 83-7232-627-4.
2. Andrzej Halemba (2005). Religious and ethical values in the proverbs of the Mambwe people, Zambia PART II. Warsaw: Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna "Adam". ISBN 83-7232-628-2.
3. Andrzej Halemba (2011). ''Amapepo pa Wanda wakwe Leza na manda akulu. Mwaka A.'' Warsaw: Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna "Adam". ISBN 978-83-7232-985-1.
4. Andrzej Halemba (2011). ''Amapepo pa Wanda wakwe Leza na manda akulu. Mwaka B''. Warsaw: Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna "Adam". ISBN 978-83-7232-990-5.
5.    Andrzej Halemba (2011). ''Amapepo pa Wanda wakwe Leza na manda akulu. Mwaka C.'' Warsaw: Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna "Adam". ISBN 978-83-7232-991-2.
6. Andrzej Halemba (2011). Umulungu Utakatifu Uwanda ukulu wlpasaka Myaka A,B,C. Warsaw: Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna "Adam". ISBN 978-83-7232-996-7.
7. Andrzej Halemba (2007). English-Mambwe Dictionary and Mambwe Grammar. Warsaw: Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna "Adam". ISBN 978-83-7232756-7.
8. Andrzej Halemba (2006). Amapepo ya Cîta ca Minsa, Mu Cimambwe (Zambia). Mysłowice-Brzęczkowice: [mps].
9. Andrzej Halemba (2005). Mambwe Folk-tales (English version). Warsaw: Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna "Adam". ISBN 83-7232-625-8.
10. Andrzej Halemba (2005). Mambwe Folk-tales (Mambwe version). Warsaw: Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna "Adam". ISBN 83-7232-626-6.
11. Halemba Andrzej, Różański Jarosław (eds) (2003). Wybrane problemy szkolnictwa w Afryce Subsaharyjskiej. Warszawa: Komisja Episkopatu Polski ds. Misji. ISBN 83-7232-421-2.
12. Halemba Andrzej, Różański Jarosław (eds) (2003). Historia i znaczenie przekładu Nowego Testamentu na język Mambwe, w: J. Różański – A. Halemba, Między przekładem biblijnym a teologią afrykańską,. Warszawa: Komisja Episkopatu Polski ds. Misji. ISBN 83-7232-420-4.
13. Andrzej Halemba (ed. & transl.) (1997). Kościół misyjny, Podstawowe stadium misjologii (original: Following Christ in Mission. A foundational Course in Missiology, Sebastian Karotempler). Warsaw: Missio-Polonia. ISBN 83-8627-115-9.
15. Andrzej Halemba (1996). Oczekiwania Kościoła w Afryce u progu roku 2000 w świetle Synodu Afryki i Adhortacji Apostolskiej "Ecclesia in Africa", Nurt SVD 30(1996), s. 3-32; Warszawa: Verbinum. ISSN 1233-9717.
16. Andrzej Halemba (1995). Diecezjalne dzieło misyjne a udział diecezji katowickiej w misji ad gentes Kościoła powszechnego, w: W. Świątkiewicz, Kościół śląski wspólnotą misyjną. Katowice: Societas Scientiis Favendis Silesiae Superioris - Instytut Górnośląski.
17. Andrzej Halemba (1994). Mambwe-English Dictionary. Ndola: Franciscan Mission Press Ndola. ISBN 9982-07-047-9.
18. Andrzej Halemba. Zagadnienia inkulturacji w Afryce w okresie powstania orędzia "Africae terrarum" Pawła VI, SSHT 25/26(1992/93).
19. Andrzej Halemba (1993). Niektóre aspekty inkulturacji ludu Mambwe w świetle adhortacji Pawła VI "Africae terrarum". mps.
20. Andrzej Halemba (1991). Icipangano Cipya (New Testament in Mambwe). Ndola: Mission Franciscan, Mission Press Ndola.
Յակոբ Այվազ
Յակոբ Այվազ, պոլսահայ խմբագիր եւ հրատարակիչ ։
Կենսագրութիւն
Հայրը կօշկակար Կարապետ Այվազեան եւ մայրը Հռիփսիմէ Մայիսօղլու։ Կորսնցուցած է իր հայրը ութը տարեկանին։ Երկրորդ հայրն է Գրիգոր Պիւքիւճեան ինչպէս առաջինը՝ նոյնպէս կօշկակար։
Իր առաջին դպրոցը կ՚ըլլայ Լեւոն Վարդուհեան վարժարանը։ Ուսման կը շարունակէ Բերա՝ Էսայեան վարժարան, ուր կ՚ունենայ ուսուցիչներ՝ Պարթեւեան, Փանոսեան, Սուլթանեան, Կուրտիկեան Էֆէնտի։ Միջնակարգը աւարտելէ վերջ կը սկսի, աշկերտութեան երկրորդ հօրը քով, Պէյազիտ՝ Չաթալ Խան, որ կ՚անուանուէր «Կօշկակարներու գոնսէրվաթուար»։
Առաջին անգամ 1929-ին գորիսթ կ՚ըլլայ «Տէյիրմենճինին Քըզը» անուն օփերեթին մէջ։ Ետքը բեմ կը բարցձրանայ Շարք Թատրոնի խումբով։ Կը միանայ Պօղոս Շաւարշ Գարագաշին խումբին։ 1935-ին կը սկսի թատրոնի վրայ յօդուածներ գրելու Ժամանակ օրաթերթի մէջ, «Տոմսակներ», «Ճպուր» եւ «Միմոս» ծածկանուններով։
1936-ին կը ծանօթանայ Անդրանիկ Պալաեանի դուստր՝ Արշալոյս Պալաեանի հետ։ 1937-ին կ՚ամուսնանան։ Կ՚ունենան երկու զաւակներ՝ Կարօ եւ Սիւզան։
1950-ին կը սկսի նաեւ բեմադրութեան։ Էսայան Սանոց Միութեան մէջ խումբ մը կը կազմէ «Փոքր Թատերախումբ» անունով եւ կը կատարեն թէ թրքերէն եւ թէ հայերէն ներկայացումներ։ Յակոբ Այվազի վերջին խաղը կ՚ըլլայ իր գրի արած «Սօն Փէրտէ»ն։
1946-ին Զարեհ Արշակին եւ Նազարէթ Տօնիկեանին տպարանին մէջ կը ծնի երգիծական պարբերութիւն մը՝ «Քուլիս»ը։ «Քուլիս»ը 1946էն մինչեւ 1996 ճիշդ յիսուն տարի կը հրատարակուի անխափան կուրծք տալով զանազան դժուարութիւններու եւ խոչընդոտներու։
1997-ին Թուրքիոյ Գրողներու Միութեան կողմէ կը պարգեւատրուի «Մամուլի Ծառայութեան» մետայլով։
Բարեկենդան
Բարեկենդան, Հայաստանեայց Առաքելական Ս. Եկեղեցւոյ տօներէն, միաատեն՝ իսկական ժողովրդական տօն: Հին ատեն հայկական տօներէն ամէնէն ուրախն ու ամենատարածուածն էր։ Անիկա կը յաջորդէր Ս. Սարգիսի տօնին եւ կը տեւէր մինչեւ Մեծ պահքի նախօրեակը: Երկշաբաթեայ այս տօնախմբութիւնը կատակով յաճախ կ'անուանէին «փորեկենդան», որովհետեւ տօնին գլխաւոր յատկանիշը կերուխումն էր:
Յակոբ Այվազ
Կենսագրութիւն
Այվազ 2004ին թատրոնի մրցանակներու շարքին առած է շնորհակալագիր: Իսկ 2005ին ստացած է պատուագիր «Թատրոնի Քննադատներու Միութեան» կողմէ:
Բարեկենդան
Բարեկենդանի Խորհուրդը
Բարեկենդանը բարեկեցութեան խորհուրդն է: Իսկ բարեկեցութիւնը մարդ տեսած է դրախտի մէջ։ Բարեկենդանի տօնը դրախտի յիշողութեան, մեծարման տօնն է: Այսինքն՝ Բարեկենդանով մենք կը յիշենք դրախտը եւ կը տօնենք դրախտի այն պատկերները, զորս ունեցած ենք: Անիկա առաւելաբար ժողովրդական տօնախմբութեան, խրախճանքի, ազատութեան օր է, որ կարծես հաւատացեալ ժողովուրդին կը յիշեցնէ նախկին դրախտը, դրախտային երջանկութիւնն ու զուարթութիւնը: Իսկ տօնը կը նշուի հիմնականին մէջ դիմակներով, որոնք կը խորհրդանշեն դրախտի բոլոր անասունները: Ադամ բոլոր անասուններուն անուններ տուած էր, միաատեն ապրած էր դրախտին մէջ, բարեկեցութեան մեջ՝ ղեկավարելով անասունները: Անոնց պատկերներով դիմակներն ալ Բարեկենդանի տօնը կը խորհրդանշեն: Այս ամէնը բարեկենդանութեան յիշողութիւնն է, մէկ խօսքով՝ ափսոսանքը, որ այլեւս չունին այդ դրախտը:
Յակոբ Այվազ
Կենսագրութիւն
Յակոբ Այվազ կը մահանայ 29 Սեպտեմբեր 2006-ին, 95 տարեկանին: Իր գերեզմանը կը գտնուի Շիշլիի Հայոց Գերեզմանատան մէջ։ Իր հանդէսները եւ արխիւը նուիրուած է Ակօս շաբաթաթերթին:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ հրատարակիչներ
Բարեկենդան
Բարեկենդանի Խորհուրդը
Բարեկենդանի խորհուրդներէն մէկն ալ բարիի ու չարի պայքարը կը խորհրդանշէ: Խաղերու ընթացքին կը ծաղրուին համայնքին անարդար մեծաւորները, դատաստան կ'ընեն եւ կը պատժեն: Իրական կեանքի մէջ չկրցածը կարելի է կատարել Բարեկենդանի օրերուն, խաղերու ընդմէջէն: Այդ օրը մէկը միւսէն նեղուելու իրաւունք չունէր, բոլորը կրնային կատակել, ծաղրել եւ քննադատել:
Տօնին յատուկ խրախճանքներ
Բարեկենդանը համընդհանուր տօն է, իսկ Արեւմուտքի մէջ զայն կը կոչեն «Կառնաւալ»՝ դիմակներով մարդիկ երգ ու պարով կը շրջին փողոցները: Վենետիկի մէջ անիկա վերածուած է ազգային փառատօնի: Հայերը տօնը անուանած են նաեւ «Բարեկենդանք» կամ «Աբեղաթող»՝ քահանայական դասին տրուող որոշ ազատութիւններուն պատճառով:
Աւանդութիւններ եւ սովորութիւններ
Յատկանշական էր այն, որ խնճոյքներուն կը մասնակցէին նաեւ կիները, եթէ այլ տօներու ան կ'առանձնանար, ապա Բարեկենդանին կը տիրէր սեռի, տարիքի եւ խաւի հաւասարութիւն:
Բարեկենդան բառի ստուգաբանութիւն
Բարեկենդանի աւանդոյթը կու գայ շատ հին ատեններէն, բառը ստուգաբանելով (բարե=բարի, կենդան=կենդանութիւն) կարելի է եզրակացնել, որ անիկա կապ ունի բնութեան զարթօնքին, բերքի ու բարիքի հետ: Այս իմաստով Բարեկենդանը բազմաթիւ ծիսական պաշտամունքային տարրեր ունի, որոնք մնացած են խաղերու ձեւով: Այսպէս, օրինակ, խաղերու ընթացքին սուտմեռուկ ձեւանալ, յետոյ՝ յառնող բնութեան պաշտամունքին հետ:
Բարեկենդանի յատուկ խաղեր
Բարեկենդանի գլխաւոր խաղերէն մէկը՝ «Աբեղաթող»ը, կը կազմակերպուէր վանքերուն կամ եկեղեցիներուն մէջ, Բարեկենդանի վերջին Շաբաթ կամ Կիրակի օրերուն: Խաղի ատեն սարկաւագէն, աբեղայէն ու վարդապետէն մինչեւ եպիսկոպոսը, գրեթէ, կը հաւասարէին եւ պահ մը մոռացութեան կը տրուէին դասային տարբերութիւնները: Սեղանատան մէջ տեղի ունեցող խնճոյքներուն կը յաջորդէր թափօրը: Կ'ընտրուէր թափօրապետ մը: Վերջինս կը նստէր գահաւորակի մը վրայ, գլխուն կը կրէր եպիսկոպոսական տիպի թիթեղեայ խոյր մը, թագ մը, իսկ ձեռքին՝ խոտէ հիւսուած գաւազան:
Չափազանց հետաքրքրական էր նաեւ հայկական գիւղերուն մէջ Բարեկենդանի խաղերու եւ դիմակահանդէսներու սովորութիւնը, երբ պատանիները դռնէ դուռ շրջելով` կը զուարճանային:
Բարեկենդանի խաղերէն էին ընկուզախաղն ու ճօճախաղը: Ճօճախաղին առաւելաբար կը մասնակցէին կիները, երիտասարդ աղջիկներն ու երեխաները: Անոնք պարանով պատրաստուած ճօճանակներու վրայ կ'օրօրուէին, իսկ իրենց շուրջ հաւաքուած բազմութիւնը ճիպոտով կը հարուածէր ոտքերուն, որպէսզի ճօճուողը որեւէ գաղտնիք յայտնէ, կամ սիրած երիտասարդին անունը բացայայտէ:
Մարաշի հայերուն սիրուած ներկայացումներէն էր «Թլխաղիր»-ը: Կիներ բահին վրայ կ'անցընէին կնոջ, բայց յատկապէս նորահարսի մը հագուստը, գլուխը կը յարդարէին զանազան քողերով ու ծածկոցներով. այս մարդ-տիկնիկը կը կոչուէր «թլխաղիր»: «Թլխաղիրին» վրայ կ'անցընէին իրենց զարդերը եւ կատակերգերով կը պտըտէին գիւղին թաղերը՝ տունէ - տուն: Այդ օրը ամէն թաղի մէջ կարելի էր հանդիպիլ քանի մը «թլխաղիր»ներու: Զբօսապտոյտէն ետք, «թլխաղիրը» կը տնկէին բակի մը մէջ եւ մինչեւ երեկոյ շուրջը կը պարէին: Երեկոները, ուրախութեան թունդ պահուն, յանկարծ կը լսուէին կենդանական անճոռնի ձայներ: Դուռը կը բացուէր, ներս կ'իյնար այլանդակ մէկը՝ երեսը ալիւրի կամ մուրի մէջ կորսուած, այծի մորթէ մեծ մօրուք շինած, մորթերէ պատրաստուած տարօրինակ հագուստ հագած, ձեռքին երկար ձող կամ ակիշ բռնած, զանազան թռիչքներ ընելով կը յարձակէր ուրախացողներուն վրայ։ Բոլորը թէ՛ կը ծիծաղէին, թէ կը վախնային այդ այլանդակ ծաղրածուէն: Երեխաները, վախցած կու լային: Իրարանցում կը ստեղծուէր: Վերջապէս ծաղրածուն, տանտիրոջմէն նուէրն առնելով, իր բազմաթիւ ընկերներով ուրիշ տեղ կ'երթար: Ծաղրածուները (այլ տեղեր կ'անուանուէին «Նոզայ») կը ներկայացնէին կամ պառաւ սատանայ, կամ անճոռնի հրէշ, կամ տգեղ ուղտ, կամ սարսափեցնող դեւ, եւ այլն: Կատակով կը խաղային գոմշակռիւ, աքլորակռիւ, բայց շատ աւելի տարածուած էր «ուղտ խաղցնելը»:
Ակլատիզը
Գիւղին հրապարակը ձիարշաւ տեղի կ'ունենար, որ կ'աւարտէր «Ուտիս տատը» վռնտելու եւ «Պաս պապը» հրաւիրելու ծէսով: «Ուտիս տատը», որ Բարեկենդանի օրերուն բոլորը ուտել - խմելու կը հրաւիրէր, այժմ արդէն գզգզուած տիկնիկ է: Բարեկենդանի վերջին օրը, երեկոյեան, հանդիսաւոր կերպով կը գլորի լերան գլուխէն՝ երիտասարդներուն բարեկենդանեան վերջին խնճոյքը հովանաւորելէ ետք: Անոր կու գար փոխարինելու «Պաս պապի»ն կամ «Ակլատիզ»ը (Ախելուծ, Ախալոճ, Ախըլոջ, Ախացել, Աքլատիզ, Գոգոռոզ, Խուխուլիճ, Խուլուճիկ, Մոռմոռոզ, Մռմռաս, Մեծպապ, Պապի պուլուլ, Որոջբեկ, Ֆռիկ): Ակլատիզը պատրաստուած կ'ըլլար սոխէ, վրան եօթը փետուր եւ թելով առաստաղէն կախուած: Զայն առաստաղէն կախելու ատեն կ'երգէին.
Տատը գնաց շերեփը ձեռքին,
Պապը եկաւ չոմբախն ուսին:
Կարնոյ մէջ, այդ տիկնիկը ծերունիի տեսքով էր։ Կը պատրաստուէր տղամարդու հագուստով, փարթամ ու սպիտակ պեխ ու մօրուքով, միոտանի, որու ծայրը կը խրէին սոխը` եօթը փետուրներով, պարզած թեւերով, որոնցմէ քարեր կը կախուէին: Զայն կախելու ատեն մանուկները կ'երգէին.
Ակլատիզ, չուանը վիզ
Եկաւ մեզ հիւր՝ կախուաւ երդիս: Եօթը փետուրները, որոնք Մեծ պահքի եօթը շաբաթներուն կը համապատասխանէին, օրացոյցի դեր կը կատարէին, իւրաքանչիւր շաբթուան վերջը մէկ փետուր կը վերցնէին: Ռումտիկինի մէջ, կը հաւատային, որ եթէ պահեցողութեան ընթացքին սոխը ծիլ տար, ապա ուրեմն այդ տարի ընտանիքին բարօրութիւն կը սպասէր, իսկ եթէ պատահէր, որ սոխը թմրէր ու չորնար, ձախորդութեան օրեր կ'ակնկալուէին: