cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կէորկի Քինքլաձէ
Վաղ Տարիներ
Ծնած է 6 Յուլիս 1973, Թիֆլիսի մէջ, ապրած է Տիտուբէ թաղամասին մէջ հօր՝ Ռոպինզոնի (ճարտարագետ, ծնունդով Կուրիէն), մօր՝ Խաթունայի (ուսուցչուհի) եւ աւագ քրոջ հետ : Գեորգիի հայրը շատ կը ցանկանար, որ իր որդին ֆութպոլիստ դառնար, ատոր համար կը ստիպէր իրեն ծունկի իջած քալել բակի շուրջը, որպէսզի ամրացներ ոտքերը։ 1979 թուականի Սեպտեմբերին հայրը վեցամեայ Կէորկին տարաւ «Պատանի տինամոյեցի» ֆութպոլային դպրոց Աւթանտիլ Խելաձէ անունով մարզիչի մօտ։ Առաջին դասին ժամանակ Կէորկին այնքան լաւ ցուց տուաւ իր՝ գնդակին տիրապետելը, որ մարզիչը, առանց որեւէ կասկածի, ընդունեց իր դպրոցը։
Բացի այդ՝ հայրը՝ ինքը, կը շարունակէր դաստիարակել որդիի մէջ մարզիկի ոգին. ան կը մարզէր իրեն մարմնամարզութեան, արմրեսթլինկի, լողի եւ վազքի մէջ։ Կէորկին նաեւ կը զբաղէր վրացական պարերով Վրաստանի պարի ազգային համոյթի մէջ։
Մի քանի տարուան ընթացքին Քինքլաձէն խաղացած է «Տինամօ Թիֆլիս» ակումբի երիտասարդական խումբին մէջ, ապա՝ երկրորդ կազմին։ Այնտեղ ան հանդէս կու գար Շոթա Արուելաձէի հետ, որ աւելի ուշ դարձաւ իր գործընկերը «Տինամոյի» հիմնական կազմի ակումբային մակարդակով, ապա եւ Վրաստանի ազգային հաւաքականի կազմին՝ միջազգային մակարդակով :
Վաղ Ասպարեզ
Քինքլաձէն ավարտած է ֆութպոլային դպրոցը 1990 թուականին, սակայն, «Տինամօն» անոր մասին դեռ չէր մտածեր։ Ընտանիքի ընկերոջ՝ Քոպա Ժորժիկաշվիլիի շնորհիւ՝ ան յայտնուեցաւ «Մրեթեպի» (հիասքանչ) ակումբին մէջ, Վաժա Չխաիձէ մարզիչի մօտ։ 1990 մրցաշրջանին «Մրեթեպին» 35 խաղի յաղթանակ տարաւ եւ 2-րդ լիկայէն անցաւ առաջին լիկա (Քինքլաձէն 20 խաղի մասնակցեցաւ)։ 1991 մրցաշրջանին խումբը 15 խաղէն 13-ին յաղթեց եւ անցավ բարձրագոյն լիկա :
1992 թուականին իր՝ «Տինամօ Թիֆլիս» տեղափոխուելուն նպաստեց Ռեւազ Ձոջուաշվիլին։ Քինքլաձէի համար վճարեցին 1 միլիոն խորհրդային ռուբլի։ 17 Սեպտեմբեր 1992-ին ան առաջին անգամ խաղաց Վրաստանի հաւաքականի կազմին մէջ Ազրբէյճանի հաւաքականի դէմ :
«Տինամոյի» մէջ հանդէս գալու իսկ առաջին տարին Քինքլաձէն յաղթեց Վրատանի ֆութպոլի առաջնութիւնը եւ Վրաստանի բաժակը՝ ստաալով նաեւ Վրաստանի լաւագոյն խաղացողի կոչումը։ Սակայն Վրաստանին մէջ ընթացող քաղաքացիական պատերազմի պատճառով 1993 թուականին «Տինամօ Թիֆլիս»-ի ղեկավարութիւնը որոշեց իր ֆութպոլիստներոպն հնարաւորութիւն տալ առաւել կայուն պայմաններու մէջ խաղալ, այդ իսկ պատճառով վարձավճարով իրենց ուղարկեց տարբեր արտասահմանեան ակումբներ :
1994 թուականի սկիզբը Քինքլաձէն վարձավճարով տեղափոխուեցաւ 2-րդ Պունտեսլիկա՝ «Սաարպրիւքեն» : Գերմանիոյ առաջին խաղը տեղի ունեցաւ 4 Մարտ-ին «Թենիս Պորուսիա»ի դէմ։ Սակայն ամբողջական խաղեր ան հազուադէպ կ'ունենար, իսկ հանդիպումներէն մէկուն ժամանակ («Հերտայի» դէմ) հեռացուեցաւ խաղադաշտէն։
1994 թուականի կէսերուն ան վերադարձաւ «Տինամօ»: Որոշ ժամանակ ետք ակումբի նախագահ Մերապ Ժորտանիան պայմանաւորուեցաւ Քինքլաձէի վարձակալման մասին սպանական «Աթլեթիկոյի» հետ £ 200 հազարով։ Մատրիտեան ակումբին մէջ ցուցադրութեան ժամանակ իրեն նկատեցին 1Պոկա Խունիորս» ակումբի սկաուտները եւ առաջարկեցին հանդէս գալ Արժանթինի մէջ։ Մէկ ամիս ան խաղաց «Պոկա»-ի կազմին մէջ, սակայն ֆութպոլիստի պայմանագիրը այնպէս ալ չգնուեցաւ։ Արժանթինէն մնացած միակ լաւ տպաւորութիւնը, ըստ Քինքլաձէի, իր մանկութեան կուռք Տիէկօ Մարատոնայի հետ հանդիպումն էր : Բայց Մարատոնան էր Կինկլաձեի հիմնական մրցակիցը հիմնական կազմին մէջ տեղ գտնելու համար։
Շուտով Քինքլաձէն վերադարձաւ Սպանիա, ուր իրեն հրաւիրեցին «Ռէալ Մատրիտ» ակումբ՝ դիտարկելու անոր կարողութիւնները։ Սպանացիներու գլխաւոր մարզիչ Խորխէ Վալտանոն երկշաբաթեայ մարզումներու արդիւնքին մէջ առաջարկեցին իրեն հանդէս գալ երկրորդ խումբին մէջ։ Շուտով ֆութպոլիստին այցելեց Մերապ Ժորտանիան եւ խնդրեց իրմէ վերադառնալ Վրաստան, որպէսզի զօրացնէր «Տինամոյի» կազմը։ Իր հերթին, մրցաշրջանի արդիւնքներով՝ ան խոստացաւ օգնել Եւրոպայի մէջ աշխատատեղ գտնելու համար։
«Մանչեսթըր Սիթի»
1994-95 մրցաշրջանին շնորհիւ Վրաստանի հաւաքականին խաղացած խաղերուն՝ Քինքլաձէն ճանաչում ստացաւ, սակայն, որոշակի գործողութիւններ ձեռնարկեց միայն «Մանչեսթըր Սիթիի» նախագահ Ֆրենսիս Լին։ Ան եւ համաձայնուեցաւ Մերապ Ժորտանիայի հետ ֆութպոլիստի՝ Անգլիա տեղափոխման մասին 1995-96 մրցաշրջանին : 15 Յուլիս 1995-ին կը կնքուի պայմանագիրը (պայմանագրի գինը՝ £ 2 միլիոն) :
«Քաղաքայիններու» կազմին առաջին խաղը Քինքլաձէն խաղաց 19 Օգոստոս 1995-ին «Թոթենհեմ Հոտսպուրի» դէմ : 1995-96 մրցաշրջանին Ալան Պոլի խումբին սկիզբը անյաջողութիւններ կը հետեւէին. առաջին երեք ամիսներուն անոնք չէին կրնար յաղթել եւ ոչ մէկ խաղի։ Չնայած այդ փաստին՝ Քինքլաձէն արագօրէն դարձաւ խումբի առանցքային խաղացողներէն մէկը։ Այդ մրցաշրջանի խաղերու առաջին յաղթանակը խումբը տարաւ «Ասթոն Վիլլայի» դէմ խաղին։ Յաղթանակը խումբին բերաւ Քինքլաձէն՝ Նիլ Քինի հետ պատ խաղարկելով :
«Մանչեսթըր Սիթի» տեղափոխուելէ անմիջապէս ետք Կէորկին կը գտնուէր որոշակիօրէն անյարմար իրադրութեան մէջ. ան ստիպուած էր բնակիլ հիւրանոցին մէջ, իսկ անգլերէն ան այնքան ալ լաւ չէր խօսեր։ Որպէս Քինքլաձէին աջակցութիւն՝ Մանչեսթըր տեղափոխուեցաւ իր մայրը : Այդ ժամանակ խումբը կը պատրաստուէր «Միտլսպրոյի» դէմ խաղին (Դեկտեմբեր 1995), Քինքլաձէի համար խաղը իւրատեսակ մենամարտ էր Ժունինիօ Փաուլիստայի դէմ։ Քինքլաձէն իր առաջին կոլը հեղինակեց, սակայն վերջին հաշուով խաղը աարտեցաւ 4:1 հաշուով՝ յօգուտ «Միտլսպրոյի» : Յաղթող խումբի երկրպագուները Կէորկին կ'անուանեն «մրցակիցներու լաւագոյն խաղացող այդ մրցաշրջանի» : Շատերու կողմէ Քինքլաձէն կ'ընդունուէր որպէս խումբի առաջնորդ.
1996 թուականի Մարտին Քինքլաձէն հիանալի կոլի հեղինակ դարձաւ «Սաութհեմփթընի» դէմ խաղին. անցաւ 5 խաղացողի եւ գնդակը ուղարկեց ցանցի մէջ՝ դարպասապահ Տեյվ Պիսանթի կողքով : Մրցաշրջանի վերջը Քինքլաձէի խաղընկերը դարձաւ «Տինամոյի» եւս մէկ խաղացող՝ Միխայիլ Քաւելաշվիլին։
Փրիմիեր լիկայի մէջ «Մանչեսթըր Սիթիի» ճակատագիրը կ'որոշուէր «Լիւըրփուլի» դէմ վերջին խաղին։ Քինքլաձէն եւ խաղընկերները կը կարծէին, որ «Լիւերփուլը» աւելի պաշտպանական ֆութպոլ կը խաղայ՝ խնայելով ուժերը եկող շաբաթուան Անգլիոյ բաժակի եզրափակիչ՝ «Մանչեսթըր Եունայթըտի» դէմ խաղի համար։ «Մանչեսթըր Սիթի» ֆութպոլիստներու յոյսերը ամրապնդուեցան նաեւ այն փաստով, որ «Լիւերփուլը» վերջին հանգրուանին ապահոված էր առաջնութեան երրորդ դիրքը։ Սակայն արդէն առաջին խաղակէսին 10-րդ վայրկեանին «քաղաքայինները» կը պարտուէին 0:2 հաշուով։ Միայն 70-րդ վայրկեանին Քավելաշվիլիի՝ խաղադաշտ դուրս գալէն ետք «Մանչեսթըր Սիթին» կարողացաւ հաւասարեցնել հաշիւը, սակայն յաղթական կոլի հեղինակ չկարողացաւ դառնալ խումբերէն եւ ոչ ոք։ Արդիւնքին մէջ, «Մանչեսթըր Սիթին» անցաւ Առաջին բաժին, ինչպէս կը գնահատէր ինքը Քինքլաձէն, մեծաւ մասամբ ոչ համակարգուած ըլլալու պատճառով։ Առաջին բաժինին մէջ Քինքլաձէն մտադիր չէր խաղալ, սակայն մնաց խումբին մէջ եւ խաղաց 1996-97 մրցաշրջանին եւս։
«Մանչեսթըր Սիթիի» մէջ Քինքլաձէն երկու տարի շարունակ նուաճեց «Տարուան խաղացող» տիտղոսը : Առաջին անգլիական լիկայի որոշ ժամանակ իր ակումբակիցներն էին Մուրթազ Շելիան եւ Կախապեր Ցխատաձէն։
«Մանչեսթըր Սիթիի» կազմին վերջին մրցաշրջանը Քինքլաձէի համար մթագնեց սրունքի վնասուածքի պատճառով, որ ան ստացաւ Վրաստանի հաւաքականի խաղերէն մէկուն ժամանակ։ Կէորկին ստիպուած էր երկար ժամանակ բուժուիլ։ 1997-98 մրցաշրջանի արդիւնքներով ակումբը անցաւ 2-րդ լիկա, եւ ղեկավարութիւնը որոշեց թանկարժէք ֆութպոլիստի վաճառել :
«Այաքս»
1998 թուականին Կէորկի Քինքլաձէին վաճառեցին «Այաքս» ակումբին 5 միլիոն ֆունտով։ Նիտերլանտական իրեն ակումբ հրաւիրած էր «Այաքսի» գլխաւոր մարզիչ Մորթեն Օլսենը։ Ան Քինքլաձէին կը տեսնէր Եարի Լիտմանենի փոխարէն, որ միջմրցաշրջանային փուլին պէտք է տեղափոխուեր «Պարսելոնա»: Քինքլաձէն տեղափոխուելու համաձայնութիւն տուաւ, սակայն իր՝ Ամսթըրտամ ժամանելէ ետք այնպէս եղաւ, որ Լիթմանենի տեղափոխութիւնը չկայացաւ։ Արդիւնքին, Օլսենը սկսաւ փորձել Նիկլաձէին ձախ եզրին։ Սակայն ֆութպոլիստը չկարողացաւ իր խաղը վերակառուցել այդ եզրին եւ շուտով դուրս մնաց հիմնական կազմէն : Նիտերլանտական ակումբի կազմին մէջ Կէորկին ընդամէնը 12 խաղ խաղաց, որմէ ետք վարձավճարով վերադարձաւ Անգլիա :
«Տերպի Քաունթի»
Սկսած 1999 թուականի Նոյեմբերէն՝ Քինքլաձէն սկսաւ հանդէս գալ «Տերպիի» մէջ, ուր վարձավճարով տեղափոխուեցաւ «Այաքսէն» : 2000 թուականի Ապրիլի իրեն վերջնականապէս վաճառեցին «Տերպի»-ին $4,5 միլիոնով :
2000 թուականի Յուլիսի վերջը իրեն վիրահատեցին՝ հեռացնելով մէջքի ճողուածքը։ Ատոր պատճառով Քինքլաձէն ստիպուած էր կորսնցնել խումբի մինչմրցաշրջանային պատրաստութիւնը։ Չնայած ատոր՝ ան յաջողութեամբ սկսաւ 2000-01 մրցաշրջանը. 7-րդ հանգրուանին շնորհիւ վրացի ֆութպոլիստի՝ «Տերպին», որ մնացած էր տասը հոգիով, կարողացավ «Լիտսէն» ոչ ոքի խլել : Հետագային հիմնական վնասուածքներու պատճառով Քինքալձէն չկարողացաւ իր բարձր մարզավիճակը պահպանել։ Արդիւնքին, «The Guardian»-ը ֆութպոլիստին անուանեց «Տերպիի» կազմին մրցաշրջանի գլխապոր հիասթափութիւն :
«Տերպիի» մէջ ան մնաց չորս տարի (գրեթէ 100 խաղ)։ 2002-03 մրցաշրջանի աւարտէն ետք ակումբը առաջարկեց ֆութպոլիստին փոխել պայմանագրի պայմանները, մասնաւորապէս՝ կրճատել աշխատավարձը երեք անգամ, որ կը բացատրուէր անով, որ ակումբը բազում պարտքեր ունէր։ Արդիւնքին, Քինքլաձէն որոշեց հեռանալ ակումբէն :
2003-04 մրցաշրջանը ան անցուց՝ նոր ակումբ փնտրելով, սակայն այդպէս ալ չգտաւ  :
«Անորթոսիս»
2004-05 մրցաշրջանին Քինքլաձէն կը խաղար կիպրական «Անորթոսիսի մէջ», որուն գլխավոր մարզիչը «Տինամոյի» եւ Վրաստանի հաւաքականի իր նախկին խաղընկեր Թեմուրի Քեցպայան էր : Այդ մրցաշրջանի արդիւնքներով՝ ան նուաճեց առաջնութեան ոսկիէ մետալը։
«Անորտոսիսի» հետ ան սկսաւ նաեւ նոր 2005-06 մրցաշրջանը, մասնակցեցաւ Չեմպիոններու լիկայի նախընտրական փուլին եւ Կիպրոսի Սուպրեբաժակի խաղին : Սակայն Կիպրոսի առաջնութեան անմիջապէս սկիզբէն լքեց ակումբը։
Սիւնիք-Արցախեան տոհմիկ տարազներ
Սիւնիք-Արցախեան հայկական տոհմիկ տարազ. Պահպանուած է մինչեւ 20-րդ դարու սկիզբները։
Կէորկի Քինքլաձէ
«Ռուպին»
2005 թուականի Օգոստոսի վերջին Քինքլաձէն յայտնուեցաւ ռուսական «Ռուպին» ակումբին մէջ, որուն հետ պայմանագիր կնքեց մինչեւ մրցաշրջանի աւարտ։ Նոր ակումբին մէջ ան յաջողութեամբ անցուց տարուան երկրորդ կէսը եւ դարձաւ Ռուսաստանի առաջնութեան 2005 թուականի լաւագոյն կիսապաշտպաններէն մէկը , որուն շնորհիւ պայմանագիրը երկարաձգուեցաւ եւս մէկ տարի։ Սակայն նոր մրցաշրջանին ան գրեթէ չխաղաց, ժամանակի մեծ մասը Քինքլաձէն կը բուժէր իր վնասուածքը։ 2006 թուականի մրցաշրջանի վերջը աւարտեցաւ նաեւ պայմանագիրի ժամնկէտը, որ խումբի ղեկավարութիւնը հրաժարեց երկարաձգել : Քինքլաձէն կը փորձէր վերադառնալ «Անորթոսիս», սակայն անոր բոլոր փորձերը ի զուր էին։ Շուտով ան աւարտեց իր ասպարեզը։
Սիւնիք-Արցախեան տոհմիկ տարազներ
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Սիւնիք-Արցախի շրջաններուն տոհմիկ զգեստները, ինչպէս հայ ժողովուրդի տարազը՝ ընդհանուրին մէջ, ազգագրական արժէք կը ներկայացնեն ։  Հայկական տոհմիկ տարազը գեղեցիկ եւ հաղորդական է․ կը դրսեւորէ շրջանի մը տեղական կենցաղային՝ ազգային եւ մշակութային յատկանիշները։
Կէորկի Քինքլաձէ
Ելոյթները Վրաստանի Ազգային Հաւաքականի Կազմին Մէջ
Քինքլաձէն հաւաքականի կազմին մէջ իր առաջին խաղը խաղացած է 17 Սեպտեմբեր 1992-ին Ազրպէյճանի դէմ խաղին։ 1994 թուականի Սեպտեմբերին Քինքլաձէին հրաւիրեցին հաւաքական՝ մասնակցելու Մոլտովայի հաւաքականի դէմ խաղին Թիֆլիսի մէջ։ Քինքլաձէի խաղը սեւեռեց իտալական ակումբներու ուշադրութիւնը, ուր տեղի մամուլը զայն անուանեց «Սեւծովեան գետ», բայց Քինքլաձէն ոչ մէկ միաձոյլ առաջարկ չէր ստանար ակումբներէն։ Այդքան տեւեց մինչ այն ժամանակը, երբ «Մանչեսթըր Սիթիի» տնօրէն Ֆրենսիս Լին չտեսաւ իր խաղի ձայնագրութիւնը։ Ան բանակցութիւններ սկսաւ փոխանակութեան մասին՝ կապուելով Մերապ Ժորտանիայի հետ եւ առաջարկելով Քինքլաձէի փոխանակութիւնը «Սիթի» :
Սիւնիք-Արցախեան տոհմիկ տարազներ
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Պատմութեան ընթացքին, Պատմական Հայաստանի մէջ, տարազը զարգացած է եւ կապուած՝ ընկերային, տնտեսական եւ նոյնիսկ քաղաքական հոլովոյթներուն։
Կէորկի Քինքլաձէ
Ելոյթները Վրաստանի Ազգային Հաւաքականի Կազմին Մէջ
Ճիշդ երկու ամիս ետք Քինքլաձէն Ուելսի հաւաքականի դէմ երկու լաւ խաղ խաղաց։ Ուլեսի դարպասը Քինքլաձէն իր առաջին կոլը հեղինակեց հաւաքականի կազմին մէջ, Վրաստանը յաղթեց 5:0 հաշուով տնային խաղին : Պատասխան խաղին «Քարտիֆ Արմ Պարկիի» մէջ մի քանի ակումբներու սկաուտներ տեսան Քինքլաձէի կոլը 18 մեթրէն։
Սիւնիք-Արցախեան տոհմիկ տարազներ
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Սիւնիք-Արցախեան տոհմիկ զգեստը մաս կը կազմէ հայկական ժողովրդական տարազի ընտանիքին, պահելով իր իւրայատկութիւնները ձեւածքի, գոյներու եւ նաշխերու տեսակներով։   Հիւսուածեղէնը կ՛ըլլայ բամպակեայ, բուրդէ եւ մետաքսէ։  Մետաքսէ կերպասի գործածութիւնը կապուած էր Սիւնիքի շրջանի մէջ զարգացած շերամաբուծութեան։
Կանացի տոհմական զգեստներ
Սիւնիք – Արցախեան կիներու տոհմիկ տարազը կը յատկանշուի իր երկու ամբողջութիւններով․ տեղական բարբառով՝ հալավարի եւ քաղքավարի։
Կէորկի Քինքլաձէ
Ելոյթները Վրաստանի Ազգային Հաւաքականի Կազմին Մէջ
1998 թուականի Ֆութպոլի Աշխարհի առաջնութեան նախընտրական փուլին Քինքլաձէն իր երկրորդ կոլի հեղինակը դարձաւ Մոլտովայի դէմ խաղին ընթացքին եւ հաղթանակ բերաւ իր խումբին՝ 2:0 հաշուով :
Քինքլաձէն իր երրորդ կոլի հեղինակը դարձաւ Լաթւիոյ հաւաքականի դէմ խաղին ընթացքին 2002 թուականի Աշխարհի առանջութեան նախընտրական փուլին, ուր իր խումբը յաղթանակ տարաւ 4:0 հաշուով :
Սիւնիք-Արցախեան տոհմիկ տարազներ
Կանացի տոհմական զգեստներ
Շրջանի տոհմական տարազի բաղկացուցիչ մասերն են․ վրայի շապիկը (հալաւ)  եւ ոտնաշորը կամ շալվարը՝ փոխան, կարուած կարմիր կամ կանանչ կերպասէ, ինչպէս նաեւ կանանչ դիպակէ վերնազգեստը՝ պարեգօտ։  Վերջինը կարուած է մուգ կանանչ, կապոյտ կամ մանիշակագոյն բամպակեայ եւ կամ մետաքսիայ կերպասէ։  Զարդերը ընդհանրապէս արծաթեայ են։  Զգեստին անբաժան մասն է նաեւ կիներուն կողմէ հարուստ զարդանախշերով աշխատուած գուլպան։
Գլխայարդարանք
Մեծ կարեւորութիւն կը տրուի կիներուն գլխայարդարանքին։  Մազը կը սանտրուի ճակատէն դէպի գագաթ եւ գլխուն կը կապեն ճերմակ գլխաշորը, որուն վրայ կը դնեն կոպի՝ թաւշապատ կամ պարզ կտորով պատրաստուած շրջանակ։ Որպէսզի կոպին գլխուն վրայ հաստատ մնայ, գլուխը երկրորդ գլխաշորով մը կը գոցեն, այսպէս միայն ճակատամասը տեսանելի է։  Կոպիի եզրերուն կը կապուին ճակատը զարդարող դրամաշարը եւ կամ բոժոժներ։  Վերջապէս, գլուխը կը ծածկուի եռանկիւնաձեւ գլխաշորով։
Կէորկի Քինքլաձէ
Խաղաոճ
Քինքլաձէն կը խաղար խաղարկող կիսապաշտպանի դիրքին վրայ։ Որպէս կանոն, ան կը խաղար միւս կիսապաշտպաններէն առաջ։ Անոր հինական դերը կոլային պահերու ստեղծումն էր, ան ստեղծագործ ֆութպոլիստ էր։ Տրիպլինկի ունակութիւնը կը դիտարկուէր որպէս Քինքլաձէի ուժեղագոյն կարողութիւններէն մէկը :
Սիւնիք-Արցախեան տոհմիկ տարազներ
Արցախի հարսնցուի իւրայատուկ տարազ
Արցախի հարսնցուի գլխայարդարանքը պարզ է։  Ֆէսի նմանող գդակը դրամաշարով զարդարուած կ՛ըլլայ։  Իսկ գդակին վրայ տարբեր երկարութեամբ երկու շղարշ կայ։
Կէորկի Քինքլաձէ
Խաղաոճ
Քինքլաձէի խաղին թոյլ կէտը պաշտպանութիւնն էր։ Ան չէր ցանկանար փոխուիլ, որ մարզիչներու դժգոհութիւն կ'առաջացնէր։ Թերութիւնները շտկելու ցանկութեան բացակայութեան պատճառով «Մանչեսթըր Սիթիի» մարզիչ Ճօ Ռոյլը սկսաւ նրա առաւել հազուադէպ հիմնական կազմին մէջ ընդգրկել :
Սիւնիք-Արցախեան տոհմիկ տարազներ
Արցախի հարսնցուի իւրայատուկ տարազ
Հագուստը ընդհանրապէս բաց գոյնի է եւ անոր վրայի կարճ պարեգօտը եզերուած՝ ոսկեզարդով,  թաւիշէ է։  Հարսին մէջքին կապած գօտիին ոսկեզօծ ճարմանդին վրայ փորագրուած կ՛ըլլան հայկական զարդարուեստին յատուկ թռչունը։  Հագուստին վրայէն երկրորդ ճերմակ գոյնի պարեգօտի թեզանիքին տակէն կ՛երեւի առաջին պարեգօտի թեզանիքը։
Կէորկի Քինքլաձէ
Խաղաոճ
Առանձին դէպքերու Քինքլաձէն կը խաղար երկրորդ յարձակողական դիրքի վրայ՝ առաւել քիչ դիրքային ծանրաբեռնուածութեամբ։ Նման կերպարով Քինքլաձէն կը խաղար «Մանչեսթըր Սիթիի» մէջ Ֆրենք Քլարքի ղեկավարութեամբ, իսկ «Տերպի Քաունթիի» մէջ՝ Ֆապրիցիօ Ռաւանելիի ղեկավարութեամբ : Չնայած անոր, որ ինք ձախլիկ է, վատ կը խաղար ձախ եզրին մրայ, եւ հանրութեան առջեւ խօսելու ժամանակ նշած էր, որ չի սիրեր այդ դիրքին վրայ խաղալ։
Սիւնիք-Արցախեան տոհմիկ տարազներ
Զանգեզուրի եւ Մեղրիի տոհմական տարազներ
Զանգեզուրի եւ Մեղրիի տոհմական տարազները մօտ են իրարու։  Կը բաղկանան հալաւէ, փոխանէ եւ պարեգօտէ։   Այս զգեստները ունին նաեւ բերնակապ։
Մեղրեցի կիներու տոհմիկ տարազը, կը յատկանշուի բաց գոյներու գործածութեամբ։  Անոնց մէջքի աշխատուած գօտին կը կապուի իւրայատուկ ձեւով եւ կ՛օգտագործուի ձեռքը մէջը զետեղելու համար։
Կէորկի Քինքլաձէ
Միջազգային Ասպարեզ
''Ծանօթագրութիւն. Շեղ գիծէն ետք թիւը Վրաստանի ազգային հաւաքականի խաղերու ընդհանուր թիւն է՝ խաղացած այդ տարուան ընթացքին:''
Սիւնիք-Արցախեան տոհմիկ տարազներ
Տղամարդու տարազներ
Սիւնիքի եւ Արցախի տղամարդոց տոհմիկ տարազը գրեթէ նոյնանման է։  Անոր բաղկացուցիչ մասերն են՝ շապիկը, վարտիքը, անդրավարտիքն ու արխալուղը (մինչեւ ծունկերը հասնող շոր):   Տարազը կ՛ամբողջանայ չուխա (բրդեղէն) - վերարկուով։
Կէորկի Քինքլաձէ
Կոլերը Միջազգային Խաղերու
(սկիզբը նշուած են Վրաստանի հաւաքականի կազմին խփած կոլերը)
Սիւնիք-Արցախեան տոհմիկ տարազներ
Տղամարդու տարազներ
Փեսացուի չուխան կարուած կ՛ըլլայ կարմիր մահուդէ (հաստ բուրդէ գործուածք)։
Կէորկի Քինքլաձէ
Ակումբային
Մրեթեպի Թիֆլիս
Սիւնիք-Արցախեան տոհմիկ տարազներ
Գլխայարդարանք
Մորթէ գլխարկը տղամարդոց կարեւոր գլխայարդարանքն է։  Իսկ հարուստ դասակարգը, կը գործածէր Պուխարայի (Պուխարա՝ Ուզպեքիստանի գլխաւոր քաղաքներէն) գլխարկ  ։
Կէորկի Քինքլաձէ
Ակումբային
Տինամօ Թիֆլիս
Սիւնիք-Արցախեան տոհմիկ տարազներ
Տես նաեւ
Արցախի Հանրապետութիւն
Կէորկի Քինքլաձէ
Ակումբային
Անորթոսիս
Սիւնիք-Արցախեան տոհմիկ տարազներ
Տես նաեւ
Արցախի պատմութիւն
Կէորկի Քինքլաձէ
Անձնական Կեանք Եւ Տարիները Ասպարեզը Աւարտելէ Ետք
Մեծ ֆութպոլի մէջ ելոյթները աւարտելէ ետք՝ Քինքլաձէն տեղափոխուեցաւ Թիֆլիս, ուր 2 տարի ֆութպոլէն դուրս մնաց։ Ապա տեղափոխւեցաւ Մոսկուա եւ իրեն համար առանձնատուն գնեց։ 2009 թուականի Սեպտեմբերին Վրաստանի ֆութպոլի ֆետերասիոնի մէջ քննութիւններ յանձնելէ ետք պաշտօնապէս դարձած է ֆութպոլային գործակալ :
Սիւնիք-Արցախեան տոհմիկ տարազներ
Տես նաեւ
Սիւնիք
Կէորկի Քինքլաձէ
Անձնական Կեանք Եւ Տարիները Ասպարեզը Աւարտելէ Ետք
Մինչեւ 9 Յունիս 2012 աշխատած է Կիպրոսի «Անորթոսիսիի» մէջ որպէս արհեստական տնօրէն, սակայն լաւ յարաբերութիւններ պահպանելու ղեկավարութեան հետ չեղաւ :
Սիւնիք-Արցախեան տոհմիկ տարազներ
Աղբիւրներ
Հայկական Տարազներու Պատկերագիրք․ հրատ․՝ Համազգային Մշակութային եւ Կրթական Ընկերակցութիւն, Պէյրութի մասնաճիւղ
Կէորկի Քինքլաձէ
Անձնական Կեանք Եւ Տարիները Ասպարեզը Աւարտելէ Ետք
2012 թուականի դրութեամբ աշխատած է որպէս գործակալ Կէորկի Կախոկիձէի հետ։ Քինքլաձէն ջերմ յարաբերութիւններ ունէր Մանչեսթըրի մէջ բնակող մի անգլիացի օրիորդի՝ Լուիզայի հետ։ Անոր որդի ունեցած են՝ Սապուն, որ կ'ապրի Անգլիոյ մէջ մօր հետ եւ նոյնպես կը զբաղի ֆութպոլով։ 2012 թուականի տուեալներով՝ ամուսնացած է ռուս Մարիաննայի հետ, որուն հետ ծանօթացած է 2005 թուականին Սանթ Փեթերսպուրկի ճաշարաններէն մէկուն մէջ «Զէնիթի» դէմ խաղին տարած յաղթանակէն ետք :
Սիւնիք-Արցախեան տոհմիկ տարազներ
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Տարազներ Ստորոգութիւն:Տոհմիկ տարազներ Ստորոգութիւն:Հայկական տարազներ
Կէորկի Քինքլաձէ
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Վրացի ֆութպոլիստներ Ստորոգութիւն:6 Յուլիսի ծնածներ
Անանիա Ծ․ Վրդ․ Հազարապետեան
Անանիա Ծ․ Վրդ․ Հազարապետեան:(Ծնած է՝ Տարէնտէ (Սվազ) 1864-ին): Ան 1888-ին կ'անցնի Երուսաղէմ եւ Ս.Տեղերուն ծառայած է, որմէ ետք կառավարիչ կը նշանակուի Ժառանգաւորաց Վարժարանին: 1892-ին Վարդապետ կը ձեռնադրուի Յարութիւն Պատրիարքի ձեռամբ:Ան եղած է Երուսաղէմի Միաբան: Ս. Փրկիչ եւ Ս. Աստուածածին Վանքերուն տեսչութեան պաշտօնը վարելէ ետք Համիտեան ջարդեր ու վաղորդայնին կը մեկնի Եդեսիա, իբրեւ տեղապահ,ետքը՝ առաջնորդ մինչեւ 1907: Ան նաեւ եղած է Բաբերդ ի առաջնորդ մինչեւ 1915:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հոգեւորականներ Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւորականեր Ստորոգութիւն:Հայ միաբաններ Ստորոգութիւն:Երուսաղէմի միաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւոր գործիչներ Ստորոգութիւն:Արեւմտահայաստանի հոգեւորականներ
Տ. Խորէն Քհնյ. Ըպրըգճեան
'''Տ. Խորէն Քհնյ. Ըպրըգճեան,''' (Ծնած է 1824֊ին վախճանած՝ 1904֊ին)։ Ծնած է Քիլիս 1824֊ին, քիլիսցի ծնողքէ։
Իր նախնական ուսումը ստացած է քանի մը տիրացուներու շունչին տակ։
Առտու եւ իրիկուն եկեղեցի յաճախելով սորված է հայերէն, քիչ մը գրաբար, շարական երգել, աղօթքներ ու եկեղեցական գիրքեր կարդալ։
Պատանի հասակին, ան մտած է կեանքի ազատ ասպարէզ եւ հետեւած՝ պղնձագործութեամբ։ Յարատեւ աշխատանքով յաղթահարած է դժնդակ պայմաններն ու նիւթական կոկիկ գումար մը խնայելէ ետք, պատրաստուած է ամուսնութեան։ Ընտրած է իր կեանքի ընկերը ու պսակուած Քիլիսի մէջ։
Քիլիսցի ազգայինները ու հայրենակիցները զինք ընտրած են քահանայութեան թեկնածու։ Ժողովուրդի փափաքին ընդառաջելով, ան կը պատրաստուի ձեռնադրութեան։
Քահանայական ձեռնադրութիւնը տեղի կ՛ունենայ Քիլիսի Ս. Յովհաննէս եկեղեցւոյ մէջ, 1884-ին վերակոչուելով  Տ. Խորէն։
Տ. Խորէն հոգեւոր հովիւ նշանակուած է Ս. Յովհաննէս եկեղեցւոյ ծխական ընտանիքներուն։
Թաղման կարգն ու վերջին օծումը տեղի ունեցած է Ս. Յովհաննէս եկեղեցւոյ մէջ եւ մարմինը ամփոփուած է եկեղեցւոյ բակը։(1)
Աղբիւր
1֊ Յուշամատեան Քիլիսի Հայոց։
Օտիսէաս Էլիթիս
Օտիսէաս Էլիթիս (Οδυσσέας Ελύτης․ աւազանի անունով՝ Օտիսէաս Ալեփուտելիս, 2 Նոյեմբեր 1911, Իրաքլիօ, Կրետէի ինքնավար նահանգ - 18 Մարտ 1996, Աթէնք, Յունաստան)․ Գրականութեան Նոպելեան մրցանակի դափնեկիր նշանաւոր յոյն բանաստեղծ եւ արձակագիր։  Ձեւաւորեց անձնական իւրայատուկ բանաստեղծական ոճ մը եւ կը սեպուի յունական բանաստեղծութեան փոփոխողներէն մէկը։  Անոր բանաստեղծութիւններուն մեծամասնութիւնը երաժշտաւորուած են, իսկ գործերը բազմաթիւ լեզուներու թարգմանուած են։
Կրետէի ինքնավար նահանգ  (1896 – 1913)․Կրետական մեծ ապստամբութեան իբրեւ հետեւանք, կղզին Ինքնավար կը դառնայ՝ Մեծ Ուժերուն ներդրումով։ 1908 թուականին, Կրետէն վերջնականապէս կը ձերբազատուի օսմանեան լուծէն եւ Յունաստանին կը միանայ, իսկ Յունաստանին կողմէ միացումը պաշտօնապէս կը յայտարարուի 1913, 1 Դեկտեմբերին։
Առաջին տարիները
Օտիսէաս Էլիթիս ծնած է 2 Նոյեմբեր 1911, Իրաքլիօ, Կրետէ։  Հայրն է Փանայոթիս Ալեփուտելիս՝ օճառաշինութեան գործատէր, մայրը՝ Մարիա Վրանա։  Երկու ծնողքին ծննդավայրը Լեսվոս կղզին է։  Ընտանիքին վեց զաւակներէն կրտսերն է։  1914-ին ընտանեօք Աթէնք կը փոխադրուին։  Կեանքին առաջին ամառները Կրետէ, Լեսվօ եւ Սփեցես կղզիները կ՛ անցընէ։
1920-ին Էլեֆթերիոս Վենիզելոսի վարչակարգի անկումով, ընտանիքը կը հալածուի եւ հայրը կը ձերբակալուի․Վենիզելոս ընտանեկան բարեկամ է եւ յաճախ անոնց տունը կը հիւրասիրուի։ 1923-ին, ընտանեօք Եւրոպա կը ճամբորդեն։ Կ՛ այցելեն Իտալիա, Զուիցերիա, Գերմանիա եւ Եուկոսլավիա։  Լոզանի մէջ, կը ծանօթանայ աքսորուած Վենիզելոսին։
1924-ի աշնան, կը յաճախէ Աթէնքի Գ․ Երկրորդական վարժարանը եւ կը գործակցի «Երեխաներուն ձեւաւորումը» Η Διάπλασις των παίδων (1879-1949) պարբերաթերթին հետ․կը գործածէ զանազան ծածկանունններ։  Հետագային ինք խոստովանած է թէ յունական արդի գրականութեան կը ծանօթանայ՝ գիրքեր եւ պարբերաթերթեր գնելով։ Գրականութեան զուգահեռ, կը զբաղի մարզանքով․ կը մագլցի Ատիկէի լեռները։
1925-ին հայրը կը մահանայ։ 1927-ին առողջութեան պատճառներով մարզական ժամանցներէ հեռու կը մնայ եւ զարկ կու տայ գրականութեան։ 1929-ին, երկրորդականը կ՛աւարտէ եւ նոյն շրջանին կը սերտէ Քոստանտինոս (Կոստանտինոս) Քավաֆիսին եւ Անտրէաս Քալվոսին գործերը, ինչպէս նաեւ հին յունական քնարերգակ գրականութիւնը։  Միաժամանակ կը սերտէ ֆրանսացի Փօլ Էլիւարի եւ գերիրապաշտերուն գործերը, որոնցմէ կ՛ ազդուի։
Գրականութիւն
1930-ին կ՛ արձանագրուի Աթէնքի Իրաւաբանական Համալսարանը։  1933-ին համալսարանին մէջ կը հիմնուի «Գաղափարախօսական Փիլիսոփայական Խումբը»։  Խումբին կը մասնակցին Քոստանտինոս Ցացոս՝  իրաւաբան, փիլիսոփայ եւ հետագային Յունաստանի նախագահ (1975-1980),  Փանայոթիս Քանելոփուլոս՝ փիլիսոփայ, կաճառական եւ հետագային նախագահ 1945 եւ 1967 տակնապալի տարիներու կառավարութիւններուն, Իոանիս Թէոտորաքոփուլոս՝ փիլիսոփայ, համալսարանի դասախօս եւ կաճառական ու Իոանիս Սիքուրթիս՝ փիլիսոփայ։  Օտիսէաս Էլիթիս ուսանողներուն ներկայացուցիչի հանգամանքով կը մասնակցի խումբի շաբաթական հաւաքներուն։  Այս շրջանին է որ ան կը սերտէ յունական արդի բանաստեղծութեան գործեր, միաժամանակ ընկերներու հետ Յունաստանի զանազան շրջանները կը  թափառի։
1935-ին կը սկսի հրատարակուիլ «Նոր Գիրեր» Νέα Γράμματα գրական պարբերաթերթը, որ արեւմտեան արուեստի հոսանքները Յունաստան կը բերէ։  Էլիթիս կը յարաբերուի պարբերաթերթի շրջանակին հետ ու կը ծանօթանայ Անտրէաս Էմպիրիքոս Ανδρέας Εμπειρίκος բանաստեղծին։  Երկու բանաստեղծներուն միջեւ սերտ բարեկամութիւն մը կը սկսի որ 25 տարի կը տեւէ։
Նոյեմբեր 1935-ին, «Նոր Գիրեր» պարբերաթերթին մէջ (թիւ 11) կը հրատարակուին Օտիսէասին գործերը «Օտիսէաս Էլիթիս» ծածկանունով։   Նոյն շրջանին կը ծանօթանայ Նիքոս Կացոս բանաստեղծին։ Պարբերաթերթին մէջ կը հրատարակուին Էլիթիսին կողմէն յունարէնի թարգմանուած Փօլ Էլիւարի բանաստեղծութիւնները։
1936-ին «Գերիրապաշտներու Աթէնքի Ա․ Միջազգային Ցուցահանդէս»ին, էլիթիս կը ցուցադրէ սոսնձումով (collage) աշխատուած իր նկարչական գործերը։
1937-ին Էլիթիս զինուորական ծառայութութիւնը կը կատարէ Քերքիրայի «Պահեստային Սպաներու Դպրոցին» մէջ։  Յունական բանակին մէջ իր ծառայութեան ընթացքին կը նամակցի բնաստեղծ Նիքոս Կացոսին եւ Եորղոս Սեֆերիսին (բանաստեղծ եւ դիւանագէտ, դափնեկիր Նոպել Գրականութեան մրցանակին, 1963) հետ։  Զինուորական ծառայութեան աւարտին, «Նոր Գիրեր» պարբերաթերթին մէջ լոյս կը տեսնէ Միցոս Փափանիքոլաուին յօդուածը՝ «Բանաստեղծ Օտիսէաս Էլիթիս» որ մտաւորականութեան շրջանակներուն մէջ դրական արձականգ կ՛ ունենայ։
1939-ին, Էլիթիս կը ձգէ իրաւաբանի ուսումը եւ կը հրատարակէ իր բանաստեղծութիւններուն առաջին հաւաքածոն՝ «Դիրքորոշումներ» խորագրով։  Յաջորդ տարին, իր բանաստեղծութիւնները առաջին անգամ ըլլալով օտար լեզուի կը թարգմանուին․ Սամուէլ Պօ Պովի Samuel Baud Bovy զուիցերիական «Formes et Couleurs» պարբերաթերթին մէջ կը հրապարակէ յօդուած մը յունական բանաստեղծութեան շուրջ։
Ալպանեան ճակատ եւ բանաստեղծութիւն
1946-ին կը հրատարակէ «Հերոսական եւ սուգի տաղերգ Ալպանիոյ ճակատին կորսուած սպային համար» Άσμα Ηρωικό και Πένθιμο για τον Χαμένο Ανθυπολοχαγό της Αλβανίας բանաստեղծութիւնը։
Եւրոպա եւ վերադարձ Յունաստան
1948-ին Զուիցերիա կը ճամբորդէ, ապա Փարիզ կը հաստատուի։  Սորպոնի համալասարանին մէջ փիլիսոփայութեան դասերու կը հետեւի։  Էլիթիս «Արուեստի Միջազգային քննաբաններու Միութեան» Association Internationale des Critiques d'Art հիմնադիրներէն կը հանդիսանայ։  Կը ծանօթանայ մտաւորականներու, ինչպէս օրինակ՝ Անտրէ Պրեթոն, Փօլ Էլիւար, Ալպեր Քամիւ Albert Camus, Թրիսթան Ցարա, Փիեռ Ճան Ճուվ, Ճոան Միրօ։  Կը հանդիպի նաեւ համբաւաւոր նկարիչներւ՝ Անրի Մաթիս, Մարք Շակալ, Ալպերթօ Ճիաքոմեթի, Ճորճիօ տէ Քիրիքօ եւ Փապլօ Փիքասօ։  Հետագային, Փիքասոյին կը ձօնէ «Ωδή στον Πικασσό» (Տաղ Փիքասոյին) բանաստեղծութիւնը։  1950-ին Սպանիա կը ճամբորդէ ապա՝ Լոնտոն, ուր «BBC»ի ձայնասփիւռէն չորս բանախօսութիւններ կը կատարէ։
1952-ին Յունաստան կը վերադառնայ։  Կ՛ անդամակցի «Երկոտասան խումբ»ին (ամէն տարի կը պարգեւէ գրականութեան մրցանակներ), ուրկէ կը հրաժարի Մարտ 1953-ին ու կը վերադառնայ՝ 1955-ին ։ 1953-ին կ՛ անդամագրուի «Մշակոյթի Եւրոպական Ընկերութեան» (Վենետիկ) եւ Քարոլոս Քունի «Արուեստի Թատրոն»ին խորհուրդին անդամ է։
1958-ին «Արուեստի պարբերաթերթ»ին մէջ Επιθεώρηση Τέχνης կը հրապարակէ բաժիններ «Άξιον Εστί» (Axion Esti) գործէն։ Մարտ 1960-ին երկը լոյս կը տեսնէ «Իքարոս» հրատարակչատան կողմէ։  Քանի մը ամիս ետք, կը ստանայ «Բանաստեղծութեան Պետական Մրցանակ»ը։  Նոյն ժամանակաշրջանին կը հրատարակուին «Վեց եւ Մէկ մեղքեր Երկինքին համար» Έξι και Μία Τύψεις για τον Ουρανό, «Μικρόν Ανάλογον για τον Ν. Χατζηκυριάκο-Γκίκα»ի պատիւ յոյն աշխարհահռչակ Ն.(Նիքոս) Խածիքիրիաքոս - Կիքաս նկարիչին, իսկ Գերմանիա՝ «Korper des Sommers» խորագրով բանաստողծութիւններուն հաւաքածոն։
1960-ին մայրն ու Քոստանտինոս եղբայրը կը մահանան։
Պատիւներ եւ յաջողութիւն
1961-ին, կ՛ ընդառաջէ պետական հրաւէրին եւ Մարտ – Յունիս ամիսներուն Ա․Մ․Ն․ կ՛ այցելէ։  Յաջորդ տարին կ՛ այցելէ Հռոմ եւ Խորհրդային Միութիւն՝ Օտիսոս, Մոսկուա եւ Լենինկրատ։
1964-ին, Միքիս Թէոտորաքիս կը սկսի «Άξιον Εστί» երկին նուագակցութեան աշխատանքը։ 19 Հոկտեմբերին գործը կը ներկայացուի Աթէնքի կեդրոնական «Rex» թատրոնի բեմէն, ուր մեծ յաջողութիւն կ՛արձանագրէ։
1965-ին, Քոստանտինոս թագաւորի ձեռամբ, կը ստանայ «Ֆինիքոս Աւագ Գնդապետ»ի պարգեւը։  Յաջորդող տարիներուն կ՛ աւարտէ «Ανοιχτά Χαρτιά» (Բաց Թուղթեր) գրափորձերու հաւաքածոն, «Εποχές» պարբերաթերթին մէջ կը հրապարակէ «Ψαλμός και ψηφιδωτό για μιαν άνοιξη στην Αθήνα», «Δώδεκα Νήσων Άγγελος» եւ «Της Σελήνης της Μυτιλήνης», «Փոքրիկ Քիքլատես / Դասալիքները» Μικρές Κυκλάδες / Λιποτάκτες բանաստեղծութիւնները, Սոֆիա կը ճամբորդէ ընդառաջելով Պուլկարիոյ հեղինակներու միութեան հրաւէրին, ինչպէս նաեւ Եգիպտոս։
Բռնապետութեան տարիներ
Յունաստանի զինուորական յեղաշրջումէն ետք, կ՛ ինքնամեկուսանայ եւ նկարչութեամբ ու սոսնձումով (collage) կը զբաղի ։   3 Մայիս 1969-ին Յունաստանը կը լքէ ու Փարիզ կը հաստատուի։  Կ՛ աշխատի «Φωτόδεντρο» բանաստեղծութիւններու հաւաքածոյին վրայ։  Կիպրոս կը ճամբորդէ եւ 1971-ին Յունաստան կը վերադառնայ, սակայն կը մերժէ ստանալ «Գրականութեան Մեծ Մրցանակ»ը՝ հաստատուած բռնատիրական վարչակարգին կողմէ։
«Աքսիոն Էսթի» Άξιον Εστί ներկայացումը Իրոտու Ատիքու բացօթեայ երաժշտանոցին մէջ
1976-ի ամրան Աթէնքի Իրոտու Ատիքու բացօթեայ երաժշտանոցին մէջ (հռոմէական շրջանի հին թատրոն, Աքրոփոլիին հարաւ-արեւելեան լանջին) բացառիկ յաջողութեամբ կը ներկայացուի «Աքսիոն Էսթի» գործը, Միքիս Թէոտորաքիսի նուագակցութեամբ։  Այնուհետեւ երկը կը մեկնաբանուի բազմաթիւ հանրածանօթ երգիչներէ եւ աշխարհի չորս ծագերուն կը տարածուի։
Նոպել Գրականութեան Մրցանակ
18 Հոկտեմբեր, 1979-ին «Նոպել Գրականութեան Մրցանակ»ին կ՛արժանանայ։  10 Դեկտեմբեր, 1979-ին մրցանակը կը ստանայ եւ իր խօսքը ֆրանսերէնով կ՛արտասանէ :
Արուեստ
1986-ին կը հրապարակէ «Պատկերներով սենեակը»․ սոսնձումով աշխատուած իր գործերուն հաւաքածոն։
Անձնական կեանքը
Օտիսէաս Էլիթիս յաջողեցաւ անձնական կեանքը հանրութենէն հեռու պահել։  Կեանքի վերջին ընկերուհին Իուլիթա Իլիոփուլուն էր․ անոր ձգեց իր գործերուն իրաւասութիւնները։
Մահը
Օտիսէաս Էլիթիս 18 Մարտ 1996-ին յանկարծակի՝ սրտի կաթուածէ, կը մահանայ Աթէնք։
Տե՛ս նաեւ
Եորղոս Սեֆերիս
Մանոս Խածիտաքիս
Միքիս Թէոտորաքիս
Վազգէն Եսայեան
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ ըստ իրենց ազգութեան Ստորոգութիւն:Յոյն բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Նոպելեան Մրցանակիրներ
Տիգրան Գասարճեան
'''Տիգրան Ս. Գասարճեան''' (1866, Սիս-1932, Ամերիկա), Լիբանանի առաջին վաճառականներէն եղաւ, որ Մանչեսթրի հետ յարաբերութիւն մշակեց։
Կենսագրութիւն
Տիգրան Ս. Գասարճեան բնիկ Սիսեցի։ Ծնած է 1866-ին։ 1894-ին Պէյրութ կը հաստատուի Սուք Այաս շուկային մէջ կը զբաղի առեւտուրով։ Կը հիմնէ վաճառատուն մը Տիգրան Գասարճեան եւ Եղբք. անունով։ Իսկ ծննդավայրին՝ Սիսի, Սահակ Գասարճեան եւ Որդիք վաճառատունը հանրածանօթ էր բոլոր Կիլիկիոյ մէջ առեւտրական կարեւոր յարաբերութիւններ ունենալով Պոլսոյ եւ Իզմիրի ծանօթ վաճառականներուն հետ։
Տիգրան Լիբանանի առաջին հայ վաճառականներէն եղաւ, որ Մանչեսթրի հետ յարաբերութիւն մշակեց։ Տիգրան եղած է ոչ միայն կարող ու հմուտ վաճառական մը, այլ նաեւ աւանդապահ, հայրենասէր եւ ուսումնատենչ հայ մը։ Քաջ գիտէր հայերէն եւ թրքերէն ի իսկ, ինքնաշխատութեամբ տիրացած էր անգլերէն եւ ֆրանսերէն լեզուներուն։
Տիգրան 1909-ին կը գաղթէ Հիւսիսային Ամերիկա, ուր առեւտրական փայլուն դիրքի կը տիրանայ եւ 1932-ին կը մեռնի :
Դանիէլ Վանք
Դանիէլ (Ս.) Վանք, հինաւուրց վանք Կեսարիոյ Ս. Կարապետի վանքին մօտ, 10 վայրկեան հեռու, Պալակէսի գիւղին վարը գտնուող փոքրիկ գեղատեսիլ ձորակի մը եզերքը, հարթ տեղի մը վրայ կառուցուած էր պարսպապատ վանքս խիտ մրգաստաններու մէջ թաղուած ակնապարար համայնապատկերով մը: Այս վանքին հիմնարկութեան թուականը անծանօթ է: Ոմանք մինչեւ քրիստոնէութեան Ա. դար կը բարձրացնեն վերագրելով զայն Թադէոս առաքեալին («Հայ Վանօրայք», 65) որ իբր թէ 38-ին կու գայ Կեսարիա քարոզութեան եւ այս վանքին տեղը կը դնէ աւազան մը եւ կը մկրտէ շատերը: Մինչեւ վերջը ցոյց կու տային աւազան մը որ կանգուն էր եւ առհասարակ Թադէոս Առաքեալի աւազան կը կոչուէր:
Կեսարիոյ եւ շրջակայից Հայերը երբ Վարդավառին Ս. Կարապետ եւ Ս. Դանիէլ վանքերը ուխտի կ’երթային իրենց չմկրտուած զաւակները այդ աւազանին մէջ մկրտել կու տային:
Աւանդօրէն կը պատմուէր նաեւ թէ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ իր ձեռնադրութենէն ետք, Սեբաստիոյ ճամբով Հայաստան դարձին կ’այցելէ այս աւազանին եւ կը հրամայէ անոր կից յանուն Տիրամօր Ս. Կուսին մատուռ մը շինել:
Այս աւանդութիւնը կ’երեւայ թէ Յունաց մէջ ալ արձագանգ գտած է, վասնզի իբր թէ Տաքսիյարխոն յունական վանքին մէջ պահուած Քրիստոսի 1295 թուականով յունարէն կանոնիզմոսի (=կանոնագիր) մը յիշատակարանին մէջ գրուած էր հետեւեալը. "Յովհաննէս Կարապետի մենաստանէն հազիւ հինգ վայրկեան հեռու կը գտնուի Հայոց Ս. Աստուածածին մատուռով Դանիէլ մենաստանը, որ Դ. դարուն կառուցուած է Հայ իշխաններու կողմէ, Ս. Գրիգոր ձեռնադրութեան առթիւ շինուած, Հայոց սեփականացեալ վանք մըն է:"Յունական ձեռագիրը, որուն վաւերականութիւնը կասկածելի կը գտնեմ, վասնզի 1295-ին դեռ այս վանքին Ս. Դանիէլի անունով կոչուած ըլլալը հաւանական չէ- ինչպէս պիտի տեսնուի- արձագանգ կ’ըլլայ դարաւոր աւանդութեան մը, որ բոլորովին զուրկ չէ հիմէ, վասնզի որոշ է թէ այս վանքը հին ատեն Ս. Աստուածածին անունը կրած է եւ ունեցած՝ այս անունով մատուռ մը որ մինչեւ վերջը կը մնար վասնզի Վտարանգին կ’ըսէ թէ «Կար աստ մատուռ մը յանուն Ս. Աստուածածնայ ուր ապա գալով Օշին ոմն իշխան ի Կիլիկիոյ կը մնայ անդ եւ ի յիշատակ որդւոյ իւրոյ Դանիէլի՝ կը կոչէ եկեղեցին յանուն Ս. Դանիէլի Մարգարէին: Թէ ո՛վ էր այդ Օշին՝ յայտնի չէ»: Ոմանք զայն կը ներկայացնեն Վասպուրականի Սենեքերիմ թագաւորին Դանիէլ անուն կրտսեր եղբօրը որդին: Սենեքերիմ ինչպէս որ Սեբաստիոյ մէջ Ս. Նշանի վանքը շինած էր՝ Կեսարիոյ մէջ ալ Ս. Աստուածածին վանքը կառուցած էր, ուր յետոյ առանձնացած է իր կրտսեր եղբայրը Դանիէլ՝ հրաժարելով, ի նպաստ իր Օշին որդւոյն, Գարմուկի (=Կէմէրէկ) իշխանութենէն, եւ չորս տարի յետոյ մեռած էր։ Օշին լսելով իր հօրը մահը, կու գայ Կեսարիա եւ մեծ շուքով կը թաղէ զայն եկեղեցիին աջակողմեան դասին կողմը հիւսիսային որմին կից: Օշին այս առթիւ ի յիշատակ իր հօրը, վանքը նորոգել կու տայ հիմնովին եւ կը ծաղկեցնէ մրգաստաններով եւ ծառաստեններով. կը շինէ ուխտաւորներու խուցեր բարձրակառոյց ամարանոցներով եւ վանքը կը կոչէ յանուն Դանիէլի ճգնաւորին՝ Ս. Դանիէլի մենաստան: Օշին նոյնպէս կ’ուխտէ 8 տարին անգամ մը այցելել վանքը եւ իր հօր գերեզմանը: Տարիներ յետոյ Օշին իշխան կու գայ Ս. Դանիէլ եւ հոն հիւանդանալով կը մեռնի եւ կը թաղուի իր հօրը գերեզմանին կից:
Այս պատմութենէն զատ ինծի անծանօթ յիշատակարանի մը համաձայն, որ պ. Ճիվան Աշըգեան իբր թէ Աւետարանի մը լուսանցքին վրայ գտած է «վանքն հիմնեալ ի Ս. Թեդէոս Առաքելոյն յանուն Ս. Կուսին Մարիամու Տիրամօր եւ ապա նորոգմամբ Օշին արքայի Սեբաստիոյ կոչելով յանուն եղբօր իւրոյ ճգնաւորի Ս. Դանիէլ»:
Ինչպէս կը տեսնուի, անգամ մը՝ Դանիէլ կ’ըլլայ եղբայր Սենեքերիմ Արծրունիի եւ Օշին անոր որդին, եւ անգամ մը Օշին՝ թագաւոր Սեբաստիոյ եւ Դանիէլ անոր որդին, որով կը տեսնուի խառնակութիւն մը, անշուշտ այն պատճառով որ բոլոր ասոնք ուշ ժամանակներու մէջ գիրի առնուած զրոյցներ էին, եւ պատմական հիմք չունէին, վասնզի ժամանակակից պատմիչներ երբեք չէին յիշեր այս անձերը, որոնք եթէ պատմական դէմքեր ըլլային, վանքին հիմնարկութիւնը ապահով ԺԱ. դարու առաջին կիսուն կատարուած ըլլալը պիտի հաստատուէր:
Վտարանգին սակայն, ինչպէս տեսանք, աւելի հաւանական տեսութեամբ մը Օշինը կը համարէ Կիլիկեան իշխան մը որ աւելի կը համաձայնի պատմական տուեալներու, վասնզի Օշին անունը այդ շրջանին գործածական էր։ Vital Cuinet այս Օշինը կը համարէ Կիլիկիոյ թագաւոր (1308-1320) որ իր Դանիէլ որդւոյն հետ հոն թաղուած էր։ Իսկ Արիս Գալֆայեան վանքին հիմնադիրը կը համարէ «Ճգնաւոր Դանիէլ», որ «զաւակն էր Լամբրոնի Օշին իշխանին»: Գերեզմանին թուականն ալ կը պատշաճի այդ շրջանին:
Հնագոյն գրաւոր յիշատակարանը որ Դանիէլ-Օշինի գերեզմանի վիմագրական արձանագրութենէն յետոյ կը յիշէ իր ծագումը առասպելներու մէջ պարուրուած այս վանքը, Սիմէոն դպիր Լեհացիի ուղեգրութիւնն էր։ Ան 1617-1618-ին այցելած է այս վանքը «Ս. Դանիէլ անուն, յոյժ գեղեցիկ եւ պատուական, վիմաշէն եւ կամարակապ», որ ինչպէս կը հասկցուի իր դրածէն՝ այն ատեն ունէր «եպիսկոպոս մի եւ երկու մալազ: Այս եպիսկոպոսը, որուն յաջորդներէն մէկը 1838-ին ինքզինքն կը կոչէր «պաշտօնեայ Ս. Աստուածածնի եւ պետ առաքելոյն Պետրոսի եւ Պօղոսի աստուածաբնակ խորանացն, կ’երեւի թէ պահած էր այդ դարուն տակաւին նաեւ իր Ս. Աստուածածին վանք կոչումը, եւ իր յատուկ առաջնորդութիւնը:
Յետոյ, ինչպէս տեսնուեցաւ ԺԷ.-ԺԸ. դարերուն անիկա կապուած է Կեսարիոյ եւ 1798-ին դարձեալ առանձին առաջնորդութեան մը կեդրոն եղած էր, ենթակայ Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան, ինչպէս կը հաստատուի մասնաւորապէս Կիլիկիոյ Միքայէլ կաթողիկոսին (1737-1757) 1749-ի մէկ կոնդակէն Դաւիթ անուն վարդապետի մը յանձնեալ եւ ուղղեալ առ «եկեղեցասէր բարեպաշտ հայկազունս», ուր վանքին հնութեան եւ վաւերականութեան վրայ շատ մը ներբողներ հիւսելէ յետոյ, կը յորդորէ նպաստամատոյց ըլլալ վանքին շինութեան եւ նորոգութեան եւ Կիրակոս Ա.ի (1791-1822) 1791-ի կոնդակէն եւ ձեռագիր երկու յորդորական եւ օրհնութեան գիրերէն...
Վանքին եկեղեցին Ս. Աստուածածին կը կոչուի, եւ շինուած է 1842-ին, նախապէս գոյութիւն ունեցող եկեղեցիի մը տեղը, ինչպէս կ’երեւայ արձանագրութենէն...
Այս եկեղեցին երեք տաճարեան հնաւանդ ձեւով, չորս սիւներու վրայ կառուցուած, փոքրիկ կաթողիկէ մը ունի: Ներքին պատերը գետնէն սկսեալ գրեթէ երկու մեթր բարձրութեամբ Կուտինայի յախճապակիներով զարդարուած էր...:
Վանքին մաս կը կազմէին նաեւ միաբաններու եւ ուխտաւորներու յատուկ 30-35 սենեակներ, բաւական կոկիկ հիւրանոց մը, մառան, խոհանոց եւ այլն, որոնք պատերազմէն առաջ կը ներկայացնէին նորոգութեան կարօտ վիճակ մը...:
Պատերազմէն առաջ (1914), գրեթէ անշքացած վիճակ մ’ունէր, եւ պատերազմին ատեն չունէր միասանութիւն, այլ միայն հոն կը մնային փոխանորդ վրդ. մը՝ Գէորգ վրդ. Պօյաճեան եւ քանի մը սպասաւորներ եւ մշակներ:
Իսկ հիմա Ս. Դանիէլի պատմական վանքէն ոչինչ կը մնայ, հիմնայատակ քանդուած ըլլալով: Օրհնեալ ձեռք մը, հայրենի յիշատակներու խնամոտ հոգածութեամբ, վանքին գլխաւոր պատմական յիշատակարանը, Օշինի գերեզմանաքարը, կրցած էր փոխադրել Ս. Կարապետի վանքը, որ սակայն իր կարգին գրաւուելով այսօր ոչինչ կը մնայ մեզի աւանդութիւններով օծուն այս վանքին յիշատակ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայկական վանքեր
Սուրէն Ուզունեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1883 թուականին՝ Կ. Պոլիս։ Մանկութիւնը ծնողներուն հետ անցուցած է Կարնոյ մէջ։ Վերադառնալով Կ. Պոլիս՝ ուսանած է Պէրպէրեան վարժարանէն ներս։ Յետագային կրկին տեղափոխուած է Կարին եւ ուսանած՝ Սանասարեան վարժարանին մէջ։ Այնուհետեւ ուսանած է Պէյրութի Սեն Ժոզեֆ Ֆրանսական համալսարանի բժշկական բաժինէն ներս։ Աւարտելէ ետք մեկնած է Փարիզ եւ «Օթել Տիէօ» հիւանդանոցին մէջ հետեւած Դիյոլաֆուայի դասերուն։
Վերադառնալով Կ. Պոլիս՝ թուրք-ռուսական սահմանագլխու առողջապահական քննիչ նշանակուած է։ 1911 թուականին հրաժարելով պաշտօնէն՝ հաստատուած է Կ. Պոլսոյ ասիական կողմի Սկիւտար թաղամասին մէջ։ 1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած է։ Ռազմաճակատին վրայ վիրաւորուած, բուժուած, ապա՝ Կելիպոլուի զինուորական հիւանդանոցի բժշկապետ նշանակուած է։ 1918 թուականին՝ պատերազմի աւարտէն ետք վերահաստատուած է Սկիւտար, ուր լայն ժողովրդականութիւն վայելած է։ Եղած է Տարագրելոց, Որբախնամի, Կարմիր խաչի եւ Հայ բժիշկներու միութիւններու անդամ։ Եղած է Հայ մարմնակրթական ընդհանուր միութեան (ՀՄԸՄ) հիմնադիրներէն մէկը։
1920 թուականին ամուսնացած է հանրաճանաչ գրագիտուհի տիկին Անայիսի (Եվփիմէ Աւետիսեան) դստեր՝ Մարգարիտ Աւետիսեանին հետ։ 1922 թուականի աշնան ընտանիքով գաղթած է Ռումանիա եւ հաստատուած Պուխարեսթ մայրաքաղաքին մէջ, ուր շարունակած է բժիշկ աշխատիլ եւ հանրային գործունեութեամբ զբաղիլ։
Մահացած է 1927 թուականի Փետրուար 23-ին, Պուխարեսթ՝ 44 տարեկան հասակին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:1883 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Կոստանդնուպոլիս ծնածներ Ստորոգութիւն:1927 մահեր Ստորոգութիւն:23 Փետրուարի մահացածներ Ստորոգութիւն:Պուխարեսթ մահացածներ
Աբիջան
Աբիջանը (Abidjan) - Արևմտաաֆրիկեան Կոտ դ'Իվուար պետութեան ամենամեծ քաղաքն է։ Աբիջան նահանգի վարչական կեդրոնն է։ Քաղաքը կը գտնուի Գվինեական ծոցի ափին։ Քաղաքը հիմնադրուած է 1896 թ.-ին։ Մինչեւ 1934 թ-ը եղած է Փղոսկրի ափի մայրաքաղաքը։ Իսկ, երբ 1983 թ.-ին կառուցվեցաւ երկրի նորակառոյց մայրաքաղաք Յամուսուկրոն, քաղաքը տեղափոխուեցաւ Յամուսուկրո։
Ծանոթագրություններ
Ստորոգութիւն:Նախկին մայրաքաղաքներ Ստորոգութիւն:Կոտ դ'Իվուարի քաղաքներ
Քուանտային մեգանիկ
Քուանտային մեգանիկա' Նիւթ եւ լոյսի, հիւլէ եւ ենդահիւլէական մակարդակնէրու վէրաբերմունգնէրը ուսումնասիրող գփտութիան ճիւղ: Նոյնիսկ ալիգային մեգանիկայ անունով ալ կը կոջուի: Քուանտային մեգանիկան' մոլեքիւլ ներուն, բրոտոն, նէօդրօն, գուառգ, կլուօն ի նման մասնիկնեռու յատկութիւնները բացատրելու կ'աշխատի: Աշխատավայրն է, մասնիկնեռու զիրար եւ լոյսի հէտ, x ճարագայդի, (γ)կամա ճարագայդ ի նման ելեկտրամագնիսական շողաւորում ներով ունեցած յարաբերութիւնները կը ընդգրկէ:
Անգլերէնը quantum, Լատիներէն quantus «մէծութիան գանակութիւնը» բարեն կուգայ եւ տէսըւթիան յայտնի ֆիզիգական գանակութիան խամար գօրծածող միաորնէրուն կ'ակնարկէ: Անգլերէն 'mechanics' բարը «բանի մը գործածման հիմքը» կ'նշանակէ: Քուանտային մեգանիկայի յիմգը Ի. դարի առաչին կեսին Մագս Բլէնգ, Ալպերթ Այնշթայն, Նէյլս Պօր, Վէրնըր Հայզնպէօրկ, Էրվին Շէօրտփնկէր, Մագս Պօրն, Ճոն Վոն Նէօրման, Բօլ Տինագ, Վոլֆկանկ Բօլի յի նման գիտնականներ զբաղուած են: Անորոշութիան սկզբունքը, Յակա նիւթ, Պլանկի հաստատուն, Բացարձակ սեւ մարմին, Ալիգի սկսպունգ, Դաշտի քվանտային տեսություն ի նման հասկացողութիւն եւ սկզբունքներ այս գիտնաճիւղին զարգացած եւ դասական ֆիզիգայի ցնցուելու եւ փոխուելու պատճար եղած է:
Պատմութիւն
Դասական մեգանիկա ն շատ հաչող ըլլալու հանդերց, 1800ական տարիներուն վէրչերուն մոտ, Բացարձակ սեւ մարմին, Սպեկտրալ գիծեր ը, Ֆոդո էֆեկտի նման կարգ մը դէպգերը բացատրելու համար բավական չէր: Բացատրութիւններուն սխալութիւնը, գիտնականներու անբաւարարութիւնը չէր, այժմ դասական մէքանիկայի անբաւարարութիւնն էր: Ամենապարզ ցեւով դասական մէքանիկան տիէզերգը «տէվաականութիւն» ըլլալով կը տիպարեր:Կարգ մը փորձնական տէսութիւններ բացատրելու համար 1900 տարիին Մագս Բլէնգ էնէրժիի, իսկ 1905 տարիին Ալպերթ Այնշթայն լոյսի տուբիկներէ յարաջ գալը, այսինքն «անտէւականութիւն » ցոյց տալու տէսութիւնը գործածելու պայմանաորուած կ'ըլլան: Գիտնականները հեռաւոր ժամակէտի մէջ, անյարատեւութիան կարծիքները Դասական մեգանիկա ի տեսութիւններէ ածանցելու համար աշխատեցաւ: Նորեն այդ տառիներուն, խիւլէի ներգին կազմի մասին կատաարուող փորձերը, իրականութիւնը յայտնուեցաւ. Էռնեստ Ռեզերֆորդ իր կատարած փորձով խիւլէին պցտիկ կորիզ մը ունենալը հայտնաբերեց:
ի գոյութիւնը աւելի առաջ 1897 տառիին Ջ. Ջ. Թոմսոն ի կողմէ ապացուցանուած է: Այս պարագային, եթէ պակաս փէր ունեցող էլեկտրոնները, արաւել փէր ունեցող կորիզի շուրջ բոլորաձեւ կը շարժի, պահ մը վերջ էլեկտրոնի : Ասոր պատճարը, Էլեկտրամագնիսական տէսութիան հէտ կրնանք բացատրել՝ երագուող փէրերը ճառագայթում կը կատարէ, բոլորաձեւ շարժումն ալ երագուող շարժում մը ըլլալուն համար, էլեկտրոնը այս ճառագայթումով  ուժ պիտի կորսնցնէ ու կորիզի մէջ պիտի իյնար: Արեւային դրութիան նման դասական տիպարը պիտի չխաջողիր:
Վահան Թէքէեան
Կենսագրութիւն
1908-ին, Պոլիս դարձած՝ աւելի ամբողջական ձեւով կը նուիրուի հրապարակագրութեան։ Գաղափարակից գրագէտներու հետ կը վարէ «Շիրակ» գրական-հասարակական պարբերաթերթը։ Միաժամանակ շարունակած ըլլալով բանաստեղծական արտադրութիւնը։ 1914-ին լոյս կ'ընծայէ երկրորդ ժողավածու մը՝ «Հրաշալի Յարութիւն»ը, որ զինք կը դասէ արեւմտահայ առաջնակարգ բանաստեղծներու շարքին։
Նոյն տարին, հանրային գործով Երուսաղէմ եւ Գահիրէ ղրկուած՝ կը փրկուի 1915-ին գործադրութեան դրուած ցեղասպանական ոճիրէն։
Պատերազմի ընթացքին ու անկէ ետք, Թէքէեան հանրային-հրապարակագրական գործունէութեան կը միացնէ որբահաւաքի գործը եւ ուսուցչութիւնը։ Նախ՝ ուսուցիչ է Պոլիս, իսկ քեմալական վերագրաւումէն ետք՝ Պուլկարիա, Յունաստան, Կիպրոս, Սուրիա եւ Եգիպտոս:
Թէքէեան Եգիպտոսի մէջ կը կնքէ իր մահկանացուն եւ կը թաղուի Գահիրէի հայոց գերեզմանատունը 1945-ին:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:21 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:4 Ապրիլի մահացածներ
Ոդիսական
Ոդիսական (Ὀδυσσεία), Հոմերոսին վերագրուող դիցաբանութիւններէն երկրորդը (Իլիականէն ետք)։ Գրուած է, հաւանաբար, Ք.Ա. 8-րդ դարուն։
Ի տարբերութիւն «Իլիականի»`«Ոդիսականի» նիւթը հերոսական չէ, այլ հեքիաթային, արկածային եւ կենցաղային։ Կը պատմէ Իթաքի կղզիի արքայ Օտիսեւսի`Տրոյեան պատերազմէն ետք տուն վերադառնալու ճանապարհին տասը տարի տեւած արկածախնդրութիւններուն, ինչպէս նաեւ Իթաքիի մէջ Ոդիսեւսին (Օտիսէաս) սպասող հաւատարիմ կնոջը՝ Փինելոփիին բաժին ինկած փորձութիւններուն մասին։
«Ոդիսականը» նոյնպէս բաժնուած է 24 գիրքերու կամ երգերու։ Կառուցուածքի առումով «Իլիականի» համեմատ «Ոդիսական»ը աւելի բարդ է։ Դիւցազներգութիւնը կը սկսի պատմութեան կէսէն, իսկ նախորդող իրադարձութիւններուն մասին կը տեղեկանանք կեդրոնական երգերէն։ Գլխաւոր հերոսի կերպարը աւելի վառ արտայայտուած է։
Համառօտ տեղեկութիւններ
Ըստ առասպելին, Տրովադայի պատերազմը (The Trojan War) կը սկսի, երբ չաստուած-արքայ Զեւսը կ'որոշէ նուազեցնել Երկիրի մահկանացու բնակչութեան թիւը` պատերազմ կազմակերպելով յոյներուն (Հոմերոս զանոնք կ'անուանէ աքայացիներ (Achaeans) եւ տրովադացիներուն միջեւ: Ան այդ մէկը կ'ընէ` խառնուելով անոնց քաղաքական եւ զգացական գործերուն: Աքիլլէսի (Ախիլլէաս) ծնողներուն հարսանեկան խնճոյքին ընթացքին, Զեւս կը հրաւիրէ Տրովադացի Բարիս անունով պատանի մը, իբրեւ դատախազ` Հերա (Իրա), Աթինա եւ Աֆրոտիթի աստուածուհիներուն գեղեցկութեան մրցոյթին: Աստուածուհիներէն իւրաքանչիւրը սիրաշահելու համար Բարիսը, կաշառք կ'առաջարկէ անոր: Աֆրոտիթի ամէնէն գրաւիչն էր, ան կը խոստանայ պատանիին տալ աշխարհի ամէնէն գեղեցիկ կինը: Սակայն, խնդրոյ առարկայ կինը` Հելլենը, Զեւսի դուստրը, արդէն ամուսնացած էր ուրիշի մը հետ` Սփարթայի թագաւոր Մենելաոսի հետ: Տարիներ ետք, այլեւս արքայազն Բարիս, Աֆրոտիթիի յորդորով Սփարթա կ՛ երթայ, կը գրաւէ Հելլենի սիրտը եւ անոր հետ միասին, կը փախչին Տրովադա:
Մենելաոս կ'երդնու վրէժ լուծել: Ան եղբօր (Աղամեմնոնաս՝ Միկինեսին թագաւոր) օգնութիւնը կը խնդրէ։ Աղամեմնոնաս կը հաւաքէ Յունաստանի մեծագոյն ռազմիկներն ու թագաւորները եւ անոնց բանակները, ներառեալ`Ախիլլէաս (Աքիլլէս) եւ անոր միրմիտոնները, ու կ'ուղղուի նուաճելու Տրովադան եւ Մենելաոսին վերադարձնել կինը՝ Հելլենը: Ըստ Հոմերոսի, այս արիւնալի պատերազմը կը տեւէ 10 տարիներ:
Պատերազմին յունական միացեալ զօրքերուն հրամանատարը Աղամեմնոնասն էր։ Յոյներու կողմէ պատերազմին կը մասնակցէին Ախիլլէաս Αχιλλέας, Փաթրոքլոս Πάτροκλος, հնարամիտ Օտիսէաս Οδυσσέα եւ ուրիշներ։ Օտիսէաս (Ոդիսեւս) իր հնարամտութեամբ վերջ կը դնէ Տրոյան պատերազմին։ Անոր խորհուրդով կը պատրաստեն փայտէ հսկայ ձի մը, որուն մէջ կը թաքնուին յոյն զինեալներու լուրջ թիւ մը՝ Ոդիսեւսը անոնցմէ մէկը։ Ձին կը ձգեն քաղաքի դարպասներուն առջեւ, իսկ յունական զօրքը կը թաքնուի հարեւան կղզիներուն մէջ, ձգելով այնպիսի տպաւորութիւն մը, որ յոյները ընդունած են իրենց պարտութիւնը եւ վերադարձած տուն։ Տրոյացիները փայտէ ձին ներս կը տանին եւ կը տօնեն իրենց «յաղթանակը»։  Գիշերով սակայն, երբ խրախճանքէն հարբած տրոյացինեը կը քնանան, յոյն զինեալները ձիէն դուրս կու գան, կը կոտորեն քաղաքին պահակազօրքը եւ կը բանան դարպասները։ Յունական զօրքը կը ներխուժէ Տրովադա, որուն բնակչութիւնը կամ սուրէ կ'անցնի, կամ կը գերի կը տարուի։ Հինաւուրց քաղաքը կրակի կը մատնուի եւ կ'աւերուի։ Հելլէն կը վերադարձուի ամուսնոյն, իսկ յոյները տուն կը մեկնին հսկայական աւարով։
Համառօտ բովանդակութիւն
Օտիսէասի (Ոդիսեւսի) բացակայութեան առաջին ամիսներուն ծնած էր անոր որդին՝ Թիլեմախոսը Τηλέμαχος։ Միաժամանակ 108 փեսացուներ (μνηστήρες «նշանածներ») կը խնդրէին Փինելոփիին ձեռքը, բայց կը մերժուէին։ Փինելոփի, որպէսզի պահպանէ ամուսինին թագաւորութիւնը, իբրեւ փեսացուի որոշման ժամկէտ կը յայտարարէ որմագորգին լրանալը: Սակայն հնարամիտ Փենելոփին դանդաղ կը գործէր եւ ամէն գիշեր ան, գործածը կը քակէր եւ առաւօտեան նորէն կը սկսէր բանել:
Տուն վերադարձած Ոդիսեւսի խորհուրդով, Փինելոփին մրցոյթ մը կը կազմակերպէ։ Փեսացուները Ոդիսեւսի աղեղէն պէտք է նետ արձակեն, որ պիտի անցնէր 12 օղակներու մէջէն։ Ոչ ոք կրնայ նոյնիսկ լարել այդ աղեղը։ Այդ մէկը կը յաջողի իրականացնել Ոդիսեւս, որ ծերունի կերպարանափոխուած էր եւ որդիին հետ մէկտեղ կը կոտորէ բոլոր ներկայ գտնուողները։ Այնուհետեւ որդիին եւ կնոջ հետ կը շարունակէ թագաւորել։
Օտիսէասին արկածախնդրութիւնները
Օտիսէասի տուն վերադարձը 10 տարի կը տեւէ․ ան ծովերը կը թափառի եւ մինչեւ տուն հասնի, կը կորսնցնէ իր ընկերները։
Քալիփսոսի կղզին
Տիաս Էրմիսին միջոցով Քալիփսոսին իր կամքը կը փոխանցէ․ Օտիսէասը ազատ արձակել։ Նաեւ մնացեալ աստուածներուն կը յայտնէ թէ 20 օր ետք Օտիսէաս ապահով, սակայն թափառական Իթաքի պիտի հասնի առանց աստուածներուն օգնութեան, այլ Ֆէաքեսներուն տուած նուէրներով։  Քալիփսօ աստուածները կ՛ այպանէ թէ կը նախանձին որ ան սիրահարուած է պարզ աշխարհական մը, սակայն Զեւսին զայրոյթէն վախնալով, կը յօժարի։  Երբ Քալիփսօ անկամ, Զեւսին կամքը Օտիսէասին կը յայտնէ, ան ծովը սեւեռելով կու լայ, միաժամանակ անոր երդնում ընել կու տայ թէ ուրիշ գէշութիւն ընելու մտադիր չէ։ Անոնք վերջին իրիկունը միասին կ՛ անցընեն։
Յաջորդող չորս օրերուն ընթացքին Ոդիսեւս լաստ մը կը պատրաստէ եւ հինգերորդ օրը Քալիփսօ անոր պարէն կու տայ, ուղղութիւններ եւ ճամբորդութեան համար զօրաւոր հով։ 17 օր ետք սակայն, երբ կը հասնէր Ֆէաքեսներուն երկիրը, Փոսիտոնաս Եթովպիացիներու երկրէն վերադարձին զայն կը տեսնէ եւ զայրացած ծովու խռովութիւն կ՛ առաջացնէ։  Լաստը կը քայքայուի եւ Օտիսէաս ալիքներուն դէմ կը պայքարի։  Լեֆքոթէա աստուածուհին կը մեղքնայ եւ անոր կը նուիրէ փրկարար թաշկինակ մը։  Իսկ Աթինա աստուածուհին ծովը կը հանդարտեցնէ եւ Ոդիսեւս երկու օր ետք Ֆէաքես կղզին կը հասնի, ցամաք կ՛ ելլէ սակայն մերկ ըլլալով թուփերու ետեւ կը պահուըտի։
Օտիսէաս Ֆէաքես կղզիին վրայ
Ոդիսեւս, յոգնած կը քնանայ։ Աթինա աստուածուհին Ֆէաքեսի թագաւորին (Ալքինոս) աղջկան՝ Նաֆսիքային երազին մէջ կը յայտնուի կերպանափոխուած անոր ընկերուհիներէն մէկուն։ Նաֆսիքային կը յիշեցնէ թէ հարսնցուի տարիքին հասած է եւ պէտք է գետափ իջնէ ու հագուստները լուայ։
Օտիսէաս անդին կը լոգնայ եւ Աթինա զայն կը շրջապատէ աստուածային գեղեցկութեամբ։ Նաֆսիքա կը զմայլի եւ Օտիսէասին պալատ կը հրաւիրէ։  Իրիկնամուտին պալատ կը հասնի։