cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Շիրակի մարզ
Գետեր
Մարզին մէջ սկիզբ կ'առնէ Ախուրեան գետը՝ Կարախան, Գիւմրի, Կարկաչուն Աշոցք վտակներով։ Արագածի լանջերուն գտնուող բազմաթիւ աղբիւրներէն բխող Ախուրեանի վտակներուն կը միախառնուին Մանթաշ, Գեղաձոր եւ այլ գետակներ։ Ախուրեան գետը կը համարուի Շիրակի մարզին ջրային հիմնական զարկերակը: Գետին ընդհանուր երկայնքը 186 քմ է, որմէ Շիրակի մարզին մէջ` շուրջ 105 քմ։ Ախուրեան գետը կը համարուի Արաքսի ձախակողմեան վտակը, անիկա սկիզբ կ'առնէ Արփի լիճէն, շուրջ 70 քմ երկարութեամբ, գետը ամբողջութեամբ կը հոսի մարզին տարածքով, որմէ ետք միջին եւ ստորին հոսանքները սահմանային գետ է Թուրքիոյ եւ Հայաստանի միջեւ։ Մարմարաշէն գիւղին մօտ կը միանայ Կարս գետին։ Անիկա ունի 139 քմ երկայնք։ Ախուրեանի համակարգը կազմուած է 227 գետակներէ։
Ասի Ալ Հալլանի
Մուհամմատ Ալ Հալլանի (ծնած է 28 Նոյեմբեր 1968-ին), լիբանանցի երգիչ է, ճանչցուած է Ասի Ալ Հալլանի անունով։ Անոր ասպարէզը սկսած է «Ստուտիոյ ալ ֆան» երգի մրցումը յաղթելէն ետք 17 տարեկանին։
Ան հրապարակած է աւելի քան 12 ձայնասկաւառակ։ Անոր լաւագոյն երգերէն է. Wani Mareq Mareet, Amshi Lihali, Mali Saber, Ahebbak Gedan, Ahla Al Oyoun, Shoag El Sahara, Lubnani, Bel Arabi եւ Kayed Ozzalak։
Նախնական շրջան
Ասին ծնած է ժտէյտէ շրջանը, բայց ան եղած է Հարպադա շրջանէն։ Ասին ունի 13 եղբայր եւ քոյր, ան երրորդ ամենափոքրն է։ Անոր մայրը եղած է Գիւրտ արմատներէ։ Հայրը եղած է Մալեքշահի ցեղախումբէն։ Անոր ընտանիքը եղած է աղքատ։ Ան ուսանեցաւ լիբանանեան երաժշտանոցի մը մէջ, կեդրոնանալով ուտի եւ արաբական վոքալին վրայ։
Ներկայ շրջան
Ասի Ալ Հալլանին մասնակցած է զանազան երգահանդեսներու, ինչպէս Պաալպաքի համաշխարհային փառատոնին, Ճերաշի փառատոնին, եւ Քարթաժի փառատոնին, ինչպէս նաեւ եւրոպայի, արաբական աշխարհի եւ ամերիկայի մէջ։
Օգոստոս 2005-ին, Հալլանին իր մասնակցութիւնը բերաւ WFP-ին մէջ որպէս գործիչ ուշադրութիւն տարածելու անօթութեան համար աշխարհի վրայ, որ 25,000 մարդ կը մահանայ ամէն օր, որոնցմէ 18,000-ը փոքր տարիքովներն են ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երգիչներ
Մելիթոն Պալանչիվաձէ
Մելիթոն Անթոնի Պալանչիվաձէ (მელიტონ ანტონის ძე ბალანჩივაძე, 5 Յունուար 1863, Պանոճա — 21 Նոյեմբեր 1937, Քութայիսի), վրացի երգահան։ Յայտնի պալեթի վարպետ Ճորճ Պալանչինի ու երգահան Անտրէյ Պալանչիվաձէի հայրը։
Կենսագրութիւն
Մելիթոն Պալանչիվաձէ ծնած է 24 Դեկտեմբեր 1862 թուականին (նոր տոմարով՝ 5 Յունուար 1963-ին) Պանոճա գիւղին մէջ։ Սորված է Քութայիսիի հոգեւոր ուսումնարանին մէջ, երգած է եկեղեցական երգչախումբէն։ 1880 թուականին ընդունուած է Թիֆլիսի օփերային թատրոնի երգչախումբին մէջ։ 1889 թուականէն սորված է Սէն Բեթերսպուրկի երաժշտանոցին մէջ։
1895—1917 թուականներուն Ռուսաստանի քաղաքներուն մէջ կազմակերպած է վրացական երաժշտութեան երգչախումբեր։
1918 թուականին Քութայիսի մէջ հիմնադրած է երաժշտական դպրոց։ 1921—1924 թուականներուն եղած է Վրացական ԽՍՀ Լուսաւորութեան ազգային կոմիտէի երաժշտական բաժինի վարիչ։
Ազգային օբերայի հիմնադիրներէն ու վրացական առաջին օբերայի («Նենգ Դարեջանը» ըստ Ակակի Ծերեթելիի «Նենգ Թամարը» (1897) ) պոեմի) հեղինակը պոէմի) հեղինակը։ Մելիթոն Պալանչիվաձէ մահացած է 21 Նոյեմբեր 1937-ին Քութայիսի մէջ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:5 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:21 Նոյեմբերի մահացածներ
Քահանայ
Քահանայ Պատարագող եկեղեցական, տէրտէր (ամուսնացած), երէց (ծուխի տէր): Հայ եկեղեցւոյ աւագ երեք աստիճաններէն մէկն է՝ Սարկաւագութիւն, Քահանայութիւն, Եպիսկոպոսութիւն։
Փորուրարը ցոյց կու տայ քահանայական կարգ ստանձնողին պատրաստակամութիւնն ու յանձնառութիւնը ամբողջովին ընդունելու Քրիստոսի լուծը։ Այս իսկ պատճառով, քահանաներ կը համարուին առաքեալներ եւ Քրիստոսի գործի լիիրաւ շարունակողներ։
Քահանային պարտաւորութիւնն է՝ քարոզել, ուսուցանել, մեկնաբանել, յորդորել եւ այցելել իւրաքանչիւր անդամի տուն եւ յորդորել, որ աղօթեն բարձրաձայն եւ գաղտնի, կատարեն ընտանեկան բոլոր պարտականութիւնները :
Վան կամաւորական ջոկատ
Վան կամաւորական ջոկատ, կամավորական ջոկատ, զոր կազմաւորուած է 1990 թուականին Հրազդանի շրջանին մէջ (Կոտայքի մարզ)։ 1990-1994 թուականներուն մասնակցած է ՀՀ-եան Արարատի (Երասխ), Նոյեմբերեանի (Ոսկեպար, Այգեպար), Կապանի, Արցախի Հանրապետութեան Մարտակերտի (Մարտակերտ, Սարսանգի հիդրոհանգոյց), Ֆիզուլիի, Քարվաճարի (Oմարի լեռնանցք) ինքնապաշտպանական եւ ազատագրական մարտերուն։
Լեն Ուիքս
Լեն Ուիքս, աւստրալիացի/նորզելանտացի գրող, ունի օդային կառավարման, օդանաւային անվտանգութեան հաշուեքննութեան եւ կառավարման, ինչպէս նաեւ զբօսաշրջութեան եւ միջազգային յարաբերութիւններու փորձառութիւն` աշխատելով Նոր Զելանտայի, Օմանի (Պարսից Ծոցի առաջին պատերազմի ժամանակ) եւ Թայլենտի մէջ (ՄԱԿ-ի մէջ):
Ամուսնացած է Արմինէ Յակոբեանին հետ։
Ան Հայաստանի տարբեր բնագաւառներու մէջ աշխատանք կը տանի եւ տարբեր նախաձեռնութիւններու հեղինակ է, ունի «Ծագումը: Բացայայտում» խորագրեալ վէպ, որուն ճամբով ան աշխարհը կը ծանօթացնէ հայոց պատմութեան : Լեն ՄԱԿ-էն հրաժարած է, երբ իրեն ըսուած է, որ այլեւս չի կրնար աջակցիլ Հայաստանին` իր գործի ժամերէն դուրս:
Ան նաեւ ունի երկու արտօնագիր եւ մեծ հետաքրքրութիւն վերականգնող ուժանիւթին նկատմամբ` ուղղահայեաց առանցքի հողմային ջրանիւի եւ կանաչ ջրածնային համակարգի նոր նախագիծերով, որոնք նախատեսուած են ծովու ջուրը բնածուխէ զերծ կացուցելու համար:
Ան երկու պետութիւններու օդանաւային եւ յատուկ նախագիծերու յատուկ խորհրդական է:
Լեն Ուիքսի եւ անոր կնոջ` Արմինէ Յակոբեանի վերջին ծրագիրներէն է Արենիի բացօթեայ մշակութային թանգարանի կառուցումը` նպատակ ունենալով հայկական մշակոյթի կարեւորագոյն տուեալները ամփոփել հոն եւ ցոյց տալ զբօսաշրջիկներուն : Թանգարանը կը կառուցուի իբրեւ հին գիւղ, որուն իւրաքանչիւր տան մէջ արհեստ մը պիտի ներկայացուի :
Գուրգէն Կ. Եազըճեան
Գուրգէն Եազըճեան (1898, Այնթապ - 1984, Ֆրանսա), յօդուածագիր, գրող:
Կենսագրութիւն
Նախակրթութիւնը կը ստանայ ծննդավայրի վարդանեան վարժարանին մէջ, ուրկէ շրջանաւարտ կ'ըլլայ 1913-ին: Միջնակարգ ուսման համար նոյն թուականին մուտք կը գործէ Այնթապի նորաբաց Կիլիկեան Ճեմարանը, ուրկէ կը ստիպուի հեռանալ 1915-ին եւ ապաստանիլ Հալէպ, համաշխարհային Առաջին Պատերազմի ընթացքին թուրքերու կողմէ հայոց դէմ գործադրուած հալածանքի ու տեղահանութեան քաղաքականութեան պատճառով: Հալէպի մէջ տարի մը փախստական ապրելէ ետք, կը յաջողի պաշտօն մը ապահովել Պաղտատի Երկաթուղիի Երրորդ Բաժանմունքին մէջ (Ռաս-Այն-Տարպասիէ), ուր կը պաշտօնավարէ երկու տարիներ՝ 1916-էն -1918: 1919-ին կը մեկնի Պէյրութ, ուր կը յաճախէ տեղի Ֆրանսական Սէն Ժոզէֆ Համալսարանը, որուն նախապատրաստական ընթացքը կ'աւարտէ, ու կը ստանայ բարձրագոյն միջնակարգի վկայականին համազօր պաքալորիան: 1920-ին կը մեկնի Փարիզ, ուր կը հետամտի համալսարանական ուսման, հետեւելով իրաւագիտութեան դասընթացքներուն: Նիւթական անձուկ պայմանները կը ստիպեն զինք որ հրաժարի մասնագիտական բարձրագոյն ուսումէ ու բաւարարուի պսակաւոր իրաւագիտութեան վկայականով: Ապա կը նետուի կեանքի ասպարէզ, միաժամանակ՝ սակայն, ուշադրութիւնը սեւեռելով պատմագիտութեան վրայ, ուր զինք հետաքրքըրող որոշ նիւթերու շուրջ նաեւ կը ստորագրէ շարք մը ուսումնասիրութիւններ:
Գուրգէն Եազըճեան գլխաւորաբար աշխատակցած է «Հայ Այնթէպ» (ապա՝ «Նոր Այնթապ») պարբերաթերթին (Պէյրութ), ուր օգտագործած է «Կուրկէն» գրչանունը: Հրապարակագրական ու յուշագրական իր յօդուծներէն անկախ, ան կը հրատարակէ՝ ՈՒՂԵՒՈՐՈՒԹԻՒՆ ՄԸ ԴԷՊԻ ԾՈՎՔ-ՕՍՖ («Հայ Անթէպ», Դ.տարի, 1963 թիւ 1, էջ 17, թիւ 2, էջ 21), Նիւթեր Խաչակարաց Պատմութենէն- Մեր Փեսաները («Հայ Անթէպ», է. տարի, 1966, թիւ 4, էջ 4, Ը. Տարի, 1967, թիւ 3, էջ 3, թիւ 4, էջ 26, Թ. Տարի, 1968, թիւ 1, էջ 3, թիւ 2, էջ 6, թիւ 3, էջ 5, Ժ. Տարի, 1969, թիւ 1-2, էջ 6), «Նիզիպի ճակատամարտը» («Նոր Այնթապ», ԺԲ. Տարի, 1971, թիւ 3-4, էջ 9), ՆԻՒԹԵՐ ԽԱՉԱԿՐԱՑ ՊԱՏՄՈՒԹԵՆԷՆ-ՉՈՐՍ ՔՈՅՐԵՐ («Նոր Այնթապ», ԺԴ. Տարի, 1973, թիւ 1-2,էջ 46, թիւ 3, էջ 29) ուսումնասիրութիւնները: Առանձին հատորով կը հրատարակէ «Ապտիւլ Համիտ Բ.` կարմիր սուլթանը» (1980, շուրջ 900 էջ), Յարակցաբար՝ Օսմանեան Պատմութիւն եւ հաստատութիւններ (Պէյրութ, 1980), մեծածաւալ մենագրութիւնը (900 էջ): Իր իսկ վկայութեամբ ցարդ անտիպ կը մնայ իր «Պատմութիւն Խաչակրաց» աշխատասիրութիւնը:
Գուրգէն Կարապետի Եազըճեան կը մահանայ 1984-ին ամառը, Ֆրանսա:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:1898 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Այնթապ ծնածներ Ստորոգութիւն:1984 մահեր Ստորոգութիւն:Ֆրանսա մահացածներ
Հրայր Բազէ Խաչրեան
Հրայր Բազէ Խաչերեան, «Հորիզոն»ի երկարամեայ աշխատակից լուսանկարիչ:
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1961–ի: Մեծ հայրը ծնունդով Զէյթունցի փրկուած է ցեղասպանութենէն եւ հաստատուած Պէյրութ1984–ին գաղթած է Լիբանանէն եւ հաստատուած է Ք անատա։
Ան առաջին անգամ Հայաստան այցելած է 1992–ին եւ ականատես եղած՝ յանուն անկախութեան արցախահայութեան մղած հերոսական պայքարին։
1993–ին, նախքան Արցախէն մեկնիլը, Հրայրը վստահեցուցած է իր ընկերներուն, որ շուտով պիտի վերադառնայ Ղարաբաղ իր աշխատանքը շարունակելու համար։ Բայց Գանատա վերադառնալէն ետք բժիշկները քաղցկեղ կը յայտնաբերեն անոր թոքերուն մէջ…։ Հակառակ մասնագէտներու հաւաստիացումին որ Հրայր միայն տասը օրուան կեանք ունի, ան, խաչին վրայ ըրած իր ուխտով գօտեպնդուած, կը խոստանայ Աստուծոյ, առողջանալու պարագային, իր ամբողջ կեանքը նուիրել աշխարացրիւ հայ եկեղեցիները լուսանկարելու աշխատանքին։
Խաչերեան պայքարած է անողոք հիւանդութեան դէմ եւ յաղթահարած զայն, զարմանք պատճառելով բժիշկներուն։
86 (թիւ)
86 (ութսունվեց), բնական թիւ է։
Հրայր Բազէ Խաչրեան
Կենսագրութիւն
Հաւատարիմ իր ըրած ուխտին, հայրենասէր արուեստագէտը բացի պատմական Հայաստանէն եւ Կիլիկիայէն՝ շրջած է աւելի քան 40 երկիրներ, Միացեալ Նահանգներէն մինչեւ Աւստրալիա եւ լուսանկարած հայ եկեղեցիները։
86 (թիւ)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:86
Հրայր Բազէ Խաչրեան
Հրատարակչական Աշխատութիւններ՝ հայ եկեղեցիներ
Ան հրատարակած է աւելի քան 12 պատկերագիրքեր, որոնցմէ կարելի է յիշել «Արցախ` լուսանկարչական ուղեւորութիւն» «Artsakh: A Photographic Journey» (1997), «40 մերկ մարմին» (2001), «Ղարաբաղ 100 լուսանկար» «Karabagh: 100 Photos for the Independence» (2002), «Երկիր» «Yergir» (2005), «Հայկական զարդանախշային արուեստը» Արմէն Քիւքճեանի համահեղինակութեամբ «Armenian Ornamental Art with Armen Kyurkchyan» (2010), «Հայկական զարդատառ» «Armenian Ornamental Script» (2012), «Մէկ ազգ, մէկ եկեղեցի» «One Church, One Nation» (2013)։
Իր լուսանկարները լոյս տեսած են բազմաթիւ թերթերու, գիրքերու եւ այլ հրատարակութիւններու մէջ ։
Հայոց Ցեղասպանութեան 100-ամեակին նուիրուած պատկերագիրք
«100-1915-2015»-խորագիրն է Հայոց ցեղասպանութեան 100–ամեակին նուիրուած՝ աւելի քան 500 մեծադիր էջերէ բաղկացած գիրքը, որ ձօնուած է հեղինակին մեծ ծնողներուն՝ Պետրոս Պապեան Պապիքեանին, Կիւլիզար Չոլաքեանին, Ներսէս Խաչերեանին եւ Սուլթան Մամիկոնեանին, առաջին անգամ հրատարակուած է Հրայր Բազէ Խաչերեանի անձնական միջոցներով։ Երկրորդ հրատարակութիւնը հովանաւորած են Տէր եւ Տիկին Հայկ եւ Էլզա Տիտիզեանները:
«100-1915-2015» գիրքին մէջ համախմբուած են վերջին 17 տարիներուն ի ափիւռս աշխարհի Հրայր Բազէ Խաչերեանի առած լուսանկարները, որոնք նուիրուած են մեր հոգեւոր ու մշակութային արժէքներուն, վանքերուն, եկեղեցիներուն, բերդերուն, ամրոցներուն, դրամներուն, ասեղնագործործութեան, եկեղեցական զգեստներուն, գորգերուն, արծաթագործ եւ ոսկերիչ հայ վարպետներու արուեստի գործերուն, որմնանկարներուն, քանդակներուն, ձեռագրերուն, խաչքարերուն, քաղաքներուն, գիւղերուն եւայլն, եւայլն։
Գիրքին մէջ տեղ գտած լուսանկարներու մասին տրուած են հարկ եղած տեղեկութիւններն ու բացատրութիւնները՝ անգլերէն, հայերէն եւ ֆրանսերէն լեզուներով։
Հեղինակ՝ Հրայր Բազէ Խաչերեան գիրքի կողքին վրայ լատինատառ տպագրութեամբ դրած է ստորեւ նշուած տեղանունները, ընթերցողին ուշադրութիւնը հրաւիրելու համար պատմական Հայաստանի եւ Կիլիկիոյ մէջ իր այցելած վայրերուն վրայ. ADANA. VAN. SIS. TOKAT. MALATYA. ANI. KUTAHYA. AGN. MOUSH. PALU. KARS. ARDAHAN. SASOUN. KHIZAN. ERZURUM. TRABIZON. SIVAS. ARARAT. KAYSERLI. TOMARZA. BITLIS. AINTAB. MARASH. KHARPERT. OLTU. URFA. ZAYTOUN.
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ լուսանկարիչներ Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Սուրհաթ
Սուրհաթ, խոշոր քաղաք Հնդկաստանի մէջ, Գուջարաթ նահանգի մէջ։
Գրիգոր Յարութիւնեան
Գրիգոր Յարութիւնեան, Գորգին Խան, Պենկալի 1760-63-ին անգլիացի գաղութարարներու դէմ հնդիկ ժողովուրդի մղած ազատագրական պայքարի առաջնորդ։
Կենսագրութիւն
1760 թուականին Գրիգոր Յարութիւնեանը օգնած է Պենկալի կառավարիչ Միր Քասիմը ապստամբութիւն մը կազմակերպելու անգլիացիներուն դէմ։ Հնդկաստանի թագաւոր Շահ Ալեմ II-ը Գրիգոր Յարութիւնեանը ճանչցած է իբրեւեւ Պենկալի զորքերու գլխաւոր հրամանատար։ Տեղացի հնդիկ եւ հայ զինագործներու օգնութեամբ Գրիգոր Յարութիւնեանը կազմակերպած է զէնքի ու զինամթերքի արտադրութիւն եւ զինած՝ բանակը։ Բարեփոխումներ մտցուցած է հնդկական զօրքին մէջ, ստեղծած՝ հետեւակազօրք եւ հեծելազօրք (12 գունդ), դասաւորած՝ յատուկ ռազմակարգով ու կազմակերպած՝ հրետանային գումարտակներ։ Ան ներգրաւած է նաեւ հայ զօրականներ (Գրիգոր Այվազեան, Մկրտիչ Զաքարեան, Մարգար Յովհաննիսեան, Նիկողայոս Երեւանցի եւ ուրիշներ)։
Ամատեան
Ամատեան, հայկական մականուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ
Յարութիւն Հեքիմեան
Յարութիւն Հեքիմեան, հայ թատերական գեղանկարիչ, ծաղրանկարիչ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1950-ական թուականներուն։ Աշխատած է Պոլիս, Յովհաննէս Գասպարեանի ղեկավարութեամբ գործող «Արամեան թատրոն»ին մէջ, որպէս գեղանկարիչ։ Կատարած է նաեւ աֆիշներ եւ ծրագիրներ։ Յայտնի է նաեւ որպէս ծաղրանկարիչ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ Ստորոգութիւն:Հայ ծաղրանկարիչներ
Օման
Օման (عُمان) երկիր Առաջաւոր Ասիոյ մէջ, Արաբական թերակղզիի հարաւ-արեւելքին մէջ։ Կը սահմանակցի Սէուտական Արաբիոյ հետ, ՄԱԷ-ին եւ Եմենին։ Օմանը սուլթանութիւն է։ Ափերը կ'ողողուին հարաւ-արեւելքը՝ Արաբական ծովի, հիւսիս-արեւելքը՝ Օմանի ծոցի եւ Հորմուզի նեղուցի ջուրերը։
Պատմութիւն
Աշխարհագրական յարմար դիրքի շնորհիւ դեռեւս Ք.ա 4-րդ հազարամեակին Օմանի տարածքին մէջ առաջացած են նաւահանգիստներ, ուր կեդրոնացած է Նեղոսի, Տիգրիսի, Եփրատի եւ Ինտոսի աւազաններու հնագույն քաղաքակրթութիւններու տարանցիկ առեւտուրը։ 7-րդ դարու կեսին Օմանի տարածքը մտած է Արաբական խալիֆայութեան կազմին մէջ, որուն արդիւնքով հոս զարգացած է ֆեոտալական համակարգը: 16-17-րդ դարերուն Օմանը գտնուած է փորթուկալցիներու իշխանութեան տակ, որ մեծ վնաս հասցուցած է Օմանի նաւագնացութեան եւ առեւտուրին։ 18-րդ դարին Օմանը նուաճած են պարսիկները, սակայն 1741 թուականին անոնց վտարած է Ահմետ Զաֆարիի իշխանութիւնը, որ ստեղծած էր հսկայ ծովահէն պետութիւն, որ ներկայիս Օմանի տարածքէն բացի կը զբաղեցնէր նաեւ Պարսից ծոցի կղզիները, ներկայիս Իրանի եւ [Արեւելեան [Ափրիկէ]]յի մերձափնեայ տարածքները՝ Սոմալիէն մինչեւ Մոզամպիք:
1832 թուականին Օմանի սուլթանի նստավայրը կը տեղափոխուի Զանզիբար, իսկ 1856-ին, այն ժամանակուայ սուլթանի մահէն ետք, երկիրը կը բաժնուի իր երկու որդիներուն միջեւ՝ ափրիկեան եւ ասիական մասերու։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին Մեծ Բրիտանիան կը գաղութացնէ Օմանը։ 1955 թուականին Օմանի մէջ կը սկսի ազատագրական պայքար, որ աջակցութիւն կը ստանար արաբական երկիրներու եւ ՄԱԿ-ի կողմէն։ 1970-ին ընդունուեցաւ երկրի նոր անուանումը՝ «Օմանի սուլթանութիւն»: 1971-ին Սեպտեմբերին Օմանի սուլթանութիւնը ընդունուեցաւ Արաբական Պետութիւններու Դաշնակցութեան մէջ, Հոկտեմբերին՝ ՄԱԿ-ի կողմէն։
Քաղաքական Կառուցուածքը
Քաղաքական Կառուցուածքը
Օմանի սուլթանութիւնը բացարձակ միապետութիւն է։ Օմանի սուլթանը ոչ միայն երկրի ղեկավարն է, այլ նաեւ կառավարութեան ղեկավարը, երկրի գերագոյն հրամանատարը, պաշտպանութեան, արտաքին գործերու եւ ֆինանսներու նախարարը։ Սուլթանը նաեւ կը նշանակէ նախարարները։ Երկրի իշխանութիւնը կը փոխանցուի ժառանգաբար։
Միապետութիւն
Սուլթան Քապոսը ուղիղ հետնորդն է Ուսման Սաիտ պին սուլթանի, որ առաջին անգամ 1883-ին դիվանագիտական կապեր հաստատեց Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն հետ։ Սուլթանը չունի անմիջական հետնորդ, եւ փոխարինողին չի նշանակէր հրապարակայնորէն։ Սուլթանի մահէն ետք իշխող ընտանիքը պէտք է երեք օրուայ ընթացքին նշանակուի նոր սուլթանին։ Եթէ նախատեսուած ժամկետին ընտանիքը չկարողանայ ընտրութիւն կատարել, ապա կբացուի հանգուցեալ սուլթանի նամակը, որտեղ նոր սուլթանի թեկնածութեան առաջարկութիւն կայ։
Դատական ՀամակարգԸ
Օմանի դատական համակարգը կը կարգաւորուի թագաւորական հրամանագրով։ Օմանի մէջ գոյութիւն ունի եռաստիճան դատական համակարգ՝ առաջին ատեան, վերաքննիչ դատարան եւ գերագոյն դատարան, որ ունի բարձրագույն դատական իրաւազորութիւն։ Կայ նաեւ վարչական դատարան, որ կը լսէ ղեկավարութեան դէմ հայցերը։
Վարչաքաղաքական բաժանում
Օմանը բաժնուած է 59 վարչական միաւորներու, որոնց ղեկավարը պատասխանատու է տեղական վէճերու կարգաւորման, հարկերու հաւաքման եւ խաղաղութեան ապահովման համար։
Երկրին մէջ արգիլուած է քաղաքական կուսակցութիւններու գործունէութիւնը։ Նախկին ժամանակին ազդեցիկ ընդիմադիր «Օմանի ազատագրման ազգային ճակատն» այսօր կը համարուի անգործունեայ։ Օմանի մէջ վերջին ընտրութիւնը կատարուած է 15 Հոկտեմբեր 2011-ին։
Միջազգային Կապեր
Օմանի սուլթանաթը ունի ներքին կայունութեան բարձր մակարդակ, սակայն վերջին տարիներու ընթացքին տարածաշրջանին մէջ առկայ պատերազմական իրավիճակը Օմանին ստիպած է մեծ ուշադրութիւն դարձնել պաշտպանութեան վրայ։ 2001-ին Օմանի ռազմական պիւճեն կազմած է $2,4 մլր, որ ՀՆԱ-ի 33%-ն է։ Օմանը ունի ոչ մեծ, սակայն յառաջադիմած բանակ, որուն զենքով կ'ապահովուի Մեծ Բրիտանիան, ԱՄՆ-ը, Ֆրանսան եւ այլ երկիրները։ Բրիտանացի սպաները կը ծառայեն պայմանագրով եւ երկիրներու միջեւ առկայ համաձայնագրով՝ օգնելով տեղի ծառայողներուն։ Օմանը այլ երկիրներու հետ տարածքային վեճեր չունի։
Ստորոգութիւն:ՄԱԿ-ի անդամ երկիրներ
Ամբարեան
Ամբարեան, հայկական մականուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ
Փիթըր Պալաքեան
Փիթըր Պալաքեան ամերիկահայ գրող, բանաստեղծ:
Կենսագրութիւն
Ուսումը ստացած է Պաքնըլ, Պրաուն եւ Նիւ Եորքի համալսարաններուն մէջ: 1980 թուականէն կը դասաւանդէ Քոլկէյթ համալսարանը (Նիւ Եորք, Համիլթոն): Աշխատակցած է «Նէյշըն», «Վերճինիա Քուուրթըրլի», «Ռեւիու» եւ այլն պարբերականներու: Հրատարակած է բանաստեղծական բազմաթիւ ժողովածուներ, որոնց շարքին՝ «Ֆիշէյ հայրը» (1979), «Պայծառութեան տխուր օրեր» (1983):
1998-ին «Ճակատագրի սեւ շունը» (Black Dog of Fate, A Memoir) յուշագրութիւնը (հայերէնի թարգմանուած Արտեմ Յարութիւնեանի կողմէ 2004ին) ճանչցուած է իբրեւ «Տարուան լաւագոյն գիրք», իսկ 2003ին լոյս տեսած «Այրող Տիգրիս. Հայոց ցեղասպանութիւնը եւ Ամերիկայի հակազդեցութիւնը» (The Burning Tigris։ The Armenian Genocide and America’s Response, 2003) ծաւալուն փաստա-վաւերագրական աշխատութիւնը «Նիւ Եորք Թայմզ» թերթին կողմէ ճանչցուած է իբրեւ «Տարուան նշանակալից գիրք»: 2010-ին հայերէն թարգմանութեամբ լոյս տեսած է Պալաքեանի «Լոյսի տխուր օրերը» բանաստեղծութիւններու ժողովածուն:
Պալաքեան, գործակցութեամբ Արիս Սեւակի, 2009-ին անգլերէնի թարգմանած ու հրատարակած է իր մեծ հօր եղբօր՝ Գրիգորիս եպս. Պալաքեանի «Հայ Գողգոթա» խորագրով ծաւալուն երկհատոր յուշագրութիւնը ։
Փիթըր Պալաքեանի «Օզոն Ճուրնըլ» հատորը 2016-ին արժանացած է «Փուլիցըր» հեղինակաւոր մրցանակին՝ բանաստեղծութեան ճիւղին մէջ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1951 ծնունդներ Ստորոգութիւն:13 Յունիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ Բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Նիւ Ճըրզի ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Գաբրիէլ Տէր-Միքելեան
Գաբրիէլ Միքայէլ Տէր-Միքելեան, հայ ճարտարապետ։ ԽԸՀՄ ճարտարապետական ակադեմիայի թղթակից անդամ (1937), ՎԽԸՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1937), Թիֆլիսի գեղարուեստի ակադեմիայի փրոֆեսոր (1926 թուականէն)։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Ռուսիոյ Սթաւրոպոլ քաղաքին մէջ։ 1899 թուականին աւարտած է Սանքթ Փիթըրսպուրկի ճարտարապետութեան եւ քաղաքացիական ճարտարագիտութեան պետական համալսարանը։ 1899-1912 թուական ներուն աշխատած է Պաքու եւ 1912-1949 թուականներուն՝ Թիփղիս։
Քլասիզմի, մոտերնի եւ հարաւ-կովկասեան ժողովուրդներու ճարտարապետական ձեւերու ստեղծագործական վերարտադրութեամբ նախագծած է 70 շէնք, որոնցմէ կառուցուած է 37-ը։ Անոր բարձրարուեստ կառոյցները նպաստած են Պաքուի եւ Թիփղիսի 20-րդ դարասկիզբի ճարտարապետութեան պատմութեան եւ ազգային ճարտարապետութեան զարգացմանը։
Տնտեսին Կիրակին
Տնտեսի Կիրակին, Մեծ պահքի չորրորդ կիրակին, որ ունի արարչութեան չորրորդ օրուան ու այս կեանքի չորրորդ դարու խորհուրդը: Այս անունը նոյնպէս վերցուած է այդ օրը ընթերցուող Ճաշու Աւետարանէն, ուր խորհրդաւոր կերպով կը պատմուի, թէ ինչպէս իրապէս Հարուստը՝ Աստուած, ստեղծեց իմանալի աշխարհը եւ հոն տնտեսներ կարգեց հրեղէններուն, ապա ստեղծեց զգալի աշխարհը եւ հոն տնտես կարգեց մարդը, այնուհետեւ՝ Իր կողէն բխած սուրբ Արեամբ հիմնեց Եկեղեցին եւ հոն տնտեսներ կարգեց առաքեալներն ու անոնց հետեւորդները:
Իրարու հետ կապուած են Քառասնորդաց պահքի զօրութիւնները, ինչպէս ցոյց կու տան եւ կ'ուսուցանեն ընթերցուածները: Իսկ չորրորդ Կիրակիի խորհուրդը բազմանշանակ է, ինչպէս բազմանշանակ են չորս թիւի խորհուրդները :
Տնտեսի Կիրակիին պատարագի ընթացքին կը կարդացուի Ղուկ. ԺԶ. (16) գլուխը, ուր պատմուած է Տնտեսին առակը։ Օրուան շարականներուն մէջ ալ Տնտեսի եւ անոր յարակից Մեծատանն եւ Ղազարոսի առակներուն իմաստները կը պարունակին։ Տնտեսի Կիրակին Զատկի հետ 35 օրուան շարժականութիւն ունի, եւ Փետրուար 22-էն մինչեւ Մարտ 28 կրնայ զուգադիպիլ։
Անիրաւ Տնտեսին Առակը Ի՞նչ կը թելադրէ
Օրուան խորհրդածութեան նիւթն է հաւատացեալ քրիստոնեայի աշխարհի հետ ունեցած յարաբերութիւնը, նիւթի եւ նիւթական ստացուածքներու տնօրինումը։ Այս առակը քաջալերական է նաեւ բոլոր անոնց համար, որոնք թէեւ «հեռու չեն արքայութենէն» (Հմմտ. Մարկոս, ԺԲ. 34), բայց գաղջ քրիստոնեաներ ըլլալով` դեռ հոն չեն մտած: Քրիստոնեաներ, որոնք տարուած ըլլալով աշխարհիկ մեծ ու փոքր հոգերով, չեն կրնար հետամուտ ըլլալ հոգեւոր գանձեր դիզելու: Անոնց տրուած է գոնէ բարեգործութիւններով երկնքի մէջ բարեկամներ շահելու կարելիութիւնը: Իւրաքանչիւր բարեգործութիւն Աստուծոյ աթոռին առջեւ ինքնին բարեխօս է նուիրատուին համար: Ինչպէս որ ճարպիկ տնտեսը իր կեանքի «ամենազգայուն» պահը անգամ օգտագործած է ֆիզիքական գոյութեան ու ապահովութեան համար, նոյնպէս եւ մարդիկ մահուան անկողինին մէջ անգամ կրնան  իրենց յաւիտենական երջանկութիւնը ապահովել սրտաբուխ նուիրատուութեամբ մը` որու առընթեռ գործած մեծ կամ փոքր անիրաւութիւններուն համար անկեղծ զղջումը: Եթէ աւազակ մը մահուան գալարումներուն մէջ «դրախտը» ժառանգեց` պարզապէս իր քովի անմեղ Խաչակիցին հանդէպ անկեղծ համակրանք տածելով, ապա ուրեմն երկրի վրա Աստուծոյ մարմնացումը ճանչնալով, նոյն բանին արժանանալու հնարաւորութեամբ օժտուած է իւրաքանչիւր «աւազակ», եթէ իր խիղճը, խելքը եւ ունեցածը գործածէ: «Յաւիտենական յարկերու» մէջ ընդունուելու պայմաններէն մէկը, ուրեմն, աշխարհիկ հարստութեան լաւ տնօրինումն է, իսկ միւսը` աղօթքը :
Ահա ձեւով մը այս վերջիններուն գովասանքը կ'ընէ Յիսուս այս առակին մէջ, երբ կը խօսի տնտեսի մը մասին, որ տեսնելով թէ գործէ պիտի զրկուի, անօրինութիւն մը կ'ընէ, իր տիրոջ պարտապաններուն մուրհակները փոխելով եւ զանոնք իջեցնելով, որպէսզի երբ օրին մէկը անգործ մնայ, գէթ այս մարդիկը ընդունին զինք իրենց տուներուն մէջ եւ կերակրեն զինք, որպէս երախտագիտութիւն իր կատարած կարեւոր զեղջերուն իրենց պարտքերէն։
Անշուշտ Յիսուս չի խրատեր մարդիկ, որ անօրինութիւն գործեն, այլ` ինչպէս որ մարդիկ նիւթական իրենց գործերը կարգադրելու մէջ ճարպիկութիւն ցոյց կու տան, կը թելադրէ, որ ճարպիկ գտնուին հոգեւոր կեանքի գործերուն մէջ, առատաձեռն գտնուելով իրենց նմաններուն հանդէպ, որպէսզի, անոնց բարեխօսութեամբ` կարենան օրին մէկը փրկուիլ եւ ստանալ յաւիտենական կեանքի պարգեւը Աստուծոյ կողմէ, նոյնիսկ եթէ արժանի չըլլան ժառանգելու իր յաւիտենական բարիքները, իրենց բազմաթիւ յանցանքներուն համար։
Իսկ նիւթականի եւ հոգեկանի միջեւ ընտրութեան մասին, Յիսուսի պատգամը շատ յստակ է. Յաճախ Յիսուսի այս խօսքը կը հնչէ Աւետարանին մէջ, զանազան ձեւերով. նիւթը եւ նիւթականը կը շլացնեն մարդու աչքը, կը սրեն անոր ախորժակը, սակայն երբեք չեն կրնար յագեցնել անոր սիրտն ու հոգին. ի վերջոյ ի՞նչ բանի պիտի ծառայեն մարդու կեանքի ընթացքին ամբարած բոլոր հարստութիւնները երբ անոնք օր մը վերջնականապէս պիտի թողուն ուրիշներու ձեռքերուն մէջ։ Յիսուս կʼակնկալէ, որ Սուրբ Աւետարանի «Տնտեսի առակի» գլխաւոր դերակատարին նման, մարդիկ ալ՝ իբր «լոյսի որդիներ», ըլլան «ճարպիկ»։ Այս ճարպիկութիւնը խաբելու մէջ չի կայանար, այլ՝ գիտակցիլ Աստուծոյ պարգեւած բարիքներուն եւ զանոնք տնտեսել իմաստութեամբ եւ խոհեմութեամբ։
Յիսուս նոյնիսկ կը յորդորէ որ մարդիկ նմանին Աստուծոյ. Յիսուս կը յայտնէ, թէ Աստուած ճանչնալու համար պէտք է Աստուծոյ հետ յարաբերութիւն ունենալ՝ աղօթքով, առաքինի վարքով եւ առաքինի գործերով։ Միայն սիրոյ իրականութեան մէջ կարելի է զԱստուած ճանչնալ։
Առակին այլաբանական իմաստը
Այս առակը կը յորդորէ իւրաքանչիւր անհատ հրաժարելու եւ ինքնազսպումով հասնելու փրկութեան: Առակին այլաբանական իմաստը այս է: Հարուստ մարդը կը խորհրդանշէ զԱստծուած, անիրաւ տնտեսը` մեղաւորը, որ երկար ժամանակ անհոգ կերպով կը վատնէ Աստուծոյ տուած շնորհները, մինչեւ որ Աստուած անոր հաշուետուութեան կը կանչէ: Անիրաւ տնտեսը կը խորհրդանշէ այն բոլոր մարդիկը, որոնք կը զղջան, կը ներեն իրենց պարտապաններուն պարտքերը եւ սիրելի կը դառնան հրեշտակներուն ու արդարներուն:
Գուրգէն Մխիթարեան
Գուրգէն Մխիթարեան (1890-1962), սփիւռքահայ գրաքննադատ, խմբագիր եւ հանրային գործիչ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Շապին Գարահիսար, ուր ստացած է նախնական կրթութիւնը։ 1907-1908-ին ուսուցչական պաշտօն վարելէ ետք ծննդավայրին մէջ, Օսմանեան Սահմանադրութեան հոչակումէն ետք անցած է Պոլիս եւ հետեւած՝ Ագգ. Կեդրոնական վարժարանի դասընթացքներուն։
1912-ին աւարտած է Կեդրոնականը, ու մինչեւ Համաշխարհային Ա. պատերազմ ուսուցչական պաշտօն վարած՝ Հայրիկեան վարժարանի մէջ։ Զօրակոչի ենթարկուած է իբրեւ սպայ թրքական բանակին մէջ։ Յաջողած է, փախստական, տարի մը պաշտօնավարել Սկիւտարի «Քարէ Դպրոց»ին մէջ իրրեւ տեսուչ եւ ուսուցիչ եւ քանի մը ամիս ալ Կեդրոնականի մէջ իրրեւ հսկիչ եւ դասախօս։ Հետքը գտնուելով, վերստին բանակ տարուած է։
Զինադադարին «ճակատամարտ»-ի խմբագիր եղած է ու, միաժամանակ, այցելու ուսուցիչ Հինդլեանի «Նոր Դպրոց»ին եւ Դպրոցասէր Տիկնանց Աղջկանց վարժարանին, ուր աւանդած է գրականութիւն, ազգային պատմութիւն եւ աշխարհագրութիւն։
1922-ի փոթորկայոյզ օրերուն անցած է Եգիպտոս, ուր ձեոնարկած է «Նոր Շարժում» գրական ամսագրի հրատարակութեան՝ 1923-ին։ Յետոյ «Յուսաբեր»-ի խմբագիր եղած է մինչեւ 1947-ի վերջերը։ Համաշխարհային Բ. Պատերազմի ընթացքին հրատարակած է «Յուսաբեր» ամսագիրը՝ համանուն օրաթերթի պատասխանատու խմրագրի իր պաշտօնին կից։ 1948-ին մեկնած է Միացեալ Նահանգներ իբրեւ հանրային գործիչ, եւ 1952-1962ին «Հայրենիք» օրաթերթի խմբագիր դարձած է։
1946-ին լոյս ընծայած է «Քառորդ դար գրականութիւն» ընդհանուր խորագրին տակ ամփոփուած վերլուծական իր էջերը՝ զանազան շրջաններէ գրական տիրական դէմքերու կեանքին ու գործերուն մասին։
Յանկարծամահ եղած է 1962-ին։ 1966-ին, իր այրիին նախաձեռնութեամբ, «Հայրենիք» հրատարակչականը համադրարար լոյս ընծայած է գրական, մշակութային, հանրային եւ ուղեւորական նկարագրով ցիրուցան էջերուն մէկ մասը, «Հերկ ու ցան» խորագրին տակ։
Հայերէնի թարգմանած է Զուտերմանի, Զոլայի եւ Կուպրինի կարգ մը գործեր :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Եկեղեցւոյ Հայրեր
Եկեղեցւոյ հայրեր, առաքինազարդ կեանքով ու վարքով հռչակուած անձնաւորութիւններ, որոնք եկեղեցւոյ կողմէն դասուած են սուրբերու կարգը եւ ճանչցուած իբրեւ հաւատի հիմնական սկզբունքներու ճշմարիտ եւ ուղղափառ երաշխաւորներ, Սուրբ Գիրք ի հեղինակաւոր մեկնիչներ ու աւանդապահներ, եկեղեցւոյ ծառայութեան նուիրուած եւ եկեղեցական նուիրապետութեան պատասխանատու դէմքեր։ Արդի իմաստով եկեղեցական հայր հասկացութիւնը առաջին անգամ օգտագործուած է Վիկենտիոս Լիրինացի ն (5-րդ դար)։ Ան Եկեղեցական հայրերուն տարբերակած է եկեղեցական գրողներէն եւ եկեղեցական գրող կոչուած է քրիստոնէական այն մատենագիրներուն, որոնք չունին կեանքի սրբութիւն եւ ուղղափառ վարդապետութիւն։ Հայրաբանութեան համար Եկեղեցական հայրերը եկեղեցական գրողներ են, որոնց ձգած գրական ժառանգութիւնը կը կազմէ հայրաբանական գրականութիւնը։
Կաթոլիկ եկեղեցւոյ մէջ
Կաթոլիկ աստուածաբանները «Եկեղեցական հայրեր» կը կոչեն միայն այն հայրապետներուն, որոնք իրենց կեանքի եւ գործունէութեան մեջ միացած են չորս անհրաժեշտ պայմաններու՝
Ուղղափառ եկեղեցւոյ մէջ
Ուղղափառ հայրաբանները, որոշ վերապահումներով ընդունելով 1-3 կէտերը, կը մերժեն 4-րդ կէտի անհրաժեշտութիւնը այն հիմնական փաստով, թէ եկեղեցին ապրած է եւ կ՝ապրի հայրերով, եւ որ Եկեղեցական հայրեր գոյութիւն ունեցած են բոլոր ժամանակներուն եւ պիտի ծնին ապագային ալ այնքան ժամանակ, որքան Սուրբ Հոգի ն շարունակի հովնաւորած է Քրիստոսի երկրային եկեղեցիին։
Եկեղեցւոյ հայրեր
Ժամանակի ընթացքին քրիստոնէական եկեղեցին եկեղեցւոյ նշանաւոր հայրերէն կազմած է փոքր խումբ մը՝ Եկեղեցւոյ մեծ հայրեր, Եկեղեցւոյ վարդապետներ անուանումներով։ Արեւելքի չորս մեծ հայրերն են Աթանաս Ալեքսանդրացի ն, Բարսեղ Կեսարացի ն, Յովհան Ոսկեբերան ը եւ Կիւրեղ Ալեքսանդրացի ն։ Արեւմտեան եկեղեցին եւս կը ճանչնայ համաքրիստոնէական նշանակութիւն ունեցող Արեւելքի այս չորս մեծ հայրապետերուն։ 800-ական թուականներուն Յովհաննէս Վանականը Ամբրոսիոսին, Օգոստինոս ին, Հերոնիմոս ին եւ Գրիգոր Մեծ ին համարած է աշխարհի եւ կրօնական գիտութիւններու մեծագոյն իմաստուններ իբրեւ դրախտի չորս մեծ գետերը։ 11-րդ դարէն սկսած Արեւմուտքի մէջ այս չորսը կը կոչուին Եկեղեցւոյ վարդապետներ, իսկ Բոնիփատիոս VIII պապը 1296-ին անոնց դասակարգած է առաքեալներէն անմիջապէս յետոյ եւ կոչած Եկեղեցւոյ նշանաւոր վարդապետներ։
Մեսրոպ Մաշտոց
Հայկական շարք մը ձեռագրերուն մէջ (Մատենադարան, ձեռ. դդ 605, 625 եւլն.) Աթանաս Ալեքսանդրացի ն, Կիւրեղ Երուսաղեմացին, Բարսեղ Կեսարացին եւ Գրիգոր Նազիանզացին (Աստուածաբան) անուանուած են «գլուխ երկոտասան վարդապետաց» կամ «գերագոյնք» վարդապետներ։ Համաքրիստոնէական հայրերու այս ցանկին հայոց Տօնացոյցն աւելցուցած է նաեւ զուտ հայ վարդապետներու եւ հայրերու ցանկ մը՝ «թարգմանիչ վարդապետք» անուան ներքեւ, որոնք են Մեսրոպ Մաշտոց ը, Եղիշէ ն, Մովսէս Քերթող ը, Դաւիթ Անյաղթ ը, Գրիգոր Նարեկացի ն, Ներսէս Շնորհալի ն, Յովհաննէս Գ. Օձնեցի ն, Յովհան Որոտնեցի ն եւ Գրիգոր Տաթեւացի ն Հայ եկեղեցւոյ Ձեռնադրութեան Մաշտոցին կայ օտար ու հայ՝ Եկեղեցւոյ վարդապետներու այլ ցանկ մը, որուն մեջ մտած են Տօնացոյցի 12 վարդապետները, ինչպէս նաեւ Գրիգոր Սքանչելագործ ը եւ Յակոբ Մծբնացի ն։ Մաշտոցի ցանկէն դուրս մնացած են Գրիգոր Նարեկացին եւ Ներսէս Շնորհալին։ Թարգմանիչ վարդապետներէն կը յիշեն Սահակ Ա. Պարթեւ ն ու Մեսրոպ Մաշտոցը։ Ըստ Մաշտոցի, Հայ եկեղեցւոյ վարդապետներն են Գրիգոր Ա. Լուսավորիչը, «որդիք եւ թոռունք Լուսաւորչի», Յովհաննէս Գ. Օձնեցին, Յովհան Որոտնեցին եւ Գրիգոր Տաթեւացին։ Համադրելով Տօնացոյցի եւ Ձեռնադրութեան Մաշտոցի տուեալները՝ կը կազմուի Հայ եկեղեցւոյ վարդապետներու ու հայրերու ցանկ մը՝ Գրիգոր Ա. Լուսաւորիչ, «որդիք եւ թոռունք Լուսաւորչի», Սահակ Ա. Պարթեւ, Մեսրոպ Մաշտոց, Եղիշէ, Մովսէս Քերթող, Դաւիթ Անյաղթ, Յովհաննէս Գ. Օձնեցի, Գրիգոր Նարեկացի, Ներսէս Շնորհալի, Յովհան Որոտնեցի եւ Գրիգոր Տաթեւացի։ Թովմա Մեծոփեցին վարդապետներու թիւին մէջ կը յիշէ նաեւ Ստեփանոս Սիւնեցուն, որ, սակայն, չի մտներ Տօնացոյց։ Ընդհանրական եկեղեցւոյ «երկոտասան վարդապետներէն» եւ եկեղեցական հայրերէն բացի Հայ եկեղեցին սուրբերու կարգն դասուած է նաեւ Առաքելական հայրեր ընդհանուր անունով յայտնի, I–II դդ. երեք հայրապետներուն՝ Կղեմէս Հռոմէացուն կամ Հռոմայեցուն (յիշատակը կը նշուի Յիսնակաց առաջին Կիրակիին յաջորդող Հինգշաբթի օրը), Իգնատիոս Անտիոքացուն (յիշատակը՝ Յիսնակաց չորրորդ Կիրակիին յաջորդող Երկուշաբթի օրը) եւ Պողիկարպոս Զմիւռնացուն (յիշատակը՝ Յիսնակաց երրորդ Կիրակիին յաջորդող Երեքշաբթի օրը)։ Միւս եկեղեցիներու համար Առաքելական հայր կը համարուին նաեւ Պառնապասը, Հերմասը եւ Պապիասը (երեքն ալ՝ Բ. դ.)։
1572 թուական
1572 թուական, նահանջ տարի, 16րդ դարու 72րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1572 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1572 մահեր
Ստորոգութիւն:1572
Օլիվր Ճիրուտ
Օլիվր Ճիրուտ (Olivier Giroud, 30 Սեպտեմբեր, 1986, Շամպերի, Ֆրանսա), ֆրանսացի ֆութպոլիստ, յարձակող։
Ասպարէզի մեծ մասը անցուցած է ֆրանսական «Գրենոբլ» ակումբին մէջ։ 2012 թուականին կը խաղայ Լոնտոնեան Արսենալ ֆութպոլի ակումբէն։ Մինչեւ Արսենալէն հանդէս գալը ան նաեւ խաղցած է ֆրանսական «Գրենոբլ», «Իստր», «Տուր», «Մոնպելե» ակումբներէն։ Ֆրանսիայի հաւաքականի խաղցող, որու կազմին մէջ մասնակցած է 2012 թ. Եւրոպայի առաջնութեանը։
Լիգա 2-ի լաւագոյն ռմբարկու 2010 թուականին, 2011 թ.-ի Ֆրանսայի լիգայի գավաթի եզրափակիչ մասնակից, Ֆրանսաի չէմբիոն եւ Լիգա 1-ի լաւագոյն ռմբարկու 2012 թուականին։
Անձնական կեանք
2011 թուականէն սկսած Օլիվր Ճիրուտ ամուսնացած է Ջենիֆերի հետ ։ Անոնց դուստրը՝ Ջէյդը, ծնած է 2013 թուականի Յունիս 18–ին։ 2014 թուականի փետրւարին կը հաղորդէ, որ ան դաւաճանած է իր կնոջը մոտել Սելիա Քէյի հետ ։ Դաւաճանութեան մասին այդ խօսակցութիւնները սկսած են այն բանէն յետո, երբ Սելիա Քէյը իր Ինստագրամի էջին մէջ տեղադրած է նկար մը, որուն մէջ Օլիվր Ճիրուտ կիսամերկ կը գտնուի հիւրանոցի մը մէջ։ Միջադէպէն ետք, ան իր Թուիթթերի էջին մէջ ներողութիւն կը խնդրէ իր կնոջմէ, սակայն աւելի ուշ պնդած է, որ իր եւ մոտելի միջև որևէ բան տեղի չէ ունեցած ։ Արսենալի մարզիչ Արսէն Վենգերը չէ փափաքած մեկնաբանել այս ամէնը՝ ըսելով, որ կը փափաքիյ «յարգել անոր անձնական կեանքի գաղտնիքները» ։
Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Լիեր)
Հայոց Ցեղասպանութեան յուշարձան, խաչքար Գերմանիոյ Ներքին Սաքսոնիա նահանգին Օստֆրիսլանտ մարզի Լիեր քաղաքին կեդրոնական հրապարակին մէջ։ Տեղադրուած է 10 Հոկտեմբեր 2015-ին։
Պատմութիւն
Խաչքարը տեղադրուած է ի յիշատակ Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերուն՝ Հայոց Ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին առիթով: Խաչքարին վրայ քանդակուած է՝ «ՀԱՅՈՑ ՄԵԾ ԵՂԵՌՆ, 1915»:
Խաչքարը ստեղծուած է Լիերի միակ հայ Թովմասեան ընտանիքի ջանքերով եւ նիւթական միջոցներով։ Անոնց շնորհիւ յուշակոթողը ներառուած է Գերմանիոյ պատմամշակութային արժէքներուն ցանկին մէջ։ 9 Յուլիս 2015-ին Լիերի քաղաքային խորհուրդին նիստին ընթացքին, խաչքարը ստացեր է պետական կարգավիճակ։ Այս խաչքարը Գերմանիոյ մէջ գտնուող առաջինն է, որ անցած է պետական հսկողութեան տակ։
Խաչքարին բացման արարողութեան ներկայ գտնուած են Լիերի քաղաքապետ Պէաթրիս Քուլ, նախկին քաղաքապետ Ուոլֆկանկ Քելլներ, Գերմանիայի մէջ Հայաստանի դեսպան Աշոտ Սմբատեան, մարզային խորհուրդին ղեկավար Պէրնհարտ Պրամլակէն, հայ, գերմանացի եւ ռուս հոգեւորականներ, հասարակական-քաղաքական գործիչներ, մտաւորականներ, լրագրողներ, Գերմանիոյ հայ համայնքին բազմաթիւ ներկայացուցիչներ:
Passenger (երաժիշտ)
Passenger (իրական անունը՝ Մայքլ Տէյվիտ Ռոզընպերկ, ), անգլիացի երգիչ, երաժիշտ եւ երգի խօսքերու հեղինակ։
Կենսագրութիւն
Ռոզենպերկը ծնած է 17 Մայիս 1984 թուական ին Պրայթոն ի մէջ, Անգլիա։ Ան կը սորվի դասական կիթառ երիտասարդ տարիքին եւ 14-15 տարեկանին կը սկսի գրել երգեր։ Նա «Արսենալ» ՖԱ-ի աջակից է։
Passenger խումբը
Մայք Ռոզենպերկը բեմին վրայ կը սկսի հանդէս գալ 16 տարեկանէն։ 2003 թուական ին Անտրու Ֆիլիպս ի հետ ան կը ստեղծէ Passenger խումբը, որ կազմուած է 5 անդամներէ։ Անոնք միասին ձայնագրեցին եւ 2007 թուական ին հրատարակեցին իրենց առաջին երգատետրը՝ Wicked Man’s Rest։ Ռոզենպերկը երգատետրին բազմաթիւ երգերու հեղինակն է, բացառութեամբ «Four Horses» երգէն, որ գրած է Ֆիլիպսը։ Խումբը կը բաժանուի 2009 թուական ին։
2009-2010 առանձին կարիերան եւ Wide Eyes Blind Love
Passenger խումբին վերջանալէն ետք, Ռոզենպերկը կը պահէ խումբին անունը (Passenger) եւ կը սկսի հանդէս գալ, որպէս մենակատար։ Անոր դեբիւտային առանձին երգուած երգատետրը՝ Wide Eyes Blind Love, կը հրատարակուի 2009 թուական ին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:17 Մայիսի ծնածներ
Վարվառա (Վարիա) Սահակեան
Աւետիք Սահակեանի (Հայր Աբրահամի) կինն էր ։ Առաջին հանրապետութեան տարիներուն ընտրուած է խորհրդարանի պատգամաւոր եւ ընդգրկուած կրթական ծրագիրներու մէջ: Այդ շրջանին անհրաժեշտ դեղորայքի պակասէն մահացաւ անոր զաւակը: Ատոր յաջորդեց` Հայաստանի խորհրդայնացումը, ամուսինին բանտարկութիւնը: Փետրուարեան յեղափոխութեան ժամանակ Վարիան, ամուսինը եւ երկու զաւակները՝ Արմէնն ու Սուրէնը ոտքով փախան Թաւրիզ: Այստեղ վեց տարի ապրելէ ետք Սահակեանները փոխադրուեցան Հարաւային Իրան, Հետագային` Իրաք: Սակայն կլիման չափազանց վատ ազդեց Վարիայի առողջութեան վրայ, որուն պատճառով ալ ընտանիքը ստիպուած եղաւ տեղափոխուի Լիբանան:
Մահացած է 1934-ին:
Պէյրութ, Լիբանան Հայ Օգնութեան Միութիւն
Պէյրութ ի մէջ ան ներգրաւուած է հասարակական գործունէութեան մէջ՝ մասնակցելով Օգնութեան Խաչ ի աշխատանքներուն: 1932-ին կորսնցուցած է միւս զաւակը, մէկ տարի անց` ամուսինը:
Թանգարան
Պատմութիւն
Թանգարաններու նախատիպերը երեւան եկած են մարդկային հասարակութեան զարգացումի այն փուլին, երբ առարկաներու բնատիպերը սկսած են պահպանել ո՛չ թէ իբրեւ կիրառական կամ նիւթական արժէքներ, այլ՝ յուշային վկայականներ, վաւերական եւ գեղագիտական արժէքներ։ Օրինակ Հին Եգիպտոսի տաճարներուն մէջ եղած հաւաքածոները (ք.ա. 3-րդ հազարամեակ), Կնոսի պալատի պահոցը Կրետէ կղզիին մէջ (ք.ա. 16-րդ դար), Նինուէի պալատի գրադարանը (ք.ա. 7-րդ դար) եւ այլն։
Հայաստանի մէջ թանգարաններու նախատիպեր կային ուրարտական շրջանէն սկսեալ (ք.ա. 9-էն 6-րդ դարեր) Ուրարտուի մայրաքաղաք Տուշպայի եւ այլ քաղաք-ամրոցներու մէջ։ Միջնադարեան Հայաստանի մէջ սկսան ստեղծուիլ իսկական թանգարաններ։ Յովհաննէս Դրասխանակերտցին 9-էն 10-րդ դարերուն իր «Հայոց Պատմութիւն» աշխատութեան մէջ կը յիշատակէ երեք տիպի թանգարան՝ արքունի, իշխանական տուներու եւ եկեղեցական։ Հայկական թանգարանները կազմակերպելու աշխատանքըկարեւոր թափ կ՛արձանագրէ 19-րդ դարուն։
Արկաթիակերտ
Արկաթիակերտ կամ Կարկաթիոկերտ, Ծոփքի թագաւորութիւն մայրաքաղաքը։ Աշխարհագրական դիրքը վերջնականապէս ճշդուած չէ։ Ոմանք այն կը նոյնացնեն հետագայի Անգղ բերդի հետ (Չորրորդ Հայքի Անգեղտուն գաւառի գլխաւոր բերդը), ոմանք Զինթա ամրոցի, ոմանք՝ Խարբերդի, ոմանք՝ Ամիտ–Տիարպեքիրի, իսկ ոմանք ալ Տիգրանակերտ–Մարտիրոսապոլսոյ հետ։ Ասոնցմէ ամենահաւանականն այն վարկածն է, ըստ որու Կարկաթիոկերտը կը գտնուէր Անգեղտուն գաւառի Անգղ բերդի տեղը կամ անոր շրջակայքը։ Իսկ վերջինիս աւերակներն ինկած են Արեւմտեան Տիգրիս գետի վերին հոսանքէն ոչ հեռու, Ծովք լիճէն մօտ 4 քմ հեռաւորութեամբ, ստորին Արածանիի ձախ կողմը։
Անուան ստուգաբանութիւնը
Հին Հայաստանի այս քաղաքը Սթրապոնի մօտ կոչուած է Կարթասիոկերտ, այլ հեղինակներ կը յիշատակեն նաեւ Արկաթիոկերտ անունով։ Կոչուեր է նաեւ Եփիփանիա կամ Եպիփանիա։
Թանգարան
Պատմութիւն
Արուեստի յուշարձաններու պահպանումը եւ անոնց կեդրոնացումը թանգարաններու մէջ Եւրոպայի մէջ կը սկսի Վերածնունդի շրջանին եւ կը զարգանայ 16-17-րդ դարերուն նախ Իտալիոյ, ապա Ֆրանսայի, Անգլիայի, Գերմանիոյ եւ այլ երկրիրներու մէջ։ Մեծ հռչակ կ'ունենան պալատական հաւաքածոները։ Այդ շրջանին կը ստեղծուին նաեւ անթիք արուեստի յուշարձաններու հաւաքածոն Ֆլորենցիայի (Լ. Մեդիչի, 15-րդ դար), Հռոմի (Վատիկանի թանգարաններ, 16-րդ դար), Դրեզդենի (Ա. Սաքսոնսերի, 16-րդ դար) եւ այլն։ Յայտնի են նաեւ Բրիտանական Թանգարանը (Լոնտոն, 1753), Լուվրը (Փարիզ, 1793), Փրատոյի թանգարանը (Մատրիտ, 1819), Մեթրոփոլիթըն թանգարանը (Նիւ Եորք, 1870), գեղարուեստա-պատմական թանգարանը Վիեննայի մէջ (1891) եւ այլն։ Ռուսիոյ մէջ 1719 թուականին Փեթերսպուրկի մէջ բացուած է ռուսական առաջին ժողովրդական թանգարանը՝ Կուստկամերան, 1756 թուականին Հրետանային պատմութեան թանգարանը եւ 1764 թուականին՝ Էրմիթաժը։ Աւելի ուշ ստեղծուած են Տրետեակովեան պատկերասրահը, Գիւղատնտեսական թանգարանը, Ռուսիոյ պատմութեան թանգարանը, Պոլիթեքնիկական թանգարանը եւ ռուսական թանգարանը։
Թանգարանի յատուկ տեսակներ են գիտութեան, արուեստի եւ գրականութեան անուանի գործիչներու տուն-թանգարանները, ուր կը պահուին անոնց անձնական իրերը, ձեռագիրներն ու ստեղծագործութիւնները, ինչպէս՝ Խաչատուր Աբովեանի (Քանաքեռ), Յովհաննէս Թումանեանի (Դսեղ), Աւետիք Իսահակեանի (Երեւան եւ Գիւմրի), Եղիշէ Չարենցի, Մարտիրոս Սարեանի, Սիլվա Կապուտիկեանի (բոլորը Երեւան) եւ այլ տուն-թանգարաններ:
Արկաթիակերտ
Պատմութիւն
Կարկաթիոկերտի հիմնադրման մասին գրաւոր յիշատակութիւններ չկան։ Սակայն անուղղակի աղբիւրներէն յայտնի դարձեր է, որ այն գոյութիւն ունեցեր է հնագոյն ժամանակներէն՝ Ք.ա. VIII—VII դարերէն, եւ մեծ վերելք ապրեր է հելլենիզմի դարաշրջանին, յատկապէս՝ Ք.ա. II—I դդ,: Ծոփաց թագաւորութեան ամենահին մայրաքաղաքն էր եւ կը գտնուէր հարաւային առեւտրական մեծ ճանապարհի վրայ, որ բանուկ էր դեռ Ք.ա. VII—VI դարերէն։ Հայաստանի հելլենիստական բազմամարդ ու ծաղկած քաղաքներէն էր։ Ք.ա. III դարուն վերջերը եւ II դարու սկիզբները դարձեր էր ներքին, արտաքին ու տարանցիկ առեւտուրի եւ արհեստագործութեան խոշոր կեդրոն։ Հայ–ասորական պատերազմի ժամանակ, Ք.ա. 165 թ. սելեւկեան Անտիոքոս 4–րդը, որ կը կրէր Եպիփանես մականունը, գրաւեր է Կարկաթիոկերտը եւ վերանուաներ իր մականունով՝ Եպիփանիա։
Թանգարան
Պատմութիւն
Ներկայիս Հայաստանի մէջ կը գործեն բազմաթիւ թանգարաններ, որոնց ամենամեծերն են Հայաստանի պատմութեան, Հայաստանի ժամանակակից արուեստի, Հայաստանի ազգագրութեան եւ ազգային-ազատագրական պայքարի պետական, Ժողովրդական արուեստի, Գեղագիտութեան ազգային կեդրոնի մանկական ստեղծագործութեան եւ այլ թանգարաններ, Հայաստանի ազգային պատկերասրահը, Հայոց ցեղասպանութեան թանգարան-ինստիտուտը: Այդ թանգարաններուն մէջ հաւաքուած են հայ ժողովուրդի պատմութեան եւ մշակոյթին վերաբերող բազմաթիւ ուշագրաւ ցուցանմուշներ եւ արուեստի գործեր:
Ծանօթագրութիւն
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ
Արկաթիակերտ
Պատմութիւն
Կարկաթիոկերտի մասին, իբր Ծոփաց թագաւորութեան արքայանիստ քաղաքի, առաջին վկայութիւնը կը պատկանի Սթրապոնին։ Հայ պատմագիրները այս քաղաքի վերաբերեալ յիշատակութիւններ ամենեւին չունին եւ դժուար է ուրուագծել անոր հետագայ շրջանի պատմութիւնը։ Սակայն, նկատի ունենալով Հայաստանի հելլենիստական միւս քաղաքներու՝ Արմաւիրի, Արտաշատի, Երուանդաշատի, Զարիշատի, Զարեհաւանի եւ միւսներու պատմութեան ընթացքը, կարելի է չկասկածիլ, որ Կարկաթիոկերտը նոյնպէս անոնց նման IV—V դարերուն կորսնցուցեր էր իր նախկին փառքը՝ առաջնութեան դափնին զիջելով նոր առաջացած ֆէոտալական կամ աւատական, ճորտատիրական քաղաքներուն։ Հնարաւոր է նաեւ, որ Կարկաթիոկերտը ատոնցմէ քանի մը հարիւր տարի առաջ կորսնցուցեր էր իր նշանակութիւնը, վերածուելով ֆէոտալական դղեակի։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Ծոփքի բնակավայրեր Ստորոգութիւն:Բիւզանդիայի քաղաքներ
Ալատտին (Ֆիլմ)
Ալատտին, (անգլերէն` Aladdin) 1992 թուականին լոյս տեսած գծաշարժական եւ երաժշտական ​​երեւակայական ֆիլմ է։ Ալատտինը կը դասուի Walt Disney-ի գծաշարժական դասական շարքին ։ Ֆիլմի բեմադրիչ Ճոն Մուսկերը եւ Ռոն Քլեմեթսը, ով հիմնած է արաբական «կախարդական լապտեր» եւ «հազար ու մէկ գիշեր» ստեղծագործութիւններու հիման վրայ։
Հովարդ Աշմանը առաջարկեց, իսկ թատերագիրը եւ ով ալ վավերացուեցաւ Disney-ի նախագահ Ճեֆրի Հակզենբերգի համաձայնութեամբ։ Այս ֆիլմը Մի շարք անիմացիոն տարրերի համադրութիւն է։
Ալատտինը թողարկուեցաւ նոյեմբեր 25-ին 1992 թուականին։ Ցուցադրման առաջինի իսկ օրերէն ան արժանացած է ԱՄՆ-ի, իսկ հետագային արդեն ամբողջ աշխարհի հաւանութեանը։ 1992 թ.-ին վաստակուած է աւելի քան $ 217 մլն-ի եկամուտ Միացյալ Նահանգներին մէջ եւ աւելի քան $504 միլիոն աշխարհում. Ֆիլմը նաեւ արժանացնել բազմաթիւ մրցանակներու, որոնց մեծ մասը Եւրոպաի եւ Մերձաւոր Արեւելքի մէջ են։
Ալատտին
Ալատտինը շատ աղքատ, բայց բարի տղայ էր։ Ան ընկերներ չ'ուներ եւ իր միակ ընկերը իր կապիկն էր, որու հետ կ'անցնէր իր կեանքի ուրախ եւ տխուր պահերը։ Oր մը Ալատտին կը սիրահարուի Արաբական արքայի աղջկայ՝ արքայադուստր Ճազմինի վրայ։ Ան Ճազմինին հասնելու համար շատ երկար ու դժուար ճանապարհներէ կ'անցնի՝ Ճինին կը գտնէ, կը պտտի կախարդական գորգով, կ'անցնի ճանապարհներ եւ կռիվներ հը մղէ։ Անիմացիոն կերպարը պատրաստել է Գլեն Քինը։
Ճինի
Ճինին բանտարկուած էր կախարդական լապտերի եւ միայն կարդննար այն ժամանակ երբ որեւէ մեկը երեք անգամ շփէր կախարդական լապտերը։ Օր մը, երբ Ալատտինը շուկայէն միրգ կը գողնար, տերերէն փախչելու ժամանակ կը գտնէ Ճինիին եւ զինքը խոսք կու տան անոր, որ կ'օգնեն Ալատտինին եւ անոր կու տայ կախարդական գորգ։ Կերպարի հեղինակն է Էրիկ Գոլտբըրկը։
Ճաաֆար
Ճաաֆար ֆիլմի ամէնաչար կերպարն է։ Միշտ կ'ըլլայ իր չար թութակի հետ։ Ան Արաբական խալիֆի պալատին մէջ աշխատող քաղաքապէտ է եւ աչքի կ'ինայ իր նախանձախնդրութեամբ, չարութեամբ եւ դաժանութեամբ։ Մէկ անգամ ան կը մտնէ խալիֆի մօտ եւ կը սպառնայ սպանել զինքը, եթէ իրեն չամուսնացնէ Ճազմինի հետ։ Ֆիլմը անընդհատ կռվի մեջ է Ճինիի եւ Ալատտինի հետ։ Կերպարի հեղինակն է Անտրիաս Լքելը։
Սապահ (երգչուհի)
Սապահ (صباح լատինագիր՝ Sabah), բուն ազգանունը Ժանէթ Ֆղալի (Jeanette Feghali, Պտետուն, Լիբանան 10 Նոյեմբեր 1927 – 26 Նոյեմբեր 2014)։ Ծանօթ է նաեւ "Սապպուհա" եւ "Շահրուրա" մակդիրներով։ Նշանաւոր լիբանանցի համա-արաբական երգչուհի՝ լիբանանեան ժողովրդային երաժշտութեան։ Լայնօրէն ճանչցուած է արաբական եւ միջազգային շրջանակներու մէջ իր երգահանդէսներով ու փառատօներու մէջ իր մասնակցութեամբ։ Ան 50 ալպոմ արձակած է եւ 98 ֆիլմերու մէջ խաղցած է եւ 20 հատը Լիբանանեան թատրոններ եղած են: Ան ելոյթներ կատարած է Փարիզ ի Օլիմփիայի մէջ, Նիւ Եորք ի Գարնիէճ Սրահին մէջ, Լոնտոն ի Բիգատիլի Թատրոնին մէջ եւ Սիտնի ի Օփերա Տունին մէջ : Ան հաշուուած է 4 Լիբանանցի նշանաւոր երգչուհիներէն մէկը ինչպէս Ֆէյրուզ, Ուատիհ Էլ Սաֆի եւ Սամիրա Թաուֆիք եւ ան կոչուած է Լիբանանի Երգերու Կայսրուհին (արաբերէնով՝ مبراطورة الأغنية اللبنانية‎ا): Ան նշուած է հռչակաւոր արաբական երգչուհիներէն:
Ընթացքը
Սապահ արձակած է իր առաջին երգը 1940-ին երբ 15 տարեկան էր։ Ան արագ ձեւով Եգիպտացի ֆիլմ արտադրողի աչքը մտած է Ասիա Տաղէր, որ ան արագ ձեւով իրեն 3 ֆիլմի մէջ արձանագրեց: Իր առաջին ֆիլմն է «El-Qalb Louh Wahid» (Սիրտը ունի իր պատճառները) եւ այս ֆիլմը իրեն աստղ կ'ընէ եւ նոր անուն կը ստանայ՝ Սապահ, որ արաբերէնով «առտու» կը նշանակէ: Ան Ունեցած է ուրիշ անուններ ալ «Շահրուրա» (երգող թռչուն) եւ «Սապպուհա»: Իր հռչակաւոր ֆիլմերէն եղած են «Soft Hands» (1964), «Ataba Sqaure» (1959) եւ «The Second Man» (1960): Ան 3000 երգ արձակած է եւ աշխատած է հռչակաւոր Եգիպտացի յօրինողի հետ Մուհամմատ Ապտուլ Ուահապ: Ան ընդհանրապէս երգած է Լիբանանեան Ժողովրդային երգեր, որմէ նշանաւորնէրէն են «Zay el-Assal» (Քու Սէրդ Մեղրի պէս է իմ Սրտին) եւ «Akhadou el-Reeh» (Անոնք Հովը առին):
Սապահ Լիբանանեան քաղաքացիութենէն զատ ունէր Եգիպտական, Յորդանական եւ Ամերիկեան Քաղաքացիութիւն:
Անձնական Կեանքը
Սապահ ամուսնացած է 7 անգամ: Իր ամուսինները եղած են Ռոշտիօ Ապազա Եգիպտացի դերասան, Լիբանանցի գրող Ուիսսամ Թապպարա, Լիբանանցի արուեստագէտ Ֆատի Լուպնան, Լիբանանցի առեւտրական Նաժիպ Շամմաս եւ Եգիպտացի Անուար Մանսի: Ունեցած է 2 զաւակ՝ բժշկուհի Սապահ Շամմաս եւ դերասանուհի Հուէյտա Մանսի:
Ան ըսած է, որ հպարտ եմ որ գիւղացի աղջիկ եղած եմ բայց փառասէր էի. 2008-ին ըսած է: Շատի Ծաալուֆ Լիբանանի Ձայնի ձայնասփիւռի տնօրէն ըսած է որ ան շատ հռչակաւոր եղած է, ան Աստղի օրինակ է եւ իր ելոյթներու մէջ կատարեալ եղած է թէ ձայնով եւ տեսքով:
Ան ապրած է սիրային պատմութիւններու մէջ բայց երբէք սէր չէ գտած: Իր տեսակցութեան մէջ ըսած է որ իր առաջուան ամուսինը իրեն Տիկին Դրամատուն կը կոչէր: Իր ամուսինները իրեն հետ ամուսնացած են միայն իր դրամներուն համար, այդ պատճառով է որ շատ չեն տեւած իրարու հետ եւ ձգուած են եւ քանի անգամներ իր ամուսինները ուրիշ կիներու հետ եղած: Ուիսսամ Թապպարան ուրիշի սիրած է երբ ամուսնացած էին, Նաժիպ Շամմասը ըսած է որ երգը ձգէ եւ տանտիկին ըլլայ, Անուար Մանսի թուղթ խաղցող եղած է եւ նաեւ իրեն կը հարուածէր:
Վերջին Տարիները
2000-ի ատեն Սապահ դրամական հարցեր ունեցաւ եւ ստիպուեցաւ իր տունը ծախել եւ պանդոկի մը մէջ ապրեցաւ. Պանդոկ Գոմֆորդ Հազմիէհ, Պէյրութ: Ան հիւանդութիւներէ տառապեցաւ ուղեղին մէջ եւ իր ձախ ձեռքի եւ ձախ ոտքի հակակշիռը կորսնցուց:
Մինչեւ 2009 ան կատարեց թէ՛ ելոյթներ եւ թէ երեւցաւ հեռատեսիլի վրայ, ինչպէս Սդար Ագատեմիի մէջ, ուր հոն իր երգերը երգեց: 1990-ականներուն ինք եւ իր նախկին ամուսինը ֆատի Լուպնան իր մասին գրեց. Ֆիւչր կայանը ցուցուց «The Journey of my Life» (Իմ կեանքի ճամբորդութիւնը):
Մահը
Շատ խօսքեր ելան թէ Սապահ մեռաւ, բայց դեր ան չէր մեռած: Տխրելով այս լուրերէն ըսաւ որ եթէ իրենց կ'արգիլեմ ինչու դեռ ողջ եմ:
Սապահ մեռաւ 26 Նոյեմբեր 2014-ին իր տունին մէջ. 87 տարեկան էր ։ Գլոտիա Աքլ՝ իր քրոջը աղջիկը, տարածեց այս տխուր լուրը դիմատետրի վրայ, առտուան 6:45-ին, ըսելով որ Սապահ երբ մեռնի փափաքած է որ իր յուղարկաւորութիւնը ըլլայ Տապքէհ պարեն, եւ չտխրին, որովհետեւ ան գնաց եւ միշտ անընդհատ իր երգերը մտիկ ընեն եւ ուրախ մնան ամէն պարագաններու մէջ, ինչպէս որ ինք ուրախութիւն կու տար ժողովուրդին: Եւ Սապահ ըսաւ. «Ես բաւական ապրեցայ»:
Յուղարկաւորութիւնը կատարուեցաւ 30 Նոյեմբեր 2014-ին Կիրակի: Հարիւրաւոր ընկերներ, ընտանիք եւ սիրածներ հաւաքուեցան Պէյրութի Սուրբ Ճորճ Մայր Եկեղեցիին մէջ մահէն 4 օր ետք որպէսզի ցտեսութիւն ըսեն Լիբանանցի սիրուած երգչուհիին եւ դերասանուհիին: Երգեր երգուեցան եկեղեցիէն դուրս: Նաեւ Լիբանանեան պարախումբը Լիբանանեան Ժողովրդային պարեր պարեց:
Հեռատեսիլի Կենսագրութիւնը
Շահրուրա, հեռատեսիլի ֆիլմ որ իր կեանքի վրայ է որ հեռատեսիլէն ցուցադրուեցաւ 2011-ին Րամատանի ատեն: Գարոլ Սամահա Լիբանանցի երգչուհի եւ դերասանուհին այս ֆիլմին դերը խաղցաւ իբր Շահրուրա, եւ նշանաւոր եղաւ այս ֆիլմը :
Գնահատանքի Նուէրները
Սապահ ստացաւ բաւական գնատահանքի նուէրներ իր ապրած շրջանին-
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Արաբ երգչուհիներ Ստորոգութիւն:10 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:26 Նոյեմբերի մահացածներ
1573 թուական
1573 թուական, ոչ նահանջ տարի, 16րդ դարու 73րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1573 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1573 մահեր
Ստորոգութիւն:1573
Լեւոն Զաւէն Սիւրմէլեան
Լեւոն Զաւէն Սիւրմէլեան, ամերիկահայ անգլագիր գրող, բանասէր, ունի հայերէնով բանաստեղծութիւններու ժողովածու մը։