cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Գիւտ Աղանեան
1879-ին սարկաւագ կը ձեռնադրուի, իսկ 1880 Յուլիս 7-ին քահանայ ձեռնադրուելով՝ կ'անուանուի՝ Տէր Գիւտ։ Անոր գրական գործունէութիւնը կը սկսի 1875 թուականին, երբ կը սկսի աշխատակցիլ «Մեղու Հայաստան»ի հայ թերթին եւ միեւնոյն ժամանակ անհրաժեշտութիւն նկատեց մանկական գիրքերու կարիքը, ու նախկին ուսումնարաններու սաներու շնորհիւ, ժողովուրդ իր ձեռքին մէջ ունեցաւ դիւրամարս եւ հետաքրքիր գիրքեր։ 1889 թուականին, կը սկսի հրատարակել հայերէն պատի հատուածական օրացոյց, զոր կը շարունակուի մինչեւ 1903  ու դարձեալ ասով սկիզբ դրաւ՝ ռուսահայերու մէջ, պատի օրացոյցներու հրատարակման աշխատանքին, որմէ օրինակ առին ''Ա. Գուլամիրեանը, Մ. Չմշկեանը, Կ. Ափինեանը եւ վերջերը Ե. Թոփչեան''ը։ 1896-ին հայրապետական յանձնարարութիւններով գնաց Կ. Պոլիս` պատրիարք Մատթէոս արք. Իզմիլեանի մօտ, ուր կ'օգտուի, պատրիարքական դիւանի գործերէն, եւ Յովհաննէս արք. Մկրեանի հարուստ գրադարանէն եւ վերջին դարու հայ ժողովուրդի պատմութեան համար նիւթեր կը հաւաքէ։ Անկէ կ'անցնի Գերմանիա, ապա Էջմիածին եւ տպարանի համար ձուլարան ու տպագրական մեքենաներ կը գնէ։
1896 թուականին կը սկսի հրատարակել «Լումայ» վեցամսեայ հանդէսը, իսկ 1902-ի Յունուարէն կը սկսի տարին վեց գիրք հրատարակել, զորս իրենց ճոխ եւ բազմակողմանի բովանդակութեամբ ռուսահայերու մէջ առաջինն էին։ Տ. Գիւտն կը հաւաքէ ԺԸ. եւ ԺԹ. դարերու հայոց եկեցեղւոյ պատմութեան վերաբերեալ ձեռագիր յիշատակարանները եւ պատմական նիւթերը, 1893 թուականին կը սկսի մեծադիր հատորներով լոյս ընծայել «Դիւան Հայոց Պատմութիւն» վերնագիրի տակ։ Այս գործին նշանակութիւնը այնպէս է մեզ համար, ինչպէս՝ Կովկասեան հնագիտական ընկերութեան հրատարակած «Акты» գործերը (դիւաններէն երկուքն ալ արժանացած են Սահակ-Մեսրոպեան մրցանակին)։ Տ. Գիւտն առաջինն է, որ կը կազմէ տոմարագիտութեան եւ Աստուածպաշտութեան աշխարհաբար ձեռնարկները (առանց հաշուի առնելու Ս. արք. Մանդինեանի եւ Մխիթարեանց գրաբար ձեռնարկները)։ 1900 թ. կ'ընտրուի Ներսիսեան դպրոցի առաջին քահանայ-հոգաբարձուն։
1901 թ. Հոկտեմբեր 28-ին կը կատարուի անոր գրական-մանկավարժական գործունէութեան 25 ամեակը (Տփխիս)։ Վեհ. կաթողիկոսէն բազմիցս վարձատրուած է կոնդակներով եւ ի թիւս այլ պարգեւներու՝ վարդապետական լանջախաչով։ Աշխատակցած է «Մեղու», «Արձագանք», «Նոր Դասը» եւ այլ պարբերականներու։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Ծերոն (անձնանուն)
Ծերոն, հայկական արական անուն։ Յառաջ եկած է հայերէն ծեր բառէն։ Ծերուն անուան տարբերակներէն մէկն է։ Գործածուած է Կոստանդնուպոլսոյ եւ Նոր Նախիջևանի մէջ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ
409 (թիւ)
409 (չորս հարիւր ինը) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 408-ի եւ 410-ի միջեւ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:409
Ապազ
Ստեղծուած է Վրաստանի՝ Պարսկաստանէն անկախանալու ժամանակ եւ սկզբնապէս ունեցած է ապպասի անուանումը՝ Ապաս Առաջինի պատիւը, որ սկսած է նման մետաղադրամներու հատումը: Հատումը սկսելէն ետք եւ մինչեւ Ռուսիոյ հետ միացումը վրացական մետաղադրամներու վրայ բոլոր գրութիւնները կ'ըլլային պարսկերէնով, մետաղադրամներուն մէկ մասին վրայ կային կրկնակի գրութիւններ՝ վրացերէնով եւ պարսկերէնով: Իւրաքանչիւր մետաղադրամի վրայ կը գրուէր պարսկական շահի անունը:
Քարթլի-Կախեթի թագաւորութեան ստեղծումէն եւ Կէորկինակի պայմանագիրի կնքումէն ետք Էքաթերինա Բ.ը Իրաքլի Բ.ին լիազօրեց հատել իր նկարով, ինչպէս նաեւ Քարթլիի, Կախեթի մարզի եւ Ռուսիոյ զինանշաններով մետաղադրամներ: Այդ իրաունքը իրագործուեցաւ մասնակիօրէն եւ միայն պղինձէ պիսթիներու վրայ: Այդ ժամանակ Վրաստանի մէջ տարածուած էր Իրանի դրամական համակարգը:
1 ապազը հաւասար էր 2 մահմուտիի կամ 4 շաուրամի կամ 10 պիսթիի կամ 40 պուլիի:
Իրաքլի Բ.ի մահէն ետք մետաղադրամերու հատումը գրեթէ վերացաւ: Զայն վերսկսաւ Թիֆլիսի մէջ միայն Վրաստանի եւ Ռուսիոյ վերամիաւորումէն ետք: Որոշուեցաւ, որ Ռուսիայէն մետաղադրամներ տանիլը շահաւոր չէ եւ այդ իսկ պատճառով սկսան կազմակերպել դրամահատարան Թիֆլիսի մէջ: Նոր կազմակերպման համար ծախսուեցաւ 5350 ռուբլի: Դրամահատարանի բացման համար հատուեցաւ մետալ, որ կը թուագրուէր 15 Սեպտեմբեր, 1804 թուականով, պատրաստուած՝ ոսկիով եւ արծաթով:
Դրամական համակարգի հիմքը կը կազմէր ապազը: Մէկ ապազը կը պարունակէր 10 պիսթի: Նոր ապազը (3,155 կրամ) քիչ մը աւելի ծանր էր հին պարսկական ապազէն (3 կրամ), բայց վերջինիս ընտրանքը աւելի բարձր էր քան վրացականինը: Այդպէս, նոր ռուսական ապազները կը համապատասխանէին հին պարսկական համակարգին:
Կը հատուէին երեք պարբեր արժողութեամբ ապազներ՝ կրկնակի ապազ, ապազ եւ կիսաապազ:Մետաղադրամներու արժողութիւնը կը նշուէր վրացական թուանշաններով՝ պարսկական աւանդոյթին համաձայն՝ տինարներով: Կրկնակի ապազին վրայ կը գրուէր 400 թիւը (տինար), ապազի վրայ՝ 200, կիսաապազի վրայ՝ 100:
Այժմու տետրի մետաղադրամի անունը կը ծագի այստեղէն: Ետեւի գրութեան տակ կը նշուէր տարեթիւը վրացական տարերով, իսկ ամենատակը ռուսերէն տառերով կը նշէին դրոմանիշները:
Մետաղադրամներու հատումը Վրաստանի ռուսական կառավարութեան կողմէ եւս ոչ շահաւէտ համարուեցաւ եւ շուտով՝ 14 Օգոստոս 1835-ին, որոշուեցաւ փակել Թիֆլիսի դրամահատարանը եւ շրջանառութենէն հանել վրացական մետաղադրամները:
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Դրամներ Ստորոգութիւն:Երկիրներու դրամներ
Մարին Լութեր
Մարին Լութեր, գերմանացի աստուածաբան, վանական եւ եկեղեցիի բարեփոխիչ: Ան հիմնադրած է Բողոքականութիւնը: Յայտնի է միայն հաւատքով արդարացման վարդապետութեամբ եւ յայտնութեան Քրիստոսակեդրոն ընկալմամբ: Լութեր յայտնի 95 թեզիսներ (1517 թ. Հոկտեմբեր) նշանաւորուած է Ռեֆորմացիայի սկզբնաւորումը:
Ան առաջինն էր, որ Աստուածաշուն մատեանը լատիներենէ թարգմանեց գերմաներէնի: Լութեր կը պնթէր, որ Սուրբ գիրքը հանրութեան գիրք է եւ այն պիտի կարդան բոլորը: Յեղափողութեան պատճառը դարձաւ Հռոմէն ժամանած սակսոնական կաթողիկէ քահանայ Յովհաննէս Տեցելի վաճառած ինդուլցենցիաները, որ Հռոմի պապ Լեւոն X-ի հրամանով եկած էր Գերմանիայի Վիտենբերգ քաղաք՝ հաւաքելու գումարներ Սուրբ Պետրոս Եկեղեցիի շինարարութեան համար: Թերեւս 1512 թուականին Օգօստինական վանական եւ աստուածաբանութեան պրոֆեսոր Մարին Լութեր հանդես եկաւ պաշտոնական կաթողիկութեամբ տեսակետներով, որուն հիմնական երկու գաղափարներն էին:
Գաղափարաքաղաքական հայացքները
Ըստ Մարին Լութերի՝ հոգեւոր փրկութիւնը հնարաւոր է միայն հաւատքի միջոցով, քանի ոչ ոք կաթողիկէ եկեղեցիի կարիքը չունի, եւ անկախ սոցիալական ծագումէն ու գրուած դիրքէն՝ բոլորը անառարկելիորէն պէտք է ենթարկուին Աստուծոյ: Մարդկանցից ոչ ոք առավելութիւն չունի ոչ մէկու նկատմամբ, սոցիալական բոլոր խաւերը, անոնց կարգին եւ հոգեւորականութիւնը հաւասար են: դա իրաւահաւասարութեան սկզբունքի վաղբուրժուական առաջին ձեւակերպումներէն մէկն է:
Լութերի կարծիքով, քանի որ աշխարհի չարը կը տիրէ, ուստի Աստուած կ'իրականացնէ երկու տիպի կառավարել՝ հոգեւոր, որ կ'իրականացնէ քրիստոնեաներն ու ազնուաբարոյ մարդիկ՝ Քրիստոսի գլխաւորութեամբ, եւ աշխարհականները, որոնք կը զսպեն ոչ քրիստոնեաներուն ու չարերուն՝ ստիպելով, որ թէեւ հակառակ իրենց կամքի, սակայն պահպանեն արտաքին խաղաղութիւն եւ հանգստութիւն: Անոնց (աշխարհիկ եւ հոգեւոր կառավարումներուն) բնորոշ են երկու թագաւորութիւն՝ աստուածային եւ աշխարհիկ: Անոնց իւրաքանչիւր ունի իրեն բնորոշ օրենքներն ու իրաւունքները, ընդ որում՝ առանց օրէնքի որեւէ կառավարում կարող չէ իրականացնել եւ որեւէ թագաւորութիւն կարող չէ առաջանալ: Աշխարհիկը հնարաւարութիւն կու տայ «տեսնել, ճանաչել, գնահատել, դատել, պատժել», մինչդեռ մնացած դեպքերուն դոմինանտը հոգեւոր կառավարում է: Հոգին աստուածային կառավման օբյեկտ է:
Լութերն իր ուսմունքի մեծ տեղ կը հատկացնէր աշխարհիկ իշխանութեան անկախութեանը պապականութիւնէն: Քահանաներու կոչումը Քրիստոնէական ուսմունքի կը տարածէ, իսկ անոնց դուրս հասարական քաղաքացիներ են՝ ենթակայ պետութեանը: Քանի դեռ ան կը ծառայէ, վեր է բոլորէն, մինչ այն պահը, երբ անոր կը փոխարինեն: Այդժաշ ան կը դառնայ գիւղացի կամ քաղաքացի:
Անոր հայացքները կարեւոր տեղ կ'զբաղեցնեն նաեւ աշխարհիկ եւ հոգեւոր իշխանութեան՝ միմեանց գործերուն չխառնուելու հարցը: Աշխարհիկ կառավարումն իրաւոպնք չունի խառնուելու հոգեւոր կառավարմանը, քանզի այստեղ իշխողը «Աստուծոյ խօսքն է»: Այս եպիսկոպոսներու, եւ ոչ թէ իշխաններբւ գործն է: Աւելին, աշխարհիկ կառավարման հարցերուն կարեւոր է համարուիլ բռնութեամբ չառաջնորդուելը, քանի որ
Հնագոյն ձեւով՝ հոգեւոր ծառայութիւն իրականացնողը պէտք չէ ուժ գործադրէ: Նախ ան պէտք է կարավարէ որէնքով: Սակայն ինչպէս կը նկատուի Լութերը՝
Ուստի կառավարման ժամանակ, լինի թէ՝ հոգեւոր, թէ՝ աշխարհիկ, օրէնքին պէտք է գումարել բանականութիւնը: Անհրաժեշտ է, որ բանականութիւնը մշտապէս բարձր դասուի որէնքներէն եւ մնայ որպէս բարձրագոյն օրէնք եւ լաւագոյն օրենսդրութիւն: Լութերո գործունէութեան պատմական ու քաղաքական նշանակաթիւնն այն է, որ այն հզօր աշդակ հաղորդեց յանուն հասարակութեան քաղաքական ու տնտեսական նորացման շարժմանը:
Վիտտինբերգը
1508 թուականին Լութերին կ'ուղարկեն դասաւանդել Վիտտինբերգեան համալսարանը: Ան այնտեղ առաջին անգամ կը ծանռթանայ Աւրերիոս Օգոստինիոս Երանելիի աշխատանքներու հետ: Անոր աշակերտներու կը թուէր մասնաւորապէս Էրազմ Աբերուսը: Լութերը միաժամանակ եւ կը դասաւանդէ եւ կը սորվի, որպէսզի ստանայ աստուածաբանութեան տոքթորի կոչումը:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գերմանացի աստուածաբաններ Ստորոգութիւն:10 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:18 Փետրուարի մահացածեր
Մարգարիտ Ալեքսանեանց
Մարգարիտ Ալեքսանեանց, գեղագրող հայ կին։ Երիտասարդ հասակէն զբաղած է նախ ձեռագործով, ապա՝ ձեռագրերու ընդօրինակութեամբ։ 1862 թուականին գրչուհին իր ընդօրինակած գեղագիր Աւետարանը ղրկած է Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան հայրերուն ։
Կեանք եւ գործինէութիւն
Առիթով մը, ազգականներուն հետ, Տաթեւայ վանքը ուխտի երթալավ կը տեսնէ եկեղեցական նրբագործ-ասղնագործ զգեստներն ու Գրիգոր Տաթեւացիի ձեռագիր գեղեցիկ Աւետարանը, որ ըստ աւանդութեան գրած է Տաթեւացիի քոյրը, կը խնդրէ տեսնել, սակայն կը մերժեն ըսելով՝ որ կինը իրաւունք չունի եկեղեցական սրբութեան դպչելու։ Այդ օրուընէ ան կը մտադրէ գրել միեւնոյն ոճով Աւետարան մը։ Ան կը սկսի հաւաքել ձեռագիրներ։ Կ՛ուսումնասիրէ հայկական ծաղկագրութիւնն ու գեղագրութիւնը ։ 1851-ին ամուսնանալով Պետրոս Ալեքսանեան վաճառականի հետ ու դարձեալ կը շարունակէ իր սիրած գործը։ Գեղագրութեան տետրակ մը կազմելով՝ 1862-ին կը ղրկէ Վենետիկ տպելու, սակայն Մխիթարեաններ ու 6000 ֆրանք բահանջքի եւ ամուսնոյն դրամական ձախորդութեան պատճառաւ, կը մնայ անտիպ։
1868-ին «Հայկական Գեղագրութիւն» վերնագրով տետրակ մըն ալ կը կազմէ, որուն առաջին էջին վրայ Շուշիի նոր թաղը նկարած էր, իսկ մէջը՝ Ս. Գիրքէն զանազան պատկերներ, հայկական ծաղկագիրներու ու հասարակ գիրերու բազմաթիւ օրինակներ։ Այս տետրակը կը տպուի Տփխիսի (Թիֆլիս) մէջ 1891-ին։ Ան կը գրէ Աւետարան մը, որուն վրայ կ՛աշխատի 5 տարի. այդ աւետարանը գրուած է հայկական ոճով ու զարդարուած գեղեցիկ նկարներով ու զարդանկարներով՝ կատարեալ գեղարուեստական գործ մը, որ նուիրած է Էջմիածնայ թանգարանին (1886-ի մեռոնօրհէնքին)։ Կաթողիկոսը մեծ համակրանքով կ՛ընդունի այդ անգնահատելի նուէրը եւ օրհնութեան ու գոհունակութեան կոնդակով կը պատուէ տիկ. Մարգարիտ Ալեքսանեանցին։ Նման Աւետարան մը ալ գրելով կը նուիրէ «Շուշիի Ղազանչեցւոց» եկեղեցւոյ։ 1898-ին աչքացաւէ կը տառապի, ապա կը բժշկուի։
27 Մարտ 1902-ին կը մեռնի եւ նոյն ամսուան 30-ին՝ Վեհափառ կաթողիկոսի հրամանով, կը թաղուի Ղազանչեցւոց եկեղեցւոյ բակը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1838 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1902 մահեր Ստորոգութիւն:Շուշի ծնածներ
Գիւմրի
Գիւմրի (մինչեւ 1837-ը՝ Գիւմրի, 1837-1924 թուականներուն՝ Ալեքսանդրապոլ, 1924-1991 թուականներուն՝ Լենինական, բնակչութեան քանակով ու մշակութային նշանակութեամբ Հայաստանի Հանրապետութեան երկրորդ քաղաքն է, կը գտնուի Հայաստանի հիւսիս-արեւմտեան կողմը՝ Շիրակ մարզին մէջ, Ախուրեան գետի ձախ ափին, Երեւանէն 126 ք.մ. հեռաւորութեան վրայ։ Տարածքը՝ 3626 հա, 2012 թուականներու դրութեամբ ունեցած է 145,9 հազար բնակիչ, ծովու մակարդակէն բարձր է աւելի քան 1500 մ.։ Քաղաքի կարգավիճակն ունի 1840-էն։
Արեւմտեան մասը բարձրադիր է՝ կազմուած երկու սեղանաձեւ բարձունքներէ։ Աշխարհագրական դիրքը՝ հարթավայրային է, քիչ մասնատուած, ծածկուած 300-350 մ. հաստութեամբ լճագետային ու հրաբխային նստուածքներով։ Կլիման ցամաքային է, համեմատաբար տաք ամառներով ու ցուրտ ձմեռներով։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը 7 °C է, Յունուարինը՝ -8 °C (նուազագոյնը՝ -35 °C), Յուլիսինը՝ 20 °C (առաւելագոյնը՝ 34 °C)։ Տարեկան տեղումները 500 մ.մ. են։ Կը գտնուի 8-9 աստիճանի երկրաշարժային գօտիի վրայ։ Վերջին ուժեղ երկրաշարժը տեղի ունեցած է 1988 թուականի Դեկտեմբեր 7-ին։ Նախորդ երկրաշարժը տեղի ունեցած է 1926 թուականի Հոկտեմբեր 22-ին։
Յովազը Բագրատունիներու զինանշանն է։ Վերջիններուս նստավայրը եղած է Շիրակի մարզէն ներս։
Կամարը, Արագած սարն ու եկեղեցին, կ՛արտայայտեն Գիւմրի քաղաքին բնորոշ բնութեան եւ ճարտարապետական տարրերը։
Լուսաւորիչի կանթեղ, ըստ առասպելի՝ Լուսաւորիչի կանթեղը կ՛այրի Արագածի գագաթներուն միջեւ։
Շաղուլը կը խորհրդանշէ՝ արհեստները եւ ճշտապահութիւնը։
Ցորենի հասկերը կը խորհրդանշեն լիութիւնը։
Գիրքն ու քնարը կը հանդիսանան կրթութեան ու գիտութեան, արուեստի ու մշակոյթի խորհրդանիշներ։
Քաղաքի խորհրդանիշը կը համարուի նաեւ «մուշուրպան»։ 21-րդ դարուն կիւմրեցիներուն քով սովորութիւն դարձած է հիւրերուն «մուշուրպա» նուիրելը (մուշուրպան պղինձէ ջրաման է, որուն մէջ ջուրը կը պահէ իր սառնութիւնը)։ 2013 թուականին Կիււմրիի մէջ կանգնեցուցած են Մուշուրպայի արձանը։
Ալեքսանդրապոլի զինանշանը այլ եղած է՝ վարի մասը եղած է Խաչ եւ Լուսին (մահիկ), որոնք իրարնէ կը բաժանուէին սանդուխներով։ Սանդուխները կը խորհրդանշեն այն, որ ցանկացած ալեքսանդրապոլցիի ընկերական աճի, վեր բարձրանալու հնարաւորութիւն ընձեռնուած է։ Խաչը խորհրդանշած է Արեւելեան Հայաստանը, իսկ մահիկը՝ Արեւմտեան Հայաստանը, ուրկէ գաղթած է Գիւմրիի բնակչութեան զգալի մասը։ Զինանշանի պատկերը կարելի է տեսնել Գիւմրիի Ժողովրդական ճարտարապետութեան եւ քաղաքային կենցաղի թանգարանին մէջ։
Քաղաքի դրօշը
Աւագանիի կողմէն հաստատուած է 2011 թուականներուն։ Ան սպիտակ գոյն ունի՝ ոսկեզօծ երիզով։ Դրօշակի մէջտեղը զետեղուած է կարմիր խաչ՝ յովազի ոսկեգոյն պատկերով։ Դրօշակը լայնութեան եւ երկարութեան չափերու յարաբերութիւնն է 1։2-ի։ Դրօշակի վրայի պատկերները ունին հետեւեալ նշանակութիւնը.
Սպիտակ գոյնը կը խորհրդանշէ խաղաղ ապրելու կամքը, Կարմիր խաչը՝ ժողովուրդին յարատեւման եւ քրիստոնէական հաւատքի խորհրդանիշն է, Բագրատունեաց զինանշանը հանդիսացող ոսկեգոյն յովազը կը խորհրդանշէ Հայաստանի անկախութիւնն ու պետականութիւնը։
Աշխարհագրութիւն
Գիւմրին Հայաստանի Հանրապետութեան՝ մեծութեամբ, երկրորդ քաղաքն է։ Կը գտնուի Երեւանէն 126 քիլոմեթր հեռաւորութեան վրայ՝ Շիրակի բարձրաւանդակի կեդրոնական մասը, ծովու մակարդակէն 1550 մեթր բարձրութիւն ունեցող հարթավայրին, Հայաստանի հիւսիս-արեւմուտքին, Ախուրեան գետի ձախ ափին։ Շիրակի բարձրավանդակի տափարակ մասի երկարութիւնը կը կազմէ մօտաւորապէս 35, իսկ լայնութիւնը՝ 25 քիլոմեթր, սահմանակից է Փամբակի արեւմտեան, Արագածի հրաբխային զանգուածի հիւսիսային ու արեւմտեան լեռներուն եւ նախալեռներուն։
Քաղաքն ունի աշխարհագրական յարմար դիրք, որ կ՛ակոսուի Չերքեզի, Ջաջուռի եւ ուրիշ ձորերով։ Ռելիեֆը հարթավայրային է, ծածկուած լճագետային եւ հրաբուխային, շուրջ 350 մ․, հզօրութեան նստուածքներով։ Ուղիղ գծով Գիւմրիէն Սեւ ծով 196 ք․մ․ է, իսկ երկաթուղիով մինչեւ Մոսկուա՝ 2760 քիլոմեթր։ Գիւմրիի օդը կազդուրիչ է ու առողջարար, բուսականութիւնը տափաստանային է, գետահովիտներուն մէջ կ՛աճին ակասիա, թխկենի, հացենի եւ այլ ծառատեսակներ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի քաղաքներ
10 Յուլիս
10 Յուլիս, տարուան 191-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 192-րդ) օրն է։
Տօներ
Ստորոգութիւն:Յուլիս
Իրապաշտ արձակը հայ գրականութեան մէջ
Իրապաշտ արձակը, 1880–ական տարիներուն, անդարձօրէն փոխուած են Զարթօնքի առաջին տասնամեակներու քաղաքական տանելի պայմանները։
Օսմանեան Թուրքիոյ քայքայման ընթացքը արագացած է, կեղեքումները ծանրացած, Ռուսիոյ մէջ քաղաքական յետադիմութիւնը եւ ռուսացման ճնշումը աճած։ Ուրեմն, կը ստեղծուին նոր կացութիւն ու նոր պայմաններ։
Հակառակ ծանրացող գրաքննութեան, «իրապաշտ» կոչուած սերունդի գրագէտներէն, գոնէ փոքր թիւ մը, կը պահէ հանրային–քաղաքական գործօնութիւն։ Պարոնեան սերունդի ռահվիրան, քաղաքական-գաղափարական պայքարի ախոյեան կը մնայ մինչեւ մահը։ Արփիարեան կուսակցական գործունէութիւն ունի հրապարակագրական եւ գրական արտադրութեան կողքին։ Մելքոն Կիւրճեան–Հրանդ նոյնպէս կապ ունի յեղափոխական ընդյատակին հետ։ Ճիշդ է, որ 1890–ական տարիներուն, աստիճանաբար ծանրացող պայմաններ տեղւոյն վրայ ալ անկարելի պիտի դարձնեն այդ տեսակի որեւէ գործօնութիւն։
Բայց իրապաշտ սերունդին մէջ մեծ թիւ կը կազմեն հրապարակագրական պայքարի մարդերը. նոյնիսկ եթէ պայքարի թեմաները պետական-քաղաքականէն սահմանափակուած են հայկական մարզին՝ գրաքննական ճնշումի բերումով։ Ասիկա ունի նաեւ այլ պատճառ. փոխուած է ուժերու դասաւորումը հայութեան մէջ։ Յատկապէս արեւմտահայ ճակատի վրայ, «Ազգային Սահմանադրութեան» ղեկը գրաւուած է պահպանողական խաւի մը կողմէ. պատրիարքարանի յարակից ժողովներն ու մարմինները պարզ խօսարաններ դարձած են։ Իրապաշտները յանուն ժողովրդական զանգուածին կը դատապարտեն ձեւական ժողովրդավարութեան այս պատկերը, կը զգաստացնեն անոր անլուրջ դերակատարները։
Իրապաշտ սերունդին մօտ կը հաստատենք գրականութեան ըմբռնման արագ բիւրեղացում՝ գրական փայլուն արտադրութեան մը հետ։ Գրականութիւնը, մնալով հանդերձ յանձնառու՝ ազգային եւ ժողովրդական իտէալներու, կը զտէ ինքզինք, կը դառնայ հաւաքական կեանքի հարազատ, բայց գեղարուեստական վերարտադրութիւնը։ Ինչպէս օրին վիպապաշտ ուղղութիւնը, իրապաշտ շարժումը եւս մեր մէջ արձագանգ մըն է դարակիսուն Եւրոպայի գրական շարժումներուն։ Բայց, դարձեալ, անիկա հեռու է նոյնանալէ արեւմտեան շարժումներուն հետ։ Եւ արեւմտահայ, եւ արեւելահայ ճակատներու վրայ, իրապաշտ ներշնչումով գրականութիւնը ներքին հասունացման մը բնականոն մէկ փուլն է, շատ աւելի ՚հակազդեցութիւն մըն է ընդդէմ նախորդ սերունդի վիպական խանդավառութիւններուն ու յուսախաբութիւններուն, քան «դպրոցի» իրապաշտութիւն մը, քան արդիւնքը արտաքին ազդեցութիւններու ընթերցումներու կամ թարգմանութիւններու ճամբով։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Գրականութիւն Ստորոգութիւն:Քաղաքական իրադարձութիւններ
Ապահով պարզ թիւ
Մեծ թիւերը
Մարտ 2010-ի դրութեամբ ամենամեծ յայտնի անվտանգ թիւն է 183027·2265441−1: Այս թիւը, ինչպէսեւ անոր համապատասխան Սոֆի Ժերմէնը գտած է Թոմ Ուուն (Tom Wu) 22 марта 2010 թուականի Մարտ 22-ին sgsieve եւ LLR ծրագիրերու կիրառումով 2007 թուականի Փետրուար 5-ին հաշուարկուած է 160անիշ ապահով պարզ թիւի տիսքրեթ լոկարիթմի մոտուլը:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թիւեր
Միխէիլ Ծերեթելի
Միխէիլ Գէորգիի Ծերեթելի, վրացի իշխան, պատմաբան, բանասէր, սոցիոլոգ, հրապարակախօս ու դիւանագէտ։
Կենսագրութիւն
Միխէիլ Ծերեթելին ծնած է 1878 թուականին Ցխրուկվեթի գիւղին մէջ։ 1911 թուականին աւարտած է Հէյտելպերգի համալսարանը։ 1913 թուականին պաշտպանած է դիսերտացիա։ 1914-1918 թուականներուն դասաւանդած է Հէտելպերգի համալսարանին մէջ։ Անոր հետ միաժամանակ 1914-1917 թուականներ ուն եղած է Վրաստանի անկախութեան կոմիտէի առաջնորդներէն մէկը։ Գաղտնի այցելած է Վրաստան՝ բանակցութիւններ վարելու վրացի մենշեւիկներու առաջնորդ Նոյ Ժորդանիայի հետ։
1918 թուականին Վրաստանի անկախութեան հռչակումէն ետք, եղած է Վրաստանի Ժողովրդական Հանրապետութեան դեսպանը Շուէտի ու Նորվեկիոյ մէջ, իսկ 1919 թուականին վերադարձած է Վրաստան՝ աշխատելու որպէս Թիֆլիսի համալսարանի մասնագէտ։
Արտասահմանի մէջ ապրելու տարիներուն եղած է Եւրոպա յի մէջ վրացի քաղաքական վտարանդիներու կազմակերպութեան՝ Վրացական ազգային կոմիտէի անդամ։ 1925-1954 թուականներուն եղած է «Թէթրի Կիորկի» («սպիտակ Գիորգի») վրացական հայրենասիրական քաղաքական կազմակերպութեան առաջնորդներէն մէկը։
Գիտական գործունէութիւն
Միխէիլ Ծերեթելիի գիտական աշխատութիւնները նուիրուած են Վրաստանի ու Կովկասի պատմութեանը։ Ան մասնաւորապէս հրատարակած է շումերերէնի ու վրացերէնի համեմատական վերլուծութիւնը (մենագրութիւն «շումերերէն ու վրացերէն», Թիֆլիս, 1912, վրացերէն, անգլերէն թարգմանութիւնը՝ Լոնտոնի «Journal of the Royal Asiatic Societyէ ամսագրին մէջ, համ. 45-48, 1913-1916), մենագրութիւն «Խեթերու երկիրը, անոր ժողովուրդները, լեզուները, պատմութիւնն ու մշակոյթը» (Իսթանպուլ, 1924, վրացերէն), տպագրած է «Վրաստան ն ու համաշխարհային պատերազմը» (, Ցիւրիխ (այլ տուեալներով՝ Փոթստամ), 1915) եւ «Կովկասի ռասայական ու մշակութային խնդիրները» (, Պերլին, 1916, Գերմանա-վրացական միութեան հրատարակութիւն) գիրքերը։ 1955 թուականին Ծերեթելին հրատարակած է Շօթա Ռուսթաւելիի «Ընձենաւորը» պօէմը գերմաներէն:
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Վրացի պատմաբաններ Ստորոգութիւն:Վրացի բանասէրներ Ստորոգութիւն:Վրացի հրապարակախօսներ Ստորոգութիւն:Վրացի դիւանագէտներ Ստորոգութիւն:Վրացի իշխաններ Ստորոգութիւն:23 Դեկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:2 Մարտի մահացածներ
Ծէս
Ծես, աւանդական կամ սահմանուած կանոններով կատարուող կրոնական արարողութիւն, որուն հաւատացեալները կը վերագրեն մոգական, խորհրդաւոր հատկութիւններ։ Ծագած է հնագոյն ժամանակներուն եւ դարձած է պաշտամունքային արարողութիւններու անբաժան մաս։
Ծիսակատարութիւնը, որու մեջ գլխաւոր դեր կը խաղայ հոգեւորականութիւնը, կ'ընթանէ աղօթատանը (տաճար, եկեղեցի), սահմանուած օրերուն ու ժամերուն՝ հաւատացյալներու մասնակցութեամբ։ Այն ուղեկցած է աղօքներով, խմբերգերով, երաժշտութեամբ։ Ծեսը հաւատացյալներու վրայ ներգործելու ազդու միջոց է։ Ծեսերը կ'արտահայտեն որոշակի հասարակական հարաբերութիւններ, ուստի ժամանակի ընթացքին փոխուածեն, վերամշակվուած եւ հարմարեցուած են իրադրութեան պահանջներուն։ Ծեսերու գիրքը հին հայոց մեջ կոչուած է Ծիսարան կամ Մաշտոց։ Հետագային քրիստոնեական եկեղեցին Մաշտոց անուանեց օրհնութիւններու գիրքը։
Ապահունեաց Վանք
Ապահունեաց Վանք, Եկեղեաց գռ.ի Բթառիճ գիւղի մօտ, եկեղեցիներն են Ս. Նիկողայոս, (որուն անուամբ կը կոչուի նաեւ վանքս) եւ Ս. Աստուածածին: 1309-ին՝ Յովհաննէս երէց այդ թուին գրուած աւետարան մը կը նուիրէ վանքին: 1449-ին՝ ԺԳ․ դարուն գրուած Աստուածաշունչ մը կը ստանայ Կարապետ վաարդապետ որդի Մկրտիչ քահանայի եւ վանքին կը նուիրէ, կը յիշէ վանքին հայրապետը՝ զՍիմէոն եւ զՅակոբ վարդապետն իւր: 1480-ին գրուած աւետարանի մը յիշատակարանը կը յայտնէ վանքի առաջնորդին անունը Թորոս, միաբանք՝ Առաքել գրիչ Աւետ.ի, Սարգիս վրդ., Խաչատուր եւ Գրիգոր միաբանք:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Վանքեր Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի վանքեր Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստան
Սամիրա Թաուֆիք
Սամիրա Ղասդին Քարամոնա, աւելի շատ յայտնի է իր բեմական անունով՝ Սամիրա Թաուֆիք (Արաբերէն՝ سميرة توفيق, ծնած՝ 25 Սեպտեմբեր 1935): Լիբանանցի երգչուհի, որ հռչակացաւ Արաբական աշխարհին մէջ մանաւանդ իր Պետեուինի գաւառաբարբառ Յորդանանեան ձեւով: Թաուֆիք նաեւ Արաբական ֆիլմեր խաղցած է :
Կենսագրութիւն
Սամիրա ծնած է Ում Հարադայն գիւղի մէջ, Սուէյտայի շրջան Սուրիա : Ան ապրեցաւ Ռմէյլի մէջ Պէյրութ, Լիբանան, ուր իր հայրը՝ Ղասթին , որ Հայ էր ծագումով , աշխատեցաւ նաւահանգիստի բանւոր : Երբ պզտիկ էր ան կը վայելէր Արաբական Դասական երգեր մտիկ ընել եւ կը սիրէր Ֆարիտ Ալ-Աթրաշ երգիչը: Ան կը մագլցէր ծառի վրայ եւ բարձր ձայնով կ'երգէր: Ան լսուեցաւ երաժիշտ Ալպերդ Ղաուիէն, , որ սիրեց իր ձայնը: Ղաուի ծանօթացուց Սամիրան Եգիպտացի երաժիշտի Թաուֆիք Պայումի, որ սորվեցուց իրեն դաուաշիհ երգի ձեւը: Պայումի նաեւ իրեն բեմի անուն տուաւ Թաուֆիք, որ կը նշանակէ արաբերէնով յաջողութիւն երբ ըսաւ իրեն Ալ Թաուֆիք Մին Ալլահ, որ կը նշանակէ յաջողութիւնը Աստուծմէ կու գայ: Իր առաջին երգը, որ Պէյրութի Ձայնասփիւռէն ելաւ այս երգը բունով երգուած էր Պայումի, որ կը կոչուէր Maskin Ya Qalbi Yama Tlaawat , որ կը նշանակէ Ոհ իմ Սիրտը, որչափ Ցաւցուցածես :
Ան պայքարեցաւ յաջողութեան համար Լիբանանի մէջ, ան կը մրցակցէր Ֆէյրուզի, Սապահի եւ Ուատիհ Էլ Սաֆիի հետ, բայց ան յաջողեցաւ երբ Յորդանանի մէջ զօրացուց ինզինքը 1960ականներուն եւ 1970ականներուն ատեն : Այնտեղ Յորդանանեան Ռատիոհաղորդումի Հեղինականութիւնը աշխատցուցին իրեն բայց ան միայն պիտի երգէր Պետեուին գաւառաբարբառը: Իր Maskin Ya Qalbi Yama Tlaawat երգը նուագուած Յորդանանեան ձայնասփիւռէն իր առաջինն էր, որ կը նշանակէ Ոհ իմ Սիրտը որչափ Ցաւցուցածես: Սամիրա կատարեց իր առաջին ելոյթը Յորդանանեան Այնաթա գիւղին մէջ:
Սամիրա կը կատարէր ընդհանրապէս հրափայլ, Պետեուին-ձեւի հագուստը, որ իրեն Պետեուիական ըրաւ այսպէս ըսաւ Ժօզէֆ Մասաատ, բայց իր հագուստի տեսակը, որ հագուեցաւ շատ չէր նմանէր իրական Պետեուիական հագուստի: Ան Յորդանանի մէջ հռչակուեցաւ ազգայնական-ներշնչեալ երգերու մեկնաբան: Իր ամէնէն սիրուած սիրոյ երգը եղաւ Al Eyn Mulayitain, որ կը նշանակէ Երկու Պտոյտ Դէպի Ջուր Գարուն, որ կը խօսէր գիւղաբնակ աղջիկ մը, որ կամուրջ կ'անցնէր օրուան մէջ քանի անգամ, որ ջուր կը հաւաքէր իր ընտանիքին, բայց ան իրականութեան մէջ ան տղու մըն էր որ սիրահարուած էր :
Սամիրա կը համարուի առաջին կարեւոր արուեստագիտուհի, որ կը ներկայացնէ Յորդանանեան երգը եւ իրեն նշանաւոր ըրաւ Արաբական աշխարհին մէջ, եւ իր Պետեուիական ձեւը ներշնչեց ուրիշ արուեստագետները, որ իրեն հետեւին Յորդանանին մէջ Nonetheless, Samira's popularity was not matched by other Jordanian singers until the early 1990s with the singer Umar al-Abdallat. :
Սամիրա վերջերս կ'ապրի Հազմիէհ, Լիբանանի մէջ։ Հազմիէհի թաղապետութիւնը իրեն պատուակալ խնճոյք ըրաւ 20 Յուլիս 2015-ին
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երգչուհիներ Ստորոգութիւն:Արաբ երգչուհիներ Ստորոգութիւն:25 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:1935 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Սուրիա ծնածներ
Հայկազուն Թապիպեան
Հայկազուն Թորոսի Թապիպեան, հայ ատամնաբոյժ, հասարակական գործիչ։
Կենսագրութիւն
Հայկազուն Թապիպեան ծնած է 1867, Կեսարիա քաղաքին մէջ։ Պապը՝ Անգարայի նահանգի Կեսարիաոյ գաւառի կեդրոն Կեսարիա քաղաքին մէջ ծնած՝ Յարութիւն Թութգալճեանը՝ հնագոյն բժշկարանները ուսումնասիրելով եւ ինքնուսուցման ճամբով, դարձած էր անուանի հեքիմպեկաբոյժ (սնխչի), ինչպես նաեւ նախահայրը անուանի բժիշկներու Թապիպեան գերդաստանի («թապիպ» արաբերէնի եւ օսմաներէնի մէջ կը նշանակէ՝ բժիշկ)։ Յարութիւն Թութգալճեանի անդրանիկ զաւակն էր բժիշկ՝ Հաճի Թորոս Թապիպեանը (Թութգալճի Հեքիմ Օղլի, 1823-1914), կրտսեր որդին էր՝ բժիշկ Նահապետ Թապիպեանը (1844 - 1914)։ Հաճի Թորոս Թապիպեանի աւագ որդին էր՝ բժիշկ Տիգրանը (1858 - անյայտ), կրտսերը՝ բժիշկ Հայկազունը։ Եղբայրը՝ Տիգրան Թապիպեան, բժշկական կրթութիւնն ստացած է ԱՄՆ-ի մէջ եւ եղած՝ բժիշկ։
Հայկազուն Թապիպեանն ատամնաբուժական կրթութիւն ստացած է եւ որպէս ատամնաբոյժ աշխատած է։ Եղած է հնչակեան կուսակցութեան անդամ ու հասարակական-քաղաքական գործիչ։
1915 թուականի ամրան, ձերբակալուած է։ 1915, Ամասիոյ մէջ/ՍաղՏաղի/Ղարա Չալուխի ձորին մէջ դաժանօրէն սպանուած է տեղի կառավարիչի հրամանով՝ 48 տարեկան հասակին։
1918 թուականին՝ պատերազմի աւարտէն ետք, աւագ եղբայրը՝ բժիշկ Տիգրանը, դատական գործ յարուցած է եղբօր սպանութեան համար եւ հասած է անոր, որ Պատերազմական ատեանը 1920 մահուան դատապարտած է՝ Ամասիոյ ոճրագործ կառավարչին։ Սակայն շուտով կացութեան տէրը դարձած է քեմալական կառավարութիւնը եւ կասեցուցած՝ հայակեր կառավարիչին կախաղան բարձրացնելը։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ ատամնաբոյժներ Ստորոգութիւն:1867 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Կեսարիա ծնածներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր Ստորոգութիւն:Ամասիա մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
2 Փետրուար
2 Փետրուար, տարուան 33-րդ օրն է։ 1 Փետրուար 2 Փետրուար  3 Փետրուար
Տօներ
Ստորոգութիւն:Փետրուար
41 (թիւ)
41 (քառասունմեկ)՝ երկնիշ կենտ բնական թիւ մըն է 40-ի եւ 42-ի միջեւ
Էնիօ Մորիքոնէ
Էնիօ Մորիքոնէ, իտալացի յօրինող, շեփորահար եւ նուագախումբի ղեկավար։
Կենսագրական գիծեր
Մորիքոնէ ծնած է Հռոմ, երաժիշտներու ընտանիքի մէջ: Ունեցած է չորս քոյրեր: Անոր հայրը արհեստավարժ շեփորահարեղած է, մայրը՝ հիւսուածեղէնի փոքր գործ մը հիմնած է :
Ստեղծագործական կեանք
Իբրեւ ստեղծագործող, սկիզբը հանդէս եկած է գիշերային ակումբներու եւ պանդոկներու մէջ, աւելի ուշ սկսած է աշխատիլ թատրոնի մէջ:
1950-ական թուականներուն սկսած է ձայնասփիւռի եւ պատկերասփիւռի ընկերութեան համար յայտնի երգեր վերադաշնաւորել:
1966-ական թուականներէն սկսեալ արդէն սկսած է շարժապատկերներու համար երաժշտութիւն յօրինել:
Լոձ
Լոձ (לאדזש, Lodzh; ) Լեհաստան ի երրորդ մեծ քաղաքը։ Կը գտնուի երկրին կեդրոնական մասին մէջ եւ ըստ Դեկտեմբեր 2009-ի կատարուած մարդահամարի տուեալներուն՝ ունի բնակչութիւն։ Լոձը՝ Լոձի վոյվոտութեան մայրաքաղաքն է, կը գտնուի Վարշաւա յէն շուրջ 135 քմ. հարաւ արեւմուտք։ Քաղաքին զինանշանը նաւակի տեսքով թեք զէնք է, ի նշան քաղաքին անուան, որ բառացիօրէն կը թարգմանուի «նաւակ»։
Էնիօ Մորիքոնէ
Ստեղծագործական կեանք
Մորիքոնէ առաւել մեծ հռչակ ձեռք բերած է Սերճիօ Լէոնի հետ «Ուեսթըրն» շարժանկարներու վրայ աշխատելով, իսկ աւելի ուշ` Հեռնարտօ Պերթոլուչիի, Փիեռ Փաոլօ Փազոլինիի, Տարիօ Արճենթոյի հետ համագործակցութեան շնորհիւ:
Լոձ
Պատմութիւն
Լոձը գրառումներուն մէջ առաջին անգամ կը յիշատակուի 1332-ին՝ փաստաթուղթին մէջ, երբ Լոձիա գիւղը կը յանձնուի եպիսկոպոս Վլոցլավեկին։ 1423-ին Վլադիսլաւ Եակովլեւ թագաւորը Լոձ գիւղին կը շնորհէ քաղաքի կարգավիճակ։ Մինչեւ Ժը. դար քաղաքը փոքրիկ բնակավայր էր Մազովիոյ եւ Սիլեսիոյ միջեւ գտնուած առեւտրական ճամբուն վրայ, Ժզ. դարուն Լոձ ունէր 800 բնակիչ, որ հիմնականին մէջ կը զբաղէր մօտակայ հացահատիկային տնտեսութեամբ։
Էնիօ Մորիքոնէ
Աշխատութիւններ
Մորիքոնէ երաժշտութիւն գրած է իտալական եւ արտասահմանեան բազմաթիւ շարժանկարներու համար` համագործակցելով Ռոման Փոլանսքիի, Օլիվըր Սթոնի, Պրայըն տէ Փալմայի, Քուինթըն Թարանթինոյի եւ այլ բեմադրիչներու հետ:
Լոձ
Պատմութիւն
1793-ին Լեհաստանի երկրորդ բաժանումով Լոձը կը դառնայ Պրուսիոյի թագաւորութեան մաս, Հարաւային Պրուսիոյ մարզ եւ գերմաներէն կը կոչուէր «Լոտճ»։ 1798-ին Պրուսիա կ'ազգայնացնէ քաղաքը, եւ կը կորսնցնէ Կույավիա արքեպիսկոպոսին քաղաքի կարգավիճակը։ 1806-ին Լոձ կը միանայ Նափոլէոն ի դքսութեան հետ Վարշաւայի մէջ եւ 1810-ին ունէր 190 բնակիչ։ 1815-ին Վիեննա յի քոնկրէսի պայմանագիրով ան Լեհաստանի քոնկրէսի մաս կը դառնայ, որ Ռուսաստանի Կայսրութեան կ'ենթարկուէր։
Էնիօ Մորիքոնէ
Աշխատութիւններ
Ան երաժշտութիւն գրած է «Տը Միշըն»-ի, «Տի Անթաչըպըլզ»-ի, «Տը կուտ, տը պետ էնտ տի ակլի»-ի եւ «Է ֆիսթֆուլ աֆ Տալըրզ»-ի նման հռչակաւոր շարժանկարներու համար:
Լոձ
Մասնատման դար
Ըստ 1815-ի պայմանագիրին կը նախատեսուէր վերակառուցել կիսաքանդ քաղաքը եւ ըստ 1816-ի ցարին հրովարտակին, շարք մը գերմանացի ներգաղթեալներ՝ տարածքին ձեռքբերման փաստաթուղթ կը ստանան, որպէսզի հողը մաքրեն եւ գործարաններ ու տուներ շինեն։
Էնիօ Մորիքոնէ
Մրցանակներ
Մորիքոնէ արժանացած է․
10 Յունիս
10 Յունիս, տարուան 161-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 162-րդ) օրն է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:10 Յունիսի ծնածներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:10 Յունիսի մահացածներ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունիս
Իրապաշտ Ուղղութիւն
Իրապաշտ ուղղութիւն, Գրական սեռի ուղղութիւն։ Իրապաշտութիւնը գրականութեան մէջ իբր դպրոց կը ներկայանայ մօտաւորապէս 19–րդ դարու կիսուն, վիպապաշտական պայթումէն ետք։ Իսկ իբր գրական հոսանք կամ ձգտում, անոր ներկայութիւնը նկատելի է շատ աւելի կանուխէն, պարբերական երեւումներով 16–րդ դարէն, «վերածնունդի եւ դասականութեան» շրջաններուն զուգահեռ։ Սերվանտէս եւ Շէյքսփիր կը ներկայանան՝ իբր իրապաշտութեան այս մնայուն հոսանքի գլխաւոր դէմքերը։ Այլ անուններ Տիտըրօ, Վոլթէռ (Ֆրանսա), Կէօթէ (Գերմանիա)։ Գրականութիւներու պատմագիրներ երբեմն կ՝ երթան աւելի հեռու. ոմանք իբր «իրապաշտ» կը բնորոշեն աւելի հին ժամանակաշրջաններու որոշ գործեր, հասնելով մինչեւ հնադար յունա-հռոմէական գրականութիւններ։ Բայց, ինչպէս վիպականութեան ընդհանրական զգայնութիւնը վիպապաշտութիւն չէ, այնպէս ալ իրականի այս մնայուն զգայնութիւնն ու ճաշակը, ոմանց մօտ աւելի շեշտուած, չի նոյնանար իրապաշտութեան հետ։ Սոփոկլէս կամ Ֆրիկ իրենց ժամանակներու իրականութեան շատ մօտ եղած են, արտայայտած են զայն հարազատօրէն, բայց «իրապաշտ» գրագէտներ չեն։
Իրապաշտութիւնը, մարդկային զգայնութեան եւ մտածողութեան այս հիմնական ձգտումը, իբր «դպրոց» իր ձեւաւորումէն ու անցումէն ետք շարունակուած է. դեռ այսօր շատ գործեր կը բնորոշուին իբր իրապաշտ։
Բուն իրապաշտ դպրոցը, ունի գլխաւոր առաջադրանքներ ու յատկանիշներ․
Ստորոգութիւն:Գրականութիւն
410 (թիւ)
410 (չորս հարիւր տասը) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 409-ի եւ 411-ի միջեւ
Խաչատուր Աւագեան
Աւագեան Խաչատուր, հայ բանաստեղծ, բժիշկ։
Ծնած է Եգաթերինոտար (այժմ՝ Քրասնոտար)։ Աւարտելով Լազարեան ճեմարանը՝ 1841 թուականին, Յունուարին կը մտնէ Դորպատի համալսարան՝ բժշկութիւն ուսանելու, ուրկէ կ՛անցնի՝ Կազանի համալսարան։ Սակայն 1852 թուականին՝ վերադառնալով, կրկին կ'ուսանի Դորպատի մէջ։ Ապա կ՛անցնի Փեթերսպուրկ, ուր 1854 թուականին, բժշկական ակադեմիայի աւարտական քննութիւնը կը յանձնէ։ Իր կեանքի վերջին տարիները Տփխիսի մէջ (Թիֆլիս) կ՛անցնէ եւ կը մեռնի 1862 թուականին, չքաւորութեան մէջ։
Աւագեան գրած է երգեր, որոնցմէ՝ «Ուրախասցուք Ուրեմն»ը ուսանողական յայտնի երգերէն մէկու՝ «Gaudeamus igitur»–ի հայացուած տարբերակն է (1849)։ Վերջինիս, «Երգ ուխտի»ի, «Հայոց գինին» երգին եւ այլ երգերու շնորհիւ, ուսանողական տարիներուն, Աւագեան մեծ համբաւ վայելած է։ Աւագեանի երգերը կը բնորոշուին իրենց հայրենասիրութեամբ ու կենսասիրութեամբ։
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Լոյս
Լոյս, արեւուն լոյսը ճերմակ կ'երեւի, սակայն իրականութեան մէջ՝ բազմաթիւ գոյներէ կը կազմուի։ Լոյսը մեզի կը հայթայթէ անհրաժեշտ ջերմութիւնը եւ ուժանիւթը։ Առանց լոյսի, կեանք գոյութիւն պիտի չունենար աշխարհի վրայ։
Շուքեր
Երբ որ լոյսը իյնայ անթափանց մարմնի մը վրայ, շուք մը կը գոյանայ մարմինին ետեւը, հո՛ն, ուր լոյսը չի կրնար թափանցիլ։
Պրիսմակ
Սպիտակ երեւցող լոյսը իրականութեան մէջ կը պարունակէ Ծիածանին բոլոր գոյները։ Երբ սպիտակ լոյսի ճառագայթախուրձ մը պրիսմակի մը մէջէն անցնի, կը տարբաղադրուի զայն կազմող բոլոր գոյներով։ Գունաւոր առարկաները կը ներծծեն որոշ գոյներ եւ կը ցոլացնեն իրենց գոյնը։ Օրինակի համար, կանաչ բոյս մը կը ներծծէ արեւու լոյսին մէջ գտնուող կարմիրն ու կապոյտը եւ կը սփռէ կանաչը։, ,
Ծիածան կամ Ծիրանի Գօտի
Արեւուն լոյսը, հակառակ ճերմակ երեւնալուն, կ՛ամփոփէ ծիածանին բոլոր գոյները։ Երբ տեղ մը կ՛անձրեւէ եւ մօտակայ շրջանի մը մէջ արեւը կ՛երեւի, ճառագայթները կը տարբաղադրուին անցնելով կաթիլներու ընդմէջէն եւ կը ստանան կարմիր, նարնջագոյն, դեղին, կանաչ, կապոյտ, լեղագոյն եւ մանիշակագոյն գոյները։ Այսպիսով, երկինքի մէջ կը յայտնուի գունաւոր հսկայ կամար մը, որ կը կոչուի Ծիածան կամ Ծիրանի Գօտի:
Գոյներ
Մութին մէջ բոլոր գոյները մոխրագոյն կ'երեւին։ Լոյսի ներկայութեանը կը տեսնենք բոլոր գոյները։ Ապրանքները տեսանելի են, որովհետեւ լոյսը կը պատկերացնէ։ Օդը անտեսանելի է, որովհետեւ լոյսը չի փայլեցներ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Գիտութիւն
Պէպօ Սիմոնեան
Պէպօ Սիմոնեան (Պետրոս Տիգրան Գալայճեան, ), լիբանանահայ անուանի գրող, գրականագէտ, բազմավաստակ կրթական մշակ, բանաստեղծ, արձակագիր,լրագրող, հասարակական գործիչ: Խիստ բարձր էր Պէպօ Սիմոնեանի գրական ու մշակութային ներդրումը Հայաստան-սփիւռք կապերու սերտացման ճիգերուն մէջ։ Աւելի քան յիսուն տարիներու ընթացքին հարստացուցած է սփիւռքահայ ժամանակակից հայ գրականութիւնը` գրական եւ հրապարակագրական բազում իրագործումներով:
Կենսագրութիւն
Պէպօ Սիմոնեան ծնած է Ալէքսանտրէթ, Կիլիկիա (այժմ՝ Թուրքիա)): Երկու տարի ետք ընտանիքը տեղափոխուած է Պէյրութ: Նախնական կրթութիւնը ստացած է Նշան Փալանճեան ճեմարանին եւ Անթիլիասի դպրեվանքին մէջ: Այնուհետեւ աւարտած է ֆրանսական «Սեն Ժոզէֆ» համալսարանի արեւելեան դպրութեան կաճառի հայագիտական ճիւղը :
Ասպարէզով մանկավարժ, վարած է՝ Պէյրութի Սահակեան-Լեւոն Մկրտիչեան Քոլէճի տնօրէնութիւնը, եղած է «Արարատ» օրաթերթի մշակութային էջի խմբագիր եւ Սփիւռքահայ գրականութեան դասախօս՝ Հիւսիսեան Հայագիտական ամպիոնին:
Գրական ասպարէզ մտած է 1960-ական թուականներուն։ Աշխատակցած է «Նայիրի» երկշաբաթաթերթին, «Արարատ» եւ «Զարթօնք» օրաթերթերուն, «Շիրակ» ամսագիրն, «Ահեկան» եռամսեային, «Էջեր Գրականութեան եւ Արուեստի» պարբերաթերթին, «Նայիրի» եւ «Հայրենիքի ձայն» շաբաթաթերթերուն, «Սովետական Հայաստան» ամսագրին։
1980-ական թուականներուն Լիբանանի ժողովուրդը կ՛ապրէր քաղաքացիական պատերազմի դժոխային մթնոլորտին մէջ։ Այս իրողութեամբ, հակառակ մայրաքաղաքը երկփեղկող վտանգաւոր սահմանագիծերու եւ անցարգելներու գոյութեան, Պէպօ Սիմոնեան կը յանդգնէր անցնիլ քաղաքին մէկ շրջանէն միւս շրջանը` գրական եւ մշակութային հանդիսութիւններու ներկայ ըլլալու կամ հրապարակային դասախօսութիւններ տալու առաքելութեամբ, արհամարհելով ամէնուրեք տիրապետող մահուան սարսափն ու անդոհանքը:
Գրականագիտութեան բնոյթով
Պէպօ Սիմոնեան հեղինակ էր բազմաթիւ չափածոյ, արձակ, գրաքննադատական եւ հրապարակախօսական ժողովածուներու:
Իր Կողմէ խմբագրուած հատորներ՝
Անոր գրականագիտական ուսումնասիրութիւնները ամփոփուած են 2012-ին լոյս ընծայուած «Էջեր եւ նիւթեր գրականութեան» երկու հատորներու մէջ:
Բանաստեղծական գիրքերէն յիշատակելի են
Բանաստեղծութիւններու շարքին կը դասուին հետեւեալ քերթողագիրքերը.
Արձակ գործերէն յիշատակելի են
Իսկ արձակ էջերուն մաս կը կազմեն հետեւեալ երկերը.
2012-ին, Պէյրութ, Շիրակ հրատարակչատան մէջ լոյս տեսաւ լիբանանահայ բանաստեղծ, հրապարակագիր, խմբագիր եւ գրաքննադատ Պէպօ Սիմոնեանի «Ակնթարթներ մարդու եւ կեանքի առօրեայէն», խորագրեալ գործը` մեկենասութեամբ հեղինակի զաւակներուն` Տիգրան եւ Սիլվի Գալայճեաններուն եւ Ռազմիկ եւ Հերա Գալայճեաններուն:
Հատորը կը բաղկանայ 324 էջերէ եւ կ՛ընդգրկէ 40 արձակ գրութիւններ, որոնց արծարծած նիւթերը առհասարակ տոգորուած են ազգասիրական ապրումներով եւ ունին հայրենասիրական եւ համամարդկային բնոյթ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Գրականագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ գրագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Խաչիկ Սամուէլեան
Խաչիկ Ստեփանի Սամուէլեան, հայ ազգագրագէտ, իրաւագէտ, պատմաբան եւ լեզուաբան, հայագէտ ։ Խաչիկ Սամուէլեան, Հայաստանի մէջ ազգագրական գիտութեան հիմնադիրներէն մէկն էր։ Ան մշակած էր տոտեմականութեան, մայրապետութեան, խնդիրներու շարք մը, սովորութեան իրաւունքի որոշ խնդիրներ։
Կենսագրութիւն
Խաչիկ Սամուէլեան ծնած է 1873-ին Խրիմի Քերչ քաղաքին մէջ, քահանայի ընտանիքի մէջ։ Միջնակարգ կրթութիւնը ստացած է Թէոտոսիոյ վարժարանէն։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ ազգագրագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ իրաւագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ լեզուաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ հայագէտներ Ստորոգութիւն:16 Հոկտեմբերի մահացածներ
10 Յունուար
10 Յունուար, տարուան 10-րդ օրն է։ 9 Յունուար 10 Յունուար  11 Յունուար
Տօներ
Ստորոգութիւն:Յունուար
Միջերկրածովեան Խաղեր 1955
1955-ի Միջերկրածովեան խաղեր, թիւով երկրորդ Միջերկրածովեան մարզական խաղեր, որ տեղի ունեցած է 15 Յուլիսէս մինչեւ 25 Յուլիս 1955-ը ինկած ժամանակահատուածին Ֆրանչիստական Սպանիոյ Պարսելոնա քաղաքին մէջ ։ Մասնակցած են թիւով 1,135 աթլետներ 10 պետութիւններէ։ Մասնակից հաւաքականներն էին Եգիպտոսը, Ֆրանսան, Յունաստանը, Իտալիան, Լիբանանը, Մոնաքօն, Մալթան, Սպանիան, Սուրիան եւ Թուրքիան։ Նախատեսուած էր 102 մետալներ 19 տարբեր մարզաձեւերու համար ։
Ամենաշատ քանակութեամբ մետալներ վաստակած է Սպանիան, սակայն որպէս հիւրընկալող երկիր չէ ճանչցուած յաղթող։ Առաջին տեղը զբաղեցուցած է Ֆրանսան, երկրորդը՝ Իտալիան, իսկ երրորդ պատուով հորիզոնականը՝ Եգիպտոսը։ Մրցոյթները անցկած են Պարսելոնայի օլիմպիական մարզադաշտին մէջ։ 1929-ին կառուցուած մարզական բաղադրեալը առաջնութեան ընդառաջ վերակառուցուած է։
Համաեւրոպական այս խաղերու խորհրդանիշը համարուող Միջերկրական ծովի ջուրով պատկերանիշը այս առաջնութեան ընթացքին օգտագործուած է առաջին անգամ։
Մասնակից ազգեր
Ստորեւ ներկայացուած են 1955-ի Միջերկրածովեան խաղերու մասնակից պետութիւնները, իսկ փակագիծերուն մէջ նշուած են հաւաքած մետալներու քանակը ։
Մարզաձեւեր
Միջերկրածովեան խաղերու մարզաձեւերն են `
Մետալներ
Ստորեւ ներկայացուած են 1955-ի Միջերկրածովեան խաղերու մասնակից տասը պետութիւններու արդիւնքները՝ ըստ վերջիններուս պատուիրակներու հաւաքած մեդտալներու։
Հետաքրքիր փաստեր
1955-ի Միջերկրածովեան խաղերու մեկնարկը ազդարարած է Սպանիոյ բռնապետ կեներալ Ֆրանչիսքօ Ֆրանքոն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1955
Քանկօ (շեմփանզէ)
Քոնկօ (1954 – 1964), 1950-ական թուականներու նշանաւոր շեմփանզէն, որ սորված էր գծել ու ներկել: Անոր տէրը, կենդանաբան եւ նկարիչ Տեսմոնտ Մորիս կ՛անդրադառնայ, թէ երկու տարեկան անասունը կը սիրէ գծել եւ ներկելն:
Տէրը անասունին առիթ կու տայ արտադրելու պատկերներ, զոր Քոնկօ կը գծէ մինակը: Ան կը մերժէ, որ նկարները իրմէ առնուին մինչեւ «գործը» վերջացնելը: Չորս տարեկանին Քոնկոյին արտադրած պատկերներուն թիւը 400-ի կը հասնի:
Անոր նկարները 2005-ին աճուրդի ընթացքին կը վաճառուին 14 400 եւրոյի: Իսկ 2010 թուականին Քոնկօ մարդակապիկին կողմէ գծուած վերջին «գեղանկար»ը կը ծախուի 10 հազար տոլարի:
Քոնկօ կապիկը կը մահանայ 1964-ին, 10 տարեկան հասակին: Անոր երկրպագուներէն եղած է Փապլօ Փիքասօն :
Կեանքն ու աշխատանքը
Քոնկօ երկու տարեկանին սորված է գծել ու ներկել, երբ կենդանաբան Տեսմոնտ Մորիս Քոնկոյին տրամադրած է մատիտ մը : Մորիս ըսած է, «Ան մատիտը վերցուց, եւ ես խաւաքարտ մը տեղադրեցի անոր դիմաց. Ահա թէ ի՛նչ արձանագրած եմ այն ժամանակ, « Կարծես տարօրինակ բան մը դուրս կու գայ մատիտին ծայրէն: Այդ Քոնկոյին գծած առաջին գիծն է. կարճ միջոց մը թափառեցաւ ու ետքը դադրեցաւ. արդեօք այդ կրկին պատահա՞ծ է: Այո՛, այդ կատարած է, եւ կրկին ու կրկին » :
Մորիս շուտով կը նկատէ, որ այդ շեմփանզէն շրջանակներ կը գծէ, եւ ունի համադրելու ունակութիւն : Ան նաեւ ցոյց կու տայ համաչափ կայունութեան կարողութինը՝ ուրուագիծի երկու կողմերուն միջեւ. երբ Մորիս թուղթի կտորի մը վրայ պատկեր մը կը գծէ, Քոնկօ, հաւասարակշռութիւնը բահելու նպատակով, թուղթին միւս կողմին վրայ նշանները կը պատկերէ: Միեւնոյն ձեւով գոյներու պարագային, եթէ թուղթին մէկ կողմը կապոյտ գոյն կը պարունակէ, օրինակ, կապոյը կ՛աւելացնէի միւս կողմը, դարձեալ հաւասարակշռութիւնը պահելու միտումով.
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կենդանիներ
Լոյս ու Ստուեր Լուսանկարչական Տուն
Լոյս ու ստուեր լուսանկարչական տունը 19-րդ դարու վերջին - 20-րդ դարու սկզբը Պաքուի մէջ գործող լուսանկարչական տուներէն մէկը։
Գտնուած է Մարիինսկաեայ ջփ. 15 հասցէով՝ Մոլոկանական այգիի դիմաց։ Լուսանկարչատունը պատկանած է Բարսեղ Յամբարձում Ռոստոմեանին։ ԱՆոր կը պատկանէր այդ ժամանակաշրջանին մէջ հանրաճանաչ լուսանկարչական մէկ այլ տուն՝ Բարսեղ Ռոստոմեանի լուսանկարչական տունը։
Բարսեղ Ռոստոմեանի եղբայրն էր Դաւիթ Յամբարձում Ռոստոմեանը՝ մէկ այլ հանրաճանաչ լուսանկարիչ։
Ռոստոմեանը ազգութեամբ հայ էր՝ Պաքուի մէջ գործող ազգութեամբ հայ բազմաթիւ լուսանկարիչներէն մէկը։
Յղումներ
Ստորոգութիւն:Արուեստ
412 (թիւ)
412 (չորս հարիւր տասներկու) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 411-ի եւ 413-ի միջեւ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:412
Եզնիկ Ապահունի
Կենսագրութիւն
Ծնած է Կ. Պոլիս, ուր ստացած է իր կրթութիւնը Խասգիւղ թաղամասի Շահնազարեան վարժարանի մէջ։ Երիտասարդ տարիներէն խանդավառուած է թատրոնով եւ մտաւորական շարժումով։ Եռանդուն մասնակցութիւն ունեցած է «Արտաւազդեան» թատերական ընկերութեան կազմակերպման մէջ։ Բազմիցս խաղցած է տարբեր փիէսներու մէջ։ 1868 թուականին դարձած է հոգեւորականՙ շարունակելով մասնակցիլ մշակութային կեանքին :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ մշակութային գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւոր գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Մարդ-մեքենայ
Մարդ-մեքենան (robot) ինքնագործ սարք մըն է, որ կրնայ մարդը փոխարինել կարգ մը աշխատանքներու պարագային։ Ընդհանրապէս, կը կառավարուի համակարգիչի մը կողմէ։ Յաճախ կը բաղկանայ մարդկային թեւերուն նման աշխատող թեւերէ։ Կը գործածուի մասնաւորաբար մեծ քանակութեամբ ապրանք արտադրող գործարաններու մէջ։
Տիգրան Թապիպեան
Տիգրան Թորոսի Թապիպեան (13 Դեկտեմբեր 1858, Կեսարիա, Անգարայի նահանգ - անյայտ), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ծնախ է 1858 թուականի Դեկտեմբեր 13-ին Անգարայի նահանգի Կեսարիոյ գաւառի կեդրոն՝ Կեսարիա քաղաքոին մէջ։ Նախնական ուսումն ստացած է Կեսարիոյ Աւետիսականաց վարժարանէն ներս։ Աւարտած է ամերիկացի միսիոներներու Այնթէպի Կեդրոնական Թուրքիոյ գոլէճի բժշկական բաժինը։ Այնուհետեւ մեկնած է ԱՄՆ եւ ուսանածէ Վերմոնթի բժշկական համալսարանէն ներս։ 1890 թուականին, ուսումն ավարտելով՝ վերադարձած է ծննդավայր։ Կարճ ժամանակ Կեսարիոյ մէջ մնալէ ետք նշանակուած է Անգարայի քաղաքապետարանի բժիշկ։ Բացի այս պաշտօնէն, դարձած է նահանգապետ Ապետին փաշայի ընտանեկան բժիշկն ու բարեկամը։ Փաշայի միջնորդութեան շնորհիւ, խափանած է Անգարայի հայերու՝ Եըլտըզէն հրահանգուած ջարդը, որուն պատճառով փաշան պաշտօնանկ եղած է։ Մեծ դեր կատարած է Գաղատիոյ (Անգարա) դատավարութեան հարցին մէջ։ Երբ ձերբակալուածներ պրոֆ. Թումայեանն ու Հայայեանը բերուած են Անգարա, անոնց մարմինները ամբողջովին ծածկուած եղած են ոստիկաններու խարազաններէն առաջացած կապտուկներով։ Ձեռքերու ու ոտքերու երկաթեայ շղթաները, քայքայելով փափուկ հիւսուածքները, հասած էին ոսկորներուն, որմէ՝ վերջոյթներու գանգրենայի վտանգ առաջացած էր։ Բժիշկը՝ Ապետին փաշայի հրամանով, անոնց վէրքերը բուժելու եւ բանտի պարտեզին մէջ անոնց ազատ շրջելու թոյլտուութիւն ստացած է։ Բժիշկի խնդրանքին ի պատասխան՝ փաշան խոստացած է ամէն ինչ ընել բանտարկեալներու կեանքը փրկելու համար։ Սակայն Պատերազմական ատեանը անոնց մահուան դատապարտած է։
1895 թուականին ԱՄՆ կառավարութիւնը բժշկին նշանակած է Գաղատիայի պատուոյ հիւպատոս, սակայն սուլթան Ապտուլ Համիտ երկրորդ-ը մերժած է այդ նշանակումը՝ հաշուի առնելով անոր հայկական ինքնութիւնը։ 1895 թուականէն սկսած՝ բժիշկը, Անատոլիոյ զանազան կողմերէն ստացած հարստահարութիւններու եւ ջարդերու տեղեկագրերը կանոնաւոր ձեւով յանձնած է եւրոպական երկրներու հիւպատոսներուն։ Բժիշկի միջնորդութեամբ՝ Անգարայի հայերու ջարդը չիրականացնելու պատճառով, Ապետին փաշան պաշտօնանկ եղած է, զոր վտանգած է նաեւ բժիշկի դիրքը։ Այդ պատճառով բժիշկը տեղափոխուած է Կ. Պոլիս եւ զբաղած միայն բժշկութեամբ։
1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ Կ. Պոլսոյ զինուորական հիւանդանոցին մէջ բժիշկ ծառայած՝ հարիւրապետի աստիճանով։ 1915 թուականին Ամասիոյ մէջ, տեղի կառավարիչի հրամանով, դաժանօրէն սպանուած է բժշկի կրտսեր եղբայրը՝ բժիշկ Հայկազուն Թապիպեանը։
1918 թուականին՝ պատերազմի աւարտէն ետք՝ բժիշկ Տիգրանը, դատական գործ յարուցած է եղբօր սպանութեան համար եւ հասած է անոր, որ Պատերազմական ատեանը 1920 թուականին մահուան դատապարտած է Ամասիոյ ոճրագործ կառավարիչին, սակայն դատավճիռը չէ գործադրուած։ Ուստի բժիշկ Տիգրանը մահափորձի ենթարկուած է, որմէ հրաշքով փրկուած է։ Այդ դէպքը վերջնականապէս յուսալքած է բժիշկին եի ան մեկած է ԱՄՆ։ 1937 թուականի դրութեամբ՝ կը բնակէր ԱՄՆ-ի մէջ։
Կարօ Սասունի
Վիգէն Գլակ (Կարօ Սասունի, ), հայ բանասէր, արձակագիր, խմբագիր, իրաւաբան, ուսուցիչ եւ հասարակական գործիչ։ Հայաստանի Ա. հանրապետութեան խորհդարանի անդամ, եւ նահանգապետ։ «Բագին» գրական հանդէսի հիմնադիր եւ խմբագրապետ։
1889-1908 Սասուն, Մուշ, Տիգրանակերտ
Ծնած է Սասուն՝ Ահարոնք գիւղը Մշոյ Սուլթան Ս. Կարապետի ուխտագնացութեան օրը. այդպէս ալ կ'անուանուի Կարապետ։ Հայրը՝ Իշխան Խազար ու յատկապէս մայրը՝ Աննան, կը կերտեն իր ազգային նկարագիրը։ Իր ազգական Հրայր Դժոխքէն եւ Գէորգ Չաւուշէն կը ներշնչուի եւ կ'որակուի «Ծուռ» իր անսպառ երանդին եւ Սասունցի Դաւիթի ծռութեամբ յատկանշուած ըլլալուն համար։ Նախնական ուսումը՝ գիւղի վարժարանին, ապա Մուշի Մուրատ-Մխիթարեան միջնակարգ վեցամեայ վարժարանին մէջ ստանալէ ետք, քանի մը տարի 1906-էն մինչեւ 1908 ուսուցիչ եղած է Տիգրանակերտ։
1908-1914 Պոլիս
1908-ին կ'անցնի Պոլիս, ուր մէկ տարի կը յաճախէ Կեդրոնական վարժարան։ 1909-ին կը յաճախէ Պոլսոյ իրաւաբանական համալսարանը, որու ընթացքը կ'աւարտէ 1914-ին։
1914-1921 Կովկաս, Տարօն, Անկախ Հայաստան
Համաշխարհային Ա. պատերազմի սկիզբը կը մեկնի Կովկաս, ուր կը լծուի կամաւորական շարժումին. Հայ Կամաւորական եւ Ռուս բանակներուն հետ կը մտնէ Տարօն 1916-ին, ուր կը նշանակուի Տարօնի կառավարիչ։ Հետագային Ռուս բանակին նահանջին ատեն կը յաջողի փրկել բազմաթիւ գաղթականներ եւ կազմակերպել իրենց տեղափոխումը դէպի Արեւելեան Հայաստան։ 1917-ին կ'ամուսնանայ Միսաք Մեծարենցի զարմուհի՝ Լոլա Սասունի ի բուն անունով՝ Հռիփսիմէ Մեծատուրեանի հետ եւ կը բախտաւորուի չորս զաւակով։ Կը նպաստէ նորածին Հայկական Հանրապետութեան անկախութեան ամրապնդման գործին։ Կը դառնայ Խորհրդարանի անդամ, Ալեքսանտրապոլի (ներկայիս Գիւմրիի) նահանգապետ եւ 1921-ի Փետրուարեան ապստամբութեան Փրկութեան կոմիտէի ներքին գործոց նախարար։
1921-1977 Սփիւռք
1921-ին կ'անցնի Սփիւռք՝ յաջորդաբար հաստատուելով Պոլիս, Պուլկարիա, Ժընեւ, Սուրիա, Ֆրանսա, եւ վերջնականօրէն Լիբանան, ուր կը գործէ՝ հանրային-մշակութային մարզին մէջ, իբրեւ ուսուցիչ (Համազգայինի Ն. Փ. Ճեմարան), նաեւ գործիչ ու խմբագիր։ Միանգամայն կ'արտադրէ գրական եւ հասարակական բնոյթի գործեր։ Կը յղանայ «Բագին» գրական ամսագիրի գաղափարը եւ տարիներ շարունակ կը խմբագրէ այս գրական հանդէսը, որ ներկայիս տակաւին լոյս կը տեսնէ Պէյրութի մէջ։ Կը մահանայ Պէյրութ 1977-ին արժանանալով ազգային թաղումի։
Գրական իր առաջին երկը «Լեռներու Խորհուրդը» հրատարակուած է 1934-ին։ Ունի նաեւ բազմաթիւ աշխատութիւններ՝ բանասիրական-գրապատմական եւ պատմաքաղաքական, լոյս տեսած մամուլի մէջ, որոնք հետագային մասամբ միայն հրատարակուած են հատորով։
Կարօ Սասունիի «Լեռներու Խորհուրդը» ֆրանսերէնի թարգմանուած
2014-ին «Parentheses» հրատարակչութիւնը լոյս ընծայած էր Սասունիի (գրչանուն՝ Վիգէն Գլակ) «Le Chasseur» («Որսորդը») հատորը, որ 1934-ին Պէյրութի մէջ լոյս տեսած «Լեռներու Խորհուրդը» գիրքին թարգմանութիւնն է (թարգմանիչ՝ Բաբգէն Սասունի): Վերջաբանը ստորագրած է Ա. Տէր Մինասեան:
«Լեռներու Խորհուրդը» հաւաքածոն գրուած է Փարիզի եւ Հալէպի մէջ, բայց հրատարակուած Պէյրութի մէջ, 1934-ին, ուր վերջնականապէս հաստատուած էր հեղինակը՝ քսան տարիներու թափառական կեանք մը վարելէ ետք:
Գրական հայեացքներ
Սասունիի գործերուն մէջ կը տիրապետէ հայ ժողովուրդին ունեցած սէրը դէպի հայրենի հողը, բնութիւնը, եւ քաջութիւնը, որ կը վկայէ իր «Սասունցի Դաւիթ»ի ամբողջական բնագիրը։ Հետաքրքրական պիտի ըլլար բաղդատել մեզի ծանօթ Յ. Թումանեանի, կարօ Սասունիի եւ Գ. Եպս. Սրուանձտեանցի Սասունցի Դաւիթները։ Անշուշտ ամենահինը ըլլալով Սրուանձտեանցի գործը, որ գրանցած է Մշեցի Կրպոյէն լսելէ ետք։ «Սարերու Ասլան» հատորին մէջ կը կենդանանայ Գէորգ Չաւուշի պատկերը իբրեւ Ժթ. դարու նոր Սասունցի Դաւիթը։ «Տարօնի պատերազմը», «Պատմութիւն տարօնայ աշխարհին» եւ «Հրայր» գործերը կու տան ժամանակագրական վկայութիւններ Տարօնի հայութեան մասին։ «Լեռներու Խորհուրդը» Պատմուածքներու շարք մըն է, ուր կը նկարագրէ երկրէն վերցուած պատկերներ: Առհասարակ իր պատկերները խորունկ յուզումով գրուած են, ուր միշտ ներկայ է Սասունին։