cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ռափայէլ Պատկանեան
Կենսագրութիւն
Նոյն ատենները Մարկոս Աղաբեկեանի հրատարակած Կռունկ ամսաթերթին մէջ ունի տասէ աւելի բանաստեղծութիւններ։ Վարդան Մամիկոնեանի վիպասանութիւնը եւ քանի մը արձակներ Թոմա Բոցարիս, Թրովաթորէ, Խաչակրաց արշաւանքը՝ Մ․ Մէնասիրեն ծածկանունով։
Քամառ Քաթիպա գոհ չմնալով այս վիճակէն փափաքեցաւ իրեն յատուկ թերթը ունենալ, ուստի 1863 Սեպտեմբերին հրատարակեց առաջին թիւը Հիւսիս բազմավէպ շաբաթաթերթի։
Աշխատակիցներու թիւը մեծ չէր եւ բացի իր ծերունի հօր Տէր Գաբրիէլէն գրեթէ ոչ ոք չունէր, այնպէս որ ինք զբաղուած ըլլալով թերթին վարչական եւ գրական բաժիններուն չը կրցաւ բանաստեղծութիւններ գրել։ Հակառակ Պատկանեանի մեծամեծ ջանքերուն եւ նիւթական զոհողութիւններուն թերթը մեծ յաջողութիւն մը չունենար եւ կը դադրի 1864-ին։
Այդ թուականին կ՛ամուսնանայ Ատեմից Յովհաննէս Մէլիք-Զարմեանի աղջկան հետ։ Մոսկուայէն 1866-ին ան կ՛անցնի Ս. Փեթերսպուրկ, որու համալսարանին լեզուաբանութեան ճիւղը կ՛աւարտէ 1869-ին եւ ամբողջապէս կը նուիրուի գրական գործունէութեան : 1867-ին ծննդավայրը վերադառնալով կը ձեռնարկէ կազմել «Ժողովածոյք օտարազգի  բառերի  Ն․ Նախիջեւանցոց  լեզուի  մէջ  մտած» որ լոյս տեսաւ 1870 թուականին, անկէ ետք իր եղբօր Քերովբէ Պատկանեանի աջակցութեամբ հայ բարբառներու ուսումնասիրութեան համար նիւթեւ հրատարակել սկսաւ։
Հոն 1867 թուին իր ամուսնոյն հետ բացաւ «Օրինակել Բանսիօն» եւ մնալով քանի մը տարի տեղափոխուեցաւ 1873-ին Ռոստով ուր մնաց մինչեւ 1876։
Այդ միջոցներուն հրաւիրուեցաւ Նոր Նախիջեւանի եւ Պեսարապիոյ թեմական դպրոցներու հայերէնի եւ աշխարհագրութեան ուսուցչութեան, բայց հոն երկար չմնաց դժգոհութիւններու պատճառաւ եւ թողուց ուսուցչութիւնը 1878-ին ու յաջորդ տարին բացաւ «Մանկական Պարտէզ» անուն վարժարան մը, որ շարունակեց մինչեւ 1880՝ երբ իր եւ ուրիշ քանի մը անձերու նախաձեռնութեամբ հիմնուծ Արուեստական դպրոցին տեսուչ նշանակուեցաւ։ Այս պաշտօնը վարեց իրեն յատուկ եռանդով մը շարունակ 12 տարի մինչեւ իր մահը։
Բայց իբր ազգային բանաստեղծ Քամառ Քաթիպայի մեծութիւնը հոն է, որ 42 տարուան անխոնջ դրական գործունէութեան մէջ միշտ արձագանք եղած է ազգային կեանքի մտաւոր եւ բարոյական երեւոյթներուն եւ կենսական բարձր շահերուն եւ պահանջներուն, այն բոլոր մտածումները եւ տառապանքները, որոնք կրած են իր ժամանակակիցները՝ կենդանի կերպով պատկերացած է իրեն գործերուն մէջ։
1877-1878-ին խոր կերպով տպաւորուած կը գտնենք հարստահարութիւններէն, սակայն տառապածներու վիճակը բարւոքելու լուրերը զինքը խանդավառեցին եւ հարստահարուածներուն անվեհեր պաշտպան դարձաւ, մտրակեց բռնապետութիւնը, յանդիմանեց տաճկահայերու պախարակելի վախկոտութիւնը քաջալերեց զանոնք դէպի ինքնապաշտպանութիւնը, վերջապէս Քամառ Քաթիպա դարձաւ ճնշման եւ հալածման կենդանի բողոքը, որ արծարծուեցաւ աշխարհքի մէկ ծայրէն միւսը եւ շատ սրտեր արիւնոտեց, ասոր համար է որ Պատկանեան կոչուած է «Ազգային Բանաստեղծ»։
Գրած է վիպակներ եւ վէպեր եւ աշխատակցած Մեղու, Փորձ, Արձագանք, Արաքս, Մշակ, Նոր դար եւ Վարժարան թերթերուն։
1890-ին Պոլիս այցելած է, ուր մեծ պատիւներով ընդունած են զինք։
Կը մահուան թոքախտէ 1892 Օգոստոս 22-ին իր ծննդավայրին մէջ՝ Նոր Նախիջեւան, ահա ինչպէս կը վերջացնէ փրոֆ․ Խալաթեանց իր կենսագրականը «նորա  ամեն  մի  ձեռնարկութիւնը,  նորա  բոլոր  գործունէութիւնը  նուիրւած  է  եղել  ազգին։ Ան  էր  եւ  մնաց  անշահասէր  թէեւ  միշտ  նիւթական  կարօտ  վիճակի մէջ, բայց  եւ  միշտ  անտրտունջ եւ  միշտ  գոհ  իւր  վիճակէն։ Ան  մեռաւ՝  որբ  ձգելով  9  զաւակներ  եւ  անմխիթար  4  միլիոն  եղբայրներ  սակայն  եւ  անուն մը,  որ  երբէք  չի  մոռացուիր  քանի  կը  հնչէ  հայկեան  բարբառը»։
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ մտաւորականներ Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Արամէ Պատկերասրահ
Արամէ պատկերասրահ, գեղարուեստական պատկերասրահ Երեւանի մէջ:
Նկարագրութիւն
Պատկերասրահը հիմնադրուած է 2003-ին։ Այն մասնաւոր գեղարուեստական պատկերասրահ է, որ կը ներկայացնէ անուանի հայ գեղանկարիչներու եւ քանդակագործներու ստեղծագործութիւններ՝ նախապատուութիւնը տալով դասական ակունքներէն սնուող իրապաշտ արուեստի տարբեր ուղղութիւններուն : 2012-ին բացուած է Արամէ պատկերասրահի «Մաշտոց» մասնաճիւղը:
Այստեղ կարելի է ձեռք բերել հայ դասական արուեստի այնպիսի նշանաւոր հեղինակներու գործեր, ինչպիսին են՝ Մինաս Աւետիսեանը, Յովսէփ Կարալեանը, Մհեր Աբեղեանը, Բաբկէն Քոլոզեանը եւ Վաղարշակ Էլիբեկեանը։
Արամէ պատկերասրահին մէջ կը ցուցադրուին եւ կը վաճառուին նաեւ միջազգային ճանաչում վայելող շարք մը ժամանակակից գեղանկարիչներու ստեղծագործութիւններ։ Անոնց շարքին յատկապէս կ՚առանձնանան՝ Էմիլ Կազազը, Ռուբէն Աբովեանը, Սարգիս Համալբաշեանը, Տարօն Մուրադեանը, Գէորգ Եղիազարեանը եւ Արմէն Գէորգեան։
«Արամէն» Հայաստանի առաջին եւ առայժմ միակ պատկերասրահն է, որ մասնակցած է Նիւ Եորքի 2003-2004-ականներու միջազգային արտէքսպոներուն եւ ներկայացուցած է շարք մը հայ ժամանակակից գեղանկարիչներու գործերը։ Արամէն յաջողութեամբ կը համագործակցի ԱՄՆ-ի եւ Եւրոպական երկիրներու շարք մը հեղինակաւոր պատկերասրահներու հետ :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Պատկերասրահներ Ստորոգութիւն:Երեւանի պատկերասրահներ
Միսաք Պաղպուտարեան
խմբավար Միսաք Պաղպուտարեան՝ Սուրիոյ սիմֆոնիք ազգային նուագախումբին գեղարուեստական ղեկավարն է 2003 թուականէն ի վեր. իր ջանքերով նուագախումբը հրապարակած է ձայնասկաւառակներ, նաեւ մեծ յաջողութիւն արձանագրած է Սուրիոյ եւ աշխարհի տարբեր երկիրներու մէջ։
Կենսագրութիւն
Ան Դամասկոսի վաստակաշատ համազգայնականի Նուպար Պաղպուտարեանի զաւակն է: Ունի արուեստագէտ երկու քոյրեր՝ Ծովակ՝ 33 տարեկան (ջութակ) եւ Գարուն՝ 29 տարեկան (թաւջութակ), որոնք մաս կը կազմեն իր նուագախումբին: Ներկայիս Գարունը, սուրիական պետութեան իբրեւ սան, թաւջութակի սերտողութեան ծիրէն ներս ուսանած է Լիոնի երաժշտական բարձրագոյն համալսարանին մէջ, Ֆրանսա:
Ուսում եւ պաշտօն
Նախնական կրթութիւնը ստացած է Դամասկոսի Ազգ. Միացեալ վարժարանին մէջ, իսկ բարձրագոյնը՝ պետական: Փոքր տարիքէն մեծ սէր ունեցած է հանդէպ երաժշտութեան եւ հետեւած դասընթացքներու: Ապա, ութ տարի երաժշտական իր ուսումը շարունակած է High Institute of Music պետական համալսարանէն ներս՝ տնօրէն Սըլհի Էլ Ուատիի ղեկավարութեամբ: Նոյն այս մեծ երաժշտագէտին քաջալերանքին հարազատ արդիւնքով, իբրեւ բացառիկ աշակերտ պետութիւնը զինք ուղարկած է Իտալիա,Ֆլորանս քաղաքի երաժշտանոց, ուր մնացած է 5 տարի:
2001ին, աւարտելով խմբավարի իր բարձրագոյն ուսումը՝ Դամասկոս վերադարձած է եւ շնորհիւ իր հմտութեան ու բացառիկ կարողութեան, Սըլհի էլ Ուատի նոյնինքն երաժշտագէտը, որ եղած էր նաեւ հիմնադիրը Սուրիոյ պետական այս նուգախումբին, որ բաղկացած է 85 անդամներէ, խումբին ղեկավարութիւնը անձամբ յանձնած է արուսետագէտ Միսաք Պաղպուտարեանին:
Ելոյթ Միացեալ Նահանգներու մէջ
խմբավար Միսաք Պաղպուտարեան Միացեալ Նահանգներ հրաւիրուած է Քալիֆորնիոյ Քոսթա Մեսա քաղաքի «Փասիֆիք Սինֆոնի» նուագախումբի խմբավար հանրայայտ Քարլ Սանդ Քրէլի կողմէ, ելոյթ ունենալու նոյն քաղաքին մէջ Մարտ 12, 13 եւ 14 2009-ին: Իրեն կ’ընկերանան Դամասկոսի իր խումբէն հինգ սուրիացի մեներգողներ, որոնք հիւրընկալող խումբին հետ միատեղ կը հրամցնեն սուրիական եւ համաշխարհային երգահաններու ստեղծագործութիւններէն բաժիններ՝ արաբական ուտի, «նայ»ի եւ «պըզոք» նուգարաններու ընկերակցութեամբ:
Սուրիոյ Սիմֆոնիք Ազգային Նուագախումբի Բացառիկ Ելոյթը
Հինգշաբթի, 11 Նոյեմբեր 2010-ին, Դամասկոսի Համագումարներու պալատին մէջ տեղի ունեցաւ Սուրիոյ սիմֆոնիք ազգային նուագախումբին ելոյթը՝ հովանաւորութեամբ Սուրիոյ մշակոյթի նախարար Ռիատ Իսմաթի եւ կազմակերպութեամբ Երաժշտութեան բարձրագոյն հիմնարկին։
Յայտագիրին մէջ նկատի առնուած էին ստեղծագործական մեկնաբանութիւններ՝ Պեթհովենէն, Պութչինիէն, Ռոսինիէն, Պրամզէն, Մասաքնիէն։
Հայոց ցեղասպանութեան 100 ամեակ
ՍԱՍՆ-ի սուրիահայ երաժիշտներէն է նաեւ ջութակահար Ծովակ Պաղպուտարեանը, որ մեծ փորձառութիւն ունեցած է երեխաներու ուսուցման, իսկ վերջին տարիներուն 6 տարեկանէն սկսեալ երեխաներու յատկացուած երաժշտական դասերու ծրագիրի ձեռնարկած է:
Ծովակ Պաղպուտարեան մասնագիտացած է ջութակի գործիքին եւ հարուածային գործիքներու մէջ: Միեւնոյն ժամանակ աւարտած է Ֆրանսերէն գրականութեան բաժինը` տիրանալով նաեւ բարձրագոյն վկայականի: 1988-1992 մասնակցած է Երաժշտութեան արաբական ուսումնարանի սենեկային նուագախումբի ելոյթներուն, որ ապագային դարձաւ ՍԱՍՆ, իսկ 1997 թուականէն ի վեր ան կ’ընկերակցի այդ նուագախումբին բոլոր ելոյթներուն` իբրեւ ջութակի երկրորդ նուագող:
Աղբիւրներ
Սուրիահայ 35ամեայ Պետական Սինֆոնիք նուագախումբի  խմբավար Միսակ Պաղպուտարեանի ելոյթները ԱՄՆ.ի՝ մէջ
Պատերազմի ընթացքին մեր իրական հերոսը Սուրիոյ ժողովուրդն էր».Միսաք Պաղպուտարեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Դամասկոս ծնածներ Ստորոգութիւն:Սուրիահայ խմբավար Ստորոգութիւն:երաժշտագէտ
Հայկական Հարսանիք
Հայկական Հարսանիք, Վաղ հեթանոսական շրջաններէն հասած հարսանեկան աւանդութիւններ:
Արտաշէսի եւ Սաթենիկի հարսանիքը
Մեզի յայտնի ամենահին հայկական հարսանիքներէն՝ Արտաշէս թագաւորի եւ Սաթենիկի հարսանիքի մասին է: Այսպէս գովերգած են հայ գուսանները. «Ոսկի անձրեւ կը տեղար Արտաշէսի փեսայութեան պահուն, մարգրիտ կը տեղար Սաթենիկի հարսնութեան պահուն»:
Հայկական հարսանիքներ՝ ժամանակի ընթացքին
Պատմութեան ընթացքին, քրիստոնէութիւնը փոխարինելով հեթանոսութեան, հայոց համար սկսաւ նոր ժամանակաշրջան: Սակայն հայը կառչած մնաց իր աւանդութիւններուն ու ինչպէս հին ատեն, այնպէս ալ այսօր, հայը կը սիրէ իր զաւակը ամուսնացնել շքեղ հարսանիքներ կազմակերպելով:
Հայոց հին գաւառներուն մէջ, հարսանիքը շատ մեծ իրադարձութիւն էր, տղայ կամ աղջիկ ամուսնացնող ընտանիքը ամբողջ տարին կը պատրաստուէր այդ արարողութեան. Գարնան կամ ամրան կ'աշխատէին բերքն ու բարիքը կ'ամբարէին, որպէսզի աշնան կամ ձմրան փառաւոր շուքով հարսանիք կատարէին:
Իւրաքանչիւր գաւառ ունեցած է իրեն բնորոշ հարսանեկան աւանդութիւնները, որոնց մեծ մասը փոխանցուցած է այսօրւան, միւս մասն ալ ձեւափոխուելով, նորօրեայ շունչ ու ճաշակ ստանալով հասած է մեզի: Այստեղ փակագիծներ բանալով պէտք է նշել սակայն, որ հայկական ծիսակարգային համալիրը եթէ մէկ կողմէ խափանուած է 1915-ի Եղեռնի հետեւանքով, արեւմտահայ հատուածի համար, ապա մէկ ուրիշ տարբերակը տեղի ունեցած է Արեւելահայաստանի մէջ, խորհրդային վարչակարգի կործանարար ազդեցութեան ներքոյ: Երկու պարագաներուն ալ խախտելով ու ոչնչացնելով ազգային երանգ կրող բոլոր ծիսական աւանդութիւնները, յանգեցնելով մշակութային եղեռնի:
Հիմա որ թեւակոխած ենք բոլոր նշուած խանգարող հանգամանքները, արժէ որ մեր ժողովուրդը կրկին հաղորդակից դառնայ հայու մաքրամաքուր ոգիին, խորհուրդին, մանաւանդ երբ մերօրեայ օտարոտի սովորութիւնները կը վտանգեն մեր ազգային դիմագիծը. Թէպէտեւ տրամաբանօրէն կարելի չէ վերադառնալ հին դարերու բնօրինակին, եւ ապրիլ մեր նախնիներուն պէս, բայց եւ այնպէս պէ'տք է իմաստաւորել իւրաքանչիւր ծէսն ու արարողւթիւնը, ներշնչանք ունենալով մեր նախնիներու խորհուրդներն ու ոգեղէնութիւնը:
Վերադառնալով հայկական աւանդական հարսանիքին որ գաւառները ունէին իրենց իւրայատուկ աւանդութիւնները: Սովորութիւն էր փոքր տարիքէն աղջիկները վարժեցնել տնային աշխատանք, ձեռագործ ասեղնագործ, կար ու ձեւ, խմոր հունցել, հաց թխել, եւ այլն, եւ կ'անցնէին իրենց օժիտի պատրաստութեան. Իտկ տղաքը անհրաժեշտ էր, որ արհեստ մը ունենային:
Հին ժամանակ միշտ չէր որ տղան կ'ընտրէր իր հարսնցուն, շատ յաճախ այդ մէկը կ'ընէր իր մայրը: Որոշ շրջաններու մէջ ալ գոյութիւն ունէր մէկ այլ իւրայատուկ եւ տարօրինակ սովորութիւն մը՝ «օրօրոցային խազը». Այս միջոցով՝ կ'որոշուէր միեւնոյն ժամանակ ծնած տղան եւ աղջիկը իրարու հետ ապակելը, իրենց ծնողներուն կողմէ: Հարսանիքէն առաջ կը սկսէր աւանդական «աղջիկտեսը», ապա «խնամախօսութիւնը», «խօսքկապը» ու «նշանադրութիւնը», ապա «հարսնտեսը», ուր կը դրսեւորուէր հարսընցուին շնորհքները:
Պէտք է նշել, որ հին հայաշխարհի հարսանիքները կը տեւէին եօթը օր, յատկապէս հարուստ ընտանիքներուն մօտ՝ եօթը օր ու գիշեր խրախճանքով եւ ուրախ արարողութիւններով կը նշէին այս իրադարձութիւնը:
Փեսային տունը
Փեսային տան մէջ յատուկ խնճոյքով կ'ընտրուէր ամուրի երիտասարդներու խումբ մը, զոր կը գլխաւորէր «ազապպաշին» միշտ մնալու համար փեսայի կողքին. Այս ընտրութեան ծէսը կը կը կոչւէր «ազպանստում»: -Հարսանիքէն առաջ երիտասարդ աղջիկներն ու տղաքը իրենց մատներուն հինա կը քսէին, որ կը կոչուէր «հինում»:Վերեւ նշուածները կը վկայեն հայու աւանդապաշտութեան, մեծերը յարգելու գեղեցիկ սովորութեանց մասին:
Այսպիտի ժողովրդական խաղիկ կայ.
Այսպիսի երգ՝
Հարսին տունը
Այստեղ հարսանեկան տրամադրութիւնը կը սկսէր հարսին լոգցնելու արարողութեամբ, իր ընկերուհիերու ընկերակցութեամբ դարձեալ նորէն յատուկ երգերով ծաղկեցնելով այդ առիթը: Այստեղ արժանի է յիշել «հալաւօրհնէքը» երբ քահանան յատկապէս կը հրաւիրուէր հարսի, ապա փեսայի հանդերձանքը օրհնելու նպատակով: Վերջապէս կու գայ հարսանիքի օրը: Այդ առաւօտուն, փեսային տան կտուրէն զուռնան կ'ազդարարէր հարսանիքի ստիզբը, «նուագ զուռնայի»: Այսօրուան հարսանիքներու ընթացքին հարսն ու փեսան կը հանդիպին եկեղեցիին բակը, մինչդեռ հին գաւառական կարգը այլ էր: Փեսան, քաւորը, ընկերներով եւ ազգականներով կ'երթային հարսին տունը, անոր ուղեկցելով եկեղցի. Այս արարողութիւնը կը կոչուէր «հարսնառ»: Ներկայ կ'ըլլային նաեւ կնքահայր, կնքամայր, փեսախպէրը, հարսնքոյրը, պարողներու եւ մակարներու խումբով շրջապատուած, իրենց հետ տանելով նուէրներ, հարսին հագուստը, մատուցարանի վրայ զետեղւած: Հարսին տունը, քաւորի կինը, ծաղկուորներու օգնութեամբ, երգելով, հարսին կը հագցնէին ու մազերը կը հիւսէին յատուկ գովերգներով, իսկ տունէն հարսին հրաժեշտ տալու ժամանակ մխիթարական ու տխուր երգեր կը հնչեցնէին ի դէպ՝ հարսանեկան երգերու մէջ միաժամանակ կը հանդիպինք ուրախ նաեւ տխուր «լացերգ»ներու, եղած են նաեւ կատակ երգեր: Ահաւասիկ հարսանեկան խաղիկ մը.
Այսպէս, հարսին հագցնելով կը նստեցնէին վարագոյրին ետեւ: քաւորը կը կապէր հարսի գօտին ըսելով. «Աստուած ղոչ տղայ», տեղին է նշել, որ հադսանեկան գօտիները՝ գեղեցկօրէն նախազարդարուած կ'ըլլային ազգային նաշխերով, որ կը խորհրդանշէր պտղաբերութիւն, հասունութիւն: Փեսան կը մօտենար արդէն զուգուած զարդարուած հարսին, կը բարձրացնէր քօղը ու կը նայէր հարսին րէմքին: Կը պատահէր, որ փեսան հարսին դէմքը առաջին անգամ կը տենէր: Հարսը հրաժեշտ կու տար հայրական օճախին, համբուրելով թոնրի շուրթը, տան մեծերը եւ «հարսնառնելով» կ'ուղեւորուէր դէպի եկեղեցի: Հարսի ձեռքին պարտադիր պէտք էր ըլլար ասեղնագործուած դաշկինակ մը կապուած փեսային գօտիին՝ ի նշան միասնութեան, բարձր երգերով, որպէսզի չար ուժերը հեռացնէին:
Եկեղեցին, նորապսակներուն գլխավերեւը՝ քաւորը սուր ու վահան կը բռնէր «չար ուժերը» հըռացնելու մտադրութեամբ, իսկ եկեղեցիի խորանին առջեւ տեղի կ'ունենար մեզի արդէն յայտնի Ս. Պսակի արարողութիւնը, որ կը համարուի հայ առաքելական եկեղեցւոյ եօթը խորհուրդներէն մէկը. Այստեղ է արդէն, որ քահանան հարսի գլխուն կը կապէր «նարօտը», որ բրդեայ գոյնզգոյն թելերով հիւսուած պսակ էր: Ապա ժամերգութենէն յետոյ քահանան կու գար հանելու Նարօտը, թոյլատրելով անոր մտնելու հարսանեկան առագաստ: Պսակադրութենէն յետոյ հարսանառներու շքախումբը կ'երթար տղու տուն, անպայմանօրէն ուրիշ ճանապարհով: Կարգ մը շրջաններ հարսը կը նստեցնէին ձիու վրայ, աւելի ուշ՝ ձիակառգով բայց շքախումբը կ'երթար քալելով:
Այսօրուան հարսանիքները գուցէ աւելի շքեղ են, սակայն իմաստային առումով աւելի աղքատիկ են, քան հայոց աւանդական հարսանիքները:
Երբ հարսը կը մօտենար փեսայի տան շեմին, փեսայի մայրը անոնց երկուքին ուսերուն կը դնէր հայկական հացը՝ լաւաշը, ու անոնց կը կերցնէր մեղրով ընկոյզ, որ բարեբերութեան եւ ուժի նշան էր, իսկ հարսն ու փեսան կօշիկներու ուժեղ զարկերով կը կտրէին տան մուտքին դրուած պնակները՝ չարը խափանելու մտադրութեամբ: Այս երկու սովորութիւնները մինչեւ օրս ալ պահպանուած եւ Հայաստանի եւ Արցախի մէջ:
Տուն մտնելէ ետք, հարսին կը նստեցնէին իրեն համար պատրաստուած յատուկ տեղը ու գիրկը կու տային տղայ նորածին երեխայ, որ նշան էր առողջ յղիութեան եւ տղայ բերելուն: Ապա հանդիսաւոր շուքով հարսին կը տանէին աւանդական հարսանեկան խնճոյքին մասնակցելու: Այս արդէն ճոխ արարողութիւն էր, որուն կը սպասէր ամբողջ գիւղը, առատ ուտելիք, երգ ու նուագ, պարով, բարեմաղթանքներով: Խնճոյքը վարելու համար կ'ընտրուէր «սեղանապէտ» կամ «թամատա», որ բազմաթիւ կենացներով կը ծաղկեցնէր ու կը քաղցրացնէր հարսանիքը: Այդ կենացներէն կարեւոր տեղ կը գրաւէր, ծնողներուն, տան աւագներուն յիշատակին համար խմուած կենացները, իսկ նորապսակներու կենացներուն ընդմէջէն, անոնց կը մաղթէին բարի բախտ, ամուր ընտանիք, առողջ երեխաներ, մեծի խօսքը լսել ու յարգել, ոտքը քարին չդպչիլ, եօթը որդիով սեղան նստիլ, մէկ բարձի վրայ ծերանալ, եւ շատ այլ կենացներ:
Կենացներու սովորութիւնը այսօ'ր ալ Հայաստանի մէջ բաւական լաւ պահպանուած է, ու զարգացած, նոյնիսկ յատուկ վճարովի թամատաներ կան կենացներ ծաղկեցնելու:
Հարս ու փեսայէն յետոյ հարսանիքի կարեւոր դերակատարները կը համարուէին քաւորն ու իր կինը. Այդ պատճառով անոնց ընտրութիւնը եղած է բարդ ու պատասխանատու եւ կատարուած է երկար բանակցութիւններու եզրայանգումով, որովհետեւ ան միշտ մնալու էր ընտանիքի քաւորը, պիտի մասնակցէր երեխայի ծնունդին մկրատմանը, ընտանիքի ուրախ եւ տխուր առիթներուն, իսկ քաւորին կինը իր հերթին պէտք է դեռատի աղջկան ծանօթացնէր ընտանեկան կեանքի մանրուքներուն ու խնդիրներուն, պահպանելու համար ընտանեկան անդորրը. Մէկ խօսքով անոնք օրինակ պէտք է հանդիսանային նորապսակ զոյգին համար ի կարգին հաշտեցնելով ու մեղմելով անոնց գժտութիւնները:
Արժանի է յիշել այսպիսի հետաքրքրաշարժ սովորութիւն մը. Հարսը հագցնելու ժամանակ հարսի եղբայրը կոչ կ'ուղղէ հաւաքուած մարդոց. «ժողովո'ւրդ, հարսի շապիկը չի մտներ հարսի գլուխէն, ի՞նչ ընենք» այդ պարագային, քաւորը յառաջանալով մէկ ոսկի կու տար, զգեստաւորումը շարունակելու համար, կամ ալ հարսին կօշիկը կը փախցնէր, եւ չէր վերադարձնէր մինչեւ քաւորը դրամ չտար:
Հարսին զգեստին կարեւոր մէկ բաղկացուցիչը կը կազմէր քաւորին նուիրած հարսանեկան ճերմակ քօղը: Հարսը՝ եթէ այդ քօղը ամուսնական գիշերուան յաջորդող առտուն հանած ըլլար իր գլուխէն, կը նշանակէ, թէ ամուսնութիւնը տեղի ունեցած էր եւ ամէն բան կարգին էր: Ասոր կը յաջորդէր մէկ ուրիշ գեղեցիկ սովորութիւն մը, երբ քաւորկինը հարսին գլխուն կ'անցընէր ուրիշ քօղ մը, որ պէտք է մնար մինչեւ առաջին երեխային ծնունդը: Այս երեւոյթը տարբեր էր գաւառէ գաւառ: Ինչպէս ըսինք քաւորին կը վերագրուէր անսովոր ուժ մը, որուն շնորհիւ ի վիճակի էր պաշտպանելու ընտանիքը բոլոր չար ուժերէն եւ ապահովելու անոր բարգաւարճումը: Հետագային, կնքահօր եւ կնքամօր իւրաքանչիւր այցը փեսային տունը, համընտանեկան իրադարձութիւն կը համարուէր, իսկ անոնց խօսքը՝ օրէնք:
Վերադառնալով հարսանեկան խնճոյքին՝ կ'անցնէր ուրախ տրամադրութեամբ, երգերու եւ պարերու ուղեկցութեամբ: Հայերը ունէին շատ մը հարսանեկան պարեր՝ «Լօրքէ», «Թամզարա», որոնք ապագային ներկայացուցած են բոլոր ուրախութիւններու ժամանակ: «Թամզարա» երգ-պարը ունեցած է տասէ աւելի տարբերակներ, տարբեր գաւառներու մէջ: Հարսանիքի ժամանակ նաեւ եղած է փեսային հօր եւ մօր միջեւ «կատակ պար» կռուի ձեւով, ուր միշտ կինն էր, որ կը յաղթէր եւ ամուսինը գետին կը փռէր: Եղած են նաեւ «Շորորա» եւ «Ցուցք»՝ ցուցադրական պարեր, խմբային պարեր, շուրջպարեր եւ մանաւանդ մենապարեր: Աւանդական հարսանիքներուն ժամանակ շատ կարեւորութիւն տրուած է հարսի պարին: Մեր երաժշտական արուեստին մէջ կը գտնուին յայտնի եղանակներ, որոնք կը կոչուին «հարսի պարեղանակ», սովորաբար պարելու ժամանակ է, որ հարսին տուած են թանկարժէք նուէրներ: Սա եղած է նախավերջին պարը, իսկ վերջինը եղած է «Մոմերու պարը», որ պարած են բոլոր երիտասարդները մեծ մեծ շրջանակ կազմելով եւ ձեռքերնին մէկական մոմ բռնած:
Հարսանեկան բուն օրուան խնճոյքը կ'աւարտէր, երբ քահանան տուն կու գար եւ փեսային խաչկապն ու հարսին Նարօտը կը հանէր, ինչպէս նաեւ փեսային սուրը՝ պատեանէն, ապա անոնց կը թոյլատրուէր մտնելու ամուսնական առագաստ: Հայկական գեղեցիկ բառ մը ունինք՝ «թագվերաց», որ կը խորհրդանշէ նարօտը եւ խաչկապը վերցնելու արարողութիւնը: Պսակէն մէկ շաբաթ ետք եղած է «գլուխ լուայ»ի արարողութիւնը: Հարսին մայրը եւ ազգական կիներ կը լուային հարսին գլուխը: Տեղի կ'ունենար նաեւ հիւրասիրութիւն, իսկ հարսը իր կողմէն փոքր նուէրներ կո տար այցելուներուն (ձեռագործ, կերպաս, եւայլն):
Եղած է նաեւ «խնամականչ». Հարսանիքէն ետք հարսին ընտանիքը կը հրաւիրուէր փեսային տունը՝ հիւրասիրութեան: Կարգ մը գաւառներուն մէջ գոյութիւն ունեցած է հարսանեկան «քառասունք»: Այս միջոցին տարեց կիներ չէին երթար գերեզմանատուն, չէին երչար թաղումներու, հարսը չար ուժերէ պաշտպանելու հոգեբանութեանբ: Իսկ հարսը քառասուն օր ետք «դարձ»ի կ'երթար հօրը տունը եւ կը մնար մէկ շաբաթ: Կար նաեւ հարսերու «չխօսական»ութիւնը: Հարսը կեսրայրին եւ տան միւս տղամարդոց հետ չէր խօսեր մինչեւ առաջին զաւակին ծնունդը:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մշակոյթ
Նաքսոս
Նաքսոս (յուն․՝  Νάξος), Քիքլատես կղզեխումբին (Էգէական ծով, Յունաստան) ամենամեծ կղզին է։  Անոր արեւելքը գտնուող Փարոս կղզիէն զայն կը բաժնէ 5 ծովային մղոն լայնքով նեղուց մը։ Փիրէայի նաւահանգիստէն հեռաւորութիւնն է 103 ծովային մղոն։  Մայրաքաղաքն է Հորա կամ Նաքսոս։  Զարգացած են գիւղատնտեսութիւնը, ձկնորսութիւնը եւ զբօսաշրջիկութիւնը։
Աշխարհագրութիւն
Քիքլատես կղզեխումբին ամենաբարեբեր եւ տարածութեամբ ամենամեծ կղզին է՝ 429,79 քռ․քմ․։ Ծովեզրն է 148 քլմ․։  Բնակչութիւնը 12 726 հոգի կը հաշուէ։
Կանանչապատ կղզի է շնորհիւ անհամար ակերուն եւ ջուրի հոսանքներուն․ Քիքլատեսի կղզիներէն ամենականանչը։  Կղզին հիւսիսէն դէպի հարաւ կը ճեղքէ Զաս կամ Տրիօ լեռնաշղթան, որուն ամենաբարձր գագաթն է Տիա կամ Զա (1․002 մ․)։  Լեռնաշղթային մնացեալ գագաթներն են՝ հիւսիսէն հարաւ կարգով․ Քացոփրինոս (422 մ․), Անաթեմաթիսդրիա (778 մ․), Քորոնոս (997 մ․), Մավրովունի (869 մ․), Զա (1002 մ․), Քավալարիս (521 մ․) եւ Վիղլաթուրի (418 մ․)։  Լեռնաշղթային արեւելեան լանջերը դարվար են, իսկ արեւմտեան լանջերը մեղմ թեքում ունին դէպի մշակուած դաշտեր եւ բնակուած շրջաններ։
Գլխաւոր հրուանդաններն են Սթավրոս, Մուցունաս, Փանորմոս, Քաթոմերիաս, Քուրուփաս, Փարթենոս, Փրոքոփիոս, Մուկրի, Ղայթանի եւ Էմիլիանոս։
Նաքսոս նշանաւոր է մարմար քարով եւ զմռնիտ emery հանքանիւթով։ Անասնաբուծութիւնը, գիւղատնտեսութիւնը, ձկնորսութիւնը,  հանքագուրծութիւնն եւ զբօսաշրջիկութիւնը տնտեսութեան գլխաւոր աղբիւրներն են։
Բուսական եւ կենդանական աշխարհ
Նաքսոս հարուստ բուսականութիւն եւ կենդանական աշխարհ ունեցած է ժամանակին։  Մինչեւ ԺԷ․ դարուն, կ՛ ապրէին եղնիկներ եւ բաւական ճախիճներ կային ուր օձաձուկեր կ՛ որսային։
Բնապահպանում
Կղզիին երկու շրջաններ՝ կեդրոնական լեռնային, հարաւային ծովափնիայ եւ աղային ճախճավայրը յայտարարուած են Նաթուրա 2000 պահպանման շրջան ։
Առասպել
Զեւս՝ աստուածներուն աստուածը, ըստ հին յոյներուն հակառակ անոր թէ ծնած է Կրետէ, մանկութիւնն ու պատանութիւնը անցուցած է Նաքսոս․ իր անունը առած լերան վրայ՝ Զաս։
Նաքսոս, Թիսէաս Արիատնին կը լքէ․ Արիատնի նախապէս, Կրետէ, Թիսէասին օգնած էր որպէսզի Մինոթավրոսը սպաննէ։
Անուանում
Առաջին բնակիչները եղած են Թրակեանցիները եւ Փելասղիները։   Աւելի ուշ կը հաստատուին Քարեսները։ Կղզին կ՛ անուանուի վերջիններուն առաջնորդին անունով՝ Նաքսոս։
Մինչեւ Նոր Քարի Դար
Սթելիտայի շրջանը կատարուած հնագիտական պեղումները կը հաստատեն թէ Նաքսոս բնակուած է Հին Քարէ դարու շրջանէն(Ք․Ա․ 80000 – 130000)։  Բնակութեան հետքեր գտնուած են նաեւ Միջին Քարէ Դարու ժամանակաշրջանէն (Ք․Ա․ 9-րդ հազարամեակ)՝ Րո՜ս շրջան։
Արդի մարդու բնակութեան հետքերը (Ք․Ա․ 5-րդ / 4-րդ հազարամեակ) բացայայտ են կղզիին տարածքին։  Նաքսոս Արխայիքի Քիքլատեան քաղաքակրթութեան կեդրոնը եղած է․ կը սկսի Ք․Ա․ 5500-ին ու կը բարգաւաճի Ք․Ա․ 3000-ին։ Այդ կը փաստեն Նաքսոս քաղաքին հիւսիսը գտնուող Կրոդա շրջանը եղած հնագիտական պեղումները, ինչպէս նաեւ Ֆիլոթի լերան լանջին համանուն գիւղին մօտը յայտնաբերուած Զաս քարայրը։    Առաջին բնակիչները եղած են Թրակեանցիները եւ Փելասղիները։
Պղինձի շրջան
Նաքսոս մեծ դեր կ՛ ունենայ Քիքլատեան մշակոյթի զարգացման մէջ։  Կը զարգանան նաւագնացութիւնը, պղինձի գործածութիւնը, բրուտագործութիւնը եւ մարմարի գործարկութիւնը։ Կղզիին տարածքին յայտնաբերուած են Քիքլատեան մշակոյթի անհամար իրեր․  պատկերիկներ, կաւարձանիկներ, խոհանոցի իրեր, փորագրուած պատկերացումներ։ Յայտնաբերուած իրերը կը ցուցադրուին Նաքսոսի Հնագիտակա ն եւ Աթէնքի Հնագիտական Ազգային թանգարաններուն մէջ, իսկ փոքր մաս մըն ալ Ափիրանթոյի հնագիտական թանգարանը (Ափիրանթոս․ Նաքսոսի լեռնային գիւղ)։
Միկինէասեան շրջան
Միկինեան Նաքսոս քաղաքը (Ք․Ա․ 1300) կը կազմէր այսօրուան քաղաքը մինչեւ Փալաթիա* կղզիակը։
Փալաթիա ․ կղզիակ, Նաքսոսի մայրաքաղաք Հորայի կամ Նաքսոս բացերը։ Այժմ ցամաքակղզիին հետ միացած է։
Երկրաչափական շրջան
Ք․Ա․ 8-րդ դարուն, Տիլոս կրօնական կեդրոն է․ հոն կը գտնուի Ափոլոնասին տաճարը։  Ք․Ա․ 8-րդ դարէն մինչեւ Ք․Ա․ 5-րդ դարը Նաքսոս կը տիրանայ Ափոլոնաս տաճարին։  Յոնիացիներ (Իոնես) կղզին կը հաստատուին։ Ք․Ա․ 735-ին Նաքսոս Հալքիտիսներուն հետ կը հիմնեն Սիչիլիոյ տարածքին յունական առաջին գաղթօճախը՝ Նաքսոս։
Դասական շրջան
Ք․Ա․ 7-րդ դարան մինչեւ 5-րդ դարասկիզբին Նաքսոս կը բարգաւաճի․ կը զարգանան քանդակագործութիւնը եւ ճարտարապետութիւնը։
Կղզիին մուքին Փորթարա յուշարձանը*՝ մարմարիա դարպասը որ կանգնած է Փալաթիա կղզիակին, այժմ միացած է Հորային հետ։
Սալամինային ծովամարտի ճգնաժամին Աթէնքի կողմը կ՛առնէ 4 «դրիիրիսներով» (ցռկանաւեր՝ եռակարգ թիերով նաւեր)։ Ք․Ա․ 466-ին կը ստիպուի Աթէնեան Դաշինքին մաս կազմել․ կը քանդուի եւ կը հրկիզուի Աթէնքի նաւատորմիղին կողմէն։  Տնտեսապէս կը քայքայուի։  Այնուհետեւ Նաքսոսի պատմութիւնը կը հետեւի Քիքլատեսի պատմութեան․ 1207-ին Վենետիկցիներուն գերիշխանութեան շրջանին կը հիմնուի «Նաքսոսի Կոմսութիւն»ը։
Հայերուն ներկայութիւնը Նաքսոս
Ըստ տեղական արձանագրութիւններուն եւ վկայութիւններուն, հայերը Նաքսոս կղզին եղած են ԺԷ․ դարուն։ Անոնց թիւը 1624-ին 38 էր, իսկ ԺԸ․ դարուն՝ 25։ Տեղական վարչական արձանագրութիւններուն մէջ կան հայ բնակիչներու անուններ, ինչպէս օրինակ՝ Հաճը Արմենիս, Հաճը Արթին, Գէորգ, որոնք եղած են ոսկերիչ, դերձակ, կօշկակար, խոհարար, փռապան, ատաղձագործ եւ պղինձի դարբին։ Անոնք հոն նաեւ ունեցած են մատուռ մը։
Փոքր Ասիոյ աղետէն ետք, փոքրաթիւ հայեր յոյն գաղթականներու հետ կղզին կ՛ապաստանին։ Անոնք կարճ ժամանակ ետք Աթէնք եւ Փիրէա կը հաստատուին, ուր արդէն ապաստանած էին մեծ թիւով հայեր։
Վարչական բաժանում
Նաքսոս կղզիին մայր քաղաքը կը կոչուի Հորա* կամ Նաքսոս։ Կղզին ունի բազմաթիւ լեռնային եւ ծովափնեայ գիւղեր, ինչպէս օրինակ՝ Ֆիլոթի, Ափիրանթոս, Քորոնոս, Հալքի, Վիվլոս, Այիոս Արսենիոս, Մելանես, եւայլն․։  Ամբողջ կղզին մաս կը կազմէ Նաքսոս եւ Փոքր Քիքլատես քաղաքապետութեան, որուն կեդրոնն է Նաքսոս կամ Հորա։
Տե՛ս նաեւ
Փոքր Քիքլատես
Տիլոսի Հնագիտական Թանգարան
Նաքսոսի Հնագիտական Թանգարան
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Վիգէն Տիշչէքէնեան
Վիգէն Տիշչէքէնեան (Vicken Dishgekenian),(ծն՝.25 Հոկտեմբեր 1968 Պէյրութ, Լիբանան) Լիբանանահայ երգիչ, հայրենասիրական (յեղափոխական) երգերու կատարող։ Համազգայնական: Հայկական եւ արաբական վարժարաններու քիմիագիտութիւն ուսուցիչ։
Կենսագրութիւն
Վիգէն Տիշչէքէնեան արմատներով՝ Հայրը՝ Գրիգոր Պհեսնիլցի, իսկ մայրը՝ Արմենուհի Պերթիզլեան, Մարաշցի: 1986-ին աւարտած է Պէյրութի Նազարեան եւ Յովակիմեան AGBU Վարժարանները: Համալսարանական կրթութիւնը ստացած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանին մէջ (A.U.B.), արժանանալով Քիմիագիտութեան Պսակաւոր Գիտութեանց (BS Chemistry) տիտղոսին:
Աւելի քան 25 տարիէ ի վեր ուսուցչութեամբ կը զբաղի` Քիմիագիտութիւն դասաւանդելով բարձր դասարաններուն 3 վարժարաններու մէջ՝ արաբական CTI դպրոցը, հայկական Միացեալ Ազգային Վարժարան եւ Հայ Աւետարանական կեդրոնական բարձրագոյն վարժարան High school:
Վիգէն Տիշչէքէնեան 27 Դեկտեմբեր 2003-ին պսակուած է Լարա Աւագեանի հետ եւ ունին 2 զաւակ, որոնք կը յաճախեն Հայ Աւետարանական Կեդրոնական Բարձրագոյն Վարժարան, Պէյրութի Էշրեֆիէ շրջանը։
երաժշտական ճանապարհը
Համալսարանի օրերէն արդէն կ'ունենայ իր նուագախումբը եւ կը մասնակցին խրախճանքներու եւ այլ ուրախ առիթներու:
1996 թուականին կ'ունենայ իր առաջին անձնական երգը՝ ազգային երգ նուիրուած ընկեր Մհեր Չուլհաճեանի յիշատակին, որ նահատակուեցաւ Արցախի մէջ: Մհերին հետ բաւական մօտ էր, որովհետեւ ան դասաւանդութեամբ կը զբաղէր Չաթալպաշեան վարժարանին մէջ։ Իր մահէն ետք, Վիգէն խորապէս ազդուած էր, եւ խնդրած էր օրիորդ Շահանդուխտէն, որ իր մօրաքոյրն է, Մհերի յիշատակին բանաստեղծութիւն մը գրէ եւ Շանթ Տիշչէքէնեանը՝  իր հօրեղբօրը տղան  յօրինած է երաժշտութիւնը:  Այս էր իր առաջին երգը, որ արձանագրած է Խաչիկ Մալխասեանի ձայնագրութեան տաղաւարին մէջ (studio) մէջ: Որմէ ետք կ'ունենայ բաւական երգեր՝ ազգային եւ հայրենասիրական, ինչպէս նաեւ ժողովրդական եւ Էսթրատային:
Իր երգերու մեծամասնութեան հեղինակն է: Աշխատած է ուրիշ հեղինակներու հետ ինչպէս օրինակ օրիորդ Շահանդուխտին, Պրն. Վաչէ Պօզոյեանին, Պրն. Սարգիս Քէլ Խաչերեանին հետ, իսկ երաժշտութեան համար կարգ մը երգեր ինք յօրինած է: Աշխատած է ուրիշ երաժիշտներու հետ ալ օրինակ՝ Շանթ Տիշչէքէնեանի, Զարեհ Քէշիշեանի, Սեդօ Պաղտասարեանի եւ Վահրամ Էմմիեանին հետ:
նախաձեռնած եւ հրապարակած ձայնասկաւառակները եւ տեսահոլովակները
վերջին 25 տարիներու ընթացքին հրապարակած է աւելի քան 10 CD եւ 12 տեսահոլովակներ: Երգերը` ազգային, սիրային, հայրենասիրական, էսթրատային, յեղափոխական:
Վերջին տեսահոլովակը եղաւ 2019-ին, հայրենիքի մէջ 8 լիբանանահայ երգիչներով: Երգին խորագիրը «Հայրենիք-սփիւռք», հեղինակն է Յասմիկ Բալայեան, դաշնաւորումը Տարօն Աւետիսեան:
նախընտրած երգի ժանրը եւ ելոյթները
Ան իր Ելոյթներուն կը ներկայանայ տարբեր լեզուներով՝ հայերէն, արաբերէն, յունարէն, անգլերէն, իտալերէն … Ամէն տեսակի միութենական եւ անձնական ձեռնարկներու եւ եթէ պէտք ըլլայ ազգային կամ յեղափոխական երգերով կը փակեն տուեալ ելոյթին վերջին բաժինը:
Լիբանանէն դուրս ունեցած է շարք մը ելոյթներ եւ համերգներ տարբեր երկիրներու մէջ՝ օրինակ` Արժանթին, Պրազիլ, [Ուրուկուէ, Գանատա, Յորդանան, Եգիպտոս, Իրաք, Կիպրոս, Հայաստան, Հոլանտա, Փարիզ, Քուէյթ .. գրեթէ 80 առ հարիւրը միութենական ձեռնարկներ են, միայն 20 առ հարիւրը անձնական խրախճանքներ:
Հայոց ցեղասպանութեան քայլարշաւ
Հայոց ցեղասպանութեան կեդրոնական ձեռնարկին` ժողովրդային քայլարշաւին նախօրեակին՝ Ապրիլ 23 2020-ին, երեկոյեան ժամը 8:30-ին, «Միշել Մըր»-ի անուան մարզադաշտին մէջ տեղի ունեցաւ հսկումի երեկոյ մը, կազմակերպուած` Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակի Լիբանանի երիտասարդական մարմինին կողմէ: Ներկայացուեցաւ ՀՅԴ Լիբանանի քարոզչական մարմինին նախաձեռնութեամբ յօրինուած` Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակին նուիրուած միացեալ երգ մը` «Հոգեհանգիստ»-ը, որուն առաջին բաժինը կը պատկանի Ամենայն հայոց բանաստեղծ Յովհաննէս Թումանեանի, իսկ երկրորդ բաժինը` Աշոտ Բագրատունիի:
Միացեալ երգի՝ «Հոգեհանգիստ»-ը երաժշտութիւնը կը պատկանի Սեդօ Պաղտասարեանի: Երգին մեկնաբանութիւնը կատարուեցաւ Գառնիկ Սարգիսեանի, Վիգէն Տիշչեքենեանի, Կարօ Կապուտակեանի եւ Պերճ Նաքքաշեանի կողմէ: Գառնիկ Սարգիսեան երգին կատարումին ներկայ չէր, ան իր մասնակցութիւնը բերաւ նախապէս արձանագրուած ձայնով :
Տե՛ս նաեւ
Ստորոգութիւն:Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարան աւարտողներ Ստորոգութիւն:Քիմիագիտութիւն դասաւնդողներ Ստորոգութիւն:Երգիչ Ստորոգութիւն:Ազգային երգերու մեկնաբան
ՀՅԴ Եւրոպայի Հայ դատի գրասենեակ
Կազմակերպութիւնը
ՀՅԴ Եւրոպայի Հայ դատի յանձնախումբի գրասենեակը (European Armenian Federation for Justice and Democracy-EAFJD) հասարակական կազմակերպութիւն է, որ հիմնադրուեր է 2000 թուականին Փարիզ: 2002 թուականէն ի վեր EAFJD-ի գրասենեակը տեղափոխուեր է Պրիւքսել, Պելճիքա : Եւրոպայի Հայ դատի յանձնախմբի գրասենեակը Հայ դատի յանձնախումբերու՝ աշխարհի չորս տարածաշրջանային գրասենեակներէն մէկն է: Այն եւրոպական կարեւորագոյն օրէնսդիր հարթակներու եւ միջազգային կազմակերպութիւններուն մէջ կը ծաւալէ հայ դատի պաշտպանութեանը, ինչպես նաեւ հայութեան արտաքին մարտահրաւէրներու յաղթահարմանն ու շահերու հետապնդմանն ուղղուած գործունէութիւն: Աւանդական քարոզչական գործունէութեանը զուգահեռ Եւրոպայի Հայ դատի յանձնախումբի գրասենեակը կը կազմակերպէ եւրոպական հանրութեանն ուղղուած բազմաթիւ իրազէկման միջոցառումներ, ինչպէս համաժողովներ ականաւոր միջազգային գիտնականներու մասնակցութեամբ, քննարկումններ, ֆոթո-ցուցահանդէսներ, շարժապատկերի դիտումներ :
Եւրոպայի Հայ դատի յանձնախումբի գրասենեակը կը համակարգէ Հայ դատի յանձնախումբերու գործունէութիւնը եւրոպական 13 երկիրի մէջ: Հայ դատի յանձնախումբեր կը գործեն Աւստրիայի, Պելճիքայի, Պուլկարիոյ, Կիպրոսի, Ֆրանսայի, Գերմանիոյ, Յունաստանի, Նիտերլանտներու, Լեհաստանի, Ռումանիոյ, Շուէտի, Մեծ Բրիտանիոյ եւ Սպանիոյ մէջ :
Հայոց ցեղասպանութեան պահանջատիրութիւն
Եւրոպայի Հայ դատի յանձնախումբի գրասենեակը առանցքային կը համարէ Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչումը եւ դատապարտումը եւրոպական կառոյցներու եւ երկիրներու խորհրդարաններու կողմէն: Կազմակերպութիւնը կարեւոր կը համարէ Թուրքիայի կողմէն Ցեղասպանութեան ճանաչմանը եւ հայոց պահանջատիրութեանն ուղղուած գործունէութիւնը, ցեղասպանութեան հատուցումներու, ինչպէս նաեւ Ցեղասպանութեան ժխտողականութեան դէմ պայքարն ու որոշ երկրներու մէջ արդէն գործող ժխտողականութեան քրէականացումը:
Արցախ
Եւրոպայի Հայ դատի յանձնախումբի գրասենեակի համար Արցախի բնակչութեան ազատ ինքնորոշման, սեփական ապագան ինքնուրոյն տնօրինելու եւ այլ հիմնարար իրաւունքներու պաշտպանութիւնն անկիւնաքարային է:
Կազմակերպութեան գլխաւոր նպատակներէն է Արցախի ժողովուրդին պարտադրուած մեկուսացման յաղթահարումը, Արցախ-Եւրոպա յարաբերութիւններու խթանումը: Եւրոպայի Հայ դատի յանձնախումբի գրասենեակը առաջնային կը համարէ Արցախի ժողովուրդի բոլոր հիմնարար իրաւունքներու՝ ի թիւս ազատ տեղաշարժման, ուսման, կեանքի իրաւունքի պաշտպանութեանը:
Եւրոպայի Հայ դատի յանձնախումբի գրասենեակի գործունէութիւնն ուղղուած է խորհրդարանական դիւանագիտութեան խթանմանը Արցախի Ազգային ժողովի եւ Եւրոպական խորհրդարանի, ինչպէս նաեւ եւրոպական երկիրներու օրենսդիր մարմիններու միջեւ: Այս առումով մեծ նշանակութիւն ունին Եւրոպայի Հայ դատի յանձնախմբի գրասենեակի նախաձեռնած փոխանակման ծրագիրները եւ երկխօսութեանն ուղղուած բազմաթիւ միջոցառումները:
ԵՄ-Հայաստան յարաբերութիւնների ընդլայնման և խորացման սատարում
Եւրոպայի Հայ դատի յանձնախումբի գրասենեակի գործունէութեան կարեւոր ճիւղ է նաեւ Հայաստան-Եւրոպա յարաբերութիւններու ամրապնդումը եւ ընդլայնումը: Այս առումով Եւրոպայի Հայ դատի յանձնախումբի գրասենեակը կարեւոր ձեռքբերում կը համարէ 2017 թուականի 24 նոյեմբերին Հայաստանի և ԵՄ-ի միջև համապարփակ և ընդլայնուած գործընկերութեան համաձայնագիրի ստորագրումը :
Եւրոպայի Հայ դատի յանձնախումբի գրասենեակի եւ ԵՄ-ում ՀՀ առաքելութեան համատեղ ջանքերով 2013 թուականին Եւրոպական խորհրդարանի մէջ ձեւավորուեցաւ ԵՄ-Հայաստան բարեկամական խումբը : 2015 թուականին, Եւրոպական խորհրդարանի ընտրութիւններէն յետոյ, Հայաստանի հետ բարեկամութեան խումբը վերակազմաւորուեցաւ: Այժմ խումբը բաղկացած է 50-էն աւելի պատգամաւորէ եւ նպատակ ունի ամրապնդել կողմերու միջեւ համագործակցութիւնը :
2001 թուական
2001․ Կամաւորութեան Միջազգային Տարի եւ Մ․Ա․Կ․ Մշակոյթներու Երկխօսութեան Տարի
Անծանօթ ամսաթիւ
Քեֆալոնիա կղզիին մէջ կ՛արտադրուի «Հրամանատար Քորելլիին մանտոլինը» Captain Corelli's Mandolin ժապաւէնը․ գլխաւոր դերակատարներն են՝ Նիքոլաս Քէյճ եւ Փինելոփէ Քրուզ
ՀՅԴ Եւրոպայի Հայ դատի գրասենեակ
ԵՄ-Հայաստան յարաբերութիւնների ընդլայնման և խորացման սատարում
Հայաստան-ԵՄ յարաբերութիւններու խթանմանը կը ծառայէ նաեւ Եւրոպայի Հայ դատի յանձնախումբի գրասենեակի նախաձեռնած «Վահան Հովհաննիսեան ուսուցողական աշխատանքային ծրագիրը», որ մեկնարկեր է 2018 թուականին: Ծրագիրի ծիրէն ներս ընտրական փուլն անցած հայաստանաբնակ երիտասարները հնարաւորութիւն կը ստանան գործնական հմտութիւններ եւ գիտելիքներ ձեռք բերել Եւրոպայի Հայ դատի յանձնախումբի գրասենեակի մէջ եւ ծանօթանալ ԵՄ կառոյցներու՝ յատկապէս Եւրոպական խորհրդարանի առօրեայ աշխատանքներուն :
Միջին արևելքի հայութեան խնդիրներու բարձրաձայնում
Եւրոպայի Հայ դատի յանձնախումբի գրասենեակը կը բարձրաձայնէ եւ եւրոպական հանրութեանը կ'իրազեկէ Միջին արեւելքի հայութեան խնդիրներու վերաբերեալ: 2015 թ. Եւրոպայի Հայ դատի յանձնախումբի գրասենեակի օժանդակութեամբ լրագրողական եւ քաղաքական պատուիրակութիւն՝ պելճիքացի պատգմավաւոր Ճորճ Տալեմանի եւ շարք մը լրագրողներու մասնակցութեամբ մեկնեցաւ Սուրիա՝ Քեսապ եւ Լաթաքիա՝ տեղւոյն իրավիճակին ծանօթանալու նպատակով ։ 2017 թուականի Եւրոպայի Հայ դատի յանձնախումբի գրասենեակը հիւրընկալեց Բերիոյ Հայոց թեմի առաջնորդ Շահան արքեպիսկոպոս Սարգիսեանին, որ շարք մը քաղաքական հանդիպումներ ունեցաւ Պելճիքայի շրջանային եւ ֆետերալ խորհրդարաններուն մէջ, ինչպէս նաեւ հանդիպեցաւ Եւրոպական միութեան Մարդասիրական օգնութեան եւ ճգնաժամային կառավարման հարցերով յանձնակատար Քրիսթոս Սթիլիանիտեսին: Հանդիպումներու ժամանակ Շահան արքեպիսկոպոս Սարգիսեանը իրազեկեց Սուրիոյ հայ համայնքի խնդիրներու եւ մարտահրաւէերներու մասին ։ Այցի ընթացքին Եւրոպայի Հայ դատի յանձնախումբի գրասենեակի կողմէն կազմակերպուեցաւ դրամահաւաք՝ ուղղուած Հալէպի հայ համայնքի վերականգնմանը ։
Համայնքային աշխուժութիւն
Եւրոպայի Հայ դատի յանձնախումբի գրասենեակը աշխուժ կը համագործակցի եւրոպական տարբեր համայնքային կառոյցներուն հետ եւ կ'օժանդակէ նախաձեռնութիւններու եւ միջոցառումներու կազմակերպման հարցը։ Եւրոպահայութեան ձայնը լսելի դարձնելու նպատակով իւրաքանչյուր չորս տարին մէկ Եւրոպայի Հայ դատի յանձնախումբի գրասենեակը Պելճիքայի մէջ կը կազմակերպէ «Եւրոպահայերու համագումար», որը հարթակ է հայ եւ եւրոպացի քաղաքական գործիչներու, դիւանագետներու, կրօնական առաջնորդներու, ակադեմական շրջանակներու, ոչ կառավարական կազմակերպութիւններու, հայկական համայնքներու ներկայացուցիչներու, անհատներու համար` քննարկելու ժամանակակից մարտահրաւէրները եւ ատոնք դիմակայելու ուղիները ։ Վերջին համագումարը կայացեր է 2017 թուականի 18-19 Հոկտեմբերի՝ Պրիւքսելի մէջ ։
Եւրոպայի Հայ դատի յանձնախումբի գրասենեակը կը համագործակցի նաեւ Հայ դատի աշխարհասփիւռ գրասենեակներու հետ, որոնցմէ են` Armenian National Committee of America, (АNCA), Armenian National Committee of Australia-ն, Միջին արեւելքի Հայ Դատի գրասենեակը, Հարաւային Ամերիկայի հայ դատի յանձնախումբը։
Դիտորդական առաքելութիւններ
Եւրոպայի Հայ դատի յանձնախումբի գրասենեակը մեծապէս կարեւոր կը համարէ արդար ընտրութիւններու դերը որպէս ժողովրդավարութեան հիմնասիւն: Ուստի վերջին տարիներուն Եւրոպայի Հայ դատի յանձնախումբի գրասենեակի նախաձեռնութեամբ անկախ միջազգային մասնագէտներու խումբեր Արցախի ընտրական գործընթացներու դիտորդական առաքելութիւն կ'իրականացնեն` հիմնուած ԺՄԻԳ դիտորդական առաքելութիւնների մեթոտաբանութեան վրայ:
Այս մեթոտաբանութեան վրայ հիմնուած առաջին դիտորդական առաքելութիունը կազմակերպուեցաւ 2015 թուականի խորհրդարանական ընտրութիւններու, ապա 2017 թուականի սահմանադրութեան բարեփոխումներու հանրաքուէի դիտարկման համար : Ասոնք Արցախի ընտրական գործընթացներուն ԺՄԻԳ մեթոտաբանութեան վրայ հիմնուած առաջին միջազգային դիտորդական առաքելութիւններն են: Ընտրական գործընթացները բարեւելաւելուն զուգընթաց այս առաքելութիւնները կը նպաստեն Արցախի՝ մեկուսացումէն դուրս բերմանը :
Եւրոպայի Հայ դատի յանձնախումբի գրասենեակի անձնակազմը որպէս միջազգային դիտորդներ մասնակցեցաւ Թուրքիայի ընդհանուր խորհրդարանական ընտրութիւններուն՝ 2015 թուականի Յունիսին եւ 2015 թվականի նոյեմբերին, ինչպէս նաեւ 2014 թուականի Մարտին Թուրքիայի ՏԻՄ ընտրութիւններուն :
Տե՛ս նաեւ
Հայ Դատի Յանձնախումբ
Աբիսողոմ աղա
Աբիսողոմ աղա, յայտնի երգիծաբան՝ Յակոբ Պարոնեանի «Մեծապատիւ Մուրացկանները» վէպի գլխաւոր կերպարը։ Ան կը ներկայացնէ գաւառէն եկող միամիտ հարուստը, որ զոհ կը դառնայ պոլսահայ պատեհապաշտ, խաբեբայ դատարկապորտներու դաւերուն ու դրամաշորթութեան։
Ժողովրդային լայն շրջանակներու մէջ «Աբիսողոմ աղա» արտայայտութիւնը կը գործածուի, որպէս հոմանիշ՝ միամիտ, բարի եւ սնապարծ մարդու, որ ճարպիկ խաբեբաներու շողոքորթութեան զոհ կ'երթայ ու կը կողոպտուի։
Ստորոգութիւն:Հայ դասական գրականութիւն Ստորոգութիւն:Գրական կերպարներ
Գաբրիէլ Սեւեան
Տօքթ. Գաբիէլ Սեւեան (6 Յունուար 1822 - 15/26 Նոյեմբեր 1900), հայ բժիշկ։
Ծնած է Բերայի մէջ։ Զաւակն էր Յովսէփ Գարայեանի, որ իբրեւ ուսումնասէր անձ՝ մեծ խնամք տարած էր իր զաւակներուն կրթութեան։ Գաբրիէլ քանի մը վարժարաններ յաճախելէ ետք, Վիեննայի Մխիթարեանց վանքը կը ղրկուի 1835-ին, ուր ըստ սովորութեան անունը փոխուելով, Եսայի կը կոչուի եւ հոն 8 տարի կ՝ ուսանի։
Վարժարանի տեսչութեան կողմէ Օրթագիւղի բժիշկ կ'անուանուի 1847-ին երբ ամբողջ Պոլիսը քօլերայի համաճարակէն կը կեղեքուէր։ Սեւեան 4 ամիս ճարտարօրէն կը դարմանէ հիւանդները։ 1849-ին աւարտելով քննութիւնները կը վկայուի Տօքթօր յիշեալ ընկերներուն հետ, եւ կ՛անուանուի բժիշկ։ Պոլսոյ Մալթէփէի զինուորական ծառայութենէն ետք կը նուիրուի ծովային բժշկութեան։ 1850-ին Տօթք․ Սեւեան առաջին հայը ըլլալով կը կարգուի բժիշկ Կայսերական Շահապը Պահրի մարտանաւին վրայ, որ ամիս մը վերջ կ՛ուղեւորուի Թուլօն, Դարջին Սամոս կը ղրկուի, որ այն ատեն ապստամբած էր եւ ուր Օսմանեան բանակներուն հրամանատար Պօնաբարդ Մուսթաֆա Փաշայէն բժշկապետ կ՛անուանուի՝ ծովային եւ ցամաքային հիւանդանոցներուն։
1851-52-ին պաշտօնավարելով, 1852-ին Սուրիա ղրկուած նաւատորմին գլխաւոր բժիշկ կը կարգուի եւ այդ պաշտօնին մէջ կը մնայ մինչեւ 1855։ 1856-ին Եգիպտոս կ'երթայ այցելելով հնութիւնները։ 1857-ին Անգլիա կը ղրկուի Ֆեթհիէ մարտանաւով, այս առիթով Տօքթ․ Սեւեան կը բարձանայ քայմագամի աստիճանին։ 1857-ին Ֆեթհիէ փոթորիկի մը բռնուելով ընկղմելու մօտ կ'երթայ Սպանիոյ եզերքը ֆէրրոլի մօտ, ուր կը ստիպուի խարիսխ նետել եւ մնալ ինը ամիս նորոգութիւններ կատարելու համար։ Հոն ոչ միայն իբրեւեւ բժիշկ անձնուիրութեամբ կը խնամէ հիւանդները, այլ եւ իբրեւեւ հաւատարիմ հպատակ իր տէրութեան անոր կենսական շահերն ալ կը պաշտպանէ քաջութեամբ։
Ֆեթհիյ իր նորոգութիւնները աւարտելէն ետք, 1858 Մայիսին Պոլիս կը վերադառնայ՝ Սուլթան Մէճիտ իր սոյն զբօսանաւով Սելանիկ Քիոս կղզին կը ճամբորդէ։ 1859-ին, Տօքթ․ Սեւեան դարձեալ բժիշկն էր Ֆեթհիյէին եւ կ'ընկերանար կայսերական զբօսանաւին։
Նոյն տարին կը ղրկուի Եգիպտոս Թայիֆ շոգենաւով, 1860-ին Թունուզ, նոյն տարին Ֆուատ փաշայի հետ Պէյրութ կ'երթայ դարձեալ Թայիֆ շոգենաւով։ Պէյրութէն վերադարձին, բաւական ատեն այլեւայլ մարտանաւերու մէջ իբրեւեւ բժշկապետ ծառայելով 1860 Մայիս 3-ին կ'ընտրուի անդամ Պոլսոյ Կայսերական Բժշկական ընկերութեան։ Իր ընտիր բժշկական յօդուածները կ'երեւան Gazette Medical d'Orientի մէջ։
1862-ին Սեւեան կը պաշտօնավարէ Պոլսոյ Ծովային հիւանդանոցը եւ այդ միջոցին կը պատրաստէ ընդարձակ տեղեկագիրներ (1862-65), որոնք կը ներկայացնէր ամէն տարի բժշկական ընկերութեան։ 1865-ի Հոկտեմբերին քօլերայի մեծ համաճարակէն վերջ իբրեւ աշխատութեան վարձք կը ստանայ 4-րդ կարգի Մենիտիյէ պատուանշանը։ 1871-ին բարձրագոյն հրամանով Ծովային Բժշկական խորհուրդին անդամ կ'անուանուի եւ այս առթիւ Պէյ տիտղոսով կը բարձրանայ միրալայի աստիճանին։ 1872-ին նախագահ կ'անուանուի։ 1876 Յուլիս 31-ին՝ Կարմիր Մահիկի ընկերութեան հիմնադիր ժողովին կը մասնակցի եւ գործօն ազդեցութիւն կ'ունենայ։
Հակառակ իր բազամազբաղ վիճակին չմոռնար ազգն ալ եւ 1878-ին կ՛ըլլայ հոգաբարձու Ս․ Գրիգոր Լուսաւորչեան վարժարանին Օրթագիւղի մէջ, ուր եռանդուն աշխատութեամբ մեծամեծ բարեկարգութիւններ կը գործադրէ, ուսմանց ծրագիրը ժամանակի պահանջներուն յամաձայն հիմնովին կը բարեփոխէ, դպրոցին նիւթականը կ'ապահովցնէ եւ կը յաջողի ընծայել ազգին՝ զարգացած երիտասարդներ։ 1879-ին կայսերական Իզզետտին շոգենաւին բժշկապետ կ'անուանուի եւ դարձեալ եգիպտոս կ'երթայ, Խտիվ Թէվֆիք փաշային հրովարտակը տանող պատգամաւորութեան հետ։ 1878-ին երբ հակահասունեան հայերէն ստուար խումբ մը առաջնորդութեամբ Հ․ Մաղաքիա Վ․ Օրմանեանի՝ կը դիմէր հայ Լուսաւորչական Եկեղեցւոյ, կը դառնայ Մայրենի Եկեղեցիին։
Սեւեան փաշա զբաղած է նաեւ գրականութեամբ եւ 1886-ին «Ճաշակ Ոսկեղէն Դպրութեան» հանդէսին մէջ գրած է ընտիր յօդուածներ, որոնց ամէնէն ուշագրաւն էր՝ «Տելեմաքայ Արկած» Ա․ գլուխին ոսկեդարու գրաբարով թարգմանութիւնը, որ այն ատեն բաւական աղմուկ հանեց եւ տեղի տուաւ մեծ բանակռիւներու։ Տելեմաքի թարգմանութենէն ետք Սեւան Պեյ «Կարեւորութիւն Լեզուի» անուն գրութիւն մըն ալ ունեցաւ 1993-ին Գուրգէնին «Պատկեր Աշխարհիկ» գրականութեան մէջ։
1892-ին Տօթք․ Սեւեան Ծովային նախարարութեան կողմէն կը մասնակցի Բ․ Դուռ գումարուած Առողջապահական Կայսերական Խորհուրդին, ուր արդիւնաւոր գործունէութիւն կ'ունենայ, ու կ'արժանանայ Կայսեր գնահատման եւ կը բարձրանայ Լիվա-Փաշայութեան։ Սեւան փաշա ունէր նաեւ Գ․ Կարգի Օսմանիյէ եւ Բ․ կարգի Մէճիտիյէ պատուանշանները։
12 Յունիս 1897-ին կը կանչուի հանգստեան։ Տօքթ․ Թորգոմեան հետեւեալը գրած է իր մասին․ «Սեւեան փաշա հազուագիւտ դէմք մըն էր ազգին մէջ, եւ ժամանակակից Օտեանի, Աղաթօնի, Տէրոյենցի, Միսաքեանի պէս երեւելի հայերու խմորովը շինուած, իր ամբողջ կանքին մէջ ուրիշ բան չէ մտածած, բայց միայն իր հէք ազգին մտաւորական յառաջադիմութիւնը։ Ինքզինքը երկու կէսի բաժնած Սեւեան, իր մէկ կէսովը՝ իբրեւեւ բժիշկ կէս դար շարունակ նկրտած է տառապեալ մարդկութեան ցաւերն ամոքելու, եւ միւս կէսովն իբրեւեւ մատենագիր, գրեթէ 60 տարեկանէն աւելի, հայ լեզուն ուսումնասիրած է․ արդեօ՞ք այս երկու կէսերն իրենց կիսադարեան կեանքին մէջ չունին ուրիշ աշխատութիւներ մեզ անծանօթ պահուած ու դիզուած»։ Մեռած է 1900 Նոյեմբեր 15/26-ին։
Ստորոգութիւն:1822 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1900 մահեր Ստորոգութիւն:6 Յունուարի ծնածներ
Մանուկ Աբեղեան
Մանուկ Աբեղեան, հայագէտ, հասարակական գործիչ, գրականագէտ, լեզուաբան, բառարանագիր, բանահաւաք, փրոֆէսօր (1926), բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր (1935), ՀԽՍՀ Գիտութիւններու ակադեմիայի ակադեմիկոս (1943), ՀԽՍՀ գիտութեան վաստակաւոր գործիչ (1935), արեւելահայերէնի արդի ուղղագրութեան հեղինակ։
Կենսագրութիւն
Մանուկ Աբեղեան ծնած է Հին Նախիջեւանի մօտ Աստապատ գիւղին մէջ 5 Մարտ 1865 թուականին։ Սկզբնական կրթութիւնը ստացած է Աստապատի Կարմիր վանքին մէջ։ 1876-ին կը մտնէ Գէորգեան ճեմարան։ 1885-ին աւարտելով, նոյն տեղը՝ ուսուցիչի, գրադարանապետի, քարտուղարի պաշտօններ կը ստանձնէ ու այդ պաշտօնները երկու տարի կը վարէ։ 1887-1889 թուականներուն ուսուցչական պաշտօն կը վարէ Շուշիի Թեմական դպրոցին մէջ, իսկ 1889-1893 թուականներուն Տփխիսի (Թիֆլիս) Յովնանեան օրիորդաց ուսումնարանէն ներս։ 1893-ին կը մեկնի արտասահաման՝ բանասիրութիւն եւ մասնաւորապէս ընդհանուր գրականութիւն, ուսանելու։ 1893-1895 եւ 1896-1898-ին, իբրեւ իսկական ուսանող, կը յաճախէ Ենայի, Լայպցիկի եւ Պերլինի համալսարանները եւ 1895-1896 թուականներուն, իբրեւ ազատ ունկնդիր, կը հետեւի Փարիզի համալսարանի դասախօսութիւններուն։ 1898-ին Ենայի համալսարանին մէջ քննութիւն տալով՝ դոկտորական աստիճանով, կ՛աւարտէ ու Կովկաս կը վերադառնայ, ուր կը հրաւիրուի Գէորգեան ճեմարան, իբրեւ դասատու հայ լեզուի եւ գրականութեան։
Գրական կեանք
Աբեղեան դեռ արտասահման չգացած զբաղած է հայոց գրականութեամբ եւ լեզուով։ Անոր առաջին գրուածքները բանաստեղծական անյաջող փորձեր են՝ տպուած «Աղբիւր»-ի մէջ եւ առանձին գրքոյկով։ 1889-էն Տփխիսի (Թիֆլիս) մէջ ապրելով եւ առանձնապէս հետաքրքրուելով լրագրական գործով, «Նոր-Դար»-ի գլխաւոր աշխատակիցներից մէկը կը դառնայ ու անոր յօդուածները՝ կեղծ ստորագրութիւններով, առանձին հետաքրքրութեամբ կը կարդացուին։ 1891 եւ 1892 թուականներուն կը վարէ նաեւ, ժամանակաւոր, խմբագիրի պաշտօն։ 1893-ին կը տպէ «Հայոց Լեզուի  Ուղղագրութիւն»ը  եւ  հայոց  հրատարակչական  ընկերութեան  յանձնարարութեամբ,  որուն  խմբագրական մասնաժողովի  անդամ  էր,  կը թարգմանէ  Թոլսթոյի  «Արդարն Ու Մեղաւորը» եւ Կոկոլի «Թարաս Պուլպա»ն։ Մինչեւ  արտասահման մեկնումը ան  կ՛աշխատակի  նաեւ  «Մուրճ»-ին,  իսկ  արտասահմանէն  «Նոր-Դար»-ին  եւ «Արարատ»-ին։ Գալով Կովկաս ան կը սկսի զբաղիլ հայ ժողովրդական բանահիւսութեամբ, որու դադրած դասախօսութիւնը կը վերսկսի Գէորգեան ճեմարանէն ներս։
Կը մահանայ 25 Սեպտեմբեր 1914-ին, Երեւանի մէջ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:5 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:25 Սեպտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ լեզուաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ բառարանագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ բանահաւաքներ
Կարպ Խաչվանքեան
Կարպ Խաչվանքեան հայ դերասան եւ խմբավար, ՀՀ ժողովրդական արուեստագէտ։ Ան յայտնի էր իբրեւ «Թագաւոր ծիծաղի»։
Կենսագրութիւն
1941-էն 1944 թուական սորված է դերասանական դպրոցի Թպիլիսիի կինոստուդիայի. Քանի որ 1944 թուականին ան եղած է դերասան Պարոնեանի անուան երաժշտական զաւեշտի թատրոնին մէջ, ուր ան աշխատած է մինչեւ իր մահը. ան խաղացած է աւելի քան 100 դերեր.
1984-էն մինչեւ 1988 թուական Կարպ Խաչվանքեան էր նաեւ գեղարուեստական թատրոնի եւ ուղղուած 13 խաղի մէջ։.
Ան լաւագոյն յայտնի է իր ծաղրանկարների դերերով։
Անոր խմբավարական աշխատանքները նոյնպէս մեծ յաջողութիւններ ունեցած է թատրոնի մէջ։
Կարպ Խաչվանքեան նաեւ խաղացած է ֆիլմերուն մէջ  ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:23 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:13 Նոյեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:1923 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1998 մահեր
Սան Փաուլօ
Սան Փաուլօն (São Paulo), Պրազիլի ամէնէն մեծ քաղաքն է։
Տնտեսութիւն
Սան Փաուլօն կը հանդիսանայ Պրազիլի ամէնէն մեծ տնտեսութիւն ունեցող քաղաքը: Կը համարուի Պրազիլի տնտեսական մայրաքաղաքը։ Հոս կեդրոնացած են Պրազիլի բազմաթիւ մեծ դրամատուներ եւ այլ առեւտրական կեդրոններ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պրազիլի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Սան Փաուլօ Ստորոգութիւն:1554-ին հիմնադրուած բնակավայրեր