cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կարէն Դեմիրճեանի Անուան Մարզահամերգային Համալիրի
Պատմութիւն
9 Հոկտեմբեր 2005-ին համալիրը վաճառուած է 5.7 մլն ԱՄՆ տոլարով։ Պայմանագիրը ստորագրուած է Հայաստանի կառավարութեան եւ ռուսական BAMO հոլտինկ ընկերութեան միջեւ։ Մոսկուայէն հայազգի Մուրատ Մուրատեանը եւ BAMO-ի ղեկավարը փորձած են ստանալ Երեւանի քաղաքացիներու աջակցութիւնը, որոնք անհանգստացած էին շէնքի սեփականաշնորհման համար։ Հայաստանի նախագահ Ռոպերտ Քոչարեանի կողմէ ներկայացուած են երկու պայմաններ՝ համալիրի անուանումը պէտք չէ փոխուի, եւ այն պէտք է պահպանէ իր ֆունկցիոնալ իմաստը։ Կազմակերպութիւնը համաձայնած է այդ պայմաններուն եւ անոր յաջորդող 3 տարիներու ընթացքին նախատեսուած է շուրջ 10 մլն ԱՄՆ տոլարի ներդրում կատարել։
Վերանորոգման գործընթացը գրեթէ երեք տարի ընթացած է, եւ անոր արժէքը մեծցած է մինչեւ 42 միլիոն ԱՄՆ տոլար՝ անով իսկ համալիրը դարձնելով ժամանակակից եւ բարձր մակարդակի մարզական եւ համերգային համալիր։
31 Հոկտեմբեր 2008-ին, իր առաջին երդմնակալութեան 25-րդ տարելիցէն ետք, Կարէն Դեմիրճեանի անուան մարզահամերգային համալիրի երկրորդ բացումը տեղի ունեցաւ նախագահ Սերժ Սարգսեանի, կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի, Կարէն Դեմիրճեանի որդիի՝ Ստեփան Դեմիրճեանի, Կարէն Դեմիրճեանի կնոջ՝ տիկին Ռիմայի եւ Երեւանի բնակիչներու մեծ բազմութիւն ներքոյ։ Արարողութեան ժամանակ տեղի ունեցաւ համերգներ եւ գեղասահիքի ներկայացումներ։ Ռուսական գեղասահիքի լեգենդ Եւգենի Պլիւշչենկոն անակնկալ հիւրն ու կատարողն էր։ Օգոստոս 2014-ին, սեփականատէրերու կուտակուած պարտքերու պատճառով, ՀՀ կառավարութիւնը համալիրի սեփականութիւնը փոխանցած է Պաշտպանութեան նախարարութեան։
Օգոստոս 2015-ին Հայաստանի կառավարութիւնը որոշեց վաճառել համալիրը NTAA Investment Group LLC-ին, որ կը նախատեսէր համալիրը վերափոխել 4 տարիով «ընտանեկան կեդրոն»-ի, որ կը ներառէ հիւրանոցներ, փակ ջրաշխարհ, համերգասրահներ, հանդիպման սենեակներ, ճաշարաներ, խանութներ, խաղատուն եւ այլն։
Կառուցուածք
Համալիրը ունի եզակի տիզայն, ամբողջ շինարարութեան արտաքին տեսքը կը յիշեցնէ իր թեւերը բացած մեծ թռչուն։ Անոր ճարտարապետական յատկութիւնները կը ներառեն 1,008 տեղանոց դահլիճ, որ կարող է արագօրէն միացնել երկու մեծ սրահը` ստեղծելով լրացուցիչ նստատեղեր, որոնց համար ճարտարապետները պարգեւատրուած են ԽՍՀՄ պետական մրցանակով, որ իր տեսակի մէջ ամենաբարձրն էր 1987-ին։
Համալիրը բաղկացած է հետեւեալ սրահներէն՝
Նշանաւոր իրադարձութիւններ
2008 -ին վերանորոգումէն ետք մարզասրահը հիւրընկալեց Հայաստանի եւ Սփիւռքի ամենայայտնի երգիչներէն մէկուն` Յարութ Փամբուկչեանի համերգը, իսկ համերգասրահը հիւրընկալեց աշխարհահռչակ երաժիշտ եւ կոմպոզիտոր Ջիւան Գասպարեանի 80-ամեակին նուիրուած համերգը։ Հանդէս եկան նաեւ Ֆլորա Մարտիրոսեանը, Փիթըր Կեպրիելը, Փետրօ Էուստեշը, Ալան Փարսոնսը, Պորիս Կրեպենշչիկովը եւ ուրիշներ երգերով եւ ներկայացումներով։ Համալիրին մէջ նաեւ բազմաթիւ համերգներ կայացած են Փօլ Պաղտատալեանի, Անդրէի, Հայկոյի, Արման Յովհաննիսեանի եւ այլ հայ երգիչներու կատարմամբ։
Արտաքին հղումներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի շէնքեր եւ կառոյցներ
Ովկիանոս
Ովկիանոս (յուն․՝ Ωκεανός, օկեա՛նոս), աղի ջուրի մեծ զանգուած, ջրոլորտին հիմնական բաղադրիչը։
Երկրագունդին մակերեւոյթին շուրջ 70%-ը (շուրջ 361 միլիոն քմ²) ծածկուած է ովկիանոսով՝ ջրային մեծ զանգուածով մը, որ պայմանականօրէն կը տարաբաժնուի քանի մը հիմնական ովկիանոսներու եւ աւելի փոքր ծովերու։ Այս մակերեսին կէսէն աւելին ունի 3,000 մեթրէն աւելի խորութիւն։ Ովկիանոսին միջին աղը կը կազմէ շուրջ 3,5%, եւ ծովաջուրին գրեթէ ամբողջ աղը կը տարուբերի 3,1% եւ 3,8%-ի միջեւ։ Եթէ Համաշխարհային Ովկիանոսին լուծուած աղին ամբողջ պաշարը նստուածքի ձեւով սփռուէր, ապա ովկիանոսին յատակը կը գոյանար 57 մ հաստութեամբ աղի շերտ մը ։ Ցամաքամասերն ու մեծ կղզեխումբերը Համաշխարհային Ովկիանոսը կը բաժնեն քանի մը մասերու՝ ովկիանոսներու.
Երբեմն անկէ կը տարանջատուի նաեւ այլ ովկիանոս մը՝
Ովկիանոսներուն հատուածները կը կազմեն ծովերը, նեղուցները եւ ծովածոցերը։ Արտերկրային ովկիանոսները կրնան բաղկացած ըլլալ քիմիական տարրերու եւ միացութիւններու լայն ցանկէն։ Ըստ կարգ մը փաստերու, արեգակնային համակարգին մէջ, այլ ովկիանոսներ ալ գոյութիւն ունին։ Տեսականօրէն կ'ենթադրկուի, որ իրենց երկրաբանական պատմութեան սկիզբին Հրատն ու Արուսեակը ունեցած են մեծ ովկիանոսներ։ Հրատին ովկիանոսային վարկածը կ'ենթադրէ, որ իր մակերեւոյթին մօտաւորապէս երրորդ մասը շրջան մը ծածկուած էր ջուրով, թէեւ Հրատին ջուրը այնքան ալ ովկիանոսային չէր եւ հնարաւոր է, որ գոլորշիացած ըլլայ։ Կարգ մը միացութիւններ (ջուրով խառնուած), ինչպիսիք են աղերն ու ամոնիաքանուշադրը (NH3) ծանօթ են իբրեւ ջուրի սառելու ջերմաստիճանը նուազեցնողներ, որոնք հնարաւորութիւն կու տան արտերկրային տարածքներուն մէջ մեծ քանակութեամբ ջրային աղբիւրներու գոյութեան, ծովու ջուրի կամ սառոյցի տեսքով։
Հետազօտութիւններու Պատմութիւն
Համաշխարհային Ովկիանոսին առաջին հետազօտողները եղած են ծովագնացները։ Շուրջերկրեայ ճամբորդութեան ժամանակաշրջանին ուսումնասիրած են ցամաքամասեր, ովկիանոսներ եւ կղզիներ։ Ֆեռնան Մակելանի (1519-1522), ապա Ճէյմս Կուկի (1768-1780) ղեկավարած արշաւախումբերը եւրոպացիներուն հնարաւորութիւն տուած են պատկերացում մը կազմելու Երկիր մոլորակին ցամաքները շրջապատող ջրային գօտիներու եւ առհասարակ ցամաքամասերու ուրուագիծերուն մասին։ Այդպիսով կազմուած են առաջին քարտէսները։
ԺԷ.- ԺԸ. դարերուն գծագրուած են ծովափնեայ շրջանները, եւ համաշխարհային քարտէսը ստացած է ժամանակակից տեսքը։ ԺԷ. դարու կիսուն հոլանտացի աշխարհագրագէտ Պերնարտ Վարէն առաջարկած է օգտագործել «Համաշխարհային Ովկիանոս» եզրը՝ նկատի ունենալով Երկիրին ջրային մակերեսը։
22 Դեկտեմբեր 1872-ին Պորտսմուտ անգլիական նաւահանգիստէն ճամբայ ելած է «Չելենճըր» (HMS Challenger) առագաստանաւը՝ նախատեսուած առաջին ովկիանոսահետազօտութեան աշրաւախումբին համար։
Համաշխարհային Ովկիանոսին ժամանակակից հասկացութիւնը Ի. դարու սկիզբին կազմած է ռուս-խորհրդային աշխարհագրագէտ, ովկիանոսագէտ եւ քարտէսագէտ Եուլի Շոքալսքին (1856-1940)։ Ան առաջինն է, որ գործածած է «Համաշխարհային Ովկիանոս» եզրը՝ բոլոր ովկիանոսները (Ատլանտեան, Խաղաղական, Հնդկական եւ Հիւսիսային սառուցեալ) վերջինիս մաս համարելով։
Ի. դարու երկրորդ կէսին սկսած է ովկիանոսներու յատակին խոր ուսումնասիրութիւնը։ Ձայնախորաչափի միջոցով յաջողած են աւելի լաւ հասկնալ ովկիանոսներու յատակին ամբողջութիւնը եւ խորութիւնը։
Ովկիանոսներու աշխարհագրութիւն
Ընդհանուր ֆիզիքաաշխարհագրական տուեալներ՝
Համաշխարհային Ովկիանոսին յատակին կան հետեւեալ մասերը՝
Ովկիանոսին ամէնէն խոր հատուածները կը կոչուին փողրակներ, անդունդներ կամ իջուածքներ։ Ամէնէն խորունկը Մարիանեան իջուածքն է՝ Խաղաղական ովկիանոսին 1022 մ խորութեամբ։ Այս մէկը կը յայտնաբերուի 1951-ին, բրիտանական «Չելենճըր 2» սուզանաւով, որուն ի պատիւ անդունդին մէկ մասը անուանակոչուած է «Չելենճըրի անդունդ»։ Ատլանտեան Ովկիանոսին մէջ կը գտնուի Փուերթօ Ռիքոյի, իսկ Հնդկական Ովկիանոսին մէջ՝ Ճավայեան անդունդները։
Համաշխարհային Ովկիանոսին Ջուրը
Համաշխարհային Ովկիանոսին ջուրը կը կազմէ Երկիր մոլորակին ջրոլորտին մեծ բաժինը։ Անոր մաս կը կազմէ Երկիր մոլորակին ջրային պաշարին 96%-ը (1338 միլիոն քմ³)։
Ֆիզիքական Բնութագրիչներ
Ջրոլորտին ընդհանուր զանգուածը 1.400.000.000.000.000.000 թոն է կամ 1,4×1021 քկ, որ կը կազմէ Երկիրին ընդհանուր զանգուածին 0,023 տոկոսը։ Քաղցրահամ ջուրը 3 տոկոսէն ալ քիչ կը կազմէ, մնացեալը աղի ջուրն է, որ կը գտնուի ովկիանոսներու մէջ։ Համաշխարհային ովկիանոսը 361 միլիոն քմ2 մակերեւոյթ ունի, ծաւալը կը կազմէ շուրջ 1,3 մլ քմ3, միջին խորքը՝ 3790 մ, առաւելագոյն խորքը՝ 10923 մ։ Համաշխարհային ծովային ջուրերու գրեթէ կէսը 3,000 մ խորք ունին։ Ովկիանոսները, որոնց խորքը 200 մ ալ քիչ կը կազմէ, կը ծածկեն Երկիրին մակերեւոյթին շուրջ 66%։ Ասոնց մէջ չեն ներառուած այն ծովերը, որոնք կապուած են Համաշխարհային ովկիանոսին հետ, ինչպէս՝ Կասպից ծովը։
Ջուրին կապտաւուն գոյնը քանի մը բաղկացուցիչ նիւթերու արդիւնք է։ Հիմնական բաղկացուցիչներն են լուծուած օրկանական նիւթերը եւ քլորոֆիլը։
Նաւաստիները եւ այլ ծովագնացներ զեկուցած են, որ ովկիանոսը յաճախ տեսանելիօրէն կը լուսարձակէ եւ այդ լուսարձակումը գիշերը մղոններով կը տարածուի։ 2005-ին գիտնականները առաջին անգամ կը յայտարարեն, որ ունին այս լուսարձակման իբրեւ վկայութիւն՝ լուսանկար մը։ Անիկա հաւանաբար կը յառաջանայ կենսալուսարձակումէն։
Ջուրին ֆիզիքական Յատկութիւնը
Ովկիանոսին ջուրը դանդաղ կը տաքնայ եւ կը սառի, որ կը մեղմացնէ երկրագունդին կլիման։ Եթէ չոր երկիրներուն մէջ Արեգակներու ճառագայթներու տակ գետինը կը տաքնայ 70-80°C, ապա ովկիանոսի ջուրին մակերեսային շերտը՝ 28-30°C։ Մերձբեւեռային շրջաններու մէջ ջուրը սառ է, բայց աղիութեան պատճառով կը սառի ոչ թէ 0°C-ի պայմաններուն, այլ -1°C - -2°C-ուն։ Այնուամենայնիւ Հիւսիսային սառուցեալ ովկիանոսին վրայ կը գոյանայ 1-3 մ հաստ սառցաշերտ մը։
Հետազօտութիւններ
Նաւերով ճանապարհորդութիւնները ովկիանոսի վրայով սկսած են նախապատմական ժամանակներուն, իսկ ստորջրեայ ճանապարհորդութիւնները եւ հետազօտութիւնները հնարաւոր դարձած են միայն համեմատաբար վերջերս։
Ովկիանոսին մէջ, ամէնէն խորունկ կէտն է Մարիանեան իջուածքը, որ կը գտնուի Խաղաղական Ովկիանոսին մէջ, Հիւսիսային Մարիանեան կղզիներուն մօտ։ Անոր առաւելագոյն խորութիւնն է 10,971 մ (±11 մեթր)։ Բրիտանական ծովային նաւ Չելենճըր Բ. յայտնաբերած է զայն 1951-ին եւ անոր ամէնէն խորունկ կէտը անուանած է՝ «Չելենճըրի անդունդ»։ 1960-ին երկու մարդոց կողմէ կառավարուող «Trieste» ովկիանոսագրական եւ այլ հետազօտութիւններու սուզանաւը հասած է իջուածքին յատակը։
Ովկիանոսին խորքային մասերուն մեծ մասը չէ հետազօտուած ոչ ալ քարտէսագրուած է։ 10 քիլոմեթրէն մեծ ձեւաւորումներու ընդհանուր պատկերը ստեղծուած է 1995-ին հիմնուելով ովկիանոսի մակերեւոյթին մօտակայքը պատահած ձգողութենական խանգարումներու հիման վրայ։
Կլիման
Ովկիանոսային հոսքերը մեծապէս կ'ազդեն Երկիրի կլիմային վրայ արեւադարձային գօտիին մէջի ջերմութիւնը փոխանցելով բեւեռային շրջաններ, եւ զանոնք կը տեղափոխեն ջերմ կամ սառ օդ ունեցող ափամերձ շրջաններ, ուր քամիները կրնան զանոնք հասցնել ցամաքին ներքին մասերը։ Մակերեւութային ջերմութիւնը եւ քաղցրահամ ջուրերու հոսքերը կը ստեղծեն երկրագունդին խտութեան աստիճանահարթութիւն, որ կը կառավարէ ովկիանոսին լայնածաւալ շրջանառութեան ջերմային մասը։ Անիկա կարեւոր դեր ունի բեւեռային շրջաններուն ջերմութեան մատակարարման եւ ծովային սառոյցի կարգաւորման մէջ։ Ջերմային շրջանառութեան փոփոխութիւնները զգալի ազդեցութիւն ունին Երկիրին շողարձակման հաւասարակշռութեան վրայ։ Ջերմային շրջանառութիւնը կը կարգաւորէ այն արագութիւնը, որմով խորքային ջուրերը կը հասնին մակերեւոյթին, որ կրնայ մեծապէս ազդել նաեւ մթնոլորտին ածխաթթուի պարունակութեան վրայ։
Յաճախ կը նշուի, որ ջերմային շրջանառութեան պատճառով է, որ Արեւմտեան Եւրոպայի կլիման չափաւոր է։ Մէկ այլ կարծիք մը կը պնդէ, որ անիկա բոլորովին այդպէս չէ, եւ Եւրոպայի կլիման տաք է, որովհետեւ անիկա կը գտնուի ովկիանոսային աւազանի քամհար ուղղութեան վրայ, եւ մթնոլորտային ալիքները տաք օդ կը բերեն դէպի հիւսիս մերձարեւադարձային շրջաններէն ։ Արջային շուրջբեւեռային հոսանքը կը շրջապատէ ցամաքամասը, ազդելով տարածաշրջանին կլիմային վրայ եւ կը միացնէ տարբեր ովկիանոսներու հոսանքները։
Ովկիանոսներուն վրայ կը յառաջանան արեւադարձային կիկլոններ (նոյնպէս կ'անուանուին «թայֆուններ» եւ «փոթորիկներ», նայած, թէ անոնք ո՛ւր յառաջացած են)։
Կենսաբանութիւնը
Ովկիանոսը էականօրէն կ'ազդէ կենսոլորտին վրայ։ Ովկիանոսային գոլորշիացումը, իբրեւ ջուրի շրջանառութեան փուլ, աղբիւր կը հանդիսանայ անձրեւներու մեծամասնութեան համար։ Ինչպէս նաեւ, ովկիանոսներու ջերմաստիճանը որոշիչ դեր ունի կլիմայի եւ քամիներու ձեւաւորման համար, որոնք ալ իրենց հերթին կ'ազդեն կեանքի վրայ ցամաքին մէջ։ Կեանքը ովկիանոսին մէջ, զարգացած է ցամաքին մէջ, կեանքին յառաջանալէն 3 միլիառ տարի առաջ։ Ովկիանոսին խորքը եւ հեռաւորութիւնը ափէն կ'ազդէ բոյսերու եւ կենդանիներու կենսաբազմազանութեան վրայ տուեալ շրջանին մէջ։
Ովկիանոսային կեանքի ծագման տեսակներէն են՝
Տնտեսական Արժէքը
Ովկիանոսները կարեւոր դեր ունին փոխադրումներու համար։ Որովհետեւ աշխարհի ապրանքներուն մեծ մասը կը տեղափոխուի նաւերով։ Ովկիանոսները նոյնպէս կը հանդիսանան ձկնորսական արդիւնաբերութեան հիմնական մատակարարման աղբիւր։ Առաւել զարգացած է ծովախեցգետիններու եւ ձուկերու արդիւնահանումը։ ։
Արտերկրային Ովկիանոսներ
Այս պահուն Երկիրը միակ մոլորակն է եւ միակը Արեգակնային համակարգին մէջ, որ իր մակերեւոյթին վրայ ունի մեծ ու կայուն հեղուկ ջուրի մարմիններ։ Այնուամենայնիւ, կ'ենթադրուի, որ միւս երկնային մարմինները նոյնպէս կրնան ունենալ մեծ ովկիանոսներ։
Մոլորակներ
Կազային հսկաներ, Լուսնթագը եւ Երեւակը, ըստ այսօրուան տուեալներու, պինդ մակերեւոյթ մը չունին, եւ անոր փոխարէն ծածկուած են հեղուկ ջրածինի շերտով մը, այնուամենայնիւ անոնց երկրաբանութիւնը մինչեւ վերջ չէ ուսումնասիրուած։ Անոր փոխարէն սառէ Ուրանիոմ հսկաներ, Ուրանը եւ Նեփթունը կրնան պարունակել հսկայական հեղուկ ջուրի ովկիանոսներ մթնոլորտի խորքին մէջ, սակայն այս մոլորակներուն ներքին կառուցուածքը նոյնպէս բաւարար չէ ուսումնասիրուած։
Գիտական հանրութիւնը կը քննարկէ Հրատ մոլորակին հիւսիսային կիսագունդին մէջ, անցեալին ովկիանոսի գոյութեան հնարաւորութիւնը, ինչպէս նաեւ, թէ ինչ կրնար պատահիլ անոր հետ։ Վերջերս «Մարս Էքսփլորէյշն Ռովեռ» հրատագնացը կը հաստատէ, թէ Հրատին վրայ եղած է երկարաժամկէտ պահպանուած ջրամբար մը, սակայն անկէ աւելի ոչ մէկ հաստատուած տեղեկութիւն կայ։
Աստղագէտերը կ'ենթադրեն, որ մեծ հաւանականութեամբ Արուսեակը հեղուկ ջուր ունեցած է, ինչպէս նաեւ ովկիանոսներ՝ իր պատմութեան վաղ ժամանակաշրջանին։ Եթէ նոյնիսկ անոնք գոյութիւն ունեցած են, հետագային անհետացած են մակերեւոյթի փոփոխութիւններու հետեւանքով։
Բնական Արբանեակներ
Գիտնականները կը կասկածին, որ Թիթան եւ Եւրոպա, ու աւելի քիչ հաւանականութեամբ Քալիսթօ, Կանիմետ եւ Թրիթոն արբանեակներուն վրայ գոյութիւն ունի հեղուկ ջուրի համընդհանուր շերտ մը։ Կարծիք մը կայ, որ Իոյի վրայ մակմայի ովկիանոս գոյութիւն ունի։ Միւս սառէ արբանեակները նոյնպէս կրնան ընդերքային ովկիանոսներ ունենալ, կամ հնարաւոր է, որ երբեւէ ունեցած են, եւ այժմ անոնք սառած են ։
Հեղուկ ջրածնաբնածուխներու հսկայական ծաւալի մարմիններ կան Երեւակին Թիթան արբանեակին վրայ, հակառակ անոր, որ անոնք այնքան մեծ չեն, որ ովկիանոսներ համարուին, սակայն երբեմն զանոնք կ'անուանեն լիճեր կամ ծովեր։ Քասսինի սարքին նախնական տուեալներով, արբանեակին վրայ յայտնաբերուած էին միայն չորցած գետերու հուներ եւ ջրամբարներ, որոնք կը խօսէին այն մասին, որ Թիթանը կորսնցուցած էր իր մակերեւութային հեղուկները։ Սակայն վերջերս կատարուած Քասսինիի մերձեցման ընթացքին, յստակօրէն կը պարզուի, որ Թիթանին վրայ գոյութիւն ունին հեղուկ ջրածնաբնածուխներու ջրամբարներ բեւեռային շրջաններուն մէջ։ Կարծիք կայ, որ Թիթանը ունի ընդերքային ջուրէն կազմուած ովկիանոս մը, որուն վերին շերտը խառնուած է հիտրոքարպոնաթներու հետ։
Գաճաճ Մոլորակներ եւ Թրանսնեփթունային Մարմիններ
Ըստ առկայ տուեալներու, Սերեսի ընդերքը, ժայռային միջուկը շրջապատուած է սառոյցէն կազմուած շերտով մը եւ հնարաւոր է, որ իր մակերեւոյթին տակ ունի հեղուկ ջուրի ովկիանոս մը ։
Մեծ Թրանսնեփթունային Մարմիններու մասին բաւարար տեղեկութիւններ չկան, որպէսզի կարելի ըլլայ ենթադրել անոնց ներքին կառուցուածքին մէջ բաժնող շերտին գոյութիւնը, ուր կրնայ ովկիանոս մը ըլլալ, այնուամենայնիւ Փլութոնի, Էրիսի, Սետնայի եւ Օրքի ռատիօ աշխուժ տրոհման բնորդներ ցոյց կու տան, որ անոնք սառէ կեղեւներու տակ ովկիանոսներ ունին, շուրջ 100-180 քկ հաստութեամբ ։
Արեգակնային Համակարգէն Դուրս
Արեգակնային համակարգէն դուրս գտնուող որոշ մոլորակները եւ բնական արբանեակները կրնան ունենալ ովկիանոսներ, մինչեւ իսկ հնարաւոր է, որ անոնք ըլլան ջրային ովկիանոսներ, ինչպէս՝ Երկրին վրայ։ Անոնք երկրանման մոլորակներ են, որոնք կը գտնուին բնակելի գօտիին մէջ կամ ինչպէս կ'անուանուի «Հեղուկ ջուրի գօտիին մէջ»։ Սակայն անոնց վրայ ովկիանոսներու գոյութեան վերջնական ճշգրտումը չափազանց դժուար է եւ ոչ հաւաստի, նոյնիսկ լուսապատկերային ուսումնասիրութիւններու օգտագործմամբ։
Տեսական ձեւերու կիրառմամբ ենթադրուած է, որ մեծ հաւանականութեամբ GJ 1214 b մոլորակին զանգուածին շուրջ 75%-ը կը կազմէ հազուագիւտ «Սառոյց 7-ն» ։
Բոլոր միւս հնարաւոր թեկնածուներուն մասին խօսակցութիւնները հիմնուած են զուտ ենթադրութիւններու վրայ եւ անոնց կառուցուածքին մասին չափազանց քիչ տեղեկութիւններ կան։ Որոշ գիտնականներ կ'ենթադրեն, որ Քեփլըր-22b-ն «ովկիանոսանման» մոլորակ է ։ Առաջարկուած է բնորդ մը, ըստ որուն Կլիս 581 d-ն կրնայ մակերեւութային ովկիանոս մը ունենալ։ Կլիզ 436 b-ն կ'ենթադրուի, որ ունի «տաք սառոյցի» ովկիանոս մը։ Արտերկրային արբանեակները, որոնք կը պտտին բնակելի գօտիին մէջ գտնուող կազային հսկաներու շուրջ, նոյնպէս տեսականօրէն կրնան ունենալ մակերեւութային ովկիանոսներ։
Ջուրին Աղիութիւնը
Ովկիանոսին ջուրը աղի է։ Մէկ լիթրը կը պարունակէ 35 կ աղ։ Ովկիանոսին տարբեր մասերուն մէջ ջուրի աղիութեան միջին ցուցանիշը տարբեր է։ Կիսափակ ծովերուն աղիութեան տարբերութիւնը մեծ է։ Օրինակ՝ Պալթիք ծովուն արեւելեան մասին մէջ՝ 3-5 կ/լ, արեւմուտքին՝ 20-25 կ/լ, Սեւ ծովուն՝ 18-22 կ/լ, իսկ Կարմիր ծովուն՝ 40 կ/լ։
Բաժանում
Թէեւ ընդունուած է տարանջատել ովկիանոսները, սակայն աղի ջուրին ամբողջութիւնը երկրագունդին վրայ կը կոչեն Համաշխարհային ովկիանոս։ Ջուրին մասնիկներու անընդհատ ազատ տեղաշարժը ունի հիմնական նշանակութիւն ովկիանոսագիտութեան մէջ։
Գօտիներ եւ Խորութիւններ
Ովկիանոսագէտերը ովկիանոսը կը բաժնեն քանի մը գօտիներու նկատի առնելով ֆիզիքական եւ կենսաբանական պայմանները։
Լուսագիտութեան գօտին ինկած է ովկիանոսին մակերեւոյթէն մինչեւ 200 մեթր խորութիւն։ Այս գօտիին մէջ լուսաբաղարկում կրնայ տեղի ունենալ, հետեւաբար անիկա ունի ամէնէն մեծ կենսաբազմազանութիւնը։
Ափոթիկ գօտիին մէջ, ովկիանոսային մասը կրնայ բաժնուիլ շրջաններու, որոնք ուղղահայեաց իրարու վրայ դասաւորուած են ըստ ջերմաստիճանի։ Անոր ներսի սահմանը կը հանդիսանայ ջերմային թռիչքին շերտը 12°C ջերմաստիճանով, որ արեւադարձային գօտիներուն մէջ, սովորաբար ինկած է 700-1000 մ խորութեան վրայ։ Յաջորդը կենսաբանական խոր ծովային շրջանն է՝ 10-4°C միջակայքին մէջ, խորութիւնը սովորաբար կ'ըլլայ 700-1000 մ։
Ապիսալ դաշտին վարի սահմանը ինկած է 6000 մ խորութեան վրայ։ Վերջին շրջանը կը պարունակէ խոր իջուածքներ։ Ան կը տարածուի 6000-11000 մ միջակայքին մէջ եւ կը հանդիսանայ ովկիանոսին ամէնէն խոր գօտին։
Պելագիկ գօտին նաեւ կրնայ բաժնուիլ ենթաշրջաններու, ներիթիք գօտի եւ ովկիանիկ գօտի։ Ներիթիք գօտին կը ներառէ ջրային զանգուածները, որոնք ինկած են ցամաքային շերտերու վրայ, իսկ ովկիանիկ գօտին կը ներառէ ամբողջ մնացած բաց ջուրերը։ Ի հակադրութիւն, ծովափնեայ գօտին կ'ընդգրկէ մակընթացութեան ցած եւ բարձր սահմաններու միջեւ ինկած շրջանը եւ կը ներկայացնէ ծովային եւ ցամաքային տարածքներու միջեւ անցումային շրջանը։ Անիկա յայտնի է նաեւ իբրեւ միջմակընթացային գօտի։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ովկիանոսագիտութիւն Ստորոգութիւն:Ովկիանոսներ Ստորոգութիւն:Ջրոլորտ
Մովսէս Քհնյ. Տէր Յովհաննէսան
'''Մովսէս Քհնյ. Տէր Յովհաննէսեան''' (1878, Մարաշ- 1950), Աւազանի անունով Շուքրի, ծնած է Մարաշի մէջ, 1878-ին։ Սերած է քահանայական գերդաստանէ եւ թոռն է Մարաշի Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ հոգեւոր Հովիւ՝ Տէր Յովհաննէս քհնյ. Տէր Յովհաննէսեանի։
Նախնական կրթութիւնը ստացած է Մարաշի Ս. Աստուածածին Եկեղեցւոյ ծխական դպրոցը եւ ապա անցած Մարաշի Կեդրոնական Վարժարանը, որուն տնօրէնն էր պրն. Սարգիս Սամուէլեանը։ Իր շրջանաւարտ ըլլալու տարին պատահած է 1895-ի ջարդը, որուն ընթացքին թուրքերը սպաննած են դպրոցի տնօրէնն ու շատ մր ազգայիններ եւ գոցած հայկական եկեղեցինեւրն ու դպրոցները։ Այս ջարդի ժամանակ թուրքերու ձեռամբ սպաննուած է Շուքրիին մեծ հայրը՝ Տ. Յովհաննէս քհնյ. Տէր Յովհաննէսեանը։
Աոաջնորդին ու պատասխանատու ազգայիններուն կողմէ տարուած երկար աշխատանքէ ետք, արտօնուած է բանալ եկեղեցիներն ու դպրոցները։
Ս. Աստուածածին Եկեղեցւոյ թաղականութեան հրաւէրով Շուքրի կոչուած է համանուն եկեղեցւոյ լուսարարութեան պաշտօնին, զոր վարած է չորս տարիներ։
Լուսարարութեան պաշտօնէն ետք, Շուքրի մերթ արհեստով եւ մերթ ուսուցչութեամբ պարապած է, նիւթապէս աւելի բարեկեցիկ կեանք մը ապահովելու հեռանկարով։ Ան հասած է իր նպատակին եւ 1907-ին պսակուած է հայրենակից ընտանիքի մը աղջկան հետ, Մարաշի մէջ։ Իբրեւ ուսուցիչ, երեք տարիներ ծառայած է նաեւ Ս. Գէորգ Եկեղեցւոյ ծխական դպրոցին։ Տարիներով եկեղեցւոյ, դպրոցին ու ազգին կապուելով իր մէջ աւելի զօրացած են կրօնական զգացումները ու աւելի խորացած եկեղեցական ձեռնադրուելու համոզումը։
Այդ օրերուն, կը պատահի 1909-ի Ատանայի հայկական կոտորածը։ Այս պատճառով կը նահատակուին նաեւ եկեղեցականներ։ Աղէտի օրերէն ետք, հայ ժողովուրդը կր լծուի վերականգնումի աշխատանքին։ Հոգեւոր մատակարարումին համար զգալի կր դառնայ քահանաներու կարիքը։ Այդ պայմաններուն մէջ, Առաջնորդին ու ազգայիններուն ուշադրութիւնը աւելի կը կեդրոնանայ Շուքրիին վրայ, որ իր օրինակելի վարք ու բարքով ու եկեղեցասիրութեամբ յարգելի անուն մը եղած էր ազգային–եկեղեցական շրջանակներուն մէջ։
Տ. Մկրտիչ Արք. Վեհապետեանի թելադրութեամբ Կրօնական Ժողովր կ'որոշէ Շուքրին քահանայ ձեռնադրել։
Իր քահանայական ձեռնադրութիւնն ու օծումը տեղի ունեցած է ձեռամբ Մարաշի Առաջնորդ՝ Տ. Մկրտիչ Արք. Վեհապետեանի, Ս. Ստեփանոս Եկեղեցւոյ մէջ, 29 Նոյեմբեր 1909-ին, վերակոչուելով Տ. Մովսէս:
Մարաշի Առաջնորդին ու Ազգային Իշխանութեան տնօրինութեամբ, ան մէկ տարի քահանայագործած է Ս. Գէորգ. Եկեղեցւոյ մէջ, ապա 1910-ին, հոգեւոր հովիւ նշանակուած՝ Պաղչէի, Հասանպէյլի եւ շրջակայ գիւղերու հայ բնակչութեան։
1913-ին, միւռոնօրհնութեան առթիւ, Տէր Մովսէս մեկնած է Սիսի կաթողիկոսարանը, մասնակցելու միւռոնօրհնէքի արարողութեան, որ տեղի կ'ունենար Հոգեգալուստի Կիրակին։
Այդ օրերուն, քաղաքական աննպաստ պայմաններ կը ստեղծուին։ Թուրքերը կամաց-կամաց կը բացայայտեն իրենց արիւնարբու ծրագիրները, երբ օր ցերեկով մահ կը սպառնան պատասխանատու ղեկավարներուն, որոնց կարգին նաեւ Տէր Մովսէսի։ Թուրք ոստիկանութիւնը դժուարութիւն կը յարուցանէ քահանան փախցնելու եւ գաղութը անհովիւ ձգելու։ Տէր Հայրը համբերութեամբ տոկացած է ու բնաւ նկատի չէ առած անոնց դաւադրութիւնները։ Թուրքերը կը դիմեն աւելի խիստ միջոցի, կ'որոշեն Տէր Հայրը մէջտեղէն վերցնել։ երբ բարեկամի մը միջոցաւ կ'իմանայ թուրք ոստիկանութեան որոշումը իր մասին, բարեկամներու օգնութեամբ ու թելադրութեամբ անհրաժեշտ կարգադրութիւններ ընելով, ընտանեօք Մարաշ կը փախչի։
Իսկ 1914 Փետրուարին, Հայրապետական կոնդակով մը, Մարաշի Ս. Սարգիս Եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւ նշանակուծ է ան։ Մէկ տարի քահանայագործելէ ետք, կը սկսի Մեծ Եղեռնը։ 1915-ին, Տէր Մովսէս հայ ժողովուրդին հետ կը տարագրուի դէպի Համա։ Երկու ամիս ետք, թուրք ոստիկանութիւնը զինք եւ չորս քահանայ հայրեր իրենց ընտանիքներով կ'աքսորեն Հոմս քաղաքը։ Տարի մը վերջ, 1916-ին, թշնամին կը հաւաքէ Համայէն, Հոմսէն եւ այլ շրջաններէն տարագիր 12 քահանաները եւ Տէր Մովսէսին ընկերակցութեամբ զանոնք կ'աքսորէ Թափիլի կոչուած շրջանը, ուր վեց ամիսներ կը մնան՝ ճաշակելով տեսակաւոր դառնութիւններ եւ ամէն ժամ ապրելով մահուան սարսափը։
Ի վերջոյ, Սահակ Կաթողիկոսի ջանքերով կ'ազատին ինք եւ միւս աքսորեալ քահանաները։ 1919-ին, Մարաշի Ս. Սարգիս Եկեղեցւոյ թաղականութենէն պաշտօնական նամակով հրաւէր ստացած է քահանայագործելու Մարաշի մէջ։
Ընդառաջելով հրաւէրին, 1919-ին, ընտանեօք տեղափոխուած է Մարաշի Ս. Սարգիս Եկեղեցին եւ լծուած՝ հովուական աշխատանքի։ Բայց հազիւ տարի մը ծառայած, 1920-ին, կը սկսին արիւնալի դէպքեր Մարաշի մէջ։ Թուրքերը հայ մնացորդացը բնաջնջելու եւ Մարաշը հայաթափելու նոր ոճիրի մը կը ձեռնարկեն։ Այս պայմաններուն մէջ, Տէր Մովսէսին անգամ մը եւս վիճակուած է իր ժողովուրդին հետ չարչարուիլ ու մահուան դատապարտուիլ։ Սակայն, նախախնամութիւնը զինք փրկած է ստոյգ մահէ։ Բարեկամներու միջոցով ան փախած է Մարաշէն ու հասած՝ հայ տարագիրներու փրկութեան լաստը՝ Հալէպ։
Բերիոյ Թեմի Աոաջնորդական Փոխանորդ՝ Տ. Յարութիւն Ա. Քհնյ. Եսայեանի ջանքերով, նախ ժամանակուայ մը համար քահանայագործած է Հալէպի Ս. Քառասնից Մանկանց Եկեղեցւոյ մէջ, ապա, 23 Մարտ 1923 թուակիր նամակով հոգեւոր հովիւ նշանակուած է փայտաշէն Ս. Խաչ Եկեղեցւոյ, գործակից ունենալով Տ. Մկրտիչ Քհնյ. Մարտոյեանը։
Ռոտոս (կղզի)
Ռոտոս կամ Հռոդոս (յուն․՝ Ρόδος, ), Էգէական ծով, Տոտեքանիսա, Յունաստան։  Մայրաքաղաքն է Ռոտոս քաղաքը, որուն սահմաններուն մէջ կը գտնուի Ռոտոսի միջնադարեան քաղաքը (հին քաղաքը)․ 1988-ին կը յայտարարուի Եունեսքոյի համաշխարհային ժառանգութեան յուշարձան։  Ռոտոս կղզին կը գտնուի Աթէնքէն 450 քլ․ հարաւ-արեւելք եւ Թուրքիայէն 18 քլ․ հարաւ-արեւմուտք։  Տոտեքանիսային մեծագոյն կղզին է։
Հնադարի անուանումներ
Հնադարին կղզիին տրուած են զանազան անուններ, որոնք կապ ունին բուսականութեան, անոր ձեւին եւ կամ ալ տարբեր յատկութիւններուն։
Անունները ակնարկուած են հնադարի հեղինակներու մօտ․-
Փլինիոս երիցագոյնը
Ստրապոն
Ամիանոս Մարքելինոս
Լուքիանոս
Այբ (ամսագիր)
«Այբ», հայագիտական եռամսեայ պարբերական։ Լոյս կը տեսնէ 1994 թուականէն, ԱՄՆ-ի մէջ։ Հրատարակիչ՝ Լոս Անճելըսի Մխիթարեան կրթական հիմնարկ։ Հրապարակումները կը վերաբերին հայ մշակութային կեանքին։
Ռոտոս (կղզի)
Աշխարհագրութիւն
Տարածութիւնն է 1․400,684 քլ․² եւ Տոտեքանիսային ամենամեծն է, Յունաստանի չորրորդը եւ Միջերկրականին իններորդը։  Ռոտոսին ծովեզրն է 253 քլ․²։  Բնակչութեան թիւն է 115 490։ Կղզիին հիւսիս-արեւելեան կողմը կը գտնուի Ռոտոս մայրաքաղաքը, 55 000 բնակչութեամբ։
Այբ (ամսագիր)
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Ռոտոս (կղզի)
Աշխարհագրութիւն
Ռոտոսին ամենաբարձր գագաթն է Ադավիրոս 1215 մ․։
Բոյսեր
Բաղրջուկ, «Փլումերիա», Ռոտական ժանտաթզենի, Ռոտական «փէոնիա»։
Բնապահպանում
Natura 2000, GR4210006 արձանագրութեամբ Ռոտոսի Փրոֆիթիս Իլիաս, Էփթա փիղես (7 աղբիւրներ), Թիթեռնիկներու Հովիտ եւ Րեմաթա շրջանները՝ 113,12 քլ․² տարածութեամբ, պահպանուած բնավայրեր են։
Պատմական ակնարկ
Ռոտոսին աշխարհագրական դիրքը, հնադարէն զայն առեւտրական խաչմերուկի դարձուցած է։  Նախապատմական շրջանին պատկանող իրեր այդ կը վկայեն․ առեւտրական կապեր՝ Մինոասեան Կրետէին, Կիպրոսին, Եգիպտոսին, Փիւնիկէին եւ Յունաստանի զանազան շրջաններու հետ։
Նախապատմական եւ Միկինեան ժամանակաշրջաններ
Ասոմաթոս Քրեմասթիս շրջանը՝ կղզիին հիւսիս-արեւմտեան մասը, յայտնաբերուած է Նոր Քարէ Դարուն ամենահին բնակավայրը (Ք․Ա․ 2400 – 1950)։  Գտնուած հնագիտական իրերէն, հնագէտները եզրակացուցած են թէ Ռոտոս Մինոասցիներուն հետ առեւտրական կապ ունեցած է։ Ք․Ա․15-րդ դարուն Միկինացիներ Ռոտոս կը հաստատուին։  Այդ կը վկայեն յայտնաբերուած դամբաններուն մէջ գտնուած զանազան իրեր։ Անոնք կը հիմնեն Ռոտոսի հնագոյն  քաղաքը՝ Ահայիա։  Ք․Ա․ 11-րդ դարուն յունական ցեղերու տեղափոխումներուն ընթացքին, Դորեացիներ կղզին կը հաստատուին։
Երկրաչափական, Արխայիքի եւ Դասական շրջաններ
Դորեացիներուն Ռոտոս հաստատումով, կղզին երեք քաղաք-պետութիւններու կը բաժնուի․ Իալիսոս (հիւսիս-արեւմուտք), Քամիրոս (արեւմուտք) եւ Լինտոս (արեւելք)։ Այս երեք քաղաք-պետութիւնները կը դաշնակցին դրացի Քոս կղզիին հետ, ինչպէս նաեւ դիմացի Փոքր Ասիոյ ափերուն գտնուող Քնիտոս եւ Ալիքարնասոս քաղաք-պետութիւններուն հետ եւ կը կազմեն « Դորեան Էքսափոլիս »ը կամ՝ Փոքր Ասիոյ Տորիտա Δωρικὴ Ἑξάπολις, Δωρίς η εν Ασία (հին յուն․)։
Յաջորդող դարերուն, Ռոտոսցիները գաղթօճախներ կը հիմնեն․-
Ըստ «Լինտոսի Ժամանակագրութեան» Լինտոսցիները մասնակցած են Քիրինիոյ (Լիպիա) եւ Սիվարիս (Իտալիա) գաղթօճախներուն հիմնումին։  Իսկ Տիոտորոս Սիչիլիացին կը պատմէ թէ Մելիղունիս (Լիփարի) քաղաքը հիմնած են Ռոտոսցիներ եւ Քնիտոսցիներ, ինչպէս նաեւ թէ Սիմի եւ Նիսիրոս կղզիները Ռոտոսցիներ կը հաստատուին երբ համաճարակ մը կ՛ անհետացնէ Քոս կղզիէն հոն գաղթօճախ հիմնած բնակիչները։  Յունապարսկական պատերազմներուն ընթացքին կը դաշնակցի մնացեալ յունական քաղաք-պետութիւններուն հետ ։
Բարգաւաճման շրջան (Հելենիստական)
Մեծն Աղեքսանտրի մահին յաջորդող «Յաջորդներուն կռիւները» շրջանին, Ռոտոսցիները Անտիղոնոսին կողմը կը գտնուին անոր յանձնելով 10 ռազմանաւեր, որպէսզի յունական քաղաք պետութիւնները ազատագրուին (Ք․Ա․ 313)։  Սակայն Ք․Ա․ 307-ին, կը նախընտրեն կղզիին մէջ խաղաղութիւնը պահել եւ կը հրաժարին մասնակցիլ Պտողեմէոսի դէմ պատերազմներուն։  Անտիղոնոսին զաւակը Տիմիթրիոս, Ք․Ա․ 305-ին կղզին կը պաշարէ․  Ռոտոսին օգնութեան կը հասնին մնացեալ «Յաջորդները»՝ Պտողեմէոս, Քասանտրոս եւ Լիսիմահոս։  Վերջապէս, յունական քաղաքներուն միջամտութեամբ, հաշտութեան դաշինք կը կնքուի․-
Ք․Ա․226-ի կործանիչ երկրաշարժը կը քանդէ կղզիին կառոյցներուն մեծ մասը․ Քոլոսոս, պարիսպներուն մեծ մասը եւ Նէորիա։ Սակայն Ռոտոսցիները կը յաջողին առիթէն օգտուիլ եւ արագօրէն վերակառուցել իրենց կղզին․ դեսպաններ կ՛ ուղղարկեն «տխրահռչակ» լուրը տարածելու եւ տնտեսական աղբիւրներ ապահովելու համար։  Յունական պետութիւններուն անմիջական դրական հակզդեցութիւնը՝ Սիրաքուսես, Մակետոնիոյ Անտիղոնիտես թագաւորութիւն, Ատալիտներու թագաւորութիւն (Փերքամօ), Սելեւկեան թագաւորութիւն (Փոքր Ասիայէն մինչեւ Միջագետք եւ կեդր․ Ասիա)  եւ Պտողեմէոսեան թագաւորութիւնը (Եգիպտոս) օգտագործելով, Ռոտոս արագօրէն կը վերակառուցուի եւ առեւտրական կեդրոն կը հանդիսանայ։
Հռոմէական եւ Բիւզանդական շրջան
Հռոմէացիները կղզին կը գրաւեն մեծ աւերներ գործելով։ Կը յաջորդէ 155-ի աւերիչ երկրաշարժը։ 279-ին, Տիոքլիթիանոս կայսրին որոշումով Ռոտոս կը միացուի «Կղզիներուն մարզ»ին, որ ենթակայ էր «Ասիոյ Հռոմէական Վարչութեան»։  344, 34 եւ 515 թուականներու երկրաշարժները մեծ վնասներ կը պատճառեն։  Է․ դարուն, Բիւզանդական կայսրութեան եւ Սասանեան Պարսկաստանի միջեւ պատերազմներուն ընթացքին, պարսիկները Ռոտոս կը պաշարեն, կը գրաւեն ու կը կողոպտեն։  653-ին Արաբները կղզին կը գրաւեն․ այս ժամանակին է որ Քոլոսոսին քանդուած մասերը՝ պղինձ, հրեայ առեւտրականի մը կը ծախուին եւ ան 900 ուղտերու օգնութեամբ պղինձը Սուրիա կը տանի։  ԺԲ․ դարուն՝ 1191-ին, Խաչակիրներու Գ․ Արշաւանքին ընթացքին կղզին իբրեւ պարենաւորման կայան կը գործածեն Անգլիոյ Ռիչըրտ Առիւծասիրտ եւ Ֆրանսայի Ֆիլիփ Բ․ Օգոստոս թագաւորները։
Ասպնջական Ասպետներ
Ծովային առեւտուրը իր գագաթնակետին կը հասնի եւ կղզիին տնտեսական գլխաւոր աղբիւրն կ՛ ըլլայ։
1523 - 1912
1 Յունուար 1523-ին, ասպետները Ռոտոսէն կը մեկնին, չդիմանալով օսմանցիներուն ամիսներ տեւող պաշարումին։  Այդ թուականէն Օսմանիցիներու գերիշխանութիւնը կը սկսի, որ կը տեւէ մինչեւ 5 Մայիս 1912, երբ իտալացիները կղզին կը գրաւեն։
Նորագոյն շրջան
1912-ին իտալական զօրքը Ռոտոս կը գրաւէ։ Փոքր Ասիոյ ափերուն յունաբնակ շրջաններուն մէջ թրքական հալածանքներէն փախուստ տուող յոյներ Տոտեքանիսա կ՛ ապաստանին։  Իտալական գերիշխանութիւնը կը վերջանայ Բ․ Աշխարհամարտի աւարտին․ 27 Յունիս 1946-ին Յունաստանին կը միանան։
Խմիչքներ
Քորիանտոլինօ եւ Սումա
Ճաշատեսակ
Փիթարուտա, Միլա եւ Ցիրիկիա, Փուկիա, Լաքանի, Այծիկի ղափամա Κατσικάκι Καπαμάς, ձեռքով պատրաստուած խմորեղէններ (Մաքարունիա, Մացի եւ Քուլուրիա), Ցուվրաս, Սիվրասի, Եափրաքիա ձաւարով, Քեֆալոփոտա Լամպրիս (Զատկուան), Եահնի, Լատոփիթա, Սինարօ (պանիրի աւանդական տեսակ), Ավրանիես, Մանիթես։
Անուշեղէն
Մելեքունի, Ֆանուրոփիթա, Մահալեփի, Թաքաքիա, Էսհարիթիս, սպիտակ ամիղտալեթա, Քաթիմերիա, Մատինատես, ծիրանի փելիես։
Օշարակ
Ալեսֆաքիա
Փորձաբուժութիւն
Ֆասքոմիլոլատօ, Ալեսֆաքոլատօ
Տե՛ս նաեւ
Հռոդոսի պաշարում 1480
Քոս
Փաթմոս
Արքի
Քալիմնոս
Նիսիրոս
Սիմի
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Էգէական ծովու կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Նասրիներու Արքայատոհմ
Նասրիներու արքայատոհմ (արաբ․՝ بنو نصر‎‎, սպ.՝ Nazarí), արաբական արքայատոհմ, որ իշխած է Կրանատայի ամիրայութեան մէջ 1230-1490-ականներուն ։
Անոնց օրով կառուցուած է Կրանատայի իսլամ ական Սպանիոյ արուեստի մարգարիտը համարուող ալ-Համպրայի ճարտարապետական համալիրը (արաբ․՝ الحمراء‎‎, թարգմանաբար՝ «կարմիր»), որ ներկայիս ներառուած է Սպանիոյ ԻՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան առարկաներու ցանկին մէջ ։
Պատմութիւն
13-րդ դարու սկիզբը Սպանիոյ մէջ հաստատուած ալ-Մոհատներու դիրքերը խարխլուած են եւ վերջիններս սկսած են պայքարիլ իշխանութեան համար։ Յուլիս 1212-ին Լեոնի, Քասթիլիայի, Նաւառայի, Արակոնի միացեալ ուժերը կը շարժին Տոլետոյի հարաւը եւ կը հանդիպին ալ-Մոհատներու զօրքին՝ Լաս Նաւաս տէ Տոլոսա բնակավայրի մօտակայքը։ Ճակատամարտին արաբները ջախջախիչ պարտութիւն կը կրեն, սակայն այդ իր նպատակին չի ծառայեր մինչեւ 1123-ը, քանի դեռ քրիստոնեաները զբաղուած էին իրենց ներքին խնդիրներու լուծմամբ։ Մուհամմատ խալիֆը կը մահանայ 1213-ին, իսկ անոր յաջորդած որդին՝ 13-ամեայ Ապու Եագուպ Եուսուֆ Բ.-ը ի վիճակի չէր վերադարձնել կորսնցուցած իշխանութիւնը ։
Ալ-Անտալուսի մէջ 1223-էն ի վեր առանձին ալ-մոհատական կառավարիչներ սահմանափակ տարածքներու մէջ կը պահպանէին իրենց իշխանութիւնը՝ կեդրոնական թագաւորական իշխանութեան բացակայութեան պայմաններուն։ 1230-ին Լեոնի եւ Քասթիլիայի միաւորմամբ կը ձեռնարկուի քրիստոնեաներու հերթական արշաւանքը։ Սպանական ուժերուն կը ղեկավարէր Ֆերտինանտ Գ.-ը, որ 1217-էն Քասթիլիայի թագաւորն էր։ Վերջինիս առաջնորդած բանակը կը գրաւէ ալ-Անտալուսի սիրտը։ Այսպէս՝ իսլամներու իշխանութիւնը Սպանիոյ մէջ վերջնականապէս կը վերջացնէ` մէկ բացառութեամբ։ Այդ բացառութիւնը Նասրիներու իշխանութեան հաստատումն էր Կրանատայի մէջ ։ Մօտ 1231-ին Մուհամմատ իպն Եուսուֆ իպն Նասրը Խաենի շրջակայքին կը ստեղծէ փոքրիկ պետութիւն, իսկ 1235-ին գրաւելով Կրանատան կը դարձնէ իր պետականութեան մայրաքաղաքը։
Ռեքոնքիստայի ալիքի տակ չիյնալու եւ տէրութիւնը չկորսնցնելու նպատակով Նասրիները կ'որդեգրեն հետաքրքիր քաղաքականութիւն։ Քասթիլիայի թագաւորութեան արշաւանքներու շրջանին Նասրիները Կրանատայի ամիրայութիւնը կը ճանաչնան որպէս Ֆերտինանտ Գ.-ի վասալական տէրութիւն եւ կ՛օգնեն վերջիններուս պայքարիլ ալ-Անտալուսի իսլամադաւան պետութիւններուն դէմ։ Մուհամմատի ժառանգները Կրանատայի ամիրայութիւնը կը կառավարեն մինչեւ 1313-ը՝ մինչեւ Նասր իպն Մուհամմատի անժառանգ մահանալը։ Անոնց կը յաջորդեն Իսմայիլի (արքայատոհմի հիմնադիրի եղբայրն է) սերունդները։ 1481-ին՝ Ապուլ Հասան Ալի իպն Սատի օրով, քրիստոնեաներու դէմ պատերազմը կը վերսկսի։ Գրեթէ նոյն ժամանակաշրջանին երկրին մէջ կը սկսի գահակալական պայքար, որ կը հիւծէր երկիրը եւ կը տանէր անկման։ 1492-ին սպանացիները կ՛ազատագրեն Կրանատան՝ Փիրենեան թերակղզիի վերջին արաբական հենակէտը։ Նասրիներու իշխանութիւնը Սպանիոյ մէջ անկում կ՛ապրի։
Էմիրներու ցանկ
Ստորեւ ներկայացուած են Կրանատայի ամիրայութեան գահակալները ․
Ռամիրօ Ա. (Աստուրիայի թագաւոր)
Ռամիրօ Ա. (սպ.՝ Ramiro I, մօտ. 790, Օվիետօ, Աստուրիա, Սպանիա - 1 Փետրուար 850, Օվիետօ, Աստուրիա, Սպանիա), Աստուրիայի թագաւորութեան թագաւոր, կառաւարած է 842-էն։
Ռամիրօն թագաւոր Պերմուտօ Ա.-ի որդին էր ։
Ալֆոնսօ Բ.-ի մահէն ետք, բաւականին դժուարութեամբ ան գահը ժառանգելու իրաւունք ստացաւ, քանի որ արքան ժառանգ չունէր։
Մուտքը գահ
Ըստ Ալֆոնսօ Գ.-ի Ռամիրօն ընտրուած է թագաւոր Ալֆոնսօ Բ.-ի որոշմամբ, որպէս իր իրաւայաջորդ, քանի որ ան իր սեփական երեխաները չունէր։ Սակայն արքայի մահուան ժամանակ ան ամուսնութեան նատակով կը գտնուէր Աստուրիայէն հեռու, Պարտուլիի մէջ, որ յետագային պատկանեցաւ Քասթիլիայի միապետերուն։ Նեպոտիանը ՝ թագաւորի որդեգրուած տղան օգտուելուվ Ռամիրոյի բացակայութիւնէն իրեն արքայ կը կարգէ, որուն կ՛աջակցին արքայի հաւատարիմ մարդիկ։ Ռամիրօն կը շտապէ Կալիսիա, կը հաւաքագրէ հզօր բանակ եւ կը շարժի դէպի Ասուրիայի մայրաքաղաք Օվիետօ ։ Նեպոտիանը իր զօրքով կը սպասէր անոր Քորնելանի մէջ, Նարսիայ գետի ափին։ Ռամիրոյի բանակը պարտութեան կը մատնէ հակառակորդին քաղաքային կամրջի վրայ, իսկ Նեպոտիան կը փորձէ փախչիլ։ Սակայն կը բռնեն անոր, կը հարցաքննեն, այնուհետեւ կ՛ուղարկեն մենաստան։ Յաղթանակէն ետք Ռամիրօն կը վերականգնէ իր ոտնահարուած իրաւունքները։
Պայքար Վիկինգներու դէմ
Թագադրումէն կարճ ժամանակ անց Ռամիրօն հաղորդագրութիւն մը կը ստանայ, ուր նշուած էր, որ վիինգներու նաւերը ծովահենութեան դուրս եկած էին Ֆրանսայի ափերը ՝ Պիսքայան ծոցը, որոնք մտադրութիւն ունէին հասնիլ Աստուրիայի թագաւորութիւն։ Սովորաբար վիկինգները իրենց արշաւանքներու համար կ՛ընտրէին նաւարկելի գետէրն ու խոշոր քաղաքները, սակայն Աստուրիայի թագաւորութեան մէջ ոչ մէկը կար, ոչ միւսը։ Այնուամենայնիւ միջնադարեան տարեգրութիւններուն մէջ կը նշուին Սպանիոյ հիւսիսային տարածքներ վիկինգներու յարձակումներու մասին, որ կը թուագրուի 844-ով ։ Իմանալով այդ մասին, Ռամիրօն արքայական ջոկատ մը կ՛ուղարկէ ափ, որոնք անոնց հետ կը դարձնեն ։ Չհաշտուելով պարտութեան մտքին, վիկինգները կը շարժին սպանական ափերով վեր, ուր արշաւանքերը աւելի յաջող կ՛ըլլան։ Անոնք կը թալանեն Լիզպոնը, Քատիսը, Սեւիլեան եւ նոյնիսկ կը փորձեն գրաւել Քորթոպա քաղաքը, սակայն խալիֆ Ալ-Անտալուս Ապտ ալ-Ռահման Բ.-ը մեծ բանակ կը հաւաքէ եւ անոնց դուրս կը քշէ այդ տարածքներէն, իր հսկողութեան տակ վերցնելով նաեւ Քատիսն ու Սեւիլեան։
Լեգենտ Քլավիխոյի ճակատամարտի մասին
Լեգենտի համաձայն, 834-ին Քլավիխոյի ճակատաարտում Ռամիրօն պարտութեան կը մատնէ մաւրերուն։ Յետագային տարեթիւը կը շտկուի (844), քանի որ 834-ին Ռամիրօն դեռ թագաւոր չէր։ Ոչ արաբական, եւ ոչ ալ աստուրիական տարեգրութիւններու մէջ ճակատամարտի մասին ոչինչ կայ յիշատակուած։ Առաջին անգամ այդ իրադարձութեան մասին գրած է Տոլետոյի արքեպիսկոպոս Ռոտրիկօ Հիմէնէս տէ Ռատան «Սպանիոյ հարցեր» (De rebus Hispaniae) տարեգիրքին մէջ ։
Հնարաւոր է, որ Քլավիխոյի ճակատամարտի նկարագրութիւնը միֆ է, ստեղծուած Ալպելտայի երկրորդ ճակատամարտի իրական տպաւորութեան տակ, որ աւելի ուշ տեղի ունեցած է 859-ին։ Այս ճակատամարտին Ռամիրոյի որդին եւ արքայագահի իր իրաւայաջորդ Օրտոնէօ Ա.-ը ջախջախեց Պանու Քասիի զինուորական ուժերուն ։
Ըստ լեգենտի, պատերազմի ժամանակ երկնքին մէջ կը յայտնուի Յակոբոս առաքեալը սպիտակ հենարանով ճերմակ ձիու վրայ նստած եւ կ՛օգնէ աստուրիացիներուն յաղթել մաւրերուն, որմէ ետք Յակոբոս առաքեալը կը դառնայ Աստուրիայի բնակիչներու ամենապաշտելի սուրբը ։ ճակատամարտէն ետք, որպէս երախտիքի նշան, Ռամիրօն յատուկ եկամտահարկ կը նշանակէ ի շահ եկեղեցւոյ, որ վերջնականապէս կը վերացուի 1812-ին։ Որոշ պատմաբաններ կը նշեն, որ հարկը ներդրուած է 10-րդ դարուն, թագաւոր Ռամիրօ Բ.-ի կողմէն, կամ աւելի ուշ՝ 12-րդ դարուն ։
Լեոն վերակենդանացնելու փորձ
Թերակղզիի վրայ մահմետական թագաւորութիւններու հետ Ռամիրոյի համար այնքան ալ յաջողակ չէր: Ապտ ալ-Ռահման Բ.-ը նոյնպէս ստիպուած եղած է կռուիլ եւ արտաքին (վիկինգներ), եւ ներքին թշնամիներուն հետ։ Ռամիրօն օգտուելով Ապտ ալ-Ռահման Բ.-ի ժամանակաւոր դժուարութիւններէն, կը փորձէ ետ վերադարձնել Լեոն քաղաքը։ Սակայն այս փորձը անյաջող կը ստացուի։ Վիկինգներու եւ այլ ապստամբներու դէմ դուրս գալով Ապտ ալ-Ռահման Բ.- ը 846-ին իր որդիին ՝ Մուհամատ Ա.-ին զօրքով կ՛ուղարկէ Լեոն։ Անոր քաղաք վերադառնալուն անմիջապէս ետք քրիստոնեաները ստիպուած նորէն կը լքէին քաղաքը, որ անոր հրամանով այրեցին։
Լեոնի վերջնական ազատագրումը տեղի ունեցած է 856-ին, Օրտոնէօ Ա. թագաւորի օրօք։
Ներքին կոնֆլիկտներ Եթէ Ռամիրօ Ա.-ի կառավարման ժամանակ Աստուրիայի մէջ համեմատաբար հանգիստ էր, ապա վերջին ժամանակաշրջանի ընթացքին միաւորուած շրջաններուն մէջ անկարգութիւններ կը տիրէր։ Տարեգրութեան մէջ կը յիշատակուի երկու յատուկ դէպք, որտեղ Ռամիրօն ուժ կը գործադրէ ներքին թշնամիներուն իր ճանապարհէն հեռացնելու համար։ Անոնցմէ մէկը ապստամբութեան առաջնորդ Փինոլիոն էր, որուն կը հրամայէ գլխատել (եօթ որդիներուն նոյնպէս), իսկ միւսը ՝ Ալտրոյտօն, որ կը զրկուի տեսողութենէ։
Տարեգիրը Ռամիրոյին կը բնութագրէ որպէս «Արդարութեան գագաթ» (Uirga iustitiae)։
Ընտանիք
Ռամիրօ Ա.-ը երկու անգամ ամուսնացած է։ Առաջին կնոջ մասին գրեթէ ոչինչ յայտնի է, իսկ այդ ամուսնութիւնէն ծնած երեխաներէն մէկը Օրտոնէօ Ա.-ը եղած է Աստուրիայի թագաւոր, իսկ միւսը՝ Գատօնը եղած է Էլ-Պիերսոյի եւ Աստորկայի առաջին կոմսը։
Երկրորդ անգամ Ռամիրօ Ա.-ը ամուսնացած է 842-ին Պատերենա անունով աղջկայ մը հետ։ Տարեգիրները նշած են, որ երբ Ռամիրօն մեկնած է Օվիետոյէն ուրիշ քաղաք ամուսնական արարողութեան նպատակով, այդ ժամանակ մահացած է անոր հայրը Ալֆոնսօ Բ.-ը։ Հարսանիքը տեղի ունեցած Քասթիլիայի քաղաքներէն մէկուն մէջ, այդ իսկ պատճառով ել կ՛ենթադրուի, որ Պատերնան տեղի ազնուական ընտանիքներէն մէկու ժառանգ եղած է։
Ռամիրոյի միւս երեխաներուն մասին, բացի Օրտոնէօ Ա.-էն, ոչ մէկ ստոյգ տեղեկութիւն կայ։ Կ՛ենթադրուի, որ Քասթիլիայի առաջին կոմս Ռոտրիկոն (մահացած է 873-ին) Ռամիրոյի եւ Պատերնայի որդին է։ Միջնադարեան տարեգիր Justo Pérez de Urbel-ը նշած է, որ Ռոտրիկոն դարձած է Քասթիլիայի կոմս, քանի որ կապ ունէր Աստուրիայի թագաւորական ընտանիքին հետ։ Ան միայն Պատերնայի որդին էր, որու հայըը Ռամիրոն չէր։
Գատօնի մասին որպէս Ռամիրոյի որդի նշումներ չկան, սակայն տարեգրութիւններէն մէկուն մէջ կը նշուի, որ ան Օրտոնէօ Ա.-ի եղբայրն է ։
Մահ եւ յուղարկաւորութիւն
Ռամիրոյ I-ը մահացած է 1 Փետրուար 850-ին Օվիետօ քաղաքին կից Նարանքօ լեռան վրայ գտնուող իր Սանթա Մարիա պալատին մէջ։ Թաղուած է Օվիետոյի Սան Սալվատոր Մայր տաճարին մէջ, Աստուրիայի թագաւորներու պանթէոնը, իր երկրորդ կնոջ ՝ Փատերնայի կողքին ։
Վահէ Արծրունի
Վահէ Արծրունի,  աւազանի անունով Մելիքսեթ Մուրատեան (1884, Կաղբի գիւղ, Շատախ, Վանի նահանգ – 17 Յունիս 1958, Թեհրան, Պարսկաստան)․ իրաւաբան, ուսուցիչ, քաղաքական - հասարակական գործիչ։
Առաջին տարիները
Վահէ Արծրունի ծնած է 1884-ին Պատմական Հայաստանի Շատախի Կաղբի (կամ Կաղպի) գիւղը։ 1896-ի կոտորածներուն հայրը կը կորսնցնէ եւ ամերիկացի միսիոնար Ռէյլնոլտսի միջամտութեամբ 1897-ին Վահէ կ'ընդունուի տեղւոյն ամերիկեան որբանոց-դպրոցը։  Վեց տարի ետք, դասընթացքները աւարտելով ուսուցչական եւ յեղափոխական ասպարէզ կը նետուի։
Ա․Մ․Նահանգներուն մէջ
1906-ին Վահէ Արծրունի Ամերիկա կ'անցնի, ուր կը յաճախէ Հարվըրտ համալսարանը։  1913-ին կ'աւարտէ վկայուելով իբրեւ իրաւաբանութեան մասնագէտ։  Ամերիկա, ուսումէն ետք, կը լծուի քաղաքական գործունէութեան․  կը դառնայ կուսակցական գործիչ, Հ․Յ․Դ․ Կեդրոնական Կոմիտէի անդամ եւ « Հայրենիք »ի խմբագիր։
Հայաստանի Առաջին Հանրապտութիւն
1919-ին, Հ․Հ․ Պատուիրակութիւնը զայն Փարիզ կը կանչէ։ Փարիզ հասած, կ'որոշուի զայն Հայաստան ղրկել։  Պոլսոյ եւ Պաթումի վրայով 19 Օգոստոս-ին Երեւան կը հասնի։ Կառավարութեան որոշումով, ներգաղթի գործերու վարիչ կը նշանակուի։
1920-ին Կարս կը գտնուի ներգաղթի եւ որբերու խնամատարութեան գործով եւ կը գործակցի Ամերիկեան Նպաստամատոյցին հետ։ Կարսի գրաւումէն ետք, Արագածոտնի շրջանը կ'անցնի․ նախ Ալագեազ, ապա Թալին։
Կը մասնակցի Փետրուարեան ապստամբութեան եւ կառավարութեան տապալումէն ետք, 2 Ապրիլ 1921-ին հազարաւորներու հետ Զանգեզուր` Լեռնահայաստան, կ'անցնի, ուրկէ կարճ ժամանակ ետք Թաւրիզ կը փոխադրուի։
Պարսկաստան
Տասնամեակ մը Թաւրիզ կը մնայ, ուր կը պաշտօնավարէ Ամերիկեան «Մեմորեալ» վարժարանին մէջ։  1932-ին Թեհրան կը փոխադրուի, ուր կը ստեղծէ առեւտրական գործ մը, որպէսզի ապրուստը ապահովէ։  Միաժամանակ կը նուիրուի ազգային – հասարակական գործունէութեան։  Անդամ է Թեհրանի Թեմի Պատգամաւորական Ժողովն եւ Թեմական Խորհուրդին։  կ'աշխատակցի Թեհրանի «Ալիք» օրաթերթին։
Մահը
Հիւանդութենէ մը ետք, Վահէ Արծրունի աչքերը կը փակէ 17 Յունիս 1958-ին։
Գործերը
Հրատարակած է երեք արարով թատերախաղ մը «Նարրիկ իշխան»ի կեանքէն եւ վիպակ մը։ Ձգած է բաւական անտիպ գրութիւններ։
Հեղինակն է երեք աշխատութիւններու՝ «Հայ-տաճկական պատերազմը», «Հայ սպայութիւնը» եւ «Շատախ», որոնք հետագային, իր աղջկան Յուշիկ Արծրունիի մեկենասութեամբ ամփոփուած են մէկ գիրքի մէջ եւ հրատարակուած 2002-ին, Երեւան։  19 Սեպտեմբեր 2002-ին, Հ․Հ․ԳԱԱ Պատմութեան հիմնարկին մէջ, գիրքին ներկայացումը տեղի կ'ունենայ, ուր ելոյթ կ'ունենայ գիրքին խմբագիր եւ «Ամերիկայի Ձայն»ի աշխատակից, միջազգային հաղորդավար եւ հայկական բաժնի խմբագիր Նորայր Պահլավունի (Ուաշինկթըն) ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ (արւմտ.) Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ Ստորոգութիւն:Հայ գրագէտներ Ստորոգութիւն:1884 ծնունդներ Ստորոգութիւն:17 Յունիսի մահեր Ստորոգութիւն:1958 մահեր
Պենկ Պենկ (երգ)
«Bang Bang», անգլիացի երգչուհի Ճեսսի Ճեյի, ամերիկացի երգչուհի Արիանա Կրանտէի եւ ամերիկացի ռեփըր Նիքի Մինաժի երգն է։ Կը հրապարակուի 29 Յուլիս 2014-ին Lava Records եւ Republic Records պիտակներու կողմէ։ Երգը գրուած է Մաքս Մարթինի, Սավան Քօթեչայի, Ռիչարտ Կյորանսընի եւ Նիքի Մինաժի կողմէն։ Երգը Ճեսսի Ճեյի «Sweet Talker» կոչուող երրորդ աշխատանոցային ալպոմի առաջին երգն է, ինչպէս նաեւ կ'ընդգրրկուի Արիանա Կրանտէի «My Everything» անուանումը կրող երկրորդ ալպոմի հրապարակման մէջ։
Տեսահոլովակ
Երգի տեսահոլովակը, որուն արտադրողն է Հաննահ Լաքս Տեյվիսը, կը նկարահանուի Լոս Անճըլըսի մէջ 2 օրուայ ընթացքին ։ Տեսահոլովակի նախադիտումը կը կայանայ 24 Օգոստոս 2014-ին MTV-ի կայքին մէջ, իսկ յաջորդ օրը կը տեղադրուի Ճեսսի Ճեյի VEVO ալիքին մէջ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:2014
Նաւասարդեան խաղեր
Նաւասարդեան խաղեր, հին Հայաստան ի տարեմուտին՝ Նաւասարդի տօնակատարութեան ընթացքին կազմակերպուող մարզական մրցումներ էին։ Նաւասարդը հին հայկական տոմարին առաջին ամիսն է եւ կը յաջորդէ տարուան վերջին՝ Աւելեաց կոչուած տօնական 5 օրերուն։ Անոր առաջին օրը կը համապատասխանէ 11 Օգոստոսին ։
Նաւասարդի առաջին օրերուն կը կազմակերպուէին ամէնէն բազմամարդ՝ «համաշխարհական» տօնահանդէսները։ Ուխտաւորները, ժողովուրդը, զօրքը, արքունիքը, իշխանական տուները եւ հոգեւորականութիւնը հանդիսաւոր երթերով կը խմբուէին Տարօն եւ Բագեւանդ գաւառներու սահմանագլխուն՝ սրբազան Արածանի գետին եւ Նպատ լերան շուրջը, ինչպէս նաեւ վերջինիս ստորոտին գտնուող Բագաւան հեթանոսական տաճարին մէջ՝ տօնելու Նոյ նախահօր եւ Ջրհեղեղի ն, Արամազդ աստուածահօր եւ Անահիտ դիցամօր նուիրական յիշատակները։ Տօնահանդէսներու ընթացքին տեղի կ'ունենային զոհաբերութիւններ, խրախճանքներ եւ որսորդական զուարճութիւններ։ Այդ օրերուն կը կազմակերպուէին նաեւ Նաւասարդեան խաղերը, որոնք սովորաբար կը տեւէին մէկ շաբաթ. մարզիկները վազքի, հեռացատկի, սուսերամարտի, ըմբշամարտի, կռփամարտի, նիզականետումի, գնդակախաղի, ձիարշաւի եւ այլ մարզաձեւերու մրցումներ կը կատարէին, որոնց կ'ընկերանային երգեր ու պարեր։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայաստան
Այգ (թերթ, Թաւրիզ)
«Այգ», հանրամատչելի շաբաթաթերթ, ապա՝ հասարակական-քաղաքական եռօրեայ, այնուհետեւ՝ երկօրեայ թերթ։ Հրատարակուած է 1914-1922 թուականներուն, Թաւրիզի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Սահակեան, Յակոբեան։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Իրանի պարբերականներ
1945 թուական
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ 1945 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ 1945 մահեր
Պենկազի
Պենկազի (بنغازي‎‎ Binġāzī, լիպի. արաբ.՝ بنغازي [bənˈʁɑːzi] ), մեծութեամբ Թրիփոլիէն ետք Լիպիոյ երկրորդ քաղաքն է, որ կը գտնուի երկրի հիւսիսային մասին մէջ, Միջերկրական ծովու ափին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Լիպիոյ քաղաքներ Ստորոգութիւն:Քաղաքներ
1945 թուական
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1945
Հարսանեկան Պալատ
Հարսանեկան Պալատ, (Տօնական հանդիսութիւններու պալատ, վրացերէն՝ ქორწინების სახლი), կը գտնուի Թիֆլիս քաղաքի մէջ:
Պատմութիւն
Շէնքը կառուցուած է Թիֆլիս 1980-1985 թուականներուն, ճարտարապետեր՝ Վիգթոր Ջորբենացիի եւ Վաժա Օրբելացիի նախագծութեամբ , տօնական հանդիսութիւններ անցընելու նպատակով:
Վրաստանի՝ ԽՍՀՄ կազմէն դուրս գալէ ետք կառոյցը պահանջարկ չունէր եւ մի քանի տարի լքուած վիճակի մէջ կը գտնուէր։ 2002 թուականին, երբ այն գնեց գործարար Պատրի Փաթարգացիշվիլին, շէնքը բնակելի դարձաւ եւ ստացաւ նաեւ «Արքատիա» անունը՝ տիրոջ պատուին։ 2008 թուականին, երբ մահացաւ Փաթարգացիշվիլին, զինք թաղեցին պալատի այգիին մէջ ։
Ճարտապետութիւններ
Հարսանեկան պալատի ճարտարապետական լուծումը յաճախ կը համեմատեն եկեղեցական ճարտարապետութեան հետ : Օրինակ՝ «Citizen K» ամսագրի գլխաւոր խմբագիր՝ Ֆրետերիկ Շոբէնը ըսած է.
Փորձագէտները կը նշեն Ջորբենացիի եւ Օրբելացիի ոճական լուծումներու նմանութիւնը լը Կորբյուզիէի եւ Նիմէերի մոտեռնիստական եկեղեցիներու ճարտարապետութեան:
Նշուած է նաեւ, որ պալատի կառոյցը կիրառուած է բիոնիկական ճարտարապետութեան լուծումներ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ճարտարապետութիւն Ստորոգութիւն:Վրաստան
Ռուսական Քարոզչութիւն
Ռուսական քարոզչութիւն կամ գրեմլեան քարոզչութիւն, փութինեան քարոզչութիւն, Ռուսաստանի կառավարութեան հայացքներուն, պատկերացումներուն կամ օրակարգերուն համապատասխանող զանգուածային լրատուամիջոցներու գործունէութեան արդիւնքի կամ հաղորդակցուիւններու ամբողջութիւն : Այդ զանգուածային լրատուամիջոցները բազմաթիւ պետական հովանաւորութիւն ունեցող հարթակներ ունին եւ առցանց արուեստագիտութիւններ: 2008-ի վերջը Լեւ Կուդկով, հիմնուելով Լեւատա Կեդրոնի տուեալներու տեղեկութեան վրայ, մատնանշած է Ռուսիոյ մէջ գոյութիւն ունեցող հասարակական կարծիքը՝ որպէս հասարակական-քաղաքական յիմնարկի գոյութեան անհետացման եւ պետական քարոզչութեան փոխարինման արդիւնաւէտութեան :
Պետութեան կողմէն հովանաւորուող համաշխարհային արշաւ
Փերեսթրոյկայէն եւ Սեպտեմբեր 2004-ի Պեսլանի մէջ տեղի ունեցած ահաբեկչական գործողութենէն ետք Փութին ուժեղացուցած է արտասահմանի մէջ Գրեմլի կողմէն հովանաւորուող ծրագիրը, որ կ՛ըսէ «Ռուսաստանի պատկերը բարձրացնելու ուղղուած» : Այդ ծրագիրին հիմնական նախագիծերէն մէկը եղած է 2005-ի Russia Today-ի նորութիւններու ալիքի ստեղծումը, որ CNN-ի օրինակով 24 ժամուայ նորութիւններ կ՛ապահովէ անգլերէն լեզուով: Ալիքի սկզբնական դրամագլուխը եղած է պետական միջոցները՝ 30 միլիոն տոլար : Russia Today-ի գործարկման մասին CBS News-ը պատմութիւն մը պատրաստած է, որուն մէջ մէջբերած է Պորիս Կագարլիցկին՝ ըսելով, որ «անկասկած, այս մէկը խորհրդային հին քարոզչական ծառայութիւններու շարունակութիւնն է» :