cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սապահըտտին
Ազգային հարցերու մէջ՝ լայն ինքնուրոյնութիւն շնորհելու կողմնակից եղած է, ընդհուպ մինչեւ ազգային ծայրամասերուն ինքնավարութիւն ուզած է տալ եւ իրաւահաւասար պետական կազմաւորումներու դաշնակիցներ ստեղծել։ Սերտ կապեր ունեցած է հայ քաղաքական շրջանակներու հետ։ Սապահըտինի ջանքերով հնարաւոր դարձած է երիտթուրքերու ժամանակաւոր դաշինքը ոչ թուրք, ժողովուրդներու հասարակական-քաղաքական կազմակերպութիւններու հետ։ Երիտթուրքերու շարժման պառակտումէն ետք անոր անդամներու մեծ մասը համախմբուած է Սապահըտտինի շուրջ եւ ստեղծած «Մասնաւոր նախաձեռնութեան եւ ապակեդրոնացման ընկերութիւնը»։ Սապահըտտին պաշտպանած է օտարերկրեայ միջամտութեան անհրաժեշտութեան գաղափարը։
Քալատա
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Քալատա երգելու աւանդութիւնը հաւանաբար յառաջացած է Տիոնիսոս աստուծոյ ի պատիւ տօներուն առթիւ․ փոքրիկները կ'երգէին Նոր Տարուան համար։ Անոնք իրենց ձեռքին արգաւանդ եւ առատաբերութիւն բնորոշող ձիթենիի ճիւղ մը՝ ոչխարի բուրդի փաթթուած, կը բռնէին։
Սապահըտտին
Անգլիացիներու օգնութեամբ փորձած է դաւադրութիւն կազմակերպել Ապտուլ Համիտ Բ.-ի դէմ, սակայն չէ յաջողած։ 1908-ի յեղաշրջման հետեւանքով, երբ իշխանութիւնը գրաւած է երիտթուրքերու ազգայնական թեւի ներկայացուցիչները, Սապահըտտին փախած է Եւրոպա։ 1918-ի վերջերուն փորձած է վերադառնալ քաղաքական ասպարէզ, սակայն, յաջողութիւն չգտնելով, հաստատուած է Զուիցերիա։
Ստորոգութիւն:Թուրք քաղաքական գործիչներ Ստորոգութիւն:Օսմանեան կայսրութեան պետական գործիչներ
Քալատա
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Քալատան նաեւ յառաջ եկած է հռոմէական Քալենտես աւանդական տօներուն անունէն: Բիւզանդական ժամանակաշրջանի ընթացքին Կոստանտնուպոլսոյ մէջ (680 – 681) կը գումարուի 6-րդ Տիեզերական Ժողովը: Այս ժողովը կը դատապարտէ հռոմէական Քալենտեներուն տօները: Բիւզանդիոնի  կրօնական դասը յենուելով այս որոշումին, կ'արգիլէ եւ կամ կը կասեցնէ   հռոմէական տարիներէն մնացած Քալենտեներուն աւանդութիւնը ։
Ժողովրդագրութիւն
Քալատաները (քալատա - յոգնակի իմաստով բառ ) կ'երգուին ընդհանրապէս փոքրիկներէն, որոնք իրենց թաղի տուներն ու խանութները կը շրջին, որպէսզի Քրիստոսի Ծնունդը, Նոր Տարին եւ կամ Աստուածայայտնութիւնը աւետեն: Անոնք նախ կը հարցնեն «Նա թա փումէ» (այսինքն ըսե՞նք) եւ կը սկսին երգել։ Տանտիկինը եւ կամ խանութպանը (յաճախ նաեւ յաճախորդները), անոնց ափին ձեռաձիր (փոքրիկ գումար մը) կը դնեն եւ կամ ալ քուլուրա (տօնական հաց), շաքարեղէն, անուշեղէն եւ կամ չոր միրգեր կը մեծարեն։
Կը պատահէր սակայն, որ տանտէրը ձեռաձիր չէր տար եւ կամ երգեցողները գոհ չէին մնար տրուած ձեռաձիրէն․ այս «դժգոհութիւնը» կը պատահէր ընդհանրապէս կղզիները՝ Կրետէ, Նաքսօ, Միլոս, եւայլն: Այդ պարագային, երեխաները կամ պատանիները իրենց դժգոհութիւնը կ'արտայայտէին բարձրաձայն, տունէն դուրս, կրկնուող երկտողնեով, ինչպէս օրինակ՝ «Տանտէրս, գդակիդ վրայ հազարներով ոջիլներ, շատեր թող ծնին, շատեր թող թուխս նստին եւ ուրիշներ ալ հաւկիթներ հաւաքեն․․․» - «Αφέντη μου στη κάπα σου χίλιες χιλιάδες ψείρες, άλλες γεννούν, άλλες κλωσούν κι άλλες αυγά μαζώνουν!»։
Նօթեր
Յունաստանի նորագոյն պատմութեան Թագաւորական Հանրապետութեան շրջանին, թագաւորական պահակագունդին կողմէն կը հաստատուի Քալատաներուն աւետումը թագաւորին։
Քալատաներու բովանդակութիւնը
Քալատաները կը սկսին ողջիւնով մը, ապա կ'աւետեն գալիք տօնը եւ կ'աւարտին մաղթանքներով: Յատկանշական է թէ կ'երգուին մաքուր աշխարհաբար յունարէնով καθαρεύουσα (այժմ Յունաստանի մէջ կը գործածուի խօսակցական լեզուն δημοτική), շեշտելով անոնց ծագումը Բիւզանդական տարիներէն, երբ Յունուար ամսուան Քալենտենաները փառաւորապէս կը տօնուէին:
Սերիոժա Սուքիաս Յարութիւնեան
Սերիոժա Սուքիաս Յարութիւնեան (9 Յունիս 1940, Երեւան - 3 Մայիս 1994, Մարտակերտ, Թաղուած է Եռաբլուր (Երեւան), Արցախեան պատերազմի հերոս, ֆետայի:
Մանկութիւն եւ Պատանեկութիւն
Ծնած է Երեւան, 1940-ին: Հայրը՝ Սուքիաս, մասնակցած է ֆիննական պատերազմին ու անհետ կորսուած: Մայրը՝ Քաթիան, չդիմանալով պատերազմական տարիներու դժուարութիւններուն, կ'անհանգստանայ եւ անկարող կը դառնայ ստանձնելու իր որդւոյն՝ Սերիոժայի հոգատարութիւնը: Երեք տարեկան Սերիոժան դրացիները կը յանձնեն Լենինականի մանկատուն, ուր կը մնայ եօթը տարի: Կը վերադառնայ հօրենական տունը, կը գտնէ մայրը ու կը սկսի աշխատանքի փնտռտուքի, ապահովելու իր եւ մօր ապրուստը: Տասնամեայ տղան կը հանդիպի Գուրգէն Պաղտասարեան անունով մարդու մը, որ իր կնոջ՝ Կարինէի հետ կը խնամեն Սերիոժան: Ան սկզբնական շրջանին կ՝աշխատի ոսկերչական գործարանի մը մէջ, ապա Երեւանի թիւ 1 դպրոցը կը յաճախէ, որու տասնամեայ ընթացքը աւարտելէ ետք, կը մեկնի Փոթի, ուրկէ Վրաստանի ովկիանոսային ձկնորսական վարչութեան իբրեւ ծովագնաց աշխատող՝ կը վերադառնայ հայրենիքի զինուոր՝ «թանկիստ»ի մասնագիտութեամբ:
Ընտանեկան Կեանք
Կ՝ամուսնանայ Գոհար անունով աղջկայ մը հետ, որմէ կ՝ունենայ երկու զաւակ՝ Եդուարդ եւ Գայեանէ, զորս կը սնուցանէ հայրենասիրական գաղափարներով:
Գաղափարի մարդը
Յաճախ իր շուրջինները կը խրախուսէր ըսելով.«Հայոց պատմութիւն սորվէ՛, Տէր–Զօր յիշէ՛, Զէյթունի, Վանի հերոսամարտերը կարդա՛ եւ սորվէ՛...»: 1988-ին, Ազատութեան հրապարակին մէջ, առաջին յայտնուողներէն էր Սերիոժան, ուր կը տեսնէր իր երազներու իրականացման առաջին ծիլերը: Իրեն համար, անկախ ու միացեալ Հայաստանի երազը...: Բայց իր մեծագոյն ցանկութիւնը Մեծ Հայք հասնիլն էր...:
«Մեծ Հայք» ջոկատն ու Սերիոժան
1989-ին, կամաւորներէն բաղկացած « Մեծ Հայք» ջոկատի անդամագրուելով, իր ամբողջ կարողութիւններն ու գիտելիքները կը տրամադրէ մարտական գործողութիւններու իրականացման գործին: Ան իր գիտելիքներու պաշարը ամբարած էր ծովային նաւարկութիւններու եւ բանակային ծառայութեան ընթացքին S-54 թնդանօթը վարելու հմտութիւններ ձեռք բերելու ատեն: Յանուն բռնագրաւեալ հողերու ազատագրութեան, 1992-ին,«Մեծ Հայք» ջոկատը կը մարտնչի Արաբկիրի կամաւորական գումարտակի կազմին մէջ, կը մասնակցի Երասխի, Գորիսի, Սիսիանի սահմաններու պաշտպանական եւ Արցախի Քարագլուխ, Սարդարաշէն, Մեծշէն, Մաղավուզ, Յակոբ Կամարի, Մատաղիս գիւղերու ինքնապաշտպանական ու ազատագրական մարտերուն: Հայկական զօրքերուն յաղթարշաւը անկասելի էր, որովհետեւ անոնք կը կռուէին ո՛չ թէ նուաճելու, այլ ազատագրելու համար:
Նահատակութիւն
Ազատագրուած Թալիշ գիւղը թշնամիին շարունակական յարձակումներէն պաշտպանող մեր մարտիկները դիրքերը փոխարինողներուն յանձնելով՝ Երեւան պիտի վերադառնային 24 Ապրիլի ենթադրեալ յարձակումները կասեցնելէ ետք: Այդ օրը թշնամին յարձակումներու կը դիմէ, որ կ՝աւարտի հայ մարտիկներու հակագրոհով, բայց «Մեծ Հայք» ջոկատի վեց քաջարի մարտիկներ, որոնց թիւին մէջ էր նաեւ՝ Ալաշկերտցի Սերիոժա Յարութիւնեան, ականի մը ուժեղ պայթիւնէն ետք, կը մնան մարտադաշտին վրայ:
Յետ մահու
Իր կինը՝ Գոհար, հետեւելով իրեն յայտնուած երազին, Նուռնուսի մէջ, իր հոգնատանջ ձեռքերով եւ ճակտի քրտինքով կը կառուցէ եկեղեցի մը, յանուն Արցախի մէջ նահատակուած մարտիկներու եւ իր ամուսնոյն հոգիներուն անմահացման:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1940 ծնունդեր Ստորոգութիւն:9 Յունիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:1994 մահեր Ստորոգութիւն:3 Մայիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Մարտակերտ մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ ֆետայիներ Ստորոգութիւն:Արցախեան պատերազմի հերոսներ
Ս. Յարութիւն Եկեղեցի (Ճիւնի, Լիբանան)
'''Ճիւնիի Ս. Յարութիւն Եկեղեցի''', Լիբանանի Ճիւնի շրջանի Ս. Յարութիւն Եկեղեցւոյ շինութիւնը սկսած է 1954 թուականին եւ աւարտած՝ 1956-ին, բարերարութեամբ Կիւլլապի Կիւլպէնկեանին։
11 Յունիս 1961-ին, հովանաւորութեամբ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Զարեհ Ա. Կաթողիկոսի, առաջնորդութեամբ Խորէն արք. Բարոյեանի (յետագային Կաթողիկոս Մեծի Տանն Կիլիկիոյ) տեղի ունեցաւ Ս. Յարութիւն նորակառոյց եկեղեցւոյ օրհնութիւնն ու օծումը։
Եկեղեցւոյ առաջին հոգեւոր հովիւը եղած է Շահէ Քհնյ. Ալեմեզեան։
Եկեղեցւոյ կից շինուած է Ազգային Կիւլլապիի Կիւլպէիկեան նախակրթարանը, որ գործած է մինչեւ 1960-ական թուականները։ 1991-ին, թաղական խորհուրդի գործունէութեան գլխաւոր թիրախը դարձաւ եկեղեցւոյ բարեզարդումը։ 1998-ին, եկեղեցւոյ թաղական խորհուրդը եւ հոգեւոր հովիւը ձեռնարկեցին եկեղեցւոյ վերաշինութեան, որուն նպաստեց Լիբանանի հայոց թեմի առաջնորդ Գեղամ Եպս. Խաչերեան։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Լիբանան
Ճորտի Ալպա
Ճորտի Ալպա Ռամոս (Jordi Alba Ramos, ), Սպանացի ոտնագնդակ խաղացող, իբրեւ ձախ եզրային պաշտպան։
Քաթալոնական «Պարսելոնայի» եւ Սպանիոյ ոտնագնդակի ազգային հաւաքականին անդամ։
Վաղ տարիներ
Ալպա ծնած է Պարսելոնա, Քաթալոնիա: Ան ոտնագնդակ սկսած է խաղալ Պարսելոնայի երիտասարդական շարքերուն մէջ՝ իբրեւ ձախ եզրային յարձակող, սակայն 2005-ին ակումբէն ազատ արձակուած է չափազանց փոքր ըլլալուն պատճառով։ Այնուհետեւ ան միացած է հարեւան Քորնելլա (Cornellà) ակումբին եւ գրեթէ երկու տարի ետք, 6000 եւրոյով տեղափոխուած է Վալենսիա, ուր աւարտած է իր մարզական կրթութիւնը:
Յաջող մրցաշարքերէ ետք, Ալպա հիմնական կազմին թեկնածու կը համարուէր, սակայն ձախ պաշտպանի դիրքին մեծ մրցակցութեան պատճառով, շատ փորձեր ընելու առիթները քիչ էին երիտասարդ մարզիկին համար։
Վալենսիա
Ակումբին մէջ Ալպա կը ստանայ թիւ 28 մարզաշապիկը։
Վալենսիայի պաշտպանութեան դիրքին մէջ, յաճախ վիրաւորուելով, 2009-2010-ին մեծ մասը կը խաղայ ձախ պաշտպանի դիրքով՝ ընդհանուր առմամբ լաւ ելոյթներ ունենալով։
Օննիկ Աւետիսեան
Օննիկ Աւետիսեան, հայ մանկավարժ, գեղանկարիչ եւ արուեստաբան։
Սիփան
Սիփան (հին ժամանակ նաեւ կոչուած է Նեխ Մասիք, Ծիփան, Սուփխան, Süphan Dağı, քրտ.՝ Sîpana Xelatê), հանգած հրաբուխ Հայկական լեռնաշխարհի մէջ՝ Վանայ լիճի մօտակայքը։ Բարձրութիւնը 4434 մ. է։ Հայկական լեռնաշխարհի երրորդ բարձր գագաթն է Արարատէն ու Սաւալանէ յետոյ։
Աշխարհագրութիւն
Բազմածին է, շառաւիղի ձեւով, մասնատուած է կատարէն իջնող գետահովիտներով ու ձորակներով։ Սիփանի լանջերը ծածկուած են մարգագետիններով։
Ճորտի Ալպա
Վալենսիա
11 Ապրիլ 2010-ին, ակումբէն ներս ան իր առաջին կոլը կը նշանակէ՝ 2-3 պարտութեան մատնելով Մալիորկան ։
16 Ապրիլ 2010-ին Ալպա կը գրաւէ նաեւ Ալմերիայի դարպասը՝ նշանակելով խաղին վերջնական արդիւնքը՝ 3-0։
Պարսելոնա
2012-ին Պարսելոնան 14 միլիոն եւրոյի փոխարէն կը յայտարարէ Ալպայի տեղափոխման լուրը։ Ակումբին մէջ Ալպա հանդէս կու գայ ձախ պաշտպանողի դիրքով ։
28 Յունիս 2012-ին Ալպա հինգ տարուան պայմանագիր մը կը կնքէ «Պարսելոնայի»ն հետ՝ 14 միլիոն եւրօ արժէքով։ Ան իր պաշտօնական բացումը կը կատարէ 19 Օգոստոսին՝ խաղալով ամբողջ 90 վայրկեան՝ «Ռէալ Սոսյեթատի» դէմ՝  5-1 յաղթանակով։
8 Օգոստոս 2012-ին, իր առաջին ելոյթով Ալպա Մանչեսթըր Եունայթըտի հետ կայացած ընկերական խաղին փոխարինման 67-րդ վայրկեանին մուտք գործելով, յաղթական դուրս կու գայ ի շահ քաթալոնացիներուն։
Պաշտօնական խաղերուն, 19 Օգոստոս 2012-ին, Լա Լիկայի առաջին խաղերուն Ալպա կը յաղթէ Ռէալ Սոսիետատին 5-1 արդիւնքով ։
2 Յունիս 2015-ին Ալպա կը ստորագրէ նոր հնգամեայ պայմանագիր մը՝ 150 միլիոն եւրօ գնման նոր դրոյթով ։
Սիփան
Աշխարհագրութիւն
Սիփանի բարձունքներուն, ձիւնհալէն գոյացած են երկու լճակներ, որոնց ջուրերը Ծաղկանց լեռներէն հոսող գետակներու հետ կը սնեն Վանայ լիճը։ Սիփանը անտառներ չունի, սակայն լանջերը ծածկուած են ալպիական կանաչութեամբ եւ գոյնզգոյն ծաղիկներով։
Ճորտի Ալպա
Պարսելոնա
11 Մարտ 2019-ին նոր հնգամեայ պայմանագիր մը կը կնքէ՝ 500 միլիոն եւրոյով:
Ալպա իր լաւագոյն ելոյթը կ'ունենայ 2020-21 մրցաշրջանին, ուր ան բոլոր մրցաշարքերուն կը դառնայ 5 կոլի եւ 13 կոլային նշանակման հեղինակ։
Միջազգային
2006-ին, Ալպա կը հրաւիրուի Սպանիոյ երիտասարդական հաւաքականին, որուն ընթացքին կը մասնակցի 18 խաղերու տարբեր տարիքային խումբերու մէջ։
2009-ին մինչեւ 20 տարեկան պատանեկան հաւաքականին մէջ Ալպա կը դառնայ Միջերկրական խաղերու մրցաշարքի ախոյեան։
11 Սեպտեմբեր 2011-ին առաջին անգամ կը հրաւիրուի ազգային հաւաքականին մասնակցելու համար Եւրօ 2012-ի ընտրական փուլի խաղերուն։
11 Հոկտեմբերին Ալպա իր առաջին հանդիպումը կը կայացնէ հաւաքականի կազմին մէջ իրլանտացիներուն դէմ խաղին։ Յուլիս 1-ին, Եւրօ 2012-ի եզրափակիչ խաղին Չաւիի փոխանցումէն ետք Ալպա կը գրաւէ Իտալիոյ հաւաքականին դարպասը՝ դառնալով ոտնագնդակի պատմութեան առաջին պաշտպանը, որ կոլ կը նշանակէր Եւրոպայի առաջնութեան եզրափակիչ խաղին։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:21 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:1989 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Սպանացի Ոտնագնդակ խաղացողներ Ստորոգութիւն:Ոտնագնդակի Եւրոպայի Ախոյեաններ Ստորոգութիւն:Պարսելոնայի Ոտնագնդակ խաղացողներ
Օննիկ Աւետիսեան
Կենսագրութիւն
Կ. Պոլսոյ մէջ միջնակարգ ուսումը ստանալէ ետք, 1921-1925-ին կը հետեւի Վիեննայի «Կրաֆէկ Արուեստի դպրոցը»ի նկարչութեան ու քանդակագործութեան դասընթացքներուն: 1920 թուականին կը մեկնի Հռոմ, որուն գեղարուեստական Ակադեմիայի ընթացքը կ'աւարտէ 1927 թուականին որպէս ուսուցիչ ան կր պաշտօնավարէ Գահիրէի « Ազգային Նուպարեան » եւ « Պէրպէրեան » վարժարաններուն (1929-1934) եւ Կիպրոսի «Մելգոնեան կրթական Հաստատութեան» (1936-1941) մէջ:
Իբրեւ նկարիչ ու քանդակագործ, ստեղծագործական իր աշխատանքներուն առընթեր, Օննիկ Աւետիսեան կր լծուի Հայկական տպագրական տառատեսակները բարեփոխելու գործին, ինչպէս նաեւ հայկական նկարչութեան ու քանդակագորհծութեան ուսումնասիրութեան:
Հրատարակած է ՓՈՐՁ. ՄԸ ՀԱՅ ՏՊԱԳՐԱԿԱՆ ՏԱՌԵՐՈԻ ԲԱՐԵՓՈԽՈՒԹԵԱՆ ՈՒ ԱՐԴԻԱԿԱՆԱՑՄԱՆ, (Գահիրէ 1946), եւ ֆրանսերԷն լեզուով՝ ՀԱՅ ՆԿԱՐԻՉՆԵՐ ՈՒ ՀԱՆԳԱԿԱԳՈՐՆՆԵՐ (Գահիրէ 1959) շքեղ Հատորը։
Օննիկ Աւետիսեան կը մեռնի 23 Նոյեմբեր 1974-ին:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ Ստորոգութիւն:Հայ արուեստաբաններ
Էզէքիել Լաւէզի
Լաւէզիին Իտալիոյ մէջ անուանեցին «Նոր Մարատոնա» :
«Ջենոա» եւ «Սան Լորենսո»
2004թուականին մեկ միլիոն եւրոյի դիմաց ֆուտբոլիստը տեղափոխուած է իտալական «Ջենոա»: Իր առաջին մրցաշրջանին ան վարձավճարով տեղափոխուած է «Սան Լորենսո»:
Մրցաշրջանի արդիւնքին «Ջենոան» տեղափոխուած է Սերիա C1, այդ պատճառով Լաւէզին 1.2 միլիոն եվրոյի դիմաց տեղափոխուած է «Սան Լորենսո»:
«Նափոլի»
2007 թուականի յուլիս 5-ին արժանդինացին տեղափոխուած է իտալական «Նապոլի»: Ան խումբին հետ կնքած է 5 տարուայ պայմանագիր։ Խումբը անոր համար վճարած է 6 միլիոն եվրո, իսկ ֆուտբոլիստը նոր խումբին կազմ մէջ ստացած է թիւ 7 համարով մարզաշապիկը։
Խումբին կազմին մէջ Լաւէզին սկսած է իր մրցումները լաւ ցուցանիշով՝ Իտալիայի գավաթի շրջանակներուն կայացած «Պիզայի» դեմ խաղին դառնալով հեթ-տրիկի հեղինակ։ Իտալիայի առաջնութեան մէջ իր առաջին կոլը Լաւէզին հեղինակած է 2007 սեպտեմբեր 2-ին՝ «Ուդինեզեի» դեմ խաղին։
2010 թուականի յունուար 12-ին Լաւէզին երկարաձգած է իր գործող պայմանագիրը խումբին հետ մինչեւ 2015 թուական։
«ՊՍԺ»
2012 թուականին յուլիս 2-ին Լիգա 1-ը ներկայացնող «ՊՍԺ»-ն 30 միլիոն եվրոյի դիմաց գնած է արժանդինցի հարձակողին : Լիգա 1 մէջ իր նորամուտը Լաւէզին նշած է 2012 թուականի օգոստոս 11-ին՝ «Լորիենի» դեմ խաղին, որ վէրջացած է 2:2 : Խումբին կազմին մէջ իր առաջին կոլերը խփած է նոյեմբեր 21-ին՝ Չեմպիոնների լիգայի շրջանակներուն կայացած «Դինամո Կիևի» դեմ խաղին :
Չէմբյոնզ լիկայի իր երրորդ կոլը Լաւէզին խփած է դեկտեմբեր 4-ին՝ «Պորտուի» դէմ խաղին, գրաւելով Հելթոնի պաշտպանած դարպասը : Ֆրանսայի առաջնութեան մէջ իր առաջին կոլը Լաւէզին խփած է 2012 թուականի դեկտեմբեր 8-ին՝ «Պարկ դե Պրանս»ի մէջ կայացած «Էվիանի» դէմ խաղին :
Միջազգային ասպարէզ
Ազգային հաւաքականի կազմէն իր մասնակցիլը Լաւէզին նշած է 2007 թուականի ապրիլ 18-ին՝ Չիլիի հաւաքականի դէմ խաղին:
2008 թուականին ընդգրկուած է Արժենդինի Օլիմպիական հաւաքականի կազմին մէջ, եւ մասնակցած է Պեկինի Օլիմպիական խաղերուն :
Լաւէզին 2014 թուականին մասնակցած է Աշխարհի առաջնութեան :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Պարի Սեն Ժերմենի ֆուտբոլիստներ Ստորոգութիւն:Նապոլիի ֆուտբոլիստներ Ստորոգութիւն:Արգենտինայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Ստորոգութիւն:1985 ծնունդներ Ստորոգութիւն:3 Մայիսի ծնածներ
Ալբերտ Արիստակեսեան
Կենսագրութիւն
Ալբերտ Արիստակեսեան ծնած է 1928-ին Հայաստանի Չանախչի գիւղը (այժմ՝ Զանգակատուն): 1950-ին կ՚աւարտէ Երեւանի Պետական Համալսարանը։
1953-1962 տարիներու միջեւ կը պաշտօնավարէ «Գրական Թերթ»ի խմբագրութեան մէջ, իբրեւ պատասխանատու քարտուղար:
1962-1965-ի շրջանին կը ստանայ «Սովետական Գրականութիւն» ամսաթերթի վարիչի պաշտօնը:
Իսկ 1965-1970 տարիներու միջեւ զինք կը տեսնենք «Պատմա-Բանասիրական Հանդէս»ի մէջ իբրեւ՝ աւագ դիտաշխատող:
1970-ին կ՚աշխատի «Սովետական Գրականութիւն» ամսաթերթի մէջ գլխաւոր խմբագրի տեղակալ ըլլալով
1966-ին Ալբերտ Արիստակեսեան կը ստանայ Դոկտոր Փիլիսոփայութեան Բանասիրական Գիտութիւններու կոչումը: Իր աւարտաճառի խորագիրն էր՝ «Սիլվա Կապուտիկեանի Ստեղծագործութիւնը եւ Յետ-պատերազմեան Հայ Պոէզեայի Հարցերը»:
Մամուլի մէջ հրատարակուած են իր գրաքննադատական յօդուածները: Իսկ առանձին հատորներով հրատարակած է՝ «Բանաստեղծների ու Բանաստեղծութեան Մասին» (Երեւան, 1971) գրաքննադատական յօդուածներու ժողովածուն եւ «Պարոյր Սեւակ» (Երեւան, 1974) մենագրութիւնը:
Ալբերտ Արիստակեսեան կը մահանայ 1979 Յունիսին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:10 Օգոստոսի ծնածներ Ստորոգութիւն:22 Յունիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ
Պոպ Տոլ
Պոպ Տոլ (Ռոպըրթ Ժոզէֆ Տոլ, ), ամերիկացի քաղաքական գործիչ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի վեթերան, ԱՄՆ նախկին հանրապետական ծերակուտական եւ 1996 թուականի ԱՄՆ նախագահի թեկնածու:
Կենսագրական գիծեր եւ գործունէութիւն
Տոլ երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից էր, որուն ընթացքին ան ծանր վիրաւորում ստացած էր, որու հետեւանքով ընդմիշտ անդամալոյծ եղած էր անոր աջ ձեռքը, ռազմական բժիշկները հեռացուցած էին անոր երիկամներէն մէկը։ Ստացուած վնասուածքները, սակայն, Տոլը չէին խանգարած ներգրաւուելու գործուն քաղաքականութեան մէջ ։
1996-ի նախագահական ընտրութիւններուն ան եղած է հանրապետականներու թեկնածուն, սակայն պարտուած է ժողովրդավարական Պիլ Քլինթընին, որ վերընտրուեցաւ երկրորդ ժամկէտով։
1989-ի սկիզբը՝ Սպիտակի երկրաշարժէն շաբաթներ անց, Տոլ այցելած է Հայաստան՝ ամերիկեան մարդասիրական օգնութեան հերթական չափաբաժինը տրամադրելով աղէտէն տուժածներուն ։
Պոպ Տոլ իր ամբողջ ասպարէզին ընթացքին եղած է ԱՄՆ-ի մէջ հայերու շահերը քարոզող ամերիկացի ամենաաշխուժ պետական գործիչներէն մէկը։ Երկար տարիներ ան Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման օրինագիծեր յառաջ մղած է:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քաղաքական գործիչներ
Ույղուրներ
Ույղուրներ (չինարէն՝ 维吾尔), ույղուրները կը պատկանին թրքական ցեղերու, որոնք կը գտնուին Չինաստանի հիւսիսարեւմտեան շրջանը` Սինճիանկ նահանգին մէջ եւ իրենց հայրենիքը կը կոչեն Արեւելեան Թուրքեստան: Մեծ մասամբ կը պատկանին սիւննի իսլամական դաւանանքին եւ թրքախօս են, ժամանակին կը կոչուէին Չինաստանի թաթարներ, իսկ անոնք իրենք զիրենք կ'անուանեն «արեւելեան թուրքեստանցի» կամ «թուրք»:
ԹԻԿ (East Turkistan Islamic Movement, ETIM)
1990-էն մինչեւ 2001 այս կազմակերպութիւնը աւելի քան 200 ահաբեկչական գործողութիւն կատարած է Չինաստանի մէջ թէ անկէ դուրս. ըստ չինական աղբիւրներու, անոր ետին կանգնած է թրքական գաղտնի սպասարկութիւնը (ՄԻԹ), Թուրքիոյ մէջ կը գործէ անոր քաղաքական թեւը` «Ույղուրներու համաշխարհային խորհրդարանը», Ռապիա Քատիրի ղեկավարութեամբ:
11 Սեպտեմբեր 2001-ի յարձակումէն ետք Եւրոպական Միութիւնը, Միջին Ասիոյ երկիրները եւ Արաբական ծոցի շարք մը երկիրներ զայն ճանչցան իբրեւ ահաբեկչական կազմակերպութիւն: Սուրիական տագնապին ընթացքին, շնորհիւ ՄԻԹ-ի, անիկա կեդրոնացաւ Իտլիպի Ժըսըր Շուղուր շրջանին մէջ :
Վալանս
Վալանս (Valence, Valença, Valentia), քաղաք Ֆրանսայի մէջ, Ռոն գետի ձախ ափին։ Դրոմ տարածաշրջանին վարչական կեդրոնն է։ Ունի 70,3 հազար բնակիչ (1978)։
Տնտեսութիւնը
Փոխադրամիջոցներու հանգոյց մըն է։ Նշանաւոր հանքաքարէն մետաղների արտազատման արուեստով, սնունդի, մանագործութեան, կաշիի եւ թուղթի արդիւնաբերութեամբ եւ ժամացոյցներու արտադրութեամբ։
Հայերը Վալանսի մէջ
Վալանսի մէջ հայերը սկսած են հաստատուիլ 1923-1925 թուականներէն սկսեալ․ անոնց մեծ մասը գաղթած է Խարբերդէն, Մալաթիայէն, աւելի ուշ՝ Պրուսայէն։ 1984-ին Վալանսի մէջ կը բնակէր 5 հազար հայ։ Վալանսահայերը գլխաւորաբար զբաղած են արտադրութեամբ, կան նաեւ ազատ մասնագիտութեան տէր մարդիկ։ Վալանսի հայ համայնքը Ֆրանսայի լաւ կազմակերպուած համայնքներէն է։ Կը Գործեն ՀԲԸՄ (1934 թուականէն), Հայ Կարմիր խաչի, Մալաթիոյ կրթասիրաց ընկերութեան, Ֆրանսահայ մշակութային միութեան, Ֆրանսահայ երիտասարդական միութեան (ԺԱՖ) Վալանսի մասնաճիւղերը, ինչպէս նաեւ այլ հասարակական, հայրենասիրական կազմակերպութիւններ։ Յետ պատերազմեան տարիներուն Վալանսի հայութեան հիմնական, զանգուածը սերտ կապերու մէջ է մայր հայրենիքի՝ Խորհրդային Հայաստանի մշակութային-հասարակական կազմակերպութիւններու ու իրենց ներկայացուցիչներուն հետ։ Վալանսի հայերը, իբրեւ Ֆրանսայի քաղաքացիներ, կը մասնակցին Բ. համաշխարհային պատերազմին՝ ֆրանսական բանակի շարքերուն եւ Դիմադրութեան շարժման։ Յունուար 1969-ին քաղաքին նորաբաց թաղամասերէն մէկը կոչուած է «Երեւան»։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի քաղաքներ
Յակոբ Գաբրիէլեան
Գաբրիէլեան Յակոբ(26 Սեպտեմբեր 1885, Տիգրանակերտ - ․․․), հայացած փաստաբան։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Տիգրանակերտ 26 Սեպտեմբեր 1885-ին Քաղդէացի ծնողքէ մը: Սկզբնական կրթութիւնը ստացած է իր ծննդավայրի պետական «Ռիշտի վաթան» դպրոցին մէջ։ Պատանութեան շրջանին դժբախտութիւնը կ՚ունենայ կորսնցնելու իր հայրը, եւ իր կիսատ թողած ուսումը շարունակելու եւ կատարելագործելու մտադրութեամբ եւ դժպհի կացութեան բերումով հարկադրուած՝ Համիտեան ահաւոր հալածանքէն վերջնականապէս կը թողու իր ծննդավայրը առանց վհատելու, տաժանելի ճամբորդութենէ յետոյ կը յաջողի Կալկաթա (Հնդկաստան) մտնել:
1910-ին կ՚աւարտէ տեղւոյն «Այրիշ Քրիշտիէն Պրըտըրս» բարձրագոյն վարժարանի լիակատար դասընթացքը: Մինչեւ համաշխարհային պատերազմի հռչակումը (1914) կը վարէ առեւտրական եւ պետական պաշտօններ Հնդկաստան եւ Պասրա: Ապա տարիներով ինքնաշխատութեան կը նուիրուի, ուսումնասիրելով Անգլիական եւ Օսմանեան կառավարութեանց ընդհանուր օրէնքները:
1915-ին իբրեւ փաստաբան Անգլիական կառավարութենէն վկայականով իրաւունք կը ստանայ իր արուեստը կիրարկելու Պասրայի մէջ։ 1919-ին նոյն իրաւունքը կը շնորհուի նաեւ Իրաքեան կառավարութեան կողմէ:
Յաճախ գնահատուած է Պասրա նահանգի դատարաններու ընդհանուր Նախագահ Գըրնըլ Նօքսի կողմէ: 1923-ին, յետ քննութեան փաստաբանի վկայական կը ստանայ Իրաքի կառավարութենէն՝ բովանդակ երկրին մէջ իր արուեստը կիրարկելու համար: Հմուտ է արաբերէն, անգլիերէն, թուրքերէն լեզուներու. կը խօսի նաեւ հայերէն: Իր անհատական կեանքէն զատ ունեցած է ազգանուէր ծառայութիւններ: Քանիցս ընտրուած է Պասրայի Հայոց Ազգ. Թաղական խորհրդոյ, Հոգաբարձութեան անդամ եւ Ազգային երկսեռ վարժարանի վերատեսուչ: Իբրեւ հայասէր եւ օրէնսգէտ փաստաբան վայելած է յարգանք:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ փաստաբաններ Ստորոգութիւն:26 Սեպտեմբերի ծնածներ
Մակար Եկմալեան
Մակար Եկմալեան, (2 Փետրուար 1856,Վաղարշապատ- 9 Մարտ 1905, Թիֆլիս):Հայ երգահան, խմբավար եւ մանկավարժ: Իր երաժշտական գործունէութեամբ մեծապէս նպաստած է ազգային երաժշտական դպրոցի ձեւաւորումին. մշակած է հայկական միաձայն երգեցողութեան բազմաձայնումի սկզբունքները, հիմնադրած է օրադորիա-գանդաթի եւ ռոմանսի ժանրերը։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Վաղարշապատ, Ալաշկերտի շրջանի Եկմալ գիւղէն գաղթած ընտանիքի մը մէջ։ Ուսումը ստացած է ծննդավայրի ծխական դպրոցին մէջ, ապա Էջմիածնի Ժառանգաւորաց վարժարանին մէջ, աշակերտելով Նիկողայոս Թաշճեանին։ 1872 թուականին կ'աւարտէ Ժառանգաւորաց վարժարանը։ 1874 թուականին կը նշանակուի Գէորգեան վարժարանի հայկական ձայնագրութեան ուսուցիչ, 1878-ին կ'ուղարկուի Փեթերսպուրկ, տեղւոյն երաժշտանոցին մէջ կատարելագործելու իր մասնագիտութիւնը։ Փեթերսպուրկի երաժշտանոցին մէջ կ'աշակերտէ փրոֆեսորներ՝ Լէատովին, Նիքոլայ Ռիմսկի-Գորսաքովին եւ Սագետտիին։ 1888 թուականին կ'աւարտէ ուսումը ազատ արուեստագէտի տիպլոմով: Քանի մը տարի կը ղեկավարէ Փեթերսպուրկի հայկական եկեղեցւոյ երգչախումբը, միաժամանակ կը զբաղի հայկական պատարագի մշակմամբ, աւարտելով զայն 1892 թուականին։ 1891-ին կը նշանակուի Թիֆլիսի Ներսէսեան դպրոցի երաժշտութեան դասատու եւ երգչախումբի ղեկավար։ Այն երգչախումբը, որ առաջին անգամ կը կատարէ իր մշակած պատարագէն հատուածներ եւ կը հռչակէ իր անունը։
Եկմալեան, նշանաւոր երաժշտագէտ եւ խմբավար Նիկողայոս Թաշճեանի հսկողութեամբ երկու տարի կը հմտանայ հայկական նօթագրութեան մէջ, կը մասնակցի հոգեւոր երգերու ձայնագրութեան ու ժողովածուներու հրատարակութեան, որոնք կը ներկայացնեն գիտական ու գեղարուեստական մեծ արժէք։ 1874 թուականէն սկսեալ Էջմիածնի Գէորգեան ճեմարանին մէջ կը դասաւանդէ երգեցողութիւն եւ հայ եկեղեցական երաժշտութեան տեսութիւն։ 1877էն մինչեւ 1891 ան կը հաստատուի Սան Փեթերսպուրկ: 1888 թուականին կ'աւարտէ տեղւոյն երաժշտանոցի ստեղծագործական բաժինը, միաժամանակ կը վարէ Սուրբ Կատարինէ հայկական եկեղեցւոյ դպրապետի պաշտօնը։ 1891-էն սկսեալ կը բնակի Թիֆլիսի մէջ եւ մինչեւ 1902 թուականը կը դասաւանդէ Ներսիսեան դպրոցին մէջ, ուր կը ստեղծէ տղամարդկանց երգչախումբ։ 1893-1894 թուականներուն Եկմալեան կը դասաւանդէ Ռուսական կայսերական երաժշտական ընկերութեան Թիֆլիսի բաժանմունքի ուսումնարանին մէջ՝ վարելով ուսումնարանի նախագահի պաշտօնը։
Ստեղծագործութիւններ
1896 թուականին լոյս կը տեսնէ «Երգեցողութիւն Սրբոյ Պատարագի»ն։ Ներսէսեան դպրոցին մէջ եւ հետագային իրեն կ'աշակերտեն երգիչներ Տիգրան Ներսէսեան, Արմենակ Շահմուրատեան, Շարա Տալեան, Մուշեղ Աղայեան, Արամ Տէր-Յովհաննէսեան, Անտոն Մայիլեան, Ազատ Մանուկեան եւ ուրիշներ։ Մեծ դեր կ'ունենայ ժողովրդական երգերու մշակումի եւ կատարումի գործին մէջ։ Կը մշակէ քանի մը տասնեակ ազգային եւ ժողովրդական երգեր՝ «Ազնիւ Ընկեր, Մեռնում Եմ», «Տէ՛ր, Կեցցո՛ Դու Զհայս», «Ո՛չ Փող Զարկինք, Ո՛չ Արձագանգ», «Կապոյտ Երկնքում Աստղեր Են Փայլում» եւ այլն, որոնք լայն տարածում գտած են։ Անոր ձայնային եւ գործիքային ստեղծագործութիւններէն քանի մը հատը, որոնց կարգին «Ռոզայի Թափառումները» գանդաթը, որ գրած է Փեթերսպուրկի երաժշտանոցը աւարտելուն առիթով, սակայն մնացած են ձեռագիր եւ կորսուած։
Ուսանողական տարիներուն կատարած է ժողովրդական եւ հոգեւոր մեղեդիներու խմբերգային մշակումներ։ Անոր ստեղծագործութեան մէջ իւրայատուկ տեղ կը գրաւէ ընդարձակ քնարավիպական «Պատարագը», որ գրուած է երգչախումբի համար՝ առանց նուագակցութեան։ Հետագային նշեալ ստեղծագործութիւնը բարձր գնահատած են երաժշտական յօրինողներ Ֆերենց Լիստը, Քամիլ Սեն-Սանսը եւ ուրիշներ։ Եկմալեանը մշակած է բազմաթիւ ժողովրդական եւ աշուղական երգեր (երգչախումբի կամ մեներգի համար՝ դաշնամուրի նուագակցութեամբ), որոնցմէ հանրայայտ են «Անձրեւն Եկաւ», «Լուսնակ Գիշեր», «Ջան Գուլում», «Հով Առէք, Սարեր Ջան», «Աղջիկ Դու Սիրուն», «Վարդ Կօշիկս», «Ազնիւ Ընկեր», «Կեցցէ՛ Զէյթուն», «Ձայն Մը Հնչեց», ինչպէս եւ եկեղեցւոյ շարականներ, հոգեւոր երգեր («Նորահրաշ», «Աշխարհ Ամենայն» եւ այլն)։ Գրած է «Ռոզայի Դեգերումները» գանդաթը, դաշնամուրային նոքթիւռն, սիմֆոնիկ նախերգանք։ Մեծ ժողովրդականութիւն կը վայելեն «Ով Հայոց Աշխարհ», «Թաղումն Քաջորդոյն», «Լռեց...» խմբերգները, «Պաղ Աղբիւրի Մօտ», «Սիրուհիս» ռոմանսները եւ այլ ստեղծագործութիւններ։
Եկմալեանին աշակերտած են Կոմիտաս, Արմենակ Շահմուրատեանը, Շարա Տալեանը, Արմէն Տիգրանեան եւ ուրիշներ։ Եկմալեանի անունով Երեւանի մէջ կոչուած է փողոց։ 1895 թուականին Գէորգ Արքեպիսկոպոս Սուրէնեանցի (1911-1930 թուականներուն՝ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գէորգ Ե. Սուրէնեանց) միջնորդութեամբ, Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Մկրտիչ Ա. Վանեցիի (Մկրտիչ Խրիմեան) հայրապետական կոնդակով՝ Մ. Եկմալեանի «Պատարագը» Հայ եկեղեցին պաշտօնապէս ընդունած է եւ սկիզբ դրուած է անոր բազմաձայն կատարումին։
Ամանտա Կորմըն
'''Ամանտա Ս. Գ. Կորմըն (անգլ.՝ Amanda S. C. Gorman', ծնած 1998) Ամերիկացի բանաստեղծ մըն է: Իր ստեղծագործական կտորները կ'ընդգրկեն շատ մը նիւթեր, ինչպէս կեղեքում, ֆեմինիզմ, ազգութիւն, լուսանցայինութիւն, եւ Ափրիկեան սփիւռքը: Կորմըն առաջին անձն էր որ ստացաւ Ազգային Երիտասարդական Բանաստեղցի Դափնեւորի մրցանակը: Ան հրատարակած է իր բանաստեղծութիւններու գիրքը՝ «Ան Որուն Համար Ուտելիքն Բաւարար Չէ» (անգլ.՝ The One for Whom Food Is Not Enough) 2015 թուականին: 2021 թուականին, ան ասմունքեց իր «Այն Բլուրը Զոր Կը Մագլցինք» (անգլ.՝ The Hill We Climb'') բանաստեղծութիւնը ԱՄՆ նախագահ Ճօ Պայտընի նախագահական պաշտօնակալութեան հանդէսին: Իր ասմունքը ստացաւ համաշխարհային ծափողջուններ, եւ իր երկու գիրքերը շուտով դարձան շաբթուան ամէնէն շատ ծախուած գիրքերէն երկուքը:
Վաղ կեանք եւ ուսում
Կորմըն ծնած է Լոս Անճելըսի մէջ, Քալիֆորնիա, 1998 թուականին: Ըլլալով երեք զաւակներէն մէկը, ան ունէր մայր մը, Ճոն Ուիքս, որ 6րդ դասարանի անգլերէն լեզուի ուսուցչուհի է Ուաթս շրջանին մէջ (Լ.Ա.), ինչպէս նաեւ երկուորկեակ քոյր մը, Կապրիէլ, որ ֆիլմի արտադրիչ է:    Կորմըն կ'ըսէ, թէ ան մեծցած է շրջանակի մը մէջ ուր հեռատեսիլի հասանելիութիւնը սահմանափակ էր: Իր մանկութիւնը կը նկարագրէ իբր «տարօրինակ» եւ կը վայելէր կարդալ եւ գրել, մօրը կողմէ քաջալերուելով:
Կորմըն ձայնի ընկալման դժուարութիւն ունի եւ նրբութիւն ձայնի հանդէպ: Ան նաեւ կը տարապէր խօսքի դժուարութիւններէ մանկութեան ընթացքին: Կորմըն խօսակցելու համար ստացած է բժշկական օգնութիւն: Ըստ իր 2018 թուականի հարցազրոյցին Էլիտա Քոչարեանին հետ Հարվըրտ Համալսարանի The Harvard Crimson թերթին համար, Քոչարեան գրեց՝ «Կորմընը իր խօսքի դժուարութիւնը չի տեսներ իբր խոչընդոտ, այլ իբր ուժ, նուէր մը»: Կորմըն, իր խօսքին մէջ The Harvard Gazette թերթին հետ 2018 թուականին, կ'ըսէ՝ «միշտ դժուարութիւնս համարած եմ ուժ, որովհետեւ լսողութեան եւ խօսքի դժուարութիւններուս պատճառաւ գրելու եւ կարդալու կարողութիւններս լաւացան: Երբ պատանի էի, միշտ կը յիշէի Մարիան Տէպորահ Ուիլիըմսընի խօսքը՝ «մեր ամէնէն խոր վաղը այն չէ, որ մենք անբաւարար ենք, այլ մեր ամէնէն խոր վաղը այն է՝ թէ մենք անչափ զօրաւոր ենք»»:
2021 թուականին, Կորմըն ըսաւ CBS This Morning յայտագիրը վարող Անթընի Մէյսինին, թէ ան երաժշտութիւնն ու երգեր կ'օգտագործէր խօսակցական բուժման համար, եւ ըսաւ «ամէնէն սիրած փորձս «Aaron Burr, Sir» երգը երգելն էր Hamilton թատերական ներկայացումէն, որովհետեւ լեցուն է «ռ» հնչիւններով. եթէ կարենամ թափ պահել երգ իբառերուն հետ, ուրեմն նաեւ կարողութիւնս «ռ» տառը հնչելու կը բարելաւուի»:
Մեծ Սէրայ
Պէյրութի Մեծ Սերայ, Լիբանանի վարչապետին նստավայրը եւ աշխատանքի կեդրոնատեղի։ Անիկա կը գտնուի Պէյրութի կեդրոնին մէջ՝ բլրակի մը վրայ, խորհրդարանի շէնքէն քանի մը թաղամաս հեռու։
Մեծ Սերայը պատմական շէնք մըն է։ Անիկա ամենանշանաւորն է Սերայի բլրակին վրայ գտնուող՝ Օսմանեան ժամանակաշրջանէն մնացած 3 պատմական շինութիւններուն մէջ։ Միւս երկուքն են ներկայիս Զարգացման եւ վերակառուցման խորհուրդին զբաղեցուցած շէնքը եւ Համիտիյէ ժամացոյց աշտարակը։
Սերայը իր կարեւորութիւնը վաստակած է շնորհիւ այն յաջորդական դերերուն, զորս կատարած է 1832 թուականէն սկսեալ։
Ալ Սաքանա
Օսմանցիներուն դէմ տարած կարճատեւ իր յաղթանակէն ետք, Եգիպտոսի տիրակալ Իպրահիմ Փաշա 1831 թուականին զինուորական կայան մը կը հաստատէ Պէյրութին հայող բլրակի մը արեւմտեան կողմին վրայ։
Այդ օրերուն, բլրակը կը գտնուէր քաղաքի պարիսպներէն դուրս։ Եգիպտացիները այս բլրակը ընտրած էին զինուորական նպատակներու համար։ Անիկա ունէր բարձր դիրք մը եւ կ՛իշխէր Մունաժժիտին շուկային վրայ։
Այս շուկան, որ ներկայիս ծանօթ է Դրամատուներու փողոց անունով, կը գրաւէր ռազմավարական կարեւորութիւն ունեցող դիրք մը Պէյրութի կեդրոնին մէջ, ըլլալով մօտիկ Դալլէթ էլ Ամըրքէն կոչուող բլուրին եւ Պապ Եաագուպին, որ Պէյրութի մուտքերէն մէկն էր։ Այդ ժամանակաշրջանի պատմաբաններէն շէյխ Ապտէլ Պասիթ էլ Ունսի կը նկարագրէ, որ խնդրոյ առարկայ բլուրը ունէր տիրական դիրք մը Պէյրութի արեւմտեան կողմին վրայ, հեռու էր բնակչութենէն, եւ կը հսկէր ամբողջ քաղաքն ու Միջերկրականի ափը։ Այսպիսով, անիկա հնարաւորութիւն կու տար եգիպտական զօրամիաւորումին, որպէսզի լաւապէս հսկողութեան տակ պահէ Պէյրութը եւ անոր մօտակայ շրջանները։ Մինչեւ այն ատեն, որ եգիպտացիները կը գտնուէին բլուրին վրայ, մարդիկ զայն կը կոչէին ՙալ սաքանա՚, զօրանոց, տրուած ըլլալով, որ Իպրահիմ Փաշան զայն ընտրած էր իբրեւ իր զինուորներու հաւաքատեղի։
Գըշլէ
1840-ին, օսմանցիները վերագրաւեցին Սուրիան եւ լիբանանեան տարածքները՝ փրուսական, ռուսական եւ անգլիական նաւատորմիղներուն օգնութեամբ։ Օսմանեան զինուորական իշխանութիւնները հետաքրքրուեցան Պէյրութի վրայ տիրական դիրք ունեցող այս բլրակով եւ այնտեղ զինուորական խարիսխ մը հաստատեցին։
Բլուրին վրայ կառուցուած շէնքը նախ ծառայեց իբրեւ օսմանեան զինուորական եւ քաղաքային իշխանութեան կեդրոնատեղի, եւ ապա, ընդարձակուելէ ետք, դարձաւ օսմանցի կառավարիչներու գլխաւոր նստավայրը եւ աշխատատեղին։
Այդ օրերուն, պէյրութցիները բլրակին տուին Գըշլէ թրքական անունը, որ կը նշանակէ բանակատեղի կամ զինուորական թաղամաս։
Մինչեւ 1856 թուական, Մեծ Սերայը բաղկացած էր մէկ յարկէ։ Այդ տարին, աւելցուեցաւ երկրորդ յարկ մը, մինչ առաջինը վերածուեցաւ հեծեալներու գունդի կեդրոնի։ 1877-էն 1894-ի միջեւ տեղի ունեցան հիմնաւոր կառուցային փոփոխութիւններ, որոնք Սերային տուին իր ներկայ տեսքը։ 1865 թուականին, օսմանեան Ապտուլ Ազիզ Սուլթանին հրամանով, Սերայի տարածքին մէջ կառուցուեցաւ զինուորական հիւանդանոց, որուն ժողովուրդը տուաւ Հասթահանէ թրքերէն անունը։ Հիւանդանոցի շէնքը բաղկացած էր երկու մասերէ, որոնցմէ հիւսիսային մասին մէջ հաստատուած էր նաեւ դեղարանը։
Շինութիւններուն Ճակատագիրը
1918-ին, երբ ֆրանսական բանակը մտաւ Պէյրութ, ֆրանսացիք հիւանդանոցի շէնքը վերածեցին դատարանի։ Յետոյ դատարանը փոխադրուեցաւ այլ տեղ, իսկ շէնքը սկսաւ ծառայել իբրեւ լիբանանեան համալսարանի Գեղեցիկ արուեստներու կաճառ։
1975-ին բռնկած լիբանանեան քաղաքացիական պատերազմի ընթացքին այս շէնքը գրեթէ ամբողջութեամբ քանդուեցաւ։ Անիկա վերաշինուեցաւ հանգուցեալ վարչապետ Ռաֆիք Հարիրիի նուիրատուութեամբ եւ տրամադրուեցաւ Զարգացման եւ վերաշինութեան խորհուրդին։ 1897-ին, ժամացոյց աշտարակ մը կառուցուեցաւ Մեծ Սերային մօտ, նշելու համար օսմանեան Ապտուլ Համիտ Բ. սուլթանի գահակալութեան 10-ամեակը։ Նմանօրինակ երկու այլ ժամացոյց աշտարակներ բարձրացուեցան Թրիփոլիի եւ Պաղեստինի Հայֆա քաղաքին մէջ։ Համիտիյէ ժամացոյց աշտարակի նախագիծին հեղինակն է Եուսէֆ Աֆթիմուս։ Աշտարակը 1994 թուականին վերակառուցուեցաւ եւ ստացաւ իր սկզբնական տեսք
Ֆրանսական հոգատարութեան շրջանին
1918-ին, Ա. համաշխարհային պատերազմի աւարտին օսմանեան կայսրութեան պարտութենէն ետք, Արաբական յեղափոխութեան դրօշը ծածանեցաւ Սերային վրայ։
Սակայն ատիկա տեւեց շատ կարճ։ Նոյն տարուայ Հոկտեմբեր 8-ին դաշնակից ուժերը ցամաքէն եւ ծովէն մտան Պէյրութ եւ գրաւեցին ամբողջ Լիբանանի ծովեզերքը։
Դաշնակից ուժերու հրամանատար զօրավար Ալենպիի հրամանով Մեծ Սերայը գրաւուեցաւ։ Անիկա դարձաւ Լիբանանի զինուորական կառավարիչ ֆրանսացի սպային կեդրոնատեղին։ 1926-ին ֆրանսացիք փոփոխութիւններ կատարեցին Մեծ Սերայի արտաքին տեսքին վրայ, հիւսիսային կողմը։ Անոնք հիւսիսային կողմի կամարաձեւ դարպասը տեղափոխեցին հարաւ, իսկ անոր տեղ կառուցեցին կախովի պատշգամ մը։ Այս պատշգամը օգտագործուեցաւ ֆրանսացի զինուորական կառավարիչներու եւ ապա Լիբանանի վարչապետներուն կողմէ, որպէսզի այնտեղէն ճառ արտասանեն։ Ֆրանսացիք հիւսիսային կողմի մուտքի կամարին վրայէն հանեցին նաեւ թագի քանդակը, որովհետեւ անիկա կը կրէր օսմանեան կայսրութեան խորհրդանշանը։
Անկախութեան շրջանէն մինչեւ քաղաքացիական պատերազմ
Լիբանանի անկախութեան շրջանին, առաջին նախագահ շէյխ Պշարա Խուրիի իշխանութեան օրով Մեծ Սերայը կարճ ժամանակ մը ծառայեց իբրեւ նախագահական նստավայր, նախքան անոր հաստատումը՝ Քանթարիի պալատին մէջ։
Վերանորոգումը եւ արդիականացումը
Սերային վերանորոգումը տեւեց 900 աշխատանքային օր։ Մեծ Սերայի վերանորոգումը եւ ներկայ տեսքով անոր շքեղութեան վերահաստատումը խորհրդանշաններէն մէկն է դասական քաղաքաշինութեան արժէքներուն եւ դիմագրաւած մարտահրաւէրներուն։
Ներկայիս, Մեծ Սերայը համադրում մըն է պատմական ճարտարապետութեան եւ արդիական ներքին ձեւաւորումի, որուն կը միանայ արդի արհեստագիտութիւնը՝ իր զանազան միջոցներով։ Անոր արտաքին պատերը վերականգնուած են ամբողջովին՝ ըստ իրենց սկզբնական ձեւին։ Աւելցուած յարկը կառուցուած է քովի քանդուած շէնքերու քարերով, որուն շնորհիւ պահպանուած է արտաքին ներդաշնակ տեսքը։
Սերային ներքին շինութեանց եւ կահաւորումի գործերը բացառապէս կատարուած են լիբանանցի ձեւաւորողներու եւ արհեստաւորներու ձեռքով։ Այդ գործերը կ՛ընդգրկեն կահոյքի պատրաստութիւն, մետաղային յօրինուածքներ եւ քարի ու մարմարի գեղարուեստական մշակումներ։
Կառոյցի յատկանիշները եւ գործառոյթը
Մեծ Սերայը կը գրաւէ 39,700 քառակուսի մեթր տարածութիւն։ Անոր չորս թեւերը տեղադրուած են մեծ զբօսայգիի մը շուրջ, որուն կեդրոնը կը գտնուի մարմարէ շինուած ցայտաղբիւր մը։ Շինութեան արտաքին եւ ներքին մասերուն մէջ կը գտնուին 588 կամարներ՝ կառուցման 5 տարբեր ձեւերով։
Հիւսիսային դարպասը կը հանդիսանայ Մեծ Սերայի 4 թեւերուն շինարարական կեդրոնական տարրը։ Այս դարպասին բարձրութիւնը 11 մեթր է, իսկ լայնքը՝ 7 մեթր։ Անոր կառուցումը ներշնչուած է Պէյթէտտինի Պալատի դարպասներէն։
Մուտքի կամարին կեդրոնը կը գտնուի մարմարէ ցուցատախտակ մը, որուն վրայ, հանգուցեալ վարչապետ Ռաֆիք Հարիրիի փափաքով, արձանագրուած է հետեւեալը. ՙԼաու տամաթ լա ղէյրաք, լամա իթթասալաթ իլէյքա՚ ("Եթէ քաղաքական իշխանութիւնը յարատեւ ըլլար մէկու մը համար, անիկա պիտի չհասնէր քեզի")։
Գետնայարկին մէջ կայ հիւրընկալութեան եւ հանդիսութիւններու սրահ մը, 2 մեծ ընդունարաններ եւ մամուլի սենեակ մը։ Վերջապէս, ստորգետնեայ տարածքին մէջ հաստատուած են ինքնաշարժի կայանատեղիներ, զանազան սենեակներ եւ պաշտօնէութեան գրասենեակներ։ Մեծ Սերային մէջ ընդհանուր հաշուով կան 430 սենեակներ եւ դահլիճներ, բացի թեքնիք ծառայողական նշանակութեան սենեակներէն։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Լիբանան Ստորոգութիւն:Պէյրութ Ստորոգութիւն:Ճարտարապետութիւն Ստորոգութիւն:Պատմութիւն
Վանական Վարդապետ
Յովհաննէս Վանական Վարդապետ Տաւրուշեան, հայ պատմագիր մը 13-րդ դարէն։
Գործերը
Թէպէտ Վանական վարդապետ զբաղած է ուսուցչական և գրողներ պատրաստելու գործով, նաև ատեն ունեցած է գրելու գործեր, որոնք եթէ իր ուսուցչութեան չափ կարևոր չեն, այնուամենայնի արժանի են յիշատակուելու։ Ձեռագրած մատենադարաններէն յատկապէս Երևանի՝ հետզհետէ երևան կ'ելլեն իր անունով մանր գործեր, որոնց ամբողջական ցուցակը տեսնել Աճառեանի անձնանուններու բառարանի մէջ, (Գ. հատոր էջ 588-589)։ Դժբախտաբար ցարդ չէ գտնուած իր մէկ կարևոր գործը, «Պատմուտիւն Թաթարաց», որ կորսուած է և որ յատուկ կերպով կը յիշուի Կիրակոս Գանձակեցիի կողմէ։ Մեզի հասած յիշատակելի գործերը հետևեալներն են.
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ պատմիչներ
Լեֆքա Օրի (լեռնաշղթայ)
Լեֆքա Օրի (Λευκά Όρη) կամ Մատարես (Μαδάρες) լեռնաշղթայ. Լեֆքա Օրի այսինքն՝ Սպիտակ Լեռներ: Լեֆքա Օրի լեռնաշղթան կը գտնուի արեւմտեան Կրետէ եւ կ՛ ընդգրկէ 35 քմ․ լայնութեամբ եւ 60 քմ․ երկարութեամբ տարածք մը։  Ամենաբարձր գագաթն է Փահնես (2453 մ․)։
Դիրքը
Լեֆքա Օրի լեռնաշղթան կը գտնուի Կրետէ կղզիին արեւմտեան մասը։  Կը գրաւէ  Խանիա նահանգին գրեթէ ամբողջ տարածքը եւ Ռեթիմնօ նահանգին արեւմտեան մասը։
Երկրակազմախօսութիւն
Լեռնաշղթային հարթ մակերեսին վրայ կը ձեւաւորուին բազմաթիւ լեռնադաշտեր, որոնցմէ գլխաւորներն են Օմալոս եւ Ասքիֆոս, բազմաթիւ կիրճեր, որոնցմէ ամենածանօթն է Սամարիա Կիրճը, ինչպէս նաեւ անթիւ ձորեր, քարայրներ, անդունդներ, աւազաններ, վիհեր եւ ճեղքեր։
Գագաթներ
Լեֆքա Օրի լեռնաշղթան ունի բազմաթիւ գագաթներ, որոնցմէ 58-ն 2000 մեթրէն բարձր են։  Ամենաբարձր գագաթներն են՝ Փահնես (2454,54), Թրոհարիս (2401), Մես Սորոս (2397) եւ Տիփլի թոտորի (2377)։
Յատկանշական է բարձր գագաթներով շրջապատուած ներքին բարձրաւանդակը՝ 1800 – 2100 մեթր բարձրութեամբ։
Կլիմա
Ամառը չոր է եւ անջրդի։  Սակայն մնացեալ եղանակներուն անձրեւները յաճախակի են։
Մագլցում
Լեռնաշթան մագլցելու համար, կան բազմաթիւն անցքեր, սակայն ամենապահովները կը գտնուին հիւսիսային կողմը։
Մարդու ներկայութիւնը
Հնագիտական պեղումները կը փաստեն թէ Նոր Քարէ Դարի շրջանէն, մարդը հոն բնակութիւն հաստատած է։ Լեռնաշղթան եղած է նաեւ կրետացի յեղափոխականներու ապաստան եւ ապստամբութիւններու մեկնակէտ։
Տե՛ս նաեւ
Կրետէ
Իրաքլիօ
Քրի-քրի
Փսիլորիթրս
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Լեռնաշղթաներ Ստորոգութիւն:Լեռներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի լեռներ Ստորոգութիւն:Կրետէի լեռնաշղթաներ
Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Միջերկրական ծով)
Հայոց ցեղասպանութեան յուշարձան, Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցի կապակցութեան Միջերկրական ծովին մէջ` Ճունիի-տաբարժա մասը 35 մետր խորուպկութեամբ տեղադրուած է խաչ:
Պատմութիւն
Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցի միջոցառումներու ժամանակ Լիբանանի մէջ ՀՀ դեսպանութեան, Լիբանանի կենտրոնական մարմնի, մէծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկէ Հայոց կաթողիկոս, պատրիարք Ներսէս Պետրոս Ժթ-ի հովանաւորութեամբ եւ աջակցութեամբ, «Octopusteam» ջրասուզման ակումբի նախաձեռնութեամբ 2015 թուականին տեղի ունեցաւ Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին նուիրուած խաչի տեղադրման արարողութիւն Միջերկրական ծովին մէջ` Ճունիի-տաբարժա մասը, 35 մետր խորունկութեան վրայ :
Խաչի տեղադրումը նուիրուած է այն հայերուն յիշատակին, որոնք խորտակուած են գետերուն եւ ծովերուն մէջ փախչելով 1915 թուականի կոտորածից :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայոց ցեղասպանութեան յուշարձաններ Ստորոգութիւն:Լիբանանի յուշարձաններ
Զարեհաւան (Այրարատ)
Զարեհաւան, գրաբար` Զարեհաւան, քաղաք Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Ծաղկոտն գաւառին մէջ, Արածանի գետի աջ ափին, Բագաւանի մօտ, Թաւրիզ-Կարին-Տրապիզոն ճանապարհին մօտ:
Աշխարհագրութիւն
Զարեհաւանը կը գտնուի Դիադինինի ոչ հեռու, Արածանի գետի ակունքի շրջանին, անոր աջ ափին, Բագաւանի (Ուչքիլիսի) մօտ, Թաւրիզ—Կարին—Տրապիզոն քարաւանային բանուկ ճանապարհին վրայ; Նպատ լեռան հիւսիսային ստորոտը: Անոր մօտակայքը կը գտնուեր նաեւ Անգղ բերդը: Մի այլ Զարեհաւանը կը գտնւուէր նոյն Այրարատեան աշխարհի Բասեն գաւառին մէջ: Այս վերջինը նոյնպէս հելլէնիստական քաղաք էր, եւ անունը կապուած էր Արտաշէս թագաւորի հոր` Զարեհի անուան հետ:
Պատմութիւն
Առաջին անգամ կը յիշատակուի մ.թ.այ. 2-րդ դարուն: Փաւստոս Բուզանդի վկայութեամբ Զարեհաւանը 4-րդ դարուն եղած է նշանաւոր քաղաք: Այստեղ հայերէ բացի կը բնակուի հազարաւոր հրէաներ, որոնց տեղափոխած էր Տիգրան Բ Մեծը: Սակայն նոյն տարի 60-ական թուականներուն պարսկական զօրքերը, Մեծ Հայքի մէկ շարքը այլ քաղաքներու հետ միասին, աւերեցին Զարեհաւանը: Այդկէ ետք քաղաքը վերածուած է մէկ սովորական գիւղ:
Զարեհաւանը սերտօրէն կ'առնչուի 450-451 թուականներու Վարդանանց պատերազմի հետ: Սասանեան լուծին դէմ ելած ապստամբներն այստեղ Յովսէփ կաթողիկոսի գլխաւորութեամբ կոտորած են պարսիկ մոգերուն, որոնք կը փորձէին կանգնեցնել զրադաշտական ատրուշաններ: Այնուհետեւ կը յիշատակուի 650-ական թուականներուն տեղի ունեցած քաղաքական իրադարձութիւններու հետ կապուած: Այդ մասին եղած բաւական ընդարձակ վկայութեան մէջ Սեբէոսը կը հաղորդէ, որ արաբները, նեղուելով բիւզանդացիներուն կողմէ, խուսափեցան վերջիններուն հետ ճակատամարտի բռնուելէն, «ելին եանկարծակի եւ գնացին անցին զգետովն, եւ չոգան ամրացան ի Զարեհաւանի»: Իսկ այդ յիշատակութիւնէն ակնյայտ կը դառնայ, որ Զարեհաւանն ամրացուած բնակավայր եղած է:
Յետագայ դարերուն Զարեհաւանը չի յիշատակուիր, բայց իբրեւ հայաբնակ ոչ խոշոր գիւղ գոյութիւն ունէր մինչեւ 19-րդ դար, իսկ այդ հարիւրամեակի երկրորդ կէսէն այն արդէն ամայի էր, եւ բնակիչները գաղթած էին զանազան կողմէր: Զարեհաւանն այժմ աւերակ է:
Արտաքին յղումներ
akunq.net
Կ'ատեգորիայ:Այրարատ նահանգի բնակավայրեր Կ'ատեգորիայ:Մեծ Հայքի քաղաքներ
9 Դեկտեմբեր
9 Դեկտեմբեր, տարուան 343-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 344-րդ) օրն է։
Տօներ
Ստորոգութիւն:Դեկտեմբեր
1577 թուական
1577 թուական, ոչ նահանջ տարի, 16րդ դարու 77րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1577 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1577 մահեր
Ստորոգութիւն:1577
Վարազդատ Յարութիւնեան
Վարազդատ Յարութիւնեան (29 Նոյեմբեր, 1909- 20 Մարտ, 2008), ճարտարապետ, գրող, մանկավարժ, ծագումով Վանեցի։
Կենսագրութիւն
1996-ին ան կ'ընտրուի ակադեմիկոս Հայաստանի Հանրապետութեան գիտութիւններու ազգային ակադեմիային ։ Հայաստանի մէջ, ան նաեւ նախագահ եղած է հասարակութեան պաշտպանութեան պատմական յուշարձաններուն։ Ան հեղինակն է աւելի քան 40 գիրքերու եւ շուրջ 800 յօդուածներու, որոնց նիւթը հիմնականին մէջ հայկական ճարտարապետութեան մասին է ։
Աղբիւրնեեր
Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:1909 ծնունդներ Ստորոգութիւն:29 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:2008 մահեր Ստորոգութիւն:20 Մարտի մահացածներ
1578 թուական
1578 թուական, ոչ նահանջ տարի, 16րդ դարու 78րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1578 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1578 մահեր
Ճնճղուկ (անձնանուն)
Ճնճղուկ, հայկական արական անուն։ Առաջ եկած է հայերէն ճնճղուկ թռչունի անունէն։ Գործածուած է 11-րդ դարուն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ
Կապադովկիա
Գամիրք կամ Կապադովկիա (յուն․՝ Καππαδοκία, լատ.՝ Cappadocia, թրք.՝ Kapadokya, պարս․՝ کاپادوکیه, հին պարսկ․՝ Huw-aspa-dahyu — «Գեղեցիկ ձիերու երկիր»), պատմական երկրամաս Փոքր Ասիոյ արեւելքը, ներկայիս Թուրքիոյ տարածքին։ Հայկական հնագոյն աղբիւրներուն մէջ կը յիշատակուի իբրեւ Գամիրքխ իսկ Աստուածաշունչին մէջ՝ իբրեւ Գամեր/Գոմեր։ Ըստ Մովսէս Խորենացիի, Գամիրքը (Կապադովկիան) նուաճուած եւ միացուած էր Հայոց թագաւորութեան Հայկազեան Արամի կողմէ, ով հրամայած է տեղի բնակչութեան սորվիլ հայերէն։
Աշխարհագրական դիրք
Ժամանակի ընթացքին Կապադովկիոյ սահմանները նկատելիօրէն փոխուած են։ Թագաւորական շրջանին (Ն.Ք. IV-I դարերուն) Կապադովկիան հարաւէն սահմանակից էր Կիլիկիոյ (բաժնուած էին իրարմէ Տաւրոսի լեռներով), հարաւ-արեւելքէն՝ Կոմագենէին, արեւելքէն՝ Ծոփքի եւ ապա Մեծ Հայքի թագաւորութիւններուն։ Սահմանը հայ-հռոմէական առաջին պատերազմէն առաջ կ՛անցնի Եփրատի եւ Հալիսի ջրբաժան լեռներով՝ Եփրատ գետէն տասնեակ քիլոմեթրերով դէպի արեւմուտք, իսկ այդ պատերազմի նախօրէին կ՛անցնի Եփրատ գետով), հիւսիս-արեւելքէն՝ Փոքր Հայքին, հիւսիսէն՝ Պոնտոսին, արեւմուտքէն՝ Գաղաթիային եւ Լիկաոնիային։ Տարբեր ժամանակներու մէջ Կապադովկիայի սահմանները հիւսիսէն հասած են մինչեւ Սեւ ծով՝ ընդգրկելով, այսպէս կոչուած, Կապադովկիական Պոնտոսը։ Ժամանակակից Թուրքիոյ մէջ Կապադովկիա անուան տակ կը հասկցուի շատ աւելի փոքր տարածք՝ Նեվշեհիր նահանգը։
Կապադովկիոյ պատմական մայրաքաղաքը Մաժաք քաղաքն է, որ հռոմէական շրջանին (Ն.Ք. Ա. դար) վերանուանուած է Կեսարիա։ Ներկայիս այն մեծ քաղաք է Թուրքիոյ մէջ՝ անուան աղաւաղուած Կայսերու տարբերակով։
Թանգիկ (անձնանուն)
Թանգիկ, հայկական իգական անուն։ Թանգ անուան փաղաքշական ձեւն է։ Յիշատակուած է թուականը անյայտ արձանագրութեան մը մէջ, որ կը գտնուի Արջոռայիճի աւերակ եկեղեցւոյ մէջ։ Յիշատակուած է նաեւ 1475 թուականէն ետք գրուած թուականը անյայտ յիշատակարանի մը մէջ եւ 1664 թուականէն ետք։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Միքլոշ Իպլ
Միքլոշ Իպլ (6 Ապրիլ 1814, Սէքեշփեհերվար Székesfehérvár – 22 Յունուար 1891, Պուտափեշտ), տասնիներորդ դարու կէսերէն մինչեւ վերջը Եւրոպայի առաջատար ճարտարապետներէն մեկը եղած է, ինչպէս նաեւ Հունկարիոյ մէջ՝ ամէնաազդեցիկը: Անոր ամէնայայտնի աշխատանքը Հունկարիոյ Ազգային օփերայի տունն է Պուտափեշտին մէջ (1875–84): Վիեննայի Թեքնոլոկիոյ հաստատութենէն (Politechnikum) ներս աստիճան ստանալէն ետք Իպլ 1832-ին դարձաւ Միհայի Փոլլաքի օգնականը եւ աշխատեց Հէնրիք Քոխի արուեստանոցէն ներս 1836-ի եւ 1840-ի միջեւ։ Այնուհետւ անցաւ Միւնիխ եւ ապա Իտալիա՝ ուսանելու: Վերադառնալէն ետք սկսաւ աշխատել Միհայի Փոլլաքի որդիին հետ համատեղ: Անոր վաղ, մեծ նախագիծները կը կառուցուէին ռոմանական ոճով, որոնց վրայ կար արեւելեան մոթիֆներու ազդեցութիւնը: Իտալիոյ մէջ ուսանելու հետեւանքը Իտալական վերածնունդի ոճին ազդեցութիւնն էր, որուն ներքոյ մշակեց քանի մը նէո-ռենեսանսական շինութիւններ: Անոր շատ կառոյցներ կայացած են եւ կանգուն են մինչեւ մեր օրերը եւ գերակշիռ տարրեր կը հանդիսանան Պուտափեշտի համայնապատկերին; Ատոնցմէ յայտնիներէն են Սբ.Ստեփանոսի պազիլիքը (1867–91), Ռացի ջերմային բաղնիսը, նախկին Մաքսային պալատը (1871–74), եւ Թագաւորական պալատի գահասենեակը: Ան նաեւ ստեղծած է անհամար եկեղեցիներ առանձնատուներ եւ դղեակներ գաւառներուն մէջ։ 1953-ին անոր պատուին հիմնուած է ամենամեայ ճարտարապետական մրցանակ: Միքլոշ Իպլը թաղուած Պուտափեշտի Քերէփեշի գերեզմանատանը:
Պսակաձեւ Ժահր
Պսակաձեւ Ժահր-SARS-CoV-2 (ըստ Առողջապահութեան համաշխարհային կազմակերպութեան), ՌՆԹ պարունակող միաշղթայ ժահր, առաջին անգամ յայտնաբերուած է Դեկտեմբեր 2019-ին, Ուհանի մէջ 2019-2020-ականներու պսակաձեւ ժահրի բռնկման ժամանակ (COVID-19)  ։
20 Յունուար 2020-ին Չինաստանի մէջ հաստատուած է, որ ժահրը կը փոխանցուի մարդէ մարդու։ Առայժմ ժահրին բուժման որեւէ ճշգրիտ միջոց չէ մշակուած ։
22 Յունուարէն Ուհան քաղաքը արգելանոց յայտարարուած է, ամբողջ հասարակական երթեւեկութեան աշխատանքը դադրած է, իսկ քաղաքը փակուած է մուտքի եւ ելքի համար։ Ընդհանուր առմամբ, Չինաստանի իշխանութիւնները սահմանափակած են 14 քաղաքներու մուտքն ու ելքը ։ Ժահրը գրանցուած է Չինաստանի վարչական կազմաւորումներու մեծ մասին մէջ ։
11 Մարտին «Առողջապահութեան համաշխարհային կազմակերպութիւն»ը աշխարհի տարածքին պսակաձեւ ժահրի համաճարակի ահազանգը կը հնչեցնէ :
COVID-19-ով վարակուած երկիրներուն թիւը հասած է՝ 211-ի, ինչպէս նաեւ արձանագրուած է 1 միջազգային փոխադրամիջոցի վարակման դէպք՝ (Diamond Princess ճամբորդանաւը, որ կանգ առած է Ճափոնի Եոքոհամա քաղաքի ափերուն) :
31 Օգոստոսի դրութեամբ, աշխարհի վրայ աւելի քան 25,2 միլիոն անձ վարակուած է պսակաձեւ ժահրով, որոնցմէ աւելի քան 846000-ը մահացած է, իսկ 16,4 միլիոնը՝ առողջացած:
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Քովիտ-19 եւ պսակաձեւ (քորոնա) ժահր երկու անուններն ալ ճիշդ են։ Քովիտ-19 հիւանդութեան անունն է, իսկ «պսակաձեւ» կամ «քորոնա» կը կոչուի հիւանդութիւնը պատճառող ժահրը։ Այս անունով կոչուած է, որովհետեւ ժահրը գնդաձեւ է եւ իր շուրջը ունի պսակի նմանող ցցուն բաժիններ։ Այս ժահրը կը կոչուի գիտականօրէն նաեւ Sars CoV-2 ։
Պսակաձեւ ժահրերը ժահրերու մեծ ընտանիք են, որոնք յայտնաբերուած են ինչպէս անասուններու, այնպէս ալ մարդոց մօտ: Այս ժահրի որոշ տեսակներ միայն կը վարակեն մարդիկը եւ կը պատճառեն սովորական պաղառութենէն մինչեւ աւելի ծանր վարակիչ  հիւանդութիւններ, ինչպէս` Միջին Արեւելքի շնչառական համախտանիշը (MERS) եւ սուր շնչառական համախտանիշը (SARS):