cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Քրաքով)
Պատմութիւն
Խաչքար-յուշակոթողը տեղադրուած է 2004 թուականի ապրիլի 17-ին՝ 1915 թուականի Հայոց Ցեղասպանութեան, ինչպէս նաեւ 1921-1944 թուականներուն ուքրանական ազգայնականներու կողմէ սպանուած հայ եւ լեհ զոհերու յիշատակին։ Յուշարձանը կառուցուած է լեհահայ համայնքի եւ Քրաքովի վանքի վարդապետ Թադէուշ Իսահակեան-Զալեսքիի նախաձեռնութեամբ։ Բացման արարողութեան ներկան գտնուած են շուրջ 400 մարդ՝ Լեհաստանի մէջ ՀՀ դեսպանի, կարտինալ Ֆրանցիսկ Մաչարսկիի գլխաւորութեամբ ։
Լեհաստանի խորհրդարանը Հայոց Ցեղասպանութիւնն ընդունած է 2005 թուականին ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Լեհաստանի յուշարձաններ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան յուշարձաններ
Եղիշէ Առաքեալի վանքը
Եղիշէ Առաքեալի վանք (Ջրվշտիկ Վանք), Հայ առաքելական եկեղեցի վանական համալիր Արցախի Հանրապետութեան Մարտակերտի շրջանին մէջ՝ Մատաղիս գիւղէն հիւսիս, Հայ-ազրպէյճանական շփման գիծին մօտակայքը, Մռաւ լերան անտառապատ լանջին: Հիմնուած է Ե. դարուն ։
կը գտնուի Արցախի Ջրաբերդ գաւառին մէջ, Մռաւ լերան երկու ձորերուն միջեւ խոնարհած լեռնաբազուկի մը բլրակին վրայ: Շրջապատուած է սոսկալի կիրճերով. այդ պատճառով ալ լայնարձակ հորիզոնէ զուրկ է: Վտակ մը՝ Ջրվշտիկ անունով, արեւմտեան կողմէն շռշռալով կը վազէ շատ բարձրէն եւ կ'անցնի վանքին հարաւային ստորոտին խորագոյն ձորով, կը դառնայ դէպի արեւելք եւ սրընթաց կը վազէ դէպի Թարթառ: Բլրակին հարաւային կողմը՝ պարսպուած է քարուկիր պատով մը, որ ունի երեք դուռ՝ արեւմտեան, հիւսիսային եւ արեւելեան կողմերէն: Վանքը կառուցուած է բլրակին գագաթը անտաշ քարերով. շինութիւնը շատ հին է:
Պատմութիւն
Ըստ աւանդութեան, վանքը հիմնած է բարեպաշտ Վաչական Գ. թագաւորը:
Նախ կոչուած է Ներսմեհրայ կամ Ներս-Միհայ ուխտ, ապա Ջրվշտիկ՝ հարաւային կողմը գտնուող խոր ձորին համանուն ջրվէժէն ։ Բայց Ս.Եղիշէ առաքեալին մարմինը Հիւրեկայ կամ Ուռեկան վանքէն հոս փոխադրելէ ետք, կոչուած է Եղիշէ Առաքեալ: Տաճարը ունի երկու դուռ՝ հարաւային եւ արեւմտեան կողմերէն. Երկայնքը 10 մեթր է, իսկ լայնքը՝ 5.80 մեթր: Ներկայիս ձեղունը եւ խորանին արեւելեան պատը ծռած են, ունի նաեւ գաւիթ մը կամ ժամատուն մը՝ շինուած անտաշ քարերով նոյն ոճով եւ չորս սիւներու վրայ, 9.5 մեթր երկայնքով եւ 8.45 մեթր լայնքով: Միակ դուռը կը գտնուի արեւմտեան կողմը: Ունի ՉԺԳ (1264) թուականէն արձանագրութիւն մը, որ կը յայտնէ, թէ շինողը ոմն Խաչատուր, տէր Սիմէոնի առաջնորդութեան օրերուն կ'ապրէր: Թէ՛ տաճարին շուրջը եւ թէ գաւիթին յատակը ծածկուած են հանգուցեալ եպիսկոպոսներու, վարդապետներու եւ միաբաններու տապանաքարերով եւ արձանագրութիւններով:
Բ. մատուռը
Բ. մատուռը, նոյնպէս անտաշ քարերով շինուած է եւ ունի մէկ խորան եւ մէկ սեղան:
Ե. մատուռ
Ե. մատուռը՝ որ Դ.-ին հարաւային կողմն է, ունի մէկ խորան:
Զ. մատուռ
Զ. մատուռը ունի մէկ սեղան, աւելի հնաշէն է եւ ունի կիսատ արձանագրութիւն մը, որմով կը յայտնուի շինողներուն անունները, որոնք են՝ Առաքել վարդապետ եւ Տէր Մատթէոս:
Է. մատուռ
Է. մատուռը ունի միայն մէկ սեղան: Վանքին մէջ կան երկու զանգակներ. մէկը հին՝ երկար ու կոպիտ, իսկ միւսը կոտրած եւ ունի արձանագրութիւն մը, որ կը յայտնէ թէ նուիրողն է ոմն Ղազար, եւ ձուլողն Շահնան: Զանգերը այդ օրերուն կ'արժէին «երեք թուման»:
Վանքը մինչեւ այսօր կը պահէ գաղտնիք մը՝ Ղարաբաղի դիւցազներէն երկու քաջերու՝ Տալի-Մահրասանի եւ Տոնմազի յիշատակը: Վանքին արեւելեան պարիսպին մօտ է Աւագ-Վարդապետ- Տալի Մահրասայի բնակած սենեակը, որ ունի նեղ եւ փոքր լուսամուտեր եւ ամուր դիրք: Հիւսիսային պարիսպին փակուած դրան մօտ ներքուստ գրուած է Տոնմազի ՌՃՀԷ թուականով յիշատակարանը: Պարիսպին ներսը կան նաեւ քանի մը հին սենեակներ եւ գոմ մը:
Վանքին ներկայ դրութիւնը խիստ խղճալի է: Իբրեւ պահապան կայ միայն տիրացու մը, որ շինած է վանքին ճամբան եւ նորոգած է Զ. մատուռը:
Տե՛ս նաեւ
Ստորոգութիւն:Մարտակերտի շրջանի շէնքեր եւ կառոյցներ Ստորոգութիւն:Մատաղիս Ստորոգութիւն:Արցախի թեմի վանքեր եւ եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:Ե. դարու հայկական վանքեր եւ եկեղեցիներ
Ասիա
Ասիա, երկրագունդին ամենամեծ ցամաքամասը, Եւրոպայի հետ կը կազմէ Եւրասիա աշխարհամասը: Հիմնականին կը գտնուի արեւելեան եւ հիւսիսային կիսագունդին մէջ։ Այն կը գրաւէ երկրագունդին 8.7%-ը եւ ցամաքին 30%-ը։ Ասիոյ մէջ կը բնակի մօտ 4.3 միլիառ մարդ, որն աշխարհի բնակչութեան 60%-ն է: Ասիոյ բնակչութիւնը կ'աճի բաւականին արագ, օրինակ՝ 20-րդ դարու ընթացքին բնակչութիւնը քառապատկուած է։ Տարածքը մօտ 43 միլիոն քմ2 է, իսկ կղզիներու հետ միասին՝ 44 միլիոն 363 հազար քմ2։ Ափագիծերու երկարութիւնը 62 հազար քմ է, ամենաբարձր կէտը Ճոմոլունկմայ (Էւերեսթ) գագաթն է (8848 մ), ամենացածը Մեռեալ ծովի մակերեւոյթն է՝ -405 մ։
Դիրքը Եւ սահմանները
Հիմնականին տեղակայուած է Արեւելեան կիսագունդին մէջ (բացառութեամբ Չուքոթեան թերակզիի) եւ հասարակածէն հիւսիս։ Եւրոպայի հետ սահմանը սովորաբար կ'անցնէ Ուրալեան լեռներու արեւելեան ստորոտներով, Մուղոջարներով, Էմբայ գետով, ապա Կասպից ծովով, Արաքս գետով, Սեւ եւ Մարմարայ ծովերով, Վոսփորի եւ Տարտանելի նեղուցներով։ Ափրիկէյի հետ Ասիան միացուած է Սուեզի պարանոցով, Հիւսիսային Ամերիկայէն առանձնացուած է Պերինկի նեղուցով:
Ասիոյ աշխարհքաղաքական սահմանը փոքր-ինչ կը տարբերուի բնականէն։ Այն կ'անցնէ Արխանկելսքի մարզի, Գոմիի հանրապետութեան արեւելեան սահմաններով, Սուերտլովսքի եւ Չելեապինսքի մարզերու արեւելեան սահմաններով, Ղազախստանովով, իսկ այնուհետեւ հիւսիսային Կովկասի նախալեռներով մինչեւ Ազովի ծովը:
Աշխարհագրութիւն
Ասիան կ'ողողուի Հիւսիսային Սառուցեալ, Հնդկական եւ Խաղաղ ովկիանոսներով, իսկ արեւմուտքին մէջ Աթլանտեան ովկիանոսի ներցամաքամասին ծովերով (Ազովի, Սեւ, Մարմարայ, Եգէյական, Միջերկրական)։ Ատոր հետ գոյութիւն ունի ներքին հոսքի լայն շրջաններ՝ Կասպից եւ Արաբեան ծովերու աւազանները, Պայքալ լիճը այլն։ Պայքալ լիճը քաղցրահամ ջուրի պարունակութեան պաշարով առաջինն է աշխարհին մէջ, հոն կեդրոնացուած է քաղցրահամ ջուրի համաշխարհային պաշարներու 20%-ը (առանց սառցադաշտերու)։ Մեռեալ ծովը կը համարուի ամենախորը աշխարհին մէջ իր տեկտոնական իջուածքով (-405մ)։ Ասիայի ափերը հիմնականում քիչ կտրատուած են, կ'առանձնանան խոշոր թերակղզիները - փոքր Ասիայ, արաբական, հինդուստան, կորէական, կամչատկայ, չուկոտկայ, թայմիր եւ այլն։ Ասիայի ափերու մօտ խոշոր կղզինէր են - մեծ Զոնդեան, նովոսիբիրեան, սախալին, հիւսիսային Երկիր, թայուան, ֆիլիպիննէր, հայնան, Շրի-լանկայ, ճապոնական եւ այլն, զբաղեցնելով աւելի քան 2 միլիոն քմ սահման։ Ասիան հիմնականին բաղկացած է չորս հսկայ հարթավայրերից - արաբական, հնդկական, չինական, եւ Սիպիրեան: Տարածքի 3/4 - ը կը զբաղեցնեն լեռները եւ սարահարթերը։ Արեւելեան Ասիան աշխուժ հրաբոււխային տարածք է։ Ասիան հարուստ է տարբեր հանքանիւթերով (յատկապէս՝ վառելիքայ - էներգետիկ)։ Ասիայի մէջ ներկայ են մօտաւորապէս բոլոր տեսակի կլիմաները - Արգտիկականից` ծայր հիւսիսին մէջ, մինչեւ Հասարակածային` հարաւ-արեւելքին մէջ։ Արեւելեան, Հարաւային եւ Հարաւ-արեւելեան Ասիային կլիման մուսսոնային է։ Ասիայի մէջ կը գտնուի երկրագունդի ամենախոնաւ տեղը։ Այդ Չերապունջայ վայրն է Հիմալայների մէջ։ Միաժամանակ գործող կլիմաներն են - Արեւմտեան Սիպիրին մէջ՝ ցամաքամասային, Արեւելեան Սիպիրին մէջ եւ Սարիարկին մէջ՝ խիստ ցամաքամասային, Կենտրոնական, Միջին եւ Արեւմտեան Ասիայի տափաստաններու մէջ՝ կիսաանապատային եւ անապատային, որ բարեխառն ու մերձարեւադարձային գօտիներու կլիման է։ Հարաւ-արեւմտեան Ասիայի կլիման արեւադարձային անապատային է եւ ամենատաքն է Ասիայի մէջ։
Անուան ծագումնաբանութիւնը
Ըստ խեթական էպոսի Փոքր Ասիայյի հիւսիս-արեւմտեան մասին մէջ կը գտնուէր Ասսուայ թագաւորութիւնը։ Անոնց նկատմամբ խէթերու յաղթանակը կը յիշատակուի Թուդխալիաս IV թագաւորի գրութիւններուն մէջ։ Յունական էպոսին մէջ այդ թագաւորութիւնը կ'անձնաւորուի Ասեայ արքայի կերպարով։ Ասեայ անունը յունական դիցաբանութեան մէջ կը կրէ Օկէանիդայն` Պրոմեթեւսի կինը, որմէ ալ, ըստ դիցաբանական աւանդոյթների առաջացած է աշխարհամասի անուանումը: Հերոդոտոսի ժամանակներուն յոյներու մօտ արդէն ընդունուած էր Ասիա անուանել ամբողջ աշխարհամասը:
Ֆիզիկա-աշխարհագրական բաժանումը
Ասիան ընդունուած է բաժնել ֆիզիկա-աշխարհագրական հետեւեալ շրջաններու.
Հրազդան Թոքմաճեան
Հրազդան Թոքմաճեան (ծն․ 18 Յունուար 1961, Գիւմրի), նկարիչ, արուեստագէտ, գեղանկարիչ, ազգագրագէտ: ՀՀԳԱԱ Հնագիտութեան եւ ազգագրութեան հիմնարկի գիտաշխատող
Ասիա
Ֆիզիկա-աշխարհագրական բաժանումը
Ասիան կը զբաղեցնէ երկրագունդի ամբողջ ցամաքի մէկ երրորդ մասը: Անոր ափերը հիւսիսէն կ'ողողուին Հիւսիսային սառուցեալ, հարաւէն` Հնդկական, արեւելքէն՝ Խաղաղ օվկիանոսները, արեւմուտքից՝ Ատլանտեան օւկիանոսի մաս կազմող Միջերկրական ծովը:
Ասիան ամենաբարձր աշխարհամասն է, նրա միջին բարձրութիւնը գրեթէ 3 անգամ աւելի է, քան Եւրոպայինը։ Այստեղ գերակշռում են լեռնաշղթաները եւ սարահարթերը, որոնք կազմում են տարածքի 3/4-ը։ Կենտրոնական մասում գտնւում է Տիբեթի սարահարթը, որի հարաւային եզրին բարձրանում են երկրագնդի ամենաբարձր լեռները՝ Հիմալայները (Ջոմոլունգմայ կամ Էւերեստ գագաթի բարձրութիւնը 8848 մ է)։ Ասիայում է գտնւում երկրագնդի ամենացածր կէտը՝ Մեռեալ ծովի ափին Գհոր իջուածքը (-405 մ)։
Հրազդան Թոքմաճեան
Կենսագրութիւն
Հրազդան Թոքմաճեան ծնած է Գիւմրի 18 Յունուար, 1961-ին: 1980-ին աւարտած է Երեւանի «Փ. Թերլեմեզեան»ի անուան ուսումնարանը: 1985-ին աւարտած է Երեւանի «Խ. Աբովեան»ի անուան հիմնարկը: 1985-1988 թթ. Դասաւանդած է Կերպարուեստ Իջեւանի Սեւ Քար գիւղը: 1988-1992 թթ աշխատած է Գիւմրիի Առասպելի դպրաթատրոնին մէջ որպէս գլխաւոր նկարիչ: 1993-2015 աշխատած է Հալէպ, Սուրիա դասաւանդելով ՀԲԸՄ Հալէպի «Մ. Սարեան» անուան ակադեմիային մէջ:
Ասիա
Ֆիզիկա-աշխարհագրական բաժանումը
Ասիայի ժամանակակից ռելիեֆը ձեւաւորուել է երկրաբանական երկարատեւ ժամանակաշրջանի ընթացքում։ Կ'առանձնացուին նորագոյն ծալքաւորութեան երկու՝ Ալպ-հիմալայեան (Մեծ եւ Փոքր Կովկասի լեռներ, Հայկական, Փոքրասիական եւ Իրանական լեռնաշխարհներ, Զագրոսի, Կոպետդաղի, Էլբուրսի լեռներ, Հիմալայներ, Կառակորում) եւ Խաղաղօվկիանոսեան (Կորեակական, Կամչատկայի, Սախալինի եւ այլ լեռներ), եւ մէկ հին (Պամիր, Տեան-շան, Ալթայի, Արեւմտեան եւ Արեւելեան Սայեաններ, Մերձբայկալի ու Անդրբայկալի լեռներ) գօտիներ։
Հրազդան Թոքմաճեան
22 տարիներու աշխատութիւնը Հալէպի մէջ
Հրազդան Թոքմաճեան մասնագիտութեամբ նկարիչ է եւ որպէս այդպիսին 1993-ին հրաւիրուեցաւ Հալէպի ՀԲԸՄիութեան կողմէ որպէս դասատու «Մարտիրոս Սարեան» ակադեմիայի: Քանի մը տարիով Հալէպ եկած Հրազդանը մնաց ամբողջ 22 տարի. սիրեց Հալէպն ու Հալէպցին՝ Հալէպահայը եւ իրեն համար պարարտ հող գտաւ իր երկրորդ նախասիրութեան յագուրդ տուող, որն էՙ ազգագրութիւնը: Հրազդան սիրահարուեցաւ հայկական ասեղնագործութեան, որոնցմէ բաւական առատ օրինակներ կային հայ ընտանիքներու մօտ, ոչ միայն Երկրէն բերուած, այլեւ ժառանգուած հունարովՙ Հալէպի մէջ աշխատցուած:
Ասիա
Ֆիզիկա-աշխարհագրական բաժանումը
Ասիայի ռելիեֆին բնորոշ ձեւերէն են նաեւ սարահարթերը (Միջինսիպիրական, Արեւելաչինական, Դեկանի, Արաբական) եւ դաշտավայրերը (Միջագետքի, Ինդոս-գանգեսեան, Չինական Մեծ, Կուր-արաքսեան, Կոլխիդայի, Թուրանի)։ Ասիայի կլիման չափազանց բազմազան է, որը պայմանաւորուած է հիմնականին տարածքի ընդարձակութեամբ, հիւսիսէն հարաւ մեծ ձգուածութեամբ, ռելիեֆի մեծ հակադրութիւններով։ Հիւսիսային Ասիան աչքի կ'իյնայ արգտիկական եւ մերձագտիկական կլիմայով։ Վերխոյանսկի եւ Օյմեակոնի շրջաններուն կը գտնուի Հիւսիսային կիսագունդի ամենապաղ վայրը (-870C)` սառի բեւեռը: Տարուայ մեծ մասը Ասիայի հիւսիսը ծածկուած է ձիւնով, կը մոլեգնեն ձնահողմերը, փչեն սառցաքամիները, տունդրային մէջ կը բոցավառուին բեւեռափայլը: Դէպի հարաւ աշխարհամասին մէջ հսկայական տարածութիւններ կը զբաղեցնեն թաւախիտ ասեղնատերեւ անտառները` տայգան, որտեղ կ'աճին խեժափիճին, սիպիրեան եղեւնին, մայրին։ Այստեղ կը բնակուին արջեր, գայլեր, աղուէսներ, ճիւղէ ճիւղ կը թռչկոտին արագաշարժ սկիւռները, ծառերու մէջ կը պահուըտին գեղեցիկ սամոյրները։
Կենդրոնական ասիական սարահարթը եզերող լեռներն Ասիայի հարաւը կը փակեն հիւսիսային ցուրտ քամիներէն։ Հնդկական տաք օվկիանոսով ողողուող աշխարհամասի հարաւային ափերուն յաւէրժական ամառ է։ Այստեղ շատ տագ է, ամբողջ տարին առատ անձրեւներ կը տեղան, կ'աճին մշտադալար անտառներ՝ ջունգլիներ։ Հիմալայներից դէպի հարաւ գտնւում է երկրագնդի ամենաանձրեւոտ (12000 մմ) վայրը՝ Չերապունջին։ Տարուայ ընթացքին այստեղ այնքան անձրեւ է տեղում, որ եթէ թափուած ամբողջ անձրեւաջուրը հաւաքենք մէկ տեղ, ապա այն ջրածածկ կ'ընէ քառայարկ շէնքը։ Անտարներու մէջ կը բնակուին փիղեր, վագրեր, ռնգեղջիւրներ, կապիկնէր, բազմաթիւ գեղեցիկ թռչուններ:
Մեծ տարածութիւններ են զբաղեցնում անապատներն ու կիսաանապատները (Գոբի, Տակլա-մական, Կարակում, Կզըլկում, Թար, Ռուբ Էլ Խալի եւ այլն), ուր կ'աճին օշինդր, ուղտափուշ, սաքսաուլ։ Կենդանիներից հանդիպում են այծքաղներ, ուղտ, կուլան, Պրժեւալսկու ձի, մողէսներ եւ այլն։ Ասիայի մէջ շատ են ջրառատ, խոշոր գետերը (Եանցզի, Հուանհէ, Մեկոնգ, Ամուր, Լենայ, Ենիսեյ, Ինդոս, Գանգես, Եփրատ, Տիգրիս, Արաքս)։ Այստեղ են գտնւում աշխարհի ամենամեծ՝ Կասպից, եւ ամենախոր՝ Բայկալ, լիճերը։ Ընդերքին մէջ յայտնաբերուած են զանազան օգտակար հանածոներու (յատկապէս՝ նաւթի, գազի, քարածխի, երկաթի, գունաւոր մետաղներու եւ թանկարժէք քարերու) խոշորագոյն պաշարներ։
Հրազդան Թոքմաճեան
Հրազդան Թոքմաճեանի Հրատարակութիւնները՝ ազգագրական պատկերագիրքեր
«Անապատի տխուր մեղեդին. պետուին հայերը Նուրհան Պալեանի լուսանկարներում» պատկերագիրքը հրատարակութիւնը պատրաստած է Հրազդան Թոքմաճեանը, ի մի բերելով Հալէպահայ յայտնի լուսանկարիչ Նուրհան Պալեանի նկարները, որոնք կը ներկայացնեն ցեղասպանութիւնէն յետոյ արաբացած, պետուիններու մօտ ապաստան գտած հայերուն կեանքն ու կենցաղը, ինչպէս նաեւ Տէր-Զօրն ու անոր շրջակայքը ներկայացնող լուսանկարներ:
Ասիա
Ֆիզիկա-աշխարհագրական բաժանումը
Արեւելեան Ասիայի ափերը ողողող Խաղաղ օվկիանոսին մէջ կան բազմաթիւ հրաբուխային կղզիներ, իսկ օվկիանոսի յատակին՝ քանի մը չափազանց խոր իջուածքներ (անդունդներ)։ Օրինակ՝ Մարիանեան իջուածքի ամենամեծ խորութիւնը 11 քմ-էն աւելի է, Ասիայի արեւելեան ծովեզերքին եւ կղզիներուն, ինչպէս նաեւ Ալպ-հիմալայեան երկրագոգածալքային գօտիին մէջ յաճախ տեղի կ'ունենան երկրաշարժեր եւ հրաբուխային ժայթքումներ։ Օվկիանոսին մէջ կ'առաջանան սարսափելի փոթորիկներ՝ թայֆուններ, որոնք հսկայական ալիքներ կը բարձրացնեն։ Թայֆունները կատաղի արագութեամբ կը սլանան դէպի ցամաք՝ ճանապարհին կոծանելով ամէն ինչ եւ իրենց հետ բերելով տեղատարափ անձրեւներ։ Արեւմուտքին մէջ Ասիայի ափերը կ'ողողուին Միջերկրական ծովի ջուրերը։ Անոր ափերուն ամրանը տագ է, ձմրանը՝ խոնաւ ու տաք։ Այստեղ կ'աճին արմաւենիներ, նարինջի ու կիտրոնի ծառեր։ Ասիայի հարաւ-արեւմուտքին մէջ Արաբական թերակղզիի ափերը կ'ողողուին Կարմիր ծովը: Բնական լանդշաֆտներն անխաթար պահելու, անհետացող բոյսերն ու կենդանիները փրկելու համար Ասիայի մէջ ստեղծուած են բազմաթիւ պահպանուող տարածքներ, ազգային պարկեր ու արգելոցներ (Խազարիբագ, Ինդրապուրայ, Սիխոտե-ալինի, Ուսսուրական, Կզըլկումի, Կարակումի, «Սեւանէ, «Դիլիջանէ եւ այլն): Գիտնականները հնագիտական պեղումներով պարզել են, որ բանական մարդն այստեղ յայտնուած է առնուազն 400 հզ. տարի առաջ: Ասիայի մէջ ձեւաւորուած են մոնղոլօիդ ռասան, աշխարհի խոշոր լեզուաընտանիքներէն վեցը, այդ թիւով` ամենախոշորները՝ հնդեւրոպական եւ չին-տիբեթական լեզուաընտանիքները։ Ասիան բազմազգ աշխարհամաս է. ազգերու եւ ազգութիւններու թիւն կ'անցնի 1000-էն։ Առաւել մեծաթիւ են չինացիները, հնդիկները, ճաբոնացիները, ռուսերը, պարսիկները, աֆղանները, տաճիկները եւ այլք։ Ասիայի մէջ ձեւաւորուած են եւ աշխարհով մէկ տարածուած համաշխարհային 3 կրօնները՝ հինդուիզմը, քրիստոնէութիւնն ու իսլամը, առաջաւորասիական եւ արեւելեան քաղաքակրթութիւնները։ Ամենավաղ քաղաքակրթութիւններն առաջացած են Միջագետքին մէջ, Ինդոս գետի աւազանին մէջ եւ Չինաստանին մէջ։ Այստեղ կառուցուած են աշխարհի առաջին քաղաքները, գրուել առաջին օրէնքները, ձեւաւորուել երկրագործութիւնը՝ ընտելացուել են շարք մը բոյսեր եւ կենդանիներ։
Մեզ հասած են հնագոյն ժամանակների մշակոյթի այնպիսի աշխարհահռչակ գլուխգործոցնէր, ինչպիսիք են Բաբելոնի, Պալմիրայի, Չինաստանի, Հնդկաստանի բազմաթիւ հեքիաթային տաճարները, պալատները, մզկիթները:
Ասիոյ երկիրները
Ներկայ պահին Ասիայի տարածքին մէջ ամբողջութեամբ կամ մասամբ կը գտնուին 54 պետութիւն, որոնցմէ չորսը (Ապխազիայ, Չինաստանի Հանրապետութիւն, Հիւսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետութիւն) գրեթէ ճանչցուած են։ Չճանչցուած պետութիւններէն է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութիւնը: ***
Հրազդան Թոքմաճեան
Պատկերագիրքերու շնորհանդէսներ
19 Հոկտեմբեր, 2016-ին Հայաստանի Հանրապետութեան սփիւռքի նախարարութեան նախաձեռնութեամբ Հայաստանի ազգային պատկերասրահին մէջ տեղի ունեցաւ գեղանկարիչ, ազգագրագէտ Հրազդան Թոքմաճեանի` «'''Գալէմքեարեաններ. Այնթէպ, Դամասկոս, Հալէպ'''» պատկերագիրքի շնորհահանդէսը:
Ասիա
Ասիոյ երկիրները
***
Բնակչութիւն
Ասիայի համար բնորոշ է բնակչութեան քանակի շատ բարձր միջին տարեկան աճը։ Այդ ցուցանիշով Ասիան կը զիջէ միայն Ափրիկէյին: Վերջին ժամանակներուն, սակայն, աճի տեմբերը քիչ մը իջած են եւ կազմած են 1.3 %: Ասիայի մէջ կ'ապրին երկրագունդի բնակչութեան 60 %-ը։ Չինաստանի ու Հնդկաստանի բնակչութիւնը միասին վերցուած, կը կազմեն երկրագունդի բնակչութեան 40 %-ը։ 7 պետութիւն ունին աւելի քան 100 միլիոն բնակչութիւն։
Հրազդան Թոքմաճեան
Պատկերագիրքերու շնորհանդէսներ
Ձեռնարկին ներկայ էին Հայաստանի Հանրապետութեան սփիւռքի նախարար Հրանուշ Յակոբեան, հասարակական գործիչներ եւ մտաւորականներ:
Ասիա
Բնակչութիւն
Ասիայի մէջ կ'ապրին մարդկութեան երեք գլխաւոր ռասաները. մոնկոլոիդ (չինացիներ եւ այլ), եւրոպոիդ (Հիւսիսային եւ Արեւմտեան Ասիայի ժողովուրդներ) եւ նեգրոիդ(Հարաւային եւ Հարաւ-արեւելեան Ասիայի քանի մը ժողովուրդներ)։ Բնակչութեան կազմը շատ բազմազան է։ Ասիայի մէջ առաջացած են շատ հնագոյն քաղաքակրթութիւնները՝ չինական, հնդկական, տիպեթա-մոնկոլական, միջինասիական, պապելոնեան եւ այլն։ Հարաւային եւ Հարաւ-արեւելեան Ասիայի հողագործութեան համար բարենպաստ շրջանները կը հանդիսանան մեծ թիւով ժամանակակից ժողովուրդներու ծագման վայրը։
Վարդգէս Համազասպեան
Վարդգէս Համազասպեան (ծն. 1 Մայիս 1911, Էջմիածին - 9 Փետրուար 1992, Երեւան), պետական, կուսակցական, կրթական գործիչ :
Կենսագրութիւն
1930-ին աւարտած է Էջմիածնի միջնակարգ դպրոցը, 1940-ին` Երեւանի պետական համալսարանի պատմութեան ճիւղը: 1933-1935-ին ծառայած է Կարմիր Բանակին մէջ: 1930-1948 կոմերիտական - կուսակցական աշխատանք  կատարած է: Պատմական գիտութիւններու թեկնածու 1948-ին: 1948-1951-ին  եղած  է Հայաստանի Գրողներու Միութեան պատասխանատու քարտուղար, 1951-1964 թուականներուն` Խաչատուր Աբովեանի անուան հայկական պետական մանկավարժական հիմնարկի տեսուչ, 1964-1985 տարիներուն` ՀԽՍՀ կառավարութեան առընթեր Սփիւռքահայութեան հետ մշակութային կապի կոմիտէի նախագահ: 1943 թուականէն դասաւանդած է Խաչատուր Աբովեանի անուան հայկական պետական մանկավարժական հիմնարկին մէջ :
Ասիա
Բուսականութիւն
Ասիան կը պատկանի Հոլարկտիկն Պալէոարեւադարձային բուսաաշխարհագրական մարզերուն։ Վերջինս զարգացած է տաք պայմաններուն մէջ պահպանել դեռնս պալէոզոյեան ն մեզոզոյեան ֆլորայէն (հնագոյն պտերներ, գինկգոյ ծառն այլն) ժառանգուած տեսակներու բացառիկ հարստութիւն։ Հոլարկտիկ ֆլորան սառցապատումներու, տրանսգրեսիաներուն նորագոյն բարձրացումների հետեւանքով աղքատ է ու միօրինակ։ Ասիայի բուսականութիւնը կը փոխուի լայնակի զոնաներով՝ ծայր հիւսիսի տունդրաներէն մինչն խոնաւ արեւադարձային անտառներն ու Հարաւային կիսագնդի սաւաննաները։ Տունդրաներն անտառազուրկ են. կը բաժանուին սառուցիալ ն տիպիկ (քարաքոսային, մամռային, թփուտային) տունդրաներու։ Տունդրային կը փոխարինէ անտառատունդրան, որմէ ետք հարաւ կը տարածուի անտառային զոնան։ Ասիայի մէջ առաւել լայն է տայգայի ենթազոնան։ Լայնատերեւ անտառներու ենթազոնան հիմնականին պահպանուած է Հեռաւոր Արեւելքի մէջ՝ Բրիմորիէի, Մանջուրիայի, Գորէայի մէջ եւ յայտնի է Ճաբոն–Մանջուրական ֆլորիստական ենթամարզ անուամբ։ Այն չէ կրած անթրոպոգենի սառցապատումների ազդեցութիւնը, հարուստ է տեսակներով, էնդեմիկներով ու ռելիկտներով (թխկենի, ընկուզենի, հացենի, լորենի, լիանաներ եւ այլն)։ Անտառատափաստաններու եւ տափաստաններու զոնան լաւ արտայայտուած է Սիպիրի հարաւ-արեւմուտքին մէջ, մասամբ Հիւսիսային Սոնղոլիայի մէջ, Անդրբայկալիի մէջ ն Չինաստանի հիւսիս-արեւելքին մէջ։ Ղազախստանի ն մոնղոլիայի կենտրոնական մասում կը տարածուի կիսաանապատներու զոնան, Միջին Ասիայի, Ջունգարիայի, Տակլայ–Մականի մէջ եւ Մոնկոլիայի հարաւին մէջ՝ բարեխառն գօտիի անապատներու, իսկ լեւանտում եւ Իրանական բարձրաւանդակում՝ մերձարեւադարձային անապատների զոնան։ Անապատներին եւ տափաստաններին բնորոշ են չորասէր հացազգիները, օշինդրային խմբաւորումները, ինչպէս նաեւ աղադիմացկուն բոյսերը, որոնք կարելի կը դարձնեն այդ շրջակայքը միացնել Պոնտայ–Կենտրոնաասիական ֆլորիստական ենթամարզի մէջ։
Վարդգէս Համազասպեան
Կենսագրութիւն
Հրատարակած է «Սովետական Հայաստանը եւ Սփիւռքը» (1980), «Հայրենիքի պարգեւները սփիւռքահայ գործիչներին»- (1984) : «Սփիւռքահայ նոր դափնեկիրները» (1985) , «Ալեք Մանուկեան» (1994) գիրքերը: Պարգեւատրուած է Աշխատանքային կարմիր դրօշի, Պատուոյ նշան շքանշաններով :
Ասիա
Բուսականութիւն
Միջերկրականի Ասիական մասին մէջ (Փոքր Ասիայ, Լեւանտ) տարածուած են միջերկրածովեան տեսակէն չորասէր–թփուտային խմբակցութիւնները (մակուիս, շիբլեակ, ֆրիգանայ), իսկ Առաջաւոր Ասիայի կիսաանապատային բարձրաւանդակներուն մէջ՝ լեռնային տափաստանները ն ֆրիգանան։ Մուսոնային մերձարեւադարձներու համար նման են մշտադալար անտառները (Գորէայի եւ ճաբոնի հարաւ, Հարաւ-արեւելեան Չինաստան)։ Արեւադարձային անապատների զոնան արտայայտուած է ասիայի միայն արեւմտեան մասին մէջ (Արաբական թերակղզի, Թոար անապատ)։ Մնացած արեւադարձային շրջանները բռնուած են սաւաննաներով, չոր արեւադարձային եւ խոնաւ արեւադարձային անտառներով։ Հասարակածային զոնայի մէջ զարգացած են նման գիլէաները։ Հարաւային կիսագնդի արեւադարձային գօտիի (Զոնդեան կղզիներ) բուսականութիւնը մասամբ նման է աւստրալիականին։ Զարգացած են լեռնային բուսականութեան տիպերը (տունդրա, տայգա, փշատերեւ–լայնատերեւ եւ լայնատերեւ անտառներ եւ այլն)։
Ասիայի բուսականութիւնը բարեխառն է եւ արեւադարձային լայնութիւններուն մէջ մարդու ներգործութեամբ այնքան փոխուած է, որ այժմ հնարաւոր չէ վերականգնել անոր սկզբնական տեսակը։ Ասիան տուած է կուլտուրական բոյսերու 65%-ը։
Հրազդան Թոքմաճեան
Պատկերագիրքերու շնորհանդէսներ
10 Յունիս, 2015-ին, մա­տե­նա­դա­րա­նի եր­դի­քին տակ «Այն­թա­պի ա­սեղ­նա­գոր­ծու­թիւ­նը» գիր­քին շնոր­հան­դէ­սը կազ­մա­կեր­պուե­ցաւ Հա­յաս­տա­նի Ա­ռա­ջին տի­կին Ռի­թա Սարգ­սեա­նի բարձր հո­վա­նա­ւո­րու­թեան ներ­քեւ։ Ներ­կայ գտնուե­ցաւ Հա­յաս­տա­նի Սփիւռ­քի նա­խա­րար Հրա­նուշ Յա­կո­բեան։ Գի­նե­ձօ­նին ներ­կայ էր նաեւ հե­ղի­նա­կը՝Հրազդան Թոքմաճեան, Դա­մաս­կո­սի մօտ Հա­յաս­տա­նի դես­պան Լե­ւոն Սարգ­սեան, «Փիւ­նիկ» հիմ­նար­կի նա­խա­գահ Գաբ­րիէլ Չէմ­պէր­ճեան, Տ. Մար­կոս Եպսկ. Ժամ­կո­չեան եւ այլ բազ­մա­թիւ հիւ­րեր։
Ցուցահանդէսներ
1993-2015 թթ. Հրազդան Թոքմաճեան ունեցած է անհատական ցուցահանդէսներ՝ Հալէպ, Պէյրութ, Երեւան եւ Գիւմրի մէջ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1961 ծնունդներ Ստորոգութիւն:18 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ Ստորոգութիւն:Հայ ազգագրագէտներ
Ասիա
Կենդանական աշխարհ
Ասիայի զգալի մասի կենդանական աշխարհը կը պատկանի Հոլարկտիկ մարզի Պալէոարկտիկ բաժնին։ Կրելով սառցապատման ազդեցութիւնը՝ այն զարգացած է պաղ եւ չորային պայմաններուն եւ նման է Եւրոպայի ու Հիւսիսային Ամերիկայի կենդանական աշխարհին։ Արաբական թերակղզիի հարաւի կենդանական աշխարհը մօտ է աֆրիկականին եւ կը պատկանի Եթովպիական մարզին, Հարաւային Ասիայինը (Հնդկաստան, Հնդկաչին, Մալայեան արշիպելագ)` Հիմալայեան, մասնակիօրէն` Աւստրալիական (Սուլաւեսի, Փոքր Զոնդեան կղզինէր) մարզին։ Ասիայի մէջ պահպանուած են երրորդական ժամանակաշրջանի շատ կենդանիներ։ Կենդանական աշխարհն իր տարածմամբ ենթակայ է լայնակի զոնայականութեանը եւ ուղղաձիգ գօտիականութեանը։ Որոշակիօրէն արտայայտուած են՝ հիւսիսի ծայրամասային ծովափնեայ եւ տունդրայի, տայգայի, տափաստանների, անապատների եւ անապատային լեռներու, կենտրոնաասիական բարձրաւանդակներու, Հեռաւոր Արեւելքի լայնատերեւ եւ մերձարեւադարձային անտառներու, Հարաւային Ասիայի արեւադարձային անտառներու զոնաները։
Կենդանական աշխարհը մարդու ներգործութեամբ փոխուած է եւ աղքատացած (Արեւելեան Չինաստան, Հնդկաստան, Ճաւայ, Արեւմտեան Սիբիրի հարաւ)։
Աշխարհագրական յայտնագործութիւնների պատմութիւն
Առաջ Ասիայի մասին որոշ տեղեկութիւններ ունէին ասուրացիները, պապելացիները, հնդիկները, չինացիները, եգիպտացիները, յոյները, հայերը եւ ուրիշներ, միջին դարերուն՝ խորեզմցիները, արաբները (Մասուդի, Իդրիսի, Բիրունի, Իբն Պատուտայ եւ ուրիշ), չինացիները (Ֆա–Սեան, Սիւան–Ցզան ն ուրիշներ), հայերը (Սմբատ Գունդստաբլ, Հեթում թագաւոր), եւրոպացիները՝ XII–XIII դարերու խաչակրաց արշաւանքներուն դեսպանութիւններու (Պլանոյ Կարպինի, Ռաբրուկ) միջոցով։ XIII դարու երկրորդ կէսին վենետիկցի Մարկոյ Պոլօն Չինաստանի մէջ 17 տարի բնակելէն ետք յետոյ աշխարհագրական կարեւոր տեղեկութիւններ հաղորդեց Ասիայի մասին։ 1466–72 թուականներուն Իրան եւ Հնդկաստան ճանապարհորդեց ռուս վաճառական ԱՅ. Նիկիտինը։ 1498 թուականին բորտուգալացի Վասգոյ տա Կամայն ծովով հասաւ Հնդկաստան, 1521-ին Մագելանը՝ Ֆիլիբիններ, 1542 թուականին բորտուգալացիները՝ Ճաբոնական կղզիներ եւ այլն։ Երմակի արշաւանքը (1581–82) ընդարձակ տեղեկութիւններ տուեց Արեւմտեան Սիբիրի մասին։ 1649–52 թուականներին Ամուրով ն Մերձամուրով անցաւ ռուս երկրագնաց Է. Խաբարովը։ 1648 թուականին Ս. Դեժնեւը նաւարկեց Հիւսիսային ծովով դէպի Անադիր եւ յայտնագործեց Ասիայի եւ Ամերիկայի միջն ընկած նեղուցը։ Աշխարհագրական հարուստ տեղեկութիւններ ձեռք բերին քրիստոնէական քարոզիչները, յատկապէս՝ ճիզուիտները, որոնք եղան Չինաստանի եւ Թիպեթի մէջ։ XVIII դ. վերջերուն անգլիացիները ուսումնասիրեցին Հիմալայները։ Ասիայի հեռաւորարեւելեան ափերը քարտէսագրեցին ծովագնացներ՝ ֆրանսացի Ժ. Ֆ. Լափերուզը (1787), ռուս Ի. Ֆ. Կռուզենշտեռնը (1804–05) եւ ուրիշներ։ Սիպիրական բեւերը ուսումնասիրեցին (1820–24) ռուս հետազօտողներ Ֆ. Պ. Վրանգելը, Ֆ. Ֆ. Մատիւշկինը։ XIX դարու կէսերէն կը մեծնայ առանձին ինստիտուտներու, ակադեմիաներու, թանգարաններու, ռազմաաշխարհագրական ծառայութեան դերը Ասիայի հետազօտման մէջ։ Եւրոպական երկիրներուն մէջ ստեղծուեցին ԱՅ. ուսումնասիրող ընկերութիւններ, XIXtդ. վերջում իրենց գործունէութիւնն ընդլայնեցին նաեւ ճաբոնցիները։ Արտասահմանեան գիտական ուժերով աշխարհագրական ընկերութիւններ ստեղծուեցանն Չինաստանի, Թուրքիայի եւ Իրանի մէջ։ Ասիայիի ուսումնասիրութիւնն ընդարձակուեցաւ Ռուսական աշխարհագրական ընկերութեան կազմակերպմամբ (1845)։ 1870–1885 թուականներուն Ն. Մ. Պրժեւալսկին 4 անգամ ճանապարհորդեց Կենդրոնական Ասիայի մէջ՝ յայտնագործելով Կունլունը, Նանշանը, Հուանհէի վերին հոսանքը, Լոբնոր լիճը։ Կովկասը ուսումնասիրել են Մ. Ի. Վենիւկովը (1861-63), Գ.Ի. Ռադեն (1863-93)։ XIX դարու վերջը եւ XX դարի սկիզբի հետազօտողներէն առանձնապէս յայտնի են Վ. ԱՅ. Օբրուչեւը (Սիպիր), ԱՅ. Ի. Վոյեյկովը (Արեւելեան ն Հարաւային Ասիա), Կ. Ի. Բոգդանովիչը (Կենտրոնական Ասիա, Կամչատկայ, Կովկաս, Իրան), Լ. ԱՅ. Բերգը (Արալեան ծով), Վ. Վ. Դոկուչանը (Կովկասի հողեր)։ Կովկասը ն Հայկական լեռնաշխարհն ուսումնասիրել են Հ. Վ. Աբիխը, Հ. Ֆ. Բ. Լինչը, Ֆ. Օսուալդը, ԱՅ. Ղուկասովը, Ի. Ի. Խոձկոն, ԱՅ. Ֆ. Լեաստերը, Ս. Դ. Լիսիցեանը, Հ. Տ. Կարապետեանը, Կ. Ն. Պաֆֆենհոլցը, ԱՅ. Լ. Թախտաջեանը եւ ուրիշներ։ Ասիայի ժամանակակից հետազօտողներէն են անգլիացի Լ. Դ. Ստամպը, ֆրանսացիներ Ժ. Սիոնը, Ռ. Բլանշարը, ամերիկացի Զ. Բ. Կրեսին, աւստրալիացի Օ. Խ. Կ. Ապեյտը եւ ուրիշներ։ Ասիայի ուսումնասիրութեան մէջ բացառիկ յաջողութիւններու հասած են խորհրդային միութեան հետազօտողները։ Խորհրդային արշաւախումբերու ուժերով յայտնագործուած եւ լրացուած են նախկին ԽՍՀՄ Ասիական մասի քարտէսի «սպիտակ բծերը»:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ասիա
Վարդգէս Համազասպեան
Աղբիւրներ
Հայկական Բարեգործական Ընդ Միութիւնը Հայաստանը ARMENIAN General Benevolent Union
Ստորոգութիւն: Սփիւռքահայութեան հետ մշակութային կապի կոմիտէի նախագահ Ստորոգութիւն:կրթական գործիչ
Ստեփանակերտի Հայկական Դրամատիկական Թատրոն
Պատմութիւն
Թատրոնին մէջ ստեղծուած է 300-էն աւելի բեմադրութիւն, որոնք ցուցադրուած են ոչ միայն ԼՂԻՄ-ի մէջ, այլեւ Ազրպէյճանի ԽՍՀ ու ՀԽՍՀ շրջաններուն մէջ։ Թատրոնը հիւրախաղերով հանդէս եկած են Յովհաննէս Աբէլեանը, Ժասմէնը, Ի․ Ալիխանեանը, Վահրամ Փափազեանը, Արուս Ոսկանեանը, Հրաչեայ Ներսիսեանը, Աւետ Աւետիսեանը, Պաքուի հայկական, Երեւանի Սունդուկեանի անուան թատրոններու աշխատակիցները։
Թատրոնը մեծապէս կը նպաստէ աշխատաւորութեան եւ մատաղ սերունդի գաղափարական ու գեղագիտական հայեացքներու ձեւաւորման, միջազգայնականութեան ոգիով դաստիարակութեան։ Խաղացանկին մէջ մշական տեղ կը գրաւեն Խորհրդային Միութեան ժողովուրդներու եւ արտասահմանեան դրամատուրգիայի լաւագոյն երկերը։ Բեմադրութիւններէն են՝ Սունդուկեանի «Պեպօ», Շիրվանզադէի « Պատուի համար », Յակոբ Պարոնեան ի « Պաղտասար աղբար », Դերենիկ Դեմիրճեանի « Քաջ Նազար », Ուիլիամ Սարոյեանի «Իմ սիրտը լեռներում է», Ալեքսանդր Օստրովսկու «Անմեղ մեղաւորներ», Գորկու «Վերջինները», Կոռնեյչուկի «Պլատօն Կրեչետ», Ս․ Ֆ․ Ախունդովի «Հաջի Կարայ», Ջ․ Ջաբարլու «Սեւիլ», Վուրղունի «Վագիֆ», Շեքսպիրի «Օթելլօ»։ Այս թատրոնին մէջ աճած են դրամատուրգեր Վազգէն Օվեանը, Իսահակ Ալաւերդեանը եւ ուրիշներ։ Բեմադրութիւնները իրականացուցած են Կ․ Ալուարեանը, Գ․ Թաւրիզեանը, Հ․ Գրիգորեանը, Վ․ Յովհաննիսեանը, Ա․ Յովսէփեանը, Դ․ Սալեանը, Ա․ Գամջեանը, Հ․ Կարապետեանը, Ա․ Յակոբեանը, Ռ․ Սարաբսկին եւ ուրիշներ։ Թատրոնին մէջ աշխատած են Ազրպէյճանի ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ Գ․ Յարութիւնեանը, Ս․ Կորզանեանը, Թ․ Սելքումեանը, Ն․ Յովսեփեանը, Թ․ Սահակեանը, Ազրպէյճանի ԽՍՀ վաստակաւոր արտիստներ Ա․ Ղազումեանը, Ս․ Համզոյեանը եւ ուրիշներ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թատրոններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:ԼՂՀ թատրոններ
Ասլան Մխիթարեան
Ասլան Կամոյի Մխիթարեան (17 Դեկտեմբեր, 1947, Երեւան), ճարտարապետ, ՀՀ վաստակաւոր ճարտարապետ (2010) ։
Կենսագրութիւն
1971-ին աւարտած է Հայաստանի ազգային բազմարուեստական համալսարանը:
1971-էն կ'աշխատի Երեւաննախագիծ հիմնարկին մէջ, 1993-1996-ններուն՝ Երեւանի գլխաւոր ճարտարապետ ։
Ստեղծագործական Գործունէութիւն
Ասլան Մխիթարեանի նախագիծերով, Երեւանի մէջ կառուցուած են՝
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1947 ծնունդներ Ստորոգութիւն:17 Դեկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Երեւան ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ Ստորոգութիւն:ՀՀ Վաստակաւոր Ճարտարապետներ Ստորոգութիւն:ՀՊՃՀ Շրջանաւարտներ
Յակոբ Թաճիրեան
Հակոբ Թաճիրեան (Թաճէրեան, ), հայ բժիշկ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Սմբատ Եպս. Սաատէթեան
'''Սմբատ Եպս. Սաատէթեան''', Նահատակ կղերական, Արմաշական Եպիսկոպոս ։
Սմբատ Եպս. Սաատէթեան (1871-1915), 44 տարեկան: Ծնած է Ատափազար, 1871-ին։ Արմաշական Վրդ․՝ օծակից Խոսրովի : 1895-ին ձեռնադրուած է։ Եղած է Կէյվէի հայաբնակ գիւղերու քարոզիչ (1896 եւ Պալաթի ու Կէտիկ Փաշայի եկեղեցիներուն (1897), Շ․ Գարահիսարի (1898-1907)։ Ն․ Լամբրոնացիի վրայ իր մէկ ուսումնասիրութիւնը վարձատրուած է Իզմիրեանցէ 1903-ին։1910-ին ձեռնադրուած է Եպիսկոպոս եւ նշանակուած Կարին-Էրզրումի Առաջնորդ:
1915 Յուլիս 15-ին Կարինի կառավարիչէն կանչուած է անորոշ պատճառով, եւ ամբաստանուած՝ Երզնկայի հայոց թեմին զէնք փութացնել առաջարկած ըլլալու յանցանքով:
Բացայայտ այդ սուտէն ետք, Երզնկա տարուած է, իր հետ նաեւ վեց քահանայ հայրեր եւ բոլորն ալ նահատակուած :
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւորականներ Ստորոգութիւն:Հայ եպիսկոպոսներ
16 Մարտ
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:16 Մարտի ծնածներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:16 Մարտի մահացածներ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մարտ
Գարեգին Թապուրեան
Գարեգին Թապուրեան, ծնած է 1869-ին, Տիգրանակերտ: Պէյրութի մէջ,1925-ին, հոգեբարձու կ'ըլլայ Սբ. Նշան Վարժարան ի ապա անդամ՝ ուսումնական եւ քաղաքական ժողովներու։ Ամուսնացած է Օր. Ֆ. Չամուրեանի հետ եւ ունի երկու մանչ՝ Արա եւ Ժիրայր։
Կենսագրութիւն
Գարեգին Թապուրեան ծնած է 1869-ին Տիգրանակերտ, եւ Պէյրութ եկած է 1910-ին։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Տիգրանակերտի Ազգ. Վարժարանը:
Լիբանանի մէջ, տարի մը Շուէյրի Ամերիկեան գիշերօթիկ վարժարանը յաճախելէն յետոյ, կը մտնէ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանը: Ա. Ընդհ. Պատերազմի ընթացքին, ժամանակ մը դասընթացքը շարունակելով եւ ժամանակ մըն ալ Շուէյֆաթի մէջ իբրեւեւ ուսուցիչ պաշտօնավարելով կը պարապի։ Պատերազմի վերջին տարին իբրեւ բժիշկի օգնական կը մտնէ թրքական բանակ եւ կը մնայ Հալէպ: Պատերազմի վերջաւորութեան կը մտնէ անգլիական բանակ իբրեւեւ թարգման եւ 1919-ին կը ստանայ իր «Պստկաւոր Արուեստից» տիտղոսը։
1919-23-ին, կը պաշտօնավարէ համալսարանին մէջ, միեւնոյն ժամանակ հետեւելով ատամնաբուժական դասընթացքին։ 1923-ին շրջանաւարտ կ'ըլլայ իբրեւեւ վերաբոյժ ատամնաբոյժ եւ կը հաստատուի Դամասկոս: 1925-ին, կը հրաւիրուի Ամերիկեան Համալսարանի Ատամնաբուժական Վարժարանը իբրեւեւ դասախօս։
Ստեփան Աղաճանեան
Ստեփան Մելիքսեթի Աղաճանեան (անգլ.՝ Stepan Meliksetovich Aghajanian, ծնած 16 դեկտեմբեր, 1863, Շուշիի մէջ, մահացած 13 դեկտեմբեր, Երեւանի մէջ, հայ գծագրիչ մըն է: Ճանչցուած իբր ՀԽՍՀ Ժողովուրդի Գծագրիչ 1938 թուականին: Ան գլխաւոր դէմքերէն մէկն է 20րդ դարու հայ արուեստի ոլորտին մէջ, տարբեր գծաձեւերու հետեւող, ինքնանկարի մասնագէտ:
Գարեգին Թապուրեան
Կենսագրութիւն
Պէյրութի մէջ, կը մասնակցի բազմաթիւ ձեռնակներու։ Կ'ըլլայ հոգեբարձու Սբ. Նշան Ազգ. վարժարանի եւ ապա անդամ՝ ուսումնական եւ քաղաքական ժողովներուն։ 1929-ին կը նշանակուի համալսարանի մէջ օգնական փրօֆէսօր։
Ամուսնացած է Օր. Ֆ. Չամուրեանի հետ։ Ունի երկու մանչ՝ Արա եւ Ժիրայր։
Ստեփան Աղաճանեան
1958 թուականին Վանաձորի մէջ կը բացուի Ստեփան Աղաճանեանի անուան գեղարուեստի դպրոց :
Գարեգին Թապուրեան
Կենսագրութիւն
1930-31-ի շրջանին, դպրոցին կողմէ կ'ուղղարկուի Հիւսիսային Ամերիկա մասնագիտական ուսումնասիրութեանց համար։
1941-ին Հանրապետութեան Ն. Վ. Նագաշի կողմէ կը նշանակուի Պէյրութի քաղաքապետական ժողովի անդամ։
Քլինիքը հաստատած էր Պէյրութ, իր անձնական բնակարանին մէջ։ 1932-ին հրատարակեց «Բերանի Առողջութիւն» պատկերազարդ գիրքը :
Սթոքհոլմի Քաղաքային Թանգարան
Սթոքհոլմի քաղաքային թանգարան (շուէտ.՝ Stockholms stadsmuseum), թանգարան, որ կը փաստագրէ, կը պահպանէ եւ կը ցուցադրէ Սթոքհոլմի պատմութիւնը: Կը գտնուի «Ռուսական իջեւանատան» (շուէտ.՝ Ryssgården) հրապարակին մէջ, Սլուսենի եւ Սիոտերմալմստորիի (շուէտ.՝ Södermalmstorg) հարեւանութեամբ: Կը համարուի Միջնադարու թանգարանի ժամանակագրական շարունակութիւնը: Շէնքի կառուցումը աւարտած է 1685-ին: 1930-ականներուն թանգարանը տեղափոխուած եւ բացուած է հանրութեան համար 1942-ին : Թանգարանը Շուէտի ամենամեծ քաղաքային թանգարանն է: Հաւաքածոն կը ներառէ 300000 պատմական հետաքրքրութիւն ներկայացնող իրեր, 20000 արուեստի գործեր եւ 3 միլիոն լուսանկար : 12 Յունուար 2015-ին Քաղաքային թանգարանը փակուած է վերանորոգման համար եւ վերաբացուած է 27 Ապրիլ 2019-ին :
Թանգարանը կը կառավրուի Սթոքհոլմ քաղաքի Մշակոյթի հարցերու եւ սպորտի բաժնի կողմէ: Քաղաքային թանգարանը, Միջնադարեան Սթոքհոլմի եւ Սթոքհոլմի Ֆիւրլագ (կը հրատարակէ գիրքեր Սթոքհոլմի եւ Սթոքհոլմի պատմութեան վերաբերեալ) թանգարանները կը գործեն մէկ բաժնի ենթակայութեան ներքոյ:
Թանգարանի ստորաբաժանումներէն մէկը` Մշակութային ժառանգութեան բաժինը` «Kulturmiljöenheten», կը հանդիսանայ Սթոքհոլմի քաղաքային, մշակութային պատմական կառավարող մարմինը` կապուած քաղաքաշինական առաջարկութիւններու, շէնքերու փոխակերպման, քանդման եւ քաղաքի արտաքին տեսքի այլ փոփոխութիւններու հետ:
Նկարագրութիւն
Շէնքի մուտքին մօտ՝ պատուանդանի վրայ, տեղադրուած է 25 սմ տրամագիծով գունդ` Փայլածուն, որ կը համարուի Շուէտի արեգակնային համակարգի մէկ մասը:
Թանգարանին մէջ մշտապէս կը գործեն Սթոքհոլմին նուիրուած շարք մը ցուցահանդէսներ, անոնցմէ միջնադարեան բնակիչներուն եւ անոնց կենցաղին նուիրուած ցուցահանդէսը, տիկնիկներու ցուցահանդէսը, 1880-1975-ականներու ճարտարապետութեան նուիրուած ցուցահանդէսը, քաղաքի ջրային աղբիւրներու մասին եւ այլ ցուցահանդէսներ: Ցուցադրութիւնները յաճախ կը փոփուին: Տեղի կ՚ունենան նաեւ թեմատիկ զբօսապտոյտներ, անոնցմէ Սթիկ Լարսսոնի «Միլլենիում» եռերգութեան հետքերով: Երեխաներու համար կը գործէ «Հրապարակ» (շուէտ.՝ Torget) խաղահրապարակը: Թանգարանին մէջ կարելի է նաեւ տոմսեր ձեռք բերել Սքուկսչիւրքոկորդէնի մէջ տեղի ունեցող խմբակային զբօսապտոյտներուն համար:
Փայլածու
Թանգարանի բակին մէջ գտնուող Փայլածու մոլորակի ձեւը Շուէտի արեգակնային համակարգի մասը կը կազմէ: Այն աշխարհի արեգակնային համակարգի ամենամեծ ձեւն է: Սթոքհոլմի մէջ գնդաձեւ սպորտիական տարածք հսկայական տարածք համարուող Էրիքսոն Գլոբը կը ներկայացնէ արեւը: Սանդղակը 1:20,000,000 է եւ, համապատասխանաբար, Փայլածուն 25 սմ տրամագիծով երկրագունդէն 2.9 քմ հեռաւորութեան վրայ է: Ձեւը Շուէտի տարածքով կը շարունակուի դէպի հիւսիս: Փայլածուին ձեւը կը ջեռուցուի եւ միշտ տաք կը պահուի, ի վերջոյ, Փայլածուն Արեգակին ամենամօտ մոլորակն է:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Շուէտի թանգարաններ Ստորոգութիւն:Սթոքհոլմի թանգարաններ
Գէորգ Յակոբճեան
'''Դոկտ. Գէորգ Յակոբճեան''' Kevork Hagopjian ծնած է Հալէպ: Իրաւաբան: Կը տիրապետէ հայերէն, անգլերէն, արաբերէն եւ թրքերէն լեզուներուն : Միջազգային իրաւունքի, մարդկային իրաւանց եւ փոքրամասնութիւններու իրաւունքներու մասնագէտ:
Իրաւաբան Գէորգ Յակոբճեան աւարտած է Հալէպի Ազգ. Սահակեան ու Ազգային Քարէն Եփփէ Ճեմարանը, ապա՝ Հալէպի Պետական Համալսարանի Իրաւագիտութեան Բաժինը: Միջազգային Օրէնքի մագիստիրոսի վկայականը ստացած է Լոնտոնի Համալսարանի Սքուլ աֆ Օրիենթըլ էնտ Էֆրիքըն Սթատիզէն: Դոկտորականի ուսումն ու տիտղոսը ստացած է Վիեննայի Համալսարանի Իրաւագիտութեան բաժնին մէջ, խորանալով Փոքրամասնութիւններու իրաւունքներուն եւ յատկապէս Լիբանանի ու Թուրքիոյ Հայ Փոքրամասնութիւններու Իրաւունքներուն մէջ:
Պահրէյն
Պահրէյն (البحرين ), պաշտօնական անունը Պահրէյնի Թագաւորութիւն (مملكة البحرين ), պետութիւն Ասիոյի մէջ, Պարսից ծոցի հարաւ–արեւմուտքի, Պահրէյնեան կղզիներուն վրայ։ Տարածութիւնը 765 քմ², բնակչութիւնը՝ 1,378,904 (2016), հիմնականի մէջ՝ արաբներ։ Պետական լեզուն արաբերէնն է։ Մայրաքաղաքը՝ Մանամա:
Գէորգ Յակոբճեան
Համալսարանական ուսման կողքին հետեւած է լրագրական, body-languageի, սեռային հաւասարութեան, ղեկավարման, ժամանակակից մտածողութեան, հանրային ծառայութեան, ճգնաժամերու կառավարման, միջ-կրօնական եւ միջ-մշակութային երկխօսութեան, հակամարտութիւններու լուծման, խաղաղաշինութեան, հաւաքական ինքնութիւններու, հայոց պատմութեան արդի հիմնախնդիրներու դասընթացքներու՝ Լոնտոնի, Երեւանի, Ժընեւի, Պրիւքսէլի,Դամասկոսի, Պէյրութի Վիեննայիի համալսարաններուն եւ ուսումնարաններուն մէջ։
Պահրէյն
Պատմութիւն
Պահրէյնը դեռեւս մ.թ. սկիզբներուն արաբական իշխանութիւն էր։ 4-6-րդ դարերուն կը մտնէր Սասանեաններու պետութեան, ապա՝ Արաբական խալիֆայութեան մէջ։ 9-րդ դարին կարմաթական ցեղերը նուաճելով Պահրէյնը՝ 10-11-րդ դարերուն մեջ այն դարձուցին իրենց պետութեան կեդրոնը։ 13-րդ դարի կեսերուն Պահրէյնը ձեռք բերաւ անկախութիւն, բայց շուտով նուաճում արձանագրուեցաւ եւ միացուեցաւ Հորմուզի էմիրութեանը։ 16-րդ դարու սկիզբին այն նուաճեցին փորթուգալացիները, իսկ 17-րդ դարի առաջին քառորդին միացուեցաւ Սեֆեւեան Պարսկաստանին։ 18-րդ դարու 80-ական թուականներուն Ալ–Խալիֆ արաբական տոհմի շէյխերը հռչակեցին Պահրէյնի անկախութիւնը։ 19-րդ դարուն Անգլիան, տեղական շէյխերու հետ կնքելով մի շարք պայմանագիրներ, 1871-ին իր խնամակալութիւնը հաստատեց Պահրէյնի վրա։ 20-րդ դարի 20-ական թվականների վերջերին Պահրէյն թափանցեցին ամերիկեան նաւթային ընկերութիւնները։
Գէորգ Յակոբճեան
Աշխատանքային փորձ ունի ՄԱԿ-ի զանազան կառոյցներու, իրաւաբանական գրասենեակներու եւ միջ-կառավարական կազմակերպութիւններու մօտ: Ներկայիս KAICIID International Dialogue Centre-ի International Fellows Programme-ի աւագ տնօրէնն է:
Պահրէյն
Տարածքային Բաժանում
[[Պատկեր:New Governorates of Bahrain 2014.svg|մինի|ձախից|240px|2014-էն Պահրէյնը բաժնուած է չորս մուհաֆազաներու՝
Գէորգ Յակոբճեան
Անդամակցութիւն
Աշխոյժ մասնակցութիւն ունի ազգային, միութենական, ուսանողական եւ երիտասարդական աշխատանքներու: Ներկայիս անդամ է Հ.Մ.Ը.Մ.-ին, Հայ Դատի Գրասենեակին, Արդարութեան եւ Մարդկային Իրաւանց Հայկական Կեդրոնին, Համազգային Կրթական Միութեան (Անգլիոյ Մասնճիւղ 2012-2013), Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Երիտասրդական Բաժանմունքին, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Միջ-Կրօնական Յանձնախումբին, Երիտասարադ Իրաւաբանններու Միջազգային Կազմակերպութեան, ինչպէս նաեւ Միջազգային Իրաւաբաններու Միութեան: Մասնակից եղած է Սուրիոյ երիտասարդական եւ ուսանողական միութիւններուն, ՀՄԸՄ-ի ՞Սուրիոյ սկաուտական շարքերուն, Համազգային միութեան, Բերիոյ Հայոց թեմի քրիստոնէական դաստիարակութեան խորհուդին, Մեծի տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան երիտասարդական գրասենեակին եւ այլն:
Պահրէյն
Տարածքային Բաժանում
]]
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ասիոյ երկիրներ Ստորոգութիւն:Երկիրներ Ստորոգութիւն:Իսլամական պետութիւններ Ստորոգութիւն:ՄԱԿ-ի անդամ երկիրներ
Գէորգ Յակոբճեան
Մամուլի աշխատակից
Կ’աշխատակցի Ազդակին, Գանձասարին, Շաւիղին, Մարզիկին եւ շարք մը երիտասարդական պարբերաթերբերու: Պարբերաբար յօդուածներով հանդէս կու գայ Սփիւռքեան մամուլին մէջ:
խորհրդաժողովներու դասախօս ու զեկուցաբեր
Մասնակցած է խորհրդաժողովներու, գիտաժողովներու եւ սեմինարներու Օքսֆորտի, Մանչեսթըրի, Լոնտոնի, Ժընեւի, Պէյրութի, Դամասկոսի, Վենետիկի, Պրիւքսէլի, Երեւանի, Տուպայի, Գահիրէի, Աթէնքի, Միւնիխի, Ատիս Ապապայի, Ապուճայի, Քադմանտոյի, Պիոնէս Այրէսի, Պելկրատի, Լիզպոնի, Մատրիտի, Քուալա Լամբուրի, Քոլոմպոյի, Պանկալորի եւ Հալէպի մէջ, երբեմն նաեւ որպէս դասախօս ու զեկուցաբեր: Կազմակերպող դերակատարութիւն ունեցած է բազմաթիւ համաժողովներու, երիտասարդկան հաւաքներու, խորհրդաժողովներու, կլոր սեղաններու, եւ դասընթացքներու, նիւթ ունենալով՝ հայոց ժամանակակից պատմութեան, հայոց Ցեղասպանութեան, Արցախեան հակամարտութեան ու խաղաղ կարգաւորման բանակցային գործընթացին, եւրոպահայ համայնքի դիմագրաւած մարտահրաւէրներու, քարոզչական-յարաբերական մարզի, Հայաստան-Եւրոպական կառոյցներ յարաբերութիւններու, Հայ Դատի ներկայի հոլովոյթին, Հայաստան-Թուրքիա յարաբերութեանց եւ այլն:
Լուիզա Ասլանեան
ԼԱՍ (Լուիզա Ասլանեան, Louise Aslanian, Lass ), հայ գրող, հասարակական գործիչ, հայկական ծագմամբ ֆրանսացի հակաֆաշիստ, կոմունիստ, Ֆրանսական դիմադրութեան ականաւոր գործիչ, գրող։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Թաւրիզ՝ Սրապիոն եւ Մանիա Գրիգորեաններու ընտանիքին մէջ։ Ուսանած է Թաւրիզի կեդրոնական թեմի վարժարանին մէջ եւ Թիֆլիսի ռուսական գիմնազիային մէջ։ Դպրոցական տարիներուն ցուցաբերած է գրական ձիրք՝ գրելով քնարական բանաստեղծութիւններ, թարգմանութիւններ կատարելով ռուսերէնէն ու ֆրանսերէնէն։ Վաղ տարիքէն նուագած է դաշնամուր։ Վերադառնալով Թաւրիզ՝ 1923-ին ամուսնացած է մասնագիտութեամբ իրաւաբան Արփիար Ասլանեանի հետ։
1923-ին երիտասարդ ամուսինները տեղափոխուած են Փարիզ. անոնց հետ գացած են նաեւ Լուիզայի մայրը՝ Մանիան, եւ քոյրը՝ Արշալոյսը։ Փարիզի մէջ Լուիզան ցանկացած է շարունակել երաժշտական կրթութիւնը (դաշնամուր նուագել), սակայն դրամական խնդիրներու պատճառով ստիպուած եղած է հրաժարիլ իր երազանքէն։ Այդ պատճառաւ ան հետեւած է Սորպոնի համալսարանի գրականութեան դասընթացքներուն։ Փարիզի մէջ ան աշխոյժ մասնակցութիւն ունեցած հայ-ֆրանսական գրական միութեան աշխատանքներուն, աշխատած է թերթերուն, ծանօթացած գրական շրջանակներու ներկայացուցիչներու հետ եւ վերցուցած «Լաս» գրական կեղծանունը։
1920-ականներու կէսերուն հայ-ֆրանսական մամուլին մէջ հրատարակած է «Մետաղադրամներու հաւաքածու», «Գինու երկաթէ վաճառական», «Ճահիճ» եւ այլ պատմուածքներ ։ Իր ստեղծագործութիւնները գրած է հայերէն եւ ֆրանսերէն։
1928-ին լոյս տեսած է կարճ պատմուածքներու «Khan» («Խան») ժողովածուն, 1935-ին՝ «Gtsits durs» («Գծիցդուրս») պատմուածքներու ժողովածուն երկու հատորով։
Կռուած է ֆրանսական դիմադրութեան շարքերուն մէջ եւ զոհուած Ռաւենսպրիւկ համակեդրոնացման ճամբարին ։
Նիքոս Քսիլուրիս
Նիքոս Քսիլուրիս (Νίκος Ξυλούρης, ), ծանօթ է նաեւ Փսարոնիքոս ծածկանունով, ինչպէս նաեւ «Կրետէին Հրեշտակապետը» պատուոյ անուանումով․ անուանի յոյն երաժիշտ եւ ժողովրդական, արուեստական ու հասարակական երգերու մեկնաբանող։  Սատարած է Կրետական աւանդական երաժշտութեան փրկութեան, պահպանման եւ ծանօթացման։
Լուիզա Ասլանեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Նիքոս Քսիլուրիս
Կենսագրական գիծեր
Նիքոս Քսիլուրիս ծնած է 1936-ին Րեթիմնօ նահանգին Անոյեա լեռնային գիւղը, աւանդական երաժիշտներու եւ «լիրա»՝ կրետական քնար, նուագողներու ընտանիքի մէջ։  Հայրն է Եորղոս Քսիլուրիս, իսկ մայրը Րինիօ Քսիլուրի։  Անոր եղբայրներն ալ՝ Ատոնիս Քսիլուրիս (Փսարատոնիս) եւ Եանիս Քսիլուրիս (Փսարոյեանիս), հանրածանօթ երաժիշտներ են։
Բ․ Համաշխարհային Պատերազմին ընթացքին, դեռ երեխայ, մօտէն կ՛ ապրի գերմանական բռնիշխանութիւնը եւ ութը տարեկանին ականատես է երբ գերմանացիները իր ծննդավայրը կը հրկիզեն։  Հրկիզուած գիւղին տեղահանուած բնակիչները մինչեւ Կրետէին ազատագրումը կ՛ ապաստանին Միլոփոթամօ շրջանի գիւղերէն մէկուն մէջ։
Լիրա․ կրետական քնար
Պատանի տարիքին, իր ուսուցիչին՝ Մենելաոս Տրամուտանիս, օգնութեամբ կը համոզէ հայրը գնէ իր առաջին «լիրա»ն։  Արագօրէն կը սկսի նուագել տեղական տօնախմբութիւններուն եւ հարսանեկան խնճոյքներուն։  Դպրոցը կը լքէ եւ ինքնաշխատութեամբ նօթագրութիւն կը սորվի։ Կը գրէ մատինատես եւ ծանօթ լիրա նուագող Լէոնիտա Քլատոսին հետ ամբողջ Կրետէի տարածքին կը նուագէ զանազան տօնախմբութիւններու եւ հարսանեկան խնճոյքներու։
Մատինատա ․ ժողովրդային ինքնաբուխ արտայայտութիւն։ Կարճ ոտանաւորներ երաժշտութեան ընկերակցութեամբ կրետական քնարի λύρα եւ լաութի λαούτο։
17 տարեկան հասակին կ՛ աշխատի Իրաքլիոյի «Քասթրօ» կոչուած գիշերային հաւաքի կեդրոնը։  Սակայն, եւրոպական երաժշտութիւնը մուտք գործած է Յունաստան եւ կրետական աւանդական երաժշտութեան հանդէպ հասարակութեան հետաքրքրութիւնը նահանջ կ՛ արձանագրէ։  Նիքոս Քսիլուրիս կը դժուարանայ ապրուստը հոգալ։
Կրետէ
1958-ին կ՛ ամուսնանայ Ուրանիա Մելապեանաքիին հետ եւ նոյն տարուան Սեպտեմբերին Իրաքլիօ կը փոխադրուին։  Կրետացիներոը, կամաց կամաց կը գնահատեն անոր նուագն ու մեկնաբանումը եւ հրախճանքներ կը կազմակերպեն, որպէսզի անոր լսեն։  1958 Նոյեմբերին, իր առաջին ձայնապնակը կը ձայնագրէ՝ «Սեւազգեստ կին մը կ՛ անցնի» ։  Հասարակութիւնը կը գրկէ ձայնապնակը եւ ան կը ձայնագրէ ուրիշ երգեր ալ, ինչպէս օրինակ՝ «Արծիւը», 1964-ին։ ։
1960-ին կը ծնի մանչ զաւակը Եորղոս (ինքնաշարժի արկածի զոհ կ՛ երթայ 2015-ին) եւ 1966-ին՝ աղջիկը՝ Րինիօ։ 1966-ին Սան Րեմոյի փառատօնին, առաջին մրցանակին կ՛ արժանանայ երբ «լիրա»-ով սիրթաքի մը կը նուագէ։  Յաջորդ տարին, Իրաքլիոյի մէջ կը բանայ իր նուագասրահը (music hall)՝ «Էրոթոքրիթոս» (համանուն երգը՝ )։
Աթէնք
1969-ին իր «Անիֆանտու» ձայնապնակը մեծ յաջողութիւն կ՛ արձանագրէ․ COLUMBIA ձայնագրութեան ընկերութեան տնօրէնը Թաքիս Լամպրոփուլոս զայն կը ձայնագրէ Անոյեա հարսանեկան հրախճանքի մը ընթացքին եւ ձայնագրութիւնը Փարիզ կը ղրկէ յունազգի յօրինող Սթաւրոս Քսարխաքոսին, որպէսզի ան լսէ Անոյեանցի լիրա նուագողին։  Աթէնքի դռները կը բացուին Նիքոս Քսիլուրիսին առջեւ։ Կը ծանօթանայ բանաստեղծ եւ բեմադրիչ Էրիքօ Թալասինոյին։  Վերջինս զայն կը ներկայացնէ երաժիշտ Եանիս Մարքոփուլոսին, որուն հետ Քսիլուրիս կը գործակցի մեծ յաջողութեամբ։  Կը ձայնագրեն «Խրոնիքօ» եւ «Րիզիթիքա» ձայնապնակները։
Զինուորական վարչակարգի տարիները
Աթէնք, Նիքոս Քսիլուրիսի մեկնաբանութիւնները զինուորական վարչակարգին դէմ դիմադրութեան խորհրդանիշը կը դառնան։  Քսիլուրիս կը գործակցի Թանասիս Կայֆիլիասին հետ ու կը շրջին ամբողջ Յունաստանը։  1973-ի ամրան, «Մեր մեծ կրկեսը» թատերախաղին կը մասնակցի երգեր մեկնաբանելով, ․ երաժշտութիւնը Սթաւրոս Քսարխաքոսինն է։  Անոր իւրայատուկ ձայնը, կ՛ ոգեւորէ ներկաները։  Յոյն հանրածանօթ դերասանուհի Ճենի Քարեզի անոր կու տայ «Կրետէին հրեշտակապետ» ծածկանունը, ըսելով թէ․- «Այս մարդը կախարդական ուժ ունի․․․ հրեշտակապետի տիպար․․»։
Նոյեմբեր 1973-ին, Բազմարուեստարանի ուսանողներու ապստամբութեան օրերուն, Քսիլուրիսն ալ անոնց հետ համալսարանի ցանկապատէն ներս կ՛ երգէ «Երբ երկինքը պայծառ պիտի ըլլայ» (Πότε θα κάνει ξαστεριά) եւ «Թշնամիները քաղաք մտան» (Μπήκαν στην πόλη οι οχτροί)  կրետական աւանդական երգերը։  Զինուորական վարչակարգը կը գրաքննէ անոր երգերը, Քսիլուրիսին կ՛ արգիլուի համերգներ կազմակերպել։  Հեռատեսիլի պետական կայանէն ցուցադրուած «Ազգերու Վաճարականները» թատերախաղին մէջ, ուր Քսիլուրիս կը մեկնաբանէ «Կար ու չկար, անուշս․․․» երգը, զինուորական վարչակարգը կը պարտադրէ վերանայ անոր ձայնը։ քսիլուրիս անվախ, կը շարունակէ ձայնագրել բազմաթիւ երգեր, օրինակ՝ «Ինչպէ՞ս լռեմ» , «Նիքոս Քսիլուրիս կ՛ երգէ Կրետէին համար» , «Կը յիշեմ ու կ՛ երգեմ» , «Հպարտ ցեղ - Մայր, երբ ընկերներս գան․․» ։
Վերջին տարիները
1976-ին Ֆրանսայի Երաժշտական Charles Cross Կաճառը «Րիզիթիքա» երգին համար զայն «Ժողովրդական Միջազգային երաժշտութեան» առաջին մրցանակով կը պարգեւատրէ ։
Քսիլուրիս կը մեկնաբանէ յոյն հանրածանօթ յօրինողներու երգեր՝ Խրիստոս Լէոնտիս, Սթաւրոս Քսարխաքոս եւ Եանիս Մարքոփուլոս։  Միաժամանակ կը ձայնագրէ «Հակապատերազմական» ձայնապնակը ․ կը բովանդակէ Եորղոս Սեֆերիսին բասաստեղծութիւններէն եւ Լինոս Քոքոթոսին, Տիմիթրիս Խրիստոտուլոսին երգերը։
Վաղահաս մահը
Ասպարէզի գագաթնակետին հասած, կ՛ անդրադառնայ թէ քաղցկեղէ կը տառապի։ Նիու Եորքի «Մեմորեալ հիւանդանոց»ը գործողութեան կ՛ ենթարկուի։  Աթէնք կը վերադառնայ, սակայն կրկին Նիու Եորք կը ճամբորդէ ու հետեւողական գործողութիւններու կ՛ ենթարկուի։  Աթէնք, Սթաւրոս Քսարխաքոս անոր բուժման ծախսերուն համար մեծ համերգ մը կազմակերպէ, որուն ներկայ կ՛ ըլլան 25 000 հոգի։
Հազիւ 43 տարեկան, կը մահանայ «Փիրէայի հակաքաղցկեղի Մետաքսա հիւանդանոց»-ին մէջ․ 8 Փետրուար 1980։
Տե՛ս նաեւ
Մանոս Խածիտաքիս
Մարիքա Նինու
Միքիս Թէոթորաքիս
Յովսէփ վրդ. Գալայճեան
'''Գերպ. Յովսէփ վրդ. Գալայճեան''' (ծնած՝ 1908, Քէֆէրտէզ), Տիթրոյթի Կաթողիկէ Հայ Համայնքի Հոգեւոր Հովիւ։
Նիքոս Քսիլուրիս
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երաժիշտներ Ստորոգութիւն:Երգիչներ Ստորոգութիւն:Կրետական աւանդական երաժշտութեան մեկնաբանողներ Ստորոգութիւն:7 Յուլիսի ծնունդներ Ստորոգութիւն:1936 ծնունդներ Ստորոգութիւն:8 Փետրուարի մահեր Ստորոգութիւն:1980 մահեր Ստորոգութիւն:Յոյն երաժիշտներ
Յովսէփ վրդ. Գալայճեան
Կենսագրութիւն
Տիթրոյթի Կաթողիկէ Հայ Համայնքի Հոգեւոր Հովիւ Գերապայծառ Յովսէփ Վրդ. Գալայճեան ծնած է Քէֆէրտէզ գիւղը, Խարբերդի Հարաւային կողմը, Եփրատ գետին մօտ։ Հոն անցուցած է իր մանկութիւնը եւ յաճախած է գիւղին դպրոցը մինչեւ 1915-ի տեղահանութիւնը։
Իր մանկութեան երկրորդ շրջանը անցուցած է որբանոցներու մէջ. նախ Հալէպ, յետոյ Պալըքէսիր, Պարտիզակ եւ ապա 1918-ին Պոլիս: Նախ կը մնայ Շիշլիի որբանոցը յետոյ կը յաճախէ Սէն ժորժ. աւելի վերջը՝ Գատըգիւղի Մխիթարեան վարժարանը մինչեւ 1921: Նոյն տարին Հռոմ կը մեկնի 11 այլ մանուկներու հետ եւ 10 տարի կ՛աշակերտէ Լեւոնեան Ժառանգաւորացին։
Իքր Համալսարանական ուսումը ստացած է լատիներէն լեզուով, նախ Հռոմի Ուրբանեան Համալսարանին մէջ, ուր հետեւած է փիլիսոփայութեան, յետոյ 1927-31 յաճախած է Գրիգորեան (կրէկորիանոս) համալսարանը, եւ աստուածաբանական ճիւղէն՝ Դոկտորի տիտղոս։