cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կայէլ Անտոնեան
Կիանքի Ասպարէզ
2015 թուականի Փետրուար 26-ին Հայաստանի ֆութպոլի ֆետերացիայի նախագահ Ռուբէն Հայրապետեանը յայտարարեց, որ Անտոնեանը՝ 2015 թուականի Մարտ 21-ին, կը մեկնի Երեւան, որ ստանայ քաղաքացիութիւն եւ պաշտօնապէս կը հրաւիրուի Հայաստանի ազգային հաւաքական ։
26,Հոկտր., 2020-ին Հայաստանի ֆութպոլի ազգային հաւաքականի նախկին յետսապահ Կայէլ Անտոնեան նախորդ շաբաթավերջին միացաւ նոր ակումբի: 25 տարեկան ֆրանսահայ ֆութպոլիստը միացաւ Օպանյը խումբին, որ ելոյթ կ՛ունենայ Ֆրանսայի ֆութպոլի Դ. դասակարգի ախոյեանութեան մէջ: Նշուեցաւ, որ ան այս ակումբին միացաւ` ազատ գործակալի կարգավիճակով: Անտոնեան, որ ծնած է Մարսէյ, փոքր տարիքէն մաս կազմած է անոր պատանեկան խումբերուն: Ներկայ դրութեամբ Անտոնեանի փոխանցման արժէքը կը գնահատուի 200 հազար եւրոյով:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:7 Փետրուարի ծնածներ‎ Ստորոգութիւն:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Ստորոգութիւն:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Ռիթա Սարգսեան
Ռիթա Ալեքսանդրի Սարգսեան (օրիորդական մականունը՝ Դադայեան, 6 Մարտ 1962, Ստեփանակերտ, ԼՂԻՄ, Ազրպէյճանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - 20 Նոյեմբեր 2020), Հայաստանի 3-րդ նախագահ Սերժ Սարգսեանի կինը։
Պատանեկութիւն
Ծնած է 6 Մարտ1962-ին, Ստեփանակերտ քաղաքին մէջ։
Կրթութիւն
Աւարտած է Ստեփանակերտի Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի անուան 3-րդ միջնակարգ դպրոցը՝ ստանալով երաժշտական կրթութիւն։
Աշխատանքային գործունէութիւն
Որոշ ժամանակ աշխատած է մանկապարտէզի մէջ որպէս երաժշտութեան ուսուցչուհի։ Ստեփանակերտէն Երեւան տեղափոխուելէն ետք չէ աշխատած։
Ընտանիք
Ռիթա Սարգսեանը ամուսնացած էր Սերժ Սարգսեանի հետ եւ ունէր երկու դուստր եւ 5 թոռ  :
Մահ
16 Նոյեմբեր 2020-ին Ռիթա Սարգսեանը ծայրահեղ ծանր վիճակով տեղափոխուած էր «Նաիրի» բժշկական կեդրոն: Անոր մօտ ախտորոշուած էր Covid-19 : Նոյեմբերի 20-ին երրորդ նախագահի գրասենեակը տեղեկացուց, որ Ռիթա Սարգսեանը մահացած է :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի առաջին տիկնայք Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ Ստորոգութիւն:Պսակաձեւ Ժահրով մահացածներ
Անգլիա
Անգլիա (Անգլերէն՝ England), Մեծն Բրիտանիոյ եւ Միացեալ Թագաւորութեան ամէնամեծ եւ ամէնաշատ բնակչութիւն ունեցող երկիրն է : Անգլիոյ բնակչութիւնը կը կազմէ ամբողջ Միացեալ Թագաւորութեան բնակչութեան աւելի քան 83%-ը։ Մայրաքաղաքը Լոնտոնն է։
Պատմութիւն
Նախամարդիկ կղզիին մէջ յայտնուած են աւելի քան 500․000 տարի առաջ, իսկ ժամանակակի ընթացքին մարդիկ առաջին անգամ այս տարածքներուն հասած են 30․000 տարի առաջ։ Հռոմեացիները գրաւած են այն 43 թուականին, բայց լքած են 410 թուականին։ 5-6-րդ դարերու ժամանակ Անգլիոյ մէջ բնակած են գերմանական տարբեր ցեղեր։ Տեղական բնակչութիւնը կամ կը ոչնչանայ կամ կը միաձուլուի այդ երկիրի քաղաքականներուն հետ։ 7-րդ դարէն սկսած է վիկինգներու արշաւանքները դէպի Բրիտանական կղզիներ։ 5-րդ դարէն սկսեալ ժամանակաւոր Անգլիոյ տարածքին մէջ գերմանական ցեղերը՝ անգլերէն ու Սաքսերը, բնակութիւն հաստատեցին։ Ասոնք կը գտնուէին նախնադարեան համայնական կարգերու քայքայման փուլին մէջ։ Անգլիոյ նուաճումը անոնց կողմէն արագացուց այդ գործունէութիւնը։
Կրօնք
Քրիստօնէութիւնը ամէնատարածուած կրօնական ուղղուածութիւնն է Անգլիոյ մէջ։ Քրիստոնէութենէն ետք ամէնաշատ հետեւորդներ ունի իսլամական, հինտուական, սիկխիզմական, յուդայական եւ պուտայական կրօնական ուղղուածութիւնները։ Հինէն բազմաթիւ կրօնական կարեւոր ուղղուածութիւններ էին երկրին մէջ՝ որոնք էին կելտական հեթանոսութիւնը, ռոմանական հեթանոսութիւնը, Անգլոյ-սաքսոնական հեթանոսութիւնը եւ Նորվեկիական հեթանոսութիւնը: Միակ կրօնական ուղղուածութիւնը, որ ստեղծուած է Անգլիոյ մէջ Նէոպագանեան Վիկան է։
Կառավարման ձեւը
Անգլիոյ պետութեան եւ իրաւունքի պատմութիւնը կը բաժանուի հետեւեալ ժամանակաշրջաններու՝ Անգլիոյ բնակչութիւնը բաժնուած էր երեք մասերու՝ ազատներու, կիսաազատներու եւ ստրուկներու։ Ազատ բնակչութիւն կը թուէր Էրլերն ու Կերլերները։ Էրլերն նախկին ցեղային առաջնորդներ էին։ Անոնք կը տիրէին մեծ քանակութեամբ հողերու։ Կերլերն ազատ գիւղական համայնքի անդամներ էին, որոնք կը տիրէին հողերու մի մասին, կը մասնակցէին ժողովրդական ժողովներուն եւ կը կատարէին պետական գործերը։ Կերլերի սպանութեան դէպքին նախատեսուած տուգանքն աւելի էր, քան Էրլերի սպանութեան դէպքին։ Կիսաազատ բնակչութիւնը կը կոչուէր Լետէր։ Անոնք կը գտնուէին իրենց տէրերու, այսինքն Էրլերի իշխանութեան տակ, ունէին փոքր քանակութեամբ հողեր եւ կը կատարէին տարբեր տեսակի պարտաւորութիւններ։ ԲՆակչութեան ամէնացածերն են ստրուկները, որոնք օգտակար կ՛ըլլային Էրլերների տնային տնտեսութիւններու գործերուն։ IX-XI դարերու ընթացքին Անգլիոյ մէջ յաղթանակ ունեցան ֆեոդալական յարաբերութիւնները։ Գիւղացիութիւնը կ՛ենթարկուի ֆեոդալական շահագործման։ Հողի սեփականատէրերու օգուտին կախեալ ճորտ գիւղացիները կը կատարէին պարհակներ։ Ֆեոդալազմի յաղթութիւնը Անգլիոյ մէջ, վերացուց նախնադարեան համայնական կազմակերպութիւններու մնացուկները։ Ամբողջ իշխանութիւնը պետութեան մէջ կեդրոնացած է թագաւորի եւ ազնուականութեան ձեռքին վրայ։ Կը կազմակերպուի խորհրդակցութիւններ («իմաստուններու ժողով»), որ պետական իշխանութեան բարձրագոյն մարմինն էր։ Առանց այս մէկին համաձայնութեան թագաւորը իրաւունք չունէր հրապարակելու օրէնքներ։
Ֆեոդալական միապետութիւն(11-13 դարերու ընթացքին)
Պետութիւնը, ֆեոդալիզմի շարժումի շրջանի ընթացքին (Ժա.- Ժգ. դարերուն), 1066-ին Անգլիա կ'ենթարկուի նորմանտական տիրապետութեան։ Տիրապետութիւնները հողերը կը բաժնեն իրենց միջեւ։ Բոլոր հող ստացողները կը դառնան թագաւորին կամակատարները։ ԲՆակչութեան հիմնական զբաղումը հողագործութիւնն ու անասնապահութիւնն էր։ Նորմանտականին ծագումէն ետք առեւտուրը կը զարգանայ. Արհեստագործութիւնը կը սկսի զարգանալ։ Ժա. դարուն, գիւղացիներու մեծ մասն արդէն դարձած էին հողատէրեր եւ իշխաններ։ Հասարակութիւնը բաժնուած էր շահագործող եւ շահագործուող դասակարգերու։ Տիրող դասակարգին մէջ միասնութիւն չկար։ Հակասութիւնները բաժնուած էին աշխարհիկ եւ հոգեւոր աւատատէրերու միջեւ։ Միշտ կռիւներ կը կատարուէին բոյարներու եւ ազնուականութեան միջեւ։ Թագաւորական իշխանութեան զօրութիւնը հաստատուած էր նաեւ այս մէկով, որ ինքը՝ թագաւորը, կեդրոնացած է հսկայական քանակութեամբ հողերու, որ կը կազմէր երկրի հողերու գրեթէ 1/7 մասը։ Նորմանտական տիրապետութիւնը Անգլիոյ պատմութեան համար ունեցած է մեծ նշանակութիւն։ Անիկա կը նկատուի աւատատիրական շարժումի վերջնական աւարտը, թագաւորական իշխանութեան հզօրութիւնը, կ'ամրապնդէ երկրի քաղաքական միասնութիւնը։ Պետական կարգին մէջ (Ժբ. դարու շրջանին) կը շարունակուէր թագաւորական իշխանութեան ամրացումը։ Թագաւորին կ'աջակցէին բնակչութեան բոլոր խաւերը, որ իւրաքանչիւրը այդ թուականին զօրութեան մէջ կը փնտռէր իր շահը։ Այդպէս երկար մնալը պիտի չկատարուէր եւ նոր պարոնները, որպէս հողի սեփականատէրեր, ամրամպնդելով իրենց դիրքերը, կը սկսին հանդէս գալ թագաւորական իշխանութեան դէմ։ Առաջին ելոյթը տեղի կ'ունենայ Հենրիխ Ա.-ի կառավարման տարիներուն ընթացքին (1100-1135 թուականներուն) որ կը հարկադրէ որոշ զիջումներ։ Հենրիխ Ա.-ի կառավարման տարիներուն կը կատարելագործուի պետական կեդրոնական աշխատակազմը։ Թագաւորական ընտրողներու կազմակերպութիւնը կը բաժանուի մեծ խորհուրդի եւ փոքր ընտրողներու։ Մեծ խորհուրդը ժողովներ կը գումարէր տարին երեք անգամ։ Անոր կազմին մէջ կը մտնէին թագաւորին կողմնակիցները։ Խորհուրդը ստեղծուած էր որպէսզի բոլոր հարցերուն վերաբերեալ առաջարկներ եւ դիտողութիւններ ընէր, թագաւորին խորհուրդներ տար, լսէր եւ թագաւորին որոշումները եւ քննարկէր զանոնք։ Հակառակ անոր, խորհուրդին երաշխաւորումը գերիշխող ուժ մը չի հանդիսանար։ Հենրիխ Ա.-ի օրով կեդրոնական աշխատակազմը կը զօրանայ նաեւ այն վայրերուն մէջ, ուր կ՛իրականացնէին շերիֆները։ Հենրիխ Բ.- ի օրերուն (1154-1189 թուականներուն) անցան շարք մը ձեւեր, որոց նպատակն էր աւելի ամրապնդել դատավարչական իշխանութիւնը։ Դատական ձեւերով թագաւորական կազմակերպութիւնը կը  դառնայ մշտական գործող գերագոյն դատական մարմինը։ Անոր կառավարութիւնը կը վարէին հինգ իրաւաբաններ։ Կազմակերպութիւնը բոլոր տեսակի հարցերը կը լուծէր հիմնական վճռաբեկութեան կարգով։ Անոր իրաւունքն էր լուծել նաեւ սեփականութեան վերաբերող  քանի մը հիմնական  հարցեր։ Ժբ. դարու երկրորդ կէսին կը ձեւաւորուի արտաքին դատարաններու հիմնարկը։ Նման պայմաններ ունին անոր պարոնները՝ ասպետներու եւ քաղաքային վերնախաւերու հետ միասին թագաւորը կը ստիպեն ստորագրելու ‹‹Ազատութիւներու Մեծ Քարտէսը›› (1215-ին), որուն համար օրինակ կը հանդիսանայ  Հենրիխ Ա.-ի ‹‹Ազատութիւններու քարտէսը››:
Ազատութեան մեծ քարտէսը
1215-ին «Խարտիան» կամ «Քարտէսը» իր բովանդակութեամբ աւելի հարուստ էր եւ ընդարձակ։ ‹‹Խարտիան›› կ'արտայայտէր շարժումը ղեկավարող պարոններու շահերը: Պարոնական աւատները կը յայտարարէին ազատ ժառանգուող տիրոյթներ: Թագաւորը իրաւունք չունէր ժառանգութիւն ստացած երիտասարդ պարոններէն պահանջել սահմանուածէն աւելին: Թագաւորը խոստացած էր անչափահաս վասալներու նկատի ունեցած խնամակալութեան իրաւունքի չարաշահում թոյլ չտալ: Քարտէսը կը վերականգէր պարոններու որոշ սենեօրական իրաւունքներ, որոնք կը խախտէին թագաւորական իրաւասութեան ընդլայնման հետեեւանքով: Թագաւորը կը խոստանար անհետացնել ցանկացած քմահաճութիւնը՝ բարոններէն դրամական տուրքերու վճարելու դէպքով: Միայն 3 դէպքերով էր, որ բարոնները պարտաւոր էին թագաւորին չափաւոր դրամական օգնութիւն ցոյց տալ՝ 1) թագաւորին գլխավաճար պարտքերէ ազատելու 2) թագաւորին երէց որդուն ասպետ կոչելու շնորհելով 3)թագաւորի առաջին ամուսնութիւնեն էն ծնուած երէց աղջկան ամուսնացնելու դէպքերով: Ասոր հետ քարտեզի շարք մը որոշումներ կը պաշտպանէին շարժման այլ մասնակիցներու շահերը: Կը հաստատեն սկիզբէն գոյութիւն ունեցող եկեղեցիներու եւ հոգեւորականութեան արտօնութիւններն ու ազատութիւնները, մասնաւորապէս եկեղեցական ընտրութիւններու ազատութիւնը: Խարտիան կը պաշտպանէր վաճառականներու իրաւունքները: Անոր կը թոյլատրուէր ազատօրէն դուրս գալ Անգլիայէն ու վերադառնալ, կատարելով առեւտուր առանց որեւէ դիմադրութեան հանդիպելու: Խարտիան կը նախատեսէր առեւտուրի համար միասնական չափ ու կշիռի միաւոր սահմանելու անհրաժեշտութիւնը: Ընդհանուր առմամբ քարտեզով հաստատուած դրութիւնները դուրս չեկան ֆեոդալական կարգէրի շրջանակներէն եւ կարող ենք նշել, որ այն իր բնոյթով ֆեոդալական էր: ‹‹Խարտիան›› նշանակութիւն ունեցաւ միայն որոշ ժամանակաշրջանի մը համար: 1960-ական թուականներու վերջաւորութեան բուռն շարժումն է եւ տեղի կաթոլիկ փոքրամասնութեան քաղաքացիական իրաւունքներու համար կը տարածուի եւ կը շարունակուի մինչեւ այսօր:
Կառաւարման ժամանակակաւոր համակարգ
Ժամանակակաւոր Մեծն Բրիտանիան, Բրիտանական համագործակցութեան առանցքային երկիրն է, որուն մէջ կը մտնեն 49 անկախ պետութիւններ՝ հիմնականը, անոր նախկին գաղութներն ու կիսագաղութներն են: Մեծն Բրիտանիան սահմանադրական միապետութիւն է՝ իր թագաւորով (կամ թագուհիով), որուն մասին կ՛ըսեն թէ Ան կը թագաւորէ բայց չի իշխէր:
Հայերը Անգլիոյ մէջ
Մեծ Պրիդանիոյ մէջ հայկական համայնքներ ստեղծուած են XIX դարու 30-ական թուականներուն ժամանակ, Լոնտոնի, Մանչեսթըրի եւ Լիվըրփուլի մէջ: Առաջին հայերն այնտեղ Կոստանդնուպոլսէն եւ Հնդկաստանէն եկած վաճառականներն էին: Արդէն 1870 թուականին Մանչեստրի մէջ կառուցուած է հայկական եկեղեցի (Սուրբ Երրորդութիւն): Մեծն Բրիտանիոյ Հայ գաղութը տարածուած է Առաջին համաշխարհային պատերազմէն յետոյ, եւ հաստատուած են Թուրքիա, Կովկասէն գաղթած բազմաթիւ հայեր: XX դարու 60–70-ական թուականներուն հայերու հոսքը Մեծն Բրիտանիա մեծնայ յատկապէս Կիպրոսէն, Լիբանանէն, Սուրիայէն եւ Եգիպտոսէն: Ներկայիս Հայերու թիւը շուրջ 16 հազար է, անոնք հիմնականին բանուորներ, ծառայողներ, արհեստաւորներ, մանր առեւտրականներ են: Կան նաեւ մեծահարուստներ ու խոշոր արդիւնաբերողներ, մտաւորականներ: Լոնտոնի մէջ կը գործէ Հայ տունը, որ կը կազմակերպուի մշակութային միջոցառումներ: Այնտեղ կը գտնւուի նաեւ 1992 թուականին բացուած ՀՀ-ի դեսպանատունը: Համայնքին մէջ կը գործէ հայ առաքելական 3 եկեղեցի: Առաջնորդանիստը Լոնտոնի Սուրբ Սարգիս եկեղեցին է: Մայրաքաղաքին շէ՛ եւ Մանչեստրի մէջ հայ մանուկներու համար բացուած են նաեւ շաբաթօրեայ եւ կիրակնօրեայ դպրոցներ: 1998 թուականէն լոյս կը տեսնէ «Նոր սերունդի ձայն» պարբերականը։ կը գործեն նաեւ Անգլոյ-հայկական առաջադիմական եւ Լոնտոնի հայ երիտասարդաց միութիւնները, ՀԲԸՄ եւ ՀՕՄ-ի Լոնտոնեան մասնաճիւղերը եւ այլ կազմակերպութիւնները։
Ծանօթագրութիուններ
Ստորոգութիւն:Երկիրներ Ստորոգութիւն:Երկիրներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եւրոպայի երկրներ Ստորոգութիւն:Անգլիախօս երկիրներ եւ տարածքներ
Սերկէյ Լազարեւ
Սերկէյ Վյաչեսլաւովիչ Լազարեւ (, Ռուս երգիչ, թատրոն եւ նկարահանութեան դերասան: Ռուսիոյ ներկայացուցիչն է 2016-ի Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին:
Կենսագրութիւն
Սերկէյ Լազարեւը ծնած է 1983 թուականի Ապրիլ 1-ին Մոսկուայի մէջ։ Չորս տարեկանէն զբաղած է մարմնամարզութեամբ: Ծնողքը Վիաչեսլաւ Իւրիի եւ Վալենթինա Վիքթորի Լազարեւները ամուսնալուծուած են, երբ ան տակաւին փոքր էր, եւ անոր իր եղբօր Փաւելի հետ դաստիարակած է մայրը : Աստիճանաբար Լազարեւը դադրեցուցած է այցելութիւնը մարզական բաժամունքներուն եւ շարունակած է մասնակցութիւններով տարբեր մանկական երաժշտական համոյթներու մէջ։ 9-էն մինչեւ 11 տարեկան երգիչը կ'երգէր Վլատիմիր Լոքթեւայի անուան համոյթին մէջ՝ իր եղբօր հետ միասին: Այդ նոյն ժամանակ խաղցած է ան Պորիս Փոսկովսկիի անուան թատրոնին մէջ։ 1995 թուականին դարձած է "Непоседы" անսամպլի մասնակիցներէն մէկը: "Непосед" կազմիմ մէջ մասնակցած է յայտնի հեռուստատեսային ծրագիրներու մէջ ու փառատօններու մէջ։ Նոյն թուականին նկարահանուած է հեռուստատեսային ծիծաղային "Ամսագիրին Մէջ - Ералаш" մէջ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1 Ապրիլի ծնածներ Ստորոգութիւն:Ռուս երգիչներ Ստորոգութիւն:Ռուս դերասաններ
Ստեփան Ակայեան
Ստեփան Ակայեան, հայ մանրանկարիչ, ճարտարապետ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Պոլիս։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրի հայկական դպրոցէն ներս, ապա շարունակած Գեղարուեստներու վարժարանին մէջ, զոր աւարտած է 1891-ին։ Պաշտօնավարած է երկաթուղային վարչութեան մէջ ու միեւնոյն ժամանակ զբաղած՝ նկարչութեամբ։ Անոր «Մեծն Աղեքսանդրի գերեզմանի նմանագրութիւնը» ուղարկուած է Փարիզի ցուցահանդէս եւ մետալի արժանացած է։
Թուրքական կառավարութենէն նաեւ ստացած է «Արուեստի ոսկէ մետալ»։ Գերազանցապէս ուշագրաւ եղած է մանրանկարչութեամբ։ Նամականիշի մեծութեամբ եւ գունաւոր նկարած է հայ նշանաւոր դէմքերու նկարները, որոնք ժամանակին արժանացած են ջերմ ընդունելութեան։ Նկարազարդած է Թէոդիկի տարեցոյցները եւ այլ գիրքեր ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանրանկարիչներ Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ
Կեդրոնական Ասիա
Կեդրոնական Ասիա, Միջին Ասիա (ղազախերէն՝ Орта Азия, թուրքմեներէն՝ Merkezi Aziýa, իւզպեքերէն՝ Oʻrta Osiyo, ղրղզերէն՝ Орто Азия, տաճիկերէն՝ Осиёи Марказӣ, պարսկերէն՝ آسیای مرکزی, Ուրտու՝ وسط ایشیا, Չինարէն՝ 中亚), ասիական տարածաշրջան ։
Ըստ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի այս տարածաշրջանին մէջ կը մտնեն հետեւեալ տարածքները՝ Մոնկոլիան, Արեւմտեան Չինաստանը, Հիւսիսային Հնդկաստանը եւ Հիւսիսային Փաքիստանը, Հիւսիս-Արեւելեան Իրանը, Աֆղանիստանը, Միջին Ասիոյի 4 հանրապետութիւնները, Ղազախիստանը եւ Ռուսաստանի ասիական մասին տայգայի գօտիէն դէպի հարաւ գտնուող տարածքները ։ Առաջին քարտէսին մէջ ներկայացուած է տարածաշրջանը՝ ըստ ՄԱԿ-ի։ Կեդրոնական Ասիան, տարածաշրջանին նոր անուանումն է ։ 1924 -էն շրջանառութեան դրուած է Ղազախիստան եւ Միջին Ասիա անուանումը։ Կեդրոնական Ասիոյ երկիրներն են՝
Բնական պայմաններ
Կեդրոնական Ասիոյ մակերեւոյթը բազմազան է, իսկ ընդերքը հարուստ է օգտակար հանածոներով եւ թանկարժեք քարերով։ Արեւմտեան եւ հիւսիսային մասերը հարթավայրերն են, իսկ հարաւային մասը կ'երկարին բարձր լեռներ ։ Հարաւային մասին մէջ կը գտնուի նաեւ տարածաշրջանին ամէնէն բարձր գագաթը՝ Ղազախիստանի տարածքին մէջ ։ Կեդրոնական Ասիա հարուստ է նաեւ հանքային պաշարներով ։ Ղազախիստանի եւ Թիւրքմենիստանի տարածքներուն մէջ կան բնական կազի եւ նաւթի հարուստ պաշարներ։ Իւզպեքիստանի մէջ կը գտնուի աշխարհի ոսկիի եւ արծաթի պաշարներուն 1/10 մասը ։ Ոսկիի պաշարներով Իւզպեքիստան կը գտնուի 3-րդ տեղը ։ Ղազախիստանի տարածքը հարուստ է բազմազան մետաղներով։ Կան նաեւ ֆոսֆորի եւ կապարի պաշարներ ։
Կլիմայ
Կեդրոնական Ասիա միաժամանակ կը գտնուի հինգ կլիմայական գօտիներու վրայ ։ Հիմնական գօտիները կիսանապատային եւ մերձարեւադարձային կլիմայական գօտիներ են ։ Կլիման բազմազան է։ Տեղումները գլխաւորաբար կը գրանցուին երկիրին հարաւային մասերուն՝ լեռնային հատուածներուն մէջ։ Լեռներուն բարձրութեան պատճառով լեռներու լանջերուն եւ ստորոտին յառաջացած են սառցադաշտեր, որոնց հալքին հետեւանքով գոյացած է Սիրտարեան գետը ։
Սուրէն Այվազեան
Սուրէն Այվազեան (9 Յունուար 1915, Խնձորեսկ - 20 Մայիս 1981, Երեւան ), հայ արձակագիր։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Գորիսի շրջանի Խնձորեսկ գիւղը 9 Յունուար, 1915-ին: Աւարտած է Պաքուի համալսարանի բանասիրական բաժինը:
1942-ին աշխատած է Կապան, ուրկէ բանակ զօրակոչուած է: 1942-45 թուականներուն մասնակցած է Բ. համաշխարհային պատերազմ ին։ Վերադարձած է Կապան, աշխատած Քաջարանի հանքագործական արդիւնաբերութեան գործարանէն ներս, ապա մեկնած էժ Պաքու, ուր աշխատած է հայերէն լոյս տեսնող «Կոմունիստ» թերթի խմբագրատունէն ներս: 1953-ին տեղափոխուած է Երեւան:
Այվազեանի պատմուածքներու առաջին ժողովածուն հրատարակուած է 1932-ին:
Մահացած է Երեւան, 20 Մայիս, 1981-ին: Թաղուած է Խնձորեսկ գիւղի մէջ :
Գործերը
Իր գործերէն են․
Այվազեանի պատմուածքները թարգմանուած են ռուսերէնի:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ներսէս Ա. Քհնյ. Պապեան
'''Ներսէս Ա. Քհնյ. Պապեան''', աւազանի անունով՝ Գէորգ։ Ծնած է Այնթապ, այնթապցի ծնողներէ, 1887-ին։
Նիւթական համեստ պայմաններու մէջ ապրող ընտանիքի մը զաւակը եղած է։ Հայրը զոհուած է 1895-ի ջարդերուն։ Ապագայ եկեղեցականը մեծցած է բարեպաշտ եւ ուսումնասէր իր մօր գուրգուրանքին տակ։
1892-1896-ին յաճախած է Այնթապի Ազգ. Վարժարան ը, զոր աւարտելէ ետք, ընդունուած է Այնթապի Ադենական Երկրորդական Վարժարանը, որուն խնամակալութիւնը հոգացած է դպրոցական բոլոր ծախսերը։ 1903-ին ան փայլուն նիշերով աւարտած է երկրորդականը։
1903-1906 ստանձնած է ուսուցչական ասպարէզը եւ երեք տարի պաշտօնավարած է Ադենական ու Ազգ. Հայկազեան վարժարաններուն մէջ։ Իր ուսման ծարաւը յագեցնելու համար, ուսուցչութենէն խնայած գումարով յաջողած է Ամերիկեան Գոլէճ յաճախել երկու տարի՝ 1907-1908-ին: Դժբախտաբար, նիւթական դժուարութեանց պատճառով ընդհատած է ուսումը եւ հետամուտ եղած է աշխատանքի՝ մօր եւ կրտսեր եղբօր ապրուստը ապահովելու համար։
1908-ին, Կրօնական Ժողովի որոշումով, ան ղրկուած է Երուսաղէմի Ժառանգաւորաց Վարժարանը, ուր իբրեւ միաբան-ուսուցիչ ծառայած է վանքին մէջ։ 1909-ին, Երուսաղէմի պատրիարք Յարութիւն Վեհապետեանէն ստացած է ուրարակիրի աստիճան։
1910-ին վերադարձած է Այնթապ ու կրկին Կրօնական Ժողովի որոշումով ղրկուած է Ճիպին իբրեւ ուսուցիչ եւ տնօրէն տեղւոյն Ազգ. Վարժարան ին:
Ան վերադառնալով իր ծննդավայրը, կեանքի ընկեր ընտրած է Ա. Պասմաճեան ընտանիքի դուստր Նեկտարը, որուն հետ պսակուած է Այնթապի Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ մէջ, 30 Յուլիս 1913-ին։ Ունեցած է չորս զաւակ՝ Երուանդ, Բիւզանդ, Օննիկ, Լուսածին։
Տարիներու իր ծառայութեան ու անխոնջ աշխատանքին համար պարգեւատրուած է լանջախաչով Սահակ Բ. Կաթողիկոսէն, 25 Մարտ 1939-ին, իսկ 12 Նոյեմբեր 1945-ին աւագութեան տիտղոս ու պատիւ ստացած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոս Գարեգին Ա. Յովսէփեանցէն :
Դժբախտաբար, Տէր Ներսէս սկսած է տառապիլ արիւնահոսութենէ։ Հիւանդութիւնը զինք հանգիստ չէ ձգած։ Բժշկական դարմանումները ապարդիւն անցած են։ Լիբանան հաստատուելէ երեք տարի ետք, ան աչքերը յաւիտեան կը փակէ աշխարհին՝ 1956-ին։
Թաղման կարգն ու վերջին օծումը կատարուելէ ետք, մարմինը կ'ամփոփուի Ֆըրն Շըպէքի Ազգ. Գերեզմանատան մէջ։
Անթոնինի ժանտախտ
Ախտանիշները եղած են` տաքութիւն, կոկորդի ցաւ, փորհարութիւն եւ, եթէ հիւանդը բաւական երկար ապրէր, թարախոտ վէրքեր:
Այս ժանտախտին զոհերէն մէկն էր կայսր Մարքոս Օրէլիոսը :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ժանտախտ Ստորոգութիւն:Համաճարակներ
Ռոզա Փարքս
Ռոզա Փարքս (Rosa Louise McCauley Parks, ծնեալ՝ Rosa Lee McCauley, 4 Փետրուար 1913, Ալապամա (ԱՄՆ) - 24 Հոկտեմբեր 2005, Տիթրոյիթ), սեւամորթ ափրիկեւամերիկեան հասարակական գործիչ, քաղաքացիական իրաւունքներու ակտիվիստ, ԱՄՆ-ու սեւամորթ քաղաքացիներու իրաւունքներու համար շարժման նախաձեռնող։ ԱՄՆ Քոնկրեսը կոչած է Ռոզան «քաղաքացիական իրաւունքներու առաջին տիկին» եւ Ամերիկայի խորհրդարանին կողմէ ճանչցուած որպէս «Քաղաքացիական իրաւունքներու շարժման մայր»: ։ Անոր ծննդեան (4 Փետրուար) եւ ձերբակալութեան (24 Հոկտեմբեր) օրերը դարձած են «Ռոզա Փարքսի օր» եւ կը նշուին ամերիկեան Քալիֆորնիա եւ Օհայօ նահանգներուն մէջ։
Կեանքի Վաղ Շրջան
Ռոզա Փարքս դուստրն էր Ճէյմս Մաքքուլի, որ ատաղձագործ էր եւ Լէոնա Էտուարտզ, որ ուսուցչութեամբ զբաղած է. ան ափրիկեցի էր, ափրիկեան - ամերիկեան ծագումով, մեծ հօր հայրը եղած է Սկովտիա- Իրլանտացի.
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1913 ծնունդներ Ստորոգութիւն:4 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:Ալապամա ծնածներ Ստորոգութիւն:2005 մահեր Ստորոգութիւն:24 Հոկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Տիթրոյիթ մահացածներ
Ատրպետ Ատրպետեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է Կարս, տաճկաց տիրապետութեան ժամանակ։ Սկզբնական կրթութիւնը ստացաւ Բաղէշցի Գրիգոր պատուելիի մօտ, 1869-1871 թուականներուն կը յաճախէ ծխական ուսումնարանը, իսկ 1871-1872՝ կաթոլիկաց դպրոց։ 1873-ին կը մեկնի Ալեքսանդրոպոլ՝ ուսումը շարունակելու նպատակով, եւ այնտեղէն ալ կ'անցնի Կ․ Պոլիս, ուր կը մտնէ Վիեննայի Մխիթարեանց ուսումնարանը, հանգուցեալ Հայր Արսէն Այտընեանի օրով։
1881-ին կը վերադառնայ Կարս եւ տեղւոյն հայոց երկսեռ ծխական ուսումնարաններէն ներս, մինչեւ 1888 թուական, կը դառնայ ընդհանուր պատմութեան ու աշխարհագրութեան ուսուցիչ։ Միեւնոյն ժամանակ կ՛ընտրուի՝ քաղաքային պատգամաւոր։ 1889-ին ուսուցչական ասպարէզը թողնելով՝ կը տեղափոխուի Պաքու եւ կը սկսի ծառայել նաւթագործարաններու մէջ։ 1893-ին կ'անցնի Թաւրիզ դատարանական գործեր վարելու եւ 1895-ին կրկին կը վերադառնայ Կովկաս։ 1898-ին հարաւային Ռուսաստան կ՛երթայ՝ մասնաւոր գործերով, սակայն քիչ ժամանակ յետոյ կ'անցնի Պարսկաստան (Թաւրիզ քաղաք) եւ 1899–ի Մայիսէն կը զբաղի դատարանական գործերով։ Ատրպետի առաջին գրական աշխատութիւնն է «Խեւ Կարապետ» վէպը (Թիֆլիս, 1899), որ լոյս կը տեսնէ 1889 թուականին «Մուրճ»-ի մէջ՝ առանձին գիրքով։ կ'աշխատակցի «Մշակ»-ին, «Աղբիւրը»-ին, «Տարազ»-ին եւ «Գաղափար»-ին։
Գրական վաստակ
Բացի այս, ունի բազմաթիւ վիպակներ ու պատկերներ՝ «Քիւլհանրէյ», «Կաղ Նազօ», «Խառա-Խրխա», «Սօֆթա», «Ոսկէ Որդին», «Այիշէ-Խանում», «Օսմանեանների 600 Ամեակը», «Հարազիստներ», «Երախտապահանջ», «Կուռք», «Սեւ Քաղաք», «Ծպտեալ Սուլթան», «Փաշա», «Վիւքալայի Գաղտնիքը», «Երախտիք», «Քրտերը Պարսկաստանում» եւ այլն, տպուած ու անտիպ բազմաթիւ գրուածքներ, որոնք մեծ մասամբ Կարս ձգած է հեղինակը։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ վիպասաններ Ստորոգութիւն:Գրական կեղծանուններ Ստորոգութիւն:31 Յունուարի ծնածներ
Ալեքսանդր Սպենդիարեանի Տուն-Թանգարան
Ալեքսանդր Սպենդիարեանի տուն-թանգարան, հիմնադրուած է 1963-ին՝ ՀԽՍՀ մինիստրներու խորհուրդի նախագահ Անտոն Քոչինեանի 21 Նոյեմբերի N 491 որոշմամբ, Նալբանդեան 23 (այժմ՝ 21) հասցէին վրայ, այն տան մէջ, ուր Ալեքսանդր Սպենդիարեանը ապրած է կեանքի վերջին տարիներուն՝ 1926-1928-ականներուն։
Պատմութիւն
1959-ին Մարինա եւ Թաթիանա Սպենդիարովաները, այցելելով Հայաստան եւ տեսնելով հայ ժողովուրդի ջերմ սէրը կոմպոզիտորի ստեղծագործութիւններու նկատմամբ, ցանկութիւն յայտնած են հօր երեւանեան բնակարանը վերածել տուն-թանգարանի։ 1962-ին Մարինան խնդրագիրով կը դիմէ ՀԽՍՀ նախարարներու խորհուրդին։ Կը հիմնադրուի տուն-թանգարանը, կը ստեղծուի թանգարանի աշխատանքային աշխատակազմը՝ կոմպոզիտոր Վլադիլէն Բալեանի ղեկավարութեամբ։
Տուն-թանգարանը կը բացուի 1967-ին։ Հայաստանի մէջ առաջին երաժշտական յուշային թանգարանն է։
Ցուցադրութիւն
Տուն-թանգարանի հաւաքածոն սկիզբը կը կազմէր 400 միաւոր, որ ոչ միայն Մարինա Սպենդիարովայի նուիրատուութիւնն էր, այլեւ Եղիշէ Չարենցի անուան գրականութեան եւ արուեստի թանգարանին մէջ պահպանուող կոմպոզիտորի արխիւի զգալի մասը։ Յետագային ֆոնտերը համալրուեցան եւ ներկայիս ֆոնտային հաւաքածոն կը կազմէ 1345 թանգարանային առարկայ։ Անոնք Սպենդիարեանի անձնական իրերն են, ձեռագիր ու տպագիր նոթաներ, նամակներ, փաստաթուղթեր, լուսանկարներ, մամուլ ու գիրքեր։
Տուն-թանգարանի մշտական ցուցադրութեան մէջ տեղ գտած են թանգարանային այնպիսի իւրօրինակ առարկաներ, ինչպիսիh են կոմպոզիտորի մտայղացմամբ պատրաստուած «Սպենդիարոֆոն» երաժշտական գործիքը եւ «Ալմաստ» օփերայի երեւանեան առաջին բեմադրութեան (1933 ) ազդագիրը։ Յուշասենեակը վերականգնուած է այնպէս, ինչպէս կոմպոզիտորի կենդանութեան օրոք։ Այն աչքի կը զարնէ համեստ կահաւորմամբ։
2011-ին պետական աջակցութեամբ վերանորոգուած տուն-թանգարանը 3 Դեկտեմբեր 2012-ին նոր ցուցադրութեամբ իր դռները բացաւ արուեստասէր հասարակութեան առջեւ ։
Թանգարանի տնօրէններ
Տուն-թանգարանի հիմնադիր տնօրէն կոմպոզիտոր Վլադիլէն Բալեանի տնօրինութեան տարիներուն (1966-1972 ) թանգարանը դարձաւ մայրաքաղաքի սիրուած մշակութային օջախներէն մէկը։ Յիշարժան են թանգարանի պուրակին մէջ կազմակերպուող բացօթեայ համերգները, որոնց կը մասնակցէին անուանի արուեստագէտներ, երաժիշտներ ու գրողներ՝ Առնօ Բաբաջանեան, Էդուարդ Միրզոյեան, Ալեքսանտր Յարութիւնեան, Սիլվա Կապուտիկեան, Գէորգ Էմին, Յովհաննէս Չեքիճեան եւ այլք։ Ինքնատիպ էր Վլադիլէն Բալեանի նախագծած թանգարանի սպենդիարեանական շունչով յագեցած ցուցադրութիւնը, որ արժանացաւ բազմաթիւ այցելուներու բարձր գնահատանքին։ Անոր ծաւալած գործունէութիւնը ամփոփուեցաւ Սպենդիարեանի ծննդեան 100-ամեայ յոբելեանի օրերուն, երբ կայացան բազմաբնոյթ միջոցառումներ ոչ միայն Հայաստանի, այլեւ անոր սահմաններէն դուրս։ Տուն-թանգարանի մշակութային կենսագրութեան մէջ իր մեծ աւանդը ունեցաւ կոմպոզիտոր Ծովակ Համբարձումեանը, որու տնօրինութեան տարիներուն (1972-1988 ) թանգարանը դարձաւ արուեստագէտներու սիրելի հաւաքատեղի։ Անոր նախաձեռնութեամբ ծաւալուած հաւաքչական աշխատանքներու արդիւնքով ստեղծուեցաւ ժողովրդական նուագարաններու հրաշալի հաւաքածոյ մը, որ 1990-ականներուն տեղափոխուեցաւ Հայաստանի ազգագրութեան թանգարան։ Սպենդիարեանի կեանքին ու ստեղծագործական ժառանգութեանը նուիրուած բազմաթիւ ցուցահանդէսներ եւ համերգներ կը կազմակերպուէին Հայաստանի տարբեր շրջաններուն մէջ։
1996-էն մինչեւ օրս տուն-թանգարանը կը ղեկավարէ կոմպոզիտոր Մարինէ Օթարեանը։ Այսօր ալ տուն-թանգարանը կ՚ապրի մշակութային աշխոյժ կեանքով, հին ու բարի աւանդոյթները կը ներդաշնակուին նոր մտայղացումներով։
Միջոցառումներ
Ամէն տարի` կոմպոզիտորի ծննդեան օրը, անոր շիրիմի մօտ տեղի ունեցող յիշատակի միջոցառումները իրենց շուրջը կը համախմբեն Սպենդիարեանի արուեստի սիրահարներուն։ Աւանդական դարձած «Պատանի սպենդիարեանականներու երդման արարողութիւնը» կոմպոզիտորի անունը յաւերժացնող երկու մշակութային օջախներու՝ տուն-թանգարանի եւ երաժշտական դպրոցի միջեւ համագործակցութեան հրաշալի օրինակ է։
Հասցէ
Թանգարանը կը գտնուի Երեւանի կենդրոնը՝ Նալբանդեան 21 հասցէին վրայ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Տուն-թանգարաններ Երեւանի մէջ
Նախաճաշ
Նախաճաշ, օրուան առաջին սնունդի ընդունումն է, ինչպէս կարգն է՝ արթննալէն մինչեւ կէսօր։ Որոշ փորձագէտներ կը համարեն, որ նախաճաշը ամենակարեւոր սնունդի ընդունումն է, անոր բաց թողնելը կարող է լուրջ խնդիրներ առաջացնել ։
Նախաճաշ եւ առողջութիւն
ԱՄՆ-ի մէջ բժիշկներու հետազօտութիւնները պարզած են, որ անոնք ոորոնք նախաճաշած են ամէն օր, այդքան գէր չէն քան ան, ով բաց թողած է առաւօտեան սնունդի ընդունումը ։
Նախաճաշի աւանդոյթներ
Տարբեր երկիրներու մէջ գոյութիւն ունին նախաճաշի տարբեր աւանդոյթներ.
Եւրոպական նախաճաշ
Եւրոպական երկիրներուն մէջ նախաճաշին կ՚ըլլան՝ տաք խմիչքներ (ոչ ալկոհոլային) եւ թխուածքներ ։ Խմիչքներէն հիմնականը կ՚ըլլայ կաթը։
Անգլիական նախաճաշ
Մեծ Բրիտանիոյ մէջ դասական նախաճաշ կ՚ըլլայ՝ խաշած կամ եփած ձուեր եւ այլ ուտեստներ, որոնց մէջ կայ ձու։
Հնդկական նախաճաշ
Հնդկական խոհանոցին յատուկ շեշտ կը դրուի բուսական ուտեստներուն վրայ՝ սաբջի։ Լոբիով եւ բանջարեղէններով համեմուած աւանդական համեմունքներով, որոնց շարքին առաջնային տեղ կը զբաղեցնէ կերասի համեմունքները։
Ճափոնական նախաճաշ
Ճափոնական նախաճաշը կը կազմուի թեթեւ սնունդէ, որ ճափոնական թէյի մշակոյթին մէջ սեղաններուն կը մատուցուի ճափոնական պուեր թէյ, ինչպէս կարգն է ճաշէն ետք։
Ռուսական նախաճաշ
Այնտեղ նախաճաշը շատ ժամանակ չի խլեր։ Այնտեղ միշտ նախաճաշի սեղանին կը դնեն ապուր տարբեր համեմունքներով եւ ձուեր։ Նախաճաշին կը խմեն սեւ թէյ կամ կ՚ըլլայ նաեւ սուրճ, թէյին հետ կարելի է ուտել մեղր, անուշ, խտացած կաթ, թթուասեր։ Ամառնային օրերուն նախաճաշին կարող են ուտել նաեւ միրգեր։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Սնունդ
2003
2003 թուական, ԻԱ․ դարու 3րդ տարին է
Լաւագոյն Նկարի Օսքար
Լաւագոյն Նկարի մրցանակը ճանչցուած է իբրեւ ամէնէն յարգի Օսքարի մրցանակը, որովհետեւ կը ներկայացնէ ֆիլմի մը ամբողջական լաւորակ բեմադրութիւնը, դերասանութիւնը, երաժշտութիւնը, թատերագրութիւնը, խմբագրումը եւ այլըն: 1973էն ի վեր, Օսքարի ելոյթներու ամէնէն վերջը կը յայտարաուի Լաւագոյն Նկարի մրցանակակիրը:
Մեծ Աստիճանը (անգլ.՝ The Grand Staircase) Լոս Անճելըսի Տոլպի Թատերասրահի (ուր Օսքարի ելոյթները տեղի ունեցած են 2002էն ի վեր) մուտքին կը գտնուի, ուր կայ հատուկ ցուցադրութիւն մը բոլոր Լաւագոյն Նկար ստացած ֆիլմերու անուններուն: As of 2017, there have been 537 ֆիլմs nominated for Best Picture.
Գարոլ Ռապատի
Գարոլ Ռապատի (Carol Rabadi, 14 Դեկտեմբեր 1977, Ամման, Յորդանան), յորդանանցի օդաչու, Royal Jordanian ընկերութեան աշխատակից: 2009-ին եղած է արաբ կիներու առաջին թռիչքային անձնակազմին առաջնորդը: Գարոլը օդային գծի հրահանգիչ է, Simulator-ի հրահանգիչ եւ A320 ինքնաթիռի օդուղին ստուգող առաջնորդ:
Գործունէութիւն
Գարոլ Ռապատին ինքնաթիռի բնագաւառի աշխատանքը սկսելու մասին մտածած է մանկութեան տարտիներուն, երբ Կիպրոս-Յորդանան թռիչքի ժամանակ նստած է օժանդակ օդաչուի աթոռին : Օդային գիտութիւններու BA-ի աստիճան ստացած է Ֆլորիտայի Տյէթօն Պիչ քաղաքի Էմպրի Ռիտլ օդային համալսարանէն։ Աւարտելէն երկու ամիս ետք` 1999-ին, միացած է Royal Jordanian ընկերութեան : 2009-ին Յորդանանի պատմութեան մէջ դարձած է երկրորդ կին օդաչուն (Յորդանանի առաջին կին օդաչուն Տաղրիտ Աքաշէհն էր, 1985-ին) :
Սկզբնական շրջանին, ինչպէս ընկերութեան այլ ուսանող օդաչուները, Ռապատի երկու տարի աշխատած է օդային ընկերութեան օժանդակող անձնակազմին հետ: Ան շուրջ վեց տարի աշխատած է իբրեւեւ երկրորդ օդաչու` թռիչքներ կատարելով Airbus A320 ընտանեկան եւ A340 օդանաւերով: Ան միաժամանակ կրնար իբրեւեւ օդաչու հանդէս գալ Embraer E-Jet ընտանեկան օդանաւով : Աւելի քան 100 ուղեւորի հետ առաջին թռիչքը իրականացուցած է Հոկտեմբեր 2009-ին` վերադառնալով Աթէնքէն : Այս թռիչքը Royal Jordanian ընկերութիւնը առաջին անգամ կ՛իրականացնէր միայն կին անձնակազմով, որուն յաջորդած են նմանատիպ բազմաթիւ թռիչքներ: Ռապատին անդամակցած է ԿԻն Օդաչուներու «99» Միջազգային Կազմակերպութեան :
Երգիչ
Երգիչ (իգ.` երգչուհի) ան որ կ'երգէ վոքալային երաժշտութիւն` երգ, ռոմանս, արիայ, համոյթ։ Երգիչը նաեւ երաժշտական գործիքի վրայ նուագողն է։ Տարածուած է նաեւ վոքալիստ անուանումը, որը նոյն երգիչն է։
Դասակարգում ըստ ժանրերու
Երգիչները մասնագիտացած են ըստ երաժշտական ժանրերու, որոնք են.
Ստորոգութիւն:Մասնագիտութիւններ
Սուրբ Նիկողայոս վանք
Սուրբ Նիկողայոս վանք, Վանք Հայոց Սուրբ Նիկողայոսի (מנזר ניקולאס הקדוש), միջնադարեան հայկական վանք Եաֆֆայի հին քաղաքին մէջ (Իսրայէլ), Միջերկրական ծովի ափին։
Վանքը կը գտնուի ՀԱԵ Երուսաղէմի պատրիարքութեան իրաւասության ներքոյ, որն ալ վարձուած է համալիրի մէկ հատուածը բնակեցման եւ արեւտրական նպատակներով։ Վանքի համալիրը կազմուած է մեծ բազմասենեակ համալիրէ։
Համալիրի մէջ կը գտնուի Անթուան Ժան Կրոյի «Նափոլէոնը ժանտախտով հիւանդներու քով Եաֆֆայի մէջ» կտաւը (բնօրինակը կը գտնուի Լուվրի մէջ), ուր եկեղեցւոյ բակին մէջ պատկերուած է Նափոլէոն Պոնափարթն իր հիւանդ զինուորներուն այցելութեան ժամանակ :
Պատմութիւն
Վանքը հիմնադրուեր է մեր թուականի 1000 թուականէն առաջ եւ կոչուեր է զինուորներու հովանաւոր Սուրբ Նիքոլասի անունով: Դարեր շարունակ եկեղեցին ապաստան հանդիսացեր է ուխտագնացներու եւ նաւաստիներու համար, որոնք ճամբորդութեան ժամանակ փորձեր են հանգրուան գտնել: 18-րդ դարուն վանքը ընդարձակուեր եւ ամրակառուցուեր է :
Նափոլէոն Պոնափարթի Եգիպտական արշաւանքի ժամանակ ֆրանսական բանակը վանքի մէջ գտնուող հայ քահանաներէն օգնութիւն խնդրեր է: Կրօնաւորները որոշ զինուորներու բուժելու համար գաղտնի դեղամիջոցներ օգտագործեր են: Նափոլէոնը անձամբ  շնորհակալութիւն յայտներ է հայ պատրիարքին եւ անոր նուիրեր իր վրանն ու սուրը: Նափոլէոնի  վանք կատարած այցելությիւնը պատկերած է ֆրանսացի նկարիչ Անթուան Ժան Կրոն «Նափոլէոնը ժանտախտով հիւանդներու քով Եաֆֆայի մէջ» կտաւի վրայ :
Երգիծանք
Երգիծանք (գրականութեան եւ արուեստի իրականութեան գեղարուեստական արտացոլման իւրայատուկ տեսակ։ Երգիծական ստեղծագործութեան հիմքին մէջ դրուած է երգիծանքի գեղագիտական ստորոգութիւնը։
Էութիւն
Գրականութեան մէջ մնացած հնագոյն ձեւերէն է, որ փոխանցուած է յոյներէն: Նախնական ձեւերը նկատուած են հին թատերգութեան (յատկապէս կատակերգութեան) մէջ եւ ժողովրդական տօնակատարութեանց ժամանակ: Յոյները ունէին առասպելական սաթիրոսներ (խեղկատակ չաստուածներ) ցից մազերով, այծի ոտքերով: Ասոնք գրեթէ միշտ ծաղրական դեր կը կատարին: Բայց այդ ձեւը որդեգրուեցաւ գրական միւս ձեւերուն մէջ՝ առակէն սկսեալ մինչեւ արձակի եւ քերթուածի զանազան ձեւերը: Երգիծանքի միջոցով կը ծաղրուին առանձին անձնաւորութիւններ, երեւոյթներ, կենցաղային խորթ սովորոյթներ եւ այլն: Հայ գրականութեան յայտնի երգիծաբաններն են Յ. Պարոնեան, Ե. Օտեան: Առաջինին գրեթէ ամբողջական գործը կը բովանդակէ երգիծաբանական ոճ: Երգիծաբանութիւնը, քննադատելու, ծաղրելու աստիճաններով տարբեր կ'ըլլայ: Սուր երգիծանքը եւրոպական գրականութեան մէջ կը կոչուի սաթիր: Կայ պարսաւ (բանֆլէ), որուն որուն բովանդակութիւնը սուր, մերկացնող շարադրանք մըն է որեւէ անձի մը հանդէպ (յիշեցէ՛ք Մ. Նալբանդեանի «Երկու տող» բանֆլէ-ն՝ ուղղուած Գաբրիէլ Եպիսկոպոս Այվազեանի դէմ): Երգիծանքը կ'օգտագործուի հաւասարապէս ե՛ւ արձակ, ե՛ւ չափածոյ գրականութեան մէջ: Երգիծանք կ՛ենթադր է կեանքի այնպիսի կողմէր, որոնք իրենց թերութիւններով հիմք կու տան ծիծաղի համար։ Երգիծանք կ՛օգտուի չափազանցման, գրոտեսկի, այլաբանութեան եւ գեղարուեստական պայմանականութեան այլ միջոցներեն։ Հասարակական-գեղազիտական բարձր իդէալի դիրքերեն այն կը դատապարտ է արատաւոր երեւոյթը։ Երգիծանքին մէջ իդէալը կ՛արտայայտուի բացասականի ժխտմամբ։ Ատով իսկ այն կը դառնա հնի եւ յետադիմականի դէմ մղուող պայքարի զէնք։ Գեղարուեստին մէջ որոշ ժանրեր, գրեթէ պարտադրաբար, կապուած են կեանքի երգիծական ընկալման հետ, օրինակ, կատակերգութիւնը, վոեւդիլը, առակը, ֆելիետոնը, պամֆլետը գրականութեան մէջ եւ թատրոնին մէջ, ծաղրանկարը, շարժը՝ կերպարուեստին մէջ։
Երգիծանքը թերեւս հանդէս գալ նաեւ միւս գրական ժանրերու (վէպ, պատմուածք, պօէմ): Սկզբնաւորուելով անտիկ գրականութեան մէջ, Երգիծանք համապատասխան փոփոխութիւններ կրած հասարակութեան եւ արուեստի զարգացմանը զուգընթաց։ Բացառապէս երգիծական տաղանդով օժտուած գրողներեն են Մոլիերը, Սուիֆտը, Գոգոլը, Մալտիկով Շչեդրինը։
Երգիծանքը հայ գրականութեան մէջ
Հայ գրականութեան մէջ այդպիսի դէմքեր են Յակոբ Պարոնեանը, Երուանդ Օտեանը, Լեռ Կամսարը: Կերպարուեստին մէջ Երգիծանքի վարպետներից են Ու․ Տոգարթը, 0․ Դոմիեն, Տ․ Բիդաորուպը, ռուս երգիծաբաննկարիչներից՝ Պ․ Ֆեդուոովը, Վ․ Պերովը։ Սովետական Երգիծանքի ներկայացուցիչներեն են Դ․ Մոորը, Կուկրինիկսները, Բ․ Եֆիմովը, հայ իրականութեան մէջ՝ Վ․ Խօջաբեկեանը, Տ․ Շավարշը, Ս․ Արուտչեանը, Գ․ Եարալեանը, սփիւռքին մէջ՝ Ա․ Սարուխանը, Չ․ Տամատեանը, Տ․ Աճեմեանը։ Տարբեր են կ՛լլան Երգիծանքի երանգները՝ անզիջող, ոչնչացնող ծաղրեն (սատիրա) մինչեւ թերութիւններու մեւղմ պատկերին մէջ (տես նաեւ Հումոր):
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Գրականութիւն
Ֆրանսախօսութիւն
Ֆրանսախօսութիւն (ֆր.՝ La Francophonie), միջազգային կազմակերպութիւն, ֆրանսախօս երկիրներու համագործակցութիւն։ Կը միաւորէ 58 անդամներ՝ երկիրներ կամ երկիրներու մասեր։ Կազմակերպութեան մաս կը կազմեն նաեւ 26 դիտորդ անդամներ։ Երկրին մէջ ֆրանսերէն լեզուին տիրապետելու մակարդակը եւ Ֆրանսա յի հետ ձեւաւորուած մշակութային կապերը կազմակերպութեան անդամագրուելու նախապայման չեն հանդիսանար: Ներկայի իր կարգավիճակով Ֆրանսախօսութեան կազմակերպութիւնը կը գործէ 1970-էն սկսեալ։ Կազմակերպութեան կարգախօսն է «Հաւասարութիւն, փոխլրացում, համերաշխութիւն» (ֆր.՝ «égalité, complémentarité, solidarité»):
Անուն
Ֆրանսախօսութիւն, Ֆրանսախօս եւ Ֆրանսախօս տարածք, շարութային արտայայտութիւններ են, որոնք երբեմն սխալ կը հասկցուին: Անոնք կրնան հոմանիշներ ըլլալ, սակայն շատ պարագաներու կը լրացնեն զիրար:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսերէն
Վասակ Գաբուռ
Վասակ Գաբուռ, կամ Վասակ Հայկազն , (Գաբուռ՝ բառացի նուրբ, մեղմ, մահացած է 859-ին ), Գեղարքունիքի եւ Սիւնիքի իշխան:
Կը ծագի Սիւնիներու տոհմէն՝ Հայկազուն ճիւղէն, Գրիգոր Սուփան Ա.-ի որդին էր։ 850-855-ականներու համահայկական մեծ ապստամբութենէն ետք, Վասակ Իշխանիկի գերեւարումէն ետք հայոց իշխան ու սպարապետ Աշոտ Բագրատունին անոր կը նշանակէ Սիւնիքի գահերէց իշխան։ Ամուսնացած է անոր դստեր՝ Մարիամ Բագրատունիի հետ: Ունեցած են 3 որդի՝ Գրիգոր-Սուփան, Սահակ եւ Վասակ։
Վասակ Գաբուռի մահէն ետք Մարիամ իշխանուհիի հրամանով կառուցուած է Սեւանավանքը։ Ըստ հայոց պատմիչներու, Մարիամը ուխտած էր 30 եկեղեցի կառուցել իր վաղամեռիկ ամուսինի յիշատակին։ Հանդիպելով Սեւանավանքի վանահայր, ապագայ կաթողիկոս Մաշտոց Եղիւարդեցիին, ան յանձն կ՚առնէ հովանաւորել վանքի նորոգումը եւ ընդարձակումը եւ կառուցել սուրբ Առաքելոց եւ սուրբ Աստուածածին եկեղեցիները ։
Սերոբ (անձնանուն)
Սերոբ նաեւ՝ Սերովբ, հայկական արական անուն։ Յառաջացած է հրեշտակներու խումբի մը՝ սերովբէներու (եբրայերէն սարաֆ, հոգն. սարաֆիմ שָׂרָף) անուանումէն:
Վասակ Գաբուռ
Ընտանիք
Հիմնական յօդուած՝ Բագրատունիներու Տոհմածառ
Սերոբ (անձնանուն)
Սերովբէ
Պոլսահայերուն մէջ տարածուած եղած էր անուան նախնական Սերովբէ ձեւը: Ահաւասիկ, Կ.Պոլիս ծնած Սերովբէ անունով երեւելիներ.
Վասակ Գաբուռ
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Սիւնիներ
Նազարէթ
Նազարէթ (եբրայերէն՝ נָצְרַת‎, Նազրաթ; արաբ․՝ الناصرة‎‎, Ալ-Նասըրա; յուն․՝ Ναζαρέτ (Ναζαρὲθ,Ναζαράθ, Ναζαρά); լատ.՝ Nazareth), Գալիլիա քաղաք` Իսրայէլի հիւսիսը: Քրիստոնէական քաղաք, իր նշանակութեամբ երրորդը Երուսաղէմէն եւ Բեթղեհէմէն ետք: Ըստ Աւետարանին՝ Յիսուս Իր մանկութիւնն ու երիտասարդութիւնը հոն անցուցած է, այդ պատճառով ալ Ան կոչուած է նազարէթցի, նազովրեցի կամ הנוצרי — «հանոզրի», այսինքն` Նազարէթ քաղաքի բնակիչ:
Պատմութիւն
Հակառակ որ Նազարէթը գոյութիւն ունի աւետարանական եւ ոչ ուրիշ աստուածաշնչեան բնագիրներու մէջ, այդ մասին յիշատակումները առաջին դարերու ընթացքին կը բացակային: Իր «Աստուածաշնչեան պատմութիւն» գիրքին մէջ հունգարացի փիլիսոփայ Կիւսթաւ Կեչէն կը գրէ.
Ճէյմս Սթրէյնճ (James Strange)` ամերիկացի հնագէտը, երկրորդ տեսակէտին կողմնակիցն է: Այդ կապակցութեամբ ան կը նշէ. «Նազարէթը չի յիշատակուիր հին հրէական աղբիւրներուն մէջ առաջին երեք դարերուն, հաւանաբար Գալիլիոյ մէջ անոր բացակայութեան պատճառով : Սկիզբը Սթրէյնճ կը գրէ, թէ Նազարէթի բնակչութեան թիւը Քրիստոսի օրերուն եղած է մօտաւորապէս 1600-2000 հոգի, իսկ յաջորդ հրատարակութիւններուն մէջ կը նշէ հոն 480 հոգի ըլլալուն մասին :
Բացի հրեայ բանաստեղծին յիշատակութենէն, Նազարէթի մասին տեղեկութիւն կարելի է գտնել «Եկեղեցական Պատմութեան» մէջ (Եվսեբիոս Կեսարացի, Գ.-Դ. դարեր), որուն մասին մէջբերում կ'ընէ Սեքթոս Յուլիոս Աֆրիքան (շուրջ 160-240 թուականներ).
Հին ժամանակներ
Հնագիտական ​​պեղումները պարզած են, որ ներկայիս Նազարէթէն մօտաւորապէս 3,2 քիլոմեթր հեռաւորութեան վրայ գտնուող Քֆար Հահորեշ (Kfar HaHores) տաճարը՝ պաշտամունքային կեդրոնը, թուագրուած է մինչեւ նէոլիթեան ժամանակաշրջանի մօտաւորապէս 9000 թուականով : 65 հոգիի մարմինի մնացորդներ յայտնաբերուած են թաղուած հսկայական հորիզոնական կառոյցներու տանիքներուն տակ:
Յայտնաբերուած են նախշազարդ մարդկային գանգեր: Հնագէտներու կարծիքով անիկա եղած է սրբազան կեդրոն ։
1620-ին կաթոլիկ եկեղեցին տարածք ձեռք բերած է Նազարէթի շրջանին մէջ։
Ֆրանսացի քահանայ Պելլարմինօ Պակաթթին՝ քրիստոնէական հնագիտութեան տնօրէնը, նշուած վայրի մէջ 1955-1965 թուականներուն իրականացուցած է լայնածաւալ պեղումներ։ Պակաթթին՝ գտած է խեցեղէն՝ թուագրուած Միջին պրոնզի դարով (Ք. ա. 2200-1500), նաեւ Սերամիքա, սիլոս եւ մանրացուած հանքաքարեր երկաթէ դարուն պատկանող (Ք.ա 1500-586), որոնք կ'ապացուցեն Նազարէթի շրջանին մէջ այդ օրերուն բնակութեան մասին: Սակայն Նազարէթի մասին ասորական, բաբելոնական, պարսկական կամ հին հռոմէական ժամանակաշրջանի հնագիտական հետազօտութիւնները, 1955-1960 թուականի պեղումները կ'ապացուցեն, որ բնակչութիւնը, ինչպէս կ'երեւի, յանկարծակի վերացած է շուրջ Ք. ա. 720 թուականին, երբ ասորեստանցիները ոչնչացուցած են այդ տարածաշրջանի բազմաթիւ քաղաքներ :
Հռոմէական կայսրութեան ժամանակաշրջան
Ըստ Ղուկասի Աւետարանին` Նազարէթ եղած է Մարիամին հայրենի գիւղը։ Ըստ Մատթէոսի Աւետարանին` Յովսէփ եւ Մարիամ վերաբնակած են Նազարէթի մէջ Բեթղեհէմէն Եգիպտոս փախուստէն ետք։ Ըստ Աստուածաշունչին`Յիսուս մեծցած է Նազարէթի մէջ։ Սակայն ժամանակակից որոշ գիտնականներ Նազարէթը կը համարեն Յիսուսի ծննդավայրը ։ Ամերիկացի հնագէտները կը նշեն, որ հրէական աղբիւրներու մէջ Նազարէթը երրորդ դարէն առաջ չէ նշուած։ Քրիստոսի օրերուն Նազարէթ ունեցած է 1600-2000 բնակիչ։
Բիւզանդական ժամանակաշրջան
Զ. դարուն տեղական քրիստոնեաներուն կողմէն կրօնական զրոյցները Սուրբ կոյս Մարիամին մասին կը սկսին հետաքրքրութիւն ցուցաբերել ուխտագնացներու ծիրէն ներս, որոնք հիմնած էին յունական ուղղափառ եկեղեցին աղբիւրի վայրի մէջ (այսօր յայտնի «Մարիամի ջրհոր» անունով): Կաթոլիկ գրող Ճերոմը, որ Ե. դարու գրող էր, կը նշէր, որ Նազարէթը պարզապէս գիւղ էր: Հրէական քաղաքին համար շահեկան էր քրիստոնէական ուխտագնացութիւնը, որ սկսած էր Դ. դարուն: Սակայն 614 թուականին կը սկսի հակաքրիստոնէական թշնամանքը, եւ պարսիկները կը ներխուժեն Պաղեստին: Նազարէթի հրեայ ժողովուրդը կ'օգնէ պարսիկներուն կատարելու քրիստոնեաներու սպանդը : Բիւզանդիայի կամ Արեւելեան Հռոմէական Կայսրութեան կայսր Հերաքլիուսը 630-ին կը հեռացնէ պարսիկները:
Անուան ծագումը
Տեսութեան մը համաձայն`«Нацрат» անուանումը եկած է եւրոպական ծագում ունեցող գոյական «нецер»-ից (נֵצֶר), որ կը նշանակէ ճիւղ, սակայն Նեցերը, իբրեւ եւրոպական ծագում ունեցող բառ, բոլորին կողմէն իբրեւ ճիւղ նշանակութեամբ օգտագործուող բառ չէ ընդունուած: Անիկա ըմբռնուած է իբրեւ կոչում, ինչպէս գրուած է Եսայի մարգարէութեան մէջ.«Եւ այնտեղ է արմատը Հեսսէի, որմէ դուրս եկած է ճիւղը». :
Նկարագրութիւն
Նազարէթի հարեւանութեամբ կը գտնուի Սենֆորիսի ազգային այգին (հին յուդայական Յիփորի քաղաքը, կոյս Մարիամին պապենական տունը, ամրոցի մնացորդները եւ ուրիշ հնագիտական տեսարժան վայրեր)։ Քաղաքին արեւմուտքը Թափօր լեռն է` Տիրոջ Պայծառակերպութեան վայրը, գիւղ Նայինը` Քֆար Քանան, ուր Քրիստոս կատարած է Իր առաջին հրաշքը՝ հարսանիքի ընթացքին ջուրը գինիի դարձնելով:
Պատմական, այսինքն` Ներքին Նազարէթը, բնակեցուած է Իսրայէլի արաբներով, որուն 31 % կը կազմեն քրիստոնեայ արաբները եւ մօտաւորապէս 69 %-ը` իսլամները (31.12.2010-ի տուեալներով) ։ Նազարէթը քրիստոնէական քաղաք է եւ միակ քաղաքն է երկիրի մէջ, ուր Կիրակի օրը կը համարուի հանգստեան օր:
Խաչակիրներ
1099-ին խաչակիր Տանկրիթը կը գրաւէ Գալիլիան եւ Նազարէթի մէջ կը հիմնէ իր մայրաքաղաքը (ան կառավարիչ էր Գալիալիա նահանգին)՝ 1099-ին իբրեւ Երուսաղէմի թագաւորութենէն կախեալ իշխանութիւն : Նազարէթը նոյնպէս եղած է լատին պատրիարքին նստավայրը, որ նոյնպէս հիմնուած է Տանկրիթի կողմէ։ Սքիֆոփոլի հին եպիսկոպոսութիւնը գործած է Նազարէթի նախկին եպիսկոպոսութեան ներքոյ՝ իբրեւ Երուսաղէմի թագաւորութեան մէջ չորս արքեպիսկոպոսութիւններէն մէկը։ Երբ քաղաքը կ'անցնի իսլամներու վերահսկողութեան տակ 1187-ին Խաթթինի ճակատամարտին Սալահ ալտինի յաղթանակէն ետք, մնացեալ խաչակիրները եւ եւրոպական հոգեւորականութիւնը կը հեռանան քաղաքէն ։ Սրբազան Հռոմէական կայսրութեան կայսր Ֆրետրիք Բ.-ը բանակցութիւն կը վարէ ուխտաւորներուն անվտանգութիւնը ապահովելու համար։
Լուիս ԺԱ. Ֆրանսայի թագաւորը, կնոջ հետ կ'այցելէ Կրոթթօ ։
Մեմլուքներու իշխանութիւն
1263-ին մեմլուքներու սուլթան Պեյպարսը (Arabic: الملك الظاهر ركن الدين بيبرس البندقداري‎, al-Malik al-Ẓāhir Rukn al-Dīn Baybars al-Bunduqdārī) կը քանդէ քրիստոնէական շինութիւնները Նազարէթի մէջ եւ տարածքը հռոմէական հոգեւորականութեան համար կը յայտարարէ անհասանելի՝ նպատակ ունենալով մնացեալ խաչակիրները վռնտել Պաղեստինէն ։ Հակառակ անոր, որ արաբ քրիստոնեայ ընտանիքները կը շարունակէին ապրիլ Նազարէթի մէջ, Նազարէթը կը ստանայ աղքատ գիւղի կարգավիճակ։ Ուխտագնացները, որոնք կ'այցելեն հոն 1294-ին, Կրոթթոյի մէջ կը կառուցեն փոքրիկ եկեղեցի մը ։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Իսրայէլի հիւսիսային շրջանի բնակավայրեր Ստորոգութիւն:Իսրայէլի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Կալիլիոյ քաղաքներ Ստորոգութիւն:Սրբազան քաղաքներ Ստորոգութիւն:Աստուածաշնչեան քաղաքներ Ստորոգութիւն:Ք.Ա. 2200 թուականին հիմնադրուած բնակավայրեր Ստորոգութիւն:Բիւզանդիոյ քաղաքներ Ստորոգութիւն:Նոր Կտակարանի քաղաքներ
Գարուն (անձնանուն)
Գարուն, հայկական իգական անուն։ Առաջացած է հայերէն գարուն բառէն։ Կը համապատասխանէ պարսկերէն Պահար անձնանունին։ Հնաւանդ անուն չէ։ Վերջին շրջանին՝ արեւմտահայերու մօտ, «Գարուն» անունը դարձած է գործածական։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Էմիլիա Քլարք
Էմիլիա Իզապէլ Ուֆիմիա Ռոզ Քլարք (Emilia Isabelle Euphemia Rose Clarke, ծնած 23 Հոկտեմբեր, 1986) Անգլիացի դերասանուհի մըն է: Ան ամէնէն շատ ճանչցուած է իր Տընէրսի Թարկէրյըն դերով HBO ընկերութեան Game of Thrones հեռուստաշարին մէջ, որուն համար ան ստացած է 3 հատ Emmy Award մրցանակի պաշտօնակարգումներ Outstanding Supporting Actress in a Drama Series բաժամունքին մէջ 2013-ին, 2015-ին եւ 2016-ին: Անոր առաջին Broadway բեմային ներկայացումը եղած է Breakfast at Tiffany's ներկայացումը, որուն մէջ ան ստանցնած էր Հոլի Կոլայթլիի դերը, Մարտ 2013-ին: 2015-ին, ան գլխաւոր դերը ստանցնեց Terminator Genisys ֆիլմին մէջ իբրեւ Սարահ Քանըր, ինչպէս նաեւ 2016-ին նոյնպէս գլխաւոր դեր մը ստանցնեց սիրային Me Before You ֆիլմին մէջ։ 2015-ին, Esquire պարբերաթերթի կողմէ անուանուած է Sexiest Woman Alive (Ամէնէն Ցանկայարոյց Ապրող Կինը) :
Վաղ Կեանք
Քլարք ծնած է Լոնտոնի մէջ, սակայն մեծցած է Պըրքշայրի մէջ : Հայրը թատերական ձայնային մեքենագէտ մը եղած է : Ունի կրտներ եղբայր մը : Քլարքի հետաքրքրութիւնը թատերական կեանքին մէջ յայտնաբերուեցաւ երբ ինք 3 տարեկան էր եւ առիթը ունեցաւ Show Boat ներկայացումը դիտել, որու վրայ իր հայրը աշխատած էր : Ան յաճախած է Rye St Antony School եւ St Edward's School, Oxford ուսումնարանները : Ան նաեւ յաճախեց Drama Centre London, եւ հոնկէ աւարտեց 2009-ին :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1986 ծնունդներ Ստորոգութիւն:23 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Լոնտոն ծնածներ Ստորոգութիւն:Դերասանուհիներ
1827 թուական
1827 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 27րդ տարին
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1827 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1827 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1827
Ենովք Շահէն
Ենովք Շահէն (3 Փետրուար 1881, Պարտիզակ- 28 Մայիս 1915, Այաս) եղած է հայ դերասան եւ ռեժիսոր ուր ապրած է Օսմանեան Կայսրութեան մէջ։ Ան մահացած է Հայոց ցեղասպանութեան ընթացքին։
Կենսագրութիւն
Ենովք Շահէն Երբանոսեան ծնած է հայ ընտանիքէ Պարտիզակ գիւղին մէջ Իզմիթի մօտ 3 Փետրուար 1881-ին։ Ան Գրիգոոր Անգութի եղբայրն էր, որ «arthmetician» էր որ արտաքսուել է հայոց ցեղասպանիւթեան ատեն սակայն կարողացեր է գոյատեւել։ իր վաղ կրդութիւնը ստանալէ ետք Պարտիզակի մէջ, Ենովք եւ իր ընտանիքը տեղափոխուեր են կոսթանտուպոլիս։
Մահացումը
24 Ապրիլ 1915-ին Ենովք Շահէն ձեռբբակալուեցաւ իր տան մէջ Նիշանդաշի թաղամասին մէջ։ Ձեձբակալութիւններ եղած են աւելի մեծ ծրագիր էին գան հայոց ցեղասպանութիւնը որ ընգրկւած էր արտաքսել հայ մտաւորականներ մայրաքաղաքի ներքին նահանգներուն Օսմանեան կայսրութեան մէջ։
Շահէն ի վերջոյ արտաքսուած է Անգարայի մօտ Այասի մէջ, ուրտեղ միւս հայ մտաւորականները ազատազրկման դատապարտուած են։ Ան, ի վերջոյ հանուած է բանտէն եւ սպաննուած է 34 տարեկանին Անգարայի մօտ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ Ստորոգութիւն:1881 ծնունդներ Ստորոգութիւն:3 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:Պարտիզակ ծնածներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր Ստորոգութիւն:28 Մայիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Այաս մահացածներ
Յարութիւն Թիրեաքեան
Յարութիւն Թիրեաքեան հայ բժիշկ, բանասէր, թարգմանիչ, հայագէտ, արեւելագէտ, մշակութային գործիչ։
Կենսագրութիւն
Յ. Թիրեաքեան ծնած է 1845-ին. Կեսարիոյ նահանգի Թալաս գիւղին մէջ (Օսմ. Կայսրութիւն)։ Ուսումը ստացած է Փարիզի բժշկական համալսարանին մէջ՝ աւարտելով 1878-ին։ Վերադառնալով Կ. Պոլիս, աշխատած է իբրեւ գլխաւոր բժիշկ տեղւոյն հիւանդանոցներէն մէկուն մէջ, նաեւ ծաւալելով հանրային գործունեութիւն, որուն պատճառով 1890-ին ձերբակալուած է։
Օսմանեան կայսրութեան մէջ տեղի ունեցող քաղաքական հալածանքներուն պատճառով, 1896-ին տեղափոխուած է Պարսկաստան, ուր նշանակուած արքունի բժիշկ։
1907-ին փոխադրուած է Միացեալ Նահանգներ, հաստատուելով Նիւ Եորքի մէջ։ Մահացած է Նիւ Եորք՝ 1919-ին, 73 տարեկան հասակին։
Անոր աշխատութիւնները յետմահու հրատարակած է որդին՝ Միհրդատ Թիրեաքեանը։
Գիտական գործունէութիւնը
Իր բժշկական ասպարէզին զուգահեռ, Թիրեաքեան ծանօթացած է բազմաթիւ դասական եւ հին արեւելեան, ինչպէս նաեւ ժամանակակից եւրոպական լեզուներու։ Ան տիրապետած է թրքերէնին, անգլերէնին, ֆրանսերէնին, պարսկերէնին, հին լեզուներէն՝ գրաբարին, հին յունարէնին, լատիներէնին, հին եւ միջին պարսկերէնին, ծանօթացած է սանսկրիտին։ Լեզուական խոր գիտելիքները մեծ արժէք կու տան անոր աշխատանքներուն։
Թիրեաքեան, բացի իր գիտական ուսումնասիրութիւններէն (հայերէնի, ինչպէս եւ պահլաւերէնի ոլորտին մէջ), կատարած է շարք թարգմանութիւններ, որոնց շնորհիւ հայ ընթերցողը կարելիութիւնը ունեցած է ծանօթանալու զանազան պահլաւական բնագիրներու։ Թիրեաքեանի թարգմանութիւններուն բնորոշ յատկանիշն է հայկական եւ միջին-պարսկական բառապաշարի նմանութիւնը ցոյց տալու ձգտումը, որուն պատճառով հայկական բառերը, որոնք ժամանակի ընթացքին փոխած են իրենց իմաստը, յաճախ կ՚օգտագործուին արդէն անհասկնալի դարձած՝ հինցած իմաստով, ինչ որ կը դժուարացնէ անոնց իմաստի ըմբռնումը եւ կը նուազեցնէ արժէքը։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Հայ մշակութային գործիչներ
Անդրանիկ (անձնանուն)
Անդրանիկ, հայկական արական անուն։ Առաջացած է հայերէն անդրանիկ ՝ «մեծ, երէց, աւագ» բառէն։