cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Բամբա
Բուսականութիւն եւ տնտեսութիւն
Յաճախակի հրդեհներուն պատճառով, բամբային մէջ կը բարգաւաճին փոքր բոյսերը։ «Բամբային խոտ»ը (Cortaderia selloana) բամբային իւրայատկութիւնն է եւ կ՛ընդգրկէ մշտատեւ դալարիք եւ խոտ։ Տեղէ տեղ խոտի տեսակները կը տարբերին ստացուած ջուրի քանակութեան պատճառով։
« Բնութեան համաշխարհային հիմնադրամ »ը (WWF) բամբան երեք կենսաշրջաններու կը բաժնէ․-
Բանբան Հարաւային Ամերիկայի հացահատիկի, եգիպտացորենի եւ անասնապահական պարէնի արտադրութեան մեծագոյն շրջանն է։ 2000-էն ետք, բամբային մէջ զարգացաւ այգեգործութիւնը․ կ՛արտադրուի «Պուէյնոս Այրեսի գինիները» կամ «Մետանոս» կոչուած գինին։ Այդ մշակումները կ՛ողողուին երբ զօրաւոր անձրեւ կը տեղայ։
Կլիմա
Բամբայի կլիման ընդհանուրին մէջ մեղմ է։ Սակայն թեթեւ փոփոխութիւններու ենթակայ է՝ ըստ շրջանի․-
Բնակչութիւն
Բամբային բնակչութեան թիւը 43 909 235 է։
Արժանթին
Պրազիլ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Արժանթինի արօտավայրեր Ստորոգութիւն:Արօտավայրեր Ստորոգութիւն:Բամբա
Ամէնէն Երջանիկ Երկիրը
Ամէնէն երջանիկ երկիրը, կը համարուի Ֆինլանտան :
Պութանը Հիմալայայի շրջանին մէջ պզտիկ երկիր մըն է: Անոր թագաւորը որոշած է, որ իր երկիրին արժէքը պիտի չհաշուըւէր ըստ ժողովուրդին շահած դրամին չափով, այլ անոր բնակիչներուն երջանկութեան չափով: Այս երեւոյթն է, որ Միացեալ ազգերու կազմակերպութեան տուած է Երջանկութեան միջազգային օրուան գաղափարը: Սակայն Պութանի մէջ չէ, որ մարդիկ ամէնէն ուրախը կ'ապրին, այլ` Ֆինլանտայի:
2013-ին Դանիան կը գտնուէր ՄԱԿ-ի տարեկան երջանկութեան տեղեկագիրի ցանկին առաջին կարգին վրայ:
Սակայն դանիացիները ամէնէն շատ տուրք վճարող եւրոպացիներն են, անոնց երկիրը պարտքի տակ է, ձմեռները երկար են եւ անոնք քիչ արեւ կը տեսնեն:
Հակառակ անոր` դանիացիները իրենք զիրենք ապահով կը զգան իրենց երկիրին մէջ, ուր շատ քիչ անհաւասարութիւններ կան եւ անգործներուն թիւը քիչ է: Ասոնք են ամէնէն կարեւոր կէտերը :
Սկանտինաւեան երկիրները երջանկութեան «ձիրքը» ունին, որովհետեւ այդ ցանկին մէջ ներառուած են՝ Զուիցերիան, Նիտըրլընտները, Լիւքսամպուրկը, Շուէտը, Նորվեկիան եւ Իսրայէլը:
Ուրուկույէյի արօտադաշտ
Ուրուկույէյի արօտադաշտ. ենթարեւադարձային արօտավայր եւ կենսաշրջան որ տարածուած է Բարանա գետին արեւելքը, Ուրուկուէյի մեծ մասին մէջ, Արժանթինի Էնթրէ Ռիոս եւ Քորիենթես նահանգներուն մէջ եւ Պրազիլի հարաւը գտնուող Ռիօ Կրանտէ տօ Սուլ նահանգին մէջ։ Կը կոչուի նաեւ Պրազիլեան-Ուրուկուէյեան արօտադաշտ։
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Ուրուկույէյի արօտադաշտին տարածութիւնն է 353․573 քլ²։ Անոր մակարդակը ծովի բարձրութենէն կը հասնի մինչեւ 500 մեթր։ Կենսաշրջանին արեւմտեան մասը կը ջրեն Ուրուկուէյ գետին հարկատուները՝ Իպիքուիմ Նեկրօ, Թաքուարեմպօ, Իի եւ Քուեկէյ։ Ուրուկույէի արօտադաշտին մէջ կը գտնուին երկրին մայրաքաղաքը՝ Մոնթեվիտէօ եւ Պրազիլի Փորթօ Ալեկրէ քաղաքը։
Կլիմա
Կենսաշրջանին հարաւը տարեկան կ՛ընդունի 1000մմ․ անձրեւ, իսկ հիւսիսը 1300մմ․։ Հարաւային շրջանին միջին ջերմութիւնը մօտաւորապէս 16°C է, իսկ հիւսիսային շրջանին մօտաւորապէս 19°C։
Բուսականութիւն
Կենսաշրջանը կ՛ընդգրկէ ոչ շատ բարձր արօտավայրեր, որոնք կը պատսպարեն ագուռիի արօտադաշտը եւ գետեզերքներու երկայնքին բարձրադիր անտառները։
Կենդանական աշխարհ
Կենսաշրջանը կը պատսպարէ բազմաթիւ չորքոտանիներ եւ 80-է աւելի թռչուններուն տեսակներ։
Բնապահպանում
Ուրուկույէյի արօտադաշտին 3.43% բնապահպանման շրջան յայտարարուած է։ Կ՛ընդգրկէ Էլ Բալմար Ազգային Պուրակը Արժանթին, եւ Ուրուկույէյի Սան Միկէլ Ազգային Պուրակը, Էսթերոս տէ Ֆարաբաս ու Ուրուկուէյ գետի Ազգային Պուրակը, Քապօ Բոլոնիօ Ազգային Պուրակը, Բորթերօ տէ Սան Լորենցօ Ազգային Պահեստը եւ «Quebrada de los Cuervos del Yerbal» պահպանուած բնավայրը։
Տե՛ս նաեւ
Բամբա
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ուրուկույէի արօտավայրեր Ստորոգութիւն:Արօտավայրեր Ստորոգութիւն:Դաշտեր Ստորոգութիւն:Հարաւային Ամերիկայի արօտավայրեր
Ռոբերտ Սահակեանց
Ռոբերտ Սահակեանց, հայ բեմադրիչ եւ բեմագիր։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պաքու (Ազրպէյճան)։ 1964-ին Երեւան փոխադրուած՝ ընտանիքին հետ։ Միջնակարգը աւարտելէ ետք, մտած է Խաչատուր Աբովեանի անուան մանկավարժական հիմնարկ (այժմ՝ համալսարան)։
Գործունէութիւն
1970-ին սկսած է աշխատիլ « Հայֆիլմ » աշխատանոցին մէջ՝ իբր նկարիչ ու բազմանկարիչ։ Երկու տարի ետք, բեմադրած է իր առաջին ժապաւէնը՝ «Լիլիթ»ը։ Այդ ժամանակ, ինստիտուտէն հեռացուած է՝ դասերուն բաւարար չափով չյաճախելուն համար։
Իբրեւ Բեմագիր
1972-2009 ժամանակաշրջանին, Սահակեանց բեմադրած է 54 շարժանկար եւ գրած՝ 48 բեմագիր։
Հինգերորդ բազմանկարը՝ «Աղուէսագիրք»ը, որուն բեմագիրը գրած է՝ Վարդան Այգեկցիի ու Մխիթար Գոշի առակներուն հիմամբ, որ առաջին խորհրդային ռոք-օփերան եղած է։
Իբրեւ Բեմադրիչ
Ան «Հայֆիլմ»ին արտադրած ժապաւէններու համահեղինակը եղած է։ 1980ական թուականներուն իր ամենէն ժողովրդական բազմանկարներէն մէկ քանին բեմադրած է, ինչպէս՝
Անոր շարժանկարները մրցանակի արժանացած են Ֆրանսայի, Իտալիոյ, Սպանիոյ, Գերմանիոյ, Ճափոնի, ինչպէս եւ Ուքրանիոյ, Ռուսաստանի եւ Էստոնիոյ մէջ։
Իր բեմադրած ժապաւէններուն մեծ մասին բեմագիրները ինք գրած է։
Սահակեանց իր որոշ բազմանկարներու նիւթերը քաղած է Յովհաննէս Թումանեանի հէքեաթներէն, ինչպէս՝ «Կիկոսի մահը», «Քաջ Նազար», «Մորու գոյնի երեք կապոյտ-կապոյտ լճակ», «Ով էնպիսի սուտ ասի», «Խօսող ձուկը» եւ «Բարեկենդանը»։
Բեմադրիչ-բեմագիրը ո՛չ միայն վերակենդանացուցած է, այլեւ թարմացուցած է դասական պատմութիւնները, անոնց տալով արդիական հնչեղութիւն մը՝ մանուկներու համար։ Ստեղծած է յիշատակելի կերպարներ, որոնք ներկայացուած են գոյնզգոյն «հրավառութեամբ» եւ իր սեփական մեկնաբանութեամբ։
Ռոբերտ Սահակեանց մահացած է երկար հիւանդութենէ ու բարդ սրտի վիրահատութենէ ետք ։ Անոր անունը կրող ընկերութիւն մը, որդիի՝ Դաւիթ Սահակեանցի գլխաւորութեամբ, կը շարունակէ բեմադրիչին ժառանգութիւնը բազմանկարներու կալուածին մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բեմագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ
Ֆէյրուզ (դերասանուհի)
Ֆէյրուզ (Փիրուզ Արթին Գալֆայեան, ), երգչուհի, դերասանուհի եւ խօսնակ ։
Դերեր
Փիրուզ դեր ստանձնած էր տասնեակ մը ժապաւէններու մէջ, ինչպէս՝ «Եասմին»ը (1950) եւ «Տահապ»ը (1953) :
27 Ապրիլ
Դէպքեր
1961․ Սիերա Լէոն կ՛անկախանայ
24 Ապրիլ
24 Ապրիլ, տարուան 114-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 115-րդ) օրն է։
Դէպքեր
1915․ Հայոց Ցեղասպանութեան յիշատակման օր
1961․ խորտակուելէն 333 տարի անց շուէտական Վասա Նաւը հանուեցաւ ջուրի յատակէն
Ազազ կամ Աազազ
Աազազ կամ Ազազ (արաբ. أعزاز), քաղաք՝ Սուրիոյ հիւսիսարեւմտեան կողմը, Հալէպէն 50 քմ. արեւմուտք՝ թրքական սահմանէն 7 քմ. հեռաւորութեան վրայ: Բարձրութիւնը ծովու մակերեսէն 573 մեթր է:
Շրջանը ծանօթ է 11 Յունիս 1125-ին տեղի ունեցած հանրայայտ Ազազի ճակատամարտով, որ տեղի ունեցած է խաչակիրներու եւ սելճուքներու միջեւ:
Ազազի օդն ու ջուրը խիստ առողջարար են, իր բարձր դիրքով, գեղեցիկ բնութեամբ օժտուած ըլլալուն համար շատեր հոս կու գան օդափոխութեան համար:
Ազազ ընդարձակ դաշտերով, այգիներով ու գիւղերով շրջապատուած է: Նշանաւոր է իր պտուղներով՝ ձմերուկ, խաղող, սեխ եւ այլն: Ծանօթ են ձիթաստանները տեղ-տեղ աղբիւրները:
Քիլիսի մօտ կառուցուած այս աւանը հողագործական եւ առեւտրական կեդրոն մը ըլլալուն պատճառով ապրուստի մեծ դիւրութիւններ ընծայած է իր բնակիչներուն:
Հայերը Ազազի մէջ
Հայերը Հայոց Ցեղասպանութեան ժամանակահատուածին՝ 1919-ին, երեք հայ ընտանիքներու միջոցով եւ Աւետիս աղա Աթթարեանի գլխաւորութեամբ, մուտք գործած եւ հաստատուած են Ազազի մէջ: Այնուհետեւ, Քիլիսէն եկած 65 հայ ընտանիքներ հաստատուած են հոս, որոնց գրեթէ բոլորն ալ բարեկեցիկ եղած են, իսկ ոմանք ալ նախանձելի դիրքերու տէր եղած:
Յատկապէս սկզբնական շրջանին, գիւղի բնակչութեան մեծամասնութիւնը եղած են հայեր, արաբներ եւ քիւրտեր: Հոն եղած են նաեւ թուրք ու եզիտիներ, բայց շուկան ու սրճարանը հայերէն եւ թրքերէն կը խօսուէր:
Շրջանը արագօրէն բարգաւաճած է եւ արհեստներու ու առեւտուրի կարեւոր կեդրոն դարձած: Ազազի զարգացման մէջ մեծ դեր ունեցած են հայ արհեստաւոր վարպետները, որոնց շնորհիւ տարածուած են պղնձագործութիւնը, երկաթագործութիւնը եւ ոսկերչութիւնը:
Հետզհետէ հայերու թիւը բազմացած է. Ազազի հայ համայնքը կը բաղկանար մեծաւ մասամբ քիլիսցիներէ, ապա՝ այնթապցիներէ եւ տիգրանակերտցիներէ: Թրքախօսներ ալ կային: Հայեր գլխաւորաբար Ազազի աւերակ բերդին արեւմտեան կողմը գտնուող գօտիին մէջ բնակութիւն հաստատած են, ուր հայկական առանձին թաղամաս մը կազմաւորուած է: Ապրած են համերաշխ իւրաքանչիւրը մասնակցած է համայնքին բարւոքութեան օգտին:
Ազազ հաստատուած հայ ընտանիքներէն շատեր հետագային կալուածներ գնած են եւ սկսած հողագործութեամբ, այգեգործութեամբ ու մեղուաբուծութեամբ զբաղիլ: Շատեր ալ գինիի եւ ձիթաիւղի պատրաստութեան գործարաններ բացած են:
Հայերու մեծամասնութիւնը արհեստաւոր դասակարգ եղած են, ինչպէս նաեւ հողագործներ, խանութպաններ՝ մսավաճառ ու կանաչեղէն, մանր առեւտրականներ՝ հագուստ, կերպաս, կօշիկ ու բժիշկներ եւ այլն:
1926-ին Ազազի հայութեան թիւը եղած է 200 տուն: Ըստ Ազգային Առաջնորդարանի 23 Նոյեմբերի թիւ 123 նամակին, 1938-ին Ազազի հայութեան թիւը եղած է 300 ընտանիք: 9 Օգոստոս 1952-ի տուեալներով՝ 544 հոգի, 113 ընտանիք: 1957-ի տուեալներով՝ 56 ընտանիք, 246 հոգի, որուն 116-ը արական, 130-ը իգական:
Տիար Աւետիս աղա Չափար Յարութիւնեան եղած է թաղապետ (մուխթար), օգնականներ ունենալով՝ Աբրահամ Պեկլեան, Յովհաննէս Թաթարեան եւ Գէորգ Քեահքէճեան:
Ազազի մէջ գոյութիւն ունեցած են հայ երեք յարանուանութիւններ՝ Առաքելական, Կաթողիկէ եւ Աւետարանական:
Ըստ 1934-ի վիճակագրութեան, հայ Առաքելականներուն թիւը եղած է 1415 հոգի, որուն 777-ը արական, իսկ 638-ը իգական: Իսկ 1944-ին՝ 250 տուն: Իսկ 1949-1950-ի շրջանին 100 հայ Առաքելական ընտանիք, 500 հոգիով: 9 Օգոստոս 1952-ի տուեալներով, հայ Առաքելական համայնքը 463 հոգի, 98 տուն:
Հայ Առաքելական համայնքը 1925-ին ունեցած է փառաւոր եկեղեցի մը, որ անուանուած է Սուրբ Թագաւոր: Եկեղեցին աղիւսաշէն շինուածքով եղած է գեղեցիկ, մանաւանդ իր կառուցուածքով եւ յարդարանքով:
Ս. Թագաւոր եկեղիցւոյ օծումը եւ առաջին հովիւ Արժանապատիւ Տէր Սահակ քահանայ Պալեանի ձեռնադրութիւնը տեղի ունեցած է 27 Յուլիս 1930-ին, Վարդավառի կիրակին, ձեռամբ՝ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Սահակ Բ. Խապայեան կաթողիկոսին եւ օրուան Առաջնորդ՝ Գերշ. Տ. Արտաւազդ Արք. Սիւրմէեանին:
Եկեղեցւոյ անունը Ս. Թագաւոր անուանուած է, քանի որ Արտաւազդ Սրբազանին օծումը տեղի ունեցած է համանուն եկեղեցւոյ մէջ:
Սուրբ Թագաւոր եկեղեցին, 31 Օգոստոս, 1958-ին դժբախտ պատահարի մը՝ ելեկտրական զետեղումներէ յառաջացած խզումի մը հետեւանքով հրոյ ճարակ կը դառնայ: Քիլիսի պատմական եկեղեցիին արժէքաւոր սպասներն, անօթներն ու զգեստները, որոնք պահ դրուած են հոն՝ ամբողջովին կը մոխրանան:
Ազազի մէջ գործած է նաեւ Կիրակնօրեայ վարժարանը, որ հիմնուած է 15 Հոկտեմբեր 1930-ին: Հիմնադրութենէն ի վեր մեծ դերակատարութիւն ունեցած է ազազահայ պարման-պարմանուհիներուն քրիստոնէական դաստիարակութիւն ջամբել: Ըստ 1948-ի տուեալներուն Կիրակնօրեայ վարժարանը ունէր 185 աշակերտ, 88 մանչ եւ 97 աղջիկ: 1949-ին` 160 աշակերտ, 76 մանչ եւ 84 աղջիկ: 1950-ին` 119 աշակերտ, 46 մանչ եւ 73 աղջիկ:
1952 Օգոստոս 9-ի տուեալներով հայ կաթողիկէ համայնքը կը հաշուէր 20 հոգի, 4 տուն:
Աւետարանական համայնքը եւս կը բաղկանար 8 ընտանիքէ, 42 հոգի:
Ազազի Ազգ. Սահակեան վարժարանը
Ազազի Ազգ. Սահակեան վարժարանը հիմնուած է 1922-ին: Դպրոցին անունը տրուած է ի պատիւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսներէն Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Սահակ Բ. Խապայեանին անունով:
Վարժարանը 1922-1923 ուսումնական տարեշրջանին նախ գործած է Բենիամին Ղազելեանի բնակարանին մէջ, 30 աշակերտով: Ապա՝ 1923-1924-ին՝ Մուրատ Խամլեանի սրճարանը վերածուած է դպրոցի: 1924-1925-ին՝ օրուան նամակատան մերձակայքը գտնուող փոքր բնակարանի մը մէջ, 40 աշակերտութեամբ: Իսկ 1925-1926 ուսումնական տարեշրջանին վարժարանը կ'օժտուի սեփական շէնքով:
Ազգ. Սահակեան վարժարանը ենթակայ եղած է Բերիոյ Թեմին՝ Առաջնորդ Գերշ. Տ. Արտաւազդ Արք. Սիւրմէեանին օրէն, սակայն հովանաւորուած է Հ.Բ.Ը.Մ.-ի կողմէ:
24 Օգոստոս, 1929-ի թիւ 1723 պետական հրամանագիրով վարժարանը Սարգիս Պալեանի (Տէր Սահակ) անունով վաւերացուած է:
1932-ին դպրոցի տնօրէնութիւնը վարած է Կարօ Ադամեան: Իսկ 1932-1933 ուսումնական տարեշրջանին՝ Սահակ Պալեան:
Կանչ (թերթ, Պէյրութ)
«Կանչ», քաղաքական, հասարակական եւ գրական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1971 թուականէն, Պէյրութի մէջ։ Հրատարակութեան պատասխանատուն էր Հ. Մատէեանը։
Ազազ կամ Աազազ
Ազազի Ազգ. Սահակեան վարժարանը
Վարժարանին մանկապարտէզը 1958-ին երբ կը վերածուի մատրան, յաջորդ տարին Թաղական Խորհուրդի ջանքերով այլ սրահ մը կը շինուի եւ կը տրամադրուի մանկապարտէզին:
Կանչ (թերթ, Պէյրութ)
Լիբանանի կոմունիստական կուսակցութեան քաղաքականութեան արտայայտիչն էր։ Կը լուսաբանէր Լիբանանի եւ միջազգային կոմունիստական շարժումը, ԽՄԿԿ եւ Հայաստանի կոմունիստական կուսակցութեան գործունէութիւնը, կ՚արծարծէ արաբ ժողովուրդի սոցիալական եւ տնտեսական, ազգային-ազատագրական պայքարի հարցեր։
Ազազ կամ Աազազ
Հայ Աւետարանական համայնքը
Աւետարանականները 1934-էն ետք ունեցած են սեփական ժողովարան ու դպրոց:
Կանչ (թերթ, Պէյրութ)
Լայն տեղ յատկացուցած է Խորհրդային Հայաստանի մէջ տեղի ունեցող իրադարձութիւններուն, կը գովազդէ հայրենիքի մշակութային եւ տնտեսական վերելքը։ Աշխատելով սփիւռքահայութեան համախմբել հայրենիքին շուրջը, անոր մտահոգող հարցերու լուծումը «Կանչ» թերթի գլխագիրը կը կապէր հայրենիքի պետականութեան հետ։
Ազազ կամ Աազազ
Հայ Աւետարանական համայնքը
Մանկապարտէզ եւ նախակրթարան բաժիններով երկսեռ վարժարանը 1943-1944 ուսումնական տարեշրջանին ունեցած է 40 աշակերտ:
Կանչ (թերթ, Պէյրութ)
Ջատագոված է հայ եւ արաբ ժողովուրդներու բարեկամութիւնը։ Օգտուած է ՏԱՍՍ-ի եւ Արմէնփրեսի հաղորդագրութիւններէն, արտատպած խորհրդահայ գրողներու ստեղծագործութիւններ եւ մշակոյթի գործիչներու յօդուածներ։ Տպագրած է գրական էջեր, արուեստի հարցերուն նուիրուած նիւթեր, մարզական լուրեր։
Ազազ կամ Աազազ
Հայ Աւետարանական համայնքը
1945-1946 տարեշրջանին՝ 80 (44 մանչ եւ 36 աղջիկ):
Կանչ (թերթ, Պէյրութ)
Հանդիսացած է Լիբանանի կոմունիստական կուսակցութեան «Ալ-Նիտա» արաբերէն օրաթերթի յաւելուածը։
Ազազ կամ Աազազ
Հայ Աւետարանական համայնքը
1953-1954-ին՝ 40 (27-ը մանկապարտէզ, 13-ը նախակրթարան):
1954-ին պետական հրահանգով եւ աշակերտութեան նուազումի պատճառով վարժարանը փակուած է:
Կանչ (թերթ, Պէյրութ)
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայկական պարբերականներ
Ազազ կամ Աազազ
Կաթողիկէ համայնքը
Հայ կաթողիկէ համայնքը օրին կը հաշուէր 40 անձ, չորս տուն:
Ներգաղթ
1946-ին Ազազէն հարիւր ընտանիք Հայաստան ներգաղթած է, որմէ ետք համայնքը տկարացած եւ մնացեալներն ալ աստիճանաբար սկսած են տեղափոխուիլ դէպի Հալէպ եւ Պէյրութ:
Ազազ Հալէպի հայութեան համար օդափոխութեան կեդրոն դարձած է :
Ոչ մէկ լուր արեւմտեան ճակատէն (ժապաւէն)
«Ոչ մէկ լուր արեւմտեան ճակատէն» (գերմ․՝ Im Westen nichts Neues‎), դիւցազներգական հակապատերազմական գերմանական ժապաւէն, նկարահանուած 2022-ին: Ժապաւէնը կ'անդրադառնայ Ա․ Համաշխարհային Պատերազմին վերջին օրերուն գերմանացի տեսլապաշտ երիտասարդ`Փոլ Պաումըր զինուորին կեանքին։ Ան յանկարծակի կու գայ երբ դէմ հանդիման կը գտնուի պատերազմի իրականութեան հետ․ հերոս դառնալը մէկդի նետած, ամէն ճիգ կը թափէ որպէսզի վերապրի։ Յենուած է գերմանացի Էրիհ Մարիա Ռեմարքի Erich Maria Remarque վիպագիրին համանուն վէպին (1929) վրայ։
Բեմադրիչն է՝ Էտուարտ Պըրկըր (Edward Berger), իսկ գլխաւոր դերակատարներն են Ֆելիքս Քամերըր (Felix Kammerer), Ալպերթ Շուչ (Albrecht Schuch), Տանիէլ Պրիւհըլ (Daniel Brühl), Սեպասթեան Հիւլք (Sebastian Hülk), Ահարոն Հիլմըր (Aaron Hilmer), Էտին Հասանովիչ (Edin Hasanovic) եւ Տաւիթ Սթրեսու (Devid Striesow)։
Առաջին անգամ լոյս կը տեսնէ 12 Սեպտմեբեր, 2022-ին Թորոնթոյի Շարժարուեսի 47-րդ Միջազգային Փառատօնին ընթացքին։ Համաշխարհային սփռումը տեղի կ՛ունենայ 28 Հոկտեմբեր, 2022-ին։ Մրցանակիր է Օսքար մրցանակին (Ամերիկայի Ակատեմկիոյ Կաճառի 95-րդ մրցանակներ)՝ Մարտ 2023 եւ Բրիտանական Շարժարուեստի Ակադեմիոյ 76-րդ Մրցանակներուն՝ Փետրուար 2023։
Նիւթը
1917-ին, Ա․ Համաշխարհային Պատերազմի ծագումէն 3 տարի ետք, 17 տարեկան Փոլ Պաումըր իր ընկերներուն հետ՝ Ալպերթ Քրոփ, Ֆրանց Միլըր եւ Լուտվիհ Պեմ, կրթական մշակի մը հայրենասիրական ճառը լսելու ժամանակ, անգիտակից՝ կը ստանան գերմանացի զոհուած զինուորներու տարազներ եւ կ՛արձանագրուին Գերմանիոյ Կայսերական Բանակին մէջ։
Կը մեկնին հիւսիսային Ֆրանսա, Լա Մալմեզոն մօտակայ ճակատը եւ կը բարեկամանան իրենցմէ տարիքով քիչ մը աւելի մեծ Սթանիսլաւ Քածինսքի Քաթ զինուորին հետ։ Պատերազմին մասին իրենց ունեցած ռոմանթիք տեսակետը կը փլի Արեւմտեան ճակատի խրամներուն առջեւ եւ Լուտվիհ առաջին իրիկունն իսկ հրետանիի հարուածէ մը կը սպաննուի։
7 Նոյեմբեր 1918-ին, Մաթիաս Էրզպըրկըր գերմանացի սպան, հոգնած շարունակական կորուստներէն, կը փորձէ համոզել գերմանական բանակին Գերագոյն Հրամանատարութիւնը, որպէսզի սկսի զինադադարի խօսակցութիւնները։ Անդին, Փոլ եւ Քաթ ագարակէ մը սագ մը կը գողնան ու կը բաժնեկցեն Ալպերթին, Ֆրանցին եւ Ճատեն Սթաքֆլիթ վեթերան զինուորի մը հետ։
9 Նոյեմբերին Էրզպըրկըր գերմանական պատուիրակութեան հետ շոգեկառքով ճամբայ կ՛ելլէ դէպի Քոմփիէնի անտառը, որպէսզի սկսին զինադադարի խօսկցութիւնները։ Փոլ եւ ընկերները ղրկուած են 60 անհետացած նորագիր զինուորներ փնտռելու առաքելութեամբ եւ կը յայտնաբերեն թէ անոնք արտասուաբեր կազի զոհ գացած են։ Ֆրիտրիհս զօրավարը կ՛ընդիմանայ խօսակցութիւններուն եւ ֆրանսական օգնութիւնը չհասած՝ յարձակում կը հրահանգէ։ Այդ իրիկուն Էրզպըրկըրի պատուիրակութիւնը Քոմփիէնի անտառը կը հասնի եւ Փոլին զօրագունդը ճակատ կը ղրկուի, պատրաստուելու համար յարձակիլ ֆրանսական ուժերուն վրայ։
10 Նոյեմբերին, Դաշնակիցներուն Գերագոյն Հրամանատար՝ Ֆերտինան Ֆոշ գերմանացիներուն 72 ժամուայ պայմանաժամ կու տայ, որպէսզի ընդունին դաշնակիցներուն պայմանները։ Մինչ այդ, գերմանական յառաջխաղացքը (գերմանացիները կը տիրանան ֆրանսական առաջին գիծին), կը տապալի դաշնակից ուժերու յաջող հակայարձակումէ մը։ Ֆրանց իր խումբէն կը բաժնուի եւ Ալպերթ կը ջանայ յանձնուիլ։ Իսկ Փոլ, սուրէ կ՛անցընէ ֆրանսացի զինուոր մը որուն հետ ակամայ, ականի պայթումէ բացուած ծակի մը մէջ գտնուած էր։ Ան կը զղջայ ըրածին վրայ եւ զինուորին դիակէն թողութիւն կը խնդրէ։
Էրզպըրկըր կ՛իմանայ Վիլհըմ Բ․ կայսրին հրաժարումը եւ հրամանատար Փաուլ Ֆոն Հինտըրպըրկէն ուղղութիւն կը ստանայ Դաշնակիցներուն պայմանները ընդունիլ։ Փոլ կը վերադառնայ իր զօրագունդին եւ կը տեսնէ իր զինակիցներուն ուրախութիւնը պատերազմի մօտալուտ վախճանին համար։ Կը հանդիպի վիրաւոր Ճատենին։ Ան իրեն կը յանձնէ Ֆրանցին վիզլաթը։ Փոլ եւ Քատ ճաշ կը բերեն, սակայն անդամալոյծ Ճատեն կեանքին վերջ կը դնէ․ պատառաքաղով մը մահացու հարուած մը կու տայ իր վիզին։
11 Նոյեմբերին Էրզպըրկըրի պատուիրակութիւնը զինադադարի համաձայնագիրը կը ստորագրէ։ Փոլ եւ Քաթ երբ ուրախ լուրը կ՛իմանան, վերջին անգամ ըլլալով ագարակէն սագ մը կը գողնան։ Սակայն ագարակապանին տղան անոնց վրայ կը կրակէ եւ Քաթ կը սպաննուի։ Ֆրիտրիհս կ՛ուզէ պատերազմը վերջանայ գերմանական յաղթականով մը եւ յարձակում կը հրամայէ առտուան ժամը 10։45՛-ին։ Կռիւին ընթացքին Փոլ կը սպաննէ բազմաթիւ ֆրանսացի զինուորներ, սակայն ժամը 11։00-ին կը սպաննուի։
Աւելի ետք, նորահաս գերմանացի զինուոր մը, որուն կեանքը Փոլ փրկած էր, կը գտնէ Փոլին ցեխոտ դիակը եւ կ՛առնէ Ֆրանցին վիզլաթը։
Ժապաւէնին արտադրումը
Ժապաւէնը կը յայտարարուի Փետրուար 2020-ին։ Համաշխարհային սփռումը տեղի կ՛ունենայ 28 Հոկտեմբեր, 2022-ին։
Մրցանակներ
Մարտ 2023-ին Օսքար Մրցանակի (Ամերիկայի Ակատեմկիոյ Կաճառի 95-րդ մրցանակներ) բաշխման «Ոչ մէկ լուր արեւմտեան ճակատէն» ժապաւէնը կը ներկայանայ 9 թեկնածութեամբ եւ կ'արժանանայ անոնցմէ չորսին՝ Լաւագոյն ժապաւէնին, Լաւագոյն նորարար երաժշտութեան, Լաւագոյն գեղարուեստական կարգաւորման եւ Լաւագոյն նկարահանման։
Փետրուար 2023-ին Բրիտանական Շարժարուեստի Ակադեմիոյ 76-րդ Մրցանակներուն «Ոչ մէկ լուր արեւմտեան ճակատէն» ժապաւէնը կը ներկայանայ 14 թեկնածութեամբ եւ կ՛արժանանայ 7 մրցանակներու։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Շարժապատկերներ այբենական կարգով Ստորոգութիւն:Շարժարուեստ Ստորոգութիւն:Օսքարակիր ժապաւէններ
Կարմիր Գիւղացի
Կարմիր Գիւղացի, խորհրդային շրջանի հայկական շաբաթաթերթ, ՀԿ(բ)Կ Էջմիածնի գաւկոմի եւ գաւհեղկոմի օրգան։ Լոյս տեսած է 1921-1922 թուականներուն, էջմիածնի մէջ, անկանոն պարբերականութեամբ։ Խմբագիրներ՝ Արամ Շահգելդեան, Լ. Թովմասեան, Ա. Մուրադեան, Յովհաննէս Բաննահեան։
Առաջին համարը լոյս տեսած է 24 Ապրիլ 1921-ին ։
«Կարմիր Երիտասարդի Թերթիկ», «Աշխատաւոր Կնոջ Թերթիկ» էջերով փորձած է նպաստել գիւղական շրջաններու ագիտացիոն դաստիարակութեան վրայ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Արմէն Արմէնեան
Արմէն Արմէնեան (Արմէն Իփէկեան, ), հայ դերասան եւ բեմադրիչ։ Խորհրդային Հայաստանի ժողովրդական արուեստագէտ։
Թատերական եւ հանրային գործիչ՝ Գասպար Իփէկեանի (1883-1952) աւագ եղբայրը։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Կ. Պոլիս։ Ուսումը ստացած ծննդավայրի տարբեր դպրոցներու մէջ՝ Բերայի տարրական դպրոցը, Բրայի գերմանական դպրոցը, Գատըքէօյի Մխիթարեան միաբանութեան գիշերօթիկ դպրոցը, Օրթագիւղի դպրոցը եւ, վերջապէս, նորաբաց Կեդրոնական վարժարանը։
Թատերական գործունէութիւն
Պետրոս Ադամեանի տաղանդը զինք հիացուցած է 1889-1890-ին եի դարձած է անոր երկրպագուն։ Պայքարած է ընտանիքին դէմ, որ դէմ էր անոր թատերական ու դերասանական հետաքրքրութիւններուն, եւ ի վերջոյ, անոնց հաւանութիւնը ստացած՝ ընտանեկան անունը չգործածելու պայմանով։ Այսպէս ծնած է Արմէն Արմէնեան անունը, եւ նորաբողբոջ դերասանը իր առաջին դերը ստանձնած է Ալեքսանդր Տիւմա որդիի «Կամելիազարդ տիկինը»ի մէջ։
Հայրը զինք ղրկած է Համպուրկ (Գերմանիա), 1894-ին, որպէսզի ընտանիքի առեւտրական գործերով զբաղի։ Միջոցին, ան նաեւ դիտած է իտալացի հռչակաւոր դերասանուհի Էլէոնորա Տիւզէի, իսկ աւելի ուշ՝ ֆրանսացի ուրիշ համբաւաւոր դերասանուհիի մը՝ Սառա Պեռնարի խաղը։
1895-1897ին, Փօլ Մունէի արուեստանոցին մէջ հետեւած է առոգանութեան, դասական ողբերգութեան եւ դասական կատակերգութեան դասերու։ Աւելի ուշ, իբրեւ դերասան աշխատած է «Պուֆ տիւ Նոր» թատրոնին եւ «Քոմետի Ֆրանսէզ»ի մէջ։
1902-ին հրաւիրուած է Թիֆլիս, ուր բեմադրած է ֆրանսական թատերախաղեր, միաժամանակ դերեր վերցնելով։ Այնուհետեւ, Պաքու անցած է՝ ղեկավարելու տեղական հայկական թատերախումբը։ 1904-ին տեղափոխուսած է Նոր Նախիջեւան ու թատերախումբ մը կազմած, շրջապտոյտներ կատարելով Հիւդիդային Կովկասի եւ Ռուսաստանի հայ համայնքներուն մէջ։
Բեմադրիչ եւ դերասան
1908-ին, Արմէնեան դարձած էր լաւ ծանօթ բեմադրիչ ու դերասան մը, եւ միացած է Յովհաննէս Աբելեանի՝ «Աբելեան-Արմէնեան» թատերախումբը կազմելով, որ մեծ յաջողութիւն վայելեց իր հինգ տարուան գոյութեան ընթացքին՝ Օսմանեան կայսրութեան, Կովկասի եւ Ռուսաստանի մէջ բազմաթիւ ելոյթներով։ Արմէնեան, որ Լեւոն Շանթի «Հին աստուածներ»ու առաջին բեմադրիչը եղած էր, նաեւ նշանաւոր դերասան մըն էր Եակոյի ու Շայլոքի (Շէյքսփիրի «Օթելլօ» եւ «Վենետիկի վաճառականը»), Ֆրանցի (Ֆրիտրիխ Շիլլըրի «Աւազակները»), Հարփակոնի (Մոլիէռի «Երեւակայական հիւանդը») եւ այլ դերերով։
Արմէնեան շարունակած է իր թատերական գործունէութիւն, նախ՝ Կովկասի մէջ, 1914-1917-ին, եւ ապա՝ Իրանի մէջ, 1917-1921-ին։ Վերադարձած է Խորհրդային Միութիւն 1921-ին, աշխատելով Հիւսիսային Կովկասի, Պաքուի, Թիֆլիսի, Ալեքսանդրապոլի (այժմ՝ Գիւմրի) եւ այլ վայրերու մէջ։
Թատրոններ ղեկավարած է Ալեքսանդրապոլի եւ Սուխումիի մէջ։ 1935-էն աշխատած է Լենինականի (Գիւմրիի անունը՝ 1924-1991-ին) պետական թատրոնին մէջ, նոյն տարին արժանանալով Խորհրդային Հայաստանի ժողովրդական արուեստագէտի տիտղոսին։
Աւելի քան 100 թատերախաղեր բեմադրած է իր կեանքին ընթացքին, խաղալով շուրջ 150 դերեր։ 1954-ին հրատարակած է իր յուշերը՝ «Վաթսուն տարի հայ բեմին վրայ» ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ
Քալիփսօ (խորամաս)
Խմբային արշաւանքներ
Առաջին մերձեցումը Միջերկրականի Քալիփսօ կոչուած ծայրակէտին, եղաւ 1965-ի Սեպտեմբերին, ֆրանսացի նաւապետ Ճերար Հիւէ տէ Ֆրոպերվիլին եւ անոր խումբին կողմէ (Տք․Չարլս Լ․ Տրէյք՝ Ա․Մ․Ն․ եւ Անրի Ժերմէն Տելոժ՝ Ֆրանսա) ֆրասական «Արխիմիտիս» վաթիսքաֆոսի (սուզանաւի թեթեւ տեսակ) օգնութեամբ։ Անոնք նշեցին թէ 5․110 մեթր չափեցին որպէս խորագոյն կէտ։
2020 Յունուարին, Caladan Oceanic հետազօտական ընկերութիւնը, կը սկսի իր 2-րդ սուզման ժամանակաշրջանը «DSV Limiting Factor» վաթիսքաֆոսով, վարորդն է Վիքթոր Վոսքովօ։ Նոյն տարուան 10 Փետրուարին, Վիքթոր Վոսքովօ Մոնաքոյին Ալպեր Բ․ իշխանին հետ կը հասնին Քալիփսօ խորամասին յատակը եւ վերստին կը չափեն խորագոյն կէտը՝ 5․106 ± 1 մեթր։ Անոնք հիմնականօրէն կը հաստատեն 1965-ին ֆրանսական առաքումին չափելու արդիւնքը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի ծայրակէտերը Ստորոգութիւն:Եւրոպայի ծայրակէտերը Ստորոգութիւն:Յոնիական ծով
Շիկաքար ամրոցը
Շիկաքար բերդը կը գտնուի Մեծ Հայքի Արցախ նահանգի Մեծ Առանք գաւառին մէջ, Արցախի Հանրապետութեան Ասկերան շրջանի Խրամորթ գիւղէն 1.5 քմ արեւմուտք։
Պատմութիւն
18-րդ դարու 20-ական թուականներուն հայ ազատագրական շարժման մէջ խոշոր դեր խաղացած են Ղարաբաղի մելիքութիւններուն մէջ տեղակայուած սղնախները, որոնցմէ մէկը Շիկաքար-Քարագլուխ բնակավարն էր։
Բերդի պատմական անցեալին հետ առնչուած են նաեւ քանի մը ռազմական ընդհարումներ՝ 19-րդ դարու սկիզբի ռուս-պարսկական պատերազմի ժամանակ։
Շիկաքար բերդը կառուցուած է ծովու մակերեւոյթէն 1000 մ բարձրութիւն ունեցող սարահարթի վրայ, որ կ’ընդգրկէ մօտ 300 հա տարածութիւն, ունի կենսական լաւ պայմաններ, ջուր, ծաղկազարդ լանջեր, բերրի վարելահողեր, գեղատեսիլ անտառներ։
Բերդը կառուցողները վարպետօրէն օգտագործած են տեղի անառիկութիւնը։ Այն երեք կողմերէն շրջապատուած է բնական դժուարամատչելի ու անյաղթահարելի ժայռերով, ուր կան հինգ նշանաւոր քարանձաւներ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական բերդեր եւ ամրոցներ
Պլանքօ (երգիչ)
Ռիքարտօ Ֆապրիչոնի (իտալ.՝ Riccardo Fabbriconi, ), ծանօթ իբր Պլանքօ կամ Blanco կամ BLANCO, Իտալացի երգիչ եւ ռէփըր: 2022 թուականին, ան յաղթեց Սանրէմօ Երգի Փառատօնը Մահմուտի հետ Brividi երգով եւ կը ներկայացնէ Իտալիան 2022 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին, Թորինօ, Իտալիա:
Մահմուտ (երգիչ)
Ալէսանտրօ Մահմուտ, հանրածանօթ իբր Մահմուտ, Իտալացի երգիչ եւ երգահան: Դարձաւ հռչակաւոր մասնակցելէ ետք The X Factor յայտագրի Իտալական տարբերակին վեցերրորդ եղանակին:
2019 թուականին, Մահմուտ յաղթեց Սանրէմօ Երգի Փառատօնը Soldi երգով, եւ ներկայացուց Իտալիան 2019 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին, հանդիսանալով երկրորդ: Իր առաջին ալպոմը, Gioventù bruciata, հրապարակուեցաւ 2019 Փետրուարին եւ արժանացաւ Իտալական ալպոմներու ցանկին առաջնութեան: Ան դարձեալ յաղթեց 2022 թուականի Սանրէմօ Երգի Փառատօնը Պլանքոյի հետ, եւ կը ներկայացնէ Իտալիան 2022 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին իր Brividi երգով, Թորինօ, Իտալիա:
Եաշար Քուրթ
Եաշար Քուրթ, համշէնահայ ռոք երգիչ-երգահան ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Պոլիս։ 40 տարեկանին, Պոլսոյ մէջ Արտօ Թունճպոյաճեանի հետ ծանօթացած է, ապա անոր հրաւէրով այցելելած է Հայաստան։ Հայաստանի մէջ զինք ապշեցուցած է երաժշտական խանութներէն մէկուն մէջ սկաւառակի վրայի Կոմիտասի նկարը։ Ան զարմացած է, թէ որքան ինք նման է Կոմիտասին: Վերադառնալով Թուրքիա, ընտանիքին տարեցներուն հարցուցած է, թէ ուրկէ սերած են իրենց ընտանիքի արմատները․ ուստի իմացած է իր ընտանիքի պատմութիւնը, որ իրենք սերած են Վանէն ։
Ալպոմներ
1994-1997 թուականներուն համերգներով հանդէս եկած է Գերմանիոյ և Թուրքիոյ քաղաքներուն մէջ։
2003 թուականին հիմնած է ձայնագրման սեփական արուետանոց, ուր թողարկած է իր հերթական «Anne» ապլոմը։
2007 թուականին Արթօ Թունճպոյաճեանի հետ համատեղ ձայնագրած է «Nefrete Kine Karşı» ալպոմը (Yash-Ar)։
2011 թուականին թողարկած է «Güneş Kokusu» ալպոմը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երգիչներ Ստորոգութիւն:Ծագումով հայ երաժիշտներ
Կարմիր Դրօշակ (թերթ, Մոսկուա)
«Կարմիր Դրօշակ», խորհրդային շրջանի հասարակական-քաղաքական թերթ, Հայկական գործերու կոմիսարիատի հրատարակութիւն։ Հանդիսացած է «Հայաստանի կոմունիստական կուսակցութեան» օրգանը։ Լոյս տեսած է 1919 թուականին, Մոսկուայի մէջ։ Խմբագիր՝ Արտաշէս Կարինեան։ Լուսաբանած է Կոմունիստական կուսակցութեան գործունէութիւնը, խորհրդային գաղափարախօսութեամբ ներկայացուցած է Անդրկովկասի, մասնաւորապէս Հայաստանի քաղաքական իրավիճակը։ Դէմ արտայայտուած է հայ ազգայնական շարժումներուն, անդրադարձած Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ընթացքին։
Տպագրած է Գուրգէն Հայկունիի «Պրոլետարական յեղափոխութիւնը եւ Հայաստանի կոմունիստական կուսակցութիւնը», «Բանուոր Հայկ» ծածկանունով Հայկ Բժշկեանի (Գայ) «Բարձրագոյն զինուորական կազմը», «Կարմիր բանակ» յօդուածները։
Թերթին աշխատակցած են Վահան Տէրեանը, Աննա Յովհաննիսեանը, Ալեքսանտր Աթաբեկեանը, Սերգէյ Մարտիկեանը եւ ուրիշներ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի հայկական պարբերականներ
Կարմիր Դրօշակ (թերթ, Թիֆլիս)
«Կարմիր Դրօշակ», բոլշեւիկեան քարոզչական օրաթերթ, «Հայաստանի կոմունիստական կուսակցութիւն» կազմակերպութեան հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած 1918 թուականին, Թիֆլիսի մէջ (Մարտին՝ 14 համար «Կարմիր Օրեր» անուամբ, Ապրիլին՝ 11 համար «Կարմիր Դրօշակ»)։ Առաջին համարին մէջ հրապարակած է «Հայաստանի կոմունիստական կուսակցութիւն» կազմակերպութեան հիմնադրման եւ Հայաստանի դեկլարացիա-մանիֆեստը։
Տպագրած է Քարլ Մարքսի եւ Ֆրիդրիխ էնգելսի «Կոմունիստական կուսակցութեան մանիֆեստ»-ի մէկ մասը, Վլատիմիր Լենինի «Նամակ Ստեփան Գէորգի Շահումեանին» եւ այլ գործեր։
Թերթը անուերապահօրէն սատարած է Կոմինտէրնը, ողջունած անոր որոշումները, ջատագոված անոնց իրագործումը։
Տպագրած է Մաքսիմ Կորքիի «Բազէի երգը» ստեղծագործութիւնը։ Աշխատակցած են Գուրգէն Հայկունին, Մ. Սահակեանը, Ե. Գարագաշը, Գ. Վարդանեանը եւ ուրիշներ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Այտա Ազնաւուր
Այտա Ազնաւուր, նաեւ ճանչցուած Այտա Կարվարենց անունով, ֆրանսահայ երգչուհի:
Զարի Էլմասեան
Զարուհի Էլմասեան, նաեւ ծանօթ իբր Զարի Էլմասեան, եւ յետոյ նաեւ իբր Զարուհի Էլմասեան Վարդեան, Ամերիկացի երգչուհի, ամէնէն շատ ծանօթ իր ձայնային դերասանութեամբ Հոլիուտի տարբեր երգային ֆիլմերու համար, ներառեալ Զմրուխտէ Քաղաքը (անգլ.՝ The Wizard of Oz)։
Վաղ կեանք
Զարուհի Էլմասեան ծնած է Լինն, Մասաչուսէթս, դուստրը Ճոն Էլմասեանի եւ Սաթենիկ Ալուճեանի։ Իր ծնողքը ծնած էին Հայաստան։ Ընտանիքը կը փոխադրուի Ֆրեզնօ, Քալիֆորնիա, երբ իր փոքր քոյր Ալիսը կը ծնի։ Ան կը յաճախ Ֆրեզնոյի Պետական Քոլէկը, Հարաւային Քալիֆորնիոյ Համալսարանը, Իսթմըն Երաժշտութեան Դպրոցը եւ Նիւ Ինկլընտի Երաժշտանոցը։
Ասպարէզ
Էլմասեանը կ՚երգէ ռատիո ծրագրի մը համար 1929 թուականին եւ Սան Ֆրանսիսքոյի Օփերային հետ 1930 թուականէն 1932, Անին ու Արան (գերմ.՝ Hänsel & Gretel), Մանոն (անգլ.՝ Manon), Թաննհաուզըր (գերմ.՝ Tannhäuser), եւ Գարմէն (անգլ.՝ Carmen)։ Յետոյ, ան կ՚երգէ Լոս Անճելըսի Օփերային համար, ինչպէս նաեւ իբր եկեղեցու սոլոիսդ Քալիֆորնիոյ մէջ 1930էն 1940:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1990 մահեր Ստորոգութիւն:1906 ծնունդներ
Անուշքա
Անուշքա (բուն անունով՝ Վարդանոյշ Սելիմ, أنوشكا, ), եգիպտահայ երգչուհի եւ դերասանուհի ։
Գործունէութիւն
Աւարտելէ ետք, աշխատած է օտարերկրեայ ներդրումային ընկերութեան մը մէջ, իսկ աւելի ուշ՝ «Թարեք Նուր» ( طارق نور) ծանուցումի ընկերութեան մէջ՝ իբրեւ գովազդներու երգչուհի:
Անուշքայի երգարուեստի ասպարէզը կը սկսի երբ ան կը մասնակցի միջազգային մրցոյթի մը, զոր կազմակերպած էր «Փառատօնային կազմակերպութիւններու միջազգային դաշնութիւնը»ը (International Federation of Festival Organizations, FIDOF), հանդէս գալով ֆրանսերէն երգով մը, որուն հեղինակն էր Ճամալ Ապտըլ Հալիմ Հասան, երաժշտութիւնը՝ Քամէլ Շերիֆի։
Անուշքայի մեկնաբանած երգը շահած է առաջին մրցանակ, եւ ըստ այդ մրցանակին պայմանին, Եգիպտոսի ռատիոյի եւ պատկերասփիւռի ընկերութիւնը հովանաւորած է Անուշքայի  առաջին երգերուն ձայնագրութիւնը պատկերասփիւռի համար, ինչպէս նաեւ՝ պատկերասփիւռային «Արաբերէնի ուսուցում» ծրագիրին համար նախատեսուած երգը: Ծրագիրը ղեկավարած է բեմադրիչ Ֆեհմի Ապտըլ Համիտ:
1987-1988 տարիներուն, երգչուհի Անուշքա մասնակցած է երգի միջազգային մրցոյթներու, Ֆինլանտայի, Չեխոսլովաքիոյ, Պուլկարիոյ, Թուրքիոյ, Ֆրանսայի եւ Լատինական Ամերիկայի մէջ տեղի ունեցած երգի միջազգային փառատօներուն: Թուրքիոյ մէջ, ան իր «Հապպայթէք» («Սիրեցի քեզ») երգով նուաճած է երրորդ մրցանակը։
1995-ին, Ֆրանսայի մէջ շահած է առաջին մրցանակը` Ֆրանքոֆոն երկիրներու փառատօնին, ուր մասնակցած է իր հեղինակած երաժշտութեամբ` Mon Amour («Իմ սէր») երգով, նաեւ՝ Ya leil երգով, որուն երաժշտութեան հեղինակն է երաժշտահան Միտհադ Էլ Խաուլի (مدحت الخولى): Որպէս փառատօնի նախադրեալ պայման, երկու երգերն ալ ֆրանսերէն եղած են: Հետագային, ան նաեւ կատարած է նշեալ երգերուն արաբերէն տարբերակը:
Երգչուհին իր ելոյթներով ոգեւորած է FIFA U-17 World Cup 1997-ի՝ ֆութպոլի աշխարհի պատանեկան ախոյեանութեան բացման արարողութիւնը, ինչպէս նաեւ՝ Handball World Cup-ի փակման արարողութիւնը եւ Windsurf World Cup 2000-ի աշխարհի ախոյեանութեան բացման արարողութիւնը:
Դերասանակն կեանք
2012-ի «Ռամատանիաթ» ֆիլմաշարին մէջ, դերասանուհի Անուշքա մարմնաւորած է ՄԱԿ-ի աշխատակից դիւանագէտ կնոջ մը դերը՝ ժապաւէնի խաղընկեր ունենալով հանրածանօթ եգիպտացի դերասան, կատակերգակ Ատէլ Իմամը:
Ալպոմներ
Երգչուհի Անուշքան կը հրապարակէ ալպոմներ արաբերէնով՝
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ երգչուհիներ Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ
Փերկամոնացի Կալէն
Կալէն Քլոտիոս (Γαληνός, 131 Փերկամոն, Փոքր Ասիա, -201 Հռոմ), հին բժշկագիտութեան դասականներէն, յունական ծագում ունեցող հին հռոմէացի բժիշկ, վիրաբուժ, փիլիսոփայ. ան մեծ ներդրում ունեցած է կազմախօսութեան, բնախօսութեան, ախտաբանութեան, դեղագիտութեան եւ նեարդաբանութեան, ինչպէս նաեւ փիլիսոփայութեան եւ տրամաբանութեան մէջ:
Անոր անունը տարածում գտած է վերածննդեան դարաշրջանին եւ ոչ մէկ ձեռագիրի մէջ արձանագրուած է. որոշ ուսումնասիրողներ:
Յունաստան ծնած եւ մեծցած Փերկամոնացի Կալէնը սորված է անդամազննութիւնը եւ ֆիզիոլոկիական տեսութիւնը Եգիպտոսի մէջ՝ Աղեքսանտրիա, եւ կատարելագործած է իր բժշկական հմտութիւնները` բուժելով վիրաւոր կլատիաթորները իր ծննդավայրին մէջ` նախքան Հռոմի մէջ հաստատուիլը 162-ին: Ի թիւս այլ վիրահատութիւններու, Կալէն կը քաջալերէր ֆիզիքական վարժութիւնները, հաւասարակշռուած սննդակարգը, կանոնաւորուած առողջաբանութիւնը եւ լոգանքը: Ըստ իրեն՝ ուղեղն է, որ կը հսկէ մարմինը, եւ ոչ թէ`սիրտը: Ան առաջին բժիշկն էր, որ ցոյց կու տայ, թէ կոկորդը ձայն կ'արտադրէ եւ կը դառնայ երակային ու զարկերակային արիւններու միջեւ տարբերութիւնը առաջին յայտնաբերողը: Ծառայելով քանի մը կայսրերու` իբրեւ անձնական բժիշկ, Կալէն կը զարգացնէ անդամազննական իր գիտելիքները` կլատիաթորներու խնամքի եւ անասուններու մասնատման միջոցով: Ան գրած է հարիւրաւոր բժշկական բանագրութիւններ, որոնցմէ քանի մը հատը մնացած են վստահելի աղբիւրներ մինչեւ 1500-ական թուականներ :
Արթուր Ղարիպեան
Արթուր Ղարիպեան, Արցախեան Ազատամարտիկ։
Կենսգրական գիծեր
Արցախեան պայքարի առաջին իսկ պահէն Արթուր միացաւ կենաց-մահու կռիւ մղող հերոսներու փաղանգին՝ հայրենի հողը անկախացած տեսնելու երազով: Նախ մաս կազմեց Հայաստանի Ազգային Անկախութեան կուսակցութեան: Ապա, երբ Հ.Յ.Դաշնակցութիւնը վերընձիւղուեցաւ Հայաստանի մէջ, իր բազմաթիւ կուսակիցներուն հետ միացաւ Դաշնակցութեան:
Նախիջեւանի սահմանակից Խաչիկ գիւղի պաշտպանութեան եւ Գորիսի մէջ գործունէութիւններու մասնակցելէ ետք, Արթուր Ղարիպեան դաշնակցական մարտական խումbերու հետ կը մտնէ Արցախեան մարտական ուղին:
Նախ 1990-ին՝ Բերդաձոր, Շահումեան, ապա 1991-ին՝ Հասանապատ, Խոջալու, Մալիպէյլի, Շուշի, Մարտակերտ :
Շուշիի ազատագրումէն ետք, Արցախեան հողը դարձեալ կը կանչէ զինք: Այս անգամ կը գտնուի Մարտակերտի մէջ, պաշտպանելու համար հայրենի հողը:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Արցախեան պատերազմի մասնակիցներ
Կարմիր Ծիլեր
Կարմիր Ծիլեր, խորհրդային շրջանի հայերէն մանկական պատկերազարդ ամսագիր։ Հանդիսացած է Վրաստանի ԼԿԵՄ Կենտկոմի եւ լուսժողկոմատի հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1923-1941 թուականին, Թիֆլիսի մէջ (1939-էն անուանուած է «Հոկտեմբերեան Սերունդ»)։ Խմբագիրներ՝ Յակոբ Յակոբեան, Յովհաննէս Պողոսեան, Ռուբէն Աղաբաբ։
Փորձած է նպաստել հայ սովետական մանկական գրականութեան ձեւաւորման ու զարգացման։ Տպագրած է Վրաստանի եւ Հայաստանի մէջ ստեղծագործող գրողներու, արուեստագէտներու, մանկավարժներու գործերը, թարգմանական նմուշներ՝ համաշխարհային դասական գրականութենէն։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Վրաստանի պարբերականներ
Կարմիր Լուրեր
Կարմիր Լուրեր, խորհրդային շրջանի կոմունիստական ամսաթերթ, Պուլկարիոյ կոմունիստական կուսակցութեան (ԲԿԿ) Հայկական խումբի օրգան։ Հրատարակուած է պուլկարահայ «Մամուլի կոմիտէ» կազմակերպութեան կողմէ։ Լոյս տեսած է 1920-1921-ին, Ֆիլիբէի մէջ (Բլովտիւ)։ Խմբագիր՝ Ս. Շահպազեան։ Եղած է հայալեզու առաջին կոմունիստական թերթը սփիւռքի մէջ։
Պուլկարահայ բնակչութեան փորձած է կողմնորոշել դէպի կոմունիստական կուսակցութիւնն ու Կոմինտէրնը, սոցիալիզմի իրականացումը կապած է այսպէս կոչուող՝ պրոլետարիատի դիկտատուրայի հաստատման հետ։ Աշխոյժ գործունէութիւն ծաւալած յանուն Խորհրդային Հայաստանի մէջ կոմունիստական վարչակարգի ամրապնդման։ Լուսաբանած է պուլկարահայ աշխատաւորական շարժումներն ու ԲԿԿ-ի գործունէութիւնը, արձագանգած սովետական հանրապետութիւններուն օգնող միջոցառումներուն։
«Կարմիր Լուրեր»-ին յաջորդած է «Նոր Աշխարհ» (1922-1923 ) թերթը։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ հայկական պարբերականներ
Պապունները
Պապունները մեծապէս խելացի կապիկներ են, որոնք արժէքաւոր կը նկատեն իրենց յարաբերութիւնը իրենց ընտանիքին հետ, բայց ունին վատ յիշողութիւն:
Կենսաբանները պարզած են, որ պապունները կրնան տրամաբանօրէն հասկնալ բառ ու լեզու:
Պապուններուն մեծամասնութիւնը կ'ապրի գետինը եւ կ'ուտէ տարբեր կերակուրներ, ինչպիսիք են` պտուղները, արմատները, կոճղերը եւ այլ միջատներ: Հինգէն մինչեւ 200 կամ աւելի պապուն կարելի է գտնել անոնց մէկ խումբին մէջ, որ ընդհանրապէս կազմուած կ'ըլլայ էգերէ ու երեխաներէ եւ քանի մը «անցողակի» արուներէ:
Սեռական հասունացման շրջանին արու պապունները կը հեռանան իրենց ծննդեան խումբէն: Ի հակադրութիւն` էգերը կը մնան իրենց ծննդեան խումբին հետ իրենց ամբողջ կեանքի ընթացքին:
Անոնք սովորաբար կ'ապրին 20-30 տարի, բայց կրնան նոյնիսկ գոյատեւել մինչեւ 40 տարի :
Կարմիր Զինուոր
«Կարմիր զինուոր», խորհրդային շրջանի շաբաթաթերթ, երկօրեայ թերթ, վերջը՝ օրաթերթ։ Հանիսացած է ԽՍՀՄ կարմիր բանակի քաղբաժնի, այնուհետեւ՝ ԽՍՀՄ հաւաքական բրիգադի քաղբաժնի, Հայկական հաւաքական դիվիզիայի քաղբաժնի, Հայկական հրաձգային դիւիզիայի քաղբաժնի, վերջը՝ Կլիմէնտ Վորոշիլովի անուան 76-րդ լեռնահրաձգային կարմրադրօշ հայկական դիվիզիայի օրգանը։ Լոյս տեսած է 1921-1938 թուականներուն, Երեւանի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Վ. Ծովեան, Ա. Մարութեան, Եղիա Չուբար, Ս. Ասլիբեկեան, Համբարձում Տէր-Դանիէլեան, Միսակ Դաւթեան, Մ. Պարոնիկեան, Ա. Ալեքսանեան, Գ. Գէօլեցեան, Ղ. Յովհաննիսեան, Ա․ Նիկողոսեան, Շ. Յովհաննիսեան։ 1920-1921 թուականներուն լոյս տեսած է «Կարմիր Բանակ» անունով։
Գովազդած է կոմունիստական կուսակցութեան ներքին եւ արտաքին քաղաքականութիւնը, լուսաբանած դիվիզիայի ստորաբաժանումներու մարտական պատրաստութեան, զինուորներու քաղաքական դաստիարակութեան հարցերը։ Թղթակցած են Ալեքսանդր Միասնիկեանը, Հայկ Բժշկեանցը (Գայ), Յ. Յովսէփեանը, Յովսէփ Լազեանը եւ ուրիշներ։
Բանակային երկօրեայ թերթը այնուհետեւ դարձած է 89-րդ հայկական Թամանեան հրաձգային դիվիզիայի քաղբաժնի օրգան՝ լոյս տեսնելով 1942-1956 թուականներուն՝ Երեւանի մէջ, իսկ Երկրորդ աշխարհամարտի տարիներուն՝ դիվիզիայի տեղակայման վայրերուն մէջ։ Խմբագիրներ՝ Գ. Յարութեան, Սիմոն Նալպանտեան, Յարութիւն Առաքելեան։
Տպագրած է Մարտիրոս Սարեանի, Աւետիք Իսահակեանի, Դերենիկ Դեմիրճեանի, Նայիրի Զարեանի եւ ուրիշներու նամակներն ու ուղերձները՝ հասցէագրուած խորհրդային զինուորներուն։ Յետպատերազմեան տարիներուն թերթը «պայքարած է» զինուորներու մարտական պատրաստականութեան բարձրացման, քաղաքական դաստիարակութեան ամրապնդման համար, խորհրդային գաղափարախօսութեան դիրքերէն մեկնաբանած ժամանակի քաղաքական իրադարձութիւնները։
Համսթըրները (Արջամուկ)
Համսթըրները իբրեւ ընտանի անասուն ունեցողներուն թիւը մեծապէս աճած է: Համսթըրները իսկապէս մոռացկոտ են: Անոնց տէրերը կ'ըսեն, որ անոնք կը մոռնան իրենց կատարելիքը` տակաւին զայն ըրած ընթացքին:
Համսթըրի կարճաժամկէտ յիշողութիւնը կը նկատուի ոչ աւելի, քան երեք երկվայրկեան: Ահա թէ ինչո՛ւ այս տնային անասունները յայտնուած են աշխարհի ամէնէն վատ յիշողութիւն ունեցող 10 անասուններու ցանկին վրայ:
Կարմիր Մոծակ
«Կարմիր Մոծակ», խորհրդային շրջանի հայկական երգիծական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1926-1927 թուականներուն, Երեւանի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Արամայիս Երզնկեան, էտուարտ Խոճիկ ։
2018 թուականին լոյս տեսած է Համօ Սուքիասեանի եւ Նարինէ Երանոսեանի հեղինակած «Խորհրդային Հայաստանի երգիծական մամուլը 1920-ական թուականներուն» գիրքը։ Այն նուիրուած է «Շեշտ», «Զուռնայ», «Կարմիր մոծակ» երգիծաթերթերու հիմնադրման, ընթացքի, գրաքննական հալածանքի արդիւնքով անոնց հրատարակութեան դադարեցման հանգամանքներու բացայայտման։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Ողիմպոս
Ողիմպոս լեռ (յուն․՝ Όλυμπος, բառացի թարգմանութեամբ՝ Օլիմպոս), Յունաստանի բարձրագոյն լեռն է (2․918 մ․)։ Մաս կը կազմէ Ողիմպոս լեռնակոյտին (Էգէական ծովուն Թերմայիքոս ծոցին մօտիկ)։ Յունական դիցաբանութեան մէջ անոր բարձրագոյն գագաթին՝ Միթիքասին վրայ կը բնակէին Ողիմպոսի 12 (երկոտասան) աստուածները։
Ստուգաբանութիւն
Ողիմպոս լերան անունին ստուգաբանութեան շուրջ բազմաթիւ կարծիքներ կան, ինչպէս օրինակ՝ երկինք, փայլուն, բարձր, ապառաժ, եւայլն։ Ուրիշ մեկնաբանութեամբ (յոյն լեզուաբան եւ դասախօս Պապինիոթիսին), «Օլիմպոս» բառը անծանօթ ծագումով նախայունական տեղանուն է, որուն սկզբնական իմաստը պարզապէս լեռ պէտք է եղած ըլլայ։
Դիրքը
Ողիմպոս լեռը Թեսալիա եւ Մակետոնիա շրջաններուն միջեւ բնական սահմանն է։ Յունաստանի բարձրագոյն լեռն է, իսկ Պալքանեան թերակղզիին՝ երկրորդը։ Ողիմպոս ձեւաւորուած է անձրեւէն եւ քամիէն, որոնք ստեղծած են մեկուսացած աշտարակի երեւոյթով լեռը։ Ծովին մակերեսէն բարձրութիւնը 2․918 մ․ է։ Ունի բազմաթիւ գագաթներ եւ գրեթէ բոլորաձեւ է: Լերան շրջագիծը 80 քլ․ է, միջին տրամագիծը՝ 26 քլ․ եւ տարածութիւնը 500 քլ² է։ Անոր բարձրադիր գագաթները ակօսած են խորունկ ձորեր, որոնց շուրջը տարածուած է կենսաբազմազանութեամբ առանձնայատուկ շրջան մը։
Բնապահպանում
Ողիմպոսին շուրջը տարածուած կենսաբազմազանութեամբ իւրայատուկ շրջանը 1938-ին յայտարարուած է որպէս Յունաստանի առաջին Ազգային Անտառը, իսկ 10 Յուլիս 1985-ին Մշակոյթի Նախարարութիւնը լեռը յայտարարած է որպէս հնաբանական վայր, անոր շուրջը գտնուած յուշարձաններուն պատճառով։
Երկրաբանութիւն
Ողիմպոս լեռը կազմուած է մրրային ժայռէ։ Տարբեր ու բազմաթիւ երկրաբանական պատահարներ պատճառած են ամբողջ շրջանին ե՛ւ ծովուն ելքը, արտածագումը։ Այս ուղղութեամբ Լեփթոքարիա (Λεπτοκαρυά) քաղաքին մէջ գտնուող Ողիմպոս լերան երկրաբանական թանգարանը մանրամասն տեղեկութիւններ կը հայթայթէ լերան երկրաբանական կառուցուածքին համար։
Ձեւաբանութիւն
Շրջանի երկրաբանական բազմազան պատմութիւնը երեւելի է Ազգային անտառին եւ Ողիմպոս լեռնազանգուածին ձեւաբանութենէն։ Յատկանշական են խորունկ կիրճերը եւ բազմաթիւ ողորկ գագաթները, որոնցմէ շատերը 2000 մեթրէն բարձր են, ինչպէս օրինակ՝ Այոս Անտոնիոս (2815), Քալողերոս (2700), Թումպա (2801) եւ Փրոֆիթիս Իլիաս (2803)։ Լիթոհորօ քաղաքին մօտ լերան կեդրոնական ուղղահայեաց երկու ժայռոտ սրածայր ու գրեթէ նոյն բարձրութեամբ գագաթները տեսանելի «V» մը կը ձեւացնեն։ Ձախ մասին կը գտնուի Յունաստանի բարձրագոյն գագաթը՝ Միթիքաս, ծանօթ նաեւ որպէս Փանթէոն (2919 մ․), իսկ աջին՝ Սթեֆանի դարբար գագաթը ծանօթ որպէս «Տիասին Գահը» (2909 մ․)։ Լեռնազանգուածին հարաւը կը գտնուի Սքոլիօ գագաթը՝ 2912 մ․, որուն պարիսպի նման արեւմտեան ուղղահայեաց լանջերը ամֆիթատրոնի նմանող 700 մեթր խորութեամբ եւ 1000 մեթր շրջագիծով խոռոչ մը կը կազմեն՝ «Մեղալա Քազանիա» (Μεγάλα Καζάνια=հսկայ կաթսաներ)։ Բարձր գագաթներուն արեւելեան մասին դարվար լանջերը գօտաձեւ զուգահեռ ծալծալներ կը կազմեն՝ «Զոնարիա» (Ζωνάρια =գօտիներ)։ Անկէ անդին, ալ աւելի նեղ ու դարվար խրամները՝ «Լուքիա» (Λούκια=ուրդ) դէպի գագաթ կ՛առաջնորդեն։
Հիւսիսային մասին, Սթեֆանի եւ Փրոֆիթիս Իլիաս գագաթներուն միջեւ, 2550 մ․ բարձրութեան վրայ կը տարածուի Մուսոն լեռնադաշտը, իսկ հարաւը, լեռնազանգուածին գրեթէ կեդրոնական մասին 2350 մ․ բարձրութեան վրայ կը տարածուի Պարաս ալպեան դաշտը (Alpine tundra)։
Յունական դիցաբանականութեան մէջ
Ըստ Հոմերոսին, 12 աստուածները կը բնակին լերան ձորերուն, ուր կառուցած են իրենց արքունիքները․-
Հոմերոսին Իլիատային մէջ, Ողիմպոս լեռը կ՛անուանուի մեծ, երկար, փայլուն եւ բազմածառ։ Լերան արեւելեան լանջերուն ըստ յունական դիցաբանութեան, կը բնակէին ինը պարիկները (Μούσες)․ Քլիօ, Էյթերփի, Թալիա, Մելփոմենի, Թերփսիհորի, Էրաթօ, Փոլիմնիա, Ուրանիա եւ Քալիոփի։ Անոնք արուեստի պաշտպաններն էին եւ Տիասին ու Թիթանիտա Մնիմոսինիին դուստրերը։
Յուշարձաններ
Ողիմպոս լեռնազանգուածը իր ամբողջութեամբ հնաբանական վայր յայտարարուած է։ Ծովեզերքէն 5 քլ․ անդին կը գտնուի Տիոն, Մակեդոտացիներուն սուրբ քաղաքը, ցօնուած Տիասին եւ երկոտասան աստուածներուն։ Շարունակուող հնաբանական պեղումները կը յայտնաբերեն հնաբանական արժեքաւոր իրեր։
Գտնուած են նաեւ Փիպլիա եւ Լիվիթրա երկու հին քաղաքները։ Ծովուն մօտ, ռազմական դիրքի վրայ՝ Մակեդոնիոյ դարպասներուն, հին Իրաքլիա քաղաքին մէջ կը բարձրանայ Է․ եւ Ժ․ դարերուն կառուցուած Փլաթամոնաս բերդը։
Համաշխարհային Կենսոլորտի Պահպանուած բնաշրջան
Ողիմպոս 1981-ին Եունեսքօն յայտարարած է «Համաշխարհային Կենսոլորտի Պահպանուած բնաշրջան»։ Իսկ եւրոպական «Բնութիւն 2000» (Natura 2000) զայն արձանագրած է որպէս «Յատուկ պաշտպանման գօտի» եւ «համայնքային հետաքրքրութեան վայր»։
Լեռնագնացութիւն
Յունաստանի ամենաշատ ժողովրդականութիւն վայելով լեռն է։ Անոր բարձրութիւնը, առասպելական հմայքը, դիւրամերձութիւնը, աղբիւրներն ու ջուրի ակերը, կազմակերպուած 9 պատսպարաններն եւ 6 արտակարգ պատսպարանները, աշխարհի չորս ծագերէն մագլցողներ, լեռնագնացներ կը ներգրաւեն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունաստատնի լեռներ Ստորոգութիւն:Լեռներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Լեռներ
Վոլոտիմիր Զելենսքի
Վոլոտիմիր Օլեքսանտրովիչ Զելենսքի (ուքրաներէն՝ Володимир Олександрович Зеленський, լատինատառ՝ Volodymyr Oleksandrovych Zelenskyy, ծն.՝ 25 Յունուար 1978-ին) ծագումով հրեայ, ուքրանացի քաղաքագէտ ու նախկին կատակերգակ,
Եղած է Ուքրանիոյ Հանրապետութեան կառավարութեան անդամ եւ «Ինտեր» հեռատեսիլի կայանի գլխաւոր հաստատող(2010-2012)։
Ուքրանիայի նախագահական ընտրություններու երկու փուլերի յաղթող (Ազգային էքզիթ-փոլի տուեալներու համաձայն՝ երկրորդ փուլին ստացած է քուէներու 73 %-ը):2019-էն ի վեր, ան կը վարէ Ուքրանիոյ նախագահի պաշտօնը:
նախագահ
Իբրեւ նախագահ, ան առաջին դէմքն է կառավարութեան մէջ եւ երկրի ուքրանախօս ու ռուսախօս ժողովուրդներու միասնականութեան ռահվիրան: Զելենսքի իբրեւ հաղորդակցութեան միջոց կ'օգտագործէ ընկերային ցանցերը՝ յատկապէս Ինսթակրամը: Իր նախագահի պաշտօնին անցնելէն կարճ ժամանակ ետք, քաղաքական պոռթկումէ յառաջացած օրէնսդրական ընտրութիւններուն իր կուսակցութիւնը յաղթանակ կ'արձանագրէ: Իր օրերուն, խորհրդարանի անդամներուն անձեռնմխելիութիւնը կը վերցուի, կը վերահսկուի Պսակաձեւ Ժահրի դէմ պայքարն ու անոր յաջորդող տնտեսական անկումը, ինչպէս նաեւ փտտածութեան դէմ պայքարը յառաջխաղացք կ'արձանագրէ:
Շեմփանզէն
Շեմփանզէն մեծ մարդակապիկ է, կեդրոնական եւ արեւմտեան Ափրիկէի մէջ:
Վոլոտիմիր Զելենսքի
նախագահ
Նախագահական ընտրապայքարին ժամանակ, Զելենսքի կը խոստանայ վերջ դնել Ուքրանիոյ եւ Ռուսիոյ միջեւ տեղի ունեցող հակամարտութիւններուն ու կը փորձէ համաձայնութիւն գոյացնել Ռուսիոյ նախագահ Վլատիմիր Փութինի հետ: Սակայն կը պատահի հակառակը՝ 2021-ին, Ռուսիոյ հետ լարուածութիւնը հետզհետէ կը սաստկանայ, ինչ որ կը մղէ 2022-ի Ռուսիոյ Ուքրանիա ներխուժման: Ռուսիոյ պատերազմի պատրաստութեան ժամանակ, Զելենսքի կ'աշխատի ուքրանացի ժողովուրդը հանդարտեցել  եւ միջազգային ատեանին վստահեցնել, թէ Ուքրանիա վրէժ պիտի չլուծէ: Նախքան պատերազմի սկիզբը, ան կ'արհամարհէ մօտալուտ պատերազմի մը առկայութիւնը, սակայն միեւնոյն ժամանակ կոչ կ'ուղղէ երկրի ապահովութեան երաշխիքներուն եւ ՕԹԱՆ-ի, որպէսզի պատրաստ ըլլան ռուսական սպառնալիքին դէմ: Ներխուժումը սկսելէն ետք, ան կը հաստատէ զինուորական օրէնք ու կը կատարէ զինուորահաւաք: Պատերազմի ժամանակ իր ցուցաբերած ղեկավարութեան համար, ան կը ստանայ համաշխարհային գովաբանութիւն եւ կը հանդիսանայ Ուքրանիոյ դիմադրութեան տիպարը:
Շեմփանզէն
Շեմփանզէներուն եւ պապուններուն (Baboon) Տի. Էն. Էյ.-ները նման են մարդոց Տի. Էն. Էյ.-ի 98,7 տոկոսին. բան մը, որ զիրենք կը դարձնէ մարդոց ամէնէն մօտ ապրող ազգականը: Մարդն ու շեմփանզէն թերեւս նոյն նախնիքը ունեցած են եօթնէն տասներեք միլիոն տարի առաջ : Շեմփանզէները կը նկատուին մոլորակի ամէնէն խելացի արարածներէն, եթէ ոչ ամէնէն խելացիները, գոնէ`լաւագոյններէն մէկը: