cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սոֆի Շեւարտնաձէ
Անձնական կեանքը
Իր խօսքերով՝ Սոֆին մի անգամ փոխած է իր հարսանիքի նախօրեին։ Այդ ժամանակ ինքը 21 տարեկան էր եւ կ'ապրէր Նյու Եօրքի մէջ։ Ամ նշանադրուած էր Վրացի երիտասարդ ռեժիսորի հետ։ Վերջինիս ծանօթացրած էր պապի հետ եւ յայտարարած էր մօտ ամուսնութեան մասին։ Սակայն հարսանիքէն մէկ ամիս առաջ կը հասկնար, որ պատրաստ չէ ամբողջ կեանքն անցնել այդ մարդու հետ։ Աւելի ուշ սկսած է հանդիպել Ռուս դերասան Ալեքսեյ Չադովի հետ։ Այդ ժամանակէն կը հետեւի Շոթայ Ռուսթաւելու խօսքերուն. «Սէրը պէտք է թաքցնել, ինչպէս գողացուած ձին» :
2011 թուականի սկզբին դարձած է իր զարմիկի՝ Լաշայի որդի Էտուարտի կնքամայրը :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Վրացի հաղորդավարներ Ստորոգութիւն:Վրացի լրագրողներ Ստորոգութիւն:Թբիլիսի քաղաքում ծնվածներ Ստորոգութիւն:23 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:1978 ծնունդներ
Գրիգոր Ամիրեան
Գրիգոր Ամիրեան, հայ յեղափոխական գործիչ, մասնակցած է Հայաստանի Հանրապետութեան ստեղծման։
Վաղ Տարիներ
Գրիգոր Ամիրեան ծնած է 20 Յունիս 1888-ին Թուրքիոյ Պայպուրդ քաղաքին մէջ։ Ամիրեաններու ընտանիքը բաւական ազդեցիկ էր Պայպուրդի մէջ։ Գրիգոր մեծցած է համիտեան ջարդերու ընթացքին, որ հայոց պատմութեան ամէնէն գէշ դրուագներէն էր։ 1895–ի սկզբը սուլթան Ապտուլ Համիդ II հրամայեց ոչնչացնել Օսմանեան կայսրութեան մէջ գտնուող հայկական շրջանները՝ հայերու համատարած ջարդեր իրագործելով։ Ան հրաման տուաւ, որ թրքական զօրքի մեծաքանակ մէկ մասը հսկողութեան տակ պահէ Պայպուրդը, քանի որ այս մէկը Օսմանեան կայսրութեան արեւելեան մասին մէջ ամէնէն շատ բնակուած հայկական քաղաքներէն մէկն էր։ Երբ թրքական զօրաբանակը քաղաք մտաւ, 26 Հոկտեմբեր 1895–ին զանգուածային ապստամբութիւններ տեղի ունեցան։ Անողոք պայքարէն ետք ինքնապաշտպանութեան հայ մարտիկները պահանջեցին ոտնձգիչներու հետ խաղաղութեան դաշինք կնքել։ Եղիա Ամիրեան՝ Գրիգորի հայրը, քաղաքի ներկայացուցիչ ընտրուեցաւ, որպէսզի օսմանեան պաշտօնեաներու հետ զինադադարի բանակցութիւններ վարէ։ Սակայն անոր կրակեցին եւ ճամբուն վրայ ձգեցին որպէսզի մեռնի։ Յաջորդ օրը ան ի վերջոյ գտնուեցաւ եւ պատշաճ կերպով հողին հանձնուեցաւ։
Առաջին Համաշխարհային Պատերազմ
1914-1915–ններուն Ամիրեան ծառայած է որպէս զօրավար Անդրանիկ Օզանեանի անձնական թիկնապահ եւ օգնական։ Ան նաեւ Դրաստամատ Կանաեանի (առաւել յայտնի որպէս Զօրավար Դրօ) մօտ ընկերն էր։ 28 Յունիս 1914-ին Կաւրիլոյ Փրինցիփը որոշում կը կայացնէ, որ առմիշտ փոփոխութիւն կը մտցնէ Եւրոպայի քարտէսի մէջ՝ աւստրիա-հունկարական գահի ժառանգորդ էրցհերցոգ Ֆրանց Ֆերդինանտին սպաննելով: Կաւրիլոյ Փրինցիփը «Սեւ ձեռք» կազմակերպութեան անդամ էր, որ այսպիսի ահաբեկչական գործողութիւններ կը կատարէր, որպէսզի Պոսնիոյ եւ Հերզեկովինայի ազատագրման նպաստէր։ Մէկ ամիս ետք Եւրոպայի մէջ Առաջին համաշխարհային պատերազմը կը բռնկի։ 1915–էն պատերազմը Օսմանեան Կայսրութիւն կը հասնի եւ պատճառը կը դառնայ Հայոց Ցեղասպանութեան, որուն պատճառաւ կը զոհուին աւելի քան 1.5 միլիոն հայեր։ Ամիրեան ջախջախիչ ապրումներ կ՛ունենայ կոտորածներուն պատճառաւ։ Անոր ընտանիքը Պայպուրդէն կը տեղահանուի եւ ստիպուած կ՛աքսորուի, մինչ այդ վրայ կը հասնէր մահը։ Երբ Ամիրեան ընտանիքը եւ հազարաւոր այլ ընտանիքներ Երզնկա կը հասնին, Գրիգորի մայրը՝ Վարդանուշը, ինքն իրնեն կը նետէ Տիգրիս գետը։ 50 անձերէ բաղկացած ընտանիքը ոտքով կ՛անցնի ամբողջ Օսմանեան կայսրութիւնը, մինչ բոլորն ալ կը զոհուին։ Միակ անձը որ ողջ կը մնայ Ամիրեաններու ընտանիքէն Հեղանուշն էր՝ Գրիգորի աւագ քոյրը։ Հեղանուշ կը յաջողի փախչիլ՝ նախքան օսմանցի զինուորներու Պայպուրդ հասնիլը։ 17 Ապրիլ 1916-ին ռուս ժեներալ Վ. Պ. Լեախով զանգուածային յարձակում կը գործէ Պայպուրդի վրայ, որպէսզի այնտեղ տեղակայուած թուրք եւ գերմանացի զիուորներուն դուրս քշէ քաղաքէն, եւ կը յաջողի այնպէս ալ իրագործել։ Նոյն ատեն Ամիրեան կը ծառայէր հայկական առաջին կամաւորական գունդին մէջ։ Վերջինս կռիւներ կը մղէր Ռուսաստանի, Պարսկաստանի եւ Թուրքիոյ ամբողջ սահմանամերձ շրջաններուն մէջ, կազմուած էր 1200 տղամարդերէ։ Ամիրեան հրետանային բաժինի հրամանատարն էր եւ ծառայած է սպարապետ Թովմաս Նազարբեկեանի, Դրաստամատ Կանաեանի, Անդրանիկ Օզանեանի գլխաւորութեամբ։ Նիքոլայ II ցարի հրաժարականէն եւ Պրեսթ-Լիթովսկիի հաշտության պայմանագրի կնքումէն ետք հայկական առաջին կամաւորական գունդը կը կազմալուծուի։ Այս բոլորի պատճառը այն էր, որ հայկական ուժերը Ռուսական կայսրութեան կողմէ կը համալրուէին ու հաշտութեան պայմանագիրի կնքումէն ետք Ռուսական կայսրութիւնը արդէն պաշտօնապէս պատերազմէն դուրս էր, եւ կամաւորական գունդի բոլոր պաշարները սպառեցան։ Չնայած Ռուսաստանի կողմէն գունդի պաշտօնական արձակմանը՝ Ամիրեան եւ կամաւորական գունդը իր գործը շարունակեց առանց Ռուսաստանի աջակցութեան՝ անոր փոխարէն Անգլիոյ կայսրուեան օգնութեան վրայ վստահելով։
Տես նաեւ
Ստորոգութիւն:20 Յունիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:1 Օգոստոսի մահացածեր Ստորոգութիւն:Թրքահայ ռազմական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայոց ցեղասպանութեան ականատեսներ Ստորոգութիւն:Թրքահայ հասարակական գործիչներ Ստորոգութիւն:Թրքահայ քաղաքական գործիչներ Ստորոգութիւն:ՀՅԴ անդամներ‎
Ֆելիքս Աբրահամեան
Ֆելիքս Աբրահամեան յայտնի է որպէս գրող, համերգային կազմակերպիչ, հրատարակչի խորհրդական, երիտասարդ երաժիշտներու աջակից:Լոնտոնի ֆիլհարմոնիք նուագախումբի համերգավար: «Սանտէյ թայմս» շաբաթաթերթի երաժշտական քննադատըՙ այդ պաշտօնին մէջ մնալով 41 տարի: ֆրանսական դասական եւ ժամանակակից երաժշտութեան ամէնէն աշխոյժ տարածողը Մեծ Բրիտանիոյ մէջ:
Կենսագրութիւն
Ֆելիքս Աբրահամեանը խոստովաներ է, որ երաժշտութեան հանդէպ ունեցած իր կրքի պատճառով ինքը ձախողեր է դպրոցական կրթութիւնը. ան ինքնուս էր երաժշտութեան գրեթէ բոլոր բնագավառներու մէջ, ինչպէս նաեւ գրականութեան եւ միւս արուեստներու մէջ։ Սակայն բացառիկ ընդունակութիւններու շնորհիւ արդէն 17 տարեկանին Ֆելիքս Աբրահամեանը դարձեր է Երգեհոնային երաժշտութեան ընկերակցութեան քարտուղարի օգնականՙ տարուէ տարի դառնալով ստեղնաշարային գործիքներու բարձրակարգ կատարող:
1935-ին Ֆելիքս Աբրահամեանը դարձեր է Երգեհոնային երաժշտութեան ընկերութեան քարտուղար, իսկ նոյն տարի «Երաժշտութեան ժամանակներ» պարբերականին մէջ լոյս տեսեր է իր առաջին յօդուածներէն մէկը: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքին Աբրահամեանը աշխատեր է որպէս Լոնտոնի ֆիլհարմոնիք նուագախմբի համերգավար:
1946-ին ան դարձեr է «Միացեալ երաժշտական հրատարակիչներու» խորհրդատու, 1948-ինՙ «Սանտէյ թայմս» շաբաթաթերթի երաժշտական քննադատըՙ այդ պաշտօնին մէջ մնալով 41 տարի:
Ան 85 տարի ապրեր է իր երկյարկանի հայրական տան մէջ, որ բերնեբերան լեցուն եղեր է գիրքերով ու ձայնապնակներով (այն աստիճան, որ օր մը ձեղնայարկը սկսեր է ճաքեր տալ), իսկ որու առջեւ եղեր է ճափոնական ոճի պարտէզՙ լեցուն հազուագիւտ բուսատեսակներով եւ ավազան մըՙ լի արեւադարձային ձուկերով...
Կեանքի վերջին տարիներուն լսողութիւնը կորցրած Ֆելիքս Աբրահամեանը մահացեր է 90 տարեկանին: Իր վաղեմի ընկեր եւ գործընկեր Ճոն Ամիսը զայն բնութագրեր է որպէս շքեղ, փայլուն եւ ջերմ սիրտ ունեցող անձ մը, Փրուսթի եւ Փելան Կրենուիլ Վուտհաուսի կերպարներու խառնուրդ մը:
Իր ժառանգութիւնը այսօր ալ կը հետազօտուի եւ բարձր կը գնահատուի: Երաժշտագէտ Նայճել Սայմոնը գրեր է քանի մը գիրքՙ հիմնուած Աբրահամեանի արխիւներու վրայ։ Իսկ 2015 թուականին Լուիս եւ Սիւզան Ֆորմանները հրատարակեր են «Ֆելիքս Աբրահամեան. օրագրեր եւ ընտիր գրութիւններ» փաստագրական պատկերազարդ հատորը...
Ֆելիքս Աբրահամեանը ապրեր է չափազանց աշխոյժ կեանքովՙ ամբողջ օրը հանդիպելով երաժիշտներու, գրքավաճառներէն անընդհատ ձեռք բերելով հին ու նոր նոթաներ ու գիրքեր, խորհուրդներով օգնելով երիտասարդ երաժիշտներուն, անոնց համար նուագելով ու մինչեւ անգամՙ անոնց կերակրելով... Համերգներ կազմակերպելով ան երկար տքներ է մինչեւ յետին մանրամասնութիւններու վրայՙ ձգտելով ամէն ինչը մատուցել կարելի եղածին չափ կատարեալ, որմազդները ու նոյնիսկ տոմսերը դարձնելով առաւելագոյնս նրբագեղ...
երաժշտական քննադատ եւ պատուաւոր անդամ
Ֆելիքս Աբրահամեանը միակ երաժշտական քննադատն էր, որ դարձեր է Անգլիոյ Թագաւորական ֆիլհարմոնիք ընկերակցութեան պատուաւոր անդամ (1994-ին): Արժանացեր է այլ մեծարանքներու եւ պատուաւոր անդամակցութիւններու եւս: Նա առանցքային տեղ զբաղեցուցած է 20-րդ դարու երգեհոնային երաժշտութեան մեջ, իր շնորհիւ երգեհոններ տեղադրուած են Մեծ Բրիտանիոյ քանի մը համերգասրահներուն մէջ, կազմակերպուեր են երգեհոնային երաժշտութեան համերգներ:
1982-ին երգեհոն տեղադրուեր է նոյնիսկ իր տան մէջ, որ իւրօրինակ ներշնչանքի աղբիւր դարձեր է Ֆելիքսի հովանավորեալիՙ կոյր երգեհոնահար եւ երաժշտահան Տեյվիտ Լիտլի համար: Վերջինս իր հովանաւորի եւ ընկերոջ մահէն յետոյ, ի մեծ յարգանս անոր, սկսած են գրել Տեյվիտ Աբրահամեան Լիտլ...
Գոհաբանութեան Օր
Գոհաբանութեան օր (անգլ.՝ Thanksgiving Day), պետական (ազգային) տօն Միացեալ Նահանգներու եւ Քանատայի մէջ։ Կը նշուի նաեւ Լիպերիա պետութեան, Փորթօ Ռիքօ կղզիին եւ Նորֆոլք կղզիին մէջ: Այդ տօնը Միացեալ Նահանգներուն մէջ կը նշուի Նոյեմբեր ամսուան չորրորդ Հինգշաբթի օրը, իսկ Քանատայի մէջ՝ Հոկտեմբերի երկրորդ Երկուշաբթի օրը ։ Գոհաբանութեան օրը կը սկսի տօնական ժամանակաշրջանը, որ կ՛ընդգրկէ Սուրբ Ծննդեան տօնը եւ կը շարունակուի մինչեւ Ամանոր:
Տօնը ունի իր կրօնական եւ մշակութային պատմական աւանդոյթները, որոնք կը նշուին աշխարհիկ ձեւով։ Տօնին խորհրդանշական ուտեստը կը նկատուի տապկուած հնդկահաւը։
Պատմութիւն
Գոհաբանութեան օրը սկզբնապէս եղած է Աստուծոյ, ինչպէս նաեւ ընտանիքին ու բարեկամներուն նիւթական բարօրութեան ու բարի վերաբերմունքին համար երախտագիտութիւն յայտնելու տօն:
Աւանդական իմաստով (որ հին ժամանակներէն սկսած յատուկ է երկրագործական մշակոյթներուն) նման տօներու ժամանակ, աշնան վերջը շնորհակալութիւն կը յայտնէին երկինքին՝ հարուստ բերքի եւ պտուղներու առատութեան համար: Ժամանակի ընթացքին ԱՄՆ-ի եւ Քանատայի մէջ այս տօնը զգալիօրէն կորսնցուցած է իր կրօնական արմատները եւ դարձած քաղաքացիական ու մե ժողովրդականութիւն գտած համաժողովրդական տօնակատարութիւն:
Տօնին ծագումը կը հասնի ամերիկեան պատմութեան խորքը, իսկ աւելի ճիշտ՝ Անգլիայէն ամենաառաջին անգամ ներգաղթած բնակիչներուն, որոնք Ամերիկայի ափերը հասած են 1620-ին՝ նշանաւոր «Մեյֆլաուըր» նաւով: Այդ մարդիկ ՙՆոր աշխարհի՚ ափը իջած էին հողմառատ ովկիանոսով ծանր նաւարկութենէ ետք՝ ներկայիս Մասաչուսեց նահանգի տարածքին՝ ցրտաշունչ նոյեմբերեան օր մը եւ հիմնադրած էին Փլիմութ բնակավայր-գաղութը:
Մօտաւորապէս մէկ հարիւրեակ կազմող այդ մարդոց աւելի քան կէսը չկրցան դիմանալ խստաշունչ ձմրան եւ մահացան ցուրտի, սովի եւ հիւանդութիւններու պատճառով: Ողջ մնացածները գաղութ հիմնադրեցին եւ գարնան, տեղացի հնդիկներու՝ Սքուանթօներու օգնութեամբ, սկսան մշակել տեղական հողերը: Հնդիկները անգլիացի գաղութարարներուն սորվեցուցին, թէ որ մշակաբոյսերը ինչ ձեւով մշակեն այդ անհիւրընկալ քարքարոտ հողերուն վրայ: Սակայն անգլիացի գաղթականներու ջանքերուն պարգեւը եղաւ անակնկալ հարուստ բերքը: Գաղութարարներու առաջին կառավարիչ-նահանգապետը՝ Ու. Պրետֆորտը առաջարկեց Աստուծոյ երախտագիտութիւն յայտնելու տօն կազմակերպել: 1621-ի Գոհաբանութեան տօնին առաջին գաղթականները հրաւիրեցին հնդիկներու ցեղապետին եւ եւս 90 հնդիկներու այն ցեղէն, որ օգնած էր իրենց ողջ մնալ անծանօթ պայմաններու մէջ: Հնդիկներուն հետ համատեղ անցուցած այդ ճաշկերոյթը դարձաւ Գոհաբանութեան օրուան առաջին նշումը: Յետագային գաղթականները լաւ բերքը կը նշէին տօնակատարութիւններով:
Անկախութեան նուաճումէն եւ միասնական պետութեան՝ ԱՄՆ-ի ստեղծումէն ետք երկրին առաջին նախագահը՝ Ճորճ Ուաշինկթընը առաջարկեց ամէն տարի՝ Նոյեմբերի 26-ին Գոհաբանութեան օրը նշել որպէս ազգային տօն:
1864-ին՝ Քաղաքացիական պատերազմի աւարտէն ետք ԱՄՆ-ի այդ ժամանակուան նախագահը՝ Ապրահամ Լինքոլնը իւրաքանչիւր տարուան Նոյեմբերի վերջին Հինգշաբթին հռչակեց Գոհաբանութեան Օր: 1939-ին Ֆրանքլին Տելանօ Ռուզվելթ այդ օրը փոխարինեց Նոյեմբերի նախավերջին Հինգշաբթիով, սակայն անոր հռչակագիրը պարտադիր ուժ չունէր: Ուստի նահանգներու միջեւ խզում առաջացաւ. 23 նահանգ Գոհաբանութեան Օրը կը նշէին Նոյեմբերի նախավերջին Հինգշաբթի օրը, իսկ 22 նահանգ՝ վերջին Հինգշաբթի օրը: Մնացած քանի մը նահանգներ ալ երկու օրն ալ յայտարարեցին տօնական (օրինակ՝ Թեքսասը):
1941-ին ԱՄՆ քոնկրեսը ընդունեց օրինագիծ մը, որ Գոհաբանութեան Օրը պէտք է տօնուի Նոյեմբերի չորրորդ Հինգշաբթի օրը: ԱՄՆ նախագահ Ֆրանքլին Տելանօ Ռուզվելթ 26 Դեկտեմբեր 1941-ին ստորագրեց այդ օրինագիծը, այդպիսով սահմանելով, որ Գոհաբանութեան Օրը տօնուի ներկայիս ընդունուած ձեւով:
Տօնին աւանդոյթները
Վաղեմի աւանդոյթի համաձայն՝ նոյն ընտանիքին քանի մը սերունդները կը հաւաքուին ընտանիքին մեծերուն տունը՝ տօնական ճաշի: Իւրաքանչիւրը կ՛արտասանէ երախտագիտութեան խօսքեր՝ այն բոլոր բարիքներուն համար, որոնք տեղի ունեցած են իր կեանքին մէջ: Ժամանակակից ամերիկացիները այդ օրը կ՛ուտեն նոյն այն կերակուրները, որոնք կերած են իրենց հեռաւոր նախնիները՝ 1621-ին՝ ի պատիւ Գոհաբանութեան Օրուան տեղի ունեցած առաջին ճաշի ժամանակ:
Շատ ուտեստներ ոչ միայն աւանդական դարձած են, այլեւ՝ տօնին իւրօրինակ խորհրդանիշը, ինչպէս օրինակ՝ Լոռամիրգի սոսով հնդկահաւը եւ մեծ քաղցր դդումի թխուածքը: Այլ խորհրդանշաններ են վառ գոյնի մատղաշ դդումներ, «հնդկացիական» եգիպտացորենի՝ մայսի մատղաշ ծիլեր, խնձոր, նարինջ, շագանակ, ընկոյզ, խաղողի ողկոյզներ ու տերեւներ, որոնք ոչ միայն Գոհաբանութեան տօնի ճոխ սեղանին աւանդական զարդն են, այլեւ կը խորհրդանշեն բնութեան աշնանային պարգեւներու առատութիւնը: Ոսկեգոյն, նարնջագոյն եւ կարմրա-շագանակագոյն ոսկեծաղիկներու փունջեր, պտուղներով ծանրաբեռնուած ճիւղերով լրացուած, կը լրացնեն բնութեան առատաձեռնութեան ու ճոխութեան զգացումը եւ կը ստեղծեն հարուստ բերքի իսկական տօնի գեղեցիկ պատկեր:
Նիւ Եորքի մէջ չափազանց ճոխ ու գունագեղ շքերթ տեղի կ՛ունենայ, զոր կը կազմակերպէ ամենամեծ վաճառատունը՝ Macy’s, սկսած 1927-էն: Այս շքերթի ամենամեծ զարդը հսկայական չափերու խաղալիքներն են (հեքիաթներու հերոսներ), որոնք կ՛անցնին Կեդրոնական զբօսայգիէն մինչեւ Մեյսիզ հանրախանութի մուտքը՝ Հերալտ-սքուեր: Շքերթին նախօրեակին տեղի կ՛ունենայ խաղալիքները փչելու արարողութիւնը: Շքերթը կը ցուցադրեն հեռուստատեսութեան ուղիղ եթերով:
Գոհաբանութեան օրուան յաջորդող օրը կը կոչուի Սեւ Ուրբաթ: Սեւ Ուրբաթը կը սկսի նախատօնական զեղչերով՝ խանութներու մէջ եւ համացանցին վրայ:
Այդ օրը երեխաները հնդկահաւի տեսքով խաղալիքներ կը պատրաստեն տարբեր իրերէ՝ եղեւնիի եւ սոճիի կոներէ, փայտիկներէ եւ այլն:
Տօնը նշելու աշխարհագրութիւնը եւ ժամանակացոյցը
2016-ին Գոհաբանութեան Օրը նշուեցաւ 10 Հոկտեմբերին՝ Քանատայի մէջ, 3 Նոյեմբերին՝ Լիպերիոյ մէջ, 30 Նոյեմբերին Նորֆոլք կղզիին մէջ, եւ 24 Նոյեմբերին՝ ԱՄՆ-ի եւ Փորթօ Ռիքօ կղզիին մէջ:
2017-ին Գոհաբանութեան տօնը նշուեցաւ 9 Հոկտեմբերին՝ Քանատայի, 2 Նոյեմբերին՝ Լիպերիոյ, 29 Նոյեմբերին՝ Նորֆոլք կղզիին, 23 Նոյեմբերին՝ ԱՄՆ-ի եւ Փորթօ Ռիքօ կղզիին մէջ:
Գոհաբանութեան Օրը Քանատայի մէջ
ԱՄՆ-ի բնակիչներուն պէս, քանատացիները, իսկ աւելի ճիշդ՝ անգլոքանաքացիները, Գոհաբանութեան օրը հնդկահաւ կը տապկեն, նոյնպէս կը խնդրեն Աստուծմէ, որպէսզի բարօրութիւն տայ իրենց երկրին: Նաեւ, քանատացիները այդ օրը կը պատրաստեն խնձորով թխուածք եւ հնդկահաւի միսով լցուած խմորագնդիկներ:
Ուղեղային Կաթուած
Ուղեղային կաթուած-ը կը յառաջանայ երբ ուղեղի արեան մատակարարումը զգայլի ձեւով կը նուազի եւ կամ բոլորովին կը կասեցուի, որուն հետեւանքով ուղեղի հիւսկէնները կը վնասուին եւ բջիջները կը ոջնջանան, եւ այս պարագային ուղեղի գործունէութիւնը կ՛արագանայ, որմէ ետք անակնկալօրէն կը դադրի:
Անուանում
Ուղեղային կաթուածը յաճախ ունի քանի մը անուանում՝ ուղեղազարկերակային կաթուած կամ ուղեղանօթային անակնկալ արկած-պատահար (CVA-cerebrovascular accident):
Պատճառներ
Ուղեղային կաթուածը տեղի կ՛ունենայ հիմնական երկու պատճառներու հետեւանլով, որոնք հետեւեալներն են.
Ուղեղի տեղային ժամանակաւոր սակաւարիւնութիւն (Ischemia)
Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ
12 Յունիս
12 Յունիս, տարուան 163-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 164-րդ) օրն է։
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:12 Յունիսի ծնածներ
Կաղանդ պապա
Կաղանդ պապա (անգլերէն` Santa Claus), դիցաբանական, մշակութային եւ պատմական արմատներու վրայ հիմնուած գեղարուեստական կերպար մը, որ ըստ արեւմտեան քաղաքակրթութեան ներկայացուցիչներու՝ ամէն տարի, 24 Դեկտեմբերի երեկոյեան, այսինքն՝ կաթոլիկ Ս. Ծննդեան նախօրեակին, գաղտնաբար կ'այցելէ բարի երեխաներուն տուները եւ անոնց նուէրներ կը բաժնէ։ Կաղանդ պապուկին կերպարը հիմնուած է Ս. Նիկողայոս Զմիւռնացիի կերպարին վրայ։
12 Յունիս
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:12 Յունիսի մահացածներ
Տօներ
Ստորոգութիւն:Յունիս
Կաղանդ պապա
Կաղանդ պապուկի ծագումը
Նիկողայոս ծանօթ էր իր բարեգործութիւններով. ան մանուկներ ունեցող աղքատ ընտանիքներուն նուէրի տեսքով նպաստ կը բաժնէր :
Անցեալին, եւրոպական երկիրներու մէջ, Ս. Նիքոլայի օրը՝ 6 Դեկտեմբերին, ընդունուած սովորութիւն էր երեխաներուն նուէրներ բաժնելը: Սակայն ԺԶ. դարուն, երբ կը մերժէին սուրբերուն երկրպագութիւնը, Գերմանիոյ եւ սահմանակից երկիրներու մէջ նուէրներ բաժնողը մանուկ Քրիստոսը կը համարուէր, իսկ անոր ծննդեան օրը՝ 6 Դեկտեմբերէն կը տեղափոխեն 24 Դեկտեմբերի։
ԺԶ. դարու կէսէն ետք, դարձեալ կը սկսին նուէրներ բաժնել երեխաներուն՝ Ս. Նիկողայոսին անունով, Դեկտեմբերի վերջերուն՝ Ս. Ծննդեան առիթով:
Բայց կարգ մը Եւրոպական երկիրներու մէջ, ի զօրու կը մնային աւելի հին սովորութիւնները: Օրինակ՝ Հոլանտայի մէջ, ուր Ս. Նիկողայոսի անունը կը հնչէր իբրեւ Սինթերքլաս, երեխաները նուէրներ կը ստանային ե՛ւ 6 Դեկտեմբերին, ե՛ւ Ս. ծննդեան:
1650-ական թուականներուն հոլանտացի գաղութարարներու շնորհիւ, Ս. Նիքոլայի կերպարը կը հասնի նաեւ Հիւսիսային Ամերիկա՝ Նոր Ամսթըրտամ, այժմեան Նիւ Եորք: Հարկ է նշել, որ Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ հիմնուած անգլիացի պուրիտանները Ս. Ծնունդ չէին նշեր։
1809-ին լոյս կը տեսնէ ամերիկացի գրող Ուաշինկթըն Իրվինկի «Նիւ Եորքի պատմութիւն» գիրքը, ուր կը պատմէր հոլանտական կառավարութեան ժամանակներուն մասին՝ յիշելով եւ մեծարելով Ս. Նիկողայոսը Նոր Ամսթըրտամի մէջ:
1823-ին լոյս կը տեսնէ Քլարք Մուրի «Ս. Ծննդեան նախորդող գիշերը, կամ Ս. Նիկողայոսի այցելութիւն» գիրքը, ուր կը պատմէր Կաղանդ պապուկին հեքիաթային կերպարին մասին: Այս գիրքը մեծ ժողովրդականութիւն կը շահի եւ կը վերահրատարակուի 1844-ին:
1863-ին Harper’s Weekly պարբերականին մէջ աշխատող նշանաւոր ամերիկացի նկարիչ Թովմաս Նեսթ, երեխաներու համար կը գծէ շատ զուարճալի նկարներ՝ Կաղանդ պապուկին կեանքէն, որոնք տեղ կը գտնեն տարբեր պարբերականներու մէջ։ Իր նկարներուն մէջ Նեսթ մտածած եւ մանրամասն նկարագրած է Կաղանդ պապուկին առօրեան: Նկարիչը կ'ըսէ, թէ Կաղանդ պապան կ'ապրի Հիւսիսային բեւեռին մէջ եւ ունի յատուկ գիրք մը, ուր կը գրէ երեխաներուն լաւ եւ վատ արարքները : Նեսթի նկարներուն մէջ կարելի է նկատել Կաղանդ պապային պատկերին հետզհետէ կրող փոփոխութիւնը՝ մորթէ մուշտակով տարեց մարդէն վերածուելով կիսամուշտակով աւելի իրական եւ ուրախ մարդու: Ինչպէս կը վկայէ History Channel հեռատեսիլի կայանը, «Նեսթ Կաղանդ պապուկը արտանկարած է ինքն իր կերպարին վրայ հիմնուելով»: Նկարիչը եղած է միջին տարիքի, երկար մօրուքով, գիրուկ մարդ մը: Պէտք է նշել, որ սկզբնական շրջանին, Նեսթի նկարներուն մէջ Կաղանդ պապային կիսամուշտակը շագանակագոյն էր, սակայն նոր նկարներուն մէջ անիկա կը ստանայ կարմիր երանգ: History Channel իր «Կաղանդ պապային արկածները» ծրագիրին մէջ կը նշէ, թէ Կաղանդ պապային կիսամուշտակին կարմիր գոյնը որեւէ նշանակութիւն չունի :
1931-ին «Քոքա-քոլա» ընկերութիւնը կը հրապարակէ գովազդային հոլովակ մը՝ ձմրան զովացուցիչ ըմպելիքներուն վաճառքը աւելցնելու նպատակով: Այդ պատճառով ալ կ'առաջարկէ Կաղանդ պապայի աւելի ժամանակակից կերպար մը՝ մշակուած Սենտպլոմ Հեթտոնի կողմէ: Այս գեղանկարիչին կը պատկանի Կաղանդ պապուկի՝ ամբողջ աշխարհի տարածքին հանրածանօթ կերպարը: Անոր նկարները նախապէս նկարուածներէն ամէնէն յաջողը կը դառնան:
Սենտպլոմի մեկնաբանութեամբ՝ Կաղանդ պապային մուշտակը եղած է կարմիր, սպիտակ եզրերով: Բայց հեքիաթային հերոսին հագուստին գոյներուն համակցութիւնը ամբողջութեամբ չի պատկանիր «Քոքա-Քոլա» ընկերութեան, որովհետեւ նոյն ձեւով հագած Կաղանդ պապան յայտնուած է «Փուք» (Puck) ամսագիրին կողքին (1902, 1904, եւ 1905 թուականներուն) եւ «White Rock Beverages» վաճառանիշին գովազդային պաստառին վրայ (1915 եւ 1920-ական թուականներուն) :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Գեղարուեստական կերպարներ
Սայտա
Սայտա (صيدا), Լիբանանի երրորդ ամենամեծ քաղաքնը, մայրաքաղաք Պէյրութէն եւ Հիւսիսային Լիբանանի Թրիփոլիէն ետք։ Հնագոյն ինչպէս եւ սուրբ գրային անունով ծանօթ՝ իբր Սիւդոն (լատիներէն՝ Sydon)։ Մայրաքաղաքն է Հարաւային Լիբանան մուհաֆազայի։
Աշխարհագրութիւն
Կը գտնուի Լիբանանի հարաւ-արեւմտեան մասը եւ կը զբաղեցնէ 275 քմ² տարածք։ Սահամանակից է հիւսիսէն՝ Լեռնալիբանանի Շուֆի շրջանին, հիւսիս-արեւելքէն Ժեզզին շրջանին, արեւելքէն՝ Նապաթիա շրջանին, հարաւէն՝ Թիր շրջանին, իսկ արեւմուտքէն՝ ափերը կ՛ողողուին Միջերկրական Ծովու ջուրերը։
Համայնքներ
Շրջանը կը բաժանուի 42 համայնքներու ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Լիբանանի քաղաքներ
Շուշիի բերդ
Շուշիի բերդ, հայկական միջնադարեան ամրոց-բնակավայր։ Կը գտնուի Արցախի Հանրապետութեան Շուշի քաղաքին մէջ։
Պատմութիւն
Բերդը հիմնուած է Փանահ-Ալիի կողմէն, որ Նադիր շահի բանակին կը ծառայէր։ Վերջինիս մահէն ետք Իրանի մէջ կը սկսին գահակալական կռիւներ, եւ Փանահ-Ալի, առիթէն օգտուելով, կը հեռանայ Շաքի (քաղաք, Ազրպէյճանի մէջ), ապա՝ Շիրվան (քաղաք), եւ ինքզինք Ղարաբաղի խան կը հռչակէ։ Խամսայի հայ մելիքներու միութիւնը խախտելով՝ ան 1748-1759 թուականներուն կը դառնայ տեղին վարչական ղեկավարը։
1744-ին Վարանդայի տիրակալ կը նշանակուի Մելիք-Հիւսէյնի անդրանիկ որդին Մելիք-Յովսէփը, զոր պարսիկները Հիւսէյնկ'անուանէին : Ան Խաչէնի Հասան-Ջալալեաններու տան փեսան էր։ Անոր կրտսեր եղբայրը՝ Մելիք-Շահնազար Բ., օգտուելով Իրանի գահակալական կռիւներէն, կը սպաննէ եղբայրը, կը կոտորէ անոր ընտանիքը եւ ինքզինք կը հռչակէ Վարանդայի մելիք։ Իրանի Ալի Իպրահիմ շահը կը հաստատէ Շահնազարի իշխանութիւնը։ Արցախի մելիքները կը միաւորեն իրենց ուժերը, կը պաշարեն Մելիք-Շահնազարի աւետարանոց բերդը, բայց ձմրան պատճառով կը վերադառնան՝ գարնան կրկին արշաւելու պայմանով։ Վարանդայի մելիքը կը դիմէ Փանահ խանի օգնութեան, անոր կը հպատակին եւ հաւատարմութեան երդում կու տան եւ անոր աջակցութեամբ կ'ազատին մելիքներու պատիժէն։ Ապա Մելիք- Շահնազարը իր աղջիկը Հուրզադ խանումը, կնութեան կու տայ Փանահի որդիին՝ Իպրահիմ խանին, անոնց կը նուիրէ Արցախի անառիկ բերդաքաղաք Շուշին:
Շուշին կը կոչուի «Փանահաբադ», իսկ աւելի ուշ՝ մօտակայ Շուշիքենդ գիւղին անունով՝ Շուշի, որու բնակիչներուն մէկ մասը կը տեղափոխուի այս ամրոցը ՝ Շահբուլաղի բնակիչներուն հետ միասին:
Վան Կարնոյ
Վան Կարնոյ (ծն․՝ 5 Դեկտեմբեր 1992, Հարթագիւղ,  Լոռի (մարզ)), հայ բանաստեղծ, հայագէտ ։
Կենսագրական գիծեր
2014-2018 զբաղած է մանկավարժական գործունէութեամբ հայրենի գիւղին մէջ։
2020-ին գերազանցութեամբ ստացած է Երեւանի պետական համալսարանի պատմութեան կաճառի հայագիտութիւն մասնագիտութեան մագիստրոսական աստիճան։
Հրատարակուած գիրքեր
= Ծանօթագրութիւններ=
Վարդինէ Օհանեան-Գէորգեան
Վարդինէ Օհանեան-Գէորգեան, հայ քաղաքական եւ պետական գործիչ։ Լիբանանաի Երիտասարդութեան Եւ Մարմնակրթութեան նախարար։
Կենսագրութիւն
Վարդինէ Օհանեան-Գէորգեան յաճախած է Ազգային Եղիշէ Մանուկեան քոլեճ, երկրորդական ուսումը ստացած է Ազգային Լ. եւ Ս. Յակոբեան քոլեճին մէջ, աւարտած է Լիբանանեան համալսարանի ընկերային գիտութիւններու բաժանմունքը: Ունի մագիստրոսի աստիճան` ընկերային հոգեբանութեան մէջ, Լիբանանեան համալսարանէն: Նաեւ ունի «Ծրագիրներու կառավարման» վկայական` Հայկազեան համալսարանէն:
2017-էն մինչեւ այսօր տնօրէն է «Զուարթնոց» յատուկ դաստիարակութեան կեդրոնի: 2013-էն 2017 եղած է նոյն կեդրոնի ընկերային ծառայողը:
2005-էն 2008 եղած է «Թռչնոց բոյն»-ի ընկերային ծառայողը:
Անդամակցած է ՀՄԸՄ-ին եւ ստանձնած զանազան պարտականութիւններ:
Ամուսնացած է եւ ունի երկու զաւակ :
Երիտասարդութեան Եւ Մարմնակրթութեան Նախարար
21 Յունուար 2020-ին Լիբանանի վարչապետ Հասսան Տիապ կազմեց նոր կառավարութիւն մը: 20 մասնագէտներէ բաղկացած կառավարութեան կազմին մէջ «հայկական» աթոռը վստահուեցաւ Վարդինէ Օհանեանին, որ կը ստանձնէ Մարմնակրթուեան եւ երիտասարդութեան նախարարութիւնը ։
Ողբերգութիւն (թատրոնի ժանր)
Ողբերգութիւն (հին յուն․՝ τραγῳδία, tragōdía, բառացիօրէն՝ «Նոխազերգութիւն», τράγος, tragos - «նոխազ» եւ ᾠδή, ōdè - «երգ» բառերէն), թատերախաղի տեսակ, ուր տեղի կ՛ունենան ողբերգական իրադարձութիւններ, գլխաւոր հերոսը կամ հերոսները կը կործանուին։
Ողբերգութիւնը կը յատկանշուի կարիքով, խիստ լրջութեամբ, իրականութիւնը կը պատկերուի առաւել սուր կերպով, իբրեւ ներքին հակասութիւններու կծիկ։ Ողբերգութեան մէջ առաւելապէս լարուած եւ յագեցուած կերպով կը բացայայտուին իրականութեան խորքային հակասութիւնները։ Հերոսը, անհատը, յանուն վեհ եւ բարձր գաղափարներու կը պայքարի չար ուժերու դէմ, գիտակցաբար կամ ոչ գիտակցաբար կը հակադրուի ճակատագրին, արտաքին աշխարհի երեւոյթներուն։ Ողբերգութեան մէջ այդ պայքարը կ՛ունենայ կործանարար վախճան. հերոսը անյաջողութեան կը մատնուի, կամ կը հասնի յաջողութեան՝ իր կամ իր մտերիմներուն, սիրելիներուն, հարազատներուն կեանքի գնով։ Հերոսը կը կորսնցնէ իր պատրանքները, կը ճանչնայ իր անցեալին հետ կապուած ողբերգական հանգամանքները։
Ողբերգութեան ներգործութիւնը հանդիսատեսի վրայ առաջին անգամ ուսումնասիրած է Արիստոտելը՝ իր «Պոետիկայ» երկին մէջ։ Ըստ յոյն փիլիսոփային, ողբերգութիւնը, վախի եւ կարեկցանքի զգացմունքներու առաջացման միջոցով կը հասցնէ հանդիսատեսին մաքրողականութեան՝ այսինքն «մաքրման» ։
Ողբերգութիւնը սկիզբ առած է Հին Յունաստանի Աթէնք քաղաքէն։ Սկիզբի շրջանին ողբերգական գործեր հանդիսատեսին ներկայացուած են իւրաքանչիւր տարուան Մարտ ամսուն՝ Դիոնիսոսին նուիրուած տօնախմբութիւններուն ընթացքին («Նոխազերգութիւն» անունը կը ծագի Դիոնիսոսի շքախումբին մէջ ընդգրկուած այծամարդոց երեւոյթէն)։
Մեզի հասած են հին յոյն նշանաւոր ողբերգակներ՝ Էսքիլեսի, Սոփոկլեսի եւ Եւրիպիդեսի ողբերգութիւնները։
Յունաստանէն ողբերգութիւնը անցած է հին Հռոմ, ուր ողբերգութիւններ գրած են Լիվիուս Անդրոնիկուսը, Նեվիուսը, Պակուվիուսը, Սենեկան։ Պահպանուած են միայն Սենեկայի ստեղծագործութիւնները. մնացած հեղինակներէն մէզ հասած են միայն պատառիկներ։
Նոր ժամանակներուն ողբերգութեան ժանրի մեծագոյն վարպետ էկը համարուի Ուիլիըմ Շէյքսփիրը։
Գոհար (անձնանուն)
Գոհար, հայկական իգական անուն։ Առաջացած է հայերէն գոհար՝ «ակունք» բառէն։ Կը գործածուի 12րդ դարէն։ Փաղաքշական ձեւն է՝ Գոհարիկ։ Անուան կը համապատասխանեն պարսկերէն՝ Gauhar, Guhar, արաբերէն՝ Ĵauhar անձնանունները։
Այլ Լեզուներու Մէջ
Գոհար բառը պարսկերէնէ անցած է նաեւ քանի մը այլ լեզուներու եւ կը գործածուի որպէս կանացի անուն: Ազրպէյճանցիները ունին անունի Gövhər [կովհար] տարբերակը:
Ջաւահիր եւ չէչենական Ճոհար (Джовхlар) (արական) անունները նոյնպէս ծագած են գոհար թանկարժէք քարէն:
Նոյն ծագումը ունի հնդկական Ճաւահարլալ անունը
Կիպրահայեր (ելեկտրոնային թերթ)
Կիպրահայեր, ելեկտրոնային թերթ, հիմնադրուած է Սեպտեմբեր 1999-ին։ Շաբաթական ունի 20.000 բաժանորդներ Կիպրոսի, Հայկական սփիւռքի, Հայաստանի ու Արցախի մէջ։ Ելեկտրոնային թերթը ունի շուրջ 300.000 այցելող։ Նիւթերը անգլերէնով հիմնուած են, սակայն կան յօդուածներ որ հիմնուած են հայերէնով, Յունարէնով, երբեմն՝ թրքերէնով։
Ելեկտրոնային թերթի գլխաւոր խմբագիրն է Սիմոն Այնէճեանը։ Հոկտեմբեր 2010-ին Ստեփանակերտ թերթը արժանացած է ՀՀ սփիւռքի նախարարութեան համահայկական լրատուական գիտաժողովի «լաւագոյն հայկական լրատուամիջոց» մրցանակին  ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Կիպրոս
Նիլ Սայմըն
Մարվին Նիլ Սայմըն Ամերիկացի թատերագիր եւ գրագէտ։ Ծնած է Նիւ Եորք Ամերիկեան տնտեսական մեծ տագնապի օրերուն, ինչ որ բազմաթիւ դժուարութիւններ տուած է իր ապրելաձեւին, ընտանիքին աղքատութեան պատճառով։ Գրած է շուրջ 30 թատերական կտոր եւ 30 ֆիլմ։ Ոեւէ ուրիշ գրագէտէ մը աւելի արժանացած է  Օսքարի եւ Թոնիի մրցանակներու թեկնածութեան: 17 անգամ Թոնի մրցանակի թեկնածու դարձած է եւ արժանացած՝ 3-ին։ 1966-ին Պրոտուէյի բեմերուն վրայ չորս յաջորդական յաջողութիւններ ձեռք բերած է, որուն իբրեւ արդիւնք  ի պատիւ իրեն, բացուած է Նիլ Սայմընի Թատերասրահը Նիւ Եորքի մէջ։ 1983-ին միակ ապրող թատերագիրն էր, որ իր անունով թատերասրահ ունէր:
Իր առաջին թատերական կտորը եղած է Come Blow Your Horn-ը (1961), զոր ամբողջացուցած է 3 տարուան ընթացքին, ինչպէս նաեւ 678 շարունակական Պրոտուէյի ներկայացումներ՝ արձանագրելով հսկայական յաջողութիւն։ Այդ յաջողութիւնը շարունակուած է 2 նոյնքան յաջող կտորներով՝ Barefoot in the Park (1963) եւ The Odd Couple (1965), որուն շնորհիւ արժանացած է Թոնի մրցանակի մը։ Այս յաջողութիւնը զինք դարձուցած է սիրուած եւ նշանաւոր թատերագիր մը Ամերիկացիներու սիրտին մէջ։
Ան իր յաջողութիւնը կը պարտի իր լուրջ եւ խորք ունեցող նիւթերուն, որոնք թեթեւ կատակերգական կամ սիրային դարձուածքով մը ներկայացուած կ'ըլլան յաճախ։
1991-ին Lost in Yonkers կտորին համար Սայմըն Pulitzer Prize for Drama-ի արժանանալէ ետք, քննադատներ կը սկսին հասկնալ որքան բարդ ընկերային եւ բարոյական հարցերու մասին կը գրէ Սայմըն. նիւթեր, որոնք ամէնէն շատ կը հետաքրքրեն աշխարհականները։ Ան ընդհանրապէս կ'արծարծէ հետեւեալ նիւթերը՝ ամուսնացած զոյգերու միջեւ հարցեր, անբարոյութիւն, անհաւատութիւն, պատանեկան կեանք եւ ծերանալու վախը։ Անոր կտորներուն բոլոր դերասանները ընդհանրապէս Նիւ Եորք ծնած ու մեծցած անձինք էին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:4 Յուլիսի ծնածներ
Աղբերկայ Կամ Աղբիւրիկի Կամ Վանդիր Վանքը
Աղբերկայ Կամ Աղբիւրիկի Կամ Վանդիր Վանքը, Տարուբերանի Խութ գաւառ ին մէջ։
Հիմնուած է ձորի մը մէջ, լերան մը կուշտին, երեք կողմէ շրջապատուած է Խաչառաջու բարձրաբերձ լերով, իսկ աջ կամ հարաւ ային կողմը կը պարզուի Բռնաշինու եւ Դաւթեայ փոքր դաշտը։
Աններդաշնակ եւ նախնական կառուցուածք ունի Աղբերկայ վանքը, ցած ու մութ, խոնաւ, խորհրդաւոր եւ առաջին մուտքին ահարկու։ Բայց հայկական ճարտարապաետութեան դասական ոճը կը ներկայացնէ գմբեթը, որ կը տիրապետէ վանքին բովանդակ շրջափակին վրայ: Մենաստանը չունի որեւէ արտաքին տեսք կամ նիւթական գրաւչութիւն։ Բուն մատուռը եւ տաճարներու շարքերը ունին ճիշդ միեւնոյն մակերեսը, ինչպէս վանականներու խուցերն ու ուխտաւորներուն վերապահուած 70-ի չափ սենեակները, որոնց մեծ մասը այժմ խարխլած եւ անբնակելի դարձած է։
Մատուռի գլխաւոր դուռը կը բացուի վանքի քառակուսի գաւիթին վրայ։ Մուտքի շէմք կազմող քարը կարծր որձաքարի կպտօրէն յղկուած քառակուսի մըն է։ Դուռը շինուած է ամուր փայտէ, հաւանաբար եբենոսէ, թէեւ ոչ մէկ կերպով նման է Մշոյ Ս. Օհաննու վանքի դրան գեղարուեստական գործուածքին ու հնութեան։
Փոքրիկ ու ցած է դուռը։ Գմբեթի ապակիէ նեղ պատուհաններէն դուրս թափանցող լոյսը հազիւ կը լուսաւորէ տաճարները կեդրոնական մթութեան մէջ։ Թեւերն ու մուտքի մասը թաղուած են մթութեան մէջ։ Երկու թեւերը կազմուած են երկու շարք կոշտօրէն կոփուած քարէ սիւներով, որոնք կը յառաջանան մինչեւ տաճարներու երկու շարքը։ Սիւներու շարքերը թերհատաձեւ կը կռթնին հարաւային եւ հիւսիսային պատերուն՝ կազմելով կամարակապ ուղիներ դէպի տաճարները։
Աղբիւրիկի վանքն ու եկեղեցիները դարերու ընթացքին տեսած են նորոգութիւն եւ բարձր պարիսպներով շրջապատուած։
Աղբիւրիկի պատմութիւնը մթապատ է։ Անունը իբրեւ թէ առած ըլլայ իր մօտը գտնուած Ս. Թադէի աղբիւրէն կամ Ս. Յակոբ եղբօր Տեառնէ հոն պահուած օրհնուած Ս. Խաչէն եւ կամ անոր յորջորջումէն։
Աւանդութիւն ը Աղբիւրիկի վանքի հիմնարկութիւնը կ՛ընծայէ Ս. Թադէոս ի եւ Գրիգոր Լուսաւորիչ ի, մինչ Թ. դարուն հազիւ թէ շինուած ըլլայ։ Հոն գտնուած են բաւական թիւով խաչքարեր եւ խորանի մը տակ երեւան եկած՝ երկու արքեպիսկոպոսի տապաններ։
Աղբիւրիկի վանքն ալ Հայաստան ի հրաշագործ եւ մասունքներով հարուստ մենաստաններէն է։ Հոն է որ Թադէոս Առաքեալը Բռնիկ Իշխանին զաւակը կը բուժէ եւ վանքին մէջ ամփոփուած Սուրբ Նշանի մասունքով մը թոնիր ինկած ածխացած տղայ մը կը վերակենդանանայ։ Սոյն Նշանը կ'անուանուի «Գործելյարոյց» կամ Աղբայրիկ եւ կամ Պողէ խաչ։ Վերջին հրաշքը մանրամասնօրէն պատմուած է վանքին կոնդակին մէջ՝ «Պատմութիւն աստուածընկալ սուրբ Նշանին» եւ Յովսէփեան Գար. Կաթ. Յիշատակարանք Ձեռագրացին մէջ։
Վանքի մասունքներն են՝ Ս. Նշան, Ս. Բեւեռ, Գեղարդ եւ այլն։
Այս կոնդակը վաւերական պատմութիւն չի բովանդակեր եւ գրուած է յետնագոյն շրջաններուն՝ պարզապէս վանքին ճոխութիւնը եւ ստացուածքները աճեցնելու նպատակով։
Աղբիւրիկի վանքը Սասունցիներու ապաստանարանը եղած է եւ անկէ գրոհ տուած ու աւերած են Ալատտին պէյի գիւղերն ու հողերը։ Եւ ան վրէժախնդիր 1741-ին վանքը քակել կը հրամայէ եւ անոր մէջ գտնուած գիրքերն ու թանկարժէք իրեղէնները կը կողոպտէ, սակայն հետագային հաշտուելով՝ թոյլատու կ՛ըլլայ վանքին վերաշինութեան։
Բռնիկ իշխանը եւ ուրիշներ Աղբերկայ վանքին տուած են առատ նուէր ու սպաս։ Ունեցած է վարժարան։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Վանքեր Ստորոգութիւն:Վանքեր այբենական կարգով Ստորոգութիւն:Պատմական Հայաստանի վանքեր Ստորոգութիւն:Արեւմտահայաստանի վանքեր
Գրիգոր Մարկոսեան
Գրիգոր Մարկոսեան (․)
Գրիգոր Մարկոսեան ծնած է 1821–ին Զմիւռնիոյ մէջ։ Իր հայրը հարուստ վաճառական մըն էր։ Գրիգոր նախ Մեսրոպեան վարժարանին աշակերտեցաւ. յետոյ Ռուսիա գնաց եւ Մոսկուայի մէջ քաջ ուսաւ ռուսերէն եւ պարսկերէն։ անգլերէն արդէն լաւ գիտնալով ռուսիայէն Անգլիա գնաց, ուր ժամանակ մը Անգլիական վաճառատան մը մէջ պաշտօնավարեց։ Պոլիս գալով Կիրիտլի Մուսթաֆա փաշային զաւակներուն ուսուցիչ եւ յետոյ անոր միջոցաւ Սպարապետի դրան պաշտօնեայ եղաւ, անկէ առաջ ալ Արտաքին գործոց նախարարուեան Թարգմանութեան դիւանին մէջ պաշտօն ունէր Ապրօ Սա ակ ԷՖ.ի հետ։ Խրիմի պատերազմէն առաջ իբրեւ իշխան Մէնչիքով Պոլիս եկաւ իր պատմական կարեւոր պատգամաւորութեամբ, որ ատեն Րիֆաթ փաշա Արտաքին գործոց նախարար էր, Գրիգոր ԷՖ. ալ Օսմանեան կառավարութեան կողմէ ռուսերէնի թարգման եղաւ ու այդ հանգամանքով ներկայ գտնուեցաւ Արեւելեան մեծ պատերազմին բանակցութեանց։ Թէեւ Մարկոսեան Գրիգոր ԷՖ. 19 տարիներ օսմ. կառավարութեան ծառայած էր. սակայն մեզ համար աւելի կարեւորութիւն ստացած է իր ազգային ծառայութիւններով։ Մարկոսեան Գրիգոր երիտասարդ մըն էր, երբ հաստատուեցան Հոգեւոր եւ Գերագոյն ժողովներն, որոնք փոխանցական դրութիւն մը եղան Ամիրայական ու Սահմանադրական Ազգային վարչութեան։ Այն ատեններն երիտասարդ անգամ մը ունենալ գերագոյն Ժողովին մէջ շատ փափաքելի բան մը չէր, բայց քանի մը տարուան մէջ արդէն կը խօսուէր իզմիրցի խմբակին մասին, որոնք երեք յառաջդիմասէր երիտասարդներէ կը բաղկանային՝ Մարկոսեան, Սահակ Ապրօ եւ Մինաս Մինասեան։ 1852–ին Ապրօ եւ Մարկոսեան կը հիմնէին «Նոյեան Աղաւնի» շաբաթաթերթը, որուն Ա. թիւը կը հրատարակուէր 28 Փետրուար 1852–ին, յօդուածներուն մեծ մասը կը գրէր Մարկոսեան։ 1852–ի Սեպտեմբերին թերթը իր սեփական տպարանը ունեցաւ եւ ծաւալը աւելի մեծցուեցաւ։ Բ. տարուան սկիզբը 1853–ի Մարտ 14–ին թերթին տպարանը փոխադրուած։ Վերջին թիւը (74), 1853 Օգոստոս 8–ին հրատարակուեցաւ, ուրկէ վերջ յայտարարութիւն մըն ալ հրատարակեցին, որուն մէջ խմբագիրները կը ծանուցանէին թերթերուն դադարումը․ «երբոր տեսանք մեր ի սէր ազգիս յանձնառու եղած ծանր եւ անշահախնդիր աշխատութիւննիս, այսպէս օրէ օր կը դառանար ե՛ւ թանկագին ժամանակնուս կորուստը ե՛ւ մեր քաշած անհանգստութիւնները պարապը ելնելէն զատ՝ անոնցմէ աւելի նիւթական կորուստներ ալ ընելու սկսանք, այն ժամանակ աւելի ընտիր համարեցինք շաբաթաթերթիս հրատարակումը մեր յօժար եւ ազատ կամօք առ այժմ դադարեցնել»։
Արաբեան
Արաբեան, հայկական մականուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ Ստորոգութիւն:Հայկական մականուններ
Կիրունա
Կիրունա (Kiruna), քաղաք Շվեդիայի հիւսիսի մէջ, Նորբոտենլենի մէջ։ 23 հազար բնակչութիւն (2009)։ Արեւմտեան Եվրոպայի երկաթի հանքաքարի արդյունահանման խոշոր կեդրոնն է։
Հանքաքարը կը արտահանուի Նարվիկ եւ Լուլեո նավահանգիստներով։ Կիրունայի մոտ կա տիեզերական հետազոտութիւններու հրթիռադաշտ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Շվեդիայի քաղաքներ
Գարեգին Նժդեհ
Կեանքը մինչեւ 1919
Նժդեհ (Գարեգին Տէր-Յարութիւնեան) ծնած է 1 Յունուար, 1886-ին, Նախիջեւան գաւառի Կզնուտ գիւղը: Հայրը՝ Եղիշէ Տէր-Յարութիւնեան, գիւղի քահանան էր։ Մանուկ հասակէն կորսնցուցած է հայրը եւ արժանացած մօրը՝ Տիրուհիի խնամքին: Ընտանիքին չորս երեխաներէն Նժդեհը փոքրն էր:
Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ Նախիջեւանի ռուսական դպրոցին մէջ, ապա՝ Թիֆլիսի ռուսական քիմիաքիտական համալսարանին մէջ, ուր 17 տարեկանին կը միանայ հայ ազատագրական պայքարի շարժումներուն: Անկէ ետք, կ'անցնի Ս. Փեթերսպուրկ եւ երկու տարի նոյն վայրի համալսարանին իրաւաբանական բաժնին մէջ ուսանելէ ետք՝ համալսարանը ձգելով ամբողջութեամբ կը նուիրուի հայ յեղափոխական գործին:
1906-ին կ'անցնի Պուլկարիա, ուր Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան հիմնադիր-անդամ Ռոստոմի աջակցութեամբ եւ մակեդոնական ազատագրական շարժման ղեկավարներու միջնորդութեամբ կ'ընդունուի Սոֆիայի սպայական դպրոցը, որու ընթացքը յաջողութեամբ աւարտելով՝ 1907-ին կը վերադառնայ Կովկաս:
1907-1908 թուականներուն կ'անցնի Հ. Յ. Դաշնակցութեան շարքերը եւ իբրեւեւ կուսակցական նշանաւոր գործիչ Սամսոն Թադէոսեանի օգնական, կը մասնակցի պարսկական յեղափոխական շարժման: Զէնք եւ ռազմամթերք տեղափոխելու համար, Նժդեհ 1909-ին կը վերադառնայ Կովկաս եւ կը ձերբակալուի ցարական իշխանութիւններու կողմէ: Բանտերուն մէջ՝ Ճուլֆայէն մինչեւ Փեթերսպուրկ, կը մնայ աւելի քան երեք տարի, այնուհետեւ կ'անցնի Պուլկարիա: Երբ 1912-ին կը սկսի Պալքանեան առաջին պատերազմը, հայերը յանուն Մակեդոնիոյ եւ Թրակիոյ ազատագրութեան Թուրքիոյ դէմ կռուելու համար պուլկարական բանակին կողքին կը ստեղծեն կամաւորական վաշտ մը, որու ղեկավարներն էին Գ. Նժդեհն ու Անդրանիկ Օզանեանըը: Այդ պատերազմի ընթացքին Նժդեհ կը վիրաւորուի : Հայկական վաշտը աչքի կը զարնէ շարք մը յաղթական կռիւներով եւ 1913-ին կը զօրացնէ՝ հրաժարելով մասնակցիլ պալքանեան ժողովուրդներու ներքին կռիւներուն:
Պալքանեան պատերազմի տարիներուն, իրաւասութիւններու հետ կապուած, ցաւալի վէճ մը տեղի կ'ունենայ հայկական վաշտի երկու ղեկավարներու միջեւ, որու հետեւանքով, վաշտը կը բաժնուի Նժդեհի ու Անդրանիկի կողմնակիցներուն միջեւ։ Բարեբախտաբար, վաշտին զօրացրումէն շատ չանցած, Գ. Նժդեհ, Հոկտեմբեր 1913-ին, Հ.Յ.Դ. Պալքանեան Կեդրոնական Կոմիտէին նամակ մը կը յղէ, ուր փակուած կը յայտարարէ իր եւ Անդրանիկի միջեւ ամիսներ տեւած անախորժ վէճը:
Առաջին աշխարհամարտի նախօրեակին, ՙներման՚ արժանանալով ցարական կառավարութեան կողմէ, Նժդեհ կը վերադառնայ Կովկաս՝ Թուրքիոյ դէմ մղուելիք պատերազմին մասնակցելու պայմանով: Կռիւներու սկզբնական շրջանին հայկական կամաւորական երկրորդ գունդի փոխ-հրամանատարն է ան, իսկ վերջին շրջանին՝ կը ղեկավարէ հայ-եզիտիական առանձին զօրամաս մը:
1917-ին սակաւաթիւ ուժերով օգնութեան կը հասնի Կողբ եւ կոտորածէ կը փրկէ տեղի հայութիւնը :
1918-ի գարնան կը վարէ Ալաճայի (բնակավայր՝ Անիի շրջակայքը) կռիւները, որոնցմով կարելիութիւն կ'ընձեռնուի նահանջող հայկական զօրամասերուն՝ անկորուստ անցնելու Ալեքսանտրապոլ: Միաժամանակ, իր մարդոցմով կ'ապահովէ Նիկողայոս Մառի պեղումներու արդիւնքը հանդիսացող արժէքաւոր հնութիւններու փոխադրումը Անիէն:
Ալեքսանտրապոլի մէջ կռիւի բռնուելով թրքական զօրքերուն դէմ, Նժդեհ, իր խումբով, կը նահանջէ դէպի Ղարաքիլիսա: Հոս նահանջած էին խուճապի մատնուած բազմահազար հայ փախստականները: Տեղի ժողովուրդը նոյնպէս տագնապի մէջ էր։ Ահա այս օրհասական պահուն, երբ համատարած յուսալքում կը տիրէր, կը լսուի Նժդեհի ռազմաշունչ, ամենափրկիչ ձայնը: Եկեղեցւոյ բակին մէջ անոր արտասանած ճառը հոգեփոխում կը յառաջացնէ յուսալքուած հայերուն եւ զանոնք կ'առաջնորդէ դէպի սրբազան ճակատամարտ:
Ղարաքիլիսայի եռօրեայ հերոսամարտով հայութիւնը կը հաստատէ իր յարատեւելու կամքը, եւ այդ հաւաքական կամքի զօրացման գործին մէջ, անշուշտ, անուրանալի է Նժդեհի դերը: Ղարաքիլիսայի մէջ վարած կռիւներուն համար Նժդեհ կ'արժանանայ քաջութեան ամենաբարձր շքանշանին:
Նժդեհ Զանգեզուրի մէջ (1919-1921 թուականներուն)
Հայաստանի հանրապետութեան հռչակումէն ետք, 1918-ի վերջը, Նժդեհ ՀՀ կառավարութեան կողմէ կը նշանակուի Նախիջեւանի գաւառապետ, իսկ Օգոստոս 1919-էն՝ Կապանի, Արեւիքի եւ Գողթանի (Կապարգողթ) ընդհանուր հրամանատար:
Առանց արտաքին օժանդակութեան, ապաւինած հայրենի լեռներուն ու անձնական ոգիի զօրութեան, Սիւնիքի հայութիւնը, Նժդեհի ղեկավարութեամբ, կը վարէ իր յաղթական դիւցազնամարտը: Լեռնահայութեան դիմումներուն դիմաց՝ ՀՀ կառավարութիւնը, բացի քաջալերանքէն կամ համակրանքի խօսքերէն, ոչ մէկ ձեւով օգնութեան կը հասնի:
Իսկ Նժդեհ երբեմն կը ստիպուի չհնազանդիլ վերին իշխանութեան հրամաններուն: Մասնաւորաբար, երբ Ալեքսանդր Խատիսեանի կառավարութեան կողմէ անոր հրամայուած էր գաղթեցնել պաշարուած Գողթանի հայութիւնը, Նժդեհ կը մերժէ եւ փոխարէնը՝ տեղահան կ'ընէ գաւառի թրքական բնակավայրերը: Աւելին, Օգոստոս 1920-ին, ՀՀ զինուորական նախարար Ռուբէն Տէր-Մինասեան, համաձայն 10 Օգոստոս 1920-ին Թիֆլիսի մէջ բոլշեւիկներու հետ կնքուած զինադադարին, որմով Հայաստան համաձայն կը գտնուէր Կարմիր բանակի մուտքին Զանգեզուր, Ղարաբաղ եւ Նախիջեւան, Դրոյի միջոցով հեռագիր մը կը ղրկէ Նժդեհին՝ ձգելու Կապանն ու Գենուազը եւ անցնելու Երեւան: Բայց Նժդեհ, չընդունելով ՀՀ զինուորական նախարարին՝ Զանգեզուրը ձգելու հրամանը եւ մերժելով Դրոյին առաջարկը՝ անցնելու Երեւան ապաքինելու (Գորիսի ձորին մէջ վիրաւորուած էր), կը նախընտրէ մնալ Սիւնիքի մէջ եւ առանձին չձգել լեռնահայութիւնը:
Այդ ծանր օրերուն է, որ Նժդեհ կը յղանայ եւ ի գործ կը դնէ Դաւիթ-բէկեան Ուխտերը: 25 Օգոստոս 1920-ին, Կապանի Կաւարտ գիւղի եկեղեցւոյ մէջ, Նժդեհի զինուորները կ'ուխտեն Դաւիթ-բէկի անունով՝ ՙհաւատարիմ մնալ հայրենի երկրի ազատութեան, իրենց հրամանատար Նժդեհին եւ կռուիլ մինչեւ վերջին շունչը՚: Այսպէս ծնունդ կ'առնեն Դաւիթ-բէկեան Ուխտերը, որոնց նշանաբանն էր. ՙՅանուն հայրենիքի՝ Դաւիթբէկաբար՚: Դաւիթբէկեան Ուխտերու օրինակով էր, որ Նժդեհ հետագային կը հիմնադրէ Ցեղակրօն Ուխտերը:
Բացայայտելով թուրք-բոլշեւիկեան միացեալ դաւադրութիւնը ու չընդունելով ՀՀ կառավարութեան կրաւորական կեցուածքը, որ Մոսկուայի ներկայացուցիչ Պորիս Լեգրանի հետ կնքած վերոյիշեալ համաձայնագիրով փաստօրէն Զանգեզուր Ազրպէյճանին յանձնելու նախաքայլ մը կ'ընէր, Սիւնիք կը շարունակէ կռիւը եւ Հայաստանի խորհրդայնացումէն ետք, 25 Դեկտեմբեր, 1920-ին Տաթեւի վանքին մէջ կայացած համազանգեզուրեան առաջին համագումարին ինքզինք ինքնավար կը հռչակէ:
Յունուար 1921-ին, Դրօն Պաքուէն հեռագիր մը կը յղէ Նժդեհին՝ անոր առաջարկելով թոյլ տալ Զանգեզուրի խորհրդայնացումը, հաւատացնելով եւ վստահեցնելով, որ այդպիսով Մոսկուայի յառաջիկայ համագումարին, ուր պիտի լուծուէին նաեւ վիճելի հողային հարցեր, Խորհրդային Ռուսաստան բարեացակամ կը գտնուի Հայաստանի նկատմամբ եւ կը պաշտպանէ հայ աշխատաւորին շահերը: Այս անգամ եւս, Նժդեհ, իբրեւեւ հեռատես քաղաքագէտ, չի հեռանար Սիւնիքէն եւ կը շարունակէ մաքառիլ:
Նոյնիսկ Փետրուարեան ապստամբութեան պարտութիւնը եւ անոր հետեւանքով՝ 12 հազար գաղթականութեան (որմէ՝ 4 հազարը զօրք) նահանջը, որոնք զգալիօրէն կ'ազդեն լեռնահայութեան բարոյահոգեբանական վիճակին վրայ, չեն ընկճեր Սիւնիքը, եւ ան կը շարունակէ իր յաղթական կռիւները: 26 Ապրիլ 1921-ին կը հռչակուի Լեռնահայաստանի հանրապետութիւնը՝ սպարապետ Նժդեհի վարչապետութեամբ:
1 Յունիս-ին, Զանգեզուր կ'անցնի ՀՀ կառավարութեան նախաձեռնութեամբ, Լեռնահայաստանը կը յայտարարուի Հայաստան՝ Սիմոն Վրացեանը նշանակելով վարչապետ (Նժդեհ կը մնայ սպարապետ):
Այս պայմաններուն մէջ, մէկ կողմէ՝ Վրաստանի ու Հայաստանի բոլշեւիկացումը, Արարատեան գաղթականութեան՝ դէպի Սիւնիք նահանջը (մասնաւորապէս, նահանջող մտաւորականութեան եւ երիտասարդութեան վաղաժամ անցնիլը Պարսկաստան), որ բարոյալքիչ ու յոռի ազդեցութիւն կ'ունենան լեռնաշխարհի հայութեան վրայ, միւս կողմէ՝ պարէնի ու հացահատիկի չգոյութիւնը, վարչական եւ զինուորական մարմիններու միջեւ առաջ եկած անհամաձայնութիւնները, միաժամանակ՝ խուսափելու համար աւելորդ հալածանքներէ, որու կրնար ենթարկուիլ Խորհրդային Հայաստանի հայութիւնը եւ հաշուի առնելով, որ Հայաստանի բոլշեւիկեան ղեկավարութիւնը իր Յունիս 1921-ի հռչակագիրով Սիւնիքը կը համարէր Հայաստանի կցուած: Յուլիսին Լեռնահայաստան տեղի կու տայ խորհրդայնացման:Զանգեզուրէն հեռանալէ առաջ ՝ Նժդեհ կը հաւաստիացնէ լեռնահայութեան, որ ինք ընդմիշտ չի հեռանար եւ պիտի վերադառնայ, եթէ Երեւանի փոխարէն Պաքուն ըլլայ Սիւնիքի տէրը: Իսկ Խորհրդային Հայաստանի Յեղկոմին ուղղած իր դիմումը յաղթական սպարապետը կ'աւարտէր սաստող տողերով. ՙԴուք գիտէք, որ ցանկութեան պարագային ես միշտ ալ հնարաւորութիւն կ’ունենամ քանի մը տասնեակ զինուորներով վերագրաւել Լեռնահայաստանը: Որպէսզի այս երկրի աշխատաւոր գիւղացիութիւնը ստիպուած չըլլայ զիս օգնութեան կանչելու, աշխատեցէք բաւարարել հայ գիւղացիութիւնը եւ անոր մտաւորականութեան արդար պահանջը՚:
Շնորհիւ Լեռնահայաստանի հերոսամարտին՝ կարելի կ'ըլլայ՝
ա) փրկել լեռնահայութիւնը կոտորածէն, բ) Սիւնիքը կցել Մայր հայրենիքին՝ մահացու անդամահատումէն զերծ պահելով Հայաստանը, գ) ապահովել հայ մտաւորականութեան եւ մարտական ուժերու նահանջը ու անցումը Պարսկաստան:
Տարագրութեան տարիներ (1921-1939)
Այսպիսով, Յուլիս 1921-ին Նժդեհ կը ձգէ Զանգեզուրը եւ կ'անցնի Թաւրիզ: Այստեղ լրջօրէն կը սրին յարաբերութիւնները իր եւ ՀՅԴ Բիւրոյի միջեւ, բան մը, որ սկիզբ առած էր Սիւնիքի կռիւներու շրջանին: Արաքսի պարսկական ափին գտնուելու միջոցին, Հ.Յ.Դ կարգ մը ղեկավար անդամներ (որոնցմէ էր՝ պարենաւորման նախարար Յակոբ Տէր-Յակոբեանը) Նժդեհի ներկայութեամբ ծեծի կ'ենթարկեն եւ կը գնդակահարեն Ասլանեան մականունով դաշնակցական սպայ մը: Այս ու շարք մը այլ պատճառներով Թաւրիզի մէջ Նժդեհ Հ.Յ.Դ. Բիւրոյի կողմէ, կուսակցութեան Գերագոյն Դատական Ատեանին մօտ պատասխանատուութեան կը կանչուի: Թէեւ Նժդեհ դատարանին մանրամասն բացատրագիր կը ներկայացնէ Լեռնահայաստանի անկման պատճառներուն մասին, սակայն, Սեպտեմբեր 1921-ին կուսակցական դատարանը, Սիմոն Վրացեանի առաջարկով, կը վճռէ ՙհեռացնել Գ. Նժդեհը Դաշնակցութեան շարքերէն եւ անոր հարցը ներկայացնել կուսակցութեան ապագայ 10-րդ Ընդհանուր Ժողովին՚: 1925-ին, ՀՅԴ 10-րդ Ընդհանուր Ժողովի որոշումով Նժդեհ կը վերադառնայ կուսակցութեան շարքերը:
Թաւրիզի մէջ գտնուած միջոցին, անգլիացիները Նժդեհի կ'առաջարկեն վերադառնալ Հայաստան եւ այնտեղ ապստամբութիւն մը յառաջացնել, սակայն Նժդեհ կը մերժէ: Թաւրիզի մէջ շուրջ չորս ամիս գաղտնի ապրելէ ետք, Նժդեհ կը մեկնի Պուլկարիա եւ կը հաստատուի Սոֆիա : Այստեղ 1922-ին, ան կ'ամուսնանայ Եփիմէ անունով հայուհիի մը հետ:
1922-ին Պուխարեստի մէջ գտնուած շրջանին՝ Նժդեհ հոն գտնուող Վարդան Գէորգեանին կ'առաջարկէ իր տրամադրութեան տակ գտնուող նիւթերուն հիման վրայ գրել ՙԼեռնահայաստանի հերոսամարտը՚, որ լոյս կը տեսնէ 1923-ին:
Այդ տարիներուն Նժդեհ կ'անդրադառնայ Սիւնիքի մարտերու պատմութեան՝ 1923-1925 թուականներուն ընդարձակ յօդուածաշարքով մը հանդէս գալով Պոսթընի ՙՀայրենիք՚ ամսագիրին մէջ։ 1924-1925 թուականներուն ան հրապարակումներ կ'ունենայ Պլովդիվի (Քաղաք՝ Պուլկարիոյ մէջ) մէջ լոյս տեսնող ՙՀայաստան՚ դաշնակցական թերթին մէջ։ 1926-ին Նժդեհ կը սկսի հանդէս գալ Սոֆիայի մէջ լոյս տեսնող ՙԱրաքս՚ դաշնակցական թերթին մէջ, ուր կը տպագրուի անոր ՙԲաց նամակներ հայ մտաւորականութեան՚ շարքը:
1926-ին Պուլկարիոյ կուսակցական կազմակերպութիւնը կը բաժնուի Նժդեհի եւ Բիւրոյի կողմնակիցներու միջեւ:
1932-ին Սոֆիայի մէջ լոյս կը տեսնէ Նժդեհի հերթական գրքոյկը՝ ՙՑեղի ոգու շարժը՚ վերնագիրով, ուր կը նախանշուի հայկական ցեղային շարժումը:
1933-ին, Փարիզի մէջ կը կայանայ ՀՅԴ 12-րդ Ընդհանուր ժողովը, որու Նժդեհ կը մասնակցէր իբրեւեւ պատգամաւոր Պուլկարիայէն: Վերջինս ժողովին առջեւ կը բարձրացնէ երեք հիմնական հարցեր.
բ) կազմակերպել հայ երիտասարդ սերունդը ապակուսակցական հողին վրայ,
Բ. կէտին հիման վրայ, 1933-ի ամրան Նժդեհ կը մեկնի ԱՄՆ: Մինչեւ Նժդեհի ԱՄՆ գալը, այնտեղ կը գործէին շարք մը երիտասարդական միութիւններ՝ ՙՀայորդիք՚, ՙՈրդիք Հայաստանեայց՚ եւ այլն: Իրարմէ անջատ գործող այս միութիւնները համախմբելու եւ մէկ յայտարարի բերելու դժուարին գործը կը ստանձնէ Նժդեհը՝ ստեղծելով Ցեղակրօն Ուխտերը: Շարժման գաղափարախօսութեան վերաբերեալ, 1933-ի վերջը, Պոսթընի ՙՀայրենիք՚ օրաթերթին մէջ, ան հանդէս կու գայ՝ ամերիկահայ նորահաս սերունդին ուղղուած ՙՑեղային արթնութիւն՚ խորագիրը կրող յօդուածաշարքով:
1934-ի աշնան Նժդեհ կը վերադառնայ Սոֆիա: Այստեղ, 1935-ին ան լոյս կ'ընծայէ ՙԱմերիկահայութիւնը - Ցեղը եւ իր տականքը՚ աշխատութիւնը՝ միաժամանակ նպատակ ունենալով ընդլայնել Ցեղակրօն շարժումը եւ զայն դարձնել համագաղութային: Սակայն անոր յարաբերութիւնները Հ. Յ. Դ. ղեկավարութեան հետ խիստ կը լարուին եւ այդ հողին վրայ, 1936-ին Պուլկարիոյ Հ.Յ.Դ տեղական կազմակերպութիւնը կը պառակտուի:
Այդ տարիներուն, ռուսերու հակաբոլշեւիկեան Ռուսաստանեան համազօրային միութիւն կազմակերպութիւնը կը դիմէ Պուլկարիոյ, Նժդեհին տալու 2-3 ահաբեկիչներ՝ Ստալինը մահապատիժի ենթարկելու համար: Առաջարկը կը մերժուի:
1937-ին Նժդեհ կը յայտարարէ Հ. Յ. Դաշնակցութենէն իր հեռանալուն մասին: Իսկ 1938-ին, Գահիրէի մէջ գումարուած ՀՅԴ 13-րդ Ընդհանուր ժողովը Նժդեհը կուսակցութեան շարքերէն արտաքսելու վճիռ կ'արձակէ:
Կուսակցութենէն հեռանալէ ետք, Նժդեհ կը շարունակէ Ցեղակրօն կազմակերպութիւններու ընդլայնումը, իսկ 1937-ին, նոյնպէս Հ. Յ. Դաշնակցութենէն հեռացած Հայկ Ասատրեանի հետ, Սոֆիայի մէջ կը սկսին հրատարակել ՙՌազմիկ՚ ազգայնական թերթը: