cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մովսէս Ա. Քհնյ. Ժամկոչեան
Առատաձերն Քականայ մը
Յիշատակելի է Տէր Հօր գործունէութիւնը՝ իր օծակից Տ. Եղիշէ քահանային ու Թանգարան Ընկերութեան անդամներուն գործակցութեամբ 1870-80 թուականներուն, բողոքականութեան ծաւալման դէմ մղած իրենց պայքարներն ու հակաճառութիւնները։ Անոնց Սուրբ Գրոց հմտութեամբ ու բանին կենաց քարոզութեամբ ախոյեան կանգնած են եւ բանիւ ու գործով յաջողած են անոր ծաւալման թափը կասեցնել ու եկեղեցւոյ տէր եւ պաշտպան հանդիսանալ։
Ան թէեւ տարիքը առած, սակայն տակաւին երկար ապրելու կազմ ունեցած է, եթէ բնականոն կեանքը խորտակուած չըլլար 1915–ի տարագրութեամբ։ 1915 Ապրիլ 17-ին, Այնթապի մէջ ալ կարգ մր ծանօթ դէմքեր կր բանտարկուին։ Թէեւ ոմանք ազատ կ՚արձակուին, սակայն Թաթուլ Քիւփէլեան եւ այլ երիտասարդներ Հալէպի բանտ կր փոխադրուին։ Յուլիսի սկիզբը Տ. Մովսէս, Տ. Յարութիւն Տ. Մելքոնեան եւ ուրիշներ կը ձերբակալուին ու Հալէպ կը փոխարդուին ու ժամանակ մը ետք անպարտ կ՚արձակուին։ Նոյն օրերուն թուրք կառավարութիւնր սկսած է տեղահանութեան։ Տ. Մովսէս առաջին կամ երկրորդ խումբով մեկնելու հրաման կր ստանայ։ Այս յաջորդական դէպքերը կը քանդեն իր ջիղերր ու կր քայքայեն՝ առողջութիւնը։
Մօտաւորապէս կէս դար ծառայած՝ իր եկեղեցին լքելու ու ժողովուրդէն բաժնուելու կսկիծը զինք անդարմանելի կերպով խոցած ըլլալուն, կը հիւանդանայ ու շատ ժամանակ չանցած կը մահուան 16 Օգոստոս 1915-ին, Հալէպի մէջ եւ մարմինր կ՚ամփոփուի Հալէպի Ազգ. Գերեզմանատունը։
Առ ի գնահատանք տարիներու իր բարւոք ծառայութեան արժանացած է Աւագութեան պատիւին ու տիտղոսին, 1899-ին կաթողիկոսական Տեղապահ՝ Տ. կիրակոս Եպս. Պէքմէղճեանի օրով։
Եկեղեցասիրութան
Նկարագիրը կազմուած է եկեղեցական ու կրօնական արժէքներով։ Ժամկոչի դաւակ ըլլալով, մանկութեան օրերէն սկսեալ օրուան ժամերուն մեծ մասը եկեղեցւոյ մէջ անցուցած է։ Իր հողին ու միտքը հարստացած է կրօնական ապրումներով ու պատկևրներով։ Արտակարգ սէր ունեցած է ոչ միայն եկեղեցական արարողութեան, շարականներուն ու աղօթքներուն հանղէպ, այլեւ մեր եկեղեցւոյ պատմութեան, Աստուածաշունչի, եկեղեցւոյ հայրերու գործերուն եւ մանաւանդ՚ կրօնական գրականութեան նկատմամբ։
Ւ բնէ ուշիմ, ընթերցասէր եւ ուսումնասէր քահանայ եղած է։ Գիտակից եղած է մեր եկեղեցւոյ արժէքներուն։ Իր ընթերցումները մակերեսային չեն, այլ խորաթափանց ու վերլուծական։ Այս պատճառով է, որ իր գիտելիքներր իւրացուցած ու խորացուցած է։ Ահա թէ ինչու այսքան մեծ յարգանք ու կապուածութիւն ունեցած է մեր հայրերուն հոգեւոր ժառանգութեան հետ։
Մեր եկեղեցւոյ անցեալի հոգեւոր ժառանգութիւնը հաւատացեալներուն հաղորդակից դարձնելու միտումով, իր քարոզներուն մէջ մէջբերումներ կատարած է մեր հայրերուն գործերէն։ Իր գլխաւոր նպատակը եղած է անցեալը ներկային մէջ վերակենդանացնելով հաւատացեալը կառչած պահել Հայց. Առաքելական եկեղեցւոյ եւ զայն զգուշացնել օտար վարդապետութենէ։
Եկեղեցւոյ զուգահեռ, շատ մօտ եղած է նաեւ դպրոցին։ Իբրեւ տարիներու կրթական մշակ, լայն ծանօթութիւններ ունեցած է կրթական կեանքին մասին։ Ապրած է անոր նիւթական տագնապները եւ վայելած մտքի լուսաւորութեան բարիքնեըը։ Այնպէս, որ մտքի ու հոգիի զօրաւոր կապեը ունեցած է դպրոցին ու ուսումնական կեանքին հետ ընդհանրապէս։ Ահա թէ ինչո՞ւ եկեղեցի եւ դպրոց իր կեանքի անբաժան մասն են եղած։ Իր հովուական աշխատանքներով եւ քարոզներով ժողովուրդին մէջ արթնցուցած է մտքի լուսաւորումի անհրաժեշտութիւնր։ Ինք խորապէս համոզուած է, որ մտքի ու հոգիի լոյսր զիրար ամբողջացնող կարեւոր աղդակներ են՝ նոր սերունդը լաւապէս դաստիարակելու եւ զանոնք եկեղեցւոյ եւ ազգին համար պատրաստելու։ Այդ պատճառով որ ան ճիգ չէ խնայած ժոդովուրդը դէպի հոգիի ու մտքի լուսաւորում առաջնորդելու։ Կրթական բոլոր ձեռնարկներուն մասնակցած՝ նիւթապէս եւ բարոյապէս ալ քաջալերած է։ Գործնական մարդ եղած է։ Անձնական նուիրատուութեամբ, հայկական վարժարաններուն մէջ մէկէ աւելի աղքատ ուսանողներ պահած է, որպէսզի նիւթականի պատճառով չղրկուին տարրական ուսումէն։
Այսպէս, ան իր եկեղեցասիրութիւնն ու դպրոցասիրութիւնը արտայայտած է բանիւ, գործով կեանքով ու նիւթական զոհողութեամբ։
Բարեգործութիւն
Իր նկարագրին մէջ շեշտուած են բարեսիրութիւնն ու բարեգործութիւնը, որոնք իր հոգին առաւել գեղեցկացուցած են։ Ճիշդ է, որ այս բոլորը արդիւնքն են կրօնական դաստիարակութեան, սակայն մանկութեան ճաշակած զրկանքն ու չքաւորութիւնը պատճառ եղած են իր մէջ կրկնապատկելու այս գեղեցիկ առաքինութիւնները եւ իր մէջ զարգացնելու՝ տալու առաքինութիւնը, այնքան որ, ժամանակ ընթացքին, ան եղած է ոչ միայն բարեսէր ու բարեգործ, այլեւ առատաձեռն ու բարերար։
Ուսուցիչ եղած ատեն արդէն յարգելի անձ մը եղած է, իսկ քահանայ ձեռնադրուելէ ետք՝ աոաւել սիրուած ու յարգուած կրօնական մը։ ժոդովուրդը իր պարկեշտ ու նուիրեալ հոգեւորականը վարձատրած է։ Տարիներու ծառայութեամբ կրցած է ունենալ նիւթական բարւոք վիճակ մը։ Մանչ զաւակով մը բախտաւորուած չըլլալր գուցէ զինք մղած է աւելի կապուելու ազգին երեխաներուն եւ ուսումնատենչ աշակերտները քաջալերելու, որպէսզի բարձրագոյն ուսում ստանան։
Իրրեւ հոգեւոր հայր, մօտէն Հետաքրքրուած է ագքատ ընտանիքներու վիճակով։ Անձնական գործի մը ձեռնարկելու եւ ընտանիքին ապրուստը կարենալ ապաՀովելու Համար, յաճախ փոխատւութիւններ ըրած է անոնց։ Ոմանք յաջողած են իրենց վիճակը բարելաւել։ Շատեր չեն վերադարձուցած փոխ տրուած գումարը, սակայն ինք առանց նիւթական կորուստին պատճառած վիշտը նկատի առնելռւ եւ յռւսահատելռւ, շարռւնակած է նիւթական օգնութիւն կատարել աղքատ ընտանիքի տէր մարդոց, որպէսզի իրենց զաւակներուն կարիքները ապահովեն։
Եկեղեցական մր, որուն համար նիւթն ու նիւթականը երկրորդական եղած են։ Աչքը կուշտ, առատաձեռն ու բարեսէր մարդ է եղած։ Նիւթը միջոց է ապրելու եւ ապրեցնելու կարօտեալները։ Իրեն համար մնալուն հարստութիւնը հոգեւոր արժէքներն են եղած։ Այդ իսկ պատճառով հետամուտ եղած է կրօնական ու աննիւթական գանձերուն։ Նիւթականը գոհած է աննիւթականին հասնելու համար։ Աւետարանի հետեւողութեամբ՝ իր ունեցած նիւթական, բարոյական ու մտային հարստութիւնը բաշխած է երկնային ու յաւերժական գանձերուն արժանանալու համար։
Եկեղեցւոյ, դպրոցին ու չքաւորին առընթեր, բաժին հանած է իր ունեցածէն նաեւ հայ գիրին ու մշակոյթին։ Նիւթապէս քաջալերած է եւ երբեմն ալ մեկենասը եղած է գիրքի հրատարակութեան։ Կարծէք, որքան տուած է, Աստուած կրկնապատկուած վերադարձուցած է իրեն։ Տալով ունեցածը՝ փոխան պակսելու աւելցած է։ Ան իր մասնակցութիւնը բերած է նաեւ շինարարական ձեոնարկներուն։
Իր գործակիցներէն՝ Տ. Գարեգին Ա. քհնյ. Պօգարեան տուած է հետեւեալ վկյաութիւնր Տ. Մովսէսի մասին։
–«Հաւատքով ու գործքով խնկելի, վարքով ու բարքով օրինակելէ եւ ժողովրդանուէր մշակ մր սիրելի։ Յիշատակն արդարոց օրհնութեամբ եղիցի»։
Ան իր ետին կը թողու երկար տարիներու ուսուցչութեան, քառասուն եւ երկու տարիներու քահանայութեան վաստակ, ինչպէս նաեւ եկեղեցասէրի, ուսումնասէրի, դպրոցասէրի, աղքատասէրի, բեմբասացի, քարողիչի ու առատաձեոն քահանայէ մր օրինակելէ յիշատակը ։
Րայան Կոսլինկ
Րայան Կոսլինկ (Ryan Gosling, ծն. 12 Նոյեմբեր 1980, Լոնտոն, Օնթարիոյ ), գանատացի դերասան, շարժանկարի արտադրիչ, երաժիշտ եւ երգահան մըն է։
Մանկութիւն
Րայան Թոմաս Կոսլինկը նախ պար սորված է։ Երբ որ 11 տարեկան էր, The Mickey Mouse Club Պրիթնի Սփիրզ, Քրիսթինա Ակիլէյրայ եւ Ժըսթին Թիմպըրլէյք։ 1991-էն սկսեալ, հեռատեսիլէն սկսաւ անցնիլ գանատական եւ ամերիկական ծրագիրներուն մէջ։
Շարժանկարական Առաջդիմութիւն
2001-ին առաջին անգամուայ համար շարժապատկերի սրահ կ'երեւի "Բոազ Իաքին" Ճերի Պրըքհէյմըրին (Jerry Bruckheimer) շարժանկարին մէջ։ Յետոյ, խաղցած է զանազան դերեր ինչպէս ամերիկական ֆութբոլ խաղցող (remember the titans), հրեա նէօնազի (The beleiver)
2002 եւ 2004-ին, շատ մասամբ յատուկ պատանիին դեր խաղցած է օրինակ մարդասպան (murder by numbers)։
2005-ին stay շարժանկարին ազդագիրին վրայ կերեւի Նաոմի Ուոթսի (Naomi Watts) եւ Էւըն Մաքկրեկորին (Ewan McGregor) հետ
2006-ին յուսահատ եւ թմրացուցիչէն կախուած ուսուցիչի դերը կը խաղայ (Half nelson) եւ շարժանկարութեան հանդեսին մրցանակը կը շահի
2007-ին Fracture, Անթոնի Հոփքինսին հետ, ֆիլմին շնորհիւ թերթերը իրեն կը ներկայացնեն որպէս ամենեն ցանկալի ջահել դերասանը, եւ նոր ոճ մը կը բերէ Հօլիւուտին մէջ
2009-ին կը դառնայ դէպի երաժշտութիւն եւ dead man's bones խումբի երգիչն ու կիթառ նուագողը։
2010-ին Love and secret եւ blue valentine շարժանկարներուն մէջ կը խաղայ։
2011-ին կ'երեւի crazy stupid love, drive, The Ides of Marchին մէջ եւ կը շահէ festival de cannesին մրցում մը։
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան Պատանեկան Միութիւններ
1920-ական թուականներուն, Համաշխարհային Առաջին պատերազմին եւ անոր արհաւիքներէն ճողոպած հայութիւնը, զանազան գաղութներու մէջ կ'ապրէր անկազմակերպ անհաստատ գոյութիւն մը։ Պատանիներն ու երիտասարդներն ընդհանրապէս ամերիկեան եւ եւրոպական հոգածութեամբ հաւաքուած էին որբանոցներու մէջ։ Այդ որբանոցներէն մէկն էր նաեւ Ճիպէյլի որբանոցը Թռչնոց Բոյնը, ուր հայ տղաքն ու աղջիկները կը դաստիարակուէին հայկական ու ազգային մթնոլորտէն բոլորովին հեռու դաստիարակութեամբ եւ ենթակայ էին իրեց դիմագիծը կորսնցնելու վտանգին՝ միսիոնարական ցանցերու ուժեղ ազդեցութեան տակ։ Որբ այս տղաքը ունէին այն ատեն իսկ դաշնակցութեան շարքերուն մէջ գտնուող ուսուցիչներ, ինչպէս Հայկ Պալեան, Ստեփան Տարտունի։ Այս վերջինները աշակերտներու հոգին կը թրծէին ազգային ապրումներով եւ իրենց պահերը յաճախ կը յատկացնէին կուսակցական քարոզչութեան։ Այդ պատճառով իսկ բախումներ կ'ունենային որբանոցի տնօրէնութեան հետ եւ դուրս կը դրուին դպրոցէն, անոնց հետ միասին մօտ քառասուն հոգի հաշուող որբերու խումբ մը։
Րայան Կոսլինկ
Իրագործութիւն
2013-ին, քանի մը շարժանկարին մէջ խաղալէն ետք, կը յայտարարէ որ իր դերասանութեան կեանքը կանգ կը տայ քանի մը ժամանակ։ Կը դառնայ ուրեմն դէպի իրագործուն Lost riverին հետ, բայց իր առաջին իսկական շարժանկարը շատ ժխտական քննադատում կը ստանայ։
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան Պատանեկան Միութիւններ
Այս կացութեան մէջ է, որ անոնք կը մտածեն եւ կը ծրագրեն հայկական միութիւն մը հիմնել՝ միասնաբար ճակատելու համար այն բոլոր դժուարութիւններու դէմ,որոնք կը սպառնային իրենց հայութեան եւ հայկական դիմագիծին։
Րայան Կոսլինկ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:12 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:1980 ծնունդներ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան Պատանեկան Միութիւններ
Այդ շրջանին. Լիբանանի մէջ, շատ նեղ եւ սահմանափակ պայմաններու մէջ կը գործէր Հ.Յ.Դաշնակցութիւնը, որուն հետ սերտօրէն կը գործակցէր նաեւ 1904-ին Զաւարեանի ջանքերով կազմուած երիտասարդ դաշնակցական ուսանողներու խումբը Զաւարեան Ուսանողական Միութիւնը։
Միութեան այդ կորիզին իրենց աջակցութիւնը կը բերեն կոմիտէի անդամ եւ դաշնակցութեան այլ ընկերներ, ինչպէս տոքթ. Էթեմեզեան, Ա. Սահակեան Վ. Սահակեան, Յ. Շահինեան, Գ. Գանտահարեան, տոքթ. Ոթուքեան, տոթք. Գուլաքեան, Թ. Սահակեան Ս. Սահակեան եւ այլն։ Միութեան առաջին վարիչ կը նշանակուի Վարդան Գէորգեան։ Միութեան կազմակերպչական եւ դաստիարակչական աշխատանքներուն լը լծուին նաեւ Զաւարեան Ուսանողական Միութիեան ընկերները։
Հ.Յ.Դ. Պատանեկան միութիւններու Կանոնագիր
«Հ.Յ.Դաշնակցութեան կազմակերպութեան համար հիմնական նշանակութիւն ունին հայ պատանիները, որոնք վաղուան երիտասարդներն են, վաղուան սերունդն են եւ պէտք է յանձն առնեն շարունակել Հ.Յ.Դաշնակցութեան գործը, մինչեւ հետապնդուած նպատակներու իրականացումը։
Ուստի, պատանեկան միութիւնները մղում պէտք է տան հայ պատանիներու եւ պարմանուհիներու բարոյական, գաղափարական, մտային եւ ֆիզիքական զարգացման անոնց փոխանցելով նաեւ ազգային, կուսակցական եւ քաղաքացիական կրթութիւն եւ դաստիարակութիւն։
Հ.Յ.Դաշնակցութեան կազմակերպութիւն գոյութիւն ունեցող շրջաններուն մէջ անհրաժեշտ է անպայման կազմակերպել պատանեկան միութիւններ։ Դաշնակցական պատանեկան միութիւնները պէտք է կոչուին «Հ.Յ.Դաշնակցութեան Լիբանանի Պատնեկան Միութիւններ»։ Իսկ իւրաքանչիւր պատանեկան միութիւն պէտք է կրէ Հ.Յ.Դաշնակցութեան վաստակաւոր եւ ականաւոր դէմքերէն կամ յեղափոխական դրուագներէն մէկուն անունը։» (Նախաբան՝ Հ.Յ.Դ. Պատանեկան Միութիւններու կանոնագիր)
Կուսակցական դաստիարակութիւն
Միութեան կազմութենէն քանի մը տարի ետք, երբ կացութիւնը աւելի կայուն կը դառնայ, կը մտածուի շարքային ընկերներու պատրաստութեան մասին։ Արդէն 18 տարիքը թեւակոխած պատանիներ կը կոչուէին «երէց պատանի»։
Այս խումբին համար կը կազկմակերպուի կուսակցական դասախօսութիւններու շարք մը, որ ընդհանրապէս կը պարունակէր Դաշնակցութեան պատմութիւնը, գաղափարաբանութիւնն ու հետապնդած նպատակները, նաեւ բաղդատական մը դաշնակցական եւ այլ գաղափարաբանութիւններու միջեւ։
Դասախօս ընկերները ընդհանրապէս կու գային Զաւարեան Ուսանողական միութենէն։ Պարբերաբար դասախօսութիւններ կու տային Լեւոն Շանթ, Նիկոլ Աղբալեան, Գասպար Իփէկեան, Արշակ Յովհաննէսեան, Սուրէն Բաբախեան, Գառնիկ Կիւզէլեան, Էդուարդ Սարոնեան եւ ուրիշներ։
Դասախօսներու այս փաղանգին գլխաւորը կարելի է համարել, սակայն պատանեկան միութիւններու ընդհանուր վարիչ (1935-1942) Արշակ Յովհաննէսեանը։
Հ.Յ.Դ. Լիբանանի Պատանեկան Միութիւններու Յառաջացում
1923 25 Մարտին, Ճիպէյլի որբանոցէն արձակուած որբերէն հինգ հոգի նախաձեռնարկ եղան հիմնելու Պէյրութի «Հ.Յ.Դ.Պատանեկան Միութիւն»ը։
Առաջին ժողովը գումարուեցաւ տասը որբերու ներկայութեամբ, անոնցմէ վեցին, եկեղեցւոյ բակին մէջ կառուցած տախտակէ խրճիթին մէջ։ Այս Պատանեկան միութիւնը կազմեց «Ծաղիկ» անունով գրական հաւաքածոյ մը եւ հրապարակեց «Ովասիս» ամսագիրը։
Պատանեկան Միութեան Պատգամաւորական Ա. ժողովը տեղի ունեցաւ 23 Փետրուար, 1925-ին, որմէ ետք Պատանեկան Միութիւններ կազմուեցան նաեւ Ճիւնիի, Զահլէի եւ Ռայաքի հայաշատ կեդրոններու մէջ։
Միութիւններ
Լիբանանի մէջ ցարդ կազմուած են 18 պատանեկան միութիններ. Ստորեւ կը ներկայացնենք զանոնք իրենց աշխարհագրական շրջաններով։
Սօսէ աղջկանց Պատանեկան Միութիւն
Պատանեկան Միութեան կազմութեան սկզբնական շրջանին կարելի չ'ըլլար մտածել միութիւնը երկսեռ դարձնելու մասին։ Աւելի ուշ՝ 1936-ին կը կազմուի «Սօսէ» միութիւնը որուն կ'անդամակցէին ոչ համալսարանական եւ հետեւաբար Զաւարեան Ուսանողակամ Միութենէն ներս տեղ չունեցող աղջիկներ։ «Սօսէ» կեանք կ'ունենայ միայն երկու տարի, մինչեւ 1938, եւ անոր առաջին վարիչը կ'ըլլայ ընկ. Մուշեղ Իշխան։
Կարծիքներ Դաշնակցական Պատանիին Մասին
Վաղուան հայութիւնն է, որ կը մեծնայ պատանեկան համախմբումին մէջ։ Հոն է, որ կը կազմաւորուի նոր հայութիւնը, այդ խանդավառ սրտերուն մէջն է, որ կը մակարդուի հայ ժողովուրդին նուիրուելու ազնուագոյն գաղափարը։ Ու այդ բոցավառ սրտերուն մէջ, այդ հրդեհուած հոգիներուն մէջ կը ծնի վաղուան մտաւորականը, ղեկավարը, գրագէտը, քաղաքական գործիչը, ու ամէնէն առաւել հերոսը, որ իր կեանքը պիտի դնէ հայկական ազատամարտի ճանապարհին վրայ։» - Կարօ Սասունի
«- Ի՞նչ ենք սպասում մենք Հ.Յ.Դ. Պատ. կազմակերպութիւնից։ Բնականոն պայմաններում պատասխանը ինքնաբերաբար շատ պարզ կը լինէր՝ ականաւոր յաջորդներ պատրաստել մեզ համար։ ... Ինչ եւ լինի, ժամանակն ու միջավայրը, գաղափարական ու բարոյական ենթահողը չեն կարող ‘ոխուիլ, որովհետեւ տուեալ պայմաններում դաշնակցականը պէտք է լինի բարոյական անհատ, որ ձգտում անձնուիրաբար Հայրենիքի, Ազատութեան եւ ընկերային Արդարութեան պայմաններ, որոնք իբրեւ ‘արոս, պէ՛տք է լուսաւորեն դաշնակցական պատանիի կեանքի ուղին։» - Սիմոն Վրացեան
«Պատանեկան Միութիւնները չեն աւարտած իրենց դերն ու առաքելութիւնը։ Որքան ալ պայմանները ‘ոխուած ըլլան, որքան ալ նոր սերունդը դաստիարակութեան աւելի լայն դաշտեր ունենայ, այսօր Պատանեկան միութեան ակումբները պէտք է մնան ազգային ապրումի ներշնչարաններ եւ մաքուր ու գաղափարական նկարագիրներու կերտիչները։» - Մուշեղ Իշխան
«Դաշնակցական անուշ պատանիներ, Դաշնակցութեան դպրոցին մէջ թրծուեցէք, թրծեցէք ձեր հոգին՝ ծանօթանալով մեր պանթէոնի հարստութիւնը կազմող Անուններու կեանքին, անսահման նուիրումին։ Մոռցէք վայրկեան մը առօռրեան, նայեցէք ապագային, որովհետեւ ապագան դուք էք։ Իսկ Դաշնակցութեան ապագային ուժը, կախում ունի ձեր հզօրութենէն։» - Բաբգէն Փափազեան
Ստորոգութիւն:Հայոց պատմութիւն
Վարդան Ա․Պարսամեան
'''Վարդան Ա. Պարսամեան''' (15 Հոկտեմբեր 1909, Արզական – 1990, Երեւան) Հայ պատմաբան:
Կենսագրութիւն
1931-ին կ’աւարտէ Երեւանի Պետական Համալսարանի Պատմագրական բաժանմունքի ընթացքը: 1947-ին կը ստանայ Պատմական Գիտութիւններու Դոկտորի աստիճան: Նոյն թուականին կ’արժանանայ Փրոֆեսորի կոչումին:
1932-1936, կը ստանցնէ ՀՍՍՀ Պետական Կեդրոնական Արխիւի գիտահետազոտական բաժնի վարիչի եւ տնօրէնի գիտական գծով տեղակալի պաշտօնները: 1937-1942, ՍՍՀՄ Գիտութիւններու Ակադեմիայի Հայկական մասնաճիւղին մէջ պաշտօնի կը կոչուի իբրեւ աւագ գիտաշխատող: 1943-1954, կը վարէ ՀՍՍՀ Գիտութիւններու Ակադեմիայի Պատմութեան Ինստիտուտի նոր պատմութեան բաժնի վարիչի պաշտօնը, միաժամանակ, 1942-1954, ստանձնելով Երեւանի Խաչատուր Աբովեանի անուան Մանկավարժա-Ինստիտուտի ՍՍՀՄ Պատմութեան Ամբիոնի վարիչի պաշտօնը: 1954-1976, կը նշանակուի Երեւանի Պետական Համալսարանի Հայ Ժողովուրդի Պատմութեան Ամբիոնի վարիչ: 1977էն՝ Վ. Պարսամեան պաշտօնի կը կոչուի իբրեւ աւագ գիտաշխատող ՀՍՍՀ Գիտութիւններու Ակադեմիայի Պատմութեան Ինստիտուտին մէջ: Հասարակական եւ գիտական իր ծառայութիւններուն համար Վ. Պարսամեան կը պարգեւատրուի «Աշխատանքային Կարմիր Դրօշ»ի շքանշանով, Խաչատուր Աբովեանի եւ Ս. Ի. Վավիլովի անուան մետալներով: Վարդան Ա. Պարսամեան պատմաբանը իր ուշադրութիւնը կեդրոնացուց հայ ազատագրական յեղափոխական շարժումներու, հասարակական-քաղաքական հոսանքներու, հայ-ռուսական յարաբերութիւններու ուսումնասիրութեան վրայ:
Վ. Պարսամեան ծաւալուն մասնակցութիւն բերած է բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւններու եւ դպրոցական «Հայ Ժողովրդի Պատմութիւն» դասագիրքերու, փաստաթուղթերու ժողովածուներու կազմակերպման եւ հրատարակութեան գործին մէջ։ Ունի նաեւ փոքրածաւալ ուսումնասիրութիւններ, որոնք կը մնան հայագիտական մամուլի էջերուն մէջ:
Վ. Պարսամեան կը մահանայ 1990-ին, Երեւան:
Գործեր
Առանձին հատորներով լոյս տեսած են.
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1909 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ Ստորոգութիւն:15 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ
Աստղիկ Գանթարճեան
Աստղիկ Գանթարճեան, անդրանիկ հայ դերասանուհի։ Զաւակն էր Սահակ Գանթարճեանի, որ Կ. Պոլսոյ մէջ կառքերու գործարան ունէր, եւ քոյրը՝ հռչակաւոր դերասանուհի Սիրանոյշի։
Ծնած է Կ. Պոլիս, Բերա թաղին մէջ։ 1871-ին աւարտելով իր թաղի Օրիորդաց վարժարանը 16 տարեկան հասակով բեմ կը բարձրանայ Վերդեանի խումբին մէջ եւ առաջին անգամ կը խաղայ Մոլիէռի «Տօն Ժուան»ի մէջ, երկրորդ կնոջ դերը։ Իսկ երկրորդ թատերաշրջանի Մաղաքեանի թատերախումբը կը մտնէ, որուն խնամեալն էր Յակոբ Պալեան։ Կը սկսի խաղալ Միջագիւղի թատրոնին մէջ։ 1879-ին Սիրանոյշի հետ Տփխիս (Թիֆլիս) կը հրաւիրուի, խաղալով իշխան Ամատունիի խումբին մէջ։ Երկու տարի ետք, 1880-ի վերջերը կը վերադառնայ Կ. Պոլիս եւ կը սկսի խաղալ տեղական թատերախումբերուն մէջ։ Դերեր կատարած է Տփխիս, Զմիւռնիա, Պրուսա, Ատրիանուպոլիս, Սալոնիկ եւ այլ հայաբնակ գաւառաքաղաքներ։
Մահացած է Կ. Պոլիս, 16 Մայիս 1884-ին ստամոքսի հիւանդութեամբ եւ թաղուած՝ Բերայի գերեզմանատան մէջ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ
Արամ Կէօքճեան
Արամ Կէօքճեան Գրիգորի (Կէօնճեան, ), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Արամ Կէօքճեան ծնած է 1891/1893 թուականին, Ատա­նա­յի նա­հան­գի Գո­զա­նի գա­ւա­ռի՝ Սիս քաղաքին մէջ։ 1907 թուականին նախնական կրթութիւնն ստացած է Սիսի՝ Յովհաննէս Խերոյեանի ղեկավարած Ազգային վարժարանին մէջ։
1907-1910 թթ. ուսանած է ամերիկացի միսիոներներու՝ Տար­սո­նի Սեն Փոլ գոլէճէն ներս։ 1910-1914 թթ. ուսանած է Պէյրութի՝ Սեն Ժոզեֆ Ֆրանսական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետէն ներս։ 1914 թուականին, Առա­ջին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազմն սկսելուն պատճառով, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ ծառայած է որպէս զինուորական օգնական բժիշկ։ Սու­րի­ոյ մէջ մեծ օգնութիւն ցուցաբերած է հայ տարագիրներուն։
Բանակի հետ, զանազան վայրերու մէջ ծառայելէ ետք, Երուսաղէմի ռազմաճակատին՝ գերի ինկած է անգլիացիներուն, որոշ ժամանակ բանտարկուած է Սէյտի Պէշիրի բանտին մէջ։
Ազատուելէ ետք՝ անգլիական բանակին մէջ, ծառայած է որպէս օգնական բժիշկ։ Այնուհետեւ մի քանի տարի աշխատած է Կ. Պոլ­սոյ, Պէյ­րութի, Մեր­սի­նի մէջ։ Անգլիացիներու՝ Կի­լի­կի­այէնն հեռանալէն կարճ ժամանակ յետոյ, տեղափոխուած է Կիպ­րոս, այստեղէն ալ՝ Ֆրանսա։ Երկու տարի Ֆրանսայի տարբեր բժշկական հաստատութիւններու մէջ կատարելագործած է բժշկական գիտելիքները։
1699 թուական
1699 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 99րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1699 ծնունդներ
Արամ Կէօքճեան
Կենսագրութիւն
1921 թուականին՝ Փա­րի­զի մէջ, ստացած է բժշկական վկայական (Diplome superieur d’hygiene), որուն արժանացած առաջին հայն է՝ իբրեւեւ մանկաբարձ, կանանց եւ մանկանց հիւանդութիւններու մասնագէտ։
1699 թուական
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1699 մահեր
Արամ Կէօքճեան
Կենսագրութիւն
1948 թուականի դրութեամբ, բնակած է Կիպ­րո­սի Լառնաքա քաղաքին մէջ եւ եղած՝ ճանչցուած ու յարգուած բժիշկ։ Դպրոցական տարիներ շարունակ մեծ սէր ունեցած է՝ գիր ու գրականութեան հանդէպ։
1909 թուականին՝ Կիլիկիոյ կոտորածներուն առթիւ, գրած իր բանաստեղծութիւններու ժողովածուն, հրատարակած է «Ես­տա» ծածկանունով։ Բժշկական հանրամատչելի յօդուածներով թղթակցած է յունահայ պարբերական մամուլին, եղած է թերթի խմբագիր։
1699 թուական
Մահեր
Ստորոգութիւն:1699
Արամ Կէօքճեան
Կենսագրութիւն
Սպանուած է 1944 թուականի Ապրիլ 14-ին, Աթէնքի մէջ՝ 52 տարեկան հասակին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Սիս ծնածներ Ստորոգութիւն:1944 մահեր Ստորոգութիւն:14 Ապրիլի մահացածներ Ստորոգութիւն:Աթէնք մահացածներ
Նոր Նախիջեւան
Նոր Նախիջեւան կամ Տոնի Նախիջեւան  (ռուսերէն՝ Нахичевань-на-Дону կամ Нор-Нахичеван), հայաբնակ շրջան է Տոնի Ռոստով քաղաքին մէջ, Ռուսաստան։ 1778-ին Եկատերինա Բ. հրաւիրած է հայ վաճառականներ Ղրիմէն Ռուսաստան եւ զանոնք հաստատած են Տոնի մէջ, որ կոչած են Նոր Նախիջեւան՝  հայկական  Նախիջեւանի անունը գործածելով։ 1928-ին Նոր Նախիջեւանը միացած է Տոնի-Ռոստովին։
Պատմութիւն
Նախապէս կոչուած է Նախիջեւան։ 1838-ին Երեւանի նահանգի (այժմ Ազրպէյճանի մէջ) Նախիջեւանէն տարբերելու համար վերանուանուած է Նոր Նախիջեւան։ 19-րդ դարու սկիզբը Նոր Նախիջեւանը արհեստա-արդիւնաբերական եւ առեւտրական կեդրոն էր։ Քաղաքամերձ գիւղերուն մէջ կը զարգանային անասնապահութիւնը եւ հողագործութիւնը։ Զարգացաւ քաղաքաշինութիւնը։ Քաղաքին մէջ կը կառուցուի 6 հայկական եկեղեցի, արուարձանին մէջ Սուրբ Նշան վանքը։ Նոր հաստատուած բնակչութեան արտօնութիւններ կը տրամադրուէին։ 1783-ին քաղաքին մէջ տպարան կը բացուի։ Կը գործէ հոգեւոր ճեմարան, իգական եւ արական գիմնազիաներ, արհեստագործական եւ առեւտրական ուսումնարաններ։ Ընդհանուր առմամբ 1819-ին Նոր Նախիջեւանի մէջ կը գործէին 9 բարեգործական եւ լուսաւորական հիմնարկութիւններ։ 1900-ին կը կառուցուի թատրոնի նոր շէնքը։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Բնակարաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Նոր Նախիջեւան
Փրասօ, Եուրա
Փրասօ, Եուրա կամ Ղրամիզա (յուն․՝ Πράσσο Γιούρων կամ Γράμιζα)․ Սփորատեսի կղզիակ։ Կը գտնուի Եուրային հարաւը եւ Քիրա Փանայիային արեւելքը, Էգէական ծով, Յունաստան։ Մաս կը կազմէ Ալոնիսոս ծովային պուրակին։ Տարածութիւնն է 0,843 քլ²․։
Անբնակ կղզի է ըստ 2001-ի մարդահամարին։
Կղզիակը Միջերկրականեան փոկի ապաստաններէն է։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սփորատեսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Ալոնիսոս ծովային պուրակ Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Միքայէլ Գրիգորեան (բեմադրիչ)
Միքայէլ Գրիգորեան (1940, հոկտեմբեր 2, Թիֆլիս), բեմադրիչ։ Վրաստանի ԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1982)։
Կենսագրութիւն
Միքայէլ Գրիգորեանը ծնած է 1940 թուականին, Թիֆլիսի մէջ՝ Խարփուխ թաղամասին մէջ։ 1957 թուականին Ստեփան Շահումեանի անունը կրող Թիֆլիսի պետական հայդրամայի թատրոնի օժանդակ դերասան։ Կ'ընդունուի Երեւանի գեղարուեստա-թատերական ինստիտուտ, սակայն երրորդ կուրսէն կը տեղափոխուի եւ 1965 թուականին կ'աւարտէ Թիֆլիսի Շոթա Ռուսթաւելու անուան գեղարուեստա-թատերական պետական ինստիտուտի՝ Դոդո Ալեքսիձէի դասարանը։ 1965 թուականին կ'ըլլայ Թիֆլիսի Պետրոս Ադամեանի անուան հայկական դրամատիկական թատրոնի դերասան եւ ռեժիսոր, 1970-1974 եւ 1980-1994 թուականներուն կ'ըլլայ թատրոնի գլխաւոր ռեժիսորը, ապա նաեւ՝ գեղարուեստական ղեկավարը։ 1994 թուականին կը տեղափոխուի Մոսկուա, ուր շուրջ տասը տարի կ'աշխատի որպէս հեռուստախմբագիր, ապա՝ Ռուսաստանի OPT եւ PTP ալիքներու ռատիոխմբագիր ։
Հայկ Մարութեան
Հայկ Հրաչյայի Մարութեան, ծնած է Դեկտեմբէրի 18, 1976 թուականին Երեւան, հայ դերասան, ռեժիսդըր, բրոտյուսըր, հասարակական ագդիվիսդ։ յայտնի է «Կարգին հաղորդում», «Կարգին սերիալ» եւ շարք մը այլ հանրաճանաչ հումորային մանրապատումներէն եւ ֆիլմերէն։ ՈՒՀԱ «Հայկական պրոյեկտ» խումբի նախկին անդամ։
Կէնսագրութիւն
Հայկ Մարութեանը 7 տարի սորուած է Երեւանի №83 միջնակարգ դպրոցին մէջ, 8-10-րդ դասարանները՝ Անանիա Շիրակացու անուան ճեմարանին մէջ։ 1992 - 1997 թուականերուն սորուած է Երեւանի Պետական Ճարտարագիտական Համալսարանին մէջ։ 1995-2002 թուականին խաղացած է պոլիտեխնիկական ինսդիդուդի «Հայկական պրոյեկտ» ՈւՀԱ խումբին մէջ։ 1996- 2002 թուականին աշխատած է «Շարմ» ընկերութեան մէջ  իբրեւ ռեժիսեդըր, դերասան՝ «220 վոլտ», «Վայլուր», «Մեր բակը», «Մեր բակը 2», «Թոյն կասետ», «Ուրիշ կասետ», «Բանդա», «Կոմերցիոն ներկայացում» («Արմենիա» հեռուստաընկերութեան հետ համատեղ)։ 2002 թուականին ընկերներու ահետ համատեղ հիմնած է «Կարգին ստուդիա» ընկերութիւնը, ուր աշխատած է իբրեւ դերասան, ռեժիսդըր եւ  բրոտյուսըր։ Համատեղ ստեղծած է հետեւյալ նախագծերը՝ «Կարգին հաղորդում», «Կարգին սերիալ»,«Ալա Բալա Նիցա»։ Նաեւ մասնակցած է բոլոր նախագծերուն մէջ իբրեւ դերասան։ Մասնակցած է բազմաթիւ հեռուստա եւ կինոնկարահանումներու։ 2012 թուականին հանդիսացած է «Շանթ» հեռուստաընկերութեան «Կանխիկ հումոր» հեռուստանախագծի ժիւրիի անդամ։
Ամուսնացած է ազգութեամբ չեխ կնոջ՝ Իվայի հետ, որու հետ ծանոթացած է 2004-ին, երբ վերջինս որպէս կամաւոր կ'աշխատէր Սպիտակում «Կարմիր խաչի» առաքելութեան ներքոյ։ Ունի երկու երեխայ. դուստրը՝ Ալիսան, որդին՝ Արթիւրը։
Հասարակական գործունէութիւնը
Հայկօ Մարութեանը դերասանական եւ բրոդյուսըրական գործունէութեան հետ միաժամանակ աքդիվութիւն կը ցուցաբերէ նաեւ հասարակական կեանքին։ Հատկապէս ան  իր ընկերներու եւ ընտանիքու անդամներու հետ սկիզբ կը դնէ «Freecar» նախաձեռնութեանը 2013-ի Յուլիսին, դրանսբորդի թանկացման դէմ Երեւան քաղաքին մէջ տեղի ունեցող բողոքի ակցիաներու ժամանակ։ Մասնաւորապէս, անոնք իրենց մեքենաներով կանգառներու մէջ հասարակական դրանսբորդին սպասող քաղաքացիներուն անվճար կը տեղափոխէին Երեւան քաղաքի տարբեր վայրեր, իսկ անոնց կանայք՝ քաղցրավենիք բաժանում հասարակական դրանսբորդի վարորդներուն ։ Հետեւելով Հայկօյի օրինակին՝ այդ նախաձեռնութեանը սկսան միանալ նաեւ հայկական շոուբիզնեսի այլ ներկայացուցիչներ, դերասաններ, եւ պարզապէս, հասարակ քաղաքացիներ ։
Յունուար 25 2014 թուականին Հայկօն, իր ընտանիքին հետ եւ ՈՒՀԱ-ի «Նոր Հայեր» խումբի նախկին անդամ Արտակ Գասփարեանը իրականացրեցին նոր բարեգործական նախաձեռնութիւն. շարժական ճաշարան՝ Երեւանորուն ապրող սոցիալապէս անապահով քաղաքացիներու համար ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայեր
Նոր Շրջանի Հայ Գրականութիւն
Նոր Շրջանի Հայ Գրականութիւն, 17-րդ դարու Ա.ին քառորդէն, հայ իրականութեան մէջ սկիզբ առած ընկերաքաղաքական եւ մշակութային զարթօնքը նպաստած է գեղարուեստական գրականութեան զարգացման։ Գրչագրութեան եւ նորաստեղծ տպագրութեան (1512) շնորհիւ վերակենդանացած է միջնադարեան հայկական գրաւոր հարուստ ժառանգութիւնը։
Կրօնահայրենասիրական Բանաստեղծութիւն
Կրօնահայրենասիրական բանաստեղծութիւնը ընդօրինակել՝ իւրովի շարունակած է միջնադարի հոգեւոր եւ պատմաքաղաքական բանաստեղծութեան աւանդոյթները։ Լեզուն գրաբար է (մասամբ՝ միջին հայերէն). հիմնական թեման՝ աստուածաշնչեան եւ հայոց պատմութեան դրուագները, կրօն, ու հայրենասիրական գաղափարներն են։ Կրօնահայրենասիրական բանաստեղծութիւնը հիմնական ունեցած է ուսուցողական, բարոյակրթական նպատակ, որ ուղղուած եղած է ժողովուրդի առաջնորդներուն, ուսուցիչներուն ու քարոզիչներուն։ ժողովուրդին անհրաժեշտ եղած է՝ կրթել հայրենասիրական եւ քրիստոնէական ոգով, յիշեցնել անոր՝ հայրենի պատմութեան հերոսական անցքերն ու քրիստոնէական աւանդութիւնները։
18-րդ դարուն, մեծ տեղ գրաւած է ազգային եկեղեցական բանաստեղծութիւնը, ուր աստուածաշնչեան ու աստուածաբանական թեմաներուն զուգորդած են՝ հայրենասիրական մոթիֆները, Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ դաւանանքի հարցերը, ազգային եկեղեցւոյ սրբութիւններու փառաբանումը եւ այլն։ Զարգացած է նաեւ՝ պատմաքաղաքական բանաստեղծութիւնը, որ արտացոլած է հայ ժողովուրդի անցեալի ու ներկայի ռագմաքաղաքական անցքերը, ազգային-ազատագրական եւ ազատասիրական ձգտումները։
17-18-րդ դարերուն, վերակենդանացած են դասական հոգեւոր բանաստեղծութեան հիմնական ժանրերը՝ տաղը եւ գանձը։ Տարածուած են ապաշխարութեան, օրհնաբան եւ վկայաբան տաղերը, դամբան, գանձերը, շարունակած են գոյատեւել բանքերը, ներբողներն ու ողբերը, ստեղծուած են պատմաողբերգական եւ չափածոյ պատմութիւններ։ Այս երկերու հեղինակները մեծ մասամբ բարձրաստիճան հոգեւորականներ էին կամ վանական կրթութիւն ստացած մարդիկ (17-րդ դարուն՝ Ներսէս Մոկացի, Ստեփանոս, Յակոբ եւ Խաչատուր Թոխաթցի ներ, Վարդան եւ Յովհաննէս Կաֆացի ներ, Վրթանէս Սռնկեցի, Դավիթ Գեղամեցի, Յովհաննէս Մակվեցի, Երեմիա Չելէպի Քէօմիւրճեան, 18-րդ դարուն՝ Սիմէոն Երեւանցի, Պաղտասար Դպիր, Պետրոս Ղափանցի, Յովհաննէս Բերիացի, Գրիգոր Օշականցի, Ղազար Ջահվեցի, Յովհաննէս Կարնեցի եւ ուրիշներ), որոնք թէ՛ Հայաստանի եւ թէ՛ գաղթավայրերու մէջ՝ ղեկավարած են ագգային-մշակութային կեանքը, նպաստած են ազգային-ագատագրական պայքարի գաղափարախօսութեան տարածմանը, հայ ժողովրդի ինքնագիտակցութեան բարձրացման։
17-րդ դարուն՝ կրօնահայրենասիրական բանաստեղծութեան ամենանշանաւոր դէմքը Երեմիա Քէօմիւրճեանն է, որ գրած է բազմաթիւ գանձեր, տաղեր, ողբեր, ուղերձներ, պատմաքաղաքական բանաստեղծութիւններ, պատմական, տոմարագիտական, կրօնական երկեր («Պատմութիւն համառօտ ... օսմանեանցի թագատրացն», «Տարեգրական Պատմութիւն», «Պատմութիւն Հրկիզման Կ. Պոլսոյ», «Պատմական Բանք Իւրոյ Ժամանակին», «Վիպասանութիւն Յառումն Կրետէ կղզտյ», «Վիպասանութիւն Ապրօ Շելէպի» եւ այլն), ուր ներկայացուցած է իր ժամանակի արեւմտահայ իրականութեան համակողմանի պատկերը, արտայայտել հայ ժողովրդի ազատասիրական ձգտումները։
Աշխարհիկ Տեղերգութիւն
Աշխարհիկ տաղերգութիւնը սերած է միջնադարեան աշխարհիկ տաղերգութիւնէն խորապէս կրելով նաեւ ժամանակի ժողովրդագուսան քնարերգութեան ազդեցութիւնը՝ ան ուղղուած էր ժողովրդական զանգուածներուն։ Տաղասացները հիմնականին մէջ՝ հասարակութեան ցած Առաջին տպագիր Տաղարանը (Վենետիկ, 1513, տպագրիչ՝ Յակոբ Մեղապարտ) Պաղտասար Դպիրի «Տաղերու» հրատարակութեան շապիկ խաւերէն էին. անոնց լեզուն միջին հայերէնն էր (մասամբ՝ պարզ գրաբարը եւ բարբառները), իսկ թեման՝ սէրը, բնութիւնը, խրախճանքը, անձը, ապրումները, ընկերային կեանքը։ Սէրը կնոջ նկատմամբ զերծ էր այլաբանութենէն, բացայայտ էր եւ անկաշկանդ, կնոջ գեղեցկութիւնը՝ ըմբռնուած է իբրեւ բնութեան ստեղծագործութիւն։ Մեղքի եւ ահեղ դատաստանի գաղափարները այլեւս նախկին ուժով չեն խանգարեր սիրոյ զգացմունքի արտայայտման, տիրապետողը՝ աշխարհիկ ոգին էր։
Նոր շեշտադրումներ ստացած են պանդուխտ տաղասացներու հայրենաբաղձ երգերը։ Լայնօրէն տարածուած են նաեւ երգիծական, խոհախրատական, ընկերային մոթիֆներով գրուած տաղերը։ Ժամանակի տաղասացներէն՝ յիշատակելի են Խաչատուր Խասպեկ Երէցը, Ղազար Սեբաստացին, Ստեփանոս Վարագեցին, Քոսա Երէցը, Ստեփանոս Դաշտեցին, Դավիթ Սալաձորցին, Նաղաշ Յովնաթանը, Ղունկիանոս Կարնեցին եւ ուրիշներ։
Առանձնայատուկ նշանակութիւն ունի Նաղաշ Յովնաթանի տաղերգութիւնը։ Անոր սիրոյ եւ խրախճանքի տաղերով կատարելապէս աշխարհիկցած է հայ քնարերգութիւնը։ Իւրացնելով նախորդ տաղերգուներու լաւագոյն աւանդոյթները եւ արտայայտելով ժամանակի ոգին ու գեղարուեստական մտածողութիւնը՝ Նաղաշ Յովնաթան իր ստեղծագործութիւններով կ'առնչէ աշուղ, բանաստեղծութեանը։ Ժամանակի տաղասացներէն է նաեւ՝ Մարտիրոս Գրիմեցին։
Ժողովրդագուսանական Երգ
Ժողովրդագուսանական երգը ներթափանցած է 3 շերտերով՝ ժողովրդական, ագգային-գուսանական եւ աշուղական։ Ժողովրդագուսանական երգերը արտայայտուած են բուն ազգային եւ արեւելեան աշուղ, ձեւերով, հիմնականին մէջ՝ հայերէնով։ Ուշ միջնադարի հայկական աշուղ, երգերը վերաձեւուած են հայ բանահիւսութեան եւ գրականութեան հիմքի վրայ՝ իբրեւ գուսան, արեւելքի նոր տեսակ։ Հայ աշուղները երգերը ստեղծած են բարբառներով եւ կատարած են լարային գործիքներու նուագակցութեամբ՝ իրենց յօրինած կամ յայտնի եղանակներով։ ժամանակի աշուղներէն նշանաւոր են՝ Ղուլ էգազը, Մկրտիչ ը, Արթին ը, Ռումանի ն, Քիչիկ-Նովա ն, Շամչի Մելքոն ը, Ամիր Օղլի ն եւ ուրիշներ։
17-18-րդ դարերուն՝ հայ աշուղ, բանաստեղծութիւնը աննախադէպ բարձունքի հասած է Սայեաթ-Նովա յի շնորհիւ։ Հզօր տաղանդի ուժով եւ շեշտուած անհատականութեամբ, խռովայոյզ սիրերգերով ու մարդասիրական բարձր գաղափարներով Սայեաթ-Նովան դուրս եկած է աշուղ, բանարուեստի սահմաններէն եւ կանգնած է միջնադարեան խոշորագոյն բանաստեղծներու կողքին։ Ան Նաղաշ Յովնաթանի հետ եզրափակած է միջնադարեան հայ քնարերգութիւնը։
17-18-րդ դարերուն՝ շարունակած են գոյատեւել նաեւ գեղարուեստական արձակի որոշ ժանրեր՝ քարոզը, առակը, զրոյցը, վարքը եւ վկայաբանութիւնը։ Այդ ժանրերով գրուած հին եւ նոր ստեղծագործութիւնները ամփոփուած են Քարոզգիրք, Աղուեսագիրք, Հարանց վարք, Հայսմաւուրք եւ այլ ձեռագիր ու տպագիր ժողովածուներուն մէջ։ XVIII դ․ վերջի–XIX դ․ Ա.ին կէսի գրականութեան, շրջափուլին մէջ, բուռն վերելք ապրած է տակաւին XVII դարի կէսերէն եկող գրական–գաղափար, նոր շարժումն ու նորոգման համընդհանուր ձգտումը, որ ի վերջոյ, կը յանգի հայոց նոր գրականութեան ու գեղագիտական մտքի ձեւաւորման՝ հիմնական դպրոցներով ու ուղղութիւններով, միայն թէ ո՛չ իբրեւ ամբողջական՝ համակարգ ու միասնական դպրութիւն մը, այլ երկփեղկուած ու ճիւղաւորուած։
Արեւելահայ եւ Արեւմտահայ Գրականութիւն
Արեւելահայ եւ արեւմտահայ նոր գրականութիւններու իրաքանչիրը իւրովի իր վրայ կը կրէ ազգի քաղաքական ու տնտեսական տրոհուածութեան կնիքը եւ օտար տիրողներու հետապնդումներու ու ձուլման քաղաքականութեան ծանր հետեւանքները։ Արեւմտահայ գրականութիւնը իր գոյութիւնը պահպանեց մինչեւ XX դարի 10-ական թ.՝ թուրք կառավարող շրջաններու հրահրած՝ հայահալած քաղաքականութեան հետեւանքով ունեցաւ նոյն ողբերգական վախճանը։ Արեւելահայ իրականութիւնն ու գրականութիւնն ալ մինչեւ XIX դարի 20-ական թ․ի կէսերը, ենթակայ ըլլալով պարսից հալածանքներուն, ի վերջոյ զարգացման լայն հնարաւորութիւններ ստացան շնորհիւ Ռուսաստանի հետ Հայաստանի միաւորման (1828)։ Ելլելով աշխարհագրական պայմաններէն՝ արեւմտահայերու առնչութիւնները առաւել սերտացան արեւմտաեւրոպական գրական կեանքի, մասնաւորապէս, Ֆրանսա յի հետ, հնդկահայ գաղթաշխարհինը՝ Անգլիոյ, արեւելահայերունը՝ ռուս եւ գերմանական իրականութեան ու գրականութեան հետ։ Գրական ուսումնառութիւն ունենալով համաշխարհային դասականներու ստեղծագործութիւններու վրայ՝ հայ հեղինակները անոնց փորձը կը իւրացնէին ու կը փոխադրէին հայ իրականութեանը։ Բուն պատմական Հայաստանի արեւելեան ու արեւմտեան բնաշխարհին մէջ, ծաղկող գրականութիւններու մասին այս շրջափուլին մէջ՝ խօսիլը թերեւս ժամանակաւորապէս բան կ'ըլլար, որովհետեւ մայր երկրի մշակութային կեդրոններէն քիչերը մասնակցութիւն ունէին գրական նոր շարժման, թերեւս Կարինն ու Սեբաստիան արեւմտահայերու, Վաղարշապատն ու Երեւանը (մասամբ նաեւ՝ Գանձակը)՝ արեւելահայերու մօտ։ Գրական գործիչները կը ստեղծագործէին գերազանցապէս գաղթավայրերուն՝ Կ․ Պոլսոյ, Զմիւռնիա յի, Մատրաս ի, Կալկաթա յի, Մոսկուա յի, Պետերբուրգ ի, Աստրախան ի, Նոր Նախիջեւան ի, Մոզդոկ ի, Թիֆլիս ի, Նոր Ջուղա յի մէջ։ Այս հանգամանքն ալ պատճառ կը դառնայ գրականութեան ազգային ձեւի, նախ եւ առաջ լեզուի որոնման հարցի տարբեր մօտեցումներու, որ ի յայտ կու գայ արեւելահայ եւ արեւմտահայ գրական ու մշակութային գործիչներու ստեղծագործական փորձի մեջ։ Տակաւին չէր մշակուած միասնական տեսակէտ նոր գրականութեան ու դպրոցի լեզուի հարցերուն մէջ։ Աւանդաբար նախապատուութիւնը կը տրուէր գրաբարին, բայց փորձեր կ'ընէին նաեւ այս կամ այն բարբառը, խօսակցական աշխարհաբարի արարատեան ու պոլսական տարբերակները գրականութեան ու դպրոցի լեզու դարձնելու համար։
Դասական Հայերէն
Դասական հայերէնի վերածնութեան շարժումը, որ առաւելապէս կը դրսեւորէր գրականութեան բնագաւառին մէջ եւ որուն նախաձեռնողները առաջին հերթին, Վենետիկի Մխիթարեանները՝ Մխիթար Սեբաստացին (1676–1749) ու անոր աշակերտներն էին։ Ուղղուած էր գլխաւոր նպատակի մը՝ դարերու ընթացքին գիրքերու միջոցաւ աւանդուած եւ աստիճանաբար աղճատուած գրաբարը խորթ ձեւերէն ու լատինաբանութիւններէն մաքրագործելու եւ ոսկեդարեան վիճակը վերականգնելու, որպէսզի ան դառնար ոչ միայն գրականութեան ու դպրոցի լեզու, այլեւ ժամանակի ընկերային ու տնտեսական փոխյարաբերութիւններու ու գաղափարախօսութեան արտայայտման միջոց, ծառայեր ազգային վերածնութեան ու համախմբման նպատակներուն եւ համազգային կարիքներուն։ Այս շարժումը կողմնակիցներ ունէր գրեթէ բոլոր հայկական մշակութային կեդրոններու մէջ, բայց որովհետեւ չէր հետեւեր ժամանակի ոգին, ի վերջոյ, ձախողեցաւ։ Գաղտնիք չէ, որ իրենք՝ Մխիթարեաններն ալ, աւելի ու աւելի հակելով խօսակցական աշխարհաբարին, այդ լեզուով հրատարակեցին (1843 թուականէն) «Բազմավէպ» գրական հանդէսը։ Շարժման գլխաւոր արդիւնքը գրաբար գրականութեան վերածնունդն Էր, որ նախապատրաստուած էր ըստ բոլորին։ Տքնաջան հետազօտութիւններու միջոցով Մխիթարեանները բացայայտած էին գրաբարի հիմնական օրինաչափութիւնները ինչպէս ձեւաբանութեան, այնպէս ալ շարահիւսութեան բնագաւառին մէջ, կազմելով դասական հայերէնի քերականութիւնը (Մ․ Չամչեան, Գ․ Աւետիքեան եւ Ա. Բագրատունի)։ Հաւաքելով ու ստուգաբանելով հայերէնի ողջ բառապաշարը անոնք ստեղծած էին Հայկազեան լեզուի ընտիր ու լիակատար ստուգաբանական բառարան (Մ. Աւգերեան, Դ. Աւետիքեան եւ Խ. Սիւրմելեան), իրենց իսկ՝ կանոնարկած լեզուական ու ոճաբանական օրէնքներով եւ ստուգաբանած բառապաշարով թարգմանած են յոյն, լատին ականաւոր գրողներու ու պատմիչներու երկասիրութիւնները, վերջապէս՝ յօրինած էին գերազանցապէս յանգաւոր տողերով դիւցազներգական ու քնարական քերթութեան բազմազան նմոյշներ, որոնք հետագային ամփոփուեցան «Տաղք Մխիթարեան վարդապետի» (Յ. 1–3, 1852–1854) ժողովածոյի եւ առանձին մեծ ու փոքր գիրքերու մէջ։ Ատոնց բարձրագոյն արտայայտութիւնը Ա․ Բագրատունիի (1790-1866) «Հայկ Դիւցազն» դիւցազնական-հերոսական բանաստեղծութիւնն է (գրուած ու աւարտած է 1830-ին, ձեռագիրը յետոյ զոհ գացած է պատահարի, վերստեղծուած է հետագային, լոյս տեսած է՝ 1858-ին)։ Մինչեւ XIX դարու 40-ական թ․ի կէսերը, հայ բանաստեղծներն ու Մխիթարեան սաները գերազանցապէս այդ վերականգնուած դասական հայերէնով կը գրէին, իսկ 50-ական թ․ հնչեց գրապայքարի յաղթանակի ու աշխարհաբարի քաղաքացիական իրաւունքի ժամը։
Աշխարհաբար Գրականութիւն
Արեւելահայ իրականութեան մէջ աշխարհաբարի յաղթանակի գրական ամենամեծ վաւերագիրը Խ․ Աբովեանի (1809–անհետացած է 1848) «Վէրք Հայաստանի» (գրած է՝ 1841-ին ու յաջորդ տարիներուն, հրտ․ 1858) պատմավէպն է, իսկ արեւմտահայ իրականութեան մէջ՝ Ղ․ Ալիշանի (1820–1904) «Երգ Նահապետի» հայրենասիրական բանաստեղծութիւններու շարքը։ Աբովեանի եւ Խաչատուրեանի գրիչի տակ ալ աշխարհաբարը ստացած է անկրկնելի փայլ ու կենդանութիւն: Երկուքին գրական ստեղծագործութիւններն ալ խոր հետք կը ձգեն հայ գրականութեան եւ ազատագրական պայքարի վրայ, կանխորոշել հայ հայրենասիրական քերթութեան գլխաւոր թեմաներն եւ զարգացման ուղիները։ Գրաբար ստեղծագործութիւններուն զուգընթաց յօրինած են նաեւ գրաբարախառն աշխարհաբարով եւ հոգեւոր ու աշխարհիկ բովանդակութեամբ տաղաշարքեր։ Լաւագոյնը Պետրոս Բերդումեան Աղամալեանցի «Պայծառ Արփին արդ բարձրացաւ․․․» տաղն է։ Այս դպրոցի կամ ուղղութեան ներկայացուցիչները շատ են արեւելեան եւ արեւմտեան հայութեան շրջանին մէջ՝ Գրիգոր Օշականցի (1757–1799), Յովհաննէս Կարնեցի (մօտ 1750-ական թ․–1820-ական թ․ սկիզբ), Ահարոն Վարդապետ, Սերովբէ Պատկանեան (1769–1836), Գէորգ Խութով, Ռոստոմ Աբովեան։ Կրոնաբարոյախօսական յորդորներէն բացի, անոնց քնարը կը հնչեցնէ նաեւ հայրենասիրական մեղեդիներ (Ռ․ Աբովեանի «Մունետիկն ի ձայն աղաղակէ․․․» տաղը)։
Տաղերգութիւն
Այս ուղղութիւնը եւս, ի վերջոյ, չգոյատեւեց. տաղերգութիւնը, իբրեւ միջնադարեան քերթութեան վերապրուկ, շուտով ձուլուած է մասամբ աշուղական բանաստեղծութեան, մասամբ ալ՝ նոր քերթութեան հետ, իսկ տաղը՝ իբրեւ հայ նոր բանաստեղծութեան տեսակ, իր ձեւական ու գաղափար, յատկանիշերով վերածնած ու նոր որակ ձեռք բերած է արեւմտահայ քերթութեան մէջ (Մ. Պէշիկթաշլեան, Պ. Դուրեան)՝ նոյնանալով երգին։ Տաղերգու աշուղներէն յիշատակութեան արժանի է Պ. Մատաթեանցը՝ Սեյատը (1810–1876), որ գրած ու հրատարակած է այնչափ շատ, միայն թէ՛ թոյլ ու անկատար ոտանաւորներ։
Հայրենասիրական Թեմաներով Ստեղծագործութիւններ
Երկու ճիւղերու գրականութիւններու որոնումներու ու հիացումի առարկան հայ հին հայրենիքն ու անոր անցեալ փառքն էր, հայ ազգի ու լեզուի հնութեան եւ հեղինակութեան հաստատումն ու պանծացումը։ Եւ արեւելահայ եւ արեւմտահայ քերթողները Հայաստանի անցեալ երանութիւնները վերստեղծելու ջանք չէին խնայեր թանձրացնելու գոյները եւ նպաստելու Հայաստանի քաղաքական անկախութեան վերականգնման ու միաւորման, լուսաւորութեան ու բանականութեան թագաւորութեան վերահաստատման։ Օտար նուաճողներու լուծէն հայկական հողերու ազատագրումը (Ռուսաստանի աջակցութեամբ ու օգնութեամբ) դարձած է այդ շրջանի քերթուածներու գլխաւոր թեմաներէն մէկը։ Իսկ գալիք Հայաստանը, ըստ ժամանակի գրողներու, պէտք է ըլլար տիպն ու պատկերը ոսկեդարեան ժամանակներու կարգերու ու պանծալի դէմքերու, վարդանանց նման քաջ ու անձնուրաց, Մեսրոպ Մաշտոցի ու անոր աշակերտներու՝ Մովսէս Խորենացիի, Եղիշէի եւ միւսներու նման իմաստուն եւ հայրենասէր։ Սիմէոն Երեւանց ի «Արի աստուած հարցը մերոց․․․» մաղթանքը, Պետրոս Ղափանցի (ծննդեան թուականը անյայտ–1784) «Ի ննջմանէդ արքայական» տաղը, «Հայելի Կալկաթեան» կը լրագրէր լոյս տեսած անանուն «Տէր, կեցո դուն զհայս․․․» եւ Յովհաննէս Միրզա Վանանդեցի «Առ Հայաստան» («Հայաստան, երկիր դրախտավայր») երգերը այդ հայեցութիւններու ու ձգտումներու ինքնատիպ արտայայտութիւններն են, բանաստեղծ, խօսքի ու զգացման նախանձելի դրսեւորումներ։ Այս շրջափուլին մէջ, առաջին անգամ ուրուագծուած են ուղղութիւններ ու դպրոցներ, որոնք մինչ այդ անսովոր էին ու անծանօթ եւ որոնց շնորհիւ մեր ազգային բանաստեղծական մշակոյթը, դուրս գալով ներանձնացումէն, կը փարէր կամ կը մերձենէր համընդհանուր գրական կեանքին, համաշխարհային գրական ընթացքին։ Արեւմուտքի գրականութեան ուղղութիւնները, սեռերն ու տեսակները ընտանի կը դառնան հայ գրողներուն ու իրականութեան։
Կլասիցիզմ
Շրջափուլի սկզբէն մինչեւ աւարտը տիրապետող գրական ուղղութիւնը կլասիցիզմն էր (Ռ․ Ինճիճեան, «Ամարանոց Բիւզանդեան», 1704, Ղուկաս Կարնեցոլ՝ Գերմանիոյ Յովսէփ կայսերն յղած աղերսագրի վերջաբանը, Երեւանի հայոց նամակը ՅովսԷփ Արղութեանին են։ Հայկական կլասիցիզմի զինանոցը նախ հին Հայաստանի պատմական կեանքն էր, տարբեր դարաշրջաններուն պետական, ռազմական ու հոգեւոր գործունէութեան ասպարէզ կոչուած արքաները, զօրավարները, քերթողները, սրբացած վարդապետները, անոնց կեանքի անցքերն ու մեծագործութիւնները, հեթանոս Հայաստանի աստուածներն ու դիւցազուններն են։ Հայութեան հոգեւոր զարգացումը, տարանջատուելով հեթանոս Արեւելքէն, առմիշտ շաղկապուած է քրիստոնեայ արեւմուտքի հետ, դրական ու բացասական բոլոր հետեւանքներով հանդերձ․ Ա. Բագրատունի («Հայկ դիւցազն»), Հ. Միրզա-Վանանդեցի (1772–1841, «Արփիական Հայաստանի», «Ոսկեդար Հայաստանի»), Մ․ Թաղիադեան (1803–1858, «Աոս եւ Աոնդիպի»), Դ. Պատկանեան (1802–1889 «Հայկերգ», «Արամերգ», «Փառնակ», «Առնակ», «Փառանձեմ», «Վարդան», «Անուշաւան», «Կար»)։
Թեմատիկ Բաժանման Սկզբունք
Հայկական կլասիցիզմի գրականութենէն սկիզբը կ'առնէ բանաստեղծութիւններու թեմատիկ բաժանման սկզբունքը, որ կը կիրառէին մասնաւորապէս Մխիթարեան քերթողները, որոնք սովորութիւն կը դարձնէին իրենց ոտանաւորները համախմբել տէրունականք, կրօնականք, բարոյականք, կենցաղականք, սթափականք եւ համանման այլ վերնագիրերու տակ, այս Ղ. Ալիշանի ստեղծագործական առօրյային մէջ, աւելի կը յստակուի Տէրունի, Մաղթունի, Բնունի, Մանկունի, Տխրունի, Հայրունի են։ Հայրենասիրութեան գաղափարը, ինչպէս նկատած է ակադեմիկոս Մ․ Աբեղեանը. XVIII–XIX դ․ բանաստեղծութեան գլխաւոր շարժիչը ըլլալով հանդերձ՝ դեռ չէր զատորոշուած կրօնա-եկեղեցական քարոզներէն ու աշխարհըմբռնումներէն։ Այդ գաղափարը մեզ կը ներկայացնէ շատ դէպքերուն մէջ, ողբերու ու ներբողներու միջոցով, որոնք ժամանակի տարածուած բանաստեղծական տեսակներէն էին եւ աւանդական կարգով կը ծաւալուէին էջմիածնի ու Արարատեան աշխարհի սրբութիւններու շուրջ։ Առատ են յատկապէս էջմիածնին նուիրուած տաղերն ու ներբողները, որոնց հեղինակներն են՝ Սիմէոն Երեւանցի ն, Գրիգոր Օշականցի ն, Աբրահամ Աստապատցի ն (մասնաւորապէս՝ «Ներբողեան սրբոյ Աթոռոյն էջմիածնի» գրքոյկը, 1807), Դ․ Փեշտմալճեանը, անգամ երիտասարդ Խ․ Աբովեանը («Դրուստ առ սուրբ Մայր Աթոռն մեր Էջմիածին»)։ Կը հնչեն նաեւ՝ այլ երգեր ու մոթիֆներ՝ կեանքի ու մահուան, հոգւոյ եւ մարմնի անլուծելի հակասութեան, վարդի ու սոխակի, խնճոյքի եւ ուրախութեան, բայց անոնց մէջէն արտայայտուող գլխաւոր գաղափարը, ոգին կրօն, բարոյախօսութիւնն է. կրօն, ջերմեռանդութեան արթնացումը եւ հնազանդումը աստուածային կարգին։ Կ'իշխէր բռնայանգը, միեւնոյն ձեւով յանգաւորուող երկարաշունչ ու խրթին բանատողը՝ առանց բանաստեղծական գիւտերու ու պատկերներու։ Բռնայանգի վարպետներ էին Հայաստանի արեւելեան ու արեւմտեան բնաշխարհի մէջ ստեղծագործող Մխիթարեան բանաստեղծները՝ Ղ. Ինճիճեան, Գ. Աւետիքեան, Է. Հիւրմիւզեան–Վրոյր, Ա․ Բագրատունի, Սռան Սիսակեան, Մ․ Զախջախեան, Վ․ Ռուբինեան։ Հետագայ հայ բանաստեղծութեան վրայ անոնց ազդեցութիւնը երկրորդական է, մանաւանդ որ անոնց՝ գրական ասպարէզը ձգելու հետ միասին կը դադրի նաեւ գրաբար բանաստեղծութիւնը, եթէ կողմը ձգենք նորավարժ ճարտասաններու դպրոցական վարժութիւնները եւ երիտասարդ Ղ․ Ալիշանին, Մ․ Պեշիկթաշլեանին ու քանի մը ուրիշներու, որոնք իբրեւ բանաստեղծներ թրծուելով Մխիթարեան քուրային մէջ, որոշ ժամանակ դեռ իրենց հոգւոյ պարտքը կու տային, իսկ հետագային կամ ընդհանրապէս կը ձգեն յանգագիտութեամբ զբաղիլը կամ կ'անցնին հայ ռոմանթիկներու բանակը եւ կը իւրացնեն վերջիններուս գեղագիտութիւնն ու փորձը։ Կլասիցիզմի զարգացման ամենաբուռն շրջանին մէջ՝ աստիճանաբար կը սկսին նշմարուիլ հայկական սենտիմենտալիզմի ու ռոմանթիզմի յատկանիշերը։
Ստորոգութիւն:Հայ գրականութիւն
ՔՕՓ 21
ՔՕՓ 21, մեծ խորհրդաժողով, որ տեղի ունեցած է Փարիզի մէջ՝ խօսելու կլիմայի ջերմացման հետ կապուած հարցերուն մասին:
Պատմութիւն
Ամէն տարի մասնագէտներ եւ տարբեր երկիրներու ղեկավարներ կը հաւաքուին խօսելու համար կլիմայի եւ մոլորակին օդին ջերմանալուն հետ կապուած հարցերուն մասին:
Առաջին խորհրդաժողովը տեղի ունեցած է Պերլինի մէջ, Գերմանիա, 1995-ին:
2015-ին Ֆրանսան՝ Փարիզի մէջ, հիւրընկալած է այս ժողովը, 30 Նոյեմբերէն 11 Դեկտեմբեր: Անիկա եղած է կլիմային յատկացուած 31-րդ խորհրդաժողովը: Այդ պատճառով է, որ ան 21 թիւը կը պարունակէ իր անուան մէջ: Իսկ երեք գիրերը` ՔՕՓ, եկած են անգլերէն «Քոնֆըրընս օֆ տը Փարթիզ» նախադասութենէն :
Մասնակցութիւն
Կը մասնակցին բոլոր այն պետութիւնները, որոնք Միացեալ ազգերու կազմակերպութեան մօտ ընդունած են կլիմայի ջերմացման դէմ պայքարիլ: Այդ 195 երկիրներէն ներկայացուցիչներ, ինչպէս նաեւ գիտնականներ, կլիմայի մասնագէտներ, կազմակերպութիւններ եւ քաղաքացիներ կը մասնակցին ժողովներուն:
Ընդամէնը 40 հազար հոգի ներկայ եղած է Պուրժէի մէջ, ուր տեղի ունենցած է խորհրդաժողովը:
Թիրախներ
Խորհրդաժողովին նպատակը եղած է լուծումներ գտնել Աշխարհ մոլորակին ջերմաստիճանի բարձրացումը միայն 2 աստիճան սելսիուսի վրայ պահելու համար մինչեւ 2100 թուականը:
ՔՕՓ 21-ին մասնակցող երկիրները պէտք է համաձայնին եւ գործադրեն Խորհրդաժողովին որոշումները:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:2015 խորհրդաժողովներ
Արսէն Արծրունի
Արսեն Արայի Արծրունի, հայ հոգեբան, հանրային գործիչ, ուսուցիչ, իրաւապաշտպան, յօդուածագիր, ՀՅԴ կուսակցութեան անդամ։
Կենսագրութիւն
Արսէն Արծրունին ծնած է 1961 թուականի 28 Մարտ 28-ին Լիբանանի մայրաքաղաք Պէյրութ: 1964 թուականէն յաճախած է Համազգային մշակութային ընկերակցութեան Նշան Փալանճեան ճեմարանին մէջ: 1978-1979 թուականներին ուսաներ է Մոն Լասալ վարժարանին մէջ, 1979-1980 թուականներուն՝ Կիպրոսի Մելքոնեան վարժարան, իսկ 1981-1986 թուականներուն բարձրագոյն կրթութիւն ստացեր է Լիբանանի Հայկազեան համալսարանէն:
1977 թուականին, 16 տարեկանին սկսեր է մասնակցիլ հայկական թաղամասերու պաշտպանութեան աշխատանքներուն: 1981 թուականէն յետոյ մասնակցեր է ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչման համար մղուող պայքարի առաջին փուլին: 1981-1987 թուականներուն զբաղուեր է ՀՅԴ կուսակցութեան Լիբանանի կառոյցի շրջանակներուն մէջ կազմակերպուող քարոզչական աշխատանքներով: Ստանձներ է ղեկավար պաշտօններ երիտասարդական եւ ուսանողական կառոյցներու մէջ: Այդ աշխատանքներու շրջանակներու մէջ, Արսէնը իր ընկերներուն հետ նախաձեռներ եւ իրականցուցած է տարբեր նախագիծեր, այդ թիւին՝
Գործունէութիւնը Հայաստանի մէջ
1988-1990 թուականներին Արսէն Արծրունին կ'ուսումնասիրէ ձեռներեցութեան Կորպաչովեան օրէնքները, ապա կ'այցելէ Խորհրդային Հայաստան, որոնելով դէպի Հայաստան նոր (առնուազն գործարար) ներգաղթի ստեղծման միջոցներ: Իր ուսումնասիրութիւններու արդիւնքներր կը հրապարակուին Պէյրութի «Ազդակ» օրաթերթին մէջ, ինչպէս նաեւ սփիւռքի այլ թերթերուն մէջ: 1988 թուականի Սպիտակի երկրաշարժէն յետոյ ան կը մասնակցի Լիբանահայերու դրամահաւաքի կազմակերպչական աշխատանքներուն, իսկ 1989 թուականին «Հայ օգնութեան միութիւն» (ՀՕՄ) կողմէն կազմակերպուած օժանդակութեան շրջանակներու մէջ, որպէս տեղեկատուութեան ինֆորմաթիքայի ուսուցիչ, կը զործուղղուի աղէտի գօտի՝ Վանաձորի թիւ 5 դպրոց: Նոյն տարին, ան համակարգչի ուսուցման դասեր կու տայ նաեւ այն ժամանակուայ Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի Մարտակերտ քաղաքի վարժարաններէն մէկուն մէջ: