cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մարկարիթա Սիմոնեան
Կենսագրական գիծեր
Սիմոնեան 25 տարեկանին, 2005-ին «Ռաշա Թուտէյ»-ի գլխաւոր խմբագիրի պաշտօնին նշանակուած է։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Տօն Գիւտի Գօտիին Ս. Աստուածածինին
'''Տօն Գիւտի Գօտիին Ս. Աստուածածինին''', Աստուածամօր պատկանած գօտիին գտնուելուն յիշատակութիւնն է։
Ե. դարու սկիզբը, Երուսաղէմի մէջ երեւան կու գայ, հանդիսաւոր կերպով Կոստանդնուպոլիս կը բերուի եւ Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ մէջ կը զետեղուի գօտին։
Հայ եկեղեցւոյ տօնացոյցը երկար տարիներ չէ յիշատակած Աստուածածնայ գիւտ գօտւոյ տօնը։ Ան կը սկսի Աստուածամօր յիշեալ տօնը նշել շնորհիւ Սիմէոն Երեւանցի Կաթողիկոսին։ Հայրապետը 1774-ին իր հրատարակած բարեփոխեալ տօնացոյցին մէջ կը հաստատէ եւ Ս. Աստուածածինի գօտիի գիւտը տօնել կը թելադրէ Ս. Կոյսին վերափոխման երրորդ Կիրակին ։
Յակոբ Իշխանեան
Յակոբ Միհրան Իշխանեան (27 Յուլիս, 1938, Գահիրէ, Եգիպտոս), Հայ քանդակագործ մըն է:
Կենսագրութիւն
Յակոբ Իշխանեան ծնած է 27 Յուլիս, 1938 թուականին, Գահիրէ, Եգիպտոսի մէջ։ 1948 թուականին անոր ընտանիքը ներգաղթած է Հայաստան։ 1964 թուականին աւարտած է Երեւանի պետական գեղարուեստական թատերական հաստատութենէն (այժմ կոչուած Երեւանի գեղարուեստական պետական ակադեմիա): Նոյն թուականին ան մասնակցած է նաեւ հանրապետական եւ միութենական ցուցահանդեսներու։ 1968 թուականին Յակոբ Իշխանեան անդամակցած է Հայաստանի Նկարիչներու Միութեան։ Մինչեւ 1977 թուական դասաւանդած է Երեւանի մանկավարժական հաստատութենէն ներս։ 1977 թուականին տեղափոխուած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ, որտեղ մինչեւ ներկայիս կ'ապրի եւ կը ստեղծագործէ։
Անոր Գործերը
Յակոբ Իշխանեանի գործերէն մաս մը կը գտնուի Հայաստանի Ազգային Պատկերասրահին մէջ :
Օնորէ Տը Պալզաք
Օնորէ Տը Պալզաք (Honoré de Balzac, ծննդեան անունը՝ Օնորէ Պալզաք, տը մասնիկը սկսած է օգտագործել 1830-էն, ֆրանսացի գրող ։
Կենսագրական Գիծեր
Ծնած է 1799-ին, Ֆրանսայի Թուր քաղաքին մէջ, հարուստ գիւղացի ընտանիքի մը յարկին տակ։ Հայրը կը պատրաստէր որդին փաստաբան դառնալու։
1816-1819 թուականներուն՝ ուսումը կը շարունակէ Փարիզի իրաւագիտական դպրոցին մէջ, միաժամանակ նոտարի մը քով գրագիր աշխատելով։ Սակայն հետագային կը ձգէ այդ ասպարէզը՝ ինքզինք նուիրելով գրականութեան։
Պալզաք մանուկ հասակին ընկերներ չունէր. հարազատներէն կտրուած էր, իսկ 14 տարեկանին հոգեկան եւ ջիղերու խանգարում ունեցած էր, որուն պատճառով ալ սակաւախօս ու ինքնամփոփ անձ մը դարձած էր։
Գործունէութիւն
1825-1828 թուականներուն կը զբաղի հրատարակչական գործունէութեամբ, սակայն յաջողութիւն չի գտներ։ Ապա կը փորձէ Ուքրանիայէն Ֆրանսա կաղնիի ծառեր ներմուծել, սակայն նոյնպէս ձախողութեան կը մատնուի ։
Պալզաք իր աշխատասիրութեան եւ յամառութեան շնորհիւ նշանաւոր կը դառնայ։ 1829-ին լոյս կը տեսնէ Պալզաքի անունով ստորագրուած առաջին գիրքը՝ «Շուաններ» (Les Chouans) պատմական վէպը։ Անոր յաջորդ ստեղծագործութիւնները կ'ըլլան՝ «Անձնական կեանքի դրուագներ» (Scènes de la vie privée, 1830), «Երկարակեցութեան կենսահիւթը» (L'Élixir de longue vie, 1830-1831), «Կոպսեք» վիպակը (Gobseck, 1830), որոնք մեծապէս կը գնահատուին ընթերցողներու եւ քննադատներու մօտ։ 1831-ին Պալզաք կը հրատարակէ «Շակրենի կաշին» փիլիսոփայական վէպը եւ կը սկսի յօրինել «Երեսնամեայ կինը» (La femme de trente ans) վէպը։ «Չարաճճի պատմուածքներ» շարքին մէջ (Contes drolatiques, 1832-1837) Պալզաք հեգնանքով կ'ընդօրինակէ Վերածննդեան պատմուածքներու ոճը։ Մասամբ ինքնակենսագրական «Լուի Լամպեր» (Louis Lambert, 1832) եւ յատկապէս «Սերաֆիթա» (Séraphîta, 1835) վէպերուն մէջ կ'արտացոլայ Պալզաքին հետաքրքրութիւնը Սվետենպըրկի եւ Մեն-Մարթենի խորհրդաւոր մտայղացումներով։
Պալզաք ծանօթ էր իր բացառիկ աշխատասիրութեամբ. գրասեղանին առջեւ նստած կը ստեղծագործէր օրական 15-16 ժամ՝ իւրաքանչիւր տարի հրատարակելով երեքէն վեց գիրք: Գրողին աշխատանքային օրը կէս գիշերին կը սկսէր: Միայն սուրճ խմելու ընթացքին կը հանգստանար։ Ականատեսներ կը վկայեն, որ ան ընդմիջումներու ընթացքին ծայրայեղութենէ ծայրայեղութիւն «կը թռչէր». կա՛մ շատ կ'ուտէր եւ կամ իր սիրուհիներուն հետ ժամանակ կ'անցընէր։ Պալզաք արտաքնապէս գեղեցիկ տղամարդ մը չէր, կարճահասակ եւ գէր էր ու նոյնիսկ ինքզինք չէր խնամեր։ Իր խօսքը շատերու համար «կենդանի շունչ» էր՝ գեղեցիկ ու սրամիտ բառերով շարադասուած։ Երբ կը խօսէր՝ իր զրուցակիցը անմիջապէս անոր իմաստութենէն կը հրապուրուէր։ Ահա թէ ինչո՛ւ կին արարածները մէկ անգամէն կրնային իրեն սիրահարուիլ։
Պալզաք այն գրողն էր, որ առանց իր գործերը վերընթերցելու, սրբագրելու եւ խմբագրելու՝ հրատարակութեան կը յանձնէր։ Հակասական եւ տարօրինակ մարդ մըն էր։ Թշուառութեան մէջ ըլլալով հանդերձ, միշտ ճերմակ վերնաշապիկով դուրս կու գար։
Սկզբնական շրջանին Պալզաք պատմական թեմաներով արկածախնդրական վէպեր գրած է։ Հանրայայտ դարձած է «Շուաններ» վէպով, զոր նուիրուած է 1799-ի ապստամբութեան: Պալզաք իր այս գործին մէջ պատկերած է հասարակ ժողովուրդը եւ շարքային զինուորները, որոնք ձգտած են պահպանել յեղափոխութեան նուաճումները։
Երկեր
1834-ին Պալզաք կ'ուզէ իր ստեղծած եւ ստեղծելիք բոլոր երկերը ամփոփել բազմահատոր շարքի մը մէջ։ Այդ շարքը ան հետագային կը վերնագրէ «Մարդկային կատակերգութիւն»։
Այդ շարքին վրայ Պալզաք կ'աշխատի մինչեւ իր կեանքին վերջը։
Առաջին մասին մէջ կը ներառուին՝
Հետագային շարքը կը համալրուի «Մոտեսթ Մինիոն» (Modeste Mignon, 1844), «Զարմուհի Պեթը» (La Cousine Bette, 1846), «Զարմիկ Փոնսը» (Le Cousin Pons, 1847) վէպերով, ինչպէս նաեւ շարքը ամփոփող «Ժամանակակից պատմութեան աստառը» (L’envers de l’histoire contemporaine, 1848) վէպով։
Պալզաքի ստեղծագործութիւններէն շատերը թարգմանուած են հայերէնի եւ հրատարակուած՝ 1950-1960-ական թուականներուն։
Պալզաքի Սիրոյ Պատմութիւնը
Փարիզի աղջիկներու սիրելին էր սիրառատ Պալզաքը։ Ամէն օր աշխարհի տարբեր անկիւններէն տասնեակ նամակներ կը ստանար։ Իսկ օր մը իր ձեռքը կ'անցնի նամակ մը, որուն մէջ գրուած էր.
«Ձեր հոգին դարեր տեսած ու ապրած է։ Իսկ շատեր զիս կը վստահեցնեն, որ դուք տակաւին երիտասարդ էք։ Երբ կարդացի ձեր ստեղծագործութիւնները՝ սիրտս թրթռաց։ Դուք տուած էք կնոջ իսկական արժանիքներն ու սէրը, զորս կնոջ համար պարգեւ են եւ աստուածային ճառագայթում։ Ձեր հոգւոյն նրբութիւնը զարմացուցած է զիս եւ ձեզի թոյլ տուած է, որ դուք կնոջ հոգին կարողանաք կռահել ու հասկնալ…»:
Ձեռագիրն ու գրելու ոճը անծանօթին մասին շատ բան կը «պատմէր»։ Պալզաք առաջին իսկ վայրկեանէն կը հասկնայ, որ նամակին հեղինակը երիտասարդ, գեղեցիկ ու մեծահարուստ կին մըն էր։ Շուտով անծանօթուհին ինքզինք կը բացայայտէ։ Ան լեհ Էւելինա Հանսքան էր, որ Ուքրանիոյ Օտեսա քաղաքին մէջ կ'ապրէր։ Էւելինան 32 տարեկան էր. ամուսնացած էր, սակայն իր տարիքը միշտ կը պահէր եւ ինքզինք հինգ տարի աւելի փոքր կը ներկայացնէր։ Պալզաք եւ Էւելինա 16 տարի շարունակ կը նամակակցին։ Պալզաք իր հեռաւոր անծանօթուհիին կը գրէր.
«Ինձմէ մի՛ վախնաք։ Մի՛ հաւատաք իմ մասիս կատարուած զրպարտութիւններուն։ Ես պարզապէս երեխայ եմ, սակայն աւելի պարզամիտ եմ։ Բայց ես երեխայի պէս մաքուր եմ ու երեխայի պէս սիրել գիտեմ…։ Պաշտելիս, իմ հպարտ թագուհիս, արեւմուտքի վարդ, հիւսիսային աստղ, սիրտիս տիրուհին, վեհաշուք անծանօթուհիս…»:
Էւելինան եւ Պալզաք սիրահարուած էին եւ ապագայի մասին ծրագիրներ ունէին։ Պալզաք իր նամակներուն մէջ միշտ սիրոյ եւ հաւատարմութեան խօսքեր կը շռայլէր, սակայն իր հեռաւոր սիրելիին միշտ կը դաւաճանէր։ Վերջապէս, 1833-ին, Օնորէն ու Էւելինան կը հանդիպին։ Պալզաք երբ Էւելինան կը տեսնէ, կը հիանայ եւ անգամ մը եւս կը սիրահարուի։ Իսկ Էւելինան իր մտածումներն ու յոյզերը իր ընկերուհիին ուղղուած նամակին մէջ հետեւեալ բառերով կ'արտայայտէ.
«Դիմացս գէր, կարճահասակ, կլորադէմ, ճերմակ մազերով տղամարդ մը կանգնած էր, որուն առջեւի երկու ակռաները չկային։ Շատ հասարակ հագուածք մը ունէր, կարծես ծառայ մըն էր»:
Էւելինա հիասթափուծ էր, իր սիրելին այսպէս չէր պատկերացուցած, բայց նոյն նամակը կ'աւարտէր, ըսելով.
«Անբասիր կինը կարելի է գերել միայն միտքի թովչանքով եւ ազնուութեամբ։ Իմ խօսքերս չես կրնար ամբողջապէս հասկնալ, քանի որ զինք չես տեսած։ Իր աչքերը խօսուն ու արտայայտիչ են»:
«Հասնելով նպատակիս՝ կը մեռնիմ, ինչպէս հին սուրհանդակ մը։ Սէրն ու մահը միաժամանակ սիրտիս դռնէն ներս կը մտնեն։ Սիրելի կինը նուաճել՝ երբ սէրը արդէն հանգչած է…»:
Շատեր կ'ըսեն, որ իր մահուան մահիճին մէջ անգամ Պալզաք իր ստեղծած հերոսները կը կանչէր ու անոնց հետ կ'ապրէր, որովհետեւ կը հաւատար, որ այդ հերոսները զինք կրնային բուժել։
Գրական Յատկանիշներ
Պալզաք առանձնայատուկ էր իր գրիչով ու գրական նկարագրութեամբ։ Առարկաները, երեւոյթները մանրամասն կը նկարագրէր եւ կը փորձէր ընթերցողին հոգւոյն մէջ խորասուզուիլ։ Ոգեշնչուած էր սկովտացի խորհրդապաշտ գրող Ուոլթըր Սքոթէն, որուն ազդեցութիւնը վառ կերպով կը տեսնենք իր գրական ստեղծագործութեանց մէջ։
Պալզաքէն առաջ գիւղական կեանքը գրականութեան եւ գեղարուեստին կ'ընծայէր միայն քնքուշ հովուերգութեանց եւ կայտառ պատկերներու նիւթեր։ Պալզաքի թափանցող հանճարը առաջինը կ'ըլլայ, որ կը նշմարէ նորութիւնը այն հարցերուն, զորս արդի գրականութեան եւ ընկերաբանութեան առջեւ կը դնէր ֆրանսական Մեծ Յեղափոխութեան մրրիկը։ Իր սովորական յստակատեսութեամբ, Պալզաք կը հասկնայ գիւղական կեանքին բովանդակ բարդութիւնը եւ ցոյց կու տայ, որ յեղափոխութիւնը կը պայթէր, իսկ ըմբոստացած գիւղացիները՝ համախումբ զայրագին ատելութեամբ կը խոյանային մեծ հողատէրերու անառիկ դղեակներուն վրայ։
Ժամանակի հասարակական, քաղաքական, ընտանեկան կեանքին բնորոշ երեւոյթները՝ եսասիրութիւնը, բարոյական անկումը, նիւթականի ապականիչ ազդեցութիւնը եւ մարդուն ճակատագիրը կ'արտացոլան հեղինակին շարք մը գործերուն մէջ։ Պալզաք քննադատած է թէ՛ մեռնող ազնուականութեան այլասերումը, թէ՛ նոր ձեւաւորուող ազնուական հասարակութեան անբարոյականութիւնն ու անսկզբունքայնութիւնը, թէ՛ տնտեսական յարաբերութեանց զարգացման կամայականութիւնն ու քաոսը, թէ՛ հասարակ ժողովուրդին աղքատացումը («Գիւղական բժիշկ» (1833), «Կեսար Բիրոտոյի փառքն ու անկումը» (1837), «Ցանկամոլներու պերճանքն ու թշուառութիւնը» (1838-1847), «Ամուրիին կեանքը» (1841), «Գիւղական քահանայ» (1841), «Մութ գործ» (1841), եւ այլն):
Պալզաքին Միտքերէն
Գովուերգական եւ կանխակալ կարծիքներով առաջնորդուող մամուլը պարզապէս ստրուկն է շահակցութիւններու եւ մեծամիտներու: Անոնց համար Պալզաք կ'ըսէ.
Պալզաք կը թելադրէ, որ
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Փարիզի համալսարանի շրջանաւարտներ Ստորոգութիւն:Փեր Լաշէզ գերեզմանատան մէջ թաղուածներ Ստորոգութիւն:Անձինք նամականիշերու վրայ Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի գրողներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի վիպասաններ Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի գրաքննադատներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի լրագրողներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի դրամատուրքեր
Հայ Եկեղեցին՝ Ուղղափառ Եկեղեցի
Ուղղափառ բառը Յունարէն օրթոտոքս բառին հայերէն թարգմանութիւնն է, որ կը նշանակէ ուղիղ եւ ճշմարիտ հաւատքով, մտածումով, գործով եւ խօսքով Յիսուս Քրիստոսը փառաբանել: Իսկ ուղղափառութիւն կը նշանակէ Քրիստոսի առաքեալներուն աւանդած հաւատքին ամբողջութիւնը եւ անոնցմով հիմնուած աւանդական, պատմական եկեղեցիներու անփոփոխ ուսուցումները :
Ուղղափառ կամ ուղղափառութիւն անուանումը եկեղեցւոյ պատմութեան մէջ առաջին անգամ գործածուած է Բ. դարուն հայրապետներուն ու վարդապետներուն կողմէն, յատկապէս Ս. Կղէմէս Աղեքսանդրացի հայրապետին գրութեանց մէջ:
Ուղղափառ կը կոչուի այն եկեղեցին, որ իր դաւանաբանական ուղղութեան մէջ անխախտօրէն կը հետեւի Յիսուս Քրիստոսին եւ անոր աշակերտներուն ճամբով փոխանցուած վարդապետութեան, Աստուածաշունչի ուսուցումներուն եւ Տիեզերական ժողովներուն առնուած որոշումներուն:
Քրիստոնեայ եկեղեցւոյ հաւատքի սկզբունքները ձեւաւորուած են Դ. եւ Ե. դարերուն գումարուած երեք Տիեզերական ժողովներու որոշումներով: Հակառակ անոր, որ պատմութեան ընթացքին եկեղեցւոյ կեանքին մէջ բաժանումներ յառաջացած են, սակայն ուղղափառութեան հիմնական սկզբունքները պահպանուած են: Արդ, Ուղղափառ է այն եկեղեցին, որ կ'ընդունի Ս. Երրորդութեան աստուածութիւնը եւ մէկութիւնը, Յիսուս Քրիստոսի մարդեղութեան եւ փրկագործութեան խորհուրդներն ու Սուրբ Կոյս Մարիամի «Աստուածամայր» ըլլալը:
Այսօր, ուղղափառ կոչումը իր անուան կցած բազմաթիւ եկեղեցիներ կան, օրինակ՝ Հայ Ուղղափառ, Ռուս Ուղղափառ, Յոյն Ուղղափառ, սակայն, սկզբունքով, քրիստոնեայ աշխարհին մէջ ուղղափառութիւնը երկու ուղղութիւններով կը ներկայանայ, առաջին ՝ արեւելեան ուղղափառ (Oriental Orthodox), որուն մաս կը կազմեն Հայ, Ղպտի, Ասորի, Եթովիպական, Հնդկաստանի Մալաբար եւ Էրիթրիոյ ուղղափառ եկեղեցիները, եւ երկրորդ՝ ուղղափառ (Eastern Orthodox), որուն մաս կը կազմեն Բիւզանդական եկեղեցիէն ծագում առած եկեղեցիները, այսինքն՝ Յոյն եկեղեցին, Ռուս եկեղեցին, Ուքրանիոյ եկեղեցին, Պուլկարիոյ եկեղեցին եւ այլն:
Հայ եկեղեցին ուղղափառ կը կոչուի, որովհետեւ իր դարաւոր պատմութիւնը պայծառացուցած է վերոյիշեալ սկզբունքներն ու ուսուցումները անշեղօրէն պահելով, ի պահանջել հարկին նահատակութեամբ։
Անտառը (The Forest, խաղ)
Խաղի նկարագրութիւն
Գործողութիւնները տեղի կ՚ունենան անմարդաբնակ կղզիի մը մէջ՝ թէեւ այդքան ալ անմարդաբնակ չէ, ուր խաղային կերպարը իր տղուն հետ կը յայտնուի օդանաւային արկածի մը պատճառով: Սակայն կարմիր մարդ մը տղան կը տանի: Հօր փնտռտուքները կը զարգանան բաւական հետաքրքրական եւ լարուած բեմագրութեամբ եւ դիպաշարով:
Խաղացողը կը զբաղի որսորդութեամբ, կը ստեղծէ ապրելու համար պայմաններ, ուստի՝ ձեր կերպարին բարեկեցութիւնը կախուած է ձեզմէ:
Սակայն ամէն բան այդքան ալ պարզ չէ: Անմարդաբնակ կղզիին մէջ գործած է տարրալուծարան, ուր արարածներ ստեղծուած են: Եւ հաւանական են յարձակումներ անոնց կողմէ: Ուրեմն կը հասկնաք, որ կացինը, բացի ծառ կտրելէ, նաեւ գործ պիտի կատարէ:
Խաղը կարելի է նաեւ խաղալ ընկերներու հետ: Միասին անցնիլ փորձութիւններու մէջէն, հասկնալ, թէ ի՛նչ կը կատարուի եւ ինչպէ՛ս գոյատեւման պայքար պէտք է մղել: Ատիկա կրնայ ապահովել ուրախ եւ հետաքրքրական ժամանց:
«Անտառ»ը կը ստանայ բաւական լաւ արձագանգներ՝ խաղացողներու կողմէ:
Պատումի զարգացումէն պարզ կը դառնայ, թէ արդեօք հայրը կը գտնէ՞ իր տղան, թէ՞ ոչ: «Անտառը» (The Forest) իր տեսակին մէջ ամենէն լաւերէն մէկն է :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Համակարգիչ
Սոնա Լախոյեան Օլիվիէ
Սոնա Լախոյեան Օլիվիէ, քանատահայ քաղաքական գործիչ։
3 Հոկտեմբեր 2022-ին կայացած Քանատայի Քեպէգ նահանգի խորհրդարանական ընտրութիւններուն, Սոնա Լախոյեան (Ազատական կուսակցութեան թեկնածու) ընտրուեցաւ Քեպէգի խորհրդարանի անդամ, Շոմըտի ընտրատարածքի պատգամաւոր ։
Արամ Ղարաբեկեան
Արամ Ղարաբեկեան, հայ խմբավար։ Տասներկու տարի, մինչեւ 2009 թուական, գլխաւորած է Հայաստանի պետական կամերային նուագախումբը: Հայաստանի Հանրապետութեան արուեստի վաստակաւոր գործիչ` Ղարաբեկեան արժանացած է Մովսէս Խորենացի մետալին:
Կենսագրութիւն
Ծնած է Իրան։ Ուսումը ստացած է Պոսթընի «Նիւ Ինկլընտ» երաժշտանոցէն ներս, ապա շարունակած է իր մասնագիտութիւնը, Գերմանիոյ Մայնց քաղաքի երաժշտանոցէն ներս:
Ղարաբեկեան 1983-ին հիմնած է Պոսթընի “Սինֆոնովա“ նուագախումբը, որուն ղեկավարն էր մինչեւ 1991:
Ան ղեկավարած է բազմաթիւ նուագախումբեր` Չինաստանի, Խրուաթիոյ, Ուքրաինոյ եւ Գերմանիոյ մէջ:
Արամ Ղարաբեկեան ղեկավարն է «Բաց երաժշտութեան ընկերակցութիւն» հիմնարկին: Սեպտեմբեր 2012-ին, ան հրաւիրուած է պատրաստելու արուեստի իւրայատուկ ներկայացում մը, Լոս Անճելըսի միջազգային օդակայանին մէջ տեղի ունենալիք “Ինտեւըր“ անջրպետանաւը դիմաւորելու արարողութեան ընթացքին:
Հոկտեմբեր 2008-ին, Արամ Ղարաբեկեանի ղեկավարութեամբ,  Հայաստանի սենեկային նուագախումբը ելոյթներ ունեցած է, Արցախի մէջ կատարուած դասական երաժշտութեան փառատօնին :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Խմբավարներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբավարներ
Ակնես Ժեպեթ Թիրոփ
Ակնես Ժեպեթ Թիրոփ, քենիացի վազորդուհի։
Թիրոփ 10 հազար մեթր վազքի աշխարհի ախոյեանութեան կրկնակի պրոնզէ մետալակիր է (2017 եւ 2019):
Նշենք, որ Թոքիոյի ողիմպիական խաղերուն ան չորրորդ դիրքը գրաւեց հինգ հազար մեթրի վազքի մրցումին:
2021 թուականին աշխարհի ախոյեան հանդիսացած է՝ 10 հազար մեթր ճամբու վազքի ։
Ծանօթագրութիններ
Ստորոգութիւն:Մարզիկներ
Յակոբոս Առաքեալ
Յակոբոս Առաքեալ կը կոչուի նաեւ Յակոբոս Ալփեան կամ Ալփէոսի որդի Յակոբոս (Մտ 10.3): Առաքեալին մայրը Աստուածամօր քոյրն է եւ այդ իսկ պատճառով կը ճանչցուի իբրեւ Տեառնեղբայր: Յակոբոս Տեառնեղբայր Երուսաղէմի առաջին եպիսկոպոսն է (Գղ 1.19): Իր բարեպաշտ կենցաղով նոյնիսկ հրեաներ զինք արդար կը համարէին: Երուսաղէմի մէջ քրիստոնէութեան թիւին աճը կը սպառնար հրեայ ղեկավարներուն. հալածանքներու ընթացքին նպատակ ունէին սպաննել քրիստոնեայ պատասխանատուները, որոնց շարքին առաջին կարգը կը գրաւէր Յակոբոս Տեառնեղբայրը: Ան 62 թուականին կը նահատակուի Երուսաղէմի մէջ: Առաքեալին անունը կրող ընդհանրական մէկ նամակ հասած է, ինչպէս նաեւ Ս. Պատարագի բնագիր մը:
Յակոբոս գալիլեացի ձկնորս մըն էր, որ իր եղբօր՝ Յովհաննէսին հետ կանչուած էր՝ տասներկու առաքեալներուն մաս կազմելու։ Պետրոսի հետ միասին, անոնք առաքեալներու կորիզը կազմած են, ականատես ըլլալով Յայրոսի աղջկան յարութեան, Այլակերպութեան եւ Գեթսեմանի պարտէզի մատնութեան։ Յակոբոսը առաքեալներէն առաջինն էր, որ նահատակուեցաւ՝ Հերովդես Ագրիպասի հրամանով (Գրծ 12:1-2)։ Սպանիոյ հովանաւոր սուրբն է եւ, ըստ աւանդութեան, անոր մարմինը Երուսաղէմէն տարուած է Սանթիակօ տէ Գոմփոստելա, որ մօտ հազարամեակէ մը ի վեր ուխտագնացներու ժողովրդական հասցէ մը եղած է։ «Աստուածային» մակդիրով ծանօթ՝ Յովհաննէս Առաքեալը հեղինակն է չորրորդ Աւետարանին, ինչպէս եւ Յայտնութեան գիրքին։ Անոր վստահուած է Աստուածամօր խնամքը խաչեալ Յիսուսի կողմէ (Յհ 19:27) ։
Թանգարան բաց երկնքի տակ
Թանգարան բաց երկնքի տակ, առաւել լայն նշանակութեամբ թանգարան, որուն նմուշներուն ցուցադրումը կը կազմակերպուի շինութենէ դուրս։ Թանգարանի այս տեսակին կը պատկանին քանդակներու այգիները, մանրակերտներու այգիները, թեքնիքական բազմաթիւ թանգարաններ, մասնաւորապէս ռազմական թեքնիքի, փոխադրամիջոցներու եւ այլ թանգարաններ։
Պատմութիւն
Առաւել նեղ իմաստով բաց երկնքի տակ թանգարան կը կոչուին այն թանգարանները, ուր կը ցուցադրուին ճարտարապետական կառոյցներու օրինակներ։ Շատ թանգարաններու մէջ կը կազմակերպուին անցեալի համալիր կառոյցներ, ուր պատմական շինութիւնները ո՛չ միայն պարզապէս առանձին ցուցանմուշներ են, այլ կը ձեւաւորուին փոխկապակցուած համալիր։ Այդպիսով, այցելուները հնարաւորութիւն կը ստանան ըլլալու անցեալին վերաձեւաւորուած բնակավայրին մէջ` ընդհանուր պատկերացում կազմելով համապատասխան երկրի կամ տեղի պատմութեան ու ազգագրութեան մասին։
Բաց երկնքի տակ թանգարան ձեւաւորելու միտքը կը վերաբերի 1790-ական թուականներուն։ Ատոր առաջին կողմնակիցը եղած է զուիցերիացի մտաւորական Չարլզ Տէ Պենսեթենը` Դանիայի Ֆրետերիկսպորք ամրոցին մէջ կազմակերպելով գիւղական տարազի ցուցահանդէս ։ Ան կը կարծէր, որ գիւղացիական աւանդական տուները պէտք է պահպանուին, սակայն այդ գաղափարի համախոհներ շատ չեն գտնուիր։
Վերջերս աշխատանք կը տարուի բաց երկնքի տակ թանգարաններու ձեւաչափով վերականգնելու աւանդական արհեստներն ու գործունէութեան տեսակները, օրինակ` ջրաղացպանի, կտաւագործի, բրուտի, դարբնիի, հիւսնի, գինեգործի և այլ արհեստներու տեսակները։ Երբեմն նոյնիսկ այցելուներուն կ'առաջարհուի յատուկ մասնագէտի հսկողութեամբ փորձել սեփական ուժերը։ Որոշ արհեստներ կը վերածուին թանգարաններու, օրինակ` չեխական Botanicus ընկերութիւնը մասնագիտացած է գեղեցկագիտական միջոցներու արտադրութեան մէջ` հիմնուելով հին, երբեմն միջնադարեան եղանակներու ու արհեստագիտական մեթոտներու վրայ, եւ երկրին մէջ ու նոյնիսկ անբր սահմաններէն դուրս ունի խանութներու զարգացած ցանց։
Որոշ թանգարաններու մէջ որպէս ճարտարապետական լրացում կը վերականգնուի նախկինին տրանսպորտը։ Այսպես` հոլանտական Արնհեմ քաղաքի բաց երկնքի տակ թանգարանին մէջ կը գործէ շոքեկառքի պատմական գիծ, իսկ Մեծ Պրիթանիոյ Դադլի շրջանի Black Country Living թանգարանին մէջ, բացի պատմական շոքեկառքէն, կը գործէ նաեւ պատմական փոխադրամիջոց մը։
Բաց երկնքի տակ թանգարաններուն մէջ պատմական փոխադրամիջոցը կրնայ կատարել ո՛չ միայն գործող ցուցանմուշի դեր, այլեւ փոխադրամիջոցի գործնական դեր, քանի որ նման թանգարաններուն տարածքը կրնայ բաւական մեծ ըլլալ։
Գոյութիւն ունին բաց երկնքի տակ թանգարաններ, որոնք կը ներկայացնեն պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններ` սկսած նախնադարեան մարդու շրջանէն մինչեւ 20-րդ դարասկիզբի արհեստագործական գիւտեր։
Բաց երկնքի տակ թանգարաններէն առաջիններէն կը համարուի 1891 թուականին բացուած Սկանսեն թանգարանը Զուիցերիոյ մայրաքաղաք Ստոքհոլմի Իւրգորդեն կղզիին մէջ, որուն հետ կապուած` անոր անունը հասարակ անուան նշանակութիւն ձեռք բերած է եւրոպական շատ մը լեզուներու մէջ:
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Երիկամներու Քարերը
Երիկամներու քարերը կոշտ, խճաքարի նմանող տարրեր են, որոնք կրնան ձեւաւորուիլ երիկամներէն ներս: Անոնք պատրաստուած կ'ըլլան հանքանիւթերէ եւ աղերէ :
Երիկամներու քարերը պզտիկ կ'ըլլան, սովորաբար եգիպտացորենի միջուկի եւ աղի հատիկի չափերու միջեւ: Անոնք կրնան ձեւաւորուիլ, երբ մարմինը չափազանց որոշակի հանքանիւթեր կը պարունակէ, եւ միաժամանակ չունի բաւարար հեղուկ զանոնք լուծելու կամ քշելու: Քարերը կրնան ըլլալ շագանակագոյն կամ դեղին, ողորկ կամ անտաշ :
Երիկամային Քարի Ախտանշանները
Ախտանշան կրնայ չըլլալ, երիկամային քար ունենալով հանդերձ: Ախտանշանները կրնան չյայտնուիլ, մինչեւ երիկամի քարին շարժիլը :
Քարը կրնայ շարժիլ երիկամէն ներս: Ան կրնայ նաեւ շարժիլ եւ անցնիլ դէպի այն խողովակը, որ կը կապէ երիկամը միզապարկին: Ախտանշանները կրնան ըլլալ թեթեւ կամ ուժեղ.
Վերջին երեքին պարագային հիւանդը բժշկական անմիջական օգնութեան պէտք ունի:
Երիկամներու Քարերու Պատճառները Եւ Վտանգի Գործօնները
Ե՛ւ տղամարդիկ, ե՛ւ կիներ կրնան ունենալ երիկամներու քարեր, սակայն տղամարդոց մօտ անոնց վտանգը կրկնակի մեծ է, քան` կանանց:
Յաճախ դժուար է պարզել, թէ ի՛նչն է ճիշդ քար յառաջացնողը: Բայց անոնք կը կազմուին, երբ մէզին մէջ որոշակի հանքանիւթերու բարձր մակարդակ ըլլայ: Այդ նիւթերէն են.-
Քարեր կրնան կազմուիլ, եթէ մարմինին մէջ բաւականաչափ մէզ չկայ հանքանիւթերու բարձր մակարդակները «քշելու» համար:
Երիկամներու քարերու յառաջացման վտանգը մեծցնող գործօններէն են.
Երիկամներու քարերու յառաջացման պատճառներէն են.
Երիկամներու քարերու տեսակները
Բժիշկները երիկամներու քարերը կը բաժնեն տեսակներու.
Կրածինի քարեր
Ասոնք ամէնէն տարածուածներն են: Նոյնիսկ միայն օքզալաթներով հարուստ որոշ մթերքներ ուտելը, օրինակ` խաւարծիլը (rhubarb), կամ Տի. կենսանիւթի անսովոր, բարձր դեղաչափերու սպառումը, կրնայ մեծցնել այս տեսակ քարեր ստանալու հնարաւորութիւնը: Այս տեսակ քարերը կարելի է ստանալ նաեւ, երբ սովորաբար բաւարար ջուր չի խմեր հիւանդը, կամ եթէ շատ կը քրտնի եւ չի փոխհատուցեր իր կորսնցուցած հեղուկները:
Սիսթինային (Cysteine) քարեր
Այս մէկը ամէնէն քիչ տարածուած տեսակն է եւ պայմանաւորուած է ծինական նենգափոխումով: Այս պարագային երիկամները կը դժուարանան ներծծելու Սիսթին կոչուող միացութիւնը, որ աւելի բարձր մակարդակներու պարագային կը յայտնուի մէզին մէջ եւ կը պատճառէ քարերու ձեւաւորում:
Սթրուվիթի (struvite) քարեր
Վարակները, յատկապէս միզուղիներու մէջ տեղի ունեցողները, կրնան յառաջացնել այս տեսակի քարերը:
Միզաթթուային քարեր
Մեծ քանակութեամբ կենդանական սպիտակուցներ ուտելը կրնայ պատճառ դառնալ մէզի մէջ միզաթթուի կուտակման: Այդ մէկը ի վերջոյ կրնայ յառաջացնել քար` կրածինով կամ առանց կրածինի: Վտանգի գործօններէն են յօդատապը, շաքարախտը եւ երկարատեւ փորհարութիւնը:
Երիկամային քարերու ախտորոշում
Ինչպէ՞ս բժիշկը կը գիտնայ, որ  երիկամին մէջ քար կայ.
Կը պահանջէ՝
Արեան քննութիւններ
Ասոնք կրնան ցոյց տալ, եթէ արեան մէջ չափազանց կրածին կամ միզաթթու կայ, ինչպէս նաեւ երիկամներուն առողջութեան մասին շատ բան կրնան ըսել:
Մէզի քննութիւն
Բժիշկը կրնայ յանձնարարել հաւաքել մէկ կամ երկու 24-ժամեայ նմոյշ: Այդ ցոյց կու տայ, եթէ մէզին մէջ չափազանց են քար յառաջացնող հանքանիւթերը, կամ եթէ քանակութեամբ բաւարար չեն այլ միացութիւններ, որոնք կրնան կասեցնել քարերու յառաջացումը:
Դուրս եկած քարերու քննութիւն ու վերլուծում
Յղի կիներ պէտք է առաջին եռամսեակին անդրաձայնային (Ultrasound) քննութիւն կատարեն,- եւ ոչ թէ CT պատճէնահանում,- որովհետեւ երեխաները տակաւին զգայուն կ'ըլլան ճառագայթային վնասուածքի: Թեթեւ չափաբաժիններով CT պատճէնահանումը նուազ վտանգաւոր է յղութեան երկրորդ եւ երրորդ եռամսեակին:
Երիկամային քարերու բուժում
Երիկամներու ոչ բոլոր քարերը բուժում կը պահանջեն: Եթէ քարը փոքր է, կարելի է ազատիլ անկէ, միզելուատեն: Քարի անցումը արագցնելու համար կարելի է.
Ջուր խմել
Օրական ութէն տասը գաւաթ ջուրը կրնայ կանխել ձեր մէզին մէջ հանքանիւթերու կուտակումը:
Օգտագործել առանց դեղագիրի ցաւազրկիչներ
Իպուփրոֆէնը կամ նափրոքսէնը կրնան թեթեւցնել անհանգստութիւնը:
Դեղագիր ստանալ
Բժիշկը կրնայ ալֆա ընկալիչները արգելափակող դեղեր տալ: Ասոնք կը հանգստացնեն մկանները միզածորանին (ureter)` այն խողովակին, որ մէզը երիկամներէն միզապարկ կը տեղափոխէ, այնպէս քարը կը փոխանցուի աւելի արագ եւ աւելի քիչ ցաւով:
Եթէ քարը աւելի մեծ է կամ կարելի չէ անցընել զայն, կրնաք անտանելի ցաւ ունենալ: Այս պարագային բժիշկը կրնայ կոտրել քարը քանի մը ձեւով, որպէսզի մարմինը ի վերջոյ ազատի անկէ բաժին առ բաժին: Այդ ձեւերէն են.
Extracorporeal shock wave lithotripsy (ESWL)
Այս մէկը Միացեալ Նահանգներու մէջ երիկամներու քարերու ամենատարածուած ընթացակարգն (procedure) է, ուր կ'օգտագործուին հարուածային ալիքներ, որոնք կրնան փշրել քարը եւ վերածել զայն փոքր կտորներու: Այնուհետեւ աւելի փոքր կտորները կրնան աւելի դիւրութեամբ դուրս գալ մէզին մէջ:
Բուժումը կը տեւէ մօտ մէկ ժամ, եւ սովորաբար մօտ մէկ ժամ ետք կարելի է տուն երթալ: Այս ձեւը չի ներառեր որեւէ վիրահատական ընթացակարգ, բայց թերեւս թեթեւ ցաւ պատճառէ:
Միզածորանային դիտարկում (Ureteroscopy)
Այս ընթացակարգը կը բուժէ երիկամներու եւ միզածորաններու մէջ գտնուող քարերը: Բժիշկը բարակ, ճկուն ներադիտակ մը կ'օգտագործէ քարերը գտնելու եւ հեռացնելու համար: Ան մաշկին վրայ որեւէ բացուածք չ'ըներ, բայց ընդհանուր անզգայացման կ'ենթարկէ այս ընթացակարգին ատեն:
Բժիշկը ներադիտակը միզապարկի եւ միզածորանի միջոցաւ կը հասցնէ երիկամ: Փոքր կողով մը կ'օգտագործուի պզտիկ քարերը հեռացնելու համար: Եթէ քարերը աւելի մեծ ըլլան, բժիշկը լէյզըր կ'արձակէ ներադիտակի միջոցով` զանոնք կոտրելու համար: Մարդոց մեծ մասը նոյն օրը տուն կ'երթայ:
Մաշկի միջոցով քարազերծում (Percutaneous nephrolithotomy)
Այլ միջոց մըն է, որմով բժիշկներ կրնան ազատել երիկամի քարերէն,մէջքի եւ երիկամի միջեւ փոքր բացուածք մը ընելով` քարը հեռացնելու համար: Այս գործընթացը կատարելէ ետք, հաւանաբար քանի մը օր հիւանդանոց մնայ հիւանդը:
Երիկամային քարերու բարդութիւններ
Բարդութիւնները կրնան յայտնուիլ երիկամներու մեծ քարի բուժումէն կամ քարերը առանց բուժումի ձգելէն ետք: Անոնցմէ են.
Երիկամներու քարերու կանխարգիլում
Երիկամի մէջ անգամ մը քար ունենալը աւելի հաւանական կը դարձնէ զայն անգամ մը եւս ունենալը: Մարդոց մօտ կէսը, որ ունեցած է երիկամի քար, երկրորդը կ'ունենայ յաջորդող 7 տարուան ընթացքին, եթէ չփորձէ կանխել զայն: Որպէսզի այդ մէկը տեղի չունենայ, կարելի է.
Բաւարարաչափ ջուր խմել
Պէտք է ամէն օր առնուազն ութ գաւաթ ջուր խմել: Այդ հեղուկին մէկ մասը կրնայ ըլլալ նարինջի կամ կիտրոնի հիւթ:
Պակսեցնել նատրիոմի եւ աղի սննդեղէններու օգտագործումը.- Նատրիոմի բարձր մակարդակները կրնան բարձրացնել մէզին մէջ կրածինի մակարդակը: Այդ մէկը կրնայ քարեր յառաջացնել:
Խմել եւ ուտել բաւականաչափ կրածին
Այս կանխարգելիչ քայլը կրնայ քիչ մը շփոթ ստեղծել, որովհետեւ բժիշկներ կ'ըսեն, որ մէզին մէջ կրածինի բարձր մակարդակը (շատ նատրիոմի պատճառով) կրնայ քար յառաջացնել: Սակայն բաւականաչափ կրածին չստանալը կրնայ բարձրացնել մէզին մէջ օքզալաթի մակարդակը: Վերջինս կը գտնէք խաւարծիլի, շոմինի, ճակնդեղի, չիփսերու եւ տապկուած գետնախնձորին մէջ. իսկ օքզալաթները երիկամներու մէջ քարեր կրնան յառաջացնել: Աւելի լաւ է կրածինը ստանալ սնունդէ ու ըմպելիքներէ, եւ ոչ թէ յաւելումներէ (supplements):
Խուսափիլ որոշ մթերքներէ եւ զովացուցիչ ըմպելիքներէ
Եթէ երիկամներու առնուազն մէկ քար, լաւ կ'ըլլայ, որ սահմանափակուի կենդանական սպիտակուցը, զոր ամէն օր կ'ուտուի` կտորով մը, որ մօտաւորապէս խաղաքարտի չափով է: Որոշ մթերքներ, ինչպիսիք են հաւկիթը, շոմինը, ճակնդեղը, տուրմը եւ ընկոյզը, ինչպէս նաեւ քոլաները կրնան երիկամներու քարեր յառաջացնել :
«Փարքըր» արեւային զննաձողը
«Փարքըր» արեւային զննաձողը ՆԱՍԱ-ի տիեզերական զննաձողն է, որ պաշտօնապէս «դպած է» արեւուն` ընկղմելով չբացայայտուած արեգակնային մթնոլորտի մէջ, որ ծանօթ է իբրեւ պսակ:
«Փարքըր» արեւային զննաձողը պսակով թռած է Ապրիլ 2022-ին` արեւուն տիեզերանաւի ութերորդ մօտեցման ատեն: Ըստ գիտնականներու տուեալներուն, ստացման համար պահանջուած է քանի մը ամիս, ապա քանի մը ամիս` հաստատման համար :
2018-ին արձակուած «Փարքըր»ը կը գտնուէր արեւու կեդրոնէն 13 միլիոն քիլոմեթր հեռաւորութեան վրայ, երբ առաջին անգամ կը հատէ արեւային մթնոլորտին եւ արեւային քամիին միջեւ անհաւասար սահմանը: Ըստ գիտնականներու, տիեզերանաւը առնուազն երեք անգամ ընկղմած եւ դուրս եկած է արեւային պսակէն: Իւրաքանչիւր անցում սահուն տեղի ունեցած է :
Պատմութիւն
«Փարքըր» արեւային զննաձողին գաղափարը ծագած է 1958-ին Fields and Particles Group-ի (Տիեզերական գիտութիւններու խորհուրդին 8-րդ կոմիտէին զեկոյցին, ուր առաջարկուած է քանի մը տիեզերական առաքելութիւններ, ներառեալ՝ Փայլածուին ուղեծիրէն ներս թափանցելը՝ Արեգակին շրջակայքը գտնուող մասնիկները եւ դաշտերը ուսումնասիրելու համար : 1970-ական եւ 1980-ական թուականներու ուսումնասիրութիւնները կը վերահաստատեն անոր կարեւորութիւնը, սակայն մեծածախս ըլլալուն պատճառով, ծրագիրը կը յետաձգուի:
Մայիս 2017-ին տիեզերանաւը «Փարքըր» կ'անուանուի՝ ի պատիւ աստղագիտուհի Էօժէն Նիւմէն Փարքըրին (Eugene Newman Parker)ին: Տիեզերական զննաձողին համար ՆԱՍԱ-ն վճարած է 1,5 միլիար ԱՄՆ տոլար: Հրթիռին արձակումը նուիրուած է Էնտրիւ Ա. Տանձլըրին (Andrew A. Dantzler) յիշատակին, որ աշխատած էր նախագիծին վրայ :
ՀՀ ԳԱԱ Տեղեկագիր․ Մաթեմատիկա
ՀՀ ԳԱԱ Տեղեկագիր․ Մաթեմատիկա, ընդգրկուած է Հայաստանի բարձրագոյն որակաւորման յանձնաժողովի (ՀՀ ԲՈՀ) սահմանած դոկտորական եւ թեկնածուական ատենախօսութիւններու հիմնական արդիւնքներու եւ դրոյթներու հրատարակման համար ընդունելի պարբերական գիտական հրատարակութիւններու ցուցակին մէջ։
Ռ. Պոննի Կապրիէլ
'''Ռ. Պոննի Կապրիէլ''', ամերիկացի մանըքեն է, ոճաբան եւ կարի ուսուցչուհի: «Միսս տիեզերք» 2023 գեղեցկութեան միջազգային մրցոյթին յաղթականը՝ իբրեւ Միացեալ Նահանգներու ներկայացուցիչ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Հիւսթըն, Թեքսաս։
«Միսս տիեզերք» 2023
Մրցոյթը տեղի ունեցած է ամերիկեան Լուիզիան նահանգի Նիւ Օրլիընզի մէջ, աշխարհի չորս ծագերէն 84 թեկնածուներ մասնակցեցած են մրցոյթին, որ 71-րդը եղած է իր տեսակին մէջ:
2012-էն ի վեր ոչ մէկ ամերիկուհի նուաճած էր այս տիտղոսը: 28 տարեկան Կապրիէլը դարձած է 9-րդ ամերիկուհին, որ արժանացած է «Միսս տիեզերք» տիտղոսին :
Թիթեռնիկներուն Հովիտ (Ռոտոս)
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Թիթեռնիկներուն Հովիտը կը գտնուի Ռոտոս քաղաքէն 26 քլ․հիւսիս-արեւմուտք, Փարատիսի եւ Թէոլողոս գիւղերուն միջեւ։ Հովիտը կը ճեղքէ Փելեքանոս գետը։  Անոր հարաւը կը գտնուի Բնագիտութեան թանգարանը, ուր Ռոտոսի կենդանաբանական եւ բուսական աշխարհէն նմուշներ կը ցուցադրուին, ինչպէս նաեւ աշխարհի չորս ծագերէն թիթեռնիկներու տեսակներ։
Հովիտին բարձրագոյն կէտին վրայ կը գտնուի Փանաղիա Քալոփեթրաս վանքը։ Այցելուն հոն կը հասնի հետեւելով բլուրն ի վեր կառուցուած մասնաւոր արահետին, որ կ՛ անցնի ծառերու, փոքրիկ ջրվէժներու, փայտէ կամրջակներու եւ պզտիկ լճակներու ընդմէջէն։
Պատմական ակնարկ
1928-ին իտալացի փրոֆեսոր Ալեսանտրօ Քիճի կը յայտնաբերէ թիթեռնիկին կենսաբանական տեսակը։ 1957-ին երբ հազարաւոր թիթեռնիկներու հաւաքուիլը հանրութեան կը ծանօթացուի, հովիտը կ՛ առնէ իր այսօրուան անունը՝ Թիթեռնիկներուն Հովիտ։
Panaxia Quadripunctaria թիթեռնիկ
Բնապահպանումի ենթակայ Թիթերնիկներուն Հովիտը Panaxia Quandripunctaria թիթեռնիկին (վերջին տարիներուն կը կոչուի նաեւ Euplagia Quadripunctaria) ամառուան ապաստարանն է (Յունիսէն - Սեպտեմբեր)։ Ան օրուան ընթացքին ծառերուն բուներուն վրայ կը հանգչի։
Նկարագրութիւն
Թիթեռնիկը երբ ծառերուն վրայ կը հանգչի, համաչափ եռանկիւնի ձեւ ունի։ Առջեւի թեւերը սեւ-սրճագոյն են ճերմակ-դեղին գիծերով։  Ետեւի թեւերը կարմրագոյն են չորս նշաններով։  Կը սնանի ծառերուն նեքթարով եւ ջուրով։
Կեանքը
Panaxia Quadripunctaria թիթեռնիկը մէկ տարի կ՛ապրի եւ կեանքի վերջաւորութեան հարիւրէ աւելի հաւկիթ կ՛ ածէ (Սեպտեմբերի սկիզբէն մինչեւ վերջը)։ Անոր աճման չորս քայլերն են՝ հաւկիթ, թրթուր, հարսնեակ եւ միջատ։
Անոր կեանքը վտանգուած է մարդու գործունէութենէն եւ կլիմայական փոփոխութիւններէն։
Հալէպի շուկաները
Այս շուկաներու պատմութեան եւ անոնց առանձնայատկութիւններու մասին Հալէպի ժամանակակից պատմաբան Ամեր Ռաշիտ Մուպայէտը կ'ըսէ. Ան կը տարածուի Անտիոքի դարպասներու եւ Միջնաբերդի տաճարին միջեւ, ուր ուխտաւորները կու գային Հալէպ՝ այցելելու Հալէպի մեծ աստուած Հաթաթին, իսկ Հալէպի դրախտի դարպասը պատմութեան մէջ առաջին շուկան է Հալում: Այսօր գոյութԻւն ունեցող այս շուկաներու կառուցումը կը վերագրուի «Նուր ալ-Տին Զանգի»-ին: Այնուհետեւ ան ընդլայնուեր է Այյուպեաններու, ապա Մամլուքներու և Օսմանեան ժամանակաշրջաններու մէջ:
Օսմանեան ժամանակաշրջանին՝ 1516-1918 թուականներուն «Հալէպը» եղեր է Արեւելքի եւ Արեւմուտքի երկրներու միջեւ առեւտուրի հիմնական քաղաքը: Եթէ արեւմտեան դեսպանատուները կը գտնուէին Սթանպուլի մէջ, ապա հիմնական հիւպատոսական աշխատանքները կը կատարուէին «Հալէպի մէջ», եւ սկսած. յատկապէս տասնութերորդ դարէն եւրոպացի հիւպատոսներն ու վաճառականները սկսան փափաքիլ ապրիլ «Հալէպի մէջ» իրենց ընտանիքներով՝ այդպիսով հիմնելով ամուր հարստութիւններ։
Որպես վկայութիւն «Հալէպ»-ի եւ անոր առեւտրական շուկաներու կարեւորութեան մասին մինչեւ Սուէզի ջրանցքի բացումը, ճանապարհորդներէն մէկը կ'ըսէ. Մեկ օր/ «Հալեպ»-ի շուկաներուն մէջ ծախուած արանքը Գահիրէի շուկաներուն մէջ հազիւ մէկ ամիսէն կը ծախուէին: Առեւտրային, արդիւնաբերական, արհեստագործական եւ ձեռքի գործունէութիւնը Քաղաքի տարածքի 16 հեկտարը ծածկելու համար շուկայի երկարութիւնը իր մասնաճիւղերով աւելի քան 13 քմ է, եւ այսօր այդ շուկաներուն մէջ կան հազարաւոր խանութներ, եւ իւրաքանչիւրը մասնագիտացած է որոշ մասնագիտութեան մէջ:Իսկ «Բաբ Անտիոքէն» մինչեւ «Ալ-Զարբ շուկան» բաժնուած է 39 շուկայի եւ մեծ թիւով խաներու ու կայսարիաթներու։
Իւրաքանչիւր շուկայ կը կրէ իր անունը օրինակ Ալ Ֆարաին շուկայ, Ալ Աթթարին շուկայ եւ այլն:
Հագուստները, կօշիկները, գլխարկներն ու զարդարանքները հիմնական ապրանքներն են, որոնք կը վաճառուին այնտեղ, ինչպէս նաեւ համեմունքներն ու գորգերը կարեւոր տեղ կը գրաւեն առաւել դափնիի օճառը, որ ունի իր իւրայատուկ շուկան եւ օճառի շուկայ կոչուած է:
Ան կը համարուի աշխարհի ամենամեծ եւ ամենաերկար ծածկուած շուկաներէն մէկը, որուն տարածութիւնը 160 քիլոմեթր, իսկ հասակը 15 քիլոմեթր է, արձանագրուած է Կինէսի համաշխարհային գիրքին մէջ:
Այս շուկաները կարեւոր դեր խաղացած են քաղաքի տնտեսական, առեւտրական, զբօսաշրջային եւ վարչական պատմութեան մէջ :
2012-ի Սուրիոյ պատերազմի հետեւանք այս շուկաներու մեծ մասը քանդուեցաւ, սակայն կրկին վերանորոգոուեցաւ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մշակոյթ Ստորոգութիւն:Մշակոյթ ըստ վայրի Ստորոգութիւն:Մշակոյթ ըստ տարածաշրջանի
Արտաշէս Յովսէփեան (քանդակագործ)
Արտաշէս Յովսէփեան, Հայաստանի ժողովրդական գեղանկարիչ-քանդակագործ։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Սիսիանի Սառնակունք գիւղը։ Սերած է Պարսկաստանի Սալմաստ գաւառի Սաւրա գիւղի Խաչատրեան տոհմէն։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Սիսիանի շրջկեդրոնի միջնակարգ դպրոցը, աշխատած է իբրեւ բանուոր, ապա՝ 1954 թուականին, ընդունուած է Թէրլէմեզեանի անուան ուսումնարանը, երկրորդ քուրսէն գործուղուած է Լենինկրատ՝ ուսանելու Ռեփինի անուան գեղանկարչութեան, քանդակագործութեան ու ճարտարապետութեան հիմնարկին մէջ, որ աւարտած է 1961 թուականին։
Հեղինակն է Երեւանը զարդարող նշանաւոր քանդակներու, ինչպէս` Ալեքսանդր Թամանեանի, Արմէն Տիգրանեանի եւ Օրբէլի եղբայրներու արձաններուն, Ջիւանիի յուշակոթողին, Ս. Սարգիս եկեղեցւոյ որմնաքանդակներուն եւ Երեւանի մեթրոյի Սասունցի Դաւիթ կայարանի բարձրաքանդակներուն :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ քանդակագործներ
ՀՀ ԳԱԱ եւ ՀՊՃՀ Տեղեկագիր. Տեխնիկական Գիտութիւններ
'''ՀՀ ԳԱԱ եւ ՀՊՃՀ տեղեկագիր. Տեխնիկական գիտութիւններ''' (« Հայաստանի Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիայի եւ Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի տեղեկագիր. տեխնիկական գիտութիւններու սերիա»), հանդէսին մէջ կը տպագրուին տեսական եւ փորձարարական հետազօտութիւններու արդիւնքները տեխնիկական գիտութիւններու հետեւեալ բաժիններէն՝ մեքենաշինութիւն, նիւթագիտութիւն, շինարարական կառուցուածքներ, հիդրաւլիկա եւ հիդրոտեխնիկական կառոյցներ, էներգէտիկա, էլեկտրատեխնիկա, գիտական սարքաշինութիւն եւ չափողական տեխնիկա, հաշուողական տեխնիկա եւ ինֆորմատիկա, ռադիոէլեկտրոնիկա, լազերային տեխնիկա, աւտոմատացում եւ կառավարման համակարգեր։ Հանդէսին մէջ կը լուսաբանուին ակադեմիական եւ ճիւղային գիտահետազօտական ինստիտուտներու, բուհերու, գիտաարտադրական միաւորումներու եւ այլ կազմակերպութիւններու գիտական գործունէութեան առաւել կարեւոր արդիւնքները։ Հանդէսը նախատեսուած է ճարտարագէտներու, հետազօտողներու եւ գիտնականներու լայն շրջաններու համար։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Պուսրայի հռոմէական թատրոն
Պուսրայի հռոմէական թատրոն (արաբ․՝ المسرح الروماني ببصرى), հռոմէական ընդարձակ թատրոն, Պուսրա, Սուրիա։ Կը գտնուի Սուրիոյ հարաւ-արեւմուտքը, Տարաա գաւառին մէջ եւ Միջին Արեւելքին մէջ հռոմէական ամենէն ընդարձակ եւ լաւ պահպանուած թատրոնն է։ 2013-ին Պուսրայի հռոմէական թատրոնը արձանագրուած է որպէս Եունեսքոյի Համաշխարհային Ժառանագութեան Վտանգուած Յուշարձան։
Պատմական ակնարկ
Պուսրայի հռոմէական թատրոնը կերտուած է Բ․ դարու կէսերուն եւ կառուցուած է սեւ պազալտ քարէ։ 481-էն մինչեւ 1251 Պուսրա քաղաքին ամրացումները կ՛ընդարձակուին։ Սկզբնական շրջանին թատրոնը կը գտնուէր քաղաքին պարիսպներէն դուրս, սակայն աւելի ուշ՝ Այուպեան ժամանակաշրջանին (ԺԲ․ դար) լրիւ ընդգրկուած է Այուպեան միջնաբերդին մէջ։ Թատրոնը երբ կ՛ընդգրկուի ամրոցին մէջ, միջնաբերդի դերը կը կատարէ եւ կը պահպանէ Դամասկոս տանող ճամբան։
1947-ին եւ 1970-ին թատրոնը վերանորոգուած է։
Սուրիոյ ազգամիջեան պատերազմին ընթացքին (2011-2022), թատրոնը լուրջ վնասներ կրած է։
Պօղոս Գէորգեան
Կենսագրութիւն
Պօղոս Գէորգեան ծնած է 1885-ին, Պոլիս, Պէյօղլու թաղամաս։ Փոքր տարիքէն կը կորսնցնէ իր ծնողները եւ հասակ կը նետէ իր քոյրերուն խնմաքին տակ։ Կը յաճախէ Պոլսոյ Նարեկեան, Էսաեան, Մխիթարեան եւ Կեդրոնական վարժարանները։ Կեդրոնական վարժարանէն շրջանաւարտ կ՚ըլլայ 1908-ին։ Կը մեկնի Ժընեւ՝ համալսարանական ուսում ստանալու համար եւ 1912-ին այս քաղաքին մէջ կը ստանայ հասարակագիտութեանց վկայական (licencié ès sciences sociales)։ Նոյն տարին կը վերադառնայ Պոլիս, ուր կը սկսի մանկավարժութիւն եւ հոգեբանութիւն դասաւանդել «Նոր Դպրոց» եւ «Դպրոցասէր» վարժարաններուն մէջ։ 1915-էն սկսեալ ընդհանուր պատմութեան ուսուցիչ է Պոլսոյ Կեդրոնական վարժարանին մէջ։
1918-ին, Համաշխարհային պատերազմին աւարտէն ետք, կը ստանձնէ «Դպրոցասէր» վարժարանին տնօրէնութիւնը։ 1922-ին «Դպրոցասէր»ը կը փակուի, կը տեղափոխուի Յունաստան եւ հոնկէ ալ Ֆրանսա։ Պօղոս Գէորգեան նոյնպէս կը մեկնի Պոլիսէն եւ 1922-ին զինք կը գտնենք Զուիցերիա, ուր կը նշանակուի Պէնիէնի (Begnins) հայկական որբանոց-վարժարանի տնօրէն (Foyer arménien)։ Սոյն հաստատութիւնը հիմնուած էր զուիցերիացի հայասէր Անթոնի Քրաֆֆթ-Պոննարի կողմէ եւ կը գործէ 1921-էն 1934։ Գէորգեան հոս կը հիմնէ նաեւ հայկական փոքրիկ տպարան մը։ 1932-էն սկսեալ ուսուցչական պաշտօն կը վարէ Կիպրոսի Մելգոնեան կրթական հաստատութեան մէջ եւ 1935-ին կը նշանակուի նոյն հաստատութեան կրթական տեսուչ։ Գէորգեան Մելգոնեանի մէջ կը պաշտօնավարէ մինչեւ 1945 ։
Ամուսնացած էր Հերմինէ-Մաքրուհի Չիլինկիրեանի հետ, որ ծնած էր Պոլիս, 1904-ին։ Կ՚ունենան երկու զաւակ. Գոհարիկ (Ժընեւ,1932- Փարիզ, 2014) եւ Գէորգ (1933-2006)։ Պօղոս Գէորգեան կը մահանայ Փարիզ 1979-ին։ Կինը՝ Հերմինէ, կը մահանայ 1989-ին։
Հրատարակութիւն
Պօղոս Գէորգեան հեղինակ է բազմաթիւ գիրքերու, հայերէն եւ ֆրանսերէն, ընդհանրապէս մանկավարժական եւ կրթական նիւթերու մասին։
Աղբիւրներ
Պօղոս Գէորգեան հաւաքածոյ – Փարիզ
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Պոլիս ծնածներ Ստորոգութիւն:Փարիզ մահացածներ Ստորոգութիւն:«Դպրոցասէր» վարժարանին տնօրէն Ստորոգութիւն:Զուիցերիոյ Պէնիէնի (Begnins) հայկական որբանոց-վարժարանի տնօրէն Ստորոգութիւն:Կիպրոսի Մելգոնեան կրթական հաստատութեան տնօրէն
ՀՀ ԳԱԱ Տեղեկագիր․ Մեխանիկա
ՀՀ ԳԱԱ Տեղեկագիր․ Մեխանիկա, հանդէսը կը լուսաբանէ առաձգականութեան մաթեմատիկական տեսութեան, թաղանթներու եւ սալերու տեսութեան, պլաստիկութեան, սողքի առաձգամածուցիկութեան տեսութիւններու, էլեկտրամագնիսաառաձգականութեան տեսութեան, այրոհիդրոմեխանիկայի, շարժման կայունութեան, շինարարական մեխանիկայի եւ փորձարարական տեխնիկայի հարցերը։ Հանդէսը նախատեսուած է գիտնականներու, ճարտարագէտներու, բուհերիու դասախօսներու, ասպիրանտներու եւ ուսանողներու համար։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Աբգար Յովհաննիսեան
Աբգար Յովհաննիսեան, հրապարակախօս, թարգմանիչ, հասարակական գործիչ եւ Փիլիսոփայական գիտութիւններու ակադեմիայի ակադեմիկոս։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Թիֆլիս։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ. ապա ընդունուած է Գերմանիոյ Լայպցիկի համալսարանի փիլիսոփայութեան կաճառի տնտեսագիտական բաժինը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1878 թուականին։
Ուսումը աւարտելէ ետք, մինչեւ իր մահը Յովհաննիսեան իբրեւ կառավարիչ աշխատած է Թիֆլիսի վարկային կազմակերպութիւններէն մէկուն մէջ։ 1879-1880 թուականներուն Յովհաննիսեան եղած է Թիֆլիսի հայկական թատրոնի տնօրէն:
Յովհաննիսեան 1976 թուականին Թիֆլիսի մէջ ստեղծած եւ ապա մինչեւ 1881 թուականը նախագահած է «Թիֆլիսի հայերէն գիրքերու հրատարակութեան ընկերութիւն»ը:
Տպագրութեան կողքին զբաղած է գրականութեամբ. 1876-1881 թուականներուն հրատարակած է «Փորձ» հանդէսը, իսկ 1882-1898 թուականներուն՝ «Արձագանգ» թերթը, որուն մէջ «Մալխաս» գրչանունով հրատարակած է յօդուածներ ու գրութիւններ:իբրեւ
Յովհաննիսեան մեծ մասնակցութիւն բերած է Պերլինի համալսարանին կողմէ հրատարակուած «Հանդէս հայագիտութեան» ժողովածուներու պատրաստման գործին:
Տպագրութեան ու գրականութեան կողքին Յովհաննիսեան զբաղած է նաեւ թարգմանութեամբ. ֆրանսերէն եւ գերմաներէն լեզուներէն հայերէնի թարգմանած է շատ մը յայտնիներու գործերը: Անոր լաւագոյն աշխատնքներէն մէկն է 1902 թուականին հրատարակուած գրող եւ հրապարակախօս Րաֆֆիի «Խաս փուշ» աշխատութեան ֆրանսերէն թարգմանութիւնը, ինչպէս նաեւ «Բիբի Շարաբանի»ի գործերը :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Սարգիս Տիրանեան
Սարգիս Տիրանեան հայ արեւելագէտ, գեղանկարիչ ։
Կենսագրութիւն
Սարգիս Տիրանեան ծնած է 1854 թուականին, Պօլիս: 1875 թուականին, գեղարուեստական ուսումը կը ստանայ Ֆրանսացի արուեստագէտ՝ Փիէր Տիսէյր Կիւլմենթի հնարաւորութեամբ : 1883 թուականին, անոր նկարչութիւնը՝ «Կախարդուհի»-ն կը ցուցադրուի Ապտուլլահ եղբայրներուն լուսանկարչութեան ցուցահանդէսին մէջ, Պէյօղլու: Այս ցուցահանդէսի իր շահերով ան կը ճամբորդէ Փարիզ ուր կ'աշխատի Ժան Լէոն ժերոմի արուեստանոցին մէջ: 1883 եւ 1884 թուականներուն ընթացքին Օսմանեան Կայսրութիւնը զայն կը նուիրէ «Մէժիտիէ» մրցանակը եւ 1887 թուականէն սկսեալ Օսմանեան Կայսրութեան Դաստիարակութեան նախարարութիւնը Սարգիս Տիրանեանին ամսական վարձք մը կը հատուցանէ: 1889 թուականին ան ուսումը կը ստանայ ու կ'աւարտէ Փարիզի Գեղարուեստի Բարձրագոյն Դպրոցէն: Մինչեւ 1910 թուական ան մասնակցութիւն կը բերէ Ֆրանսական ցուցահանդէսներէ ներս : 1892 եւ 1900 թուականներուն ընթացքին, ան մրցանակներ կը շահի Փարիզի միջազգային ցուահանդէսներուն մէջ:
Սարգիս Տիրանեան կը մահանայ Փարիզ, 1938 թուականին:
Ներկայիս, անոր նկարչութիւններն ու գործերը կը գտնուին Հայաստանի Ազգային Պատկերասրահէն ներս :
ՀՀ Սահմանադրական դատարանի տեղեկագիր
«ՀՀ Սահմանադրական դատարանի տեղեկագիր», Հայաստանի Սահմանադրական դատարանի գործունէութիւնը հասարակութեան ներկայացնելու կոչուած էր դատարանի տեղեկագիրը։ ՀՀ ՍԴ տեղեկագրի համարներուն մէջ՝ «Վերլուծական նիւթեր», «Երիտասարդ գիտնականի ամբիոն», «ՀՀ ՍԴ որոշումները», «Միջազգային լրատու», «Մարդու իրաւունքներու պաշտպանութիւն», «Տեղեկատուութիւն», «ՀՀ սահմանադրական դատարանում», «Նոր գրքեր» եւ այլ խորագրերու ներքոյ տպագրուած են ՀՀ ՍԴ որոշումներ, գիտավերլուծական, ճանաչողական եւ տեղեկատուական յօդուածներ, նամակներ, ինչպէս նաեւ մարդու իրաւունքներու եւրոպական դատարանի, արտասահմանեան երկիրներու սահմանադրական արդարադատութեան մարմիններու շարք մը որոշումներ։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Սուրէն Ստեփանեան
Սուրէն Ստեփանեան, քանդակագործ, մանկավարժ եւ արուեստագէտ եւ արուեստի տեսաբան։ Եղբայրն է քանդակագործ Արմենակ Ստեփանեանին:
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Ռումանիա։ Նախնական կրթութիւն ստացած է ծննդավայրին մէջ ապա 1915 թուականին ընդունուած է Սեն Փեթերսպուրկի համալսարան: Համալսարանական ուսման կողքին քանդակագործութեան անհատական դասեր ստացած է յայտնի քանդակագործ Լէոնիտ Շերվուտէն:
Համաշխարհային Ա. պատերազմի պատճառով որոշ ժամանակ ուսումը կէս ձգելով մասնակցած է Համաշխարհային Ա. պատերազմին. պատերազմէն ետք՝ 1918 թուականին մեկնած է Թիֆլիս, ուր ուսումը շարունակած է Կովկասեան ընկերութեան գեղանկարչութեան եւ քանդակագործութեան ուսումնարանէն ներս, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1920 թուականին:
Գործունէութիւն
Ուսումը աւարտելէ ետք որոշ ժամանակ աշխատած է զանազան արհեստանոցներէ ներս եւ ապա 1927 թուականին գալով Երեւան աշխատանքի անցած է ճարտարապետ Ալեքսանդր Թամանեանի ղեկավարած արհեստանոցէն ներս:
Ստեփանեան 1945-1971 թուականներուն ուսուցչութեան պաշտօն ստանձնած է Երեւանի Գեղարուեստի եւ թատրոնի կաճառէն ներս։
Ցուցահանդէսներ
Ստեփանեան 1926 թուականէն սկսած է մասնակցիլ ցուցահանդէսներու. անոր քանդակներէն շատեր մինչեւ օրս կը զարդարեն Երեւանի փողոցները. ինչպէս՝ Դերենիկ Դեմիրճեանի, Պերճ Պռոշեանի, Ստեփան Աղաջանեանի, Յովսէփ Օրբելիի, Արա Սարգսեանի, դերասանուհի Սիրանոյշի եւ այլոց արձանները:
Անոր այլ ժանրի յայտնի գործերէն են․
Քանդակագործին գործերը կը գտնուին Հայաստանի Ազգային պատկերասրահին, Եղիշէ Չարենցի անուան գրականութեան եւ արուեստի թանգարանին, Մոսկուայի Արեւելքի ժողովուրդներու պետական թանգարանին, ինչպէս նաեւ յայտնի այլ պատկերասրահներու եւ թանգարաններու մէջ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ քանդակագործներ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Քարթախենա (Քոլումպիա)
Քարթախենա (սպ․ Cartagena)․ Քոլումպիոյ հին քաղաքներէն, Քարիպեան ծովուն կարեւոր նաւահանգիստներէն։ Գաղութային դարաշրջանէն ծանօթ է որպէս «Քարթախենա տաս Ինտիաս» (Cartagena de Indias)։ Պոլիվար նահանգին մայրաքաղաքն է։ Հիմնուած է 1533-ին։Պարիսպներուն մէջ գտնուող գաղութային քաղաքը 1984-ին յայտարարուած է Եունեսքոյի Համաշխարհային Ժառանգութեան Յուշարձան:
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Քոլումպիոյ հիւսիսային ափին։ Ադլանտեան Ովկիանոսի Քարիպեան ծովուն կարեւոր նաւահանգիստներէն է։ Քաղաքին ռազմական դիրքին շնորհիւ՝ կառուցուած է Մակտալենա եւ Սինու նաւարկելի գետերուն միջեւ, մատչելի եղած է «Նոր Կրանատայի թագաւորութենէն» ներս մերձեցումը (ԺԶ․ դար)։
Նախնադար
Հնագիտական պեղումներէն յայտնաբերուած իրերը կը փաստեն թէ Քարթախենայի ծովեզերեայ շրջանները Ք․Ա․ 4-րդ հազարամեակէն արդէն կազմակերպուած համայնքային կեանք ունեցած են։ Բնակուած եղած են Մոնսու եւ Փուերթօ Օրմիկա քաղաքակրթութիւններու բնակիչներէն։