cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ռիչըրտ Տէքմէճեան
Ան գրագէտն է «Islam in Revolution: Fundamentalism in the Arab World» գիրքին: Ան ստացած է իր Պսակաւոր Արուեստից վկայականը Քընէթիքըթի Համալսարանէն, եւ Մագիստրոսը՝ Պոսթընի Համալսարանին, իսկ Դոկտորայի վկայականը՝ Քըլամպիա Համալսարանէն, 1966 թուականին: Տեքմէճեանը նաեւ ծառայած է ԱՄՆի Բանակէն ներս, եւ իր ծառայութինը կատարած է Ֆրանսայի մէջ:
Հայկական իւրայատուկ երաժշտութիւն
Հին հայկական երաժշտական խազագրութիւն
Ըստ Ե. դարու պատմիչ Ղազար Փարպեցիին՝ հայերը սկզբնապէս կ' օգտագործէին այբուբենի տառերը՝ երաժշտութիւնը ամրացնելու համար։ Հին հայկական երաժշտական խազագրութիւնը՝ խազերը, ստեղծուած են  Ը - Թ դարերուն։ Խազերու ստեղծման նախաձեռնողը հաւանաբար Ստեփանոս Սիւնեցին եղած է ։  ԺԲ  դարէն ետք խազերը կը զարգանային  նաեւ Կիլիկիոյ մէջ, Ներսէս Շնորհալին, Գրիգոր Խուլը,Գէորգ Սկեռացին (ԺԳ  դար) եւ ուրիշներ կը  բարելաւեն  խազերու համակարգը եւ անոնց նշաններու կատարման մեկնաբանման արհեստագիտութիւնը։  Յայտնի են աւելի քան 40 հիմնական եւ մինչեւ  20 կամ 30  լրացուցիչ, ինչպէս նաեւ բազմաթիւ ածանցեալ նշաններ։ Խազերը կը բաժանուին  3 հիմնական բաժանմունքներու։  Բացի այդ հայկական խազերը բիւզանդական նշանային համակարգէն կը տարբերին  նաեւ  իրենց գծագրական  գրելաձեւով, անուանումներով եւ նշաններու փոխյարաբերութեամբ։  Պահպանուեր են ծաւալուն ձեռագիր հատորներու հսկայական քանակութիւն, որոնք կը պարունակեն միջնադարեան հասարակական եւ հոգեւոր ստեղծագործութիւններու խազային գրառումներ։ Թ. Դարէն յայտնի են նաեւ ձեռագրեր հնչիւնական խազագրութեամբ։
Գուսանական երաժշտութիւն
Գուսանները հայ ժողովրդական երգիչներն են։ Անոնց ստեղծագործութիւնները բացարձակապէս հասարակական բնոյթ կը  կրեն։ Նախաքրիստոնէական Հայաստանի մէջ հելլենիզմի դարաշրջանին  գուսանները կը ծառայէին Գիսանէ աստուածուհիի տաճարին մէջ, կը  մասնակցէին ֆարսերու եւ երգիծական ներկայացումներուն։ Գուսանական երաժշտութիւնը կը սերի  ստրկատիրական ժամանակաշրջանի Հայաստանի «վիպասաններու» ստեղծագործութիւններէն։ Զարգացած ֆէոտալիզմի ժամանակաշրջանին յառաջացան «գուսանները» եւ «վարձակները»։ Գուսանական երգերու մասին կը վկայեն Ե. դարու հայ պատմիչներ Ագաթանգեղոսը, Փաւստոս Բիւզանդը, Մովսէս Խորենացին,Եղիշէն եւ ուրիշներ։[3] Ժողովրդական երգիչներ՝ գուսանները երգերը կը կատարէին հիմնականին մէջ խնճոյքներուն, հարսանիքներուն, եւայլն։  301-էն յետոյ  հայկական եկեղեցին կը հետապնդէր գուսանները։ Հայ պատմաբան Փաւստոս Բիւզանդը, որ ապրեր է Դ - Ե դարերուն, նկարագրելով  Դ. դարու իրադարձութիւնները, գրեր է․
Սուրիական անապատ
Տարածութիւնը մօտ 1 միլիոն ք.մ. է։ Ռելիէֆը հարթ մակերեւոյթով սարաւանդ է, զոր աստիճանաբար կ՛իջնէ (800 - 500 մ.) դէպի հիւսիս-արեւելեան եւ կը սահմանափակուի Եփրատ գետի հովիտով։ Սարաւանդին տեղ-տեղ կը բարձրանայ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Իրաքի անապատներ Ստորոգութիւն:Սիրիոյ անապատներ Ստորոգութիւն:Յորդանանի անապատներ
Հայկական իւրայատուկ երաժշտութիւն
Գուսանական երաժշտութիւն
Հին գուսանական արուեստը գոյատեւեց մինչեւ ԺԵ-ԺԶ դարերը։ Այդ ժամանակաշրջանի յայտնի քերթող-գուսաններն էին Գրիգոր Խլաթեցին եւ Նահապետ Քուչակը՝ հայրէններու հեղինակները։
Շարական
Շարականները հոգեւոր երգերն են։ Պահպանուած են Ե – ԺԵ  դարերուն մեծ քանակութեամբ շարականներ։ Հին հայկական հոգեւոր երաժշտութիւնը կազմուած է 4 հիմնական տեսակներէ՝ կցուրդ, կացուրդ, կանոն եւ տաղ։  Շարականները հին հայկական մշակոյթի՝ մասնաւորապէս քերթողութեան, երաժշտութեան եւ մասնագիտական  երգարուեստի համադրումն  է։ Արդէն Է. դարուն Բարսեղ Ճոնը կաթողիկոս Ներսէսի յանձնարարութեամբ կազմեց «Շարակնոց» ժողովածուն։ Համաձայն Կիրակոս Գանձակեցիին․ «Այդ ժամանակ Հայաստանի մէջ այնքան շատ էին կանոնաւոր եկեղեցական երգերը, որ թեմի մը երգիչները չէին գիտեր միւս թեմի երգերը»։  Վարդան Արեւելցին կը գրէ․
․․․վերանայուեցան եկեղեցական երգերը, որոնցմէ ընտրուեցան լաւագոյնները, որոնք մինչ այսօր կ' երգեն հայկական եկեղեցիին մէջ։ Անոնց խմբագրումը յանձնարարուեցաւ սուրբ Բարսեղին՝ Ճոն ազգանունով՝ Անի շրջանին մէջ  գտնուող դպրեվանքի նախկին վանահօրը։ Անոր անունով կը  կոչուին հայկական եկեղեցիներու մէջ  շարականները՝ Ճոպընտիր։
Շարականներու բազմադարեան  արուեստը միշտ կը գտնուի  հասարակական երաժշտութեան եւ քերթողութեան ուժեղ ազդեցութեան տակ եւ հազարաւոր տարիներու ընթացքին  զգալի է որ յեղաշրջում ունեցաւ։ Շարականներու  հիմնական բանաստեղծական չափը բարդ չորսոտնեայ  է (4+4+4+4)։ Շարականներու երաժշտութիւնը կը վերաբերի տուներու սկզբունքին։ Շարականները կը գրուին, իբր ամբողջական երաժշտա-բանաստեղծական ստեղծագործութիւններ։
Շարականները հաւաքուած են «Շարակնոց» ժողովածուի մէջ, ուր ներառուած են աւելի քան 1166 երգեր։
Տաղ
Տաղերը, շարականներու պէս, երաժշտական եւ բանաստեղծական արուեստի տեսակ են։  Տաղը մասնագիտական երաժշտութեան իւրայատուկ ձեւ է։ Անոնք համեմատաբար ծաւալուն կտորներ  են, որոնք իրենց բովանդակութեամբ եւ մեղեդայնութեամբ կը յիշեցնեն յաջորդող դարաշրջանի ձայնային եւ գործիքային նուաճումներ։ կը տարբերակուին հոգեւոր եւ հասարակական տաղերը։ Առաջիններն աւելի ծաւալուն են, քան հասարակականները։ Տաղը, իբրեւ երաժշտական ձեւ, հիմնականին մէջ զարգացեր է Ժ. դարուն՝ գլխաւորապէս Գրիգոր Նարեկացիի շնորհիւ։ Հոգեւոր տաղերը ի տարբերութիւն շարականներուն՝ կանոնաւոր երգեր չէին․ տօնախմբութիւններուն եւ արարողութիւններուն կը կատարուէին տուեալ իրադարձութեան աւելի տօնական տեսք տալու համար։ Հասարակական տաղը աւելի ցայտուն կերպով կը զարգանայ  Ֆրիկի ստեղծագործութիւններուն մէջ  (ԺԳ  դար)։ Տաղերու ուշ միջնադարեան հեղինակներէն յայտնի են Յովհաննէս Թլկուրանցին, Մկրտիչ Նաղաշը, Մինաս Թոխատեցին, Պետրոս Կապանցին, որոնց ստեղծագործութիւններէն  քանի մը հատը պահպանուած են խազերու  տեսքով։ Ամենայայտնի հասարակական տաղերէն մէկը՝ «Կռունկ»-ը, որ  ստեղծուեր է ուշ միջնադարին, պահպանուած է ԺԷ  դարու գործերուն մէջ։ Կրօնական տաղերու եւ գանձերու ուշ միջնադարեան հեղինակներէն աւելի յայտնի են Առաքել Սիւնեցին, Մաթէոս Դւուգայեցին, Գրիգոր Խլաթեցին, Առաքել Բաղիշեցին եւ ուրիշներ։ Հասարակական տաղերու հնադարեան ժողովածուն տպագրուած է Վենետիկ 1513-ին։
ԺԷ-ԺԸ դարեր
Տաղերու ականաւոր կատարողներէն մէկը Պետրոս Կապանցին էր։ Անոր ստեղծագործութիւնները  իրենց արմատներով կապուած են զարգացած ֆէոտալիզմի ժամանակաշրջանի հայկական երաժշտական մշակոյթի աւանդոյթներուն հետ։ Այդ ժամանակաշրջանին կը շատնան  թէ՛ երաժիշտները, թէ՛ երաժիշտ-կատարողները։ Միեւնոյն ժամանակ Ժէ-ԺԸ  դարերու հայ գիտնականները կը շարունակեն ուսումնասիրել միջնադարեան ձեռագրերու եւ  բնագրերու երաժշտական ժառանգութիւնը։ Այդ շրջանի ճանչցուած երաժշտական տեսաբաններէն էին Աւետիք Պաղտասարեանը, Զենէ-Պողօսը, Խաչատուր Էրզրումցին եւ Մխիթար Սեբաստացին։ Հին հայկական երաժշտութեան ուսումնասիրութեան զուգընթաց՝ Գրիգոր դպիր Գապասկալեանը (4 երաժշտագիտական աշխատութիւններու հեղինակ ) կը փորձեն ստեղծել խազերու նոր համակարգ։
Աշուղական երաժշտութիւն
Աշուղական երաժշտութիւնը կը հանդիսանայ երաժշտական եւ գրական մշակոյթի հիմնաքարը, որ յառաջացած  է ԺԶ  դարուն։  Աշուղները ժողովրդական երգիչ-քերթողներ են, որոնք մեծ դեր  խաղացած են հայկական երաժշտութեան պատմութեան մէջ։  Աշուղական արուեստի հիմնական զարգացումը կը սկսի  ԺԷ  դարուն։ ԺԷ-ԺԸ  դարերու  նշանաւոր հայ աշուղներէն  Էգազը, Գուլ Յարութիւնը, Ղազարի որդի Բաղերը եւ ուրիշներ ։ Աշուղական երաժշտութիւնը հիմնուած է ժողովրդական արուեստի բազմադարեան  աւանդոյթներու վրայ։ Սորվելով միջնադարեան տաղասացներու աւանդոյթները՝ հայ աշուղներն իրենց ստեղծագործութիւններուն համար կը ստեղծէին իւրօրինակ մեղեդիներ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական երաժշտութիւն
Մերսէնի թիւ
n-ի 2, 3, 5, 7, 13, 17, 19, 31, ... արժէքներու պարագային ստացուող Մերսէնի թիւերն են  3, 7, 31, 127, 8191, 131071, 524287, 2147483647, ... Վերջին անգամ Մերսէնի թիւ գտնուած է Դեկտեմբեր 2017-ին: Ամենամեծ յայտնի պարզ թիւը Մերսէնի պարզ թիւ է 1997-էն բոլոր նոր Մերսէնի թիւերը գտնուած են համացանցի բաշխուած հաշուարկումներու Մեծ Համացանցային Մերսէնի Պարզ Թիւերու Որոնում (Great Internet Mersenne Prime Search (GIMPS)} նախագիծով:
Թիֆլիսի Պատանի Հանդիսատեսի Հայկական Թատրոն
Թիֆլիսի պատանի հանդիսատեսի հայկական թատրոն, առաջին հայկական մանկական թատրոնը, որ ստեղծուած է Թիֆլիսի մէջ։ Գործած է 1927 թուականէն մինչեւ 1945 թուականը։
Պատմութիւն
Թիֆլիսի պատասի հանդիսաստեսի հայկական թատրոնը հիմնադրուած է 1927 թուականին՝ որպէս մանկապատանեկան թատրոն, որուն ղեկավարը եղած է Արշակ Բուրջալեանը: 1929 թուականին վերակազմաւորուած է Պատանի հանդիսատեսի թատրոնի:
Փակուած է 1945 թուականին։
Բառ
Բառ, կը կոչուի հնչիւններու այն խումբը կամ հնչիւնը, որ իմաստ մը կ'արտայայտէ։
Օրինակ՝ աղ, ջուր, գիրք, քաղցր։
Ասոնք երկու, երեք, չորս եւ հինգ հնչիւններէ բաղկացած կապակցութիւններ են, իմաստ ունին, ուստի եւ բառեր են։ Կան նաեւ մէկ հնչիւնէ բաղկացած բառեր.
Այստեղ ու, է հնչիւնները բառեր են։
Հնչիւններու պատահական ամէն մէկ խումբ բառ չէ. օրինակ՝ աթոռ բառ է, քանի որ իմաստ ունի, բայց թոառ, ոթոա բառեր չեն, որովհետեւ իմաստ չունին։ Առանց բառի կարելի չէ խօսիլ կամ խօսակցիլ, մտքեր յաղորդել իրարու։
Հարուստ կը համարուի այն լեզուն, որ բազմապիսի իմաստներ արտայայտող շատ բառեր ունի։
Հայերէն բառային կազմը
Լեզուի մը մէջ գործածուող բոլոր բառերը միասին բառային կազմ կամ բառապաշար կը կոչուին։ Հայերէնի բառային կազմը հարուստ է։ Հազարամեակներու ընթացքին՝ ան հարստացած է բազմաթիւ ու բազմապիսի բառերով, որոնք կ'արտայայտեն մարդոց, անոնց կեանքին եւ բնական աշխարհի հետ կապուած զանազան գաղափարներ. օրինակ՝
Հայերէնն ունի մօտ 150 000 բառ։
Մարդկային կեանքին մէջ ամէն մէկ գիւտ, նոր գործիք, իր, երեւոյթ ու գաղափար անմիջապէս անուն կը ստանան։ Այդ անունը, իբրեւ նոր բառ, կը մտնէ լեզուի բառապաշարին մէջ. օրինակ՝ մենք ունինք տիեզերք եւ նաւ բառերը, որոնցմէ վերջերս կազմուեցաւ տիեզերանաւ նոր բառը։ Նման նորակերտ բառեր են՝ տիեզերագնաց, տիեզերանաւորդ, հրթիռակիր, սաւառնակ, սաւառնորդ, ինքնամուղ, հեռուստացոյց, հեռատեսիլ, ձայնասփիւռ, նրասայլ, ձայնապնակ եւ այլն, որոնք գոյութիւն չունէին ասկէ քանի մը տարի, կամ քանի մը տասնեակ տարիներ առաջ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայոց լեզու Ստորոգութիւն:Բառագիտութիւն
Գրիգոր Նարեկացիի արձան (Վատիկան)
Գրիգոր Նարեկացիի արձան (Statua san Gregorio di Narek), հայ փիլիսոփայ, աստուածաբան, բանաստեղծ եւ տիեզերական եկեղեցւոյ վարդապետ Գրիգոր Նարեկացիի յուշարձանը, որ զետեղուած է Վատիկանի Այգիներուն մէջ ։
Նախագահութեամբ Ֆրանչիսկոս քահանայապետին, մասնակցութեամբ Ամենայն Հայոց Գարեգին Բ. եւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Արամ Ա. կաթողիկոսներուն, Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկէ հայոց Գրիգոր Պետրոս Ի. կաթողիկոս պատրիարքին, Վատիկանի միջեկեղեցական յարաբերութեանց բաժանմունքի նախագահ կարտինալ Քիւրթ Քոխի, Արեւելեան եկեղեցիներու խորհուրդի նախագահ կարտինալ Լէոնարտօ Սանտրիի, Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ Սերժ Սարգսեանի եւ բարձրաստիճան հոգեւորականներու, քաղաքական գործիչներու եւ զանազան երկիրներէ եկած հայ եւ օտար հիւրերու, Վատիկանի պարտէզին մէջ՝ 5 Ապրիլ 2018-ին, տեղի ունեցած է Գրիգոր Նարեկացիի երկու մեթր հասակով արձանին բացումը :
Պատմութիւն
Դաւիթ Երեւանցի այս արձանի քանդակը կատարած է սրբազան քահանայապետի Հայաստան ուխտագնացութեան առիթով, Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսեանի սրբազան քահանայապետին նուիրած նմուշին հիման վրայ: Արձանը ունի իր երկրորդ օրինակը, որ պիտի տեղադրուի Էջմիածնի կաթողիկոսարանին մէջ` իբրեւ «տիպար ու պատգամ երկու քոյր եկեղեցիներուն միջեւ եղբայրական կապի»:
Հեղինակ
Պրոնզէ արձանը գործն է ֆրանսահայ ճարտարապետ Դաւիթ Երեւանցիի (Բաբայեան), իսկ ճարտարապետն է Միքայէլ Հասրաթեան, անիկա իրականութիւն դարձած է Վատիկանի մէջ Հայաստանի դեսպան Միքայէլ Մինասեանին եւ ռուսաստանաբնակ գործարար Արթուր Ջանիբեկեանի բարերարութեամբ, Վատիկանի մէջ Հայաստանի դեսպանութեան մշակոյթի բաժինի պատասխանատու Վարդան Կարապետեանի կազմակերպական ջանքերուն շնորհիւ:
Մականուն
Մականուն, անձի տոհմական անուանումը։ Կը տրուի ծնելէն կամ ամուսնանալէն ետք եւ կը փոխանցուի ժառանգաբար։
Մականունի ձեւաւորում
Մականունի ձեւաւորումն ու զարգացումը սերտօրէն կապուած են արտադրական յարաբերութիւններու զարգացման հետ։ Հին եւ միջին դարերուն մականուն կը կրէին ազնուական ընտանիքերերը՝ Մամիկոնեաններ, Արծրունիներ, Մեդիչիներ, Ռիուրիկովիչներ եւ այլն։
Միջնադարեան Հայաստանին մէջ նշանաւոր ընտանիքները յիշատակելու ժամանակ՝ անոնց ընդհանուր ճանաչում գտած մականունին կ՚աւելացուէր «ազգ», երբեմն՝ «տուն» բառերը՝ «ազգն Մամիկոնեաց», «ազգն Ռշտունեաց», «Տունն Արծրունեաց» եւ այլն։
Երբեմն մարդոց անուանը կը կցուէր անոնց ծննդեան կամ հիմնական գործունէութեան վայրի անունը, որ եւ մականունի դեր կը կատարէր (Մովսէս Խորենացի, Գրիգոր Նարեկացի, Ներսէս Լամբրոնացի)։ Կապիտալիստական արտադրական յարաբերութիւններու կազմաւորման շրջանին, երբ կը վերանայ տարբեր վայրերու մէկուսացումը, տեղի կ՚ունենայ բնակչութեան տեղաշարժ, կ՚աշխուժանայ առեւտուրը, եւ մարդու ինքնութիւնը հաստատող փաստաթուղթերը կը դառնան անհրաժեշտութիւն, մականունը լայն տարածում եւ ճանաչում կը գտնէ։ Թուրքիոյ մէջ մինչեւ 1930-ականներու կէսէրը մականուն գոյութիւն չունէր եւ պաշտօնապէս տեղի գտաւ Քեմալ Աթաթուրքի նախաձեռենութեամբ։
Կառուցուածք
Մականունը հիմնականին առաջացած է նախնիի անունէն, որուն աւելցացած է պատկանելիաթիւն կամ ազգակցական կապ (որդի, դուստր) արտայայտող նախածանց կամ վերջածանց։ Օրինակ, սլաւոններու մօտ՝ «իչ», «ով», «սկի», յոյներու՝ «իդես», պարսիկներու՝ «գադէ», վրացիներու՝ «ձէ», «շուիլի» եւն։
Մականունի կազմութիւնը Հայաստանի մէջ
Հայերը ունին այս կամ այն ազգակից խումբին պատկանիլը մատնանշող «ունի» ուրարտական վերջածանցը, որ հին ժամանակներուն բնորոշ էր նախարարական տոհմերուն (Ամատունի, Բագրատունի, Ռշտունի, Արծրունի եւն)։ Զանգեզուրի ազգագրական շրջանին յատուկ են «ենց», «ունց», «ոնց» վերջածանցները։ Ամենատարածուած վերջածանցը «եան»–ն է, որ պատմական աղբիւրներուն մէջ կը յիշատակուի 5-րդ դարէն եւ լայնօրէն տարածուած է 19-րդ դարէն։ |Մականունը կ՚առաջանայ նաեւ զբաղմունքի կամ մասնագիտութեան անուանումէն (օրինակ՝ Դարբինեան, Ոսկերիչեան, Ժամագործեան)։ Կան մականունէն կամ տեղանունէն առաջացած մականուններ (Կարճիկեան, Չոլախեան, Բայբուրթեան, Երեւանցեան)։ Հայկական մականունները երբեմն կը կազմուին գործունէութեամբ աչքի ինկած կնոջ անունէն (Մանանդեան, Շուշանեան)։
Մականունի կազմութիւնը ԽՍՀ-ի մէջ
ԽՍՀ Միութեան եւ միութենական հանրապետութիւններու ամուսնութեան եւ ընտանիքի օրէնսդրութեան հիմունքներով (1968) ԽՍՀՄ–ի մէջ ամուսինները ըստ ցանկութեան կրնան ընտրել իրենցմէ մէկուն մականունը կամ պահպանել մինչ ամուսնականը։
Միութենական որոշ հանրապետութիւններու (Ուքրանիա, Պելառուսիա, Տաճիկստան) գործող օրէնսդրութեամբ ամուսիններուն կը թոյլատրուի կից մականուն ունենալ։
Միւս հանրապետութիւններու, ինչպէս «ՀԽՍՀ ամուսնութեան եւ ընտանիքի օրէնսգիրք»-ը նման իրաւունք չի վերապահեր։ Երեխաներու մականունը կ՚որոշէ ծնողներու մականունով։ Ապօրինի ծնուած երեխայի գրանցումը ծննդամատեանին մէջ (եթէ չկայ ծնողներու համատեղ դիմում եւ հայրութիւնը որոշելու վերաբերեալ դատարանի վճիռ) կը կատարուի մօր մականունով, իսկ հօր անունն ու հայրանունը կը գրանցուի մօր ցուցումով։
Ամուսինին մականունը կրող անձըն ամուսնալուծութենէն ետք իրաւունք ունի վերականգնելու մինչամուսնական մականունը։ Մականունը փոխել կը թոյլատրուի 18 տարին լրանալէն ետք։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ծագումաբանութիւն
Վլատիմիր Մովսիսեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է Շէնաւան գիւղը։ Եղած է Հայաստանի Հանրապետութեան անտառներու վերականգնման եւ զարգացման հիմնադրամի գործադիր տնօրէն, Հայաստանի Համայնավար կուսակցութեան Կեդրոնական կոմիտէի առաջին քարտուղար, ինչպէս նաեւ Խորհրդային Հայաստանի նախարարաց խորհուրդի նախագահի առաջին տեղակալ, Խորհրդային Միութեան համայնավար կուսակցութեան Կեդրոնական կոմիտէի քաղաքական գրասենեակի անդամ, գիւղատնտեսական գիտութիւններու դոկտոր, փրոֆեսէօր ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գիւղատնտեսներ Ստորոգութիւն:1933 ծնունդներ Ստորոգութիւն:12 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:2014 մահեր Ստորոգութիւն:5 Նոյեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Շէնաւան ծնածներ Ստորոգութիւն:Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանի ասպետներ Ստորոգութիւն:Պատուոյ շքանշանի ասպետներ Ստորոգութիւն:Երեւանի պատուաւոր քաղաքացիներ Ստորոգութիւն:Հայ պետական գործիչներ
Թիթիս
Թիթիս (յուն․՝ Τηθύς)․ յունական դիցաբանութեան մէջ Թիթիս (կը հնչուի Tithis) տիտանուհիներէն մէկն էր, Ուրանոսին եւ Եէային զաւակը։
Դիցաբանութիւն
Թիթիսին ամուսինը եղած է եղբայրը Ովկիանոս, որմէ ծննդաբերած է երեք հազար գետերու աստուածներ, օրինակ՝ Ախելո՛ոոս, Ասոփոս, եւ նաեւ համահաւասար աստուածներ, Ովկիանոսուհիները։
Ուրիշ աւանդութեան մը համաձայն, Թիթիս եղած է Ֆորքինոսին, Քրոնոսին եւ Ռէային մայրը․ վերջինը անոր վստահեցաւ Տիասին (Զեւսին) կրթութիւնը։
Հնադարի յոյներէն, Թիթիս նոյնացած է Եգիպտական դիցաբանութեան Իսիդա աստուածուհիին հետ։
Զաւակներ
Ովկիանոսին հետ ունեցած զաւակներէն․-
1850 թուական
1850 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 50րդ տարին
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1850 ծնունդներ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1850
Մորա Լա Նովա
Մարա Լա Նովա (Mora la Nueva, Mora la Nova, ն Móra la Nova)- քաղաքապետարան եւ բնակութեան վայր Սպանիայի մէջ՝ Տարրագոնա շրջանին մէջ՝ Քաթալունիա ինքնավար շրջան։ Քաղաքապետարանը կը գտնուի Ռիբեր-Դ՛Էբր մարզին մէջ։ Տարածքը կը կազմէ 15,9 քմ2։ Բնակչութիւնը 3 238 մարդ՝ 2010 թուականի տուեալներով։
Գաֆէսճեան Արուեստի Կեդրոն
Գաֆեսճեան արուեստի կեդրոն, բացուած է 17 նոյեմբեր 2009-ին՝ ժամանակակից արուեստի առաջատար միտումները Հայաստանի մէջ ցուցադրելու եւ աշխարհին հայկական մշակոյթի լաւագոյնը ներկայացնելու առաքելութեամբ։
Պատմութիւն
Այս ճարտարապետական կասկատ ոճով կառուուցուած շինութիւնը, ուր այսօր կը գտնուի Գաֆեսճեան արուեստի կեդրոնը, յայտնի է որպէս Կասկադ համալիր։ Կասկադ համալիրի գաղափարի նախահեղինակը ճարտարապետ Ալեքսանտր Թամանեանն է (1878-1936)։ Ան կը ցանկար իրար կապել քաղաքի հիւսիսային եւ կենդրոնական հատուածները՝ քաղաքի պատմականօրէն բնակելի եւ մշակութային կեդրոնները ջրվեժներու ու պարտէզներու հսկայական կանաչ տարածքով, որ պետք է «գահավիժեր» քաղաքի ամենաբարձր բլուրներէն մէկէն։ Դժբախտաբար, այս նախագիծը խոր մոռացութեան մատուեցաւ մինչեւ 1970-ականներու վերջը, երբ ան կրկին կեանքի կոչուեցաւ Երեւանի գլխաւոր ճարտարապէտ Ջիմ Թորոսեանի կողմէն։ Կասկադ ոճի թորոսյանական ընկալումը իր մէջ կը ներառէր Թամանեանի նախնական նախագիծը, բայց նաեւ լի էր նոր գաղափարներով՝ մոնումենտալ արտաքին աստիճանները, ներսի երկար շարժասանդուղքներով թունելը, բակերու եւ բացօթեա պարտէզներու բարդ ցանցը՝ զարդարուած հայոց հարուստ պատմութեան եւ մշակութային ժառանգութեան մոթիվները կրող բազմաթիւ զարդաքանդակներով։
Կասկադ համալիրի թորոսեանական նախագիծի շինարարութիւնը մեկնարկեց 1980-ականներու խորհրդային իշխանութեան օրով, սակայն դադարեցաւ 1988 թուականին Հայաստանի մէջ տեղի ունեցած երկրաշարժի եւ 1991 թուականին Խորհրդային Միութեան փլուզման հետեւանքով։ Անկախութեան եւ ժողովրդավարական համակարգի անցմանը զուգահեռ՝ Հայաստան թեւակոխեց նաեւ տնտեսական ծայրահեղ դժուարութիւններու ժամանակաշրջան, եւ Կասկադ համալիրը աւելի քան մէկ տասնամեակ մնաց խորհրդային ժամանակաշրջանէն ժառանգուած անտեսուած մասունք։ Ջերարդ Լ. Գաֆեսճեանը, համագործակցելով Երեւանի քաղաքապետարանի եւ Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութեան հետ, 2002 թուականին նախաձեռնեց Կասկադ համալիրի վերականգնումը։ Հաջորդած 7 տարիներու ընթացքին յուշահամալիրը հիմնովին վերանորոգուեցաւ, իսկ անոր մեծ մասը լիովին վերափոխուեցաւ՝ վերածուելով արուեստի կենդրոն, որ կը կրէ իր հիմնական բարերար Ջերարդ Լ. Գաֆեսճեանի անունը։
Հավաքածու
Գաֆեսճեան արուեստի կենդրոնի ցուցահանդեսները հիմնականին կը ներկայացնէ կեդրոնի հիմնադիր Ջերարդ Գաֆեսճեանի հարուստ հավաքածոն։ Աւելի քան հինգ հազար արուեստանմուշ պարունակող այս հաւաքածոն հատկապէս հարուստ է ժամանակակից գեղարուեստական ապակեգործութեան նմուշներով, որոնց մեջ կ՝ առանձնանան հանրահայտ չեխ քանդակագործներ Ստանիսլավ Լիբենսկու եւ Յարոսլաւա Բրիխտովայի ստեղծագործութիւնները։ Ամոմց գործունէութիւնը հեղափոխեց ապակու կիրառութիւնը՝ վերածելով այն գեղարուեստական նոր արտահայտչամիջոցի։
Հաւաքածուին մէջ ներկայացուած են նաեւ անուանի արուեստագետներ Դեյլ Չիհուլիի, Բոհումիլ Էլիասի, Պավել Հլավայի, Յարոմիր Ռիբակի, Իվանա Շռամկովայի, Բերտիլ Վալիենի, Լինո Թալիապիետրայի, Մարկ Պեյզերի եւ Հիրոշի Յամանոյի աշխատանքները։ Հաւաքածոն կը ներառէ նաեւ գծանկարչութեան, գեղանկարչութեան եւ քանդակագործութեան ոլորտի անուանի արուեստագէտներու՝ Ֆերնանդո Բոտերոյի, Արշիլ Կորգիի, Ջենիֆեր Բարթլեթի, Լին Չեդուիքի, Բարրի Ֆլանագանի, Ժաումե Պլենզայի եւ Ֆրանսուա Քսավիե Լալանի հանրահայտ ստեղծագործութիւնները։
Քանդակներու պարտէզ
Գաֆեսճեան քանդակներու պարտէզը կ՝ ընդգրկէ Կասկատի դիմաց գտնուող պուրակի տարածքը, ուէ ներկայացուած է աշխարհի մոնումենտալ քանդակներու լաւագոյն հաւաքածուներէն մէկը։ Պարտէզի յատուկ նախագծուած ընդարձակ ծառուղիները, ծաղկային ձեւաւորումները կը ստեղծեն ժամանակակից միջավայր մեծածաւալ քանդակներու տեղակայման համար։ Այստեղ կարելի է տեսնել հեղինակաւոր արուեստագէտներ Ֆերնանտո Բոտերոյի, Լին Չեդուիքի, Ժաումե Պլենզայի եւ Բարրի Ֆլանագանի ստեղծագործութիւնները։
Միջոցառումներ
Գաֆեսճեան արուեստի կենդրոնի (ԳԱԿ) առաքելութիւնն է ժամանակակից արուեստի լաւագոյն նմուշները ցուցադրել Հայաստանի մէջ եւ աշխարհին ներկայացնել հայկական մշակոյթի լաւագոյնը։ Ոգեշնչուելով իր հիմնադրի՝ Ջերարդ Լ. Գաֆեսճեանի տեսլականով, Կենդրոնը կ՝ առաջարկէ բազմազան ցուցահանդեսներ, որոնք կը պատկանին Ջերարդ Գաֆեսճեանի ժամանակակից արուեստի մեծածաւալ հաւաքածուին։ ։ 2009 թուականի նոյեմբերին տեղի ունեցած բացումէն առ այսօր Գաֆեսճեան արուեստի կեդրոնը, հաւատարիմ իր առաքելութեանը, կը ցուցադրէ ժամանակակից արուեստի յուրօրինակ գործեր, կը կազմակերպէ դասախօսութիւններ, ֆիլմերու ցուցադրութիւններ, համերգաշարեր եւ կրթական ծրագիրներ։ Տարեկան աւելի քան մէկ միլիոն մարդ կ՝ այցելէ կեդրոն։
Հասցէ
Թանգարանը կը գտնուի Երեւանի կեդրոնը՝ Թամանեան 3 հասցէին։
Ստորոգութիւն:Երեւան
Սեւ խոռոչ
Սեւ խոռոչը, ըստ յ արաբերականութեան ընդհանուր տեսութեան, տիեզերքի տեղամաս մըն է, որուն քաշողականութեան դաշտը այնքան հզօր է, որ ոչինչ, ոչ իսկ լոյսը, կրնայ դուրս ելլել անկէ։ Սեւ խոռոչը կ՚առաջանայ մեծ զանգուած ունեցող աստղերու կեանքի աւարտին։ Այդ տեղամասի սահմանը կը կոչենք իրադարձութիւններու հորիզոն, իսկ անոր բնորոշ չափերը ձգողականութեան շառաւիղ։ Ամենապարզ պարագային՝ գնդային համաչափութիւն ունեցող սեւ խոռոչներու ձգողականութեան շառաւիղը հաւասար է Շվարցշլիտի շառաւիղին (schwarzschild radius)։ Տեսականօրէն, այդպիսի տեղամասերու հնարաւոր առկայութիւնը ենթակայ է Այնշտայնի հաւասարումներու որոշակի ճշգրիտ լուծումներուն։ Այդպիսի լուծումներ առաջին անգամ ստացած է Կարլ Շվարցշիլտը, 1915 թուականին ։
Հեռացման արագութիւնը այն արագութիւնն է, որմով մարմին մը կրնայ հեռանայ որեւէ այլ մարմնի ձգողութիւնէն։ Օրինակ՝ արհեստական արբանեակը Երկրէն հեռանալու համար պէտք է ունենայ 11,2կմ/երկվրկ. արագութիւն, իսկ սեւ խոռոչի ձգողութիւնը այնքան մեծ է, որ անկէ հեռանալու հմար մարմին մը պէտք է ունենայ լոյսէն աւելի մեծ արագութիւն, որ անհնար է, քանի որ տիեզերքի ամենամեծ արագութիւնը նոյն ինքն լոյսինն է։
1905 թուականին Այնշտայնը իր յարաբերականութեան տեսութեան մէջ փաստեց, որ լոյսէն արագ մարմին մը գոյութիւն չի կրնար ունենալ (բացարձակ արագութիւն, 299,792,458 մ/երկվրկ.)։ Այդ պատճառով ալ սեւ խոռոչները սեւ են։ Անոնք նոյնիսկ չեն թոյլատրեր, որ լոյսի մասնիկները իրենցմէ հեռանան։
Սեւ խոռոչ կրնայ ըլլալ ամեն ինչ, այնքան ատեն որ մարմինը ունի չափ եւ զանգուած։ Օրինակ՝ Երկիր մոլորակն ալ կրնայ սեւ խոռոչ դառնալ, եթէ այն փոքրանայ մինչեւ պիստակի մը չափ։ Կամ Էվէրեստ լեռը՝ եթէ փոքրանայ մէկ նանոմեթրի չափ ։
Սեւ խոռոչի առաջացումը
Աստղերը ունին կեանքի տեւողութիւն։ Երբ աստղին միջուկը այլեւս զօրութիւն (Energy) չ՚արտադրեր, աստղը կը սկսի մահանալ եւ կը վերածուի կարմիր հսկայի, եւ յետոյ կը պայթի։ Միջուկը իր մեծ ձգողական ուժին շնորհիւ կը սկսի մեծ արագութեամբ պտտիլ, իր ներսը քաշելով ամեն ինչ, այսպիսով ձեւավորելով սեւ խոռոչ մը։ Ըստ Այնշտայնի, գոյութիւն ունի քառաչափ տարածութիւն (մեր եռաչափը, եւ ժամանակը), որոնք սեւ խոռոչին ներսը ուղղակի կանգ կ՚առնեն, եւ սեւ խոռոչի ամենավերջը կը ձեւաւորուի առանձնայատուկ (սինկուլար, singular) վիճակ, որ այն տեղն է, ուր ամբողջ զանգուածը սեղմուած է մինջեւ զրոյական չափ։
Բոլոր համաստեղութիւններուն մէջ, Ծիր Կաթին համաստեղութեան կեդրոնն ալ սեւ խոռոչ գոյութիւն ունի։ Ծիր Կաթինի կեդրոնը կը գտնուի հսկայական չափի հասնող սեւ խոռոչ մը, որուն զանգուածը թէեւ 3-4 միլիոն անգամ աւելի է մեր արեգակնային համակարգի Արեւէն, բայց չափերով տասն անգամ փոքր է։
Սեւ խոռոչները գիտաերեւակայական գիրքերու հեղինակներուն մեծ նիւթ կը մատակարարեն։
Սեւ խոռոչը կ՚առաջանայ աստղի մը կեանքի վերջաւորութեան, երբ անոր միջուկային վառելանիւթի պաշարը սպառի, եւ սեփական ձգողութեան ուժի ազդեցութեամբ աստղը սկսի սեղմուիլ։ Միաժամանակ, սեղմումին զուգընթաց, աստղին մակերեւոյթին վրայ ձգողութեան ուժը այնքան կը մեծնայ, որ նոյնիսկ լոյսը այլեւս չի կրնար արձակուիլ աստղէն, եւ աստղը կը վերածուի անտեսանելի «դատարկութեան» մը մէջ։ Սեւ խոռոչի վերածուելու ենթակայ են հսկայ աստղերը միայն, մեր Արեւէն Արեւէն մի քանի անգամ աւելի զանգուածով։ Մօտաւորապէս իւրաքանչիւր 1000 աստղէն միայն մէկուն զանգուածը բաւական մեծ է, որպէսզի ան կարենայ սեւ խոռոչի վերածուիլ իր կեանքի վերջին։ Սեւ խոռոչները անմիջական դիտարկումով անհնար է յայտնաբերել, քանի որ անոնք տեսանելի չեն։
Փոքր զանգուածով աստղ մը չի կրնար սեւ խոռոչ ըլլալու չափ սեղմուիլ, որովհետեւ ձգողութեան ուժը համեմատական է իր զանգուածին հետ։ Հաշուարկները ցոյց կու տան, որ Արեւին զանգուածը 10 անգամ գերազանցող սեւ խոռոչի մը տրամագիծը կրնայ ըլլալ 60 քմ։ Եթէ Արեւը դառնար սեւ խոռոչ մը, անոր տրամագիծը պիտի կազմէր միայն 6 քմ, իսկ Երկրի զանգուածին հաւասար զանգուածով սեւ խոռոչ մը կ՚ունենայ 2 սմ-էն ալ փոքր տրամագիծ։
Որոշ համաստեղութիւններու կեդրոններուն մէջ հաւանաբար կան գերխոշոր զանգուածներով սեւ խոռոչներ, լուսաւոր գօտիով շրջապատուած, որ կը կոչուին «քուազարներ» (Quasars)։ Անոնց շատ պայծառ կեդրոնները կը լուսարձակեն, որովհետեւ սեւ խոռոչները կը «խժռեն» շրջակայ առանձին գոյացութիւններուն, եւ այդ ընթացքին այդ գոյացութիւններու նիւթը կը շիկանայ անջատելով վիթխարի քանակութեամբ զօրութիւն՝ լոյսի եւ այլ ճառագայթումներու ձեւերով։ Կ՚ենթադրուի, թէ մեր համաստեղութեան կեդրոնը նոյնպէս կայ սեւ խոռոչ մը, որ կը կոչուի «Աղեղնաւոր-Ա»։ Այն ունի Արեւէն 2.600.000 անգամ մեծ զանգուած եւ կը գտնուի մեր Արեգակնային համակարգէն 26.000 լոյս տարի հեռաւորութեան վրայ։ Յայտնաբերուած է արտասովոր դէպքի մը պատճառով։ Ինչպէս արդէն նշուեցաւ, սեւ խոռոչներու շուրջի տարածութիւնը շատ արտասովոր ձեւով «ինքզինք կը դրսեւորէ»։ Համաստեղութիւններու կենտրոնը կային աստղեր, որոնք մի քանի անգամ մեծ էին Արեւէն, սակայն համաստեղութեան կեդրոնին շուրջ կը դառնային շատ մեծ արագութեամբ՝ մօտաւորապէս 3000 Քմ/երկվրկ. արագութեամբ։ Առաջադրուած է վարկած մը, ըստ որուն համաստեղութեան կեդրոնը կը գտնուի սեւ խոռոչ, որ կը շեղէ տուեալ աստղերուն ուղեճանապարհները։
Ականջային Արիւնահոսութիւն
Ականջային արիւնահոսութիւն, ըսելով կը հասկնանք այն արիւնահոսութիւնը, որ յայտնուելէ ետք արտաքին ականջ ին մէջ կ'ուղղուի ականջէն դուրս։ Ականջի արիւնահոսութիւնը կրնայ ըլլալ պարզ երեւոյթ մը եւ կամ ազդանշանը ականջային որոշ մտահոգիչ եւ բարդ հիւանդութեան մը։ Ականջի արիւնահոսութեան հիմնական սկզբնաղբիւրներն են՝ ականջի արտաքին, միջին եւ ներքին բաժինները։
Յաւելեալ
Ականջային արիւնահոսութիւնը կը յառաջանայ ականջային, ուղեղային եւ գանկային հետեւեալ հիւանդութիւններով եւ պատճառներով.
Գանկային արտաքին հարուածով ականջի երեք բաժիններուն մէջ կրնան յառաջանալ ոսկր ային կոտրուածքներ, որոնք կը վնասեն տեղայնական երակ ները եւ զարկերակ ները ու կը յառաջացնեն արիւնահոսութիւն։ Ականջի երեք բաժիններու ոսկրային կոտրուածքով արիւնահոսութեան հետ միատեղ կրնան զարգանալ հետեւեալ ախտանշանները՝
Ոսկրային կոտրուածքներու տարողութեան եւ վայրին համաձայն վերոյիշեալ ախտանշանները կրնան զարգանալ առանձնաբար, մասնակի եւ կամ ամբողջապէս։
Ախտանշաններ
Միջին ականջի արիւնահոսումին կ'ուղեկցին ընդհանրապէս հետեւեալ ախտանշանները.
Անիկա ամէնէն յաճախակի պատճառն է ականջի արիւնահոսութեան։ Մեզմէ շատեր յաճախ կը փորձեն մաքրել իրենց ականջացնցուղը զանազան միջոցներով, որոնք կը գրգռեն եւ կը վիրաւորեն ականջացնցուղին մորթը եւ ականջաթմբուկը։
Ներքին եւ միջին ականջի արիւնահոսութեամբ ականջի թմբկաթաղանթը ճնշումի կ'ենթարկուի եւ կը ծակի։ Իսկ կուտակուած արիւնը կ'ուղղուի դէպի արտաքին ականջացնցուղ, ապա՝ դուրս։
Դարման
Ականջային արիւնահոսութեան դարմանումը կախեալ է ախտաճանաչուած ախտապատճառէն։
Միջին եւ ներքին ականջի, ինչպէս նաեւ գանկային ախտապատճառներով յառաջացած արիւնահոսումը կը դարմանուի վիրաբուժական միջոցառումներով։
Ինչպէս նախապէս յիշուեցաւ, ականջի արիւնահոսութեան կարեւորագոյն եւ յաճախակիօրէն տեսնուած ախտապատճառը արտաքին ականջի ֆիզիքական հարուած-վնասն է։ Հոս արիւնահոսութիւնը կը կասեցուի ականջախցանային (ear plug) ճնշումով։ Այս առնչութեամբ հետեւեալ թելադրանքները օգտաշատ են.
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ
Կրասնոտար
Կրասնոտար, Ռուսաստանի դաշնութեան մէջ քաղաք։ Հիմնադրուեր է 1793 թուականին, մինչեւ 1920` Եկատերինոտար, քաղաքի կարգավիճակ ստացեր է 1867 թ.), քաղաք Ռուսաստանի Դաշնութեան հարաւը` Քուպան գետի աջ ափին։ Կրասնոտարի երկրամասի վարչական կենտրոնն է։ Ոչ պաշտոնապէս կը համարուի «Քուպանի մայրաքաղաք», ինչպէս նաեւ՝ «Ռուսաստանի հարաւային մայրաքաղաք», ինչպէս նաեւ՝ «Ռուսաստանի հարաւային մայրաքաղաք»
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կրասնոտարի երկրամասի բնակավայրեր
Բասէն
Աշխարհագրականօրէն անոր անբաժանելի մասերը նկատուած են նաեւ Աբեղեանք, Գաբեղեանք եւ Հաւնունի գաւառները։ Անունը կը ծագի հին ժամանակ գաւառի տարածքի մէջ բնակող փասեաններ ժողովուրդի անուան հետ (յիշատակուած է յոյն պատմիչներու, մասնաւորապէս՝ Քսենոֆոն ի կողմէն Ք.ա. 5-րդ դարուն)։Հնագոյն ժամանակները Բասէն ընդգրկած է լայնածաւալ տարածութիւն։ Անոր կազմի մէջ կը մտնեն ոչ միայն «Աշխարհացոյց»ի մէջ նկարագրուած Բասէնը, այլեւ ամբողջ Վանանդ գաւառը (Կարսի եւ Սարիղամիշի շրջաները), որ կոչուած է Վերին Բասէն։ Հետագային այս գաւառը բաժնուած է երկու մասերու՝ Բասէնի եւ Վանանդի։ Աւելի ուշ՝ Բասէնը բաժնուած է առանձին նախարարութիւններու՝ Բասէնի, ուր կ'իշխէր Որդունի նախարարական տունը։
Բասէնը կը տարածուէր Կարին էն արեւելք, Արաքս ի ձախ կողմը։ Արշակունիներ ու օրով Բասէն Որդունիներու նախարարական տոհմին ժառանգական տիրոյթն էր։ Որդունիներուն կեդրոնը Որդորու կամ Որդրու աւանն էր, որ կը գտնուէր Աղբերականաց դաշտին մէջ. հոն կը նստէր նաեւ Բասէնի եպիսկոպոսը։ Որդունիները 700 ձիաւոր կռուող ունէին եւ տեւական կռուի մէջ էին իրենցմէ հարաւ, Հարք գաւառին մէջ կեդրոնացած Մանաւազեան նախարարութեան դէմ։ Խոսրով Կոտակ թագաւոր փորձեց հաշտեցնել կռուող կողմերը, բայց ապարդիւն. ի վերջոյ գործը յանձնուեցաւ սպարապետ Վաչէ Մամիկոնեան ին, եւ ան, զինուորական մարդու խստութեամբ, բնաջնջեց երկու նախարարութիւններն ալ։
Որդունիներու կոտորումէն ետք անոնց տիրոյթները Բասէնի եպիսկոպոսին անցան։ Այնուհետեւ Բասէնի տէրը Բասէնոյ դատաւոր անուով կը յիշատակուէր։
Բասէնի յիշարժան վայրերէն են՝ Որդորու եւ Դու բնակավայրերը, Վաղարշաւան աւանը, Տեւէ-Պոյնու, Աւնիկ բերդը ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պատմական մարզեր Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ պատմութիւն Ստորոգութիւն:Այրարատ նահանգի գաւառներ
Բարսեղ Շահպազ
Բարսեղ Շահպազ, Հայ խմբագիր եւ հասարակական գործիչ։
Կենսագրութիւն
Ուսումը կը ստանայ Պոյաճըքէօյի Կեդրոնական վարժարանին մէջ եւ կը շարունակէ Վենետիկի Մուրատ-Ռաֆայէլեան վարժարանին մէջ։ Հոն երկու տարի մնալով կը վկայուի եւ Ա․ Ահարոնեանի այցելութեան մը առիթով մաս կը կազմէ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան։ Պոլիս վերադառնալէ ետք, Միքայէլ Շամտանճեանի հետ կը հրատարակէ «Ծաղիկ» թերթը։ 1903-ին Ս․ Օրմանեանի դէմ կատարուած մահափորձին հետեւանքով, երբ հայ երիտասարդներ կը ձերբակալուին, Շահպազ կը փախչի Եգիպտոս, ուր 5 տարի կը զբաղի առեւտուրով։
Աղեքսանդրիոյ մէջ կը հրատարակէ «Կրակ» թերթը (2 թիւ), «Այլասիրութիւն եւ եսասիրութիւն» գրքոյկը, «Մտրակ» կիսամեան եւ «Հաչիւններ» թռուցիկը։ Սահմանադրութեան հաստատումէն ետք, կը վերադառնայ Պոլիս եւ հասարակական գործերով կ’ուղեւորուի ներքին գաւառներ։ Նոյն պատասխանատուութեամբ կը մեկնի Պուլկարիա, ապա՝ Եգիպտոս՝ ուր 1912-ին կ’ամուսնանայ եւ իրաւաբանութիւն սորվելու համար կը մեկնի Փարիզ։ Միքայէլ Վարանդեանի հետ կը հրատարակեն «Փրօ Արմենիա»-ն ու կ’աշխատակցի «Հայրենիք»-ին եւ «Հարիզոն»-ին։ Փաստաբանութիւնը աւարտելու սեմին, Վիքթոր Պերար աշխատանք մը վստահուի Շահպազին, եւ այդ պատճառով Ընդհանուր պատերազմի նախօրեակին կը վերադառնայ Պոլիս։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ռոպէր Ճէպէճեան
Ռոպէր Ճէպէճեան, ակնաբոյժ, հասարակական գործիչ, հրատարակիչ: Ծնած է Հալէպ 1909 - մահացած է Հալէպ 2000:
Համալսարանական ուսումը ստացած է Պէյրութ ի Ամերիկեան Համալսարան ը ետքը ուսումը շարունակած է եւ մասնագիտացած է Ֆրանսա յի մէջ:
Կենսագրութիւն
Ան որդին է հանրաճանաչ բժիշկ Աւետիս Ճէպէճեանի:
Աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանի բժշկական ճիւղը (1934): Աւարտելէ ետք համալսարանը մեկնած է Ֆրանսա մասնագիտանալու Էտուարտ Հէրրիոտ ի Լիոն ի մէջ գտնուող հիւանդանոցէն ներս (Édouard-Herriot (1933 – 1934)), նոյնպէս Փարիզ ի տարբեր հիւանդանոցներուն մէջ:
1934 ին վերադարձած է Հալէպ գործելու իբրեւ ակնաբոյժ, սկիզբը աշխատած է իր հօր եւ մօրեղբոր Ֆիլիպ Յովնանեան ի հետ իր աշխատավայրին մէջ, որ կը գտնուէր Ճատէդ խանտաքի (جادة الخندق) մէջ, մինչեւ 1948 թուական, ետքը փոխադրուած է Ճամիլիէ թաղամաս (حي الجميلية):
Գործերը
Ռոպէր Ճէպէճեան մեծ դեր ունէր բժշկութեան զարգացման Հալէպի մէջ:
Յիշենք կարգ մը իր գործունէութիւներէն:
Արուեստի գործերէն
Իր արուեստի կեանքի առաջին ուսուցիչն էր հռչակաւոր Հալէպահայ արուեստագէտ Արմէս ը: Ճէպէճեան ազդուած էր Արմէսի գործերով: Իրենք ծանօթացած էին Ֆրանսայի մէջ:
Նոյնպէս ծանօթացած էր Հալէպահայ արուեստագէտ Քարզու ի հետ:
1972-ին իր առաջին ցուցահանդէսը տեղի ունեցաւ Հալէպի ազգային թանգարանէն ներս, 1984-ին իր երկրորդ ցուցահանդէսը նոյն ցուցասրահէն ներս եւ այս մէկը անուանուած էր Սիրուն Քեսապ ( كسب الجميلة ):
Նպաստեց Մարտիրոս Սարեան ի ակադեմիայի կառուցման գործընթացին:
Ճէպէճեանի ամենայայտնի արտայայտիչ նկարներէն է «ակնաքօղի գործողութենէ ետք», որը նկարած է 1965-ին: Ան երկու հիւանդի պատկերն էր, որոնք անցուցած էին այս գործողութիւնը: Պատկերին մէջ ակնյայտ է մէկ հիւանդին աչքերը ցցուն եւ մեծ, իսկ միւսին աջ աչքին վրայ սպիտակ կապ՝ ձախ աչքին ծիածանաթաղանթը սպիտակ, որը նշան է հիւանդութեան. այս պատկերը յաճախ օգտագործուած է ակնաբոյժներու ժողովներուն:
Մահը
26 Ապրիլ 2001-ին մահացաւ հռչակաւոր բժիշկ եւ արուեստագէտ Ռոպէր Ճէպէճեանը Հալէպի մէջ 92 տարեկանին բաւական ծաւալուն օգուտ ձգելով մարդկութեան:
1851 թուական
1851 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 51րդ տարին
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1851 ծնունդներ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1851
Սուրիոյ Վարչական Բաժանում
[[Պատկեր:Syria_districts.png|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Syria_districts.png|աջից|մինի|261x261փքս|Սիրիայի մարզերի քարտեզ {{legend|#FF4040|Հասիչէ}} {{legend|#E8FBC4|Տէր Զօր}} {{legend|#0080FF|Ռաքքա}} {{legend|#80FF00|Հալէպ}} {{legend|#408080|Իտլիպ}} {{legend|#8080FF|Լաթաքիա}} {{legend|#C0C0C0|Թարթուս}}
{{legend|#00FFFF|Համա}} {{legend|#0080C0|Հոմս}} {{legend|#804040|Ռիֆ Տիմաշք}} {{legend|#FF8040|Ալ Սուէյտա}} {{legend|#008080|Տարաա}} {{legend|#808040|Ալ Քունայթիրա}} ]] Սուրիան բաժնուած է 14 մուհաֆազաներու (محافظة), որոնց կառաւարիչները կը նշանակուեն արտաքին գործերու նախարարի կողմէն՝ աշխատակազմի յաստատելէն ետք։ Իւրաքանչիւր մուհաֆազ կ'ունենայ իր կառավարման մարմինը։
Մուհաֆազաներ (մարզեր)
Ստորոգութիւն:Սուրիա
Նինա Խաչատուրեան
Նինա Խաչատուրեան (Nina Katchadourian, 1968, Ստենֆորդ, Քալիֆորնիա), ամերիկահայ արուեստագէտ։ Կը յղանայ իր անցնական աշխատանքները, որոնք կ՛օգնեն զարգացման, թարգմանութեան, հանրային տարածքներուն հետ առնչուող թեմաներ ։ Անոր աշխատաանքները բազմիցս ցուցադրուած են, որոնցմէ է 2008-ին Սան Տիեկոյի ժամանակակից արուեստի թանգարանին մէջ անոր անհատական վիտէոի կարգումը։
Կենսագրութիւն
1989-ին աւարտած է Պրաուն համալսարանի Վիզուալ արուեստի եւ գրականութեան ու հասարակագիտութեան հիմնարկը, 1993-ին՝ Քալիֆորնիայի համալսարանի Սան Տիէկո Վիզուլ արուեստի բաժինը, 1996-ին Whitney թանգարանին մէջ անցած է անհատական ուսուցման ծրագիր ։
Նինա Խաչատուրեան աշխատած է քանդակի, լուսանկարչութեան, վիտէոի եւ ձայնային տիրոյթներու հետ կապուած գործերով։ Նինա, օդի թռիչքի երկար ժամերը Ֆոտոստեղծագործութիւններ ստանալու համար կ՛օգտագործէր։ Ան կը ոգեղնչուէր օդանաւէն երեւցող տեսարաններով ։ 2010-ին Աթլանթա թռիչքի ժամանակ Նինա Խաչատուրեան iPhone-ով սկսած է Seat Assignment ֆոթոշարքը։
Թիֆլիսի Պետական Բժշկական Համալսարան
Թիֆլիսի պետական բժշկական համալսարան (ԹՊԲՀ) (თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი), Վրաստանի Թիֆլիսի քաղաքի բարձրագոյն բժշկական հաստատութիւններէն է։ Ան հիմնադրուած է 1918 թուականին։
1992 թվուականին, Թիֆլիսի պետական բժշկական հիմնարկը վերանուանուած է Թիֆլիսի պետական բժշկական համալսարան։ Այդ ժամանակէն ի վեր, համալսարանը գործած է իբրեւ՝ անկախ ուսումնական հաստատութիւն։
Նինա Խաչատուրեան
Կենսագրութիւն
Նինա սենդուիչներու մնացորդներով բնութեան պատկերներ կ՛ըստեղծէր։ Զուգարանի թուղթերն ու անձեռոցիկները կը վերածէ 17-րդ դարու հոլանտական կտաւներու հերոսուհիներու, որ կ՛անմահացնէ սելֆիներով։ Նինա Խաչատուրյանի ստեղծագործությունները ներկայացված են Սան Ֆրանցիսկոյի Catharine Clark պատկերասրահում։
Թիֆլիսի Պետական Բժշկական Համալսարան
Վարկանիշ եւ Հեղինակութիւն
Թիֆլիսի պետական բժշկական համալսարանը կը զբաղեցնէ 6279-րդ հորիզոնականը 4icu.org վարկանշային կայքին մէջ եւ 6427-րդը www.webometrics.info կայքին մէջ ։ Համալսարանին մէջ կայ աւելի քան 5000 բակալաւրիատ եւ 203 ասպիրանտներ, որոնց 20 %-ը կու գան արտասահմանեան երկիրներէն։ Թիֆլիսի պետական բժշկական համալսարանի ենթարկուած է եւրոպական տարբեր հիմնարկային ընկերակցութիւններու կողմէն գնահատման։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Վրաստան
Մեքսիքայի Հայերը
Մեքսիկայի հայ գաղութը կազմավորվել է 1920-ական թուականներէն ետք՝ ԱՄՆ երթալ ցանկացող գաղթականներէն, որոնք հիմնականին խարբերդցիներ էին։ 1946 թուականին Մեքսիկայում բնակուած է 350 հայ՝ կենդրոնացած Մեքսիքոյի մէջ, մասամբ ալ Պուեբլա քաղաքին մէջ։ Հայերի զգալի մասը զբաղուած է կոշկակարութեամբ։ Գործած են ՀԲԸՄ Մեքսիքոյի մասնաճիւղը, ՀՀԴ տեղական կազմակերպութիւնը, եկեղեցասէր կանանց միութիւնը, «Արա» ֆուտպոլի խումբը։
Նինա Խաչատուրեան
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ Ստորոգութիւն:1968 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ արուեստագէտներ
Մեքսիքայի Հայերը
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մեքսիքա Ստորոգութիւն:Հայկական սփիւռք
Նորայր Խաչատուրեան
Նորայր Խաչատուրեան, հայ դեղագործ։
Կենսագրութիւն
Նորայր Խաչատուրեան ծնած է Կա­րնոյ նահանգի Երզնկայի գաւառի կեդրոն Երզնկա քաղաքին մէջ։ Բարձրագոյն կրթութիւն ստացած է եւ որպէս բժիշկ կամ դեղագործ աշխատած։
Օսմանեան բանակին մէջ եղած է՝ զինուորական ծառայութեան մէջ։
Սպանուած է 1915 թուականին, Թեր­ճանի մէջ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ Ստորոգութիւն:Երզնկա ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր Ստորոգութիւն:1915 մահեր Ստորոգութիւն:Թերճան մահացածներ
Գեղագիտական ապրում
Գեղագիտական իտէալ-արժէք
Որո՞նք են կեանքի գեղագիտական իտէալները։ Կենաքը, իրականութիւնը, մարդկային գիտակցութեան մէջ կը ներկայանան փոխնիփոխ գեղեցկութեան, վեհութեան, ողբերգականի կամ կատակերգականի իրենց երեսներով ու աստիճաններով։
Այս արժէքները կամ յատկանիշները գոյութիւն ունին անշուշտ մարդկային գիտակցութեան մէջ, անոր համար, եւ ո՛չ անկէ դուրս։ Բայց անոնք կան բոլոր մարդոց համար, ամէն մշակուած գիտակցութեան համար, նոյնիսկ եթէ կը մնան չափով մը յարաբերական, նոյնիսկ եթէ մասամբ փոխուած են ու կը փոխուին՝ ժամանակէ ժամանակ, վայրէ վայր, նաեւ ըստ ընկերա-մշակութային կացութեան կամ դասակարգի։
Ա–Այս յատկանիշ-արժէքէն հիմնականը գեղեցիկն է (նկատելով որ արուեստի գիտութիւնը կը կոչուի գեղագիտութիւն)։
Մեքսիքօ
Մեքսիքօ (սպաներէն՝ Ciudad de México, թարգմանաբար՝ «Մեքսիքայի քաղաքը»), Մեքսիքայի մայրաքաղաքը, երկրի քաղաքական, տնտեսական, արդիւնաբերական եւ մշակութային կեդրոն։ Թոքիոյէն (Մեծ Թոքիօ) եւ Սէուլէն ետք բնակուածութեամբ երրորդ համախմբութիւնն է։ Ըստ ՄԱԿ-ի հաշուետուութեան տուեալներուն Մեքսիքոյի մէջ կ՛ապրի 8.721.000 մարդ։
Գեղագիտական ապրում
Գեղագիտական իտէալ-արժէք
Բ-Գեղեցիկի էութեան սահմանումը փիլիսոփայական հիմնական խնդիր է, որ զբաղեցուցած է բոլոր ժամանակներու մտածողները, առիթ տուած՝ բազմաթիւ տարբեր, երբեմն հակադիր կեցուածքներու։
Այս ծաւալուն ու անվերջանալի բանավէճին մէկ տարազումը գեղեցիկի եւ «օգտակար»ի կապին խնդիրն է։ Այսպէս, երբեմն կարգ մը մտածողնէր գեղեցիկը նոյնացուցած են օգտակարին հետ. ուրիշներ հակադրած են զանոնք իրարու, գեղեցիկը յայտարարած են «ձրի», անօգուտ, ինքնանպատակ։ ճիշդը գոնէ այն է, որ այս երկու «արժէք»ները՝ գեղեցիկը եւ օգտակարը, անհրաժեշտօրէն կապ չունին իրարու հետ։ Գեղեցիկը պէտք է ընկալել լայն առումով.
Մեքսիքօ
Ստորոգութիւն:Մեքսիքօ Ստորոգութիւն:Հիւսիսային Ամերիկայի երկրներու մայրաքաղաքներ Ստորոգութիւն:Մեքսիքոյի քաղաքներ
Գեղագիտական ապրում
Գեղագիտական իտէալ-արժէք
Գեղարուեստական գեղեցիկը նախ կերպարի մը բոլոր գիծերուն ներդաշնակ ամբողջութիւնն է. կապ չունի, օրինակ, ֆիզիքական անշարժ, արձանային գեղեցկութեան հետ։ Կերպարի մը արտաքին գեղեցկութեան կողքին, ու անկէ առաջ, չափանիշ է անոր «ներքին» գեղեցկութիւնը՝ նկարագրի արտայայտչութիւնը՝ իբրեւ կերպար։
Ուրեմն ծայրագոյն պարագաներու որոշ «տգեղութիւն»ներ կրնան ըլլալ գեղեցիկ։
Ստորոգութիւն:Գրականութիւն Ստորոգութիւն:Գեղարուեստական գրականութիւն
Փելէ
էտսոն Արանթիս տու Նասիմենթու (Edson Arantes do Nascimento, ), յայտնի է որպէս Փելէ (Pele), Պրազիլացի ֆութպոլիստ, կենդրոնական յարձակող, անոր կոչած են «ֆութպոլի արքա»:
Հանդէս եկած է «բաուրու» (1950-1955 թուականներու), «սանթոս» (1956-1974 թուականներ) եւ Նիւ Եորքի «կոսմոս» (1975-1977 թուականներուն) խումթերէն:
Պրազիլի ազգային հաւաքականէն խաղցած է 93 խաղ, խփած է 77 կոլ: Աշխարհի եռակի չեմպիոն է (1958, 1962 եւ 1970 թուականներ): 1958 թուականի եւ 1970 թուականի աշխարհի առաջնութիւններու լաւագոյն ֆութպոլիստը: Մասնակցած է նաեւ 1966 թուականի առաջնութեանը: Լիբերտադորեսի գաւաթի եւ միջմայրցամաքային գաւաթի խաղարկութիւններու յաղթող (1962-63 թթ): 1970 թ աշխարհի լաւագոյն մարզիկ: Հարաւային Ամերիկա-ի լաւագոյն ֆուտբոլիստ (1973 թուական):
Անոր կը պատկանի բրազիլական երկու ռեկորդ. 1958 թուականին 30 խաղի մէջ խփած է 58 կոլ, «սանթոս»-«բոտաֆոգո» հանդիպման ժամանակ (13:0) խփած է 11 կոլ: Ընդհանուր առմամբ դարձած է 1284 կոլի հեղինակ 1363 խաղի մէջ։ Եղած է Պրազիլի սպորտի կոնֆեդերացիայի նախագահ: 1950 թուական սկսած է խաղալ Տրէս Կարոկաս քաղաքի Բաուրու խումբէն։ 1956 թուական-տեղափոխուած է Սանտոս եւ 15 տարեկանին, հանդէս գալով Պրազիլի առաջնութեան, առաջին մրցաշրջանին մէջ խփած է 32 կոլ:
1957 թուական-16 տարեկանին ընդգրկուել է Պրազիլի հաւաքական եւ առաջին կոլը խփած է Արժանդինի դարպասը:
Վաղ տարիներ
Փելէն ծնած է 1940 թուականի հոկտեմբեր 23-ին Տրէս Կորասոյնսի մէջր, որը պրազիլական Մինաս Ժերայսի ոչ մեծ քաղաք է, աղքատ ընտանիքում: Ֆուտբոլը եղած է երիտասարդ Էդսոնի ամենասիրելի զբաղմունքներէն մէկը: Անոր հայրը Դոնդինեօն, որ եղած է նախկին ֆուտբոլիստ, դարձաւ իր որդու առաջին ուսուցիչը եւ անոր փոխանցեց մի քանի սպորտային վարպետութեան գաղտնիքներ: 7 տարեկան Էդսոնը իր ֆուտբոլային ելոյթները սկսեցաւ տեղի մանկական խումբին հետ, որտեղ առանձնացաւ հիասքանչ եւ արդիւնաւէտ խաղով, յարձակման գիծին վրայ։ Կար նաեւ մի այնպիսի ժամանակ երբ խումբը մարզում էր բրազիլիայի հաւաքականի նախկին խաղացող Վալդեմար դէ Բրիտօն, որ մեծ ապագայ էր տեսնում Փելէյի մէջ։ Փոխմարզիչը «սանթոսին» (Սան Պաուլի նահանգ) առաջարկեց դիտել անորա խաղը: Եւ շուտով 15-ամեայ Փելէն մտաւ համաշխարհային ճանաչութիւն ձեռք բերած ակումբի կազմ:
«Սանթոս»
1956 թուականի սեպտեմբերին, աւելի ճիշտ երբ լրացաւ անոր 16 ամեակը, առաջին անգամ դուրս եկաւ խաղադաշտ, խաղալով «կորինտիանսի» դէմ պաշտօնական խաղին, որտեղ էլ հէնց կոլի հեղինակ եղաւ։ Ամբողջ ժամանակ հանդէս է եկել «սանթոսիէ կազմում (1956-1974), որում 11 անգամ դարձել է Սան-պաուլուի նահանգի չեմպիոն (եւ այդքան անգամ դարձել է մրցաշարի լաւագոյն ռմբարկու, իսկ ամենաարդիւնաւէտ տարին եղաւ 1958 թուականը, որտեղ խփեց 58 գոլ): 6 անգամ յաղթել է Բրազիլիայի Գաւաթը, երկուական անգամ` Լիբերտադորեսի Գաւաթը եւ Միջմայրցամաքային գաւաթը:
Փելէի դեբիւտը ազգային հաւաքականում տեղի է ունեցել Շուէդիայի, ԱԱՅ 1958-ի շրջանակներում, որը նրա համար պարզուեց աւելի յաջող, ինչպէս եղել էր «սաթոսիէ կազմում առաջին խաղը: ԽՍՀՄ-ի հաւաքականի դէմ խաղում առաջին անգամ երիտասարդ Պելեն դուրս եկաւ խաղադաշտ հաւաքականի համազգեստով: Մէկ քառորդ եզրափակչում ուելսի հաւաքականի դէմ խաղում նա խփեց շատ կարեւոր եւ որոշիչ գոլ: Կիսաեզրափակչի խաղում, որտեղ նա խաղում էր Ֆրանսայի հաւաքականի դէմ, Պելեն ձեւակերպեց հետ-տրիկ, իսկ եզրափակչի խաղում գնդակը երկու անգամ ուղարկեց հակառակորդի դարպասը: 17-ամեայ Պելեն հաւաքելով երկրի ֆուտբոլային մասնագէտների, հանդիսատեսի եւ մրցակիցների միաձայն համաձայնութիւնը, դարձաւ համաշխարհային ֆուտբոլի պատմութիւն մէջ ամենաերիտասարդ չեմպիոնը:
''ես երջանիկ եղած եմ ձեզ հետ իմ կեանքի այս հիասքանչ պահուն... Ես կը հաւատամ, որ սերը... — արցունքներ երեւացին անոր աչքերուն, — սէրը ամենակարեւորն է, որ գոյութիւն ունի կեանքին մէջ։ Եթէ դուք համաձայն էք ինձ հետ, ապա կրկէք այդ բառը ինձ հետ...''
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Պրազիլցի ֆութպոլիստներ Ստորոգութիւն:23 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Ֆութպոլի աշխարհի չեմպիոններ Ստորոգութիւն:Ֆութպոլի յարձակուողներ Ստորոգութիւն:Մարզիկներ
Պիլ Քլինթըն-Մոնիքա Լիուինսքի գայթակղութիւնը
Լիուինսքիի մուտքը սպիտակ տուն
1995-ին Լիուինսքի, որ Լուիսի եւ Քլարքի քոլէճի շրջանաւարտ էր, որպէս փորձառական շրջան աշխատանքի անցած է Սպիտակ տան մէջ՝ նախագահ Քլինթընի առաջին պաշտօնավարութեան ժամանակ: Աւելի ուշ մշտական աշխատանքի անցած է Սպիտակ տան օրէնսդրութեան հետ կապուած հարցերու բաժինին մէջ: Սպիտակ տան մէջ աշխատելու ժամանակ Լիուինսքի Քլինթընի հետ սկսած է ունենալ անձնական յարաբերութիւններ, որոնց մասին հետագային ան պատմած է իր ընկերուհի, պաշտպանութեան նախարարութեան աշխատակից Լինտա Թրիփին: Վերջինս գաղտնօրէն ձայնագրած է իրենց խօսակցութիւնները :
Բացայայտումներ
Երբ 1998-ի Յունուարին Թրիփ իմացած է, որ Լիուինսքի, Փաուլա Ճոնսի դատական լսումներու ժամանակ, դատարանին մէջ հերքած է Քլինթընի հետ կապի մասին, իրենց խօսակցութիւններու ձայնագրութիւնը տուած է անկախ փաստաբան Քենէթ Սթարին, որ կը հետաքննէր Քլինթընի հետ կապուած շարք մը դատական գործեր՝ ներառեալ Ուայթուոթերսի խայտառակութիւնը, «ՀԴԲ-Սպիտակ տուն» փաստաթուղթերու հոսքի խայտառակութիւնը եւ Սպիտակ տան ճամբորդութիւններու բիւրոյի խայտառակութիւնը:
Դաւիթ Դաւիթեան
Դաւիթ Դաւիթեան, ջութակահար։
Պիլ Քլինթըն-Մոնիքա Լիուինսքի գայթակղութիւնը
Բացայայտումներ
Այս արտամուսնական կապի մասին նորութիւնը եւ անոր յաջորդող հետաքննութիւնը վերջնական եզրակացութեան հասցուցին ԱՄՆ Քոնկրեսի Ներկայացուցիչներու պալատի մէջ նախագահ Քլինթընի անվստահութեան գործընթացը: Սակայն 21-օրեայ դատավարության ընթացքին, որ կ'իրականացնէր երկրի Սենատը, նախագահ Քլինթըն արդարացուեցաւ բոլոր մեղադրանքներէն, սակայն դատապարտուեցաւ կեղծ ցուցմունքներ տալու եւ արդարադատութեան իրականացման խոչընդոտելու մէջ :
Դաւիթ Դաւիթեան
Ծնած է Տրապիզոն, ուր Մխիթարեան վարժարանի մէջ իրեն ջութակի ուսուցիչ կ՚ունենայ Տիգրան Կիւրեղեան։ 1898-1903 կ՚աշակերտի Վենետիկի Մուրատ Ռափայէլեան վարժարանի, առանձին ջութակի դաս առնելով Կուառնիէրի Ուսուցչապետէն եւ յաճախելով «Պենետէթթոյ Մարչէլլոյ» երաժշտանոցը՝ ունենալով կանոնաւոր դասընթացք մը։ Պրիւքսէլի մէջ թոմսընի առաջնորդութիւնով կատարելագործած է իր արուեստը։
Պիլ Քլինթըն-Մոնիքա Լիուինսքի գայթակղութիւնը
դատավճիռ
Քլինթընի նկատմամբ մեղադրական դատավճիռ հրապարակուեցաւ՝ դատաւոր Սիւզան Ուեպպըր Ռայթի նկատմամբ քաղաքացիական յարգանք չցուցաբերելուն համար : Քլինթընի իրաւաբանական գործունէութեան արտօնութիւնը սառեցուած է Արքանզասի, այնուհետեւ ԱՄՆ բարձրագոյն դատարանի կողմէ : Ան նաեւ տուգանուեր է $90.000-ով կեղծ վկայութիւն տալու համար :
Դաւիթ Դաւիթեան
Եղած է ուսուցիչ Թիֆլիսի Ներսիսեան վարժարանին։ Եւրոպայի զանազան մայրաքաղաքներուն եւ նշանաւոր քաղաքներուն մէջ իբրեւ վիրթուող նուագած է ցոյց տալով իր արուեստին բարձր արժէքը եւ հայ թէ օտար մամուլէն գնահատուած է իր տաղանդը։ Իր նախասիրած կտորները եղած են Սարազատի «Անտալուզին» եւ Գնչուական նուագները»։ Նօթագրած է «Հայուն Հոցին» եւ խուռն բազմութեան առջեւ նուագած Ֆրանսական Սալոնի մէջ, որու մասին մամուլը սքանչացումով խօսած է։
Պիլ Քլինթըն-Մոնիքա Լիուինսքի գայթակղութիւնը
դատավճիռ
Մեծ ժիւրիին տուած ցուցմունքներուն ժամանակ Քլինթընի պատասխանները եղած են յստակօրէն ձեւակերպուած: Ան կը պնդէր. «Ատիկա կախեալ է անկէ, թէ ինչ կը նշանակէ 'is' (է) բառը» (It depends on what the meaning of the word 'is' is) : Ան աւելցուցած է, որ «սեռական յարաբերութիւն չէ եղած, սեռական սխալ կապ կամ անընդունելի յարաբերութիւններու որեւէ այլ տեսակ» (There is not a sexual relationship, an improper sexual relationship or any other kind of improper relationship) :
Դաւիթ Դաւիթեան
Յօրինած է նաեւ «Նէյին Ողբը» եւ «Վշտին խօսքերը»։
Պիլ Քլինթըն-Մոնիքա Լիուինսքի գայթակղութիւնը
դատավճիռ
Խայտառակութեան լայնածաւալ լուսաբանման համար ամերիկեան ցանցերը մեծապէս քննադատութիւններու արժանացած են  : Խայտառակութիւնը յաճախ կը կոչուի նաեւ «Monicagate», «Lewinskygate» , «Tailgate» , «Sexgate» և «zippergate» (անգլերէն zipper՝ «կայծակաճարմանդ» բառէն): Բոլոր անուանումներուն մէջ կը կիրարկուի -gate վերջաւորութիւնը, որ աւելի յայտնի դարձած է Ուոթերկէյթի խայտառակութենէն ետք:
Դաւիթ Դաւիթեան
Դաւիթեան երկար մնացած է Կոլկաս, ուր զինքը դնահատած են Կրանտիւքներէն սկսած մինչեւ դժուարահաճ քննադատները։ Պոլսոյ, Եգիպտոսի եւ Իզմիրի մէջ տուած նուագահանդէսները իր մէջ շեշտել տուած են իր լրումին կասած բարձր ու իրական տաղանդ մը։
Պիլ Քլինթըն-Մոնիքա Լիուինսքի գայթակղութիւնը
Մեղադրանքներ Աեռական Կապի Վերաբերեալ
Մոնիքա Լիուինսքի յայտարարած է, որ 1995-ի Նոյեմբերէն մինչեւ 1997-ի Մարտ ամիսը երկարած ժամանակաշրջանին, նախագահ Քլինթընի հետ ունեցած է 9 սեռական յարաբերութիւն: Առաջին տիկին Հիլըրի Քլինթըն, համաձայն հրապարակուած պաշտօնական օրակարգի, յարաբերութիւններու ընթացքին եղած է Սպիտակ տան մէջ :