cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ժան Տէր Մերկերեան
Կենսագրութիւն
1971 թուականին կ'արժանանայ ժողովրդական արուեստագէտի կոչման։
Ղեկավար Միքայէլ Մալունցեանի հետ կատարած է Պախի, Մոզարթի, Պեթհովէնի, Շոսթաքովիչի, եւ այլ համերգներ:
1981 թուականին ան կը վերադառնայ Մարսէյ, 1982 թուականէն կը սկսի դասաւանդել երաժշտանոցին մէջ եւ հանդէս կու գայ մենահամերգներով։
Մահացած է 2015 թուականի Սեպտեմբեր 29-ին, Մարսէյի մէջ։ Թաղուած է Երեւանի մէջ, եւ յուղարկաւորութիւնը տեղի ունեցած է 2015 թուականի Հոկտեմբեր 19-ին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ ջութակահարներ Ստորոգութիւն:Մարսիլիա ծնածներ Ստորոգութիւն:1935 ծնունդներ Ստորոգութիւն:5 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:2015 մահեր Ստորոգութիւն:29 Սեպտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Մարսէյ մահացածներ
Սերկէյ Ռախմանինով
Սերկէյ Վազիլեւիչ Ռախմանինով (Сергей Васильевич Рахманинов), ծնած է 1 Ապրիլ 1873-ին Սեմեոնովոյ, Նովկորոտի կուպերնիա, եւ մահացած 28 Մարտ, 1943-ին Պեւրլի Հիլզ, Միացեալ Նահանգներ։ Եղած է ռուս յօրինող դաշնակահար եւ ղեկավար։ Սերկէյ ազդուած է իր հայրենակիցներէն՝ Չայքովսքիէն եւ Ռիմսքի-Քորսաքովէն եւ գործերը պատկանած են «վիպապաշտ» սեռին։ Ան մասնաւորապէս յայտնի է իր դաշնամուրի concerto-ի 2-րդ եւ 3-րդ մասերով։
Մանկութիւն
1978-ին երբ Սերկէյ ընդամէնը չորս տարեկան էր, երբ ստացած է առաջին դաշնակի դասերը Աննա Օրնաթսքայեաի կողմէ։ Հայրը սիրուն եւ գրաւիչ մարդ, եղած է նաեւ ծախսող այդ պատճառաւ ալ աւելի ուշ Սերկէյ չկրցաւ յաճախել «Corps des Pages» ուսումնարանը։ Մի քանի տարի ետք Սերկէյի ծնողքը կը բաժնուին։ Պզտիկները կը մնան իրենց մօր հետ։
Արհեստագիտական Տարիներ
1882-ի աշնան, երբ Սերկէյ 9 տարեկան էր կը մտնէ Սենթ-Փիթերզպուրկի երաժշտանոցը, ուր կը հետեւի դաշնակի դասերու։ Կը փոխադրուի Մոսկուա եւ կ'ուսանի Նիքոլա Զվերեւի մոտ (1832-1893), որ մտերիմ էր Չայքովսքիի եւ Անթոն Րիւպինսթէյնի հետ։ Նիքոլան փայլուն մանկավարժ եր, խիստ եւ համբաւաւոր, կ'ընտրեր լաւագոյն աշակերտները։ Այդ տաղանդաւոր աշակերտներէն մէկն էր Սերկէյ։ 2 տարի ուսանելէ ետք Զվերեւի քով Սերկէյ ստացաւ իր վկայականը, 15 տարեկանին։
Առաջին Յաջողութիւններ
1889-ին երբ ան 16 տարեկան Էր կը հաստատուի իր զարմուհիին (որ յետագային կը դառնայ իր կինը) տունը։ 1891-ին կը յաջողի դաշնակի քննութիւնը, եւ կը յօրինէ փրելիւտը ութ տիէզ մինոր օփերա, որ ազդուած է Չայքովսքիի «La dame de pique» օփերայէն։ 20 ամեայ Ռախմանինովը արդեն սկսած էր ստանալ հռչակ։
Անկում Եւ Վերադարձ
1897-ին Ռախմանինով կը յօրինէ առաջին սինֆոնին, օբիւս 13, որ ձախողութիւն մըն եր։ Այդ պատճառաւ ան կ'ապրի անկում մը։ 4 տարի ետք ան կ'ունենայ իր վերադարձը դաշնակի concerto-ով։ Անսահման այս երջանկութեան արդիւնքը կ'ըլլայ Սոնաթը՝ Le printemps եւ այս երջանկութեան կը միանայ իր ամուսնութիւնը զարմուհիին՝ Նաթալիաին հետ եւ կ'ունենայ 2 աղջիկ Իրինա եւ Թաթիանա։
Երջանկութեան Տարիները
20րդ դարու առաջին 15 տարիները եղան խաղաղ ուրախ եւ հանգիստ։ Այս տարիներու ընթացքին ան ղեկավարած է Պոլշոյ թատրոնը։ 36 տարեկանին կը ճամբորդէ ԱՄՆ, ուր կը ստանայ մեծ համբաւ, մանաւանդ concerto-ի երրորդ մասով՝ ոբիւս 30-ով։ Իրեն կ'առաջարկեն Պոսդոնի Սինֆոնիք նուագախումբի մնայուն ղեկավարի պաշտօնը, սակայն կը մերժէ։ Այս ուրախ տարիները վերջ կը գտնեն Առաջին Համաշխարհային պատերազմով։
Մեկնում Ռուսիաէն
1917-ին Ռուսիոյ յեղափոխութեան պատճառաւ ան կը հեռանայ Ռուսիաէն անվերադարձ։ Այս ժամանակին է երբ Ռախմանինով սկսաւ յօրինել փրելիւտներ։ 44 տարեկանին ան կ'որոշէ սկսիլ նոր կեանք մը իբրեւ արուեստավարժ դաշնակահար։ 1917-ին ան անվերադարձ կը հեռանայ Ռուսիաէն այս դժբախտ դէպքէն ետք ան կը կենայ յօրինելէ։ 1926-ին ան վերսկսի յօրինել եւ մէջտեղ կու գայ հռչակավոր «Փականինիի Ռափսոտի», Օբիւս 43 դաշնամուրի վարիասիոնի շարքը եւ նուագախումբի 24-րդ քափրիսը, որ լոյս տեսած է 1934-ին։
Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ Եւ Մահ
Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմը կ'արգիլէ Ռախմանինովին վերադառնալ Եւրոպա աղջկան քով։ 1941-ին կը յօրինէ իր վերջին գործը Les dances symphoniques։ Ան կը ստանայ ամերիկեան հպատակութիւնը ու կ'ապրի Պէվրլի Հիլզ։ 28 Մարտ 1943-ին 69 տարեկանին կը մահանայ։
Ռախմանինով Դաշնակահարը
Ռախմանինով հռչակաւոր դարձած էր իր արհեստագիտութեամբ՝ նօթաներու յստակութեամբ, անսխալ նուագով, ճշգրիտ շարժուածքով, կշռոյթով եւ staccato-ի ճշգրտութեամբ։ Ան հատկապէս սէր ուներ Շոփինի հանդէպ։ Ռախմանինովի փորձի ցուցակը կը բաղկանար Պէթհովենէ, Տեպիւսիէ, Մոզարթէ, Չայքովսքիէ, Լիզթէ, Մենտելսոնէ եւ Շուպերթէ։ Ռախմանինով եղած է վիպապաշտի մեկնիչ։
Ծանոթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1 Ապրիլի ծնածներ Ստորոգութիւն:28 Մարտի մահացածներ Ստորոգութիւն:1873 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1943 մահեր
Շիրին Էպատի
Կենսագրութիւն
Շիրին Էպատին 1947 թուականին Իրանի Համատան քաղաքը ծնած է, առեւտրային իրաւունքի փրոֆեսէօր Համատանի գլխաւոր նախկին նոտար եղած Մոհամմատ Ալի Էպատի ընտանիքին մէջ։ 1969 թուականին Էպատին Թեհրանի համալսարանի իրաւունքի եւ քաղաքագիտութեան բաժանմունքը աւարտած է եւ կէս տարի փորձաշրջան անցընելէն ետք դատաւոր նշանակուած է։ 1971 թուականին ան թեզ մը ապշտպանած 1975 թուականին Թեհրանի քաղաքային դատարանը գլխաւորած առաջին կին դատաւորը դարձած է։ Շատ իրանցիներու նման սկզբնապէս իրանական յեղափոխութիւնը ողջունած ըլլալով ան շուտով կը դառնայ յեղափոխութեան դաժան քննադատը, քանի որ ըստ նոր իշխանութեան կինը պետք չէ, որ որոշումներ կայացնէ տղամարդոց համար: Էպատին տասը տարիէ աւելի չէ կրցած աշխատիլ իրաւական ոլորտէն ներս, բայց այդ ընթացքին ան անվճար իրաւաբանական գործունէութիւն ծաւալած է։ Երկար տարիներ Էպատին անցուցած է մենախուցէն ներս՝ դառնալով Իրանի մարդու իրաւունքի թիւ մէկ աշխուժ պտպանը, հիմնուեցաւ Մարդու իրաւունքի պաշտպանի կեդրոնը եւ օգնեց կազմակերպելու «Մէկ միլիոն ստորագրութիւն» ժողովրդական նախաձեռնութիւնը։
1990 թուականին ան հնարաւորութիւն ստացաւ դասախօսելու Թեհրանի համալսարանէն ներս։ Ան մեծ դեր խաղցաւ Իրանի 5-րդ նախագահ Մոհամմատ Խաթամիի 1997 թուականի նախագահի ընտրութիւններուն։ Էպատին կը համարուի արեւելքի շարք մը երկիրներու, նաեւ Բրիտանական Քոլամպիայի համալսարանի, Թորոնթոյի համալսարանի պատւաւոր դոկտոր։ 2009 թուականի Յունիսին Իրանին մէջ աճող բռնաճնշումներու հետեւանքով ստիպուած լքած է երկիրը։ 2004 թուականին Forbes պարբերականը Շիրին Էպատիին ընդգրկած է «Աշխարհի հզօրագոյն 100 կիներ»ու  ցանկին մէջ։ Ան նաեւ ընդգրկուեր է «Բոլոր ժամանակներու 100 ամենաազդեցիկ կիներ» ցանկին մէջ  ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:21 Յունիսի ծնածներ
Ռոտոսի միջնադարեան քաղաք
Ռոտոսի միջնադարեան քաղաք (յուն․՝ Μεσαιωνική πόλη της Ρόδου), Ռոտոս, Յունաստան․ 1988-ին յայտարարուած է Եունեսքոյի համաշխարհային ժառանգութեան յուշարձան։
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Եունեսքոյի պաշտօնական էջին նկարագրութեան մէջ, նշուած է թէ Ասպնջական Ասպետները Ordo Hospitalis Sancti Johannis Ռոտոս կղզին իշխած են 1309 - 1523 թուականներուն ընթացքին եւ քաղաքը վերածած են զօրաւոր ամրոցի մը։ Հետագային քաղաքը գրաւած են յաջորդաբար Թուրքերն ու Իտալացիները։  Կը նկատուի գործօն հնագոյն միջնադարեան քաղաքներէն եւ տարբեր մշակոյթներու հանդիպման կէտ։
Ռոտոսի միջնադարեան քաղաքը (կամ՝ հին քաղաք) տարածուած է Ռոտոս քաղաքին Աքրոփոլիսին շուրջը, հաւանաբար 515-ի երկրաշարժէն ետք։ Միջնադարեան քաղաքը (բերդաքաղաքը) կը բաժնուի երկու մասերու․ Քոլաքիօ (հիւսիսը) եւ Հորա (հարաւը)։
Քոլաքիօ
Քոլաքիօ քաղաքամէջը կ՛ ընդգրկէ հանրածանօթ Ասպետներու ճամբան, Ասպետներու Աւագ Պետին Պալատը (Քասթելա), Հիւանդանոցը որ այժմ թանգարանի վերածուած է, ասպետներու Վաշտին եկեղեցիները եւ ուրիշ կարեւոր շէնքեր։
Հորա
Քաղաքին Հորա մասին մէջ կը գտնուին շուկան որ տարածուած է Սուլէյման մզկիթին շուրջը, հին շուկան եւ զանազան հետաքրքրական շէնքեր։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Միջնադարեան բերդեր Ստորոգութիւն:Հնադարեան քաղաքներ Ստորոգութիւն:Քաղաքներ ըստ երկրի
Լէոնիտ Հարուիքս
Լէոնիտ Հարուիքս, հրեական ծագումով ամերիկացի ականաւոր տնտեսագետ, Նոպէլեան մրցանակակիր՝ կառուցուածքի տեսութեան հիմնարկին համար (2007)։ Մինէսոդայի համալսարանի պատուաւոր փրոֆեսոր։ Աշխատած է Քոուլզի հանձնախումբին մէջ։
Մանկութիւն
Լէոնիտ Հարուիքսը ծնած է 1917 թուականին Մոսկուա քաղաքին մէջ՝ Հոկտեմբերեան յեղափոխութենէն 2 ամիս առաջ, Լեհաստանէն գաղթած հրեայ ընտանիքի մէջ, որ հեռացաւ Մոսկուայէն 1919 թուկաանին եւ վերադարձաւ Վարշաուա։ 1938 թ. Վարշաուայի համալսարանին մէջ մագիստրոսի աստիճան ստանալէն յետոյ, ուսումը շարունակեց Լոնտոնի տնտեսագիտական դպրոցին մէջ, ուրտեղ յաճախած է Նիգոլաս Գալտորի եւ Ֆրիտրիխ Հայէգի դասախօսութիւններուն։
1939 թուականին մեկնած է Ժընեւ, սակայն 1939 Սեպտեմբեր 1-ին սկսած է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը։ Ծնողները եւ եղբայրը Վարշաուայէն փախան պատերազմի պատճառով եւ ընկան խորհրդային ճամբարներ։ Լէոնիտի բախտն աւելի բերաւ․ որոշ ժամանակ ան ապրեցաւ Շուետի մէջ եւ կրթութիւնը շարունակեց Ժընեւի Միջազգային հետազոտութիւններու հիմնարկին մէջ (Graduate Institute of International Studies) եւ Փորթուկալի մէջ։ Կը յաճախէր նաեւ Լիւդվիկ ֆոն Միզէսի սեմինարները։
Գաղթը ԱՄՆ
1940 թուականին Հարուիքսը կը մեկնի ԱՄՆ, ուրտեղ կը հասցնէ Մասաչուսեթսի արուեստագետական հիմնարկին մէջ աշխատած որպէս օգնական՝ Բոլ Սամուէլսոնի եւ Օսգար Լանկի մօտ՝ Չիգակոյի համալսարանի մէջ։ Պատերազմի տարիներուն Լէոնիտը կը դասաուանդէր Չիգակոյի համալսարանի օդերեւութաբանական հիմնարկին մէջ․ միաժամանակ վիճակագրութիւն կը դասավանդէր նաեւ տնտեսագիտական բաժամունքին մէջ։ Կը մասնակցէր նաեւ Քոուլզի հանձնախումբի աշխատանքներուն՝ տնտեսագիտութեան բնագավառին մէջ կատարուող ուսումնասիրութիւններուն (1942 Յունուարէն մինչեւ 1946 թուականի Յուլիս, ինչպէս նաեւ 1950 թուականի Հոկտեմբերէն մինչեւ 1951 թուականի Յունուարը եւ մինչեւ 1961 թուականը կը շարունակէր մնալ որպէս խորհրդատու)։
1944 թուականին ամուսնացաւ Էվելին Ճենսընի հետ։ Ունի 4 երեխայ՝ Սառան (1946), Մայքըլը (1949), Ռութը (1951) եւ Մաքսիման (1953)։
Աշխատանքային գործունէութիւն
1945-1946 թուականները Հարուիքսն կը ստանայ Ճոն Սայմոն Կուկենհայմի կրթաթոշակ, իսկ 1946 թուականին Այովայի պետական քոլէճին մէջ կը դառնայ դոցենտ։
1951 թուականին Լէոնիտ Հարուիցը Մինեսոտայի համալսարանին կից գործող արեւտուրի եւ կառավարման դպրոցին մէջ կը դառնայ տնտեսագիտութեան եւ թուաբանութեան փրոֆեսոր, ուրտեղ կ'աշխատի մինչեւ մահ։ 1961 թուականին կը նշանակէ վիճակագրութեան բաժանմունքի նախերէց, իսկ 1969 թուականին՝ տնտեսագիտութեան անուանի փրոֆեսոր։ 1988 թուականին Հարուիքսը թոշակի կ'անցնի, սակայն 1989 թուականէն կը համարէր Գուրդիս Գարլսոնի՝ տնտեսագիտութեան պատուաւոր բրոֆեսոր եւ կը շարունակէր դասախօսութիւններ կարդալ տնտեսագիտութեան ասպիրանտներուն։
Յունիս 2008 թուականի կէսերուն հիւանդանոց երիկամներու անբաւարարութիւն ախտորոշմամբ եւ Յունիս 24-ին մահացաւ։
Հասարակական աշխատանք գիտական միութեան մէջ
1969 թուականէն տնտեսական միութեան տտենապետն է։ 1965 թուականէն ԱՄՆ գիտութիւններու եւ արուեստի ակադեմիայի, իսկ 1974 թուականէն՝ ԱՄՆ գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի նախագահը։
Գիտական ձեռքբերումներ
Հարուիքսին եւ իր ընկերներուն յաջողեցաւ ստեղծել տեսութիւն մը, որուն կ'օգնէր ի յայտ բերել տնտեսագիտութիւնը կարգաւորող շուկայական ազդեցիկ մեքեկաններ եւ սխեմաներ, ինչպէս նաեւ որոշել՝ այս կամ այն իրավիճակին մէջ պետութեան միջամտելու անհրաժեշտութեան աստիճանը։ Գիտնականները դրին մեքեկաններու հիմքերը եւ բացատրեցին միջոցներու տեղաբաշխման գործընթացը։
Գիտնականի անունով կը կոչուի իր կողմէն՝ որոշումներու կայացման տեսութեան համար առաջարկուած Հուրուիցի գործակիցը (ց տառով)։
Մրցանակներ եւ պարգեւներ
Ապրիլ 14 2007 թ.-ին Մինեսոտայի համալսարանին մէջ կայացաւ «Perspectives on Leo Hurwicz» անուամբ խորհրդաժողով՝ նուիրուած Լէոնիտ Հարուիքսին։ խորհրդաժողովին կը մասնակցէին նոբելեան մրցանակակիրներ Քեննեթ Էրրոուն եւ Դենիէլ Մակ-Ֆատտենը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:21 Օգոստոսի ծնածներ Ստորոգութիւն:24 Յունիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի տնտեսագետներ Ստորոգութիւն:Հրեայ տնտեսագետներ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի բրոֆեսորներ
Լիզպոնի Հայերը
Առաջնորդանիստը Նիկոսիայի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին է։ Թերեւս 5-րդ դարու Նիկոսիային կառուցուած է Սուրբ Գեւորգ եկեղեցին։ Նշանաւոր է 560 թուականին կառուցուած Սուրբ Մակար վանքը, որ միջնադարուն եղած է Կիպրոսի դէմի առաջնորդարանի շէնքը։ Մեզ հասած են այնտեղ գրուած կամ ընդօրինակուած հայերէն ձեռագրեր։ 12-րդ դարուն, երբ հայերու թիւը Կիլիկիոյ մէջ ստեղծուած է առաջնորդական երկու թեմ (եպիսկոպոսութիւն)՝ Նիկոսիայի մէջ եւ Ֆամագոատայի մէջ։
1116 թուականին կառուցուած է Նիկոզիա 200 հայ։ 1940 թուականին կառուցուած է Սուրբ Գեւորգ հայկական եկեղեցին։ Գործած են «Նարեկ» ազգային վայրի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին (նորոգուած է 1884 թուականին)։ Նիկոզիայի մէջ կառուցուած են նաեւ Սուրբ Պողոս մատուռը (հիմնուած է 1892 թուականին, Նիկոսիայի ազգային գերեզմանատանը՝ պոլսեցի Պողոս Օտաճեանի կտակով), 1981 թուականին՝ Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին։
Կղզիյի հնագոյն կառոյցներէն են Ֆամագուստայի Կանաչվորի վանք կամ Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին (կառուցուած է 1317 թուականին, ներկայիս թուրքերու բռնագրաուած տարածքին մէջ է) եւ Սուրբ Մարիամ, Սուրբ Սարգիս, Սուրբ Վարվառա (բոլորն ալ՝ 13-րդ դարու վէրջ) եկեղեցիները, որոնք չեն պահպանուած։ Հայկական եկեղեցիներ կառուցուած են նաեւ Կիլիկիոյ գիւղերուն մէջ, յայտնի է, որ Սուրբ Հրեշաակաեաց եկեղեցին հիմնուած է ճիպս գիւղին մէջ։ Ներկայիս գործած են Նիկոսիայի Սուրբ Աստուածածին, Լառնակայի Սուրբ Սդեփանոս եւ Լիմասոլի Սուրբ Գեւորգ եկեղեցիները։ Կիպրոսի դէմը կառաուարուած է իր կանոնադրութեամբ։ Գերագոյն մարմինը թեմական ժողովն է, որու անդամները ընտրուած են չորս տարով։
Ստորոգութիւն:Հայեր
Եզնիկ Քհնյ. Տէր Յակոբեան
'''Եզնիկ Քհնյ. Տէր Յակոբեան''' (1885, Ջոմախլու - 13 Դեկտեմբեր 1974, Պէյրութ), հայ քահանայ։
Կենսագրութիւն
Աւազանի անունով՝ Կարապետ, ծնած է Ջոմախլու, 1885-ին։ Նախակրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի Ս. Աստուածածին վանքը, որուն ուսման ընթացքը աւարտելէ ետք, ինքզինք նուիրած է կրթական կեանքի։
Ան սրտի պարտք համարած է ծառայել իր վարժարանին։ Քանի մը տարի պաշտօնավարելէ ետք նոյն դպրոցին մէջ, նշանակուած է տնօրէն, զոր վարած է ձեռնհասօրէն։ Իսկ ժամանակ մը ետք ծննդավայրի եկեղեցւոյ համար դպրապետ նշանակուած է։
Իր վանական կրթութիւնն ու ուսումը արժեւորած է մեծապէս օգտակար դառնալով դպրոցին ու եկեղեցւոյ։
Տարիներ ետք, երբ Կարապետի նիւթական վիճակը բարելաւուած է, պատրաստուած է ամուսնութեան։
Ան ընտրած է իր կեանքի ընկերը, պսակուած է ծննդավայրին մէջ 1908-ին եւ ունեցած է եօթ զաւակներ։
1922-ին ընտանեօք հաստատուած է Պէյրութ եւ մինչեւ 1935 թուական պաշտօնավարած է Ճիւնիի մէջ։ Ան իր եկեղեցական գիտելիքներով մեծապէս օգտակար դարձած է տեղւոյն հայ գաղութին։
Նախ նշանակուած է եկեղեցւոյ թաղական եւ ապա դպրոցին՝ հոգաբարձու։ Իր փորձառութեամբ կազմակերպած ու վերաշխուժացուցած է տեղւոյն հայ համայնքին կեանքը։
1970ական թուականներուն, Լիբանանի Հայոց Թեմի Առաջնորդը յարմար նկատած է, որ ան քահանայագործէ Պէյրութի մէջ այնքան ատեն, որքան իր առողջութիւնը կը ներէ։ Հազիւ չորս տարի ծառայած, հիւանդացած է ու անկարելի եղած է քահանայագործել։
Տէր Եղնիկ խոր ծերութեան մէջ դադրած է քահանայագործելէ։ Վխճանած է 13 Դեկտեմբեր 1974-ին, Պէյրութի մէջ։
Մարմինը ամփոփուած է Պէյրութի հայոց Ազգ. Գերեզմանատան մէջ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ քահանաներ Ստորոգութիւն:13 Դեկտեմբերի մահացածներ
Աւստրիոյ Ուսանողներու Միութիւն
Աւստրիոյ Ուսանողներու Միութիւն (Ա.ՈՒ.Մ.; գերմ. Österreichische Hochschülerinnen− und Hochschülerschaft, ÖH) Աւստրիոյ ուսանողներու օրինական ներկայացուցիչ միութիւնն է: Անոր անդամակցութիւնը պարտաւոր է բոլոր Աւստրիոյ համալսարանականներու: Ան նաեւ Եւրոպայի Ուսանողներու Միութեան մաս կը կազմէ:
Ատենապետներու ցանկ
Երկրի ուսանողներու ներկայացչութեան ատենապետները 1945-է ի վեր՝
Կազմակերպութիւն
Աւստրիոյ Ուսանողներու Միութիւնը կը ներկայացնէ երկրի բոլոր ուսանողները տարբեր մակարդակներու վրայ՝
Օրենքներ
ԱՈՒՄ−ի ներկայացուցիչները ամեն 2 տարի կ'ընտրուին ուսանողներու կողմէ: 60 եւ 70−ական թուականներուն ընտրութեան մասնակցողներու թիւը միշտ բարցր էր, սակայն ան հետզհետէ կը պակսի: 2021−ի ընտրութեան 345.000 ուսանողներէ միայն թէ 15,7% մասնակցեցան քուէներուն:
Ուսանողական կուսակցական միութիւններ
Ներկայացուցիչները բաժնուած են կուսակցական միութիւններու: Ուսանողներու կուսակցական միութիւններու մեծամասնութիւնը կը հետեւի Աւստրիոյ այլ մեծ կուսակցութիւններուն՝
Ընտրութիւններ 2001−է ի վեր
ԱՈՒՄ−ի ընտրութիւններու արդիւնքները 2001 թուականէ ի վեր՝
2021−ի ընտրութիւններ
Ընտրութիւնները տեղի ունեցան Մայիս 18-20 եւ անոր մասնակցեցան 8 կուսակցական միութիւններ: Այս ընտրութիւններուն բոլոր ուսանողներէն միայն 15,7 % մասնակցեցան, մինչեւ հիմա ամենէ ցած թիւը: Քովիտ-19-ի պատճառով խիստ օրէնքները կը համարուին իբր բուն պատճառներէն մէկը այս ցած թիւին: Այդ կիսամեայի ընթացքին ուսանողները դեռ տունէն կը հետեւէին դասընթացքներուն:
ԱԸՈւՄ 2021-ի ընտրութիւնները շահեցաւ 24,6 % քուէներով: Բանակցութիւններէ ետք Յունիս 17-ին ԱԸՈւՄ, ԿԸՈւ եւ ԱՉՈւԺ համաձայնեցան միակցութեան, որուն ատենապետը պիտի ըլլայ Սարա Վէլիչ (ԱԸՈւՄ) եւ Քէյա Պայըր (ԿԸՈւ) անոր Փոխը: Մէկ տարի ետք այս երկուքը իրենց պաշտօնները պիտի փոխեն:
Միչազգային Ներկայացուցչութիւն
ԱՈւՄ-ը մաս կը կազմէ Եւրոպական Ուսանողներու միութեան եւ կը ներկայացնէ Աւստրիացի ուսանողները եւրոպական մակարդակի վրայ: 2006-էն ի վեր ԱՈւՄ-ն նաեւ Եւրօտօքի (Եւրոպական տօքդօր տիտղոսի թեքնածուներու եւ նորահաս սերունդի հետազօտողներու խորհուրդ) անդամ է:
1941 թուական
1941 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 41րդ տարին է
Յունուար
[[Պատկեր:Martha argerich photo.jpg|աջից|մինի|180px|Մարթա Արկերիչ
ծն.5 Յունիս]]
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1941 մահեր
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1941
Իտալական խոհանոց
Իտալական խոհանոց (իտալ.՝ Cucina italiana), Իտալիոյ ազգային խոհանոցը, որ տարածուած է ամբողջ աշխարհի մէջ, շնորհիւ կարգ մը ճաշատեսակներու, ինչպէս՝ փիցցան, ռիզոթթօն եւ Սփակեթթին : Իտալական խոհանոցը բազմազան է, իսկ Իտալիոյ իւրաքանչիւր շրջան ունի իր բնորոշ ճաշատեսակները:
Իտալական աղբիւրները կը վկայեն, որ այս խոհանոցին մէջ մեծ փոփոխութիւններ տեղի ունեցած են յատկապէս այն ատեն, երբ բացայայտուած է Նոր աշխարհը: Անոնցմէ ետք իտալական ճաշատեսակներուն մէջ յայտնուած են լոլիկը, գետնախնձորը, եգիպտացորենը, որոնք ներկայիս կը հանդիսանան իտալական ճաշատեսակներու անբաժանելի մէկ մասը :
Իտալական խոհանոցը տարբեր ժամանակներու ընթացքին իր վրայ կրած է հռոմէացիներու, յոյներու, արաբներու, ֆրանսացիներու եւ այլ ազգերու մշակութային ազդեցութիւնը, որ հիմքը դարձած է ժամանակակից իտալական խոհանոցին ձեւաւորման : Իտալական խոհանոցը աշխարհի ամէնէն տարածուած եւ նշանաւոր խոհանոցներէն մէկն է : ԱՄՆ-ի մէջ իր տարածուածութեամբ երկրորդն է՝ զիջելով միայն ամերիկեան խոհանոցին :
Բնորոշ Մթերքներ
Իտալական խոհանոցին մէջ բնորոշ են միջերկրածովեան թարմ ուտելիքները, որոնք կը տարբերին կրկնօրինակումէ  : Իտալական խոհանոցը կը համարուի նաեւ աշխարհի «ամէնէն բուրումնաւէտ» խոհանոցներէն մէկը : Բնորոշ մթերքներու ցանկին մէջ են՝
նշանաւոր ճաշատեսակներ եւ խմիչքներ
Փիցցան կը պատրաստուի հետեւեալ ձեւով՝ կլոր խմորի վրայ կը քսեն ձէթ, լոլիկի խիւս, վրան կ'աւելցնեն պանիր, միս, երշիկ, ձիթապտուղ, լոլիկ, պղպեղ եւ այլն: Իտալիոյ իւրաքանչիւր քաղաք ունի փիցցայի իր աւանդական տեսակը: Անոնց շարքին մէջ կարելի է առանձնացնել «Մարկարիթան», որուն արտաքին տեսքը կը նմանի Իտալիոյ դրօշին: Այսպէս, մոցարելլա պանիրը ունի ճերմակ գոյն, լոլիկի թացանը՝ կարմիր, իսկ ռեհանը՝ կանաչ: Փիցցային հայրենիքը կը համարուի իտալիոյ Նափոլի քաղաքը, ուր Իտալիոյ թագուհի Մարկարիթային հրամցուցած են տարբեր ուտելիքներով հարուստ տափակ հաց մը ։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Խոհանոց
Ռուբէն Տէր Մինասեան
Ռուբէն Տէր Մինասեան, հայ ականաւոր քաղաքական գործիչ, հայկական ազատագրական շարժման նշանաւոր գործիչ, Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան երրորդ ռազմական նախարար։ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան անդամ։
Կենսագրութիւն
Ռուբէն (իսկական անունը՝ Մինաս Տէր Մինասեան) ծնած է Ախալքալաք։ Իր նախնական ուսումը ստացած է ծննդավայրի ծխական դպրոցին մէջ։ Այնուհետեւ մեկնած է Էջմիածին եւ ուսումը շարունակած Գէորգեան ճեմարանին մէջ։ Պատանի տարիքէն Ռուբէն երազած է Հայաստան երթալ։
Ազգային Ազատագրական պայքար
1903-ին Մոսկուայէն կու գայ Թիֆլիս՝ Երկիր անցնելու որոշումով։ Այդ օրերուն հայ յեղափոխականները երկու հնոցներ ունէին. Սասուն եւ Պաթում, Ռուբէն կը նախընտրէ Սասունը։ Իր առաջին գործունէութեան փորձառական դաշտը կ՛ըլլայ Կարսը՝ Արամի շունչի տակ, որ այդ օրերուն Կարսի կեդրոնական դէմքն էր. Ռուբէն կ՛ազդուի անոր յեղափոխական գաղափարներէն։
1905-ին աւելի փորձառու՝ Ռուբէն կը մեկնի Վան, ուր Իշխանի հետ կը զբաղի Լեռնապարի շրջանի կազմակերպութեամբ։ Արամ կ՛անցնի Վան, իսկ Ռուբէն՝ Վարդան Շահպազի մօտ՝ լեռները, հոն սորվելու համար ֆետայական կեանքը։
Ռուբէնի յեղափոխական կեանքը կամաւոր նահատակութիւն էր, ան կը գործէ սուրբ գաղափարի համար, նախընտրեց անցնիլ Սասուն ու Տարօն եւ իր մասնակցութիւնը բերել իր հարազատ ժողովուրդի ազատագրութեան պայքարին։ Տարօնի մէջ ան նշանակուեցաւ յեղափոխական գործունէութեան ղեկավար։ Գէորգ Չաւուշի հետ անցնելով շրջանի մարտական ուժերու գլուխը՝ Ռուբէն վերակազմեց ֆետայական շարժումը, մասնակցեցաւ բազմաթիւ հերոսական կռիւներու, որոնց գլխաւորներէն էր Սուլուխի կռիւը, որու ընթացքին նահատակուեցաւ Սասնոյ արծիւ Գէորգ Չաւուշը։
1907-ի Մայիս 27-ին, Գէորգ Չաւուշ եւ Ռուբէն իրենց զինուորներով գաղտնի գործով հաւաքուած էին Սուլուխ։ Երկու ժամ անց գիւղը շրջապատուեցաւ թուրք զինուորներու կողմէ։ Սուլուխի կռիւը սկսաւ նոյն օրը եւ տեւեց մինչեւ Մայիս 28-ի առաւօտը։
1908-ին, Օսմանեան Սահմանադրութեան հռչակումով, յեղափոխական գործունէութիւնը դադրեցաւ։ Սակայն, Ռուբէն՝ համոզուած ըլլալով, որ Թուրքիոյ կառավարութեան կարելի չէ վստահիլ, շարունակեց զբաղիլ կուսակցական գործունէութեամբ։ 1909-ին անցաւ Վառնա, ուր մասնակցեցաւ Հ. Յ. Դաշնակցութեան 5-րդ Ընդհանուր ժողովին։ Այնուհետեւ, հաստատուեցաւ Ժընեւ, քիմիաբանութիւն ուսանելու նպատակով։ Հոն մնաց մինչեւ 1913, երբ կուսակցութեան հրահանգով անաւարտ ձգեց ուսումը ու վերադարձաւ Տարօն՝ կազմակերպական աշխատանքի լծուելով։ Ռուբէն ընդհանուր պատասխանատուն էր Տարօն աշխարհի Հ.Յ.Դ. Դուրան-Բարձրաւանդակի կոմիտէութեան։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Ռազմական գործիչներ
Ռամալլա
{{Տեղեկաքարտ բնակության վայրը} { «Ռամալլա» կամ «Ռամալլահ» ({ng lang-ar | رام الله}}, քաղաք Արևմտյան ափի կենտրոնական մասում՝ Պիրեի մոտ, հյուսիսում Երուսաղեմից մոտ 60 կմ հեռավորության վրա, Ռամալլան այժմ վարչական մայրաքաղաքն է [Երուսաղեմ։ Պաղեստինի ինքնավարություն | Պաղեստինյան ինքնավարություն], բնակչության մոտ կեսը իսլամ | մահմեդական]] արաբներ:
Շիրին պինթ Շամուն
Շիրին պինթ Շամուն (արաբ․՝ شيرين بنت شمعون‎‎, - 7-րդ դար), եգիպտացի ուղղափառ ղպտի, Մարիա ալ-Կիպտիայի քոյրը, Մուհամմատ մարգարէի հարճը, Հասսան իպն Սապէթի կինը:
Կենսագրութիւն
Շիրինի հ0րը կը կոչէին Շամուն, անհեղինակաւոր ղպտի քրիստոնեաներէն մէկն էր։ Մայրը ունէր հռոմէական ծագում :
Հասսանն ու Շիրինը ունեցած են մէկ որդի՝ Ապտուլրահման իպն Հասսան իպն Սապէթը :
Լիզպոնի Պաշարում
Լիզպոնի պաշարում, Խաչակիրներու երկրորդ արշաւանքի գլխաւոր իրադարձութիւններէն մէկը, որու պատճառով խաչակիրներու եւ փորթուկալցիներու միասնական ուժերը Աֆոնսու Ա.-ի հրամանատարութեամբ, պաշարեցին եւ գրաւեցին Լիզպոն քաղաքը, որ այդ ատեն Ալ-Մոհատներու պետութեան կազմին մէջ կը գտնուէր : Լիզպոնի գրաւումը խաչակիրներու եզակի յաղթանակներէն մէկն էր խաչակիրներու երկրորդ արշաւանքի ընթացքին։
Նախապատմութիւն
630-ին Արաբական խալիֆայութիւնը ստեղծուեցաւ, որ 630-750 թուականներու ընթացքին, կրցաւ ամբողջ Արաբական թերակղզին գրաւել, Հիւսիսային Ափրիկէի զգալի մասը, Փիրենեեան թերակղզիի հարաւային եւ կեդրոնական հատուածները, Պարսկաստանը, Հայաստանը, Վրաստանը եւ շարք մը այլ տարածքներ, սակայն այս նուաճումները խալիֆայութեան տարածքին ապստամբութիւններու պատճառ դարձան։ Իսկ 722-ին սկսաւ Ռեկոնկիստան` արաբները Պիրենեեան թերակղզիէն վռնտելու շարժումը:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Խաչակիրներու Երկրորդ Արշաւանք
Պելճիքայի Վարչապետ
Պելճիքայի վարչապետ (ֆր.՝ Premier ministre de Belgique, հոլ.՝ Eerste minister van België, գերմ.՝ Premierminister von Belgien), Պելճիքայի ղեկավարը։ Կը հանդիսանայ Պելճիքայի դաշնային իշխանութեան բարձրագոյն պաշտօնը, որուն կից կառավարական կազմին մաս կը կազմեն նաեւ 14 աւագ նախարարներ: Դաշնային պետութեան քարտուղարները (կրտսեր նախարարներ) կը հանդիսանան իշխանութեան անդամներ, սակայն չեն մտներ Խորհուրդին կազմին մէջ: Ըստ Սահմանադրութեան, Պելճիքայի թագաւորը կը գլխաւորէ Խորհուրդը, սակայն 1957-էն սկսեալ ան փաստացի չի ղեկավարեր երկիրը:
Պաշտօնը զբաղեցնելու կարգը
Դաշնային ընտրութիւններուն յաջորդ օրը գործող վարչապետը թագաւորին կը ներկայացնէ իր հրաժարականը: Ապա, թագաւորը վարչապետին կ՛առաջակէ շարունակել գլխաւորել ժամանակաւոր իշխանութիւնը մինչեւ նոր իշխանութեան ձեւաւորումը: Թագաւորը խորհրդատուութիւն կը կազմակերպէ նոր իշխանութեան ձեւաւորման տարբերակները քննարկելու նպատակով: Խորհրդատուութենէն ետք ան կը նշանակէ տեղեկատու, ով պատասխանատուութիւն կը ստանձնէ տարբեր քաղաքական կուսակցութիւններու նոր իշխանութեան ուղղուած պահանջները հաւաքագրելու համար:
Վարչապետը կ՛ընտրուի թագաւորին կողմէ: Քանի որ միապետը չի կրնար որեւէ լիազօրութիւն ստանձնել առանց նախարարներու համաձայնութեան, նոր վարչապետի ընտրութեան մասին օրէնքը կը ստորագրուի պաշտօնաթող վարչապետին կողմէն: Այսպիսով, նոր վարչապետը կը ստորագրէ նախկին վարչապետին պաշտօնաթողութեան մասին որոշումը:
Ժամանակաւոր կառավարութիւն
Ժամանակաւոր կառավարութիւն մը ստեղծուեցաւ Պելճիքական Յեղափոխութեան (9 Սեպտեմբեր 1830) ժամանակ, իբրեւ վարչական յանձնաժողով, որ ստանձնած էր Պրիւքսէլի մէջ իշխանութիւնը: 26 Սեպտեմբեր 1830-ին նոյն վարչական յանձնաժողովը իր վրայ վերցուց ժամանակաւոր կառավարութեան պարտականութիւնները, իսկ 29 Սեպտեմբեր 1830-ին՝ թագաւորին իշխանութիւնն ու լիազօրութիւնները:
4 Հոկտեմբեր 1830-ին ժամանակաւոր կառավարութիւնը հռչակեց Պելճիքայի անկախութիւնը: Մինչեւ 10 Նոյեմբեր 1830-ի աշխատանքներու սկիզբը Պելճիքայի Ազգային Քոնկրեսի իշխանութեան լիազօրութիւններ ստանձնելը, Ժամանակաւոր կառավարութիւնը շարունանկեց իր գործունէութիւնը մինչեւ 25 Փետրուար 1831-ը, երբ Պելճիքայի թագաւորին խնամակալ ընտրուեցաւ Քոնկրեսի ներկայացուցիչ Պարոն Էրազմ-Լուի Սիւրլ տէ Շոկյէն: Ժամանակաւոր կառավարութիւնը ղեկավար չունէր, իսկ փաստաթուղթերը ստորագրեց Շարլ-Լատուր Ռոժէ:
Պելճիքայի կառավարութեան ղեկավարներու ցանկ
Պելճիքայի յեղափոխութեան ընթացքին հռչակուեցաւ Պելճիքայի անկախացումը Հոլանտայի Միացեալ Թագաւորութենէն։ Անկախացումը ընդունուեցաւ Հոլանտայի թագաւոր Վիլհելմ Ա.-ի կողմէն, 19 Ապրիլ 1839-ին:
Պելճիքայի քաղաքական կուսակցութիւնը ձեւաւորուած է երկրին անկախացումէն քանի մը տասնամեակ ետք: Մինչեւ 17 Օգոստոս 1914-ին գերմանական զօրքերու յարձակումը տէ Պրոկուիլի կառավարութիւնը տեղափոխուած էր Անտուերպէն, իսկ 13 Հոկտեմբեր 1914-ին՝ ֆրանսական Հավր, Սենտ-Ատրեսս, Նորմանտիայի ծովափ, որտեղ իր գործունէութիւնը շարունակեց իբրեւ վտարուած կառավարութիւն: Յունուար 1916-ին կառավարութիւնը դարձաւ եռակուսակցական (Պելճիքայի առաջին դաշնային կառավարութիւնը): Պրիւքսէլի մէջ կառավարութեան գործունէութեան վերսկսումէն ետք, 21 Նոյեմբեր 1918-ին, երկրին կառավարիչի պաշտօնը վերանուանուեցաւ վարչապետ (ֆր.՝ Premier Ministre), սակայն Սահմանադրութեան մէջ այս անուանումը ամրագրուեցաւ 1970-ին:
Յունիս 1940-ին, գերմանական զօրքերու առաջին յարձակաման ժամանակ, Եուբեր Պյերլոյի կառավարութիւնը (հոլ.՝ Regering-Pierlot III) տեղափոխուեցաւ Ֆրանսայի Պորտօ, իսկ Հոկտեմբերին՝ Լոնտոն, ուր աշխատեցաւ իբրեւ վտարուած կառավարութիւն: Թագաւոր Լեոպոլդ Գ.-ը մնաց Պրիւքսէլի մէջ եւ 1940-էն մնաց տնային կալանքի տակ, իսկ 1944-ի աշնան ազատուեցաւ ՍՍ զօրքերուն կողմէ: Խորհրդային զօրքերուն կողմէն 1944-ին Պելճիքայի ազատագրումէն ետք թագաւորի թափուր աթոռը անցաւ թագաւորի եղբօր՝ արքայազն Շարլի խնամակալութեան: Հետպատերազմեան կառավարութիւնը սոցիալիստ Ախիլ Վան Ակկերի գլխաւորութեամբ, թագաւորին մեղադրեց նացիներու հետ համագործակցութեամբ եւ արգիլեց անոր՝ երկիր վերադարձը։ Մինչեւ 1950, թագաւորը ապրեցաւ Զուիցերիա: Անոր վերադարձին նպաստեց 1950-ի Պելճիքայի միապետական արքայ Լեոպելդ Գ.-ին Պելճիքա վերադառնալու արտօնութեան եւ լիազօրութիւններու վերականգնման մասին հանրաքուէն, որուն կողմ քուէարկեցին ընտրողներուն 57,68%-ը):
Լեւոն Տիգրանեան
Լեւոն Տիգրանեան, հայ բժիշկ, թարգմանիչ, բառարանագիր եւ հասարակական գործիչ։
Կենսագրական գխծեր
Ծնած է Երեւան: Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ եւ ապա բարձրագոյն ուսումը ստանալու համար մեկնած Թիֆլիս եւ Պեթերսպուրկ, ուր ստացած է իր բժշկագիտական կրթութիւնը։
1875 թուականին աւարտած է Թորպատի համալսարանի բժշկական բաժանմունքը։ Ռուս-թրքական պատերազմի ընթացքին՝ 1877-1878 թուականներուն, Տիգրանեան կամաւոր մեկնած է ճակատ եւ պայքարած ռուսական բանակի մէջ տարածուած բծաւոր տիֆ համաճարակի դէմ. ընթացքին նշանակուած է Էրզրումի նահանգի բժիշկ:։
1879 թուականին դուրս գալով ռուսական բանակէն նշանակուած է Երեւանի բժիշկ, իսկ 1880-ին եղած է «Առողջապահական մշտական յանձնաժողով»ի նախագահ:
Աշխատութիւններ
Երեւանի մէջ, 1881-1884 թուականներուն, հրատարակած է «Առողջապահական թերթ» միամսեայ հանդէսը: Անոր ջանքերով 1890 թուականին Երեւանի մէջ հիմնուած է հիւանդանոց:
Բժշկական ասպարէզի կողքին Տիգրանեան զբաղած է նաեւ հայ Ազատագրական պայքարով. եղած է 1881 թուականին Երեւանի մէջ հաստատուած «Հայասէր-Ազգասէր» կազմակերպութեան հիմնադիրներէն, որուն նպատակն էր Հայաստանի երկու հատուածներուն մէջ կազմակերպել ապստամբութիւններ եւ ստեղծել ազատ եւ անկախ Հայաստան: Այս նպատակի իրագործման համար Տիգրանեան շրջած է բազմաթիւ երկիրներ, հանգանականութիւններ կատարած եւ այդ գումարներով զէնք ու զինամթերք գնած հայ զինուորներու համար: Իր այս ազատագրական գաղափարներուն պատճառով Տիգրանեան 1883 թուականին ձերբակալուած եւ աքսորուած է Թորպատ, ուրկէ երեք տարի ետք անցած է Գերմանիա եւ ապա Ֆրանսա:
Տիգրանեան եղած է այն առաջին հայ բժիշկներէն, որ կարեւորած է կանխարգելիչ բժշկութեան գաղափարը։ Անոր ջանքերով Երեւանի դպրոցներուն մէջ մտած է մարմնակրթութեան դասընթացքը, որուն համար գրած եւ հրատարակած է «Մարդակազմութիւն» ձեռնարկը, որ երկար ժամանակ օգտագործուած է Երեւանի վարժարաններէն ներս:
Հրատարակութիւններ
Տիգրանեան զբաղած է նաեւ հրատարակութեամբ։ «Մարդակազմութիւն» ձեռնարկի կողքին հրատարակած է նաեւ «Մանկական պարտէզ» մանկավարժական աշխատութիւնը:
Կազմած է հայերէն լեզուով բժշկական բառարաններ, միաժամանակ թարգմանելով օտարալեզու այլ բառարաններ: Անոր թարգմանած գրութիւններէն շատեր լոյս տեսած են «Մուրճ» եւ «Լումայ» պարբերականներուն մէջ:
Տիգրանեանի 1898 թուականին գրած յուշերը մնացած են անտիպ ։
Բառարաններ
Կազմած է․
Թագմանութիւններ
Թարգմանած է՝
Թարգմանած է նաեւ Կէօթէի՝
Իսկ Ն. Կոկոլի «Վերաքննիչ» (1905) գիրքը :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Հայ բառարանագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Համաս
Համաս (՝حركة حماس; կամ ամբողջական անուանումով Հարաքաթ ալ-Մուքաուամա ալ-Իսլամիյէ (արաբերէն՝ حركة المقاومة الاسلامية), որ արաբերէնէն թարգմանաբար կը նշանակէ «Իսլամական դիմադրութեան շարժում», պաղեստինեան իսլամիստ կուսակցութիւն է, որ հիմա կը կառավարէ Կազայի տարածքը։
Համասը հիմնուած է 1987 թուականին, Դեկտեմբեր 14-ին՝ Առաջին Ինթիֆատայիի տարիներին, Պաղեստինի Գազա քաղաքում երկու խմբաւորումների՝ «Մուսուլման եղբայրների» պաղեստինեան թեւի եւ «Պաղեստինի Իսլամական Ջիհադի» հիմքի վրա (պաշտոնապես գրանցուած՝ որպէս մշակութային-լուսաւորչական եւ բարեգործական կազմակերպութիւններ) Աբդել Ազիզ առ-Ռանտիսսիյի եւ շեյխ Ահմեդ Յասինի կողմից, ով հռչակած էր, որ ցանկացած հրեաի կարելի է համարել ռազմական օկուպանտ եւ իրենց պարտականութիւնն եւ ստրատեգիական նպատակն է ազատագրել Պաղեստինը վերգրավելով Իսրաելը ամբողջութեամբ եւ հաստատել պաղեստինեան իսլամական պետութիւն ծովից մինչեւ Հորդանան։ Ինչպես հայտարարած էր շեյխ Յասինը, հրեական գերիշխանութեան ազատագրումից հետo Պաղեստինը կդառնա արաբական եւ մուսուլմանական աշխարհի կեդրոնը։
Ինքնասպանների միջոցով ահաբեկչական ակտերից եւ ռմբակոծումներից բացի (հրեա զինւորների եւ քաղաքացիների վրա) Համասը նաեւ կը վարէ ընդարձակ հասարակական ծրագիրներ եւ դրանով մեծ ժողովրդավարութիւն է ստացած Պաղեստինում՝ կառուցելով հիւանդանոցներ, ուսումնական հաստատութիւններ, գրադարաններ եւ այլն։ Արեւմտեան ափում եւ Գազայում։ Համասի քաղաքական թեւը կը շահէ բազմաթիվ ընտրութիւններ Գազայում, Քալքիլյայում եւ Նաբլուսում։ 2006 թուականի հունվարին, Համասը կը շահէ Պաղեստինեան խորհրդարանական ընտրությիւնները, ստանալով 76 աթոռ 132-ի վրա, իսկ նախորդ իշխող կուսակցութիւնը Ֆաթահն՝ 43 աթոռ։ Համասի հաղթանակից իվեր, կոնֆլիկտ կը ծագէ Համասի եւ Ֆաթահի միջեւ։ 2007 թուականի հունիսին Գազայի մարտից հետօ, ուր Համասը զենքի ուժով կը գրաւէ Գազան, Ֆաթահն դուրս կը մղէ ընտրուած Համասի պաշտոնեաներին Պաղեստինեան Ազգային Իշխանութիւնից՝ Արեւմտեան ափում, փոխարինելով այլ անդամներով։ Այս գործողութիւնը կը դիտարկւի պաղեստինցի եւ այլ մտաւորականների կողմէն իբրեւ հակաօրինական։ 2007 թուականի հունիսի 18-ին, Պաղեստինեան նախագահ եւ Ֆաթահի անդամ Մահմուդ Աբաս օրենքից դուրս կ՛յայտարարէ Համասը հրամանագրով։
Համասը ճանաչուած է իբրեւ ահաբեկչական կազմակերպութիւն ԱՄՆ-ի, Կանադաի, ԵՄ-ի, Իսրայելի եւ Ճապոնիաի կողմէն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կուսակցութիւններ
1942 թուական
1942 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 42րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1942 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1942 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1942
Քաթալոնիայի անկախութեան հռչակագիր (2017)
Քաթալոնիայի անկախութեան հռչակագիր (քաթ.՝ Declaració d'Independència de Catalunya), ստորագրուած է 10 Հոկտեմբեր 2017–ին Քաթալոնիայի՝ Սպանիոյ ինքնավար համայնքներէն մէկու պատգամաւորներու կողմէ, որով Քաթալոնեան կը հռչակուէր անկախ հանրապետութիւն։ Ստորագրման պահուն յայտարարուած էր, որ անկախութեան մասին պաշտօնական յայտարարութիւնը առնուելու է քանի մը շաբաթ ետք ։ Անոր ի պատասխան՝ 21 Հոկտեմբերին Սպանիան սկսաւ Քաթալոնիային ինքնավարութիւնէն զրկելու գործընթաց։ Արդիւնքով 27 Հոկտեմբերին Քաթալոնիայի խորհրդարանը ձայներու մեծամասնութեամբ (52%) հաստատեց երկրի անկախութեան հռչակումը ։
Նախապատմութիւն
23 Յունուար 2013-ին Քաթալոնիայի խորհրդարանը ընդունած էր Ինքնիշխանութեան եւ Քաթալոնիայի ժողովուրդի ինքնորոշման իրաւունքի մասին հռչակագիր (կատ.՝ Declaració de sobirania i del dret a decidir del poble de Catalunya), իակ արդէն 9 Նոյեմբեր 2015–ին այդ նոյն մարմնի կողմէ ընդունուեցաւ Քաթալոնիայի անկախութեան գործընթացի մեկնարկի հռչակագիր (կատ.՝ Declaració d'inici del procés d'independència de Catalunya)։
8 Սեպտեմբեր 2017–ին Քաթալոնիայի խորհրդարանը ընդունեց «Իրաւական անցման եւ հանրապետութեան ստեղծման օրէնքը» (կատ.՝ Llei de transitorietat jurídica i fundacional de la República), որ կը պարունակէր իրաւական գործընթացներու մասին դրոյթներ, որոնք կրնան իրականացուիլ Քաթալոնիայի՝ անկախ պետութեան կարգավիճակի ձեռք բերման համար այն պարագային, երբ հանրաքուէի միջոցով Քաթալոնիայի բնակիչները կու տան իրենց համաձայնութիւնը անկախութեան հռչակման գաղափարին ։
1 Հոկտեմբեր 2017–ին Քաթալոնիայի մէջ անցկացուեցաւ հանրաքուէ, որ, ըստ սպանական օրէնսդրութեան, իրաւական ուժ չունի։ Ըստ հանրաքուէի հրապարակուած արդիւնքներուն՝ բնակչութեան մեծամասնութիւնը կողմ էր Քաթալոնիայի անկախութեան։
Ստորագրում
Քաթալոնիայի խորհրդարան 27 Հոկտեմբերին Քաթալոնիայի խորհրդարանը ձայներու մեծամասնութեամբ (52%) հաստատեց երկրի անկախութեան հռչակումը ։ 2015-ին ձեւաւորուած խորհրդարանի 135 անդամներէն 82–ը ներկայ էին նիստին (60%)։ Մնացած 53 պատգամաւորները չէին ներկայացած նիստին։ Ներկայ պատգամաւորներէն 70–ը կողմ էին անկախութեան, 10–ը՝ դէմ, 2–ը՝ ձեռնպահ ։
Հիմնական դրոյթներ
Համաձայն հռչակագիրի՝ ուժի մէջ կը մտնէ Քաթալոնիայի հանրապետութեան՝ որպէս անկախ պետութեան սահմանադրութիւն։ Փաստաթուղթին մէջ կ՛ըսուի նաեւ Իրաւական անցման եւ հանրապետութեան ստեղծման օրէնքի ուժի մէջ մտնելու եւ իշխանութեան անհրաժեշտ մարմիններու ձեւաւորման մասին  ։
Միջազգային արձագանք
ՄԱԿ–ի անդամ երկիրներ ՌԴ նախագահի մամլոյ խօսնակ Տմիտրի Պեսքովը յայտարարեց, որ Քաթալոնիայի մէջ ստեղծուած իրավիճակը «Սպանիոյ ներքին խնդիրն է, եւ պաշտօնական Մոսկուան հնարաւոր չի համարեր ինչ–որ կերպ մեկնաբանել ինքնիշան երկրի գործերը»։ ՌԴ ԱԳՆ պաշտօնական ներկայացուցիչ Մարիա Զախարովան եւս քանի մը անգամ շեշտած է, որ իրաւվիճակը բացառապէս Սպանիոյ ներքին գործն կը համարուի ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Սպանիա Ստորոգութիւն:2017
Կարէն Դեմիրճեանի Յուշարձան (Երեւան)
Կարէն Դեմիրճեանի յուշարձան, կը նախատեսուի կառուցել Երեւանի մէջ՝ Կարէն Դեմիրճեանի անուան մարզահամերգային համալիրի մերձակայ տարածքին մէջ ։
Պատմութիւն
Երեւանի աւագանիի 30 Ապրիլ 2014-ի որոշմամբ Երեւան քաղաքի Արամի եւ Բուզանդի փողոցներու՝ Սարեան փողոցէն մինչեւ Մաշտոցի պողոտայ ինկած հատուածները անուանակոչուած են Հայաստանի ազգային հերոս, պետական, քաղաքական գործիչ Կարէն Դեմիրճեանի անունով։ Աւագանին որոշած էր նաեւ Կարէն Տեմիրճեանի յիշատակը յաւերժացնող յուշարձանը Երեւանի Մաշտոցի պողոտայի թիւ 15 եւ թիւ 17 շէնքերու միջանկեալ հատուածին մէջ գտնուող այգիի՝ Մաշտոցի պողոտային հարակից հատուածին մէջ տեղադրելու մասին որոշումը ։ Արձանը կը պատրաստուէր Արցախի սպիտակ մարմարէ, բարձրութիւնը պէտք է ըլլար3 մեթր 70 սմ։
Կարէն Տեմիրճեանի յուշարձանը պէտք է տեղադրուի նոր վայրի մէջ՝ Լենինգրադեան փողոցը` Կարէն Տեմիրճեանի անուան մարզահամերգային համալիրի մօտ։ Տեմիրճեանի ընտանիքի խնդրանքով փոխուած է նաեւ քանդակագործը. արձանի հեղինակը պիտի ըլայ Սարգիս Բաբայեանը։ Յուշարձանի էսքիզն արդէն պատրաստ է։ Այն պիտի ըլլայ պրոնզէ, բարձրութիւնը` 3,60 մ։ 1,40-1,60 մ բարձրութեամբ պատուանդանը պիտի ունենաայ թեքահարթակի տեսք, որ նման է համալիրի աստիճաններուն։ Տեմիրճեանը կը պատկերուի դէպի ժողովուրդը իջնելու ժամանակ։ Տեղադրման ամսաթիւը պիտի որոշուի Երեւանի աւագանիի նիստին ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երեւանի յուշարձաններ
Իւան Ռաքիթիչ
Իվան Ռաքիթիչ, խրուաթացի ֆութպոլիստ, կիսապաշտպան։
Բազել
Իվան Ռաքիդիչը իր ֆութպոլային զբաղումը սկսած է Մեոլին Ռիբոռգ ակումբէն։ 2002 թուականէն 14-ամեայ տղան հայտնուեցաւ Պազելի ֆութպոլի դպրոցին մէջ։ 3 տարուայ ընթացքին Ռաքիթիչը իր տեղը ապահովեց հիմնական կազմին մէջ։ 2005 թուականի Օգոստոս 29-ին կայացավ Ռաքիտիչին մուտք գործելը Պազելի հիմնական կազմին մէջ։ Այդ հանդիպման ժամանակ պազելցիները մրցում ունէին ՈւԵՖԱ-ի բաժակի առաջնութեանը պոսնիական «Շիռոկի Բռիեգ» ակումբին դէմ։
Շալքէ 04
2007 թուականի Յունիս 22-ին Ռաքիդիչը 4 տարուայ պայմանագիր կը կնքէ գերմանական Շալքէ 04-ի ակումբին հետ։ Փոխանցման արժեքը 5 միլիոն եւրոյ էր։ Իվանի փոխանցումը Պունտեսլիկայի մէջ եղաւ Օգոստոս 1-ին0 Գերմանիոյ առաջնութեան Շտուտգարդի (2։2) հետ հանդիպման ժամանակ։ Այդ հանդիպման ժամանակ Իվանը խաղցած է 70 վայրկեան եւ 5-րդ վայրկեանին ան նշանակած է առաջին կոլը։ Իսկ երկրորդ կոլը Իվանը ուղարկած է Բավարիայի դարբասը Չեմպիոնների լիգայի ժամանակ։ Խրուաթացի ֆութպոլիստը օգնեց իր խումբին դուրս գալով 1/4 եզրափակիչ առթիւնքով։
Սեւիլիա
2011 թուականի Յունիս 28-ին Ռաքիիչը պայմանագիր ստորագրեց Սեւիլիայի հետ մինչեւ 2015 թուականի Յունիս 30։ Անոր փոխանցումը կայացաւ 2011 թուականի Փետրուար 6-ին Լա Լիկայի առաջնութեան ժամանակ Մալակայի դէմ, ան խաղաց 90 վայրկեան։ Ռաքիթիչը գրաւեց բոլորին վստահութիւնը եւ դարձաւ խումբին վստահելի։ Բայց 2014 թուականին աուարտեցաւ Ռաքիթիչի ասպարէզը Սեւիլիայի մէջ։
Պարշելոնա
2014 թուականին Սպանական Բարսելոնայի նախագահութիւնը հետաքրքրուած էր Ռաքիթիչի ծառայութիւններով։ Բանակցութիւններ սկսան Սեւիլիայի նախագահութեան հետ եւ համաձայնութեան եկան Իվանի տեղափոխութեան հարցով։ Իվան Ռաքիթիչը Պարշելոնա տեղափոխուեցաւ 20 միլիոն եւրոյ + Դանիել Սուարեզի 1 տարի վարձակալութեան իրաւունք։ Իվան Ռակիտիչը 2014 թուականի Յունիս 10-ից Պարշելոնայի ֆութպոլի հաւաքականին մաս կը կազմէ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Խորվաթ ֆուտբոլիստներ Ստորոգութիւն:10 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Ստորոգութիւն:Բարսելոնայի ֆուտբոլիստներ Ստորոգութիւն:Սևիլյայի ֆուտբոլիստներ
Քաթ Տէնինկզ
Քաթրին Լիթուաք, ճանչցուած իբրեւ Քաթ Տէնինկզ, Ամերիկացի դերասանուհի մըն է: Սկսելով դերով մը HBO ընկերութեան կատակերգական Sex and the City հեռուստաշարին դրուագներէն մէկուն մէջ, Տէնինկզ սկսաւ բազմաթիւ դերեր ստանցնել տարբեր ֆիլմերու մէջ, ինչպէս The 40-Year-Old Virgin, Big Momma's House 2, Charlie Bartlett, Raise Your Voice, The House Bunny, Defendor, Nick and Norah's Infinite Playlist, Thor, եւ Thor: The Dark World: 2011էն ի վեր, ան Պէթ Պէհըրզի հետ գլխաւոր դերասանն է CBS կայանի կատակերկագական 2 Broke Girls հեռուստաշարին մէջ:
Վաղ Կեանք
Տէնինկզ ծնած ու մեծցած է Պրայն Մաուր, Փենսիլվէնիա, ԱՄՆ Իր մայրը՝ Էլըն Ճուտիթ Լիթուաք, բանաստեղծ է եւ խօսակցական բուժման բժիշկ մը, եւ իր հայրը՝ Ճէրըլտ Ճ. Լիթուաք, մասնկային դեղաբան մըն է, ինչպէս նաեւ համալսարանի դասախօս: Տէնինկզը ամէնէն կրտսերն է, ընդհանուր 5 եղբայր-քոյրերու մէջէ : Իր ընտանիքը հրեայ է :
Տէնինկզը իր կրթութիւնը ստացած է տան մէջ, անձնական ուսուցիչներու դրութեամբ. իր միակ փորձարութիւնը դպրոց երթալու եղած է միայն կէս օր մը Friends' Central School դպրոցին մէջ : Ան կանուխ աւարտեց երկրորդական կարգերը՝ երբ ան միայն 14 տարեկան էր : Ընտանիքին հետ կը փոխադրուի Լոս Անճելըս, որպէսզի սկսի իր ուսումը դերասանական ասպարեզի նպատակով: Ան «Տէնինկզ» մականունը պզտիկութենէն ուզած է իր դերասանական մականունը ըլլայ :
2000-03՝ Վաղ Կեանք
Տէնինկզ սկսաւ իր ասպարեզը ծանոցումներու մէջ երբ ան 10 տարեկան էր : Իր առաջին դերասանական դերը եղած է տապկուած գետնախնձորի ծանոցումի մը մէջ : Տէնինկզ իր առաջին գլխաւոր դերասանական դերը ստանցնեց 2000-ին HBO ընկերութեան Sex and the City հեռուստաշարին մէջ՝ "Hot Child in the City" դրուագին մէջ, ստանցնելով 13 տարեկան զզուելի աղջկայ մը դերը : Այդ դերէն ետք, ան ստանցնեց երկրորդական դեր մը WB ընկերութեան Raising Dad հեռուստաշարին մէջ՝ 2001էն 2002 իբրեւ Սարա՝ 15 տարեկան աղջկայ մը դերով, ով մեծցած էր մարդու մը կողմէ, որու կինը մահացած էր. ան նաեւ ունէր քոյր մը: 2002-ին՝ Տէնինկզ ստանցնեց դեր մը Disney Channel կայանի The Scream Team ֆիլմին մէջ իբրեւ պատանի մը, ով ոգիներու խումբի մը կը ծանօթանայ :
2004-11
Տէնինկզ շարունակեց իր աշխատանքը հեռուստաշարներու մէջ, երբ ան հիւր մըն էր Without a Trace հեռուստաշարին մէջ եւ ստանցնած էր պատանի աղջկան մը դերը որուն սիրահարը կորսուած էր։ Ան նաեւ հիւր դեր մը կը ստանցնէ Less than Perfect ֆիլմին մէջ՝ 2003-ին: 2004-ի Փետրուարին, ան գլխաւոր դեր մը կը ստանցնէ CBS կայանի Sudbury հեռուստաշարի առաջին դրուագին մէջ, ինչ որ Practical Magic 1998-ի ֆիլմին վրայ հիմնուած էր, սակայն հեռուստաշարը չծախուեցաւ : Ան ունէր երկրորդական դեր մը ER հեռուստաշարին մէջ 2005էն 2006 իբրեւ Զո Պաթլըր: Նաեւ ունէր դերեր CSI հեռուստաշարներուն մէջ, նախ՝ CSI հեռուստաշարին մէջ իբրեւ Միսի Ուիլսըն 2004-ի "Early Rollout" դրուագին մէջ, եւ երկրորդ՝ CSI: NY հեռուստաշարին մէջ իբրեւ Սարա Էնտքոթ 2005-ի "Manhattan Manhunt" դրուագին մէջ: Տէնինկզի առաջին ֆիլմի դերը եղաւ Հիլըրի Տաֆի Raise Your Voice ֆիլմին մէջ, 2004-ին, իբրեւ Սլոն՝ դաշնակահար մը : 2005-ին ան ստանցնեց երկրորդական դեր մը The 40-Year-Old Virgin ֆիլմին մէջ իբրեւ դուստր մը, ինչպէս նաեւ ստանցնեց դեր մը Down in the Valley ֆիլմին մէջ : Ան յեղափոխական պատանի աղջկայ մը դերը կը ստանցնէ Big Momma's House 2, ֆիլմին մէջ՝ 2006 :
Դերեր
thumb|Տէնինկզը [[Daydream Nation (ֆիլմ)|Daydream Nation aֆիլմի առաջին թողարկման, 2010]]
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:13 Յունիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:Դերասաններ
Պելֆորի Առիւծը
Պելֆորի առիւծ (Lion de Belfort)՝ ֆրանսական Պելֆոր քաղաքին խորհրդանիշը հանդիսացող առիւծի քանդակ է:
Նկարագրութիւն
Արձանը աւազաքարէ քանդակուած է, ունի 22 մեթր երկայնք եւ 11 մեթր բարձրութիւն: Պատրաստած է քանդակագործ Ֆրետերիք Օկիւսթ Պարթոլտին՝ 1872-էն մինչեւ 1879 թուականները: Տօնական բացումը կատարուած է 20 Ապրիլ 1930-ին: Արձանը Պելֆորի դիմադրութեան ի պատիւ տեղադրուած է, որուն պաշարումը 1870-1871 թուականներուն, ֆրանսա-պրուսական պատերազմին ատեն տեղի ունեցած է: 103-օրեայ պրուսական յարձակումը տեւած է Դեկտեմբեր 1870-էն մինչեւ Փետրուար 1871: Քաղաքը պաշարուած էր 40.000 պրուսացիներէ: 17.000 պելֆորցի (որոնցմէ միայն 3500-ը զինուորականներ էին)՝ գնդապետ Տենֆեր-Ռոշերոյի գլխաւորութեամբ, քաջաբար դիմադրած են թշնամիին։
Գերմանացիներու պահանջքով, արձանին ուղղութիւնը դէպի Պրուսիա չէ եղած, այլ՝ դէպի արեւմուտք:
Առիւծին պրոնզէ նմանակը յայտնաբերուած է Փարիզի «Տենֆար-Ռոշերօ» հրապարակը, որ, կարծես, կը հետեւի փարիզեան երթեւեկութեան : Նմանակ մը կը գտնուի նաեւ՝ Քանատայի Մոնրէա լ քաղաքին բուսաբանական այգիին մէջ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի յուշարձաններ
Պելճիքայի Տնտեսական Ճգնաժամ
Պելճիքայի տնտեսական ճգնաժամ, որ տեղի ունեցած է Պելճիքայի մէջ 2008-2009 թուականներու տնտեսական կտրուկ տագնապին եւ երկրին երկու ամենամեծ դրամատուներուն՝ Fortis-ի եւ Dexia-ի տնտեսական վիճակին կտրուկ վատացման հետեւանքով։ Երկիրը յայտնուեցաւ տնտեսական ճգնաժամի մէջ, որ յատկանշուեցաւ սովորական եւ արտօնեալ բաժնետոմսերն ու պարտատոմսերը ներառող արժեթուղթերու շուկայի ապակայունացմամբ։ Արժեթուղթերու շուկային գործունէութիւնը թոյլ կու տայ կարգաւորել եւ բարձրացնել շարք մը տնտեսական գործընթացներու արդիւնաւէտութիւնը եւ առաջին հերթին՝ ժամանակաւորապէս ազատ տնտեսական աղբիւրներու ներդրման գործընթացը, որ Պելճիքայի մէջ ստեղծուած ճգնաժամի հետեւանքով կը դառնայ անհնարին։ Իրավիճակն ալ աւելի կը սրի երկու դրամատուներու սնանկացումէն ետք։ Այս ամէնէն ետք տնտեսական ճգնաժամը կը վերաճի տնտեսավարկային գործողութիւններու արգելքի եւ կալուածամասերու ներդրումներու կտրուկ նուազման։ Հարցին լուծման նպատակով, Պելճիքայի սահմանադրական դատարանը իրաւայաջորդութեան սկզբունքով Fortis-ը կը բաժնէ երկու փակ բաժնետիրական ընկերութիւններու, որոնցմէ մէկը կը պետականացուի, իսկ միւսին բաժնետոմսերը կը գնեն հոլանտացի գործարարներ։ Պետականացումէն անմիջապէս ետք պելճիքական բաժնեմասը եւս կը վաճառուի արտասահմանեան ներդրողներուն, յատկապէս՝ ֆրանսական BNP Paribas ընկերութեան։
Բնագիր
Համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամն ու արժեթուղթերու արժեզրկումը իր հետքը կը ձգէ Պելճիքայի տնտեսութեան վրայ։ Անոր կը նպաստէ Lehman Brothers-ի սնանկացումը, որ իր հերթին երկրին մէջ կ՛առաջացնէ քաղաքական ճգնաժամ։ Քաղաքական ճգնաժամին պատճառը Պելճիքայի ֆլամանտական եւ ֆրանսական շրջաններու տարաձայնութիւններն էր, որ աւելի կը սրի Ֆլանտրիայի մէջ անջատողական Նոր Ֆլանտրիական Այլեան կուսակցութեան ընտրութենէն ետք։ Այս ամէնէն ետք Պելճիքայի Թագաւորութիւնը կը յայտնուի մասնատման սպառնալիքի տակ։ Այս բոլորը հիմնականին մէջ տեղի կ՛ունենայ վարչապետ Իվ Լետէրիմի կառավարման ժամանակահատուածին։ Կառավարութիւնը կը վայելէր Պելճիքայի դրամատուներու, ֆինանսներու եւ ապահովագրութեան յանձնաժողովի եւ հաշուեքննութեան դատարանի աջակցութիւնը։
Պատմականորէն Պելճիքան ունեցած է չմարուած բարձր պետական պարտք, որ 1993-ին հասած է ՀՆԱ-ի 137.8%-ի։ Եւրոգօտիին անդամակցելէն ետք այդ թիւը զգալիօրէն կը կրճատուի, բայց չի չէզոքացուիր։ Ելեւմտային նմանօրինակ կարգաւորումը շարունակուած է եւրոյի ներդրումէն ետք՝ մասնակիօրէն համապատասխանեցուելով Մաաստրիխտի պայմանագիրին դրոյթներուն: 2007-ին Պելճիքայի արտաքին ​​պարտքը նուազած է մինչեւ ՀՆԱ-ի 84%-ի: Պետական պարտքի կրճատումը կը նպաստէ Պելճիքայի տնտեսութեան պակասորդին վերացման ուղղուած քայլերու ձեռնարկման։ Տնտեսական ոլորտին մէջ կառավարութեան կողմէ ձեռնարկուող շարունակական միջամտութիւնները կը նպաստեն, որ պետական պարտքը վերստին աճի (2012-ի ցուցանիշով՝ ՀՆԱ-ի 99.6%) :: Ըստ Պելճիքայի ընկերային ճիւղաւորման՝ Dexia-ն կը պատկանի կաթողիկէ սիւնին, իսկ Ethias-ը՝ ընկերային ։
Դրամավարութեան ճգնաժամ
2008-ի սկիզբը Forties-ը եղած է Պելճիքայի ամենամեծ դրամատունը, որ իր կարեւոր դերը ունեցած է Պենելիւքսի դրամավարութեան շուկային մէջ։ 2008-ի կէսերուն դրամատունը կը կանգնի դժուար իրացուելիութեան խնդիրի դիմաց, իսկ արժեթուղթերը կը սկսին արագօրէն արժեզրկուիլ։ Խնդիրը ալ աւելի կը բարդանայ այն ժամանակ, երբ դրամավարութեան շուկայ դուրս կու գայ աւելի հեղինակային հոլանտական Էյ Պի Էն դրամատունը, որ անուղղակիօրէն կը լրացնէ «Fortis»-ի տեղը։ 2008-ի սկիզբը Fortis-ի աւանդներու շուրջ 3%-ը դուրս կու գայ։ Խնդրի կարգաւորման նպատակով 27 Սեպտեմբերին տեղի կ՛ունենայ Պելճիքայի եւ Հոլանտայի ֆինանսներու նախարարներուն հանդիպումը, որ ըստ երեւոյթի, լուրջ արդիւնքներ չունենար ։
Ռոտոսի Աքրոփոլիս
Նկարագրութիւն
Ռոտոսի Աքրոփոլիսը ամրացումներ չէ ունեցած։ Կոթողական վայրի յատկութիւնը ունեցած է․ տաճարներ, հանրային շէնքեր եւ պաշտամունքի ստորերկրեայ վայրեր։  Շէնքերը կառուցուած էին յատկապէս ձեւաւորուած սարահարթերու վրայ երերուն տարբեր մակարդակներու եւ իբրեւ յենակ ունէին ուժեղ փոփոխական պատեր։
Ըստ Էյլոս Արիսդիտիս հռետորին (Բ․ դար) Ռոտոսի Աքրոփոլիսը եղած է ռազմավայր եւ պուրակ մը «πεδίων και αλσών μεστή»։
Աթինա փոլիատա եւ Զեւս Փոլիատա տաճար
Կը գտնուի Աքրոփոլիսին հիւսիսային ծայրամասը։ Ունի արեւելեան եւ արեւմտեան ուղղութիւն։ Դորեան ոճի կառուցում է։  Անոր արեւելեան սահմանագիծին ճեմուղի մը «Սթոա»ով (Στοά) կար։
Փիթիաս Ափոլոնասի տաճար
Աւելի փոքր Աթինա փոլիատա եւ Զեւս Փոլիատա տաճարէն, կը գտնուի հարաւային ծայրամասին եւ ան ալ ունի արեւելեան եւ արեւմտեան ուղղութիւն։
Յաւերժահարսերու պաշտամունքի վայր
Աթինա փոլիատա եւ Զեւս Փոլիատա տաճարին հարաւ-արեւելեան կողմը կը գտնուին չորս ստորերկրեայ ժայռափոր ենթակառոյցներ ձեւուած մուտքի աստիճաններով, անցքերով, կեդրոնական առաստաղի լայն բացուածքով, ջրարաններով եւ արձանիկներ սաղարթալի որմնախորշերով։ Այս «քարայրները» պաշտամունքի եւ հանրային զբօսավայրի համար կ՛ օգտագործուէին։
Մարզարան
210 մ․ երկարութեամբ եւ հարաւ-հիւսիս ուղղութեամբ մարզարանը կը գտնուի բլուրին հարաւ-արեւելան կողմը։