cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վարդան Աճէմեան (երգահան)
Կենսագրութիւն
1978 թուականէն սկսեալ Աճէմեան զբաղած է մանկավարժական գործունէութեամբ։ 1978 թուականին Նայիրիի շրջանի Քանաքեռաւան (Մուրաթափ) գիւղի հանրակրթական դպրոցին մէջ բացած է երաժշտական դասարան, որ գործած է մինչեւ 1984 թուականը։ 1986-1988 թուականներուն դասաւանդած է Ա. Հեքիմեանի անուան երաժշտական դպրոցին մէջ, 1995-2003 թուականներուն աշխատած է Սայեաթ-Նովայի անուան երաժշտական դպրոցին մէջ որպէս ստեղծագործութեան դասատու: 1987 թուականէն կ’աշխատի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոցին մէջ, ուր կը դասաւանդէ գործիքաւորում եւ գործիքագիտութիւն, իսկ 1995 թուականէն՝ նաեւ ստեղծագործութիւն։ 2003 թուականէն կազմակերպած է բազմաթիւ մրցոյթ-փառատօներ՝ նուիրուած Արամ Խաչատուրեանին, Ղազարոս Սարեանին, Պենճըմին Պրիթընին։ 2008 թուականէն կը հանդիսանայ հեղինակային իրաւունքները պաշտպանող միջազգային միութեան անդամ (SUISA)  ։
Ստեղծագործութիւններ
Գրած է «Կիկոսի մահը» օփերան, «Տասներկուերորդ գիշեր» միւզիքլը, 2 սիմֆոնիա, «Տօնական նախերգանք», «Սայեաթ-Նովա» նախերգանք՝ լարային նուագախումբի համար, Պոէմ՝ նուագախումբի համար, «Պալլատ զինուորի մասին»՝ ձայնի եւ նուագախումբի համար, գործիքային քոնչերթօներ, սոնէթներ, «Արտամետեան գիշերներ» (ըստ Գուրգէն Մահարիի) վոկալ շարք՝ ձայնի եւ դաշնամուրի համար, խմբերգեր, ռոմանսներ, թատերական երաժշտութեան :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ Ստորոգութիւն:ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչներ
Արամ Սիմոնեան
Գիտական գործունէութիւն
Ա.Սիմոնեան հեղինակ է 85 գիտական աշխատանքներու, որոնցմէ 4-ը մենագրութիւններ են: Գիտական հետազօտութիւնները կը վերաբերին հայ ժողովուրդի Ժթ դարու երկրորդ կիսուն եւ Ի դարու սկիզբի պատմութեան հիմնահարցերուն՝ յատկապէս պատմական վիճակագրութեան, արդիւնաբերական դրամագլխուն, ինչպէս նաեւ Արցախի եւ Զանգեզուրի 1917-1921 թուականներուն պատմութեան խնդիրներուն: Անոր ղեկավարութեամբ պաշտպանուած է 10 աւարտաճառեր։ Մասնակցած է բազմաթիւ միջազգային եւ հանրապետական գիտաժողովներու: Բազմիցս հրաւիրուած է Իտալիոյ, Պելճիքայի, Մեծն Բրիտանիոյ, Գերմանիոյ, Սպանիոյ, ԱՄՆ-ի եւ աշխարհի շարք մը այլ երկիրներու գիտակրթական կեդրոններ, ուր զբաղած է գիտակրթական գործունէութեամբ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Արամազդ
Ընդհանուր բնութագիր
Ինչպէս կը վկայեն Ագաթանգեղոսի եւ Մովսէս Խորենացիի պատմութիւնները, Հայաստանոի պանթէոնի գլուխը կանգնած էր Արամազդը, իբրեւեւ գերագոյն աստուած, ով ըստ դիցաբանութեան բոլոր աստուածներու հայրն էր, երկնքի եւ երկրի արարիչը։
Այլ դիցաբանութիւններ
Սովորաբար, երբ մեր նախնիները հեթանոսական այս աստծուն կը յիշատակէին որպէս յունական աստուած, անոր կը կոչէին «Տիոս»։ Այս անունը մօտ է բուն «Աստուած» նշանակող յունարէն «Տէոս» եւ լատիներէն «Տեուս» անուանումներուն։ Երբեմն այդ մասին կը վկայեն կատարուած թարգմանութիւնները։ Սկզբնական շրջանին հայերը համակարծիք էին պարսկական կրօնական հաւատալիքներուն, սակայն երբ ընդունեցին յունական աստուածներուն, պատկերացումներն ալ խառնուեցան ու հելլէնացան‌։ Արամազդի անունով պարզ կ'երեւէր, որ ան կը համապատասխանէր իրանական «Ահուրայ Մազդայ»-յին։ Սակայն Արամազդը նոնը չէր «Ահուրայ Մազդայ»-յի հետ։ Բարի բնութիւն ունենալով հանդերձ, Արամազդը կրնար նաեւ պատժել։ Այստեղ չենք տեսներ իրանական կրօնին յատուկ՝ չար եւ բարի աստուածներու երկուութիւնը, քանի որ Ահուրայ Մազդայի հակոտնեայ՝ չարի աստուած «Ահրիման»-ը կամ անոր զուգահեռը հայերու կողմէն չէր պաշտուեր։
Պաշտամունք
Արամազդի գլխաւոր մեհեանը կը գտնուէր Մեծ Հայքի Բարձր Հայքի Դարանաղեաց գաւառին՝ Երզնկայի մօտ գտնուող Անի ամրոցին մէջ, ուր կը գտնուէին նաեւ հայոց Արշակունի թագաւորներու դամբարաններն ու գանձերը։ Արտաշես Ա.-ն յոյներու այդ ամենամեծ աստծոյ շքեղ կերպարանքը՝ «Օլիմպիական պատկերը», այսինքն՝ իր գերագոյն գահի՝ Օլիմպոսի վրայէն հսկաներու շանթահար ընելու քանդակուած, իսկական արիութեամբ իջեցուց եւ ղրկեց Հայաստան։ Անոր որդին՝ Տիգրանը, զայն կանգնեցուց Անիի մէջ, մինչդեռ միւս աստուածներուն սփռեց այլ տեղեր եւ քուրմերուն ան նշանակեց որպէս իրենց դիցահօր պաշտամունքաւվար։ Արամազդին նուիրուած տաճարներ եղած են Վասպուրականի Անձեւացեաց գաւառին մէջ։ Հայաստանի մէջ Արամազդի մեհեանը այլեւս ոչ մէկ վայրի մէջ չի յիշատակուիր, բացառութեամբ Արամազդի տան, որ կը գտնուի Պաշատ լերան մօտ։
Ընտանիք
Հին յունական առասպելները իրենց գերագոյն աստծուն շատ զաւակներ կ'ընծայեն։ Մինչդեռ, մեր դիցաբանութեան մէջ յայտնի են ընդամէնը Արամազդի մէկ որդին՝ Միհրը եւ երկու դիցուհիները՝ Անահիտն ու Նանէն ։ Հեթանոսական միւս աստուածներու ծնողները չեն յիշատակուիր եւ կ'ենթադրեն, որ անոնք ալ Արամազդի զաւակներն են։ Իսկ աստուածներու մայրը կամ Արամազդի կինը բնաւ չեն յիշատակուիր։
Այլ
Արամազդը կը բնութագրուէր «մեծ» եւ «արի» մակդիրներով եւ կը համարուէր «արարիչ երկնի եւ երկրի», «հայր դիցն ամէնայնի», այսինքն՝ բոլոր աստուածներու հայր, լիութիւն եւ պարարտութիւն պարգեւող։ Արամազդի պատուին տօնը կը կատարուէր Ամանորին (Նաւասարդ), երբ տեղի կ'ունենային նաւասարդեան խաղերը։ Արամազդին կը զոհաբերէին սպիտակաթոյր կենդանիներ (ցուլ, նոխազ, ձի, ջորի)։ Արամազդ կոչուած է հայոց հեթանոսական տոմարի ամիսներու 15-րդ օրը։
Երուանդ Տէմիրճեան
Երուանդ Տէմիրճեան, (1931, Տիգրանակերտ-1 Մարտ 1996, Լիբանան), ազգային գործիչ, ուսուցիչ, տնօրէն, մանկագիր-մանկավարժ, խմբագիր, գրող, հաւատաւոր գաղափարապաշտ, Հ.Մ.Ը.Մ.-ի անխոնջ նուիրեալ եւ մտաւորական սերունդի ներկայացուցիչ:
Կենսագրութիւն
Երուանդ Տէմիրճեան տասը տարեկանին ծնողքին հետ կը փոխադրուի Հալէպ, ուր նախնական ուսումը կը ստանայ Ազգ. Կիւլպէնկեան վարժարան ին մէջ, ապա երկրորդական եւ հայագիտական ուսումը՝ Ազգ. Քարէն Եփփէ Ճեմարանին մէջ: 1963-ին կը հաստատուի Լիբանան: Նոր կեանք, նոր միջավայր, նորանոր ձգտումներ զինք կը մղեն նոր թափով, նոյն հաստատակամ ոգիով նետուելու հանրային ծառայութեան զանազան մարզեր:
Մարզական կեանք
Ազգային Քարէն Եփփէ Ճեմարան ի Հ.Մ.Ը.Մ.-ական ուսանողը՝ անուն մըն էր Սուրիոյ աթլեթիզմի շրջանակներուն մէջ: 800 մեթր վազքի մէջ կրկնակի յաղթանակներ տարած է Հալէպի եւ Դամասկոս ի մէջ: Սկաուտ-ուսանող-մարզիկ եղբ. Երուանդը Դամասկոսի մէջ Սուրիոյ 800 մեթր վազքի մրցանիշը կը կտրէ 2 վայրկեան 11 երկվայրկեանէն Սուրիոյ դպրոցական խաղերու ընթացքին: 800-ի կողքին լաւ երեք քայլ ոստում եւ արգելարշաւ ալ կ'ընէ եւ Հ.Մ.Ը.Մ.-ի տեղական ու միջ-մասնաճիւղային մրցումներուն կը տիրանայ բազմաթիւ Ա. Բ. եւ Գ. դիրքերուն: Աթլեթիզմի կողքին կը խաղայ նաեւ ֆութպոլ, պասքեթպոլ, վոլիպոլ եւ փինկ-փոնկ: Ճեմարանի լաւագոյն աթլեթը՝ Երուանդ Տէմիրճեան իր ձեռքբերումներուն շնորհիւ կը ճանչցուի «Ճեմարանի Եղնիկը» անուանումով: Հ.Մ.Ը.Մ.-ական մարզիկ ըլլալով տարիներ շարունակ անպարտելի մնաց որպէս արգելարշաւի, մէկ քայլ ոստումի եւ հարիւր մեթր վազքի Սուրիոյ ախոյեան:
Ազգային-Միութենական Կեանք
Երուանդ Տէմիրճեան շուտով կը նետուի ազգային կեանքի յորձանուտին մէջ, ստանձնելով պատասխանատու պաշտօններ: 25 տարեկանին ան արդէն տնօրէնն էր Հալէպի Ազգային Զաւարեան վարժարան ին, միաժամանակ վարիչը Հալէպահայ Ուսանողական Միութեան մինչեւ իր մեկնումը Լիբանան: Ազգային տօներու առիթով կազմակերպուած ձեռնարկներուն ամէնէն փնտռուած բանախօսն էր իր նորարար եւ հռետորական ոճով: Երբ կը խօսէր սրտէ՛ն կը խօսէր, սրտո՛վ կը կը խօսէր, սրտերո՛ւն կը խօսէր: Երբ գրէր իր հոգի՛ն կը դնէր, իր էութի՛ւնը կը կարդացուէր գրութիւններուն մէջ: Փոքր տարիքէն կ'անդամագրուի Հ.Մ.Ը.Մ.-ին, որ այնուհետեւ ամբողջ յիսուն տարի կը դառնայ իր կեանքի ամէնէն հարազատ միջավայրը: Որպէս սկաուտ, որպէս մարզիկ եւ որպէս վարչական եղբ. Երուանդ եղաւ միշտ առաջատար դիրքերու վրայ: Լիբանան հաստատուելէ ետք, տնօրէն կը նշանակուի Էշրէֆիէի Ազգ. Ղազար Չարըգ վարժարանին, ապա իր օրով եւ իր ճիգով վերանուանուած Եփրեմեան, ետքը կոչուած Գէորգ Չաթալպաշեան վարժարանին մինչեւ 1972, որմէ ետք Ազգային Վարչութեան Ուսումնական Խորհուրդին կողմէ կը հրաւիրուի վարելու լիբանանահայ ազգային վարժարաններու գործավարի պաշտօնը՝ մինչեւ իր վաղահաս մահը: Լիբանանեան ծանօթ դէպքերու ընթացքին, ան եղաւ իր ժողովուրդին հետ՝ հայաշատ թաղամասերու ինքնապաշտպանութեան գործին մէջ, ցուցաբերելով դիւանագէտ բանագնացի եւ վճռակամ ղեկավարի կեցուածք: Հ.Մ.Ը.Մ.-էն ներս, իբրեւ Պուրճ Համուտ ի ձեռներէց ատենապետ, Լիբանանի Շրջանային Վարչութեան անխոնջ ատենադպիր եւ Կեդրոնական Վարչութեան երկար տարիներու ժրաջան անդամ, շատ բան կը պարտինք իր նախաձեռնող ոգիին եւ կրքոտ ճիգերուն:
Գրական-Հրապարակագրական Կեանք
Երուանդ Տէմիրճեան ունի համով հոտով գրութիւններ «Արեւելք-Մարզաշխարհ»ի մէջ, «Պարտուած Ախոյեանի մը Պատմութիւնը» խորագրով: Անսահման խանդաղատանքով փարեցաւ «Մարզիկ» պաշտօնաթերթի խմբագրական սեւ եւ հեւասպառ աշխատանքին, ստորագրելով օրուան պատշաճ եւ բոլորին մատչելի ոգեշունչ խմբագրականներ: Սփիւռքահայ մամուլին մէջ սփռուած ''Ե. Երկաթ, Ասիացի, Գիսաւոր, Աշակերտին բարեկամը, Աստղ'' եւ այլ ծածկանուններու հեղինակ՝ եղբ. Երուանդ Տէմիրճեան գրական-հրապարակագրական ստեղծագործութեան վրայ եթէ աւելցնենք նաեւ Հ.Մ.Ը.Մ.-ի « Մարզիկ » պաշտօնաթերթի 73 խմբագրականները (ամփոփուած առանձին հատորի մէջ), կ'ունենանք գումարը Երուանդ Տէմիրճեան հայ մարդուն, որ աւելի քան 45 տարի իր անսակարկ մասնակցութիւնը բերաւ մեր ազգային կեանքին՝ Հալէպ էն մինչեւ Պէյրութ, Լոս-Անճելըս, Սիտնի եւ այլուր, իբրեւ ուսուցիչ, տնօրէն, Լիբանանահայ Ուսումնական Խորհուրդի գործավար, մանկագիր-մանկավարժ, խմբագիր, գրող, հաւատաւոր գաղափարապաշտ եւ Հ.Մ.Ը.Մ.-ի անխոնջ նուիրեալ, որ մրցանիշակիր մարզիկի պատուանդանէն բարձրանալով հասաւ մինչեւ Միութեան հանգամանաւոր դիրքերը, հրապարակագրական աշխոյժ գործունէութեամբ միաժամանակ հիմը դնելով «Միութենական Գրականութեան»:
Պարգեւատրում
11 Փետրուար 1996-ին, Հ.Մ.Ը.Մ.-ի Կեդրոնական Վարչութիւնը գնահատելով իր բազմամեայ վաստակաշատ ծառայութիւնը, Հ.Մ.Ը.Մ.-ի Պուրճ Համուտի մասնաճիւղի հիմնադրութեան 60 ամեակին առիթով զինք պարգեւատրեց Հ.Մ.Ը.Մ.-ի «Արժանեաց» շքանշանով:
Խօսքեր
«Հ.Մ.Ը.Մ.-ը՝ Հ.Մ.Ը.Մ. եղաւ, որովհետեւ սերունդ մը անով լիացաւ, սերունդ մը անով սերնդացաւ, սերունդ մը զայն ժառանգե՛ց: Հ.Մ.Ը.Մ.-ը՝ Հ.Մ.Ը.Մ. եղաւ, որովհետեւ եղաւ ժառանգ եւ ժառանգորդ, միաժամանա՛կ: Այս Միութիւնը ունի պատմութիւնը սերունդներու եւ ոչ թէ պատմութիւնը սոսկ միութեան մը. հետեւաբար, մէկ կամ երկու սերունդ բաւ պիտի չըլլան տալու համար պատմութիւնը այս միութեան»:
«Մեծ է ու մեծ կրնայ մնալ այն ազգը, որ յարգանք կը տածէ զինք մեծ պահողներուն հանդէպ»:
Մատթէոս Դարբինեան
Մատթէոս Դարբինեան, գրագէտ, ծնած է 1889-ին Շամշատին գաւառակի Թովուզ (Տաուշ) գաղաքի մէջ: Հայրը չքաւոր գեղացի արհեստաւոր (դարբին), ուսմանց չափազանց սէր ունեցող, ամէն ջանք ի գործ գրած է որ իր որդին Թիֆլիսի մէջ ուսում ստանայ:
Դարբինեան իր գրական փորձը սկսած է դպրոցական հասակին, 1907-ին, Թիֆլիսի մէջ լոյս տեսնող Խաթաբալա երգիծաթերթին մէջ կը տպագրուին իր գրութիւնները, իսկ առաջին մանկական պատմուածքը լոյս կը տեսնէ Թիֆլիսի մէջ լոյս տեսնող Հասկերի մէջ: «Խաթաբալա»ի մէջ ստորագրած է Զնդանեան իսկ Հասկերի մէջ Մատթէոս: Բաւական զգալի դադարէ ետք Դարբինեան 1916-ին Թիֆլիսի Պայքար թերթին մէջ կը սկսի երեւալ Ասլան ծածկանունով: Բացի մանկական պատմուածքներէ, հէքեաթներէ, լէկինտաներէ, առակներէ եւ ստանաւորներէ՝ Դարբինեան կը սկսի գրել նաեւ տրամադիկական գրուածքներ: Անոր առաջին Բիէսը՝ Մինիսդրներ՝ որուն մէջ կը ծաղրուին Անդրոկովկասեան Հանրապետութեանց նախկին «տէրեր«ը – Մենշեւիկները, Դաշնակցականները եւ Մուսաֆաթիստները,-  ամէն տարի մի քանի անգամ կը բեմադրուի դպրոցներու, մանկական թատրոններու եւ ակումբներու բեմերուն վրայ: Կը տպագրուի Կոմսոմոլ բիէսը, եւ դեռ ունի երեք ձեռագիր բիէսներ:
Դժբախտաբար Դարբինեանի պատմուածքներու ժողովածուն առանձին գրքով լոյս չէ տեսած, որոնց շատերը դասագրքերու մէջ մտած են եւ ոմանք ալ օտար լեզուներով (ռուսերէն, վրացերէն) թարգմանուած են:
Դարբինեանի ամենախոշոր ու արժեքաւոր աշխատութիւնն է Կիկոս վիպակը, որուն երկու մասը լոյս տեսաւ Նորքի մէջ, իսկ ամբողջը՝ Խ. Հայաստանի Պետհրատի հրատարակութեամբ՝ առանձին գրքով: Նոյն Պետհրատը լոյս կ’ընծայէ Ջաղացպան Անտոնը վիպակը, որուն նիւթ առնուած է ընդայատակեայ աշխատանքներու կեանքէն: Բացի իր հեղինակութիւններէն Դարբինեան ռուս եւ օտար հեղինակներէ թարգմանած է պատմուածքներ, վէպիկներ եւ երկու բիէս:
Այս րոպէիս (1930) Խ. Հայաստանի Պետհրատը տպագրութեան է յանձնած Մ. Դարբինեանի հետեւեալ գրքերը. Զարթնող գիւղը (պատմուածքներու ժողովածու) եւ Ջաղացպան Անտոնը (վիպակ): Դարբինեան ներկայիս կ’ապրի միմիայն գրական աշխատանքով:
Հիմնադիրն է եղած Վրաստանի Պրոլետ գրողներու հայկական բաժնին, որուն մէջ գործականապէս աշխատողն է հիմա:
Մ. Դարբինեան խմբագրած է 1921-ին Կարմիր Աքլոր «երգիծաբանական սատիրական» շաբաթաթերթը (Թիֆլիս), որմէ 6 թիւ լոյս տեսած է: 1922-1923-ին Թիֆլիսի մէջ լոյս տենող Դարբնոց «գրական գեղարվեստական, քննական» ամսագրին «Խմբագրական Կոլլեգիա»ի մաս կազմած է նոյնպէս 1925-ի Հայրենաշեն «հրատարակություն Հայաստանի օգնությանն Կոմիտեյի Վրաստանում» Թիֆլիսի մէջ լոյս տեսնող «Խմբագրական Կոլլեգիա»: Իր հեղինակութիւնն է Սալգին ու Բուլդին պատմուածքը, որ առանձին հատորով լոյս տեսած է Երեւանի մէջ:
Արամ Վրոյր
Արամ Վրոյր,, հայ մեծ դերասան, լուսանկարիչ եւ գրող:
Կենսագրութիւն
Արամ Վրոյր ծնած է Սկիւտար: Ուսումը ստացած է ծննդավայրի Ճեմարանին մէջ: Հազիւ 16 տարեկան էր, երբ ծնողքը կը գաղթէ Կովկաս, ուր շուտով Վրոյր կը նուիրուի բեմին: Սկզբնական շրջանին բեմական իր փորձերը կ՛ունենան անյաջող ընթացք: Այնուհետեւ, ան տարբեր կը մասնակցի թատերապտոյտներու՝ զանազան խումբերու հետ՝ շրջելով գաւառները: 1884-1885-ին կը գործէ Կարա-Մուրզայի երգչախումբին մէջ:
Թատերական գործունէութիւն
Արամ Վրոյր առաջին անգամ բեմ կը բարձրանայ 1883-ին, Էմին Տէր Գրիգորեանի «Մոգա» թատերախաղին մէջ եւ կը ստանձնէ Գրիգոր Աղայի դերը ։ 1886-ին, ան մաս կը կազմէ Թիֆլիսի մէջ գործող դերասաններու խումբին ու կը գործակցի Պետրոս Ադամեանին հետ՝ ստանձնելով փոքր դերեր: 1888-ին կը վերադառնայ Պոլիս: Նոյն ժամանակաշրջանին Պետրոս Ադամեան ն ալ Պոլիս կը գտնուէր եւ թատերական խումբ կազմելու աշխատանքը յանձնած էր իր հին վարպետին՝ Պետրոս Մաղաքեանին, ով շրջան մը քաշուած էր բեմական գործունէութենէն: Նոր թատերախումբին միանալու ազատ ու պատրաստակամ դերասաններ չկային. եղած դերասանները հաւաքուած էին Օսմանեան խումբին մէջ, որուն ղեկավարն էր Մարտիրոս Մնակեան եւ ով թոյլ չտուաւ անոնց՝ մասնակցելու Ադամեանի ներկայացումներուն:
Արամ Վրոյր ծանօթ էր Ադամեանի խաղացանկին եւ, թատերախումբին միանալով, կարեւոր բաց մը գոցեց: Ադամեանի շուրջ համախմբուած դերասաններով կ'ամբողջանայ թատերախումբը եւ թատրոնը իւրաքանչիւր ներկայացումի ժամանակ կը լեցուի խուռներամ բազմութեամբ: 1889-ին, Պետրոս Ադամեան, Պետրոս Մաղաքեան եւ Վրոյր, քանի մը այլ դերասաններով կը մեկնին Զմիւռնիա՝ թատերապտոյտի եւ1889-ի ձմրան կը վերադառնան Պոլիս:
Արամ Վրոյր Խասգիւղի մէջ կը կազմէ թատերասէրներու խումբ մը՝ ժողովրդական քանի մը թատերախաղեր ներկայացնելու համար: Առաջին ներկայացումը կ'ըլլայ «Վարժապետ» թատերախաղը, որ գրուած էր Արամ Վրոյրի եւ Յ. Խնդիրեանի գործակցութեամբ:
Վերադառնալով Կովկաս, Արամ Վրոյր կրկին կը բարձրանայ բեմ։ Կը գործակցի բազմաթիւ թատերախումբերու հետ, կը շրջի քաղաքէ քաղաք:
1892-93-ին, կ'այցելէ Պաքու՝ Պոլիսէն ժամանած Ֆէլէկեան քոյրերու եւ դերասան Ալեքսանեանի հետ: Արամ Վրոյրը համար այդ շրջանը կը յատկանշուի զրկանքներով եւ ան Պաքուէն կը հեռանայ պարտքերով:
1895-ի ամառը ան կը թափառի քաղաքէ քաղաք, կ'այցելէ Կովկասի գրեթէ բոլոր հայաբնակ վայրերը ու կը բարձրանայ մինչեւ Խրիմի շրջան: Իր ջանքերով կը յաջողի համբաւ մը շինել՝ իր տեղը ապահովելով լաւագոյն թատերախումբերու մէջ: Ան մասնաւորաբար իր գործունէութիւնը կը ծաւալէ Թիֆլիսի եւ Պաքուի մէջ:
Արամ Վրոյր երկրորդ անգամ Պոլիս կու գայ 1909-ի սկիզբը, Օսմանեան սահմանադրութենէն ետք, «Մայսուրեան-Սեւումեան» խումբով: Քանի մը ներկայացումէ ետք, Մարտ 31-ին կը պատահի յետադիմական շարժումը եւ կ'ընդհատուի խումբին գործունէութիւնը: Թատերախումբը կ'անցնի Պուլկարիա, իսկ Արամ Վրոյր ժամանակ մը կը մնայ Պոլիս ու տեղական ուժերով կը կազմէ «Հայ Տրամաթիք Դերասանական Ընկերակցութիւն»ը ու Գումգափուի մէջ կը բեմադրէ «Պէպօ»ն, Պոլսոյ ժողովրդախօսակցական լեզուով եւ ի նպաստ Ատանայի աղէտեալներուն:
Գրական վաստակ
Արամ Վրոյր գրած է Պետրոս Ադամեանի մասին գրքոյկ մը, որուն մէջ պատմած է իր յուշերը: Գրած է նաեւ յօդուածներ եւ թատերախաղեր: 1907-էն սկսեալ հրատարակած է «Յուշարար» պարբերաթերթը, որ նուիրուած էր հայ թատրոնին, իր շուրջ ունենալով աշխատակիցներու հոյլ մը, ինչպէս՝ Լէօ, Գրիգոր Աւետեան, Ամիրան Մանդինեան, Սեւումեան, Պ. Տիրացեան, Էմին Տէր Գրիգորեան, Թորամանեան եւ ուրիշներ: Ան նաեւ գրած է բազմաթիւ թատերախաղեր:
Լուսանկարչական գործունէութիւն
Արամ Վրոյր հայ գեղարուեստին համար կատարած է այլ կարեւոր աշխատանք մը, լուսանկարելով Անիի աւերակները, որոնք այսօր ունին արխիւային ու փաստագրական մեծ կարեւորութիւն:
Միհրան էֆենտի (բժիշկ)
Միհրան էֆենտի (անյայտ - 24 Հոկ­տեմ­բե­ր 1916), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Մահացած է 1916 թուականի Հոկտեմբեր 24-ին, Տիգրանակերտի հիւանդանոցին մէջ, ծառայութեան ընթացքին։
Արամայիս Սահակեան
Արամայիս Ադամի Սահակեան, հայ գրող, երգիծաբան, բանաստեղծ, հրապարակախօս։
Արցախի Պետական Համալսարան
Արցախի պետական համալսարան, գիտակրթական եւ մշակութային կեդրոն ԼՂՀ-ի մէջ։
Արամայիս Սահակեան
Կենսագրութիւն
Աւարտած է Խ.Աբովեանի անուան պետական մանկավարժական հիմնարկի պատմալեզուական բաժանմունքը։ Նաեւ մասնակցած է Մոսկուայի Մաքսիմ Կորգու անուան գրականութեան հիմնարկի գրական բարձրագոյն դասընթացներուն 1967 թուականին։ Աշխատած է «Աւանգարդ» թերթին մէջ (1960-1965), «Գարուն» գրական ամսագիրին մէջ (1967-1970), ՀԼԿԵՄ Կեդրոնին մէջ (1970-1971), ՀԽՍՀ հեռուստատեսութեան եւ ռատիոհաղորդումներու պետական կոմիտէին մէջ (1971-1977)։ 1982-2013 թուականներուն եղած է «Ոզնի» երգիծական հանդէսի գլխաւոր խմբագիրը։
Արցախի Պետական Համալսարան
Պատմութիւն
Համալսարանը ստեղծուած է 1969 թուականին, Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի կեդրոն Ստեփանակերտ քաղաին մէջ։ Ստեղծման պահուն համալսարանը կը կոչուէր «Պաքուի Վ. Լենինի անուան մանկավարժական հիմնարկի Ստեփանակերտի մասնաճիւղ» եւ ունէր ընդամէնը երկու ամպիոն՝ լեզուի եւ գրականութեան ու մաթեմատիկայի, որոնց ուցսուցումը տարուած է հայերէն, ատրբէյճաներէն, հետագային նաեւ՝ ռուսերէն:
Արամայիս Սահակեան
Կենսագրութիւն
Նրա գիրքերն են «Աստղիկներ» (1958), «Սիրոյ հասակ» (1959), «Մենք միասին ենք» (1964), «Ապրել եւ սիրել» (1968; այս գիրքի համար ստացել է ՀԼԿԵՄ մրցանակ 1970 թուականին), «Երջանիկ եղէք» (1972), «Ես սիրում եմ ձեզ» (1975), Զուարճալի հարցազրոյցներ» (1985), «Ես քո զաւակն եմ, Հայաստան» (1986), «Խորհրդաւոր խորհրդարան» (1992) եւայլն։ Դարձել է համամիութենական երաժշտական մրցոյթի դափնեկիր երգերի տեքստերի համար։ Նրա բանաստեղծութիւնները թարգմանուել են ՍՍՀՄ եւ արտասահմանեան բազմաթիւ լեզուներով։ ԽՍՀՄ փլուզումից յետոյ Սահակեանը շարունակել է հրատարակել իր «Ոզնի» հանդէսը, նաեւ աշխատել է Հանրային հեռուստընկերութիւնում։ Ընտրուել է նաեւ ՀՀ Գերագոյն խորհուրդի պատգամաւոր։
Արցախի Պետական Համալսարան
Պատմութիւն
1973 թուականին բուհն ստացել է ինքնուրոյն կարգավիճակ եւ վերանուանուել Ստեփանակերտի պետական մանկավարժական ինստիտուտ։
Արամայիս Սահակեան
Մէջբերումներ
Նրա ստեղծագործութիւններից եւ մտքերից.
Արցախի Պետական Համալսարան
Արցախեան ազտամարտի տարիներ
80-ական թուականներբւ երկրորդ կիսուն, արցախահայութեան ազատագրական պայքարի նոր փուլի սկզբնաւորման օրերբուն, համալսարանը դարձաւ համաժողովրդական պայքարի գիտական հիմնաւորման օջախ։ Արցախեան ազատամարտի առաջին օրերէն ուսանողներն ու դասախօսները կամաւոր զինուորագրուեցան ղարաբաղեան հողում հայութեան յարատեւման պայքարին։ 1988 թուականի փետրուարին բուհի մէջ սկզբնաւորուած ուսանողական շարժումները նպաստեցին, որպէսզի մայր Հայաստանի հետ արցախահայութեան վերամիաւորման արդարացի պահանջը վերաճի համազգային գաղափարի։ Ժամանակաւորապէս դադարեցուեցին ուսումնական պարապմունքները Ստեփանակերտի պետական մանկավարժական հիմնարկին մէջ, եւ բուհի հայկական ու ռուսական բաժինները նոյն թուականի նոյեմբեր ամսուան ընթացքին տեղափոխուեցին Վանաձոր` տեղի մանկավարժական հիմնարկին մէջ ուսումը շարունակելու համար:
Արցախեան պատերազմի թէժ տարիներուն` 1992 թուականի հոկտեմբերին, Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութիւնը որոշում ընդունեց միաւորել վանաձորի մանկավարժական հիմնարկի Ստեփանակերտի բաժանմունքը երեւանի ճարտարագիտական համալսարանի Ստեփանակերտի մասնաճիւղի հետ՝ միաւորուած նորաստեղծ բուհն անուանելով Արցախի պետական համալսարան՝ Արպհ։
ԼՂՀ անկախութեան տարիներ
ԼՂՀ անկախութեան տարիներուն համալսարանը աննախադէպ կը զարգանայ արձանագրել։ 2008-2009 թուականներուն ուսումնական տարին իրականացուած է անցումը կրեդիտային համակարգի՝ ուսումնառութիւնը կազմակերպելով պոլոնիայի հռչակագիրի համաձայն, եռաստիճան համակարգով՝ բակալաւրիատ, մագիստրատուրայ, ասպիրանտուրա։ Ուսումնական գործընթացը առկայ կը կազմակերպուի եւ հեռակայ բաժիններուն մէջ։
Համալսարանը ունի երեք մասնաշէնք եւ վարչական շէնք, կը գործէ 9 հիմնարկ, 25 ամպիոն, որոնցմէ մէջ կ'աշխատի մօտ 350 դասախօս, որոնցմէ են գիտութեան 9 տոկթոր, գիտութեան 69 թեկնածու, 24 մասնագէտ, 76 դոցենտ։ Պայմանագրային հիմունքներով համալսարանին մէջ կը դասախօսեն ինչպէս Արցախի, այնպէս ալ ՀՀ-էն եւ ՌԴ-ից հրաւիրուած բարձրակարգ մասնագէտներ։ Համալռարանի առկայ եւ հեռակայ բաժիններու բակալաւրիատին մէջ եւ մագիստրատուրային մէջ կան շուրջ 3300 ուսանողներ։ Ասպիրանտուրայի մէջ կան շուրջ հինգ տասնեակ ասպիրանտներ, որոնք, որպէս կանոն, յաջողութեամբ կը պաշտպանեն թեկնածուական թեզեր եւ կ՛ըստանան գիտական աստիճան ։
Տուեալներ
Համալսարանը ունի հրատարակչութիւն, ուր կը հրատարակուին «Գիտական տեղեկագիրը», «Հայագիտական հանդէսը», «Արցախի համալսարան» ամսաթերթը, գիտամեթոդական եւ այլ գրականութիւն։ Համալսարանը ունի աստղադիտարան, ուր ուսանողները կ՛ուսումնասիրեն իրենց պարապմունքները եւ կը դիտեն աստղային երկինքը։
Արցախեան պատերազմին նահատակուած թիւով 72 ուսանողներու յիշատակին կառուցուած հյւշակոթողին իրենց հարգանքի տուրքն կը մատուցեն համալսարան ժամանած հիւրերն ու պաշտօնական պատուիրակութիւնները։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Արցախի համալսարաններ (արեւմտ.)
Սիմոն էֆենտի
Սիմոն էֆենդի (անյայտ ), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
1914 թուականի Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ Պաղտատի հիւանդանոցին մէջ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած՝ հրամանատարի աստիճանով։
1916 թուականի Ապրիլ 17-ին Պէյթ-ուլ-Արիսի մէջ հակայարձակման ժամանակ զոհուած է։
Գրականութիւն
Յարման Արսէն, Հայերը Օսմանեան առողջապահութեան ծառայութեան մէջ եւ պատմութիւն սուրբ Փրկիչ հայոց հիւանդանոցի (թուրքերէն), Սթամպուլ, 2001։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:1916 մահեր Ստորոգութիւն:17 Ապրիլի մահացածներ
Վարդան Աշգարեան
Հայր Վարդան Աշգարեան (26 Նոյեմբեր 1937, Հարպիէ (Անտիոք) - Վիեննա, 28 Յուլիս 2012), Մխիթարեան միաբանութեան անդամ, հայ կաթողիկէ համայնքի Պէյրութի պատրիարքական թեմի ընդհանուր փոխանորդ։
Կենսագրութիւն
Իմաստասիրական եւ աստուածաբանական բարձրագոյն ուսումը աւարտելէ ետք, արեւելեան լեզուներու եւ գրականութեան ճիւղերուն հետեւած է Վիեննայի պետական համալսարանին մէջ։ Մասնագիտացած է արդի գրականութեան մէջ։
1964-1987 եղած է Հազմիէի Մխիթարեան վարժարանի տնօրէնը եւ դասաւանդած՝ գրականութիւն եւ բարոյագիտութիւն բարձրագոյն դասարաններուն։ Պէյրութի Սէն Ժոզէֆ համալսարանի արեւելեան լեզուներու բաժնին մէջ դասախօս եղած է 1965-1975-ին։ 1982-ին եղած է Յովհաննէս-Պետրոս ԺԸ. Գասպարեան Պատրիարք-Կաթողիկոսի օգնական եպիսկոպոսը, իսկ 1999-էն՝ Տէր Ներսէս-Պետրոս ԺԹ. Կաթողիկոսի օգնականը :
2000-էն նախագահն էր հայ կաթողիկէ վարժարաններու տնօրէններուն, ինչպէս նաեւ գլխաւոր պատասխանատուն՝ հայ կաթողիկէ պատրիարքարանի դպրոցներուն։
Աշխատակցած է սփիւռքահայ բազմաթիւ թերթերու եւ գրած՝ կրօնա-բարոյական, գրական եւ բանաստեղծական տասնեակ գիրքեր։
20 Դեկտեմբեր 2011-ին, հայ կաթողիկէ միութեան «Արարատեան» սրահին մէջ մեծարանքի հանդիսութիւն կազմակերպուած է՝ նուիրուած Վարդան եպս. Աշգարեանի :
2011-ին հանգստեան կոչուելէ ետք, 2012 Յունուարին ան մեկնած է Վիեննա՝ Մխիթարեան միաբանութեան ուխտին մէջ շարունակելու իր ներանձնական կեանքը։
Մահացած է նոյն տարին ու թաղուած, ըստ կտակին, իր մօր շիրիմի կողքին՝ Այնճարի գերեզմանատան մէջ։
Հրատարակած գիրքեր
Գրչանունը Վարդան Զօրենց եղած է, իսկ հրատարակած գիրքերն են՝
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1937 ծնունդներ Ստորոգութիւն:26 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:2012 մահեր Ստորոգութիւն:28 Յուլիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Մխիթարեան միաբանութեան անդամներ
Մատթէոս Ծարեցի
Մատթէոս Ծարեցի (, հայ հոգեւորական եւ հրատարակիչ։ 17-րդ դարու Ամսթըրտամի հայկական տպագրութեան հիմնադիր։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Արցախի Ծար գաւառին մէջ։ Էջմիածինի ծառայած է որպէս կաթողիկոսի քարտուղար։ 1655 թ. Յակոբ Ջուղայեցի կաթողիկոսը անոր գործուղած է Եւրոպա՝ տպարան հիմնելու եւ Աստուածաշունչը հայերէն տպագրելու նպատակով։ Սկիզբը Ծարեցին ան փորձած է ընել Իտալիոյ մէջ, սակայն անոր խոչընդոտած է Ինքվիզիան։ Այնուհետեւ 1658 թ. մեկնած է Նիտերլանտներ։
Ծարեցիին գործը շարունակած է Ոսկան Երեւանցին, եւ 1666 թ. առաջին անգամ հայերէն լեզուով տպագրուած է Աստուածաշունչը։
Ծարեցիին հիմնադրած տպարանը գործած է մինչեւ 1718 թ.։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ տպագրիչներ Ստորոգութիւն:Հայերը Նիտերլանտի մէջ
Մեծն Կոստանդին
Կոստանդիանոս Ա .Մեծ (լատիներէն անունը ամբողջութեամբ՝ Flavius Valerius Aurelius Constantinus, 27 Փետրուար,272 Նեսս, Մյոզիա (ներկայիս Նիշ քաղաք, Սերպիա) -  22 Մայիս ,337, Նիկոմիդիա), Հռոմ ի կայսր։
Մայրը, Հելլէն, ծագումով յոյն էր։ Հայրը եղած է Հռոմի Կեսար եւ Արեւմուտքի փոխ Կայսր, Ք․ա․ 293 թուականին։
Կը ղրկուի արեւելք, ու կը դառնայ Տիոքլիդիանոս եւ Կալլերիոս կայսրերուն բանակներուն հազարապետը։ Հօր մահէն  ետք՝ Ք․ա․ 306, զօրքին  կողմէն  կը հռչակուի «Օգոստոս», Կայսր, եւ տարած ներքին կռիւներուն Մակսենտիոս եւ Լիկիանոս կայսրերուն դէմ յաղթական կը հանդիսանայ։  Ք․ա․ 324 թուականին Հռոմէական կայսրութեան մենատէր - Կայրը կը դառնայ։
Ք․ա․ 313-ին, Միլանի հրովարտակով կը թոյլատրէ քրիստոնէական դաւանանքը, իսկ հետագային կը սկսի բացայայտօրէն հովանաւորել քրիստոնէութիւնը։ 330-ին, Բիւզանդիոն քաղաքին մէջ կը կառուցէ արքունիքը եւ զայն կը վերանուանէ Կոստանդնուպոլիս, որ կը դառնայ կայսրութեան մայրաքաղաքը։  Կ՛ իրականացնէ պետական կառավարման համակարգի բարեփոխումներ, օրինակ՝ կայսերական կարգի յաջորդութեան վերաբերող Տիոքլիդիանոսի Քառեակը կը փոխարինէ զաւակի/զաւակներու ժառանգութեան իրաւունքով։
Կը մահանայ 337-ին՝ մահուան մահիճին ընդունելով քրիստոնէական մկրտութիւնը։ Կոստանդիանոս կայսրը շարք  մը քրիստոնէական եկեղեցիներու, այդ շարքին մէջ  նաեւ Հայ առաքելական եկեղեցւոյ կողմէն դասուած է սուրբերու  շարքին։
Վարուժան Աճէմեան
Կենսագրութիւն
Վարուժան Աճէմեան ծնած է Պոլիս: Ուսումը ստացած է Մխիթարեան վարժարանին մէջ, զոր աւարտելէ ետք ընդգրկած է հաշուակալութեան ասպարէզը։
1956-ին սկսեալ ընտանեօք հաստատուած է Պուէնոս Այրէս: Վեց տարի պաշտօնավարած է տեղւոյն Մխիթարեան վարժարանին մէջ, որպէս հայերէն ի ուսուցիչ։ Ապա պաշտօնավարած է Հ.Բ.Ը.Մ. Մարի Մանուկեան եւ Դերձակեան երկրորդական վարժարաններուն մէջ :
Հրատարակուած գործերն են.
Առաջին երկուքը ներկայացուած են Պոլսոյ Մխիթարեան Սանուց Միութեան մէջ. իսկ երրորդը՝ Պուէնոս Այրէսի մէջ։ Մխիթարեան Սանուց Միութեան բեմին վրայ ներկայացուած է նաեւ «Ներսէն ու դուրսէն» թատերախաղը, որ ցարդ չէ տպագրուած։ Վ. Աճէմեան ունի նաեւ այլ անտիպ թատերգութիւններ։
Արամեան Դպրոց (Թաւրիզ)
Արամեան Դպրոց, երկսեռ, ութամեայ դպրոց։ Հիմնուած է 1851 թուականին, Թաւրիզի Ղալա թաղամասի եկեղեցւոյ բակին մէջ՝ Սահակ եպսիսկոպոս Սաթունեանի նախաձեռնութեամբ։ Մինչեւ 1875 թուական կոչուած է Ներսիսեան (ի պատիւ Ներսէս Շնորհալիի), յետագային՝ իրանահայ բարերար Արամեանի անունով։
Վարուժան Աճէմեան
Կենսագրութիւն
Աշխատակցած է Պոլսոյ գրեթէ բոլոր թերթերուն եւ հանդէսներուն։ Տուած է հանրածանօթ մտաւորականներու երգիծական դիմանկարները Բագարատ Թեւեան ի «Երջանիկ» տարեգիրքին մէջ (1946, 1949): Խմբագրած է Պուէնոս Այրէսի «Շարժում» եւ «Սարտարապատ» շաբաթաթերթերը։
Արամեան Դպրոց (Թաւրիզ)
Նախապէս արական դպրոց եղած է, 1887 թուականին տեղափոխուելով Թումանեանցներու միջոցներով կառուցուած Աննայեան դպրոցի շէնքը եւ միանալով օրիորդաց դպրոցին՝ դարձած է երկսեռ եւ կոչուած Արամեան-Աննայեան ազգային դպրոց։
1852 թուականին ունեցած է 60 աշակերտ, յաջորդ տարի՝ 100։ Յետագային աշակերտներուն թիւը հասած է 240 -260-ի։
Մինչեւ 1936 թուական վարժարանը տուած է շուրջ 1300 ընթացաւարտ։
Վարուժան Աճէմեան
Գործեր
1967-էն սկսեալ մշակած է նաեւ բանաստեղծութեան արուեստը, տալով համամարդկային զգացումներով տոգորուած գողտրիկ քերթուածներ։
Արամեան Դպրոց (Թաւրիզ)
Դասաւանդուած են հայերէն, ռուսերէն, ֆրանսերէն, պարսկերէն եւ այլ առարկաներ։ Ուսուցումը հայերէն եղած է։ Դպրոցի առաջին տեսուչը Տէր Յովսէփ քահանան էր։
Վարուժան Աճէմեան
Գործեր
Վարուժան Աճէմեան գիտէ պարզ նիւթ մը շահեկան դարձնել, ինքնատիպ յղացումներով եւ հաճելի սրամտութիւններով համեմելով զայն։ Վարպետօրէն կը ներկայացնէ իր ստեղծած հերոսները, տալով անոնց ինքնուրոյն դիմագիծ եւ նկարագիր։ Առհասարակ անոնք ժողովուրդին խոնարհ խաւէն սերած տիպարներ են, կլանուած՝ իրենց առօրեայ հոգերով։ Ոճը անսեթեւեթ է ու վճիտ, նրբամիտ ու գունագեղ է։
Լիոնի Սէյնթ Էքզիւփերի Օդակայան
Լիոնի Անթուան տը Սէյնթ Էքզիւփերիի անուան օդակայան (Aéroport de Lyon-Saint Exupéry, ԻԱԹԱ՝ LYS, ԻՍԱՕ՝ LFLL), միջազգային օդակայան մըն է Ֆրանսայի երրորդ մեծութեան քաղաքի՝ Լիոնին մէջ: Օդակայանը կոչուած է ֆրանսացի նշանաւոր օդաչու եւ գրող Անթուան տը Սէյնթ Էքզիւփերիի (Antoine de Saint Exupéry) անունով:
Վարուժան Աճէմեան
Գործեր
1992 Մարտին, Վարուժան Աճէմեան՝ իր ծննդեան 75ամեակին առթիւ, Սփիւռքի հետ Մշակութային Կապի Կոմիտէի Նախագահ՝ Հրաչիկ Սիմոնեանէն ստացած է շնորհաւորագիր մը, որպէս գրող եւ հասարակական ու մշակութային գործիչ։ Իսկ անկէ առաջ, իբրեւ հիւր Մայր Հայրենիք գտնուած շրջանին, հայրենի գրողներու կողմէ պատրաստուած էր իր կեանքին ու գործերուն նուիրուած մէկ ժամնոց տեսերիզ մը։
Գէորգ Չաւուշ
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1870 թուականին Սասնոյ Փսանաց գաւառի Մկթենք գիւղը։ Չաւուշի հօր անունը Արօ էր, իսկ անոր հօրեղբայրը՝ իշխան Ղզրոն էր։ Ունէր երկու եղբայր՝ Մինաս եւ Օհան։
Լիոնի Սէյնթ Էքզիւփերի Օդակայան
Պատմութիւն
Օդակայանին բացումը կայացած է 12 Ապրիլ 1975-ին նախագահ Վալերի Ժիսքար տ'Էսթէյնի (Valéry Giscard d'Estaing) կողմէ: Անիկա կառուցուած էր փոխարինելու համար Լիոնի հին Պրոն օդակայանը, որը ներկայիս կ'օգտագործուի միայն որպէս ռազմական: 1994-ին կառուցուած բարձր արագութեան երկաթուղիով օդակայանը ուղիղ կապով միացաւ Փարիզին եւ Մարսէյլին: Օդակայանի թաղարը կառուցուած է Սանթեակոյ Քալաթրաւայի նախագիծով, որով անիկա դարձած է ամենաճանչուողներէն մին: 1997-էն օդակայանը Air France-ին համար դարձած է հենակէտ:
Չուերթներ
19 Ապրիլ 2018-էն Armenia Aircompany ընկերութիւնն սկսաւ կանոնաւոր չուերթներ Երեւանի եւ Լիոնի միջեւ
Արամեան Դպրոց (Թաւրիզ)
Արամեան դպրոցին մէջ դասաւանդած են Րաֆֆին եւ Հրաչեայ Աճառեանը ։
Գէորգ Չաւուշ
Կենսագրութիւն
Գէորգ Չաւուշը Անդրանիկի հետ Սերոբ Աղբիւրի սպաննութեան վրէժը լուծած է։ Սերոբի մահէն ետք առաջարկուած է իրեն գլխաւորել ֆետայիները, սակայն ինք համեստ ըլլալով մերժած է եւ իր տեղը զիջած է Անդրանիկին։ Չաւուշի ամենայայտնի մարտերէն մէկը եղած է Առաքելոց վանքի կռիւը, զոր կազմակերպած էր Անդրանիկը։ Գեւորգ անձամբ ղեկավարած է Իշխանաձոր գիւղի պաշտպանութիւնը։ Գեւորգը համոզուած էր, որ պէտք է դաշնակից ըլլալ քիւրտերուն հետ, այդ պատճառով ալ մեծապէս յարգուած է քիւրտերուն կողմէ։ Ատկէ անկախ Չաուշը դաժանաբար պատժած է այն քիւրտերը, որոնք կը թալանէին հայ գիւղացիներուն ունեցուածքը։ Եղած է միակ ֆետային, որ բոլոր ֆետայական օրէնքներուն հակառակ ամուսնացած է։
Ուսման Տարիները եւ Արաբոն
Արաբոն կը յաջողի բանտէն փախչիլ, սակայն Գէորգէն կը խնդրէ լուր տարածել թէ Արաբոն գացած է։
Առաջին Մարտերը
1893 Յունիս 17-ին ժամը 3-ին Տալւորիկի մէջ ահեղ պատերազմ կը սկսի։ ֆետայիները կ՛որոշեն մինչեւ արեան վերջին կաթիլը կռուիլ եւ չյանձնել Տալւորիկը։ Գէորգ Չաւուշն իր վրայ կը վերցնէ Սատանի կամրջի պաշտպանութիւնը։
Օգոստոս 3-ին թուրքերը կը գրաւեն Գելին եւ կ՝ այրեն զայն։
Օգոստոս 27-ին թուրքերը կը մտնեն Տալւորիկ եւ կը գրաւեն զայն։
Ձերբակալութիւն
1894 թուականի Օգոստոսի վերջը Գէորգ Չաւուշը Մեծն Մուրատի հետ փոքրաթիւ խումբով կ՝ իյնայ պաշարման մէջ։ Անոնք կը յաջողին երեք օր դիմադրութիւն ցոյց տալ, իսկ ետքը կը ձերբակալուին։
Գէորգ Չաւուշ սակայն փախուստ կը կազմակերպէ եւ կը համոզէ Մուրատը իր հետը փախչելու։ Սակայն Մուրատ կը մերժէ առաջարկը։ Գէորգ 1896-ի Ապրիլ 20-ին գիշերը կը փախչի բանտէն։
Սերոբ Աղբիւրի ջոկատին մէջ
1898-ին Բաբշէնի կռիւէն ետք Սերոբ Աղբիւր կը ստիպուի հեռանալ իր հայրենի բնակավայրէն ու կ՚անցնի Սասուն։ Հոն Գէորգ Չաւուշը իր խումբով կը միանայ իրեն։ Սերոբ սկսաւ ֆետայական օրէնքներ մտցնել հայդուկներուն մօտ։ Օրէնքներէն առաջինն այն էր, որ ֆետային ամուսնացած է զէնքի հետ։ Սակայն օր մը Չաւուշի հօրեղբայրը կը փախցնէ Առաքելոց վանքի տնտեսուհիին՝ Հերմոյին, հետեւաբար պէտք էր Գէորգը արժանի պատիժը տար իր հօրեղբօր, որովհետեւ այս վերջինս չէր համարձակեր այդպիսի բան մը ընել եթէ Գէորգ այդքան մեծ հեղինակութիւն չունենար հայդուկներուն շրջանին մէջ։ Գէորգ ստիպուած կը սպաննէ հօրեղբայրը, ապա կը լքէ Սերոբի ջոկատը։
Վարուժան Աճէմեան
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Գէորգ Չաւուշ
Սերոբ Աղբիւրի մահը
Գէորգի բացակայութեան ընթացքին Սերոբ դաւաճանութեան զոհը կը դառնայ։ Գեղաշէնցի Աւէն ոչ միայն կը մատնէ Սերոբի գտնուելու վայրը, այլ նաեւ հայդուկապետին թունաւոր ծխախոտ կու տայ։ Մեծ հայդուկի մահէն ետք, Անդրանիկն ու Գէորգ Չաւուշը հետամուտ կ'ըլլան, որ բոլոր դաւաճանները կրեն իրենց արժանի պատիժը։ Առաջինը պատժուողը դաւաճան ռես Աւէն է, որ թունաւորած էր Սերոբը, ապա շարունակաբար կը սպանեն բոլոր դաւաճանները, իսկ ի վերջոյ կը կտրեն Խալիլի գլուխը ։
Առաքելոց Վանքի կռիւը
1901-ի Նոյեմբեր 3-ին Անդրանիկ Գէորգ Չաւուշի եւ 25-27 հայդուկներու հետ կը փակուին Մշոյ Սուրբ Առաքելոց վանքին մէջ, որ նաեւ կը կոչուի Թարգմանչաց վանք։
Անդրանիկ կ'ուզէ իր կամքը թելադրել սուլթանին, որ ստիպուած զիջումներ կը ատարէր։ Սակայն Նոյեմբեր 7-ին թուրքերը կը պաշարեն վանքը 3000-հոգինոց բանակով։ Պաշարումը կը տեւէ օրեր։ Թրքական բանակը 20 օրուան ընթացքին ահագին զոհեր կու տայ ։ Թուրքերը բանակցութիւններւը կը սկսին պաշարման 17-րդ օրը։ 1901-ի Նոյեմբեր 27-ի գիշերը ֆետայիները սպիտակ սաւաններու օգնութեամբ աննկատ կը ճեղքեն վանքի պաշարումը եւ կը հեռանան։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:27 Նոյեմբերի մահածացներ Ստորոգութիւն:Հայ ֆետայիներ
Գրիգոր Ա. Քհնյ. Մինասեան
Նախնական կրթութիւնը ստացած է Ազգ. Նէրսէսեան վարժարանի մէկ սենեակին մէջ բացուած վարդանանց Մեսրոպեան Սանուց Վարժարանը, որ հիմնուած է Վարդանեան Ընկերութիւնը նախաձեռնութեամբ։
Ան կրցած է դպրոց յաճախել միայն հինգ տարիներ՝ 1874-1879։ Կեանքը պայմանները առիթ չեն տուած ուսումը շարունակելու։ Բայց հետագային, ինքնաշխատութեամբ եւ գիշերային դպրոց յաճախելու զօրացուցած է Հայերէն եւ Թրքերէն լեզուները։
Ան կը մտնէ ասպարէզ եւ 1883-1893 հետեւած է մանուսայագործութեան(կեսպարագործութիւն)ու հետագային դարձած է լաւ արհեստաւոր։ Այս յաջողութիւնը պատճառ եղած է, որ ան պրն. Կարուճ Սերմէճեանի հետ ընկերովի գործի մը ձեռնարկէ։ Սակայն երկու տարիներ ետքը, բաժնուելով դարձած է գրագիր-հաշուապահ Լէյլէհեան եղբայրներու վաճաոստան, ուր Պաշտոնավարած է մինչեւ 1903 թուական։ Շնորհիւ իր ընթերցանութեան դարձած է իր ժամանակի լուսաորեալներէն մին։ Եւ իբրեւեւ այդպիսի հետաքրքրուած՝ ազգային-եկեղեցական ու կրթական կեանքով։ Իր գաղափարակիցներուն հետ համահորհուրդ, ան հիմնադիրներէն մին եղած է 1858-ի թանգարան Ընկերութեան, որ 1863-ին կը դառնայ Ուսումնասիրաց թանգարան եւ Հուսկ ուրեմն՝ Վարդանեան Ընկերութիւն։ Հետագային, իր հասակակից երիտասարդներուն հետ ան հիմնած է Վարդանանց Սանուց Միութիւնը, որուն գլխաւոր նպատակը կըլլայ ճոխացնել Վրդանեան Մատենադարանը։
Ան իր կեանքի ընկերը ընտրած է այնթապցի Յակոբ Թահթաճեանի դուստրը՝ Սանդուխտ(եզսա), որուն հետ պսակուած է 19 Դեկտ.1893-ին Այնթապի մէջ։ Ունեցաւ եոթ զաւակներ՝ Նորայր, յակոբ, խաչիկ, ադամ-Նորայր, նուպար եւ Հռիփսիմէ։ Մանչերէն երկուքը՝ Նորայր եւ Յակոբ փոքր տարիքէն մահացած են։
Վախճանած է 12 Փետրուա1946-ին հալէպ։
Թաղման կարգ նու վերջին օծումը կատարուած է ձեռամբ՝ Գերպ Տ.Խորէն Ծ.Վրդ.Բարոյեանի (Առաջնորդական Փոխանորդ Ճէզիրէյի եւ ապա Կաթողիկոս Մեծի Տանն Կիլիկոյ), Ս.Աստուածածին Եկեղեցոյ մէջ, 14 Փետրուարին, տեառնըդառաջի օրը։
Մարմինը ամփոփուած է Հայոց Ազգ.Գերեզմանատան մէջ ։
389 (թիւ)
389 (երեք հարիւր ութսունինը) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 388-ի եւ 390-ի միջեւ
Երուանդ Քոչար
Երուանդ Սիմոնի Քոչար (Քոչարեան) (15 Յունիս 1899, Թիֆլիս – 22 Յունուար 1979, Երեւան), հայ խորհրդային նկարիչ-արձանագործ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1976)։ Երուանդ Քոչար հայ քանդակագործութեան եւ գեղանկարչութեան ամէնէն նշանաւոր ներկայացուցիչներէն է :Անոր ստեղծագործութիւնը՝ Ժթ.դարու ամէնէն հետաքրքրական երեւոյթներէն:
Կենսագրութիւն
Յաջորդ հանգրուանը Վենետիկն էր, ուր երիտասարդ արուեստագէտը կ'ուսումնասիրէ Ս. Ղազարի մատենադարանի մանրանկարչական հարուստ հաւաքածոն, կը ծանօթանայ հռոմէական եւ Վերածնունդի շրջանի արուեստի գանձերուն։ Վենետիկի մէջ, ստեղծած դիմաքանդակներուն համար կ'արժանանայ արծաթէ շքանշանի: Մեծ արուեստագէտին ճակատագիրը եղեռական ընթացք կը ստանայ։ Հայրենիքի մէջ ան կը մեղադրուի ֆորմալիզմի մէջ, որ «ժողովուրդի թշնամի»ի հոմանիշն էր։ Բաւական է ըսել, որ հայրենիքի մէջ Քոչարի առաջին անհատական ցուցահանդէսը կը բացուի վերադառնալէն 30 տարի ետք միայն՝ 1965-ին։ Արգելքները, բանտը, մեկուսացումը, անտարակոյս, կ'ազդեն Քոչարի ստեղծագործական ընթացքին վրայ, բայց այս պարագային կարծես կը գործէ հակազդման օրէնքը։ Որոշիչ դեր կ'ունենայ նաեւ Խրուշչովեան «ձիւնհալը»։ Այս տարիներուն կը ստեղծուին «Էքստազը» (1960), «Պատերազմի արհաւիրքը» (1962), «Զուարթնոցի արծիւը» (1955), «Կիբեռնետիկի մուսան» (1972), «Վարդան Մամիկոնեանը» (1972), Հայաստանի ու հայութեան խորհրդանիշ դարձած «Սասունցի Դաւիթը» (1959) եւ այլ մեծարժէք ստեղծագործութիւններ ։
Քոչարի արուեստը իր մէջ կ'ամփոփէ համաշխարհային հին ու նոր արուեստի, ինչպէս եւ ժամանակակից նորարարական ուղղութիւններու շատ գիծեր ու սկզբունքներ:
Երուանդ Քոչար կը մահանայ 1979-ին Երեւան։ Անոր անունով կը կոչուի Երեւանի փողոցներէն մէկը։
1984-ին Երեւանի մէջ կը բացուի Երուանդ Քոչարի թանգարանը, ուր արուեստասէրը կրնայ ամբողջական պատկերացում կազմել վարպետին ստեղծագործական ուղիին մասին։ Միայն Երուանդ Քոչարի թանգարանին մէջ եւ Փարիզի Փոմփիտու կեդրոնին մէջ կարելի է տեսնել Քոչարի տարածական նկարները։
2015-ին Հայաստանի ազգային պատկերասրահը Երուանդ Քոչարի թանգարան (Երեւան)ին հետ համատեղ ներկայացուցած է «Երուանդ Քոչար. սերունդներու երկխօսութիւն» ցուցահանդէսը (գեղանկար, քանդակ եւ տարածական նկարչութիւն) :
Առաջին շրջան
Ստեղծագործութեան առաջին շրջանը կապուած է Թիֆլիսեան տարիներուն հետ: Քոչարի ի վերուստ տրուած գեղարուեստական ընդունակութիւնները կը դրսեւորուին վաղ հասակին, Ներսիսեան դպրոցի առաջին դասարանէն, ուր ան ուսում ստացած է 1906-1918 թուականներուն: Շուտով Քոչարի կարողութիւնները կը նկատէ անոր գեղանկարչութեան դասատուն ՝ Յարութիւն Շամշինեան: Վերջինիս խորհուրդով Քոչար կ'ընդունուի Գեղարուեստը խրախուսող կովկասեան ընկերութեան նկարչական դպրոցը, որու տնօրէնն էր Թիֆլիսի մէջ յայտնի գեղանկարիչ եւ ծաղրանկարիչ Օսքար Շմեռլինկը: Այդ շրջանին անոր ստեղծած աշխատանքները հիմնականին մէջ դիմանկարներ ու կենցաղային տեսարաններ են: Ստեղծագործական աւելի կայուն ու երկարատեւ յափշտակութեան մասին կը վկայեն փոքրադիր իւղանկարներ, ջրանկարներ, մատիտանկարներ, որոնք ստեղծուած են 1918-ին,մինչեւ Մոսկուա մեկնիլը:Անոնցմէ են «Պարտէզ Թիֆլիսի մէջ», «Պարտէզը», «Զրոյց», «Երեքը պարտէզին մէջ», «Մտերմական  խօսակցութիւն»: Մինչեւ 1922 Քոչար մնացած է Թիֆլիս, շարունակելով իր ստեղծագործական  աշխոյժ որոնումները, յենելով հին արուեստին  եւ  Վերածնունդի դասական աւանդոյթներուն վրայ։ Դասական միտումը առաւել ցայտուն կը  դրսեւորուի  Քոչարի ածխամատիտով գծագրութիւններուն մէջ, որոնցմէ են   «Տղու գլուխը», «Կանացի դիմանկարը», «Արփենիկ  Յովսէփեանի դիմանկարը» աշխատանքներուն մէջ:
Դասական եւ նորարարական  այդ երկու միտումները   հաշտեցնելու փորձ ըրած է վաղ շրջանի   առաւել յաջող գործերէն մէկուն մէջ `1919 գծած  «Ի խորոց»  մեծադիր իւղանկարին մէջ։
Երկրորդ շրջան
1922-ին  Քոչար Եւրոպական արուեստին մօտէն ծանօթանալու եւ զայն  ուսումնասիրելու նպատակով  կ'երթայ Եւրոպա: Նախ Կոստանդնուպոլիսն էր  անկէ ետք՝ Վենետիկ: Վենետիկի մէջ  արուեստագէտը կը  մնայ Ս.Ղազար կղզիի հայ մխիթարեան  վանականներու  հովանիին տակ: Հոն առաջին անգամ լրջօրէն կը զբաղի  քանդակագործութեամբ` կը կերտէ Աւ. Իսահակեանի, Վենետիկի  Քարտինալ Լաֆոնթենի, Ժ. Զաքարեանի  եւ Աբբահայր Կիւրեղեանի  քանդակները: Վենետիկի մէջ կը ստեղծէ նաեւ քանի մը երփնագիր գործեր` «Իտալացի բանաստեղծը», «Ղազարոսի յարութիւն»ը: «Իտալացի բանաստեղծը» նկարին մէջ պատկերուած  է  սրճարանի սեղանին  հանգիստ նստած, գինիի գաւաթով եւ  ծխամորճով երիտասարդ մը։ Անոր աչքերուն արտայայտութեան մէջ կը նկատուի միտքի լարուած ու կեդրոնացած աշխատանքը, իսկ ազնուական նուրբ դիմագիծերը բանաստեղծին խոր իմացականութեան կնիքը կը կրեն։
1923-ին Քոչար կը հաստատուի Փարիզ։ 1923 -1925 թուականներուն անոր աշխատանքները կը ներկայացուին Աշնանային սալոնին մէջ, Անկախականներու սալոնին մէջ, Գիտական ընկերութեան ցուցահանդէսին մէջ, ժամանակակից արուեստի միջազգային ցուցահանդէսին մէջ, իսկ 28 Հոկտեմբեր 1926–ին Փարիզի ,,Le Sacre du Printemps,, (1959, Սրբազան գարուն) պատկերասրահին մէջ կը բացուի անոր անհատական անդրանիկ ցուցահանդէսը ։ 1923 -1926 թուականներուն Քոչար շարք մը ուշագրաւ աշխատանքներ կը ստեղծէ՝ «Հաստլիկը յարդարուելու ատեն» ,« Հուրին» ,« Պտուղներով հուրին», «խնձորով աղջիկը» ,« Արեւելեան կանայք», «Տեսիլք», «Ընտանիք» եւ «Սերունդներ»։ Նկարիչին նշուած աշխատանքները կը գրաւեն՝ Վալտեմար ժորժի, Սենթ – էնեանի, Անտրէ Փասքալ–Լեւիի, Ռայմոն Սելիկի, Մորիս Ռեյանլի եւ ֆրանսացի այլ յայտնի քննանդատներու ուշադրութիւնը։ Քոչարի մասին կը գրեն ՝ «L'Art Vivant»(Կենդանի արուեստ ),  «La Revue   Moderne  das  Arts  es  de la Vie»(Արուեստներու եւ կեանքի ժամանակակից հանդէս), «La Revue du Vrai et  du Beau»(ճշմարտութեան եւ գեղեցկութեան հանդէս),  «Les  Artistes daujourdhui»( Արդի արուեստագէտները ), «Cahiers d Art»( Արուեստի տետրեր) գեղարուեստական լրագիրները եւ ամսագիրները։ Քոչարի մեծ ճանաչում կը շնորհէ անոր երկրորդ ցուցահանդէսը՝ «Le peinture dans l'espace» (Նկարչութիւն տարածութեան մէջ կամ տարածական նկարչութիւն)  վերնագիրով, որ կայացած է Նոյեմբեր 1928–ին փարիզեան «Van Leer» պատկերասրահին մէջ։ «Տարածական նկարչութիւն» անուան տակ արուեստի պատմութեան մէջ կը մտնեն Քոչարի այդ ստեղծագործութիւնները։ «Տարածական նկարչութիւնը» Քոչարի միտքին փայլուն նուաճումը կը հանդիսանայ։
Երրորդ շրջան
1936-ին Քոչար կը ներգաղթէ խՍՀՄ․։ Շատ չանցած՝ 1941-ին պատերազմի սկսելուն առաջին օրը զինք կը ձերբակալեն։ Բանտէն ետք Քոչար կարեւոր յայտանգործութիւն կը կատարէ, իր առանձին կտաւներուն՝ «Կանացի դիմանկար», 1945,«Տղու գլխանկար» 1946, «Կոմիտաս» 1946, ան սովորական իւղաներկերու կամ ածխաներկերու փոխարէն օգտագործած է յատուկ մոմաներկեր, որոնց պատրաստման համար 19 Փետրուար 1948-ին ՍՍՌՄ նախարարներու խորհուրդին առընթեր Գիւտարարութիւններու եւ յայտանգործութիւններու կոմիտէի որոշմամբ անոր հեղինակային վկայագիր կը տրուի։ Ք.ա. Ե. դարուն յոյները մշակած էին մոմաներկերու կիրառման՝ «տաք եղանակը», որմով երկար ատեն կը նկարէին նաեւ բիւզանդացի նկարիչները։ Բայց շատ ժամանակ չանցած այդ ոճը իր տեղը կը զիջի իւղաներկին։ Մոմաներկերու պատրաստման դեղագիրը ժամանակի ընթացքին աստիճանաբար կը մոռցուի։ Ժը.-Ժթ. դարերու հնագիտական պեղումները, նոր լոյս կը սփռեն։ Քոչար կրնայ վերականգնել «սառը եղանակը»՝ որ շարք մը առաւելութիւններ ունէր։ Իւղաներկերու համեմատութեամբ, անոնք չեն ենթարկուիր քիմիական քայքայիչ հակազդումներուն, չեն մգանար ժամանակի ընթացքին, չեն ծածկուիր մանր ճաքերով ու ճեղքուածքներով, չեն վախնար ցուրտէն եւ տաքէն, ընդունակ են դարերով պահպանելու իրենց սկզբնական թարմութիւնը։
1930-1940 թուականներուն Քոչարի ստեղծագործութեան մէջ կ'առանձնանան անոր ածխամատիտի աշխատանքները։
Հայկական Փիղ
Հայկական Փիղ, արդի փիղին ընտանիքէն՝ մամութ (mammouth4 Elephas primigenius) անուն բրածոյ փիղին մէջ տեսակն է հայկական փիղը, որուն բրածոն գտնուած է Հայաստանի Խնուս քաղաքին մօտ։ Այս անունը տրուած է անոր՝ Անգլիացի երկրաբան՝ E. Falconer-ի կողմէ։ Իսկ մամութի մնացորդները գտնուած են Հայաստանի Լենինական (Աղեքսանդրապոլ) քաղաքին եւ Լոռի ու Տէպէտա գետերուն մօտ։
Նախապատմական այս հսկայ փիղը, մամութը, որուն բարձրութիւնը կը հասնի եօթը մեթրի, ապրած է նաեւ Սիպերիոյ մէջ, ուր սառնամանիքներու տակէն կը հանուին անոր անվթար մնացած միսը, զոր շուներու կը տրուին, հակառակ որ տասնեակ հազարաւոր տարիներ սառոյցի տակ միսը մնացած են մամութները, որովհետեւ սառոյցի տակ միսը երբեք չապականիր։
Փիղերը եւ անոնց նախապատմական տեսակները խիստ տաք երկիրներու յատուկ կենդանիներ ըլլալով՝ կը հետեւի թէ Հայաստանի եւ Սիպերիա շատ տաք կլիմայ ունեցած են ժամանակին եւ կրցած են ապրեցնել այդ կենդանիները, որոնք ջնջուած են սաստիկ տաք կլիմային յաջորդող սաստիկ ցուրտ կլիմայի շրջանին։
Դանիէլ Ա. Քհնյ. Գէորգեան
'''Դանիէլ Ա. Քհնյ. Գէորգեան''' (1922, Եագուպիէ - 1998), աւաղանի անունով՝ Մովսէս, որդի Յովհաննէս եւ Նուէրայի։
Կենսագրութիւն
Դանիէլ Ա. Քհնյ. Գէորգեան, նախնական կրթութիւնը ստացած է նախ Եագուպիէի Ազգային Վերածնունդ վարժարանին մէջ, ապա Հալէպի Ազգային Կիւլպէկեան Վարժարանը, զոր աւարտած է 1934-ին։ Նոյն տարին, եկեղեցւոյ եւ ուսման սէրե զինք առաջնորդած է Երուսաղէմի Ժառանգաւորաց Դպրեվանքը, ուր ուսանած է մինչեւ 1937 թուական եւ վերադարձած է ծննդավայրը։ 1938-ին, ընտանիօք տեղափոխուած է Հալէպ:
Այնուհետեւ, բարեկամներու միջնորդութեամբ, նշանակուած է պետական պաշտօնեայ՝ հեռաձայնի բաժնի գրասենեակին բաժնին մէջ։ Մովսէս շուտով ծնօթացած է պետական շրջանակին ու յարգուած բոլորէն։
1942-ին, Եագուպիէի Սուրբ Հռիփսիմէ Եկեղեցւոյ մէջ, Մովսէս պսակուած է Օրիորդ Անթուանէթի հետ եւ ունեցած մանչ զաւակ մը՝ Գէորգ։
Եագուպիէի եկեղեցւոյ թաղականութիւնն ու հայրենակիցները նկատի ունենալով Մովսէսին վարքն ու բարքը օրինակելի ընթացքն ու կրօնասիրութիւնը, առաջարկած են իրեն, որ ընդունի քահանայական թեկնածութիւնը Եագուպիէի փոքրաթիւ հայ գաջութին համար։ Մովսէս իր հաւանութիւնը տուած է, յարգելով իր հայրենակիցներուն որոշումը։
Մովսէս քահանայական ձեռնադրութիւնն ու օծումը տեղի ունեցած են Տ. Զարեհ եպիսկոպոս Փայասլեանի ձեռամբ՝ Հալէպի Սուրբ Քառասնից Մանկնաց Եկեղեցւոյ մէջ, 23 Սեպտեմբեր 1951-ին, Խաչվերացի տօնին եւ վերակոչուած է Տէր Դանիէլ:
Նորընծայ՝ Տէր Դանիէլ այսպէս դարձած է հոգեւոր հովիւ Եագուպիէի հայութեան ուսուցիչ՝ տեղւոյն Ազգային Վերածնունդ Վարժարանին:
1960-ական թուականներուն, Լաթաքիոյ հայ գաղութին հոգեւոր հովիւը տեղափոխուած է Հալէպ, ժողովուրդը մնացած է առանց քահանայի։
Սրբազան Հօր պաշտօնական նամակով՝ Տէր Դանիէլ 1961-ին, հոգեւոր հովիւ նշանակուած է Լաթաքիոյ Սուրբ Աստուածածին Եկեղեցւոյ:
Աշլի Պենսըն
Աշլի Վիքթորիա Պենսըն,, ամերիկացի դերասանուհի եւ գեղեցկուհի: Ճանչցուած է իր գլխաւոր դերով «Pretty Little Liars» հեռուստաշարին մէջ, կատարելով Հաննա Մարին կերպարը, եւ գլխաւոր դեր մը ունենալով 2012-ի ժապաւէնին՝ «Spring Breakers»-ին մէջ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:18 Դեկտեմբերի ծնածներ
Հռիփսիմէ Խուրշուդեան
Հռիփսիմէ Խուրշուդեան, հայ ծանրամարտիկ ։
Հռիփսիմէ Խուրշուդեան Եւրոպայի ծանրաբարձութեան աղջկանց ախոյեանութեան 75 քկ եւ վեր դասակարգին․ մասնակցած է 2012 թուականի Ամառնային Ողիմպիական խաղերուն եւ նուաճած է պրոնզէ մետալ՝ ետ մնալով ռուս Թաթիանա Քաշիրինայէն եւ Ժու Լուլուէն։ Հռիփսիմէն վարժութիւնն աւարտած է 128 քկ ցուցանիշով, իսկ հրմամբ բարձրացուց 166 քկ արդիւնքի՝ հաւաքելով 294 քկ, զոր 39 քկ-ով քիչ էր յաղթողի՝ Ժու Լուլուի արդիւնքէն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ ծանրամարտիկներ Ստորոգութիւն:Մովսէս Խորենացիի մետալակիրներ Ստորոգութիւն:1987 ծնունդներ Ստորոգութիւն:27 Յուլիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:Քասախ ծնածներ
Հայկական Ցեղասպանութեան Արդարութեան Մարտիկներ
Հայկական Ցեղասպանութեան Արդարութեան Մարտիկներ (Հ.Ց.Ա.Մ.) ( անգլ.՝ Justice Commandos of the Armenian Genocide (J.C.A.G.), Հայկական ռազմաքաղաքական գաղտնի կազմակերպութիւն մը, որ ահաբեկչական գործունէութիւն ծաւալած է 1975-էն մինչեւ 1987 տարբեր երկիրներու մէջ: Կազմակերպութեան նպատակն էր Հայոց Ցեղասպանութեա ն միջազգային ճանաչումը Թուրքիոյ կողմէն, ինչպէս նաեւ ազատ, անկախ եւ միացեալ Հայաստան ի կերտումը: Նպատակին իրագործման համար, Արդարութեան Մարտիկները ահաբեկչական յարձակումներ գործած են՝ աշխարհի տարբեր երկիրներու մէջ թուրք դեսպաններ, դիւանագէտներ եւ պատգամաւորներ սպաննելով:
«Հայկական Ցեղասպանութեան Արդարութեան Մարտիկներ»՝ Հ.Յ.Դ.-ի զինեալ կազմակերպութիւն
«Հ.Ց.Ա.Մ»-ը Հ.Յ.Դ.-ի զինեալ ուժն էր: Այս մէկը բացայայտուած է, երբ Մայիս 1976-ին, «Հ.Ց.Ա.Մ.»-ի անդամ մը իր շինած ռումբէն սպաննուած է Փարիզի Հ.Յ.Դ.-ի գրասենեակին մէջ, իսկ վաւերացուած՝ երբ Ֆրանսացի քաղաքական գիտնական՝ (political scientist) Կայծ Մինասեանի արտօնուած է Հ.Յ.Դ.-ի դիւանին հետ խորհրդակցիլ իր հետազօտութեան մասին: Յաճախ, Հ.Յ.Դ. Ֆրանսայի, Ա.Մ.Ն.-ի եւ Լիբանանի պաշտօնաթերթերը արդարացուցած են զինեալ պայքարը եւ հրապարակած՝«Հ.Ց.Ա.Մ.»-ի պաշտօնական հաղորդագրութիւններ: Հ.Յ.Դ. երբեք չէ վախցած զինեալ պայքար մղելէ եւ ահաբեկչութիւններ ձեռնարկելէ: Կուսակցութիւնը ահաբեկչական արարքներ կատարած է նաեւ Օսմանեան Կայսրութեան մէջ՝ օսմանեան վարչակարգին եւ հակադաշնակցական ու դաւաճան հայերուն դէմ:
Հ.Յ.Դ.-ի օրինական մարմինները դրամ կը հաւաքէին, որպէսզի «Հ.Ց.Ա.Մ.»-ի ձերբակալուած անդամներուն համար փաստաբան ճարէին: Նշանաւոր է 1982-ին Լոս Անճելըս ի մէջ թուրք դիւանագէտի մը սպաննութիւնը Համբիկ Սասունեան ին կողմէ: Անմիջապէս հազարաւոր Հ.Յ.Դ.-ի անդամներ եւ հայեր Սփիւռքի մէջ ցոյցեր կազմակերպած են Ա.Մ.Ն.-ի իշխանութիւններուն կողմէն Սասունեանի ձերբակալման դէմ: Հ.Յ.Դ. նաեւ օգնած է Գրիգոր Լեւոնեանին եւ Րաֆֆի Էլպէքեանին, որոնք սպաննած են Պելկրատ ի թուրք դեսպան՝ Կալիբ Պալքարը:
1982-ին, Ֆիլատելֆիոյ թրքական հիւպատոսարանի ռմբակոծումը ձախողած է «FBI»ի միջամտումէն ետք: Վիգէն Յովսէփեան, որ գործողութեան խումբի առաջնորդն էր, 6 տարի բանտարկուած է, իսկ աւելի ուշ՝ դարձած Ա.Մ.Ն.-ի Հ.Յ.Դ.-ի գլխաւոր անձնաւորութիւն մը:
«Հ.Ց.Ա.Մ.»-ի գործունէութիւնը տեղի ունեցած է առաւելաբար եւրոպական եւ Հիւսիսային Ամերիկայի այն երկիրներուն մէջ, որոնք կը համագործակցէին Թուրքիոյ հետ: