cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Համբարձում Պէրպէրեան
Կենսագրութիւն
1961, 1978 եւ 1982 թուականներուն հեղինակային համերգներով այցելած է Խորհրդային Հայաստան։ 1981-ին ստացած է Հայաստանի Երգահաններու Միութեան Կոմիտասի անուան մրցանակը։
Գործեր
Իր գլուխ գործոցներէն է «Խորհուրդ Վարդանանց» Օրաթորիոն :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ Ստորոգութիւն:Հայ խմբավարներ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:1905 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Ատանա ծնածներ Ստորոգութիւն:25 Մայիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:1999 մահեր Ստորոգութիւն:13 Մարտի մահացածներ
Թոքատապ
Թոքատապը, թոքեր ու բորբոքումն է, որ կրնայ ըլլալ ցպկային (bacterial), ժահրային (viral), սնկային (fungal) եւ մակաբուծային (parasitic), բայց ան առաւելաբար ցպկային բորբոքում է: Խառն ցպկային եւ սնկային թոքատապ հազուադէպ է :
Թոքատապը յաճախակի վարակ մըն է, որ կը պատահի առանց տարիքի եւ սեռի խտրութեան: Ժահրային թոքատապը առաւելաբար կը պատահի տարեցներու եւ մանուկներու մօտ:
Սնկային թոքատապը յաճախակի չէ եւ անիկա կը տեսնուի ընդհանրապէս տկար դիմադրողականութիւն (immunity) ունեցողներու մօտ եւ ձեռքբերովի դիմադրողականութեան անբաւարարութեան ախտանիշ (AIDS) ունեցողներու մօտ:
Մակաբուծայինը դարձեալ յաճախակի չէ: Մակաբոյծը, որ մարմինին մէջ կը ներխուժէ մորթի կամ բերանի ճամբով, արեան շրջագայութեան միջոցով կը հասնի թոքեր եւ կը յառաջացնէ թոքերու բորբոքում :
Թոքատապը կը պատահի աջ կամ ձախ թոքերու որոշ մէկ բաժինին մէջ։ Սակայն ախտաւորումը կրնայ պատահիլ մէկ թոքի մէկէ աւելի բաժիններու մէջ եւ կամ երկու թոքերու տարբեր-տարբեր բաժիններու մէջ:
Թոքատապը կը զարգանայ որեւէ մէկ վայրի մէջ։ Սակայն անիկա ընդհանրապէս կը յայտնուի որոշ պայմաններու եւ հաւաքականութիւններու մէջ, օրինակ՝ հիւանդանոց ներու, հաւաքական եւ խճողուած վայրերու, ծերանոցներու եւ մանկամսուրներու մէջ, ու առաւելաբար տկար դիմադրողականութիւն ունեցող անհատներու մօտ. People who are old or very young may not have typical symptoms. :
Ախտապատճառներ
Թոքատապի ախտապատճառներները կարելի է ներկայացնել երկու խմբաւորումներով՝
Հիմնական ախտապատճառներ
Թոքատապով ախտահարուած հիւանդներ կ'ապականացնեն իրենց շրջապատը իրենց թոքերու մանրէներով՝ արտաշնչումի ճամբով եւ թոքերու խուխի արտահանումով:
Անրի Մաթիս
Կենսագրութիւն
Անրի Մաթիս (Անրի Էմիլ Պէնուա Մաթիս) ծնած է 1869-ի դեկտեմբեր 31-ին, Ֆրանսայի Քաթօ Քամպէզի փոքրիկ քաղաքը: 1882-1887 թուականներուն միջնակարգ դպրոցը, ապա Սեն Քանթենի Անրի Մաթենի վարժարանն աւարտելէ յետոյ, ան կը մեկնի Փարիզ, ուր կ՚ուսանի Իրաւագիտութեան դպրոցին մէջ։ 1888-ին աւարտելով ուսումը, Անրի կը վերադառնայ Սեն Քաթեն եւ աշխատանքի կը լծուի իբրեւ փաստաբանի քարտուղար: 1889 թուականին կուրաղիի վիրահատութիւնը ճակատագրական կտրուկ փոփոխութեան պատճառ կ՚ըլլայ Անրի Մաթիսին համար. յետվիրահատական շրջանին մայրը անոր նկարչական իրեր կը նուիրէ:
Թոքատապ
Երկրորդական ախտապատճառներ
Երկրորդական ախտապատճառները կը նպաստեն թոքերու արագ ախտահարման :
Անրի Մաթիս
Կենսագրութիւն
Սկիզբը Անրի Մաթիս գունաւոր բացիկներ կը կրկնօրինակէ, իսկ յետոյ կ՚որոշէ նկարիչ դառնալ եւ կը մտնէ Քանթեն տը լա Թուրի նկարչական դպրոցը: 1891 թուականին՝ ձգելով իրաւաբանական գործունէութիւնը, ան կ՚երթայ Փարիզ եւ կ՚ընդունուի Ժիւլեանի ակադեմիան:
Թոքատապ
Երկրորդական ախտապատճառներ
Այդ ախտապատճառներէն են՝
Ախտահարում
Տեսնուած է որ հիւանդանոցներու մէջ զանազան հիւանդութիւններէ տառապող անձեր աւելի հաւանականութիւն ունին թոքատապով ախտահարուելու, քան՝ հիւանդանոցներէ դուրս գտնուողները, որովհետեւ հիւանդանոցներու մէջ բոյն դրած կ'ըլլան այնպիսի մանրէներ, որոնք դիւրաւ դարմանելի չեն եւ անոնք պարզ հակամանրէական դեղերով չեն հակակշռուիր:
Անրի Մաթիս
Կենսագրութիւն
1898 թուականին նկարիչը Ամելի Փերէյրին հետ կ՚ամուսնանայ՝ Լոնտոնի մէջ անցընելով մեղրալուսինը: Յետագային անոնք երկու որդի կ՚ունենան: Իսկ մինչ այդ՝ 1894 թուականին ան անօրինական դուստր մը կ՚ունենայ իր բնորդուհի Գարոլինա Ժոլպոյէն:
Թոքատապ
Ախտահարում
Հիւանդանոցներու մէջ հետեւեալ հիւանդները աւելիով հակամէտ են զարգացնելու թոքատապ.
Անրի Մաթիս
Ստեղծագործութիւններ եւ ցուցահանդէս
1896-ին Մաթիսի հինգ նկար կը ցուցադրուին Գեղարուեստից ազգային միութեան դահլիճին մէջ։ Երկու կտաւ կը գնուին կառավարութեան կողմէ, որոնցմէ՝ «Կարդացող կինը»՝ Ֆրանսայի նախագահ Ռամպուի բնակարանին համար: Ցուցահանդէսէն յետոյ Անրի Մաթիս կը դառնայ Գեղարուեստից ազգային միութեան անդամ:
Թոքատապ
Ախտանշաններ
Թոքատապի ախտանշաններն են՝ յոգնածութիւն, խուխով կամ առանց խուխի հազ, կրծքավանդակի ցաւ, ջերմ, արագ շնչառութիւն եւ սրտի զարկ, ինչպէս նաեւ շնչահեղձութիւն (dyspnea), մանաւանդ՝ աշխատանքի եւ ֆիզիքական յոգնութեան ընթացքին: Կրծքավանդակի ցաւը աւելի շատ կը պատահի ներշնչումի ընթացքին:
Անրի Մաթիս
Ստեղծագործութիւններ եւ ցուցահանդէս
1890-1904 թուականներուն Մաթիս փնտռտուքներու եւ ստեղծագործական որոնումներու մէջ կ՚ըլլայ՝ փորձելով գտնել իր ուրոյն ուղին արուեստի մէջ։ Ան կը սկսի խորութեամբ ուսումնասիրել հռչակաւոր նկարիչներու ստեղծագործութիւնները: Իր վրայ մեծ ազդեցութիւն կը ձգեն Փոլ Սեզանի գործերը: Ան Սեզանը իր ներշնչանքը կը համարէր: Այս շրջանին, Մաթիս կը ստեղծէ իր ամենայայտնի կտաւներէն մէկը՝ «Պարը»:
Թոքատապ
Մանուկներու մօտ
Մանուկներու մօտ վերոյիշեալ ախտանշաններու կողքին կը տեսնուին նաեւ այլ ախտանշաններ՝ անհանդարտութիւն, ջղագրգռութիւն եւ կապտութեան նշաններ, ինչպէս՝ շրթունքներու եւ մատներու եղունգներուն կապտիլը, որ նշան է արեան թթուածինի նուազումին: Իսկ տարեցները կը ցուցաբերեն նաեւ շփոթութիւն եւ կորսուած վիճակ:
Անրի Մաթիս
Ստեղծագործութիւններ եւ ցուցահանդէս
1904 թուականի Յունիսին, Վոլմար Ամպրուազ պատկերասրահին մէջ կը բացուի Մաթիսի առաջին անհատական ցուցահանդէսը, որ սակայն մեծ յաջողութիւն չի գտներ: Իսկ իր առաջին գլուխգործոցը՝ «Շքեղութիւն, հանգիստ եւ վայելք» կտաւը կ՚ըլլայ՝ ստեղծուած 1904-1905 թուականներուն:
Մկրտիչ Քհնյ. Մարտոյեան
'''Տ. Մկրտիչ Քհնյ. Մարտոյեան''' (1856-1941) ծնած է Նիդիպ, նիգիպցի ծնողքէ, 1856-ին: Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի ծխական վարժարանը, զորր աւարտելէ ետք, մտած է գործնական կեանքի մէջ ու հետեւած է արհեստի։ Տարիներու աշխատանքի վաստակով ան պատրաստուած է ընտանիքի կազմութեան։
Իր քահանայական քառասնօրեայ պատրաստութեան շրջանը աւարտելէ ետք, հոգեւոր հովիւ նշանակուած է Հալէպի Ս. Խաչ եկեղեցւոյ ծխական ժողովուրդին։ Իր գործակիցները եղած են Տ. Խորէն վրդ. Թաշճեան, Տ. Պարգեւ քհնյ. Պարտիզպանեան եւ Տ. Խաչատուր քհնյ. Գերմանիկեան։ Ան շրջուն հոգեւոր հովիւ եղած է Ալեքսանտրէթ, Գրըզ Խան եւ այլուր։
1922-1937 տարիներուն քահանայագործած է Ս. Խաչ եկեղեցւոյ մէջ, իսկ 1937էն ետք, Ս. Խաչը փոխարինող Ս. Գէւորգ եկեղեցւոյ մէջ։
Ան միջահասակ կազմով, բայց տոկուն նկարագրի տէր հոգեւորական մըն էր։
Թէեւ կրօնական համեստ գիտելիքներով, բայց լաւ վարք ու բարքով զօրաւոր հաւատքի տէր քահանայ ճանչուած էր իր ծխական ժողովուրդին ու գործակից եկեղեցականներուն կողմէ։
Վախճանած է 14 Նոյեմբեր 1941-ին, խոր ծերութեան մէջ։
Մարմինը ամփոփուած է Հալէպի հայոց Ազգ. Գերեզմանատան մէջ։
Ան իր ետին ձգած է աւելի քան չորս տասնամեակներու քահանայութեան վաստակ եւ յարգուած քահանայի մը համեստ յիշատակը :
Վանեսա Պիքրոֆթ
Վանեսա Պիքրոֆթ (անգլ.՝ Vanessa Beecroft)՝ 25 Ապրիլ 1969, Ճենովա, Իտալիա, իտալացի նկարիչ, ժամանակակից կատարողական արուեստի ներկայացուցիչ։ կը տեղծագործէ փերֆորմանս տեսակով։ Նկարչուհին կ՛աշխատի Ամերիկայի միացեալ նահանգներու մէջ։ Անոր աշխատանքներէն շատերը ստեղծուած են մասնագիտական ձեւերու օգտագործման համար, երբեմն մերկ կամ գրեթէ մերկ՝ կենդանի պատկերներ ցուցադրելու համար ։
Մերկ ձեւերով ցուցադրութիւնները Պիքրոֆթին ճանաչում բերաւ։
Ստեղծագործութիւններ
Պիքրոֆթի առաջին ցուցահանդէսը ՝ VB01-ը տեղի ունեցած է Միլանի մէջ, 1993-ին։ Յաջորդ տարի անոր ցուցադրութիւնները ներկայացուեցան Նիւ Եորք Սիթիի Անտրիա Ռոզէն պատկերարահէն ներս, որ Նիւ Եորքեան առաջին ցուցահանդէսն էր։ Աւելի ուշ, 1994-ին Նիւ Եորքի Լոնկ Այլնտ Սիթիին մէջ տեղի ունեցաւ անոր հերթական ՝ VB08 ցուցահանդէսը։
2005-ին Պերլինի Նոր ազգային պատկերասրահէն ներս VB55 ցուցադրութեան նկարչուհին ներկայացուցած էր հարիւր կին մոտելների՝ երեք ժամ շարունակ կանգնած, բոլորն ալ միչեւ գոտկատեղը իւղաներկուած, առանց հագուստի կամ անոնցմէ որոշները միայն կանացի բարակ նայլընէ զուգագուլպաներով։
Հոկտեմբեր 2005-ին Վանեսա Պիքրոֆթը նոր ներկայացում մը կը ցուցադրէ Փարիզի կենտրոնական Շանզ Էլիզէ փողոցի Լուի Վիտօն (Louis Vuitton) ֆրանսական նորաձեւութեան տան բացման առթիւ ։ Նոյն իրադարձութեան համար՝ Լուի Վիտօն պայուսակներու հաւաքածոներու ցուցադրութեան ժամանակ, ան մոտելներուն կանգնեցուց պայուսակներու կողքին ։
2007-ին Վենետիկի Պիենալէյի 52-րդ տարելիցի կապակցութեամբ, ան ներկայացուց իր ամենատարածուած քաղաքական ներկայացումը ՝ VB61, «Դեռ մահացած։ Դարֆուրը դեռ հա՞մր է» խորագրով ցուցադրութիւնը։ Այն կը ներկայացնէր երեսուն սուտանցի կանանց, որոնք պառկած էին սպիտակ կտաւով ներկուած գետնի վրայ, ձեւացնելով դիակներ ՝ մէկը միւսի վրայ ինկած, որ կը նկարագրէր Սուտանի Դարֆուր շրջանի ցեղասպանութիւնը ։
Թոքատապ
Ախտաճանաչում
Թոքատապի դարմանումը եւ հիւանդին ապաքինումը կը տեւէ 5-7 օր: Հիւանդը կը պահուի տնային հանգիստ վիճակի մէջ եւ անոր կը տրուի առատ հեղուկ, հակամանրէական եւ հակաջերմ դեղեր:
Վանեսա Պիքրոֆթ
Ստեղծագործութիւններ
Պիքրոֆթի սուտանցի երկուորեակներու որդեգրման փորձի փաստը, որոնց ան կը ցանկանար արուեստի ցուցահանդէսներուն որպէս մոտել ներկայացնել, թեմա հանդիսացած էր նոր զելանտացի ռեժիսոր Պիետրա Պրեթքելլի «The Art Star and the Sudanese Twins» («Արուեստի աստղն ու սուտանցի երկուորեակները») վաւաերագրական ֆիլմի համար, որ ներկայացուած է Սուտանի կինոփառատօնին ՝ Համաշխարհայն վաւերագրական կինոնկար մրցոյթին ։
Մարտ 2009-ին Միլանի Ժամանակակից արուեստի տաղաւարէն ներս ցուցադրուած է Ափրիկեան ներգաղթեալներու «Վերջին ընթրիքը» ։
Անձնական
Ընկերաբան Գրեգ Տիւրքինի հետ իր ամուսնութիւնէն նկարչուհին երկու որդի ունի ։
Թոքատապ
Ախտաճանաչում
Մանուկներու պարագային, թոքատապը կարելի է մասամբ մը կանխարգիլել, պարզապէս՝ պատուաստելով զանոնք influenza-ի պատուաստով:
Բարդութիւններ
Թոքատապէ ախտահարուած անհատը կրնայ ունենալ հետեւեալ բարդութիւնները, նոյնիսկ՝ դարմանումի ընթացքին.
Վերոյիշեալ բարդութիւնները առաւելաբար կը պատահին մանուկներու, տարեցներու, շաքարախտաւորներու եւ սիրտի հիւանդութիւններ ունեցողներուն մօտ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Գիտութիւն Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ
Անրի Մաթիս
Նոր ոճ «ֆովիզմ»ի ստեղծում
1905-ին Անրի Մաթիս, Անտրէ Տերենի հետ կը ստեղծէ նոր ոճ մը, որ պատմութեան մէջ մտաւ «ֆովիզմ» անունով. այդ ոճին բնորոշ էին հարթ եւ պարզ պատկերները, յստակ գիծերը եւ միագոյնութեան գերիշխումը։ Ֆովիզմի մէջ Մաթիսին յաղթանակ կ՚ապահովէ «Գլխարկով կինը» կտաւը: (Ֆովիզմը արուեստի մէջ որպէս ուղղութիւն տեւեց քանի մը տարի՝ 1904-1908 թուականներու միջեւ եւ իր անունը ստացաւ համախոհ նկարիչներու՝ Մաթիսի, Տերենի եւ Մորիս տը Վալամիքի կողմէ. ֆր. - fauve՝ վայրի, ազատ, այսինքն՝ ընդհանուր տիրող կանոնները չընդունող):
Ֆովիզմի դերի շուտափոյթ նուազումը եւ խումբին լուծարումը ոչ մէկ բացասական ազդեցութիւն կ՚ունենան Մաթիսի ստեղծագործական վերելքին վրայ։ Անոր լաւագոյն աշխատանքներէն մի քանին ստեղծուած են ճիշդ այդ ժամանակահատուածին։
Ծանօթացում նկարիչ Փապլօ Փիքասոյի հետ
1906-ին Անրի Մաթիս կը ծանօթանայ երիտասարդ նկարիչ Փապլօ Փիքասոյին հետ: Փիքասոն զայն գլխաւոր մրցակից եւ ընկեր կը համարէր։ Նոյն թուականին Անրին կը ճամբորդէ Ալժիր եւ Պիսքրա-օազիս ու կը տարուի իսլամական զարդանախշերու գծերով՝ արապեսքա ոճով։ Այդ ժամանակ ան իրեն համար կը բացայայտէ ափրիկեան ժողովուրդներու քանդակագործութիւնը, վիզմ»ով եւ դասական ճաբոնական փայտափորագրութեամբ։ Այդ շրջանին է, որ կը ստեղծուին նկարիչի առաջին վիմագրութիւնները՝ փայտի եւ խեցիի վրայ։
«Կանաչ երիզ» կտաւը
Հետաքրքրական է, որ «Կանաչ երիզ» (հեղինակային անուանումը՝ «Մատամ Մաթիս») կտաւը, ուր հեղինակը պատկերած է իր կինը, ժամանակակիցները ապշեցուցած է իր «անճոռնիութեամբ»: Իսկ այսօր ան հազարաւոր տոլարներ կ՚արժէ: Մատամ Մաթիսի սանտրուածքը հեղինակը վրձնած է սեւ ու կապտամանիշակագոյն երանգներով: Պայծառ վարդագոյն եւ գոց կանաչ երանգներով նկարուած դէմքի երկու կէսերը կը սահմանազատուին նկարի բանալին հանդիսացող տարրով՝ կանաչ երիզով: Այն կը հատէ մատամ Մաթիսի դէմքը՝ վերէն վար եւ կը շեշտադրուի քիթին վրայ:
Կտաւը «Կանաչ երիզ» անուանումը ստացած է իր գնորդներէն՝ Սառա եւ Մայքըլ Սթայններու կողմէն:
Ինչպէս բոլոր հռչակաւոր մարդիկ, Մաթիս եւս տարօրինակութիւններ ունէր. մինչ նկարել սկսիլը, ան մէկը խեղդելու սուր ցանկութիւն կ՚ունենար….
Մաթիսի վերջին ընդարձակ հարցազրոյցը առաձին գիրքով
Անրի Մաթիսի վերջին ընդարձակ հարցազրոյցը առաձին գիրքով, ուր ան կը պատմէ իր արուեստի եւ հոգեկան վիճակին մասին, տպագրուեցաւ պատրաստ ըլլալէ 72 տարի վերջ՝ 2013-ի սեպտեմբերին: Հարցազրոյցը կատարուած էր 1941-ին՝ քանի մը օր շարունակ, Լիոն եւ Նիցցա քաղաքներու մէջ։ Մաթիս զայրացած էր, որ հարցազրոյցը յապաւուած էր իր խօսքերը կրճատելու հաշւոյն՝ ձգելով 260 էջ միայն: Կրճատման պատճառ դարձած էին պատերազմական շրջանին թուղթի սակաւութիւնը եւ տպագրման ծախսերը կրճատելու անհրաժեշտութիւնը:
Գիրքի խմբագիր, Փրոֆ. Սերժ Կիլպոն նշած է, թէ Մաթիսի թոռան հետ երկարատեւ բանակցութիւններէն յետոյ միայն հնարաւոր դարձած է գիրքի ամբողջական տպագրութիւնը:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի նկարիչներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի քանդակագործներ
Գեղարուեստական Գրականութիւն
Գեղարուեստական գրականութիւնը ծագում առած է գիրի ստեղծումէն ետք, իսկ մինչ այդ մարդկութիւնը ստեղծագործած է բերանացի, որ կոչուած է բանահիւսութիւն ։ Անոր տեսակներէն են՝ առասպել, հեքիաթ, առակ, առած, վիպերգութիւն, քնարական երգեր եւ այլն, որոնց միջոցով ժողովուրդը արտայայտած է իր պատկերացումները բնութեան ու ընկերութեան մասին։ Բանահիւսական ստեղծագործութիւններու հիման վրայ ստեղծուած են գրականութեան առաջին ձեւերը, որոնք զարգանալով ու հարստանալով՝ քայլ պահած են ընկերութեան յառաջընթացին հետ։
Գրականութիւնը կը պատկերէ մարդկային կեանքը ու բնութիւնը առաւել լայն ու բազմակողմանի ձեւով, քան թէ արուեստի միւս ճիւղերը։ Առաւել՝ գրականութիւնը հիմք կը ծառայէ արուեստի միւս ճիւղերու համար ( թատրոն, շարժապատկեր, երաժշտութիւն, օբերա եւ այլն)։ Գրականութեան լսարանը աւելի լայն է, քանի որ ան աւելի մատչելի է ու խօսքի միջոցով կրնայ դիմել միլիոնաւոր մարդոց միտքին ու հոգիին։
Գեղարուեստական գրականութիւնը կը բաժնուի երեք հիմնական սեռերու (տեսակներու)՝ Նշուածներէն իւրաքանչիւրն ալ իր կարգին կը բաժնուի սեռերու, ինչպէս՝ վէպը, վիպակը, նորավէպը, պատմուածքը եւ այլն կը մտնեն վիպերգութեան մէջ, ներբողը, ձօնը, հնչեակը եւ այլն կը մտնեն քնարերգական սեռին մէջ, ողբերգութիւնը, կատակերգութիւնը, տրաման, ոտեւիլը եւ այլն կը մտնեն թատերական սեռին մէջ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գեղարուեստական գրականութիւն
16 Հոկտեմբեր
16 Հոկտեմբեր, տարուան 289-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 290-րդ) օրն է։
Տօներ
Ստորոգութիւն:Հոկտեմբեր
99942 Ապոփիս
99942 Ապոփիս (Apophis, նախապէս յայտնի որպէս 2004 MN4), 370 մեթր տրամագիծով երկրամերձ աստեղնեակ մըն է, 2029 թուականի Ապրիլ 23-ին Երկիրին կամ Լուսինին բախուելու 2.7% հաւանականութեամբ :
Անունը
Անունն ստացած է Յուլիս 19-ին, 2005 թուականի, եգիպտական Ռա արեւի աստուծոյ թշնամի Ապէպէն (Άποφις):
Բնութագրական Տուեալներ
NASA-ի գնահատականներով տրամագիծը 330 մ է, միջին խտութիւնը՝ 2.6 կ/սմ3, զանգուածը՝ 4×1010: 2029-ի մօտեցման ատենը Ապոփիսի պայծառութիւնը պիտի հասնէ գագաթնակէտին՝ 3.1 մակնեթուտի, անզէն աչքով տեսանելը ըլլալով: Անկիւնային արագւթիւնը պիտի կազմէ ժամուն 42°:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Աստղագիտութիւն
Կարսի Թագաւորութիւն
Բագրատունեաց Հայաստանի ենթակայ թագաւորութիւններէն (Վասպուրական, Վանանդ, Լոռի, Սիւնիք) ու իշխանութիւններէն (Տարօն, Տայք) ժամանակագրութեամբ երկրորդն էր:
Պետութեան մայրաքաղաքն էր Կարսը: Երբ 961 թուականին Աշոտ Ողորմածը Հայաստանի մայրաքաղաքը կը տեղափոխէ նորակառոյց Անի, Կարսը կը շարունակէր մնալ հայոց մշակութային, քաղաքական ու տնտեսական կեդրոններէն մէկը: Հզօրութեան շրջանին մէջ, երբ անկում կ'ապրէին արաբական ամիրայութիւնները, Վանանդի արքաները համագործակցած են Վրաց թագաւորութեան ու Անիի շահնշահերի հետ :
11-րդ դարու կէսերուն՝ Անիի թագաւորութեան անկումէն ետք, Կարսի թագաւորութիւնը կը դառնայ նախ Բիւզանդական կայսրութեան, ապա՝ Սելճուքեան սուլթանութեան մարզերէն մէկը: 1065 թուականին վերջին արքայ Գագիկ Ա.-նը կը յանձնէ իր տիրոյթները Բիւզանդիային եւ կը տեղափոխուի Փոքր Ասիոյ կեդրոնը գտնուող Կեսարիա քաղաքը :
Պատմութիւն
Կարսի թագաւորութիւնը ձեւաւորուած է 963 թուականին: Աշոտ Գ. Ողորմած (953-977) թագաւորը ճանչցաւ Մուշեղի գահակալութիւնը՝ պայմանով, որ ան ընդունի իր գերագոյն իշխանութիւնը: Ստեղծուեցաւ Բագրատունեաց երկրորդ թագաւորութիւնը: Մուշեղ Ա. արքայի օրերուն (963-984) Կարսի թագաւորութիւնը կը գրաւէր կարեւոր տեղ Բիւզանդիայի դէմ պայքարին: Այն սերտ քաղաքական եւ տնտեսական յարաբերութիւններու մէջ էր Անիի Բագրատունեաց թագաւորութեան հետ :
Ապաս Ա. թագաւորի (984-1029) օրերուն մեծ ուշադրութիւն դարձաւ թագաւորութեան ռազմական ուժը մեծցնելու վրայ: Անոր լաւ զինուած հեծեալ եւ հետեւակ զօրաբանակները յաջողութեամբ մասնակցեցան արաբական ամիրայութիւններու դէմ պատերազմներոգն: Ապասը առաջին հերթին կը ձգտէր խաղաղութիւն հաստատել իր թագաւորութեան մէջ: Ան իր երկիրին մէջ կը վերացնէ աւազակութիւնը, կը պատժէ յանցագործները եւ կ'ապահովէ երկրի խաղաղ կեանքը: Ապասը յատուկ ուշադրութիւն կը նուիրէ զինուած ուժերուն եւ կարմիր գոյնի յատուկ զինուորական համազգեստ կը մտցնէ: Իր աշխարհազօրով Ապաս թագաւորը կը մասնակցի հայոց եւ վրաց համատեղ ռազմական արշաւանքներուն՝ ընդդէմ Հարաւային Հայաստանի արաբ ամիրաներու (994): Կարսի փոքրիկ թագաւորութեան վիճակը անկայունացաւ Բիւզանդիայի ու վրաց Բագրատունիներու միջեւ տեղի ունեցող արիւնահեղ պատերազմներու ժամանակ, որոնց պատճառը մահացած Դաւիթ Կիւրաղապատի ժառանգութեան շուրջ ծագած վէճն էր: Այդ ընթացքին Կարսի թագաւորութեան տարածքը, որ կռուող կողմերու համար ռազմաբեմ դարձած էր, խիստ աւերածութիւններու ենթարկուեցսւ:
Կարսի թագաւորութիւնը կարողացաւ խաղաղութիւնը պահպանել նաեւ Ապասի որդիի՝ Գագիկ Կարսեցիի օրերուն (1029-1065) : Ան սերտ ազգակցական կապեր ունէր ոչ միայն Շիրակի Բագրատունիներու, այլեւ Դաշիր-Ձորագետի Կիւրիկեաններու եւ Վասպուրականի Արծրունիներու հետ: Ամուսնացած էր վրաց թագաւոր Բագրատ Դ.-ի (1027-1072) դուստր Գուրանդուխտի հետ :
1045 թուականի Անիի անկումէն ետք հայ Բագրատունիներու աւագ ներկայացուցիչը մնաց Գագիկ Կարսեցին, որ եւ այնուհետեւ ձեւականօրէն կը կրէ «շահնշահ» տիտղոսը: Մի քանի տարի ետք՝ 1054 թուականին, սելճուք-թուրքերը կը յարձակին Հայաստանի վրայ: Վանանդի թագաւորութեան զօրքերու սպարապետ Թաթուլ Վանանդեցին քաղաքի պարիսպներու տակ կը յաղթէ սելճուքեան զօրքին: Կարսի Գագիկ թագաւորը, վախնալով սելճուքեան հետագայ արշաւանքներէն, 1064 թուականին իր պետութիւնը կը կտակէ Բիւզանդական կայսրութեան եւ փոխարէնը ստանալով Գամիրքի մէջ Ծամնդաւի իշխանութիւնը` կը տեղափոխուի Բիւզանդիա :
Նոյն 1064 թուականին սելճուքները Անիէն ետք կը գրաւեն նաեւ Կարսը, եւ շուրջ մէկ դար այնտեղ կը հաստատուի Շատտատեաններու տիրակալութիւնը: Տարիներ ետք վրաց Բագրատունիներու զօրքերը հայ զօրավարներ Զաքարէ եւ Իւանէ Զաքարեաններու գլխաւորութեամբ կ'ազատագրեն Արեւելեան Հայաստանի քաղաքները:
Մայրաքաղաք
Թագաւորութեան մայրաքաղաքը Կարսն էր: Որոշ ուսումնասիրողներու կարծիքով` այստեղ բերդ գոյութիւն ունեցած է դեռ ուրարտական ժամանակներուն: Սակայն որպէս քաղաք Կարսը կը նշուի 10-րդ դարուն, երբ այնտեղ կը տեղափոխուի հայոց արքայ Ապաս Ա.-ի (928-953) արքունիքը: Կարսը կը գտնուի Այրարատ նահանգի Վանանդ գաւառին մէջ, համանուն գետի ափին, ծովի մակերեւոյթէն մօտ 2000 մեթր բարձրութեան վրայ: Արշակունիներու թագաւորութեան շրջանին (66-428) Կարսը փոքրիկ բերդաքաղաք էր, Վանանդեցի իշխանական տոհմի նստավայրը: Վանանդ գաւառի մի քանի շրջաններ եղած են Կամսարական նախարարներու կալուածքը: Բագրատունեաց թագաւորութեան (885-1045) ժամանակաշրջանին Կարսը վերելք կ'ապրի, եւ աղբիւրներու նախկին աննշան բերդը կը յիշատակուի որպէս քաղաք: Բագրատունի առաջին արքաները, որոնք շարունակ պայքարի մէջ էին արաբական տիրապետութեան դէմ, յաճախ կը փոխէին երկրի մայրաքաղաքները:
Աշոտ Ա. (885-890), Սմբատ Ա. (890-914), Աշոտ Բ. Երկաթ (914-928) արքաներու օրերուն Հայաստանի մայրաքաղաքներ էին Բագարանը, ապա Երազգաորսը (Շիրակաւան): Սակայն շարունակական պատերազմներու պայմաններուն մէջ ասոնք չարդարացւոցին մայրաքաղաքի դերը, քանզի կը գտնուէին արաբական ամիրայութիւններու մերձակայքին մէջ: Ճիշդ է, Աշոտ Բ. Երկաթը վերջնականապէս թոթափեց արաբական լուծը, սակայն անոր եղբայրը եւ յաջորդը` Ապաս Բագրատունի արքան (928-953), գահ բարձրանալով, իր պետութեան մայրաքաղաքը տեղափոխեց Կարս, որ հեռու էր արաբական ամիրայութիւններու սահմաններէն եւ աւելի պաշտպանուած քաղաք էր:
Հայոց թագաւոր Ապաս Բագրատունին կը կառուցէ մինչեւ այժմ կանգուն Սուրբ Առաքելոց Կաթողիկէ եկեղեցին, որ այժմ գործող մզկիթ է: Մզկիթի վերածուելէ ետք եկեղեցւոյ ճարտարապետական կառուցուածքը չի փոխուիր: Բացի եկեղեցւոյ կառուցումէն, հայոց արքան կ'ամրացնէ Կարսի բերդը, որ ժամանակին Առաջաւոր Ասիոյ ամենաամուր ամրոցներէն էր:
Ապաս Բագրատունիի յաջորդը՝ Աշոտ Գ. Ողորմած արքան (953-977), նոր մայրաքաղաք հաստատեց` Անին (961): Հայոց արքան միաժամանակ վարչական բարեփոխումներ իրականացուց երկրին մէջ: Հայաստանը դարձաւ առանձին թագաւորութիւններու դաշնային միութիւն, որուն գլխաւորը` շահնշահը, Անիի տիրակալն էր:
Պետական Կարգ Եւ Քաղաքականութիւն
10-րդ դարուն Դուին քաղաքին մէջ նստող արաբ ամիրաները ենթակայ էին Ատրպատականի Սալարեաններուն: Վերջիններս, ուժեղանալով, կը ձգտէին անկախանալ Պաղտատի մէջ նստող խալիֆներէն: Վերջիններս Շիրակի Բագրատունիներուն շնորհած էին «Շահնշահ Հայոց եւ Վրաց» տիտղոսները, որպէսզի սանձահարեն նաեւ արաբ ամիրաներու անջատողական նկրտումները: Այս հանգամանքը հաշուի չէր առած «Կարուց թագաւոր» Մուշեղը, որ Սմբատ Բ-ի դէմ կը հրահրէր Դուինի ամիրա Սալարի Աթուլ-Հառաչին: Վերջինս 982 թուականին Երեւանի մօտ անցնելով Հրազդան գետը, յանկարծակի կը ներխուժէ Անիի թագաւորութեան թիկունքը եւ կը հասնի մինչեւ Անի քաղաքը: Ինչպէս կ'երեւի արաբական զօրքի թիկունքին մէջ կը բարձրանայ հայ ժողովուրդը եւ կ'օգնէ Սմբատ Բ.-ին ոչ միայն դուրս քշել թշնամին Անիի մատոյցներէն, այլեւ ջախջախել զայն:
Ինչպէս Կարսի Մուշեղ թագաւորը, այնպէս ալ իր որդի եւ յաջորդ Ապասը որոշ նկրտումներ ունէին Հայաստանի հիւսիս-արեւելեան մասերուն մէջ գտնուող Փառիսոսի թագաւորութեան նկատմամբ: Այդ ժամանակ այնտեղ կը թագաւորէին եղբայրներ Սենեքերիմ եւ Գրիգոր «Փառաւոր», «Բարեպաշտ» պատուանունները կրող թագաւորները, իսկ ասոնց քոյրը Կարսի թագուհին էր՝ Մուշեղ թագաւորի կինը եւ Ապասի մայրը: Այդ թագաւորներու մահէն ետք Կարսի թագուհին կրնար ժառանգորդ համարուիլ Փառիսոսի ապագայ թափուր գահի :
Տարածք
Միջնադարեան Բագրատունիներէն վասալական կախման մէջ գտնուող այս թագաւորութիւնը կը ներառէր տարածքներ` ներկայիս Թուրքիայէն, մասամբ՝ Հայաստանէն ու Վրաստանէն: Տարածքն կ'ընդգրկէր Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Վանանդ գաւառը եւ անոր շրջակայքը՝ ընդամէնը ութ գաւառ՝ կազմելով 10 000 քառ. քմ : Կարսի թագաւորութեան գաւառները պաշտպանուած էին մի քանի ամրոցներով: Մժնկերտ գաւառին մէջ, որ Արշակունիներու թագաւորութեան շրջանին (66-428) կը կոչուէր Աբեղեանք, կը գտնուէր Մժնկերտ բերդաքաղաքը: Հարաւը տեղադրուած էին Հաւնունեաց գաւառը (Հաւնունի տոհմը 1-ին դարուն թերեւս կը պահպանէր իր գոյութիւնը), ուր կը գտնուէր Աւնիկբերդը, Աղորի գաւառը Հաւճիչ ամրոցով:
Հին Հայաստանի գաւառներէն Արշարունիքի արեւմտեան մաս կը կազմէր Կեչրոր գաւառը համանուն քաղաքով եւ Ծառաքար ամրոցով: Սուկաւէտ (Ջրաբախշ) լեռնապարի (Հայ­կական պար), հիւսիսային փէշերուն կը գտնուէր Զարեհաւան գաւառակը հա­մանուն աւանով (հին հայկական Զարեհաւան քաղաքի տեղը): Կաղզւան գաւառը համանուն կեդրոնով հարուստ էր աղի եւ մետաղներու հանքերով:
Թագաւորութիւնը արեւելեան մասով սահմանակից էր Բագրատունիներու բուն տիրոյթներուն, որոնց հետ կը կապուէր Հայկական պարի Աղտոձոր լեռնանցքով, որ պաշտպանուած էր Շատիկ ամրոցով :
Տնտեսութիւն
Բագրատունիներու օրերուն քաղաքին մէջ կը ծաղկին արհեստները եւ առեւտուրը: Կարսը առեւտրային սերտ կապեր ունէր ոչ միայն Անիի, Դուինի ու Թիֆլիսի, այլեւ հեռաւոր քաղաքներու հետ: Ապաս Ա. արքայի օրերուն Կարսի թագաւորութիւնը ծաղկեցաւ: Մայրաքաղաքի բնակչութիւնը Բագրատունեաց եւ Զաքարեաններու տիրապետութեան շրջանին մէջ կ'անցնէր 50 000-էն, որ այն ժամանակուան քաղաքային բնակչութեան համար մեծ թիւ էր : Վանանդի թագաւորութեան հիմնական հատուածը կը զբաղեցնէ Վանանդի սարահաթը, որ հարուստ է սեւահողով: Անիկա կը շրջապատեն Հայկական պար լեռնաշղթան հարաւը, Մեսխեթի եւ Թրիալէթի լեռնաշղթաները հիւսիսի, Ախուրեան գետը՝ արեւելքը, Տայքը՝ արեւմուտքը: Սարահարթի միջով անցնող ոչ մեծ գետերու (Արաքս գետի վտակները) ջուրերը կեանք կու տան անոնց: Կլիման մեղմ է, նպաստաւոր երկրագործութեան համար: Լեռնային արոտները հնարաւորութիւն կ'ընձեռնէին անասնապահութեան զարգացման համար:
Արաքսի հովիտը՝ «Երասխաձորը» իր մեղմ եւ տաք կլիմայով հնարաւորութիւն կու տար ունենալու զարգացած այգեգործութիւն եւ անոր հետ կապուած գինեգործութիւն ու պարտիզագործութիւն: Մեծրաց լեռներու անտառները վաղուց ի վեր շինանիւթ կը մատակարարէին: Կարմիր փորակ ջրբաժան լեռնաշղթայի եւ Արճօ-Առիճ հրաբխային զանգուածի ալպեան մարգագետինները նպաստաւոր պայմաններ կ'ընձեռնէին անասնապահութեան զարգացման համար, մանաւանդ, որ մօտերքը գտնուող Երասխաձորը (Երասխի կիրճը Կաղզուանի շրջակայքը) իր մեղմ կլիմայով լաւ ձմեռանոց էր անասուններու համար:
Պահեցողութիւն կամ Ծոմապահութիւն
Պահեցողութիւն կամ ծոմապահութիւն, կը նշանակէ՝ ժամանակ մը կամովին հրաժարիլ մարմինին հաճելի եւ անհրաժեշտ եղող սնունդէն: Ծոմապահը սգաւոր մըն է եւ կ'ուզէ ցաւ քաշել իր հոգւոյն համար, որ դատապարտուած է կորսուելու իր մոլութիւններուն եւ մեղքերուն պատճառով:
Պահեցողութիւնը հաւատացեալին համար ինքնամփոփումի, ինքնաքննութեան եւ ինքնասրբագրութեան ժամանակամիջոց մըն է, որու ընթացքին անդադար աղօթելու է Աստուծոյ իր մեղքերու քաւութեան համար:
Ալեքսանտր Միասնիկեանի Հրապարակ (Երեւան)
Ալեքսանտր Միասնիկեանի հրապարակ, կը գտնուի Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանը:
Պահեցողութիւն կամ Ծոմապահութիւն
Ներկայիս առհասարակ պահք բռնել կը նշանակէ օրուան ընթացքին մսեղէն եւ իւղոտ կերակուրներէն հրաժարիլ, եւ սնանիլ բանջարեղէն ով կամ ընդեղէնով:
Ալեքսանտր Միասնիկեանի Հրապարակ (Երեւան)
Պատմութիւն
Ալեքսանտր Միասնիկեանի անուան հրապարակը Երեւանի բոլոր յատակագծերով` սկսած դեռեւս ակադէմիկոս Ալեքսանտր Թամանեանէն, նախատեսուած է ըլլալ իբրեւ հրապարակ, սակայն ձեւաւորուած է աւելի ուշ։ 2004-ին աւարտած է Երեւանի քաղաքապետարանի շէնքի շինարարութիւնը, որմէ ետք հաստատուած է հրապարակի քաղաքաշինական համակցութիւնը: Վերջինիս հիմնական սկզբունքը այն է, որ հրապարակին յարող քաղաքաշինական կառոյցը պէտք է ըլլայ Երեւանի քաղաքապետարանի շէնքը։ Այնուհետեւ քաղաքապետարանի շէնքի դիմաց կառուցուած է Մոսկուայի տունը (2005), եւ Միասնիկեանի հրապարակի կառուցապատմամբ Երեւանը ունեցած է ոչ միայն ժամանակակից հրապարակ, այլ նաեւ նոր փողոցային ցանց` Արգիշտիի եւ Իտալիայի փողոցներով ։
Պահեցողութիւն կամ Ծոմապահութիւն
Սկզբնական շրջաններուն պահքը միայն ծոմապահութիւն էր եւ ֆիզիքապէս տկար եղողները չէին կրնար կատարել: Ուստի եկեղեցին յարմար տեսաւ որ այդպիսիները բանջարեղէն եւ ընդեղէն ուտելով անցընեն իրենց պահեցողութիւնը եւ հրաժարին միայն մսեղէն կամ իւղոտ կերակուրներէ: Թելադրելի է, որ հաւատացեալներ ծոմապահութեան կամ պահքին պատճառով ծախսերէն կրճատուած գումարները յատկացնել աղքատներուն կամ բարի նպատակներու:
Ալեքսանտր Միասնիկեանի Հրապարակ (Երեւան)
Պատմութիւն
Միասնիկեանի հրապարակի քաղաքաշինական համակցութեան հեղինակը ճարտարապետ Լեւոն Վարդանեանն է, որ նաեւ Մոսկուայի տան ճարտարապետն է։ Հրապարակը կը յարի Երեւանի բերդի նախկին տարածքին ։
Պահեցողութիւն կամ Ծոմապահութիւն
Ծոմապահութիւնը կամ պահքը զղջումի, խոստովանութեան եւ ապաշխարութեան ընկերն են: Հոգեւորապէս միշտ արթուն մնալու համար յաճախ անհրաժեշտ է ծոմապահութիւնը:
Հաւատացեալ ժողովուրդը ուղղելու, չափաւորութեան եւ ժուժկալութեան վարժեցնելով եւ առաւել Աստուծոյ մօտեցնելու համար եկեղեցին հաստատած է պահքի օրեր: Պահքը թէեւ պարտաւորիչ չէ սկզբունքով, սակայն եկեղեցւոյ վերին իշխանութիւնը հարկ եղած պարագային իր ժողովուրդը որկրամոլութեան ախտէն եւ կերուխումներուն յառաջացուցած մեղքերէն ձերբազատելու համար իրաւասութիւն ունի պահքի օրեր հաստատելու եւ անոնց գործադրութիւնը հետապնդելու: Այդպիսի պարագաներուն հաւատացեալ ժողովուրդին պարտականութիւնն է հնազանդիլ իր առաջնորդներուն եւ կատարել անոնց թելադրանքները յօժարակամ սրտով:
Չորեքշաբթի եւ Ուրբաթ օրերը նշանակուած են պահքի օրեր: Չորեքշաբթին յիշել կու տայ Քրիստոսի մատնութիւնը, իսկ Ուրբաթ օրը յիշատակութիւնն է Քրիստոսի չարչարանքներուն:
Հայաստանեայց եկեղեցւոյ կողմէ սահմանուած պահքի օրերուն գլխաւորագոյնը քառասնօրեայ Մեծ պահքն է, որուն կը յաջորդեն Ս. Զատկի Աւագ շաբթուան պահքի օրերը: Ս. Ծննդեան, Վարդավառ ի, Ս. Աստուածածնի, Խաչվերաց ի, Վարագայ խաչի տօներն ալ ունին իրենց շաբաթապահքերը: Կան նաեւ Առաջաւորաց, Յիսնակի եւ կարգ մը սրբոց պահքի օրերը:
Ալեքսանտր Միասնիկեանի Հրապարակ (Երեւան)
Պատմութիւն
1 Մարտ 2008-ի իրադարձութիւններէն ետք քաղաքացիները, քաղաքական ուժերը Մարտի 1-ին կ'այցելեն Միասնիկեանի արձանի տարածք՝ յարգանքի տուրք մատուցելու նոյն վայրին մէջ զոհուածներու յիշատակին :
Պահեցողութիւն կամ Ծոմապահութիւն
Պահքի օրերուն հաւատացեալներուն թոյլատրելի չէ խրախճանք կամ հարսանիք կատարել, որովհետեւ այդ օրերը յատկացուած են մեղքերու համար սուգ պահելու եւ ապաշխարելու:
Ալեքսանտր Միասնիկեանի Հրապարակ (Երեւան)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հրապարակներ այբենական կարգով Ստորոգութիւն:Երեւանի հրապարակներ
Ճո Մորթըն
Ճոզէֆ Թոմաս «Ճո» Մորթըն Կրտս. (Joseph Thomas "Joe" Morton, Jr. , ծնած 18 Հոկտեմբեր, 1947) Ամերիկացի բեմի, հեռուստաշարներու եւ ֆիլմի դերասան է։ Ան աշխատած է Ճոն Սէյլզի հետ The Brother from Another Planet (1984), City of Hope (1991) եւ Lone Star (1996) ֆիլմերուն մէջ։ Ուրիշ ֆիլմեր որոնց մէջ նշանակութիւն ունեցող դեր մը ունի հետեւեալներն են՝ Terminator 2: Judgment Day (1991), Of Mice and Men (1992), Speed (1994), Apt Pupil (1998), What Lies Beneath (2000), Ali (2001), Paycheck (2003), Stealth (2005) եւ American Gangster (2007)։ 2014-ին, Մորթըն շահեցաւ Primetime Emmy Award մրցանակափաշխման հանդիսութեան Primetime Emmy Award for Outstanding Guest Actor in a Drama Series մրցանակին իր Ռոուըն Փոփ դերին, Օլիվիա Փոփի հայր Scandal հեռուստաշարին մէջ։ Ան նաեւ ճանչցուած է իր Հէնրի Տիքըն դերին համար Eureka հեռուստաշարին մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1947 ծնունդներ Ստորոգութիւն:18 Հոկտեմբերի ծնածներ
Յարութիւն Պէրպէրեան
Յարութիւն Պէրպէրեան, հայ բանաստեղծ, գրաքննադատ ու մանկավարժ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Հալէպ: Ուսումը ստացած է Պէյրութ (երկրորդական՝ Ազգային Լեւոն եւ Սոֆիա Յակոբեան Քոլէճ, յաճախած է Հայկազեան համալսարան՝ մասնագիտանալով գլխաւորաբար անգլերէն լեզուի ու գրականութեան մէջ: Այնուհետեւ Քանատայի Գոնգորտիա եւ ՄքԿիլ համալսարաններուն մէջ հետեւած է մանկավարժութեան ։ Քանատայի մէջ կը դառնայ հայ լեզուի եւ գրականութեան ուսուցիչ, Մոնթրէալ:
Գրած է կանուխէն, բանաստեղծութիւններ եւ գրական-վերլուծական փորձեր՝ գրական մամուլի մէջ (յատկապէս՝ «Բագին»ի, որու խմբագրութեան մէջ է տասնամեակ մը):
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1951 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Հալէպ ծնածներ
Յակոբ Տէր Յակոբեան
Յակոբ Տէր Յակոբեան (Յ․ Իրազեկ,), պետական գործիչ, Հայաստանի Հանրապետութեան խորհրդարանի աւագ քարտուղար, հասարակական գործիչ, գրող, ՀՅԴ կուսակցութեան անդամ :
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է 1881-ին, Գողթան գաւառի վերին Ազա գիւղը: Կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի եւ ապա Էջմիածնի Գէորգեան ճեմարանին մէջ:
Ճեմարանի ուսումը աւարտելէ ետք նուիրուած է ուսուցչական ասպարէզին, միաժամանակ ստանձնած է ազգային եւ կուսակցական պատասխանատու պարտականութիւններ` Կովկասի եւ Իրանի մէջ:
Գործունէութիւն
Ռուսիոյ Փետրուարեան յեղափոխութենէն ետք 1917-ին, վերադարձած է Կովկաս․ լծուած է՝ կուսակցական, կրթական եւ պետական-հասարակական աշխատանքներու` մասնակցելով Երեւանի, Ալեքսանդրապոլի (Գիւմրի) ու Անդրկովկասի գիւղացիական համագումարներուն եւ Հայաստանի մէջ տեղի ունեցած հետագայ բոլոր շարժումներուն:
Ընտրուած է Երեւանի ՀՅԴ Կեդրոնական կոմիտէի եւ Հայոց ազգային խորհուրդի անդամ, աշխատած է համագործակցական (կօօպերատիւ) շարժման մէջ` ժողովրդականացնելով եւ տարածելով այդ շարժումը իր գրութիւններով եւ գործնական մասնակցութեամբ:
5 Օգոստոս 1919-էն մինչեւ 2 դեկտեմբեր 1920, ընտրուած է Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան անդրանիկ խորհրդարանի անդամ եւ իբրեւ առաջին քարտուղար :
Հայաստանի բռնագրաւման օրերուն ան մնացած է Երեւան` բախտը կապելով ժողովուրդի ճակատագրին: Շուտով ան կրկին աշխատանքի լծուած է` իբրեւ Փետրուարեան ապստամբութեան առաջնորդներէն մէկը եւ 18 փետրուարին ապստամբ ուժերու հետ իջած է Կոտայքէն Երեւան:
Փրկութեան կոմիտէի կառավարութեան մէջ ստանձնած է պարէնաւորման նախարարի պաշտօնը, սակայն ամբողջ ժամանակ մնացած է Ղամարլուի ճակատը` իբրեւ հսկող ու ղեկավարող եւ թեւ ու թիկունք կռուող ժողովրդային ուժերուն:
Փակուելով Հայաստանի առաջին անկախ հանրապետութեան պատմութեան էջը, ժողովրդային ուժերը` հետապնդուած Կարմիր բանակէն, անցած են Պարսկաստան: Ան Արաքսը անցնողներուն վերջինը եղած է:
Թաւրիզի մէջ մեծ դեր կատարած է` իբրեւ Հայաստանի վերջին կառավարութեան ներկայացուցիչ:
Տէր Յակոբեան կրկին ընտրած է ուսուցչութեան ասպարէզը եւ երկար տարիներ ղեկավարած է տարրական եւ միջնակարգ դպրոցներ` Իրանի քանի մը քաղաքներու մէջ :
1946-էն մինչեւ 1950 ստանձնած է Պաղտատի ազգային դպրոցներու տեսուչի պաշտօնը, ապա ստիպուած եղած է վերադառնալ Թեհրան:
Աշխատակցած է` «Յուսաբեր»-ին, զոյգ « Հայրենիք »-ներուն, «Վէմ»-ին, «Այգ»-ին, «Ալիք»-ին, «Նաւասարդ»-ին եւ «Լոյս»-ին եւ այլ թերթերու ու պարբերականներու` Յ. Իրազեկ գրական անունով :
Միջնադարեան Սթոքհոլմի Թանգարան
Միջնադարեան Սթոքհոլմի թանգարան (շուէտ.՝ Stockholms medeltidsmuseum), թանգարան Շուէտի մէջ: Կը գտնուի Սթոքհոլմ, Հելկենտսհոլմէն կղզիին մէջ՝ Թագաւորական պալատէն հիւսիս:
Պատմութիւն
Կառուցուած է 1970-ականներու վերջին հնագիտական վայրին մէջ (Riksgropen՝ «Ազգային / պետական բանտ») պեղուած հին յուշարձաններու շուրջը: Յայտնաբերուած է նաեւ Սթոքհոլմի քաղաքային պատի մէկ մասը, որ կը թուագրուի 16-րդ դարուն, կառուցուած Կուստաւ Ա. Վազայի օրոք, ինչպէս նաեւ միջնադարեան բարեգործական տունը, կը կրէ Սուրբ Հոգիի տուն (Հելկենտսհոլմէն) անունը, ուրկէ ալ ծագած է կղզիին անունը: Գտածոները լայն հասարակութեան հասանելի դարձնելու համար ծրագրային ստորգետնեայ աւտոտնակի փոխարէն 1986-ին հիմնուեցաւ միջնադարեան Սթոքհոլմի թանգարանը: Թանգարանի տնօրէն Մարգարետա Հալերտդը ստեղծեց ժամանակակից արուեստի տեսլական թանգարան, որ մշակած է նկարիչ Քերսթին Ռիտը, որ արժանացաւ եւ ազգային, եւ միջազգային ճանաչման եւ 1986-ին արժանացաւ Տարուան եւրոպական թանգարան մրցանակին:
Թանգարանը փակուած է 15 Յունիս 2007-էն մինչեւ 2010-ի սկիզբը՝ Նորորպօ կամուրջի վերականգնման ժամանակ: Այս ժամանակահատուածին թանգարանային ցուցադրութիւնը ընդլայնուեցաւ, իսկ Սերկելստորկի (Սերկելս հրապարակ) Մշակոյթի տան մէջ (շուէտ.՝ Kulturhuset, Stockholm) միաժամանակ հասանելի էր փոքրիկ ժամանակաւոր ցուցահանդէս :
Միջնադարեան Սթոքհոլմի թանգարանը կը կազմակերպէ միջնադարեան շեշտադրմամբ թեմատիկ ցուցահանդէսներ եւ դասախօսութիւններ, սիմպոզիումներ ու ծրագրեր, կը ծաւալէ կրթական գործունէութիւն, որու ընթացքին երեխաները, երիտասարդները եւ դպրոցները կը հանդիսանան հիմնական թիրախային խումբ: Թանգարանին մէջ կայ խանութ, ուր կը վաճառեն միջնադարուն վերաբերող գիրքեր, ինչպէս նաեւ բացիկներ եւ զարդեր:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Սթոքհոլմի թանգարաններ Ստորոգութիւն:Շուէտի թանգարաններ Ստորոգութիւն:Թանգարաններ
Իսրայէլ Ասլան
Ասլան (Արսլան) Իսրայէլ (15 Օգոստոս 1870, Մունճուսուն (Կեսարիա) - ․․․), հայ ճարտարապետ։
Մանկութիւն
Նախնական ուսումը կը ստանայ ծննդավայրին Մծբնեան վարժարանին մէջ, ուրկէ կ՛անցնի Կեսարիա Ս. Կարապետ վանքին Ժառանգաւորաց վարժարանը եւ շրջանաւարտ ըլլալէ ըտք 5 տարի ուսուցիչ-տնօրէնի պաշտօնը կը վարէ Կեսարիոյ Հայկեան վարժարանին մէջ ու յետոյ 4 տարի ընդ. Տնօրէնի պաշտօն կը վարէ Մէրզուֆունի (Մարզուան) եւ Օրտուի Ազգային երկսեռ վարժարաններու մէջ։
Ուսում եւ գործունէութիւն
Ի. Ասլան 1905-ին կը մտնէ Փարիզի ճարտարապետական վարժարանը եւ 1909-ին վկայականը ստանալով Պուէնոս Այրէս կը մեկնի, նեցուկ ու պաշտպան հանդիսանալով վերջերս հոն գաղթող աղգայնոց։ Ի. Արսլան իր ճարտարապետական ասպարէզին մէջ անտեսած չէ ազգային կեանքը եւ իր մտահոգութեան գլխաւոր առարկան ըրած է Արժանթինի եւ մանաւանդ Պ. Այրէսի հայ գաղութին ազգապահպանման կարեւոր հարցը ու ջանացած է անոր մէջ ազգային ոգին վառպահելու միջոցներ ձեռք առնուլ։
1920-ին Պուէնոս Այրէսի մէջ հաստատած է «Հայ Գաղութային կեդրոն» անուան տակ (Centro Colonial Armenia) նոր կազմակերպութիւն մը, որ յաջողապէս ի գլուխ հանած է՛ Պոլիսէն, Սուրիայէն եւ Յունաստանէն այդտեղ հասնող հազարաւոր գաղթական հայերու տեղաւորման դժուարին հարցը, առանց տեղական իշխանութեանց եւ օտար գաղութներու աջակցութեան դիմելու։ Սոյն կազմակերպութիւնը նոյնպէս նախաձեռնութիւնը ունեցած է կարգ մը դպրոցներ եւ մատուռ մը բանալու։
Ի. Արսլան 1930-ին նոր ծրագիր-կանոնագիր մը պատրաստելով տեղական կառավարութեան վաւերացնել տուած է «Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ Հոգաբարձութիւն» (Institucion Administrativa Iglesia Armenia) անուան տակ եւ ի՛ր իսկ նախաձեռնութեամբ ի գլուխ հանած է Հայ Կեղրոնի շինութիւնը, թատրոն — սրահով եւ յարակից բաժիններով, որոնք յատկացուած են Արսլանեան երկսեռ վարժարանի, գրադարանի եւ հաստատութեան գրասենեակի։ Ներկայիս Հ. Ա. Եկեղեցւոյ հոգաբարձութեան գանձապահն եղած է։
Ի. Արսլան 1932 Հոկտեմբերին հիմնած է Հայ կեդրոն ամսաթերթը եւ զայն կը խմբագած մինչեւ 1938 թուական։ Ի. Ասլան իբր անհատականութիւն մը կը գրաւած է Հարաւային Ամերիկայի գաղութին մէջ պատուաւոր դիրք մը եւ իբրեւ արժանաւոր զաւակը իր հայրենիքին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ Ստորոգութիւն:15 Օգոստոսի ծնածներ
16 Մայիս
16 Մայիս, տարուան 136-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 137-րդ) օրն է
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մայիս
Լուսնթագ
Լուսնթագը մարդկութեան յայտնի է հնագոյն ժամանակներէն, եւ արտացոլուած է տարբեր մշակոյթներու դիցաբանութեան մէջ եւ կրօնական պատկերացումներու՝ Միջագետքի, Բաբելոնի, Յունաստանի եւ այլն։ Հռոմէացիները մոլորակը անուանած են Հռոմէական աստուածներու բարձրագոյն՝ Լուսնթագ անունով։
Երկրէն դիտելը, Լուսնթագը կրնայ հասնիլ −2,94 տեսանելի մեծութեան, հետեւաբար ան Երկրի գիշերային երկինքի մեծութեամբ երրորդ պայծառ մարմինն է՝ Լուսինէն եւ Վեներայէն յետոյ (Մարսը մօտաւորապէս կրնայ հասնիլ Լուսնթագի մեծութեան միայն իր ուղեծիրի որոշակի կէտին)։
Լուսնթագը հիմնականօրէն կազմուած է ջրածինէ, իսկ հելիումը կազմած է անոր զանգուածին քառորդ մասը, միաժամանակ հելիումի մոլորակի մասնիկներու ընդամէնը 1/10-ն են։ Կարելի է նաեւ, որ անիկա ունի ժայռային միջուկ, կազմուած աւելի ծանր տարրերէն։ Միւս հսկայ մոլորակներու նման, Լուսնթագը չունի կարծր մակերեւոյթ։ Արագ պտտելու հետեւանքով անոր ձեւը աւելի մօտ է սեղմուած գունդի։ Արտաքին մթնոլորտը տեսանելիօրէն բաժանուած է քանի մը շերտեր ըստ աշխարհագրական լայնութեան, որոնց հատման շերտերէն կը յառաջանան փոթորիկներ եւ կազային շարժումներ։Անոնց արդիւնքն է Մեծ կարմիր հետքը:Իր տրամագիծով ան երեք անգամ կը գերազանցէ Երկիր մոլորակը։ Լուսնթագի վրայ տեղի կ՛ունենայ շարք մը մթնոլորտային երեւույթներ, փոթորիկներ, կայծակներ եւ բեւեռափայլեր, որոնք քանի մը անգամ աւելի մեծ են ու հզօր քան Երկրի վրայ։
Ուղեծիրը և պտույտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
լուսնթագը(կարմիր) կը կատարէ մեկ ամբողջ պտոյտ Արեգակի (կենդրոնին մէջ) շուրջ Երկրի (կապոյտ) 11,86 ամբողջական պտոյտներու ընթացքին լուսնթագը մոլորակներու միջև միակն է, որու Արեգակի հետ համակարգի ծանրության կենդրոնը կը գտնուի Արեգակի մակերեւոյթէն դուրս, այնուամենայնիւ այդ հեռաւորութիւնը Արեգակի մակերեւոյթէն չափազանց փոքր է, եւ կը կազմէ Արեգակի շառավիղի 7%-ը։ լուսնթագի և Արեգակի միջին հեռաւորութիւնը կը կազմէ 778 միլիոն քմ (մօտ 5,2 անգամ մեծ Արեգակի և Երկրի միջին հեռաւորութենէն, կամ 5,2 ա.մ.) եւ այն կ'իրականացնէ մէկ ամբողջական պտոյտ Արեգակի շուրջ 11,86 երկրային տարուայ ընթացքին։ Այս մէկը կը կազմէ Սաթուրն մոլորակի ուղեծրային պարբերութեան երկու հինգերորդը, կազմաւորելով Արեգակնային համակարգի երկու ամենամեծ մոլորակներու միջեւ 5։2 ուղեծրային ռեզոնանս։
լուսնթագի առանցքի թեքումը համեմատաբար փոքր է, ընդամէնը 3,13°։ Որպէս արդիւնք մոլորակի վրայ տեղի չեն ունենար եղանակներու փոփոխութիւններ, ի տարբերութիւն, օրինակ՝ Երկրի կամ Մարսի։
լուսնթագի պտոյտը ամենաարագն է Արեգակնային համակարգի մոլորակներու միջև, իր առանցքի շուրջ մէկ ամբողջական պտոյտը կը տեւէ տասը ժամէն քիչ մը աւելի։ Այս արագութեան պատճառով կը ստեղծէ հասարակածին ընդլայնումը, որ դիւրաւ կարելի է նկատել Երկրի վրայ գտնուող սիրողական աստղադիտակներէն։ Մոլորակն ունի սեղմուած սֆերոիդի տեսք, այսինքն անոր հասարակածային տրամագիծը մեծ է մոլորակի բեւեռներու միջեւ ինկած հեռաւորութիւնէն։ Այս տարբերութիւնը կը կազմէ շուրջ 9275 քմ։
Քանի որ լուսնթագը պինդ մարմին չէ, անոր մթնոլորտի վերին շերտը կ'ենթարկուի դիֆերենցիալ պտոյտի։ լուսնթագի բեւեռային մթնոլորտի պտոյտը մօտ 5 վայրկեան աւելի մեծ է, քան հասարակածային մթնոլորտինն է։ III համակարգը յայտնաբերուեր է ռատիօ աստղագէտներու կողմէ, եւ կը կապուի մոլորակի մագնիսոլորտի հետ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գիտութիւն
Ալեքսանդր Միասնիկեանի յուշարձան (Երեւան)
Ալեքսանդր Միասնիկեանի յուշարձան, կը գտնուի Երեւան, տեղադրուած է 1980-ին, ի պատիւ հայ կուսակցական, քաղաքական, հասարակական գործիչ Ալեքսանդր Միասնիկեանի։ Ընդգրկուած է Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։
Տուեալներ
Յուշարձանը կառուցուած է կրանիտէ ու պազալտէ, բարձրութիւնը 8,6 մեթր է։
Արձանի յետնամասը գտնուող պատերէն մէկուն վրայ փորագրուած է Եղիշէ Չարենցի Միասնիկեանի յիշատակին 16 Ապրիլ 1936-ին գրուած քառատողի առաջին տողը. «Նայիրեան արեւն էր քո մէջ՝ լենինեան հրով ճառագած»։
Պատմութիւն
Յուշարձանի բացումը կայացաւ 25 Նոյեմբեր 1980-ին ՀԽՍՀ 60-ամեակի տօնակատարութեան օրերուն, Կարմիր բանակ ի (այժմ՝ Գրիգոր Լուսաւորչի) փողոցին մէջ ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի յուշարձաններ
Հայ իրականութիւնը 1900-1920-ական տարիներուն
Հայ իրականութիւնը 1900-1920-ական տարիներուն , 1900 թուականէն մինչեւ 1915 ու 1920 թուականը, հայ ժողովուրդի գոյութեան պայմանները կ՛ունենան պատմական վերիվայրումներ։
Արեւելահայութեան մօտ, ճնշումն ու պայքարը կ՛առնեն այլ ձեւեր, երբեմն՝ նոյնպէս տագնապալի։ Բայց ցարական վարչակարգի լարած բոլոր թակարդներէն՝ հայութիւնը դուրս կու գայ յաղթական։ Իբր հետեւանք՝ ազգային գիտակցութիւնը ու ուժը կը ծաւալին։
Այս տարիներու մշակութային կեանքը, հայութեան զոյգ թեւերուն մօտ, կը ներկայանայ ընդհանրապէս զուգահեռ ընթացքով։ Միշտ կապուած հայ իրականութեան, անիկա ընդհանրապէս կը ձգտի անդին անցնիլ «մեր կեանքը» արտայայտելու, անոր՝ անմիջականօրէն ծառայելու պարզ առաջդրանքէն։ Կը փորձէ զարգացնել մշակոյթի նոր ըմբռնեում. ստեղծոլ գրական ու գեղարուեստական նոր արտայայտամիջոցներ։
Դարու երկրորդ տասմնամեակը կը նշուի ճակատագրական դէպքերով։ Թուրքիոյ մէջ, իրարու կը հետեւին Օսմանեան Սահմանադրութիւնը, իր բերած կարճատեւ ազատութեան շրջանով, ապա յուսախաբութիւնը եւ ի վերջոյ համաշխարհային պատերազմի ճգնաժամը, տեղահանութիւնն ու հայութեան մեծ մասի ոչոնչացումը՝ ցեղասպանական «լուծումով»։
Արեւելահայութիւնը, նոր սեղմումներէ եւ ոստիկանական հալածանքներէ ետք, կ՛ենթարկուի սիրաշահումի քաղաքականութեան մը, կը տեսնէ Արեւմտեան Հայաստանի մեծ մասի գրաւումը, ապա լքումն ու նահանջը, մինչեւ վերջին ժամու յաղթանակը Սարտարապատի մէջ. յետոյ՝ ազգային անկախութիւնը՝ յոյսերու աղբիւր, բայց նոյնպէս՝ կարճատեւ։
Բայց քանի մը տարի անց՝ պատերազմը պիտի կասեցնէ այդ կենսունակութիւնը։ Անիկա շուտով, ու հայութեան երկու մայր հատուածներուն համար՝ յաջորդաբար, առաջին գիծի վրայ պիտի բերէ վերապրումի խնդիրներ. պիտի դառնայ իսկական գոյամարտ։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Գրականութիւն Ստորոգութիւն:Հայ գրականութիւն Ստորոգութիւն:Քաղաքական իրադարձութիւններ
Արշա Օվանեսովա
Արշա Համբարձումի Օվանեսովա (23 Դեկտեմբեր, 1906, Պաքու, Ազրպէյճան – 6 Մայիս, 1990 Մոսկուա, ՌԴ), փաստագրական ֆիլմերու խորհրդային հայ բեմադրիչ, բեմագիր, ՌԽՖՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1947), Ստալինեան մրցանակի առաջին աստիճանի դափնեկիր (1950), ԽՄԿԿ անդամ 1943 թուականէն։
Կենսագրութիւն
Արշա Օվանեսովա, ծնած է 1906 թուականին Պաքու քաղաքին մէջ։ 1932 թուականին աւարտած է ՎԳԻԿ-ի բեմադրիչի բաժինը։ 1931-1961 թուականներուն եղած է Փաստագրական ֆիլմերու կեդրոնական սդիւտիոյի բեմադրիչը։ 1931 թուականին հրապարակած է Պիոներիա կինոամսագրի առաջին համարը, որ ղեկավարեց 15 տարի։ 1928-1961 թուականներուն դասաւանդած է ՎԳԻԿ-իի մէջ, 1959-1961 թուականներուն եղած է փաստագրական ֆիլմերու արուեստանոցի հիմնադիրն ու ղեկավարը։ Ամուսինը՝ խորհրդային ֆիլմ նկարահանող Սեմէոն Շեյնինն եղած է
Նկարահանուած է «Հաշիմ» ֆիլմին մէջ (1928), համահեղինակ է «Լեռնային լիճի գաղտնիքը» (1954, Մարօ Երզինկեան) կինոնկարի (երկուքն ալ՝ Հայֆիլմ) ։
Մահացած է 1990 թուականին Մոսկուայի մէջ, թաղուած է Տրոեկուրովսկի գերեզմանոցը։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:1906 ծնածներ Ստորոգութիւն:23 Դեկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:1990 մահեր Ստորոգութիւն:Պաքու ծնածներ Ստորոգութիւն:6 Մայիսի մահացածներ‎ Ստորոգութիւն:Մոսկուա մահացածներ
Կառուցուածք (մաթեմաթիկական)
Կառուցուածք (մաթեմատիկա), մաթեմատիկական համակարգերու առավել ընդհանուր հասկացութիւն, որուն միջոցով կը հնարաւորէ միանման եղանակներով կառուցել աքսիոմներու համախմբութեամբ նկարագրուած համակարգեր։ Այդ եղանակներով հեշտութեամբ կ՛որոշուին, օրինակ, խումբը, տոպոլոգիական տարածութիւնը, կավարը եւ բազմաթիւ այլ համակարգեր։
Ստորոգութիւն:Բազմությունների տեսություն
Հայ իրականութիւնը 1880-1890-ական տարիներուն
Հայ իրականութիւնը, 1885–ի շուրջ, «օսմանեան եւ ցարական» զոյգ կայսրութիւններու նոր տագնապները եւ բարենորոգումներու ձախորդթիւնը կ՛արագացնեն հայկական շարժումը։
Կը ստեղծուին յեղափոխական կուսակցութիւններ, ինչպէս՝ Արմենականները (1885) եւ Հնչակեանները (1887)։ Իսկ 1890–ին, համախմբումի նոր ճիգէ մը՝ կը ծնի Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը, Թիֆլիս։ Ագգային շարժումը հայութեան երկու հատուածները աւելի եւս կը մօտեցնէ, կը շաղէ իրարու։ Հնչակեան կուսակցութեան ու յատկապէս Դաշնակցութեան գործի յաջորդական փուլերը կը նշեն այդ ընթացքը։
Այս տարիներուն կարեւոր դէպքերէն
Աւելի բնականոն պայմաններու մէջ ապրող՝ արեւելսւհայութիւնը նոյնպէս ենթակայ կը դառնայ ճնշումներու։ Ասոնք մաս կը կազմեն ոուսացման քաղաքականութեան, եւ կը ձգտին խափանելու արեւմտահայութեան ցոյց տրուած օգնութիւնն ու ագգային գիտակցութեան տարածումը՝ ընդհանրապէս։ Ուժերու այս հակադրումը իր գագաթնակէտին կը հասնի աւելի ետք, եկեղեցական կալուածներու գրաւման պայգարով եւ պետական մղումով՝ բռնկած հայ-թաթարական կռիւներով, յաջորղաբար 1903–ին եւ 1905–ին։
Մշակութային Շարժումը՝ Ճնշուած, Բայց Յանձնառու
Թէեւ Թուրքիոյ մէջ Ազգային Սահմանադրութիւնը եւ ամէն տեսակի ժողովներ կ'արգիլուին,- բայց յառաջադէմ գրագէտներ եւ հրապարակագիրներ կը յաջողին նոր ուժ ու նկարագիր հաղորդել արեւմտահայ լեզուին եւ գրականութեան, խմբուած՝ թերթերու շուրջ («Արեւելք», ապա՝ «Մասիս» եւ «Հայրենիք»): Շեշտելով լեզուի ու գրականութեան ժողովրդական հանրօգուտ դերը, անոնք զուգահեռ կ'ընթանան յեղափոխական կուսակցութիւններու գործին, որ փոխարինած էր Զարթօնքի ազգասիրական քարոզչութիւնը: 1890 էն ետք, վարչակարգի խստացումով եւ գրաքննութեան ճնշումով, Պոլսոյ հայութեան կեանքը աւելի կը տժգունի. գիրք տպելը գրեթէ անկարելի կը դառնայ. թատրոնները կը փակուին: 1895-96-ի կոտորածները եւ հետեւող սարսափը կ'արգիլեն ամէն շարժում, տեղ ձգելով միայն անձնական, «նեղ» գրականութեան կամ այլաբանական էջերու: Մեծ թիւ մը գրագէտներ եւ հրապարակագիրներ Պոլիսէն կ'անցնին արտասահման, Եւրոպական երկիրներէ մինչեւ Եգիպտոս: Ծանր պայմաններով՝ Լոնտոն, Փարիզ, Գահիրէ, Պալքաններ՝ անոնք կը հրատարակեն գրական-քաղաքական թերթեր (Արփիարեան՝ «Նոր Կեանք», Չոպանեան՝ «Անահիտ»): Արեւելահայութեան մօտ ընկերա-մշակութային պայմանները տարբեր են: Ցարական ճնշումները ազգային-քաղաքական գետնի վրայ՝ չեն արգիլեր հայութեան բարգաւաճումը եւ նոր սերունդի զարգացումը, մանաւանդ Պաքուի եւ Թիֆլիսի պէս կեդրոններու մէջ: Դրամատէր-քածքենի խաւը եւ համալսարանական երիտասարդութիւնը տեղ-տեղ կ'այլասերին, բայց զգալի մաս մըն ալ, պահելով ազգային գիտակցութիւնը եւ տէր կանգնելով մշակոյթին, զանոնք կ'օժտէ նոր յենարաններով ու մտաւորական նոր որակով:
Լեզուի Եւ Գրականութեան Նոր Որակ. Ժողովրդական, Բայց Բիւրեղացած
«Արեւելք»ով, «Մասիս»ով, ու աւելի ետք՝ «Հայրենիք»ով դրսեւորուող Պոլսոյ գրական շարժումը կը ցուցաբերէ մի քանի նոր գիծեր.