cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Փօլ Նիուման
Ինքնաշարժի մրցումներ
Փօլ Նիուման առաջին անգամ կը հետաքրքրուի ինքնաշարժներու մրցումներով 1969-ին, երբ «Յաղթող» Winning ժապաւէնի մէջ իր դերակատարութեան կարիքերուն համար կը մարզուի Watkins Glen International վազքուղիին վրայ։  Այնուհետեւ կը զբաղի լրջօրէն՝ մինչեւ 2006-ին։  Այս տարիներուն ընթացքին կատարուած ախոյեանութեան մրցարշաւներուն, կը յաջողի գրաւել առաջնահերթ դիրքեր, որոնցմէ չորս՝ առաջին 1976, 1979, 1985, 1986, երեք՝ երկրորդ, երեք՝ երրորդ, եւայլն։ 1972-ին առաջին անգամ ըլլալով կը մասնակցի ԹոմսօնThompson (Քենեքթիքըթ նահանգ) քաղաքի ինքնաշարժներու մրցումներուն։
1979-ին կը մասնակցի Լէ Մանի (Ֆրանսա) 24 ժամուան ինքնաշարժներու մրցումի ախոյեանութեան եւ երկրորդ դիրքը կը գրաւէ։
1970 տասնամեակին կէսերէն մինչեւ 1990, Նիուման Bob Sharp խումբին վարորդ է։  Իր անունը կը կապուի խումբին անունին հետ մանաւանդ 1980-ական թուականներուն։
70 տարեկան հասակին, կը դառնայ ախոյեան խումբին ամենատարեց վարորդը․ յատկապէս Տայթոնայի 24 ժամուան ինքնաշարժներու մրցումին (1995)։
Փօլ Նիուման Newman/Haas/Lanigan Racing ընկերութեան երկու հիմնադիրներէն մէկն է (1983) եւ մասնակից՝ Newman Wachs Racing խումբին։
Բարերարութիւն
Տղուն մահէն ետք, կը հիմնէ«Սքոթ Նիուման Կեդրոն»ը Scott Newman Center՝  թմրեցուցիչներու գործածութիւնը կանխելու համար։
1982- ին Ահարոն Հոչներին հետ Aaron Hotchner կը հիմնեն «Նիուման Սեփականութիւն» Newman's Own ուտեստեղէնի ընկերութիւն մը, որուն մաքուր շահը կը տրամադրուի «Նիուման Բարեսիրական Անշահարկելի Սեփականութիւն Հիմնարկ»ին Newman's Own Foundation։
1988-ին Քենեքթիքըթի Աշֆորտ շրջանին մէջ կը հիմնէ «Hole in the Wall Gang Camp» բարեգործական ամառնային բանակավայրը վատառողջ փոքրիկներուն համար։
1999-ին լուրջ գումար մը կը նուիրէ «Կաթոլիկ Եկեղեցւոյ Օգնութեան Միջազգային Ընկերակցութեան» Catholic Relief Services (CRS) Քաքսովոյի գաղթականներուն համար։
2007, 1 Յունիսին, Օհայօ նահանգին Քենիոն Քոլէճը Kenyon College կը յայտարարէ, թէ Փօլ Նիուման ու կողակիցը՝ Ճոան Ուտուորտ, 10 միլիոն տոլար կը նուիրեն, որպէսզի հաստատուի կրթաթոշակի հիմնադրամ մը։
«Բարերարութիւնը Քաջալերող Ընկերակցութեան Խնամակալութիւն» կազմակերպութեան հիմնադիրներէն կ՛ըլլայ։  «Կիվինքպէք» կազմակերպութիւնը Givingback.org զայն կ՛անուանէ «Ամենավեհանձն Համբաւոր Անձնաւորութիւն»ը՝ 2008 տարուան համար։  Այդ տարին, Նիուման  20․857․000 տոլարով կ՛օժանդակէ «Նիուման Բարեսիրական Անշահարկելի Սեփականութիւն Հիմնարկ» կազմակերպութիւնը Newman's Own Foundation․
Բնապահպանման շուրջ տուած պայքարներուն շնորհիւ, Ուեսթփորթ եւ Քենեքթիքըթ շրջաններուն մէջ հողատարածքներ կ՛ապահովէ։
2011-ին, «Նիումանս Կալուածք» ընկերութիւնը Paul Newman's estate, Ուեսթփորթ քաղաքին հողատարածքներ կը նուիրէ, որպէսզի պահպանուին եւ կառավարուին «Ասփեքթուք Լանդ Թրասթ»ին Aspetuck Land Trust (հողատարածքի պահեստի անշահարկելի կազմակերպութիւն) կողմէն։
Հիւանդութիւն եւ մահ
2008, 23 Մայիսին կը քաշուի շարժարուեստի ասպարէզէն, առողջութեան պատճառներով։
Օսքար
Փօլ Նիուման այդ սակաւաթիւ  դերասաններէն մէկն է որ հինգ տարբեր տասնեակներուն ընթացքին առաջարկուած է Օսքար մրցանակին համար։ Մնացեալ դերասաններն են՝ Լորենս Օլիվիէ Laurence Olivier, Մայքլ Քէյն Michael Caine եւ Ճաք Նիքոլսոն Jack Nicholson։
1986-ին կը պարգեւատրուի իր՝ «պաստառի վրայ բազմաթիւ, յիշատակելի եւ անյաղթահարելի կատարումներուն համար»։
Էմի Մրցանակ Emmy Awards
Էմի Մրցանակին Primetime Emmy Awards համար (կը շնորհուի «Հեռատեսիլի Արուեստի եւ Գիտութեանց Կաճառ»ին կողմէ), Փօլ Նիուման առաջարկուած է չորս անգամ եւ յաղթած է 2005, արժանանալով Լաւագոյն Բ․ Դեր Best Supporting Actor «Կայսրութեան Անկումը» շարաժապաւէնին մէջ իր խաղարկութեան համար։
Շարժանկարի քննարկման Ազգային Խորհուրդ National Board of Review (NBR)
Փօլ Նիուման 1986-ին Ամերիկայի Շարժանկարի քննարկման Ազգային Խորհուրդին կողմէն կը ստանայ Տարուան Լաւագոյն Դերասանի Մրցանակը «Դրամին Գոյնը» The Color of Money ժապաւէնին համար։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Դերասաններ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասաններ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի արտադրիչներ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի բեմադրիչներ Ստորոգութիւն:Օսքարակիրներ Ստորոգութիւն:1925 ծնածներ (արւմտ.) Ստորոգութիւն:2008 մահեր
Յարութիւն Պալըքեան
Յարութիւն (Արութին) էֆենտի Պալըքեան (1878, Հալէպ (կամ Այնթէպ, Հալէպի նահանգ) - 12/13 Յուլիս 1917 (կամ 12 Յունիս 1918), Սեբաստիա), հայ բժիշկ, ՀՅԴ–ի անդամ։
Ծնած է 1878 թուականին, Հալէպ (կամ Հաէպի նահանգի Այնթէպի գաւառի նոյնանուն գաւառակի կեդրոն՝ Այնթէպ քաղաքին մէջ)։ 1902 թուականին աւարտած է Պէյ­րութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժինը։
Եղած է ՀՅԴ–ի անդամ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմին (1914-1918) ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ Սեբաստիոյ թիւ 1 հիւանդանոցին մէջ՝ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած՝ հրամանատարի աստիճանով։
1917 թուականի Յուլիս 12/13-ին (կամ 1918 թ. Յունիս 12) սպանուած է կամ ժանտախտէ մահացած՝ Սեբաստիոյ մէջ, 39/40 տարեկան հասակին։
Գրանցուած է թուրք՝ հեղինակ Ատաշ Ատնանի, 20-րդ դարու զոհուած առողջապահութեան ոլորտին մէջ ծառայած, օսմանցի սպաներու ցուցակին մէջ։
Գառնիկ Գազանճեան
Գառնիկ Գազանճեան, հայ անասնաբոյժ։
1912 թուականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Անասնաբուժական վարժարանը։ 1913 թուականին աշխատած է որպէս քաղաքապետարանի անասնաբոյժ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1914 թուականին, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ։ 1915 թուականի Մայիսի վերջաւորութեան՝ Դերջանի մէջ, ըլլալով զինուորական ծառայութեան մէջ, ի թիւս մի քանի հայ զինուորներու, դաժանօրէն սպանուած է թուրքերու ձեռքով՝ 29 տարեկան հասակին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Powerful (երգ)
Powerful, ամերիկեան Major Lazer փոփ խումբի երգերէն մէկն է: Խումբին երրորդ՝ «Peace Is the Mission» (2015) սդուտիական ալպոմի երկրորդ երգն է, եւ ձայնագրուած է անգլիացի երգչուհի Ellie Goulding-ի եւ ճամայկացի երգիչ Tarrus Riley-ի մասնակցութեամբ:
Երաժշտական Տեսահոլովակ
Երգին տեսահոլովակը թողարկուած է 13 Յուլիս 2015-ին:
Քեյփթաուն
Քեյփթաուն, Կապշտադ, (Cape Town, աֆրիկանս՝ Kaapstad, կոսա՝ iKapa), բնակչութեամբ երկրորդ (Յոհանեսբուրգէն հետոյ քաղաքը Հարավաֆրիկեան Հանրապետությունեան մէջ։ Կը գտնվուի երկրի հարավ-արեւմուտքի մէջ, Ատլանտեան օվկիանոսի ափին, Բարեհուսո հրվանդանէն ոչ հեռու։
Քեյփթաունի մէջ կը գտնվուի երկրի խորհրդարանը։ Քեյփթաունը հայտնի է իր նավահանգստով եւ կը համարվուի աշխարհի ամենագեղեցիկ քաղաքներէն մէկը։
91 (թիւ)
91 (իննսունմեկ), բնական թիւ է
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:91
Տուն (ոտանաւոր)
Տուն, տողերու խմբում։ Յաճախ, կը համապատասխանէ իմաստային ամբողջութեան մը, ինքն իր մէջ կ՛ըլլայ իմաստով լրիւ։ Բայց ասիկա միշտ չի պատահիր. երբեմն տունէ տուն կ՛ունենանք երկարաձգում՝ իմաստի, եւ նոյնիսկ պարզ նախադասութեան։
Երբեմն կը հանդիպինք երկտող ու եռատող տուներու։ Բայց շատ աւելի ընթացիկ է քառատող տունը՝ քառեակը։
Կանոնաւոր քառեակին չորս տողերը կ՛ունենան հաւասար վանկեր։ Իսկ ոչ-կանոնաւոր քառեակի ընթացիկ ձեւ մըն է «խաչաձեւ» տողերու հաւասարութեամբ կազմուածը։
Օրինակ մը՝ Դ. Վարուժանէն. «Նըշմարելուդ պէս զիս ժըպտիլ սկսար, //Բայց այդ ժըպիտը բարի, // Այդ սուտ ժըպիտն էր նունուֆա՛ր մը ծաղկած՝ // Լըճի մը վրայ արտօսրի»։ - Քառեակին տողերը ունին 11-7-11-7 վանկեր։
Քառեակի մէջ յանգերու դասաւորումը կու տայ զանազան կարելիութիւններ. յանգերը նշելով ա եւ բ տառերով, կրնանք նկատել, որ Դուրեանի «Լճակ»ը կը հետեւի աաբբ ձեւին. Թէքէեանի «Կ՛անձրեւէ, Տղաս»ը՝ աբաբ ձեւին, մինչ Մեծարենցի «Ձմրան Պարզ Գիշեր»ը՝ աբբա ձեւին։
Երբեմն չորս յանգերէն երկուքը կը համապատասխանեն իրարու, մինչ միւս երկուքը կ՛ըլլան ձգուած «ազատ»։ Այս է պարագան, օրինակ, Մ. Նալբանդեանի «Մանկութեան Օրեր» գործին։ Վարուժանէն վերը տրուած օրինակը եւս յանգերու նոյն կարգը ունի։
Կան տակաւին հնգատող, վեցատող, ութատող եւ աւելի տողերով տուներ։
Կան տողերու-տուներու թիւի եւ դասաւորման իմաստով կայուն ձեւեր. անոնց ամենէն ծանօթն է հնչեակը։
Տաղաչափական բաւական կայուն ձեւի կը հետեւին նաեւ գեղօնն ու ներբողը կամ ձօնը, որ կը տեսնենք քնարական տեսականերուն մէջ։
Օրինակներ՝
Ստորոգութիւն:Գրականութիւն
Ալեքսանտր Գրիգորեան
Ալեքսանտր Յովակիմի Գրիգորեան (, Երեւան), ՀԽՍՀ վաստակաւոր նկարիչ (1970)։
Նկարչուհի Արփենիկ Ղափանցեան ի ամուսինն է։
Մէջբերումներ Ալեքսանտր Գրիգորեանի մասին
«Այն, որ Ալեքսանտր Գրիգորեանը ծնուել է նկարիչ, հաստատուած է երկար տարիների նրա եռանդուն ու բեղմնաւոր գործունէութեամբ։ Նա ունի հիւթեղ եւ պայծառ ներկապնակ, կենսուրախ ու պայծառ ուժ, որը ոչ միայն իրենն է, այլ կազմում է նաեւ արդի հայ կերպարուեստի անբաժան մասը»։
Գրիգոր Խանջեան
Գրական Սեռեր
Գրական Սեռեր, գրաւոր ստեղծագործութեան տեսակներ։ Գրական սեռերը իրենց կարգին կը բաժնուին ենթասեռերու կամ Տեսակներու։ Գրական տեսակները կազմուած են աստիճանաբար՝ պատմական հոլովոյթով, նախ՝ ժողովրդական բանահիւսութեան, ապա գրաւոր-գեղարուեստական գրականութիւն։ Անոնք բոլորն ալ, ունենալով յանդերձ տուեալ սեռի՝ արդէն նշուած ընդհանուր յատկանիշները, իւրաքանչիւրը տէր է իր մասնայատկութիւններուն, որոնք կը վերաբերին երկերու թեմային, կառուցուածքին եւ այլն։ Այսպէս․
Ա. Պատմողական սեռի ներկայ գլխաւոր տեսակներէն են՝ պատմուածքը կամ նորավէպը եւ վէպը. իսկ անոր անցեալ, պատմական տեսակներէն յիշենք՝ առասպելը, հեքիաթը, վիպերգութիւնը, դիւցազներգութիւնը (այս վերջինները՝ առաւելաբար գրականութիւններու հոլովոյթին բերանացի-բանահիւսական ժամանակաշրջաններուն կը պատկանին)։
Բ. Քնարերգական սեռի տեսակներէն են՝ եղեռերգութիւնը, ներբողը եւ այլն։ Բոլորն ալ կը պատկանին անցեալին (թէեւ աւելի նոր՝ գրաւոր գրականութեան ժամանակաշրջանի յատուկ)։ Այսօր, քնարերգական սեռի երկերը արդէն այլեւս չեն հետեւիր կայուն ձեւերու, ունին աւելի ազատ ձեւաւորում։
Գ. Թատերգական սեռի տեսակներէն են՝ ողբերգութիւնը, կատակերգութիւնը, տռաման։ Ներկայիս արտադրուող թատերգական երկերը ասոնցմէ կը պարփակեն զանազան տարրեր, բայց կը յիշեցնեն մանաւանդ երրորդը՝ տռաման, որ արդէն ծնունդ է աւելի նոր ժամանակաշրջանի։
Ստորոգութիւն:Գրականութիւն Ստորոգութիւն:Գրական ժանրեր
Վիգէն Չալտրանեան
Համազգային թատրոնի գեղարուեստական ղեկավար եւ տնօրէն (2016-2018), Հայկական շարժապատկերի ազգային ակադեմիոյ նախագահ (2017 թուականիէն) ։
Առաւել յայտնի է «Ապրիլ», «Ձայն բարբառոյ…», «Տէր ողորմեա», «Լռութեան սիմփոնիա», «Քրմուհին» շարժանկարներով։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ Ստորոգութիւն:Հայ բեմագիրներ
Ճo Պայտըն
Ճոզըֆ Ռոպինէթ Պայտըն (անգլ.՝ Joseph Robinette Biden Jr., ; ծնած 20 Նոյեմբեր, 1942) Ամերիկացի քաղաքական գործիչ մըն է, որ ծառայած է իբր Ամերիկայի Միացեալ Նահանցներու 47րդ Փոխ Նախագահի պաշտօնը Պարաք Օպամայի նախագահութեան օրերուն, 2009 թուականէն 2017 թուական: Մաս կը կազմէ Դեմոկրադական Կուսակցութեան, ներկայացուցած է Տէլըուէր նահանգը ԱՄՆի Ծերակոյտին մէջ 1973 թուականէն 2009 թուական: Ան ընտրուած է Դեմոկրադական կուսակցութեան նախագահական մրցումի ներկայացուցիչ 2020 թուականի ԱՄՆ նախագահական ընտրութիւններուն, մրցելով Տանըլտ Թրամփի դէմ:
Մեծցած է Սքրանթըն, Փէնսիլվէնիա եւ Նիւ Քասըլ Քաունթի, Տէլըուէր, Պայտըն ուսանած է University of Delaware եւ Syracuse University համալսարաններէն ներս, աւարտելով ուսումը1968 թուականին: Ընտրուած է իբր Նիւ Քասըլ Քաունթիի քաղաքապետ 1970 թուականին, եւ դարձած է ԱՄՆի 6րդ ամէնէն երիտասարդ զերակուսականը երբ ընտրուած է ԱՄՆի Ծերակոյտին մէջ Տէլըուէր նահանգը ներկայացնելու համար 1972 թուականին: Պայտընը ԱՄՆի Ծերակոյտի Արտագին Գործոց Խմբակին մաս կազմած է երկար տարիներ, եւ յետեւաբար դարձած է խմբակին ատենապետը: 1991 թուականի Ծոցի Պատերազմին դէմ արտայատուած է, բայց քաջալերած է ՆԱԹՕ-ի լայնածաւալման գաղափարը Արեւելեան Եւրոպայի մէջ, միջամտելով Եուկոսլավի Պատերազմներուն, 1990ականներուն: Քաջալերած է Իրաքի Պատերազմի համաձայնագիրը 2002 թուականին, բայց դէմ արտայայտուած է 2007 թուականին ԱՄՆ զինուորներու ներկայութեան աճին:
Վարդան Քհնյ. Մարտիրոսեան
'''Վարդան Քհնյ. Մարտիրոսեան''', (ծն.՝ 1962, Հալէպ), որդին է եագուպիէցի ծնողքի՝ Միհրան եւ Մարիամ։
Կենսագրութիւն
Նախնական կրթութիւնն ու երկրորդական ուսումը ստացած է Լ. Նաճարեան-Գ. Կիւլպէնկեան վարժարանէն, զոր աւարտած է 1977-ին։ Ապա, բարձրագոյն ուսումը ստացած է պետական Արհեստից վարժարանը, զոր աւարտելէ ետք կը մտնէ կեանքի ազատ ասպարէզ եւ կը հետեւի ոսկերչութեան։
Ան կ'ընտրէ իր կեանքի ընկերը՝ եագուպիացի ճերմակեան ընտանիքին դուստրը՝ օրդ. Զարուհին, որուն հետ կը պսակուի Հալէպի Ս. Քառասնից Մանկնաց մայր եկեղեցւոյ մէջ, 5 Սեպտեմբերին, 1992-ին, եւ կը բախտաւորուի երեք զաւակներով՝ միհրան, Մովսէս եւ Աննա-Մարիամ։
Պսակէն ետք երկու ամիս չբոլորուածան կը պատրաստուի քահանայական ձեռնադրութեան։ 1 Նոյեմբեր, 1992-ին, իր քահանայական ձեռնադրութիւնն ու օծումը տեղի կ'ունենան ձեռամբ՝ Տ. Սուրէն Արք. Գաթարոյեանի եւ խարտաւիլակութեամբ՝ Տ. Յուսիկ Ա. Քհնյ. Սեդրակեանի, Ս. Քառասնից Մանկնաց եկեղեցւոյ մէջ, վերակոչուելով՝ Տ. Վարդան։
Ան իր հովուական առաքելութիւնը կը շարունակէ Եագուպիէի շատ փոքրաթիւ գաղութին մէջ, միշտ Հալէպ այցելելով՝ Սրբազան Հօր եւ ազգային իշխանութեան, որպէսզի անոնց խորհուրդներով գործէ եւ վերանորոգուած հոգիով ու նոր թափով իր գաղութին օգտակար ծառայութիւն մատուցանէ ։
Նիքոլա Լանկէ
Նիքոլա Լանկէ (Николай Николаевич Ланге, 24 (հին տոմարով՝ 12 ) Մարտ, 1858, Ս. Փեթերսպուրկ - 15 Փետրուար, 1921, Օտեսա), ռուս հոգեբան
Կենսագրութիւն
Աւարտած է Ս. Փեթերսպուրկի համալսարանը (1882)։ Աշխատած է Լայպցիկի Վիլհէմ Վունտթի 90% հոգեբանութեան տարրալուծարանը (1883)։ Օտեսայի համալսարանի փիլիսոփայութեան Փրոֆ. (1888-1921), ուրտեղ նաեւ կազմակերպած է Ռուսիոյ առաջին փորձարարական հոգեբանութեան տարրալուծարաններէն մէկը։
Գործեր
Արտաքին շարժողական գործողութիւնները առաջնային համարելով՝ Լանկէի հոգեբանական գաղափարները կապուած են Ի. Մ. Մեչենիովի ռեֆլեկտոր տեսութեան հետ։ Ան առաջինն է որ ռուսերէնի թարգմանած է Արիստոտելի «Առաջին անալիտիկա» (1894) աշխատութիւնը։
Ստորոգութիւն:1858 ծնունդներ Ստորոգութիւն:24 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:Ս. Փեթերսպուրկ ծնածներ Ստորոգութիւն:1921 մահեր Ստորոգութիւն:15 Փետրուարի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հոգեբաններ Ստորոգութիւն:Գիտնականներ
Բիւզանդ Թոփալեան
Բիւզանդ Թոփալեան, ֆրանսահայ բանաստեղծ, նկարիչ, խմբագիր։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Այնթապի մէջ, ուր յաջորդաբար յաճախած է ներսէսեան, ապա ամերիկեան միջնակարգ վարժարանները։ Կիլիկեան աղէտի որերուն, նախ ապաստանած է Հալէպ ապա դէպի արեւմուտք քաղթող մեր բեկորներուն հետ անցած է Ֆրանսա, Փարիզ, ուր ձեռնարկած է տպարանային - հրատարկչական աշխատանքներու, մինչեւ մահուան թուականը, առօրեային զուգահեռ աշխատակցելով թերթերու եւ պարբերականներու, նախաձեռնելով նաեւ «Անդաստան» գրական հանդէսի հրատարակութեան՝ 1952-1969 տարիներու տեւողութեան (18 գիրք): Աւետիս ՏԷր Սահակեանին, Անդրանիկ Պիւլպիւլեանին եւ Մովսէս Մխիթարեանին (Մորիս Քաջեան) հետ միասին աշխատակցած է Մեղուի խմբագրական աշխատանքներուն ։
Շահան Շահունի, Որբունիի, Վազգէն Շուշանեան եւ ուրիշներու հետ մասնակից դարձած է «Մենք» պարբերականի հրատարակութեան։ 1930-1959 տարիներու տեւողութեան մէջ լոյս տեսած են իր բանաստեղծութիւնները անջատ հատորներով, «Այգահանդէս» (1930), «Արեւագալ» (1936), «Համայնական սէր» (1950), «Հրախաղութիւն» (1952) եւ «Արձանագիր» (1959): Առանձնապէս հրատարակած է, Ֆրանսերէնով, «Le jour du monde» պոէմը։ Նկարիչ եւ բանաստեղծ՝ հոգիով արեւելքցի ու արուեստով արեւմուտքցի քերթող մըն է Թոփալեան, որ յուզական տարրը կը պահէ ժուժկալութեան մէջ եւ կը հասնի մտածական սուզումներու ճամբով իր ապրումներն ու կեանքի աշխարահայեացքը գիրին փոխանցելու մակարդակային։ Իր բանաստեղծութիւնները իմացական կառոյցներ են աւելի, զերծ՝ լեզուական կշռոյթի կապանքներէն եւ արտայայտութեան արտանքին նպաստներէն։ Ընթերցողն է, որ մտքի հաղորդութեան ճամբով կը ստեղծէ այդ կշռոյթը՝ քերթողին մտածումներուն ներքին մտերմութեամբ մը :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1902 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1970 մահեր Ստորոգութիւն:Ֆրանսահայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսահայ նկարիչներ Ստորոգութիւն:2 Մայիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Փարիզ մահացածներ Ստորոգութիւն:Այնթապ ծնածներ
Պետրոս Պալթազարեան
Պետրոս Պալթազարեան, հայ դերասան։
Կենսագրութիւն
Տասնութ տարեկանի, իր ծննդավայր գիւղին մէջ, կը հիմնէ հայկական բարեսիրաց ընկերութիւնը, որ կ՛ունենայ տասնամեայ գործունէութիւն։
Միշտ բեմով յափշտակուած ըլլալուն պատճառով, մինչեւ 24 տարեկան, կը փորձէ արհեստի մը տիրանալ, սայկայն չի յաջողիր։
Ան միշտ կախարդուած էր Պետրոս Ադամեանի արուեստով։ 1888-ին ներկայգտնուելով Ադամեանի ներկայցումներուն, վճռապէս, կ՛որոշէ նուիրուիլ բեմին։ Միեւնոյն շրջանին կը դիմէ Ադամեանին, սակայն, իր խնդրանքը կը ձգձգուի։
1889-ին, Պետրոս Մաղաքեանի կողմէ՝ Պոլսոյ «Հայրենիք» օրաթերթին մէջ տրուած կոչին ի պատասխան, Պալթազարեան կը ներկայանայ Մաղաքեանի աշխատանոցը։ Հաւնելով դերասանին ձայնը, առոգանութիւնն ու արատասանութեան ձեւը, զինք կը յանձնէ պատասխանատու դեր մը։ Այսպիսով, անոր կեանքին մէջ կը բացուի նոր ճանապարհ։ 1989-ի Նոյեմբերին կը բեմադրուի թատերախաղը։
Պալթազար կ՛ընկերանայ Մաղաքեանի կազմած խումբին, որ չորսամեայ գործունէութենէ ետք կը մեկնի Ֆիլիպէ։ Կը պատրաստեն թրքերէն ներկայացումներ, սակայն կ՛ունենան անյաջող աւարտ․ ուստի ան կը վերադառնայ հայրենի տուն՝ մէկ տարի լքելով բեմը։
1890-1891-ի թատերաշրջանը կ՛անցնէ Թովմաս Ֆասուլեաճեանի խումբին հետ։ Խումբով յաջորդաբար կը մեկնին թէքիրտաղ, Սելանիկ եւ Սկիւպ։
Ապա, Պոլիս կը վերադառնայ ու կը մտնէ Մնակեան թատերախումբը։ Այնտեղ կը մնայ քանի մը շրջան ու կը ստանձնէ տրամաթիկ բաւական կարեւոր դերեր։
Երանոս Չափրաստի եւ Գոհարիկ Շիրինեանի հետ, գլխաւոր սիւներէն մէկը կ՛ըլլայ Ռէշատ Ռըտվանի կազմած ֆրանսական նոր կատակերգութիւններու խումբին մէջ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:10 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:9 Յունուարի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Նիքոլա Թեսլա
Նիքոլա Թեսլա (Никола Тесла, 10 Յուլիս, 1856, Կոսպիչ, Աւստրիական Կայսրութիւն - 7 Յունուար, 1943), ազգութեամբ՝ սերպ: Ճարտարագէտ, բնագէտ եւ գիւտարար՝ ելեկտրական չափագիտութեան ու ձայնասփիւռի չափագիտութեան աշխարհին մէջ։ Ծնած եւ մեծցած է Աւստրիա, կեանքին մեծ մասը ապրած եւ աշխատած է Ֆրանսայի եւ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ։ 1891-ին ստացած է ամերիկեան քաղաքացիութիւն։
Վաղ Տարիներ
Թեսլային ընտանիքը ապրած էր Սմիլեան գիւղին մէջ, Կոսպիչ քաղաքէն 6 քմ հեռաւորութեան վրայ։ Հայրը՝ Միլութին Թեսլան (1819-1879), սերպեան ուղղափառ եկեղեցւոյ քահանայ էր, մայրը՝ Ճորճինա Թեսլան (1822-1892), եղած է քահանայի դուստր, որ տնային արհեստագիտական գործիքներ եւ սարքեր պատրաստելու, ինչպէս նաեւ սերպական բանաստեղծութիւններ անգիր սորվելու տաղանդը ունէր։ Տեսլա իր յիշողութիւնը եւ ստեղծագործական ունակութիւնները կը վերագրէր մօրը։
1856-ին ընտանիքին մէջ լոյս աշխարհ եկած է չորրորդ երեխան՝ Նիքոլան։ Ընտանիքը ունեցած է հինգ զաւակ՝ երեք աղջիկ, Նիքոլան եւ իր մեծ եղբայրը, որ ձիէն իյնալով, մահացած է, երբ Նիքոլան հինգ տարեկան էր ։ Տարրական դպրոցի առաջին դասարանը Նիքոլան աւարտած է Սմիլիանի մէջ։ 1862-ին իր եղբօրը մահէն ժամանակ մը ետք, Նիքոլային հօր աստիճանի բարձրացման իբրեւ արդիւնք՝ ընտանիքը տեղափոխուած է Կոսպիչ, ուր տղան աւարտած է տարրական դպրոցին մնացեալ երեք դասարանները, ապա իրապաշտական վարժարանը։ 1870-ի աշնան Նիքոլա ընդունուած է Քարլովաքի երկրորդական վարժարանը։
Յուլիս 1873-ին Թեսլա, երկրորդական վարժարանը աւարտելէ ետք, վերադարձած է ընտանիքին մօտ՝ Կոսպիչ, հակառակ իր հօր կամքին: Հայրենի քաղաքին մէջ հնդկախտի համաճարակ էր։ Ապագայ գիտնականը իսկոյն վարակուած էր հնդկախտով։ Ապաքինելէ ետք, ան պէտք էր երեք տարի ծառայել Աւստրիա-Հունգարական բանակին մէջ։ Անոր առողջական վիճակը անբաւարար համարելով՝ հարազատները զինք պահած են լեռներու մէջ, ուրկէ ան վերադարձած է 1875-ին։
17 Ապրիլ 1879-ին, Նիքոլային հայրը կը մահանայ։ Ան կը սկսի դասաւանդել Կոսպիչի այն վարժարանը, ուր անցեալին ինք յաճախած էր։ Թեսլային երկու քեռիներուն՝ Փիոթր եւ Պավըլ Մանտիչներուն շնորհիւ՝ Յունուար 1880-ին երիտասարդ Թեսլան կը տեղափոխուի Փրակ, ուր կ'ընդունուի Փրակի փիլիսոփայութեան համալսարանը։
Աւստրիա-Հունգարիա, Գերմանիա, Ֆրանսա
Մինչեւ 1882, Թեսլա կը զբաղի ելեկտրական չափագիտութեամբ՝ Պուտափեսթի հեռագրական ընկերութեան մէջ, ուր հեռաձայնի գիծեր կը զետեղէր եւ կեդրոնական հեռախօսակայանի կառուցման աշխատանքները կը կատարէր։
Փետրուար 1882-ին Թեսլա կը մտածէր, թէ ինչպէս կարելի է ելեկտրական շարժումը օգտագործել. յղացք մը, որ հետագային կը կոչուի մագնիսական պտտող դաշտ։ Ընկերութեան մէջ աշխատիլը Թեսլային հնարաւորութիւն չէր տար իրագործելու փոփոխական հոսանքով ելեկտրական շարժում ստեղծելու գաղափարը։
1882-ի վերջը Թեսլա Փարիզի մէջ կը սկսի աշխատիլ Էտիսընի ընկերութեան մէջ (Continental Edison Company)։ Ընկերութեան կարեւոր աշխատանքներէն մէկն էր Ստրասպուրկի երկաթուղային կայարանին համար ելեկտրակայան կառուցելը։
1883-ի սկիզբը ընկերութիւնը կը վստահէր Թեսլային Ստրասպուրկի մէջ լուծելու աշխատանքային շարք մը խնդիրներ։ Ազատ ժամերուն թեսլա կը զբաղէր ելեկտրական անհամադէպ շարժիչի կաղապար մը ստեղծելու փորձերով։
1883-ին ան իր աշխատանքը կը ներկայացնէ Ստրասպուրկի քաղաքապետարանին։
1884-ի գարնան երկաթուղային կայարանին աշխատանքները կ'աւարտին, եւ Թեսլա կը վերադառնայ Փարիզ՝ ընկերութենէն ակնկալելով 25.000 տոլար։ Շուտով ան կ'անդրադառնայ, որ այդպիսի գումար մը իրեն պիտի չյատկացնեն, ուստի կը հրաժարի ։
Էտիսընի Մօտ
6 Յուլիս 1884-ին Թեսլա կը տեղափոխուի Նիւ Եորք եւ աշխատանքի կ'ընդունուի Թոմաս Էտիսընի ընկերութեան մէջ (Edison Machine Works)։
Էտիսըն բաւական սառն կ'ընդունի Թեսլային գաղափարները եւ բացայայտօրէն կ'արտայայտէ իր բացասական կարծիքը։ 1885-ի գարնան Էտիսըն Թեսլային կը խոստանայ 50.000 տոլար (այդ օրերուն անիկա համարժէք էր 1 միլիոն տոլարի), եթէ ան կարենար բարելաւել հաստատուն հոսանքով աշխատող ելեկտրական մեքենաները, զորս յայտնագործած էր Էտիսըն ։ Նիքոլա կ'անցնի գործի. շուտով ան կը ներկայացնէ Էտիսընի մեքենաներուն 24 տարատեսակ՝ բաւական կատարելագործուած։ Էտիսըն Թեսլան պարգեւատրելու փոխարէն՝ կ'ըսէ, թէ պանդուխտը լաւ չէր հասկնար ամերիկեան մտածելակերպը։ Յուսախաբ Թեսլան կը հրաժարի աշխատանքէն ։
Նիւ Եորքի Տարրալուծարանէն Ներս
1886-ի աշունէն մինչեւ յաջորդ գարուն գիւտարարը ստիպուած կը զբաղի տարբեր աշխատանքներով։ Ան կը փորձէ տարբեր գործեր։ Այս ընթացքին ան մտերմացած էր մեքենագէտ Պրաունին, որ յաջողած էր համոզել քանի մը ծանօթներ, որ նիւթական օգնութիւն տրամադրեն Թեսլային։ Ապրիլ 1887-ին այդ գումարներով հիմնադրուած «Թեսլա արթ լայթ քոմփանի» (Tesla Art Light Company) ընկերութիւնը սկսած էր նոր լապտերներ օգտագործել փողոցներու լուսաւորութեան համար։ Շուտով ընկերութեան հեռանկարները ընդլայնելով պատուէրներու մեծ քանակով մը կը փաստէ ինքզինք։ Սակայն Թեսլային համար ընկերութեան նիւթական շահերը պարզապէս միջոց էին ցանկալի նպատակին հասնելու համար ։
Շուտով Թեսլան Նիւ Եորքի Հինգերորդ պողոտային մէջ (Fifth Avenue) իբրեւ գրասենեակ օգտագործելու համար տուն մը կը վարձէ ոչ հեռու այն շէնքէն, ուր Էտիսընի հանրայայտ ընկերութիւնն էր։ Երկու ընկերութիւններուն միջեւ անհաշտ պայքար մը սկսած էր, որ ԱՄՆ-ի մէջ (ԱՄՆ-Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ) ծանօթ է «հոսանքներու պատերազմ» (War of Currents) անունով։
Յուլիս 1888-ին ամերիկեան նշանաւոր գործարար Ճորճ Ուեսթինկհաուսը Թեսլայէն կը գնէ շուրջ 40 արտօնագիր՝ իւրաքանչիւրին համար վճարելով մօտաւորապէս 25.000 տոլար։ Գործարարը Թեսլան խորհրդատուի պաշտօնով կը հրաւիրէ Փեթերսպուրկի իր գործարանը, ուր մշակուած էին փոփոխական հոսանքով աշխատող մեքենաներու նմուշներ։ Աշխատանքը չի բաւարարեր գիւտարարը եւ հակառակ Ուեսթինկհաուսի յորդորներուն՝ մէկ տարի ետք ան կը վերադառնայ Նիւ Եորքի իր տարրալուծարանը։
Վերադարձէն ետք Թեսլա կը մեկնի Եւրոպա, ուր տեղի կ'ունենայ Փարիզի Համաշխարհային ցուցահանդէսը (1889), կ'այցելէ մօրը եւ քրոջը ։
1888-1895 թուականներուն Թեսլա իր տարրալուծարանին մէջ կը զբաղի բարձր յաճախականութեան մագնիսական դաշտերու հետազօտմամբ։ Այս տարիները շատ բեղմնաւոր կը դառնան իրեն համար. ան կը ստանայ շարք մը յայտնագործութիւններու արտօնագիրեր։ Ան իր աշխատանքներուն մասին դասախօսութիւն մը տալու հրաւէր կը ստանայ ամերիկեան հաստատութենէն (American Institute of Electrical Engineers)։ 20 Մայիս 1892-ին գիտնականը դասախօսութիւն մը կու տայ, որ կ'արժանանայ բարձր գնահատանքի։
13 Մարտ 1895-ին Հինգերորդ պողոտայի իր տարրալուծարանը կ'այրի։ կ'ոչնչանան գիւտարարին վերջին յայտնագործութիւնները՝ մեքենական ծածանիչը, ելեկտրական լուսաւորութեան նոր լապտերներու վայրը, անլար հեռահաղորդակցման սարքաւորման մանրակերտը եւ ելեկտրականութեան բնոյթը ուսումնասիրող սարքը։ Սակայն Թեսլա կը յայտարարէ, որ յիշողութեամբ կրնայ վերականգնել իր բոլոր յայտնագործութիւնները։
Գիւտարարին կրած վնասներուն հատուցում կու տայ «Նիակարա ջրվէժներու ընկերութիւնը»։ Էտուարտ Ատամզի շնորհիւ՝ Թեսլա 100.000 տոլարով կը կահաւորէ նոր տարրալուծարանը։ Աշնան կը վերսկսի իր հետազօտութիւններուն, նոր հասցէին մէջ՝ Հաուսթոն փողոց թիւ 46։ 1896-ին Թեսլա յաջողութեամբ կ'իրականացնէ շողարձակներու հեռաւոր տարածութիւն հաղորդելու ճարտարարուեստը՝ 30 մղոն (48 քմ) տարածութենէ։
Գոլորատօ Սփրինկզ
Մայիս 1899-ին տեղական ելեկտրական ընկերութեան հրաւրէրով, Թեսլա կը տեղափոխուի Գոլորատօ նահանգի Գոլորատ Սփրինկզ առողջարանային փոքրիկ քաղաքը։ Քաղաքը կը գտնուէր 2.000մ բարձրութեան վրայ։ Հոն յաճախ տեղի կ'ունենան ուժգին փոթորիկներ ։ Քաղաքին մէջ Թեսլա կը բանայ փոքրիկ տարրալուծարան մը, զոր կը հովանաւորէր «Ուոլտորֆ Աստորիա» հիւրանոցին սեփականատէրը:
Յովհաննէս Գազանճեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1870 թուականի Ապրիլ 3-ին Սեբաստիոյ նահանգի Եւդոկիոյ գաւառի կեդրոն՝ Եւդոկիա քաղաքին մէջ։
Յովհաննէս Գազանճեան 1889 թուականին Յ. Գասարճեանի համահեղինակութեամբ կը գրէ «Գաղտնիք Եւ Արուեստ Մոգութեան» աշխատութիւնը։ 1909 թուականին, օգտուելով արտասահմանցի մասնագէտներու աշխատութիւններէ, գրած է «Մագնիսականութիւն Եւ Ոգեհարցութիւն» գիրքը, որուն մէջ արծարծուած են ենթագիտակցութեան, ինքնաթելադրութեան, հոգեբուժութեան, մագնիսականութեան, կամքի ոյժի, քնածութեան կամ մագնիսական քունի, յստակատեսութեան, մտածումներու փոխանցման, հեռակրութեան, ոգեհարցութեան եւ այլ հարցերը։
1915 թուականի Մարտ 15-ին Եւդոկիոյ մէջ զոհ դարձած է Մեծ Եղեռնին՝ սպանուելով 45 տարեկան հասակին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ լեզուաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ Ստորոգութիւն:3 Ապրիլի ծնածներ Ստորոգութիւն:15 Մարտի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
92 (թիւ)
92 (իննսուներկու), բնական թիւ է
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:92
Ալեքսանտր Թամանեանի Յուշարձան
Ալեքսանտր Թամանեանի յուշարձանը, տեղադրուած է 1974-ին եւ կը գտնուի Երեւանի կեդրոնը՝ ՔասՔատ Համալիրի առջեւը։ Ընդգրկուած է Երեւանի Կեդրոն Վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։
Պէրպէրեան Վարժարան (Գահիրէ)
Պէրպէրեան վարժարան, ամենօրեայ վարժարան Եգիպտոսի մէջ։ Հիմնուած է 1924-ին, Քահիրէի մէջ՝ Օննիկ եւ Շահան Պէրպէրեաններու ջանքերով։ Կոստանդնուպոլսոյ նոյնանուն միջնակարգ վարժարանի շարունակութիւնն էր։ Ունեցած է 9-ամեայ գիշերօթիկ եւ ցերեկային բաժիններ։ Ընդունուած են 8-20 տարեկան պատանիներ (ընդհանուր թիւը՝ մինչեւ 120)։ Շրջանաւարտներուն իրաւունք կը տրուէր առանց քննութեան ընդունուիլ եւրոպական համալսարաններ։ 1933-ին նիւթական դժուարութիւններու հետեւանքով փակուած է։
Ալեքսանտր Թամանեանի Յուշարձան
Տուեալներ
Յուշարձանը կառուցուած է երկաթաքարէ ու կրանիթէ, բարձրութիւնը 3 մեթր է։
Քարերը, որոնցմով աշխատած է ճարտարապետը, խորհրդանշաններ ունին. ձախ կողմինը՝ հին ճարտարապետութիւնը, աջը՝ նոր ժամանակաշրջանի, իսկ ինքը՝ Թամանեանը, կամուրջ կազմած է այդ երկու ժամանակաշրջաններու միջեւ եւ նորագոյն ճարտարապետութեան շնորհիւ կերտուած մայրաքաղաքը ։
Պէրպէրեան Վարժարան (Գահիրէ)
Ստորոգութիւն:Գահիրէ
Ալեքսանտր Թամանեանի Յուշարձան
Տուեալներ
Ալեքսանտր Թամանեանի յուշարձանի պատուանդանի աջ անկիւնը գծագրուած է Երեւանի յատակագիծը, որուն մօտ փորագրուած է Թամանեանի մասին Եղիշէ Չարենցի հետեւեալ տողը. «Ան տեսած է կարծես արեւային քաղաք մը»։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Երեւանի յուշարձաններ Ստորոգութիւն:Հայաստանի յուշարձաններ
Քորպին Պլու
Քորպին Պլու (Corbin Bleu ), ամերիկացի դերասան, մոտել, պարող, եւ երգիչ:
Կենսագրութիւն
Քորպին Պլու ծնած է Նիւ Եորքի Պրուքլին թաղամասին մէջ, Տէյվիտ եւ Մարդի Ռիվըրզներու ընտանիքին մէջ։ Ան ունի 3 քոյր՝ Ճէք, Ֆենիքս եւ Հանտըր։ Հայրը ունի ճամայքական ծագում, իսկ մայրը՝ իտալո-ամերիկեան։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասաններ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի կինոդերասաններ Ստորոգութիւն:20-րդ դարի դերասաններ
Կապրիէլ Մենն
Կապրիէլ Մենն/Կապրիէլ Ուիլհոյթ Ամիս Միք (Gabriel Mann/Gabriel Wilhoit Amis Mick, ծնած 14 Մայիս, 1972, Միտըլպըրի, Վերմոնթ, ԱՄՆ), Ամերիկացի դերասան մըն է, ճանչցուած իր Նոլըն Ռոսի դերին համար ABC կայանի տրամա Revenge հեռուստաշարին միջոցաւ : Ան նաեւ գլխաւոր դերեր ստանձնած է բազմաթիւ ֆիլմերու մէջ, ինչպէս The Life of David Gale, The Bourne Identity եւ The Bourne Supremacy:
Դերեր
{| class="wikitable sortable"
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1972 ծնունդներ Ստորոգութիւն:14 Մայիսի ծնածներ
Կարինէ Աւագեան
Կենսագրութիւն
Բանաստեղծուհի, լրագրող Կարինէ Աւագեան ծնած է ճարտարագէտ հօր եւ բժշկոււհի մօր ընտանիքի մէջ: Աւարտած է Երեւանի թիւ 14, Նար-Դոսի անուան միջնակարգ դպրոցը՝ 1971 թ. այնուհետեւ` Երեւանի պետական համալսարանի բանասիրական բաժանմունքի հայոց լեզուի եւ գրականութեան ցերեկային ուսուցման բաժինը՝ 1977թ, նաեւ` ՀՄՖ-ի Լրագրութեան-ֆոթօ-լրագրական տեղեկատուութեան երկամեայ դասընթացքները:
Աշխատեր է Երեւանի Խ. Աբովեանի անուան պետական մանկավարժական հիմնարկի մէջ, «Մանկավարժ», թերթի մէջ՝ 1977-79թթ. այնուհետեւ` 1980թ-2016թ. ՀՀ հանրային հեռուստատեսութեան մէջ, ուր խմբագրեր, վարեր եւ հեղինակեր է «Մեր լեզուն, մեր խօսքը», «Հայ գրականութեան դասականներ», «Հայ քնարերգութեան մարգարիտներ», «Պոեզիայի ակնթարթներ», «Առաւօտեան բարեմաղթանք եւ պոեզիա», «Առանց մեկնաբանութեան» եւ շարք մը այլ հաղորդումներ:
Հեռուստատեսային երկարամեայ աշխատանքին զուգահեռ, այդ  նոյն տարիներու ընթացքին, հայոց լեզու եւ գրականութիւն դասաւանդեր է մայրաքաղաքի շարք մը դպրոցներուն  եւ կաճառի մէջ, ինչպես նաեւ` վարժութիւններով զբաղուեր է դիմորդներուն հետ ուսուցանելով՝ հայոց լեզու եւ գրականութիւն, անգլերէն, հաղորդավարութիւն եւ ասմունք:
Գրած եւ վարած է գրական-գեղարուեստական միջոցառումներու բեմագրութիւններ` կատարելով նաեւ բեմադրական աշխատանքը:
Ան կը տիրապետէ շարք մը բարբառներու` Արցախի, Լոռուայ, Շիրակի, Խոյի: Սերտորէն կապուած է մշակութային կեանքին, գիտութեան եւ կրթութեան ոլորտին: Կը տիրապետէ լեզուներու իմացութիւնը՝ հայերէն, անգլերէն, ռուսերէն:
Ստեղծագործութիւններ
Ստեղծագործել կը սկսի 5-րդ դասարանէն: Բանաստեղծուհի է, ունի տպագրուած ժողովածու՝<<Իմ միակ, իմ ծառ>>  վերնագիրով, տպգրուած է նաեւ շարք մը գրական (almanacs) օրացոյցներու մէջ, հեղինակեր է գրականագիտական մենագրութիւններ՝ <<Նայիրեան անպարտ ոգի>>՝ նուիրուած Եղիշէ Չարենցին, <<Յաւերժի ճամբորդը>>՝ նուիրուած Յովհաննէս Թումանեանին, <<Համօ Սահեան>>: Իր քանի մը բանաստեղծութիւնները նաեւ երգի վերածուեր են:
Կարինէ Աւագեանի բանաստեղծութիւնները տպագրուեր են հանրապետական մամուլի մէջ («Ավանգարդ», «Գրական թերթ», «Երեկոյեան Երեւան», «Գարուն» ամսագիր, «Համայնապատկեր», «Մասիս» (ԱՄՆ) հեռարձակուեր են հեռուստատեսութեամբ, ռատիոյով: Հեղինակ է նաեւ հեռուստատաշարքի բեմագրութիւններու: 1989 թուականէն ՀՀ ԺՄ անդամ է:
ՀՀ սփիւռքի նախարարութեան «Հայերն այսօր» պարբերական
Մօտաւորապէս 9-ը տարի 2010-էն 2018թ. Մարտ ամիսը աշխատեր է ՀՀ սփիւռքի նախարարութեան մէջ՝  որպէս «Հայերն այսօր» Ելեկտրոնային պարբերականի լրագրող՝ ներկայացնելով Հայաստանը, սփիւռքահայերուն, Սփիւռքի հայկական գաղթօճախները, հայրենադարձութիւնը, մեր մշակոյթի, արուեստի, գրականութեան երախտաւորներուն, մեծերուն, ինչպէս նաեւ` բարեգործ-բարերարներուն ու տաղանդաւոր երիտասարդներուն, ազգային հերոսներուն, զոհուած ազատամարտիկներուն, յայտնի զորավարներուն եւ այլն: Իր հարցազրոյցները, յօդուածները յաճախ արտատպուեր են նաեւ սփիւռքեան մամուլի մէջ:
Մամուլի աշխատակից, թղթակից
Երկար տարիներ թղթակիցն է ԱՄՆ-ի մէջ լոյս տեսնող Հայ-ամերիկեան շաբաթաթերթ «Մոլորակ» թերթին, :
Քանի մը տարի՝ 2010-էն թղթակցեր է Մոսկուայի մէջ լոյս տեսնող “Armenian Times” եռալեզու ամսաթերթին՝ ներկայացնելով հայուն ու Հայաստանը, մեր մշակոյթը, արուեստը, հայ անուանի մեծերուն: Թղթակիցը եղած է Արարատեան հայրապետական թեմի <<Շողակն>> թերթի՝  գրելով  հոգեւոր թեմաներով  հեղինակային բազմաթիւ յօդուածներ, շարքեր, վկայութիւններ:
Լուսիոս Տոմիթէոս Աւրելիանոս
Լուսիոս Տոմիթէոս Աւրելիանոս, Հռոմի կայսր 270 - 275։
Գլաուտիոս Կոթացի կայսրին օրով զօրահրամանատար էր, Գլաուտիոսի մահէն ետք 270 բանակի կողմէն կը հռչակուի կայսր։ Ծերակոյտինը անմիջապէս կը ճանչնայ Աւրելիանոսի լիազօրութիւնները։
Կարինէ Աւագեան
Մամուլի աշխատակից, թղթակից
Եղած է «Իրաւական զարկերակ» ամսագիրի գլխաւոր խմբագիրը, մշտապէս թղթակցեր եւ կը թղթակցի հանրապետական մամուլին, ռատիոյին, խմբագրած է շարք մը գեղարուեստական գիրքեր / պոեզիա, արձակ, հարցազրոյցներու ու յօդուածներու ընտրանի:
Լուսիոս Տոմիթէոս Աւրելիանոս
Աւրելիանոսի կառավարումը նշանաւոր եղած է շարք մը փայլուն յաղթանակներով: Ան ետ մղած է կայսրութեան Տանիւպեան սահմանի վրայ բարբարոսներու յարձակումները, ճնշած է Եգիպտոսի մէջ բռնկած ապստամբութիւնը եւ նորէն միացուցած է Կալլիան Հռոմէական կայսրութեանը։ Արեւելքի մէջ Աւրելիանոսը երկու կայծակնային ռազմարշաւներու, իբրեւ արդիւնք ջախջախած է Փալմիրայի տէրութիւնը՝ գերի վերցնելով անոր նշանաւոր թագուհին՝ Զենոբիան։ Բացի այս իրագործումներէն Հռոմ քաղաքը արտաքին թշնամիներու յարձակումներէն պաշտպանելու նպատակով Աւրելիանոսը շրջապատած է զայն 19.3 քմ. երկարութիւն ունեցող հզօր պարիսպներով։
Կարինէ Աւագեան
Մամուլի աշխատակից, թղթակից
Այսօր ալ կը շարունակէէ ստեղծագործական կեանքը՝ գրելով հարցազրոյցներ, յօդուածներ Հայաստանի եւ Սփիւռքի  ճանչցուած հայերու հետ, խմբագրելով գիրքեր, կազմակերպելով զանազան միջոցառումներ՝ շնորհահանդէսներ,  յոբելեանական միջոցառումներ, գրական-գեղարուեստական  երեկոներ:
Լուսիոս Տոմիթէոս Աւրելիանոս
Բարեփոխած է ֆինանսական համակարգը՝ վերականգնելով հռոմէական դրամի արժէքը։ Պետական կրօն հռչակած է Արեւի պաշտամունքը՝ հալածանքներ ծաւալելով քրիստոնեաներու դէմ։
Սպաննուած է՝ պալատական դաւադրութեան իբրեւ արդիւնք։
Կարինէ Աւագեան
Պարգեւներ, շնորհակալագիրներ
Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցի միջոցառումները համակարգող  Համառուսական յանձնաժողովի կողմէն Հայոց եղեռնը վերապրածներու հետ ունեցած բազմաթիւ հարցազրոյցներու, յօդուածներու համար պարգեւատրուեր է յոբելեանական մետալով, <<Ավանգարդ>>  թերթի գլխաւոր խմբագիրի կողմէն, <<Ավանգարդ>>-ի 80-ամեայ յոբելեանի առիթով,  թերթի հետ անշահախնդրօրէն  համագործակցելու եւ ընթերցողներու կողմէն սպասուած իր հրապարակումներուն համար,  երկու անգամ արժանացեր է շնորհակալագիրի: Լրագրողական իր աշխատանքը բարեխղճօրէն եւ արհեստավարժ կերպով կատարելու համար ՀՀ սփիւռքի նախարարէն նոյնպէս արժանացեր է շնորհակալագիրի:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Երեւան ծնածներ Ստորոգութիւն:հայ բանաստեղծուհի Ստորոգութիւն:հայ լրագրող Ստորոգութիւն:հայ բեմագիր Ստորոգութիւն:Armenian Times-ի լրագրող թղթակից
Տունիա Սամիր Ղանէմ
Տունիա Սամիր Ղանէմ (արաբ.՝ دنيا سمير غانم; ծնած է 1 Յունուար 1985-ին), եգիպտացի դերասանուհի եւ երգչուհի։ Ան դերասան Եուսէֆ Սամիր Ղանէմի եւ դերասանուհի Տալալ Ապտուլազիզի դուստրն է, եւ Էմիի (Ամալ) քոյրը ։ Տունիաան սկսած է իր դերասանական աշխատանքը 2001-էն, երբ դեռ 16 տարեկան էր։ Առաջին ֆիլմը, որ ան խաղցած է, կոչուած է «Արդարութիւնը շատ դէմքեր ունի» (արաբ․՝ للعدالة وجوه كثيرة‎‎ - Լիլ Ատալայ Ուճուհ Քասիրայ) ։
Դերասանական աշխատանք
Տունիան կը մասնակցէր երկու երկու հեռուստատեսային ծրագիրներու, երբ դեռ երեխայ էր։ Ան Եգիպտոսի մէջ ուշադրութեան արժանացաւ «Արդարութիւնը շատ դէմքեր ունի» խաղալու ժամանակ։ Ֆիլմին մէջ իր առաջին ելոյթը տեղի ունեցած է 2005-ին կատակերգու Մուհամէտ Հընետիի հետ։
Տունիայի տաղանդները նկատելի դարձաւ այն ժամանակ, երբ անդեռ երեխայ էր եւ կը մասնակցէր դպրոցական միջոցառումներուն: Անոր հայրը կու լար, երբ առաջին անգամ կը լսէր դստեր կատարմամաբ Ֆէյրուզի երգերէն մէկը, եւ անոր մայրը կը խրախուսէր դստերը իր աշխատանքին համար դեռեւս վաղ տարիքէն:
Եգիպտական տարբեր թոք-շոուերուն մասնակցելու ժամանակ Տունիաան կ՛առանձնանար այլ արաբ երգիչներէն իր նմանակել կարողանալու հմտութեամբ։ Անոր ամենայայտնի նմանումը Ահլամի ձայնով Միրիամ Ֆարէսի երգը կատարելն էր։ Անոր առաջին երգի անունը «Far2 el Sen» է:
Ան Էլիսայի եւ Ռաղէպ Ալամայի հետ արաբական X Factor-ի չորրորդ եթերաշրջանի ժիւրիի անդամ էր։
Նոպէլեան Թանգարան
Նոպէլեան թանգարան (Nobelmuseet), կը գտնուի նախկին սակարանի շէնքին մէջ (Börshuset), կեդրոնական Սթոքհոլմի հին քաղաքին՝ Կամլա Սթանի (թարգմանաբար՝ Հին Քաղաք) Սթուրդորետ (Մեծ Հրապարակ) հրապարակի հիւսիսային կողմը: Նոյն շէնքին մէջ կը գտնուին նաեւ Շուէտական ակադեմիան եւ Նոպէլի գրադարանը: Նոպէլեան թանգարանին մէջ կը պահուին տեղեկութիւններ Նոպէլեան մրցանակի եւ Նոպէլեան մրցանակակիրներու, ինչպէս նաեւ տեղեկութիւններ մրցանակի հիմնադիր Ալֆրէտ Նոպէլի (1833–1896) մասին: Թանգարանի մշտական ցուցադրութեան մէջ ներառուած են Նոպէլեան դափնեկիրներու կողմէ նուիրաբերուած բազմաթիւ նմոյշներ, որոնք ներկայացուած են անոնց կենսագրութիւններուն հետ միասին :
Պատմութիւն
Նոպէլեան թանգարանը բացուած է 2001-ի գարնան՝ Նոպէլեան մրցանակի 100-ամեակի առիթով: Ըստ թանգարանի յայտարարութեան, թանգարանին նպատակն է վառ պահել Նոպէլեան դափնեկիրներու եւ անոնց ձեռքբերումներուն, ինչպէս նաեւ Նոպէլեան մրցանակի եւ Ալֆրէտ Նոպէլի յիշատակը: Այս նպատակին հասնելու համար թանգարանը կ՛առաջարկէ ցուցահանդէսներ, շարժանկարներ, թատերական ներկայացումներ եւ գիտութեան վերաբերող բանավէճեր. ի լրումն գինետան եւ խանութի: Թանգարանային ցուցահանդէսներուն ներկայացուած են անուանի Նոպէլեան դափնեկիրներ, ինչպիսին են՝ Մարի Քիւրին, Նելսոն Մանտելան, Ուինսթըն Չըրչիլը :
Թանգարանին մէջ յաճախ կը կազմակերպուին ստեղծագործական ցուցահանդէսներ, ինչպիսին են՝ «Գիտութեան ուրուագիծեր», 42 Նոպէլեան դափնեկիրներու լուսանկարներու ցուցահանդէս, որոնք լուսանկարուած են իրենց Նոպէլեան յայտնագործութեան ուրուագիծով: Այս ցուցահանդէսը ներկայացուած է նաեւ աշխարհի այլ վայրերու՝ Տուպայի եւ Սինկափուրի մէջ : Այցելուները կրնան այցելել յուշանուէրներու խանութ, ուր կան Ալֆրէտ Նոպէլի եւ Նոպէլեան թանգարանին վերաբերեալ իրեր: Ամենատարածուած իրերէն մէկը Ալֆրէտ Նոպէլի ոսկիէ մետալն է, որ պատրաստուած է մուգ տուրմէ: Միւսը շուէտական «տինամիդ» քաղցրաւենիքն է, որ համեմուած է jalapeño պղպեղով: 2011-ին յուշանուէրներու խանութը համագործակցած է նկարիչ Արտան Մանսուրիի հետ։ Այս համագործակցութեան արդիւնքը եղած է նկարներու շարք մը, որ կը խորհրդանշէ Ալֆրէտ Նոպէլի կեանքը: Նաեւ, խանութը կ՛առաջարկէ կրթական շատ խաղալիքներ երեխաներու համար, գիրքեր Նոպէլեան մրցանակի դափնեկիրներու կողմէ եւ անոնց մասին, ինչպէս նաեւ եզակի իրեր, զորս կարելի է գտնել միայն Նոպէլեան թանգարանի խանութին մէջ :
Թանգարանին մէջ կը գործէ նաեւ Նոպէլ գինետունը, ուր կան Նոպէլեան տուրմ, շուէտական թխուածքներ, ինչպէս նաեւ ճաշ ու ընթրիք: Գինետան մէջ կը մատուցուի նաեւ Նոպէլեան պաղպաղակ, որ կարելի է համտեսել միայն Նոպէլեան գինետան մէջ։ Նոպէլեան պաղպաղակի հետ կատարեալ է Նոպէլեան թէյը, որը սովորաբար ամէն տարի կը մատուցուի Նոպէլեան խնճոյքի ժամանակ :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Նոպէլեան մրցանակ Ստորոգութիւն:Գիտութեան թանգարաններ Ստորոգութիւն:Շուէտի թանգարաններ Ստորոգութիւն:Թանգարաններ
Կուկըլ
Կուկըլ կամ Կուկըլ որոնողական համակարգ, ամերիկեան ընկերութիւն մը, իբրեւ սեփական ընկերութիւն` արձանագրուած է Սեպտեմբեր 1998-ին: Ճարտարագիտական ասպարէզի ամէնէն մեծը։
Պատմութիւն
«Կուկըլ» որոնողական համակարգին սկսած է 1997 թուականին, Սթենֆորտի համալսարանի ուսանողներ Սերկէյ Պրինի եւ Լարի Փէյճի նախաձեռնած գիտահետազօտական նախագիծով :
Կուկըլին անունը պաշտօնապէս արձանագրուած է 15 Սեպտեմբեր 1997-ին: Ընկերութեան ծննդեան թուականին վերաբերեալ բազմաթիւ տարբեր կարծիքներ կան ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ճարտարագիտութիւն
Տիգրան Մարտիրոսեան
Տիգրան Գէորգ Մարտիրոսեան (9 Յունիս 1988, Կիւմրի), Հայ ծանրամարտիկ։ Հայաստանի սպորտի (այսինքն՝ մարզանք - անգլ.՝ sport) վաստակաւոր վարպետ (2009)։ Հայաստանի բազմակի, Եւրոպայի եռակի, աշխարհի երիտասարդական եւ տարեցներու առաջնութիւններու ախոյեան (անգլ՝ champion), ողիմպիական խաղերու պրոնզէ մետալակիր։
Կենսագրութիւն
Տիգրան Գէորգ Մարտիրոսեան ծնած է Գիւմրի 9 Յունիս 1988-ին։ Հայրը ծանրամարտիկ Գէորգ Մարտիրոսեանն է, մայրը՝ Սեդա Եախանեճեան։ Հայրը ծագումով Կարսէն է, մայրը՝ Սեբաստիայէն։ Ունի մէկ աւագ եւ մէկ կրտսեր եղբայր, նաեւ աւագ քոյր, որ մեռած է 9 տարեկանին։ Աղջկայ մահէն մէկ տարի ետք քրոջ ծննդեան օրը նոյն ժամուն ծնած է Տիգրանը (1988, Յունիս 9, ժամը 8։20) ։
Տիգրանին հայրը իր երկու առաջնիկներուն համար մէկական խնձորենի տնկած էր։ Աղջկայ անժամանակ մահէն ետք անոր անունով կոչուած ծառը չորցած էր։ Սակայն մէկ տարի ետք, երբ Տիգրան ծնած է, ծառը կարծես հրաշքով ծաղկած է ։
Տիգրանի մեծ եղբայրը՝ Հայկը, դարձած է արհեստավարժ ծանրամարտիկ, սակայն հօր մահէն ետք ընտանեկան խնդիրներու պատճառով ձգած է մարզանքը։ Տիգրան ծանրամարտով սկսած է զբաղիլ 11 տարեկանէն։ 13 տարեկանին ան արդէն Հայաստանի ծանրամարտի ախոյեան էր ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ծանրամարտի աշխարհի ախոյեաններ Ստորոգութիւն:Ծանրամարտի Եւրոպայի ախոյեաններ
Սասանեան Պարսկաստան
Սասանեան Պարսկաստան, պարսկական պետութիւն ներկայի՝ Իրաքի եւ Իրանի տարածքին վրայ գտնուած, 224-651 թուականներուն։ Պարթեւաստանի մէջ տեղի ունեցած յեղաշրջման հետեւանքով կը հիմնուի Սասանեաններու պետութիւնը ։ Կործանուած է արաբական արշաւանքներու հետեւանքով։ Իրենք Սասանեանները կ'անուանէին իրենց տիրութիւնը Էրանշահր ( - Eranshahr) «իրանցիներու (արիացիներու) պետութիւն»։
Արտաշիր I Պապական
Արտաշիր I Պապականը նուաճած է (228) Մարաստանը, Համադանը։ 229-ին, փորձած է նուաճել Ատրպատականն ու Հայաստանը, սակայն անյաջողութեան մատնուած է։ 232 թուականին, պատերազմ սկսած է Սասանեաններու պետութեան եւ Հռոմէական կայսրութեան միջեւ, որ փոփոխակի յաջողութիւններով աւարտած է 233 թուականին։ Միջագետքը, որուն համար հիմնականին մէջ մղուած է պայքարը, մնացած է Հռոմէական կայսրութեան։ Այդ պատերազմին, Հռոմը դաշնակցած է Հայաստանի հետ։
Անոր օրով կատարուած է «Աւեստայի» առաջին կանոնակարգումը։ III դարու վերջը եւ IV դարու սկիզբը, Սասանեաններու պետութեան ներքին ժամանակաւոր թուլութեան եւ Հռոմի դէմ անյաջող պատերազմներու ժամանակաշրջան էր հռոմէական կայսր՝ Կարոսի արշաւանքը 282 թուականին, Սասանեաններու պետութեան համար ոչ ձեռնտու պայմանագիրերը՝ 283 եւ 298 թուականներուն, ըստ որուն Սասանեաններու պետութիւնը Հռոմին զիջած է Մեծ Հայքի Ծոփք, Աղձնիք, Կորդուք, Մոկք նահանգները, Անգեղ տուն գաւառը եւ այլն։ Սասանեաններու պետութենէն անջատուած են արեւելեան շարք մը մարզեր։
Շապուհ I
Սասանեաններու պետութեան եւ Հռոմի միջեւ պայքարը շարունակուած է Շապուհ I-ի (241/243-272) օրով։ Շապուհ I արշաւած է Միջագետք, ասպատակած էԿապադովկիան եւ Կիլիկիան։ 243 թուականին, Հռոմէական զօրքերը վերագրաւուած են Խառանը, Մծբինը, Միջագետքը։ 245 թուականին, հաշտութիւն կնքուած է կողմերուն միջեւ։ 252/253 թուականին, Շապուհ I-ը գրաւած է Հայաստանը, սակայն անոր մահէն ետք, Հայաստանը դարձեալ անկախացած է։
III դարուն, Սասանեաններու պետութեան մէջ դեռեւս պահպանուած են որոշ ինքնավար «թագաւորութիւններ» (Սակաստան, Կրման, Մարվ եւ այլն), ինչպէս նաեւ ինքնավար քաղաքներ (պոլիսի տիպի)։ Այդ երկրամասերու կառավարիչները, որոնք Արշակունիներու ժամանակ գրեթէ անկախ թագաւորներ էին, թէեւ պահպանած են իրենց բարձր տիտղոսները, իրականութեան մէջ դարձած են բարձրաստիճան պաշտօնեաներ եւ համարուած՝ Սասանեաններու «գործակալները»։ Առաջին Սասանեաններու արտաքին քաղաքական յաջողութիւնները ամրապնդած են իրենց պետութիւնը եւ հանգեցուցած են՝ կեդրոնական իշխանութեան հզօրացման։ Սասանեան տիրակալները, իրենք զիրենք անուանած են (սկսած Շապուհ I-էն) Իրանի եւ ոչ Իրանի (Էրան եւ Անէրան) շահընշահ (արքայից արքայ), իսկ՝ Սասանեաններու պետութիւնը ՝ էրանշահր (արիներու թագաւորութիւն)։ Սասանեանները հենուած են պարսկական քրմութեան վրայ։ Զրադաշտականութիւնը դարձած է պետական կրօն, իսկ զրադաշտական հռգեւորականութիւնը՝ երկրի գլխաւոր քաղաքական եւ տնտեսական ուժերէն մէկը։
Շապուհ III
Շապուհ II-էն ետք կառավարած են շարք մը թոյլ տիրակալներ։ Շապուհ III-ի օրով (383-388) Հայաստանը բաժանուծ է (387) Հռոմէական կայսրութեան եւ Սասանեաններու պետութեան միջեւ, Հայաստանի մօտ 4/5 մասը անցած է Սասանեաններու տիրապետութեան տակ։ Հազկերտ I (399-421) որոշ չափով թուլացուցած է աւագանիի եւ մոգերու ազդեցութիւնը եւ կրօնական հանդուրժողականութեան քաղաքականութեան վարած, Հայաստանի քրիստոնեաներու հանդէպ, ատոնցմէ դժգոհ հոգեւորականութիւնը եւ ազնուականութիւնը գահընկեց ըրած են՝ Հազկերտ I-ին։
Վահրամ (Բահրամ, Վռամ) V Գոռի օրով (421-439), Սասանեանները վերացուցած են (428) հայ Արշակունիներու թագաւորութիւնը։ Հայաստանը դարձած է ՝ մարզպանութիւն։
Հազկերտ II
Հազկերտ II-ը (439-457) Հայաստանի ներքին ինքնավարութեան վերջ տալու համար վարած է հայկական նախարարական ուժերը ջլատելու քաղաքականութիւն, պահանջած է՝ կրօնափոխութիւն։ Այդ առաջացուցած է ապստամբութիւն (Վարդանանց պատերազմ, Աւարայրի ճակատամարտ 451)։ Ապստամբութիւններ տեղի ունեցած են նաեւ՝ Վիրքի եւ Աղուանքի մէջ։ Սասանեաններու օրով նոր, «արքայական» քաղաքներու ( Շապուհ, Փերոզ Շապուհ, Գունդի Շապուհ, Վեհ Շապուհ եւ այլն) շինարարութիւնը ուղեկցուած է՝ հին քաղաքներու ինքնավարութեան վերացմամբ։ Պետութեան մէջ, կարեւեւոր դեր կատարած են վազուրգ-ֆրամաթարը (առաջին մինիսդր), մոգպետան մոգպետը, էրան սպահպատը (գլխաւոր հրամանատար) եւ այլ բարձր պաշտօնեաներ։ Իշխանութեան կեդրոնացումը բարձր ազնուականութեան ներկայացուցիչներու, զօրահրամանատարներու եւ քրմութեան ձեռքին ուղեկցուած է պարսկ․ համայնքի շահագործման ուժեղացմամբ եւ V դարու հասարակական ու տնտեսական ճգնաժամի աճով։
Պերոզ
Մինչեւ V դարու կէսը, Սասանեաններու պետութիւնը յաջողութեամբ պայքարած է արեւելքէն եւ հիւսիսէն իրենց սպառնացող ցեղերու դէմ, սակայն հեփթաղներու դէմ, պայքարը աւարտած է պարտութեամբ, իսկ արքայ՝ Պերոզը (459-484)՝ սպաննուած է։ Սասանեաններու պետութիւնը, կորսնցուցած է՝ Մարուից արեւելք գտնուող մարզերը։ Պերոզի օրով, ընդդէմ Սասանեաններու կեղեքիչ քաղաքականութեան՝ Հայաստանի եւ Անդրկովկասի մէջ, բռնկած է ապստամբութիւն (Վահանեանց պատերազմ 481-484)։ V դարու 90-ական թուականներուն, սկզբնաւորուած է մազդակեան շարժումը, որուն հետեւանքով խոր փոփոխութիւններ կատարուած են երկրի կառավարման համակարգին, ընկերային-քաղաքական կառուցվածքին եւ մշակոյթին մէջ։ Սկսած են զարգանալ եւ ամրապնդել ֆեոդալական յարաբերութիւնները։ Գիւղական համայնքի ներսը, գոյքային շերտաւորման հետեւանքով երեւան եկած է ազատ դեհկաններու խաւը, որոնցմէ աստիճանաբար առանձնացուած են՝ մանր եւ միջին հողատէրերը։ Անոնցմէ, կախման մէջ ինկած են համայնքի աղքատացած անդամները։ V դարուն, շնչահարկէ եւ գիւղատնտեսական մթերքներէն գանձուող հարկէն (բերքի 1/6-էն մինչեւ 1/3-ը) բացի գիւղացիները՝ վճարած են այլեւայլ հարկեր, կատարել պարհակներ։
Խոսրով I
Խոսրով I Անուշիրուանի (531-579) եւ Կաւադ I -ի (488-496, 498/499-531) բարեկարգութիւնները կարգաւորել են հարկային, նիւթական համակարգը, վերացած է տեղական իշխանութիւններուն ենթակայ աշխարհազօրը, ստեղծուած է կանունաւոր եւ մշտական բանակ։ Խոսրով I-ի հարկային քաղաքականութիւնը Հայաստանի մէջ առաջ բերած է նոր ապստամբութիւն 571-572 թուականներուն։ Մինչեւ VI դարու սկիզբը, Սասանեաններու պետութիւնը Բիւզանդիոյ նկատմամբ վարած է հիմնականին մէջ, խաղաղ քաղաքականութիւն․ պատերազմը անոնց միջեւ սկսած է՝ 502 թուականին։ Հայաստանը իր կողմը գրաւելու համար Կաւադ I-ը 502 թուականին ճանչցած է Հայոց եկեղեցւոյ անկախութիւնը։ 502-503 թուականներու ընթացքին, պարսկական զօրքերը աւերած են Միջագետքի բիւզանդական մասը եւ Ասորիքը, գրաւած է Ամիդը, սակայն Կովկասէն հոներու արշաւանքի պատճառով՝ Պարսկաստանը ստիպուած էր հաշտութիւն կնքել (505կամ 506)։ Հետագայ պատերազմները (527-532, 540-562) ունեցած են փոփոխակի յաջողութիւն, չեն ազդած երկու երկիրներու սահմաններու փոփոխութեան վրայ։ 558-568 թուականներուն, ջախջախուած են հեփթաղները, Սասանեաններու պետութեան մէջ՝ ընդգրկուած են Աֆղանիստանի եւ Միջին Ասիոյ շարք մը շրջանները։ 570 թուականին, պարսկական զօրքերը գրաւած են Եմենը, մօտ 589/590 թուականին ջախջախելով Սասանեաններու պետութեան տարածք ներխուժած թուրքերուն։
Խոսրով II
Խոսրով II Ափարուեզի (591-628) օրով, աւարտած է (591) Բիւզանդիոնի եւ Սասանեաններու պետութեան միջեւ 572 թուականին սկսած պատերազմը։ Պարսկաստանը, զօրավար՝ Վահրամ Չուբինի ապստամբութիւնը ճնշելու գործին մէջ, Բիւզանդիոնի օգնութեան դիմաց, զիջած է նախկինին մէջ գրաւած որոշ տարածքներ, իսկ Հայաստանը՝ բաժանուած էր (591) երկու երկրներու միջեւ։ 602-629 թուականներուն, պարսկա-բիւզանդական պատերազմի սկզբնական շրջանին մէջ, պարսկական զօրքերը գրաւած են Բիւզանդիոնի արեւելեան եւ հարաւային շարք մը նահանգներ, երեք անգամ մօտեցած՝ Պոսֆորին, սակայն անյաջողութեան մատնուած են. Խոսրով II գահընկեց եղաւ։ 629 թուականի, հաշտութեամբ Սասանեաններու պետութիւնը Բիւզանդիոնի զիջած է Խոսրով II-ի գրաւած բոլոր տարածքները։ Երկարատեւ պատերազմները, որոնք հիւծած էին Սասանեաններու պետութեան նիւթական ռեսուրսները, եւ հարկերու ծանրացումը՝ թուլացուցած են Սասանեաններու պետութեան քաղաքական եւ տնտեսական հզորութիւնը։ 628-632 թուականներու ընթացքին փոփոխուած է շուրջ՝ 10 գահակալ։
Հազկերտ III
Հազկերտ III-ի (632-651/652) օրով Սասանեաններու պետութիւնը նուաճած են արաբները։
Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Սինկափուր)
Հայոց ցեղասպանութեան յուշարձան, խաչքար Սինկափուրի Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ բակին մէջ։
Պատմութիւն
Խաչքարը տեղադրուած է ի յիշատակ հայոց ցեղասպանութեան նահատակներու։