cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սուրէն Սաֆարեան
Գործերը
Եւրոպական կարգ մը երկիրներ կատարած ճամբորդութիւնները Սաֆարեան-նկարիչի համար ներշնչումի մեծ աղբիւր հանդիսացան՝ հարստացնելով անոր գունապնակը վառ գոյներով, առիթ ընձեռելով շփուելու զանազան մշակոյթներու ու ժողովուրդներու հետ եւ անոր զուգահեռ արժեւորելու եւ անդրադառնալու նաեւ ազգային նիւթերուն («Հինաւուրց յուշարձաններ», «Ընդհատուած մեղեդի»): Այս ճամբորդութիւններու հիման վրայ ստեղծագործած գեղանկարչական շարքերը կը փոխանցեն զանազան ազգերու եւ երկիրներու բնորոշ շունչն ու կերպարները՝ տիպական կերպարներով ու տեսարաններով («Տոն Քիշոթ», «Քապուկի թատրոնի մոթիֆներով», «Քոլիզէյ»): Սուրէն Սաֆարեան ստեղծագործած է նաեւ բնանկարներ՝ պատկերելով Հայաստանի գեղատեսիլ վայրերը, բանաստեղծական տեսարաններն ու պատմամշակութային կոթողները («Սեւանը ձմրան» «Հին Գորիս», «Աշտարակի Կարմրաւոր»):
Սիրելի Կողովագնդակ (Dear Basketball)
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ժապաւէններ Ստորոգութիւն:Կարճ տեւողութեամբ ժապաւէններ Ստորոգութիւն:Ամերիկեան ժապաւէներ Ստորոգութիւն:Համացանցի միջոցով բաշխուած ժապաւէններ Ստորոգութիւն:2017-ի ժապաւէննոր
Սուրէն Սաֆարեան
Ցուցահանդէսներ եւ մրցանակներ
Սուրէն Սաֆարեան արժանացած է բազմաթիւ պարգեւներու ու կոչումներու: Անոր ցուցահանդէսներու մասնակցութիւնը սկիզբ առած է 1947 թուականին: Առաջին անհատական ցուցահանդէսը բացուած է 1969 թուականին Էջմիածնի, իսկ մէկ տարի վերջ՝ Լենինականի ու Դիլիջանի մէջ: Ունեցած է բազմաթիւ անհատական ու խմբակային ցուցահանդէսներ Հայաստանի եւ այլ երկիրներու մէջ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Աւետարանոց
Աւետարանոց (նախապէս՝ Չանախչի), գիւղ Արցախի Հանրապետութեան Ասկերան ի շրջանին մէջ`կեդրոնէն 38 քմ հարաւ։ Եղած է Վարանդա գաւառին կեդրոնը եւ մելիքներու նստավայրը։ Կը գտնուի Քիրս լերան ստորոտը` 1200 մ. բարձրութեան վրայ։ Տարածութիւնը՝ 800 հեկտար։ Բնակչութիւնը՝ 1150 (2003)։ Կը զբաղին երկրագործութեամբ, անասնապահութեամբ եւ այգեգործութեամբ։ Ունի միջնակարգ դպրոց (Ի. Աթաեանի անուան), մշակոյթի տուն, հիւանդանոց եւ դարմանատուն։ Աւետարանոցին եւ շրջակայքին մէջ պահպանուած են Ս. Աստուածածին եկեղեցին (ԺԳ. դար), Ս. Նշան Կուսանաց անապատ (ԺԵ. դար), Սրբոց Ղեւոնդեանց վանքերը, Վարանդայի մելիքներու գերեզմանները, Մելիք-Շահնազարեաններու ապարանքները եւ տոհմական դամբարանները, բազմաթիւ խաչքարեր եւ այլն։
Գիւղին յուշարձաններուն մէջ իւրայատուկ տեղ կը գրաւէ Կուսանոց անապատը: Անիկա կը գտնուի գիւղին հարաւ-արեւմուտքը` բլուրի մը վրայ: Արեւմուտքէն անիկա պաշտպանուած էր պարիսպով, որմէ պահպանուած են կիսաւեր աշտարակները:
Եկեղեցւոյ մուտքին վերի արձանագրութեան համաձայն` անիկա կառուցուած է 1616-ին: Ժամանակին հոս հոգեւոր-մշակութային կեդրոն մը եղած է, որու մասին կը վկայեն ինչպէս գրաւոր աղբիւրները, այնպէս ալ հին վանքին մնացորդները (Ե-Է. դարեր պազիլիք): Այդ աւերակներուն տեղ հիմնուած է անապատ՝ Գայեանէի վանք անունով՝ 1616-ին եւ կեդրոնական եկեղեցին` 1651-ին:
Միջնադարուն բնակավայրը շրջապատուած է հզօր պարիսպներով:Կարգ մը տեղեր պահպանուած են կառոյցներու մնացորդներ:
Պատմութիւն
Ըստ Սարգիս Ջալալեանցի՝ Ե. դարուն Վաչէ Բ. արքան, ինքզինք Քրիստոսի Աւետարանին նուիրելով, Աւետարանոց կու գայ եւ ճգնաւորի կեանք մը կ'ապրի: Այս դէպքէն ետք գիւղը կը կոչուի Աւետարանոց : ԺԹ. դարու վերջը Ե.Լալաեան Աւետարանոցին մասին կը գրէ.
Աւետարանոցը Արցախեան պատերազմին ընթացքին
1990-ին Աւետարանոցին մէջ կազմաւորուած է կամաւորական ջոկատ մը (հրամանատար՝ Յ. Ստեփանեան), որմէ ետք 1991-ի վերջը վաշտ մը ստեղծուած է։ Աւետարանոցի հրամանատարներ եղած են Յ. Ստեփանեանը, Ա. Ղարամեանը, Արցախի Հանրապետութեան «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով պարգեւատրուած են Յ. Ստեփանեանը, Ա. Համբարձին Մէջեանը, յետմահու՝ Ա. Հայրապետեանը, Մ. Յովսէփեանը եւ Կ. Գադեանը։ Գիւղէն զոհուած է 12 ազատամարտիկ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Արցախի Հանրապետութեան շրջաններ Ստորոգութիւն:Արցախի Հանրապետութեան բնակավայրեր
Գրիգոր Օտեան
Կենսագրութիւն
Ծնած՝ 1834-ին, Սկիւտարի մէջ (Պոլիս): Նախնական կրթութիւնը ստացած է տան մէջ. ուսուցիչները եղած են Գաբրիէլ եւ Խաչատուր Պարտիզպանեաններ (ուսողութիւն),«Մասիս»ի խմբագիր՝ Կարապետ Իւթիւճեան եւ Խաչատուր Միսաքեան (հայերէն), Յովհաննէս Տէրոյենց (հոգեբանութիւն), Օգսէն Շահինեան (թրքերէն), Անտոն Փերթեւ (ֆրանսերէն):
Տասնեօթ տարեկանին կը հրատարակէ իր առաջին գրքոյկը՝ «Առաջարկութիւն՝ աշխարհաբար լեզուն կանոնաւորելու եւ հասարակաց լեզու ընելու վրայ» (1851): Նոյն տարին իսկ կը մեկնի Փարիզ, ուր կը մնայ մինչեւ 1854:
Գործունէութիւն
Օտեանի գործին ու կեանքին մէջ, անհատական թէ ընկերային յարաբերութիւններուն մէջ՝ անկարելի է անջատել միտքն ու սիրտը, տրամաբանութիւնն ու զգացումը, դատողութիւնն ու զգայնականութիւնը։ 1850-ական թուականներու Պոլիսը՝ իր հանրային եռուզերով, սահմանադրական պայքարներով, հակամիրայական խիզախումներով, յեղաշրջական շարժումներով ու զարթօնքեան խմորումներով, Օտեա՛ն ունեցած է ազգային բեղուն գործունէութիւն։
Ունեցած է հրապարակագրական եւ գրական բեղուն գործունէութիւն։ Ազդուած է Լամարթինէն եւ Վ. Հիւկոյէն:
Կ'աշխատակցի «Մեղու»ի, զոր Յարութիւն Սվաճեան կը հրատարակէր 1856-էն ի վեր։
1864-ին, իբրեւեւ պետական պաշտօնեայ, Միտհաթ փաշայի հետ կը մեկնի Պուլկարիա:
1867-ին, դարձեալ Պոլիս կը գտնուի։
1876-ին, պետութեան կողմէ կը կոչուի պետական խորհուրդի անդամակցութեան։ Հեղինակութիւն մը կը դառնայ պետական շրջանակներու մէջ, եւ խորհրդականը՝ Միտհաթ փաշայի, որոնք կը հաւատային ազատական գաղափարներու։ Նոյն տարուան մէջ, Սուլթան Համիտի գահ բարձրացումով, Սուլթան Ազիզի կողմէ հաստատուած սահմանադրական կարգերը կը ջնջուին եւ տարագիր Միտհաթ փաշայի աքսորէն քիչ ետք, երբ մտաւորականութիւնը հալածանքի կ'ենթարկուի, խոհեմութիւն կը համարէ հետեւիլ իր բարեկամներու խորհուրդին, ու գաղտնօրէն կ'անցնի Փարիզ, ուր կը մնայ մինչեւ իր մահը՝ 1887:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ Ստորոգութիւն:1834 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Սկիւտար ծնածներ Ստորոգութիւն:1887 մահեր Ստորոգութիւն:Փարիզ մահացածներ
Ճոն Լենըն
Ճոն Լենըն (John Lennon, 9 Հոկտեմբեր 1940 - 8 Դեկտեմբեր 1980), բրիտանացի երգահան, երգիչ։
Լենըն եւ Պիթըլզը
Ճոն Ուինսթըն Օնօ Լենըն, ծնած է 9 Հոկտեմբեր 1940-ին՝ Լիվրփուլի մէջ եւ սպաննուած 8 Դեկտեմբեր 1980-ին՝ Նիւ Եորք։ Եղած է մեծ անգլիացի երաժիշտ, հեղինակ-երգահան, երգիչ եւ յօրինող : Ազդուած է իր երիտասարդ տարիքէն ռոք ն ռոլլէն։ Հիմնադիրն էր Պիթըլս (Beatles) խումբին, որ միջազգային հռչակ ունի։ Խումբը հմնուած է 1960-ին, անդամներն են՝ Փոլ Մըգգարթնի (Paul McCartney), Ճորճ Հարիսըն (George Harrison), Րինկօ Սդար (Ringo Star) եւ Ճոն Լենընը (John Lennon): 1960-1970-ական թուականներուն, ուր Պիթըլզ խումբը կը հասնի իր հռչակի գագաթնակէտին։ Սակայն, 1970-ին խումբը կը բաժնուի եւ Լենըն անձնական գործերով կը սկսի զբաղուիլ ։ Լենըն ճանչցուած է իր հակա-պատերազմի կեցուածքով։ Հարցազրոյցի մը ընթացքին, ան քննադատած է Վիէթնամի պատերազմը։
Կենսագրութիւն
Իրլանտական ծագումով ծնողներն էին՝ Ալֆրէտ Լենըն եւ Ճիւլիա Սթանլին: Ճոն իր կրթութիւնը ստացած է Միմի Սմիթ, Ճիւլիայի քրոջը տունը եւ Միմին Ճոնը համարած է իբրեւ իր իսկական զաւակը։ 1962-էն 1968 ամուսնացած էր Սինթիա Բոուէլի հետ եւ ունեցած մէկ զաւակ՝ Ժուլիան Լենըն: Իսկ 1969 էն ամուսնացաւ Եոքօ Օնոյի հետ միասին ապրեցան մինչեւ 1980 եւ ունեցան 1 զաւակ՝ Շան Լենըն:
1952-էն 1957 յաճախած է Կարի Պանք աւագ դպրոցը։ 16 ամեայ Ճոնը կը հիմնէ Քարիմէն խումբը, ուր կը ծանօթանայ Փոլին։ 1958-ին Ժորժ կը միանայ խումբին եւ աւելի ուշ խումբին անունը կը դառնայ Տը Պիթըլզ: Յաղթահարելով բազմաթիւ խնդիրներ անոնք աշխարհահռչակ կը դառնան։
Նոյեմբեր 1968-ին, Ճոն Լենըն կը հրատարակէ մեներգ 3 ալպոմ՝ «Give Peace a Chance»: Սեպտեմբեր 1969, Լենըն կը յայտարարէ իր մեկնումը Տը Պիթլզ խումբէն։ Հոկտեմբեր ամսուն, ան կը հրատարակէ իր 2-րդ մեներգ ձայնասկաւառակը՝ «Cold Turkey»: 1970-ին կը հրատարակէ «Instant Karma»-ն իր 3-րդ մեներգ ձայնասկաւառակը։
8 Դեկտեմբեր 1980, Նիւ Եորքի մէջ կը սպաննուի համակիրի մը կողմէ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1940 ծնունդներ Ստորոգութիւն:9 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:1980 մահեր Ստորոգութիւն:8 Դեկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Լիվըրփուլ ծնածներ
Վրաստանի Վարչական Բաժանում
Ծանօթագրութիուններ
Ստորոգութիւն:Վրաստան
Ամուսնութիւնը միջնադարեան Հայաստանի մէջ
Ամուսնութիւնը միջնադարեան Հայաստանի մէջ, ամուսնական իրաւունքի պատմութիւնը միջնադարեան Հայաստանի մէջ։ 4-րդ դարէն սկսած մինչեւ 451 թուականը՝ նախքան ընդհանրական եկեղեցիէն բաժնուիլը, հայ եկեղեցին ղեկավարուած է Աստուածաշունչով, առաքելական ու եկեղեցական աւանդոյթներով ու կանոններով, Նիկիայի, Կոստանդնուպոլսոյ ու Եփեսոսի տիեզերական ժողովներու (325-431), Անկիւրիայի, Կեսարիոյ, Նէոկեսարիոյ, Կանկրայի, Անտիոքի, Լաւոդիկէի ու Սարդիկէի արտաքին տեղական ժողովներու (313-370), օտարազգի սուրբ հայրեր Բարսեղ Կեսարացիի, Աթանաս Ալեքսանդրացիի, ինչպէս նաեւ հայ ազգային-եկեղեցական ժողովներու եւ հոգեւոր առաջնորդներու կանոններով։
Հայ պատմիչներ Ագաթանգեղոսի, Բիւզանդի եւ Խորենացիի վկայութեամբ՝ միջնադարուն օտարածին կանոնախումբեր ընդունուած եւ կիրառուած են, որոնք 8-րդ դարու սկիզբներուն Յովհան Օձնեցին ամբողջացուցած է իր «Կանոնագիրք Հայոց" աշխատութեան մէջ։
Հայ կնոջ իրաւական վիճակը
Միջնադարուն որպէս հասարակական-արտադրական միաւոր կը գերիշխէր նահապետական գերդաստանի ձեւը, ուր ժառանգական իրաւունքին, նոյնպէս գերիշխող օրէնքով, գերդաստանի աւագը կը գտնուէր ղեկավարի դերին մէջ, իսկ կրտսեր անդամները՝ տղամարդ թէ կին, հաւասարապէս կ՝ ենթարկուէին տան աւագի իշխանութեան։
Ինչպէս միջնադարեան հայ դատաստանագիրքերուն, այնպէս ալ իրենց յօդուածներու կիրառման վերաբերեալ, արխիւային եւ այլ օժանդակ աղբիւրներուն իրաւական ո՛չ մէկ սահմանափակում կայ կանանց վերաբերեալ, ընդհակառակը՝ ինչպէս դատարանի առաջ, այնպէս ալ հասարակական գործունէութեան բոլոր բնագաւառներուն մէջ կինը հանդէս կու գայ որպէս ամբողջական հաւասար քաղաքացի։ Բացառութիւն կը կազմեն այն բնագաւառները (զինուորական, վարչաքաղաքական եւայլն), որոնց կատարումը միջնադարու անապահով դրութեան, կանանց մարմնական առանձնայատկութեան եւ ընտանիքի ու երեխաներու մտահոգութիւններու պատճառով կնոջ ուժէն բարձր էին։
Հայ կինն օրէնքով հաւասար բաժին ունեցած է, ինչպէ՛ս հայրենական տան ընդհանուր, այնպէս ալ՝ ամուսնութեամբ առաջացած նոր ընտանիքի ստացուածքէն․ տնտեսական այդ անկախութիւնը ապահոված է իրեն տղամարդուն հաւասար իրաւական վիճակ։
Սովորութական եւ ժառանգական գերիշխող իրաւունքով կնոջ տնտեսական շահերու պաշտպանութիւնը դրուած եղած է ընտանիքի մայր անդամներուն վրայ, իսկ Մխիթար Գոշը աւելցուցած է նաեւ այրի կնոջ նկատմամբ դատարանի պաշտպանութիւնը։
Պսակադրութեան Կարգը 4-րդ Դարուն
Պսակադրութեան վերաբերեալ առաջին կարգադրութիւնները արտայայտուած են Հայոց կանոնագիրքի «Առաքելականք»-ի ԼԳ եւ «Յարանց հետեւողաց»-ի ԺԹ կանոններուն մէջ։ ԼԳ կանոնի համաձայն՝ պսակադրութիւնը պէտք է կատարուէր քահանայի օրհնութեամբ։ ԺԹ կանոնը պսակադրութիւնը կ՝ որակէր պատուական, իսկ հարսանիքը՝ սուրբ։ Պսակը պատուական որակելը կ՝ արտայայտէր Աւետարանի պատուիրանը եւ ուղղուած էր պարզ ձեւով ամուսնանալու հեթանոսական կարգի դէմ, որ չէր նպաստեր ընտանիքի կայունութեան։ Հոգեւորականները, պսակը որակելով պատուական միութիւն, կը ցանկային ընդգծել անոր բարձրութիւնը։ Հարսանիքը սրբագործելով՝ իրենք նպատակ ունեցած են պսակադրութիւնը շաղկապել հարսանեաց հանդէսին հետ՝ քահանայի մասնակցութիւնը ապահովելու համար։ «Կանոնագիրք Հայոց»-ի ո՛չ մէկ այլ կանոնագիրք հարսանեաց հանդէսը սուրբ չէ որակած։ Լաւոդիկէի ԾԱ կանոնը նոյնի՛սկ կը պատուիրէր քահանաներուն եւ ուխտաւորներուն ներկայ չըլլան հարսանեաց խաղերուն ե՛ւ երգերուն ե՛ւ հեռու մնան մինչեւ վարձակներու եւ կատակիչներու ժամանումը։
4-րդ դարուն պսակի օրհնութիւնը յաճախ կը կատարուէր ամուսնացողներու տունը՝ հարսանեաց հանդէսի ժամանակ։ Հոգեւորականութիւնը փորձեց բարձրացնել հարսանեաց հանդէսի կարեւորութիւնը՝ ի շահ պսակի եկեղեցական օրհնութեան, քանի որ 4-րդ դարուն տարածուած ամուսնալուծութեան եւ բազմամուսնութեան ազատութեան պայմաններուն առանց հարսանեաց հանդէսի ամուսնանալը սովորական երեւոյթ էր ազատներու եւ շինականներու պարագաներուն։ Այդ դարաշրջանի կանոնախումբին մէջ չկար կանոնական կարգ մը, որ պարտադիր կարգ կը սահմանէր պսակը եկեղեցւոյ մէջ օրհնելու համար։ Պատճառն այն էր, որ Հայաստանը այդ ժամանակ հարուստ չէր եկեղեցիներով։
Պսակադրութեան Կարգը 5-րդ Դարուն
Ըստ Շահապիվանի կանոններուն եւ Խորենացիի «Օրհնութիւնաբեր Ցուցակ»-ին՝ 5-րդ դարուն եղած են եկեղեցւոյ ծիսական կարգերը մանրամասնօրէն սահմանող ժողովածուներ, որոնք յայտնի էին «կանոն՝ պսակ օրհնելոյ», «կանոն՝ մկրտութիւն առնելոյ» եւ այլ անուններով։ Այդ բոլորը հաւաքուեցաւ մէկ ծիսարանի մէջ, որ յետագային ստացաւ Մաշտոց անունը։ Ծիսարանն էր, որ հրահանգ կը ներկայացէր, թէ հոգեւոր առաջնորդը ինչ գործողութիւն պէտք է կատարէ օրինականացնելու համար պսակադրութիւնը եկեղեցւոյ մէջ։ Ծիսարանին մէջ պսակը եւ միւս ծէսերը կը կոչուին կանոն, որ կը շեշտէ անոնց պարտադիր եւ կանոնական կարգը։ Թէպետեւ ծիսարանի այս եւ մնացած կանոնները իրենց կառուցուածքով եւ բովանդակութեամբ նման չէին «Կանոնագիրք Հայոց»-ի կանոններուն, քանի որ կը կրէին կանոն անունը, սակայն անոնք պարտադիր էին հոգեւորականներուն եւ հաւատացեալներուն համար։
Օձնեցիի օրօք Կանոնագիրքին մէջ կանոնադրուեցաւ պսակադրութիւնը պարտադրաբար եկեղեցին մէջ կատարել, սակայն ան այսքանով չբաւարարուեցաւ։ Գիտակցելով, որ պսակադրութեան պարտադիր ըլլալը կը դառնայ անապահով եւ ոտնահարելի, եթէ ատոր կիրառումը երաշխաւորուած չէ իրաւական միջոցով եւ հետեւանքով ներգործութիւնը հայ կանոնական իրաւունքին մէջ։ Իմաստասէրի ԺԵ․ կանոնը, առաջին անգամ ծանր ու ազդեցիկ ներգործութեան միջոցներ սահմանեց անոնց համար, որոնց մեղքով ալ կը ոտնահարուէր պսակադրութեան ծիսական կարգը։ Օձնեցին իր ԺԶ․ կանոնով կանոնականացուց նաեւ երկրորդ պսակը եկեղեցին մէջ օրինականացնելու խնդիրը ։ Քանի որ դարաշրջանի կանոնական օրէնսդրութիւնը երրորդ եւ աւելի անգամ ամուսնացողներուն չէր ճանչնար եւ կը դիտէր որպէս «եկեղեցիէն դուրս ինկած յարաբերութիւն», եւ նման ամուսնութիւն եկեղեցւոյ մէջ չէր օրհնուէր եւ չէր օրինականացուէր :
Պսակադրութիւնը սրբութեամբ եւ օրէնքով օրհնելու իրաւասու էին հոգեւոր դասի միայն որոշ պաշտօնեաներ․ ըստ «Առաքելականք» կանոնախումբին՝ քահանաներուն (ԷԳ․), ըստ Գրիգոր Լուսաւորիչին՝ առաջնորդներուն (Ի․), ըստ Սահակի կանոններուն՝ քահանաներուն (ԻԷ․, ԻԸ․), Շահապիվանի կանոններու համաձայն՝ քահանային (երէցին), եպիսկոպոսին (Գ․, Է․, ԺԳ․), ըստ Օձնեցիի կանոններուն՝ քահանային (ԺԵ․, ԺԶ․) եւ այլն։ Եկեղեցւոյ այլ սպասաւորները՝ վարդապետները, սարկաւագները, դպիրները, գրակարդացները եւ այլք պսակը օրինականացնելու իրաւունք չունէին։
Կանոնական օրէնսդրութիւնը որոշակի պահանջներ ներկայացուց պսակադրութեան իրաւունք ունեցող քահանային։ «Սուրբ» պսակը կրնար օրհնել կենցաղով եւ հասարակութեան մէջ իր վարքով պատուական հոգեւորականը։ 4-րդ դարուն հաւատացեալները հրապարակօրէն կը խորշէին ամուսնացած երէցներէն, անարժան կը համարէին անոնց կողմէն պսակը օրինականացնելը։ Անդրադառնալով այդ անցանկալի երեւոյթին՝ Գանգրայի ժողովը յատուկ կանոն ընդունեց, ինչով սահմանեց. «Ոյք երկմտեն եւ խորշեն յերիցուէ, որ ամուսնացեալ իցէ, որպէս թէ ոչ իցէ արժան ի նոցանէ աւրէնս առնուլ՝ նզովեալ լիցին» (Դ․)։
Հայ կանոնական իրաւունքը կ՝ արգիլէր նաեւ անապատականին եւ ուխտաւորին պսակ դնել։ Ուխտաւորը եկեղեցական ուխտին, վանքին պատկանող վանական կամ կրօնաւոր էր։ Անոնք ունէին իրենց ուրոյն կոչումը, չունէին եկեղեցական աստիճան եւ քահանայագործութեամբ զբաղելու իրաւունք։ Ասկէ բնականաբար կը հետեւցնենք, որ սկսեալ Լուսաւորիչի ժամանակներէն սկսած էին տարբերութիւն դնել անապատականին (ուխտաւորի) եւ առաջնորդի (քահանայի) միջեւ, կը գերադասէին պսակադրութեան խնդիրներով դիմել աշխարհիկ վայելքներէն հեռացած ճգնաւորներուն։
Պսակադրութեան Օրուան Ընտրութիւն
Աշխարհիկ օրէնսդրութիւնը որեւէ սահմանափակում չէր սահմանած նշանադրութեան եւ հարսանիքի օրը որոշելու խնդիրին հետ կապուած։ Միակ լուրջ խոչընդոտը, որ պիտի փոխադարձ համաձայնութեամբ հարթէին ամուսնացողներն ու անոնց հարազատները նախքան հարսանիքի օրն որոշելը՝ վարձքի եւ օժիտի շուրջ համաձայնութիւն կայացնելն էր, որմէ ետք անոնք անարգել կը սահմանէին հարսանեաց հանդէսի օրը։
Իրավիճակը փոխուեցաւ նոր դաւանանքի յաղթանակի պատճառով։ Հոգեւոր աւագանին՝ ի պատիւ «Տեառն», սահմանեց տօնական օրեր, պահքի, սուգի օրեր, որոնք պարտադիր էին «իսկական» Աստուծոյ բոլոր հաւատացեալներուն համար։ Այս խնդիրները կանոնակարգուած էին «Առաքելականք»-ի Բ, Գ, Դ, Ե, Է, Ը, Է, Թ, Ժ, ԺԱ, Երկրորդ Առաքելականի՝ ԿԴ, Նիկիոյ՝ Ի, Գանգրայի՝ ԺԸ, ԺԹ, Ի, ԻԱ, Սահակ Պարթեւի՝ Խ եւ այլ կանոնախմբերուն մէջ։ Անոնց կիրառումը երաշխաւորուեցաւ ներգործութեան կանոնական միջոցներով։ Այդ գործին մէջ թերացող հոգեւորականները կը պաշտօնազրկուէին։ Գանգրայի տուեալ կանոններու համաձայն այն հաւատացեալները, ովքեր կ'արհամարհէին կիրակնօրեայ, քառասունքի պահքը եւ այլն, կը նզովուէին եկեղեցւոյ կողմէ։ Անոր որպէս արդիւնք կանոններ ընդունուեցան պսակադրութեան եւ հարսանեաց հանդէսի թոյլատրուած եւ արգիլուած օրերու մասին։ Քահանան պէտք չէ պսակադրեր՝
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Միջնադարեան Հայաստան Ստորոգութիւն:Ամուսնութիւն
Մովսէս Մարգարէ
Կեանքը
Հրեաներուն թիւը բազմացած էր Եգիպտոսի մէջ. եգիպտացիներու փարաւոն Ռամզես, վախնալով անոնց հզօրացումէն, կը հրամայէ սպաննել եւ գետը նետել բոլոր նորածինները։ Մովսէսին մայրը զամբիւղ մը կը պատրաստէ, Մովսէսը կը դնէ անոր մէջ եւ կը նետէ գետը։ Զամբիւղը կը գտնէ փարաւոնին դուստրը, որ մանուկը կը կոչէ Մովսէս (ջուրէն փրկուած)։ Փարաւոնին դուստրը Մովսէսը կը յանձնէ մօրը, իբրեւ ստնտուի, առանց գիտնալու, որ վերջինս Մովսէսին հարազատ մայրն էր։ Մովսէս կը մեծնայ եգիպտական արքունիքին մէջ՝ կարծելով, թէ ինք հրեայ է (Ելից 1:15-22, 2:1-11)։
Ընտանիքը
Մովսէս օր մը կը տեսնէ, թէ ինչպէս եգիպտացի զինուոր մը կը ծեծէ հրեայ ստրուկներէն մէկը։ Ան կը սպաննէ զինուորը, գաղտնի կը թաղէ զայն եւ գիշերով կը փախչի Եգիպտոսէն։ Ան կ'երթայ Մաթիամի երկիրը, կը բնակի քուրմ Հոթորի տան մէջ, կ'ամուսնանայ անոր եօթ աղջիկներէն Սեֆորային հետ, կ'ունենայ երկու որդի՝ Գիրսամն ու Եղիազարը։ (Ելից 2:11-25)։
Յայտնութիւնը
Մաթիամի երկիրին մէջ Մովսէս իր աներոջ՝ Հոթորին հոտը կ'արածեցնէ։ Օր մը, ան անապատին մէջ հոտը հեռու կը քշէ ու կը հասնի Աստուծոյ լերան՝ Քորեբի (Սինա) մօտ։ Տիրոջ հրեշտակը կրակի բոցով վառող մորենիի թուփին մէջէն կ'երեւի։ Մովսէս կը տեսնէ, որ մորենիի թուփը կ'այրէր, բայց մոխիրի չէր վերածուեր։ Մովսէս կ'ըսէ. «Հիմա երթամ ու այս մեծ տեսարանը տեսնեմ, թէ ինչո՛ւ մորենիին թուփը չ'այրիր»։ Տէրը մորենիի թուփին մէջէն կը խօսի Մովսէսի հետ ու կ'ըսէ. «Մովսէ՛ս, Մովսէ՛ս»։ Մովսէս կը պատասխանէ. «Հոս եմ»։ Եւ ան կ'ըսէ. «Մի՛ մօտենար։ Ոտքիդ կօշիկները հանէ՛, քանի որ այն հողը, որուն վրայ կանգնած ես, սուրբ է...»։ Ապա ըսաւ. «Ես եմ քու հայր Աստուածդ, Աբրահամի Աստուածը, Իսահակի Աստուածը, Հակոբի Աստուածը»։ Մովսէս կը ծածկէ իր դէմքը, որովհետեւ կը վախնար Աստուծոյ նայելէն։ Տէրը մորենիի թուփին մէջէն կ'ըսէ. «Ես տեսայ իմ ժողովուրդիս տառապանքը Եգիպտոսի մէջ ու վերակացուներու պատճառով անոնց բարձրացուցած աղաղակը լսեցի։ Ես գիտեմ անոր վիշտերը եւ կու գամ զինք փրկելու եգիպտացիներուն ձեռքէն եւ դուրս բերելու զինք այդ երկիրէն ու հաստատելու աւելի լաւ ու աւելի ընդարձակ երկիրի մը մէջ, ուր կաթ ու մեղր կը հոսի... Ահա Իսրայէլի որդիներուն աղաղակը Ինծի հասաւ, ու կը տեսնեմ այն, ինչ որ կ'ընեն եգիպտացիները։ Ուրեմն գնա՛, Ես քեզ փարաւոնին քով կ'ուղարկեմ» (Ելից 3:1-13)։ Մովսէս կը վախնայ ու կը պատասխանէ. «Ով Տէր իմ, ես դժուարութեամբ կը խօսիմ եւ ծանրալեզու ու ծանրախօս եմ ... ուղարկէ ուրիշ մը. ով, որ Դուն կ'ուզես» (Ելից4:10-15)։
Տէրը, ցոյց տալով Մովսէսը անոր Ահարոն եղբօրը կ'ըսէ. «Ղեւտացի Ահարոնը քու եղբայրդ չէ՞։ Գիտեմ, որ ան ճարտարախօս է ... Ես կ'ըլլամ քու շուրթերուդ եւ անոր շուրթերուն հետ ու ձեզի կը սովորեցնեմ, թէ ինչ պէտք է ընէք, եւ Ահարոն քու անունովդ ժողովուրդին հետ կը խօսի»։
Պենտէկոստէի օրը
Պենտէկոստէի օրը տեղի կ'ունենայ Սուրբ Հոգիին հրեղէն լեզուի կերպարով էջքը առաքեալներուն վրայ։ Պենտէկոստէ յունարէն բառը յինունք կը նշանակէ, այսինքն՝ «Յիսուներորդ» (օր)։ Հրեաներուն մօտ նուիրական տօն մըն էր։ Հրեաները երբ Եգիպտոսէն կ'ելլեն, ճիշդ 50 օր ետք Աստուած Սինա լերան վրայ, Մովսէս Մարգարէին ձեռքով, ժողովուրդին կը փոխանցէ Տասնաբանեայ պատուիրանները։ Առ այդ, հրեայ ժողովուրդը իբրեւ երախտագիտութիւն կը հաստատէ «Երախայրից Հնձոց» տօնը, որ կը նշանակէ, թէ Աստուծոյ պէտք է նուիրել տարուան հունձքի առաջին բերքը։ Ուրեմն, Յիսուսի Յարութենէն ճիշդ յիսուն օր ետք, երբ տեղի կ'ունենար Հոգեգալուստը, նոյն ատեն, հրեաները կը տօնէին Պենտէկոստէն ։
Գազազեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական մականուններ Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ Ստորոգութիւն:Մականուններ ըստ վերջածանցի
Վարուժան Կորճեան
Վարուժան Կորճեան, ամերիկահայ աստղագէտ։ Փիլիսոփայութեան, աստղագիտութեան դոկտոր։ 1998 թուականէն՝ ՆԱՍԱ- ի գիտաշխատող։ Հայաստանի Հանրապետութեան գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի արտասահմանեան անդամ (2014) ։
Կենսագրական գիծեր
Կորճեան աստղագիտութեան իր մասնագիտութեան տիրացած է Քալիֆորնիոյ ճարտարագիտութեան հիմնարկէն ու «UCLA» համալսարանէն, իսկ 1998-էն ի վեր կ'աշխատի «Jet Propulsion Laboratory»ի (JPL) մէջ՝ մասնակցելով շարք մը ծրագիրներու : Ան մաս կը կազմած է «Սփիցըր» հեռադիտակի ծրագիրին, որ իրականացուած է «Ճէյ.Փի.Էլ.»ի կողմէ։ Ան «Սփիցըր»ի ու անջրպետային այլ հեռադիտակներու տուեալները օգտագործելով՝ ուսումնասիրած է անջրպետի իրադարձութիւնները ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ աստղագէտներ
Կողբ
Կողբ, գիւղ Հայաստանի հիւսիս-արեւելքը, մարզ կեդրոնէն 52 քմ. հիւսիս-արեւմուտք, սահմանամերձ գիւղ է, սահմանը հեռու է 4,7 քմ., Կողբ գետի ափին, Նոյեմբերեանէն 4 քմ. հեռաւորութեան վրայ։ Երեւանէն 195 քմ.։ Կը համարուի Տաւուշի մարզի ամենամեծ գիւղական համայնքը։ Ներկայիս բնակչութիւնը՝ 4420 հոգի (2011)։ Հարեւան համայնքներն են Նոյեմբերեանը եւ Բերդաւանը։
Աշխարհագրութիւն
Գիւղը ունի յարմար աշխարհագրական դիրք եւ մեղմ կլիմա։ Գիւղի հարաւ-արեւմուտքը կը ձգուի Գուգարաց լեռնաշղթան՝ բաժնուած Կոտմանի լեռնաբազուկով։ Ծովի մակերեւոյթէն բարձրութիւնը 750 մեթր է։
Կլիմա
Կլիման մեղմ է, ամրան եւ ձմրան ջերմաստիճանները՝ չափաւոր։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը կը կազմէ +13 °C, իսկ տեղումները 600-700 մմ.։ Գարունը կարճատեւ է եւ անձրեւային, աշունը՝ մեղմ ու տեւական։
Պատմութիւն
Ըստ Մովսէս Խորենացիի, Կողբափոր գաւառը գտնուած է Գուգարաց բդեշխութեան կազմին մէջ եւ հիմնուած է Մեծ Հայքի հիւսիսային սահմանները պաշտպանելու համար ։ Կողբ բառը հայերէն ամրոց բառի հոմանիշներէն է։ Կողբի՝ տարածաշրջանի եւ Հայաստանի հնագոյն բնակատեղի ըլլալու մասին կը վկայեն հազարամեակներու հնութիւն ունեցող պատմական յուշարձանները, հին բնակատեղիները, դամբարանները եւ պեղուած նիւթերը։ Կողբի մշակոյթի կեդրոնը կը գործէ Կողբի պատմութեան թանգարանը։ Ուսումնասիրութիւնները ցոյց կու տան, որ գիւղը գոյութիւն ունեցած է շատ աւելի վաղ ժամանակներէ։ Կողբափորի պատմութիւնը այնքան հին է, որ թերեւս կան հետքերը հեթանոսական ժամանակներու աւերուած կառոյցներու։
Հայաստանի մէջ առաջին գիւղական մշակութա-տնտեսական արտելը (ՀԷԿ, փայտամշակման միութիւն, սղոցարան՝ 1921-ին), առաջին գիւղական հիւանդանոցը (1920-ին) եւ փորձնական անտառտնտեսութիւնը (1922-ին) հիմնուած են Կողբի մէջ։ Մինչեւ 1928-ին դպրոցի շէնքի կառուցումը, Կողբի մէջ գործած է ծխական դպրոց, աւելի ուշ դասերը տեղի ունեցած են մասնաւոր տուներու մէջ։ Այդուհանդերձ գիւղին մէջ գիտակրթական մակարդակը եղած ու պահպանուած է բարձր հիմքերու վրայ։
Շուրջ 5100 բնակչութիւն ունեցող Կողբին մէջ կը գործէ երկու միջնակարգ դպրոց, երկու մանկապարտէզ, երկու գրադարան, մշակոյթի կեդրոն, գեղարուեստի դպրոց, երաժշտական դպրոց։ Կողբի մէջ կը գտնուին Նոյեմբերեանի անտառտնտեսութիւնը, զինուորական զօրամասը, «Զիկատար» անտառի ուսուցման տարածաշրջանային կեդրոնը եւ այլ արտադրական, գործակցական, հասարակական կազմակերպութիւններ։
Բնական ռեսուրսներ
Կողբը եւ իր շրջակայ տարածքները՝ անտառները, հարուստ են օգտակար հանածոներով՝ երկաթ, սնդիկ, Ciolite, իսկ անտառները՝ արքայախնձորով, նուշով, նուռով, ձիթապտուղով (տնային պայմաններու), լեմոնով, ընտանի խնձորով եւ այլն:
Բնակչութիւն
Ըստ ազգային վիճակագրական ծառայութեան տուեալներու 2012-ին համայնքի բնակչութիւնը կազմած է 4530 անձ։
Կողբի ազգաբնակչութեան փոփոխութիւնը.
Մշակոյթ
Կը գործէ Կողբի մշակոյթի կեդրոնը, գեղարուեստի դպրոցը, կը գործէ թատրոն եւ տիկնիկային թատրոն։
Մշկավանք
Գիւղի հարաւային մասին մէջ, 3 քմ. հեռաւորութեամբ, Կողբագետի աջ մասը՝ անտառապատ բլուրի բարձրադիր հարթակի վրայ, կառուցուած է Մշկավանք (Մշակավանք) եկեղեցին։ Պահպանուած են եկեղեցւոյ արեւմտեան ճակատին կից գաւիթը՝ արեւելեան՝ անկիւնային մասերու խուցերով։ Մշկավանքի կառուցման մասին ճշգրիտ թուային տուեալներ չկան, բայց առկայ է Վարդան Արեւելցիի յիշատակութիւնը 1219-ի երկրաշարժի մասին, ուր կը նշուի Մշկավանքի անուանումը։
Ագեղցի
Ագեղցի (5-7-րդ դար) Գիւղատեղի եկեղեցի։ Գիւղէն 2 քմ. հարաւ-արեւմուտք՝ Ագեղցի կոչուող հին գիւղատեղը կը պահպանուին եռանաւ եկեղեցւոյ դահլիճի կիսաւեր պատը, արեւելեան թեւը՝ կիսաշրջանաձեւ խորանով եւ կից աւանդարներով, միւս կողմերու պատերը՝ կէս բարձրութեամբ։ Եկեղեցին մուտքեր ունեցած է հարաւային եւ հիւսիսային կողմերէ։ Պատերու ոչ մեծ հաստութիւնը, կամարներու եւ թաղերու բացակայութիւնը, հիմք կու տան ենթադրելու, որ եկեղեցին եղած է փայտածածկ։
Սուրբ Աստուածածին
Սուրբ Աստուածածին, Կողբի կեդրոնական եկեղեցին, 5-րդ դար՝ պահպանուած են կիսաւեր խորանները եւ երեք գերեզմանաքար։ 1936-ին եկեղեցին քանդած են։
Տուարաեղցի (Տուարագեղցի)
Կողբի տարածքը հարուստ է յատկապէս միջնադարեան յուշարձաններով, այդ ժամանակներուն յատուկ կառոյց է «Տուարաեղցի» կոչուող պազիլիկ եկեղեցին, որ կիսաւեր վիճակի մէջ կը գտնուի հին գիւղատեղը՝ գետի ձախ ափին։ Կանգուն է արեւելեան պատը, խորանի գմբեթարդի զգալի մասով։ Միւս կողմերը պատերու մէկ մասը պահպանուած է տարբեր չափերով։ Եկեղեցւոյ շուրջը հին գերեզմանոց է։ Ճանապարհաշինութեան ժամանակ բացուած եւ ի յայտ են եկած քարարկղային գերեզմաններ։
Ամուրիներու Սար
Կողբի արեւմտեան բարձունքին վրայ կը գտնուի խաչարձաններով այս գերեզմանատեղին։ Այն կը հանդիսանայ 30 ամուրի կողբացիներու գերեզմանատեղին, որոնք կռուելով եւ փախուստի մատնելով լեզգիներուն՝ հետագային այդ նոյն սարին վրայ կը սպանուին համալրուած լեզգի հրոսակներու կողմէ։
Կողբի երկրորդ անյայտ եկեղեցին
Այս եկեղեցիի վերաբերեալ որոշ տեղեկութիւններ կան հայկական միջնադարեան արուեստին նուիրուած աշխատութիւններու մէջ: Եկեղեցին գտնուած է Կողբ գիւղի ներկայիս կեդրոնական հրապարակին մօտ 300 մեթր դէպի հիւսիս-արեւմուտք ինկած բարձրադիր մասի մէջ (Հրաչիկ Տիգրանի Աբովեանի (Ճուղուրանց) տնամերձ հողամասի մէջ, ուր այժմ անոր բակն ու օժանդակ շինութիւնն է): Յուշարձաններու պեղման աշխատանքներուն` 1939-40 թուականներուն ձեռնմուխ եղած է ճարտարապետական յուշարձաններու պահպանման հիմնարկի աշխատակից Հ. Եղիազարեանը, որ վերահաս պատերազմի հետեւանքով հնարաւորութիւն չէ ունեցած աւարտել զայն: Քանի որ եկեղեցին աւերուած է 1219 թուականին երկրաշարժին, ապա Հ. Եղիազարեանը եկեղեցիի 42 հատ զարդաքարերը տեղափոխած է Սանահինի Ամենափրկիչ եկեղեցի, ուր եւ մինչեւ հիմա անոնք կը պահպանուին: Պեղումներու արդիւնքներուն երեւած է, որ եկեղեցին եղած է միակապ թաղակապ դահլիճ, հարաւային կողմը` աւագ խորանին կից ունեցած է երկար ձգուած աւանդատուն, իսկ անոր արեւմտեան շարունակութեան վրայ` եկեղեցիին մնացած մասը բռնած է կամարակապ երկու բացուածքով արտաքին սրահը: Ներքինը եղած է սուաղուած եւ որմնանկարներով պատուած: Բացուած են մեծ թուով քանդակազարդ քարեր, խաչքարերու, կոթողներու բեկորներ, գիպսէ քանդակներու ձուլածոյ կտորներ եւ այլն: Պեղումներու սակաւ տուեալներով իսկ ենթադրելի է, որ Կողբի եկեղեցին իր հարաւային թեւի յօրինուածքով սերտ ընդհանրութիւն ունի Կողբափորին հարեւան Տաշիրի, ինչպէս նաեւ ներկայիս Վրաստանի տարածքին գտնուող սրահաւոր միանաւ յուշարձաններու հետ:
Հասարակական կառոյցներ
Կողբը ունի դպրոց, բուժկէտ, մշակոյթի տուն, համայնքային կեդրոն, մանկապարտէզ, արուեստի դպրոց, երկրագիտական թանգարան։
Մարզանք
Կողբի մէջ մարզանքը միշտ եղած է բարձր մակարդակի վրայ։ Կողբէն են շարք մը աշխարհի եւ Եւրոպայի ախոյեաններ՝ տարբեր մարզաձեւերու։
Կողբը եւ շրջակայ բնակավայրերը ներկայացնող Զիկատար-03 մանկապատանեկան խումբը 2017-2018 թուականներուն Բ լիկային դարձած է ախոյեան :
Զիկատար
Նոյեմբերեանի Զիկատարը ծովու մակարդակէն ունի 1646 մեթր բարձրութիւն։ Զիկատարի ստորոտէն մինչեւ գագաթը ինկած հատուածին մէջ կան շատ անտառներ, վայրի կենդանիներ եւ միրգեր, իսկ լեռնալանջին գտնուող հնավայրերը կը յուշեն, որ տարածքը ժամանակին խիտ բնակչութիւն ունեցած է։ Անուան հիմքը ինկած են հայերէն զի (այս) եւ կատար (գագաթ) բառերը ։
Կողբի պատմութեան թանգարան
Կողբի պատմութեան թանգարանը հիմնուած է 1970-ին Սուրէն Աբովեանի կողմէ, որ կը ներկայացնէ Նոյեմբերեանին տարածաշրջանը հնագոյն ժամանակներէն մինչեւ մեր օրեր։ Թանգարանը կը ցուցադրէ 1300 օրինակ ցուցանմոյշներ՝ սկսած պրոնզէ դարու ժամանակաշրջանէն։ Այնտեղ պահպանուող կաւէ ամանները եւ պրոնզեայ իրերը ունին 3000-3700 տարուան վաղեմութիւն։ Թանգարանը ունի վեց բաժին։ Այնտեղի ցուցանմոյշներէն առաւել հետաքրքիր են մետաղադրամները, Կողբի եկեղեցիներու նախանմոյշները, քանդակագործ Ժորա Ազարեանի 15 քանդակները, Մեծ Հայրենականի զոհուածներու, անյայտ կորածներու ու բռնադատուածներու լուսանկարները, կենցաղի մէջ օգտագործուող իրեր եւ այլն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի քաղաքներ
Pull & Bear
Pull & Bear–ը սպանական հագուստ եւ զարդարանք արտադրող ընկերութիւն է։ Կը վաճառուի ամբողջ աշխարհին վրայ, ինչպէս նաեւ Հայաստանի մէջ։ Իսկ Սեպտեմբեր 2011-ին ան սկսած է վաճառել նաեւ համացանցով ։
Խանութներ
Pull & Bear–ը ունի աւելի քան 872 խանութներ հետեւեալ երկիրներուն մէջ ՝ Մարոքո, Եգիպտոս, Մեքսիք, Քոլոմպիա, Քոսթա Ռիքա, Տոմինիքեան Հանրապետութիւն, Էքուատոր, Կուաթեմալա, Հոնտուրաս, Սալվատոր, Բանամա, Չինաստան, Սաուտեան Արաբիա, Թուրքիա, Ինտոնեզիա, Ճաբոն, Ղազախստան, Լիբանան, Հորդանան, Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններ, Հարաւային Քորեա, Ֆիլիբիններ, Սինկաբուր, Թայլանտ, Օման, Քաթար, Քուէյթ, Պահրէյն, Սպանիա, Ռուսաստան, Լեհաստան, Իտալիա, Ֆրանսա, Փորթուկալ, Յունաստան, Ռոմանիա, Ուքրանիա, Հունկարիա, Կիպրոս, Պուլկարիա, Սլովենիա, Սլովաքիա, Լիտվա, Խորվաթիա, Հայաստան, Իռլանտա, Մալթա, Չեխիա, Պոսնիա եւ Հերցեգովինա, Սերպիա, Ալպանիա, Անտորա, Ատրպէյջան, Էսթոնիա, Վրաստան, Լաթվիա, Մաքետոնիա, Մոնթենեկրո, Միացեալ Թագաւորութիւն։
Ճիւան Գասպարեան
Ճիւան Գասպարեան (կամ՝ Ջիվան Գասպարյան, ), Հայ երաժիշտ: Ան ճանչցուած է իր տուտուկի երաժշտութիւններով: Գասպարեան ծանօթ է իբր «Տուտուկի Վարպետ» (անգլ.՝ "Master of the duduk"):  2006 թուականին, ան թեկնածու էր Կրէմմի Մրցանակներուն «Լաւագոյն Աւանդական Երաժշտութեան Ալպոմ» բաժանմունքին մէջ:
Գործեր
Իբր հիւր երաժիշտ
Ֆիլմերու երաժշտութիւն
Նշան Մանուշակեան
Նշան Մանուշակեան (1 Յուլիս 1949, Մուսալեռ (այժմ՝ ՀՀ Արմաւիրի մարզ), վիրաբոյժ։ Բժշկական ծառայութեան պահեստի աւագ տեղակալ (1973 թուական)։
Կենսագրութիւն
Աւարտած է Երեւանի պետական բժշկական համալսարանը 1972-ին։ 1973-1975 թուականներուն ծառայած է ԽՍՀՄ ԶՈՒ հիւանդանոցին մէջ։ 1975 թուականէն կ՛աշխատի «Մալաթիա» բժշկական կեդրոնէն ներս։
Ռազմական գործունէութիւններ
1988-1992 թուականներուն կամաւորապէս մեկնած է Շահումեանի, 1993 թուականին՝ Մարտակերտի շրջաններ, 1994 թուականի Ապրիլ-Մայիսին՝ Ստեփանակերտ. մասնակցած է հիւանդ եւ վիրաւոր ազատամարտիկներու, խաղաղ բնակիչներու բուժօգնութեան աշխատանքներուն, վիրահատած հարիւրաւոր ազատամարտիկներ, որոնց մեծ մասը ապաքինուելէն ետք շտապած են մարտադաշտ։ Պարգեւատրուած է ՊՆ «Մարշալ Պաղրամաեան-100» շքանշանով:
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:1949 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1 Յուլիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:Մուսալեռ ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ վիրաբոյժներ
Հմայեակ Քէշիշեան
Հմայեակ Քէշիշեան Խաչերի (1887, Մարաշ, Մարաշի գաւառ, Հալէպի նահանգ, Օսմանեան կայսրութիւն- 1915, Քելլիկ գիւղի մօտ, Կարսի շրջան), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1887 թուականին Օսմանեան կայսրութեան, Հալէպի նահանգի, Մարաշի գաւառի կեդրոն՝ Մարաշ քաղաքին մէջ։
Դեղագործ-բժիշկ Խաչեր Քէշիշեան ի կրտսեր որդին է։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի թաղային վարժարանէն ներս, միջնակարգը՝ ամերիկացի մի­սի­ո­ներ­նե­ր ու Մարաշի «Ակա­դե­մի» բարձրագոյն վարժարանէն ներս։ 1909 թուականին աւարտած է ամերիկացի միսիոներներու Այնթէպ ի Կեդրոնական Թուրքիոյ գոլէճը։ 1909 թուականին մեկնած է Կ. Պոլիս՝ բարձրագոյն կրթութիւն ստանալու նպատակով։ 1915 թուականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան համալսարանի բժշկական բաժինը։
1915 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ ուղարկուած 4-րդ զօրաբանակին մէջ ծառայելու որպէս զինուորական բժիշկ՝ հարիւրապետի աստիճանով։ 1915 թուականին Կարսի շրջանի Քելլիկ գիւղին մօտակայքը, վերէն եկած հրամանի համաձայն, սպաննուած է իթթիհատական ազգայնամոլ իր իսկ հրամանատարի հրամանով կամ անոր իսկ արձակած գնդակով՝ 28 տարեկան հասակին։ Այդ ժամանակ, թուրք սպաները եւս, գնդակահարած են 18 հայ զինուորական բժիշկներ։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ափրիկէի Երաժշտութիւն
Ափրիկեան երաժշտութիւն, ափրիկեան ցամաքամասի ժողովուրդներուն յատուկ երաժշտութիւն մը:
Ափրիկէի երաժշտական ​​գործիքները ոչ միայն կ'օգտագործուին երաժշտութիւն ստեղծելու համար, այլեւ՝ կ'օգտագործուին հոգեկան հաղորդակցութեան համար, թարգմանելով ու արտայայտելով ամէնօրեայ փորձառութիւններ եւ իրադարձութիւններ:
Պատմութիւն
Ափրիկեան ցամաքամասին վրայ կ'ապրի աւելի քան 1200 մլն. հոգի, որոնք կը խօսին հազարաւոր լեզուներ։ Այս ցամաքամասը կ'առանձնանայ իւրայատուկ հարուստ երաժշտական երանգապնակով մը, որ պայմանաւորուած է ափրիկեան մշակոյթի եզակի բազմազանութեամբ։
Պատմականoրէն քանի մը գործօններ ազդած են Ափրիկէի աւանդական երաժշտութեան վրայ: Երաժշտութիւնը կրած է լեզուին, միջավայրին, տարբեր մշակոյթներուն, քաղաքականութեան, ժողովրդագրութեան ազդեցութիւնը եւ վերը նշուած բոլորը միախառնուած: Ափրիկեան իւրաքանչիւր խումբ զարգացած է ցամաքամասին տարբեր տարածաշրջանի մը մէջ, որ կը նշանակէ, թէ անոնք կ'ուտէին տարբեր սնունդ, կը հանդիպէին տարբեր կլիմայական պայմաններու եւ տարբեր շփումներ կ'ունենային տարբեր խումբերու հետ: Իւրաքանչիւր խումբ կ'ենթարկուէր տարբեր մարդոց եւ հանգամանքներու ազդեցութեան :
Կշռոյթ եւ Մեղեդի
Ափրիկեան երաժշտութիւնը ունի յատուկ կշռոյթ (Rhythm), որ կ'իրագործուի հարուածային նուագարաններով: Երգերու պարզ մեղեդիները կը հարստանան բարդ ռիթմիք բաբախումներով, որոնք ունկնդիրները կը մղեն պարի ու երգի:
Ափրիկեան ժողովրդային երգային երաժշտութեան ամէնէն տարածուած ոճը անուանակոչն է, երբ մենակատարն ու երգչախումբը յաջորդաբար կ'երգեն հարցում-պատասխանի ձեւով:
Ափրիկեան եւ արեւմտաեւրոպական ձայնաշարերը եւ (interval)ները ունին բազմաթիւ ընդհանրութիւններ, որոնց պատճառով ափրիկեան երաժշտութիւնը աւելի հասկնալի է Արեւմուտքի ունկնդիրներուն, քան չինականն ու ճափոնականը: Վերջին տասնամեակներուն մեծ զարգացում կ'արձանագրէ ափրիկեան (Popular Music)ը, ուր ափրիկեան աւանդական ոճերն ու ժամանակակից եւրոպական նուագարանները զուգորդուած են, օրինակ՝ «Juju» կամ «High Life» ոճերը:
Ափրիկեան Թմբուկները
Ափրիկէի մէջ թմբկահարները մեծ տարածում ունին: Իւրաքանչիւր համոյթ կ'ընդգրկէ մեծ թիւով կատարողներ եւ կը ղեկավարուի խումբին լաւագոյն երաժիշտին կողմէ:
Ափրիկեան թմբուկներու չափերն ու ձեւերը այլազան են, տարբեր է նաեւ գործածութեան առիթն ու վայրը ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Երաժշտութիւն Ստորոգութիւն:Ափրիկէ
Օննիկ Տինքճեան
Օննիկ Տինքճեան Ամերիկահայ յայտնի Ժողովրդական եւ ծիսական երգիչ, երաժիշտ, երաժշտահան ու քնարերգակ:
Կենսագրութիւն
Օննիկ Տինքճեան ծնած է Փարիզ,Ֆրանսա, 1929-ին։ Մեծ Եղեռնէն վերապրող իր տիգրանակերտցի (Տիարպեքիր) ծնողներուն՝ Կարապետի եւ Զորայի հետ, Միացեալ Նահանգներ փոխադրուած է 1946-ին։ Օննիկ Տինքճեանն ու իր որդին՝ Արա, որ նաեւ հանրածանօթ երաժիշտ է, մշտական ներկայութիւն մը եղած են Սրբոց Վարդանանց եկեղեցւոյ մէջ (Նիւ Ճըրզի)
Տինքճեանի երաժշտական ​​ամենավաղ փորձը եղած է Հայ եկեղեցւոյ մէջ, ուր ան դարձած է գեղարուեստական ​​մենակատար: 1952 թուականին Միացեալ Նահանգներու բանակին միանալէն յետոյ ան դարձաւ հանրաճանաչ Winged Victory Chorus-ի մենակատարը, որ զուարճացուց զօրքերը ամբողջ Եւրոպայի մէջ Քորէական պատերազմի ժամանակ: Երբ ան կը վերադառնայ բանակէն, կը բանայ իր (dry-cleaning) չոր առանց ջուրի (քիմիական) մաքրման խանութը, կ'ամուսնանայ Ֆրանսայի Լիոն քաղաքէն Արաքսի Մաքսեանին (Մղսեան) հետ, որուն արմատները եղած են Խարբերդէն: Անոնք բախտաւորուած են երկու զաւակներով ՝ Անահիտ եւ Արա. :
Մետալ եւ Պարգեւ
Դեկտեմբեր 2019-ին, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոս Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. «Մեսրոպ Մաշտոց» մետալով պարգեւատրեց Օննիկ Տինքճեանը՝ հայկական աւանդական երաժշտութեան մէջ իր երկարամեայ գործունէութեան համար։
28 Յուլիս 2020-ին, Օննիկ Տինքճեան ստացած է Ազգային Ժառանգութեան Պարգեւը (National Heritage Fellowship), որ Միացեալ Նահանգներու Արուեստներու Ազգային Հիմնադրամի կողմէ կը տրուի ժողովրդական ու աւանդական արուեստներու։ Երկրի մեծարանքի ամենաբարձր արտայայտութիւնը կը համարուի այս կալուածին մէջ։Օննիկ Տինքճեանի կողքին, Արուեստներու Ազգային Հիմնադրամի (National Endowment for the Arts) 25.000 տոլարի պարգեւին արժանացած են ինը այլ ամերիկացի երգիչներ, երաժիշտներ, պարողներ, աւանդական արուեստի հետեւորդներ եւ ձայնասփիւռի արտադրողներ։
Ելոյթներ
Օննիկ Տինքճեանը ելոյթ ունեցեր է (at the Library of Congress) Քոնկրէսի գրադարանի մէջ, (the Smithsonian Folklife Festival) Սմիթսոնեան Գաւառական կեանքի փառատօնին եւ 3 Յուլիս 2018-ին [the Kennedy Center’s Millennium Stage] Քենետի կեդրոնի՝ «Հազարամեայ Բեմ»-ին վրայ :
9 Ապրիլ 2013-ին, Օննիկ Տինքճեան եւ որդին՝ Արա Տինքճեան եկած էին Սթամպուլ եւ իրենց մասնակցութիւնը բերին Սուրբ Խաչ Դպրեվանքի հիմնադրութեան 60- ամեակի առթիւ կատարելի համերգին, որ տեղի ունեցաւ Շիշլիի Քէնթ սրահին մէջ, Ժամը 21.00-ին ։
Աղբիւրներ
ONNIK: Portrait of a Legend
Ստորոգութիւն:Տինքճեան, Օննիկ Ստորոգութիւն:Ֆրանսա ծնածներ Ստորոգութիւն:Ամերիկա բնակողներ Ստորոգութիւն:1929-ին ծնածներ
Ճոն Լոք
Ճոն Լոք Անգլիացի փիլիսոփայ եւ բժիշկ մը, ամէնէն շատ ճանչցուած իր Վերածննդեան շրջանի գործերուն հիման վրայ, ինչպէս նաեւ կոչուած է «Ազատականութեան Հայրը» ("Father of Liberalism")   : Կը համարուի իբրեւ Անգլիացի առաջին փորձառապաշտներէն մին, հետեւելով Ֆրանսիս Պէյքընի: Իր գործերը մեծապէս ազդած են հմտաբանութեան եւ քաղաքական փիլիսոփայութեան ճիւղերուն մշակման: Ան նաեւ ազդած է հռչակաւոր փիլիսոփաներ, ինչպէս Վոլթէր եւ Ռուսո: Իր նեդրումը դասական հանրապետականութեան մէջ կրնանք տեսնել ԱՄՆ-ի անկախութեան յայտարարութեան մէջ :
Զաքար Քեշիշեան
Զաքար Քեշիշեան ծնած է Այնճար, Լիբանան, 15 Փետրուար, 1968-ին: Շվիահար, երգչախումբ Հիմնադիր ու գեղարուեստական ղեկավար, խմբավար:Դասախօս։
Կենսագրութիւն
Զաքար Քեշիշեան ծնած է Այնճար, Լիբանան, 15 Փետրուար, 1968-ին: Երաժշտական բարձրագոյն ուսումը ստացած է Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոցէն, որ աւարտած է պատւոյ յիշատակութեամբ իբրեւ շվիահար 1993-ին (Ի. Մինասյան)-ի դասարան եւ խմբավար ՝ 1996-ին (Ի. Վարդանեան)-ի դասարան:
1999-ին, նոյնպէս պատւոյ յիշատակութեամբ աւարտած է կատարողական արուեստի բարձրագոյն ընթացքը՝ յետ-ընթացաւարտ (post - graduate)
Դասախօս է Լիբանանի պետական բարձրագոյն երաժշտանոցի, Համազգային Բարսեղ Կանաչեան երաժշտական քոլէճի, ինչպէս նաեւ Լիբանանի Հայկազեան համալսարանի:
Զաքար Քեշիշեանի հիմնադրած եւ ղեկավարած երգչախումբերը
1992-էն ի վեր՝ հիմնադիրն ու գեղարուեստական ղեկավարն է Շուշիի ՎԱՐԱՆԴԱ մանկական, պատանեկան եւ երիտասարդական պետական երգչախումբին:
1997-էն ի վեր՝ Լիբանանի Համազգայինի ԿԱՐԿԱՉ մանկապատանեկան եւ երէց պատանեկան երգչախումբը:
2008-ին հիմնադրած է Լիբանանի Համազգային ԱՅԳ երիտասարդական երգչախումբը եւ նուագախումբը։
«Կարկաչ» մանկական, պատանեկան և երիտասարդական երգչախումբեր
Հիմնուած են 1997-ին: Տարիքային տարբեր բաժանումներով անդամները երգչախումբի մաս կը կազմեն, կ՛ունենան տարեկան համերգներ ինչպես նաեւ շրջագայութիւններ: Երգչախումբը յաճախ կ՛ունենար հայրենի հեղինակներու կողմէն յատուկ «Կարկաչ» -ի համար գրուած նոր երգերու կատարումներ: Երգչախումբերը կը ղեկավարուին Զաքար Քեշիշեանի խմբավարութեամբ: Աշակերտներու ընդհանուր թիւը կը կազմէր շուրջ 150 հոգի:
Զաքար Քեշիշեանի համերգներն ու ելոյթները
Իբրեւ շվիահար՝Զաքար Քեշիշեան-ը, համերգներով հանդէս եկած է Համազգայինի ԳՈՐԱՆԻ, Այնճարի ԿՈՄԻՏԱՍ, Պէյրութի Հայ Աւետարանական «ՆՈՐ ԵՐԳ» համոյթներուն հետ:
Իբրեւ խմբավար եւ շվիահար բազում ելոյթներ ունեցած է Հայաստանի, Արցախի, Աւստրալիայի, Ֆրանսայի, Յունաստանի, Ա.Մ. Էմիրութիւնների, Եգիպտոսի, Սուրիայի, Լիբանանի եւ Կիպրոսի տարբեր քաղաքներուն մէջ:
Զաքար Քեշիշեան Արցախի մէջ
Առաջին անգամ Զաքարը 1988-ին եկած է Արցախ։ Երեւանի երաժշտանոցի շարք մը ուսանողներու հետ համերգներ տալու։ Եւ ինչպէս ինքը կ՛ըսէ, առաջին հայացքով սիրահարուած է Արցախին։ «Բարի հսկան» տարուայ 10 ամիսը կ՛ապրի Լիբանան՝ ղեկավարելով Համազգայինի «Այգ» երիտասարդական երգչախումբը։ Իսկ ամառը կ՛երթայ Շուշի։ Հօրմէն ժառանգաբար փոխանցուած սէրը դէպի երաժշտութիւնը կը ստիպեն ե´ւ Լիբանանի, ե´ւ Արցախի մէջ զբաղուիլ նոյն գործով։
Պարգեւներ, Շքանշաններ եւ Պատւոյ գիրեր
2004-ին արժանացած է Շուշիի պատուաւոր քաղաքացիի կոչման:
2005-ին ԵՂԻՇԷ-ի անուան մրցանակով:
Ճոհանեսպուրկ
Համայ բնակչութիւնը կը կազմէ 3 888 180 մարդ (2007), իսկ ամբողջ ագլոմերացիայի 6 267 700։ Սակայն եթէ բնակչութիւնը հաշուած են նաեւ տեղի մետրոպոլիաներու հետ, ապա այն կэանցի 8 000 000 սահմանը։ Ճոհանեսպուրկը աշխարհի մեծագոյն քաղաքն է, որուն տարածքի մէջ չկայ որեւէ գետ, լիճ կամ ջրափնեայ գիծ։
Զաքար Քեշիշեան
Պարգեւներ, Շքանշաններ եւ Պատւոյ գիրեր
2007-2008 թթ. ԼՂՀ – Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութիւն Կրթութեան եւ մշակոյթի նախարարութեան պատուոգիրով:
2007-ին ԼՂՀ Գրողներու Միութեան պատւոգրով:
2014-ին «Արցախեան շարժում 25-ամեակ» շքանշանով:
2017-ին պարգեւատրուած է Հայաստանի Հանրապետութեան Սփիւռքի նախարարութեան «Կոմիտաս» շքանշանով:
Հրապարակումներ՝ Խտասալիկներ
2005-ին Շուշիի ՎԱՐԱՆԴԱ երգչախումբի հետ ձայնագրած է «ԲԵՐԴԱՔԱՂԱՔ» խտասալիկը, իսկ 2007-ին իր տիկնոջ Քամիլիա Երկանեան Քեշիշեանի հետ հրապարակած է «ՆՌՆԵՆԻ» խտասալիկը:
Անդամակցութիւն
1998-2000 թթ. Հանդիսացած է՝ Լիբանանի Համազգայինի Բարսեղ Կանաչեան երաժշտական քոլէճի տնօրէն խորհուրդի անդամ:
2013-էն ի վեր՝ անդամ է խմբավարներու Միջազգային Ընկերութեան:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1968 ծնունդներ Ստորոգութիւն:15 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբավարներ
Յիշողութեան Մարզանք
Յիշողութեան Մարզանք, նաեւ՝ մրցակցային յիշողութիւն կամ յիշողութեան մտային մարզանք:
Մրցում մը, որուն ընթացքին մասնակիցները որոշ հրահանգներու ընդմէջէն կը փորձեն մտապահել, այնուհետեւ վերյիշել տեղեկութիւններու տարբեր ձեւեր։ Մարզանքը պաշտօնապէս կը սկսի զարգանալ 1991-ին։
Կը կազմակերպուին ազգային եւ միջազգային առաջնութիւններ։
Մկրտիչ Աճէմեան
Մկրտիչ Աճէմեան, հայ բանաստեղծ ու թարգմանիչ։
Յիշողութեան Մարզանք
Տարածուած մրցումներէն մէկը կը ներառէ շատ կարճ ժամանակի ընթացքին խառն խաղաքարտերու մտապահումը, որմէ ետք մասնակիցէն կը պահանջուի դասաւորել այլ տուփերու խաղաքարտեր՝ նոյն հերթականութեամբ։ Մնեմոնիքի (mnemonic) գիտարուեստները ընդհանրապէս կը նկատուին մրցումին կարեւոր մասերէն մէկը եւ կը բարելաւուին հետեւողական աշխատանքի շնորհիւ ։ Անոնք կրնան ներառել Լոկիի ոճը, Մնեմոնիքի ոճը եւ մասերու բաժանումը։ Կ'օգտագործուին նաեւ այլ գիտարուեստներ՝ տեղեկութեանց պահեստաւորման եւ վերյիշեցման համար։
Մկրտիչ Աճէմեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1838-ին Օրթագիւղ, Կ. Պոլիս։ Նախնական կրթութիւնը ստացած էր իր ծննդավայր թաղամասի Թարգմանչաց, ապա՝ Նարեկեան եւ, այնուհետեւ, Բերայի Մխիթարեան վարժարաններուն մէջ։ Ապա՝ որպէս ջանասէր աշակերտ, կը ղրկուի Վենետիկ եւ կ՛ուսանի Մուրատ Ռափայէլեան վարժարանին մէջ՝ աշակերտելով եւ կրելով շեշտակի ազդեցութիւնը հայր Ղեւոնդ Ալիշանի։
Յիշողութեան Մարզանք
Պատմութիւն
Յիշողութեան մարզման գիտարուեստները քննարկուած են Հին Յունաստանի մէջ, իսկ պաշտօնական յիշողութեան մարզումը երկար ատեն նկատուած է հիմնական կրթութեան կարեւոր մասերէն մէկը եւ նշանաւոր եղած է «յիշողութեան արուեստ» անունով ։ Այնուամենայնիւ, մարզուած մտապահման զարգացումը՝ իբրեւ մարզանք, սկսած է Ի. դարուն, բայց նոյնիսկ այն ատեն յարաբերականօրէն սահմանափակուած է իր շրջանակներուն մէջ։
Մկրտիչ Աճէմեան
Գործունէութիւն
1858-ին վերադառնալով Պոլիս նուիրուած է գրականութեաբ։ Օսմաներէնի ու եւրոպական լեզուներու իր հմտութեան շնորհիւ, երկար ժամանակ պաշտօն վարած է Պոլսոյ հեռագրական եւ թղթատարական վարչութտան մօտ, որուն յարգուած պաշտօնեան մնացած է մինչեւ իր մահը ։
Յիշողութեան Մարզանք
Պատմութիւն
Ա. համաշխարհային մրցումը տեղի ունեցած է 1991-ին, «Յիշողութեան Աշխարհի Առաջնութիւններ» անունով եւ շարունակուած է ամէն տարի՝ բացի 1992-էն ։
Մկրտիչ Աճէմեան
Գործունէութիւն
Ընտրուած է ազգային երեսփոխան, նաեւ՝ թաղական խորհուրդի անդամ։
Յիշողութեան Մարզանք
Մրցումներ
1991-ին Յիշողութեան աշխարհի առաջնութիւններու հիմնադրութենէն ետք, բազմաթիւ երկիրներու մէջ կը հիմնուին ազգային մրցումներ։ Անոնք կը ներառեն Միացեալ Նահանգներու առաջնութիւնները, որոնք սկսած են 1997-ին, Հնդկական ազգային յիշողութեան առաջնութիւնները , Գերմանական յիշողութեան առաջնութիւնները , Միացեալ Թագաւորութեան բաց յիշողութեան առաջնութիւնները եւ այլ առաջնութիւններ ։ Ազգային առաջնութիւններ տեղի կ'ունենան նաեւ Հարաւային Ափրիկէի, Աւստրալիոյ, Սինկափուրի, Չինաստանի, Ճափոնի եւ Մեքսիքոյի մէջ ։
Մկրտիչ Աճէմեան
Գործունէութիւն
1860-ականներու վերջերէն մնայուն մասնակցութիւն բերած է Պոլսոյ հայութեան մշակութային կեանքին, յատկապէս թատերական ասպարէզէն ներս։ Առաւելաբար գրած է բանաստեղծութիւններ, բայց իր ժամանակն ու գրիչը կը նուիրած է նաեւ թատերական գործերու յօրինման ու եւրոպական ծանօթ հեղինակներէ թարգմանութեանց։
Յիշողութեան Մարզանք
Կոչումներ
Աշխարհի Յիշողութեան մարզանքի խորհուրդին կողմէ տրուած է յիշողութեան մրցաշարքերու մասնակիցներու «յիշողութեան վարպետ» բարձրագոյն կոչումը։
Մկրտիչ Աճէմեան
Թարգմանութիւններ
Թարգմանութիւններ կատարած է Շիլլերի, Լամընէի, Լա Ֆոնթէնի, Պերանժէի եւ ֆրանսացի այլ գրողներու հռչակաւոր գործերէն, որոնք եւ մէկտեղուած ու առանձին հատորով լոյս տեսած են 1911-ին՝ «Զանազան թարգմանութիւնք» խորագրով։
Յիշողութեան Մարզանք
Կոչումներ
Ենթադասակարգումով, գոյութիւն ունին հետեւեալ կոչումները՝ Միջազգային մեծ վարպետ, մեծ վարպետ եւ միջազգային վարպետ։
Մկրտիչ Աճէմեան
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:19 Յուլիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:21 Մայիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Յիշողութեան Մարզանք
Կոչումներ
Նոյեմբեր 2016-ի տուեալներով, աշխարհի տարածքին կան շուրջ 200 մեծ վարպետներ ։
Գիտարուեստներ
Մրցաշարքին մասնակիցները կը նկարագրեն մտապահման հմտութիւններու բարելաւման բազմաթիւ ոճեր եւ գիտարուեստներ։ Անոնցմէ քանի մը հատը ստեղծած են սեփական ոճեր եւ զանոնք հրատարակուած են իրենց անուններով։ Անոնք կը ներառեն՝ Մնեմոնիքի տոմինիքեան համակարգը (Mnemonic dominic system), որ իր անունը ստացած է ի պատիւ աշխարհի նախկին ախոյեան Տոմինիք Օ'Պրայընի, Մնեմոնիքի հիմնական համակարգը, ինչպէս նաեւ անձ-գործողութիւն-առարկայ համակարգը, որ կը ներառէ խաղաքարտերու եւ թիւերու կանոնաւորութիւն, գործողութիւններու եւ առարկաներու յաջորդականութիւն ։ Այս ոճերը կը կոչուին նաեւ «մնեմոգիտարուեստներ»։
Ճոշուա Ֆոէր կը նշէ. "Հակառակ անոր որ իւրաքանչիւր մասնակից, իւրաքանչիւր գործողութեան մտապահման համար ունի իր իւրայատուկ ոճը, բոլոր մնեմոգիտարուեստները էապէս հիմնուած են զարգացման կանոնաւորման հասկացողութեան վրայ, ըստ որուն որքան իմաստալից է բան մը, այնքան աւելի դիւրին է զայն յիշելը :"
Տեսակներ
Յիշողութեան առաջնութիւններուն մէջ ձգողական առարկայի հարցը կրնայ անսահմանափակ ըլլալ, սակայն «Յիշողութեան Աշխարհի Առաջնութիւններ»ուն կան հետեւեալ առաջադրանքները. Ի յաւելում աւանդական մրցաշարքերուն, որոնք կը կազմակերպուին «Յիշողութեան Աշխարհի Առաջնութիւններ»ու խորհուրդին կամ «Յիշողութեան Միջազգային Կազմակերպութեան» կողմէ, յիշողութեան մարզիկները յաճախ կը մրցակցին այլընտրանքային ձեւով կազմակերպուած մրցաշարքերու։ Այդ մրցաշարքերն են՝ «Յիշողութեան Լիկայի Առաջնութիւնները» (նախապէս՝ Յիշողութեան Ծայրագոյն մրցաշարք), Մեմորիատը եւ Մեմօ Խաղերը  ։
Միւս տիպի յիշողութեան առաջնութիւնները կրնան ժամանակի սահմանափակումներ չպարունակել։ Օրինակ π թիւի մտապահման (ծանօթ՝ իբրեւ Պիֆիլոլոկիա) ցուցանիշները սկսած են արձանագրել 1970-ականներէն։ Ներկայիս ցուցանիշ արձանագրողը կրցած է մտապահել աւելի քան 70,000 նիշ π թիւէն։
Ցուցանիշներ
Յիշողութեան մարզանքին մէջ յաճախ նոր ցուցանիշներ կ'արձանագրուին ։
Խաղաքարտերու արագ մտապահման վերջին աշխարհի ցուցանիշը կը պատկանի Միացեալ Նահանգներէն Ալեքս Միուլենին՝ 19,96 երկվայրկեան (52 խաղաքարտ) ։
5 վայրկեանուան ընթացքին ամէնէն շատ թիւեր մտապահելու ցուցանիշը արձանագրած են Ալեքս Միուլենն ու Շուէտէն Մարվին Վոլոնիուսը՝ 520 թուանշան ։
Յայտնի Մասնակիցներ
Աշխարհի ախոյեաններ
Այլ՝
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Առողջութիւն Ստորոգութիւն:Յիշողութիւն
16 Յունիս
16 Յունիս, տարուան 167-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 168-րդ) օրն է
Ծնունդներ
resize|85%|16 Յունիսի ծնածներ}}
Մահեր
resize|85%|16 Յունիսի մահացածներ}}
Տօներ
անաւարտ}} Տարուայ Օրեր}}
Ծանօթագրութիւններ
Ծնթ․ցանկ}}
Ստորոգութիւն:Յունիս
Տալաս
Տալաս (Dallas), քաղաք ԱՄՆ Թեքսաս նահանգի մէջ։ Կը գտնոււի Թրինիթի գետի ափին։ 2018 թուականի տուեալներով բնակչութեան թուաքանակը եղեր է 1,345,047,. այդ ցուցանիշով քաղաքը կը զբաղեցնէ իններորդ տեղը ԱՄՆ-ի մէջ եւ երրորդ տեղը՝ Տեխաս նահանգի մէջ՝ Հիւսթոնէն ու Սան Անթոնիոյէն յետոյ :