cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վարդավառ
Վարդավառի տօնը պատմութեան ընթացքին
Քրիստոնէական գետնի վրայ եւս անցեալին Վարդավառը տօնուած է աւելի մեծ տարողութեամբ: Մարդիկ Վարդավառի տօնին իրենց տուները կը զարդարէին կանաչ ոստերով, ծաղկեփունջեր կը նուիրէին իրարու, եկեղեցւոյ հասկեր կը նուիրէին, իբրեւ արտերու եւ այգիներու օրհնութիւն: Անասնապահներ իրենց անասունները ծաղիկներով կը զարդարէին ու ժողովուրդը խնճոյքներ եւ ջրախաղեր կը կազմակերպէր: Մինչեւ այսօր Հայաստանի մէջ Վարդավառը կը տօնախմբուի մեծ հանդիսութիւններով ու ջրախաղերով, որոնց համար գոյութիւն ունի նաեւ յատուկ Վարդավառի միջազգային փառատօն:
Մ.Խորենացիի մեկնութեամբ, «Վարդավառի խորհուրդին մասին» ճառին մէջ կ'իմանանք, որ աստուածային միջամտութեամբ բոլոր ֆիզիքական զեխութիւններն ու սանձարձակութիւնները Այլակերպութեան (կերպարանքի փոփոխութիւն) խորհուրդով կը վերածուին եւ կը փոխակերպուին հոգեւոր աննիւթական վայելքներու եւ պարգեւներու բաշխման հետ:
Խորենացի այլակերպութեան պատկերին ընդմէջէն կ'ուզէ ներկայացնել, թէ ինչպէ՛ս Աստուած իր գիտութեան ողորմութեան անձրեւները կը տեղացնէ բնութեան վրայ: Ինչպէ՛ս մարդ եւ Աստուած կը միանան իրարու` մարդը դարձնելով ստեղծագործ:
Տօնակատարութիւն, ժողովրդական սովորութիւններ
Անցեալին սովորութիւն էր Վարդավառը տօնել սարերու վրայ, աղբիւրներու ակունքներուն մօտ, այդ առիթով կը կազմակերպուէին ուխտագնացութիւններ դէպի սրբավայրերը:
Այդ առիթով տեղի ունեցող քանի մը աւանդութիւններէն են. Այժմ վարդավառը կը նշուի Զատիկէն 14 շաբաթ ետք։ Այս տօնը սիրուած է յատկապէս փոքրերու կողմէ։
Վարդավառը նուիրուած է սիրոյ եւ գեղեցկութեան աստուածուհի Աստղիկին
Առասպելի մը համաձայն, օր մը Աստղիկ աստուածուհին կը լսէ, որ իր սիրեցեալ Վահագնը ծանր վիրաւորուած է, բոպիկ կը վազէ անոր քով: Ճամբան, վազելով վարդենիներուն մէջէն, կը վիրաւորէ ոտքերը, եւ անոր արիւնով կը ներկուին վարդերը: Այդ օրէն կարմիր վարդը սիրոյ խորհրդանիշ կը համարուի Հայաստանի մէջ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Տօներ Ստորոգութիւն:Հայկական ծէսեր
Ծաղրածու
Ծաղրածու, կրկէսի արուեստագէտ, կատակերգական ու զուարճալի տեսարաններ ցուցադրող, որուն ելոյթները յաճախ կ՛ընկերակցին ներկայացման ամբողջ ընթացքին։
Ծաղրածուները Հայաստանի մէջ
Հայ միջնադարեան թատրոնի կատակերգակ դերասանները եւս կոչուած են ծաղրածուներ։ Երբեմն, ծաղրածու կ՛անուանէին նաեւ միայնակ կատակաբաններուն՝ մարդկային վարքագիծին ձեւերը ծաղրողներուն, ինչպէս նաեւ օրէնքէ ու պատիժէ ազատ մարդոց, որոնք խնճոյքներու ընթացքին եւ շուկայի, թատրոնի եւ ժողովրդական այլ հաւաքատեղիներու մէջ պատմութիւններով ու ձեռնածութիւններով կը զուարճացնէին ներկաներուն։ Ծաղրածուն համարուած է նաեւ խաղակատակ եւ խեղկատակ։ Խորհրդային ժամանակաշրջանի կրկէսի ականաւոր ծաղրածուներէն են Կարանդաշ (Միխայիլ Ռումեանցեւ), Օլեկ Փոփով, Եուրի Նիկուլին, Լեոնիտ Ենգիբարեան։
Ծաղրածուներու դերը
Հայկական թագաւորութիւններու ժամանակաշրջանին, ծաղրածուները ժողովուրդը զուարճացնելու կողքին, ունէին նաեւ քաղաքական-ընկերային դերակատարութիւն։ Անոնց սրամտութեան թիրախ էր իշխող աւագանին։ Ծաղրածուն իրաւասութիւն ունէր իր կատակներով քննադատել նոյնիսկ ամենաբարձր պաշտօնեաները՝ առանց պատասխանատուութեան ենթարկուելու։ Այս երեւոյթը կը վկայէ, որ այդ ժամանակներուն Հայաստանի մէջ կը տիրէր, այսօրուան հասկացողութեամբ, որոշ ժողովրդավարական մթնոլորտ։
Ծաղրածուներուն կ’ընկերակցէին լարախաղացները, որոնց բարակ պարանի մը վրայէն ապահով անցնելու կարողութիւնը մինչեւ օրս կը զուարճացնէ հանդիսատեսը։
Կան նաեւ լարախաղաց-ծաղրածու զոյգին ծիսական բնոյթ տուող տեսութիւններ, ըստ որոնց, լարախաղացը կը ներկայացնէ աշխարհի վտանգներէն անցնող բարի ոյժը, իսկ ծաղրածուն՝ զայն ծաղրող ու վար ձգել փորձող մութ ոյժը։ Ներկայացումը միշտ կ’աւարտի բարի լարախաղացին ապահով տեղ հասնելով եւ չար ծաղրածուին երգիծական պարտութեամբ ։
The Winner Stands Alone
The Winner Stands Alone-ը, վէպ մըն է գրուած Փաուլօ Քոհելոյին կողմէ: Սկզբնականին, այս գիրքը հրատարակուած էր Փորթուկալերէնով, ու անոր վերնագիրն էր O Vencedor está Só: The Winner Stands Alone գիրքը Փաուլոյին 13-րդ ճանչցուած գիրքն է: Գիքրը կը պատմէ բարձրագոյն դասակարգին պատկանող մարդոց տարբեր կեանքերուն մասին :
Պատմութեան մասին
Պատմութիւնը տեղի կ'ունենայ միայն 24 ժամերու ընթացքին, Քանսի ֆիլմի ցուցադրութեան ժամանակ: Գլխաւոր կերպարը՝ Իկորը, իր կնոջ Էվային սէրը ետ ստանալու համար (որ այն ժամանակ ամուսնացած էր Համիտին հետ) կը սկսի բարձրագոյն դասակարգէն մարդոց սպանել ու աշխարհներ քանդել որպէսզի Իվային ուշադրութիւնը գրաւէ:
1763 թուական
1763 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 63րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1763 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1763 մահեր
Վիեննայի Նկարիչներու Տուն
Պատմութիւն
Շէնքը կառուցուած է 1865-1868-ականներուն եւ կատարած է եռակի դեր. եղած է գեղանկարչութեան, քանդակագործութեան, ճարտարապետութեան եւ դեկորատիւ-կիրառական արուեստի ցուցահանդէսային կեդրոն, ծառայած է իբրեւ ակումբ բոլոր նկարիչներուն համար` անկախ անոնց տեսակէտէն, աշխատանքի որակէն եւ ոճէն, համարուած է վիեննացի նկարիչներու մասնագիտական կեդրոն: Նկարիչներու ընկերութիւնը եղած է միաւորում, ուր իւրաքանչիւր մարդու իրաւունքները կը յարգուին ժողովրդավարութեան համընդհանուր սկզբունքներու հիման վրայ : Շէնքի ճարտարապետը եղած է Ավկուսդ Վեպերը : Շինարարութեան ընթացքին օգտագործուած է Վիեննական Անտօն Վասերպուրկէր ընկերութեան աւստրիական տարբեր տեսակի քարեր: Շէնքի փականաքարը դրած է կայսր Ֆրանց Ժոզէֆ Ա.-ը: Շէնքը կառուցուած է իտալական վերածնունդի ոճով, որու բացումը կատարուած է 1 Սեպտեմբեր1868-ին: Բացման պահուն եղած է Ռինկշդրասէի առաջին քարէ շէնքերէն մէկը: 1882-ին շէնքը ընդարձակուեցաւ, կցակառուցելով երկու կողաշէնքեր:
Պատկերասրահ
1949-ին շէնքի աջ թեւին մէջ բացուեցաւ պատկերասրահ, որ կ՚օգտագործուէր Վիեննայի մէջ կազմակերպուող ամէնամեայ Viennale պատկերասրահի փառատօնի ֆիլմերու ընտրութեան համար: 20 Դեկտեմբեր 2012-ին Վիեննայի նկարիչներու տունը 20 տարուայ պայմանագիր կնքեց Վիեննայի պատկերասրահի փառատօնի ղեկավարութեան հետ, որու համաձայն «Վիեննայի քաղաքային պատկերասրահը» Շուարցենպերկպլատց հրապարակի № 8 շէնքէն տեղափոխուեցաւ Նկարիչներու տան պատկերասրահ: «Քաղաքային պատկերասրահի» բացումը տեղի ունեցաւ 26 Սեպտեմբեր 2013–ին, «Զինուոր Ժաննետտ», «Ռատիոյի տուն» եւ «Յարմոնիայի դասերը» ֆիլմերու ցուցադրութեամբ: 2014-էն ի վեր այն կը համարուի Վիեննայի պատկերասրահի փառատօնի կարճ ֆիլմերու փառատօնային կեդրոն : 1974-ին այստեղ բացուած էր նաեւ թատրոն :
Արտաքին հղումներ
Ստորոգութիւն:Վիեննայի թանգարաններ
Տիգրան Յ. Պոյեաճեան
'''Տիգրան Յ. Պոյաճեան''' ծնած է Բալուի Արմուճան գիւղը, 1895-ին: Ան կը մահանայ 2 Մայիս, 1975-ին: Իրաւագէտ՝ Մագիստրոս աստիճան, ԱՄՆ: Ազգային հասարական գործիչ: Կիլիկիոյ ազատագրման գունդի կամաւորական:
Կենսագրութիւն
Տիգրան Յ. Պոյեաճեան ծնած է Բալուի Արմուճան գիւղը, 1895-ին: Նախակրթութիւնը կը ստանայ ծննդավայրի ու շրջանի գիւղական դպրոցներուն մէջ, որոնց վերջինը կը հանդիսանայ Տիարպեքիրի հայ կաթողիկէ վարժարանը: 1910-ին կ՛անցնի Փրավիտենս, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ: Մէկ քանի տարիներ տարբեր արհեստներու հետեւելէ ետք, 1913-ին կը մտնէ տեղւոյն Գլասիգըլ Երկրորդական Վարժարանը, որուն ընթացքը աւարտելէ ետք, կը դառնայ Պրաուն Համալսարանի ուսանող, ապա՝ կ՛անցնի Պոսթոն, ուր կը հետեւի նոյն Համալսարան-Գոլէճի դասընթաքներուն:
1917-ին կը միանայ Կիլիկիոյ ազատագրման համար կազմուած կամաւորական գունդերուն: Կիլիկիոյ գրաւումէն ետք, 1919-ին կ՛արձակուի բանակէն, եւ սակայն տակաւին շրջան մը կը մնայ Կիլիկիա, տեղւոյն վրայ ուսումնասիրելու համար Կիլիկիա վերադարձող հայ գաղթականներու վիճակը: Նոյն թուականի Հոկտեմբերին կը վերադառնայ ԱՄՆ, Կիլիկիոյ հայոց պաշպանութեան համար հանգանակութիւն կատարելու:
Դէպքերու ընթացքը սակայն կը խափանեն իր Կիլիկիա վերադարձը:
1920-ին Տ. Պոյեաճեան կը սկսի հետեւիլ Նորթուեսթըրն Համալսարանի իրաւագիտութեան դասընթացքներուն, զորս կ՛աւարտէ 1924-ին, արժանանալով Պսակաւոր Իրաւագիտութեան տիտղոսին:
Իրաւաբանական իր ասպարէզին կողքին, զոր ան ի գործ կը դնէ Ուոթըրթաունի Մեսեչուսէթի Մէջ, Տ. Պոյեաճեան կը նուիրուի ազգային հասարակական գործունէութեան:
Հրապարակագրութեան հետ միատեղ, ան կը լծուի հայ ժողովուրդի պատմութեան ու մշակոյթ հարցերու պրպտումին:
Ալորա
Ալորա (Álora), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ, կը մտնէ Մալակա նահանգի կազմին մէջ, այս ալ իր կարգին կը մտնէ Անտալուսիա ինքնավար համայնքին մէջ։ Համայնքը կը մտնէ Վալտէ-տել-Կուատալորսէ շրջանի կազմին մԷջ։ Տարածքը՝ 169 ք․մ․2։ Բնակչութիւնը՝ ։
Տիգրան Յ. Պոյեաճեան
Կենսագրութիւն
Տիգրան Պոյեաճեան կը մահանայ 2 Մայիս, 1975-ին:
Անգլերէն լեզուով հրատարակչական Երկեր՝
Իր թարգմանութեամբ անգլերէն լեզուով կը հրատարակուի «Եղիշէի ՎԱՍՆ ՎԱՐԴԱՆԱՅ ԵՒ ՀԱՅՈՑ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻՆ» Նիւ Եորք, 1952 երկը, որուն արեւմտահայերէն թարգմանութիւնը, կատարուած Յովհաննէս Ծովիկեանի կողմէ, լոյս կը տեսնէ վերոյիշեալ անգլերէն թարգմանութեան հետ միատեղ, նոյն կողքի տակ:
Ալորա
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Տիգրան Յ. Պոյեաճեան
երկեր
Առանձին հատորով Տ. Պոյեաճեան կը հրատարակէ «ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԼԵԳԷՈՆԸ – ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՅՈՒՇԱԳՐՈՒԹԻՒՆ» Ուոթըրթաուն, 1965,
Աղբիւրներ
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր Զ., Պէյրութ, 1977, էջ 355
Ստորոգութիւն:2 Մայիսի մահացածներ
Տաթեւի Վանք
Տաթեւի Վանք, Հայ միջնադարեան ճարտարապետութեան նշանաւոր յուշարձաններէն մէկը, վանական համալիրը կը գտնուի Հայաստանի Հանրապետութեան Սիւնիքի մարզէն ներս՝ Տաթեւ գիւղին մօտ։ Թ. դարու վերջաւորութեան, անիկա կը դառնայ Սիւնեաց եպիսկոպոսութեան աթոռանիստը։ Վանքը կարեւոր դեր կը խաղայ շրջանի պատմութեան մէջ, դառնալով քաղաքական, կրօնական եւ մշակութային կեդրոն։
ԺԴ. եւ ԺԵ. դարերուն Տաթեւի մէջ կը գործէ հայկական կարեւորագոյն համալսարաններէն մին։ Այստեղ կ'արձանագրուին նշանակալի գիտական, կրօնական եւ փիլիսոփայական աշխատանքներ, կը ծաղկի մատենագրութիւնն ու մանրանկարչութիւնը։ Տաթեւի մտաւորականները կարեւոր առաջնորդական դեր կը խաղան օտար բռնակալներու դէմ պայքարի ճիգերուն։
Ստուգաբանութիւն
Ըստ հայկական աւանդութեան, Տաթեւի վանքը անուանուած է Սուրբ Թադէոս Առաքեալի եւ Ստաթէոս կամ Ստաթէ աշակերտի անունով։ Վերջինս Գ. դարուն այս շրջանին մէջ քարոզած եւ յետոյ մարտիրոսացած է։ Իր անունը ժամանակի ընթացքին աղաւաղուելով դարձած է Տաթեւ ։
Ժամանակագրութիւն
Տաթեւի բարձրադիր դաշտը նախաքրիստոնէական շրջաններուն ունեցած է հեթանոսական մեհեան։ Դ. դարուն, Հայաստանի քրիստոնէացումէն ետք, մեհեանը կը փոխարինուի համեստ եկեղեցիով մը ։
Տաթեւի վանքին զարգացումը կը սկսի Թ. դարու երկրորդ կէսին, երբ անիկա կը դառնայ Սիւնեաց եպիսկոպոսական կեդրոն։ Պատմագիր Ստեփանոս Օրբելեանի նկարագրութեամբ, երեւելի ու փառաւոր իշխան Փիլիպէն, 848-ին հին եկեղեցւոյ մօտ կը կառուցէ գեղաշէն եկեղեցի մը։ Աստիճանաբար Տաթեւի վանքը ձեռք կը բերէ տնտեսական հզօրութիւն, որուն հետեւանքով կը մեծնայ վանքին եկամուտը։ Հին վանքը այլեւս չի բաւարարեր յառաջացած պահանջքները, ուստի Յովհաննէս Եպիսկոպոս կը դիմէ Սիւնեաց իշխաններուն, յատկապէս Սիւնիքի Աշոտ իշխանին, որոնք յօժարակամ կը համաձայնին օժանդակելու վանքին շինարարութեան ։
ԺԳ․ դարուն, Սիւնեաց Սմբատ Օրբելեան իշխանին Մոնկոլներու կեդրոնական իշխանութիւններուն հետ բանակցութիւններուն շնորհիւ, Սիւնիքը զերծ կը մնայ նուաճողներու կեղեքումներէն, Տաթեւի վանքը ձեռք կը բերէ ապահարկութեան իրաւունք, եւ Օրբելեաններու աջակցութեամբ կը վերականգնի անոր տնտեսական հզօրութիւնը։ Տաթեւի վանքը աւելի կը հզօրանայ, երբ 1286-ին Օրբելեանները եպիսկոպոսութեան ղեկավարութիւնը կ'առնեն իրենց ձեռքը եւ Սիւնեաց Առաջնորդ մետրոպոլիտ կ'օծուի Ստեփանոս Օրբելեանը։ Անոր ջանքերով նահանգին տարանջատուած թեմերը կրկին կը միաւորուին Տաթեւի գերիշխանութեան տակ։ ԺԴ. դարուն Տաթեւի վանքը կը դառնայ հայկական մշակոյթի կեդրոններէն մին։ Կը գործեն Տաթեւի մանրանկարչութեան դպրոցը, մատենադարանն ու համալսարանը ։
1836-ին Ռուսական «Պոլոժենիայի» հաստատումով Սիմէոն Եպս. Ուստաքալեանի առաջնորդութեան վերջ կը դրուի, եւ այսպիսով կը վերանայ Սիւնեաց մետրոպոլիտութիւնը եւ Տաթեւի շրջանը կը միանայ Երեւանի թեմին ։
26 Ապրիլ 1921-ին, Տաթեւի մէջ տեղի կ'ունենայ Բան-Զանգեզուրեան երկրորդ համագումարը, ուր կը հռչակուի Լեռնահայաստանի Հանրապետութեան անկախութիւնը, մայրաքաղաք ունենալով Գորիսը։ Գարեգին Նժդեհ կ'ընտրուի Հանրապետութեան վարչապետ ու պաշտպանութեան նախարար ։
1931-ի երկրաշարժին վանքը ծանր վնասներ կը կրէ։ Պօղոս-Պետրոս Եկեղեցւոյ զանգակատունն ու գմբէթը կը կործանին։ Ի. դարու վերջերուն, վանքին տարածքին եւ շրջակայքը, կ'իրականացուին շինարարական եւ վերականգնողական աշխատանքներ։ Վանքը ներկայիս հիմնականօրէն վերականգնած է եւ Սիւնեաց թեմի հոգեւոր կեդրոնն է։
Վանքը
Տաթեւի պարսպապատ վանքային համալիրին մաս կը կազմէ երեք եկեղեցի, գրատուն, սեղանատուն, զանգակատուն, դամբարան, ինչպէս նաեւ տնտեսական եւ օժանդակ ուրիշ շինութիւններ։ Համալիրին պահպանուած հնագոյն կառոյցը Պօղոս-Պետրոս տաճարն է։ Անիկա հիմնուած է 895-ին, Յովհաննէս Եպիսկոպոսին նախաձեռնութեամբ, Սիւնեաց գահերէց իշխան Աշոտին, իր կնոջ Շուշանին եւ իշխաններ՝ Գրիգոր Սուփանին ու Ձագիկին նիւթական օժանդակութեամբ։ Շինարարութիւնը աւարտած է 906-ին ։
Այս կառոյցներէն զատ, բակին կեդրոնը, Ժ. դարու սկիզբը կը կառուցուի ճոճուող «Գաւազան» յուշասիւնը՝ միակ կառոյցը, որ հակառակ բազմաթիւ երկրաշարժներու եւ թշնամիներու աւերիչ ասպատակութիւններու, անվնաս կը մնայ ։
ԺԴ. դարուն հիմնական կառոյցներուն հարաւային, արեւմտեան եւ հիւսիսային կողմերը կը կառուցուին պարիսպները, ինչպէս նաեւ բնակելի, օժանդակ եւ տնտեսական շէնքեր։ ԺԸ. դարու շինարարական աշխատանքներուն արդիւնք են առաջնորդարանը, վանականներու խուցերը, շտեմարանը, սեղանատունը, խոհանոցը, հացատունը, գինետունը եւ այլն։ Ընդհանուր պարիսպին կից են դպրոցի ուղղանկիւն, թաղածածկ 16 դասասենեակները ։
Տաթեւի վանքին պարիսպէն հիւսիս-արեւելք կանգուն է վանքին ձիթհանը։ Անիկա կը բաղկանայ չորս արտագրասենեակներէ, որոնց մաս կը կազմեն գմբէթաւոր կալատունն ու թաղածածկ մամլման բաժինը։ Տաթեւի ձիթհանը Հայաստանի միջնադարեան նոյնատիպ կառոյցներէն ամենալաւ պահպանուածն է ու արժէքաւորը ։
Իկոնիոյ Ճակատամարտ (1190)
Իկոնիոյ ճակատամարտ (18 մայիս 1190), ճակատամարտ, որ տեղի ունեցած է Խաչակիրներու երրորդ արշաւանքի շրջանակներուն մէջ Ֆրիտրիխ I Շիկամորուսի կողմէն գլխաւորուող Սրբազան Հռոմէական կայսրութեան եւ Կիլիջ֊Արսլան II-ի գլխաւորած Սելճուքեան սուլթանութեան ուժերու միջեւ։ Սելճուքեան սուլթանութեան մայրաքաղաքը կայսեր ձեռքը ինկաւ։
Տաթեւի Վանք
Վանքը
Տաթեւի դպրոցը արժէքաւոր է որպէս Հայաստանի ուշ միջնադարու ուսումնական կառոյցի՝ մեզի հասած եզակի օրինակ, զոր կը պատկերացնէ ԺԷ.-ԺԸ. դարերու վանական դպրոցներու ճարտարապետութեան արուեստը ։
Արթիւր Ադամով
Արթիւր Ադամով (Յարութիւն Ադամեան, ), հայ ֆրանսագիր թատերագիր, բանաստեղծ եւ թարգմանիչ։ Անհեթեթի թատրոնի հիմնադիրներէն մէկը։
Տաթեւի Վանք
Ս. Պօղոս-Պետրոս Եկեղեցի
Առաքելոց կամ Կաթողիկէ անունով եկեղեցին, որ նաեւ կը կոչուի Պօղոս-Պետրոս, նուիրուած է երկու առաքեալներուն։ Եկեղեցւոյ շէնքը հաւանաբար կառուցուած է նոյն տեղը, ուր կը գտնուէր հին եկեղեցին։ Կ'ենթադրուի, որ անունն ալ փոխանցուած է անկէ ։ Պահպանուած է վանքին արեւմտեան ճակատին վրայի Յովհաննէս Եպիսկոպոսին խաչքարը, որ տաճարին շինարարութեան մասին յատուկ արձանագրութիւն է։
Իկոնիոյ Ճակատամարտ (1190)
Նախապատմութիւն
Իկոնիան Փոքր Ասիոյ մայրաքաղաքը կը համարուէր եւ կը գտնուէր Զմիւռնիայէն 470 քմ դէպի արեւելք։ Այդ ժամանակ քաղաքը նաեւ Սելճուքեան սուլթանութեան մայրաքաղաքը կը համարուէր։
Տաթեւի Վանք
Ս. Պօղոս-Պետրոս Եկեղեցի
Եկեղեցին ունի պազիլիք (երկար քառանկիւնաձեւ եկեղեցի) յատակագիծ։ Ունի կեդրոնական գմբէթ, որ կը յենի երկու գլխաւոր սիւներու վրայ։ Պատերուն եւ գմբէթին մէջ բարձր ու նեղ լուսամուտներ կան, որոնք կը լուսաւորեն կառոյցին ներսը։ Եկեղեցւոյ վերեւի մասը կառուցուած է հայկական եկեղեցիներու յատուկ կրկնաստիճան թեք տանիքով՝ մեծ սալերով ծածկուած։ Տաճարին պատերը, թէ՛ դուրսէն եւ թէ՛ ներսէն, շարուած են միատեսակ սրբատաշ քարերով ։
Իկոնիոյ Ճակատամարտ (1190)
Նախապատմութիւն
Խաչակիրներու երկրորդ արշաւանքի ընթացքին Ֆրիտրիխ Շիկամորուսի ծովային ուժերը հատեցին Տարտանելի նեղուցը բիւզանդական նաւերով եւ Փոքր Ասիոյ մէջ աջահանեցին։ Ապրլիէն սկսած՝ խաչակիրներու ճամբան կ՛անցնէին Իկոնիոյ սուլթանութեան տարածքով։ Ժամանակագիրները խաչակիրներու թուաքանակը մօտաւորապէս 100 հազար մարդ կը գնահատեն, որոնցմէ 20 հազարը ասպետները եւ կը ներկայացնէին թէթեւ հեծելազօրը, սակայն, հաւանական է, որ այդ թիւերը ուռճացրած են։
Արթիւր Ադամով
Կենսագրութիւն
Ան հետաքրքրուած է փիլիսոփայութեամբ, անդամակցած է Ֆրանսայի Համայնավար կուսակցութեան եւ մեծապէս տպաւորուած հոգեվերլուծումով եւ ռուսական թատրոնով։ Ֆրանսերէնի թարգմանած է` ֆրոյտեան դպրոցի այլախոհ եւ մշակութային թեքումով երեք սաներէն` Ֆռոմմ, Հոռնէ, եւ Եունկ։
Իկոնիոյ Ճակատամարտ (1190)
Նախապատմութիւն
Դէպի Աքքայի մէջ պաշարուած քրիստոնեաները տանող, Կեդրոնական Անատոլիայի լեռներով անցնող երկար ու բարդ ճանապարհի ընթացքին խաչակիրները կը տարապէին սաքէն, ջուրի եւ սնունդի պակասէն։ Թուրք-սելճուքներու մշտական յարձակումներէմ եւ դարանակալումներէն տառապող քրիստոնեաները մեծ կորուստներ կը կրէին, կենդանիները կը տառապէին։ Լեռնային տեղանքի մէջ խաչակիրներու բանակը քիլոմեթրերով կը ձգուէր, ինչ որ անոնց խոցելի կը դարձնէր իսլամներու անսպասելի գրոհներու ժամանակ։ Կիլիջ-Արսլան II-ը՝ սելճուք սուլթանը, խաչակիրներու ազատ երթը երաշխաւորեց իր տարածքով, նաեւ անոցն երկու ուղեկցող տուաւ։ Ան Ֆրիտրիխ Շիկամորուսին ապացուցեց, որ յարձակումները պատահական խումբերու եւ աւազակներու ձեռքի գործն էին։
Տաթեւի Վանք
Ս. Պօղոս-Պետրոս Եկեղեցի
Տաճարը ճարտարապետական յօրինուածքով արեւմուտքէն արեւելք երկարող ուղղանկիւն դահլիճ է, արեւելեան կողմը խորանով եւ անոր երկու կողմերը գտնուող զոյգ աւանդատուներով։ Արեւելեան ճակատը մասնատուած է խորունկ խորշերով, որոնց վերեւ տեղաւորուած են Աշոտ գահերէց իշխանին եւ անոր կնոջ՝ իշխանուհի Շուշանին դիմաքանդակները։ Անոնց աջ ու ձախ կողմերը, խորշերու պսակներուն մէջ, վիշապ օձերու եւ ուրիշ աւանդական պահապան էակներու քանդակներ են ։
Իկոնիոյ Ճակատամարտ (1190)
Նախապատմութիւն
Երբ Ֆրիտրիխի բանակի առաջնապահ ստորաբաժանումները Փիլոմելիոն քաղաքի առջեւ գտնուող հարթավայր հասան եւ տեսան մուսուլմաններու հսկայական ուժերը, հասկացան, որ իրենց դաւաճանած են։ Փիլոմելիոնի մօտ կայացած հետեւեալ ճակատամարտուն խաչակիրները, առաջին անգամ հանդիպելով թուրք-սելճուքներուն, անոնց մեծ կորուստներ պատճառեցին։ ճակատամարտի ընթացքին խաչակիրները յաղթեցին, եւ Ֆրիտրիխ Շիկամորուսը զօրքերը դէպի Իկոնիա առաջնորդեց, ուր 17 մայիս 1190-ին ճամբար հարուածեց քաղաքի մօտ։ Միեւնոյն ժամանակ խաչակիրներու մօտ մնացած էին բաւականին քիչ նժոյգներ եւ բեռնակիր կենդանիներ, քանի որ  կա՛մ սպաննուած էին ճամբու ընթացքին, կա՛մ ալ սնունդի պակասէն սատկած էին։
Արթիւր Ադամով
Գործունէութիւն
Ան գրած է թատրերգութիւններ, բանաստեղծութիւններ։ Անհեթեթի թատրոնի հիմնադիր 3 անդամներէն մէկը եղած է, սակայն Փարիզի մէջ ստեղծագործող երեքը ֆրանսացիներ չէին: Անոնցմէ մէկը իրլանտացի էր, երկրորդը՝ ռումանացի, երրորդը՝ հայ: Դժբախտաբար հայ թատրոնը բացառապէս ծանօթ է իրլանտացիին, ռումանացիին, սակայն գրեթէ ծանօթ չէ երրորդին՝ հայուն:
Իկոնիոյ Ճակատամարտ (1190)
Մարտ
18 մայիս 1190-ի առաւօտեան Ֆրիտրիխ I Շիկամորուս իր բանակը երկու մասի բաժնեց։ Մէկ մասը Շիկամորուսի որդիի՝ Ֆրիտրիխ Շուաբացիի գլխաւորութեամբ պէտք է պաշարէր քաղաքը։ Իսկ միեւնոյն ժամանակ Ֆրիտրիխ անձամբ մնացած զօրքերով պէտք էր, որ քաղաքի մուտքերուն մօտ մնար ։ Քաղաքի ճամբուն վրայ, Ֆրիտրիխ Շուաբացին Գերմանիոյ դեսպանին կը հանդիպի՝ Գոթֆրիդ Վիզենբախցիին, որ կը հաղորդ, որ հին սուլթանը, վախնալով խաչակիրներու ուժերէն, իր բանակով է քաղաքի միջնաբերդին մէջ թաքնուած է։ Անոր օրինակին հետեւած են նաեւ բնակիչները՝ իրենց հետ վերցնելով իրենց ամբողջ հարստութիւնը եւ սնունդի առատ պաշարներ։ Դուքս Ֆրիտրիխ իր առաջին իսկ գրոհով քաղաքի դարպասները կործանեց, յաջողութեամբ կանխեց սելճուքներու նահանջը եւ հասաւ հենց միջնաբերդի պարիսպներուն։ Մուսուլման բնակիչները, որոնք քաղաքին մէջ մնացած էին, սպաննուեցան։
Տաթեւի Վանք
Ս. Պօղոս-Պետրոս Եկեղեցի
930-ին Յակոբ Դուինեցի Եպիսկոպոս Բիւզանդիոնէն Տաթեւ կը հրաւիրէ այն ատենուան յայտնի ֆրանսացի նկարիչներ, որոնք տաճարին պատերը կը զարդարեն որմնանկարներով ։ Տաճարին գլխաւոր խորանին վրայ պատկերուած է գահի վրայ նստած Քրիստոսը, աւելի ցած՝ առաքեալներ եւ սուրբեր։ Արեւմտեան պատին վրայ պահպանուած են «Ահեղ Դատաստան»ին մեծ յօրինուածքի մնացորդները, իսկ հիւսիսային պատին՝ Քրիստոսի Ծննդեան նիւթին հետ առնչուող տեսարաններ ։
Արթիւր Ադամով
Գործունէութիւն
Ադամով Անհեթեթի թատրոն եկած է գերիրապաշտներու դպրոցէն` անցնելով Անթոնին Արթոյի դպրոցէն, եւ դարձած է երեք սիւներէն մէկը անհեթեթի թատրոնին` գործածելով նաեւ Սթրինտպերկի երազահմայական (onirisme) ոճը մեծ յաջողութեամբ` իր «L’Invasion» («Ներխուժում» թատերախաղին մէջ:
Իկոնիոյ Ճակատամարտ (1190)
Մարտ
Այդ ժամանակ Շիկամորուսը, չիմանալով իր որդիի յաղթանակի մասին, քաղաքի մատոյցներուն մէջ ինկավ սելճուքներու շրջափակման մէջ։ Դրութիւնը անյոյս կը թուէր, զինուորները եւ հոգեւորականութիւնը իրենց կայսրին շուրջ միաւորուած էին եւ արագ մահուան կը սպասէին։ Սակայն Շիկամորուս չէր ցանկանար այդ ճակատագրի հետ համակերպիլ, եւ իր ժողովուրդին գոռաց, թէ իրենք պէտք է իրենց Յիսուս Քրիստոսին վստահին եւ իրենց գլուխները թշնամիներու դէմ յարձակելու դնեն։ Իրենց կայսրին խօսքերէն ոգեւորուած՝ խաչակիրները վճռական գրոհի անցան, որ թոյլ տուաւ անոնց պաշտպանութիւնը ճեղքելու եւ քաղաքին մէջ գտնուող դուքս Ֆրիտրիխու զօրքերու հետ միաւորուելու համար։
Արթիւր Ադամով
Գործունէութիւն
Ադամով ցաւ զգացած է, որ ինք չէ յաջողած հաւատրիմ մնալ իր մայրենի լեզուին: Մինչդեռ անոր գործերը բեմադրուած են աշխարհի բազում հեղինակաւոր թատրոններու մէջ։
Իկոնիոյ Ճակատամարտ (1190)
Մարտ
Բազմաթիւ գրոհներու պատճառով, սելճուքները այդ օրը մօտաւորապէս 40 հազար մարդ կորսնցուցին, իրենց նահանջի ժամանակ 5 հազար մարդ սպաննուեցաւ։ Խաչակիրներու կորուստները մօտաւորապէս 20 հազար մարդ կը կազմէին։
Տաթեւի Վանք
Ս. Աստուածածին Եկեղեցի
Ս. Աստուածածին Եկեղեցին Տաթեւի միակ հին եկեղեցին է։ Կը գտնուի գլխաւոր խումբէն հարաւ-արեւմուտք ։ Կը կառուցուի 1087-ին իբրեւ երկրորդ յարկ, մուտքի եւ դամբարանի կամարակապ բարձր ծածկերու վրայ ։
Ֆալքոներա
Ֆալքոներա (յուն․՝ Φαλκονέρα) անբնակ ժայռակղզի․ հարաւային Էգէականի կղզի, Միրթեան ծով, Յունաստան։
Տաթեւի Վանք
Ս. Աստուածածին Եկեղեցի
1931-ի կործանիչ երկրաշարժէն ետք անիկա կանգուն կը մնայ, սակայն չափազանց վատ վիճակի մէջ։ Կը նորոգուի Ի. Դարուն ։
Ֆալքոներա
Յոյն նաւաստիները յաճախ զայն անուանած են Երաքուլեա։
Իկոնիոյ Ճակատամարտ (1190)
Հետեւանքներ
Կիլիջ-Արսլան II յաջորդ օրը պատանդի ժամանեց կարգավիճակով։ Նաեւ ան պէտք է խաչակիրներուն անհրաժեշտ սնունդ ապահովէր, ձիերով եւ օժանդակութեամբ իր հողերով անցնող ամբողջ ճանապարհի ընթացքին։ Իկոնիոյ մէջ քրիստոնեաները հարուստ աւար գտան՝ ոսկի եւ արծաթ, ինչպէս նաեւ ծիրանագոյն գործուածքներ, որոնք հսկայական արժէք ունէին։
Տաթեւի Վանք
Գաւազան-Սիւն
Գաւազան-սիւնը Ս. Երրորդութեան նուիրուած կոթող մըն է, որ գլխաւոր շինութիւններէն հարաւ կը գտնուի։ Կառուցուած է Պօղոս-Պետրոս Եկեղեցւոյ շինութենէն ետք՝ 906-ին ։ Սիւնին վրայ որեւէ արձանագրութիւն չկայ։ Անիկա պահպանուած է գրեթէ իր սկզբնական վիճակին մէջ ։ Սիւնը ութկողմանի է, որմնաշար սալերով պատուած, ունի 9 մեթր բարձրութիւն ։ Սալերէն մի քանին զարդարուած է փորագրութիւններով, որոնք սիւնը կը նմանեցնեն հայրապետական գաւազանի։ Գաւազանը երկրաշարժներու ժամանակ կը ճոճուի եւ դարձեալ կը վերադառնայ իր ուղղահայեաց դիրքին ։
Իկոնիոյ Ճակատամարտ (1190)
Հետեւանքներ
Կիլիջ-Արսլանի որդիներէն աւագը՝ Կուադ ադ-Տինը, Սալադինի որդիի հետ միաւորուեցաւ, որպէսզի պարտութեան մատնէ խաչակիրներուն։ Անոր պատճառով, Սալադին ստիպուած եղավ դադարեցնելու Աքքայի պաշարումը, որ գրաւուած էր քրիստոնեաներու կողմէն, եւ իր ուժերը ընդդէմ Ֆրիտրիխ Շիկամորուսի, որպէսզի թոյլ չտայ խաչակիրներու ուժերու միաւորումը։
Ֆալքոներա
Տարածութիւնն է 1,3 քլ²։ Միլոսէն 25 ծ․մ․ հեռու է՝ արեւմուտք, հիւսիս-արեւմուտք։ Կարեւոր դիրք ունի․ կը գտնուի Մալէա, Իզմիր եւ Փիրէա-Խանիա ծովային ճամբաներուն վրայ։ Վարչականօրէն կը պատկանի Սփեցեսի քաղաքապետութեան։
Իկոնիոյ Ճակատամարտ (1190)
Հետեւանքներ
23 մայիս-ին Իկոնիոյ դարպասներու առջեւ շուկայ բացուեցաւ, ուր խաչակիրները 6 հազար ձիեր եւ ջորիներ գնեցին, ինչպէս նաեւ հացի, միսի, իւղի եւ պանիրի մեծ պաշարներ։ 26 մայիս-ին խաչակիրները առջեւ շարժեցան, եւ միայն պատանդներուն սպաննելու խոստումը անոնց թոյլ կու տար ազատ ընթանալու Իկոնիոյ սուլթանութեան հողերով։ 30 մայիս֊ին անոնք Քարաման քաղաքը հասան, ուրկէ դէպի դրացի Կիլիկեան Հայաստանի տարածքներ ուղղուեցան, ուր Ֆրիտրիխ Շիկամորուսի կը ղեկավարէր դաշնակից Լեւոն II-ը։
Տաթեւի Վանք
Վանական Աւատականութիւն
Տաթեւի վանքը աւատական (ճորտատիրական) կազամակերպութիւն մըն էր ։ Իր հիմնադրութենէն շատ չանցած անիկա կը դառնայ նշանաւոր ու ազդեցիկ վանական կեդրոն մը, իր տիրապետութեան տակ ունենալով ընդարձակ տարածքներ եւ բազմաթիւ գիւղեր։ Այս մասին ամենահին յիշատակութիւնը կը գտնենք Ստեփանոս Օրբելեանի «Պատմութիւն նահանգին Սիսական» գործին մէջ, երբ Սիւնեաց իշխան Փիլիպէի որդին Աշոտը կը հաստատէ Տաթեւի սահմաններուն պայմանագիրը ։
Ֆալքոներա
Ֆալքոներա մաս կը կազմէ ՆԱԹՈՒՐԱ 2000 եւրոպական բնապահպանման գօտիին GR3000011 արձանագրութեամբ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Արթիւր Ադամով
Գործունէութիւն
Անցեալ դարու յիսունականներուն զայն լուսանկարած է «Getty Images» հանրայայտ գործակալութիւնը, անոր մասին գրած է «Encyclopedia Britanika»ն, թէեւ ներկայացուած է իբրեւ ֆրանսացի, հեղինակ, որ ազգութեամբ հայ է, գրած է «Larousse»-ը, զայն յիշատակած են գրեթէ բոլոր ակադեմական շտեմարանները` «Oxford reference»էն մինչեւ «IMDb», անոր գիրքերը կը վաճառուին աշխարհի նշանաւոր գրախանութներու մէջ եւ առցանց միջոցներով։
Տաթեւի Վանք
Վանական Աւատականութիւն
Հողերու փոխանցումէն ետք, Ծուռաբերդ, Տամալեկ, Աւելադաշտ եւ ուրիշ գիւղերու բնակիչները կը մերժեն եկեղեցիին լիազօրութիւնը եւ կը սկսին իրենց յեղափոխութիւնը վանականներու դէմ։ Այս ըմբոստութիւնը վերջ կը գտնէ 990-ին, երբ Սիւնեաց Վասակ Թագաւորը կը հրկիզէ Ծուռաբերդը։ Կարգ մը պատմաբաններ այս ըմբոստութիւնը կը կապեն Թոնդրակեան աղանդաւորներու ըմբոստութիւններուն, որոնք տեղի կ'ունենան Թ․-ԺԱ․ դարերուն ։
Իկոնիոյ Ճակատամարտ (1190)
Հետեւանքներ
Տաւրոսի լեռները անցնելէ ետք՝ Գյոկսի գետակը անցնելու ժամանակ, Ֆրիֆտրիխ Շիկամորուսը կը խեղդուի։ Անոր զօրքերու մեծ մասը Եւրոպա կը վերադառնայ։ Սուրբ Երկրին մէջ հետագայ ճամբան Ֆրիտրիխ Շուաբացիի գլխաւորութեամբ շարունակեց ոչ աւելի, քան 20 հազար մարդ։
Արթիւր Ադամով
Գործերը
Արթիւր ստեղծագործած է երկու համաշխարհային պատերազմներուն ընթացքին․ ան գրած է․
Տաթեւի Վանք
Վանական Աւատականութիւն
Տաթեւի եպիսկոպոսութիւնը կ'ունենայ 47 սեփական գիւղ, իսկ 677 գիւղերէն կը ստանայ տասանորդ ։ Տնտեսապէս հզօրանալով, 940 - 950-ական թուականներուն, Յակոբ Եպիսկոպոսի անջատողական ճիգերով կը փորձէ անկախանալ, սակայն Հայոց Կաթողիկոս Անանիա Ա. Մոկացին զայն կը բանադրէ։ Օգտուելով Յակոբ եպիսկոպոսի հեղինակազրկումէն, Գեղարքունիքի, Երնջակի եւ Գողթնի հոգեւոր առաջնորդները կը հրաժարին ճանչնալու Տաթեւի գահակալութիւնը եւ կը հիմնեն առանձին եպիսկոպոսութիւններ, իսկ աշխարհիկ իշխանութիւններ կը տիրանան անոր կալուածներուն ։ 958-ին Վահան Եպիսկոպոս (յետագային՝ Հայոց Կաթողիկոս Վահան Ա. Սիւնեցի) կը յաջողի մասամբ վերականգնել Տաթեւի եպիսկոպոսութեան իրաւունքները եւ կալուածները ։ Իսկ 1006-ին Յովհաննէս Ե․ եպիսկոպոսը կը յաջողի վերահաստատել Սիւնեաց մետրոպոլիտի իրաւունքները ։
Արթիւր Ադամով
Ադամով եւ իր ինքնութիւնը
Ադամով իր ամբողջ կեանքին տեւողութեան ինքզինք անբախտ զգացած է` կանուխ տարիքէն զրկուած ըլլալով իր հայրենի միջավայրէն:
Ան իր «Confessions» («Խոստովանութիւններ») խորագրուած մտերիմ հատորին մէջ գրած է.
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ ֆրանսագիր գրողներ
Տաթեւի Վանք
Տաթեւի Համալսարան
Տաթեւի վանքը նշանակալի դեր կը խաղայ երկրի մշակութային կեանքի զարգացման մէջ։ Այստեղ կը կեդրոնանան հազարաւոր արժէքաւոր ձեռագիրներ, վանքապատկան եւ իշխանական բազմաթիւ վաւերագիրներ ու այլ պայմանագիրներ, որոնց մասին կը յիշատակէ Ստեփանոս Օրբելեանը։ Տաթեւի համալսարանը կը գործէ 1390-էն մինչեւ 1435, ուր ուսուցիչներ կը պատրաստուին Սիւնեաց եւ այլ վայրերու համար։
1340-ական թուականներու սկիզբը՝ Գլաձորի համալսարանի անկումէն ետք, Յովհաննէս Որոտնեցին Վայոց ձորէն կ'անցնի Ծղուկ` Որոտան: Օրբելեան իշխաններու հովանաւորութիւնը ստանալով` ան կը տեղափոխուի Տաթեւ եւ աւելի ամուր հիմերու վրայ կը դնէ կրթական գործը։ Կարճ ժամանակուայ ընթացքին կրթարանը կը վերածուի լիարժէք համալասարանի։ Օգտագործելով Գլաձորի համալսարանի փորձառութիւնը, Որոտնեցին կը կատարելագործէ ուսումնական ծրագիրները, կը կանոնաւորէ նոր աշակերտներու ընդունելութիւնը եւ աստիճանականութիւնը ։ Որոտնեցին համալսարանը կը կազմակերպէ երեք լսարաններու. ուսումնատուն ներքին եւ արտաքին գրոց, գրչութեան արուեստի, եւ երաժշտութեան։ Առաջինը կը ներփակէ մարտասիրական եւ հասարակական գիտութիւններու ուսումնասիրութիւնը, ինչպէս՝ փիլիսոփայութիւն, ճարտասանութիւն, քերականութիւն, գրականութիւն եւ պատմութիւն։ Երկրորդը կը կեդրոնանայ գրչութեան արուեստի, գեղագրութեան, գիրքերու գեղարուեստական ձեւաւորման, մանրանկարչութեան եւ որմնանկարչութեան վրայ, իսկ երրորդը՝ հին երգի եւ երաժշտութեան եւ անոնց տեսութեան ։ Գրիգոր Տաթեւացին համալսարանի ներքին կազմակերպուածութիւնը նոր մակարդակի կը բարձրացնէ։ Անոր ղեկավարութեան տարիները կը դառնան Տաթեւի Համալսարանի ամենաբեղմնաւոր ու ծաղկուն շրջանը։ Հոն կը սորվեցնեն հայ գրականութիւն, Հին եւ Նոր Կտակարաններու մեկնութիւն, սուրբ հայրերու գրուածքներ, Պղատոնի, Արիստոտէլի, Փիլոնի եւ Պորփիրի գրուածքները եւ անոնց բացատրութիւնը։ Բացի այդ՝ աշակերտներուն կը վարժեցնեն նաեւ երաժշտութեան, ճառասացութեան եւ գրչութեան արուեստներուն ։ Տաթեւի Համալսարանը կը դառնայ ժամանակի ամէնէն մեծ գիտամշակութային կեդրոնը, ուր կ'արձանագրուին համաշխարհային չափանիշով նշանակելի գիտական նուաճումներ։ Անոնք աւելի տպաւորիչ կ'երեւին, երբ նկատի առնենք երկրին քաղաքական վիճակը, երբ օտար բռնակալներու հալածանքներու պատճառով համալսարանը յաճախ ստիպուած կ'ըլլայ թափառական կեանք վարել ։ Տաթեւի Համալսարանը կը գլխաւորէ Ունիթոռական (Լատինաբան Միաբանող Եղբայրներու) շարժման դէմ պայքարը, պաշտպանելով ազգային լեզուն, ծէսերն ու դաւանական տեսութիւնները։ Պայքարը չի մնար լոկ գիտական գետնի վրայ, այլ՝ համալսարանի սաները ազգայնական բուռն զգացումով տոքորուած՝ ուժգին հակառակութիւն կը ցուցաբերեն, օգտուելով միւսներուն լոյս ընծայած գիրքերէն ։ Կիլիկիոյ հայ թագաւորութեան անկումէն ետք համալսարանի ղեկավարներն ու սաները իրենց ներդրումը կ'ունենան կաթողիկոսական աթոռը Սիսէն Էջմիածին տեղափոխելու գործին մէջ, որ դարաշրջանի կարեւորագոյն իրադարձութիւններէն մէկն է հայոց պատմութեան մէջ ։ Տաթեւացիի մահէն ետք Տաթեւի Համալսարանը անկում կ'ապրի։ Չնայած համալսարանի նոր ղեկավարներու մեծ ջանքերուն, քաղաքական-տնտեսական անապահով վիճակի յետագայ բարդացման հետեւանքով, Տաթեւը կը սկսի խամրիլ եւ 1434-ին Շահ Ռուխի արշաւանքէն ետք վերջնականապէս կը դադրի գոյութիւն ունենալէ իբրեւ համալսարան ։ Տաթեւի մատենադարանը կը գործէ մինչեւ 1912։ Նոյն թուականին 140 ձեռագիր մատեաններ կը փոխադրուին Վաղարշապատ, որոնք այժմ կը պահուին Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարանին մէջ  ։
Ազգային Ժառանգ
1995-ին Տաթեւը եւ իր շրջակայքը կը դառնան Միացեալ Ազգերու Կրթութեան, Գիտական եւ Մշակութային Կազմակերպութեան (ԵՈՒՆԵՍՔՕ) Համաշխարհային Ժառանգութեան հաւակնող կառոյցներու շարքին ։
Ազգային մրցունակութեան հիմնադրաման՝ 2010 թուականի Փետրուարի քննարկման համաձայն, Տաթեւ շրջանին մէջ զբօսաշրջութեան եւ տնտեսական զարգացման համար պիտի վերականգնուին Տաթեւին վանական համալիրը, Մեծ անապատը, համալիրին տարածքի դպրատունը, իսկ Տաթեւ զբօսաշրջային կեդրոնին մէջ հիմնուելու է գիտակրթական համալիր։ 2010-ին կը կառուցուի 5,7 ք․մ․ երկարութեամբ՝ «Տաթեւի Թեւեր» անունով, աշխարհի ամենաերկար ճոպանուղին, որ կ'երկարի Հալիձորի գիւղի բարձունքներէն մինչեւ Տաթեւի վանքին պարիսպներուն ստորոտը, զուիցերական «Գարաւենտա» ձեռնարկութեան միջոցով։ Այս ծրագիրին իրականացման համար նախատեսուած է 25 միլիոն ԱՄՆ տոլար։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական վանքեր Ստորոգութիւն:Հայկական եկեղեցիներ
Նունավիք
Նունավիք (Ինուքթիթութ լեզուով՝ ᓄᓇᕕᒃ լատինատառ Nunavik) կը տարածուի Գանատայի Քէպէք նահանգի հիւսիսային մէկ երրորդ մասին վրայ: Նունավիքի տարածութիւնը 443,684.71 քառակուսի քիլոմեդր է (171,307.62 քառակուսի մղոն) 55-րդ զուգահեռականի հիւսիսէն սկսեալ: Նունավիք Ինուիթ ժողովուրդի օրրաններէն է: 2011 մարդահամարի համաձայն, շրջանի բնակչութիւնը կը հասնի 12,090-ի որուն 90% Ինուիթ է:
Նունավիքի մայրաքաղաքը Քուուճճուաք քաղաքն է ((Ինուքթիթութ լեզուով՝ ᑰᔾᔪᐊᖅ, լատինատառ Kuujjuaq: Քաղաքին բնակչութիւնը 2,754 է 2016 մարդահամարի համաձայն:
Նունավիք Ինուքթիթութ լեզուով կը նշանակէ "մեծ հող", իսկ շրջանի բնակիչները ինքզինքնին կը կոչեն Նունավիմմյութ (լատինատառ Nunavimmiut):
Ստորոգութիւն:Գանատա
Իկոնիոյ Ճակատամարտ (1190)
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Խաչակիրներու ճակատամարտեր Ստորոգութիւն:1190 ճակատամարտեր
1764 թուական
1764 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 64րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1764 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1764 մահեր
Ստորոգութիւն:1764
Գառնիկ Բանեան
Գառնիկ Բանեան, հայ ուսուցիչ, խմբագիր, հասարակական ու ազգային գործիչ, երեսփոխան: Գառնիկ Բանեան Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Խորէն Ա. կաթողիկոսի ձեռամբ արժանացած է «Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանին:
Կը պատկանի այն սերունդին, որ կը կոչուի «Որբերու սերունդ»։ Մինչեւ պատանեկան տարիքը կը ճաշակէ որբանոցի դառնութիւնները, մասնաւորաբար առաջին շրջանին, երբ կը մնայ Այնթուրայի, ապա Ժպէյլի որբանոցը։
Ճեմարանի Շրջանաւարտից Միութեան հիմնադիր եւ առաջին վարչական անդամներէն է ։ Ան միութեան հրատարակչական, դասախօսական եւ խմբագրական գործերուն խթան կը հանդիսանայ։
1944-ին իր անձնական ճիգերով լոյս կ'ընծայէ «Ակօս» երկամսեակի առաջին թիւը եւ ստանձնած՝ խմբագրութեան պաշտօնը։ Ան հեղինակած է Հայոց ցեղասպանութեան առնչուող յուշագրական գիրք մը «Յուշեր Մանկութեան Եւ Որբութեան» ( յուշագրութիւն, 1992, Մեծի տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան տպարան, Պէյրութ ), որ անգլերէնի թարգմանուած է Սիմոն Պէօճէքեանի կողմէ՝ "Goodbye, Antoura: A Memoir of the Armenian Genocide" ։ Գիրքը նաեւ թարգմանուած է ֆրանսերէնի եւ թրքերէնի։
Եղած է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան անդամ։ Մաս կազմած է Լիբանանի ազգային իշխանութեան քաղաքական եւ ուսումնական մարմիններուն։ Ընտրուած է ազգային երեսփոխան ։
Տե՛ս նաեւ
Ստորոգութիւն:23 Յուլիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ երեսփոխաններ Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Բազմավէպ
«Բազմավէպ», Մխիթարեան միաբանութեան կողմէ հրատարակուող հայագիտական, բանասիրական, գրական հանդէս։ Լոյս կը տեսնէ 1843-էն Վենետիկի Ս. Ղազար կղզիին մէջ։ Ցայսօր հրատարակուած հայերէն պարբերականներէն ամէնէն երկարակեացն է։ Հանդէսին հիմնադիր-խմբագիրը Գաբրիէլ Այվազովսկին էր (ծովանկարիչ Յովհաննէս Այվազովսկիի եղբայրը), որ ուրիշ վարդապետներու օժանդակութեամբ 1843-ին կը հիմնէ «Բազմավէպ» հանդէսը՝ աչքին առջեւ ունենալով Հ. Ղուկաս Ինճիճեանի ճիգերով հրատարակուած «Տարեգրութիւնք», «Եղանակ Բիւզանդեան» եւ «Դիտակ Բիւզանդեան» թերթերու փորձերը ։
Ինճիճեանի մահէն տասը տարի ետք, Հ. Գաբրիէլ Այվազովսկի կը ձեռնարկէ «Բազմավէպ»ի հրատարակութեան, աչքին առջեւ ունենալով իր նախորդին կատարած փորձին արդիւնքը, ժողովուրդին փափաքն ու ցանկութիւնը, ճաշակն ու զգացումը։
Նիւթերու ընտրութեան, դասաւորութեան եւ ներկայացման ձեւին մէջ «Բազմավէպը» շուտով մեծ ընդունելութեան արժանացած է ու սիրուած ժողովուրդին կողմէ։ «Բազմավէպ» տիտղոսը փաստօրէն «Եղանակ Բիւզանդեանի» երկրորդ անունը կը դառնայ, որ 23 տարուան դադարէն ետք դարձեալ լոյս կը տեսնէր։
1843-1857 թուականներուն «Բազմավէպը» եղած է բնական, տնտեսական եւ բանասիրական երկշաբաթաթերթ՝ նպատակ ունենալով դիւրըմբռնելի աշխարհաբարով ընթերցողներուն հասցնել լուսաւորական գաղափարներ եւ օգտակար խորհուրդներ եւ միջոցներ նշել տնտեսական, քաղաքական եւ հոգեւոր կեանքի վերածնունդին համար։ Առաջին շրջանին, հանդէսին մէջ մեծ տեղ գրաւած են կրօնա-բարոյախօսական հաղորդումները, գիտութեան եւ արդիւնաբերութեան ոլորտներու նորագոյն յայտնագործութիւնները, աշխարհագրական եւ հնագիտական գիւտերու, բնութեան եւ ընդերքի հարստութեան մասին տեղեկութիւնները։
Սկզբնական շրջանին «Բազմավէպը» կազմուած է երեք մեծ մասերէ.
Սկզբնական շրջանին «Բազմավէպը» երկշաբաթաթերթ էր, ապա յաջորդաբար դարձած է ամսագիր, եռամսեայ ու երկամսեայ պարբերական։ ԺԹ. դարու 60-ականներէն դարձած է գիտական պարբերական, տպագրած է հայ եւ օտար ուսումնասիրողներու գործերը, նպաստած է հայագիտութեան զարգացման։ ԺԹ. դարու վերջաւորութեան եւ Ի. դարու սկիզբը հրապարակած է զգալի թիւով յօդուածներ հայկական հարցին եւ Հայոց ցեղասպանութեան վերաբերեալ։ «Հայ Հանճար» (1916), «Ջարդերու Քաղաքականութեան Վերջը Եւ Պատժելու Ժամը» (1919), «Աճապարենք, պահանջը ստիպողական է» (1919), «Քաղաքակրթութիւն, զուգակից բարբարոսութիւն» (1920). «Դիւանագիտութեան դիմակները» (1920), «Խաբուեցանք... բայց պէտք չէ վհատինք» (1922) եւ այլ յօդուածներու մէջ արտացոլած են հայ ժողովուրդը յուզող, հայկական հարցին հետ կապուած իրադարձութիւնները։
Առաջին եւ երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներուն հանդէսը ինկած է նեղ կացութեան մէջ եւ աստիճանաբար կրճատած է իր պարբերականութիւնը։ Պատմա-բանասիրական հարցերուն մէջ «Բազմավէպ»ը պահպանողական էր եւ կը ջանար «անխախտ պահել» աւանդական տեսակէտները։ «Բազմավէպ»ին աշխատակցած են հայ եւ օտար հռչակաւոր գիտնականներ, գրողներ, արուեստագէտներ։ Բացի հայագիտական յօդուածներէն, ուսումնասիրութիւններէն եւ գրական-արուեստագիտական նիւթերէն, «Բազմավէպ» հրատարակած է մեծարժէք բացառիկ թիւեր, նուիրուած Տանթէի, Պայրընի, Նափոլէոնի, Մխիթար Աբբայի, Աստուածաշունչի հայերէն թարգմանութեան 1500-ամեակին, հայ եւ համաշխարհային գրական ու պատմական այլ անցուդարձերուն եւ դէմքերու յոբելեաններուն։
Հանդէսին աշխատակցած ու անոր գործունէութեան մեծապէս նպաստած են հայ եւ այլազգ անուանի գիտնականներ, գրողներ, արուեստագէտներ՝ Ղեւոնդ Ալիշան, Եդուարդ Հիւրմիւզեան, Գարեգին Զարբհանալեան, Վարդան Հացունի, Արսէն Ղազիկեան, Էմիլ Տեզա, Բարսեղ Սարգիսեան, Վահան Յովհաննիսեան, Ֆրետերիք Ֆէյտի, Յարութիւն Քիւրտեան, Մեսրոպ Ճանաշեան, Պօղոս Անանեան, Ներսէս Տէր Ներսէսեան, Լեւոն Զէքիեան եւ ուրիշներ։
Վերջին տարիներուն լոյս կը տեսնէ տարեկան երկու թիւ, որոնք յաճախ կը միաւորուին մէկ ծաւալուն հատորի մէջ։ Հանդէսը մշտապէս հրատարակած է աստուածաբանական, հայագիտական, պատմական, լեզուաբանական, մատենագիտական, գեղարուեստական, ուսումնական եւ Հայ եկեղեցւոյ պատմութեան մասին արժէքաւոր նիւթեր։
1973-էն «Բազմավէպին» կից հրատարակուած է նոյնանուն մատենաշար մը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայագիտութիւն Ստորոգութիւն:Հայ մամուլ
Լեւոն Մոմճեան
Լեւոն Մոմճեան(1944), նկարիչ։
Կենսագրութիւն
Լեւոն Մոմճեան ծնած է Պէյրութ 4 Յուլիս 1944-ին։ Յաճախած է Յովակիմեան-Մանուկեան երկրորդական վարժարանը, ապա՝ Մելքոնեան, ուրկէ փոխադրուած է Թեհրան ծնողքին հետ։ Տարի մը մնացած Թեհրան ուր կազմակերպած է երկու ցուցահանդէսներ որոնք առիթ մը կը ստեղծեն մղելու զինք դէպի կատարելագործում։ Գ. Կիւլմէնքեան Հիմնադրութեան օժանդակութեամբ՝ մեկնած է Ֆրանսա ուսանելու Բարիզի Ազգային Գեղարուեստից Բարձրագոյն վարժարնին մէջ, միեւնոյն ատեն հետեւելով տեղւոյն ուրիշ ակադեմեաներու։
Դեկտեմբերի կէսերուն Պէյրութի «Վանտոմ» ցուցահանդէսին մէջ իր ստեղծագործութիւններուն անդրանիկ ցուցահանդէսով մայրաքաղաքիս գեղարուեստասէր հասարակութեան պիտի ներկայանայ լիբանանահայ երիտասարդ նկարիչ՝ Լեւոն Մոմճեանը։
Շնորհալի արուեստագէտն աւարտած է Կիպրոսի Մելքոնեան կրթական հաստատութիւնը։ Մանկա-պատանեկան տարիներուն իսկ որոշ հակումեր ցուցաբերած է գեղանկարչութեան նկատմամբ եւ քաջալերուած իր անմիջական շրջանակէն։ Ապա Բարիզ անցնելով հետեւած է նկարչական ակադեմիայի դասընթացքներու, ուր արժանացած է ֆրանսացի արուեստագէտներու խրախուսանքին։
Ուսանողութեան առաջին տարիներուն իսկ խլած է Փարիզի «Աննա Մէր»ի առաջնութեան մրցանակը որ՝ ընդհանրապէս կը տրուի երիտասարդ երաժիշտներու: Ինք այս մրացանակը ստացած է «Գերեզմանատունը» իւղանկարին համար։
Լեւոն Մոմճեան արդէն ուրոյն անհատականութիւն ունեցող նկարիչ մըն է։ Ունի իր սեփական ոճը երանդապնակի պրիոմակէն անցնելով կը պաստառադրուի իւրայատուկ բանաստեղծականութեամբ։ Թէեւ ենթական այլ նկարիչներու նման ուսանողական շրջանին ունեցած է որոշ ազդեցութիւններ եւ տատանումներ, սակայն ի վերջոյ հասած է որոշ կայունութեան մը, արտայայտելով ինքզինք որպէս ուրոյն անհատականութեան տէր արուեստագէտ մը։
Լեւոն Մոմճեանի գեղանկարները համակ արդիականութիւն կը բուրեն։ Առանձին նիւթեր կամ կերպարներ որոնողը մը չէ ան, այլ՝ մտածումով ու խորհրդածութեամբ է որ կը դրսեւորուին իր վրձինի հպումները, որոնք առ հասարակ զերծ են շեշտուած վառ գոյներէն։ Իր գոյներու եւ «ռիթիմ»ներու ցոլքն ունի աստիճանական զարգացում եւ որոնք՝ իրենց ընդհանրութեամբ կը շեշտեն անվիճելի առկայութիւնը գեղարուեստական բարձր ճաշակին
Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Հալէպ)
Հիմնադրման Պատմութիւն
Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Հալէպ) հիմնուած է 1930-ին, Նոր Գիւղ հայաւանին մէջ, նախաձեռնութեամբ` Սահակ Բ. Կաթողիկոսի Մեծի Տանն Կիլիկիոյ: Օծումը կատարուած է 26 նոյեմբեր 1933-ին, ձեռամբ` Բաբգէն Ա. Աթոռակից Կաթողիկոսի Մեծի Տանն Կիլիկիոյ: Եկեղեցին ունի մէկ Աւագ Սեղան, մկրտութեան աւազան, վերնատուն, զանգակատուն եւ սիւնազարդ կառոյց մը, ճարտարապետ եղած է Խաչէր Արապեան:
Հիմնական վերանորոգութիւններ եւ բարեզարդումներ
1973-ին, իրականացած են շարք մը նորոգութիւններ: 1984-1987 տարիներուն, իրագործուած են հիմնական վերանորոգութիւններ եւ բարեզարդումներ, բարեկարգուած է վերնատունը եւ օժտուած ձայնային յարմարութիւններով, վերաշինուած է Աւագ Սեղանը (նախագիծ եւ իրագործում` հալէպահայ ճարտարապետ Գեղամ Խրիկեանի), կառուցուած է Ս. Սարգիս Զօրավարի սրբանկարին նուիրուած խորանը (1986):
1984 թուականին, վերանորոգուած են մկրտութեան աւազանը (բարերարութեամբ` Տէր եւ Տիկ. Զoր. Արամ Գարամանուկեանի) եւ շքամուտքը:
10 Դեկտեմբեր 1989-ին, նախաձեռնութեամբ Բալուի Հայրենակցական Միութեան, շրջափակին մէջ կանգնած է Հայաստանի երկրաշարժի զոհերուն նուիրուած Յուշակոթող-Աղբիւրը (նախագիծ եւ իրագործում` հալէպահայ ճարտարապետ Անդրանիկ Միհրանեանի):
Շրջափակէն ներս կը գործէր Ազգ. Սահակեան Վարժարանը:
2004-ին հիմնուած է «Գրիգոր Լուսաւորիչ» եկեղեցւոյ հոգեւոր լսարանի «Սաղմոս» երգչախումբը:
2011-ին սկիզբ առած Սուրիոյ պատերազմին պատճառով Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Հալէպ) յաճախ հրթիռակոծումներու թիրախ դարձաւ եւ պայթումներու պատճառով կառոյցը միշտ ենթարկուեցաւ քանդումի, հրդեհի եւ աւերի:
Ուիլիըմ Հաուըրտ Թաֆթ
Ուիլիըմ Հաուըրտ Թաֆթ (William Howard Taft, ), Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու 27-րդ նախագահը 1909-էն 1913: Կը յաջորդէր ԱՄՆ-ի նախագահ Թէոտոր Ռուզուելթին: Անդամ էր Հանրապետական (Republican) քաղաքական կուսակցութեան: Նախագահ ընտրուելէն առաջ կառավարիչ էր Ֆիլիփփինի մէջ եւ ապա Պատերազմի նախարար Ամերիկեան կառավարութեան մէջ։
Իման Մըրսալ
إيمان مرسال Իման Մըրսալ (արաբ՝ إيمان مرسال, 30 Նոյեմբեր 1966), եգիպտացի բանաստեղծ ։
Կենսագրութիւն
Իման Մըրսալը ուսանած է Մանսուրայի համալսարանէն ներս, իսկ իր մագիստրոսի եւ ասպիրանտի աստիճանը ստացած է Գահիրէի համալսարանէն ։ Ան համահիմնադրած է Bint al-Ard (Երկրի դուստրը) հրատարակութիւնը, որ համախմբագրած է 1986-էն 1992-ը ։ Ան 1998-ին արտագաղթած է Պոսթըն, ապա ընտանիքի հետ 1999-ին տեղափոխուած է Քանատայի Էտմոնտոն քաղաք։ Մըրսալը Ալպերտայի համալսարանէն ներս կ՛աշխատէր որպէս «Արաբական գրականութեան, Մերձաւոր Արեւելքի եւ ԱԱփրիկեան հետազօտութիւններու բաժնի» փրոֆեսոր  ։
Անոր աշխատութիւնները յայտնուած են Blackbird-ի The American Poetry Review, Parnassus-ի եւ Paris Review-ի մէջ ։ Ան իր բանաստեղծութիւնները արտասանած է աշխարհի բազմաթիւ գրական փառատօններու ժամանակ, ներառեալ Լոնտոնի Փարնասսուս փառատօնը, որ աշխարհի պատմութեան մէջ բանաստեղծներու ամենամեծ հաւաքն էր ։ Այստեղ ան կը ներկայացնէր Եգիպտոսը։
Մըրսալի ընտրեալ բանաստեղծութիւնները թարգմանուած են աշխարհի բազմաթիւ լեզուներով, ներառեալ՝ անգլերէն, ֆրանսերէն, գերմաներէն, սպաներէն, դանիերէն, մակեդոներէն, հինտի եւ իտալերէն։ «Այստեղ նարինջներ չկան, սիրելի՛ս» բանաստեղծութիւնը անգլերէն թարգմանուած է Խալիտ Մաթթաուայի կողմէ, եւ հրապարկուած է 2008-ին Նիւ Եորքի մէջ Շիփ Միատու հրատարակչութեան կողմէ։
Ան կ՛ապրի ամուսնու՝ երաժշտական ազգագրագէտ Մայքլ Ֆրիշկոֆի հետ Էտմոնտոնի մէջ, Քանատա։ Զոյգը ունի երկու որդի (Մուրատը եւ Ժոզէֆը)։
1765 թուական
1765 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 65րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1765 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1765 մահեր
Ստորոգութիւն:1765
Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Շարժա)
Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի, հայ առաքելական առաջին եկեղեցին ԱՄԷ-ի մէջ ։
Պատմութիւն
Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցին կը գտնուի Միացեալ Արաբական Էմիրութիւններու Շարժա քաղաքի Յարմուկ թաղամասին մէջ։ Ան հիմնուած է 1980 թուականին տեղի հայ համայնքի միջոցներով։ Եկեղեցիին կից կը գործէ կիրակնօրեայ հայկական դպրոց ։ Շարժայի Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցին կառուցուած է Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ Կիլիկիոյ թեմի թոյլտուութեամբ ու Շարժայի էմիրաթի հովանաւորութեամբ ։ Ան ԱՄԷ-ի մէջ առաջին հայկական եկեղեցին է։ 1998 թուականին եկեղեցին օծած է Մեծի տան Կիլիկիոյ կաթողիկոս Արամ Ա.։ Եկեղեցւոյ կառուցման համար հողատարածքը նուիրուած էր Գերագոյն խորհուրդի անդամ եւ Շարժայի էմիր Շեյխ Դոկտոր Սուլթան պին Մուհամմէտ Ալ Քասիմին։
Սուրբ Յովհաննէս եկեղեցի (Մաստարա)
Սուրբ Յովհաննէս եկեղեցի, կանգուն հայկական եկեղեցի է Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Մասթարա գիւղի մէջ, միջնադարեան Հայաստանի հնագոյն ու ամենակատարեալ կառոյցներէն մէկը։ Եկեղեցին իւրայատուկ է իր ճարտարապետական ոճով եւ իր նման եկեղեցիներուն կը կոչեն «մասթարայատիպ» եկեղեցիներ։
Ճարտարապետութիւն
Եկեղեցւոյ աղօթասրահը քառանկիւնի է (12 մ X 11,20 մ), անկիւններուն երկարած հսկայ փողակամարները վեր կը բարձրանան ութանկեան, երկրորդ շարքի փողակամարները՝ տասնվեցանկեան, որու վրայ բարձրացող թմբուկը կ'աւարտի 16 փոքր փողակամարներու շարքով, դառնալով գմբէթի հիմքը։ Թմբուկը դուրսէն ութանիստ է, անկիւնները հատուած են եռանկիւնաձեւ խորշերով։ Գմբէթածածկ քառանկիւնի ծաւալի նիստերուն կցուած են խորաններ՝ ներսէն պայտաձեւ, դուրսէն հնգանիստ։ Արեւելեան խորանի երկու կողմը, խորանի ծաւալէն զգալի ցածր, փոքր սենեակներ են։
Եկեղեցու վեղարը կոնաձեւ է, սալածածկ (նախնականը եղեր է կղմինտրեայ, կորագիծ նկարուածքով), ունի մուտքեր արեւմտեան եւ հարաւային խորաններէն, ութ լուսամուտ թմբուկի, ինը՝ աղօթարանի ծաւալի վրայ։
Սուրբ Յովհաննէս եկեղեցին բացառիկ է իր ներսի տարածութեան լուծմամբ, առաւել ամբողջական է, ընդարձակ, գմբեթի եւ ցածի ծաւալներու կատարեալ հաւասարակշռութիւնն աղօթարանի կերպարին կը հաղորդէ վեհ անդորրութիւն, իսկ լայնաթոիչք գմբեթն ու այն կրող զորեղ փողակամարները՝ հզօրութիւն եւ առնականութիւն։ Եկեղեցւոյ կառուցուածքը ձեւընկալ մակերեսներով ստեղծուած մոնոլիտ համակարգ է՝ իրականացուած քարով, կ'աշխատի որպէս շրջուած զանգ, որու ծանրութեան կեդրոնը բարձրութեան 1/3-ի վրայ է։ Կառուցուածքի այս համակարգով պայմանաւորուած է եկեղեցւոյ բացառիկ կայունութիւնն ու սեյսմակայունութիւնը, որ միաժամանակ իր գեղարուեստական արտայայտչականութեան հիմնական միջոցն է։ Մասթարայատիպ են Ոսկեպարի (6-րդ դ.), Արթիկի Մեծ (7-րդ դ.), Հառիճի վանքի (7-րդ դ.) եւ Կարսի Առաքելոց (10-րդ դ.) եկեղեցիները։
Արտաքին յղումներ
մ -րդ դարու հայկական վանքեր եւ եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:Արագածոտնի մարզի տեսարժան վայրեր
1766 թուական
1766 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 66րդ տարին է
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1766 մահեր
Ստորոգութիւն:1766
Վարդենի Մոստիչեան
Վարդենի Մոստիչեան (Varteni Mosdichian, 24 Յունիս 1953, Իսթանպուլ), ամերիկահայ նկարչուհի։
Կենսագրութիւն
Շուրջ 500 կտաւներու հեղինակ է։ 1974 թուականէն ԱՄՆ-ի մէջ մասնակցած է ցուցահանդէսներու, ցուցադրուած է նաեւ Գերմանիա յի, Սպանիա յի եւ Ֆրանսա յի մէջ։ : 1979 թուականին ցուցադրուած է Երեւանի Ժամանակակից Արուեստի Թանգարան ին մէջ։ Ունեցած է անհատական ցուցահանդէսներ Պոսթըն ի, Ֆիլատելֆիոյ, Սթանպուլի, Ուոթըրթաունի, Փարիզ ի եւ Քէմպրիճ ի մէջ։ Ամերիկայի Հայկական Թանգարան ին մէջ բացուած է անոր «գիւղացիները հողին դէմ յանդիման» անհատական ցուցահանդէսը : Ցուցադրուած կտաւներուն մէջ արտայայտուած է հայ ժողովուրդի ողբերգական անցեալը։
Վարդենին համարձակ վրձնահարուածներով կը կիրառէ վառ գոյներու յանդուգն համադրութիւն։ Վարդենիին համար գոյնը այն հիմնական միջոցն է, որով ան կը հասնի ինքնարտայայտման։ Կը ստեղծագործէ արուեստի վերացական ուղղութեամբ։ Անոր գործերուն մէջ գերակշիռ տեղ կը գրաւէ հայկական նիւթը։ Վարդենիի կտաւներէն նկարչուհիին յուզական աշխարհի ջերմութիւնը կ'արտացոլայ:
Ստեղծագործութիւններէն կը գտնուին Երեւանի Ժամանակակից Արուեստի Թանգարանին մէջ, Ֆլորիտայի Կեդրոնական Համալսարանի գեղարուեստի քոլեճին եւ մասնաւոր հաւաքածուներու մէջ մանաւանդ  :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:24 Յունիսի ծնածներ
Փայլատակում (ֆիլմ)
Փայլատակում (The Shining) 1980-ի ֆիլմ։
Մրցանակներ
Ֆիլմը տարբեր վարկանիշային ֆիլմերու ցանկին վրայ կը զբաղցնէ հետեւալ տեղերը.
Հ
Այշէն Կրուտա
Այշէն Կրուտա (Ayşen Gruda, ), շար­ժանկա­րի արո­ւես­տա­գիտու­հի, կատակերգակ։
Կենսագրական գիծեր
Կի­սատ թո­ղելով իր ու­սումը ուղղո­ւեած է դէ­պի թա­տերա­կան աշ­խարհ։ Բազ­մա­թիւ դե­րեր ստանձնեց զա­նազան յա­տուկ թատ­րոննե­րէ ներս։ Կրու­տա բա­ցի շար­ժանկա­րի մէջ իր մարմնա­ւորած կեր­պարնե­րէն հե­ռուստա­ցոյ­ցի սե­րիալ­նե­րու մէջ եւս ստանձնած է եր­գի­ծական դե­րեր ։
Ամուսնա­ցած է Եըլ­մազ Կրու­տա­յի հետ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Դերասաններ Ստորոգութիւն:Կատակերգակներ
Փալամիտի բերդ
Փալամիտի բերդ (յուն․՝ Παλαμήδι)․ կը գտնուի Նաֆփլիօ, Պելոպոնես, Յունաստան։ Կառուցուած է 1711 - 1714 թուականներուն Վենետիկցիներուն կողմէ, 216 մ․ բարձրութեամբ բլուրի մը վրայ եւ Աքրոնաֆփլիա հնադարեան բերդին (Ք․Ա․ 7-րդ դար) արեւմուտքը։
Պատմական ակնարկ
1686 - 1715 Վենետիկցիներուն եւ օսմանցիներուն միջեւ պատերազմին ընթացքին, վենետիկցիները 1687-ին կը գրաւեն բլուրը եւ անոր վրայ կը սկսին կառուցել բերդը։ Կառուցման աշխատանքները կը վերջանան 1714-ին։  Բերդին ութը (8) աշտարակները սկզբնական շրջանին provveditori կ՛անուանուին, այսինքն՝ նախատեսող (յուն․՝ προβλεπτής)։  1715-ին օսմանցները կը գրաւեն բերդը եւ սուրէ կ՛անցընեն վենետիկեան պահակազօրքը։  30 Նոյեմբեր 1822-ին (Յունական Ապաստամբութեան կռիւներուն ընթացքին) յոյները բերդին կը տիրանան։ Ապստամբութենէն ետք, բերդը իբրեւ բանտ կը գործածուի։ Հոն, 1833-ին կը բանտարկուի Յունական Ապստամբութեան հերոսներէն՝ Թէոտորոս Քոլոքոթրոնիս եւ 11 ամիս ետք ազատ կ՛ արձակուի․ թագաւոր Օթոնաս ներում կը շնորհէ։