cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Օձի Պորտ
Լերան լանջին, կարծես թէ, «կը սողուն» երկու վիշապները: Անոնք քարային ապարաշերտային երակներ են՝ մէկը աւելի երկար ու հաստ, իսկ միւսը՝ կարճ ու բարակ: «Մեծ վիշապներ»էն կը բխին երկու աղբիւր, որոնք ամառուայ տապին հոգնած ճամբորդին կու տայ սառնորակ ջուր, այն տարբերութեամբ, որ մէկը սովորական ջուր է, իսկ միւսը ունի բուժիչ հատկութիւն: Արեւմտեան կողմէն բխող ջուրը շատ բարակ է եւ կը կոչուի «օձի փոր»: Ան ունի բուժիչ յատկութիւններ, որոնք պայմանաւորուած են հանքային ջուր ըլլալու յարմարութեամբ: Ջուր, որ կ՚ օգտուին ոչ միայն տեղացիները, այլ նաեւ բոլորը… Կ՚ ըսուի որ ժամանակին սափորը ուսին կին-ժայռը պարզ կ՚ երեւէր, բայց 1939 թուականին ան քանդուած, իսկ քարերով անասուններու համար գոմեր կառուցուած են: Տեսարանը հիասքանչ է ու անզուգական՝ գողտրիկ բնակավայր, վեհաշուք վանական համալիր, գեղատեսիլ ձորակ :
Եուրա, Ալոնիսոս
Կղզին ունի «Քիքլոփաս» (Կիկլոպ) անունով քարայր մը, ուր յայտնաբերուած է Ք․Ա․5500-5000 թուականներու տախտակ մը փորագրուած նշաններով՝ Եուրային Տախտակը (Πινακίδα της Γιούρας)։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սփորատեսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Ալոնիսոս ծովային պուրակ Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Հայկ (անձնանուն)
Հայկ, հայկական արական տարածուած, հինէն հասած անուն է։ Հին հայկական դիցաբանական հայոց նահապետ Հայկի անունն է։ Ըստ ժողովրդական մեկնաբանութեան, Հայկ անունը կը նշանակէ «հսկայ», «յաղթանդամ» ։ Հայկ անունէն յառաջացած են՝ Հայկուհի, Հայկանուշ, Հայկանդուխտ իգական անունները։ Կան նաեւ Հայկունի եւ Հայկեան ազգանուններ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
1685 թուական
1685 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 85րդ տարին է
Զբօսաշրջիկութիւնը Յունաստանի մէջ
Յունաստան (Ελλάδα), պետութիւնը կը գտնուի Հարաւային Եւրոպայի մէջ: Հիւսիսէն սահմանակից է Ալպանիոյ, Հիւսիսային Մակեդոնիոյ Հանրապետութեան եւ Պուլկարիոյ, իսկ արեւելքէն՝ Թուրքիոյ։ Յունաստանի արեւելքը կը գտնուի Էգէական ծովը, արեւմուտքէն՝ Յոնիական ծովը, իսկ հարաւէն՝ Միջերկրական ծովը։
Յունաստանը ըստ ջրափնեայ գիծի երկարութեան (13.676 քմ) 11-րդն է աշխարհի մէջ։
1685 թուական
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1685 մահեր
Զբօսաշրջիկութիւնը Յունաստանի մէջ
Ունի մեծ թիւով կղզիներ եւ կղզեակներ (շուրջ 6000, որոնցմէ 227-ը բնակեցուած են), անոնցմէ են՝ Կրետէ, Տոտեքանիսա եւ Յոնիական կղզիները։ Յունաստանի տարածքին 80%-ը լեռնոտ է։ Լեռներէն ամէնէն բարձրը Ողիմպոսն է (2917 մ)։
1685 թուական
Մահեր
Ստորոգութիւն:1685
Զբօսաշրջիկութիւնը Յունաստանի մէջ
Զբօսաշրջութիւն
Յունաստանը Եւրոպայի եւ աշխարհի զբօսաշրջային կեդրոններէն մէկն է : Ամէն տարի Յունաստան կ'այցելէ շուրջ 18 միլիոն զբօսաշրջիկ, որ կը կազմէ ամբողջ աշխարհի զբօսաշրջիկներուն 15%-ը։
Յունաստանի մէջ զբօսաշրջիկները կը ներգրաւեն բազմաթիւ հնագոյն յուշարձաններ եւ հրաշալի արեւադարձային կլիմայի համադրութիւնը։
Յունաստանի եկամուտին մեծ մասը կը կազմէ զբօսաշրջութիւնը ։
2006-ի տուեալներով ան կը կազմէ երկիրին ամբողջ Համախառն ներքին արդիւնքին 15%-ը։
2008-ին Յունաստան ընդունած է 17.5 միլիոն զբօսաշրջիկ ։
Նշանաւոր վայրերէն են.
Քնոսոսի պալատը Ք. Ա. 2500-1000 թուականներուն Կրետէ յունական կղզին ունեցած է փայլուն քաղաքակրթութիւն: Բազմաթիւ պալատներ գոյութիւն ունեցած են Քնոսոսի մէջ: Արքունիքը, որուն աւերակները կարելի է այցելել տակաւին, ունէր մօտաւորապէս 1300 սենեակ, 5 յարկ եւ անհամար անցքեր: Այս պալատին մէկ կողմը Մինոաս Տետալոսին պատուիրրած էր կառուցել «լափիւրինթոս»ը: Ք․Ա․1450-ին մասամբ կը քանդուի, իսկ Ք․Ա․1350-ին պալատը վերջնականապէս կը կործանուի մեծ հրդեհի պատճառով։
Փարթենոնը Յունաստանի Փարթենոնը շինուած է Աթէնքի առաջնորդ Փերիքլիսի իշխանութեան շրջանին (դասական ոսկեդար), Աքրոփոլիս ժայռին վրայ: Այս տաճարին երկարութիւնը 70 մեթր էր, իսկ լայնքը` 31 մեթր: Ան ծածկուած էր մարմարէ սալաքարերով: Աթինա Փալիատայի արձանը ծածկուած էր ոսկեայ թերթերով եւ փղոսկրով զարդարուած էր: Ան տաճարէն գողցուած եւ տարուած է Կոստանդնուպոլիս, ուր վճարուած է միջին դարերուն: Տաճարը շատ ծանր վնասուած է 1687-ին պայթումի մը պատճառով:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Զբօսաշրջութիւնը Յունաստանի մէջ Ստորոգութիւն:Զբօսաշրջութիւն
Այն Ղազալ
Այն Ղազալ ( արաբ՝. عين غزال, 'Ayn Ghazāl , "Ղազալի աղբիւր") - Յորդանանի մայրաքաղաք Ամմանի քաղաքացիական օդանաւակայանէն երկու քիլոմեթր դէպի Հիւսիս-Արեւմուտք գտնուող հնավայր: Կը զբաղեցնէ մօտաւորապէս 15 հեքթար տարածք, բնակեցուած եղած է Ն.Ք. 8440 - Ն.Ք. 6500 թուականներու միջակայքը : Նախաքարեդարեան-քարեդարեան ժամանակներու այս բնակավայրը կը նկատուի Միջին Արեւելքի մէջ յայտնաբերուած նախապատմական ամենաընդարձակ բնակավայրը :
Պեղումներու պատմութիւն
Հնավայրը յայտնաբերուած է 1974-ին, ճանապարհային աշխատանքներու ժամանակ : Հնագիտական պեղումերը իրականացուած են 1982 - 1985, 1988 - 1989, 1993 - 1996 թուականներուն, ինչպէս նաեւ՝ 1998-ին, Քերրի Օ. Ռոլեֆսոնի ղեկավարութեամբ:
Բնակավայր
Սկզբնական շրջանին՝ Ն.Ք. մօտաւորապէս 7000-ին, բնակավայրը զբաղեցուցած է 10-15 հեքթար տարածք, ունեցած է շուրջ 3 հազար բնակիչ՝ չորս-հինգ անգամ աւելի, քան աշխարհի հնագոյն քաղաք համարուող Երիքովը այդ նոյն ժամանակաշրջանին: Սակայն Ն.Ք. 6500-ին բնակչութիւնը մօտաւորապէս վեց անգամ նուազած է (հաւանաբար՝ շրջակայ միջավայրին մէջ տեղի ունեցած կլիմայական փոփոխութիւններուն հետեւանքով):
Սկզբնապէս այդ եղած է նախաքարեդարեան-քարեդարեան գիւղական բնակավայր, որ գտնուած է դէպի դաշտավայր նայող գոգաւորութեան մէջ։ Տուները կառուցուած եղած են հում կաւէ, զուգահեռանիստերու կամ խողովակներու ձեւ ունեցող աղիւսներով: Բաղկացած եղած են մէկ համեմատաբար մեծ, քառակուսաձեւ սենեակէ եւ մէկ փոքր նախասենեակէ: Պատերը դուրսէն ծեփուած են կաւով, ներսէն՝ ալեպաստրով (ծեփուածքը երեք-չորս տարին մէկ անգամ թարմացուած է):
Մշակոյթ
Ain Ghazal-ի բնակիչները իրենց հանգուցեալներէն ոմանց թաղած են տուներու յատակի ներքեւը (յաճախ՝ գանգը առանձին, աւելի խոր փոսի մէջ, որ հնագէտներու կողմէ կը մեկնաբանուի որպէս նախնիներու նկատմամբ պաշտամունքի արտայայտութիւն), միւսներուն՝ գիւղի շրջակայ հողերուն մէջ։ Մարդկային մարմիններու մնացորդներ յայտնաբերուած են նաեւ թափոններու զետեղման նպատակով փորուած յատուկ փոսերու մէջ։ Այդ կը վկայէ, որ այստեղ գոյութիւն ունեցած են յուղարկաւորութեան ծիսակարգեր, սակայն դեռ անորոշ կը մնայ, թէ ճիշդ որու համար կիրառուած են այդ ծէսերը, ինչ չափանիշներով ընտրուած են հանգուցեալները:
Տարբերակուած եւ ծիսակարգային որոշ կառուցուածքներու շրջակայքին յայտնաբերուած են արարողակարգով թաղուածներու մարմիններու մնացորդներ, որոնց կողքին գտնուած են ալեպաստրէ մարդանման քանդակներ : Ընդ որուն՝ այդ քանդակներուն մէջ մարդիկ արտացոլուած են բնականին կէս չափերով: Քանդակներու վրայ պատկերուած են մազերը, զգէստները, որոշ դէպքերուն պատկերներ կան նաեւ մարմիններու վրայ։ Աչքերը ոստրեատիպ կենդանիներու խեցիներէն են, բիբերը՝ ձիւթէ (կուպր) :
Ընդհանուր առմամբ յայտնաբերուած է 32 ծեփածոյ կերպար. 15-ը՝ լիաչափ, նոյնքան ալ՝ կիսանդրիաձեւ, եւ երկու գլուխներու բեկորներ: Կիսանդրիաձեւ կերպարներէն երեքի վրայ եղած է կրկնակի գլուխ, բայց անոր իմաստն ու նշանակութիւնը կը մնայ անհասկանալի:
Յովհաննէս Մինաս
Յովհաննէս Մինաս (հոլանտերէն՝ Johannes de Minas, նաեւ Johannes di Minas), հայ հոգեւորական Նիտերլանտներու մէջ:
1733 թուականին Օսմանեան կայսրութենէն տեղափոխուած է Հոլանտա, իսկ 1734 թուականէն մինչեւ մահը՝ 1768 թուական, եղած է Ամսթերտամի հայկական եկեղեցւոյ քահանայ (եկեղեցին բացուած է 1714 թուականին եւ կը ծառայէր Ամսթերտամի հայկական համայնքին)։
Յովհաննէս Մինաս բնակած էր Քոնինգսթրատ փողոցի 27 հասցէին վրայ, ուր թերեւս պահպանուած է անոր անունը կրող հայերէն յուշաքարը : Անոր միջոցներով նաեւ 1749 թուականին ստեղծուած է հայկական եկեղեցւոյ յուշաքարը։
Մահէն ետք աճիւնը ամփոփուած է Աուտեկերկ եկեղեցւոյ գերեզմանատան մէջ (տապանաքար հ. 444) : 20 Յունուար 2008-ին այս եկեղեցիին մէջ կատարուած է անոր յիշատակին նուիրուած արարողութիւնը։ Նոյն տարին հոլանտացի պատմաբաններ Ռընէյ Պեքիուսը եւ Վաութ Ուլթէյը հրատարակած են «Ամսթերտամի Աուտեկերկի 1661-1808 թուականներուն հայկական գերեզմանները» գիրքը։
Պաապտա
Բաաբդան (بعبدا‎‎), քաղաք է Լիբանանի արեւմտեան մասին մէջ, Լեռնային Լիբանանին մէջ Այն Լեռնային Լիբանան նահանգի կէտրոնն է։ Քաղաքին մէջ կը գտնուի Լիբանանի նախագահի նստավայրը։
Եգիպտացորենի ալիւր
Եգիպտացորենի ալիւր, եգիպտացորենի չորցած հատիկէ աղացած մթերք։ Այս մթերքը լայնօրէն կը կիրառուի բազմաթիւ ազգերու խոհանոցներուն մէջ ։ Այդպիսի ալիւրը կ՚օգտագործուի թէ՛ որպէս հացի, հացատեսակներու թխման, բլիթներու, շիլաներու պատրաստման հիմնական բաղադրիչ, թէ՛ որպէս ուտեստներու յաւելում (օրինակ՝ չուրչխելայ պատրաստելու ժամանակ խաղողի հիւթի խմորման համար)։
Պատմութիւն
Եւրոպացիներու կողմէ Ամերիկայի յայտնագործմէն ետք՝ բազմաթիւ տեղական մշակաբոյսեր ներմուծուեցան Եւրոպա եւ սկսան մշակուիլ, ինչպէս՝ եգիպտացորենը։ Եւրոպայէն եգիպտացորենը ներմուծուեցաւ Ափրիկէ եւ Ասիա։
Արտաքին հղումներ
Ստորոգութիւն:Խոհանոց Ստորոգութիւն:Համաշխարհային խոհանոց Ստորոգութիւն:Ուտեստներ
Աֆրիփետիա Նախագիծ
Հիմնադիր գործընկերներն են Ուիքիմետիա Ֆրանսան, Ֆրանսական Ուսումնարանը եւ Ֆրանքոֆոնիայի Համալսարանական Գործակալութիւնը ։ Ֆրանսերէն կը խօսի Ափրիկէի բնակչութեան մօտաւորապէս 120 միլիոնը (2010)՝ 24 ֆրանքոֆոն երկիրներու տարածքին ։
Աֆրիփետիա Նախագիծին իրականացումէն առաջ Ուիքիփետիայի հասանելութիւնը Ափրիկէի մէջ տարածուած էր USB-բանալիով ։ Համագործակցող համալսարաններէն շատերը ունին համացանցի թոյլ հասանելիութիւն, իսկ որոշ համալսարաններ ընդհանրապէս համացանցի հնարաւորութիւն չունին ։
Նախագիծը կ'առաջարկէ նաեւ Ուիքիփետիայի քոյր նախագիծերէն Ուիքիբառարանը ։ Որեւէ բովանդակութիւն, որ նախապէս կը տեղաւորուի ZIM-ի ֆայլին մէջ, կրնայ փոխանցուիլ Աֆրիփետիայի ցանցին վրայ ։ Օրինակ՝ Project Gutenberg-ն ու Ուիքիդարանը առկայ են իբրեւ ZIM ֆայլեր ։
Նախագիծը կը խրախուսէ նաեւ Աֆրիփետիա ակումբներու ստեղծումը տեղական օգտատէրներու համար ։
Նախագիծը նկարագրուած է որպէս կարեւորագոյն քայլ՝ Ափրիկէի մէջ համացանցի հասանելիութեան զարգացնելու ուղղութեամբ ։
Մելքոն Հայրապետեան
Մելքոն Հայրապետեան, բնիկ Տարսոնցի, ուր ծնած է 1892-ին, շրջանաւարտ Տարսոնի ամերիկեան Գոլէճէն 1913-ին Պ. Ա. Տիտղոսով։ Կ՛անցնի Պէյրութ եւ 1920-ին կ՛աւարտէ Ամերիկեան Համալսարանի Բժշկական ճիւղը։ Երկար տարիներ Կ՛ըլլայ դասախօս միեւնոյն համալսարանին մէջ եւ բժիշկ համալսարանի համայնքին։ Իր պաշտօնավարութեան շրջանին մեծ հոգ տարած է համալսարանի Հայ Ուսանողաց Միութեան։ Ներքին բազմաթիւ դժուարութեանց յաղթելով, կը ջանայ սոյն Միութիւնը կանգուն պահել։ Բժշկական մասնագիտութիւնը կը կիրարկէ խղճմտօրէն, մանաւանդ Այնէմի (Լիբանան) շրջանի բոլոր գիւղերու մէջ, առանց նիւթական ակնկալութեան, հայու վայել լաւ ախտաճանաչ եւ խղճմտանքի տէր բժիշկ։ Մեռաւ 1942, Մայիս 8-ին :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայեր Ստորոգութիւն:1892 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1942 մահեր Ստորոգութիւն:8 Մարտի մահացածներ
Հայ Մարմնամարզական Միութիւն
Հայ Մարմնամարզական Միութիւն, կռճատուած ձեւը ՀՄՄ (արեւելահայերէն՝ Հայ մարմնամարզական միություն, անգլերէն՝ Homenmen, կրճատուած ձեւը՝ HMM):
1921-ին հիմնուած Հալէպ, Սուրիա իբրեւ հայկական մարզական եւ սկաուտական սփիւռքահայ կազմակերպութիւն։ Նաեւ կը գործէ Հայաստանի մէջ։
Երիտասարդներու խումբ մը՝ տեսնելով Հալէպ հաւաքուած հայ գաղթականներն ու որբերը, որոնք սկսած էին հաւաքուիլ եկեղեցիներու եւ որբանոցներու մէջ, կը հիմնեն ՀՄՄ-ը։ ՀՄՄ ի մտի ունէր օգնութեան ձեռք երկարելու նորաստեղծ գաղութին զաւակներուն, մասնաւորաբար՝ հոգ տանելու անոնց մարմնական առողջութեան։ Անհրաժեշտ էր այդ պատանիներէն պատրաստել՝ առողջ ու կուռ նկարագրով մարդիկ, ապագային ունենալու հայ մշակուած սերունդներ։ ՀՄՄ կը գործէ Հայաստանի եւ տասնեակ հայ գաղթօջախներու մէջ։
ՀՄՄի Պէյրութի ֆութպոլի խումբը շահած է Լիբանանի ախոյեանութինը չորս անգամներ՝ 1945, 1954, 1957 եւ 1961 թուականներուն եւ գաւաթակիր 1999ին։
Արտաքին հղումներ
Ստորոգութիւն:Հայկական սփիւռք Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ կազմակերպութիւններ
Հայ Մարմնակրթական Ընդհանուր Միութիւն
Հայ Մարմնակրթական Ընդհանուր Միութիւն, կռճատուած ձեւը ՀՄԸՄ (արեւելահայերէն՝ Հայ մարմնակրթական ընդհանուր միություն, անգլերէն՝ Armenian General Gymnastic Union կամ Homenetmen, կռճատուած ձեւը՝ HMEM),, 1918-ին հիմնուած Պոլսոյ մէջ, նշանաբանն է «Բարձրացի՛ր, բարձրացո՛ւր», իբր հայկական մարզական եւ սկաուտական սփիւռքահայ կազմակերպութիւն՝ կը գործէ աշխարհի տարբեր երկրներու մէջ, ինչպէս նաեւ Հայաստանի մէջ։
Հիմնադրում
ՀՄԸՄ-ի հիմնադրումը սերտօրէն կապուած է 19-րդ դարուն՝ Օսմանեան կայսրութեան մէջ, ծայր առած մարմնամարզական շարժման հետ։ Դեռ մինչեւ Առաջին համաշխարհային պատերազմը Օսմանեան կայսրութեան տարածքին կը գործէին բազմաթիւ մարզական ակումբներ եւ հաստատութիւններ։ Անոնցմէ էին Կոստանդնուպոլսոյ եւ անոր շրջակայքը հիմնուած Սկիւտարի, Սանթրալի, Գում Գափուի, Բերայի, Սամաթիայի, Գատըգիւղի ակումբները։
ԱՄՆ-ի մէջ
Հայ մարմնակրթական ընդհանուր միութեան, (ՀՄԸՄ) ԱՍՆ-ի մասնաճիւղեր, 1918 թուականին Կ. Պոլիսին մէջ ծնունդ առած ՀՄԸՄ-ի առաջին մասնաճիւղը ԱՍՆ-ի մէջ հիմնուած է 1921 թուականին, Նիու Եորքի մէջ Մ. Խուբեսերեանի, Օ. Քեմանճեանի, Յ. Գարապեկեանի նախաձեռնութեամբ։ Նպատակը հայ պատանիներու եւ աղջիկներու ֆիզիքապէս առողջ դաստիարակութիւնն է, անոնց հայրենասիրութեան ոգով տոկորելը։ Կազմակերպութիւնը կը ծաւալէ մարզական, սքաուատական, ընկերային գործունէութիւն։ 1968 թուականին սկսած են կազմակերպուիլ Գալիֆոռնիայի մասնաճիւղերը։ Գործած են ՀՍՌՄ Գալիֆոռնիայի եւ Արեւելեան Ամերիկայի շրջանային վարչութիւնները։ Կազմակերպուած են միջմասնաճիւղային, համագաղութային ամենամեայ մարզական միջոցառումներ (նաւասարդեան խաղեր), Հայաստանի եւ Գալիֆոռնիայի ՀՄԸՄ մասնաճիւղերու սկաուատական բանակումներ։
Մասնաճիւղեր կը գործեն Լոս Անճելեսի, Ֆրեզնոյի, Սան Ֆրանսիսքոյի, Փասատինայի, Կլենտէյլի, Օրէնճ Քաունթիի, Սան Տիէկոյի, Սան Ֆեռնանտոյի, Պոսնոյի, Նիու Եորքի, Նիու Ճըրզիի, Տիթրոյթի, Ֆիլատելֆիոյ, Պեյսայտի, Փրովիտընսի, Ուաշինկթոնի, Հարաւային Ֆլորիտայի, Ալբնիյի մէջ։ Գրեթե բոլոր մասնաճիւղերը ունին ճատրակի, ֆութպոլի, պասքեթպոլի, վոլիպոլի, թենիսի, քոնկֆու-քարադէյի, թեթեւ աթլեդիքայի, դաշտային խաղերու խմբակներ։ Հրատարակած է «Լրատու» (1986, Լոս Անճելըս), «Կոչնակ» (1980-1982, Կլենտէյլ) պարբերականները, «Ասպարէզ» օրաթերթի «Հայասա» յաւելուածը։
Տե՛ս նաեւ
Ստորոգութիւն:Հայկական սփիւռք
Կէորկի Բ․ (Աբխազիոյ արքայ)
Կէորկի Բ. (վրաց.՝ გიორგი II), Աբխազիոյ արքայ 916-960 թուականներուն :
Կէորկին Կոստանդին Գ. արքայի որդին էր, կը սերէր Անոսիդներու տոհմէն: Իր կառավարման տարիները կը բնութագրուին որպէս մշակութային զարթոնքի, քաղաքական ու ռազմական հզօրութեան ժամանակներ։
1686 թուական
1686 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 86րդ տարին է
Կէորկի Բ․ (Աբխազիոյ արքայ)
Նուաճումներ
Կէորկի Բ.-ը իր միւս որդիին՝ Լեւոնին, կը նշանակէ Քարթլիի էրիսթավի։ Արքան կը շարունակէ արշաւանքը Կախէթի վրացական իշխանութեան դէմ, ուր տիրակալ Կիւրիկէն նոյնպէս համաձայն էր Քարթլիի տարածքներուն։ Կիւրիկէ իշխանը կը ձեռբակալուի, եւ ազատ կ՛արձակուի միայն այն ժամանակ, երբ կ՛ընդունր Կէորկի արքայի գերիշխանութիւնը։
1686 թուական
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1686 ծնունդներ
Կէորկի Բ․ (Աբխազիոյ արքայ)
Նուաճումներ
Իր գերիշխանութիւնը Քարթլիի մէջ ամրապնդելու նպատակով իր դուստրը՝ Գուրանդուխտին, կնութեան կու տայ Տայքի կիւրոպաղատութեան իշխան Գուրգէն Բագրատունիին: Շուտով Կիւրիկէ Կախեթցին կը յարձակի Քարթլիի վրայ։ Կէորկին Լեւոնի գլխաւորութեամբ մեծաքանակ զօրք կ՛ուղղարկէ Քարթլի։ Արշաւանքի ընթացքին Կէորկի կը մահանայ, եւ Լեւոնը հաշտութիւն կը կնքէ Կիւրիկէի հետ։
1686 թուական
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1686 մահեր
Սքանծուրա, Ալոնիսոս
Տարածութիւնն է 6,229 քլ²․։ Բարձրագոյն կէտը 107 մեթր է։
1686 թուական
Մահեր
Ստորոգութիւն:1686
Սքանծուրա, Ալոնիսոս
Անբնակ կղզի է ըստ 2001-ի մարդահամարին։
Կղզին Միջերկրականեան փոկին ապաստաններէն է։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սփորատեսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Ալոնիսոս ծովային պուրակ Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Մելքոն Կիւրճեան
Հրանդ (Մելքոն Կիւրճեան), հայ գրող, ուսուցիչ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Բալուի Հաւաւ գիւղը։ Նախակրթութիւնը հոն ստացած՝ կու գայ Պոլիս ու կը մտնէ Սկիւտարի ճեմարանը։ Աւարտելով՝ հոն կը դառնայ ուսուցիչ։
1893 թուականին ամիս մը կը բանտարկուի՝ յեղափոխական գործի մասնակցութեան կասկածով (արդարեւ մտած էր դաշնակցական կազմակերպութեան մէջ)։
1896 թուականին, կրկին վտանգուած, կ՛անցնի արտասահման, ու Վառնա (Պուլկարիա) դպրոց մը կը բանայ գաղթական հայ մանուկներուն համար։
1898 թուականին կը վերադառնայ Պոլիս, բայց կրկին կը ձերբակալուի, վեց ամիս կը բանտարկուի ու ապա կ՛աքսորուի ներքին նահանգները, ուր պիտի մնայ տասը տարի։
Իրօք 1908 թուականին, Սահմանադրութենէն ետք, Հրանդին կը յաջողի վերադառնալ մայրաքաղաք, ուր կը գործէ դարձեալ իբր ուսուցիչ հայ լեզուի ու գրականութեան, նաեւ իբր հմուտ դասախօս՝ գրաբարի։
Լոյս կ՛ընծայէ պատմուածքներ Պոլսոյ թերթերուն՝ «Բիզանդիոն»ի, «Ազատամարտ»ի եւ «Երկունք»ի մէջ։ Ֆրանսերէնէն կը թարգմանէ փիլիսոփայական լուրջ գործ մը՝ «Յիսուսի Կեանքը» (Օկիւսթ Ռընանի)։
1910 թուականին, կ՛ընտրուի պատգամաւոր՝ մասնակցելու կաթողիկոսական ընտրութեան։ Էջմիածինէն վերադարձին՝ «Արեւելք»ի մէջ, երկար յօդուածաշարքով, կը հրատարակէ իր տպաւորութիւնները։
1915 թուականի Ապրիլին կը ձերբակալուի եւ Թուրքիոյ խորերը քշուած՝ երկու ամիս ետք կը սպաննուի։
Իր գործերէն
1931 թուականին, Փարիզի «Նահատակ Գրագէտներու Բարեկամներ» ընկերակցութիւնը, մամուլէն հաւաքելով կը հրատարակէ Հրանդի մաս մը գործերէն։ Ընդհանուր խորագիր՝ «Պանդուխտի Կեանքէն»։
Պանդուխտին Կեանքը
Քրոնիկը հաւաքական կեանքի մէկ երեսը ցոլացնող այն գրութիւնն է, որուն իբր մօտաւոր համապատասխան՝ մեր ներկայ գրականութեան մէջ, ունինք ակնարկը։ «Արեւելք» թերթին շուրջ խմբուած գրողներու սերունդը կը հաշուէր բնիկ հայաստանցի բազմաթիւ ներկայացուցիչներ։ Պոլիս խուժող հայ գիւղացիութեան ճակատագիրով մտահոգ, անոնք իրենց գրական արտադրութիւններուն մէջ անշուշտ լայն տեղ պիտի տային այս հարցին։ Ծագումով պոլսեցի գրագէտներ եւս, ինչպէս Գր. Զօհրապ, երբեմն նոյնքան զգայուն պիտի դառնային անոր հանդէպ։
Քրոնիկի տիպական օրինականեր կը բերէ մեզի՝ Հրանդի «Նամակներ Պանդուխտի Կեանէն» շարքը։ Պանդուխտ պատանիի մը վերաբերող այս հատուածը ամենախօսուն ձեւով կ՛արտահայտէ իր տագնապը, նաեւ զգալու եւ գրելու ոճը։
Օր մը, խանի մը սենեակը կը մտնէի. նորահաս պատանի մը անկողնին վրայ մէկ քով կռթնած էր ձեռքը դրած գլխին ու մտախոհ։ «Բան մը չունիմ» ըսելով ծածկեց ինձմէ իր վշտագին սիրտը, թէեւ ես դժուարութիւն չունէի իմանալու։ Մայրը թուղթ ղրկած էր, հէք կինը պարտքեր ու պէտքեր դրած էր զաւկին առջեւ. իսկ տղան ոչ միայն գործ չունէր, այլեւ գործելու ալ կրթուած չէր տակաւին...
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1859 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր Ստորոգութիւն:Բալու ծնածներ Ստորոգութիւն:Թուրքիա մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան Զինանշան
Բովանդակութիւն
Դրօշակին վրայ կան բահ, փետուրէ գրիչ եւ դաշոյն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:ՀՅԴ
Կենատի Մելքոնեան
Կենատի Իշխան Մելքոնեան, հայ բեմադրիչ, սենարիստ, ֆիլմի նկարիչ, դերասան։ Կենատի Մելքոնեան ծնած է 1944 թուականին Երեւանի մէջ։ 1962 թուականին աշխատած է Հայֆիլմին մէջ որպէս լուսաւորիչ, բեմադրիչի օգնական, երկրորդ բեմադրիչ, այնուհետեւ բեմադրիչ։
1969 թուականին կ'աւարտէ Երեւանի գեղարուեստա-թատերական հաստատութեան բեմադրական ֆաքիւլթէն[1]։
2012 հունիս 15-ին Երեւանին Արամի 64 հասցէին տեղի ունեցաւ անուանի կինոռեժիսորի հիշատակին նուիրուած հուշատախտակի բացման արարողութիւնը, որում ներկայ էին կինոռեժիսորին ընտանիքի անդամները, բարեկամները եւ գործընկերները։ Հուշատախտակի հեղինակն է քանդակագործ Տիգրան Արզումանեանը։
Ստորոգութիւն:12 Օգոստոսի ծնածներ Ստորոգութիւն:30 Մայիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ սենարիստներ Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Վալաքսա, Սքիրոս
Վալաքսա (յուն․՝ Βάλαξα Σκύρου)․ Սփորատեսի կղզի։ Կը գտնուի Սքիրոսին արեւմուտքը, Էգէական ծով, Յունաստան։
Տարածութիւնն է 4,3 քլ²․։ Բարձրագոյն կէտը 219 մեթր է։ Վարչականօրէն կը պատկանի Էվիա նահանգին եւ Սքիրոս քաղաքապետութեան։
Անբնակ կղզի է ըստ 2011-ի մարդահամարին։
Կղզին ունի հարուստ կենսավայր։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սքիրոսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Էվիայի կղզիներ Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Ուուտրօ Ուիլսըն
Ուուտրօ Թոմաս Ուիլսըն (Woodrow Thomas Wilson, ամերիկացի քաղաքական գործիչ, ԱՄՆ 28-րդ նախագահ (1913-1921), դեմոկրատական կուսակցութիւնէն։ Խաղաղութեան Նոպէլեան մրցանակի դափնեկիր (1919)։ Յայտնի է նաեւ որպէս պատմաբան եւ քաղաքագէտ, 1890-1902 թուականներուն եղեր է Փրինսթոնի համալսարանի փրոֆէսոր, իսկ 1902-1910 թուականներուն՝ նոյն համալսարանի համալսարանապետ (rector)։
1911-1913 թուականներուն՝ Նիւ ճըրզի նահանգի նահանգապետ։
1914-1918 թուականներու առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ հանդէս եկեր (1917 թուականէն) Անտանտի կողմի մէջ։ 1917 թուականին Միացեալ Նահանգները մտեր է Առաջին համաշխարհային պատերազմի մէջ Անտանտի կազմի մէջ։ 1918 թուականի Յունուարին առաջ քաշեր է խաղաղութեան ծրագիր՝ իր նշանաւոր տասնչորս կէտերը։ Առաջին աշխարհամարտին Գերմանիայի, Աւստրո-Հունգարիայի եւ Թուրքիայի պարտութիւնէն յետոյ՝ գլխաւորած է ԱՄՆ-ի պատուիրակութիւնը Փարիզի խաղաղութեան վեհաժողովին։
Գլխաւորած է ԱՍՆ-ի պատուիրակութիւնը Փարիզի խաղաղութեան վեհաժողով 1919-1920 թուականներուն, որու արդիւնքները, սակայն, անբարենպաստ եղան Ուիլսընի համար։ ԱՍՆ Ծերակոյտը հրաժարեցաւ վաւերացնել Վերսալի հաշտութեան պայմանագիրը։ Մեծն Բրիտանիան եւ Ֆրանսան պահպանեցին իրենց առաջատար դերը համաշխարհային, յատկապէս եւրոպական քաղաքականութեան մեջ, որը իր արտայայտությունը գտաւ նաեւ Ուիլսընի նախաձեռնած Հայաստանի մանդատով (1920 թուականին ԱՍՆ-ի ծերակոյտը մերժեց այն) եւ Սեւրի հաշտութեան պայմանագրով ստեղծուելիք Հայկական պետութեան սահմաններու որոշման հարցին մէջ։ Նախագահութեան ժամկէտը աւարտելէն (1921) յետոյ հեռացեր է քաղաքական գործունէութիւնէն։
Ուիլսընը եւ Հայկական հարցը
Ուիլսընը Հայկական հարցի հայանպաստ լուծման եւ անկախ հայկական պետութեան հզօրացման ջատագով էր։ Կը պաշտպանէր ԱՄՆ-ի կողմէ Հայաստանի մանդատը ստանձնելու գաղափարը։ Սեւրի պայմանագրի իրողութիւները ամրագրելու նպատակով Ազգերու լիկայի յանձնարարութեամբ Ուիլսընի կողմէ գծուեցաւ թուրք-հայկական նոր սահմանագիծը (յայտնի է Ուիլսընի իրաւարարական պայմանակարգ կամ Ուիլսընի իրաւարար վճիռ անուններով)։ Սակայն արագ փոփոխուող միջազգային կացութիւնը, Անտանտի երկիրներու միջեւ հակասութիւններու սրումը, Խորհրդային Ռուսաստանի հզօրացումը եւ հակագրոհը, այդ նպատակով անոր մերձեցումը Քեմալական Թուրքիայի հետ, որուն հետեւանքով դադրեցաւ Հայաստանի առաջին հանրապետութեան գոյութիւնը՝ ձախողելով ոչ միայն Սեւրի պայմանագրի, այլեւ Ուիլսընի իրաւարար վճռի իրագործումը։
Արծիւ Վասպուրականի (յուշարձան, Ագարակ)
Արծիւ Վասպուրականի, յուշակոթող Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Ագարակ գիւղին մէջ՝ Աշտարակ-Ագարակ ճամբուն մօտ։
Պատմութիւն
Յուշարձանը նուիրուած է 1915 թուականի Վանի ինքնապաշտպանութեան մասնակիցներուն ։ Յուշարձանի կառուցման աշխատանքները սկսած են 1970-ական թուականներուն եւ աւարտած 1979 թուականին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Արագածոտնի մարզի յուշարձաններ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան յուշարձաններ
1687 թուական
1687 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 87րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1687 ծնունդներ
Խեչափառ
Խեչափառ, ծովային անասուն մըն է:
Բացատրութիւն
Խեչափառը կ'ապրի ծովուն մէջ, մանաւանդ խոնավ միջավայրներու մէջ:
Պլակօէւկրատ
Պլակօէւկրատը (Պուլկարերէն Благоевград), քաղաք մըն է որ կը գտնուի Պուլկարիոյ հարաւարեւմտեան մասին։ Պլակօէւկրատն է նաեւ վարչական կեդրոն Պլակօէւկրատ Քաղաքապետարանի եւ Պլակօէւկրատի մարզի մէջ. Ըստ 2011 թուականին տուեալներուն քաղաքի բնակչութիւնը կը կազմէ 70 881 ժողովուրդ։
Պլակօէւկրատը հարաւարեւմտեան Պուլկարիոյ տնտեսական եւ մշակութային կեդրոնն է։ Ան կը գտնուի Սթրումա Գետի ձորին մէջ, Րիլա եւ Փիրին սարերուն վարի մասերուն քովը։  Կը գտնուի 101 քիլոմեթր (63 մղոն) հեռաւորութեան հարաւ Սոֆիայէն, եւ Մակեդոնիոյ Հանրապետութեան սահմանի քովը։  Պլակօէւկրատը եզակի է, որովհետեւ ունի կեդրոնի հետիոտնին բնոյթը եւ 19-րդ դարու ճարտարապետութիւնը եւ բազմաթիւ հին սրճարաններ, հագուստի խանութներ, ճաշարաններ։
Պլակօէւկրատ քաղաքին մէջ երկու համալսարան զետեղուած են - «Նէօֆիթ Րիլսքի» եւ Պուլկարիոյ Ամերիկեան Համալսարանը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Եւրոպայի քաղաքներ
Թաւջութակ
Թաւջութակը, (violoncello) ջութակ ի ընտանիքին աղեղնաւոր երաժշտական գործիքներէն մէկն է: Թաւջութակը մենակատարող եւ նուագախմբային գործիք մըն է։ Եւ ունի չորս լարեր, որուն մեծ ձայնաստիճաններն են՝ տօ եւ սոլ, իսկ փոքր ձայնաստիճաններն են՝ րէ եւ լա։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երաժշտութիւն
Գէորգ Քհնյ. Տօնաթոսեան
'''Գէորգ Քհնյ. Տօնաթոսեան''', աւաղանի անունով՝ Թօկօ, որդի Արմենակի եւ Եղիսաբէթի, ծնած է արարկիրցի ծնողքէ, Անտիոնքի մէջ, 1907-ին։
Հայրը՝ Տէր Արմենակ, Անտիոքի հոգեւոր Հովիւը, ունեցած է 6 զաւակներ՝ Մարիամ, Արաքսի, Աննա, Անահիտ, Թօկօ եւ Տիգրան։
Ան նախակրթութիւնը ստանալ է ետք Հալէպի Ազգ Հայկազեան Վարժարանէն ներս, փափաքած է եկեղեցական ըլլալ։ Ազգայիններու ջանքերով ղրկուած է Երուսաղէմի Սրբոց Յակոբեանց դպրեվանքը։ Իր դասընկերներէն եղած է Երուսաղէմի Պատրիարք՝ Տ. Եղիշէ Արք. Տէրտէրեանը։ իբրեւեւ նահատակ քահանայի զաւակ, Ան արժանացած է տեսչութեան եւ դպրեվանիցիներուն մասնաւոր հոգածութեան ու գուրգուրանքին։
Թօկօ իր կեանքի ընկերը ընտրած է Քերոբ եւ Մարգրիտ Պեհլիվանեանի դուստրը՝ Զարուհին, որուն հետ պսակուած է 1931-ին, ձեռամբ Տ. Նշան քահանայ Մարգարեանի։ Ունեցած է մէկ զաւակ՝ Էլիզապէթ։
Գէորգ Քհնյ. Տօնաթոսեան մինչեւ վերջ լոյս հոգիով քահանայագործած է գիւղին մէջ։ Ատոր համար ալ ան սիրած ու սիրուած է համայն ժողովուրդէն՝ ե՛ւ քրիստոնեայ զոյգ համայնքներէն, ե՛ւ պետական շրջանակէն, ե՛ւ Առաջնորդէն ու ազգայիններէն։
Ան իր ետին ձգած է 12 տարիներու տնօրէնութեան, ուսուցչութեան ու քահանայութեան կարճ, բայց գործունէութեամբ բեւում ու իրագործումներով հարուստ վաստակ մը, ինչպէս նաեւ Ճէզիրէի Հայ գաղութին սրտին մէջ վառ պահած՝ տիպար հոգեւորականի անմեռ յիշատակը :
Գաղթ (յուշարձան, Նիւ Եորք)
Գաղթ, Հայ ժողովուրդի գոյատեւման, ուժն ու ճկունութիւնը խորհրդանշող կոթող ԱՄՆ-ի Նիւ Եորք քաղաքի Սուրբ Վարդան եկեղեցւոյ բակին մէջ։
Պատմութիւն
Յուշարձան-քանդակը նուիրուած է Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին, ստեղծուած է ԱՄՆ-ի Հայկական եկեղեցւոյ արեւելեան թեմի համար։ Տեղադրուած է 6 Հոկտեմբեր 2015-ին՝ Նիւ Եորքի Սուրբ Վարդան եկեղեցւոյ բակին մէջ: ։ Կոթողը օծած է ԱՄՆ-ի Արեւմտեան թեմի առաջնորդ՝ Արքեպիսկոպոս Խաժակ Պարսամեանը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայոց ցեղասպանութեան յուշարձաններ
Ներսէս Ա. Քհնյ. Թաւուգճեան
Ներսէս Ա․ Գհնյ․ Թաւուգճեան(1870-1934), Քահանայ։
Կենսագրութիւն
Ներսոյի որդին՝ Գրիգոր լոյս աշխարհ կու գայ այնթապցի ծնողքէ, Այնթապցի մէջ, 1870-ին։
1879-ին, իր նախնական կրթութիւնը ստացած է Ացգ․ Ներսէսեան Վարժարանը, ապա օտար լեզու մը սորվելու փափաքով, 1882-1885 տարիներուն յաճախած է Ֆրանչիսկեան միաբաններու նորաբաց դպրոցը։ Բայց դժգոհ մնալով անոնց կրթական դրութենէն, ձգած է դպրոցը ու հետեւած արհեստի եւ դարձած՝ արհեստաւոր մանուսայագործ(կերպասագործ)։ Քանի մը տարիներու աշխատանքէն գոյացած նիւթական խնայողութեամբ՝ ծրագրած է աւելի բարձր վարժարան յաճախել՝ բարձր ուսում ստանալու համար։
Դժբախտաբար իր հօր կանխահաս մահը պատճառ եղած է, որ չիրականանայ իր երազը։ Ան ձգած է դպրոցը եւ ընտանիքին ապրուստը ապահովելու համար նետուած է ազատ ասպարէզ եւ դարձած՝ արհեստաւոր։ Հազիւ ինքզինք գտած՝ մտածած է ի ուսման ծարաւը յագեցնելու մասին։ Գտած է գիշերային դպրոց մը, եւ շնորհիւ ինքնաշխատութեամբ՝ զարգացած եւ տիրապետած է թրքերէն լեզուին։ Ջբաւարարուելով իր ունեցած ուսումով, այս բ անգամ փորձած է բարերարներու եւ ազգայիններու աջակցութեամբ ուսումը շարունակել։ 1896-ին կը յաջողի բարեկամներու բարեխօսութեամբ իբրեւ ձրիավարժ սան մտնել Կ․Թ․ Գոլէճը։ Թէեւ ունեցած է ին անդհանուր զարգացումը համազօր էր Ֆրէշմէն կարգի, բայց անգլերէն չգիտնալուն պատճառաւ ստիպուած է զանազան կարգերու հետ դաս առնել։ Նոյն տարին ապրուստի մտահոգութեամբ, իբրեւ այցելու ուսուցիչ, շաբաթը տասնչորս պահ դասաւանդած է Վարդանեան Կրթարանին մէջ։ Յաջորդ տարին նոյն դրութեամբ շարունակած է ուսումը, որպէս կրթաթոշակ դոյզն վճարում մը կատարելով Գոլէճին։
Բայց 1899-ին վերամուտին յանկարծ ստացած է ազդարարագիր մը, թէ Գոլէճի աշակերտ ըլլալէ դադրած է։ «Բիւզանդիոն» օրաթերթին մէջ տպուած «Հաղորդութենէ Ետքը Ծոմապահութիւն» խորագրով յօդուածը, որ Հակա-Գոլէճ ու հակաբողոքականութիւն կծու արտայայտութիւններ ունէր, իրեն վերագրած էին, ինչ որ ճիշդ չէր, որովհետեւ խնդրոյ առարկայ յօդուածագիրը եղած է Ա․Ն․ Նազարէթեան (Ա․Ն․Նազար)։ Այդ շրջանին իր հետ աշակերտ ըլլալէն դադրած են նաեւ քանի մը տասնեակ ուսանողներ, որոնք կուսակցական ըլլալու կասկածը ներշնչած էին Գոլէճի պատասխանատուներուն։
Կ․Թ․ Գոլէճը ձգելէ ետք, այդ տարին ան մնայուն ուսուցիչ նշանակուած է Վարդանեան Կրթարանի, բայց միաժամանակ իբրեւ եկեղեցասէր ու ազգասէր երիտասարդ ծրագրած է ամբողջութեամբ նուիրուիլ ազգին ու եկեղիցիին։ Ատոր համար իբրեւ քահանայութեան թեկնածու խնդրագիր ներկայացուցած է Արմաշի Դպրեվանքին՝ Կրօնական ուսումը կատարելագործելու համար։ Ինքն է, որ քանի մը եկեղեցասէր երիտասարդներու հետ հիմնած է 1897-ի «Եկեղեցասիրաց» անուն ընկե ընկերակցութիւնը, որուն նիւթական աջակցութեամբ եւ պաշտպանութեամբ ղրկուած է դպրեվանք, հետեւած է քահանայակաան դասընթացքներու՝ մասնաւոր դասեր առնելով Արմաշի փոխ վանահայր Եղիշէ Եպս․ Դուրեանէն։
Ինքն է որ հերոսամարտի ընթացքին, անօթութեան եւ անըստուզութեան շրջանին մէջ, դուրս եկած է Այնթապէն, այցելած է Հալէպ ու Պէյրութ եւ դիմած է Ֆրանսական վերին իշխանութեան՝ քաղաքական եւ տնտեսական ապահովութեան այցելած է նաեւ Եգիպտոս։ Ան գրած է Վեհափառ Հայրապետին, Ամերիկայի այնթապցի հայրենակիցներուն եւ դիմած է Հ․Բ․Ը․Միութեան, ուտեստեղէնի եւ ռազմանիւթի համար օգնութիւն խնդրելով բոլորէն։
Տէր Ներսէս ընտանեօք հաստատուած է Հալէպ, ուր տարագրուած են աւելի քան տաս հազար այնթապցիներ, որոնք իրենց բնակութիւնը հաստատած են առաւելաբար փայտեայ կամ թիթեղեայ հիւղավաններուն մէջ։
Տէր Ներսէս առանց յուսահատելու դարձեալ լծուած է Հալէպ տարագրուած իր հայրենակիցներուն կեանքը կազմակերպելու աշխատանքին։ Իրեն գաղափարակից Հայրենակիցներուն հետ միասնաբար հիմը դրած է Հալէպաբնակ Այնթապցիներուն Հայրենակիցական Միութեան, 23 Մարտ 1921-ին։ Ապա, գործակցութիւն հաստատած է Կիլիկեան Գաղթականաց Միութեան ու անոր բացած դպրոցին հետ։
Մահ
Դժբախտաբար այս նուիրեալ հոգեւորականը ունեցած է եղերական վախճան մը։ 1934-ի Յուլիս 3-ին, ան վատարար զոհ կ՛երթայ Կարապետ Գասպարեան կոչուած ստոր հայու մը գնդակին, որովհետեւ ամունալուծուած այդ ստահակին պահանջին գոհացում չէր տուած, «դիեցիկ մանուկը մօրմէն բաժնելով հօր յանձնելու ապօրինութիւն»ը յանձն չէր առած Տէր Հայրը։
5 Յուլիս 1934- ին, ան իր աչքերը առ յաւէտ կը փակէ այս աշխարհին, ցնցելով ու սուզի մատնելով իր եկեղեցին, մանաւանադ իր ծուխերն ու հայրենակիցները։
Քեմփ Ռոգ
«Քեմփ Ռոգ: երաժշտական արձակուրդներ» (անգլ.՝ Camp Rock) երիտասարդական ֆիլմ։ ԱՄՆ-ի առաջնախաղ ներկայացումը տեղի ունեցաւ, Յունիս 20 2008-ին։ Ռուսիոյ առաջնախաղ ներկայացումը տեղի ունեցաւ 25 Դեկտեմբեր 2010-ին։
Նիւթ
Միտչի Թորրեսը կը փափաքի յաճախել Ռոք ճամբար, ուր՝ կը մնան հարուստ ծնողներու երեխաները։ Դժբախտաբար իր ծնողքը չեն կարողանար իրեն ղրկել ճամբար։ Վերջապէս Միտչիի մայրը կը գտնէ աղջկան օգնելու հնարաւոր միջոցը։ Ան այնտեղ կ՛աշխատի որպէս խոհարարուհի եւ Միտչիին իր հետ կը տանի։ Ճամբար հասած՝ Միտչին կը հանդիպի իր նոր ընկերուհի՝ Գէյդլինի եւ ճամբարի «սքանչելի» Թեսին։ Չցանկալով բոլորի կողմէն անտեսուած ըլլալ, Միտչին Թեսին կ՛ըսէ, որ իր մայրը հարուստ գործարար կին է եւ աղջիկները կ՛ընդունին իրեն իրենց շրջապատին մէջ։ Բայց հիմա Միտչին ստիպուած է գաղտնիքը պահել, որ իր մայրը ճամբարին խոհարարուհին է։
Դերերը
Ստորոգութիւն:Շարժարուեստ
Ոսկրայօդաբորբ
Ոսկորայօդաբորը, յօդաբորբերուն տեսակներէն ամէնէն շատ պատահողն է: Այս մէկը կը պտահի թէ մեծ եւ թէ փոքր յօդերուն, ինչպէս՝ մատներու, ձեռքի դաստակի, ոտքի, կռունկի, կոնքի, զիստի, ծունկի եւ ողնոսկրներու յօդերուն մէջ:
Ոսկրայօդաբորբը կը պատահի միջին տարիքին, եւ ժամանակի ընթացքին կը զարգանայ: Այս հիւանդութիւնը երկու սեռերուն պարագային հաւասարապս կը պատահի՝ 50 տարեկանէն առաջ, սակայն 50 տարեկանէն ետք՝ ոսկրայօդաբորբը աւելի կը պատահի կիներուն մօտ քան տղամարդոց:
Ոսկրայօդաբորբը ամէնէն շատ կը պատահի տարեցներու մօտ, որովհետեւ անոնց կեանքը աւելի նստակեաց է, եւ անոնց յօդը շատ աւելի վնասի ենթարկուած է: Տարիներու ընթացքին, տարեցներուն մօտ յօդերը կը սկսին կամաց-կամաց հիւծիլ, եւ այդ պատճառով ալ ոսկրայօդաբորբը կը կոչուի Ոսկրայօդաբորբ նաեւ հիւծիչ յօդաբորբ:
Ախտանշաններ
Ոսկրայօդաբորբի ախտանշաններն են հետեւեալները՝
Ախտապատճառներ
Ոսկրայօդաբորբի ախտապատճառներն են հետեւեալները.
Ախտաճանաչում
Ոսկրաբորբի ախտաճանաչումին համար խիստ կարեւոր են յօդերու Ք ճառագայթայի նկարումներ, որոնց միջոցով կարելի է յայտնաբերել յօդախորշի բացակայութիւնը եւ ոսկորներու ծայրամասերու միաձուլումը: Արեան քննութինները ոչ մէկ ձեւով կրնան օգնել այս ախտաճանաչումի գործընթացին:
Զբօսաշրջութեան Միջազգային Օր
Զբօսաշրջութեան Միջազգային Օր (անգլերէն՝ World Tourism Day), 1979 թուականէն սկսեալ Զբօսաշրջութեան համաշխարհային կազմակերպութեան գործադիր խորհուրդն Սպանիոյ Թոռեմոլինոս քաղաքին մէջ՝ 1979 թուականի Սեպտեմբերին, կայացած 3-րդ նստաշրջանի ընթացքին առաջարկած է իւրաքանչիւր տարի Սեպտեմբեր 27-ին նշել Զբօսաշրջութեան միջազգային օրը, որ կը համընկնի յիշեալ կազմակերպութեան կանոնադրութեան ընդունման օրուան հետ :
Ոսկրայօդաբորբ
Ախտաբանական Փոփոխութիւններ
Ոսկրայօդաբորբի ախտաբանական փոփոխումթիւնները կը սկսին յօդի աճառային հիւսուածքին մէջ: Այս փոփոութիւնները պատճառ կը դառնան, որ աճառային հիւսուածքը հիւծի եւ յօդի ոսկորներուն ծայրամասային մակերեսները իրարու քսուելով մաշին եւ միաձուլուին, ինչ որ յօդի ամբողջական անշարժոթեան պատճառը կը դառնայ: Աւելորդ եւ անբնական ոսկրային կոշկախթանները յօդին շուրջ կ՛աճին: Յօդին կապաները (ligaments) եւ մկանները կը տկարանան եւ կը պնդանան: Յօդի շարժումները կը դժուարանան եւ կը նուազին: Իւրաքանչիւր շարժումի հետ կը յառաջանայ յօդացաւ, որ սկզբնական շրջանին կ՛ըլայ ժամանակաւոր, սակայն յետագային կը դառնայ մնայուն՝ շարժումով կամ առանց շարժումի: յաս հանգրուանին, անհատը անկարող կ՛ըլլայ բնական ձեւով աշխատիլու եւ ապրելու:
Զբօսաշրջութեան Միջազգային Օր
Զբօսաշրջութեան միջազգային օրը նշելու նպատակն է բարձրացնել համաշխարհային հանրութեան իրազեկուածութիւնը՝ զբօսաշրջութեան եւ անոր ընկերային, մշակութային, քաղաքական եւ տնտեսական նշանակութեան վերաբերեալ, ինչպէս նաեւ խթանել տարբեր երկրներու ժողովուրդներու միջեւ կապերու զարգացումը ։
Զբօսաշրջային առաջին գործակալութիւնը բացուած է 1841 թուականին՝ Անգլիա, Թոմաս Քուքի կողմէ: Յատկանշական է, որ խմբային զբօսաշրջութեան գաղափարը 33-ամեայ քարոզիչը յղացած է՝ հարբեցողութեան դէմ պայքարի նապատակով: Ան կազմակերպած է ուղեւորութիւններ դէպի Անգլիոյ տարբեր շրջանները, պայմանով, որ մասնակիցները այդ ընթացքին ոգելից ըմպելի չօգտագործեն:
Աւելի քան 30 տարիէ ի վեր զբօսաշրջութեան տօնը կը նշուի բազմաթիւ երկրներու մէջ։ Այս օրը տեղի են կ՛ունենան զբօսաշրջութեան եւ զբօսաշրջային գործունէութեան նուիրուած հաւաքներ, տօնակատարութիւններ եւ փառատօններ ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Գաղափարներու եւ Դէպքերու Յեղաշրջում
Դէպքերու արտաքին յեղաշրջումը արդիւնքն է նախ եւ առաջ ԺԸ. Դարու ԵՒՐՈՊԱԿԱՆ ՔԱՂԱՔԱԿՐԹԻՒԹԵԱՆ ՀԶՕՐ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ։Այս զարգացման հետեւանքներէն մէկը եղաւ Արեւմուտքի եւ Արեւելքի յարաբերութեանց եւ կապերուն յաւելումը։
Օսմ.կայսրութեան յոյն տարրը առաջինը եղաւ,որ աւելի սերտ շփման մէջ մտաւ Եւրոպայի հետ։Այս յարաբերութիւնները կը դիւրանային այն պատճառով, որ յոյները արտասահմանի մէջ, օրինակ՝ Ռուսիոյ հարաւը, Վիեննա, Ֆրանսա, առեւտրականներու գաղութներ ունէին։
Յոյներու միջոցաւ է,որ ֆրանսական Յամայնագիտարանի հեղինակներէն Մոնթեսքիէոյի, Վոլթերի եւ ռուսիոյ ընթերցումը տարածուեցաւ պոլսոյ քրիստոնեայ ժողովուրդի լուսամիտ դասակարգին մէջ։
Ռուսիոյ եւ Աւստրիոյ տեւական յառաջխաղացքը ինչպէս, նաեւ ԺԸ. Դարուն օսմ. Կայսրութեան ընկրկումը, իրենց ազդեցութիւնը ունեցան Արեւելքի քրիստոնեայ բոլոր ժողովուրդներու մտքին վրայ, անոնց զգացնել տալով իրաւակարգի փոփոխութեան մը կարելիութիւնը։
Ֆրանս.յեղափոխութեան(1789)անմիջական հետեւանքը այն եղաւ, որ օսմ.կայսրութիւնը փրկուեցաւ անդամահատութենէ, Ռուսիան եւ Աւստրիան շեղեցնելով իրենց նպատակէն եւ անոնց բանակները զբաղեցնելով յեղափոխութեան եւ կայսրութեան պատերազմներուն մէջ.միւս կողմէ սակայն ազատագրութեան եւ անկախութեան իր գաղափարներով յսկայական ազդեցութիւն ունեցաւ օտար տիրախետութեան ենթակայ բոլոր ժողովուրդներուն վրայ։Շնորհիւ ֆրանսական յեղափոխութեան եւ անոր շարունակութիւնը եղող 1848-ի յեղափոխութեան է, որ պարտադիր սկսաւ դառնալ այն սկզբունքը, ըստ որում ամէն ազգութիւն գերիշխան մարմին մը կը կազմէ, որ ինչ որ ըլլայ իր տկարութիւնը, չի կրնար օտար տիրապետութեան մը ներքեւ դրուիլ առանց իր համաձայնութեան, ոչ ալ հոն պահուիլ ՝ հակառակ իր կամքին։
ԳԵՐՄԱՆԱԿԱՆ ՌՈՄԱՆԹԻԶի ազդեցութիւնը եւ յատկապէս յերտերինը, որ արդարօրէն կոչուած է նոր ազգերու հայրը, նմանապէս շատ մեծ եղաւ ճնշուած ժողովուրդներուն վրայ, մէջը հաշուած նաեւ հայերը, որոնք հաղորդակից էին այս գաղափարներուն, դորպատի համալսարանին հայ ուսանողներուն միջոցաւ։
Ասկէ զատ, ԺԹ դարուն սկիզբը, երկու բարեկարգիչ մեծ վեհապետներ երեւան եկան արեւելքի մէջ՝ եգիպտոսի փոխարքայ ՄԵՀՄԷՏ ԱԼԻ եւ թուրքիոյ ՄԱՀՄՈՒՏ Բ սուլթանը։Անոնց երկուքին ալ գահակալութեՆ շրջանը աւանդութեան հետ խզում մը եղաւ, տեսակ մը ցնցում, եւ նպաստաւոր պայմաններ ստեղծեց՝ արեւելքի այլազան ժողովուրդներու զարթօնքին համար։
Յետագային, ԻՏԱԼԱԿԱՆ ՌԻԶՈՐԺԻՄԵՆՈՒԹՈՆ եւ այն կռիւները, որոնք յանգեցան իտալական պետութեան ստեղծումին, ինչպէս նաեւ կարիպալտիի մեծ դէմքը, շեշտուած ազդեցութիւն մը ի գործ դրին ստրկացուած ժողովուրդներու երեւակայութեան վրայ։Երիտասարդ իտալիոյ պատգամաբերը՝ մածծինի ոգեկոչած է արդէն ճնշուած բոլոր ազգերու ազատագրութիւնը, իբրեւ իտալական իր հայրենիքի ազատագրութեան հետեւանքը եւ իբրեւ անոր իրական անկախութեան պայմանը։
Վերջապէս, հարկ է յիշատակել նաեւ վիկտոր Յիւկոյի եւ իր մարդկայնական իտէալին ազդեցութիւնը։
1848-ի յեղափոխութիւնները գործնականին մէջ շատ աւելի անմիջական ազդեցութիւն մը գործեցին ստրկացուած ժողովուրդներուն վրայ, քան 1789-ի յեղափոխութիւնը։Արդարեւ, 1848էն ետք կը սկսին պատմական կոչւած ազգերու պահանջները, ինչպէս իտալիա, Յունգարիա եւ Լեհաստան, որոնք հայաստանի նման կորսնցուցած էին իրենց անկախութիւնը։
Կրօնական առաքելութիւններն ալ իրենց լայն բաժինը ունեցան արեւելքի այս ժողովուրդներուն զարթօնքին մէջ։Անոնց գործը վերակենդանութեան տարրերէն մէկը հանդիսացաւ։ԺԷ. Դարէն սկսած ֆրանսացի Յիսուսեաններեւ յետոյ Լազարիստներ ու Տոմինիկեաններ ֆրանսական վարժարաններ բացին թուրքիոյ մէջ։ԺԹ. Դարուն հրապարակ եկան նաեւ անգլիացի բայց մանաւանդ ամերիկացի բողոքական միսիոնարներ։Անոնք տեղական լեզուով հրատարակեցին եւ տարածեցին Աստուածաշունչը.Կրթական հաստատութիւններ հիմնեցին եւ այսպէսով բացայայտ ազդեցութիւն ունեցան յառաջադէմ գաղափարներու ուղղութեամբ։
Պէտք է յիշել նաեւ եւրոպայի եւ մերձաւոր արեւելքի միջեւ առեւտրական փոխանակութեանց աստիճանական յաւելումը, որովհետեւ ապրանքներու փոխանակութիւններուն կ'ընկերանան անպայման գաղափարներու փոխանակութիւններ։
ԺԹ. Դարու առաջին կէսէն սկսեալ կը սկսի Պալքանեան անկախ կամ ինքնավար պետութիւններու կազմութիւնը, ինչպէս նաեւ Ռուսական կայսրութեան թափանցումը Անդրկովկասի եւ արեւելահայաստանի մէջ։Բոլոր այս դէպքերը նպաստեցին ամրապնդելու եւ քաջալերելու հայկական վերածնունդը։
Աղբիւրներ
Հայոց Պատմութիւն,Հրանդ Փաստրմաճեան,էջ 28-29-30
1688 թուական
1688 թուական, նահանջ տարի, 17րդ դարու 88րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1688 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1688 մահեր
Ստորոգութիւն:1688
Գարեգին Բաբազեան
Բաբազեան Գարեգին Յովհ. Լեզուագէտ, թարգմանիչ, ծնած Իզմիր 1833-ին, աշակերտ Մեսրոպեան վարժարանի՝ ուր Պետրոս պէյ Եուսուֆի հաստատած ֆրնս. Եւ անգլիերէն լեզուաց ուսուցման շնորհիւ կը հմտանայ անոնց: Մեսրոպեանի շրջանը լրացնելու, ժամանակակից բոլոր անգլիագէտներուն պէս՝ իբր թարդման կը ծառայէ Խրիմի պատերազմին (1854-1856) անգլիական բանակին մէջ՝ ուր սիրելի կը դառնայ զօրապետին, որ կը խոստանայ Անգլիա ղրկել զինք յետ պատերազմի: Խոստումը կ՚իրագործուի: Բաբազեան կ՚անցնի Անգլիա, քանի մը տարի մը մնայ հոն, ապա կը մեկնի Ցուրիխ՝ ուր կ՚ապրի երկար ատեն ու կը մտերմանայ անգլ. Ամոլի մը, որուն, որուն ամուսնոյն մահէն ետք 1868-ին կը պսակուի կնոջ հետ: Այս անգլուհին կը սորվի յետոյ հայերէն եւ անձնուէր զօրավիգը կ՚ըլլար հայ ամուսնոյն: Բաբազեան իր կնոջ հնտ Իզմիր կը դառնայ եւ Ընթերցարան մը կը հիմնէ եւ 1876-ին նորէն Անգլիա կը վերադառնայ ամենակարեւոր եւ անմոռանալի դեր մը կատարելով, ինքը հանդիսանալով Հայկ. Խնդրին շարժման որդին եւ զսպանակը Լոնտոնի եւ Մանչեսդրի Հայոց օժանդակութեամբ իր անձնական բարեկամ Ճէյմս Պրայսի՝ նաեւ վարիչը Պոլսոյ պատրիարքարանի բռնելիք ուղղութեան: Իր ատենապետութեամբ կը գումարուի 19 Մարտ 1878-ին անգլեւհայ Յանձնաժողովի նիստը Պրայսի տան մէջ, ի պատրաստութիւն արտաքին գործոց նախարար Լորտ Տէրպիի մատուցուելիք Յիշատակագրին, Հայկական Խնդրոյն վրայ: 1882-1883-ի ատենները Իզմիր կը վերադառնայ եւ 90ական թուականին կրկին Անգլիա կ՚անցնի Հայկ. Հարցին վերարծարծման հետեւանքով: 1894-ին Երուսաղէմ ուխտագնացութեան կ՚երթայ եւ Իզմիր դառնալով՝ հոն կ՚ապրի ցմահ (1908 մարտ): Բաբազեան բացի ազգային դատով աշխատելէն՝ Ճէլմս Պրայսի Մասիս բարձրանալուն նկարագրականը ներկայացնող «Transcaucasia and Ararat» երկը թարգմանած է եւ 1890-ին Պոլիս տպել տուած: Յաջողապէս թարգմանած է նաեւ Շէյքսբիրի Համլէթ ու Օթելլօն. Ալեւոյթի տարիներուն ալ սկսած էր յանգաւոր թարգմանել Հոմերոսի Իլիականը՝ որմէ նմոյշ մը միայն երեւաց:
Արծիւ (պաշտօնաթերթ)
Արծիւ (Ardziv անգլերէնով) ՀՅԴ Գանատայի Երիտասարդական Միութեան պաշտօնաթերթն է։
Պատմական
Արծիւ պաշտօնաթերթը ապրիլ 1991-ին ծնունդ առած է։ Անդրանիկ խմբագրական կազմը կը բաղկանար հետևեալ անդամներէն՝ Շողեր Մարգարեան, Լիզէթ Սարաֆեան և Ծովինար Տէր Խաչատուրեան։
Հայկական ցեղասպանութեան նուիրուած, 20 էջերէ բաղկացած առաջին թիւը Գանատահայ երիտասարդութեան մէջ բոցավառեց հայերէն ընթերցելու և հայերէնով գրելու կրակը։ Առաջին խմբագրականին մէջ գրուած է թերթ մը ունենալու գեղեցիկ գաղափարի ծնունդին մասին։ Խմբագրականը կը գրէ՝
«Նոր թերթի մը հրատարակութիւնը հայ համայնքին մէջ ընդհանրապէս կը նշուի խմբագրին գոռոզ խօսքերով եւ ընթերցողներու անտարբերութեամբ ու յուսախաբութեամբ։ «Արծիւ» -ը նման զգացումներ պիտի չի ներշնչէ համայնքին։ Արծիւը Գանատայի միակ հայկական պարբերաթերթն է, հրատարակուած երիտասարդութեան կողմէ եւ ուղղուած երիտասարդութեան։ «Արծիւ» -ի բովանդակութիւնը, որ պիտի ըլլայ երեք լեզուներով, հայերէն, ֆրանսերէն եւ անգլերէն, անկասկած պիտի շահագրգռէ ներկայ հայ սերունդը։ Անկասկած, որովհետեւ սոյն պարբերաթերթին գաղափարը ծնունդ առաւ նոյն երիտասարդութեան մտքին մէջ, իսկ հրատարակման ծրագրումը խլեց նոյն այդ երիտասարդութեան ժամանակը։ Երեք լեզուներու գործածումը անհրաժեշտ կը նկատենք բոլոր հայ երիտասարդներուն համար մատչելի դառնալու մտահոգութեամբ։ Դժբախտ իրողութիւն մը որ չենք կրնար հերքել։
Գալով մեր խորհրդանիշին, արծիւը մեծ նշանակութիւն ունէր հին հայկական դիցաբանութեան եւ քրիստոնէական Աստուածաբանութեան մէջ։ Միեւնոյն ժամանակ, արծիւը ունի այժմէական մեծ նշանակութիւն։ Ան կը ներկայացնէ հայ ժողովուրդի կամքն ու անկախութեան ձգտումը, որ փաստուեցաւ անկախ հանրապետութեան 1918-ի ճակատամարտերով եւ Արցախի ժողովուրդի հերոսական պայքարով։ Հետեւաբար, «Արծիւ» պարբերաթերթը սոյն գաղափարներու իրականացումը կը հետապնդէ։:
Վերջապէս, կ՛ուզենք յստակացնել թէ այս թերթը ազատ բեմ մըն է գաղափարներու, որոնք հայ երիտասարդութիւնը կը ներկայացնեն կամ անոր կը վերաբերին։ «Արծիւ» -ը իր նպատակին կը հասնի երբ ընթերցողներուն հետ կապի կը մտնէ։ Հետեւաբար, մեր դռները բաց են ձեր նամակներուն, կարծիքներուն եւ առաջարկներուն։ Այս խօսքերով, կ'անցնինք դիմագրաւելու նոր հանգրուաններ։
-ՀՅԴ-ԳԵՄ-ի Կեդրոնական Վարչութիւն»
Թէև սկզբնական շրջաններուն թերթը կանոնաւոր հերթականութեամբ կը հրատարակուէր, տարիներու ընթացքին, սակայն, զանազան պատճառներով, Արծիւի հրատարակութիւնը կը կաղայ ու դժբախտաբար կը դադրի լոյս տեսնելէ կիսատ թողելով անոր նուիրական գործը։ 2011-ին, ՀՅԴ-ԳԵՄ-ի 39-րդ պատգամաւորական ժողովի ընթացքին կը որոշուի թէ Գանատահայ երիտասարդին ձայնը արձագանգող պաշտօնաթերթը պէտք է անգամ մը ևս ներկայութիւն ըլլայ մեր գաղութներէն ներս. Թէ Արծիւը անգամ մը ևս պէտք է սաւառնի։
Արծիւը այսօր
Այսօր, իր այժմէականացած էջերով և կայքէջով, Արծիւը կրկին կը հրամցուի հայ երիտասարդին, առիթ ստեղծելով որ ան կարենայ թռիչք տալ իր երևակայութեան, արտայայտել իր մտահոգութիւնները, պահանչատէրը դառնալ իր արդար իրաւունքներուն և քաջութեամբ պոռթկալ անարդարութեան դէմ։ ՀՅԴ-ԳԵՄ-ի Արծիւ պաշտօնաթերթը կը հրատարակուի երեք ամիսը անգամ մը ու կը սփռուի Գանատահայ գաղութին ձրիաբար։ Արծիւի յօդուածները կ'արձագանգեն Գանատահայ երիտասարդին մտահոգութիւնները, ներառեալ Հայ Դատի, Հայ մշակոյթի ու Հայաստանի քաղաքական, ընկերային և տնտեսական իրավիճակներու վերլուծականները։
Կապեր
Ստորոգութիւն:Արեւմտահայերէն յօդուածներ այբբենական կարգով
Խորէն Տէր Յարութեան
Խորէն Տէր Յարութեան (2 Ապրիլ1909 - 1991), հայազգի աշխարհահռչակ քանդակագործ։ Արարած է ոչ միայն քանդակագործութեան, այլ նաեւ կրաֆիկայի եւ գեղանկարչութեան ասպարէզներուն մէջ։ Անոր ստեղծագործութեան ողջ հիւսուածքի միջով անցնող առանցքային թեմաներ կան. ընտանիք, մայրութիւն, ոճրագործութիւն, եղեռն, պատերազմ։
= Կենսագրութիւն = Ծնած է 1909-ին Արեւմտեան Հայաստանի Խարբերդ նահանգի Աշոտաւան գիւղին մէջ։ 1921-ին հաստատուած է ԱՄՆ-ի մէջ, Մասաչուսեթս նահանգի Վուսթր քաղաքին մէջ։ Սորված է տեղի միջնակարգ, նաեւ Վուսթրի արուեստի թանգարանին կից գեղարուեստի դպրոցներուն մէջ։ 1930-ին մեկնած է Ժամայքա, եւ քանի մը տարի բնակած է այդտեղ։ Արեւադարձային պերճաշուք գունագեղութիւնը որոշիչ կը դառնայ Տէր-Յարութեանի արուեստի ձեւաւորման հարցին մէջ։
Նուաճումներ
Խորէն Տէր-Յարութեանը ունեցած է բազմաթիւ անհատական ցուցահանդէսներ (ԱՄՆ, Ճամայքա, Անգլիա, Շոտլանտիա, Իտալիա, Ֆրանսա), սկսած 1929-էն մասնակցած է համաշխարհային ճանաչում ունեցող արուեստագէտներու հետ համատեղ ցուցահանդէսներուն (Մայոլ, Տեսպիօ, Փիքասօ, Կապօ, Լիբշից), արժանացած է տասնեակ մրցանակներու։ Անոր արուեստը ըստ արժանւոյն գնահատուած է արուեստի քննադատներու կողմէ, լայն արձագանգ գտած է ամերիկեան եւ այլ երկիրներու մամուլին մէջ։
Գործունէութիւնը Հայաստանի մէջ
Արուեստագէտը առաջին անգամ Հայաստան այցելած է1970-ին, Արտասահմանեան երկիրներու հետ բարեկամութեան եւ մշակութային կապերու հայկական ընկերութեան հրաւէրով։ Տէր-Յարութեանը Երեւանի արուեստասէր հասարակայնութեան ներկայացած է 1971-ին անհատական ցուցահանդէսով, որ բացուեցաւ Երեւանի նկարիչի տան մէջ։ 1983-ին արուեստագէտը իր գործերը կը տեղափոխէ Հայաստան. թիւով 90 քանդակ, 160 կրաֆիկական աշխատանք, 17 գեղանկար։ Անոր անհատական ցուցահանդէսը կը բացուի Հայաստանի ազգային պատկերասրահի Էջմիածինի մասնաճիւղին մէջ։ Այս բոլոր գործերը ան մեծ սիրով կը նուիրէ ՀԱՊ-ին, իսկ 1994-ին Էջմիածինի մասնաճիւղին մէջ կը բացուի Խորէն Տէր-Յարութեանի ստեղծագործութիւններու մշտական ցուցադրութիւնը։
Խորէն Տէր-Յարութեանը վախճանած է 1991-ին Նիւ Եորքի մէջ, դժբախտ պատահարի՝ ինքնաշարժի արկածի հետեւանքով։
= Ստեղծագործութիւններ = Տէր-Յարութեանի ստեղծագործութիւնները կը գտնուին տարբեր թանգարաններու եւ մասնաւոր հաւաքածուներու մէջ, մոնումէնտալ աշխատանքները տեղադրուած են ԱՄՆ-ի քանի մը քաղաքներու մէջ. «Փոքր Մհեր», «Գիւտարար» (Ֆիլատելֆիա), նաեւ Հայաստանի մէջ. «Վերածնուած Հայաստան»` Երեւան։ Լաւագոյն գործերէն են «Ցեղասպանութիւն», «Լեդան եւ կարապը», «Լեռներու մայրը», «Պտղաբերութիւն», «Ծովային թռչունը եւ ձուկը»։ Քանդակագործի ստեղծագործութիւնը շատ ինքնատիպ է եւ անհատական։ Այդ անհատականութիւնը կը բխի անոր արուեստի ազգային էութենէն, որ չի խանգարեր այն բնորոշել որպէս համամարդակային նշանակութիւն ունեցող արուեստ։ Իր շատ ձեռնարկումներուն մէջ ան ուղղորդուած է համաշխարհային ժառանգութեան աւանդոյթներով եւ լաւագոյն աշխատանքները այդ ժառանգութեան ժամանակակից հայեացքով ընկալման արդիւնքն է։ Ըմբռնելով հայ քանդակագործութեան ընդհանուր ոճը, փորձած է ստեղծագործել նոր ժամանակներու գաղափարական բնագիրներուն մէջ։
Ցուցադրութիւն
Տէր-Յարութեանի ամբողջական ցուցադրութիւնը կազմակերպուած է պատկերասրահի Էջմիածինի մասնաճիւղին մէջ, որ այն ժամանակ կը զբաղեցնէր Գէորգեան ճեմարանի շէնքը։ Անկախութեան տարիներուն ճեմարանը եկեղեցւոյ վերադարձնելէն ետք թանգարանը տեղաւորուած է կինոթատրոնի շէնք, եւ այսօր բոլորովին ոչ այդ նպատակի համար նախատեսուած սրահին մէջ կը ցուցադրուի սփիւռքահայ արուեստագէտի աշխատանքներու, կարելի է ըսել, մէկ հինգերորդ մասը։
Տես նաեւ
= Յղումներ =
Ստորոգութիւն:2 Ապրիլի ծնունդներ Ստորոգութիւն:1909 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1991 մահեր Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Քանդակագործներ Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ քանդակագործներ Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ գեղանկարիչներ
Մակար Ա. Թեղուտցի
'''Մակար Ա. Թեղուտցի' (Տէր-Պետրոսեան'', ), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1885-էն։ Յաջորդած է Գէորգ Դ. Կոստանդնուպոլսեցիի։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 6 Ապրիլ 1813-ին Պիթլիս նահանգի Թեղուտ գիւղը։