cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ալեքսանդր Ա․ Սահինեան
Կենսագրութիւն
Համաշխարհային Բ. Պատերազմի տարիներուն՝ 1942 թուականին կը մեկնի ճակատ, ուր կը վիրաւորուի ու ետ կը վերադառնայ 1943 թուականին: Նոյն տարին իսկ կ'ընդունուի ԽՍՀՄ ԳԱ (Գիտութիւններու Ակադեմիայի) Պատմութեան ինսդիդուտի (Համալսարանի) ասպիրանդականի բաժինը: 1958 թուականէն եւ մինչեւ իր մահը որպէս նոյն բաժնի տնօրէն (վարիչ) կը պաշտօնավարէ: Ալեքսանդր Սահինեան վախճանած է Նոյեմբեր 4, 1982 Երեւան: 1984 թուականին յետմահու կ'արժանանայ ՀՀԳԱԱ Թորոս Թորամանեանի անուան մրցանակին:
Ուսումնասիրութիւններ
Ալեքսանդր Սահինեան ուշադրութեամբ կ'ուսումնասիրէ հայ Ճարտարապետութեան երկու բնագաւառները. Հայաստանի Վաղ Քրիստոնէական Բազիլիկաները եւ Հայաստանի Նախաքրիստոնէական Ճարտարապետութիւնը:
Ա. Սահինեան իր մասնակցութիւնը կը բերէ բազմաթիւ յուշարձաններու վերականգման, նախագիծերու քննարկման ու վերակառուցման աշխատանքներուն: Ա. Սահինեան 1946 թուականին, որպէս արշաւախումբի ճարտարապետ կու գայ Գառնի:Ա. Սահինեանի «սխրանքը» կը հանդիսանայ Գառնիի Հեթանոսական Տաճարի ամբողջական վերականգնումի համար իր պատրաստած նախագիծը ու վերականգման իրականացումը:
Գառնի ամրոցի պարիսպը, հեթանոսական տաճարը, Արշակունիներու պալատական համալիրը՝ անտիկ բաղնիքով, անոր ուսումնասիրութիւններու առարկան կը դառնան:Գառնի ամրոցը հայ անտիկ ճարտարապետութեան փորձադաշտերէն է, ուր յաջողութեամբ կը փորձարկուի թաղակապ քարէ ծածկերը.
Ան նաեւ ղեկավարած է Էջմիածնի Մայր Տաճարի պեղումները, ուր կը լուսաբանէ Մայր Տաճարի բազիլիկայի բնոյթը (նախ՝ միանաւ, հապա՝ եռանաւ), որուն զարգացման առանձնայատկութիւնը կը կազմէ բազիլիկայի վերականգման-վերափոխման խաչաձեւ կենդրոնագմբէթ շէնքի 480 թ.-ին, Վահան Մամիկոնեանի օրոք կատարուած եկեղեցւոյ վերանորոգման ժամանակ: Ալեքսանդր Սահինեան դրական արդիւնքներու հասաւ այսպիսի կենդրոնագմբէթ, դասական յուշարձան մը ուսումնասիրելէ, ինչպէս՝ Հռիփսիմէն է: Տաճարի հիմերը բանալէն, ան գտաւ վանքի մերձակայքը կամ գուցէ եւ անոր տեղը՝ երբեմնի կեցած անտիկ կառոյց, ըստ երեւոյթին տաճարի մշակուած մանրամասները:
Գառնիի Տաճարին վերականգնումի չափերը ըստ Ա. Սահինեանի գրութեան
Ա.Սահինեան Գառնիի տաճարի լայնքը ( Լ ) գտած է 1024.8 սմ իսկ Երկայնքը՝ 1448.2 սմ:
Նման համաչափութիւնը 1 առ բնակութեան շէնքի կամ պալատի մը համար է: Դժբախտաբար Ա. Սահինեան արխիտրաւներու գծագրութիւնը՝ եթէ կայ, չէ հրատարակած, եւ տաճարին այլ մասերը 50 եւ 49 համաչափութեան յայտ կ'ընեն: Օրինակ՝ ցելլայի դրան յատակի բացուածքն է 229 սմ., դրան բարձրութիւնը՝ 468.5 սմ.
Յօդուածներ
Ալեքսանդր Սահինեան շարք մը յօդուածներու հեղինակ է: «Ակնարկ Հայ Ճարտարապետութեան Պատմութեան» (Երեւան 1964) հատորին մէջ, Ա. Սահինեանին գրչին կը պատկանին.
Արտաքին հղումներ
Ստորոգութիւն:1910 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1982 մահեր Ստորոգութիւն:Վարդաբլուր ծնածներ Ստորոգութիւն:15 Յուլիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:4 Նոյեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ
Էնտի Մատատեան
Էնտի Մատատեան առաջին իրանցի արուեստագէտը, որ կ՛արժանանայ իր աստղը ունենալու Հոլիվուտի «Փառքի Ճեմուղի»ին վրայ այդ պատիւին:
Էնտի Մատատեան ծնած է Իրանի մայրաքաղաքէն մօտաւորապէս 7000 մղոն հեռաւորութեան վրայ, շրջանի մը մէջ, ուր մեծ թիւով հայեր կ՛ապրէին։ Ան 22 տարեկանին տեղափոխուած է Լոս Անճելըս եւ եկամուտ ապահովելու համար սկսած է կիթառ նուագել գիշերային ակումբի մը մէջ։ Իսկ հիմա, 63 տարեկանին, ան միջազգայնօրէն ճանաչուած ժողովրդային երգիչ է, որ պատրաստ է «նոր սկիզբի» մը:
Հոլիվուտի «Փառքի Ճեմուղի»
Հոլիվուտի առեւտրական գրասենեակը որոշած է յայտնի հայ երգիչ Էնտի Մատատեանի աստղը եւս զետեղել Հոլիվուտի աշխարահռչակ «Համբաւի Ճեմուղի»ին վրայ։ Հոլիվուտի առեւտրական գրասենեակը ամէն տարի հարիւրաւորներու մէջէն կ՛ընտրէ իւրաքանչիւր տարուան մեծարեալները։
Աղբիւրներ
[http://asbarez.com/arm/362118/%d4%b1%d5%bc%d5%a1%d5%bb%d5%ab%d5%b6-%d4%bb%d6%80%d5%a1%d5%b6%d6%81%d5%ab%d5%b6-%d5%88%d6%80-%d4%b1%d5%bd%d5%bf%d5%b2-%d4%bf%d5%a8-%d5%8d%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d5%b5-%d5%80%d5%b8%d5%ac%d5%ab/«Առաջին Իրանցին, Որ Աստղ Կը Ստանայ Հոլիվուտի «Փառքի Ճեմուղի»ին Վրայ». «Կարտիըն»ի Անդրադարձը Հայ Երգիչին]
Սիմոն Գըլճեան
Սիմոն Գըլճեան (16 Փետրուար 1848, Եւդոկիա - 14 Մարտ 1922), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Գրուած է նաեւ Գըլըճեան տարբերակով։ Ծնած է 1848 թուականի Փետրուար 16-ին, Սեբաստիա նահանգի Եւդոկիա գաւառի կեդրոն՝ Եւդոկիա քաղաքին մէջ։ Մանուկ հասակէն զրկուած է հօրն ու մօր հոգատարութեամբ դաստիարակուելէ։ Մայրը՝ ամերիկացի միսիոներ, վերապատուելի դոկտոր Հենրի Ճոն Վան Լեննեփի քարոզներու ազդեցութեան տակ հարած է աւետարանականութեան, կարդալ սորված, սակայն ան եւս վաղաժամ մահացած է։ Երկու որբերը մնացած են քեռիին խնամքին։ Շուտով Սիմոնը Վան Լեննեփի խորհուրդով սորված է ամերիկացի միսիոներներու Մարզուանի Անատոլիա գոլէճէն ներս, այնուհետեւ՝ նոյն գոլէճի աստուածաբանական բաժինէն ներս։
Աւարտելէ ետք դարձած է քարոզիչ եւ մի քանի տարի ձիով գիւղէ գիւղ ճամբորդելով ծառայած է աւետարանականութեան քարոզչութեան։
Մի քանի տարի ետք, դարձեալ դոկտոր Հենրի Ճոն Վան Լեննեփի օժանդակութեամբ, մեկնած է ԱՄՆ` բարձ­րա­գոյն կրթու­թիւն ստա­նա­լու։
Կարապետ Հաննէսեան
Սփիւռքի մէջ հայ գիրքին հանդէպ սէր եւ նուիրում ունեցող անհատները իրենց աշխատանքով, զոհողութիւններով եւ անանձնական պահուածքով շնորհակալ դեր ունեցած են, եւ Կարապետ Հաննէսեանը այդ անձերէն մէկն է:
Կենսագրութիւն
Կարապետ Հաննէսեան յաճախած է իր ծննդավայր Նոր Հաճնոյ Սահակեան Գոլէճը մինչեւ վեցերորդ դասարան, հայերէնի ուսուցիչ ունենալով Յակոբ Պուճիգանեանը: Նախակրթարանի վեցերորդ դասարանը աւարտելէ ետք, կ'անցնի գրաշարական աշխատանքի՝ Տօնիկեան Տպարանին մէջ։ Մինչեւ աւարտելը, սակայն, դպրոցական տարիներուն իսկ, ան կ'երթար իր բնակած թաղամասին մէջ գտնուող եւ Հնչակեան Կուսակցութեան պատկանող «Արարատ Օրաթերթ»-ին տպարանը... գրաշարութիւն սորվելու համար: Նախ սնտուկներուն մէջը գտնուող տառատեսակները ճշդելէ ետք, գիրերը շարելու կը ձեռնարկէի, կարծես գրաշար ըլլայի: Ամառները մանաւանդ, կ'աշխատէի հայկական տպարաններէն ներս, զարգացնելու համար գրաշարութեան արհեստս»12: Հաւանաբար 1940-ականներու կէսերուն, Կարապետ կը ձեռնարկէ ինքնուրոյն տպագրութեան աշխատանքի, հիմնելով իր «տպարանը»: Ան կը բացատրէ, որ այդ շրջանին տպարան հաստատել կը նշանակէր գրաշարութեան մեքենան ձեռք անցընել: Ինք պահ մը Արարատ Օրաթերթի գրաշարական մեքենայ կը գործածէ իբրեւ տպագրական մեքենայ եւ, հետեւաբար, իր տպարանը կը հաստատէ Նոր Հաճընի մէջ (ուր կը գտնուէին Արարատի խմբագրատունն ու տպարանը), Շիրակ անունով, Սահակեան Գոլէճի դիմացը: «Տպարանը երկու սենեակէ կը բաղկանար, ուր կային գրաշար մեքենայ մը եւ տպագրող մեքենայ մը»: Կարապետ ի՛նք կը կատարէր գրաշարութիւնը Յակոբ Սարաֆեանի հետ, իսկ տպագրիչը մասնակի ժամանակով կ'աշխատէր, մինչ Կարապետին եղբայրը՝ Յովհաննէս, կը կատարէր սրբագրութիւնները: Միառժամանակ ետք, Արարատ եւ Շիրակ տպարանները կը բաժնուին, եւ Հաննէսեանները կ'ունենան իրենց տպարանը` դարձեալ Նոր Հաճնոյ մէջ։
Սիմոն Գըլճեան
Կենսագրութիւն
Վե­րա­դառ­նա­լով Կ. Պո­լիս, Օս­մա­նեան կայ­սե­րա­կան բժշկա­կան վար­ժա­րա­նէն ներս յանձ­նած է քննու­թիւն եւ ստա­ցած՝ բժիշկի վկա­յա­կան։ Կ. Պոլ­սոյ մէջ ամուս­նա­ցած է զմիւռ­նի­ա­ցի Լու­սի Կա­րա­պե­տեա­նին հետ եւ վե­րա­դար­ձած իր ծննդա­վայր Եւդո­կիա։ 1880-ական թուա­կան­նե­րէն սկսեալ Եւդո­կի­ոյ մէջ բժշկութեամբ զբաղած է։
Կարապետ Հաննէսեան
Կենսագրութիւն
Տպարանի գործունէութեան նոր հանգրուանը կը սկսի 1952-ին15, երբ այդ ամռան սկիզբը Կարապետ Հաննէսեան եւ Յովսէփ Փանոսեան «միասնաբար, որպէս գործի արհեստակից ընկերներ, կը վարձեն...[Պէյրութի հայաշատ] Նահր Պողոտայի մայր գիծին վրայ գտնուող [կալուած մը]...որպէս ՏՊԱՐԱՆ, բաղկացած սենեակներէ, նրբանցքներէ...: Տպարանը վարձուելէն ետք սկսած էր իր աշխատանքին իր սկզբնական մեքենայով: 1954-ին տպարանը կ'օժտուէր [տպագրական] նոր մեքենայով մը եւս, 25x35 չափով, F.L. մարքայով»: 28 Փետրուար 1956-ին Կարապետ եւ Յովսէփ «համաձայնաբար կը բաժնուին իրարմէ: Կարապետ Հաննէսեան եւ իր եղբայրը՝ Յովհաննէսը կը գնեն Յովսէփ Փանոսեանի բաժինը»: Նոյն տարին, թիւ 8989 պետական հրամանագրով կ'օրինականանայ այս հաստատութիւնը: 1964-ին Պէյրութի քաղաքապետարանի թիւ 63-2467 հրամանագրով տպարանը կը դասուի «բարձր»: 1972-ին, տպարանին կից կը հիմնուի Շիրակ Գրատունը: 1974-ին տպարանին կալուածը կը ծախուի այլ անհատի: 1994-ին տպարանը կը փոխադրուի մօտակայ Պուրճ Համուտ հայահոծ շրջանը, ուր կը բանի ան՝ տպագրական ամբողջական եւ կազմարարական մասնակի համակարգով: Այդ տարին տպարանին տնօրինութիւնը կը ստանձնէ Կարապետ Հաննէսեանի անդրանիկ զաւակը՝ Վիգէնը, որ ձեռնհասօրէն կը վարէ տպարանը, անոր ապահովելով թէ՛հայ եւ թէ՛ոչ հայ մեծաթիւ յաճախորդներ:
Սիմոն Գըլճեան
Կենսագրութիւն
Իր ար­ժա­նի տեղն ու­նե­ցած է Եւդո­կիոյ Աւե­տա­րա­նա­կան եկե­ղե­ցւոյ պատ­մու­թեան մէջ։ Եղած է սիր­ուած եւ յարգ­ուած բժիշկ, ինչ­պէ՛ս քրիս­տո­նեա­նե­րու, այն­պէ՛ս ալ մահ­մե­տա­կան­նե­րու ու հրե­ա­նե­րու շրջա­նակէն ներս։ Պատ­մած են, որ աղ­քատ­նե­րուն բու­ժած է ձրի, յա­ճախ դե­ղե­րը անոնց տուած է անվ­ճար, եր­բեմն ալ նոյ­նիսկ սնունդի փող տուած է։ Օր մը յե­ղա­փո­խա­կան­ներն առեւ­ան­գած են զինք։ Կի­նը, փրկա­գին վճա­րե­լով, ազա­տած է։ Այդ դէպ­քէն ե­տք բժիշկն ան­մի­ջա­պէս հե­ռա­ցած է Եւ­դո­կի­ա­յէն` կառավարութեան հայերու անուններ յայտնելու պարտաւորուած չըլլալու եւ անոնց ձերբակալութեան պատճառ չդառնալու համար։
Կարապետ Հաննէսեան
Հրատարակիչի Հրաժեշտը
18 Փետրուար 2019-ին հրաժեշտ կու տար այս աշխարհին` 94 տարեկան հասակին: Ան հրատարակչական, հրապարակագրական եւ մշակութային նշանակալից վաստակ մը կը թողու իր ետին: Կարապետ Հաննէսեան եղաւ, ապրեցաւ եւ մնաց համեստ մարտիկը հայ մամուլին, գիրին, տիպ ու տառին:
Սիմոն Գըլճեան
Կենսագրութիւն
Տեղափոխուած է ԱՄՆ եւ մի քանի տարի բժշկութեամբ զբաղելէ ետք կրկին վերադարձած է Եւդոկիա։
1903 թուականի Հոկտեմբերին ընտանիքով վերջնականապէս տեղափոխուած է ԱՄՆ եւ հաստատուած՝ Ֆրեզնօ քաղաքէն 5 մղոն հեռու գտնուող ագարակի մը մէջ։ Ծառայած է՝ Ֆրեզնոյի Հայ Երիցական եկեղեցւոյ, հոգեւոր հովիւ։
Կարապետ Հաննէսեան
«Շիրակ» հրատարակչատունը
Յովհաննէս Հաննէսեան կը գաղթէ ԱՄՆ` Քալիֆորնիա, ուր կը զբաղի նաեւ գրականութեամբ` վէպեր եւ գիրքեր ընծայելով հայ գրականութեան: Ան աւելի հակուած էր գեղարուեստական գործերու վրայ:
Սիմոն Գըլճեան
Կենսագրութիւն
Մահացած է 1922 թուականի Մարտ 14-ին՝ 74 տարեկան հասակին։
Կարապետ Հաննէսեան
«Շիրակ» հրատարակչատունը
Կարապետ Հաննէսեան կը մնայ Պէյրութ, կառչելով Լիբանանին` հաւատալով անոր կայունացման եւ վերելքին: Տպարանը 1994-էն կը ստանձնէ իր որդիներէն մին` Վիգէնը: Գրատունը կը բանեցնէ միւս որդին` Յակոբը: Կ. Հաննէսեան յառաջացեալ տարիքի բերումով աստիճանաբար կը քաշուի հրապարակէն: Վերջին տարիներուն համարեա հիւծած էր ան եւ 18 Փետրուար 2019-ին հրաժեշտ կու տար այս աշխարհին` 94 տարեկան հասակին: Ան հրատարակչական, հրապարակագրական եւ մշակութային նշանակալից վաստակ մը կը թողու իր ետին: Ան եղաւ, ապրեցաւ եւ մնաց համեստ մարտիկը հայ մամուլին, գիրին, տիպ ու տառին:
Սիմոն Գըլճեան
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:1848 ծնունդներ Ստորոգութիւն:16 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:Եւդոկիա ծնածներ Ստորոգութիւն:1922 մահեր Ստորոգութիւն:14 Մարտի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Կարապետ Հաննէսեան
«Շիրակ» հրատարակչատունը
Կարապետ Հաննէսեանը իր հրապարակագրական յօդուածներով, գիրքերու հրատարակութեամբ եւ մասնաւորապէս «Շիրակ երգարան»-ի շարունակական տարիներու լոյս ընծայման առումով մեծ վաստակ ունի:
«Շիրակ» հրատարակչատունը նաեւ սփիւռքահայ կեանքին մէջ հայ գիրքի հրատարակութեան եւ ժողովուրդին սեփականութիւնը դարձնելու առումով իր ներդրումը ունեցած է:
«Շիրակ երգարան»-ը
Կարապետ եւ Յովհաննէս Հաննէսեան եղբայրներուն նախաձեռնութեամբ 1952-ին Լիբանանի մէջ սկսած է լոյս տեսնել «Շիրակ» երգարան։ Տասնեակ տարիներ «Շիրակ երգարան»-ը բոլոր սփիւռքահայերուն տուները մուտք գործած է, այդ ալ այն տարիներուն, երբ հայ երգի տարածման եւ պահպանման ի խնդիր ընդհանուր ճիգ մը ի գործ կը դրուէր: Պէտք է ընդգծել, որ ինչպէս Ատիս Հարմանտեանը, Լեւոն Գաթրճեանը, Մանուէլ Մէնէնկիչեանը հայ երգը տարածեցին, Կարապետ Հաննէսեանի «Շիրակ երգարան»-ն ալ այդ աշխատանքը ամբողջացնող մեծ գործ կատարեց եւ գալիք տարիներուն ալ այս երգարանները իրերայաջորդ սերունդներուն համար կարեւոր պիտի ըլլան :
Արտաքին յղումներ
Դոկտոր Անդրանիկ ՏԱԳԷՍԵԱՆ ՇԻՐԱԿ ՏԵՂԱՆՈՒՆՆ ԻԲՐԵՒ ՀԱՅՈՒԹԵԱՆ ԵՒ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԽՈՐՀՐԴԱՆԻՇ
Տե՛ս նաեւ
Շիրակ Երգարան
Լիւպլեանայի Համալսարան
Լիւպլեանայի համալսարան (, Universitas Labacensis), Սլովէնիոյ ամենահին եւ ամենախոշոր համալսարանն է եւ Եւրոպայի ամենախոշորներէն մեկը:
Պատմութիւն
Սլովէներէնով ուսուցանող համալսարան ստեղծելու պահանջը կ'զգացուեր 19րդ դարու երկրորդ կէսին, երբ զգալի թիւով սլովէնացի աքատեմիականներ կ'աշխատէին Կեդրոնական Եւրոպայի ամբողջ տարածքին, երբ աւելի մեծաթիւ սլովէնացի ուսանողներ ներգրաւուած էին Աւստրիա-Հունկարիոյ օտարալեզու համալսարաններէն ներս, գլխաւորապէս՝ Աւստրիոյ եւ Չեխական հողերու (Փրակի Քարլի համալսարան կամ Օլոմոուցի Համալսարան, որուն սլովէն փիլիսոփայ Ֆրանք Սամուէլ Քարփէն Franc Samuel Karpe 1781-ին դարձաւ ռեկտոր): 1890-ականներուն արդէն ձեւաւորուած էր սլովէնական համալսարան հիմնելու համար միացեալ խորհուրդ, որուն առաջնորդներն էին Հէնրիք Թուման եւ Ալեշ Ուշէնիչնիքը: 1898-ին Քարնիոլայի տարածքային կառավարութիւնը հիմնեցաւ կրթաթոշակներ բոլոր այն ուսանողներու համար, որ պատրաստ էին ուսանելու բացուելիք Լիւպլեանայի համալսարանէն ներս: Սակայն, քաղաքական որոշ աննպաստ հանգամանքներու պատճառաւ համալսարանի հիմնումը կանխուեցաւ մինչեւ Աւստրիա-Հունկարիոյ կայսրութեան անկումը: 1918-ին Սլովէններու, Խրուաթներու եւ Սերպերու Պետութեան ստեղծումով հնարաւոր դարձաւ համալսարանի բացումը: 23 Նոյեմբեր 1918-ին կայեացաւ Լիւպլեանայի համալսարանի հիմնադիր խորհուրդի առաջին հաւաքը: Համալսարանի առաջին դասախօսութիւնը կայեացաւ 1919-ի Դեկտեմբեր 2-ին:
Առաջին Տասնամեակները
1919-ին համալսարանը կազմուած էր հինգ փաքուլթիներէ՝ իրաւաբանութեան, փիլիսոփայութեան, մեքենաբանութեան, աստուածաբանութեան եւ բժշկագիտութեան: Համալսարանի տեղը Լիւպլեանայի կեդրոնական Քոնկրեսի ասպարէզին էր, շէնքին մը մէջ, որ 1902-էն մինչեւ 1918-ը ծառայած էր որպէս Քարնիոլայի պետական առանձնատուն: 1920-ականներու կէսերուն համալսարանը վերանուանուեցաւ «Լիւպլեանային մէջ Ալեքսանտր թագաւորի համալսարան» (Universitas Alexandrina Labacensis) եւ կը շարունակեր աճել, չնայած ֆինանսական դժուարութիւններուն եւ Իւկոսլաւիոյ կեդրոնապաշտ իշխանութիւններու մշտական ճնշումներուն: 1941-ի ներխուժումէն ետք համալսարանը կը շարունակեր իր գործունէութիւնը Իտալիոյ եւ Նազիական Գերմանիոյ գերիշխանութեան ներքոյ:
Համալսարանին Հետ Կապ Ունեցած Նշանաւորներ
Համալսարանի նշանաւոր աւարտածներնէն է Մելանիա Թրամփը, Միացեալ նահանգներու առաջին տիկինը: Նէ համալսարան ընդունուած, սակայն չէ աստիճանաւորուած: : Սլավոյ Ժիժէքը Slavoj Žižek սլովենացի հոգեվերլուծական փիլիսոփայ է եւ հեկելական մարքսիստ: Ճանչուած գործարար եւ քաղաքական գործիչ է Զորան Եանքովիչը (,, ծն.1953)
Ղեւոնդ Դուրեան
Ղեւոնդ Դուրեան (Զըմպայեան, ), հայ եկեղեցակաեւ գործիչ, արքեպիսկոպոս։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Սկիւտար: Ուսումը կը ստանայ Պէրպէրեան վարժարանին մէջ, ուրկէ անցնելով Արմաշի Դպրեվանքը, յաջողապէս կ’աւարտէ իր ուսման ընթացքը ու 1901-ին տասը ընկերներով վարդապետ կը ձեռնադրուի: Տարի մը յետոյ կը կոչուի Օրմանեան պատրիարքի անձնական քարտուղարութեան եւ ապա կ’ընտրուի պատրիարքական փոխանորդ, պաշտօն զոր կը վարէ արժամապէս Օրմանեան, Իզմիրլեան, Դուրեան, Արշարունի պատրիարքներու եւ տեղապահ Մանկունի Ս.ի օրով:
Քանիցս եղած է անդամ Կրօնական Ժողովի եւ վարած է նաեւ Գատըգիւղ ի քարոզչութեան պաշտօնը:
1912-ին ընտրուած է Առաջնորդ Ատրինապոլսոյ, որու վրայ ձեռնադրուած է եպիսկոպոս, 1914-1919 վարած է Պուլկարիոյ առաջնորդութիւնը, իսկ 1920-1922 Իզմիրի առաջնորդութիւնը, ուսկից հազիւ կրցած է կեանքը ազատել, եւ ապա մինչեւ 1930 Մանչէսթրի մէջ հոգեւոր հովուութիւն ըրած է եւ ապա Ամերիկայի Առաջնորդ ընտրուած: Այդ տարին աշնան գրաւած է առաջնորդական աթոռը Նիւ Եորքի մէջ, ուր մինչեւ 1933 պաշտօնավարելէ ետք 24 Դեկտեմբեր ին զզուելի ոճիրի մը զոհ երթալով դաշունահար կ’իյնայ Նիւ Եորքի Ս. Խաչ եկեղեցւոյ մէջ՝ արարողութեան պահուն: Իբրեւ ոճրագործներ՝ դատարանը մէկէ աւելի անհատներ բանտարկեց ցմահ:
Դուրեան Սրբազանի աճիւնները 1938-ին Ս. Խաչ եկեղեցին կը փոխադրուին:
Դուրեան Սրբազան մասնակցած է Միջազգային Եկեղեցական Համաժողովներու եւ արժանաւորապէս ներկայացուցած է Հայ Եկեղեցին:
Ունի կարեւոր երկասիրութիւններ, որոնց գլխաւորներն են Պարզ Քարոզներ, Զորս Աւետարանները, Ձեռաց Պատարագամատոյց Մկրտութեան Խորհուրդը, հայ-անգլ. Դպրեվանքեան Քարոզներ: Իզմիր ի մէջ խմբագրած է «Դափնի թերթ»ը (1921-1922): Խմբագիր վարիչ եղած է, Պոլիս հրատարակուող «Տաճար» շաբաթաթերթին եւ ատեն մը «Լոյս» կրօնաթերթին: «Հանդէս Ամսօրեայ»ի մէջ ունի ուսումնասիրական յօդուածաշարք մը «Ս. Գրոց բնապատմական բառարան» խորագրով:
Ամերիկա անցնելէ ետք եւս աշխատակցած է Ռամկավար թերթերուն:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ եպիսկոպոսներ
Զաւէն Պարտաքճեան
Զաւէն Պարտաքճեան (ծն․՝ 30 Մարտ 1948, Հալէպ, Սուրիա), երկրաչափ՝ ճարտարագէտ, արուեստագէտ, գեղանկարիչ։
Կենսագրութիւն
Պարտաքճեան ծնած է 30 Մարտ 1948-ին, Հալէպ, Սուրիա: Նախնական Ուսումը ստացած է Մխիթարեան վարժարանէն ներս: 1970-ին աւարտած է Քարէն Եփփէ Ազգային ճեմարանը:
1979-ին Աւարտած է Հալէպի Պետական Համալսարանի ճարտարագիտութեան կաճառը եւ միաժամանակ վարած է համալսարանի գեղանկարչական ցուցահանդէսներու րնղհանուր պատասխանատուի պաշտօնը 1974-1978։
1974-էն սկսեալ եղած է գծագրութեան ուսուցիչ Քարէն Եփփէ Ազգային ճեմարանին մէջ, ինչպէս նաեւ իր աշխոյժ մասնակցութիւնը բերած է Հալէպի Սարեան ակադեմիային մէջ: Հանդէս եկած է անհատական եւ հաւաքական բազմաթիւ ցուցահանդէսներով։
Պար­տաքճ­եան պատւոյ ան­դամ է Հա­յաս­տա­նի Նկա­րիչ­նե­րու Միու­թեան:
1974-ին Զաւէն Պարտաքճեանի ջանքերով հիմնուած է Համազգայինի անդրանիկ ակադեմիան, որ յետագային 1985-ին պիտի կոչուէր Արշիլ Կորքի Կերպարուեստի Ուսումնարան։
Զաւէն Պարտաքճեան Սուրիոյ Հայ համայնքի գեղանկարիչը
Գեղանկարիչ Զաւէնը Սուրիոյ Հայ համայնքի իրականութեան գեղանկարային լեզուին մէջ արդիականութիւնը ներածողներէն մէկը եղաւ, գոյնին տուաւ ծաւալ եւ հնչողական ոյժ, իսկ արժէքին նոր ըմբռնում: Գեղանկարիչին բոլոր գործերը կարելի է միաւորել Մարդու Աշխարհը խորագրին տակ, ուր կան ժամանակակից մարդու տագնապները, մտահոգութիւնները, հոգեկան փլուզումներն ու բարդոյթները եւ կայ անոնցմէ ձերբազատուելու փորձը, յոյսը:
1969-էն սկսեալ կ՛ունենայ անհատական ապա հաւաքական ու խմբային ցուցահանդէսներ:
Զաւէն Պարտաքճեանի գեղանկարչութեան ոճը
Ան սիրահարն է մարդուն եւ արուեստին։ Ան իր վրձինի մոգական հարուածներով կր պնդէ մարդուն չյայտնաբերուած, բայց վստահաբար ապրուած ամենաթրրթոան բառերր եւ իր գոյներով կիսէ այն,ինչ որ պիտի չրսէր խօսքի վարպետը:
Պար­տաքճ­եա­նի գե­ղան­կար­նե­րուն մէջ գե­րի­րա­պաշ­տու­թիւնն ու արդ­ի­ա­պաշ­տու­թիւնը տի­րա­կան են: Կտաւին իր երանգաշարերը կը ստեղծեն հանդարտ մթնոլորտ բայց յուզառատ հորիզոն: Զաւէն Պարտաքճեան ունի ինքնավստահ վրձին ու ներքին տեսողութիւն, կեանքը ըմբռնելու իւրայատուկ դատողութիւն, անոր համար իր կտաւները իր իսկ էութիւնն են:
Պար­տաքճ­եան կը պայ­քա­րի իր ողջ էու­թեամբ, տա­րի­ներ շա­րու­նակ իր կող­քին ապ­րող ու երա­զա­յին Հա­լէ­պի խճան­կա­րը պահ­պա­նող իր քոյ­րե­րուն եւ եղ­բայր­նե­րուն հետ: Ան կը գծէ ու գծե­լով կ՛ար­տա­յայ­տէ Հա­լէ­պի նկատ­մամբ իր սէրն ու անոր կառ­չած մնա­լու փա­փա­քը:
Զաւէն Պարտաքճեանի արուեստի փիլիսոփայութիւնը
Պար­տաքճ­եան ու­նի այն­պի­սի նե­րաշ­խարհ մը, որուն մէջ սուզ­ուե­լով միայն կա­րե­լի է ըմբռ­նել սուր­ի­ա­կան թէ հայ­կա­կան գե­ղար­ուես­տա­կան հար­թակ­նե­րու վրայ մերթ ընդ մերթ յայտ­նուող անոր ար­ուես­տը ու փոր­ձա­ռու­թիւնը:
Զաւէն Պարտաքճեանի 2017 թուականի ցուցահանդէսները
Ցուցահանդէսը կազմակերպուած էր Պաըս կուսացութեան Հալէպի մասնաճիւղի քարտուղար ՖատըլՆաճճարի եւ Լրագրողներու Միութեան հովանաւորութեամբ, համագործակցութեամբ՝ Հալէպի գեղարուեստական նկարիչներու Միութեան:
.-
Անդամակցութիւն
Զաւէն Պարտաքճեան պատւոյ ան­դամ է Հա­յաս­տա­նի Նկա­րիչ­նե­րու Միու­թեան:
Տե՛ս նաեւ
Մխիթարեան վարժարան (Հալէպ)
Քարէն Եփփէ
Ստորոգութիւն:Հայ Ճարտարագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Աթենա Մանուկեան
Աթինա Մանուկեան, հայկական արմատներով յոյն երգչուհի։ Կը Ներկայացնէ Հայաստանը Եւրատեսիլ 2020 երգի մրցոյթին։
Կենսագրական գիծեր
Հայկական արմատներով երգչուհին ծնած է Յունաստանի Աթէնք քաղաքը: Աթենան ընտանիքին միակը չէ եղած, որ կապ ունեցած է երաժշտութեան հետ: Հայրը երիտասարդ տարիքին նոյնպէս երգարուեստով զբաղած է: Երաժիշտներ են նաեւ Աթենայի եղբայրն ու տատիկը ։
Ասպարէզ
Աթենա Մանուկեան առաջին քայլերը մեծ բեմի վրայ կատարած է երբ 12 տարեկան էր, յաղթելով «This Is What’s Missing» միջազգային երաժշտական մրցոյթին։ Մէկ տարի ետք 2008-ին, Աթենան կը մասնակցի Յունաստանի Մանկական Եւրատեսիլ երգի մրցոյթի նախընտրական փուլին, ուր կը գրաւէ 7-րդ հորիզոնականը։
2011 թուականին կը թողարկուի երգչուհիի առաջին գլխաւոր երգը՝ (սինկլ)՝ «Party Like A Freak»:
2014 թուականին թողարկուած է Աթենայի ամէնէն վերջին (սինկլ)ը՝ «XO», որուն երգի խօսքերը, ձգողական ռիթմը դարձած է իր յաջողութեան գրաւականը՝ յաջորդող հիթ թողարկումին ու գործին։
Առաջին անգամ Հայաստան այցելած է 2015-ին ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ երգչուհիներ Ստորոգութիւն:Յոյն երգչուհիներ Ստորոգութիւն:Երգահաններ
Արարատեան Դաշտի Այր Մարդոց Տարազներ
Արարատեան դաշտի այր մարդոց տարազներ, Հայոց Ցեղասպանութեան տարիներուն (1915-1918) Վասպուրականէն դէպի Արարատեան դաշտ գաղթած հայերը իրենց հետ տարին իրենց աւանդական տարազները, որոնց ազդեցութիւնը մինչեւ 1930-ական թուականները տեսանելի էին Արարատեան դաշտի տարբեր բնակավայրերու (Երեւան, Էջմիածին, Աշտարակ) ժողովրդական տարազին վրայ։
Արարատեան դաշտ ի գիւղերուն եւ քաղաքներուն մէջ տարեց տղամարդիկը շապիկին վրայէն կը հագնէին տաք վերնազգեստ: Իբրեւ ձմեռնային վերնահագուստ կը գործածէին չուխա՝ վերարկու, որ ունէր երեք տարբերակ: Առաջինը տօնական էր՝ պատրաստուած բուրդ նուրբ կերպասէ եւ կը կոչուէր Թեւքաւոր Չուխա։ Ունէր շքեղ զարդարանք։ Չուխայի երկրորդ տեսակը աւելի պարզ էր եւ սահմանուէր առօրեայ գործածութեան: Չուխայի երրորդ տեսակը կը կոչուէր չերքեզկա (երկար, հիմնականը սեւ գոյնի, մէջքի հատուածին փոթեր ունեցող վերնազգեստ):
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Տարազներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի տարազներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի տղամարդոցւ տարազներ
Երջանիկ (անձնանուն)
Երջանիկ, հայկական արական եւ իգական անուն։ Յառաջացած է հայերէն երջանիկ բառէն։ Համազօր անուն է Երանեակ անձնանունին։ Քիչ գործածական էր Կոստանդնուպոլսոյ մէջ 19-րդ դարուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական երկսեռ անձնանուններ Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Պօղոս Ճէլալեան
Կենսագրութիւն
Պօղոս Ճէլալեան, հետեւեալ տեղեկագրութիւնները կ՝ արնենք «Զարթօնք»էն որ իր կարգին քաղած է Պէյրութ հրատարակուող «Տէյլի Սթար» անգլերէն օրաթերթէն։
«Բազմաշնորհ լիբանանցի երաժիշտ Պօղոս Ճէլալեանը յօրինումներ կը կատարէ հաւասարապէս, ճաղի, եկեղեցական, համանուագային (սինֆոնիք), ինչպէս նաեւ դասական երաժշտութեան մարզերէն ներս: Ան մէկն է Լիբանանցի այն երաժիշտներէն որոնք իրենց արուեստին միջոցաւ այս երկիրը կը ծանօթացնեն արտասահմանին:
Արդարեւ իր երաժշտական ստեղծագործութիւններուն շնորհիւ, ըլլան անոնք օրքեսթրաներու կամ մենակատարումներու համար յօրինուած, օտարներ կը գիտակցին թէ Լիբանան եւս ունի արժէքաւոր երաժշտագէտներ»:
Ճէլալեանի երաժշտութեան առանձնայատկութիւններէն մէկն է արեւելեան եւ տոհմիկ երաժշտութեան որդեգրումը եւ զայն արեւմտեան Համանուագային ձեւով արտայայտելու գիծը։
Ճէլալեան արեւմտեան երաժշտութիւն ուսած է, սակայն իր ստէղծագործութիւններուն մէջ կարելի է գտնել արեւելեան ճաշակ, թէեւ քօղարկուած եւ ոչ բացայայտ ձեւով։
Ան ստեղծագործելու սկսած է դեռեւս 11 տարեկանին, սակայն ինչպէս ինք կը հաստատէ, այդ շրջանէն ոչինչ մնացած է։ Ճէլալեանի ամենահին գործը կու գայ 1910 թուականէն։ Իրմէ ունինք երաժշտական 30 յօրինումներ։
Տակաւին փոքր տարիքին Ճէլալեան նուիրուած է երաժշտական զանազան գործիքներ՝ Ալեքսանտրէթի մէջ։ Այսպէս, ինը տարեկանին ան սկսած է դաշնակի դասըր առնեթ տեղւոյն Իտալական դպրոցէն։ Առաջին անգամ սկսած է դաշնակ նուագել. հոս ժամանած Անգլիական բանակին համար»:
Իսկ Պօղոս Ճէլալեանի «Սայիտ Ագըլ» մրցանակին արժանալուն առթիւ «Ազդակ» կը գրէ։
«Լիբանան հայ տաղանդաւոր երգահան Պօղոս Ճէլալեան վերջերս արժանացաւ «Սայիտ Ագըլ» մրցանակին: Եթէ մինչեւ հիմա Ճէլալեան շատ քիչ խօսիլ կու տար իր մասին ու միայն կը գործէր, ասիկա արդիւնք է իր ծայրայեղ համեստութեան, այք նաեւ աղմուկէ հէռու մնալու բնական հակումի մը:
Խորքին մէջ սակայն, Սայիտ Ագըլ, իր մրցանակով, կու գայ գնահատելու երգահան մը, որ իր երաժշտական վաստակով Ժորժ Պագ. Ճէքաքեանի մասին խօսէլով, իրաւամբ կը հաստատէ «ինչ որելի նկատելի է Ճէլալեանի մօտ, ասիկա արուեստին իրականութեան զօրաւոր զգացումն է:»
Ճիշդ այդ պատճառով ալ Ճէլալեան արուեստին լուսանցքին վրայ չապրիր, չի հետաքրքրուիր կողմնակի ճամբաներով, այլ հաստատաքայլ կը քալէ իր իրագործումներուն ճամբով։
Ճէլալեան ծնած է 1927 թուականին Ալեքսանտրէթ: Պատանի հասակին՝ սիրած է երաժշտութիւնը: Առաջին գործերը գրած է 10-12 տարեկանին: Հայրը եղած է սրնգահար օսմանեան բանակին մէջ։ Պօղոս հօրմէն ժառանգած է երաժշտութեան սէրը եւ նուագած է տրմոնիքա, մանտոլին եւ ջութակ, հետագային նուագելով սրինգ, քըլարինէթ եւ թրոմբէթ: Մինչեւ պատերազմ, ուսումը շարունակած է Թրիփոլի: Հոն ուսուցիչ ունեցած է Պէյրուբ, ուր հետեւած է Արուեստից Ակադեմիայի դասընթացքներուն:
Քսան տարիէ ի վեր Պօցոս Ճէլալեան կը հանդիսանայ Լիբանանեան երաժշտութեան կեդրոնական դէմքը, միաժամանակ մօտէն մասնակցութուն բերելով հայկական բոլոր ձեռնարկներուն:
Իր գործերը կը նուագուին ու կ՝երգուին Լիբանանցի հայ թէ արաբ բազմաթիւ երաժիշտներու կողմէ. ջերմ գնահատանքի արժանանալով:
Ճէլալալեան իր դաշնակին վրայ հպարտութեամբ զետեղած է նկարը Արամ Խաչատուրեանի, որ Պէյրութ այցելութեան առիթով, ճանչցած է« Պօղոսը եւ անոր գործերը»:
«Շաբաթ, 23 Ապրիլ 1968 թուականին, Սուրսոք Թանգարանի պարտէզին մէջ տեղի ունեցաւ Լիբանանի երրորդ մրցման մրցանակներու բաշխումը:
Դատակազմը, որ բաղկացած էր միջազգային աշխարհի պատկանող երաժիշտներէ, յօրինումի երկրորդ մրցանակը (1000 Լ.Ո.) շնորհեց Պօղոս Ճէլալեանի, ինչպէս նաեւ Փարիզի մէջ կատարելութեան դասընթացքներու հետեւելու համար կրթաթոշակ մը:
Այս առթիւ ներկաներուն ցոյց տրուեցաւ 1964-ի եւ 1965-ի մրցումներուն մրցանակ ստացող երաժիշտներու գործերու տպագրութիւնը, որոնց մէջ առաջնութիւնը կը գրաւեն Ճէլալեանի յօրինումները: Նշանակելի դէպք մը Լիբանանի նուագի պատմութեան մէջ, քանի որ առաջին անգամն է որ լիբանանցիներու գործերը կը տպուին միջազգային գետնի վրայ եւ կը Թարթուին ամբողջ աշխարհի մէջ :»
Շէյ Միչըլ
Շէյ Միչըլ, (, ծնած է 10 Ապրիլ) Ան քանատացի դերասանուհի եւ գեղեցկուհի է, ճանչցուած իր գլխաւոր դերով Pretty Little Liars հեռուստաշարին մէջ, որպէս էմիլի Ֆիլտզ:
Կենսագրութիւն
Շէյ Միչըլը ծնած է Թորոնթօ, Քանատայի մէջ, 1987 թուականին : Անոր հայրը, Մարքը, ունի Իրլանտական արմատներ իսկ մայրը, Կարսիան՝ Ֆիլիփինական : Փոքր տարիքէն, Շէյը հետաքրքրութիւն ցուցաբերած է արուեստի ու դերասանութեան մասնագիտութեան հանդէպ եւ 7 տարեկանին յաճախած է պարի դասընթացնքներ ու կատարած է բազմաթիւ համերգներ :
Գործընթացք
Շէյ իր պատանեկան տարիքին արդէն կատարած էր բազմաթիւ նկարահանումներ տարբեր ընկերութիւններու համար, եւ այս իր գործընթացքով ճամբորդած էր տարբեր երկիրներ, օրինակ՝ Հոնկ Քոնկ եւ Պարսելոնա : Ետքը ան կը վերադառնայ Թորոնթօ որպէսզի հետեւի դերասանութեան մասնագիտութեան:
Դեկտեմբեր 2009 թուականին ան ABC Family-ին կողմէ որոշուեցաւ որ կատարէ Էմիլի Ֆիլտզին կերպարը Pretty Little Liars հեռուստաշարին մէջ։ Սկիզբը, Շէյը որոշած էր կատարել Սփենսըր Հէյսթինկզին կերպարը (ուրիշ գլխաւոր կերպար մը), բայց այդ դերը կատարեց Թրոյան Պելառիսիոն :
Pretty Little Liars հեռուստաշարը կը բաղկանայ 7 բաժիններէ (վերջին բաժինը պիտի հրատարակուի 2017 թուականին): Հեռուստաշարին քննադատումները խառնուրդ են լաւի եւ վատի միջեւ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քանադացի դերասանուհիներ Ստորոգութիւն:10 Ապրիլի ծնածներ
Երուսաղէմի Պաշարում (1244)
Երուսաղէմի պաշարում (1244), տեղի ունեցած է Խաչակիրներու Զ․ արշաւանքին ընթացքին․ հետեւանքն էր գրաւել եւ աւերել Երուսաղէմը։
Ընթացքը
Խաչակիրներուն Զ․ արշաւանքը կը գլխաւորէր Սրբազան Հռոմէական կայսրութեան Sacrum Romanum Imperium կայսր Ֆրիտրիխ Բ․ Հոհենշտաուֆեն։ Ան զինք կը հռչակէ Երուսաղէմի արքայ, քանզի անոր կինը՝ Իոլանտա տէ Պրիեն ժառանգած էր «Երուսաղէմի թագուհիի» տիտղոսը իր մօրմէն՝ Մարիա Մոնֆերացի։
Ֆրիտրիխի բանակին թուաքանակը եւ հեղինակութիւնը բաւարար էր, որպէսզի առանց ռազմական գործողութիւններու Երուսաղէմը, Բեթղեհեմը, Նազարեթը եւ շարք մը այլ տարածքներ ու բերդեր վերադարձուին Այուպեան սուլթան ալ-Քամիլի հետ կնքուած պայմանագրով։ Սակայն Երուսաղէմը քրիստոնեաներու տիրապետութեան տակ կարողութիւն չունէր դիմանալ երկար ժամանակ, որովհետեւ անոնք շրջակայքին մէջ չունէին բաւարար տարածքներ քաղաքի անվտանգութիւնը ապահովելու համար։
1244-ին Այուպեանները Խորեզմիշահիներուն (որոնց կայսրութիւնը 1231-ին Մոնկոլները աւերած էին) կը թոյլատրեն յարձակիլ քաղաքին վրայ։ Արագ պաշարումէ ետք, 15 Յուլիսին Խորեզմիշահեր Երուսաղէմը կը գրաւեն եւ կողոպուտի ու աւերի կը ձեռնարկեն։  Այս արիւնահեղութիւնը կը հրահրէ Ֆրանսայի թագաւոր Լուի Թ․ Սուրբին կազմակերպել Խաչակիրներու Է․ արշաւանքը։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Երուսաղէմի թագաեորութեան ճակատամարտներ Ստորոգութիւն:Խաչակրաց վեցերորդ արշաւանքի ճակատամարտներ Ստորոգութիւն:Երուսաղէմի պաշարումներ Ստորոգութիւն:Խաչակիրներու պաշարումներ
Հայ արհեստավարժ երաժշտական կազմաւորումը
Հայ արհեստավարժ երաժշտական կազմաւորումը,արեւելահայերու մշակութային հիմնական կեդրոններէն էին՝ Թիֆլիսը,Պաքուն,Մոսկուան,եւ Պետերսբուրգը, ուր կրթութիւն ստացան բազմաթիւ հայ երիտասարդներ՝ դաշնակահարներ, ջութակահարներ, երգիչներ, երաժշտահաննէր, երաժշտագէտներ: Արեւմտահայերու մշակութային կեդրոնը Կ.Պոլիսն էր, իսկ Հայաստանի տարածքին համեմատաբար աշխոյժ էր Շուշիի եւ Ալեքսանդրապոլի երաժշտական կեանքը:
19-րդ դարու երկրորդ կիսուն առկայ էին նախադրեալներ, որոնք նպաստեցին հայ արհեստավարժ երաժշտութեան կազմաւորման եւ զարգացման:Այդ նախադրեալներէն ամենակարեւորներէն էին. 1.	Բազմաձայնութեան ներծումը հայ աշխարհիկ եւ հոգեւոր երաժշտութեան մէջ, ինչպէս նաեւ ռուսական եւ արեւմտաեւրոպական երաժշտութեան նուաճումներու գործածումը: 2.	Ժողովրդային, գուսանաշուղական եւ հոգեւոր միաձայն երաժշտութիւնը, որ հարուստ նիւթ մատուցեց երաժշտահաններու ստեղծագործութեան համար եւ նպաստեց հայ երաժշտական ոճի կազմաւորումին: 3.	Գրականութեան բուռն զարգացումը եւ արհեստավարժ թատրոններու հիմնադրումը (Կ.Պոլսոյ մէջ՝Արեւելեան թատրոն,օթփերէթային թատրոն,Թիֆլիսի մէջ՝Գ.Սունդուկեանի եւ Գ.Չմշկեանի թատրոն), որոնք նպաստեցին հայ երաժշտութեան տարբեր սեռերու զարգացման: Հայ ազգային յօրինողական դպրոցի առաջին շրջանի ներկայացուցիչներն են. Կ. Պոլիսինը՝Տիգրան Չուխաճեանը, Թիֆլիսինը՝ Գենարիոս Ղորղանեանը, Քրիստափոր Կարա-Մուրզան եւ Մակար Եկմալեանը, Ալեքանդրապոլիինը՝ Նիկողայոս Տիգրանեանը եւ Արմէն Տիգրանեանը: Նախորդ սերունդէն ժառանգած փորձ ւ աւանդոձթներ չունենալով՝ այս երգահաններէն իւրաքանչիւրը կ'որոնէր իր առանձին ուղին արհեստավարժ ազգային երաժշտական ոճի ստեղծման համար:Զուրկ ըլլալով ամէն նիւթական,յաճախ եւ բարոյական օգնութենէ՝անոնք անձնուիրաբար կ'աշխատէին միայն իրենց անհատական նախաձեռնութեամբ ճանապարհ հարթելով գալիք սերունդներուն: 19-րդ դարու երկրորդ կիսուն ձեւաւորուեցան խմբերգավին, սենեկային եւ Opera-յին կատարողական արուեստները: 80-ական թուականներէն ի յայտ եկան տաղանդաւոր հայ երաժիշտ-կատարողներ,որոնք ճանաչում գտան Ռուսիոյ եւ Արեւմտեան Եւրոպայի մէջ:Անոնք մեծ դերակատարութիւնը ունեցան ինչպէս հայ երաժշտութիւնը օտարներուն ծանօթացնելու,այնպէս ալ հայ ժողովուրդի գեղարուեստական դաստիարակութեան մէջ: Երաժիշտ կատարողներէն յայտնի էին Ղորղանեաններու ընտանիքը, Նաժեդա Պապայեանը, Բեգլար Ամիրջանեանը, Արշակ Կոստանեանը,Իսկուհի Այվազեանը,Արմենակ Շահմուրատեանը եւ շատ ուրիշներ: 19-20-րդ դարերու սահմանագիծին իր գործունէութեամբ հայ մշակոյթի պատմական զարգացման ճանապարհին շրջադարձային մեծ դեր ունեցաւ Կոմիտաս վարդապետը: 19-րդ դարու վերջին տասնամեակին,շնորհիւ Վասիլ Ղորղանեանի եւ ԿԿոմիտաս վարդապետի,հիմը դրուեցաւ հայ երաժշտագիտութեան: Հայ դասական երաժշտութեան սկզբունթներու հետագայ մշակման ու զարգացման համար մեծ ծառայութիւն մատուցեցին Ալեքսանտր Սպենդիարեանն ու Ռոմանոս Մելիքեանը: Ազգային օփերայի,համանուագի,սենեկային-նուագարանային,խմբերգային եւ երգային արուեստներու սկզբնաւորումը եւ զարգացումը խթանեցին Արմէն Տիգրանեանն ու Անուշաւան Տէր-Ղեւոնդեանը,Սարգիս Բարվուդարեանն ու Սպիրիտոն Մելիքեանը,Անտոն Մայիլեանն ու Գրիգոր Սիւնին:
Աղբիւրներ
Երաժշտութիւն Պատմութիւն եւ Տեսութիւն, Նարդուհի Էքիզեան-Մարկոսեան,Պէյրութ 2007, էջ 134.
Ստորոգութիւն:Հայկական երաժշտութիւն
Արարատեան Դաշտ
Արարատեան Դաշտ, Արարատեան գոգաւորութեան (փոս կամարաձեւ, գոգաձեւ - անգլ.՝concave) յատակն է՝ լի լճագետային, հեղեղաբերուկ նստուածքներով եւ լաւաներով։ Հայկական լեռնաշխարհի ընդարձակ հարթավայրերէն մէկը՝ Միջին Արաքսեան գոգաւորութեան ամէնէն ցած մասը (բարձրութիւնը 800 - 1000 մ)։
Անուանում
Պէտք է ըսել եւ գրել Արարատեան դաշտ եւ ոչ թէ դաշտավայր։ Աւանդաբար դաշտավայր անունը կը տրուի այն հարթավայրերուն, որոնք ծովու մակարդակէն բարձր են ոչ աւելի քան 200 մեթր, ինչպիսին են Ամազոնի, արեւմտեան-սիպերական, Մերձկասպեան եւ այլ դաշտավայրերը ։
Դիրքը
Արարատեան դաշտը շրջապատուած է Արագած, Գեղամայ, Արարատ եւ Հայկական պար լեռներով։ Կ՝երկարաձգուի հիւսիս-արեւմուտքէն հարաւ-արեւելք, աւելի քան 200 քմ, լայնութիւնը 20 - 45 քմ է, տարածութիւնը՝ մօտ 6600 քմ²։ Արարատեան դաշտը միջլեռնային բնական կերտուած (tectonic) իջուածք է։ Հիմքին մէջ հնագոյն փոխակերպական կամ փոփոխելի (metamorphic) ապառաժներ եւ հնակենդանական (Paleogene epoch երկրաբանական դարաշրջան) կրաքարաաւազաքարային շերտով ծածկուած («փէյլէըճին»-«Նիոճին»)ի (անգլ.՝Paleogene-neogenini epoch - երկրաբանական դարաշրջան) աւազաքարա-կաւա-կրաւազ (անգլ.՝ marl- կրաւազ կամ կաւային հող) նստուածքներով կամ մնացուկներով (sediments residues), վերին շերտերը (մօտ 400 մ հզօրութեամբ)՝ (anthropogenic մարդկանց ձեռքով բնութեան վրայ ներգործող փոփոխութիւններ) «անթրըփէճենիք» գետալճային նստուացքներով կամ մնացուկներով։ Մակերեւոյթը հարթ է, Արաքսի ձախափնեայ մասը՝ թոյլ զառիվայրով, նախալեռնային մասը՝ ալիքաւոր, աջափնեայ մասը լաւ արտայայտուած են աստիճանաձեւ բարձր դարատափերը (terraces)։
Արարատեան դաշտով կը հոսի Արաքս գետը՝ զայն բաժնելով հիւսիսային, հիւսիս-արեւելեան եւ հարաւային, հարաւ-արեւմտեան (այժմ՝ Թուրքիա եւ Իրան) հատուածներու։ Արաքսի եւ Սեւջուրի ափերը ծածկուած են եղէգնուտներով: Գետերն են` Արաքսը իր վտակներով` Քասախ, Հրազդան, Ազատ, Վետի եւ Սեւջուր (Մեծամօր), որոնք կը վարարին գարնան եւ ամրան սկիզբը եւ յաճախ կը փոխեն իրենց հունը: Ամրան գետերուն մէկ մասը բոլորովին կը ցամքի:
Արարատեան դաշտին տեղ-տեղ կը բարձրանան ծալքաբեկորաւոր հիմքի ելուստներ, այսինքն ցցունք (ելունդ կամ կարկառուածք) (Խորվիրապ, Սարիպապ, Սալհովիտ) կամ խարամային կոներ (cone) (Դաւիթի բլուր, Մեծամօր)։
Ընդհանրապէս չոր եւ անջրդի կիսանապատային դաշտավայրին մէջ կան ճախճախուտներ. տարածուած են ջրային, աղասէր թփուտները` գեղածնկիկ, հազարտերեւուկ եւ բուրումնաւէտ օշինդրներ:
Կլիմայ
Կլիման չոր ցամաքային է. ամառը` սաստիկ տաք, եւ ջերմաստիճանը 24-էն մինչեւ 42-ի կը բարձրանայ: Իրիկնադէմին սակայն, լեռներէն փչող հովերը տաքը կը մեղմեն. յիշենք Կոմիտաս վարդապետին «Հով արէք սարեր» երգը: Ձմեռը ցուրտ է, ամպամած եւ ջերմաստիճանը զերոյէն վար 4-էն 6 կ՛իջնէ. երբեմն ալ` զերոյէն վար մինչեւ 33 աստիճան: Գարունը կարճատեւ է եւ փոփոխական, իսկ աշունը` տաք եւ արեւոտ: Տարեկան տեղումները 250-էն 350 միլլիմեթր են:
Անասուններ
Անասուններէն նշանաւոր են օձը, մողէսը, մորեխը, ուտիճը, մրջիւնը, կարիճը, գայլը, արջը, աղուէսը, եղէգնակատուն, այծեամը, նապաստակը, ճագարամուկը, կզաքիսը եւ գորշուկը. կան տեսակաւոր թռչուններ: Անցեալին միջատի տեսակ մը կար (որդան կարմիր), որմէ կը ստացուէր կարմիր ներկը: Այդ միջատը յայտնաբերուած է աղուտներուն մօտ :
Բուսականութիւն
Արհեստական ոռոգման շնորհիւ զարգացած է երկրագործութիւնը. կը մշակեն գլխաւորաբար խաղող, ծիրան, խնձոր, դեղձ, կեռաս, սերկեւիլ, ընկոյզ եւ բանջարեղէն. կը զբաղին անասնապահութեամբ եւ թռչնաբուծութեամբ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի դաշտեր
Արարատեան Դաշտի Կանացի Տարազներ
Արարատեան Դաշտի Կանացի Տարազները եղած են աւելի թեթեւ ու միանման։ Հայկական այլ տարազներու նման Արարատեան դաշտի հայ կիներու տարազին մաս են ճեղմակեղէնը, վերնաշապիկը, վերնազգեստը, վերարկուն, գօտին, գլխայարդարանքը եւ ագանելիքը (գուլպայ եւ կօշիկ)։
Տարազին մասերը
Արարատեան դաշտ ի կանացի տարազները կը տարբերէին միւս գաւառներէն իրենց վերնազգեստին ամբողջականութեամբ: Վերնազգեստը կը կարուէր միագոյն կամ բուսանաշխերով զարդարուած մետաքսեայ կերպասով, իսկ շապիկը՝ բամպակեայ կտորով: Վերարկուն կը կոչուէր քուրք, որ կը կարուէր գոց կարմիր, կանաչ եւ կապոյտ թաւշեայ կտորով: Քուրքին վերի մասը նեղ էր, իսկ վարը՝ լայն: Վերարկուին թեւերը լայն էին եւ զարդարուած աղուէսի մուշտակի նեղ շերտով, որ հարուստ կիներու պարագային աշխատուած կ՛ըլլար մարգարիտներով ու կիսաթանկարժէք քարերով:
Գօտին
Գօտի ն կ'օգտագործէին տօնական զգեստին վրայ, որ պատրաստուած կ'ըլլար մետաքսեայ ասեղնագործուած կտորէ եւ երբեմն զարդարուած՝ ուլունքներու տեսակներով: Որոշ շրջաններու մէջ մետաղեայ գօտին կը պատրաստուէր ոսկի է կամ արծաթ է եւ կը զարդարուէր դրամներու կախուած շարաններով։
Գլխայարդարանքը
Արարատեան դաշտի աղջիկները իւրայատուկ տեսք ունէին: Իրենց մազերը կը հիւսէին եւ գլխուն կը կապէին չիթ գլխաշոր: Տօնական օրերու գլխաշորը մետաքսեայ էր: Կատարին կը դնէին հաւկթաձեւ պոլի: Գլխաշորը գնդասեղով կ'ամրացուէր պոլիին:
Ամուսնացած կիներուն գլխայարդարանքը ամբողջութեամբ ուրիշ էր։ Կիները իրենց գլխուն կը դնէին պայտաձեւ պոլի, որուն վրայ կ'ամրացնէին գլխաշորը, իսկ ճակատը կը զարդարէին չիխտի ճակտոցով։ Հարուստ դասակարգի կիները իրենց գլխուն կը դնէին ոսկի դրամաշարով եզերուած կոտ, իսկ զայն կը ծածկէին ժանեակէ շղարշով։
Տարեց կիները կը կապէին թասակ, որուն վրայ ճերմակ ժապաւէն կը կապէին՝ ոսկիներու շարանի ճնշումէն ճակատը պաշտպանելու նպատակով։ Տարեց կիներուն յատուկ էր ճերմակ քթկալ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Տարազներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի կանանց տարազներ Ստորոգութիւն:Հայաստան
4 Դեկտեմբեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Դեկտեմբեր
Ընդհանուր Զգայազրկում
Ընդհանուր զգայազրկումը (general anesthesia) ժամանակաւոր անգիտակցութեան վիճակ մըն է եւ մարմնական շատ մը պաշտպանողական հակադարձութիւններու ու անդրադարձումներու (reflex) կորուստն է : Այս բոլորը տեղի կ'ունենան զգայազրկիչ (anesthetic) դեղերու գործածութեամբ: Ընդհանուր զգայազրկումը կ'իրականանայ տեսակաւոր զգայազրկիչ դեղերու միացեալ գործածութեամբ: Ան կը կիրարկուի մասնագէտ բժիշկի մը կողմէ, որ կը կոչուի զգայազրկող բժիշկ (anesthetist) :
Ազդեցութիւններ
Այս զգայազրկիչ դեղերը կը յառաջացնեն զանազան աստիճանի հետեւեալ բնախօսական (physiologic) վիճակները՝
Կիրարկման Ձեւեր
Զգայազրկիչ դեղերը կը կիրարկուին զանազան ուղիներով-ձեւերով՝ ներերակային, ներմկանային, ներշնչումի (inhalation) եւ նախաղիի-ներդրումի (suppository) միջոցներով: Ներերակային եւ շնչարական ճամբով ներարկուած զգայազրկիչ դեղերը կը գործեն շատ արագ: Անոնք արեան շրջագայութեան մէջ մտնելով կը հասնին ուղեղ եւ ջղային դրութեան այլ կեդրոնները 10-20 երկվայրկեանի մէջ ու կը մատնեն հիւանդը անգիտակից վիճակի :
Յատկութիւն
Զգայազրկիչ դեղերը ունին մէկ հիմնական յատկութիւն. անոնց կասեցումով հիւանդը կը վերադառնայ իր բնական եւ ամբողջական բնախօսական վիճակին: Անոնք ոչ մէկ հետք պէտք չէ ձգեն եւ կամ ոչ մէկ կողմնակի բարդութիւններ պէտք չէ ստեղծեն հիւանդին մօտ :
Յաճախ զգայազրկիչ դեղերուն հետ հիւանդին կը ներարկուին նաեւ, ըստ պահանջքի, հակամանրէական, հակագերզգայնութեան եւ հակազարկերակային ճնշումի դեղեր, ինչպէս նաեւ «քորթիզոն» (Cortison):
Կիրարկում
Ընդհանուր զգայազրկումը կը կիրարկուի շատ մը վիրաբուժական գործողութիւններու ընթացքին: Առանց անոր հաւանաբար վիրաբուժներ պիտի չկարենային կատարել բարդ եւ խրդին գործողութիւններ:
Զգայազրկումէ առաջ հիւանդը իր ամբողջ ազատութեամբ եւ որոշումով պէտք է արտօնէ զգայազրկող բժիշկին եւ վիրաբուժին իր վրայ զգայազրկումի կիրարկումը:
Գործընթացք
Զգայազրկող բժիշկը ընդհանուր զգայազրկումը կը սկսի կիրարկելով հետեւեալ գործընթացքը՝
Հանգրուաններ
Ընդհանուր զգայազրկումը կ'իրականանայ չորս հանգրուաններով՝
Առաջին հանգրուան
Առաջին հանգրուան, որ կը կոչուի՝ ընդհանուր զգայազրկումի սկզբնաւորութիւն (induction stage): Այս հանգրուանը կը սկսի զգայազրկումի դեղերու ներարկումով: Անիկա անգիտակցութեան սկզբնաւորութիւնն է: Հիւանդը կամաց-կամաց կը կորսնցնէ իր գիտակցութիւնը եւ յիշողութիւնը ու կը դառնայ ցաւազուրկ.
Երկրորդ հանգրուան
Երկրորդ հանգրուան, որ կը կոչուի գրգռութեան հանգրուան (excitement stage): Հիւանդը կը զառանցէ եւ կը դառնայ ամբողջովին անգիտակից ու անհանդարտ-գրգռուած: Ան կ'ունենայ մկանային ակամայ շարժումներ, փսխունք, աչքի բիբերու առաւել բացուածք եւ անկանոն սրտի զարկ ու անկանոն շնչառութիւն: Այս հանգրուանի վերջաւորութեան աւելի մեծ քանակութեամբ զգայազրկումի դեղեր կը ներարկուին սանձելու համար հիւանդին մկանային ակամայ շարժումները եւ պռկումները: Հոս կը սկսի երրորդ հանգրուանը.
Չորրորդ հանգրուան
Չորրորդ հանգրուան, որ կը կոչուի յաւելեալ դեղաքանակի հանգրուան (overdose stage): Հոս հիւանդին կը ներարկուի մեծ քանակութեամբ զգայազրկիչ դեղեր, որոնք կը յառաջացնեն ուղեղի, ուղեղաբունի (brain stem) եւ ողնուղեղի (medulla) ընկճուածութիւն (depression): Այս բոլորին հետեւանքով հիւանդը կ'ենթարկուի հետեւեալ բնախօսական փոփոխութիւններուն՝ շնչառութեան յաւելեալ դանդաղում եւ սրտանօթային համակարգի դանդաղում: Այս հանգրուանը կրնայ դառնալ վտանգաւոր եթէ զգայազրկող բժիշկը չկիրարկէ շնչառական եւ սրտանօթային օգնութիւն:
Հսկում
Զգայազրկող բժիշկը զգայազրկումի ամբողջ տեւողութեան կը հսկէ եւ կը հետեւի (monitoring) հիւանդին առողջական վիճակին, այլ խօսքով կը հետեւի եւ կը հսկէ հիւանդին՝
Վերակենդանացում
Վիրահատութեան վերջաւորութեան հիւանդը պէտք է զգայազրկումէ դուրս գայ, այսինքն՝ վերատիրանայ իր գիտակցութեան եւ քնացած վիճակէն վերադառնայ արթնութեան: Այս գործընթացը կը կոչուի վերակենդանացում (recovery):
Վերակենդանացումը կ'ըլլայ հետեւեալ գործընթացով՝
Այս բոլորէն ետք հիւանդը կը սկսի ինքնաբերաբար շնչել, կը վերագտնէ իր գիտակցութիւնը եւ կ'արթննայ: Սակայն հոս հիւանդը կրնայ ունենալ շնչառական դժուարութիւն, հետեւաբար զգայազրկող բժիշկը շուտով հիւանդին քիթէն եւ բերնէն թթուածին կը ներարակէ:
Վերակենդանացման ընթացքին հիւանդը կրնայ ունենալ մարմնական որոշ իրադարձութիւններ, ինչպէս՝ ժամանակաւոր զառանցում, մտային շփոթութիւն, անհասկնալի եւ տկար խօսակցութիւն, թող, փսխունք, նողկանք, կոկորդի ցաւ, սիրտի զարկի խանգարում եւ շնչահեղձութիւն:
Վերակենդանացումի ժամկէտը կ'որոշուի վիրաբուժին եւ զգայազրկող բժիշկին փոխադարձ համաձայնութեամբ եւ խորհրդածութեամբ:
Բարդութիւններ
Ընդհանուր զգայազրկումի ընթացքին կրնան պատահիլ որոշ բարդութիւններ: Անոնց յաճախականութիւնը 1/10000-1/100000 է:
Այս բարդութիւններուն կարեւորագոյններն են՝
Զգայազրկումի բարդութիւնները աւելի շատ կը պատահին՝
Ծաղիկ
Ծաղիկ, երբեմն ծանօթ իբրեւ ծաղկում կամ վերարտադրում. ծաղկող բոյսերու փոշոտման, բեղմնաւորման, սաղմի զարգացման եւ պտուղի գոյացման գործառնութիւն։ Կը յառաջանայ տերեւներէ զուրկ ցօղունին՝ ծաղկակոթին վրայ :
Նկարագրութիւն
Ծաղիկները կը զարգանան ծաղկաբողբոջներէն։ Սովորաբար ծաղիկը ցօղունին կը միանայ ծաղկակոթով, որուն լայնցած մասը կը կոչուի ծաղկակալ։ Սակայն որոշ բոյսերու ծաղիկներ ծաղկակոթ չունին եւ անմիջապէս կը միանան ցօղունին (նստադիր ծաղիկներ)։
Կառուցուածք
Ծաղիկը կազմուած է ծաղկաբաժակէն, պսակէն, առէջներէն ու վարսանդներէն։ Ծաղիկին կեդրոնը կը գտնուի վարսանդը։
Վարսանդ
Վարսանդը կազմուած է սպիէն, սռնակէն եւ սերմնարանէն։ Սերմնարանին ներսը, կը գտնուին քանի մը սերմնաբողբոջներ, որոնցմէ կը զարգանան սերմերը, իսկ ամբողջ սերմնարանէն՝ պտուղը։ Վարսանդի սպին կրնայ իր վրայ պահել փոշեհատիկը։
Առէջներ
Վարսանդը շրջապատուած է առէջներով։ Իւրաքանչիւր առէջ կազմուած է առէջաթելէն եւ փոշանօթէն։ Փոշանօթին մէջ կը զարգանան փոշեհատիկներ։
Բաժակ եւ Պսակ
Արտաքինէն ծաղիկը պատուած է բաժակաթերթերով, որոնք կանաչ գոյն ունին եւ կը կազմեն ծաղիկին բաժակը։ Բաժակաթերթիկները պաշտպանական պաշտօն կը կատարեն յատկապէս մինչեւ ծաղկիլը, յաճախ ալ կը մասնակցին լուսաբաղարկումին։
Վարսանդի եւ առէջներու շուրջ կը գտնուին պսակաթերթերը, որոնք կը կազմեն ծաղիկին պսակը։ Անոնք վառ գոյն ունին, իսկ իրենց հիմքին մէջ, քաղցրահամ հիւթ մը՝ մեղրահիւթը, որմով կը գրաւեն փոշոտող միջատները։ Տարբեր բոյսերու բաժակաթերթերը եւ պսակաթերթերը քանակով տարբեր են. կրնան ըլլալ առանձին-առանձին (բաժակաթերթ) կամ միաձուլուած (ձուլաթերթ)։ Բաժակն ու պսակը կը կազմեն ծաղկապատեանը, որ ունի պաշտպանական եւ միջատները գրաւելու պարտականութիւն։ Եթէ ծաղկապատեանը կազմուած է բաժակէն եւ պսակէն, կրկնակի կը կոչուի (խնձորենի, տանձենի, ծիրանենի)։
Որոշ ծաղիկներ բաժակ չունին (թրաշուշան, վարդակակաչ, հիրիկ), որոշ ծաղիկներ՝ պսակ (ճակնդեղ)։ Այդպիսի ծաղիկները կը կոչուին պարզ։ Ուռենիի եւ հացենիի ծաղիկները ծաղկապատեան չունին։ Այդպիսի ծաղիկները կը կոչուին մերկ։
Ծաղկաւոր բոյսերու մեծ մասին ծաղիկները ունին յատուկ արտազատող գործարաններ՝ մեղրահիւթանոցներ, ուր մեղրահիւթ կ'արտադրուի։ Եղափոխման ընթացքին, ծաղկակիրները աստիճանաբար կարճ են, եւ ծաղիկին մասերը աւելի մօտ բոյսին, որոնց զսպանակաձեւ դասաւորումը տեղի տուած է օղակաձեւին։
Ծաղիկի Տեսակներ
Միայն առէջներ ունեցող ծաղիկները կը կոչուին արական կամ առէջաւոր, իսկ միայն վարսանդ ունեցողները՝ վարսանդաւոր կամ իգական։
Երկսեռ ծաղիկները ունին ե՛ւ վարսանդ ե՛ւ առէջներ (խնձորենի, ոլոռն, վարդակակաչ եւ շուշան)։
Անսեռ կամ կեղծ ծաղիկները չունին վարսանդ եւ առէջներ։ Այդպիսի ծաղիկները կը կատարեն միայն միջատները գրաւելու դեր (օրինակ արածաղիկի զամբիւղի եզրային ծաղիկները)։
Կը տարբերին նաեւ միատուն եւ երկտուն ծաղիկները։ Միատուն բոյսերուն մէջ, միաժամանակ կը գտնուին եւ առէջաւոր եւ վարսանդաւոր ծաղիկներ (կաղնի, դդում, վարունգ եւ եգիպտացորեն)։
Ծաղիկները կ'ըլլան կանոնաւոր, երբ բոլոր ուղղութիւններով կարելի է զանոնք բաժնել համաչափ մասերու։ Համաչափ ծաղիկներէն յառաջացած են անկանոն (համադրաձեւ) ծաղիկները, որոնք երկու մասի կարելի է բաժնել միայն մէկ ուղղութեամբ (օրինակ՝ ոլոռնի եւ շանբերանի ծաղիկները)։ Կան նաեւ անհամաչափ ծաղիկներ, որոնք հնարաւոր չէ համաչափ առանցքով բաժնել երկու մասի (օրինակ՝ կաննայի ծաղիկը)։
Անձրեւային անտառներէն մինչեւ անապատներ Երկիրը ծածկուած եւ զարդարուած է հսկայական քանակութեամբ տարբեր գոյներով: Ծաղկող բոյսերը զարմանալի են իրենց գեղեցկութեամբ եւ ձեւերու ու գոյներու բազմազանութեամբ՝ կարմիր, դեղին, մանուշակագոյն եւ այլն: Անոնց մեծ մասը ունի հաճելի բոյր, բուժիչ եւ այլ օգտակար յատկութիւններ:
Աճման ձեւի համաձայն, բուսական աշխարհին այս ներկայացուցիչները բաժնուած են դաշտային (վայրի) եւ պարտէզի (մշակուած):
Դաշտային Բոյսեր
Վայրի ծաղիկները կամ մարգագետնային ծաղիկները յաճախ կարելի է տեսնել, որ կ'աճին «անյարմար» պայմաններու մէջ (ասֆալթի ճեղքեր, քարեր եւ այլն):
Դեղին վայրի ծաղիկները լաւ կը հանդուրժեն ջերմութիւնն ու երաշտը: Անոնց բազմազանութեան եւ բարդ գեղեցկութեան շնորհիւ անոնք շատ այգեպաններու նախասիրածներն են:
Պարտէզի Ծաղիկներ
Պարտէզներու ծաղիկները շատ նուրբ են եւ ազնուական-գեղեցիկ: Անոնցք մշտական ​​խնամքի կը կարօտին (հողի պատրաստում, ջրելու, պարարտանիւթ, թեթեւ ստուեր, հող եւ այլն):
Ծաղիկներու Ամէնէն Գեղեցիկ Եւ Սիրուած Ներկայացուցիչները
Պարտէզի բոյսերու գոյներու լայն «շարքի»ն մէջ յատուկ տեղ կը գրաւեն վառ դեղին ծաղիկները. անոնք կը յատկանշուին իրենց քնքշութեամբ եւ արեւի փայլքով:
Տանտելիօն
Այս
համատարած աճող բոյսին անուանումը կը բխի «հարուած» բառէն: Ծաղկելէն ետք ծաղկաբուծութեան զամբիւղը կը վերածուի սպիտակ, փափկամազ սերմերու, գլխիկոր սերմերը կը տարածուին քամիի կամ զեփիւռի ճամբով:
Ունի տերեւներու հաստ վարդաշերտ մը: Ծաղիկներու ցօղունները ունին մէկ մեծ ծաղկաբոյլ զամբիւղ, որ բաղկացած է մեծ թիւով եղէգի ծաղիկներէ: Զամբիւղները կը փակուին գիշերը եւ վատ եղանակին: Տանտելիօնը կը պարունակէ մեծ քանակութեամբ թեթեւ կաթնային հիւթ մը, եւ անոնց արմատները կրնան հասնիլ մինչեւ 60 սմ երկարութեան: Կը Մարտ-Ապրիլ կամ Մայիս-Յունիս ամիսներուն (ըստ տարածաշրջանի):
Այս ծաղիկը ունի շուրջ 2000 տեսակ, բայց ամէնէն տարածուածը «dandelion medicinal»ն է:
Մարդիկ զայն լայնօրէն կ'օգտագործեն տարբեր արդիւնաբերութիւններու մէջ:
Վաղուց անիկա լայնօրէն օգտագործուած է բժշկական նպատակներով` ստամոքս-աղիքային խանգարումներու բուժման  համար: Անիկա կը պարունակէ երկաթ, ֆոսֆոր, կրածին, սպիտակուց եւ այլ կենսանիւթեր:
Ատոնիս
Բազմամեայ մարգագետինի բոյս մըն է: Ատոնիսին բնակավայրերը տափաստաններն են: Ատոնիսը ունի երկար (մինչեւ 40 սմ), կլոր բխում: Վերը կ'երեւին վառ դեղին ծաղիկներ՝ 5-8 ծաղկաթերթով:
Կը ծաղկի Ապրիլ-Մայիս ամիսներուն:
Անիկա կ'օգտագործուի իբրեւ սրտաբանական գործակալ սիրտի տարբեր հիւանդութիւններու համար:
Ալիսում
Օգտագործուած է հին բժշկութեան մէջ, իբրեւ կատաղութեան դէմ պայքարի ձեւերէն մէկը:
Կան բազմաթիւ տեսակներ: Ընդհանուր առմամբ՝ շուրջ 200 տեսակ: