cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Նէա Քամենի
Մաս կը կազմէ Թիրայի քաղաքապետութեան։
Բնապահպանման շրջան յայտարարուած է եւ արձանագրուած է ՆԱԹՈՒՐԱ 2000։ Կղզին հնադարէն մինչեւ մեր ժամանակաշրջանը, ենթակայ եղած է ու է հրաբխային յաճախակի ժայթքումներու․-
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի ժայռակղզիներ Ստորոգութիւն:Էգէականի ժայռակղզիներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի ժայռակղզիներ Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ այբենական կարգով Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ ըստ երկրի Ստորոգութիւն:Հրաբխային կղզիակներ Ստորոգութիւն:Հրաբերաններ
Խոնարհ (անձնանուն)
Խոնարհ, հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է հայերէն խոնարհ բառէն, այնպէս ինչպէս՝ Համեստ անձնանունը։ Յիշատակուած է 1796 թուականին ։ Այս անունէն կազմուած է նաեւ Խոնարհ-Մելեք անձնանունը ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Պարտէզ (թերթ)
«Պարտեզ», գրական-մանկավարժական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1903-1904 թուականներուն, Աղեքսանտրիա։ Խմբագիր-տնօրէն՝ Միհրան Ասքանազ։
Ծանօթացուցած է մանկավարժութեան յառաջադիմական մեթոտները, «Մանկապարտէզ եւ ծաղկոց» խորագիրի տակ տպագրած է նիւթեր՝ նուիրուած հայերէն բանաւոր ու գրաւոր խօսքի ուսուցման բարելաւման համար, սորվեցուցած է խաղեր ու վարժութիւններ։
«Պարտէզ»-ի գրական բաժինին մէջ զետեղուած են հայ եւ օտար հեղինակներու ստեղծագործութիւններ։ Արձագանքած է միջազգային քաղաքական իրադարձութիւններուն, համակրանք արտայայտած է Ռուսաստանի յեղափոխական շարժումներու նկատմամբ, տպագրած է հաղորդագրութիւն ՌՍԴԲԿ-ի (Ռուսաստանի Սոցիալ Դեմոկրատական Բանուորական Կուսակցութիւն) 2-րդ համագումարի վերաբերեալ։
Գէորգ Ալիխանեան
Գէորգ Ալիխանեան, հայ պետական գործիչ։
Ստորոգութիւն:Հայեր Ստորոգութիւն:13 Փետրուարի մահացածներ
Փլովտիւ
Փլովտիւ (Пловдив, Φιλιππούπολη, Filibe), քաղաք Պուլկարիա յի հարաւը, Փլովտիւի մարզի վարչական կեդրոն։
Փլովտիւը պուլկարահայութեան կարեւորագոյն կեդրոններէն մէկն է։ Քաղաքին մէջ կը գտնուի Սուրբ Գէորգ հայկական եկեղեցի ն։
Քոյր-քաղաքներ
Փլովտիւը ունի 21 քոյր-քաղաք  ՝
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ քաղաքներ
Նուէր Սիլահլը
Նուէր Սիլահլը-Տատուրեան, հայ բանաստեղծ:
Կենսագրութիւն
Ծնած է Պոլիս, ուսած տեղւոյն «Տատեան» եւ «Սահակեան-Նունեան» վարժարաններուն մէջ, ապա վկայուած որպէս ճարտարապետ՝ Պոլսոյ «Եըլտըզ Թեքնիք» համալսարանէն։
Փոքր տարիքէն սիրած է նկարչութիւնը եւ իր ստեղծագործութիւնները ներկայացուած են անհատական ու հաւաքական ցուցահանդէսներու մէջ ․ 1988-էն սկսեալ երեք տարի աշակերտած է արուեստագէտ Քրիստին Սալէրիի։ Ներկայիս կը շարունակէ հետեւիլ Համալսարանի նկարչութեան դասընթացքներուն։
Ամուսնացած է Նորայր Տատուրեանի հետ եւ բախտաւորուած երեք զաւակներով։ Անոնք այժմ կ'ապրին Փասատինա։
Ստեծագործութիւններ
Գրել սկսած է նախակրթարանի տարիներէն։ Առաջին բանաստեղծութիւնը հրատարակուած է 1982-ին «Նոր Մարմարա» օրաթերթին, ինչպէս նաեւ «Նոր Սան» պարբերաթերթին մէջ, որուն խմբագրական մարմնին մաս կը կազմէ։
1990-ին, Տ. Շնորհք Ս. Պատրիարք Գալուստեան անուան, արձակ եւ չափածոյ գրութիւններու մրցոյթներուն՝ շահած է առաջնութեան երկու մրցանակներ։ Իսկ «Նոր Սան»ի կողմէ կազմակերպուած հարցրազրոյցի մրցանքին հանդիսացած է երկրորդ։
Ն. Սիլահլը պոլսահայ նոր սերունդի տաղանդաւոր բանաստեղծներէն մին է։ Ինքնատիպ ոճ, գաղափարի նորութիւններ, սրամտութիւն, եւլն. գլխաւոր յատկանիշերը կը կազմեն իր քերթողութեան։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Հրաչյա Թովմասյան
Թովմասեան Հրաչեայ Սուրէնի, ազատամարտիկ։
Կեանքը
Ծնուել է 1964 թուականի դեկտեմբերի 15-ին Արտաշատ քաղաքում։ 1972-1982 թթ սովորել է Արարատ Գոլեցեանի (նախկինում՝ Կրուպսկայայի) անուան միջնակարգ դպրոցում։
1982 թ. ընդունուել է Երեւանի գիւղատնտեսական ինստիտուտի այգեգործական ֆակուլտետի հեռակայ բաժին, որը, սակայն չի աւարտել. այգեգործի խաղաղ աշխատանքը նրա համար չէր ...
1982-1983 թթ.. սովորել է Արտաշատի թիւ 54 ուսումնարանում։ 1984-1985 թթ.. ծառայել է Խորհրդային բանակում՝ Թբիլիսիում, ապա՝ Բաթումում։
1986 թ. ծառայութեան է անցել Արտաշատի ՆԳ արտագերատեսչական բաժնում, ապա՝ 1988 թ.՝ քրէական հետախուզութեան բաժանմունքում՝ որպէս օպեր-լիազօր ։ Եօթ տարի աշխատել է որպէս շարքային ոստիկան, որից յետոյ ստացել է աւագ լէյտենանտի աստիճան ։ Ամուսնացած էր, ունի երկու երեխայ. կինը՝ Արմինէն, դուստրերը՝ Անին եւ Հրաչուհին ։
Մարտական ուղին
1992 թ. կամաւոր մեկնել է պատերազմի։ Մասնակցել է Երասխի, Վարդենիսի, Լաչինի մարտերին։
Դեկտեմբերի 3-ին թեժ մարտեր էին մղւում Լաչինի Ղոչազ սարի կրակակէտերը լռեցնելու եւ բարձունքը ազատագրելու համար։ Բարձունքն ունէր ռազմավարական կարեւորութիւն, եւ զայն հետախուզելու համար առանձնացուել էր քսան հոգուց բաղկացած խումբ, որի կազմում էին արտաշատցի ընկերներ Հրաչեան եւ Արթուրը ։ Տղայոց խումբը, սակայն, շրջապատուեց թուրքերի կողմից, եւ սկսուեց անհաւասար մարտը։ Հրաչեան նախ վիրաւորուեց ոտքից, ապա կրծքից. պատուհասած երրորդ գնդակը ընդհատեց քաջի պայքարը ։ Օգնութեան հասած Արթուրը վէրք ստացաւ երիկամներին, սակայն, կարողացաւ, կրակն իր վրայ վերցնելով, ընկերոջ դին հասցնել մերձակայ ձորը ։ Հրաչեայի դին գտնուեց մահից միայն չորս ամիս անց՝ ապրիլին, եւ հողին յանձնուեց ամսոյս 10-ին Արտաշատի Ոստան գիւղում ։
Ոստիկանութեան Արտաշատի բաժնի շէնքի մուտքին դրուած է հերոսի յուշաքարը, նրա անունով է վերանուանուել փողոց Արտաշատ քաղաքում։
Կերպարը արուեստի մէջ
Մարտական ընկերներ Հրաչեայ Թովմասեանին եւ Արթուր Ներսիսեանին են նուիրուած արտաշատցի գուսան Ռազմիկի «Յաւերժ մնաց» բանաստեղծութիւնը, հերոսի մահուան կապակցութեամբ եղբայրը՝ Գագիկը, հեղինակել է «Եղբօրս» վերտառութեամբ տապանագիրը ։
1900 թուական
1900 թուական, նահանջ տարի, 19րդ դարու վերջին՝ 100րդ տարին է
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1900
Հայաստանի Փայտարուեստի Թանգարան
Հայաստանի փայտարուեստի թանգարան, հիմնադրուած է 1977-ին՝ փայտարդիւնաբերութեան նախարար Ալպերթ Ստեփանեանի նախաձեռնութեամբ, ԽՍՀՄ գեղարուեստի ակադեմիայի իսկական անդամ, ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ Գրիգոր Խանջեանի եւ ՀՀ վաստակաւոր նկարիչ, ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ Յովհաննէս Շարամբէեանի աջակցութեամբ։
Ցուցադրութիւն
Ներսի մասը ձեւաւորուած է Գրիգոր Խանջեանի նախագիծերով, իսկ մետաղեայ ձեւաւորումը՝ նկարիչ-դարբին Վարդան Օհանեանի։
Թանգարանի հաւաքածոն կազմաւորուած է հաւաքիչներու եւ հեղինակներու նուիրատուութիւններէ, յետագային՝ գիտարշաւային նիւթերու ու ձեռքբերումներու շնորհիւ։ Թանգարանի հիմնական խնդիրներէ է հաւաքագրել, պահպանել, ցուցադրել փայտարուեստի նմուշներ եւ նպաստել ազգային փորագրութեան աւանդոյթներու զարգացման, ինչպէս նաեւ նպաստել արհեստներու մշակոյթի, մասնաւորապէս, փայտարուեստի վերականգնման։
Փայտարուեստի թանգարանը, միեւնոյն ժամանակ, իւրօրինակ դպրոց է, ուր մասնագիտական կրթութիւն ստացած են ցուցադրուող հեղինակներէն շատերը։ Անոնց աշխատանքներէն ձեռք բերած են ինչպէս Հայաստանի, այդպէս ալ Մոսկուայի եւ Սեն Փեթերսպուրկի որոշ թանգարաններ։
Ցուցադրութիւնը պայմանականօրէն կը բաժնուի երեք մասի՝
Վերջին երկուքին մէջ ներկայացուած են մասնագիտական քանդակագործներու, նկարիչներու եւ փայտի փորագրութեան վարպետներու ժամանակակից ստեղծագործութիւններ։ Իսկ հնագոյն մշակոյթի բաժնին մէջ, արհեստներու զարգացման պատմութեան եւ անոնց փոխներգործութեան լիարժէք պատկերման նպատակով փայտէ առարկաներու հետ մէկտեղ կը ցուցադրուին նաեւ հարակից արհեստներու նմուշներ։ Ցուցադրութեան մէջ ներկայացուած են ինչպէս հին փայտէ առարկաներ, այդպէս ալ ժամանակակից փորագրութեան եւ քանդակի նմուշներ։
Միջոցառումներ
Թանգարանին մէջ կը կազմակերպուին թեմատիկ եւ հեղինակային ցուցահանդէսներ, մշակութային միջոցառումներ, դասախօսութիւններ։
Կրթական-ուսուցողական ծրագիրներ կ՚իրագործուին ՀՀ մարզերուն եւ Արցախի մէջ։
Հասցէ
Թանգարանը կը գտնուի Երեւանի կեդրոնը՝ Պարոնեան 2 եւ 4 հասցէի վրայ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Երեւանի թանգարաններ
Պարտէզ (ամսագիր)
«Պարտէզ», մանկական ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1932-1938 թուակներուն, Փլովտիւ (Պուլկարիա)։ Խմբագիր-տնօրէն՝ Յակոբ Մարաշլեան։
Վիպապաշտութիւն
Վիպապաշտութիւն․ 18-րդ դարու վերջաւորութենէն մինչեւ 1850-ական թուականներուն արեւմտեան Եւրոպայի մէջ աճած գաղափարական եւ գեղարուեստական մշակութային շարժում։ Կը զարգանայ նախ Անգլիա եւ Գերմանիա, ապա կը տարածուի Եւրոպական երկիրներու մէջ, գլխաւորաբար՝ Ֆրանսա եւ Սպանիա։
Պարտէզ (ամսագիր)
Աջակցած է հայոց լեզուի ուսուցման։ Ծանօթացուցած է Խորհրդային Հայաստանի անցուդարձին, աշխարհագրական դիրքին, կլիմայական պայմաններուն ու պատմութեան, տնտեսական եւ մշակութային ձեռքբերումներուն։
Գրական բաժինին մէջ տպագրած է հայ սովետական հեղինակներու, թարգմանաբար՝ ռուս եւ եւրոպացի գրողներու ստեղծագործութիւնները, անդրադարձած է նշանաւոր հայ գործիչներու (Յարութիւն Շմաւոնեան, Մկրտիչ խրիմեան, Ալեքսանդր Միասնիկեան եւ ուրիշներ) կեանքին ու գործունէութեան։
Վիպապաշտութիւն
Անոր գեղագիտական եւ բարոյական արժէքները, գաղափարները արագօրէն կը թափանցեն արուեստի մնացեալ բնագաւառներուն մէջ, նա մանաւանդ՝ նկարչութեան եւ երաժշտութեան։
Պարտէզ (ամսագիր)
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Վիպապաշտութիւն
Ստուգաբանութիւն
Վիպապաշտ ածականը romantic (ռոմանթիք) Անգլիա ծնունդ կ'առնէ 1650-ական թուականներուն․  Միջնադարու վէպերուն,  ժողովրդային լեզուով տաղաչափ պատմումներուն (որոնք կը հակադրուին լատիներէնով գրութիւններուն) յղումն է։ Այնուհետեւ զարգացումներ կը կրէ եւ ԺԸ. դարուն Անգլիոյ եւ Ֆրանսայի մէջ հոմանիշն է բնական երեւոյթները դրուատիքին։ Գերմանիա կը հասնի ԺԷ. դարու վերջաւորութեան romantisch սահմանումով, ուր «ինչ որ վէպի կը նմանի» գաղափարը ստորարկիչ հարանշանակութիւն կ'ունենայ՝ «հոգիին մէջ արթնցնել վտանգաւորի եւ երեւակայական կենդանութեան ճաշակը»։
ԺԸ. դարու ընթացքին, վիպապաշտութիւն բառը «ինչպէս պատկերի մը մէջ» ասացուածքին նշանակութիւնը կ'առնէ․ այսինքն բնութիւնը արուեստի պրիսմակէն կը դիտուի։ Այս իմաստով վիպապաշտ/ութիւն բառը ֆրանսերէնի մէջ կը թափանցէ Ժան Ժաք Ռուսոյի «Մենակեաց զբօսնողին երազանքները» գործով, ուր հեղինակը վիպապաշտ romantique կ'որակէ Պիեն լիճի lac de Bienne վայրի ափերը եւ կը զուգադիպի անգլիական պարտէզներու նորաձեւութեան՝ բնութիւնը կազմակերպել ինչպէս պատկերի մը մէջ եւ կ'ընկերանայ նկարչագեղ pittoresque իմաստին։
ԺԸ. դարու վերջաւորութեան, Գերմանիոյ մէջ վիպապաշտութիւնը կը վերագտնէ միջնադարեան իմաստը՝ հակադրուիլ Հնադարին եւ դասականին։
Վիպապաշտութիւնը գրականութեան մէջ
Վիպապաշտութեան կը նախորդէ նախավիպապաշտութիւնը։ Արագօրէն կը զարգանայ բանաստեղծութեան, վիպագրութեան, նկարչութեան եւ գաղափարներու ընդմէջէն։
Վիպապաշտութիւնը նախավիպապաշտութեան զարգացումն է․ նոր զգացականութիւն մը, որ կը հակազդէ Դասականին, Լուսաւորութեան եւ բանապաշտութեան։
Ստորեւ Եւրոպայի Վիպապաշտութեան գլխաւոր ներկայացուցիչները
Անգլիական (Մեծն Բրիտանիոյ) վիպապաշտ գրականութիւն
Դպրոցականներ խանդավառութեամբ կը գրկեն William Wordsworth-ի եւ Samuel Coleridge-ի «Lyrical Ballads» 1798  հրատարակութիւնները։  Անոնք կը նկատուին անգլիական վիպապաշտ գրականութեան սկիզբը, որ կը տեւէ մինչեւ Վիքթորիա թագուհիին Queen Victoria թագադրութիւնը՝ 1837 ։ Անկէ ետք է, որ կը տարածուի անգլիախօս ուրիշ երկիրներուն մէջ, օրինակ՝ Ամերիկա։ Անգլիական վիպապաշտ գրականութեան արմատները կը գտնուին Կոթիք Gothic եւ զգացական վիպագրութեանց մէջ։ Կը ներառնէ «Գերեզմանատան բանաստեղծներ» Graveyard Poets նախավիպապաշտ բանաստեղծներ (1740-ական), որոնք կը յատկանշուին մահուան մտախոհութիւններով՝ շիրիմնաքարեր, դագաղներ, գանկեր եւ որդեր, որոնք երեւան կու գան գերզմանատան ներկայութեամբ։
Լորտ Պայրոն Lord Byron, Փըրսի Շիլէյ Percy Bysshe Shelley, եւ Ճոն Քից John Keats, անգլիական վիպապաաշտ բանաստեղծութեան երկրորդ սերունդի գլխաւոր ներկայացուցիչներէն են (Լորտ Պայրոն նուազ չափով)։
1707 երբ Սկովտիան Անգլիոյ կը միանայ, մեծ թափով կ'իւրացնէ անգլերէն լեզուն եւ մշակութային կանոններ։ Սակայն, կը յաջողի զարգացնել ինքնուրոյն գրականութիւն մը եւ  միջազգային համբաւ վայելել ։
Ռոպերթ Պըրնս Robert Burns (1759-1796 ) մեծապէս կ'ազդէ Սկովտիոյ վիպապաշտ հոսանքին իր քնարերգակ բանաստեղծութիւններով եւ կը ճանչցուի իբրեւ Սկովտիոյ ազգային բանաստեղծը։ Անոր «Auld Lang Syne » բանաստեղծութիւնը, Hogmanay մըն է (տարուան վերջին օրը), իսկ «Scots Wha Hae» բանաստեղծութիւնը կը դառնայ Սկովտիոյ անպաշտօն ազգային ոգերգը։ Ուլթըր Սքոթ Walter Scott (1771 - 1832 ), նախ բանաստեղծութիւններ կը սկսի գրել, ապա կը հրատարակէ Սկովտիական վիպերգներ։  Անոր առաջին գործը՝ «Waverley», 1814 յաճախ կ'որակուի Սկովտիոյ առաջին վէպը։
Հակազդելով Գերմանիոյ, Վիպապաշտութիւնը Անգլիոյ մէջ կապ չ'ունենար ազգայնականութեան հետ եւ վիպապաշտները կասկածելի կը դառնան, որովհետեւ շատեր իրենց համակրանքը կը ցուցնեն Ֆրանսական յեղափոխութեան հանդէպ․ որուն տապալումը եւ Նափոլէոնի մենատիրութիւնը կը ցնցէ զիրենք։
Գերմանական վիպապաշտ գրականութիւն
Վիպապաշտ գրականութեան կարեւոր կերպարներէն են նաեւ Պրենթանօ Brentano եւ Վոն Արնիմ von Arnim ․ անոնք միասնաբար կը հրատարակեն «Տղուն կախադրական եղջերափողը» Des Knaben Wunderhorn գործը․ համբակ բանաստեղծութիւններու հաւաքածոյ, 1806– 08։
Ֆրանսական վիպապաշտ գրականութիւն
Ֆրանսան իբրեւ մշակոյթի եւ յունահռոմէական աւանդութեան երկիր, Վերածնունդէն ասդին անոր գրականութիւնը դասական է։ Վիպապաշտ կը կոչուին այն գրագէտները, որոնք 19-րդ դարասկիզբին մտածումի օրէնքներէն կը ձերբազատուին, կը հակադրուին՝ դասականին եւ 18-րդ դարու փիլիսոփաներու իրապաշտութեան։
Վիպապաշտութեան առաջին նմուշները տեսանելի են 1750, սակայն կը սահմանուի գրեթէ մէկ դար ետք։ Վիպապաշտութիւն եզր կը հասուննայ ֆրասական պատմութեան Վերահաստատում Restauration կոչուած ժամանակաշրջանին (Ապրիլ 1814-Մարտ 1815 եւ 1815 - 1830)։
1927 Ֆրանսան կը տօնէ Վիպապաշտութեան 100-ամեակը․ սկիզբը կը սեպէ Վիքթոր Հիւկօի Քրոմուէլ Cromwell վէպին Նախաբանը, 1827։
Ֆրանսացի վիպապաշտ բանաստեղծերէն (1830 - 1850 ական) գլխաւորներն են՝ Ալֆրետ տը Միւսէ Alfred de Musset, Ժեռար տը Նեռվալ Gérard de Nerval, Ալֆօնս տը Լամարթին Alphonse de Lamartine եւ Թէօֆիլ Կօթիէ Théophile Gautier։
Ստենտալ Stendhal այսօր կը համարուի այդ ժամանակի ամենայարգուած վիպագիրներէն, սակայն կապը վիպապաշտութեան հետ բաւական բարդ է․ վէպերուն դերակատարներուն հոգեկան վիճակը կը թաւալի վիպապաշտութեան եւ իրապաշտութեան միչեւ։ Այդ պատճառով կը սեպուի Իրապաշտութեան նախակարպետներէն։  Ամենագլխաւոր վէպերն են՝ «Կարմիրն ու Սեւը» Le Rouge et le Noir (1830), եւ  «Փարմի Շառթրոյզ վանքը» La Chartreuse de Parme (1839)։
Իտալական վիպապաշտ գրականութիւն
Ուղղակի կապուած է Իտալիոյ միութեան ի նպաստ քաղաքական եւ ընկերային Իլ Ռիզորկիմենթօ il Risorgimento շարժումին հետ․ 18-րդ դարավերջէն մինչեւ 1871։ Իտալական վիպապաշտութեան արմատները Հնադարէն եւ Միջնադարէն կու գան։   Անոր գլխաւոր ներկայացուցիչն է՝ Ալեսանտրօ Մանզոնի Alessandro Manzoni․ ծնած՝ 1785, Սեզարէ Պեքարիա Cesare Beccaria փիլիսոփային թոռն է եւ մեծցած է տոգորուած՝ Լուսաւորութեան, ազատական եւ հակակղերական գաղափարներով։
Սպանական վիպապաշտ գրականութիւն
Վիպապաշտութիւնը Սպանիա կը թափանցէ 19-րդ դարու կէսին, քաղաքական լարուածութեամբ ժամանակաշրջանի ընթացքին․ ազատականները եւ ազնուականները կը ձգտին պահել իրենց առանձնաշնորհները, իսկ յառաջդիմականները կը պայքարին անոնց դէմ։ Կաթոլիկ մտածելակերպը կը պաշտպանուի ընդէմ՝ ազատամիտ գաղափարներուն եւ գերմանացի փիլիսոփայ Քրաուզի Krause կողմնակիցներուն։  Ասոնց կողքին կը զարգանան բանուորական դասակարգի բողոքներու շարժումները անիշխանականներու anarchiste եւ ընկերվարականներու socialiste դրօշին տակ․ գործադուլները եւ մահափորձերը յաճախակի են։
Փորթուկալական վիպապաշտ գրականութիւն
Վիպապաշտութիւնը Փորթուկալիոյ մէջ կը սկսի Ալմէյտա Կարեթի Almeida Garrett «Camões» (1825) բանաստեղծութեամբ։ Ան, 1820 կը մասնակցի Ազատական Յեղափոխութեան, այդ պատճառաւ Անգլիա կ՛ինքնաքսորուի 1823 եւ ապա՝ Ֆրանսա։  Անգլիա կը յաճախէ Վիպապաշտներու շրջանակները եւ կը կարդայ Շէյքսփիր, Սքոթ Scott, Օսիան Ossian, Պայրոն Byron, Հիւկօ Hugo, Լամարթին Lamartine եւ Տը Սթաէլ de Staël։  Միաժամանակ աւատական բերդեր եւ Կոթիկ եկեղեցիներու եւ վանքերու աւերակները կ՛այցելէ, որոնք հետագային գրութիւններուն մէջ կը ցոլանան։
Ալմէյտա Կարեթ եւ Ալեքսանտր Հեռքուլանօ Alexandre Herculano Փորթուկալական Վիպապաշտութեան հիմնադիրներէն են։ Վերջինը՝ ան ալ կը ստիպուի ինքնաքսորուիլ Մեծն Բրիտանիա եւ Ֆրանսա ազատամիտ գաղափարներուն պատճառով։
Վիպապաշտութիւնը պիտի վերապրի 20-րդ դարասկիզբին, Փորթուկալական Վերածնունդի հոսանքի բանաստեղծներէ, ի միջի այլոց՝ Թեհէյրա տէ Փասքոյաս Teixeira de Pascoais, Ղէյմէ Քորթեսաօ Jaime Cortesão, Մարիօ Պէյրաօ Mário Beirão․ անոնք պիտի նկատուին Նոր-վիպապաշտներ։
Վիպապաշտ գրականութիւնը Լեհաստանի մէջ
Վիպապաշտութիւնը Լեհաստանի մէջ կը սկսի Adam Mickiewicz-ի առաջին բանաստեղծութեան հրատարակութեամբ (1822), եւ կը վերջանայ (1863) ռուսերու դէմ Յունուարի ջախջախիչ ապստամբութեամբ։
Լեհաստանի մէջ վիպապաշտութիւնը կը տարբերի մնացեալ երկիրներէն, որովհետեւ ատիկա սերտօրէն կապուած է Լեհաստանի պատմութեան հետ։
Երեք աշուղները
1830 Լեհ մտաւորականութիւնը, երկրին կառավարութեան ղեկավարութեան հետ կը լքէ Լեհաստանը․ ասիկա կը կոչուի «Մեծ Արտագաղթը» Great Emigration։ Արտագաղթողները կը հաստատուին Ֆրանսա, Գերմանիա, Մեծն Բրիտանիա, Թուրքիա եւ Ա․Մ․Ն․։
Վիպապաշտութեան այս երկրորդ շրջանին, Լեհ վիպապաշտներէն շատեր արտասահման կ՛աշխատին․ անոնք ընդհանրապէս վտարուած են (Լեհաստանը գրաւած ուժերէն) իրենց քաղաքական գաղափարներուն համար։ Ազատութեան պայքարը կը գերիշխէ անոնց գործին մէջ եւ կը յատկանշուի գլխաւորաբար Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki  եւ Zygmunt Krasiński բանաստեղծերուն գործերով։  Այս երեքն ալ արտասահման կը գտնուին Լեհաստանի բաժանումին ժամանակ եւ անոնց գրութիւնները քաղաքական եւ կրօնական յոյս կը ներշնչեն։  Հետագային անոնց կը տրուի «Երեք աշուղները» Three Bards ( trzej wieszcze ) անունը։   Կը դասաւորուին հետեւեալ ձեւով․  Mickiewicz՝ քնարերգութեան եւ վիպագրութեան կարպետը եւ ներկայի բանաստեղծը,  Krasiński՝ գուշակը եւ նախատեսող եւ բանաստեղծը որուն միջոցաւ ապագան կը խօսի,  իսկ Słowacki՝  թատերգակը եւ անցեալի գովասանը։
Վիպապաշտ գրականութիւնը Ռուսիոյ մէջ
Ռուսական վիպապաշտութիւնը կապուած է հետեւեալ գրողներու եւ անոնց գործերուն հետ․ Կոստանտին Պաթիւշքով Konstantin Batyushkov ՝ «Մտապատկեր Լեթէ գետեզրին» (1809), Վասիլի Զիւքովսքի Vasily Zhukovsky ՝  «Աշուղը» (1811), «Svetlana» (1813) եւ Նիքոլայ Քարամզին Nikolay Karamzin ՝ «Աղքատ Լիզա» (1792),  «Ճիւլիա» (1796) եւ ուրիշ։
Սակայն Ռուսիոյ Վիպապաշտութեան գլխաւոր մեկնիչն է՝ Ալեքսանտր Փուշքին Alexander Pushkin․ «Կովկասին բանտարկեալը» (1820– 1821), «Ռուսլան եւ Լուտմիլա» (1820), Էօժէն Օնեկին (1825– 1832)։  Փուշկինին գործը կ՛ազդէ 19-րդ դարուն շատ գրողներ եւ կը ճանցուի իբրեւ Ռուսիոյ ամենանշանաւոր բանաստեղծը։
Ուրիշ վիպապաշտ բանաստեղծներ են․ Միքայէլ Լերմօնթով Mikhail Lermontov՝ «Մեր օրերու հերոս մը» (1839), Ֆիոտոր Թիուչեւ Fyodor Tyutchev ՝ «Silentium!» (1830), Էվկենի Պարաթիւնսքի Yevgeny Baratynsky ՝ «Էտա» (1826), Անտոն Տելվիկ Anton Delvig եւ Ուիլհելմ Քիւչըլպեքըր Wilhelm Küchelbecker։
Վիպապաշտ գրականութիւնը Ամերիկայի մէջ
Եւրոպայի մէջ զարգացած վիպապաշտութեան հոսանքը, Ամերիկա կը թափանցէ 19-րդ դարասկիզբին։  Ա․Մ․Ն․ մէջ կը հրատարակուին Ուիլիըմ Քուլեն Պրայընթ William Cullen Bryant-ի  «Ջրահաւ» (To a Waterfowl ) բանաստեղծութիւնը եւ Ուաշինկթոն Իրվինկ Washington Irving-ի «Քնացած դարափորին առասպելը»(The Legend of Sleepy Hollow)  1820 թ․ եւ «Rip Van Winkle» (1819) վիպագրութիւնները։  Կը յաջորդէ 1823 Ճէյմս Քուփըր James Fenimore Cooper-ի «Կաշիէ գուլպաներուն հէքիաթները» (Leatherstocking Tales)։
Էմիլի Տիքինսոն Emily Dickinson-ի բանաստեղծութիւնը, որ իր ապրած ժամանակին շատ քիչերէ կարդացուած եւ Հերման Մելվիլ Herman Melville-ի վէպը, ամերիկեան վիպապաշտութեան գլուխ-գործոցները կը համարուին։
Վիպապաշտ գրականութիւնը Հարաւային Ամերիկայի մէջ
Հարաւային Ամերիկայի սպանախօս վիպապաշտութիւնը ազդուած է Արժանթինցի Էսթեպան Էջեվերիա Esteban Echeverría վիպապապշտ գրագէտէն։ Իր գործերը, արիւնի եւ սարսափի նիւթեր, ազդուած են Արժանթինի մենատէրին՝ Խուան Մանուէլ Տէ Ռոսաս Juan Manuel de Rosas, հանդէպ ունեցած ատելութենէն։
Պրազիլեան Վիպապաշտութիւնը կը յատկանշուի եւ կը բաժնուի երեք տարբեր շրջաններու։
Երկրորդ շրջանը, որ կը յիշատակուի նաեւ Ծայրայեղ Վիապապաշտութիւն Ultra-Romanticism, ազդուած է Եւրոպական Վիպապաշտութեան նիւթերէն եւ սովորութիւններէն՝ մելամաղձութիւն, տխրութիւն եւ յուսահատութիւն կապուած անհասանելի սէրին․ Կէօթէ եւ Լորտ Պայրոն անունները յաճախ կը յղուին այս գործերուն մէջ։ Այս ժամանակաշրջանի երեւելի գրողներն են՝ Ալվարեզ տէ Աթեվետօ Álvares de Azevedo, Քասիմիրօ տէ Ապրէու Casimiro de Abreu, Ֆակունտես Վարելա Fagundes Varela եւ Իւնքուէյրա Ֆրէիրէ Junqueira Freire։
Երրորդ շրջանը կը յատկանշուի ընկերային բանաստեղծութեամբ, մանաւանդ խորտակչական շարժումը եւ կ՛ընդգրկէ Քաստրօ Ալվես Castro Alves, Թոպիաս ՊարեթօTobias Barreto եւ Փիետրօ Լուիս Փորէյրա տէ Սուզա Pedro Luís Pereira de Sousa։
Վիպապաշտութիւնը Յունաստանի մէջ
1821 Յունաստանի Ապստամբութենէն ետք, Ազատ Յունաստանը 1828 ամէն ինչ սկիզբէն պէտք էր սկսկիլ։ Անկախութեան առաջին տարիներուն (400 տարի ստրկութենէ ետք) գրականութիւնը գրեթէ անծանօթ իմաստ մըն է։ 1830 ետք, նոր գրագէտները ինքնաբերաբար կ՛ազդուին վիպապաշտութեան շարժումէն։
Յունաստանի մէջ վիպապաշտութիւնը իր սկզբնական քայլերէն իսկ կը կապուի իր ամենայոռետես եւ ընկճող կողմով։ Գլխաւոր յատկանիշներն են՝  սէրային յուսահատութիւն, ողբալի վիճակ, զգացումներու պայթում եւ կեանքէ հրաժարում։
Գործերը ընդհանրապէս պատմական վէպեր են․ գրագէտները անցեալը կը վերակենդանացնեն։ Պատմական վէպը վիպապաշտ ոճով է։
Գրագէնտերը կը կազմեն «Աթէնքի Դպրոցը» («Αθηναϊκή σχολή»)․ 1830 - 1880 Աթէնքի բանաստեղծներուն  ամբողջութիւնը։
Յոյն Վիպապաշտ գրագէտներ եւ իրենց գլխաւոր գործերը․-
Փանաղիոթիս Սուցոս Παναγιώτη Σούτσος ՝ «Լէանտրոս» «Ο Λέανδρος» (1834),
Ալեքսանտրոս Սուցոս Αλέξανδρος Σούτσος` «1831 աքսորեալը» «Ο εξόριστος του 1831» (1835),
Ղրիղորիոս Փալէոլողոս Γρηγόριος Παλαιολόγος՝ «Բազմերեսը» «Ο πολυπαθής» (1839),
Ալեքսանտրոս Ռիզոս Ռակավիս ''Α.Ρ. Ραγκαβής՝ «Մօրէոսին իշխանը» «Ο Αυθέντης του Μωρέως»'' (1850),
Ստեֆանոս Քսենոս Στέφανος Ξένος՝ «Յունաստանի ապստամբութեան հերոսուհին» «Η Ηρωίς της Ελληνικής Επαναστάσεως» (1852),
Վիպապաշտութիւնը հայ գրականութեան մէջ
Հայ վիպապաշտ գրականութեան գլխաւոր ներկայացուցիչներն են՝ հայր Ղեւոնդ Ալիշան, Մկրտիչ Պէշիկթաշլեան, Պետրոս Դուրեան, Միքայէլ Նալբանդեան, Ռափայէլ Պատկանեան (Գամառ Քաթիպա)։
Երաժշտութիւն
Վիպապաշտ երաժշտութիւնը Գերմանիոյ մէջ կը յայտնուի 18-րդ դարու վերջաւորութեան։ Վիպապաշտութեան յատկանիշները՝ ազատօրէն դրսեւորել զգացումները, երաժշտութեան մէջ արհեստի նոր միջոցներով կ՛արտայայտուի․ օրինակ՝
Վիպապաշտ երաժշտութեան գլխաւոր ներկայացուցիչներն են՝ Լիւտվիկ Վան Պեթհովէն Ludwig van Beethoven, Վիլհելմ Ռիյարտ Վակներ Wilhelm Richard Wagner, Ֆրետերիք Շոփէն Frédéric François Chopin, Ֆրանս Լիստ Franz Liszt,  Ճիւզեփէ Վերտի Giuseppe Verdi, Ճիոաքինօ Ռոսինի Gioachino Rossini, Ճիաքոմօ Մէյըրպէըր Giacomo Meyerbeer, Ժորժ Պիզէ Georges Bizet, Հեքթոր Պերլիոզ Hector Berlioz, Նիքոլօ Փականինի Niccolò Paganini  եւ շատ ուրիշներ։
Նկարչութիւն
Ասով մէկտեղ, վիպապաշտութիւնը նկարչութեան մէջ, չի սահմանուիր միայն հակադրելով դասականին կամ նորդասականին, այլ՝ կը զարգացնէ իւրայատուկ յատկանիշներ, կ՛ազդուի արտառոց ոճէն (baroque)։
Քանդակագործութիւն
Վիպապաշտ քանդակագործութիւնը զգալի կը դառնայ 19-րդ դարուն սկիզբներուն, 1820։ Կը յաջորդէ նոր-դասական ոճին։
Քանդակագործութեան արուեստին մէջ, վիպապաշտութիւնը կը յատկանշուի իր ուժականութեամբ, իրապաշտութեամբ։ Վիպապաշտ քանդակագործութիւնը ինքզինք կը հաստատէ Փարիզի Սալոնը, 1831։
Վիպապաշտ տեսողական արուեստի գլխաւոր ներկայացուցիչներ ու իրենց գործերէն օրինականեր
Պար
Վիպապաշտ պարը կ՛երկարի 1815 մինչեւ 1845-1850 տարիներուն։ Առաջին վիպապաշտ պարը՝ «Օդային ոգին» La Sylphide, ստեղծուած 12 Մարտ 1832 Փարիզի Օփերային մէջ, Ֆիլիփօ Թակլիոնիին Filippo Taglioni կողմէն աղջկան՝ Մարիին համար։  Ճերմակ պարին աստուածացումն է որ պիտի յաղթանակէ 30 տարիներու ընթացքին։
Տե՛ս նաեւ
Դասական
Վերածնունդ
Ղեւոնդ Ալիշան
Մկրտիչ Պէշիկթաշլեան
Միքայէլ Նալբանդեան
Ռափայէլ Պատկանեան
Էօժէն Տելաքրուա
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Գրականութիւն Ստորոգութիւն:Արուեստ Ստորոգութիւն:Գեղանկարչութիւն Ստորոգութիւն:Քանդակագործութիւն Ստորոգութիւն:Երաժշտական ոճեր
Մօրուք Կարօ
Մօրուք Կարօ (աւազանի անունով՝ Կարապետ Աւոյեան, ), ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ֆետայի։ Հայ յեղափոխական դաշնակցութիւն կուսակցութեան անդամ։
Կենսագրութիւն
Որդին էր իշխան Աւէի։ Նախնական ուսումը ստացած էր Ս. Առաքելոց վանքին մէջ, այնուհետեւ՝ աւարտած էր Մշոյ Կեդրոնական վարժարանը ։ Մասնակցած է Սասնոյ 1891-1893 թուականներուն ինքնապաշտպանական կռիւներուն ։ Գործած է Սասնոյ մէջ (Սերոբ Աղբիւրի, Անդրանիկի. Գէորգ Չաւուշի, Ռուբէնի խումբերուն հետ)։ Քաջութեամբ աչքի ընկած է յատկապէս Գեւորգ Չաւուշի՝ 1905 թուականին Ապրիլ 25-ի Խարս գիւղի կռիւին։
1912-1914 թուականներուն գործած է Տարօնի մէջ։ Մասնակցած է Սասնոյ 1915 թուականի ինքնապաշտպանութեան։ 1916-ին Մուշի մէջ միացած է Փեթարա Մանուկի զինուորներուն, արշաւած է Խութ, Մոտկան, Բռնաշէն եւ ազատած է 8000 Սասունցիներ, ապա մտած է մշեցիներէն ու սասունցիներէն կազմուած ժողովրդական գունդերու մէջ, որոնք գործած են Տարօնի, Խնուսի, Մանազկերտի եւ Ալաշկերտի մէջ։ 1918-ին Անդրանիկի խումբին հետ անցած է Խոյ։ Մասնակցած է Զանգեզուրի մղուած կռիւներուն ։
1919-ին բնակած է Ահագչի գիւղին մէջ (ներկայիս՝ ՀՀ Արագածոտնի մարզի Զովասար գիւղ)։ Մասնակցած է 1921-ի Փետրուարեան ապստամբութեան, որուն պարտութիւնէն ետք անցած է Սուրիա, ապա՝ Յունաստան եւ Պարսկաստան։ Մահացած է Համատանի մէջ, 1949 թուականին, Դեկտեմբեր 6-ին։ Մօրուք Կարոյի կեանքին ու գործունեութեան գեղարուեստական պատկերը արտացոլուած է Աղունիկ Հեբոյեանի «Մօրուք Կարօ» վիպակին մէջ /Երեւան, 1998/։
1908 թուականին երիտթրքական յեղաշրջումէն ետք (Օսմանեան Սահմանադրութեան հռչակումէն ետք) դարձած է փախստական։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ ֆետայիներ Ստորոգութիւն:1875 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Կելիէկիւզան ծնածներ Ստորոգութիւն:1949 մահեր Ստորոգութիւն:6 Դեկտեմբերի մահացածներ
Արա Ճուհարեան
Արա Ճուհարեան, ճարտարապետ, բանաստեղծ, խմբագիր եւ հրապարակագիր:
Կենսագրութիւն
Արա Ճուհարեան ծնած է Հալէպ եւ 2006-ին փոխադրուած է Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններ, որպէս ղեկավար ճարտարապետ ունեցած է ծաւալուն գործունէութիւն: Նախագծած, ծրագրած եւ հովանաւորած է շինարարական աշխատանքներ՝ պանդոկներ, հիւանդանոցներ եւ բնակելի շէնքեր, Տուպայի, Ռաս էլ Խէյմէի եւ Շարժայի մէջ:
Դասախօսական շարք
2004 թուականին, Շարժայի Օհաննէսեան վարժարանի հոգաբարձութեան հրաւէրով ընկերակցած է իր հօր,մեծահամբաւ ուսուցիչ եւ «Մրգաստան» հայերէն լեզուի դասագիրքերու հեղինակ Կարապետ Ճուհարեանի, ուր միասնաբար կատարած են տասնօրեայ դասախօսական շարք մը՝ միջին արեւելքի հայախօս պատանիներու համար Հայերէն լեզու դասաւանդելու եղանակին շուրջ:
Խմբագիր «Շիրակ» ամսագիր
Ան վարած է գլխաւոր խմբագիրի պաշտօն՝ Թէքէեան Մշակութային Միութեան «Շիրակ» գրականութեան եւ Արուեստներու ամսագիրին:
Հայերէն Լեզու եւ Գրականութիւն
Արա Ճուհարեան որպէս հրապարակագիր ունի յօդուածներ հայերէն լեզուի ուսուցման եւ գրականութեան շուրջ հրատարակուած՝ Շիրակի, Զարթօնքի եւ այլ պարբերականներու մէջ:
Երկեր
Արա Ճուհարեան հեղինակն է՝ «ԵՐԿՈՒ» խորագիրով բանաստեղծութիւններու հատորի մը (119 էջ), որ 2001 թուականին արժանացած է Գէորգ Մելիտենեցի Գրական Մրցանակին: «ԵՐԿՈՒ» հատորը նուաճած Է «worldcat» համաշխարհային գրադարաններու ցանցին  եւ «VIAF» վիրդուալ (virtual) միջազգային հեղինակութիւն ֆայլ հարթակին, որոնցմէ են՝ Ամերիկեան Քոնկրէսի Գրադարան, Ֆրանսայի Ազգային Գրադարան եւ Գերմանիոյ Ազգային Գրադարան:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Արամ Մանուկեան (նկարիչ)
Արման Թաթեւոս Մանուկեան, (մայիս 15, 1904, Կոստանդնուպոլիս - մայիս 10, 1931, Հոնոլուլու) ամերիկացի հայազգի նկարիչ, որ յայտնի է իր Հաւայան կղզինեուի բնանկարներով։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Կոստանդնուպոլսոյ մէջ 1904 թուականին։ Ընտանիքին երեք զավակներէն աւագն էր։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Մխիթարեանների միաբանութիւնին։ Ընտանիքը վերապրած է Մեծ Եղեռնէն։ 1920 թուականին տեղափոխուած են ԱՄՆ, ուր 16 տարեկան Արմանը նկարչութեան դասընթացներու մասնակցած Ռոդ այլանդի նկարչական դպրոցում (անգլ.՝ Rhode Island School of Design)։ ԱՄՆ-ի գրաֆիկական դիզայնով՝ գրքերու ձեւաւորմամբ։ Զբաղած է։ Անոր հետաքրքրութեան հիմնական առարկան ծովն էր ու ծովու մարդիկ։
Ծառայութեան տարիներ
1923 թուականին ծառայութեան մտած է ԱՄՆ Ծովային հետեւակի մէջ։ Ծառայութեան ժամանակ պատմաբան մայոր Էդվին Նորթ ՄակՔլելանի (անգլ.՝ Edwin North McClellan) մօտ համհարզ էր, այդ ընթացքին ան գծանկարներ կը նկարէր Լեդերնեք (անգլ.՝ Leatherneck) ամսագիրին համար։ Ծառայութեան ընթացքին ՄակՔլելանի ԱՄՆ Ծովային հետեւակի կորպուսի պատմութեան համար կատարած է 75 գծանկար, որոնք երբեք չեն հրատարակուած ու այժմ կը գտնուին Հոնոլուլուի թանգարանին։
Ստեղծագործ տարիներ
1927 թուականին զինուորական ծառայութիւնն ավարտելէն ետք Մանուկեանը որոշած է մնալ եւ ստեղծագործել Հավայան կղզիներուն մէջ։ Ծովու թեման, ան այս անգամ զարգացուցած է որմնանկարներու ոճով։ Հոնոլուլուի մէջ ան աշխատած է «Հոնոլուլու սթար տեղեկագիր» (անգլ.՝ Honolulu Star-Bulletin) եւ «Խաղաղ օվկիանոսի դրախտ» (անգլ.՝ Paradise of the Pacific) ամսագիրերուն մէջ։
Ցուցադրութիւններ
1929 թուականին Արման Մանուկեանը հանդես եկած է անհատական առաջին ցուցահանդեսով։ Այժմանոր յուղանկարները բարձր կը գնահատուին։ Հոնոլուլուի Գեղարվեստի ակատեմիան Արման Մանուկեանի մահէն քիչ ետք յուշ ցուցահանդես կազմակերպեց եւ 2010 թուականի նոյեմբեր 4-էն մինչեւ 2011 թուականի ապրիլ 24-ը հետահայաց ցուցահանդես «Գույնի իմաստը/գծի արտահայտչութիւնը՝ Արման Մանուկեանի մոդերնիզմը» (անգլ.՝Meaning in Color/Expression in Line: Arman Manookian’s Modernism) խորագրով։ Արման Մանուկեանի գործերը կը գտնուին Բիշոպ եւ Հոնոլուլուի արուեստի թանգարաններուն եւ մասնաւոր հավաքածուներուն։ Հաւայան կղզիներուն Արման Մանուկեանը յայտնի է որպէս «հաւայան Վան Գոգ»։
Մահ
Հոնոլուլուի խոր ընկճախտ ապրած է եւ 1931 թուականին միանակութեան մէջ անձնասպան եղած է ։
Ակաթա Քրիսթի
Տէյմ Ակաթա Մէրի Քլարիսա Քրիսթի (Dame Agatha Mary Clarissa Christie, 15 Սեպտեմբեր, 1890, Տեւոն, Անգլիա - 12 Յունուար, 1976, Ուինթըրպրուք, Անգլիա): Քրիսթին իր առաջին ամուսինին մականունն է: Ան Անգլիացի գրող է: Հրատարակած է աւելի քան 60 սոսկումի վէպեր, 6 սիրային վէպեր եւ 19 հաւաքածոներ:
Ակաթա Քրիսթիի գիրքերը հրատարակուած են աւելի քան 2 միլիոն օրինակով եւ թարգմանուած են աւելի քան 100 լեզուներու, նաեւ հայերէնի :
Անոր The Mousetrap թատերագրութիւնը, առաջին անգամ բեմադրուած է 1952 թուականին եւ բազմաթիւ տեղեր կը շարունակուի մինչեւ այսօր:
Անոնք Կը Վաճառեն Նոյնիսկ Անձրեւը
«Անոնք Կը Վաճառեն Նոյնիսկ Անձրեւը»' (սպ.՝ También la lluvia), 2010-ի ֆիլմ, ռեժիսոր՝ Իսիար Պոլեաին։ Ֆիլմը արժանացած է Արիէլ մրցանակի (որպէս լաւագոյն իպերօամերիկեան ֆիլմ) եւ 3 «Գոյա» մրցանակի։ 2011-ին ան ընտրուած է ներկայացնելու Օսկար լաւագոյն օտարալեզու ֆիլմի համար ։
Ակաթա Քրիսթի
Ակաթա Քրիսթիի ստեղծագործութիւնները ըստ թարգմանութեան, աշխարհի առաջինն են :
Անոնք Կը Վաճառեն Նոյնիսկ Անձրեւը
Թեմա
Մեքսիքացի բեմադրող Սեպաստիանը եւ գործադիր արտադրող Կոստան նկարահանող խումբի հետ միասին կը հասնին Կոչապամպա՝ Պոլիվիա, որպէսզի ֆիլմ նկարահանեն Կոլումպոսի` դէպի նոր աշխարհ առաջին ճանբորդութեան եւ տեղաբնիկներու հետ անոր հանդիպման մասին։
Ակաթա Քրիսթի
Կենսագրութիւն
Ակաթա Քրիսթի ծնած է 15 Սեպտեմբեր, 1890 թուականին, Անգլիոյ մէջ հարուստ ընտանիքի մը : Ակաթա Քրիսթին ունէր մէկ քոյր եւ մէկ եղբայր: Ան սկսած է գրել իր քոյրէն ներշնչուելով: Քոյրը կը գրէր զուարճալի պատմութիւններ, եւ որպէսզի իրարմէ տարբեր ըլլան՝ Քրիսթին կ'որոշէ գրել սարսափի պատմութիւններ: Անոնց ծնողները, չհամաձայնելով իրենց պատմութիւններ գրելու ստեղծագործութեամբ, երկար ժամանակ Ակաթային կ'արգիլեն գրելը: Երբ Ակաթային հայրը կը մահանայ, ընտանիքը կ'որոշէ տեղափոխուիլ Կիպրոս, որովհետեւ հոն կեանքը աւելի դիւրին եւ աժան էր: Սակայն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը տեղի կ'ունենայ, եւ Ակաթան կը սկսի աշխատիլ Կարմիր Խաչ հիւանդանոցին մէջ։ Հոն ան կը սորվի դեղերու պատրաստութեան մասին եւ կը ծանօթանայ տարբեր թոյներու տեսակներու: Յետագային, այս տեղեկութիւնները կ'օգտագործէ իր վէպերուն մէջ :
Անոնք Կը Վաճառեն Նոյնիսկ Անձրեւը
Թեմա
Քանի որ ֆինանսական նախահաշիւը սահմանափակ էր, Կոստան կ՛որոշէ ֆիլմ նկարահանել Հարաւային Ամերիկայի աղքատ շրջանին՝ Պոլիվիայի մէջ։ Տեղացի բնակչութիւնը համաձայն էր նկարահանուիլ զանգուածային տեսարաններուն մէջ օրական երկու տոլարով եւ անոր համար ֆիզիքական աշխատանք կը կատարէր նկարահանման տեսարանները նախապատրաստելու համար։
Ակաթա Քրիսթի
Կենսագրութիւն
Ակաթան գրած է աւելի քան 100 վէպեր, կարճ պատմութիւններ եւ բանաստեղծութիւններ: Ան պարգեւատրուած է Պրիթանական կայսրութեան երրորդ աստիճանի շքանշանով եւ գրական պարգեւներով: Զարմանալիօրէն, Ակաթան երբեք լրջօրէն չէ մօտեցած իր արուեստին, այլ աւելի կարեւորութիւն եւ հետաքրքրութիւն ցուցաբերած է իր գիտական նախասիրութիւններուն եւ ամուսինին գործին, որ հնագիտութիւն էր:
Անոնք Կը Վաճառեն Նոյնիսկ Անձրեւը
Թեմա
Սեպաստիանը կ՛ընտրէ տեղաբնակներէն մէկուն՝ Դանիէլ անունով, Ատուէի՝ Տաինոյի առաջնորդի դերի համար, որ կը ղեկավարէր ապստամբութիւնը ընդդէմ եւրոպացիներուն։ Անոր աղջիկ Պելէնը նոյնպէս կարեւոր դեր կը խաղար ֆիլմին մէջ։ Սեպաստիանը չէր գիտեր այն մասին, որ Դանիէլը ցոյցի դուրս կու գար ընդդէմ ջուրերու սեփականաշնորհման, որու համար տեղական կառավարութիւնը համաձայնութիւն տուած էր։
Ակաթա Քրիսթի
Կենսագրութիւն
Ակաթա Քրիսթին համարձակ եւ ուժեղ կին մըն էր, ու ան օդաչու էր: 1971 թուականէն, 1974 թուական Ակաթային առողջութիւնը կը սկսի տկարանալ, բայց ան կը շարունակէ գրել: Մի քանի Քանատացի մասնագէտներ կ'ըսեն թէ ան կրնայ ըլլալ կը տառապէր յիշողութեան դժուարութիւններէ   : Ակաթան կը մահանայ 12 Յունուար, 1976 թուականին, 85 տարեկանին, Անգլիոյ մէջ։ Երկու տարի վերջ ալ կը մահանայ իր ամուսինը: Ան ունի միայն մէկ զաւակ, Ռոզալինտ Հիքսը:
Անոնք Կը Վաճառեն Նոյնիսկ Անձրեւը
Թեմա
Նկարահանումները կը սկսին առանց միջադէպերու, հակառակ դերակատար Անթօնի հարբեցողութեան, որ Կոլումպոսի դերակատարն էր։ Կոստան կը սկսի անհանգստանալ, երբ կը տեսնէ, որ Դանիէլը կը մասնակցի ցոյցերուն եւ կը խնդրէ անոր դադրեցնել այդ մինչեւ նկարահանման աւարտը։ Դանիէլը կը ձեւացնէ, թէ համաձայն է Կոստի հետ, բայց, այնուամենայնիւ, կը շարունակէ մասնակցիլ ցոյցերուն եւ ոստիկանութեան հետ բախման արդիւնքով դէմքին վէրքեր կը յայտնուին։ Անկէ ետք Կոստան կ'առաջարկէ Դանիէլին քանի մը հազար տոլար, որպէսզի դադարեցնէ մասնակցիլը ցոյցերուն։ Դանիէլը կ՛ընդունի փողերը, բայց չի հրաժարիր ցոյցերուն մասնակցելէ եւ բանտ կ՛իյնայ։ Սեպաստիանը կը սկսի տարակուսիլ, թէ կը յաջողին արդեօք ֆիլմը աւարտի հասցնել։ Բայց Կոստան կը համոզէ անոր շարունակել եւ կը կաշառէ ոստիկանութեան, որ Դանիէլին ազատ արձակեն ֆիլմի առանցքային տեսարաններու նկարահանման ժամանակ։ Նկարահանումները աւարտելէ ետք ոստիկանութիւնը կը ժամանէ եւ կը փորձէ ձերբակալել Դանիէլին, զանգուածային տեսարանի ներկայացուցիչները կը շրջապատեն ոստիկանութեան եւ Դանիէլ կը յաջողի փախչիլ։
Ակաթա Քրիսթի
Կենսագրութիւն
Իր գիրքերէն են՝
Անոնք Կը Վաճառեն Նոյնիսկ Անձրեւը
Թեմա
Ճիշդ այդ երեկոյեան նորութիւններով կը հաղորդեն, որ Կոչապամպի մէջ ոստիկանութեան հետ բախման ժամանակ բռնութիւն կը գործադրուի։ Այդ տեսնելով՝ դերասաններ Խուանը եւ Ալպերթօն կ՛որոշեն տուն երթալ, սակայն Սեպաստիանը կը համոզէ անոնց մնալ։
Ակաթա Քրիսթի
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Անգլիացի արձակագիրներ Ստորոգութիւն:15 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:12 Յունուարի մահացածներ
Անոնք Կը Վաճառեն Նոյնիսկ Անձրեւը
Թեմա
Յաջորդ առաւօտեան, մինչ խումբը կ՛ուղեւորուէր նկարահանումը շարունակելու, Կոստի մօտ կու գայ Դանիէլի կինը` Թերեզան, եւ կը խնդրէ օգնել իրեն որոնելու դուստերը` Պելէնին, որ (ըստ լսածի) վիրաւորուած էր։ Չնայելով Սեպաստիանի բողոքին` Կոստան կը համաձայնի։ Թերեզայի հետ Կոստան կը գտնէ Պելէնին եւ կը հասցնէ հիւանդանոց։ Այդ ժամանակ Սեպաստիանին խումբին հետ կը պահեն պահակակէտին մէջ։ Բացի Անթօնիէն, բոլորը կը լքեն Սեպաստիանին, որպէսզի տուն վերադառնան։
Ցուցարարները կը հասնին իրենց նպատակին, եւ բողոքը կ'աւարտի։ Կոստան յոյս ունէր, որ նկարահանումը երբեւէ կ'աւարտի, իսկ Դանիէլը աղջկայ փրկութեան համար Կոստային կու տայ պոլիվիական ջուրով սրուակ։
Արձագանգներ
Ֆիլմը ստացած է դրական արձագանգներ։ Rotten Tomatoes կայքին մէջ ֆիլմը ունեցած է 88 % վարկանիշ՝ 59 մեկնաբանութիւններով ։
Ռոժեր Էպերտը ֆիլմին տուած է 4 աստղէն երեքը՝ այդ մասին գրելով, որ ֆիլմը խիզախօրէն կը բարձրացնէ այն հարցերը, որոնք մտածել կու տան ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:2010
Էմմի Ռասըմ
Էմանուէլ Կրէյ «Էմմի» Ռասըմ, Ամերիկացի դերասանուհի, բեմադրիչ եւ երգչուհի մըն է: Ամէնէն շատ ճանչցուած է իր Ֆիոնա Կալակըրի դերով Ամերիկեան տրամա Shameless հեռուստաշարին մէջ: Ռասըմ գլխաւոր դերեր ստանցնած է բազմաթիւ ֆիլմերու մէջ, ինչպէս Songcatcher (2000), An American Rhapsody, (2001) եւ Passionada (2002): Իր Mystic River (2003) ֆիլմի դերով ստացաւ հռչակ: Ան նաեւ գլխաւոր դերեր ստանցած է The Day After Tomorrow (2004) եւ The Phantom of the Opera (2004), Poseidon (2006), Dragonball: Evolution (2009), Dare (2009) Beautiful Creatures (2013), Before I Disappear (2014), You're Not You (2014) and Comet (2014) ֆիլմերուն մէջ:
Ռասըմի առաջին ձայնասկաւառակը՝ Inside Out լոյս կը տեսնէ 2007-ին: Ան նաեւ 2013-ին թողարկած է ուրիշ երկու աւելի քիչ հռչակ ունեցող ձայնասկաւառակներ՝ Carol of the Bells եւ Sentimental Journey:
Վաղ Կեանք
Ռասըմ ծնած է Մանհաթըն, Նիւ Եորք Սիթի, ԱՄՆ: Ան միակ զաւակն է Շերըլ Ռասըմի՝ ամուսնալուծուած նկարիչ մօր մը: Իր ծնողքը կ'ամուսնալուծուին երբ իր մայրը յղի էր: Ռասըմի մայրը Ռուսական-Հրեական ծիներ ունի, իսկ հայրն ալ Անգլիական-Հոլլանտական: Ռասըմ ինքզինք կը համարէ Հրեայ եւ կը հետեւի հրեական աւանդոյթներուն:  Ան իր մեծմօր անունը ժառանգած է: Ան ընտանեկան կապեր ունի աշխարհահռչակ Վերա Ուենկի հետ՝ Ուենկը ամուսնացած է Ռասըմի զարմիկին հետ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ Ստորոգութիւն:«Երիտասարդ դերասան» մրցանակի դափնեկիրներ
Խուլերու Միջազգային Օր
Խուլերու միջազգային օր (անգլ.՝ International Deaf Day), միջազգային օր, հիմնուած 1951-ին` Խուլերու համաշխարհային դաշնութեան (անգլ.՝ World Federation of the Deaf, WFD) ստեղծման պատուին :
Ամէն տարի, Սեպտեմբերի վերջը ամբողջ շաբաթուան ընթացքին աշխարհի մէջ կը նշեն Խուլերու միջազգային շաբաթը, որ Սեպտեմբերի վերջին Կիրակի օրը կ՚աւարտի Խուլերու միջազգային օրով :
Պատմութիւն
Խուլերու խմբակցութեան պատմութիւնը կը վկայէ, որ շատ երկիրներու մէջ խուլերու սոցիումի կայացման եւ զարգացման սկիզբը կ՚իրականանար տարբեր հանդիպումներու եւ խուլերու դպրոցի շրջանաւարտներու շնորհիւ:
Առաւել վառ օրինակ կը ծառայէ Ֆրանսայի խուլերու ներդրումը, որոնց լեզուն զարգացած է վանահայր տէ Լ'Էպէն, խուլերու ստեղծած պարզ լեզուն վերածելով հարուստ լեզուի, որ բազմաթիւ այլ լեզուներ ծնած: Ան միմիկական մեթոդի հիմնադիրն էր, ժեստերու լեզուի մեծ կողմնակիցը:
19-րդ դարու սկիզբը, խուլերու փարիզեան դպրոցի շրջանաւարտները սկսած են տօնել Շառլ-Միշել տէ Լ'Էպէի ծննդեան օրը: Անոր պատուին կազմակերպուող խնջոյքներն ու տօնակատարութիւնները աւանդոյթ դարձան:
1912-ին մեշ շուքով տօնած են անոր 200 ամեակը:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Տօներ Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր Ստորոգութիւն:Ականջի Հիւանդութիւններ Ստորոգութիւն:Հաշմանդամութիւն
Յ. Ճ. Սիրունի (Յակոբ Ճոլոլեան)
'''Յ. Ճ. Սիրունի (Յակոբ Ճոլոլեան)''' (1890 - 1973) եղած է Հ.Մ.Ը.Մ.ի հիմնադիրներէն։ Ծնած է 1890-ին, Ատափազար։
Գործունէութիւն
Փետրուար 1911-ին հիմնուած «Մարմնամարզ» թերթի հրատարակութիւնը Շաւարշ Քրիսեանին թելադրողը եղած է ան։ 1922-ին, Պոլսոյ քաղաքական ծանօթ դէպքերուն պատճառով, Սիրունի կը մեկնի Ռումանիա։ 30 Սեպտեմբեր 1923-ին ան կ'ընտրուի Հ.Մ.Ը.Մ.ի Ռումանիոյ Շրջանային Վարչութեան անդամ։ 1 Փետրուար 1924-ին լոյս կը տեսնէ «Արի» ամսաթերթը, խմբագրութեամբ Սիրունիի։ Թերթը կը հրատարակուի երեք տարի, որմէ ետք կը դադրի, երբ Ֆիլիպէի (Պուլկարիա) մէջ կը սկսի հրատարակուիլ «Հ.Մ.Ը.Մ.»ը, իբրեւ Պուլկարիոյ եւ Ռումանիոյ շրջաններու պաշտօնաթերթ։ 1924-ի Բ. Շրջանային Ժողովը, որ այս անգամ Քոսթանցայի մէջ կը գումարուի, Սիրունին կրկին կ'ընտրէ Ռումանիոյ Շրջանային Վարչութեան անդամ եւ ատենապետ։
18-22 Յուլիս 1925-ին Պուքրէշի մէջ տեղի կ'ունենայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Գ. Շրջանային Ժողովը, ուր Սիրունին անգամ մը եւս կ'ընտրուի Ռումանիոյ Շրջանային Վարչութեան անդամ եւ ատենապետ։
Սիրունիի օրով է, որ 4 Սեպտեմբեր 1926-ին տեղի կ'ունենայ հայկական Գ. ողիմպիականը, մարմնակրթութեան ազգային հաստատութեան ստադիոնին մէջ։ 5-7 Սեպտեմբեր 1926-ին տեղի կ'ունենայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Ռումանիոյ Դ. Շրջանային Ժողովը, ուր Սիրունին կը վերընտրուի ատենապետ։ 21 Նոյեմբեր 1926-ին տեղի կ'ունենայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Ռումանիոյ եւ Պուլկարիոյ Շրջանային Վարչութիւններուն խորհրդաժողովը, չորսական լիազօրներու մասնակցութեամբ։ Այս խորհրդաժողովին կը ճշդուին համագործակցութեան հիմերը եւ որոշումներ կը տրուին Հ.Մ.Ը.Մ.ի կեդրոնական մարմնի մը ստեղծման։ Կը կազմուի Հ.Մ.Ը.Մ.ի առժամեայ Կեդրոնական Յանձնախումբ մը, որուն անդամ կ'ընտրուին Ռումանիայէն տոքթ. Սալբի, Գրիգոր Յակոբեան եւ Սիրունի։ Իսկ Պուլկարիայէն՝ տոքթ. Թովմասեան, Թագւոր Թագւորեան եւ Կարօ Ղազարոսեան. փոխ անդամներ՝ Ներսէս Աստուածատուրեան եւ Լեւոն Գազանճեան։
4 Սեպտեմբեր 1927-ին, Սիրունիի գլխաւորութեամբ, Ռումանիոյ Շրջանային Վարչութիւնը կը կազմակերպէ Շիրակի աղէտեալներուն օժանդակութեան գործը։ 1928-ին, Շրջանային Վարչութեան նախաձեռնութեամբ, Սիրունի Ֆիլիպէի մէջ կը բանայ սննդակայան մը, Պուլկարիոյ երկրաշարժի աղէտեալներուն օգնելու համար։
Այսպէս, Սիրունի մինչեւ վերջ կապուած կը մնայ Հ.Մ.Ը.Մ.ին, աշխատելով անոր ծաւալման եւ զարգացման համար, անոր միջոցով ծառայելով իր ժողովուրդին։
Բ. Աշխարհամարտին, Սիրունի համայնավարներու կողմէ կ'աքսորուի Սիպերիա եւ 12 տարուան տաժանակիր աշխատանքէ ետք ազատ կ'արձակուի եւ շրջան մը կ'անցնի Պուլկարիա, ապա կը վերադառնայ Ռումանիա։
Ան կը մահանայ 7 Ապրիլ 1973-ին, Պուքրէշ։
Գրականութիւն
Արամ Մանուկեան
Արամ Մանուկեան (բուն անունով՝ Սարգիս (Սերգէյ) Յովհաննիսեան, ), պետական, հասարակական գործիչ, Հա­յաս­տա­նի ան­կա­խու­թեան կեր­տիչ, Հայոց նորագոյն պետականութեան հիմնադիր։ «Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն» կուսակցութեան անդամ։ Վասպուրականի ապստամբութեան գլխաւոր ղեկավար։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Զէյվա (այժմ`ՀՀ Սիւնիքի մարզ, գիւղ՝ Դաւիթ Բէկ): (Ըստ այլ տուեալներու՝ Արցախի Շուշի քաղաքին մէջ): Շուշիի մէջ դերձակութեամբ զբաղող եղբօր օգնութեամբ, կ'աւարտէ Շուշիի Ագուլեաց ծխական վարժարանը:
1904-ին Վանը ամրօրէն կը փարի արդէն Արամ անունով ներկայացող դաշնակցական գործիչին, որ այնուհետեւ մինչեւ 1916, շատ կարճ ընդհատումով (2 տարի կ'ապրի Ժընեւ), կ'ապրի ու կը գործէ Վասպուրական աշխարհին մէջ:
Օսմանեան կառավարութեան աչքին փուշը դարձած Արամը որքան կ'ատէին, այնքան ալ պատկառանքով կը նայէին Վան եկած ու գացած թուրք թէ քիւրտ իշխանաւոր բեկերն ու փաշաները: Այն աստիճան, որ նոյնինքն թշնամին Արամի մէջ կը տեսնէր իր մեծագոյն ախոյեանը եւ «Փաշա» կ'անուանէր զինք:
Ռուսական զօրքերու նահանջին ընթացքին կը կազմակերպէ Վասպուրականի հայութեան (շուրջ 200 հազար հոգի) գաղթը դէպի Արեւելեան Հայաստան:
Ա­րա­մի ճի­գե­րուն ար­գա­սի­քը կ'ըլլայ 1915-ի-ն ­Վա­նի հա­յու­թեան միաս­նա­կան՝ հե­րո­սա­կան ինք­նա­պաշտ­պա­նու­թիւ­նը, ո­րուն ո­գին եւ հուժ­կու բռունցքն էր Ա­րամ։ Իբ­րեւ այդ­պի­սին՝ ան նշա­նա­կո­ւած է օս­ման­ցի­նե­րէն իր ան­կա­խու­թիւ­նը նո­ւա­ճած ­Վա­նի կա­ռա­վա­րիչ, ար­ժա­նա­նա­լով ոչ միայն վա­նե­ցի­նե­րուն, այ­լեւ՝ ­Վան մտած ռու­սա­կան զօր­քե­րու հրա­մա­նա­տա­րու­թեան հիաց­մուն­քին ու վստա­հու­թեան։
Ծանօթանալով հոն ստեղծուած ծանր պայմաններուն՝ Արամ կտրուկ միջոցներ ձեռնարկած է իրադրութիւնը կայունացնելու համար, գլխաւորած է նոր ստեղծուած Յատուկ կոմիտէն, որ զինք օժտած է լայն լիազօրութիւններով, իսկ 1917-ին իր Ե­րե­ւան ժա­մա­նու­մէն մին­չեւ 1919-ի իր մարմ­նա­պէս հիւ­ծումն ու մա­հը՝ Ա­րամ ­Մա­նու­կեան բա­ռին ամ­բող­ջա­կան ի­մաս­տով Ա­րա­րա­տեան ­Դաշ­տին ողջ հա­յու­թեան մար­տու­նակ կամ­քին եւ հա­ւա­քա­կան ու­ժին խտա­ցեալ մարմ­նա­ւո­րու­մը դար­ձած է։
Արամ արժանաւորապէս կը ղեկավարէ աւելի քան հինգ ամիսներու վրայ երկարած հայ ժողովուրդին պատմական վերածննդեան այդ օրհասական կռիւները: Ան իր տեն­դոտ աշ­խա­տան­քով եւ բազ­մու­թիւն­ներ գե­րե­լու եւ ի մի բե­րե­լու,            հա­մախմ­բե­լու եւ կազ­մա­կերպ ամ­րո­ցի վե­րա­ծե­լու իր տա­ղան­դով՝ շունչ եւ մար­մին կու տայ Հա­յաս­տա­նի ան­կա­խու­թեան նո­ւա­ճու­մին, ­Սար­դա­րա­պա­տի, Բաշ Ա­պա­րա­նի եւ Ղա­րա­քի­լի­սէի յաղ­թա­կան հե­րո­սա­մարտ­նե­րուն։ Հա­յոց նո­րա­գոյն պատ­մու­թեան օր­հա­սա­կան այդ պա­հուն՝ Ե­րե­ւա­նի հա­յու­թիւ­նը «­Դիկ­տա­տոր» նշանակած Ա­րա­մին կը վստա­հի ազ­գա­յին իր ճա­կա­տագ­իրին դարբ­նու­մը։ Ա­րամ ար­ժա­նա­ւո­րա­պէս կ'ի­րա­գոր­ծէ իր ու­սե­րուն վրայ դրո­ւած ծան­րա­գոյն պա­տաս­խա­նա­տուու­թիւ­նը եւ դարձած հիմ­նա­դի­րը՝ ­Հա­յոց ­Պե­տա­կա­նու­թեան վե­րա­կանգ­ն­ման։
Մանուկեան բազմաթիւ կոչերով ու հրամաններով դիմած է հայ ժողովուրդին՝ կազմակերպուած պայքար մղելու. Արամին համոզումը այն էր, որ ազատագրական պայքարի դրօշ բարձրացուցած հայ ժողովուրդը իր յոյսը դնէ իր անձնական ուժերուն վրայ:
Արամ Մանուկեան Մարդը
Արամ իր պատանեկան տարիքէն նետուած է հայ ժողովուրդին եւ Հայաստանի ազատագրութեան համար անխոնջ պայքարի ու անվեհեր կռիւի դաշտ, ամբողջ կեանքը զոհաբերած է այդ նպատակին եւ հայոց լեռներու ամեհի ու խրոխտ կարծրութեամբ եւ տոկունութեամբ թրծուած իր նկարագիրով, գաղափարապաշտութեամբ ու մարտունակութեամբ՝ ինքնուրոյն իր դրոշմը դրած հայոց նորագոյն պատմութեան արեւածագին վրայ։ Արամ դարձած է հայոց պայքարի եւ ստեղծարար միտքի մարմնացումն ու ոգին: Իր գործունէութեան առաջին իսկ օրերէն ան աչքի ինկած է իր ժողովուրդին անսպառ նուիրումով, պատասխանատուութեամբ, մեծ եռանդով, քաղաքական հասունութեամբ եւ կազմակերպչական բացառիկ ձիրքով:
1918-ին Մայիսեան ճակատագրական ծայրահեղ ծանր օրերուն, երբ թրքական զօրքերը ներխուժած էին Արարատեան դաշտ եւ անմիջականօրէն կը սպառնային Ս. Էջմիածինին ու Երեւանին, երբ դրուած էր հայ ժողովուրդին լինել-չլինելու հարցը, երբ պահ մը յուսալքութիւնը ստացած էր համատարած բնոյթ, Արամ չընկրկիր: Ան մինչեւ վերջ կը մնայ անկոտրում, լաւատես, գործնական, անարգ թշնամիին հակահարուած հասցնելու հարցով անզիջող եւ կը յաջողի իր շուրջը համախմբել նուիրեալ այլ գործիչներ ու ժողովուրդին մէջ բորբոքել պայքարի ոգին:
Իր ծրագիրները կեանքի կոչելու համար, Արամ միշտ իր անձով օրինակ կը դառնար բոլորին: Համեստ էր ու զուսպ, միշտ քալելով գործի կ'երթար, յաճախ կը տեսնուէր ժողովրդական միջոցառումներու ընթացքին: Մարդամօտ էր ու բարի: Բայց երբ գործը կը պահանջէր, նաեւ դաժան էր ու անզիջող: Մանաւանդ Սարդարապատի ճակատամարտին նախորդած օրհասական օրերուն ան բանակին մէջ տիրող բարոյալքումն ու դասալքութիւնը կասեցնելու համար, քանի մը հրապարակային գնդակահարութիւններ իրականացուցած է:
Արամին ամէնէն մեծ ծառայութիւնը իր ժողովուրդին, Սարդարապատի հերոսամարտն էր։ Մինչ այդ պատմութեան մէջ չէր պատահած նման դէպք մը, որ թրքական կանոնաւոր զօրքերուն հայկական բանակը առանձին դիմադրէր, այն ալ` բաց դաշտի մէջ։ Բայց Արամին վճռակամութիւնը կը յաղթէ: Ան լաւ կը գիտակցէր, որ հայ ժողովուրդը այլ ելք չունէր յաղթական ճակատամարտէն բացի: Հայը այդ օրերուն կռիւի դաշտ կու գայ միայն ու միայն յաղթելու եւ ապրելու նշանաբանով: Եւ կը յաղթէ: Արամին կը պատկանի Սարդարապատի առաջին դափնին: Իրն է նաեւ Հայաստանի Հանրապետութեան ստեղծման պատիւը: Հայաստանի անկախութիւնը կերտողը Արամն ու անոր շրջապատի գործիչներն էին:
Իբրեւ նախարար, Արամ ժողովուրդին սիրելին էր։ Ան զուսպ ու համեստ կեանք կ'ապրէր: Անոր նորակազմ ընտանիքը ոչինչով կը տարբերէր հասարակ ժողովուրդէն: Անմռունչ կը կրէր ժողովուրդին ցաւերն ու դժուարութիւնները: Հրաժարած էր բոլոր առանձնաշնորհումներէն, որոնցմէ կառավարութեան անդամները կրնային օգտուիլ: Հրաժարած էր նաեւ ծառայողական ինքնաշարժէն: Վանի մէջ, երբ զինք կ'այցելէ ընկերը` ականաւոր գործիչ Ռուբէն Տէր-Մինասեանը, կը զարմանայ անոր կենցաղավարութեան վրայ։ Հետագային Ռուբէն իր յուշերուն մէջ գրած է.
«…Չորս պատ, չորս աթոռ, ո՛չ սեղան, ո՛չ էլ մահճակալ…»: Նոյնքան անշուք էր Երեւանի բնակարանը: Երբ ընկերները այդ մասին դիտողութիւն կ'ընէին, ան կը պատասխանէր` «Դատարկ բաներով մի մտահոգուէք»: