cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Յարութիւն Ամիրա Պէզճեան
Յարութիւն Պէզճեան, որ հայոց պատմութեան եւ Օսմանեան կայսրութեան պատմաբաններուն ծանօթ է Գազէզ Արթին։ Ան յայտնի է իբրեւ բարերար, վաճառական, խորհրդական եւ հիմնադիր Պէզճեան Մայր Վարժարանի եւ Հայոց Ս. Փրկիչ Ազգային հիւանդանոցի։ Ծնած է 10 Ապրիլ 1771-ին՝ «Եէնի-Գաբու»ի մէջ, հայրն էր Կարսեցի վաճառական՝ Մահտեսի Պօղոս աղա Պէզճին, որ 1768-ին Պոլիս եկած էր եւ կը զբաղէր կտաւի վաճառականութեամբ։
Անդրանիկ Օզանեան
Կենսագրութիւն
Միւս, ոչ նուազ յայտնի ռուս զօրավար Եուտենիչը Անդրանիկի մասին կ'ըսէ, որ ան «խենթի պէս քաջ է»:
Յարութիւն Ամիրա Պէզճեան
Պէզճեան, «Գում-գաբու»ի դպրատունը կը յաճախէ։ 1783-ին մետաքսավաճառի մը մօտ կ'աշխատի եւ 1795-ին, հօրը աջակցութեամբ, իր մետաքսավաճառի խանութը կը բանայ։
Անդրանիկ Օզանեան
Կենսագրութիւն
Անդրանիկի գունդը Էրզրումի ուղղութեամբ ծանր պաշտպանական մարտեր վարելով, կը պահէ 1915-ին փրկուած հարիւր հազարաւոր հայեր, յոյն ու ասորի գաղթականներու նահանջը, որոնց վրայ ռուսերու նահանջէն ետք դարձեալ սարսափելի վտանգ կախուած էր։ Թուրքիոյ կողմէ Կովկասի մեծ մասի գրաւման ու Արեւելեան Հայաստանի մէջ ցեղասպանութեան կրկնութեան վտանգը կը թուէր գրեթէ անխուսափելի:
Անդրանիկ վիթխարի դեր կը խաղայ Զանգեզուրի պաշտպանութեան մէջ։ Մարտերու ընթացքին թրքական զօրքերուն մինչեւ 40 տոկոսը կ'ուղղուի Զանգեզուր՝ Անդրանիկի դէմ: Երբ նորակազմ կովկասեան հանրապետութիւններու ղեկավարները, Յունուար 1918-ին, կը դիմեն թրքական կառավարութեան՝ պատրաստակամութիւն յայտնելով նստիլ բանակցութիւններու սեղանին շուրջ, ի պատասխան կը լսեն, որ Թուրքիոյ իրենց կարծիքը չի հետաքրքրեր, անոր համար միակ լուծումը այն է, թէ այդ առիթով ի՞նչ կը մտածէ զօրավար Անդրանիկը, ինչը ամբողջովին տրամաբանական էր, որովհետեւ երբ Անդրանիկի զօրքերը կը մնային թուրքերուն կողմէ Կովկասի գրաւման հիմնական խոչընդոտը: Փախելով Անտանտի դաշնակիցներու, Հայաստանի հանրապետութեան որոշ ղեկավարներու եւ պոլշեւիկներու դաւաճանութեան, զօրավարը կը ստիպուի հեռանալ արտասահման: Ճանապարհին, երբ ան կ'անցնէր Թիֆլիսէն, կ'ըսէ. Այդ ծառայութիւնը Անդրանիկ կը շարունակէ նաեւ տարագրութեան մէջ։ 1919-ի Դեկտեմբերին «Ուաշինկթըն Փոսթ» ամերիկեան թերթը կը գրէր. «Զօրավար Անդրանիկը կանգնած է հայկական հերոսականութեան գագաթին: Հայերը ամէն տեղ անոր ցնծութեամբ կը դիմաւորեն: Անոնք մեծ ուշադրութեամբ ու հիացմունքով կ՚ունկնդրեն անոր իւրաքանչիւր խօսքը: Իսկ ան՝ այդ զինուորը, որ ցարական Ռուսաստանի կործանումէն ետք անհաւասար մարտեր կը վարէր թրքական բանակին դէմ, ըսելիք ունի: Այժմ անոր խօսքերը նոյնքան յատուկ են, որքան՝ անոր սուրը»:
Յարութիւն Ամիրա Պէզճեան
Մահ
Յարութիւն Պէզճեանը մահացծ է 3 Յունուար 1834-ին։ Թաղուած է Գում Գաբուի Հայոց Մայր եկեղեցւոյ գաւիթին մէջ:
Անդրանիկ Օզանեան
Կեանքի Երկու Տխուր Պահերը
Երբ անգամ մը Անդրանիկին հարցուցին, թէ որո՞նք եղած են իր կեանքի ամենատխուր պահերը, ան պատասխանած է, որ առաջինը՝ զաւակին, իսկ երկրորդը՝ Գէորգ Չաւուշի մահուան լուրը լսելն էր:
Յարութիւն Ամիրա Պէզճեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ ամիրաներ
Անդրանիկ Օզանեան
Ֆիլմերու Շարք
Շարժանկարի բեմադրիչն է Լեւոն Մկրտիչեանը:
Առաջին ամուսնութիւնը
Հայերու ամենասիրելի հերոսը՝ Անդրանիկը, առաջին ագնամ կ'ամուսնանայ 17 տարեկան հասակին: Առաջին ամուսնութիւնը անյաջող կ'ըլլայ: Կինը ծննդաբերելու ժամանակ կը մահանայ, իսկ նորածինը՝ օրեր անց, կը մահանայ:
Ամուսնութեան փորձը
1916-ին Անդրանիկ ներկայ կը գտնուի իր քեռորդի Վահան Փափազեանի հարսանիքին, ուր եւ կը գտնուէր երիտասարդ օրիորդ մը: Անդրանիկ կը հրապուրուի օրիորդով: Նախքան առաջարկելը Փաշան կը խորհրդակցի Յովհաննէս Թումանեանի հետ, որմէ ետք ալ կ'որոշէ դիմել օրիորդին: Հանդիսութիւններէն մէկուն ժամանակ օրիորդին կը դիմէ հետեւեալ ձեւով.
-Ես կը սիրեմ քեզ եւ կը փափաքիմ ամուսնանալ քեզի հետ, դուն ալ զիս կը սիրե՞ս:
-Օ՛, ես ինչպէ՞ս կրնամ քեզ չսիրել, չէ՞ որ դուն իմ սիրելի հերոսն ես...:
Անդրանիկը այսպիսի պատասխան չէր սպասեր, օրիորդին այդ պատասխանը տակնուվրայ կ'ընէ հերոսին միտքերը եւ ան կը մռայլի: Քանի մը վայրկեանէն ան կը սթափի եւ իր քով կը կանչէ Ռոստոմը եւ երկտող մը կ'ուղարկէ օրիորդին, յայտնելով անոր, որ մոռնայ ամուսնութեան մասին :
«Եւ այսպէս՝ Հայոց մեծաթռիչ Արծիւը անգամ մը կը փորձէ իր երկնային սլացքէն վար իջնել երկրի վրայ, ապրիլ սովորական մարդու ամենասովորական կեանքով, սակայն երկրաբնակի մէկ պզտիկ անուշադրութիւնը, վերապահութիւնը, գուցէ թերացումը ու անըմբռնումը զինք կրկին կը մղեն վեր՝ դէպի եթերային նոր թռիչքներու...:
Հասկանալի է, որ տարիքային տարբերութիւնը, դեռատի օրիորդին ռոմանթիք պատկերացումները հիմնական պատճառներն էին, որ Անդրանիկ այս անգամ ալ իրմէ հեռու շպրտէր անձնական կեանքի այդ նոր փոփոխութիւնը:
Եւ ան դեռ կը սաւառնէր երկինքին մէջ...»
Յիշատակին
Անդրանիկի յիշատակին աշխարհի տարբեր երկրներուն մէջ կանգնեցուցած են անոր արձանները եւ յուշարձանները, այդ թիւին, Ռումանիոյ մայրաքաղաք Պուխարեստի մէջ (1936 թուական), Փէր Լաշէզ գերեզմանատուն, Փարիզ (1945), Մելգոնեան կրթական հաստատութիւն, Նիկոսիա, Կիպրոս (1990), Պլեսի-Ռոբենսոն, Փարիզ (2005) , Վառնա, Պուլկարիա (2011) , եւ Ռուսաստանի Արմաւիր քաղաքին մէջ  : Յուշահամալիր մըն ալ գոյութիւն ունի Ռիչըրտսըն Սփրինկսի մէջ, Քալիֆորնիա, ուր Անդրանիկ մահացած է : 2011-ի Մայիսին, Անդրանիկին արձանը կանգնեցուած է նաեւ Վոլոնքա գիւղին մէջ, Սոչի , սակայն, այդ հեռացած է նոյն օրը, ըստ երեւոյթին, Թուրքիոյ ճնշման տակ, որ հետագային յայտարարած է, որ անոնք պէտք է կանխարգիլեն 2014 թուականին Սոչիի ձմեռնային ողիմպիական խաղերը եթէ այդ արձանը մնայ կանգնած  :
Առաջին անգամ Անդրանիկի արձանը Հայաստանի մէջ կառուցուած է 1967-ին Ուջան գիւղին մէջ : Այլ արձաններ ալ կանգնեցուցած են Հայաստանի Խորհրդային Միութեան անկախացումէն ետք՝ 1991-ին, որոնցմէ երեքը, որոնք կարելի է տեսնել Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջան (2000), Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցւոյ բակին մէջ (Արա Շիրազ, 2002-ին) եւ Ֆետայական շարժման թանգարանին մէջ (2006) : Բացի այդ, Հայաստանի մէջ Անդրանիկի արձանները կանգնած են Տաւուշի մարզի Ոսկեվան եւ Նաւուր գիւղերուն մէջ, Կիւմրիի Հաղթանակի զբոսաիգին մէջ (1994) Արտենի, Անգեղակոթ, եւ այլ վայրերուն մէջ    :
Մշակոյթին մէջ
Անդրանիկ արդէն աչքի կ'իյնայ հայ գրականութեան մէջ, երբեմն որպէս գեղարուեստական բնոյթ կը կրէ: Արեւմտահայ գրող Սիամանթոյի գրած բանաստեղծութիւն «Անդրանիկ»ը, խորագրով որ տպագրած է Ժընեւի մէջ 1905-ին : Առաջին գիրքը Անդրանիկի մասին լոյս կը տեսնէ իր կեանքի ընթացքին: 1920-ին, Վահան Թոթովենց լոյս կ’ընծայէ ժեներալ Անդրանիկ եւ անոր պատերազմները գիրքը: յայտնի Ամերիկահայ գրող Ուիլիամ Սարոեան գրած է կարճ պատմուածք մը Անդրանիկ Հայաստանի խորագրով, որ ընդգրկուած է անոր ներշնչած եւ արտաշնչած պատմուածքներուն մէջ(1936) : Մէկ այլ ամերիկահայ գրող՝ Համաստեղ իր Սպիտակ ձիաւորը վէպին մէջ կը պատմէ Անդրանիկի եւ միւս ֆետայիներու մասին: Հայ հանճարեղ բանաստեղծ Յովհաննէս Շիրազը Անդրանիկի մասին գրած է երկու բանաստեղծութիւններ՝ Անդրանիկի մասին  1963-ին, եւ ’Արձան Անդրանիկի’, որ գրած է 1967-ին, բայց լոյս տեսած է 1991-ին Շիրազի մահէն ետք : Սերօ Խանզադեանի Անդրանիկ վէպը տպագրութենէ կասեցուած էր 1983-1989 թուականներուն ընթացքին, եւ լոյս տեսած է 1989-ին, երբ ամուր Խորհրդային հրապարակումներու վերահսկողութիւնը հանգստացաւ : 1960-1980-ական թուականներուն Սուրէն Սահակեանը հաւաքագրած է ժողովրդական պատմութիւններ Անդրանիկի մասին եւ այդ աւարտեց Ասք Անդրանիկի մասին գիրքին մէջ։ Այդ առաջին անգամ հրատարակուած է Երեւանի մէջ 2008-ին :
Անդրանիկի յիշատակին արդէն գրուած է բազմաթիւ երգեր: 1913, Լեւոն Տրոցկին նկարագրած է Անդրանիկը որպէս «հերոս երգ ու առասպել»: Անդրանիկին մասին գրուած եւ կատարած են բազմաթիւ հայկական հայրենասիրական երգիչներ՝ Ներսիկ Իսպիրեան, Յարութ Փամպուկճեան, Սահակ Սահակեան եւ ուրիշներ: Կան տասնեակ մը երգեր նուիրուած անոր, այդ թիւին Արծիւի պէս Գուսան Շերամ 1904, Անդրանիկ փաշան Գուսան Հայրիկ :
Զօրավարին մասին շարք մը վաւերագրական ֆիլմեր արդէն կ’արտադրուին: Անոնք կը ներառեն Անդրանիկը (1929) Արմենա-ֆիլմ Ֆրանսա, բեմադրիչ Աշոտ Շախատունի, ով նաեւ խաղացած է գլխաւոր դերը, 1990 - Զօրավար Անդրանիկ (ՀայՖիլմ) Վաւերագրական ֆիլմ նուիրուած Զօրավար Անդրանիկի ծննդեան 125 ամեակին, ֆիլմին խօսակցութիւնը կը կարդայ անուանի դերասան Խորէն Աբրահամեանը:
Պարգեւներ
Զօրավար Անդրանիկ իր ռազմական գործունէութեան ընթացքին պարգեւատրուած է բազմաթիւ մետալներով եւ շքանշաններով : Անդրանիկի սուրն ու պարգեւները տեղափոխած են Հայաստան եւ յանձնուած՝ Հայաստանի պատմութեան թանգարանին, 2006 թուականին :
Արտաքին յղումներ
Կենսագրություն Յոդածներ Տեսանիւթեր
Ստորոգութիւն:1865 ծնունդներ Ստորոգութիւն:25 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:1927 մահեր Ստորոգութիւն:31 Օգոստոսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ ֆետայիներ Ստորոգութիւն:Հայ զօրավարներ Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ ռազմական գործիչներ Ստորոգութիւն:Շապին Գարահիսար ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ ազատագրական շարժման ղեկավարներ
Հայ երաժշտական մշակոյթը ԺԹ. դարուն
'''Հայ երաժշտական մշակոյթը ԺԹ. դարուն,''' հայ երաժշտութեան զարգացման նոր դարաշրջան, երբ սկիզբ կը դրուի ժողովրդային ստեղծագործութեան հաւաքման եւ ուսումնասիրութեան, կը հիմնադրուին ազգային յօրինողական դպրոցը եւ երաժշտագիտութիւնը, ինչպէս նաեւ օփերային եւ սենեկային կատարողական արուեստները: Այդ շրջանին կ'իրագործուի անցումը միաձայնային երաժշտական արուեստէն դէպի բազմաձայնայինը, երաժշտական ասպարէզը կը սկսին գրաւել Եւրոպայի եւ Ռուսիոյ երաժշտանոցներուն մէջ կրթութիւն ստացած ստեղծագործողներն ու կատարողները:
Արեւելահայ երաժշտական մշակոյթը ԺԹ. դարուն
1828-ին Հայաստանի Արեւելեան Նահանգները կը կցուին Ռուսիոյ, իսկ Արեւմտեան Հայաստան կը մնայ Թուրքիոյ իշխանութեան տակ:
Արեւելահայերը հնարաւորութիւն կ'ունենան մօտէն առնչուելու ռուս յառաջադէմ գրականութեան ու արուեստին հետ եւ Ռուսիոյ միջոցով ծանօթանալու արեւմտեան երաժշտական աւանդոյթներուն:
Հայ երաժշտական մշակոյթը ԺԹ. դարու առաջին կիսուն ինչպէս եւ նախորդ դարերուն կը շարունակէր զարգանալ ժողովրդային, աշուղական եւ հոգեւոր ճիւղերով: Այդ ժամանակաշրջանի յատկանշական իրադարձութիւնը հայկական երաժշտագրութեան ստեղծումն էր, զոր կ'իրագործէ Համբարձում Լիմոնճեանը 1813-1815 թուականներուն, Կոստանդնուպոլսոյ մէջ:
ԺԹ. դարու առաջին կիսուն Արեւելեան Հայաստանի մէջ կազմակերպուած երաժշտական կեանք չկար, ոչ ալ արհեստավարժ երաժշտահաններ եւ կատարողներ կային: Հայ երաժշտական կենցաղին մէջ տիրապետողը ժողովրդային եւ աշուղական երաժշտութիւնն էր:
Արեւելահայ Աշուղական Արուեստը ԺԹ. դարուն
երկու հզօր ազդեցութեան տակ կը ձեւաւորուին բազմաթիւ աշուղներ, որոնք իրենց երգերով կը հարստացնեն հայրենի աշուղական արուեստը: Այդ աշուղներուն կը պատկանին՝ Շիրինը (1827-1856), Թուրինջը (1792-1877), Իվանը (1800-1864), Ազբար Ադամը (1816-1844), Քեանհանը (1820-1886), Միսքին-Բուռջին (1810-1847), Զարգիարը (1824-1874) եւ ուրիշներ: Այս աշուղները ապրած ու աշխատած են Հայաստանի մէջ եւ Հայաստանէն դուրս: Աշուղական երգերը ունէին բարոյախօսական եւ անարդարութիւնները քննադատող բովանդակութիւն, սակայն երգերուն մեծամասնութիւնը սիրային էր:
ԺԹ. Դարու Նուագարանները Արեւելահայաստանի մէջ
ԺԹ. դարու առաջին կիսուն ժողովրդային նուագարաններէն տարածուած էին՝ զուռնան, տուտուկը, թառը, քամանչան (քաման, քամանի), սրինգը, քանոնը, սանթուրը, սազը եւ այլ նուագարաններ:
1828-ին ռուսական զինուորական փողային նուագախումբերուն մուտքը Հայաստան կը նպաստէ փողային նուագարաններու տարածման, եւ անոր շնորհիւ ի յայտ կու գան հայ անուանի երաժիշտ-կատարողներ: Այս նկատառումով ալ առաջին նուագախումբերը Հայաստանի մէջ կը հանդիսանան փողային նուագախումբերը:
Արեւմտահայ երաժշտական մշակոյթը ԺԹ. դարուն
Արեւմտահայերու մշակութային կեանքին կեդրոնը Կոստանդնուպոլիսն էր, ուր զգալի աշխատանք կը կատարուէր գրականութեան եւ արուեստի զարգացման ուղղութեամբ: Երաժշտական ասպարէզին մէջ ԺԹ. դարու առաջին կէսը կը յատկանշուի հայկական երաժշտագրութեան ստեղծումով:
Հայ հոգեւոր երաժշտութիւնը ԺԹ. դարուն
Միջնադարեան խազային համակարգին անկումէն ետք հայ հոգեւոր երաժշտութիւնը կ'ենթարկուէր օտար ազդեցութիւններու եւ յաճախ նոյնիսկ անճանաչելի կը դառնար: Հոգեւոր երգերու կատարողները՝ դպիրներն ու տիրացուները, ըստ իրենց քմահաճոյքին առատօրէն կը գործածէին տաճկական երաժշտութեան բնորոշ բազմաթիւ ձայնազարդեր եւ յունական երաժշտութեան ռնգային երգեցողութիւնը:
Հոգեւոր երգերը հետագայ աղաւաղումներէ եւ կորուստէ փրրկելու համար անհրաժեշտ էր երաժշտագրել զանոնք: Նախապայման էր ստեղծել հայկական երաժշտագրութեան այնպիսի համակարգ մը, որ կապուած ըլլալով հին խազային համակարգին աւանդոյթներուն հետ, միաժամանակ յենէր եւրոպական երաժշտագրութեան վրայ:
Այս հարցին լուծումը կը գտնէ պոլսահայ տաղանդաւոր երաժիշտ Համբարձում Լիմոնճեանը 1813-1815 թուականներուն:
Ան կը գործէ խազերուն ձեւերը եւ անունները, իսկ եւրոպական երաժշտագրութենէն կը գործածէ եօթը հիմնական հնչիւններուն թիւը եւ հնչիւններուն խմբաւորումը՝ ութեակներով: Այս համակարգը կը կոչուի հայկական երաժշտագրութեան համակարգ, կամ Լիմոնճեանի համակարգ, որ մօտաւորապէս մէկ դար մեծ տարածում կ'ունենայ եւ պարտադիր մաս կը կազմէ դպրոցական ծրագիրներուն:
Հետագային, երբ հայ երաժշտութեան մէջ մուտք կը գործէ բազմաձայնութիւնը, այդ համակարգը այլեւս չի բաւարարեր նոր պահանջները եւ ան իր տեղը կը զիջի եւրոպական երաժշտագրութեան, որ իր հնարաւորութիւններով անհամեմատ կատարեալ էր:
ԺԹ. դարու երկրորդ կիսուն կատարուած իրագործումները
ԺԹ. դարու երկրորդ կիսուն Կոստանդնուպոլսոյ մէջ անձնուէր գործունէութիւն կը ծաւալէին երաժիշտներ Արիստակէս Յովհաննիսեանը (1812-1879), Գաբրիէլ Երանեանը (1827-1862), Նիկողայոս Թաշճեանը (1837-1898) եւ շատ ուրիշներ, որոնք հիմնելով տարբեր պարբերաթերթեր, կը հրատարակէին հայ եւ արեւելեան երաժշտութիւն, կը կազմակերպէին դասախօսութիւններ եւ անվճար «սիմֆոնիք» համերգներ: Ստեղծուած էր «Նաում» երաժշտական թատրոնը, Արեւելեան թատրոնը եւ օփերեթային թատրոնը: Արեւմտահայերու երաժշտական կեանքին մէջ մեծ դեր ունեցած է նաեւ Սինանեան ընտանիքը, որուն անդամները տարիներ շարունակ նուագախումբով համերգներ տուած են՝ կատարելով եւրոպական եւ հայ երաժշտահաններու ստեղծագործութիւններ:
Սինանեան Երաժշտական տոհմի աւագ ներկայացուցիչը՝ Գրիգոր Սինանեանը, իր օրերուն նշանաւոր արհեստավարժ երաժիշտներէն էր: Ան Պոլսոյ մէջ 1861-ին ստեղծած է եօթը երաժիշտներէ կազմուած հայկական նուագախումբ մը, որուն թիւը ընդարձակուելով 1888-ին կը հասնի քառասունի: Ան հիմնած է նաեւ եւրոպական օրինակով առաջին երաժշտական անձնական դպրոցներէն մէկը, որ գործած է կէս դար: Սինանեաններու նուագախումբին նուագացանկը ընդգրկած է հայկական, թրքական եւ յունական երգեր եւ պարեղանակներ, հատուածներ ֆրանսական օփերեթներէ եւ իտալական օփերաներէ, իսկ հետագային նաեւ՝ Պեթհովընի, Մոցարթի, Չուխաճեանի եւ այլ երաժշտահաններու ստեղծագործութիւններէն:
Տիգրան Չուխաճեան առաջին հայ եւ ընդհանրապէս Արեւելքի մէջ առաջին երաժշտահանն է, որ իր երաժշտական բարձրագոյն կրթութիւնը ստացած էր Իտալիոյ մէջ:
1864-ին, լիցքաւորուած, յառաջադէմ գաղափարներով եւ մասնագիտական խոր գիտելիքներով, Չուխաճեան Միլանոյէն կը վերադառնայ Կ.Պոլիս: Ան խումբ մը հայ տաղանդաւոր երաժիշտներու եւ մտաւորականներու հետ կը լծուի հասարակական գործունէութեան՝ միաժամանակ կատարելով ստեղծագործական բեղուն աշխատանք:
Չուխաճեան ստեղծած է երգեր եւ ռոմանսներ, նուագարանային եւ «սիմֆոնիք» ստեղծագործութիւններ, սակայն իր տաղանդը լիարժէք դրսեւորուած է օփերայի եւ օփերեթի ասպարէզին մէջ: Ան հեղինակն է առաջին հայկական օփերային՝ «Արշակ Բ.»ին, որ բացառիկ յաջողութեամբ բեմադրուած է 1945-ին, Երեւանի Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ պալէի պետական թատրոնին մէջ: Իսկ Չուխաճեանի օփերեթները՝ «Արիֆի խարդախութիւնը», «Քէօսէ Քէհիա»-ն եւ «Լէպլէպճի Հոր-հոր աղա»ն մեծ համբաւ, ճանաչում եւ ժողովրդականութիւն բերած են հեղինակին Թուրքիոյ, Անդրկովկասի, Եգիպտոսի, Պալքաններու եւ արեւմտեան այլ երկիրներու մէջ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայկական երաժշտութիւն Ստորոգութիւն:Երաժշտութիւն Ստորոգութիւն:Հայկական մշակոյթ
Ալեքսիս Սանչեզ
Ալեքսիս Ալեխանտրօ Սանչեզ (Alexis Sánchez, 19 Դեկտեմբեր, 1988, Թոքոփիլլա (Tocopilla), Չիլի), չիլիցի Ֆութպոլիստ, կիսապաշտպան, Չիլիի Ֆութպոլի ազգային հաւաքականի եւ անգլիական «Արսենալ» ի խաղցող։
Կենսագրութիւն
Իր առաջին իսկ մրցաշարքին ան կը մասնակցի 38 ճակատումներու եւ 3 կօլ կը նշանակէ։ Յուլիս 2006- ին Սանչեզը կը գնէ իտալական Ուտինեզ (Udinese) խումբը եւ վարձքով կը տրամադրէ չիլիական մէկ այլ խումբի մը՝ Քոլօ Քոլո յին (Colo-Colo)։ Հոն ան 48 խաղի կը մասնակցի եւ կը նշանակէ 9 կօլ։ Յաջորդ տարի իտալական ակումբ մը չիլիցին կրկին վարձքով կը յանձնէ այլ ակումբի մը։ Այս անգամ Ալեքսիս կը խաղայ արժանթինեան Ռիվըր Փլէյթ ի մէջ (River Plate). կը մասնակցի 31 ճակատման եւ հիանալի տպաւորութիւն կը ձգէ։
Ան իր ամբողջ տաղանդը ցոյց կու տայ 2010/2011 թուականներու մրցաշարքի ատեն։ Կը մասնակցի 31 ճակատման, կը նշանակէ 12 կօլ ու կը ճանչցուի մրցաշարքին լաւագոյն ֆութպոլիստը։ Ան աչքի կը զարնէ նաեւ իր կօլի փոխանցումներով։ Ալեքսիսով կը սկսին հետաքրքրուիլ եւրոպական շարք մը մեծ ակումբներ, բայց ի վերջոյ չիլիցին կ'ընտրէ Պարսա ն։ Եւրոպայի եւ Սպանիոյ ախոյեան Պարսելոնայի կողմէ հրապարակուած հաղորդագրութեան մը մէջ կը նշուի, որ ակումբը յաջողած է ձեռք ձգել չիլիցի յառաջապահ Ալեքսիս Սանչեզի ստորագրութիւնը` փոխան 37 միլիոն ամերիկեան տոլարի: Սանչեզ, որ նախորդ տարեշրջանին 31 մրցումի ընթացքին նշանակած էր 12 կօլ, կը հանդիսանայ առաջին մարզիկը, որ նախորդ տարեշրջանին աւարտէն ետք կը միանայ մարզիչ Եոսիփ Կուարտիոլայի կազմին :
Ալեքսիս Սանչեզ կրնայ խաղալ յարձակման իւրաքանչիւր դիրքի վրայ, սակայն ինք կը նախընտրէ աջ եզրը: Արագութիւնը անոր գլխաւոր զէնքն է։ Ան դիւրութեամբ կրնայ ազատիլ պաշտպաններու հսկողութենէն եւ գնդակը ուղարկել տուգանային հրապարակ։
Ան նաեւ կը սիրէ ազատ տարածութիւն ստեղծել իրեն համար կեդրոնին մէջ ու հեռահար հարուած կատարել։
Ան առանձնայատուկ խաղացող է եւ իսկական ռմբարկու։ Ալեքսիս կը համապատասխանէ Քաթալոնեան խումբի խաղի ոճին։ Թէեւ ան յարձակող է, բայց յաճախ կը նահանջէ եւ կ'օգնէ պաշտպաններուն, որովհետեւ  իւրաքանչիւր կորսնցուցած գնդակը իրեն համար արժէք մը կը ներկայացնէ։
15 Փետրուար 2012-ին, «Չեմփիընզ լիկ»-ի ֆութպոլի մրցաշարքին 1-16-րդ հանգրուանի երթի մրցումներուն, տեղի կ'ունենան երկու ճակատումներ. առաջինը` Գերմանիոյ մէջ, իսկ երկրորդը` Ֆրանսայի մէջ: Պարսելոնա, որ հիւրն էր Պայէր Լեւերքուզընի, 3-1 արդիւնքով յաղթանակ մը կ'արձանագրէ: Չիլիցի Ալեքսիս Սանչեզ (41-րդ եւ 55-րդ) եւ Լիոնել Մեսսի (88-րդ) կը նշանակեն Պարսայի կօլերը :
2014-ի Մոնտիալին Չիլիի ֆութպոլի ազգային խումբին հետ Սանչեզ 4 մրցումի ընթացքին կը նշանակէ 2 կօլ:
2014-ին Պարսելոնայի յառաջապահ Ալեքսիս Սանչեզ իր ակումբը լքելով կը միանայ Արսենալ ի: Թէեւ ճշգրիտ գումարին մասին ոչինչ կը յայտարարուի, սակայն կը կարծուի, որ անոր փոխանցման համար Արսենալ սպանական կազմին կը վճարէ 59,5 միլիոն ամերիկեան տոլար :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Արսենալի ֆութպոլիստներ Ստորոգութիւն:19 Դեկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Ֆութպոլի կիսապաշտպաններ Ստորոգութիւն:Պարսելոնայի ֆութպոլիստներ Ստորոգութիւն:Ուտինեզի ֆութպոլիստներ
Վահրամ Թաթիկեան
Վահրամ Թաթիկեան, բանաստեղծ, արձակագիր, երգիչ-երգահան։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Թաթիկեան ծնած է 1949-ին՝ Երեւան, մտաւորականներու ընտանիքի մէջ: Ան արձակագիր Շահէն Թաթիկեանի եւ արձակագիր, լրագրող Շաքէ Վարսեանի որդին է:
Աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի պատմութեան հիմնարկի հնագիտութեան բաժինը` մասնագիտանալով հայ արուեստի պատմութեան մէջ:
Գորգագիտութեան նուիրուած բազմաթիւ գիտական յօդուածներու եւ հրապարակումներու հեղինակ է, ինչպէս նաեւ աւելի քան քսան գորգերու էսքիզներու, որոնք գործուած ու պահուած են տարբեր հաւաքածոներու մէջ:
Հեղինակած է հարիւրաւոր երգեր ու տարբեր լուսանկարներ :
1977 թուականին դարձած է Հայաստանի գրողներու միութեան (ՀԳՄ) անդամ :
Թաթիկեան 1988 թուականին մասնակցած է արցախեան շարժման:
Երկեր
1981 թուականին հրատարակուած են անոր․
15 Յուլիս
15 Յուլիս, տարուան 196-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 197-րդ) օրն է
Ծնունդներ
resize|85%|Ստորոգութիւն:15 Յուլիսի ծնածներ}}
Մահեր
resize|85%|Ստորոգութիւն:15 Յուլիսի մահացածներ}}
Տօներ
resize|85%| անաւարտ}} Տարուայ օրեր}}
Ծանաւթագրութիւններ
Ծնթ․ցանկ}}
Ստորոգութիւն:Յուլիս
8 Դեկտեմբեր
8 Դեկտեմբեր, տարուան 342-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 343-րդ) օրն է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 8 Դեկտեմբերի ծնածներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 8 Դեկտեմբերի մահացածներ
Գէորգ Կիւրճեան
Գէորգ Կիւրճեան (1860, Խարբերդ, Խարբերդի նահանգ - 1915, Բաբերդ), հայ դեղագործ։
Ծնած է 1860 թուականին Խարբերդի նահանգի կեդրոն՝ Խարբերդ քաղաքի մէջ։ Ստացած է դեղագործական կրթութիւն եւ աշխատած է որպէս դեղագործ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1914 թուականին, զօրակոչուած է Օսմանեան զօրաբանակ ու ծառայած՝ որպէս զինուորական դեղագործ։ Սպաննուած է 1915 թուականին՝ Բաբերդ, 55 տարեկան հասակին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ Ստորոգութիւն:1860 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Խարբերդ ծնածներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր Ստորոգութիւն:Բաբերդ մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Թեքսաս
Թեքսաս (անգլերէն՝ Texas), նահանգ ԱՄՆ-ի հարաւային մասին մէջ։ Թեքսաս բնակչութեամբ եւ տարածութեամբ երկրորդն է Միացեալ Նահանգներուն մէջ։ Նահանգը կը գտնուի Միացեալ Նահանգներու Հարաւ կեդրոնական մասին մէջ, անիկա սահմանակից է Մեքսիքոյին հարաւէն, Նիու Մեքսիքօ նահանգին արեւմուտքէն, Օքլահոմային հիւսիսէն, Արկանզասին հիւսիս արեւելքէն եւ Լուիզիանային արեւելքէն։ Թեքսասի տարածութիւնը կը կազմէ 696241 Քմ քառակուսի, իսկ բնակչութիւնը 26,9 միլիոն (Յուլիս 2014) ։
Հյուսթըն Թեքսասի ամէնէն մեծ քաղաքն է եւ չորրորդ ամէնէն մեծը՝ ԱՄՆ-ի մէջ, մինչ Սեն Անթոնիոն երկրորդ մեծագոյնն է նահանգին մէջ եւ եօթներորդ մեծագոյնը՝ ԱՄՆ-ի մէջ։ Միւս մեծ քաղաքներն են Էլ Փասօ ն եւ Օսթինը, որոնք նահանգին կեդրոնն են։ Թեքսասի մականունն է Lone Star State, որպէսզի ընգծուի այն հանգամանքը, որ Թեքսաս եղած է նախկին անկախ պետութիւն մը եւ Մեքսիքոյէն անկախութիւն ստացած է ։ Նահանգին անուանումը եկած է «Tejas» բառէ, որ կը նշանակէ ընկեր ։
Արեւելք Մարզաշխարհ
«Արեւելք Մարզաշխարհ», մարզական շաբաթաթերթ: Հ.Մ.Ը.Մ.-ի հրատարակութիւն: Հրատարակուած է 1954-1963, Հալէպ,Սուրիա: Խմբագիրներ՝ Լուտեր Մասպանաճեան, Զաւէն Սապունճեան : Աշխատակիցներ եւ թղթակիցներ՝ Արմէն Մարգարեան, Պարգեւ Միսիրեան, Սուրէն Նազարեան, Հրաչ Տատոյեան, Արման Մանուկեան, Կարօ Շահինեան:
Թերթի Բովանդակութիւն
«Մարզաշխարհ»ի առաջին թիւը լոյս տեսած է 20 Յուլիս 1957 ին: Առաջին 26 թիւերը  հրատարակուած են իբրեւ շաբաթաթերթ, թերթի փոքր ծաւալով, իսկ 27 րդ թիւէն սկսեալ «Մարզաշխարհ»ը ունեցած է նոր եւ գունաւոր ծաւալ: «Մարզաշխարհ» շաբաթաթերթը աշխատած է միջազգային ու հայ մարզական կեանքի մէջ տեղի ունեցած մրցումները, խաղերը, հայ մարզիկներու անհատական թէ հաւաքական յաջողութիւնները օրը օրին ներկայացնել, միշտ մանրամասնելով Հայաստանի եւ Սփիւռքի հայ մարզիկներու եւ խումբերու նուաճումները, լուսարձակի տակ առնելով Հ.Մ.Ը.Մ.ի մասնաճիւղերու գործունէութիւններն ու մարզական նուաճումները: Ան  յատուկ ձեւով անդրադարձած է Հ.Մ.Ը.Մ.-ի միջ-մասնաճիւղային հանդիպումներուն եւ փառաւոր տողանցքներուն զանազան յօդուածներու եւ պատկերներու միջոցաւ: Նոր սերունդի հոգեկան, մտային, ազգային եւ ֆիզիքական դաստիարակութեան համար իւրաքանչիւր թիւի մէջ որոշ տեղ յատկացուած է առաջնորդող յօդուածներու եւ պատմուածքներու:Մասնաւորաբար զարկ տրուած է սկաուտական դաստիարակութեան, անոր մէջ տեսնելով նոր սերունդի ֆիզիքական եւ հոգեկան առողջ դաստիարակութեան հիմունքները, նպատակ ունենալով նկարագրով  մաքուր, ազնիւ եւ վեհանձն սկաուտներու եւ իրաւ մարզիկներու փաղանգ մը ստեղծել: Շաբաթաթերթին մէջ մեծ տեղ կը գրաւէ շարժանկարի արուեստը իր նիւթերով,նորութիւններով ու մանաւանդ դերասան – դերասանուհիներով: ինչպէս նաեւ  ընթերցողը հոն կը  ծանօթանայ հայրենիքի թէ արտասահմանի շարժանկարի, բեմի, երգի, գեղարուեստի ծառայող հայ արուեստագէտներու յաջողութիւններուն ու նուաճումներուն: Այս բոլորին կողքին « Մարզաշխարհ» ի էջերուն մէջ կը հանդիպինք  ծիծաղաշխարհի, յայտարարութիւններու, խաչբառերու եւ ծանուցումներու: Ծիծաղի բաժնին մէջ կարեւոր է նշել թէ տաղանդաւոր ծաղրանկարիչ՝ Մասիս Արարատեան պարբերաբար իր աշխատակցութիւնը բերած է թերթին մէջ :1963-ին քաղաքական աննպաստ պայմաններու բերումով «Մարզաշխարհ»ը կը դադրի  լոյս տեսնելէ, վեց տարիներ բեղուն գործունէութիւն մը ունենեալէ ետք:
Վկայութիւններ
Գահիրէ ի « Յուսաբեր » օրաթերթը կ՛ողջունէ «Մարզաշխարհ»ը եւ իր  9 Օգոստոս 1957-ի թիւով կը գրէ.-
"«Ստացանք առաջին թիւը Հալէպի մեր պաշտօնակից Արեւելքի մարզական շաբաթաթերթին՝ «Մարզաշխարհ»ին:«Արեւելք Մարզաշխարհ»ը ծնունդ է պահանջքի մը,- Հ.Մ.Ը.Մ.ի եւ առհասարակ միջազգային մարզական կեանքի արձագանգը կանոնաւորաբար լսելու պահանջին: Զայն խմբագրողները  հաւատաւոր տղաք են, որոնք մարզանքով կ՛ըմբռնեն նաեւ գաղափարներու կարգապահութիւնը, առողջ մտքի եւ համապատասխան կեանքի ներդաշնակութեամբ»:"
Ժան Պիւրիտան
Ժան Պիւրիտան ֆր.՝ Jean Buridan, լատիներեն՝ Եոհանէս Պուրիտանուս ( ծն.՝ 1292 թ., մահացեր է 1363 թ. ) , ֆրանսացի փիլիսոփայ, ճեմարանական դոկտոր, Եւրոպայի մէջ կրօնական թերահաւատութեան հիմնադիր: Արեւմուտքի մէջ Իմպետուսի տեսութեան վերայայտնագործող եղաւ մօտ 1340 թ.: Անունը առաւելապէս յայտնի է Պիւրիտանի աւանակի յարակարծական (paradoxical) մտածողութեան փորձառութեամբ: Առասպել մը, որ տարածուեր է մինչեւ 21-րդ դարը Ֆրանսուա Վիոնի ժամանակուայ «Կանանց պարերգը», այն սխալ կերպով կը նմանեցնէ Նեսլի աշտարակի գործին հետ:
Կենսագրութիւն
Ծնած է հաւանաբար Պէթիւնի մէջ: Ուսում ստացած է Փարիզի համալսարանի՝ ճեմարանական փիլիսոփայ Կիյոմ տ'Օքամի ղեկավարութեան ներքոյ եւ դարձեր մոլի nominalist անուանապաշտ:
Փիլիսոփայութիւն դասաւանդեր է Փարիզի մէջ եւ Փարիզի համալսարանի տեսուչ ընտրուեր է երկու անգամ՝ 1328թ. եւ 1340 թ.: Որպէս փիլիսոփայ՝ Պիւրիտան ը դասաւանդեր է արմատական nominalism անուանապաշտութեան եւ մասնագիտացեր փիլիսոփայական գիտութիւններու մէջ:
Ի հակառակ փիլիսոփայության ասպարէզին բնորոշ ուսումնական դասընթացքի՝ ան ընտրեց սորվիլ ազատ արուեստներ` աստուածաբանութեան փոխարէն: Ան իր անկախութիւնը կը պահէ՝ մնալով աշխարհիկ կրօնաւոր՝ հոգեւոր դասին միանալու փոխարէն: Սկսած 1340 թուականէն ան կ'ընդիմանայ իր ուսուցիչ Կիյոմ տ'Օքամն: Այս արարքը մեկնաբանուեցաւ որպէս կրօնական սկեպտիկանութեան կամ անգիտապաշտութեան (թերահաւատութեան եւ կամ կակածանքի) սկիզբ ու գիտական յեղափոխութեան արշալոյս:
Բազմաթիւ անստոյգ պատմութիւններ անոր սիրային արկածներու մասին կը վկայեն առ այն, որ ան Փարիզի մէջ փայլուն եւ խորհրդաւոր անձնաւորութիւն էր: Ունէր նաեւ անբնական ձիրք կրթութեան համար դրամաշնորհներ ստանալու համար:
Պիւրիտանի աւանակի պարադոքս
Պիւրիտանի աւանակի յարակարծիքը առասպէլ է այն մասին, որ աւանակ մը կը սատկի քաղցէն ու ծարաւէն, քանի որ վարսակի չափամանի ու ջուրի դոյլի միջեւ չէր կրնար ընտրել, թէ որ մէկէն սկսիլ:
Այս դէպքէն կրնանք պարադոքսային վերլուծութիւն ընել. խօսքը աւելի շուտ անհեթութեան եւ անմտութեան հասնող երկսայրաբանութեան դպրոցի դէպքի մասին է, իսկ այս երկու դրուագները կը բնութագրեն կրկնակի հարկադրման բներեւոյթը:
Պիւրիտանի սահմանում
Պիւրիտանի աւանակի յարակարծիքի մասին չենք հանդիպիր Ժան Պիւրիտանի յայտնի ոչ մէկ ստեղծագործութիւններու մէջ՝ հակառակ այն հանգամանքին, որ այս կապակցուած է ազատութեան եւ կենդանի իր հայեցակարգին հետ: Իր «Երկնքի մասին համաձայնագիրը» ստեղծագործութեան համար կատարուած գրական մեկնաբանութեան մէջ Պիւրիտանը ներառել է ոչ թէ աւանակ, այլ շուն, որը հանդիպեր է դաժան երկսայրաբանութեան: Պիւրիտանն իրեն բնորոշ կատակով կը յիշատակէ այդ միջոցը, որպէս անխոհեմ այլընտրանքի միջոց:
Արիսթոթելի սահմանում
Խնդիրը առաջ կու գայ Արիսթոթելի «Երկնքի մասին» աշխատութեան մէջ, ուր ան կը հետաքրքրուի, թէ ինչպէս պէտք է մարդ մը ընտրէ երկու սնունդէն մէկը, որոնք երկուքն ալ գրաւիչ են. «Ան, որ վշտացած է քաղցէն ու սովէն եւ մթերքէն ու խմիչքներէն հաւասար հեռաւորութեան վրայ է, անշարժ կը մնայ»:
Սփինոզեան սահմանում
Տեքարթի «Փիլիսոփայութեան սկզբունքները» աշխատութեան մէջ (հրատարակուեր է 1663 թ.), ցուցադրուած են երկրաչափական մեթոտներ: Սփինոզականութիւնը ընդհանրացում կ'ընէ, որը Պիւրիտանը մերժած էր: Ըստ վերջինիս՝ փաստացի աւանակը կը սատկէր քաղցէն կամ ծարաւէն, բայց անոր փոխարէն եթէ մարդ ըլլար, ապա ունակ կ'ըլլար կամայականօրէն ընտրել. այդ անտարբերութեան ազատութիւնն է: Սփինոզականութիւնը, ընդհակառակը, կը համարէ, որ այս պարագային մէջ տարբերութիւն չկայ մարդու եւ կենդանիի միջեւ՝ նոյնիսկ մարդն ալ կը մահանար քաղցէն կամ ծարաւէն:
Աղբիւրներ
M.G. Duplessis, Petite encyclopédie récréative - La fleur des proverbes français (recueillis et annotés par), Paris, Passard, 1851.
Ստորոգութիւն:Փիլիսոփայ Ստորոգութիւն:Աստուածաբան
Միքայէլ Տէր-Պօղոսեան
Միքայէլ Տէր-Պօղոսեան, Ֆրանսա) Ա­մե­րի­կա­հայ աշ­խար­հահռ­չակ գիւ­տա­րար գիտ­նա­կա­նը ,Բ­նա­գէտ ու ճար­տա­րա­գէտ, կեն­սա­բան եւ հիւ­լէա­կան գի­տու­թեանց ան­խոնջ հե­տա­զօ­տող ու տա­ղան­դա­ւոր գիւ­տա­րար: ­Տէր-­Պօ­ղո­սեան եւ իր գոր­ծա­կից­նե­րը հան­դի­սա­ցան աշ­խար­հի տա­րած­քին գոր­ծող PETի մար­զի ան­վի­ճե­լի վար­պետ­նե­րը։ «­Փո­զիթ­րո­նա­յին ճա­ռա­գայթ­ման թո­մոկ­րա­ֆիի (Positron emission tomography PET)) յայտ­նա­գոր­ծող­նե­րէն եւ գիւ­տա­րար հայ­րե­րէն մէ­կը»:
Կենսագրութիւն
Միքայէլ Տէր-Պօղոսեան, միակ զա­ւակն էր ծնող­քին, որ 1915-ին թրքա­կան պե­տու­թեան գոր­ծադ­րած ցե­ղաս­պա­նու­թե­նէն մա­զա­պուրծ՝ ա­պաս­տա­նած էր ­Գերմանիա։ ­Մի­քա­յէլ տա­կա­ւին մա­նուկ էր, երբ ծնող­քը ո­րո­շեց տե­ղա­փո­խո­ւիլ եւ Ֆ­րան­սա հաս­տա­տուիլ։ Այդ­պէս, մին­չեւ 21 տա­րե­կա­նը եւ Երկ­րորդ Աշ­խար­հա­մար­տի ա­ւար­տը, ա­պա­գայ գիտ­նա­կա­նը ու­սա­նե­ցաւ եւ կազ­մա­ւո­րո­ւե­ցաւ Ֆրանսայի մէջ։
1943-ին ան ստա­ցաւ Պ­սա­կա­ւոր Ա­րո­ւես­տից աս­տի­ճա­նը բնա­կան գի­տու­թեանց մէջ՝ ­Փարիզի հա­մալսա­րա­նէն։ Այ­նու­հե­տեւ եր­կու տա­րի ու­սա­նե­ցաւ տի­կին ­Ժո­լի ­Քիւ­րիի մօտ՝ ֆրան­սա­կան հե­ղի­նա­կա­ւոր ­Ռա­տիու­մի ­Հիմ­նար­կին  մէջ։
1946-ին իբ­րեւ շրջա­նա­ւարտ ու­սա­նո­ղի իր ու­սու­մը կա­տա­րե­լա­գոր­ծե­լու դի­մում կա­տա­րեց Միացեալ Նահանգներ­ու հռչա­կա­ւոր Ո­ւա­շինկ­թը­նի հա­մալ­սա­րա­նը, ուր ըն­դու­նո­ւե­ցաւ եւ նոյն տա­րո­ւան աշ­նան իսկ տե­ղա­փո­խո­ւե­ցաւ։ Մինչ կ­’ու­սա­նէր ­Մա­գիստ­րո­սի աս­տի­ճա­նին տի­րա­նա­լու հա­մար, ­Մի­քա­յէլ ­Տէր-­Պօ­ղո­սեան սկսաւ օգ­նա­կան հե­տա­զօ­տո­ղի աշ­խա­տանք տա­նիլ միեւ­նոյն հա­մալ­սա­րա­նի բնա­գի­տու­թեան բա­ժան­մուն­քին մէջ։ ­
Հիւ­լէա­կան բնա­գի­տու­թեան մէջ ­Տոք­թո­րա­յի աս­տի­ճան ստա­ցաւ 1950-ին եւ նոյն տա­րին իսկ միա­ցաւ ­Մա­լինք­րոթ ­Հիմ­նար­կի (Mallinckrodt Institute) դա­սա­խօ­սա­կան կազ­մին։
Յավհաննէս Փաշա Գույումճեան
Կենսագրութիւն
Յովհաննէս Փաշա Գույումճեան ծնած՝ Բերա, Կ.Պոլիս, 6 Դեկտ. 1858-ին, հայ կաթողիկէ ծնողներէ։ Նախահայրերը բնիկ Սվազցի էին, ուրկէ գաղթած են Պոլիս եւ կարեւոր պաշտօններ վարած թրքական կառավարութեան մէջ։ Իսկ մայրը կը պատկանէր Հալէպի ծանօթ Հավա գերդաստանին։
Միքայէլ Տէր-Պօղոսեան
Կենսագրութիւն
1961-ին ան նշա­նա­կո­ւե­ցաւ նոյն հիմ­նար­կու­թեան ճա­ռա­գայ­թու­մի գի­տու­թեանց (radiation sciences) դա­սա­խօս։ Միա­ժա­մա­նակ, հա­յազ­գի գիտ­նա­կա­նը հա­մա­տե­ղու­թեան կար­գով բնա­կազ­մու­թեան մէջ կեն­սաբ­նա­գի­տու­թեան դա­սա­խօ­սի պաշ­տօն ստանձ­նեց Ո­ւա­շինկ­թը­նի հա­մալ­սա­րա­նի Բժշ­կու­թեան Դպ­րո­ցէն ներս։
Ամերիկեան Ձիթենի
Ամերիկեան Օսմանթուս, որ յաճախ Ամերիկեան ձիթենի, կամ վայրի ձիթենի կ'անուանուի ՝ մշտադալար թուփ մըն է կամ փոքրահասակ ծառ մը, Հիւսիսային Ամերիկայի հարաւ-արեւելեան կողմը: Անգլերենով յայտնի է devilwood անունով : Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ տարածուած է Վըրճինիա նահանգ էն մինչեւ Թեքսաս նահանգ ը, եւ Մեքսիքոյի՝ Նուեվօ Լիոնի մէջ (Nuevo Leon), հարաւը՝ Օախաքա (Oaxaca) եւ Վերաքրուզ (Veracruz) քաղաքներուն մէջ :
Միքայէլ Տէր-Պօղոսեան
Կենսագրութիւն
1973-ին ­Միքայէլ Տէր-Պօղոսեան հա­սաւ ա­կա­դե­մա­կան-դա­սա­խօ­սա­կան իր աս­պա­րէ­զի գա­գաթ­նա­կէ­տին, երբ ­Մա­լինք­րոթ ­Հիմ­նար­կի ճա­ռա­գայ­թու­մի գի­տու­թեանց բա­ժան­մուն­քը գլխա­ւո­րե­լու պա­տաս­խա­նա­տո­ւու­թիւ­նը յանձ­նո­ւե­ցաւ ի­րեն։
Ամերիկեան Ձիթենի
Ամերիկեան Օսմանթուսը կ'աճի 4-7 մ. բարձրութեամբ, հազուադէպօրէն կրնայ հասնիլ մինչեւ 11 մ.: Տերեւներուն երկայնքը՝ 5-14 սմ. է, իսկ լայնքը՝ 2-4 սմ.: Ծաղիկները կը բացուին գարնան սկիզբը, փոքր են (1 սմ. երկայնքով), ճերմակ եւ անուշ բոյր մը ունին: Պտուղը գնդաձեւ է, ունի գոց կապոյտ 6-15 մմ. տրամագիծով կորիզ մը, որ մէկ սերմ կը պարունակէ  :
Յավհաննէս Փաշա Գույումճեան
Կենսագրութիւն
Բարեկեցիկ ընտանիքի մը զաւակը ըլլալով, ըստ հին սովորութեան՝ փոքրիկն Յովհաննէս նախնական կրթութիւնը կը ստանայ տունը, մասնաւորապէս իրեն համար բերուած Ֆրանսացի խնամակալ ուսուցչուհիէ մը։ Նախ տարի մը կը յաճախէ Պոլսոյ Մխիթարեանները, յետոյ նոյն միաբանութեան Վիեննայի դպրոցը, ուրկէ 14 տարեկանին կ'անցնի Փարիզ, ուր ուսումը կը շարունակէ այն ժամանակ մեծ ժողովրդականութիւն վայելող Յիսուսեաններու մէկ դպրոցին մէջ։
Ամերիկեան Ձիթենի
Համակարգումը
Այլ հոմանիշներ.
Միքայէլ Տէր-Պօղոսեան
Կենսագրութիւն
Թէեւ հա­յազ­գի գիտ­նա­կա­նը ա­մե­նայն ձեռն­հա­սու­թեամբ ղե­կա­վա­րեց ի­րեն վստա­հո­ւած հա­մալ­սա­րա­նա­կան բա­ժան­մուն­քը, այ­սու­հան­դերձ — ինչ­պէս որ կեն­սա­գիր­նե­րը կ'ընդգ­ծեն — ա­նոր սիր­տը հե­տա­զօ­տա­կան իր ա­ռա­քե­լու­թեան վե­րա­դառ­նա­լու մտա­սե­ւե­ռու­մով կը բա­բա­խէր, մին­չեւ որ 1990-ին ան կա­մո­վին հրա­ժա­րա­կան տո­ւաւ վար­չա­կան իր պա­տաս­խա­նա­տո­ւու­թեան եւ լրիւ ժա­մա­նա­կով տրա­մադ­րո­ւե­ցաւ տար­րա­լու­ծա­րա­նա­յին աշ­խա­տան­քի՝ հե­տա­զօ­տա­կան եւ գիւ­տա­րա­րա­կան իր մտայ­ղա­ցում­նե­րը կա­տա­րե­լա­գոր­ծե­լու հա­մար։
Յավհաննէս Փաշա Գույումճեան
Կենսագրութիւն
Արտաքին Գործոց Նախարարութեան մէջ պաշտօն կը ստանձնէ 1877-ին, ուր տասնհինգ երկար տարիներ պաշտօնավարելէ ետք, իր ցոյց տուած ուշիմութեան եւ որպէս գործունեայ երիտասարդ ունեցած ընդունակութեանց շնորհիւ, Հռոմի թրքական դեսպանութեան աւագ քարտուղարը կը նշանակուի։
Միքայէլ Տէր-Պօղոսեան
Կենսագրութիւն
Իբ­րեւ մարդ ան­հա­տի՝ հա­յազ­գի գիտ­նա­կա­նը սի­րո­ւած ու յար­գո­ւած անձ­նա­ւո­րու­թիւն մըն էր, ինչ­պէս որ կը վկա­յեն իր կեն­սա­գիր­նե­րը։ Միքայէլ Տէր-Պօղոսեան կը սի­րէր ճամ­բոր­դու­թիւ­նը, նաեւ՝ ճա­շեր համ­տե­սելն ու պատ­րաս­տե­լը։
Յավհաննէս Փաշա Գույումճեան
Կենսագրութիւն
Այս կարեւոր պաշտօնին ձեռնարկելու մեկնելէ առաջ, կ'ամուսնանայ Պոլսոյ յայտնի հարուստներէն եւ երեւելիներէն բնիկ Նախիջեւանցի Յակոբ էֆ. Քէօչօղլուի դստեր՝ Օրդ. Պերճուհիի հետ։
Միքայէլ Տէր-Պօղոսեան
Սրտի կա­թո­ւած ու­նե­ցաւ
1996-ի ­Յու­նիս 19-ի օ­րը, այ­ցե­լու­թեամբ ­Փա­րիզ գտնո­ւող ա­մե­րի­կա­հայ աշ­խար­հահռչակ գիտ­նա­կան մը՝ ­Մի­քա­յէլ ­Տէր-­Պօ­ղո­սեան ա­նակն­կա­լօ­րէն սրտի կա­թո­ւած ու­նե­ցաւ եւ առ­յա­ւէտ բաժ­նո­ւե­ցաւ այս աշ­խար­հէն։
Յավհաննէս Փաշա Գույումճեան
Գործունէութիւն
Ինչպէս ծանօթ է, Սուլթան Համիտի գահակալութեան օրով, ոչ միայն հայ ժողովուրդի խոնարհ խաւը հալածանքի ու ջարդերու ենթարկուեցաւ, այլ դահիճը իր թաթը երկարեց պետական հայ բարձրաստիճան պաշտօնեաներու, հարուստներու եւ մտաւորականութեան նոյնպէս։ Այս անպատում չարչարանքներէն եւ հալածանքներէն Փաշան զերծ մնաց, Հռոմի մէջ տասնհինգ տարուան խաղաղ եւ գործունեայ շրջան մը բոլորելով։ 1908-ին, Սահմանադրութեան հռչակումէն ետք, կը վերադառնայ Պոլիս, ուր նախ երեսփոխան կ'ընտրուի, որմէ ետք Արտաքին Գործոց Նախարարութեան մէջ խորհրդատուի պաշտօնին կը կոչուի։ Այս կարեւոր պաշտօնը կը վարէ այնպիսի խոհեմութեամբ եւ առողջ դատողութեամբ, որ կառավարութեան վերին իշխանութեանց ջերմ գնահատանքին կ'արժանանայ։ Անոր պաշտօնավարութիւնը կը զուգադիպի քաղաքական խառնաշփոթ շրջանի մը թուրք - իտալական եւ պալքանեան պատերազմներու ընթացքին։ Հակառակ բազում դժուարութեանց եւ խոչընդոտներու, Փաշան կը յաջողի իր ճշմարիտ քաղաքագէտի կարողութիւնը ցոյց տալ։ 1912-ին, Գաբրիէլ Նորատունկեան Արտաքին Գործոց նախարար կը նշանակուի։ Տեսնելով որ երկու քրիստոնեաներու, մանաւանդ հայերու, Արտաքին Գործոց նախարարութեան մէջ ունեցած բարձր դիրքը կրնայ թուրքերու նախանձը գրգռել, այս երկուքին միջեւ եղած բարեկամական հասկացողութեամբ մը Յովհաննէս Փաշա Գույումճեան կը հրաժարի իր պաշտօնէն եւ կ'ընդունի Լիբանանի կառավարիչի պաշտօնը, զոր ժամանակ մը առաջ մերժած էր։ Իր այս ընթացքը եւրոպական պետութեանց գնահատանքին կ'արժանանայ, որոնք համաձայնագիրը կը վաւերացնեն, եւ ինքն ալ Սուլթանէն մասնաւոր հրովարտակը առնելէն ետք, կ'ուղղուի դէպի Լիբանան: Այս առիթով է որ Փաշա տիտղոսը կը տրուի իրեն։ 15 Դեկտեմբեր 1912-ին, Յովհաննէս Փաշա Գույումճեան կը հասնի Պէյրութ եւ Փաշայի մը վայել փառաւոր ընդունելութեան կ'արժանանայ։
Միքայէլ Տէր-Պօղոսեան
«­Փո­զիթ­րո­նա­յին ճա­ռա­գայթ­ման թո­մոկ­րա­ֆիի (Positron emission tomography PET)) յայտ­նա­գոր­ծող­նե­րէն եւ գիւ­տա­րար հայ­րե­րէն մէ­կը»:
Հա­յազ­գի այս ար­ժա­նա­ւո­րը 71 տա­րեկանին, իր փառ­քի օ­րե­րուն,  ա­նակնկալ կա­թո­ւա­ծահար եղաւ:  Իր ա­պա­ժամ մա­հո­ւան ա­ռի­թով, ա­մե­րի­կեան «Բ­նա­գի­տու­թիւ­նը Այ­սօր» (Physics Today) ա­կա­դե­մա­կան հան­դէ­սը, ­Նո­յեմ­բեր 1996-ի իր հա­մա­րով, մեծ գիտ­նա­կա­նին կեանքն ու գոր­ծը հան­գա­մա­նօ­րէն ար­ժե­ւո­րող մա­հագ­րու­թիւն մը լոյս ըն­ծա­յեց՝ Michael J. Welchի եւ Vicki L. Kunklerի ստո­րագ­րու­թեամբ, եր­կուքն ալ դա­սա­խօս­ներ ու գի­տաշ­խա­տող­ներ ­Մի­զու­րիի Ս. ­Լո­ւիզ քա­ղա­քի Mallinckrodt Institute of Radiology հա­մալ­սա­րա­նին մէջ, ուր ­Մի­քա­յէլ ­Տէր-­Պօ­ղո­սեան եր­կար տաս­նա­մեակ­ներ ծա­ռա­յած էր իբ­րեւ դա­սա­խօս, եւ գիւ­տա­րար հե­տա­զօ­տող։ ­Մա­հագ­րու­թիւ­նը կա­րե­ւո­րու­թեամբ կը շեշ­տէր, որ ­Մի­քա­յէլ ­Տէր-­Պօ­ղո­սեան կը հան­դի­սա­նայ «­Փո­զիթ­րո­նա­յին ճա­ռա­գայթ­ման թո­մոկ­րա­ֆիի (Positron emission tomography PET)) յայտ­նա­գոր­ծող­նե­րէն եւ գիւ­տա­րար հայ­րե­րէն մէ­կը»:
Յավհաննէս Փաշա Գույումճեան
Խոչընդոտներ
Հազիւ քանի մը տարի պաշտօնավարած, Առաջին Համաշխարհային Պատերազմը կը ծագի, ինչ որ պատճառ կը դառնայ Փաշային գործունէութեան դանդաղեցման։ Այլ պատճառ մը եւս ամլութեան ենթարկեց անոր գործունէութիւնը.-թէեւ Լիբանանի կառավարիչները կը նշանակուէին եւրոպական պետութեանց հաւանութեամբ, բայց եւ այնպէս անոնց պաշտօնի ձեռնարկելէ ետք, թուրքը խիստ քննութեան կ'ենթարկէր անոնց գործունէութիւնը եւ ամէն ջանք ի գործ կը դնէր ու ապիկար միջոցներու կը դիմէր գործերու ընթացքը իր ուզածին պէս ուղղելու։ Թուրքը մէկ նպատակ ունէր՝ պահել Լիբանանը պառակտուած, ժողովուրդը իրարու դէմ լարուած, եւ երկիրը աւերակներու դժոխային վիճակի մը մէջ ձգել։ Այս բոլորին վրայ կ'աւելնայ այն երեւոյթը, որ յաճախ տիւրզիներն ու մահմետականները փաշաներուն քրիստոնեայ ըլլալը պատճառաբանելով, անոնց չէին աջակցեր եւ անտեղի դժուարութիւններ կը յարուցանէին։ Յաճախ մարոնիներն ալ իրենց մէկ քմահաճոյքին չգործադրուիլը տեսնելով, ըմբոստութեան դրօշը կը պարզէին։ Փաշան ամենայն վեհանձնութեամբ եւ քաջութեամբ, ընկղմելու մօտ եղող նաւու մը նաւապետին պէս, մինչեւ վերջին վայրկեանը չհեռացաւ ու չյուսահատեցաւ։ Լիբանանի մէջ քրիստոնեայ փաշայի մը (յատկապէս հայ) գոյութիւնը թուրքին համար վնասակար էր։
Միքայէլ Տէր-Պօղոսեան
Հնարեց հիւ­լէա­կան բժշկու­թեան նկա­րա­հան­ման գոր­ծիք մը
Ս­կիզ­բէն իսկ ­Միքայէլ Տէր-Պօղոսեանի յայտ­նա­գոր­ծում­ներն ու գիւ­տա­րա­րա­կան հե­տա­զօ­տու­թիւն­նե­րը ուղ­ղուած էին բժշկա­կան նկա­րա­հան­ման բնա­գա­ւա­ռի կա­տա­րե­լա­գոր­ծու­մին։
Յավհաննէս Փաշա Գույումճեան
Պաշտօնէ հեռացում
1915-ին, Փաշան բռնի ուժով հեռացուեցաւ իր պաշտօնէն, առանց եւրոպական պետութեան հաւանութեան։ Լիբանան կորսնցուց իր բոլոր առանձնաշնորհումները։ Յարաճուն տուրքեր, ինչքի պետականացում, արիւն եւ թալան յաջորդեցին իրարու։ Յովհաննէս Փաշա միշտ ալ սերտ յարաբերութեան մէջ էր իր ժամանակին Լիբանան գտնուող հայերու հետ։ Ան յաճախ կ'այցելէր Զմմառի հայոց վանքը:
Միքայէլ Տէր-Պօղոսեան
Հնարեց հիւ­լէա­կան բժշկու­թեան նկա­րա­հան­ման գոր­ծիք մը
Յայտ­նա­գոր­ծեց ճա­ռա­գայ­թու­մի մի­ջո­ցաւ բժշկա­կան բուժ­ման նոր ե­ղա­նակ­ներ՝ հա­մա­պա­տաս­խան գիւ­տեր կա­տա­րե­լով եւ, յատ­կա­պէս, հնա­րե­լով հիւ­լէա­կան բժշկու­թեան նկա­րա­հան­ման գոր­ծիք մը, որ իր ա­նու­նով կո­չո­ւե­ցաւ «­Տէր-­Պօ­ղո­սեա­նի քա­մե­րա» (Ter-Pogossian camera)։ ­Բայց իր բա­զում ի­րա­գոր­ծում­նե­րու շար­քին, ան ա­մէ­նէն ա­ւե­լի պի­տի յի­շա­տա­կո­ւի իբ­րեւ « PETի ­Հայ­րը» (PET — Positron emission tomography)։
Էտման Այվազեան
Էտման Այվազեան (, Լոնտոնի St George’s հիւանդանոցին մէջ) սփիւռքահայ մեծատաղանդ գեղանկարիչ: Ծովանկարիչներու թագաւորական միութեան անդամ (2002)։ Լոնտոնի գեղանկարիչներու թագաւորական հիմնարկի անդամ (2006)։ ։
Միքայէլ Տէր-Պօղոսեան
Գլխաւորեց քի­միա­գէտ­նե­րէ եւ բժիշկ­նե­րէ բաղ­կա­ցած հե­տա­զօ­տա­կան գոր­ծակ­ցու­թեան խումբ մը
1970ա­կան­նե­րու սկզբնա­ւո­րու­թեան, ան գլխա­ւո­րեց բնա­գէտ­նե­րէ, քի­միա­գէտ­նե­րէ եւ բժիշկ­նե­րէ բաղ­կա­ցած հե­տա­զօ­տա­կան գոր­ծակ­ցու­թեան խումբ մը, որ մշա­կեց PET-ի հաս­կա­ցու­թիւ­նը։ Միքայէլ Տէր-Պօղոսեան հիմ­նա­կան դեր խաղ­ցաւ PETի մշակ­ման մէջ՝ կար­ճա­կեաց այ­զո­թոփ­ներ (isotopes) օգ­տա­գոր­ծե­լով բժշկու­թեան մէջ, ինչ որ ա­ռա­ւե­լու­թիւ­նը ըն­ծա­յեց հի­ւանդ­ներ ու­սում­նա­սի­րե­լու՝ ցածր չա­փի ճա­ռա­գայ­թու­մի կի­րար­կու­մով։
PETի ա­ռա­ջին նկա­րա­հան­ման գործիքը (scanner)
Ա­նոր ղե­կա­վա­րած հե­տա­զօ­տա­կան խում­բը, Ո­ւա­շինկ­թը­նի հա­մալսա­րա­նին մէջ, յա­ջո­ղե­ցաւ մշա­կել եւ կա­ռու­ցել PETի ա­ռա­ջին նկա­րա­հան­ման գործիքը (scanner), հե­տա­գա­յին PETի ա­ւե­լիով կա­տա­րե­լա­գոր­ծո­ւած գործի­քներ հնա­րե­լով։
PETի գործի­քնե­րը կ­’օգ­տա­գոր­ծո­ւին քաղց­կե­ղա­յին գո­յա­ցու­թեան յայտ­նա­բեր­ման հա­մար, ինչ­պես նաեւ՝ սրտա­յին հի­ւան­դու­թիւն­նե­րու վե­րահսկ­ման ժա­մա­նակ: PETը յե­ղաշր­ջում ա­ռաջ բե­րաւ ու­ղե­ղի գոր­ծո­ղու­թեանց ըմբռն­ման աս­պա­րէ­զին մէջ:
Գի­տա­կան զե­կոյց­ներ եւ ժո­ղո­վա­ծու­նե­րու մէջ տեղ գտած ու­սում­նա­սի­րու­թիւն­ներ
Միքայէլ Տէր-Պօղոսեանի վաս­տա­կը մեծ է նաեւ գի­տա­կան գրա­կա­նու­թեան մէջ։ Ա­ւե­լի քան 250 գի­տա­կան զե­կոյց­ներ եւ ժո­ղո­վա­ծու­նե­րու մէջ տեղ գտած ու­սում­նա­սի­րու­թիւն­ներ կը կազ­մեն ա­նոր ժա­ռան­գու­թիւ­նը։
Էտման Այվազեան
Կենսագրութիւն
1939-1948 թուականներուն ուսանած է Թեհրանի Թամատոն միջնակարգ դպրոցը, 1964-1966 թուականներուն՝ Հռոմի գեղարուեստի ակադեմիա:
1973 թուականին տեղափոխուած է Լոնտոն: 1980 թուականին գծագրած է Ապտուլազիզ թագաւորի անուան օդանաւակայանի Մեծ մզկիթի ներքնամասը, Ռիատ:
1960-1974 թուականներուն աշխատած է ճարտարապետութեան բնագաւառին մէջ (Կաճերէ հիւրանոց, Թոմասեան դպրոց)։ Ստեղծած է Թեհրանի Սուրբ Սարգիս եկեղեցւոյ տաճարի պատկերները։
Էտման Այվազեանը անդրադարձած է «Սասունցի Դաւիթ վիպերգութեան, նկարազարդած է Յովհաննէս Թումանեանի երկերը, ստեղծած է դիմանկարներ, ծովանկարներ։ Այվազեանի ստեղծագործութիւնները կը գտնուին տարբեր եկեղեցիներու, թանգարաններու՝ Լազար պատկերասրահ, Արամ Խաչատրեանի տուն-թանգարան :
Մեծատառով հայ գեղանկարիչ՝ Էտման Այվազեան իր մահկանացուն կնքեց՝ 5 Մարտ 2020-ին,առաւօտ կանուխ, Լոնտոնի St George’s հիւանդանոցին մէջ։ Հանգուցեալը հիւանդանոց ընդունուած էր սրտի հետ առնչուած քննութիւններու համար, ուր ան վարակուած էր մահացու Պսակաձեւ Ժահր ախտով ։
Ցուցահանդէսներ
Դեռ 16 տարեկան պատանի՝ Այվազեանը Թեհրանին մէջ մասնակցած է UNESCO-ի կազմակերպած Երիտասարդ Նկարիչներու Միջազգային Ցուցահանդէսին եւ շահեր՝ մրցանակ։
Այնուհետեւ Էտման Այվազեանը 1949-1957 տարիներուն Թեհրանին մէջ մասնակցած է «Մշակոյթ Միութեան«, «Ս. Միութեան Մշակութային Կեդրոն»ի, «Գարուն Ակումբ»ի, «Մեհրեգան Ակումբ»ի, «Աբիազ Փալաս»ի եւ «Թեհրան Երկամեայ«ի (Teheran Biennial) կազմակերպած հաւաքական ցուցահանդէսներուն։
Անհատական ցուցահանդէսներ - Թեհրան
Այվազեանը Թեհրանին մէջ տուած է նաեւ երեք անհատական ցուցահանդէսներ, առաջին երկուքը՝ «Իրան-Ամերիկա Ընկերակցութեան» հովանաւորութեամբ 1952ին եւ 1955ին, իսկ երրորդը 2010-ին՝ Արուեստի Կեդրոն (Art Center) ծանօթ պատկերասրահին մէջ, ուր ցուցադրուուած են իր՝ բացի վերացական (abstract) գործերէն, նաեւ Պարսկաստանի գիւղերուն նուիրուած շուրջ երեսուն նկարներ։
Անհատական ցուցահանդէսներ - Լոնտոն եւ Երեւան
Բացի Իրանէն՝ 1984-2016 տարիներուն, Էտման Այվազեանը անհատական ցուցահանդէսներ տուած է Նիւ Եորքի Կորքի Պատկերասրահին մէջ (Gorky Gallery), Լոնտոնի «Կիւլպէնկեան Սրահ»ի, Լոնտոնի «Ռոշան Պատկերասրահ»ի (Rochan Gallery) եւ Երեւանի Նկարիչներու Տան մէջ։
Նոյեմբեր 2015-ին, իր հայաստանեան երկրորդ անհատական ցուցահանդէսը, “Հայրենի Երկրի Գոյները”, տեղի ունեցած է Երեւանին մէջ, Հայաստանի Ազգային Պետական Պատկերասրահին մէջ, նախաձեռնութեամբ Հայաստանի մօտ Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան Դեսպանութեան Մշակութային Կեդրոնի։ Նոյն այդ ցուցահանդէսը՝ 2016-ին տեղափոխուած է Իրան եւ ցուցադրուած՝ Թեհրանի «Նիավարան Պալատ»ին մէջ, որմէ ետք նաեւ՝ Թեհրանի «Արարատ Միութեան» սրահին մէջ։
Հաւաքական ցուցահանդէսներ
1990-էն, Էտման Այվազեանի նկարները ցուցադրուուած են նաեւ հաւաքական ցուցահանդէսներու մէջ՝ Ղրիմ, Միացեալ Նահանգներ, Անգլիա եւ այլուր։
Այվազեանը իբրեւ անդամ` շարունակաբար իր մասնակցութիւնը բերած է՝
Ցուցահանդէս նուրիուած՝ քրիստոնէութեան՝ Հայաստանի պետական կրօնք հռչակման 1700-ամեակին
2001-ին, Լոնտոնի Բրիտանական Գրադարանին մէջ կազմակերպուած էր «Գանձեր Տապանէն» (Treasures From The Ark) հիասքանչ ցուցահանդէսը, նուիրուած՝ քրիստոնէութեան՝ Հայաստանի մէջ պետական կրօնք հռչակման 1700-ամեակին։ Ցուցահանդէսի գեղարուեստական ձեւաւորման հետ կապուած բոլոր աշխատանքները կատարած է Էտման Այվազեանը, իրեն յատուկ բծախնդրութեամբ եւ գեղարուեստական բարձր ճաշակով, արժանանալով բոլորի հիացմունքին ու գնահատանքին։
Ցուցահանդէսներ՝ Ծովանկարներ
իբրեւ ծովանկարիչ (Marine Artists)՝ Այվազեանը Անգլիոյ մէջ մասնակցած է աւելի քան երեսուն ցուցահանդէսներու։ Իր ծովանկարներէն կը գտնուին Cornwall-ի Ծովային Ազգային Թանգարանին մէջ (National Maritime Museum)։
Յավհաննէս Փաշա Գույումճեան
Բնաւորութեան գիծեր
Յովհաննէս Փաշա Գույումճեան ազնիւ, հեզահամբոյր եւ գթառատ անձնաւորութիւն մըն էր։ Իր արտաքին յարաբերութեանց մէջ որքան մտերիմ եւ ընկերային, ընդհակառակը պաշտօնական գործերու նկատմամբ այնքան խստապահանջ եւ աններող էր։ Սիրտն ու տան դուռը միշտ ալ լայնօրէն բաց էին բոլոր անոնց համար որոնք իր աջակցութիւնը կը խնդրէին։ Կարճ ժամանակուան մը ընթացքին, լաւ համբաւ մը տարածած էր իր շուրջը որպէս գործունեայ, ուղղամիտ եւ բարեսիրտ անձնաւորութիւն մը։
Էտման Այվազեան
Ցուցահանդէսներու ցանկ
1950-1990 թուականներուն անհատական եւ խմբակային ցուցահանդեսնած է ունեցած է Իրան, Հայաստան, Մեծ Բրիտանիա, ԱՄՆ :
Յավհաննէս Փաշա Գույումճեան
Ծանօթագրութիւններ
Հայերը Լիբանանի մէջ, հատոր Ա, էջ 215
Էտման Այվազեան
Ցուցահանդէսներու ցանկ
«Մշակոյթ միութեան» պարսկահայ նկարիչներու խմբակային ցուցահանդէս, 1949
Մրցանակներ եւ շքանշաններ
Էտման Այվազեանը շահած է հետեւեալ մրցանակները.
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ Ստորոգութիւն:Ծովանկարիչներ
Ս. Նիկողայոս Զմիւռնիացի
'''Ս. Նիկողայոս Հայրապետ''', ծնած է Փոքր Ասիոյ Լիկիա գաւառին Բաթարա քաղաքը՝ հայկական Գամիրքի մէջ (ներկայիս Անթալիոյ մօտակայքը) ։ Ան Նիկիոյ Ս. ժողովի (325) 318 հայրապետներէն մէկն էր։
Կեանքը
Հօր անունը Եպիփան է, մօրը` Նունէ, որոնք իրենց զաւակը Աստուծմէ ուխտով խնդրած են: Ծնունդէն երկու ժամ ետք, իր ոտքերուն վրայ կը կանգնի։ Երբ մօրմէն կը սնանէր Չորեքշաբթի եւ Ուրբաթ օրերը մօր ստինքները բերանը չէր առներ, այլ անօթի կը մնար։ Մինչեւ իր կեանքին վերջն ալ կը շարունակէ պահեցողութեամբ ապրիլ։
Փոքր տարիքէն կը կորսնցնէ մեծահարուստ եւ բարեպաշտ ծնողները եւ կը մեծնայ իր քեռիին՝ Նիկողայոս Երէց եպիսկոպոսին խնամքին տակ։
Երբ եօթը տարեկան մանուկ էր, չորցած ոտքերով կին մը կու գայ իր մօտ աղօթքի համար։ Մինչ սրբակեաց մանուկը կը խաչակնքէր, ծեր կինը կը բժշկուի։
Աւետարանական պատգամը՝ «Վաճառէ՛ ունեցուածքդ եւ բաժնէ՛ աղքատներուն» (հմմտ. Մտթ. ԺԹ 21), իր կեանքի նշանաբանը կը դարձնէ՝ խնամելով աղքատները, հիւանդները, բանտարկեալները եւ որբերը։
19 տարեկանին, սուրբի քեռին՝ Նիկողայոս Եպիսկոպոս, քահանայ կը ձեռնադրէ եւ եկեղեցւոյ կը յանձնէ զինք։ Սուրբ քահանան իր հօտէն շատերը կը բուժէ, որոնց մէջ կային դիւահարներ, լուսնոտներ եւ այլ պարագաներ։
Օր մը Ս. Նիկողայոս կը տեսնէ Քրիստոսն ու Ս. Աստուածածինը. Քրիստոս Աւետարան կու տայ իրեն, իսկ Աստուածածինը՝ քահանայական զգեստ։ Նոյն օրը, եպիսկոպոս կը ձեռնադրուի։ Ահա թէ ինչու, երբ Ս. Նիկողայոսի պատկերը կը ներկայացուի, աջ ձեռքին գծագրուած կ՚ըլլայ Աւետարանը, իսկ ձախին՝ քահանայական զգեստը։ Ժողովուրդի կամքով ան կը դառնայ Զմիւռնիոյ եպիսկոպոսը։ Հալածանքներու ընթացքին կ'աքսորուի, սակայն չի դադրիր ամէնուր Աւետարանը քարոզելէ։ Խաղաղութիւն վերահաստատուելուն պէս կը վերադառնայ իր աթոռը, կը մասնակցի 325-ին Նիկիոյ Տիեզերական ժողովին։
Կը մահանայ 326-ին։ Ընդհանրական Եկեղեցւոյ ամէնէն սիրուած սուրբերէն է. առաւելաբար ծանօթ է Սանթա Քլոս անունով, իսկ հայոց մօտ՝ «Կաղանդ պապուկ» կամ «Ձմեռ Պապա» անունով ։
Ան կը համարուի ո՛չ միայն նաւաստիներու պահապան սուրբը, այլ մանաւանդ՝ մանուկներուն, որոնց հանդէպ միշտ յատուկ հոգատարութիւն կը ցուցաբերէր: Սուրբ Նիկողայոս նաեււ համայն Ռուսաստանի պահապան սուրբը կը համարուի :
Յակոբ Սանտալճեան
Յակոբ Սանտալճեան (մօտաւորապէս 1867, Մանիսա, Փոքր Ասիա- 27 Օգոստոս 1917), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է (հաւանաբար) 1867 թուականին Փոքր Ասիոյ արեւմուտքի Մանիսա քաղաքին մէջ։ 1892 թուականին աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Եղած է Փարիզ ի միջազգային բժշկական խորհուրդի անդամ։ Զմիւռնիոյ հայկական հիւանդանոցէն ներս եւ որպէս բժիշկ աշխատած է։ Ապա եղած է Նազիլլիի թաղապետական բժիշկ։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Մանիսա ծնածներ Ստորոգութիւն:27 Օգոստոսի մահացածներ Ստորոգութիւն:1917 մահեր Ստորոգութիւն:Ժանտախտէ մահացածներ
Մսաշոթ
Մսաշոթ (Լահմաճուն, արաբ․՝ لحم بعجين‎‎, հայ․՝ լոշմիս, մսալոշ կամ մսաշոթ), հանրայայտ արեւելեան ուտելիք։ Լահմաճունը կ՛անուանեն հայկական եւ արաբական բիցցա։ Հայկական անուանումը՝ Լոշմիս։ Ուտելիքին հիմը կը հանդիսանայ բարակ խրթխրթան հացային բլիթ, որու վրայ կը լեցնեն լոլիկ, լոլիկի խիւս, պուլկարական պղպեղ, սոխ, սխտոր, կանաչի, սեւ պղպեղ։ Ճիշդ պատրաստուած լահմաճունը կը կշռէ 150–էն 170 կրամ։