cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ուիլիըմ Շէյքսփիր
Կենսագրութիւն
Կենսագրական վաւերագրերու սակաւութիւնը, հակասականութիւնն ու անոնց անհամապատասխանութիւնը, առիթ տուած են Շէյքսփիրի ստեղծագործութիւններու հեղինակ համարելու թատերագիր Քրիստոֆըր Մառլօ ն, փիլիսոփայ Ֆրենսիս Պեկոն ը, ազնուական Տըրպին, Օքսֆորտը, Ռիւթլանտը եւ այլն։ Սակայն մանրակրկիտ հետազօտութիւնները ցոյց տուած են այս վարկածներու անհիմն ըլլալը։
Ստեղծագործութեան բնութագիրը
Շէյքսփիրը բացայայտած է գեղագիտութեան շարք մը օրինաչափութիւններ՝ անհատի եւ հասարակութեան, բնաւորութեան ու կենսական հանգամանքներու անքակտելի միասնութեան, անոնց փոխադարձ կապի եւ փոխազդեցութեան ասպարէզին մէջ։ Իրական երեւոյթներ վերարտադրելով՝ ան միաժամանակ չէ խորշած առասպելականէն, գերբնականէն (ուրուականներ, ոգիներ, վհուկներ), այլաբանական դէմքերէ (ժամանակ, Նախերգ, Արիէլ, Քալիպան)․ վիպագրական կերպարի կողքին տուած է զուտ քնարականը, պատմական ճշգրտութեան հետ՝ յոյժ պայմանականը, միաձոյլ առօրեականի հետ՝ անկաշկանդ երեւակայականը։
Շէյքսփիրի երկերը հիմնականապէս գրուած են հնգոտեայ յանգով։ Ստեղծագործութեան սկզբնաշրջանին անոնք յանգաւորուած եղած են, երկրորդ կէսին մեծ մասին մէջ դարձած են անյանգ։ Ըստ անհրաժեշտութեան՝ ան դիմած է արձակին կամ չափածոյի տարբեր ձեւերու (հնչեակ՝ sonnet)։ Բառապաշարը աշխարհի բոլոր գրողներէն ամենահարուստն է։ Շէյքսփիրին բարձր գնահատած են ժամանակակիցները (Ֆ. Միրըս, Պեն Ճոնսըն)։
Լուսաւորականութեան դարաշրջանին մէջ կ'ընդունուին Շէյքսփիրի՝ «բնութիւնը» ճշմարտապէս վերարտադրելու կարողութիւնը, բայց կը դատապարտուի արուեստի «կանոնները» անտեսելու համար։
Ըստ գրական սեռերու՝ Շէյքսփիրի ստեղծագործութիւնը կը բաժնուի հետեւեալ մասերու՝
Շէյքսփիրի գործունէութիւնը կը բաժնուի երեք շրջանի։ Որոշ Շէյքսփիրագէտներ զայն կը բաժնեն չորսի՝ առաջին շրջանը մասնատելով երկուքի (1590-1594 եւ 1595-1600)։
Առաջին շրջան (1590—1600)
Տարեգրութիւն (քրոնիկներ)՝ «Հենրի վեցերորդ» (մաս 2, 1590), «Հենրի վեցերորդ» (մաս 3, 1591), «Հենրի վեցերորդ» (մաս 1, 1592), «Ռիչըրտ երրորդ» (1593), «Ռիչըրտ երկրորդ» (1595), «Ճոն արքայ» (1596), «Հենրի վեցերորդ» (մաս 1-2, 1597 -98), «Հենրի հինգերորդ» (1598), կատակերգութիւններ՝ «Սխալներու կատակերգութիւն» (1592), «Անսանձի սանձահարումը» (1593), «Երկու վերոնացի ազնուականներ» (1594), «Սիրոյ կորսուծ ճիգերը» (1594), «Միջամառնային Գիշերուան երազ» (1596), «Վենետիկի վաճառականը» (1596), «Բազում աղմուկ վասն ոչինչի» (1598), «Վինձորի զուարճասէր կիները» (1598), «Ինչպէս կ'ուզէք» (1599), «Տասներկրորդ գիշեր» (1600), ողբերգութիւններ՝ «Տիտուս Անդրոնիկուս» (1594), «Ռոմէօ եւ Ճուլիէթ» (1595), «Յուլիոս Կեսար» (1599-1600)։ Առաջին շրջանի շարք մը գործեր («Սխալներու Կատակերգութիւն», «Տիտուս Անդրոնիկուս», «Անսանձի սանձահարումը») դասական հեղինակներու (Պլաւտուս, Սենեկա) կամ իր ժամանակի յայտնի երկերու վերանայուած տարբերակներ են։ Տարեգրութիւններուն մէջ առաւել ակնյայտ են Շէյքսփիրի ինքնուրոյնութիւնը, որոնց մեջ հեռացած է պատմութեան՝ նախորդներու կողմէ ընդունուած վիպասանական (ռոմանթիք) մեկնաբանումէն։ Այդ պատմական գործերու հիմնական նիւթը բացարձակ միապետութեան ձեւաւորումն ու հաստատումն է Անգլիոյ մէջ՝ ի հեճուկս կաթողիկէ հոգեւորականութեան կեդրոնախոյզ ձգտումներուն։ Միասնական իշխանութեան կողմնակից մնացած խաւերը, ներկայացուած են իրենց ներհակ շահերով, տարբեր մտածողութեամբ ու ձգտումներով։ Պատմութիւնը, ըստ Շէյքսփիրի, կը կերտեն ոչ միայն արքաներն ու երեւելիները, այլեւ քաղաքային ու գիւղական աշխատաւորութիւնը, զորս ներկայացուած են իբրեւ անձնական ու ազգային արժանապատուութեամբ օժտուած, սեփական կարիքները գիտակցող, պատրաստ ընդվզելու քաղաքական, բարոյական ճնշման, նիւթական կեղեքման դէմ։ Պետական կարեւորագոյն իրադարձութիւններուն զուգահեռ Շէյքսփիր տուած է առօրեայ կեանքն իր կենցաղային շահագրգռութիւններով ու զաւեշտի պահերով։
Կատակերգութիւններու հիմնական նիւթը սէրն է, որ կը յաղթահարէ ծնողական բռնութեան, նախանձի, խանդի եւ սրտի անբացատրելի քմայքներու խոչընդոտները։ Դարավերջին ձեւաւորուած են Շէյքսփիրեան կատակերգութեան բնորոշ գծերը, վարպէտօրէն միահիւսուած՝ իրադրութիւններու անկաշկանդ յաջորդականութեամբ, զաւեշտի տարբեր ձեւերու հարեւանութիւն՝ բարձրաթռիչ քնարականութիւն, կենսասիրութիւն՝ դժուարութիւններու դէմ պայքարելու, իրականութեան բանաստեղծական, լաւատեսական ընկալում, չափածոյութեան եւ լեզուական բազմախաւ, բազմաբնոյթ ճոխութիւն։ Շէյքսփիրեան գլուխ-գործոցներն են՝ «Միջամառնային գիշերուան երազ», «Տասներկրորդ գիշեր», «Վինձորի զուարճասէր կիները»։ Թատերական տարրերու առկայութեամբ կ'առանձնանան «Բազում աղմուկ վասն ոչինչի», «Վենետիկի վաճառականը» կատակերգութիւնները: Առաջինին մէջ երջանիկ վերջաբանը անսպասելի է՝ Հերոսն եւ իր հարազատները դիւրաւ կը ներեն հրապարակաւ իրենց անարգած թեթեւամիտ Քլոտիոյին․ երկրորդին մէջ՝ Շայլքի անողորմ վրէժխնդրութիւնը կը բացատրուի անոր դէմ ուղղուած անիրաւացի հալածանքներով։ Շէյքսփիրի այս երկերուն մէջ կամայ թէ ակամայ տեղ կը գտնէ կեանքի դաժանութիւններու անզգացական պատկերը։ Նման տեղաշարժ դէպի ողբերգութիւն, նկատելի է նաեւ մի քանի իր քրոնիկներուն մէջ («Ռիչըրտ երկրորդ», «Ռիչըրտ երրորդ»)։ Նոյն շրջանին մէջ գրուած «Տիտուս Անդրոնիկուս»ին մէջ ողբերգականը ներկայացուած է իբրեւ սարսափազդու իրադարձութիւններու կուտակում, որ արգասիք են քստմնելի մարդկանց չարագործութիւններուն։
«Ռոմէօ եւ Ճուլիէթ»ը լեցուն է կենսախնդութեամբ, եւ ողբերգականը չունի անողոք անհրաժեշտութեան ուժը։ Սիրահարներու մահը պայմանաւորուած է ոչ միայն տոհմերու թշնամանքով, որքան՝ չար պատահականութիւններու յաջորդականութեամբ։ Միայն «Յուլիոս Կեսար»ին մէջ են տարեգրութիւններուն (քրոնիկներուն) բնորոշ քաղաքական խնդիրները որ կը ստանան անզգացականօրէն կանխորոշուած ողբերգական լուծումը։ Այստեղ միապետութիւնը պատմականօրէն անհրաժեշտ ուժ է, որու յաղթարշաւը չեն կրնար կասեցնել ո՛չ ազնիւ հանրապետականներու զինուած պայքարը, ոչ ալ հնարաւոր միապետի ոչնչացումը։ Իսկ աշխատաւոր ժողովուրդը կ'աջակցի իր դասակարգային թշնամիներուն՝ կործանելու աւելի օգտակար կառավարման ձեւը՝ հանրապետութիւնը։
Երկրորդ շրջան (1601—1608)
Երկրորդ շրջանի ստեղծագործութեան գլուխ գործոցներն են «Համլէթ», «Օթելլօ», «Արքայ Լիր», «Մոգպետ», «Անդոնիոս եւ Քղէոպատրա», «Կորիոլանուս» ողբերգութիւնները։ Անոնց պատկերուած են բացառիկ անհատականութիւններ՝ իրենց ընդգրկուն, ընդհանրացնող մտածողութեամբ, խորունկ, զօրեղ զգացումներով, անհատապաշտական եւ մարդասիրական մղումներու տատանումներով․ անոնք ունակ են սեփական ցաւերու ու ճակատագրի յորձանուտին մէջ իսկ, տեսնելու հասարակական, համամարդկային երեւոյթներ։ Անոնց հակադրութիւնն ու գօտեմարտը հասարակական ոյժերու հետ կ'աւարտին ողբերգութեամբ թէ՝ իրենց, թէ՝ շրջապատին համար։ Ողբերգութիւններու գլխաւոր հերոսները կը գտնուին անհատական, ընտանեկան, հասարակական, քաղաքական, ազգային հակամարտութիւններու այնպիսի հանգուցակէտերու մէջ, երբ անոնց անհատական հատկանիշները, յարաբերութիւնները իրենց միջավայրի մնացեալ անձերուն հետ, տիրապետող ըմբռնումներու եւ օրէնքներու հետ կը պայմանաւորեն իրենց ճակատագրի ելեւէջները։ Իւրաքանչիւր ողբերգութեան մեջ Շէյքսփիրը կը բացայայտէ անհատի ներաշխարհին եւ մարդկային հասարակութեան վերաբերող անվիճելի ճշմարտութիւններ, անարդար հասարակարգին ուղղելու համար հանճարեղ եւ ազնիւ անհատի՝ Համլէթի եւ անոր հաւատարիմ կուսակցի մտքի լարուածքն ու գործուն վարքը։
Հաշուենկատ, խարդախ մարդկանց միջավայրին մէջ Օթելլոյի եւ Տեզտեմոնայի անբասիր սէրը չէր կրնար գոյատեւել։
Որպէսզի Լիրը արդարամիտ արքայ դառնար, պէտք էր լքէր իր գահը, ապրէր անօթեւան, անօթի մարդոց կեանքով։ Մարդուն ըստ հարստութեան եւ դիրքի գնահատող հասարակարգի օրէնքները Մոգպետը կը մղեն խլելու իրեն չպատկանող գահը, եւ ան իր ունեցած լաւագոյնին հետ կը կորսնցնէ նաեւ կեանքը։
Անտոնիուսը եւ Կղեոպատրան, որ աշխարհի կէսի տիրակալներն են, չեն կրնար յանձնուիլ իրենց զգացմունքներուն, այլ պարտաւոր են ենթարկուելու այն աշխարհի օրէնքներուն, որու վրայ կ'իշխեն։
Հակասականութեան անքակտելի հանգոյցներ են որ կը ներկայացնեն այս ողբերգութիւններու նաեւ երկրորդական ու երրորդական հերոսներու բնաւորութիւններն ու ճակատագիրները։
Երրորդ շրջան (1609—1613)
Վիպասանական (ռոմանթիք) Թատերականներ կամ ողբերգակատակերգութիւններ՝ «Պերիկլես» (1609), «Սիմբելին» (1610), «Ձմեռնային հեքիաթ» (1611), «Փոթորիկ» (1612), «Հենրի ութերորդ» (1613, այս գործի Շէյքսփիրին պատկանիլը ոմանց կողմէ կը վիճարկուի)։
Երրորդ շրջանի գործերուն մէջ («Սիմբելին», «Ձմեռնային հեքիաթ», «Փոթորիկ») հեքիաթային, գերբնական տարրերը կը դառնան գերիշխող։ Քանի որ կեանքի ողբերգական ընթացքը կասեցնելու համար բաւարար չեն բարի մարդոց անձնուրաց, համերաշխ ջանքերը, բարեյաջող վերջաբանի կը հասցնեն կախարդանքները, պատահականութիւնները։ Բնաւորութիւններու զարգացումը մեծ մասամբ կ'ենթարկուի ոչ թէ կեանքի տրամաբանութեան օրէնքներուն կամ որեւէ օրինաչափութեան, այլ ըղձալի անրջանքի քմայքներուն եւ կը դառնայ բանաստեղծական երեւակայութեան արգասիք։ Շէյքսփիրի ստեղծագործութեան այսպիսի փոխակերպումը կարելի է բացատրել այն պարզորոշ գիտակցութեամբ, որ պատկերուած հակամարտութիւններու դրական լուծման ուղիներ չկան իր դարաշրջանի իրականութեան մէջ։
Շէյքսփիրը հայ իրականութեան մէջ
Հայ իրականութեան մէջ Շէյքսփիրի ստեղծագործութեան առաջինը անդրադարձած է Յովսէփ Էմինը։ Անոր յուշերուն մէջ՝ «Յովսէփ Էմինի՝ մի հայի կեանքն ու արկածները» (1792), նշուած են Շայլքն ու Օթելլօն։ Էմինի գիրքին մէկ գլուխը վերնագրուած է «Էմինը Օթելլոյի դերում»։
1822-ին Կալկաթայի «Շտեմարան» հանդէսին մէջ յիշատակուած են Շէյքսփիրի «Համլէթ», «Վերոնացի երկու ազնուականներ», «Միջամառնային գիշերուան երազ», «Չափն ընդդէմ չափի», «Տասներկրորդ գիշեր», «Բազում աղմուկ վասն ոչինչի», «Օթելլօ» գործերը եւ անոնց թարգմանեալ առանձին տողերը։ 1839-ին Շէյքսփիրը յիշուած է Մ․ Մաղաք-Թեոփիլեանցի «Կենսագրութիւն երեւելի արանց» գիրքի 2-րդ հատորին մէջ։
Հայերէն (աշխարհաբար) առաջին թարգմանութիւնը տպագրուած է 1853-ին, «Արփի Արարատեան» հանդէսին մէջ («Կատակերգութիւն սխալանաց», թարգմանիչ՝ Կ․ Տէտէեան)։ Շէյքսփիրի երկերու առաջին լրիւ թարգմանութիւնները նոյնպէս կատարած է Կ․ Տէտէեանը՝ «Վենետիկի վաճառականը» (1862, «Յաւերժահարս» հանդէս), «Հռոմէոս եւ Ճուլիէթթա» (1866), անոր կը պատկանի նաեւ «Համլէթի» թարգմանութիւնը՝ հատուածաբար տպագրուած «Դիմակ» հանդէսին մէջ։
Հետագայ տարիներուն Շէյքսփիր կը թարգմանեն Գ․ Բարխուղղարեանը («Վենետիկի վաճառականը», 1879), Ս․ Սուլխանեանը («Օթելլօ», 1880), Ս․ Արծրունին («Համլէթ», բեմ․ 1880, հրտ․ 1889, «Արքայ Լիր», 1883), Հ․ Լալայեանը («Բազում աղմուկ վասն ոչինչի», 1888), Ս․ Մալխասեանը («Արքայ Լիր», 1888, «Մըքպէթ», 1892), Ա․ Համբարգաբեանը («Աստղիկ եւ Ասանիս», 1886), Ա․ Մանդինեանը («Անսանձի սանձահարումը», բեմադրուած է՝ 1880, հրատարակուած է՝ 1918), Գ․ Փափազեանը («Համլէթ», 1899, «Օթելլօ», 1904), Մաթիլտ Պաղտասարեանը («Յուլիոս Կեսար», 1910), Մ․ Նուպարեանը («Ռոմէօ եւ Ճուլիէթ», 1910), Գ․ Ֆնտըքլեանը («Անտոնիոս եւ Կղեոպատրա», 1911)։ Մի քանի թարգմանութիւններու հեղինակ է նաեւ նկարիչ Վ․ Սուրէնեանցը, որոնցմէ հրատարակուած է «Միջամառնային գիշերուան երազը» (1912)։
Շէյքսփիրի անգերազանց թարգմանիչն է Յովհաննէս Մասեհեանը։ Բացառիկ տեղ կը գրաւեն անոր թարգմանութուններու ընդարձակ յառաջաբանները եւ ծանօթագրութիւնները, որոնցմով թարգմանիչը հանդիսացած է նաեւ իբրեւ համաշխարհային Շէյքսփիրագիտութեան պատմաբան։
Վերջին տասնամեակներու յայտնի թարգմանիչներէն են Վ․ Թերզիպաշեանը, Խաչիկ Դաշտենցը, Հ․ Սեւանը, Ս․ Ալաճաճեանը։ Հնչեակներու առաջին հայերէն ամբողջական թարգմանութիւնը (Դ․ Դաւիթեան, Հ․ Քէլէշեան) տպագրուած է 1961-ին։ Շէյքսփիրի ստեղծագործութեան անդրադարձած են մեծ թիւով հայ մտաւորականներ, գրականագէտներ, գրողներ՝ Ս․ Տիգրանեան, Խ․ Աբովեան, Ս․ Նազարեան, Մ․ Նալպանտեան, Պ․ Դուրեան, Պ․ Ադամեան, Սիրանոյշ, Ղ․ Աղայեան, Յ․ Յովհաննիսեան, Լ․ Մանուէլեան, Լէօ, Վ․ Նալպանտեան, Յ․ Թումանեան, Մ․ Աբեղեան, Թէոդիկ, Ռ․ Որբերեան, Վ․ Թէքէեան, Ա․ Չոպանեան եւ այլք։
Խորհրդային շրջանին Շէյքսփիրի եւ անոր հայկական առնչութիւններու մասին գրած են Ս․ Յակոբեանը, Հ․ Սուրխաթեանը, Վ․ Թերզիպաշեանը, Հ․ Դիւլիքեւխեանը, Ա․ Ադամեանը, Լ․ Քալանթարը, Ս․ Յարութիւնեանը, Ս․ Մելիքսեթեանը, Հ․ Մամիկոնեանը, Լ․ Սամուէլեանը, Ա․ Արմէնեանը, Ռ․ Զարեանը, Վ․ Փափազեանը, Ս․ Սողոմոնեանը եւ այլք։
Շէյքսփիրը Հայկական Բեմի Վրայ
Շէյքսփիրի թատերական երկերու հայկական բեմադրութիւններու պատմութիւնը սկսած է 1866-ի Մայիսէն՝ Թովմաս եւ Պայծառ Ֆասուլիաճեաններու հատուածաբար ներկայացուցած «Վենետիկի վաճառականները» թատրոնով (Թիֆլիս)։ Շէյքսփիրեան երկի անդրանիկ ամբողջական բեմադրութիւնը իրականացուցած է Հ․ Վարդովեանը 1867-ին («Մըքպէթ», գլխաւոր դերով՝ Հ․ Վարդովեան)։ Հայ առաջին Օթելլօն Դ․ Չմշկեանն է (1867)։ 1880-ին տեղի ունեցաւ «Անսանձի սանձահարումը» կատակերգութեան առաջին բեմադրութիւնը (Պետրուչչօ՝ Մ․ Մնակեան, Քաթերին՝ Աստղիկ)։ Անգերազանց Համլէթ (1880), Լիր (1886) ու նորօրինակ Օթելլօ (1885) եղած է Պետրոս Ադամեանը։
1910-ին առաջին անգամ հայ բեմ բարձրացած է «Ռիչըրտ երրորդ»ը (գլխաւոր դերակատար՝ Ամօ Խարազեան), ապա՝ «Ռոմէօ եւ Ճուլիէթ»ը (գլխաւոր դերերով՝ Արշաւիր Շահխաթունի եւ Սաթենիկ Ադամեան)։ Հետագային Շէյքսփիրեան ակնառու դերակատարներ եղած են Հ․ Զարիֆեանը (Համլէթ, Օթելլօ, Եակօ, Մերքուցիօ), Կ․ Դալֆայեանը (Համլէթ, Օթելլօ), Վ․ Փափազեանը (Օթելլօ, Համլէթ, Լիր)։ Տպաւորիչ Եակօներ ու շայլքներ եղած են Ա․ Արմէնեանը, Մ․ Մանուէլեանը, Օ․ Սեւումեանը։
1890-ական թուականներուն, Շէյքսփիրեան նոր դերակատարներ հրապարակ կ'իջնեն․ Սիրանոյշը՝ հայ առաջին եւ անգերազանց Օֆելիան, փայլուն Քաթերինը, մտացի Պորցիան, հերոսական Համլէթը․ Յովհաննէս Աբէլեանը՝ Էտկար, Օթելլօ, Լիր։
Խորհրդային շրջանին Շէյքսփիրեան ներկայացումներու ֆիլմարտադրման նոր փուլ կը սկսի Հայաստանի մէջ․ Լ․ Քալանթարի «Անսանձի սանձահարումը» (1923) եւ «Վենետիկի վաճառականը» (1937), Ա․ Բուրջալեանի «Համլէթը» (1924, 1942) եւ «Վենետիկի վաճառականը» (1926), Վ․ Աճեմեանի «12-րդ գիշերը» (1944)։ Շէյքսփիրի գործերու հիման վրայ ստեղծուած օփերաներ բեմադրած է նաեւ Ալ․ Սպենդիարեանի անուան թատրոնը՝ «Օթելլօ» (1942, 1959), «Ռոմէօ եւ Ճուլիէթ» (1955) եւ այլն։
Այս շրջանին Շէյքսփիրեան ներկայացումներու նկարչական ձեւաւորումով աչքի կ'իյնան Գ․ Եաքուլովը («Վենետիկի վաճառականը»), Ա․ Սարգիսեանը («Համլէթ), Մ․ Արուտիչեանը («Օթելլօ)», Մ․ Սվախչեանը («12-րդ գիշեր»), Ս․ Արուտիչեանը («Սխալներու կատակերգութիւնը», «Երկու վերոնացի ազնուականներ», «Օթելլօ», «Մըքպէթ»):
Խորհրդաահայ բեմին վրայ հանդէս եկան Շէյքսփիրի կերպարներու նոր մարմնաւորողներ՝ Ա․ Ռսկանեան (Քաթերին, Պորցիա, Տեզտեմոնա, Միսիս Ֆորտ), Հ․ Ներսիսեան (Համլէթ, Օթելլօ, Ֆալստաֆ, Լիր), Մ․ Ջանան (Եակօ, Մըքպէթ), Լ․ Զոհրապեան (Շայլք, Թոպի), Ց․ Ամերիկեան (Շայլք, Մալվոլիօ), Գ․ Ջանիբէկեան (Օթելլօ, Քենդ), Դ․ Մալեան (Քլոտիո, Եակօ), Մ․ Սիմոնեան (Տեզտեմոնա, Քորտելիա), Խորէն Աբրահամեան (Կորիոլանուս)։
Շէյքսփիրին առաջինը հայ կերպարուեստ բերած Պ․ Ադամեանը՝ 1880-ականի կէսերուն։ Ան ստեղծած է Համլէթի, Լիրի, Օթելլոյի ինքնատիպ տարազներ, Շէյքսփիրեան հերոսներուն վերարտադրող կտաւներ (Համլէթ, Օֆելիա, Լիր), կատարել գունաւոր փորագրումներ, նկարազարդումներ պնակներու վրայ (Լիր, Օթելլօ), ինքնանկարներ Շէյքսփիրեան դերերու մէջ (Համլէթ, Օթելլօ, Լիր)։ 1921-ին Վիեննայի մէջ Մասեհեանի հրատարաուած «Համլէթ»ը պատկերազարդած է Զապէլ Պոյաճեանը։ Շէյքսփիրի դիմանկարի, ինչպէս նաեւ 1944-ի համամիութենական Շէյքսփիրեան վեցերորդ համաժողովի խորհրդանշային հեղինակն է Երուանդ Քոչարը։ Ալ․ Գրիգորեանը ստեղծած է Շէյքսփիրի գլուխ գործոցներու գիրքային նկարազարդումներու շարք («Համլէթ», 1971, «Մըքպէթ», 1971 եւ այլն)։
Շէյքսփիրի գործերու համար երաժշտութիւն գրած են Ալեքսանդր Սպենդիարեանը («Օթելլօ»), Արամ Խաչատուրեանը («Օթելլօ», «Մըքպէթ», «Լիր արքայ»)։ Անկախ թատերական ներկայացումներէն՝ Շէյքսփիրի երկերու հիման վրայ («Ռիչարդ երրորդ») պալեթային երաժշտութիւն գրած է Աւետ Տէրտէրեանը, Լորիս Ճգնաւորեանը («Օթելլօ») եւ վեց հնչեակներու համար՝ Մարթին Վարդազարեանը։
1965-ին Հայաստանի գիտութիւններու ակադեմիոյ արուեստի ինստիտուտէն ներս կազմակերպուած է Շէյքսփիրագիտական կեդրոն, զոր պարբերաբար կը հրատարակէ ժողովածոներ «Շէյքսփիրական» խորագրով։ 1944-ին Երեւանի մէջ կայացաւ համամիութենական Շէյքսփիրեան վեցերորդ ժողովը, ուր զեկուցեցին Մոսկուայի, Լենինկրատի եւ Հայաստանի գիտնականները, եւ Շէյքսփիրեան ներկայացումներու փառատօն, որուն մասնակցած են Հայաստանի 5 թատրոններ՝ 6 ներկայացումով։ 1981-ին Երեւանի մէջ տեղի ունեցաւ Շէյքսփիրեան ներկայացումներու համամիութենական փառատօն եւ Շէյքսփիրագիտական ժողով։ Հայաստանէն հանդէս եկան 5 թատրոններ, 8 ներկայացումով։ Նոյն տարուան մէջ ԽՍՀՄ պետական մրցանակ ստացաւ «Կորիոլանուս» (բեմադրիչ Հրաչեայ Ղափլանեան, նկարիչ՝ Եւգենի Սաֆրոնով) ներկայացումը։
Ողբերգութիւններ
"(ըստ այբբենական կարգի)"
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Անգլիացի դրամատուրգներ Ստորոգութիւն:Անգլիացի Բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:26 Ապրիլի ծնածներ Ստորոգութիւն:23 Ապրիլի մահացածներ
Արտակ արք. Մանուկեան
'''Արտակ արք. Մանուկեան''' (1931, Պէյրութ - 1999, Թեհրան), հոգեւոր առաջնորդ։
Կրթութիւն եւ պաշտօնավարութիւն
Տէր Արտակ արք. Մանուկեան, Թեհրանի համալսարանէն ներս, մի քանի տարի դասաւանդած է՝ հայոց լեզու եւ գրականութիւն։
Երկեր
Տէր Արտակ արք. Մանուկեան մահացած է 1999 թուականին, Թեհրանի մէջ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ թեմական առաջնորդներ Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւորականներ Ստորոգութիւն:1931 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1999 մահեր Ստորոգութիւն:Պէյրութ ծնածներ Ստորոգութիւն:Թեհրան մահացածներ
Էյլաթ
Էյլաթ (אֵילַת, إيلات ), Իսրայէլին ամէնէն հարաւը գտնուող քաղաք, Կարմիր ծովուն Էյլաթեան (Աքապեան) ծոցին ափը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Իսրայէլի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Իսրայէլի նաւահանգիստներ Ստորոգութիւն:Կարմիր ծովու նաւահանգիստներ Ստորոգութիւն:Ռազմական նաւահանգիստներ Ստորոգութիւն:Իսրայէլի առողջարաններ
1901 թուական
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1901
316 (թիւ)
316 (երեք հարիւր տասնվեց) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 315-ի եւ 317-ի միջեւ
Կարէն Տէմիրճեան
Կարէն Տեմիրճեան (17 Ապրիլ 1932, Երեւան - 27 Հոկտեմբեր 1999), հայ քաղաքական եւ պետական գործիչ, ՀԿԿ կենտկոմի առաջին քարտուղար (1974–1988), ՀՀ Ազգային ժողովի նախագահ (1999), Հայաստանի Ազգային հերոս (1999, յետմահու)։
Կենսագրութիւն
Տեմիրճեան ծնած է Երեւան, 17 Ապրիլ 1932-ին, ծառայողի ընտանիքի մէջ։ Միջնակարգ կրթութիւնը ստացած է 26 կոմիսարներու անուան դպրոցին մէջ։ 1949-1954 թուականներուն սորված է Երեւանի Ք. Մարքսի անուան արհեստից դպրոցի մեքենական ճիւղերու բաժնին մէջ՝ ստանալով մեքենական չափագիտութեան մասնագիտութիւն։ 1961 թուականին՝ ԽՄԿԿ կենտկոմին առընթեր Մոսկուայի բարձրագոյն կուսակցական դպրոցը։ 1954–1955 թուականներուն աշխատած է Լենինկրատի գիտահետազօտական դպրոցներէն մէկուն մէջ, 1955 թուականէն՝ Երեւանի ելեկտրական արհեստական գործարանին մէջ՝ արուեստաբան, արտադրամասի աւագ վարպետ, պետ, կուսկոմիտէի քարտուղար, գլխաւոր ճարտարագէտ, տնօրէն։ 1964–1972 թուականներուն եղած է ՀԿԿ Երեւանի քաղկոմի քարտուղար, երկրորդ քարտուղար, 1972–1974 թուականներուն՝ ՀԿԿ կենտկոմի քարտուղար, ապա՝ առաջին քարտուղար, 1991–1999 թուականներուն՝ «Հայելեկտրամեքենայ» բաժնետիրական ընկերութեան նախագահ, գործադիր տնօրէն։
Տեմիրճեանի ղեկավարութեան տարիներուն (1974–1988) հանրապետութեան մէջ շահագործման յանձնուած են Երեւանի «Զուարթնոց», Գիւմրիի «Շիրակ» եւ սահմանամերձ շրջաններու օդակայանները, Երեւանի գետնուղիի (Մեթրօ) 1-ին հերթը, Հայկական աթոմակայանը, Մարզահամերգային համալիրը, կառուցուած են Արփա–Սեւան ջրատարը, «Հրազդանմաշ», «Պոզիստոր», «Իմպուլս», «Մարս» եւ այլ գործարաններ, գրապալատը, Մասիս–Նուռնուս եւ Աղստաֆա–Իջեւան–Հրազդան–Սեւան–Մարտունի երկաթուղային մայրուղիներ եւ այլ շինութիւններ։
23 Ապրիլ 1975-ին առաջին անգամ Հայաստանի բարձրագոյն ղեկավարութեան անունէն Տեմիրճեան դատապարտած է Մեծ եղեռնի կազմակերպիչները։ Իր ջանքերով 1978 թուականի ՀԽՍՀ նոր սահմանադրութեան մէջ վերահաստատուած է հայերէնը պետական լեզու ամրագրող յօդուածը, 1980 թուականին կանխուած է Պաքու–Նախիջեւան «Բարեկամութիւն» կոչուած մայրուղիի հայաստանեան՝ Մեղրի-Նիւուատի հատուածի շինարարութիւնը, կառուցուած է Մեղրի–Քաջարան մայրուղին, Գորիս–Ստեփանակերտ հեռատեսիլի վերահաղորդիչ կայանը։
1991-1999 թուականներուն Կարէն Տեմիրճեան գլխաւորած է Հանրապետութեան խոշորագոյն ձեռնարկութիւններէն մէկը՝ «Հայելեկտրամեքենայ» ԱՓԲԸ-ն։ 1998 թուականին հիմնադրած է Հայաստանի ժողովրդական կուսակցութիւնը (ՀԺԿ), 1998 թուականին ան առաջադրուեցաւ որպէս Հանրապետութեան նախագահի թեկնածու։ 1999 թուականի ՀՀ խորհրդարանական ընտրութիւններիու ժամանակ եղած է ՀԺԿ եւ Հանրապետական կուսակցութեան համագործակցութեամբ ստեղծուած «Միասնութիւն» դաշինքի համանախագահը (Վազգէն Սարգսեանի հետ)։ 1999 թուականի Մայիսին կ'ընտրուի Ազգային Ժողովի նախագահ։ Հանրապետութեան զարգացման ինք կարողացաւ համակարգուած բնոյթ տալ՝ յստակացուեցան զարգացման առաջնային խնդիրները, կառուցուածքային քաղաքականութեան առանցքային ուղիները, գլխաւոր ներուժի՝ մարդկային գործօնի խելամիտ ու նպատակային իրացման մեծ հեռանկար միտող կողմնորոշիչները։ Զոհուած է 27 Հոկտեմբեր 1999-ին ՀՀ Ազգային ժողովի դահլիճի մէջ կատարուած ոճրագործութեան ժամանակ։
Պարգեւներ
Կարէն Տեմիրճեանի անունով կոչուած են Երեւանի գետնուղին (մեթրօ), Մարզահամերգային համալիրը, Երեւանի թիւ 139 դպրոցը, փողոցներ՝ Երեւանի եւ ՀՀ այլ քաղաքներու մէջ։ 2004 թուականէն Երեւանի մէջ կը գործէ Կարէն Տեմիրճեանի թանգարանը ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1932 ծնունդներ Ստորոգութիւն:17 Ապրիլի ծնածներ Ստորոգութիւն:1999 մահեր Ստորոգութիւն:27 Հոկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Երեւան ծնածներ Ստորոգութիւն:Անձինք նամականիշերու վրայ Ստորոգութիւն:Կոմիտասի անուան պանթէոնի մէջ թաղուածներ Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ
Ծնողներու Օր
Ծնողներու օր, տօն, որ կը նշուի ԱՄՆ-ի, Հնդկաստանի, Քոնկոյի եւ այլ երկիրներու մէջ:
Տօնը ԱՄՆ-ի մէջ
ԱՄՆ-ի մէջ ծնողներու օրը կը նշուի Յուլիս ամսուն չորրորդ Կիրակի օրը ։ ԱՄՆ-ի մէջ տօնը սկսած են նշել 1994-էն, տօնի հիմնադիրը կը համարուի Պիլ Քլինթօնը ։ Տօնի հիմնական խորհուրդը այն է, որ երեխաներն ալ աւելի ջերմօրէն կապուին իրենց ծնողներուն հետ եւ ալ աւելի արժեւորեն անոնց իրենց կեանքին մէջ ։ Այդ օրը երեխան(ներ) կը փորձեն իրենց ծնողներուն համար գեղեցիկ ճաշկերոյթ կազմակերպել ։
Տօնը Քոնկոյի մէջ
Քոնկոյի մէջ ծնողներու օրը կը նշուի 1 Օգոստոսին:
Արա Երնջակեան
Արա Երնջակեան (2 Մարտ 1951, Երեւան, ՀԽՍՀ), հայ բեմադրիչ, թատերագիր, ՀՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ, «Երեւանի Կամերային Թատրոն»ի գեղարուեստական ղեկավար:
Կենսագրութիւն
Արա Երնջակեան, ծնած է 1951 թուականին Երեւանի մէջ։ 1974 թուաականին աւարտած է Երեւանի Ճարտարագիտական համալսարանի տեխնիկական կիբեռնետիկայի, իսկ 1982 թուականին՝ Երեւանի գեղարուեստա-թատերական հիմնարկը՝ ստանալով բեմադրիչի որակաւորում։
1971-1972 թուականներուն Երնջակեանի կողմէն ստեղծուած ՈՒՀԱ-ի թիմը առաջին անգամ ներկայացուեցաւ Հայաստանը Մոսկուայի մէջ՝ ՈՒՀԱ-ի Համախորհրդային խաղերուն։ 1982 թուականին հիմնեց Երեւանի Քամերային թատրոնը եւ կը հանդիսանայ անոր գեղարուեստական ղեկավարը։
Երնջակեանը աւելի քան 20 փիեսի, 5 կինոսցենարներու, շարք մը գիտական աշխատանքներու հեղինակ է, որոնց մէկ մասը ընդգրկած է անոր ստեղծագործութիւններու 4 հատորեակին մէջ։ Բեմադրած է աւելի քան 50 ներկայացում, տասնեակ մեծածաւալ միջոցառումներ, նկարահանած է 2 լիամետրաժ ֆիլմ։
1996 թուականէն Երնջակեանը առաջին անգամ Հայաստանի մէջ կազմակերպեց «Միսս Հայաստան» գեղեցկութեան ազգային մրցոյթը։ 1998 թուականին հիմնած է Երկաթ TV - Փրոտաքշն (Եան ԹիՎի) հեռուստաընկերութիւնը։ 1998-2001 թուականներուն Երնջակեանը եղած է Երեւան քաղաքի քաղաքապետարանի Մշակոյթի, սպորտի եւ երիտասարդութեան գծով ղեկավարը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:2 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:1951 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Երեւան ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Պարտիզակ (հանդէս)
«Պարտիզակ», կիսամեայ հանդէս, բողոքականներու Պարտիզակի գիշերօթիկ բարձրագոյն վարժարանի հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1909-1912 թուականներուն, Կոստանդնուպոլիս։ Խմբագիրը՝ Յովսէփ Տէր Մինասեան։
Ուղղուածութիւն
Անդրադարձած է համիտեան տիրապետութեան շրջանին հայ ժողովուրդի արեւմտեան հատուածի ճակատագիրին, ներկայացուցած է ազգային-ազատագրական պայքարի դրուագներ։ Ջատագոված է աշխոյժ եւ կազմակերպուած պայքարի գաղափարը, յեղափոխական շարժումները դիտել իբրեւ բնականոն երեւոյթ կեղեքման դէմ, քննադատած է դէպի Միացեալ Նահանգներ արեւմտահայութեան գաղթը։
Գրական-բանասիրական հարցերու մէջ պաշտպանած է ինքնուրոյն, ազգային իրապաշտ գրականութեան զարգացման անհրաժեշտութիւնը։ Լուսաբանած է վարժարանի առօրեան։ Աշխատակցած են յատկապէս վարժարանի սաներն ու ուսուցիչները։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ (1 Սեպտեմբեր 1939 - 2 Սեպտեմբեր 1945 ), պատերազմ երկու համաշխարհային ռազմաքաղաքական դաշնակիցներու միջեւ: Մարդկային պատմութեան մեջ ամենաարիւնառու հակամարտութիւնը (համաշխարհային պատերազմ)։ Վերջինիս մէջ քաշուած են այդ ժամանակ գոյութիւն ունեցող պետութիւններէն 61-ը (աշխարհի բնակչութեան 80%-ը)։ Ռազմական գործողութիւններ տեղի ունեցած են երեք մայրցամաքներու եւ չորս ովկիանոսներու մէջ։ Երբեւէ տեղի ունեցած միակ ռազմական բախումն է, երբ օգտագործուած է հիւլէական զէնք։ Պատերազմը դարձաւ շուրջ 60 միլիոն զոհերու պատճառ։
Պատերազմին պատճառները
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը արդիւնքն էր խոշոր պետութիւններու միջեւ քաղաքական, տնտեսական եւ գաղափարական խոր եւ անհաշտ հակասութիւններու։ Գերմանիան, Իտալիան եւ Ճափոնը, որոշելով, որ յօգուտ իրենց ուժերու յարաբերակցութիւնը փոխուած է, պայքար ծաւալեցին աշխարհի մէջ Անգլիոյ, Ֆրանսայի եւ ԱՄՆ-ի քաղաքական տիրապետող դիրքերը վերցնելու եւ աշխարհի նոր վերաբաժանման նպատակով։
Անոնց համար կարեւոր խնդիր էր նաեւ Խորհրդային Միութեան տապալումը եւ համայնավարական վտանգի վերացումը։ Իսկ Անգլիոյ եւ Ֆրանսայի հիմնական նպատակն էր պահպանել իրենց տիրապետող քաղաքական եւ տնտեսական դիրքերը։ ԱՄՆ-ը թէեւ պատերազմի առաջին փուլի ընթացքին պաշտօնապէս չէզոք դիրք կը գրաւէր, սակայն աւելի համակիր էր Անգլօ-ֆրանսական խմբաւորման։
Պատերազմի սկիզբը եւ Լեհաստանի գրաւումը
Ֆաշիստական Գերմանիոյ առաջին զոհը եղաւ Լեհաստանը։ Պատրաստուելով ռազմական գործողութիւններու ընդդէմ Լեհաստանի՝ Հիթլերը դեռ 1939 թուականի Ապրիլին նշած էր, որ անհրաժեշտ է «յարձակիլ Լեհաստանի վրայ առաջին իսկ հնարաւորութեան դէպքով»։
Պատերազմի սկիզբը Գերմանիան ունէր 100-էն աւելի բաժանմունք, 4400 ինքնաթիռ եւ մօտ 100 խոշոր նաւեր եւ սուզանաւեր։
1 Սեպտեմբեր1939-ի առաւօտեան գերմանական զօրքերը ներխուժեցին Լեհաստան։ Այդ տարին պաշտօնապէս ընդունուած է որպէս Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկիզբ։ Նոյն օրը երեկոյեան Գերմանիոյ յանձնուեցաւ Անգլիոյ եւ Ֆրանսայի բողոքի նոտան ։ Վերջիններս սպառնացին, որ եթէ Գերմանիան չդադարեցնէ ռազմական գործողութիւնները եւ իր զօրքերը դուրս չբերէ Լեհաստանի տարածքէն, ապա անոնք կը կատարեն Լեհաստանի հանդէպ իրենց պարտաւորութիւնները։ Խօսքը այստեղ այն մասին էր, որ 25 Օգոստոս 1939-ին Անգլիոյ եւ Լեհաստանի միջեւ ստորագրուած էր փոխադարձ օգնութեան պայմանագիր։ Համանման պայմանագիր կնքուած էր նաեւ Ֆրանսայի եւ Լեհաստանի միջեւ։ Սակայն Գերմանիան՝ հաշուի չառնելով վերջնագիրի բնոյթ կրող Անգլօ-ֆրանսական նոտան, շարունակեց իր յարձակողական գործողութիւնները։
3 Սեպտեմբեր 1939-ին Անգլիան եւ Ֆրանսան պատերազմ յայտարարեցին Գերմանիոյ։ Անոր պատերազմ յայտարարեցին նաեւ Մեծ Բրիտանիոյ գաղութները Աւստրալիան, Նոր Զելանտան, Քանատան եւ Հարաւ-Ափրիկեան Միութիւնը։. Սակայն Հիթլերը վստահ էր, որ Անգլիան եւ Ֆրանսան՝ Լեհաստանը փրկելու համար լուրջ քայլերու չեն դիմած, եւ ան չսխալեցաւ։ Անգլօ-ֆրանսական սպառնալիքները միայն խօսքի մէջ մնացին։ Գերմանիոյ յարձակումէն անմիջապէս էտք ԽՍՀՄ-ը եւ ԱՄՆ-ն յայտարարեցին իրենց չէզոքութեան մասին։
ԽՍՀՄ-ի տարածքային ընդարձակումը
Խորհրդային Միութիւնը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբնական փուլն օգտագործեց իր տարածքը ընդարձակելու եւ միջազգային դիրքերը ուժեղացնելու համար։ 17 Սեպտեմբեր 1939-ին Խորհրդային զօրքերը մտան Լեհաստան։ 12 օր տեւած պատերազմական գործողութիւններու ընթացքին խորհրդային զօրքերը առաջ շարժեցան 250-350 քմ.: Գրաւեցին Արեւմտեան Ուքրանիան եւ Արեւմտեան Պելառուս ը, որոնք Լեհաստանին անցած էին 1920 թուականին։ Կատարուած ընտրութիւններու արդիւնքին՝ այդ երկու շրջաններուն մէջ յայտարարուեցան խորհրդային իշխանութիւն։ Անոնք դիմեցին ԽՍՀՄ Գերագոյն Խորհուրդին՝ ԽՍՀՄ-ի կազմի մեջ մտնելու խնդրանքով։ 1 Նոյեմբեր 1939-ին բաւարարուեցաւ ուքրաինացիներուն, իսկ 2 Նոյեմբեր ին՝ պելոռուսներու պահանջը։ Այդ շրջանները համապատասխանաբար մտան ուքրանական եւ պելոռուսական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութիւններու կազմին մէջ։
Այսպէսով՝ գերմանական եւ խորհրդային զօրքերու հարուածներու տակ ինկաւ լեհական պետութիւնը։ Խորհրդային միութիւնը 1939 թուականի աշնան Էսթոնիային, Լաթվիային եւ Լիթվային պարտադրեց փոխադարձ օգնութեան համաձայնագիր ստորագրել։ Ան, ըստ այդ հրամանագրի, «Խորհրդային միութեան եւ մերձպալթեան երկիրներու անվտանգութիւնը ամրապնդելու նպատակով» իրաւունք ստացաւ այդ երկիրներուն մէջ ունենալ ռազմածովային եւ ռազմաօդային յենակայաններ։
Խորհրդա-ֆինլանտական պատերազմը
Խորհրդային Միութիւնը, իր հիւսիսային սահմաններու եւ Լենինկրատի (այժմ՝ Սանկտ Փեթերպուրկ) անվտանգութիւնը ապահովելու պատրուակով, 30 Նոյեմբեր 1939-ին պատերազմիլ սկսաւ Ֆինլանտայի դէմ։ Ֆինլանտական պատերազմը ցոյց տուաւ Խորհրդային Միութեան անբաւարար պատրաստուածութիւնը ռազմական տեսակետէ։ Յարձակումը Ֆինլանտայի վրայ բողոքի մեծ ալիք առաջացուց աշխարհի վրայ։ 14 Դեկտեմբեր 1939-ին Ազգերու լիկան ԽՍՀՄ-ին, վտարեց իր շարքերէն։ ԽՍՀՄ-ին մեծ զոհողութիւններու գնով յաջողեցաւ հասնիլ որոշակի արդիւնքներու, եւ 13 Մարտ 1940-ին ստորագրուեցաւ խորհրդա-ֆինլանտական հաշտութեան պայմանագիր։ Խորհրդային Միութիւնը 30 տարի ժամկէտով պիտի վարձակալէր Խանկօ թերակղզին եւ հարաւէն կղզիները՝ ռազմական յենակայան կառուցելու համար ։
Խորհրդային Միութեան յետագայ առաջխաղացումները
Յաջորդ տարուան ամրան Խորհրդային Միութեան մաս դարձան Պեսարապիան եւ Հիւսիսային Պուքովինան։ Այդ տարածքները, որ կը պատկանէին Ռումանիոյ, ան հարկադրուած եղաւ զիջիլ ԽՍՀՄ-ին՝ վերջինիս ճնշման ներքոյ։
1940 թուականի ամրան սրեցին Խորհրդային Միութեան յարաբերութիւնները մերձպալթեան պետութիւններուն հետ։ ԽՍՀՄ-ը կ'անհանգստանար, որ անոնք կրնան Գերմանիոյ, ինչպես նաեւ Անգլիոյ եւ Ֆրանսայի հակախորհրդային քաղաքականութեան յենակէտ դառնալ։ Յունիս ամսուան ընթացքին Լաթվիայի, Լիթվայի եւ Էսթոնիայի մէջ, ոչ առանց Խորհրդային Միութեան միջամտութեան՝ տեղի ունեցան պետական յեղաշրջումներ, եւ այդ երկիրներուն մէջ հաստատուեցան խորհրդային կարգեր։ Անոնք դիմեցին ԽՍՀՄ Գերագոյն Խորհրդին՝ ԽՍՀՄ կազմին մէջ մտնելու խնդրանքով։ 1940 թուականի Օգոստոսին անոնց այդ խնդրանքը բաւարարուեցաւ։
Իտալիոյ ներխուժումը Եթովպիա (1935)
Երկրորդ Եթովպա-իտալական պատերազմը գաղութատիրական պատերազմ էր, որ սկսաւ 1935 թուականի Հոկտեմբերին եւ աւարտեցաւ 1936 թուականի Մայիսին: Պատերազմը սկսաւ իտալացիներու ներխուժմամբ Եթովպական կայսրութիւն, որ տեղի ունեցաւ Իտալական Սոմալիայէն եւ Էրիթրէայէն : Պատերազմի հետեւանքով գրաւուեցաւ Եթովպիան եւ այն բռնկեց նոր ստեղծուած Իտալական Արեւելեան Ափրիկէ գաղութին (Africa Orientale Italiana), բացի այդ այն ցոյց տուաւ Ազգերու Լիկայի թուլութիւնը խաղաղութեան ամրապնդման գործընթացի մէջ: Իտալիան եւ Եթովպիան կը համարուէին Ազգերու Միութեան անդամ, սակայն Միութիւնը ոչ մէկ բան կատարեց պատերազմը արգիլելու համար: Գերմանիան միակ եւրոպական տէրութիւնն էր, որ բացէ ի բաց սատարեց ներխուժումը: Իտալիան ի պատասխան սատարեց Գերմանիոյ Աւստրիոյ կալանման հարցին մէջ:
Սպանիոյ քաղաքացիական պատերազմ (1936–39)
Երբ բռնկեցաւ քաղաքացիական պատերազմը Սպանիոյ մէջ, Հիթլերը եւ Մուսոլինին ռազմական օգնութիւն ցուցաբերեցին ազգայնականներուն, որոնց կը գլխաւորէր զօրավար Ֆրանցիսքօ Ֆրանքօն: ԽՍՀՄ-ը կը սատարէր գործող կառավարութեանը, Սպանիոյ հանրապետութեանը: Աւելի քան 30.000 օտարերկրացի կամաւորականներ, որպէս Միջազգային գումարտակի զինուորներ, նոյնպէս կը կռուէին ազգայնականներու դէմ: Գերմանիան եւ ԽՍՀՄ-ը օգտագործեցին այս պատերազմը որպէս միջոց փորձարկել իրենց զէնքերը եւ մարտավարութիւնները: Ազգայնականները յաղթեցին քաղաքացիական պատերազմին՝ 1939 թուականի Ապրիլին եւ Ֆրանքօն դառնալով բռնապետ, մենակալ` պաշտօնապէս մնաց չէզոք՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքին, սակայն գլխաւորապէս կը սատարէր Առանցքին: Գերմանիայի հետ բարեկամութիւնը ընդգծելու համար անոնք ուղարկեցին կամաւորներու, որպէսզի մարտնչին Արեւելեան ռազմաճակատին:
Ճափոնի ներխուժումը Չինաստան (1937)
1937 թուականին Ճափոն նուաճեց Չինաստանի ներկայիս մայրաքաղաք Փեքինը Մարքօ Փոլօ կամուրջի պատահարէն յետոյ, որ առիթ դարձաւ, որպէսզի Ճափոնը ներխուժէ Չինաստան: ԽՍՀՄ-ն արագօրէն ստորագրեց Չինաստանի հետ ոչ յարձակման պայմանագիր եւ սկսաւ հումք մատակարարել Չինաստանին: Սեպտեմբերէն Նոյեմբեր ամիսներուն Ճափոն յարձակեցաւ Թայուանի վրայ : Կեներալիսիմուս Չան Քայշին պատրաստեց իր լաւագոյն բանակը, որպէսզի պաշտպանէ Շանհայը, սակայն երեք ամիս տեւած կռիւներէն յետոյ Շանհայը ինկաւ: Ճափոնցիները շարունակեցին ետ մղել չինական զօրքերուն` նուաճելով մայրաքաղաք Նանքինը 1937 թուականի Դեկտեմբերին: Նանքինի անկումէն յետոյ տասնեակ հազարաւոր, եթէ ոչ հարիւր հազարաւոր չինացիներ կոտորուեցան ճափոնցիներու կողմէ :
1938 թուականի Մարտին՝ չինական ազգայնական զօրքերը յաղթանակ տարին իրենց առաջին մեծ ճակատամարտ Թաերչժուան ի մէջ, սակայն ատկէյետոյ նուաճեցին Սույչժոու քաղաք՝ Մայիսին: 1938 թուականի Յունիսին չինական զօրքերը փորձեցին կանգնեցնել ճափոնցիներու յառաջխաղացումը` ջրհեղեղ կազմակերպելով Դեղին գետի վրայ, եւ այդ ժամանակ տուաւ չինացիներուն կազմակերպել իրենց պաշտպանութիւնը Ուհանի մէջ, սակայն քաղաքը նուաճեցին ճափոնցիները Հոկտեմբերին: Ճափոնցիներու ռազմական յաղթանակները այն արդիւնքը չունեցան ինչպէս ծրագրած էին ճափոնցիները, քանի որ Չինաստանի կառավարութիւնը դեռ կը գործէր Չունցինի մէջ եւ կը շարունակէր պատերազմը:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պատմութիւն
Լէոնարտօ տի Քափրիօ
Լէոնարտօ Ուիլհեմ տի Քափրիօ (Leonardo Wilhelm DiCaprio, ծնած 11 Նոյեմբեր, 1974, Հոլիուուտ, Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի դերասան եւ ֆիլմի արտադրիչ մըն է: Վաղ 1990-ական թուականներուն, տի Քափրիօ սկսաւ իր դերասանական ասպարէզը ստանձնելով շատ կարճ դերեր հեռատեսիլի ծանուցումներու մէջ, որմէ ետք ստանձնեց երկրորդական դերեր տարբեր հեռուստաշարներու մէջ, ինչպէս Santa Barbara եւ Growing Pains: 1993-ին, ան սկսաւ իր ֆիլմի ասպարէզը երբ ստանձնեց գլխաւոր դեր մը իբրեւ Ճոշ Critters 3 (1991) ֆիլմին մէջ։ Ան ստանձնած է գլխաւոր դեր մը This Boy's Life (1993) օրագրական գիրքին վրայ հիմնուած ֆիլմին մէջ, ինչպէս նաեւ ստանձնեց եւ ստացաւ գովասանք իր What's Eating Gilbert Grape (1993) ֆիլմին դերին համար: Ան հռչակ շահեցաւ երբ ան գլխաւոր դեր ստանցնեց The Basketball Diaries (1995) եւ Romeo + Juliet (1996) ֆիլմերուն մէջ, սակայն բոլորէ աւելի հռչակ տուող դերը եղաւ Ճէքի դերը Ճէյմզ Քամերընի Titanic (1997) ֆիլմը, որ աշխարհի ամէնէն դիտուած եւ շահաբեր ֆիլմերէն մէկն է:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասաններ Ստորոգութիւն:1974 ծնունդներ Ստորոգութիւն:11 Նոյեմբերի ծնածներ
Նիկողայոս Ադոնց
Նիկողայոս Ադոնց (Տէր-Աւետիքեան), հայ պատմաբան, հայագէտ, բիւզանդագէտ եւ բանասէր։
Կենսագրութիւն
Նիկողայոս Ադոնց ծնած է 1871-ին Հայաստանի Սիւնիքի մարզի Բռնակոթ գիւղի մէջ (Սիսիան)։ Ուսած է Տաթեւի ծխական դպրոցէն ու Էջմիածնի Գէորգեան ճեմարանէն ներս, այնուհետեւ՝ 1892-94 թթ Թիֆլիսի ռուսական գիմնազիոյ մէջ։ 1899-ին ոսկէ պարգեւանշանով աւարտած է Փեթերսպուրկի համալսարանի արեւելեան լեզուներոի եւ պատմա-բանասիրական ճիւղերը։ Աշակերտած է Նիկողայոս Մառին։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:10 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:27 Յունուարի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ հայագէտներ
Տենդ
Տենդը (fever) մեր մարմնի տաքութեան բարձրացման ախտանշանն է եւ ընդհանրապէս կարճ ժամանակ ետք կը վերադառնայ իր բնականին:
Տենդը բնական պաշտպանողական գործընթաց է եւ ինքնին մեծ վտանգ չի ներկայացներ առողջութեան ու կեանքին, քանի որ անիկա հիւանդութիւն մը չէ, այլ՝ հիւանդութեան դէմ պայքարելու գործընթաց:
Ան կը նկատուի մարմնի դիմադրողականութեան միջոց՝ հակակշռելու համար առողջութեան դէմ ներկայացուած վտանգ մը կամ կացութիւն մը:
Պատճառներ
Տենդը ընդհանրապէս ժահրային եւ կամ ցպկային բորբոքումի մը ցուցանիշն է: Անոր զարգացման անմիջական պատճառն են ջերմածին (heat producing) նիւթերը, որոնք կու գան արտաքին եւ ներքին աղբիւրներէ: Արտաքին աղբիւրներն են՝ արտաքին շրջապատէն դէպի մեր մարմինը թափանցող ժահրերն ու ցպիկները. իսկ ներքին աղբիւրներն են՝ մարմնի որոշ հիւսկէններու բջիջները: Ջերմածին նիւթերը հասնելով ուղեղ՝ գործի կը մղեն անոր ջերմականոնաւորման (heat regulating) կեդրոնը, որ իր հրահանգներիվ կը կանոնաւորէ մարմնին ջերմաստիճանը երկու միջոցառումներով՝ ջերմառաջացումով (heat producing) եւ ջերմատուութեամբ (heat dissipation-loosing):
Տեսակներ Եւ Հանգրուաններ
Տենդը կրնայ ըլլալ ժամանակաւոր եւ կամ մնայուն: Ժամանակաւոր տենդը կը պատահի օրուան որոշ մէկ ժամուն եւ որոշ տեւողութեամբ. մնայուն տենդը երկարատեւ է. ան կրնայ տեւել օրեր եւ կամ շաբաթներ: Տենդը ջերմաստիճանի անբնական բարձրացումն է, որ կը յառաջանայ երեք ձեւով.
Տենդը կը զարգանայ երեք հանգրուաններով.
Ծանօթագրութիւն
Բժիշկ Բ., էջ 171-174, Բժիշկ Կարպիս Հարպոյեան, Անթիլիաս, 2011
Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ Ստորոգութիւն:Մարդկային հիւանդութիւններ Ստորոգութիւն:Առողջութիւն Ստորոգութիւն:Բժշկութիւն
Վահան Ա. Քհնյ. Թովմասեան
'''Վահան Ա. Քհնյ. Թովմասեան''', աւազանի անունով Կարապետ, ծնած է սասունցի ծնողքէ, Քիլիս, 1857-ին։
Իր նախնական ուսումը կը ստանայ Գասպար, Անտոն եւ Սարգիս Վարժապետեաններուն քով։ Ան աւելի օգտուած է Քիլիսի Յովսէփ Պատուելիէն, որ եղած է նաեւ Քիլիսի դպրոցին առաջին բարեկարգիչը։
Կարապետ ինքնաշխատութեամբ զարգացած եւ տիրապետած է հայերէն լեզուին ու գրաբարին ու հետագային մտած է ուսուցչական ասպարէզ։
Կարապետ, որ ժողովուրդին կողմէ կոչուած է Կարապետ Խէլֆէ, եղած է փորձառու եւ վաստակաւոր ուսուցիչ եւ հասցուցած է բազմաթիւ աշակերտներ։ Անոնցմէ մէկն է քիլիսցի Տ. Վորէն Ա. քահանայ Ներսէսեան, որ մեծապէս օգտուած է իր ուսուցիչին գիտելիքներէն ու տպաւորուած՝ անոր պարկեշտ ու եկեղեցանուէր կեանքէն։
Կարապետ Խէլֆէ ուսուցչական ասպարէզի ընթացքին, քիլիսցի ընտանիքի մը աղջկան հետ կ'ամուսնանայ եւ հայրենակիցներու փափաքով ու տեղւոյն թաղականութեան որոշումով կը կոչուի քահանայական կարգի։
Իր քահանայական ձեռնադրութեան ու օծումը տեղի ունեցած են քիլիսի Ս. Յովհաննէս եկեղեցւոյ մէջ, 1891-ին եւ վերակոչուած՝ Տէր Վահան։
Քահանայական պատրաստութեան շրջանը լրացնելէ ետք, Տէր Վահան հոգեւոր հովիւ նշանակուած է Քիլիսի Ս. Յովհաննէս Եկեղեցւոյ ծխական ժողովուրդին։
Իր ժողովուրդին տառապանքն ու բնաջնջումը խախտած են իր ֆիզիքական կառոյցը եւ յառաջ բերած ուղեղային խանգարում։ Իր քահանայութեան վերջին երկու տարիներու կեանքը եղած է շատ ողբալի։
Ի տես իր առոզջական խանգարուած վիճակին, ազգայիններ դիմած են Կ. Պոլսոյ Պատրիարքութեան, որպէսզի Տէր Հայրը Ազգ. Հիւանդանոց փոխադրեն ու անհրաժեշտ դարմանումները կատարեն։ Յանձնարարուած է, որ քահանան անմիջապէս ղրկեն հիւանդանոց։ Ամէն ինչ կը կարգադրուի որպէսզի որողեալ օրը քահանան շոգեկառքով ղրկեն Պոլիս։ Բայց ափսո՜ս, որ նոյն մեկնումի օրը ան կը մահուան ։ Նախախնամութիւնը չէ կամեցած, որ իր պատուական մէկ ծառան աւելի տառապի հիւանդանոցին մէջ։
Տէր Վահանի Թաղմանական կարգն ու վերջին օծումը կատարուած էՀալէպի մէջ, 1923-ին եւ մարմինը ամփոփուած՝ Հայոց Ազգային Գերեզմանատունը։
Առի գնահատանք իր տարիներու բարւոք ծառայութեան, ան արժանացած է Աւազութեան պատիւն ու տիտղոսին ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ քահանաներ
Լուիզ Նալպանտեան
Լուիզ Նալպանտեան (1926 - 1974), պատմաբան։
Կենսագրութիւն
Լուիզ Նալպանտեան ծնած է ԱՄՆ: 1959-իՆ Աթանֆորտ համալսարանէն կը ստանայ Դոկտոր фիլիսոփայութեան Պատմական Գիտութիւններու գիտական աստիճանը: Ապա՝ որպէս դասախօս կը պաշտօնավարէ Քալիֆորնիոյ Լոս Անճելըսի Համալսարանին մէջ, դասաւանդելով Հայագիտական առարկաներ, ուր նաեւ կր կազմակերպէ Հայագիտական Ուսմանց ծրագիր մը: 1964-էն սկսեալ մինչեւ ինքնաշարժի արկածով իր կանխահաս մահը, Լ. Նալպանաեան կը դասախօսէ Ֆրեզնոյի Քալիֆորնիոյ Պետական Համալսարա­նին մէջ, ուր միաժամանակ կը վարէ Հայագիտական Ուսմանզ Ամբիոնը, որուն կազմակերպման մէջ մեծ դեր կը խաղայ ան:
ՈրպԷս պատմաբան, Դոկտ. Լ. Նալպանտեան իր ուշադրութիւնը կը կեդրոնացնէ հայ ժողովուրդի նոր շրջանի պատմութեան վրայ։ 1963-ին, անգլերէն լեզուով կը հրատարակ է ՀԱՅ ՑԵՂЦՓՈԽԱԿԱՆ ՇԱՐԺՈՒՄԸ, որ կը վերահաստատուի 1967-ին: Վերջին տարիներուն ան լծուած է պատրաստութեանը նոր աշխատասիրութեան մը՝ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՇԱՐԺՈՒՄԸ ՀԱՅՈՑ ՄԷՋ, ԾՆՈՒՆԴ ՈՒ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹԻՒՆ ՍՈՑԻԱԼ ԴԵՄՈԿՐԱՏ ՀՆՉԱԿԵԱՆ ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹԵԱՆ (1887-1907)։
Լուիզ ՆալպաՆտեան կը մահանայ 1974-ի Դեկտեմբեր 2—ին։
Աղբիւրներ
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր Ե., Պէյրութ, 1974, էջ 281։
Ստորոգութիւն:1974 մահեր Ստորոգութիւն:1926 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Ծրագրաւորողի Օր
Ծրագրաւորողի օր (День программиста), միջազգային օր, որ ճանչցուած է բազմաթիւ արուետագիտական եւ ծրագրաւորման ընկերութիւններու կողմէ։ Ամէնամեայ տօնը կը նշուի տարուան 256-րդ օրը (հաշուարկման տասնուեցական համակարգին մէջ 100-րդ, կամ 28-րդ)։ Սովորական տարիներուն կը համընկնի 13 Սեպտեմբերին, իսկ նահանջ տարիներու՝ 12 Սեպտեմբերին։ Այն պաշտօնապէս ճանչցուած է Ռուսաստանի մէջ ։
256 թիւը (28) ընտրուած է, քանի որ այն մէկ ութ-պիթ պայթով ներկայացուող տարբեր արժէքներու քանակն է եւ յայտնի է ծրագրաւորողներու շրջանին մէջ ։ 256-ը նաեւ երկուքի ամենաբարձր աստիճանն է, որ 365-ը՝ տարուան օրերու քանակը։
Պաշտօնական ճանաչում
Տօնի գաղափարը առաջարկած են «Parallel Technologies» ծրագրային ապահովման ընկերութեան աշխատակիցներ Վալենդին Պալդը եւ Միքայէլ Չերվիաքովը։ Դեռեւս 2002-ին անոնք կազմակերպած են ստորագրահաւաք՝ Ռուսաստանի կառավարութենէն օրը պաշտօնապէս իբրեւ ծրագրաւորողի օր ճանչնալու խնդրանքով ։
24 Յուլիս 2009-ին Ռուսաստանի զանգուածային հաղորդակցութեան եւ կապի նախարարութիւնը հանդէս կու գայ նոր մասնագիտական տօնի՝ ծրագրաւորողի օրուան, նախագիծով ։
11 Նոյեմբեր 2009-ին Ռուսաստանի նախագահ Տիմիտրի Մետվետեւը ստորագրած է հրամանագիրը ։
Չինաստանի մէջ
Չինաստանի մէջ ծրագրաւորողի օրը կը նշուի 24 Հոկտեմբերին։ Այդ օրը ընտրուած է, որովհետեւ այն հնարաւոր է գրել նաեւ 1024 տեսքով, որ հաւասար է 210-ի։ Այն նաեւ չի փոխուիր նահանջ տարիներուն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի տօներ
Ազգային Գաղափար
«Ազգային Գաղափար» (ռուսերէն՝ Национальная идея), Երեւանի մէջ տպագրուող երկլեզու (հայերէն եւ ռուսերէն) ամսագիր։ Կը տպագրուի «Քաղաքական հետազօտութիւններու կենտրոն» ՍՊԸ-ի կողմէ եւ կը հանդիսանայ տուեալ կեդրոնի նախագիծերէն մէկը։ Տպագրել սկսած է Ապրիլ 2008-էն։ 2009-ին լոյս տեսած է միայն յունուարեան համարը, շարունակած է հրատարակուիլ Փետրուար 2010-էն։ Գլխաւոր խմբագիրը Արտիոմ Խաչատրեանն է։
Ամսագրի իւրաքանչիւր համար հաւասարապէս բաժնուած է երկու մասի. միեւնոյն յօդուածները կը տպագրուին ե՛ւ հայերէն, ե՛ւ ռուսերէն։ Ամսագրի հիմնական խորագրերն են՝
Ամսագիրը ունի նաեւ ելեկտրոնային տարբերակ, ուր, բացի ամսագրին մէջ տեղ գտած նիւթերէն, գոյութիւն ունի նաեւ ամէնօրեայ լրահոս։
318 (թիւ)
318 (երեք հարիւր տասնութ) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 317-ի եւ 319-ի միջեւ
Մաշտոցի Անուան Ցուցակ Ձեռագրաց
Մաշտոցի անուան ցուցակ ձեռագրաց, Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարանին մէջ պահուող ձեռագրերու մանրամասն նկարագրութիւններով ցուցակ։
Պատմութիւն
Մատենադարանին մէջ ձեռագրերու նկարագրութեան աշխատանքները կատարուած են պատմութեան ամբողջ ընթացքին։ 20-րդ դարու 60-ականներու քննարկումներու արդիւնքով ձեռագրերու պարունակած նիւթերը հասարակութեան համար արագ ճանաչելի եւ մատչելի դարձնելու համար որոշուած է պատրաստել նաեւ յամառօտ ձեռագրացուցակ մը, որու առաջին հատորը լոյս տեսած է 1965-ին, իսկ երկրորդը՝ 1970-ին։ Այդ հատորները կազմած են Օննիկ Եգանեանը, Անդրանիկ Զէյթունեանը եւ Փայլակ Անթաբեանը, խմբագրած են Լեւոն Խաչիկեանը եւ Ասատուր Մնացականեանը։ Այս երկհատորեակով եւ 2007-ին տպագրուած յաւելուածային հատորեակի լրացմամբ հանրութեան մատչելի է դարձաւ Մատենադարանի մօտ 11 100 ձեռագրերու յամառօտ նկարագրութիւնը։
Ձեռագրերը հատորներուն մէջ կը նկարագրուին Մխիթարեան Միաբանութեան Վիեննայի ճիւղի գիտնական միաբաններու քննարկումներու արդիւնքով դեռեւս 1890-ականներուն Յակովբոս վարդապետ Տաշեանի մշակած՝ 30 կէտ ունեցող հայեցակարգով, որ Մատենադարանին մէջ վերամշակուած, վերախմբաւորուած եւ փոքր լրացուած է, իսկ հարցերն ու անոնց պատասխանները դասաւորուած են կարեւորագոյն տեղեկութիւնները անմիջապէս տեսանելի դարձնելու սկզբունքով: Ձեռագրի նկարագրութիւնը ունի երեք հիմնական մաս. արտաքին յատկանիշներ, բովանդակութեան եւ գրչութեան ժամանակ ու յետագայ յիշատակարաններ։
Հետազօտական-աշխատանքային այս խնդիրը կ՚իրագործէ «Ձեռագրագիտութեան եւ Մայր ցուցակի բաժինը», որ ժամանակին ղեկավարած են Ասատուր Մնացականեանը, ապա՝ Օննիկ Եգանեանը, յետոյ՝ Փայլակ Անթաբեանը, Յակոբ Քէոսէեանը։ 2007-էն ի վեր Մատենադարանի գլխաւոր աւանդապահ, Ձեռագրագիտութեան եւ մայր ցուցակի բաժնի վարիչ Գէորգ Տէր-Վարդանեանի գլխաւորութեամբ այս աշխատանքի մէջ ընդգրկուած են 25 երիտասարդ մասնագէտ։
Զուգահեռաբար կը նկարագրուին Մատենադարանի Հայերէն ձեռագրերու հիմնական (11.230 միաւոր), Հայերէն պատառիկներու (2.200 միաւոր) եւ Հայերէն ժապաւէնաձեւ հմայիլներու (530 միաւոր) հաւաքածուները։ Գիտական ընդարձակ նկարագրութեան ենթարկուած են առաջինի 7 հազարէն աւելի ձեռագիր, երկրորդի՝ 100 եւ երրորդի՝ 150 միաւոր։ Սկզբնական նկարագրութեան փուլին կը յաջորդէ նոյն նկարագրութեան ստուգում-սրբագրումը, ապա՝ խմբագրումը (վերջին հատորները խմբագրած է Գէորգ Տէր-Վարդանեանը), հատոր առ հատոր հրատարակութեան պատրաստումը եւ անուանացանկերու կազմումը, որ այժմ կը կատարէ բանասէր Վարդան Դեւրիկեանը։ Ցուցակի նախատեսելի ծաւալը շուրջ 40 հատոր է ։
Կառուցուածք
Բոլոր հատորներու մէջ կան հետեւեալ ցանկերը՝
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գիրքեր Ստորոգութիւն:Մատենադարան Ստորոգութիւն:Մատենադարանի ձեռագրեր
Հայաստանի Բժշկութեան Պատմութեան Թանգարան
Երեւանի Մխիթար Հերացիի անուան պետական բժշկական համալսարանի Հայաստանի բժշկութեան պատմութեան թանգարան, բժշկութեան պատմութեան թանգարան Հայաստանի մէջ, հիմնադրուած է 1978-ին։
Պատմութիւն
Երեւանի Մխիթար Հերացիի անուան պետական բժշկական համալսարանի Հայաստանի բժշկութեան պատմութեան թանգարանը հիմնադրուած է ակադեմիկոս Լեւոն Յովհաննիսեանի հաւաքածոյի մէկ մասի եւ թանգարանի հիմնադիր, երկարամեայ տնօրէն, բժշկապատմաբան Վլադիմիր Մարտիրոսեանի անձնական հաւաքածոյի հիման վրայ։
1985-ին Հայաստանի առողջապահութեան նախարարութեան նախաձեռնութեամբ թանգարանի նիւթերը յանձնուած են Սարդարապատի ազգագրութեան թանգարանին՝ բժշկութեան պատմութեան ենթաբաժին ստեղծելու համար։ Մտայղացումը չիրականանալու պատճառով՝ ՀՀ առողջապահութեան նախարարի 1990-ի թիւ 2147 հրամանի համաձայն, Երեւանի պետական բժշկական համալսարանի թանգարանը վերաբացուած է։ 1998-ին՝ համաձայն ՀՀ առողջապահութեան նախարարի 24 Սեպտեմբերի թիւ 550 հրամանի, Երեւանի պետական բժշկական համալսարանի թանգարանի հիման վրայ ստեղծուած է Հայաստանի բժշկութեան պատմութեան հանրապետական թանգարանը։
Ցուցադրութիւն
Թանգարանը ունի 8000 ցուցանմուշ, որոնք կը ներկայացնեն բժշկութեան զարգացման փուլերը Հայաստանի մէջ՝ հնագոյն ժամանակներէն մինչեւ մեր օրերը։ Այստեղ կան անուանի գիտնականներու ձեռագիրներ, փաստաթուղթեր, անձնական իրեր, շքանշաններ, տպագրուած աշխատութիւններ, բժշկական գործիքներ, ժողովրդական բժշկութեան մէջ օգտագործուող նիւթեր եւ իրեր, ինչպէս նաեւ՝ գեղարուեստական ստեղծագործութիւններ՝ քանդակներ, իւղաներկ դիմանկարներ յուշանուէրներ, ներկայացուած են Հայաստանի գիտաբժշկական կեդրոնները՝ իրենց գործունէութիւնը արտացոլող ցուցանմուշներով, Հայրենական մեծ պատերազմին հայ բժիշկներու մասնակցութեան, 1988-ի աղէտալի երկրաշարժի հետեւանքներու վերացման, արցախեան ազատամարտի տարիներուն մեր բժիշկներու անձնուէր գործունէութեան մասին նիւթեր, ինչպէս նաեւ բժշկական համալսարանի ստեղծման, անցած ճանապարհի, նշանակալի իրադարձութիւններու մասին հաւաստող բազմաթիւ նիւթեր ու փաստաթուղթեր ։
Հասցէ
Թանգարանը կը գտնուի Երեւանի Պետական Բժշկական համալսարանի շէնքին մէջ, Կորիւնի 2 հասցէի վրայ։
Հանդէս Ամսօրեայ (պարբերաթերթ)
«Հանդէս Ամսօրեայ», Վիեննական Մխիթարեան միաբանութեան հիմնած հայագիտական պարբերաթերթերէն մէկն է: «Բազմավէպ»ին հետ միասին, մինչեւ այսօր անընդհատ կը շարունակեն կատարել հայագիտական իրենց աշխատանքը:
«Հանդէս Ամսօրեայ»ն հիմնուած է 1887 Յունուարին : Հիմնադիրը եղած է միաբանութեան անդամ Հ. Արսէն Այտընեան (1825-1902)` գլխաւոր աշխատակից ունենալով Հ. Սերովբէ Տերվիշեանը, Հ. Գրիգոր Գովրիկեանը, Հ. Գրիգորիս Գալեմքեարեանը, Հ. Գաբրիէլ Մենեւիշեանը, Հ. Յակոբոս Տաշեանը, Հ. Ղեւոնդ Յովնանեանը եւ ուրիշներ:
Ամբողջ հայ լրագրութեան եւ պարբերաթերթերու հաւաքածոյին մէջ՝ «Հանդէս Ամսօրեայ» հրատարակութիւնը, միշտ նուիրուած է հայ ազգի պատմութեան, լեզուին ու աշխարհագրութեան ուսումնասիրութեան: Ան անդրադարձած է հայագիտական մարզի բոլոր ուսումնասիրութիւններուն: Հիմնական նպատակը եղած է խուզարկել, հետազօտել, լոյս աշխարհ հանել եւ քննարկել ամէն ինչ, որ հայկական է:
Երկար տարիներ պեղած, փորփրած, քրքրած, մշակած է «Հանդէս Ամսօրեայ»ն հայագիտութիւն ը եւ իր էջերուն մէջ տպուած նիւթերէն արտատպութեամբ լոյս հանած է ցարդ երկու հարիւր հատոր գիրք, որոնց շարքը կոչուած է «Ազգային մատենադարան» (ցայսօր՝ աւելի քան 220):