cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Էդուարդ Միրզոյեան
Կենսագրութիւն
Էդուարդ Միրզոյեանը 1941-ին աւարտած է Երեւանի պետական երաժշտանոցին մէջ՝ Վարդգէս Տալեանի ստեղծագործական դասարանը, այնուհետեւ 1946 - 1948 թուականներուն կատարելագործած է Հայ մշակոյթի տան երաժշտական սթիւտիոյին մէջ։ 1948-էն դասաւանդած է Երեւանի երաժշտանոցին մէջ։
Միրզոյեանի ստեղծագործութիւններուն մէջ կ՛առանձնանան Աւետիք Իսահակեանի եւ Եղիշէ Չարենցի խօսքերով գրած ռոմանսները («Ասում են, թէ...», «Երազ տեսայ» եւ այլն), «Հայրենիքն է կանչում» խմբերգը։ Ընդգծուած ուժաբանութեամբ աչքի ինկած են անոր «սիմֆոնիք պարեր», «Տօնական նախերգանք», «Ինտրոդուկցիա եւ Անընդհատ շարժում» (ջութակի եւ նուագախումբի համար) գործերը։ Երգահանի Լարային քառեակը հայ սենեկային երաժշտութեան ուշագրաւ երկերէն է։ Հայրենասիրական շունչով տոգորուած են՝ «Հայաստան», «Տօնական» եւ այլ երգեր։ Հայկական սիմֆոնիք երաժշտութեան նուաճումներէն են Թաւ ջութակի եւ դաշնամուրի սոնաթը (նուագերգութիւն)։ Հարուստ եւ բազմատեսակ է Էդուարդ Միրզոյեանի ստեղծագործական ժառանգութիւնը։ Գրած է նաեւ «Ալպոմ թոռնիկիս համար» («Առաւօտ», «Մարիամ» եւ այլն), Պոէմ՝ դաշնամուրի, Պոէմ-էպիտաֆիա՝ սենեկանին նուագախումբի համար, եւ այլ գործեր։
1956 - 1991 թուականներուն եղած է Հայաստանի երաժշտահաններու միութեան վարչութեան նախագահ (1994-էն՝ պատուաւոր), իսկ 1962-էն ընտրուած է Խորհրդային Միութեան երաժշտահաններու միութեան նախագահութեան քարտուղար։ 1977-ին Է. Միրզոյեան եղած է Հայաստանի խաղաղութեան հիմնադրամի վարչութեան նախագահ (2009-էն՝ պատուաւոր)
Յիշատակ
2013 թուականի Յունուար 24-ին՝ Հայաստանի Հանրապետութեան հանրային խորհուրդը, կ՛որոշէ կայացնել՝ Դիլիջանի Կոմպոզիտորներու ստեղծագործական տունը անուանել Էդուարդ Միրզոյեանի անունով :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ Ստորոգութիւն:ՀԽՍՀ ժողովրդական արուեստագէտներ Ստորոգութիւն:Կորի ծնածներ Ստորոգութիւն:1921 ծնունդներ Ստորոգութիւն:12 Մայիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:2012 մահեր Ստորոգութիւն:5 Հոկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Երեւանի պատուաւոր քաղաքացիներ Ստորոգութիւն:Պատուոյ շքանշանի ասպետներ
Առաքել Կ. Սիվասլեան
'''Առաքել Կ. Սիվասլեան''' (1859-1915)
Բրօֆ Առաքել Կ. Սիվասլեան ծնած է Մունճուսուն գիւղը ( Կեսարիա) 1859 Յունիսին: Պ. Ա. Աստիճանով Մարզուանի Գոլէճէն ընթացաւարտ՝ ուսուցիչ կը կարգուի հոն. Եւ 1890-1894-ին հետեւելով Ամերիկայի Գարլթոն համալսարանին աստեղագիտութեան եւ ուսողութեան ճիւղերուն՝ Ph. D. Տիտղոսը կ՛ստանայ « Արեգակնային դրութեան մէջ շրջան ընող գիսաւորնէրուն ծիրերը » պատրաստած է իր ուսոմնասիրութեամբ (որուն ընկերացող քարտէսը մաս կազմած է ամերիկեան Աստէղագիտութեան դասագիրքի մը: Անցնէլով Մարզուան, յիշեալ ճիւղերուն ուսուցչապետ կը կարգուի: Հեղինակ ժողովըրդական Աստեղագիտութեան մը ( Թրք.) զոր Պօլսոյ ամերիկ. Միսիօնարութիւնը լոյս ընծայեց: Գիտ. Յօթուածագիր զանազան թերդթերու: - Թոգատի մօտ՝ Չիֆթլիկ կոչուած տեղը նահատակ 1915 Օգոստոսին: - Երկու զաւակ ունի Ամերիկա:
Առաքել Դաւրիժեցի
Առաքել վարդապետ պատանի հասակին Փիլիպպոս կաթողիկոսէն խնդրած է, որ զինք վարդապետ ձեռնադրէ։ Նոյն կաթողիկոսին հրամանով 1655-ին կը սկսի շարադրել Շահ-Աբբասի Հայաստան արշաւելու պատմութիւնը, որուն ինքը մեծ մասամբ ականատես եղած էր։ Առաքել վարդապետ՝ պատմութիւնը կը սկսի 1601-ին եւ կը հասցնէ մինչեւ 1662։ Գիրքը շատ հետաքրքրական է եւ Առաքել կու տայ յաւելուածներ։ Առաջին անգամ տպուած է Ամսթերտամի մէջ 1669-ին շնորհիւ Ոսկան Երեւանցիի, երկու անգամ ալ տպուած է Էջմիածնի մէջ 1886-ին եւ 1896-ին: Առաքել Դաւրիժեցիի պատմութիւնը թարգմանուած է ֆրանսերէն ի, (1874), ռուսերէնի (1973), լեհերէնի (1981), անգլերէնի, հատուածաբար՝ վրացերէնի (1974)։
Առաքել մահացած է 1669-ին եւ թաղման արարողութիւնը տեղի ունեցած է Էջմիածնի մէջ: Թաղուած է միաբանական գերեզմանատան մէջ, ուր մինչեւ այսօր կայ իր տապանաքարը։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Թաթա Սիմոնեան
Թաթա Սիմոնեանը (իրական անունը՝ Ալպերթ Ալպերթի Սիմոնեան), հայ յայտնի երգիչ, երգահան, երգահան եւ դերասան։ Հայկական էստրադայի ամէնահայտի եւ ամէնահաջողակ երգիչներէն մէկն է, ճանչուած է նաեւ Հայկական Սփիւրքին մէջ    ։ Ծնած է 1965 թուականին դեկտեմբեր 5-ին Երեւանին մէջ։ 2006 թուականին կ՛արժանանայ Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր արուեատակէտ կոչման։ 2008 թուականին Մոսկուայի մէջ կը ստանայ «Փոփի արքա» տիտղոսը։
Ստեղծագործական կեանքը
Անոր ստեղծագործական կեանքը կը սկսի 1980 թուականէն «Կիլիկիա» անսամբլի կազմին մէջ։ Մինչեւ այս օրը Թաթան համերգներով հանդէս կը կատարէ ԱՄՆ-ի մէջ, Քանատայի մէջ, Ավստրիոյ մէջ, Հոլանտայի մէջ, Պէլճիքայի մէջ, մեծ Բրիտանիոյ մէջ, Սպանիոյ մէջ, Գերմանիոյ մէջ, Հունաստանի մէջ, Միջին Արեւելքի մէջ եւ Ռուսաստանի 45 քաղաքներուն մէջ։ 2012 թուականին նոյեմբերէն մինչեւ 2013 թուականին ապրիլը հանդես կը կատարէ Հայաստանի ձայնը նախագծին մէջ որպէս մարզիչ։
Յայսմաւուրք
Յայսմաւուրք
(Յայսմաւուրք, XIII դարէն կիրառուող այս անուանունը կը ծագի գրաբարեան «Յայսմ աւուր»` «այս օրը» բառակապակցութիւններէն, ինչով կը սկսի սուրբերու պատմութիւնը), ծիսամատեան, ուր կը պարունակէ սուրբերու կեանքի (վարքի) եւ նահատակութեան (վկայութեան) պատմութիւնները, որոնք հաւաքուելով, գրի կ'առնեն IV դ.` Եւսեբիոս Կեսարեացւոյ կողմէն։ «Հաւաքումն պատմութեան մարտիրոսաց հնոց» խորագիրը կրող այդ ժողովածուն կը կորի VI դ., ինչ որ անհրաժեշտութիւն կը դառնայ վերստին հաւաքել եւ կազմել նոր ժողովածուներ՝ ծիսական նպատակներով։ Ի տարբերութիւն սուրբերու յիշատակի կատարման համար Յոյն եւ Լատին եկեղեցիներու որդեգրած արեգակնային, ամսաթուային կարգի, որ անշարժ է, Հայոց եկեղեցին կընդունի յոթնեկական դրութիւնը, որ շարժական է։ Սակայն հայոց մէջ կը կիրարուի նաեւ սրբոց յիշատակման մէկ եղանակ եւս՝ համաձայն անուններու այբենական կարգի։
Յայսմաւուրքի կազմաւորում
Հայոց Յայսմաւուրքը կը կազմաւորուի V–XV դդ. ընթացքին։ Մատենագրական աղբիւրները Յայսմաւուրքի կազմաւորումը կը կապեն Սողոմոն Մաքենացւոյ, Գագիկ վարդապետի (IX–X դդ.) եւ Ատոմ եպիսկոպոսի (X դ.) անուան հետ։ Հայոց Յայսմաւուրքի կազմաւորմանը զգալիօրէն կը նպաստէ յոյն Յայսմաւուրքի հայերէն թարգմանութեանը (991 թ.), երբ կ՛իրականացուի Յովսէփ Կոստանդնուպոլսեցին։ Յատկապէս կարեւոր կ'ըլլայ Գրիգոր Բ Վկայասեր կաթողիկոսի կազմած Յայսմաւուրքը, որ, ենթարկուելով զանազան փոփոխութիւններու, ժամանակի ընթացքին ձեռք կը բերէ կայուն նկարագիր եւ հիմքը կը դառնայ այդ ծիսամատեանի տարբեր խմբագրումներու համար։
Յայսմաւուրք խմբագրութիւնները
Հայոց Յայսմաւուրքն ունի չորս խմբագրությիւն. Իսրայել Խաչենցիի (մահ. 1249), Կիրակոս Գանձակեցւոյ, Գրիգոր Է Անավարզեցի կաթողիկոսի եւ Գրիգոր Խլաթեցւոյ։ Տէր Իսրայել Խաչենցին իր Յայսմաւուրքը կը կազմէ Վանական Վարդապետի (XIII դ.) եւ Հասան-Ջալալ Դոլա իշխանի պատուէրով։ Ան կը ճշգրտէ Գրիգոր Բ Վկայասերի սահմանած՝ հայ նահատակներու վկայութեան օրերը եւ անոնք կը տեղադրէ Յովսէփ Կոստանդնուպոլսեցիի թարգմանած յունական Յայսմաւուրքի մէջ։ Տէր Իսրայելը անոր օրուա մէջ նշուող տօնի կարգը՝ առաջնութիւնը տալով հայոց տօնակարգին։ Ի տարբերութիւն թէ՛ Տէր Իսրայէլի, որ տարուայ տօնաշարն կը սկսի Յունուար 1-էն (Բարսեղ Կեսարացու վարքով), եւ թէ՛ Յովսէփ Կոստանդնուպոլսեցիի թարգմանած ժողովածուի, որտեղ տարին կը սկսի Սեպտեմբերով (Սիմէոն Սիւնակեացի վարքով), Կիրակոս Գանձակեցին իր Յայսմավուրքի համար կ՛ընտրէ հայկական ամսակարգը՝ Գրիգոր Բ Վկայասէրի օրինակով տօնաշարն սկսելով Նաւասարդի 1-էն, որ օգոստոս 11-ըն է (կը սկսի Յովհաննէս Մկրտիչի տօնով)։ Անոր շնորհիւ Կիրակոս Գանձակեցւոյ խմբագրած Յայսմաւուրքը ձեռք կը բերէ ազգային կերպարանք։ Անոր կազմած Յ-ի առաջին խմբագրութեան մէջ (1252) կը ներմուծուին վկայաբանական նոր միաւորներ, իսկ 1269-ին ցոյց կու տայ ընդօրինակուած Յ-ի մէջ՝ եւս 170-ը։ Գրիգոր Է Անաւարզեցւոյ կազմած Յայսմաւուրքը նախորդներէն կը տարբերի ոչ հայկական՝ լատինկան տօնակարգով։ Հայոց Յ-ի լատինականացուիլը նպատակ ունէր նպաստելու Հայ եւ Կաթոլիկ եկեղեցիներու մերձեցմանը, որ ի յայտ կը բերէ Գրիգոր Է Անաւարզեցւոյ քաղաքական կողմնորոշումը։ Գրիգոր Է Անաւարզեցւոյ կազմած Յայսմավուրքը, որ հիմնուած էր Տէր Իսրայելի Յայսմավուրքի վրայ, Գրիգոր Փեշտիմալճեանի ձեռքով վերախմբագրելէ ետք՝ 1834-ին թիւրութեամբ կը հրատարակուի իբրեւ Տէր Իսրայելի խմբագրութիւն։ Գրիգոր Խլաթեցւոյ կազմած Յայսմաւուրքը զգալիօրէն կը տարբերի նախորդ խմբագրութիւններէն իր ծաւալով, ընդգրկած նիւթերու բազմազանութեամբ։ Անոր խմբագրութիւնը Կիրակոս Գանձակեցւոյ Յայսմաւուրքի ընդարձակ տարբերակն է, որ ունի աւելի քան 700 միաւոր։ Ան աչքի կը զարնէ իր ընդգրկած պատմական նիւթի հարստութեամբ։ Հեղինակը ոչ միայն կը հաւաքէ նախկինին շարադրուած վարքերն ու վկայաբանութիւնները, այլեւ անոնց մէջ կը ներմուծէ նորանոր տուեալներ, որոնք ունին պատմագիտական արժէք։ Ան կը փոխէ ատոնց լեզուն՝ դարձնելով ժողովրդին մատչելի։ Գրիգոր Խլաթեցւոյ Յայսմաւուրքի մէջ բազմաթիւ տեղանուններ կան, անձնանուններու ժողովրդական ստուգաբանութեան օրինակները։ Ան լայն տեղ կը յատկացնէ ժողողովրդական բարքերու, կենցաղի, նիստուկացի, սովորութիւններու նկարագրութեանը։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Գիրքեր այբբենական կարգով
Կաղանդի կոճղ կարկանդակ
Կաղանդի կոճղ կարկանդակ (La bûche de Noël), աւանդական Ս. Ծննդեան կարկանդակ՝ կոճղի տեսքով։ Տարածուած է Ֆրանսայի մէջ։ Կարկանդակին սովորական պատրաստութիւնը յառաջացած է ԺԹ. դարու Ս. Ծննդեան խորհուրդէն ։ Աւելին, այս աւանդոյթը կը վերագրուի Միջնադարուն : Կարկանդակը յաճախ կը մատուցուի մէկ ծայրը կտրուած կոճղի տեսքով։ Կեղեւը կը պատրաստուի վրան պատառաքաղով գիծեր քաշելով, իսկ վրան շաքարի փոշի ցանելով։ Կարկանդակին այլ զարդարանքներէն կրնան ըլլալ ծառի ճիւղեր, Կաղանդ պապուկներ, թարմ հատապտուղներ եւ սունկեր։ Աւանդաբար, այս կարկանդակը կը պատուի կարագով եւ կը զարդարուի եղեւնիի տերեւներով:
Աւանդութիւն
Իբրեւ կրակի ծէս, Միջնադարուն այս իրադարձութիւնը կը նշէր ձմեռնային արեւադարձին գալուստը։ Իւրաքանչիւր ընտանիք կ'այրէր փայտի մեծ կտորներ՝ տունը տաքցնելու համար: Երբ անոնք փայտին հսկայ գերանը կտրելով տուն կը բերէին, մեծ կրակի մը շուրջ կը հաւաքուէին տանտէրերը, ծնողները, ընտանիքները, հարազատները ծառաներն ու դրացիները ։
24 Դեկտեմբերի երեկոյեան, վառարանին մէջ մեծ գերան մը կ'այրէին, որ շատ դանդաղ կը սպառէր, նախընտրաբար՝ Ս. Ծննդեան յաջորդող տասներկու օրերուն ընթացքին : Ընդհանրապէս կ'ընտրէին պտղատու ծառի մը բունը, որ կ'երաշխաւորէր յաջորդ տարուան լաւ բերքը: Գերանը կ'օրհնէին արմաւենիի կամ դափնիի ճիւղերով։ Այրելու ընթացքին գերանը կարգ մը շրջաններու մէջ գինիով կը ջրէին, որպէսզի լաւ բերք ապահովէր, կամ աղով, որպէսզի կախարդներէն պաշտպանուէին։ Յաճախ մոխիրը տունը կը պահէին՝ կայծակէն պաշտպանուելու համար։
ԺԲ. դարուն այս աւանդութիւնը կ'ընդունուի կաթոլիկ եկեղեցւոյ կողմէ: Սակայն այս ծէսին քրիստոնէական բնոյթ հաղորդելու համար, գերանները այրելէ առաջ կրօնականներու կողմէ սուրբ ջուրով կը սրսկուէին: Այնուհետև կրակը պէտք էր կանոնաւոր կերպով սնանէր, բայց առաջին հերթին անիկա պէտք էր անընդհատ այրէր 24 Դեկտեմբերի իրիկունէն մինչեւ աստուածայայտնութիւն։ Ըստ աւանդութեան՝ գերանը լուսաւորելու համար պատասխանատու էին ընտանիքին երիտասարդ աղջիկները՝ օգտագործելով նախորդ Ս. Ծննդեան գերաններու խարոյկին մնացորդները։
Աւելի ուշ, գերանները կը զարդարէին մամուռով եւ իբրեւ այս հին սովորութեան յիշեցում, անոնցմով կը զարդարէին Ս. Ծննդեան ճաշասեղանները: Այն ատեն է, որ Փուաթու Շարանթ (Poitou-Charentes) շրջանէն ֆրանսացի հրուշակագործ մը կ'որոշէ գերանը փոխարինել անուշեղէնով: 1945-ին անիկա կը սկսի հրամցուիլ այսօրուան իր տեսքով:
Վահէ Տէմիրճեան
Վահէ Տէմիրճեան Երաժշտահան եւ ֆիլմերաժշտութեան հեղինակ, Մարտ 1967-ին դասական երաժշտութեան մրցանակի արժանացած Վահէ Տէմիրճեան: 1968ին, ան հիմնած է ժամանակակից երաժշտութեան հռչակաւոր «Թայկըրզ» («Tigers») խումբը :
Կենսագրութիւն
Վահէ Տէմիրճեան ծնած է Դամասկոս, Սուրիա, 1 Սեպտեմբեր 1948-ին, երբ տասը տարեկան էր, ան արդէն կը նուագէր դաշնամուր ու թաւջութակ: Ան իր երաժշտական կրթութիւնը կը սկսի Դամասկոսի «Բարձրագոյն Երաժշտական Հիմնարկին» մէջ, որ դռները բացած էր 1960-ին: Ան կը նուագէ  Chamber Orchestra  of Arabic Music institute դասական երաժշտական նուագախումբին հետ, ղեկավարութեամբ՝ յայտնի մայէսթրօ  Սուլհի Ալ Ուատի, եւ որուն հետ 1964-ին կը սկսի դասական երաժշտութեան ձայնագրութիւններ պատրաստել «Սուրիական Արաբական Պատկերասփիւռին» համար: 1967-ին, Վահէ Տէմիրճեան կը նուաճէ իր դասական երաժշտութեան առաջին մրցանակը Սուրիոյ Արաբական Հանրապետութեան մակարդակին վրայ՝ իր թաւջութակի նուագակցութեան  համար: Ան կը շարունակէ իր երաժշտական կրթութիւնը եւ 1967-ին, Լոնտոնի մէջ կը հետեւի խտացուած երաժշտական  դասընթացքին եւ զայն կ’աւարտէ «Բարձրագոյն» կոչումով :
Վահէ Տէմիրճեան երաժշտութիւն կը սկսի գրել Սուրիոյ Արաբական պատկերասփիւռին եւ Արաբական պատկերասփիւռներու պատրաստած շարք մը հաղորդաշարներուն (مسلسلات) համար, եւ այդ ճամբով անոր արուետը կը տարածուի ամէնուրեք: Վահէն գործունէութիւն կը ծաւալէ նաեւ աշխարհահռչակ մեծ դերասաններու եւ բեմադրիչներու հետ, ինչպէս՝ كلأستاذ هاني الروماني والاستاذ هيثم حقي والاستاذ مأمون البني والاستاذ أيمن شيخاني (Professor Hani Al-Romani, Professor Haitham Haqqi, Professor Mamoun Al-Bunni, Professor Ayman Sheikhani)  եւ շատ ուրիշներ:
1990 թողարկուած "هجرة القلوب إلى القلوب" Hijret al Qoloob պատկերասփիւռ-հաղորդաշարի երաժշտութեան հեղինակն է երաժշտահան Վահէ Տեմիրճեան ։
Իր յօրինած երգերու շարքը երկար է, նշենք մանկական արաբական երգ Qamar amaraya ( قمرعمرايا )անունով, որ կարելի է դիտել յու դուպի վրայ:
Երաժշտահան Վահէ Տէմիրճեան Vahe Demirjian ամուսնացած է Nedaa Alhakim-ի հետ եւ ունին երկու որդիներ՝ Serge Demirjian եւ Jack Demirjian, եւ հաստատուած են Arlington, Texas։
Արտաւազդ Թումանեան
Կենսագրութիւն
Արտաւազդ Թումանեանը ծնած է 23 Նոյեմբեր 1894-ին, Թիֆլիս : Ուսանած է Լիսիցեան մասնաւոր վարժարանէն ներս, ապա Ներսիսեան դպրոցը, որ այդպէս ալ չէ աւարտած, այնուհետեւ ուսանած է նկարչութեան եւ քանդակագործութեան ուսումնարանէն ներս: Կերպարուեստի առաջին դասերը առած է նկարիչ Եղիշէ Թադեւոսեանէն: Արուեստի նկատմամբ սէրը Արտաւազդին կը հասցնէ Մոսկուա՝ Պ. Ի. Կելինի նկարչական արուեստանոցմէն ներս սորվելու : Նուարդ Թումանեանն իր «Յուշեր եւ զրոյցներ» գիրքին մէջ եղբօր մասին կ՛ըսէ․
Գրական գործունէութիւն
Մանուկ հասակէն հակում ունէր գրականութեան հանդէպ. գրած է փոքրածաւալ բանաստեղծութիւններ, երգիծական պատմութիւններ, ապա անոնք զետեղած ինքնուրոյն ստեղծած գիրքերուն մէջ։ Թարգմանութիւններու եւ փոխադրութիւններու հեղինակ է, 13 տարեկանին կատարած է Դ. Մամին-Սիպիրեակի «Քաջ նապաստակը» հեքիաթի թարգմանութիւնը, որ 1907-ին տպագրուած է «Հասկեր» ամսագրին մէջ։ Արտիկի գեղանկարչական քանի մը աշխատանքներ, չափածոյ, արձակ գործեր, արուեստաբանական վերլուծութիւններ եւ յօդուածներ, նաեւ թատերգութիւններ Լիոնարտօ տա Վինչիի, Վան Տէյքի, Տիցիանի, Ռուբենսի եւ այլնի մասին պահպանուած են: «Վան Տէյք» թատերգութիւնը 1911-ին տպագրուած է «Հասկեր»ի, իսկ «Ռուբենսը»՝ «Պատանի»ի մէջ։ Թատերգութիւններէն մէկ քանին բեմադրուած են: Դսեղի մէջ բեմադրուած է նաեւ Արտաւազդի կողմէ թատգրութեան վերածուած «Գիքորը» պատմուածքը, որու ժամանակ խաղացած է իր եղբօր՝ Համլիկի հետ: Բեմադրութեան ներկայ եղած Յովհաննէս Թումանեանը :
Ըստ «Յիշատակարանի»՝ Արտաւազդը սկսնակ գրողներու առաջին համագումարի նախաձեռնողն էր : 1914-ին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ վերադարձած է Թիֆլիս եւ զօրակոչուած բանակ, որմէ ետք կամաւոր աշխատած է «Միջազգային Կարմիր խաչի Համառուսական քաղաքների միութիւն» կովկասեան կոմիտէին մէջ։ Արտաւազդը 23 Ապրիլ 1915-ին կայացած առաջին խորհրդակցական ժողովի քարտուղարը եղած է, որու ժամանակ անդրադարձած են Արեւմտեան Հայաստանի մէջ տեղի ունեցող իրադարձութիւններուն : «Միջազգային Կարմիր խաչի Յամառուսական քաղաքների միութիւն» կովկասեան կոմիտէին մէջ աշխատելու առաջին տարիներուն գործունէութիւն ծաւալած է Իգդիրի, Ջուղայի, հիմնադրած է «Սննդատու կայաններ», ժամանակաւոր իջեւանատուներ, բուժսանիտարական կէտեր, ապա 1916-ին նշանակուած է լիազօր ներկայացուցիչ Վանի շրջանին մէջ : 1917-ին` Վանի մէջ եղած ժամանակ, Արտիկը մասնակցած է գիտնականներ Նիկողայոս Ատոնցի եւ Ա․ Քալանթարեանի հնագիտական արշաւախումբի աշխատանքներուն: Ուսումնասիրելով Աղթամարի ձեռագրերը՝ յայտնաբերած է Գրիգորիս Գեղեցիկի տաղերը, արտագրած՝ փրկելով զանոնք ոչնչացումէ:
Ան մտերիմ յարաբերութիւններ ունեցած է անգլուհի Էլիզապէթ Արմսթրոնկի հետ, որ «Միջազգային Կարմիր Խաչի» գթութեան քոյր էր։ Վերջինս Արտաւազդին կը սորվեցնէր անգլերէն: Անոնց նամակագրութիւնը ընդհատուած է Արտաւազդի մահով :
Մահ
Արտաւազդ Թումանեանը մահացած է 23 Նոյեմբեր 1918-ին՝ Վանի երկրորդ նահանջի ժամանակ վերջնապահ փոքրաթիւ խումբի կազմին մէջ։ Մահուան լուրը Թումանեանը իմացած է 3 Դեկտեմբեր 1918-ի առաւօտեան :
Օգոստոս
Օգոստոս նաեւ՝ Աւգոստոս, տարուան ութերորդ ամիսը՝ ըստ Գրիգորեան օրացոյցին, ունի 31 օր։ Օգոստոս բառը կը ծագի Օգոստոս կայսեր անունէն։
Այս ամիսը նախապէս լատիներէն Sextilis կոչուած էր, քանի որ ան Ք.ա. 753-ին ստեղծուած հռոմէական տասնամսեայ օրացոյցին վեցերորդ ամիսը եղած էր, երբ Մարտը կը համարուէր առաջինը: Ք.ա. շուրջ 700-ին անիկա կը դառնայ ութերորդը, երբ Նումա Պոմպիլիուսին կողմէ Մարտէն առաջ Յունուարն ու Փետրուարը կ'աւելացուին: Ք.ա. 45-ին Յուլիոս Կեսար Յուլեան օրացոյցը ստեղծելու ատեն կ'աւելացնէ երկու օր, անոր տալով ներկայի 31 օր երկարութիւնը: Ք.ա. 8-ին անոր կը տրուի Աւգոստոս կայսեր անունը (հակառակ տարածուած կարծիքին, Փետրուար ամիսէն օր չէ վերցուած): Հռոմի Սենատը այս որոշումը կայացուցած է այն պատճառով, որ այս ամիսը եղած է անոր ամէնէն մեծ յաղթանակներու ամիսը, որոնցմէ ամէնէն կարեւորն է՝ Եգիպտոսի նուաճումը:
Պատմական Հայաստանի մէջ Օգոստոսը եղած է տարուան առաջին ամիսը եւ կոչուած՝ Նաւասարդ։
Փաթրա
Փաթրա․ (յուն․՝ Πάτρα, հին յուն․՝ Πάτραι), Պելոպոնեսի ամենամեծ քաղաքը եւ Յունաստանի երրորդը։ Ըստ 2011-ի մարդահամարին քաղաքին բնակչութեան թիւն է 167 446, իսկ Փաթրային Քաղաքային Տարածաշրջանինը՝ 213 984 է։ Փաթրան Ախայիա նահանգին եւ Արեւմտեան Յունաստանի Վարչական Շրջանին մայրաքաղաքն է եւ համանուն քաղաքապետութեան կեդրոնը։ Նաեւ Պելոպոնեսի, Արեւմտեան Յունաստանի եւ Յոնիոյ Ապակեդրոն Վարչութեան կեդրոնն է։
Յունաստանի գլխաւոր նաւահանգիստներէն է։ Առեւտրական եւ փոխադրական կարեւոր խաչմերուկ մըն է Իտալիոյ եւ արեւմտեան Եւրոպայի հետ։ Անոր միջոցաւ Յունաստանի մայր ցամաքամասը կը կապուի Յոնիական Ծովու կղզիներուն եւ նաեւ Իտալիոյ արեւմտեան նաւահանգիստներուն հետ՝ Պարի Bari, Պրինտիզի Brindisi, Անքոնա Ancone, Վենետիկ Venezia եւ Թրիեսթէ Trieste։
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Հռոմէական շրջանին քաղաքը կ՛աճի եւ Միջերկրականի աշխարհաքաղաքային կեդրոնն է։
Ըստ քրիստոնէական աւանդին, Փաթրան Սուրբ Անտրէասի մարտիրոսութեան վայրն է․ Ս․Անտրէաս՝ քաղաքին Պահապան Սուրբը։ Ս․ Անտրէա եկեղեցին Յունաստանի ամենամեծն է եւ ուղղափառ եկեղեցուոյ Ορθόδοξη Εκκλησία - Orthodox Church կարեւոր սրբավայրերէն։
Փաթրան կը կոչուի նաեւ Յունաստանի Արեւմուտքի Դուռը․ միջազգային տնտեսական կեդրոն, մեծ նաւահանգիստ նաեւ՝ առեւտուրի ու Իտալիոյ եւ արեւմտեան Եւրոպայի հետ հաղորդակացութեան խաչմերուկ մը։ Ռիօ-Անթիրիօ կամուրջը («Խարիլաոս Թրիքուփիս» Χαρίλαος Τρικούπης կոչուած է), Փաթրայի արուարձան Ռիօն կը կապէ դիմացի հիւսիսային ափին գտնուող Անտիռիօ գիւղաքաղաքին եւ կը միացնէ Պեղոպոնեզը արեւմտեան Կեդրոնական Յունաստանին։ Կամուրջը նաեւ մաս կը կազմէ «Յոնիոյ» մայրուղիին (A5) եւ Եւրոպական թիւ 55 մայրուղիին (E55)։
Քաղաքին աշխարհածանօթ «բարեկենդանը»՝ կոչուած Փաթրինօ Քարնավալի Πατρινό καρναβάλι Եւրոպայի ամենանշանաւորներէն է։
Ծննդավայրն է Յունաստանի քաղաքական կեանքն մէջ մեծ դեր խաղցած քաղաքագէտներու՝ նախագահներ, վարչապետներ եւ այլն․ օրինակ՝ Փափանտրէու ընտանիքը (երեք վարչապետներ), Տիմիթրիս Ղունարիս, Փանայոթիս Քանելաոփուլոս եւ շատ ուրիշներ, ինչպէս նաեւ Յունաստանի նախկին Նախագահ՝ Գոսթիս Սթեֆանոփուլոս։
Անուանում
Ըստ առասպելին, Փաթրա անունը առաջացած է Փաթրէա առասպելային բնակիչէ մը, որուն արմատները Սփարդիէն (կամ՝ Սպարտա) են։ Ան Յոնիացիներուն կը վռնտէ, կը միացնէ նախապատմական քաղաքային շրջանները, նոր վայրին տալով Փաթրէ անունը (Փաթրէա անունին յոգնակին)։
Քաղաքին Դիրքը
Փաթրա նաւահանգիստ քաղաքը, Պելոպոնեսի հիւսիս արեւմուտքը կը գտնուի։ Կը տարածուի Փանախայիքօ լերան Παναχαϊκό - Panachaiko արեւմուտքի կողմէն մինչեւ Փաթրայի Ծոցի ափերուն։
Քաղաքը երկու մասերու կը բաժնուի՝ Վերին (Անօ Փոլի) եւ Վարին (Քաթօ Փոլի) քաղաք, որոնք իրարու կը միանան աստիճաններով․ շրջանի բնական աշխարհագրութեան եւ մարդու բնակութեան տիպարին միջգործողութիւնն է։ Վարին քաղաքը ԺԹ. դարուն գլխաւոր քաղաքն է եւ նաւահանգիստը ու կը տարածուի Ղլաւքոս եւ Հարատրոս գետերուն միջեւ։ Իսկ Վերին քաղաքը, հնադարեան քաղաքամասերու շրջանն է եւ կը տարածուի բերդին եւ Փանախայիքօ լերան արեւմտեան ստորոտին միջեւ։
Կենսաբազմազանութիւն
Փաթրային հիւսիսը կը գտնուի Աղիային Αγυιά ծովեզերիայ Ճահիճը․ փոքր տարածքով ջրային կենսաբանահամակարգ։ Յատկանշական է անոր պահպանումը քաղաքային խիտ բնակչութեամբ շրջանի մը կեդրոնին մէջ, որուն կլիման չոր է։ Սակայն հոն ապաստան կը գտնեն թռչուններու 90-է աւելի տեսակ։
Երկրաշարժներ
Երկրաշարժային ցնցումները յաճախակի եւ ուժգին են։ Պելոպոնեսի հիւսիսային գօտին Փաթրայի եւ Կորնթոսի Ծոցերը ու Ռիօ-Անթիրիօ նեղուցը ներառեալ արեւմուտքէն մինչեւ արեւելք՝ Կորնթոս, նախապատմական շրջաններէն ենթակայ է զօրաւոր երկրաշարժներու։ Այս երկրաշարժները մեծ վնասներ պատճառած են ու կը շարունակեն պատճառել․ վերջին օրինակներէն՝ Յունիս 2008 6,5 Ռիխթըր չափանիշով ցնցումը( 7,1 ըստ Իտալիոյ երկրա-ուժական հիմնարկին), կամ՝ 1993-ի 5,0 ուժգնութեամբ երկրաշարժը եւ կամ՝ 1995 թուականի Փաթրայէն դէպի արեւելք (մօտ 39,2 քլ հեռաւորութիւն) էյիօ ծովեզերիայ քաղաքին 6,1-6,2 չափանիշի ուժգնութեամբ երկրաշարժը։
Յոնիական Ծովն ու անոր կղզիներն ալ ենթակայ են յաճախակի եւ զօրաւոր երկրաշարժի ցնցումներու։
Հնադարեան շրջանին ամենածանօթ քանդիչ երկրաշարժի օրինակն է Աքայեան (Ախայիքի) Էլիքի Ελίκη քաղաքին (Էյիօ-ին արեւմուտքը) ընկղմիլը Ք․Ա. 373։
Քաղաքին կլիման միջերկրականեան է, մեղմ ձմեռներով եւ տաք ու չոր ամառներով։ Միջին ջերմաստիճանը 18 °C։ Անձրեւները չափաւոր են։
Հին տարիներուն
Պելոպոնեսեան պատերազմին ընթացքին, Ք․Ա․431-404 (տես Յունաստան )յաճախ կողմ կը փոխէ, սակայն վերջաւորութեան յաղթողներուն հետ կը գտնուի։
Հռոմէական շրջան
Ք․Ա․ 146 թուականին, Հռոմէացիները Փաթրան կը գրաւեն։ Օգոստոս կայսրը Ք․Ա. 31 թուականին հասկնալով քաղաքին ռազմական եւ առեւտրական դիրքին կարեւորութիւնը, զայն կը բնակեցնէ վեթերան հռոմէացիներէ եւ քաղաքին կը մենաշնորհէ բացառիկ իրաւունքներ։ Այսպէս Փաթրան առեւտրական կապեր կը մշակէ հարաւային Իտալիոյ Պրինտիզի Brindisi (հին անունը՝ Brundisium), իր ուրոյն դրամը կը դպէ եւ կը դառնայ հարուստ եւ հանրածանօթ քաղաք․ քաղաքին մէջ գտնուած ու պահպանուած են հռոմէական այս հետքերը։
Բիւզանդական կայսրութեան շրջան
Երբ Կոստանտնուպոլիսը Հռոմէական արեւելեան կայսրութեան մայրաքաղաքը (330) կը դառնայ եւ հետագային՝ Բիւզանդական Կայսրութեան, Փաթրա աստիճանաբար կը կորսնցնէ իր համբաւն ու հմայքը։ Քաղաքը շարունակաբար կը պաշարուի Սլաւերէն, Աւարներէն, Կոթերէն եւ ի վերջոյ 1204 թուականին Փաթրան կը գրաւեն խաչակիրները։ Քաղաքը մօտաւորապէս երեք դար կը մնայ լատիններուն ձեռքը՝ Աքայեան լատին իշխանութիւն, Frankish Principality of Achaea, (Պելոպոնեսի հիւսիս արեւմտեան շրջան)։
Բիւզանդացիները կը վերագրաւեն քաղաքը եւ բերդը 1429 եւ 1430, սակայն 1458 թուականին Օսմանցիները զայն կը գրաւեն։
Օսմանեան գերիշխանութեան տակ
1453 թուականին Կոստանտնուպոլսոյ անկումէն ետք Մորիասը (Պելոպոնեսը) Բիւզանդական կայսրութեան միակ մնացորդն է, որ կը դիմադրէ Օսմանեան Կայսրութեան։ 1466, 1532 թուականներուն թուրքերուն դէմ ապստամբութիւններ տեղի կ՛ունենան։ Իսկ 1571-ին Նաֆփաքթոյին ծովամարտէն ետք, ապստամբութիւնները կը տարածուին Պելոպոնեսի եւ կեդրոնական Յունաստանի շրջաններուն մէջ ալ։ Թուրքերը կը հակադարձեն կոտորածներով։
17-րդ դարուն Օսմանեան Կայսրութեան յարձակումներուն պատճառներով, Բիւզանդական կայսրութիւնը Յունաստանի տարածքին վրայ կը սահմանափակուի Պելոպոնեսի (կամ՝ Մորիաս) շրջանին մէջ «Մորիասի Բռնապետութիւն» կոչուած (Despotate of the Morea) իշխանութեամբ։
Յունաստանի Ապստամբութեան շրջան
1821, Մարտ 25-ին Փաթրայի մէջ կը յայտարարուի Յունաստանի Ապստամբութիւնը Օսմանեան տիրապետութեան դէմ․ ապստամբութեան գլուխը անցած է Փալէոն Փաթրոն Երմանոս Գ․ հոգեւորականը Δεσπότη Παλαιών Πατρών Γερμανό (Γ΄)․
1828 թուականին, ֆրանսական բանակին սպարապետ Նիքոլա Ժոզէֆ Մէզոն Nicolas Joseph Maison Փաթրան կը գրաւէ, քաղաքէն դուրս վռնտելով թուրք-եգիպտական պահակագունդը եւ Փաթրան կը յանձնէ Յունաստանի նորաստեղծ պետութեան։ Քաղաքը սակայն, ապստամբութեան շրջանին գրեթէ ամբողջովին կը քանդուի եւ կը վերաշինուի Իոաննիս Քափոտիսթրիային (Յունաստանի նորաստեղծ պետութեան առաջին կառավարիչ) կողմէն։
Ժամանակակից շրջան
Բ․ Համաշխարհային պատերազմին ընթացքին, 1941 թուականին կը գրաւուի գերմանացիներուն կողմէն։ Անոնք քաղաքին գերիշխանութիւնը իրենց զինակից իտալացիներուն կը յանձնեն (1943)։
1950 եւ 1960 տարիներուն, ճարտարարուեստը եւ ծովային երթեւեկութիւնը կը զարգանայ։ Փաթրա Յունաստանի արեւմուտքի դուռը կը դառնայ։
Այժմ Փաթրան ժամանակակից արդի քաղաք մըն է եւ անոր նաւահանգիստը Յունաստանի երկրորդն է եւ գլխաւոր ելքը դէպի Եւրոպա։ Կեանքը կ՛եռայ Փաթրա քաղաքին մէջ, նա մանաւանդ շնորհիւ իր համալսարաններուն։ Յունաստանի ամէն կողմերէն ուսանողներ ժամանակաւոր կը հաստատուին քաղաքը մինչեւ իրենց ուսման շրջանը բոլորեն։
Համալսարաններուն ընձեռած ընկերային աշխուժ կեանքին զուգահեռ, ամէն տարի կը կատարուին՝ զանազան փառատօներ, Փաթրային Բարեկենդանը՝ (Փաթրինօ Քարնավալի) Πατρινό καρναβάλι եւ շատ ուրիշ։
Հրապարակներ եւ պուրակներ
Փաթրա քաղաքը ունի բազմաթիւ հրապարակներ եւ պուրակներ․ նշենք ամենածանօթները․-
Ցամաքային փոխադրամիջոցներ
Փաթրան փոխադրամիջոներու խաչմերուկ մըն է, ուր իրարու կը միանան Յունաստանի շրջանները կապող երեք գլխաւոր մայրուղիները։
Փաթրան ունի խիտ, ընդարձակ, իրարու հաղորդակցող լայնածաւալ հանրային փոխադրամիջոցներ․ հանրակառքային՝ autobus, երկաթագծային պարզ եւ քաղաքային արագընթաց՝ προαστιακός։ Նաեւ՝ թաքսի taxis։ Ասոնք կապուած են նաւային եւ օդային փոխադրամիջոցներուն։
Քաղաքին արեւելեան կողմը կը գտնուի Օլիմպիա մայրուղին․ կը կապէ Փաթրան Աթէնքին, Կորնթոսին եւ Պեղոպոնեզի հիւսիսային քաղաքներուն հետ։ Քաղաքին հիւսիս արեւմուտքը կը գտնուի Ռիօ-Անթիրիօ կամուրջը եւ Յոնիա մայրուղին․ Փաթրան կը կապեն Կեդրոնական Յունաստանին եւ Իփիրոսին (Յունաստանի հիւսիս արեւմտեան շրջան)։
Քաղաքին հարաւը՝ Ազգային մայրուղին․ Փաթրան կը կապէ Պելոպոնեսի կեդրոնական եւ հարաւային շրջաններուն։
Նաւային փոխադրամիջոցներ
Եւրոպայի առեւտուրի դուռն է, յատկապէս արեւմտեան կեդրոնական Պալքանեան երկիրներու միջեւ տեղի ունեցած բախումներու ընթացքին ու ատկէ ետք ա՛լ աւելի կ՛ամրապնդէ իր դիրքը (Պոզնիոյ պատերազմ 1992-1995 եւ Խրուաթիօ (Քրուաթիա) պատերազմ 1991-1995)։ Կորնթոսի Ջրանցքն ալ, բախտորոշ դեր կը խաղայ այս ուղղութեամբ։
Օդային փոխադրամիջոց
Փաթրան Եւրոպական երկիրներուն հետ կապուած է Արաքսօ օդակայանով, քաղաքին կեդրոնէն 40քլ․ հեռու։
Փաթրայի հայերը
Փոքր Ասիոյ աղետէն ետք, յոյն գաղթականներուն հետ, հայեր ալ Փաթրայի նաւահանգիստը կը հասնին եւ քաղաքը կը հաստատուին։ Տե՛ս բուն արձանագրութիւն՝ Փաթրայի հայերը
Տես նաեւ
Ռիօ-Անդիռիօ կամուրջ
Փաթրայի հայերը
Փաթրայի Ծոցը
Կորնթոս
Սելանիկի հայկական գաղութը
Փիրէա
Քոքինիոյ հայկական գաղութը
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի նաւահանգիստներ Ստորոգութիւն:Եւրոպայի նաւահանգիստներ
Սիմոն Գոյունեան
Սիմոն Գոյունեան (Խարբերդ, Խարբերդի նահանգ - 1915, Մուշ), հայ դեղագործ։
Ծնած է Խարբերդի նահանգի կեդրոն՝ Խարբերդ քաղաքն մէջ։ Ստացած է դեղագործական կրթութիւն եւ աշխատած է որպէս դեղագործ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1914 թուականին, զոօրակոչուած է Օսմանեան զօրաբանակ ու ծառայած՝ որպէս զինուորական դեղագործ։ Սպաննուած է 1915 թուականին Մուշ քաղաքի Խոփ (Քոբ) լեռան վրայ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Խարբերդ ծնածներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր Ստորոգութիւն:Մուշ մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Պղատոն
Պղատոն (Πλάτων արտասանուած՝ Պլատոն, Ք. ա. 427 – 347 ), Դասական շրջանի Աթէնացի փիլիսոփայ։
Պղատոն կը նկատուի գլխաւոր դէմքը Յունական դասական եւ Արեւմտեան փիլիսոփայութեան մէջ, իր ուսուցիչ Սոկրատի եւ ամէնէն յայտնի աշակերտը Արիստոտէլ ի հետ միասին։ Պղատոնի փիլիսոփայութիւնը մեծ ազդեցութիւն ունի նաեւ արեւմտեան կրօնքի եւ հոգեւորականութեան վրայ, ազդեցութիւն ունենալով Օգոստինոս Երանելիի, հետեւաբար Քրիստոնէութեան վրայ։
Պղատնոնի առաջին գլխաւոր ներդրումը քաղաքական տեսաբանութեան մէջ կը նկատուի «Հանրապետութիւն» գործը։ Այստեղ Պղատոն կ՚արծարծէ արդարութիւնը, հարցականի տակ կը դնէ արդարութեան աւանդական ըմբռնումները։ Արդարութեան շուրջ զրոյցը կը բերէ քննարկելու պետութիւններու բնոյթները եւ անոնց յարաբերութեան անհատ քաղաքացիներուն հետ, դասակարգերուն, օրէնքներուն, եւ այլն։
Գեղարքունիքի մարզ
Գեղարքունիք, Հայաստանի Հանրապետութեան մարզ, Հայաստանի արեւելքը։ Սահմանակից է հիւսիսէն՝ Տաւուշի մարզին, արեւմուտքէն՝ Կոտայքի մարզին եւ Արարատ մարզին, հարաւէն՝ Վայոց ձորի մարզին, արեւելքէն՝ Ազրպէյճանի, Գետաբեկ, Դաշքեսանի եւ Թովուզի շրջաններուն, հարաւ-արեւելքէն՝ Արցախի Հանրապետութեան եւ Շահումեանի շրջան ին: տարածքով երկիրին ամենամեծ մարզն է, որու մարզկեդրոնն է Գաւառ քաղաքը: Մարզին մէջ կը գտնուի Հայկական լեռնաշխարհի երեք մեծագոյն լիճերէն մէկը՝ Սեւանայ լիճը:
Աշխարհագրութիւն
Մարզը այնքան մեծ է, որ անոր մէջ կրնան տեղաւորուիլ Արարատի մարզը, Արմաւիրի մարզը եւ Կոտայք ի մարզը։ Ամբողջ տարածքին շուրջ 1/4-ը ծածկած է Սեւանայ լիճը։ Գլխաւոր ճամբաներն են՝ Ճամբարակ-Բերդ ը, Մարտունի (Գեղարքունիքի մարզ)-Եղէգնաձոր եւ Երեւան- Սեւան քաղաք- Սոթք (Գեղարքունիքի մարզ) երկաթուղին։
Գեղարքունիքի մարզին մէջ կարելի է հանդիպիլ նախաուրարտական եւ ուրարտական ժամանակաշրջաններու բերդերու, ամրոցներու, բնակավայրերու, հնավայրերու հետքերու եւ սեպագիր արձանագրութիւններու: Լիճիէն հեռու տարածքներու վրայ յայտնաբերուած են մինչեւ հինգհազարամեայ դամբարաններ: Սեւանայ լիճին ջուրերէն ազատ մնացած տարածքին (16 քառ.մ) անտառապատ է, Ձկնագետի հովիտին մէջ պահպանուած են անտառներու մնացորդներ, Սեւանի լեռնաշղթային արեւմտեան լանջերուն՝ կաղնուտներ: Անտառածածկ է Արտանիշի թերակղզին: Ափամերձ գօտիին մէջ, լիճին բնապահպանութեան նպատակով 1898-3597 մ. բարձրութեան վրայ, 1978-ին հիմնուած է «Սեւան» ազգային պարկը (տարածքը՝ 4850 քառ.մ), ստեղծուած են Արտանիշի, Նորատուսի, Լիճքի եւ Կարճաղբիւրի արգելավայրերը: Հոս պահպանուած են նաեւ բոյսերու 1600 եւ անասուններու 330 տարատեսակներ:
Գրիգոր Թաթարեան
Գրիգոր Թաթարեան (մօտ 1888, Սեբաստիա - 1915), հայ դեղագործ։
Ծնած է մօտ 1888 թուականին, Սեբաստիոյ նահանգի կեդրոն՝ Սեբաստիա քաղաքին մէջ։ 1913 թուականին աւարտած է Կ. Պոլ­սոյ Օսմանեան դեղագործական վարժարանը։ Սեբաստիոյ «Գրաթ­լեան» դեղատան, ապա՝ Սեբաստիոյ Ազգային հիւանդանոցին մէջ աշխատած է որպէս դեղագործ։ Նահատակուած է 1915 թուականին, Սեբաստիոյ մօտակայքը՝ 27 տարեկան հասակին։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Միքիս Թէոտորաքիս
Միքիս Թէոտորաքիս (Μίκης (Μιχαήλ) Θεοδωράκης, )․ միջազգային համբաւի արժանացած, դափնեկիր՝ «Լենին Խաղաղութեան մրցանակ» եւ «Բրիտանական Ժապաւէնի Ակատեմիոյ Մրցանակներ» (BAFTA) պարգեւներու արժանացած նշանաւոր յոյն բանահիւս, յօրինող, երգահան, խմբավար եւ քաղաքագէտ (եղած է նախարար եւ չորս անգամ Յունաստանի խորհրդարանի անդամ ընտրուած է)։ Յօրինած է բազմաթիւ գործեր, որոնցմէ ամենայայտնին «Սիրթաքի Զորպաս»ն է συρτάκι  Ζορμπάς -Syrtaki dance,  որուն եղանակը յենուած է կրետական աւանդական երաժշտութեան։
Զբաղած է երաժշտութեան բոլոր տեսակներով՝ յունական եւ դասական․ դաշնագրութիւն, մաղթանուագներ, թատերապարեր, օփերաներ եւ սենեակի երաժշտութիւն։
Անոր յօրինումները մեկնաբանած են աշխարահռչակ արուեստագէտներ, ինչպէս օրինակ՝ Պիթլս The Beatles (կը մեկնաբանեն «Երբ երազս յիշես» Αν θυμηθείς το όνειρο μου երգը, «The Honeymoon Song» պիտակին տակ ), Շըրլի Պասի Shirley Bassey, Ճոան Պաեզ Joan Báez, Էտիթ Փիաֆ եւ Ալ Պանօ։  Յօրինած է նաեւ ծանօթ ժապաւէններու երաժշտութիւնը․ «Ֆետրա»  Φαίδρα (1962, բեմադրիչ Ժիւլ Տասեն), « Ալեքսիս Զորպաս » Αλέξης Ζορμπάς կամ Zorba the Greek (1964 , բեմադրիչ Միխալիս Քաքոյեանիս), «Ζ» (1969 , բեմադրիչ Քոսթաս Ղաւրաս եւ գլխաւոր դերակատարներ՝ Իվ Մոնթան Yves Montand, Իրինի Փափա Ειρήνη Παππά, Ժան Լուի Թրենթինիան Jean-Louis Trintignant  եւ Ժաք Փերան Jacques Perrin) եւ «Սերփիքօ» Serpico (1973) ։  Մշակած է բազմաթիւ բանաստեղծութիւններու նուագակցութիւնը, ինչպէս օրինակ «Նոպելի Գրականութեան Մրցանակ»ի դափնեկիրներ՝ Օտիսէաս Էլիթիսի («Աքսիոն Էսթի») եւ Ղիորղոս Սեֆերիսի («Էփիֆանիա») գործերը։
Թէոտորաքիս եղած է երեք անգամ «Բրիտանական Ժապաւէնի Ակատեմիոյ Մրցանակներ»ու (BAFTA) թեկնածու բնագիր երաժշտութեան համար։ Առաջին թեկնածութեան ստացած է մրցանակը՝ «Ζ» (1970) ժապաւէնի երգակցութեան համար, իսկ մնացեալ երկու թեկնածութիւններն են՝ 1974-ին «État de Siège» (բեմադրիչ Քոսթաս Ղաւրաս եւ գլխաւոր դերակատարներ Իվ Մոնթան Yves Montand եւ Րենաթօ Սալվաթորի Renato Salvatori) եւ 1975-ին «Serpico» (գլխաւոր դերակատարն է Ալ Փաչինօ Al Pacino)։ Առաջարկուած է նաեւ  Կրեմի Երաժշտական Մրցանակին համար, յաջորդաբար 1966-ին եւ 1975-ին «Zorba the Greek» (յենուած է Նիքոս Քազանծաքիսին «Ալեքսիս Զորպասին կեանքը» գիրքին եւ դերակատարներն են Անթոնի Քուին, Ալան Պէյթս, Իրինի Փափա) եւ «Serpico»  ժապաւէններուն երաժշտութեան համար։
Իր ամենանշանաւոր գործերը կը նկատուին բանաստեղծութիւններու երաժշտաւորումը։ Ան, օգտագործած է յոյն եւ օտար մրցանակիր բանաստեղծներու տողեր, ինչպէս օրինակ․ Եանիս Րիցոս՝ «Լենին Խաղաղութեան մրցանակ» (1976),  Եորղոս Սեֆերիս՝ « Նոպել » (1963),  Փապլօ Ներուտա՝ «Նոպել» (1971), Օտիսէաս Էլիթիս՝ «Նոպել» (1979)։   2000-ին Միքիս Թէոտորաքիս առաջարկուած է «Նոպել Խաղաղութեան մրցանակ»ին համար։
Առաջին տարիները
Միքիս Թէոտորաքիս ծնած է 29 Յուլիս 1925-ին, Խիոս։ Ծնողքը իրարու կը ծանօթանան Փոքր Ասիա, նախկան Փոքր Ասիոյ աղէտը․ հայրն է Ղիորղի Թէոտորաքիս,  ծագումով Կրետացի, իսկ մայրը՝ Ասփասիա Փուլաքի, յոյն Փոքր Ասիոյ Չեշմէ քաղաքէն։
Հօրը գործին պատճառով՝ բարձրագոյն պետական պաշտօնեայ, կեանքին առաջին տարիները Թէոտորաքիս կ՛ անցընէ Յունաստանի գաւառներուն քաղաքներուն մէջ․ Միթիլինի (Լեսվոս կղզի), Եանենա (հիւսիս-արեւմտեան Յունաստան), Արղոսթոլի (Քեֆալոնիա), Փիրղօ Իլիաս (հիւսիս-արեւմտեան Պեղոպոնեզ), Փաթրա եւ Թրիփոլի (Արքատիա, Պեղոպոնեզ)։
Հազիւ 17 տարեկան (1942), Թրիփոլի, Թէոտորաքիս իր առաջին համերգը կ՛ ունենայ։ Կը ներկայացնէ իր «Քասիանի» գործը եւ մաս կը կազմէ գերմանացի նուաճողներուն դէմ յունական դիմադրութեան։  25 Մարտ 1945-ին, գերմանացիներուն դէմ կազմակերպուած մեծ բողոքի ցոյցին ընթացքին, առաջին անգամ ըլլալով կը ձերբակալուի եւ բանտին մէջ չարչարանքներու կ՛ ենթարկուի։  Կը յաջողի Աթէնք փախչիլ, ուր կ՛ անդամագրուի «ԷԼԱՍ»ին (ΕΛΑΣ)՝ «Յունական Ժողովրդային Ազատագրական Բանակ», ուր կը ծանօթանայ եւ կը բարեկամանայ Մանոս Խածիտաքիսին։
Միաժամանակ «Դեկտեմբերեան բախումներ»ուն ընթացքին (ΕΑΜ-ΕΛΑΣ եւ բրիտանական–յունական՝ կառավարական, կողմերուն միջեւ բախումներ) կը կռուի կառավարական եւ բրիտականական ուժերուն կողքին։ Նոյն ժամանակամիջոցին, կ՛ ուսանի Աթէնքի Երաժշտանոցին մէջ․ ուսուցիչն է՝ Ֆիլոքթիթիս Իքոնոմիտիս Φιλοκτήτης Οικονομίδης։
Դեկտեմբերեան բախումներէն ետք, ոստիկանութիւնը զայն կը հալածէ։ Թէոտորաքիս Աթէնք կը պահուըտի, սակայն կը ձերբակալուի 1947-ին զանգուածային կալանաւորումներուն ընթացքին եւ Իքարիա կղզին կ՛ աքսորուի։
1947-ի վերջերուն, Թեմիսթոքլիս Սոֆուլիսի վարչապետութեան ընթացքին ընդհանուր ներում կը շնորհուի։ Թէոտորաքիս կը մասնակցի «Աթէնքի Զինուորական Բանակ»ի զինական խումբերուն եւ ապօրինութեան կ՛ անցնի։   Թոքատարապէ բռնուած, հօրը տունը կ՛ապաստանի, սակայն կը ձերբակալուի ու կրկին կ՛ աքսորուի․ հոն կը գրէ «Եղերգութիւն եւ ողբ Վասիլիս Զանոյին համար» Ελεγείο και θρήνος στον Βασίλη Ζάννο, ի յիշատակ Վասիլիս Զանօ երիտասարդին որ կը գնդակահարուի 1948-ին ։  Ապա, կը ղրկուի Մաքրոնիսօ կղզիին բանակատեղին, ուր կը չարչարուի մինչեւ ջլատուի։
18 Ապրիլ 1949-ին, ըստ կարգ մը աղբիւրներու, ան զղջում կը յայտնէ․ ինք մինչեւ կեանքին վերջը չ՛ընդունիր թէ նման արարք մը ըրած է։ Շնորհիւ հօրը եւ հօրեղբօր միջամտութիւններուն, իբրեւ անդամալոյծ ազատ կ՛ արձակուի։
Ուսման տարիներ
1949-ին ընտանիքը զայն Խանիա (Կրետէ) կը ղրկէ, որպէսզի բուժուի։ 1950-ին Աթէնք կը վերադառնայ եւ դաշնակաւորութեան (αρμονία) վկայանը ձեռքբերելով Աթէնքի Երաժշտանոցը կ՛ աւարտէ։  1950-ին երբ Յունաստանի զինեալ ուժերուն մէջ իր զինուորական ծառայութիւնը կը կատարէր,  չդիմանալով իր անձին հանդէպ եղած գրգռութիւններուն, կը փորձէ անյաջող ինքնասպանութիւն մը։
1954-ին պետական կրթաթոշակին շնորհիւ կ՛ արձանագրուի Փարիզի Երաժշտանոցը։ Կ՛ ուսանի երաժշտութեան ուսումնասիրութիւն եւ նուագախումբի խմբավարութիւն։  Ուսուցիչներն են՝ Օլիվիէ Մեսեան եւ Օժեն Պիկօ։  Փարիզ, Լուտմիլա Չերինային թատերապարերուն, Սթութկարթի Stuttgart թատերապարախումբին եւ շարժապատկերի համար երաժշտութիւն կը յօրինէ։
1957-ին, «Suite No 1 դաշնակի եւ նուագախումբի» երգակցութիւնը, «Greek Carnival», «Le Feu aux Poudres», «Les Amants de Teruel» ներկայացումներու Թէոտորաքիսին թատերապարերը միջազգային ծափողջիւնով կը դիմաւորուին։  Մոսկուայի Փառատօնին «Ոսկեայ Մետալ» մրցանակին կ՛ արժանանայ․ մրցանակը կը ստանայ ձեռամբ՝ Տմիթրի Սոսթանքովիչի Dmitri Shostakovich։  Միաժամանակ կը յօրինէ համերգային եւ սենեակի երաժշտութեան բազմաթիւ գործեր, ինչպէս օրինակ՝ «Անթիղոնի» թատերապարը (Լոնտոնի «Թագաւորական Օփերա» ROH), իսկ «Ill Met by Moonlight», «Faces in the Dark» եւ «Luna de Miel» ժապաւէններու իր յօրինած երգակցութիւններով միջազգային ճանաչում կը ստանայ։  «Luna de Miel» (Մեղրալուսին) երաժշտութիւնը, որ յենուած է Նիքոս Կացոսի բանաստեղծութեան վրայ, կ՛իւրացնէ ՊիթլսThe Beatles ռոք խումբը՝ «Honeymoon» պիտակով (յունարէնը)՝ ։
Վերադարձը Յունաստան
1960-ին, Յունաստան կը վերադառնայ։ Նոյն տարուան Սեպտեմբերին կը ձայնագրուի «Էփիթաֆիոս» Επιτάφιος գործը․ բանաստեղծութեան հեղինակն է Եանիս Րիցոս։  Թէոտորաքիսի այս յօրինումը յունական երաժշտութեան նոր ճամբաներ կը բանայ․ կը միաւորէ ժամանակակից յունական բանաստեղծութիւնը այդ օրերու ժողովրդային երաժշտութեան հետ։  «Էփիթաֆիոս» առաջին անգամ կը ձայնագրուի 1958-ին․ կ՛ երգէ Նանա Մուսխուրի, Մանոս Խածիտաքիսի նուագագրութեամբ եւ խմբավարութեամբ։
Նոյն տարին, Թէոտորաքիս կ՛ աւարտէ Օտիսէաս Էլիթիսի «Άξιον Εστί» բանաստեղծութեան նուագագրումը։ Այս մասին ան իր «Երաժշտութիւն հանրութեան համար» գիրքին մէջ, ի միջի այլոց կը գրէ․-«Այսույանդերձ չաճապարեցի գործս հանրութեան ներկայացնելու, որովհետեւ կը զգայի թէ յոյն հասարակութիւնը դեռ հասուն չէր ընդունելու նման գործ, այդ պատճառով հրապարակեցի 1964-ի վերջերուն։» («Εν τούτοις δεν βιάστηκα να το παρουσιάσω, γιατί διαισθανόμουνα ότι το ελληνικό κοινό δεν ήταν ακόμη ώριμο για να το δεχτεί. Η πρώτη εκτέλεσή του έγινε στα τέλη του 1964»)։
1960-ին, Եորղոս Սեֆերիսի «Էփիֆանիա» Επιφάνεια բանաստեղծութիւնը կը նուագագրէ։ Կը յօրինէ տասնեակէ աւելի երգերու շարք մը․ յունական հասարակութեան մէջ անոնց արձագանգը բացառիկ է։
1963-ին, լրագրող Լամպրաքիսի ահաբեկումէն անմիջապէս ետք, կը հիմնուի «Լամպրաքի Երիտասարդական Միութիւն»ը ու Թէոտորաքիս անոր առաջին նախագահը կ՛ընտրուի (առաջին օրերէն իսկ, կ՛ անդամագրուին 50 000 հոգի)։ Նոյն ժամանակին, Յունաստանի ընտրութիւններուն «Ժողովրդավար Ձախակոմեան Միութիւն» Ε.Δ.Α. կուսակցութեան երեսփոխայ կ՛ընտրուի։
Բռնապետութեան տարիներ
21 Ապրիլ 1967-ին, երբ Յունաստանի մէջ զինուորական յեղաշրջման իբրեւ արդիւնք բռնատիրական վարչակարգ կը հաստատուի, Թէոտորաքիս ապօրինութեան կ՛ անցնի։ Ան բռնատիրութեան դէմ առաջին կոչը կ՛ ուղղէ 23 Ապրիլ 1967-ին։  Մայիս 1967-ին ուրիշներու հետ առաջին դիմադրական կազմակերպութիւնը՝ «Հայրենասիրական Հակաբռնատիրական Ճակատ» ΠΑΜ  կը հիմնէ ու անոր նախագահը կ՛ընտրուի։ Օգոստոս 1967, Միքիս Թէոտորաքիս կը ձերբակալուի ու կը բանտարկուի․ մեկուսացում, մեծ սովի գործադուլ, բանտէն արձակում եւ տան մէջ մեկուսացում։  Կը յաջորդեն ընտանիքին հետ աքսորումը Արքատիա նահանգին Զաթունա շրջանը եւ ապա իր բանտարկումը Օրոփոյի բանակավայրը։  Իր գործերուն մէկ մասը կը յաջողի զանազան ձեւերով արտասահման ղրկել, ուր կը մեկնաբանուին Մելինա Մերքուրիին եւ Մարիա Ֆարանտուրիին կողմէ։  Օրոփոյի բանակավայրին մէջ Թէոտորաքիսին առողջութիւն կը վատթարանայ։  Արտասահմանի մէջ ի նպաստ անոր բողոքի ձայները կը բազմանան։  Անձնաւորութիւններ, ինչպէս օրինակ Սոստաքովիչ, Արթուր Միլըր, Լորենս Օլիվիէ, Իվ Մոնթան եւ շատ ուրիշներ յանձնախումբեր կազմելով անոր ազատագրումը կը պահանջեն։  Ապրիլ 1970-ին, ազատ կ՛ արձակուի ու Փարիզ կը հասնի։  Արտասահմանէն անգամ մը եւս կոչ կ՛ուղղէ բռնատիրութեան անկումին մասին եւ Յունաստանի մէջ ժողովրդավար կարգերուն վերահաստատման համար։
1972-ին, Իսրայէլ կ՛ այցելէ ու համերգներու շարք մը կու տայ։ Կը տեսակցի Եասեր Արաֆաթին հետ, որուն կը փոխանցէ Իսրայէլի կառավարութեան առաջարկը երկողմանի երկխօսութիւն սկսելու համար։
Վարչակարգի փոփոխութիւն
Բռնատէր վարչակարգին անկումով, Թէոտորաքիս Յունաստան կը վերադառնայ։
1976-ին կը հիմնէ «Խաղաղութեան Մշակոյթը» Πολιτισμός της Ειρήνης շարժումը։
1981-ին Յունաստան կ՛ այցելէ Եասեր Արաֆաթը։ Իր Յունաստան կեցութեան ընթացքին կը հանդիպի Թէոտորաքիսին եւ իրմէ կը խնդրէ յօրինել Պաղեստինի ոգերգը։
Թէոտորաքիս, Յունաստանի մէջ եւ արտասահման բազմաթիւ համերգներ կու տայ։ Միաժամանակ․ Յունաստանի Խորհրդարանի երեսփոխայ կ՛ ընտրուի՝ 1981-1986 եւ 1989-1992, ինչպէս նաեւ «Պետական Նախարար»ի պաշտօնը կը վարէ (1990-1992)։  1986-ին կը ստեղծուին յունաթրքական բարեկամութեան յանձնախումբեր։   Թէոտորաքիս կ՛ ընդառաջէ այս նախաձեռնութիւններուն եւ Թուրքիա համերգներու շարք մը կու տայ։  Նոյն տարին, Չերնոպիլի աթոմայականի աղէտէն ետք, աթոմական ուժանիւթին դէմ կը պայքարի համերգներու շարք մը կազմակերպելով Եւրոպայի տարածքին։
1988-ին, Թէոտորաքիսի նախաձեռնութեամբ, Արեւմտեան Գերմանիոյ մէջ՝ Թիպիկեն եւ Գոլոնիա, խաղաղութեան համար երկու համաժողովներ կը կազմակերպուին։ Այդ ժողովներուն կը մասնակցին ծանօթ անձնաւորութիւններ՝ քաղաքագէտներ Օսքար Լաֆոնթեն եւ Եոհանես Րաու, փիլիսոբաներ, գրագէտներ, արուետագէտներ։
1990-ին համերգներու շարք մը կու տայ Եւրոպայի զանազան երկիրներու մէջ, թիւով 36։ Արեւու ներուժին օգտագործման ի նպաստ համերգներ կը կազմակերպէ։  Միաժամանակ «մարդու իրաւունքներ»ուն համար կը պայքարի այցելելով Ալպանիա եւ Թուրքիա։   Իբրեւ նախագահ «Մարդու իրաւունքներու միջազգային յանձնախումբ»ին, Փարիզ, կը պայքարի Թուրքիոյ մէջ բանտարկեալ ընդիմադիր երկու երեսփոխաներու՝ Քութլու եւ Սարկին, ազատ արձակման համար եւ կը յաջողի։ 1993-ին Յունական Պետական Ռատիոկայանի Երաժշտութեան Ընդհանուր Տնօրէնի պաշտօնը կը ստանձնէ։
4 Մայիս 1994-ին Նորվեկիոյ Օսլօ մայրաքաղաքին մէջ մեծ շուքով կը տօնուի Իսրայէլի եւ Պաղեստինցիներուն միջեւ հաշտութեան համաձայնագրին ստորագրումը։ Կազմակերպիչները, նկատի առնելով Թէոտորաքիսին ներդրումը հաշտութեան գործընթացին մէջ, անոր կը շնորհեն ներկայացնել իր երկու գործերը․ «Mauthausen» (դարձած է արդէն Իսրայէլի օրհներգը)՝ որ Մարիա Ֆարանտուրին կը մեկնաբանէ եւ Պաղեստինի օրհներգը ։  Նոյն տարին Թէոտորաքիս կ՛ այցելէ Ալճերիա, Եգիպտոս, Թունուսզ եւ Լիբանան։ 1995-ին եւ 1999-ին յաջորդաբար կը ներկայացնէ երկու օփերաներ՝ «Իլեքթրա» Ηλέκτρα եւ «Անտիղոնի» Αντιγόνη։ Միաժամանակ աշխարհի տարածքին քաղաքական կարեւոր եղելութիւններուն շուրջ իր խօսքը ունի․ յունաթրքական բարեկամութիւն, Եուկոսլաւիոյ ռմբակոծումներ, Օչալանի հարց, Աֆղանիստանի պատերազմ, Իրաքի պատերազմ, եւայլն։ 2002-ին կը ներկայացնէ «Լիսիսթրաթի» Λυσιστράτη օփերան․ խաղաղութեան ձօնուած օրհներգ մը։
Մահը
Միքիս Թէոտորաքիս կը մահանայ 2 Սեպտեմբեր 2021-ին, տան մէջ, 96 տարեկան հասակին։
Մակետոնական հարցին վրայ իր դիրքորոշումը
Հարցը կը վերաբերի Հիւսիսային Մակետոնիոյ Հանրապետութեան անուանակոչումին, նախկան ներկայ անունի համաձայնութեան։
1997-ին Թէոտորաքիս կը յայտարարէ թէ՝ «Անունը այդքան կարեւոր չէ, եթէ երկու ժողովուրդները խաղաղ պիտի ապրին։» 4 Փետրուար 2018, Մակետոնական հարցի հանրահաւաքին ընթացքին (Աթէնքի Սինտաղմայի հրապարակ), ան կը յայտարարէ թէ՝ «Մակետոնիան մէկ է․ էր, է ու պիտի մնայ յունական»։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Անձինք Ստորոգութիւն:Անձնագրեր ըստ երկրի Ստորոգութիւն:Երաժշտա-հասարակական գործիչ Ստորոգութիւն:Քաղաքական գործիչներ ըստ երկրի Ստորոգութիւն:Յոյն երգիչներ Ստորոգութիւն:Յոյն արուեստագէնտեր Ստորոգութիւն:Արուեստագէտներ ըստ ազգութեան Ստորոգութիւն:Յոյն երաժիշտներ Ստորոգութիւն:Յոյն երգահաններ Ստորոգութիւն:Յոյն քաղաքական գործիչներ Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ ըստ իրենց ազգութեան Ստորոգութիւն:Յոյն բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:1925 ծնունդներ Ստորոգութիւն:29 Յուլիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:2021 մահեր Ստորոգութիւն:2 Սեպտեմբերի մահացածներ
Հայաստանի Հանրապետութեան Վարչատարածքային Բաժանում
Հայաստանի Հանրապետութեան վարչատարածքային միաւորներն են մարզերը եւ համայնքները։ Հայաստանի Հանրապետութեան վարչատարածքային միաւորներն են մարզերը եւ համայնքները: Վարչատարածքային բաժանումը, կառավարութեան ներկայացմամբ, կը սահմանուի օրէնքով։
Կառավարութիւնը մարզերուն մէջ իր տարածքային քաղաքականութիւնը կ'իրագործէ մարզպետներու միջոցաւ։ Մարզպետներուն կը նշանակէ կառավարութիւնը։ Մարզպետները կը համակարգեն պետական կառավարման մարմիններու տարածքային ստորաբաժանումներու գործունէութիւնը, բացառութեամբ օրէնքով սահմանուած դէպքերը։
Երեւանի մէջ տարածքային կառավարման առանձնահատկութիւնները կը սահմանուին օրէնքով։
Երեւան
Հայաստանի Հանրապետութեան մայրաքաղաքը Երեւանն է։ Երեւան քաղաքը Հայաստանի վարչատարածքային բաժանման բնակչութեամբ ամենամեծ միաւորն է։ Մայրաքաղաք Երեւանին մէջ կ'իրականացուի տեղական ինքնակառավարում, որուն մարմիններն են Երեւանի աւագանին եւ քաղաքապետը։ Ըստ 1995-ի Հայաստանի սահմանադրութեան, Երեւանի քաղաքապետը կը նշանակուէր վարչապետի ներկայացմամբ նախագահի հրամանագրով, սակայն ըստ սահմանադրութեան 2005 թուականի փոփոխութիւններուն, Երեւան քաղաքի տեղական ինքնակառավարման առանձնահատկութիւնները կը սահմանուին «Երեւան քաղաքի տեղական ինքնակառավարման մասին» օրէնքով։ Համաձայն Հայաստանի Հանրապետութեան գործող Սահմանադրութեան (06.12.2015 թ. փոփոխութիւններով՝ «Երեւանը համայնք է։ Երեւանի տեղական ինքնակառավարման առանձնահատկութիւնները կը սահմանուին օրէնքով»։
Ռաֆ­ֆի Հեր­մոն Արաքս
Ռաֆֆի Հերմոն Արաքս, հայ լրագրող եւ հասարակական գործիչ։
Հայաստանի Հանրապետութեան Վարչատարածքային Բաժանում
Երեւան
Երեւան քաղաքի աւագանին բաղկացած է 65 անդամներէ եւ կ'ընտրուի Երեւան քաղաքի բնակիչներուն կողմէ՝ համամասնական ընտրակարգով։ Երեւանի քաղաքապետ կ'ընտրուի կուսակցութեան մը ընտրական ցուցակին առաջին թեկնածուն, որ ստացած է աւագանիի տեղերուն 40 տոկոսը եւ աւելին։ Եթէ այդպիսի կուսակցութիւն չկայ, ապա քաղաքապետը կ'ընտրուի աւագանիին կողմէ։ Ներկայիս, Երեւանի քաղաքապետն է Տարօն Մարգարեանը (ընտրուած է 15.11.2011 թ.)։
Ռաֆ­ֆի Հեր­մոն Արաքս
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Պոլիս։ Նախնական ուսումը ստացած է տեղւոյն Նոր Դպրոց եւ Էսայեան Վարժարանները։ Ապա յաճախած է Կեդրոնական Վարժարան, ուրկէ աւարտական դասարանին փոխադրուած է Շիշլի Լիսէսի։
Հայաստանի Հանրապետութեան Վարչատարածքային Բաժանում
Երեւան
Երեւանը իր հերթին բաժնուած է 12 վարչական շրջաններու ։ Անոնք են.
Մարզեր
Հայաստանի Հանրապետութեան վարչատարածքային միաւորներն են մարզերը եւ համայնքները: Վարչատարածքային բաժանումը, կառավարութեան ներկայացմամբ, կը սահմանուի օրէնքով ։ Մարզերուն մէջ կ'իրականացուին պետական կառավարում մարզպետին կողմէ։ Ըստ սահմանադրութեան, մարզպետները կը նշանակուին Հայաստանի հանրապետութեան կառավարութեան որոշմամբ։ Կառավարութեան այդ որոշումները կը վաւերացուին Հանրապետութեան նախագահին կողմէ։ Մարզպետները կ'իրականացնեն Հայաստանի կառավարութեան տարածքային քաղաքականութիւնը, կը համակարգեն գործադիր մարմիններու տարածքային ծառայութիւններու գործունէութիւնը, բացառութեամբ օրէնքով նախատեսուած դէպքերուն եւ հաշուետու են կառավարութեան ։
Ռաֆ­ֆի Հեր­մոն Արաքս
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ռաֆֆիի մամուլի աշխատութեան առաջին օրինակները յայտնուած են « Մարմարա » օրաթերթի էջերուն վրայ։ Ան ընկերակցութեամբ իր խումբ մը ընկերներու որոշ ժամանակ «Մարմարա»ի էջերուն վրայ պատրաստած է «Մենք՝ Նոր Սերունդ» խորագրեալ յատուկ էջ մը։
Արաքսի լրագրութեան աշխատանքի մէջ արտակարգօրէն յատուկ երեւոյթ մըն եղած է « Ակօս »ի երկլեզու հրատարակութիւնը։ Մեծ ոգեւորութեամբ ողջունած է այս նախաձեռնութիւնը եւ իսկոյն մաս կազմած «Ակօս»ի անձնակազմին։ Այդ տարիներուն ան իր ուսումը կը շարունակէր Փարիզ եւ նոյն ոգեւորութեամբ կը մասնակցէր, այս անգամ Ֆրանսական երկնակամարին տակ հնչող հայկական նոր արձագանգի մը, որն էր «Ռատիօ Ազգ» նախաձեռնութիւնը։ Հայ կեանքէ ներս իւրաքանչիւր ոստում, իւրաքանչիւր նոր նախաձեռնութիւն հրճուանքի, յուզումի եւ ոգեւորութեան պատճառ մը եղած է իրեն համար եւ չէ կրցած անտարբեր մնալ ։
Հայաստանի Հանրապետութեան Վարչատարածքային Բաժանում
Մարզեր
Ստորեւ՝ մարզպետներուն ցուցակը 2016 թուականի դրութեամբ.
Ռաֆ­ֆի Հեր­մոն Արաքս
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ֆրանսայի մէջ անցուցած տարիներէն վերջ, Ռաֆֆի Հերմոն Արաքս որոշած էր վերադառնալ ծննդավայրը։ Վերահաստատուելով Պոլիս՝ ան այս անգամ սկսած է աշխատակցիլ տեղական զանազան լրատուամիջոցներու՝ մասնաւորապէս առցանց հարթակներու վրայ։ Այստեղ ապրած է իր ծնողներուն՝ բարեյիշատակ բժիշկ Հերմոն Արաքսի եւ ֆրանսերէնի երախտաշատ ուսուցչուհի Ռիթա Արաքսի հետ։ Իսթանպուլի մէջ ապրած տարիներուն, ընտրուած է Կղզեաց փոխ-քաղաքապետ, նախկին քաղաքապետներէն Մուսթաֆա Ֆարսաքօղլուի պաշտօնավարութեան շրջանին ։
Հայաստանի Հանրապետութեան Վարչատարածքային Բաժանում
Մարզեր
Ստորեւ կը ներկայացուի Հայաստանի հանրապետութեան մարզերու ցուցակը՝ աղիւսակի տեսքով։ Ներառուած են տուեալները տարածքի մակերեսի, բնակչութեան թիւի եւ տարաբնակեցման խտութեան՝ 2011 թուականի դրութեամբ։ Մարդահամարի տուեալները վերցուած են Հայաստանի հանրապետութեան պետական վիճակագրական ծառայութեան պաշտօնական կայքէջէն Գեղարքունիք մարզի տարածքի մեջ ներառուած է Սեւանայ լիճի ջրային մակերեսը, որ կը կազմէ 1278 քմ2։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:ՀՀ վարչատարածքային բաժանում
Ռաֆ­ֆի Հեր­մոն Արաքս
Կեանք եւ գործունէութիւն
Իր վերջին աշխատութիւնն է «Արմէնպրէս»ի թրքերէն բաժնի խմբագրութիւնը ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ