cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Խորէն Պալեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է Լիբանան Սփիւռքի բազմամեայ մանկավարժ եւ հասարակական գործիչ Յարութիւն Պալեանի ընտանիքին մէջ։ 1946 թուականին հայրենադարձեր է։ Աւարտեր է Ս.Էջմիածնի հոգեւոր ճեմարանը։ 1955 թուականի դեկտեմբերին Մայր տաճարին մէջ ձեռնադրուեր է սարկաւագ եւ 1961 թուականին Վազգեն Ա Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի ձեռամբ ձեռնադրուեր է կուսակրօն քահանայ։ 1962 թուականին Օշականի մէջ պաշտպաներ է վարդապետական աւարտաճառ եւ ստացեր վարդապետական չորս աստիճաններ։ Սուրբ Էջմիածնի մէջ զբաղեցուցած է պատասխանատու պաշտօններ։
Գործունէութիւն
1965 թուականին թողեր է հոգեւոր ասպարէզը եւ ամուսնացեր հոգեւոր երգերու կատարող Լուսինէ Զաքարեանի հետ։ 1965-1968 թթ. ուսանած է Երեւանի պետական համալսարանի բանասիրական կաճառը, եղեր է հայոց լեզուի պատմութեան ամպիոնի դասախօս, դասաւանդեր լեզուի պատմութիւն եւ գրաբար, 1995-2005 թթ՝ աստուածաբանութեան կաճառի մէջ՝ ծիսագիտութիւն, վարքաբանութիւն։ 15 տարի ղեկավարեր է ԵՊՀ բանասիրութեան կաճառի «Հայ տոհմիկ» երգչախումբը, որ բազմաթիւ ելոյթներով հանդէս եկեր է Հայաստանի տարբեր շրջաններու եւ Արցախի մէջ։
1978-2004 թթ. դասաւանդեր է Սուրբ Էջմիածնի Գէորգեան հոգեւոր ճեմարանին մէջ, ապա Սեւանի Վազգէնեան դպրանոցին մէջ ժամակարգութիւն, տեսական շարականագիտութիւն եւ հայ հոգեւոր երաժշտութիւն առարկաները։ Յիշեալ ծառայութիւնները բարձր գնահատելով՝ Վեհափառ Հայրապետ Տ.Տ. Գարեգին Բ կաթողիկոսը Խորէն Պալեանին շնորհեր է «Սուրբ Ներսէս Շնորհալի» շքանշանը։
Մանկավարժական եւ հասարակական գործունէութեանը զուգահեռ հեղինակեր է երաժշտագիտական, բանասիրական, եկեղեցագիտական բազմաթիւ յօդուածներ։ Ունի նաեւ բազմաթիւ յօդուածներՀայկական սովետական հանրագիտարանին մէջ, Մանկական Քրիստոնէական Հանրագիտարանի համահեղինակներէն է ։ Տարբեր տարիներուն վարած է նաեւ «Զրոյցներ գրաբարի մասին», «Խորհուրդ խորին» եւ այլ հեռուստատեսային հաղորդաշարեր։ 1996-ից 2005 թուականներուն վարած է «Արեւագալ» երաժշտական-հոգեւոր ամենշաբաթեայ հաղորդաշարը։
1993 թուականէն ընդգրկուեր է «Գանձասար» աստուածաբանական կեդրոնի շարականագիտութեան բաժնի խմբագրական կազմին մէջ՝ մասնակցելով հրատարակչական աշխատանքներուն. որու շնորհիւ հրատարակուեր է «Ձայնագրեալ Շարական հոգեւոր երգոց սուրբ եւ ուղղափառ առաքելական Եկեղեցւոյս Հայաստանեայց» գրքի Ա հատորը
Խորէն Պալեանը համահեղինակ է «Դասական գրաբարի հատընտիր» գրքի։ 2005 թուականին լոյս տեսեր է հեղինակային «Ժամակարգութիւն Հայաստանեայց Եկեղեցւոյ» ուսումնական ձեռնարկը։ 1989 թուականէն ամենամեայ համերգ-դասախօսութիւններով, համերգներով հանդէս եկեր է Լոս-Անճըլըս, Հելսինքի։
Խորէն Պալեանը վերջին տարիներուն նաեւ աշխոյժ հասարակական գործունէութիւն ծաւալած էր, անդամ էր «Հայ մտաւորականներու ֆորում» կազմակերպութեան աւագանիին։
Խորէն Պալեանի աճիւնը ամփոփուած է Էջմիածին քաղաքի Սուրբ Գայանէ եկեղեցւոյ բակի գերեզմանատանը։
Աշխատութիւններ
Համահեղինակութիւն
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Էջմիածնի Գէորգեան ճեմարանի սաներ
Վարդաջուր
Վարդաջուր, գեղաբոյր ջուր, ստացուած վարդի թերթիկներէն։ Կը գործածուի անուշահոտերու պատրաստութեան, զանազան անուշեղէններու եւ ճաշերու մէջ։ Ունի նաեւ բժշկական եւ կրօնական գործածութիւն։
Պատմական Անդրադարձ
Հին ժամանակներէն վարդը ունեցած է բժշկական եւ սննդական գործածութիւն, ինչպէս նաեւ եղած է անուշահոտի պատրաստութեան գլխաւոր բաղկացուցիչներէն։ Հին յոյները, հռոմէացիներն ու փիւնիկեցիները մեծ կարեւորութիւն կու տային վարդի պարտէզներու մշակման։
Հակիրճ Տեղեկութիւններ
Վարդաջուրը կը ստացուի վարդի թերթիկներու թորումով․ այս գործառնութիւնը առաջին անգամ զարգացած է Պարսկաստանի մէջ։
Ուտելիք
Վարդաջուրը նրբահոտ ըլլալով, կը գործածուի Պարսկաստանի, Միջին Արեւելքի եւ Միջերկրականի աւազանի արեւելեան շրջաններու խոհանոցներուն մէջ․ անուշեղէններու պատրաստութեան՝ մատոլաթօ, հրուշակի ծաղ, պտղամածնիտ, հանգստապատառ, մահլեպի (կիպրական, պահքի անուշեղէն), նուշի հայս, եւ այլն։ Պարսկաստանի, Հնդկաստանի, ինչպէս նաեւ արաբական երկիրներուն մէջ պաղպաղակի, թէյի, լիմոնի օշարակի եւ կարգ մը կաթնեղէններու բաղկացուցիչ տարրերէն է, իսկ Մալեզիա եւ Սինկափուր վարդաջուրով կաթը կը լուծուի ալքոլով եւ կը վերածուի՝ պանտունկ bandung ըմպելիի։ Անգլիոյ Եորքշայր շրջանին մէջ, վարդաջուրը կը գործածուի ծանօթ եւ սիրուած քըրտ (curd) կաթնեղէնի պատրաստութեան համար։
Վարդի Օշարակ
Վարդի օշարակը կը պատրաստուի վարդաջուրով եւ շաքարով։
Կրօնք
Վարդաջուրը իբրեւ անուշահոտ կը գործածուի մահմետական, հինտուիզմ, քրիստոնէական արեւելեան (եկեղեցիներու) եւ զրադաշտական ծէսերուն։
Վարդաջուրի Փառատօն
Ամէն տարի գարնան, կեդրոնական Կոլապկիր Պարսկաստան կը կատարուի վարդերու փառատօնը․ այցելուներ եւ զբօսաշրջիկներ ձեռքով վարդի ծաղիկներ կը քաղեն եւ վարդաջուրի՝ «կոլապ» golâb (պարսկ․՝ گلاب) պատրաստութեան կը մասնակցին։ Պարսկաստան կ'արտադրէ աշխարհի վարդաջուրի 90%    :
Ամէն տարի Մայիսի սկիզբին, Իրանի Ֆարս եւ միւս նահանգներէն մեծ թիւով զբօսաշրջիկներ կը մասնակցին Մեյմանտի ծաղիկներու եւ վարդերու փառատօնին, որուն ընթացքին կ'այցելեն դամասկեան վարդի այգիներ եւ կը հետեւին ծաղիկները քաղելու ընթացքին, ինչպէս նաեւ կը ծանօթանան այնպիսի աւանդական արարողութիւններու հետ, ինչպէս վարդաջուրի թորումը :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Անուշահոտեր Ստորոգութիւն:Գեղաբոյր ջուրեր
Սուէզ
Սուէզ, քաղաք եւ նաւահանգիստ՝ Եգիպտոսի հիւսիս-արեւմուտքին՝ Կարմիր ծովու ափին, Սուէզի ջրանցքին մօտ։ Սուէզ նահանգին վարչական կեդրոնն է։ 2018-ի տուեալներով, ունի 750,000 բնակչութիւն։ Կարեւոր փոխադրա-առեւտրային կեդրոն է Սուէզի ջրանցքին մօտ։ Երկաթուղիներու, ինքնաշաժներու ճանապարհներու եւ օդային հաղորդակցութիւններու հանգոյց է։ Կան նաւթավերամշակման եւ նաւթաքիմիական ծրագիրներ։ Սուէզի մօտ, Ք.ա. շուրջ 2-րդ հազարամեակին, կառուցուած է Նեղոսը, Կարմիր ծովուն միացնող նաւարկելի ջրանցքը։
Քաղաքային շրջաններ
Քաղաքը բաժնուած է հինգ գլխաւոր թաղամասերու՝
Ալ Արպաին շրջան
Քաղաքին ամէնէն շատ խճողուած շրջանը. հոն կը գտնուին պետական շէնքերուն եւ հանրային հաստատութիւններուն մեծ մասը: Հաստատուած են նաեւ քաղաքին հիմնական միրգերուն եւ բանջարեղէնի շուկաները՝ ինչպէս նաեւ վաճառականական այլ կեդրոններ:
Սուէզի շրջան
Այս շրջանը քաղաքին ամէնէն հարուստ շրջաններէն է: Կառոյցները շատ սուղ են: Շէնքերը ունին աւելի ժամանակակից ճարտարապետական ​​ոճ, քան Էլ Արպաին թաղամասին շէնքերը: Անիկա կը ներառէ նաեւ Port Tawfik-ի հարուստ թաղը, որ Սուէզի ջրանցքին մօտ է: Վերջինիս մէջ կը գտնուին անգլիական ոճով կառոյցներ, որոնք կը վերաբերին անգլիական տիրապետութեան շրջանին: Շրջանը կը ներառէ նաեւ Եգիպտոսի երկու ամէնէն կարեւոր նաւթավերամշակման գործարանները՝ El-Nasr Petroleum Company-ն եւ Suez Petroleum Company-ն: Սուէզի նաւահանգիստը՝ Եգիպտոսի հիմնական նաւահանգիստներէն մէկը, կը գտնուի այս շրջանին մէջ:
Ալ Կանայէն շրջան
Այս շրջանը կ'երկարի մինչեւ Իսմաիլիա նահանգին սահմանը: Անիկա ունի գիւղական բնակավայրեր:
Ֆայսալ շրջան
Անիկա կը ներառէ քաղաքին աւելի նոր թաղամասերը: Ֆէյսալ թաղամասին տարածքներուն մեծ մասը կառուցուած է 1973-ին Եոմ Քիպիրի պատերազմէն ետք, որ աւերած էր քաղաքին հսկայական տարածքները:
Աթաքա շրջան
Նշանաւոր է բազմաթիւ արդիւնաբերական տարածքներու առկայութեամբ: Հարուստ է բուսականութեամբ, ինչպէս նաեւ գործարաններով, որոնք պարարտանիւթեր, սիմենթ, պողպատ, խոհարարական իւղ, ալիւր, շաքար եւ սերամիքէ սալիկներ կ'արտադրեն: Այս շրջանին մէջ կը գտնուի Attaka ելեկտրակայանը:
Այս շրջանին մէջ կայ նաեւ Այն Սոխնան, որ Եգիպտոսի ամէնէն կարեւոր ծովային հանգստավայրերէն մէկն է եւ ունի բարձրակարգ բազմաթիւ ծովային հանգստավայրեր: Տարուան ընթացքին, իր տաք եղանակին շնորհիւ, կ'ունենայ բազմաթիւ զբօսաշրջիկներ:
Նշանաւոր է նաեւ Այն Սոխնա ծովային նաւահանգիստը՝ Եգիպտոսի հիմնական ծովային նաւահանգիստներէն մէկը, որ կը շահագործուի Տուպայ ի մէջ գործող DP World ընկերութեան եւ Al-Ataka ձկնորսական նաւահանգիստին կողմէ, որ քաղաքին ձկան արտադրութեան հիմնական նաւահանգիստն է:
Վարդան Եպս․ Թէքէեան
Վարդան Եպս․ Թէքէեան (5 Մարտ 1921, Ատանա - 12 Ապրիլ 1999, Թեհրան) Թրքահայ Կաթոլիկ հոգեւորական, խմբավար՝ բազմաձայն երգչախումբի, գրագէտ, խմբագրապետ, թարգմանիչ եւ hիմնադիր՝ բարեգործական հաստատութեանց:
Ընտանեօք արտագաղթած է Լիբանան 1921 ին: Հայրը Աւետիս Թէքէեան, մայրը Խաթուն Տէմիրճիեան:
Ուսում և Կրթութիւն
1929 ին կը հետեւի Զմմառու Կաթողիկոսական Միաբանութեան փոքր նորընծայարանը: Հիմնական ուսումները աւարտելէ ետք 1935 ին կ'երթայ Հռոմ, շարունակելու համար իր իմաստասիրական եւ աստուածաբանութեան ուսումներուն: Եկեղեցական իրաւաբանութիւն նիւթի վրայ կը մասնագիտանայ: Իր բոլոր բարձրագոյն ուսումները ստացած է Գրիգորեան Համալսարանը (Pontificia Universita Gregoriana): Պէյրութ վերադառնալէ յետոյ կը յաճախի Սուրբ Յովսէփ Համալսարանը (St. Joseph University) եւ շրջանաւարտ կ'ըլլայ Բանասիրութեան բաժինէ 1952 ին:
Հոգեւորական Կեանք
1 Յունուար 1944 ին կուսակրօն քահանայ կը ձեռնադրուի Երջ.Սարգիս Եպիսկոպոս Տէր Աբրահամեանի ձեռամբ Institut du Clerge Patriarcal de Bzommar մէջ եւ կը պաշտօնավարէ նոյն տեղւոյն: Կը վերադառնայ Պէյրութ Համաշխարհային Բ. Պատերազմ էն յետոյ: Իր առաջին առաքելութիւնը կը կատարէ Պաղտատ քաղաքի մէջ։ Իբր պատրիարքական փոխ – ժողովրդապետ ըլլալով կը հրաւիրուի Պէյրութ 1946 ին, որ կը վստահուի իր հոգածութիւնը Հայ Կաթողիկէ զանազան միութիւններու: Կարիքաւոր ընտանիքներու համար կը հիմնէ Աղքատախնամ Միութիւնը 1966 ին: 6 Դեկտեմբեր 1972 ին կը նշանակուի Սպահան՝ իբր եպիսկոպոս Թեհրանի թեմին: Իսկ օծումը կը կատարուի 25 Դեկտեմբեր 1973 ին երջանկայիշատակ Իգնատիոս Պետրոս ԺԶ.Կաթողիկոսի կողմէ: Կը մեկնի Թեհրան, մինչեւ սրտի անակնկալ կաթուած՝ նուիրումով կը վաստակի իր համայնքի հաւատացեալներուն:
Գրական Աշխատութիւնները
եւ անցեալ դարավերջի Հայ Կաթողիկէ թեմերու մասին:
Հեղինակ՝ 37 գիրքերու, որոնք եղած են Քրիստոնէական գիրքեր, Աղօթագիրք եւ թարգմանած է Տրիտենդեան Ժողովին Քրիստոնէականին գիրքը:
Կարգ մը գիրքերուն մէջ գործածած է ծածկանուններ: Իր աշխատութիւններէն են.
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:5 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:1921 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Ատանա ծնածներ Ստորոգութիւն:1999 մահեր Ստորոգութիւն:12 Ապրիլի մահացածներ Ստորոգութիւն:Թեհրան մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ եպիսկոպոսներ
Կը Տեսնուինք Վերը
«Կը Տեսնուինք Վերը» (Ֆր.՝ Au Revoir là-Haut), 2017-ի Ֆրանսա-քանատական տրամա ժանրի ֆիլմ, որ բեմադրիչ Ալպերթ Տիւպոնտելը նկարահանած է Փիեր Լեմէտրի համանուն վէպին հիման վրայ։ Ֆիլմը 2018-ին 13 անուանակարգերու մէջ թեկնածու եղած է Ֆրանսա յի ազգային շարժապատկերի «Սեզար» մրցանակին եւ արժանացեր է հինգ՝ ներառեալ լաւագոյն բեմադրութեան մրցանակին :
Լեխուսա, Ալոնիսոս
Լեխուսա, Ալոնիսոս (յուն․՝ Λεχούσα Αλοννήσου)․ անբնակ կղզի։ Կը գտնուի կը գտնուի Ալոնիսոս եւ Փերիսթերա կղզիներուն արեւելքը, Սփորատես, Էգէական ծով, Յունաստան։
Տարածութիւնն է 0,688քլ²․։
Կը Տեսնուինք Վերը
Պարգեւներ եւ անուանակարգէեր
«Սեզար» մրցանակ
Լեխուսա, Ալոնիսոս
Ալոնիսոս ծովային պուրակին բնապահպանման գօտիին մաս կը կազմէ եւ Միջերկրականեան փոկին ապաստարաններէն է։
Կը Տեսնուինք Վերը
Պարգեւներ եւ անուանակարգէեր
«Լիւմեր» մրցանակ 2018
Լեխուսա, Ալոնիսոս
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ալոնիսոսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Ալոնիսոս ծովային պուրակ Ստորոգութիւն:Սփորատեսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Սփորատես Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Կը Տեսնուինք Վերը
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:2017
17 Դեկտեմբեր
17 Դեկտեմբեր, տարուան 351-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 352-րդ) օրն է
Ծնունդներ
17 Դեկտեմբերի ծնածներ
Մահեր
17 Դեկտեմբերի մահացածներ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Դեկտեմբեր
Պլեք Սապըթ
Պլեք Սապըթ (անգլերէն՝ Black Sabbath) բրիտանական ռոք խումբ։ Մեծ ներգործութիւն ունեցած է ռոքի՝ հատկապէս հէվի մետալի եւ դում մետալի վրա։ Կազմուած է 1969 թուականին Անգլիաի Բիրմինգհեմ քաղաքին մէջ՝ Օզզի Օզբոռնի (վոկալ), Թոնի Այոմմիի (կիթառ), Գիզեր Բատլերի (բաս կիթառ) եւ Բիլ Ուարդի (հարուածային) մասնակցութեամբ։
Պատմութիւն
1970 թուականի փետրուարին Vertigo Records-ը կը թողէ Black Sabbath խումբի առաջին՝ համանուն ալբոմը, որը ձայնագրուաղ էր տասներկու ժամուայ ընթացքին։ Այդ ալբոմը ընդունուած է համարել առաջին հէվի մետալ ալբոմներէն։ Այն կը կրէր ծանր ռոքի եւ բլիւզ-ռոքի ազդեցութիւնը, բայց եւ կը ցուցադրէր խումբի՝ հետագաիւմ ճանաչելի ոճը եւ Այոմմիի սարսափազդու կիթառային ռիֆֆերը։ Շուտով ալբոմը կը թողարկէ ԱՄՆ-ի մէջ (Warner Bros. Records) եւ կը վաճառուի միլիոնաւոր օրինակներով։
1970 թուականի Սեպտեմբեր 18-ին կը թողէ երկրորդ ալբոմը՝ «Paranoid», որ Բրիտանիաիւմ կը գրավէ առաջին հորիզոնականը։ Հետագայ ալբոմները եւս մեծ հաջողութիւն ունեցան։ 1977 թուականի նոյեմբերին Օզզի Օսբորնը լքեց խումբը, սակայն 1978-ին մէկ տարիով վերադարձավ եւ մասնակցեցաւ «Never Say Die» ալպոմի ձայնագրութեան։ 1979 թուականի Մայիսին Այոմմին խմբէն հեռացուց Օսզորնը. անոր տարբեր տարիներու փոխարինեցին Ռոնի Ճէյմս Տիօ, Եան Գիլլանը, Կլեն Հիւզը եւ Թոնի Մարթինը։
Յղումներ
Ստորոգութիւն:Բրիտանական խումբեր
Յովհաննէս Ա. Չմշկիկ
Արաբական խալիֆայութեան դէմ պատերազմներու ատեն փորձած է գրաւել Բագրատունեաց Հայաստանի կարգ մը շրջաններ, բայց Հայոց թագաւոր Աշոտ Գ. Ողորմած 80 հազարնոց բանակով շարժած է ընդառաջ եւ երկու միապետներուն միջեւ հաշտութիւն կնքած։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայազգի բիւզանդական կայսրեր Ստորոգութիւն:Հայ զօրավարներ Ստորոգութիւն:Հայ պետական գործիչներ Ստորոգութիւն:925 ծնունդներ Ստորոգութիւն:10 Յունուարի մահացածներ Ստորոգութիւն:976 մահեր
Թարիրիա
Թարիրիա, Վանի թագաւորութեան թագուհի՝ Ուրարտական տիրութեան արքայ Մենուա յի կինը :
Կենսագրութիւն
Վանի թագաւորութեան անուանապէս յայտնի միակ թագուհին Թարիրիան է՝ որ եղած է ուրարտական տիրութեան հզօրագոյն արքաներէն Մենուայի կինը:
Թարիրիան եղած է Էրեբունի քաղաքի (ներկայիս Երեւան) հիմնադիր Արգիշտի Ա. արքայի մայրը։ Ան ալ յայտնի է Մենուա արքայի միայն մէկ արձանագրութիւն ներէն, որ յայտնաբերուած է Արեւմտեան Հայաստանի Կատեպանաց գիւղի մօտ (Վան քաղաքէն հարաւ)։ Արձանագրութիւնը կը տեղեկացնէ, որ արքան խաղողի այգի նուիրած էր իր տիկնոջը եւ այն անուանակոչել անոր անունով։ Ժամանակին ենթադրուած է, որ Թարիրիան Մենուայի դուստրն է, քանի որ անոր անունէն առաջ դրուած որոշիչ գաղափարագիրը մեկնաբանուած էր իբրեւ «աղջիկ, դուստր» ։ Սակայն հետագային ճշդուեցաւ, որ այդ որոշիչ գաղափարագիրը նշանակած է «տիկին»։
Մեզի հասած է Վանի թագաւորութեան թագուհիի առնուազն մէկ պատկեր, որ առկայ է Իշփուինի արքայի ընտանիքի՝ գերագոյն աստծոյն երկրպագելու տեսարանի մէջ։ Այդ Վանի շրջանէն յայտնաբերուած պրոնզէ թիթեղ է՝ պատկերներով եւ (hieroglyphic) մեհենագիր մեհենագրութիւն ներով: Ան այժմ կը պահպանուի Ժընեւ ի Պուտինի թանգարան ի մէջ։ Թագուհիի գլխավերեւը երկու մեհենագրերով նշուած է նրա անունը, որը, սակայն, վերծանուած չէ։
Տե՛ս նաեւ
Վանի թագաւորութիւն
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայոց թագուհիներ Ստորոգութիւն:Վանի թագապորութեան թագուհիներ
Գանձակ
Գանձակ (Պարսկերէն՝ گنجه Գենջէ, որ եղած է՝ Թրքական Գենջէ կամ Գյանջայ ձեւերը), մեծութեամբ երկրորդ քաղաքը Ատրպէյճան, նախկին քաղաք Արեւելեան Հայաստան ի պատմական Ուտիք նահանգը։ Օսմանեան զօրքեր ու կողմէ բռնագրաւելը (1918) եւ «Ատրպէյճան» անունով թրքական նոր պետութիւն ստեղծելու պահուն քաղաքը կոչուած էր Ելիզավետպոլ, ապա (1920-ին) վերականգնուած է քաղաքի նախկին անունը, որ նորէն անուանափոխուած էր 1935 թուականին՝ Կիրովապատ: 1991 թուականին քաղաքը Պաքուի ատրպէյճանական իշխանութիւններու կողմէ անուանուեցաւ Գյանջա, որ հնչիւնային առումով հայկական Գանձակ խեղաթիւրուած տարբերակն է։
Պատմութիւն
9-րդ դարու վերջին մինչեւ 12-րդ դարը Գանձակ հաստատուած էր Աղուանի կաթողիկոսութեան աթոռը։ 11-րդ դարու կիսուն Գանձակին տիրացած է արաբարական Շատտատեան տոհմի ճիւղերէն մէկը։ 1088-ին Շատտատեան Փատլունից Գանձակը գրաւած է, աթաբեկութեան կեդրոնը դարձած է Սելճուքեան զօրապետ Պուղան։ Սելճուքեան թուրքերու տիրապետութեան հաստատումէն ետք Գանձակ կը խաղկի նաեւ մուսուլման ժողովուրդներու մշակոյթը, յատկապէս գրականութիւնը։ 12-րդ դարու 2-րդ կիսուն Գանձակի աթաբեկութիւնը թուլցած է, դարձած է հարկատու Վրաց թագաւորութեան։ 13-րդ դարու սկզբին Գանձակը յիշատակուած է որպէս բազմամարդ եւ ամուր քաղաք։ 1236-ին Թաթար-Մոնկոլները կործանած են ընդդիմացող Գանձակի պարիսպները եւ կոտորած են բնակիչները. քաղաքը ամայացած է։ Գանձակ ծնած են, կրթուած կամ գործած Յովհաննէս Սարկաւագ ը, Կիրակոս Գանձակեցի ն եւ միջնադարեան մշակոյթի ուրիշ գործիչներ։
Վարչական բաժանում
1905 թուականին Յունուարի դրութեամբ Գանձակի մէջ կար աւելի քան 8 հազար տուն, իսկ քաղաքը անմիջապէս բաժնուած էր երկու մասերու՝ հայկական եւ թրքական։ Քաղաքի երկու մասը կային բազմաթիւ թաղամասեր, որոնք ունեցած են իրենց ինժեներա-պլանային թիւերը։ Սակայն, հայերը կ'անուանէին թաղամասերը Հայաստանի տարբեր աշխարհագրական անուանումներով ։
Հայկական մաս
Այդ թաղամասերու ազգաբնակչական կազմը ձեւաւորուած էր Պարսկաստանի հայերու, Ջիւանշիրի գաւառի (Նախատատաց-Պեկում Սարով, Էրքէջ, Կարաչինար, Ներքիշէն, Հայ Պարիս եւ այլ), Գանձակի գաւառի գիւղերուն (Ոսկանապատ-Զուռնապատ, Չուտար, Միրզիկ, Քարհատ-Դաշկեասն, Ապլիա, Կիրանց, Խաչակապ-Ղուշչու, Պարսում, Նուզկար, Փիփ, Չարտախլու, Ղարատաղլու եւ այլն վայրերու մէջ) ։
Թրքական մաս
Քաղաքի այսպէս կոչուած թրքական մասը (Գանձակ գետի ձախ ափը) կային հայկական թաղամասեր՝
Այդ թրքական մասը կար նաեւ պարսկական թաղամաս։ Ան կը գտնուէր պարսկական շուկայի (այժմ թրքական շուկայի) եւ շահաբասեան քարուանսարայի շրջանին։ Ռուսական թաղամասը կը գտնուէր Սուրբ Ալեքսանտր Նեւսկու ռուսական ռազմական վանքի եւ Սլոպոտկայ թաղամասի շրջանը ։ Թրքական Գանձակը թրքական թաղամաս չունէր (կը բնակէին Այգեստան, Փոքր Այգեստան, Չայլեցոց, Երեւան, եւ Սլոպոտկայ թաղամասերը) ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ազրպէյճանի քաղաքներ
Some Gave All
Some Gave All, ամերիկացի Պիլ Ռէյ Սայրուսի առաջին ալպոմը, թողարկուած 19 Մայիս 1992-ին, Mercury Records լէյպլով։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երաժշտութիւն
Ֆեռարի
Ferrari S.p.A, իտալական մարզական շքեղ ինքնաշարժներ արտադրող ընկերութիւն է։ Ընկերութիւնը հիմնադրած է Էնզօ Ֆեռարին 1929 թուականին։ Սկիզբը ընկերութիւնը կը կոչուէր Scuderia Ferrari եւ կը հովանաւորուէր ֆորմուլա Մէկի խումբերուն։ Հետագային սկսաւ արտադրել ընդհանուր օգտագործման ճանապարհներու համար օրինական ինքնաշարժներ։ 1969 թուականին Fiat ընկերութիւնը գնեց Ֆեռարի ընկերութեան բաժնետոմսերու 50%-ը, սակայն հետագային բաժնետոմսերու քանակը աճեցաւ մինչեւ 85% 2008 թուականի տուեալներով։ 2014 թուականին Ֆիադ ընկերութիւնը յայտարարեց Ֆեռարիի բաժնետոմսերը վաճառելու որոշումին մասին՝ նշելով, որ իրենց պատկանող բաժնետոմսերը կը կազմեն 90%։
Պատմութիւնը
Էնզօ Ֆեռարի ն ուղղակիօրէն հետաքրքրուած չէր ճանապարհային ինքնաշարժներու արտադրութեամբ։ 1929-1938 թուականներուն Ֆեռարին կը պատրաստէր եւ կը մարզէր Alfa Romeo ընկերութեան համար վարորդներ։ Առաջին իրական Ֆեռարին ցուցադրուեցաւ 1940 թուականին։ Դա Tipo 815-ն էր, որ շատ մրցակիցներ չունէր, քանի որ երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքին էր։ 1943 թուականին Ֆեռարիի գործարանը տեղափոխուեցաւ Մոռոնելլօ, ուր կը գտնուի մինչեւ այսօր։ Սակայն 1944 թուականին գործարանը ռմբակոծուեցաւ։ Առաջին օրինական Ֆեռարին 125 S-ն էր, որ արձակուեցաւ 1947 թուականին։ Ինքնաշարժն ունէր 1.5 լիթր աշխատանքային ծաւալով V12 շարժիչ։ 1969 թուականին ՖԻԱԴ-ի կողմէն Ֆեռարին գնելէ ետք արտադրութիւնը մեծցաւ, քանի որ նոր միջոցներ սկսան ներմուծուիլ։ 1988 թուականին արձակուեցաւ Ֆեռարի F40-ը, որ դարձաւ վերջին արձակուած Ֆեռարին մինչեւ Էնզոյի մահը։ Նշանաւոր է, որ F40-ը վերջին ֆեռարին էր, որ ունէր թուրպօ մղիչ մինչեւ 2014 թուականը։ Ֆեռարիի ղեկավարը՝ Լուքա տի Մոնտեցեմելըն, հրաժարեցաւ իր պաշտօնէն 2014 թուականին՝ 23 տարի ընկերութիւնը ղեկավարելէ ետք։ Նոր ղեկավարն է Սերժիօ Մարքիոնեն, որ նոյնպէս Ֆիադ ընկերութեան ղեկավարն է։ 2014 թուականին 29 Հոկտեմբերին՝ Քրայզլըր ընկերութեան հետ միաւորուելէ յետոյ, Ֆիադը յայտարարեց Ֆեռարիէն անջատուելու նպատակի մասին՝ ազատ վաճառելով Ֆեռարի ընկերութեան բաժնետոմսերու 10%-ը։
Մարզական
Ընկերութեան ստեղծումէն սկսած, Ֆեռարին մասնակցած է տարբեր մրցարշաւներու։ 1940 թուականին ստեղծուած AAC 815-ը Ֆեռարի չէր կոչուեր, սակայն առաջին մրցոյթային ինքնաշարժն էր, որ նախագծել էր Էնզօ Ֆեռարին։
Սիւտերիա Ֆեռարի
Սիւտերիա Ֆեռարի ն միակ խումբն է, որ մասնակցած է բոլոր Ֆորմուլա 1 մրցոյթներուն՝ սկսած 1950 թուականէն։ Բացի Ֆորմուլա 1-էն, խումբը նաեւ մասնակցած եւ բազմաթիւ անգամներ յաղթող ճանչցուած է Լեմանսի 24 ժամ մրցոյթին։
Ճանապարհային ինքնաշարժներ
Ֆեռարիի առաջին ինքնաշարժը 125S-ն էր։ Ինքնաշարժներէն շատերու արտաքին տեսքը յաճախ կը նախագծուի այլ աշխարհահռչակ ընկերութիւններու կողմէ, հիմնականին՝ Պինինֆարինա ընկերութեան կողմէ։
Տինօն առաջին Ֆեռարին էր, որու շարժիչը տեղադրուած էր ինքնաշարժի մէջտեղը եւ ունէր V8 մխոցներու դասաւորութիւն։ Տինօն դարձաւ հետագայ բազմաթիւ Ֆեռարիներու նախատիպը։ Հետագային ինքնաշարժները աւելի հզօր դարձնելու նպատակով ընկերութիւնը սկսաւ նաեւ տեղադրել V12 մխոցներու դասաւորութեամբ շարժիչներ։
Վաճառքներու պատմութիւն
2008 թուականին տուեալներու համաձայն, ընկերութիւնը վաճառած է մօտ 130,000 ինքնաշարժյ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ինքնաշարժներ Ստորոգութիւն:Ինքնաշարժներ արտադրող ընկերութիւններ Ստորոգութիւն:Իտալիոյ արտադրող ընկերութիւններ
Նոր Վարագավանք
Նոր Վարագավանք, հայկական վանական համալիր է Տաւուշի մարզին մէջ, Վարագավան գիւղէն 3.5 քմ․ հարաւ-արեւմուտք, բարձր ժայռի վրայ անտառապատ լեռներով շրջապատուած։
Պատմութիւն եւ ճարտարապետութիւն
Վանքը հիմնած է Դաւիթ Բ․ Կիւրիկեան թագաւոր՝ 1193-1198 թ․-ին, հետագային համալիրն աւելի ընդարձակած է իր թոռը՝ Վասակ Բ․-ն 1234-1237 թ․-ին։ Կիւրիկեանները Բագրատունիներու կրտսեր ճիւղն են, եւ անոնց Տաշիր-Ձորագետի թագաւորութիւնը ընդգրկած է պատմական Գուգարք, Արցախ եւ Ուտիք նահանգները։ Վանքը Կիւրիկեան իշխանատոհմի տապանատուն է։ Շքեղ ձեւաւորում ունի գաւիթի շքամուտքը։ Այստեղ առկայ է Արարատեան կողմնակալութեան՝ կողմնակալ-հրամանատար, իշխանաց-իշխան Վաչէ Ա․ Վաչուտեանի զոյգ արծիւներով զինանշանը։ Հաւանաբար Վաչէ Ա․ մեծարժէք նուիրատուութիւն կատարած է Նոր Վարագավանքին եւ անոր ի պատասխան, իր զինանշանը փորագրուած է գաւիթի պատին։
Անուան ծագումը
Սկիզբը կոչուած է Անապատ։ Նոր Վարագավանք անունն ստացած է Վասպուրականի հռչակաւոր Վարագայ վանքէն, զոր մոնղոլներու կողմէն աւերուած էր։ Վարագայ վանքի հոգեւոր առաջնորդ Ղուկասը, 1213 թ-ին, Անապատ տեղափոխած է Վարագայ վանքի մէջ պահուած մասունքները, անոնց կարգին՝ Սուրբ Խաչափայտի կտորը, որ բերած էին Հռիփսիմեան կոյսերը։
Վանքի մօտ կան խաչքարեր, որոնցմէ ամենամեծը 1620 թ․-ին կերտած է Վարդանը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայաստան
Խաղաղութեան Միջազգային Օր
Խաղաղութեան միջազգային օր, ոչ պաշտօնական անուանումը՝ աշխարհի խաղաղութեան օր, (ՄԱԿ-ի պաշտօնական լեզուներով.անգլերէն՝ International Day of Peace, ռուսերէն՝ Международный день мира, սպաներէն՝ Día Internacional de la Paz, արաբերէն՝ اليوم العالمي للسلام, չինարէն՝ 国际和平日, ֆրանսերէն՝ Journée internationale de la paix) ամէնամեայ տօն, որ կը նշուի 21 Սեպտեմբերին եւ նուիրուած է աշխարհի խաղաղութեան՝ աշխարհի մէջ պատերազմի եւ բռնութեան բացառման: Տօնը առաջին անգամ նշած են 1982-ին եւ այն մինչեւ օրս կը շարունակուի նշուիլ շատ ազգերու, քաղաքական և քաղաքացիական կազմակերպութիւններու ու խմբաւորումներու կողմէ: 2013-ին առաջին անգամ ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղարը օրուան գլխաւոր նպատակը ընդունեց «խաղաղասիրական կրթութիւնը» :
Այս օրը տօնելու համար, ՄԱԿ-ը կը հնչեցնէ իր՝ Նիւ Եորքի մէջ գտնուող կեդրոնակայանի խաղաղութեան զանգը: Զանգը պատրաստուած է աշխարհի բոլոր աշխարհամասերու (բացի Ափրիկէէն) երեխաներու նուիրաբերած մետաղադրամներէն, այն նուիրած է Ճափոնի Միաւորուած Ազգերու Միութեան կողմէ, իբրեւ «պատերազմի մարդկային կորուստները յիշելու» խորհրդանիշ: Զանգին վրայ գրուած է «Երկար կեանք աշխարհի բացարձակ խաղաղութեան» :
Օրը նշելու որոշումը ընդունուած է ՄԱԿ-ի գլխաւոր ժողովի 30 Նոյեմբեր1981-ի № A/RES/36/67 որոշմամբ : Սկիզբը որոշուած էր տօնը նշել Սեպտեմբերի երրորդ Երեքշաբթի օրը, բայց յետագային՝ ՄԱԿ-ի գլխաւոր ժողովի 55-րդ նստաշրջանին՝ 28 Սեպտեմբեր 2001-ին տօնը ամրագրուեցաւ 21 Սեպտեմբերին (որոշում № A/RES/55/282) :
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն
Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը (ՀՅԴ) հիմնուած է 1890-ի օգոստոսին, այժմու Վրաստանի մայրաքաղաք Թիֆլիսի մէջ։ Կազմուած է Հայ Յեղափոխականների Դաշնակցութիւն անունով, նպատակ ունենալով համախմբել Արեւմտահայաստանի ազգային-ազատագրական պայքարին լծուած յեղափոխական բոլոր կուսակցութիւններն ու խմբաւորումները։ 1892-ին գումարուած իր Առաջին Ընդհանուր Ժողովին վերանուանուած է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն, կազմակերպական ապակեդրոնացումի հիմամբ վերածուելով գաղափարական ու բարոյական միաձոյլ նկարագրով կուսակցութեան։ Իբրեւ այդպիսին, Հ.Յ.Դ. գլխաւորած է եւ կը շարունակէ դրօշակիրը մնալ հայ ժողովուրդի ազգային-ազատագրական պայքարին։
Իր գործունէութեան առաջին իսկ օրերէն, Դաշնակցութիւնը եղած է շեշտակիօրէն գործի կուսակցութիւն՝ հայ ժողովուրդի մարտական բազուկը դառնալով։ Իր ծաւալած յեղափոխական եւ կազմակերպական եռուն գործունէութեամբ, Դաշնակցութիւնը զինած է մեր ժողովուրդը, պատրաստելով զայն ինքնապաշտպանութեան եւ համաժողովրդային ապստամբութեան։ Համիտեան բռնատիրութեան տապալման եւ Պարսկական սահմնադրական շարժման յաղթանակին մէջ կարեւոր դեր ունեցած է Հ.Յ.Դ.:
1907-ին գումարուած իր Չորրորդ Ընդհանուր Ժողովէն սկսեալ, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը ծաւալուն պայքար մղած է նաեւ Արեւելահայաստանի ու Կովկասի մէջ, ի խնդիր հայութեան ազգային-մշակութային եւ ընկերային-տնտեսական իրաւունքներու պաշտպանութեան։ Ծաւալուն պայքար մղած է յատկապէս հայ աշխատաւորութեան շահերու պաշտպանութեան ճակատին վրայ։ Իբրեւ ռուսական իրականութեան մէջ գործող ընկերվարական կուսակցութիւն, Հ.Յ.Դ. անդամակցած է Ընկերվարական Բ. Միջազգայնականին եւ ստացած է հայ ժողովուրդի ընկերվարական հոսանքը ներկայացնող լիիրաւ անդամի կարգավիճակ։ Այսպիսով, Դաշնակցութիւնը արժեւորած է թէ՛ Օսմանեան Թուրքիոյ եւ թէ Ցարական Ռուսաստանի լուծէն հայ ժողովուրդի ազգային ազատագրութեան դատերը։ 1918-ին ղեկավար դերակատարութիւն ունեցած է անկախութեան նուաճումին եւ Հայաստանի Հանրապետութեան կերտումին մէջ Ազատ, Անկախ եւ Միացեալ Հայաստանի քաղաքական հանգանակը որդեգրելով։
1920-ի Դեկտեմբերին Հայաստանի անկախութեան կորուստէն եւ Հանրապետութեան խորհրդայնացումէն ետք, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը դարձած է տարագիր կուսակցութիւն, մինչեւ 1932 ընդյատակեայ գործունէութիւն շարունակելով հանդերձ Հայաստանի մէջ։ Այնուհետեւ, մինչեւ 1988-ի Արցախեան Շարժման պոռթկումը, Հ.Յ.Դ. գործունէութեան առանցքը եղած են մէկ կողմէ Սփիւռքի ազգապահպանումն ու կազմակերպումը, իսկ միւս կողմէ՝ Հայ Դատի հետապնդումը իր զոյգ մակարդակներով.- առաջին՝ Հայկական Ցեղասպանութեան արդար հատուցման պահանջով պայքար Թուրքիոյ դէմ. երկրորդ՝ Խորհրդային Հայաստանի հայութեան ազգային եւ մարդկային իրաւունքներուն պաշտպանութիւնը ընդդէմ խորհրդային ամբողջատիրութեան։
Արցախեան Շարժումէն ետք, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը վերահաստատած է համահայկական կազմակերպութեան իր տեղն ու դերակատարութիւնը հայ ժողովուրդի կեանքին մէջ։ Օժտուած է Հայաստանի, Արցախի, Ա.Պ.Հ. եւ արտասահմանեան 28 երկիրներու մէջ գործող կազմակերպական ծաւալուն ցանցով։ Կ՚առաջադրէ ամրապնդումը Հայաստանի եւ Արցախի հայկական զոյգ պետականութիւններուն իբրեւ կռուանները հայ ժողովուրդի ազգային իրաւունքներու ամբողջական վերականգնումին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի կուսակցութիւններ
Խաչապուրի
Խաչապուրի (վրացերէն՝ ხაჭაპური խաճապուրի), վրացական խոհանոցի կերակուր է, ազգային հացաբուլկեղէնի տեսակ, որ կը ներկայացնէ պանիրով բլիթ։
Պատմութիւն
Բացի խաչապուրիէն Վրաստանի մէջ գոյութիւն ունի լոբիանի (լոբիով տափակ կարկանդակ), կուբդարի (համանման կարկանդակ միսով)։ Խաչապուրիի մօտիկ ազգականն է բալկարոկարաչեւեան խիչին (պանրագետնախնձորային լոշիկներ կամ մսային լցոնով) եւ օսեթական թխուածքի որոշ տեսակներ։
2010-ին Վրաստանի սեփականութեան ազգային ինտելեկտուալ կեդրոնը ընդունեց օրիանագիծ «խաչապուրիի» անուանման վերաբերեալ։ 2011-ի Սեպտեմբերին Վրաստանի կառավարութիւնը արտօնագրեց խաչապուրին եւ շարք մը այլ ազգային կերակուրներ ։
Պատրաստումը
Խաչապուրիի պատրաստման շատ տեսակներ կան՝ մեգրելական, իմերեթական եւ այլն։ Կան նաեւ տեսքով շատ տարբեր. իմերեթական խաչապուրին կլոր է, մեգրելականը նոյնպէս, բայց վերէն պատուած են սուլուգունի պանիրի շերտով, աջարական խաչապուրին նաւակաձեւ է ու ձուով լեցուած, ռաչինականը՝ կլոր, լոբիի լցոնով, եփուած ռաչինական բեկոնով։
Լցոնի դասական տարբերակը իմերեթական պանիրն է (չկինտի-քուելի)։ Չնայած ընդունուած կարծրատիպին՝ խաչապուրիի լցոնի մէջ սուլուգունի չի մտներ։
Խմորի աւանդական տեսակներէն կարելի է համարել անթթխմորը, «ամոքահունց խմոր». խմորիչի բացակայութիւնը որոշ չափով կը լրացնեն մածունի մէջ եղած կաթնաթթուային օրգանիզմներու հաշուով։ Բացի մածունով աւանդական խմորէն կան նաեւ կրօնական ծիսական տարատեսակներ՝ խմորիչով եւ աղի (ասոնք վերջին շրջանին նորամուծութիւններ են)։
Թխուածքը կը պատրաստուի թաւայի վրայ, եթէ պատրաստուած է մածունով ու կը թխուի ջեռոցի մէջ, եթէ խմորիչով է կամ աղի։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Վրացական խոհանոց Ստորոգութիւն:Ազգային ուտեստներ
Այնթուրայի Հայ Որբանոցը
Այնթուրայի Ճեմալ Փաշայի Որբանոցը
Անթուրայի Ճեմալ Փաշայի Որբանոցը հաստատուած է Լեռնալիբանանի Այնթուրա գիւղաքաղաքին մէջ, որ կը գտնուի Պէյրութէն մօտաւորապէս 15 քիլոմեթր Հեռաւորութեան վրայ:
Պատմականը
Պատմականը 1651-ին, Այնթուրայի բնակիչներէն՝ Շէյխ Ապու Նաուֆալ Խազէն կը խնդրէ Լեռնալիբանան Հաստատուած ժէզուիթ վարդապետներէն, որ Այնթուրա գիւղաքաղաքին մէջ իրենց ունեցած կալուածին մէջ սկսին յատուկ առաքելութեան մը, որն է տարածել ժէզուիթ կրօնական վարդապետութիւնը: Այս վարդապետները շուտով գործի լծուելով կը սկսին քարոզչական աշխատանքի եւ կ'ունենան մեծ թիւով հետեւորդներ: 1834-ին, այս կրօնական քարոզչական հաստատութիւնը կը վերածուի կրթական հաստատութեան, որ առաջին օրէն իսկ կ'ունենայ եօթը աշակերտներ: Շուտով աշակերտութեան թիւը կը բարձրանայ ու կարճ ժամանակ մը ետք, այս կրթական հաստատութիւնը կը վերածուի երկրորդական վարժարանի մը եւ կը դառնայ Միջին Արեւելքի առաջին Ֆրանսական երկրորդական վարժարանը: Յաջորդ տարիներուն, 1874-ին, 1884-ին եւ 1895-ին, աշակերտութեան թիւը մեծ աճ կ'արձանագրէ, նոր շէնքեր ու մեծ եկեղեցի մը կը կառուցուին եւ աւելի ուշ՝ 1904-ին, քոլէճը կ'ունենայ իր ցայտուն աշտարակը:
Որբանոցը Համաշխարհային առաջին պատերազմին
Համաշխարհային առաջին պատերազմին՝ Հայոց Ցեղասպանութեան առաջին օրերուն, Լազարիսթ վարդապետները կը վտարուին իրենց հաստատութենէն ու եկեղեցիէն: Այդ օրերուն, Լիբանան կը գտնուէր Թրքական իշխանութեան ներքեւ: Թրքական իշխանութիւնը քոլէճը կը վերածէ որբանոցի եւ հոն կը հաւաքէ մօտաւորապէս 1200 հայ որբեր:
Հայոց Ցեղասպանութեան առաջին շրջանին՝ 1915-1918
Հայոց Ցեղասպանութեան առաջին շրջանին՝ 1915-1918 հայկական ջարդերը կազմակերպող կեդրոնական մարմիններն ու ղեկավարները կը հրահանգեն Թուրք իսլամ ժողովուրդին եւ Թուրքիոյ բոլոր որբանոցներու պատասխանատուներուն, որպէսզի հաւաքեն հայ մանուկները, պահեն ու մեծցնեն զանոնք եւ այդպիսով հարստացնեն թուրք ազգը հայ մանուկներով՝ նկատի ունենալով անոնց ցեղային բարձրորակ արժէքները: Հաւաքուած հայ մանուկներուն մեծամասնութիւնը կը տեղաւորուի արդէն իսկ գոյութիւն ունեցող Թրքական որբանոցներու եւ նոր հաստատուած որբանոցներու մէջ, իսկ միւս մասը՝ Թուրք ունեւոր ու աղքատ ընտանիքներու մօտ: Ուրեմն, այս թրքական որբանոցներէն մէկն էր Լիբանանի Այնթուրա գիւղաքաղաքի «Այնթուրա որբանոց»-ը:
Հալիտէ Էտիպ եւ Հայ որբերը
Ճեմալ Փաշա Պոլիսէն կը հրաւիրէ փանթուրքիստ կին գրող՝ Ֆեմինիսթ Հալիտէ էտիպի Հանըմը, որպէսզի ղեկավարէ որբանոցը եւ իրականացնէ հայ որբերու իսլամացումը: 1916-1918 մօտաւորապէս 1200 հայ որբեր կը պահուին այս որբանոցին մէջ: Հալիտէ Հանըմը կը դառնայ Հայ որբերը Թրքացնող ռահվիրայ անձնաւորութիւն մը եւ անոր հետ կը գործէ մօտաւորապէս 40 անձերէ բաղկացած խմբակ մը: Առաջին օրէն իսկ կը սկսի ամբողջ Հայ որբերուն ողբերգութիւնը՝ Թրքատիպ մթնոլորտի մը մէջ։ Անոնք կը վայելեն կեանքի դառնութիւնը, կը մատնուին անօթութեան-սովի ու ծարաւի, կ'ենթարկուին թրքացումի ու խլամացումի, որոնք կը կատարուին ծրագրուած եւ պարտադիր դասընթացքներով: Անոնց անունները կը փոխարինուին թրքական եւ արաբական անուններով, իսկ տղաքը կը թլփատուին: Որբերը ստիպողաբար կը սորվին Թրքերէն լեզուն: Հայերէն խօսիլ կ'արգիլուի: Հայերէն խօսող, աղօթող եւ կամ երգող որբերը կ'ենթարկուին այլազան պատիժներու ու չարչարանքներու, որոնցմէ յատկանշական կ'ըլլայ «Ֆալախա»ն, այսինքն՝ ոտքերու ներբաններու գանակոծում երկաթեայ ձողով: Անոնց կը փոխանցուի իսլամ կրօնքի սկզբունքները: Տղայ որբերը կը թլփատուին: Հիւանդ որբերը կը մնան անխնամ: Շատ մը որբեր ծեծի տակ կը մահանան, որովհետեւ անոնք Հայերէն կը խօսէին: Մօտաւորապէս 300 Հայ որբեր կը մահանան 2 տարուան ընթացքին Անթուրայի որբանոցին մէջ սովի, ծեծի եւ վարակիչ Հիւանդութիւններու հետեւանքով: Անոնք կը թաղուին որբանոցի շրջափակին մէջ անշուք տեղ մը: Սակայն ապրող որբերը քաջութեամբ, համբերութեամբ եւ յոյսով կը դիմագրաւեն ամէն տեսակի դժուարութիւնները:
Որբանոցը՝ Հալիտէ Էտիպի Հեռանալէն ետք
Երեք տարի ետք Հալիտէ Էտիպ Հանըմը իր խմբակին հետ միասին կը լքէ որբանոցը ու կը հեռանայ Լիբանանէն, ապա որբանոցը դարձեալ կը ղեկավարուի Անթուրայի նախկին Լազարիսթ վարդապետներուն կողմէ: Որբանոցը կը ստանձնէ Ամերիկայի Միացեալ նահանգներու նպաստամատոյցի ղեկավարութիւնը: Շուտով կը հասնին Հայ եւ ամերիկացի ազնիւ, քաղաքավար եւ համակրելի անձերէ կազմուած պաշտօնէութիւնը կազմակերպելու համար որբանոցը: Որբերուն կը տրամադրուին նոր հագուստներ եւ կօշիկներ, ինչպէս նաեւ պտուղներով հարուստ օրական երեք սննդարար ճաշեր: Շուտով որբանոցը կը հայանայ: Հայ որբերուն (470 տղայ եւ 200 աղջիկ) կը վերադարձուին անոնց Հայկական անունները եւ կը ջնջուին անոնց նշանակուած թիւերը: Հոն Հայ ուսոցիչներու կողմէ կը դասաւանդուին Հայերէն լեզուով զանազան նիւթեր: Ամանորին կը կատարուին եկեղեցական արարողութիւններ, հանդէսներ եւ խրախճանքներ: Երեքուկէս տարի տառապելէ, նախատուելէ, ծեծի եւ Ֆալախայի պատիժներէ եւ շուրջ 300 անմեղ որբերու մահէն ետք, ազատագրուած եւ հայացած որբերու բանակը դուրս կու գայ սովի բոյնէն եւ չարչարանքի կայանէն՝ Անթուրայի որբանոցէն: 1919-ի աշնան, որբանոցը կը փակուի ու Հայ որբերուն մեծամասնութիւնը կը ղրկուի Հալէպ, ապա Այնթէպ, իսկ աղջիկները Ղազիրի որբանոցը:
Հայ որբուկներու աճիւններու յայտնաբերում
1993-ին, երբ Այնթուրայի Սէն Ժոզէֆ քոլէճը նոր դասարաններ աւելցնելու նպատակով շինարարական աշխատանքներ կը կատարէ եկեղեցիին կից տարածքին վրայ, ի յայտ կու գան աճիւններ։ Անոնք նահատակ հայ որբերուն կը պատկանէին… Վարժարանին պատասխանատու կղերականները հայ որբուկներուն մասունքներէն բաժին մը կը տեղաւորեն իրենց բարձրաստիճան հայրերու գերեզմանատան մէկ անկիւնը:
Այնթուրայի հայ որբերուն նուիրուած յուշակոթողի բացում
Չորեքշաբթի, 22 Սեպտեմբեր 2010-ին Լիբանանի Այնթուրայի Սէն Ժոզէֆ Քոլէճին մէջ, տեղի կ'ունենայ հայ որբուկներու գերեզմանի յուշակոթողի բացումը: Անթուրայի որբանոցին մէջ մահացած հայ որբերու աճիւնները ի վերջոյ կ'ամփոփուին պատշաճ կերպով եւ անոնց յիշատակը յաւերժացնող յուշակոթողը կ'ամրացուի :Խաչքարի պատրաստութիւնը եղած է Զաւէն Կոշտոյեանի յղացումով, իսկ քանդակը պատրաստուած է արուեստագէտ Րաֆֆի Թոքաթլեանի ձեռամբ: Յուշակոթողէն քիչ մը անդին, քոլէճի գերեզմանոցին մէջ, հայ որբերու տապանաքարին վրայ արձանագրուած է՝ «Աստ հանգչին հայ որբուկներ»: ։
Աղբիւր
Հասկ, Պաշտօնական ամսագիր Կաթողիկոսութեան Հայոց Մեծի Տանն Կիլիկիոյ,2016
Ուիլիըմ Քարլոս Ուիլիըմս
Ուիլիըմ Քարլոս Ուիլիըմս, ամերիկացի խոշորագոյն բանաստեղծներէն մէկը, բժիշկ-մանկաբոյժ: 1924 թուականէն մինչեւ իր մահը զբաղեցուցած է Passaic General Hospital-ի մանկաբուժութեան բաժնի տնօրէնի պաշտօնը: Հիւանդանոցը, որ այժմ յայտնի է՝ որպէս Սուրբ Մարիամի հիւանդանոց, Ուիլիըմսի յիշատակը յարգած է յուշատախտակով, որուն վրայ գրուած է. «մենք կը քալենք հիւանդներու այն սենեակներով, ուր քալած է Ուիլիըմսը» :
Կենսագրութիւն
Ուիլիըմսը ծնած է 17 Սեպտեմբեր 1883-ին Նիւ Ճըրսի նահանգի Ռութըրֆորտ քաղաքին մէջ։ Իր հայրը ներգաղթած էր Անգլիայէն, իսկ մայրը Փորթօ Ռիքոյէն ։ Իր աշխատանքները մեծ նմանութիւն ունին գեղանկարչութան հետ, ինչով ան հետաքրքրուեր է ամբողջ կեանքի ընթացքին։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Ամերիկացի գրողներ Ստորոգութիւն:Իմէճիզմ
Ալիշան Վարժարան (Դամասկոս)
Ալիշան վարժարան, հայ կաթողիկէ վարժարան մը, հիմնուած 1965-ին, Դամասկոսի մէջ։ 1967-ին կառավարութեան հրամանով փակուած են Սուրիոյ բոլոր կաթողիկէ վարժարանները, անոնց կարգին՝ Ալիշան վարժարանը։ Վերաբացուած է 1972-ին՝ «Փարոս» անունով։ Ունի մանկապարտէզի («Ծաղկանց»), նախակրթարանի («Փարոս») եւ երկրորդականի («Լոյս Ճեմարան») բաժիններ։ 1989-ին ունեցած է 1470 աշակերտ, որոնց միայն 20%-ը հայ էր։
Ստորոգութիւն:Սուրիոյ հայկական դպրոցներ
Սուէյտա
Սուէյտա, Սուրիական արաբական հանրապետութեան քաղաքներէն մէկն է, զոր կը գտնուի Դամասկոսի հարաւային բաժինը շուրջ 100 ք.մ. հեռաւորութեամբ: Սուէյտայի աշխարհագրական դիրքին պատճառաւ, արաբերէն լեզուով կոչուած է նաեւ «Ճապալ ալ Արապ», որ կը նշանակէ «Արաբներու Լեռը», ուր կը գտնուի լեռնային հրաբխային շրջանի մը մէջ:
Սուէյտա հարուստ է հռոմէական, Բիւզանդական եւ այլ հնագիտական վայրերով: Հնագիտական յուշարձանները ընդհանրացած են քաղաքին բոլոր ծայրամասերուն մէջ, ինչպէս աղօթավայրերը, պալատները, եկեղեցիները, դատրոնները, ռոմանական բաղնիքները, յունական եւ հռոմէական ջրամբարները, կամուրջներն ու բնակարանները, որոնք կը գտնուին Սուէյտայի իւրաքանչիւր քաղաքի եւ գիւղի մէջ:
Պատմութիւն
Անպաթներու ժամանակաշրջանին, Սուէյտան կը կոչուէր «Սաուտա», զոր արաբերէն լեզուով կը նշանակէ սեւ, որովհետեւ այնպիսի քաղաք մըն էր, որ կառուցուցած էր հրաբխային սեւ քարերով: Յոյները զայն կոչած էին «Սուատա», իսկ հռոմէացիներուն ժամանակաշրջանին Սուէտան կը կոչուէր «Մաքսիմիանոփոլիս», որ կը նշանակէ «Մաքսիմեան գիւղաքաղաք» :
Սուրիական Մեծ Յեղափոխութիւնը
Սուէյտայի պատմութիւնը յաղթանակներով լի է, ուր 1925 թուականին, Սուլթան Պաշա ալ Աթրաշի նախագահութեամբ սկիզբ առաւ սուրիական մեծ յեղափոխութիւնը: Անոր կարեւորագոյն պատերազմներէն յիշենք «Ալ Մազրաա» եւ «Ալ Քըֆըր»՝ որոնց միջոցաւ ֆրանսացի թշնամին տապալեցաւ եւ դուրս եկաւ սուրիական տարածքներէն:
Հնագիտական Երեւոյթներ
Հնագիտական յատկութիւնները, զոր կը պատկանին հռոմէական, յունական եւ այլ բազմազան քաղաքակրթութիւններուն, ինչպէս նաեւ քաղաքին լեռնային դիրքը զայն զբօսաշրջային վայր մը դարձուցած է:
Տնտեսութիւնն Ու Գիւղատնտեսութիւնը
Սուէյտայի տնտեսութիւնը հիմնականապէս գիւղատնտեսութեան վրայ հիմնուած է, ուր նշանաւոր է իր պտղաբեր ծառերով ու հունձքերով, ինչպէս խնձոր, տանձ, նուշ եւ իր նշանաւոր խաղողով, զոր կ՛արտածէր դէպի զանազան շրջաններ:
Սուէյտա հնագիտական եւ պատմական վայրերով լի քաղաք մըն է, ուր իւրաքանչիւր շրջանի մէջ կը հանդիպինք հռոմէական, յունական, նապաթական եւ այլ քաղաքակրթութիւններու ազդեցութիւններուն:
Աստղային Պատերազմներ։ Բաժին Զ։ Ճետայութեան Վերադարձը
«Աստղային Պատերազմներ: Բաժին VI:Ճետայութեան Վերադարձը», (անգլ.՝ Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi) բեմադրիչ Իրվին Քերշնըրի ֆիլմերէն, որու գլխաւոր դերերը կը մարմնաւորեն Մարք Հեմիլը, Հարիսըն Ֆորտը, Քերի Ֆիշըրը, Փիթըր Քաշինկը, Ալեք Կինէսը, Անթընի Տենյըլզը, Քէննի Պէյքըրը, Փիթըր Մեյհիւն, Տէյվիտ Փրոզը, Ճէյմզ Ըրլ Ճոնզը: «Աստղային Պատերազմներ» ֆիլմաշարի երրորդ նկարահանուած ֆիլմն է, թէեւ ան կը հանդիսանայ որպէս ֆիլմաշարի վեցերորդ մաս: Ֆիլմը արժանացած է բազմաթիւ մրցանակներու :
Էքադոպետոս տաճար
Էքադոփետոս կամ՝ Հեքադոպետոս, յուն․՝ Εκατόμπεδος ։ Ք․ա․ 6-րդ դարուն Աթէնք ի Աքրոփոլ ի ժայռին բնակավայրին մէջ Աթինա աստուածուհիին նուիրուած տորիան փերիփթերոս* ոճով տաճար։ Ըստ հնագէտներուն, հետագային անոր աւերակներուն վրայ կը կառուցուի Փարթենոնաս տաճարը։ * Փերիփթերոս․ տաճար մը սիւներով շրջապատուած
Անուանում
Տաճարը Էքադոպետոս կը կոչուի, որովհետեւ 100 ատտիկեան ոտք երկարութիւն ունէր․ (հին յ/րէն․՝ ἑκατόν=հարիւր, πούς=ոտք)։
Նկարագրութիւն
Տաճարը լիովին կառուցուած էր ծակոտ կրաքարէ։ Գունազարդարուած էր եւ նուիրուած՝ Աթինա աստուածուհիին։ Փրկուած են միայն մոյթերուն յենարաններուն աւերակները։
Ոճ
Տաճարին ոճը նախախայիքի շրջանին կը պատկանի։ Ճակտոցներուն պատկերացումները մասամբ պատմողական են, քանի կ՛ընդգրկեն մարդկային եւ կիսամարդկային տիպարներ եւ անասուններ, որոնք շարքով են եւ կամ կը կրկնուին։ Այս ոճին այժմ կը հանդիպինք յոյն կաւագործներուն աշխատանքներուն մէջ։ Մարդոց պատկերացումները կը յատկանշուին ախոյեան ժպիտով։
Ճակտոցները հետեւեալ մանրամասնութիւնները կը պատկերացնեն․-
Արեւմտեան. մէկ կողմը Իրաքլիս Թրիթօնասին կը յաղթէ եւ ձախին, Տիաս (Զեւս) աստուծոյ յաղթանակը եռամարմին Թիֆօնասին դէմ:
Արեւելեան․ կը պատկերացնէ երկու օձերու միջեւ նստած երեք աստուածներ․ Աթինա, Տիա եւ ուրիշ աստուած մը։ Օձերը տաճարին պահակներն են։
Տաճարը կը յատկանշէ անոր շուրջ բոլոր գօտեքանդակը, որ կը պատկերացնէր բուսական եւ կենդանական տուեալներ․ ծաղիկներ, ժորիներ, թռչող թռչուններ, արծիւներ եւ արագիլներ։
Պատմական
Ք․ա․ 6-րդ դարէն Աթինա Փոլիատա տաճարին (տես Աքրոփոլի (Աթէնք)) աւերակներուն վրայ կը սկսին կառուցուիլ Աթենացիներուն սրբավայրերը։
էքադոփետոս տաճարը կը կառուցուի Ք․ա․ 6-րդ դարուն կէսերուն (570–550) Փեսիսդրադոսին իշխանութեան շրջանին։ Ք․ա․ 490 երբ Մարաթոնայի ճակատամարտին Աթէնք պարսիկներուն կը յաղթէ, տաճարը կը քակուի, որպէսզի անոր տեղը կառուցուի նոր տաճար մը, ծանօթ իբրեւ Նախափարթենոնաս։ Սակայն տաճարը՝ կառուցման ընթացքին Ք․ա․ 480, պարսիկներէն կը քանդուի։ Աւելի ետք, անոր տեղը կը կառուցուի Փարթենոնաս տաճարը։
Պատմութեան ընթացքին անոր հետքերը կը կորսուին։ Սակայն շնորհիւ հնագիտական պեղումներուն եւ ուսումնասիրութիւններուն կը յայտնուի տաճարին գոյութիւնը՝ իբրեւ ուրոյն վեցասիւն «փերիփդերոս» տորիան ոճով (ախայիքի կամ ախայեան շրջան) տաճար 46 մ․ քարեզրով, որ կը գտնուէր Փարթենոնաս տաճարին տեղը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Տաճարներ Ստորոգութիւն:Տաճարներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հեթանոսական Տաճարներ Ստորոգութիւն:Հին յունական տաճարներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի տաճարներ Ստորոգութիւն:Յունաստան Ստորոգութիւն:Եւրոպա
Հայկ Գ. Մելքոնեան
'''Հայկ Գ. Մելքոնեան''' (25 Դեկտեմբեր 1923, Հալէպ - 1 Յունուար 1983, Երեւան), Պատմական Գիտութիւններու Դոկտոր, Հմուտ պատմաբան եւ Ասորագէտ: Էջմիածնի Գերագոյն Հոգեւոր Խորհուրդի Անդամ:
Կենսագրութիւն
Ծնած է Հալէպ (Սուրիա), 25 Դեկտեմբեր 1923-ին Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ բնակավայրի Ազգային Հայկազեան վարժարանին մէջ, զոր կ'աւարտէ 1936-ին:
1937-1942 թուականներուն ան իր ուսումը կը շարունակէ Երուսաղէմի Ժառանգաւորաց դպրոց-ին մէջ, իսկ 1943-ին, մուտք կը գործէ Երուսաղէմի հոգեւոր ճեմարանը, որուն ուսման ընթացքը կ'աւարտէ 1945-ին: 1946-ին՝ ծնողներուն հետ ան կը գաղթէ Հայաստան, ուր առաջին երեք տարիներուն՝ 1946-1949 թուականներուն իբրեւ ուսուցիչ կը պաշտօնավարէ Երեւանի Յակոբ Յակոբեանի անուան դպրոցին մէջ, դասաւանդելով անգլերէն: 1946-ին, միաժամանակ կըսկսի հետեւիլ համալսարանական ուսման, արձանագրուելով Երեւանի Պետական Համալսարանի Բանասիրական Բաժանմունքի դասընթացքներուն:
Համալսարանի ընթացքը աւարտելէ ետք՝ 1959-1962 թուականներուն, Հայկ Մելքոնեան մուտք կը գործէ Գիտութիւններու Ակադեմիայի Պատմութեան հիմնարկի յետ-ընթացաւարտի բաժինը, ու ժամանակի մը համար կը մեկնի Լենինկրատ, (այժմ Սան Պետերպուրգ), նշանաւոր Ասորագէտ Ն.Վ. Պիգուլեւսկայայի ղեկավարութեամբ կատարելագործելու իր մասնագիտութիւնը: 1964-ին պաշտպանելէ ետք «Հայ-Ասորական Յարաբերութիւնները Գ-Ե դարերում» խորագրուած իր թէզը, ան կը ստանայ Պատմական Գիտութիւններու Թեկնածու աստիճանը:
1962-էն սկսած Հայկ Մելքոնեան կըսկսի պաշտօնավարել ԳԱ Պատմութեան հիմնարկին մէջ, նախ իբրեւ կրտսեր գիտաշխատող: Իսկ 1964-էն մինչեւ իր կեանքի վերջին օրերը՝ իբրեւ աւագ գիտաշխատող: 1981-ին «Ադիաբենի Պետութիւնը եւ Հայաստանը» վերնագրուած աւարտաճառը պաշտպանելէ ետք, կ'արժանանայ Պատմական Գիտութիւններու Դոկտորական աստիճանին:
Ան կը մահանայ 1 Յունուար, 1983-ին Երեւան:
Էջմիածնի Գերագոյն Հոգեւոր Խորհուրդի Անդամ
Գիտական Ակադեմիայի Պատմութեան հիմնարկին իր վարած աշխատանքին զուգահեռ, 1976-էն սկսած, Հայկ Մելքոնեան՝ իբրեւ անդամ Էջմիածնի Գերագոյն Հոգեւոր Խորհուրդի, իր մասնակցութիւնը կը բերէ Էջմիածնի բոլոր ձեռնարկներուն:
«Էջմիածին» ամսագրի խմբագրական աշխատանքներ
1981-ին, ընդառաջելով Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Վազգէն Ա. Կաթողիկոսի հրաւէրին, ան մաս կը կազմէ Էջմիածնի Մայր Աթոռին կողմէ հրատարակութեան պատրաստուող Աստուածաշունչի Արեւելահայերէն նոր թարգմանութեան խմբագրական մարմնին, իսկ 1982-էն սկսած, ան նաեւ կը հրաւիրուի իր մասնակցութիւնը բերելու «Էջմիածին» ամսագրի խմբագրական աշխատանքներուն:
Գիտական թարգմանական ուսումնասիրութիւններ
Հմուտ պատմաբան եւ Ասորագէտ, Հ. Մելքոնեան իր ուշադրութիւնը կը կեդրոնացնէ Հայ-ասորական յարաբերութիւններու ուսումնասիրութեան: Ան նաեւ իր ներդրումը կը կատարէ ասորական սկզբնաղբիւրներու գիտական թարգմանութեան գործին: Անոր մեծ ու փոքր շուրջ քսան ուսումնասիրութիւնները՝ գրուած Հայերէն ու Ռուսերէն լեզուներով, ընդհանրապէս կը մնան Հայագիտական մամուլի էջերուն մէջ:
Գրականութիւն
Իսկ առանձին հատորներով լոյս տեսած են ՀԱՅ-ԱՍՈՐԱԿԱՆ ՅԱՐԱԲԵՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐԻ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆԻՑ, Գ-Ե ԴԱՐԵՐ (Երեւան, 1970),
ԱԴԻԱԲԵՆԻ ՊԵՏՈՒԹԻՒՆԸ ԵՒ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ (Երեւան, 1980):
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1923 ծնունդներ Ստորոգութիւն:25 Դեկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Սեբաստիա ծնածներ Ստորոգութիւն:1984 մահեր Ստորոգութիւն:15 Նոյեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ ազգագրագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Շամսուտտին Մոհամետ Հաֆեզ
Շամսուտտին Մոհամետ Հաֆեզ, պարսիկ բանաստեղծ :
Կենսագրութիւն
Ծնած է Իրանի Շիրազ քաղաքը: Անոր ծննդեան ստոյգ թուականը յայտնի չէ: Այդ մասին ուսումնասիրողները տարբեր կարծիքներ յայտնած են:
Հաֆեզ ամուսնացած է եւ ունեցած` երկու որդիներ, որոնցմէ մէկը մահացած է 24 Դեկտեմբերի 1362-ին:
Հաֆեզը կեանքին մէջ միայն մէկ անգամ դուրս եկած է Շիրազէն եւ գացած է Եազտ քաղաք, բայց շատ կարճ ժամանակ ետք վերադարձած է Շիրազ:
Ըստ այդ աւանդապատումներէն մէկուն, Հաֆեզի հայրը` Պահաաուտտինը, իսկ, այլոց ըսածին համաձայն, Շամսուտտին, սպահանցի էր, երիտասարդ ժամանակ տեղափոխուած է Շիրազ եւ զբաղած` առեւտուրով:
Մահանալէն ետք ժառանգ ձգած է բաւական մեծ հարստութիւն, բայց աւագ որդիները ամբողջը վատնելով` Հաֆեզն ու իրենց մայրը կը ձգեն աղքատութեան մէջ:
Հօրը մահէն ետք Հաֆեզի մտած է փուռ` աշխատանքի: Ըստ աւանդութեան, փուռ մտնելով` ան իր ձեռք բերած դրամը բաժնած է երեք մասի. մէկ մասը տուած է մօրը, մէկ մասը իր ուսուցիչին` իբրեւ ուսման վարձ, իսկ երրորդ մասը` աղքատներուն:
Փուռին մէջ Հաֆեզը ստացած է նախնական կրթութիւն, ուր գոց սորված է «Ղուրան»ը եւ ժամանակակիցներուն կողմէն ստացած է «Հաֆեզ» (սորված) անունը ։
Այն փուռը, ուր աշխատած է Հաֆեզ, եղած է Շիրազի բանաստեղծներու հաւաքատեղին: Այդտեղ բանաստեղծները կը վիճէին գրականութեան զանազան հարցերու շուրջ եւ կը կարդային իրենց ստեղծագործութիւնները:
Երիտասարդ Հաֆեզը այս «ակումբ»-ին մէջ կարդաղած է իր անդրանիկ ստեղծագործութիւնները, որոնք չափի եւ կշռոյթի տեսակետէն տակաւին թոյլ էին, ուստի բանաստեղծներուն կողմէ ենթարկուած են սուր ծաղրի:
Ան բանաստեղծի համբաւ ձեռք բերած է միայն 14-րդ դարու քառասունական թուականներէն ետք` շէյխ Ապու Իսհաքի թագաւորութեան ժամանակաշրջանին, մոնկոլական բռնատիրապետութեան ատեն:
Հաֆեզի եւ Լենկ Թիմուրի աւանդապատումը
Աւանդապատուը կը խօսի մեծ բանաստեղծին կեանքին վերջին տարիներուն պատահած դէպքերէն մէկուն մասին` կապուած Լենկ Թիմուրի հետ:
1387 թուականին Կաղ Թիմուրը արշաւած է Շիրազի վրայ ու գրաւած է զայն: Երբ բռնակալը քաղաք կը մտած է, անոր մօտ բերած են աղքատի  հագուստներ հագած ծերունի Հաֆեզը, անոնց խօսակցութեան ժամանակ Հաֆեզը իր ղազալներէն երկտող մը արտասանած է։ Լենկ Թիմուր հաւնած է Հաֆեզին սրամտութիւնը եւ ներած է զինք :
Թաղումը
Կրօնաւորները Հաֆեզը անհաւատ կը համարէին, որովհետեւ անիկա իր ստեղծագործութիւններուն մէջ ծաղրանքի ենթարկած է զիրենք, ուստի զայն կարելի չէր թաղել մահմետականներուն հետ նոյն գերեզմանոցին մէջ:
Այդ պատճառով ժամանակակիցները առաջարկած են միջնադարեան սովորութիւն մը` վիճակ քաշել:
Հաֆեզի ղազալներէն կը քաղեն առանձին կտորներ եւ կը նետէն սափորի մէջ: Փոքրիկ մը սափորին մէջէն կը հանէ հետեւեալ տունը/ պէյթը.
Հաֆեզը կը թաղեն Ռուքնապատ (Մուսալլայի) գետի ափին վարդերու պարտէզին մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ ըստ իրենց ազգութեան
Ալիշա Քիզ
Ալիշա Քիզ (,, ամերիկացի յայտնի երգչուհի-երգահան եւ դերասանուհի: Ծնած եւ ապրած է Նիւ Եորք՝ Մանհաթընի աղքատ թաղամասին` փաստաբանի եւ դերասանուհիի ընտանիքի մը մէջ : Ալիշայի մայրը իռլանտա-իտալական ծագում ունի, իսկ հայրը՝ ափրիկա]]-ամերիկեան: Ալիշան սկսած է երգեր գրել 14 տարեկանէն: 2001 թուականի, Յունիս 5-ին ան հրատարակեց իր առաջին «Songs in A Minor» ալպոմը, որ մեծ ճանաչում ունեցաւ ամբողջ աշխարհին մէջ։ Ալիշան իր երաժշտական գործընթացքին ժամանակ վաճառած է աւելի քան 30 միլիոն ալպոմ։ Ստացած է բազմաթիւ մրցանականներ, 14 կրեմմի, 17 մրցանակ Պիլպորտ մրցանակաբաշխութիւնէն եւ 3 մրցանակ Ամերիկեան երաժշտական մրցանակաբաշխութիւնէն։
Կեանք եւ գործընթացք
Ալիշա ծնած է 25 Յունուար, 1981 թուականին, ԱՄՆու Նիւ Եորք քաղաքի, Մանհաթըն շրջանին մէջ : Ան միակ զաւակն է Թերեզա եւ Քրէյկ Քուք-երուն   : Անոր ծնողները բաժնուեցան երբ ան 2 տարեկանէր եւ ան մնաց իր մօր քով Մանհաթընի մէջ : Ան 7 տարեկանէն սկսած է հետեւիլ դասական դաշնամուրի դասընթացքներու, եւ ան նաեւ 12 տարեկանին մասնակցած է արուեստի դպրոցին երգչախումբին, իսկ 14 տարեկանին սկսած է գրել իր երգերը She graduated in four years as valedictorian at the age of 16. :
1994 թուականին, Քիզ կը ծանօթանայ իր ապագայ երգերու պատասխանատույին որ Ճեֆ Ռոպինսընն է: Երբ Ալիշան կը սկսի իր երգի գործընթացքը կը որոշէ իր ուսումը կէս ձգել եւ կեդրոնանալ իր երաժշտութեան վրայ : Ալիշան նախ Ուայլտ մականունը պիտի գործածէր որպէս իրեն ծածկանունը բայց Ճեֆ իրեն կը համոզէ որ գործածէ Քիզ ծածկանունը :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի երգչուհիներ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասանուհիներ Ստորոգութիւն:25 Յունուարի ծնածներ
Նշան Արծրունի
Նշան Արծրունի (իսկական ազգանունը եղած է Պլէօխանեան, սակայն հայրենի Վանը յիշեցնածու նպատակով փոխած են Արծրունիի), (1849, Սեբաստիոյ նահանգ, Սե­բաս­տիոյ գա­ւա­ռ, Ակն գաւառակ, Ապու Շէյխ (Ապուշէխ) աւան - 1895), հայ բժիշկ, գրող, ազգային հասարակական գործիչ։