cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Տոնուսա
Պատմութիւն
Հռոմէական շրջանին կղզին կը դառնայ աքսորեալներու վայր։ Հետագային Միջերկրական ծովը թափառող ծովահէններու կարեւոր կեդրոնն է։  Պատմութիւնը կը հետեւի Քիքլատեսի պատմութեան ։
Տոտեքանիսա ․ Էգէական ծովուն հարաւ-արեւելեան մասին գտնուող 51 կղզիներու համալիրը, որոնցմէ գլխաւորներն են 12 (տոտեքա=տասներկու)։
Տե՛ս նաեւ
Փոքր Քիքլատես
Տոնուսա
Քուֆոնիսիա
Սհինուսա
Իրաքլիա
Քերոս
Ամորղոս
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
1893 թուական
1893 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 93րդ տարին
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1893 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1893 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1893
Ահեկան (գրական հանդէս)
Խմբագիրն էր Գրիգոր Շահինեան ։ Խմբագրական աշխատանքներուն մասնակցած են Փիեռ Ադդարեան, Վազգէն Ալեքսանեան, Սիլվիա Աճեմեան, Ժան Գարագաշեան։
Լուսաբանած է երիտասարդական եւ ժամանակակից մշակութային ձգտումները, հայութիւնը յուզող խնդիրները, արտացոլած՝ սփիւռքահայ, յատկապէս լիբանանահայ մշակութային կեանքը։ Հրատարակած է արձակ եւ չափածոյ գեղարուեստական ստեղծագործութիւններ, լիբանանեան արաբագիր եւ ֆրանսագիր հեղինակներու գործերէն թարգմանութիւններ, գրականագիտական, բանասիրական ուսումնասիրութիւններ։ Անդրադարձած է հայկական եւ միջազգային շարժարուեստին, թատրոնին, նկարչութեան, երաժշտութեան, ճարտարապետութեան։
Աշխատակիցներու շարքին էին՝ Յարութիւն Քիւրքճեան, Գրիգոր Պըլտեան, Գառնիկ Ադդարեան, Արմէն Դարեան, Գէորգ Աճեմեան, Վահէ Օշական, Յարութիւն Թորոսեան, Պօղոս Ճելալեան, Գրիգոր Տիշ, Պեպօ Սիմոնեան, Զօհրապ Գիրեճեան, Ռաֆֆի Սեթեան, Կարօ եւ Յարութիւն Արմէնեան, Յովհաննէս Փիլիկեան, Թալին Ոսկերիչեան, Նիկողոս Սարաֆեան, Ժագ Յակոբեան, Զահրատ, Զարեհ Խրախունի, Ռոպեր Հատտեճեան, Մարկ Նշանեան եւ ուրիշներ։ «Ահեկան» հրատարակած է նաեւ հայաստանեան հեղինակներու գործեր։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ մամուլ
Հայկական Հարցը եւ Հայերու Ցեղասպանութիւնը Պատմագրութեան Մէջ
Հայկական հարցը եւ հայերու ցեղասպանութիւնը պատմագրութեան մէջ, Հայկական հարցի եւ հայերու ցեղասպանութեան բազմերես խնդիրներու ուսումնասիրութեամբ առաջացած է մեծաքանակ պատմական գրականութիւն՝ աշխատութիւններ, փաստաթղութերու ու վաւերագիրներու ժողովածուներ, յուշագրութիւններու եւ այլն հրապարակումներ: Խնդիրը ուսումնասիրած եւ կ՛ուսումնասիրեն ոչ միայն հայ պատմաբանները, այլեւ օտարները՝ Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի, եւրոպական ու մերձաւորարլեւելեան երկիրներու գիտնականները: Իրադարձութիւններու իր տեսակէտը առաջ կը քաշէ նաեւ թրքական պատմագրութիւնը, որ կը ձգտի ամէն կերպ արդարացնել Թուրքիոյ ղեկավար շրջաններու յանցաւոր գործողութիւնները, անոնց հակահայկական քաղաքականութիւնը: Ստեղծուած գրականութիւնը կը տարբերուի ոչ միայն ժամանակի առումով, այլեւ մեթոդաբանական մօտեցումներով, պատմական նիւթի քննութեան հաւաստիութեան եւ օբյեկտիւութեան աստիճանով, որ պայմանաւորուած է ինչպէս հետագօտողներու տարբեր ձեւաբանական դպրոցներու պատկանելութեամբ, այնպէս ալ այլ խնդիրներով (գիտական կամ քաղաքական իրադրութենէն ելլելով), որոնք դրած են տարբեր երկիրներու հեղինակները: Հետաքրքրութիւնը խնդիրի նկատմամբ չի թուլնար, ընդհակառակը, շատ երկրներու մէջ ստեղծուող պատմական գրականութիւնը կը վկայէ, որ հայկական հարցը եւ հայերու ցեղասպանութեան խնդիրը կը մնան միջազգային պատմագրութեան, հետեւաբար եւ միջազգային հանրութեան ուշադրութեան կեդրոնը:
Ստորոգութիւն:Հայկական հարց Ստորոգութիւն:Հայոց ցեղասպանութիւն Ստորոգութիւն:Պատմագրութիւն
Genesis (խումբ)
Genesis, անգիլական ռոք խումբ, ստեղծուած 1967 թուականին եւ սկզբնապէս կը պատկնէր յառաջատուական (փրոկրեսիւ) ռոք ուղղութեան։ Խումբը արժանացած է «Կրեմմի» մրցանակի։ Ամբողջ աշխարհով մէկ վաճառած է աւելի քան 150 միլիոն տպաքանակ ալպոմ (որոնցմէ մօտ 22 միլիոնը ԱՄՆ-ի մէջ) եւ այդ ցուցանիշով կը մտնէ բոլոր ժամանակներու «Top 30»։ Առաւել յայտնի մասնակիցները՝ Փիթըր Կապրիէլը եւ Ֆիլ Քոլինզը, իրականացուած են յաջող մենակատարային ընթացք։
Խումբը պարբերաբար փոխած է կազմը. ամէնալուրջ փոփոխութիւնը կայացած է 1975 թուականին, երբ խումբէն կը հեռանայ Կապրիէլըը եւ հիմնական երգիչը կը դառնայ թմբկահար Քոլինզը։ Իր հերթին, Քոլինզին 1997 թուականին, այսօրուան դրութեամբ վերջին «Calling All Stations» ալպոմի ձայնագրութենէն առաջ, կը փոխառինէ Ռէյ Ուիլսոնը՝ Stiltskin խումբի նախկին մասնակիցը։ Կապուած այդ ալպոմի առեւտրական անյաջողութեան՝ խումբը լուծարման մասին կը յայտարարէ, սակայն հոկտեմբեր 2006-ին Քոլինզը, Ռեզերֆորդը եւ Բենքսը նորէն կը միաւորեն համերգային շրջագայութեան համար։
1967-1970 թուականներ
Խումբը կազմաւորուած է 1960-ական թուականներու վերջը, երբ անոր հիմնադիրներ Թօնի Բենքսը եւ Փիթըր Կապրիէլըը կը սորվէին Չարթերհաուս մասնաւոր դպրոցին մէջ, Գոդալմինգ անգլիական քաղաքին մէջ։ Սկզբնական կազմը հաւաքուած է երկու դպրոցական խումբերու՝ «The Garden Wall» եւ «The Anon», մասնակիցներէն։ Անոր մէջ կը մտնէին Փիթըր Կապրիէլըը (երգիչ), Էնթօնի Ֆիլիպսը (կիթառ), Թօնի Բենքսը (ստեղնաշարային), Մայք Ռեզերֆորդը (բաս-կիթառահար, (կիթառ) եւ Քրիս Սթիւարտը (հարուածային)։
Genesis-ը կը ձայնագրէ իր առաջին ալպոմը՝ «From Genesis to Revelation» 1969 թուականին, երբ անոնց կը յայտնաբերուի Ճոնաթան Քինգը, նոյն Չարթերհաուս դպրոցի շրջանաւարտ։ Քինգը կը յօրինէ երգեր եւ կ'աշխատէր ձայնագրման արտադրող, այդ ժամանակ անոր մօտ կար յաջող սինգլ` «Everyone's Gone to the Moon»։ Ան խումբին կու տայ Genesis (անգլերէնէ թարգմանաբար՝ ստեղծում, արարում, Կեցութեան Գիրք) անուանումը։ Ան կը յիշէ, որ «մտածեց, որ այդ մէկը վատ անուանում չէ… ան կ՛ընդորոշէր նոր հնչողութեան եւ նոր զգացողութեան ստեղծում»։
Ալպոմը կը թողարկուի «Decca Records»-ի մէջ։ Ձայնագրման գործընթացի ընթացքին Սթիւարտը կը հեռանայ եւ անոր տեղ կ՛ընկերանանայ Ճոն Սիլուերին։ Խումբը կը ձայնագրէ երգերու հաւաքածոյ թեթեւ փոփ հնչողութեամբ, ներշնչուած «Bee Gees»-ի, Քինգի սիրելի խումբերէն մէկէն եւ «The Beatles»-ի կողմէն։ Քինգը երգերը կը հաւաքէ ալպոմի մէջ եւ հնչիւնաւորմանը կ'աւելցնէ լարային բաժին։ «The Silent Sun» առաջին սինգլը կը թողարկուի փետրուար 1968-ին։ Ալպոմը կը վաճառուի, սակայն ըստ Քինգի խորհուրդի, խումբը կ՛որոշէ չթողնել երաժշտական ընթացքը։ Քինգը դեռեւս կը տիրապետէ «From Genesis to Revelation» ալպոմի իրաւունքներուն եւ պարբերաբար կը վերաթողարկէ այն տարբեր անուանումներով, մասնաւորապէս՝ «In the Beginning», «Where the Sour Turns to Sweet», «Rock Roots: Genesis», «…And the Word Was» եւ ամենավերջին տարբերակը՝ «The Genesis of Genesis»։
«Trespass» ալպոմը նմուշ կը դառնայ Genesis-ի 1970-ական թուականներու ալպոմների համար՝ երկար, երբեմն նման օբերայի, պիեսներ եւ առանձին կարճ հումորիսիական համարները պրոգրեսիւ ռոքի խումբերու ոճը կը յիշեցնէին, այնպիսին, ինչպիսին են «King Crimson», «Yes» եւ «Gentle Giant»։ «Trespass»-ը իր մէջ կը ներարէ յառաջդիմական ռոքի այնպիսի տարրեր, ինչպէս մանրամասն հնչիւնաւորումը եւ երաժշտական չափի փոխութիւնը։ Փիթըր Կապրիէլըի ինը րոպէանոց պիեսը՝ «The Knife», ցոյց կու տայ, թէ « ինչպէս են բոլոր բռնի յեղափոխութիւնները անխուսափելիօրէն կ'աւարտեն բռնակալի իշխանութեամբ»։
Առողջութեան հետ խնդիրները եւ բեմի նկատմամբ պարբերաբար վախը 1970 թուականին կը ստիպեն Ֆիլիպսին հեռանալ խումբէն։ Ան ընթացքը կը շարունակէ մենակատարային ալպոմներու ձայնագրմամբ, որոնցմէ մէկուն ժամանակ («The Geese and the Ghost») ձայնալառային պարտիաները կը կատարոիւ Ֆիլ Քոլինզը։ Ֆիլիպսի հեռանալը կ'ազդէ Բենքսի եւ Ռեզերֆորդի վրայ եւ անոնք կը սկսին կասկածիլ, կարող է արդեօք խումբը շարունակել աշխատիլ։ Այնուամենայնիւ, խումբը չի կազմալուծուիր, որպէս հարուածային վերցնելով Ֆիլ Քոլինզին, իսկ որպէս կիթառահար՝ Սթիւ Հակէտին, նախկինին մէջ նուագած «Quiet World» խումբին մէջ։
1971-1975 թուականներ
Քոլինզը եւ Հակէտը կը միանան ստուդիական աշխատանքներուն 1971 թուականին, «Nursery Cryme» ալպոմի ձայնագրման ժամանակ, որ կը նեռարէր «The Musical Box» էպիկական պիեսը եւ որուն մէջ Քոլինզը առաջին անգամ հանդէս կու գայ որպէս երգիչ «For Absent Friends» կազմութեան մէջ։ Հոկտեմբեր 1972-ին կը թողարկուի «Foxtrot» ալպոմը, որ կը պարունակէր քսաներեք վարկեաննոց «Supper's Ready» պիեսը։ այնպիսի երգիչներ, ինչպիսին «Watcher of the Skies», ներշնչուած Արթուր Կլարկի ստեղծագոծութիւններով, կ'ամրապնդէր անոնց հեղինակի եւ կատարողի համբաւը։ Կապրիէլըի կրակոտ եւ բեմական պահուածքը, որ կ՛ուղեկցէր բեմական հանդերձանքի բազմաքանակ փոփոխումով եւ երգերու սիւրէալիստական ներածութիւններով, խումբը կը դարձնեն հանրայայտ։ «Genesis Live»-ի համերգային ձայնագրութիւնը կը թողարկուի 1973 թուականին, «Foxtrot» համերգային շրջագայութենէն ետք։
«Selling England by the Pound» ալպոմը կը թողարկուի նոյեմբեր 1973-ին եւ լաւ կ՛ընդունի քննադատներու եւ երկրպագուներու կողմէն։ Ալպոմի նման անուանուան վրայ կը յամառէր Կապրիէլըը, ան կը յղէ լեյբորիստական կուսակցութեան լոզունգին, որ հանրաճանաչ էր այն ժամանակ։ Ալպոմը, մասնաւորապէս, կը պարունակէ «Firth of Fifth» եւ «I Know What I Like (In Your Wardrobe)» երաժիշտները, որոնք կը դառնան Genesis-ի համերգային երգացանկի մասը, իսկ այնուհետեւ, սինգլի կարգավիճակին մէջ, կը հասնին պրիդանական հիթ-շքերթներու 17-րդ հորիզոնականը։ Այդ ժամանակաշրջանին Հակէտը, առաջինը կիթառահարներու շրջանին մէջ, կը սկսի տիրապետել տեպինգի տեխնիկային, յետագային տարածուած Էդդի Վան Հալենի կողմէն եւ «sweep-picking» տեխնիկային, որ 1980-ական թուականներուն կը կիռարէր Ինգուի Մալմստինը։ Այդ վիտուոզ կիթառային տեխնիկաները կ՛օգտագործուին «Dancing with the Moonlight Knight» երգին մէջ։
Այդպիսի յաւակնոտ ալպոմի ստեղծումը, ինչպիսին է «The Lamb Lies Down on Broadway»-ը, կը լարէ խումբի մասնակիցներու մէջեւ յարաբերութիւնները, մասնաւորապէս Բենքսի եւ Կապրիէլըի միջեւ։ Կապրիէլըը երգերու տեքստերը կը գրէր, այն ժամանակ, երբ խումբի միւս մասնակիցները երաժշտութիւնը կը յօրինէին, չհաշուած «Counting Out Time» եւ «The Carpet Crawlers» երաժիշտները։ Ալպոմի համահեղինակ կը դառնան Բենքսը եւ Ռեզերֆորդը։ Իւրայատուկ սինթեզատորային ձայները եւ կոտրուող ապակիի ձայնը «The Waiting Room» երաժշտութեան մէջ, որ Enossifications անուանումը կը ստանայ, կը ձայնագրուին մթնոլորտային երգահան Բրայեան Ինոյի կողմէն։
Օգոստոս 1975-էն, համերգային շրջագայութենէն ետք, Գեբրիէլը կը յայտարարէ այն մասին, որ կը հեռանանայ խումբէն, որվհետեւ օտարութեան մէջ կը զգայ խումբի միւս մասնակիցներուն եւ նրպայ ամուսնութիւնը եւ առաջին երեխայի ծնունդը կը սաստկացնեն իր անձնական լարուածութիւնը։ Երկրպագուներուն նամակին մէջ, վերնագրուած «Out, Angel Out» (Թռաւ, հրեշտակը թռաւ), Գեբրիէլը կը բացտրէ, որ «… մեքենան, որ մենք միասին կառուցեցինք, որպէսզի օգնէ երգեր գրելու, սկսած է ղեկավարել մեզ, մեզ նստեցուցած է յաջողութեան վանդակը, որ կը ձգտէինք մենք։ ան փոխած է ամբողջ խումբի յարաբերութիւնները եւ ոգին։ Երաժշտութիւնը չէ ցամաքած եւ ես մինչ այժմ կը յարգեմ միւս երաժիշտներուն, սակայն մեր դերերը դարձած են ծանր»։ Քոլինզը յետագային կը նկատէ, որ միւս երաժիշտները «…ապշած չէին Փիթըրու հեռանալէն, որովհետեւ այդ մասին մենք գիտէինք շատ վաղուց»։ Խումբը կ՛որոշէ շարունակել առանց Գեբրիէլի։
1977 թուականի Գեբրիէլի առաջին մենակատարային ալպոմին մէջ («Peter Gabrielէ) կայ հանրաճանաչ երգ` «Solsbury Hill», խումբէն իր հեռանալու մասին այլաբանական պատմութիւն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ռոք խումբեր Ստորոգութիւն:Բրիտանական ռոք խումբեր
Թոմաս Պրաուն
Սըր Թոմաս Պրաուն (Sir Thomas Browne, 19 Հոկտեմբեր 1605, Լոնտոն - 19 Հոկտեմբեր 1682, Նորուիճ), անգլիացի փիլիսոփայ եւ բանաստեղծ։
Պրաունի ստեղծագործութիւններն կ'արտահայտեն անոր խոր հետաքրքրութիւնը բնական աշխարհի հանդէպ, որուն վրայ կը կրէ Բակոնիան հարցման գիտական հեղաշրջման ազդեցութիւնը, մինչդեռ իր քրիստոնէական հաւատքը կը քարոզէր համբերատարութիւն եւ բարեացակամութիւն մարդկութեան հանդէպ յաճախ անհանդուրժողական դարաշրջանի մէջ։ Որպէս անգերազանցելի գրական վարպետ, անոր աշխատանքներուն մէջ հաճախակի են հղումները դասական եւ աստուածաշնչային աղբիւրներուն։ Անոր գրական ոճը կը տարբերէր ըստ ժանրի, արդիւնքին մէջ կը վերածէր հարուստ, ոչ սովորական արձակի։ Չնայած ան շատ անգամ նկարագրուած է որպէս մելամաղձոտ մարդ, Պրաունի ստեղծագործութիւնները բազմից նաեւ կը բնութագրուին սրամիտ եւ նուրբ հումորով։
Թոմասը ծնած է 1605 թոգականի Հոկտեմբեր 19-ին Լոնտոնի Սբ. Միքայէլ եկեղեցիին մէջ։ Անոր հայրը Ափթոնում (Չեշայր) կը զբաղէր մետաքսի առեւտուրով։ Թոմասը դեռ երիտասարդ էր, երբ հայրը մահացաւ, եւ անոր ուղարկեցին սորվելու Ուինչեսթերի քոլէճ։ 1623 թուականին ան ընդունուեցաւ Օքսֆորտի համալսարան։ Այնուհետև 1626 թուակականին Փեմբրոքի քոլէճը աւարտելէ յետոյ, սորվուեցաւ բժշկութիւն տարբեր մայրցամաքային համալսարաններում՝ ներառյալ Լեյդենը, որտեղ նա 1633 թվականին ստացավ բժշկական աստիճան։ 1637 թվականին Բրաունը հաստատվեց Նորվիչում, ուրտեղ ապրած եւ զբաղուած է բժշկութեամբ մինչեւ իր մահը` 1682 թուականը։
Ռելիջիո Մեդիչի (Լոնդոն 1643 թ.) փիլիսոփայական հաւատքի խոստովանութիւն, որ աչքի կ'ընկնէ իր օրիգինալութեամբ եւ գիտակութեամբ, որ առիթ կը դառնայ անոր աթեիզմի մէջ մեղադրելու համար։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Անգլիացի փիլիսոփաներ Ստորոգութիւն:Անգլիացի բանաստեղծներ‎
Արտաշէս Ա.
Արտաշէս Ա. կամ Արտաշէս ԲաԲարեպաշտ Ք.Ա.230 – Ք.Ա.160), Մեծ Հայքի թագաւոր Ք.Ա.189 թուականէն, Արտաշէսեան հարստութեան հիմնադիր : Զարեհի որդին, Երուանդունի տոհմէն :
Արտաշէս սելեւկեան բանակին մէջ նախապէս եղած է բարձրաստիճան զինուորական։ Սելեւկեան թագաւոր Անտիոքոս Գ. Մեծը, Երուանդունիներէն նուաճելով Հայաստանի զգալի մասը, Ք.Ա.200-ին անոր կառավարիչ կարգած է Արտաշէսին : Մակնիսիոյ Ճակատամարտին Անտիոքոս Գ.-ի Հռոմէն կրած պարտութենէն ետք, Արտաշէսը անկախ հռչակած է Հայաստանը եւ հիմնած է նոր արքայատոհմ, որ իր հիմնադրի անունով պատմագրութեան մէջ Արտաշէսեան կը կոչուի :
Նուաճումներ
Արտաշէս Ա.–ի թագաւորութիւնը սկիզբը սահմանափակուած է Մեծ Հայքի կեդրոնական մարզերով :
Մինչեւ Արտաշէս Ա.-ի գահակալութիւնը դրացի երկիրները, օգտուելով Մեծ Հայքի տկարութենէն, նուաճած էին անոր ծայրամասի հողատարածքները: Արտաշէսը եւ Զարեհը ձեռնամուխ եղան հայկական հողերու վերամիաւորման։ Արտաշէս արքան ոչ միայն վերամիաւորեց Մեծ Հայքի գրաւած տարածքները, այլ նաեւ քայլերու ձեռնարկեց իր թագաւորութեան միացնելու նաեւ Ծոփքը, Կոմագենէն եւ Փոքր Հայքը :
Իր թագաւորութեան առաջին տարիներէն իսկ, Արտաշէս կ'արշաւէ դէպի արեւելք եւ կը հասնի Կասպից ծովու ափերը: Ան Մեծ Հայքին կը միացնէ Փայտակարանը եւ Պարրսպատունիքը: Հայաստանին կը միաւորուի նաեւ Ուրմիոյ լճի արեւմտեան ափերը ինկած հողերը՝ Պարսկահայքը: Ապա կ'արշաւէ դէպի հիւսիս` Վիրք, որ զաւթած էր հայկական Կղարջքը եւ Գուգարքը: Հայոց զօրավար Սմբատ Բագրատունին կը ջախջախէ վրացական բանակը եւ կը վերադարձնէ գրաւած տարածքները: Վրացական կողմը կը պարտաւորուի «դրամ հատել Արտաշէս արքայի պատկերով» եւ զօրք տրամադրել հայոց արքային: Արեւմուտքի մէջ Արտաշէս գրաւեց եւ Մեծ Հայքին միացուց Կարինն ու Դերջանը, ինչպէս նաեւ Եկեղէաց գաւառը: Հարաւի մէջ երկարատեւ ու արիւնահեղ կռիւներէ ետք Արտաշէս կ'ազատագրէ Սելեւկեաններու կողմէն բռնագրաւուած Տմորիք երկրամասը՝ Կորճայք նահանգը :
Ծոփքի արքայ Զարեհի մահէն ետք, որ իր հերթին ազատագրած էր հայկական երկրամասերուն արեւմուտքը, Արտաշէս փորձեց Ծոփքը նոյնպէս միացնել Մեծ Հայքին: Այդտեղ, սակայն, հանգիպեցաւ Ծոփքի դաշնակից Կապադովկիոյ յամառ դիմադրութեան, որուն հետեւանքով անորոշ ժամանակով յետաձգուեցաւ Ծոփքի միացումը :
Յոյն աշխարհագրագէտ Ստրաբոնը մանրամասն տեղեկութիւններ կը հաղորդէ Արտաշէսի այդ միաւորիչ գործունէութեան մասին :
Ք.Ա.183 - Ք.Ա.179 թուականներուն Փոքր Ասիոյ մէջ պատերազմ բռնկեցաւ մէկ կողմէն՝ Պոնտոսի ու Փոքր Հայքի եւ միւս կողմէն՝ Կապադովկիոյ, Բիւթանիոյ ու անոնց դաշնակիցներու միջեւ։ Մեծ Հայքը չէզոքութիւնը պահպանեց, բայց աշխուժօրէն ներազդեց կողմերուն վրայ՝ պատերազմը դադարեցնելու համար: Հաշտութեան պայմանագրի կնքումը, որպէս հեղինակաւոր ու յարգուած գահակալ, դատաւորի կարգավիճակով հրաւիրուեցաւ նաեւ Արտաշէս Ա.-ը: Դիւանագիտական նուրբ ու ճշգրիտ քայլերով Արտաշէս կարողացաւ ընդարձակել Փոքր Հայքի տարածքը Պոնտոսի հաշուին՝ յետագային վերջինս իր թագաւորութեան միացնելու հեռահար ծրագրով։ Իսկ երբ Մարաստանի Սելեւկեան սատրապը ապստամբեցաւ եւ ինքզինք յայտարարեց անկախ թագաւոր, Արտաշէս Ա.-ը Սելեւկեաներուն տկարացնելու նպատակով անմիջապէս օգնութեան ձեռք երկարեց անոր :
Բանակ
Շնորհիւ Արտաշէսին հայկական տարածքներու մեծ մասը միաւորուեցաւ մէկ ընդհանուր պետութեան՝ Մեծ Հայքի թագաւորութեան մէջ։ Այդ պատճառով է, որ յոյն պատմիչը զայն կ'անուանէ «Մեծ Հայքի մեծ մասի կառավարիչ», իսկ այլ պատմիչ մը՝ յոյն աշխարհագէտ Ստրաբոնը, կը գրէ՝
Հայկական հողերու մեծ մասի միաւորումով Մեծ Հայքի թագաւորութիւնը վերածուեցաւ Առաջաւոր Ասիոյ մէջ պատկառելի ուժ ներկայացնող մէկ պետութեան:
Իր միաւորիչ գործունէութիւնը յաջողութեամբ իրականացնելու համար Արտաշէսին անհրաժեշտ էր հզօր բանակ: Արտաշէս Ա.-ը մեծցուցած եւ կանոնաւորած է բանակը, զայն բաժնած է չորս կողմնապահ զօրավարութիւններու, կազմաւորած արքունի գործակալութիւնները: Անոնցմէ իւրաքանչիւրը պարտաւորութիւն ունէր օտար յարձակման պարագային պաշտպանել սահմանի իր մասը մինչեւ արքայական բանակն հասնիլը, ինչպէս նաեւ անհրաժեշտութեան դէպքին իրականացնել յարձակողական արշաւանքները: Այդ զօրավարութիւններուն հիմքին վրայ յետագային ստեղծուեցան բդեշխութիւններ։ Հզօր բանակի միջոցով Արտաշէսը միաւորեց հայկական տարածքներուն մեծ մասը: Յոյն աշխարհագրագէտ Ստրաբոնի վկայութեամբ այդ բոլոր տարածքներու բնակչութիւնը հայախօս էր :
Այսպիսով՝ Հայաստանի հիմնական մասը ընդգրկուեցաւ Արտաշէսի պետութեան մէջ :
Միաւորուած ու ընդարձակուած պետութեան կառավարումը դիւրացնելու նպատակով ան Մեծ Հայքը բաժնած է 120 գաւառներու, որոնք կը ղեկավարէին թագաւորի նշանակած զօրավարները :
Տնտեսութեան զարգացում
Արտաշէս Ա.-ը վարած է Մերձաւոր Արեւելքի մէջ գերիշխող Սելեւկեան պետութիւնը թուլացնելու քաղաքականութիւն, հմտօրէն օգտագործած ինչպէս հարեւան երկիրներու, այնպէս ալ Հռոմի հակասելեւկեան դիրքաւորումը: Սակայն հայոց արքան չէ դաշնակցած Հռոմին հետ, աւելին, ապաստան տուած է Հռոմի անհաշտ հակառակորդին՝ Կարթագենի զօրավար Հաննիբալին :
Ք.Ա.165-ին հարաւի մէջ Արտաշէս Ա. բախում ունեցած է սելեւկեան թագաւոր Անտիոքոս Դ. Էպիֆանեսի հետ, յաջողութեամբ ետ մղած անոր յարձակումը եւ պաշտպանած երկրի անկախութիւնը: Ան կատարած է հողային բարենորոգումներ՝ նպատակ ունենալով կարգաւորել հողի մասնաւոր սեփականութեան զարգացման ընթացքը, մեղմել հողատէրերու եւ գիւղական համայնքներու միջեւ ստեղծուած հակասութիւնները :
Արտաշէս Բարեպաշտի բարեփոխումներու շարքին մէջ կ'առանձնանայ հողային տարաձքներու հաւաքումը: Չնայած այն իրողութեան, որ երկրին մէջ կը տիրէր ստրկատիրական հասարակարգ, սակայն ի տարբերութիւն յունա-հռոմէական «դասական» ստրկատիրութեան, ուր աշխատաւոր դասակարգը հիմնականին կազմուած էր ստրուկներէ, Հայաստանի մէջ աշխատաւորներու հիմնական մասը ազատ գիւղացիներն էին, որոնք միաւորուած էին համայնքներու մէջ։ Ազնուականները ամէն կերպով կը ձկտէին լաւագոյն տարածքները խլել գիւղական համայնքներէն եւ զանոնք միացնել իրենց սեփական տնտեսութիւններուն՝ դաստակերտներուն կամ ագարակներուն, ուր մշակ-ստրուկներու աշխատանքը կ՛օգտագործուէր :
Գիւղացի համայնականները սեփական ուժերով չէին կրնար ընդդիմանալ խոշոր հողատէրերու ոտնձգութիւններուն, եւ հետեւանքը կրնար ըլլալ գիւղական համայնքներու քայքայումը: Ան վնաս էր պետութեան, քանի որ համայնքները թագաւորին կու տային հարկ եւ զօրք: Արտաշէս իրականացուց հողաբաժանումն եւ համայնքներու ու ագարակներու միջեւ կանգնեցուց արամերէն արձանագրութեամբ հողաբաժան սահմանաքարերը: Այս բարեփոխումը կարգաւորած է հողի սեփականութեան խնդիրը՝ արգիլելով ագարակատէր-ազնուսկաններուն իւրացնել գիւղացի-համայնականներու հողերը :
Կարեւոր էր հայկական տոմարի կարգավորումը։ Գետերու ու լիճերու վրայ նաւարկութիւններ կը սկսին, կ'աշխուժանան արհեստագործութիւնը եւ առեւտուրը։ Հայաստանը հերթաբար կը շարունակէ մասնակցիլ միջազգային տարանցիկ արեւելք-արեւմուտք առեւտուրին :
Արտաշէսեան հարստութիւն
Արտաշէսեան արքաայտոհմը Հայաստանի մէջ կառավարած է 2 դար։ ԱՆոր հիմնադիրը՝ Արտաշէս Ա.-ն, իշխանութիւնը օրինական դարձնելու նպատակով իրեն կը ներակայացնէր Երուանդունիներու ներկայացուցիչ՝ որդի Զարեհի, Երուանդեան: Իրականին մէջ ան հիմնադրած է նոր թագաւորական հարստութիւն :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայոց արքաներ Ստորոգութիւն:Արտաշէսեաններ
Միքրոս Անթրոփոֆաս, Ֆուրնի
Միքրոս Անթրոփոֆաս կամ Քեդրօ (յուն․՝ Μικρός Ανθρωποφάς կամ Κεδρό)․ կղզի․ մաս կը կազմէ Ֆուրնի կղզեխումբին։ Արեւելեան Էգէական ծով, Յունաստան։
Բնապահպանում
Միքրոս Անթրոփոֆաս անոր մերձակայ Անթրոփոֆաս, Ֆուրնի եւ Թիմենա կղզիներուն նման, ունի հարուստ բուսական եւ կենդանական աշխարհ (ինչպէս օրինակ՝ Calonectris diomedea, Falco eleonorae, Falco naumanni, Larus audouinii, Puffinus yelkouan) եւ արձանագրուած է ՆԱԹՈՒՐԱ 2000 բնապահպանութեան ծրագրին։
Ըստ 2011-ի մարդահամարին, կղզին անբնակ է։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնապահպանման վայրեր Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ այբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Խաչակիրներու Արշաւանք (այլ կիրառումներ)
Խաչակիրներու Արշաւանք անուանումը կրնայ ունենալ յետեւեալ կիրառումները՝
Դեղձենի
Դեղձենի ( Լատիներէն՝ Prunus persica), վարդազգիներու ընտանիքի բոյսերու ցեղ է։ Հայրենիքը կը գտնուի հիւսիս-արեւմտեան Չինաստանի Թարիմ գետի աւազանի եւ Քունլուն Շան լեռներու հիւսիսային լանջերու արանքին մէջ գտնուղ տարածաշրջանին, ուր ան մշակուած է եւ դարձած է ընտանի :
Կենսաբանական Նկարագիր
Յայտնի է 5 տեսակ։ Բոլոր տեսակները հիմնականին մէջ առաջացած են սովորական դեղձենու տեսակէն, որ մինչեւ 8 մ բարձրութեան, բաժակաձեւ, կլորաւուն սաղարթով ծառ է։ Տերեւները երկարաւուն են, նշտարաձեւ, ատամնաւոր եզրերով։ Ծաղիկները երկսեռ են, վարդագոյն։ Պտուղը հիւթալի կորիզապտուղ է, 60-200 գ եւ աւելի կշռով, գնդաձեւ, կլոր, երբեմն ձուաձեւ, դեղնավարդագոյն, դեղնակարմրաւուն։ Կորիզը խոշոր է։ Սերմը հիմնականին մէջ դառն է։ Պտղամաշկը մեծ մասամբ խաւոտ է, հազուադէպ՝ անխաւ։ Պտղամիսը սպիտակ է կամ դեղին։ Կան պճղովիներ, որոնց կորիզը հեշտութեամբ կ'անջատուի պտղամիսէն, եւ հիւլիներ, որոնց կորիզը պտղամսէն չ'անջատիր։ Պտղամիսը համեղ է, հիւթալի, քաղցր։ Կ'օգտագործուի թարմ եւ վերամշակուած չիր, պահածոյ, ճեմ եւ ալանի։ Բազմացումը՝ աչքապատուաստով եւ սերմերով։ Բերքատւութիւնը՝ 200-400 ց/հա։
Դասակարգին Մէջ
Հայաստանի մէջ մշակուող բոլոր մշակատեսակները խաւոտ են, կան նաեւ քանի մը ցածրորակ, անխաւ տեսակներ։ Կ'ըլլան վաղահաս, միջահաս եւ ուշահաս։
Անուն
Լատիներէն՝ Prunus persica անունը կը նշանակէ՝ «պարսկական խնձոր»: Հայերէն անունը կը ծագէ «դեղինէն»
Բանահիւսութեան Մէջ
Հայկական ասացուածք՝
Պատկերասրահ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բոյսեր
Աշոտ Աբրահամեան
Աշոտ Արսէն Աբրահամեան, հայ լեզուաբան, մասնագէտ (1964), ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ, գիտութեան վաստակաւոր գործիչ (1965), մանկավարժ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Շահրիզ (այժմ՝ Գեղարքունիքի մարզի Գեղամաուան) գիւղին մէջ։ 1937-էն սկսեալ աշխատած է որպէս ուսուցիչ Հրազդանի շրջանի դպրոցներուն մէջ, վարած է նաեւ ուսմասվարի եւ տնօրէնի պաշտօններ։ Բարձրագոյն կրթութիւնը ստացած է Երեւանի հեռակայ մանկավարժական հիմնարկին մէջ։ 1948-ին պաշտպանած է աւարտաճառը եւ ստացած է բանասիրական գիտութիւններու թեկնածուի աստիճան, 1943-էն մինչեւ մահ դասախօսած է նոյն հիմնարկին մէջ։ 1950-1959 պաշտօնավարած է ՀԽՍՀ ԳԱ լեզուի հիմնարկին մէջ իբրեւեւ բաժինի (զինուորական գործողութեան վայրի) վարիչ, 1960-էն սկսեալ Երեւանի Խ. Աբովեանի անուան պետական մանկավարժական հիմնարկին մէջ հայոց լեզուի բաժինի վարիչն էր։ 1963-ին կատարած է իր մասնագիտական աւարտաճառը։ Վարած է ժամանակակից հայոց լեզուի, գրաբարի, լեզուաբանութեան ներածութեան բուհական դասընթացները։ Ուշագրաւ ներդրում ունի հայերէնի, մասնաւորապէս արդի գրական լեզուի բայակազմութեան, բայական կարգերու ձեւաբանական հատկութիւններու քննութեան բնագաւառին մէջ ։ Գրաբարի հանդէպ անոր կազմած ձեռնարկը ակնյայտօրէն նպաստած է հին գրական հայերէնի ուսուցման գործին։ Հանդէս եկած է բազմաթիւ արժէքաւոր յօդուածներով, որոնց մէջ անդրադարձած է հայերէնի պատմական հնչիւնաբանութեան, բառաքննութեան խնդիրներուն, լեզուի աւանդման գիտաձեւական խնդիրներու եւն։ Անոր թարգմանութեամբ (գրաբարէն աշխարհաբար) լոյս տեսած է Եզնիկ Կողբացիի «Եղծ աղանդոցը» (1972)։ Մահացած է Երեւան։
10 ապրիլ 1981-էն 1977 ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ Աշոտ Աբրահամեան, որ արդէն գիտութեան վաստակաւոր գործիչ էր, գիտութիւններու ակադեմիոյ լեզուի հիմնարկին մէջ հայ մատենագիրներու համաբարբառը կազմելու աշխատանքները ղեկավարելու համար ՀՀ ԳԱԱ նախագահ Վիկթոր Յամբարձումեանի ձեռքէն կը ստանայ իր «Վաստակագիրը»:
Տարբեր տարիներու եւ տարբեր առիթներով Աշոտ Աբրահամեանը յօդուածներ նուիրուած է արուեստի ու գրականութեան երւելի դէմքերուն՝ Մարտիրոս Սարեանին, Առնո Բաբաջաեանին, Մուշեղ Գալշոեանին եւ ուրիշներու։ Երիտասարդ տարիներուն բանաստեղծուիւններ։
Ստեփանոս Օրբելեանի «Սիւնիքի պատմութիւն»
Այս երկը ներկայացնող առաջաբանին մէջ, Աշոտ Գրիգորեան, խօսած է այդ պատմութեան այլալեզու թարգմանութիւններու մասին։ Ստեփանոս Օրբելեանի «Սիւնիքի պատմութիւնը» առաջին անգամ թարգմանուած է լատիներէն (1717, Պեռլին)։ Անոր ֆրանսերէն թարգմանիչները եղած են Սէն-Մարտենը եւ Մարի Պրոսսեն։ Օրբելեանի երկը նաեւ թարգմանուած է ռուսերէնի ու վրացերէնի։ Հայերէն աշխարհաբարը թարգմանուած է այս բազմալեզու հրապարակումներէն տարիներ եսք: Թարգմանութեան ծանօթագրութիւնները, որոնք խիստ մանրատառ են, գիրքի 405–549 էջերը կը գրաւեն, թուաքանակով 1778-ի կը հասնին։ Անոնց հիմքին մէջ ինկած են գիրքի այլալեզու թարգմանութիւններու հեղինակներու բացատրութիւնները։ Թարգմանութեան առաջաբանը հետազօտական առումով երկու կարեւոր ենթաբաժիններու բաժնուած է, որոնք կը պարզեն մատենագրական այդ գլուխգործոցի ստեղծման դրդապատճառները, սկզբնաղբիւրները, ժամանակային ընդգրկումն ու պատմագիտական արժէքը, երկի լեզուն ու ոճը, պատմագիտական միւս երկերը։
Կոչումներ եւ Պարգեւներ
Աշոտ Աբրահամեան պարգեւատրուած է Աշխատանքային կարմիր դրօշի շքանշանով եւ մետալներով, Գերագոյն սովետի քանի մը վկայագիրով։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ լեզուաբաններ Ստորոգութիւն:ՀԽՍՀ Գիտութեան Վաստակաւոր Գործիչներ Ստորոգութիւն:ՀՀ ԳԱԱ Թղթակից Անդամներ Ստորոգութիւն:17 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:16 Ապրիլի մահացածներ
Մուսուլի Հայերը
Մուսուլի Հայերը, Մուսուլը պատմական հին ասորական Նինուէ քաղաքի դիմացի կողմը, Տիգրիս գետի աջ ափին է։ Այն հիմնուած է հին ժամանակներէ մնացած փոքր գաղթավայրերու միացումով: Մուսուլը Իրաքի հիւսիսային հինգ նահանգներէն մէկուն՝ Նինուէին, կեդրոնն է։ Նահանգին սահմաններն են, հիւսիսէն՝ Թուրքիան եւ արեւմուտքէն՝ Սուրիան։
Հայ Գաղթօճախներու Գոյացումը
Միջագետքի հիւսիսային սահմանին վրայ հայ գաղթօճախներ կը սկսին ստեղծուիլ 10-րդ դարուն երբ Բիւզանդական կայսրութիւնը կը յաջողի գրաւել խալիֆայութեան ձեռքէն Սուրիոյ եւ Միջագետքի հիւսիսային շրջանները: Այս շրջաններու բնակչութիւնը ձգելով իր բնակավայրը կը հեռանան նահանջող բանակին հետ: Բիւզանդացիներ իրենց գրաւած վայրերուն մէջ կը բերեն ու կը բնակեցնեն հայեր, յոյներ եւ ասորիներ:
10-րդ դար
10-րդ դարու կէսերուն, երբ սելճուքներ կը նուաճեն Իրաքը, անոնց վայրագութիւններէն, առաջին հերթին, հայերը կը տուժեն: Յետագային, այդ գաղթօճախները նոր հարուած կը կրեն Մոնկոլներու արշաւանքէն 1250ական թուականներուն, երբ անոնք սելճուքներու ձեռքէն կը գրաւեն այս շրջաններն ու այլուր՝ Իրաքի մէջ:
Օսմանեան տիրապետութիւնն ու Մուսուլի հայկական գաղոութը
Երբ կը սկսի Օսմանեան տիրապետութիւնը (1638-էն ետք), փոքր թիւով հայեր կ՛երթան Մուսուլ` որպէս պետական պաշտօնեաներ, ուրիշներ առեւտուրի նպատակով, մաս մըն ալ` հալածանքներէ ազատելու համար, մասնաւորապէս` Սղերդէն, նաեւ` Թոքաթէն, Տիգրանակերտէն եւ այլ տեղերէ: Երիտասարդներ երբեմն խնամիական կապեր հաստատած են տեղացի քրիստոնեաներու հետ: Մեծ մասը կը ձոիլուի տեղացի քրիստոնեաներու մէջ, հետեւաբար Մուսուլի քրիստոնեայ առաջնակարգ դիրքի վրայ գտնուողներէն մաս մը ծագումով հայեր եղած են:
Առաջին ուղեւորը` հոլանտացի տոքթ. Լէոնալտ Ռաուլֆը, 1573-76 տարիներու արեւելք ուղեւորութեան մասին գրած ատեն յիշած է, թէ Մուսուլի մօտ Գարագոշ գիւղին մէջ հանդիպած է հայերու: Երկրորդը` ֆրանսացի Թաւեռնիէ, «Իրաք` 17-րդ դարուն» անունով գիրքին մէջ կը յիշէ, թէ 1644-ին հանդիպած է Մուսուլ, ուր կը բնակէին քրիստոնեայ համայնքներ, որոնց մէջ ի միջի այլոց նաեւ` հայեր: Երրորդը` դանիացի Քրիսչիէն Նիփոն, որ Իրաք այցելած է 1760-ական թուականներուն, «Ուղեւորութիւն Իրաք 18-րդ դարուն» իր գիրքին մէջ գրած է, թէ Մուսուլի հիւսիսային կողմը, Պէյսան անունով գիւղ մը հանդիպած է, ուր քանի մը հայ ընտանիքներ կ’ապրէին: Չորրորդ մը` Օլիվիէ, «Ուղեւորութիւն դէպի Իրաք 1794-96»  խորագրեալ գիրքին մէջ կը յիշէ, թէ Մուսուլի փաշան` Մոհամետ Էմին Ճալիլին մեծ ջանք թափած է Սինճարի բնակիչները, որոնց կարգին` հայերը, բերելու եւ բնակեցնելու Մուսուլ, որպէսզի հողագործութեամբ զբաղին եւ իրենց հունձքը ծախեն քաղաքին մէջ: Հինգերորդը` Մոհամետ Ահմետ Հիւսէյնի «Մունշի Պաղտատի» ուղեւորութեան գիրքին մէջ կը յիշէ, որ Պաղտատ գտնուած միջոցին անգլիական հիւպատոս Քլոտիոս Ռիչի եւ Աղա Մինասի հետ այցելած են Մուսուլ, 1820-ին, եւ հոն հանդիպած են հայերու, որոնք, կը վկայէ ան յարգուած տարեր էին:
Ալպեան լեռներ
Ալպեր կամ Ալպեան լեռներ (Alpen, Alpi, Alpes, Alpe), կելտական alp բառէն, որը կը նշանակէ «բարձր լեռ», Եւրոպայի ամէնէն բարձր լեռնաշղթան է։
Ալպերը ուռուցիկ աղեղի նման կ'երկարին դեպի հիւսիս-արեւմուտք 1200 քմ.։ Լեռները ունին սուր, ատամնաձեւ գագաթներ, որոնք ծածկուած են յավերժական ձիւնով։
Ատլանտեան ովկիանոսէն փչող քամիները առատ տեղումներ կը բերեն, ձմրան լեռներուն վրայ կը ձիւնէ։ Լեռներէն, վիթխարի սառցային գետերու նման, դանդաղօրէն դէպի վար կը սահին սառցադաշտերը։ Անոնցմէ սկիզբ կ'առնեն շարք մը վտակներ, որոնք աստիճանաբար կը դառնան ջրառատ եւ արագահոս գետեր (Վերին Հռենոս, Ռոն եւ այլն)։ Լեռնային գետերը կ'օգտագործուին ջրելեկտրակայաններ կառուցելու համար։
Ալպեաններու արեւմտեան մասին մէջ կը գտնուի Մոն Պլանը («Սպիտակ լեռ», 4810 մ.)` Եւրոպայի ամէնէն բարձր լեռնագագաթը :
Հակառակ բարձրութեան` Ալպեանները դժուարանցանելի չեն։ Կտրտուած են խոր հովիտներով` ինչպէս լայնքով, այնպէս ալ երկայնքով։ Լեռներուն մէջէն փորուած փապուղիներէն երկաթուղիներ կ'անցնին։ Ալպեան լեռներու շրջակայ բնակչութիւնը բաւական խիտ է։ Վաղ ժամանակներէն ի վեր ալպեան լեռնանցքներով կ'անցնումին առեւտրական ճամբաները Միջերկրական ծովէն դէպի Կեդրոնական Եւրոպա։ Այդ ճամբաներուն, գետահովիտներուն եւ լիճերուն մօտերը, յառաջացած են հնադարեան քաղաքներ։ Լեռնային փարթամ մարգագետիններուն մէջ զարգացած է կաթնատու անասնապահութիւնը։ Ալպեան լեռները հարուստ չեն օգտակար հանածոներով (արեւելքը կան քանի նը մետաղներու հանքեր)։ Ալպեանները կը մտնեն 8 երկիրներու կազմին մէջ. փակագիծերուն մէջ ներկայացուած են Ալպեաններու տոկոսը տուեալ պետութեան ընդհանուր տարածքէն. Լիխտենշտայն (100%), Մոնաքօ (100%), Աւստրիա (65%), Շուէտ (60%), Սլովենիա (40%), Իտալիա (17%), Ֆրանսա (7%), Գերմանիա (3%)։
Քորնիլիըս Սմիթ
Քորնիլիըս Սմիթ (Cornelius Smith, Jr., ծնած 18 Մարտ, 1982, Տիթրոյթ, Միչիկըն, ԱՄՆ) Ամերիկացի դերասան մըն է ամէնէն շատ ճանչցուած իր դերին համար իբրեւ Ֆրէնքի Հապըրտ ABC կայանի տրամա All My Children հեռուստաշարին մէջ 2007-ի Դեկտեմբերէն ի վեր։ Ան ստացաւ Daytime Emmy Award nomination for Outstanding Younger Actor in a Drama Series մրցանակը 2009-ին: Սմիթ ներկայիս գլխաւոր դեր ունի իբրեւ Մարքըս Ուաքըր ABC կայանի քաղաքական տրամա drama series Scandal հեռուստաշարին մէջ։
Սմիթ աւարտած է 2000 թուականին իբրեւ Cs Tech High School վարժարանէն՝ Տիթրոյթ, Միչիկըն։ Ետքը, Southern Methodist University կ'երթայ Տալասի մէջ, ԱՄՆ: Քորնիլիըս անդամ է Alpha Phi Alpha եղբայրութեան։ Աւարտելէ ետք Southern Methodist University համալսարանը, ան կ'երթայ NYU եւ կը դառնայ մագիստրոս դերասանութեան մասնագիտութեան մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:18 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:1982 ծնունդներ
Դանիէլ Բէկ Փիրումեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է 22 նոյեմբեր 1861-ին, Արցախի Խաչէն գաւառի Նախիջեւանիկ գիւղը: Աւարտած է Շուշիի քաղաքային ուսումնարանը: Սորված է Թիֆլիսի հետեւակային իւնկերական ուսումնարանը, աւարտած է Օրանիենպաումի սպայական հրաձգային դպրոցի դասընթացը (1913): Ռուս բանակին մէջ ծառայած է 1881-ին: Ա. Համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կռուած է Կովկասեան ռազմաճակատին վրայ, եղած է գումարտակի, գունդի հրամանատար:
Ռազմական գործունէութիւն
1918 մայիսին երբ թրքական յառաջապահ ջոկատները արշաւած են դէպի Սարդարապատ կայարան` հոնկէ մօտենալով Էջմիածինին, Հայութեան համար այդ օրհասական պահուն վճռական դեր խաղցած են Դանիէլ Բէկ Փիրումեանի ռազմաճակատային մեծ փորձը։
Ան մեծ դեր ունեցած է Սարդարապատի ճակատամարտի յաղթանակի կերտման մէջ՝ ան փաստացի հանդիսացած է այդ ուղղութեան հայկական զօրամիաւորումներու ընդհանուր հրամանատարը:
26 մայիս 1918-ին Սարդարապատի ճակատամարտին, իբրեւ զօրամիաւորումի ընդհանուր հրամանատար, ցուցաբերած է զօրավարական հմտութիւն եւ արիութիւն` ռազմաճակատի կեդրոնական հատուածին մէջ ջախջախելով եւ ետ շպրտելով թուրքերը եւ ապահովելով յաղթանակ:
1918-ին 57 տարեկան Դանիէլ Բէկ Փիրումեանին շնորհուած է զօրավար-հազարապետի կոչում: Նորանկախ Հայաստանի Հանրապետութեան օրով ան առաջիններէն մէկն էր, որ պաշտօնապէս ստացած է այդ կոչումը :
Կեանքին վերջին տարիները
Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան տարիներուն Դանիէլ Բէկ Փիրումեան տարբեր պաշտօններ զբաղեցուցած է Հայաստանի ռազմական գերատեսչութեան մէջ:
1919-ին վերջը ան ստացած է զօրավար-տեղակալի կոչում եւ նշանակուած` Կարսի բերդի պարետ: Դժբախտաբար ինքնաշարժի արկածի մը պատճառով ան մարմնական մեծ վնասներ կրած է, որուն պատճառով ալ չէ կարողացած պատշաճ ձեւով կազմակերպել Կարսի բերդի եւ Կարսի ճակատի ինքնապաշտպանութիւնը 1920-ի աշնան կայացած թուրք-հայկական պատերազմի ժամանակ: Իսկ 30 հոկտեմբեր 1920-ին թուրքերու կողմէ Կարսի անառիկ բերդի գրաւումի ժամանակ գերի ինկած է:
1921 Յունուարին զայն տեղափոխած են Ալեքսանդրապոլ (այժմ` Գիւմրի), ապա յանձնած` ռուսական 11-րդ Կարմիր բանակի ներկայացուցիչներուն:
1921-ին, Հայաստանի խորհրդայնացումէն  ետք Դանիէլ Բէկ Փիրումեան հայ բարձրաստիճան այլ սպաներու հետ պոլշեւիկներու կողմէ գնդակահարուած է Ղարաքիալիսա-Դիլիջան ճանապարհին: Այնուհետեւ զօրավարին դիակը հնարաւոր  եղած է գաղտնի տեղափոխել Էջմիածին եւ թաղել Սուրբ Գայեանէի վանքին կից գերեզմանատունը:
Մունիր Էլ Հատատի
Մունիր Էլ-Հատատի (منير الحدادي‎;‎ ծնած է 1 Սեպտեմբեր, 1995, Սան Լորենսո դե Էլ Էսկորիալ), Սպանացի ֆութպոլիստ, որ հանդէս կուգայ կատալոնական «Բարսելոնայ» խումբէն եւ Սպանիայի ազգային հավաքական խումբէն։
«Պարշելոնա»
2014 թուականին Մունիրըը կնքած է իր առաջին ֆութպոլային պայմանագիրը: Իր փոխանցումը կատալոնական ակումբի կազմին, ֆութպոլիստը նշած է 2014 թուականի Օգոստոս 24-ին «Էլչեի» դեմ խաղի ժամանակ: Դեկտեմբեր 4-ին Մունիրը իր փոխանցումը նշած է նաեւ Իսպանիայի Գավաթի խաղարկութեան ժամանակ, մրցելով «Ուեսկի» դէմ։
Ազգային հաւաքական
2014 թուականի Սեպտեմբեր 8-ին Մունիրը իր փոխանցումը նշած է Իսպանիայի ազգային հավաքականի կազմին, մրցելով մակեդոնիայի հաւաքականի դէմ։
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Սան Լորենսո դե Էլ Էսկորիալ քաղաքում ծնվածներ Ստորոգութիւն:Իսպանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Ստորոգութիւն:Բարսելոնայի ֆուտբոլիստներ Ստորոգութիւն:1 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:1995 ծնունդներ
Հորմուզի Նեղուց
Հորմուզի Նեղուց, կը գտնուի Օման ի եւ Պարսից ծոց ի միջեւ: Պարսից ծոցէն դէպի ովկիանոս բացուող միակ դարպասն է, որուն պատճառով ալ նկատուած է աշխարհառազմավարական կարեւորագոյն կէտերէն մէկը: Նեղուցին հիւսիսը կը գտնուի Իրան ը, իսկ հարաւ ը՝ Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններ ը եւ Օման ի արտագաւառը: Նեղուցին երկարութիւնը կը հասնի մօտաւորապէս 90 մղոնի (167 քմ.), իսկ լայնքը կը տարածուի մօտաւորապէս 21 մղոնէն (39 քմ.) 52 մղոնի (96 քմ.) միջեւ:
Հորմուզի նեղուցը միակ ջրատարն է, որմով արաբական կազը եւ նաւթը կարելի է արտահանել երրորդ երկիրներ, ինչպէս՝ ԱՄՆ:
Անուանում
Ք.Ա. 10-17 դարերուն, աշխարհագրական այս շրջանին մէջ կը գտնուէր Օրմուսի թագաւորութիւն ը, որուն պատճառով ալ նեղուցը կոչուած է այդ թագաւորութեան անունով: Ըստ լեզուաբաններու, գիտնականներու եւ պատմաբանններու՝ հորմուզ բառը ծնած է պարսկերէն «هورمغ» հորմուղ բառէն, որ կը նշանակէ արմաւենի: Տեղական բարբառով ալ Հուրմուզի նեղուցը կը կոչուի «Հուրմուղ», որ ունի նոյն նշանակութիւնը՝ վերոյիշեալ բառերուն: Նեղուցին անունը նաեւ նմանութիւն ունի զրադաշտականութեան աստուած՝ Հորմոզի անուան հետ, որուն պատճառով ժամանակի ընթացքին ժողովրդական համոզում մը յառաջացած է, թէ նեղուցին անունը որոշ կապ մը ունի զրադաշտականութեան Հորմոզ աստուծոյ հետ:
Նաւարկութիւն
Նեղուցը միջազգային տեսանկիւնէն կը համարուի «բաց ծով», եւ բոլոր նաւերը իրաւունք ունին ազատօրէն անցնելու անկէ, մինչեւ այն ատեն, որ չեն վնասեր ափամերձ պետութիւններու անվտանգութեան: 30 Ապրիլ 1982-ին, ծովերու միջազգային համաձայնագիր մը կ'որդեգրուի, յատկապէս ծովափնեայ երկիրներուն միջեւ, որուն ամէնէն կարեւոր յօդուածը 38-րդ յօդուածն է, ըստ որուն. «Բոլոր նաւերը, որոնք միջազգային նեղուցներէ կ'անցնին, այդ թիւին մէջ՝ Հորմուզի նեղուցը, իրաւունք ունին անցնելու առանց խոչընդոտներու՝ ըլլան անոնք առեւտրական, թէ ռազմական նաւեր»:
Այս նեղուցէն անցնող նաւերուն բախումը նուազեցնելու համար, բոլոր այն նաւերը, որոնք կ'անցնին նեղուցէն՝ կը հետեւին երթեւեկութեան բաժանումի ծրագիրի մը (Traffic Separation Scheme (TSS)): Երկու միջանցքները իրարմէ բաժնուած են 2 մղոն լայնք ունեցող միջագիծով մը:
Նեղուցը անցնելու համար նաւերը կ'ացնին Իրան ի եւ Օման ի ցամաքային ջուրերուն վրայէն «Թրանզիթ ճամբորդութեան» (առանց միջանցիկ ճանապարհներուն վերաբեռնելու) դրութեամբ, որ հաստատուած է Միացեալ նահանգներու ծովային օրէնքներու համաձայնութեան հիման վրայ (United Nations Convention on the Law of the Sea): Հակառակ այն իրողութեան, որ ոչ բոլոր երկիրները վաւերացուցած են այս համաձայնագիրը, սակայն մեծամասնութիւնը, ներառեալ Միացեալ Նահանգներ ը, ընդունած են անոր օրէնքները:
«Ծովերու համաձայնագիր» խորհրդաժողովին (Ժընեւ, 1958 - 1960) Իրան կը պահանջէ Հորմուզի նեղուցը վերահսկելու իրաւունք ստանալ, որովհետեւ անիկա իր տարածքին ջուրերուն մաս կը կազմէ, բայց ժողովին բոլոր մասնակիցները կը մերժեն անոր պահանջը: 30 Ապրիլ 1980-ի վեհաժողովին Իրան դարձեալ նոյն պահանջը կը ներկայացնէ, սակայն այս անգամ վերջնականապէս կը մերժուի:
Ապրիլ 1982-ին նեղուցներու պաշտպանութեան միջազգային օրէնքը կը հաստատուի, ըստ որուն Հորմուզի նեղուցը «միջազգային նեղուց» կը համարուի, քանի որ անիկա միակ դարպասն է Պարսից ծոցի եւ բաց ծովերու միջեւ (Հորմուզի նեղուցը կապուած է Պարսից ծոցի, Կարմիր ծովու, Օմանի ծոցի եւ Հնդկական ովկիանոսին մէկ մասին հետ): Բոլոր այդ նեղուցներուն միջեւ բոլոր նաւերը տարանցման իրաւունք ունին, իսկ նեղուցին յարակից երկիրները պէտք չէ մերժեն տարանցման այդ իրաւունքը եւ պէտք է բոլոր համապատասխան պաշտօնատար մարդոց տեղեկացնեն նեղուցով անցնող նաւերուն կամ օդանաւերուն սպառնացող վտանգին մասին: Ըստ միջազգային օրէնքներու՝ տարանցման իրաւունքը կարելի չէ կասեցնել :
Հորմուզի նեղուցին առաքումը կը կարգաւորուի ՄԱԿ-ի մասնագիտացած գործակալութեան Միջազգային ծովային կազմակերպութեան (IMO) կողմէն: Ըստ գործակալութեան կողմէ սահմանուած կանոններուն, Պարսից ծոց մտնելու ատեն, նաւերը պէտք է մտնեն հիւսիսէն, այսինքն՝ իրանական ջուրերէն, իսկ Պարսից ծոցը լքելու ատեն, անոնք պէտք է անցնին Օմանի հարաւային ջուրերէն:
Նեղուցը պատմութեան ընթացքին
Նեղուցին ռազմավարական տեղակայութեան պատճառով, պատմութեան ընթացքին, միշտ ալ իրեն տիրանալու համար պայքարներ մղուած են:
Ք.Ա. 7-րդ դարէն սկսեալ անիկա առեւտրական միջազգային կարեւոր դեր կ'ունենայ: Նախ կը գրաւուի Փորթուկալի կողմէն, այնուհետեւ եւրոպական միւս երկիրներուն, յատկապէս Բրիտանիոյ, մրցակցող արեւմտեան ընկերութիւնները տարածելու համար, իսկ ծովահէններուն արշաւանքները վտանգի կ'ենթարկեն նեղուցը:
Բրիտանիա «Խաղաղութեան դուռ» կը համարուի ռազմավարական խաչմերուկին եւ դէպի Հնդկաստան տանող հիմնական ճամբուն վրայ, ուստի ան ուղղակիօրէն եւ անուղղակիօրէն կը խառնուի իր ափերուն գտնուող երկիրներուն գործերուն`անհրաժեշտ փոխադրումներ ապահովելու համար, իր վերահսկողութիւնը պարտադրելով, միաժամանակ հոլանտացիներուն ու ֆրանսիացիներուն հետ պատերազմելով: 1588-ին ան պատերազմ կը յայտարարէ նաեւ Փորթուկալի դէմ: Արմատայի ճակատամարտէն եւ Արեւելեան Հնդկական ընկերութեան ստեղծումէն ետք, Բրիտանիա այս տարածաշրջանին վրայ իր ծովային վերահսկողութիւնը կ'ապահովէ:
Ներկայիս, հակառակ մեծ պետութիւններու ռազմատենչ վերաբերումին, նեղուցին աշխարհագրական առանձնայատկութիւնները կը դժուարացնեն այս տարածաշրջանին ռազմական գործողութիւնները. անիկա բաւական նեղ է, ուստի արագ եւ փոքր իրանական նաւերը առաւելութիւն ունին ամերիկեան ծանր նաւերուն հետ բաղդատած: Սակայն Միացեալ Նահանգները այս հարցին ալ լուծում գտած է՝ համագործակցելով Իրանի դրացի երկիրներուն հետ՝ նաւթը ցամաքային ճամբով փոխադրելու, առանց Հորմուզի նեղուցէն անցնելու:
Նաւթի փոխադրութիւն
Հորմուզ Ասիան, Մերձաւոր Արեւելքը եւ Արեւելեան Ափրիկէն կապող փոխադրման հիմնական ուղին է: Հորմուզի նեղուցով շրջանառութեան ընդհատումը վնաս կը հասցնէ նաւթի համաշխարհային առեւտուրին, ինչպէս նաեւ առեւտրային Եւրոպա - Ասիա երթուղիներուն:
Լեւոն Աբրահամեան
Լեւոն Հմայակի Աբրահամեան, հայ ազգագրագէտ, պատմաբան, պատմական գիտութիւններու թեկնածու (1979), ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ (2006), Հայաստանի Հանրապետութեան մշակոյթի վաստակաւոր գործիչ (2009) )։
Կենսագրութիւն
1970-ին աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի բնագիտութեան բաժինը, 1978-ին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ Ազգագրութեան հիմնարկի (Մոսկուա) ասպիրանտուրան։ 1978-ին պատրաստած է թեկնածուի թեզ՝ Աւստրալիոյ եւ Օվկիանիայի բնիկներու մշակոյթի վերաբերեալ։
1970-1972-ներուն եղած է ԵՊՀ մասնկային կենսաբանագիտութեան ամպիոնի օգնական, 1973-1974-ններուն` Երեւանի բժիշկներու կատարելագործման պետական հիմնարկի փիլիսոփայութեան ամպիոնի աւագ աշխատողը։ 1978-էն կ՛աշխատի ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտութեան եւ ազգագրութեան հիմնարկին մէջ, 1978-1988-ններուն` ՀՀ ԳԱԱ հնագիտութեան եւ ազգագրութեան հիմնարկի կրտսեր գիտաշխատող, 1988-էն՝ աւագ գիտաշխատող։ 2005-էն՝ արդիականութեան ազգաբանութեան բաժինի վարիչ։ 1990-էն սկսեալ կը դասախօսէ ԵՊՀ-ին մէջ, ինչպէս նաեւ ԱՄՆ-ի Փիթսպուրկի (1994), Քալիֆորնիոյ Պերքլիի (1997) եւ Քոլումպիայի (2001) համալսարաններուն մէջ։
Աշխատութիւնները կը վերաբերին հայոց աւանդական եւ ժամանակակից ազգագրութեան, հայոց ինքնութեան խնդիրներուն, հայոց եւ համեմատական առասպելաբանութեան, արուեստաբանութեան, հին մշակոյթներու եւ արդի ազգաբանութեան ասպարէզներուն, նախնադարեան եւ ժամանակակից ծիսական համակարգին, Աւստրալիոյ եւ Ովկիանիայի բնիկներու մշակոյթին, ազգաբանական միտքի պատմութեան  ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ ազգագրագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ Ստորոգութիւն:ՀՀ մշակոյթի վաստակաւոր գործիչներ Ստորոգութիւն:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ
Այիոս Մինաս, Ֆուրնի
Այիոս Մինաս, Ֆուրնի (յուն․՝ Άγιος Μηνάς Φούρνων)․ կղզի․ մաս կը կազմէ Ֆուրնի կղզեխումբին։ Արեւելեան Էգէական ծով, Յունաստան։ Տարածութիւնն է 2,343 քլ²։ Ըստ 2011-ի մարդահամարին, կը հաշուէ 3 բնակիչ։
Բնապահպանում
Այիոս Մինաս, անոր մերձակայ Միքրոս Անթրոփոֆաս,Անթրոփոֆաս, Ֆուրնի եւ Թիմենա կղզիներուն նման, ունի հարուստ բուսական, կենդանական եւ ծովային աշխարհ (ինչպէս օրինակ՝ Calonectris diomedea, Falco eleonorae, Falco naumanni, Larus audouinii, Puffinus yelkouan) եւ արձանագրուած է ՆԱԹՈՒՐԱ 2000 բնապահպանութեան ծրագրին։
Կղզիին ծովափնեայ ջուրերուն կը գործէ ձկնաբուծարան․ ուր ձուկերը առանց դեղերու կը բուծանին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնապահպանման վայրեր Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ այբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ ըստ երկիրի Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Շարլ Ազնաւուրի Հրապարակ (Երեւան)
Շարլ Ազնաւուրի հրապարակ, հրապարակ Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանին մէջ ։
Պատմութիւն
Երեւանի Աբովեան փողոցին վրայ, Թումանեան եւ Փուշկին փողոցներուն խաչմերուկներուն միջեւ եղած հատուածին վրայ գտնուող հրապարակին շինարարութիւնը նախատեսուած եղած է Երեւանի 1924-ի թամանեանական յատակագիծին մէջ։ Հրապարակին տարածքին շինարարութիւնը սկսած է 1927 թ.-ին եւ աւարտած՝ 1958-ին, հրապարակը շրջապատող Երեւան հիւրանոցին, Մոսկուա շարժապատկերի սրահին, Հայաստանի Նկարիչներու Տան եւ Ստանիսլավկսի Դրամատիկական Թատրոնի շէնքերուն շինարարութեան աւարտով։ 1933-1954 թուականներուն հրապարակին մէջտեղ տեղադրուած է Խաչատուր Աբովեանի արձանը, որ ներկայիս կը գտնուի Խաչատուր Աբովեանի տուն-թանգարանին մէջ։
2001-ի Սեպտեմբերին, Հայաստանի անկախութեան տասնամեակի տօնակատարութիւններուն ծիրին մէջ Երեւան քաղաքի խորհուրդին որոշումով հրապարակը վերանուանուած է աշխարհահռչակ ֆրանսահայ երգիչ, դերասան, հանրային գործիչ Շարլ Ազնաւուրի անունով։ Շարլ Ազնաւուր անձամբ ներկայ գտնուեցաւ հրապարակին վերանուանման արարողութեան։
Նկարագրութիւն
Հրապարակը ունի կիսաշրջանաձեւ բացուածքին կեդրոնական մասը տեղադրուած են 12 համաստեղութիւնները խորհրդանշող շատրուաններ։ Շատրուանի համալիրին ճարտարապետն է Արսէն Մելիքեան, իսկ քանդակագործներն են Արարատ Յովսէփեան եւ Վլատիմիր Աթանեան։
Հրապարակին տարածքին իբրեւ քաղաքային զարդարանքներ տեղադրուած են հսկայական ճատրակի խաղատախտակ ու քարեր, շատրուաններ ,ինչպէս նաեւ՝ ցուլի ու սարդի հսկայական քանդակներ։
Արտաշէս Գ.
Արտաշէս Գ. Թգ. (422-428) որդի Վռամշապուհւոյ, ծնած 403-ին։ Հօրը մահուան ատեն տասը տարու մանուկ մ՚ըլլալուն՝ նախարարք նախընտրեցին Խոսորով Գ. ը կրկին ի գահ հրաւիրել, որուն յաջորդեց Շամուհ Պարսիկ՝ Յազկերտի որդին (415) և մինչև 422 թագաւորական գահը թափուր մնաց։ 422-ին պարսից Վռամ արքան 18-ամեայ Արտաշէսը Հայոց թագաւոր կարգեց, անունը Արտաշիի փոխել տալով. Վեց տարի խաղաղութեամբ թագաւորեց Արտաշէս Գ., յետոյ սակայն անվայել կեանք մը սկսաւ վարել, այնպէս որ նախարարք, յուսալքուած անոր ուղղութենէն՝ խնդրեցին Ս. Սահակ կաթողիկոսէն որ Պարսից Վռամ թգ.ին դիմէ Արտաշէսը գահընկէց ընելու և կրկին պարսիկ վերակացումներ ուզելու Հայաստանի համար։ Ս. Սահակ դժկամակեցաւ, որովհետև առնուած այս քայլով՝ վերջ պիտի տրուէր Հայաստանի անկախութեան լացաւ անոնց առջև և պաղատեց ետ կենալ արտաքին միջամտութեան դիմելէ։ Նախարարք սպառնացին, - «եթէ չես միաբանիր մեզի հետ, զքեզ ալ գահընկէց կ՚ընենք» ըսին ու Վռամի դիմեցին որ գահընկէց ընէ Արտաշէսը, և այդ տխուր դէպքը տեղի ունեցաւ 428-ին։ Իսկ Արտաշէսի մահը քանի մը տարի ետք պատահեցաւ Խուժաստանի մէջ, ուր աքսոբուած էր Վռամէն։
Աղբիւրներ
Հայ Հանրագիտակ, Մկրտիչ Վարդապետ Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Բ. հատոր, էջ 307։
Ճորճ Մայքըլ
Եորկոս Քիրիաքոս Փանայիութու, ճանչցուած է Ճորճ Մայքըլ (George Mchael) անունով: Ճորճ անգլիացի երգիչ մըն է որ իր գործընթացքը սկսած է 1980ական եւ 1990ական թուականներուն ժամանակ :
Ճորճ Մայքըլին գլխաւոր ու նշանաւոր երգերէն են՝ «Last Christmas» եւ «Wake Me Up Before You Go-Go», ու անոր ալպոմներէն են՝ «Faith» (1987) եւ «Listen Without Prejudice Vol. 1» (1990) :
Մայքըլ վաճառած է աւելի քան 100 միլիոն երգեր ամբողջ աշխարհին շուրջ, իսկ իր «Faith» ալպոմը վաճառուած է 20 միլիոն օրինակներով: Ճորճ շահած է տարբեր երաժշտական մրցանակներ իր 30-ական տարիներուն ընթացքին, ու անոնցմէ են՝ 3 Brits մրցանակներ, 4 MTV Video Music մրցանակներ, 4 Ivor Novello մրցանակներ, 3 American Music մրցանակներ եւ 2 Կրեմմի մրցանակներ:
25 Դեկտեմբեր, 2016 թուականին, Մայքըլը կը մահանայ իր տան մէջ, 53 տարեկանին  :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երգիչներ
Տէն Պրաուն
Տէն Պրաուն (Dan Brown), ծնած է 22 Յունիս, 1964-ին, Նիւ Հէմփշայր, ԱՄՆ։ Ան ամերիկացի Գրող, վիպագիր, ուսուցիչ եւ լրագրող մըն է։ Հեղինակ է բազմաթիւ ծանօթ եւ հանրայայտ գործերու, օրինակ՝ Angels & Demons (2000), The Da Vinci Code (2003), եւ Inferno (2013), որոնք վերածուած են ֆիլմերու: Տէն Պրաունի գիրքերը թարգմանուած են աւելի քան 52 լեզուներու:
Տէն Պրաունի գործերուն մէջ կը գտնուի գլխաւոր երեւակայական կերպարը մը՝ Ռոբպըրթ Լանկթընը ու անոր պատմութիւնները տեղի կ'ունենան պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններուն ընթացքին, ինչպէս նաեւ կը պարունակեն քրիստոնէական նիւթեր ու բներգներ։ Սակայն Տէն Պրաուն ըսած է թէ իր գիրքերը հակաքրիստոնէական բովանդակութիւն չունին։
Յղումներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի գրողներ Ստորոգութիւն:22 Յունիսի ծնածներ
Արտաշէս Բ. Կարինեան
Արթաշէս Բալասիի Կարինեան (Գաբրիէլեան), ծնած է Պաքու, 24 Նոյեբմեր, 1886-ին:
Կենսագրութիւն
1905-ին կ'աւարտէ ծննդավայրի միջնակարգ դպրոցը ու կ'անցնի Բեթերսպուրկ, ու մուտք կո գործէ տեղւոյն համալսարանի իրաւաբանական բաժանմունքը, որուն ընթացքը կ'աւարտէ 1910-ին: Ապա կը վերադառնայ Պաքու, եւ սակայն քաղաքական պատճառներով կը դատապարտուի հեռանալ քաղաքէն: 1918-ին Ա. Կարինեան կրկին կը վերադառնայ Պաքու: Ապա կ'անցնի Մոսկուա, ուր աշխատանքի կը կոչուի Ազգութիւններու կոմիսարիատին կից Հայկական գործերու կոմիսարիատի բաժնի վարիչի պաշտօնով: Այստեղ ան միաժամանակ կը խմբագրէ «Կոմինիստ» ամսագիրը եւ «Կարմիր Դրօշակ» թերթը: Ապա: 1924-ին կը հաստատուի Երեւան, ուր մինչեւ 1930 կը ստանձնէ պետական մէկէ աւելի պատասխանատու պաշտօններ: 1929-1930 թուականներուն կը խմբագրէ «Անդրկովկասի Ժողովրդական Տնտեսութիւն»(ռուսերէն) եւ «Նոր Ուղի» պարբերականները: 1941-էն սկսած, Ա. Կարինեան ամբողջապէս կը նուիրուի գիտական աշխատանքի: 1943-ին պաշտօնի կը կոչուի գիտութիւններու Ակադեմիայի Գրականութեան Ինստիտուտին մէջ՝ իբրեւեւ աւագ գիտաշխատող, ուր ապա իրեն կը վստահուի բաժնի վարիչի պաշտօնը: 1956-ին կ'ընտրուի Հայաստանի Գիտութիւններու Ակադեմիայի ակադեմիկոս: 1960-1963 թուականներուն կը վարէ Ակադեմիայի Հասարակական Գիտութիւններու բաժանմունքի ակադեմիկոս քարտուղարի, իսկ 1963-1965 թուականներուն ՝ Ակադեմիայի փոխ նախագահ պաշտօնները:
Հասարակական ու գիտական իր ծառայութիւններուն համար Ա. Կարինեան կը պարգեւարտուի «Լենին»ի, «Հոկտեմբերեան Յեղափոխութեան», «Աշխատանքային Կարմիր Դրօշ»ի շքանշաններով, իսկ 1976-ին, ան կ'արժանանայ «Սոցեալիստական Աշխատանքային Հերոս»կոչումին: