cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Լուսիկ Մելիքեան
Մեզի ղրկած իր կենսագրական ուրուագծին մէջ Լուսիկ կը հաստատէ. «Ուղղութիւնս միշտ մնացել է գլխաւորապէս կենցաղային-ը։ երազս է մեր գրականութեան տալ գադութային մեր կեանքի պատկերը՝ վիպականօրէն։ Նկատեյ եմ որ սփիւռքեան մեր իրավիճակը ընդհանրապէս խուսափում է հայ արձակադիր-վիպագիրների ուշադրութիւնից, մինչ քնարերգութիւնը շարունակում է տիրական տեղ գրաւել։ վիպասանութիւնը լուրջ բնագաւառներից է եւ իմ ձգտումն է այսուհետեւ ներկայացնել Միաց. Նահանգների Հայութիւնն իր իւրայատուկ ապրելակերպով, իսկ անգլերէն գրուածքներիս մեջ Հայն եմ ծանօթացնում իր մարդկային գիծերով։»
Այս առոումով ուշադրութեան արժանացաւ իր նոր գործը՝ «Րամատանի արգիլուած օրերը» (վէպ), անգլերէնով։ Ընկերային, հանրային, մարդկային եւ բարոյական հարցեր կ'արծարծուին նաեւ այս հատորին մէջ։ 1981-ին «Թեհրան» անուն հատորով մը ի մի խմբեց եւ հրատարակեց տասը պատմուածքներ եւ տասը բանաստեղծութիւններ՝ որոնք ցարդ ցրուած կը մնային օրաթերթերու եւ պարբերականներու մէջ։ Պատրաստ է եւ շուտով տպագրութեան կը յանձնուի նորագոյն գործը՝ «Մի աղջիկ եւ արեւ», որմէ կուտանք հատուած մը՝ ստորեւ։
(*) Ծննդեան թուականը ճշդած ենք մեր միջոցներով։ Եթէ սխալ մը կայ՝ մեղաւորը մենք չենք: Այս հատորը հարկադրանքին տակ Է իր նկարագրին ու բնոյթին բոլոր պահանջները գոհացնելու, փոյթ չէ որ անոր հեղինակը, անձնապէս, ոչ մէկ կարեւորութիւն ընծայէ կենսագրական որոշ մանրամասնութիւններու, մանաւանդ թիւերու եւ թուականներու՝ որոնք ոչին կ՚աւելցնեն էականին վրայ։
Ի դէպ» Լուսիկ առանձին չէ այս անտեսումին կամ մոռացման մէջ։ Ուրիշներ ալ, այր թէ կին, որոնց կեանքի գիծերը կ՚երեւին մենագրային բաժնի նշմարներուն մէջ, անիմաստ նկատած են թուական յիշատակելու, արձանագրելով հանդերձ ծննդավայր ու յարակից այլ կէտեր։
նշումի կը կարօտի երկրորդ կէտ մը։ — Կարգ մը գրողներ անտեսած են նաեւ հրապարակային մեր կոչն ու հրաւէրը՝ իրենց լուսանկարը ընկերացնելու կենսադրականներուն։ Անոնցմէ ոմանք՝ իրենց վաստակին որակով ներկայութեան իրաւունք մը կը պարտադրեն մեզի, ու մեր կողմէ թերացում մը պիտի նկատուի, արդարօրէն, իրենց բացակայութիւնը այս հատորէն։ Այս պարագային եւս, մեղաւորը մենք չենք։ Կը յարգենք րո|որին ա| անհատական վերապահութիւնները, առաջին կէտին թէ այս երկրորդ տնտեսումին մէջ, սակայն կ՚ուզենք յարգել նաեւ մե՛ր գործին պահանջները։ Երբ անխտիր րո|որ դէմքերու դիմանկարը կ'ընկերանայ կենսագրականներուն, կարգապահական ըմբռնումը բացառութիւններ ճանչնալու իրաւունք չի տար մեղի։ Ակամայ զանց առած ենք անոնց յատուկ մենադրութիւնները:	Մ. Թ.
Աղբյուրներ
Դար մը գրականութիւն, հատոր Բ, էջ 395
Սեդա Յակոբեան
Սեդա Յակոբեան (سيتا هاكوبيان, հայկական ծագումով իրաքցի երգչուհի: Երաժշտական ասպարէզը կը սկսի 1968 թուականին, ունեցեր է մեծ յաջողութիւն: Յայտնի է որպէս «Իրաքի ջերմ ձայն» եւ կը համարուի Իրաքի Ֆէյրուզը :
Կենսագրութիւն
Սեդա Յակոբեան ծնած է 1950 թուականին Իրաքի Պասրա քաղաքին մէջ, քրիստոնեայ իրաքահայերու ընտանիքի մէջ: Հայրը թենիս կը խաղար եւ որպէս Իրաքի ներկայացուցիչ հանդէս եկած է տարբեր մրցաշարքերուն: Երաժշտական ասպարէզ մուտք գործելէն յետոյ Սեդան կ'աշխատի այնպիսի յայտնի երաժշտահաններու հետ, ինչպէս՝ Թարիք ալ-Շիպլին, Ֆարուք Հիլալ Խամաշը, Իլիաս Ռահպանին եւ Ահմետ Քասիմը:
Սեդա Յակոբեանի երաժշտական ոճը առաջիններէն էր, որ բարեփոխեց նորոգելով իրաքեան երգերը` արեւմտեան գործիքներու ներդրումով եւ ժամանակակից փոփ երաժշտութեան միջոցով: Սեդա Յակոբեանը համերգներով հանդէս եկած է ամբողջ արաբական աշխարհի մէջ, այդ թուով` Իրաքի, Եգիպտոսի, Ալճերիոյ, Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու, Քաթարի, ինչպէս նաեւ Եւրոպայի` Ուզպեկստանի, Ռուսաստանի, Գերմանիոյ, Պուլկարիոյ եւ Սպանիոյ մէջ:
1997 թուականին Սեդա Յակոբեանը հեռացեր է Իրաքէն եւ հաստատուեր Քաթարի մէջ: Այժմ կը բնակի Թորոնթոյի մէջ:
30 տարի դադարէն ետք, Սեդա Յակոբեանը կը մեծարուի «Քամրայի Շարժապատկերի փառատօն»ին Պասրայի մէջ 15 ապրիլի, 2018 թ.: Կարելի է դիտել այս վերնագիրով՝ كلمة الفنانة سيتا هاكوبيان بعد تكريمها في مهرجان القمرة السينمائي بدورته الثالثة في البصرة ١٥ أبريل ٢٠١٨ - وفيها تغني لجمهورها بعد انقطاعها عن الغناء لاكثر من ٣٠ عاما եուդուպ հարթակի վրայ: كلمة الفنانة سيتا هاكوبيان بعد تكريمها
Անձնական կեանք
Սեդան ամուսնացած է բեմադրիչ عماد بهجت Իմատ Պահճաթի հետ: Ունին երկու դուստր` Նովան եւ Նէիրը: Նովա Իմատը նոյնպէս երգչուհի է, կ'ապրի Քանատա եւ կը հետեւի մօր հետքերուն` բարեփոխելով դասական իրաքեան երաժշտութիւնը` ներմուծելով նոր ժանրեր, օրինակ`  հիփ-հոփ / Trance եւ Bossa-Nova: Նայիրին نايري  խմբագիր, բեմադրիչ եւ լուսանկարիչ է: Կարելի դիտել երկու դուստրերու երգը եուդուպ հարթակի վրայ այս վերնագիրով՝ نوفا ونايري ابنتا الفنانة سيتا هاكوبيان وصغيرة جنت وانت صغيرون
Պետրոս Ալահայտոյեան
Պետրոս Ալահայտոյեան հայ դեղագործ, հայ ժողովրդային երգեր հաւաքագրող եւ ազգագրական երգի ու երաժշտութեան մասնագէտ:
Կենսագրութիւն
Ծնած է Պէյրութ, Լիբանան, Մեծ եղեռնէն վերապրած ուրֆացի ընտանիքի մը մէջ։ Նախ կ՛աւարտէ տեղւոյն Նշան Փալանճեան ճեմարանը, ապա կ՛անցնի Պելճիքա եւ Լուվենի համալսարանէն կը վկայուի որպէս դեղագործ։
Երաժշտասէր Ալահայտոյեան, Նշան Փալանճեան ճեմարանի աշակերտական գրասեղաններուն վրայ իսկ երգերով խանգարած է դասարանը, իր միակ երազը եղած է երաժշտագէտ դառնալը, եւ ոչ թէ իր դեղագործ հօրը ասպարէզը ընդգրկելը:
Ան կը մեկնի Պրիւքսել, ուր Պետական համալսարանէն կը ստանայ իր երաժշտագիտութեան վկայականը։ Պաշտօն կը ստանձնէ Պրիւքսէլի պետական ռատիօ կայանէն ներս:
1985էն 1994 ան իր ազատ օրերն ու արձակուրդները տրամադրած է փնտռելու 1915էն վերապրած հայ ծերունիներ Եւրոպայի հայաբնակ աւաններուն մէջ, ինչպէս նաեւ Սուրիոյ եւ Ամերիկայի՝ այցելելով հայկական ծերանոցները եւ հանգստեան տուները ։
Հայ երաժշտութեան հանդէպ ունեցած իր սէրը, Ցեղասպանութենէն ետք առաջին սերունդին հետզհետէ անգտանելի դարձող յուշագրութիւնները զինքը կը մղեն գէթ մասամբ փրկելու ժողովրդական հայ երգի բեկորները, որոնք տակաւին կ՛երգուէին վերապրողներու կողմէ, հետեւելով, ինչպէս ինք կը նշէ, «Կոմիտասի վեհ օրինակին» :
70ականրէն, ան Պէյրութի «Ազդակ»ին, Լոս Անճելըսի «Ասպարէզ»ին ու այլ թերթերու էջերուն հետեւողական ներկայութիւն եղած է երաժշտագիտական իր յօդուածներով ու երաժշտական ձեռնարկներու (նաեւ արուեստի յարակից կալուածներու) գնահատական-քննադատական իր սիւնակներով ։
Երկեր
Հեղինակած է բանասիրական գեղեցիկ հատոր մը, «Բալուի (եւ տարածքաշրջանի) Երաժշտական Ազգագրական Հաւաքածոյ» ուսումնասիրութիւնը (2009), որ կը մէկտեղէ աւելի քան 25 տարիներու երախտաշատ աշխատանքի մը արդիւնքը։
Իր հեղինակած երկրորդ հատորն է «Վան-Վասպուրականի ազգագրական երգերու բնորոշ նմուշներ» խորագրեալ հատորը (2015)։ Փոքրածաւալ, «գրպանի գիրք»-ի ծաւալով եւ 192 էջերու վրայ տարածուող հատոր մըն է, հիւսուած`շուրջ 50 երգերու եւ պարեղանակներու վրայ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ Ստորոգութիւն:Հայ երաժշտագէտներ
Սեդա Յակոբեան
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ Սոփրանօ Երգչուհի Ստորոգութիւն:Իրաքահայ Ստորոգութիւն:1950 ծնածներ Ստորոգութիւն:Պասրա, Իրաք ծնածներ
Առանձար
Առանձար (Միսաք Գույումճեան) (8 Սեպտեմբեր 1877, Թալաս (Կեսարիա) - 13 Սեպտեմբեր 1913, Ատանա), հայ գրող, երգիծաբան։
Արեւելք
Արեւելք, կողմնացոյցի չորս հիմնական ուղղութիւններէն մէկը։ Հորիզոնին այն կողմը, որուն ուղղութեամբ կը պտտի Երկիրը եւ ուրկէ կը ծագի արեւը ։ Կը գտնուի արեւմուտքին հակադիր ուղղութեամբ։ Գիշերահաւասար օրերուն արեւը կը ծագի ուղիղ արեւելքէն։
Ստուգաբանութիւն
Արեւելքը կազմութեամբ բարդ բառ է, բաղկացած «արեւ» ու «ել»՝ ելլել, ծագում արմատներէն եւ «ք» ածանցէն:
Առանձար
Կենսագրութիւն
Ծնած է Կեսարիոյ մօտիկ Թալաս գիւղը, Քերովփէ Գույումճեանի ընտանեկան յարկին տակ։ Աւարտած է Կարնոյ Սանասարեան վարժարանը, իսկ բարձրագոյն ուսման համար մեկնած է Եւրոպա, ուր նախ ուսանած է Միւնիխի համալսարանին մէջ, ապա՝ անցած Զուիցերիա, ուր աւարտած է Զիւրիխի համալսարանի մանկավարժական ճիւղը։
Արեւելք
Ստուգաբանութիւն
East բառը եկած է միջին անգլերէնի est, հին անգլերէնի ēast բառէն, որ կը ծագի նախագերմաներէնի *aus-to- կամ *austra- «արեւելք, արեւածագի ուղղութիւնը» բառերէն, այս ալ իր հերթին հնդեւրոպական նախալեզուի *aus- արմատէն՝ «շողալ» կամ «արշալոյս» ։ Այս նման է հին բարձր գերմաներէնի *ōstar «դէպի արեւելք», լատիներէն aurora «արեւագալ», եւ յունարէն ēōs կամ heōs արմատներէն[3]։ Ēostre արշալոյսի գերմանական աստուածուհին էր, հաւանաբար կ'անձնաւորէր թէ արեւածագը եւ թէ երկրին հիմնական կողմերը։
Առանձար
Գրական Ազպարէզ
Ուսանողական տարիներէն նուիրուած է գրական-ստեղծագործական կեանքին՝ երգիծական պատմուածքներով, ներկայացնելով Երկրի հայութեան կեանքը օսմանեան բռնատիրութեան տակ։ Ուսանողական տարիներու այդ պատմուածքներն ու վիպակները ի մի բերելով, 1905-ին, լոյս ընծայած է իր առաջին հատորը՝ Առանձար գրչանունով եւ «Վշտի ծիծաղներ» խօսուն խորագիրը կրող իր արձակ գործերու ժողովածուն, ուր նկարագրուած է հայ կեանքը, իր տառապանքով ու բարքերով, համեմուած հաճելի զուարթախոհութեամբ։
Արեւելք
Ստուգաբանութիւն
Արեւելքի միջազգային նշանակումն է E (east բառէն), հայերէն համառօտագրութիւնն է՝ արլ.։
Առանձար
Գրական Ազպարէզ
1907-ին հրաւիրուած է Աղեքսանդրիա, Եգիպտոս, ստանձնելու համար տեղւոյն Ազգային վարժարանին տնօրէնութիւնը՝ միաժամանակ ուսուցչութիւն կատարելու։ Նոյն տարին լոյս ընծայած է իր միակ թատերախաղը՝ «Փրկիչները» ։
Արեւելք
Տեղակայում
Ժամանակակից քարտէսներուն մէջ արեւելքը իբրեւ կանոն կը գտնուի աջ կողմը։ Այս սովորոյթը հանդէս կու գայ կողմնացոյցներու օգտագործումէն, ուր հիւսիսը տեղակայուած է ամենավերը։ Արեւելքի ուղղութիւնը ուղղիղ կը կազմէ հիւսիսին եւ հարաւին, այսինքն՝ Երկրագունդի աշխարհագրական բեւեռներուն, եւ հակադիր կը գտնուի արեւմուտքին։ Աստղագիտութեան մէջ արեւելքի ուղղութիւնը կը համապատասխանէ ազիմուտի +90°-ին եւ −90°-ին։
Առանձար
Գրական Ազպարէզ
Առանձար միայն մէկ տարի մնացած է Աղեքսանդրիա։ Օսմանեան Սահմանադրութեան հռչակումին հետ, 1908-ին, ան տեղափոխուած է Ատանա եւ ստանձնած՝ տեղւոյն Ազգային վարժարաններուն մէջ ուսուցչական պաշտօններ, ապա եւ նշանակուած՝ տնօրէն։
Արեւելք
Տեղակայում
Արեւելք` աւանդաբար ան ցոյց կու տայ Եւրոպայի նկատմամբ դէպի արեւելք գտնուող աշխարհի մասը։ Հիմնականին այդ մէկը կը գործածուի Ասիա աշխարհամասի վերաբերեալ։ Իր հերթին, Արեւելք հասկացութիւնը կը բաժնուի ըստ տարածաշրջաններու` Հեռաւոր Արեւելք, Մերձաւոր Արեւելք եւ Միջին Արեւելք նշանակումներու։
Առանձար
Գրական Ազպարէզ
Ան ծանր տանելով Ատանայի կոտորածը, իր տառապանքին յուզիչ թարգմանը կը դառնան պարզ ու մատչելի արեւմտահայերէնով եւ իրապաշտ շունչով գրուած վիպակները՝ «Կախաղանէն... ամուսնութիւն», «Բուրդի վաճառականութիւն», «Մօրուքի սանտրը» եւ «երկու պատկեր» հանրածանօթ եւ սիրուած գործերը ։
79 (թիւ)
79 (եօթանասունինը) կենտ երկնիշ բնական թիւ է 78-ի եւ 80-ի միջեւ
Առանձար
Գրական Ազպարէզ
Մինչեւ իր վաղաժամ մահը՝ 13 Սեպտեմբեր 1913-ին, Առանձար մնացած է դպրոցի տնօրէն եւ շարունակած է ստեղծագործել։
Արեւելք
Տեղակայում
Գիշերահաւասարի օրերուն Արեգակը կը ծագի արեւելքէն։ Երկնոլորտի վրայ արեւելքի կէտը մաթեմատիկական հորիզոնի եւ երկնային հասարակածի հատման երկու կէտերէն մէկն է։
Հայաստանը ըստ այդ բաժանումներուն, Միջին Արեւելքի երկիր է։
Առանձար
Գրչանուն
Հայ գրականութեան մէջ Միսաք Գույումճեան ստեղծած է իր անկիւնը՝ Առանձար գրչանունով, որ վերցուած էր հայոց պատմութենէն, Ամատունի նախարարական տոհմէն, Զարեւանդի ճակատամարտին հռչակուած Առանձար Ամատունիէն ։
Արեւելք
Տեղակայում
Արեւելք հասկացութիւնը, բացի աշխարհագրական նշանակութեան, ունի նաեւ մշակոյթ բնութագրող իմաստ։
Մշակութային
Արեւելքը այն ուղղութիւնն է, որով Երկիրը կը պտտի իր առանցքին շուրջ եւ հետեւաբար ընդհանուր ուղղութիւնը, որով կը յայտնուի արեւը։ Արեւելքի ուղղութեամբ աղօթելու սովորոյթը աւելի հին է, քան՝ քրիստոնէութիւնը, բայց ընդունուած է այդ կրօնքին կողմէ, քանի որ Արեւելքը կը համարուի մարդկութեան նախնական օջախը։ Հետեւաբար, որոշ քրիստոնէական եկեղեցիներ աւանդաբար ուղղուած են դէպի Արեւելք ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Աշխարհագրութիւն
Լաթաքիա
Լաթաքիա կամ Լեոտիսիա (اللاذقية ալ-Լադհիգիա, Lazkiye, Laodicea ad Mare), Λαοδικεία, Սուրիոյ հիմնական նաւահանգիստն է, ինչպես նաեւ Լաթաքիայի նահանգի մայրաքաղաքը: Պատմականօրէն ան յայտնի է նաեւ որպէս Սուրիոյ Լեոտիսիա կամ Լեոտիսիա տի Մարե անունով: նաւահանգիստի կողքին, քաղաքը շրջակայ գիւղատնտեսական քաղաքներուն եւ գիւղերուն համար արտադրական կեդրոն է: 2004 թուականի պաշտօնական մարդահամարի համաձայն քաղաքի բնակչութեան թիւն է՝ 383,786: Բնակչութեան թիւը զգալիօրէն աճած է սուրիական քաղաքացիական պատերազմէն ետք ապստամբներու եւ ահաբեկչական տարածքներէն փախստականներու ներհոսքի հետեւանքով: Սուրիոյ չորորդ մեծ քաղաքն է Դամասկոսէն, Հալէպէն, Հոմսէն  ետք։ Ան սահմանակից է հարաւէն Թարթուսին, արեւելքէն Համայի, հիւսիսէն՝ Իտլիպի, իսկ Կիպրոսի ամենահիւսիսային արեւելեան բաժինը՝ Apostolos Andreas, կը գտնուի 109 քմ. հեռաւորութեան վրայ:
Թէեւ տարածքը բնակուած է մ.թ.ա. 2-րդ հազարամեակին, սակայն քաղաքը հիմնուած է IV դարուն, Սելեւկեան կայսրութեան օրով: Հետագային Լաթաքիան ղեկավարած են հռոմեացիները, ապա` VIII դարուն՝ Ումմաադներն ու Ապպասիաները: Բիւզանդացիները նոյնպէս իշխած են քաղաքին, յաճախ փախումներ ունենալով  արաբներուն եւ յատկապէս Ֆաթիմիդներուն հետ: Հետագային Լաթաքիան ղեկավարած են յաջորդաբար սելջուկ թուրքերը, խաչակիրները, այյուբիձները, մամլուքները եւ օսմանեանները: Առաջին համաշխարհային պատերազմէն ետք, ֆրանսական իշխանութեան շրջանին Լաթաքիան դարձաւ Ալեւիներու ինքնավար տարածքի մայրաքաղաք եւ 1922 թուականին կը հռչակուի անկախ պետութիւն, մինչեւ Սուրիոյ վերամիացումը՝ 1944 թուականին:
Անուան Ծագում
Սելեւկեան բազմաթիւ քաղաքներու նման, Լաթաքիան կոչուած է զայն իշխող ընտանիքներու անդամներու անունով: Նախ Seleucus I Nicator-ի կողմէ ան կոչուած է Լաոտիսիա ի պատիւ իր մօր՝ Լաոտիսի:  Ապա Լատիներէնով  անոր անունը դարձած է «Լաոտիկէ ատ Մարէ»: Բնօրինակ անունը մինչեւ այսօր կը գոյատեւէ արաբական ձեւով, ինչպէս Ալ-Լատիքիէ (արաբերէն, اللاذقية), որմէ կու գան ֆրանսերէն «Lattaquié» եւ անգլերէն «Latakia» կամ «Lattakia» տարբերակները: Օսմանեան կայսրութիւնը զայն կը կոչէր Լազքիյէ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սուրիոյ քաղաքներ Ստորոգութիւն:Նաւահանգիստներ
Մարս (տուրմէ սալիկ)
Մարս, տուրմէ սալիկ։ Առաջին անգամ արտադրուած է 1932 թուականին ամերիկացի գործարար «Ֆորրէսթ Մարս»ի կողմէն՝ Անգլիական քաղաքի մը մէջ։ Մինչեւ այսօր «Մարսի» բաղադրատոմսը չէ փոխուած։ Սիրուած ու համաշխարհային անուն շահած տուրմերու կարգին կը դասուի։
Ստորոգութիւն:Քաղցրեղէն
Յակոբ Սանոսեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ վաճառականներ Ստորոգութիւն:1894 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Այնթապ ծնածներ
Զուլալի (ֆիլմ)
«Զուլալի», «Օրտեր ֆիլմ փրոտաքշն»-ի եւ ռեժիսոր Հայկ Օրդեանի նկարահանած ֆիլմը՝ Նարինէ Աբգարեանի համանուն վէպի հիման վրայ, որ կը պատմէ դաժան ճակատագրի, ցաւի ու սիրոյ մասին։ Ֆիլմի իրադարձութիւնները տեղի կ՚ունենան Տաւուշի մարզին մէջ, հերոսները կը խօսին տեղի բարբառով։
Սիւժէ
Երեք մասէ բաղկացած ֆիլմը ընտանեկան մեծ ողբերգութեան մասին է։ Մենակութիւն զգացող մարդիկ հեռաւոր գիւղին մէջ միասին կը յաղթահարեն ցաւն ու տանջանքը՝ չկորսնցնելով յոյսը վաղուայ օրուայ հանդէպ։ Հեռաւոր գիւղին հին տան մէջ կ՚ապրի ընտանիք մը՝ տարեց տնային տնտեսուհի Աքիրը, տղան՝ Նազարոսը եւ բանականութիւնը կորսնցուցած անորմայրը՝ Զուլալին։ Փոքրիկ Նազարոսը կը մտածէ տարօրինակ Զուլալիի, մինչեւ հարիւր տարեկան չապրած պապիի եւ այլ հարցերու մասին։ Տանտիկինը դժուար ճակատագիր ունեցող կին է, որ պատասխանատուութիւն կը կրէ ոչ հարազատ, բայց արդէն իր ընտանիքի անդամ համարուող մարդոց համար։ Տանտիրոջ պապի ինքնասպանութենէն տան ամբողջ հոգը ինկած է այդ կնոջ ուսերուն։ Ֆիլմի վերջը կը խօսի Զուլալին։ Ան կը բացայայտէ, թէ ինչպէս մեծ ողբերգութիւնը շրջած է իր կեանքը, ինչպէս կորսնցուցած է միտքը եւ ինչպէս լոյս աշխարհ եկած է Նազարոսը ։
Ֆիլմի ժանրը տրամայ է, բայց այն նաեւ կը պարունակէ կատակերգութեան տարրեր՝ բացայայտելով մարդկային զգացմունքներու եւ յարաբերութիւններու ողջ դիապազոնը։ Ֆիլմին մէջ առանձնայատուկ տեղ կը գրաւէ գիւղի մթնոլորտը, կեանքը, բնութիւնը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ֆիլմեր Ստորոգութիւն:Հայերէն ֆիլմեր
Եոհան Քրույֆ
Եոհան Քրույֆ, հոլանտացի ֆութպոլիստ։
Եոհան Քրույֆ ծնած է Հոլանտայի մայրաքաղաք Ամսթերտամի մէջ: 12 տարեկանին իր մայրը «Աժաքս»էն խնդրած է իր տղան ակումբ ընդունիլ։ 4 տարի ետք՝ 1963 թուականին, ան պայմանագիր կնքած է «Աժաքսի» հետ։
Ան համբաւաւոր դարձած է «Այաքս Ամսթերտամ»ի շարքերէն խաղալով, ուր ճանչցուած է «թռչող հոլանտացին» անունով:
Հոլանտայի ազգային խումբին հետ խաղցած է շուրջ 12 տարի՝ 1966-1977: Հաւաքականին հետ կատարած է 48 մրցումներ եւ նշանակած 33 կոլեր: Հոլանտայի ազգային խումբին հետ աչքի ինկած է 1974-ին Արեւմտեան Գերմանիոյ մէջ տեղի ունեցած աշխարհի ֆութպոլի ախոյեանութեան աւարտախաղերուն, ուր աչքառու խաղ եւ բացառիկ արդիւնքներ արձանագրած է՝ յատկապէս 1970ի բաժակակիր Պրազիլի հաւաքականին դէմ, պարտութեան մատնելով զայն:
Իբրեւ մարզիչ գլխաւորած է երեք խումբեր՝ Ամսթերտամի Աժաքսը (1985-1988), Սպանիոյ Պարսելոնան (1988-1996) եւ Քաթալոնիան (2009-2013)։
Եոհան Քրույֆ մահացած է 24 Մարտ 2016-ին, Պարսելոնայի մէջ։
Մահէն ետք, զետեղուած է հոլանտացի ֆութպոլիստին 3,5 մեթր բարձրութիւն ունեցող արձանը՝ Պարսելոնայի «Քամփ-Նու» մարզադաշտին մօտակայքը :
Սանթիակօ գաղութ
Մինչկոլումբեան Ճամայքա
Մոտաւորապէս 650-ին Ճամայքան գաղութացուեցաւ Հարաւային Ամերիկայի բնակիչներու կողմէն ։ Ամենավաղ բնակավայրերը այս բնակիչներուն յայտնաբերուած են կղզիի կեդրոնը, Միտլսէքս կոմսութեան մէջ ։ Մօտաւորապէս 950-ին Meillacan մշակոյթի կրողները բնակութիւն հաստատեցին Ճամայքայի երկու առափնեայ հատուածներին մէջ եւ միաձուլուեցան տեղի բնակիչներուն հետ ։
Տաինոյի մշակոյթը հաստատուեցաւ կղզիին մէջ մօտաւորապէս 1200-ին ։ Անոնք իրենց հետ Հարաւային Ամերիկայէն բերին մանիոկան մշակելու համակարգը, որ յայտնի է որպէս «conuco» ։ Հողի հարստացման համար անոնք կ՛այրէին մացառուտները ու ծառերը եւ հողաթումբերու մէջ աւելի շատ մողիր կը լեցնէին, որոնցմով ալ կը տնկէին մանիոկան ։ Տաինէ ժողովուրդը կ՛ապրէր մեծ կլոր կացարաններու մէջ (bohios), որոնք կը կառուցուէին փայտէ եւ կը ծածկուէին ծղօտէ ու արմաւենիի տերեւներով։ Անոնք կը խօսէին արաւերէն եւ չունէին գիր։ Բառերէն որոշները, որոնք անոնք կ՛օգտագործէին, ինչպիսին են՝ Barbacoa («պարպէքյու»), Hamaca («համակ»), Kanoa («քանոէ»), Tabaco («ծխախոտ»), Batata («քաղցր գետնախնձոր») եւ Juracán («փոթորիկ» մտած են անգլերէն եւ սպաներէն լեզուներուն մէջ։
Կոլոմբոս
24 Դեկտեմբեր 1493-ին Քրիստափոր Կոլոմբոս մեկնեցաւ իր երկրորդ ճամբորդութեան ։ 3 Նոյեմբեր 1493-ին ան ափ իջաւ կղզիի վրայ, որ անուանեց Տոմինիքա, իսկ 22 Նոյեմբերին Էսպանիոլի մէջ ափ իջաւ եւ այստեղ անցուց որոշ ժամանակ, հետազօտելով կղզին եւ անոր միջոցները։ 24 Ապրիլ 1494-ին ան հեռացաւ կղզիէն եւ 30 Ապրիլին ժամանեց Խուանա կղզին (Քուպա), իսկ 5 Մայիսին՝ Ճամայքա։ Կոլոմբոսը կը հետազօտէր Խուանայի հարաւային առափնեայ հատուածները, նախքան 20 Օգօստոս վերադարձաւ Էսպանիոլ։ Անցնելով որոշ ժամանակ կղզիին արեւելքը, ան վերջապէս վերադարձաւ Սպանիա։
Կոլոմբոսը վերադարձաւ Ճամայքա իր չորրորդ ճամբորդութեան ժամանակ։ Ան գրեթէ մէկ տարի լողաց Քարիպեան աւազանին մէջ, մինչեւ փոթորիկը 25 Յունիս 1503-ին դուրս մղեց անոր նաւը Ճամայքայի ափերը։
Մէկ տարի Կոլոմբոսը ու անոր անձնակազմը մնացին Ճամայքայի մէջ։ Սպանացի Տիէկօ Մենտէսը եւ որոշ տեղացիներ օգնութեան համար ուղեւորուեցան Էսպանիոլ։ Կղզիի նահանգապետը թշնամաբար կը վերաբերէր Կոլոմբոսին եւ կը խոչընդոտէր անոր մարդոց օգնելու հարցով։ Միեւնոյն ժամանակ, իբր թէ Կոլոմբոսը մեծ տպաւորութիւն ձգած է տեղացիներուն վրայ, գուշակելով 29 Փետրուար 1504-ի լուսնային խաւարումը, շնորհիւ գերմանացի աստղագէտ՝ Ռէկիոմոնտանի հաշուարկներուն ։ Վերջապէս 29 Յունիս 1504-ին օգնութիւն տրամադրուեցաւ նահանգապետի կողմէն եւ 7 Նոյեմբեր 1504-ին Կոլոմբոսն ու անոր մարդիկ ժամանաեցին Սանլուքար տէ Բառամետա։
Սեւիլիա գաղութ
Սպանական կայսրութիւնը սկսաւ իր պաշտօնական կառավարումը Ճամայքայի մէջ 1509-ին, երբ կղզին գրաւուեցաւ քոնկիստատոր Խուան տէ Էսքիւէլի եւ անոր մարդոց կողմէ։ Էսքիւէլը կ՛ուղեկցէր Կոլոմբոսին անոր երկրորդ ճամբորդութեան ժամանակ 1493-ին եւ մասնակցած է Էսպանիոլ ներխուժելուն։ Տաս տարի ետք Բարտոլոմէօ տէ լաս Քասաս անունով քահանան գրած է սպանական իշխանութիւններուն տեղի բնակչութեան կոտորածի մասին, որ իրականացուցած է 1503-ին Էսքիւէլը։
Ինքնիշխան պետութիւն
Ինքնիշխան պետութիւն, պետութիււն, որ ունի յստակ սահմանուած տարածք, որու վրայ գոյութիւն ունի ներքին եւ արտաքին ինքնիշխանութիւն, ունի մշտական բնակչութիւն, կառավարութիւն, կախեալ չէ այլ երկրներէ, ընդունակ է եւ լիազորուած մտնել միջազգային հարաբերութիւններու մէջ միւս ինքնիշխան պետութիւններու հետ : Ինքնիշխան պետութեան կառավարութիւնը ունի սեփականութեան իրաւունք պետութեան ամբողջ ունեցուածքներուն վրայ :
Սանթիակօ գաղութ
Սեւիլիա գաղութ
1509-ին կղզին վրայ կառուցուեցաւ առաջին սպանական բնակավայրը, որ կը գտնուէր Սուրբ Աննա ծովածոցէն ոչ հեռու եւ անուանուեցաւ Սեւիլիա։ 1534-ին բնակիչները տեղափոխուեցան նոր բնակավայր, որուն անոնք անուանեցին Վիլիա տէ լա Վեկա, որ անգլիացիները յետագային վերանուանեցին Սփենիշ Թաունի։ Այս բնակավայրը 1872-ին կը ծառայէր որպէս մայրաքաղաք սպանական եւ անգլիական իշխանութիւններուն, մինչ մայրաքաղաքը տեղափոխուեցաւ՝ Քինգսթօն։
Ինքնիշխան պետութիւն
Երբեմն, ինքնիշխանութիւնը կ'ընկալուի որպէս պետութիւն մը, որ կախեալ չէ որեւէ այլ պետութիւններէ կամ միաւորուած պետութիւններէ, թեեւ վերացական առումով ինքնիշխան պետութիւն մը գրնայ գոյութիւն ունենալ առանց այլ ինքնիշխան պետութիւններու կողմէ ճանչցուելու: Աշխարհի վրայ կան չճանչցուած պետութիւններ, որոնք յաճախ դժուարութիւններ կ'ունենան իրականացնելու լիազորութիւններու ամբողջ շրջանակը պայմանագիրներու կնքնման, ինչպէս նաեւ այլ ինքնիշխան պետութիւններու հետ դիւանագիտական յարաբերութիւններու հաստատման գործին մէջ:
Սանթիակօ գաղութ
Սեւիլիա գաղութ
Սպանացիները դաժանօրէն կը շահագործէին տեղի բնակչութեան եւ բնակչութեան մեծամասնութիւնը մահացաւ եւրոպացիներ յիսուն տարուան գերակայութեան ընթացքին։ Արդիւնքով տեղի բնակչութեան եւ աշխատաւոր ձեռքերու պակասորդի պայմաններուն, հարցը լուծուեցաւ Ափրիկէցի սեւամորթ բնակչութեան ստրուկներու ներկրմամբ ։ Սպանացիները շուտով հիասթափուեցան կղզիէն, քանի որ չգտան ոսկի եւ սկսան այն գլխաւորապէս օգտագործել որպէս ռազմաբազայ եւ այն դարձաւ կայան, որտեղ կըպարէնաւորուէին դէպի Հարաւային ու Հիւսիսային Ամերիկա մեկնող նաւերը ։
Տաինոները իրենց կղզին անուանած էին Xaymaca, որ սսպանական արտայայտութեամբ վերածուեցաւ Ճամայքայի ։ Այսպէս ըսուած 1507-ի ատմիրալի քարտէզին մէջ կղզին նշուած է որպէս «Jamaiqua» ։
15 Մայիս
15 Մայիս, տարուան 135-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 136-րդ) օրն է։
Սանթիակօ գաղութ
Անգլիական նուաճում
1654-ի աւարտը Օլիւեր Քրոմուէլը ձեւաւորեց Քարիպեան ծովուն նաւատորմիղը ընդդէմ Սպանիոյ գաղութներուն։ Ապրիլ 1655-ին կեներալ Ռոպերտ Վենեյպլսը գլխաւորեց նաւատորմիղը, որ յարձակեցաւ սպանական Սանտօ Տոմինգօ ֆորտի վրայ։ Սակայն սպանացիները ետ մղեցին այս վատ կազմակերպուած յարձակումը, որ յայտնի է որպէս «Սանտօ Տոմինգոյի պաշարում» եւ անգլիական զօրքերը շուտով մեծ կորուստներ կրեցին համաճարակի պատճառով ։
15 Մայիս
Դէպքեր
1919․ կը ծագի յունաթրքական պատերազմը
Սանթիակօ գաղութ
Անգլիական նուաճում
Հիւանդութիւններէն թուլացած եւ հեշտ յաղթանակ փնտռող անգլիացիները որոշեցին յարձակիլ միակ սպանական կղզիին վրայ՝ Ճամայքայի, որ չունէր պաշտպանողական կառոյցներ։ Մայիս 1655-ին մօտաւորապէս 7000 անգլիացի զինուորներ ափ իջան Վիլիա տէ լա Վեկայի մօտ։ Ոչ մեծաքանակ սպանացի զինուորներուն եւ տեղի բնակիչներուն չյաջողուեցաւ կազմակերպել դիմադրութիւն եւ Ճամայքան գրաւուեցաւ բրիտանացիներու կողմէն ։
15 Մայիս
Տօներ
Ստորոգութիւն:Մայիս
Սանթիակօ գաղութ
Անգլիական նուաճում
Յետագայ տարիներուն Սպանիան շարք մը քայլեր ձեռնարկեց կղզին ետ բերելու համար եւ 1657-ին Ճամայքայի անգլիացի նահանգապետ Ուիլիամ Պրէյն տրամադրեց ծովահէններուն կայանատեղի կղզիին վրայ, որպէսզի անոնք օգնեն պաշտպանել կղզին սպանական յարձակումներէն։ Սպանիոյ այդպէս ալ չյաջողուեցաւ ետ գրաւել Ճամայքան, կրելով պարտութիւններ՝ 1657-ի Օչօ Ռիոսի եւ 1658-ի Ռիօ Նուէվոյի ճակատամարտերուն։ Անգլիացիները կը համարէին Ճամայքան «դաշոյն, որ ուղղուած է դէպի Սպանական կայսրութեան սիրտը», չնայած իրականութեան մէջ կղզին ունէր անոնց համար միայն տնտեսական նշանակութիւն ։
Պէյ Տունա
Պէյ Տունա (Bae Doona,, ծն. 11 Հոկտեմբեր, 1979) Հարաւային Քորեացի դերասանուհի եւ նկարիչ է : Ան Քորեայէ դուրս ճանչցուած դարձաւ երբ քաղաքական ցուցարարի մը դերը խաղցաւ Փարք Չան Ուքի Sympathy for Mr. Vengeance (2002) ֆիլմին մէջ, նաեւ իբրեւ աղեղնաձիգ Փարք Նամ Ճու The Host (2006) ֆիլմին մէջ, եւ իբրեւ ուռելի պուպրիկ Հիրոքազու Քորէետա բեմադրիչի Air Doll (2009) ֆիլմին մէջ : Ան ունեցած է անգլիախօս դերեր Վաչովսքիներու Cloud Atlas (2012) եւ Jupiter Ascending (2015) ֆիլմերուն մէջ, ինչպէս նաեւ իրենց Sense8 հեռուստաշարին մէջ (2015) :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1979 ծնունդներ Ստորոգութիւն:11 Հոկտեմբերի ծնածներ
Հրատ մոլորակ (Մարս)
Հրատ (Խորհրդանիշ: ), երկրէն ետք Արեգակնային դրութեան մեծութեամբ չորրորդ մոլորակն է։ Իր տրամագիծն է 6,794 քմ.: Արեւէն 228 միլիոն քմ. հեռաւորութեան վրայ՝ 687 օր կը տեւէ անոր շրջանը ընելու համար։ Ինքն իր շուրջ կը դառնայ 24 ժամ եւ 37 վայրկեանէն։ Իր մակերեսը ժայռոտ եւ անապատային է։ Հրատը շրջապատուած է բնածխային կազի բարակ մթնոլորտով մը։
Ունի ջուր՝ սառած ձեւի տակ, ծովեր, մարած հսկայ հրաբուխներ, խորունկ ձորեր եւ երկու լուսիններ՝ «Ֆոպոս» եւ «Տէյմոս»:
Հրատը կոչուած է «Կարմիր Մոլորակ»՝ընդարձակ գօտիներ ծածկող իր կարմրորակ մետաղեայ փոշիին պատճառով։ Գետնի ն ջերմաստիճանն է միջին հաշուով -23 °C:
Մթնոլորտը եւ Կլիման
Հրատի կլիման երկրի կլիմային նման՝ ունի եղանակային բնոյթ։ Տարուան ցուրտ ժամանակին, Հրատի բեւեռներէն դուրս կը կազմուի եղեամ եւ նոյնիսկ կրնայ ձիւն տեղալ։ Մոլորակին վրայ ջերմաստիճանը կը տատանի −153 բեւեռին վրայ ձմեռը մինչեւ աւելի քան +20 °C հասարակացի վրայ կէսօրին։ Միջին ջերմաստիճանը կը կազմէ −50 °C։ Մարսի մթնոլորտը, որ հիմնականօրէն կազմուած է ածխաթթու կազէ, չափազանց նոսր է։ Մակերեւոյթին վրայ ճնշումը 160 անգամ փոքր է երկրէն։ Մարսի բարձրութիւններուն մեծ տարբերութեան պատճառով ճնշումը մակերեւոյթին վրայ շատ կը փոխուի։ Մթնոլորտին մօտաւոր հաստութիւնը կը կազմէ 110 քմ։ ՆԱՍԱ-ի տուեալներով (2004), Մարսի մթնոլորտը 95,32 %-ով կազմուած է ածխաթթու կազէ, ինչպէս նաեւ այնտեղ կան՝ 2,7 % ազօդ, 1,6 % արկոն, 0,13 % թթուածին, 0,021% ջուրի գոլորշի, 0,08 % շմոլ կազ, ազօդի օքսիտ (NO)՝ 100 ppm, նէոն (Ne)՝ 2,5 ppm, կիսածանր ջուր - ջրածին-դեյտերիում-թթուածին (HDO)՝ 0,85 ppm, քրիպթոն (Kr)՝ 0,3 ppm, քսենոն (Xe)՝ 0,08 ppm (կազմուածքը բերուած է ծաւալային մասերով)։ Ամերիկեան ԱՄԿ «Ուիքինկի» (1976) իջնող սարքէն ստացուած տուեալներուն համաձայն, Մարս մթնոլորտի կազմին մէջ յայտնաբերուած էր 1–2 % արկոն, 2–3 % ազօդ, եւ 95 % ածխաթթու կազ։ Համաձայն սովետական «Մարս-2» եւ «Մարս-3» ԱՄԿ-ներու տուեալներուն, իոնոսֆերայի վարի սահմանը կը գտնուի 80 քմ բարձրութեան վրայ, առաւելագոյն էլեկտրոնային խտացումը 1,7×105 էլեկտրոն/սմ3 տեղակայուած է 138 քմ բարձրութեան վրայ, միւս երկու մաքսիմումները տեղակայուած են 85 եւ 107 քմ վրայ։ Մարս մթնոլորտի հետազօտութիւնը 8 եւ 32 սմ ռատիոալիքներու մէջ, կատարուած «Մարս-4» ԱՄԿ-ով 1974-թ փետրուար 10-ին, ցոյց տուաւ մոլորակի գիշերային իոնոսֆերայի առկայութիւնը իոնիզացիայի գլխաւոր մաքսիմումով 110 քմ բարձրութեան վրայ եւ 4,6×103 էլեկտրոն/սմ3 էլեկտրոններու խտացումով, ինչպէս նաեւ երկրորդական մաքսիմումներով 65 եւ 185 մք բարձրութիւններուն վրայ։
Գետեր
Հրատի վրայ կան ցամքած գետերու հուներու ապացոյցներ։
Հող
Հրատի հողը միատեսակ չէ տարբեր վայրերու մէջ։
Լեւոն Կիւրեղեան
Լեւոն Կիւրեղեան (26 Ապրիլ 1871, Կ․ Պոլիս - 2 Սեպտեմբեր 1950), հայ ճարտարապետ, նկարիչ եւ բանաստեղծ։
Կիւրեղեան գերդաստանը Տրապիզոնցի էր. իր առագաստանաւերով վաճառականութեամբ կը զբաղէր դէպի Եւրոպական քաղաքները, մանաւանդ՝ դէպի Մարսէյ, ուր գերդաստանը ունէր իր կեդրոնատեղին։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Կ.Պոլիս, Յովհաննէս եւ Բրաբիոն Երէմեան ծնողներէ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Տրապիզոնի Մխիթարեան վարժարանէն, ապա յաճախած է Վենետիկի Մուրատ Ռափաէլեան վարժարան ը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1888-ին: (Վենետիկի Մխիթարեան Միաբանութեան Աբբահայրը՝ Իգնատիոս Կիւրեղեանն էր, Լեւոնին հօրեղբայրը)։ Տրապիզոն դարձած է եւ յաջորդ տարին կրկին մեկնած Իտալիա եւ Հռոմ, ուր յաճախած է՝ Ճարտարապետութեան համալսարանը, իսկ 1895-ին՝ համալսարանէն շրջանաւարտ եղած է։
Պուլկարիա
1896-ին Կոստանդնուպոլիս վերադարձած է՝ 14-17 Օգոստոսին, յաջողած է ազատիլ Ապտիւլ Համիտ Բ.-ի կատարած ջարդերէն եւ Սոֆիա (Պուլկարիա) ապաւինիլ։
1898-ին՝ Վառնա քաղաքին, Օփերայի Թատրոնի շինութեան մրցումին մասնակցած է եւ առաջինը հանդիսացած  (աւելի ուշ, թատրոնը շատ քիչ փոփոխութեամբ  կառուցուած է)։
Կոստանդնուպոլիս
1899-ին կրկին Կոստանդնուպոլիս վերադարձած է, բազմաթիւ եւ կարեւոր շէնքեր նախագծած եւ կանգնեցուցած է թէ՛ Կոստանդուպոլսոյ, թէ՛ Փրինքիփօ կղզիներուն մէջ։ Ճարտարապետ Պալեան ընտանիքին հետ շփում ունեցած է, որովհետեւ իր դիւանին մէջ բազմաթիւ Պալեաններու աշխատութիւններու գծագրութիւններ պահուած եւ մաս մըն ալ հրատարակուած են։  Նոյն ատեն շարունակած է հայ լրագիրներու մասին գրել եւ հայկական խնդիրներով զբաղիլ։
1901-ին Կոստանդնուպոլսոյ մէջ ամուսնացած է՝ Մարիամիկ Ազարեանին հետ եւ 1902-ին ծնած է իրենց միակ զաւակը՝ Յովհաննէսը։
1907 տարուան ընթացքին, Թաքսիմի մօտ, իր անձնական «Կիւրեղեան Ափարթման» շէնքը աւարտած է ու 4 Մայիսին սկսած է իր յարկաբաժինին մէջ բնակիլ։
Յանկարծ, 7 Սեպտեմբեր 1907-ին, անյայտ պատճառով մը, իր կնոջ եւ զաւակին հետ մեկնած է Իտալիա ու հաստատուած Հռոմի մէջ։
Իտալիա
1911-ին Թորինո յի Համաշխարհային Ցուցահանդէսին Օսմանեան Կայսրութեան շէնքին նախագիծը կանգնեցուցած է (Իտալիոյ մէջ միակ աշխատութիւնն է, բացի Թրիէսթէ իր մէկ բարեկամին գերեզմանը եւ  Ազոլոյի իր տունը - Վիլլա «Արարատ»)։ Նոյն տարուան ընթացքին Հռոմ ի Համաշխարհային Ճարտարապետներու Գոնկրէսին, իբր Օսմանեան Կայսրութեան Ճարտարապետներու ներկայացուցիչ պիտի մասնակցէր, բայց ճիշդ այդ շրջանին Իտալիոյ եւ Տաճկաստանի միջեւ պատերազմը կը սկսի՝ եւ այդ պատճառով իբրեւ յատուկ անդամ կը մասնակցի։
1912-ին երկար ուսումնասիրութեան աշխատութիւն մը կը սկսի Ռաւեննա, Աքուիլէիա, Իստրիա, Դալմաթիա եւ մանաւանդ Բրիանցա յի պատմական շինութիւններուն վրայ, գծագրութիւններ եւ լուսանկաներ հանելով։ Իր նպատակն էր ապացուցել Հայկական ճարտարապետութեան ազդեցութիւնը Ռոմանթիք ճարտարապետութեան վրայ։
1914-18՝ Ա. Համաշխարհային Պատերազմը զինք կը ստիպէ երկար ատեն Ազոլօ բնակիլ: Հոն, ապրուստը ապահովելու համար՝ զինուորները լուսանկարելով կը զբաղի։
1919-ին Փարիզ կը մեկնի։ Հոն կը մասնակցի Հայաստանի անկախութեան սահմանադրութեան համար տարուած քաղաքական ջանքերուն, ինչպէս նաեւ «Le Responsable (Պատասխանատուն) գիրքը կը հրատարակէ, ուր Ա. համաշխարհային պատերազմի քաղաքական վերլուծութիւնը կ'ընէ։
1922-ին Իզմիրի աղէտներէն ետք Վերսայի պայմանագիրին (1919) տապալումը նկատի առնելով, ան կ'որոշէ բնակութիւն հաստատել Ազոլոյի մէջ եւ կը սկսի կառուցել «Վիլլա Արարատը»։ Անկէ ետք ան ճարտարապետութեամբ ալ չի զբաղիր։ Կարգ մը գիրքեր կը գրէ ու տպագրութեան կը յանձնէ եւ բազմաթիւ չտպուած ձեռագիրներ ալ կ'արտադրէ։
1922-ին կը սկսի օդափոխութեան համար Ֆրասսէնէ երթալ, (Պելլունոյի գաւառ) Տոլոմիթ լեռնային գաւառին մէջ։ Այդ տեղերը շատ կը սիրէր, որովհետեւ Թոց գիւղը կը յիշեցնէին. Թոց գիւղը, Տրապիզոնէն վեր, Կիւրեղեաններու ամառանոցը կար (դժբախտաբար՝ ջարդերու յիշատակներով լի)։ Հոն բազմաթիւ նկարներ գծած է:
Բ. Համաշխարհային Պատերազմի վերջը Հայկական Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետութեան փոխանորդներ կու գան Ազոլօ՝ զինք Հայաստան հրաւիրելու։ Արդէն հիւանդ, կը մերժէ, բայց «իմ ուսերուս ետեւ Անդրանիկ Զօրավարին պատկերը կար» միշտ կը յիշեցնէր։
Վամելօ
Նկարագրութիւն
Վամելօ ՍՊԸ (Վամելօ), հայկական ընկերութիւն, որ կը զբաղի փողային երաժշտական գործիքներու արտադրութեամբ։ Ընկերութիւնը մասնաւորապէս կ՚արտադրէ տուտուկներ, տուտուի ձայնարտադրիչներ եւ պարագաներ անոնց համար։ Հիմնադրուած է 2017 թուականին նոյեմբերի 1-ին Երեւան քաղաքին մէջ[1]։
Լեւոն Կիւրեղեան
Իտալիա
Ազոլոյի մէջ կը մահանայ՝ 2 Սեպտեմբեր 1950-ին եւ Ազոլոյի Ս. Աննա գերեզմանատունը՝ ընտանեկան շիրիմին մէջ կը թաղուի։
Վամելօ
Արտադրանք
Վամելօ ընկերութիւնը կ՚արտադրէ տարբեր լարուածքի տուտուկներ, որոնց պատրաստելու համար բացառապէս կ՚օգտագործուի աւանդական ծիրանի փայտը։ Տուտուկները կ՚ըլլան երկու տեսակի՝ տիադոնիք եւ քրոմադիք։ Լարուածքները բազմատեսակ են՝ սոլ, լա, սի պէմօլ, սի, տօ եւ ռէ։
Լեւոն Կիւրեղեան
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:26 Ապրիլի ծնածներ Ստորոգութիւն:2 Սեպտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Վամելօ
Արտաքին հղումներ
https://www.vamelo.com
Ստորոգութիւն:Category:Երաժշտություն Ստորոգութիւն:Category:Երաժշտական գործիքներ
Փօլ Իկնէյշըս
Փօլ Իկնէյշըս ամերիկահայ Միացեալ Նահանգներու ծովոյժի նախկին քարտուղար եւ պաշտպանութեան փոխնախարար։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Կլէնտէյլ, հայ գաղթականներ՝ Յովսէփ եւ Էլիզա Իքնատոսեաններու ընտանիքին մէջ : Երկրորդ համաշխարհային պատերազի ընթացքին, իբրեւ կամաւոր զօրագրուած է բանակ:
1964-1967 թուականին ստանձնած է պաշտպանութեան քարտուղարի նիւթաթեխնիքական ապահովման ու սարքերու հարցերու տեղակալի պաշտօնը:
1967-ին Միացեալ Նահանգներու նախագահ Լինտըն Ճոնսընի իշխանութեան օրերուն, ան դարձած է Միացեալ նահանգներու Ռազմածովային ուժերու քարտուղար մինչեւ 1969:
2016-ին, ծովոյժի ամենաարդիական խորտանաւերէն մէկը որոշուած էր կոչել Իկնէյշըսի անունով՝ «USS Paul Ignatius (DDG-117)» :
Հայ-Ամերիկեան Թանգարանի Ձեռնարկին Ընթացքին
Փ. Իկնէյշըս թանգարանի ծրագիրին զօրակցողներէն մէկն է եւ դրամահաւաքի նպատակով սկսած թանգարանի մէկ քառակուսի ոտքը կառուցելու վկայագիրներուն առաջինը ստացողը՝ հանդիսացած էր այդ արշաւին մղիչ ուժը։
Հայ-ամերիկեան թանգարանը կը տեղեկացնէ, թէ 8 Դեկտեմբերին, «Պեվըրլի Հիլթըն» պանդոկին մէջ տեղի ունենալիք տարեկան իր երկրորդ ձեռնարկին ընթացքին պիտի մեծարէ Միացեալ Նահանգներու ծովոյժի նախկին քարտուղար եւ պաշտպանութեան փոխնախարար ամերիկահայ Փօլ Ինկնէյշըսը։
Արմենակ Եկարեան
Արմենակ Գրիգորի Եկարեան, հայ ազատագրական շարժման գործիչ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Վանի մէջ։ 1888 թուականին մտած է Արմենական ազգային-ազատագրական կազմակերպութեան մէջ։ 1896 թուականի հայկական ջարդերու ժամանակ կազմակերպութիւնը Եկարեանին ուղարկած է Ուրմիա (Իրան)՝ զէնք հայթաթելու, սակայն այնտեղ ձերբակալուած է։ Բանտէն ազատուելով՝ 40 զինուած մարտիկներու հետ եկած է Վան եւ ստանձնած ինքնապաշտպանութեան ղեկավարութիւնը զոհուած Մկրտիչ Աւետիսեանի փոխարէն։ Այնուհետեւ ընտանիքով տեղափոխուած է Ուրմիա։ Երիտթուրքական հեղաշրջումէն (1908) յետոյ վերադարձած է Վան։ 1915 թուականի Վանի ինքնապաշտպանութեան ղեկավարներէն էր, եղած է քաղաքի մարտական ուժերու, հայկական ոստիկանութեան պետը։
Մահացած է Գահիրէի մէջ ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:20 Հոկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ ֆետայիներ
Լաթվիա
Լաթվիա, (լատուիերէն՝ Latvija), պաշտօնապէս Լաթվիոյ Հանրապետութիւն (Latvijas Republika), պետութիւն Հիւսիսային Եւրոպայէն մեջ։ Մայրաքաղաքն է Ռիգան։ Լատուիան մերձբալթիկ երկրներից մեկն է՝ Էստօնիոյ եւ Լիթվիոյ հետ, որոնք կը սահմանակցէն հիւսիսից եւ հարաւից։ Արեւելքից Լաթվիան սահմանակցում է Ռուսաստանէն եւ Բելառուսիոյ։ Երկիրը բաժանուած է 4 մասէրի՝ Կուրզեմէ, Վիդզեմէ, Զեմգալէ եւ Լատգալէ։
Լատուիացիները խօսում են լատուիերէն, որն ունի քիչ մը նմանութիւններ լիտուերէնի հետ ։ Լատուիերէնը հնդէվրոպական լեզուն մն է :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երկիրներ այբբենական կարգով
Պելլ հուքս
Կլորիա Ճին Ուաթքինզ, ճանչցուած իբր պելլ հուքս , Ամերիկացի գրագէտ, դասախօս, ֆեմինիսդ, եւ ընկերային գործօն: Իր գրական «պելլ հուքս» անունը առնուած է իր մեծ մօրմէ՝ Պելլ Պլեր Հուքս:
Խաչատուր Լազարեան
Խաչատուր Հովակիմի Լազարեան, հայ ազգային-ազատագրական շարժման եւ մշակութային գործիչ, ռուսական պետական խորհրդական, Լազարեան ճեմարանի հոգաբարձու , մեծ դեր կատարած Արեւելեան Հայաստանը Ռուսաստանին միացնելու գործին մէջ։ Կազմած եւ ռուս կառավարութեան ներկայացուցած է «Շարք մը առաջարկներ Վրաստանի եւ հարակից երկրամասերու մասին» ծրագիրը՝ առաջարկելով Ռուսական կայսրութեան ենթակայ Հայաստանի տարածքին մէջ ստեղծել ինքնավար Հայոց թագաւորութիւն։ Մեծ ջանքեր գործադրած է ռուսահայ գաղութներու երբեմնի արտոնութիւններն ու առանձնաշնորհումները պահպանելու համար։ Անոր շնորհիւ 1849 թուականին Լազարեան ճեմարանը ճանաչցուած է Արեւելեան լեզուներու հիմնարկ։ Նպաստած է ճեմարանի տպարանի բարելաւմանը։ Անոր հանձնարարութեամբ 1833-1838 թուականներուն կազմուած է եւ Մոսկուայի մէջ ռուսերէն հրատարակուած է «Հայ ժողովուրդի պատմութեան տեսութեան վերաբերող դիրքերու ժողովածու»-ն, որ հայ եւ ռուս ժողովուրդներու յարաբերութիւններու պատմութեան կարեւոր աղբիւր է։
Լազարեաններու տոհմը
Լազարեանները շուրջ մէկուկէսդարեայ իրենց գործունէութեամբ մնայուն հետք կը ձգեն հայոց նոր շրջանի պատմութեան տարեգրութեան մէջ։ Յովհաննէս Լազարեանը Պարսկաստանէն Ռուսաստան (Աստրախան, ապա Մոսկուա) տեղափոխուած Աղազար կամ Եղիազար Լազարեանի աւագ որդին էր։ Հանգրուանելով Ռուսաստանի մայրաքաղաքին մէջ՝ Բեթերսպուրկի մէջ, ան յաջողեցաւ զուգակցել պետական հետաքրքրութիւնները եւ ազգային շահերը։ Յովհաննէս Լազարեանի մահէն ետք այդ գերդաստանի լայնածաւալ գործունէութիւնը շարունակուեցաւ աւելի քան մէկ դար։ Լազարեաններու ուղենշած ազգային գործունէութիւնը շարունակեցին եւ այդ տոհմի տեղը հայոց պատմութեան մէջ ապահովեցին Յովհաննէս Լազարեանի մերձաւոր հետնորդները։ Անոնցմէ իւրաքանչիւրը, իր հնարաւորութիւններու սահմաններուն մէջ, ներդրում կատարեց։
Մասնակցութիւնը Հայաստանի ազատագրմանը
Ռուսաստանի տիրապետութեան տակ անցնող Արեւելեան Հայաստանի մէջ բնակչութիւնը ստուարացնելու նպատակով նախագիծին մէջ կը նախատեսուէր Պարսկաստանէն կազմակերպել հայ բնակչութեան ներգաղթ: Լաւատեղեակ ըլլալով Հայաստանի ներքին դրութեան մասին՝ անոնք կը ցանկանային ներգաղթ կազմակերպել: Անոնց միացաւ նաեւ Խաչատուր Լազարեանի եղբայր՝ գնդապետ Եղիազար Լազարեանը, որ եռանդուն գործունէութիւն ծաւալեց: Խաչատուր Լազարեանը կը մասնակցէր նաեւ Հայաստանի սահմաններու հարցի բարեյաջող լուծմանը: Ներսէս արքեպիսկոպոսը կը ջանար Պարսկաստանի եւ Հայաստանի սահմանագիծ դարձնել ոչ թէ Արաքս գետը, այլ Արարատեան լեռնաշղթայն: Անոր հետ մակուի գաւառը եւս կը միացուէր Հայաստանին եւ իր լեռներով ու կիրճերով կը դառնար բնական պատուար: ներսէս Աշտարակեցին քանզիցս կը դիմէ Խաչատուր Լազարեանին՝ բարձրագոյն իշխանութիւններու միջոցով իրականացնելու այդ ծրագիրը: Սակայն անոր ջանքերը ապարդիւն կ՛ըլլան, որովհետեւ այդ տեսակէտները չբաժանող Իւան Պասկեւիչը անդրդուելի կը մնար: Նախագծի հեղինակները կարեւոր նշանակութիւն էին տալիս բնակչութեան իրաւական պաշտպանուածութեան հարցերուն: Բնակչութեան իրաւունքները պէտք է ամրագրուած ըլլան օրէնքներով, իսկ կալուածատէրերու իրաւասութիւնները տարածուին միայն իրենց հողատարածութիւններու վրայ։ Հայ հայրենասէրները դէմ կ՛արտայայտէին ճորտատիրութեանը, քանի որ անկէ անընդհատ կը տուժէին բնակչութեան ստորին շերտերը: Անոնք կ՛առաջարկէին Վրաստանի մէջ վերացնել կամ գոնէ խիստ սահմանափակել ճորտութիւնը: Ճորտութիւնը վերացնելու առաջարկով նախագծի հեղինակները կը կանգնէին ժամանակի առաջադիմական գաղափարներու պաշտպանութեան դիրքերուն մէջ:
Նախագիծը դրական ընթացք չստացաւ, մերժուեցաւ, բայց էական նշանակութիւն ունեցաւ Հայաստանի անունով առանձին վարչական միաւոր՝ Հայկական մարզ ստեղծելու գործին մէջ։ Մէկ իրողութիւն, որ չկատարուեցաւ Վրաստանի պարագային: Ռուս–թրքական 1828–1829 թուականներու պատերազմի ժամանակ տեղի հայ բնակչութեան հետ աշխատանք տանելու նպատակով կայսրի յանձնարարութեամբ Լազարեան կը մեկնի գործող բանակ: Ան կը ջանայ Դանուբեան երկիրներու հայութեան հոգսերը թեթեւացնել: Անոր միջնորդութեամբ կը վերափոխուի ու կը բարեկարգուին Մոլդովայի Սբ. Աստուածածին եւ Վալախիայի Սբ. Գէւորգ եկեղեցիները: Ան մեծ օգնութիւն կը կազմակերպէ Բշւքրեշի դպրոցին, եկեղեցիին, բնակչութեան եւ հայերուն կը յորդորէ միասնական ըլլալ: մոլդովահայերը չեն մոռանար Լազարեանի ունեցած վերաբերմունքը եւ մէկ տասնամեակ ետք՝ 1839 թուականին կրկին կը հայցեն անոր օգնութիւնը՝ դիմելու կաթողիկոսին տեղի իշխանաւորներու ապօրինութիւններու, ճնշումներու հարցին մէջ։ Ան բնակիչներուն կը յայտնէ, որ իրենց խնդրանքը փոխանցած է կաթողիկոսին, իսկ տեղական իշխանութիւններուն սաստելու համար դիմած է մեծ հեղինակութիւն ունեցող կոմս ԱՅ. Բենկենդորֆին : Ան երբ երիտասարդական տարիներուն ներքաշուեցաւ աշխոյժ եւ պատասխանատու կեանքի ոլորտ։ 1806–1812 թուականներուն ռուս–թրքական պատերազմին գործին մէջ մասնակցութիւն ունեցաւ ճանչցուած հայ գործիչ Մանուկ Բեյը, որուն պալատին մէջ կնքուեցաւ հաշտութեան պայմանագիր։ Պատերազմի տարիներուն անոր հետ առեւտրական կապերու մէջ էր Յովհաննէս Լազարեանի եղբայր Հովակիմը։ Այդտեղ էր նաեւ Հովակիմի կրտսեր որդին՝ Խաչատուրը, որ 1819 թուականին կ՛ամուսնանայ Մանուկ Բեյի դստեր՝ Կատարինէի հետ :
Ճեմարանի հիմնադրում
Լազարեաններու, յատկապէս Խաչատուր Լազարեանի գործունէութեան առանցքը կազմած է իրենց անունը կրող ճեմարանը: Յայտնի է, որ Յովհաննէս Լազարեանը մտահոգ ըլլալով հայ մանուկներու ուսման խնդրում, մահէն առաջ 200 հազար ռուպլի կը կտակէ ուսումնարան հիմնելու համար եւ կտակարար կը նշանակէ կրտսեր եղբօրը՝ Հովակիմին: Ճեմարանի բացումը կը կատարուի 1815 թուականին, Մոսկուայի մէջ։ Ուսումնարանը սկզբնական շրջանին բազում դժուարութիւններու կը հանդիպի: Լուսաւորութեան նախարարներ ԱՅ. Գոլիցինը, Կ. Լիւենը, ԱՅ. Ուվարովը, Մոսկուայի գեներալ նահանգապետ ԱՅ. Տորմասովը տարբեր առիթներով կը խոչընդոտէին ճեմարանի բնականոն աշխատանքները: Յարուցուող արգելքները վերացնելու նպատակով բարձր ատեաններուն ուղղուած դիմումները անհետեւանք կը մնային: Ի վերջոյ Լազարեանները խնդրի կարգաւորման անսպասելի, նախադէպը չունեցող եղանակ կը գտնեն: Օգտագործելով բարձրաստիճան գործիչներու հետ ունեցած իրենց կապերը՝ Հովակիմ Լազարեանը 1824 թուականին նախարարներու կոմիտէի անդամակցութեան կը դիմէ ԱՅ. Արակչեւին, որ համաձայնութիւն տայ ճեմարանը լուսաւորութեան նախարարութեան ենթակայութենէն հանելու եւ իր գլխաւոր ենթակայութեան տակ դնելու: Ստանալով անոր համաձայնութիւնը՝ Եփրեմ կաթողիկոսի միջոցով ալեքսանտր I-ին կը դիմեն: Կայսրը յատուկ հրամանագրով կը թոյլատրէ կատարել նման վերափոխութիւն : Գլխաւոր պետերու հովանաւորութեան շնորհիւ ուսումնարը կը կարողանար յաղթահարել ծառացած դժվարութիւնները եւ արգելքները։ Վերադաս ատեաններու հանձնարարութեամբ 1828 թուականին ուսումնական հաստատութիւններբւ կոմիտէի անդամներ արեւելագետներ Ադելունգի եւ Ֆրենի հետ Յովհաննէս եւ Խաչատուր եղբայրները կազմեցին ճեմարանի կանոնադրութիւնը, որ պաշտօնապէս ընդունուեցաւ։ Ճեմարանը անուանուեցաւ «Արեւելեան լեզուներու Լազարեան հիմնարկ» : Ամրագրուեցաւ նաեւ այն հանգամանքը, որ հիմնարկը ապադասակարգային ուսումնական հաստատութիւն է, ուր կարող են ուսանիլ տարբեր դասակարգերու ու խաւերու ընտանիքներու զաւակները։
Ճեմարանի յետագայ զարգացում
Արեւելեան Հայաստանը Ռուսաստանին միացնելէ ետք ռուսական կառավարութիւնը ձեռնարկեց, պետութեան շահերուն համապատասխան՝ Բեթերսպուրկի մէջ ստեղծուեցաւ բարեփոխումներ մշակող յանձնաժողով, որուն կազմին մէջ ընդգրկուած էին նաեւ ԱՅ. Բենկենդորֆը եւ Խ. Լազարեանը: Մշակուած նախագիծը, որ յայտնի է «պոլոժենիէ» անունով, 1 մարտ 1836-ին հաստատեց Նիքոլայ I-ը: Նոր կանոնադրութիւնը անհրաժեշտ կը դարձնէր բարեփոխումներ իրականացնել նաեւ բոլոր հայկական գաղութներու հոգեւոր կեանքին մէջ։ Ռուսաստանի մայրաքաղաքներու զոյգ գաղութներուն մէջ ստեղծուած էր բարդ իրավիճակ: Լազարեան հիմնարկի եկամուտները բաւարար չէին օրէցօր աճող ծախսերուն: Պակասող գումարը Լազարեանները կը լրացնէին՝ իրենց անձնական միջոցներով: Մոսկուայի եկեղեցիներու եկամուտները փոքր էին, իսկ Բեթերսպուրկինը՝ անհամեմատ մեծ:
«պոլոժենիէի» համաձայն՝ թեմական դպրոցներ հիմնելու համար առաջացած էր գրագէտ հոգեւորականներու մեծ պահանջ: Լազարեանը, ըլլաով բոլոր այդ իրադարձութիւններու կեդրոնին մէջ, խիստ մտահոգ էր եւ ստեղծուած դժուարին իրավիճակէն դուրս գալու ելք կը բնտրէր: Ի վերջոյ ան մշակեց այդ խնդիրները լուծելու հիմնաւոր տարբերակ եւ սեպտեմբեր 1837-ին յանձնեց ԱՅ. Բենկենդորֆին՝ բարձրագոյն ատեաններու իրաւասութեանը ներկայացնելու համար: Ան կ՛առաջարկէր մայրաքաղաքներու 5 եկեղեցիները միաւորել Լազարեան ճեմարանի հետ, ստեղծել տնտեսական ընդհանուր վարչութիւն մը, ուր մէկուն տնտեսական միջոցներուն պակասը կը լրացուի միւսի կողմէն: Կրթուած հոգեւորականներ պատրաստելու համար նախագծի հեղինակը կ՛առաջարկէր Լազարեան հիմնարկին մէջ բանալ հոգեւոր բաժին : ԱՅ. Բենկենդորֆը, իր հիմնաւորումները յաւելելով, նախագիծը կը ներկայացնէ ներքին գործերու նախարար Տմիդրի Բլուդովին: Վերջինս մշակած առաջարկը կը համարէ նպատակայարմար եւ արդարացուած: Նոր կանոնադրութեան պահանջով անհրաժեշտ էր հարցը համաձայնեցնել ամենայն Հայոց կաթողիկոսի հետ: Առանց էական լրացումներ կատարելու, նախագծին հաւանութիւն կու տան եւ կը վավերացնեն Յովհաննէս Կարբեցի կաթողիկոսն ու սինոդի անդամները : Կայսրը յունուար 1841-ին հաւանութիւն կու տայ ներկայացուած վերափոխումներուն, իսկ սենատը կը հաստատէ զայն: Խաչատուր Լազարեանի մշակած ծրագրի իրաւական ուժ ստանալը էական դրական նշանակութիւն ունեցաւ ինչպէս հիմնարկի, այնպէս ալ մայրաքաղաքներու համայնքներու համար:
1844 թուականին վախճանեցաւ ԱՅ. Բենկենդորֆը: Լազարեան եղբայրներու խնդրանքով հիմնարկի գլխաւոր պետ նշանակուեցաւ կոմս Ալեքսեյ Օրլովը: Վերջինս կը գտնէր, որ հիմնարկը կարիք ունի արմատական բարեփոխումներու: Ներկայացուած եւ 1848 թուականին կայսեր կողմէն հաստատուած ծրագրի համաձայն՝ Լազարեան հիմնարկը կը հաւասարեցնէ առաջին կարգի լիսէննեուն: Անոր կը տրուի Դէմիդովի, Բեզբորոդկոյի, Ռիշելյէի լիսէններուն կարգավիճակ: Վեցամեայ ուսուցումը կը դառնայ ութամեայ :
Մահ
Խաչատուր Լազարեան մահացած է 1871 թուականին։ Ռուսահայերը, նկատի առնելով անոր ծառայութիւնները, կը դիմեն իշխանություններուն թոյլ տալու հանգանակութիւն կազմակերպել եւ Լազարեան յիմնարկին մէջ դնել անոր կիսանդրին։ Հանգանակած գումարով կը քանդակուի եւ ճեմարանի դահլիճին մէջ կը դրուի անոր մարմարէ կիսանդրին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Լազարեաններ
Պաշշար Ասատ
Պաշշար Ասատ կամ Պաշշար Հաֆէզ Ալ Ասատ (արաբերէն՝ بشار حافظ الأسد), ծնած՝ 11 Սեպտեմբեր 1965-ին՝ Սուրիոյ մայրաքաղաք Դամասկոսի մէջ), սուրիական քաղաքական եւ պետական գործիչ, սուրիոյ հանրապետութեան նախագահ, Պաաս կուսակցութեան սուրիական ճիւղի նախագահ։
Երիտասարդական տարիներ
Պաշշար Ասատը ծնած է Դամասկոսի մէջ՝ սուրիոյ ռազմաօդային ուժերու հրամանատար, գումարտակի հրամանատար՝ ժեներալ Հաֆէզ Ալ Ասատի ընտանիքին մէջ, որ կը պատկանի իսլամ փոքրամասնութիւն համարուող ալաուիներուն։ Երբ Պաշշար 5 տարեկան էր, իր հայրը կը դարռնայ Սուրիոյ նախագահ, իսկ աւելի ուշ կը սկսի գլխաւորել Պաաս կուսակցութիւնը։
1991 թուականին (այլ տուալներով՝ 1992 թ.-ին) կը մեկնի Մեծ Բրիտանիա՝ փորձառութիւնը կ՛ամբողջացնէ «Western Eye Hospital» ակնաբուժական կեդրոնին մէջ։ Արտասահմանի մէջ Ասատը իր անուան փոխարէն կ՛օգտագործէ կեղծանուն, որպէսզի ոչ մէկը գիտնայ, որ իր հայրը սուրիոյ նախագահն է։
Սկզբնական շրջանին Հաֆէզ Ասատը նախատեսած էր նախագահի պաշտօնին նշանակել իր որդի Պասելը, բայց վերջինը 1994 թուականին ինքնաշարժի արկածով կը մահանայ։ Դժբախտութիւնը պատահեցաւ երբ Պաշշարը կը գտնուէր Լոնտոն։. Եղբօր մահէն ետք ան վերադարձաւ Սուրիա եւ ընդունուեցաւ Հոմս քաղաքի զինուորական ակադեմիոյ մէջ։ 1995 թուականին captainի կոչումով արդէն կը գլխաւորէր հրասայլային գումարտակ, այնուհետեւ Հանրապետական բաժինը։ 1999 թուականի Յունուարին անոր կը շնորհեն գնդապետի զինուորական կոչում։
Քաղաքական գործունեութիւնը
10 Յունիս 2000-ին, Սուրիոյ նախագահ Հաֆէզ Ասատը սրտի տագնապով կը մահանայ։ Յաջորդ օրը նախագահի պաշտօնակատար երկրի առաջին փոխ-նախագահը Պաշշար Ասատին կը շնորհէ հրամանատարի զինուորական կոչում եւ կը նշանակէ զինք բանակի գերագոյն հրամանատար։ Յունիսի 20-ին իշխող կուսակցութեան նիստի ընթացքին Պաշշար Ասատ կ՛ընտրուի կուսակցութեան գլխաւոր քարտուղար եւ իր թեկնածութիւնը կը դրուի նախագահական ընտրութիւններուն։ Յուլիսի 10-ին՝ Սուրիական հանրապետական ընտրութեան արդիւնքով, Սուրիոյ նախագահ կը դառնայ Պաշշար Ասատը՝ հաւաքելով 97,29 % ձայն։ 27 մայիս 2007-ին Պաշշարը կը վերընտրուի։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սիրիոյ նախագահներ Ստորոգութիւն:Դամասկոս ծնածներ Ստորոգութիւն:11 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:1965 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Պետութեան գործող ղեկավարներ
Միքայէլ Արամեանց
Միքայէլ Արամեանց, 19-րդ դարու թիֆլիսաբնակ հայ ձեռնարկատէր, նաւթարդիւնաբերող, մեծ բարերար եւ հասարակական գործիչ ։
Թիփղիսի «Ազգային բարեգործական ընկերութեան» հիմնադիր։ Ալեքսանտր Մանթաշեանի մտերիմ ընկեր եւ գործընկեր։ Մանթաշեանի հետ Պաքոին մէջ կը զբաղեր քարիւղարդիւնաբերութեամբ եւ առաջիններէն եղած էր, որ իր կապիտալի մեծ մասը տեղափոխեցաւ Պաքու՝ քարիւղը երկաթուղիով, սիսթերններով տեղափոխելու համար։
Կենսագրութիւն
Միքայէլ Արամեանցը ծնած է Արցախ, 1843 թուականին: Ներսիսեան դպրոցի մշտական հոգաբարձուն ու հովանաւորը եղած է։ Աջակցած է Թիփղիսի նշանաւոր «Արամեանցի հիւանդանոցին» (ներկայիս՝ Թպիլիսիի թիւ 1 բուժական հիւանդանոց) կառուցմանը՝ նուիրաբերելով հարիւր հազար ռուպլ։ Արամեանցի անուան հետ կապուած է նաեւ իր կառուցած Թպիլիսիի ներկայիս «Մարիոթ» հիւրանոցի շէնքը, որուն ճարտարապետը նոյնպէս հայ Գաբրիէլ Տէր-Միքելեանն էր։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներուն ապաստաններ կառուցած է հայ գաղթականներու համար։
Խորհրդային կարգերու հաստատումէն ետք, Արամեանցը կորսնցուցած է իր գրեթէ ամբողջ կարողութիւնը։ Հարստութիւնէ եւ դիրքէն զրկուելով 1924 թուականին մահացած է սովի ու աղքատութեան մէջ։
Արամեանցը թաղուած է հայկական Խոճիվանքի Գերեզմանատունին մէջ։ Ստալինեան ժամանակաշրջանին գերեզմանատունն աւերած են, իսկ 1990-ական թուականներուն գերեզմանատունին տեղը շինած են վրացական Սամեպա տաճարը։ Կատարուած հողային աշխատանքներու հետեւանքով հարիւրավոր աճիւններ, այդ թիւին նաեւ Արամեանցինը, ոչնչացուած են։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1843 ծնունդներ Ստորոգութիւն:4 Մայիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:1924 մահեր
Տիւրոսի Պաշարում (1187)
Տիւրոսի պաշարում, շարունակուած է 12 Նոյեմբեր 1187-էն մինչեւ 1 Յունուար 1188-ը։ Սարակինոսներու բանակը Սալահ ատ Տինի հրամանատարութեամբ ափը հասած է քաղաքի պարիսպներու մօտ, պաշտպանութիւնը Կոնրադ Մոնֆերացին կը գլխաւորէր։ Երկամսեայ անդադար պայքարէն ետք Սալահ ատ Տինը Աքքա նահանջեց։
Նախապատմութիւն
Հաթթինյան ողբերգութենէն ետք Սուրբ Երկրի մեծ մասը ներառեալ Երուսաղէմը գրաւուեցաւ Սալահ ատ Տինի կողմէն։ Տիւրոսի մէջ հաստատուեցան խաչակիրներու բանակի մնացորդները։ Ռենո դը Գռանյէն ղեկավարեց քաղաքի պաշտպանութիւնը, եւ բանակցութիւններ սկսաւ Սալահ ատ Տինի հետ քաղաքի յանձման վերաբերեալ, սակայն քաղաք ժամանեց Քոնրատ Մոնֆերացին իր զինուորներուն հետ եւ քաղաքի յանձնումը կանխեց։ Ռենոն քաղաքը լքեց, իսկ Կոնրադը ղեկավարեց քաղաքի պաշտպանութիւնը։ Վերջինս միանգամից սկսաւ հզօրացնել քաղաքի պաշտպանական ամրութիւնները։ Մուսուլմաններու ուժերու մէկ մասը Նոյեմբեր 20-ին ժամանեց, իսկ միւսը 13 օր ետք :
Պաշարումը
Դաժան պայքար կ՛ընդանար։ Մուսուլմանները իրենց տրամադրութեան տակ ունէին 17 պաշարողական մեքենայ՝ որոնք անդադար քաղաքի պատերը կը գնդակոծէին, իսկ խաչակիրներու նաւերը նետաձիգներով եւ տեգակիրներով համալրուած, «կը ծածկէին» յարձակուողներուն։