cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Եոհան Սեպասթիան Պախ
Կենսագրութիւն
Պախը Թիւրինգիայի Պախերու ընտանիքէն է, որ 16-18-րդ դարերու ընթացքին ունեցած է երաժիշտներու սերունդ։ Ծնած է երաժիշտի ընտանիքի մը մէջ, եւ անոր հայրն է՝ Ամպրոզիոս Պախը։ Երբ Եոհան Սեպասթիան Պախը 9 տարեկան էր, անոր մահացաւ մայրը, իսկ մէկ տարի ետք՝ հայրը։ 15 տարեկան հասակին, Պախը տեղափոխուեցաւ Լիւնեպուրկ, որտեղ 1700-1703 թուականներուն սորված է Սուրբ Միքայել ձայնամարզութեան դպրոցին մէջ։ Ուսման ընթացքին այցելած է այն ժամանակուայ Գերմանիոյ ամենամեծ քաղաքը՝ Համպըրկը, ուր ան հնարաւորութիւնը ունեցած է ծանօթանալու իր ժամանակի երաժիշտներու աշխատանքներուն։
Օժտուածութեան եւ աշխատասիրութեան շնորհիւ արդէն վաղ հասակին ան սկսաւ նուագել երգեհոն եւ ջութակ, ան նաեւ ուսումնասիրեց եւրոպական երաժշտական արուեստի տարբեր ոճեր։ Երկրորդ շրջանը (1703-1723) իր ստեղծագործական հասուն տարիներն են։ 1703-ին որպէս պալատական ջութակահար, աշխատած է Վայմարին, իսկ 1703-1707-ին՝ երգեհոնահար Առնշտադին մէջ։ 15 տարի Վայմարի մէջ (1708-1717) եւ Կեօտենի մէջ (1717-1723) աշխատելէն յետոյ եղած է պալատական երաժիշտ, ստեղծած է երգեհոնի եւ ձայնական բազմաթիւ երկեր։
Երրորդ շրջանը (1723-1750) անոր ստեղծագործութեան պտղաւոր տարիներն են․ որպէս խմբաւար եւ ուսուցիչ, աշխատած է Լայպցիկի Ս․ Թովմաս եկեղեցիին եւ անոր դպրոցին մէջ, նոյն ժամանակ ղեկավարած է ուսանողական «Երաժշտական խումբը»: Այդ շրջանին ստեղծուած էին Պախի ամենալաւ եւ կարւոր երկերը։
Պախի ստեղծագործական ժառանգութիւնը
Պախի ստեղծագործական ժառանգութիւնը չափազանց մեծ է։ Ան գրած է տարբեր ժանրերու հազարէն աւելի երկեր (բացառութեամբ օփերաներու)։ Նշանաւոր է նաեւ Պախի գործիքային երաժշտութիւնը. Ան ունի երգեհոնի մօտ 250 ստեղծագործութիւն որոնք երգեհոնային երաժշտութեան զարգացման գագաթնակէտն են, 220-էն աւելի ստեղծագործութիւն՝ գրուած կլաւեսինի համար, որոնց միջոցով Պախը հաստատեց այդ գործիքին ինքնուրոյն արժէքը։ Երաժշտութեան պատմութեան մէջ իրեն առանձնայատուկ տեղը ունի ջութակի (սոնատներ, պարտիաներ) եւ թաւջութակի մէնանուագի համար գրուած ստեղծագործութիւնները։ Նուագախմբային երաժշտութեան պատմութեան մէջ կ'առանձնանան նաեւ վեց «Պրանպէնպուրկեան համերգները» (տարբեր նուագախումբերու կազմերու եւ մէնանուագ գործիքներու համար) եւ պարային ձեւերու վրայ հիմնուած նուագախմբային չորս թաւջութակերը («Նախերգանքները»)։ Լայփցիկի մէջ, 1950 թուականէն սկսեալ, իւրաքանչիւր չորս տարին անգամ մը, անձ մը կը գացուի Պախի անուան միջազգային մրցոյթին։
Պախի բազմազան ու խոր ժառանգութեան վեհութիւնը գնահատելով՝ Պէթհովենը գրած է՝ «Nicht Bach! - Meer solte er heiften» - «Ոչ թէ առուակ, այլ Ծո՜վ պէտք է ըլլար անոր անունը»:
Մահը
1749 թուականին, Պախի առողջութիւնը խախտեցաւ : Պախը կոյր կը դառնար եւ Անգլիացի աչքի բժիշկը երկու անգամ գործողութիւն կատարեց անոր աչքին համար Մարտ եւ Ապրիլ 1750 թուականին :
28 Յուլիս, 1750 թուականին, Պախ մահացաւ : Թերթեր այս մահը յայտարարեցին, գրելով՝ «Տխուր հետեւանքները անյաջող աչքի գործողութեան:» :
Արտաքին յղումներ
Բախ, Յոհան Սեբաստիան Ստորոգութիւն:Գերմանացի երգեհոնահարներ Ստորոգութիւն:Անձինք մետաղադրամների վրա
Ատա Սալաս
Ատա Սալաս, սպանացի բանաստեղծուհի, թարգմանչուհի։
Կենսագրութիւն
Ատա Սալասը ծնած է 1965-ին Կասերեսի մէջ (Սպանիա)։ Աւարտել է Էսդրեմատուրայի համալսարանի University of Extremadura բանասիրական բաժինը։ Կը դասաւանդէ սպաներէն եւ գրականութիւն։
Ստեղծագործութիւն
Թարգմանած է Ռոպեր Տեսնոսի բանաստեղծութիւնը։ Շարք մը ազգային մրցանակներու դափնեկիր։
Ղուկաս Ինճիճեան
Հայր Ղուկաս Ինճիճեան (Ղուզիոս Միքայէլեան, ), հմուտ վարդապետ, հայ բանասէր, աշխարհագրագէտ, Մխիթարեան միաբանութեան անդամ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1758 թուին Պոլսոյ մէջ եւ քեռորդին է Յակոբոս եւ Միքայէլ Չամչեաններու։ Իր մեծ հայրը ատրիանապոլսեցի Ինճիճի Հաճի Միքայէլն է, իսկ հայրը՝ Ինճիճի Պօղոս Միքայէլեանը։ Մայրը՝ Տիրուհին, կը յիշատակուի որպէս պատմաբան Միքայէլ Չամչեանի (1738-1823) քոյրը։
Տասներկու տարեկան էր, երբ իր ծնողքը զինք կը ղրկեն Վենետիկի Ս. Ղազար վանքը ու հետզհետէ զարգանալով ուսմանց ու գիտութեանց մէջ, 1786 թուականին կը ղրկուի Պոլիս։ Չորս տարի վերջ դարձեալ կը վերադառնայ Վենետիկ, ուր կը մնայ 15 տարուան չափ եւ պատմական գեղեցիկ արտադրութիւններ կը պատրաստէ։
18 Ապրիլ
18 Ապրիլ, տարուայ 108-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 109-րդ) օրն է 17 Ապրիլ 18 Ապրիլ  19 Ապրիլ
Ղուկաս Ինճիճեան
Գրական վաստակ եւ գործունէութիւն
Հ. Ղուկաս Ինճիճեան լրագրական ասպարէզին մէջ ալ մեծ արդիւնք ցույց կու տայ, հրատարակելով (1702- 1802) «Տարեգրութիւն» անունով տարեկան տետրեր, որոնք հայ լրագրութեան երկրորդ նմոյշը կը համարուին եւ առաւելութիւն մը ունին՝ աշխարհաբար գրուած ըլլալով, ցոլացնելով ժամանակի աշխարհաբարը։ Հ. Ղուկաս Ինճիճեան կրնայ նկատուիլ արեւմտեան աշխարհաբար գրողներուն առաջին կարեւորագոյն դէմքը։ Անոր աշխարհաբար առաջին հրատարակութիւնն է 1791-ին Վենետիկ տպուած աշխարհագրութիւն մը։
Տարեգրութիւններ եւ գրքոյկներ
Տարեգրութիւնները կը պարունակեն նախորդ տարուան քաղաքական դէպքերը, թէեւ շատ շահեկան պարունակութիւն մը չունին եւ մեծ մասամբ թարգմանութիւններ են, սակայն տեղ–տեղ ալ ինքնատիպ մասեր կան։ Շահեկան են այդ գրքոյկները անոր համար, որ Իճիճեան կատարելապէս ժողովրդական լեզուով գրած է, ինչ որ մեծ կարեւորութիւն ունի արդի աշխարհաբարի տեսակէտով, իբր անոր նախնական վիճակը եւ առանց գրաբարի խառնուրդ ներկայացնող գիրք։
18 Ապրիլ
Ծնունդներ
Տես նաեւ՝ 18 Ապրիլի ծնածներ
Ղուկաս Ինճիճեան
Տարեգրութիւններ եւ գրքոյկներ
1803-ին Հ. Ղուկաս Ինճիճեան «Տարեգրութիւնը» կը փոխէ «Եղանակ Բիւզանդեան Բազմավէպ» անունով, տարեկան գրքոյկներու, որ թէեւ նոյն դիրքը ունէր, սակայն՝ աւելի ընդարձակ եւ օրացոյցի յաւելմամբ։
18 Ապրիլ
Մահեր
Տես նաեւ՝ 18 Ապրիլի մահացածներ
Ղուկաս Ինճիճեան
Երկեր
1824-ին հրատարակեց աշխարհաբար բազմահատոր գործ մըն ալ «Դարապատում» անունով, որ դարու մը պատմութիւնն է։ Կարեւոր է նաեւ «Ամառանոց Բիւզանդեան»ը տպեալ 1794-ին (տես թիւ 292). այս գիրքը լրջօրէն ուսումնասիրուած գործ մըն է։ Հ. Ղուկաս Ինճիճեան դեգերած է բիւզանդական պատմագիրներու գործերուն մէջ եւ խորհուրդ հարցուցած նաեւ թուրք հեղինակներու, աւելցնելով անոնց դիտողութիւնները իր Պոլիս բնակութեան ժամանակ։
18 Ապրիլ
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ապրիլ
Իններորդ Ալիք
«Իններորդ ալիք», ՅովհաննԷս Այվազովսկիի ամէնէն յայտնի նկարներէն մէկը։ Ստեղծուած՝ 1850-ին։
Վացլաւ Հաւել
Վացլաւ Հաւել, չեխ թատերագիր, ակնարկագիր, բանաստեղծ, այլախոհ եւ քաղաքական գործիչ։ Եղել է Չեխոսլովաքիոյ վերջին (1989 - 1992) եւ Չեխիոյ առաջին (1993 -2003) նախագահը եղած է։
Իններորդ Ալիք
Գեղանկարիչը պատկերած է նաւաբեկեալներու կենաց մահու պայքարը փոթորկալից ծովու դէմ։ Ամէնէն ուժեղ իններորդ ալիքը թէեւ կը խուժէ փշրուած նաւու կայմին կառչած նաւաբեկեալներու վրայ, սակայն արեւը իր փառահեղ գեղեցկութեամբ յոյս կը ներշնչէ ։
Ղուկաս Ինճիճեան
Երկեր
Իր այս գործը մեծ ընդունելութիւն գտած են եւ առաջին մասը թարգմանուած՝ ֆրանսերէնի։ Ֆրանսական նշանաւոր թերթեր՝ Moniteur, Mercurie Etrange, Journal Litteraire եւ Journal Typographique գովեստով խօսած են անոր մասին։ Գերմանական թերթերն ալ գնահատած են սոյն աշխատութեան արժանիքը։
Իններորդ Ալիք
Ծանօթագրութիւներ
Ստորոգութիւն:Արուեստ
Վացլաւ Հաւել
Կենսագրութիւն
Հաւելը ծնած է Փրակին մէջ եւ մեծցած է ճանչուած, հարուստ, գործարար, մտաւորական ընտանիքին մէջ, որ 1920-ականներէն մինչեւ 1940-ականները Չեխոսլովաքիոյ մշակութային եւ քաղաքական իրադարձութիւններուն հետ սերտ կապեր ունեցած էր: Անոր հայրը, Վացլաւ Մարիա Հաւելը ականաւոր շարժանկարներ արտադրող եւ Փրակի Պարանտով ծայրամասի սեփականատերն էր։ Հաւելի մայրը, Božena Vavrečková, նոյնպէս ազդեցիկ ընտանիքէն սերած էր, անոր հայրը յայտնի լրագրող եւ Չեխոսլովաքիոյ դեսպանը եղած էր 1950-ականներու սկիզբին:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:5 Դեկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:18 Դեկտեմբերի մահացածներ
Ղուկաս Ինճիճեան
Երկեր
1805 թուականին վերստին կը ղրկուի Պոլիս։ Այս շրջանին, իր քարոզներուն հետեւանքով նախանձորդներ կ՚ունենայ եւ կը հալածուի։ Այդ պատճառաւ ալ 1819-ին Օտեսա կը փախչի, ուր քանի մը տարի մնալէ ետք կը վերադառնայ Պոլիս՝ 70 տարեկանին։ Ապա կը վերադառնայ Վենետիկ Մայիս 1828–ին։
Աւելի ուշ, Ս. Ղազար մայրավանքի աթոռակալ կը նշանակուի։ Ան այս պաշտօնը կը վարէ մինչեւ մահը՝ 1833-ին, 75 տարեկանին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1758 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1833 մահեր Ստորոգութիւն:Պոլիս ծնածներ Ստորոգութիւն:Վենետիկ մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւորականներ Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Բահաթուր Բահաթրեան
Բահաթուր Բահաթրեան, ծնած է 1872-ին Ղարաբաղ իսկ մահացած է 1 Դեկտեմբեր 1934-ին Երեւանի մէջ: Ուսած է Շուշիի դպրոցը եւ Գէորգեան ճեմարանը, իսկ բարձրագոյն ուսումը ստացած է Ժընեւի համալսարանը՝ հետեւելով բնագիտական եւ մաթեմաթիքի ճիւղերուն: Ապա աւարտած է Կանտի ճարտարագիտական դպրոցը եւ իբրեւ ճարտարագէտ-քիմիաբան մտած է կեանքի ասպարէզը: Սակայն առաւելապէս իր մէջ կոչուս զգալով ուսուցչութեան՝ նուիրած է կրթական գործին՝ հայկական դպրոցներու մէջ դասախօսելով մաթեմաթիք:
Բահաթրեան ունի լուրջ ուսումնասիրութիւն մը Անանիա Շիրակացիի մասին, որուն վրայ աշխատած է երկար տարիներ:
Բապաթրեան համեստ, սակաւախօս մաքուր սրտի տէր եւ ուղղամիտ անձ մըն էր:
Ամպ
Ամպ, մթնոլորտին մէջ, Երկիրի մակերեւոյթէն որոշ բարձրութեան վրայ, ջուրի մանր կաթիլներու, սառցաբիւրեղիկներու եւ անոնց խառնուրդին կուտակումը։ Ամպի յառաջացման հիմնական պայմաններն են՝ ջերմափոխանցումը, վերընթաց հոսանքները, փոթորիկի փոխանակութիւնը եւ օդի ճառագայթին պատճառով սառեցումը, որուն հետեւանքով մթնոլորտին մէջ ջերմաստիճանը կը նուազի։
Ամպերը, ըստ իրենց ստորին սահմանին բարձրութեան, կը բաժնուին երեք յարկերու, ըստ ձեւի՝ Տասը տեսակի։ Վերին յարկին (բարձրութիւնը՝ աւելի քան 6 քմ) կը պատկանին փետրաւոր, փետրաշերտաւոր եւ կուտակուած փետրաւոր ամպերը, միջին յարկին (բարձրութիւնը՝ 2 քմ)՝ բարձր շերտաւոր, բարձր կուտակուած ամպերը, ներքին յարկին (բարձրութիւնը՝ մինչեւ 2 քմ)՝ շերտաւոր, կուտակուած շերտաւոր եւ շերտաւոր անձրեւային ամպերը։ Կը տարբերին նաեւ ուղղաձիգ զարգացման ամպեր (կուտակուած անձրեւային), որոնց ներքին սահմանը սովորաբար բաւական ցած է, իսկ վերինը երբեմն կը հասնի մինչեւ վերնոլորտ։ Ըստ ծագման՝ ամպերը ունին երեք դասակարգում՝ կուտակուած, ալիքաւոր եւ շերտաւոր։
Ալիքաւոր Ամպեր
Ալիքաւոր ամպերու յառաջացումը կապուած է շրջադասային շերտերու առկայութեան հետ։ Ասոնց վերի եւ ստորին սահմաններուն կը տեսնուին ուղղութեամբ եւ արագութեամբ խիստ տարբեր օդային հոսանքներ, որոնք նաեւ կը յառաջացնեն ալիքային շարժումներ։ Ալիքաւոր ամպերու յառաջացումը կը նպաստէ նաեւ ցամաքի մակերեւոյթին։ Իրարու յաջորդող լեռներու եւ հովիտներու վրայէն անցնող օդային հոսանքները կը յառաջացնեն ալիքային շարժումները եւ մթնոլորտի բաւարար խոնաւութեան պայմաններու մէջ ալիքաւոր ամպերու յառաջացման պատճառ կը դառնան։ Նման ամպեր կը դիտուին ձմրան՝ Սեւանայ լիճի աւազանին մէջ։
Շերտաւոր Ամպեր
Շերտաւոր ամպերը կը դիտուին տարուան ցուրտ կէսին՝ մրրիկներու տաք գօտիին մէջ եւ պայմանաւորուած են շրջադասային շերտերուն մէջ յառաջացող թոյլ վերընթաց հոսանքներով (5-10 սմ/վ) ու փոթորիկներով։ Շերտաւոր ամպերը լեռնային, բարդ բարձրաքանդակի պայմաններու մէջ յաճախ կը տարափոխուին կուտակուած ամպերու։
ՀՀ տարածքին մէջ տարուան ընթացքին մէջ յաճախ կը դիտուին շերտակուտակուած (40-50%), Բարձր Կուտակուած (30-40%), Փետրաւոր (որոնց առաւելագոյն կրկնողականութիւնը կը դիտուին գարնան եւ ձմրան՝(20-30%) ամպեր։ Երկնակամարը բազմայարկ ամպերով ծածկուած ըլլալու աստիճանը՝ ամպամածութիւնը, կ'արտայայտուի ուժգնութեամբ (10 աստիճանի ուժգնութեամբ)։ Երկինքը կը համարուի պարզ, երբ ամպամածութիւնը կը կազմէ 0-2, կիսապարզ՝ 3-7, ամպամած՝ 8-10 բալ։ Կը տարբերին ներքին եւ ընդհանուր (անկախ յարկէն) ամպամածութեան տեսակներ։ Ամպամածութիւնը ունի իր ցայտուն արտայայտուած օրական եւ տարեկան ընթացքը, որ լեռն, բարձրաքանդակի պայմաններու մէջ աչքի կ'իյնայ մեծ բազմազանութեամբ, ՀՀ-ի մէջ կը դիտուի հիմնականին մէջ 7-8 ամիս, յատկապէս հիւսիսային եւ հիւսիս-արեւելեան շրջաններուն մէջ։
Ստորոգութիւն:Բնութիւն
18 Դեկտեմբեր
18 Դեկտեմբեր, տարուան 352-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 353-րդ) օրն է։
Տօներ
Ստորոգութիւն:Դեկտեմբեր
Թթուասեր
Թթուասեր (հին սլաւոներէն՝sъmętana < sъmětati), կաթնաթթուային արտադրանք, որ կը ստանան սերուցքէն եւ մակարդէն : Իւղայնութեան աստիճանը կը տատանի 10-էն մինչեւ 58% : Թթուասերը իրմէ կը ներկայացնէ սերուցք՝ ենթարկուելով կաթնաթթուային խմորեցման: Ֆրանսական եւ սլաւոնական խոհանոցներու աւանդական արտադրանք։ Թթուասերը կ՛օգտագործեն ոչ միայն ուտեստներու մէջ, նաեւ դիմահարդարման համար։
Տարածումը եւ անուանակարգումը
Թթուասերը կը համարուի ռուսերու, ուքրանացիներու, պելառուսերու ազգային ուտեստը։ Այն նաեւ տարածուած է Արեւելեան Եւրոպայի մէջ՝ մերձպալթեան երկրներուն (Լիտուա, Լատուիա, Էսթոնիա), նախկին Արեւելեան Գերմանիայի, Հունկարիոյ, Ռումանիո յի եւ Մոլտովիոյ, նախկին Հարաւ սլաւիայի երկրներուն, նաեւ Ֆինլանտիա յի մէջ։
Թթուասեր անուանումը կ՛օգտագործուի միայն Հայաստան ի մէջ։ Ռուսաստան ի, Ուքրանիոյ, Պելառուսիոյ կ՛օգտագործուի сметана անուանումը, Ֆինլանտիա յի մէջ smetana եւ crème fraîche, Գերմանիոյ՝ schmand, սլաւոներէն՝ kisla smetana, Լեհաստան ի մէջ՝ śmietana, Չեխիոյ մէջ՝ zakysaná smetana, Ռումանիոյ՝ smântână: Բացի վերոնշեալ երկիրներէն թթուասերը կ՛օգտագործեն նաեւ եւրոպական այլ երկրներու մէջ՝ Ֆրանսա յի, Անգլիոյ, Սպանիոյ, Իտալիոյ, Դանիոյ մէջ։ Հունկարիոյ մէջ թթուասերին կ՛անուանեն tejföl կամ tejfel, Էսթոնիա յի մէջ՝ hapukoor, Լիտուա յի մէջ՝ grietinė, Լատուիոյ մէջ՝ skābs krējums, Սերպիոյ մէջ՝ pavlaka կամ mileram, Պոսնիայի մէջ՝ povlaka, Խորուաթիոյ մէջ՝ kiselo vrhnje:
Թթուասերը խոհարարութեան մէջ
Թթուասերը արեւելաեւրոպական (Ռուսաստան, Ուքրանիա, Պելառուսիայ) խոհանոցին մէջ աւելի տարածուած է օգտագործել որպէս առաջին ուտեստ (Շի, բորշ, մածնաբրդոշ եւ այլն)։ Թթուասերրը մեծաւ մասամբ կ՛օգտագործուի Հայաստան ի, Ռուսաստան ի եւ ԽՍՀՄ-ի ուրիշ երկիրներու մէջ։ Էսթոնական խոհանոցին մէջ աւելի ճանչցուած է Սելտի ձկան հետ աւելցուող կերակուր, թթուասերը կ՛օգտագործեն նաեւ աւանդական «չորպա» ապուրի մէջ, եւ նոյնպէս մսային ճաշատեսակ «մուսակայի» պատրաստման մէջ։
Այաչչո
Այաչչո (Ajaccio), քաղաք Կորսիկա կղզիի մէջ, Կորսիկա դեպարտամենտի (Ֆրանսիա) կեդրոնը։ Ունի 40,8 հազար բնակիչ (1968 թ.)։ Նաւահանգիստ է եւ երկաթուղային կայարան։ Զարգացած են ձկնորսութիւնը, նավաշինութիւնը, մարջանի հանոյթը։ Քաղաքամերձ շրջանին զբաղուած են ցիտրուսային կուլտուրաներու եւ ձիթենու մշակութեամբ։ Յայտնի առողջարան է։ Այաչչոյի մէջ ծնած է Նապոլեոն Բոնապարտը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի քաղաքներ
Սեպուհ Ութուճեան
Սեպուհ Ութուճեան (1840, Կ. Պոլիս - 1934, Կ. Պոլիս), հայ բժիշկ, արեւադարձային վարակիչ հիւանդութիւններու մեծ մասնագէտ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1840 թուականին Կ. Պոլսոյ Սամաթիա թաղամասին մէջ։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրին մէջ։ 1859-64 թուականներուն սորված է Կ. Պոլսի Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանէն ներս՝ աւարտելով ստացած է հրամանատարի աստիճան։
1864-95 թուականներուն՝ Եմէնի եւ Արաբիոյ մէջ գտնուող, Օսմանեեան բանակին մէջ իբրեւ բժիշկ ծառայած է՝ հրամանատարի աստիճանով։ 1895 թուականին կառավարիչի զինուորական աստիճանով ծառայած է Լիպիոյ Տրիպոլիս քաղաքին մէջ։ 1908 թուականին Կ. Պոլսոյ Հայտարփաշայի զինուորական հիւանդանոցի գլխաւոր բժիշկ եզած է՝ միրալայի (փոխգնդապետ) աստիճանով։
1915 թուականին՝ Հայկական ցեղասպանութեան ընթացքին, Էնվեր փաշայի հրամանով հեռացուած է ծառայութենէն եւ թոշակի ուղարկուած է։ Եղած է արեւադարձային վարակիչ հիւանդութիւններու մեծ մասնագէտ։
Մահացած է 1934 թուականին Կ. Պոլսոյ մէջ՝ 94 տարեկան հասակին, թաղուած՝ Կ. Պոլսոյ Պաղլարպաշըի հայկական գերեզմանատան մէջ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:1840 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Կոստանդնուպոլիս ծնածներ Ստորոգութիւն:1934 մահեր Ստորոգութիւն:Կոստանդնուպոլիս մահացածներ
Դերջան
Դերջան, նախապէս ծանօթ էր նաեւ իբրեւ Մամախաթուն, գիւղաքաղաք (աւան, քաղաք, գիւղ) Արեւմտեան Հայաստանի մէջ, Էրզրումի Դերջան գաւառակին մէջ։ Կը գտնուէր Էրզրում-Երզնկա ճամբուն վրայ, Արեւմտեան Եփրատի Դերջան (Տուզլու) վտակին աջ ափին։ Գաւառակին կեդրոնը կը համարուի։
Մամախաթունը ունէր մեծ կայազօր մը իր զօրանոցներով։ Քաղաքին մէջ կար նաեւ առաջնորդարան։
Բնակչութիւն
1877-1878 թուականներուն ունէր 430 տուն հայ եւ թուրք բնակիչ։
Պատմամշակութային կառոյցներ
Մամախաթունը ունէր հայկական եկեղեցի մը։ Գիւղաքաղաքին մօտակայքը կար արաբական եւ այլ կառոյցներու աւերակներ եւ գերեզմանոց։
Կրթութիւն
Գիւղին մէջ կը գործէր հայակական դպրոց մը:
Անուանի մարդիկ
Մամախաթունի մէջ ծնած է գրականագէտ, արուեստաբանութեան դոկտոր Գ. Տէր-Ստեփանեանը (1909-1989) ։
Սամուէլ Գասպարով
Սամուէլ Վլատիմիրի Գասպարով, խորհրդային բեամդրիչ, սենարիստ եւ դերասան։
Կենսագրութիւն
Սամուէլ Գասպարով, ծնած է 1938 թուականին Թիֆլիսի հայ ընտանիքի մը մէջ։ Մինչ կինոկարիերան աշխատած է որպէս բեռնատարի վարորդ։ ։
1970 թուականին աւարտած է ՎԳԻԿ-ի բեմադրիչի բաժինը (Միքայէլ Ռոմի արուեստանոցը)։ Առաջին բեմադրիչի աշխատանքը եղած է 1977 թուականին։ Հիմնականին կը նկարահանէր քաղաքացիական պատերազմի մասին արկածային ֆիլմեր, դետեկտիւներ եւ մարտաֆիլմեր, որոնք կը քննադատուէին հոգեբանութեան բացակայութեան եւ արիւնոտ տեսարաններու առկայութեան պատճառով։
1990 թուականէն ետք Գասպարովը հեռացաւ կինոյէն եւ սկսաւ զբաղվիլ այլ գործունէութեամբ, որոնցմէ՝ 1993 թուականին կազմակերպուեցաւ Մայքլ Ջէքսնի հիւրախաղերը Մոսկուայի մէժ՝ Լուժնիկի մարզադաշտին վրայ։
2008 թուականին վերադարձաւ կինո՝ «Ծուղակ մարդասպանի համար» ֆիլմով ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ ռեժիսորներ Ստորոգութիւն:Խորհրդային բեմադրիչներ Ստորոգութիւն:Խորհրդային սենարիստներ Ստորոգութիւն:Խորհրդային դերասաններ Ստորոգութիւն:Հայ սենարիստներ Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Ռենէ Ֆլեմինկ
Ռենէ Ֆլեմինկ (Renée Fleming, 14 Փետրուար 1959, Ինտիանա, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ), ամերիկացի օպերային երգչուհի, քնարերգական (լիրիկական) սուփրանօ։ Հանդէս եկած է աշխարհի յայտնի Օփերային թատրոններուն մէջ (Լա Սկալա, Քովենտ Գարդեն, Գլայնդբորն, Մետրոպոլիտեն Օփերա եւ այլն)։ Առաւել յայտնի է Մոցարտի, Ռիխարդ Շտրաուսի եւ Վերդիի Օփերաների գլխաւոր դերերգերու կատարմամբ։
2008–ին արժանացած է «Մուզա» մրցանակի :
Վահան Գողթնեցի
Վահան Գողթնեցի (Գողթնացի, ), հայ իշխան։
Ռենէ Ֆլեմինկ
Կենսագրութիւն
Ռենէ Ֆլեմինկը ծնած է 14 Փետրուար 1959-ին ԱՄՆ-ի Փենսիլվանիա նահանգի Ինտիանաքաղաքին մէջ, երաժիշտներու ընտանիքին մէջ։ Սորված է Իսթմէնեան երաժշտական դպրոցին մէջ։
Դեբիւտը կայացած է 1986–ին («Առեւանգում հարեմից», Մոցարտ): Ռենէ Ֆլեմինկի միջազգային արշաւին սկիզբը դրուած է 1996–ին՝ սկավառակի ձայնագրմամբ: Մասնակցութիւն ունեցած է տարբեր մրցանակաբաշխութիւններու մէջ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի սոփրանոներ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի օփերայի երգչուհիներ Ստորոգութիւն:1959 ծնունդներ Ստորոգութիւն:14 Փետրուարի ծնածներ
Վահան Գողթնեցի
Կեանք
Վահան Գողթն գաւառի Խոսրով նախարարին որդին էր: Անոր հայրը՝ Խոսրովը, արաբական տիրապետութեան շրջանին, 705 թուականին, Հայաստանէն շուրջ 1200 իշխաններու հետ, նենգ խաբէութեամբ հաւաքելով Նախիջեւանի եւ Խրամի փայտաշէն եկեղեցիներուն մէջ՝ արաբները կրակի մատնած են կոտորածներու ժամանակ։
Նախարարարական ուրիշ ընտանիքներու հետ արաբները գերեվարած եւ Դամասկոս (Ասորիք) ղրկած են նաեւ մանուկ Վահան Գողթնեցին։
Դամասկոսը այդ ժամանակ Հայաստանի տիրող ամիրապետներուն մայրաքաղաքն էր: Դամասկոսի մէջ մահմետականացուցած են հայ մանուկները, մահմետական կրօնք ուսուցանած եւ դաստիարակած այդ ոգիով։ Վահանը, որ ուշիմ եւ խելացի երեխայ էր, անուանափոխած եւ կոչած են Վահապ։ Ուսումը աւարտելէ ետք, նկատի առնելով անոր ուշիմութիւնը, զայն նշանակած են ամիրապետի ատենադպիր։
Վահան, թէեւ բոլորովին իսլամացած եւ գրեթէ արաբացած, տեղեակ էր իր քրիստոնեայ իշխանական տոհմէն սերած եւ հայ ըլլալուն մասին:
Գործունէութիւն
Ան շրջած է վանքէ վանք եւ ճգնած՝ Շիրակ գաւառին մէջ, ապա ամուսնացած է Սիւնեաց Բաբգէն իշխանի դստեր հետ՝ կամենալով վերջնականապէս հաստատուիլ Հայաստան եւ այդպէս խաղաղութեամբ կառավարած է իր երկիրը երկար տարիներ: Սակայն արաբական իշխանութիւնը, իբրեւ մահմետականութիւնը ուրացածի՝ Վահան Գողթնեցին փնտռած, հետապնդած եւ կանչած է Ռուծափ, ուր Հիշամ խալիֆան պահանջած է հրաժարիլ քրիստոնէութենէն եւ վերադառնալ արքունիք։
Գողթնեցի, իր դեգերումներուն ընթացքին, այցելած է նաեւ Բզնունեաց նահանգի Արծկէի Երաշխաւոր վանքը, զրոյցներ ունենած է վանահայր Արտաւազդին հետ:
Վահան Գողթնեցի, Յիսուսը Տէր եւ Փրկիչ վկայելու եւ յանուն անոր իր արիւնը թափելու հաստատ որոշմամբ, ամիրապետին խոստովանած է քրիստոնէութիւն ընդունած ըլլալը։ Ան անյողդողդ դաւանած է Յիսուսը՝ որպէս Աստուծոյ Որդի եւ, արհամարհելով սպառնալիքներն ու չարչարանքները, մարտիրոսական պսակ ընդունած՝ գլխատմամբ։
Վահան Գողթնեցիին վարքը
744 թուականին Վահան Գողթնեցիին վարքը գրի առած է Երաշխաւոր վանքի վանահայր Արտաւազդ Վարդապետ, որ 714 թուականին մեկնած է Ասորիքի Ռուծափ քաղաքը եւ Գողթնեցիի նահատակութեան վայրին մէջ տեղեկութիւններ հաւաքած, անոնց ալ միացուցած է Գողթնեցիին հետ իր հանդիպումը եւ կազմած անոր կեանքին մասին պատմութիւնը:
Գրականութիւն
Դէպքերը կը ծաւալին ութերորդ դարու սկիզբը, Հայաստանի մէջ քաղաքական եւ կրօնական իրավիճակը թելադրուած էր արաբական տիրապետութեամբ: Հեղինակը կը նկարագրէ Գողթն գաւառը, ուր ծնած է Վահան:
Յենելով Արտաւազդի վկայաբանութեան մէջ Գողթնեցիին եւ ամիրապետին հանդիպման եւ խօսակցութեան դրուագին, Անահիտ Պարսամեան իր վիպակին մէջ նկարագրած է այդ երկխօսութիւնը: Այդ երկխօսութենէն պարզ կը դառնայ, որ ամիրապետը կ՚արտօնէ, որ Վահանը վերադառնայ իր երկիրը, ուր ալ ան կ՚ամուսնանայ եւ արդէն կը ծաւալին յետագայ դէպքերը ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ իշխաններ
Լիանա Աղաճանեան
Լիանա Աղաճանեան Ամերիկահայ լրագրող մըն է: Անոր գործը կը կեդրոնանայ երկար եւ պատմելու բնոյթով լրագրողութեան վրայ: Աղաճանեան ծնած է Թեհրան, Իրան եւ մեծցած Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա: Ան այժմ կ'ապրի Տիթրոյթ, Միշիկըն:
Ասպարեզ
Աղաճանեանին գործերը հրատարակուած են բազմաթիւ լրատուական միջոցներէ, ինչպէս՝ The New York Times, BBC, The Guardian , Newsweek , Foreign Policy , The Nation , Mental Floss , SB Nation , The Atlantic , Racked , եւ Al Jazeera America:  Ան նաեւ խմբագիրն է Հայկական լուրերու թերթ՝ Ianyan-ի:
Աղաճանեան լրագրած է Հայաստանէն, Անգլիայէն, Գերմանիայէն, եւ Մոնկոլիայէն, ինչպէս նաեւ ուրիշ երկիրներէ: Ան ստացած է շնորհումներ, ինչպէս՝ Metlife Foundation Journalists in Aging Fellowship, International Reporting Project (Ճոն Հոփքինզ Համալսարանէն), ինչպէս նաեւ Հրանդ Տինք Հիմնարկի Հայ-Թրքական զրոյցի ընկերակցութիւնը:
Մրցանակներ
2015 թուականին, Աղաճանեան կ'արժանանայ Տուն Մը Գրէ (անգլ.՝ Write A House) երկրորդ մրցանակի առաջնութիւնը, ստանալով Տիթրոյթի մէջ տուն մը:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայեր այբբենական կարգով
Շարպէլ Մախլութ
Սուրբ Շարպէլ Մախլուֆ (աւազանի անունով Եուսէֆ Մախլուֆ, شربل مخلوف, ), Մարոնի համայնքի վանական։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պքաաքաֆրա շրջանի Աննայա  գիւղը՝ բազմանդամ զաւակներով ընտանիքի մը յարկին տակ։ Փոքրիկ հասակին որբած է հօրմէն ու մայրը ամուսնացած է հաւատացեալ մարդու մը հետ, որ ապա ընդուուած է սարկաւագական ձեռնադրութիւնը։ Խորդ հօր տիպարը մեծ ազդեցութիւն ունեցած է Շարպէլի կեանքի ընտրանքին վրայ եւ 22 տարեկանին որոշած է մտնել Մայֆուք Տիրամօր վանք, ուր ամփոփուած է աղօթքի մէջ ընտրելով Շարպէլ անունը, որ կը նշանակէ «Աստուծոյ Պատմութիւնը»։
Նորընծայական շրջանը աւարտելէ ետք փոխադրուած է Սուրբ Մարոնի Աննայա վանք, ուր 1853-ին կատարած է իր մշտնջենաւոր ուխտերը, ապա փոխադրուած է Սան Չիփրիանօ Տի Քֆիֆէն, ուր հետեւած է փիլիսոփայական եւ աստուածաբանական ուսումներու։
1859-ի Յուլիս 23-ին  կուսակրօն քահանայ ձեռնադրուելէ ետք մեծաւորները զինք դարձեալ ուղարկած են Աննայայի Մենաստան, ուր իր մէջ զարգացած է մենակեաց  կեանք ապրելու կոչումը ու մեծաւորներու հրամանով՝ 13 Փետրուար 1875-ին, քաշուած է ճգնարան․ նոյն տեղը ան կնքած է իր մահկանացուն՝ 24 Դեկտեմբեր 1898-ին։
Սուրբ Շարպէլ ճանչցուած է որպէս Լիբանանի «Փատրէ Փիոն» ու բազմաթիւ են անոր յետ մահու գործած հրաշքները։
1950-ին մենակեաց Շարպէլ Մախլուֆի գերեզմանը կը բացուի քննիչ յանձնախումբի մը ներկայութեամբ, որ անոր մարմինը կը գտնէ անաղարտ։
Սուրբ Շարպէլ Մախլուֆը մեծարուած է բազմաթիւ երկիրներու մէջ ու անոր հսկայական արձաններէն մին կը գտնուի նաեւ Վատիկանի մէջ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Սուրբեր
Հայկ Վարդան
Հայկ Վարդան ծնած է Զուիցերիա, Զուիցերիահայ համբաւաւոր երաժշտահան Հայկ Վարդանի ծնողքի արմատները Կարս, Անի քաղաքէն են:
Մասնագիտութիւն
Փիլիսոփայութեան եւ պատմութեան հանդէպ դիւրագրգիռ Հայկ Վարդանը սորված է երաժշտահանութիւն եւ դաշնամուր Պազելի, Պուտափեշտի, Փարիզի, Սոֆիայի եւ Վենետիկի մէջ:
Հայկական ծագումով զուիցերիացի երգահան Հայկ Վարդան ժամանակէն յօրինած է մօտաւորապէս երեսուն տարուան ժամանակակից կտորները, որոնք ոգեշնչուած են երաժշտական ​​մեծ աւանդոյթի ազդեցութիւններէն ինչպիսիք են Եւրոպական եւ Արեւելեան մշակոյթները:
Այդ երկու աշխարհներու խաչմերուկին վրայ, երաժշտահան Հայկ Վարդան կը համատեղէ արեւմտեան բանականութիւնն ու արեւելեան խորհրդաւորութիւնը արձակելով հոգեւոր ուժ, որ բնորոշ է իր բոլոր ստեղծագործութիւններուն:
Ստեղծագործութիւններ
Հայկ Վարդան յօրինած է բազմաթիւ Ստեղծագործութիւններ ներառեալ սիմֆոնիաներ եւ օփերաներ:
Համերգներ
22 Փետրուար 2015-ին, Զուիցերիահայ երաժշտահան Հայկ Վարդանի երեք սիմֆոնիաները Փրակայի Սուրբ Սիմոնի եւ Յուդայի (Աստուածաշունչին մէջ Ս. Թադէոս առաքեալը  նաեւ կը կոչուի Ղեբէոս եւ Յուդա) եկեղեցւոյ մէջ` Զլինի Պոհուսլաւ Մարթինուի ֆիլհարմոնիք նուագախումբի եւ խմբավար Տաւիտ շուեցի ղեկավարութեամբ:  Կատարուեցան նուագախումբի համար Էպիթաֆը, Երկրորդ սիմֆոնիան ջութակի, թաւջութակի եւ նուագախումբի համար եւ Հայոց ցեղասպանութեանը նուիրուած «Երրորդ սիմֆոնիա ռեքուիէմ 1915»-ը: Համերգին ելոյթ ունեցան սոփրանօ  Ճանա Սիպերան եւ պարիթոն Ճիրի Պրուքլերը:
Մրցանակ
1995-ին, Փարիզի մէջ, ան արժանացեր է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի մրցանակին իր «Պրոմեթեւս 12» (Prométhée XII – Dramma) օփերայի համար, որ ներկայացուած է 1994-ին (Teatro Goldoni) «Կոլտոնի Թատրոն»ի մէջ, Վենետիկ:
1999-ին, իր CELLISSIMO համաշխարհային ստեղծագործութիւնը բարձր գնահատուեցաւ Ֆրանքֆուրթր Ալլկէմայն Ցայթունկի (Frankfurter Allgemeine Zeitung) կողմէ,  իբրեւ «ստեղծագործութիւն մը որ կիրականացնէ մեր բոլոր ցանկութիւնները»:  (անգ."a creation that fulfilled all our desires".)
Իր REQUIEM- ը, 2001-ին ստեղծուած կոթողային 90 վայրկեաննոց հոգեհանգիստի պատարագը, որ կատարուեցաւ Ժընեւի եւ Զիւրիխի մէջ, զինք արժանացուց շատ մեծ դրական մեկնաբանութեան Մայէսթրօ Ֆրաքասոյի կողմէն. «Այս է՛ գործը, որ բնութագրուած է շատ արտայայտիչ, կառուցուածքային եւ բներգական համադրութեամբ »: (Ֆրանսերէն՝ « C’est une œuvre qui se caractérise par sa grande cohésion expressive, structurale et thématique ».)
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն: Զուիցերիա ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ
Ինոհոս
Ինոհոս (Hinojos), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ, կը մտնէ Ուելվա նահանգի կազմին մէջ, Անտալուսիա ինքնավար մարզ։ Համայնքը կը գտնուի Էլ-Քոնտատօ գաւառի կազմին մէջ։ Տարածքը 321 քմ²։ Բնակչութիւնը 3926 մարդ (ըստ 2010 թուականի մարդահամարի տուեալներուն)։ Կը գտնուի նահանգի վարչական կեդրոնէն 59] քմ հեռաւորութեան վրայ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Սեղէն
Սեղէն, (Selenium), Se կարգահամարը՝ 34, ատոմական զանգվածը՝ 78.96:
Պատմություն
Սեղէնը 1817-ին յայտնաբերած է Եոնս Եաքոպ Պերզելիւսը (Jöns Jacob Berzelius) Ծծմբական թթուի արտադրութեան թափոններուն մէջ։
Անուանում
Անուանումը ստացած է Լուսինէն (σελήνη՝ լուսին)։
Նշանակութիւնը
Սեղէնը կ'օգտագործեն կիսահաղորդչային ուղղիչներ, լուսաելեկտրական սարքեր, ամորֆ սեղէնը՝ ելեկտրալուսանկարչական պատճէնահանող սարքեր պատրաստելու համար։ Սեղէնը կ'օգտագործուի նաեւ կանաչ ապակին գունազրկելու, սուտակապակի ստանալու, պողպատի մեքենայական յատկութիւնները լաւացնելու համար։ Սեղէնը եւ նամանաւանդ անոր միացութիւնները թունաւոր են։ Սնունդի մէջ սեղէնի մեծ պարունակութիւնը (2 մկ/քկ) կը յառաջացնէ սուր եւ տեւական թունաւորում։ Չնայած ատոր, Մարդուն, անասուններուն եւ որոշ բույսերու համար սեղէնը անհրաժեշտ մանրատարր է, կը մեծացնէ աչքի ցանցաթաղանթի լուսազգայնութիւնը, որպէս հակաօքսիտիչ կը ներգործէ ֆերմենթային գործակցութիւններուն վրայ։ Կենդանի հիւսուածքները կը պարունակեն 0,01-1 մկ/քկ սեղէն։
Բնագիտական Յատկութիւններ
Պինդ սեղէնը կը յառաջացնէ բիւրեղական (α, β, γ) եւ անձեւական ձեւափոխութիւններ, որոնք կիսահաղորդիչներ են։ Ամէնէն կայուն է՝ հեքսակոնայի, մուգ մոխրագոյն ձեւափոխութիւնը, հալման ջերմաստիճանը՝ 217 °С, եռմանը՝ 685 °С, խտութիւնը՝ 4807 քկ/մ3։ Լուսազգայուն է, ելեկտրահաղորդականութիւնը (10−2- 10−12 օհմ−1·սմ−1, 20 °С մթութեան մէջ) լուսաւորելիս՝ կ'աճէ մինչեւ 1000 անգամ։ Սովորական պայմաններին սեղէնը քիմիապէս կայուն է՝ թթուածինը, ջուրը, չօքսիտացնող թթուները եւ մյուս քիմիական տարրերը (բացառութեամբ F2) անոր հետ չեն փոխազդեր։ Սեղէնը կը լուծուէ բորակածինի թթուին մէջ, արքայաջուրին մէջ։ Արժէքականութիւնը՝ II, IV եւ VI, միացութիւններուն կը ցուցաբերէ մինչեւ +6 օքսիտացման աստիճաններ: Ոչ մետաղ է։
Բնութեան մեջ
Երկրակեղեւին պարունակութիւնը 5•10−6 % է՝ ըստ զանգուածի (տարածուածութեամբ 68րդ տարրն է)։ Կը յառաջացնէ 38 հազւագիւտ հանդիպող միներալ։ Կ'ուղեկցէ ծծումբին։ Սեղէն կը պարունակեն (6-10−5 %) կաւերը եւ թերթաքարերը։ Կենսոլորտին մէջն արագ տեղաշարժուող տարր մըն է։ Յատկութիւններով կը նմանի ծծումբին։
Սեղէնը երկիրի ընդերքին մէջ կը պարունակուէ մօտ 500 մկ/թ։ Սեղէնի խտացուածութիւնը ծովի ջուրին մէջ 4·10−4 մկ/լ է :
Ստացում
Սեղէնը կը ստանան ծծմբական թթուի, թաղանթանիւթի, թուղթի արտադրութեան թափոններէն եւ պղինձի ելեկտրաժողովման զտամաքրեցման անոտային նստուածքներէն։ Կիսահաղորդչային բնագաւառին օգտագործուող սեղէնը կը մաքրեն վաքուումային թորումով։ Աւելի մաքուր սեղէն կը ստանան սեղէնաջրածնի ջերմային քայքայմամբ։
Քիմիական Յատկութիւններ
Տարրերու պարբերական համակարգի 4-րդ պարբերութեան 6-րդ խումբի քիմիական տարր է:
Սեղէնը p-տարր է, հիիլէի դուրսին ելեկտրոնային թաղանթի կաոուցուածքն է 4s24p4, K,L եւ M թաղանթները լրացուած են։ Աթոմները կը պարունակեն երկուական չզոյգուած ելեկտրոններ։
Բնական սեղէնը բաղկացած է 74Se (0,87%), 76Se (9,02), 77Se (7,58), 78Se (23,52), 80Se (49,82) և 82Se (9,19) կայուն իզոթոփներէ։ Ստացուած են սեղէնի՝ թիւով 16 ռատիոաշխոյժ իզոթոփները, որոնցմէ կարեւոր է 75Se-ը (կիսատրոհման պարբերութիւնը 121 օր է)։
Գեղամ Գաւաֆեան
Գեղամ Գաւաֆեան (1888, Կ. Պոլիս - 30 Նոյեմբեր 1959), հայազգի ճարտարապետ։
Ծնած է Կ. Պոլիս։ Որդին է Գարեգին Գաւաֆեանի։ Սորված է Կեդրոնական վարժարանը։ Բարձրագոյն կրթութիւնն ստացած է Փարիզի մէջ։ Վերադառնալով Պոլիս՝ վարած է շարք մը պաշտօններ։ 1917-27 տասնամեակին եղած է Կեդրոնական վարժարանի տնօրէն, դասաւանդած է փիլիսոփաիւթեան պատմութիւն եւ այլ առարկաներ։ Աշխատակցած է մամուլին, ունեցած է հասարակական բեղուն գործունէութիւն ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:30 Նոյեմբերի մահացածներ
Ուժեր
Ոչ մէկ կայուն առարկայ կը շարժի, եթէ մէկը զայն չհրէ կամ չքաշէ։ Ուժ մը այն է, ինչ որ կը բանեցնենք, երբ առարկայ մը վերցնենք, հրենք, քաշենք կամ անոր վրայ ճնշենք։
Ձգողութիւն
Տիեզերանաւորդ մը, որ երկրի վրայ 72 քիլօ կը կշռէ, լուսնին վրայ միայն 12 քիլօ պիտի կշռէր, որովհետեւ երկրին ձգողական ուժը 6 անգամ աւելի է քան լուսնինը։ Ձգողական ուժը անտեսանելի է։ Եթէ գնդակ մը նետես օդին մէջ, չի թռչիր, այլ՝ վերստին գետին կ'իյնայ, ուժը զայն դէպի վար կը քաշէ։ Առարկայ մը անշարժ կը մնայ այնքան ատեն, որ ուժ մը չբանի վրան։ Ներգործութիւն եւ հակազդեցութիւն Երբ ուժ մը կը բանի տուեալ ուղղութեամբ մը, ուրիշ ուժ մը կը բանի հակառակ ուղղութեամբ։ Օրինակի մը համար, ուռած փուչիկ մը թող տալով՝ կը նկատենք, թէ դուրս ժայթքող օդը զայն հակառակ ուղղութեամբ կը մղէ։
Նմանապէս, հրթիռ մը յառաջ կը մղուի շնորհիւ ետեւէն ժայթքող կազերուն ներգործութեան դէմ ելլող հրթիռին հակազդեցութեան։
Երբ վառելանիւթը կ'այրի, կ'արտադրէ դուրս ժայթքող կազեր, որոնք յառաջ կը մղեն հրթիռը։ Ներգործութիւնն ու հակազդեցութիւնը կ'ըլլան միշտ իրարու հաւասար, սակայն կ'ունենան հակառակ ուղղութիւն։
Գետի մը հոսանքներու ուժը
Մակոյկ մը, որ կը փորձէ գետի մը մէկ ափէն ճիշդ դիմացի կէտին ուղղութեամբ նաւարկել, իր նպատակակէտէն բաւական անդին պիտի հասնի միւս ափին վրայ՝ գետին հոսանքին բանեցուցած ուժին պատճառով։
Խաչակիրներու Թ․ Արշաւանք
Խաչակիրներու իններորդ արշաւանք, որ որոշ պատմաբաններ խաչակիրներու ութերորդ արշաւանքի մաս կը համարեն, տեղի ունեցած է վերջին մեծ Խաչակիրներու արշաւանքը դէպի Սուրբ երկիր։ Տեղի ունեցած է 1271-1272 թուականներուն։ Լիւդովիկոս IX-ի՝ խաչակիրներու ութերորդ արշաւանքի ժամանակ Թունիսը վերցնելու անկարողութիւնը ստիպեց Անգլիոյ թագաւոր Հէնրիխ III-ի որդի Էտուարւ I-ին շարժած է դէպի Ակրա։ Հետագայ իրադարձութիւնները պատմութեան մէջ մտած են խաչակիրներու իններորդ արշաւանքի անուանով։ Արշաւանքի ժամանակ Էտուարտ յաջողեցաւ շարք մը յաղլանակներ ձեռք բերել Բեյբարս I-ի դէմ։ Միայն թէ վերջաւորութեան, Էտուարտ ստիպուած էր դէպի տուն շարժիլ անհետաձգելի գործերու պատճառով, գահակալութեան հարցով, իսկ Ուտրեմերի մէջ ան չի յաջողիր իշխաններու միջեւ վէճերը լուծել։ Կարելի է ըսել, որ այդ ժամանակ խաչակիրներու արշաւանքներու ոգին արդէն մարած էր :Խաչակիրներու ամրոցները՝ Միջերկրական Ծովու ափերուն տեղակայուած, ոչնչացման վտանգի տակ էին։
Մոնկոլներու արշաւանքները
Հենց որ Էտուարտ Ակրա կը հասնի, անմիջապէս դեսպանութիւն կ՛ուղարկէ Իրան` Մոնկոլական կայսրութեան ղեկավար Աբակ-խանի մօտ։ Դեսպանութիւնը ղեկավարուած էր Ռեդջինալտ տէ Ռասսելի, Գոդֆրուա տէ Վոսի եւ Իոհան տէ Պարկերի կողմէ։ Աննոնց առաքելութիւնը այնպէս էր, որպէսզի մոնկոլներու կողմէն (որոնք նոյնպէս թշնամաբար տրամադրուած էին մուսուլմաններու հանդէպ) ռազմական օգնութիւն ստանային։, 4 սեպտեմբեր 1271-ին Աբակ-խանը կը պատասխանէ, որ համաձայն է համագործակցելու եւ կը հարցնէ, թէ երբ միասնաբար դուրս պիտի գան մամլուքներու դէմ ։ Հոկտեմբերի վերջը, 1271–ին, մոնկոլներու բանակը Սուրիա կը հասնի։ Խանը ինքը, սակայն, Թուրքմենիստանի մէջ վէճերու մեջ էր եւ այդ պատճառով միայն կրնար 10 հազարանոց հեծելազօր ուղարկել Սամագարի ղեկավարութեամբ։ Այս զօրքի կազմին մէջ կային զինուորներ` Փոքր Ասիայէն եւ սելճուքներու օգնական ջոկատներէն եկած։ Չնայած մոնկոլներու համեմատաբար փոքր ուժերուն՝ անոնց երեւնալը մուսուլմանական բնակչութեան հեռացմանը կը հանգենար, որոնք մինչեւ Կիպրոս կը փախչին, իսկ մոնկոլները թուրքմեններու ուժերը կը ջախջախեն, որոնք Ալեբբոն կը պահպանեն, եւ կը շարունակեն դէպի հարաւ ներխուժումները։ Բայց մոնկոլները Սուրիա չեն մնար։ Իսկ Բեյբարսը զօրքերով դուրս կու գայ Եգիպտոսէն 12 նոյեմբեր 1271-ին, մոնկոլներն արդէն վերցուած աւարով Եփրատը կ՛անցնին !։
Ծովու վրայ ճակատամարտ` Կիպրոսի մօտ
Բեյբարսը, գալով այն եզրակացութեան որ շուտով խաչակիրները Եգիպտոսի վրայ կը յարձակին միաժամանակ ծովէն եւ ցամաքէն, գիտակցելով իր դրութեան վտանգաւորութիւնը՝ նաւատորմի ստեղծմամբ կը զբաղի։
Մուշեղ Բագրատունի
Մուշեղ Բագրատունի, երգիծաբան, լրագրող, հրապարակախօս եւ հասարակական գործիչ։
Խաչակիրներու Թ․ Արշաւանք
Խաչակրաց Արշաւանքի Աւարտ
Այս յաղթանակէն ետք, Էտուարտ կը հասկնայ, որ ուժերու ստեղծման, Երուսաղէմի ազատագրման համար, անհրաժեշտ է վերջացնել ներքին անկարգութիւնները քրիստոնէական տիրոյթներուն մէջ։ Արքայազն Էտուարտ եւ արքայ Հուգոն, կը սկսին բանակցութիւններ վարել՝ սուլթան Բեյբարսի հետ հաշտուիւն կնքելու համար։ Կեսարիոյ մէջ 1272–ին հաշտութիւն կը կնքուի 10 տարի, 10 ամիս եւ 10 օրով։ Արքայազն Էտմունտը համարեայ անմիջապէս Անգլիա կը հասնի, այդ ժամանակ Էտուարտ կը մնայ, որպէսզի տեսնէ, թէ Բեյբարսը համաձայնութիւնը կը պաշտպանէ թէ ոչ։ Յաջորդ ամիս Էտուարտի վրայ մահափորձ կը կատարեն։ Քանի մը տարբերակ կայ, թէ ով ուղարկած է մարդասպանը։ Համաձայն առաջին տարբերակի՝ մարդասպանը ուղարկուած է էմիր Ռամլայի կամ Բեյբարսի կողմէն։ Նաեւ որոշ մեծաւորներ կ՛ըսեն, որ մարդասպանը Ռաշիդ ադ-ԴինՍինանի կողմէն ուղարկուած է, թէեւ ան 1192–ին մահացած էր՝ խաչակիրներու իններորդ արշաւանքի սկսելէն առաջ։ Էտուարտ կը սպսասէ վարձու մարդասպանին, շատ վատ վերքով(որում պատճառը դաշոյնի հարուածն էր) եւ ստիպուած կ՛ըլլայ հետաձգել մեկնումը։ 1272–ին Էտուարտը կը ձգէ Ակրան եւ Սիցիլիա կը մեկնի։ Եւ մինչ ան կ՛ապաքինուէր կղզիին մէջ, սկզբը կը ստանայ որդիի՝ Յովհանի մահուան լուրը, իսկ յետոյ հօր՝ Հէնրիխ III(Անգլիոյ հաւաքականի թագաւոր)-ի մահուան լուրը։ 1273–ին Էտուարտ դէպի տուն վերադարձի ճամբան կը սկսի՝ անցնելով Իտալիայէն, Գասկոնէն եւ Փարիզէն։ Ան վերջապէս 1274–ի կէսերուն Անգլիա կը հասնի։
Մուշեղ Բագրատունի
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Արագածոտնի մարզի Կարբի գիւղը։ Բագրատունի իր նախնական կրթութիւնը սկսած է ստանալ ծննդավայրի ծխական դպրոցին մէջ, սակայն շատ ժամանակ չանցած ընտանիքին հետ տեղափոխուած է Շամախ, ուր իբրեւ աշակերտ ընդունուած է տեղի քառամեայ դպրոցը:
Բագրատունի Շամախի դպրոցը եւս չէ կրցած շարունակել, հօր մահուան պատճառաւ՝ անխնամ ձգելով վեց երեխայ, որոնց աւագն էր Մուշեղ:
Որոշ ժամանակ ետք Բագրատունի իր ընտանիքի անդամներուն հետ տեղափոխուած է Երեւան, ուր սկսած է զբաղիլ յեղափոխական գործունէութեամբ, մաս կազմելով Հնչակեան կուսակցութեան, որուն պատճառով 1904 թուականին ձերբակալուելով բանտարկուած է մինչեւ 1905 թուականը՝ արգիլուած գրականութիւն տարածելու պատրուակով:
Աշխատութիւններ
Բազրատունի իր գրութիւնները հրատարակած է «Նար», «Նարեմեան», «Մէ-Բունի», «Մար-Տօ», «Կար-Դան», «Ջաննիկ», «Փալադուզ Մկօ», «Անցւորական» եւ «Լուկուլլոս» գրչանուններով:
Բագրատունի 1911 թուականի Նոյեմբերին Երեւանի մէջ հրատարակած է «Կռան» հասարակական, տնտեսական, գրական եւ գեղարուեստական շաբաթաթերթը, որ իր տեսակին մէջ Երեւանի առաջին երգիծական թերթը եղած է (հրատարակուած է մինչեւ 1912 թուական):
Տարի մը ետք սկսած է հրատարակել «Նոր Մամուլ»ը, որ շարունակութիւնն էր առաջին «Կռան» թերթին: Զանազան յօդուածներով աշխատակցած է նաեւ «Պայքար», «Խօսք» եւ «Պահակ», «Մոծակ», «Աշխատանք», «Մաճկալ» եւ «Խորհրդային Հայաստան» պարբերականներուն:
Հրապարակախօսը 1920 թուականին դարձեալ ձերբակալուելով աքսորուած է Բաշ-Գառնի, ուրկէ անցած է Պարսկաստան եւ խորհրդային կարգերու հաստատումէն ետք վերադարձած է Հայաստան:
Բագրատունիի երգիծական պատմուածքներու ժողովածուն՝ «Կրօնի թոյնը» հրատարակուած է 1930 թուականին. հրատարակած է նաեւ «Շնագայլերը» անունով վէպ մը: Համօ Բեկնազարեանը, 1926 թուականին նկարահանած է Բագրատունիի «Շորն ու շորշորը» գրութեան ժապաւէնը:
Մահ
Մուշեղ Բագրատունիի մահուան թուականը անյայտ է. 15 նոյեմբեր 1937-ին ձերբակալուած է եւ մինչեւ անյայտ թուականի մը գնդակահարուած. զաւակները մահուան ծանուցագիրը ստացած են 1945-ին ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ երգիծաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ռոպերթ Պ. Թոմաս
Ռոպերթ Պ. Թոմաս (Robert Bailey Thomas,), ան ամերիկացի մըն էր, որ 1792 թուականէն ի վեր մասնաւորապէս հողագործներու համար կը պատրաստէր եւ կը հրատարակէր «Old Farmer's Almanac» անունով օրացոյց մը, որ կը պարունակէր ցանք-բերքահաւաքի ժամանակը, բաղադրատոմսեր, ասացուածքներ եւ այլն։ Օրացոյցը ունէր նաեւ գուշակութիւններու բաժին մը, որով կ՚առանձնանար իր մրցակիցներէն։
Թոմաս, որ տարիներ շարունակ ուսումնասիրած էր Արեգակնային դրութիւնը, աստղագիտութիւնը եւ եղանակային փոփոխութիւնները՝ ըստ տարիներու, 80 տոկոս ճշգրտութեամբ եղանակային գուշակումներ կատարած էր եւ զանոնք ներառած՝ օրացոյցին մէջ։
Շնորհիւ «Old Farmer's Almanac»ի, որ մեծ համբաւ ձեռք բերած էր, մարդիկ գիտէին անձրեւոտ կամ արեւոտ եղանակի մասին եւ համապատասխանաբար կը ձեւաւորէին բերքահաւաքի ժամանակը։ Նոյնիսկ ձկնորսները կ՚ապաւինէին օրացոյցին՝ ճշդելու համար իրենց ձկնորսութեան ժամանակը ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հրատարակիչներ Ստորոգութիւն:Հրատարակիչներ ըստ ազգութեան
18 Հոկտեմբեր
18 Հոկտեմբեր, տարուան 291-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 292-րդ) օրն է
Մահեր
18 Հոկտեմբերի մահացածներ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հոկտեմբեր
Սթիվըն Քրաշըն
'''Սթիվըն Տ. Քրաշըն''' (անգլ.՝ Stephen D. Krashen, ծնած 14 Մայիս, 1941) պատուակալ համալսարանի դասախօս է Հարաւային Քալիֆորնիոյ Համալսարանէն ներս, ով փոխադրուեցաւ Մանկավարժութեան Դպրոցի հովանիին տակ, լեզուաբանութեան ոլորտին մէջ, 1994 թուականին: Ան լեզուաբան է, հետազոտող, մանկավարժ եւ քաղաքական գործօն:
Գործ
Սթիվըն Քրաշըն ստացած է իր Դոկտորայի տիտղոսը լեզուաբանութեան ոլորտին մէջ, Քալիֆորնիոյ Համալսարան, Լոս Անճելըսէն (անգլ.՝ University of California, Los Angeles կամ UCLA),1972 թուականին: Քրաշըն ունի ընդհանուր 486 հրատարակուած գործեր, ներառեալ ակադեմական յօդուածներ եւ գիրքեր, ներդրում ունենալով երկրորդ լեզուի տիրացման, երկլեզու մանկավարժութեան, եւ կարդալու ոլորտներուն մէջ: Ան ծանօթ է իր նոր տեսութիւններով, ինչպէս տիրացման-սորվելու վարկածը, ներդրումի վարկածը, հսկողի վարկածը, ազդեցիկ մաղը, եւ բնական կարգի վարկածը: Քրաշըն կը քաջալերէ անկախ եւ կամաւոր կարդալը երկրորդ լեզուի տիրացման բարելաւման համար, որ, ըստ իրեն «ամէնէն ազդեցիկ գործիքն է լեզուի տիրացման, առաջին կամ երկրորդ»:
Վելես դե Բենաուդալյա
Վելես դե Բենաուդալիա, քաղաք եւ համայնք Սպանիային մէջ, կը մտնէ Գրանատա պրովինցեայի կազմին մէջ, Անդալուզիա ինքնավար մարզ։ Համայնքը կը գտնուի Կոստա-Տրոպիկալ գավառի կազմին։ Տարածքը 79 քմ։ Բնակչութիւնը 2928 մարդ (ըստ 2010 թուականի մարդահամարի)։ Պրովինցեայի ադմինիստրացեայէն ունի 45 կմ հեռավորութիւն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Իտալիոյ քաղաքներ‎
Վացլաւ Քլաուս
Վացլաւ Քլաուս (Václav Klaus, 19 Յունիս 1941, Փրակա), չեխ տնտեսագէտ եւ քաղաքական գործիչ, Չեխիոյ երկրորդ նախագահը (2003-2013)։ Նաեւ Չեխոսլովաքիոյ երկրորդ եւ վերջին վարչապետը 1992 թուականի Յուլիսէն մինչեւ Չեխոսլովաքիոյ կազմալուծումը՝ 1993 թուականի Յունուարը եւ անկախ Չեխիոյ Հանրապետութեան առաջին վարչապետը (1993-1998) եղած է։
Քլաուսը Չեխիոյ ամենամեծ աջակեդրոն կուսակցութեան՝ Քաղաքացիական դեմոկրատական կուսակցութեան համահիմնադիրներէն է ։
Պաշտօնանկութիւն
2013-ի Մարտ 5-ին Չեխիոյ սենատը նախագահ Վացլաւ Քլաուսին պարտադրեցաւ պաշտօնանկութիւն անոր իրաւասութեններէն երեք օր առաջ, մեղադրելով սահմանադրութիւնը խախտելու մէջ։ Առիթ հանդիսացած էր Յունուար 2-ին Քլաուսի յայտարարած համաներումը, ըստ որու ազատութիւն պիտի ստանային հազարաւոր կալանաւորներ: Ատկէ զատ դադրեցուած էր շարք մը խոշոր տնտեսական յանցագործութիւններուն քննութիւնը: Այդ որոշման շնորհիւ շատ քրէական գործեր, որոնց մէջ խառնուած էին բարձրաստիճան չեխ պաշտօնեաներ, պիտի փակուէին: 2013-ի Մարտ 27-ին Սահմանադրական դատարանն արդարացուց Վացլաւ Քլաուսը հիմնաւորելով, որ ան լքած է իր դիրքը:.
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1941 ծնունդներ Ստորոգութիւն:19 Յունիսի ծնածներ
Պիշոն Ֆրիզէ
Պիշոն ֆրիզէ (Bichon Frise, Bichon à poil frisé), շուներու փոքր ֆրանսական ցեղ՝ Bichon (lapdogs) խումբէն։ Յատկանշական է գանգուր, խիտ, երկար եւ մետաքսանման բուրդով՝ միայն սպիտակ գոյնի. շիկակարմրաւուն (ժանգոտ) բիծերը կ'ըլլան միայն քոթոթներուն վրայ։ Ցեղատեսակին անունը ֆրանսերէնէ կը թարգմանուի իբրեւ գանգուր ծոցաշնիկ (Bichon - ծոցաշնիկ, poil - բուրդ, frisé - գանգուր)։ Բաւականին փոքր շուներ են, որոնց բարձրութիւնը առաւելագոյնը 30 սմ է ։ Պիշոն ֆրիզը կը սիրէ երեխաներու հետ խաղալ, ընկերական է այլ շուներու հետ: Հետաքրքրասէր են եւ հաճոյքով կը բարեկամանան նոր ընկերներու հետ:
Ծագում
Միջերկրական ծովու ափին եւ Միջերկրական ծովու կղզիներէն շատ հին ժամանակներէն (առաջին յիշատակումները՝ 12-14 դարեր) կ'ապրէին փոքրիկ սպիտակ շուներ, երկար եւ գանգուր մազերով։ Անոնք կ'օգտագործուէին իբրեւ առնէտ բռնողներ այդ տարածքին մէջ նաւարկող նաւերու վրայ։ Անոնց սպիտակ գոյնը պայմանաւորուած է տաք կլիմայով։
Յարութիւն Գաւաֆեան
Յարութիւն (Վահրամ, Վահ) Մինաս Գաւաֆեան (Գաֆաֆեան), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Յարութիւն Գաւաֆեան ծնած է 1885 թուականին, Պրուսայի նահանգի Նիկոմիդիոյ գաւառակի կեդրոն՝ Նիկոմիդիա քաղաքին կամ Կոստանդնուպոլսոյ մէջ, հայ առաքելական ընտանիքի մէջ։
Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրի ազգային վարժարանէն ներս։ Աւարտած է ամերիկացի միսիոներներու Պրուսայի նահանգի Նիկոմիդիոյ գաւառակի Պարտիզակ (Պաղչէճիկ) աւանի բարձրագոյն վարժարանը (պաշտօնական անունով՝ Բիւթանիոյ բարձրագոյն վարժարան)։
1911 թուականին աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժինը։ 1911 թուականին վերադարձած է Նիկոմիդիա եւ որպէս բժիշկ աշխատած է։
1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսելուն պէս, զօրակոչուած Օսմանեան բանակ եւ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած՝ Երզնկայի Ազիզիէի զինուորական հիւանդանոցէն ներս, որուն բժշկապետն էր հայատյաց թուրք դոկտոր՝ Սանի Եավերը։ Անոր հրամանով ալ, 1915 թուականի Յունիս (կամ Յուլիս) 10-ին, նոյն հիւանդանոցէն ներս (կամ Դրաակի մէջ) սրախողխողի ոնթարկուած է, մօտ 30 տարեկան հասակին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Դանիէլ Վարուժան Հեճինեան
Դանիէլ Վարուժան Հեճինեան (ծնած է 10 Մարտ, 1950-ին, Սուրիա, Հալէպ): Ամերիկահայ գեղանկարիչ եւ համայնքային գործիչ
Կենսագրութիւն
Դանիէլ Վարուժան Հեճինեան, հայրենանուէր արուեստագէտը ծնած է բազմազաւակ ընտանիքի մէջ։ Դանիէլ Վարուժան Հեճինեանի մեծ հայրն ու հայրը՝ 1915-ի Եղեռնէն մազապուրծ եղած եւ Հալէպ բնակութիւն հաստատած են: Վարուժան Հեճինեան կնքուած է իր մեծ հօր եւ նահատակուած բանաստեղծ Դանիէլ Վարուժան ի անունով: Ընտանիքի անդամներու այս որոշումը յետագային իրեն համար եղաւ պատուաւոր՝ ցեղասպանութեան ճանաչման գործին մէջ իր ծաւալած մեծ գործունէութեան համար, եւ ինչպէս գեղանկարիչ արուեստագէտը կը նշէ, որ ինքը իր անունը կը կրէ մեծ նուիրումով եւ պատասխանատուութեամբ:
Նախակրթական եւ երկրորդական ուսումը ՝ 1959 – 1969 տարիներուն, կը ստանայ Հալէպի Կիլիկեան վարժարանին մէջ։ Դպրոցի ընթացին յաճախած է Հալէպի պետական գեղարուեստի դպրոց եւ Մարտիրոս Սարեան անուան գեղարուեստի ակադեմիան որուն հիմնադիրներէն մէկն էր յայտնի ակնաբոյժ Ռոպերթ Ճէպէճեանը որ պատանի Վարուժանին կը քաջալերէր եւ կը փորձէր օգտակար ըլլալ, սակայն, ինչպէս հետագայ իրադարձութիւնները ցոյց տուին, անոր լաւագոյն օգնականը եղաւ իր տաղանդն ու յամառութիւնը:
Եղեռնը վերապրած հայրը, կեանքի մեծ դժուարութիւններ յաղթահարելով, կը փափաքէր, որ իր կրտսեր որդին կայուն մասնագիտութիւն եւ լաւ ապագայ ունենար, այդ իսկ պատճառով ան ամէն կերպ դէմ էր տղուն՝ նկարիչ դառնալու ձգտումներուն, քանի որ այդ գործը կը նկատէր ժամավաճառութիւն:
Դանիէլ Վարուժան Հեճինեան իր մանկութեան տարիներուն ունէր ոչ միայն նկարչական, այլեւ դերասանական հակումներ: Վարուժանի երջանիկ ոգեւորութիւնը կը կոտրուէր, երբ հայրը, յայտնաբերելով նկարչական իրերը, պատուհանէն դուրս կը նետէր:
Վարուժանի անկոտրում կամքը յուսահատութիւն չէր գիտեր եւ կը շարունակէր պայքարիլ հօր դիմադրութիւններու դէմ:
Առաջին ցուցահանդէսը Հալէպի մէջ
Գեղանկարիչ Վարուժան եւ իր ընկերը՝ գեղանկարիչ Զաւէն Պարտաքճեան կը ձեւաւորեն ցուցահանդէսի գովազդները եւ տպարանի մէջ աշխատող ուրիշ ընկերիոջ մը օգնութեամբ անվճար կը տպեն ցուցահանդէսի յայտարարութիւնները: Օգոստոս 1969-ին Հալէպ ի Ազգային Պատկերասրահի ցուցասրահին մէջ բացումը կը կատարուի իր առաջին ցուցահանդէսին:
Մեկնում դէպի Հայաստան
1970-ականներուն գեղարուեստական հիմնարկի մէջ ուսումը 6 տարի կը տեւէր՝ որմէ երկուքը կը տրամադրուէր աւարտական վկայականին աշխատանքի համար:
1976-ին, Վարուաժան իր աւարտական վկայականի աշխատանք ընտրած էր հայոց ցեղասպանութեան թեման՝ իր աշխատանքին մէջ նկարած էր «20 կախաղանները»:
Երիտասարդ Դանիէլ Վարուժան Հեճինեանը երկու տարի կը մնայ Հայաստան իր տոկթորական աշխատանքը պաշտպանելու համար, սակայն, բախտի խաչմերուկը կտրելով իր հայաստանեան ուղին՝ իրեն կը տանի Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ:
Մեկնում դէպի Ամերիկա
Մինչեւ Ամերիկա մեկնիլը ան արդէն ամուսնացած էր Գայանէի հետ: երբ առաջին անգամ 1978-ին Վարուժանը կը մեկնի Ամերիկա, կինը՝ Գայանէն, արդէն յղի էր առջինեկով:
1979-ին առանց ընտանիքի կը մեկնի Ամերիկա եւ իր դուստրի աշխարհ գալու լուրը իմանալով անյապաղ կ'որոշէ վերադառնալ Հայաստան: Միացեալ Նահանգներ երկրորդ մեկնումը բարդ սկիզբ ունեցաւ թէ մարմնապէս, թէ՛ նիւթապէս եւ թէ հոգեպէս:
Դանիէլ Վարուժան Հեճինեանի արուեստի ստեղծագործութեան ոճն ու փիլիսոփայութիւնը
Գեղանկարիչ Դանիէլ Վարուժան Հեճինեանի խօսքերով՝ ամէն նկարիչի ստեղծագործութեան մէջ կայ ինքը նկարիչը, ինչպէս օրինակ ամէն մի բանաստեղծութեան մէջ կայ ինքը բանաստեղծը:
Ստեղծագործութիւնները տարբեր թեմաներով են, ատոնց մէջ կարող են առկայ ըլլալ լճակ, լուսին, բնութիւն, կին եւ այլն, որոնք կ՛արտայայտեն արուեստագէտի ներքին խռովքն ու ապրումները, մէկ խօսքով ամէն մէկ ստեղծագործութիւն արուեստագէտի դիմանկարն է:
Լէոնարտօ տա Վինչի նկարած է իր Մատոննաներու շարքը 15-րդ դարուն: Դարեր անցած են եւ շատ բաներ փոխուած են, բայց արուեստի մէջ՝ գրեթէ ոչինչ:
Գեղանկարիչ Դանիէլ Վարուժան Հեճինեան «ELITE LIFE» ամսագիրի թղթակից Լիլիթ Յարութիւնեանի հարցազրոյցի ժամանակ՝ նշած է.
Մարդասիրական լոզունկներու ներքոյ մտայղացում
1996-ին մարդասիրական լոզունքներու ներքոյ Դանիէլ Վարուժան Հեճինեանի մտայղացումով կը յայտնուին Հայոց Ցեղասպանութիւնը յիշեցնող ցուցանակներ Պոսթընի բանուկ փողոցներու վրայ:
Հայոց Ցեղասպանութեան մասին Ելեկտրոնային վահանակներու հեղինակ
1996-էն ի վեր Դանիէլ Վարուժան Հեճինեան սկսած է մեծ գովազդային վահանակներ տեղադրել Մասաչուսէթսի մէջ մարդոց Հայոց ցեղասպանութեան մասին իրազեկելու նպատակով:
Յունուար 2015-ին, «Արուեստի խաղաղութիւն» միաւորումը սկսաւ Հայոց ցեղասպանութեան հարիւրամեակը եւ վերջին հարիւր տարուան ընթացքին ցեղասպանութիւններու զոհերու յիշատակը ոգեկոչող գովազդային վահանակներ տեղադրել:
Յունուար 2015-էն սկսած «Խաղաղութեան արուեստ» կազմակերպութիւնը նախաձեռնեց ցեղասպանութեան իրազեկման վահանակներու քարոզարշաւը` «100 վահանակ` Ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին» խորագիրով` ԱՄՆ-ի տարբեր նահանգներու մէջ եւ Գանատա յի մէջ բարձրացնելով ելեկտրոնային եւ կայուն վահանակներ` նուիրուած Հայոց ցեղասպանութեան, ինչպէս նաեւ վերջին հարիւր տարիներու ընթացքին տեղի ունեցած բոլոր ցեղասպանութիւններու անմեղ զոհերուն յիշատակին:
Առաջին վահանակները տեղադրուած են Մասաչուսէթս ի Ֆոքսպորօ եւ Փիպոտի, եւ Ուաշինկթըն ի Սիաթլ քաղաքներուն մէջ: