cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Աւօ Ուվէզեան
Կենսագրութիւն
16 տարեկանին Աւօն կը ստեղծէ ճազ խումբ։ Խումբը կը նուագէ Լիբանանի մէջ, այնուհետեւ իրենց կը հրաւիրեն Պաղտատ եւ Թեհրան։ Մէկ օր պալատին մէջ նուագելէ ետք իրեն կը նկատէ շահ Ռեզա Փեհլեւին։ Վերջինիս շնորհիւ Աւօն կո մեկնի ԱՄՆ, ուր կ'ընդունուի Նիւ Եորքի Ճուլիարտ յայտնի երաժշտական դպրոցը։ Այնտեղ ալ Աւօ Ուվէզեանը կ'ամուսնանայ։
Անթոնիօ Ապոնտիօ
Մետալներ ստեղծելու ատեն, որպէս կանոն օգտագործած է մոմի մոտելներ։ Իր աշխատանքներուն մէջ սովորաբար նշած է «A.A.» կամ «AN:AB» սկզբնատառերը։
Աւօ Ուվէզեան
Աւօ Ուվէզեան Եւ Ֆրենք Սինատրա
1958 թուականին Լաս Վեկասի մէջ Աւօ Ուվէզեանի աները իրեն կը ծանօթացնեն հանրայայտ երաժիշտ Ֆրենք Սինատրայի հետ։ Հանդիպելով Ֆրենք Սինատրայի հետ՝ Աւօն կ'ըսէ, որ ատիկա իր կեանքի ամենալաւ օրն է, քանի որ հանդիպած է մեծագոյն երգիչի հետ։ Այդ ժամանակահատուածը Ֆրենք Սինատրայի համար այդքան ալ յաջող չէր, եւ կը թուէր, թէ իր ասպարէզը կը մօտենար աւարտին։ Սինատրայի համար շատ հաճելի էր լսել, որ իրեն կը կոչէին մեծագոյն երգիչ, եւ որոշ ժամանակ ետք անոր ասպարէզը սկսաւ վերելք ապրիլ՝ այս անգամ արդէն շարժապատկերի բնագաւառին մէջ։
Թագուհի Աթոքեան
Թագուհի Աթոքեան Կրթական մշակ, մանկավարժ, գրող, թարգմանիչ, հրապարակագիր
Աւօ Ուվէզեան
Աւօ Ուվէզեան Եւ Ֆրենք Սինատրա
Մի քանի տարի ետք Աւօն իր երաժշտական գործերէն մէկը՝ Կոտրուած Կիթառ (Broken guitar) անունով, կը ներկայացնէ Ֆրենք Սինատրային։ Վերջինիս շատ հաճելի կու գայ երաժշտութիւնը, բայց կ'որոշէ փոխել ատոր բառերը։ Այսպէս կը ծնի աշխարհահռչակ Strangers in the Night երգը։
Անթոնիօ Ապոնտիօ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քանդակագործներ
Թագուհի Աթոքեան
Կենսագրութիւն
Թագուհի Աթոքեան ծնած է Հալէպ՝ բնիկ ուրֆացի ծնողներէ: Նախակրթութիւնը ստացած է Հալէպի Նոր գիւղի Կիլիկեան վարժարան ապա Միջնակարգ եւ երկրորդական ուսումը կը ստանայ Լազար Նաճարեան - Գալուստ Կիւլպէնկեան երկրորդական վարժարանին մէջ, որուն տնօրէնն էր Պրն. Երուանդ Ակիշեան:
Աւօ Ուվէզեան
Աւօ Ուվէզեան Եւ Սիկարներ
Մեկնելով Փերթօ Ռիքօ՝ Աւօն երկրորդ անգամ կ'ամուսնանայ։ Այնտեղ ան կը ստեղծէ խումբ, որուն հետ կը նուագէր կուրորտային ճաշարաններուն մէջ։ Օր մը նուագելու ընթացքին ան կը հանդիպի զուիցերիահայ Ժաք Մելքոնեանին, որ միտք կը յայտնէ զբաղիլ սիկարներու արտադրութեամբ։
Թագուհի Աթոքեան
Կենսագրութիւն
1964-ին կը յաջողի Պաքալորիայի պետական քննութեան մէջ եւ կը ստանայ համապատասխան վկայականը:
Աւօ Ուվէզեան
Աւօ Ուվէզեան Եւ Սիկարներ
Սկզբնական ժամանակները Աւօն սիկարներ կը պատրաստէր իր եւ իր ընկերներուն համար։ Այնուհետեւ 1988-ին ան 10 տուփ իր սիկարներէն կ'ուղարկէ աշխարհահռչակ Davidoff ընկերութիւն։ Սիկարները շատ արագ կը վաճառուին, եւ ընկերութիւնը նոր պատուէր կ'ընէ։ Ատկէ ետք Աւօ Ուվէզեանը եւ Davidoff-ը անբաժան են։ 1996-ին Davidoff ընկերութիւնը 10 միլիոն տոլարով կը գնէ AVO սիկարային վաճառանիշի իրաւունքները ։ AVO վաճառանիշի հեղինակն է յայտնի անգլիացի յարդարող Տառել Այրլենտը։
Թագուհի Աթոքեան
ՈՒՍՈՒՑՉԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆ
1964 թուականի ամրան՝ Կիլիկեան ճեմարանը կը բանայ ամառնային դասընթացք: Կիլիկեան ճեմարանը  կը հրաւիրէ  Թագուհի Աթոքեանին  ամառնային դասընթացքին՝ դասաւանդելու համար մաթեմաթիկայի նիւթը միջնակարգի 7րդ., 8րդ. եւ 9րդ. դասարաններուն: 1964 - 1965 դպրոցական տարեշրջանի վերամուտին՝ ուսուցչութեան հրաւէր կը ստանայ երկու վարժարաններէ՝ Լազար Նաճարեան եւ Կիլիկեան ճեմարան: Նաճարեանի տնօրէնը ամիսներ առաջ առաջարկած էր, որ Հայաստան չճամբորդելու պարագային՝ պաշտօնավարէ  իր վարժարանէն ներս: Թագուհի Աթոքեան  կ՛ընդունի Կիլիկեան Ճեմարանի հրաւէրը, մանաւանդ որ եղբայրը՝ Պրն. Գէորգ Աթոքեանը Կիլիկեան ճեմարանի անգլերէն լեզուի դասատուն էր:
Աւօ Ուվէզեան
Աւօ Ուվէզեան Եւ Սիկարներ
2000-ին Աւօ Ուվէզեանը կը ստեղծէ Աւօ Մատուրօ (Avo Maduro) սիկարները, որոնք իւրայատուկ են իրենց քաղցր համով։ Աւօ Ուվէզեանը երբեք չի բաժանուիր երաժշտութենէն։ Ան բեմ ելած ու նուագած է այնպիսի երաժիշտներու հետ, ինչպիսիք են Ռէյ Չարլզը, Ճէյմս Պրաունը, Թաժ Մահալը եւ ուրիշներ։ Անոր կուռքերն են Տիւք Էլլինկթոնը, Օսքար Փիթերսոնը, Չիք Քորէան։
Թագուհի Աթոքեան
ՈՒՍՈՒՑՉԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆ
Թագուհի Աթոքեանին կը տրուի նախակրթարանի բարձրագոյն երկու կարգերուն Հայերէն լեզուի, մաթեմաթիկայի եւ գիտութեան նիւթերը: Այսպէս շարունակելով միւս տարիները, մինչեւ 1969-1970 տարեշրջանը, երբ Թագուհի Աթոքեանին կը տրուի ընդհանուր տեսուչի պաշտօն:
Աւօ Ուվէզեան
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Լիբանանի Հայերը Ստորոգութիւն:Հայ գործարարներ Ստորոգութիւն:Հայ երաժշտահաններ Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ Ստորոգութիւն:Հայ դաշնակահարներ Ստորոգութիւն:1926 ծնունդներ Ստորոգութիւն:22 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:Պէյրութ ծնածներ Ստորոգութիւն:2017 մահեր Ստորոգութիւն:24 Մարտի մահացածներ
Թագուհի Աթոքեան
ՈՒՍՈՒՑՉԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆ
1973-1974 թուականին կ'անցնի Կիլիկեան Ճեմարան, ուր կը ստանձնէ հայերէն լեզուի եւ գրականութեան դասեր՝ 8 րդ., 9 րդ.,10 րդ. եւ 11 րդ. դասարաններուն: Մէկ տարի ետք դպրոցին ընդհանուր պատասխանատուի պաշտօնով կը վերադարնայ նախակրթարան, միշտ իր հետ շալկելով հայերէն լեզուի դասաւանդութիւնը:
Թագուհի Աթոքեան կը շարունակէ իր ասպարէզը Կիլիկեանի մէջ մինչեւ 1977 թուականը: Սոյն տարուան վերամուտին էր, երբ Հայ Աւետարանական Համայնքի համայնքապետ՝ Վերապատուելի Յովհաննէս Գարճեան զինք կանչած էր հանդիպումի մը համար յայտնելով իր մտահոգութիւնը ըսելով՝ թէ հայերէն լեզուի ուսուցման մէջ, բծախնդիր ուսուցչուհիի մը պէտքը ունին Հայ Աւետարանական Էմմանուէլ Վարժարանի մէջ:
Չորս տարի պաշտօնավարելով Հայ Աւետարանական Էմմանուէլ վարժարանի մէջ, 1977-էն մինչեւ 1981 թուականը, որուն երկու տարին ունենալով վերապատուելի Համայնքապետ Յովհաննէս Գարճեանի ներկայութիւնը. իր ճամբորդութենէն ետք, փոխարինաբար համայնքապետութիւնը կը ստանձնէ Վերապատուելի Պարգեւ Աբարդեանը:
Հայ աշակերտներու թիւը նուազելուն պատճառով՝ 1981-1982 տարեշրջանին, Թագուհի Աթոքեան կ՛անցնի  Հայ Աւետարանական Բեթել վարժարան, ուր արդէն հայ աշակերտներու թիւը իր նպատակին հասած էր. հոն ալ մնալով 22 տարի, մինչեւ թոշակի անցնիլը:
Աշխատակցութիւն
Ուսուցչական ասպարէզի տարիներուն, Թագուհի Աթոքեան դասաւանդած է Պրն. Կարապետ Ճուհարեանի պատրաստած՝ ՄՐԳԱՍՏԱՆ եւ ԳՐԱՒՈՐ ՎԱՐԺՈՒԹԵԱՆ ԴԱՍԱԳԻՐՔԵՐՈՒ ՇԱՐՔԸ՝ մանկապարտէզի եւ նախակրթարանի բոլոր դասարաններուն համար եւ երկրորդականի կարգ մը դասարաններու:
Հետագային՝ այս գիրքերուն նիւթերու փոփոխման եւ վերահրատարակման կարիքը զգալով Պրն. Ճուհարեան, նայած այդ ժամանակաշրջանին երկրին մէջ տիրող պայմաններուն եւ գիրքերը վերստին պատրաստելու աշխատանքին մէջ, իր նախընտրութեամբ Թագուհի Աթոքեան բախտը կ՛ունենայ իր հետ աշխատակցելու նիւթերու ընտրութեան, դասաւորման եւ անոնցմէ կարգ մը գիրքերու գրաշարութիւնը կատարելու աշխատանքին մէջ:
Կիլիկեան Վարժարանի Ընտանիքը Յիշատակեց Ուսուցչաց Տօնը
Երկուշաբթի, 15 Մարտ, 2017-ին, հովանաւորութեամբ Տխրունի Ուսանողական- Երիտասարդական Միութեան Վարչութեան, կազմակերպութեամբ Ուսանողական Յանձնախումբին, Նոր Սերունդ Մշակութային Միութեան սրահէն հայ ուսուցիչը մեծարելու եւ անոր վաստակը գնահատելու նպատակով «Վարձքդ Կատա՛ր, Հա՛յ Ուսուցիչ» խորագրեալ ձեռնարկ մը տեղի ունեցաւ:
Ձեռնարկին հրաւիրուած էին վարժարանի ուսուցչական կազմն ու անցեալին պաշտօնավարած երէց ուսուցչուհիները: Ապա տեղի ունեցաւ տեսերիզի ցուցադրութիւն մը, որուն ընթացքին վերաթարմացան վարժարանի բեղուն գործունէութեան յիշատակելի օրերը:
Aquote1.png	Ապա ուսուցչուհիներուն առիթ տրուեցաւ ներկայացնելու իրենց յուշերն ու դրուագներ պատմելու երբեմնի քաղցրաբոյր օրերէն: Աւարտին, վարչութեան ատենապետ Գէորգ Խաչոյեանի` յանձնախումբի ատենապետ Ֆիլիպ Յարութիւնեանի ձեռամբ խորհրդանշական յուշանուէրներով պարգեւատրուեցան ուսուցչուհիներ` Թագուհի Աթոքեան, Արաքսի Քասիս, Մարիէթ Սարգիսեան-Յարութիւնեան, Արմինէ Ֆէրմանեան, Մատլէն Մելիքսէթեան, Մարալ Քիւփէլեան-Սնունու, Վարդուկ Չաթալպաշեան, Սալբի Գասպար¬եան, Կրասիա Հալլաճեան-Խոշապճեան:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:ծնունդներ Ստորոգութիւն:Հալէպ ծնածներ Ստորոգութիւն:ծնածներ Ստորոգութիւն:Կրթական մշակ Ստորոգութիւն:մանկավարժ Ստորոգութիւն:յօդուածագիր Ստորոգութիւն:գրող Ստորոգութիւն:թարգմանիչ Ստորոգութիւն:Հրապարակագիրներ
Ահաբեկչութիւն
Ահաբեկչութիւն, ահաբեկչութեան համակարգուած օգտագործման վրայ հիմնուած քաղաքականութիւն ։ Այն լայնօրէն կը կիրառուի իբրեւ դիտաւորեալ անհանդուրժող բռնութեան օգտագործման կամ վախի ստեղծման միջոց՝ քաղաքական, կրօնական կամ գաղափարական նպատակներու հասնելու համար ։ Հակառակ «ահաբեկչութիւն» եզրին իրաւական ուժին, ներկայիս ահաբեկչութիւնը ամբողջութեամբ նկարագրող որեւէ սահմանում դեռ գոյութիւն չունի  ։ Միջազգային սահմանումի հասնելու խոչընդոտներէն մէկը ահաբեկչութեան սահմանումն է այնպիսի ձեւով, որ ան չներառէ ազատամարտիկներուն զինեալ գործողութիւնները ։ «Ահաբեկչութիւն» (terror, վախ, սարսափ) բառին հոմանիշներն են «բռնութիւնը», «սարսափեցումը», «ահաբեկութիւնը» ։
Տարբեր երկիրներու օրէնսդրութիւններուն մէջ «ահաբեկչութիւն»-ը կ'ընդունուի իբրեւ յանցանք ։ Համաընդհանուր համաձայնութիւն դեռ գոյութիւն չունի այն մասին, թէ արդեօք «ահաբեկչութիւն»-ը որոշ առումներով պէտք է դիտարկել իբրեւ պատերազմական յանցանք ։
1960-ականներուն կը ստեղծուի ահաբեկչութիւնը բնութագրող նոր ու յստակ եզր մը՝ միջազգային ահաբեկչութիւն ՝ երկիրներու ղեկավարներու եւ դիւանագիտական ներկայացուցիչներու առեւանգումն ու սպանութիւնը, դեսպանատուներու, միջազգային կազմակերպութիւններու շէնքերուն, տարբեր երկիրներու օդակայաններուն, կայարաններուն պայթեցումը, եւ այլն։
Մերիլենտի Համալսարան ին կողմէ հրապարակուած Համաշխարհային ահաբեկչութեան տուեալներուն համաձայն, 2000-էն 2014 թուականները արձանագրուած է ոչ պետական ահաբեկչութեան աւելի քան 61,000 դէպք, որուն պատճառով արձանագրուած է առնուազն 140,000 մահ ։
Եզրաբանութիւն
Լատիներէն terrere բայը կը նշանակէ վախցնել ։
Անգլերէն "terror" բառը, ինչպէս ֆրանսական terreur-ը, կը բխի լատիներէն այդ բառէն եւ կը նշանակէ վախ, ահազանգ, տառապանք (սարսափելի), խուճապ։
Օքսֆորտի Անգլերէն Բառարան ը կը նշէ, որ «ահաբեկիչ» բառը առաջին անգամ յայտնուած է 1794-ին՝ Ֆրանսական յեղափոխութեան ժամանակ։ Այնուհետեւ, «ահաբեկիչ» բառին առաջին նշանակութիւն ունեցող կիրառումը կը կատարուի Եակոպիններ ու կողմնակից կամ աջակից իմաստով։ Օքսֆորտի բառարանին մէջ նշուած սահմանումը ցոյց կու տայ, որ «ահաբեկիչ» եզրը իր առաջին օգտագործման մէջ ունեցած է վիրաւորական բնոյթ՝ նկարագրելու համար հասցէատիրոջ քաղաքական կամ պատմական գաղափարները եւ ոչ թէ անոր անձնական գործողութիւնները ։
1795-ի Դեկտեմբերին, Էտմունտ Պուրկ կ'օգատգործէ «ահաբեկիչներ» եզրը, նկարագրելու Ֆրանսական նոր՝ Տիրեքտորիա կոչուող կառավարութեան նկարագրութեան նպատակով։
Պատմութիւն
Ահաբեկչութեան արմատներն ու գործածութիւնը կը հասնին մինչեւ Ք.Ե. առաջին դար ։ «Ահաբեկչութիւն» եզրը՝ հիմնականը լայնօրէն կ'օգտագործուի Ֆրանսական յեղափոխութեան ժամանակ։ Եակոպիններու առաջնորդ Մաքսիմիլիէն Ռոպեսփիէր ըսած է. «Ահաբեկչութիւնը ոչ ինչ է, քան արդարութիւն, դրդում, դաժանութիւն, անզիջողութիւն»։
1858-ին իտալացի հայրենասէր Ֆելիչէ Օրսինին Նափոլէոն Գ.-ը սպաննելու փորձ կատարելու համար անոր վրայ կը նետէ երեք ռումբ ։ Այս գործողութեան ժամանակ կը մահանայ ութ եւ կը վիրաւորուի 142 հոգի : Այս միջադէպը անկիւնադարձային կը նկատուի ահաբեկչական խումբերուն զարգացման պատմութեան մէջ։
Առաջին ահաբեկչական թեքնիք մեթոտները կ'օգատագործէ Իրլանտայի Հանրապետական Եղբայրութիւնը, որ կը հիմնադրուի 1858-ին իբրեւ իրլանտական ազգայնական յեղափոխական խումբ , եւ որ յարձակումներ կը գործէ Անգլիոյ տարածքին ։ Խումբը 1881-ին կը սկսի ֆրենեան շատ բուռն քարոզարշաւ, եւ որ կը նկատուի ժամանակակից առաջին ահաբեկչական արշաւներէն մէկը ։ Քաղաքական սպանութիւններու վրայ հիմնուած աւելի վաղ ահաբեկչութեան ձեւերու փոխարէն այս քարոզարշաւը իր քաղաքական նպատակներուն հասնելու համար կ՛օգտագործէր ժամանակակից պայթուցիկ՝ Մեծ Բրիտանիոյ շոգեկառքի ճամբորդներուն մէջ վախ տարածելու նպատակով ։
1878-ին Ռուսաստան ի մէջ կը հիմնուի «Նարոտնայա Վոլիա» յեղափոխական ահբեկչական խումբը, որ կ'ոգեշնչուէր Սերգէյ Նեչայեւի եւ ահաբեկիչ Քարլօ Փիսասանի «արարքի քարոզարշաւէն» ։
Ահաբեկչութիւն ուսումնասիրողները կ'առանձնացնեն համաշխարհային ահաբեկչութեան չորս գլխաւոր ալիք․ ահաբեկչական, հակագաղութային, Նոր ձախ եւ կրօնական։ Առաջին երեքը ունեցած են 40 տարի տեւողութիւն ու յետոյ մարած են, իսկ չորրորդը ներկայիս կը գտնուի իր երրորդ տասնամեակին մէջ» ։
Ահաբեկչութեան ձեւեր
Ըստ նպատակի, ահաբեկչութիւնները կը բաժնուին հետեւեալ տեսակներուն․
Ահաբեկչութեան այս բաժանումը պայմանական է եւ նմանութիւններ կարելի է գտնել բոլոր ձեւերուն մէջ:
Զբօսաշրջութեան հետ կապուած
Ահաբեկչութեան եւ զբօսաշրջութեան միջեւ կապը լայնօրէն կ'ուսումնասիրուի Եգիպտոս ի մէջ Լուքսորի ահաչեկչութեն էն ետք ։ 1970-ականներուն ահաբեկիչներուն թիրախ դարձան քաղաքական գործիչներն ու ոստիկանութեան պետերը, մինչ այսօր միջազգային զբօսաշրջիկներն ու այցելուները կ'ընտրուին իբրեւ յարձակումներու հիմնական թիրախներ: 11 Սեպտեմբեր 2001-ին Համաշխարհային Առեւտուրի Կեդրոն ի եւ Փենթակոն ի վրայ տեղի ունեցած յարձակումները ահաբեկչութեան նոր դարաշրջանի սկիզբ  ։ Այս իրադարձութենէն սկսեալ, Արեւմուտքի հպարտութիւնը հանդիսացող հանգիստի գօտիները կ'ընկալուէին իբրեւ վտանգաւոր եւ սարսափելի վայրեր  ։ Մաքսիմիլիանօ Է. Կորստանսէ կը պնդէ, որ ահաբեկչութիւնը կը ներկայացնէ ատելութեան երկխօսութիւն խումբ մը ապստամբներու եւ պետութեան միջեւ, որ չի կրնար կանխատեսել յաջորդ հարուածը: Զբօսաշրջութիւնն ու ահաբեկչութիւնը պատմականօրէն փոխկապակցուած են։ Լիուք Հօուի կը բացատրէ, որ ահաբեկիչներու գործողութիւնները չեն ուղղուիր ամբողջ քաղաքակրթութիւններու վերացման, ինչպէս ԶԼՄ-ները կը պատկերացնեն, այլ անոնք կը տարածեն ծայրահեղ վախի զգացում, որպէսզի իրենց պահանջքները ընդունուին: Ահաբեկիչները սովորաբար հոգեբանօրէն անտարբեր են ուրիշներու տառապանքներուն հանդէպ։ Շատ հաւանական է, որ ահաբեկչութեան հիմնական խնդիրներէն մէկը իր թիրախ լսարանին ուշադրութիւնը գրաւելու անհրաժեշտութիւնը ըլլայ:
Մարտավարութիւն
Ահաբեկչական յարձակումները յաճախ նպատակաուղղուած կ'ըլլան առաւելագոյնի հասցնել վախն ու հրապարակայնութիւնը, սովորաբար օգտագործելով պայթուցիկ նիւթեր կամ թոյն ։
Ահաբեկչական խումբերը սովորաբար աւելի շուտ կը ծրագրեն յարձակումը եւ կը պատրաստեն մասնակիցներ, որոնց միջեւ կապը կը պահպանուի ժամանակակից հեռահաղորդակցութեան միջոցով եւ կամ հին ձեւերով, ինչպիսիք են, օրինակ, սուրհանդակները։
Ահաբեկչութիւնը պատերազմի տեսակ մըն է եւ աւելի կը տարածուի այն պարագային, երբ ուղղակիօրէն պայմանական պատերազմը կը կորսնցնէ իր արդիւնաւէտութիւնը ։
Հակամարտութեան տեսակները լայնօրէն կը տարբերին։ Պատմական օրինակներն են․
Ֆինանսաւորում
Պետական հովանաւորները ֆինանսաւորման հիմնական ձեւերը եղած են։ Պաղեստինի Ազատագրման Կազմակերպութիւնը, Պաղեստինի Ազատագրման Տեմոկրատական Ճակատը եւ ահաբեկչական կազմակերպութիւններ նկատուող միւս խումբերը, ֆինանսաւորուած են Խորհրդային Միութեան կողմէ : "Stern Gang"-ը ֆինանսաւորում կը ստանայ Պէյրութ ի մէջ գտնուող իտալական ֆաշիստական սպաներէ` Բրիտանիոյ պաղեստինեան իշխանութիւնը խաթարելու համար ։ Փաքիստանը ստեղծած եւ կազմաւորած է ահաբեկչական խումբեր` իր դրացի երկիրներուն եւ յատկապէս Հնդկաստանի հանդէպ իր մարտավարական նպատակներուն հասնելու համար ։
Ֆինանսաւորման այլ հիմնական աղբիւրներ կը ներառեն փախստականներու առեւանգումը, մաքսանենգութիւնը (ինչպէս, վայրի բնութեան անօրինական մաքսանենգութիւնը), խարդախութիւնն ու կողոպուտը ։
Ֆինանսական Գործողութիւններու Գծով Յանձնաժողովը միջկառավարական մարմին է, որուն իշխանութիւնը 2001-ի Հոկտեմբերէն կը ներառէ ահաբեկչութեան ֆինանսաւորման դէմ պայքար ։
Երկիրներ
Ստորեւ կը ներկայացուին 2015-ին տասը ամենաշատ ահաբեկչութեան ենթարկուած երկիրները ․
Հայաստան
Ահաբեկչութեան տեսակ էր 27 Հոտկեմբեր 1999-ին Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային ժողովին վրայ կատարուած յարձակումը, որուն հետեւանքով զոհուեցան Ազգային ժողովի նախագահ Կարէն Դեմիրճեան ը, վարչապետ Վազգէն Սարգսեան ը եւ վեց այլ պետական գործիչներ ու Ազգային ժողովի պատգամաւորներ։
Ահաբեկչական գործողութիւններու պատճառած վնասները կանխելու եւ միջազգային ահաբեկչութեան դէմ պայքարելու նպատակով ընդունուած են բազմակողմանի համաձայնագրեր եւ օրէնսդրական փաստաթուղթեր, մշակուած են անվտանգութեան զանազան միջոցառումներ։
Ահաբեկչութիւններու թիրախ օդակայաններու մէջ պայթեցնող մեքանիզմներ եւ զէնք յայտնաբերելու նպատակով խստացած է ճամբորդներու ստուգումը. կ'օգտագործուին ռենտկենեան սարքեր, մետաղափնտրիչներ եւ պայթուցիկ նիւթեր յայտնաբերող վարժուած շուներ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ահաբեկչութիւն
Սուսօ վանքը
Պատմութիւն
Ճգնաւոր Սուրբ Միլան վանականին կողմէ վեցերորդ դարուն հիմնադրուած վանքը կարծես թէ կը զգայ, որ այլ ժամանակի եւ այլ վայրի կը պատկանի: Այս առանձնացած կէտէն, որ շրջապատուած է անտառներով, կարելի է տեսնել Քարտենաս հովիտը եւ հեռուն` Սան Լոնենզօ լերան գագաթը:
Վանքին մօտ զանգակածաղիկներ կը զարդարեն մուտքերը  սարալանջի քարայրներու, ուր վանականներ ապրած են Սուսոյի կառուցումէն շատ առաջ :
ՄԱԿ-ի Ապահովութեան Խորհուրդի բանաձեւերու ցանկ (1-100)
Ստորեւ ներկայացուած է ՄԱԿ-ի Ապահովութեան Խորհուրդի 1-ից մինչեւ 100 բանաձեւերու ցանկը, որոնք ընդունուեր են ՄԱԿ-ի Ապահովութեան Խորհուրդի կողմէ 1946 թուականի Յունուարի 25-էն մինչեւ 1953 թուականի Հոկտեմբերի 27-ը։
1885 թուական
1885 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 85րդ տարին
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1885 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1885 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1885
Աբովեանի տուն-թանգարան
Խաչատուր Աբովեանի տուն-թանգարան, կը գործէ Երեւանի Քանաքեռ-Զէյթուն համայնքին մէջ։ 25 Ապրիլ 1938-ին ՀԽՍՀ ժողովրդական կոմիսարներու խորհուրդին որոշումով Խաչատուր Աբովեանի տունը Քանաքեռի մէջ կը վերակառուցուի եւ կը վերածուի տուն-թանգարանի։ Թանգարանը կը սկսի գործել 1939 թուականի Նոյեմբերին։
Պատմութիւն
Խաչատուր Աբովեանի տուն-թանգարանը կը գտնուի Քանաքեռի մէջ։ Քանաքեռը Հայաստանի ամենահին բնակավայրերէն մէկն է, կը գտնուի մայրաքաղաք Երեւանին կից եւ միեւնոյն ատեն ունի Երեւանէն 300 մեթր բարձրութիւն։ Քանաքեռը այն վայրերէն մէկն է, որ պէտք է անպայման այցելել Երեւան այցելելու ժամանակ։ Մարդիկ, սակայն, Քանաքեռ կը բարձրանան ո՛չ միայն քաղաքի այդ մասով հիանալու, այլ նաեւ տեսնելու այն տնակը, ուր իր մանկութիւնն ու պատանեկութիւնը անցուցած է Խաչատուր Աբովեանը։ Աբովեանի նախնիները այս տան մէջ բնակութիւն հաստատած են Կովկասի լեռնականներու հետապնդումներէն փախուստի իրենց ճամփին։ Աբովեաններու տոհմը ի վիճակի եղած է այս տան մէջ հաստատուելու Խաչատուր Աբովեանի հօր՝ Պարոն Աբովի շնորհիւ։ Պարոն Աբովը եղած է այն մարդը, որ շուրջ 200 տարի առաջ, քարը քարին դնելով, իր ընտանիքին համար տանիք մը ապահոված է եւ կառուցած՝ հարթ տանիքով միայարկ այս տունը։ Տան պատերուն խորքը տարբեր մեծութեան խորշեր բացուած են եւ ծառայած են լոյսի ճրագներ ու կենցաղային տարբեր իրեր տեղադրելու։ Վերակառուցումի ընթացքին ամրացուած են պատերը, վերանորոգուած՝ պատշգամի փայտէ ճաղերն ու պազրիքները, պատուհաններուն փեղկերը, դռներն ու թոնիրը։ Տունը կահաւորած է Աբովենց հետնորդներուն մօտ պահպանուած եւ այն ժամանակները բնորոշող կենցաղային իրերով։ Պարոն Աբովի աւագ որդի Յարութիւնի ընտանիքը երկար ատեն հաստատուած մնաց Քանաքեռի մէջ, մինչդեռ կրտսեր որդիին՝ Աւետիսին ընտանիքէն միայն Խաչատուրը ողջ մնացած է ու հասած չափահասութիւն։
Տունը իր հիւրընկալ յարկին տակ բազմաթիւ հոգեւորականներ եւ մտաւորականներ ընդունած է։ Այցելուներու թիւը աճած է Խաչատուր Աբովեանի հռչակի տարածումէն յետոյ։ Նշուած այցելուներու կարգին եղած են Ֆրետերիք Պարրոտը, Ֆրետերիք Բոդենշտեդը, Գառլ Կոխը, Հերման Արիխը, Աւգուստ Հաքստհաուզէնը եւ ուրիշներ։ Հայ մեծանուն գործիչներէն այցելուներու կարգին եղած են Միքայէլ Նալպանտեան, Ստեփանոս Նազարեան, Պատկանեան եղբայրներ, Կոմիտաս, Մառ, Լէօ, Յովհաննէս Թումանեան, Ասքանազ Մռաւեան, Աղասի Խանճեան եւ ուրիշներ։
Հայ ժողովուրդը իր մեծագոյն գործիչին տունը դարձուցած է ուխտատեղի։ Այս աւանդոյթին հաւատարիմ մնալով Աբովեանի թանգարանը կը բացուի քանաքեռցի Աբովեաններու տոհմական տան մէջ, ուր ծնած էր Խաչատուր Աւետիսի Աբովեանը (1809-1848)։
Ուշագրաւ է նշել, որ Խաչատուր Աբովեանի հօրեղբօր թոռը՝ Արտեմ Աբովեանը, որուն ընտանիքը երկար ժամանակ ապրած է այս տան մէջ, ծանրաբեռնուած ընտանիքի հոգերով, ստիպուած է կ'ըլլայ տան պատշգամը պատով փակել եւ զայն դարձնել սենեակ։ Հայ հասարակութիւնը, սակայն, ուրախութեամբ չ'ընդունիր այս քայլը եւ Արտեմ Աբովեանը ստիպուած կ'ըլլայ քանդել պատը եւ տունը ձգել այնպէս, ինչպէս որ էր այն նախապէս՝ կշտամբանքները դադրեցնելու համար։ Արտեմ Աբովեանը եւս իր ներդրումը ունեցաւ տունը թանգարանի վերածելու աշխատանքներուն մէջ։ Հայաստանի լուսաւորութեան ժողկոմ Ասքանազ Մռաւեանը 1927 թուականին կ'այրելէ Քանաքեռ եւ կը խնդրէ Արտեմ Աբովեանին վաճառել Աբովեաններու հայրական տունը՝ զայն թանգարան դարձնելու նպատակով։ Տանտէրը, տրուած առաջարկէն խորապէս վիրաւորուելած, կը պատասխանէ, որ տունը ազատ է այցելուներուն համար։ Այս որոշումէն ետք ամբոխներու անվերջանալի հոսք կը սկսի դէպի Աբովեաններուն տունը։ Շրջանառուող պատմութեան համաձայն, մարդիկ իրենց սրտին մէջ կուտակուած բառերն ու սրտէն բխած խօսքերը կը ձգէին տան պատերուն եւ վերադարձի ճանապարհին իրենց հետ անպայման բուռ մը հող կը վերցնէին։ Հայաստանի կոմունիստական կուսակցութեան կեդրոնական կոմիտէի քարտուղար Աղասի Խանճեանը 1934 թուականին կ'այրելէ Քանաքեռ՝ բերքահաւաքի ընթացքին հետեւելու նպատակով։ Ան նաեւ կ'այցելէ Աբովենց տունը եւ տան մէջ ոչ ոք գտնելով, 5֊10 րոպէ կը նստի մուտքին մօտ, ապա կը հեռանայ։
25 Ապրիլ 1938 թուականին, ՀԽՍՀ ժողովրդական կոմիսարներու խորհուրդը, հետեւեալ որոշումները կու տայ Խաչատուր Աբովեանի մահուան 90-ամեակին առիթով․
1․ Քանաքեռի մէջ Աբովեանի տունը վերակառուցել եւ դարձնել անոր կեանքն ու գործունէութիւնը ցուցադրող թանգարան։ Երեւանի մէջ, գրականութեան թանգարանին կից ստեղծել ցուցահանդէս՝ նուիրուած գրողի կեանքին ու ստեղծագործութեան։
2․ Ժողկոմխորհի ֆոնտէն այդ նպատակին համար յատկացնել 19000 ռուբլի։
Աբովենց տան մէջ այդ ժամանակ արդէն 10 տարի էր, որ ոչ ոք չէր ապրեր։ Անմիջապէս կը սկսին թանգարանի ձեւաւորման աշխատանքները՝ պատերէն կախելով փրոֆեսոր Ֆրետերիք Պարրոտի, Ստեփան Նազարեանի դիմանկարները, ինչպէս նաեւ Աբովեանի կեանքին ու գործունէութեան վերաբերող այլ տարեթիւեր։ Քանաքեռի դպրոցի ուսուցիչ Էտուարդ Յովհաննիսեան կը նշանակուի նոր ձեւաւորուող թանգարանի կամաւոր վարիչը։ Անոր պարտականութիւնն էր ազատ ժամանակ ունենալու պարագային թանգարանը բանալ ու այցելուներուն գրողի կեանքին մասին պատմել։ Հետագային, թանգարանը ղեկավարած են Վիկթոր Զաքարեանը, Նաթալիա Սարգսեանը, Նինել Գէորգեանը, Անիկ Շահպազեանը, Սիրուշ Աբովեանը, Օնիկ Տայեանը, Ռաֆֆիկ Դալլաքեանը, Լ․ Երիցեանը եւ ուրիշներ։
Տարածքին մօտ 1979 թուականին կառուցուեցաւ նաեւ թանգարանի նոր մասնաշէնքը (ճարտարապետ` Լիպարիտ Սադոյեան), որուն ծաւալը ամբողջութեամբ բարձրացած է գետնի մակերեսէն` Խաչատուր Աբովեանի տոհմական բնակարանին վրայ։ Թանգարանի շէնքի հիւսիսային երկյարկանի մասին մէջ տեղադրուած են ցուցասրահները, դահլիճն ու աշխատասենեակները։
Ցուցադրութիւն
Աբովենց թանգարան դարձած տան դռները վերջնականապէս կը բացուին 1939 թուականին։ Առկայ ցուցանմուշներուն կու գայ ամբողջացնելու գրականութեան թանգարանի կազմակերպած ցուցահանդէսը։
Թանգարանը իր գոյութեան ընթացքին հանդիսացած է մեծն գրողին յիշելու եւ պատուելու լաւագոյն վայրը։ Թանգարանը բազմիցս վերանորոգելու նպատակն է Աբովենց տան նախկին տեսքը հաղորդել եւ ցուցահանդէսի ընդմէջէն Աբովեանին լաւագոյն ձեւով ներկայացնել։
Հիմնական նորոգութենէն ետք ցուցադրութիւնը համալրուեցաւ մեծ հետաքրքրութիւն ներկայացնող վաւերագրերով, որ բաղկացած է 12 բաժիններէ՝ սկսած ծննդավայր Քանաքեռէն, Էջմիածինի Ճեմարանի, Ներսիսեան դպրոցի եւ Դորպատի համալսարանին մէջ ուսումնառութեան տարիներէն, 1826-1828 թուականներուն ռուս-պարսկական պատերազմի պատմութենէն, Արարատ լեռը բարձրանալու ուղեւորութենէն, գրական ու բանահաւաքական գործունէութենէն մինչեւ «Անյայտ բացակայութիւնը»։
Հիմնական ֆոնտին հաշուառուած է աւելի քան 650 առարկայ՝ գրողին գրական, մանկավարժական, գիտական եւ հասարակական գործունէութեան մասին պատմող ցուցանմուշներ, անոր երկերու անդրանիկ եւ հետագայ տարիներու հրատարակութիւնները, թարգմանութիւնները, ձեռագիրները, գրողին նվուիրուած արուեստի գործեր եւ այլն։ Ներկայացուած են գեղանկարչութեան առարկաներ, գծանկարներ, քանդակներ, կիրառական արուեստի առարկաներ, հնագիտական, կենցաղի եւ ազգագրական առարկաներ, լուսանկարներ եւ փաստաթուղթեր։ Յիշատակութեան արժանի են գրողի որդիին՝ Վարդանի ջութակը, հայ անուանի նկարիչներ Գէորգ Բաշինջաղեանի, Երուանդ Քոչարի, Էտուարդ Իսաբեկեանի եւ ուրիշներու կտաւները, հնատիպ եւ հազուագիւտ հրատարակութիւններ ։
Նախաձեռնութիւններ
Թանգարանը սերտօրէն կը համագործակցի Խաչատուր Աբովեանի անուան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանին հետ։ Այստեղ կը կազմակերպուին ապագայ մանկավարժներու երդման հանդիսաւոր արարողութիւնները եւ թանգարանագիտութեան բաժինի ուսանողներուն գործնական վարժութիւնները։ Դպրոցականներու եւ ուսանողներու համար տեղի կ'ունենան նաեւ կրթական ու ժամանցային ծրագիրներ։
Հասցէ
Թանգարանը կը գտնուի Երեւանի Քանաքեռ-Զէյթուն համայնքին մէջ, Քանաքեռի 2-րդ փողոցի 5 հասցէով։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Տուն-թանգարաններ Երեւանի մէջ Ստորոգութիւն:1939-ի հիմնադրումներ Երեւանի մէջ
Էտուին Վարկաս
Էտուին Վարկաս (անգլ.՝ Edwin Vargas Jr., ) Ամերիկացի քաղաքական գործիչ մըն է, որ Քընէթիքըթի Երեսփոխանական Նիստի մէջ ներկայացուցիչ մըն է, 6րդ թաղամասի, 2013 թուականէն ի վեր: Վարկասը անդամ է Ամերիկիոյ Ժողովրդավարական Ընկերվարներու կուսակցութեան: Նախքան իր նահանգային երեսփոխանական ընտրութիւնները, ան քանի մը փորձով տեղական գրասենեակներու հասնելու նպատակով, 1977 թուականէն սկսեալ, եւ իր հիմնական նպատակներէն մէկը եղած է Սպանական համայնքներուն իրաւունքները ներկայացնել  քաղաքական բեմի վրայ:
Փոքր Քիքլատես
Փոքր Քիքլատես (յուն․՝ Μικρές Κυκλάδες), Քիքլատեսի արեւելեան կողմը փոքր կղզիներու համալիր, Էգէական ծով, Յունաստան։  Կը գտնուի Նաքսոսին հարաւ-արեւելքը եւ կը բաղկանայ 32 կղզիներէ եւ ժայռերէ։
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Փոքր Քիքլատեսի ամենէն ընդարձակ կղզին Իրաքլիան է՝ 18 քլ², իսկ ամենէն շատ բնակչութեամբ՝ Անօ Քուֆոնիսի (399)։ Կղզեխումբէն միայն չորսը բնակուած են՝ Անօ եւ Քաթօ Քուֆոնիսի, Իրաքլիա, Սհինուսա եւ Տոնուսա։  Վարչականօրէն կը պատկանի Նաքսոս եւ Փոքր Քիքլատես քաղաքապետութեան․ բացի Անօ եւ Քաթօ Քուֆոնիսի կղզիակներէն, որոնք կը պատկանին Ամորղոս քաղաքապետութեան։ Գլխաւոր կղզիներն են Անօ Քուֆոնիսի, Քաթօ Քուֆոնիսի, Իրաքլիա, Սհինուսա, Տոնուսա եւ Քերոս։ Մնացեալ կղզիակներէն նշենք՝ Ավելոնիսիա, Այիոս Անտրէաս, Արղիլոս, Ասփրոնիսի կամ Լիղարի, Վենեթիքօ, Վուլղարի, Ղլարոնիսի, Քլիտուրա, Լազարոս, Մաքարես կղզիակներ, Մելատյի կղզիակներ, Մոսհոնաս, Օֆիտուսա, Փլաքես կղզիակներ, Փլաքի, Փրասուրա, Սքանտիա, Սքիլոնիսի, Սթրոկիլի եւ Ցուլուֆի։  Բոլորն ալ ամենօրեայ հերթականութեամբ կապուած են Նաքսոս եւ Ամորղոս կղզիներուն հետ, ինչպէս նաեւ Փիրէա նաւահանգիստին հետ։
Պատմական ակնարկ
Վերջին Սառային Շրջանին, Քիքլատես կղզեխումբը հսկայ ցամաքամաս մըն էր։ Ք․Ա․ 9000-ին երբ Միջերկրական ծովուն ջուրերը կը բարձրանան, ցամաքամասը կ՛ ողողեն եւ կը կազմուին մեծ ու փոքր կղզիներ։
Փոքր Քիքլատես կը բնակուին Քարի Դարէն։ Կղզեխումբը կը զարգանայ Պղնձադարին, երբ կը ծաղկի Քիքլատեան Մշակոյթը․ Քերոս կղզին գլխաւոր կեդրոնը կը հանդիսանայ։  Սհինուսա եւ Իրաքլիա կղզիներուն վրայ տեսանելի են դասական դարու եւ հռոմէական շրջանին հետքերը։  Միջնադարէն մինչեւ նորագոյն շրջանը, կղզիները ծովահէններու յարձակումներէն կը տարապին։
ԺԱ․ դարէն Փոքր Քիքլատես Ամորղոս կղզիին վրան գտնուող Հոզովիոթիսա Վանքին կը պատկանի։ Մինչեւ այսօր, կղզիներուն տարածքներէն մաս մը  վանքին սեփականութիւնն են։
Փոքր Քիքլատեսի գլխաւոր եկամուտը զբօսաշրջիկութիւնն է։ Բնակիչները կը զբաղին նաեւ անասնաբուծութեամբ եւ ձկնորսութեամբ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններ
Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններ (ԱՄԷ) (الإمارات العربية المتحدة ‎), պաշտօնապէս Միացեալ Արաբական Էմիրութիւններ։ ԱՄԷ-ն կը գտնուի Հարաւ-արեւմտեան Ասիոյ մէջ՝ Արաբական թերակղզիին հարաւ-արեւելեան մասին մէջ։ ԱՄԷ-ն հարաւէն եւ արեւմուտքէն սահմանակից է Սէուտական Արաբիոյ, հարաւ-արեւելքէն եւ հիւսիս արեւելքէն Օման ի հետ։ ԱՄԷ-ի ափերը կ'ողողեն Օման ի եւ Պարսից ծոցերը։
Պատմութիւն
Է. դարուն փոքր շէյխութիւնները, որոնք տեղակայուած էին Պարսից ծոցի հարաւային եւ Օմանի ծոցի հիւսիս-արեւմտեան ափերուն, մուտք կը գործեն Արաբական խալիֆայութեան կազմին մէջ, վերջիններս արդէն այս տարածքներուն մէջ տարածած էին իսլամութիւնը։ Այս ժամանակահատուածին մէջ կը ստեղծուին Տուպայ, Շարժա եւ Էլ-Ֆուժէյրա քաղաքները։ Արաբական խալիֆայութեան թուլացումէն ետք շէյխութիւնները աւելի ինքնիշխան կը դառնան։ Ժ.- ԺԱ. դարերուն Արաբական թերակղզիին արեւելեան հատուածը կը մտնէր Կարմատներու պետութեան կազմի մէջ, իսկ վերջինիս բաժանումէն ետք տարածքը կ'անցնի Օմանի իշխանութեան տակ։
ԺԵ. դարու վերջը եւրոպացիները կը սկսին թափանցել այս տարածքներուն վրայ։ Փորթուկալ առաջին եւրոպական երկիրն էր, որ կը յաջողի հաստատուիլ թերակղզիին մէջ։ Փորթուկալ իր հսկողութեան տակ կ'առնէ Պահրէյն ը, Ճուլֆարը եւ Հորմուզի նեղուց ը։
Բրիտանական Խնամակալութիւնը
Բրիտանական կայսրութեան մէջ կը մտնէր նաեւ Հնդկաստանը, ուրկէ ալ Անգլիան ռազմական ծովային արշաւախումբեր կ'ուղարկէր դէպի Պարսից ծոց ընդդէմ Ալ- Քաուասիմի (the al-Qawasim), եւ 1820-ին կը ստիպէ 7 արաբական թագաւորութիւններու էմիրներուն եւ շէյխերուն համաձայնագիր մը կնքել, որով անգլիացիները պիտի տիրէին այս տարածքներուն եւ Օմանը վերջնականապէս պիտի բաժնէին 3 մասերու՝ Օման իմամութիւն, Մասքաթ սուլթանութիւն եւ «Ծովահէններու ափ»։ 1853-էն այս թագաւորութիւնները միասին կը կոչուէին «Պայմանական Օման»։
Թագաւորութեան տարածքին մէջ կը ստեղծուի անգլիական ռազմական ռազմակեդրոններ։ Քաղաքական ղեկավարութիւնը կ'իրականացնէ անգլիացի քաղաքական լիազօր ներկայացուցիչը։ Բրիտանական խնամակալութեան ստեղծումը չի խանգարեր տեղի բնակիչներու աւանդոյթներն ու դաւանանքը։ Տեղի բնակիչները կը շարունակեն պահպանել հին աւանդոյթները։
Գլխաւոր ցեղը այս տարածքին մէջ, եղած է եւ կը մնայ Պանի Եաս ը (Bani Yas (from Arabic: بَنُو ياس‎)), որ սկիզբէն բնակուած է Լիվայի եւ Ալ-Այինի ովասիսներուն վրայ։ 1833-ի Պանի Եաս ցեղէն Մաքթումները, կը գաղթեն ովասիսներէն եւ կը հաստատուին Տուպայ ի մէջ, անկախացնելով զայն։ Այսպիսով կը ստեղծուի Մաքթումներու թագաւորութիւնը, որ կը ղեկավարէ Տուպայի Էմիրութիւն ը մինչեւ օրս։
1920-ականներուն «Պայմանական Օման»ի մէջ կը սկսի անկախութեան համար պայքարը Շարժա եւ Ռաս-ալ-Խայմա քաղաքներէն։ Այդ ժամանակ տեղի կ'ունենայ յայտնութիւն մը, որ անկիւնադարձային կը համարուի ոչ միայն Էմիրութիւններուն, այլ ամբողջ Մերձաւոր Արեւելքին համար. Պարսից ծոցին մէջ կը գտնուին նաւթի չափազանց հարուստ պաշարներ։
1950-ականներէն սկսեալ նաւթի արդիւնաբերութիւնը ոտքի կը կանգնեցնէ երկիրը եւ ան կը սկսի արագ ձեւով զարգանալ, սակայն թագաւորութիւնը դեռ կը մնայ բրիտանական խնամակալութեան ազդեցութեան տակ։ Սակայն 1964-ին Բրիտանական խնամակալութեան դէմ դուրս կու գայ Արաբական երկիրներու լիկան, որ կը պաշտպանէր արաբական ժողովուրդներու լիովին անկախացման հարցը։ 1968-ին կ'որոշուի, որ 1971-ին բրիտանական զօրքերը պէտք է դուրս գան Սուետի ջրանցքի յարակից տարածքներէն եւ Պարսից ծոցի պետութիւններէն։ Թագաւորութիւնները համաձայնագիր մը կը կնքեն Պարսից ծոցի Արաբական Թագաւորութիւններու Դաշնակցութիւն ստեղծելու մասին։ Այս դաշնակցութեան մէջ պէտք էր մտնէր Պահրէյն ը եւ Քաթար ը, սակայն աւելի ուշ անոնք կը դառնան ինքնուրոյն պետութիւններ։
Անկախ Պետութիւն
2 Դեկտեմբեր 1971-ին «Պայմանական Օմանի» 7 Էմիրութիւններէն 6-ը կը յայտարարեն նոր դաշնակցութեան ստեղծման մասին, որ կ'անուանուէր Միացեալ Արաբական Էմիրութիւններ, 7-րդ Էմիրութիւնը՝ Ռաս-ալ-Խայման, իրենց կը միանայ 1972-ին։
Պետութեան անկախացումը կը համընկնի նաւթի գիներու կտրուկ աճին հետ, որ կու գար Սէուտեան Արաբիոյ կոշտ քաղաքական տնտեսութենէն։ Այս ամէնը նոր ճանապարհ կը ստեղծէ նորանկախ երկիրին համար ինքնուրոյն քայլեր առնելու տնտեսութեան եւ ներքին քաղաքականութեան մէջ։ Նաւթ ի վաճառքի եկամուտներու եւ այս ոլորտին մէջ մեծ ներդրումներուն շնորհիւ պետութիւնը շատ արագ կը զարգանայ։ Երկիրին մէջ կը զարգանան նաեւ զբօսաշրջութեան եւ տնտեսական ոլորտները։
1990-1991 թուականներուն Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններուն զինուած ուժերը կը մասնակցին Քուէյթ ի անկախացման։
Քաղաքական կառուցուածքը
Միացեալ Արաբական Էմիրութիւններուն քաղաքական կառուցուածքը կը ներկայացնէ հանրապետութեան եւ թագաւորութեան իւրայատուկ համադրութիւն։ ՄԱԷ-ն կը համարուի դաշնային հանրապետութիւն մը, որ կազմուած է 7 էմիրութիւններէ՝ բացարձակ ինքնիշխան։ Պետութիւնը կը գլխաւորէ Ապու Տապիի էմիրութիւնը, իսկ քաղաքական ղեկավարութիւնը՝ Տուպայի Էմիրութիւնը։
Միութեան Վերին Խորհուրդը
Միութեան Վերին Խորհուրդը կը գրաւէ բարձր դիրք մը ԱՄԷ-ի պետական կառոյցին մէջ։ Խորհուրդը բաղկացած է էմիրութիւններու ղեկավարներէն։ Խորհուրդը կ'որոշէ պետութեան ընդհանուր քաղաքականութիւնը եւ Խորհուրդին պատգամաւորներուն նախագահը։
Խորհուրդին աշխատանքը կը սկսի ամէն տարուան Հոկտեմբեր ի սկիզբը: Խորհուրդը ամէն երկու ամիսը մէկ անգամ ստիպուած է ծրագիրներու նստաշրջան ունենալ։ Խորհուրդին ղեկավարը արտակարգ դէպքերու պարագային կամ խորհուրդի անդամներուն պահանջով, իրաւունք ունի ժողովի հրաւիրելու։ Որեւէ որոշում կայացնելու համար առնուազն խորհուրդի հինգ անդամներու ներկայութիւնը անհրաժեշտ է, որոնցմէ Ապու Տապի ի եւ Տուպայ ի ներկայացուցիչներուն ներկայութիւնը պարտաւորիչ է։ Խորհուրդին ժողովները, իբրեւ կանոն, կ'ըլլան դռնփակ։
Նախագահը
Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու նախագահը եւ մայրաքաղաքային էմիրութեան՝ Ապու Տապի ի էմիրը կը համարուի նոյն անձնաւորութիւնը։ Անոր պատճառը էմիրութեան չափազանց հզօր ըլլալն է, ղեկավարութիւնը կը փոխանցուի ժառանգաբար։ Մինչեւ 1966 ինչպէս Ապու Տապիի, այնպէս ալ հարեւան Սէուտական Արաբիոյ մէջ ընդունուած է, որ ղեկավարութիւնը ժառանգաբար անցնի եղբօրմէ եղբօր։ ԱՄԷ-ի նախագահ կը համարուի նաեւ զինուած ուժերու գլխաւոր հրամանատարը եւ Պաշտպանութեան Վերին Խորհուրդի նախագահը։ Պետութեան ղեկավարը կը ստորագրէ հրամաններ եւ օրէնքներ, որոնք նախօրօք հաստատուած են Վերին Խորհուրդին կողմէ։ Բացի ատկէ, ան կը նշանակէ ամբողջ դիւանագիտական համակարգը, բարձրագոյն զինուորական եւ քաղաքացիական պաշտօնները, կը ստորագրէ եւ կը հաստատէ մահապատիժի որոշումը։
Գոյութիւն ունի փոխ-նախագահի պաշտօն։ Փոխ-նախագահը կը նշանակուի Միութեան Վերին Խորհուրդին կողմէ, 5 տարի ժամկէտով։
3 Նոյեմբեր 2004-էն ի վեր ԱՄԷ-ի նախագահի պաշտօնը կը գրաւէ շէյխ Խալիֆա պին Զայիտ Ալ-Նահեանը։ Ալ-Նահիաններու թագաւորութիւնը կը ղեկավարէ Ապու Տապին արդէն աւելի քան 250 տարի։
Նախարարներու Խորհուրդ
Գործադիր իշխանութիւնը ներկայացուած է Նախարարներուն Խորհուրդով, ղեկավարին գլխաւորութեամբ, որ կը նշանակուի նախագահին կողմէ եւ կը հաստատուի Վերին Խորհուրդին կողմէ։ Ղեկավարութեան պարտականութիւններուն մէջ կը մտնէ օրինագիծի եւ ելեւմտացոյցի ընդունումը, դատական որոշումներուն հետեւիլը, աշխատակիցներուն նշանակումը կամ ազատումը։ Ներկայիս Նախարարներու Խորհուրդը կը ղեկավարէ Շէյխ Մուհամէտ պին Ռաշիտ ալ-Մաքթումը։ Կան հետեւեալ նախարարութիւններն ու ծառայութիւնները՝
Ազգային Խորհուրդ
Օրէնսդիր իշխանութիւնը ներկայացուած է Ազգային Խորհուրդով, որուն կազմի մէջ կը մտնեն ներկայացուցիչներ բոլոր էմիրութիւններէն, որոնց քանակը ամրագրուած է սահմանադրութեան մէջ եւ կ'որոշուին բնակչութեան թուաքանակէն եւ քաղաքական ու տնտեսական իրադրութենէն այս կամ այլ էմիրութեան մէջ։ Որեւէ էմիրութիւն կրնայ ընտրել Ազգային Խորհուրդի ընտրութիւններուն ինքնուրոյն ձեւ մը։ Ներկայիս Խորհուրդի կազմին մէջ կը գործեն 40 նախարարներ (8-ական Ապու Տապիէն եւ Տուպայէն, 6-ական Ռաս-ալ-Խայմայէն եւ Շարժայէն եւ 4-ական Ֆուճէյրայէն, Ումմ-ալ-Քուէյնէն եւ Աժմանէն)։
Միութեան Բարձրագոյն Դատարանը
Դատական իշխանութիւնը ներկայացուած է Միութեան Բարձրագոյն Դատարանով, որ կը համարուի Միացեալ Արաբական Էմիրութիւններու գերագոյն դատարանը։ Անիկա ունի գլխաւոր դատաւոր եւ 4 անկախ դատաւոր։ Բարձրագոյն դատարանը կը կարգաւորուի յարաբերութիւնները էմիրութիւններու միջեւ, ինչպէս նաեւ Վերին Խորհուրդի անդամներուն։
Աշխարհագրութիւն
Միացեալ Արաբական Էմիրութիւններու տարածքը կը նմանի ռնգեղջիւրի եղջիւրին, որ կարծես մտած է Պարսից ծոց, Արաբական թերակղզիին հիւսիս-արեւելեան վերջաւորութենէն։ ՄԱԷ-ն սահմանակից է հարաւէն եւ արեւմուտքէն Սէուտական Արաբիոյ, իսկ արեւելքէն՝ Օման ի։ Պետութեան հիւսիսային ափերը դէմ դիմաց կը գտնուին Իրանի Պարսից ծոցին, իսկ Քաթար կը գտնուի 50 քմ. դէպի հիւսիս-արեւմուտք։ ԱՄԷ-ն բաղկացած է 7 էմիրութիւններէ՝ Ապու Տապի, Աժման, Տուպայ, Ֆուժէյրա, Ռաս-ալ-Խայմա, Շարժա եւ Ումմ-ալ-Քուէյն։ 7 էմիրութիւնները միասին կը գրաւեն տարածք մը, որ համարժեք է Փորթուկալին։ Ապու Տապիի Էմիրութիւնը կը գրաւէ պետութեան տարածքին 85%-ը, իսկ ամենափոքր էմիրութիւնն է՝ Աժմանը՝ 250 քառ. քմ։
ՄԱԷ-ի աշխարհագրութեան առանձնայատկութիւնը այդ է, որ պետութեան տարածքին մեծ մասը կը կազմեն աւազային անապատները, որոնց աշխարհի ամենամեծ Ռուպ-Էլ-Խալի աւազային անապատին մէկ մասը կը կազմեն, որ կը գտնուի հարեւան Սէուտական Արաբիոյ հարաւ-արեւելքը։ Այս տարածքները ծածկուած են հաստ աղի շերտով, որ երկրի հիւսիսին եւ արեւելքին մէջ կը գերակշռեն ովասիսները եւ լեռնային հիանալի տեսարանները։ Ֆաունայի հիմնական ներկայացուցիչներէն են՝ արաբական յովազը, ուղտ ը, այծեր ը եւ այծքաղը։
Կլիման
Երկիրին կլիման չափազանց տաք է եւ չոր։ Յաճախ կ'ըլլան աւազային փոթորիկներ։ Ամառը ջերմաստիճանը կը կազմէ 30-35, իսկ ձմեռը 20-23 աստիճան Սելսիուսի չափանիշով։ Ամէն տարի Նոյեմբերէն մինչեւ Մայիս տեղումներու քանակը կը կազմէ 100 մմ.։
Փոխադրութիւն
Ներկայիս հիմնական փոխադրական միջոցներ կը համարուին ինքնաշարժները, ճանապարհներուն մեծամասնութիւնը կուպրապատուած է։ Երկրին մէջ կան մեծ միջազգային օդակայաններ, նաւահանգիստներ, նաւթահաններ, կը կառուցուի Տուպայի գետնուղին։
Բնակչութիւն
Միացեալ Արաբական Էմիրութիւններու բնակչութիւնը կը կազմէ 4,5 միլիոն մարդ, որմէ արաբները կը կազմեն միայն 1/3 մասը, իսկ տեղաբնակները 11%։ Մնացեալները ներգաղթողներ են Փաքիստան էն, Հնդկաստան էն, Պանկլատէշ էն, Սրի Լանքա յէն եւ Հարաւային Ասիոյ միւս երկիրներէն, որոնք տեղափոխուած են ՄԱԷ ժամանակաւոր աշխատողի կարգավիճակով։ Բնակչութեան 85% չեն համարուիր երկիրի քաղաքացիներ։ Արաբ ներգաղթողները Պաղեստինի բնակիչներ են։
Բնակչութեան 88% կեդրոնացած են քաղաքներուն մէջ։ Մեծագոյն եւ աւելի շուտ զարգացող քաղաքն է Տուպայը, 1,5 միլիոն բնակչութեամբ։ Միւս մեծ քաղաքներն են Ապու Տապին, Ալ-Այինը, Ֆուժէյրան եւ Շարժան։
Կրօնք
ՄԱԷ-ի գրեթէ բոլոր քաղաքացիները իսլամ են, որոնցմէ 85% սիւննի, իսկ 15% շիա։ Էմիրութիւններու փախստականներուն ծառայութեան հաւաստմամբ, գաղթականներուն 55% իսլամ է, 25% հինտուիստ, 10% քրիստոնեայ, 5% պուտտիստ։ Միւս 5% կը կազմեն փոքրամասնութիւնները։ 4,5 միլիոն բնակչութենէն օտարերկրացիները ներառեալ, իսլամները կը կազմեն 3/4 մասը։
Տուպայ միակ էմիրութիւնն է, ուր կայ հինտուիստական տաճար։ Իսկ եկեղեցիներ կան բոլոր էմիրութիւններուն մէջ։
Մշակոյթ
Հոս ընդունուած չէ փողոցը գտնուիլ ոչ սթափ վիճակի մէջ (հակառակ պարագային կրնան յայտնուիլ բանտին մէջ) կամ անպատշաճ հագուստներ հագուիլը (յատկապէս կիներուն)։ Սակայն վերջին շրջանի զբօսաշրջիկներու զգալի աճին պատճառով աւանդոյթները սկսած են փոփոխութեան ենթարկուիլ։
Տեղի բնակչութեան մէջ վերջին ժամանակները սկսած է աւելի շատ գնահատուիլ կրթութիւնը, եւ անոր շնորհիւ ՄԱԷ-ի մէջ ստեղծուած են միջազգային մակարդակի բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւններ, բացուած են աշխարհի արհեստագիտական առաջաւոր կազմակերպութիւններու գիտա-արհեստագիտական կեդրոններ։
Աղբիւրներ
= Տես նաեւ =
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ասիոյ երկիրներ Ստորոգութիւն:Մերձաւոր արեւելք
Թրքերէն
Թրքերէնը կը պատկանի ալթայական լեզուաընտանիքի արեւմտախունական ճիւղի օղուզական խումբին։ Մերօրեայ գրական թրքերէնը ունի համեմատաբար նոր պատմութիւն. ձեւաւորուած է օսմաներէնի հիման վրայ՝ 19-րդ դարի սկիզբը: Նախկին Օսմանեան կայսրութեան տարածքին եւ մասնաւորապէս այսօրուան Թուրքիոյ մէջ տարածուած թրքերէնը ամբողջ աշխարհի 5-րդ ամէնէն շատ խօսուող լեզուն է:
Թուրքիոյ Հանրապետութեան հիմնադիր Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքի իրականացուցած բարեփոխումներուն շնորհիւ, 1928-ին թրքերէնը արաբատառ այբուբենի փոխարէն կը սկսի կիրարկել լատինատառը։
Թրքերէնը կցական լեզու է. հարուստ է բազմաթիւ վերջածանցներով, որոնց շնորհիւ որեւէ հիմքէ կարելի է գրեթէ անվերջ քանակութեամբ նոր բառեր ստանալ : Թուրքիոյ թրքերէնին բնորոշ վերջածանցները մասամբ ընդհանուր են նաեւ միւս թրքական լեզուներուն համար : Նախադասութեան կառոյցին հիմնական կաղապարը այս լեզուին մէջ «ենթակայ-խնդիր-ստորոգեալ» հերթագայութիւնը ունի:
Դասակարգում
Թրքերէնը լեզուներու համաշխարհային դասակարգման մէջ ընդգրկուած է ուրալ-ալթայական լեզուաընտանիքի ալթայական ճիւղին մէջ: Ուրալ-ալթայական լեզուաընտանիքի լեզուներուն վերաբերեալ կատարուած խորքային ուսումնասիրութիւնները աւելի եւս կ'ապացուցեն, որ այս երկու լեզուախումբերը մէկ լեզուաընտանիքի մէջ միաւորելու համար բաւարար հիմքեր չկան : Այդ պատճառով ալ, երբեմն թրքերէնը կը դասակարգուի պարզապէս իբրեւ ալթայական լեզու։
Ինչպէս անուանի թրքագէտ Ռեշիթ Ռահմեթի Արաթը «Թրքերէնի բարբառներու դասակարգումը» խորագիրով իր յօդուածին մէջ կը գրէ՝ թրքական լեզուներու, ներառեալ Թուրքիոյ թրքերէնի դասակարգման վերաբերեալ մինչեւ օրս տարբեր գիտական տեսակէտներ դուրս եկած են: Հիմնուելով աւելի վաղ առաջարկուած դասակարգման փորձերուն հիման վրայ, Արաթ կ'առաջարկէ սեփական դասակարգումը, ըստ որուն Թուրքիոյ թրքերէնը կը պատկանի թրքերէնի բարբառախումբերու VI լեռնային խումբին (հարաւային) : Թրքական լեզուաընտանիքը կը ներառէ արեւելեան Եւրոպայի, Կեդրոնական Ասիոյ եւ Սիպիրի մէջ խօսուող շուրջ 30 կենդանի լեզու : Թրքալեզու մարդոց շուրջ 40 առ հարիւրը կը խօսի Թուրքիոյ թրքերէնը : Թրքախօսներուն 40 %-ին համար թրքերէնը մայրենի լեզու է։ Թրքերէնը կը գրաւէ 9-րդ դիրքը այն 10 լեզուներու ցանկին վրայ, որոնք ըստ British Council-ի կողմէ կատարուած հետազօտութեան մը արդիւնքներուն՝ ապագային գերիշխողական կարգավիճակ կ'ունենան :
Պաշտօնական կարգավիճակ
Թուրքիոյ թրքերէնը Թուրքիոյ, ինքնահռչակ Հիւսիսային Կիպրոսի Թրքական Հանրապետութեան, Կիպրոսի Հանրապետութեան, Իրաքի, Հիւսիսային Մակետոնիոյ Հանրապետութիւն, Քոսովոյի, Ռումանիոյ որոշակի շրջանակներուն մէջ պաշտօնական կարգավիճակ ունի: Պաշտօնական կարգավիճակը այս լեզուին շնորհուած է համապատասխանաբար այն տարածաշրջաններուն մէջ, ուր մեծամասնութիւն կը կազմեն թրքախօս քաղաքացիները. այդ տարածաշրջանը արեւելքէն դէպի արեւմուտք կ'ընդգրկէ Պալքաններէն մինչեւ Միջին Ասիա ինկած բազմաթիւ երկիրներ:
Թրքերէնը պաշտօնական կարգավիճակ ունի նաեւ Իրաքի Քիրքուք նահանգին մէջ : Ինչպէս նաեւ, Կիպրոսի Հանրապետութեան մէջ թրքերէնը յունարէնին հետ միասին սահմանադրօրէն ճանչցուած է իբրեւ պաշտօնական լեզու, սակայն այս դրութիւնը գործնականին մէջ կեանքի կոչելու հետ կապուած լուրջ խնդիրներ կան : Մակեդոնիոյ արեւմուտքը գտնուող որոշակի բնակավայրերու մէջ նոյնպէս թրքերէնը ունի պաշտօնական լեզուի կարգավիճակ     : Թրքերէնին պաշտօնական կարգավիճակ շնորհուած է նաեւ Քոսովոյի Փրիզրեն, Մամուշա, Կիլան, Միտրովիցա, Փրիշտինա եւ Վուշտրին քաղաքներուն մէջ  : Փրիզրենի մէջ թրքերէնի պաշտօնական կարգավիճակը պաշտպանուած է նաեւ Քոսովոյի Հանրապետութեան՝ «Լեզուներու օգտագործման վերաբերեալ» օրէնքի ծիրէն ներս : Իսկ Ռումանիոյ մէջ այս լեզուն պետութեան կողմէ պաշտօնապէս ճանչցուած է իբրեւ փոքրամասնութեան լեզու :
Թրքերէնը իբրեւ ոչ պաշտօնական լեզու
Մեծ թիւով թրքախօսներ կ'ապրին նաեւ Եւրոպայի եւ Ասիոյ երկիրներու կամ քաղաքներու մէջ, ուր թրքերէնը որեւէ պաշտօնական կարգավիճակ չունի: Օրինակ, Պուլկարիոյ բնակչութեան 10 առ հարիւրին մայրենի լեզուն թրքերէնն է: Պուլկարիոյ պետական պատկերասփիւռի կայաններէն կը հեռարձակուին նաեւ թրքերէն յայտագիրներ : Քըրճալիի քաղաքապետարանը 2 լեզուով ալ ծառայութիւններ կը մատուցումէ ։ Լուտոկորիէի եւ Արեւելեան Ռումելիոյ դպրոցներուն մէջ ծագումով թուրքերը հնարաւորութիւն ունին ուսումնասիրել թրքերէնը իբրեւ մայրենի լեզու: Յունաստանի Քսանթի եւ Քոմոթինի (Կիւմիւրճինա) քաղաքներուն մէջ եւս թրքերէնը կը դասաւանդուի իբրեւ փոքրամասնութիւններու մայրենի լեզու, միաժամանակ կ'օգտագործուի կրօնական գործերու մէջ: Ռոտոսի (Հռոտոս) մէջ կայ 2500-3000 հոգիէ բաղկացող թրքական համայնք մը, որ դուրս մնացած է Լոզանի պայմանագիրէն, որուն հետեւանքով այդ համայնքը զրկուած է այն իրաւունքներէն, որոնք ունին Յունաստանի մայրցամաքային հիւսիս-արեւելեան մասին մէջ բնակող թուրքերը :
Վարչական կառոյցներ. թրքերէնի կիրարկում
Թրքերէնը Թուրքիոյ եւ թուրք ժողովուրդին վարչական լեզուն է: 12 Յուլիս 1932-ին Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքի հրահանգով կը ստեղծուի Թրքական լեզուաբանական ընկերութիւնը (Türk Dil Kurumu)՝ «Թրքերէնի վերահսկման միութիւն» անունով: Միութեան բոլոր հիմնադիրները պատգամաւորներ էին եւ ժամանակի թրքական իրականութեան մէջ բաւական ծանօթ անուններ. Սամիհ Ռիֆաթ, Ռուշէն Էշրեֆ, Ճելալ Սահիր Էրոզան, Եաքուպ Քատրի Քարաօսմանօղլու: Ընկերութեան առաջին նախագահը Սամիհ Ռիֆաթն էր: «Թրքերէնի վերահսկման ընկերութիւնը» իր գործունէութեան նպատակը ձեւակերպած էր հետեւալ ձեւով. «Բարձրացնել թրքերէնի հրաշագեղութիւնն ու հարստութիւնը, աշխարհի միւս լեզուներուն կողքին արժանի բարձրութեան հասցնել զայն»: Աթաթուրքի կենդանութեան օրերուն, 1932, 1934 և 1936 թուականներուն կազմակերպուած 3 համաժողովներուն ընթացքին կ'ընտրուի ընկերութեան ղեկավար կազմը, կը նախանշուի կազմակերպութեան լեզուական քաղաքականութիւնը, ինչպէս նաեւ, կը ներկայացուի եւ կը քննարկուին գիտական զեկոյցներ: 26 Սեպտեմբերէն մինչեւ 5 Հոկտեմբեր երկարած 1932-ի Տոլմապահչէ պալատին մէջ տեղի ունեցած թրքերէնի առաջին համաժողովի աւարտին կ'որոշուի, որ լեզուաբանական ընկերութիւնը իր աշխատանքները պիտի կազմակերպէ վեց հիմնական ուղղութիւններով՝ բառարանագիտութիւն-եզրագիտութիւն, քերականութիւն-շարահիւսութիւն, ժողովածուներու կազմում, լեզուա-բանասիրութիւն, ստուգաբանութիւն, հրատարակչութիւն: Յաջորդ համաժողովներուն ժամանակ այդ ուղղութիւններէն մաս մը կը մասնատուի նոր ճիւղերուն, մաս մը կրկին կը միաւորուի, սակայն հիմնական գաղափարախօսութիւնը չի փոխուիր: 1934-ի գիտաժողովին ժամանակ Միութեան վերանուանման որոշում մը կը կայանայ. կը կոչուի «Թրքերէնի հետազօտութեան ընկերութիւն»: Իսկ 1936-ի տեղի ունեցած համաժողովին կազմակերպութիւնը կը վերանուանուի «Թրքական լեզուաբանական ընկերութիւն» :
Թրքական լեզուաբանական ընկերութիւնը կը կատարէր զանազան լեզուագիտական հետազօտութիւններ՝ կը սահմանէր թրքերէնի ուղղագրական ու կետադրական կանոնները: Ներկայիս այս կազմակերպութիւնը ակադեմական մակարդակի բազմազան աշխատանքներ կը տանի ոչ միայն Թուրքիոյ թրքերէնի, այլ նաեւ ամբողջ աշխարհի մակարդակով թրքերէնի եւ թրքագիտութեան վերաբերեալ:
Թրքական լեզուաբանական ընկերութեան առաջին լուրջ կառուցուածքային փոփոխութիւնը կը կատարուի 1951-ին կազմակերպուած արտակարգ գիտաժողովին. փոփոխութեան կ'ենթարկուի այն օրէնքը, որով Աթաթուրքի կենդանութեան օրերուն սահմանուած էր, որ Լեզուաբանական ընկերութեան նախագահը պէտք է ըլլայ ազգային կրթութեան նախարարը: Այսպիսով, թրքական պետութեան եւ կազմակերպութեան միջեւ կառուցուածքային կապը կը խզուի: Երկրորդ կարեւորագոյն կառուցուածքային փոփոխութիւնը տեղի կ'ունենայ 1982-1983-ին: 1982-ին ընդունուած եւ մինչեւ օրս գործող սահմանադրութեամբ «Թրքական լեզուաբանական ընկերութիւնը» եւ «Թրքական պատմագիտական ընկերութիւնը» կը միաւորուին մէկ ընդհանուր կառոյցի տակ՝ «Աթաթուրքի անուան մշակութային, լեզուաբանական եւ պատմագիտական ընկերութիւն» կազմին մէջ: Այսպիսով, պետութեան հետ եղած կապը կը վերահաստատուի աւելի ամուր հիմքով՝ օրէնքի ուժով :
Պատմութիւն
Գիտութեան ծանօթ թրքերէն հնագոյն գրաւոր աղբիւրները օրհոնեան գրաւոր յուշարձաններն են, որոնք յայտնաբերուած են ժամանակակից Մոնկոլիոյ տարածքին մէջ։ Յուշարձանները կը կանգնին Թրքական երկրորդ կագանատի ժամանակաշրջանի արքայազն Քուլ Թիկինի եւ իր եղբօր՝ կայսր Պիլկէ Խականի պատւոյն համար։ 1889-1893 թուականներուն ընթացքին Օրհոն գետի դաշտավայրի ընդարձակ տարածքին մէջ ռուս հնագէտներու կողմէ այս յուշարձաններու եւ քարէ սալիկներու յայտնաբերուելէն եւ պեղումներէ ետք կը հաստատուի, որ յուշարձաններու արձանագրութիւններու լեզուն հին թրքերէնն է՝ գրուած հին թրքական այբուբենով, որ ծանօթ է իբրեւ «թրքական ռուներ» կամ «ռունիֆորմ»՝ շնորհիւ անոր, որ արտաքին նմանութիւններ ունի գերմանական ռունական այբուբենի հետ։ Այդ յուշարձանները կը վերագրուին Ք.ա. 8-րդ դարուն :
Վաղ միջնադարեան (6-11-րդ դարեր) թրքական նուաճումներուն ժամանակ, թրքախօս զանգուածները կը տարածուին Կեդրոնական Ասիոյ մէջ՝ ընդգրկելով հսկայական աշխարհագրական տարածաշրջան, որ կ'երկարէր Սիպիրէն մինչեւ Եւրոպա եւ Միջերկրական ծով։ Սելճուկները 11-րդ դարուն Փոքր Ասիա բերին իրենց լեզուն՝ օղուզերէնը, որ ներկայիս թրքերէնի անմիջական նախկին լեզուն է։ 11-րդ դարուն թրքական լեզուներ ուսումնասիրող Մահմուտ Քաշկարին (Քաշկարացի), որ Գարախանեան պետութենէն էր, գրած է թրքական լեզուներու առաջին համապարփակ բառարանը եւ կազմած է թրքախօս բնակչութեան աշխարհագրական տեղաբաշխման քարտէսը՝ զանոնք զետեղելով «Թրքական լեզուներու տիւան» (օսմաներէն՝ Divânü Lügati't-Türk) աշխատանքին մէջ։
Ներկայիս Թուրքիոյ թրքերէնը բոլորած է զարգացման 4 փուլ ․
Ալթայական լեզուախումբ
Լեզուաբանական գրականութեան մէջ սովորաբար իբրեւ լեզուաընտանիք կամ լեզուախումբ յիշատակուող ալթայական լեզուները տարբեր դասակարգումներու համաձայն կը ներառեն 3 (թրքական, մոնկոլական, տունկուս-մանճուրական) կամ 5 ճիւղ՝ ներառեալ նաեւ քորիէրէնն ու ճափոներէնը : Այս տեսութեան համաձայն, թրքական, մոնկոլական, տունկուս-մանճուրական լեզուները, քորիէրէնն ու ճափոներէնը ազգակից են եւ ունին ընդհանուր ծագում. մէկ ընդհանուր մայր լեզուէ յառաջացած են: Այդ ընդհանուր մայր լեզուն ենթադրեալ լեզու է եւ, բնականաբար, որեւէ անուանում չունի: Ալթայական լեզուաընտանիքի տեսութեան կողմնակիցները այդ երեւակայական լեզուին կու տան «ալթայերէն» անունը : Տեսականօրէն ենթադրուող այդ ալթայերէնի հետագայ ճիւղաւորումներէն զարգացած է այսօրուան թրքերէնը: