cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հայկական Աստղագիտութիւն
Աստղադիտարաններու ստեղծում
Աստղասփիւռներու կառուցուածքային առանձնահատկութիւններու հետազոտմամբ յայտնաբերուած է նաեւ Օրիոնի սեղանակերպ բագմաստղերու նոր դաս, որոնք անկայունութեամբ կը գերազանցեն մայր աստղասփիւռին եւ կը քայքայեն 106 տարուայ ընթացքին (Վիքդոր Յամբարձումեան)։ Այս արդիւնքները առաջին վկայութիւններն էին այն բանին, որ Գալակտիկայի մէջ աստղառաջացումը կը շարունակուի նաեւ մեր ժամանակներուն եւ կը կրէ խմբային բնոյթ։ Փաստօրէն Տիեզերքի ցանկացած վերջավոր ծավալին մէջ (օր.՝ Գալակտիկայի մէջ) գոյութիւն ունին մինչեւ տուեալ ծաւալի համար առաւելագոյն սահմանային տարիքը ունեցող բոլոր տարիքի աստղեր։ Սեղանակերպ կառուցուածքներ հայտնաբերուած են ոչ միայն աստղային բնակչութեան, այլեւ մութ գլոբուլներու շրջանին մէջ եւս։ Հայտնաբերուած հարիւրաւոր գլոբուլային համակարգերը նոյնպէս տինամիկ անկայուն են (Արմէն Գիւլբուդաղեան)։
Ստորոգութիւն:Աստղագիտութիւն
Քրիստոսի տասներկու առաքեալները
Առաքեալներ (առաքուած, ուղարկուած յունարէն՝ απόστολος), ըստ Նոր Կտակարանի եւ քրիստոնեայ աւանդութեան՝ Քրիստոսի կողմէ առաքուած մարդիկ, Յիսուս Քրիստոսի 12 աշակերտներն ու հետեւողները (Ղուկ. 6։13-16 հմմտ. Մատթ. 10։2-4, Մարկ. 3։16, )՝ Իսրայէլի տասներկու ցեղերու թիւին համաձայն (Ծննդ. 49։28)։ 12 առաքեալներն են՝
Յուդա Իսկարիովտացիի անձնասպանութենէն ետք, առաքեալները վիճակահանութեամբ իբրեւ 12-րդ առաքեալ կ'ընտրեն Մատաթիան (տես Գործք.1։15-26)։ առաքեալները բոլորն ալ եղած են Գալիլիացիներ (հմմտ. Գործք. 2։7), գլխաւորաբար ձկնորսներ եւ մաքսաւորներ։ Ըստ Աւետարաններուն մէջ առկայ տուեալներուն՝ բոլոր առաքեալներն ալ Քրիստոսի անմիջական առաջնորդութեամբ պատրաստուած են իրենց առաքելութեան համար, ականջալուր եղած Անոր քարոզներուն եւ ականատես՝ հրաշքներուն եւ գործերուն, եւ Յարութեան։ Տասներկու առաքեալներուն Յիսուս «իշխանութիւն տուաւ պիղծ դեւերու վրայ՝ հանելու զանոնք, բժշկելու ամէն ցաւ եւ ամէն հիւանդութիւն» (Մատթ. 10։1)։ Իսկ համբարնալէն առաջ ընտրեալներուն պատուիրեց. «ինչպէս Հայրը զիս ուղարկեց, ես ալ ձեզ կ'ուղարկեմ։ Գացէ՛ք ուրեմն աշակերտ դարձէ՛ք բոլոր ազգերուն, զանոնք մկրտեցէ՛ք Հօր եւ Որդիին եւ Ս. Հոգիին անունով։ Ուսուցանեցէ՛ք անոնց պահել այն բոլորը, ինչ որ ձեզի պատուիրեցի» (Մատթ. 28։19-21)։ Քրիստոսի Համբարձումէն եւ Հոգեգալուստէն ետք գործնականապէս անոնք եղան հիմքն ու հիմնադիրը Եկեղեցւոյ՝ ըլլալով անոր անդամները, առաջնորդներն ու կազմակերպիչները։ Գործք առաքելոցին մէջ կը ներկայացուին առաքեալներու հալածանքներն ու անոնցմէ մէկուն՝ Յակոբոս Զեբեդեանին սպանութիւնը (Գործք. 12։1-2)։ Ըստ աւանդութեան բոլոր առաքեալներն ալ, բացառութեամբ Յովհաննէս առաքեալին, նահատակուած են ի սէր Քրիստոսի։ Տասներկուքէն բացի առաքեալ կ'անուանուին նաեւ Պօղոսը (Սողոս), որ ծանօթ է իբրեւ 13-րդ առաքեալ։ Պօղոս ինքզինք կ'անուանէ «հեթանոսներու առաքեալ» (Հռոմ. 11։12)։ Հայաստանեայց Առաքելական Ս.Եկեղեցին իր տօնացոյցին մէջ ունի Տասներկու առաքեալներուն եւ Պօղոս Տասներեքերորդ առաքեալին նուիրուած տօն։ Այս առաքեալները ունին նաեւ առանձին-առանձին կամ զոյգ-զոյգ տօներ։
Հայաստանի մէջ քարոզած եւ նահատակուած են Թադէոս (Ղեբէոս) եւ Բարդողիմէոս (Նաթանայել) առաքեալները, որոնք հիմնած են եկեղեցիներ։ Վերջիններս կոչուած են Առաքելական եկեղեցիներ, ըստ այդմ ալ Հայոց եկեղեցին կը կոչուի Հայ Առաքելական Ս. Եկեղեցի։ Առաքեալներուն անմիջական քարոզով հիմնուած եկեղեցիները կը կոչուին Առաքելական, որմէ ծագած է հայ եկեղեցւոյ պատուանունը՝ «Հայաստանեայց Առաքելական Ս. եկեղեցի»։
Եօթանասուն աշակերտներ
Ըստ Ղուկասի Աւետարանին՝ բացի վերը նշուած 12-էն Քրիստոսի կը հետեւէին 70 հոգի եւս (որոշ աղբիւրներու համաձայն՝ 72), որոնք կ'անուանուէին աշակերտներ. «Այնուհետեւ Տէրը նշանակեց ուրիշ եօթանասուներկու հոգի եւս եւ զանոնք երկու-երկու ուղարկեց այն բոլոր քաղաքներն ու վայրերը, ուր ինք պիտի երթար» (Ղուկ. 10։1)։ Յիսուս Քրիստոսի կողմէ 70-ին եւս տրուեցան հիւանդութիւններ բուժելու, դեւեր հալածելու եւ բարի լուրը՝ Աւետարանը, քարոզելու իշխանութիւն։ Առհասարակ Աստուածաշունչը 70-էն եւ ոչ մէկուն անունը չի նշեր, սակայն կը նշէ, որ անոնց անունները գրուած են երկինքի մէջ (Ղուկ. 10։20)։ Ըստ Աւանդութեան՝ 70 աշակերտներէն եղած են առաքեալներուն ընտրած 7 սարկաւագները (տես, Գործք. 6։1-6), Մարկոս եւ Ղուկաս Աւետարանիչները, ինչպէս նաեւ Պօղոս առաքեալին գործակիցները։ Հայ Առաքելական Ս. Եկեղեցին իր տօնացոյցին մէջ Եօթանասուն աշակերտներուն ալ նուիրուած տօն ունի։
1728 թուական
1728 թուական, նահանջ տարի, 18րդ դարու 28րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1728 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1728 մահեր
Ստորոգութիւն:1728
Ժիրայր Յակոբեան
Ժիրայր Յակոբեան (1890- Յունիս 1915-ին) (Սարգիս Նալբանտեան):
Ճորճօ Վասարի
Ճորճօ Վասարի (Giorgio Vasari, ), իտալացի գեղանկարիչ, ճարտարապետ եւ գրող, «Կեանքի նկարագրութիւններ»ու հեղինակը։ Ժամանակակից արուեստաբանութեան հիմնադիրը։
Կենսագրութիւն
Վասարիի հայրը` Անթոնիօ, բրուտ էր։ Ամբողջ կեանքին ընթացքին գեղանկարիչը ճանչցուած է «Ճորճօ Վասարի Արեցցոյէն» անունով: Երբ Վասարի 12 տարեկան էր, իր առաջին ուսուցիչը եղած է ֆրանսացի նկարիչ Կիյոմ տը Մարսէյ (Guillaume de Marseille), որ կը նկարէր Արեցցոյի տաճարին ապակենախշերը։ 1524-ին Վասարի կը տեղափոխուի Ֆլորանս, կ'ուսանի Անտրէա տել Սարթոյի (Andrea tel Sarto), Մայքըլ Անճելոյի եւՊաչիօ Պանտինելիի (baccio bandinelli) քով։ Երիտասարդ Վասարին կը հովանաւորէին Ալեքսանտր եւ Իպոլիտօ Մետիչիները, որոնք շուտ կը հեռանան Ֆլորանսէն։ Վասարի կը վերադառնայ Արեցցօ, ուր կը ստանայ քանի մը պատերու զարդանախշեր ստեղծելու պատուէրներ: Այդ օրերուն նշանաւոր քանդակագործ, նկարիչ եւ ճարտարապետ Ֆիորենթինօ Ռոսսօ (Fiorentino Rosso), որ Արեցցօ կը գտնուէր. քանի մը խորհուրդ կու տայ երիտասարդ Վասարիի։ Իբրեւ երախտագիտութեան նշան` Վասարի հետագային մանրամասն կը նկարագրէ անոր կեանքն ու ստեղծագործութիւնը։ Վասարի կը նկարէ Ռոսսօն։ Վասարի այդ տարիներուն կը գտնուէր նիւթական վատ պայմաններու մէջ. հայրը մահացած էր` վերջինիս ձգելով երեք քոյրերու եւ երկու եղբայրներու հոգատարութիւնը։ Որոշ շրջան մը Վասարի ոսկերչութիւն եւ արծաթագործութիւն կ'ուսանի, որ այդ օրերուն արուեստ կը համարուէր։ 1529-ին կը տեղափոխուի Պիզա, ուր դարձեալ գեղանկարչութեամբ կը զբաղի։ Ան կը սկսի ճամբորդել Իտալիոյ զանազան շրջանները՝ գործ փնտռելու համար: Կը հանդիպի Իփոլիթօ Մետիչիին (Ippolito de' Medici)։ Վերջինս Վասարին իրեն հետ Հռոմ կը տանի, ուր կը ստանայ «Վեներա եւ Քարիտներ» նկարին պատուէրը։
1531-ին Վասարի կը վերադառնայ Ֆլորանս` հերցոկ Ալեքսանդրի քով, որ գեղանկարչութեան մեծ սիրահար էր։ Հերցոկի պալատին մէջ Վասարի քանի մը նկար կը ստեղծէ, որոնցմէ` Ալեքսանտրի դիմանկարը, ինչպէս նաեւ ճարտարապետութիւն կը դասաւանդէ ։
1536-ին, Վասարի Արեցցոյի Ս. Քլարա եկեղեցւոյ համար կը նկարէ «Աւետում» կտաւը, որ ներկայիս Լուվրի մէջ կը պահուի։
1537-ին Ալեքսանտր Մետիչի կը սպաննուի, եւ Վասարի կրկին կը մնայ առանց հովանաւորի։
Երիտասարդ տարիքին` Վասարի արդէն մեծ հռչակ կը վայելէր։ 1540-ին ան Պոլոնիայի մէջ կը ստեղծէ «Ս. Գրիգորի ընթրիքը» կտաւը, որ կը դառնայ նկարիչին լաւագոյն գործերէն մէկը։ Կտաւը ներկայիս կը գտնուի Պոլոնիայի մէջ։ Նկարին բոլոր կերպարները Վասարիի ժամանակակիցներն են, որոնց անունները ան ներկայացուցած է իր գիրքին մէջ։
Վասարի-գեղանկարիչ
Վասարիէն մեզի հասած առաջին կտաւը «Յիսուսի թաղումն» է (1532, Վասարիի տուն-թանգարան, Արեցցօ)։ Վասարի շատ արագ աշխատած է երիտասարդ շատ նկարիչներու օգնութեամբ, որոնց անունները պահպանուած են։ Իր կենսագրութեան մէջ ան մանրամասն նկարագրած է իր ստեղծագործութիւնները։ Անոր կտաւները ստեղծուած են մեղմ գոյներով։
Վասարիի` ճարտարապետութեան մէջ ունեցած յաջողութիւնները փոփոխական եղած են։ Ան տաղանդաւոր էր զարդանախշեր գծելու մէջ, բայց ոչ այնքան ճարտարապետութեան մէջ։ Ան անյաջող կերպով վերակառուցած է քանի մը շէնքեր՝ չպահպանելով ճարտարապետական միասնութիւնը։ Անոր կառուցած նոր շէնքերը աչքի կը զարնեն առանձնայատուկ գեղեցկութեամբ եւ իւրօրինակութեամբ։ Ուֆիցի շէնքը Ֆլորանսի մէջ եւ Յուլիոս Գ. պապին համար նախատեսուած շէնքը Հռոմի մէջ կը վկայեն Վասարիի ճարտարապետական տաղանդին մասին։ Իր նախագիծով կառուցուած են կարգ մը շինութիւններ Պիզայի մէջ։
«Կեանքի նկարագրութիւններ»
Վասարիի ամէնէն արժէքաւոր ժառանգութիւնը «Նշանաւոր նկարիչներու եւ քանդակագործներու կեանքի նկարագրութիւնները» գործն է, որ աւարտած է 1550-ին։ Երկրորդ վերամշակուած հրատարակութիւնը` նկարիչներու դիմանկարներով, լոյս տեսած է 1568-ին։ «Կեանքի նկարագրութիւններ»ը հարուստ փաստական նիւթ է` Վերածնունդի դարաշրջանի արուեստի յառաջադիմական դերին գնահատանքով։
Վասարի բծախնդրութեամբ աշխատած է։ Երբ ձեռագիրին մէկ մասը պատրաստած է, յանձնած է իտալացի գրող Հանիպալ Քարոյին (Hannibal Karo), որ օգնած է իր դիտողութիւններով` խորհուրդ տալով աւարտել աշխատանքը։ Աւելի ուշ՝ Մատթէօ Ֆաեթանի (Matteo Faetani), որ գրական զարգացում ունէր, Վասարիի յանձնարարութեամբ սրբագրութիւններ կատարած է գիրքին մէջ։ Այդ պատճառով գիրքը պատրաստ եղած է 1550-ին։ Բայց Վասարի, կրկին չբաւարարուելով, առաջարկած է լրացուցիչ տեղեկութիւններ հաւաքել ժամանակակից նկարիչներու մասին։ Այդ պատճառով առաջին հրատարակութենէն 18 տարի ետք գիրքը ամբողջական տեսք ստացած է։ Երկրորդ հրատարակութիւնը նկարիչներու դիմանկարներով զարդարուած է։
1729 թուական
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1729 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1729 մահեր
Ստորոգութիւն:1729
Վանօ Սիրադեղեան
Վանօ Սիրադեղեան, հայ մտաւորական, գրող, պետական, քաղաքական գործիչ եւ հրապարակագիր։ Հայաստանի ներկայ անկախութեան ձեռքբերման յառաջատար դէմքերէն մին։
Կենսագրական գխծեր եւ գործունէութիւն
Ծնած է Հայաստանի Նոյեմբերեանի շրջանի Կոթի (Շաւարշաւան) գիւղին մէջ։ 1974 թուականին աւարտած էր Երեւանի Պետական համալսարանը՝ իբրեւ բանասէր, լրագրող, արձակագիր։
1982 թուականին «Տրուժպա Նարոտով» ամսագրին կողմէ արժանացած է մրցանակի մը։ 1966-69 թուականներուն ծառայած էր Խորհրդային բանակին համար։
Վանօ Սիրադեղեան ամուսնացած է Երեւանի «Խնկօ Ապոր մանկական գրադարան»ի տնօրէնի՝ Ռուզաննա Տոնոյեան, հետ, ունին 5 զաւակ, թոռներ։
Քաղաքական գործունէութիւն
Աշխատակցած էր շարք մը պարբերականներու։ Իր քաղաքական գործունէութեան ամբողջին մէջ անկիւնադարձ մը հանդիսացած էր «Ղարաբաղ» կոմիտէին անդամակցութիւնը։
1988 թուականի Դեկտեմբերէն մինչեւ 1989 թուականի Մայիսը բանտարկուած է կոմիտէի միւս անդամներուն հետ։
1991-1992 թուականներուն Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի ներքին քաղաքականութեան եւ ընկերային հարցերու գծով խորհրդականի պաշտօնը վարած էր։
1992-1997 թուականներուն եղած էր Ներքին գործոց նախարար։
1997-1998 թուականներուն Վանօ Սիրադեղեան եղած է Երեւանի քաղաքապետ։ 1998 թուականի տարեմուտին, երբ առաջին նախագահ Լեւոն Տէր Պետրոսեան հրաժարած է իր պաշտօնէն, Վանօ Սիրադեղեանի երկրի ղեկավարութենէն ներս զբաղեցուցած պաշտօններն ալ հասած էին իրենց աւարտին։
1990-1992 թուականներուն Վանօ Սիրադեղեան եղած է Հայաստանի Գերագոյն խորհուրդի պատգամաւոր, Հայոց համազգային շարժում (ՀՀՇ) խմբակցութեան անդամ։
1997 թուականի ընտրութիւններուն դարձեալ ընտրուած է երեսփոխան եւ մինչեւ 1999 թուականը զբաղեցուցած է այդ պաշտօնը, խորհրդարանէն ներս մաս կազմելով «Հանրապետութիւն» խմբակցութեան։
1999 թուականի մայիսի 30-ին, առաջին նախագահ Լեւոն Տէր Պետրոսեանի հրաժարականին յաջորդած միջավայրին մէջ տեղի ունեցած խորհրդարանական ընտրութիւններուն դարձեալ յաջողած էր ընտրուիլ ու մուտք գործած է Ազգային ժողով։ Անդամակցած էր խորհրդարանի պետական-իրաւական հարցերու մշտական յանձնաժողովին։ Խմբակցութիւններու եւ պատգամաւորական խումբերու մէջ ընդգրկուած չէր։
Եղած է ՀՀՇ-ի վարչութեան անդամ, նաեւ ընտրուած է վարչութեան նախագահ։
Իշխանափոխութենէն վերջ Վանօ Սիրադեղեան, որոշ չափով թիրախ կամ քաւութեան նոխազ դարձած է եւ այդ պայմաններուն ներքեւ աւելի քան 20 տարիէ միջազգային հետախուզման մէջ գտնուած է։ Ան հեռացած է Հայաստանէն, ատեն-ատեն երկրի ընդդիմադիր լրատուամիջոցներուն մէջ կ՚երեւէին իր տեսակէտները։
2000 թուականին Վանօ Սիրադեղեան հեռացած էր Հայաստանէն եւ ընդհանրապէս հանրային կարծիքը տեղեակ չէր իր գտնուած վայրին մասին։ Այդ շրջանէն ի վեր միջազգային հետախուզման մէջ կը գտնուէր ։
Գրական գործունէութիւն
Սիրադեղեան զբաղած է նաեւ գրական գործունեութէամբ, եղած է է Հայաստանի գրողներու միութեան անդամ, հեղինակ է շարք մը գիրքերու, ինչպէս՝
Երկրէն հեռու մնացած շրջանին Վանօ Սիրադեղեան հեղինակած է նաեւ Հայաստանի մատնուած կացութեան վերաբերեալ գիրք մը, որ կը կոչուէր «Կեատաներու ժամանակը» եւ ստեղծած էր լայն արձագանգ ։
Հայկական Բարձմենեակ
Հայկական Բարձմենեակ (Artemisia armeniaca), ճճեհալած կամ հակաճճի ծաղիկները, որոնք հունտ կարծուած են, կը ստացուին Ariemesia judaica, A. contra եւ A. santonica անուն բոյսերէն։ Այս ծաղիկները կը կոչուին semen contra vermes (հակաճճի սերմ)։
Բուսաբանութեան մէջ Ariemesia santonica, A. judaica-ի (Հրէաստանի), A. maritima-ի (ծովային) եւ A. pontica-ի (Պոնտական) ըսուած տեսակներուն մէջ ամենայարգին է հայկականը, որ ծանօթ է արաբերէնի Շիհ-ը-Էրմէնի անունով։
Իբրեւ համեմ կը գործածուի Թարխունը (estragon, tarragon, A. dracunculus), որ քիչ մը բարկ է եւ որ կը գտնուի միեւնոյն ընտանիքին մէջ եւ հազար տարի առաջ բերուած է Եւրոպա։ Այս բոյսը վայրի վիճակին մէջ կը գտնուի Սիպերիա։
Աղասի Ա. Եսայեան
'''Աղասի Ա. Եսայեան''' (1914-1983), իրաւաբան
Կենսագրություն
Ա• Եսայեաnի գրչին կը պատկանիn իրաւունքի պատմութեան նուիրուած շուրջ քառասուն գիտական աշխատասիրութիւններ:Աոանձին hատորներով լոյս տեսած են իր' ՀԱՅԱԿԱՆ ՀԱՐՑԸ ԵՒ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԴԻՒԱՆԱԳՒՏՈՒԹԻՒՆԸ (Երեւան,1967),ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՄԻ­ՋԱԶԳԱՅԻՆ ԻՐԱԻԱԿԱՆ ԳՐՈՒԹՒՒՆԸ,1920-1922 ԹԹ-(Երեւան,1967),ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԵՒ ԱՐՏԱԳԻՆ ՅԱՐԱԲԵՐՈՒԹՒՒՆՆԵՐԻ ՄԱՐ­ՄԻՆՆԵՐ(Երեւան,1968), ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԻՐԱՒՈԻՆՔԻ ԴԱՍԸՆԹԱՑ (Ա-Հտր.-Երեւան,1971, Բ-Հտր.է 1973), ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԻՐԱՒՈՒՆՔ,Երեւան,1983) ուսումնասիրпւթիւնները: Ա. Եսայեան կը մահանայ 1983թ.-ի Յռւլիսի 8—ին, Երեւան:
Ստորոգութիւն:1983 մահեր Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ Ստորոգութիւն:1914 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Հայ իրաւաբաններ
Ցեղասպանութիւն
Ցեղասպանութիւն (յունարէն՝ γένος - ցեղ եւ լատիներէն՝ caedo - կը սպասեմ), միջազգային յանցագործութիւն, ըստ՝ Միաւորուած Ազգերու Կազմակերպութեան, 1948 թուականի Դեկտեմբեր 12-ին ընդունուած «Ցեղասպանութեան յանցագործութիւնը կանխելու եւ անոր համար պատիժի մասին համաձայնագիր»՝ որեւէ ազգային, կրօնական կամ ցեղային խումբի, մասնակիօրէն կամ ամբողջութեամբ մտադրուած համակարգուած ոչնչացում հետեւեալ կերպով՝
1948 թուականի Դեկտեմբեր 12-ին ընդունուած ՄԱԿ-ի համաձայնագիրով, ցեղասպանութիւնը կը նկատուի միջազգային յանցագործութիւն։
Տե՛ս նաեւ
Ստորոգութիւն:Ցեղասպանութիւն
Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան Իտալիոյ Մասնաճիւղ
Հայկական բարդգործական ընդհանուր միութեան Իտալիոյ մասնաճիւղ, Միջնադարեան Իտալիոյ տարբեր քաղաքներուն մէջ եղած են մեծ թիւով հայ հոգեգորականներ, գործած են կրօնական միաբանութիւններ։ 14-րդ դարի սկիզբ կը յիշուի «Իտալիոյ հայերի եպիսկոպոս» եկեղեցական տիտղոսը։
13-14-րդ դարերէն երկրի շարք մը քաղաքներուն մէջ եղած են շուրջ 40 հայկական եկեղեցի ու մենաստան, որոնք ժամանակի ընթացքին անցած են լատին կրօնական կարգերը եւ ձուլուած Իտալական հաստատութիւններու մէջ։ Միջին դարերու կառուցուած բազմաթիւ հայկական եկեղեցիններէն մինջ այսօր հայերուն կը պատկանի միայն Վենէտիքի Սուրբ Խաչ եկեղեցին որ փոխանցուած է 1717 թուականին Սուրբ Ղազար կղզին հաստատուած Մխիթարեան միաբանութեան: Սուրբ Խաչ եկեղեցին առաջին անգամ յիշուած է 1434 բուականին։ Ամբողջական նորգման ենթարկուելէ եւ ընդհարձակուելէ ետք վերաբացուած է 1982 թուականին (կարճ ժամանակով) եւ ապա՝ 1995 թուականին (1999 ապրիլին դարձեալ դադար առած է կիրակնորիայ պատարագի մատուցումը): Հայաստանեաց առաքելական եկեղեցիի Իտալիոյ հոգեւոր հովիվը (առաջին հավար հովիվ՝ Տէր Եղիշէ քահանայ Կարամեան) սկսած է գործել 1924 թուականէն, մտած է Արեւմտեան Եւրոպայի հայրապետական պատուիրակութեան կազմի մէջ։ 1937-էն մինչեւ 1952 համայնքը մնայուն հովիվ չէ ունեցած։ 1958-ին տէղի ունեցած է Սիլանի նորակարոյց Սուրբ Քառասուն մանուկ հայկական եկեղեցւոյ օծումը (կառուցուած է բարերարներ Յովհաննէս եւ Սարգիս Տիարպեքիրեան նուիրատվութեամբ, ճարտարապէտ՝ Զարի Սուրեան): Հովվական պաշտոնի կոչուած է Օշին արքեպիսկոպոս Նիկպեանը: Անոր հաջորդած են Զգոն արքեպիսկոպոս Յովսէբեանը, Ժիրայր վարդապետ Թաշճեանը, Սարգիս քահանայ Մարզպանը:
Ֆլորենցիոյ հայ առեւտրականներ եւ վկաններ, հավանաբար, հաստատուած են 6-7-րդ դարերուն։ Հայերը այստեղ կառուցած են Սուրբ Մինասնավանքը, որ մինչեւ 9-րդ դարուն պատկանած է Բարսեղեան Միաբանութեան: Եկեղեցիին մէջ կայ քաղաքի պաշտպան Սուրբ Մինասի խճանկարը՝ հայ թագաւորի հանդերձանքով եւ արձանագրութեամբ (Ս. Սինասը, ըստ աւանդութեան, Հայաստանի թագաւոր հռչակուած է): Ֆլորենցեան առեւտրական համբերութիւններ ունեցած է Կիլիկիոյ հայկական թագաւորութեան հետ։ Անոնց մինչեւ կապերը բարգավաճած են հատկապէս 14-րդ դարուն, երբ մաքսային եւ այլ առանձնաշնորհումներ ըրած են Ֆլորենցիայի վաճարականներուն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայոց պատմութիւն
Աստուածային Կատակերգութիւն
Աստուածային կատակերգութիւն (La Commedia, աւելի ուշ՝ La Divina Commedia), Տանթէի գլուխգործոցը։ Սկսած է գրել 1308 թուականին, աւարտած՝ 1321 թուականին։
Բագրատունեաց Հայաստանի Մշակոյթը եւ Արուեստները
Նիւթական հարստութեան կուտակումը եւ տնտեսութեան զարգացումը մարդոց մօտ նորանոր պահանջներ կը յառաջացնեն. կը նրբանայ անոնց ճաշակը, կ'աճի ուսման, գիտութիւններու եւ արուեստի հանդէպ անոնց սէրը։ Այս իմաստով Բագրատունեաց Հայաստանը ամէնէն նպաստաւոր պայմանները կը ստեղծէ մշակութային զարգացման համար։ Արաբական տիրապետութեան շրջանին, հայ գիրն ու գրականութիւնը շուրջ երեք դար (Է.-Թ.) անկում ապրած էին։ Բագրատունեաց իշխանութեան հաստատումով, անոնք դարձեալ վերելք արձանագրեցին։ Բնականաբար, քաղաքական համեմատական անդորրութիւնը ունեցաւ իր բարերար դերը։ Մշակութային զարթօնքի գլխաւոր մղիչները հանդիսացան հոգեւորականութիւնը, ազնուականութիւնը եւ քաղքենի նորակազմ հարուստ դասակարգը։
Աստուածային Կատակերգութիւն
Կառուցուածք
Վերնագիրը եղած է «Կատակերգութիւն»։ Յետոյ Աստուածային մակդիրը աւելացուցած են։ Նկատի չեն ունեցած, որ վէպի գործողութիւնը կը կատարուի երկնային ոլորտին մէջ, այլ արտայայտած են գեղարուեստական վեհութիւնը՝ աստուածային գործ։ Ելլելով ժամանակակից ընբռնումներէն «Աստուածային կատակերգութիւնը» նման չէ ժամանակակից կատակերգութեան։ Այդ անուանած են այլ ըմբռնումներէն ելլելով։ 14-րդ դարուն իտալական ամբողջ գրականութիւնը բաժնուած էր երկու յստակ մասերու։ Ողբերգութիւնը կը համարուէր բարձր աստիճանի գրականութիւն, որ այդ ժամանակ կը գրուէր «գրական» իտալերէնով, իսկ կատակերգութիւնը կը վերաբերէր «ցած» դասի գրականութեան, որ կը գրուէր խոսակցական լեզուով, որպեսզի հասարակ ժողովուրդի համար հասկանալի ըլլար։
Բագրատունեաց Հայաստանի Մշակոյթը եւ Արուեստները
Վանքեր եւ Ուսումնարաններ Հինէն ի վեր Հայաստանի մէջ վանքերը եղած են նաեւ ուսումնական կեդրոներ։ Մինչեւ Թ. դար, անոնցմէ նշանաւոր եղած են Սիւնեաց, Արշակունեաց, Շիրակի դպրեվանքերը, ինչպէս նաեւ Վաղարշապատի եւ աւելի ուշ՝ Դուինի կեդրոնական դպրոցները, որոնք ժամանակի կրթական բարձրագոյն հաստատութիւններ էին։ Ժ. դարու վերջերէն սկսեալ անոնց թիւը աննախընթաց կերպով բազմացաւ, ամբողջ երկիրը լեցնելով վանական եւ ուսումնական հաստատութիւններով։ Իւրաքանչիւր թագաւոր, իշխան եւ հարստացած քաղքենի իր պարտքը նկատեց վանք մը կամ տաճար մը կառուցանել, իր անունը յաւերժացնելու կամ իր մեղքերուն թողութիւն գտնելու համար։ Նոր հիմնուած վանական հաստատութիւթնները ունէին իրենց առանձին աշխատանոցները՝ մագաղաթներ պատրաստելու, ձեռագիրներ ընդօրինակելու, ծաղկելու, կազմելու, ինչպէս նաեւ յարրակից այլ աշխատանքներու համար։ Վանքերը կ'ունենային իրենց գրատուները կամ մատենադարանները, ուր կը հաւաքուէին գրական, պատմական, կրօնական եւ իմաստասիրական հազարաւոր գիրքեր։ Մեծ վանքերու մէջ կանոնաւոր կերպով կ'ուսանէին քանի մը հարիւր աշակերտներ։ Իւրաքանչիւր նիւթ ունէր իր հմուտ դասախօսը, որ յաճախ իր ուսումը կատարելագործած կ'ըլլար արտասահմանի մէջ։ Ուսման եւ գիտութիւններու զարգացման հետ, հայ դաստիարակներու ճիգը եղաւ բարձրագոյն աստիճանի հասցնել կրթութեան մակարդակը Հայաստանի մէջ։ Այս նպատակին համար գործի լծուեցան անուանի գիտնականներ եւ թարգմանիչներ, բարեկարգուեցան ուսումնարաններ, թարգմանուեցան օտար մեծ հեղինակներու գործեր։ Կրօնական նիւթերու կողքին, հայկական վանքերուն մէջ կը դասաւանդուէին Եռեակ եւ Քառեակ կոչուող գիտութիւնները, որոնք կը բովանդակէին քերականութիւն, ճարտարապետութիւն, թուաբանութիւն, երկրաչափութիւն, աստղաբաշխութիւն եւ երաժշտութիւն։ Նոր հիմնուած վանական հաստատւթիւններու գլխաւորներն էին Սանահինի, Հաղբատի, Մարմաշէնի, Բջնիի, Կամրջաձորի, Հոռոմոսի, Տաթեւի, Նարեկի, Վարագի, Աղթամարի, Սեւանի եւ այլ բազմաթիւ վանքեր։ Անոնց գործունէութիւնը եւ ներքին կազմակերպութիւնը ծաւալեցաւ եւ զարգացաւ։ Այս շրջանի վանական մեծ հաստատութիւնները 300-500 եւ երբեմն մինչեւ հազար հոգինոց միաբանութիւն, ուսանողութիւն ու ծառայողներ հաշուող հսկայ կազմակերպութիւններ էին, որոնք հիմնական դեր կը խաղային ժամանակի հոգեւոր, մշակութային եւ ենկերային կեանքին մէջ։ Մեծ քաղաքներու յառաջացումը պատճառ դարձաւ, որ աճի նաեւ աշխարհիկ վարժարաններուն թիւը. ասոնք եղած են ժողովուրդին համար եւ հոն դասաւանդուած են մասնաւորաբար գործնական գիտելիքներ։ Գործնական գիտութիւնները նաեւ մուտք գործած են վանքերէն ներս։ Այսպէս, գրչութիւնը, մանրանկարչութիւնը, նկարչութիւնը, հաշուագիտութիւնը եւ բժշկութիւնը իրենց կարեւոր տեղը ունեցան ուսումնարաններէն ներս։ Նոյնիսկ քանդակագործութիւնը եւ ճարտարապետութիւնը կը դասաւանդուէին եւ գիտենք, թէ ինչպիսի վարպետներ տուած է Հայաստան այս մարզերէն ներս։
Աստուածային Կատակերգութիւն
Բովանդակութիւն
Վէպը բաղկացած է երեք մասերէ.
Բագրատունեաց Հայաստանի Մշակոյթը եւ Արուեստները
Գրականութիւն Թէեւ Բագրատունեաց շրջանին մեծ հեղինակներ ու մանաւանդ զարգացած մտաւորականներ եւ ուսուցիչներ չեն պակսիր, այսուհանդերձ, գրականության մէջ բացի Գրիգոր Նարեկացիէն, ուրիշ փայլուն դէմքերու չենք հանդիպիր։ Ասոր պատճառն ալ մասամբ գրական կեանքի կղզիացումն է վանքերու մէջ եւ գրականութեան անմատչելիութիւնը ժողովուրդին թէ՝ իր լեզուով եւ թէ մշակած սեռերով։ Արդարեւ, փոքրամասնութիւն մը է, որ կը հետաքրքրուի իմաստասիրական եւ մեկնողական գործերով, կամ կրօնաշունչ բանաստեղծութեամբ, ճառերով եւ ներբողներով, որոնք գրուած են յաճախ խրթին գրաբարով մը։ Այս տեսակէտէն յատանշանական է ԺԱ. դարու նշանաւոր հեղինակ Գրիգոր Մարգիստրոս, որ այլապէս աշխարհական բազմահմուտ գիտնական մըն է։ Պատմագրութիւնը համեմատաբար աւելի զարգացաւ Բագրատունեաց օրով եւ մենք ունեցանք Արծրունեաց տոհմի պատմիչ Գագիկ Արծրունին, Բագրատունեաց տոհմի պատմիչներ Յովհաննէս Դրասխանակերտցին, Ստեփանոս Տարօնեցին կամ Ասողիկը, ինչպէս նաեւ Շապուհ Բագրատունին, որուն գործը դժբախտաբար կորսուած է։ Այս հեղինակները իրենց պատմութիւնը կը սկսին Ադամէն կամ Ջրհեղեղէն եւ կը հասնին մինչեւ իրենց ապրած օրերը։ Իրենց գործին մէջ ամէնէն շահեկան բաժինը վերջինն է, ուր իբրեւեւ ականատես անոնք կը պատմեն իրենց ժամանակակից դէպքերը, այսինքն Բագրատունի եւ Արծրունի թագաւորութիւններուն ստեղծումը, պայքարը արաբ արշաւողներուն դէմ, իշխանութեան ամրացումը, շինարարական աշխատանքները եւ այլն։ Յիշատակելի է ԺԱ. դարու մատենագիր Արիստակէս Լաստիվերտցին, որ գրի առած է 1000-1071 տարիներու պատմութիւնը։ Ան ցաւագին կ'ողբայ հայկական թագաւորութեան անկումը, սելճուքներու արշաւանքները, ջարդերը եւ Հայաստանի հարուստ քաղաքներուն աւերումը։ Գրիգոր Նարեկացի այս շրջանի հայ մատենագրութեան մեծագոյն դէմքն է։ Ան ծնած է շուրջ 945-ին. շատ փոքր տարիքէն կորսնցուցաղ է մայրը եւ դրուած է Նարեկայ վանքը, ուր ստացած է զուտ կրօնական կրթութիւն։ Ապա, կուսակրօն քահանայ ձեռնադրուելով, նոյն հաստատութեան մէջ դարձած է ուսուցիչ։ Ամբողջ կեանքը անցուցած է Նարեկայ վանքին մէջ, միշտ աղօթելով, ուսանելով, ուսուցանելով եւ կարդալով։ Մենաւոր կեանք մը ունեցած է եւ կենդանութեան արդէն սուրբի հռչակ վայելած է։ Նարեկացիի մեծագոյն գործ է «Մատեան Ողբերգութիւն»ը, որ ծանօթ է նաեւ «Նարեկ» անունով։ «Նարեկ»ը աղօթամատեան մըն է, որ կը բաղկանայ 95 «Բան»ներէ կամ գլուխներէ։ Նարեկացիի միակ մտահոգութիւնը եղած է սրտին մէջ կուտակուած մեղքերը խոստովանիլ Աստուծոյ եւ հայցել Անոր գթութիւնը։ Հայուն համար «Նարեկ»ը եղած է ու կը մնայ աղօթամատեան եւ հրաշագործ գիրք:
Արուեստներ •	Ճարտարապետութիւն Բագրատունեաց շրջանին թափ առաւ շինարարութիւնը, բազմացման ու զարգացման քաղաքները՝ իրենց բերդերով, պալատներով, կամուրջներով ու տաճարներով։ Ամբողչջ երկիրը լեցուեցաւ վանքերով եւ ճարտարապետական այլ յուշարձաններով։ Անոնց մեծ մասը կանգուն թէ աւերակ վիճակի մէջ, մինչեւ այսօր կը վկայէ այդ ժամանակաշրջանի փառքին մասին։ Անիի աերակները բաւական են մօտաւոր գաղափար մը կազմելու համար Ժ. եւ ԺԱ. դարերու հայկական ճարտարապետութեան ձեռք բերած նուաճումներուն մասին։ Ամբողջ քաղաքը շրջապատուած էր կրկնակի պարիսպներով, որոնք կը կրէին բազմաթիւ բազմայարկ աշտարակներ։ Պարիսպներն ու աշտարակները զարդարուած էին քանդակներով եւ գեղագիր արձանագրութիննրով։ Անիի գլխաւոր դրան վրայ քանդակւած էր Բագրատունեաց խորհրդանիշ՝ յառաջացող առիւծը։ Քաղաքին կեդրոնը կը գտնուէր միջնաբերդը, ուր կառուցուած էր արքայական շքեղ պալատը իր քանդակազարդ եւ ոսկեզօծ ընդարձակ սրահներով։ Մայրաքաղաքին այլ շինութիւններէն նշանաւոր են Տրդատաշէն Մայր Տաճարը, Յովիւի եկեղեցին, Ս. Փրկիչ եկեղեցին եւ այլն։ Շինարարական եւ ճարտարապետական այլ կեդրոն մըն է Վասպուրականը, ուր կը գտնուի Գագիկ Արծրունիի պատուէրով՝ Մանուէլ ճարտարապետի կառուցած Աղթամարի Ս. Խաչ եկեղեցին։ Բագրատունեաց օրով շինուած են բազմաթիւ վանքեր, պալատներ, բերդեր, կամուրջներ, հիւրանոցներ, հանրային բաղնիքներ, իջեւաններ, եւ այս բոլորը հայկական ճարտարապետութեան ինքնուրոյն ոճով, որ ամբողջ երկրին մէջ տարածուելէ ետք, իր ազդեցութիւնը գործած է նաեւ դրացի երկիրներու ճարտարապետական ոճերուն վրայ։ •	Քանդակագործութիւն Թէեւ հայկական եկեղեցիները ընդհանրապէս չեն բեռնաւորուած քանդակներով կամ այլ տեսակի զարդերով, սակայն կարելի է հանդիպիլ կարգ մը եկեղեցիներու, օրինակ՝ Աղթամարի Ս. Խաչը, որոնք առաւել կամ նուազ չափով քանդակազարդ են։ Այդ քանդակները կը ներկայացնեն Աստուածաշունչէն առնուած դրուագներ եւ կամ բուսական եւ կենդանական աշխարհի պատկերներ, ինչպէս՝ ոչխար, այծ, կով, առիւծ, ցորեն, խաղողի ողկոյզ, նուռ եւ այլն։ •	Մանրանկարչութիւն Մանրանկարչական արուեստը ամփոփուած է ձեռագիր մատեաններու մէջ։ Մեզի հասած ձեռագիրներու հնագոյն օրինակները կը պատկանին Թ. դարու վերջերուն եւ Ժ. դարուն։ Անոնք յաճախ ծաղկողներու կողմէ պատկերազարդուած են։ Ընդհանրապէս Աւետարաններուն առաջին էջերը, լուսանցքները եւ պարբերութիւններու առաջին բառերուն սկզբնատառերը ծաղկուած են գոյներու եւ պատկերներու բարդ, բայց ներդաշնակ յօրինումներով, թռչնագիրներով ու այլ տեսակի զարդերով։
Աստուածային Կատակերգութիւն
Բովանդակութիւն
Վէպի գործողութիւնները կը կատարուին հանդերձեալ աշխարհի մէջ, գործող հերոսները մարդոց հոգիներն են։ Գործող անձերու մեծագոյն մասը պատմական ծանօթ, իրական մարդիկ են։ Բանաստեղծը կը պատմէ անոնց հոգիներու եւ երկրային գործերու, կենդանի ժամանակ կատարած արարմունքներու մասին։ Վէպը պատմողական ձեւ ունի։ Հիմնական նիւթը բանաստեղծին երեւակայական ճանապարհորդութիւնն է անդրշիրիմեան աշխարհ՝ դժոխքի, քաւարանի, դրախտի մէջ։ Սա առանցքի վրայ հիւսուած է պոեմի կոմպոզիցիան։
Բագրատունեաց Հայաստանի Մշակոյթը եւ Արուեստները
Ստորոգութիւն:Հայ մշակոյթ
Աստուածային Կատակերգութիւն
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Տանթէ Ստորոգութիւն:Պոեմներ
Յովսէփ (անձնանուն)
Յովսէփ ` աստուածաշնչային ծագումով հայկական անուն։ Հրէական Եոսեֆ անունն է (יוֹסֵף), բառացի կը թարգմանուէ՝ «պիտի աւելացուի»։ Տարածուած է նաեւ իսլամ դաւանող ժողովուրդերու մէջ՝ Եուսուֆ ձեւով։
Տաւուշի մարզ
Տաւուշի մարզ, մարզ Հայաստանի հիւսիսարեւելեան մասը: Մարզկեդրոնը Իջեւան քաղաքն է։
Աշխարհագրութիւն
Մարզը սահմանակից է Վրաստանին, հիւսիսէն եւ արեւելքէն՝ Ազրպէյճանին։ Հայաստանի պետական սահմանէն մարզին բաժին կ՚իյնայ մ 400 քմ հատուած, որմէ 352-ը՝ Ազրպէյճանի հետ։ Մարզի կեդրոնով դէպի հիւսիս-արեւելք կը հոսի Աղստեւ գետը: Ամենացած կէտը կը գտնուի Դեբեդաւան գիւղի մօտ (380 մ), ամենաբարձր կէտը՝ Միափորի լեռնաշղթայի Մուրղուզ լեռն է (2993 մ)։ Հայաստանի Տաւուշի մարզը կը տարածուի Փոքր Կովկասի լեռնաշղթաներու արտաքին շարի վրայ (Վիրահայոց, Գուգարաց եւ Միափորի լեռներ)։ Կը գտնուի Հայաստանի չափաւոր խոնաւ տարածաշրջանին մէջ։
Արեւափայլքի տարեկան տեւողութիւնը 1900-2000 ժամ է։
Ամառները կ՚ըլլան տաք, ձմեռները՝ մեղմ։ Գետերը կը պատկանին Կասպից ծովի (Կուր գետի) աւազանին եւ կը սնուի հալոցքային, ստորերկրեայ եւ անձրեւային ջուրերէն։
Նորայր Սիսակեանի տուն-թանգարան
Նորայր Սիսակեանի տուն-թանգարան, կենսագրական թանգարանն է մըն է որ նուիրուած է Նորայր Սիսակեանին կեանքին ու գործունէութեան: Տուն-թանգարանը կը գտնուի Արագածոտնի մարզին, Աշտարակ քաղաքին մէջ։ Այս թանգարանը ընդգրկուած է Աշտարակի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ:
Տաւուշի մարզ
Աշխարհագրութիւն
Կը գտնուի Երեւանէն 137 քմ հեռաւորութեան վրայ։
Նորայր Սիսակեանի տուն-թանգարան
Տուեալներ
Թանգարանին շէնքը հիմնադրուած է XIX դարու վերջաւորութեան, ու ընգրկուած էԱշտարակի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ : 1986 թուականէն սկսեալ կը գործած է որպէս Նորայր Սիսակեանի տուն-թանգարանը։ Շէնքը վերանորոգուած է 1989 թուականին։ Թանգարանին մէջ կը պահուին շուրջ 350 ցուցանմուշներ, օրինակ՝ գիտնականի անձնական իրերը, ձեռագիրերը, փաստաթղթերը, գիրքերը եւ լուսանկարները :
Տաւուշի մարզ
Բնակչութիւն
Մարզը կը զբաղեցնէ ՀՀ տարածքի 9.1 %-ը, 1 քառ. քմ-ի վրայ կ՚ապրի 50 մարդ։ Բնակչութեան զգալի մասը բնիկ տաւուշցիներ են. կան նաեւ Արցախէն եւ Գարդմանքէն տեղափոխուածներու (տարահանուածներու) սերունդներ: Օրինակ, 17-19-րդ դարերուն հայութեան զգալի քանակի ներհոսք եղած է Արցախիցէն դէպի Տաւուշ: Տեղափոխուածները կամ կը հիմնէին նոր գիւղեր կամ ալ վերականգնում նախկին լքուած կամ աւերուած հայկական բնակավայրերը:
Տաւուշի մարզի բնակչութիւնը կը կազմէ հանրապետութեան բնակչութեան ընդհանուր թուաքանակի 4.2 %-ը։ Բնակչութեան 62.3 %-ը կ՚ապրէ գիւղական վայրերուն մէջ։ Մարզը հանրապետութեան վառ արտայայտուած գիւղատնտեսական շրջաններէն է։ ՀՀ Տաւուշի մարզկեդրոնը Իջեւան քաղաքն է (մինչեւ 1919՝ Քարվանսարա), որու բնակչութիւնը 1 Յունուար 2003-ի դրութեամբ կազմած է 20.3 հազ. բնակիչ։
Բնակավայրեր
Տաւուշի մարզը կը ներառէ Մեծ Հայքի 3 աշխարհներու գաւառներ ու գաւառամասեր։ Մարզի տարածքի հիւսիսային մասը (Նոյեմբերեանի տարածաշրջան) հիմնականին կը համապատասխանէ Գուգարքի Կողբափոր, կեդրոնական եւ արեւմտեան մասերը (Իջեւանի տարածաշրջան)՝ Կայէն եւ Կանգարք գաւառներուն։ Հարաւային մասը (Դիլիջանի տարածաշրջան) մտած է Այրարատ աշխարհի Վարաժնունիք գաւառի մէջ, իսկ արեւելեան մասերու (Բերդի տարածաշրջան) բնակավայրերն ու հնավայրերը կը յիշատակուին Ուտիք աշխարհի Աղուէ եւ Տուչքատակ գաւառներուն մէջ։ Մարզի Դիտաւան գիւղին մէջ Հայաստան համահայկական հիմնադրամը իր Արժանթինի տեղական մարմնի միջոցով իրականացուցած է չորս կարեւորագոյն ենթակառուցուածքային ծրագիր։ Շնորհիւ այդ ծրագրերուն` գիւղը այսօր ունի գազ, խմելու ջուր, նորակառոյց դպրոց եւ համայնքային կեդրոն։
2016-ին՝ ապրիլեան քառօրեայ պատերազմէն ետք, Հայաստանի մանուկներ բարեգործական հիմնադրամի ջանքերով Կոթի եւ Այգեհովիտ սահմանամերձ համայնքներուն մէջ բացուեցան ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ ապահով սենեակներ։ Ասոնք կրթական սրահներ են, որոնք կրնան պէտք եղած պարագային ծառայել նաեւ իբրեւ ապաստարան սահմանամերձ գիւղերու բնակիչներու համար։ ՍՄԱՐԹ ապահով սենեակները կրնան միաժամանակ տեղաւորել մինչեւ 200 բնակիչի, ունին ջուրի, սնունդի պաշարներ, լրացուցիչ էներգիայի գեներատոր, սանհանգոյց եւ օդափոխութեան համակարգ։
Մարդկային ներուժի զարգացման ցուցակ
Ստորեւ ներկայացուած է Մարդկային ներուժի զարգացման ցուցակի փոփոխութիւնը ըստ տարիներու: Այն կը ներկայացնէ մարզի կրթական մակարդակի, կեանքի սպասուող տեւողութեան եւ մէկ անձի տարեկանի եկամուտներու համախառն ցուցանիշ։
Բնապահպանութիւն
Դիլիջանի մօտ գտնուող Պարզ լիճն է։ 1970-1980 կառուցուած են Խնձորուտի, Հախումի, Տաւուշի, Այգեձորի, Ջողազի եւ Քոլագրի ջրամբարները։ Մարզի բնութիւնը գեղատեսիլ է։ Ընդհանուր մակերեսի 51%-ը կը զբաղեցնեն խառն անտառները, որոնք աչքի են ընկնում բուսական եւ կենդանական աշխարհի բազմազանութեամբ, բնական ժառանգութեան անզուգական յուշարձաններով։ Բնութեան նախաստեղծ վիճակի պահպանութեան, առաւել հարստացման եւ տեղական պայմաններուն մէջ նոր տեսակներու ստացման նպատակով Աղստեւի աւազանին մէջ ստեղծուած են Դիլիջանի պետական արգելոցը եւ Իջեւանի անտառային այգին՝ (դենդրոպարկը)։
Զբօսաշրջիկութիւն
Մարզի եւ յատկապէս Աղստեւի հովտի բնակլիմայական պայմանները (մեղմ կլիմայ, թթուածնով հարուստ լեռնային մաքուր օդ, հանքային բուժիչ ջուրեր, անտառներ, դեղաբոյսերով հարուստ լեռնաշխարհ) չափազանց նպաստաւոր են բնակչութեան հանգիստի կազմակերպման, առողջութեան վերականգման եւ միջազգային զբօսաշրջիկութեան ծաւալման համար։
ՀՀ Տաւուշի մարզի տարածքը չափազանց հարուստ է պատմամշակութային կառոյցներով՝ վանքային համալիրներ, բերդեր, խաչքարեր, կամուրջներ, դամբարաններ, յուշակոթողներ, յուշաղբիւրներ։ Յատկանշական են Գոշավանքը, Հաղարծնի ու Մակարաւանքի համալիրները, Տաւուշի բերդը եւ այլն։ Յայտնի են նաեւ Ջուխտակ վանքերը, Մաթոսաւանքը, Առաքելոց եկեղեցին, Ոսկեպարի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին, Սրանոց կամուրջը, Մորոյ Ձորոյ վանքը, Լաստիվերի անապատը, Գոշի լիճը եւ այլն։
Թզենի
Թզենի ( լատիներէն՝ Ficus), թթազգիներու ընտանիքի մերձարեւադարձային պտղատու, տերեւաթափ ծառ կամ թուփ։ Կը հանդիպինք Տաւուշիի եւ Սիւնիքի մարզերու լեռնային գօտիներուն մէջ։ Մշտականաչ ծառեր եւ թուփեր են, երբեմն մագլցող լիաններ։
Տարածք
Կ'աճի կրահողերուն մէջ, քարքարոտ, ժայռոտ, արեւահար լանջերուն, կիրճերուն, գետահովիտներուն մէջ. գրանցուած է ՀՀ Կարմիր գիրքին մէջ։ Արմատներու հզօր համակարգով, տերեւաթափ, խիտգնդաձեւ կամ լայնբրգաձեւ սաղարթով, կաթնանման հիւթ պարունակող բոյս է։ Ցողունի բարձրացումը՝ 5-12 մ է։ Տերեւները խոշոր են, բլթակաւոր, խորը կտրտուած, վերէն՝ կոշտ, խորդուբորդ, մուգ կանաչ, վարէն՝ թավոտ, մոխրականաչ։ Երկտուն է, բաժանասեռ։ Ծառերու բարձրութիւնը մինչեւ 40 մ է, տրամագիծը՝ 3-5 մեդր, յաճախ հիմքի մօտ տախտականման արմատներ կ'առաջանան։ Շատ տեսակներ իրենց կեանքը կը սկսին որպէս էպիֆիտներ, ետքը միայն կ'առաջանան գետնին հասնող յաւելեալ արմատներ, որոնք կը վերածուին հսկայական սաղարթը պահող հենասիւներու։ Որոշ վերաբուսական տեսակներու օդային արմատները փաթթուելով տեր-ծառին կը սպանեն անոր։ Տերեւները սովորաբար ամբողջաեզր են, մինչեւ 60-70 սմ երկարութեամբ։
Փոշոտում
Արական իգական ծաղիկները հաւաքուած են տանձանման, երբեմն՝ գնդաձեւ ծաղկաբոյլերուն մէջ։ Փոշոտումը խաչաձեւ է, կը կատարուի փոքրիկ միջատի՝ բլաստիֆագի միջոցով։ Պտուղներն ընկուզիկներ են, կ'առաջանան պտղակալէն եւ անոր մէջ գտնուող սերմերէն։ Պտղաբոյլերը գնդաձեւ են, տանձանման, կանաչավարդագոյն, սեւավարդագոյն, դեղնավարդագոյն։ Որոշ տեսակներ պտուղ կ'առաջացնեն առանց փոշոտման՝ կուսածնութեամբ։
Բազմացում
Կը բազմանայ սերմերով, արմատային մացառներով եւ կտրոններով։ Ջերմասէր եւ երաշտադիմացկուն է։ Պտղաբոյլը կը պարունակէ շաքարներ (12-23%), պեկտինային նիւթեր (0,5-4,2 %), որգանական թթուներ (մինչեւ 1 %), կենսանիւթեր (Cv B1 B2), հանք, աղեր, սպիտակուցներ, օսլայ եւ այլն։
Կիրառութիւն
Պտուղը կ'օգտագործուի թարմ եւ վերամշակած, բնափայտը՝ փայտագործութեան եւ խառատագործութեան մէջ։ ՀՀ-ի մէջ կը մշակուի Տաւուշի եւ Սիւնիքի մարզերուն մէջ, Արարատեան դաշտին մէջ, Երեւանին, Հրազդան գետի հովտի այգիներուն։ Բոյսի բոլոր մասերը կաթնահիւթ կը պարունակեն։ Ծաղիկները փոքր են, մեծ մասամբ միասեռ, կը զարգանան իւրայատուկ, գնդաձեւ կամ տանձաձեւ, գագաթին ճեղք ունեցող ծաղկաբոյլի ներքին մակերեւոյթին։ Փոշոտումը կը կատարուի թաղանթաթեւաւոր միջատներու միջոցով։ Որոշ տեսակներու պտղաբոյլերն կ'օգտագործուին սննունդի համար։ Շատ տեսակներու կաթնահիւթը քաուչուք կը պարունակէ, որը սակայն արդիւնաբերական նշանակութիւն չունի։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Բոյսեր
Զէյթուն
Զէյթուն, քաղաք Կիլիկիոյ մէջ։ Կը գտնուի Մարաշէն 38 քմ հիւսիս–արեւմուտք, շրջապատուած է բարձր լեռներով, կազմելով բնական պարիսպներ:Զէյթուն կը հոսին Ջահան գետի վտակները, որոնք սկիզբ կ'առնեն Տաւրոս Լեռնաշղթայէն։Գետերը հարուստ են ձուկերով (կարմրախայտ եւ այլն)։
Բնակչութիւն
Ըստ պատմական աղբիւրներու Զէյթունի մէչ կը սկսին բնակիլ յոյներ եւ մի քանի տուն հայեր։ Հայերը կը սգսին գաղթել Անի եւ Ուլնիայ։ 1045 թ.-ի Բագրատունիներու թագաւորութեան անկումեն ետք հայերու թիւը արագ ձեւով մը կ'աճի, իսկ յոյները կը նուազին։ Կ․ Պոլսի պատրիարքարանի տուեալներով 1880 թ.-ին Զէյթուն ունէր 17 000 (1600 ընտանիք) հայ բնակիչ եւ 200 (24 ընտանիք) թուրք բնակիչ։ Զեյթունի գավառն ունէր 28 գիւղ, որտեղ կը բնակէին 17460 հայեր եւ 8344 այլազգ բնակիչներ (թուրքեր,քիւրտեր եւ լազեր)։
Կլիմայ
Կլիման բարեխառն է, տաք ու առողջարար։Կ'աճին պտղատու ծառեր, ձթենի,նռնենի,թզենի,խաղող, հացահատիկներէն՝ ցորեն, գարի, եգիպտացորեն։
Օգտակար հանածոներ
Օգտակար հանածոներէն կան երկաթ, արծաթ։ Կան նաեւ հանքային ջուրեր։
Տնտեսութիւն
Զէյթունի հայերը կը զբաղէին արհեստագործութեամբ (կոշկակարութիւն, համետագործութիւն, վառոդի արտադրութիւն, դարբնութիւն, ատաղձագործութիւն), առեւտուրով, երկրագործութեամբ, այգեգործութեամբ։ Զէյթունցիները մեծ եկամուտ կը ստանային նաեւ ջորեպանութիւնեն։ Զինուած խումբերով անոնք միւս գավառներն կը տեղափոխէին առեւտրականներու ապրանքները եւ կը ստանան վարձատրութիւն։ Բերիտի լեռան մօտ կը հանէին երկաթ, պղինձ, որ մէկ մասը կ'օգտագործէին զէնքեր պատրաստելու համար, իսկ միւս մասը կը փոխանակէին հացահատիկի մը հետ։ Զէյթունցին հմուտ զինագործ Էր։
Նորայր Տատրեան
Նորայր Տատրեան, ։ Նախակրթութիւնը ստացած է Գարակէօզեան Ազգային Որբանոցին մէջ։ Ապա յաճախած է Վիեննական Մխիթարեան վարժարանը։ Ուսանած է Իսթանպուլի Պողազիչի համալսարանին մէջ, եւ ստացած է իմաստասիրութեան Պսակաւոր Արուեստից վկայականը։ Հիմնադիր անդամներէն է Նոր Սան հանդէսին, որուն աշխատակցած է արձակ գրութիւններով։ Կարճ պատմուածքներով եւ յօդուածներով աշխատակցած է Մարմարաին։ Ներկայիս, իր տիկնոջ՝ բանաստեղծ-արձակագիր Նուէր Սիլահլը Տատրեանի հետ հաստատուած է ԱՄՆ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայեր
Վրիժառուները (շարժապատկեր, 2012)
Մարվըլի վրիժառուները (Մեծն Բրիտանիոյ մէջ եւ Իրլանտա յի մէջ կը կոչուի Մարվըլի վրիժառուներու միասնութիւնը) կամ պարզապէս՝ Վրիժառուները 2012 թուականի ամերիկեան սուփըրհերոսներու մասին պատմող ժապաւէն է, որ հիմնուած է Մարվըլ Քոմիքսի համանուն քոմիքս ի վրայ, ստեղծուած է Մարվըլ Սթուտիոյի եւ տեղայնացուած է Ուոլթ Տիզնի Սթուտիո յի Motion Pictures-ի կողմէ։ Ան Մարվըլ Սինեմադիք Իունիվըրս ի (Marvel Cinematic Universe) թիւով վեցերորդ դասաւորուած է։
Ժապաւէնը գրուած եւ նկարահանուած է Ճոշ Վետոն ի (Joss Whedon) կողմէ։ Գլխաւոր դերակատարներն են Ռոպըրթ Տաունի կրտսեր ը (Robert Downey Jr.), Քրիս Իվանզ ը (Chris Evans), Մարք Ռուֆալօ ն (Marc Ruffalo), Քրիս Հեմսուորթ ը (Chris Hemsworth), Սքարլեթ Ճոհանսոնը (Scarlett Johansson), Ճերեմի Ռենըր ը (Jeremy Renner), Թոմ Հիտլսթոն ը (Tom Hiddleston), Քլարկ Կրեկ ը (Clark Gregg) եւ Քոպի Սմալտըրզ ը (Cobie Smulders)։
Ժապաւէնին մէջ գտնուող խաղաղապահ կազմակերպութեան՝ S.H.I.E.L.D.-ի ղեկավար Նիք Ֆիւրի ն միաւորած է Երկաթէ մարդ ուն, Քաբիդէն Ամերիկա յին (Captain America), Հալք ին (Hulk) եւ Թոր ին (Thor), որոնք պէտք է պայքարին Թորի եղբօր՝ Լոքի ի (Loki) դէմ, որ կ'ուզէ նուաճել Երկիր ը։
Ժապաւէնի զարգացումները սկսան այն ժամանակ, երբ Մեռիլ Լինչ արուեստանոցը 2005 թուականի Ապրիլի փոխառութիւն տուաւ։ Երկաթէ մարդ ը (2008) ժապաւէնին յաջողութենէն ետք, Մարվըլ ը յայտարարեց, թէ «Վրիժառուները» լոյս կը տեսնեն 2011 թուականի Յուլիսին։ Երբ 2009 թուականի Մարտին դերասանական կազմէն հաստատեց Ճոհանսոն ը, ժապաւէնին առաջին ներկայացումը յետաձգուեցաւ 2012-ին։ 2010 թուականի Ապրիլին, Ուետոն ի հաստատուելով՝ նախկին ձեռագիրը, Ճաք Բէն ի կողմէ գրուած, կրկին գրեց։ Նկարահանումները սկսան 2011 թուականի Ապրիլին Ալպուքերք ի մէջ (Նիու Մեխիկօ), մինչ Քլիվլընտ, Օհայօ եւ Օգըսթ, Նիու Եորք տեղափոխուիլը (Սեպտեմբեր)։ Ժապաւէնը վերարտադրուած է 3D ֆորմատով։
173 (թիւ)
173 (հարիւր եօթանասուներեք)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է 172-ի եւ 174-ի միջեւ
Վրիժառուները (շարժապատկեր, 2012)
«Վրիժառուները» առաջին անգամ ըլլալով կը ներկայացուի 2012 թուականի Ապրիլին՝ Հոլիուտի Էլ Քաբիդէն թատերավայրին մէջ (El Capitan Theatre) եւ Միացեալ Նահանգներու մէջ պաշտօնական ներկայացումը եղած է 4 Մայիս 2012 թուականին։ Ժապաւէնը արժանացած է բազմաթիւ քննադատական մրցանակներու եւ անուանակարգերու, ներառեալ Օսքար ը եւ BAFTA-ն՝ լաւագոյն տեսողութեան ազդեցութեան համար եւ սահմանած է շահութային մրցանիշ՝ Հիւսիսային Ամերիկա գրանցելով առաջին հանգստեան օրերու լաւագոյն արդիւնքը։ Ան ունեցած է 1.5 միլիար տոլար շահոյթ ամբողջ աշխարհի մէջ եւ դարձած է շարժանկարչութեան պատմութեան ամենաշատ շահոյթ ստացածին երրորդը եւ Մարվըլ ի առաջին 1 միլիար տոլար ստացած ժապաւէնը։ Ժապաւէնը Blu-ray եւ DVD սկաւառակներու վրայ ստեղծուած է 25 Սեպտեմբեր 2012 թուականին։ Ժապաւէնի շարունակութիւնը, որու անունն է Վրիժառուները․ Ալթրոնի ժամանակաշրջան ը, որ ներկայացուած է 1 Մայիս 2015 թուականին, երբ երկու սպասուած շարունակութիւններ՝ Վրիժառուները․ Անսահման պատէրազմը - Մաս 1 եւ Վրիժառուները․ Անսահման պատէրազմը - Մաս 2 ժապաւէներու առաջին ներկայացումները տեղի պիտի ունենան 4 Մայիս 2018 թուականին եւ 3 Մայիս 2019 թուականին յաջորդաբար։
Պատմութիւն
Ասկարտ ական աստուած Լոքի ն պայման կը կապէ այլմոլորակային ցեղին՝ չիդաուրիներու տիրակալի հետ, որ խորանարդի տեսքով անսպառ ուժի աղբիւր Թեսըրաքթի փոխարէն չիդաուրիները Լոքիին զօրք կը տրամադրեն, որպէսզի գրաւէ Երկիրը։ Նիք Ֆիւրի ն՝ S.H.I.E.L.D. գործակալութեան տնօրէնը կու գայ գիտական աշխատանոց, ուր բնագէտ Էրիք Սելվիկ ը կը զբաղի Թեսըրաքթի հետազօտութիւններով։ Սելվիկն ու գործակալ Մարիա Հիլ ը Ֆիւրիին կը յայտնեն, թէ առարկան տարօրինակ ուժ մը կ'արձակէ։ Այսպիսով, Լոքիի համար դռնակ մը կը բացուի դէպի Երկիր։ Ան կ'առնէ Թեսըրաքթը եւ իր գաւազանի միջոցաւ իրեն կ'ենթարկէ S.H.I.E.L.D.-ի որոշ գործակալներուն, որոնց շարքին մէջն է Քլինթ Բարթոն ը, որ ճանչցուած է իբրեւ «Բազէի աչք» (Hawkeye)։ Անոնց շնորհիւ Լոքին կը փախի, իսկ դռնակը ինքզինք կը քանդէ՝ աւերելով աշխատանոցը։
Ֆիւրին կ'որոշէ վերսկսիլ նախկին չիրագործուած «Վրիժառուներու նախաձեռնութիւնը» ծրագիրը։ S.H.I.E.L.D.-ի գործակալ Նադաշա Ռոմանոֆը, որ յայտնի է «Սեւ այրի» անունով, կ'երթայ Հնդկաստան, ուր կը գտնէ «կամմա-ճառագայթներու» բժիշկ Պրուս Պէնըր ը։ Ան հասկցաւ, որ S.H.I.E.L.D.֊ը իրեն Հալքին կը վերածէ իրենց նպատակներուն համար եւ կ'ուզէ զինքը օգտագործել, եւ ան կը համաձայնի այդ առաջարկին։ Գործակալ Ֆիլ Քոլսոնը կ'այցելէ Երկաթէ մարդուն՝ Թոնի Սթարք ին եւ իր օգնական Բեբըր Պոթս ին, համոզելու Սթարք ին որ Սելվիկ ին հետազօտութիւնները աւարտին հասցնէ։ Սեմ Ֆիւրին կ'երթայ Սթիվ Ռոճըրզի մօտ, որ առաջին ամերիկացի սուփըրհերոսը եղած է՝ Քաբիդէն Ամերիկա ն, որ երկրորդ համաշխարհային պատերազմ ի ժամանակէն, 70 տարիէ սառի կտորի մէջ էր։ Հերոսները կու գան Հելիքարրիեր՝ S.H.I.E.L.D.-ի թռչող նախակէտ։ Լոքի ին կը բռնեն Սթութկարթի մէջ։ Մինչ Բազէի աչք ը անոր համար կ'առեւանգէ իրիտիումը, որ անհրաժեշտ է Թէսըրաքթի կայունացման համար, Լոքի ն ստիպողաբար կը փորձէ բնակիչներուն իրեն ենթարկել, սակայն Երկաթէ մարդ ը եւ Քաբիդէն Ամերիկա ն կը յաջողին զինքը բռնել իբրեւ գերի։ Փոխադրութեան ժամանակ անոր վրայ կը յարձակի ամպրոպի աստուած Թոր ը, որ Լոքի ի խորթ եղբայրն է։ Ան կը փորձէ եղբօրը համոզել որ Թէսըրաքթը վերադարձնէ, եւ Քաբիդէն Ամերիկա յի եւ Երկաթէ մարդ ուն հետ զրոյց ունենալէն ետք, Թոր ը կը համաձայնի Լոքի ին տեղափոխել օդանաւի վրայ եւ տեղաւորել այն խցիկին մէջ, որ նախատեսուած էր Հալք ի համար՝ մինչեւ խորանարդը գտնուի։ Աշխատելով Պանըրի հետ, Սթարքը կը կոտրէ գործակալութեան համակարգիչները եւ կը բացայայտէ խորանարդի օգտագործման հետազօտութիւնները, որոնք պէտք է դառնան զէնք՝ հաւանական յարձակումի դէպքի ատեն։ Սթարք ը եւ Ռոճըրզը կը մեղադրեն Ֆիւրիին ստախօսութեան մէջ եւ հերոսները կը սկսին վիճիլ։ Սեւ այրին, որ իբրեւ թէ կը փորձէ Լոքի էն Բարթոնի ազատութիւնը ստանալ, կ'իմանայ, որ ան ինքնակամ յանձնուած է բանակին եւ իր իսկական ծրագիրն է Հալք ը ազատել։ Այդ ժամանակ Լոքի ի զինուորները, Բազէի աչքի գլխաւորութեամբ, կը յարձակին օդանաւին վրայ, որ կը գտնէ գաւազանի օգնութեամբ։ Բազէի աչք ը կը վնասէ շարժիչներէն մէկը, որ Քաբիդէն Ամերիկա ն եւ Երկաթէ մարդ ը դժուարութեամբ կը շինեն։ Հալք ը կ'արթննայ, Թոր ը կը փորձէ պահել զինքը, եւ Հալք ը օդանաւէն կ'իյնայ։ Բազէի աչք ի հետ կռուելով՝ Սեւ այրին կը յաջողի գլխուն հարուած հասցնել, եւ հանել Լոքի ի մտքի կառավարումը։
Լոքի ին կը յաջողի դուրս գալ խցիկէն, հոն փակելով Թոր ը։ Ան մահացու վիրաւորած է իր վրայ յարձակուող գործակալ Քոլսոնին, վար կը նետէ Թորին նաւէն եւ կը փախչի։ Իր կախարդական մուրճի՝ Մէօլնիրի շնորհիւ Թոր ը կ'ազատի թակարդէն։ Ֆիւրին կ'օգտագործէ Քոլսոնի մահը, հերոսները քաջալերելու, որ իբր խումբ աշխատին։ Սթարք ը եւ Ռոճըրզ ը կը հասկնան, որ Լոքի ին համար, միայն hերոսներուն պարտութիւնը բաւարար չէ, այլ նաեւ կ'ուզէ հերոսներուն պարտութիւնը բոլոր աշխարհին ցուցադրել, եւ ապացուցանել իր իշխանութիւնը։
Վրիժառուներն կ'ուղղուին Նիու Եորք, սակայն չեն հասնիր խանգարել դռնակի բացումը, եւ կռիւը կը սկսի։ Քաբիդէն Ամերիկա ն իր վրայ առնելով զօրքի ղեկավարի պարտականութիւնը, կը հրամայէ, որ քաղաքացիները դատարկուին, եւ միւս հերոսներուն հետ կը շարունակուի մարտը։ Պանըրը քիչ մը ուշ կը յայտնուի, եւ արդէն վերածուած Հալքի՝ կ'օգնէ այլմոլորակայիններու նաւերը ոչնչացնել, այնուհետեւ կը հասնի մինչեւ Լոքի եւ հեշտօրէն կը յաղթէ իրեն։ Սթարք ը, Սեւ այրի ին եւ Սելվիկի հսկողութեան տակ կը յաջողի առնել դռնակը՝ Լոքի ի գաւազանի միջոցաւ։ Այդ ժամանակ Ղեկավարութեան կոմիտէն՝ Ֆիւրիի տնօրէնութիւնը կը պատրաստուի ոչնչացնել Մանհաթընը (Manhattan) ատոմային ռումբերով, սակայն Ֆիւրին չի համաձայնիր։ Հակառակ անոր, կոմիտէն կը յաջողի աւերելու հրամանը տալ։ Ֆիւրին կը քանդէ ռումբերէն մէկը, սակայն միւսէն կը յաջողի փախիլ։ Գործադրումէն ոչ շատ ժամանակ առաջ Ֆիւրին վտանգի մասին կը յայտնէ Երկաթէ մարդ ուն, որ կ'որոշէ փոխել ռումբի ուղղութիւնը՝ տեղափոխելով դէպի դռնակը։ Ան կը յաջողի, եւ ռումբը կ'ոչնչացնէ թշնամու նաւը, որմէ ետք կ'անջատուին Երկիր ը գրաւած այլմոլորակայինները։ Սակայն գտնուելով դռնակի միւս կողմը, Սթարքը դուրս կը նետուի իր հագուստէն։ Ան կը կորսնցնէ գիտակցութիւնը, եւ կ'իյնայ Երկիր, եւ Սեւ այրի ն դռնակը կը փակէ։ Թոր ը կը պատրաստուի բռնել ինկող Սթարքը, սակայն Հալք ը աւելի շուտ կը հասնի։ Հերոսները կը փրկեն Երկիրը եւ կը ստանան համաշխարհային ճանաչում։ Թոր իր հետ կը տանի Լոքիին եւ Թեսըրաքթը՝ դէպի Ասկարտ կը ղրկուի, իսկ Ֆիւրին կը հաստատէ, թէ Վրիժառուները կը վերադառնան եթէ մարդկութիւնը դարձեալ վտանգի մէջ գտնուի։
Ժապաւէնի աւարտէն յետոյ, չիդաուրիներու առաջնորդը իրենց աշխարհի մէծէն ներողութւն կը խնդրէ, ձախող յարձակումին համար։ Քիչ մը էտք, կը տէսնէնք Վրիժառուները «Շաուարմա»-ի ճաշարանի մէջ նստած, լուռ կ'ուտեն։
Դերասանական Կազմ
•Ռոպըրթ Տաունի կրտսեր (Robert Downey Jr.) ՝ Թոնի Սթարք / Երկաթէ մարդ ը (Tony Stark/ Ironman) • Քրիս Իվանզ (Chris Evans)՝ Սթիվ Ռոճըրզ / Քաբիդէն Ամերիկա (Steve Rogers/ Captain America)
• Մարք Ռուֆալօ  (Marc Ruffalo)՝ Պրուս Պէնըր / Հալք (Bruce Banner/ The Hulk)
•Քրիս Հեմսուորթ (Chris Hemsworth)՝ Թոր (Thor) ազկարտական աստուած, որ ստեղծուած է սքանտինաւեան առասպելներու համանուն հերոսի հիման վրայ։
Ցխինվալիի Հայերը
Ցխինուալիի Հայերը, հայերը Ցխինուալի մէջ կը բնակին հին ժամանակէ ի վէր։ 19-20-րդ դարերուն, Ցխինուալի բնակչութեան մեծամաստութիւնը կը կազմէին հայերը եւ հրէաները։
Վրիժառուները (շարժապատկեր, 2012)
Դերասանական Կազմ
•Ճէրէմի Ռէնըր (Jeremy Renner)՝ Քլինթ Պարթոն / Բազէի աչք (Clint Barton/ Hawkeye) S.H.I.E.L.D.֊ի գործակալ, բարձր որակի աղեղնաւոր։ •Սքարլէթ Ճոհանսոն (Scarlett Johanson)՝ Նաթաշա Ռոմանոֆ / Սեւ այրի (Natasha Romanoff/ Black Widow)՝ S.H.I.E.L.D.֊ի փորձառու գործակալ, որ ծագումով ռուս է։ •Թոմ Հիտլսթոն - Լոքի (Tom Hiddleston - Loki)՝ Թորի խորթ եղբայրը եւ թշնամին, որ հիմնուած է սքանտինաւեան առասպելներուն համանուն հերոսի վրայ ։
Ցխինվալիի Հայերը
Կրոն
Ցխինուալի մէջ գոյութիւն ունի հայկական Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին, սակայն հիմա կ'օգտագործուի իբր ուղղափառ տաճար ։
Բնակչութիւն
Համաձայն պաշտօնական վիճակագրական տուեալներուն, 1804 թուականին Ցխինուալի մէջ կը բնակէր 116 հայկական ընտանիք, 41 վրացական, 16 օսական եւ 6 հրէայկան ։ 1897 թուականին վրացի հասարակական գործիչ Ալ. Ալազնիսփիրելին «Ծնոբիս Պուրծելի» թերթով կը գրէր, որ Ցխինվալը հրէաներու եւ օսէրու քաղաք է, իսկ վրացիները եւ հայերը կը կազմէն ընդհանուր բնակչութեան չորրորդ մասը ։
Վրիժառուները (շարժապատկեր, 2012)
Դերասանական Կազմ
•	Քոպի Սմալտըրզ՝ ֊ Մարիա Հիլ (Cobie Smulders – Maria Hill)
Ցխինվալիի Հայերը
Բնակչութիւն
Իսկ վիճակագրական տուեալները ցոյց կու տան թէ 1917 թուականին Ցխինվալի մէջ կար արդէն 346 հրէական ընտանիք, 310 վրացական, 160 հայկական եւ 80 օսական ։ Այդ տուեալները չեն հակասեր Ցխինվալի այն ժամանակուայ բնակչութեան թիվին տուեալներուն. 5033 հոգի, որոնցից 553 օս (9%), 2130 հրէայ (40%), 1660 վրացի (30%) եւ 674 հայ(10,3%)։
Վրիժառուները (շարժապատկեր, 2012)
Դերասանական Կազմ
•	Սթելան Սքարզկարտ՝ Բժ․ Էրիք Սելվիկ (Stellan Skarsgard – Dr. Erik Selvig)
•	Կուինէթ Փելթրոու՝ Փեբբըր Փոթս (Gwyneth Paltrow – Pepper Potts)
Սասոն
Սասոն կամ Սազան (յուն․՝ Σάσων, ալպ․՝ Sazan ή Sazanit, իտալ․՝ Saseno)․ Ալպանիոյ կղզի։ Տիափոնտեա կղզիներուն մաս կը կազմէ։ Ռազմական կարեւոր դիրք ունի․ կը գտնուի Օդրանտոյի նեղուցը եւ Աւլոնաս ծոցին մուտքին։ ԺԹ․ դարուն (1864) Յունաստանին պատկանած էր, որպէս Յոնիական կղզիներուն մաս եւ նաեւ՝ Տիափոնտեա կղզիներուն։ Ա․ Համաշխարհային Պատերազմի նախօրէին Իտալիոյ եւ Աւստրօ-Հունկարիոյ ճնշումներուն տակ Յունաստան կղզին Ալպանիոյ կը յանձնէ․ օրէնք՝ 272/1914 (ΦΕΚ 151/Α΄/7-6-1914)։ 2 Յուլիս 1914-ին կղզիէն կը մեկնին 25 յոյն զինուորները․ անոնք հոն մնացած էին որպէս ապահովութիւն 15 յոյն ընտանիքներուն։ Սակայն յոյն զինուորներուն մեկնելէն ետք, 16 Յուլիս 1914-ին յոյն ընտանիքները սպանդի կ՛ենթարկուին։
Վրիժառուները (շարժապատկեր, 2012)
Դերասանական Կազմ
•	Մաքսիմիլանօ Հերնանտէզ՝ Ճասփըր Սիթուէլ (Maximilano Hernandez – Jasper Sitwell)