cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սաապ JAS 39 Կրիփէն
Շահագործողներ
1997 թուականէն Շուէտի օդոյժերու սպառազինութեան մէջ է: 2011-ի դրութեամբ Հունկարիոյ, Չեխիոյ, ՀԱՀ-ի եւ Թայլանտի օդոյժերը կը շահագործեն: Նաեւ մեկ երկտեղանի JAS 39D կ'օգտագործէ անգլիական Empire Test Pilots’ School (ETPS) օդագնացութեան դպրոցը՝ իր փորձարկող օդաչուներու կատարելագործման համար: 31 Հոկտեմբեր 2018-ին Շուէտ առաջարկած է Հայաստանին մատակարարել JAS-39 Gripen կործանիչներ 2016-ի դրութեամբ շահագործման մէջ է 158 մեքենա Թայլանտի թագաւորական օդոյժը ունի ութ JAS 39C եւ չորս JAS 39D 2016-ի դրութեամբ: Պրազիլի օդոյժը 36 Կրիփէն պատուիրած է Հարաւային Ափրիկէի օդոյժը 26 օդանաւ Առաջին առաքումը կատարուեցաւ 30 Ապրիլին 2008-ի: Հունկարիոյ օդոյժը կը շահագործէ 14 Կրիփէն Շուէտի օդոյժը կը շահագործէ 74 C եւ 24 D եւ պատուիրած է 60 E: Անիկա սկզբնապէս 204 օդանաւ պատուիրած է, որոնցմէ 28-ը վարձակալած են Չեխիան եւ Հունկարիան: Չեխիոյ օդոյժը ունի վարձած 14 Կրիփէն Օդաչուներու Փորձարկման Թագաւորական Դպրոցը Մարզումներու համար կ'օգտագործէ Կրիփէններ:
Պատահարներ
1989 թուականին փորձարկումին ատենը օդանաւը կատարեցաւ անյաջող վայրէջք:
Բնութագրական Տուեալներ
JAS 39C-ի եւ JAS 39D-ի համար
1982 թուական
1982 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 82րդ տարին է
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1982
Ղարաբաղցի Կինը (քանդակ)
«Ղարաբաղցի Կինը» քանդակ, կը գտնուի Երեւանի, Օփերայի մօտ՝ Սայեաթ-Նովայի Պողոտայի եւ Տէրեան փողոցներու խաչմէրուկին վրայ։ Քանդակը ստեղծուած է 1985 թուականին, քաղաքին մէջ տեղադրուած է 1988-ին:
Տուեալներ
Քանդակը պրոնզէ կազմուած է, բարձրութիւնը 3 մեթր է:
Պատմութիւն
Քանդակը տեղադրուած է 1988 թուականի 11 Նոյեմբերին Օփերային թատրոնի մերձակայ այգիին մէջ։ Հեղինակը` Դաւիթ Երեւանցին, այն նուիրա է Մշակոյթի Հայկական ֆոնտին:
Քանդակագործը արձանը կերտած է ծնունդով Շուշեցի, մենապարուհի ու երգչուհի Արեւ Պաղտասարեանի կերպարով: Խորհրդային իշխանութիւններն արգիլած էին քանդակը տեղադրել քաղաքին մէջ. այն երկու տարի կը գտնուէր ձուլարանին մէջ։ Արցախեան Շարժումէն ետք՝ 1988 թուականին, արձանը տեղադրուեցաւ Կարապի Լիճի վերի բաժնին մէջ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երեւանի յուշարձաններ
Հինգանկիւնային քսանչորսանիստ
Հինգանկիւնային քսանչորսանիստ՝ կիսաուղղաձեւ բազմանիստ է:
Նկարագրութիւն
24 միանման անուղիղ հինգանկիւնիներէ կազմուած է: Ունի 38 գագաթ: Հինգանկիւնիներու սուր անկիւնները միաւորող վեց գագաթներու միացումով կը ձեւաւորուի ութանիստ, երեքական բութ անկիւնները միաւորող ութ գագաթներու միացումով՝ խորանարդ:
Ունի 60 կող՝ 24 «երկար» եւ 36 «կարճ»:
Հիմնական Բանաձեւներ
Մակերեւոյթի մակերեսը՝ Ծաւալը՝
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երկրաչափական մարմիններ
Լեւոն Ղալումեան
Լեւոն Մամիկոն Ղալումեան (25 Յունիս, 1940 Երեւան- 28 Օգոստոս 2017 Միացեալ նահանգներ), ճարտարապետ, Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր ճարտարապետ (24 մայիս, 2010)։ Հայաստանի ճարտարապետներու միութեան անդամ (1972)։
Կենսագրութիւն
1964-էն կ'աշխատի Երեւաննախագիծ հիմնարկին մէջ, 1985-1997-ններուն եւ 2001-էն՝ ճարտարապետութեան արուեստանոցի ղեկավար, 1997-2001-ններուն՝ տնօրէն։
2002-ին հիմնած է «Արխիտոն» ՍՊ ընկերութիւնը։
Լեւոն Ղալումեանի նախագիծերով կանգնեցուած են Նալպանտեան գիւղի մէջ՝ Հայրենական պատերազմ-ի ընթացքին (1941-1945) զոհուած մարտիկներու (1972, քանդակագործ՝ Նիկողայոս Նիկողոսեան), Ստեփանակերտի մէջ՝ Ալեք Մանուկեանի (1999, քանդակագործ՝ Տիգրան Արզումանեան), Երեւանի մէջ՝ Ուիլիամ Սարոեանի կիսանդրին (իր անուան դպրոցի առջեւ, քանդակագործ՝ Տիգրան Արզումանեան, 2000), Անդրեյ Սախարովի յուշարձանը Երեւանի մէջ (քանդակագործ՝ Տիգրան Արզումանեան, 2001, Աւագ Պետրոսեանի յուշարձանը Երեւանի մէջ, 2014, (քանդակագործ՝ Տիգրան Արզումանեան)։
Ռուզան Ալավերդեանի համահեղինակութեամբ կառուցուած է Խնկո Ապոր անուան հանրապետական մանկական գրադարանը (1978, ՀԼԿԵՄ մրցանակ՝ 1981), «Հայպետհողշիննախագիծ» հիմնարկը, Առաջին ատեանի դատարանի շէնքը Երեւանի մէջ, Ստեփանակերտի թատրոնի շէնքի նախագիծը, «Հայերկրաբանութիւն» թանգարանը (1986), 1988-ի երկրաշարժէմ ետք Գիւմրիի վերականգնման համար կազմած է Մարմաշէնի շրջանի մանրամասն հատակագծման (1989-1990) եւ կառուցապատման (1990-1991), Ամերիկեան Կարմիր խաչի կառուցած բնակելի թաղամասի (1990-2001), Երեւանի թիւ 13 միջնակարգ դպրոցը (1992, Միջազգային ճարտարապետական ակադեմիոյ մրցանակ), քաղաքային եւ գիւղական համայնքներու գլխաւոր հատակագիծեր (Ջերմուկ, Արզնի, Սեւան, Եղուարդ, Ծաղկաձոր, Նոյեմբերեան, Իջեւան, Դիլիջան, Բերդ եւ այլն), բազմագործոն կառոյց Երեւանի Հիւսիսային պողոտայի մէջ, «Անի» եւ «Մուշ-2» թաղամասերու նախագծերը, Սպիտակ քաղաքի «Վարպետաց թաղամաս»-ի նախագիծը (2010-2012), «Երազ» բնակելի թաղամասի գլխաւոր հատակագիծը եւ 18-հարկանի բազմագործոն բնակելի շէնքերու առաջին համալիրը (2008-2012)։
Ղալումեանի նախագիծերով կառուցուած են նաեւ.
2011-ին Երեւանի մէջ տեղադրուած է Ալեքսանդր Մանթաշեանի յուշարձանի ճարտարապետն է, քանդակագործ՝ Տիգրան Արզումանեան ։
2013-ին մասնակցած է «Համազգային» պետական թատրոնի շէնքի նախագիծի բաց մրցոյթին եւ արժանացած է առաջին մրցանակի ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1940 ծնունդներ Ստորոգութիւն:25 Յունիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:2017 մահեր Ստորոգութիւն:28 Օգոստոսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Երեւան ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ Ստորոգութիւն:ՀՀ Վաստակաւոր Ճարտարապետներ Ստորոգութիւն:ՀՊՃՀ Շրջանաւարտներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի Ճարտարապետներու Միութեան Անդամներ
Ղարաբաղի վէրքերը (ժապաւէն)
Ղարաբաղի վէրքերը  (պուլկարերէն՝ Раните на Карабах), Ղարաբաղի հերոսամարտին յատուկ վաւերագրական ժապաւէն, պատրաստուած` պուլկարացի լրագրող Ցվեթանա Փասքալեւայի կողմէ : Անիկա կ՛անդրադառնայ 1992-ին Շահումեանի եւ Մարտակերտի դէպքերուն` հասնելով մինչեւ 1993 ու ապա` 1994-ի զինադուլը :
Հինգանկիւնային վաթսունանիստ
Հինգանկիւնային վաթսունանիստ կիսաուղղաձեւ բազմանիստ մըն է:
Ղարաբաղի վէրքերը (ժապաւէն)
Ստեղծման պատմութիւն
Ցվեթանայի սոյն աշխատանքը բաղկացած է 7 վաւերագրական տեսերիզներէ, որոնց ընդհանուր շարքը հաւաքուած է «Ղարաբաղի Վէրքերը» խորագրով աշխատանքին «DVD» տարբերակին մէջ.
Հինգանկիւնային վաթսունանիստ
Նկարագրութիւն
Հինգանկիւնային վաթսունանիստ վաթսուն միանման անուղղաձեւ հինգանկիւնիներէ կազմուած է: Ունի 92 գագաթ: Գագաթներէն տասներկուսը, որոնց վրայ իրենց սուր անկիւններով կը համատեղուեն հինգական նիստեր, կը հանդիսանան տասներկուսանիստի գագաթներ: Քսան գագաթներուն վրայ կը համատեղուեն սուր անկիւններէն ամենահեռու գտնուող բութ անկիւններով երեքական նիստեր: Ատոնք ալ կը հանդիսանան քսանանիստի գագաթներ:
Ղարաբաղի վէրքերը (ժապաւէն)
Ստեղծման պատմութիւն
Ցվեթանա Փասքալեւա առաջին անգամ Ղարաբաղ հասած է 1991-ին` իմանալով Ազրպէյճանի կողմէ տեղացի ժողովուրդի բռնի տեղահանութիւններու մասին : Ղարաբաղի ազատագրութեան տարիներուն ինք ժողովուրդին մօտ կը գտնուի, բնակավայրերու մէջ, հիւանդանոցներու եւ խրամատներու մէջ, նկարահանելով ամէն ինչ, օգնելով երեխաներուն, կիներուն եւ տարեցներուն, որոնք ծանր պայմաններու կը դիմադրէին այդ օրերուն:
Ղրաբաղեան պատերազմի ընթացքին նկարահանուած այդ ժապաւէնները, կ՛ընդգրկեն առաւելաբար յուզիչ, բայց ոգեւորիչ պատկերներ:
Հինգանկիւնային վաթսունանիստ
Նկարագրութիւն
Ունի 150 կող՝ 60-ը երկար եւ 90-ը կարճ:
Ղարաբաղի վէրքերը (ժապաւէն)
Ցուցադրուած երկիրնր
Աւելի քան մէկ ժամ տեւող վաւերագրական ժապաւէնը ցուցատրուած է՝ Պէյրութի, Փրակայի, Ֆրանսայի եւ Աւստրալիոյ մէջ։
Հինգանկիւնային վաթսունանիստ
Հիմնական Բանաձեւերը
Մակերեւոյթի մակերսը եւ ծաւալը հաւասար է՝
Ղարաբաղի վէրքերը (ժապաւէն)
Ցուցադրուած երկիրնր
Այն թարգմանուած է անգլերէնի, սպաներէնի, ռուսերէնի, պուլկարերէնի, ֆրանսերէնի եւ այլ լեզուներու։
Հինգանկիւնային վաթսունանիստ
Հիմնական Բանաձեւերը
Ներգծուած ոլորտի շառաւիղն է՝
Ղարաբաղի վէրքերը (ժապաւէն)
Պարգեւներ
Հայոց բանակի կազմաւորման 23-րդ տարեդարձին առթիւ, Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ՝ Սերժ Սարգսեանի կողմէ արժանացաւ «Երախտագիտութեան» մետալի :
Հինգանկիւնային վաթսունանիստ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երկրաչափական մարմիններ
Հին Ռուսիա
Հին Ռուսիա (ռուսերէն՝ Русь), սկիզբը արեւելեան սլաւորներու հողերու եւ Հին Ռուսիոյ պետութեան պատմական անուանումը։ Հին ժամանակներէն սկսած՝ Արեւելեան Եւրոպայի մէջ կը բնակէին սլաւոնական բազմաթիւ ցեղեր։ Անոնք թերեւս կ՛ապրէին նախնադարեան հասարակութեան պայմաններուն մէջ։ 6-8 դարերուն արեւելեան սլաւորներու քով ձեւաւորեցին ցեղային միութիւններ։ Դնեպր գետի միջին հոսանքի շրջանին մէջ՝ Կիեւի քով՝ կ՛ապրէին պոլեանները։ Հայտնի էին նաեւ Կրիվիչներիւ, Դրեւլեաներու, Վյատիչներու Սեւերեաններու ցեղային միութիւնները։ Անոնցմէ ամենազարգացածը պոլեաններն էին։ Վերջերը զբաղած տարածքը կ՛անուանէին ռուս՝ Դնեպրի վտակ Ռոս գետի անունէն։ Այստեղէն ալ կ՛առաջանայ Ռուսիա անուանումը։ Ցեղային միութեան գլուխ կանգնած էին ռազմական առաջնորդները՝ իշխանները (կնյազ)։ Անոնք ունէին իրենց զինուած խումբերը, որոնք կը կոչուէին դրուժինա։ Պատերազմի դեպքին հաւաքագրիւին նաեւ աշխարհազոր էր։ Առաջին անգամ կ՛օգտագործուի որպէս պետութեան անուանում 911 թուականի ռուս-բիւզանդական պայմանագրի բնագրին մէջ, աւելի ուշ տեղեկութիւնները գործ ունին ռուս ցեղի մասին։ Ըստ «Տարիներու ժամանակներու վէպ» (ռուսերէն՝ «Повесть временных лет») տարեգրութեան, որ գրուած է 11-12-րդ դարերուն, անուանումը առաջացած է վարյագ «ռուս» ցեղէն, որուն զինագունդը պաշտպանութեան համար կը կանչեն 862 թուականին Մեծ Նովգորոդի սլաւոնները։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Պատմութիւն
Սպարտակ Ղարաբաղցեան
Սպարտակ Սերգոյի Ղարաբաղցեան, հայ լրագրող, պատմաբան, հրապարակախօս, սենարիստ։
Կենսագրութիւն
1973 թուականին աւարտած է Խաչատուր Աբովեանի անուան մանկավարժական ինստիտուտի պատմութեան ֆակուլտետը։ Աշխատած է հանրապետութեան միջնակարգ դպրոցներու մէջ, Սփիւռքահայութեան հետ մշակութային կապերու, մամլոյ կոմիտէներուն, թղթակցած է՝ «Գարուն», «Նորք», «Սովետական Հայաստան» հանդէսներուն։
Շարժանկարներ
Սպարտակ Ղարաբաղցեանիի սենարներով նկարահանուած են բազմաթիւ փաստավավերագրական ֆիլմեր՝
Վարած պաշտօններ
1992-1994 թուականներուն վարած է ՀՀ Սպայի տան պետի պաշտօնը, 1997 թուականէն ՀՀ մշակոյթի, երիտասարդութեան հարցերու եւ սպորտի նախարարութեան սփիւռքի հետ համագործակցութեան վարչութեան պետի, ապա նախարարի խորհրդականի պաշտօնները, «Մէկ ազգ, մէկ մշակոյթ» համահայկական փառատօնի կազմկոտէի նախագահի պաշտօնը։
Կը դասաւանդէ Երեւանի Ֆիզիկական Կուլտուրայի պետական ինստիտուտի սպորտային լրագրութեան ֆակուլտետի մէջ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:3 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Հինտուիզմ
Հինտուիզմը աշխարհի ամենահին կրօններէն մէկն է, որ արմատներով կը հասնի մինչեւ վետիական քաղաքակրթութիւն: Ի տարբերութիւն այլ կրօններու, հինտուիզմը ոչ մէկուն կողմէ հիմնադրուած է : Հինտուիզմի մէջ կը բացակայի ընդհանուր տոքթրինը եւ հաւատամքի ընդհանուր կարգը: Իրմէ կը յառաջանայ տարբեր կրօնական աւանդոյթներու, փիլիսոփայական կարգերու եւ հաւատալիքներու ընտանիքը, որոնք հիմնուած են մոնոթէիզմի, փոլիթէիզմի, փանթէիզմի, մոնիզմի եւ նոյնիսկ անհաւատութեան վրայ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կրօն
Խոսրով Ղարախանեան
Խոսրով Ղարախանեան, ծնած է Իրանի Զարմահալ գաւառի Մամուք գիւղը։
Կենսագրութիւն
Նախնական կրթութիւնը ստացած է Մամուքայի ազգային եւ Նոր Ջուղայի Քանանեան վարժարաններուն մէջ. իսկ միջնակարգը՝ Ապաստան։ Առեւտրական ճիւղէն վկայական ստացած է Փէնսիլվանիայի մէջ։
Պատանի տարիքէն սկսեալ մասնակցած է հասարակական, կուսակցական եւ միոսթեան գործունէութեանց։ Եղած։ Ապատանի Մշակութային Միութենական անդամ, Թեհրանի ազգ. դպրոցներու հոգաբարձու, եւ Թեմի Կեդրոնական Հոգաբարձութեան անդամ։ Երեք շրջան (12 տարի) ընտրուած է Թեհրանի Թեմի Պատգամաւորական ժողովի անդամ, եւ 1965 թուականին որպէն Թեհրանի Թեմի Պատգամաւոր՝ մասնակցած է Կիլիկիոյ Թեմի Ազգ. ժողովին, Պէյրութ։ Քանի մը անգամ ընտրուած է Զարմահալի Ուսումնասիրաց Միութեան Կեդրոնական Վարչութեան եւ պատգամաւորական ժողովներու անդամ։
Երկու տարեշրջան ուսուցչական պաշտօն վարած է Մամուքայի Ազգ. Դպրոցին մէջ։
Երկար տարիներ աշխատած է Իրանի Նաֆթային Ընկերութեան մէջ։ Իսկ 1969-1980, Թեհրանի մէջ ունեցած է իր առեւտրական անձնական ընկերութիւնը։
Այժմ հաստատուած է Լոս Անճելըս։ Իբրեւ ատենադպիր մաս կը կազմէ «նաւասարդ» ընկերութեան խնամակալութեան։
Խ. Ղարախանեան 1990 թուականին Լոս Անճելըսի մէջ հրատարակած է Չարմահալի Հայութեան Բարքերից հատորը, ուր ան կու տայ տխուր եւ սրտայոյզ յուշեր, իր երբեմնի գիւղական կեանքէն։ վարպետօրէն մեզի կը փոխանցէ Չարմահալ գաւառի սովորութիւններն ու աւանդութիւնները, ինքնաբուխ եւ տպաւորիչ ոճով մը :
Միքայէլ Ղարակէօզեան
Միքայէլ Ղարակէօզեան, 1915 թուականի Ապրիլին ձերբակալուած է Իթթիհատի ղեկավարներէն դոկտոր Պեհաէտտին Շաքիրի կազմած 58 ականաւոր հայ բժիշկներու ցուցակով։ Սպաննուած է 1915 թուականին, Տիգ­րա­նա­կեր­տի մօտակայքը։
Կենսագրութիւն
1915 թուականին՝ Առա­ջին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մի ժամանակ, զօրակոչուած է Օս­մա­նեան բանակ եւ որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած է։ Կար­սի ռազ­մա­ճա­կա­տէն փախած է Օսմանեան բանակէն, միացած՝ ռու­սա­կան զօրքին ու եկած է Կարս։ Կարսի ձորի, 3-րդ հայկական որբանոցի, բժիշկ եղած է։ 1920 թուականի Հոկտեմբերի վերջին օրերուն թուրք զինուորները մտած են ձորը եւ կրակ բացած են որբանոցին վրայ։ Այդ ընթացքին զոհուած է որբանոցի բժիշկ Գ. Սուրեանը։ Այնուհետեւ թուրքերը մտած են որբանոց ու կրակ բացած երեխաներուն ու մեծերուն վրայ։ Այստեղ քե­մա­լա­կան­ները անմարդկային ու սարսափելի շատ բաներ կատարած են, շատ երեխաներ ու քաղաքացիներ սպաննած են։ Բժիշկ Ղարաքէշիշեանին՝ ժանտարմները, տարած են իրենց հետ։ Բժիշկներ Գ. Սուրեանն ու Ղարաքէշիշեանը հրաշալի մարդիկ եւ փայլուն մասնագէտներ եղած են։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր Ստորոգութիւն:1915 մահեր Ստորոգութիւն:Տիգրանակերտ մահացածներ
1983 թուական
1983 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 83րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1983 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1983 մահեր
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1983
Սազ
Սազ, լարային-կսմիթային նուագարան։ Տարածուած է Կովկաս ի եւ Մերձաւոր Արեւելք ի մէջ։ Տանձաձեւ իրանը (թթենիէ կամ ընկոյզենիէ) ծածկուած է բարակ կափարիչով, որու վրայ կան ձայնադարձիչ անցքեր, կոթին զետեղուած են փարդաներ։
Լարերը մետաղեայ՝ բաժնուած են 3 կամ 4 երկանդամ կամ եռանդամ խումբերու։ Առաջին խումբը մեղեդիական նշանակութիւն ունի, 2-րդը՝ ձայնառութեան, 3-րդը՝ լրացուցիչ ներդաշնակային, մաս մըն ալ մեղեդիական։
Լարուածքը սովորաբար կուարտա-կուինտային է, փարդաներու օգնութեամբ կատարուող հնչիւնաշարը, որպէս կանոն, դիատոնիկ։ Կը Նուագեն ոսկրեայ կամ եղջիւրեայ կնտնտոցով՝ հարուածելով բոլոր լարերուն միաժամանակ, ուստի մեղեդին շարունակ կ'ուղեկցուի ներդաշնակային գունեղ հնչումով։ Դեմպրը զնգուն է, բայց փափուկ։
Հայաստան ի մէջ սազը ընդհանրապէս աշուղական նուագարան է: Իր երգեցողութեանը սազով նուագակցած է, օրինակ Շիրինը։ 1925 թուականին Վ․ Բանին իր Արեւելեան սիմֆոնիկ նուագախումբի համար ստեղծած էր սազերու ընտանիք՝ ճուռա, չոնգուր, սազ-բարիտոն եւ բաս (ներկայիս գործածական չէ)։ Սազերու ունիսոն խումբ կիրառուած է Հայկական ժողովրդական երգի ու պարի պետական հաւաքոյթին մէջ (մինչեւ 1957 թուականը)։
Սազը յիշատակուած է «Սասունցի Դաւիթ» էպոս ին մէջ։
Ստորոգութիւն:Երաժշտութիւն
Արմենակ Սագըզեան
Արմենակ Սագըզեան,, Հայ արուեստագէտ։
Կենսագրութիւն
Արմենակ ծնած է 1872 թուականին Կոստանդնուպոլիսի մէջ, պոլսահայ մտաւորական՝ Յովհաննէս Սարգըզի ընտանիքին մէջ։ Ան ուսանած է Փարիզի մէջ, ուր սորված է իրաւաբանութիւն:
Սագըզեանի ջանքերով Փոքր Ասիոյ քաղաքներէն ու գաւառներէն հաւաքուած են ոչնչացումէն փրկուած հայկական մշակոյթի նշխարները։ Ան զբաղած է արեւելեան արուեստի, հայկական մանրանկարչութեան եւ արուեստի հարցերով։
Մահացած է 1944 թուականին՝ Կոստանդնուպոլիսի մէջ։
Մարգար Ղարաբէգեան (Դեւ)
Մարգար Ղարաբէգեան (ծնած է 1901-ին, Թեհրան)
Արմենակ Սագըզեան
Աշխատութիւններ
Արմենակ Սագըզեան եղած է աւելի քան 25 աշխատութիւններու հեղինակը («17-18-րդ դարերու պարսկական մանրանկարչութիւնը»՝ 1929 թուականին՝ Ֆրանսերէն լեզուով)։ 1940 թուականին լոյս ընծայած է անոր յօդուածներու ընտրանին՝ «Հայ արուեստի էջեր» խորագրով՝ Ֆրանսերէն լեզուով ստեղծագործութիւնը։
Մարգար Ղարաբէգեան (Դեւ)
Կենսագրութիւն
Նկարիչ եւ բանաստեղծ, զաւակը՝ հանրային գործիչ Աւետիս խան Ղարաբէգեանի (Ղարաբաղի Մելիքներու շառաւիղ), Մարգար Ղարաբէգեան ծնած է Թեհրանի մէջ եւ նախակրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին ու Նոր Ջուղայի ազգային վարժարաններուն մէջ։ Դէպի գրականութիւն ու արուեստ շեշտուած հակումներով եւ յամառ ինքնաշխատութեամբ՝ յիսնամեայ իր ստեղծագործական վաստակը բարձրացուց որակի, ջրաներկ նկարչական գործերով եւ քերթողական երկու հատորներով՝ «Իմ երգերը» (1974) եւ «Այս երկար Ճամբան (1963), առաջինը հրատարակուած Թեհրանի մէջ, իսկ երկրորդը՝ Երեւան: Նկարիչին ներկայութիւնը տիրական է իր երգերուն մէջ՝ որոնք գոյն, գիծ ու մթնոլորտ ունին։ Կը խօսի պատկերներով. կը տպաւորէ՝ արագ, կտրուկ, հպանցիկ մտածումներով։ Հաղորդական է, իր պարզութեան մէջ։ Թելադրական է իր պատկերներէն փոխանցուող զգայնութեամբ եւ ապրումներով :
Արմենակ Սագըզեան
Աշխատութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Ղափամայ
Ղափաման Հայաստանի տարբեր շրջաններու աւանդական կերակուր է, որ յաճախ կը պատրաստուի Նոր Տարուան, Զատկուան տօներուն, ինչպէս նաեւ հարսանիքներու ու այլ տօնական առիթներով։
Ղափաման կը պատրաստուի միջին չափի, գլխուն կողմէն փորած եւ կուտերն ու միջուկը մաքրած դդումով, որ կը լեցուի բրինձ ով, չամիչ ով, ծիրան ի ու սալորի կտրտած չիրերով ու մեղր ով պատրաստուած միջուկով։ Բրինփով խառնուրդին վրայ կը դրուին կարագի կտորներ։ Կարագով կամ իւղով կը պատուի նաեւ ամբողջ դդումը։ Դդումին բերանը կը փակուի իր կլոր կտրած գլխիկով ու ղափաման կը զետեղուի տաք փուռը, որպէսզի քանի մը ժամ հանգիստ եփի, մինչեւ դդրումի կակուղնայ։ Եփելէն ետք ղափաման կը շարտուի դդումի բարակ շերտերու։
Միակ հայկական ուտեստն է, որ ունի իր երգը՝ «Հէյ ճան ղափամա, համով հոտով ղափամա․․․»։
Տեսակները
Հայաստանի տարբեր շրջաններու մէջ ղափաման ունէր իր պատրաստութեան իւրայատուկ ձեւը։ Այսպէս, Կիլիկիոյ տարածքին հաերը ղափաման կը պատրաստէին չիր ու չամիչով։ Բրինձի խառնուրդին մէջ կ՛աւելցնէին մանրուած խնձոր, տարչին, ալուչա սալորի տեսակը, շաքար եւ աղ։
Իսկ Գորիսի աւանդական ղափաման ոչ թէ քաղցր, այլ քաղցրաաղի ճաշ է։ Գորիսցիները ղափամայի միջուկին փրինձին վրայ կ՛աւելցնեն մանրուած սոխ եւ կանաչեղէն, կարագ եւ իւղ, իսկ եթէ դդումը բաւական քաղցր չէր, շաքար։
Հին Յունաստանի ճարտարապետութիւն
Հին Յունաստանի ճարտարապետութիւն, ճարտարապետութիւն, որ զարգացուածէ յունարէն խոսող ժողովուրդի (հելեններիու) կողմէ, որոնց մշակոյթը ծաղկած է մայրցամաքային Յունաստանի մէջ եւ Փելոպոնէս թերակղզիին, Էժէյան կղզիներու, Անաթոլիայի եւ Իտալիայի յունական գաղութներուն մէջ ք.ա. 900-էն մինչեւ ք.ե. առաջին դար ժամանակաշրջանին մէջ, որոնցմէ մեզի հասած ամենահին ճարտարապետական շինութիւնները թուագրուին ք.ա. 600 թուականով։
Հին յունական ճարտարապետութիւնը աւելիլ յայտնի է իր տաճարներով, որոնցմէ շատերը հիմնականօրէն աւերուած են, բայց ձեւափոխութիւններ չեն կրէր։ Երկրորդ յիշարժան կառոյցը, որը հասած է մեզի, հելենիստական աշխարհի բացօթեայ թատրոնն է, որ թուագրուի ք.ա. 350 թուականով։ Այլ ճարտարապետական կառոյցներու տեսակներուն կը վերաբերին Փրոփիլէյ շքամուտքը, սիւներով շրջափակուած (սթոա) Ակորա հրապարակը, քաղաքային խորհուրդի շէնքը (պուլեթերիոն), քաղաքային յուշարձանը, յուշարձանային դամբարանը եւ մարզադաշտը:
Հին յունական ճարտարապետութիւնը իւրահատուկ է իր լաւ ձեւաւորուած հատկանիշներով՝ կառոյցով, եւ զարդարմամբ։ Ան հատկապէս ճիշտ է տաճարներու համար, որտեղ իւրաքանչիւր կառոյց մտածուած էր որպէս լանտշաֆթի քանդակագործական տարր, որ յաճախ բարձրունքներու վրայ էր եւ վերջինիս համաչափութիւններու գեղեցկութիւնը հնարաւորութիւն կը հանդիսանար շինութեան բոլոր կողմերէն։ Նիքոլաս Պեւսները ըսած է. «Յունական տաճարի ձեւակերտը մեր առջեւ կը բանայ աւելի բուռն, աւելի կենդանի կառոյցի տեսք, քան ցանկացած աւելի ուշ ժամանակաշրջանի կառոյց»:
Հին Յունաստանի ճարտարապետական ոճը կը բաժնուի երեք ճիւղերու՝տորիական սիւնակայգ, իրոնիքական սիւնակարգ եւ քորինֆական սիւանկարգ, որոնք հիմանարար ազդեցութիւն ունին արեւմտեան ճարտարապետութեան աւելի ուշ ժամանակաշրջաններու վրայ։ Հին հռոմէական ճարտարապետութիւնը զարգացած է յունականի հիմքով եւ անոր ազդեցութիւնը մինչեւ այսօր նկատելի է։ վերածնունդի ճարտարապետութենէն քլասիցիզմի անցնելէն ոչ միայն պահպանած են Յունական ճարտարապետական ճշգրիտ ձեւերն ու սիւնակարգերը, այլեւ պահպանուած են ճարտարապետական գեղեցկութեան հասկացութիւնը եւ համաչափութիւնը։ Ճարտարապետական ոճերէն յաջողուած Նէոդասական ճարտարապետութիւնը եւ յունական վերածնունդի ճարտարապետութիւնը սերտօրէն կապուած են հին յունական ճարտարապետութեան հետ։
Հին Յունաստանի ճարտարապետութեան շինութիւններու վերականգման կամ վերակառուցման համար ժամանակակից արուեստագիտութիւնները, ներառեալ 3D եւ իսկական կաղապարումը, մեծ հեռանկար կը բանան։
Աշխարհագրութիւն
Յունաստանի ցամաքային եւ կղզիական մասերը ժայռոտ են՝ խորը կտրատուած ափերով եւ լեռնային բարձունքներով, որոնցմէ մի քանին անտառապատ են։ Կառոյցներուն համար ամենահասանելի շինութիւնները քարն է։ Կրաքարը տարածուած էր եւ հեշտօրէն կը մշակուէր։ Առատ էր նաեւ սպիտակ մարմարը, որ կարելի էր գտնել եւ' ցամաքի վրայ, եւ' կղզիներուն մէջ, մասնաւորապէս Փարոսի եւ Նեկսոսի մէջ: Այս քարերը մանարահատիկ կառուցուածք ունէին եւ կարելի էր շատ ճշգրիտ դետալներ սարքել եւ ճարտարապետական եւ քանդակագործական ոլորտում։ Անոր համար ալ անորմով զարդարուած էր Հին Յունասատանի ճարտարապետութիւնը։ Կաւի մեծ պաշարներ գտնուած են Յունաստանի ամբողջ տարածքին եւ կղզիներուն մէջ, իսկ ամենամեծ պաշարները Աթէնք ի մոտակայքին մէջ էր ։
Յունաստան ի կլիման ծովային է՝ ցուրտ ձմեռներով եւ բորբ ամառով։ Ան շինեց բազմաթիւ բացօթեայ կառոյցներ, որտեղ միջոցառումները յաճախակի էին։ Հետեւաբար տաճարները կառուցուած են բարձունքներու վրայ։ Տաճարները կը կառուցուէին այնպէս, որ անորմով մարդիկ հաւաքուին։ Սիւնաշարերը, որ կը շրջապատէին կառոյցները կամ բակերը, հիմնականօրէն նպատակ ունէին պաշտպանել արեւէն կամ ալ հանկարծակի ձմեռնային փոթորիկներէն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունաստան
Գէորգ Ղարիբջանեան
Գէորգ Ղարիբջանեան, պատմագէտ։
Կենսագրութիւն
Ակադեմիկոս Գէորգ Բագրատ Ղարիբջանեան ծնած է 5 Մայիս 1920-ին Ալեքսանդրապոլ (ներկայիս՝ Կումայրի): Հայրը պոլշեւիքեան Մայիսեան Ապստամբութեան աշխուժ մասնակիցներէն էր եւ ձերբակալուելով գնդակահարուած է իր որդւոյն ծնունդէն մի քանի ամիս ետք:
Ղարիբջանեան (1937-41) ուսանած է Երեւանի Պետական Համալսարանի Պատմութեան կաճառը (faculty) զոր տակաւին չաւարտած մասնակցած է Խորհրդային Միութեան Հայրենական Մեծ Պատերազմին: Այդ ընթացքին (1942), անդամակցած է Խորհրդային Միութեան Կոմունիստական Կուսակցութեան (ԽՄԿԿ): Համալսարանական ուսումը աւարտած է զօրացուելէն ետք:
Աղբիւրներ
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, հատոր JԹ, Պէյրութ, 1999, Էջ 453:
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Հիու Լորի
Հյու Լորի, (Hugh Laurie), ծնած է 11 Յունիս 1959 թուականին Մեծ Բրիտանիա յի Օքսֆորտ քաղաքին մէջ ։ Անգլիացի դերասան, դաշնակահար, գրող, բեմադրիչ, արտադրիչ, երգիչ, որ հռչակ բերաւ բրիտանական հեռուսատատեսութեան «Սեւ Իժ», «Ֆրայի եւ Լորիի շոու» եւ «Ջիվս եւ Վուստըր» կատակերգութիւնները, ինչպէս նաեւ ամերիկեան «Տոքտոր Հաուս» հաղորթաշարը։
Կենսագրութիւն
Հյու Լորին ծնած է Մեծ Բրիտանիա յի Օքսֆորտ քաղաքին մէջ բժիշկ Ռենա Լորի եւ տնային տնտեսուհի Պաթրիսիայի ընտանիքին մէջ ։ Տան ամենակրտսեր զաւակն է, իրմէ զատ ունի մէկ եղբայր, որ իրմէ 6 տարի փոքր է եւ 2 քոյր ։ Այցելած է Շոտլանտիա յի Պրեսբիտերական եկեղեցի։ Սորված է հեղինակաւոր մասնաւոր դպրոցներու մէջ՝ Օքսֆորտի Dragon School տարրական դպրոցին մէջ եւ Էտոն Քոլեճ ի մէջ։
1981 թուականին աւարտած է Քէմպրիճի Համալսարան ը, ուր սորված է մարդաբանութիւն եւ հնագիտութիւն։ Համալսարանին մէջ մարզական մարզումներու հարկադիր ընդմիջման ժամանակ սկսաւ մասնակցիլ սիրողական թատերական գործունէութեան՝ «Բեմեզրի Լոյսեր Դրամատիկական Ակումբ»ին մէջ, ուր անոր մշտական գործընկերները դարձան նոյն ուսանողական դերասաններ Էմմա Թոմսընը եւ Ստիվըն Ֆրայը։ Վերջինէն կախեալ՝ Լորայի անուան հետ կապուած կ'ըլլան անոր համատեղ աշխատանքը բեմին եւ հեռուստատեսութեան երկար տարիներու ընթացքին։ Էմմա Թոմսընի հետ ան երկար տարիներ հանդիպած է։
Մարզական Կեանք
Հյուն կը զբաղէր թիավարումով։ 1977 թուականին ան յաղթած է Մեծ Բրիտանիա յի մէջ կազմակերպուած թիավարումի մրցոյթը եւ ան կը հռչակուի որպէս աշխարհի մրցանակակիր։ 1980 թուականին ան այդպէս յաղթանակած կը մասնակցի Քեմպրիճի մէջ տեղի ունեցող խաղերուն ։ Չնայած անոր որ անոնց խումբը պարտութիւն կրեց մրցոյթի ժամանակ, անոնք յաղթած են 6,779 մեթր երկարութեամբ մրցոյթը։
Կրօնական Տեսակէտ
Հյու Լորին եղած է անաստուած (atheist) ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:11 Յունիսի ծնածներ
Ս. Ստեփանոս Նախավկայ
Ս․ Ստեփանոս Նախավկայ, Ստեփանոս անունը յունարէն է, կը նշանակէ պսակ), Ա. դարու քրիստոնեայ, հելլենական հրեայ. անդրանիկ վկան, որ իր արիւնը թափած է՝ Յիսուս Քրիստոսը Աստուծոյ Որդի վկայելով։ Մէկը Յիսուսի եօթանասուներկու աշակերտներէն, զոր, ուրիշ վեց հոգիներու հետ, նախնական եկեղեցին Պետրոս առաքեալի առաջնորդութեամբ կարգած է եկեղեցւոյ սեղանի սպասաւոր (սարկաւագ)։
Վաղ Պատանութիւն
Վարքագրական աղբիւրներու համաձայն` Ստեփանոս սերած էր Յուդայի թագաւորական զարմէն։ Յիսուսի մահուան դատավճիռին կայացման ատեն, դեռ պատանի ըլլալով, Կայիափա քահանայապետին ծառան էր։ Երբ Տիրոջ տունը կը տանին, Ստեփանոսն իր գլխու վարշամակը կը փռէ Երկնաւոր Վարդապետին ոտքերուն տակ եւ կը մօտենայ անոր` ցոյց տալով իր անդաւաճան ու անկեղծ սէրը: Բայց ատիկա կը զայրացնէ քահանայապետը, որ կը վտարէ Ստեփանոսը: Պատանին ականատես կ'ըլլայ Տիրոջ մահուան ու թաղման, բայց Աստուածորդիին հրաշափառ յարութեամբ վերստին ուրախութիւն կ'ապրի առաքեալներուն հետ: Ըստ Ս. Գրիգոր Տաթեւացիին` սուրբը կ'երթայ առաքեալներուն քով` մկրտուելով Պետրոս եւ Յովհաննէս առաքեալներուն կողմէ: Մկրտութեան պահուն, ջուրին վրայ կ'երեւի լուսապսակ մը, որ կու գայ կը հանգչի սուրբին վրայ։ Այս զարմանահրաշ դէպքէն ետք անոր կու տան «Ստեփանոս» անունը, որ կը նշանակէ պսակաւոր :
Ստեփանոս Յիսուս Քրիստոսի Քարոզիչ
Ստեփանոսին համար տաճարը շէնք մը չէր, այլեւ՝ կառուցուածք մը, ուր պէտք էր բան մը փոխուէր տիրող մտայնութեան մէջ։ Սակայն նախանձախնդիր հրեաներուն համար բաւական չէր, որ նման միտքեր արտայայտողը առաջնորդուէր դատարան, ուր պիտի կրկնէր ան իր համոզումները։
Ս. Գիրքը Ստեփանոս Նախավկային մասին կը վկայէ, որ ան լցուած էր աստուածային «շնորհներով եւ զօրութեամբ» եւ «... ժողովուրդին մէջ զարմանալի գործեր եւ մեծամեծ նշաններ կ'ընէր»։
Ս. Ստեփանոսն Աստուծմէ տրուած շնորհներով եւ զօրութեամբ հրաշքներ կը գործէր: Ժողովարանէն շատերը կը վիճէին անոր հետ, բայց ոչ ոք կրնար դէմ կանգնիլ այն իմաստութեան ու Հոգիին, որմով ան կը խօսէր: Սուրբ Հոգիին զօրութեամբ քարոզած է Յիսուս Քրիստոսը, որուն պատճառով արտասահմանէն եկած հրեաները Ստեփանոս Նախավկային դէմ գրգռած են Երուսաղէմի հրեայ ժողովուրդը, քահանաներն ու օրէնսգէտերը եւ զինք յանձնած բարձրագոյն ատեանին, ուր Ս. Ստեփանոսին պատիժը սահմանուած էր արդէն։
Հալածանք Եւ Մահ
Ի պատասխան այդ բանսարկութեան՝ Ստեփանոս Նախավկան ատեանին մէջ սկսած է Ս. Հոգիով մեկնել Հին կտակարանը, թէ՝ բոլոր մարգարէները նախապէս վկայած են Արդարին՝ Մեսիային՝ Յիսուս Քրիստոսի գալուստը։ Եւ եզրափակելով՝ ըսած է. «Ձեր հայրերը մարգարէներէն զո՞վ չհալածեցին։ Եւ սպաննեցին անոնք, որոնք նախօրօք պատմած էին Արդարին գալստեան մասին, որուն մատնիչներն ու սպաննողները եղաք դուք այժմ, դուք, որ հրեշտակներու հրամաններու միջոցով օրէնքն ստացաք, բայց զայն չպահեցիք»։
Ս. Ստեփանոսն ատեանին մէջ արտասանած իր պաշտպանական այս ճառով կ'ապացուցէ ներկաներուն, որ Յիսուս է խոստացեալ Մեսիան, իսկ հրեաները կը յանդիմանէ իրենց խստասրտութեան համար: Այդ պատճառով Զինք քաղաքէն դուրս կը տանին քարկոծելու` իրենց զգեստները դնելով Սաւուղ անունով երիտասարդի մը ոտքերուն առջեւ: (Սաւուղը Պօղոս առաքեալն է, որ սկիզբը կը հալածէր քրիստոնեաները: Սակայն ան ալ Աստուծոյ ողորմութեամբ կը ճանչնայ ճշմարիտ Աստուածը` Յիսուս Քրիստոսը` հետագային դառնալով Աւետարանի ամէնէն եռանդուն քարոզիչը):
Երբ Երուսաղէմի շրջակայքը, զայն քարկոծելով կը սպաննէին, ան բացագանչած է. «Ահա կը տեսնեմ երկինքը բացուած եւ մարդու Որդին, որ կանգնած է Աստուծոյ աջ կողմը»։ Ստեփանոս Նախավկան, Աստուծմէ թողութիւն խնդրելով զինք քարկոծողներուն համար, ըսած է.«Տէր թող այս մեղքը գործողները չծանրանայ անոնց վրայ», ապա մահացած է։ Անոր սպաննութեան ականատես եւ կամակից Սօղոսը (ապագայ Պօղոս առաքեալը) հետագային, դարձի գալէն ետք, գրած է.
Ըստ վկայագիրներու՝ Ստեփանոս Նախավկան թաղած են Գամաղիէլը (Պօղոս առաքեալին ուսուցիչը) եւ Նիկոդեմոսը (Յիսուսին ծածուկ աշակերտներէն)՝ իրենց ագարակին մէջ, ուր հետագային թաղած են նաեւ զիրենք։ Այնուհետեւ Ստեփանոս Նախավկային տապանակը Յուլիանէ իշխանուհին (նահատակուած է Դ. դարու սկիզբը) ամփոփած է Կոստանդնուպոլսոյ մէջ։ Հետագային անոր մասունքները տեղափոխած են Վենետիկ եւ դրած՝ Ս. Գէորգ կղզիին Մայր եկեղեցւոյ մէջ, ուր ամէն տարի կը տօնեն անոր Ս. յիշատակը։
Ս. Ստեփանոս Նախավկային Տօնը
Ս. Ստեփանոս քրիստոնէութեան հաւատքին առաջին նախավկան ըլլալուն, Հայ եկեղեցին անոր շնորհած է նախավկայ կոչումը եւ ամէն տարի յատուկ արարողութեամբ կը յաւերժացնէ անոր յիշատակը՝ Դեկտեմբեր ամսուան վերջին շաբաթը, 25 Դեկտեմբերին կամ յաջորդ օրը (եթէ 25 Դեկտեմբերը Կիրակի կամ պահոց ըլլայ), յունադաւան եկեղեցիները՝ 27 Դեկտեմբերին եւ 2 Օգոստոսին, Կաթոլիկ եկեղեցին՝ 26 Դեկտեմբերին, 7 Մայիսին եւ 3 Օգոստոսին։
Ս. Ստեփանոս Նախավկային Անունով Վանքեր
Ստեփանոս Նախավկայի անունով Հայաստանի մէջ վանքեր ու մատուռներ կառուցուած են, որոնցմէ նշանաւոր են Ջուղայի Ս. Ստեփանոս Նախավկայ, Դարաշամբի Ս.Ստեփանոս Նախավկայ, Դողսի Ս. Ստեփանոս Նախավկայ, Աստապատի Ս. Ստեփանոս Նախավկայ վանքերը։
Ատրպատականի Վանքը
Ս. Ստեփանոս նախավկային վանքը կը գտնուի Ատրպատականի հայոց թեմի հոգեւոր իշխանութեան տակ, Ճուլֆայէն 16 քմ. դէպի արեւմուտք եւ ծովու մակերեսէն 890 մ. բարձրութեան վրայ, Դարաշամբ շրջանին մէջ, ուր նաեւ կը գտնուի համանուն հայկական գիւղը: Եկեղեցւոյ անունը, որ նաեւ վանքին անունն է, կնքուած է ի յիշատակ քրիստոնէութեան համար նահատակուած Ս. Ստեփանոս նախավկային: Վանքին հիմնադրութեան մասին կան տարբեր կարծիքներ: Հայ պատմիչներէն շատեր կ'ըսեն, թէ անիկա հիմնուած է Քրիստոսի 12 առաքեալներէն Ս. Բարթողիմէոսի կողմէ, Ա. դարուն, Քրիստոսի յարութենէն ետք, երբ աշակերտները սկսած են քարոզել Աւետարանը: Եկեղեցին ունի երեք մաս` զանգակատունը, բուն եկեղեցին եւ նախկին Ս. Պօղոս-Պետրոս մատուռ: Վանքը պաշտպանուած է բարձր պարիսպներով, որոնք ունին նաեւ եօթը աշտարակ: Դարպասը կը գտնուի արեւմտեան կողմը, իսկ դպրեվանքը` շրջափակին մէջ, ուրկէ աւարտած շրջանաւարտները կը ծառայեն եկեղեցւոյ` իբրեւ հոգեւորականներ: Ամէն տարի Ս. Ստեփանոսի տօնին եւ վանքին անուանակոչութեան առիթով թեմի առաջնորդը հոգեւորականութեան եւ հաւատացեալ ժողովուրդին հետ կ'այցելեն վանք, ուր կը մատուցուի Ս. պատարագ` ի յիշատակ քրիստոնէութեան առաջին մարտիրոս Ս. Ստեփանոս նախավկային:
Իրանի պատմական եկեղեցիներու կեդրոնին տնօրէնը հայալեզու մամլոյ ներկայացուցիչներուն բացատրութիւն տալով ըսած է, թէ Ս. Ստեփանոս եկեղեցին, որ կը պատկանի Սէֆեան դարաշրջանին, 500-400 տարուան անցեալ ունի: Վերջերս պարզուած է, որ Ս. Ստեփանոսի մէջ աշխատող վարպետը, երբ տեղափոխուած է Նոր Ջուղա, Սպահան, աշխատած է որոշ եկեղեցիներու մէջ, ուր կարելի է տեսնել նոյն բարձրաքանդակները եւ նոյն մանրանկարչութիւնները: Իւրայատուկ է Դարաշամբ գիւղին գմբէթը: Աշխարհի վրայ նման բան գոյութիւն չունի, որովհետեւ թէ՛ մզկիթաձեւ է եւ թէ՛ եկեղեցաձեւ է :
Յովհաննէս Ղուկասեան
Յովհաննէս Արամ Ղուկասեան հայ արձակագիր, բանաստեղծ։
Ս. Ստեփանոս Նախավկայ
Շիկահող Գիւղին Ս. Ստեփանոս Վանքին Վերակառուցումը
2016-ի ամառը «Երկիր եւ Մշակոյթ» կազմակերպութիւնը Հայաստանի մէջ կ'իրականացնէ վերականգնողական ծրագիր մը։ Կամաւորներու կողմէ իրականացուած ամառնային երեք արշաւներէ եւ հնագէտներու, տեղացիներու եւ արուեստագէտներու աջակցութեամբ չորս տարիներու վրայ երկարող ջանքերու շնորհիւ, կարելի եղած է ամբողջացնել Շիկահող գիւղի ԺԶ. դարէն մնացած Ս. Ստեփանոս Նախավկայ եկեղեցւոյ վերաշինութիւնն ու վերաօծումը։
Յովհաննէս Ղուկասեան
Ծնած է Թաւրիզ (Իրան)։ 1946 թուականին հայրենիք ներգաղթած է, ուր հետեւած՝ համալսարանական ուսման։
Ս. Ստեփանոս Նախավկայ
Շիկահող Գիւղին Ս. Ստեփանոս Վանքին Վերակառուցումը
Ամբողջ ծրագիրին ընթացքին, Սփիւռքէն մօտաւորապէս 60 կամաւոր մասնակցած է վերաշինութեան աշխատանքին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ սուրբեր
Յովհաննէս Ղուկասեան
Արդի մեր գրականութեան ամէնէն բեղուն գրողներէն է։ Գրած է վէպեր, պատմավէպեր՝ «Ոսկան Երեւանցի», վիպակներ՝ «Անհանգիստ Պատանեկութիւն», պատմուածքներ՝ «Կարճատեսի Արկածները», եւ այլն։
Սալմա Հայէք
Կենսագրութիւն
Սալմա Հայէքը ծնած է Մեքսիքայի Վերակրուս նահանգի Կոացակոալկոս քաղաքի մէջ։ Ան իսպանական ծագում ունեցող Տիանա Հիմենես Մետինայի ու լիբանական ծագում ունեցող Սամի Հայէք Դոմինգեսի դուստրն էր։ Սալմայի մայրը օբերայի երգչուհի էր, հայրը՝ նաֆթային ընկերութեան ղեկավար, որ մէկ անգամ ներկայացած է Կոաղակոալկոսի քաղաքապետի թեկնածու ։ Սալմայի անունը (Սալիմ անուան իգական տարբերակն է) ծագում ունի արաբերէն «salima» բառէն, որ կը նշանակէ է «խաղաղութիւն, անվտանգութիւն, առողջութիւն»  ։ Սալման մեծցած է բարեպաշտ ընտանիքի մէջ եւ 12 տարեկանին ղրկուեր է կրթութիւնը շարունակելու կաթողիկէ դպրոց, որ նախատեսուած էր աղջիկներու համար եւ կը գտնուէր Լուիզիանայի մէջ ։
Հին Նոր Տարին
Հին Նոր Տարին, կամ Ուղղափառ Նոր Տարին, որ աւանդական տօնն է ուղղափառ եկեղեցիներուն մօտ, ըստ Յուլեան տոմարին, Նոր Տարուան սկիզբն է: Ի. եւ ԻԱ. դարերուն, հին Նոր Տարին կը զուգադիպէր Յուլեան տոմարի 14 Յունուարին: Հին եւ նոր տոմարներու տարբերութիւնը 13 օր էր, 13 Յունուարը կը համապատասխանէր 31 Դեկտեմբերին:
Պատմութիւն
Նոր՝ Գրիգորեան տոմարը հաստատուած է Հոկտեմբեր 1582-ին: Հռոմի Գրիգոր ԺԳ. պապը նկատած էր, որ Յուլեան, այսինքն՝ հին տոմարը, մինչեւ ԺԶ. դար ստեղծած է 10 օրուան տարբերութիւն մը: Այդ տարբերութիւնը յայտնի դարձած է գարնանային գիշերահաւասարին՝ 21 Մարտին, որովհետեւ 325-ին, Նիկիոյ ժողովին որոշումով գիշերահաւասարի օր համարուած է ոչ թէ 21 Մարտը, այլ՝ 11 Մարտը: Գրիգոր ԺԳ. պապը 4 Հոկտեմբեր 1582-ին՝ Հինգշաբթի օրուան յաջորդող Ուրբաթ օրը յայտարարած է 15 Հոկտեմբերը, բաց ձգելով կուտակուած 10 օրերը, որոնք յառաջացած էին 325-էն 1582 թուականներու ընթացքին: ԺԶ.-Ի. դարերու ընթացքին Յուլեան՝ հին, եւ Գրիգորեան՝ նոր տոմարներուն միջեւ տարբերութիւնը 13 օր կը կազմէ :
Տարբեր Երկիրներու Մէջ
Հին Նոր Տարուան աւանդոյթը պահուած է Հայաստանի, Պելառուսիոյ, Ուքրանիոյ, Լաթվիոյ, Ուզպեքիստանի (բնակչութեան շուրջ 40%), Ղազախստան ի, Մոլտովայի, եւ Վրաստանի մէջ: Ինչպէս նաեւ՝ Ուէլզի եւ Զուիցերիոյ մէջ:
Սքոթլանտայի մէջ հին Նոր Տարին աւանդաբար կը նշուի 12 Յունուարին:
Հիւսիսային Ափրիկէի պէրպէրները աւանդաբար Նոր Տարին կը տօնեն համաձայն պէրպէրեան տոմարին, որ բաւական մօտ է Յուլեան տոմարին, 14 Յունուարին :
Ռուսիոյ Մէջ
Խորհրդային Միութեան մէջ Գրիգորեան տոմարը պաշտօնապէս կ'ընդունուի 1918-ին, մինչ Ռուս Ուղղափառ եկեղեցին կը շարունակէ Նոր Տարին նշել ըստ Յուլեան տոմարին : Նոր Տարին կը դառնայ տօն մը, որ կը նշուի երկու տոմարներով: Ինչպէս աշխարհի գրեթէ բոլոր երկիրներուն, նոյնպէս եւ Ռուսիոյ մէջ Նոր Տարին կը նշուի 1 Յունուարին: Այդ օր տեղի կ'ունենան ուրախ տօնախմբութիւններ, խրախճանքներ եւ հրավառութիւններ: Նոր Տարին հետաքրքրական է այն իմաստով, որ կը միաւորէ Նոր Տարուան հետ կապուած աշխարհիկ աւանդութիւնները եւ Ս. ծննդեան եկեղեցական ծէսերն ու աւանդոյթները: Առ հասարակ նուազ տօնական քան Նոր Տարին, որ աւելի ընտանեկան տօն մըն է՝ խրախճանքներով, կեր ու խումով, կենացներով ու նուէրներով, տարուան տօներու վերջինը :
Սերպիոյ Մէջ
Սերպական Նոր Տարին յաճախ կոչուած նաեւ՝ Ուղղափառ Նոր Տարի, երբեմն նաեւ՝ Յուլեան Նոր Տարի. կը նշուի Յուլեան տոմարին համաձայն Սերպիոյ (ներառեալ Քոսովոյի), Պոսնիա-Հերձեկովինայի եւ Մոնթենեկրոյի մէջ. թէեւ բնակչութեան մէկ մասը Նոր Տարին կը տօնէ 1 Յունուարին: Ժողովրդային աւանդութիւնը այս տօնախմբութիւնները կը նշէ, իբրեւ մէկ բաղկացուցիչը Ծնունդի Տասներկու Օրերուն՝ Փոքր Ծնունդ:
Մակեդոնիոյ Մէջ
Այս տօնը Մակեդոնիոյ մէջ ճանչցուած է իբրեւ «Հին Նոր Տարի»: 13 Յունուարին յետմիջօրէէն սկսեալ մարդիկ իրենց տուներուն առջեւ կը հաւաքուին,  թաղերուն կեդրոնները հրավառութիւն տեղի կ'ունենայ, մակեդոնական աւանդական երգեր կ'երգեն, իսկ տունը մնացողները  տնային պատրաստութեամբ հաց կ'ուտեն, որուն մէջ մետաղեայ դրամ պահուած կ'ըլլայ: Ըստ աւանդութեան՝ ով, որ դրամը գտնէ, ամբողջ տարին բախտաւոր կ'ըլլայ :
Չինաստանի մէջ
Չինական Նոր Տարին երկրին ամէնէն կարեւոր տօնակատարութիւնն է: Անով կը սկսի գարնան տօնը եւ վերջ կը գտնէ լապտերներու տօնով։ Ամբողջ աշխարհը Նոր Տարին կը տօնէ 1 Յունուարին, սակայն չիները, ինչպէս նաեւ Չինաստանի դրացի այլ երկիրներ կը տօնեն նաեւ չինական Նոր Տարին, որ միշտ տեղի կ'ունենայ 21 Յունուարի եւ 20 Փետրուարի միջեւ: Անիկա չինական օրացոյցին առաջին օրն է, եւ այս սովորութիւնը հիմնուած է աւանդութեան մը վրայ:
Արուեստի Մէջ
Հին Նոր Տարուան աւանդոյթը յիշուած է ռուսական արուեստին մէջ: Ռուս թատերագիր՝ Միքայէլ Րոշչին, 1973-ին, գրած է կատակերգութիւն մը՝ «Հին Նոր Տարին», որ բեմի վրայ ներկայացուած է երկար տարիներ: Գործը վերածուած է նաեւ հեռատեսիլի ֆիլմի, եւ ներկայացուած է հռչակաւոր դերասաններով, երաժշտութիւնը յօրինած է աշխարհահռչակ երաժիշտ՝ Սերգէյ Նիքիթինը, իսկ խօսքը՝ համբաւաւոր բանաստեղծ՝ Պորիս Փասթերնաքը (1980, Մոսֆիլմ):
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Տօներ Ստորոգութիւն:Ամանոր
Ղիթիոն
Ղիթիոն (Lithium, քիմիական տարր է, որուն նշանն է Li եւ կարգաթիւը՝ 3, հիւլէական զանգուածը՝ 6.941։ Պարբերական համակարգի 1ին խումբի գլխաւոր ենթախումբի ալքալիական մետաղ է:
Պատմութիւն եւ Անուան Ծագում
Ղիթիոնը յայտնաբերած եղած է շուէտացի քիմիագէտ Եոհան Աւկուսթ Արֆուէտսոնը (Johan August Arfwetson, 1792-1841) 1817 թուականին (Li,Na)[Si4AlO10]:
Մետաղական ղիթիոնը առաջին անգամ ստացած է Համփրի Տեւին 1825 թուականին։ Ղիթիոնն իր անունն ստացած է λίθος՝ քար բառէն:
Բնութեան Մէջ
Ղիթիոնն իր երկրաքիմիական կազմով կը պատկանէ լիթոֆիլ տարրերու շարքին, որոնցմէ են քալիոնը, ռուպիտիւմը ցեզիւմը։ Ղիթիոնի պարունակութիւնը ընդերքին մէջ 21 կ/թօն է, ծովու ջուրին մէջ՝ 0,17 մկ/լ : Երկրակեղեւին մէջ պարունակութիւնը 3,2-10 3 % է (ըստ զանգուածի)։
Ղիթիոնի հանքավայրերը կը գտնուեն Չիլիին, Պոլիվիոյ մէջ (Ոյնի աղալիճը աշխարհին ամէնամեծն է ) ԱՄՆ-ուն, Արժանթինին, Քոնկոին, Չինաստանին, Պրազիլին, Սերպիոյ, Աւստրալիոյ մէջ։
Բնագիտական Յատկութիւններ
Ղիթիոնը ճերմակ-արծաթափայլ մետաղ Է, օդին մէջ արագօրէն կը պատուԷ գորշ մոխրագոյն բարակ շերտով, որ կազմուած է նիթրիտէն՝ Li3N, եւ օքսիտէն՝ Li20: Ղիթիոնը ամէնաթեթեւ մետաղն Է, խտութիւնը՝ 534 քկ/մ3 (20 °C-ին), հալման ջերմաստիճանը՝ 180,5 °C, եռմանը՝ 1317 °C:
Առաձգական է, լավ մամլւում է ու գլանւում, դիւրութեամբ կը կտրուէ դանակով։ Յայտնի բոլոր միացութիւններուն մէջ միարժէք է։
Շնորհիւ իր ցածր խտութեան ղիթիոնը կը լողայ ոչ միայն ջուրին մէջ, այլեւ՝ քերոսինին մէջ :
6Li իզոտոպը միակ ելանիւթն է տրիտիումի ստացման համար։
Քիմիական Յատկութիւններ
Ղիթիոնը ալկալիական մետաղ է, բայց համեմատաբար կայուն է օդին մէջ։ Քիմիապէս աշխոյժ տարր մըն է, միացութիւններ է կը յառաջացնէ հալոկեններու, ծուծմբի, ազոտի, ջրածնի, ածխածնի եւ այլ տարրերուն հետ։
Ջուրէն եւ թթուներէն դուրս կը մղէ ջրածին: Հիտրօքսիտը՝ LiOH, ալքալի է։ Շատ թիւով օրկանական նիւթերու հետ կը յառաջացնէ օրկանական միացութիւններ։
Բազմաթիւ համաձուլուածքներու բաղադրիչ մասը կը կազմէ։ Մի քանի մետաղներու հետ (Mg, Zn, A1) կը յառաջացնէ որոշակի խտութեամբ պինդ լուծոյթներ, ուրիշներու հետ՝ միջմետաղական միացութիւններ (օրինակ, LiAg, LiHg, LiMg2, LiAl եւ այլն)։ Թթուածինի հետ փոխազդելիս կամ օդին մէջ տաքացնելիս կ'այրուի կապոյտ բոցով՝ առաջացնելով Li20 օքսիտը։
Կիրառութիւն
Հիմնականին կը կիրառուէ որպէս միջուկային վառելանիւթ։ Ղիթիոնը որպէս հալոյթ կ'օգտագործուէ որոշ համաձուլուածքներուն մէջ։ Ղիթիոնն կ'օգտագործուէ ելեկտրական հոսանքի քիմիական աղբիւրներուն մէջ։ Անոր թեթեւ իզոտոպը հիմք կը ծառայէ տրիտիումի արդիւնաբերական ստացման համար։
1984 թուական
1984 թուական, նահանջ տարի, 20րդ դարու 84րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1984 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1984 մահեր
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1984
Սալամինայի նաւամարտ
Սալամինայի նաւամարտ (յունարէն՝ ναυμαχία της Σαλαμίνας)․ ծովային ճակատամարտ, յունական քաղաք-պետութիւններու դաշնութեան եւ Պարսկաստանի միջեւ։
Ճակատամարտի սկիզբը եւ ընթացքը
Ք.Ա. 476-ին Պարսկաստանի բանակը Քսերքսեսի առաջնորդութեամբ Աթէնք հասաւ։ Աթէնքի բնակիչները մօտակայ Սալամինա կղզին փոխադրուեցան իրենց անվտանգութեան համար։ Պարսիկները յաջողեցան ջախջախել աթենացիներուն եւ սպարտացիներուն եւ թալանեցին Աթէնքը՝ Աքրոփոլի ն։ Քսերքսես յաղթական որոշեց ամբողջովին ոչնչացնել յունական նաւատորմը։ Պարսկական նաւերը ուղղութիւնը փոխեցին՝ դէպի Սալամինա կղզին ուղղուելով։ Պարսկական ծանրաքաշ նաւերը չէին կրնար անցնիլ Սալամինայի նեղուցէն։ Պարսկական նաւերու առաջընթացը խոչընդոտեցին յունական նաւերը։ Յոյները սուր գործիքներ ամրացուցած էին նաւերուն ծայրերուն եւ կարողացան ջախջախել պարսկական ռազմանաւերը։ Այս ծովամարտի ընթացքին յոյները ջախջախիչ յաղթանակ տարին թշնամիի նկատմամբ։ Պարսկական մօտ 800-անոց նաւատորմէն հայրենիք վերադարձան մօտ 600-ը։
Քսերքսես ստիպուած էր նահանջել։ Ան Պարսկաստան վերադարձաւ, սակայն պարսկական զօրքերը Յունաստանի արեւելքը մնացին։ Ձմրան պատճառով պատերազմը կարճ ժամանակով դադրեցաւ։
Ճակատամարտի աւարտը
Գարնան սկսաւ յոյն-պարսկական պատերազմներու երկրորդ շրջափուլը։ Սալամինայի նաւամարտով քաջալերուած բաւական յունական քաղաքներ, իրենց ուժերը միաւորելով, պարսկական բանակը ջախջախեցին եւ Յունաստանէն դուրս վտարեցին։
Պարսիկներու հնարաւոր յարձակում/ներ դիմադրելու նպատակով Տիլոսի մէջ Տիլոսեան Դաշինքը ստեղծուեցաւ։ Միութեան անդամ քաղաքները իրենց ռազմանաւերը միութեան կը տրամադրէին պարսիկներուն դէմ պայքարի համար։ Քսերքսես կը ստիպուի հաշտութիւն խնդրել։ Ք.Ա. 449-ին յոյն-պարսկական պատերազմները կ՛աւարտին։ Յոյն ժողովուրդը յաղթելով հզօր Աքեմենեան Պարսկաստանին իր հզօրութիւնը ցոյց տուաւ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հին Յունաստանի Պատերազմներ Ստորոգութիւն:Յոյն-պարսկական Պատերազմներ
Ալֆրետ Հիչքոք
Սըր Ալֆրետ Ճոզէֆ Հիչքոք (անգլ.՝ Sir Alfred Joseph Hitchcock; Օգոստոս 13 1899, Լոնտոն - Ապրիլ 29 1980, Լոս Անճէլըս), անգլիացի բեմադրիչ, սենարիստ եւ արտադրող է։ Մինչեւ 1929 թուականը Հիչքոքը աշխատած է Մեծ Բրիտանիոյ մէջ, ապա Միացեալ Նահանգներու մէջ։ Ան նկարահանած է զգայացունց տրամա եւ սարսափի ոճի ֆիլմեր եւ կը համարուի դասական այդ ոճի ֆիլմերու պատմութեան մէջ։ Հիչքոքը կրնար իր ֆիլմերուն մէջ վարպետօրէն ստեղծել տագնապային անորոշութեան եւ լարուած սպասումի մթնոլորտ դիտողին համար։ Կեանքի վերջին Ամերիկեան սինե-ակադեմիայի կողմէն ստացած է պատուոյ մրցանակ, իսկ Անգլիոյ թագուհի Էլիզապէթ II-ը անոր շնորհած է ասպէտի կոչում ։
Կենսագրութիւնը
Ալֆրետ Հիչքոքը ծնած է 1899 թուականի Օգոստոս 13-ին Լոնտոնի մէջ։ Անոր հայրը նպարավաճառ էր։ Հիչքոքը իր ողջ կեանքի ընթացքին ոչ մէկ անգամ չէ նստած ինքնաշարժի ղեկին եւ վախցած է ոստիկաններէն։ Այդ հետեւանք էր այն բանին, որ մանուկ հասակին անոր քանի մը ժամով արգելափակած էին ոստիկանութեան առանձին խուցին մէջ։ Ան սորված է Լոնտոնի համալսարանին մէջ որպէս ճարտարագէտ, իսկ 1920 թուականէն աշխատած է շարժանկարի սթուտիոյի մէջ։ Սկիզբը ան քարթեր կը նկարէր դերասաններու անունով շարժապատկերի տիտղոսաշարի համար, յետոյ սկսաւ սենարիոներ գրել եւ աշխատիլ որպէս բեմադրիչի օգնական։ 1926 թուականէն նկարահանած է իր առաջին ֆիլմը՝ «Վարձով բնակուողը», որ Զգայացունց Տրամա էր։ Բրիտանական առաջին ձայնային ֆիլմի հեղինակը Ալֆրետ Հիչքոքն է՝ «Շանթաժ» (1929), որը ի դէպ ունեցաւ յաջողութիւն շարժանկարներու վարձոյթին մէջ ։ 1926 թուականին ամուսնացած է մասնագիտութեամբ շարժանկարային մոնթաժող Ալմա Ռէվիլի հետ, որուն հետ ծանօթացած էր 1923 թուականին «Կինը կնոջը» ֆիլմի նկարահանումներուն ժամանակ։ 1928 թուականին անոնք ունեցան աղջիկ մը՝ Փաթրիսիա Հիչքոք, որ հետագային դարձաւ դերասանուհի։
Բեմադրիչի ձեռագիրը
Հիչքոքի բեմադրիչի ձեռագիրի առանձնայատկութիւններէն է ֆիլմին մէջ ձայնի աշխատանքը, ան կ'օգտագործէր անսպասելի ձայնային էֆեքթներ կարեւոր տեսարանները առաւել տպաւորիչ դարձնելու համար։ Նոյն նպատակին կը ծառայեցնէր նաեւ երաժշտութիւնը, որ իր ֆիլմերուն համար հիմնականին մէջ կը գրէր Պերնարտ Հերրմանը։ Հիչքոքի հերոսները հիմնականին մէջ մարդիկ էին, որոնք յայտնուած են իրադարձութիւններու թակարդին մէջ։ Ֆիլմերուն սիւժէները կարելի է բաժնել 3 հիմնական մասի։
Հիչքոքը կը սիրէր երեւնալ իր ֆիլմերուն մէջ էփիզոտիկ դերերով՝ քամէօ եւ նկարահանուած է իր վերջին շրջանի գրեթէ բոլոր ֆիլմերուն մէջ։ Իր ողջ կեանքի ընթացքին, յատկապէս վերջին տարիներուն Հիչքոքը կը սիրէր ինքզինք պարուրել խորհրդաւոր, առեղծուածային մթնոլորտով։
Մրցանակներ եւ փաստեր
Ալֆրետ Հիչքոք շարժանկարի արուեստի ամերիկեան ակադեմիոյ կողմէն 5 անգամ ներկայացուած է Օսքարի լաւագոյն բեմադրիչի համար մրցանակի՝ «Փսիքօ», «Բակ նայող լուսամուտը», «Ռեպեքքա», «Փրկարար նաւակ» (ռազմական տրամա, դերերուն մէջ Թալուլլա Պէնքհէտ, Մէրի Անտերսըն) եւ «Կախարդուածը» (տիթեքթիւ, տրամա, Զգայացունց Տրամա, դերերուն մէջ Կրէկըրի Փէք, Ինկրիտ Պերկմըն) ֆիլմերուն համար։
Արտաքին յղում
Ալֆրետ Հիչքոք IMDB փրոֆիլ
Սաթենիկ Մատինեան-Արղութեան
Սաթենիկ Մատինեան-Արղութեան, ծածկանունով Ծաղիկ , Հայ Յեղափոխական շարժման ընթացքին կ՚ունենայ մեծ դերակատարութիւն եւ կը տանի ծաւալուն աշխատանքներ։
Կենսագրութիւն
Սաթենիկ ծնած է Ալեքսանդրապոլ եւ ընտանիքով փոքր տարիքէն կը փոխադրուի Թիֆլիս։ Ինը տարեկանին կը սկսուի Թիֆլիսի առաջին Օրիորդաց Գիմնազիան, սակայն հիւանդութեան պատճառով Զ. դասարանին կը ստիպուի դպրոցը ձգել։ Հետագային այն կը ստանայ մանկավարժութեան վկայականը։ Մատինեաններու ընտանիքը ըստ Մալխասի՝ Թիֆլիսի երիտասարդութեան հաւաքավայրն էր եւ կը կոչուէր «Դաշնակցութեան Պապոնց Տուն»ը։
Սաթենիկ եւ իր քոյրը Նատալիան, փոքր տարիքէն կը հետեւին իրենց տան մէջ տեղի ունեցող զրոյցներուն եւ կը սկսին հետզհետէ հետաքրքրուիլ ազգային հարցերով։ Երբ Դաշնակցութիւնը կը հիմնուի, ան շարքերը կը մտնէ։ Դաշնակցութեան Ա. Ընդհանուր Ժողովէն ետք, կը որոշէ ձգել Թիֆլիս եւ ուսուցչութիւն ընել Թաւրիզի Լիլիաւայի դպրոցը (Պարսկաստան)։ Հոն կը շարունակէ որ յեղափոխական գործերը եւ կը սկսի աշխատիլ յեղափոխական ծածկանունով, Ծաղիկ։
Թաւրիզի մէջ իրեն յանձնուած էր կազմակերպել կիները իբր պարտականութիւն։ Սաթենիկ կը սկսի մտնել հայ ընտանիքներուն տունները եւ կապեր հաստատել։ Կիներու ընթարձակ ցուցակ մը կը կազմէ եւ իրենց առաջին ժողովին կը հրաւիրէ, ուր բոլոր կիները իրենց պատրաստակամութիւնե կը յայտնեն աշխատելու։ Իր ճիգերով, կը վերակազմուի «Թաւրիզի Հայուհեաց Բարեգործական Ընկերութիւն»-ը եւ Հռիփսիմէ Փուղինեանի հետ կը բացուի միջնակարգ ու մանկապարտէզ մը Թաւրիզի մէջ։
Նիկոլ Դումանի եւ Իշխան Յովսէփ Արղութեանի հետ կ՚անցնի պատմական Դերիկի Վանքը ուր մեծ թիւով հայդուկներ կը մնային։ Երբ Քիւրտերը կը յարձակին վանքին վրայ, Սաթենիկ առաջին անգամ ըլլալով ականատէս կ՚ըլլայ եւ իր օժանդակութիւնը կը բերէ կռիւին փամփուշտներ բաժնելով։
Սաթենիկ կը փորձէ Երկիր անցնիլ, իբր ուսուցչուհի, սակայն անյաջող կ՚ուղղուի դէպի Կարս, իսկ ետքը 1895-ին Արեւելեան Բիւրոյի խորհուրդով կ՚երթայ Սալմաստ Նիկոլ Դումանին տեղ ուսուցչութիւն ընելու համար։
Խանասորի Արշաւանքէն ետք, Իշխան Արղութեան կը ձերբակալուի Սալմաստի մէջ Պարսկաստանի Կառավարութեան կողմէ եւ կը յանձնուի ռուսական հիւպատոսարանին եւ կ՚աքսորուի Վոլոդգայ։ Սաթենիք կը հետեւի Իշխանին եւ աքսորավայրին մէջ կ՚ամուսնանան ։
Առաջին Համաշխարհային պատերազմին, Իշխան 4-5 միացեալ գունդերու հրամանատար կը նշանակուի եւ Սաթենիք իր օգնութիւնը կը բերէ նախապատրաստական աշխատանքներուն։ Երբ Հայաստան կ՚անկախանայ, Իշխան կը նշանակուի Պարսկաստանի դեսպան եւ անկումէն ետք կը հաստատուին Փարիզ։ Երկարատեւ ու ծանր հիւանդութենէ ետք, Սաթենիկ կը մահանայ 12 Դեկտեմբեր, 1930-ին։
Ղուկաս Կարնեցի
Ղուկաս Ա․ Կարնեցի, Ամենայն Հայոց կաթողիկոս, յաջորդած՝ Սիմէոն Ա. Երեւանցիի ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Վաղարշապատ։ Կրթութիւնն ստացած՝ Էջմիածինի Հոգեւոր դպրոցին մէջ, ուր այն տարիներուն կը դասաւանդէր ապագայ կաթողիկոս Սիմէոն Ա. Երեւանցին։ Կը նկատուի՝ Սիմէոնի «շնորհածին եւ անդրանիկ որդի»։ 1751-ին Էջմիածինի վանքէն ներս կը ձեռնադրուի քահանայ ։ Սիմէոն Երեւանցին, իր մահէն երկու օր առաջ, կը կանչէ բոլոր եպիսկոպոսները ու կը յայտնէ, որ ինք կը նախատեսէ Ղուկասը, որպէս իրեն յաջորդող։ Սիմէոն Երեւանցիի թաղումէն 7 օր անց՝ Օգոստոս 2-ին, կիրակի օր, տեղի կ՛ունենայ Ղուկաս Ա. Կարնեցիի կաթողիկոսական օծումը։
1786-ին Հովնաթան Հովնաթանեանին նկարազարդել կու տայ՝ Էջմիածինի Մայր տաճարը, անոր յորդորանքով է, որ Յարութիւն Շմաւոնեանը 1784-ին Մատրասի մէջ կը հրապարակէ հայկական առաջին պարբերական «Ազդարար»ը։
Կաթողիկոսական գահին Ղուկաս Ա. Կարնեցիին կը յաջորդէ Դաւիթ Ե. Էնեգեթցին։
Այն միջոցին Կարնոյ առաջնորդն էր Քիւթիւր Մականուանեալ Պետրոս եպիսկոպոսը, որ յետոյ 1748-ին կաթողիկոս ընտրուելով մէկ տարի պաշտօնավարեց, բանտարկուեցաւ ու աքսորուեցաւ։ Բոլորովին անծանօթ մնացած է իր պատանեկան ու վարդապետական կեանքը։ 1763 Յունիս 17-ին Սիմէօն կաթողիկոսէն եպիսկոպոս ձեռնադրուած ու անուանուած է «Անդրանիկ եւ շնորհածին զաւակ Սիմէօն կաթոցիկոսի»։ 14 տարի իբր եպիսկոպոս վարած է Զմիւռնիոյ առաջնորդութիւնը, այնուհետեւ Էջմիածին կանչուելով՝ Սիմէօն կաթողիկոսի խորհրդականը եղած է 3 տարիի չափ։
Սիմէօն կաթողիկոս իր մահուան անկողնոյն մէջ իր մօտ կանչելով Ս.Էջմիածնի աւագ լուսարար ծերունազարդ Մարկոս Արքեպիսկոպոսը յայտնեց, թէ իր վերջին կամքը ու կտակն է որ շուտով եւ առանց յետաձգելու իրեն յաջորդ ընտրեն Կարնեցի Ղուկաս եպիսկոպոսը, որ Զմիւռնիոյ առաջնորդութենէն կանչելով իր մօտ կը պահէր, ըսելով միշտ թէ իրեն պէտք է նա ու թէ «Եթէ մահ պատահի իրան աթոռը անայցելու չմնայ այս վնասաշատ ժամանակին մէջ»։