cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Քորսիքա
Քորսիքա (Corse, Corsica), մեծութեամբ չորրորդ կղզին Միջերկրական ծովու մէջ, Ֆրանսայի 27 երկրամասերէն մէկը, որ ունի յատուկ կարգավիճակ (Collectivité Territoriale de Corse)։ Գլխաւոր քաղաքը Այաչոն է։ Բնակչութիւնը՝ 314 486 մարդ (2011), որմով կը գրաւէ 25-րդ տեղը բոլոր շրջաններու շարքին մէջ եւ 22-րդ տեղը՝ եւրոպական շրջաններու մէջ։ Բնակչութեան հիմնական մասը Քորսիքացիներ են։
9 Նոյ. 2020-ին Քորսիքայի Անսամբլեան ընդուներ է Արցախի Հանրապետութեան ճանաչման մասին բանաձեւ
Անուանում
Ոմանք կ'ենթադրեն, որ անուանումը առաջացեր է հին ժամանակ այստեղ բնակած քորսեր լիկուրական ցեղի անունէն։ Ոմանք ալ կը գտնեն, որ ան յառաջացեր է փիւնիկերէն ֆորսի՝ «անտառոտ» բառէն (իրապէս կղզիի ընդարձակ տարածութիւնը կը զբաղեցնէ անտառային եւ թփային բուսականութիւնը)։
Կղզու հին յունարէն անուանումը եղեր է Քիրնոս, որ նոյնպէս փիւնիկերէնէն է եւ
կը նշանակէ «եղջիւր, հրուանդան, ժայռ» ։
Ֆրանսայի միացում
1768 թվականի Մայիսին Լեուդովիկոս 15-րդն ընդունել է Ժենովայի հանրապետութեան առաջարկը. Քորսիքա կղզին Ֆրանսիային յանձնելու դիմաց ան ներեր է այդ պետութեան երկու միլիոն լիվր պարտքը: Մշտապէս անհնազանդ քորսիքացիներու կարծիքը Ժենովայի իշխանությունները հաշուի չեն առեր, եւ այդ գործարքէն դժգոհ կղզիաբնակներն ապստամբեր են նոր տիրողներու դէմ: Ֆրանսան 7500 զինուոր  ղրկեր է ապստամբութիւնը ճնշելու համար, բայց այդ զօրախումբը ջախջախուեր է: Մէկ տարի անց քորսիքացիներուն հնազանդեցնելու համար Լեուդովիկոս 15-րդը 22 հազար զինուոր ղրկեր է Քորսիքա: Ապստամբները դաժանօրէն պատժուեր են: Ընդամէնը հարիւր քորսիքացի ապստամբ  կրցեր է փրկուիլ: Փրկուածներուն մեջ  եղեր է ամուսնական  զոյգ մը. յղի վիճակով կինն ըսեր է. «Իմ որդին պիտի ըլլայ քորսիքայի վրիժառուն»: Երեք ամիս անց ան արու զաւակ մը կ'ունենայ, ան կը ծնի մեծագոյն քորսիքացիին, Եւրոպայի առաջին միաւորողին՝ Նաբոլէոն Պոնաբարդին:
Աշխարհագրութիւն
Երկրամասի մակերեսը 8680 քմ² է։ Կը ներառէ Հարաւային Քորսիքա եւ Վերին Քորսիքա նահանգները։
Կղզու կեդրոնին մինչեւ 3000մ բարձրութիւն ունեցող լեռներ են։ Գետերը լեռնային են, ոչ նաւարկելի՝ Կրավոնա, Ռեսթոնիքա, Թարավօ, Թավինիանօ, Ռիցանեզէ եւ այլն։ Ամենախոշոր գետը Կոլոն է (90 կմ)։
Արտաքին յղումներ
* Ստորոգութիւն:Քորսիքա Ստորոգութիւն:Միջերկրական ծովի կղզիներ
Պատմագիտութիւնը Հայաստանի մէջ
Պատմագիտութիւնը Հայաստանի մէջ, 5-18-րդ դարերու պատմագիտութիւնը Հայ մշակոյթի ոսկեդարը (5-րդ դար) նշանաւորուած է նաեւ հայ պատմագրութեան ստեղծմամբ։
Հայ պատմագիրներ
Առաջին պատմագիրներու (Ագաթանգեղոս, Փաւստոս Բիւզանդ Կորիւն, Եղիշէ, Մովսէս Խորէնացի, Ղազար Փարպեցի) երկերը ունին ազգային բովանդակութիւն, գրուած են գործնական նպատակադրումով՝ կապուած ժամանակի առաջադրած որոշակի խնդիրներու հետ: Ագաթանգեղոսի երկը պայմանաւորուած է քրիստոնէութեան դարձով, Կորիւնինը` հայ գիրերու ստեղծմամբ, Եղիշէինը` պարսկական գերիշխանութեան դէմ Աւարայրի Ճակատամարտով (451 թուական), Փաւստոս Բիւզանդինը, Մովսէս Խորէնացիինը եւ Ղազար Փարպեցիինը` քաղաքական եւ հոգեւոր մաքառմամբ: Օգտագործելով աստուածաշնչեան եւ յունա-հռոմէական պատմափիլիսոփայութիւնը միտքը` 5-րդ դարու պատմիչները ստեղծած են պատմագրութեան նոր ձեւեր ու բարոյագիտական նորմեր, նոր պատկերացում՝ պատմութեան նշանակութեան մասին: Մովսէս Խորէնացին բարձր գնահատած է նախորդ մատենագիրներու (հայ եւ օտար) երկերն ու հմտօրէն օգտագործած զանոնք իր պատմութիւնը շարադրելու ընթացքին: Ղազար Փարպեցին պատմագիրին ընդմէջէն կը պահանջէ չեղածը չաւելացնել, եղածները չպակասեցնել եւ չկրճատել, այլ բոլորը հրապարակ հանել բարեմիտ զգուշաւորութեամբ: Մովսէս Խորէնացին իր երկի վերջը զետեղած «Ողբում» մէջ կ՛անդրարառնայ Հայաստանի 5-րդ դարու քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական ծանր վիճակին, կը մերկացնէ հասարակական կեանքին մէջ արմատացած արատաւոր բարքերը: Համաբնոյթ գործ է նաեւ Ղազար Փարպեցիի նամակը՝ յղած սպարապետ Վահան Մամիկոնեանին: Փաւստոս Բիւզանդի «պատմութիւն Հայոց»-ը, ստեղծուած ըլլալով ժողովրդական աւանդոյթներու հէնքի վրայ, ներշնչուած է հայրենիքի, հայրենի հողի եւ ջուրի հզօրութեան գաղափարով, քաղաքական գործիչները ներկայացուած են ժողովրդական վէպին բնորոշ գեղարուեստական գիծերով: Եղիշէի «վասն Վարդանայ եւ Հայոց պատերազմին» երկը արժէքաւոր է պատմական ճշմարտացիութեան եւ բանաստեղծ, շարադրանքի միահիւսմամբ:
Հայ ժողովուրդի ծննդեան վկայականը
Հայ դասական պատմագիտութեան հիմնասիւնը Մովսէս Խորէնացիի «Հայոց Պատմութիւն»-ն է, որ Հայաստանի առաջին համակարգուած պատմութիւնն է: Կը սկսի հայ ժողովուրդի ծննդաբանութենէն եւ կը հասնի մինչեւ 5-րդ դարու 40-ական թուականները: Մովսէս Խորէնացին քննադատաբար կը վերաբերի իր օգտագործած բազմաթիւ աղբիւրներուն (Աստուածաշունչ, հայկական, յունական, ասորական աղբիւրներ, բանաւոր զրոյցներ, ժողովրդական աւանդութիւններ՝ աւելին քան 40 աղբիւր), ըրած է հայոց պատմութեան ժամանակագրութեան մշակման առաջին փորձը: Մովսէս Խորէնացին (անուանուած է Պատմահայր, Քերթողահայր) «Հայոց Պատմութեան» մէջ կը գրէ, որ «առանց ժամանակագրութեան պատմութիւնը ստոյգ չէ»:
Արշակ Հաճեան
Արշակ Հաճեան (ծնած է Գահիրէ, 21 Հոկտեմբեր 1930-ին)։հայ մաթեմաթիկոս։ Ամերիկեան (1957) եւ Հայկական (1994) մաթեմաթիկական միութիւններու անդամ։ Փրոֆեսոր (1967)։ ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանեան անդամ (1998)։
Կենսագրութիւն
Արշակ Հաճեանի ծնողները Արեւմտեան Հայաստանէն էին. Եողոնոլուկ գիւղէն։ Արշակ Հաճեանի հայրը այն խիզախ հայորդիներէն էր, որ մասնակցեր է Մուսա լեռան հերոսական կռիւներուն եւ յետոյ՝ հպարտ ու անպարտ. Ֆրանսական նաւով հեռացեր է, հանգրուան գտնելով Փորթ Սաիտի մէջ, Եգիպտոս։ Եգիպտոսի մէջ Արշակ Հաճեանը յաճախեր է Գահիրէի Գալուստեան ազգային վարժարան, Յուսաբեր սրահին մէջ մասնակցեր հայկական մշակութային հաւաքներուն։ Եղբօր. Վահանի հետ 18 տարեկանին ան կը մեկնի ԱՄՆ Միացեալ Նահանգներ։ Հարկադրուած կ'աշխատէին պողպատի ձուլարանին մէջ, որպէսզի վճարեն կրթութեան ծախսերը եւ օգնեն ծնողներուն։ Յատկանշական է, որ Հաճեանը մինչեւ Շիքակօյի համալսարան ընդունուիլը չունէր ոչ աւագ դպրոցի եւ ոչ ալ քոլեճի կրթութիւն։ Իսկ Շիքակօյի համլասարանը ունէր միայն մագիսթրաթուրա։ Այսպէսով, չունենալով որեւէ տիպլոմ, Հաճեանը կարողացաւ ընդունուիլ Չիկագոյի համալսարանի մակիսթրաթուրա։
Սկիզբը իր նախասիրութիւնը ֆիզիքն էր, սակայն այն կը պահանջէր շարունակական լաբորատոր փորձարկումներ, իսկ երիտասարդ Հաճեանը ուսանելու զուգահեռ կ'աշխատէր պողպատի ձուլարանին մէջ։ Կարիքէն դրդուած ապագայ մեծանուն գիտնականը վճռեց զբաղուիլ մաթեմաթիկայով, որն ալ բախտորոշ դարձաւ իրեն համար։
Ուսման տարիներ
Արշակ Հաճեանը 1954 թ. աւարտեց Շիքակօյի համալսարանի մաթեմաթիկայի կաճառը, խորամուխ եղաւ մասնագիտութեան մէջ, եւ 1957 թ. Ելի համալսարանի մէջ պաշտպանեց դոկտորական ատենախօսությունը։ Յատկանշական է, որ 1950-ականներու վերջը եւ 60-ականների սկիզբը Միացեալ Նահանգներու մէջ սկսան մեծ ուշադրութիւն դարձնել մաթեմաթիկայի զարգացմանը, ինչ որ համընկաւ Հաճեանի ուսանելու տարիներու հետ։ Դոկտորականը պաշտպանելէն յետոյ ամերիկեան շարք մը բարձրակարգ համալսարաններ (Ռոչեսթեր, Ելը, Քոռնել) հրաւիրեցին Արշակ Հաճեանին իրենց մօտ դասաւանդելու։
Աշխատանքային տարիներ
Փրոֆեսոր Արշակ Հաճեանի գիտական հետաքրքրութիւններու շրջանակը կ'ընդգրկէ (Գործնական (functional Ֆունկցիոնալ) հետազօտութիւններու տեսութիւնը), վիճակագրական ֆիզիքի եւ թիւերու տեսութեան բնագաւառները։ 1960-ական թթ. ան հրաւիրուեցաւ Պոսթընի Նոթիսթերն համալսարան. հիմք դնելու մաթեմաթիկայի հետազօտութիուններու բաժնին։ 1964 թ. Ս. Քաքութանիի հետ համատեղ աշխատանքով ներմուծեց «թոյլ մոլորուող բազմութիւններու» (weakly wandering sets) հիմնարար գաղափարը, որ հնարաւորութիւն տուաւ լուծելու վերջաւոր կամ վերջաւոր չափին համարժէք. տրուած չափելի արտապատկերման նկատմամբ անյարափոփոխ (invariant) չափի գոյութեան դասական խնդիրը։ Արշակ Հաճեանը ապացուցեց, որ ցանկացած արտապատկերը թոյլ կու տայ համարժէք անյարափոփոխ (invariant) չափի ներմուծում այն, եւ միայն այն դէպքին, երբ գոյութիւն չունի դրական չափի «թոյլ մոլորուող բազմութիւն»։
Շարունակելով հետազօտութիւնները նշուած բնագաւառի մէջ Ա. Հաճեանն առաջինն էր, որ դիտարկեց «Անյարափոփոխ (invariant) չափերու ներմուծման խնդիրը» անվերջ չափ ունեցող տարածութիւններու համար։ Մեծանուն գիտնականին առաջին անգամ յաջողուեցաւ Էրկոտիք տեսութիւնը կիրառել թիւերու տեսութեան մէջ, որը մեծ հետաքրքրութիւն առաջացուց Մաթեմաթիկոսներու ծիրին մէջ։ Այսօր Հաճեանը աշխարհի վրայ ճանչցուած մասնագէտ է (ergotic) տեսութեան բնագաւառի մէջ, որը մաթեմաթիկայի կարեւոր դասական ուղղութիւններէն մէկն է։ Ան հեղինակ է բազմաթիւ գիտական յօդուածներու. տպագրուած Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու, Ճաբոնի եւ Իսրայէլի առաջնակարգ գիտական ամսագիրներուն մէջ։ Ընդ որում, ատոնց մէկ մասը կատարուեր են հռչակաւոր մաթեմաթիկոսներ Ս. Քաքութանիի եւ Եու. Իթոյի հետ համատեղ։ Այժմ ան Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու խոշորագոյն կենդրոններէն մէկու. Նորթիսթերն համալսարանի փրոֆեսոր է։
Օտար հողի վրայ արարելուն զուգընթաց Հաճեանը երբեք չէ մոռցեր իր պատմական հայրենիքի մասին եւ իր ճշմարիտ աւանդը ունեցեր է հայկական մաթեմաթիկայի զարգացման մէջ։ Վերջին 30 տարիներու ընթացքին ան սերտ կապեր կը պահպանէ Հայաստանի մաթեմաթիկոսների հետ, դասախօսութիւններով հանդէս կու գայ Երեւանի պետական համալսարանի մէջ եւ Հայաստանի Հանրապետութեան Գիտութիւնների Ազգային Ակադեմիա մաթեմաթիկայի հիմնարկին մէջ։ Հանգամանք մը, որ մեծապէս նպաստեր է երիտասարդ մատեմաթիկոսներու գիտական հետաքրքրութիւններու ընդլայնմանը։
Հայաստանի մէջ մաթեմաթիկայի պահպանման եւ զարգացման համար էական նշանակութիւն ունեցաւ Հաճեանի նախաձեռնութեամբ եւ վճռական օժանդակութեամբ ստեղծուած «Հիմնարար մաթեմաթիկա» հիմնադրամը Հայաստանի մէջ, որ արդէն բազում տարիներ կը նպաստէ շնորհալի երիտասարդ հայ մաթեմաթիկոսներու նիւթական խրախուսմանը, Հայկական մաթեմաթիկական միութեան գործունէութեանը, Հայաստանի մէջ միջազգային մաթեմաթիկական գիտաժողովներու, սեմինարներու, յոբելեանական միջոցառումներու կազմակերպմանը, գիտական հետազօտութիւններու նիւթագիտարուեստական ւազայի ապահովման, հրատարակման եւ այլ հարցերուն մէջ։
Արշակ Հաճեանի որդիները՝ Արսէն եւ Արամ Հաճեաններ
Արշակ Հաճեանը ունի 3 զաւակ, որոնցմէ երկուքը. Արսէն եւ Արամ Հաճեանները, կը շարունակեն իրենց հօր ընտրած ուղին։ Աւագ որդին. Արսէնը, կը դասաւանդէ Վոթերլու համալսարանին մէջ, միաժամանակ հետազօտութիւններ կ'իրականացնէ աստղաֆիզիքի ոլորտին մէջ։ Ան պաշտպաներ է դոկտորական ատենախօսութիւնը Հայաստանի Հանրապետութեան Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիա արտասահմանեան անդամ Երուանդ Թերզեանի ղեկավարութեամբ։
Կրտսեր որդին. Արամը, աւարտելով Սթանֆորտը եւ Հարվարտը, մասնագիտացեր է պիոմեքանիքայի ոլորտին մէջ։ Պաշտպանելով դոկտորական ատենախօսութիւնը, Արամ Հաճեանը արդեն 10 տարիէ աւելի կ'աշխատի Հայաստանի մէջ։ Այսօր ան Հայաստանի ամերիկեան համալսարանի ինժեներիայի բաժնի դեկանն է։ Հաշուի առնելով Արշակ Հաճեանի գիտական մեծ նուաճումները, ինչպէս նաեւ Հայաստանի գիտական միտքի զարգացման գործի մէջ ունեցած մեծ ներդրումները, Հայաստանի Հանրապետութեան Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիա Արշակ Հաճեանին ընտրեց Հայաստանի Հանրապետութեան Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիա արտասահմանեան անդամ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գիտնականներ Ստորոգութիւն:ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանեան անդամներ Ստորոգութիւն:Հայ փրոֆեսորներ Ստորոգութիւն:Հայ Մաթեմաթիկոսներ Ստորոգութիւն:Շիքակօյի համալսարանի շրջանաւարտներ
24 Յունիս
24 Յունիս, տարուան 175-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 176-րդ) օրն է։
Կիմ Ղահրամանեան
Կիմ Ղահրամանեան, պատմական գիտութիւններու դոկտոր, փրոֆէսոր։
Կենսագրական գիծեր եւ գործունէութիւն
Ղահրամանեան ծնած է Շահումեան։ 1964-ին աւարտած է Երեւանի Խաչատուր Աբովեանի անուան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանը։ 1964-1971 թուականներուն եղած է Շահումեան շրջանի Մանաշիդ գիւղի ուսուցիչ, ապա՝ շրջանային «Նոր ուղի» թերթի բաժինի վարիչ, 1971-1975 թուականներուն՝ ՀԽՍՀ ԳԱ պատմութեան հիմնարկի գիտաշխատող, 1975 թուականէն՝ Երեւանի պետական մանկավարժական համալսարանի դասախօս, 1994-էն, միաժամանակ՝ Արցախի Շահումեան շրջանի վարչակազմի աշխատող։
2000-ին ստացած է պատմական գիտութիւններու դոկտորի գիտական աստիճան, 2005 թուականին՝ փրոֆէսորի։
1992 թուականին հիմնած եւ խմբագրած «Մռաւի ղօղանջներ» թերթը : Կեանքին վերջին 20 տարիներուն ընթացքին բազմաթիւ նիւթեր հաւաքած է շահումեանցիներուն մասին եւ զանոնք ամբողջացուցած «Օճախի գիրք» եռահատորին մէջ:
Ան եղած է 40 տարուան մանկավարժ, Երեւանի մանկավարժական համալսարանի քաղաքագիտութեան ամպիոնի աւագ դասախօս: Հեղինակած է տասնեակ մը գիտական յօդուածներ եւ մենագրութիւններ:
1877 թուական
1877 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 77րդ տարին
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1877 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1877 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1877
Քէյթի Փերրի
Քէյթի Փերրի (Katy Perry, իսկական անունը՝ Քէյթրին Էլիզապէթ Հատսըն, Katheryn Elizabeth Hudson, ծնած՝ 25 Հոկտեմբեր 1984, Սանթա Պարպարա, Քալիֆորնիա, Միացեալ նահանգներ), ամերիկացի երգչուհի, երգահան։
Ապրիլ 2007-ին Փերրին պայմանագիր կնքեց Capitol Records ձայնագրման ընկերութեան հետ։ Ան 2008 թուականին աշխարհի մէջ յայտնի դարձավ «I Kissed a Girl» երգի եւ One of the Boys ձայնասկաւառակի շնորհիւ։ Հետագայ երգերը՝ «Hot n Cold» եւ «Waking Up in Vegas», եւս միջազգային մեծ ճանաչում ստացած էին։ Փերրիի երրորդ Teenage Dream ձայնասկաւառակը հրատարակուած է Սեպտեմբեր 2010-ին։ Այդ սկաւառակէն հրատարակուեցան 6 մեներգներ, որոնցմէ 5-ը բարձրագոյն հորիզոնականներ գրաւեցին ԱՄՆ-ին մէջ․ «California Gurls», «Teenage Dream», «Firework», «E.T.», «Last Friday Night (T.G.I.F.)»: Teenage Dream ձայնասկաւառակը կը համարուի առաջին ձայնասկավառակը երգչուհիներու շրջանին, ուր հինգ երգեր հասած են Billboard Hot 100 վարկանշային աղիւսակի առաջին հորիզոնական եւ երկրորդ ձայնասկաւառակը Մայքըլ Ճեքսընի Bad ձայնասկաւառակէն ետք։ Մարտ 2012-ին Փերրին վերահրատարակեց Teenage Dream երգը Teenage Dream: The Complete Confection անունով։ Առաջին «Part of Me» երգը առաջին տեղը գրաւեց Billboard Hot 100-ին մէջ։ Ան գլխաւորեց նաեւ Բրիտանիոյ, Քանատայի եւ Նոր Զելանտայի աղիւսակները։ Անոր չորրորդ Prism ձայնասկաւառակը հրատարկուեցաւ Հոկտեմբեր 2013-ին։ Ան գլխաւորեց Billboard 200 ազգային աղիւսակը վաճառքի առաջին շաբթուան ընթացքին, իսկ առաջին «Roar» երգը առաջին համաշխարհային յաջողութիւնն էր, որ գլխաւորած է 17 աղիւսակ։
Փերրին բազմաթիւ մրցանակներու դափնեկիր է, անոնց կարգին՝ ան երեսուն անգամ առաջադրուած է «Կրեմմի» մրցանակին։ 2012 թուականին Billboard երաժշտական հրատարկչութիւնը անուանեց անոր տարուան կին։ Ան կը շարունակէ մնալ միակ երգչուհին, որու յաջողած է 69 շաբաթ շարունակ մնալ Billboard Hot 100 վարկանշային աղիւսակի լաւագոյն տասնեակին մէջ : Փերրին նաեւ անուանած է թուային դարաշրջանի երրորդ լաւագոյն արուեստագէտը՝ համաձայն RIAA-ի վիճակագրութեան : Ան նաեւ հրատարակած է օծանելիքի սեփական հաւաքածոն՝ Purr, Meow, Killer Queen: Յուլիս 2011-ին վերջը Փերրին միացաւ «Սմուրֆիկներ» նախագիծին՝ հնչիւնաւորելով գլխաւոր հերոսուհիին՝ Սմուրֆեթթա-ին (Smurfette)։ Billboard-ը Փերրիին դասած է 14-րդ հորիզոնականին 2011 թուականի ամենաշատ վճարուող երգչուհիներու ցանկին մէջ։ Յուլիս 2012-ի սկիզբին ան հրատարակած է ինքնակենսագրական փաստագրական տեսաժապաւէն՝ «Քէյթի Փերրի․ Ինծմէ կտոր մը» անունով, ուր ան կը պատմէ իր վերջին համերգային շրջագայութեան՝ The California Dreams Tour-ի մասին։ Նոյեմբեր 2013-ին Փերրին ծախած է 12 միլիոն ձայնասկաւառակ եւ 81 միլիոն երգ ամբողջ աշխարհին մէջ  :
Կենսագրութիւն
Քէյթի Փերրին ծնած է Սանթա Պարպարա-ի մէջ։ Քէյթիի թէ՛ հայրը, թէ՛ մայրը աւետարանական եկեղեցւոյ հետեւորդներ էին։ Ան ընտանիքի երկրորդ երեխան է։ Քէյթին աւարտած է Dos Pueblos High School-ը, Քալիֆորնիա 2003 թուականին, շուտով ան տեղափոխուած է Լոս Անճելըս: Այդ ժամանակ ան 19 տարեկան էր : Դեռահասութեյան տարիներուն ան փոխած է իր ազգանունը՝ դարձնելով Փերրի, քանի որ «Katy Hudson» անունը շատ նման էր Քէյթ Հատսընի անուանը։ Փերրին անոր մօր աղջկական ազգանունն է : Քէյթի Փերրիի երաժշտութեան վրայ ազդեցութիւն ունեցած են Queen, Nirvana, Ալանիս Մորիսեթ, Heart, Ճոնի Միթչըլ, Incubus երաժիշտները։
1999-2006: Katy Hudson եւ The Matrix
Եկեղեցական երգչախումբին մէջ երգող 15 տարեկան Փերրիին նկատած են Նէշվիլի արդի ռոք երաժիշտները, որոնք առաջարկած0 էին նանոր բարելաւել ու զարգացնել երգեր հեղինակելու իր հմտութիւնները։ Դեկտեմբեր 1999-ին Փերրին ստացած է ամբողջական միջնակարգ կրթութիւն Dos Pueblos High School-ի առաջին կիսամեակէն՝ որոշելով ցգել դպրոցը՝ յանուն իր երաժշտական ասպարեզի։ Փերրին հետեւած է իտալական օբերա-ի կարճ դասընթացքներուն Music Academy of the West-ոմ : Նէշվիլի մէջ Փերրին սկսած է ձայնագրել «դեմօ» տարբերակը եւ դասեր վերցնել գեղջկական ոճի երաժշտութեան փորձառու երաժշիտներէն՝ զարգացնելով երգեր գրելու հմտութիւնները եւ կիթառ նուագելը : Փերրին պայմանագիր կնքեց քրիստոնէական երաժշտութեան Red Hill Records-ի հետ։ Ան ձայնագրեց եւ հրատարակեց իր առաջին ալպոմը՝ Katy Hudson անուամբ, Փետրուար 8, 2001-ին։ Ձայնասկաւառակէն հրատարակուեցան երկու երգեր՝ «Trust In Me» եւ «Search Me»: Ալպոմի յառաջակցութեան համար Փերրին մասնակցեցաւ The Strangely Normal Tour-ին՝ երգեր կատարելու Ֆիլ Ճօըլէն եւ LaRue-էն առաջ : Katy Hudson ձայանսկաւառակը առեւտրային յաջողութիււններ չունեցաւ, սակայն ստացաւ դրական կարծիքներ երաժշտական քննադատներու կողմէն, որոնք կը գովաբանէին անոր տղաանդը։ Չնայած անոր՝ Դեկտեմբեր 2001-ին Red Hill Records-ը սնանկացաւ։
17 տարեկան Փերրին տեղափոխուեցած բնակելու Լոս Անճելըս, ուր սկսաւ աշխատիլ Կլէն Պալարտի հետ անոր եւ ‎Island Records-ի պայմանագիրի շրջանակներուն մէջ :
2004 թուականին Քէյթին միացաւ The Matrix-ի խումբին հետ, որ առաջադրուած է «Կրեմմի» մրցանակի համար եւ որու ամփոփումը կը ներառէր համագործակցութիւն այնպիսի երաժիշտներու հետ, ինչպէս՝ Այվրիլ Լավինը, Շափիրան եւ Korn-ը։ Matrix-ը կը ծրագրէր, որ սեփական ձայնասկաւառակը կը ձայնագրէ Քէյթի Փերրիի հետ։ Նախագիծը վերջ ի վերջոյ չ՛իրականացաւ, քանի որ Փերրին 2004 թուականին յայտնուեցաւ «Պլէնտըր» ամսագիրին մէջ, որ անոր կե նկարագրէր որպէս «The Next Big Thing!»: Հարցազրոյցի ժամանակ Քէյթին յայտարարած էր, որ ան «բնորոշ քրիստոնիայ» չէ՝ յիշեցնելով, որ ան պատանի տարիներուն «բազմաթիւ վատ բաներ» ըրած է : Matrix-ի հետ չի կնքուած պայամանագիրէն ետք Փերրին 2007 թուականին պայմանագիր կնքեց Capitolի հետ։
2007-2009: Համաշխարհային ճանաչումը One of the Boys-ի հետ
2006 թուականին Columbia Records-ի հետ պայմանագիրը խզելէն ետք ընկերութեան գործադիր արտադրող Անժելիքա Պեյլըրը խանդավառութեամբ առաջադրեց Փերրիի թեկնածութիւնը՝ դիտարկուելու Ճէյսըն Ֆլոմի՝ ձայնագրութեան Virgin Records ընկերութեան նախագահի կողմէն։ Այդ ժամանակ Ֆլոմը կը փորձէր ստեղծել երաժշտական նախագիծ մը, որ համաշխարհային ճանաչում կը ստանար։ Չնայած Virgin Records-ի գործընկերներու ոչ միանշանակ արձագանքին՝ ան համոզուեցաւ, որ Փերրին տաղանդաւոր է, եւ ան կրնար իրական հեղափոխութիւն դառնալ երաժշտական աշխարհին մէջ։ 2006 թուականի սկիզբէն Columbia Records-ի ներկայացուցիչի հետ երկարատեւ բանակցութիւններ վարելէն ետք պայմանագիր կնքուեցաւ Փերրիի եւ ձայնագրութեան Capitol Music Group ընկերութեան հետ։ Blender ամսագիրին տուած հարցազրոյցին մէջ երգչուհին նկարագրեց իր զգացմունքները․ Առաջին անգամ, երբ ինծի հետ պայմանագիր կնքեցին, ես նստած էի երեք այլ աղջիկներու հետ, որոնց հետ նոյն ժամանակի ընթացքին եւս պայմանագիր կնքեցին: Անոնք նստեցուցին մեզի եւ ըսին․ «Հնարաւոր է, որ ձեզմէ մէկը օր մը աստղ դառնայ: Միւս երեքը կրնան վերադառնալ Ամերիկա» :
Պայմանագիրի մի մասն էր Փերրի ամբողջ նիւթերու վերահսկողութիւնը, որոնք կը ձայնագրուէին չի հրատարակուած ձայնասկաւառակի համար Columbia Records- հետ պայմանագիր կնքելու ժամանակ։ Անոր հետեւանքով այդ նիւթը մտաւ անոր առաջին ձայնասկաւառակի՝ One of the Boys-ի մէջ։ Ֆլոմը նշեց, որ նիւթը, որ ձայնագրուած էր նախորդ պիտակի հետ համագործակցութեան ժամանակ, շատ ուժեղ էր, սակայն այդ բաւական չէր ամերիկեան եւ համաշխարհային ձայնասփիւռի կայաններուն մէջ յաջողութեան հասնելու համար։ Առաւել որակեալ եւ հարուստ հնչողութիւն ստանալու համար ներգրաւուեցաւ արտադրող Dr. Luke-ը, որու հետ Փերրին գրեց «I Kissed a Girl» եւ «Hot n Cold» ստեղծագործութիւնները։ Փերրիի նոր կերպարի ստեղծումը իր կառավարելու գլխաւոր խնդիրներէն մէկը կը համարուէր։ Նոյեմբեր 20, 2007 -ին սկսաւ ծանուցումային արշաւը, երբ հրատարակուեցաւ «Ur So Gay» երգի հիման վրայ նկարահանուած տեսահոլովակը, որ ուղղուած էր Փերրի՝ երաժշտական շուկայ ներգրաւուելուն։ Հրատարակուեցաւ նաեւ փոքր-ձայնասկաւառակ՝ «Ur So Gay» երգի գլխաւորութեամբ՝ համացանցային տիրոյթին մէջ եւ մամուլին մէջ աղմուկ յառաջացնելու նպատակով։ «Ur So Gay» երգը իր բառերով եւ հոլովակով մեղադրուեցաւ ենթադրեալ հոմոֆոպիայի մէջ : Այդ յաջող քայլ էր սկսնակ երգչուհիի համար, քանի որ անոր նկատեց Մատոննան՝ յիշատակելով «Ur So Gay» երգը KISS FM ձայնասփիւռի կայանին մէջ տուած հարցազրոյցին ընթացքին։
Փերրիի ծանուցումային արշաւի յաջորդ հանգրուանին մէջ երգչուհին երկու ամսուայ շրջագայութիւն անցուց ձայնասփիւռի կայաններուն մէջ։ Առաջին պաշտօնական «I Kissed a Girl» երգը հրատարակուեցաւ Մայիս 8, 2008-ին։ Capitol Records-ի աւագ փոխ նախագահ Տենիզ Ռիզը փորձեց սկսիլ երգի ձայնասփիւռի շրջանարութիւնը փոքր ազգային ձայնասփիւռի կայաններէն։ Առաջին ձայնասփիւռի կայանը, ուր ընտրուեցաւ նման քայլը, դարձաւ Նէշվիլի The River ձայնասփիւռի կայանը։ Երեք օր աշխուժ շրջագայութենէ ետք ձայնասփիւռի կայանը հեղեղուած էր ունկնդիրներու հիացած զանգերով։ Յունիս 12, 2008-ին Փերրին մասնակցեցաւ «Երիտասարդներ եւ յանդուգններ»ու նկարահանումներուն։ Երգչուհին նաեւ մասնակցութիւնը բերաւ Գեւին Ռոստեյլի «Another Night in the Hill» ստեղծագործութեան մէջ, որ աւելի ուշ մտաւ անոր արհեստագիտական Wanderlust ձայնասկաւառակի երգացանկի մէջ։ «I Kissed a Girl» երգը իրական կը բեկէր փոփ երաժշտութեան մէջ։ Ան 7 շաբաթ շարունակ գլխաւորեց Billboard Hot 100 վարկանշային աղիւսակը, ինչպէս նաեւ առաջին հորիզոնականը զբաղեցուց 20 երկիրներու աղիւսակներուն մէջ։ «I Kissed a Girl» երգի տեսահոլովակը ներկայացուեցաւ Մայիսի 21, 2008 -ին Փերրիի MySpace սոցեալական կայքի պաշտոնական էջին մէջ։
Անձնական կեանք
Քէյթի Փերրին կը հանդիպէր ամերիկեան Gym Class Heroes խումբի մենակատար Թրեւիս ՄքՔոյի հետ, սակայն 2008 թուականի վերջերուն անոնք բաժնուեցան։ Ան նաեւ յայտնուած է խումբի «Cupid’s Chokehold» տեսահոլովակին մէջ :
2009 թուականին երգչուհին սկսաւ հանդիպիլ բրիտանացի կատակերգու Ռասըլ Պրենտի հետ։ Վերջինիս հետ նշանտուքը տեղի ունեցաւՀնդկաստանի մէջ Ամանորի գիշերը : Զոյգի ամուսնութիւնը տեղի ունեցած է Հոկտեմբեր 23, 2010-ին։  Դեկտեմբեր 30, 2011-ին Ռասըլ Պրենտը փաստաթուղթեր ներկայացուց՝ ամուսնալուծութեան համար՝ որպէս պատճառ նշելով «անյաղթահարելի անհամաձայնութիւնները»: Նաեւ յայտնի դարձաւ, որ Քէյթիի նախկին ամուսինը չէր ցանկացած ձեռք բերել նախկին կնոջ ունեցուածքի կէսը։ Ամուսնալուծական գործընթացը պաշտօնապէս վերջացաւ Յուլիս 14, 2012-ին :
Ամուսնալուծութենէն ետք Քէյթին սկսաւ հանդիպիլ երգիչ Ճոն Մեյըրի հետ։ Յարաբերութիւններու ընթացքին զոյգը միացաւ ու բաժնուեցաւ երեք անգամ : Յուլիս 2015-ի տուեալներով Քէյթին եւ Ճոնը կրկին բաժնուեր են :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1984 ծնունդներ Ստորոգութիւն:25 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի երգչուհիներ Ստորոգութիւն:Փոփ երգչուհիներ
1523 թուական
1523 թուական
1523 թուական, 16րդ դարու 23րդ տարին է
Գեղեցիկ (անձնանուն)
Գեղեցիկ, հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է հայերէն գեղեցիկ բառէն։ Շատ յաճախ կը գործածուի Նոր Նախիջեւանի մէջ։ Կը համապատասխանէ ռուսերէն Люба անուան ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Յուշարձան
Յուշարձան, (լայն առումով) երկրի, ժողովուրդի մշակութային ժառանգութեան մաս կազմող ստեղծագործութիւն։ Ըստ տիպական առանձնայատկութիւններու, յուշարձանները կը բաժնուին չորս հիմնական խումբի՝ հնագիտական, պատմութեան, ճարտարապետութեան եւ կոթողական արուեստային։ Յուշարձաններ կը համարուին նաեւ պատմաճանաչողական եւ պատմագեղագիտական նշանակութիւն ունեցող գրչութեան նմոյշները։ Նեղ առումով յուշարձանը մարդոց յիշատակը եւ իրադարձութիւնները յաւերժացնող արուեստի ստեղծագործութիւն է (անկախ՝ յուշարձանի անհրաժեշտ յատկանիշը շրջապատող տարածութիւնը գեղարուեստօրէն կազմակերպելն է)։
Նախատիպեր
Յուշարձաններու նախատիպեր եղած են մեծաքար կառոյցներն ու դամբարանադաշտերը, ինչպէս նաեւ կոթողները, բուրգերը եւ այլն։ Հետագայ դարաշրջաններուն յուշարձաններու դեր կատարած են դամբարանները, տապանաքարերն ու մահարձանները։
Հնագոյն շրջան
Հայաստան ի մէջ յուշարձանի նախատիպեր էին մենհիրները, վիշապ ները, ուրարտական շրջանի կոթողները, արամեատառ արձանագրութիւններով սահմանաքարերը։ 301-ին, քրիստոնէութիւն ը ընդունուելէ ետք ալ Հայաստանի մէջ յուշարձանի հետագայ ձեւաւորմանը նպաստած են հին հայկական քարակոթողները։ IV-VII դ. կանգնած են պատկերաքանդակներով ստելաներ (Թալին, Ավան), սիւնակոթողներ (Օշական), ինչպէս նաեւ կամարակապ կառոյցներ (Օձուն)։
Միջնադար
X դար էն յուշարձանի ամենատարածուած տարատեսակը խաչքար ն է, որ աչքի զարկած է զարդերու ու ոճերու բազմազանութեամբ։
Նոր շրջան
XIX դար ու վերջին - XX դար ու սկիզբին ի յայտ եկած են հայ ականաւոր գրողներուն եւ հասարակական գործիչներուն նուիրուած յուշարձաններ (Ռափայէլ Պատկանեան ի, 1901, եւ Միքայէլ Նալպանտեան ի, 1902, յուշարձանները Նոր Նախիջեւան ի Սուրբ Խաչ վանքի բակին մէջ, Խաչատուր Աբովեան ի յուշարձանը Երեւանի մէջ, 1913, բացուած է 1933-ին, երեքն ալ՝ պրոնզ, հեղինակ՝ Ա. Տէր-Մարուքեան)։ 1920-30-ական թուականներէն ստեղծուած են ինչպէս առանձին անհատներուն, այնպէս ալ պատմական իրադարձութիւններուն նուիրուած յուշարձաններ (Ստեփան Շահումեան ի յուշարձանը Երեւանի մէջ, 1931, կրանիթ, քանդակագործ՝ Սերգէյ Մերկուրով, ճարտարապետ՝ Իվան Ժոլտովսկի: Սասունցի Դաւիթի յուշարձանը Երեւանի մէջ, 1959, կոփածոյ պղինձ, քանդակագործ՝ Երուանդ Քոչար եւ այլն), որոնք ճարտարապետական միջավայրի հետ կը կազմեն գեղագիտական ամբողջութիւն։
1960-70-ական թ. մեծ տարածում գտած է ԽՍՀՄ հայրենական մեծ պատերազմ ի ընթացքին զոհուածներու յիշատակին նուիրուած յուշարձան-կոթողներու կառուցումը։ Ստեղծուած են նաեւ յուշարձան-համալիրներ (Սարտարապատի ճակատամարտ ին նուիրուած յուշահամալիրը, 1968, ճարտարապետ՝ Ռաֆայէլ Իսրայելեան, քանդակագործներ՝ Ա. Հարութիւնեան, Ս. Մանասեան, Ա. Շահինեան, Մեծ Եղեռնի զոհերու յիշատակին նուիրուած յուշահամալիր ը Երեւան ի մէջ, 1965-67, ճարտարապետներ՝ Ա. Թարխանեան, Ս. Քալաշեան)։
ՀՀ եւ ԼՂՀ
1980-90-ական թ. Հայաստան ի եւ ԼՂՀ քաղաքներուն ու գիւղերուն մէջ հիմնականին կանգնած են զոհուած ազատամարտիկներու, 1988-ի երկրաշարժ ի զոհերու յիշատակին նուիրուած յուշարձաններ (Սպիտակ ի մէջ՝ երկրաշարժի զոհերու յուշահամալիրը, 1993, կրանիթ, տուֆ, քանդակագործ՝ Բ. Դիլոեան, ճարտարապետ՝ Վ. Գաբրիելեան, Տաւուշի մարզ ի Կիրանց գիւղին մէջ՝ զոհուած 14 ազատամարտիկներու «Հաւատի ծաղիկ» յուշարձան, 1994, քանդակագործ՝ Ա. Դաւիթեան, ԼՂՀ Մարտունի շրջկեդրոնին մէջ՝ «Աւօ»՝ Մոնթէ Մելքոնեան ի յուշարձան, 1994, վարդագոյն մարմար, քանդակագործներ՝ Լ. Թոքմաջեան, Վ. Թոքմաջեան եւ այլն)։
Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ
Աշոտ Պատմագրեան
Կենսագրութիւն
Մանուկ հասակէն ցոյց կու տայ երաժշտական տաղանդ։ Գէւորգեան Ճեմարանի մէջ, տակաւին պատանի իր դաասընկերներէն կը կազմէր երգչախումպեր եւ յաճախ կը ղեկաւարէ Մայր Տաճարի քառաձայն խումբը։
1918 թուականին հազիւ 20 տարեկան կը կանչուի Թաւրիզի Արամեան դպրոցը։
1921 թուականին կը մեկնի Գերմանիա եւ կ՝ ընդունուի Պերլինի Շթերնչէս երաժշտանոցը ուր կը դաստիարակուի մեծանուն փրոֆեսէօրներու շունչով :
Լոս Անդես
Լոս Անդես, (Los Andes) քաղաք է Չիլիի մէջ։ Բնակչութիւնը՝ 55 127 մարդ (2002 թ․)։ Նույնանուն հանայնքի ադմինիստրատիվ կեդրոնն է։ Քաղաքը եւ համայնքը կը մտնեն Լոս Անդես նահանգի կազմի մեջ։
Ստորոգութիւն:Չիլիի քաղաքներ
Վարդան Մամիկոնեան
Վարդան Մամիկոնեան (388 - 451), Ե. դարու հայ զօրավար, հայոց զօրքերու սպարապետ,«Քաջ Վարդան», «Կարմիր վարդան», հայ պետական, քաղաքական, ռազմական, դիւանագիտական գործիչ, 450 – 451 թուականներու Սասանեան Պարսկաստանի դէմ Հայ ազատագրական շարժման առաջնորդ։
Վարդան Մամիկոնեան Աւարայրի ճակատամարտ ին հայոց զօրքերու հրամանատարն էր։ Ճակատամարտը տեղի ունեցած է 26 Մայիս, 451-ին, Վասպուրականի Տղմուտ գետի ափին, Աւարայրի դաշտին վրայ։ Հայոց բանակը բաղկացած էր 66.000 զինուորներէ, իսկ պարսիկներու բանակը՝ 90.000- է, որոնք պաշտպանուած էին նաեւ փիղերով։ Պատերազմը վերջ գտած է պարսիկներու յաղթանակով։ Զօրավար Վարդան զոհուած է այդ ճակատամարտի ընթացքին։ Հետագային ան դասուած է սուրբերու շարքին։
Կենսագրութիւն
Վարդան Մամիկոնեան սպարապետ Համազասպ Մամիկոնեանի եւ կաթողիկոս Սահակ Ա․ Պարթեւի դուստր՝ Սահականուշի, անդրանիկ որդին էր։ Ուսանած էր Վաղարշապատի Սահակ-Մեսրոպեան նորաբաց դպրոցին մէջ։ 420-ին Կոստանդուպոլսոյ Թէոդոսիոս Բ. կայսեր հրամանով, ճանչցուած էր Հայաստանի բիւզանդական մասի զօրավար։
422-ին մեկնած էր Պարսկաստանի մայրաքաղաք՝ Տիզպոն, ուր Սասանեան Վռամ Ե. Գոռ արքան զինք ճանչցած էր իբրեւ՝ Հայոց սպարապետ, իսկ հայ Արշակունիներու թագաւորութեան անկումէն (428) ետք, 432-ին, նշանակուած է Մարզպանական Հայաստանի զօրքերու սպարապետ։
Պարսից Յազկերտ Բ. արքային հրամանով, Հայոց այրուձին 442-ին, Վարդան Մամիկոնեանի հրամանատարութեամբ կռուած էր քուշաններու դէմ։
Վարդանանց պատերազմ
Պարսկաստանի Յազկերտ Բ․ Սասանեան արքան 449-ին, հրովարտակով մը հայերուն կոչ ուղղած է հրաժարիլ քրիստոնէութենէն եւ ընդունիլ զրադաշտականութիւնը (կրակապաշտութիւն)։ Վարդան Մամիկոնեանի մասնակցութեամբ՝ Արտաշատի մէջ գումարուած ժողովը մերժած է Պարսից արքայի կրօնափոխութեան առաջարկը։ Մերժողական պատասխան ուղարկած են նաեւ դրացի վրացիներն ու աղուանները։ Վարդանն ու Հայոց, Վրաց ու Աղուանից իշխանութիւններու ներկայացուցիչները կանչուած են Տիզպոն։ Մահապատիժի սպառնալիքի տակ անոնք՝ առերես, ուրացած են իրենց հաւատքը։
Յազկերտ Բ․, պատանդ պահելով մարզպան Վասակ Սիւնիի որդիներն ու Գուգարքի բդեշխ Աշուշան, հայ նախարարները 700 մոգերու եւ հսկիչ զօրախումբի մը ուղեկցութեամբ ճամբած է Հայաստան՝ յանձնարարելով մէկ տարուան ընթացքին եկեղեցիները վերածել մեհեաններու ու կրակատուներու եւ կառուցել ատրուշաններ։ Հայ նախարարները վերադարձած են հայրենիք՝ անհրաժեշտ դիմադրութիւն կազմակերպելու յոյսով։ Վարդան Մամիկոնեան, վերադառնալով հայրենիք, գլխաւորած է կրօնափոխութեան դէմ ծաւալուած ժողովրդական ընդվզումը։
Ռազմական դաշինք կնքելով Աղուանից եւ Վրաց մարզպանութիւններուն հետ՝ 450-ի սկիզբը ան օգնութիւն խնդրած է Բիւզանդիայէն, սակայն Մարկիանոս կայսրը ոչ միայն մերժած է, այլեւ այդ մասին գաղտնի տեղեկացուցած է Յազկերտ Բ.-ը։ 450-ին, Սպարապետին զօրագունդը Հայաստանէն վտարած է մոգերն ու անոնց աջակցող զօրքերը, Խաղխաղ (այժմ՝ Ղազախ, Ատրպէյճան) քաղաքի մերձակայքը պարտութեան մատնած է պարսիկ Սեբուխտ զօրավարին գլխաւորած պատժիչ զօրքերը, ապա զանոնք քշած է նաեւ Աղուանքի բերդերէն։ Վարդան Մամիկոնեանի զօրախումբը հասած է մինչեւ Ճորա պահակի ամրութիւնները (այժմեան Դերբենդ քաղաքի մօտ) եւ փոխօգնութեան դաշինք կնքած հոներուն հետ։
450-ի վերջերուն, Վարդան Մամիկոնեան ընտրուած է Հայոց տանուտէր՝ ի հակակշիռ մարզպան Վասակ Սիւնիի, որ դէմ էր յառաջացած ապստամբութեան։ Վարդան Մամիկոնեան վերականգնած է հայ նախարարներու եւ հոգեւորականութեան ոտնահարուած իրաւունքները, ամրացուցած բերդերը եւ նախապատրաստուած վճռական մարտին։
Ճակատամարտը տեղի ունեցած է 26 Մայիս, 451-ին, Աւարայրի դաշտին վրայ։ հակառակ անոր որ Վարդան Մամիկոնեան զոհուած է, բայց պարսիկները, տեսնելով հայերու յամառ դիմադրութիւնը, հարկադրուած ետ կանչած են իրենց զօրքերը։ Աւարայրի ճակատամարտէն ետք, Պարսից արքունիքը հրաժարած է բռնի կրօնափոխութեան ծրագիրէն, ճանչցած է Հայաստանի ներքին ինքնավարութիւնը, թեթեւցուցած՝ հարկերը եւ որոշ ժամանակ վարած է հայերը սիրաշահելու քաղաքականութիւն։ Պարսիկներուն զգալի վնաս պատճառած են նաեւ հոները, որոնք Վարդան Մամիկոնեանի հետ կնքած պայմանագիրին համաձայն, ասպատակած են պարսկական նահանգները։
Վարդան Մամիկոնեանի կերպարը՝ զանազան արուեստներու մէջ
Վարդան Մամիկոնեանի կերպարն արտացոլած է գեղարուեստական գրականութեան՝ (Ղեւոնդ Ալիշանի, Դերենիկ Դեմիրճեան)ի, քանդակագործութեան (Երուանդ Քոչար)ի, գեղանկարչութեան (Էդուարդ Իսաբեկեանի, Գրիգոր Խանճեանի, Վահան Խորէնեան)ի մէջ եւ թատերարուեստին մէջ։ Վարդանանց նուիրուած է կաթողիկոսներ՝ Պետրոս Ա․ Գետադարձի «Արիացեալք» եւ Ներսէս Դ․ Կլայեցիի (Ներսէս Շնորհալի) «Նորահրաշ» շարականները։
Վաղ միջնադարէն Վարդան Մամիկոնեանին եւ Վարդանանց նուիրուած եկեղեցիներ ու վանքեր կառուցուած են Հայաստանի տարբեր նահանգներու մէջ, հայկական գաղթավայրերու, հետագային՝ նաեւ Սփիւռքի տարածքին։
Վարդանանց Ուխտավայր
Վարդանանց մասունքներու շարքին կարեւոր ուխտավայր մը կը համարուի Հայաստանի Տաւուշի մարզի Ակնաղբիւր գիւղին մէջ գտնուող Վարդան Մամիկոնեանի տնկած կաղնին (ծառը ապրած է 1500 տարի), որու քովէն անցնելով, ըստ աւանդութեան, պատերազմի դաշտ յառաջացած են հայ զինուորները: Այսօր այդ աւանդութիւնը կը շարունակուի հայոց բանակի զինուորներուն պարագային. ամէն տարի, զօրակոչէն առաջ, շրջանի բնակիչները կը հաւաքուին եւ հոնկէ բանակ կը ճամբեն իրենց որդիները: Ժողովրդական այդ արարողութիւնը կը կոչուի «Վարդանանց կանչ», որու վերջին տարիներուն կը մասնակցին նաեւ հոգեւորականներ` ճիշդ կաղնիին քով օրհնելով զօրակոչիկները: Քանի որ կաղնին տապալած է եւ պահպանուած է միայն հաստաբուն, բայց չորցած կմախքը, կաղնիին մօտակայքը վերջին տարիներուն կառուցուած է եկեղեցի մը, որ իւրայատուկ խորհուրդ մը կը հաղորդէ «Վարդանանց կանչ» աւանդոյթին: Կաղնին կը համարուի Ակնաղբիւր գիւղի խորհրդանիշը:
27 Օգոստոս
27 Օգոստոս, տարուան 239-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 240-րդ) օրն է։
Վարդան Մամիկոնեան
Ժամանակակիցները եւ Վարդան Մամիկոնեանը
Ե. դարուն հայ պատմիչ՝ Եղիշէն գրած էր «Վասն Վարդանայ Եւ Հայոց Պատերազմին» գործը։ Անկէ հիմք առած, Հայրենական Մեծ պատերազմի տարիներուն, Դերենիկ Դէմիրճեան գրած է «Վարդանանք» պատմավէպը՝ հայ զինուորներու ոգին բարձրացնելու համար։
ՀՀ-ը սահմանած է «Վարդան Մամիկոնեան» շքանշանը, որմով կը պարգեւատրուին, հայրենիքի հանդէպ պարտքը կատարելու ընթացքին, ցուցաբերած բացառիկ խիզախութեան եւ բանակաշինութեան մատուցած ակնառու ծառայութիւններու համար։
Աւարայրի ճակատամարտին զոհուած մարտիկները դասուած են Հայ առաքելական եկեղեցւոյ տօնելի սրբերուն շարքին եւ կոչուած՝ «Սրբոց Վարդանանք»։
Հայոց սպարապետ՝ Վարդան Մամիկոնեան Սասանեան Պարսկաստանի դէմ 450–451 թուականներուն «յանուն հաւատքի եւ հայրենեաց» ազատագրական պատերազմի (Վարդանանց պատերազմ) առաջնորդն է։ Մեծարուած է՝ «Քաջ Վարդան» պատուանունով։
2002-ին, կը սկսի եւ 2014-ին իր աւարտին կը հասնի, հոլիուտեան այն նախագիծը, որ կը պատմէ այս պատերազմին մասին։ Հեղինակը հայազգի ՌոՃըր Գուբէլեանն է։ Ֆիլմը կը կոչուի «Բիւզանդիայի արեւելք, պատերազմ, աստուածներ ու սուրբ նահատակներ» («East of Byzantium։ War Gods and Warrior Saints», )։ Այստեղ կը նկարագրուին Դ. եւ Ե. դարերուն Հայաստանի մէջ տեղի ունեցած փոփոխութիւնները՝ սկսած քրիստոնէութեան ընդունումէն։ Ֆիլմին հիմնական թեման Վարդանանց պատերազմն է։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ զօրավարներ Ստորոգութիւն:Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ սուրբեր Ստորոգութիւն:388 ծնունդներ Ստորոգութիւն:451 մահեր Ստորոգութիւն:Մամիկոնեաններ
Ֆրանչեսքօ Թոթթի
Ֆրանչեսքօ Թոթթի (Francesco Totti, ծնած՝ 27 Սեպտեմբեր 1976, Հռոմ), իտալացի ֆութպոլիստ, Ռոմա ֆութպոլի ակումբի յարձակողական ոճի կիսապաշտպան (attacking midfielder)կամ (supporting forward) խումբի (team) աւագ եւ խորհրդանիշ, իր ողջ արհեստավարժ (professional) ֆութպոլային ասպարէզի ընթացքին նուիրուած էր Ռոմայի գոյներուն։ 2006 թուականի աշխարհի առաջնութեան ախոյեան եւ 2000 թուականի Եւրոպայի առաջնութեան փոխախոյեան, ինչպէս նաեւ 1996 թուականին Իտալիոյ երիտասարդական հաւաքականի կազմին մէջ դարձաւ Եւրոպայի ախոյեան։ Առաջին հաւաքականի կազմին մասնակցած է 58 հանդիպման (այս ցուցանիշը Ռոմայի ֆութպոլիստներու համար երկար ժամանակ որպէս չափանիշ (record) կը համարուէր, նոյնիսկ Տանիէլէ Տէ Ռոսսին չգերազանցեց այդ չափանիշը) եւ դարձած է 9 կոլի հեղինակ։ Սակայն տարբեր պատճառներով Ֆրանչեսքոն հաւաքականի ժամանակ չցուցաբերեց այն խաղարկութիւնը, այն ինչ որ ցուցաբերած էր Ռոմայի (Roma) մէջ։
Ֆրանչեսքոն կը հանդիսանայ Սերիա A-ի (Serie A) լաւագոյն 30 ամենաշատ հանդիպում ունեցող ֆութպոլիսթներէն մէկը եւ արձանագրած գնդակներով երկրորդը, իսկ ներկայիս հանդեէս եկող ֆութպոլիստներէն առաջինն է ։ Սերիա A-ի ակումբի մը կազմին արձանագրած գնդակներու քանակով կը հանդիսանայ բացարձակ չափանիշի տէր կամ կրող (record holder) ։ Բոլոր այս նուաճումները լաւագոյն ցուցանիշներն են Ռոմայի ամբողջ պատմութեան ընթացքին։ Թոթթին առաջինն է Եւրապայի ախոյանական խաղերուն մէջ՝ իր արձանագրած կոլերուն քանակով, Ռոմայի պատմութեան մէջ։ Ան կը հանդիսանայ «հռոմէական Դերբիի» լաւագոյն ռմբարկու եւ դերբիներուն (derby) ամենաշատ խաղեր ունեցող ֆութպոլիսթ։
Ներկայիս ան ընդգրկուած է «աշխարհի լաւագոյն ողջ կամ ապրող 125 ֆութպոլիստներու» ցանկին մէջ, որ 2004 թուականի Մարտ ամսուն կազմած է Փելէն (Pelé)։ Կը հանդիսանայ ԵՈՒՆԻՍԵՖ-ի դեսպան։ Մատամ Թիւսոյի (անգլ.՝ Madame Tussauds) թանգարանին մէջ ունի իր սեփական մոմէ արձանը ։
Կենսագրութիւն
Ֆրանչեսքօ Թոթթի ծնած է 1976 թուականի Սեպտեմբեր 27-ին Հռոմի Ափփիոն Լաթինօ թաղամաս՝ Ֆապիա Մաթեր մայրանոցը ։ Հայրը՝ Լորենզոն, կ՝աշխատէր «Մետեոքրետիթօ» դրամատան մէջ, մայրը՝ Ֆիորելլան, տնային տնտեսուհի էր ։ Ֆրանչեսքոյի ծնողները նշանուած են 12 տարեկանին եւ ամուսնացած 21 տարեկանին, բացի Ֆրանչեսքոէն անոնք ունին եւս մէկ տղայ՝ Ռիքարտօ անունով։
Անգամ մը Թորվայանաքա ծովափին 4-ամեայ Ֆրանչեսքոյի հայրը խնդրեց տեղացի տղաներէն, որ իր որդւոյն նոյնպէս իրենց հետ տանին ֆութպոլ խաղալու, սակայն Ֆրանչեսքոյի հայրը մերժում կը ստանայ, քանի որ ան շատ փոքր էր եւ մեծերուն հետ խաղը կրնար իրեն վնասեր։ Սակայն Լորենզոն հակառակը պնդեց, եւ փոքրիկ Ֆրանչեսքօն մտաւ դաշտ ու շատ արագ երկու կոլ արձանագրեց ։ Շուտով ան սկսաւ յաճախակիօրէն ծովափի ֆութպոլ խաղալ եւ խաղալ մեծերէն լաւ։ Իրեն հետ կը խաղար Ֆորթիթուտոյի ֆութպոլիստ Ստեֆանօ Քայրան, որ համոզեց Թոթթիի մօր, որպէսզի երեխան մասնակցի խումբի մարզական վարժութիւններուն ։ Այդ ժամանակ բացի ֆութպոլէն Ֆրանչեսքօն կը յաճախէր նաեւ լողի վարժութիւններուն՝ Լազիօ Նուոթօ լողի ակումբին մէջ ։
1983 թուականէն Թոթթին սկսաւ մարզուիլ Ֆորթիթուտոյի ակումբին մէջ՝ Արմանտւ Թրիլլոյի գլխաւորութեամբ ։ Ֆրանչեսքօն այդ ակումբը ընտրեց, քանի որ այն կը գտնուէր նոյն թաղամասը ուր կ՝ ապրէր Թոթթիններու ընտանիքը ։ Մէկ տարի անց մայրը Ֆրանչեսքոյին եւ Ռիքարտօն տարաւ նախնական զննման Սմիթ Թրասթեւերէ ակումբ։ Ակումբի մարզանքի տնօրէն Սաթինօ Ֆորթինօն որոշում կը կայացնէ ընդունելու Ռիքարտօն խումբին մէջ, սակայն անոր մօրը չտխրեցնելու համար կ՛ընդունի նաեւ Ֆրանչեսքօն, ով 2 տարիով փոքր էր խումբի մասնակիցներէն. «Ան իրապէս դեռ շատ փոքր էր, փոքրամարմին, վախցած եւ գլխիկոր»։ Առաջին իսկ մարզանքի ժամանակ Ֆրանչեսքօն դարձաւ կոլի հեղինակ՝ կուրծքով ընդունելով գնդակը եւ առանց ձգելու, որ գնդակը դպչի գետին, իսկոյն հարուածեց դարպասին։ Շուտով Թոթթին դարձաւ խումբին առաջատար ֆուփպոլիստներէն մէկը, հակառակ խմբակիցներուն, Չեսքօն կը սիրէր մնալ իր խաղային դիրքին մէջ։ Օր մը, երբ Սմիթ Թրասթեւերէն կը մրցէր Ռոմայի հետ, վերջինիս մարզիչները կարծիք յայտնեցին, որ թէպէտեւ մանուկի ունեցած տաղանդին, ան այլեւս չ՛աճիր ։
Այդ տարիներուն Ֆրանչեսքօն ծանօթացաւ Հռոմի Պապ Յովհաննէս Պօղոս Բ․-ի հետ։
1986 թուականին Թոթթին տեղափոխուեցաւ Լոտիճիանի՝ Ֆորթինոյի հովանաւորութեամբ, որ նոյնիսկ գումար չպահանջեց փոխանցման դիմաց ։ Լոտիճիանի մէջ Ֆրանչեսքօն կը մարզուէր Ֆերնանտօ Մայէսթրոփիէթրոյի եւ Էմիտիօ Ներոնիի գլխաւորութեամբ։ Թոթթին նոր խումբին մէջ կը խաղար յարձակման գիծին վրայ, ուր արդէն կը ցուցադրէր խաղային բարձր մակարդակ ։ 3 տարի ետք Ֆրանչեսքօն տեղափոխուեցաւ մայրաքաղաքային Ռոմա։ Նախքան «Ճալլոռոսներուն» միանալը իր փոխանցումով հետաքրքրուած էին Միլանը, որ ֆութպոլիստի դիմաց կ՝ առաջարկէր 100 միլիոն լիրա եւ մայրաքաղաքային մէկ այլ խումբ՝ Ռոմայի ոխերիմ թշնամի Լազիոն, սակայն Թոթթիին մայրը, ըլլալով Ռոմայի կրքոտ երկրպագուհի, ըրաւ ամէն ինչ եւ կարելին, որպէսզի իր որդին չտեղափոխուի «ռոսսոներներու» կամ «պիանքոչելեսթիներու» բանակ ։
13 տարեկանէն Թոթթին սկսաւ հանդէս գալ Ռոմայի կազմին մէջ։ 1993 թուականին Լուչանo Սփինոզիի գլխաւորութեամբ նուաճեց իր առաջին «սքուտեթթոն»՝ յաղթելով իր տարիքային խումբի Իտալիոյ առաջնութիւնը, իսկ ահա յաջորդ տարի նոյն տարիքային խումբին մէջ նուաճեց Իտալիոյ գաւաթը։ 1992 թուականին Ռոմայի գլխաւոր մարզիչ Վույատին Պոշքովը հրաւիրեց Թոթթիիին մարզուելու հիմնական խումբին հետ։ Այդ բոլորի համար Ֆրանչեսքօն պարտական է հռոմէացիներու պաշտպան Սինիշա Միխայլովիչին, ան որ խնդրած էր ընդունիլ երիտասարդ Թոթթիին հիմնական կազմ ։ 1993 թուականի Մարտ 28-ին՝ 16 տարեկանին, Թոթթին իր անդրանիկ հանդիպումը ունեցաւ Սերիա A-ի մէջ՝ վերջին րոպէներուն փոխարինումով դուրս գալով Պրեշիայի դէմ հանդիպման․ այդ հանդիպումը աւարտեցաւ հռոմէացիներու յաղթանակով 2 - 0 հաշիւով։ Հանդիպումին մասնակցելու համար Թոթթիին նորէն օգնեց Սինիշա Միխայլովիչը, որ խնդրած էր Պոշքովէն Թոթթիին խաղցնել ։
Շատ տարիներ անց Թոթթին խոստացաւ, որ ներկայ կը գտնուի Սինիշա Միխայլովիչի հրաժեշտի հանդիպման, սակայն ներկայ չեղաւ այդ խաղին ։
Ֆութպոլի հետ համատեղ Թոթթին ջանասիրաբար կ՛ուսանէր․ ան աւարտեց դպրոցը ոսկէ մետալով, սակայն յետագային ձգեց ուսումը եւ ամբողջութեամբ նուիրուեցաւ ֆութպոլին ։
Ակումբի Գործունէութիւն
1993 թուականի Դեկտեմբեր 16-ին Իտալիոյ բաժակի խաղին Սամփտորիայի դէմ հանդիպումին Թոթթին առաջին անգամ դուրս եկաւ խաղադաշտ Ռոմայի մեկնարկային կազմով։ Այս հանդիպումը աւարտեցաւ յօգուտ Ռոմայի, իսկ պատասխան հանդիպման ժամանակ յաջողութիւնը զուգորդեց արդէն Սամփտորիային, լրացուցիչ ժամանակ նշանակուեցաւ, այնուհետեւ 11 մեթրանոց հարուածաշար, ուր Ռոման պարտուեցաւ ։ 1994-ի Փետրուար 27-ին՝ Թոթթին նորէն դուրս եկաւ խաղադաշտ Սամփտորիայի դէմ հանդիպման ժամանակ, սակայն այս անգամ Սերիա A-ի խաղերուն։ Այդ հանդիպումին Ռոմայի կազմը նուազագոյն 0։ 1 հաշուով զիջեցան մրցակիցին ։ Ամբողջ մրցաշրջանի ընթացքին Թոթթին ընդամէնը 8 անգամ հանդէս եկաւ Ռոմայի կազմով, այն ալ շնորհիւ Ռոմայի նորանշանակ մարզիչ Քարլօ Մացցոնէի, որ յաճախակի խաղալու առիթ կու տար երիտասարդ Թոթթիին։ Ան դարձաւ Թոթթի երկրորդ հայրը, ով կու տար մարդկային եւ ֆութպոլային անգնահատելի խորհուրդներ ինչպէս նաեւ միշտ կը պաշտպանէր Ֆրանչեսքօ Թոթթիին լրատուամիջոցներու բողոքներէն ։
- Քարլօ Մացցոնէ, Corriere della Sera, Հունվարի 10, 1995
1994 թուականի Օգոստոս 21-ին Թոթթին իր առաջին գնդակը նշանակեց Ռոմայի կազմով՝ ընկերական խաղով գրաւելով Վալենսիոյ դարպասը ։ Նոյն թուականի Սեպտեմբեր 4-ին ան արդէն իր առաջին կոլը նշանակեց Սերիա A-ին՝ գրաւելով Ֆոճճայի դարպասը եւ արդիւնքը դարձաւ ոչ ոքի. «Ես նոյնիսկ չեմ տեսած կոլը հեռուստատեսութեամբ, քանի որ շատ յոգնած եւ քաղցած էի, անոր համար ալ մեր հանդիպման լրատուական տեղեկատուութիւնը՝ զրոյցը նայելու փոխարէն ես եւ եղբայրս նախընտրեցինք պաղպաղակ գնել»։ Այդ մրցաշրջանին, հակառակ Ապել Պալպոյի եւ Տանիէլ Ֆոնսեքայի հետ ունեցած մրցակցութեան, Թոթթին խաղադաշտ դուրս եկաւ 21 անգամ եւ դարձաւ 4 կոլի հեղինակ՝ այդ ցուցանիշով գերազանցելով խումբի մարզիկներուն՝ Ռոպերթօ Մուցցիին եւ Մարքօ Պրանքային։
1996 թուականին Ռոման կը գլխաւորէ արժանթինցի մասնագէտ մարզիկ Քարլոս Պիանքին, եւ Թոթթիին համար սկսաւ ծանր ժամանակաշրջան. ան խաղադաշտ քիչ դուրս կու գար եւ շատ մօտ էր Սամփտորիա կամ Այաքս կազմ տեղափոխուելու միտքին, վերջինս պատրաստ էր փոխարինել երիտասարդ Թոթթիին Եարի Լիթմանընիի հետ։ Հակառակ խաղային ժամանակի պակասին՝ Թոթթին յաճախ կը ցուցադրէր հրաշալի խաղային մակարդակ։ Հոկտեմբեր 15-ին Միլանի դէմ հանդիպման ժամանակ ան դարձաւ կոլի եւ կոլային փոխանցման հեղինակ, այդ հանդիպումը աւարտեցաւ Ռոմայի յաղթանակով՝ 3։ 0 հաշուով. 11 տարուան ընդմիջումէն ետք, այդ օրը վերջապէս յաջողեցաւ յաղթել «ռոսսոներներուն» ։ 1997-ի ձմռան Հռոմի մէջ Ռոման մրցեցաւ Միւնխենկլատպախի Պորուսսիայի եւ Ամսթերտամի Այաքսի հետ, վերջինիս հետ Փետրուար 9-ին կայացած հանդիպման ժամանակ, Թոթթին դարձաւ 2 կոլի հեղինակ, այդ հանդիպումէն ետք Պիանքին փոխեց իր կարծիքը Ֆրանչեսքօ Թոթթիի մասին եւ որոշեց այլեւս չվաճառել անոր ։ 1997 թուականի Մարտ 24-ին Թոթթին, Փոլոնիայի հետ հանդիպման ժամանակ 4 վայրկեանէն 2 դեղին քարտ ստանալով, հեռացուեցաւ խաղադաշտէն ։
1997/98
1997/98 մրցաշրջանը յաջող սկսաւ Թոթթիի համար. 11 Նոյեմբեր 1997-ին Ֆրանչեսքօն 2 գնդակ ուղարկեց Պարիի դարպասը եւ ստացաւ ամենաբարձր գնահատականը Իտալիոյ առաջնութեան 8-րդ հանգրուանին խաղացած ֆութպոլիստներուն մէջ : Չնայած յաջող մեկնարկին՝ Թոթթին ձգեց մրցաշրջանի մեծ մասը վնասուածքի պատճառով, սակայն երբ ան բուժուեցաւ եւ վերադարձաւ խաղադաշտ, դարձաւ կոլի հեղինակ, որու արդիւնքով Ֆիորենթինան ջախջախուեցաւ 4-1 կէտերով : 30 Մարտ 1998 թուականին Թոթթին իր խումբին ոչ-ոքի բերաւ Փարմայի դէմ հանդիպման ժամանակ՝ դառնալով կոլի եւ կոլային փոխանցման հեղինակ : Իսկ ահա 28 Ապրիլին Թոթթին յաջողեցաւ 2 անգամ գրաւել Ուտինեզէի դարպասը, սակայն ատով չբաւարարուեցաւ խումբին յաղթանակը տօնելու համար. հռոմէացիները պարտուեցան 2-4 կէտերով : 18 Մայիսին Թոթթին Սամփտորիոյ հետ հանդիպման ժամանակ դարձաւ յաղթական կոլի հեղինակ: Այդ խաղէն ետք Սամփտորիոյ գլխաւոր մարզիչի պաշտօնէն հեռացուեցաւ Վ․ Պոշքովը : 1997/98 մրցաշրջանին Թոթթի դարձաւ 13 կոլի հեղինակ եւ ռմբարկուներու ցուցակին մէջ զբաղեցուց 12-րդ դիրքը : Մրցաշրջանի աւարտէն ետք Թոթթին ստացաւ Իտալիոյ տարուան ֆութպոլիստ կոչումը ըստ «Guerin Sportivo» պարբերաթերթին:
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Իտալացի ֆութպոլիստներ Ստորոգութիւն:1976 ծնունդներ Ստորոգութիւն:27 Սեպտեմբերի ծնածներ
Պսակ (թերթ)
«Պսակ», գրական, քաղաքական, պատմական եւ մանկավարժական շաբաթաթերթ։
Պատմութիւն
Երեւանի մէջ հրատարակուած առաջին թերթը եղած է «Պսակ»ը, որուն առաջին թիւը լոյս տեսած է 15 Մարտ 1880-ին: Թերթին հրատարակութիւնը որոշ ընդմիջումներով շարունակուած է մինչեւ 7 Ապրիլ 1884:
Թերթին հրատարակիչ-խմբագիրը եղած է Վասակ Բաբաջանեան։
Բովանդակութիւն
«Պսակ»ի մէջ խիստ քննադատութիւններ եղած են քաղաքապետին եւ պատկան իշխանութեանց հասցէին` քաղաքը կառավարելու իրենց անճարակութեան պատճառով: Տեղ գտած են նաեւ պատմաբանասիրական յօդուածներ, գիտական զանազան տեղեկութիւններ, տոմսեր, գրախօսականներ:
«Պսակ»ի հրատարակութիւնը դադրած է, երբ 1884-ի վերջերը խմբագիրը եւ ուրիշ մտաւորականներ աքսորուած են քաղաքէն :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թերթեր Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ
Մանուէլ Շաշիեան
Մանուէլ բժ․ Շաշիեան, հայ բժիշկ։
Պօղոս Անտոնեան-Շաշիեան՝ անուանի բժիչկին, անդրանիկ զաւակը։ Մանուէլ բժշկ. ծնած է Պոլիս՝ 25 Դեկտեմբեր 1775–ին։
Իր հայրը այն ատեն բժշկական ասպարէզին փառքի գագաթնակէտին հասած էր, Մանուէլ իր հօր ձեռքին տակ մեծ համբաւ կը շահի եւ անոր մահուընէ ետք ա՛լ աւելի հռչակաւոր կը դառնայ։ Բնակած է Օրթագիւղ ու երբեմն ալ Ղալաթիա, հայ ու օտար բազմաթիւ երեւելիներու անձնական բժիշկը եղած է։ Իր հօրը մահէն ետք, անոր կատարած բժշկական մեծ ծառայութեանց փոխարէն, Մանուէլ բժիշկ պատիւ ունեցաւ Սուլթան Մահմուտ Բ․ կայսեր «Արքունի Բժիշկ» անուանուելու, պաշտօն մը, զոր վարեց երկար տարիներ մեծ յաջողութեամբ։ Երջանկայիշատակ Սուլթան Մահմուտի մահէն վերջ Սուլթան մէճիտ կայսեր անձնական բաժիշկը անուանեցաւ։
Գրական բազմաթիւ աշխատութիւններ ունեցած է, որոնք Ղալաթիոյ մեծ հրդեհին մէջ այրած են։ 1831-1832 թուականներուն Պոլսոյ մէջ քոլերան սաստկապէս ճարակելով ինք յաջողած է համոզել երեւելիներէն շատեր եւ սկսիլ հիմնարկութեան բանկալթիի Ս․ Յակոբայ անկելանոցին, որ նախապէս պարզ տաղաւար-ժանտախտանոց մը ու քանի մը տարի ետք 1836–ի Օգոստոս 1–ին Աբելեան, Սաքաեան, Արդարեան, Ղազարոսեան, Սաքըզեան, Գազազեան երեւելիներու շնորհիւ եղած է այսօրուան հաստատութիւնը, ինչպէս նշանակուած է յիշեալ հաստատութեան ճակատը։ Երկար ատեններ գովելի անձնուիրութեամբ բժշկապետը եղած է Ս․ Յակոբայ հիւանդանոցին եւ իր մահուան մօտ՝ 1857 Նոյեմբերին, կարեւոր գումար մը կտակած է սոյն հաստատութեան։
1838–ին, երբ Սուլթան Մահմուտ Բ․ հիմնեց Թուրքիոյ առաջին բժշկական վարժարանը Բերայի Կայաթա-Սէրայի հին շէնքին մէջ։ Շաշիեան խորհրդատու եղած էր ու կարծել տալով Շահզատէ Պաշիի ճերահլար մեքթեպին, հաստատել տուած է այսօրուան բժշկական վարժարանը։ պատուած է Սուլթան Մէճիտ իր իսկ ձեռքով կախած է վզէն։
Վախճանած է 1858–ի Յունուար 9–ին՝ 83 տարեկան հասարակին մէջ եւ թաղուած է Բանկալթիի Ս․ Յակոբայ հիւանդանոցին պատէզը, սակայն յետոյ տեղափոխած են իր սոկորները (յայտնի չէ թէ ուր)։
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:25 Դեկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:9 Յունուարի մահացածներ
Թանգարանային Գիշեր
Առաջին անգամ երկար թանգարանային գիշերը (գերմ.՝ Lange Nacht der Museen) տեղի ունեցած է Պերլինի մէջ 1997-ին։Միջոցառումը լաւ ընդունուած է, իսկ մասնակից հաստատութիւններու թիւը կտրուկ աճած է, միջոցառումը տարածուած է Եւրոպայի աւելի քան 120 այլ քաղաքներու մէջ, ինչպէս նաեւ Արժանթինի եւ Ֆիլիփիններու մէջ։
Պատմութիւն
Ներկայիս ամբողջ գիշեր տեղի ունեցող փառատօները սկսած են քանի մը քաղաքներէ։ Առաջին երկար թանգարաններու գիշերը տեղի ունեցած է Պերլինի մէջ՝ Յունուար 2005-ի գիշերը ունենալով աւելի քան 150000 այցելու։ Փարիզի քաղաքապետ Պերդրան Տելանոէին այս միտքը գրաւեց 2002-ին, եւ այն տարածուեցաւ մշակոյթին մէջ աւելի լայն աստիճանով՝ ներառելով կատարողական արուեստ, եւ Nuit Blanche (Սպիտակ գիշերներ եւ տարբեր նման անուններ) անուան ներքոյ տարածուեցաւ ամբողջ աշխարհով։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ Ստորոգութիւն:Տօներ
Իրանի Դրօշ
Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան դրօշը Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան պետական խորհրդանիշներէն է, որ Նասր էլ Տին շահի թագաւորութեան տարիներէն ի վեր եռագոյն է՝ կանաչ, սպիտակ, կարմիր: ։ Այն ընդունուած է 29 Յուլիս 1980-ին (1359 թ.թիր ամսուայ 15)։
Դրօշը կազմուած է երեք հաւասար հորիզոնական գիծերէ՝ կանաչ, սպիտակ, կարմիր։ Կանաչ գոյնը կը խորհրդանշէ պտղաբերութիւնը, կարգուկանոնն ու ուրախութիւնը. սպիտակը՝ խաղաղութիւնը, կարմիրը՝ տղամարդկայնութիւնը եւ պատերազմի ընթացքին թափուած արիւնը։
Այժմեան դրօշը համալրուած է նաեւ «Ալլահ» բառով եւ իսլամի՝ «Չկայ Աստուած բացի Ալլահէն» կարգախօսով, որ դրօշմուած է դրօշի սպիտակ հատուածի վրայ: Նաեւ ի նշան բահման ամսուայ 22-ի իսլամական յեղափոխութեան յաղթանակի` դրօշի կանաչ շերտի ստորին եւ կարմիր շերտի վերին եզրագծերուն ՝ սպիտակայ գիրով 22 անգամ «Աստուած ամենակարողն է» արտայայտութիւն գրուած է:
Քննարկման առարկայ կը հանդիսանայ նաեւ Իրանի Իսլամական հանրապետութեան դրօշի վրայ առկայ Իրանի Իսլամական հանրապետութեան պետական խորհրդանիշի ու զինանշանի նմանութիւնը հնդկական սիկհերու խորհրդանիշի ու զինանշանի հետ: