cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Թառ
Թառը Հայաստանի մէջ
Երաժշտական գործիքներու շարքում թառն այն եզակիներէն է, որուն համար տարբեր երգահաններ պարտիտուր այսինքն՝ բազմաձայն երաժշտական ստեղծագործութեան նոթաներու գիրք գրած են սիմֆոնիք նուագախումբի հետ հանդէս գալու համար: Հայ երգահաններ են Աւետ Տէրտէրեանը իր սիմֆոնիաներուն ժողովրդական նուագարաններ՝ տուտուկ, զուռնա և թառ օգտագործած է:
Թառը հնչեր է շարք մը հայկական ֆիլմերու երաժշտական ձևաւորման մէջ։ Թառի համար գրուած են մեթոտական ձեռնարկներ, ժողովածուներ, ներկայացուցած են թառի ուսուցման իրենց դիտարկումները, օրինակ՝ Ա․Մերանգուլեան՝ «Թառի ուսուցման դպրոց», Հ․Դարբինեան՝ «Թառի նուագներ», «Թառի ձեռնարկ», «Թառի ուսուցարան» եւ այլն[5]։ Նախաձեռնութեամբ հանդես եկեր է նաեւ մեր օրերու լաւագոյն թառահարներէն Հովիկ Սահակեանը։
Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոցին մէջ ուսուցումը կը տրուի ժողովրդական նվագարաններու տիրապետման վարպետութիւն, որոնց շարքին է նաեւ թառը:
Թառ պատրաստող հայ վարպետներ
Թառ պատրաստող վարպետներու փորձը սերնդեսերունդ փոխանցուելու աւանդոյթը կը շարունակուի մինչեւ մեր օրերը։ Անոնցմէ են 1920-ականներուն Երևանի մէջ գործած Վասիլը եւ Երուանդ Բարսեղեանը։ Անոնց պատրաստած նուագարանները կարելի է նոյնիսկ հանդիպիլ հին երեւանցիներու բնակարաններուն մէջ։
19-րդ դարի վերջին թառի արուեստագիտական եւ երաժշտական հնարաւորութիւնները բացայայտելու համար թառահար Բալա Մելիքեանը նուագարանին աւելցուց եւս 5 լար։ Թառի արձագանքարանի պատրաստման մեծ վարպետ էր Եփրեմ Խաչատրեանը։ Այդ արուեստը սորված է Աղամիր Ասրեանէն եւ կատարելագործեր: Անոր պատրաստած արձագանքարաններու համբաւը տարածուեր է Կովկասի եւ Միջին Ասիոյ մէջ։ Պաքուեցի յայտնի վարպետ Պահատուր Պողոսեանը իր պատրաստած նուագարաններով տասնամեակներ շարունակ նպաստեր է գործիքի զարգացմանը։
Կեանքի նոր պայմաններուն համընթաց կը վերաստուգէին նախկին չափանիշները: Այդ փոփոխութիււններու ներկայացուցիչը եղաւ տաղանդաւոր վարպետ, ինժեներ եւ թառահար Ալբերթ Զաքարեանը։ Ան նաեւ կատարած է կառուցուածքային փոփոխութիւններ՝ թառի վզիկի չափերը փոխելու միջոցով ընդլայնելով ատոր հնչիւնածաւալը։ Զաքարեանը նաեւ ծայրագոյն նրբութեան հասցուց թառը սատափով զարդարելու արուեստը։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Լարային երաժշտական գործիքներ
Արարատ (ժապաւէն)
Նիւթանք
Թորոնթոյի մէջ, Հայ Քանատական ընտանիք Անին է մեծը, այրի կին մը որ իր ամուսինը փորձեց սպաննել Թուրք դեսպանը: Իր մեծ զաւակը Րաֆֆի Սիլիայի հետ յարաբերութիւն կ'ունենայ: Անի արուեստի պատմական ներկայացում կու տայ Հայկական Ամերիկեան գծագրիչ Արշիլ Կորքի: Հայ ժապաւէն ուղղող Էտուարտ Սարոյեան կը հասնի Թորոնթօ այն որոշումով թէ ժապաւէն պիտի պատրաստէ Հայկական Ցեղասպանութեան մասին եւ Կորքիին մասին: Անի նշուեցաւ պատմական խորհրդատու Րաֆֆիի հետ որ կ'աշխատի այս ներկայացումին վրայ իր մօրը հետ: Թուրք Քանատացի Ալի դերասանը որ Ժեուտէթ Պէք: Ալի կը կարդայ ցեղասպանութեան պատմութիւնը որ ասկէ առաջ չէր լսած, եւ կը վշտանայ Րաֆֆիէն երբ կը պատմէ Սարոյեանի թէ ինք կը հաւատայ Օսմանական ցեղասպանութեան Համաշխարհային Առաջին պատերազմին: Րաֆֆի կը բացատրէ Ալիի որ հայերը Օսմանեան Տիրապետութեան տակ կ'ապրէին եւ Թուրքերը պատերազմի ատեն հետերնին չէին: Բայց դեռ Ալի կ'ըսէր որ երկուքնին ալ Քանատա եւ այս պատահածը մոռցուած է:
Րաֆիի վերադառնալէն ետք Քանատա Թուրքիայէն ետք, հարցաքննուեցաւ օդոկայանը քանի կասկածեցան թէ սխալ բաներ ունի հետը: Նաեւ այդ գիշեր ժապաւէնը պիտի ներկայացուէր: Իր զաւակէն ներշնչուածՏէյվիտ կը որոշէ հաւատալ Րաֆֆիի որ անմեղ է:
Բնաբան
Նիւթերը խուզարկուեցան ֆիլմին մէջ պարունակելով ճշմարտութիւն եւ արուեստ: Օգտագործելով պատմութիւն, ֆիլմը խուզարկեց եթէ ֆիլմը վերաստեղծէ ոճրագործութիւններ, եւ եթէ ֆիլմերը կրնան փոխել իրականութիւններ որ կապեն աւելի կարեւոր ճշմարտութիւններ : Տարբեր բնաբան ֆիլմին նաեւ է բացուածքը սերունդներուն միջեւ, երբ կը խուզարկէ ինչպէս յաջորդ սերունդները կը հասկնան պատմական պատահածները աւելի քան Հայոց Ցեղասպանութիւնը : Բազմաթիւ Հայ Քանատացի դերասաներ ֆիլմին մէջ ստուգեցին խորհրդանշաներ իրենց ժառանգութիւնով, ինչպէս Արարատ Լերան նկարով: Արշիլ Կորքիի խորհրդանշան էր կոճակը եւ իր մօրը նկարը Gorky is depicted in the film as a link between the history and current life of the Armenian people. : Կորքի նկարագրուած է ֆիլմին մէջ կապը պատմութեան եւ հիմակուայ կեանքին Հայ ժողովուրդին:
Աճում
Տնօրէն Ատոմ Էկոյեան եւ իր տիկինը, դերասանուհի Արսինէ Խանճեան Հայ Քանատացի եւ Էկոյեանի հայրերէն թէ կորսցուած է ցեղասպանութենէն: Էկոյեան կը բացատրէ ցեղասպանութիւնը իր զաւակին Արշիլէ երբ 6 տարեկան էր: Արշիլէ կը հարցնէ, Թուրքերը Ներողութիւն կը խնդրե՞ն The film Ararat is intended as a response to that question. : Արարատ ժապաւէնը այս հարցումին հիման վրայ եղած է: Արտադրող Ռոպերթ լանթոս կը խոստանայ թէ ինք պիտի օգնէ ժապաւէնին եթէ Էկոյեան ուզէ ընելը : Ալլիանս ժապաւէնը Էկոյեանին կու տան 12 միլլիոն տոլար :
ժապաւէնը
Սինեմադոկրաֆիի համար, Էկոյեան աշխատեցաւ Փոլ Սարասի հետ, ժապաւէնին դերակատարութիւնը 45 օրուայ մէջ պատահեցաւ 2001-ի ամառը: Պատերազմական մասերը Վանի պաշտպանութիւնը Տրամհելլեր, Ալպերթաի մէջ եղան: Վանի գիւղացիները նաեւ համակարգիչով խաղցուած են:
Ուրիշ տեսարաններ Չերի Ծովը Թորոնթոյի մէջ նկարուած է: ժապաւէնը Թուրքիայի մէջ չէ նկրաուած կամ Իսկական Արարատ Լերան որովհետեւ Թուրքերը կը մերժէին ցեղասպանութիւնը:
ժապաւէնը նկարուած է առաջ որ Քանատայի Խորհրդարանը քուէ տալ Հայոց Ցեղասպանութեան 2004-ին : Էկոյեան կ'ըսէ աւելի կարեւոր է որ Թրքական կառավարութիւնը ընդունի ճշմարտութիւնը :
Ներկայացումը
ժապաւէնը մրցումի կը մասնակցի 2002 Քաննէս ժապաւէն Փառատոնին : ժապաւէնը նաեւ խաղցուած է Բացումի օրը 2002 Թորոնլոյի Միջազգային ժապաւէն Փառատոնին 5 Սեպտեմբերին : ժապաւէնը կը բացուի 15 Նոյեմբեր 2002-ին Լոս Անճելոս, Նիու Եորք եւ Թորոնթո: Իտալական թող տալը Արարատի էր 24 Ապրիլ 2003-ին: Թրքական դեսպանը Րոմի մէջ կ'արգիլէ կառավարութեան որ այս ժապաւէնը արձակուի, բայց կապ չ'ունի այդ գաղափարին որ ժապաւէնը չի ցուցադրուի :
Միշէլ Աբգարիոս
Միշէլ Աբգարիոս Ծնած է Պէյրութ 1884-ին եւ իր նախնական ուսումը ստացած՝ քաղաքիս բողոքական Գերմմանացիներու դպրոցը եւ Անթուրայի Գոլէճը։ Շրջանավարտ է ամերիկեան համալսարանի առեւտրական ճիւղէն 1903-ին։
Կենսագրութիւն
Ժամանակ մը կ՛աշխատի Սուտանի կառավարութեան մէջ եւ յետոյ Եգիպտական Պանքայի մէջ։ Այս վերջինի Սուագիմի ճիւղին նախ փոխ-տնօրէն եւ ապա տնօրէն կը կարգուի։ Այս հաստատութեան լուծարքի ենդարկուդլէն յետոյ Միշէլ Աբգարիոս կը ջանայ իրաւաբանութեան հետեւիլ, սակայն փախտը չի ժպտիր իրեն, որովհետեւ 1913-ին Եգիպտոսի տնտեսական նախարարութենէն կարեւոր պաշտօնը կ՛առաջարկուի իրեն, զոր կ՛ընդունի։ Սակայն իր նոր պաշտօնը արգելք չելլար իր ծրագրին իրգործման եւ ի վերջոյ որպէս փաստաբան կը վկայուի Փարիզէն:
1919-ին երբ արձակուրդով Պաղեստին կը գտնուէր, զինուորական կառաւարիչէն հրաւէր կը ստանայ պղեստինի հաշուապահական գրութիւնը կազմակերպելու-գործ մը զոր մեծ յաջողութեամբ գլուխ կը հանէ, եւ Պաղեստինն ալ իր առողջութեամբ աւելի ձեռնատու գտնելով Եգիպտոսի իր պաշտօնէն հրաժարելով կը հաստատուի Երուսաղեմ որպէս զինուորական կառավարութեան հաշուական քննիչ։
1922-ին երբ զինուորական դրութիւնը վերջ գտնելով մնայուն կառավարութիւն մը կը կազմուի, իրեն կը տրուի օգնական Ելեւմտական քարտուղարի պաշտօնը, զոր մինչեւ 1940 զանազան անուններու տակ կը վարէ ձեռնահասօրէն։ 1940-ին ոգնական քարտուղար կ՛ըլլայ Պաղեստինի կառավարութեան մէջ՝ մինչեւ 1942: իր մատուցած թանկագին ծառայութեանց համար կը ստանայ Մոսթ Էքսլէնթ Աֆ Պրիթիշ Էմբայր տիտղոսը։
Գրական բաւական բեղուն գործունէութիւն մը ունեցաւ Միշէլ Աբգարիոս: Գրած է բազմաթիւ յոթուածներ Պաղեստինի մասին։ Ր. Համիտտի Պաղեստինի վերաբերող գիրքին մէկ կարեւոր գլուխը ինք գրած է։ Իր կարեւորագոյն գործն է Պղեստինի մասին գրած մէկ անգլերէն գիրքը, «Palestine through the fog of propaganda» «Պաղեստին Պրոբականտի Մշուշին Ընդմջէջէն», տպուած Անգլիա 1946-ին։ Դասախօս եղած է երուսաղեմի օրէնսդրական վարժարանին մէջ աւանդելով քաղաքական գիտութիւն եւ Միջզային Օրէնսդրութիւն։
Միշէլ Ապգարիոս զարգացած, համակրելի եւ հանրածանօթ անձնաւորութիւն մըն է։ Անգլիացիներու Պաղեստինէն մեկնելէն յետոյ՝ երբ կազմուեցաւ Կազայի կառավարութիիւն, Միշէլ Աբգարիոս սոյն կառավարութեան տնտեսական նախարար նշանկուեցաւ։ Միշէլ Աբգարիոս իր գերդաստանին պատմութեամբ յոյժ կը հետաքրքրուի։
Ան հպարտութեամ կ՛ընդունի որ հայ է։ 1949-ին Նոյեմբերին եկած է Պէյրութ եւ այժմ Ամերիկեան համալսարանի մէջ հարցերու հետազօտութեամբ կը զբաղի, ինչպէս նաեւ կը պաշտօնավարէ միեւնոյն հաստատութեան մէջ որպէս դասախօս Մերձաւոր Արեւելքի արաբական բաղդատական օրէնսդրութեան։ Այս ուղղութեամբ գրած է նաեւ գիրք մը կը գործածուի համալսարանին մէջ ։
Մինսք
Մինսք (պելառուսերէն՝ Мінск, մինչեւ 1939 թուականը՝ Մենսք ), Պելառուսի մայրաքաղաքը, Մինսքի մարզի եւ Մինսքի շրջանի վարչական կեդրոն, սակայն չի մտներ իրենց կազմին մէջ, հերոս-քաղաք։ Խոշորագոյն փոխադրական հանգոյցը, երկրի քաղաքական, տնտեսական, մշակութային եւ գիտական կեդրոն է։
Մինսքի մէջ կը գտնուի ԱՊՀ-ի գլխաւոր գրասենեակը։ Քաղաքը կը գտնուի երկրի աշխարհագրական կեդրոնին մօտ եւ կը գտնուի Սվիսլոչ գետի ափին։ 2010 թուականի Յունիս 25-էն Մինսքի քաղաքապետ նշակուած է Նիկոլայի Ալեքսանդրի Լադուտկոն ։
Պատմութիւն
Առաջին անգամ Մինսքը կը յիշատակուի 1067 թուականին, որպէս ամրոց։ 12-րդ դարէն սկսեալ եղած է Մինսքի իշխանութեան կեդրոնը, 14-րդ դարէն՝ Լիթվանիոյ մեծ իշխանութեան կազմին մէջ։ 1499 թուականին քաղաքին տրուած է մակտեպուրկեան իրաւունք, 14-րդ դարէն դարձած է Մինսքի վոյվոտութեան կեդրոնը։ 1793 թուականէն մտած է Ռուսական կայսրութեան մէջ, 1796 թուականէն Մինսքի նահանգի կեդրոնն էր։
1898 թուականի Մարտ 1-3-ը Մինսքի մէջ կայացած է ՌՍԴԲԿ 1-ին համագումարը։
1915 թուականէն՝ ճակատամերձ քաղաք, ուր տեղաւորուած էր Արեւմտեան ռազմաճակատի շտապը։ Խորհրդային իշխանութիւն Մինսքի մէջ հաստատուած է 1917 թուականի Հոկտեմբեր 25 (Նոյեմբեր 7)-ին։ 1941 թուականի Յունիս 28-էն 1944 թուականի Յուլիսի 9-ը գրաւած են գերմանական ֆաշիստները։
1946-1950 թթ.-ին Մինսքը վերականգնուած է։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Պելառուսի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Եւրոպական մայրաքաղաքներ
Լիտիա Մանուցցու
Lidia Mannuzzu.jpg
Լիտիա Մանուցցու (իտալ.՝ Lidia Mannuzzu, 21 Ապրիլ 1958, Սասսարի, Սարտինիա, Իտալիա - 24 Հոկտեմբեր 2016, Սասսարի, Սարտինիա, Իտալիա), իտալացի կենսաբան, բնախօսեւ ակադեմիկոս։
Վաղ տարիներ
Լիտիա Մ․ Մանուցցուն ծնած է Սասսարի, Իտալիա։ Ան գրող Սալվատոր Մանուցցուի դուստրն էր, եւ ունէր քոյր՝ Մարին։ Մանուցցուն 1984-ին աւարտած է Սասսարիի համալսարանի բժշկութեան բաժինը՝ պաշտպանելով ֆավիզմի մասին թէզը։ Շարունակած է իր ուսումը Լոնտոնի Մաքս Պլանկի գիտական հետազօտութիւններու ընկերութեան մէջ, ապա Վեստֆալիայի Աաչէն բժշկութեան դպրոցը։
Ուսումը աւարտելէ անմիջապէս ետք եւ մինչեւ 1986-ը որպէս հետազօտող աշխատած է Թուրինի համալսարանի Պիօքիմիայի եւ կենետիկայի բաժիններուն մէջ` մասնակցելով խցաբջիջներու եւ արեան ձեւաւոր տարրերու բջջաթաղանթի ուսումնասիրութեամբ, որոնք հիմնական դեր կը խաղան հաւասարակշռութեան մէջ։
Քալիֆորնիայի Պերքլի համալսարան
1987-ին ան լքած է Իտալիան՝ Քալիֆորնիայի Պերքլի համալսարանին մէջ ֆիզիոլոկիայի ոլորտին մէջ մագիստրոսի աստիճան ստանալու համար։ Այստեղ 1990-ին ստացած է փիլիսոփայութեան դոկտորի աստիճան։ 1990-ականներուն իր գործընկերներու՝ Մարիօ Մորրոնէի եւ Էհուտ Իսաքոֆֆի հետ, ուսումնասիրած է բջջին մէջ վոլտաժով սահմանափակուած իոնային ալիքները ։ Երեք հետազօտողները մշակած են նոր ճարտարագործութիւն՝ վերահսկելու համար տարբեր ամինաթթուներու շարժը բջջաթաղանթներու իոնային ալիքային սպիտակուցներուն մէջ`զանոնք ֆտորոֆորներով պիտակաւորելով ։
Ան մշակեց եւ արտօնագրեց պիոաբժշկական ճարտարագործութիւնը, որոնք թիրախաւորուած էին արեան կարմիր բջիջներու գործընթացներու եւ նեարդային համակարգի բջիջներու գործառոյթներու բարելաւման։ 2000-ին Լիտիան՝ որպէս պրոֆեսոր, կ՛աշխատէր Պերքլիի մէջ՝ շարունակելով սինափսի ուսումնասիրութիւնները։ 2005-ին ան կը լքէ Պերքլին՝ հիմնելու համար Նանօ բժշկական արուեստագիտութիւնը, որ կ՛ուսումնասիրէր բջիջային թաղանթներու դիսֆունկցիայի հետ կապուած հիւանդութիւններու համար նոր դեղամիջոցներու օգտագործումը։
Վերադարձ Իտալիա
Մանուցցուն 2006-ին Իտալիայի գիտական հետազօտութիւններու ծրագրի շնորհիւ, որ կ՛աջակցէր իտալացի գիտնականներու ներգաղթին, վերադարձած է հայրենի Իտալիա։ Ան Սասսարիի համալսարանի Պիոբժշկական բաժնին մէջ շարունակած է իր հետազօտական աշխատանքները։ Սասսարիի մէջ ան ուսումնասիրած է արեան կարմիր գնդիկներու եւ հեմոլիտիկ սակաւարիւնութեան միջեւ եղած կապը։
Մահացել է 24 Հոկտեմբեր 2016-ին՝ թոքային զարկերակի թրոմբոէմպոլիայէն ։
Արտօնագիր
Արտօնագիր համար 5,756,351, 13 Յունուարի 1997, Պիոմոլեկուլային օպտիկական սենսորներ։
Հիւտասբի Ճակատամարտ
=
Հիւտասբի ճակատամարտը տեղի ունեցած է Յունիս Ք.ա. 326-ին, Փենջաբի մէջ, Հիւտասբ գետի (այժմ՝ Ջելամ, Ինտոս գետի հինգ վտակներէն մէկու) ափին։ Այս մէկը կը դասաւորուի որպէս Ալեքսանտր Մակեդոնացիի տարած չորրորդ յաղթանակը անոր Ասիական արշաւի ընթացքին։ ===== Ալեքսանտրի հակառակորդն էր տեղական Պաուրաւներու թագաւորութեան թագաւոր ռաջա Պորոսը։ Արի ու եռանդուն տիրակալ ըլլալով, Պորոս անձամբ յանդգնեցաւ դուրս գալ պարտութիւն չիմացող Ալեքսանտրի դէմ։ Հիւտասբի լայնութիւնը մուսոնային վարարումներու ժամանակ հազար քայլի կը հասնէր եւ անոր անցումը բարդ ռազմա-արուեստագիտական խնդիր էր։ Հիւտասբի գետանցումը կազմակերպելու նպատակով այնտեղ ցամաքով տեղափոխուեցաւ Ինտոս գետի վրայ տեղակայուած մակեդոնական նաւատորմը։ Մարտի նախապատրաստման շրջանին մէջ բազմաթիւ մակեդոնացի զինուորներ զոհուեցան անսովոր կլիմայի հետեւանքով։
Ճակատամարտի ընթացք
Ճակատամարտը երկու փուլով ընթացաւ։ Նախ, ծանր հետեւակազօրը Ալեքսանդրի զօրավար Քրաթերի ղեկավարութեամբ կեղծ ցուցադրեց գետանցման պատրաստութիւններ ու անոր հետ միւս ափը շեղեց ճամբարուած հնդիկ զոօքի ուշադրութիւնը։ Իսկ այդ ժամանակ, 26 քիլոմեթր հոսանքն ի վեր, Ալեքսանդրը իր հիմնական ուժերով իսկական գրոհը կը պատրաստէ։ Գիշերը, ուժգին որոտումի ու տեղատարափի պայմաններու մէջ, մակեդոնական զօրքը յաջողեցաւ բեռնաւորուիլ նաւերու ու լաստերու վրայ ու գետով վար իջնել դէպի Պորոսի ճամբարը։ Առաւօտեան ձեռնարկած գրոհը կատարեալ անակնկալ դարձաւ հնդիկներու համար։ Ռաջա Պորոսը անձամբ կը գլխաւորէր իր զօրքը, որուն կազմին մէջ ընդգրկուած էին ռազմակառքեր ու յատուկ վարժեցուած փիղեր։ Պորոսի ճակատային գիծին մէջ կանգնած էին փիղերը, իսկ աջ ու ձախ թեւերուն մէջ՝ հեծելազօրը։ Ալեքսանդրը, խուսափելով փիղերու հետ անմիջական առճակատումէն, որոշեց սկսիլ գրոհը ձախ թեւի հեծելազօրի ուժերով։ ան կը պատրաստուէր փիղերու դէմ դնել իր ծանրազէն հետեւակը, միայն այն պահուն, երբ կռուի դաշտին վրայ քաոս կ'առաջանար։ Ալեքսանդրի մտայղացումը յաջողութեամբ պսակուեցաւ, բայց ծանր կորուստներու գնով։ Հնդիկ զինուորները զարմանալի տոկունութիւն ցուցաբերեցին. անոնց հեծելազօրը հակահարուածի դիմեց, փիղերը մակեդոնացիներու վրայ գրոհեցին։ Զգայուն վիճակը հանգուցալուծեցին մակեդոնացիներու մարտական արուեստը եւ արագ վերադասաւորումները։ Անոնց նետաձիգները հեռուէն կենդանիներուն կը վիրաւորէր, եւ մոլեգնած աժդահաները հնդիկ զինուորներուն կը մխրճէին, իսկ մակեդոնական փաղանգը գործը կ'աւարտէր։ Այդ պահուն օգնութեան հասած Քրաթերի զօրքը կատարեալ յաղթանակ ապահովեց:
Պորոսի բոլոր զօրավարները, երկու որդիներն ու թոռը զոհուեցան, իսկ ինքը, վիրաւորուած, մակեդոնացիներուն գերի ինկաւ։ Պորոսի արնական տեսքն ու զօրավարի կեցուածքը տպաւորեցրին Ալեքսանդրին։ Երբ ան Պորոսին հարցուց, թէ ինչպէս կը ցանկանար, որ իրեն հետ վարուին, վերջինս պատասխանեց. «Արքային վայել ձեւով»։ Ալեքսանդրը ցուցադրեց իր կանխամտածուած գթառատութիւնը. ան ոչ միայն չպատժեց Պորոսին, այլ վերադարձուց անոր կալուածքները ու այսպիսով յուսալի հակակշիռ ստեղծեց միւս գրաւուած հնդկական թագաւորութեան, Տաքսիլին։ Հիւտասբ գետի յաղթանակով աւարտեցաւ Փենջաբի ենթարկումը։
Գրականութեան ցանկ
Ստորոգութիւն:Ալեքսանտր Մակեդոնացիի Ճակատամարտներ Ստորոգութիւն:Հնդկաստանի Պատմութիւն
Շողակաթ
Շողակաթ, եկեղեցի՝ Վաղարշապատի հիւսիսային կողմը, արքունի հնձաններու տեղը՝ կառուցուած, ըստ աւանդութեան, Հռիփսիմեանց կոյսերէն սուրբ Մարիանէի նահատակութեան վայրին մէջ, Աղամալ Սորոտեցի արքայազնի կողմէն՝ կաթողիկոս Նահապետ Ա. Եդեսացիի ժամանակներուն։ Ընդգրկուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան ցուցակին մէջ։
Շողակաթ միջնադարեան եկեղեցին կը գտնուիԱրմաւիրի մարզին մէջ՝ Վաղարշապատ։ Ըստ աւանդութեան հիմնադրուած է այն տեղը, ուր Հռիփսիմեան քրիստոնեայ նահատակներու վրայ «շող կաթած է»։ Այժմեան «գմբէթաւոր դահլիճի» յօրինուածքով եկեղեցին կառուցուած է [[1694 թուական]]ին։
յատակագիծի ձեւերը եւ համաչափութիւնները բնորոշ են այդ տիպի վաղ միջնադարու կառոյցներուն, որոնք ենթադրել կու տան, թէ Շողակաթ եկեղեցին կառուցուած է 6-7-րդ դարերու շինութեան հիմքերու վրայ։ Ութանիստ թմբուկով գմբէթը, ոչ թէ՛ կառոյցի, այլ երկու զոյգ որմնամոյթով դահլիճի կեդրոնին մէջ է՝ նոյնատիպ հնագոյն եկեղեցիներու նման։ Արեւմուտքէն՝ կցուած է գաւիթ-սրահը։
Շողակաթ եկեղեցիէն դէպի հարաւ-արեւմուտք կատարուած պեղումներով բացուած են, բազմաստիճան որմնախարիսխի վրայ բարձրացող, սրբատաշ տուֆէն կառուցուած միանաւ եկեղեցւոյ (4-րդ դար) աւերակները։ Հարաւային պատին արտաքինէն կցուած է փոքր կիսաշրջանաձեւ բոլորաձեւ յտակագիծ մը, որմով հաւանաբար աւարտած է սիւնասրահը։ Երկու մուտք ունի՝ արեւմուտքէն եւ հարաւէն։ Որմնասիւներու եւ բեմի կիսաշրջանաձեւ բոլորաձեւ յտակագիծին անկիւններուն խարիսխներու ուրուագիծերը՝ բնորոշ են 4-5-րդ դարերուն։
Պատմութիւնը
Երբ Գայանեանց կոյսերը՝ թիւով 37 հոգի, կը հասնին Հայոց մայրաքաղաք Վաղարշապատ, կը բնակին անոր հիւսիս- արևեւելեան կողմը գտնուող այգիներու հնձանին մէջ։ Կը սնուին իրենց ունեցուածքը վաճառելով, քոյրերէն մէկը, գիտենալով ապակեգործութեան արհեստը, ապակեայ հուլունքներ կը պատրաստէ ու կը վաճառէ։ Կոյսերը իրենց կարիքները այսպէս կը հոգան։ Երբ կը յայտնաբերուին փախստական կոյսերը, հայոց թագաւորը արքունիքէն սպասաւորներ կ՛ուղարկէ կոյսերու կացարանը՝ իր մօտ բերելու Հռիփսիմէին, սակայն կոյսերը կը դիմադրեն։ Թագաւորը իմանալով վերջիններուս դիմադրութեան մասին, կը հրամայէ այս անգամ արդէն բռնութեամբ իր մօտ բերել Հռիփսիմէին, զոր սպասաւորները կատարելով թագաւորի հրամանը՝ Հռիփսիմէին մինչեւ արքունիք քարշ տալով բերելու ընթացքին կը նահատակուի։
Կոյսերը կը նահատակուին, Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչի Խոր Վիրապէն ելլելէ ետք, անոնց նահատակութեան վայրին մէջ, կը կառուցուի երեք մատուռ. առաջինը՝ Սուրբ Հռիփսիմէի գերեզմանին վրայ, երկրորդը՝ Սուրբ Գայանէի եւ երրորդը՝ հնձանին տեղը, այն կոյսի գերեզմանի վրայ, ով հիւանդութեան պատճառով չկարողանալով միանալ Հռիփսիմէի մարմինը թաղելու համար գացած քոյրերուն՝ կը մնայ հնձանին մէջ եւ այնտեղ ալ կը նահատակուի։ Ագաթանգեղոսը՝ Հռիփսիմեան կոյսերու, պատմութիւնը մեզ հասցուցած գլխաւոր պատմիչն է, այս կոյսի անունը չէ յիշատակած, սակայն յետագային աւանդութիւնը զինք Մարիանէ կ՛անուանէ։ Այս հնձանուին մէջ էր, երբ երկինքէն «կաթեցան» Տիրոջ լոյսի շողերը։ Այս իսկ պատճառով Սուրբ Մարիանէի մատուռը Սուրբ Շողակաթ անունը կը կրէ։
Սուրբ Աթանագինէսի վարքը
Դիոկղետիանոս կայսեր ժամանակ Սուրբ Աթանագինէսը եղած է Փոքր Հայքի Բիտաքթո քաղաքի եպիսկոպոսը։ Ան ապրած է վանքին մէջ եւ մշտապէս այցելած է բանտարկեալներուն, անոնց՝ գօտեպնդած։ Սուրբ Աթանագինէսը տեղի դատաւորին հանդիմանած է, թէ բանտերուն մէջ կան թիւով շատ անմեղ ու յանիրաւի դատապարտուած բանտարկեալներ, զոր եւս առիթ դարձած է անոր դէմ եւս դաժան հալածանքներու։
Անոր ետեւէն ուղարկուած զինուորները, եպիսկոպոսին չգտնելով, կը բռնեն անոր աշակերտներուն։ Սուրբ Աթանագինէսը, իմանալով կատարուածին մասին, անոնց փնտռելու նպատակով կ՛ուղեւորուի Սեբաստիա։ Այնտեղ ան ինք կը նետեն բանտ, ուր կը հանդիպի իր աշակերտներուն։ Յետագային կրելով բազմաթիւ տանջանքներ՝ անոնք կը գլխատուին սեփական վանքին մէջ։
Տե՛ս նաեւ
Ստորոգութիւն:Համաշխարհային ժառանգութիւն Հայաստանի մէջ Ստորոգութիւն:Հայ Առաքելական Եկեղեցի
Տարօն Աճէմօղլու
Տարօն Աճէմօղլու, հայկական ծագումով ամերիկացի տնտեսագէտ   :
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1967-ին Իսթանպուլին մէջ։ 1986-ին աւարտած է Կալաթասարայի վարժարանը, որմէ ետք ուսումը շարունակած է Անգլիոյ «Եորք» համալսարանի տնտեսագիտութեան բաժինին մէջ։ Գիտական աստիճան ստացած է Լոնտոնի տնտեսագիտական համալսարանին մէջ, ուր դասաւանդած է 1992-1993 թուականներուն: 1993-էն սկսեալ կը դասաւանդէ ԱՄՆ-ու Մասաչուսէթսի համալսարանի ճարտարագիտական ուսումնարանին մէջ:
Ան 2015-ին գլխաւորած է տնտեսագիտական հետազօտութիւններու հրատարակութիւններով զբաղող «RePEc» (Research Papers in Economics) ակադեմական հարթակին կողմէ հրապարակուած տնտեսագէտներու վարկանշային ցանկը: Ան շրջանցելով բաւական նշանաւոր գիտնականներ, ինչպէս՝ «Հարուըրտ» համալսարանի տնտեսագէտ Անտրէյ Շլէյֆըրը (Andrei Shleifer), Շիքակոյի համալսարանի փրոֆեսէօր, Նոպէլեան Մրցանակի դափնեկիր Ճէյմզ Հեքմանը (James Joseph Heckman) եւ «Հարուըրտ» համալսարանի փրոֆեսէօր Ռապըրթ Պարօն, առաջատար նկատուած է հարթակի անդամ հանդիսացող 2223 տնտեսագէտներու տրուած գնահատականներուն հիման վրայ: :
Կարօ Գէորգեան
Կարօ Գէորգեան  (1895, Քոմոթինի, Արեւմտեան Թրակիա, Յունաստան Կիւմիւլճինա, թրք․անունով - 11 Նոյեմբեր 1975, Պէյրութ, Լիբանան), հրապարակագիր (նկարը )։
Արկածալից, հետաքրքրական ու ստեղծագործ կեանք մը
Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ Քոմոթինի, ապա յաջորդաբար Պարտիզակի հայկական եւ Ամերիկեան վարժարաններուն մէջ։ Պոլիս՝ կ՛աւարտէ համալսարանի իրաւագիտութեան բաժինը։
Ա․ Համաշխարհային պատերազմ․ զինծառայութիւն ու թարգման
Պալքանեան պատերազմի աւարտին, 1913 Օգոստոս 10-ին Պուքրէշի դաշնագրով, Արեւմտեան Թրակիան Օսմանեան լուծէն կ՛անցնի Պուլկարիոյ տիրապետութեան։ Ա․Համաշխարհային պատերազմին, Պուլկարիան Գերմանիոյ եւ Թուրքիոյ կողքին կը գտնուի։ Պուլկար բանակի ընդհանուր զօրակոչին հետ, Կարօ Գէորգեան 19 տարեկանին, 1916 Մարտին իբրեւ Քոմոթինիի 39-րդ գունդին զինուորագրեալ, ռազմաճակատ կը ղրկուի՝ Սքոփիա։ «Դժոխք անծանօթ ռազմագծերու վրայ, ուր կրակ կը տեղար երկինքէն առանց դադարի․․» այսպէս կը նկարագրէ ինք պատերազմի այդ օրերը,(Ամէնուն Տարեգիրք 1967-1968), իր ինքնաներկայացման գրութեան մէջ՝ «Թափառական կեանք մը» խորագրով։ Ու՝ «աստուածային հրաշքի» կը վերագրէ իր փրկութիւնը 2 Նոյեմբեր 1916-ին, երբ գերի կ՛իյնայ սերպ զինուորներուն ձեռքը։
Հիւրմիւզ Ազնաւուրեան
Հիւրմիւզ Ազնաւուրեան, ծնած Տրապիզոն, ընդհ․ պատերազմի ընթացքին Ռումանիա անցնելով Պուքրէշ հաստատուած, ուր իր հօրեղբայրը Սարգիս - յայտնի առեւտրական - իր անունը բարձր պահած էր։ Պուքրէշի համալսարանը կ'աւարտէ օրէնսգիտութեան ճիւղին հետեւելով եւ փաստաբանութիւնը կը սկսի ընել 1920-ական թուականին։ Ռումէն քաղաքական շրջանակներու Ազնաւուրեան Հիւրմիւզ մէջ կը մտնէ, Ազատական կուսակցութեան անդամակցելու՝ անոր կարկառուն դէմքերէն կը հանդիստանայ. 1933 թուականին Ռումէն խորհրդարանին երեսփոխան կ'ընտրուի եւ 1936 թուականին Քօռօանա Ռըմընիյէյ բարձրձ պատուանշանը կ'ընդունի Պուքրէշի ամէնէն անուանի փաստաբաններէն մէկը։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ երեսփոխաններ
Կարօ Գէորգեան
Աթէնք ու վերադարձ Սելանիկ
Շաբաթ մը ետք կը փոխադրուի Աթէնք։ Կ՛այցելէ Հայոց եկեղեցին։ Յունարէն չգիտնալուն եւ արհեստ չունենալուն պատճառով, փողոցները կը թափառի թուզ, չամիչ կամ պիստակ ծախելով։ Ժամանակ մըն ալ գիշերապահութիւն կ՛ընէ մեծահարուստի մը ապարանքին շուրջը։ 1918-ի Օգոստոսի կէսերուն, Սելանիկ կը հասնի։ Կը հետեւի համայնքին տիրական դէմքերէն Լեւոն Շիրինի թելադրանքին, կը հրաժարի կամաւորագրուիլ Հայկական Լէգէոնին եւ որպէս թարգմանիչ անգլիական իշխանութիւններուն մօտ, կ՛ուղղուի դէպի Պաղեստինեան ճակատը։
Մեկնում դէպի Փորթ Սայիտ, Ռամլէ, Երուսաղէմ եւ Ռամալլա
Բեռնատար շոգենաւով Փորթ Սայիտ կը հասնի։ Անկէ Քանթարա ու՝ Ռամլէ։ Իսկ Օգոստոսի վերջաւորութեան՝ Երուսաղէմ։ Սեպտեմբեր 12-ին կը ստանձնէ թարգմանի պարտականութիւնները՝ Ռամալլա։ Սեպտեմբեր 24-ին, երբ հազարաւոր գերիներ կը հասնին շրջանը, 30-ի մօտ հայ գերիներու կարգին, կը ծանօթանայ Պոլսոյ Ժամանակ թերթի խմբագիրներէն Հրանդ Սամուէլեանին։ Նաեւ, Հայ Լեգէոնականներու հետ կը հաստատէ ծանօթութիւններ ու մտերմութիւններ, որոնք հիմք կը ծառայեն հետագայ տասնամեակներու իր գործունէութեան։
Հրանդ Սամուէլ(եան), Մարաշցի․ Եղած էր Հա­յաս­տա­նի առա­ջին հան­րա­պետու­թեան պա­տուի­րակու­թեան ան­դամ։ 1930-ին, Փարիզ, կը հիմնէ «Հ․ Սամուէլեան (Librairie Orientale) Արեւելեան գրատուն»ը։ Մօ­տիկ գոր­ծա­կիցը եղաւ Շա­ւարշ Մի­սաքեանին, յատ­կա­պէս պատ­մա­կան նիւ­թե­րով իր խմբագ­րա­կան­նե­րով։ Ու անոր մա­հէն ետք, աղջկան՝ Ար­փիկ Մի­սաքեանի գլխա­ւոր զօ­րավիգ­նե­րէն մէ­կը եղաւ ու իր խմբագ­րա­կան­նե­րը «Յա­ռաջ»ի մէջ լոյս տե­սան մին­չեւ իր մա­հը՝ 1977 ։
Զինադադար․ Պէյրութ, Գահիրէ, Փորթ Սայիտ, Սելանիկ եւ հոնկէ՝ տուն
Մուտրոսի զինադադարի դաշինքով՝ 30-10-1918 (արեւելահայերէն), թրքական ճակատներուն վրայ պատերազմը կը լրանայ ու ինք ազատ թարգմանի պարտականութենէն, կը գտնուի Պէյրութի ճամբով՝ Գահիրէ, Սելանիկ մեկնելու միտումով։ Հոն, կը հանդիպի ուսուցիչ Վարդան Գէորգեանին․ ըստ իր վկայութեան, կը սկսի անկեղծ բարեկամութիւն մը։ Նոյն տարուան Նոյեմբեր 26-ին, Փորթ Սայիտէն Սելանիկ կը հասնի ու անկէ տուն՝ Քոմոթինի։
Վարդան Գէորգեան․ ուսուցիչ, հեղինակ շարք մը գիրքերու։ Զինադադարէն ետք, Պոլսէն կայք հաստատեց Պուքրէշ, հոնկէ Պէյրութ եւ ի վերջոյ՝ Պուէյնոս Այրէս, Արժանթին ։
Մինչեւ 1937
1921-ին կ՛ընդառաջէ Պոլիս տեղափոխուելու եւ «Ազատամարտ»ի ժառանգորդ «ճակատամարտ»ի խմբագրութեան մաս կազմելու հրաւէրին 1921 Սեպտեմբերէն – 1922 Հոկտեմբերի սկիզբը։ թիւ՝ 294
Փոքր Ասիոյ մէջ յունական բանակին պարտութեամբ եւ Զմիւռնիոյ ողբերգութենէն ետք, Յունաստան կը տեղափոխուի յոյն եւ հայ գաղթականութեան մեծ ալիքին հետ։
Կարօ Գէորգեան կը հաստատուի Թեսաղոնիկէ (Սելանիկ), ուր աւելի քան 15 տարի բեղուն գործունէութիւն կը ծաւալէ իբրեւ ազգային-հանրային տարբեր պատասխանատուութիւններու գործիչ, հրապարակագիր եւ յօդուածագիր զանազան թերթերու՝
1937էն մինչեւ 1952․ Սոֆիա, Շթութկարտ, Փարիզ
Կը շրջի երկրէ երկիր․ կը մաշեցնէ առողջութիւնը ի սպաս հայ մամուլին։
1952 – 1975
Կը շարունակէ աշխատակցիլ Պոսթընի «Հայրենիք» եւ Պէյրութի «Ազդակ» օրաթերթերուն, առաւել Նայիրի 1952-՛54 եւ Ազդարար 1952-՛53 շաբաթաթերթերուն, Պէյրութ։ թիւ՝355,18
1952թ․ ամրան, Կարօ Գէորգեան Պէյրութ կը հաստատուի ու կը ձեռնարկէ անհատական վերջին, սակայն հսկայ գործին՝ Ամէնուն Տարեգիրքը․ 14 հատորներու շարք, 1954 – 1968։ թիւ՝36
Այս այնքան կարեւոր հրատարակութեան համար, ան կը շրջի ամերիկեան, եւրոպական ու միջին-արեւելեան հայօճախները․ մօտէն կը ծանօթանայ անոնց։ Անոր էջէրէն, սերունդներ եւ սերունդներ ճանչցան ու կը ճանչնան համայնքները, անոնց կազմաւորումն ու զարգացումը․ ազգային ու միջազգային, գրական, գիտական, գեղարուեստական իրարադարձութիւնները, հայ թէ օտար անձնաւորութիւններ։
11 Նոյեմբեր 1975-ին, երկարամեայ հիւանդութենէ ետք, Կարօ Գէորգեանը աչքերը կը փակէ․ վերջապէս կը հանգչի։
Իր գրութիւնները կը ստորագրէր անուն-մականունովը, իսկ խմբագրութրւններուն տակը՝ Կ․Գ․ սկզբնատառերով։ Գործածած է կարճ ժամանակով, Սուրէն, Հ․Անտունի եւ երկար տարիներով՝ Տէթէքթիվ գրչանունները․ այս վերջինը «Զիկզակ Նօթեր» մնայուն ենթախորագիրը կրող զուարթ եւ քաշքշուկներու նիւթ ծառայող գրութիւններուն տակ։ Ոտանաւորներ ստորագրած է նաեւ Ֆիկարօ գրչանունով։
Հատուածներ՝ Կարօ Գէորգեանի «ԹԱՓԱՌԱԿԱՆ ԿԵԱՆՔ ՄԸ» խորագրով ինքնաներկայացումէն
Առաջին էջ՝
Վերջին էջ՝
Տե՛ս նաեւ
Սելանիկ
Աթէնք
Յունաստան
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1895 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1975 մահեր Ստորոգութիւն:11 Նոյեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ ազգային գործիչներ
Միշէլ Ֆէյրլի
Վաղ Կեանք
Ֆէյրլի ծնած է Քոլըրէյն, Հիւսիսային Իրլանտա, Թէրէզա եւ Պրայըն Ֆէյրլիներէն: Ան կաթոծիկէ եկեղեցական դպրոց մը կը յաճախէ: Իբրեւ պատանի, ան մաս կազմած է Ulster Youth Theatre թատերական խմբակին: Աւարտելէ ետք, Պէլֆասթ կը փոխադրուիուր իր թատերական եւ դերասանականը տաղանդները յայտնաբերուեցան :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:17 Յունուարի ծնածներ
Դուինի Եկեղեցական Ժողով (645)
Դուինի եկեղեցական ժողով 645 թուականին Մարզպանական Հայաստանի մայրաքաղաք Դվինի մէջ Ներսես Գ Տայեցու օրով՝ տեղի ունեցած ժողով, որուն մասնակցած են 17 եպիսկոպոս, նախարարներ, ազատներ։ Ընդունուած է 12 կանոն՝ «Կանոնագիրք Հայոց»ին հայտնի «Կանոնք Դունա սուրբ ժողովոյն» անունով։ Շարք մը կանոններ, Շահապիվանի ժողովի ընդունած կանոնախմբի նման Վերջին 4 կանոնները իշխաններու եւ ազատներու համար են։ Ասոնք աշխարհականներուն արգիլած են եկեղեցիներու եւ եկեղեցականներու իրաւունքներն ու հասոյթները հափշտակել, անոնց վրայ հարկ ու տուրք դնել, վանքերուն բնակութիւն հաստատել, վանականներուն իրենց կամքով փոխել, ուղեւորութիւններու ժամանակ վանքերուն մէջ իջեւանել, նաեւ պատուիրած է իշխաններուն՝ բաժին հանել անկելանոցներուն եւ աղքատանոցներուն մէջ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայոց եկեղեցական ժողովներ Ստորոգութիւն:Հայկական մարզպանութիւն Ստորոգութիւն:7-րդ դար
Ազնիւ (անձնանուն)
Ազնիւ, հայկական իգական անուն։ Կը նշանակէ «ընտիր, պատուական»։ Տարածուած անուն է արեւմտահայերէնի մէջ : Առաջին անգամ յիշատակուած է 1554 թուականին :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Ալեքսանտր Պրինքէն
Դոկտոր Ալեքսանտր Պրինքէն Զուիցերիացի երաժիշտ, երգահան եւ երաժշտագէտ: Ան կը խօսի գրագէտ հայերէնով եւ նոյնիսկ կը գրէ հայերէն յօդուածներ:
Կենսագրութիւն
Ալեքսանտր Պրինքէնը ծնունդով ռուսաստանցի է, ունի վրացական, ռուսական, գերմանական եւ լեհական ծագում: Ծնուեր եւ կրթութիւնը ստացեր է Սան Փեթերսպուրկի մէջ։ Զուիցերիացի կնոջ հետ 1992-էն ի վեր կը  բնակի Լիւցեռն քաղաքին մէջ, 1998-էն ի վեր Զուեցերիոյ քաղաքացի է:
Ան կը դասաւանդէ երաժշտութիւն երկու դպրոցներու մէջ. Նիտվալտենի մէջ (Լիւցեռնին յարակից գաւառի մը մէջ), որպէս երգեհոնահար հանդես կու գայ նոյն գաւառի կաթոլիկ եկեղեցւոյ մը մէջ։ Պարբերաբար կ'այցելէ Հայաստան, մօտէն կը հետեւի հայաշխարհի իրադարձութիւններուն :
Ալեքսանտր Պրինքէն իր գործերուն մէջ յաճախ կը գործածէ հայկական մեղեդիներ[ :
== Ալեքսանտր Պրինքէնի «Երգ Հայաստանի մասին» սրբազան թատերգութիւնը՝ մաղթանուագը ==
30 Ապրիլ 2016-ին «Երգ Հայաստանի մասին» (oratorio) մաղթանուագը՝ Դանիել Վարուժանի, Սիամանթօյի, Աւետիք Իսահակեանի եւ Վահագն Դաւթեանի բնագրերով, նուիրուած է հայ ժողովուրդին՝ ի յիշատակ 1894-1923թթ Օսմանեան Թուրքիոյ իրագործած Հայոց ցեղասպանութեան նահատակներուն, տեղի ունեցաւ համաշխարհային ներկայացումը Արամ Խաչատրեան համերգասրահին մէջ։
Հայաստանի ազգային ֆիլհարմոնիք նուագախումբի հետ ելոյթ ունենացաւ Հայաստանի ազգային ակադեմիական երգչախումբը (գեղարուեստական ղեկավար եւ գլխաւոր խմբավար Յովհաննէս Չէքիճեան): Համերգը ղեկավարեց խմբավար Էտուարտ Թոփչեանը:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Օտարազգի հայագէտ Ստորոգութիւն:Զուիցերիացի երաժիշտ Ստորոգութիւն:Երաժշտագէտ Ստորոգութիւն:Երգահան
Galway Girl
«Galway Girl» Կալուէի Կըրլը երգ մըն է Անգլիացի երգիչ-գրող՝ Էտ Շիրըն։ Այս երգը աշխատակցութիւն մըն է Էտ Շիրընի եւ Իրլանտական Ֆօլք նուագախումբ` «Beoga» Պէօկայի, եւ կը խարնէ Իրլանտական աւանդական երգերը «POP» բոբ ժանրին հետ։ 17 Մարտ 2017-ին Շիրըն հայտարարեց այս երգը իբր 3-րորդ երգը իր 2017-ի ալպոմին՝ ÷, ընկերակցութեամբ բարերու շարժապատկերով։
Պատմութիւն
Շիրըն գրեց եւ արձանագրեց երգը Իրլանտական նուագախումբ «Beoga» Պէօկայի հետ։ Պէօկայ գործածէց կտորներ «Minute 5»Մինուդ 5 երգերնէն երենց ալպոմէն՝ «How to Tune a Fish»Հաու Դո Դիուն ա Ֆիշ։ ։ տեսակցութեան մը մէջ «The Irirsh Times»Տը Իրիշ Դայմզ ին հետ Շիրըն ըսաւ թէ առաջին սողը երգիըն «She played the fiddle in an Irish band» ներշնջուած էր «Niamh Dunne» նիամհ Տուննը էն Պէօկայ խումբին մէջի, սակայն երգին մնացեալ բաժինները մէկումը մասին չէր։ «Niamh Dunne» նիամհ Տուննը Գաունդի Լիմըրքէն է եւ ամուսնացած է Իրլանտացիի մը հետ։ Ըստ Շիրընի ան կրուեցաւ իր պիտակին հետ որպէսզի ձգէն երգը իր ալպոմին վրայ «Անոնք շատ շատ թէմ էին Կալուէի Կըրլ երգին, որովհետեւ իրենց համար Ֆօլք երգերը աղուոր չէն, , սակայն ան դարձաւ երրորդ ամէնաշատ սդրիմուած երգը «Spotify» սբոդիֆայի վրայ։
Երգը յայտարարուեգաւ 17 Մարտին «St. Patrick» Սուրբ Բաթրիքի օրով, եւ աւելցուեցաւ «BBC Radio 2»ՊՊսի Րատիօ 2 ի վրայ 18 Մարտին Շիրըն գիտեր թէ 2001 էն սկսեալթ նոյն անունին երգ մը կար «Steve Earle» Սդիվ Ըրլի կողմէ։ 2008-ին երգը նորէն երգուեցաւ «Sharon Shannon» Շէրօն Շանոնի կողմէ եւ «Mundy» Մոնտիի կողմէ եւ հաջող երգ մը դարձաւ Իրլանտիո մէջ։ Շիրըն տեսակցութեան մը մէջ ըսաւ թէ ան փորձած էր բարերը բոխէլ սակայն չհաջողեցաւ սակայն ըսաւ թէ նպատաը այս երգին է ներշընջուիլ անձելաէն եւ ստեղծագործէլ նոր բան մը։ 2017-ի Տուպլին ի նուագահանդէսին Շիրըն երգեց առաջին տունը «Steve Earle» Սդիվ Ըրլի երգէն հետո ալ շարունակեց իր երգովը։
Գննադատական ընդունելութիւն
Ամի Մուլվանի՝ «Irish Independent» Այրիշ Ինտիբէնտընդէն տուաւ երգին դրական ընդունելութիւն մը կոչելով զայն (բաստ թէ Շիրընը իսկապէս կը սիրէ Իրլանտան)
Երգացանկի Ընթացք
Երգը մտաւ Մեծն Բրիտանիոյ երգացանկին երկրորդ դիրքը Շէիբ Օֆ Եու էն ետ։ Երգը ծախուած է 445,000 անգամ Մեծն Բրիտանիոյ մէջ մինջեւ ապրիլ 2017։ Իրլանտիոյ մէջ դարձաւ թիւ մէկ երգը երգաձանկին վրայ։
Երաժշտային Շարժապատկեր
11 Ապրիլ 2017-ին Շիրըն արձանագրեձ Երաժշտային Շարժապատկերը «Galway Girl» Կալուէի Կըրլին Կալուէի մէջ՝ Իրլանտա, մէջը կայ դերասանուհի «Saoirse Ronan» Սաուրիս Ռօնան։ դրուեձաւ իր «Youtube» չանըլ ին վրայ 3 Մայիս 2017-ին։ Իր նոր Թաթուն սխալ գրուած է «Galway Grill»։
Գավրներ եւ Յարմարութիւններ
Ապրիլ 2017-ին «Ritchie Remo» Րիդչիդ Րէմօ՝ հիւսիսային Իրլանտացի երգիչ մը հրատարակեց «Galway Girls» երգը որը խարնուրդ մըն է Էտ Շիրընի երգին Եւ «Steve Earle» Սդիվ Ըրլի երգին։
Ազնիւ Թաթայեան
Կենսագրութիւն
Ազնիւ Մնակեան ընդհանրապէս ստանձնած է չար, կոպիտ եւ գոռոզ կնոջ դերեր: Ան անզուգական էր կեսուրի դերերու մէջ, վարպետօրէն կը ներկայացնէր թէ՛ հայ եւ թէ՛ թուրք կեսուրի կերպարները: Իր դերերէն կարելի է յիշել՝ Էլէոնորա «Տալիլա», Օլիմփ «Վրէժխնդիր մայրը», Ժանն «Հացագործ Կինը», Մարկրիթ «Մուրացկան Կինը», Սիւզանէ «Ճշմարիտ Ապաշաւ», Մարի «Նախանձոտը», Ատէլ «Կնոջ մը Տասնամեայ Կեանքը», Ռոզալի «Կարմիր կամրջի Ոճիրը»:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ
Հայոց Ազգային Համաժողով
Հայոց ազգային համաժողով (կամ՝ Արեւելահայերու համաժողով ), քաղաքական համաժողով մըն է, որ ստեղծուած էր Ռուսական կայսրութեան հայեր ուն ներկայացուցչութիւն տրամադրելու համար ։ Ան առաջին անգամ տեղի ունեցած է Թիֆլիս ի գեղարուեստական թատրոնին մէջ 11 Հոկտեմբեր 1917 թուականին (Հին տոմար՝ 18 Սեպտեմբերին)    ։ Անոր ձեւաւորման նպաստեցին այն հնարաւորութիւնները, որոնք հայերուն (ինչպէս նաեւ Ռուսաստանի այլ ազգային փոքրամասնութիւններուն) համար Առաջին համաշխարհային պատերազմ ի աւարտին ստեղծեց Ռուսական Յեղափոխութիւն ը ։
Անդամներ
Համաժողովը բաղկացած էր բոլորովին Ռուսական կայսրութեան մաս կազմող 204 անդամներէ: Միայն հայ պոլշեւիկներ ն էին, որոնք հրաժարեցան մասնակցելէ՝ գաղափարական անհամաձայնութիւններէ մղուած ։ Այս համաժողովի մեծամասնութիւնը ՀՅԴ կուսակցութիւնն էր  ։
Կուսակցական անդամներն են ,
Գործունէութիւն
Որովհետեւ Հայաստանի Երեւան նահանգը իշխանութիւն չունէր՝ Հայոց ազգային համաժողովը նահանգին մէջ ծառայած է որպէս կառավարութիւն ։ Ըստ Ռիչըրտ Յովհաննիսեանի՝ համաժողովը «Ռուսաստանի կողմէ Անդրկովկասի նուաճման ժամանակ Արեւելեան Հայաստանի ամենահամապարփակ հաւաքն էր» ։ Համաժողովի անմիջական նպատակները եղած են ռազմական գործողութիւններու ռազմավարութիւնը մշակելը, փախստականներ ու օգնութեան տրամադրումը եւ Կովկաս ի մէջ տարբեր հայաստանեան հաստատութիւններու տեղական ինքնավարութեան ապահովումը ։ Համաժողովը նաեւ կոչ ըրած է Կովկասեան ճակատի ռազմականացմանը ։ Հայոց ազգային համաժողովը կը սատարէր Ռուսաստանի ժամանակաւոր կառավարութեան ռազմական դիրքորոշումներուն եւ առաջարկած էր նաեւ նահանգի սահմաններու վերանայումը էթնիքական գծերու տեսակէտով ։ Համաժողովը մեծ դեր ունեցած է հայկական դպրոցներու աշխարհացման (դպրոցի բաժանումը եկեղեցիէ) եւ հայկական միջնակարգ դպրոցներու ազգայնականացման գործերուն մէջ ։
Համաժողովը նախքան լուծարուիլը 18 նիստ գումարած է ։
Հրիտակ
Նախքան լուծարումը, համաժողովը ստեղծած էր 35 անդամներէ բաղկացած Ազգային Հաւաքոյթ՝ Ռուսաստանի կայսրութեան մէջ հայերու համար օրէնսդիր մարմնի հանդէս գալու համար ։ Այն նաեւ ստեղծած էր 15 անդամներէ կազմուած գործադիր մարմին, որ կը կոչուի Հայոց ազգային խորհուրդ ը, եւ որ կը գլխաւորէ Աւետիս Ահարոնեանը ։ Այս խորհուրդը, վերջիվերջոյ, 28 Մայիս 1918 թուականին Արամ Մանուկեան ի գլխաւորութեամբ հռչակեց Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան անկախացումը  ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայոց պատմութիւն Ստորոգութիւն:1917
Հիփերփիրոն
Պատմութիւն
Բիւզադական կայսրութեան աւանդական ոսկէ մետաղադրամը սոլիտուսն էր կամ նոմիսման։ Վերջինիս քաշը 24 կարատ էր եւ գոյատեւեց գրեթէ 7 դար։ Սակայն 1030-ական թուականներէն սկսած սլոիտուսը երթալով արժէզրկուեցաւ, իսկ 1080-ական թուականներուն ռազմական պարտութիւններու եւ քաղաքացիական պատերազմներու հետեւանքով, անոր ոսկիի պարունակութիւնը համարեայ հաւասար էր զերոյի ։ Այդ իսկ պատճառով 1092 թուականին Ալեքսիոս Ա. Կոմնենոս կայսրը (1081–1118) վերափոխեց բիւզանդական մետղադրամները ու մտցուց ամբողջովին նորը՝ հիփերփիրոնը (կը նշանակէ "գեր զարգացած")։ Այն ունէր նոյն կշիռը, ինչաէս սոլիտուսը (4.45 կրամ), սակայն կը պարունակէր աւելի քիչ քանակութեամբ ոսկի (20.5 կերատ՝ 24-ի փոխարէն) ։
Ծանօթագրութիււններ
Ստորոգութիւն:Ոսկէ դրամներ Ստորոգութիւն:Բիւզանդական դրամներ
Տօնապետ Լիւլէճեան
Տօնապետ Լիւլէճեան (1875, Խարբերդ - 1917, Կարին), մանկավարժ, խմբագիր հրապարակախօս։
Կենսագրութիւն
Տօնապետ Լիւլէճեան ծնած է Խարբերդ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Խարբերդի մէջ, հետագային տեղափոխուած է Եփրատ եւ ուսանած է տեղի Քոլէճին մէջ։ 1991 թուականին տեղափոխուած է ԱՄՆ եւ ուսանած Եէյլի եւ Քոռնելի համալսարաններուն մէջ։ 1912 թուականին վերադարձած է Խարբերդ եւ աշխատանքի անցած Եփրատի Քոլէճէն ներս, իբրեւ փրոֆեսոր։ Եղեռնի օրերուն ձերբակալուած ու ենթարկուած է աննկարագրելի տանջանքներու, ձեւով մը Կարին հասնելէ ետք մահացած է՝ ռուսական հիւանդանոցին մէջ։
Գործունէութիւն
Աշխատակցած է «Արեւելեան Մամուլ», «Մանզումէի էֆքայր», «Կոչնակ» եւ այլ պարբերակններուն, իր ստորագրութեամբ կամ Բագրատ ծածկանունով։ Թարգմանած է Լոնկաֆելլոյի «Իճանճել»ին: 1955-ին Ֆրեզնo մէջ հրատարակուած է անոր գրական երկերը պարունակող «Հասկաքաղ Գրական Վաստակին» գիրքը, որ բաղկացած է 691 էջէ։
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:1875 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1917 մահեր Ստորոգութիւն:Խարբերդ ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
1987 թուական
1987 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 87րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1987 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1987 մահեր
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1987
Ըմբշամարտ
Ըմբշամարտ, երկու մարզիկներու գօտեմարտի ընդհանուր անուանում, որ կը ներառէ քանի մը մարզաձեւ՝ յունահռոմէական, ազատ ոճի, Ճիւտօ եւ սամբօ, որոնցմէ առաջին երեքը կը ներառուին Ողիմպիական խաղերու ծրագիրին մէջ, ինչպէս նաեւ ազգային ըմբշամարտերը։ Առանջին անգամ պաշտօնապէս կը ներկայացուի իբրեւ եղելութիւն 18-րդ Ողիմպիական Խաղերուն ընթացքին՝ Ք․Ա․ 708-ին։ Ողիմպիական Խաղերու նորագոյն պատմութեան մէջ, ըմբշամարտի յունահռոմէական մարզաձեւը կը ներառնուի Աթէնքի Ողիմպիական Խաղերուն, 1896-ին։
Կանոններու Պատմութիւն
Ըմբշամարտը որոշակի կանոններ ունեցող մենապայքարային մարզաձեւ մըն է, ուր գօտեմարտողներուն նպատակն է մրցակիցին նկատմամբ առաւելութեան հասնիլ՝ միաւորներ ձեռք բերելով կամ մրցակիցին թիկունքը դպցնելով գետինին: Վաղնջական ժամանակներէն, երբ ըմբիշները կը գօտեմարտէին, մարտերու տեւողութիւնը չէր սահմանափակուած եւ կը շարունակուէր մինչեւ մրցակիցներէն մէկուն յաղթանակը: Ըմբշամարտին մէջ չկային կշիռքի հետ առնչուած օրէնքներ, եւ բոլոր մարզիկները անկախ իրենց կշիռքին զգալի տարբերութենէն պարտաւոր էին մարտնչիլ իրարու դէմ: Բնականաբար, ախոյեան կը հանդիսանար աւելի ծանր կշիռք ունեցող մարզիկը: Ըմբշամարտի նման մրցումները տարածուած էին բազմաթիւ երկիրներու մէջ: Անոնք կը կազմակերպուէին հին յունական ողիմպիական խաղերուն, հայկական ազգային տօնախմբութիւններուն, այլ երկիրներու ազգային տօներուն եւ յաճախ կ'աւարտէին աւելի թեթեւ կշիռք ունեցող մարզիկներու պարտութեամբ կամ զգալի վնասուածքներով, իսկ երբեմն՝ նոյնիսկ մահուամբ: Նման հարցերը աստիճանաբար կը սկսին լուծուիլ 1912-էն սկսեալ, երբ կը հիմնադրուի Ըմբշամարտի միջազգային ֆետերասիոնը: Ֆետերասիոնը կը սահմանէ կշիռքներու չափանիշներ, որոնք հաւասարութիւն կը ներմուծեն մրցակիցներու միջեւ, վնասը նուազագոյնին հասցնելու համար: Սակայն կշիռքներու հետ կապուած չափանիշները Ժամանակի ընթացքին տարբեր պատճառներով փոփոխութեան ենթարկուած են եւ կը շարունակուին ենթարկուիլ:
Փոխուած են նաեւ գօտեմարտի տեւողութիւնը, մրցամասերու քանակը, մարտերու ընթացքին տրուող ընդմիջումներու քանակն ու տեւողութիւնը եւ այլն: Այսպէս,
Կանանց Ըմբշամարտ
2001-ին Ըմբշամարտի միջազգային ֆետերասիոնը որոշում կը կայացնէ ազատ ոճի ըմբշամարտի մրցումներ կազմակերպել կանանց համար: Ըստ որուն՝ անոնք միջազգային մրցումներուն, աշխարհի եւ ցամաքամասերու առաջնութիւններուն կը մրցին եօթը, իսկ ողիմպիական խաղերուն՝ չորս կշիռքային կարգերու մէջ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Անհատական մարզաձեւեր Ստորոգութիւն:Ըմբշամարտ (արւմտ.)
Աճուկային Ճողուածք
Աճուկային աղեթափութիւնը (inguinal hernia) հիւանդագին կացութիւն մըն է, ուրուն պարագային ներորովայնային (intraabdominal) ճարպի մաս մը կամ բարակ աղիքի բաժին մը դէպի դուրս կը ցցուի փորի ամէնէն վարի բաժինէն՝ աճուկէն (inguen), անցնելով աճուկի տկար մկաններու մէջէն: Աճուկային աղեթափութիւնը կը յայտնուի միակողմանի կամ երկկողմանի: Անիկա կը պատահի որեւէ մէկ տարիքի՝ մանկութեան շրջանէն մինչեւ չափահասութիւն եւ տարեցութիւն: Անիկա աւելի շատ տղամարդոց մօտ կը պատահի քան՝ կիներու: Անիկա կը զարգանայ եւ կը ծաւալի կամաց կամաց:
Տեսակներ
Կայ երկու տեսակի աճուկային աղեթափութիւն.
Անուղղակի աղեթափութիւն (indirect hernia)
Անիկա ընդոծին (congenital) է եւ կը պատահի ընդհանրապէս տղոց մօտ: Բայց ինչո՞ւ առաւել տղոց մօտ: Հետեւեալ բացատրութիւնը կը լուսաբանէ վերոյիշէալ հաստատումը.
Թերաճ մանուկներ առաւել հակամէտութիւն ունին զարգացնելու այս կացութիւնը:
Ուղղակի աղեթափութիւն (direct hernia)
Ուղղակի աղեթափութիւնը կը յառաջանայ, երբ փորի աճուկային բաժինի մկանները կը թուլնան եւ կը տկարանան: Անիկա կը պատահի միայն տղամարդոց մօտ: Ուղղակի աղեթափութիւնը կը զարգանայ շատ դանդաղ աճուկային մկաններուն վրայ կատարուած շարունակական ներորովայնային ճնշումով, որ կը յառաջանայ հետեւեալ ազդակներով.
Ախտանշաններ
Աղեթափութեան ախտանշանները հետեւեալներն են.
Յաւելեալ
Աճուկային աղեթափութեան ախտաճանաչումը կը կատարուի բժշկական քննութեան ընթացքին:
Աղեթափութիւնը ընդհանրապէս տեսանելի կ՛ըլլայ քննող բժիշկին: Անյայտ աղեթափութիւնը կը նշմարուի, երբ անհատը ուժգին հազայ կամ ներորովայնային ճնշում բանեցնէ:
Երկու տեսակ աճուկային փոքր աղեթափութիւններ կրնան անյայտանալ ինքնաբերաբար եւ կամ մարձումով:
Աճուկային աղեթափութիւնը կը դարմանուի վիրաբուժական գործողութեամբ: Գոյութիւն ունին տարբեր վիրաբուժական միջոցառումներ: Յաճախ արուեստական պատեան (mesh) մը կը տեղադրուի որովայնին մէջ զօրացնելու համար աճուկի մկանային պատը:
Չափահասներու մօտ վիրաբուժական գործողութիւն պարտադիր կը դառնայ, երբ ուռեցքը կը ծաւալի եւ ախտանշանները կը սկսին: Իսկ մանուկներու մօտ աղեթափութիւնը պէտք է շուտով դարմանուի, որպէսզի աղիքի արգելաբակում (incarceration) չպատահի եւ վտանգաւոր կացութեան չմատնուի մանուկը:
Վիրաբուժական գործողութենէն ետք ենթական որոշ շրջան մը պէտք չէ ծանր առարկաներ շալկէ, հազայ, ծխէ, փորի պնդութիւն ունենայ, որպէսզի աղեթափութիւնը չվերանորոգուի:
Բարդութիւններ
Աղեթափութեան վիրաբուժական գործողութիւնը այլ գործողութիւններու նման ունի իր բարդութիւնները, օրինակ՝ վէրքի եւ թոքերու բորբոքում, արիւնահոսում եւ մօտակայ օրկաններու վնաս: Սակայն այս բարդութիւնները հազուագիւտ են:
Աճուկային աղեթափութիւնը կրնայ յառաջացնել հետեւեալ անակնկալ բարդութիւնները.
Վերոյիշեալ բարդութիւններուն ախտանշաններըն են.
Այս ախտանշաններու զարգացումով վիրաբուժական շտապ միջոցառումը պարտադիր կը դառնայ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ
Սարգիս Ազոյեան
Սարգիս Ազոյեան, հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Սարգիս Ազոյեան ծնածէ 1855 թուականին, Ատանայի, նահանգի կեդրոն՝ Ատանա քաղաքին մէջ։ 1887 թուականին՝ աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժինը։ Երկար տարիներ աշխատած է որպէս մանկաբոյժ։ Աշխատանքային գործունեութեան 35 տարուան ընթացքին հարիւրաւոր հայ, թուրք եւ քիւրտ երեխաներ բուժած է։ Սպանուած է 1915 թուականին, Հալէպի կողմերը՝ 66 տարեկան հասակին։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Նիքիթա Խրուշչով
Նիքիթա Խրուշչով (Никита Сергеевич Хрущёв, 15 Ապրիլ 1894, Քալինովքա, Քուրսքի կուպերնիա - 11 Սեպտեմբեր 1971, Մոսկուա, ԽԸՀՄ)
Խորհրդային Միութեան Կոմունիստական Կուսակցութեան առաջին քարտուղար 1953-1964 թուականներուն, Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութիւններու Միութեան նախարարներու խորհուրդի նախագահ 1958-1964 թուականներուն, Խորհրդային Միութիւն հերոս, Սոցիալիստական աշխատանքի եռակի հերոս։ Կոմունիստական կուսակցութեան եւ խորհրդային պետութեան ճանչցուած գործիչ։ 1930-ական թուականներուն սկսած է զբաղեցնել բարձր պաշտօններ։ Եղած է Ուքրաինայի կոմունիստական կուսակցութեան առաջին քարտուղար։ Հայրենական պատերազմի տարիներուն (1941-1945)՝ տարբեր ռազմաճակատներու ռազմական խորհուրդի անդամ։ 1953 թ.՝ Սթալինի մահէն յետոյ, յաղթած է իշխանութեան համար մղուող պայքարը։ Իշխանութեան գալէն յետոյ հանդէս եկած է Սթալինեան բռնութիւններու սուր քննադատութեամբ, չնայած որ ինքն ալ ժամանակին աչքի ինկած է յատուկ դաժանութեամբ հակակոմունիստական տարրերուն դէմ որպէս պայքարող։ Մեծ քանակութեամբ բռնադատուածներու ներում շնորհած է։ Փորձած է հաստատել ժողովրդավարութիւն, ազատականացնել տնտեսութիւնը։
Բայձ կուսակցութեան յետադիմական ուժերը 1964 թուականին կազմակերպեցին դաւադրութիւն եւ անոր հեռացուցին իշխանութենէն։
Հայաստանի Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիա
Ան կը կազմակերպէ եւ կ'իրականացնէ հիմնարար եւ կիրառական գիտական հետազօտութիւններ, եւ կը համակարգէ հանրապետութեան մէջ կատարուող հիմնարար հետազօտութիւնները։ ԳԱԱ-ն նաեւ կը ծառայէ որպէս ՀՀ իշխանութեան բարձրագոյն մարմիններու պաշտօնական գիտական խորհրդական։
Պատմութիւն
25 Նոյեմբեր 1943-ին հիմնադրուած է Հայաստանի գիտութիւններու ակադեմիան՝ թուականէն սկսեալ գործող ԽՍՀՄ գիտութիւններու ակադեմիայի հայկական մասնաճիւղի հիման վրայ։ Անոր հիմնադիրներէն են Յովսէփ Օրպելին, Ստեփան Մալխասեանցը, եւ Վիքթոր Համբարձումեանը։ Հովսէփ Օրպելին ընտրուած է ԳԱԱ-ի առաջին նախագահ եւ նախագահած է մինչեւ 1947 թուական, որմէ ետք ԳԱԱ նախագահ եղած է Վիքթոր Համբարձումեանը մինչեւ 1993 թուական։
29 Դեկտեմբեր 2011-ին ՀՀ Կառավարութեան որոշմամբ «Հայաստանի Հանրապետութեան Գիտութիւններու ազգային ակադեմիա» պետական ոչ առեւտրային կազմակերպութիւնը վերակազմակերպուած է «Հայաստանի Հանրապետութեան Գիտութիւններու ազգային ակադեմիա» ոչ առեւտրային կազմակերպութեան։
ՀՀ Գիտութիւններու ազգային ակադեմիային շէնքը կառուցուած է 1955 թուականին։ Շէնքը վերանորոգուած է 2009 թուականին ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսեանին նախաձեռնութեամբ եւ «Տաշիր» բարեգործական հիմնադրամի միջոցավ։
ՀՀ ԳԱԱ Կառուցուածք
ԳԱԱ-ն կը ֆինանսաւորուի պետական շահերէն։ Լրացուցիչ ֆինանսաւորման աղբիւր կը հանդիսանան հիմնադրամներէն տրամադրուած գումարները, ինչպէս նաեւ հանրապետութեան եւ այլ պատուիրատուներու հետ կնքած պայմանագրերուն արդիւնքով ստացուող գումարները։
ՀՀ ԳԱԱ-ն 50-էն աւելի գիտական դպրոցներու, հաստատութիւններու, ձեռնարկութիւններու, եւ այլ կազմակերպութիւններու միաւորումը եւ նախագահութեան միասնութիւնն է։
Ան ունի գիտութեան բնագաւառներու հինգ բաժանմունքներ՝
Սոյն գիտութիւններու բաժանմունքներուն մէջ կը գործեն տարբեր գիտական ուղղութիւններու խորհուրդներ, իսկ ԳԱԱ-ի նախագահութեան առընթեր նաեւ գոյութիւն ունին գիտահրատարակչական խորհուրդ, հաշուողական ճարտարարուեստի յանձնաժողով, ուժանիւթի հարցերու գիտական խորհուրդ, եւ Սեւանայ լիճի պահպանութեան փորձագիտական յանձնաժողով։
ԳԱԱ-ի շէնքին առընթեր կը գործեն հիմնակազմ գիտական գրադարան, Գիտական տեղեկատուութեան կեդրոն, Գիտակրթական միջազգային կեդրոն, «Գիտութիւն» հրատարակչական-արտադրական միաւորումը եւ տպարանը, ինչպէս նաեւ այլ ծառայութիւններ։
Անձնակազմ
Ակադեմիան ունի աւելի քան 4500 աշխատակից, որոնցմէ 99-ը ակադեմիկոսներ, 20-ը թղթակից անդամներ, 335-ը գիտութեան դոկտորներ, եւ 1156-ը գիտութեան թեկնածուներ են։ Ակադեմիան նաեւ իր կազմին մէջ ունի 3 պատուաւոր անդամ, 24 արտասահմանեան անդամ եւ 24 պատուաւոր դոկտոր։
Կառավարում
ՀՀ ԳԱԱ-ն կը կառաուարուի ակադեմիայի ընդհանուր ժողովին կողմէ, որ կ'ընդրգրկէ ակադեմիայի իսկական անդամները, թղթակից անդամները եւ գիտական կազմակերպութիւններու տնօրէնները։
Նախագահ
Ռատիք Մարտիրոսեան (ծնած է 1936 թուականին, Մաղաղիս, ԼՂՀ Մարտակերտի շրջան), ֆիզիկոս։ ՀՀ ԳԱԱ նախագահ՝ 2006 թուականէն սկսեալ։ Ֆիզմաթ գիտութիւններու դոկտոր (1980), փրոֆէսոր (1983), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1990, թղթակից անդամ՝ 1986 թուականէն սկսեալ)։ Աւարտած է Երեւանի Պետական Համալսարանը (1958)։ 1980-2006 թուականներուն՝ ՀՀ ԳԱԱ բնագիտութեան եւ ելեկտրոնաբանութեան հիմնարկի տնօրէն, 1993-2006 թուականներուն՝ Երեւանի Պետական Համալսարանի նախագահ։ Արժանացած է Հայաստանի, ԽՍՀՄ-ի, ՌԴ-ի, Ուքրանիայի, Ֆրանսայի, Իտալիայի մրցանակներուն, եւ պարգեւատրուած է շարք մը շքանշաններով եւ մետալներով։
Փոխնախագահ
Յուրի Շուքուրեան (ծնած է 1940 թուականին, Երեւան), ՀՀ ԳԱԱ փոխնախագահ՝ 1995 թուականէն ի վեր։ Հաշուող, ճարտարարուեստի եւ տեղեկագիտութեան բնագաւառի գիտնական։ Ճարտարարուեստական գիտութիւններու դոկտոր (1982), փրոֆէսոր (1987), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1996, թղթակից անդամ՝ 1990 թուականէն ի վեր)։ Արժանացած է Հայաստանի Հանրապետութեան Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանի (2000)։ ՀՀ գիտական վաստակաւոր գործիչ (2011)։
Միջազգային գիտական համագործակցութիւն
ՀՀ ԳԱԱ գիտական համագործակցութեան պայմանագրեր ունի շարք մը երկիրներու գիտութիւններու ակադեմիաներու հետ, որոնք են Ռուսաստանը, Վրաստանը, Պելառուսիա, Ուքրանիան, Թուրքմենիստանը, Հունկարիան, Չինաստանը, եւ Մեծ Բրիտանիան։