cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Գուսան Հաւասի
Երեւանի մէջ
Երգչախումբերը կը կատարէին անոր երգերը եւ միշտ դահլիճներուն մէջ սպասուած հիւր էր: Մի քանի անգամ հանդիսաւորութեամբ նշուած են գուսանին յոբելեանները:
Արամ Խաչատուրեան Հաւասին մեծապէս գնահատած է, մանաւանդ մեղեդին եւ բառերը ճշգրիտ կերպով համադրելու անոր ձիրքը: Ան թէ՛ բառերը կը յօրինէր, թէ եղանակը եւ անձամբ ալ յաճախ կ՚երգէր իր երգերը։
Տեսողութենէ զրկուած Հաւասին չէր կրնար նօթագրել իր յօրինած մեղեդիները: Անոր երաժշտութիւնը փոխանցուած է բերնէ-բերան, նօթագրուած ժողովրդական երգարուեստ հաւաքող երաժշտահաններու կողմէ:
Կիրարկած է աշուղական դասական տաղաչափութեան աւելի քան քառասուն ձեւեր, տարբերակած է զանոնք, օգտագործած նաեւ հայ ժողովրդական բանաստեղծութեան չափեր ու ձեւեր:
Հաւասիին յօրինած եղանակները ելեւէջային յատկանիշերով կը բխին գիւղական երգէն եւ ատոնցմէ մի քանին մեր նշանաւոր դասական երաժիշտները մշակած են ձայնի եւ դաշնամուրի, երգչախումբի, ժողովրդական երգի ու պարի խումբի համար:
Մեծանուն երաժշտահան Արամ Խաչատուրեանն ալ քանի մը անգամ խորհրդակցութիւններ ունեցած է Հաւասիին հետ եւ երաժշտական նշմարներ առած անկէ՝ իր գործերուն մէջ օգտագործելու համար:
1978 թուականին գուսանը կը մահանայ՝ ձգելով հարուստ ժառանգութիւն եւ անմահ անուն մը մեր երգարուեստին մէջ:
Հաւասին գրած է մօտաւորապէս 2000 երգ եւ 1500 քառեակ, 130-ի չափ ալ յօրինած է մեղեդիներ, համերգներու ժամանակ հեքիաթներ պատմած է եւ երգերը համեմած պատմութիւններով: Անոր բոլոր յօրինումները լաւատեսական ոգի ունին եւ երգերը՝ դրական տրամադրութիւն կը բաշխեն մարդոց :
Վրաստանի մէջ
Ծննդավայր Վրաստանի մէջ կանգնեցուած է Գուսան Հաւասիին արձանը, անոր մասին գիրքեր գրուած են, կեանքի ընթացքին արժանացած է ժողովրդական արուեստագէտի կոչումին։
Ամէն տարի, Վրաստանի Այազմա գիւղին մէջ, ուր ծնած է Գուսան Հաւասին, տեղի կ՚ունենայ անոր երգերու փառատօնը: Այդ գիւղին մէջ բացուած է անոր անունով հրապարակ մը :
Երկերու մատենագիտութիւն
Անոր երգերը հրատարակուած են առանձին գիրքերով՝
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գուսաններ Ստորոգութիւն:Հայ գուսաններ
Սուրբ Ստեփանոս Վանք
Սուրբ Ստեփանոս Նախավկայի Վանք (անգլերէն՝ Saint Stepanos Monastery, արաբերէն՝ دير القديس إستبانوس), իններորդ դարու հայկական համալիր, կը գտնուի Ատրպատականի հայոց թեմի հոգեւոր իշխանութեան տակ, Ճուլֆայէն 16 քմ դէպի արեւմուտք եւ ծովու մակերեսէն 890 մ. բարձրութեան վրայ, Դարաշամբ շրջանին մէջ, ուր նաեւ կը գտնուի համանուն հայկական գիւղը:
Եկեղեցւոյ անունը, որ նաեւ վանքին անունն է, կնքուած է ի յիշատակ քրիստոնէութեան համար նահատակուած Սուրբ Ստեփանոս նախավկային:
Սուրբ Ստեփանոս, Սուրբ Թադէոս վանքերը, Դարաշամբ գիւղը, Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին, Հովիւի մատուռը եւ Ձորձորի Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին 2008 թուականին ընդգրկուած են ԻՒՆԵՍՔՕ-ի ցանկին մէջ, «Իրանի պատմական եկեղեցիներ» անուան տակ :
Հիմնադրութիւն
Վանքի հիմնադրութեան մասին կան տարբեր կարծիքներ: Հայ պատմիչներէն շատեր կ՛ըսեն, թէ անիկա հիմնուած է Քրիստոսի 12 առաքեալներէն Սուրբ Բարթողիմէոսի կողմէ, Ա. դարուն, Քրիստոսի յարութենէն ետք, երբ աշակերտները սկսած են քարոզել Աւետարանը:
Գրաւոր առաջին տեղեկութիւնը Խաչիկ Ա. Արշարունի կաթողիկոսի 976-ի կոնդակն է, որմով հաստատուած են վանքին հարկատու կալուածներու սահմանները։ Նոյն թուականին վանքը վերահաստատած եւ վերաշինած է Բաբգէն եպս. Չարեանը։
13-14-րդ դարերուն վանքը յայտնի մշակութային կեդրոն եղած է, 1332-ին այնտեղ տասէն աւելի վանականներ ձեռագիրներ ընդօրինակած են, գործած է նաեւ դպրոց։
16-րդ դարու վանքը խարխուլ վիճակ ունեցած է: 1589-ին Մարտիրոս վարդապետը նորոգման աշխատանքներ կատարած է։ Մովսէս Գ. Տաթեւացի կաթողիկոսը 1631-ին վանքին դրամահաւաքի իրաւունք տուած եւ յորդորած է ժողովուրդը՝ օժանդակել այս կարեւոր հոգեւոր կեդրոնի պահպանման։
Ըստ 17-րդ դարու պատմիչ Առաքել Դաւրիժեցի ի, 1633-ին վանահայր դարձած Յակոբ Ջուղայեցին (ապագայ կաթողիկոս Յակոբ Դ. Ջուղայեցի) մինչեւ հիմքերը քանդած է վանքի եկեղեցին ու միւս շինութիւնները եւ կառուցած է նոր եկեղեցի, պարիսպներ եւ անոնց կից բնակելի ու օժանդակ շէնքեր։ Ըստ Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցւոյ գմբէթի թմբուկի արձանագրութեան, այդ կատարուած է 1643–55-ին, սակայն շինարարութիւնը շարունակուած է մինչեւ 1662-ը։ Յակոբ Դ. Ջուղայեցիի Ամենայն հայոց կաթողիկոս ընտրուելէ (1655) ետք վանքին շինարարութիւնը շարունակած են Յովհաննէս, Պետրոս եւ Յակոբ Շամբեցի վանահայրերը. կառուցած են արեւմտեան պարիսպը, սեղանատունը, խուցերը եւ զանգակատունը։ 1759-ին վանքին շէնքերը վնասուած են երկրաշարժէն։ Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին յետագային նորոգուած է 1704, 1826 եւ 1865-ին, հիւսիսային բակի սենեակները նորոգուած են 1832-ին, իսկ 1840-ին երկրաշարժէն վնասուած զանգակատունը՝ 1879-ին։
1917–21-ին թուրքերը չորս անգամ թալանած են վանքը եւ հրկիզած՝ գրադարանը։ 1973-ին, մինչեւ վանք, կառուցուած է երթուղի։ 1983-ին, իրանահայ համայնքին եւ «Երկիր եւ մշակոյթ» (Փարիզ) կազմակերպութեան նիւթական օժանդակութեամբ Իրանի պետական «Միրասէ ֆարհանգի» («Մշակութային ժառանգութիւն») հաստատութիւնը թիթեղապատած է տանիքները, հենակներով ամրացուցած՝ զանգակատան խարխլուած կամարները, վերակառուցած՝ արեւելեան բակի քանդուած խուցերը, վերանորոգած՝ խոհանոցն ու սեղանատունը:
Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին, որ կը պատկանի Սեֆեան դարաշրջանին, 500-400 տարուան անցեալ ունի:
Ճարտարապետութիւն
Եկեղեցին ունի երեք մաս` զանգակատունը, բուն եկեղեցին եւ նախկին Սուրբ Պօղոս-Պետրոս մատուռ: Վանքը պաշտպանուած է բարձր պարիսպներով, որոնք ունին նաեւ եօթը աշտարակ, Վերնահարկ ունի նաեւ արեւմտեան խաչաթեւը : Դարպասը կը գտնուի արեւմտեան կողմը, իսկ դպրեվանքը` շրջափակին մէջ, ուրկէ աւարտած շրջանաւարտները կը ծառայեն եկեղեցւոյ` իբրեւ հոգեւորականներ:
Ամէն տարի Սուրբ Ստեփանոսի տօնին եւ վանքի անուանակոչութեան առիթով թեմի առաջնորդը՝ հոգեւորականութեան եւ հաւատացեալ ժողովուրդին հետ կ՛այցելէ վանք, ուր կը մատուցուի Սուրբ պատարագ` ի յիշատակ քրիստոնէութեան առաջին մարտիրոս Սուրբ Ստեփանոս նախավկային:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Վանական համալիրներ
Ալէքսանտրա Էլպաքեան
Ալեքսանտրա Ասանովա  Էլպաքեան (անգլ.՝ Alexandra Asanovna Elbakyan, Алекса́ндра Аса́новна Элбакя́н, ծնած 1988) Ղազախ համակարգչային ծրագրաւորող է, եւ Sci-Hub կայքէջի հիմնադիրը, որ բացօրէն կը յայթայթէ հետազօտական յօդուածներ եւ գրութիւններ, առանց հեղինակային իրաւունքներ յարգելու:  Ըստ Էլպաքեանի, Sci-Hub կայքէջը տրամադրած է մէկ միլիար գիտական յօդուածներ իր այցելուներուն 2011 թուականէն ի վեր:
Էլպաքեան նկարագրուած է իբր «Գիտութեան Ծովահեն Թագուհին»: 2016 թուականին, Nature թերթը զինք ներառեց իրենց 10 հոգինոց ցանկին մէջ, վերնագրուած 10 Ամէնէն Շատ Գիտական Կարեւորութիւն Ունեցող Մարդիկ: Ars Technica զինք բաղդատած է Էրըն Շուարթզի, իսկ The New York Times զինք բաղդատած է Էտուըրտ Սնոտընի:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայեր այբբենական կարգով
Գարեգին Սրուանձտեանց
Գարեգին Սրուանձտեանց  (7 Նոյեմբեր 1840, Վան - 17 Նոյեմբեր 1892, Պոլիս), խմբագիր, բանահաւաք, ուսուցիչ ու խմբագիր:
Կենսագրութիւն
Գարեգին Սրուանձտեանց ծնած է Վան ,1840 Դեկտեմբերին։վարագայ ժառանգաւորաց վարժարանին մէջ աշակերտած է Խրիմեանին: 1861-ին՝ կ’անցնի Թիֆլիս եւ իր այդ ուղեւորութեան տպաւորութիւնները կը ղրկէ Պոլսոյ «Մեղու» թերթին։կ’աշխատակցի նաեւ վարագի մէջ տպուող «Արծիւ Վասպուրական» պարբերաթերթին ,որուն տնօրէնը կը դառնայ յետագային։հոն հրատարակութեան տուած անստորագիր գրութիւնները յաճախած կը շօշափեն գաւառի կեանքը։
1867-ին կը վարէ կարնոյ ազգային վարժարանի տնօրէնութիւնը եւ նոյն տարին կը ձեռնադրուի վարժապետ, վարագայ վանքին։1878-ին, Ներսէս պատրիարք վարժապետեանի թելադրանքով կը շրջի հայաստանի գաւառները ու յաջորդ տարի ,Պոլիս դառնալով ,իր տպաւորութիւնները կամփոփէ «Թորոս Աղբար»հատորին մէջ, նոյն տարին իբրեւ առաջնորդ կը մեկնի Անգլիայ, ուր կը մնայ մինչեւ 1884 թուականը։Յաջորդ տարի կը ձեռնադրուի Եպիսկոպոս եւ կը ծառայէ մինչեւ 1888 ,որմէ ետք կ’անցնի Պոլիս իբրեւ քարոզիչ բերայի Ս.Երրորդութիւն եկեղեցւոյ։Սրուանձտեանց կ'ընտրուի դպրեվանքի խնամակալութեան անդամ եւ ղալաթիոյ կեդրոնական վարժարանի ուսուցիչ։
Գարեգին Սրուանձտեանց լոյս ընծայած է հետեւեալ գործերը ,«Հնոց եւ Նորոց»-1874-ին, «Գրոց եւ Բրոց»։«Սասունցի Դաւիթ»-1874-ին, «Շուշան Շաւարշանայ»1875 ին,«Մանանայ»-1876 ին,«Թորոս Աղբար»երքու հատոր 1878-ին։
1892 ստամոքսի ծանր հիւանդութեան հետեւանքով կը փոխադրուի Ազգային հիւանդանոց եւ կը վախճանի նոյն տարւոյն 17 Նոյեմբերին։
Բերկրուհի Նաճարեան-Սվաճեան
Դոկտոր Բերկրուհի Նաճարեան-Սվաճեան մտաւորական, դաստիարակ: Մեծ ներդրում բերած է հայ կեանքէն ներս՝ ստանձնելով պատասխանատու պաշտօններ Հ.Բ.Ը.Միութեան եւ Գարակէօզեան հաստատութեան մէջ։ Կարճ ժամանակ մը ետք, ան կը միանար Ամերիկեան Համալսարանը դասախօսական կազմին՝ նախ որպէս « էսոսիէյթ փրոֆեսոր» ու ապա «ֆուլ փրոֆեսոր» ցկեանս պաշտօնավարութեան պատիւով, որ առաջին անգամ կը տրուէր Միջին Արեւելքցի կին դէմքի մը: Դասախօսական պաշտօնին առընթեր, Դոկտ. Նաճարեան կը գլխաւորէր Միացեալ Ազգերու միջ-մշակութային ուսումնասիրական աշխատանքներու մարմինը՝ Արեւելեան Միջերկրականանեան երկիրներու ընտանիքի կառոյցին նուիիրուած:
Կենսագրութիւն
Դոկտ. Բերկրուհի (ծն.՝ 11 Նոյեմբեր 1918-ին, Խարբերդ, Արեւմտեան Հայաստան  - 24 Փետրուար 2001-ին, Պրուքլին, Նիւ Եորք, ԱՄՆ): : Հալէպի Կիլիկեան նախակրթարանի եւ Ամերիկեան աղջկանց երկրորդական Վարժարանէն ետք, ընտանիքը կը տեղափոխուի Պէյրութ: Կը հետեւի Պատմութեան եւ Անգլերէն լեզուի՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ներս՝ ստանալով Պսակաւոր աստիճանը:
Բարձր մտաւորական, դաստիարակ, հայուհու մտատիպար հանդիսացող Դոկտ. Բերկրուհի Սվաճեան մահացաւ 24 Փետրուար 2001ին, ծանր հիւանդութեան հետեւանքով:
Յուղարկաւորութիւն
Ուրբաթ, 9 Մարտ 2001-ին, Ամերիկայի Հայոց Արեւելեան Թեմին Առաջնորդ Խաժակ Արք. Պարսամեանի նախագահութեամբ: Նիւ Եորքի Ս. Վարդան Մայր Տաճարին մէջ տեղի ունեցաւ հանգուցեալի յուղարկաւորութեան արարողութիւնը:
14 Մարտ 2001-ին արժանայիշատակ հանգուցեալի դստեր ու ամուսնոյն՝ Տէր եւ Տիկին Յակոբ եւ Սիլվա Եահեայեաններու խնդրանքով, իր աճիւնը կնքուած դագաղով տեղափոխուեցաւ Երուսաղէմ, ուր Պատրիարք Սրբազան Հօր նախագահութեամբ յուղարկաւորութեան արարողութենէն յետոյ, առաջնորդուեցաւ Ս. Փրկչի Հայոց Գերեզմանատունը: Այժմ հանգուցեալի մարմինը կը հանգչի ամուսինի կողքին:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Խարբեր ծնածներ Ստորոգութիւն:1918 ծնածներ Ստորոգութիւն:Պրուքլին, Նիւ Եորք, ԱՄՆ մահացածներ Ստորոգութիւն:Անգլիական գրականութեան եւ հոգեբանութեան պսակաւոր արուեստից տիտղոս
Կանաչ Թանգարան
Կանաչ թանգարան, թանգարան, որ իր գործողութիւններու, ծրագրման եւ ենթակառուցուածքներու միջոցով կը միաւորէ կայունութեան գաղափարները: Շատ կանաչ թանգարաններ կ՚օգտագործեն իրենց հաւաքածոները` ցուցահանդէսներ, իրադարձութիւններ, դասընթացներ եւ այլ ծրագրեր կազմակերպելու համար` հանրութեան շրջակայ միջավայրի վերաբերեալ կրթութիւն ապահովելու նապատակով:
Կանաչ թանգարանները կը փորձեն մարդոց օգնել աւելի գիտակից դառնալ իրենց աշխարհի, անոր սահմանափակումներու հանդէպ եւ գիտակցիլ, թէ իրենց գործողութիւնները ինչպէս կ՚ազդեն անոր վրայ։ Նպատակն է դրական փոփոխութիւն ստեղծել` մարդոց քաջալերելով իրենց առօրեայ կեանքին մէջ կայունութեան ընտրութիւն կատարել: Անոնք կեւօգտագործեն իրենց դիրքը իբրեւ համայնքային կեդրոնական ուսումնարաններ` մշակութային համակեցութիւն ստեղծելու համար:
Թանգարան
Թանգարանները բնական ժառանգութեան եւ մշակութային ժառանգութեան սպասարկողներն են` պահպանելով մարդկութեան համար կարեւոր առարկաներ համայնքային եւ համաշխարհային մակարդակով: Թանգարանները կը հաղորդեն եւ կ՚ապահեն գիտելիք: Անոնք կը ծառայեն հասարակութեան ու սովորաբար ունին ոչ առեւտրային օրինական կարգավիճակ:
Կանաչ
Կանաչ թանգարաններու համատեքստին մէջ կանաչ բառը կը նշանակէ շրջակայ միջավայրի պահպանման ուղղուած փորձ: «Կանաչ» եւ «համակցուող» բառերը յաճախ կ՚օգտագործուին իբրեւ ուրիշներ փոխարինող: Այնուամէնայնիւ, ըստ Պրոֆի եւ Ուայլի, «կանաչն» ու «կայունը» ունին միանգամայն տարբեր սահմանումներ: «Կանաչը կը վերաբերի այն արտադրանքին ու վարքին, որոնք բնապահպանական առումով առողջ են..., մինչդեռ «կայուն» բառով կը բնութագրուի այն փորձը, որ հիմնուած է վերականգնուող եւ վերաօգտագործուող նիւթերու եւ այնպիսի գործընթացներու վրայ, որոնք կանաչ են կամ շրջակայ միջավայրի համար անվնաս» : «Կայունութեան» մէկ այլ յաճախ մէջբերուող սահմանումը, որ կ՚օգտագործուի տարբեր համատեքստերու մէջ եւ սահմանուած է ՄԱԿ-ի կողմէ 1987-ին, հետեւեալն է. «Զարգացում, որ կը բաւարարէ ներկայի կարիքները` առանց կասկածի տակ դնելու յաջորդ սերունդներու` իրենց կարիքները բաւարարելու կարողութիւնը» :
Կայունութիւնը կ՚արտացոլէ բարդ համակարգ, ուր տարրերը սերտօրէն կապուած են եւ գոյութիւն չունին իրարմէ մէկուսացուած: Կայունութեան համակարգը կ՚ազդէ եւ ազդեցութիւն կը կրէ անոր անդամներու անհատական ու հաւաքական վարքէն: Կայութիւնը կ՚ընդունէ «մարդու ազդեդութիւնը շրջակայ միջավայրին վրայ» եւ կը ձգտի մեղմացնել բացասական ազդեցութիւնը :
Կայունութեան մշակոյթ
Կանաչ մշակոյթները կը տարածեն կայունութեան մշակոյթը: Մշակոյթը կը ձեւաւորէ եւ կը պահէ մարդկութեան խորագոյն արժէքները, վերաբերմունքը եւ գործողութիւնները: Կայունութիւնը կը խնդրէ մարդոց յարմարուիլ մշակութային մակարդակին` փոխելով իրենց հաւատն ու վարքը: Թանգարանները եզակի դեր ունին կայունութեան մշակոյթ հաստատելու եւ զարգացնելու գործին մէջ։ «Իբրեւ մշակոյթի պահպանողներ` թանգարանները անհամեմատելի ուժ ու պատասխանատուութիւն ունին` մենք մեզ, մեր մոլորակն ու մեր մշակութային աղբիւրները պահպանելու մեթոդներ ստեղծելու, ուսուցանելու գործին մէջ» :
Պատմութիւն
Կանաչ թանգարանները համեմատաբար նոր երեւոյթ են: Թանգարաններու շրջանին մէջ շրջակայ միջավայրի կայունութեան վերաբերեալ քննարկումները սկսած են 1990-ականներուն եւ կը շարունակուին մինչեւ այսօր: Այսօր կանաչ թանգարանները մեծ ուշադրութեան կ՚արժանանան ակադէմիաներու եւ լրատուամիջոցներու կողմէ: Որոշ գիտնականներ կը հաւատան, որ կայունութեան վրայ շեշտադրումը միջոց է թանգարաններու համար` համապատասխան ըլլալ 21-րդ դարուն: Այնուամէնայնիւ, շատ յայտնի թանգարաններ կայունութեան փորձ չունին :
Կանաչ թանգարաններու շարժումը սկսած է գիտութեան եւ մանկական թանգարաններուն մէջ։ Գիտութեան թանգարանները կը համարէին, որ բնութեան պաշտպանութիւնն ու կրթութիւնը հեշտօրէն կրնան տեղաւորուիլ իրենց առաքելութեան ու ծրագրերուն մէջ։ Մանկական թանգարանները համոզուած են, որ կանաչ տիզայնը կրնայ առողջ միջավայր ստեղծել անոնց փոքրիկ այցելուներուն համար: Կայունութեան թեման թանգարաններու կողմէ քննարկուող դառնալէ ետք կենդանաբանական այգիներն ու ձկնարանները հասկցած են կայունութեան մասին կրթութեան գործին մէջ իրենց առանցքային դերն ու առաքելութիւնը : Վերջերս Կենդանաբանական այգիներու ու ձկնարաններու մէջ ընկերակցութիւնը իր լիազօրութիւններուն մէջ աւելցուցած է նաեւ բնապահպանութիւնը :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Ամերիկայի Առաջին Տպարանի Տուն
Ամերիկայի առաջին տպարանի տուն (սպ.՝ Casa de la Primera Imprenta de América), կը գտնուի Մոնետա եւ Լիսենսիատօ Պրիմօ Վերտատ փողոցներու խաչմերուկին՝ Մեքսիքոյի պատմական կեդրոնը։ Այստեղ տեղադրուած է առաջին տպագրական մեքենան կամ տպարանը Նոր աշխարհին մէջ ։ Տպագրիչ Խուան Բապլոսը 1539-էն՝ առաջին գիրքի լոյս ընծայուելու մինչեւ իր մահը՝ 1560-ը, այս տպարանին մէջ տպած է առնուազն 35 գիրք ։
Ի սկզբանէ տունը կառուցուած է Հերմոնիմօ տէ Ակիլարի նախաձեռնութեամբ 1524-ին եւ կը գտնուէր նախքան սպանացիներու Մեքսիքան նուաճելը ացտեկական Թեմբլօ Մայորա սրբազան տարածք համարուող հողամասի եզրին ։ Սպանիոյ թագաւոր Քարլոս Ե.ի եւ Մեքսիքոյի արքեպիսկոպոսի՝ Խուան տէ Սումարակի թոյլատրութեամբ 1539-ին Եւրոպայէն Մեքսիքօ բերուած է առաջին տպագրական սարքը։ Տպարանը հիմնադրուած է աւելի ուշ Զանգակներու տուն (սպ.՝ Casa de las Campanas) անունը ստացած տան, սեւիլիացի հրատարակիչ Խուան Քրոմպերհերի եւ իտալացի տպագրիչ Խուան Բապլոսի (որ այդ տպարանին մէջ աշխատած է տաս տարի՝ վաստակելով միայն ընթացիկ ծախսերու համար) համատեղ ջանքերով ։ Անոնք սկսած են եկեղեցւոյ եւ փոխնախագահի հետ կապուած փաստաթուղթերու տպագրութենէն ։ Նմանատիպ փաստաթուղթերէն էր «Քրիստոնէական վարդապետութեան յամառօտ եւ հակիրճ շարադրանքը մեքսիքերէնով» կոչուող կատեխիզիսը, որ գրած էր արքեպիսկոպոսը ։
Տպարանի փակուելէն ետք տունը բազմիցս ձեռքէ ձեռք անցած է եւ օգտագործուած է տարբեր նպատակներով ։ 17-րդ դարուն այն կը պատկանէր Սանթա Տորեսա տէ լա Օրտէն տէ լաս Քարմելաս Ռեֆորմատաս մենաստանին, աւելի ուշ՝ 18-րդ դարուն, այն պատկանած է Տիրամայր Թագաւորական ռազմական շքանշանին, որ կ՚օրհնէ գերութենէ Մեքսիքոյի բնակիչներու փրկագնումը։
1847-ինամերիկեան զօրքերը զբաղեցուցած են տունը՝ ոչնչացնելով այնտեղ եղած արխիւները։ Տունը այդ ժամանակ կը պատկանէր քանի մը քաղաքական դէմքերու, օրինակ մէկուն, որ օգտագործած է այն կահոյք պահելու համար։ 20-րդ դարուն այն օգտագործուած է որպէս գրասենեակ, այստեղ գտնուած է նաեւ տպագրական ծառայութիւն մատուցող «Imprenta y Papelería Militar „Marte“» ընկերութիւնը։ Տունը ձեռքէ ձեռք փոխանցուած է մինչեւ 1989, երբ Մայրաքաղաքի ինքնավար համալսարանը ձեռք բերած է այն՝ նպատակ ունենալով վերականգնելու ։
Այժմ տունը կը ծառայէ որպէս Մայրաքաղաքի ինքնավար համալսարանին կից շարունակական կրթութեան կեդրոն։ Այստեղ կան տարբեր ցուցադրական դահլիճներ, գրախանութ, կոնֆերանսներու եւ ուսումնական պարապմունքներու տարածքներ ։ 2008-ին տան մէջ բացուած է գիրքի թանգարան, ուր ցուցադրուած են Մեքսիքայի որոշ հին գիրքեր ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ Ստորոգութիւն:Մեքսիքայի թանգարաններ
Ուլիսէս (վէպ)
Վէպին Կառուցուածքը
Վէպը կը պատմէ մէկ օրուան՝ 1904 թուականի Յունիս 16-ի մէջ կատարուող գործողութիւններու մասին։ Իրադարձութիւնները կը կատարուին Տապլինին մէջ։ Հեղինակը մանրամասնօրէն կը նկարագրէ անոր փողոցներն ու շէնքերը եւ, ինչպէս ինք կ'ըսէ՝ իր գիրքով կարելի պիտի ըլլայ վերականգնել Տապլինը, եթէ օր մը անիկա աւերեն ռմբակոծելով։
Դրուագ 1՝ Տելեմաքոս
Առաւօտեան ժամը 8-ն է։ Բժշկականի փոթորկոտ ուսանող Պաք Մալիկընը 90% երիտասարդ գրագէտ Սթիւըն Տէտլըսը 90% կը հրաւիրէ Մարթելլոյ աշտարակի տանիք, ուր երկուքով կ'ապրէին։ Անոնց միջեւ կայ լարուածութիւն, կապուած Սթիվընի ականջին հասած Մալիկընի ըրած դաժան դիտողութենէն՝ անոր վերջերս մահացած մօր մասին, որ Մալիկընն իրենց քով հրաւիրած էր նաեւ անգլիացի ուսանող Հէյնիսը։ Անոնք երեքով կը նախաճաշեն եւ ապա կը քալեն դէպի ծովափ, ուր Մալիկընը Սթիվընէն կը պահանջէ աշտարակի բանալին եւ երկու փէնս՝ գարեջուրի համար։
Դրուագ 2՝ Նեստոր
Սթիվընը կը դասաւանդէ պատմութիւն։ Սթիվընը կը նայի գեղագիտօրէն անհրապոյր Սիրիլ Սարճընթին 90% եւ կը փորձէ պատկերցնել Սարճընթի մօր սէրը անոր հանդէպ։ Սթիվընը յետոյ կ'երթայ տնօրէնի՝ Պրն. Տիզիին մօտ, որմէ ան կը ստանայ իր աշխատավարձը եւ եւս նամակ մը՝ տպագրելու նպատակով լրագրի խմբագրութիւն տանելու համար։ Երկու քննարկում Իրլանտայի պատմութեան մէջ եւ տնտեսութեան մէջ հրեաներու դերի մասին։ Սթիվընի հեռանալու ժամանակ Տիզին կ'ընէ հրեաներու դէմ վերջին նսեմացուցիչ դիտողութիւնը, նշելով, թէ Իրլանտան միակ երկիրն է, որ երբեք չէ հալածած հրեաները եւ բացատրելով ատիկա անով, որ անոնց ն չէ ձգած որ մտնեն իրենց երկիրը։
Դրուագ 4՝ Կալիպսոյ
Կրկին ժամը 8-ն է, սակայն գործողութիւններն այս անգամ քաղաքի հակառակ կողմն են եւ կը կատարուին գիրքի երկրորդ գործող անձի՝ հրեայ Լեոփոլտ Պլումին 90% հետ։ Պլումը կ'երթայ մսավաճառի մը մօտ՝ խոզի երիկամներ առնելու։ Տուն վերադառնալով, կը պատրաստէ նախաճաշ եւ փոստի հետ միասին կը տանի իր կնոջը՝ անկողինը պառկած Մոլլիին։ Նամակներէն մէկն անոր համերգները կազմակերպող Պոյլընը ղրկած է։ Պլումն իրեն հաշիւ կու տայ, որ Մոլլին Պոյլընը պիտի ընդունի իր անկողինի քով այդ օրն աւելի ուշ ժամու եւ այդ միտքէն կը տառապի։ Պլումը կ'ընթերցէ միւս նամակը, որ իրենց դուստրը ղրկած է։
Դրուագ 6՝ Հադէս
Սա դրուագին մէջ Լեոփոլտ Պլումը կը մասնակցի իր ծանօթ Փետի Տիկնըմի 90% յուղարկաւորութեանը, հոն է նաեւ Սթիւըն Տետլըսի հայրը։ Երեք այլ մարդոց հետ անոնք զրուցելով կ'երթան միեւնոյն կառքով։ Պլումը կը մտորէ իր վաղամեռիկ որդիի՝ Րուտիի եւ ինքնասպան եղած հօր, ինչպէս նաեւ՝ մահուան եւ թաղման արարողութիւններու մասին։ Այստեղ ան կը տեսնէ մաքինթոշ հագած խորհրդաւոր մարդու մը։
Դրուագ 7՝ Այոլոս
Պլումը կը փորձէ գովազդ տեղադրել Freeman's Journal-ի խմբագրութենէն ներս, ինչը անոր չի յաջողիր։ Սթիվընը կը բերէ դաբաղի մասին Տիզիի գրած նամակը, սակայն, Սթիվընն ու Պլումը չեն հանդիպիր։ Սթիվընը խմբագիրին եւ միւսները կ'ուղղորդէ գարեջրատուն, ճամբուն պատմելով «երկու տապլինցի վեստայակոյսերու մասին»։ Այս դրուագն ամբողջութեամբ լրագրային ոճով կարճ հատուածներու բաժնուած է՝ իւրաքանչիւրն իր վերնագիրով։
1816 թուական
1816 թուական, նահանջ տարի, 19րդ դարու 16րդ տարին
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1816 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1816 մահեր
Adana Project
Adana Project հայ սիմֆօնիք մէթալ խումբ մըն է։ Հիմնուած է Հայաստանի մէջ պարսկահայ Արիս եւ Արին Քարամեանի կողմէ։ Քարամեան եղբայրները ծնած են Թեհրանի մէջ եւ երաժշտութիւն սկսած հոն երգելով ազգային եւ ժողովրդային երգեր։ Ներգաղթած են Հայաստան 2005-ին։ Գեղամ Ղազարեան եւ Դերենիկ Ճաւատեան եւ երգչուհի Մանէ Տօնոյեան միանալով Քարամեաններուն հիմնած են Adana Project խումբը 2015-ին։ Ապագային Էտուին Մարգարեան միացած է ժամանակ մը ետք ձգելով խումբը։ Դերենիկ Ճաւատեան ձգելէն ետք Փաթրիք Աւետիսեան եւ Ռօման Մնացականեան միացած են խումբին։ Խումբին անուանումը կուգայ Թուրքիոյ Ատանա քաղաքէն ուր մեծ թիւով հայեր կ՜ապրէին Եղեռնէն առաջ։ Խումբը գործակցած է The Beautified Project խումբի հիմնադիր Անտրէ Սիմոնեանին հետ երկու երգերով՝ "Թարմ ծաղիկներ" եւ "Իմը չես գիտեմ"։
Անդամներ
Նախկին անդամներ
Արտագին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երաժշտութիւն
Գէորգ Չմշկեան
Գէորգ Չմշկեան, հայ դերասան, բեմադրիչ եւ թատերական գործիչ։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Թիֆլիս։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Թիֆլիսի Ներսիսեան դպրոցէ ն եւ ապա ընդունուած է Ռուսական երկրաչափական ուսումնարան:
Թատերական գործունէութիւն
Չմշկեանի թատերական գործունէութիւնը սկիզբ առած է 1863 թուականին։ 1864 թուականին ստեղծած է հայկական առաջին անկախ դերասանական ընկերութիւնը։
Եղած է « Մշակ » թերթի եւ Թիֆլիսի թատերական ընկերութեան հիմնադիրներէն մին եւ որոշ ժամանակ վարած է վերջինին քարտուղարի պաշտօնը։
1908 թուականին Չմշկեան դարձած է Հայոց Տրամաթիքական ընկերութեան պատուաւոր անդամ: 1864-1890 թուականներուն յաջողած է իր մօտ խմբել ժամանակուան լաւագոյն դերասանները, որոնցմէ են դերասան, բանաստեղծ եւ աշխարհի մեծագոյն ողբերգակ դերասան Պետրոս Ադամեանն ու հայ բեմի տաղանդաւոր դէմքերէն Սիրանոյշը : Բեմադրիչը իր կազմած խումբով ներկայացումներ ունեցած է Երեւանի, Կիւմրիի, Պաքուի, Շուշիի եւ Վրաստանի տարբեր քաղաքներէն ներս:
Չմշկեան ունեցած է աշակերտներ, որոնց սորվեցուած է դերասանական ասպարէզը. անոնցմէ շատեր դարձած են ապագայի յայտնի դերասաններ: Չմշկեան առաւելաբար յայտնի դարձած է Սունդուկեանի թատրերգութեան ներկայացումներով. ան եղած է Սունդուկեանի գործերը ներկայացնող առաջին թատերական գործիչը:
Թարգմանական գործունէութիւն
Բեմական գործունէութեան կողքին Չմշկեան զբաղած է նաեւ օտար թատրերգութիւններու թարգմանութեամբ։ Թարգմանած, բեմադրած եւ հանրութեան ներկայացուցած է աւելի քան քսան օտար թատերական գործեր, որոնցմէ են․
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Գարեգին Տեւէճեան
Գարեգին Տեւէճեան, հայ ձկնորսութեան եւ ջրաբանութան գիտնկան։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է խարբերդ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Խարբերդի Ֆրանսական դպրոցին մէջ եւ յետոյ աւարտած է Պոլսոյ Լուսաւորչական Վարժարանը։
1890-ին պաշտօնի կոչուելով Տույունը Ումումիյէի, աշխատանքի սկսած է Թուրքիոյ զանազան քաղաքներուն մէջ։
1910-ին ձկնորսութեան կեդրոնի տնօրէն կոչուած է եւ ծառայած՝ իբրեւ Օսմանեան պաշտօնեայ եւ ձկնորսութեան հետ կապուած տարբեր պաշտօններով զբաղած։ Ան գրած է «Ձուկը եւ Ձկնորսութիւնը» խորագրեալ գիրքը, առաջին գիտական հետազօտութիւնները՝ ձուկերու եւ ձկնաբուծութեան մասին Թորքիոյ մէջ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայեր
Արցախի դրօշ
Արցախի դրօշ , ստեղծուած է Հայաստանի դրօշի նմանութեամբ, աւելցուած է սպիտակ եռանկիւնաձեւ նախշանկար (հայկական գորգի նմանութեամբ), որ կը խորհրդանշէ Արցախի՝ մայր Հայաստանէն անարդարացիօրէն բաժանումը եւ անկախութեան հռչակմամբ վերամիաւորումը։ Կարմիր գոյնը կը խորհրդանշէ անկախութեան համար հայ ժողովուրդի թափած արիւնը, կապոյտ գոյնը՝ Հայաստանի երկինքը, նարնջագոյնը՝ ժողովուրդի ստեղծարար աշխատանքը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Դրօշներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Ազգային դրօշներ Ստորոգութիւն:ԼՂՀ պետական խորհրդանիշներ
Ֆրակա
Ֆրակա (Fraga), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ, կը մտնէ Ուէսքա նահանգին մէջ, որ իր կարքին կը մտնէ Արակոն ինքնավար համայնքին մէջ։ Համայնքը կը մտնէ Պախօ-Սինքա շրջանի կազմին մէջ։ Տարածքը՝ 435 քմ2։ Բնակչութեան թիւը կը կազմէ՝ 14539 մարդ (2010 թուականին)։ Նահանգի վարչական կեդրոնէն՝ 105 քմ հեռաւորութեան վրայ։
Սբորդ
Քաղաքը ունի համանուն ֆութպոլային ակումբ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Շուշանիկ Կուրղինեան
Շուշանիկ Կուրղինեան (Փոփոլճեան, 18 Օգոստոս 1876, Կումայրի, Ռուսիոյ Կայսրութիւն - 24 Նոյեմբեր 1927, Երեւան ), արեւելահայ առաջին կին բանաստեղծուհին։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Ալեքսանդրապոլ Օգոստոս 30 1876-ին։ Գրել սկսած է 1889-ին՝ աշխատակցելով օրաթերթերու եւ պարբերականներու։
Իր երգերուն մէջ ան ցնցող մանրամասնութիւններով կը ներկայացնէ կեանքի մէջ իշխող հակադրութիւնները։ Կուրղինեանի բանաստեղծական խօսքը երբեմն կը թանձրանայ տեսանելիութեան չափ եւ ապա կը վերածուի բուռն զայրոյթի անոնց դէմ, որոնց յանձանքով «տնքում է հողը շնչով մահահոտ, վիշտն է գալարւում երկրի երեսին»։ Ան թշուառին եւ զրկուածին երգիչն է։ Սակայն անոնց կեանքը երգելով, ան միշտ յուշադրած, բողոքի եւ ըմբոստութեան մղած է զանոնք։
Գրագիտուհիին զբաղեցնող գլխաւոր հարցերէն է ազգային ազատագրութեան խնդիրը, որուն ան նուիրած է քանի մը գողտրիկ քերթուածներ։
Հետաքրքրական երանդ ունին Կուրղինեանի սիրային բանաստեղծութիւնները, որոնց մէջ ան կ'անդրադառնայ նաեւ կնոջ ստրկական վիճակին։ Այդ առումով ալ ուշագրաւ է անոր «Արծուի սէրը» քերթուածը։ 1907 թուականին Կուրղինեան հրատարակած է իր բանաստեղծութիւններու առաջին գրքոյկը «Արշալոյսի ղօղանջներ» խորագիրով, որ համբաւ բերած է իրեն։ Այնուհետեւ երկար տարիներ հանդէս չէ եկած առանձին գիրքով։ Անոր բազմաթիւ բանաստեղծութիւններէ ընտրովի ստուար հատոր մը հրատարակած է Հայաստանի պետական հրատարակչութիւնը։
Կուրղինեան մեռած է Երեւան Նոյեմբեր 24, 1927-ին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1876 ծնունդներ Ստորոգութիւն:30 Օգոստոսի ծնածներ Ստորոգութիւն:Ալեքսանդրապոլ ծնածներ Ստորոգութիւն:1927 մահեր Ստորոգութիւն:24 Նոյեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ
Չնքուշ (Արեւմտեան Հայաստանի գիւղաքաղաք)
Չնքուշ (Շնքուշ, Չունքուշ, Շունքուշ կամ Չիանքիազ)․ Արեւմտեան Հայաստանի Տիարպեքիր նահանգի Արղն գաւառի գիւղաքաղաք, Եփրատ գետի ձախ ափին։
Աշխարհագրական դիրքը
Չնքուշ գիւղաքաղաքը կը գտնուի Պատմական Հայաստանի Տիարպեքիր նահանգի Արղն (կամ Արղանա) գաւառին հարաւը, Տիարպեքիր քաղաքին հիւսիս-արեւմուտքը, Ատըեաման գաւառի Կերկեր աւանին հիւսիսը։ Կառուցուած է Տաւրոսեան լեռնաշղթային հարաւ արեւելեան մասին, ծովու մակերեսէն 1049 մ․ ապառաժոտ բարձրութեան վրայ եւ դէմ յանդիման է անոր արեւելքը գտնուող Ջերմուկ գիւղաքաղաքին։
Հակիրճ պատմական տեղեկութիւններ
Մինչեւ 1915, բնակչութեան թիւը մօտաւորապէս 14 000 էր։ Հայոց Ցեղասպանութեան ժամանակ, գաւառակի 5 700 հայեր բռնի կը տարուին Տուտան կոչուած ապառաժոտ ճեղքուածքը ու կիրճէն վար կը նետուին։  Չնքուշի հայերուն Ցեղասպանութիւնը յիշատակուած է «100 տարի ետք» վաւերագրական ժապաւէնին մէջ։
Չնքուշը, ժամանակին գտնուելով Մետաքսի ճամբուն վրայ, կը զարգանայ ու կը բարգաւաճի։ Սակայն Մետաքսի Ճանապարհի փոփոխութամբ կը կորսնցնէ տնտեսական կարեւորութիւնը եւ բնակչութեան լուրջ թիւ մը կը գաղթէ։
Հայ բնակչութիւնը 1895-ի կոտորածներուն ժամանակ քաջարի դիմադրութիւն կը ցուցնէ․ կը բարձրանայ լեռները ու կը դիմադրէ, փրկուելով մահէն։
1915-ի Ցեղասպանութեան ժամանակ, բնակչութեան մաս մը միայն լեռ բարձրանալով կը դիմադրէ ու կը փրկուի։ Իսկ քաղաք մնացած 5 700 հոգին, բռնի կը տարուին ու Տիտան (կամ Տուտան) կիրճէն թուրքերը զանոնք վար կը նետեն։
1918-ին չնքուշցի բազմաթիւ երիտասարդներ կը մասնակցին Արարայի ճակատամարտին (Պաղեստինեան ճակատ, 19 Սեպտեմբեր, ուր 5 000 հայ զինեալներ կը կռուին Դաշնակիցներուն կողքին, հայկական լեգէոնի դրօշին տակ)։
Արտագաղթ
1920-ական թուականներուն, չնքուշցիներու լուրջ թիւ մը Ա․Մ․Ն․ կ՛ ապաստանի գլխաւորաբար Շիքակօ եւ Նիու Եորք։ Հոն կը հիմնեն հայրենակցական միութիւն եւ կը հրատարակեն «Ծովառ» (1927 – 1933, Շիքակօ) եւ «Նոր Չնքուշ» (1931 -1935, Նիու Եորք) պաբերաթերթերը։
Տնտեսութիւն
Բնակչութիւնը կը զբաղէր այգեգործութեամբ, անասնապահութեամբ, արհեստներով եւ առեւտուրով։ Նաեւ կը շահագործուէին շրջանի երկաթի հանքերը։
Կրթութիւն եւ եկեղեցիներ
Չնքուշին մէջ կը գործէին երեք եկեղեցիներ իրենց դպրոցներով․ Ս․ Կարապետ առաքելական, Ս․ Պօղոս կաթոլիկ եւ Աւետարանական եկեղեցիները։ Նաեւ Ի․ դարասկիզբին կար երկսեռ վարժարան մը։  Չնքուշի դիմացի բլուրին վրայ կը գտնուի Ս․ Աստուածածին վանքը։
1817 թուական
1817 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 17րդ տարին
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1817 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1817 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1817
Լեւ Պայախչեւ
Լեւ Սերգէյի Պայախչեւ (ლევ სერგის ძე ბაიახჩევი, 7 Սեպտեմբեր, 1930, Թիֆլիս – 26 Դեկտեմբեր, 1992), վրացահայ գծագրիչ։ Վրացական ԽՍՀ վաստակաւոր նկարիչ։ ԽՍՀՄ նկարիչներու միութեան անդամ։
Կենսագրութիւն
Լեւ Պայախչեւ, ծնած է 1930 թուականին, Թիֆլիսի մէջ, ճարտարագէտ Սերգէյ Պայախչեւի եւ Թ. Դ. Բելաեայի ընտանիքին մէջ։ 1959 թուականին աւարտած է Թիֆլիսի գեղարուեստի ակադեմիան: Անոր շուրջ 60 աշխատանքները կը գտնուին Վրաստանի ազգային թանգարանին մէջ, Թիֆլիսի պատմութեան թանգարանին մէջ, ինչպէս նաեւ բազմաթիւ պատկերասրահներու եւ մասնաւոր հաւաքածուներու մէջ։ Պայախչեւի «Խաչելութիւն» կտաւը կը գտնուի Թիֆլիսի Սուրբ Գէորգ հայկական եկեղեցւոյ մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:7 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:26 Դեկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:1930 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1992 մահեր
Հայաստանի դրօշ
«ՀՀ դրօշի մասին» առաջին օրէնքը ընդունած է ՀՀ Գերագոյն խորհուրդը 24 Օգոստոս 1990-ին։ Ներկայ օրէնքը ընդունուած է 15 Յունիս 2006-ին 2005-ի Սահմանադրական փոփոխութիւններէն ետք։ Դրօշի գոյներու մասին կան տարբեր մեկնաբանութիւններ։ 2006-ի օրէնքին մէջ գրուած է."«Կարմիր գոյնը կը խորհրդանշէ Հայկական բարձրաւանդակը, հայ ժողովուրդի մշտական պայքարը յարատեւման, քրիստոնէական հաւատքի, Հայաստանի անկախութեան եւ ազատութեան համար։ Կապոյտ գոյնը կը խորհրդանշէ հայ ժողովուրդի ապրելու կամքը խաղաղ երկինքի ներքոյ։ Նարնջագոյնը կը խորհրդանշէ հայ ժողովուրդի արարչական տաղանդը եւ աշխատասիրութիւնը»:"
Պատմութիւն
Տե՛ս նաեւ՝ Հայաստանի դրօշներու ցանկ Այսօրուան եռագոյն դրօշը շատ քիչ նմանութիւն ունի նախկին հայկական դրօշներուն հետ։ Հին ժամանակներուն, բանակները կ՚երթայինն կռիւներու՝ առջեւէն սիւներու վրայ տանելով փորագրուած ժայռաբեկորներ։ Փորագրութիւնները կրնային ներկայացնել վիշապ, արծիւ, վագր կամ ինչ-որ խորհրդաւոր աստուածային առարկայ։ Քրիստոնէութեան ընդունման հետ, հայկական տէրութիւնը փոխառեց շատ տարբեր դրօշներ, որոնք կը ներկայացնէին տարբեր հարստութիւններ։ Արտաշէսեան հարստութեան դրօշը, օրինակ, բաղկացած է կարմիր կտորէ, որու վրայ պատկերուած են երկու արծիւ, որոնք կը նային իրարու եւ բաժանուած են ծաղիկով։
Կառուցուածք
Դրօշներու Ազգային Ուսումնարանը 2012-ին սահմանեց Հայաստանի Հանրապետութեան դրօշի ընդհանուր տեխնիկական պայմանները։ Չնայած, դրօշի ուրիշ տարբերակ մըն ալ կ՚օգտագործուի, բայց ոչ շատ յաճախ։
19-րդ դար
Պարսկաստանի եւ Օսմանեան Կայսրութեան միջեւ Հայաստանի բաժանումէն ետք, որոշ ժամանակ Հայկական դրօշ ստեղծելու գաղափարը դադրեցաւ գոյութիւն ունենալ։ Ֆրանսացի գրող Վիքթոր Հիւկոյի թաղման արարողութեան մասնակցելու համար, 1885-ին Փարիզի հայկական ուսանողական համաժողովի խնդրանքով Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան անդամ եւ յայտնի բանասէր Ղեւոնդ Ալիշանը Հայաստանի համար նոր դրօշ ստեղծեց։ Ալիշանի առաջին նախագիծը շատ նման էր նորօրեայ Հայկական դրօշին՝ այն հորիզոնական եռագոյն էր։ Այնուամէնայիւ, այն աւելի նման էր ՊուլԿարիոյ ներկայիս դրօշի հակառակ շրջուած տարբերակին։ Առաջին կարմիր ժապաւէնը՝ կը խորհրդանշէր Զատիկի առաջին Կիրակին, յաջորդող կանաչ ժապաւէնը՝ Զատիկի Կանաչ կիրակին, եւ, վերջապէս, կամայական սպիտակը ընտրուած էր լրացնելու այս համադրութիւնը։ Ալիշանը Ֆրանսայի մէջ եւս մէկ դրօշի նախագիծ ըրած է, որ ներկայիս յայտնի է իբրեւ՝ «Հայկական Ազգայնական դրօշ»։ Այն նոյնպէս եռագոյն էր, բայց ի տարբերութիւն նախորդի, այս մէկը ուղղահայաց եռագոյն էր՝ ֆրանսական դրօշի նման։ Անոր գոյները՝ կարմիր, կանաչ եւ կապոյտ, (ձախէն աջ)՝ կը խորհրդանշէին այն ծիածանը, որ Նոյը տեսած էր Արարատից իջնելիս։
Անդրկովկասի Խորհրդային Սոցիալիստական դաշնութեան Հանրապետութիւն
1828-ի վերջը ռուս-պարսկական պատերազմէն ետք պարսից Հայաստանը կը միանայ Ռուսական կայսրութեան եւ կը կոչուի Ռուսահայաստան։ Երբ ռուսական կայսրութիւնը կը փլուզուի, Ռուսահայաստանը կը վերականգնէ իր անկախութիւնը եւ Վրաստանի ու Ազրպէյճանի հետ միասին կը միացուի Անդրկովկասեան Դեմոկրատական Դաշնակից Հանրապետութեան։ Այս միասնական նահանգը գոյատեւեց գրեթէ մէկ տարի եւ շուտով կազմալուծուեցաւ։ Քանզի Հանրապետութիւնը կարճ կեանք ունեցաւ, այն չունէր դրօշ կամ այլ խորհրդանիշ։ Այնուամէնայնիւ, որոշ պատմաբաններ կը համարեն, որ հորիզոնական ոսկեգոյն, սեւ եւ կարմիր եռագոյնը, նման է Գերմանիոյ դրօշին, սակայն որոշ փոփոխութիւններու շնորհիւ եղած է Անդրկովկասի դրօշը։ Դաշնութիւնը կազմալուծուած է 26 Մայիս 1918-ին, երբ Վրաստանը կը վերականգնէ իր անկախութիւնը եւ կը վերածուի Վրաստանի Դեմոկրատական Հանրապետութեան։ Երկու օր ետք՝ 28 Մայիս 1918-ին, եւ՛ Հայաստանը, եւ՛ Ազրպէյճանը կը վերականգնեն իրենց անկախութիւնը՝ իբրեւ Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւն եւ Ազպէյճանի Դեմոկրատական Հանրապետութիւն։
Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւն
link=|մինի Անկախութիւն ձեռք բերելէն ետք, Հայաստանի առաջին հանրապետութիւնը ընդունեց ներկայիս հայկական եռագոյնը։ Սիմոն Վրացեանը վկայած է. «Դրօշակի ձեւի եւ գոյնի շուրջ եղան բաւական երկար խորհրդակցութիւններ. ի նկատի առնուեցան հայոց պատմական դրօշակները, լսուեցաւ հայկաբան Ստ. Մալխասեանցի հիմնաւորուած զեկուցումը հայկական դրօշակի մասին եւ, ի վերջոյ, որոշուեցաւ ընդունել հորիզոնական կարմիր, կապոյտ ու նարնջի երեք գոյները՝ պայմանով, որ վերջնական հաստատումը կատարուի Սահմանադիր ժողովի կողմէ, որ պէտք է գումարուէր Հայաստանի երկու հատուածներու միացումէն ետք» (Սիմոն Վրացեան, Հայաստանի Հանրապետութիւն, Բ. հրատարակութիւն, Պէյրութ, 1958, էջ 183)։ Նախնական ձեւը, որ վերջին հաշուով մերժուեցաւ, ծիածանագոյն դրօշն էր։ Այս նախնական ձեւը կարելի է տեսնել Մարտիրոս Սարեանի տուն-թանգարանին մէջ (Երեւան)։ Անկախ Հայաստանի դրօշը ուներ 2:3 յարաբերակցութիւն, սակայն 26 Օգոստոս 1990-ին, երբ ՀԽՍՀ Գերագոյն Խորհուրդը ընդունեց այն իբրեւ Հայաստանի Հանրապետութեան դրօշ՝ յարաբերակցութիւնը փոխուեցաւ 1:2-ի:
Ազդեցութիւն
Ազգային դրօշը նաեւ կը յիշատակուի Հայաստանի ազգային օրհներգին մէջ՝ « Մեր Հայրենիք »։ Մասնաւորապէս՝ երկրորդ եւ երրորդ տուներուն։
Ահա եղբայր քեզ մի դրօշ, Որ իմ ձեռքով գործեցի, Գիշերները ես քուն չեղայ, Արտասուքով լուացի։
Նայիր նրան՝ երեք գույնով, Նուիրական մէկ նշան Թող փողփողի թշնամու դէմ Թող միշտ պանծայ Հայաստան ։
Արցախի Հանրապետութեան դրօշ
Հիմնական յօդուած՝ Արցախի դրօշ
Արցախի Հանրապետութեան պետական դրօշը ընդունուած է հանրապետութեան Գերագոյն խորհուրդի որոշմամբ՝ 2 Յունիս 1992-ին՝ Հայաստանի դրօշի նմանութեամբ, աւելացուած է միայն սպիտակ եռանկիւնաձեւ նախշանկար։ Երկու ծայրերէն սկսուող սպիտակ հնգատամ սանդղանման գորգանախշ, որ կը միանայ դրօշի մէկ երրորդ հատուածի վրայ։ Սպիտակ գորգանախշը կը խորհրդանշէ մայր Հայաստանէն Արցախի բաժանումը եւ Հայրենիքին վերջնական միանալու ձգտումը։ Դրօշի լայնութեան յարաբերակցութիւնը անոր երկարութեան կը կազմէ 1:2, որ հաւասար է Հայաստանի դրօշի յարաբերութեան։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պետական խորհրդանիշեր Ստորոգութիւն:1990 դրօշներ Ստորոգութիւն:Ազգային դրօշներ
Սերգէյ Փարաջանով
Սերգէյ Փարաջանով (Սարգիս Յովսէփ Փարաջանեան) (վրաց.՝ სერგეი (სერგო) ფარაჯანოვი)) (9 Յունուար 1924, Թիֆլիս, Վրաստանի ԽՍՀ - 21 Յուլիս 1990, Երեւան, ՀԽՍՀ), 20-րդ դարու հայ «կինոռեժիսոր» (ժապաւէնի «ֆիլմ»ի վարիչ ղեկավար - անգլ.՝ movie director կամ filmmaker), «սենարիստ» (ժապաւէնի կամ «ֆիլմ»ի նախօրինակ գրող - անգլ.՝ screenwriter կամ scriptwriter), ՀԽՍՀ ժողովրդական արուեստագէտ (1990), ՈՒԽՍՀ (Ուքրանիոյ խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութիւն) ժողովրդական արուեստագէտ (1990)։
Ընտանիք
Սերգէյ Փարաջանովը ծնած է 1924 թուականին, Թիֆլիս ի մէջ հինցած իրերու վաճառքով զբաղող ընտանիքի մէջ։ Այս մասնագիտութիւնը ժառանգական էր Փարաջանովներու ընտանիքէն ներս եւ հայրը՝ Իոսիֆ Փարաջանովը յոյսով էր, որ իր երեխաներն ալ կը շարունակեն իրենց նախնիներու գործը։ Իոսիֆ, մինչեւ յեղափոխական շրջանը, Թիֆլիսի ամենահարուստ մարդոցմէ մէկը կը համարուէր, բացի հնավաճառական խանութէն, ունէր նաեւ քանի մը այլ հաստատութիւններ, ներառեալ՝ «Ընտանեկան անկիւն» անունով հասարակական տունը։ Ամուսնոյն եկամտաբեր գործին կը մասնակցէր նաեւ կինը՝ Սիրանը, որ անձամբ կ՝ընտրէր զարդերը հասարակական տան համար։ Զանոնք կը բերէին Ֆրանսայէն ։
Երբ յեղափոխութիւնը սկսաւ, Իոսիֆը գրեթէ զրկուեցաւ իր ողջ ունեցուածքէն, սակայն հնավաճառքի գործը չձգեց։ Թանկարժէք իրերու առքուվաճառքը կը մնար անոր կեանքի գլխաւոր գործը։ Սակայն ժամանակները փոխուած էին, եւ իշխանութիւններն այլ կերպ կը վերաբերէին Փարաջանով աւագի արհեստին։ 1920-ական թուականներու վերջաւորութեան զինք առաջին անգամ ձերբակալեցին, այնուհետեւ ձերբակալութիւնները սկսան սովորական բնոյթ կրել։ Սակայն ան ոչ մէկ անգամ՝ մինչեւ իրեն հասնելիք ժամկէտը, չէր նստեր․ երբեմն զինք ազատ կ՝արձակէին օրինակելի վարքին համար, երբեմն ալ՝ իրեն ընդհանուր ներում կը շնորհուէր :
Կենսագրութիւն
1942 թուականին Սերգէյ Փարաջանով աւարտելով միջնակարգ դպրոցը՝ կը ստանայ աւարտական վկայական եւ կ՛ընդունուի Թիֆլիս ի երկաթուղային փոխադրամիջոցի երկրաչափական հիմնարկի շինարարական բաժանմունքը։ Մէկ տարի ետք Փարաջանով հասկացաւ, որ արուեստն աւելի շատ կը սիրէ, հեռացաւ հիմնարկէն եւ ընդունուեցաւ մէկ անգամէն 2 հանգրուան՝ Թիֆլիսի կոնսերվատորիայի վոքալի բաժինը եւ Օփերային թատրոնին կից գործող պարային ուսումնարանը ։
1945 թուականին տեղափոխուեցաւ Մոսկուայի կոնսերվատորիա՝ Նինա Տորլիաքի դասարան։ Կոնսերվատորիայի մէջ սորվելուն զուգահեռ՝ Փարաջանովը 1946 թուականին ընդունուեցաւ նաեւ ՎԳԻԿ-ի ռեժիսորայի բաժանմունք։ Սկզբնական շրջանին կը սորվէր Իկոր Սաւչենքո յի, իսկ վերջինիս մահէն ետք՝ Ալեքսանտր Տովժենքոյի արուեստանոցին մէջ ։ Այս արուեստանոցին մէջ սորված են նաեւ շատ ուրիշ յայտնի ռեժիսորներ՝ Ալեքսանտր Ալով, Վլատիմիր Նումով, Եուրի Օզերով, Մարլէն Խուցիեւ, Ֆելիքս Միրոներ, Հենրիխ Կապայ, Նիկոլայ Ֆիքուրովսկի, Լաթիֆ Ֆայզիեւ եւ Գրիգոր Մելիք-Աւագեան։ Ուսանողները աշխուժօրէն կը մասնակցէին իրենց ուսուցիչի՝ Ի․ Սաւչենքոյի, ֆիլմերու նկարահանումներուն՝ 1948 թուականին՝ «Երրորդ հարուածը» եւ 1951 թուականին՝ «Տարաս Շեւչենքօ» ֆիլմերուն ։ 1949 թուականին սկսաւ աշխատիլ Քիեւ ի Տովժենքոյի անուան արուեստանոցին մէջ, որպէս ռեժիսորի օգնական, ուր աշխատեցաւ մինչեւ 1960 թուական ։
Փարաջանով ՎԳԻԿ-ն աւարտեց 1951 թուականին։ Անոր շրջանաւարտական աշխատանքը կարճամեթրաժ «Անտրիէշ» ժապաւէնն էր։ Չորս տարի ետք ան ռեժիսոր Եակով Բազելեան ի հետ Ալեքսանտր Տովժենքոյի անուան ֆիլմի արուեստանոցին մէջ նկարահանեց նոյն նիւթով, նոյն անուամբ ֆիլմի լիամեթրաժ տարբերակը ։
Անձնական Կեանք
Վկայականային աշխատանքի ժամանակ Փարաճանովի՝ մոլտովական ժողովրդական բանահիւսութեան անդրադառնալը պատահական չէր: ՎԳԻԿ-ին մէջ ուսանելու տարիներուն Սերգէյ սիրահարուեցաւ Նիկեարին հետ՝ թաթար աղջկայ մը, որ ծնունդով Մոլտովայէն էր։ Իրենք պատահական ծանօթացած էին հանրախանութին մէջ։ Քանի մը ամիս տեւած սիրավէպը աւարտեցաւ ամուսնութեամբ, սակայն իրենց երջանկութիւնը երկար չտեւեց: Նիկեարը նահապետական հայեացքներ ունեցող ընտանիքէ էր, ուր չափազանց խիստ կանոններ կ'իշխէին: Երբ աղջկան եղբայրները Մոսկուա եկան եւ տեղեկացան, որ ան առանց հարազատներուն տեղեակ պահելու ամուսնացեր է, Փարաճանովէն մեծ գումար պահանջեցին: Ուսանող Փարաճանովը այդքան գումար չունէր, սակայն խոստացաւ վճարել՝ յոյսը դնելով հօր օգնութեան վրայ։ Նոյն օրը Սերգէյ հօրը նամակ ուղարկեց, ուր կ'աղաչէր հօրը իրեն տալ պահանջուող գումարը՝ խոստանալով ժամանակի ընթացքին անպայման վերադարձնել: Սակայն Իոսիֆը շատ վիրաւորուած էր որդիէն այն բանի համար, որ վերջինս արհամարհած էր ընտանեկան աւանդոյթը, չէր գացած հօր մասնագիտական ուղիով եւ մերժեց: Աղջկան հարազատները պահանջեցին իրմէ հեռանալ ամուսինէն եւ վերադառնալ հայրենիք: Նիկեարը մերժեց եւ հարազատները, համաձայն իրենց նահապետական բարքերուն, նետեցին վերջինիս շոգեկառքի տակ :
Մոլտովական թեմային անդրադառնալը յիշատակի տուրք էր սիրելի կնոջը, որուն Փարաճանովը չմոռցաւ մինչեւ կեանքին վերջը, թէեւ արտասուքը անոր համար անձնական կեանքը այդ ողբերգութենէն ետք բաւականին լաւ կը դասաւորուէր: 1950-ական թուականներուն կէսերուն, Քիեւի մէջ ըլլալով, ամուսնացաւ Սուետլանա Շչերպատիուկի հետ, որ 2 տարի ապած էր Քանատայի մէջ։ Ծնաւ իրենց որդին՝ Սուրէնը, որ մօր պէս շիկահեր էր եւ Փարաճանովին շատ քիչ մը նման: Սերգէին շատ դժուար էր ապրիլ ընտանիքին մէջ։ Ինք անկախատեսելի, տարօրինակ մարդ էր։ Երբ կը սկսէին Փարաճանովի խենթութիւնները, Թիֆլիսի հարեւանները կ'ըսէին. «Խենթը ազատութեան մէջ է»: Ինքն իր կնոջը կը ստիպէր եւս մասնակցիլ իր խենթութիւններուն. կը պահանջէր, որ վերջինս խնձորները մաքրել իւրայատուկ ձեւով, կոտլետները ափսէին մէջ դնել իւրայատուկ ձեւով, բաժակը սեղանին վրայ դնել իւրայատուկ ձեւով :
Սուետլանա Շչերպատեուկը այդպէս ալ չկարողացաւ յարմարիլ ամուսինին խենթութիւններուն եւ 1961 թուականին առնելով որդին՝ հեռացաւ տունէն :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թիֆլիս ծնածներ Ստորոգութիւն:1924 ծնունդներ Ստորոգութիւն:9 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:1990 մահեր Ստորոգութիւն:Անձինք նամականիշերու վրայ Ստորոգութիւն:21 Յուլիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ սենարիստներ Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ
Արտեմիս (աստուածուհի)
Արտեմիս (Ἄρτεμις), յունական դիցաբանութեան մէջ՝ որսորդութեան եւ պտղաբերութեան միշտ երիտասարդ աստուածուհին էր։ Նաեւ Լուսինի աստուածուհին էր (իսկ անոր եղբայրը՝ Ափոլլօն, կը մարմնաւորէ Արեւը)։
Արտեմիսը Զեւսի ու Լեթոյի դուստրն էր։ Ինչպէս Ափոլլօն, ան եւս ծնած էր Տելոս կղզիին մէջ։ Ափոլլօն եւ Արտեմիսը երկուորեակներ էին։
Արտեմիս hին յունական աստուածներէն ամէնէն շատ յարգուածներէն էր, իսկ Եփեսոսի անոր տաճարը՝ Հին աշխարհի եօթ հրաշալիքներէն մէկը:
Արտեմիսին խորհրդանիշներն էին՝ նետն ու աղեղը, կապարճը եւ որսորդական դանակները, իսկ եղնիկն ու նոճին անոր համար նուիրական էին ։
Արտեմիս նախընտրած էր կոյս մնալ եւ երդուած էր երբեք չամուսնանալ:
Տրոյայի պատերազմին մասնակցութիւնը
Արտեմիս Տրոյայի պատերազմին ունեցած է բաւական մեծ դերակատարութիւն։ Իր մօր եւ եղբօր նման, զորս Տրոյայի մէջ կը պաշտէին, Արտեմիս տրոյացիներուն կողմնակից էր։ Դէպի Տրոյա յոյներուն արշաւանքին ընթացքին, Արտեմիս կը հանդարտեցնէ ծովը եւ կը կասեցնէ յոյներուն յառաջխաղացքը, մինչեւ որ գուշակ մը կու գայ եւ անոնց կ'ըսէ, որ աստուածուհիին սիրտը կրնան գրաւել Ակամեմնոնի (Agamemnon) դուստրը՝ Իֆիկենիան (Iphigéneia) զոհաբերելով։ Ակամեմնոն օր մը աստուածուհիին խոստացած էր, որ անոր կը զոհաբերէ իր ունեցած ամէնէն նուիրականը՝ Իֆիկենիան, սակայն աւելի ուշ դրժած էր իր խոստումը։ Ըստ կարգ մը առասպելներու, Իֆիկենիան կրնայ ողջ մնացած ըլլալ եւ Արտեմիս զինք տարած՝ Տաւրոս եւ յանձնած քահանաներուն կա՛մ ալ ան դարձած է Արտեմիսին անմահ ուղեկիցը:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հին յունական աստուածներ Ստորոգութիւն:Հին յունական դիցաբանութիւն Ստորոգութիւն:Աստուածներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Որսորդութեան աստուածուհիներ Ստորոգութիւն:Կոյս աստուածուհիներ Ստորոգութիւն:Կերպարներ այբբենական կարգով
Պոնտոս
Պոնտոս. աշխարհագրական տարածքաշրջանի անուն, որ նաեւ պատմական շրջան մըն է։ Կը գտնուի Փոքր Ասիոյ հիւսիս-արեւելեան ափերուն, ներկայիս՝ Թուրքիոյ Սեւ Ծովուն տարածքաշրջան․ Սեւ Ծովուն եւ Պոնտական լեռներուն միջեւ երկարող տարածութիւն, Ալիս գետին արեւելեան կողմը։  Յունական դիցաբանութեան եւ պատմագրութեան մէջ, յաճախ նկատուած է (ըստ Սթրապոնի եւ Իրոտոթոսի (Հերոտոդոս) Ηρόδοτος) իբրեւ Ամազոնաներուն Αμαζόνες տունը։ Հին տարիներէն յունական գաղթօճախ եղած է։ Մինչեւ 1923 (Լոզանի դաշնագրով պարտադրուած բնակչութեանց փոխանակութիւն), յոյն բնակչութիւնը Պոնտոսին մէջ կարեւոր ներկայութիւն էր։
Անուանում
Ալիս գետէն դէպի արեւելք երկարող Սեւ Ծովուն գօտեզերքին յոյները կու տան Էն Փոնտօ Ἐν Πόντῳ անունը, երբ շրջանը յունական գաղթօճախ կը դառնայ Ք․Ա․ 7-րդ դարուն։ Էն Փոնտօ անունը առաջացած է Սեւ Ծովուն յունական անունէն՝ Էվքսինոս Փոնտոս Εύξεινος Πόντος կամ Պոնտոս Πόντος (փոնտոս=բաց ծով)։ Պոնտոս անունին կը հանդիպինք Քսենոֆոնի «Նահանջ Բիւրուն» Κύρου Ανάβασις  հատորին մէջ։
Աշխարհագրութիւն
Պոնտոս կը գտնուի Թուրքիոյ հիւսիս-արեւելքը։ Նեղ ու երկար գօտեզերք մըն է, սեղմուած հիւսիսէն Սեւ Ծովուն եւ հարաւէն Պոնտական լեռնաշթղային միջեւ։ Տարածութիւնը փոքր ելեւէջներ կ՛ ունենայ պատմութեան ընթացքին։  Կարգ մը շրջաններու մէջ նեղ ու երկար գօտեզերքը կ՛ընդլայնուի, գետերու ճիւղաբերաններուն ստեղծելով բերի, մշակելի տարածքներ։
Արեւմտեան Պոնտոսի Սամսունի Samsun, Σαμψούντα (Սամսունտա),  հին յուն․՝ Αμισός (Ամիսոս) շրջանը ծխախոտի ճարտարարուեստական կեդրոն է։  Սամսունի արեւելեան կողմը կիտրոնազգիի տեսակներ կ՛ արդատրէ։ Ռիզէի հին յուն․՝ Ριζαίον, յուն․՝ Ριζούντα (Րիզունտա) տարածքին կան թէյի մշակավայրեր։  Սամսունի արեւելեան կողմը եւ Տրապիզոնի շրջանը հանրածանօթ են իրենց կաղիններով։ Պոնտոսի մշակելի տարածքները եւ լեռնային մատչելի շրջանները կ՛օգտագործուին իբրեւ արօտավայր։
Կլիման խոնաւ եւ մեղմ է։
Գիւղատնտեսութիւն
Պոնտոսի կլիման կ՛ օգնէ գիւղատնտեսութեան զարգացման։ Կ՛ենթադրուի թէ կեռասին հայրենիքը Պոնտոսն է։ Հռոմէացի Լուկուլոս զօրավարը կեռասը «Կարմիր մարգարիտ» կ՛անուանէ եւ հետը Հռոմ կը բերէ։ Կեռասին յունական անունն է գերասիոն κεράσιον, ուրկէ յառաջ եկած է Քերասունտա Κερασούντα քաղաքին անունը։
Պոնտոսը Թուրքիոյ փայտ հայթայթող գլխաւոր շրջանն է։ Շագանակենին Պոնտոսի աւանդական ծառն է եւ անոր պտուղները բաւական խոշոր եւ համբաւի արժանացած են։ Շրջանը հարուստ է նաեւ լաստենիի, բարտիի եւ կոնաբեր ծառերով։ Լեռներու իւրայատուկ զառիվարները կը նպաստեն այծերու, ոչխարներու եւ արջառներու տեսակներու անասնաբուծութեան։ Սեւ Ծովը հարուստ է անձրուկ ձուկի տեսակով եւ շրջանին մէջ անոր ձկնորսութիւնը տարածուած է։
Ժամանակակից շրջան
Պոնտոսի նեղ ու երկար հողատարածքը կը ճեղքէ գլխաւոր պողոտան՝ (D010), որ կ՛երկարի շրջանի գօտեզերքին զուգահեռ։ Ան գլխաւորաբար կը հետեւի հին հռոմէական ճամբուն հետքերուն։  Պոնտոսի արեւմտեան մասէն դէպի հարաւ երթալու համար միայն երեք ճամբաներ կան, որոնք կը կտրեն Պոնտական լեռները եւ Էրզրում (Կարին) կը հասնին․ առաջինը Տրապիզոնէն, երկրորդը Ռիզէէն եւ երրորդը Հոփայէն (Արդուին)։ Արեւմտեան Պոնտոսը թրքական երթեւեկութեան ցանցին միացած է եւ կը հասնի մինչեւ Անգարա եւ Վոսպոր։ Մինչեւ Խորհրդային Միութեան անկումը, Պոնտոսի երթեւեկութեան ցանցը գրեթէ առանձնացած էր, սակայն 1991-էն ետք, Վրաստանի սահմաններուն բացումով, Պոնտոսի պողոտան միակ ճամբան է որ Վրաստանը եւ Հայաստանը (հայ-թրքական սահմանը փակ ըլլալով) Եւրոպային կը միացնէ։
Ժամանակին
Պոնտոսի գլխաւոր քաղաքներ եղած են Տրապիզոնը, Ամիսոս (Սամսունտա), Սինոփի, Արդուին (Հոփա), Ռիզունտա (Ռիզէ), Ամասիա, Քերասունտա, Քոթիորա, Քրոմնա եւ Իրաքլիա։
Այսօր
Քաղաքներուն հին անունները փակագիծի մէջ առնուած են․-
Թուրքիոյ մէջ
Սամսուն (Ամիսոս), Տրապիզոն (Տրապեզունտա), Օրտու (Քոթիորա), Կիրեսուն (Քերասունտա), Պաֆրա, Ռիզէ (Ռիզունտա), Ունիէ (Ինոէ), Ֆաթսա, Կիորելէ, Չարշամպա, Աքչա՜պաթ (Փլաթանա), Սինոփ (Սինոփի), Կիւմիւշա՜նէ (Արղիրուփոլի), Արդուին, Թիրեպոլու (Թրիփոլի), Օֆ, Հոփա (Սարբ), Աթինա (Պոնտոսի Աթէնք)։
Պաթում (Լիմենաս Վաթի) եւ Քոպուլեթի։
Պատմութիւն
Հին գրագէտները Պոնտոս սահմանումը կը գործածէին, որպէսզի ծովը անուանեն՝ Էվքսինոս Փոնտոս։  Իրոտոթոսին ժամանակ եւ մանաւանդ Քսենոֆոնի «Նահանջ Բիւրուն» երկէն ետք, բազմաթիւ աշխարհագէտներ եւ գրագէտներ Պոնտոս անունով կը սահմանեն Էվքսինոս Փոնտոսին (Սեւ Ծով) հարաւային շրջանը․ Ալիս գետէն (Տրապիզոնէն արեւելք) մինչեւ Քոլհիտա (արդի արեւմտեան Վրաստան) եւ Տիոսքուրատայէն մինչեւ Սինոփի Σινώπη քաղաքին արեւմտեան մասը երկարող հողատարածքը։
Հնագոյն տարիներ
Յոյն պատմաբաններ՝ Իրոտոթոս, Էսհիլիոս, Քսենոֆոն եւ Ստրապոն, իրենց արձանագրութիւններուն մէջ կը նշեն թէ Պոնտոսի հողատարածքներուն վրայ կը բնակէին բնիկ ժողովուրդներ, որոնք հետագային յունացան եւ կամ հռոմէական եւ բիւզանդական ժամանակաշրջաններուն քրիստոնէացան։ Այդ ժողովուրդներն են՝ Հայասա-Ազզի, Կասկեր, Մուշկի/եր, Սպիտակ Սուրեացիներ Λευκόσυροι, Մարեր, Մաքրոներ Μάκρωνες (հիւսիս արեւելեան շրջան), Մոսինիքիներ Μοσσύνοικοι, Թիվարիներ Τιβαρηνοί, Խալտիներ Χάλδοι, Լազեր (Քոլհիտան անոնց բնօրրանն էր), Ամազոնաներ, եւայլն։
Յունական գաղթօճախներու հիմնում
Դիցաբանութեան մէջ նշուած հետեւեալ դէպքերը՝ Իասոնասին եւ Արղոնաւթիներուն առաքումը Քոլհիտա, Օրեսթիին թափառումը Պոնտոսի Թոանիայի շրջանը, Օտիսէային արկածախնդրութիւնները Կիմերներուն երկրին մէջ, Փրոմիթէային Կովկաս աքսորումը Տիային (Զեւս) կողմէն, Իրաքլիսին (Հերակլես) ճամբորդութիւնը դէպի Պոնտոս, կը փաստեն հնագոյն ժամանակներէն առեւտուրի ճամբաներու գոյութիւնը։Ք․Ա․1000-ին կը սկսին առեւտուրի առաջին ճամբորդութիւնները դէպի Պոնտոսի շրջանը, մետաղ գտնելու համար։ Երկու դար ետք՝ Ք․Ա․ 8-րդ դարուն, յաջորդաբար կը հիմնուին յունական գաղթօճախներ․-
Քսենոֆոն իր «Նահանջ Բիւրուն» երկին մէջ, կը նկարագրէ Պոնտոսի յոյներուն եւ Հայաստանի հայերուն հիւրասիրութիւնը, անոնց կենցաղը։ Ան եւ իր զինուորները Պոնտոսի Տրապիզոն քաղաքը կը մնան եռեսուն օր։ Քսենոֆոն քաղաքը կ՛անուանէ․- «Յունական քաղաք, մեծ եւ երջանիկ» (πόλιν Ελληνίδα μεγάλην και ευδαίμονα)։  Կը նկարագրէ մարզական տօնահանդէսները ի պատիւ յունական երկոտասան աստուածներուն։ Նաեւ կը շեշտէ թէ Տրապիզոնը ենթակայ էր Սինոփին։