cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սփիւռքահայ Երաժշտութիւն
Սուրիա
Սուրիայի մէջ նոյնպէս հայ երաժիշտները աշխոյժ գործունէութիւն կը ծաւալեն։ Յիշարժան են «Առնոյ Բաբաճանեան», «Զուարթնոց», «Նարեկացի», «Քնար», «Մեսրոպ Մաշտոց» երգչախումբերը, «Ասլամազեան լարային քառեակը», «Սարդարապատ», «Ազատ Ղարիբեան» պարախումբերը եւ այլն։ Վահէ Տեմիրճեանը ստեղծած է երաժշտութեան «Թայջերս» (1968) խումբը։ Պ. Ապաճեանը դասաւանդած է Տամասկոսի երաժշտանոցներուն մէջ, եւ ղեկավարած է երգչախումբեր։ Երգչախումբերը ղեկավարած է նաեւ Ժ. Հսկէնեանը, նուագախումբ՝ Վ. Պլքեանը։ Անուանի դաշնակահարուհիներ են Ա. Ատուրեանը, Լ. Սերայտարեանը, երգիչ-երգչուհիներ Հ. Թեմիզեանը, Կ. Տաղտեւիրենեանը, Գրիգոր Ճանգեօզեանը եւ ուրիշներ։ Հալէպի մէջ կը գործէ Լիբանանի «Բարսեղ Կանաչեան» երաժշտանոցի մասնաճիւղը։
Արժանթին
Արժանթինի մէջ հայ արուեստագէտները մեծ ներդրում ունին ագգային երաժշտութեան եւ պարարուեստի պահպանման ու զարգացման մէջ։ Ճանաչուած երգահան՝ Ալիսիա Թերգեանը 1968 թուականին կազմակերպած է «Միջազգային հանդիպումներու փառատօնը», աւելի ուշ՝ նուագախումբ։ Պուենոս Այրըսի «Կոլոն» օփերային թատրոնի ճանաչուած երգիչներէն են Մանուկ Հալպերեանը, Շամիրամ Թորոսեանը, Նուրիցա Գասապեանը, յայտնի դաշանակահարներ են՝ Անթառամ Ահարոնեանը, Իզապել Միսակեանը, ջութակահարներ՝ Րաֆֆի Զմրուխտեանը, Ռոման Ափրիկեանը, դիրիժորներ՝ Վահագն Մինասեանը, Զարուհի Էլմեսէգեանը, Ժան Ալմուխեանը եւ ուրիշներ։ Հիմնադրուաղ են «Կոմիտաս» (1929), «Արաքս» (1957), «Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ» (1958), «Շնորհալի» (1980) եւ այլ երգչախումբեր։ Պարարուեստի զարգացմանը նպաստած են պարուհիներ Էմէ Աբրահամովան, Նանի Մորան, Լէա Սիրուեանը եւ ուրիշներ։ Յայտնի են «Գայեանէ» (1960), «Նայիրի» (1978), «Մասիս» (1993) պարախումբերը։
Պուլկարիա
Պուլկարիոյ համայնքին մէջ XIX դարու վերջին յայտնի են «Դայլայլիկ» եւ «Մեղեդի», Վահան Մանուելեանի, Բարսեղ Կանաչեանի, «Կոմիտաս», «Քնար», «Երեւան» եւ այլ երգչախումբեր։ Երգահան Նաթան Ամիրխանեանը Սոֆիայի օփերայի թատրոնի, երաժշտական ընկերութեան հիմնադիրներէն է, գրած է օփերաներ։ Ճանաչուած են նաեւ երգահաններ՝ Սարգիս Պալտայեանը, դաշնակահարուհիներ՝ Զարուհի Սարեանը, Հերմինէ Ասատուրը, Մալուինա Խաչատուրեանը, ջութակահարներ՝ Ստեփան Խանճեանը, Յակոբ Աղասեանը, դիրիժոր՝ Ուիլի Գազազեանը, թաւջութակահարուհի՝ Սեդա Պալթայեանը, երգչուհիներ՝ Ալիս Պաղտասարեանը, Պէաթրիս Պոյաճեանը, Մարի Գրիգորեանը եւ ուրիշներ։
Իտալիա
Իտալահայ գաղթավայրին մէջ յայտնի անուններ են՝ երգահան Աւետիս Նազարեանը, Տիրիժոր Անճելօ (Վահան) Էֆրիկեանը, երգիչներ՝ Լիւսի Սեւումեանը, Սեդա Պալուլեանը, Լիտա Կիրէեանը, Կարպիս Պոյաճեանը, դաշնակահարուհի եւ երգչուհի Մարի Պոտուրեանը, տաւղահարուհի Շուշանիկ Միլթօնեանը (որ 1968 թուականին Հայաստանի մէջ հանդէս մը ունեցած է) եւ ուրիշներ։
Քանատա
Քանատայի մէջ հայկական երաժշտութեան պահպանման եւ զարգացման մէջ մեծ դեր ունեցած են յատկապէս երգչախումբերն ու պարախումբերը, յայտնի են «Քնար» (1946, Մոնրէալ), «Հայաստան» (1968), «Անի» (1975, երկուքը՝ Թորոնթօ) երգչախումբերը, «Նուպար» (Մոնրէալ) պարախումբը, նաեւ խմբավարներ Երուանդ Ալեքսանեանը, Դաւիթ Վարժապետեանը եւ ուրիշներ։ Մշակութային միջոցառումները տեղի ունեցած են «Հայ տանը» մէջ։ Ճանաչուած են կերգահաններ՝ Պետրոս Շուժունեանը, Գեւորգ Անտոնեանը, դաշնակահար՝ Րաֆֆի Արմէնեանը, Նորայր Արթինեանը, դիրիժոր՝ Յարութ Ֆազլեանը, երգչուհի՝ Անի Գութանը եւ ուրիշներ։
Իրաք
Իրաքի մէջ Միջին Արեւելքի հռչակաւոր երաժիշտներէն էր Սիսակ Ձարբհաեւելեանը, որ նաեւ «Ուղի մեթոդ» ձեռնարկի հեղինակն է, գրած է «Արեան ուղիներով» (1915-1918 թուականի Հայոց ցեղասպանութեան մասին) վէպը։ Ճանաչուած են դաշնակահարուհի եւ մանկավարժ Պէաթրիս Օհաննիսեանը, ջութակահարներ Հայկ Պալեանը, Ա. Պապուխեանը, Վարդան Մանուկեանը, Արամ Զառացեանը, երգիչ՝ Արշաւիր Աղաբաբեանը եւ ուրիշներ։ Երաժշտական խումբերէն յայտնի են Պաղտատի Հայ Երիտասարդաց միութեան «Կոմիտաս», Կանանց, «Թարգմանչաց», «Սուաճեան» երգչախումբերը, ՀԲԸՄ «Սայեաթ-Նովայ» երգի-պարի համոյթը, աշուղական խումբը եւ այլն։
Յունաստան
Յունահայ գաղթավայրին մէջ յայտնի են, խմբավար եւ յօրինող Յակոբ Փափազեան, երգչուհի՝ Արտա Սնդիկեանը, կիթառահարներ՝ Հրաչ Ղուկասեանը եւ Յակոբ Գոլանեանը (երկուքն ալ Հայաստանի մէջ հանդէս ունեցած են), դաշնակահարներ Քրիստին Անի Թոկալտեանը, Անդրանիկ Ներսիսեանը եւ ուրիշներ։
Գերմանիա
Գերմանիոյ Միւնխէն քաղաքին մէջ ստեղծագործած է դիրիժոր Ռոլֆ Ակոբը, որ համերգներ ունեցած է Եւրոպայի եւ Արեւելքի շարք մը երկրիներուն մէջ։ 1965 թուականին Միւնխէնի մէջ ապրած է նաեւ ջութակահար եւ երգահան Լիտուիկ Պազիլը. գրած է ինքնատիպ մէներգեր ու խմբային երգեր, հիմնած է «Մուզիքան» եռեակը։ Մեծ համբաւ ունին երգչուհի Լուիզա Պոզապալեանը (երգած է Միւնխէնի եւ Համպըրկի օփերային թատրոններուն մէջ), ջութակահարներ՝ Սերկեյ Խաչատուրեանը, Հովհաննիսեան Սերկեյ Հովհաննիսեանը, դաշնակահար՝ Արետ Պեքճեանը, թաւջութակահար՝ Կարօ Աթմաճեանը եւ ուրիշներ։ Յայտնի են «Էրեբունի» պարախումբը եւ «Նոր ձայն» նուագախումբը, Պերլինի հայկական երգչախումբը եւ հայ եկեղեցական նուագախումբը, (ղեկավար՝ Ժան Հախնազարեան)։
Եգիպտոս
Եգիպտահայ երաժիշտները մեծ ներդրում ունին ինչպէս ազգային, այնպէս ալ արաբական երաժշտարուեստին մէջ։ 1862 թուականին Մելիք Սերկերեանը՝ Գահիրէի մէջ, ապա Սամուէլ Խաչատրեանը Գահիրէի եւ Աղեքսանտրիայի մէջ հիմնադրած են երաժշտանոցներ։ XX դարու ամենավաստակաշատ երգահաններէն է Էտուարտ Հակոբեանը, ազգային ոգով, որ ուշադրութիւն կը գրաւէ անոր «Քնարական երգեր» (Ա. Իսահակեանի խօսքերով), «Քուչակեան տաղեր», «Սիրոյ երգեր» շարքերը։ Արժէքաւոր են նաեւ «Հայկական պատարագի տաղեր եւ մեղեղիներ» (1963) եւ «Սրբազան տաղեր» (1980) ժողովածուները, ինչպէս նաեւ «Սրբազան երգեր» ու «Ազգային հայրէնասիրական եւ ազատագրական պայքարի երգեր» (երկուքն ալ՝ 1991): Կատարողական արուեստի մէջ յայտնի են դաշնակահարներ Աստղիկ Պապլանեանը, Էոժեն Փափազեանը, Շաքէ Իփեկեանը, ջութակահար Ժիրայր Քանթարճեանը, երգչուհիներ Հանրիետ Կարապետեանը, Անուշկան, ինչպէս եւ «Ալեքսանեան», «Կոմիտաս», «Թաթուլ Ալթունեան», «Ազատ Մանուկեան» երգչախումբերը։
Կիպրոս
Կիպրոսի երաժշտական մշակոյթին մէջ մեծ ներդրում ունի Բարսեղ Կանաչեանը (Մելգոնեան վարժարանին մէջ հիմնած է երգչախումբ), ճանաչուած են ջութակահար-խմբավարներ Վարդան Բեդելեանը, Ա. Ոսկանեանը, խմբավար Սեպուհ Աբգարեանը, դաշնակահարուհիներ Ք. Կեպէն։ Ջութակահար Սերկեյ Խաչատրեան (ծնած է 1985 թուականին, Գերմանիա), դաշնակահար Տիգրան Համասեան (ծնած է 1987, ԱՄՆ) «Չիլինկիրեան» քառեակը (1971, Ձախէն առաջինը հիմնադիր-ղեկավար՝ Լեւոն Չիլինկիրեան, Լոնտոն) 945 Ս. Բեդելեանը, կիթառակահար Զաւէն Մաքսուտեանը եւ ուրիշներ։
Անգլիա
Անգլահայ երաժշտարուեստին մէջ ճանչցուած է ջութակահար Մանուկ Բարիքեանը. Նուագած է առաջնակարգ նուագախումբերու հետ՝ Հերբերթ ֆոն Կարայանի, Արթուրօ Թոսքանինիի եւ ուրիշներու ղեկավարութեամբ։ Այցելած է Հայաստան (1962,1965)։ Անուանի ջութակահար է նաեւ Մ. Բարիքեանի քրոջ որդին՝ Լեւոն Չիլինկիրեանը, որ Լոնտոնի մէջ ստեղծած է «Չիլինկիրեան» քառեակը (1971)։ Յայտնի են նաեւ «Վարդուկեան» քառեակը, երգիչ Խաչատուր Փիլիկեանը եւ ուրիշներ։
Թիֆլիս
Թիֆլիսը XVIII դարու սկզբէն հայ երաժշտական մշակոյթի կեդրոն էր, որտեղ կազմաւորուած է աշուղական դպրոցը՝ Սայեաթ-Նովայ, Շամչի Մելքօ, Բուդաղ Օղլան, Քիչիկ-Նովայ, Ֆրեյդուն, Հազիր եւ ուրիշներ։ Կեանքի վերջին շրջանին ժամանակ Թիֆլիսի մէջ է ստեղծագործած է նաեւ Ջիւանին։ XIX դարի վերջին շրղանին եւ XX դարի սկիզբին զարգացած է հայ երաժշտութիւնը։ 1885 թուականին հայկական առաջին խմբերգային համերգով հանդէս մը ունեցած է Քրիստափոր Կարայ-Մուրզան։ Հիմնադրուած են, երաժշտական դպրոց (1876), ուսումնարան (1886), Ներսիսեան դպրոցին մէջ ստեղծուած են երգչախումբեր (ղեկավար՝ Մակար Եկմալեան), համերգային կեանքի աշխուժութիւնը նպաստած են Գենարիոս Ղորղանեանը եւ Վասիլ Ղորղանեանը։ 1907 թուականին ստեղծուած է Արեւելեան երաժշտական ընկերութիւնը, 1912 թուականին՝ Թիֆլիսի հայոց երաժշտական ընկերութիւնը, 1917 թուականին՝ Հայոց երգչախումբի ընկերութիւնը, 1919 թուականին՝ հայ երաժիշտ-տեսաբաններու «Կոմիտաս» ընկերութիւնը։ Թիֆլիսի մէջ ստեղծագործած են նշանաւոր երաժիշտներ, օրինակ՝ Արշակ Ադամեանը, Կարօ Զաքարեանը, Ազատ Մանուկեանը, Վանօ Մուրադելին, Անուշաւան Տեր-Ղեւոնդեանը, Վարդգէս Տալեանը, Միքայէլ Միրզայեանը, Վաչէ Ումր-Շատը, Բեկլար Ամիրջանեանը, Սաշա Օգանեզաշուիլին եւ ուրիշներ։ «Հայաստան» երաժշտական մասնաճիւղին (հիմնադիրներ՝ Արմէն Տիգրանեան, Սարգիս Բարխուդարեան, նախագահ՝ Ռոմանոս Մելիքեան) ստեղծուած է մանկավարժական ուսումնարան (1927 թուականին)։ Թիֆլիսի օփերային եւ թատրոնին համար աշխատած են երգիչներ Լեւոն Իսեցկին, Հայկանուշ Դանիելեանը, Տմիթրի Շիկանեանը, Սուրէն Չարեքեանը, պարուհի Լիւբով Վոինովա-Շիկանեանը եւ ուրիշներ։
Ստորոգութիւն:Հայկական երաժշտութիւն Ստորոգութիւն:Սփյուռքահայ երաժշտութիւն
Ժագ Շիրաք
Ժագ Շիրաք, Ֆրանսայի նախագահ։
Ծնած է Փարիզ։ Ֆրանսայի նախագահն էր 1995-էն մինչեւ 2007 թուականները։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի նախագահներ Ստորոգութիւն:29 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:26 Սեպտեմբերի մահացածներ
Harry Potter and The Philosopher's Stone
Harry Potter and The Philosopher's Stone-ը Հէրի Փոթըր վիպաշարի առաջին վէպն է, գրուած Ճոան Ռոուլինկի կողմէ: Վէպը կը պատմէ թէ Հէրին ինչպէս կը գիտնայ որ ան կախարդ է ու պէտք է յաճախէ Hogwarts կախարդներու յատուկ դպրոցը : Ան կը հանդիպի ու կը ծանօթանայ մաս մը աշակերտներու, որոնց հետ կը դառնայ մօտիկ ընկեր, եւ ուրիշներու՝ որոնց հետ կը ստեղծուի թշնամութիւն: Ան նաեւ կը գիտնայ Voldemort-ին մասին, որ սպանած է իր ծնողները եւ երբ կը փորձած է Հէրիին սպանել, անյայտ պատճառով չի յաջողիր ու կը կորսնցէ իր կարողութիւնները (այն ժամանակ Հէրին 1 տարէկան էր):
Նկարագրութիւն
Ծնողները կորսնցնելէ ետք Հէրի Փոթըրը կ'ապրի իր մօրաքրոջ ու իր ընտանիքին՝ Վերնոնին ու իրենց զաւակին Տատլիին հետ, որոնք վատ ձեւով կը վարուէին Հէրիին հետ ու գաղտնի կը պահէին իր կախարդական կարողութիւնները ու անոր ծնողներու մահուան պատճառը: Սակայն երբ Հէրին կ'ամբողջացնէ իր 11 տարեկանը, ան կը ստանայ նամակներ դպրոցէ մը, որ անունն է Hogwarts: Վերնոնը անոր կ'արգիլէ այդ նամակները կարդալ, որովհետեւ մօրաքոյրը՝ Փեթունիան, Վերնոնը եւ Տատլին կը սարսափէին Հէրիէն ու իր կախարդական կարողոթիւններէն: Երբ Հէրին ու իր մօրաքրոջ ընտանիքը հեռացած էին տունէն չափազանց նամակներու ներխուժումին պատճառով, անոնց կը հետեւի Հակրիտ անունով հսկայ անձ մը ու դուռը կոտրելով ներս կը մտնէ ու Հէրիին տարեդարձը շնորհաւորելով, անոր կը բացատրէ թէ ան կախարդ է ու պէտք է յաճախէ կախարդական դպրոց՝ Hogwarts-ը: Հոն Հէրիին կը սպասէր նոր փորձառութիւններով եւ արկածներով լեցուն կեանք մը:
Նիւթը
Voldemort-ը որ ամէնէն զօրաւոր գէշ կախարդն է կախարդական աշխարհին մէջ, կ'անհետանայ իր Հէրիին սպանելու փորձառութենէն ետք: Ան մահացու անէծք մը կ'արձակէ անոր վրայ ու Հէրին կ'ըլլայ միակ կախարդը որ ազատած է այս անէծքը, բայց այդ վէրքի նշան մը կը ձգէ անոր ճակատին վրայ որ կը նմանի ճառագայթի մը: Կախարդական բոլոր աշխարհը գիտէր Հէրիին անունը ու կ'ըսէին թէ ան միակ կախարդն է որ կրցած է յաղթել Voldemort-ին եւ փրկել կախարդական աշխարհը: Հէրիին ծնողներուն՝ Ճէյմզ եւ Լիլի Փոթըրներուն մահէն ետք, Hogwarts-ի տնօրէն՝ Dumbledore-ը, փոխ տնօրէնուհի՝ Միրվենա Մաքկոնակալը եւ Hogwarts-ի հսկող՝ Հակրիտը, 1 տարեկան Հէրիին կը հասցնեն իրեն մօրաքրոջ տան դրան առջեւ, ծանուցագիրով մը որ կ'ըսէ թէ Հէրին կը պատկանի իրենց հովանաւորութեան տակ: Տըրզլիները (Հէրիին մօրաքրոջ ընտանիքը) կախարդներ չէին եւ կը սարսափէին Հէրիէն իր կախարդական կարողութեան համար: Անոնք Հէրիին կու տային ամէնէն վատ սենեակը տան մէջ, որ կը գտնուէր սանդուխներու տակ, չարաչար կ'օգտագործէին ու փոքր տարեկան Հէրիին կու տային տան յոգնեցուցիչ գործերը եւ երբ սխալ բան մը ընէր, ան կը զրկուէր օրուան ճաշէն: Բայց Վերնոն ու Փեթունիա, իրենց զաւակին՝ Տատլիին հետ կը վարուէին մեծ սիրով, հակառակ անոր գէշ սովորութիւններուն: Անոր կը շփացնէին մեծ նուէրներով ու նոր հագուստներով, բայց Հէրիին կու տային Տատլիին հին, խեղճ ու ցնցոտաւոր հագուստները: իր առաջին 10 տարիները երբ Հէրին կ'ապրի Տըրսլիներու տան մէջ, ան ոչ մէկ բան գիտէ իր անձնաւորութեան մասին որպէս կախարդ, եւ կը հաւատայ Տըրսլիներուն որ կ'ըսէին թէ Հէրիին ծնողները մահացած են ինքնաշարժի արկածի մը: Սակայն, Հէրին կը նկատէր թէ իր հետ կը պատահէին տարօրինակ դէպքեր: Օր մը, Տատլիին տարեդարձին, անոնք բոլորը կ'երթան կենդանաբնական պարտէզ ու Հէրին հոն կը տեսնէ բանտարկուած օձ մը: Անոր կը մօտենայ ու կը նկատէ թէ օձը հետը կը խօսի, ըսելով թէ ան կարօտ է իր ընտանիքին: Հէրին հասկնալով անոր ցաւը կ'ուզէ անոր ազատել, սակայն առանց իր գիտակցութեան, այդ ապակին որ կը բանտարկէր օձը կ'անհետանայ ու օձը շնորհակալութիւն յայտնելով Հէրիին կը փախչի: Վերնոն կը նկատէ պատահածը, ու Հէրիին ամէն անգամուան պէս կը բանտարկէ իր սենեակը ու կ'արգիլէ ուտելիքէն, եւ Հէրին չգիտնար իր կարողութեան մասին:Հէրիին կեանքը կ'ընթանայ այսպէս չարչարանքներով, մինչեւ Հէրիին 11 տարեկանը: Անոր 11-րդ տարեդարձէն մի քանի օր առաջ, Տատլիներու տան կը հասնին նամակներ ղրկուած Հէրի Փոթըրին, Hogwarts անունով դպրոցէ մը: Վերնոն կը պահէ այս նամակները, եւ այս պատճառով նամակներուն թիւը կը բարձրանայ մինչեւ որ անոնք կ'ընկղմեն բոլոր տունը: Վերնոն կ'որոշէ մի քանի օր անցնել տունէն հեռու եւ անոնք կ'երթան անյայտ վայր մը: Սակայն, երբ կէս-գիշեր կ'ըլլայ, հսկայ անձ մը Հակրիտ անունով, դուռը կը կոտրէ ու ներս կը մտնէ շնորհաւորելով Հէրիին տարեդարձը: Ետքը, Հակրիտը Հէրիին կը բացատրէ անոր կախարդական կարողութիւններուն մասին, ու երկուքը միասին կ'ուղղուին դէպի Լոնտոն որպէսզի գնեն Հէրիին կախարդական փայտիկը, դպրոցական տարազը եւ բու մը Հետուիկ անունով: Անոնք նաեւ կը հանդիպին կախարդական դրամատունը՝ Կրինկոթ ու Հակրիտը Հէրիին ցոյց
կու տայ իր ծնողքին ձգած մեծ գումարը իրեն համար: Հակրիտը նաեւ կը հանդիպի ուրիշ նկուղի մը դրամատան մէջ, ու կ'առնէ գաղտնի կախարդական իր մը:
1 Սեպտեմբեր, 1991 թուականին, Հակրիտը Հէրիին կը հասցնէ Լոնտոն, ու կ'ըսէ թէ Հէրին պէտք է երթայ 9¾ կայարանը: Հէրին հոն հասնելով, միայն կը տեսնէ 9 եւ 10 կայարանները: Շուարած, ան կը նկատէ կարմրագլուխ ընտանիք մը որ կը նմանին կախարդներու: Անոնցմէ օգնութիւն կը խնդրէ ու Մոլլի Ուիզլին անոր կը բացատրէ թէ ան պէտք է վազէ ու անցնի պատին մէջէն որպէսզի հասնի 9¾ կայարանը: Այսպէս ընելով, ան կը յաջողի: Մոլլի Ուիզլիին զաւակներէն մէկն է՝ Ռոն Ուիզլին որ Հէրիին կողքը կը նստի իրենց ճամբուն վրայ դէպի Hogwarts: Անոնք կը ծանօթանան իրարու ու շուտով կը դառնան լաւ ընկերներ: Ռոնը Հէրիին կը պատմէ իրեն ընտանիքին մասին ու իր 5 եղբայրներուն՝ Չարլի, Պիլլ, Փերսի, Ֆրետ եւ Ճորճին ու փոքր քրոջ՝ Ճիննիին մասին: Ուիզլի ընտանիքը աղքատ էր եւ երբ Հէրին այս մէկը կը գիտնայ, ան իր մեծ քանակով գնած ուտելիքները կը բաժնեկցի Ռոնին հետ: Քանի մը ժամ ետք անոնց կը միանայ աղջիկ մը՝ Հըրմայոնի Կրէյնճր անունով: Երեքը իրարու կը ծանօթանան, ու Հըրմայոնին կախարդութեամբ կը շինէ Հէրիին կոտրած ակնոցները, ու անոնց փոխանցելով թէ իրենք կը մօտենան Hogwarts ան կը հեռանայ:
Երեք ընկերներուն կը սպասէին դժուար փորձառութիւններով ու արկածներով լեցուն տարիներ, բայց անոնք միշտ կը մնան միասին:
Երբ կը հասնին Hogwarts, առաջին ուսուցիչին որ կը ծանօթանան Միրվենա Մաքկոնակալն է, որ իրենց կը փոխանցէ Hogwarts-ի 4 տուներուն ու անոնց բաժանումին մասին: Ամէն մէկ աշակերտ իր գլխուն պիտի դնէ կախարդական գլխարկը, որ իր Hogwarts-ի տունը պիտի որոշէ, որոնք են՝ Gryffindor, Slytherin, Ravenclaw եւ Hufflepuff: Ռոնը Հէրիին կ'ըսէ թէ Slytherin-ը միշտ եղած է վտանգաւոր կախարդներուն տունը եւ Voldemort-ը եղած է այդ տան մէջ։ Երբ անոնք մեծ սրահ պիտի մտնեն ճանչնալու իրենց Hogwarts-ի տուները, Հէրիին կը մօտենայ տղայ մը Տրաքօ Մալֆոյ անունով: Տրաքոն ինքզինք կը ծանօթացնէ եւ կ'ըսէ թէ Հէրին պէտք չունի Ռոնին նման աղքատ ընկերրներ, այլ իրեն պէս հարուստ: Հէրին տեսնելով անոր վատ վարուելակերպը իր ընկերոջ, Ռոնին հանդէպ, կը մերժէ Տրաքոյին ընկերութիւնը ու անոնց միջեւ տարիներով թշնամութիւն կը ստեղծուի:
Բոլոր աշակերտները կը մտնեն հսկայ սրահը ու կը նկատեն 4 մեծ սեղաններ, ամէն մէկը կը ներկայացնէ Hogwarts-ի տուներէն մէկը: Արդէն բամբասանքներ ստեղծուած են թէ Հէրի Փոթըրը, այդ կախարդը որ յաղթած է Voldemort-ին, այդ տարի պիտի յաճախէ Hogwarts: Մաքկոնակալը կը կարդայ նոր աշակերտներուն անունները, ու մէկ մէկ բոլորը գլխարկը փորձելով կ'անցնին իրենց Hogwarts-ի տուները: Հէրին կը տեսնէ իր երկու ընկերները, Ռոնը եւ Հըրմայոնին կ'անցնին Gryffindor տան շարքերուն: Երբ Հէրիին կարգը կը հասնի, սրահին մէջ բամբասանքները կը բարձրանան եւ երբ Հէրին գլխարկը կը դնէ ան կը լսէ անոր խօսածները որ կ'առաջարկէր Հէրիին Slytherin դնէ, Հէրին կը մերժէ ըլլալ Slytherin, հակառակ գլխարկին պնդումին, եւ այսպիսով գլխարկը իրեն կ'որոշէ դնել Gryffindor, ու Հէրին կը միանայ իր ընկերներուն Gryffindor-ի սեղանին շուրջ: Dumbledore-ը, Hogwarts-ի տնօրէնը կ'ունենայ քանի մը յայտարարութիւններ, թէ 3-րդ յարկը արգիլուած է աշակերտներուն համար, նոյնպէս ալ արգիլուած անտառը:
Կախարդական օրաթերթէն Հէրին կը գիտնայ թէ մարդիկ փորձած են այդ դրամատունը կողոպտել որ ինք եւ Հակրիտ այցելեցին: Աւելի ուշադրութիւն դարձնելով յօդուածին, ան կը գիտնայ թէ այս գողերը կոտրած են այդ նկուղը որ Հակրիտ այցելեց եւ գաղտնի կախարդական իր մը առաւ Dumbledore-ին համար: Յանկարծակիօրէն, երբ Հէրին, Ռոնը եւ Հըրմայոնին սխալմամբ ուրիշ ճամբայ կ'ուղղուին Hogwarts-ի մէջ, անոնք իրենքզիրենք կը գտնեն արգիլուած յարկին վրայ որ Dumbledore յայտարարած էր: Անոնք դուռ մը կը բանան ու կը տեսնեն հսկայ երեք գլուխով շուն մը որ կը հսկէր ուրիշ դուռ մը որ կ'ուղղուի դէպի գետնին տակը: Անոնք սարսափի մէջ կը պոռան եւ դուրս կը փախչին այդ 3-րդ յարկէն, ու կը գիտնան թէ կախարդական իրը որ Հակրիտ դրամատունէն առաւ, կը գտնուի այդ յարկին վրայ՝ պաշտպանուած հսկայ 3 գլուխ ունեցող շունով ու անեծքներով դրուած բոլոր ուսուցիչներուն կողմէ:
Քանի մը օր ետք, երբ երեք ընկերները կ'այցելեն Հակրիտը, որուն փոքրիկ տունը կը գտնուի արգիլուած անտառին մօտ, անոնք կը պատմեն 3-րդ յարկին վրայ գտնուող հսկայ շունին մասին, ու Հակրիտ անոնց կ'ըսէ թէ այդ առարկան, որ շունը կը հսկէ կը վերաբերի միայն Dumbledore-ին եւ Նիքոլաս Ֆլամելին: Հէրին, Ռոնը եւ Հըրմայոնին կը սկսին իրենց խուզարկութիւնը Նիքոլաս Ֆլամելին մասին դպրոցի գրադարանին մէջ։ Անոնք ոչ մէկ տեղեկութիւն կը գտնեն, սակայն օր մը Հէրին կը յիշէ որ ան Նիքոլաս Ֆլամել անունը կարդացած է խաղի թուղթի մը վրայ որ կ'ըսէ թէ Նիքոլաս միակ անձն է որ գտած է փիլիսոփայի քարը եւ այս մէկը իրեն կարողութիւնը կու տայ ըլլալու անմահ: Գրուած է նաեւ թէ Նիքոլաս 665 տարեկան էր: Երեքը կը գիտնան թէ դպրոցին մէջի հսկայ շունը եւ անէծքները կը պաշտպանեն այս փիլիսոփայի քարը: Անոնք նաեւ կը գիտնան թէ Voldemort-ի հետեւորդներն են որ դրամատունը մտած են ու փորձած են այս քարը գողնալ որպէսզի Voldemort-ը կրկին զօրանայ ու յաւերժ ապրի:
Նոր 11 տարեկան աշակերտները կը սկսին իրենց թռչելու փորձերը աւելին վրայ։ Երբ ուսուցիչը կը հեռանայ օգնելու ուրիշ աշակերտի մը, Մալֆոյ կը գողնայ Նեւիլ Լոնկպաթըմին առարկաներէն մէկը ու կը թռչի, մարտահրաւիրելով Հէրիին որ իրեն հետեւի եւ Նեւիլին առարկան առնէ: Հէրին կը թռչի ու շուտով օդին մէջ կը գտնէ առարկան, սակայն Մաքկոնակալ նկատելով այս մէկը Հէրիին կը կանչէ իր գրասենեակը: Մաքկոնակալ նաեւ կը կանչէ ուրիշ աշակերտի մը՝ Օլիվըր Ուըտը որ Gryffindor տան Quidditch խումբին առաջնորդն է: Մաքկոնակալ Օլիվըրին կ'ըսէ թէ ինք նկատեց Հէրիին թռչելու կարողութիւնները եւ այսպիսով Օլիվըր կը սկսի բացատրել Հէրիին խաղին օրէնքները ու Հէրին կ'ըլլայ ամէնէն փոքր աշակերտը որ մաս կազմած է quidditch խումբի:
Առաջին quidditch խաղը, Gryffidnor-ի եւ Slytherin-ի միջեւ էր։ Խաղին ժամանակ, Հէրիին աւելը կը սկսի տարօրինակ ձեւով վարուիլ, կարծես անիծուած է: Սակայն, Հէրին կրնայ գնդակը բռնել ու Gryffindor խումբը կը յաղթէ: Ետքը, Հէրին, Ռոնը եւ Հըրմայոնին կը խօսին ու երեքը կը կասկածին թէ այս անէծքը կատարողը Սեւերուս Սնէյփն էր, դեղաջուրերու ուսուցիչը: Երեքը նկատեցին թէ Սնէյփը վատ ձեւով կը վարուի Հէրիին հետ ու միշտ դասապահերուն ժամանակ կը փորձէ ճնշել անոր: Dumbledore-ը քանի մը օր կը բացակայի դպրոցէն, ու Հէրին, Ռոնը եւ Հըրմայոնին կը սկսին կասկածելու թէ Սնէյփը կ'ուզէ գողնալ փիլիսոփայի քարը: Անոնք կը նկատեն Սնէյփը վտանգաւոր պահերու ժամանակ կը փախչի եւ իրիկուն մը երբ ան բոլորովին հոն հսկայ սրահին մէջ չգտնուիր, անոնք կը գիտնան թէ Սնէյփ 3-րդ յարկն է, փիլիսոփայի քարը առնելու:
Հէրին, Ռոնը եւ Հըրմայոնին Հակրիտէն կը հասկնան թէ գաղտնիքը այդ հսկայ շունէն անցնելու եւ գետնի տակ դուռէն մտնելու համար, անոնք պէտք է մեղմ նուագ մը նուագեն շունին: Այսպէս ընելով, անոնք կը նետուին այդ դուռէն ու կը հասնին շարժող խոտերու մէջ որ կ'ուզէ իրենց սպանել: Անոնք անէծքներով այս ծուղակէն կ'ազատին ու կը հասնին հսկայ ճատրակի խաղի մը: Ամէն մէկը յանձն կ'առնէ մէկ զինուոր մը խաղին մէջ ու կը յաղթեն, սակայն Ռոնը կը վիրաւորուի ու Հըրմայոնին անոր քովը կը մնայ: Հէրին կը շարունակէ իր ճամբան, ու Սնէյփին տեղ կը գտնէ Փրոֆեսոր Քուիրլը, կախարդական մթութեան պաշտպանութեան ուսուցիչը: Ան Հէրիին կը պատմէ թէ ինչպէս ինքն էր որ փորձեց Հէրիին սպանել խաղին ժամանակ, իսկ Սնէյփը կը պաշտպանէր անոր: Ան նաեւ իր գլխուն վրայի փողկապը ու ցոյց կու տայ իր երկրորդ երեսը որ կը գտնուի գլխուն ետեւը ու Voldemort-ին գլխուն է, որովհետեւ Voldemort շատ տկար էր մարմին ունենալու:
Այդ սենեակին մէջ կար նաեւ մեծ հայելի մը որ Հէրին անոր հանդիպած էր երբ կը շրջէր դպրոցին մէջ։ Այս հայելին քեզի ցոյց կու տայ ամէնէն ցանկանալի երազներդ ու երբ Հէրին անոր առջեւ կեցաւ, ան տեսաւ ինքզինքը իր մօր եւ հօր հետ: Այս անգամ, Հէրիին ամէնէն ցանկանալի երազը այդ էր որ ան գտնէ փիլիսոփայի քարը ու քանդէ այդ որպէսզի Voldemort կարողութիւնը չունենայ վերադառնալու: Ու երբ ան կրկին նայի հայելիին, կը տեսնէ ինքզինքը փիլիսոփայի քարով իր գրպանին մէջ։ Քանի մը վայրկեան վերջ ան կը նկատէ թէ փիլիսոփայի քարը իսկապէս կը գտնուի իր գրպանին մէջ։ Voldemort կը զգայ այս մէկը ու կը փորձէ Հէրիին սպանել, սակայն երբ Հէրին իր ձեռքերով անոր երեսին դպնար, Voldemort-ին երեսը կ'այրէր որովհետեւ Հէրիին արիւնը լեցուած էր սէրով, իսկ Voldemort-ին՝ ատելութեամբ:
Այսպիսով Հէրին կրկին կը յաղթէ Voldemort-ին, բայց ան չի մահանար: Փիլիսոփայի քարը կը քանդուի Dumbledore-ին կողմէ, որպէսզի կրկին Voldemort-ը այդ չգտնէ, իսկ Նիքոլաս Ֆլամելը կը մահանայ 665 տարի ապրելէ ետք:
Ամէն տարի վերջին խնճոյքին Dumbledore-ը կը յայտարարէ որ մէկ տունը շահած է տարուայ բաժակը: Այս տարի ան կը յայտարարէ թէ Slytherin-նէ շահողը, սակայն վերջին վայրկեանի փոփոխութիւններ կը կատարէ: Ան Հէրիին, Ռոնին եւ Հըրմայոնիին կը պարգեւէ կէտեր իրենց քաջութեան համար եւ այսպիսով Gryffindor-ը անցնելով Slytherin-ին կը յաղթէ տարուան բաժակը:
1940 թուական
1940 թուական, նահանջ տարի, 20րդ դարու 40րդ տարին է
Դէպքեր
28 Հոկտեմբեր․ Յունաստան հարկադրաբար կը մասնակցի Բ․ Համաշխարհային պատերազմին, երբ երկրին վարչապետը՝ Իոանիս Մեդաքսաս, կը մերժէ ազգայնամոլ Իտալիոյ ղեկավարութեան պահանջին՝ Յունաստանը անձնատուր ըլլայ, յայտարարելով պատմութեան մէջ անցած նշանաւոր «ոչ»ը (ΌΧΙ) եւ յունական բանակը կը հակադարձէ Իտալիոյ յարձակումին։
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1940 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1940 մահեր
Ստորոգութիւն:1940
Էտ Շիրըն
Էտուարտ Քրիսթոֆըր Շիրըն,, անգլիացի հեղինակ-կատարող։ Առաջին մէծ յաջողութիւնն ունեցաւ 2011 թուականի Յունիսին «The A Team» երգին շնորհիւ։
Կենսագրութիւն
Շիրանը ծնած է Հալիֆաքսի մէջ (Արեւմտեան Եորքշիր), աւելի ուժ տեղափոխուած է Ֆրամլինգհեմ (Սուֆոլք)։ Վաղ հասակին ան սորվեցաւ կիթառ նուագել եւ սկսաւ երգեր հորինել Thomas Mills High School-ին մէջ սովորելու ժամանակ։ 2005 թուականին արուած առաջին ձայնագրութիւնները լոյս տեսած են "The Orange Room" պզտիկ-ալպոմի մէջ։ Շիրանը թողարկեց եւս որկու մինյոն․
2008 թուականին տեղափոխեց Լոնտոն, ուրտեղ սկսաւ ամէնօրեայ համերգներ տալ՝ սկսելով ոչ մեծ հրապարակներէն։ 2009 թուականին Շիրանը տուաւ 312 համերգ։ Իր խօսքերով, ան կարդաց հարցազրոյցը Ճէյմս Մորիսոնի հետ, որուն հետ վերջին անկեղծացաւ, որ տարուայ ընթացքին մէջ տուած է 200 համերգ։ Շիրանը որոշեց գերազանցել այդ թիւը։ Նոյն ժամանակ ան թողարկեց "You Need E’s" պզտիկ-ալպոմը եւ շուտով գնաց շրջագայութեան "Just Jack"-ով։ 2010 թուականի փետրուարին "YouTube"-ի "SB.TV" ալիքով Շիրանը թողարկեց «You Need Me, I Don’t Need You» երգի տեսահոլովակը եւ լոյս ընծայեց հերթական "Loose Change" պզտիկ-ալպոմը։ Ապրիլին ան մեկնեցաւ Լոս Անճելըս, ունեցաւ կատարումներ ամբողջ քաղաքով մէկ եւ գրաւեց Ճէյմի Ֆոքսի ուշադրութիւնը, որ երգիչին կանչեց իր ձայնասբիւրի յաղորդումին։ 2011 թուականին Էտ Շիրանը պայմանագիր կնքեց "Asylum եւ Atlantic Records"-ի հետ, եւ սեպտեմբերին դուրս եկաւ անոր մէկնարկային տաղավարային (աշխատանոց) ձայնասկավառակը՝ «+» անուանումով, որ գլխաւորեց պրիդանական յաջողութիւն շքերթները։ 2012 թուականին Շիրանը ելույթ ունեցաւ Նիք Մէյսոնի ("Pink Floyd") եւ Մայք Ռեզերֆորտի ("Genesis, Mike & the Mechanics") հետ նոյն բեմին վրայ Լոնտոնի 30-րդ Օլիմբիական խաղերու փակման արարողութեան ժամանակ։ Էտ Շիրանէն (կիթառ),Ռեզերֆորտէն (12-լարանոց կիթառ), Ռիչարտ Ճոնսէն (բաս) եւ Նիք Մէյսոնէն (հարուածային գործիքներ) կազմուած խումբը կատարեց «Wish You Were Here» երգը՝ "Pink Floyd"-ի 1975 թուականի համանուն ալպոմէն։ Շիրանը եղաւ 2012 թուականին "One Direction" խումբի կողմէն, որպէս առանձին թողարկուած,«Little Things» երգի համահեղինակը։2012 թուականի վերջաւորութեան ծրագրեց միջազգային շրջագայութեան Մայքլ Ռոզենպերկի ("Passenger") հետ։
Ծանոթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բրիտանացի կատարողներ Ստորոգութիւն:17 Փետրուարի ծնածներ‎ Ստորոգութիւն:Հեղինակ-կատարողներ Ստորոգութիւն:Անգլիացի երգիչներ
ՌԱԿ մամուլ
ՌԱԿ մամուլ, Պաշտօնական Լրատուական Կայք եւ պաշտօնական օրկան՝ Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան (Ռ.Ա.Կ.-ի)։
Պատմական
Ունեցած է քաղաքական, լրատուական, մշակութային եւ մարզական հարուստ բովանդակութիւն։
Առաքելութիւն
ՌԱԿ ՄԱՄՈՒԼԻ նպատակն է ազգային մեր յոյզերն ու մտահոգութիւնները տարածել աշխարհի չորս ծագերը՝ հրապարակելով Հայրենի թէ Սփիւռքահայ մտաւորականներու յօդուածները, հայրենիքի եւ զանազան գաղութներու վերաբերող լուրեր եւ թղթակցութիւններ, ինչպէս նաեւ ՌԱԿ-ի հետ առնչուող հաղորդագրութիւններ։
Օգտուելով ժամանակակից հնարաւորութիւններու շնորհած այլեւայլ միջոցներէն եւ հաւատարիմ մեր առաքելութեան, ամէնէն արագ, ոչ-դասական եւ բոլորին հասանելի կերպով, մեզի ուղարկուած յօդուածներն ու թղթակցութիւնները, ինչպէս նաեւ մեր գաղած հայկական լուրերը մեր գրասենեակներուն մէջ սիրով խմբագրելէ ետք, պիտի հասցնենք բոլոր անոնց, որոնք ծարաւ են հայկական լուրի, ինչպէս նաեւ ազգային առումով կենսական հարցերու հրապարակային քննարկման եւ, առ հասարակ՝ Հայկականութեան։
Յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ մամուլ Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ մամուլ Ստորոգութիւն:Օրաթերթեր Ստորոգութիւն:Հայկական օրաթերթեր Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ օրաթերթեր
Չարլզ Տարուին
Չարլզ Ռոպըրթ Տարուին ( Տաունի, Լոնտոն), անգլիացի բնագէտ, երկրաբան, կենսաբան եւ ճանապարհորդ։
Առաջիններէն մէկը, ըստ որուն, կենդանի մարմիններու բոլոր տեսակները համընդհանուր նախնիներ ունեցած են, որոնք ժամանակի ընթացքին բնաշրջումի ենթարկուած են. անոր այս տեսութիւնը գիտութեան իբրեւ հիմք ծառայած է։ Իր տեսութեան մէջ, որուն առաջին լայնածաւալ շարադրումը տպագրուած է 1859-ին «Տեսակներու ծագումը» գիրքին մէջ (ամբողջական անուանումը՝ «Տեսակներու ծագումը բնական ընտրութեան ճանապարհով կամ կեանքի պայքարին ընթացքին, բարենպաստ ցեղերու գոյատեւումը»), Տարուին բնաշրջումի հիմնական շարժիչ ուժ համարած է բնական ընտրութիւնը եւ անորոշ փոփոխականութիւնը։
Բնաշրջումի գոյութիւնը ճանչցուած է գիտնականներու մեծամասնութեան կողմէ, Տարուինի կեանքին ընթացքին իսկ, երբ բնական ընտրութեան տեսութիւնը իբրեւ բնաշրջումի հիմնական շարժիչ ուժ, ընդհանուր ճանաչում ստացած է Ի. դարու 30-ական թուականներուն։
Տարուինի տեսութեան ուղղափառ հետեւորդները կը զարգացնեն բնաշրջական միտքի ուղղութիւնը, որ կը կրէ իր անունը (տարուինիզմ) ։
Մանկութիւնը եւ պատանեկութիւնը
Չարլզ Տարուին ծնած է 12 Փետրուար 1809-ին Շրոփշիր կոմսութեան Շրուզպըրի «Shrewsbury» քաղաքին Մաունթ Հաուս (Mount House) տոհմական կալուածին մէջ։ Բժիշկ եւ տնտեսագէտ Ռոպըրթ Տարուինի (Robert Darwin) եւ Սիւզըն Տարուինի (ծնունդով՝ Ուէտճուուտ Wedgwood վեց երեխաներէն հինգերորդն էր։ Ան երկու նշանաւոր ստրկամարտ (abolitionist) պապերու թոռ էր. հօր կողմէն՝ Էրասմուս Տարուինի, իսկ մօր կողմէն՝ Ճոզայա Ուէճուտի։
Այդ երկու ընտանիքները հիմնականին մէջ ընդունած են միադաւանութիւնը (Unitarianism), բայց Ուէտճուտները եղած են Անգլիական եկեղեցւոյ ասպետներ։
Ռոպըրթ Տարուին, լայնախոհ անձ մը ըլլալով, համաձայն գտնուած էր, որ փոքրիկ Չարլզ, 1809-ին մկրտուէր Սենթ Չատ Անգլիական եկեղեցւոյ մէջ, բայց եւ այնպէս Չարլզ եւ իր եղբայրները իրենց մօր հետ միադաւան եկեղեցի ալ կը յաճախէին։
1817-ին ցերեկային դպրոց ընդունուելով, ութամեայ Տարուին կը տարուի բնագիտական պատմութեամբ եւ հաւաքածոներ կազմելով։ Նոյն տարուան Յուլիս ամսուն, մայրը կը մահանայ։
1825-ի ամրան, բժիշկ հօրը հետ կ'օգնէ Շրոփշիրի չքաւորներուն։
Կեանքին էտինպուրկեան Ժամանակաշրջանը (1825-1827)
Էտինպուրկի համալսարանին մէջ բժշկագիտութիւն ուսանելու ընթացքին, Տարուին կ'ընդունի որ դասախօսութիւնները ձանձրալի են, իսկ վիրաբուժութիւնը տառապանք կը պատճառէ: Այդ պատճառով կը ձգէ բժշկագիտութիւնը։ Անոր փոխարէն ան մորթալցում կ'ուսումնասիրէ Ճոն Էտմոնսթաունին քով, որ իր փորձառութիւնը ձեռք բերած էր Հարաւային Ամերիկայի անձրեւային անտառներուն մէջ կատարած արշաւի մը ընթացքին, Չարլզ Ուոթըրթոնին (Charles Waterton) ուղեկցելու ատեն, շատ յաճախ վերջինս բնութագրելով իբրեւ «շատ հաճելի եւ զարգացած մարդ» (very pleasant and intelligent man)։
Յաջորդ տարի, բնագիտական պատմութեան դասարանի ուսանող ըլլալով, ան կը միանայ Փլինեւսկիի ուսանողական խումբին, ուր կը քննարկուէր արմատական նիւթապաշտութիւնը։ Այն ատեն, ան հանդէս կու գայ, իբրեւ Ռոպերթ Էտմոնտ Կրանթի օգնականը (Robert Edmund Grant), ծովային անողնայարներու կենսական ծիրի եւ անդամազննութեան հետազօտութիւններուն մէջ։ Ընկերութեան նիստերուն, 1827-ին ան կը ներկայացնէ հակիրճ տեղեկութիւններ իր առաջին բացայայտումներուն մասին։
Էտինպուրկի մէջ երկրորդ տարին մնալու ընթացքին, Տարուին կը հետեւի Ռոպըրթ Ճէյմսընի բնական պատմութեան դասընթացքին, որ կ'ընդգրկէր երկրաբանութիւն, ինչպէս նաեւ նեփթունիստներու եւ փլութոնիստներու միջեւ գոյացած բանավէճը։ Այն ատեն Տարուին շատ չէր հետաքրքրուած երկրաբանական գիտութիւններով, հակառակ անոր, որ բաւականաչափ նախապատրաստութիւն ունէր։
Նոյն շրջանին, ան կ'ուսումնասիրէ բոյսերու դասակարգումը, կը մասնակցի ընդարձակ հաւաքածոներու աշխատանքին՝ համալսարանին թանգարանին մէջ, որ այն ատենուան ամէնէն մեծ թանգարաններէն մէկն էր։
Կեանքին Քեմպրիճեան ժամանակահատուածը (1828-1831)
Տարուինին հայրը երբ կ'իմանայ, թէ տղան բժշկութիւնը ձգած է, շատ կը նեղանայ եւ անոր կ'առաջարկէ, որ հետեւի Քեմպրիճի քրիստոնէական քոլէճին դասընթացքներուն եւ հետագային Անգլիական եկեղեցւոյ պատուելի դառնայ։ Տարուինի խօսքերով Էտինպուրկի մէջ անցուցած օրերը իր մէջ կասկած կը յառաջացնեն անգլիական եկեղեցւոյ կանոններուն նկատմամբ։ Այդ իսկ պատճառով մինչ վերջնական որոշում կայացնելը ան մտածելու առիթ կ'ունենայ։ Այդ ընթացքին, ջանասիրութեամբ կը կարդայ աստուածաբանական գիրքեր եւ ի վերջոյ ինքզինք կը համոզէ եկեղեցական դառնալու։
Էտինպուրկի մէջ ուսանողութեան շրջանին, ան որոշ հիմունքներ մոռցած էր, որոնք անհրաժեշտ էին քոլէճ ընդունուելու համար. այդ պատճառով Շրուզպըրի մէջ ան կը դիմէ անձնական ուսուցիչի մը օգնութեան եւ Քեմպրիճ կ'ընդունուի տօնական արձակուրդներէն ետք, 1828-ի սկիզբը։
Քեմպրիճի մէջ, իր իսկ խօսքերով, ան այնքան ալ չէր հետաքրքրուեր դասընթացքներով. իր ժամանակին մեծ մասը կը յատկացնէր ձիավարութեան, որսորդութեան եւ հրաձգութեան (դասախօսութիւններուն ներկայ գտնուիլը պարտադիր չէր)։ Իր հօրեղբօրորդին՝ Ուիլիամ Ֆոքս (William Darwin Fox), իրեն կը ծանօթացնէ միջատաբանութեան եւ կը մտերմացնէ շարք մը անձերու հետ, որոնք տարուած էին միջատներու հաւաքածոներով։ Արդիւնքը կ'ըլլայ այն, որ Տարուինի մօտ կ'արթննայ բզէզներ հաւաքելու կիրքը։
Նոյն Տարին, իր հետաքրքրութիւնները հաստատելու համար, կը գրէ հետեւեալ պատմութիւնը. «Անգամ մը ծառէն հին կեղեւի կտոր մը փրցնելով, տեսայ երկու արտասովոր բզէզներ. ամէն մէկ բզէզը ձեռքիս մէջ դրի: Յանկարծ տեսայ նոր տեսակի երրորդ բզէզ մը, զոր չուզեցի ձգել, ուստի այն բզէզը, որ աջ ձեռքիս մէջ էր, բերանս դրի։ Բայց ան չափազանց այրող հեղուկ մը արձակեց, որ այնպէս այրեց լեզուս, որ ես ստիպուած եղայ թքնելու զինք, կորսնցնելով նաեւ երրորդ բզէզը»։ Անոր որոշ ձեռքբերումները կը տպագրուին Սթէֆընսի (James Francis Stephens) «Բրիտանական միջատաբանութեան նկարազարդումները» գիրքին մէջ՝ («Illustrations of British entomology»)։ Ան կը դառնայ բուսաբանութեան փրոֆեսոր Ճոն Սթիւընս Հենսլոյի (John Stevens Henslow) հետեւորդը եւ մտերիմ ընկերը։ Հենսլոյի հետ ծանօթութեան շնորհիւ ան կը ծանօթանայ այլ յառաջատար բնագէտներու հետ, ուր կը դառնայ ծանօթ անձնաւորութիւն մը. զինք կը կոչեն՝ «Ան, որ կը զբօսնու Հենսլոուի հետ» («the man who walks with Henslow»)։
Երբ քննութիւններու թուականները կը մօտենան, Տարուին կը կեդրոնանայ ուսման վրայ։ Այն ատեն ան կը կարդայ Ուիլիըմ Փալէիի (William Paley) «Քրիստոնէութեան ապացոյցը» («Evidences of Christianity»), որուն լեզուն եւ շարադրանքը կը հիացնեն զինք։ Ուսման աւարտին, Յունուար 1831-ին Տարուին յառաջդիմած էր աստուածաբանութեան մէջ, ուսումնասիրած էր գրականութեան դասական շրջանը, ուսողութիւն եւ բնագիտութիւն: Ան քննութեան յաջողած 178 ուսանողներէն 10-րդն էր։
Տարուին Քեմպրիճի մէջ կը մնայ մինչեւ Յունիս։
Ան կ'ուսումնասիրէ Փալէիի «Բնական աստուածաբանութիւն» («Natural Theology») աշխատանքը, ուր հեղինակը կը բերէ աստուածաբանական փաստեր՝ բնութեան էութեան բացատրութեան համար, բացատրելով յարմարողականութիւնը բնութեան օրէնքներու միջոցով, իբրեւ Աստուծոյ ազդեցութիւն։
Ան կը կարդայ Կերշլիի գիրքը, ուր նկարագրուած էր բնական փիլիսոփայութեան գերագոյն նպատակը, իբրեւ օրէնքներու ըմբռնում մակածութեան միջոցով, որ հիմնուած էր հետազօտութիւններու վրայ։
Յատուկ ուշադրութիւն կը դարձնէ Աղեքսանդր ֆոն Հումպոլտթի «Անձնական պատմութիւն» («Personal Narrative») գիրքին վրայ, ուր հեղինակը կը նկարագրէ իր ճամբորդութիւնները։
Բնագէտին ճամբորդութիւնը՝ «Պիկլ» նաւուն վրայ (1831-1836)
«Պիկլ» Հարաւային Ամերիկայի ջրափնեայ գիծին նկարահանումը կը կատարէր: Տարուին կը սկսի տեսութիւններ կազմել զինք շրջապատող բնութեան հրաշքներուն մասին:
1831-ին, Համալսարանը աւարտելէն ետք, Տարուին իբրեւ բնագէտ, կը մեկնի թագաւորական արշաւային նաւատորմին «Պիկլ» նաւով, ուրկէ Անգլիա կը վերադառնայ միայն 2 Հոկտեմբեր 1836-ին։ Ճամբորդութիւնը կը տեւէ մօտաւորապէս 5 տարի։
Ժամանակին մեծ մասը Տարուին կ'անցընէր ծովափին, ուսումնասիրելով երկրաբանութիւն եւ հաւաքելով բնական պատմութեան հաւաքածոներ, այն ատեն, երբ «Պիկլ» Ֆիցրոյի գլխաւորութեամբ, ծովափին հիտրոկրաֆիքական եւ քարտէսագրական նկարահանումներ կ'իրականցնէր։ Ճամբորդութեան ատեն, ան գրի կ'առնէր իր հետազօտումները եւ տեսութիւնները։ Երբեմն, ըստ յարմարութեան, Տարուին իր նշումներուն պատճէնը նամակներով կցուած (որոնք օրագրութիւններ ալ կը բովանդակէին) կ'ուղարկէր Քեմպրիճ։
Ճամբորդութեան ընթացքին, Տարուին կը կատարէ շարք մը տարբեր շրջաններու երկրաբանական նկարագրում, կը կազմէ անասուններու հաւաքածոյ, նաեւ կը կատարէ ծովային անողնայարներու արտաքին կառուցուածքի եւ անդամազննութեան կարճ նկարագրում։
Տարուին հմուտ հաւաքածոներ կազմող մըն էր, որուն հաւաքած նմոյշները կրնային մասնագէտներու ուսումնասիրութեան առարկայ ըլլալ։ Հակառակ անոր, որ երկար նաւարկութեան պատճառով Տարուին վատ զգացողութիւն կ'ունենար, ան նաւամատոյցին վրայ իր ուսումնասիրութիւնները կը շարունակէր: Անոր կենդանաբանական նմոյշներուն մեծ մասը եղած են ծովային անողնայարաներու մասին, որոնց հաւաքածոն ան կը կազմէր, երբ ծովը կը հանդարտէր։
Առաջին կայանը Սանթեակոյի ափերուն մօտ, Տարուին հետաքրքրական երեւոյթ մը կը նկատէ՝ հրաբխային քարաժայռեր խեցիներով եւ բուստերով, որոնք լաւայի բարձր ջերմաստիճանի ազդեցութեան տակ վերածուած էին ճերմակ պինդ լեռնատեսակի։
Ֆիցրոյ անոր կու տայ Չարլզ Լայէլի «Երկրաբանութեան հիմքերը» ("Principles of Geology") գիրքին առաջին հատորը, ուր հեղինակը կը ձեւակերպէ համաձեւութեան գաղափարները երկար ժամանակահատուածի ընթացքին երկրաբանական փոփոխութիւններու մեկնաբանութեան միջոցով։ Եւ արդէն առաջին հետազօտութիւնները, որոնք կատարուած են Տարուինի կողմէ «Կանաչ Հրուանդան»ի կղզիներուն վրայ Սանթեակոյի մէջ, ցոյց կու տան ձեւի գերազանցութիւնը, որ կիրարկուած էր Լայէլի կողմէն։ Հետագային Տարուին կ'ընդունի եւ կ'օգտագործէ Լայէլի մօտեցումը երկրաբանութեան գիրքին գրառումի տեսական մօտեցումներու եւ անդրադարձներու համար։ Փաթակոնիոյ Փունթա Ալթա վայրին մէջ, ան կարեւոր յայտնագործութիւն մը կ'ընէ։ Տարուին կը յայտնաբերէ քարացած անհետացած հսկայական կաթնասուն մը։ Գտածոյին կարեւորութիւնը կ'ընդգծուի անով, որ անասունին մնացորդները կը գտնուին հանքատեսակներու մէջ, նոր տեսակի փափկամարմին խեցիներու կողքին, ինչ որ անուղղակիօրէն ցոյց կու տայ, թէ անիկա մօտիկ անցեալին անհետացած է՝ առանց կլիմայի փոփոխութեան յատկանիշներու կամ աղէտներու։ Ան գտածոն կը բնորոշէ, ըսելով թէ՝ առաջին հայեացքով նման էր տեղական զրահամորթի հսկայական վարկածին։ Այդ գտածոն մեծ հետաքրքրութիւն կը յառաջացնէ, երբ կը հասնի Անգլիական ափերը։ Տեղացիներուն հետ, երկիրին ներքին շրջանները ուղեւորուած ատեն, երկրաբանութիւնը նկարագրելու եւ բրածոյ մնացորդներու հաւաքածոյ կազմելու ատեն, ան ձեռք կը բերէ պատկերացումներ, յեղաշրջումի ժամանակահատուածին բնիկ ազգութիւններու եւ գաղութարարներու փոխ համագործակցութեան ընկերային, քաղաքական եւ մարդաբանական տեսանկիւններու մասին։ Ան նաեւ կը նկատէ, որ Նանտու ջայլամին զոյգ տարատեսակները ունին տարբեր, բայց վերածածկուող բնակավայրեր։ Դէպի հարաւ շարժելով, ան կը յայտնաբերէ աստիճանաձեւ հարթավայրեր՝ ծածկուած կոկանով եւ փափկամորթ խեցիներով, նման ծովային սարահարթերու՝ արտացոլելով ցամաքի բարձրացման շարքը։ Կարդալով Լայէլի երկրորդ հատորը, Տարուին կ'ընդունի անոր տեսակէտը տեսակներու «ստեղծումի կեդրոնի»ն վերաբերեալ, բայց անոր գտածոները եւ դատողութիւնները կը ստիպեն զինք կասկածի տակ առնելու Լայէլի գաղափարները տեսակներու անհետացումի եւ յարատեւութեան վերաբերեալ: Նաւամատոյցին վրայ կը գտնուէին երեք հրոերկրացիներ, որոնք Փետրուարին Անգլիա տեղափոխած էին «Պիկլ»ի անցած արշաւին ատեն։ Անգլիոյ մէջ մէկ տարի անցընելէ ետք, անոնք վերադարձած են Հրոյ երկիր, իբրեւ քարոզիչներ։ Տարուին զանոնք կը համարէ քաղաքակիրթ, բարեկամական, այն ատեն, երբ իրենց ցեղակիցները «խեղճ, անկում ապրած վայրենիներ» կ'երեւին, ճիշդ այնպէս, ինչպէս իրարմէ կը տարբերին ընտանի եւ վայրի անասունները։ Տարուինի համար այդ տարբերութիւնները առաջին հերթին կը ցուցադրեն քաղաքավարութեան գերազանցութեան նշանակութիւնը, բայց ոչ ցեղային անլիարժէքութիւնը։ Ի տարբերութիւն իր գիտնական ընկերներուն, ան արդէն կը մտածէր, որ մարդուն եւ անասունին միջեւ անյաղթահարելի անդունդ մը գոյութիւն չունի։ Մէկ տարի անց այդ առաքելութիւնը լքուած էր։ Հրոերկրացին, զոր անուանած էին Ճիմի Պաթթըն (Jemmy Button) կին ունեցած էր եւ Անգլիա վերադառնալու ոչ մէկ ցանկութիւն ունէր։
Չիլիի մէջ Տարուին կը դառնայ ուժեղ երկրաշարժի մը ականատեսը: Ան նշաններ կը նկատէ, որոնք կը մատնանշէին, որ հողը նոր բարձրացած է։ Այդ բարձրացած հողին շերտը իր մէջ կը ներառէր երկփեղկանի կակղամորթ խեցիներ, որոնք կը գտնուէին բարձր մակընթացութեան մակարդակէն բարձր։ Անթերի բարձրավայրերուն ան նոյնպէս յայտնաբերած է կակղամորթ խեցիներ եւ քանի մը տեսակ գտածոյ ծառեր, որոնք սովորաբար կ'աճին աւազոտ լողափերուն։ Իր տեսական մտորումները կը հանգին այն եզրակացութեան, որ ցամաքի բարձրացումի ատեն խեցիները կը գտնուէին բարձր սարերու վրայ, իսկ ծովային յատակին հատուածներուն իջեցումին ատեն ովկիանոսային կղզիները կ'անցնին ջուրին տակ եւ այդ ատեն կղզիներուն շուրջ առափնեայ բուսախութերէ կը կազմաւորուին արգելախութեր, մանեկաձեւ կղզիներ։ Կալափակոսեան Կղզիներուն վրայ Տարուին կը նկատէ, որ ծայրահաւիկի մը ընտանիքէն որոշ ներկայացուցիչներ կը տարբերին այդպիսիներէն Չիլիի մէջ եւ կը տարբերին իրարմէ տարբեր կղզիներու վրայ։ Նաեւ ան լսած էր, որ ցամաքային կրիաներու զրահները թեթեւակի կը տարակերպուին ձեւով՝ մատնացոյց ընելով ծագումի կղզին։ Աւստրալիոյ մէջ տեսած պարկաւոր ագեվազանման առնէտները/շիկամուկերը եւ բադակտուցները այնպէս արտասովոր էին, որ Տարուին կ'եզրակացնէ, որ աշխարհը ստեղծողները, նուազագոյնը թիւով երկու եղած են։
«Պիկլ» կը հետազօտէր Կոկոսեան կղզիներու ատոլները / մարջանի մանեկաձեւ կղզի/ նպատակ ունենալով պարզաբանել անոնց ձեւաւորումի մեքանականութիւնը։ Ֆիցրոյ սկսած էր գրել պաշտօնական փոխադրութիւն Պիկլի ճամբորդութեան մասին եւ Տարուինի օրագիրը ընթերցելէ ետք, ան կ'առաջարկէ զայն ներառել հաշուետուութեան մէջ։
Իր ճամբորդութեան ատեն, Տարուին եղած է Թեներիֆէ կղզիին վրայ, Կանաչ Հրուանդանի կղզիներուն վրայ, Պրազիլի ափերուն, Արժանթին, Ուրուկուէյ, Հրոյ Երկիր, Թասմանիա, Կոկոսեան կղզիներ, ուր մեծ քանակութեամբ հետազօտութիւններ ըրած էր։ Արդիւնքները ան շարադրած է իր գործերուն մէջ՝ «Բնագէտի որոնումներու օրագիրը» (The Journal of a Naturalist, 1839), «Պիկլ» նաւի վրայ ճամբորդութեան կենդանաբանութիւնը» (Zoology of the Voyage on the Beagle, 1840), «Քորալեան խութերու կառուցուածքը եւ բաշխումը» (The Structure and Distribution of Coral Reefs, 1842), Առաջին հետաքրքրական բնական երեւոյթներէն, որ Տարուին նկարագրած էր իր գիտական գրականութեան մէջ, եղած են փենինթենթես յատուկ ձեւի սառէ բիւրեղները, որոնք կը յառաջանան Անդերու սառցադաշտին մակերեսին վրայ։
«Տեսակներու ծագումը» գրելու եւ հրատարակելու պատմութիւնը
1837-էն Տարուին օրագիր կը պահէր, ուր գրի կ'առնէր ընտանի անասուններու եւ բոյսերու կարգերուն տուեալները, նաեւ բնական ընտրութեան դիտումները։ 1842-ին ան կը գրէ առաջին նկարագրութիւնը տեսակներու յառաջացման մասին։
1855-էն նամակագրութեամբ կապ կը հաստատէ ամերիկացի բուսաբան Ա. Կրէմի հետ, որուն հետ կը կիսէ իր գաղափարները։
Անգլիացի բնագէտ եւ երկրաբան Չ. Լայէլի ազդեցութեան տակ Տարուին 1856-ին կը սկսի նախապատրաստել գիրքին երրորդ ընդլայնուած տարբերակը։
Յունիս 1858-ին, երբ աշխատանքը կիսովին ամբողջացած էր, ան անգլիացի բնագէտ Ա. Ռ. Ուոլէսէն նամակ մը կը ստանայ, ներառեալ վերջինիս կողմէ ձեռագիր յօդուածով։ Այդ յօդուածին մէջ Տարուին կը գտնէ բնական ընտրութեան իր սեփական տեսութեան համառօտ շարադրանքը։ Երկու բնագէտները իրարմէ անկախ եւ միաժամանակ մշակած էին նոյնատիպ տեսութիւններ։ Երկուքին վրայ ալ իր ազդեցութիւնը ձգած էր ազգաբնակչութեան մասին Տ. Ռ. Մալթուսի աշխատանքը, երկուքն ալ ուսումնասիրած էին ֆլորա, ֆաունա եւ խումբ մը կղզիներու երկրաբանական կազմաւորումները եւ յայտնաբերած էին շօշափելի տարբերութիւններ անոնց մէջ բնակեցուած տեսակներուն միջեւ։ Տարուին Լայէլին կը ղրկէ Ուոլէսի ձեռագիրը իր սեփական նկարագիրին հետ միասին՝ երկրորդ տարբերակի ուրուագիծերով (1844) եւ Ա. Կրէյին (1857) ուղարկուած իր նամակի պատճէնով Լայէլ խորհուրդի համար կը դիմէ անգլիացի բուսաբան Ժոզէֆ Ճուքէրին եւ 1 Յուլիս 1859-ին անոնք միասին Լոնտոնի մէջ Լինեւսքիի ընկերութեան կը ներկայացնեն իրենց աշխատանքները։ 1859-ին Տարուին կը տպագրէ «Խաչաձեւ եւ ինքնաբեղմնաւորման հետեւանքները՝ բանջարեղէնի թագաւորութեան մէջ» (The Effects of Cross- and Self-Fertilization in the Vegetable Kingdom, 1876) գործը։
Տարուինի Կրօնական Հայեցողութիւնը
Թէեւ Տարուինի ընտանիքին կարգ մը անդամները ազատախոհ էին ու հին աւանդական կրօնական հաւատալիքները բացայայտօրէն կը մերժէին, բայց ինք սկիզբէն կասկածի չէր ենթարկեր Աստուածաշունչին բառացի իսկութիւնը։
Ան յաճախած է անգլիական դպրոց, ապա Քեմպրիճի մէջ ուսումնասիրած է անգլիական աստուածաբանութիւն, որպէսզի հետագային պատուելի դառնայ։ Ան միաժամանակ համոզուած էր Ուիլիըմ Փէյլի վախճանաբանական փաստարկներուն, որոնց համաձայն բանական համակարգը, որ տեսանելի է բնութեան մէջ, կ'ապացուցէ Աստուծոյ գոյութիւնը։ Բայց անոր հաւատքը կը սկսի խախտիլ «Պիկլ» ի վրայ ճամբորդած ատեն։ Ան կը սկսի կասկածի ենթարկել իր տեսածը՝ զարմանալով հմայիչ, ծովուն յատակը գտնուող էակներով, որոնք ստեղծուած էին այնպիսի խորութիւններու մէջ, ուր կարելի չէր չհմայուիլ անոնց տեսքով: «Պիկլ»ի վրայ ճամբորդելով, Տարուին տակաւին հաւատարիմ կը մնար իր խիստ հետեւողական հայեացքներուն միաժամանակ վկայակոչելով Աստուածաշունչին հեղինակութիւնը՝ բարոյական հարցերու մէջ, բայց հետզհետէ կը սկսի վերատեսութեան ենթարկել Հին Կտակարանի արարչագործութեան պատմութիւնը, զայն նկատելով իբրեւ անստոյգ եւ անվստահելի. «… Եկած եմ այն եզրակացութեան, որ Հին Կտակարանը իր սուտ պատմութեամբ, իր բաբելոնեան աշտարակով, իբրեւ պատգամի խորհրդանիշ ծիածանով եւ այլն, նոյնքան արժանի է վստահութեան, որքան հնդիկներու սրբազան գիրքերը կամ որեւէ վայրենիի հաւատալիքները»։
Վերադառնալէ ետք, ան կը սկսի հաւաքել տեսակներու փոփոխութեան ապացոյցներ։ Գիտէր, որ իր կրօնասէր բնագէտ ընկերները հերետիկոսութիւն ու ընկերային կանոններու բացատրութիւնները քայքայող կը նկատէին նման տեսակէտներ, եւ գիտէր, որ նման յեղափոխական գաղափարներ լաւ ընդունելութեան չէին արժանանար, այն ատեն, երբ Անգլիկան եկեղեցւոյ դիրքերը կը յայտնուէին արմատական անաստուածներու եւ այլախոհներու կրակին տակ։ Տարուինի հաւատքը աստիճանաբար կը տկարանայ ժամանակի ընթացքին եւ 1851-ին, Էննիի մահէն ետք, Տարուին հաւատքը կը կորսնցնէ քրիստոնէութեան նկատմամբ։ Ան կը շարունակէ տեղական եկեղեցւոյ օգնութիւն ցուցաբերել եւ կ'օգնէ ծխականներուն ընդհանուր գործերուն մէջ, բայց Կիրակի օրերը, երբ ամբողջ ընտանիքը եկեղեցի կ'ուղղուէր, ան զբօսանքի կ'երթար։ Հետագային, երբ իրեն հարց կու տային իր կրօնական հայեացքներուն մասին, Տարուին կը գրէր, որ երբեք անաստուած չէ եղած այն իմաստով, որ Աստուծոյ գոյութիւնը չէ ժխտած եւ ընդհանուր առումով «ճիշդ կ'ըլլար իմ միտքս նկարագրել, իբրեւ անգիտական»։
Միաժամանակ Տարուինի առանձին արտայայտութիւնները կարելի է գնահատել իբրեւ անաստուածեան կամ թեիստական։ «Տեսակներու ծագումը» գիրքին վեցերորդ հրատարակութիւնը (1872) կ'աւարտի աթեիզմի ոգիով. «Առկայ է վեհութիւն այն տեսակէտին մէջ, որմով կեանքը իր տարբեր դրսեւորումներով Արարիչը ի սկզբանէ ներշնչած է մէկ կամ սահմանափակ թիւով ձեւերու մէջ, այն ատեն, երբ մեր մոլորակը կը շարունակէ դառնալ համաձայն ձգողականութեան անփոփոխ օրէնքներուն, եւ նման պարզ սկզբունքէն կը զարգանայ եւ կը շարունակէ զարգանալ ամէնէն գեղեցիկ եւ ամէնէն զարմանալի ձեւերու անսահման թիւը»։ Միաժամանակ Տարուին կը նշէր, որ բանական ստեղծումի պատկերացումը, իբրեւ սկզբնապատճառ «զիս ղեկավարած է այն ատեն, երբ ես կը գրէի «Տեսակներու ծագումը», ճիշդ այդ պահէն անոր նշանակութիւնը ինծի համար սկսաւ շատ դանդաղ, ոչ շատ երկար տատանումներէն ետք, աւելի ու աւելի թուլնալ»։
Իբրեւ աթեիստ, կարելի է գնահատել Տարուինի արտայայտումները Կուրքերուն ուղղուած նամակի մը մէջ (1868/. «…ես համաձայն չեմ, որ յօդուածը անվրէպ է, ես հրէշային կը գտնեմ հաստատումը, իբր թէ կրօնը չէ ուղղուած գիտութեան դէմ … բայց երբ ես կ'ըսեմ թէ անիկա սխալ է, ես վստահ չեմ, արդեօք չէ՞ր ըլլար ողջամիտ գիտութեան մարդոց համար ամբողջութեամբ անտեսել կրօնի ամբողջ բնագաւառը»։
Ինքնակենսագրութեան մէջ Տարուին գրած է. «Այդպէս կամաց-կամաց իմ հոգիիս մէջ սողոսկեց անվստահութիւնը եւ ես վերջիվերջոյ դարձայ անհաւատ։ Բայց անիկա տեղի կ'ունենար այնքան դանդաղ, որ ես չէի զգար ոչ մէկ վիշտ, եւ այլեւս երբեք մէկ վայրկեանով ալ թերահաւատութիւն չէի զգար իմ եզրակացութեանս ճշդութեան մէջ։ Եւ, իրօք, ես ի վիճակի չէի հասկնալու, թէ ո՛վ կրնար ցանկալ, որպէսզի քրիստոնէական ուսուցումը ըլլար ճշմարիտ եւ եթէ այդպէս է ուրեմն այդ հասարակ թեքսթը /Աւետարանը/ ցոյց կու տայ, որ անհաւատ մարդիկ՝ իսկ անոնց մէջ պէտք է ներառուին իմ հայրս, եղբայրս եւ իմ բոլոր լաւ ընկերներս, պէտք է պատիժ կրեն։ Գարշելի ուսուցում»։
Իր մեծ հօր՝ Էրազմ Տարուին ի կենսագրութիւնը գրած ատեն, Չարլզ կը նշէ այն սուտ տարաձայնութիւնները, ըստ որոնց, Էրազմ մահուան մահիճի մէջ Աստուծոյ աղերսած է։ Չարլզ իր պատմուածքը կ'եզրափակէ հետեւեալ բառերով. «Այսպիսին եղած են քրիստոնէական զգացումները այս երկիրին մէջ 1802-ին: Մենք կրնանք ծայրայեղ պարագային յուսալ, որ նման ոչ մէկ բան գոյութիւն ունի»։
Հակառակ բարեմաղթանքներուն, նմանատիպ պատմութիւններ նոյնպէս կ'ուղեկցէին Չարլզի վախճանին։ Անոնցմէ ամէնէն մեծ հռչակը շահած է անգլիացի քարոզչուհի, այսպէս կոչուած «Լէյտի Հուփի պատմութիւնը» տպագրուած 1915-ին, ուր հաստատուած է, որ Տարուին կրօնադարձ եղած է հիւանդութեան ընթացքին մինչեւ իր վախճանը։ Նմանատիպ պատմութիւններ կը տարածուէին տարբեր տեսակի կրօնական խումբերու կողմէ եւ վերջիվերջոյ ձեռք բերած են քաղաքային առասպելներու կարգավիճակ, բայց ատոնք Տարուինի երեխաներուն կողմէ ժխտուած են եւ պատմութիւններու կողմէ մէկ կողմ նետուած, իբրեւ անհիմն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:12 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:19 Ապրիլի մահացածներ
Ժան Տէր Մերկերեան
Ժան Տէր Մերկերեան, (Jean Der-Merguerian, 5 Հոկտեմբեր 1935, Մարսէյ - 29 Սեպտեմբեր 2015, Մարսէյ, թաղուած է Երեւանի մէջ ), ֆրանսահայ ջութակահար, Հայաստանի ժողովրդական արուեստագէտ (1971)  ։
Կենսագրութիւն
Ժան Տէր Մերկերեանը ծնած է Մեծ եղեռնէն փրկուած ընտանիքի մը մէջ, Մարսէյ, Ֆրանսա։ 11 տարեկանին աւարտած է Մարսէյի երաժշտանոցը, որմէ մէկ տարի ետք նոյն քաղաքին մէջ ունեցաւ իր առաջին մենահամերգը՝ կատարելով Ֆելիքս Մենտելսոնի եւ Անթոնիօ Վիվալտիի ջութակի համերգը նուագախումբի մը հետ։
1948 թուականին ընտանիքին հետ կը փոխադրուի Հայաստան, ուր հանդէս կու գայ Մենտելսոնի եւ Լալոյի համերգներով։ Ժանի ուսուցիչներէն են անոր հայրը՝ Երուանդը, Կարպ Դոմբաեւը (Երեւանի պետական երաժշտանոցին մէջ սորված տարիներուն շրջանին:) եւ Դաւիթ Օյստրախը (Մոսկուայի երաժշտանոցին մէջ սորված տարիներուն շրջանին)։
Փրակի (1956) եւ Փարիզի մէջ (1961), Մարկըրիթ Լոնկի եւ Ժաք Թիպոյի անուան մրցոյթին, Ժան կ'արժանանայ առաջին մրցանակին։ Անոր կ'առաջարկեն որ մնայ Մոսկուա, բայց ան կը վերադառնայ Երեւան եւ կը սկսի դասաւանդել Կոմիտասի անուան երաժշտանոցին մէջ (1964-1979) նաեւ ելոյթներ կ'ունենայ Հայաստանի տարբեր շրջաններուն եւ ԽՍՀՄ բազմաթիւ քաղաքներուն մէջ։