cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կալինա Վիշնեւսքայա
Շքանշաններ
«Մոսկուայի 850-ամեակի յիշատակի» մետալ ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արուեստագէտ ՌԽՖՍՀ վաստակաւոր արուեստագէտ Վլատիմիր Իլյիչ Լենինի ծննդյան 100-ամեակի յոբելյանական մետալ
Մետալ «Լենինկրատի 250-ամեակի առթիւ» Պատուաւոր Լէգէոնի շքանշան Արուեստի եւ գրականութեան շքանշան եւ Q80796649?
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Օփերային երգչուհի Ստորոգութիւն:Երաժշտութեան ուսուցիչ Ստորոգութիւն:Օրագիրի հեղինակ Ստորոգութիւն:Թատերական եւ օփերա վարիչ-տնօրէն Ստորոգութիւն:Կենսագիր գրող Ստորոգութիւն:Դերասանուհի
Ռեյքիավիք
Պատմութիւն
Քաղաքը յառաջացած է 874 թուականին Իսլանտայի մէջ նորվեգական առաջին վերաբնակիչներու հաստատուելէն յետոյ։ Մինչեւ XVII դարը Ռեյկյավիկի տեղին մէջ եղած է ագարակ, XVII-XVIII-րդ դդ․՝ ավան։ 1786 թ. (կը համարուի քաղաքի հիմնադրման թուականը) Ռեյկյավիկին տրուած է քաղաքի իրաւունք։
Մինչեւ X դարի սկիզբը Ռեյկյավիկը աճած է դանդաղ։ 1845 թ. այն Իսլանտայի ալտինգի (խորհրդարան), 1904 թ. ինքնավար Իսլանդիայի կառավարութեան նստավայրն է։ 1920 թ. պաշտօնապէս հաստատուած է Իսլանտայի թագաւորութեան, 1944 թ.՝ Իսլանտայի Հանրապետութեան մայրաքաղաք։
Ժենիա Ադամեան-Քալանդարեան
Կենսագրութիւն
1888-1889 թուականներուն որոշ դեր կը կատարէ «Երիտասարդ Հայաստան»ի կազմութեան մէջ եւ քանի մը տարի ետք երբ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը կը հիմնուի ան կը մտնէ շարքերը եւ մինչեւ իր մահը՝ հաւատարմօրէն կը ծառայէ։ Թիֆլիսի Օրիորդաց Գիմնազիան աւարտելէ ետք, կ՚որոշէ Երկիր անցնիլ եւ ուսուցչութեան ասպարէզի նուիրուիլ։ Ժենիայի ծնողքը եւ ազգականներ չէին ուզէր որ իրեն պէս երիտասարդ մը Տաճկահայաստան անցնէր, որ այդ օրերուն արհաւիքներով լեցուն էր։ Սակայն, Սիմոն Զաւարեան որ այդ Տրապիզոնի դպրոցի մը տեսուչն էր Ժենիային կը հրաւիրէ իբր ուսուցչուհի եւ ան կ՚ընդարաջէ առաջարկը։
Ռեյքիավիք
Աշխարհագրութիւն եւ կլիմայ
Կլիման մերձարկտիկական ծովային է։
Ժենիա Ադամեան-Քալանդարեան
Կենսագրութիւն
Դժբախտաբար, թուրք կառավարութիւնը կասկածելով իր վրայ որպէս վտանգաւոր յեղափոխական անմիջապէս իրէն կը հեռացնէն։ Ժենիա կը վերադառնայ Թիֆլիս եւ կը նուիրուի ՀՅԴ-ի կուսակցական գործերուն։ Ժենիային տան մէջ, կուսակցութիւնը կը տպէ իր առաջին թռուցիկները եւ հաւանաբար Դաշնակցութեան օրկան «Դրօշակ»-ի առաջին թիւերը։ Իր տունը նաեւ կը գործածուի որպէս մեծ քանակութեամբ ռազմամթերքի կեդրոն։
Ռեյքիավիք
Տնտեսութիւն
Քաղաքը տրանսպորտային հանգույց է, ձկնարդիւնագործութեան եւ ձկնառեւտրի կեդրոն։ Կան ձկնավերամշակման ձեռնարկութիւններ, նաւաշինութեան, նաւանորոգման, ձկնորսական ցանցերու եւ սարքաւորումներու արտադրութիւն, սնունդի, թեթեւ արդիւնաբերութիւն։
Ժենիա Ադամեան-Քալանդարեան
Կենսագրութիւն
Թէեւ մահուան տարին անծանօթ է, ան կը տեսնէ Հայաստանի Ա. Հանրապետութիւնը եւ կ՚անցնի հիւսիսային կովկաս ուր գաղթականներ կը խնամէ ու որբանոց կը բանայ։
Ռեյքիավիք
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Իսլանդիա
Անգլիական Այգի (Երեւան)
Անգլիական այգի կամ Երեւանի թատերական այգի, Երեւանի մէջ առաջին հասարակական այգին է, միակը՝ մինչեւ 1920 թուական։
Համարվում է ալտերի հիմնական բնակելի վայրը:
Պատմութիւն
Անգլիական Այգին կը գտնուի Գրիգոր Լուսաւորիչի, Մովսէս Խորենացիի եւ Իտալիոյ փողոցներուն միջեւ։ Հիմնուած է 1850 թուականին։ Պաշտօնական բացումը կատարուած է 3 Հոկտեմբեր 1910-ին ։
Այգիին ձեւաւորումն ու բարեկարգումը երկարած է 19-րդ դարու 60-ական թուականներէն մինչեւ Առաջին Համաշխարհային Պատերազմին նախորդած տարիները։ 1 Յուլիս 1895-ին պայմանագիրով այգին կը յանձնուի Լեւոն Պակլնճեանին նորոգելու համար, սակայն ան կը թերանայ։ Այգին կը ձեւաւորուի եւ կը գեղեցկանայ Իսահակ Մելիք-Աղամալեանի քաղաքապետ դառնալէն ետք։ Աղամալեան, այգիին համար Ռուսաստանէն եւ Լեհաստանէն ծառեր բերել կու տայ։ Նոր ծառուղիներ կը բացուին, անցուղիները կը ծածկուին կարմիր փշրանքով։ Այգին կը կառուցուի եւրոպական չափանիշերով, որուն պատճառով կը կոչուի «Անգլիական Այգի»։ Ըստ ոմանց անուանումը եկած է այգին բարեկարգող օտարներուն պատճառով, իսկ ուրիշներ կը կարծեն, որ վերէն նայելով այգին կը նմանի անգլիական դրօշին։ Վերակառուցումի պատճառով այգին 10 տարի փակ կը մնայ։ Կը վերաբացուի 3 Հոկտեմբերին։
Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան օրերուն «Անգլիական Այգին» անխնամ կը մնայ։ Խորհրդային կարգերու հաստատման տարիներուն «Անգլիական Այգին» կը վերածուի նահատակուած յեղափոխականներու պանթէոնի։ Այգիի գլխաւոր ծառուղիին աջ կողմը կը թաղուին 1920-ին պոլշեւիկեան մայիսեան ապստամբութեան ղեկավարները, իսկ 1921-ին հոն կը թաղուի զինկոմ Լիպարիտ Մխճեանը, որուն մասին Եղիշէ Չարենց գրած է «Իմ ընկեր Լիպոն»։ Այգին կը վերակոչուի 26 կոմիսարներու (գործակալներու) անունով, որ կրճատուելով կը կոչուի «Կոմայգի»։ 1938-ին այգիի տարածքին մէջ կը կառուցուի Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան ազգային ակադեմիական թատրոնի նոր շէնքը։Հոն կը գտնուի նաեւ «Մասիս» ճաշարանը։ Այգիին մէջ տեղադրուած են Գաբրիէլ Սունդուկեանի, անոր ստեղծած կերպար՝ Պեպոյի եւ ջրավաճառ պատանիին արձանները։ 2000 թուականին «Բիւրակն» ՍՊԸ-ն 99 տարի ժամկէտով վարձակալած է Անգլիական Այգիի տարածքը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երեւան
Մարթեն Եորկանց
Մարթեն Եորկանց (Marten Yorgantz, 24 Յունիս 1946, Սթամպուլ), ֆրանսահայ երգիչ եւ երգահան։
Կենսագրութիւն
Եորկանցի երգացանկը ընդգրկած է հայկական երգեր («Հայի աչքեր», «Սիրում եմ քեզ», «Գարուն ես միշտ, Երեւան», «Այբ, բեն, գիմ», «Ճկոյթիկ»), իտալական եւ ֆրանսական երգեր։ Հրապարակած է 24 ձայնասկաւառակ։
1976-ին Ֆրանսայի Ալֆորվիլ քաղաքին մէջ բացած է «Cappadocia» ճաշարանը ։ 1980-ին Փարիզի կեդրոնը՝ Ս. Գէորգ փողոցին մէջ բացած է երկրորդ ճաշարանը, ուր յաճախ ելոյթներ ունեցած է։ Այժմ անիկա փակ է։ Սպիտակի երկրաշարժէն ետք հանդէս եկած է «100 երգ հայ երեխաների համար» նախագիծով։
Փոլ Տոլան
Փոլ Տոլան (Paul Dolan, ), բրիտանացի գիտնական, գրող եւ ակադեմական : Լոնտոնի տնտեսագիտութեան եւ քաղաքական գիտութիւններու դպրոցին մէջ վարքային գիտութիւններու բաժինի ղեկավար եւ փրոֆէսոր:
Գիտնականին հետաքրքրութիւնները կապուած են երջանկութեան երեւոյթի ուսումնասիրութեամբ, անոր պատճառներուն եւ հետեւանքներուն ինչպէս անհատի, այնպէս ալ ընդհանրապէս հասարակութէան համար:
Պարգեւներ
2002 թուականին ստացած է Ֆիլիփ Լեւերհուլմի մրցանակն առողջապահութեան տնտեսութեան մէջ ներդրած աւանդին համար, մասնաւորապէս՝ տարիներու ընթացքին կեանքի որակի վերաբերեալ հետազօտութեան ոլորտին մէջ կատարած աշխատանքին համար (QALY) :
Նոր Հեմփշայր
Նոր Հեմփշայր կամ Նոր-Հեմփշիր (New Hampshire), ոչ մեծ նահանգ ԱՄՆ-ի հիւսիս-արեւելքին Նոր-Անգլիա շրջանին մէջ։ Բնակչութիւնը կը կազմէ 1.318.194 մարդ (2011 թ.)։ Ոչ պաշտօնական անուանումը «Գրանիտէ նահանգ» է։ Նահանգի մայրաքաղաքը Քոնքորտ ն է, ամենամեծ քաղաքը՝ Մանչեսթըր ը: Մեծն Անգլիայէն անկախացած առաջին նահանգն է երկրին մէջ։ Նահանգի նշանաբանն է. «Ապրիր ազատ կամ մահացիր:» (Live free or die)։
Պատմութիւն
Նոր Հեմփշիր գաւառը հիմնուած է 1623 թուականին բրիտանացի առաջնորդ մը Ճոն Մեյսոնի կողմէ։ Նահանգը իր անունը ստացած է ի պատիւ անգլիական Հեմփշիր կոմսութեան։ Անկախութեան համար պատերազմի ժամանակ Նոր Հեմփշիրը դարձաւ 13 սիւներէն մէկը, որոնք դրուեցան բրիտանական տիրապետութեան դէմ, եւ առաջին նահանգը, որ անկախ հռչակուեցաւ։ Նահանգի մայրաքաղաք Քոնքորտը անցեալին, յայտնի էր Ռամֆորդ եւ Պենակուկ անուններով։
Աշխարհագրութիւն
Նոր Հեմփշիրը աւանդաբար կը մտնէ Նոր Անգլիա պատմամշակութային շրջանի կազմին մէջ։ Հիւսիսէն նահանգը սահմանակից է կանադական Քվեբեկ գաւառին, արեւելքէն՝ Մեն նահանգին եւ Ատլանտեան Ովկիանոսին, հարաւէն՝ Մասաչուսեթսին, արեւմուտքէն՝ Վերմոնտին: Նոր Հեմփշիրի մակերեսը 24.217 կմ² է (46-րդը երկրին մէջ)։ Նահանգի՝ Ատլանտեան ովկիանոսին ափամերձ հատուածը 29 քմ. է։
Հիւսիսին մէջ կը գտնուին Սպիտակ լեռները, որ յայտնի զբոսաշրջական կեդրոն են, իսկ Նոր Հեմփշիրի միջնամասին մէջ տեղակայուած է Նորանգլիական բարձրութիւնը, հարաւ-արեւելքին մէջ՝ մերձովկիանոսեան ցած վայրը։ Կլիման ունի մայրցամաքային բնոյթ՝ տաք, կարճատեւ ամառ, եւ ցուրտ, բաւականին խստաշունչ, ձնառատ ու քամոտ ձմեռ։ Նահանգի գլխաւոր գետերն են Քոնեկտիկուտը եւ Մերիմակը, որոնց ջերմուժը կ'օգտագործուի ՋԷԿ-երու կողմէ։ Մեծագոյն լիճը Ուիննիպեսոկին է։
Տնտեսութիւն
Աւանդոյթի համաձայն՝ նահանգի արդիւնաբերութիւնը կը հիմնուի ՋԷԿ-երի ջերմուժի վրայ։ 19-րդ դարուն, երբ Նոր Հեմփշիրի մէջ սկսաւ զգայուն արդիւնաբերութիւնը, մեծ դրամագլուխն ուղղուեցաւ դէպի ալրաղացը,հագուստեղէնի եւ կաշիէ կօշկեղէնի արտադրութիւնը։ 20-րդ դարու վերջին անոնց փոխարինեց մեքենաշինութիւնը, ինչպէս նաեւ ելեկտրոնիկայի արտադրութիւնը։ Այսօր Նաշուա քաղաքը կը մասնագիտանայ օպտիկայի, Պորթսմութը` ինքնաշարժի մասերու եւ ծովային նաւերու արտադրութեան վրայ:
Գիւղատնտեսութեան մէջ կը գերակշռեն անասնաբուծութիւնը, թռչնաբուծութիւնը, ջերմոցային տնտեսութիւնը` մասնագիտանալով լոռամարգիի եւ հապալասի արտադրութեամբ։
Միակ ովկիանոսային նաւահանգիստ ը Պորթսմութն է։ Բնակչութեան զգալի մասը (մինչեւ 15%) զբաղած է սպասարկման եւ զբօսաշրջութեան ոլորտին մէջ։
Ռասայական կազմ
Բնակչութեան բաշխումը ըստ ռասայական յատկանիշի.
Կրօնական Կազմ
Նոր Հեմփշիրի մէջ ապրողներու գրեթէ 72%-ն իրեն կը համարէ քրիստոնեայ, բացի այդ այստեղ բաւական մեծ թիվ կը կազմեն բապտիստները (6 %), մեթոդիստները (3 %), Քրիստոնէական միացեալ եկեղեցւոյ ծառաները (6 %) եւ այլ կրօնական ճիւղաւորումներ՝ ներառեալ մորմոնները, ադուենտիստները եւ այլն։ Ապրողներու մօտ 17%-ն իրենց կը համարեն աթեիստ:
Բնակչութեան Աճ
Նահանգի բնակչութիւնը տարիներով
Կրթութիւն եւ Գիտութիւն
Հանովեր ի մէջ կը գտնուի ԱՄՆ-ի ամենահին համալսարաններէն մէկը։
Ոսկան Յովհաննէսեան
Ոսկան Յովհաննէսեան (Տիգրանակերտ - 15 Փետրուար 1915), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Տիգրանակերտ։ Ստացած է բժշկական կրթութիւն։ Եոնճալըի հիւանդանոցի մէջ աշխատած է որպէս բժիշկ։
Մահացած է 1915 թուականի Փետրուար 15-ին, ժանտախտէն։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր Ստորոգութիւն:15 Փետրուարի մահացածներ Ստորոգութիւն:Ժանտախտէ մահացածներ
1711 թուական
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1711 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1711 մահեր
Ստորոգութիւն:1711
Լէանտրօ Տեսփուի
Լէանտրօ Տեսփուի, արժանթինցի իրաւագէտ եւ մարդկային իրաւունքներու պաշտպան :
Տեսփուի մեծ ներդրում ունեցած է Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչումի աշխատանքին` 1985-ին ՄԱԿ-ի ենթայանձնախումբի պատմական որոշումին մէջ, Էրիքա Տայէսի, Լուի Ժոանեթի, Թէօ Ֆան Պովենի եւ ուրիշներու կողքին:
Տասնամեակներ շարունակ ան մնացած է հայ ժողովուրդի ճակատագիրին ու նորագոյն պատմութեան ուղեկից ։
Վարդան էֆենտի
Վարդանեան էֆենտի (1885, Սեբաստիա - 22 Յունիս 1918), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1885 թուականին, Սեբաստիա։ Աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժինը։
1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ Պա­ղես­տի­նի հիւանդանոցներէն մէկուն մէջ (մենզիլ) ծառայած է որպէս զինուորական բժիշկ՝ հարիւրապետի աստիճանով։
Մահացած է 1918 թուականի Յունիս 22-ին, հիւանդանոցին մէջ՝ 33 տարեկան հասակին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:22 Յունիսի մահացածներ
Արհեստական Սիրտ
Արհեստական սիրտ մը անդամաբոխարինող գործիք մըն է որ կը բոխարինէ բնիկ սիրտը եւ կ'ապահովէ իր շարժիչ պաշտօնը բուժելու համար սրտային անբաւարարութենէ կամ այլ ծանր սրտային հիվանդութիւներէ տարապող անձերը: Հետազոտութիւնները եւ արտադրութեան փորձերը մէջտեղ բերին հետեւեալ դժուարութիւնները՝ ինքնավարությունը, չափը որ պէտք է կուրձքին համաչափ ըլլայ, բորբոգումի վտանքները եւ անոդների խձանման վտանգները:
2 տեսակ արհեստական սիրտ գոյութիւն ունին՝
Վիրաբուժը ընդհանրապէս «ադրիա»-ները կը ձգէ եւ զանոնք կը կապէ ինքնագործ փորոգներուն եւ երակներուն: Հակարակ փոխպատուաստին, այս քործողութիւնը մերժումի վտանք չի ներկայաձներ իմուն համակարգի կողմէն գանի որ կը բաղկանայ կենսաբանականօրէն անկենդանի նիւդերէ: Սակայն ուրիշ վտանգներ կան ինչպէս ոստաններու խցանոումը: Ֆրանսական վիրաբուժը Ալան Գարբանդիէն ռահվիրան եղած է այս կալուածին մէջ «CARMAT» ընկերութեան բոլորովին արհեստական սիրտով: Ան կը հաչողի առաջին բոխարինող գործողութիւնը իր ստեղծած գործիգով դեկտեմբեր 2013-ին:
Պատմութիւն
1967-ին, Գոլֆ բժիշկը Արհեստական Անդամներու բաժինին բացումը կատարեց Իւդահ ի հալալսարանի մէջ եւ շարունակեց իր գործերն ու բորձերը անասուններու վրայ:
1973-ին Դոնի հորդը 30 օր վերապրեձաւ բժիշկին առաջին արհեստական սրտի տարբերակով:
1975-ին Պուրգ ձուլը 90 օր վերապրեձաւ արտագին շրջանակային համակարքի օքնութեամբ:
1976-ին, Ապեպ հորդը 184 օր վերապրեցավ Jarvik5 արհեստական սրտով, որը տարբեր արտագին շրջանակային համակարք մըն է:
1981-ին, Ալֆրետ Լորտ Դենիսոն հորդը 268 օր վերապրեցաւ Jarvik5 ով:
Տարիներու ընթացքին, 200 էն աւելի ֆիսիքոսներ, ճարտարաքէտներ, ուսանողներ եւ համալսարաններ զարքացուցին, բորձեցին եւ բարելաւեցին Գոլֆ բժիշկին արհեստական սիրտը: Ռոպերդ Ճարվիք-ը արհեստական սրտի ծրաքիրին տնորէն ընտրուէցաւ, Jarvik7 անունը տալով անոր:
1969-ին, Տենդոն Քուլի բժիշկը առաջին անգամ ըլլալով մարդկային սիրտ մը կը փոխարինէ արհեստականով (Houston-ի Texas Heart Institute ի մէջ): Այն ատէն այդ քործիգը շատ ծանր էր (250 kg) եւ կը բաղկանար 2 բլաստիկէ փորոքներով: 64 ժամէ ետք, արհեստական սիրտը բոխարինեցին մարդկային սրտի մը հետ: 32 ժամ ետք, հիվանդը մեռաւ քործողութեան հետեւանքներէն:
1981-ին, Վիլիամ Տեվրի բժիշկը FDAին (Food and Drug Administration) դիմեց դոյլատրւութիւն Jarvik7 ը զետեղելու համար մարդու մը մէջ։ Դեկտեմբեր 2
1982-ին, Գոլֆ բժիշկը զետեղեց Jarvik7 ը Պարնէ Գլարգ ին մարմինին մէջ որ կը տարապեր սրտի անբաւարարուդենէ: 112 օր վերապրելէ ետք մահացաւ: 2րդ ստացողը Պիլ Շրոետըրը եղած է որը 620 օր վերապրեցաւ:
1989-ին 19 եւ 27 յունիսին Broussais (Ֆրանսա) հիվանդանոցը բորձեր կը կատարուին հորդերու վրայ։ Առաջին 2 բորձերը ձախող կ'ըլլան բայց 15 Մայիս 1991-ին սիրտը in vivo կը տրոփէ: Քարբանդիէ բրոֆէսորը Վարդէլ ճարտարաքէտ ին հետ այս բորձերը կը տանի:
1992-ին, բրոֆեսոր Դոֆի Մուսիվանտ, իրանեն բժիշկ որ գաղդած է Օդաուա, կը ստեղծէ նոր արտաքին արեան շրչանակային համակարք մը որ բաւական պզտիկ է տունը կամ հիւանդանոց քործածուելու համար: Այս համակարքը մինչեւ այսօր կը քործածուի սրտի քործողութիւններու ատեն:
1996 Յունուար ին, կը հնարէ առաջին արհեստային սիրտը որ ամբոխչութեամբ կը բաւէ կուձքին մէջ։ Այս քործիքը կը զետերուի առաջին անգամ ըլլալով 1999 ին հորդի մը մէջ:. .
Յուլիս 6 2001-ին, Լուիզվիլ-ի Հրեական հիվանդանոցը կը կատարէ փոխպատուաստը դիդանէ եւ բլաստիկէ նախատիպէ մը (արտադրութիւն՝Abiomed): Ելէկտրական քործիքը, լուր, կ աշխատի մորդի տակ տեղադրուող մարդկոցի մը միչոցաւ, կը լցկաւորուի արտաքին պադարիա-ով մը բջջային հերաձայնի չափով: Փորձը արտոնութիւն կստանայ FDA ի կողմէ 5 հիւանդի համար ապա 15 եդէ արթիւնքները դրական ելլան: Ներքին պադարիան 60 վարկեան կը տեւէ, արտաքին պադարիան ելեկտրական սնուցումը կ'ապահովէ 4 ճամ: Այս արհեստական սիրտը կ'ուղղուի անձերուն որոնց քով փոխպատուաստը անհնար է: AbioCor կոչուած այս քործիքը սահմանաբակ քործածութիւն ունի քանի որ միյայն 1-2 տարի կը դիմանայ ու իր չափը արուներու 50% ի հետ յարմար է: Այս պատճարներով AbioMed կը ձքէ AbioCor ծրաքիրը ու կը կեդրոնանայ AbioCor II ծրաքրին զարքացման:
2008-ին, Ալան Քարբանդիէ ի խումբը, Matra Défense (Airbus Group) ի հետ կը ստեղծէ CARMAT ընկերութիւնը ու կը հայտարարէ որ ունի առաջին Ֆրանսական զետերուող արհեստային սիրտը: Դոնդողներու վտանքը սահմանաբակելու համար (չորցած արիւն), արեան հետ կապ ունեցող մասերը կազմուած են կենսաբանական արումով յարման նիւդերով (անասուններու մաշկեր որոնք քիմիական ձեւով դարմանուած են որպեսզի իմուն համակարքը ընդունի): Քործիքին ելեկտրոնային համակարքը ներգին է եւ ինքնաւար: CARMAT-ն յարմարցուց սրտին ձեւն ու չափը: Նայեւ անշօշափելի սիմուլադոր մը բժիշկին կ'ուղղէ քիտնալու համար եդէ կրնայ զետեղել արհեստական սիրտը:
Դեկտեմբեր 2013-ին, առաջին քործիք մը կը զետեղուի Փարիզ, HEGP հիվանդանոցի մէջ։ Քործողութիւնը կը կատարէ Քրիսդիան Լադրէմույ բրոֆէսոր ը: Այժըմ, 4 հիվանդի վրայ կատարուած է այս քործորութիւնը, բայց 4նալ մահացած են:
Պաշտօնավարութիւն
Սիրտին պաշտոնաւարութիւնը բաւական դիւրին է ընդորինակել գանի որ ջրհան ի պէս կ'աշխատի: Արհեստական սիրտերը պէտք չէ շփոդել փորոքային ոքնութեան քործաքներուն հետ: Արհեստական սիրտերը կը բաղկանան 2 փորոքներէ որոնգ կը փոխարինեն բնիկ փորոքները: Զանոնք կրնան ըլլալ կամ բնըմադիկ այսինքն ճնշուած կազի մը միջոցաւ աշխատող (Syncardia սիրտին պէս) կամ ելեկտրո-մեկանիկային (CARMAT սիրտին պէս):
Արհեստական սրտերու պաշտոնաւարութիւնը ճարտարարուեստական լաւ պահուած քաղտնիքներ են:
Հասարակութեան տրամադրուած տեղեկութիւնները CARMAT սիրտին համեմատ հետեւեալներն են՝
Բոխարինող մարմինը 2 խոռոչներէ բաղկացած է որոնք բաժնուած են պիո-թաղանթ է մը' մեկը արիւնին համար, միւսը քործիքը աշխատացնող հեղուկին համար: Արտաքին ճկուն տոպրակ մը կը պարունակէ այդ հեղուկը եւ կը տրոբէ սրտի կշռոյթով: Հիտրոլիքական շարժումով 2 տարբեր պզտիկ ինքնաւար ջրհաններու միջոձաւ, հեղուկը պիո-թաղանթին շարժումը կը պաճարէ ընդորինակելով բնիկ փորոքներու շարժումը կծկումի ատէն: Այս շարժումը արիւնի ընդունումը եւ վտարումը կը պաճարէ: Ներքին ելեկտրոնային համակարք մը կը կարքաւորէ քործիքին քործողութիւնը հիվանդներու պետքերու հիման վրայ սենսօրներու միջոցաւ: Այս տւեալներու շնորհիվ կարելի է ունենալ անհրաժեշտ արեան հոսանք արանց անպայման բարցրացնելու քործիքին աշխատելու յաճախականութիւնը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բժշկութիւն
Բագին (գրական հանդէս)
«Բագին» գրական, հասարակական հանդէս։ Կը հրատարակուի Պէյրութի մէջ, 1962-էն ի վեր, եռամսեայ պարբերականութեամբ։
Յունուար 1962-ին լոյս տեսած է «Բագին» գրականութեան եւ արուեստի ամսագրի առաջին թիւը, իբրեւ վարիչ խմբագիր ունենալով Կարօ Սասունին, խմբագիրներ՝ Եդուարդ Պօյաճեանն ու Պօղոս Սնապեանը: Խմբագրական կազմին անդամ էին՝ Յարութիւն Գեղարդ, Տիգրան Ոսկունի, Բաբգէն Փափազեան եւ Վահէ Օշական:
ՀՅԴ 18-րդ Ընդհանուր ժողովը, գումարուած 1963-ի աւարտին, ուրախութեամբ ողջունած է հրատարակութիւնը «Բագին» ամսագրին, որ կեանքի կոչուած էր սփիւռքահայութեան գրական-գեղարուեստական բնագաւառին մէջ յառաջացած բացը լեցնելու:
«Բագին»ի հանգանակը կ’արձանագրուէր իր առաջին թիւին մէջ՝ «Բագինի Առջեւ» խորագրուած գրութեամբ: Նոր ամսագիրը կը միտէր ըլլալ խանդավառ բեմը, ի մի խմբելու սփիւռքի տարածքին գործող գրողները: Կը նպատակադրէր մղում տալ, ինչպէս նաեւ արժանաւորապէս ներկայացնել գրական անդաստանի մշակներուն ստեղծագործական աշխատութիւնները:
Վաստակաշատ գրագէտներու հանդէպ իր գուրգուրանքն ու քաջալերանք տարածելով սկսնակներուն վրայ եւս, «Բագին» կ՚օժանդակէր նոր անուններու յայտնաբերման եւ ինքնահաստատման:
Գրական ամսագիրը պիտի չբաւականանար ընդունուած գրական սեռերով, այլ՝ օրուան հետ քայլ պահելու մտահոգութենէն մեկնած, առիթ պիտի ընծայէր օտար մշակոյթներու եւ գրական այլ շարժումներու գրողներուն:
1966-ին, Եդուարդ Պօյաճեանի կորուստով՝ «Բագին»ի խմբագրական աշխատանքը կը կեդրոնանայ Պօղոս Սնապեանի ուսերուն, որուն երկար տարիներու աշխատանքի արգասիքներէն են «Բագին»ի 20 բացառիկ թիւերը՝ նուիրուած հայ մեծատաղանդ գրողներու եւ անխափան շարունակութիւնը գրական հանդէսին, երկար ժամանակ իբրեւ ամսաթերթ, ապա՝ իբրեւ եռամսեայ հանդէս:
«Բագին»ը շարունակեց համախմբել երէց եւ երիտասարդ գրողները, հրատարակեց անտիպ գործեր, նամակներ, թարգմանեց օտար գրականութեան գոհարներ, ջանադիր եղաւ յատկապէս արեւմտահայերէնի բծախնդիր պահպանման: Հետապնդեց բանագողութիւնը, դէմ կեցաւ խորհրդային ապազգային գրաքննութեան արդիւնք՝ գրական աղճատումներուն եւ ունեցաւ արժանաւոր դերակատարութիւն՝ գաղափարներու կազմաւորման, ճաշակի զարգացման եւ լեզուի հմտութեան մէջ:
Խմբագիր Պօղոս Սնապեանի առողջական վիճակին բարդացման պատճառով, 2003-ին «Բագին»ի խմբագիր նշանակուեցաւ Յակոբ Պալեան, օգնական խմբագիր՝ Սոնիա Քիլէճեան: «Բագին»ը ընթերցողին ներկայացաւ նոր դիմագիծով:
Օգնական խմբագրի ճամբորդութենէն ետք, 2007-ին, «Բագին»ի խմբագրութեան քարտուղար նշանակուած է Արփի Համբարեան: Ապա Մայիս 2010-էն մինչեւ Նոյեմբեր 2012 փոխխմբագրի պաշտօնը ստանձնած է Սեդա Գրիգորեան։ Այնուհետեւ Նազօ Գէորգեան «Բագին»-ի խմբագրութեան քարտուղար նշանակուած է մինչեւ Յունիս 2014։ Նոյեմբեր 2014-էն մինչեւ Սեպտեմբեր 2018 «Բագին»-ի օգնական խմբագիրի պաշտօնը կը վարէ Նորա Բարսեղեան, որուն յաջորդած է Արին Չէքիճեան մինչեւ Դեկտեմբեր 2019։ 2020-էն փոխխմբագրի պաշտօնը կը վարէ Վարդան Մատթէոսեան։
2016-էն «Բագին»ի խմբագիրն է գանատաբնակ բանաստեղծուհի ու մանկավարժ Սոնիա Քիլէճեան-Աճէմեան։ Խմբագրական խորհուրդի ներկայ անդամներն են Մարուշ Երամեան, Վիգէն Թիւֆէնքճեան, Յակոբ Կիւլլիւճեան, Աւետիս Հաճեան, Շաղիկ Մկրտիչեան, Արամ Պաչեան, Կարէն Ջալլաթեան, Սեւան Տէյիրմէնճեան, Խաչիկ Տէր Ղուկասեան, Միրնա Տուզճեան եւ Յարութիւն Քիւրքճեան։
«Բագին» հրատարակուած է ՀՅԴ-ի եւ Համազգայինի կեդրոնական վարչութեան նիւթական ներդրումով:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Շահին Ֆերմանեան
Կենսագրութիւն
1915 թուականի ընդհանուր տեղահանութեան ժամանակ աքսորուած է Հալէպ։ Յետագային որոշ ժամանակ մնացած է Գասթոնի, ապա՝ Համայի մէջ։ Ողջ մնացած է իր մասնագիտութեան շնորհիւ։ 1918 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմին աւարտէն ետք, վերադարձած է Սիս։ Սիսի տեղահանութենէն ետք գաղթած է Ատանա, այստեղէն անցած է Պէյ­րութ, յետոյ՝ Պէյրութէն 20 ք․մ․ հիւսիս գտնուող Ճիւնի ծովափնեայ աւանը, ապա՝ Լիբանանի Պեքաայի հովիտի Թաալապաիա գիւղը։
Մահացած է 1937 թուականին՝ 53 տարեկան հասակին։ Թաղուած է Լիբանանի Պեքաայի նահանգի կեդրոն Զահլէ քաղաքին մէջ։ 1948 թուականի դրութեամբ որդին՝ Բիւ­զանդ Ֆեր­մա­նեա­ն, անուանի ատամնաբոյժ էր։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ ատամնաբոյժներ
Բագրատ (անձնանուն)
Բագրատ, տարածուած հայկական արական անուն։ Բագարատ անուան ձեւափոխուած եւ տարածուած տարբերակն է: Գործածական է նաեւ վրացիներուն մէջ (ბაგრატ)
Հայ Մշակութային առաջընթացը 1875-էն ետք
Մամուլի դերը
Հրապարակագրութիւն
Հրատարակութիւններու քանակէն աւելի եւս՝ յեղափոխական է հրապարակագրութեան որակը, իբր բովանդակութիւն եւ իբր ոճ։ Գրական գործերու կողքին՝ մամուլի մէջ լոյս կը տեսնեն գրական տեսական եւ ընկերա-փիլիսոփայական լուրջ յօդուածներ կը յայտնաբերուին կամ կը շարունակեն գրել բազմաթիւ հրապարակագիրներ՝ լուրջ կազմաւորման եւ աշխարհահայեացքի տէր։ Բանասիրութիւնն ու հայագիտութիւնը նոյնպէս կը յառաջդիմեն․
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Քաղաքական իրադարձութիւններ Ստորոգութիւն:Մշակոյթ
1712 թուական
1712 թուական, նահանջ տարի, 18րդ դարու 12րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1712 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1712 մահեր
Սուխումի Հայկական Թատրոն
Սուխումի հայկական թատրոն, կազմակերպուած է 1928-ին, Աբխազական պետթատրոնին որդեգրած է՝ Հ․ Շահէնի ղեկավարութեամբ։
Պատմութիւն
Բացուած է Բ․ Լավրենյովի «Բեկում» կտորի ներկայացումով։ 1930-1931-ականներուն գեղարուեստական ղեկավարը եղած է Արմէն Արէենեան: Բեմադրութիւններով հանդէս եկած են նաեւ Ապխազական ԻՀ ժողովրդական արտիստուհի Է․ Շահինեանը, Հ․ Մանվելանը եւ ուրիշներ։
Թատրոնը ելոյթներ ունեցած է Պաթումի, Սոչիի եւ այլ շրջաններու մէջ։ Խաղացանկին մէջ եղած են Շիրվանզադէի «Նամուս», «Մորգանի խնամին», «Չար ոգի», Գաբրիէլ Սունդուկեանի «Պեպո», «Խաթաբալա», Յակոբ Պարոնեանի «Պաղտասար աղբար», Ս․ Պաղտասարեանի «Արիւնոտ անապատ», Լ․ Միքայէլեանի «Գոշ», Նիքոլա Գոգոլի «Ռեւիզոր», Ս․ Լեւիտինայի «Դատավճիռ», Ջ․ Զաբարլիի «Սեւիլ», «Ցաշար», Շեքսպիրի «Օթելլօ», Շիլլերի «Աւազակներ» եւ այլ կտորներներ։ Թատրոնին մէջ աշխատած են՝ է․ Շահինեանը, Լ․ Խշտոեանը, Վ․ Նիկողոսեանը, Բ․ Վարդանեանը, Ա․ Նալչաջեանը, Պ․ Թադէոսեանը, Լ․ Թորոսեանը, Ա․ Ջիդարեանը, Ա․ եւ Մ․ Սանամեանները եւ ուրիշներ։ Սուխումի հայկական թատրոնին մէջ հիւրախաղերով հանդէս եկած են Յովհաննէս Աբելեանը, Վահրամ Փափազեանը, Ա․ Աւետիսեանը։ Թատրոնը փակուած է 1938-ին։ 1950-1960-ններուն գործած է թատերական խումբ՝ Ա․ Զիդարեանի աշխոյժ մասնակցութեամբ։ Բեմադրուած են Շիրվանզադէի «Պատուի համար», «Չար ոգի», Յակոբ Պարոնեանի «Մեծապատիւ մուրացկաններ», «Ատամնաբոյժը արեւելեան» եւ թատերգութիւններ։
Ստորոգութիւն:Վրաստանի հայկական թատրոններ Ստորոգութիւն:Սուխումի շէնքեր եւ կառոյցներ
Աւքսենթի Ցակարելի
Աւքսենթի Անթոնի Ցակարելի (, 9 (21) Փետրուար, 1857, Տիկոմի - 12 (25) Օգոստոս, 1902, Թիֆլիս), վրացի դրամատուրգ, բեմավար եւ դերասան։ Իր ամենայայտնի ստեղծագործութիւնը «Խանումա» կտորն է։
Կենսագրութիւն
Աւքսենթի Ցակարելին ծնած է 21 Փետրուար 1857-ին Տիկոմի բնակավայրին մէջ :
Սորված է հոգեւոր սեմինարիային մէջ։ Կանուխ տարիքէն սիրած է վրացական թատրոնը։
1878 թուականին կը հրապարակուի Ցակարելիի առաջին կտորը՝ «Հիմա ժամանակները ուրիշ են» (բեմադրուած է 1879 թուականին, 1965 թուականին կտորի հիման վրայ նկարահանուած է համանուն ֆիլմը), որ հասարակութեան ու մամուլի կողմէ արժանացաւ ջերմ ընդունելութեան։ Ասմունքի տաղանդն ու հումորի զգացումը ավելի վառ դրսեւորվեցին իր հետագայ կտորներու՝ «Խանում» (կամ «Խանումա») (բեմադրուած է 1882 թուականին, թարգմանուած է հայերէնի ու ռուսերէնի), «Մայքօ», «Ցիմպիրելի» (1886), «Խնամախոս», «Պայքուշ», «Մայր վրացուհի», «Ինչով գաս, նրանով էլ կը գնաս» (բեմադրուած է 1902 թուականին) եւ այլն։
Մօտէն ծանօթ ըլլալով հայ-վրացական կեանքին՝ Ցակարելին ստեղծած է Թիֆլիսի հասարակութեան ներկայացուցիչներու բաւական իրապաշտական կերպարներ։ Ցակարելին նաեւ կատարած է թատերգական երկերու թարգմանութիւններ. վրացական թատրոնի համար ինք թարգմանած է շուրջ 20 կտորներ, որոնցմէ են ՝ Ալեքսանդր Օստրովսկու ստեղծագործություններէն։
Ապրուստը հոգալու համար Ցագարելին դերասանական ու գրական գործունեութեան զուգահեռ որպէս կայարանապետ աշխատած է Անդրկովկասի երկաթգիծին մէջ։
Իր կեանքի վերջին երկու տարիները Ցակարելին անցուցած է Թիֆլիսի մէջ, ուր մասնակցած է «Մոամպէ» ու «Ցնոպիս-Պուրցելի» թերթերու հրատարակութեան։
Այդտեղ Ցակարելին տպագրած է իր յուշերը վրացական թատրոնի մասին ու մի քանի կտորներ։ Նովօ Սենակիի մէջ կը ստագրուին իր երկերու երկու հատորները (1899):
Աւքսենթի Ցակարելիի ստեղծագործութիւնը արժեւորած են Իլիա Ճաւճաւաձէն ու Ալեքսանդր Օստրովսկին։
Աւքսենթի Ցակարալիի կինն էր թատերգական թատրոնի դերասանուհի Նաթօ Կապունիան :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ
Աստղիկ (անձնանուն)
Աստղիկ, հայկական իգական անուն։ Առաջացած է հայերէն աստղ բառէն։ Հայկ նահապետի աղջկայ անունը եւս Աստղիկ էր։ Թարգմանաբար հրեայ Պարքոփա ապստամբի անունն ալ գրուած է Աստղ։ Հին ժամանակներուն շրջանին չէ գործածուած որպէս իգական անուն, միայն եղած էր չաստուածուհիի անունը։ Որպէս սովորական իգական անուն առաջին անգամ գործածուած է 15-րդ դարուն։ Փաղաքշական ձեւերն են Ասղիկ, Աստղ, Աստօ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Թիսէաս
Թիսէաս (Θησέας, հին յուն․՝ Θησεύς Թիսեւս)․ Աթէնքի առասպելական արքայ։ Աթէնացիներու սիրելի հերոսը եղած է: Աթենացիները անոր մասին կ'ըսէին՝ «Ոչ մէկ բան կը կատարուի առանց Թիսէասին»: Պատճառն այն է, որ Թիսէաս մասնակցած է անհամար արկածախնդրութիւններու եւ ճամբորդութիւններու:
Առաջին տարիները
Թիսէաս Աթէնքի արքայ էգէասի զաւակն էր ըստ առասպելին, (հաւանական է նաեւ հայրը Փոսիտոնաս աստուածը ըլլայ, քանի նախապէս նոյն իրիկունը Էթրա յարաբերուած էր անոր հետ), սակայն կը բնակէր Թրիզինա, Փիթէաս թագաւորին պալատը, իր մօր՝ Էթրային հետ: Հայրը վերադարձած էր Աթէնք նախքան զաւակին ծնունդը: Մինչ այդ, ան հողին մէջ թաղած էր իր թուրը եւ տրեխները։ Պատանութեան վերջաւորութեան, Էթրա տղուն կը յայտնէ անոր ծագումը եւ Թիսէաս կը տեղաշարժէ ժայռը եւ կը հանէ իր հօր իրերը: Ճամբայ կ՛ելլէ դէպի Աթէնք, հայրը հանդիպելու համար:
Աթէնք
Հօրը առջեւ կը ներկայանայ առանց ինքնութիւնը յայտնելու։ Սակայն Միտիա, կը հասկնայ անոր ով ըլլալը եւ կը վախնայ թէ ան իր զաւկին (որ ունեցած է Էգէասին հետ) տեղը պիտի առնէ՝ իբրեւ գահաժառանգ։ Այս պատճառով, ան թագաւորին կը համոզէ ձերբազատուիլ օտարէն եւ թոյն մը կը պատրաստէ։ Սակայն, երբ ընթրիքի պահուն, Թիսէաս թուրը կը քաշէ, որպէսզի միսը կտրէ, հայրը կը ճանչնայ զէնքը որ Թրիզինա թաղած էր (Էգէաս թուրը իր հօրմէն՝ Քեքրոփասէն ժառանգած էր) եւ անմիջապէս կը միջամտէ ու զաւկին կեանքը կը փրկէ։ Միտիա իր զաւկին Միտոսին հետ Աթէնքէն կը հեռանան։
Էգէասին եղբայրը՝ Փալանտաս, եւ իր 50 զաւակները կը փորձեն Աթէնքի գահին տիրանալ, սակայն Թիսէաս կ՛ընդմիջէ, կը խափանէ անոնց ծրագիրները եւ կը հաստատէ հօրը իշխանութիւնը։
Թիսէաս եւ Մինոթաւրոս
Մինոթաւրոսի դէմ տարած յաղթանակը Թիսէասի սխրագործութիւններէն ամենակարեւորն է: Այս պատմութեան մէջ դերակատար են յունական դիցաբանութեան բազմաթիւ յայտնի անձեր՝ Կրետէի ահեղ տիրակալ Մինոաս, որ Աթէնքէն ինը տարի անգամ մը եօթ պատանի եւ եօթ աղջիկ կ'առնէր, որպէսզի Մինոթաւրոս Լապիրինթոսին մէջ զանոնք բզիկ-բզիկ ընելով լափէ։ Արիատնի, Մինոասին դուստրը որ Թիսէասին կ՛օգնէ եւ Տիոնիսոս աստուածը։
Թիսէաս եւ Արիատնի
Թիսէաս կ՛որոշէ վերջ տալ Մինոասի այս վայրագութեան եւ ճամբայ կ՛ելլէ դէպի Կրետէ, եօթը տղոցմէ մէկուն փոխարինելով։ Կրետէ, Արիատնիին կը հանդիպի ու կը սիրահարուին։ Արիատնի երբ վստահ կ՛ըլլայ թէ Թիսէաս զայն հետը Աթէնք պիտի տանի ու պիտի ամուսնանան, անոր կը յանձնէ թելի կծիկը, որպէսզի չկորսուի լապիրինթոսին մէջ եւ գործը կատարելէ ետք, կարողանայ դուրս գալ: Այդպէս ալ կ՛ըլլայ, Թիսէաս Մինոթաւրոսը կը սպաննէ եւ օգտուելով գիշերուան մութէն, Արիատնիին հետ նաւահանգիստ կը հասնին եւ վերադարձի ճամբան կ՛առնեն։
Արիատնի եւ Տիոնիսոս
Վերադարձի ճամբուն վրայ, Նաքսոս կղզին կանգ կ՛առնեն։ Իրիկունը, Թիսէասի երազին մէջ Տիոնիսոս աստուածը կը յայտնուի ու անոր կը յայտնէ թէ պէտք է կղզիէն մեկնի առանց Արիատնիին, որովհետեւ ճակատագիրը այդպէս գրուած է եւ Արիատնի իր կինը պիտի դառնայ։ Արիատնի Նաքսոս կը մնայ, կ՛ամուսնանայ Տիոնիսոսին։ Այդպէս կը զարգանայ կղզիին բնակիչներուն մօտ Արիատնիին պաշտամունքը իբրեւ աստուածուհի։
Թիսէասի վերադարձը Աթէնք
Աթէնքէն մեկնելէն առաջ Էգէաս զաւկին պատուիրած էր, որ Մինոթաւրոսին յաղթած ըլլալու պարագային Թիսէաս վերադարձի նաւուն վրայ պիտի պարզէ ճերմակ առագաստները, հակառակ պարագային՝ սեւ: Թիսէաս սակայն, մոռցած էր պայմանը եւ նաւը Աթէնք կը հասնի սեւ առագաստներով:
Էգէաս ամէն օր Սունիոյի հրուանդանէն (ըստ կարգ մը պատմաբաններու Աքրոփոլիսի ժայռէն) ծովը կը դիտէր։ Տեսնելով սեւ առագաստները ինքզինքը ծովը կը նետէ։ Ծովը, ուրկէ Թիսէաս Կրետէէն մինչեւ Աթէնքի նաւահանգիստը՝ Փիրէա կը ճամբորդէ, էգէասի անունով՝ Էգէական ծով կ՛անուանուի։
Թիսէաս թագաւոր
Թիսէաս Աթէնքի ամենակարող թագաւորներէն մէկը եղած է։ Ան կը հաստատէ Աթէնքի մեծութիւնը միացնելով Ատիկէի բնակավայրերը։ Այդ պատճառով, աթենացիները 16 Էքաթոմվէոնային կը տօնէին « Սինիքիա » կամ «Սինիքեսիա»։
Սուկոտաշ
Սուկոտաշ, ուտեստ հիմնականում եգիպտացորենի, լոբու կամ բույսեր լոբազգիների, ուտեստին կարելի է աւելցնել ուրիշ բաղադրիչներ ալ՝ լոլիկ, կանաչ կամ կարմիր պղպեղ՚։ Քանի որ համեմատաբար աժան եւ մատչելի բաղադրիչներու կարիք ունի, ուտեստը յայտնի էր մեծ ճգնաժամի տարիներուն, ԱՄՆ-ի մէջ։
Սուկոտաշը ավանդական ուտեստ կը համարուի Նոր Անգլիայի մէջ, Փենսիլվանիաի մէջ եւ այլ պետութիւններու մէջ։ Ամերիկայի հարաւի որոշ մասերուն մէջ, բանջարեղենային որեւէ խառնուրդ, լոպիի եւ ճարպի բուսաիւղի խառնուրդով պատրաստուող կերակրատեսակը կը կոչուի սուկոտաշ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ամերիկյան խոհանոց
Թիսէաս
Հերոսին յիշատակումը
Պատմական շրջանին, Փիսիսթրաթոսն է որ աթենացիներուն կը յիշեցնէ անոնց պարտականութիւնը հերոսին հանդէպ (Ք․Ա․ 6-րդ դար)։ Իսկ Ք․Ա․ 475-ին Քիմոն (Քիմոն Միլթեատու) կ՛արշաւէ Սքիրոսին դէմ, զայն կը գրաւէ ու կը սկսի բնտռել Թիսէասին գերեզմանը։ Վերջապէս բլուրի մը գագաթը պեղելէ ետք հին հսկայ վիմադամբան մը կը գտնէ ու անոր մօտ նիզակի մը ծայրը եւ թուր մը։ Կը հաւատայ թէ Թիսէասինն են եւ եռակարգ ցռկանաւով Աթէնք կը բերէ։ Աթենացիները կը պատուեն իրենց հերոս թագաւորին «վերադարձը» եւ անոր աճիւնները կը թաղեն յատուկ կառուցուած յուշարձանին՝ Թիսիոնին (Θησείον) մէջ։ Նաեւ կ՛որոշեն ամէն տարի 8 Փիանեփսիոնայի զոհաբերութիւններ ընել․ այդ օրը Թիսէասին Կրետէէն վերադարձի թուականն էր, իսկ 8 Էքաթոմվէոնային (այդ թուականն է երբ առաջին անգամ Աթէնք կու գայ) կը պատուեն անոր յիշատակը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Յունական դիցաբանութիւն Ստորոգութիւն:Աթէնքի թագաւորներ Ստորոգութիւն:Նախապատմական թագաւորներ Ստորոգութիւն:Թագաւորներ
Հրաչ Երուանդ
Հրաչ Երուանդ (բուն անունով՝ Նշան Եաղուպեան, ), հայ հասարակական գործիչ, հրապարակագիր։ Ռամկավար Կուսակցութեան ղեկավար գործիչ։
Կենսագրական գիծեր
Խմբագրած է մէկէ աւելի թերթեր, որոնց էջերուն ստորագրած է բազմաթիւ յօդուածներ․ ինչպէս՝
Առանձին հատորով հրատարակած է քանի մը գիրքեր ։
1923 թուականէն շրջագայած է հայ գաղթավայրերը։ 1926-ին եւ 1934-ին այցելած է Խորհրդային Հայաստան եւ Փարիզ վերադարձած է 3 Յունուար 1935-ին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ
Լիզ Սարեան
Լիզ Սարեան, ֆրանսահայ երգչուհի։
Կենսագրութիւն
Լիզ Սարեան սերած է հայոց Մեծ եղեռնէն փրկուածներու ընտանիքէ : Տակաւին աղջնակ՝ սկսած է երգել՝ ճիգ ու ջանք ընելով նմանակիլ իւր մայրիկին, որ կը սիրէր հայերէն երգեր երգել: : Լիզ Սարեանի ձայնագրած երգերէն մի քանին, ներառեալ "On s'aime"-ը, գլուխգործոց դարձած են Արեւմտեան Եւրոպային մէջ։ Յիշատակութեան արժանի է 1967-ին Գաննի մէջ անոր մասնակցութիւնն MIDEM (Marché International du Disque et de l'Edition Musicale)-ին :
Երեւանին մէջ Լիզ Սարեանի առաջին համերգն կայացած է 1984-ին, մարզահամերգային համալիրին մէջ : Ջերմ ընդունելութեան արժանացած են Աիդա Գառվարենցի եւ Սեդա Ազնավուրի հետ համատեղ անոր կազմակերպած համերգներն նոյնպէս. 2009-ին անոնք Երեւանի օփերային թատրոնին, ապա նաեւ Գյումրիին ու Ստեփանակերտին մէջ հանդէս եկած են «Քեզի համար, Հայաստա՛ն» համերգային ծրագիրով՝ Շառլ Ազնավուրին ծննդեան 85-րդ տարելիցին նուիրեալ :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսահայ երգչուհիներ Ստորոգութիւն:20-րդ դարու ծնունդներ
Թեսեւսի նաւ
Թեսեւսի նաւ անունով յայտնի պարադոքսը վեր հանած է այն հարցը, թէ արդեօ՞ք որեւէ առարկայի մասերը հիմնաւորապէս նորերով փոխարինելու պարագային կրնայ համարուիլ, որ առարկան նոյնը մնացած է: Պարադոքսը յայտնի դարձած է առաջին դարու վերջէն «Թեսեւսի Կեանքին» մէջ Պղուտարքոսի նկարագրածով: Պարադոքսը քննարկած են այլ անտիք իմաստասէրներ, ինչպէս Պղատոնը, ապա յետագային՝ Թոմաս Հոպսը եւ Ճոն Լոքը:
Հարցին Էութիւնը
"Նաւը, որով Թեսեւսը եւ աթէնացի պատանիները վերադարձան Կրետէէն, ունէր երեսուն թի եւ աթենացիները պահեցին անիկա մինչեւ անգամ Դեմետրիուս Փաղերեւսի ժամանակները, որուն համար անոնք կը հանէին նաւու մաշուած մասերը, տեղը դնելով նորերն ու աւելի ամուրները, մինչեւ որ սա նաւը իմաստասէրներու համար դարձաւ կանգուն առարկայ մը տրամաբանական հարցի բանավէճի համար՝ մի մասը կը պնդէր, թէ նաւը նոյնը մնացած է, միւս մասը կը պնդէր, թէ նոյնը չէ մնացած:"
- Պղուտարքոս
Աստղաշէն
Բնակչութիւն
Գիւղի բնակչութեան թիւը տարբեր տարիներուն․
Ըստ Սերկէյ Մելքումեանի «Լեռնային Ղարաբաղը» 1990-ին Լույս ընծայուած գիրքի` գիւղին մէջ կար 450 տուն, 1600 բնակիչ, 1987-ին` 208 տուն` 708 բնակիչ, 1988-ի Արցախեան շարժման նախօրեակին` հայ-136 ծուխ` 342 բնակիչ եւ ազրբէյճանցի` 59 ծուխ` 345 բնակիչ: 2000-ին` 140 ծուխ միայն հայկական` 500 բնակիչ, 2002-ին` 144 ծուխ` բնակիչ` 506:
Խամսայի Մելիքութիւնները
Ընդհանուր Տեղեկութիւններ
Մելիքներու իշխանութիւնը շատ երկար տեւած է. Անդրկովկաս ի մէջ անոնք իշխած են մինչեւ ռուսերու տիրապետութեան հաստատուիլը:
Աստղաշէն
Բնակչութիւն
2015-ի դրութեամբ Աստղաշէնի բնակչութեան թիւը 507 մարդ կը կազմէ :
Խամսայի Մելիքութիւնները
Ընդհանուր Տեղեկութիւններ
Խամսայի մելիքութիւնները կը բաղկանային հինգ փոքրիկ գաւառներէ, որոնք իրարու սահմանակից ըլլալով կը կազմէին ամբողջ նահանգ մը, որ այժմ կը կոչուի Ղարաբաղ, իսկ մեր պատմութեան մէջ ծանօթ է Արցախ կամ Փոքր Սիւնիք անունով: Աւելի առաջ, անիկա աղուաններու աշխարհին մէկ մասն էր:
Աստղաշէն
Աշխարհագրութիւն
Համայնքը լեռնային է, ունի 1595.7 հա տարածք, որմէ 1263.08 հա գիւղատնտեսական նշանակութեան, 177.69 հա` անտառային հողեր են: Աստղաշէն համայնքի սահմանային գոտիին կից կը հոսի Պատարա գետը:
Խամսայի Մելիքութիւնները
Ընդհանուր Տեղեկութիւններ
Յիշեալ հինգ գաւառները հետեւեալներն են.- Ա.- Կիւլիստան (Գիւլիստան) կամ Թալիշ․ կը սկսի Քիւրակչայ գետէն, այսինքն Գանձակի սահմաններէն, եւ կը տարածուի մինչեւ Թարթար գետը: Իշխանանիստը Թալիշն էր, որոնց մելիքութիւնը կը կոչուէր նաեւ Թալիշի մելիքութիւն, կամ Կիւլիստան (Գիւլիստան), (գլխաւոր ամրոցը, որ ներկայիս գրեթէ անխաթար է): Իշխող գերդաստանը Մելիք- Պէգլարեաններն էին:
Աստղաշէն
Աստղաքարեր
Աստղաշէն գիւղին մէջ յայտնաբերուած աստղաքարերը 165 –145 մլն «տարեկան» են : Կ՛ենթադրուի, որ այնտեղ ժամանակին Ովկիանոս եղած է: Ովկիանոսի հատակին մանր կենդանիներու մնացորդներ կային, որոնք աստիճանաբար իրար միացած են եւ այդպէս ալ քարացած են : Աստղաշէնի բրածոյ տեղանքը մինչեւ օրս լուրջ ուսումնասիրութեան չէ ենթարկուած, թերեւս առաջին փորձը 2013-ի աշնան Ազոխի քարանձաւի հնագիտական արշաւախումբի կողմէն կատարուած ուսումնասիրութիւնն է: Ուսումնասիրութեան նախնական տուեալներու մասին տեղեկութիւններ յայտնած է Ազոխի քարանձաւի հնագիտական արշաւախումբի ղեկավար Լեւոն Եպիսկոպոսեանը: Աստղաշէնի յաջորդականութեան բրածոյ պարունակող տեղամասը կը գտնուի անմիջապէս ճամբեզրի տակ, բացի Հիւսիսէն, Հիւսիս–արեւմուտքէն դէպի Հարաւ–արեւմուտք ուղղութեամբ մօտ 75 մ փոքր արահետէն: Շերտադարսման անկումը հարաւ-արեւմտեան ուղղութեամբ մօտ 16° է: Բրածոներով հարուստ տեղամասը գլխաւորապէս կը հանդիպի Աստղաշէնի յաջորդականութեան հիմնահարթակին եւ միջնամասին մէջ։ Այս հորիզոնները բաւական մեծ հատիկաւորուած են՝ կլորաւուն հատիկներ պարունակող բեկորային քարաշերտերով եւ կենսաշերտային նիւթով: Որոշ քարաշերտեր մուգ են եւ, ըստ երեւոյթին, պազալտով կազմուած: Աչք կը մտնեն նաեւ հանքայնացման կանաչ օճախներ, որոնք կրնան հանքային քլորիտի կամ լրթակաւիճի առկայութեան նշաններ ըլլալ:
Խամսայի Մելիքութիւնները
Ընդհանուր Տեղեկութիւններ
Բ.- Ջրաբերդ կամ Չարաբերդ․ կը սկսի Թարթառ գետէն եւ կը տարածուի մինչեւ Խաչէն գետը: Իշխողներն էին, Խաչէնի իշխանական տան մէկ ճիւղէն՝ Հասան-Ջալալեաններէն ընձիւղուած Մելիք-Իսրայէլեանները, իսկ աւելի ուշ (ԺԹ. դարուն) մելիք Աթաբեկեանները:
Աստղաշէն
Աստղաքարեր
«Տարածքը հարուստ է ծովային բրածոյ մնացորդներով, որոնք լաւ պահպանուած են ժայռապարներու շերտադարս մակերեսներուն վրայ։ Անոնք, որպէս կանոն, ընկղմած չեն նստուածքաշերտի հաստութեան մէջ, որ բաւական փխրուն է: Բրածոյ նիւթը մասնաուած է եւ վատ տեսակաւորուած: Կենսաշերտը հիմնականին մէջ ծովաշուշաններու մնացորդներ, իսկ աստղաձեւ բրածոներն իրականում այս բուսատեսակներուն պատկանող աստղաձեւ ոսկրիկներ կը պարունակեն (ցողունային հատուածներ): Հնարաւոր է, անոնք ծովաշուշաններու Pentacrinites ցեղատեսակի ներկայացուցիչներ են (կամ, ամենայն հաւանականութեամբ, ցեղակից որեւէ տաքսոնի, ինչպէս օրինակ՝ benthic isocrinids): Pentacrinites ցեղատեսակը գոյութիւն ունեցած է տրիասից մինչեւ էոցեն ժամանակաշրջանը, այնուամենայնիւ, յայտնի է, որ առաւել տարածուած եղած է իւրայի շրջանին մէջ։ Ծովաշուշանները ծովաստղի եւ ծովոզնիի ցեղակիցներ են եւ փշամորթներու տիպին կը պատկանին»,-կը տեղեկացնէ Լեւոն Եպիսկոպոսեան։ Աստղաշէնի այս հատուածէն վերցուած են աստղաձեւ ոսկրիկներու նմուշներ, որոնք ուղարկուած են հետազոտման՝ Հիւսիսային Եւրոպա ծովաշուշաններու մասնագէտի, որ այժմ կը փորձէ պարզել թէ անոնք նոր տեսակներ են, թէ՝ ոչ: Աստղաշէնի մէջ յայտնաբերուած այլ բրածոյ մնացորդներուն մաս կը կազմեն ծովաոզնիի շուրջբերանային հատուածը եւ նիզակակիր ծովաոզնիի բաւական մեծ փուշերը: Գտնուած են նաեւ ուսոտանիներու տեսակներ խիստ կողաւորուած խեցիներով: Աստղաշէնի ժայռահարթակը, ըստ էութեան, կը հանդիսանայ կոշտէն մինչեւ շատ կոշտ կենսաշերտ՝ ներառուած իւրայի ժամանակաշրջանի «ստանդարտ» կրաքարային 34 յաջորդականութեան մէջ, ինչ որ ընդհանուր առմամբ, բնորոշ է այս տարածաշրջանին ։
Խամսայի Մելիքութիւնները
Ընդհանուր Տեղեկութիւններ
Գ.- Խաչէն․ կը սկսի Խաչէն գետէն եւ կը տարածուի մինչեւ Բալլու-չայ գետը: Իշխանանիստը Թարխանաբերդն էր:
Աստղաշէն
Տնտեսութիւն
Բնակչութիւնը հիմնականին գիւղատնտեսութեամբ կը զբաղի` անասնապահութեամբ եւ հողագործութեամբ : Համայնքը ապահուուած է ելեկտրական ուժով, առկայ է նաեւ գազամատակարարման համակարգ:  Ջրամատակարարումը կը կատարուի համայնքի կողմէն` ինքնահոս եղանակով, համակարգը 2 ակունքներով կը սնուի: Գիւղին մէջ կը գործեն առեւտուրի 4 առարկաներ: Համայնքի տարածքին առկայ են 11 աղբիւրներ` Քարէ (այդ Քարէ աղբիւրի անունէն առաջացած է Քարաղբիւր անուանումը), Ալեքսանի, Պլպլան, Վերին, Նապաստակի, Վանուն, Ալիսանի, Քրամի, Վետանց, Ղշլաղէն եւ Մոսունց ծորին:
Խամսայի Մելիքութիւնները
Ընդհանուր Տեղեկութիւններ
Դ.- Վարանդա, կ'ընդգրկէր Կարկառ գետ ին հովիտը․ կը սկսի Բալլու-չայ գետէն եւ կը տարածուի մինչեւ Դիզափայտի լեռնային գօտին: Իշխողներն էին Մելիք-Շահնազարեաններ ը, իշխանանիստը՝ Աւետարանոց բերդ-աւանը:
Աստղաշէն
Փոխադրամիջոց
Համայնքային ենթակայութեան ճանապարհները պատուած է խճով ու կոպճով, չմշակուած կապակցող նիւթերով: Փոխադրամիջոցային կապը կարգաւորուած է: Ուղեւորափոխադրումները կը կատարուին Պատարա-Ստեփանակերտ-Պատարա թիւ 112 եւ Խանցք-Ստեփանակերտ-Խանցք թիւ 123 միջշրջանային կանոնաւոր հանրակառքային երթուղիներով:
Խամսայի Մելիքութիւնները
Ընդհանուր Տեղեկութիւններ
Ե.- Տիզակ կամ Դուզախ․ կը սկսի Դիզափայտի լեռներէն եւ կը տարածուի մինչեւ Երասխ գետը: Խուդափերինի կամուրջին մօտ: Նստավայրն էր Տող աւանը, իշխողները՝ առանշահիկ նախարարական-իշխանական տան ժառանգորդ Եսայի Ապու-մուսայի յետնորդները՝ Մելիք-եկանեանները եւ (Մելիք-Աւանեաններ)ը:
Աստղաշէն
Պատմամշակութային Յուշարձաններ
Համայնքի տարածքին կը գտնուին Ս. Գէորգ եկեղեցին (19-րդ դարու կէս), Ֆռանգիւլաց, Կապենխաչ, Չմանենխաչ, Երեք նահատակ սրբատեղիները, ինչպես նաեւ դամբարաններ (մ.թ.ա. 2-1 հազ), աղբիւր` 1930-էն: Աստղաշէնի մէջ հաշւառուած է 53 յուշարձան։ Ս. Գէորգ եկեղեցին կառուցուած է երեք կամարներու վրայ, ունի ուղղանկիւն հատակագիծ (չափերը՝ 17.3 x 8.4մ) : Միանաւ բազիլիկա է՝ կառուցուած է 19-րդ դարուն: Ներկայիս վերանորոգուած է: Ծածկը թիթեղապատ է, տանիքը՝ թաղակապ: Միակ մուտքը հարաւային կողմէն կը բացուի : Ունի 5 պատուհան, կը բացուին հարաւային, արեւելեան եւ արեւմտեան կողմերէն: Մուտքէն աջ, ագուցուած քարի մը վրայ արձանագրուած է. Եկեղեցւոյ բակին մէջ կան երկու ուշագրաւ խաչքարեր՝ բնորոշ 16-17-րդ դարերուն: 2007-ին «Սուրբ Գէորգ» եկեղեցին վերակառուցուեցաւ ամերիկահայ բարերարներ բժիշկ Յակոբ եւ տիկին Լուդովիկա Այնթապլեաններու հովանաւորութեամբ, Արմէն Էտուարտ Ղահրամանեանի եւ Բորիս Պետրոսեանի նախաձեռնութեամբ:
Խամսայի Մելիքութիւնները
Ընդհանուր Տեղեկութիւններ
Երկիրին անմատչելի դիրքը կը նպաստէր, որ դժուար ժամանակներու փոթորիկներէն պահպանուի հայոց այս իշխանութիւնը: Վայրենի բնութիւնը, դարաւոր խուլ անտառներով պատուած հսկայ լեռները եւ անդնդախոր ձորերու մթութիւնը ստեղծած էին ժողովուրդ մը, որ զինք շրջապատող ժայռերուն նման ամուր կուրծք եւ իր անտառներուն գազաններուն նման, քարանձաւներուն խորքը, գետնին տակ, կը սնանէր իր անտառներուն պտուղներով, իր անասուններուն բարիքներով եւ գազանի նման թաքստոցին մէջէն յարձակումներ կը գործէր, երբ թշնամին կը յանդգնէր խանգարել իր խաղաղութիւնը:
Աստղաշէն
Պատմամշակութային Յուշարձաններ
Գիւղի կեդրոնը կառուցուած է յուշարձան `  երկարութիւնը 7մ, լայնութիւնը 3.5մ, բարձրութիւնը 3.5մ, որ նուիրուած է Արցախեան պատերազմի ընթացքին զոհուած աստղաշէնցիներու յիշատակին, կառուցուած է կարմիր տուֆով, կամարակապ է, կեդրոնին վրայ հրեշտակ է՝ ձեռքին սուր, կամարներու վրայ զարդանախշեր են, վերի եւ վարի մասերուն կան արձանագրութիւններ:
Խամսայի Մելիքութիւնները
Մելիքութիւններուն Իրաւաքաղաքական Դրութիւնը
Ըստ ձեռագիր ու վիմագիր աղբիւրներու, յիշեալ մելիքական տուները Արցախ-խաչէնի իշխանական տան շառաւիղներն էին, որոնք ԺԶ. դարու սկիզբէն հանդէս կու գային մելիք տիտղոսով, եւ որոնց իշխանութիւնը՝ մելիքական իրաւունքները, աւելի կը կանոնաւորուի պարսից շահ Աբբաս Ա.-ի օրով՝ 1603-էն սկսեալ:
Իւրաքանչիւր մելիքութեան մէջ վարչա-քաղաքական միանձնեայ գլխաւորը մելիքն էր, իսկ զինական գործերը կը տնօրինէին հիմնականին մէջ Եուզպաշի-հարիւրապետերը, որոնք սովորաբար կը նշանակուէին մելիքական տան անդամներէն: Խամսայի մելիքութիւններուն զօրաւար-հարիւրապետերը եռանդով գործունէութիւն կը ծաւալեն յատկապէս ԺԸ. դարու սկիզբը, ազատագրական շարժումներուն ընթացքին: Իսրայէլ Օրիի բանակցութիւններով յառաջացած եւ անոր գործակից, Գանձասարի կաթողիկոս Եսայի Հասան-Ջալալեան ի անմիջական ղեկաւարութեամբ բորբոքած ռուսական կողմնորոշումը ոգեւորած էր Խամսայի մելիքութիւններուն զինական ուժերը, որոնք 1720-էն արդէն ազատագրական մարտեր կը մղէին պարսկական եւ թրքական բռնագրաւիչներուն դէմ:
Աստղաշէն
Պատմամշակութային Յուշարձաններ
Գիւղի վերի մասին մէջ կայ քարանձաւ, որ տեղացիները «Սանգար» կ'անուանեն: Ժամանակին այնտեղ պեղումներ կը կատարուէին: Քարանձաւի մէջ կային նախնադարեան մարդոց ոսկորներ, որոնք ուսումնասիրուած են եւ անոնց մասին ըսուած է թէ հազարաւոր տարիներու պատմութիւն ունին այդ ոսկորները:
Խամսայի Մելիքութիւնները
Մելիքներուն Նստավայրերը
Այդ երկիրին մէջ, վանքերուն դիմաց կային իշխանական ամրոցները: Խաչին միացած էր սուրը:
Աստղաշէն
Աստղաշէնը Հայրենական մեծ պատերազմի ընթացքին
Գիւղին մէջ կայ նաեւ Հայրենական մեծ պատերազմի ընթացքին նահատակուած 124 մարտիկներուն նուիրուած յուշարձան (1970-ական թուականներ.), որ կերտած է համագիւղացի Աբէլ Իսահակի Պետրոսեանը:
Խամսայի Մելիքութիւնները
Մելիքներուն Իշխանութիւնը
Մելիքներուն իշխանութիւնը Ժառանգական էր. հօր մահէն ետք կը տիրէր անդրանիկ որդին եւ կը կոչուէր մելիք, իսկ միւս եղբայրները կը կոչուէին բէկ: Օրէնքի փոխարէն տիրողին կամքը եւ պահպանուած ժողովրդական սովորութիւններն էին, որոնք կը կառաւարէին երկիրը: Մելիքները ունէին անսահման իրաւունքներ իրենց հպատակներուն վրայ՝ զանոնք դատելու, պատժելու, նոյնիսկ մահուան դատապարտելու:
Աստղաշէն
Աստղաշէնցիները Արցախեան պատերազմի ընթացքին
Աստղաշէնի մէջ 1991-ին կազմաւորուած է կամաւորական խումբ, որ առանձին, ապա Բադարայի վաշտի կազմին մէջ մասնակցած է Ասկերանի (Նախիջեւանիկ, Խրամորթ), Մարտակերտի, Աղդամի, Քելբաջարի եւ այլ շրջաններու ինքնապաշտպանական եւ ազատագրական մարտերուն։ Աստղաշէնի հրամանատարները եղած են Վ. Ղազարեանը, Կ. Գասպարեանը, Ա. Եգորեանը, Յ. Անտոնեանը։ Գիւղէն զոհուած է 12 ազատամարտիկ : Անոնց յիշատակի անկիւնը բացած են Աստղաշէնի դպրոցին մէջ, 21 Դեկտեմբեր 1994-ին: Գիւղի զոհուած ազատամարտիկներու պատուին՝ գիւղին մէջ զետեղուած է յուշարձան, որ կառուցուած է ՀՀ ՊՆ Վազգէն Սարգսեանի անուան ռազմական համալսարանի հրամանատար, ժեներալ-հազարաբետ, աստղաշէնցի  Արմէն Ղահրամանեանի նախաձեռնութեամբ` 2009-ին:
Խամսայի Մելիքութիւնները
Մելիքներուն Իշխանութիւնը
Մելիքները թէ՛ քաղաքական շահերով եւ թէ խնամիական կապերով միացած էին իրարու եւ այդպիսով խամսայի իշխանութիւնները կը կազմէին դաշնակցային միութիւն մը: Պատսպարուած իրենց անմատչելի լեռներուն եւ մութ անտառներուն մէջ, անոնք ոչ մէկ օտարականի թոյլ կու տային բնակիլ իրենց գաւառներուն մէջ. ամբողջ Ղարաբաղի ազգաբնակութիւնը բաղկացած էր միայն հայերէ:
Խամսայի Մելիքութիւններուն Դաշնութեան Քայքայումը
Խամսայի Մելիքութիւններուն դաշնակցային միասնութիւնը չի դիմանար ժամանակի փորձութիւններուն: Միասնութիւնը կը խաթարուի ներքին երկպառակութիւններէն, որոնք կը սկսին Վարանդայի մելիք Յովսէփին կրտսեր եղբօր՝ Մելիք Շահնազար Բ.- ի, անմարդկային արարքով: Յարձակելով Մելիք Յովսէփին տան վրայ եւ սպաննելով զինք եւ ոչնչացնելով անոր ընտանիքը՝ կը տիրանայ Վարանդային եւ կը սկսի դաշնակիցներ փնտռել՝ իրեն դէմ համախմբուած միւս մելիքներուն պատիժէն խուսափելու համար: Ինքնակոչ Մելիք Շահնազար Բ.-ի այս քայլէն մեծապէս կ'օգտուի վաչկատուն թուրք ճիւանշիր ցեղի ճիւղի մը՝ Սարըճալըներու ցեղապետ Փանահ ը, որ կ'որոշէ նստակեաց դառնալ եւ հիմնել մեծ իշխանութիւն մը: Անոր նախկին փորձերը՝ ամրանալու Դաշտային Արցախի Պայաթ վայրին մէջ, ապա՝ Արցախի հին Տիգրանակերտ ի (թառնագիւտ կամ թարանակիւրտ) աւերակներուն մէջ, ձախողութեան կը մատնուին՝ հարեւան իշխանութիւններուն, յատկապէս՝ Կիւլիստանի, Ջրաբերդի եւ Խաչէնի մելիքներու պարբերական յարձակումներուն պատճառով: Վերջիններս, կռահելով Փանահի ծրագիրները, կը ջանային թոյլ չտալ անոր իրենց սահմաններուն մէջ հաստատուելու: Սակայն մելիք Շահնազար կը շտապէ օգտուելու Փանահի ներկայութենէն՝ անոր առաջարկելով իր տարածքին մէջ գտնուող Շոշ կամ Շոշուա-քար (ներկայիս Շուշի քաղաքը) բերդ-ամրոցը: 1740-ական թուականներուն Շոշու բերդ փոխադրուելով՝ Փանահ, Մելիք Շահնազարին գործօն աջակցութեամբ կը հիմնէ առաջին այլակրօն եւ այլացեղ իշխանութիւնը Արցախ-Ղարաբաղի տարածքին մէջ: Ապա ինքզինք Ղարաբաղի խան հռչակելով՝ ձեռնամուխ կ'ըլլայ անոր իրականացման. հպատակեցնելու եւ հարկատու դարձնելու համար, յարձակումներ կը սկսի Խամսայի մելիքութիւններուն վրայ, եւ երբ առաջին փորձերը կը ձախողին, կը դիմէ խարդաւանքի ու դաւերու:
Անոր քաղաքականութիւնը կը շարունակէ որդին՝ Իպրահիմ խանը, որուն չընդմիջուող յարձակումները, կոտորածներն ու աւարառութիւնները կը ջլատեն Խամսայի մելիքութիւններուն ուժերը: Ջրաբերդի եւ Կիւլիստանի (Գիւլիստան) մելիքները իրենց բազմաթիւ հպատակներով կը գաղթեն Գանձակի կողմերն ու Վրաստան` փնտռելով հայրենի տարածքներէն հեռու Ղարաբաղի փրկութեան ճանապարհը, իսկ Դիզակ մելիքին փորձերը` պարսից շահին միջոցով կամ ռուսական արքունիքին օգնութեամբ սանձահարել Շոշիի բռնատէրը, ապարդիւն կ'անցնին: Իպրահիմ խան անհնազանդ մելիք Եկան ի տոհմին կէսը բռնութեամբ կը մահմետականացնէ, հիմը դնելով թրքացած Մելիք-ասլանովներու տոհմին:
Խամսայի Մելիքութիւններուն Քաղաքական Դրութիւնը Մինչեւ Ռուսական Նուաճումները
Այսու ամենայնիւ, Խամսայի մելիքութիւններու տէրերու ջանքերը զուր չեն անցնիր, մանաւանդ ԺԸ. դարու վերջին քառորդին, երբ անոնց ազատասիրական պայքարները կը գլխաւորէր Յովհաննէս Հասան-Ջալալեան կաթողիկոսը: Անոր գործունէութիւնը, միաւորուած Խամսայի մելիքութիւններուն ու հարեւան միւս մելիքներուն, ինչպէս նաեւ Յովսէփ Էմինի, Յովսէփ Արղութեանի ու Լազարեաններու եռանդուն ջանքերուն, լայն հունի մէջ կը դնէ ռուս-հայկական յարաբերութիւնները՝ հաստատուն հիմք ստեղծելով Արեւելեան Հայաստանը պարսկական լուծէն ազատագրելու եւ Ռուսիոյ միացնելու համար:
Խամսայի մելիքութիւններուն իշխանութիւնը վերջնականապէս կը վերցուի ԺԹ. դարու կէսերուն, Արեւելեան Հայաստանը Ռուսիոյ միանալէն (1828) ետք: Ջրաբերդի մելիքութեան վերջին Մելիք-Վանի Աթաբեկեան ը, հակառակ Ռուսաստան ի մատուցած իր բազմաթիւ ծառայութիւններուն, 1853-ին կը զրկուի իր իշխանութենէն եւ Կուսապատի շրջակայքին մէջ գտնուող տարածքներէն: Նախկին մելիքներուն ժառանգները կը մտնեն ռուսաց ծառայութեան մէջ՝ ճանչցուելով իբրեւ տոհմիկ ազնուականներ: