cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ստեփանոս Լեհացի
Կենսագրութիւն
Լեհացին յատուկ քննութեան ենթարկուած է իմացաբանութեան հետ կապուած հարցեր, որովհետեւ, անոր կարծիքով, ճանաչողութեան նպատակը ճշմարտութիւնն է, իսկ առանց ճշմարտութեան ճանաչման մարդը չի կարէնար գործել: Իմացաբանական հարցերը քննելիս, ընդհանուր առմամբ դրսեւորելով մեխանիստական, մետաֆիզիկական մօտեցում, Լեհացին երբեմն կատարած է դիալեկտիկական կը ռահումնէր: Ըստ անոր, ճշմարտութիւնը յարաբերական է, կախուած է կոնկրէտ պայմաններէ եւ հանգամանքներէ: Յարաբերական են ոչ միայն բարոյական, այլն հասարակական, անգամ, բնական օրէնքները, թէեւ վերջիններս` պակաս չափով․ «օրէնք բնականք միշտ եւ ամենայն ուրեք ունին զնոյն զօրութիւն, բայց պատահմամբ վասն իմիք կարէն ալեափոխիլէ: Բնութիւնը համարելով սկզբունքօրէն ճանաչելի` Լեհացին ընդունած է ճանաչողութեան երեք աստիճան` արտաքին զգայութիւն (տեսողութիւն, լսողութիւն, համ, հոտ, շօշափելիք), ներքին զգայութիւն (հասարակ զգայութիւն (ընկալուԴ), երեւակայութիւն (մտապատկեր), յիշողութիւն, կարծիք, տրամախոհութիւն) եւ բանականութիւն: ճանաչողութեան աստիճանները համարելով միասնական եւ փոխկապակցուած, Լեհացին նախապատուութիւնը տուած է բանականութեանը, որ, անոր կարծիքով, կու տայ կայուն եւ հաւաստի գիտելիք: Լեհացին նկատելու հետք ցգած է 12-13-րդ դարերուն․ հայ փիլիսոփայութեան մտքի վրայ։ Առանձին ուսումնասիրողներ Լեհացիին կը համարէն նաեւ նկարիչ: Այդ հարցի շուրջը դեռես կան տարակարծութիւններ:
Խաչատուր Տէր Մանուէլեան
Խաչատուր Տէր Մանուէլեան, ազգանունը եղած է Նահիկեան (?), գրուած է նաեւ Էմանուէլեան։ Հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է մօտ 1875 թուականին, Խար­բեր­դի նա­հան­գի, Խարբերդի գաւառի՝ Խարբերդ-Մեզիրէ քաղաքին մէջ։ Մանկական տարիներէն զրկուած է հօրմէն եւ մեծացած՝ մօր խնամքի տակ։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է Մեզիրէի ազգային կեդրոնական վարժարանէն ներս։ Ուսանած է ամերիկացի միսիոներներու՝ Խարբերդի Եփրատ գոլէճին մէջ։ Նոյն գոլէճի ուսուցիչները երաշխաւորած են զինք՝ համալսարանական կրթութիւն ստանալու համար։ 1903 թուականի Մայիս 23-ին աւարտած է ԱՄՆ–ի Փենսիլվանիոյ համալսարանի (Ֆիլատելֆիոյ) բժշկական բաժինը։ Որոշ ժամանակ հիւանդանոցներուն մէջ մասնագիտացած է վիրաբուժութեան գիծով, այնուհետեւ Նիւ Եոր­քի մէջ սեփական բուժարան բացած է։ Տեղի տալով մօր խնդրանքներուն՝ վերադարձած է հայրենի Մեզիրէ, ուր բացած է սեփական բուժարան եւ շուտով սիրուած վիրաբոյժի համբաւ վաստակած է։ Բժիշկ Էթքինսնի խնդրանքով, շաբաթը երկու օր այցելու բժիշկ աշխատած է՝ 1909 թուականին բացուած, «Էնի Թրէյ­սի Ռիգզ» ամերիկեան հիւանդանոցին մէջ։ Յաճախ հրաւիրուած է Եփրատ գոլէճ՝ առողջապահական դասախօսութիւններ կատարելու։ 1913 թուականին ամուսնացած է Մեզիրէի անուանի ընտանիքներէն մէկուն՝ Ճեֆերեան Յովակիմի եւ Հռիփսիմէի դստեր՝ Մարի-Վենիւսի հետ։ 1914 թուականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսվելուն պէս, ուղարկուած է Քըզըլքիլիսէ, Մանազկերտ, Փերի, Կիւմիւշ-Մատեն եւ այլ քաղաքներ՝ բժիշկ ծառայելու համար։ Ութ ամիս ծառայելէ ետք արձակուրդ առնելով վերադարձած է Մեզիրէ եւ նահանգապետի առաջին գրագիրի կնոջ կեանքը փրկած է։ Այդ դէպքէն ետք բժիշկ նշանակուած է Կարմիր մահիկի հիւանդանոցէն ներս, ուր եռանդով զբաղած է վիրաւոր եւ հիւանդ հայ բանտարկեալներու բուժմամբ, ոմանց ալ հիւանդանոցէն ծածուկ ազատած եւ ուղարկած է Տեր­սիմ։
ԱՄՆ-ի քաղաքացիութիւն ունեցած է եւ եղած է ԱՄՆ-ի հիւպատոս Տէյվիտի ընտանեկան բժիշկը։ 1915 թուականի Յուլիսին հիւանդանոցէն տուն վերադառնալու ժամանակ ձերբակալուած է, բանտարկուած ու Մածիտինէ աքսորուած է։ Սպանուած է 1915 թուականի Յուլիսի վերջը, Մելիտինէի կամ Խարբերդի մէջ՝ մօտ 40 տարեկան հասակին։ Կինը՝ Մարի-Վենիւսը, նախազգալով վտանգը, թոյն խմելով փորձած է ինքնասպան ըլլալ, սակայն զինք փրկած է պատահաբար այցելած հարեւանուհին։ 1929 թուականի Դեկտեմբեր 29-ին, ԱՄՆ քաղաքացի Մարի-Վենիւսն ու անոր դուստր Թովինան, այդ երկիրը տեղափոխուած են։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:1875 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Մեզիրէ ծնածներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր Ստորոգութիւն:Մելիտինէ մահացածներ
331 (թիւ)
331 (երեք հարիւր երեսունմեկ) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 330-ի եւ 332-ի միջեւ
Հայաստան Թուրանական Տիրապետութեան Տակ
Մշակութային Երեւոյթներ
Թուրանական արշաւանքներն ու տիրապետութիւնը անդարմանելի հարուած մը տուին հայ ժողովուրդին, խորտակելով անոր քաղաքակրթութիւնը եւ կասեցնելով անոր զարգացումը: Այսուհանդերձ, այնպիսի մղիչ ուժ մը ունէր հայ հոգիին թռիչքը եւ աւանդութիւններու ժառանգը, որ հոս ու հոն տակաւին կղզիացած ստեղծագործութիւններու ականատես կ'ըլլանք, մեծ մասամբ գրուած վանքերու մէջ, որոնք հայ մտքին վերջին ապաստանները եղան:Վանքերը հայ ժողովուրդին համար արդի ժամանակներուն խաղացին այն դերը, ինչ որ Արեւմուտքի մէջ ունեցան անոնք մեծ արշաւանքներու ընթացքին, դառնալով «տեսակ մը բերդ, ուր քաղաքակրթութիւնը ապաստան գտաւ» եւ արգելք հանդիսանալով անցեալը ներկային շղթային փշրուելուն : Այս ստեղծագործութեանց շարքին, Ժգ. Դարուն յիշենք Կիրակոս Գանձակեցիի պատմութեան գիրքը, որ թանկագին տեղեկութիւններ կը պարունակէ մոնկոլներու, վրացիներու եւ աղուաններու մասին, Մաղաքիա Աբեղայի Թաթարներու Պատմութիւնը, Վարդան Արեւելցիի պատմական գործը, Յովհ. Երզնկացի աստղաբաշխութեան գրութիւնը, եւայլն : Ժդ. Դարուն մենք ունինք Ստեփանոս Օրփելեանի Սիւնաց պատմութիւնը, Հեթումի Թաթարներուն պատմութիւնը, Յովհ. Որոտնեցիի եւ Գրիգոր Տաթեւացիի աստուածաբանական գործերը: Ժե. Դարուն՝ Առաքել Դաւրիժեցիի պատմութիւն Պարսկահայաստանի մասին, Շահ Աբբասի օրով: Յիշենք նաեւ, Ժե. Դարուն, հայ բժիշկի մը՝ Ամիրտովլաթ Ամասիագիի գործերը, որոցմէ ամէնէն կարեւորն է հռչակաւոր «Անգիտաց Անպէտ» բժշկարանը, եւ վերջապէս ու մանաւանդ Ժդ., Ժե. Եւ Ժզ. Դարերուն հայ տաղերգուներու գեղեցիկ հոյլը, որոնցմէ առանձնապէս ուշագրաւ են Ֆրիկը, Կոստանդին Երզնկացին, Առաքել Բաղիշեցին, Մկրտիչ Նաղաշը, Յովհ. Թլկուրացին, Գրիգոր Աղթամարեցին, Նահապետ Քուչակը եւ Ջիւանին :
Ծանօթ էն Ժե. Եւ Ժզ. Դարերու հայկական գորգերը, զուսպ եւ համաչափ ոճի մէկական գլուխ գործոցներ իրենց գունագեղութեամբ: Ի դէպ, եթէ հայկական զարդարուեստին մէջ արեւելեան ճոխութեան կը հանդիպինք, անոնց մէջ երեւան կու գայ նաեվ յատակագծի կազմութեան եւ համաչափութեան մտահոգութիւն մը:
Յիշատակենք նաեւ հայկական սքանչելի խաչքարերը, նրբօրէն քանդակուած, որոնցմէ ոմանք իսկական ժանեակներու տպաւորութիւնը կու տան:
Աղբիւրներ
Հայոց Պատմութիւն, Հրանդ Փաստրմաճեան, Դ. Տպագրութիւն, Պէյրութ-2007, էջ 24-25
Ստորոգութիւն:Հայոց պատմութիւն
Հմայեակ Տէր Մանուէլեան
Հմայեակ Տէր Մանուէլեան, հայ դեղագործ։
Կենսագրութիւն
Դեղագործական կրթութիւն ստացած է եւ իբրեւ դեղագործ աշխատած։
21 Ապրիլ 1915-ին՝ Երեքշաբթի երեկոյեան, Խարբերդ նահանգ ի, Տերսիմի գաւառի՝ Չմշկածագ աւանի շուկային մէջ թուրք ոստիկաններու կողմէ կատարուած են առաջին ձերբակալութիւնները՝ կառավարիչին այցելելու խաբէութեամբ։ Կառավարչատուն (սերայ) գացած է 9 հոգի, անոնց կարգին՝ Հմայեակը։ Բոլորը ձերբակալուած են ու բանտարկուած։ Անկէ ետք ուրիշներ ալ ձերբակալուած են։ Սակայն Հմայեակ, որոշ ժամանակ մը ետք, ազատ արձակած են, որովհետեւ անոր համար՝ հանրածանօթ թուրք մը միջնորդած է, որուն համար ան ժամանակին դեղ պատրաստած էր։ Իսկ միւսները գացած ու այլեւս չեն վերադարձած։ Զանոնք սկիզբը բանտարկած են՝ կառավարութեան շէնքին մէջ, ապա՝ տեղափոխած են Վերին թաղի Ալի պէյի եւ Օսման աղայի տուներուն տակ եւ օր ու գիշեր դաժանօրէն ծեծելով ու չարչարանքներու ենթարկելով՝ սպաննած։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ
Խոսրով Ա.
Խոսրով Ա Մեծ, Քաջ (ծն.թ. անյայտ– 252), Մեծ Հայքի Արշակունի թագաւոր 211 թ.-էն: Յաջորդած է հօրը՝ Վաղարշ Բ-ին: Խոսրովի գահակալման տարիները վիճելի են պատագիտութեան մէջ: Գահակալման սկզբին Խոսրովը անցած է Կովկասեան լեռները, պատժել խազրաց եւ բասլաց ցեղերը, ապահոված պետութեան հիւսիսային սահմանները: Պաշտանելով քրմական դասի շահերը՝ հալածած է քրիստոնէական համայնքներուն: 215 թ.-ին Հռոմի հետ բարեկամանալու նպատակով այցելած է Կարակալա կայսրին, սակայն ձերբակալուած է: Կարակալայի արարքը հռոմէացիներու դէմ հանած է Հայոց բանակը, եւ ան հարկադրուած՝ ազատած է Խոսրովին: 216 թ.-ին Խոսրով ը պարթեւաց զինակցութեամբ յաղթած է վերստին նուաճումներու ելած Կարակալային:
Իրանի մէջ պարթեւ Արշակունիներու դէմ Սասանեաններու մղած գահակալական կռիւներու ժամանակ Խոսրովը պաշտպանած է արտաւան V Արշակունիին: Արտաւանի պարտութենէն ետք Խոսրովը գլխաւորած է հակասասանեան ուժերու պայքարը Արտաշիր I-ի դէմ: Աքեմենեան աշխարհակալութիւնը վերականգնելու մտադրութեամբ 230 թ.-ին պարսկական բանակը մտած է Հայոց Միջագետք եւ հռոմէացի Ասորիք` պատերազմ սկսելով Հայաստանի եւ Հռոմի դէմ: Խոսրովը Հռոմի կայսր Ալեքսանտր Սեւերոսի դաշնակցութեամբ 232 թ.-ի գարնանը յաղթած է պարսկական զօրքերուն եւ կասեցրած է անոնց առաջխաղացումը: Ըստ աւանդական պատմութեան, Արտաշիրի դէմ յաղթական պատերազմի առթիւ Խոսրով Ատրպատականի մէջ հիմնած է Դավրէժ (այժմ` Թաւրիզ) քաղաքը: Այնուհետեւ շուրջ 10 տարի (234 - 245) կռուած է Սասանեաններու դէմ եւ պաշտպանած է երկրի սահմանները: Խոսրովը զոհ դարձած է պարսից (հաւանօրէն Արտաշիր I-ի որդիի՝ Հայոց դրածոյ թագաւոր Որմիզդ-արտաշիրի) կազմակերպած դաւադրութեան:
Հանրապետութիւն
Կառավարման համակարգը իրմէ կը ներկայացնէ տուեալ երկրի իշխանութեան ձեւաւորման եւ ժողովուրդ-իշխանութիւն փոխյարաբերութիւններու համակարգ։ Ըստ կառավարման համակարգի պետութիւնները կ'ըլլան՝
Հանրապետութիւն
Նախագահական կառավարման համակարգի պարագային կը գործէ երկմանդատ կառավարման համակարգը, երբ եւ նախագահը, եւ խորհրդարանը կ'ընտրուին ժողովուրդին կողմէ։ Այստեղ նախագահը կը հանդիսանայ պետութեան գլուխը, ինչպէս նաեւ գործադիր իշխանութեան ղեկավարը, անոր վերապահուած է կառավարութեան ձեւաւորման իրաւունքը եւ կառավարութիւնը իր գործունէութեան համար աւելի շատ հաշուետու է նախագահի առջեւ, քան խորհրդարանի։ Նախագահական հանրապետութիւններուն բնորոշ է օրէնսդիր եւ գործադիր իշխանութիւններու անկախ գործակցութիւնը, որ կը նշանակէ, որ նախագահը իրաւունք չունի ցրել խորհրդարանը, իսկ խորհրդարանը չի կրնար անվստահութիւն յայտնել կառավարութեան, սակայն գոյութիւն ունին փոխադարձ վերահսկման եւ հակակշռման մեքենականութիւններ, մասնաւորապէս, նախագահը կրնայ վետօ դնել խորհրդարանի ընդունած օրէնքներուն վրայ, իսկ խորհրդարանը իր հերթին կրնայ գործի դնել ամբաստանումի (անվստահութիւն յայտնելու) գործընթացը։ Խորհրդարանական հանրապետութիւններու կառավարութեան ձեւաւորման իրաւունքը կը պատկանի խորհրդարանին։ Խորհրդարանական ընտրութիւններէն ետք մեծամասնութիւն ստացած քաղաքական ուժը կամ մի քանի քաղաքական կուսակցութիւններ, դաշնակցութեան սկզբունքով, կը ձեւաւորեն կառավարութիւն, եւ կառավարութիւնը իր գործունէութեան համար հիմնականօրէն հաշուետու կ'ըլլայ խորհրդարանին առջեւ։ Խորհրդարանական հանրապետութիւններուն մէջ կրնայ գործել նախագահի պաշտօնը, որ կ'ընտրուի խորհրդարանի կողմէ, որոշակի ժամկէտով։ Անիկա կը հանդիսանայ պետութեան գլուխը, սակայն կ'իրականացնէ զուտ ներկայացուցչական լիազօրութիւններ եւ օժտուած չէ իրական գործադիր լծակներով։ Խորհրդարանական հանրապետութիւններուն մէջ, որպէս կանոն, կառավարութիւնները ավելի յաճախ փոփոխութեան կ'ենթարկուին եւ կայուն կառավարման տեսանկիւնէն աւելի խոցելի են, սակայն ներկայացուցչական ռազմկավարութեան ապահովման տեսանկիւնէն՝ աւելի ընդունելի։ Կիսանախագահական կառավարման համակարգերը նոյնպէս շատ տարածուած են։ Կիսանախագահական հանրապետութիւնները կը բաժնուին 2 խումբի՝
Առաջինին պարագային նախագահը աւելի մեծ լիազօրութիւններ ունի կառավարութեան ձեւաւորման գործընթացին մէջ։ Անիկա կրնայ ձեւաւորել կառավարութիւն, նշանակել վարչապետ, իսկ խորհրդարանը արդէն երկրորդ փուլին կառավարութեան հաստատման ժամանակ կրնայ անվստահութիւն յայտնել կառավարութեան։ Այդպիսի կարգ կը գործէր Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ մինչեւ սահմանադրական բարեփոխումները՝ 27 Նոյեմբեր 2005-ին։ Սահմանադրութեան բարեփոխումներով կառավարութեան ձեւաւորման գործընթացին մէջ խորհրդարանի դերը աւելի շատցաւ։ Բարեփոխուած սահմանադրութեամբ նախագահը վարչապետ կը նշանակէ խորհրդարանական խումբ-խմբակցութիւններու հետ խորհրդակցելէ ետք, պատգամաւորներու մեծամասնութեան վստահութիւնը վայելող անձի։ Ռուսաստանի Դաշնութեան մէջ, որ նոյնպէս կիսանախագահական հանրապետութիւն է, վարչապետի թեկնածութիւնը նախագահը կ'առաջարկէ ՊետՏումային, որ կը քուէարկէ վարչապետի օգտին։
Ստորոգութիւն:Հանրապետութիւններ
Մանուկներու Պաշտպանութեան Օր
Մանուկներու պաշտպանութեան միջազգային օրը, կը նշուի ամէն տարի 1 Յունիսին. հաստատուած է 1949-ին Փարիզ ի մէջ Կանանց Միջազգային Դեմոկրատական Միութեան կողմէ։ Տօնը առաջին անգամ նշուած է 1950-ին։
1 Յունիսէն զատ կան մանուկներուն նուիրուած « Մանուկներու համաշխարհային օր» ը (20 Նոյեմբեր), «Յարձակման զոհ դարձած անմեղ մանուկներու միջազգային օր»ը (4 Յունիս) եւ « Ափրիկէ ի մանուկներուն պաշտպանութեան օր»ը (16 Յունիս)։
Հայաստան մանուկներու իրաւունքներու մասին ժողովը վաւերացուցած է 1990-ին, 1996-ին ընդունուած է «Մանուկներու իրաւունքներուն մասին» ՀՀ օրէնքը։ Տօնը կը նշեն երկրին բոլոր մարզերուն եւ Երեւան ի մէջ, կազմակերպուած հանդիսութիւններով։
Պատմութիւն
Անցեալ դարասկիզբին, Սան Ֆրանսիսքոյի մէջ, Չինաստան ի գլխաւոր հիւպատոսը 1 Յունիսին կ'որոշէ հաւաքել ծնողազուրկ մանուկները եւ անոնց համար փառատօն մը կազմակերպել: Փառատօնը ըստ չինական աւանդոյթին կը կոչուի «Վիշապանաւերու փառատօն»: Նոյն օրը Ժընեւ ի մէջ տեղի կ'ունենայ համագումար մը՝ նուիրուած մատաղ սերունդի հիմնախնդիրներուն: Այս երկու իրադարձութիւններուն շնորհիւ կը ծնի մանուկներուն նուիրուած փառատօն մը ստեղծելու գաղափարը:
Յետպատերազմեան տարիներուն ողջ աշխարհի մանուկներուն առողջութեան եւ բարեկեցութեան մասին հոգ տանիլը շատ կարեւոր էր։ Պատերազմին անոնցմէ շատեր կորսնցուցած էին իրենց հարազատները եւ որբացած էին: 1949-ին Փարիզ ի մէջ ընթացող կանանց համագումարի ներկայացուցիչները կոչ կ'ընեն բոլոր մարդոց պայքարելու յանուն խաղաղութեան: Այս ընթացքին կը ստեղծուի մանուկներու պաշտպանութեան միջազգային օրը, առաջին անգամ տօնը կը նշուի 1 Յունիս 1950-ին եւ այդ թուականէն սկսեալ կը նշուի ամէն տարի :
1956-ին Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան կողմէ կը հնչէ մանուկներու իրաւունքներու մասին հռչակագիրը, որ կը ներկայացնէր առաջարկներ, որ ի պաշտպանութիւն մանուկներու, ընդունուած է բազմաթիւ պետութիւններու կողմէ: Իսկ 1989-ին ՄԱԿ-ը կը հաստատէ մանուկներու իրաւունքներու մասին համագումարը, ինչպէս նաեւ՝ յստակ պարտականութիւններ բոլոր պետութիւններուն կողմէ իրենց անչափահաս քաղաքացիներուն հանդէպ: Փաստաթուղթին մէջ ամրագրուած են չափահասներու պարտականութիւնները եւ մանուկներու իրաւունքները:
Մանուկներու պաշտպանութեան Միջազգային օրուան առիթով բազմաթիւ դպրոցներու եւ մանկապարտէզներու մէջ տեղի կ'ունենան աւանդական տօներ: Փոքրիկներուն համար կը կազմակերպուին զանազան մարզական մրցոյթներ եւ համերգներ նուէրներով ու անակնկալներով:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր Ստորոգութիւն:Մարդու իրաւունքներ Ստորոգութիւն:Յունիս Ստորոգութիւն:Տօներ
Վիքթոր Օրպան
Վիքթոր Օրպան ( ծն.31 Մայիս 1963)՝ հունկար իրաւաբան եւ քաղաքական գործիչ: Հունկարիոյ ներկայիս վարչապետն է, այդ պաշտօնին է 2010 թուականէն: Նաեւ մինչ այդ վարչապետի պաշտօնն զբաղեցրած է 1998-էն մինչեւ 2002 թուականը: Ազգային-պահպանողական Ֆիտես 90% կուսակցութեան առաջնորդն է:
Վաղ Տարիներ
Ծնած է Սեքէշֆեհերուար 90% գիւղական միջին խաւի ընտանիքին մէջ որպէս գիւղտնտեսական ձեռնարկատէր Տեոզեոյ Օրպանի (, ծն. 1940) եւ խօսքաբոյժ Էրժեպէթ Շիփոշի 90% աւագ որդի: : Օրպանն իր մանկութիւնն անցկացուցած է երկու մօտակայ՝ Ալսութտոպոժ 90% եւ Ֆելսութ 90% գիւղերուն մէջ:
Ուսում
Սեքէշֆեհերուար ուսանած ատենը սորված է անգլերէն: Երկու տարի ռազմական ծառայութենէ ետք իրաւաբանութիւն ուսանած է Պուտափեշտի Լորանտ Եթուեոշ համալսարանէն 90% ներս, աստիճանաւորուած է 1987 թուականին եւ իր թեկնածուական թեզը գրած է Լեհական համերաշխութեան շարժումի առարկայով: Ատկէ ետք երկու տարի ապրած է Սոլնոք 90% եւ ապա անցած է Պուտափեշտ եւ աշխատած է Գիւղտնտեսութեան եւ պարէնի նախարարութենէ ներս: Մինչեւ քաղաքականութեան մէջ մտնելը կարճատեւ քաղաքագիտութիւն ուսանած է Օքսֆորտին մէջ, ստանալով կրթաթոշակ Սորոսի հիմնադրամին կողմէն: Իրա նձնական դասախօսը եղած է Հեկելական քաղաքական փիլիսոփայ Զպիկնիեւ Փելժինսքին(Zbigniew Pelczynski) : 1990-ին Յունուարին վերադարձած է Հունկարիա՝ մասնակցելու համար առաջին ետհամայնավարական խորհրդարանի ընտրութիւններուն:
Տասնչորս եւ տասնհինգ տարեկանին եղած է Համայնավար Երիտասարդական Կազմակերպութեան քարտուղար իր դպրոցէն ներս: Օրպանն ըսած է յետագայ հարցազրոյցներուն մէջ, որ իր քաղաքական հայացքները արմատապէս փոխուած են ռազմական ծառայութեան ատենը, բնութագրելով համայնավարական վարչակարգին իր աջակցութիւնը որպէս «միամտութիւն»:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:11 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:31 Մայիսի ծնածներ
Հռիփ Կանանեան
Հռիփ Կանանեան Կրթական մշակ, Խաչուհի, Քարտուղար, ՍՕԽ-ի Շրջ. Վարչութեան եւ Համազգայինի Շրջանային Վարչութեան ատենապետուհի: Հասարակական գործիչ:
Կենսագրութիւն
Հռիփ Կանանեան ծնած է Հալէպ: Ան սկզբնապէս յաճախած է տեղւոյն Ուսումնասիրաց վարժարանը, զոր աւարտելէ ետք, իր ուսումը շարունակածէ Քարէն Եփփէ Ազգային Ճեմարանին մէջ:
1962-ին մտած է ուսուցչական ասպարէզ եւ 10 տարի դասաւանդած յատկապէս հայերէն Ազգային Սահակեան վարժարանէն ներս:
1972-ին վարժարանի հոգաբարձութեան կողմէ կը հրաւիրուի ստանձնելու նոյն վարժարանի մանկապարտիզպանուհի պաշտօնը, զօր մինչեւ 1987 կը վարէ բծախնդրութեամբ եւ մեծ պատասխանատուոթեամբ:
Երիտասարդութեան սեմին 15 տարիներ շարունակ ստանձնած է Քարէն Եփփէ Ազգային Ճեմարանի Շրջանաւարտից Միութեան քարտուղարութիւնը:
1965-ին անդամակցած է Հայ Օգնութեան Միութեան ՀՕՄ եւ Սուրիահայ Օգնութեան Խաչին եւ ապա Համազգայինի Հայ Կրթական Եւ Մշակութային Միութիւն
Հաւատալով կամաւոր ծառայութեան իր բաժինը բերած է գաղութիս կրթական, ազգայի եւ դաստիարակչական մարզին:
1974-ին Համազգայինէն ներս ստանձնած է վարչական պաշտօն եւ նոյն տարին ամուսնացած Գէորգ Կանանեանին հետ եւ բախտաւորուած երկու զաւակներով՝ Նարեկ եւ Շանթ:
Շրջանային Վարչութեան Ատենապետ, Անդամ
1983-ին ընկհ. Հռիփ Կանանեան ընտրուած է Ս.Օ. Խաչի Շրջ. Վարչութեան անդամ եւ ստանձնած ատենադպրուհիի պաշտօնը, իսկ 1987-ին՝ Համազգայինի Սուրիոյ Շրջ. Վարչութեան անդամ եւ ապա երկար տարիներ Շրջանային վարչութեան ատենադպրուհի. միջանկեալ, կանոնագրային կերպով դադրած է եւ աշխատած գոյգ միութիւններու յանձնախումբերէն ներս:
1987-ին ընտրուած է Համազգայինի Սուրիոյ Շրջանային վարչութեան անդամ եւ յաջորդական երկար տարիներ վարած ատենապետի պաշտօնը մինչեւ 2010 թուական:
Համազգայինի Սուրիոյ 18րդ Շրջանային Ներկայացուցչական Ժողովը տեղի ունեցաւ 23 Օգոստոս 2009-ին:Հռիփ Կանանեան ընտրուեցաւ Շրջանային Վարչութեան նորընտիր անձնակազմին մէջ:
2010-ին եղած է Համազգայինի Շրջանային Վարչութեան եւ Օգնութեան Խաչի Շրջանային Վարչութեան մէջ:
2011-2015 տարիներուն եղած է Հալէպի Ազգային Պատսպարանի ատենապետ:
2015-2019 Սուրիոյ Օգնութեան Խաչի Շրջանային Վարչութեան ատենապետ:
ընկհ. Հռիփ Կանանեան Մասնակցած է Հայ Օգնութեան Միութեան եւ Համազգայինի Կեդրոնական Վարչութեան տարբեր շրջաններէ ներս կազմակերպուած Համահայկական Պատգամաւորական ժողովներուն: Բարձր աստիճանի նուիրումով ծառայած է հայ մշակութային արժէքներու զարգացման ու տարածման, իր կեանքի առաւելագոյն բաժինը նուիրելով հասարակական գործունէութեան: Իր ընտանիքին չափ սիրած է հասարակական գործունէութիւնը, ձգտելով լաւագոյնին եւ ազգային նուիրումի օրինակ հանդիսացած իր գործակիցներուն:
Պարգեւատրում - Շքանշան
2000 թուականին ընկհ. Հռիփ Կանանեան պարգեւատրուած է Ս.Օ. Խաչի «Կանթեղ» շքանշանով, առ ի գնահատանք իր տարած մարդասիրական եւ բարեսիրական աշխատանքներուն:
Իր յարատեւ ճիգերով եւ մեծ խանդավառութեամբ զինուած, յաջողած է արդարացնել իրեն վստահուած պարտականութիւնները հաւաքական մեր կեանքէն ներս:
Եղած է իր շարքերը խանդավառող եւ գործի անկրկնելի օրինակ հանդիսացող կամաւոր խաչուհի մը եւ համազգայնական մը, որուն համար աշխատանքը կը բնորոշուի կատարելագործութեան ձգտումով, մերժելով մակերեսային մօտեցումները որեւէ աշխատանքի նկատմամբ:
Հակառակ իր ստանձնած բազմաթիւ ու բազմակողմանի պաշտօններուն Հռիփ Կանանեան եղած է համեստ ու կառչած մնացած անոնց պարտադրած պատասխանատուութեանց: Ընկհ. Հռիփ Կանանեան իր դրօշմը, հետքը դրած է իր կեանքի օրերուն եւ էջերուն վրայ, ինքնավստահ գործելով, նախանձախնդրութեամբ եւ գերագոյն նուիրուածութեամբ:
Համահայկական Պատգամաւորական ժողով
Հռիփ Կանանեան Համազգայինի Սուրիոյ Շրջ. Վարչութեան ատենապետուհի ընկհ. Հռիփ Կանանեան 2015 Հոկտեմբերի 4-9-ը Երեւանի մէջ տեղի ունենալիք Հայ օգնութեան միութեան (ՀՕՄ) 71-րդ համահայկական պատգամաւորական ժողովին կը մասնակցի նաեւ Սուրիոյ պատուիրակութիւնը, որ յատուկ Հալէպէն մեկնեցաւ դէպի Հայաստան: Սուրիոյ պատուիրակութիւնը կը ներկայացնէ՝ ընկհ. Հռիփ Կանանեան: Այս մասին կը յայտնէ Perio news-ը:
Յովսէփ Նալպանտեան
Յովսէփ Նալպանտեան Գրականագէտ-մատենագէտ, գրող, թարգմանիչ, խմբագիր-հրապարակագիր, հրատարակիչ, ազգային-հաս. գործիչ, բարերար Հեղինակ 23 հատորներու եւ ՅՈՎՍԷՓ ԵՒ ԳԱՐՈԼԻՆ ՆԱԼՊԱՆՏԵԱՆ ՄԱՏԵՆԱՇԱՐ (Հիմնուած Սեպտ. 4, 2005) հրատարակած է 56 գիրք: Երեսուն տարուայ մէջ գրած է աւելի քան 260 յօդուած, եօթը տարբեր նիւթերու մասին՝ գրականագիտական, պատմական, ազգային, միջազգային եւ այլն։ Ան վարած է եւ կը վարէ բեղուն ազգային-հասարակական գործունէութիւն: Յովսէփ Նալպանտեան կարդացած է աւելի քան 46 դասախօսութիւն։
Կենսագրութիւն
Յովսէփ Նալպանտեան ծնած է Հալէպ 1958-ին: Աւարտելէ ետք տեղւոյն Լազար Նաճարեան Կեդրոնական երկրորդական վարժարանը կը մեկնի զինուորական պարտադիր ծառայութեան, կը ծառայէ Սուրիական բանակին երկու տարի տասը ամիս եւ մէկ շաբաթ: Մասնակցած է քաղաքացիական պատերազմին եւ վիրաւորուած է 11 անգամ: 1989-ին կ'աւարտէ Երեւանի Պետական Համալսարանի հայկական բանասիրա-կան բաժանմունքը: Այնուհետեւ աւելի քան 28 տարի զբաղած է մանկավարժութեամբ, դասաւանդած է՝ հայոց լեզու, գրականութիւն, պատմութիւն, աշխարհագրութիւն, երեք տարբեր երկիրներու մէջ: 1992-1993թթ. եղած է Հալէպի Մեսրոպեան վարժարանի Տնօրէնը, այժմ փակ է դժբախտաբար:
Այժմ կը դասախօսէ Մաշտոց Քոլեճի եւ Պէվրլի Հիլզ միջազգային լեզուաբանական հիմնարկի մէջ:
Սփիւռքի տարածքին, հայ գիրքերու մատենագիտութիւն
Յովսէփ Նալպանտեան առաջին հայն է, որ 2011-ին ստեղծեց, Սփիւռքի տարածքին, հայ գիրքերու մատենագիտութիւնը: Ան ունի մատենագիտութեան նուիրուած 3 հատոր գիրք, վերջինը «Հայ գիրքը Ամերիկայի մէջ» հր. 2015-ին, եւ նաեւ 2016-ին հր. այդ հատորին յաւելուածը:
Հրատարակչական հատորներ
Գիրքի հանդէպ պաշտամունք տածող Յովսէփ Նալպանտեան վերջին 23 տարիներուն, հրատարակած է 79 գիրք: Իր հեղինակած, կազմած եւ խմբագրած գիրքերու էջերուն թիւը 9,873 է, իսկ իր հիմնած մատենաշարին հետ միասին՝ 21,087 էջ: Հրատարակուած են աւելի քան 35,000 օրինակով: Յովսէփ Նալպանտեան համալսարաններուն, գրադարաններուն, դպրոցներուն, գրողներուն ցարդ նուիրած է 16,680 գիրք։ 35 տարուան մէջ գրած է աւելի քան 320 յօդուած, կարդացած է աւելի քան 54 դասախօսութիւն, 8 համալսարաններու մէջ: Տպաքանակ 42,290 գիրք:
Յ. Նալպանտեանի 2022-ի հրատարակած 2 գիրքերը: -
1- Միջազգային դասական երաժշտութիւն (համառօտ պատմութիւն), Երեւան 2022, 263 էջ, 67 երաժշտահաններ +երաժշտական գործիքներ +երաժշտական գիտելիքներ +դասական երաժշտութեան ժամա-նակագրութիւն (6-20-րդ դարեր):
2- Կերակուրներու համառօտ պատմութիւն, Երեւան 2022, 104 էջ, բազմաթիւ նորութիւններ եւ նոր փաստացի տուեալներ:
«Միջազգային պատմութիւն. ժամանակագրութիւն» ստուարածաւալ հատորը Յովսէփ Նալպանտեան հրատարակեց Երեւան, 2018 Սեպտ., 720 էջ: Հայ իրականութեան մէջ իր տեսակի առաջինը:
Յովսէփ Նալպանտեան հայկական դպրոցներուն (Հայաստան, Արցախ, Սփիւռքի 9 երկիրներ), Հայաստանի քոլեճներուն եւ համալսարաններուն, գրադարաններուն եւ գրողներուն նուիրած է աւելի քան 11,260  գիրք: Արշաւը կը շարունակուի:
Տարբեր երկիրներու բազմաթիւ քաղաքներու մէջ տեղի ունեցած է իր տարբեր գիրքերուն շնորհահանդէսները:
Յովսէփ Նալպանտեանի ազգ. հաս. գործունէութեան, կրթական-գրական, հրատարակչական բեղուն աշխատանքներուն 35 ամեակին նուիրուած՝ Արծրուն Ալեքսանեան կը հրատարակէ «Հայ մշակոյթի նուիրուած» գիրքը, Լոս Անճելըս, 2015, 211 էջ:
Յովսէփ Նալպանտեանի Ստեղծագործութիւնները՝ վերջին երեք գիրքերը
Ա.- «Կեանքի Շարունակուող Շաւիղներ».- Հրատարակուած Լոս Անճելըս, 2015-ին, հրապարակագրութիւն, 251 էջ: Գիրքը ձօն մըն է «Աւելի քան երկու միլիոն անմեղ նահատակներուն, որոնք եղան օսմանեան եաթաղանի զոհեր. բի՜ւր յարգանք անոնց անմեռ յիշատակին՝ ցեղասպանութեան 100ամեակին առթիւ»:
Բ.- Գիտական մակարդակով մատենագիտական աշխատանքը՝ «Հայ Գիրքը Ամերիկայի Մէջ»: Այս գիրքը, ինչպէս նախորդը, հրատարակուած է Լոս Անճելըս, 2015-ին, եւ ձօնուած է Հայոց Ցեղասպանութեան 100ամեակին. ունի 384 էջ: Յ. Նալպանտեան առաջինն էր, որ 2012-ին հրատարակեց «Ամերկահայ Գիրքի Պատմութիւն»ը. իսկ այս գիրքը այդ առաջին աշխատութեան վերամշակուած տարբերակն է. ա՛ն է, որ ԱՄՆ-ի հայկական գիրքերու առաջին եւ բծախնդիր ուսումնասիրութիւնը կատարած է: Նշեալ գիրքին մէջ կայ աւելի քան 1100 հեղինակներու 3046 գիրքերու մանրամասնութիւնները:
Ինչպէս նախորդ գործը, այս գործը նոյնպէս իր տեսակին եւ որակին մէջ միակն է. մենք չենք հանդիպած սիրոյ թեմային նուիրուած այսպիսի ստուար եւ բազմաբովանդակ հատորի մը:
Ան գիրքը ձօնած է իր կնոջ՝ Գարոլինին, նաեւ՝ բոլոր սիրող սիրտերուն… Քանի որ սիրոյ ուժը անհամեմատելի է… Սէրը համբերատար է եւ բարի, եւ սիրոյ խորհուրդը յաւերժական է ու անմեռ:
Յովսէփ Նալպանտեանի գործունէութեան մասին
Ա֊ Հայ գրատպութիւն եւ գրքարուեստ֊ հանրագիտարան։ Երեւան, 2015, էջ 787։
Բ֊ Հանրագիտական բառարան Հ. 2։ Երեւան 2018։ էջ 461։
Բազմաթիւ ելոյթներ՝ հեռուստակայան եւ ձայնասփիւռներ կայաններէն
Ազգային լուրջ հարցերով Յովսէփ Նալպանտեան ելոյթ ունեցած է տարբեր հեռուստակայաններէն, վերջին 17 տարուան ընթացքին 84 անգամ: Բազմաթիւ ելոյթներ տարբեր ձայնասփիւռներէ:
Հայաստան-Արցախ այցելութիւններ՝ դասախօսութիւններ համալսարաններու մէջ
Վերջին 16 տարուայ ընթացքին Յովսէփ Նալպանտեան Հայաստան-Արցախ այցելած է 15 անգամ: Ամէն անգամ տարբեր 6 համալսարաններուն մէջ կարդացած է աւելի քան 42 անգամ: Նիւթերը՝ Սփիւռքի ներկայ իրավիճակը: '''Հայութիւնը ո՞ւր կ'երթայ... տարբեր մարտահրաւէրները, ինչպէ՞ս պէտք է յաղթահարենք''': Սփիւռքահայ գրականութեան դժուարու-թիւնները եւ այսօրուայ վիճակը: Սփիւռքահայ ամէնօրեայ դպրոցները իրավիճակը (վերջին 45 տարիներու ընթացքին փակած ենք 221 ամէնօրեայ դպրոց):
Սփիւռքի տարածքին հայերու մեծ մասը ինչո՞ւ իր մայրենին չի խօսիր: Սփիւռքահայ պատմական տուեալներ: Սփիւռքի համար նոր ազգային ռազմավարութիւն: Մեր մշակութային քաղաքականութեան բացակայութիւնը եւ անոր հետեւանքները: Հայոց պատմութեան հետ կապուած նոր փաստեր, տուեալներ: Հայ գիրքի իրավիճակը՝ հրատարակութիւն, ընթերցող, վաճառք, եւ այլն:
Միութիւններու խորհուրդի անդամ
Յովսէփ Նալպանտեան եղած է տարբեր միութիւններու՝ խորհուրդի անդամ, ատենադպիր, ատենապետ...երկա՜ր տարիներ:
Շքանշան,գնահատագիր,շնորհակալագիր, պատուոգիր եւ մետալներ
Յովսէփ Նալպանտեան արժանացած է հետեւեալ շքանշաններուն՝ Սփիւռքի նախարարութեան «Մայրենիի դեսպան» եւ «Ոսկէ մետալ», Հայաստանի գրողներու միութեան «Գրական վաստակի մետալ», Հայաստանի Ազգային գրադարանի «Յակոբ Մեղապարտ մետալ»: 2017 թ.ի Մայիսին ստացած է «Մովսէս Խորենացի» պետական մետալ:
Ստացած է բազմաթիւ պատուոգրեր,շնորհակալագրեր, գնահատագրեր:
«Յովսէփ եւ Գարոլին Նալպանտեան» մատենաշարի՝ ցարդ լոյս ընծայուած հետեւեալ հրատարակութիւնները
2005 Սեպտեմբեր 4-ին կը հիմնէ «Յովսէփ եւ Գարոլին Նալպանտեան» մատենաշարը, որ ցարդ հրատարակած է 46 1- Յովսէփ Նալպանտեան, «Լոյս» ընդհանուր գիտելիքներ, թիւ 3: Երեւան, 2006, 320 էջ, տպաքանակ՝ 1100: 2- Յովսէփ Նալպանտեան, «Լոյս» հանրագիտակ, թիւ 5: Երեւան, 2009, 366 էջ, տպաքանակ՝ 3000:
4- Վազգէն Առաքելեան, «Շիրազ-Նամէ», չափածոյ վէպ: Երեւան, 2009, 196 էջ, տպաքանակ՝ 500: 5- Անի Յարութիւնեան, «Ութերորդ երկինք», բանաստեղծութիւններ: Երեւան, 2009, 60 էջ, տպաքանակ՝ 500: 6- Ռոմանոս Սահակեան, «Ars Poetica», բանաստեղծութիւններ: Երեւան, 2009, 208 էջ, տպաքանակ՝ 600: 7- Վազգէն Շուշանեան, «Ընտրանի», գլխաւոր խմբ. Սուրէն Դանիէլեան, խմբ. Քնարիկ Աբրահամեան, պատմուածքներ: Երեւան, 2010, 394 էջ, տպաքանակ՝ 650: 8- Յովսէփ Նալպանտեան, «Ամերիկահայ գիրքի պատմութիւն.1858- 2011» մատենագիտութիւն: Լոս Անճելըս, 2011, 178 էջ, տպաքա- նակ՝ 300: 9- Յովսէփ Նալպանտեան, «Հայկական բառարաններու համառօտ պատմութիւն», մատենագիտութիւն: Լոս Անճելըս, 2011, 71 էջ, տպաքա- նակ՝ 300: 10- Ռուբէն Սաքապետոյեան, «Արեւմտահայերէն-արեւելա-հայերէն նոր բառարան»: Երեւան, 2011, 380 էջ, տպաքանակ՝ 1000:
11- Յովհաննէս Շիրազ, «Հայոց դանթէականը», պոէմ, կազմեց եւ խմբագրեց՝ Յովսէփ Նալպանտեան: Լոս Անճելըս, 2011, 162 էջ, տպաքա- նակ՝ 500: 12- Սամուէլ Մուրատեան, «Յովհաննէս Շիրազ. բանաստեղծը, մարդը»: Երեւան, 2012, 560 էջ, տպաքանակ՝ 1000: 13- «Հայոց լեզու»,բանաստեղծութիւն եւ արձակ, կազմեց եւ խմբագրեց՝ Յովսէփ Նալպանտեան: Լոս Անճելըս, 2012, 377 էջ, տպաքանակ՝ 450: 14- Յովսէփ Նալպանտեան, «Ուղղագրութեան նիւթերու ժողովածու. բառարան»: Լոս Անճելըս, 2012, 154 էջ, տպաքանակ՝ 350: 15- «Մեսրոպ Մաշտոց. Մեծասքանչը», բանաստեղծութիւն եւ արձակ, կազմեց եւ խմբագրեց՝ Յովսէփ Նալպանտեան: Լոս Անճելըս, 2013, 687 էջ, տպաքանակ՝ 350: 16- «Կամուրջ 2013» տարեգիրք: Կազմեց եւ խմբագրեց՝ Անահիտ Բոստանջեան: Թբիլիսի, 2014, 480 էջ, տպաքանակ՝ 400: 17- Յովսէփ Նալպանտեան, «Կեանքի շարունակուող շաւիղներ», հրապարակագրութիւն: Լոս Անճելըս, 2015, 252 էջ, տպաքանակ՝ 350: 18- Ա. Ջ. «Հայապատում» պոէմ: Լոս Անճելըս, 2015, 130 էջ, տպաքա- նակ՝ 400:
19- Յովսէփ Նալպանտեան, «Հայ գիրքը Ամերիկայի մէջ» մատենագի- տութիւն: Լոս Անճելըս, 2015, 385 էջ, տպաքանակ՝ 300: 20- «Սիրոյ մատեան» բանաստեղծութիւն եւ արձակ, կազմեց եւ խմբա- գրեց՝ Յովսէփ Նալպանտեան: Լոս Անճելըս, 2016, 650 էջ, տպա- քանակ՝ 350: 21- «101 աղօթք յիշատակի», Հայոց Ցեղասպանութեան նուիրուած բա- նաստեղծութիւններու ընտրանի, կազմեցին՝ Արմէն Աւանէսեան եւ Ս. Կարապետեան: Երեւան, 2016, 144 էջ, տպաքանակ՝ 500: 22- Յովսէփ Նալպանտեան, «Հայ գիրքը Ամերիկայի մէջ. յաւելուած»: Լոս Անճելըս, Յունիս 2016, 75 էջ, տպաքանակ՝ 200: 23- «Բառը սահմանի վրայ», բանաստեղծութիւն եւ արձակ, կազմեց եւ խմբագրեց՝ Սոնա Համբարձումեան: Արցախ, Ստեփանակերտ, 2016, 240 էջ, տպաքանակ՝ 500: 24- «Հայկական պատմուածքներ» հատոր Ա., արձակ, կազմեց եւ խմբա- գրեց՝ Յովսէփ Նալպանտեան: Լոս Անճելըս, 2016, 245 էջ, տպա- քանակ՝ 350:
25- «Հայկական պատմուածքներ» հատոր Բ., արձակ, կազմեց եւ խմբա- գրեց՝ Յովսէփ Նալպանտեան: Լոս Անճելըս, 2017, 243 էջ, տպա- քանակ՝ 350: 26- «Հայկական պատմուածքներ» հատոր Գ., արձակ, կազմեց եւ խմբա- գրեց՝ Յովսէփ Նալպանտեան: Լոս Անճելըս, 2017, 299 էջ, տպա- քանակ՝ 350: 27- Ժաննա Աբրահամեան, «Բուի ակնոցը», մանկական: Երեւան, 2017, 34 էջ, տպաքանակ՝ 500:
28- Աւետիս Ռազմիկ, «Կեանքի կարուսել. հրապարակագրական էջեր»: Երեւան, 2017 362 էջ, տպաքանակ՝ 400:
29- Սոնա Համբարձում, «Գանգրահեր կարօտ», բանաստեղծութիւն: Ստեփանակերտ, 2017, 184 էջ, տպաքանակ՝ 400:
30- «Սփիւռքահայ պատմուածք» պատմուածքներ, կազմեց եւ խմբագրեց՝ Յովսէփ Նալպանտեան: Լոս Անճելըս, 2018, 434 էջ, տպաքանակ՝ 350: 31- Ժաննա Աբրահամեան «Ձմեռ պապին ու տղան» մանկական: Երե- ւան, 2018, 32 էջ, տպաքանակ՝ 500:
33- Անահիտ Դանիէլեան «Հայաստանը մենք ենք» բանաստեղծութիւն: Երեւան, 2018, 252 էջ, տպաքանակ՝ 500:
34- Ժաննա Աբրահամեան «Վասն հոգու» բանաստեղծութիւն: Երեւան, 2018, 200 էջ, տպաքանակ՝ 350: 35- Յովսէփ Նալպանտեան «Միջազգային պատմութիւն. ժամանակա- գրութիւն (1789-2015 թթ.)»: Երեւան, 2018, 720 էջ, տպաքանակ՝ 300: 36- Պորուչիկ Ալեկսէյ Կոլմակով «Պատմական հայկական վաշտը: Անդրանիկի վերջին զօրամասի սիբիրեան վաշտը», թարգմանիչ՝ Կարօ Վարդանեան: Երեւան, 2018, 96 էջ, տպաքանակ՝ 300:
37- «Հայ երաժշտահաններ» կազմեց եւ խմբագրեց՝ Յովսէփ Նալպանտեան: Լոս Անճելըս, 2019, մեծադիր 45 էջ: Այս գրքոյկի հազար օրինակը նուէր պիտի բաժնուի դպրոցներուն, համալսարաննե- րուն եւ հայ երաժշտութեամբ հետաքրքրուողներուն:
38֊ Ժաննա Աբրահամեան "Երբ քսւում է ցաւը հացին", արձակ եւ բան.։ Երեւան 2019, 128 էջ, տպաքանակ՝ 400։
39֊ Աննա Գէորգեան "Հոգու թռիչք" արձակ եւ բան.։ Երեւան 2019, 136 էջ, տպաքանակ՝ 300։
40֊ Ժաննա Աբրահամեան "Փոստատար արագիլը" մանկական։ Երեւան 2019, 48 էջ, տպաքանակ՝ 500։
41֊ Հեղեցիկ Մարգարեան "Քամիներից..." բանաստեղծութիւն։ Երեւան 2019, 222 էջ, տպաքանակ՝ 360։
42֊ "Յուշարձան մայրերուն" բան. եւ արձակ։ Երեւան 2019, 543 էջ, տպաքանակ՝ 350։
Ջերմուկ (քաղաք)
Ջերմուկ նախկին հայկական Ջերմուկ գիւղին տեղը կառուցուած է։ Հետագային անիկա օտարեկրացիներու կողմէ աւերուած է եւ անոր փոխարէն նոր գիւղ մը կառուցած են, որ թարգմանաբար կոչած են Իստիսու։ Ջերմուկ վերանուանուած է 1924-ին։
Սրբոց Թարգմանչաց Վարժարան
Սրբոց Թարգմանչաց Վարժարան, երկսեռ երկրորդական (միջնակարգ) դպրոց (1952 թուականէն), հիմնուած է 1929 թուականին, Երուսաղէմի մէջ, Եղիշէ Դուրեան պատրիարքի ջանքերով եւ անոր առաջարկով ալ անուանակոչուած՝ ի յիշատակ Մեսրոպ Մաշտոցի եւ Սահակ Պարթեւի։ Կառուցուած է ժառանգաւորաց վարժարանին եւ մատենադարանին կից։
Մանկապարտէզին եւ նախակրթարանին մէջ բոլոր առարկաներու ուսուցումը կը տարուի հայերէն։ Միջնակարգին մէջ հայոց լեզուն (գրաբար եւ աշխարհաբար), հայ գրականութիւնը, հայ մատենագրութիւնը, հայոց պատմութիւնը, կրօնագիտութիւնը, հայ արուեստի պատմութիւնը՝ հայերէն, իսկ միւս առարկաները՝ անգլերէն։ Կը դասաւանեուին նաեւ ագլերէն, արաբերէն, եւ եբրայերէն։ Վարժարանի շէնքը կառուցուած է 350 աշակերտի համար, 1940-ական թուականներուն այդ թիւը հասած է 750-ի, վերջին տասնամեակներուն, արտագաղթի պատճառով, խիստ նուազած է։ 1982 թուականին սորուած է 180 աշակերտ։ Վարժարանը կը պահուի նուիրատուութիւններով, ՀԲԸՄի եւ Կիւլպէնկեան ֆոնտերու հատկացումներով։ Նիւթական օգնութիւն ցոյց կու տայ նաեւ շրջանաւարտներու միութիւնը։ Սրբոց թարգմանչաց վարժարանը սերտ կապերու մէջ է մայր հայրենիքի հետ, ուրկէ կը ստանայ դասագիրքեր, գրականութիւն եւ  ուսումնական այլ պիտոյքներ։ Շրջանաւարտներէն շատերը բարձրագոյն կրթութիւն կը ստանան Հայաստանի բուհերուն մէջ։
Ջերմուկ (քաղաք)
Քաղաքին կը պատկանի նաեւ 3 քմ հարաւ-արեւմուտքը գտնուող Կեչուտ գիւղը։
Հրաշք Ջուրը
Աւանդավէպի մը համաձայն, ժամանակին, երբ մարդու ապրուստի հիմնական միջոցը որսորդութիւնն էր, այս կուսական անտառները զանազան որսատեսակներով լեցուն էին։ Օր մը, փորձառու որսորդ մը կը նետահարէ մատղաշ եղնիկ մը։ Վիրաւոր եղնիկը մեծ ճիգերով, վերջին ուժերը հաւաքած, կը սկսի փախչիլ։ Որսորդը կրնկակոխ կը հետապնդէ զինք։ Ոտքերը հազիւ քարշ տալով, եղնիկը կը հասնի Ջերմուկի հանքային աղբիւրներուն, կը նետուի ջուրը եւ... ո՜վ հրաշք, ջուրէն դուրս կու գայ բոլորովին առողջ ու ապաքինած եւ անմիջապէս կ'անհետանայ անտառին խորը։ Կեանքին մէջ ամէն ինչ տեսած փորձառու որսորդը կ'ապշի սովորական ջուրին կատարած հրաշքէն, եւ այդ օրէն սկսեալ «Ջերմուկ» ջուրին համբաւը կը տարածուի աշխարհէ-աշխարհ, իսկ հրաշք ջուրին գաղտնիքը մարդոց հասցուցած եղնիկը կը դառնայ ժողովուրդին սիրելին ու Ջերմուկի խորհրդանիշը։
Ջրահարսի Վարսերը
Շուրջ 70 մեթր բարձրութենէն Արփայի կիրճը գահավիժող բնութեան այս հրաշալիքը, որ թափած վարսեր կը յիշեցնէ, ժողովուրդը անուանած է «ջրահարսի վարսեր» եւ անոր մասին հիւսած է երկրորդ աւանդութիւն մը։
Ժամանակին, այսօրուան ջրվէժին տեղ, անդնդախոր ժայռերու ծերպին կը գտնուէր իշխանի մը ամրոցը, որ ունէր գեղեցկուհի դուստր մը։ Իշխանուհիին ձեռքը խնդրելու կու գային աշխարհի տարբեր ծայրերէն, սակայն ան կը մերժէր բոլորը, որովհետեւ իր սիրտը կը պատկանէր հովիւի մը երիտասարդ, քաջարի ու գեղեցիկ որդւոյն։ Ամէն օր, կէս գիշերէն ետք, ամրոցին իր ննջարանին լուսամուտէն դեռատի իշխանուհին դէպի ձոր կը նետէր երկար պարանի մը ծայրը, որմով հովիւին որդին խոր կիրճէն կը բարձրանար սիրեցեալին քով։
Իշխանը շուտով կը տեղեկանայ՝ կը զայրանայ եւ կ'անիծէ դուստրը. եթէ անգամ մըն ալ հանդիպի հովիւին որդւոյն, թող ջրահարս դառնայ ու ջուրէն երբեք դուրս չգայ։ Սակայն դեռատի սիրահարներուն ոչինչ արգելք կը հանդիսանայ. գեղեցկուհին պարանի փոխարէն ժայռին բարձունքէն կը կախէ իր երկար ու գեղեցիկ վարսերը։ Սակայն նոյն ակնթարթին կը կատարուի հօր դաժան անէծքը. գեղեցկուհին կը դառնայ ջրահարս, իսկ կիրճ թափող անոր գեղեցիկ վարսերը կը դառնան հրաշագեղ ջրվէժ մը, զորս ժողովուրդը կ'անուանէ «ջրահարսի վարսեր» :
Աշխարհագրութիւն
Քաղաքը շրջափակուած է 2500-3000 մեթր բարձրութեան հասնող լեռնաշղթաներով, իսկ հարաւ-արեւմտքը Արփայի գեղատեսիլ կիրճն է։
Արփայի մէջ թափող վտակի գետաբերանին քով յառաջացած է քանի մը տասնեակ մեթր բարձրութեան վրայ գտնուող հանքային ջրվէժ մը։ Նշանաւոր է յատկապէս Արփայի աջ եւ ձախ ափերուն գտնուող՝ թիւով 36 բուժիչ տաք աղբիւրներով՝ ջերմուկներով։ Շրջակայքին կան նաեւ «Նարզան» տիպի ջուր, բուժիչ ցեխ եւ ապակիի հումք։
Ջերմուկը անտառապատ է։ Անտառին մէկ մասը տնկած են 1980-1990-ական թուականներուն։
Կլիմայ
Ունի լեռնային կլիմայ։ Ամառը զով է, ձմեռը՝ երկարատեւ եւ ձիւնառատ։ Արեւափայլի տեւողութեան կը կազմէ տարեկան 2300 ժամ։ Օդին օրական միջին ջերմաստիճանը Ջերմուկին մէջ կը կազմէ՝ գարնան՝ +0.4°C, ամրան՝ +15.3°C, աշնան՝ + 4.9°C, ձմրան՝ -9°C։ Յունուարին միջին ջերմաստիճանը –9°C է, նուազագոյնը՝ –35°C, Յուլիսին՝ 18°C, առաւելագոյնը՝ 32°C, տարեկան տեղումները՝ շուրջ 800 մմ, յարաբերական խոնաւութիւնը՝ 45-48%, արեւափայլքի տեւողութիւնը՝ 2340 ժ։
Պատմութիւն
Ջերմուկ կը գտնուի անտառոտ լեռներու գիրկին մէջ, ծովու մակերեւոյթէն 2080 մեթր բարձրութեան վրայ, պզտիկ սարահարթի մը մէջ, որ երկու մասի կը բաժնուի Արփա գետին գեղատեսիլ կիրճով։ Բնակավայրը սկսած է յիշատակուիլ ԺԳ. դարէն՝ պատմիչ Ստեփանոս Օրբելեանի «Պատմութիւն Նահանգին Սիսական» աշխատութեան մէջ։ Սակայն քաղաքին տարածքին մէջ գտնուող հին կիկլոպեան ամրոցին (կառոյց, որ կազմուած է տաշուած քարի մեծ բեկորներէ, առանց միացնող շաղախի) եւ Ը. դարու եկեղեցւոյ աւերակները ու մնացորդները կը խօսին այն մասին, որ հանքային ջուրերու ակունքներուն քով գտնուող Ջերմուկ բնակավայրը գոյութիւն ունեցած է շատ վաղուց։
Ջերմուկին կազդուրիչ հանքային ջուրերը վաղուց կ'օգտագործուէին ինչպէս հասարակ ժողովուրդին, այնպէս ալ Սիւնեաց Իշխաններուն կողմէ՝ զանազան հիւանդութիւններու բուժման նպատակով։ Այդ մասին կը վկայեն միջնադարուն կառուցուած լողաւազանին մնացորդները, որոնք վերակառուցուած եւ վերականգնած են 1860-ական թուականներուն ցարական պրիստաւ Գէորգ Խանագեանին կողմէ, եւ ներկայիս ալ ժողովուրդին կողմէ լողաւազանը կոչուած է «Պրիստաւի գիոլ»։ Հակառակ պատմական հարուստ անցեալին, այսօրուան նոր քաղաքին հիմքը կը դրուի միայն 1940-ին՝ առաջին առողջարանին կառուցման աւարտով։
Հետագայ տարիներուն Ջերմուկը կառուցուած ու կառուցապատուած է, ստեղծուած են բոլոր հնարաւորութիւնները ինչպէս բնակչութեան, այնպէս ալ հանգստացողներու աշխուժ հանգիստի, առողջութեան վերականգնման եւ զբօսաշրջութեան համար։
1967-ին քաղաքը ձեռք կը բերէ հանրապետական նշանակութեան քաղաքի, իսկ 1970-ին՝ համամիութենական նշանակութեան առողջարանի կարգավիճակ։
1980-ականներուն քաղաքը ունէր շուրջ 10,000 բնակիչ, շուրջ 2000 մահճակալով առողջարաններ պանդոկներու ցանց՝ աշխուժ հանգիստի եւ բուժման համար նախատեսուած բոլոր ենթակառոյցներով ու ծառայութիւններով։ Զանազան պատճառներով առողջարանային քաղաքին աշխուժ կեանքը 1990-ականներէն մեծ տեղատուութիւն կ'ապրի եւ կը սկսի աշխուժանալ 1990-ական թուականներուն վերջերը։ Վարչական տարածքը՝ շուրջ 5,5 հազար հեքթար է։ Երեւանի հետ կապուած է երկու ճամբաներով, որոնցմէ «Ջերմուկ-Երասխ-Երեւան» մայրուղին աւելի կարճ է եւ կը կազմէ շուրջ 170 քմ։ Քաղաքը «Երեւան-Գորիս-Ստեփանակերտ» մայրուղիէն կը գտնուի 24 քմ. հեռաւորութեան վրայ։
1967-էն հանրապետական ենթակայութեան եւ 1970-էն միութենական առողջարաններու կարգը դասուած քաղաք առողջարանը այսօր հանգստացողներուն ու զբօսաշրջիկներուն կ'առաջարկէ շուրջ 2000 մահճակալով առողջարաններու, հիւրանոցներու, պանդոկներու, համաբուժարաններու, ըմպելասրահի, լողաւազաններու, մարզահրապարակներու, թատրոնի, սնունդի եւ սրճարաններու ծառայութիւնները։
Բնակչութիւն
1988-1989 թուականներուն Ազրպէյճանցիները կ'արտագաղթեն Ազրպէյճան՝ Ազրպէյճանի մէջ սկսած հայկական կոտորածներուն պատճառով։ 1988-ին հոն կը բնակին Պաքուէն, Սումկայիթէն, Մինգեչաուրէն, Պարթայէն եւ Նախիջեւանէն բռնագաղթուած շուրջ 1154 հայ։
Ջերմուկին ազգաբնակչութեան փոփոխութիւնը.
Տնտեսութիւն
Քաղաքին մէջ կան վաճառականական կեդրոններ, որոնցմէ ամէնէն մեծը «Ջերմուկ» հանքային ջուրերու գործարանն է (1949), քարահանքեր, ՀԷԿ, պանիրի գործարան, կը գործէ նաեւ բազմայարկ հիւրանոց մը։
Ջերմուկի գործարանը տարեկան կ'արտադրէ քանի մը տասնեակ միլիոն շիշ Ջերմուկ։ Գործարանին հանքային ջուրը նաեւ կ'արտահանուի։
Առողջարաններ
Ջերմուկի մէջ յայտնաբերուած հին աւազանի մնացորդները կը վկայեն, որ միջին դարերուն բուժման նպատակներով մարդիկ օգտուած են ջերմուկներէն։
Հին աւազանը կարգաւորուած է ԺԹ. դարու երկրորդ կիսուն, երբ Ջերմուկը կը ներառուի Երեւանի նահանգին Շարուր-Դարալագիազի գաւառին մէջ։ Այդ օրերուն է, որ ժողովուրդը Ջերմուկը կոչած է Պրիստաւի լիճ։
Հանքային ջուրերու ուսումնասիրութիւններ կը կատարուին 1925, 1938 եւ 1939 թուականներուն։ Առողջարանին, հանքային աղբիւրներուն եւ առողջարանային բուժման գիտական հիմնաւորման գործին մէջ մեծ դեր կը խաղան Լ. Յովհաննիսեանը, Ա. Մելիք-Ադամեանը, Ա. Յակոբեանը, Գ. Աղաճանեանը եւ ուրիշներ։ Ջերմուկի բուժիչ յատկութեան հիմնական գործօններն են՝ կլիման եւ հանքային ջուրերը։ Վերջիններէն հետազօտութեամբ առաջինը կը զբաղի Գ. Վոսկոբոյնիկովը (1830), համակարգուած հետազօտութիւնները սկսած են 1925-էն (Կ. Ն. Պաֆենհոլց), իսկ հորատման եւ շահագործման աշխատանքները՝ 1938-էն (Ա. Պ. Դեմիոխին)։ Լոգանքի առաջին շէնքը կառուցուած է 1940-ին։ Անիկա ունէր 12 մահճակալ։ 1982-ի տուեալներով կը գործէ 7 հանքաղբիւր՝ 3-ը աջափնեայ սարահարթին մէջ, 4-ը՝ Արփայի ձորին մէջ, 17 մեթր/վայրկեան մշտական ջրապաշարներով։
Հանքային ջուրերը կը դասաւորուին՝ հետեւեալ քիմիական բաղադրութեամբ ․
Ջերմուկի մէջ կը բուժուին ստամոքսաղիքային համակարգի (ստամոքսի խոցեր, ստամոքսի եւ 12-մատնեայ աղիքի խոցեր), լեարդի, լեղուղիներու, ենթաստամոքսային գեղձի, յենաշարժական սարքերու, ծայրամասային նեարդային համակարգի, կնախտաբանութեան հիւանդութիւններով եւ նիւթափոխանակութեան խանգարումներով (շաքարախտ, միզային համակարգի հիւանդութիւններ) տառապողները։ 1950-ականներուն մեծ թափ կը ստանայ առողջարանային շինարարութիւնը։ 1967-ին առողջարանային բաժինը կ'օժտուի 1100 մահճակալով, 1970-ին՝ 1500, իսկ 1980-ին՝ 5000 մահճակալէ աւելի։ Կը սկսին գործել գիշերօթիկներ, լոգանքի ընդարձակ եւ յարմարաւէտ շէնքեր, ըմպելի ջուրի շքեղ եւ սիւնազարդ տաղաւար, բազմայարկ հիւրանոցներ, հիւանդանոց եւ մանկական հիմնարկներ։
Այժմ Ջերմուկի մէջ կը գործեն հետեւեալ առողջարաններն ու հիւրանոցները՝
Մշակոյթ
Ջերմուկի մէջ կը գործէ Հայաստանի ազգային պատկերասրահի Ջերմուկի մասնաճիւղը, որ հիմնադրուած է1972-ին, ուր կը ցուցադրուին կերպարուեստի հայ վարպետներու՝ Մարտիրոս Սարեանի, Արա Սարգիսեանի, Սարգիս Մուրատեանի, Արա Յարութիւնեանի, Կալենց ամուսիններու, Յակոբ Յակոբեանի, Ռուտոլֆ Խաչատուրեանի եւ այլ գեղանկարչական եւ քանդակագործական աշխատանքները։ Պարբերաբար կը փոխուին ցուցանմուշները եւ կը կազմակերպուին անհատական ցուցահանդէսներ։
Քաղաքաշինութիւն
Ջերմուկի առաջին յատակագիծը կազմուած է 1945-ին (ճարտարապետ՝ Պ. Միսիրեան), 1952-ին՝ երկրորդը (ճարտարապետ Փ. Մանուկեան), վերամշակուած է՝ 1960-1962 թուականնեդուն, որուն հետ սկսած է Ջերմուկի կառուցապատման նոր հանգրուանը։
Առողջավայրին կառուցապատման մէջ աշխուժ դեր կը կատարեն թիւ 1 առողջարանը (1962, ճարտարապետ՝ Է. Տիգրանեան), թիւ 2 առողջարանը (1963), ըմպելասրահը (1966) եւ լողարաններու շէնքը (1969, երեքն ալ ճարտարապետ՝ Գ. Թամանեան), առողջապահութեան նախարարութեան ընդունարանը (1952, ճարտարապետ Մ. Գրիգորեան) եւ անոր չորրորդ վարչութեան առողջարանը, հիւրանոցները (առաջինը՝ ճարտարապետ Յ. Յակոբեան, նորը՝ Զ. Բախշինեան), 1980-ական թուականներուն կառոյցներէն՝ Հայկական աթոմակայանի առողջարանը (ճարտարապետ Մ. Միքայէլեան եւ Ս. Ումեթեան), ՀԱՄԽ-ի առողջարանը (ճարտարապետ Մ.Միքայէլեան) եւ Ջերմուկի հանրային-մարզական համալիրը (ճարտարապետ Մ. Միքայէլեան), Արփա-Սեւան համալիրին գլխաւոր ջրամբարը՝ ափին տեղադրուած հանգրուանային շէնքերով։
Պատմամշակութային Կառոյցներ
Արփայի վերին հոսանքին կիրճերուն մէջ կը գտնուին քարայրներու համալիրը (պրոնզէ դարու ժամանակէն), Ս. Յովհաննէս եկեղեցին, «Թուխ Մանուկ» եւ Ս. Գէորգ մատուռները։
Մարզական
Ջերմուկը իր աշխուժ մասնակցութիւնը ունի ճատրակի բազմաթիւ առաջնութիւններու եւ յուշամրցաշարքերու կազմակերպման մէջ, որոնցմէ մէկ քանին դարձած են բարի աւանդոյթ։
2006-էն սկսեալ Ջերմուկի մէջ կը կազմակերպուին ճատրակի միջազգային պատանեկան մրցաշարքերը։
2007-էն սկսեալ Ջերմուկի մէջ կը կազմակերպուին շարք մը միջազգային մրցաշարքեր եւ առաջնութիւններ, ներառեալ՝ Կարէն Ասրեանի անուան միջազգային յուշամրցաշարքը։
Ջերմուկի Ճոպանուղին
Ջերմուկի ճոպանուղին կառուցուած է 2007-ին աշնան աւստրիական "Leitner" կազմակերպութեան կողմէ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ջերմուկ
1912 թուական
1912 թուական, նահանջ տարի, 20րդ դարու 12րդ տարին է
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1912 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1912
Հայաստան Հանրագիտարան
Հայաստան հանրագիտարան, Հայկական Հանրագիտարան հրատարակչութեան տպագրած հայերէն հանրագիտարան, հրատարակուած 2012 թուականին։ «Հայաստան» հատորը ՀՀ անկախացումէն եւ ԼՂՀ հռչակումէն ետք առաջին հանրագիտարանն է, ուր համապարփակ կը ներկայացուին հայոց պատմութիւնը իր բնօրրանին մէջ՝ Հայկական լեռնաշխարհին՝ վաղնջական ժամանակներէն մինչեւ մեր օրերը, հայկական պետականութեան բարդ ու դժուար ճանապարհը, տնտեսութեան, գիտութեան, կրթութեան, մշակոյթի եւ միւս բնագաւառներու նուաճումները, հայոց հոգեւոր կեանքը ու եկեղեցին, Սփիւռքը, Հայաստան աշխարհը՝ իր ֆիզիկաաշխարհագրական Նկարագրով, հասարակական-քաղաքական զարգացումներով եւ այն կարեւոր իրադարձութիւններով, որոնք այս կամ այն կերպ կ՝ առնչուին հայերուն ու հայկականութեան։
Հատորը բաղկացած է երկու մասէ՝ «Հայաստանի Հանրապետութիւն» եւ «Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութիւն»։
«Հայաստան» հանրագիտարանները իրենց ընդգրկումով, կառուցուածքով եւ շարադրանքի առանձնահատկութիւններով որոշակի աղերսներ ունի 1987-ին հրատարակուած «Հայկական սովետական հանրագիտարանի» (12+1 հատոր)՝ «Սովետական Հայաստան» հատորի հետ, սակայն սկզբունքօրէն կը տարբերուի նախորդէն, որովհետեւ շարադրուած է ժամանակակից գիտական հենքի վրայ, զերծ է գաղափարաքաղաքական եւ հարեւան ժողովուրդներու շինծու պատմութեանը «հարմարուելու» խորհրդային պարտադրանքէն։
Գիրքին նիւթը շարադրուած է թեմատիկ բաժիններով։ Նախ ներկայացուած են երկու պետություններու խորհրդանիշները, պետական կարգն ու կառավարման մարմինները՝ հանրապետութիւններու նախագահները, օրենսդիր, գործադիր ու դատական իշխանութիւնները, այնուհետեւեւ ՀՀ եւ ԼՂՀ Սահմանադրութիւնները, ուժային կառոյցները, բնակչութեան ժողովրդագրական պատկերն ու սոցիալ-տնտեսական վիճակը։
Հայկական լեռնաշխարհի ֆիզիկաաշխարհագրական նկարագիրը տրուած է երկրաբանական կառուցուածքի, լեռնագրութեան, կլիմայի, ջրերու եւ հողերու, բուսական ու կենդանական աշխարհներու մասին ծագալուն հոդոգածներով, ներկայացոգած են բնութեան եւ կեեւսաբազմազանութեան պահպանութեան առկայ վիճակն ու խնդիրները, այդ նպատակով ստեղծուած ազգային պարկերը, արգելավայրերը ու արգելոցները։
Հայաստանի եւ հայոց պատմութեան շարադրանքին մէջ առաւել հանգամանորեն ներկայացուած են Հայաստանի առաջին, երկրորդ եւ երրորդ հանրապետութիւնները՝ որպէս հայոց պետականութեան զարգացման յաջորդական փուլեր։ Երրորդ հանրապետութեան պատմութեան մեջ շեշտադրուած են ՀՀ անկա– խացման ու ԼՂՀ հռչակման գործընթացները՝ նորօրեայ ազգային-ազատագրական պայքարի եւ Արցախեան շարժման առանձնահատկութիւնները։ Չեն շրջացուած նաեւ այն քաղաքական, տնտեսական ու սոցիալական դժուարութիւնները, որոնք հայ ժողովուրդը յաղթահաէած է ու կը յաղթահարէ անկախութիւնէն ի վեր՝ պետականութեան կայացման ճանապարհին։
Տնտեսութեան առանձին ոլորտներու համառոտ պատմութւններու շարադրանքին տեղ գտած են նաեւ ՀՀ եւ ԼՂՀ Կառավարութիւններու ձեռնարկած այն բարեփոխումները, որոնք անհրաժեշտ էին շուկայական տնտեսահարաբերութիւններու նոր համակարգ ստեղծելու համար։
Առանձին բաժիններով ներկայացուած են Հայ եկեղեցին ու կրօնական կազմակերպութիւնները, Սփիւռքը՝ իր համայնքային, հոգեւոր ու կրթամշակութային կառոյցներով, որոնք այսօր նոր առաքելութիւն ունին նորանկախ հանրապետութիւններու կայացման ու զարգացման գործին մէջ։