cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Աւատատիրութիւն
Աւատատիրականութիւնը Հայաստանի մէջ
ֆէոտալիզմի հետագայ զարգացմանը զուգընթաց նախարարական տիրոյթները մասնատուած են անոնց վասալական կախման մէջ գտնուող մանր կալուածները։ Կախեալ գիւղացիները՝ շինականները… Սասանյաններուն վճարած են հողային հարկ («հաս») եւ գլխահարկ, իսկ նախարարներուն ու եկեղեցիին՝ բազմաթիւ տուրքեր։ Խորացած է գիւղական համայնքի սոցիալական շերտաւորումը, որուն ներսը VII-րդ դարու սկիզբին ի յայտ եկած է գիւղացիներու երեք շերտ՝ ունեւորներ («թուանիկ»), «տառապեալներ» եւ «վարելահող ու խաղողի այգի չունեցող» գիւղացիներ։ ֆէոտալական շահագործման սաստկացումը սրած է գիւղացիներու դասակարգային պայքարը։ Ծաւալած է Պաւլիկեան շարժումը։ V-VII-րդ դարերուն զարգացած է Հայաստան ի ֆէոտալական մշակոյթը՝ հելլենիստական զգալի տարրերով հանդերձ։ Արաբական նուաճումը Հայաստան ի մէջ ամբողջ հարիւրամեակ դադրած է ֆէոտալական յարաբերութիւններու զարգացումը։ Նախարարական տուներու մէկ մասը ոչնչացած է, շատերն ալ ապաստանած են Բիւզանդական կայսրութեան, իսկ երկրին մէջ մնացածները՝ զգալիօրեն իրաւազրկուեցան։ Հողազրկուած գիւղացիները աշխատած են ստրկական պայմաններու մէջ։ Սաստկացած է հարկային լուծը։ Հակառակ նախարարականին՝ ամրապնդուած է եկեղեցական հողատիրութիւնը։ Հայ ժողովուրդի ազատագրական պայքարի շնորհիւ IX-2-րդ դարերու կէսին վերականգնոած է հայկական ֆէոտալական պետականութիւնը (Բագրատունիներու թագաւորութիւն), եւ Հայաստան ը թեւակոխած է զարգացած ֆէոտալիզմի ժամանակաշրջանը (IX-XIII-րդ դարեր)։
Հայաստան ի մէջ աւատատիրական բնականոն զարգացումը խանգարած են թրքական, այնուհետեւ մոնղոլ-թաթարական հորդաներու աւերիչ յարձակումներն ու տիրապետութիւնը։ Անկումի մէջ ապրած քաղաքները, քայքայուած են գիւղացիական տնտեսութիւնները, ոչնչացուած է նիւթական եւ հոգեւոր մշակոյթի բազմաթիւ յուշարձաններ։ XV-րդ դարու հայ աշխարհիկ ֆէոտալները, հիմնականին մէջ, դուրս մղուած են քաղաքական ասպարէզէն։ Պահպանուած է հայ եկեղեցւոյ հողատիրութիւնը։ Հայաստանի մէջ աւատատիրութեան հետագայ զարգացումը շարունակուած է այն գրաւուած թուրք-պարսկական տէրութիւններու սոցիալ-տնտեսական եւ քաղաքական կարգերու շրջանակներուն մէջ։ Արեւելեան Հայաստան ը Ռուսաստան ին միանալէն յետոյ, XIX-րդ դարու 40-50-ական թուականներուն այնտեղ խորացած աւատատիրութեան յարաբերութիւններու ճգնաժամը, աշխուժացուցած են քաղաքային կեանքը, արհեստներն ու առետուրը, աստիճանաբար զարգացած են պուրժուական յարաբերութիւնները։ Երկրամասի սոցիալ-տնտեսական, մասնաւրապէս՝ կապիտալիզմի զարգացմանը նպաստած է այնտեղի փոփոխութիւնը։
Հայաստանին մէջ աւատատիրական մնացուկները վերջնականապէս անհետացած են խորհրդային կարգերու հաստատմամբ։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Աւատատիրութիւն Ստորոգութիւն:Տնտեսական համակարգեր
48 (թիւ)
48 (քառասունութ)՝ երկնիշ զոյգ բնական թիւ մըն է 47-ի եւ 49-ի միջեւ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թիւեր
1997 թուական
1997 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 97րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1997 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1997 մահեր
Անստոյգ օրով
Ստորոգութիւն:1997
Ապխազիոյ Արքաներու Ցանկ
Ապխազիոյ արքաներու ցանկ (վրաց.՝ ափխազթա մեփեթա տեւանի) 10-11-րդ դարերուն կազմուած Ապխազական թագաւորներու ցանկն է: Մեզի հասած է 15րդ դարէն մնացած դիւանը, որ մշակուած է Էւկտիմէ Տաքայիշուիլիի կողմէ: Թարգմանուած է ռուսերէնի եւ անգլերէնի:
Ցանկը կազմուած է որպէս առաջին համայն վրաց թագաւորի՝ Բագրատ Գ.ի նախորդներու շղթայ: Ան Ապխազիոյ մէջ գահ բարձրացած էր 978 թուականին: Բագրատը կը սերէր հայ Բագրատունիներուն ճիւղէն՝ Բագրատունիներու տոհմէն:
Ստորեւ կը ներկայացուին 22 թագաւորները: Մինչեւ 780-ական թուականները անոնք Բիւզանդական կայսրութեան կողմնակից էին: Անկախ թագաւորութեան հիմքը դրած է Լեւոն Բ.ը, որ վերջ տուած է այս վիճակին եւ ինքզինք արքայ հռչակած էր: Իրեն յաջորդող թագաւորները Անոսիտներու տոհմէն էին, բացի Յովհաննէս եւ Ատրներսեհ Շահլիանիներու:
11 Յունիս
11 Յունիս, տարուան 162-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 163-րդ) օրն է
Ծնունդներ
resize|90%|Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:11 Յունիսի ծնածներ}}
Տօներ
resize|90%|
Կրօնական
resize|90%| անաւարտ}} Տարուայ օրեր}}
Ծանօթագրութիւններ
Ծնթ․ցանկ}}
Ստորոգութիւն:Յունիս
Անանիա Շիրակացիի Յուշարձան (այլ կիրառումներ)
Անանիա Շիրակացիի Յուշարձան անուանումը կրնայ ունենալ յետեւեալ կիրառումները՝
Տես նաեւ
Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Երեւանի յուշարձաններ Ստորոգութիւն:Հայաստանի յուշարձաններ
Love Me Again
«Love Me Again», ամերիկեան երգիչ եւ երգահան Ճոն Նիւմէնի երգը։ Թողարկուած է 17 Մայիս 2013-ին։ Երգը Նիւմէնի «Tribute» ալպոմէն է։ Երգին հեղինակներն են՝ Ճոն Նիւմէնը եւ Սթիւ Պուքերը, արտադրիչներն են՝ Պուքերը եւ Մայք Սթենսըրը։
Երգը UK Singles Chart-ին մէջ գրաւած է առաջին դիրքը։ Անուանակարգուած է, որպէս տարուայ լաւագոյն երգ 2014 BRIT Awards-ին մէջ ։
Աւելցուկային թիւ
Աւելցուկային թիւ՝ այն թիւն է, որու բաժանարարներու գոմարն իրմէ մեծ է: 56-ը աւելցուկային թիւ է, քանի որ անոր բաժանարարներ հանդիսացող 1, 2, 4, 7, 8, 14 եւ 28 բաժանարարներու գումարը՝ 1+2+4+7+8+14+28=64, եւ անիկա մեծ է 56-էն:
Օրինակներ
Առաջին 28 աւելցուկային թիւերն են՝
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թիւեր
Շուֆի Շրջան
Աշխարհագրութիւն
Շրջանը տեղակայուած է Լիբանանի արեւմտեան մասին մէջ եւ ունի 495 քմ² տարածք։ Հիւսիսի մէջ սահմանակից է Ալէյ շրջանին, հարաւի մէջ՝ Ժըզինի եւ Սայտայի մէջ, արեւելքը՝ Պեքաային, իսկ արեւմուտքը անոր ափերը կ'ողողուին Միջերկրական Ծովի ջուրերը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Լիբանան
Եւրոպական Միութեան Արդարադատութեան Դատարան
եւրոպական Միութեան Արդարադատութեան Դատարան (ֆր. Cour de Justice de l'Union Européenne (CJUE) անգլ.՝Court of Justice of the European Union), առաջ Եւրոպական Համայնքներուն Արդարադատութեան Դատարան, Եւրոմիութեան 7 հիմնարկութիւններէն մէկն է։ Երեք ատեաններէ կազմուած է` Արդարութեան Դատարան, Ընդհանուր Դատարան եւ Հանրային Ծառայութեան Դատարանը։
Աթոռը եւ ատեանները Լիւքսեմպուրկ կը գտնուին։
Դատարանը կը հսկէ Եւրոպական Միութեան օրէնքների լաւ կիրարկութիւնը եւ անոնց մեկնութեան միաձեւութիւնը։ Այս նպատակով կը ստուգէ ԵՄ-ն հիմնարկութիւններուն կանոնադրութիւններու օրինականութիւնը եւ վճիռ կ‘արձակէ դաշնագիրներէն ելած անդամ երկիրներուն պարտականութիւններուն գորձադրելու վերաբերեալ: նաեւ կը մեկնաբանէ ԵՄ-ին օրէնքները ազգային դատաւորներուն խնդրանքէն:
Արդարութեան Դատարան
Կազմակերպութիւնը հետեւեալն է` 28 դատախազներ, որմէ 1 նախագահ եւ 8 սենեակի նախագահներ, 11 ընդանհուր փաստաբաններ եւ 1 դատարանի դիւանատուն։Դատախազները ընտրուած էն 6 տարուայ համար երկիրներու կառաւարութիւններու կողմեն եւ կրնան վերընտրուիլ։
Ընդհանուր Դատարան
Ամեն երկիր նուազագույնը 1 դատախազ ունի (2016-ին 38 դատախազներ էին) 6 տարուան համար (նորոքումը կարելի է)։3 տարի 1 կնտրեն իրենց նախագահը եւ 6 տարուան համար դատարանի դիւանատունը։
Հանրային Ծառայութեան Դատարան
Եւրոպական միութեան Խորհրդարանը կնտրէ 7 դատախազներ 6 տարուան համար (Նորոքուելիք) որոնք կնտրեն դատարանի դիւանատունը։
Պատմութիւն
Դատարանը հիմնադրուած է 1952-ին։
Մարի (քաղաք-պետութիւն)
Առաջացած է մ.թ.ա. III հազարամեակի սկզբին։ Մարիով անցած են Միջագետքէն միջերկրածովեան երկիրներ ու Փոքր Ասիա գնացող առեւտրական ճանապարհները։ Մինչեւ մ.թ.ա. XXV դ. Մարին մշտական պատերազմներ է մղած Շումերու քաղաքներու դէմ։ Մ.թ.ա. XXIV-XXIII դդ. մտած է Աքքադի պետութեան, մ.թ. III, XXII-XXI դդ.՝ Ուրի III դինաստիայի պետութեան, մ.թ.ա. XVIII դ. 1-ին կէսին՝ Ասորեստանի կազմի մէջ։
Մ.թ.ա. 1758-ին կործանած է Բաբելոնի թագաւոր Համմուրաբին։ Մարիի գեղարվեստի յուշարձանները կը ներկայացնեն Բարեչա-Ասուրական մշակոյթի ճիւղերէն մէկը։ Հնագիտական պեղումները (սկսած են 1933-ին) բացուած են մ.թ.ա. III հազարամեակ - մ.թ.ա. II հազարամեակի սկգբի աղիւսաշէն զիկկուրատ, քարէ արձաններով եւ սադափէ խճանկարներով սրբարաններ, Իշտարի, Դահանայի տաճարները, քաղաքի թաղամասեր։ Հին Արեւելքի պալատական ճարայան բնորոշ օրինակ է Զիմրիլիմ թագաւորի (մ.թ.ա. XVIII դ.) պալատը՝ 260 սենեակներ, մի քանի ներքին բակեր, որմնանկարներով զարդարուած արարողութեան դահլիճներ։ Գտնուած են կնիքներ, քարէ արձաններ, առիւծներու պրոնզէ ֆիկիւրներ, ինչպէս եւ սեպագիր վաւերագիրերու պեա. արխիվը (աւելի քան 20 հազար պնակիտ, որ կը վերաբերին մ.թ.ա. XIX-XVIII դդ.)։
Ստորոգութիւն:Սուրիա
Վազգէն Կ. Չալոյեան
Վազգէն Չալոյեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է Ալեքսանտրապոլ (այժմ Գիւմրի), 7 Յունուար, 1905-ին:
Երեւանի պետական համալսարանի առաջին ուսանողներէն, ան իր համալսարանական ուսումը կ'աւարտէ 1926-ին, ու կը նուիրուի ուսուցչական ասպարէզին,դասաւանդելով միջնակարգ դպրոցներու, ինչպէս եւ երկրի բարձրագոյն ուսումնական տարբեր հաստատութիւններու մէջ:Ժամանակի մը համար կը վարէ հայաստանի Պատմութեան Պետական թանգարանի տնօրէնի պաշտօնը: Ապա կ'անցնի Մոսկուա, ուր իր ուսումը կը շարունակէ տեղի փիլիսոփայութեան եւ գրականութեան ինստիտուտի ասպիրանդական բաժինին մէջ։ 1938-ին ան կը լծուի հայ փիլիսոփայութեան պատմութեան ուսումնասիրթեան աշխատանքին, ատով իսկ հանդիսանալով այդ բնագաւառի առաջին հիմնադիրներէն մէկը:
1965-ին Վ.Չալոյեան կ'ընտրուի հայկական ՍՍ հանրապետութեան գիտութիւններու ակադեմիայի թղթակից անդամ:Հայ իմաստասիրական մտքի ուսումնասիրութեան բերաղ իր պատկառելի ծառայութիւններուն համար Վ. Չալոյեան արժանացած է ՀՍՍՀ գիտութիւններու վաստակաւոր գործիչի կոչումին եւ Մեսրոպ Մաշտոցի անուան մրցանակին: Ան պարգեւատրուած է նաեւ Պատուոյ նշան շքանշանով:
Վ.Չալոյեան գրչին կը պատկանի հետեւեալ ուսումնասիրութիւնները,մենագրութիւններն ու աշխատանքները.Ե. ԴԱՐԻ ՀԱՅ ՓԻԼԻՍՈՓԱՅ ԵԶՆԻԿ ԿՈՂԲԱՑՈՒ ՈՒՍՄՈՒՆՔԻ ՇՈՒՐՋ(Երեւա,1940),ԴԱՒԻԹ ԱՆՅԱՂԹԻ ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹԻՒՆԸ (Երեւան, 1946,ռոէսերէն), ՅՈՎՀԱՆՆՈՒ ՈՐՈՏՆԵՑԻՈՅ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹԻՒՆ «ՍՏՈՐՈԳՈՒԹԵԱՆՑ» ԱՐԻՍՏՈՏԷԼԻ - հաւաքական տեքստը առաջաբանը եւ ծանօթագրութինները Վ.Կ. Չալոյեանի, թարգմանութիւնը արշակ Ադամեանի եւ Վ. Չալոյեանի – (Երեւան, 1956), ՀԱՅ ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹԵԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ (Երեւան, 1959), ԱՆԱՆՈՒՆ ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ «ՍՏՈՐՈԳՈՒԹԵԱՆՑ» ԱՐԻՍՏՈՏԷԼԻ, - համահաւաք բնագիրը Ս.Պ. Լալաֆարեանի եւ Վ.Կ. Չալոյեանի, առաջաբանը եւ խմբագրութիւնը Վ.Կ. Չալոյեանի, թարգմանութիւնը գրաբարից ռուսերէն Ս.Ս. Արեւշատեանի - (Երեւան ,1961), ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՌԵՆԵՍԱՆՍ (Մոսկուա, 1963, ռուսերէն - Երեւան, 1964, հայերէն), ԱՐԵՒԵԼՔ-ԱՐԵՒՄՈՒՏՔ - Արեւելքի եւ Արեւմուտքի փիլիսոփայութիւններու առընշութիւններու խնդիրը(Մոսկուա,1968 եւ 1978, հրատարակուած է նաեւ Սովետ. Միութեան սահմաններէն դուրս), ԵԶՆԻԿ ԿՈՂԲԱՑԻ - ռուսերէն թարգմանութիւն- (Երեւան, 1968):
Վ.Չալոյեան կը մահանայ 24 Մարտ 1981-ին:
Ս. Ռիթա
'''Ս. Ռիթա''' (1381 – 22 Մայիս 1457), իտալացի սրբուհի:
Կեանքը
Ծնած է Իտալիոյ Քաշիա աւանին մէջ 1381-ին: Ան Բարեպաշտ  ընտանիքի մը դուստրն էր: Փոքր տարիքէն կը փափաքէր վանք մտնել եւ հոգեւոր կեանք մը վարել: Բարձր ժայռերու վրայ բարձրանալով՝ յաճախ ծնրադիր կ'աղօթէր: Ռիթային ծնողքը կ'ուզէր ամուսնացնել զինք:
Իր ծնողներուն կամքին հնազանդելով կ'ամուսնանայ եւ երկու զաւակ կ'ունենայ, սակայն ամուսնական կեանքը տառապանքով եւ նեղութիւններով անցընելէ ետք, կը կորսնցնէ ամուսինը եւ երկու զաւակները:
Զաւակներուն մահէն ետք կը դիմէ Օգոստինեան Քոյրերու վանքը, սակայն զինք չեն ընդունիր, որովհետեւ վանքին կանոնները բացարձակապէս կ'արգիլէին այրիներուն մուտքը մենաստանէն ներս: 1413-ին, գիշեր մը՝ տեսիլք կ'ունենայ եւ սուրբերու առաջնորդութեամբ Ս. Օգոստինոսի միջնորդութեամբ մուտք կը գործէ մենաստան 32 տարեկանին եւ Ս. Օգոստինոսի կոյսերուն սքեմը կը հագնի, ուր կ'ապրի մինչեւ մահ:
Մենաստանին մէջ, Ռիթա իր կրօնաւորական կեանքը կը սկսի, եւ սրբակերտումի ճամբան կը համակէ իր ամբողջ էութիւնը:
Անոր հռչակը կը տարածուի ամէն կողմ, նոյնիսկ այլ կրօններու ժողովուրդներուն մօտ:
Սրբադասում
1628-ին Ուրբանոս Ը. Քահանայապետին կողմէ, Ռիթա երանելի կը հռչակուի. իսկ անոր սրբադասումը կը կատարէ Լեւոն ԺԳ. Սրբազան Պապը՝ 24 Մայիս 1900-ին:
Սրբուհի Ռիթային միջնորդութեամբ բազմաթիւ հրաշքներ տեղի ունեցած են, քրիստոնեայ եւ իսլամ հաւատացեալներու:
Ըստ վկայութեանց՝ Աստուած Ս. Ռիթայի միջոցաւ առողջութիւն պարգեւած է նոյնիսկ մահամերձ հիւանդներու, որոնք հաւատքով իրեն դիմած են, ինչպէս նաեւ ամուլ կիներուն զաւակ տուած է :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1381 Ծնածներ Ստորոգութիւն:1457 Մահացածներ Ստորոգութիւն:Օգոստոնիեան հոգեւոր քոյրեր Ստորոգութիւն:Օգոստոնիեան սուրբեր Ստորոգութիւն:Իտալացի կաթոլիկ հոգեւորականներ եւ հոգեւոր քոյրեր
49 (թիւ)
49 (քառասունինը)՝ կենտ երկնիշ բնական թիւ մըն է 48-ի եւ 50-ի միջեւ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:49
Արեան Խումբ
Արեան խումբ, արեան ժառանգաբար փոխանցուող իմունային առանձնայատկութիւններ են, որոնց հիման վրայ եւ ըստ պարունակուող նիւթերու (խմբային հակածիններ կամ իզոհակածիններ) նմանութեան արիւնը կը դասուի որեւէ խումբի։ Մարդու պատկանելիութիւնը արեան այս կամ այն խումբին անհատական կենսաբանական առանձնահատկութիւն է, որ կը ձեւաւորուի սաղմնային զարգացման վաղ շրջանիմ եւ չի փոխուիր ամբողջ կեանքի ընթացքին։ Աւելի գործնական նշանակութիւն ունին արեան կարմիր մարմնիկներու (էրիթրոցիտներ) A եւ B իզոհակածինները, ինչպէս նաեւ բնականոն պայմաններու մէջ արեան շիճուկի մէջ պարունակուող α եւ β իզոհակամարմինները։ Մարդու արեան մէջ միասին կրնան գտնուիլ միայն տարասեռ իզոհակածիններ եւ իզոհակամարմիններ, քանի որ միասեռի պարագային տեղի կ'ունենայ արեան կարմիր մարմնիկներու միակպչում՝ սոսնձում (հեմակլուտինացում)։ Անկախ ռասայէն, տարիքէն, սեռէն, ինչպէս նաեւ արեան մէջ A, B իզոհակածիններու եւ α, β իզոհակամարմիններու առկայութենէն, մարդու արիւնը կը բաժնեն 4 խումբի։
Ակլիուտինոկէն-ակլիուտինին Փոխազդեցութիւն
Էրիթրոցիտներու թաղանթին վրայ կան բարդ միացութիւններ՝ հակածիններ (ակլիուտինոկէններ), որոնք օժտուած են հակածնային յատկութիւններով։ Անոնք կրնան փոխազդել արեան փլազմայի յատուկ սպիտակուցներու` հակամարմիններու հետ։
Հակածին-հակամարմին հակազդեցութեան հետեւանքով տեղի կ'ունենայ էրիթրոցիտներու սոսնձում՝ ակլիուտինացիա։ Ըստ այս երեւոյթի անունին, էրիթրոցիտներու թաղանթի հակածինները կը կոչուին ակլիուտինոկէններ, իսկ փլազմայի հակամարմինները՝ ակլիուտինիններ։
ABO Համակարգ
Մարդոց արիւնը ըստ ABO համակարգի ակլիուտինոկէններու եւ ակլիուտինիններու պարունակութեան կը բաժնուի 4 խումբի, որոնք կը նշուին հռոմէական թիւերով կամ ըստ պարունակած ակլիուտինոկէնի անունին։
I խումբի մարդկոց արիւնը կարելի է ներարկել բոլոր խումբերուն, ուստի անոնք կը կոչուին ընդհանուր արիւնատուներ, իսկ IV խումբի մարդիկ կրնան արիւն ստանալ բոլոր խումբերէն եւ կը կոչուին ընդհանուր ընդունողներ։ II ու III խումբերու մարդիկ կրնան արիւն տալ միայն իրենց խումբի մարդոց ու IV խումբին։
Անհամատեղելի արեան ներարկման ժամանակ կ'առաջանայ ակլիուտինոկէն-ակլիուտինին հակազդեցութիւն, որ կրնայ հանգեցնել մահուան։ Պատճառը սոսնձուած էրիթրոցիտներու քայքայման հետեւանքով էրիթրոցիտներէն մակարդման գործօններու անջատումն է, որոնք արեան մէջ կ'առաջացնեն ներանոթային մակարդուկներ։
Արեան խումբերը որոշող հակածինները ժառանգաբար կը փոխանցուին սերունդէ սերունդ եւ չեն փոխուիր կեանքի ընթացքին։ Մարդոց 40-50 %-ը ունի առաջին խումբի արիւն, 30-40 %-ը՝ երկրորդ, 10-20 %-ը՝ երրորդ, իսկ 5 %-ը՝ չորրորդ խումբ։
Հակածիններու Տեսակներ
Մարդու օրկանիզմի իզոհակածինային նուրբ առանձնայատկութիւնները իմանալը անհրաժեշտ է օրկաններու եւ հիւսուածքներու փոխպատուաստման համար։ Աւելի նուրբ եղանակներու կիրառմամբ պարզուած է A իզոհակածինի ոչ համասեռութիւնը, որմէ ելլելով՝ կը տարբերին A1 (պարագաներու 88%-ը) եւ A2 (12%) ենթախումբերը։ Կարելի դարձած է տարբերել արեան կարմիր մարմնիկներու դժուար բացայայտուող տարբերակներ. A3, A1, A5, A2 եւ այլն։ Թէեւ B իզոհակածինը աւելի համասեռ է քան A-ը, նկարագրուած են անոր հազուադէպ հանդիպող տարբերակներ եւս (B3, Bw, B, եւ այլն)։
Զարգացում
Մարդու արեան կարմիր մարմնիկներու մէջ իզոհակածինները կը յայտնաբերուին ներարգանդային կեանքի 2-րդ ամսուան ընթացքին եւ անոնց քանակութիւնը առաւելագոյնի կը հասնի 3 տարեկանին, որմէ ետք կը պահպանուին հաստատուն մակարդակի վրայ եպ աստիճանաբար կը նուազին ծերանալու ժամանակ։ Կարեւոր է նշել, որ մարդու առանձնայատուկ անհատականութիւնը որոշող արեան իզոհակածիններու հաւաքակազմը, անկախ կրած հիւանդութիւններէն, ինչպէս նաեւ օրկանիզմի վրայ ֆիզիքական եւ քիմիական գործօններու ներգործութենէն, չի փոխուիր ամբողջ կեանքի ընթացքին։ Կրնայ փոխուիլ իզոհակամարմիններու միայն քանակը, որակապէս անոնց կազմութիւնը անփոփոխ կը մնայ։
Անհամատեղելի Հակածիններ
Բնականոն պայմաններու մէջ մարդու արեան մէջ առկայ իզոհակամարմիններէն բացի, կը յայտնաբերուին նաեւ անհամատեղելի (խմբային առումով) հակածիններ, որոնք ի յայտ կու գան անհամատեղելի արիւն (ինչպէս ամբողջական, այնպէս ալ անոր առանձին բաղադրամասեր) փոխներարկելու ժամանակ, յղութեան շրջանին (երբ պտուղի արիւնը անհամատեղելի է մօր արեան հետ), մարդու A եւ B խմբային իզոհակածիններու նման քիմիական կառուցուածք ունեցող կենդանական ծագումի նիւթեր ներարկելու ժամանակ, ինչպէս նաեւ բուժկանխարգելիչ նպատակով որոշ շիճուկներ ու վակցինաներ կիրառելու ժամանահ։ Իզոհակածիններուն նման նիւթեր կը յայտնաբերուին որոշ տեսակի մանրէներու մէջ, հետեւաբար որոշ վարակներ կրնան խթանել իմանային հակամարմիններու առաջացումը։
Այլ Հակածիններ
Բացի A եւ B իզոհակածիններէն, որոշ մարդոց արեան կարմիր մարմնիկներու մէջ կը հանդիպին H եւ O առանձնայատուկ հակածիններ։ Օրինակ, անոնք մշտապէս առկայ են 0, β (I) խումբ ունեցող անձերու արեան կարմիր մարմնիկներու մէջ։ Բացի արեան կարմիր մարմնիկներու մէջ պարունակուող իզոհակածիններէ, արեան միւս բաղադրիչ տարրերու մէջ կը յայտնաբերուին իզոհակածիններ, որոնք միայն իրենց բնորոշ են։ Այսպէս հաստատուած է արեան սպիտակ մարմնիկներու (լէյկոցիտներ) աւելի քան 40 հակածիններ միաւորող խումբի գոյութիւնը։ Կ'առանձնացնեն արեան շիճուկին մէջ պարունակուող սպիտակուցներու խումբ մը, որ կը բաժնուի իմունոկլոպուլիններու, ալպումիններու, պոստալպումիններու, α-, β-, γ-կլոպուլիններու եւ լիպոփրոթէիտներու։
Մարդու արեան այլ համակարգերուն պատկանող իզոհակածինները ունին աւելի փոքր գործնական նշանակութիւն, քան ABO եւ ռեզուս համակարգերը, բայց կարեւոր են դատաբժշկական բժշկութեան, գենետիկայի, մարդաբանութեան համար։
Ռեզուս Գործօն
ABO իզոհակածիններէն ետք գործնական բժշկութեան մէջ, ըստ նշանակութեան, երկրորդ տեղը կը գրաւեն ռեզուս՝ Rh (Rhesus) համակարգի արեան խումբը։ Անիկա արեան ամենաբարդ համակարգերէն է եւ կը ներառէ աւելի քան 20 իզոհակածին։ Զանոնք կը յայտնաբերեն աւստրիացի գիտնականներ Քարլ Լանտշտայնըրը եւ U. Վիները, 1940-ին՝ մակակ-ռեզուս կապիկներու արիւնէն ստացուած կարմիր մարմնիկներու օգնութեամբ։ Պարզուած է, որ մարդոց 85%-ի արիւնը ռեզուս դրական է, այսինքն կը պարունակէ իմունածին յատկութեամբ օժտուած D ռեզուս գործօն, իսկ 15%-ի մօտ վերջինս կը բացակայի, այդ պատճառով կը համարուին ռեզուս բացասական։
Ռեսուզ Հակադրում
Ռեզուս-հակադրումը, որ կը դրսեւորուի հեմոլիզային հիւանդութեան ձեւով եւ երբեմն մահացու ելք կ'ունենայ, կրնայ առաջանալ, երբ բացասական ռեզուսով մօր օրկանիզմին մէջ ռեզուս-դրական պտուղի հակածինի (որ ան ժառանգած է դրական ռեզուսով արիւն, ունեցող հօրմէն) ազդեցութեամբ (եթէ պտուղի էրիթրոցիտները թափանցեն մօր օրկանիզմ) կը գոյանան հակամարմիններ, որոնք, իրենց հերթին ազդելով պտուղի արեան կարմիր մարմնիկներու վրայ, կ'առաջացնեն անոնց հեմոլիզ (քայքայում)։ Ռեզուս-հակադրումը կրնայ առաջանալ նաեւ բացասական ռեզուսով անձերու կրկնակի անգամ դրական ռեզուսով արիւն փոխներարկելու ժամանակ:
Ժառանգում
Արեան խմբային յատկանիշները կ'որոշուին ժառանգական գործօններով, այսինքն՝ երեխաներու արեան հակածինային յատկութիւնները խիստ որոշակի կախման մէջ կը գտնուի ծնողներու արեան խմբային պատկանելիութենէն։ Անիկա թոյլ կու տայ որոշել (օրինակ՝ դատական բժշկութեան մէջ) վիճելի հայրութեան բարդ հարցերը.
Արեան Խումբի Որոշում
Արեան խումբերը կ'որոշեն չափորոշիչ շիճուկներու օգնութեամբ, արեան կարմիր մարմնիկներու մէջ իզոհակածիններ յայտնաբերելու միջոցով։ Աւելի գործնական նշանակութիւն ունի ABO համակարգի արեան խումբի բացայայտումը, ընդ որուն, կ'որոշեն ոչ միայն արեան կարմիր մարմնիկներու իզոհակածինները, այլեւ շիճուկի իզոհակամարմինները։ ABO համակարգի արեան խումբի որոշման համար կը կատարեն ակլուտինացման հակազդեցութիւն (շիճուկի համապատասխան հակամարմիններով արեան կարմիր մարմնիկներու սոսնձում), որ կը կատարեն թրջուող մակերեւոյթով սպիտակ թիթեղիկի վրայ, սենեակային ջերմաստիճանի պայմաններու մէջ։ Վերջնական արդիւնքը կ'ըլլայ մանր, կարմիր հատիկներու առաջացումը, որոնք կազմուած են սոսնձուած արեան կարմիր մարմնիկներէ (դրական հակազդեցութիւն) կամ փոփոխութեան բացակայութիւնը (բացասական հակազդեցութիւն)։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Արիւն
Ռոպերթ Աթայեան
Ռոպերթ Աթայեան  հայ երաժշտագէտ եւ ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1961)։
Հայ բանաստեղծի, արձակագիրի, թարգմանիչի, հասարակական գործիչի՝ Արշակ Աթայեանի որդին է, Ռաֆայել եւ Արմէն Աթայեաններու եղբայրը։
Կենսագրութիւն
1941 թուականին աւարտած է Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոցը։ 1944 թուականէն սկսեալ դասաւանդած Է նոյն երաժշտանոցին մէջ, իսկ 1977 թուականէն ետք եղած է երաժշտութեան տեսութեան վարիչ։
Ուսումնասիրած է հայկական ժողովրդական եւ միջնադարեան երաժշտութիւնը, խազային նոթագրութիւնը, կազմել եւ խմբագրել Կոմիտասի երկերու ակադեմական հրատարակութիւնը, գրել գործիքային եւ ձայնական երկեր, մշակել ժողովրդական երգեր եւ միջնադարեան մեղեդիներ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ երաժշտագէտներ Ստորոգութիւն:20 Նոյեմբերի ծնածներ
Բմբրնիքել
Բմբրնիքել ՝ հացի տեսակ մըն է որ ծագած է Գերմանիոյ մէջ: Ան պատրաստուած է հաճարի ալիւրով կամ հատիկով բայց նաեւ կարելի է գտնել շինուած երկուքին խառնուրդով: Շատ խիտ հաց մըն է որուն գոյնը թուխ է: Բմբրնիքէլին մասին լսուած է առաջին անգամ 1450-ին՝ այդ թուականներուն, սով մը տեղի ունեցաւ Գերմանիոյ Օսնապրիւք քաղաքին մէջ եւ այս հացը ծառայեց պայքարելու սովին դէմ: Նախ օգտագործուած անհրաժեշտութեան տակ եւ ստիպողութեամբ վերապրելու համար, ան քիչ քիչ դարձաւ հաճոյք մը քաղաքացիներուն համար : Ֆրանսական ժողովրդական ստուգաբանութիւն մը կը գերմանացնէ այս բառը հետեւեալ ձեւով՝ « bon pour Nickel» (լաւ Նիքելին համար) Նաբոլիոն առաջինի ձիերուն անունով, սակայն այս մտածումը միայն առասպել մըն է քանի Դենի Դիդրո-ին համայնագիտարանին մէջ կը գտնուի բմբրնիքելին մասին:
Գերմանական Բաղադրութիւն
Սկիզբը բաղադրութիւնը բաղկացած է միայն ջուրէ եւ հաճարէ, ըլլայ ալիւրով կամ հատիկով: Այս հացին գոյնը որ կ'ըլլայ սեւ կամ գոց սրճագոյն կու գայ Մայար հակազդեցութեան տակ 16-էն 24 ժամ եփելէ ետք 120 °C աստիճանով: Այս քիմիագիտական հակազդեցութիւնը նաեւ կու տայ այս հացին սեւ տուրմի եւ սուրճի հոտ մը, որ դարձած է յատկանիշ մը բմբրնիքել գնողներուն համար :
Ամերիկեան Բաղադրութիւն
Գոյութիւն ունի նաեւ ամերիկեան ձեւի պատրաստուած բմբրնիքելը որ, տարբեր բաղադրութեամբ կը փորձէ նմանիլ բուն հացին, գոյնով, համով եւ հոտով: Նպատակն է կարենալ նոյն հացը ունենալ աւելի արագ ձեւով, աւելցնելով նաեւ բուն բաղադրութեան վրայ ջուր եւ ալիւր: Նոյն հոտը եւ գոյնը ունենալու համար կը գործածուին տարբեր տեսակի նիւթեր ինչպէս սուրճը բայց նաեւ քաքաոյի փոշին եւ շաքարէ շինուած հիւթ մը: Նոյնպէս, քարամելը եւ չամանը կը գործածուին համի մօտեցման համար: Պատահական է որ այս ամերիկեան բմբրնիքելին անունը ստիպուած փոխուի բուն գերմանական հացին հետ մեծ տարբերութեան պաճառով եւ կը կոչուի « սեւ հաց»:
Վազգէն Ա.
Վազգէն Ա․ (աշխարհիկ անունը՝ Լեւոն Կարապետ Աբրահամ Պալճեան, ), Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ 130-րդ Կաթողիկոս, հայագէտ եւ Հ.Հ. ազգային հերոս։
Կենսագրութիւն
Վազգէն Ա․ (աւազանի անունը՝ Լեւոն-Կարապետ) Պալճեան, նախնական կրթութիւնը ստացած է Օտեսայի (Առաջին աշխարհամարտի (1914–18) տարիներուն, ուր հաստատուած էր Պալճեաններու ընտանիքը) հայկական նախակրթարանին մէջ։ Ռումանիա վերահաստատուելէ ետք, ուսումը շարունակած է Պուխարեսթի Միսաքեան-Քեսիմեան ազգային վարժարանին մէջ, 1924–26՝ Պուխարեսթի առեւտրական բարձրագոյն վարժարան։ 1936-ին, աւարտած է Պուխարեսթի պետական համալսարանի գրականութեան եւ փիլիսոփայութեան կաճառը, 1937-ին՝ գործնական մանկավարժութեան բաժինը։
1930-ական թուականներէն՝ ռումանահայ գաղութի խնդիրները արծարծած է «Մարտկոց» թերթին մէջ (1933, Փարիզ), ապա՝ Պուխարեսթի մէջ իր հիմնած «Հերկ» ամսագիրի 12 թիւերուն (Յունիս 1937-էն Մայիս 1938)։ 1929–43 դասաւանդած է Պուխարեսթի հայկական դպրոցներէն ներս, ան եղած է հայ գերիներուն օգնող կոմիտէի (1942–44) կազմին մէջ։ Սեպտեմբերին 1943-ին, Ռումանահայ թեմական խորհուրդի որոշումով, մեկնած է Աթէնք, ուր Ս. Կարապետ եկեղեցւոյ մէջ ձեռնադրուած է կուսակրօն քահանայ։ Նոյն թուականի Նոյեմբերին, ընտրուած է Ռումանիոյ հայոց թեմի առաջնորդական տեղապահ, ապա՝ թեմի առաջնորդ (1947–55)։23 Մայիս, 1948-ին, Ս. Էջմիածինի Մայր տաճարին մէջ, Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գէորգ Զ․ Չորեքչեան զինք օծած է ծայրագոյն վարդապետ, Մայիս 1951-ին՝ եպիսկոպոս։ 31 Դեկտեմբեր 1954-ին, ստանձնած է նաեւ Պուլկարիոյ հայոց թեմի առաջնորդի պարտականութիւնները։ 1955-ին, ընտրուած է Ամենայն հայոց կաթողիկոս։
Եկեղեցական Գործունէութիւն
Սովետական Միութեան փլուզումէն ետք, լայն գործունէութիւն ծաւալած է Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ՝ Էջմիածինի եւ Կլիկիկիոյ, ճիւղերու միաւորման համար։
Մեծ է Վազգէն Ա.-ի աւանդը Հայ եկեղեցւոյ միասնութեան հաստատման եւ միջ-եկեղեցական յարաբերութիւններու ընդլայնման ասպարէզին մէջ։ 1962-ին, Հայ եկեղեցին դարձած է Եկեղեցիներու համաշխարհային խորհուրդի, այնուհետեւ՝ Եւրոպական եկեղեցիներու համաժողովի անդամ։
Ամենայն հայոց կաթողիկոս ընտրուելէ ետք, սփիւռքի համախմբուածութիւնը զօրացնելու՝ հայրենիքի հետ կապերն ամրապնդելու նպատակով, շուրջ 30 հայրապետական այցելութիւններ կատարած է Հայ եկեղեցւոյ թեմերուն հետ, միջեկեղեցական շրջանակներու մէջ՝ հանդիպումներ ունեցած է, քոյր եկեղեցիներու հայրապետներուն հետ, արտասահմանին ներկայացուցած է Հայ եկեղեցին ու հայ ժողովուրդը։
Վեհափառ հայրապետին շնորհիւ փրկուած ու Երեւանի Մատենադարանին յանձնուած են «Վեհափառի» եւ «Վեհամօր» անուններով կնքուած երկու Աւետարանները, Թորոս Ռոսլինի ծաղկած «Զէյթունի Աւետարանը» եւ «Մալաթիայի Աւետարանը», Թովմա Արծրունիի «Պատմութիւն Արծրունեաց Տան» աշխատութեան պահպանուած միակ ձեռագիր օրինակը եւ բազմաթիւ այլ ձեռագիրներ, արժէքաւոր վաւերագիրներ։
Աւելին, 25 Փետրուար 1988-ին, Արցախը Հայաստանին հետ վերամիաւորելու հարցով դիմած է ԽՍՀՄ նախագահ՝ Մ. Կորպաչովին, Արցախեան շարժման ընթացքին խորհրդային եւ միջազգային ամենաբարձր ատեաններուն լսելի դարձուցած է Արցախահայութեան ձայնը։
Շինարարական Գործունէութիւնը
Վազգէն Ա. Կաթողիկոս Հայրապետական առանձին տնօրինութեամբ, վերահաստատած է Հայ եկեղեցւոյ Արցախի թեմը (1989), ձեռնարկած է Արցախի շարք մը եկեղեցիներու ու վանքերու վերաբացման ու վերանորոգման։ ծաւալած է եկեղեցաշինա - վերականգնողական մեծ աշխատանքներ։ Վերանորոգուած են Մայր տաճարը, Էջմիածինի Ս. Հռիփսիմէ, Ս. Գայեանէ, Ս. Շողակաթ վանքերը, Գեղարդավանքը, Խոր Վիրապի վանքը, Օշականի Ս. Մեսրոպ Մաշտոց, Երեւանի Ս. Սարգիս, Ս. Հովհաննէս, Պաքուի, Մոսկուայի, Տոնի, Ռոստովի եւ Արմաւիրի եկեղեցիները։ Մայրավանքի շրջակայքին մէջ կառուցուած են Նահատակաց յուշարձանը, Մկրտիչ Խրիմեանին նուիրուած աղբիւր-կոթողը, Գալուստ Կիւլպէնկեան վանատունը, Ալեք եւ Մարի Մանուկեան գանձատունը։ Վազգէն Ա.-ի նախաձեռնութեամբ եւ սփիւռքահայերու նուիրատուութեամբ ժամանակակից սարքաւորումներով վերազինուած է Մայր աթոռի տպարանը։
Ազգային Գործունէութիւն
Վեհափառ հայրապետին շնորհիւ փրկուած ու Մատենադարանին յանձնուած են «Վեհափառի Աւետարանը», «Վեհամօր Աւետարանը», Թորոս Ռոսլինի ծաղկած «Զէյթունի Աւետարանը» եւ «Մալաթիայի Աւետարանը», Թովմա Արծրունիի «Պատմութիւն Արծրունեաց տան» աշխատութեան պահպանուած միակ օրինակը եւ բազմաթիւ այլ ձեռագիրներ ու արժէքաւոր վաուերագիրներ։ 1962-ին, Հայ եկեղեցին դարձած է Եկեղեցիներու համաշխարհային խորհուրդի, ապա՝ Եւրոպական եկեղեցիներու համաժողովի անդամ։ Վազգէն Ա.- մասնակցած է կրօնական գործիչներու՝ յանուն խաղաղութեան, զինաթափման եւ ժողովուրդներու միջեւ արդար յարաբերութիւններու հաստատման համաշխարհային համաժողովներուն (Մոսկուա, Պերլին, Հելսինքի)։ Կարեւոր են նաեւ Վազգէն Ա.-ի իմաստասիրական եւ հրապարակախօսական երկերն ու հայրապետական գրութիւնները, ուր, առաջին յօդուածէն՝ «Նոր սերունդին համար» («Մարտկոց», 1933), արծարծած է սփիւռքահայութիւնը յուզող խնդիրներ, Հայրենիք-Սփիւռք յարաբերութիւնները եւ հայ ժողովուրդի կեանքին մէջ Հայ եկեղեցւոյ դերի ու առաքելութեան հարցերը։ Անոր գործերուն մէջ նրբին անդրադարձ կայ նաեւ մարդու ներանձնական ու հոգեւոր-իմացական աշխարհին («Մուսա լերան հայերը Ֆրանց Վերֆէլի վէպին մէջ», «Մկրտիչ Խրիմեան որպէս դաստիարակ»)։ Հայաստանի աստիճանական վերականգնման նուիրուած ձօն է «Հայրենի արեւին տակ» ուղեգրական ակնարկաշարը։ Պատարագի արարողութեան ընթացքն ու խորհուրդը մատչելի բացատրութիւններով ներկայացուած եւ ազգային տեսանկիւնէն վերիմաստաւորուած են «Մեր Պատարագը» գրքոյկին մէջ: Տակաւին, 25 Փետրուար, 1988-ին, Հայաստանի հետ Արցախի վերամիաւորման հարցով, Վազգէն Ա. դիմած է ԽՄԿԿ գլխաւոր քարտուղար՝ Միխայիլ Գորբաչովի, Արցախեան շարժման ընթացքին խորհրդային եւ միջազգային բարձր ատեաններուն մէջ լսելի դարձուցած է արցախահայութեան ձայնը։ Հայրապետական առանձին տնօրինութեամբ, 1989-ին վերահաստատած է Հայ եկեղեցւոյ Արցախի թեմը, ձեռնարկած է Արցախի շարք մը եկեղեցիներու եւ վանքերու վերաբացումն ու վերանորոգումը։ Անոր ջանքերով վերստին սկսած են գործել Սիւնիքի եւ Գուգարքի թեմերը։ Վեհափառ հայրապետը օրհնած է Հայաստանի նորոգ անկախութիւնը։ 28 Մայիս, 1992-ի յատուկ կոչով դիմած է Հայ եկեղեցւոյ թեմակալ առաջնորդներուն՝ սատարելու «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի ստեղծման։ Վազգէն Ա. իր օրհնած վերջին՝ վեցերորդ միւռոնը (29 Սեպտեմբեր, 1991-ին) անուանած է Անկախութեան միւռոն, որմով օծած է Մայր տաճարի Աւագ խորանի «Տիրամայրը Մանկան հետ» (նկարիչ՝ Գրիգոր Խանճեան) պատկերը՝ զայն անուանելով Անկախութեան Տիրամայր։ 2008-ին, «Վաուերագրեր Հայ եկեղեցւոյ պատմութեան» մատենաշարով (գիրք ԺԶ.) լոյս տեսած է «Վազգէն Ա. Պալճեան, Ամենայն հայոց կաթողիկոս (1908–1994)» փաստաթուղթերու եւ վաուերագիրներու ժողովածուն։
Պարգեւատրումներ
Վազգէն Ա. պարգեւատրուած է Խաղաղութեան համաշխարհային խորհուրդի Ժոլիօ Կիւրիի անուան (1962) եւ Խաղաղութեան պաշտպանութեան կոմիտէի (1968) ոսկեայ մետալներով, Ռումինիոյ «Հանրապետութեան աստղ» (1952), ԽՍՀՄ «Պատուոյ նշան» (1968) եւ Ժողովուրդներու բարեկամութեան (1978) շքանշաններով։ Վազգէն Ա. ընտրուած է Հ.Հ. ԳԱԱ պատուաւոր անդամ (1991), Հ.Հ.-ի առաջինը արժանացած է Ազգային հերոսի կոչման (1994)։ Վազգէն Ա.-ի անունով կոչուած են Սեւանի հոգեւոր դպրանոցը եւ դպրոց՝ Վանաձորի մէջ, յուշարձաններ կանգնեցուցած է Վազգէնեան հոգեւոր դպրանոցի բակին մէջ (2008), եւ Մայր աթոռ Ս. Էջմիածնի մէջ (2010, քանդակագործ՝ Ֆրիտ Սողոեան)։ 12 Մայիս, 2008-ին, Երեւանի Աջափնեակ վարչական շրջանի հ.168 միջնակարգ դպրոցը կոչուած է Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Վազգէն Ա.-ի անուամբ։ 19 Սեպտեմբեր 2014-ի դպրոցին մէջ հանդիսաւոր կերպով տեղի ունեցաւ երջանկայիշատակ Վազգէն Ա.-ի կիսանդրիի բացումը, որու հեղինակն է՝ քանդակագործ Կարապետ Մխիթարեան։ http://vazgen-a.net/
Ստորոգութիւն:1908 ծնունդներ Ստորոգութիւն:3 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Պուխարեսթ ծնածներ Ստորոգութիւն:1994 մահեր Ստորոգութիւն:18 Օգոստոսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ հայագէտներ Ստորոգութիւն:Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսներ
Արշակ Աթայեան
Արշակ Աթայեան, հայ բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ, հասարակական գործիչ։ 1935 թուականէն սկսեալ եղած է ԽՍՀՄ գրողներու միութեան անդամ։
Կենսագրութիւն
Սորված է Վաղարշապատի Գեւորգեան Ճեմարանին, Թիֆլիսի Ներսիսեան դպրոցին եւ Շուշիի թեմական դպրոցին մէջ։ 1898-1902 թուականներուն ծառայած է ցարական բանակին մէջ։ 1903-1904 թուականներուն որպէս սրբագրիչ աշխատած է «Մուրճ» ամսագրի (Թիֆլիս) խմբագրութեան մէջ։ 1904-1907 թուականներուն ուսուցչութիւն ուսանած է Իրանի Սաւրա գիւղի դպրոցին մէջ։ Այստեղ գրի առած է Սալմաստի բոլոր 23 հայկական գիւղերու վիճակագրութիւնը, հաւաքած ու գրի առած է նաեւ ժողովրդական երգերը ու բանահիւսութիւնները։ 1907-1911 թուականներուն ուսուցիչ եղած է Նոր Ճուղայի դպրոցներուն մէջ, ապա պաշտօնաւարաղ է Ռուս-պարսկական բանակի Սպահանի բաժանմունքը։ Այդ տարիներուն եղած է նաեւ քառաձայն երգչախումբի ղեկավար, մէներգիչ եւ դերասան։ Գրած է դրամատիկական երկեր, որոնցմէ մէկն է «Սասունցի Դաւիթ»-ը, եւ Արմէն Արմէնեանը բեմադրած է այն նախ Թեհրանի մէջ (1922), ապա Ալեքսանտրապոլի մէջ (այժմ՝ Կիւմրի)։ 1923 թուականին ընտանիքով վերադարձած է Հայաստան։ Ուսուցչութիւն կատարած է Երեւանի, Լենինականի եւ Ստեփանակերտի մէջ։ Եղած է «Խորհրդային Հայաստան» թերթի պատասխանատու քարտուղար եւ բաժնի վարիչ ինչպէս նաեւ գիւղատնտեսական բանկի գլխաւոր հաշուապահ։ Մահացած է 1938, օգոստոսին երբ ձերբակալեցաւ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցի աշակերտներ Ստորոգութիւն:Շուշիի թեմական հոգեւոր դպրոցի աշակերտներ Ստորոգութիւն:Էջմիածնի Գեւորգյան ճեմարանի սաներ Ստորոգութիւն:20-րդ դարի արեւելահայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:20-րդ դարի արեւելահայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ Ստորոգութիւն:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Ֆրանք Սինաթրա
Երաժշտական գործընթացքը սկսած է Հերրի Ճէյմսին եւ Թոմի Տորսին ստեղծագործական գործունէութեան ծագումին շրջանին։ Մեծ յաջողութեան հասած է 1940 թուականին սկիզբը Columbia Records-ին հետ ձայնագրուելէն յետոյ։ Սինաթրա առաջին ալպոմը թողարկած է 1946 թուականին։ Սինաթրային իսկական գործընթացքը իրականացած է 1950-ական թուականին սկիզբը, սակայն 1953 թուականին «From Here to Eternity» երգին համար իր ստացած մրցանակը նոր կեանք կու տայ Ֆրանքին գործունէութեան։
Կենսագրութիւն
Ֆրանք Սինաթրա ծնած է 12 Դեկտեմբեր, 1915 թուականին, Նիւ Ճերզի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ : Ֆրանք միակ զաւակն է Անթոնի Մարթին Սինաթրային եւ Տոլլի Սինաթրային :
Փոքր տարիքէն, Ֆրանք Սինաթրան հետաքրքրութիւն ցուցաբերած է երաժշտութեան մէջ։ Ան մտիկ կ'ընէր տարբեր երաժշտութեան տեսակներու ու ոճերու, մանաւանդ՝ ռամերգի: Ֆրանք դպրոցը չէ աւարտած եւ իր մայրը, Տոլլին՝ անոր գործ մը գտած է որպէս թերթեր յանձնող, այս մէկէն ետք Սինաթրան սկսած է խմբակներու կամ տարբեր ակումբներու մէջ աշխատիլ եւ համերգներ ունենալ մի քանի երգերով:
Գործընթացք
Երբ 1953 թուականին Ֆրանք Սինաթրա ձայնագրուեցաւ Capitol Records-ին հետ՝ ան հրատարակեց քանի մը ալպոմներ, որմէ յետոյ սկսաւ իր միջազգային հիւրախաղերը։ 1961 թուականին Սինաթրան հիմնեց Reprise Records անունով ձայնագրման արուեստանոցը։ Այնտեղ յաջողութեամբ կը ձայնագրուէին երգիչին ալպոմները, օրինակ՝ Ring-a-Ding-Ding!, Sinatra at the Sands and Francis Albert Sinatra եւ Antonio Carlos Jobim։ Ըլլալով Rat Pack դերասանական խումբին հիմնադիր անդամը՝ Սինաթրան մտերիմ բարեկամութիւն մը կ'ունենայ պետական գործիչներու (այդ թուականին՝ Ճոն Քենետիին) հետ։
1965 թուականին, Ֆրանք կը հրատարակէ իր «September of My Years» ալպոմը։ Նոյն թուականին ան կը նկարահանէ Frank Sinatra:A Man and His Music հեռատեսիլի ֆիլմը, որ հետագային կ'արժանանայ Էմմի մրցանակին։ A Man and His Music եւ Strangers in the Night երգերը կը դառնան Սինաթրային ամէնէն յաջող երգերէն։ 1971 թուականին Սինաթրան կը հեռանայ իր ասպարէզէն, սակայն երկու տարի ետք՝ 1973 թուականին, վերսկսկելով իր գործունէութիւնը, ան կը թողարկէ իր նոր ալպոմները։
1953 թուականին Ֆրանք արժանանացած է Լաւագոյն դերասանի կոչման։ Սինաթրան որպէս գլխաւոր դերակատար նաեւ պաշտօնակարգուած է Կրեմմի մրցանակին։
Ֆրանք Սինաթրա մահացած է 14 Մայիս, 1998 թուականին սիրտի կաթուածի պատճառով:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասաններ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի երգիչներ
11 Յունուար
11 Յունուար, տարուան 11-րդ օրն է։ 10 Յունուար 11 Յունուար  12 Յունուար
Տօներ
Ստորոգութիւն:Յունուար
Պետրոպավլովսկ Կամչատկայի
Պետրոպավլովսկ Կամչատկայի (1822-1924 թւականները՝ Պետրոպավլովսկի նաւահանգիստ), քաղաք Ռուսաստանի Կամչատկաի մարզի կեդրոնը։ Հիմնադրուած է 1740 թւականին։
Նավահանգիստ է, ձկնորսական բազա։ Բնակչութիւնը 182 հազար է։ Կան նավանորոգման, տնաշինական եւ շինանոյթերի գործարաններ։
Կարմիր Վարդանի Ապստամբութիւն
Կարմիր Վարդանի Ապստամբութիւն, Պարսկական բռնապետութեան դէմ Արեւելեան Հայաստանի մէջ ապստամբութիւնը տեղի կ՚ունենայ 571-572-ականներուն, որուն մասին հայոց պատմիչներէն տեղեկութիւններ կը հաղորդեն Սեբէոսը (Է. դար) եւ Ասողիկը (ԺԱ. դար): Պատմիչները ապըստամբութեան պատճառները կը համարեն հարկերու աննախընթաց ծանրացումը, հայ իշխաններու իրաւունքներու ոտնահարումը եւ կրօնափոխութեան հարկադրանքը:
Պատմական տեղեկութիւններուն համաձայն, Խոսրով Նուշիրվանը արտակարգ լիազօրութիւններով Հայաստանի մարզպան կը նշանակէ Սուրէն Վշնասպը: Վերջինս գալով Հայաստան, առաջին հերթին կը ծանրացնէ ժողովուրդէն գանձուող հարկերը, կը հալածէ հայ իշխանները եւ վերջապէս զրադաշտականութիւնը Հայաստանի մէջ տարածելու համար կը ցանկայ կառուցել ատրուշաններ: Այդ ժամանակ հայկական զօրքերու հրամանատարն էր Վարդան Մամիկոնեանը, որ ի տարբերութիւն Ե. դարու Հայոց Սպարապետի, պատմութեան մէջ կը կոչուի Կարմիր Վարդան: Ան պարսկական արքունիքի նկատմամբ խոր դժգոհութիւն ունենալէն բացի, անձնական թշնամանք ունէր Սուրէն մարզպանի դէմ, որովհետեւ վերջինս սպանած էր իր եղբայրը՝ Մանուէլը:
Ժամանակի կաթողիկոսն էր Յովհաննէս Բ. Գաբեղենեցին: Ապստամբութեան կազմակերպման մէջ Սպարապետն ու Կաթողիկոսը ղեկավար դեր  կը կատարեն: Ապստամբները յատուկ պատգամաւորութիւն  կ՚ուղարկեն բիւզանդական Յուստինիանոս կայսեր մօտ՝ խնդրելով անոր զօրակցութիւնը: Ապստամբները օգնութիւն կը խնդրեն նաեւ բախտակից վրացիներէն ու աղուաններէն, որոնք կը խոստանան օգնել հայերուն: Հայաստանի մէջ ապստամբները կը սկսին կազմակերպել իրենց զօրամասերը՝ հասցնելով տասը հազար հոգիի: Վարդան Մամիկոնեանը եւ կաթողիկոսը կը պահանջեն դադրեցնել ատրուշաններու շինարարութիւնը եւ կարգաւորել ժողովուրդէն գանձուող հարկերը: Խոսրով թագաւոր զօրք կու տայ Սուրէն մարզպանին եւ կը կարգադրէ շտապ ճնշել ապստամբութիւնը : Վերջինս 15 հազարնոց բանակով կը մտնէ Հայաստան եւ կը հասնի՝ Դուին : Հայոց ապստամբական ուժերը 2 Փետրուար 572-ին կը յարձակին Դուինի մէջ գտնուող պարսկական զօրքերուն վրայ։ Պարսիկները խուճապի կը մատնուին, մեծ կորուստներ կու տան եւ կը դիմեն փախուստի: Կռիւի մէջ  կը սպանուի մարզպան Սուրէնը:
Խոսրով թագաւորը նոր բանակ  կ՚ուղարկէ Հայաստան՝ Միհրան Մեհեվանդակի գլխաւորութեամբ: Պարսկական զօրքերը այս անգամ նոյնպէս կը պարտուին եւ կը վտարուին Հայաստանէն:
Հայաստանը, Վրաստանն ու Աղուանքը առժամեայ կը թօթափեն պարսկական լուծը  եւ կ՚անցնին Բիւզանդիայի գերիշխանութեան տակ: Այդ պատճառով Բիւզանդիայի եւ Պարսկաստանի միջեւ կը բռնկուի նոր պատերազմ, որ որոշ ընդհատումներով կը տեւէ 20 տարի:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պատերազմներ
Լոնտոն
Լոնտոն (London) Միացեալ Թագաւորութեան եւ Անգլիոյ մայրաքաղաքն է: Միացեալ թագաւորութեան եւ Եւրոպական Միութեան մեծագոյն քաղաքն է՝ 1,706 քառ. քմ.: Կը գտնուի Թեմզ գետի ափերուն եւ բնակեցուած է գրեթէ երկու հազար տարի առաջ: Լոնտոնի պատմութիւնը սկսած է Հռոմէական կայսրութեան շրջանէն: Հռոմէացիները քաղաքին տուած էին Լոնտինիում անունը ․ Լոնտոնի հնագոյն կորիզ հանդիսացող «Լոնտոնեան Սիթի»ն մինչեւ օրս կը պահպանէ իր միջնադարեան սահմանները: Ժթ. դարէն սկսեալ` Լոնտոն անունը, կը վերաբերի նաեւ այս կորիզը շրջապատող բնակավայրերուն : Ըստ Մեծն Բրիտանիոյ վարչական բաժանման, քաղաքը կը բաժնուի երկու շրջաններու՝ Լոնտոնի շրջան եւ Մեծ Լոնտոն վարչական շրջան, զորս կը կառավարեն, ընտրուած, Լոնտոնի քաղաքապետն ու Լոնտոնի ժողովը :
Լոնտոնը յառաջատար քաղաք է իր արուեստով, առեւտուրով, կրթութեամբ, ժամանցային վայրերով, նորաձեւութեամբ, տնտեսութեամբ, առողջապահութեամբ, զանգուածային լրատուական միջոցներներով, մասնագիտական ծառայութիւններով, գիտութեամբ, որոնք քաղաքը կը դարձնեն առաւել յայտնի : Ան կը համարուի աշխարհի տնտեսական կեդրոնը՝ Նիւ Եորքի հետ միասին  եւ անոր ՀՆԱ-ն (համախառն ներքին արդիւնք) ամէնէն մեծն է Եւրոպական քաղաքներուն մէջ : Լոնտոնը նաեւ կը համարուի աշխարհի մշակութային մայրաքաղաքը    : Ան աշխարհի ամէնէն շատ այցելու ունեցող քաղաքներէն մէկն է եւ ունի աշխարհի շատ զբաղած օդակայաններէն մէկը : Լոնտոնի 43 բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւնները ունին բարձրագոյն կրթութեան ամէնէն մեծ կեդրոնները՝ Եւրոպայի մէջ : 2012-ին, Լոնտոն երրորդ անգամ ըլլալով կ'ընդունի Ամառնային Ողիմպիական խաղերը :
Լոնտոն ունի բազմազան ժողովրդագրութիւն եւ մշակոյթ, Լոնտոնի մէջ կը խօսին աւելի քան 300 լեզուներով : 2011-ի Մարտին, Լոնտոնի մէջ պաշտօնապէս կը հաշուէր 8.174.100 բնակիչ, դարձնելով զայն Եւրոպական Միութեան ամէնէն շատ բնակչութիւն ունեցող քաղաքը եւ կը կազմէ Միացեալ թագաւորութեան բնակչութեան 12, 5%-ը: Մեծ Լոնտոնը ամէնէն խիտ բնակչութիւն ունեցող քաղաքն է Եւրոպական Միութեան մէջ, որու թիւը կը հասնի 8, 278, 251, իսկ Լոնտոնի մետրոպոլիտի տարածքը ամէնէն մեծն է Եւրոպական Միութեան մէջ՝ ընդհանուր 12 միլիոն բնակչութեամբ:  : 1831-էն մինչեւ 1925 թուականները Լոնտոն ունեցած է աշխարհի ամէնէն շատ բնակչութիւնը: :
Լոնտոնի մէջ կան չորս Համաշխարհային ժառանգութեան վայրեր՝ Լոնտոնի աշտարակը, Քիու-ի թագաւորական բուսաբանական այգիները, Ուէսթմինսթըրի պալատի մէջ գտնուող Ուեսթմինսթըրի աբբայութիւնը եւ Սուրբ Մարգարիտ եկեղեցին ու պատմական յուշարձան Կրինիչը (ուր կը գտնուի Կրինիչի աստղադիտարանը): Միւս տեսարժան վայրերն են Պաքինկհամ փալասը (պալատ), Լոնտոնի աչքը, Փիքատելլի հրապարակը, Սենթ Փոլ Քաթետրալը, Թաուըր Պրիճը (կամուրջ), Թրաֆալքար հրապարակը եւ Ուեմպլի մարզադաշտը: Լոնտոնի մէջ կան նաեւ մեծ թիւով թանգարաններ, պատկերասրահներ, գրադարաններ, մարզային միջոցառումներու վայրեր եւ մշակութային կեդրոններ, ներառեալ Բրիտանական թանգարանը, Լոնտոնի ազգային պատկերասրահը, Թէյթ Մոտերնը, Բրիտանական գրադարանը, Ուիմպըլտընը եւ 40 Ուէսթէնտ թատրոնները: Լոնտոնի մետրոպոլիտը ամէնէն հին մետրոպոլիտն է աշխարհի:
Անուանում
1898 թուականէն սկսեալ որոշ գիտնականներու կողմէն կ'ընդունուէր, որ Լոնտոն բառը եկած է կելտերէնէն եւ կը նշանակէ վայր, որ կը պատկանի մարդու Լոնտինիոս անուամբ. այս վարկածը յետագային նոյնպէս ժխտուեցաւ : 1998-ին անգլիացի Լինկուիսթ Ռիչըրտ Քոթէսը բերաւ վարկած մը, ըստ որուն անուանումը կու գայ նախակելտական *(p)lowonida բառէն, որ կը նշանակէ՝ գետը չափազանց լայն է եւ ծանծաղուտ, եւ կը բացատրէ, որ այս անուանումը տրուած է Թեմզայի այն մասին, որ կ'անցնի Լոնտոնով, այնուհետեւ այստեղ հիմնուած է կելտական բնակավայր *Lowonidonjon անուամբ ․ այս վարկածը բաւական աղմուկ բարձրացուց:
Նախապատմութիւն
Չնայած կան ապացոյցներ, որ Լոնտոնի տարածքին մէջ եղած են քելտական բնակավայրեր, հիմնական բնակավայրը կառուցուած է hռոմէացիներու կողմէն 43 թուականին: Գրեթէ 17 տարի անց՝ մօտ 61 թուականին, Իցենի ցեղը Բոդիկա թագուհիին գլխաւորութեամբ գրաւեցին բնակավայրը՝ հողին հաւասարեցնելով ան: Քաղաքը դժուարութեամբ ազատագրեց եւ վերականգնեց Կոլչեստերը եւ 100 թուականին ան հռչակեց Հռոմէական Բրիտանիոյ մայրաքաղաք: Ան բարգաւաճեց 2-րդ դարու եւ ունէր մօտ 60.000 բնակիչ: 7-րդ դարին Անգլո-Սաքսոնները կառուցեցին նոր բնակավայր, որ անուանեցին Լիւնտենուիք: Նոր բնակավայրը կը գտնուէր Հռոմէական Լոնտոնին մէջ երկու կմ հեռաւորութեան վրայ:
Նոր բնակավայրին մէջ կը բարգաւաճէր ձկնորսութիւնը, առեւտուրը, մինչ քաղաքը գրաւեցին Վիքինկները, բնակավայրին բնակչութիւնը տեղափոխուեցաւ հռոմէական Լոնտոն, ուր մեծ պարիսպները պէտք է պաշտպանէին անոնց: Վիքինկներու յարձակումները շարունակուեցան ուժեղանալ մինչեւ 886 թուական, երբ Ալֆրետ Մեծը ազատագրեց Լոնտոնը եւ խաղաղութիւն հաստատեց տանիական առաջնորդ Գուտրումի հետ: Սաքսոնական Լիւնտենուիք քաղաքը վերանուանուեցաւ Ealdwic ("հին քաղաք"), ներկայիս Օլտուիչ, որ ներկայիս կը գտնուի Ուեսթմինսթերի մէջ: Վերջին երկու բացայայտումները կը վկայեն, որ Լոնտոնը աւելի հին է, քան ինչ որ համարուէր: 1999-ին Վոկսհոլեան կամուրջի մօտ յայտնաբերուած են Պրոնզէ դարի մէջ կառուցուած կամրջի մնացորդներ:
2010-ին Վոկսհոլեան կամրջի հարաւին՝ Թեմզայի ափին, յայտնաբերուած է ք.ա. 4500 թուականի բնակավայրի մնացորդներ:
Միջին դարեր
12-րդ դարի ընթացքին կեդրոնական կառավարութեան կազմը, որ մեծապէս կեդրոնացուած էր թագաւորին շուրջը սկսաւ կեդրոնանալ մէկ վայրի մէջ։ Այս վայրը Ուեսթմինսթըրն էր, սակայն երբ գանձարանը տեղափոխուեցաւ Ուինչեսթըր, մէկ մասը տեղափոխուեցաւ Տաուեր: Մինչդեռ Ուեսթմինսթըր Սիթիին վերածուեցաւ կառավարութեան մայրաքաղաքի, անոր հարեւան Լոնտոնը դարձաւ Անգլիոյ ամենամեծ քաղաքը եւ առեւտրական կեդրոնը իր սեփական կառավարման մարմիններով: 1100-ին Լոնտոնի բնակչութիւնը 18.000 էր, իսկ 1300 թուականին ան դարձաւ 100.000:
Ժանտախտի տարիներուն 14-րդ դարու կէսերուն Լոնտոնի բնակչութեան երրորդ մասը մահացաւ: Լոնտոնը 1381-ին կը գտնուէր Ուտ Թեյլըրի ապստամբութեան կեդրոնին մէջ:
Վաղ ժամանակակից
Թիւդորներու ժամանակաշրջանի ընթացքին բարեփոխումները կը վերափոխէին կրօնը դէպի բողոքականութեան, Լոնտոնի մէջ եկեղեցիին սեփականութիւնը աստիճանաբար սկսաւ պատկանիլ մասնաւորին: Բուրդեայ հագուստներու նիւթերը կը ներմուծուէին Լոնտոն պատմական Նիտերլանտներու տարածքին մէջ, որոնք քաղաքին մէջ կը վերամշակուէին եւ կ'ուղարկուէին երկրի միւս հատուածները:
16-րդ դարին Ուիլիամ Շաքսպիրը եւ անոր ժամանակակիցները ապրեցան եւ ստեղծագործեցին Լոնտոնի մէջ, այս ժամանակ մեծ վերելք ապրեցաւ թատրոնը: Լիւտորներու ժամանակաշրջանի վերջին՝ 1603-ին, Լոնտոնի տարածքը թերեւս փոքր էր։ 5 Նոյեմբեր 1605-ին Վառոդներու սադրանքէն ետք Ճէյմզ I-ի վրայ կատարուեցաւ մահափորձ Ուեսթմինսթըրի մէջ: 17-րդ դարուն Լոնտոնի բնակչութեան մեծ մասը վարակուեցաւ ժանտախտով, արդիւնքը՝ մահացաւ 100.000 մարդ, կամ քաղաքի բնակչութեան հինգերորդ մասը:
1762-ին Գէորգ III-ը սկսաւ Պուքինգեմեան պալատի շինարարութեան, որ ընդարձակուեցաւ յաջորդ 75 տարիներու ընթացքին: 18-րդ դարու ընթացքին աճեցան յանցագործութիւնները եւ 1750-ին ստեղծուեցաւ առաջին արհեստավարժ ոստիկանութիւնը: Աւելի քան 200 յանցագործ մահապատիժի ենթարկուեցան: Երեխաներու 74 տոկոսը կը մահանային մինչեւ 5 տարեկան լրանալը: Սրճարանները դարձան քննարկումներու ամենայայտնի վայրերը, մամուլի աճի հետ աճեցաւ թերթերուն քանակը, Ֆլիտ Սթրիթը դարձաւ Բրիտանական մամուլի կեդրոն:
Ուշ ժամանակակից
Լոնտոնը ամենամեծ քաղաքն էր 1831-էն 1925 թուականներուն: Լոնտոնի գերբնակեցուած վիճակը բերաւ քոլերա համաճարակը, խլելով 14.000 մարդու կեանք 1848-ին եւ 6000 կեանք՝ 1866-ին: Բնակչութեան աճը ստիպեց կառուցել աշխարհին մէջ առաջին քաղաքային փոխադրամիջոցը: Լոնտոնը ռմբակոծուեցաւ առաջին համաշխարհային պատերազմին ժամանակ, քաղաքը մեծ աւերածութիւններու ենթարկուեցաւ նաեւ երկրորդ համաշխարհային պատերզամի ժամանակ, այդ ժամանակ Լիւֆտվաֆէի ռմբակոծութիւններէն մահացան մօտ 30.000 Լոնտոնցի: Անմիջապէս պատերազմէն ետք 1948-ին Լոնտոնի մէջ կազմակերպուեցաւ Ամառնային ողիմպիական խաղեր, որուն բացումը տեղի ունեցաւ Ուեմպլի մարզադաշտին մէջ:
1951-ին Սաութպանքի մէջ տեղի ունեցաւ Բրիտանական փառատոնը: 1952-ի Մեծ սմոգ ստիպեց 1956-ին ընդունիլ օրէնք մաքուր օդի մասին, արդիւնքը՝ զգալիօրէն վերացաւ քաղաքի ծուխը, որ վատ համբաւ կը բերէր քաղաքին: 1940-ականներուն Լոնտոնը դարձաւ բազմաթիւ ներգաղթեալներու տուն, մասնաւորապէս՝ թագաւորութեան տարածքներէն Ճամայքան, Հնդկաստանը, Պանկլատեշը եւ Բաքիստանը, դարձնելով Լոնտոնը ամենախառն քաղաքը Եւրոպայի մէջ:
1690-ականներու կէսերուն Լոնտոնը դարձաւ երիտասարդական մշակույթի կեդրոն: Նորաձեւութեան դերը վերականգնուեցաւ Ֆանկ ժամանակաշրջանին: 1965-ին Լոնտոնի քաղական դաշտը ընդարձակեց իր սահմանները եւ ստեղծուեցաւ Մեծ Լոնտոնի խորհուրդը: Հիւսիսային Իռլանտայի խռովութիւններու ժամանակ Լոնտոնը ռմբակոծութեան ենթարկուեցաւ: Ռասիստական անհաւասարութիւնը 1981-ին չեղեալ յայտարարուեցաւ Պրիքսթոնի ապստամբութիւնէն հետոյ: Մեծ Լոնտոնի բնակչութիւնը Երկրորդ համաշխարհայինէն ետք սկսաւ նուազիլ, 1939-ին քաղաքի բնակչութիւնը 8, 6 միլիոն էր, իսկ 1980-ականներուն ան նուազեցաւ մինչեւ 6, 8 միլիոնի: Լոնտոնի հիմնական նաւահանգիստները դարձան Ֆելիքստոուն եւ Տիպուրին: Ան մեծ դեր խաղցաւ Լոնտոնի ֆինանսական կեդրոն դառնալուն 1980-ականներուն:
Թեմզայի պատնեշի շինարարութիւնները աւարտեցաւ 1980-ականներուն, ան կոչուած էր պաշտպանելու քաղաքը ջրհեղեղներէն: Մեծ Լոնտոնի խորհորդը լուծարուեցաւ 1986-ին, մինչեւ 2000 թուական Լոնտոնը միակ մեծ քաղաքն էր առանց կառավարութեան, բայց անոնցմէ ետք կազմաւորուեցաւ նոր կառավարութեան աւելի լայն լիազօրութիւններով: 21-րդ դարու սկիզբը տօնելու համար կառուցուեցաւ Միլենիում Տոմը, Լոնտոնի աչքը եւ Միլենիում կամուրջը: 2012-ին Լոնտոնը ընդունեց ամառնյին Ողիմբիական խաղերը դարձնելով միակ քաղաքը, որ ընդունած է օլիմբիական խաղերը 3 անգամ:
Տեղական կառավարութիւն
Լոնտոնի կառավարութիւնը բաժնուած է երկու ճիւղերու, ռազմավարական ճիւղ եւ տեղական ճիւղ: Ռազմավարական կառավարութիւնը կը հսկէ Մեծ Լոնտոնի կառավարումը, իսկ տեղական կառավարութիւնը կը հսկէ 33 վարչական համայնքներու կառավարումը: Ռազմավարական կառավարութիւնը կը բաժնուէր երկու մասի, Լոնտոնի քաղապետը եւ Լոնտոնի ժողովը, որ կը հաստատէ քաղաքի պիւտժէն ամէն տարի:. Ռազմավարական կառավարութեան կեդրոնը Սիթի Հոլն է, որ կը գտնուի Սաութուորքի մէջ, քաղաքապետն է Բորիս Ճոնսոնը: Քաղաքապետը կը հաստատէ քաղաքի ռազմավարական ծրագիրը, որ վերջին անգամ վերանայուած է 2011-ին: Ժողովը կազմուած է 32 տեղական համայնքներու անդամներէն եւ Լոնտոն Սիթի ընկերութեան անդամներէն: Անոնք պատասխանատու են տեղական ծառայութիւններու համար, ինչպէս՝ աղբահանութիւնը, դպրոցները, ընկերային ծառայութիւնները, Ճանապարհաշինութիւնը եւ այլն: Այնպիսի գործառնութիւններուն, ինչպէս թափոններու կառավարումը, ժողովը կը վերահսկէ համատեղ տեղական կառավարման մարմիններուն հետ: 2009-2010-ին Լոնտոնի կառավարութեան ընդհանուր ծախսերը կը կազմեն 22 միլիոն ֆունտ:
Լոնտոնի հրշէջ խումբը Մեծ Լոնտոնի հրշէջ ծառայութիւնն է: Ան կը համարուի երրորդ ամենամեծ հրշէջ խումբը աշխարհի մէջ: Շտապօգնութեան ծառայութիւնը կ'իրականացուէր Լոնտոնի շտապօգնութեան բրիգադի կողմէն, որ աշխարհի ամենամեծն է:
Ազգային կառավարութիւն
Լոնտոնը Մեծ Բրիտանիոյ կառավարութեան նստավայրն է, որ կը գտնուի Ուեսթմինսթըրի պալատի մօտ: Շատ կառավարական դեպարտամենտներ կը գտնուին Խորհրդարանի մօտ, Ուայթհոլլի երկայնքով, ներառեալ վարչապետի նստավայրը, որ կը գտնուի Տաունինկ սթրիթ 10 հասցէին:
Շրջանակ
Լոնտոնի տարածքը կը մտնէ Մեծ Լոնտոն վարչատարածքային միաւորի մէջ։ Հնագոյն Լոնտոն Սիթին ժամանակին կ'ընդգրկէր ամբողջ բնակավայրը, սակայն բնակչութեան աճի հետ միաւորուեցաւ նաեւ մերձքաղաքեայ բնակավայրերը եւ ստեղծուեցաւ ներկայիս Լոնտոնը: Մեծ Լոնտոնի 40 տոկոսը կը ծածկէ Լոնտոնի փոստային տարածքը, սակայն մնացած մասը փոստային հասցէներուն կ'օգտագործուի ԼՈՆՏՈՆ անուանումը:
Լոնտոնի հեռախօսային տարածաշրջանի քոտը (020) կը ծածկէ մեծ տարածք Մեծ Լոնտոնի կազմին մէջ, չնայած որոշ շրջաններ միացուած չեն հեռախօսային քոտին:
Արտաքին հատուածի բնակչութեան աճը այժմ կը կանխուի Մեդրոբոլիբ կանաչ գոտով, սակայն արտաքին հատուածին մէջ բնակելի տարածքի ընդլայնումը կը մօտենայ Մեծ Լոնտոնի սահմաններուն: Մեծ Լոնտոնը կը բաժնուի ներքին Լոնտոնի եւ արտաքին Լոնտոնի: Քաղաքը Թեմզա գետով կը բաժնուի Հիւսիսային եւ Հարաւային մասերու, որուն կեդրոնին մէջ կը գտնուի Կեդրոնական Լոնտոնը: