cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Քարթախենա (Քոլումպիա)
ԺԶ․ դար
Երբ սպանացիները ցամաք ոտք կը կոխեն՝ ԺԶ․ դարասկիզբին, մերձակայ շրջաններէն զանազան բնիկ ցեղեր շրջանի ծովեզերեայ ափերուն բնակութիւն կը հաստատեն։ 14 Յունուար 1533-ին, սպանացի «քոնքիսթատոր» (աշխարհակալ) Փետրօ տէ Էրետիա, կնքելով Սպանիոյ թագուհի Քասթիլիոյ Խուանա Ա․-ին հետ համաձայնագիր մը, երեք նաւերով, մէկ բեռնատար նաւով, 150 զինեալներով եւ 22 ձիերով մուտք կը գործէ Քարթախենային ծոցը։ Ծովեզերեայ բնիկ բնակիչներուն հետ կռիւը մէկ օր կը տեւէ եւ սպանացի աշխարհակալը երեք ամիս շրջանը հետազօտելէ ետք, Ապրիլին ոսկիով բեռնաւորուած տեղ կը վերադառնայ։ 1 Յունիս 1533-ին, ան կը հիմնէ Քարթախենա քաղաք-նաւահանգիստը։ Քաղաքին տրուած անունը համանուն է հարաւային Սպանիոյ նաւահանգիստին՝ իր նաւաստիներուն հայրենիքն է։ Սպանիոյ Փիլիպոս Բ․ (Ֆելիփէ Բ․) թագաւորը, 1574-ին Քարթախենային կը շնորհէ «քաղաք» (ciudad) անունը։
Ծովահէններու յարձակումներու դիրախ
Նաւահանգիստին կարեւորութիւնը որպէս արծաթի արտածման կեդրոն, ֆրանսացի ծովահէններու յարձակումներուն դիրախը կը դառնայ․ 1544-ին եւ 1569-ին։ Անոնք կը խրախուսուին Ֆրանսայէն, Անգլիայէն եւ Հոլանտայէն։ Իսկ Ապրիլ 1586-ին Անգլիոյ թագուհիին հովանաւորութիւնը վայելով Ֆրանսիս Տրէյք ծովահէնը 23 նաւերով եւ 3 000 զինեալներով Քարթախենային վրայ կը յարձակի եւ կը հրկիզէ մայր եկեղեցին ու 200 տուներ։
Քարթախենայի պարիսպներու կառուցում
Նոյն տարին՝ 1586-ին, Սպանիա իտալացի զինուորական-ճարտարագէտին՝ Պաթիսթա Անտոնելիին կը պատուիրէ, որպէսզի ան ուրուագծէ Քարիպեան ծոցի նաւահանգիստներուն համար պաշտպանողական ծրագիր մը։ Իսկ 1594-ին ան կրկին կը հրաւիրուի Քարթախենա, ուրուագծելու համար քաղաք-նաւահանգիստին պատսպարման համար բարձրադիր ու հաստատուն պարիսպներ։
Սուրբ Կրօնաքննութիւն
1610-ին Սպանական Սուրբ Կրօնաքննութիւնը իր գրասենեակը կ՛ունենայ Քարթախենա քաղաքին մէջ, սակայն շէնքին կառուցումը կը վերջանայ 1770-ին։ Անոր վճիռները կը տեւեն մինչեւ 1811 եւ կը յայտարարուէին կեդրոնական հրապարակէն․ այսօր Փլաթա տէ Պոլիվար կը կոչուի։
Նորագոյն շրջան
11 Նոյեմբեր 1810-ին, անկախութեան հռչակագիրը կը ստորոգրուի։ Սպանիա կը հակազդէ ղրկելով 59 նաւեր 10 612 զինեալներով։ 22 Օգոստոս 1815-ին քաղաքը կը պաշարուի։ Քարթախենան կը պաշտպանեն 3 000 զինեալ, 360 թնթանօթ եւ 8 նաւեր։ Պաշարեալ բնակիչներէն 6 000 հոգի սովէն կը մահանայ։ Քաղաքը կ՛ազատագրուի 1821-ին։
ԻԱ․ դարուն, Քարթախենա զբօսաշրջիկութեան կարեւոր կեդրոն է։
Գերեվաճառութեան կեդրոն
Առաջին ստրուկները քաղաք կը հասնին անոր հիմնադիրին՝ Փետրօ տէ Էրետիային կողմէ։ ԺԷ․ դարուն Քարթախենա Նոր Աշխարհի գերեվաճառութեան գլխաւոր կեդրոններէն եղած է։
Բնակչութիւն
Բնակչութեան թիւն է 973 035, ըստ 2018-ի մարդահամարին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հարաւային Ամերիկայի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Հարաւային Ամերիկայի նաւահանգիստներ Ստորոգութիւն:Քաղաքներ ըստ երկիրի Ստորոգութիւն:Քաղաքներ
Օմեկա-3 ճարպաթթուներ
Օմեկա-3 ճարպաթթուները ճարպերու տեսակներ են, որոնց նաեւ տրուած է «առողջ ճարպեր» անունը եւ կը գովաբանուին կարգ մը երկարատեւ հիւանդութիւններու պարագային (ինչպիսիք են՝ սիրտի հիւանդութիւնը եւ չորացումը (ուղեղի) իրենց տուած օգուտին համար:
Անոնք մարմինի բջիջներու թաղանթներուն (membrane) հիմնական շինարարական տարրերէն են եւ կը մնան գիտական հանրութեան հետաքրքրութեան առարկան :
Օմեկա-3 ճարպաթթուները բջիջներու թաղանթներու եւ յատկապէս ուղեղի շինարարական հիմնական բաղադրիչներէն են:
Տասնամեակներ շարունակ անոնք եղած են գիտական հետաքրքրութեան առարկայ, սակայն բացայայտումները եղած են հակասական եւ անհամապատասխան:
Օմեկա-3 ճարպաթթուներու ընտանիքը կը ներառէ.
Օմեկա-3 ճարպաթթուները անհրաժեշտ (essential) են եւ պէտք է մաս կազմեն մարդոց սննդականոնին: Օրինակ, բոյսերու սերմերէ ստացուած ALA-ը մարմինին մէջ կրնայ վերածուիլ օմեկա-3 ճարպերու բոլոր այլ տեսակներուն` EPA-ի, SDA-ի, DHA-ի, DPA-ի:
Այնուամենայնիւ, այս փոխարկումը բաւական անարդիւնաւէտ է, որովհետեւ ALA-ի ընդհանուր 3%-էն պակասը միայն կը փոխակերպուի DHA-ի կամ EPA-ի տղամարդոց մօտ եւ 10%-էն պակասը` կիներու մօտ :
Օմեկա-3ը Մարդոց Սննդակարգին Մէջ
DHA, EPA եւ DPA օմեկա-3 ճարպաթթուները կը շինուին ծովային օրկանիզմներու կողմէ, որոնցմէ են ջրիմուռները (algae):
Երբ ճարպաթթուները կը սպառին ձուկերու, ջրային կաթնասուններու եւ էակներու կողմէ, անոնք կը մտնեն սնունդի շղթայ եւ կը պահուին մարմինի ճարպին եւ լեարդին մէջ: Այնուհետեւ անոնք կը սպառուին մարդոց կողմէ:
DHA-ի, EPA-ի եւ DPA-ի սնունդի աղբիւրներէն են.
ALA կը գտնուի նաեւ բուսական աշխարհին մէջ եւ ան ամէնէն յաճախակի օմեկա-3 ճարպաթթուն է, որ կ'օգտագործուի օրկանիզմին կողմէ` բոլոր այլ տեսակի օմեկա-3 ճարպաթթուներ ստեղծելու համար:
ALA-ի աղբիւրները կը ներառեն ընկոյզը, սերմերը, ինչպիսիք են կտաւատի (flaxseed) եւ շիայի սերմերը, ինչպէս նաեւ` իւղերը, ինչպիսիք են կանոլայի եւ սոյայի իւղերը:
Ըստ Առողջապահութեան ազգային հիմնարկին (NIH), Միացեալ Նահանգներու չափահասներուն մեծ մասը կ'օգտագործէ օմեկա-3-ի առաջարկուած քանակութիւնը` 1,1 կրամ չափահաս կիներու համար եւ 1,6 կրամ չափահաս տղամարդոց համար` ALA-ի տեսքով:
Շարք մը DHA եւ EPA օմեկա-3 յաւելումներ հասանելի են եւ զգալիօրէն կը նպաստեն օմեկա-3-ի ամէնօրեայ ընդունման: Ձկան իւղը ամէնէն տարածուած օմեկա-3 յաւելումն է, որ կ'օգտագործուի չափահասներու եւ երեխաներու կողմէ:
Օգտակարութիւն
Տասնամեակներու հետազօտութիւնները Օմեկա-3 ճարպաթթուներու ունեցած ազդեցութիւնը առողջութեան վրայ հակասական արդիւնքներ տուած են: Ահա` օմեկա-3 ճարպաթթուներու օգտագործման որոշ ապացոյցներով հաստատուած առաւելութիւններ:
Հակաբորբոքային յատկութիւններ
Երկարատեւ բորբոքումը, որ նաեւ կը կոչուի ցած աստիճանի բորբոքում, կապուած է գիրութեան, սիրտի հիւանդութեան եւ քաղցկեղի զարգացման հետ:
Ապացուցուած է, որ օմեկա-3 ճարպաթթուները հակաբորբոքային ազդեցութիւն ունին մարդու մարմինին մէջ եւ կրնան օգնել բորբոքման յառաջընթացը մեղմացնելու:
Օմեկա-3 ճարպաթթուները այն ամէնէն ուժեղ ճարպերէն են, որոնք կրնան նուազեցնել օքսիտացումի ճնշումը (oxidative stress) ու բորբոքումը:
Կը նուազեցնէ քոլեսթրոլը
Առնուազն 1,2կ DHA-ի ամէնօրեայ յաւելումը զգալիօրէն կը նուազեցնէ թրիկլիսերիտի մակարդակը եւ կ'աւելցնէ «լաւ» քոլեսթրոլը կամ HDL-ը:
Օմեկա-3 ճարպաթթուները կը նուազեցնեն «վատ» քոլեսթրոլը` LDL-ը:
Օմեկա-3 ճարպաթթուները կը բարելաւեն անօթային առողջութիւնը` մեծցնելով ազոթի օքսիտի (nitric oxide) կենսամատչելիութիւնը (bioavailability):
Կրնայ նուազեցնել սիրտի հիւանդութեան վտանգը
Օրական 4կ զուտ EPA-ի յաւելումը կրնայ բարձր թրիկլիսերիտի մակարդակ ունեցող մարդոց մօտ նպաստեր է սիրտ-անօթային հիւանդութիւններու 25%-ով կրճատման:
Բարելաւել հանդուրժողականութիւնը քաղցկեղի բուժման նկատմամբ
Օմեկա-3 ճարպաթթուները կրնան բարելաւել քիմիական բուժումի արդիւնաւէտութիւնն ու հանդուրժողականութիւնը եւ գործուն օժանդակ բուժում կը նկատուին քաղցկեղի բուժման ենթարկուող մարդոց համար:
Աւելի ճշգրիտ ձեւով, EPA-ի եւ DHA-ի ամէնօրեայ յաւելումը կ'օգնէ գլխու, վիզի եւ կուրծքի քաղցկեղով հիւանդներուն պահպանել մարմինի ծանրութիւնը եւ նուազեցնել քաղցկեղի հետ կապուած մկաններու կորուստը:
Կը բարելաւէ ընկճուածութիւնը
Աւելի քան 2000 մասնակից ունեցող հետազօտութիւնը ցոյց տուած է EPA օմեկա-3 ճարպաթթուներու բարենպաստ ազդեցութիւնը ընկճուածութեան վրայ, ընդ որում` DHA-ը քիչ օգուտներ կու տայ:
Աւելի՛ն. ճարպային ձկան եւ ծովամթերքի չափաւոր ընդունումը ընկճուածութեան աւելի քիչ դէպքեր կը յառաջացնէ:
Օմեկա-3 ճարպաթթուները յաջողութեամբ կրնան նուազեցնել սիրտի հիւանդութեան հետ կապուած անբարենպաստ հետեւանքներու վտանգը:
Օմեկա-3 ճարպաթթուները չեն կրնար նուազեցնել սիրտի հիւանդութենէն մահուան վտանգը:
Թէեւ օմեկա-3 ճարպերը կը նուազեցնեն սրտային հիւանդութիւններու զարգացման վտանգը` իջեցնելով թրիկլիսերիտը, «վատ» քոլեսթրոլն ու արեան ճնշումը, սակայն, աւելի քան 80.000 անհատներու պարագաները ցոյց տուած են, որ անոնց յաւելումները ո՛չ կը կանխեն մահը, ո՛չ ալ սիրտի հիւանդութիւնը:
Արեան լերդացումներու նուազեցում
Հակալերդացման յատկութիւններուն համար շատերու յանձնարարուած է օմեկա-3 ճարպաթթուներու գործածութիւնը: Այնուամենայնիւ, այս բացայայտումը հակասական է, եւ այս առումով ապացոյցները թոյլ են: Սննդամթերքէ եւ յաւելումներէ օմեկա-3 ճարպերու բնորոշ չափաբաժինները մեղմ ազդեցութիւն ունին:
Կանխարգիլել կամ բուժել շաքարախտը
Evidence-ը ցոյց կու տայ, որ օմեկա-3-ի յաւելումներ սպառելը չի կանխեր կամ բուժեր շաքարախտը:
Ան չ'ազդեր արեան շաքարի, ինսուլինի դիմադրութեան կամ երկրորդ տեսակի շաքարախտի հիւանդներու վրայ:
Կանխարգիլել քաղցկեղը
Հետեւաբար օմեկա-3-ի չափազանց ցած կամ չափազանց բարձր սպառումը կրնայ վնասակար ըլլալ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ճարպաթթուներ
Հրաչեայ Սարուխան
Հրաչեայ Սարուխան, բանաստեղծ, թարգմանիչ, մշակոյթի վաստակաւոր գործիչ։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Աւարտած է Երեւանի Փանոս Թերլեմեզեանի անուան գեղարուեստի ուսումնարանի, այժմ` քոլեճ, գեղանկարչութեան բաժինը, ապա Վանաձորի մանկավարժական հիմնարկի լեզուագիտութեան բաժանմունքը:
1983-ին աւարտած է Մաքսիմ Կորքիի անուան գրականութեան հիմնարկի երկամեայ դասընթացքները:
Աշխատութիւններ
Հեղինակ է բանաստեղծական շարք մը ժողովածուներու`
Իր հերթին անոր բանաստեղծութիւնները թարգմանուած են անգլերէնի, ֆրանսերէնի, ռուսերէնի, գերմաներէնի եւ բազմաթիւ այլ լեզուներու :
Պարգեւներ
Պարգեւատրուած է «Մովսէս Խորենացի», Միխայիլ Լերմոնտովի անուան «Գրական վաստակի համար», Հայաստանի մշակոյթի նախարարութեան ոսկի մետալներով:
2011-ին արժանացած է Հայաստանի մշակոյթի վաստակաւոր գործիչի կոչման :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
Սարգիս Քէլ խաչերեան
Կենսագրութիւն
Ծնած  է   1974-ին,  Հալէպ:   Երկու   տարի    տեղւոյն   Սահակեան    վարժարանի մանկապարտէզը   յաճախելէ  ետք, անցած  է  Հայ  Կաթողիկէ  Քոյրերու   Զուարթնոց վարժարանը, ուր աւարտած է իր նախակրթական բաժինը  1986-ին:
1987-էն մինչեւ 1992 կը հաճախէ Հալէպի Հայկական Բարեգործական Ընթհանուր Միութեան Լազար Նաճարեան Գալուստ  Կիւլպէնկեան  Կեդրոնական  վարժարանը, աւարտելով երկրորդական գիտական բաժինը:Այդ միջոցին  կը  ծանօթանայ   ՀԲԸՄ-ի Սուրիոյ     շրջանակային    վարչութեան   գարտուղար   Գէորգ   Սարեանին,  զոր     կը հանդիսանայ  Սարգիսին  խեղճուկ  բանաստեղծութիւններուն  լոյս   ընծայողը, ՀԵԸ-ի ՏԻՐ   պարբերականին մէջ: Քանի   մը  թիւ  լոյս  տեսնելէ  ետք, Սարգիս  կրցած  էր  իր գրութիւններով hալէպի  մտաւորական  ու  գրական  շրջանակի  նշանաւոր  դէմքերէն Պրն Յակոբ Միքայէլեանին ուշադրութիւնը գրաւել: Վերջինիս կատարած ճշդումներն ու մատնանշումները Սարգիսի գրական փորձերուն, բաւական  կը  հարթեն  այն  դժուար  ուղին, ուրկէ անցած են բոլոր սկսնակ գրողները:
1996-ին, արդէն ընտանիքի տէր դարձած Սարգիս, իր կնոջ  պնդումներումներուն ենթարկուելով, բանաստեղծութիւններու սեւագիր տետրակը կը ներկայացնէ 1990   եւ 1991-ի ուսանողական տարիներուն հայերէն լեզուի ուսուցչուհի  Ազնիւ Արապեանին, զոր ծայրէ ծայր  կարդալով  Սարգիսի  տետրակը, մեծ  դեր  կ’ունենայ  անոր  գրական ասպարէզ մուտք գործելուն մէջ:
Գանձասար պաշտօնաթերթի աշխատակից, Սուրիահայ Գրողներու Խումբ
2000 թուականին, Սարգիս մաս կը կազմէ Գրական  Վեցանկիւն  Խմբակէն, որուն անդամներն   էին   Մարուշ  Երամեան,  Արա  Ճուհարեան,  Յակոբ  Տլտըլեան,   Յարութ Վարդանեան   եւ  Նանոր  Ինճէճիկեան: Խմբակը  հիմնուած  էր  Բերիոյ   Հայոց   Թեմի Առաջնորդարանի   Պաշտօնաթերթ  <<Գանձասարի >>   խմբագրատան  մէջ:  Խմբակը տարիներ կ’աշխատակցի Գանձասարի գրական էջին,ու բազում  գրական  ելոյթներով հանդէս կու գան Հալէպի մշակութային կեանքին մէջ: Խմբակը  ամէն  շաբաթ իր հերթական  հանդիպումները  կ’ունենար  Գանձասարի Խմբագրատունէն ներս: Սարգիսին  համար  ոսկէ  առիթ  էր  շփուիլ  Հալէպի  տարբեր ոճեր որդեգրած գրողներու հետ, այնտեղ գտած էր իր փնտռածը…:
Սարգիսի կապը աւելի կ’ամրապնդուի Հալէպի ԳԱՆՁԱՍԱՐ շաբաթաթերթին եւ Պէյրութի ՇԻՐԱԿ եւ ԿԱՄԱՐ ամսագիրքերուն:
Շատ չանցած Վեցանկիւն Խմբակը կը դառնայ բազմանկիւն,կը դառնայ շրջանակ, շնորհիւ Հալէպի բարեջան  առաջնորդ  ՆՍՕՏՏ  Սուրէն  Գաթարոեանի: Կը  հիմնուի Սուրիահայ  Գրողներու  Համախմբումը, որուն  մաս   կը   կազմէին սուրիահայ   բոլոր գրողները,թարգմանիչները,ուսումնասիրողները,բեմադրիչներն ու  արուեստագէտները: Համախմբումը կը  շարունակուի Բերիոյ Թեմի Առաջնորդ Բարձր. Տ. Շահան Արք. Սարգիսեան սրբազանի օրերուն,  ունենալով   իր   ԵՐԹ   խորագրեալ    տարեգիրքը, որուն շնորհիւ Սարգիսի անունը դարձած էր հանրաճանաչ:
Համահայկական գրողներու ընդհանուր համաժողով
2006-ին կը մասնակցի Պէյրութի մէջ կազմակերպուած համահայկական գրողներու ընդհանուր  համաժողովին:
Հրատարակութիւն
2006-ին լոյս կ'ընծայէ  իր  անդրանիկ  գրքոյկին՝ ԼՈՅՍՆ Ի ՎԵՐ խորագրեալ, Հալէպի «Կիլիկիա» հրատարակչատան կողմէն:
Այդ  միջոցին, Սարգիս  բազմաթիւ  կապեր  հաստատած  էր  թէ  հայրենիքի  եւ  թէ սփիւռքի գրական թերթերու հետ: Անոր գործերը լոյս կը տեսնեն Հայաստանի սփիւռքի նախարարութեան եւ Հայաստանի գրողներու  միութեան  հրատարակած  ԱՐԴԻ  ՀԱՅ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՆԵՐ գրքոյկին մէջ, Արքեմնիկ Նիկողոսեանի խմբագրութեամբ,Երեւան 2011:
2011-ին, Պէյրութաբնակ  հալէպահայ  անուանի   բանաստեղծ   ու   մտաւորական  Սարգիս Կիրակոսեանի քաջալերանքով, իր բանաստեղծութիւններու երկրորդ  գիրքը՝ ԵՐԳԵՐ ՈՍԿԵԼԱՐ ՔՆԱՐԻՍ, կ’արժանանայ Մեծն Տանն Կիլիկիոյ Ռիչըրտ Եւ Թինա Գարօլան հիմնադրամի մրցանակին, գիրքի խմբագիր Պարոյր Աղպաշեան :
Բանաստեղծութիւններու կողքին, Սարգիսի կարճ պատմուածքներն ալ հերթական օրէն լոյս կը տեսնեն Գանձասարի ու այլ թերթերու մէջ: Այդ պատմուածքները առ այժմ անտիպ կը մնան իբրեւ գիրք, ԲՌՆԿՈՂ ԵՐԿԻՆՔԻՆ ՏԱԿ խորագրով:
Աղբիւրներ
Սարգիս Քէլ Խաչերեան – Հալէպահայ բանաստեղծ
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հալէպ ծնածներ Ստորոգութիւն:բանաստեղծ Ստորոգութիւն:մամուլի աշխատակից
Արեւելեան Ռենել
Արեւելեան Ռենել (անգլ․՝ East Rennell)․ կը գտնուի Սոլոմոն կղզիներուն մաս կազմող Ռենել կղզիին արեւելեան մասը, Խաղաղական Ովկիանոս։ 1998-ին յայտարարուած է Եունեսքոյի Համաշխարհային ժառանգութեան Յուշարձան։ 2013-ին ներառնուած է Եունեսքոյի Համաշխարհային ժառանգութեան Վտանգուած Յուշարձաններուն Ցանկին մէջ։
Դիրքը
Ռենել կղզին կը գտնուի Խաղաղական Ովկիանոսին արեւմտեան մասին եւ Սոլոմոն կղզեխումբին հարաւային ծայրամասին։ Մենեկաձեւ (atoll) կղզի է եւ աշխարհի ամենաընդարձակ բարձրացած խթոյ բուստն է (coral reef) գրաւելով 0,37քլ² տարածութիւն մը։
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Կղզին ծածկուած է խիտ անտառով եւ անոր հարաւի կեդրոնը կը գտնուի Թեկանօ լիճը (ծանօթ նաեւ իբրեւ Թէ Ընկանօ Te Nggano), որ ժամանակին բստային կղզիին ծովալիճը եղած է։ Բնակիչները 800 հոգի կը հաշուեն եւ անոնք կ՛ապրին Թեկանօ լիճին շուրջը տարածուող 4 գիւղերուն մէջ։ Անոնց գլխաւոր զբաղումն է ագարակապանութիւնն եւ ձկնորսութիւնը։
Բնապահպանում
Արեւելեան Ռենելը անեղծ մնացած է եւ կը նկատուի գիտական ուսումնասիրութիւններու համար բնական տարրալուծարան մը։ Վայրը ապաստանն է տեղայատուկ տեսակներու, մանաւանդ թռչուններու։ 2013-ին ներառնուած է Եունեսքոյի Համաշխարհային ժառանգութեան Վտանգուած Յուշարձաններուն Ցանկին մէջ։ Արձանագրուած են թռչունի 50 տեսակներ, որոնցմէ քսանըմէկը տեղայատուկ են։
Վայրին ինքնութիւնը հաստատուած է «BirdLife International» կազմակերպութենէն իբրեւ «Թռչունի Կարեւոր Վայր» (Important Bird Area (IBA)), որովհետեւ կը պատսպարէ թռչուններու բաւական տարբեր տեսակներ, ինչպէս օրինակ՝ արծաթակեպի պտղատատրակ (Silver-capped fruit dove կամ՝ Ptilinopus richardsii), դեղնադահուճ լորի (Lorius chlorocercus), Ռենելի թութակ, կանանչ գաճաճ թութակ (green pygmy parrot), ծիրանաւոր «միզոմելա» (Myzomela cardinalis), Մելանէզեան ճանճորս (Myiagra caledonica), Ռենել սպիտակաչք, եւայլն։
Վայրին մէջ արձանագրուած է սողունի տեսակ մը՝ Քրոքըրս ծովու օձ (Crocker's sea snake)։ Յայտնաբերուած է Թեկանօ լիճը եւ աշխարհի որեւէ ուրիշ տեղ չէ յայտնուած։
Կան նաեւ ջղջիկի 11 տեսակներ (մէկը՝ տեղայատուկ), ցամաքի խղունջի 27 տեսակ (եօթն տեղայատուկ) եւ մօտաւորապէս 730 տարբեր տեսակի միջատներ, որոնցմէ շատեր տեղայատուկ են։
Արձանագրուած են նաեւ տրամահատի եւ ջրային մամուռի 300-է աւելի տեսակներ (որոնցմէ քանի մը հատ տեղայատուկ են)։ Անոնք կը կազմեն շրջանին հարուստ բուսականութիւնը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր Ստորոգութիւն:Բնապահմանման վայրեր Ստորոգութիւն:Վտանգուած բնակավայրեր Ստորոգութիւն:Բնապահպանման վտանգուած վայրեր Ստորոգութիւն:Եունեսքոյէն պահպանուած շրջաններ
Նան Մատոլ
Նան Մատոլ (անգլ․՝ Nan Madol) հնաբանական վայրը կը գտնուի Միքրոնիզիայի Դաշնակից Նահանգներու Փոնփէյ կղզին, Խաղաղական Ովկիանոս։ Լքուած քաղաք մըն է։ 2016-ին յայտարարուած է Եունեսքոյի Համաշխարհային ժառանգութեան Յուշարձան եւ նոյն տարին ներառնուած է Եունեսքոյի Համաշխարհային ժառանգութեան Վտանգուած Յուշարձաններուն Ցանկին մէջ։
Դիրքը
Նան Մատոլ կը գտնուի Խաղաղական Ովկիանոսի Սենիաւեն կղզեխումբի հրաբխային Փոնփէյ կղզիին արեւմտեան ափին։ Քաղաքը կառուցուած է ծովալիճի մէջ, խթոյ բուստի վրայ եւ պարիսպներով ներառեալ մօտաւորապէս 1․5քլ․ երկարութիւն ունի եւ 0․5քլ․ լայնութիւն։ Կ՛ընդգրկէ 100-է աւելի արուեստական կղզիակներ (կառուցուած քարէ եւ բուստէ) որոնք իրարու կապուած են ջրանցքներու օղահիւսքով մը։ Ջրանցքներու օղահիւսքին պատճառով, քաղաքը յաճախ կոչուած է Խաղաղականի Վենետիկը։
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
1874-ին, լեհ ազգագիր եւ ովկիանոսագիր Ճոն Սթանիսլօ Քուպարի (John Stanislaw Kubary) առաջին այդ անձն է որ քաղաքին մանրամասն յատակագիծը կը գծէ։ 58 կղզիակներ կը կազմեն Նան Մատոլի մեռելատունը, քաղաքին հիւսիս-արեւելեան մասին։ Բարձր պատեր կը շրջապատեն դամբաններ, սակայն ամենէն ուշագրաւը Նանտաուաս մեռելատուն-կղզիակին թագաւորական դամբանն է (կառուցուած Սաուտելօ հարստութեան առաին թագաւորի օրով), որ շրջապատուած է 5․5 - 7․5 մեթր բարձրութեամբ պատերով։
Պատմական ակնարկ
Նան Մատոլ մինչեւ 1628-ին եղած է Միքրոնիզիայի Սաուտելօ հարստութեան քաղաքական եւ կրօնական կեդրոնը։ Բնակիչներէն վերջնականապէս կը լքուի ԺԸ․ դարուն։
Փոհփէյի ամբողջ բնակչութեան թիւը հասած է մինչեւ 25 000։ Նան Մատոլ վարչական եւ կրօնական կեդրոն ըլլալով, անոր բնակիչները ազնուականներ եղած են։ Բնակչութեան թիւը 500-էն 1 000 եղած է։ Ը․ եւ Թ․ դարերուն սկսած կղզիակին կառուցումը, աւարտած է ԺԲ․ դարավերջին յատկանշական մեծաքարային ճարտարապետութեան կառուցումով։
Մօտաւորապէս 1628-ին, Նան Մատոլի անկումը կը սկսի Նանմուաքի դարաշրջանին, երբ Իսոքելեքել կը տապալէ Սաուտելօ հարստութիւնը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պատմական քաղաքներ Ստորոգութիւն:Հնաբանական վայրեր
Աղասի Այվազեան
Աղասի Այվազեան, հայ ար­ձա­կա­գիր թատերագիր, հրապարակախօս, բեմադրիչ, բեմագիր, խմբագիր եւ գեղանկարիչ, ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1982)։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Խորհրդային Վրաստանի Աբասթուման աւանին մէջ, հայոց պատմական Կարին քաղաքէն գաղթած հայ ընտանիքի յարկին տակ։
Գործունէութիւն
Երիտասարդ տարիքէն ստեղծագործական ասպարէզ նետուելով՝ աշխատած է իբրեւ նկարիչ-մուլտիպլիկատոր, գծագրող, կոնստրուկտոր (վերականգնող) եւ լրագրող։ 1963-ին եղած է Հայաստանի Գրողներու Միութեան անդամ, 1965-էն 1973 թուականներուն եղած է Հ. Գ. Միութեան պաշտօնաթերթ «Գրական Թերթ»ի արձակի բաժինի վարիչը։
1973-81 ստանձնած է «Էկրան» ամսագիրի գլխաւոր խմբագիրի պատասխանատուութիւնը։ Տասնամեակներ, իբրեւ բեմադրիչ, աշխատեցած է «Հայֆիլմ» շարժապատկերի սթիւտիոներուն մէջ, ուր 1967-ին, հեղինակի մշակած բեմագրութեամբ, նկարահանուած է «Եռանկիւնին» շարժանկարը, որ երկրորդ մրցանակը շահած է 1968-ի լենինկրատեան համամիութենական փառատօնին։
Ռուսերէն լոյս տեսած են անոր՝
Լիթուաներէն լոյս տեսած է՝ «Վիպակների ժողովածու» (Վիլնյուս, 1979), պուլկարերէն՝ «Սինիոր Մարտիրոսի արկածները» (Վառնա, 1981) գիրքերը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ Ստորոգութիւն:Հայ բեմագիրներ
Լուսին Ժամկոչեան
Կենսագրութիւն
Լուսին Ժամկոչեան դուստրն է Հալէպի մէջ շեփորախումբերու հիմնադիր՝ եղբ. Տիգրան Ժամկոչեանի։ Երաժշտական մարզին մէջ իր ներդրումը ունեցած է իբր երգող, դաշնակահար, ուսուցիչ եւ ղեկավար։
Լուսին Ժամկոչեան 3 տարեկանէն սկսած է երաժշտութեան հետեւելու ընտանիքին մէջ ունենալով երաժիշտ խմբավար հայրը: Լուսին Ժամկոչեան երաժշտական ուսում ստացած է Հալէպի Պալի երաժշտանոցէն (Bally Conservatoire) (1995-2003) աւարտելով երգեցողութեան, դաշնամուրի եւ այլ գործիքներու դասընթացքները, նաեւ ձայնամարզութեան  արժանանալով բարձր գնահատանքի։  Մաս կազմած է զանազան երգչախումբերու, ինչպէս՝ Համազգայինի «Զուարթնոց» երգչախումբին, «Նարեկացի» եւ «Ֆրանսուա Ասիզի» երգչախումբերուն։ Մաս կազմած է նաեւ զանազան եկեղեցիներու դպրաց դասերուն։
Հետեւած է 5 երգչախումբերու Soprano Vocalize ձայնով եւ ելոյթներու մասնակցած է Սուրիական նահանգներու եւ Իտալիոյ տարածքին եօթը քաղաքներու մէջ, երգչախմբային համերգներով եւ դաշնակի ընկերակցութեամբ։ Հալէպի մէջ խմբավարած է զանազան միութիւններու փողերախումբերը, մասնակցելով ազգային եւ պետական ելոյթներու։ Համազգայինի «Բարսեղ Կանաչեան» երաժշտանոցին մէջ աւանդած է ձայնամարզութեան, «սոլֆէժ»ի, դաշնամուրի, երգեհոնի եւ ձայնափողի («թրօմփէթ»ի) դասեր։ 2014-ին նշանակուած է Հալէպի “The Voice”-ի դատական կազմի անդամ։
2016-ին, նախքան Քանատա հաստատուիլը, Լիբանանի մէջ կարճ ժամանակահատուածի մը ընթացքին, Լուսին պաշտօնավարած է «Էլիաս Րահպանի»ի երաժշտանոցէն ներս, դաշնամուրի եւ սոլֆէժի դասընթացքներ տալով, նաեւ ստանձնած է Սբ. Աստուածածին եւ Սբ. Քառասուն Մանուկ եկեղեցիներու դպրաց դասերուն խմբավարութիւնը։
Մոնթրէալլի մէջ շարունակելով երաժշտական ասպարէզը կը ստանձնէ Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Մայր եկեղեցւոյ դպրապետութիւնը: Գանատայի Լաւալ քաղաքին մէջ հայկական մշակութային կեանքը աշխուժացնելու միտումով, եւ մնալով իր առաքելութեան մէջ՝ Համազգային Հայ Կրթական եւ Մշակութային Միութեան Սանահին մասնաճիւղը, համագործակցութեամբ՝ Լաւալի Ս. Գէորգ եկեղեցւոյ հոգաբարձութեան, Ապրիլ 2016-ին հիմը դրաւ Համազգայինի մանկապատանեկան «Նանոր» երգչախումբին։ Խմբավարութեան պաշտօնը կը ստանձնէ Լուսին Ժամկոչեան։ 2016ին: Կը հիմնադրէ Հ.Մ.Ը.Մ. ի փողերախումբ ֆրանսական ոճով: Կը հետեւի շաբաթօրեայ վարժարանի երաժշտական դասաւանդութեան ուսուցման:
Այժմ կը վարէ Թէքէեան Մշակ. Միութեան Կոմիտաս Երաժշտանոցի տնօրէնութիւնը :
Արաքս (հանդէս)
Տպագրած է հասարակական-քաղաքական, հայագիտական, բանասիրական, տեղեկատուական, ազգագրական եւ այլ բնոյթի յօդուածներ, հայ, ռուս եւ եւրոպացի գրողներու ստեղծագործութիւններէն, ներկայացուցած է նշանաւոր արուեստագէտներու։ Ծանօթացուցած է Հայաստանի բնութիւնը։
Լուսին Ժամկոչեան
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հալէպ ծնածներ Ստորոգութիւն:Խմբավար Ստորոգութիւն:Ձայնամարզիչ Ստորոգութիւն:Դաշնակահար Ստորոգութիւն:Թէքէեան Մշակ. Միութեան Կոմիտաս Երաժշտանոցի տնօրէնութիւն (Մոնրէալ)
Արաքս (հանդէս)
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի հայկական պարբերականներ
Արաքս (թերթ, Մեղրի)
«Արաքս», խորհրդային շրջանի հայկական օրաթերթ, ՀԿԿ Մեղրիի շրջկոմի եւ աշխատաւորներու դեպուտատներու շրջսվէտի օրգան։
Առաջին անգամ հրատարակուած է 1965-ին, Մեղրիի մէջ, շաբաթը երեք անգամ։ Լոյս տեսած է նաեւ «Կոլխոզային գիւղ» (1937, 1949— 1954), «Կոլտնտեսային գիւղ» (1938— 1941, 1954— 1962), «Արարատ» (միացեալ՝ Արտաշատի, Վետիի, Մեղրիի շրջաններու) (1962— 1965) անուններով։
Գովազդած է շրջանի ենթադրեալ յաջողութիւնները գիւղատնտեսական եւ արդիւնաբերական արտադրութեան գործին մէջ, լուսաբանած մշակութային կեանքը։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Մանասէ Թագաւոր
Մօրը անունը Էփսիփա էր:
Մանասէ, հօրը նման հզօր, բայց անխիղճ թագաւոր մըն էր: Ան կը նկատուի ամէնէն երկար գահակալող թագաւորներէն մէկը (55 տարի):
Մանասէի հակաբարեկարգչական շարժումը կը քաջալերուէր նաեւ ժողովուրդին կողմէ, նոյնիսկ ան ժողովուրդը կը մղէր աւելորդապաշտութեան ու սնոտիապաշտութեան: Կային նաեւ քանանեան հին պաշտամունքներ, որոնք ջնջուած էին իր հօր կողմէ, ինք կ'արտօնէ զանոնք: Մանասէ այնպիսի պաշտամունքային օրինակներ կ'աւելցնէ, որ ինք հետեւելով այդ պաշտամունքներուն, ժողովուրդն ալ իրեն կը հետեւի:
Մանասէ զեխ ու շուայտ անձնաւորութիւն մը կ'ըլլայ, որ պղծելով Եհովային տաճարը, կուռքերու այլազան առարկաներ կը մուծէ եւ կը բարձրացնէ Եհովային խորանը: Այս բոլորէն անկախ կային անձեր, որոնք աստուածապաշտ էին եւ կը հալածուէին:
Մանասէ Թագաւոր, իր գահակալութեան ընթացքին քարասիրտ թագաւոր մը կ'ըլլայ, որուն յանցանքները եւ մեղքերը այնքան կը շատնան, որ կարծես Աստուծոյ կողմէ կը պատժուի եւ գերի կը տարուի Ասորեստան: Երբ Մանասէ կը ձերբակալուի ու կը տարուի Ասորեստան, կը զղջայ, որուն համար ներում կը շնորհուի իրեն: Կը վերադառնայ իր երկիրը ու գահ կը բարձրանայ եւ կռապաշտութենէ, աւելորդապաշսութենէ կը դառնայ աստուածապաշտութեան:
Ան նոյնիսկ կը գրէ աղօթք մը, որ Ք.Ե. քանի մը դար ետք մուտք կը գործէ եկեղեցւոյ եօթը ժամերգութիւններէն՝ Արեւագալի ժամերգութեան մէջ:
Մանասէ թագաւոր, իր աղօթքով, կ'ուզէ մարդկութեան հասցնել, տեղեկացնել կամ սորվեցնել, թէ համայն աշխարհի վրայ չկայ ոչ մէկ ուժ, որ կը հասնի կամ կրնայ պայքարիլ Աստուծոյ դէմ, որ ամենակարող է ամէնագէտ է: Ան իր աղօթքով, կ'ուզէ ըսել. «Հաւատացէ՛ք Աստուծոյ, ինչ նեղութիւն որ ունենաք, դիմեցէ՛ք Անոր եւ մի՛ գերադասէ՛ք ձեր «Ես»ը, որ ձեզ կ'առաջնորդէ ամէնէն վտանգաւոր կացութեան»: Մանասէ շատ կը խօսի Աստուծոյ մասին ըսելով, թէ ան գթարատ է, ներողամիտ, ամէն գործի մէջ բարի՝ ու սիրող:
Հիւսիս (թերթ)
«Հիւսիս», շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1863-1864 թուականներուն, Սան Փեթերսպուրկի մէջ։ Խմբագիր՝ Ռափայէլ Պատկանեան։ Նպատակն էր օժանդակել հայ ժողովուրդի լուսաւորութեան ու կրթութեան գործին, ներկայացնել հայերու կեանքն ու պատմութիւնը։ Մեծ տեղ յատկացուցած է Զեյթունի դէպքերուն, անոր պաշտպանութեան («Վիկտոր Լանգլուայի ճանապարհորդութիւնը» խորագրով յօդուածաշարը, 1863, N« 9—13 եւ այլն)։ «Հայերի արդի վիճակը» (1863, JSP 12) յօդուածով (Գ. Պատկանեան) Փորձած է Եւրոպայի, մասնաւորապէս Ֆրանսայի «Հիւսիս» շաբաթաթերթի գլխագիրը ուշադրութիւնը բեւեռել այդ իրադարձութիւններու վրայ։ Տպագրած է նաեւ Գ. Պատկանեանի «Վարդան Մամիկոնեան», «Շաւարշ Բ» (1863, .N« 6), «Հռիփսիմէ» (1864, N« 31) պոէմները, Ռ. Պատկանեանի «Մեռելի վրէժխնդրութիւնը» (1864, JV« 18) նորավէպը, այլ արձակ ու չափածոյ ստեղծագործութիւններ, պատմական ուսումնասիրութիւններ, տնտեսագիտական, աշխարհագրական նիւթեր, թարգմանութիւններ եւրոպական հեղինակներէ։ Աշխատակցած են Գ. Պատկանեանը, Հ. Մահրատեանը եւ ուրիշներ։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի հայկական պարբերականներ
Ս. Կղեմէս Հռոմայեցի
ՍՈՒՐԲ ԿՂԵՄԷՍ ՀՌՈՄԱՅԵՑԻՆ ՈՒ ԱՆՈՐ ՍՏԵՂԾԱԾ ԳՐՈՒԹԻՒՆԸ Մեր Տիրոջ ու Փրկչին՝ Յիսուս Քրիստոսի տասներկու աշակերտներուն յաջորդները եղան անոնց աշակերտները, որոնք ճանչուած են Առաքելական Հայրեր յորջորջումով: Անոնք իրենց գրական վաստակը սկսան տասներորդ դարուն մօտաւորապէս 92-101 թուականներուն: Անոնք էին, որ պահեցին Քրիստոսի ճշմարիտ եկեղեցին չարին արձակած բոլոր նետերուն դիմաց: Մեր փափաքն է, որ յառաջիկայ փոքր աշխատանքներուն, Առաքելական Հայրերէն անձեր առնենք ու  ուսումնասիրենք, սակայն մենք մեր այս փոքր ուսումնասիրութեամբ պիտի ներկայացնենք անոնցմէ մէկը, որն է՝ Ս. Կղեմէս Հռոմայեցի Հայրապետը:
Կեանքը
Ս. Կղեմէս Հռոմայեցի եպիսկոպոսը կը համարուի Ս. Պետրոսէն ետք Հռոմի երրորդ Եպիսկոպոսը: Ս. Իրենէոսի վկայութեան համաձայն, Ս. Կղեմէս Հռոմայեցի անձամբ ծանօթ եղած է թէ՛ Պետրոս եւ թէ՛ Պօղոս Առաքեալներուն: Շատ տեղեկութիւններ չկան Ս. Կղեմէսի գործունէութեան մասին, սակայն ոմանք Կղեմէսի իշխանութեան տարիները տուած են 92-101 թուականները: Ըստ Եւսեբիոս Կեսարացիի վկայութեան, Ս. Կղեմէս իր իշխանութեան գլուխը անցած է 81-96 թուականներուն, Դոմետիանոս կայսրին գահակալութեան շրջանին: Սուրբը նահատակուած է ԺԱ. դարուն, Տրայանոս Կայսրին իշխած երրրորդ տարին:
Գրական Վաստակը
Ս. Կղեմէս Հռոմայեցիէն մեզի հասած աշխատանքը կը կոչուի, «Թուղթ առ Կորնթացիս: Յայսմաւուրքին համաձայն, ան առաւելապէս ծանօթ եղած է Հելլենական Դպրութեան: Ս. Կղեմէսի սոյն թուղթը կը համարուի յետառաքելական շրջանի ամենակարեւոր փաստաթուղթը եւ քրիստոնէական գրականութեան հնագոյն մէկ մասունքը: Առաքելական Հայրերուն գրական Վաստակը կը յատկանշուի, գրական պարզութեամբ, կրօնական անկեղծ համոզմունքներով, մտածումի եւ արտայայտութեան անկախութեամբ: Առաքելական Հայրերուն գրական վաստակը մուտք չէ գործած Նոր Կտակարանի կանոնին մէջ: Անոնք իրենց կեանքի ընթացքին ստեղծագործեցին առաջին դարու վերջերը ու երկրորդ դարու կէսերը: Անոնց գրածները առնչութիւն ունեցած են Նոր Կտակարանի գրութիւններուն, ինչպէս նաեւ առաքելական ու աւետարանական ուսուցման եւ պատգամներուն հետ: Ս. Կղեմէս եպիսկոպոսը, իբրեւ Առաքելական Հայր, գործեց, գրեց, ջատագովեց ու պաշպանեց եկեղեցին ամէն հարցերուն դիմաց, ինչպէս նաեւ պետական հալածանքներու ամենածանր շրջանին: Ս. Կղեմէս եղաւ եկեղեցւոյ մեծ պաշտպանը, որովհետեւ իր ապրած կեանքի ընթացքին մանաւանդ առաջին եւ երկրորդ դարերուն եկեղեցին բուռն պայքար մղեց օրինակ՝ սուտ աղանդներու դիմաց: Ինչպէս տեսանք, որ եկեղեցին դժուարութիւններու դիմաց կը կանքնի եւ ի վերջոյ նամակ մը կ'ուղարկուի Տրայանոս Կայսրին՝ ուր կը յաջողին այդ նամակով բարենորոգումներ կատարել Փոքր Ասիոյ մէջ: Ա. եւ Բ. Դարերու պատահած հարցերուն մասին մեզի հաւանաբար ոչինչ կը հասնէր, եթէ չըլլար Ս. Կղեմէս: Ան այդ ծանր պայմաններիուն մէջ, ապրեցաւ ու իր գործով՝ «Թուղթ առ Կորնթացիս» թուղթով, մեզի հանցնեց զանոնք:
Ս. ԿՂԵՄԷՍԻ ՍՏԵՂԾԱԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆԸ
Պատմութիւնը կ'ըսէ, թէ Պողօս Առաքեալ Կորնթոսի եկեղեցին հիմնեց՝ յաղթահարելով բազում դժուարութիւններ: Եկեղեցին հաստատուելէն ետք, դրուեցան կարգեր ու կանոններ, որուն կը հնազանդէր ժողովուրդը: Սակայն, ժամանակ մը ետք, Պողօս կը հեռանայ Կորնթոսէն՝ ու կ'անցնի իր առաքելութեան: Իր հեռանալէն ետք, դարձեալ ի յայտ կու գան սուտ քարոզողներ, որոնք կը սկսին եկեղեցին բորբոքել: Այս միջոցին Հռոմի եկեղեցին նամակ կը գրէ, եւ գրողը կ'ըլլայ Ս. Կղեմէս Հռոմայեցի Եպիսկոպոսը, որ կը շեշտէ եկեղեցւոյ իսկական ծագումը ու սուտ առաքելութիւններ քարոզողներուն ու աղանդներուն սխալը ի յայտ կը բերէ:
Օգտագործուած Աղբիւրներ
1.Հատիտյան Արթիւն, Առաքելական Հայրեր, Էջմիածին, 1979 2.	ترجمة : سليم اسكندر، مايكل رأفت، تاريخ الفكر المسيحي، مكتبة دار الكلمة2012 3.	المطران كيرلس سليم بشترس، الأب حنا الفاخوري، الأب جوذيف البولسي، تاريخ العفكر المسيحي عند أباء الكنيسة، منشورات المكتبة البولسية، 2001
Արիւն (հանդէս)
Արիւն, ամսագրին մէջ կը տպագրուին արիւնաբանութեան եւ փոխներարկաբանութեան ոլորտի կլինիկական եւ փորձարարական աշխատանքներ։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Հայ Եւ Յոյն Եկեղեցիներու Մկրտութեան Խորհուրդը
Մկրտութիւն կը նշանակէ լուալ կամ լուացուիլ,  իսկ կրօնական իմաստով կը նշանակէ մեղքերէ սրբուիլ մաքրուիլ: Այս խորհուրդը կրնան կատարել միայն անոնք, որոնք իշխանութիւն ունին, օրինակ՝ Քահանան:
Մկտրութիւնը մարդը կը ձերբազատէ մեղքի ծանրութիւնէն: Մկրտութեամբ մարդը մեղքերէ կը սրբուի. այն  մեղքէն, որ երեխային ծնունդէն իրեն հետ կը ծնի եւ կը կոչուի Ադամական մեղք, այս մէկը կը կատարուի ջուրով ու Սուրբ Միւռոնով քահանային իշխանութեամբ: Մկրտարանին մէջի ջուրը պաղ կամ տաք ըլլալը, քիչ կամ շատ ըլլալը արծարծելի նիւթ չէ, այլ խօսքով՝ երկրորդական է այդ հարցը: Քրիստոս ինք ըսաւ, երբ հրաժեշտ կու տար աշակերտներուն. «Հետեւաբար, գացէ՛ք եւ բոլոր ժողովուրդները ինծի աշակերտ դարձուցէ՛ք: Զանոնք մկրտեցէ՛ք՝ Հօրը եւ Որդիին եւ Սուրբ Հոգիին անունով:» (Մտ 28.19) Մկրտութեան աւազանին մէջ գնտուող նիւթը ջուրն է, տարբերութիւն չունի եթէ աղբիւրի կամ ծովու ջուր վ, պղտոր կամ յստակ, պաղ կամ տաք ջուր է, սակայն մկրտող քահանան կ'օրհնէ ջուրը խաչով, ապա Սուրբ Միւռոնը կը թափէ մէջը եւ կը մկրտէ երեխան:
Այս բոլորը կատարելէ ետք, քահանան կը հարցնէ կնքահօր. «Երեխան ի՞նչ կը խնդրէ», ան պէտք է պատասխանէ. «Հաւատք, Յոյս, Սէր եւ մկրտութիւն» եւ երեխան ջուր կ'իջեցնէ եւ կը հանէ քահանան կրկնելով այս մէկը երեք անգամ, որ կը նշանակէ Քրիստոսի երեքօրեայ թաղումը: Առաքելական կանոնին մէջ կ'ըսուի, թէ, եթէ քահանան կամ եպիսկոպոսը երեք անգամ ջուրին մէջ թաթխելով չկատարէ մկրտութիւնը, թող որ կարգալոյծ ըլլայ:
Անցեալին սարկաւագները կրնային եւս կատարել մկրտութիւն, սակայն ներկայիս արգիլուած է, որովհետեւ սարկաւագները կը սպասարկեն քահանային եւ ոչ թէ իշխանութիւն ոնին մկրտելու:
Մկրտութեան վայրը միայն կրնայ ըլլալ եկեղեցին, եւ մկրտութեան աւազանը պէտք է քարեղէն ըլլայ եւ անշարժ:
Մկրտութեան խորհուրդը աւարտելէ ետք, մկրտուող երեխան կը դրոշմուի, Սուրբ Միւռոնով կ'օծուի անոր ճակատը, բերանը, աչքերը, կռնակը, ծունկերը եւ ոտքերը ամէն մէկը իր իմաստին համաձայն, ապա կը ստանայ Սուրբ Հաղորդութիւն:
Յոյն Եկեղեցւոյ Մկրտութեան խորհուրդը
Յոյն եկեղեցին ունի եօթը խորհուրդ, որոնցմէ առաջինն է մկրտութիւնը, այս խորհուրդները կրնան կատարել քահանաները եւ եպիսկոպոսները:
Առանց այս խորհուրդին, ուղղափառ եկեղեցւոյ մաս չի կրնար կազմել անձ մը կամ ալ իբրեւ ուղղափառ եկեղեցւոյ անդամ չ'ընդունուիր: Այս խորհուրդը կը կատարուի Սուրբ Երրորդութեան անունով՝ Հօրը, Որդիին եւ Սուրբ Հոգիին անունով: Այս դէպքը կարեւոր է խառն ամուսնութիւններուն համար, որովհետեւ ամուսնացող զոյգերէն մէկը ոչ ուղղափառ եկեղեցւոյ մէջ մկտրուած է, ուստի պէտք է նախքան ամուսնութեան ու պսակի խորհուրդը, Սուրբ Հաղորդութիւն ստանայ ուղղափառ եկեղեցւոյ մէջ, եթէ ուղղափառ եկեղեցւոյ մէջ պիտի ամուսնանայ անշուշտ: Քրիստոս երբ երեւցաւ աշակերտներուն իր յարութենէն ետք, պատուիրեց անոնց, որ բոլորին ուսուցանեն իր մասին եւ մկրտեն զանոնք՝ Հօրը, Որդիին եւ Սուրբ Հոգիին անունով: Մկրտուելու համար ունէին յատուկ օրեր, օրինակ՝ կը կատարուէր Սուրբ Զատկուան օրը, Պէնտէկոստէի օրը, աւելի ուշ աւելցած էր Քրիստոսի Աստուածայայտնութեան օրը, սակայն ներկայիս ոչ մէկ իւրայատուկ օր ունի մկրտութեան օրը կրնան ոեւէ մէկ օր ընել, բացի Աւագ Շաբաթէն, 25 Դեկտեմբերէն մինչեւ 6 Յունուար:
Նախքան երեխային մկտրուիլը, քահանան քանի մը հարցում կը հարցնէ կնքահօր, որ կը պատասխանէ յատուկ աղօթքով մը. «Կը պաշտեմ Հայրը, Որդին եւ Սուրբ Հոգին, անոնց միԱստուածութիւնը, որ աներեւելի է...»: Մկրտութեան աւազանին ջուրը քահանան խաչով կ'օրհնէ աղօթքով մը, որմէ ետք կ'օրհնէ իւղը (պէտք չէ խառնել Սուրբ Միւռոնին գաղափարը քահանային օրհնած իւղին հետ, որովհետեւ տարբեր են իրարմէ) եւ Աստուածաշնչական համարներ կարդալով եւ այդ իւղով կը սկսի օծել երեխային ճակատը, կուրծքը, կռնակը, բերանը, ծունկերը, ոտքերը, այս իւղը  կը կոչուի «Իւղ որ կը հանէ մեղքերը», որմէ ետք քահանան երեխան կ'իջեցնէ եւ կը հանէ մկրտուողը երեք անգամ՝ Սուրբ Երրորդութեան անունով: Այս պահուն կը յաջորդէ դրոշմի պահը, որ քահանան Սուրբ Միւռոնով եւ խաչով կը կնքէ եւ անոր մազէն կը կտրէ կտոր մը,  որուն նշանակութիւնը Աստուծոյ նուիրուիլն է, որմէ ետք նոր մկտրուած երեխան կը ստանայ Սուրբ Հաղորդութիւն:
Նմանութիւններ Հայ եւ Յոյն եկեղեցւոյ մկրտութեան միջեւ
Տարբերութիւններ՝ Հայ եւ Յոյն եկեղեցւոյ մկրտութեան միջեւ
Արմաւենի (լրագիր)
Արմաւենի, եգիպտահայ անդրանիկ պարբերականը։ Լոյս տեսած է 1865-ին, Գահիրէի մէջ (ընդամէնը՝ 4 համար)։ Հիմնադիր-տնօրէն՝ Մկրտիչ արք. Քեֆսիզեան, խմբագիր՝ Աբրահամ Մուրատեան։ Ձգտած է ամրապնդել Հայ առաքելական եկեղեցւոյ դերը համայնքի կեանքին մէջ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Եգիպտոսի պարբերականներ
Վլատիմիր Բարխուդարեան
Վլատիմիր Բարխուդարեան, պատմաբան, հայագիտութեան մարզի ճանչցուած կազմակերպիչ, գիտութեան վաստակաւոր գործիչ, Հայաստանի Գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս։
Կենսագրական գիծեր
1954-ին յաջողութեամբ պաշտպանած է թեկնածուական, 1968-ին` դոկտորական ատենախօսութիւնները:
Բարխուդարեանի գիտական գործունէութիւնը ընթացած է հայկական գաղթավայրերու, պատմագիտութեան եւ հայ-ռուսական յարաբերութիւններու հիմնահարցերու մշակման ուղղութեամբ:
Հիւսիսափայլ (ամսագիր)
«Հիւսիսափայլ» գրական-գեղարուեստական ամսագիր, որ լոյս տեսած է 1858-1864 թուականներուն Մոսկուայի մէջ։ Խմբագիրը եղած է Ստեփանոս Նազարեանը։ Այստեղ են առաջին անգամ տպագրուած Միքայէլ Նալպանտեանի արձակ եւ չափածոյ շատ գործեր, հրապարակախօսական-քննադատական յօդուածները եւ այլն։ Ամսագրին աշխատակցած են նաեւ Րաֆֆին եւ Ռափայէլ Պատկանեանը  ։
Ամսագրի ծաւալը մօտաւորապէս 64-80 էջ էր, չափը՝ 24х16 սմ։ Կը տպագրուէր Լազարեան Ճեմարանի տպարանին մէջ։
Ամսագիրը ունէր լուսաւորական ու դաստիարակչական ուղղուածութիւն։ Ամսագրի խմբագիրն էր լուսաւորական-հրապարակախօս, Արեւելեան լեզուներու Լազարեան ինստիտուտի հայ բանասիրութեան ամբիոնի վարիչ Ստեփանոս Նազարեանը։ Ամսագրին աշխուժօրէն կ՜աշխատակցէր յեղափոխական դեմոկրատ Միքայէլ Նալպանտեանը (գլխաւոր աշխատակից)։ Ամսագրին մէջ կը հրապարակուէին Նալպանտեանի արձակն ու բանաստեղծութիւնները։ «Հիւսիսափայլը», հռչակելով լուսաւորական ու ժողովրդավարական գաղափարները, կը պահանջէր հասարակական կեանքի բոլոր ոլորտներու բարեփոխումներ, պայքար կը մղէր ազգայնական պահպանողականութեան, ռեակցիոն կղերականներու դէմ։ Կ՜ենթարկուէր հետապնդումներու գրաքննութեան եւ ռեակցիոն հայ մամուլի կողմէ։ Հետեւելով «Սովրեմեննիկ» ամսագրի օրինակին եւ յաճախակի օգտուելով անոր նիւթերէն, «Հիւսիսափայլը» յօդուածներ կը հրատարակէր բնագիտական, փիլիսոփայական, պատմական, բարոյա-էթիկական եւ այլ թեմաներով, գեղարուեստական ստեղծագործութիւններ։ Տեսական ու կիրառական պայքար վարելով գրաբարի եւ բարբառներով տարուածութեան դէմ, «Հիւսիսափայլը» կ՜ամրացնէր նոր գրական լեզուի՝ աշխարհաբարի իրաւունքները։ Ամսագիրը զգալի ազդեցութիւն գործեց հայ գրականութեան ու քննադատութեան զարգացման վրայ։ Ամսագրի հետ կը համագործակցէին նաեւ Րաֆֆին ու Ռաֆայէլ Պատկանեանը։
«Հիւսիսափայլի» գլխաւոր նորարարութիւնն էր քննադատական ոգին՝ անցեալի նկատմամբ անհանդուրժողական, քննադատական վերաբերմունքը։ 1864 թուականին՝ «Հիւսիսափայլ»-ի գործունէութեան աւարտէն ետք, Ստեփանոս Նազարեանը լքեց հրապարակախօսական ուղին, որու մասին յետագային ցաւով կ՜արտայայտուէր Գրիգոր Արծրունին։ Ըստ անոր, Նազարեանը, ըլլալով նորարար ու բարեփոխիչ, կը մնար գրասենեակային գիտնական, ոչ թէ «ժողովրդական» գործիչ։ Ան չէ եղած պայքարող խօսնակ։ Այդ պատճառով ան կոտրուած էր հետապնդումներէն ու թշնամանքէն ու հեռացաւ կռուի դաշտէն։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի հայկական պարբերականներ
Ահմատ Նուրիզատէ
Ահմատ Նուրիզատէ, պարսիկ գրող, թարգմանիչ եւ հետազօտող։ Պարսկաստանի մէջ հայագիտութեան ներկայացուցիչներէն մէկը։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պանտար Անզալիի մէջ: Հայերէն սորված է իրանահայ բանաստեղծ Արշի Բաբայեանի մօտ, որմէ ետք հայերէնի իր իմացութիւնը կատարելագործած էր Սպահանի պետական համալսարանի Հայոց լեզուի եւ գրականութեան ամպիոնի վարիչ Խաժակ Տէր Գրիգորեանի մօտ:
1969-1970 թուականներուն ան սկսաւ պարսկերէնի թարգմանել եւ հանրութեան ներկայացնել հայ գրողներու եւ բանաստեղծներու ստեղծագործութիւնները:
Նուրիզատէն մեծ սէր տածած է հայութեան, հայոց պատմութեան եւ հայ մշակոյթի ու գրականութեան նկատմամբ: Այս նիւթերով ան հեղինակած եւ թարգմանած է 14 գիրք, որոնցմէ ամէնէն կարեւորը «100 տարուայ հայ պոէզիան» կոթողային աշխատութիւնն է:
Ան այցելած է նաեւ Լիբանան, ուր դասախօսութիւններու շարք մը տուած է Իրանի մէջ հայագիտութեան մասին : Այն շրջագիծին մէջ ան նաեւ այցելութիւն տուած է « Ազդակ », ուր հանդիպում ունեցած է խմբագրական կազմի անդամներուն հետ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գրողներ Ստորոգութիւն:Թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Հայագէտներ
Միկինեան պալատի ամֆորէա (αμφορέας) ութոտանիի պատկերացումով (Աթէնքի Հնագիտական Թանգարան 6725)
Միկինեան պալատի ամֆորէա (αμφορέας) ութոտանիի պատկերացումով (Աթէնքի Հնագիտական Թանգարան 6725)․ Միկինեան պալատի թակոյկը ութոտնանիի պատկերացումով (Ք․Ա․ 15-րդ դար) կը գտնուի Աթէնքի Հնագիտական Թանգարան ը․ թիւ 6725։ Յայտնաբերուած է Փրոսիմնա հնավայրի միկինեան գերեզմանատան երկրորդ դամբանին մէջ (Արղոս քաղաքին մօտ, Պելոպոնես)։
Նկարագրութիւն
Երեք բռնակներով թակոյկ մըն է եւ դասուած է իբրեւ Պալատի ամֆորէա։  Թակոյկը կամ ամֆորէան, յունական մայրցամաք եկած է Ք․Ա․ 1600-1550 եւ Մինոասեան պալատի ամֆորայի ազդեցութիւններ կը կրէ։  Զարդարանքը ծովու նիւթ ունի․ կը պատկերացնէ ժայռեր, ջրիմուռ եւ երեք մեծ ութոտանիներ, որոնց երկար բողկուկները ամբողջ անօթը կը փաթաթեն։
Տե՛ս նաեւ
Միկինեան քաղաքակրթութիւն
Մինոասեան քաղաքակրթութիւն
Աննա Պետրոսեան
Աննա Պետրոսեան, դերասանուհի, արձակագիր, թատերագիր եւ հրապարակախօս։ 19եւ5 թուականէն Հայաստանի Գրողներու Միութեան անդամ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Լենինական։ 1952 թուականին աւարտած է Լենինականի Յ. Թումանեանի անուան միջնակարգ դպրոցը։ 1957 թուականին աւարտած է Երեւանի գեղարվեստա-թատերական հիմնարկը։
1960-1967 թուականներուն իբրեւ հաղորդավար աշխատած է ՀԽՍՀ հեռուստեսիլի եւ ռատիօ հաղորդումներու պետական կոմիտէին մէջ։
1966 թուականէն իբրեւ դերասանուհի աշխատած է Երեւանի Տրամաթիքական թատրոնին մէջ։ 1975 թուականէն եղած է անդամ՝ Հայաստանի Գրողներու միութեան եւ Հայաստանի թատերական գործիչներու միութեան ։
1978 թուականին Երեւանի Տրամաթիքական թատրոնը բեմադրած է անոր «Ամազոններ» ողբերգութիւնը, ինչպէս նաեւ բեմադրուած են Պետրոսեանի «Խոր ջրհորներ»ը (1969), «Հանիր, խնդրում եմ, դիմակս»ը (1974)։
Եղած է Երեւանի Հրաչեայ Ղափլանեանի անուան պետական Տրամաթիքական թատրոնի դերասանուհի (1966-1985)։
Հրատարակուած են Պետրոսեանի «Որպէս հացն հանապազօրեայ» (1971), «Կումարի Մեծ Տիկնոջ պատմութիւնները» (1990), «Սէրն աշխարհէն խռովել` կ'երթայ» (2004), «Մոզ քաղաքի կործանումը»(2004) վէպերը, «Եկայ, որ մնամ» (1986) թատրերգութիւններու ժողովածուները։
1985-1992 թուականներուն եղած է Առասպել դպրաթատրոնի հիմնադիր-ղեկավար, ուր բեմադրած է իր հեղինակած «Մենուա», «Ինչպէս Շարան եկաւ Շիրակ» (1986), «Տիրամոր ճիչը» (1989), «Զվուարթնոց» (1990, բացօթեայ՝ Զուարթնոցի տարածքին), «Բանտախուց 7160» (1999), «Արտոնւած եղեռն» (2005) թատերգութիւնները։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Հնչակ
Հնչակ, հասարակական-քաղաքական ամսաթերթ, կիսամսեայ, տասնօրեայ թերթ, սոցիալ դեմոկրատական հնչակեան կուսակցութեան կեդրոնական օրգան։ Լոյս տեսած է Ժընեւի (1887-92), Աթէնքի (1892-94), Լոնտոնի (1894-1904), Փարիզի (1904-15), Փրովիդէնսի (ԱՄՆ, 1935-40)։ Խմբագիրներ՝ Աւետիս Նազարբեկեան (Նազարբեկ), Ռուբէն Խանազատ, Գաբրիէլ Կաֆեան, Ս. Հովեան, Ստեփանոս Սապահ-Գիւլեան եւ ուրիշներ։ Ի սկզբանէ պարբերականի անուանումը կ՜առաջարկուէր «Զանգ» կամ «Ահազանգ», բայց ի վերջոյ ընտրուեցաւ «Հնչակը» ։
Քաղաքական գաղափարներ
Թերթի հիմնադրման նպատակն էր հայ ժողովուրդի ազգային-ազատագրման պայքարի, հնչակեան կուսակցութեան գաղափարներու տարածումը։ Ծաւալուն տեղ յատկացուցած է արեւմտահայութեան տնտեսական եւ քաղաքական կացութեան լուսաբանման, անդրադարձած Օսմանեան կայսրութեան հայաջինջ քաղաքականութեան։ Հաւասար կարեւորութիւն տրուած է ոչ միայն օսմանահպատակ Արեւմտեան Հայաստանի, այլեւ ռուսահպատակ Արեւելեան Հայաստանի ու Ղաջարական Իրանի կազմին մէջ մնացած Պարսկահայքի ազատագրութեան ։
«Հնչակի» շնորհիւ միջազգային հասարակայնութիւնը տեղեկացուցած է Կարինի ու Կոստանդնուպոլիսի հակակառաւարական ցոյցերու (Գում Գաբու, 1890), Սասունի (1894), Զէյթունի (1895) ու Վանի (1896) ինքնապաշտպանութեան եւ, ընդհանրապէս, հայդուկային շարժման մասին։
Գործունէութեան երկրորդ շրջանին (1935-40) թերթի հիմնական հարցը կրկին եղած է հայ ժողովուրդի ազգային ազատագրական շարժումը, միաժամանակ քարոզած է բոլոր հայերուն համախմբել Հայաստանի շուրջ։
Արտաքին յղումներ
ԵՊՀ իջևանի մասնաճիւղ, Թուայնացուած հայկական պարբերականները համացանցին մէջ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Միացեալ Թագաւորութեան հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի պարբերականներ Ստորոգութիւն:Զուիցերիոյ հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պարբերականներ
Միկինեան քաղաքակրթութիւն
Միկինեան քաղաքակրթութիւն (յուն․՝ Μυκηναϊκός πολιτισμός),  Պղնձադարի մշակոյթ, որ զարգացաւ մասնաւորաբար Յունաստանի կեդրոնական եւ հարաւային մայցամաքին վրայ, ինչպէս նաեւ կղզիները։   Ծաղկեցաւ  Ք․Ա․1600 մինչեւ Ք․Ա․1100։  Կը ներկայացնէ Յունաստանի մայրցամաքին վրայ առաջին զարգացած եւ առաջացեալ մշակոյթը։
Անուանում
Միկինեան անունը յառաջացած է հնագիտական վայրէն ուր առաջին անգամ յայտնաբերուեցաւ՝ Միկինես (Պելոպոնեսի Արղոլիտա նահանգ)։
Տեղեկութիւններ
Քաղաքակրթութիւնը դասուած է իբրեւ նախապատմական, որովհետեւ մինչեւ այսօր մեր գիտելիքները անոր մասին յենուած են հնագիտական պեղումներէ գտնուած իրերուն։
Քաղաքակրթութեան բարգաւաճում
Միկինեան քաղաքակրթութիւնը կը ներկայացնէ Յունաստանի մայրցամաքին վրայ առաջին զարգացած  եւ առաջացեալ մշակոյթը, իր պալատներով, քաղաքային կազմակերպութեամբ, արուեստով եւ Գծային Β (Γραμμική Β) գիրով։  Շնորհիւ ծովու ճամբաներուն, աստիճանաբար դէպի հարաւ եւ արեւելք կը տարածուի։
Քաղաքակրթութեան բարգաւաճման շրջանին Միկինացիներ կը տարածուին Կրետէ, Էգէականի մնացեալ կղզիներուն, Կիպրոս եւ Միջերկրականի աւազանի արեւելեան շրջաններուն (Կիլիկիա, Սուրիա եւ Պաղեստինի հարաւային ափեր) եւ Իտալիա (Ք․Ա․12-րդ դա)։ Բարգաւաճման գագաթնակէտին՝ Ք․Ա․13-րդ դար, Միկինեան քաղաքակրթութիւնը Էգէականի շրջանին մէջ կը ներկայանայ իբրեւ համասեր ազդեցութեան գօտի․  վերոնշեալ տարածքներուն գտնուած հնագիտական նիւթերը, իրերը, այդ կը փաստեն։  Իսկ դէպի հիւսիսային Յունաստանի շրջանները կը տարածուի աւելի ուշ։
Բացի հնագիտական նիւթերէն, որոնք կը փաստեն այդ շրջաններուն մէջ Միկինացիներուն հաստատումը եւ գերիշխանութիւնը, յայտնաբերուած են նաեւ տուեալներ, որ կը վկայեն Միկինացիներուն կապը այդ ժամանակաշրջանի կարեւոր ծովային եւ առեւտրական կեդրոններուն հետ՝ Տրոյա (Փոքր Ասիոյ հիւսիս-արեւմուտք), Ուկարիթ (Սուրիա), Սարտենիա (Իտալիա) եւ Իպերական թերակղզի։
Եգիպտական արձանագրութիւններ, ինչպէս նաեւ Կրետէ գտնուած եգիպտական հնագիտական իրեր կը փաստեն թէ Միկինացիները դիւանագիտական կապեր ունեցած են եգիպտացիներուն հետ։
Միկինեան քաղաքակրթութեան պատկանող նիւթեր, իրեր, Գծային Բ արձանագրութեամբ յայտնաբերուած են Գերմանիա, Վրաստան, Իրլանտա եւ Մեծն Բրիտանիա։
Վարչակարգ
Միկինեան պալատական պետութիւններուն (պալատը՝ վարչակարգի կեդրոն) մասին տեղեկութիւններ արձանագրուած են յունական գրականութեան եւ դիցաբանութեան մէջ եւ փաստուած նորագոյն շրջանի հնագետներէն, ինչպէս օրինակ՝ Հենրիխ Շլիման։ Իւրաքանչիւր Միկինեան թագաւորութիւն պալատէն կը կառավարուէր։
Ընկերութիւն
Գծային B արձանագրութիւնները կը վկայեն թէ Միկինեան ընկերութիւնը կը հետեւէր դասակարգային խիստ կանոններու․-
Քաղաքակրթութեան վերջը
Ք․Ա․ 2-րդ հազարամեակի վերջաւորութեան, Միկինեան իշխանութեան կեդրոնները կը կործանին (մեծամասնութիւնը հրդեհներէ) կամ ալ կը լքուին․ ստորեւ ենթադրուած պատճառները՝
Բնակչութիւնը կը նուազի, միկինեան գիրը՝ Գծային Բ կ՛ անհետանայ եւ յունական գիրը դարեր ետք կը վերայայտնուի։  Գրեթէ բոլոր բնակավայրերը յարձակումներու ենթակայ կ՛ ըլլան։  Սակայն պալատներուն մէջ ծագած հրդեհները կ՛ օգնեն Գծային Բ գիրով արձանագրութիւններուն փրկութեան։
Միկինեան քաղաքակրթութեան անկումով, Յունաստան կը մտնէ երկարատեւ մութ ժամանակաշրջանի մը, մինչեւ Ք․Ա․ 900։
2017-ի հրապարակուած ուսումնասիրութիւն
2017-ին հրապարակուած Genetic origins of the Minoans and Mycenaeans ուսումնասիրութիւնը, կ՛ եզրականացնէ թէ Միկինացիները սերտ կապ ունեցած են Մինոասցիներուն հետ եւ թէ երկուքն ալ արդի ժամանակաշրջանի յոյներուն հետ ազգական են սակայն ոչ 100% նոյնութեամբ։ Միկինացիներուն եւ Մինոասցիներուն DNA-ի 3/4 յառաջ եկած է Նոր Քարէ Դարու առաջին երկրագործներէն, որոնք կ՛ ապրէին արեւմտեան Փոքր Ասիա եւ Էգէական ծովու կղզիները (Միկինացիներ ≈ 74-78%, Մինոասցիներ ≈84-85%), իսկ 1/4՝ հնադարի բնակիչներէ, որոնք կապ ունեցած են Կովկասեան որսորդ-հաւաքիչին եւ Իրանի բարձրաւանդակի վրայ ապրող ժողովուրդներուն հետ։
Միկինացիները սակայն ժառանգած են ≈4-16% նախնիք հիւսիսային աղբիւրէ մը, որ սերտ կապ ունեցած է Արեւելեան Եւրոպայի ու Սիպերիոյ Վերին Հին Քարէ Դարու որսորդ-հաւաքիչներուն հետ եւ ներմուծուած է մօտիկ աղբիւրէ մը, որ ազգական եղած է Պոնտական-Կասպեան (Եւրասեան) լեռնադաշտի, ինչպէս նաեւ Հայաստանի բնակիչներուն հետ։