cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սահակ Ա. Քհնյ. Արապաթլեան
1914-ի զօրակոչին, զինուորական ծառայութեամբ ղրկուած է Գաղատիա։ Բանակի ծառայութիւնը աւարտած է 1919-ին զինադադարին։ Իր ժողովուրդին վերադարձած՝ անմիջապէս նոր պաշտօնի կոչուած է։ Ազգ. Որբանոցի տնօրէնութիւնը վստահուած է իրէն, միաժամանակ պարապած է կրթական ու դաստիրակչական աշխատանքներով։
1921-ին, դարձեալ հրաւիրուած է ուսուցչական պաշտօնին«Կիւմշեան»վարժարանին մէջ, ուր պաշտօնավարած է մինչեւ1924։
Տարի մը ետք, վերջապէս փոխադրուած է Հալէպ եւ հրաւիրուած՝ ուսուցչական պաշտօնի Կիլիկեան նպաստից Միութեան Վարժարանին մէջ։
Պսակուած է հայրենակից օրիորդի մը հետ եւ բախտաւորուեցաւ չորս զաւակներով։
Հակառակ այս թշուառ վիճակին, ան ուսուցչական կոչումին թելադրութեամբ, շարունակած է կրթական առաքելութիւնը։
Առաջնորդ՝ Տ.Սուրէն Մ.Արք.Գաթարոյեանի ի յիշատակ իր հոր Ս.Քհնյ
Հիպա Սելիմ
Հիպա Սելիմ, եգիպտացի լրտես, ով իր փեսացուի՝ Ֆարուք Ալ-Ֆիքքի հետ աշխատած է Մոսատի համար: Ծագումով Միջին Եգիպտոսի Ասիւտ քաղաքէն է, մեծցած է Գահիրէի վերին դասի Մոհանտիսին արուարձանին մէջ։ Սորուած է արուեստի ֆակուլտետին մէջ, մասնագիտացած ֆրանսերէն լեզուն: Հիպա Սելիմի ֆրանսիացի ուսուցիչներէն մէկը առաջարկած է անոր ուսումը շարունակել Սորպոնի մէջ։ Փարիզի մէջ Սելիմը ապրած է եգիպտական ընտանիքի հետ եւ յաճախ հիւրընկալած է Եգիպտոսի դեսպանի տանը: Եգիպտական հեռուստատեսութեամբ 2010-ին դեսպանը անոր նկարագրած է որպէս գրաւիչ, ուրախ, պայծառ ու հայրենասէր անձնաւորութիւն: Ան նաեւ նշած է, որ Սելիմը ֆինանսապէս պայքարի մէջ էր, քանի որ Փարիզի մէջ Եգիպտոսի դեսպանատանը աշխատանք չէր կարողացած գտնել: Յետագային ան կ՛օժանդակէ Սելիմի Լիպիայով Եգիպտոս վերադառնալուն՝ յօրինելով հօր հիւանդութեան մասին պատմութիւն :
Ապրած է շքեղ կեանքով իր ընտանիքի առանձնատանը Ալ-Ճազիրա բարձր տեխնոլոգիական արուարձանէն ներս: Անդամակցած է նոյնանուն ակումբին: Հիպան դեռ քսան տարեկան չկար, երբ բարձրագոյն դպրոցի պիպլոմ ստացաւ եւ մէկ տարի անց հօրը, ով կրթութեան նախարարութեան գործակալ էր, խնդրեց եւ պնդեց ուսումը շարունակել Փարիզի մէջ։ Հայրը առանց երկմտելու կը համաձայնի՝ չմտածելով, թէ ինչ սորվելու է Փարիզի մէջ։ Սկիզբը ան այնտեղի դեսպանատանը կը դիմէ աշխատանքի համար, սակայն կը մերժուի: Ֆրանսիական համալսարանի փրոֆեսորը համոզեց անոր միանալ ֆրանսայի Սորպոնեան համալսարանին, ֆրանսերէնի ուսումնասիրութիւնն աւարտելու համար: Սա մեկնարկային կէտ էր։ Հիբան մէկ անգամ պատմում է իսրայելցի Մոսադի սպային Ալլահ Ֆրանց Ֆաբուկ Աբդուլ-Համիդ ալ-Ֆաքիի մասին, որ Եգիպտոսի բանակի սպայ էր՝ ցոյց տալով իր հիացմունքը: Մոսսատի կողմէ հաւաքագրուելէ յետոյ ան կ՛ամուսնանայ Եգիպտոսի բանակի սպայ, ինժեներ Ֆարուք Ալ-Ֆիքքիի հետ եւ հակաօդային մարտկոցներու վայրերու մասին տեղեկութիւններ կը հաւաքէ անոր միջոցով: Յետագային ան տեղեկացաւ եւ պատրաստակամօրէն մասնակցեցաւ անոր լրտեսական գործունէութեան: Իսրայէլը բազմաթիւ ճշգրիտ հարուածներ հասցուցած է եգիպտական կողմին: Իսրայէլական հարուածները այնքան ճշգրիտ էին, որ եգիպտական կողմը համոզուեցաւ, որ պէտք է ներգրաւեն ներհամայնքային լրատուամիջոցները: Ի վերջոյ, Ֆարուք Ալ-Ֆիքքին բռնուած եւ մահապատժի ենթարկուած է: Եգիպտացիները, սակայն, որոշ ժամանակ ետք որոշեցին օգտագործել անոր որպէս կրկնակի գործակալ: Բացի այդ անոր չեն ձերբակալել, Հիպա Սելիմը թողեց այնպիսի տպաւորութիւն, որ իրենց լրտեսական գործունէութիւնը չէ վտանգուած:
Դատավարութիւն եւ մահապատիժ
Հեպան եւ անոր ամուսինը վերջապէս կը ձերբակալուին: Ան դատարանին մէջ մեղադրուած է հայրենիքի դաւաճանութեան համար: Անոնք երկուքն ալ դատապարտուած են մահուան: Հետոյ սպառելով բոլոր վերաքննիչ ուղիները, ինչպէս՝ նախագահ Անուար Սատաթի միջնորդութեամբ ներման խնդրագիրը, Հիպան դատապարտուած է կախաղան բարձրացուելու՝ կախուելով դատավարութիւնէն ետք, երբ ան խոստովանեցաւ իր յանցագործութիւնը քաղաքացիական դատապարտեալներու օրէնքով սահմանուած կարգով: Իսկ Ալ-Ֆիքքին գնդակահարուած է, քանի որ ան Եգիպտական բանակի սպայ եղած է, եւ նման դատավճիռը սահմանուած էր Եգիպտոսի ռազմական օրէնքով :
Հիպա Սելիմի մասին նկարահանուած է Al sood ila al haweyah (Անդունդը մագլցելով) Եգիպտական ֆիլմը: Եգիպտական կինոյի բնորոշ գծերէն է, երբ ֆիլմի վերջը Ապլան (Հիպա Սելիմի անունը ֆիլմին մէջ) Լիպիայի մէջ գերուած եգիպտացիներուն կ՛ուղեկցի Եգիպտոս: Երբ ինքնաթիռը կը մօտենայ Գահիրէի օդակայանին, անոր ուղեկցող հետախոյզը ցոյց կու տայ բուրգերը եւ Նեղոսը, յետոյ շատ դատապարտող տօնով կ՛ըսէ. «we heya dee Masr ya abla» (Եւ աս Եգիպտոսն է, Ապլայ):
Սալոնիկի Գրաւում (904)
Սալոնիկի գրաւում, 904 թ-ին արաբ ծովահեններիու կողմէն Բիւզանդական կայսրութեան նշանակութեամբ երկրորդ քաղաք Սալոնիկի գրաւումը եւ թալանը։ Կը համարուի Բիւզանդական կայսրութեան 10-րդ դարու մեծագոյն աղետներէն մէկը։
Իսլամաններուն կ՝ առաջնորդէր բիւզանդացի դաւաճան Լէո Տրիպոլացին։ Արշաւանքի սկզբնական նպատակը Կոստանդնուպոլիսն էր, սակայն, որոշելով յարձակիլ Սալոնիկի վրայ, անոնք անակնկալի մատնեցին Բիւզանդական կայսրութեան, որ նաւատորմը չհասցուց ժամանակին պատասխան տալ։ Քաղաքի պարիսպները, հատկապէս ծովու կողմէն, վատ վիճակի մէջ էին, իսկ քաղաքի երկու հրամանատարները կու տային հակասող հրամաններ։
Կարճ պաշարումէ ետք արաբները 31 Յուլիսին կամ 29-ին մտան քաղաք։ Թալանը շարունակեցաւ շուրջ մէկ շաբաթ, որմէ ետք արաբները ետ վերադարձան Լեւանտի իրենց հենակետերը։ Ընդհանուր առմամբ սարակինոսները ազատեցին 4,000 իսլամական գերի, գրաւեցին 60 նաւ եւ մեծ աւարի հետ իրենց հետ տարին նաեւ 22,000, հիմանակին երիտասարդ գերի ։ Հետագային գերիներու մեծ մասը, այդ թիւին պաշարման ականատես Յովհաննէս Կամինիատեսը, փրկագնի եւ իսլամ գերիներու դիմաց ազատ արձակուեցան։
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:904
Սահակ Ծ. Վ. Օտապաշեան
Սահակ Ծ․ Վ․ Օտապաշեան (1875– 1915), հոգեւորական։
Ծնած է Սվազ 1875-ին։ Արմաշական․Վրդպ․ ձեռնադրուած է 1901-ին։ Կեդրոնական եւ«Նոր Դպրոց» դասաւանդած Հայկ․մատենագրութիւն ու կրօնք. նաեւ ստանձնած՝ծննդավայրին Արամեան վարժարանի տեսչութիւնը:1905 էն ի վեր վարած է տեղապահի եւ առաջնորդի պաշտօններ Սվազ, Ամասիա, Մարզուան, Սամսուն եւ Պրուսա (1912-4 ) որմէ յետոյ անձնուերաբար գաւառ մեկնած՝պատրիարքական հրահանգի մը համաձայն։ Պոլսոյ եւ գաւառի բոլոր աշխարհականներուն ու եկեղեցականներուն մէջէն առաջին զոհը։ Պարտականութեան ճամբուն վրայ ինկած։
Սակաւարիւնութիւն
Սակաւարիւնութիւն, բժշկականօրէն կը նշանակէ արեան տկարութիւն եւ մասնաւորապէս կարմիր գնդիկներու եւ արեան ներկանիւթի (hemolgobin) նուազում:
Պատճառներ
Սակաւարիւնութեան հիմնական պատճառներն են հետեւեալները.
Դասակարգեր
Սակաւարիւնութիւնը ունի երեք դասակարգումներ՝
Մանրաբջիջային սակաւարիւնութեան պարագային կարմիր գնդիկները բնականէն աւելի փոքր կ'ըլլան, որուն հիմնական պատճառը արեան ներկանիւթի երկաթի անբաւարարութիւնն է, որ տեղի կ'ունենայ կենսանիւթերու անբաւարարութեան պատճառով: Այս մէկը պատճառ կը դառնայ որ վտանգաւոր սակաւարիւնութիւն յառաջանայ (pernicious anemia):
Սակաւարիւնութիւնը կրնայ ըլլալ սուր կամ երկարատեւ-մնայուն: Սուր սակաւարիւնութիւնը յանկարծակի եւ արագ կը պատահի, իսկ երկարատեւ-մնայունը դանդաղօրէն կը յառաջանայ ժամանակի ընթացքին:
Ախտանշաններ
Սակաւարիւնութիւնը կը յատկանշուի հետեւեալ ախտանշաններով.
Ախտաճանաչում
Սակաւարիւնութեան ախտաճանաչումը կը կատարուի հետեւեալ միջոցներով.
Դարմանում
Սակաւարիւնութեան դարմանումը կը կատարուի ախտապատճառներուն եւ սակաւարիւնութեան տարողութեան համաձայն: Ընդհանրէապէս հետեւեալ դարմամիջողցները կը կատարուին.
Յառաացած եւ սուր սակաւարիւնութեան պարագաներուն հեիւանդը շտապ դարմանումի կ'ենթարկուի. կը կատարուի արեան փոխներրկում եւհիւանդին սրտանօթային եւ շնչառակն համակարգերը կը կանոնաւորուին:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ այբբենական կարգով
Խրիմի Հայկական Դպրոցներ
Խրիմի կամ Ղրիմի Հայկական Դպրոցներ, կը գործեն 11-րդ դարէն ետք, զարգացած են 19-րդ եւ 20-րդ դարերուն ընթացքին։ Նշանաւոր էին Կաֆայի (Թէօտոսիա) ոչ հեռու գտնուող Ս․ Անթոն անապատի դպրոցը (1425-1450) եւ Ս․ Խաչ վանքի ճեմարանը (14-րդ մինչեւ 17-րդ դար)։ Անապատի դպրոցին մէջ անուանի եղած է հռետոր, իմաստասէր Սարգիսը, Ս․ Խաչ վանքի ճեմարանին մէջ՝ Ստեփանոս Թոխաթեցին, Յակոբ Կաֆայեցին։ Դպրոցներ գործած են նաեւ Ղարասուբազարի, Սուրխաթի հայկական եկեղեցիներուն կից։ Անոնց կրթական կեանքը կ՛աշխուժանայ Ղրիմը Ռուսաստանին միանալէն (1783) ետք։ Նոր Նախիջեւան արտագաղթած հայերու որոշ մասը Ղրիմ կը վերադառնայ։ 20րդ դարասկիզբին կը ստուարանայ Արեւմտեան Հայաստանէն գաղթած հայերու թիւը։ Օգտուելով ռուս կառավարութեան տուած արտօնութիւններէն՝ հայերը դպրոցներ կը հիմնեն Ղրիմի տարբեր քաղաքներուն մէջ։ Անոնցմէ նկատարելի է Մանուել Գիւմուշխանեցիի նախաձեռնութեամբ եւ հայ հասարականութեան աջակցութեամբ հիմնադրուած Ղարասուպազարի միտասեան (1880-ական թթ․ երկդասեան) դպրոցը (1816), որ Լազարեան ճեմարանի նախապատրաստականներէն մէկն Էր։ Այստեղ սորված է Կարա-Մուրզան։ Ղարասուբազարին մէջ գործած է նաեւ հայ կաթողիկէներու դպրոց (1822-էն)։ 1800-ին Սիմֆերոպոլի մէջ հիմնադրուած է միդասեան ծխական երկսէռ դպրոցը, որ կը զարգանայ Ա․ Պահաթրեանի, Յովհ․ Նազարեանի օրերուն։ Այդտէղ 1895-ին քառաձայն երգչախումբ ստեղծած է անոր սան Ա․ Սպենդիարեանը։ 1860-ին Սիմֆերոպոլի մէջ հիմնուած է նաեւ երկդասեան ծխական դպրոց մը եւս։ Սիմֆերոպոլի կաթողիկէ հայերը նոյնպէս ունէին իրենց դպրոցը (հիմնուած՝ 1863-ին)։ Դպրոցներ հիմնադրուած են նաեւ Թէօտոսիայի մէջ (1817), Կերչի մէջ, Արմեանսկի, Եվպատորիայի, Եալթայի, եւ այլն ։1903-ին Ղրիմի մէջ գործած են տարրական ծխական երկսեռ 10 դպրոց, ուր կ'աւանդուէին հայոց լեզու, թուաբանութիւն, ռուսերէն, հետագային՝ բարոյագիտութիւն, քերականութիւն, աշխարհագրութիւն եւ այլն։ Ղրիմի հայկական դպրոցներէն ամենանշանաւորը Թէօտոսիայի Խալիբեան վարժարանն էր։
Ստորոգութիւն:Հայկական կրթական հաստատութիւններ Ստորոգութիւն:Հայկական կրթօճախներ Ստորոգութիւն:Հայկական կրթօճախներ ըստ երկրի
Սալմաստ
Անուանում
Հին ժամանակ սովորաբար կոչուած է Սաղամաս, Սաղամաստ, յետագային նաեւ Սալմաս: Գ. Խալաթեանի կարծիքով առաջացած է Ասորեստանի Սալմանասար թագաւորներէն մէկուն անունէն: Կը յիշատակուի նաեւ իբրեւ գիւղ:
Պատմութիւն
Հին ժամանակ Մեծ Հայքի Նոր Շիրական աշխարհի նշանաւոր բնակավայրերէն էր, ֆէօդալական փոքրիկ բերդաքաղաք, որ IX - XI դարերուն ենթակայ էր Վասպուրականի Արծրունիներուն: Կը յիշատակուի Փաւստոս Բուզանդը, Թովմայ Արծրունին, Յովհաննէս Դրասխանակերտցին, Մատթէոս Ուռհայեցին, Սմբատ Գունդստաբլը, Եակուտը եւ ուրիշներ: Դժուար է ըսել, թէ երբ հիմնադրուաԾ Է: Կը համապատասխանէ ուրարտական սեպագիր արձանագրութիւններու յիշատակող Սագամասում վայրին: Եակուտին իր «աշխարհագրական բառարանում» համարած է «հռչակաւոր քաղաք»:
Սալմաստը շատ տուժած է 1791 թ դեկտեմբեր 27-ին տեղի ունեցած սաստիկ երկրաշարժէն: Յետագային քաղաքը աւելի կորսնցուցած է իր նշանակութիւնը եւ եթէ մի ժամանակ այն համանուն խանութեան, իսկ յետոյ Պարսկաստանի Ատրապատական կոչուած նահանգի, Սալմաստ գաւառի կենտրոնն էր, ապա այժմ սովորական գիւղ է: XX դ սկզբներէն դադրածծ է գաւառի կենտրոն ըլլալէն: Գաւառը կը շարունակուի կոչուիլ Սալմաստ, բայց կենտրոնը արդէն Դիլման գիւղաքաղաքն է: Սալմաստի գաւառից 1829-1830 թթ մեծ թիւով հայեր գաղթած են Արեւելեան Հայաստան, սակայն յետագային անոր բնակչութեան հիմնական զանգուածները կը շարունակուի կազմել հայերը: 1906 թ դրութեամբ Սալմաստի գաւառը (մահալ) ունէր հայկական 75 գիւղ` Հաւթուան, Մահլամ, Ղալասար, Փայաջուկ (Րաֆֆիի ծննդավայրը), Սաւրայ եւ այլն:
XIX դարու սկիզբը Սալմաստն ունէր մօտ 1200 տուն հայ, քիւրտ եւ ասորի բնակչութիւն, իսկ Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեակին միայն հայկական տուներուն թիւը կը հասնէր 700-ի:
1923 թուականին Սալմաստի հայ բնակիչներէն շատերը գաղթած են Խորհրդային Հայաստան եւ բնակութիւն հաստատած են Գետազատ (մինչեւ 1948 թ` Աղջաղալա) գիւղին մէջ:
Ճան Աբգարիոս
Անշուշտ վերոյիշեալ կարգադրութիւնը երկար տեւած չէր կրնար ըլլալ, սակայն տեղեկութուն ալ չունինք թէ ե՞րբ եւ կամ ք՞անի տարի Ճան գոլէճ գնաց։ Սակայն սա որոշ է թէ հաշուակալութեան մասնաւոր դասեր առաւ հանդիսանալով կարող հաշուապահ մը։ Ուշիմ եւ աշխատասէր պատանի մըն էր ու մասնաւոր յատկութիւն ունէր լեզուներ սորվելու։ Երբ 18 տարեկանին գանցապահի պաշտօն ստացաւ Պէյրութի Պանք օթոմանի մէջ
Ճամալ Խաշըքճի
Ճամալ Ահմատ Խամզա Խաշըքճի (جمال أحمد حمزة خاشقجي‎, ծն. 13 Հոկտեմբեր 1958, Մետինա) սէուտացի լրագրող եւ գրագէտ: 2 Հոկտեմբեր 2018-ին Իսթանպուլին մէջ անհետ կորած է:
Կենսագրութիւն
Ճամալ Խաշըքճին սէուտացի գործարար Ատնան Խաշըքճիին զարմիկն էր։ Ան ամերիկեան Ինտիանայի համալսարանն աւարտած է1982-ին: Համբաւ ձեռք բերած է որպէս սէուտական իշխանութեանց քննադատ, որոնցմէ նաեւ երկրի վարչապետի եւ պաշտպանութեան նախարարի պաշտօնը զբաղեցուցող Մուհամետ իբն Սալմանի:թագաժառանգի: 2016-ի Դեկտեմբերին Սէուտական Արաբիոյ իշխանութիւններն արգելեցին Ճամալ Խաշըքճին զբաղիլ լրագրողութեամբ Տանըլտ Թրամփի բացայայտ քննադատութեան պատճառաւ:. 2017 Սեպտեմբերին ան գացած է Միացեալ նահանգներ, ուր սիւնեակ մը կը վարէր Washington Post-ին: Անոր մէջ ան բացէիբաց ելոյթ կ'ունենար Մուհամմէտ իբն Սալմանին դէմ:
Անհետացումը
2 Հոկտեմբեր 2018-ին Ճամալ Խաշըքճին մեկնած է Իսթանպուլին մէջ Սէուտական Արաբիոյ հիւպատոսութիւնը: Անոր անհրաժեշտ եղած էր ստանալու փաստաթուղթ մը երկրորդ ամուսնութեան համար: Անոր հարսնացու Հաթիճէ Ճէնկիզը Hatice Cengiz չեն թոյլատրած ներս մտնելու: Նէ սպասած է Խաշըքճի մինչեւ կէսգիշեր, սակայն ան չէ վերադարձած: :
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:1958 ծնունդներ Ստորոգութիւն:13 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:2018 մահեր Ստորոգութիւն:2 Հոկտեմբերի մահացածներ
Սահակ Ապրօ
1849-էն Օսմանեան ծառայութիւն մտնելով ծառայեց մինչեւ իր մահը եւ հայոց հասարակական գործորուն մէջ ալ նշանաւոր դեր կը խաղար։ Ան իր ժամանակին նշանաւոր էր, իբրեւ լեզուաբան։ Իսկ 1852-ի Փետրուար 28-էն Գրիգոր Մարկոսեանցի (1888) հետ սկսաւ «Նոյեան Աղաւնի» անունով շաբաթաթերթի հրատարակութեան, որուն համար սեփական տպարան ալ ունեցաւ։ Այս թերթը հազիւ տարի ու կէս տեւեց եւ 1853-ին դադրեցաւ։
Կը մահանայ 1900-ին, Կ. Պոլիս։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ Ստորոգութիւն:1900 մահեր Ստորոգութիւն:Կոստանդնուպոլիս մահացածներ
Սալոմէ Զուրապիշվիլի
Սալոմէ Զուրապիշվիլի (სალომე ზურაბიშვილი Salomé Zourabichvili, ), վրացի պետական եւ քաղաքական գործիչ, Վրաստանի նախագահ, «Վրաստանի ճամբայ» կուսակցութեան առաջնորդ: Նախկինին Վրաստանի արտաքին գործերու նախարարը եղած է, ինչպես նաեւ Վրաստանին մէջ Ֆրանսայի Հանրապետութեան արտակարգ եւ լիազոր դեսպանը:
Ներկայիս երկքաղաքացի է եւ ունի միաժամանակ Վրաստանի եւ Ֆրանսայի Հանրապետութեան անձնագիր:
Կենսագրութիւն
Սալոմէ Զուրապիշվիլին Վրաստանէն 1921 թուականին արտագաղթեալներու ընտանիքին մէջ 1952 թուականի Մարտ 18-ին Փարիզ ծնած է: Անոր հօրական կողմի պապը՝ Իւանէ Զուրապիշվիլին 1918-1921 թուականներուն անկախ Վրաստանի մենշեւիքեան կառավարութեան անդամ եղած է: Մօրական պապը՝ Նիքո Նիքոլաձէն Փոթի նաւահանգիստի հիմնադիրներէն մեկը եւ վրացական երկաթուղիի շինարարութեան գլխաւոր նախաձեռնողը եղած է:
Նախնական կրթութիւնը տեղի ֆրանսական դպրոցէն ներս ստացած է: 1972 թուականին Սալոմէն Փարիզի քաղաքագիտութեան հաստատութիւնն աւարտած է: 1973 թուականին ուսումը Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Քոլումպիայի համալսարանը շարունակած է: Փարիզ վերադառնալով՝ 1974 թուականին Սալոմէն Ֆրանսայի արտաքին գործերու նախարարութիւնն աշխատած է: 1974-1977 թուականներուն ան Իտալիոյ մէջ Ֆրանսայի դեսպանութեան չորրորդ քարտուղարը եղած է: 1977-1980 թուականներուն ՄԱԿ-էն ներս Ֆրանսայի մշտական առաքելութեան քարտուղարը եղած է: 1984 թուականէն մինչեւ 1988-ը Սալոմէն Միացեալ նահանգներուն Ֆրանսայի առաջին քարտուղարի պաշտօնն զբաղեցուցած է: 1989-1992 թուականներուն որպէս Շատի ֆրանսական դեսպանատան երկրորդ քարտուղար ծառայած է:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1952 ծնունդներ Ստորոգութիւն:18 Մարտի ծնածներ
Երուանդ Ճանլեան
Երուանդ Ճանլեան (Ծնած՝ 1892, Տարսօն - Մեռած՝ 1942 Մայիս 8), բնիկ Տարսոնցի, ուր ծնած է 1892-ին: Շրջանաւարտ Տարսոնի Ամերիկեան Քոլէճէն 1913-ին Պ.Ա. Տիտղոսով։ Կ՛անցնի Պէյրութ եւ 1920-ին կ՛աւարտէ Ամերիկեան Համալսարանի' Բժշկական ճիւղը։ Երկար տարիներ կ՛ըլլայ դասախօս միեւնոյն համալսարանին մէջ եւ բժիշկ համալսարանի համայնքին։ Իր պաշտօնավարութեան շրջանին մեծ հոգ տարած է համալսարանի հայ ուսանողութեան՝ սոյն հաստատութեան տնօրէնութեան մօտ իբրեւ պատասխանատու համալսարանի Հայ Ուսանողաց Միութեան: Ներքին բազմաթիւ դժուարութեանց յաղթելով, կը ջանայ սոյն հաստատութիւնը կանգուն պահել։ Բժշկական մասնագիտութիւնը կը կիրարկէ խղճմտօրէն, մանաւանդ Այնէպի (Լիբանան) շրջանի բոլոր գիւղերուն մէջ, առանց նիւթական ակնկալութեան, հայու վայել լաւ ախտաճանաչ եւ խղճմտանքի տէր բժիշկ։ Մեռաւ 1942, Մայիս 8-ին։
Ճահուկ (Սիւնիք)
Ճակուկ գաւառ, մեծ Յայքի Սիւնիք նահանգին մէջ գտնուող գաւառ մըն է, Նախիջեվան գետի ճահուկ (այժմ՝ Ջահրի) եւ Շահապոնք (այժմ՝ Շահբուզ) վտակներու աւազաններուն մէջ։
Անուան ստուգաբանութիւն
Գաւառի անուան առաջին ստուգաբանողը եղած է ճահուկցի կաթողիկոս Ղազար Առաջին Զահկեցին, որու մասին Հայր Ղեւոնդ Ալիշանը գրած է. «Ղազար կաթողիկոս՝ բնիկ երկրին՝ ախորժէ ստուգաբանել. «Վասն» պատուականութեան տեղեացն ճահ եւ ըմբոն, այսինքն գեղեցիկ հարկաւոր եւ կարի պատշաճ։»
«ճահ» կամ «ջահ» անուանահիմքը կը նշանակէ «ջոկ», «խումբ» կամ «առանձին» : Այս գաւառանունը Նախիջեւանէն անջատուելու համար է որ ստացած է այդ անունը, որովհետեւ անոր մէջ մտնող շարք մը գիւղեր նախապէս կը պատկանէին Նախիջեւան գաւառին։ Շահապունիս քաղաքը հայտնի քաղաք էր ժամանակին, որու մասին Ստեփանոս Օփելեանը գրած է. «Երկուտասներորդ՝ Ճահուկ գաւառ, որ եւ ձորն որ Շահապաւնս կոչի։»
Ճահուկ գիւղը նաեւ նշուած է պատմիչի եկեղեցական հարկացուցացում։ Իսկ միաբան Ա.Սեդրակեանը Ճահուկ գաւառի բնակիչներուն անուանած է «ջահկեցիներ»: Գաւառը մինչեւ 18-րդ դարը ունեցած է 334 հայկական գիւղ :
Աշխարհագրութիւն
Հիւսիսէն, հիւսիս արեւելքէն եւ հարաւէն՝ Շահապունիք եւ Նախիջեւան, արեւմուտքէն՝ Այրարատի Շարուր գաւառներուն։ Ճահուկի եւ Շահապոնքի վիճակներէն կազմուած է համանուն կեդրոններով։ Մակերեւոյթը լեռնադաշտային է, զգալիօրէն անտառաւէտ, կլիման՝ ցամաքայինն, հողը՝ բերրի։
Պատմութիւն
Արշակունիներու ժամանակ Ճահուկը եղած է Շահապունիք իշխանական տան ժառանգական տիրոյթը։ 6-րդ դարուն Ճահուկը նշանակուած է բիւզանդական եւ պարսկական նուաճողներու դէմ պայգարող հայկական ուժերու զորաճամբայ։ 10-րվ դարուն Ճահուկը կը մտնէր Սիւնեաց գահերուն իշխան Սմխատի տիրութեան տակ։ Սիւնեաց իշխանութեան քաղաքական դերի նուաճումէն ետք, 12-րդ դարուն Ճահուկը կ՚անցնի Համտունեաց իշխանութեան: Համտունեաց տոհմի սպառնացումէն ետք Ճահուկը կ՚անցնի Օրբելեան իշխան Ելիկումին, այնուհետեւ՝ Պռոշեաններուն: Ճահուկ աւանի Սուրբ Աստուածածին վանքը 14-18-րդ դարերուն եղած է ունիթոռներու միաբանութեան կեդրոն։ 16-18-րդ դարերուն Ճահուկը Նախիջեւանի կազմուած էր եւ կոչուած էր Ջահրի: 19-րդ դարու 2-րդ կիսուն Ճահուկը կը մտնէր Երեւան նահանգի Նախիջեւան գաւառին մէջ։
Արսէն Ճանեան
Արսէն Ճանեան, հայ բանաստեղծ։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Իսքենտերուն, Մուսատաղի Վագըֆ գիւղը՝ Տեղւոյն նախակրթարանը աւարտելէ ետք եկած է Պոլիս, իբրեւեւ Դպրեվանքի սան։
Մխիթարեան լիսէն աւարտած է 1960 թուականին։ Ապա վկայուած է Իսթանպուլի Հսմալսարանի փիլիփոյական եւ մանկավարժական ճիւղերէն, եւ կը զբաղի ուսուցչութեամբ ։
Սկսած է բանաստեղծութիւն գրել լիսէի ուսանողութեան շրջանին։
Այժմ կ'ապրի Հայաստան:
Գործերէն
Պոլսոյ մէջ հրատարակած է հետեւեալ բանաստեղծութեանց գիրքերը.
Մարցանակներ
Արժանացած է 1967-1968 տարեշրջանին՝ «Սարգիս Պողոսեան» մրցանակին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Սահակ Գ․ Բագրատունի
Սահակ Բագրատունի (ծն․ թ․ անհայտ - մօտ 770), Հայոց իշխան, պատրիկ եւ սպարապետ 753 թուականին։ Յաջորդած է Աշոտ Բագրատունի Կուրացեալին, որուն հօրեղբայրը՝ Բագրատի որդին էր։
Սահակ Բագրատունի օրոք Աբբասեան խալիֆայութիւնը դադարեցրած է արաբ բանակի մէջ կռուող հայկական հեծելազորի ռոճիկի վճարումը, Հայաստանի մէջ սաստկացրած յարկահանութիւնները, կողոպուտները, աւերածութիւններն ու գերեւարումները։ Սահակ Բագրատունին խաղաղ բանակցութիւններով փորձած է մեղմել բռնութիւնները, բայց չէ հասած դրական արդիւնքի։ 768 թուականին մասնակցած է Պարսավի կանոնադիր ժողովին, որուն նպատակն էր կարգաւորել երկրին սրուած դասակարգային հակասութիւնները։ Սահակ Բագրատունին դաւադրաբար ձերբակալած եւ սպանած են արաբ տիրողները, իսկ հարստութիւնը բռնագրաուած է։
Եղած է Վարազ-Տիրոց Բագրատունի թոռը՝ Բագրատ Բագրատունի որդին։ Զաւակներու մասին տեղեկութիւններ չկան։ Անոր հաջորդած է իր նախորդի՝ Աշոտ Գ-ի որդին՝ Սմբատը:
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Բագրատունիներ Ստորոգութիւն:Հայոց իշխաններ Ստորոգութիւն:Տայքի իշխաններ Ստորոգութիւն:Սպերի իշխաններ Ստորոգութիւն:Հայոց սպարապետներ
Սահակ Յովհաննէսեան
Սահակ Յովհաննէսեան (1898-1984, ծնած է Խարբերդ նահանգի Ջարսանճագ գաւարի Նորքեղ գիւղը։ Ունեցած է երկու եղբայրներ, որոնք 1909 թուականին զոհ գացած են Ատանայի կոտորածներուն, եւ քոյր մե՝ որ մահացած է Ամերիկայի մէջ։
Իբրեւ հողատեր, Ջարսանճագի պէյերուն եւ աղաներուն խժդժութիւններուն ենթարկուելու, միջադէպի մը պատճառով գիշեր մե ամէն բան, տուն-տեղ, կարասի, արջառներ ու ոչվարներ ետեւ ձգելով, ծնողքին հետ գիւղէն կը փախչին եւ կ՝ ապաստանին Խարբերդ քաղաքը։
Միթտ աթխատաւորի դիրքին մէջ մնացած ըլլալով, տնտեսական պայմանները թոյլատու չեն եղած որ ան բարձր ուսման հետեւի։ Իր գաղափարապաշտ մտքին թռիչքներուն մասնակի գոհացում տուող կարեւոր ազդակները եղած են յարատեւ ինքնազարգացումը եւ յամառ ջանասիրութիւնը։
Երկար տարիներ կապ հաստատած է «Պայքար» օրաթերթին ու «Նոր Օր» եռօրեային հետ իբրեւ գրաթար եւ աշխատակից։
1932 թուականին Պէյրութի մէջ կ՝ ամուսնանայ Էննի Թուխմանեանի հետ, երջանիկ բոյն մը կազմելով։ Կը բախտաւորուին երկու զաւակներով։
Ս. Յովհաննէսեան 1947 թուականին կը հաստատուի Գալիֆորնիա, նախ՝ Ֆրէզնօ, յետոյ՝ Փասատինա։ 1981 թուականին կը հրատարակէ Մտքի Թափառումներ հատորը։
Հեղինակը գիւղական հարազատ ու հաճելի բարբառով եւ հիւմըրով օժտուելով իր պատմուածքները, իր վառ երեւակայութեան քովէն կ՝ անցընէ գաւառացիի նկարագրին տարբեր երեսակները։ Ինքնաբուխ է իր ոճը եւ գունագեղ։
Սալման Պըն Ապտել Ազիզ Ալ Սէուտ
Կենսագրութիւն
Սալման Պըն Ապտել Ազիզ Ալ Սէուտ ծնած է 31 Դեկտեմբեր 1935-ին Սէուտական Արաբիոյ Մայրաքաղաք Ռիատի մէջ։ Ան արքայ՝ Ապտել Ազիզ Պըն Սէուտի 25-րդ տղան է։ Սալմանը սկզզբնական կրթութիւնը ստացած է Ռիատի Արքայազներու դպրոցին մէջ, որտեղ կրնային ուսանիլ միայն Արքայ Ապտել Ազիզ Պըն Սէուտի երեխաները։
Աշխատանքային Գործունէութիւն
Երբ Սալման Պըն Ապտել Ազիզ Ալ Սէուտ 19 տարեկան էր Ապտել Ազիզ Պըն Սէուտ թագաւորը զինք նշանակեց Սէուտական Արաբիոյ Մայրաքաղաք Ռիատի Էմիրի (քաղաքապետ) ներկայացուցիչ։ Ետքը 1955 թուականին արքայ Ապտել Ազիզ Պըն Սէուտը՝ Սալմանին նշանակեց Ռիատի քաղաքապետ։
Ռիատի Նահանգապետ
1963 թուականի Փետրուարին Սալման Պըն Ապտել Ազիզ Ալ Սէուտ նշանակուեցաւ Ռիատի Նահանգապետ։ Ան այդ պաշտոնը ղեկավարեց մինչեւ 2011 թուական (Շուրջ 48 տարի)։ Անոր կառավարման օրօք Ռիատը միջին քաղաքէն դարձաւ հսկայական քաղաք։ Ան կը զբաղէր զբօսաշրջիկներու գրաւչութեամբ եւ երկրին ներդրումներով։ Ան կ'աջակցէր աշխարհա-քաղաքական եւ տնտեսական կապերու ամրապնդմամբ՝ արեւմուտքի հետ։ 2011 թուականի Յունուարին ան յանձնարարեց միջոցներ ձեռնարկել մուրացկաններու դէմ, որոնք կը փորձէին օգտուիլ արաբներու առատաձեռնութիւնէն։
Պաշտպանութեան Նախարար
2011 թուաականի Նոյեմբերին Սալման Պըն Ապտել Ազիզ Ալ Սէուտ նշանակուեցաւ Սէուտական Արաբիոյ Պաշտպանութեան նախարար։ Ան այդ պաշտօնը ստանձնեց իր աւագ եղբօր Սուլթանի մահէն ետք։ Սալման այդ ժամանակ դարձաւ Անվտանգութեան խորհուրդի անդամ։ 2012 թուականի Ապրիլ ին Սալման այցելեց Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ՝ հանդիպելով նախագահ Պարաք Օպամայի հետ: Ապա այցելեց Մեծ Բրիտանիա հանդիպելով Վարչապետ Տէյվիտ Քամերոնի հետ կնքելով շարք մը ռազմական պայմանագիրեր։ Սալման Պաշտպանութեան նախարարի պաշտօնէն հեռացաւ 2012 թուականի Յունիսին, իր աւագ եղբայր Նայէֆ Պըն Ապտել Ազիզ Ալ Սէուտի մահէն ետք եւ դառնալով Սէուտական Արաբիոյ գահի ժառանգորդ՝ ստանձնեց վարչապետի պաշտօնը։
Արքայ
23 Յունուար 2015-ին մահացաւ Սաուտան Արաբիաոյ Ապտուլլահ Պըն Ապտել Ազիզ Ալ Սէուտը։ Ըլլալով գահի ժառանգորդ Սալման Պըն Ապտել Ազիզ Ալ Սէուտ դարձաւ Սէուտական Արաբիոյ թագաւոր։ Սալմանի Արքայ դառնալէն ետք գահի ժառանգորդ դարձաւ անոր կրտսեր եղբայր Մուքրին Պըն Ապտել Ազիզ Ալ-Սաուտը։ Մուքրին նաեւ ստանձնեց Սէուտական Արաբիոյ վարչապետի պաշտոնը։ Սալման Պըն Ապտել Ազիզ Ալ Սէուտը որպէս Սէուտական Արաբիոյ նոր արքայ, 30 միլիառ ԱՄՆ Տոլար բաժնեց Սէուտական Արաբիոյ բնակիչներուն պարգեւներու տեսքով։ Անոր հրամանով բոլոր պետական ծառայողները, թոշակառուները եւ ուսանողները ստացած են երկու ամսուան աշխատավարձ։ Բացի Այդ ան մարեց 500 000 պարտքատէրերու պարտքերը։
Ղրիմահայ Գաղութը
Ղրիմի հայկական գաղութը, Ռուսական պետութեան տարածքին ձեւաւորուած հայկական առաջին գաղութներէն մէկը Ղրիմն էր: Ներկայիս, Ղրիմի մէջ կ'ապրի 25000 հայ:
Պատմական Ակնարկ
Ղրիմի մէջ հայերը բնակութիւն հաստատած են թերեւս 10-րդ դարէն սկսեալ: Հայերու կողմէ ստեղծուած գաղթավայրերը շուտով բազմացան, ընդարձակեցան. նշանակալի դեր կը կատարէին Սեւ Ծովի երկիրներու առեւտրական եւ տնտեսական յարաբերութիւններուն մէջ: Պատահական չէր, որ Միջին դարերուն Ղրիմը անուանած են «Ծովային Հայաստան»: Արդէն 14րդ դարուն Ղրիմի մէջ հայ բնակչութիւնը կը կազմէր երկրորդ մեծամասնութիւնը թաթարներէն ետք:
1783 թուականին Ղրիմը Ռուսիոյ միանալէն ետք տեղի հայկական գաղթավայրերը հայ բնակչութեան նոր ներհոսքի շնորհիւ աստիճանաբար կը սկսին վերակենդանանալ եւ աշխուժ կեանք մը ապրիլ: Ղրիմահայ գաղութի կազմակերպումը կը սատարէ ռուսահայ թեմի առաջնորդ Յովսէփ Արղութեանը, որ այդ նպատակով 1787 թուականին կը ձեռնարկէ ուղեւորութիւն դէպի Ղրիմ: Ուղեւորութենէն ետք Արղութեանը ռուսական զանազան ատեաններուն կը ներկայացնէ Ղրիմի շարք մը վայրերը, մասնաւորապէս Թէօտոսիա եւ Հին Ղրիմի կիսաւեր քաղաքները հայերուն տրամադրելու եւ Թուրքիայէն դէպի Ղրիմ հայերու տեղափոխութիւնները առաջարկութիւններն ու ծրագիրները:
28 Հոկտեմբեր 1799 թուականին կը հրապարակուի կայսերական հրովարտակը, որ բացի առանձնաշնորհներ տալէն, հայերուն կ'արտօնէ բնակութիւն հաստատել թերակղզիին վրայ, ունենալ սեփական քաղաքապետարան:
18րդ դարու վերջերէն սկսած ընդհուպ մինչեւ առաջին համաշխարհային պատերազմը հայերը պարբերաբար Թուրքիայէն կու գային եւ կը հաստատուէին Ղրիմի մէջ: 20-րդ դարու սկիզբը հայերուն թիւը Ղրիմի մէջ աւելցաւ: 1913-1914 թուականներուն անիկա կը հասնէր 14-15 հազարի, թեէպէտ իրականին մէջ աւելի էր: Առանձին հայ մեծահարուստներ դարձած էին Ղրիմի շարք մը քաղաքներու՝ Արմեանսկ, Մելիտոպոլ, Ղարասուպազար քաղաքներու քաղաքագլուխներ: Ղրիմահայ կեանքին մէջ եկեղեցին բացի կրօնական հարցերէն, կը միջամտէր համայնքի աշխարհիկ խնդիրներու: Մինչեւ 1803 թուական ղրիմահայութեան եկեղեցական գործերը կը վարէր Մոր Նախիջեւանի հոգեւոր վարչութիւնը: 1842 թուականին Ղրիմի մէջ կը նշանակուի Ղրիմի հայ եկեղեցիներու եւ Սուրբ Խաչ վանքի գլխաւոր հոգաբարձու:
Գաղթօճախի Տնտեսական Վիճակը
Ղրիմահայերու տնտեսական կեանքին մէջ կը շարունակէր մեծ դեր խաղալ առեւտուրը, արհեստներն ու երկրագործութիւնը: 19-րդ դարու վերջը Ղրիմի մէջ հաստատուած առեւտրական արուեստակցութեան 10 տոկոսէն աւելին, որ կը կազմէր թիւով 523 վաճառականներ, հայեր էին: Ղրիմահայերու մէջ յատկապէս առանձնացած են խոշոր հողատէրերը. այդպիսիք էին օրինակ Սերեպրեակովները, որոնք ունեցած են շուրջ 7000 տեսեատին, Սփենտիարովները՝ աւելի քան 6000 տեսեատին, Ստեփանեանները՝ 2000 տեսեատին, անոնք քիչ մը կը զիջէին Օպերովները, Պենքլիեւները եւ ուրիշները: Ղրիմահայերու կեանքին մէջ կարեւոր դեր կը խաղար արհեստագործութիւնը:
Հայերը ճանչցուած արհեստաւորներ էին Հին Ղրիմի մէջ, Ղարասուպազարի, Թէօտոսիոյ, Սիմֆերոպոլի եւ Արմեանսկի մէջ: Տեղի հայերու ձեռնարկատիրական ոլորտները նոյնպէս աւանդական հայկական էին. ոսկերչութիւն, դերձակութիւն, կօշկակարութիւն, սնունդ, ներկարարութիւն, գինեգործութիւն եւ այլն: Այստեղ ալ հայկական ծագումով գործատէրերը քիչ չէին. Ղարապազարի եւ Սիմֆերոպոլի մէջ մեծահարուստներու շարքին կո հանդիպէինք Մոմճեաններուն եւ Ռաֆայէլեաններուն, Սեւաստապոլի յայտնի գործարանատէր էր Գէորգեանցը, ողջ Տաւրիայի մէջ հռչակուած էին Սրապիոնեան արհեստանոց-գործարանի արտադրած կովկասեան կօշիկները:
Ղրիմահայերուն Հասարակական եւ Կրթամշակութային Կեանքը
Ղրիմահայերէն շատերը իրականացուցած են բարեգործական ծրագիրներ. մեծահամբաւ նկարիչ Յովհաննէս Այվազովսքին իրեն պատկանող Սուպաշի լիճէն 1887 թուականին Թէօտոսիա քաղաքին կը նուիրաբերէ օրական 50 հազար դոյլ ջուր, որ հնարաւորութիւն կու տայ յաջորդ տարի անցընել 30 քմ. ջրմուղ, որ լիովին կը բաւարարէր քաղաքին պահանջները:
Հայազգի երկրագործ Շահուերտեանի նախագիծով 1901 թուականին Սիմֆերոպոլի մէջ կ'իրականացուի արտաքին լուսաւորութիւն: Ղրիմահայ առաջին դպրոցը հիմնուեցաւ Ղարապազարի մէջ, 1816 թուականին: 1820 թուականին դպրոցին մէջ կ'աշակերտէր 80 երեխայ:
Հայկական դպրոցներ կը բացուին նաեւ Հին Ղրիմի մէջ, Թէօտոսիոյ, Եւպատորիոյ, Կերչիի, Օրապազարի, Սուպաշի եւ այն վայրերուն մէջ, ուր նկատելի թիւով հայութիւն կար: Ղրիմահայ ծխական դպրոցները որակեալ դասատուներով ապահովելու համար նշուած դպրոցներէն Լազարեան Ճեմարան կ'ուղարկուէին ընդունակ ուսանողներ: Ուսումը աւարտելէն ետք անոնք կը վերադառնային Ղրիմ՝ մանկավարժական աշխատանքի անցնելու համար:
Ղրիմահայ ուսումնական հաստատութիւններու շարքին խիստ կ'առանձնանայ Խալիպեան ուսումնարանը: 4 Յունիս 1858 թուականին Գաբրիէլ Այվազովսկիի ներկայացուցած նախագիծը կը հաստատուի Ալեքսանտր Բ.ի կողմէ՝ Կանոններ Հայկազեան ուսումնարանի անուան տակ, որ հնարաւորութիւն կու տայ օգտագործելով Խալիպեաններու նիւթական աջակցութիւնը, 14 Հոկտեմբեր 1858 թուականին բացած է ուսումնարանը: Սկիզբը այստեղ կը սորվէին 89 աշակերտ, որոնց թիւը այնուհետեւ հասաւ 140-ի: Ուսումնարանը ունէր տպարան, ուր կը տպագրուէին հայերէն եւ ռուսերէն լեզուներով դասագիրքեր, թարգմանչական գրականութիւն, տարեգիրքեր եւ այլն: Այստեղ կը տպագրուէին երկու հայկական պարբերականներ՝ «Մասեաց Աղաւնին» եւ «Դաստիարակը»:
19-րդ եւ 20րդ դարուն սկիզբները ղրիմահայերը տուին համազգային եւ համաշխարհային հռչակ վայելող արուեստագէտներ, որոնց կը թուի՝ նկարիչ Յովհաննէս Այվազովսքին, իր տաղանդաւոր աշակերտ Մահտեսեանը, հայ դասական եւ ազգային երաժշտութեան մեծ ներկայացուցիչներ Ալեքսանտր Սփենտիարեանն ու Քրիստափոր Քարամուրզան:
Ղրիմահայ մշակոյթի նկատելի դրսեւորումներէն մէկն ալ ճարտարապետութիւնն էր, հայերու շինարարական գործունէութիւնը թերակղզիին մէջ: Հայկական դասական ճարտարապետութեան հիանալի կոթողէ Եալթայի մէջ 1905-1909 թուականներուն կառուցուած հայկական եկեղեցին: Ճարտարապետական հոյակերտ յուշարձան է Յովհաննէս Այվազովսկիի պատկերասրահը, որ կառուցոած է իր իսկ նախաձեռնութեամբ եւ միջոցներով:
Գրականութիւն
1. Վ. Միքայելյան, «Ղրիմի հայկական գաղութի պատմություն» Երեւան, 1964 թ. 2. Վ. Միքայելյան, «Ղրիմի հայկական գաղութի պատմություն (1801-1917)», Երեւան, 1970 3. Վ. Միքայելյան, «Ղրիմահայոց պատմություն», Երեւան, 1974 թ. 4. Վ. Միքայելյան, «Ղրիմահայ գաղութը Արեւելք-Արեւմուտք հարաբերությունների ոլորտում (13–18-րդ դարեր)», Երեւան, 2000 թ. 5. В. Микаелян, “История крымских армян” (Симферополь), Ереван, 2004 թ. 6. В. Микаелян, “На крымской земле”, Ереван, 1989.
Ստորոգութիւն:Հայեր
Սահակեան Դպրոց (Թեհրան)
Թեհրանի Հայոց Ազգային «Իսրայէլ Սահակեան» դպրոց, դպրոց Թեհրանում։ Հիմնադրւել է Իրանի մայրաքաղաքի ժամանակի «Հեշմաթիէ» (ներկայաս՝ «Սարդարապատ») քաղաքամասում։ Դպրոցն հիմնել է թեհրանահայ բարերար հանգուցեալ Ջիբրայէլ Սահակեանը, իր եղբօր հանգուցեալ Իսրայէլ Սահակեանի յիշատակը յաւերժացնելու համար։
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայկական կրթական հաստատութիւններ Ստորոգութիւն:Թեհրան
Սահակ Օտապաշեան
'''Սահակ Ծ. Վրդ. Օտապաշեան''' (1875, Սվազ - 1915, Մեծ Եղեռնի զոհ) Հայ եկեղեցական եւ մանկավարժ։
Կենսագրութիւն
Վարդապետ ձեռնադրուած է 1901 թուականին:
Կեդրոնական եւ «Նոր Դպրոց» վարժարաններէն ներս դասաւանդած է հայկական մատենագրութիւն եւ կրօնք, ան նաեւ ստանցնած է ծննդավայրին Արամեան վարժարանի տեսչութիւնը:
1905էն ի վեր վարած է տեղապահի եւ առաջնորդի պաշտօններ Սվազ, Ամասիա, Մարզուան, Սամսոն եւ Պրուսա մինջեւ 1912-1914, որմէ յետոյ անձնուիրաբար գաւառ մեկնած՝ պատրիարքական հրահանգի մը համաձայն:
Պարտականութեան ճամբուն վրայ ինկած, Օտապաշեան եղած է Պոլսոյ եւ գաւառի բոլոր աշխարհականներուն ու եկեղեցականներուն մէջէն առաջին զոհը:
Ճանղա
Ճանղա (ჯანღა, Джангы тау Ջանղիթաու, «Նոր լեռ»), լեռնագագաթ Կովկասեան Գլխաւոր լեռնաշղթայի կեդրոնական մասին մէջ, Ռուսաստանի եւ Վրաստանի սահմանագծի վրայ։ Գլխաւոր գագաթի բարձրութիունը 5085 մ է, բարձրութեամբ 5-րդն է Կովկասի եւ Ռուսաստանի մէջ, եւ 2-րդը Վրաստանի մէջ (Շխարա-էն ետք)։
Լեռնաշղթային մէջ, Ջանղիթաուն ունի եւս 2 գագաթ՝ արեւմտեան 5058,8 մ (43°01′08″ N, 43°03′07″E), եւ այս գագաթն է քարտէսներուն մէջ նշանակուած որպէս Ջանղիթաու լեռ, եւ արեւելեան՝ 5033,6 մ (43°00′48″ N, 43°04′14″E)։ Այս գագաթը գլխաւոր շտաբի քարտէսներուն մէջ սխալմամբ նշուած է որպէս Պուշկինի Պիկ, որ կը գտնւուի 6.5 քմ հիւսիս-արեւելք, Դիխթաու լեռնազանգուածոն մէջ։ Ջանղիթաուն 13 քիլոմեթրանոց իւրօրինակ լեռնազանգուածի՝ Բեզէնգեան պատի կենդրոնական մասն է։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Աշխարհագրութիւն Ստորոգութիւն:Ռուսաստան Ստորոգութիւն:Վրաստան Ստորոգութիւն:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով
Գէորգ Սահակեան
Գէորգ Մարգար Սահակեան, հայ ճարտարագէտ, կինոդերասան։
Կենսագրութիւն
1950 թուականին աւարտած է Բաքուի արդիւնաբերական հիմնարկը։ 1990 թուականէն Բաքուի հայկական ջարդերու ժամանակ տեղափոխուած է Մոսկուա։ Ըլլալով Իուսիֆ Ստալինի ամենացայտուն նմանակը՝ 1979 թուականէն 36 ֆիլմի մէջ անձնաւորած է անոր կերպարը։ 1994 թուականին այցելած է Հայաստան։ 2000 թուականէն եղած է ՌԴ Նմանակներու ակումբի տնօրէնը, 2005 թուականէն՝ ՌԴ անվտանգութեան, պաշտպանութեան եւ իրաւակարգի հարցերու ակադեմիայի անդամ։
Մեսրոպ Ճանաշեան
Հայր Մեսրոպ Վրդ․ Ճանաշեան, հայ գրականագէտ, բանաստեղծ, թարգմանիչ։ Մխիթարեան միաբանութեան անդամ։
Կենսագրութիւն
Հայր Մեսրոպ Վարդապետ Ճանաշեան ծնած է 11 Յունուար, 1908-ին, Անքարա: Ան վախճանած է Ապրիլ 13, 1974-ին: Մխիթարեան Միաբանութեան քահանայ, Ուսումնապետ:
Հայր Մեսրոպ Վարդապետ Ճանաշեան, աւազանի անունով Պետրոս, ծնած է Անքարա, 11 Յունուար, 1908-ին: Հոկտեմբեր 1919-ին կ'անցնի Վենետիկ, եւ նոյն թուականի Նոյեմբերին կը հագնի վանական աշակերտի սքեմը:
Քսան տարեկան հասակին կանդամակցի Մխիթարեան Միաբանութեան: Իմաստասիրութեան ու Աստուածաբանութեան գծով համալսարանական իր ուսումը Հռոմի մէջ աւարտելէ ետք, 1934-ին կը ստանայ քահանայական ձեռնադրութիւն:
1937-1939 թուականներուն կը հետեւի Սորպոնի համեմատական գրականութեան դասընթացքներուն:
1939-1942 թուականներուն կը վարէ Մուրատ Ռափայէլեան-ի ուսումնապետի, եւ ապա՝ 1950-1952 տարիներուն, տեսուչի պաշտօնը:
Հայր Մեսրոպ Վարդապետ Ճանաշեան կը մահուան Ապրիլ 13, 1974-ին:
Խմբագրական աշխատանք, հիմնադիր եւ տպարանի տեսչութիւն
Երկար տարիներ՝ 1942-1952, 1953-1956 եւ 1970-1973 կը վարէ «Բազմավէպ»-ի խմբագրութիւնը, իսկ 1959-1969՝ տպարանի տեսչութիւնը: Կը հիմնէ «Հայ Ընտանիք»-ը, որուն խմբագրութիւնն ալ կը վարէ 1970-1973 թուականներուն:
Հրատարակչական եւ գրականագիտական ու պատմաբանասիրական աշխատութիւններ
Ամբողջ կեանք մը նուիրուած կրթական, խմբագրական ու հրատարակչական աշխատանքներու, որոնց առընթեր Հայր Մեսրոպ Վրդ. Ճանաշեան հաւատարմօրէն կը ծառայէ հայ գիր ու բանին, գեղարուեստական գրականութեան ու թարգմանչական աշխատանքներու հետ միատեղ ստորագրելով գրականագիտական ու պատմաբանասիրական աշխատասիրութիւններ:
Հրատարակութիւններ
«Բազմավէպ»-ի, «Գեղունի»-ի եւ «Հայ Ընտանիք»-ի մէջ հրատարակած իր բազմաթիւ ուսումնասիրութիւններէն անկախ, առանձին հատորներով լոյս կ՛ընծայէ. ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ ԱՐԴԻ ՀԱՅ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ, Ա. Հատոր, 1701-1900, Վենետիկ, Ս. Ղազար, 1953, ՀԱՅ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ ՆՈՐ ՇՐՋԱՆԻ ՀԱՄԱՌՕՏ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ 1701-1920, Վենետիկ, Ս. Ղազար, 1973: Սայեաթ-Նովա, Վենետիկ, Ս. Ղազար, 1964: ԴԱՒԻԹ ԿԻՒՐԱՊԱՂԱՏ, Վենետիկ, Ս. Ղազար, 1976, եւ այլն. Մատենագիտական ամբողջական ցանկին համար տես՝ «Բազմավէպ», 1974, Թիւ 1-2, էջ 32-47:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Մխիթարեան միաբանութեան անդամներ
1984 (Վէպ)
1984 (Nineteen Eighty-Four), Ճորճ Օրուէլի վէպերէն։
Պատմութիւն
«1984» Վէպը, Անգլիացի գրող Ճորճ Օրուէլի հակա-կոմունիստական վէպն է, որ գրուած է 1948-ին եւ լոյս տեսած է 1949-ին։ Վէպին մէջ ներկայացուած է արեւմտեան քաղաքակրթութիւնը 1984-ին, երբ ամբողջատիրական համակարգի մը դէմ ելլելը անհատներու կործանման կը տանէր։ «1984»ը կը զգուշացնէ Նացիստական Գերմանիոյ դէմ, ինչպէս նաեւ Ստալինի ղեկավարութեան տակ գտնուող Խորհրդային Միութեան եւ նման բռնատիրական ռեժիմներու դէմ ելլողները։ Օրուէլի հանրայայտ այս վէպը նախկին ԽՍՀՄ-ի տարածքէն ներս լոյս կը տեսնէ 1988-էն ետք, որովհետեւ ԽՍՀՄ-ի համակարգը ինքնին ամբողջատիրական եւ բռնատիրական սկզբունքներու վրայ հիմնուած էր, ինչ որ Օրուէլ խստօրէն կը քննադատէ այս գիրքին մէջ։
Վէպը «Անասնաֆիրմա» վիպակին մղումները կը շարունակէ, որ 1917-ի Հոկտեմբերեան ընկերվարական յեղափոխութեան եւ անոր հետեւանքներով յառաջացած զարգացումները կը նկարագրէ, ինչպէս նաեւ այդ օրերու աշխարհաքաղաքական տիրապետող միտումներն ու քաղաքական դէմքերը։ Կան նաեւ քննադատութիւններ եւ պետական միջամտութիւններ։
Վէպին ներքին գաղտնաբառերը աւելի խոր շեշտեր եւ ակնարկներ կը պարունակեն, ինչ որ պատճառ կը դառնան վէպին տպագրութեան եւ վաճառքին, ենթակայական մեկնաբանութիւններն ու արհամարհանքները, որոնք տեղի կ'ունենան ԽՍՀՄ-ի տարածքներէն դուրս։ Յատկապէս շատ էին արեւմտեան ձախակողմեան ուժերու քննադատութիւնները։ Իսկ վէպին յաճախակի արգելքի դէպքերը տեղի կ'ունենան Ամերիկայի որոշ նահանգներուն մէջ։ Ընդհանրապէս՝ հրատարակումէն գրեթէ անմիջապէս ետք, ինչպէս նաեւ 50 տարի ալ ետք, անընդհատ փորձեր կ'ըլլան «1984»ը վերցնելու դպրոցական գրադարաններէն։
Ուսումնասիրելով ամերիկեան դպրոցներու մէջ արգիլուած գիրքերու 1965-1982 թուականներու վիճակագրութիւնը, Լի Պերես իր «Հանրայայտ արգիլուած գիրքեր» աշխատութեան յառաջաբանին մէջ այդպիսի 30 գիրք կ'առանձնացնէ։ Այդ ցուցակին մէջ «1984»-ը 5-րդ տեղը կը գրաւէ։ Վէպին արգելքը ամերիկեան դպրոցներուն մէջ առաւել խիստ եղած է 1960-1970 թուականներուն, երբ չափազանց մեծ էր ԽՍՀՄ-ին հետ պատերազմ սկսելու հաւանականութիւնը։
Այդպէս, առիթով մը, ԱՄՆ-ի մէջ վէպը կ'արգիլուի այն պատճառաբանութեամբ, որ համայնավարութիւնը բարենպաստ ձեւով ներկայացուած է գրքին մէջ, իսկ ուրիշ առիթով ալ, արգելքը կը վերացուի, որովհետեւ գիրքը հրաշալի ձեւով ամբողջատիրական համակարգի մը թերութիւնները կը բացայայտէ։ Գիրքին վերնագիրին շուրջ ալ կան հարցադրումներ։
Օրուէլի վէպին վերնագիրը, եւ ԽՍՀՄ-ի մէջ 1984-ին սկսած կորպաչովեան նշանաւոր «վերակառուցումը» որոշ առեղծուածներ կը հաղորդէ վէպին։ Իրականութեան մէջ՝ «1984» վերնագիրը Օրուէլի հրատարակիչ Ֆրետ Ուորպուրկինի մտայղացքը եղած է, որմով փորձած է գրաւել ընթերցողները։ Նախնական մտայղացմամբ վէպը ունեցած է «Եւրոպայի վերջին մարդը» վերնագիրը։ Բայց ինչո՞ւ «1984», մինչեւ օրս առեղծուած մնացած է։ Ամէնէն հաւանական տարբերակը այն է, որ Ուորպուրկի պարզապէս վէպին ստեղծման տարեթիւը շրջած՝ 1948-էն:
Գիրքին տարածումը
Վէպին «Մեծ Եղբայր» կերպարը՝ Ովկիանիոյ տիրակալը, հանրայայտ դարձած է, որուն պատկերը փակցուած է ամէնուր, «Մեծ Եղբայրը քեզ կը տեսնէ» մակագրութեամբ։
Վէպը 2009-ին, «The Times» լրագիրին վերջին 60 տարիներուն ընթացքին հրատարակուած 60 լաւագոյն գիրքերու ցանկին մէջ ներառուած է, իսկ «Newsweek» հանդէսը բոլոր ժամանակներու եւ ժողովուրդներու 100 լաւագոյն գիրքերու շարքին մէջ «1984»-ին յատկացուցած է երկրորդ տեղը։
Քաղաքական աշխարհագրութիւն
Գլխաւոր հերոսը կ'ապրի աշխարհի մը մէջ, ուր երեք ամբողջատիրական գերտիրութիւններ անհասկնալի պատերազմի մը մէջ են, անորոշ տարածքներու համար։ Իւրաքանչիւր գերտիրութիւն ունի իր գաղափարախօսութիւնը՝
1. Ովկիանիան, որ կը ներառէ ամբողջ Արեւմտեան կիսագունդը, Մեծն Բրիտանիան, Աւստրալիան, եւ Հարաւային Ափրիկէն։ Գաղափարախօսութիւնը «Ingsoc»ն է, որ կը նշանակէ Անգլիական Ընկերվարութիւն։
2. Եւրասիան, կը ներառէ Եւրոպան, Ռուսաստանը ամբողջութեամբ եւ Սիպերիան։ Գաղափարախօսութիւնը՝ Նոր-Պոլշեւիզմ։
3. Արեւելեան Ասիա, կը ներառէ Չինաստանը, Ճափոնը, Քորէան, Հնդկաստանը, եւ Ինտոնեզիան։ Գաղափարախօսութիւնը՝ ինքնաոչնչացում կամ մահուան երկրպագութիւնը։
Վիճելի տարածքները՝ Հիւսիսային եւ Կեդրոնական Ափրիկէն, Միջին Ասիան, Հնդկաստանը եւ Ինտոնեզիան։ Գերտէրութիւնները գրաւելով այդ տարածքները, ստրկութեան կը մատնեն բնիկ ժողովուրդը։
Գիրքին եզրափակումը
Ինկսոք եւ Տապլթինք (Ingsoc and doublethink) Ովկիանիոյ ամբողջատիրական կառավարութեան գաղափարախօսութիւնն է, որ նորախօս լեզուով (Newspeak) կը նշանակէ Անգլիական Ընկերավարութիւն, նորախօս լեզուն կառավարութեան ստեղծած լեզուն է, որ Անգլերէնի մշակուած տարբերակն է. նպատակն է այնքան մշակել լեզուն, որ Ովկիանիոյ ապագայ սերունդները չկարենան Ինկսոքի հակասող միտքեր ունենալ։
Ինկսոքը հետեւեալ ձեւով կը բացատրուի, անիկա սակաւապետական համայնավարութիւն մըն է, որ կը մերժէ ընկերավարական շարժման բոլոր հիմնական սկզբունքները, եւ կը հակասէ անոնց, յանուն ընկերվարութեան։ Կուսակցութեան համար իշխելը նպատակի մը հասնելու միջոց չէ, այլ ինքնին նպատակ է, որովհետեւ եթէ կարենան իշխել ներկային վրայ, ապա կրնան նաեւ կեղծել անցեալը, իսկ եթէ կարենան աղաւաղել անցեալը, ապա կրնան իրենց ներկայի արարքները արդարացնել։ Բայց Ովկիանիոյ ժողովուրդը, եւ նոյնիսկ ընթերցողները, ամբողջութեամբ չեն գիտեր, թէ ինչպէ՛ս ստեղծուած է այս կուսակցութիւնը, որովհետեւ մարդիկ կուսակցութեան ներքին գործելաձեւին կը ծանօթանան միայն Ուինսթընի տեսակետէն, իսկ Ովկիանիոյ մէջ իրականութիւնը ամէն օր, ամէն վայրկեան, եւ ամէն երկվայրկեան փոփոխման կ'ենթարկուի կառավարութեան կողմէ. այն ինչ որ ներկայ դրութեամբ ճիշդ կը համարուի, կրնայ մէկ ժամ ետք սխալ համարուիլ։ Ամէն ինչ կախեալ է կուսակցութեան շահերէն։ Այսինքն, եթէ կուսակցութեան համար պէտք է, որ մարդ հաւատայ, թէ 2+2=5, ան կը հաւատայ, թէ 2+2=5, նոյնիսկ եթէ տրամաբանութիւնը կ'ըսէ, թէ 2+2=4, եւ այս ձեւի շարք մը գաղափարներ կան, որոնք կառավարութիւնը կը յաջողի համոզել Ովկիանիոյ քաղաքացիներուն։ Այս երեւոյթը «Տապըլթինք» կը կոչուի։ Տապըլթինքը այն է, երբ մարդիկ միաժամանակ երկու զիրար հակասող փաստեր իբրեւ իրականութիւն կ'ընդունին, առանց հասկնալու, որ այդ երկու միտքերը զիրար կը հակասեն։ Կուսակցութիւնը Տապըլթինքը իբրեւ միջոց կ'օգտագործէ քաղաքացիները խաբելու համար։ Օրինակ, պատմութեան ընթացքին, Ովկիանիոյ թշնամին անընդհատ փոփոխութիւններու կ'ենթարկուի, մէկ կ'ըսեն, թէ իրենց թշնամին Եւրասիան է, ուրիշ առիթով մը կ'ըսեն, թէ Արեւելեան Ասիան է։ Վէպին մէջ յաճախ կարելի է հանդիպիլ տարբեր վիճակներու, երբ երկու գերտիրութիւններու միջեւ փոփոխութիւններ կ'ըլլան, նախ մէկը թշնամի է, միւսը դաշնակից, սակայն երկվայրկեաններու ընթացքին հակառակը կը յայտարարուի, եւ բոլորը կը հաւատան, որ իրականութիւնը միշտ ալ նոր յայտարարուածն է, հակառակ անոր, որ վայրկեան մը առաջ ուրիշ բանի կը հաւատային։ Ճշմարտութեան նախարարութեան աշխատակիցները անմիջապէս պատմական բոլոր տուեալները փոփոխութեան կ'ենթարկեն, որպէսզի համընկնին ներկայ «իրականութեան»:
Նախարարութիւններ
Ովկիանիան ունի չորս նախարարութիւններ, որոնք կը զբաղին ժողովուրդին ամբողջական հսկողութեամբ։ Իւրաքանչիւր նախարարութեան անունը կը հակասէ իր գործունէութիւնը։
Եղբայրութիւնը (The Brotherhood)
Եղբայրութիւնը հակա-կուսակցական կազմակերպութիւն մըն է, որ հիմնած է Էմմանուէլ Կոլդսթին անունով նախկին կուսակցական մը, որ դաւաճանած է «Մեծ Եղբայրը»: Նպատակն է տապալել կուսակցութիւնը եւ «Մեծ Եղբայր»ը: Անոնք կը համարուին կուսակցութեան մեծագոյն թշնամիները, բայց այս կազմակերպութեան ծագումը անյայտ է, Ուինսթըն կասկածներ ունի կազմակերպութեան գոյութեան մասին, կ'ենթադրէ, որ հաւանաբար եղբայրութիւնը նաեւ կուսակցութեան յօրինած սուտերէն մէկն է իբրեւ թակարդ՝ «միտքի ոճրագործներուն»։
Հեռուստացոյց (Telescreen)
Բառացի թարգմանութեամբ, կը նշանակէ հեռուստացոյց։ Գիրքին մէջ «Թելեսքրին»ները յատուկ սարքեր են, որոնք կան բոլորին տան մէջ, աշխատավայրը եւ փողոցը։ «Թելեսքրին»ները կը հետեւին մարդոց բոլոր քայլերուն, եւ կը նկարեն անոնց բոլոր շարժումները։ Յատուկ ժամերու կը միացնեն «Մեծ Եղբօր» ելոյթները կամ նամակները, եւ բոլորը, անկախ տարիքի, պարտաւոր են լսելու այդ բոլորը։ Ըստ Օպրայնի միայն ներքին կուսակցութեան անդամները իրաւունք ունին «Թելեսքրին»ը անջատած պահելու կէս ժամով, սակայն ժամանակի ընթացքին կը պարզուի, թէ նոյնիսկ երբ անջատուած են, «Թելեսքրին»երը կը նկարեն եւ կը ձայնագրեն ամէն բան։
Դասակարգային կառոյցին մասին
Ովկիանիոյ հասարակութիւնը կը բաժնուի երեք խաւերու, կուսակցութեան ներքին անդամները, արտաքին անդամները, եւ Պրոլները: Բոլորին վրայ կ'իշխէ «Մեծ Եղբայրը»։
Հիմնական հերոսներ
Ուինսթըն- Ուինսթըն գիրքին մէջ կը նկարագրուի իբրեւ 39-ամեայ երիտասարդ մը։ Ամուսնացած է, սակայն կինը կուսակցութեան մոլի կողմանկից ըլլալուն պատճառով, իրենց յարաբերութիւնները վատացած են եւ կինը հեռացած է։ Ուինսթըն հետաքրքրուած է բանաստեղծութեամբ եւ հնամենի իրերով։ Մինչեւ Ճուլիային հանդիպիլը, ան ունէր օրագիր մը, որուն մէջ կը գրէր բոլոր միտքերը կուսակցութենէն գաղտնի պահելով։ Գիրքին ամբողջ ընթացքին Ուինսթըն կը փնտռէ համախոհներ, որոնք նոյնպէս համաձայն էին, որ «Մեծ Եղբայրը» չարիք է, եւ հասարակութիւնը՝ հիւանդ։ Ճուլիան- Ուինսթընի սիրահարն է, սկիզբի շրջանին Ուինսթըն կը կարծէ, թէ Ճուլիան գաղտնի ոստիկան է, սակայն հետագային կը պարզուի, թէ այդպէս չէ։ Ճուլիա կ'ատէ կուսակցութիւնը, սակայն Ուինսթընին նման նպատակներ չունի զիրենք տապալելու, չէ հետաքրքրուած կուսակցութեան հետ կապուած դաւադրութիւնները ուսումնասիրելով, եւ կը խախտէ կուսակցութեան օրէնքները՝ միայն իր կեանքը վայելելու նպատակով։
Օպրայնը- Օպրայն ներքին կուսակցութեան անդամ է, բայց Ուինսթըն այնքան ալ չէ համոզուած, որ ինք հաւատարիմ է կուսակցութեան, կ'ենթադրէ, որ Օպրայն եւս կ'ատէ կուսակցութիւնը եւ եղբայրութեան անդամ է։ Ժամանակ մը ետք, գաղտնիքը կը բացահայտուի եւ ինքզինք կը ներկայացնէ իբրեւ եղբայրութեան անդամ, եւ Ուինսթընն ու Ճուլիան կը ներգրաւէ կազմակերպութեան մէջ։
Մեծ Եղբայրը- Մեծ Եղբայրը կը ներկայացնէ կուսակցութիւնը։ Մեծ Եղբօր կերպարը բնաւ չի գործեր վէպին մէջ. հաւանաբար ան գոյութիւն անգամ չունի, բայց կը համարուի Ովկիանիոյ ղեկավարը։ Ովկիանիոյ մէջ ամէնուրեք որմնազդեր կան Մեծ Եղբօր դեմքով, որոնց վրայ գրուած է «Մեծ Եղբայրը կը դիտէ քեզ»։ Կուսակցութեան համար Մեծ Եղբայրը աստուածային կերպար մըն է։
Գիրքին գլխաւոր նիւթը
Օրուէլ վէպին այս նիւթը քաղած է Սովետական Միութեան օրինակէն եւ Անգլիոյ ռազմական վիճակէն։ Ան կը պատկերացնէ, թէ ինչի՛ կը վերածուի անգլիական հասարակութեան վիճակը, եթէ կառավարուի Ստալինեան ռեժիմով։
Գիրքին հանրածանօթ նախադասութիւններէն մէկը 2+2=5 արտայայտութիւնն է, որուն հիմքը Օրուէլ վերցուցած է կոմունիստական կուսակցութեան հնգամեայ ծրագիրէն, որ կը քաջալերէր ժողովուրդը հինգ տարուան գործի մը ծրագիրը ամբողջացնելու՝ չորս տարուան ընթացքին։
Վէպին մէջ Ոկիանիա կը փոխէ իր զինակցութիւնը Արեւելեան Ասիայէն Եւրասիոյ, որուն հիման վրայ կ'ըսէ, Ովկիանիա միշտ եղած է Եւրասիոյի կողմնակիցը։ Այս հատուածին մէջ Օրուէլ կը բացայայտէ Սովետական Միութեան փոփոխական յարաբերութիւնը Նացիստական Գերմանիոյ հետ։ Երկու երկիրներն ալ քննադատօրէն կը վերաբերէին իրարու հետ, մինչեւ 1939-ին կնքուած Խորհրդա-գերմանական պայմանագիրը։ 1939-էն 1941 արգիլուած էր Գերմանիոյ քննադատութիւնը Սովետական մամուլին մէջ, մինչեւ Գերմանիոյ ԽՍՀՄ ներխուժումը 1941-ին։ Մեծ Եղբօր կերպարը ներշնչուած է Ստալինէն։
Ոստիկանութեան գաղափարը մտայղացուած է ԽՍՀՄ-ի ներքին գործերու ժողովրդական պետական եւ վարչական սկզբունքներուն հիման վրայ, որ մարդիկ կը բանտարկէր եւ կ'արգիլէր, որ անոնք կիսուէին իրենց հակասովետական գաղափարներն ու կարծիքները։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Գիրքեր այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Վէպեր
Ճաշուա Մալինա
Ճաշուա Չարլզ Մալինա (Joshua Charles Malina, ծնած 17 Յունուար, 1966) Ամերիկացի ֆիլմի դերասան եւ թատերական դերասան մըն է։ Ան ունէր Ուիլ Պէյլիի դերը NBC կայանի տրամա հեռուստաշար The West Wing-ի վրայ, Ճըրմի Կուտուին դերը Sports Night-ի վրայ եւ Տէյվիտ Ռոզըն Scandal-ի վրայ։
Անձնական կեանք
Մալինա ծնած է Նիւ Եորք, ԱՄՆ: Անոր ծնողքը, Ֆրէն եւ Ռոպըրթ Մալինա, հիմնադիրներն էին Young Israel of Scarsdale կազմակերպութեան Նոր-Ռոշէլի մէջ, Նիւ Եորք, ուր ապրած է իր կեանքին մեծամասնութիւնը : Իր հայրը փաստաբան էր, ինչպէս նաեւ դրամատուներու դրամարկող եւ Պրոտուէյի թատերական արտադրիչ։ Ճաշուայի մականուն «Մալինա»ն միշտ հարցցազրոյց տուողներուն մէջ շփոթ արթնցուցած է, որոնք կը կարծէին, թէ մականունը լատիներէնէ կու գայ, մինչդեռ իր ընտանիքը եղած է Հրէայ եւ մականունը կու գայ Լեհ արմատներէ :
Կարպիս Ճանճիկեան
Կարպիս Ճանճիկեան, բանաստեղծ։
Կենսագրութիւն
Կարպիս Ճանճիկեան ծնած է Սամաթիա՝ 6 Յունուար 1920-ին: Նախնական ուսումը ստացած է թաղին Սահակեան-Նունեան վարժարանը, յետոյ մտած է Կեդրոնական, 1934-ին: Տարի մը վերջ, 1935-ին, կը ստիպուի Կեդրոնականը ձգել եւ վաճառատան մը մէջ պաշտօնեայ կ՚ըլլայ: Հակառակ ասոր, ուսանելու փափաքը չի մեռնիր իր մէջ, եւ 1937-ին երբ կը զգայ որ անցնող ամէն օր զինքը քիչ մը եւս կը հեռացնէ դպրոց երթալու տարիքէն, անզսպելի մղումով մը կը մտնէ դպրոց՝ այս անգամ Իտալական վարժարան: 1939-ին դարձեալ Կեդրոնական կը վերադառնայ, ուր լիսէի շրջանը չաւարտած, 1943-ին, հիւծախտը կու գայ զինքը վերջնականօրէն հեռացնելու դպրոցէն:
Իր հրատարակուած առաջին բանաստեղծութիւններէն կ՚ըլլայ «Օրէ օր», որ լոյս կը տենսէ Բագարատ Թեւեանի «Պատկեր»ին մէջ՝ 1939-ին, Արաքսի Սողոմոն ծածկանունով: Աւելի յետոյ կ՚աշխատակցի «Երջանիկ»ին, Աւետիս Ալիքսանեանի «Պատկեր»ներուն, «Նոր Օր» շաբաթաթերթին եւ «Ժամանակ» օրաթերթին: Իր մահուընէ յետոյ, կարգ մը անտիպներ ալ լոյս կը տեսնեն «Այսօր»ի, «Ճառագայթ»ի եւ «Ժամանակ»ի մէջ։ Հանրութեան ծանօթ իր այս գործերէն զատ, մեզի կը ձգէ տակաւին կարգ մը անտիպներ, հայերէն եւ թրքերէն, ինչպէս նաեւ ձեռագիր խմորատիպ հանդէս մը՝ «Արաքս», զոր կը հրատարակէր ուսանողութեան օրերուն: