cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սոֆոքլիս
Կեանքը
Սոֆոքլիս ծնած է Իփիոս Քոլոնոս, Աթէնք։ Հայրն է  բարեկեցիկ Սոֆիլոս, դանակի պատրաստութեան գործարանատէր եւ ունեցած է համապատասխան կրթութիւն եւ դաստիարակութիւն։  Երաժշտութեան ուսուցիչը եղած է նշանաւոր Լամպրոս երաժիշտը։  15 տարեկանին պատանիներու պարին գլխաւորն է եւ կը մասնակցի Սալամինայի նաւամարտի յաղթանակի տօնին։
Ալպերթ Աբէլեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է Քեսապ: Ան զաւակն է բժ. Սողոմոն եւ Ովսաննա Աբէլեաններու: Ան ունեցած է երեք եղբայր եւ չորս քոյր:
Նախակրթարանի եւ միջնակարգի իր ուսումը ստացած է Քեսապի մէջ, իսկ բարձրագոյն ուսումը ստացած է Այնթապի Կեդրոնական Թուրքիոյ քոլեճին մէջ: Իբրեւ աւարտաճառ` կը պատրաստէ «Քեսապ եւ իր գիւղերը» հատորը, որ կ՛ընդունուի մեծ գնահատանքով:
Բժշկութիւն ուսանած է Պէյրութի ամերիկեան համալսարանի բժշկական բաժանմունքին մէջ եւ վկայուած է 1917-ին:
Շուտով զինակոչուած է օսմանեան բանակ` ենթասպայի աստիճանով եւ ծառայած է Նապլուսի մէջ, պաղեստինեան ճակատին վրայ: Պատերազմէն ետք Հոմսի եւ Ժըսըր Շուղուրի քեսապցի գաղթականները փոխադրած է Քեսապ:
1920-ին գաղթած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Մասաչուսեց նահանգի Պոսթըն քաղաքը, ուր որպէս մանկաբուժ աշխատած է իր անձնական դարմանատան եւ հիւանդանոցներու մէջ:
Ան անդամակցած է Մասաչուսեցի եւ ամերիկեան բժշկական միութիւններու: Աամուսնացած է 1923-ին` Զապէլ Առաքելեանի հետ եւ բախտաւորուած՝ երեք դուստրերով:
Աբէլեան տեսնելէ ետք Հայոց ցեղասպանութիւնը եւ անոր պատճառով հայ ժողովուրդի թուային նօսրացումը եւ ֆիզիքական ու հոգեկան ախտաբանական երեւոյթները, որոշած է իր գիտական բժշկական մտապաշարը ի սպաս դնել հայ ժողովուրդի եւ ի մասնաւորի հայ նոր սերունդի հայօրէն զարգացման, աճման, զօրեղացման եւ հզօրացման:
Սոֆոքլիս
Կեանքը
Սերտ կապեր ունեցած է այդ ժամանակաշրջանի կարեւոր անձնաւորութիւններու հետ․ Փերիքլիս, Սոկրատ, Պղատոն եւ արժանացած է քաղաքական, կրօնական, ինչպէս նաեւ արուեստի բարձր պաշտօններու։
Ալպերթ Աբէլեան
Աշխատութիւններ
Իր բժշկական ասպարէզին ընդմէջէն ան փորձած է արտացոլել իր հայկականութիւնը` գրելով հայերէն բժշկական-առողջապահական գիրքեր, որոնք եղած են աղբիւր բժշկական գիտելիքներու: Ան մուտք գործած է բժշկական գրականութեան մէջ հայերէնով եւ այդ ըրած է մեծ հաճոյքով եւ որպէս հայ բժիշկի պարտականութիւն` հանդէպ իր արենակիցներուն:
Սոֆոքլիս
Կեանքը
Ք․Ա․ 443 – 442 «Ատիկէի նաւային Դաշնութեան» գանձապահն է։ Ք․Ա․ 441 – 440 Փելիքլիսին հետ կը ղեկավարէ Սամոս կղզիին արշաւանքը։  Ք․Ա․ 428-ին Թուքիտիտիսին հետ Աթէնքի բանակին զօրավարներէն է եւ Ք․Ա․ 413-ին Աթէնքի սակաւապետական կառավարութեան մաս կը կազմէ։
Ունսուրի
Թարգմանութիւններ
Ճիշդ կ՛ըլլայ, որ քեզի արժանի եար ունենաս, յիշէ։
Սոֆոքլիս
Կեանքը
Ք․Ա․ 420-ին Սոֆոքլիսն է որ աթենացիներուն կը ծանօթացնէ Ասքլիփիոսին պաշտամունքը եւ իբրեւ յարգանքի տուրք, ան ընտրեալն է որ իր բնակարանին մէջ կը ստանայ անոր պատկերը։
Սոֆոքլիս ունեցած է երկու մանչ զաւակներ․ Նիքոսթաթիս եւ Սոֆոքլիս (ապօրինի)։ Վերջինս յայտնի գրագէտ եղած է։
Գործը
Մասնակցած է բազմաթիւ թատերական մրցոյթներու։ Ան Աթէնքի մէջ մեծ համբաւի արժանացած է եւ աթենացիներէն յարգուած եղած է։  Հակառակ անոր թէ մրցակցած է Էսհիլոսին (իրմէ 30 տարի մեծ) հետ, ներկայացուցած 30 քառեակներէն 20-ը առաջին տեղը  գրաւած են։  Իսկ իրմէ տարիքով փոքր բարեկամը՝ Էվրիփիտիս, առանձնացած կեանքին պատճառով աթենացիներէն չէ սիրուած։
Սոֆոքլիս գրած է 123 ողբերգութիւններ։  Անունով ծանօթ են 114-ը, որոնցմէ միայն 7-ն լրիւ պահպանուած ու հասած են մեզի, ինչպէս օրինակ՝ «Անտիղոնի» (Ք․Ա․442), «Իլեքթրա» (Ք․Ա․ 413), «Թրահինիէ», «Իտիփուս Թիրանոս», «Էաս», «Ֆիլոքթիթիս», «Իտիփուս էփի Քոլոնօ»։
Անոր գործերուն գլխաւոր դերակատարը անձն է, որ աստուածներուն հետ անխուսափելի, ողբերգական եւ մեղաւոր հակամարտութեան մէջ կը գտնուի։
Գործերուն փրկուած հատուածներէն ամենէն կարեւորը պրտաթուղթ պապիրոս մըն է որ խնայած է «Իհնեֆթէ» երգիծական ողբերգութեան մեծ մասը։
Գործերը թարգմանուած են բազաթիւ օտար լեզուներու։
Գործերուն ցանկը
Ստորեւ դիւցազներգական գործերուն տիտղոսները, որոնք կը ներփակեն զանազան բաժիններ․-
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յոյն ողբերգակներ Ստորոգութիւն:Դասական շրջանի ողբերգակներ Ստորոգութիւն:Ողբերգակներ
Ունսուրի
Թարգմանութիւններ
Քու երեսին վարդ ու լալայի այդքան վառ ներկը ո՞վ տուած է,
Քու լոյս դէմքը՝ սեւ մազերդ գիշերուայ ձեռքը ո՞վ տուած է,
Սիրահարը այդ արժանի՝ սիրածի գիրկը ո՞վ տուած է։
Լաթերնա
Լաթերնա․ երաժշտական գործիք որ կազմուած է 7000 գամեր պարունակող թաւալող ղուղանէ մը։ Լաթերնան մինչեւ 9 երգեր կրնայ նուագել։
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Լաթերնա երաժշտական գործիքը կազմուած է թաւալող գամերով ղուղանէ մը, որ կը պարունակէ 7000 գամեր։ Անոնցմէ իւրաքանչիւրը միայնակ ձայնանիշ կ՛արտադրէ։ Ղուղանը կը դառնայ ձեռքի մանիճի մը շնորհիւ։
Իւրայատուկ այս նուագարանը, կը զետեղուի ինքն իր վրայ ծալլուող փայտէ ոտքերու վրայ։ Նուագողը լաթերնան իր ուսերուն կը շալկէ երիզներու օգնութեամբ: 800 ժամուայ աշխատանք անհրաժեշտ է, որպէսզի լաթերնան կազմուի։ 1950 - 1970 քսանամեակին արտադրուած յունական շարժապատկերի ֆիլմերուն մեծամասնութիւնը անպայման ընդգրկած են լաթերնան եւ կարգ մը ժապաւէններու մէջ լաթերնան գլխաւոր դերակատարը եղած է։ Լաթերնայի տէրերը յաճախ իրենց նուագարանը ծաղիկներով ու նկարներով կը զարդարեն։
Ալպերթ Աբէլեան
Աշխատութիւններ
Աբէլեան ընծայած է հայերէնով բժշկական եւ առողջապահական հետեւեալ հատորները․
Լաթերնա
Պատմական ակնարկ
Լաթերնայի նախահայր կը սեպուին հնադարեան ինքնաշարժ գործիքներ, որոնք մինչեւ միջնադարին կը գործածուէին ազնուական խաւի ժամանցին համար։ Նորագոյն շրջանին, առաջին լաթերնան կը ստեղծուի 1808-ին Անգլիոյ Պրիսթոլ քաղաքին մէջ դաշնամուրի գործարանատէրէ մը։ Ան ձայնանիշերը կը փոխարինէ գամերով ղուղանով մը։
1855-ին Պոլսոյ մէջ իտալացի Թուրքոնի Քարմելօ եւ յոյն Իոսիֆ Արմաոս կը սկսին լաթերնա արտադրել, ինչպէս նաեւ յօրինել անոր երաժշտութիւնը։ Առաջին լաթերնաները կը պարունակէին 33 – 42 ձայնի աստիճաններ։
ԺԹ․ դարավերջին եւ Ի․ դարուն մինչեւ Բ․ Համաշխարհային պատերազմի նախօրեակին արագօրէն կը տարածուի Ամերիկա, Եւրոպա եւ Ասիոյ ու Ափրիկէի յունական համայնքներուն մէջ։
Լաթերնա մեծ ժողովրդավարութիւն վայելած է մանաւանդ Կոստանդնուպոլսոյ, Գահիրէի, Աղեքսանտրիոյ, Զմիւռնիոյ  եւ Պուքրէշի յունական գաղութներուն մէջ, ինչպէս նաեւ Յունաստանի մէջ՝ Աթէնք, Փիրէա, Սելանիկ, եւայն։ Ի․ դարու առաջին երեք տասնամեակներուն լաթերնաներուն թիւը Պոլսոյ, Աթէնքի եւ Փիրէայի մէջ 5000-ի կը հասնէր։
Ծանօթ լաթերնա նուագողներ եղած են Եորղիու, Պրինտիզի, Թրիփոլիցիոթիս, Փոլիքարփոս, հայազդի Տիգրանը, Ալի Պէյի, Էֆթիմիու եւ Ֆոթիու։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Նուագարաններու տեսակներ Ստորոգութիւն:Նուագարաններ այբենական շարքով
Ալպերթ Աբէլեան
Աշխատութիւններ
Ան չէ բաւարարուած բժշկական գրականութեամբ եւ իր միտքն ու հոգին արտայայտած է նաեւ ոչ բժշկական գրականութեամբ, ուր դրսեւորած է հայ վերապրողի իր զգացումները,  իր ներաշխարհը եւ իր անհատականութիւնը: Այսպէս, իր գրչին կը պատկանին հետեւեալ հատորները․
Ան բժշկագիտական եւ գեղարուեստական գրութիւններով մասնակցած է հայ մամուլին, մասնաւորապէս` Պոսթընի « Հայրենիք » շաբաթաթերթին եւ Նիւ Եորքի «Նոր աշխարհ»-ին:
Թարգամանութիւններ
Կատարած է թարգմանական աշխատանք․
Անտիպ վէպեր
Ունի անտիպ վէպեր․
Անգլերէն լեզուով գրած է «Տի Անթիոչենզ» վէպը, որուն միջոցով ուզած է ամերիկացի ժողովուրդին ծանօթացնել հայը իր կենցաղով ու մարտնչումներով ու թուրքին գործադրած վայրագութիւնները հայ ժողովուրդին դէմ: Այս վէպը եղած է արժէքաւոր եւ ուշագրաւ աշխատասիրութիւն մը, ուր Քեսապը մեծ տեղ գրաւած է:
Իր գրչանունը եղած է «Էբիլենց» :
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ազզետին Ալայա
Ազզետին Ալայա (Azzedine Alaïa, ), թունուզցի անուանի ձեւագէտ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Թունուզ։ Ան մնացեալ ձեւագէտներէն կը տարբերի իր իւրայատուկ աշխատելաոճով: Ան չէ մասնակցած նորաձեւութեան շաբաթներուն, որոնք տարեկան կազմակերպուած են Փարիզի, Միլանոյի, Լոնտոնի մէջ եւ այլուր: Ալայա նաեւ դէմ եղած է ծանուցումներու արշաւին:
Նորաձեւութեան վարպետին հագուստները կրած են` Միշէլ Օպաման, Մատոնան, Լէյտի Կական , Պիոնսէն եւ շատ մը ուրիշներ:
Ազզետին Ալայա մեռած է 77 տարեկանին :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ձեւագէտներ
Զիլան Տիգրիս
Զիլան Տիգրիս, հայ երգչուհի։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Տիգրանակերտ, ուր ստացած է իր տարրական, միջնակարգ եւ  բարձրագոյն կրթութիւնը: Ան հայկական ծագում ունի մօր եւ հօր կողմէն։
Երգչուհին 2015-ի Օգոստոսին մասնակցած էր Հայաստանի Սփիւռքի նախարարութեան կողմէ կազմակերպուած «Արի տուն» ծրագիրին, որու ծիրէն ներս ալ, 85 հայերու հետ միասին, այցելած էր Հայաստան ։
Երգչուհիին Մեծ մայրը (մօր մայրը) իր ամբողջ ընտանիքը կորսնցուցած է Հայոց ցեղասպանութեան ժամանակ։
Մահ
6 Փետրուար 2023-ին, Թուրքիոյ հարաւ-արեւմտեան շրջաններուն մէջ տեղի ունեցած ուժգին երկրաշարժին հետեւանքով փլատակներուն տակ մնացած են երգչուհի Զիլան Տիգրիսն ու իր ամուսինը ։ Իսկ 9 Փետրուար 2023-ին, փլատակներուն տակէն մահացած դուրս բերուած են ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ երգչուհիներ Ստորոգութիւն:Երգչուհիներ Ստորոգութիւն:Երգչուհիներ ըստ ազգութեան
Փիլիսոփայութեան Սկզբունքներ (Տեքարթ)
Փիլիսոփայութեան Սկզբունքներ (լատիներէն՝ Principia Philosophiae), գիրք մըն է Ռընէ Տեքարթին գրիչով։ Էութեան մէջ, համադրում մըն է «Մտախոհութիւններ Առաջին Փիլիսոփայութեան Մասին» եւ «Խօսոյթ Ուղեգիծի Մասին» գիրքերուն։ Առաջին անգամ գրի առնուած է լատիներէնով, հրատարակուած 1644 թուականին եւ ձօնուած իշխանուհի «Եղիսաբէթ Պոհեմիացի»-ին, ով Տեքարթին վաղեմի ընկերուհին էր։ Գիրքին Ֆրանսերէն տարբերակը (Les Principes de la Philosophie) հրատարակուեցաւ 1647 թուականին։
Այս գիրքին մէջ երկրորդ անգամ կը հանդիպինք «Ես կը մտածեմ, ապա գոյ եմ» արտայայտութեան (լատիներէն), որուն առաջին անգամ կը հանդիպինք «Մտախոհութիւններ Առաջին Փիլիսոփայութեան Մասին» գիրքին մէջ (Ֆրանսերէնով)։
Տորիան Կրէյի Դիմանկարը
Տորիան Կրէյի դիմանկարը (անգլ.՝ The Picture of Dorian Gray), անգլիացի գրող Օսքար Ուայլտի մէկ վէպն է։ Կը համարուի հեղինակին ամէնէն նշանաւոր ստեղծագործութիւններէն մէկը։
Աշխարհի ամէնէն շատ ընթերցուած գիրքերէն է։
Նիւթ
«Տորիան Կրէյին դիմանկարը» կը պատմէ Պասիլ Հոլուըրտ նկարիչին մասին, որ պատահաբար կը ծանօթանայ իր երազանքներու էակ՝ Տորիան Կրէյին:
Տորիան Կրէյին դիմանկարը կը գծէ Պասիլ Հոլուորտը, որ Տորիանին գեղեցկութեամբ տարուած էր։ Տորիան Կրէյ կը դառնայ գեղեցկութեան եւ երիտասարդութեան պաշտամունքի զոհը։ Կրէյ հրապուրուած դիմանկարին գեղեցկութենէն, բայց յուսալքուած, որ նկարին մէջ երիտասարդութիւնը յաւերժ է, կ'ըսէ.
Փիլիսոփայութեան Սկզբունքներ (Տեքարթ)
Ֆրանսերէն Հրատարակութեան Նախաբանը
Տեքարթը «Ապպօթ Քլօտ Փիքօ»-էն (Abbot Claude Picot) կը խնդրէ իր լատիներէնով գրած Principia Philosophiae գիրքը թարգմանէ Ֆրանսերէնի։ Այս հրատարակութեան համար (որ տպուեցաւ «Les Principes de la Philosophie» վերնագիրով) Տեքարթը գրեց յառաջաբան մը զոր քօղարկեց թարգմանիչին յղուած նամակի մը տեսքով եւ կրեց հետեւեալ վերնագիրը․ «Հեղինակին նամակը գիրքին թարգմանիչին, որ կրնա գործածուիլ որպէս նախաբան»։ Ասիկա կը հրատարակուի 1647-ին, երբ ան հասունացած էր ու իր կեանքի վերջին շրջանն էր։ Այս գրութեան մէջ, Տեքարթը կարգ մը խոկումներ կը յայտնէ իմաստության և իմաստասիրութեան (փիլիսոփայութեան) մասին իր գաղափարը: Այս նախաբանին պարունակութիւնը կարելի է հետեւեալով ամփոփել․
Տորիան Կրէյի Դիմանկարը
Նիւթ
«Ես կը նախանձիմ ամէն բանէ, որուն գեղեցկութիւնը անմահ է։ Կը նախանձիմ նոյնիսկ իմ այս դիմանկարէս։ Ինչո՞ւ  պէտք է ան պահպանէ այդ գեղեցկութիւնը, ինչ որ ինծի վիճակուած է կորսնցնել։ Իւրաքանչիւր անցնող ակնթարթ ինձմէ ինչ որ բան մը կը խլէ, անոր կու տայ։ Ո՜հ, եթէ ճիշդ հակառակը ըլլար, եթէ փոխուէր նկարը, իսկ ես մնայի ճիշդ նոյնը՝ ինչպէս հիմա։  Ինչո՞ւ նկարեցիք, օր մը կու գայ, երբ այդ նկարը զիս կը ծաղրէ, կը ծաղրէ դաժանօրէն»:
Նկարիչը կը սիրէ Տորիանը եւ ոգեշնչուած՝ իր արուեստն ու հոգին անոր կը նուիրէ։ Ասիկա սովորական սէր չէր, այլ՝ իւրայատուկ բնական նուիրում եւ հրապոյր: Տղամարդ-տղամարդու յարաբերութիւններու գագաթնակէտը։ Երբ տղամարդը իր սեռայինին կը տենչայ, ամենայն ազնուութեամբ եւ պարզութեամբ, ամենայն սիրով ու քնքշութամբ, առանց յետին միտքերու՝ փորձելով տիրանալ ոչ թէ մարմինի տենդագին գեղեցկութեան, այլ հոգիի առեղծուածային խորութեան, զգայական նուիրումին․ ինչպէս կը նկարագրուի գիրքին նախաբանին մէջ՝ «Վէպին մէջ կ'արծարծուին բազմաթիւ հարցեր, որոնցմէ հիմնականը արուեստի, բարոյագիտութեան եւ գեղեցիկի փոխադարձ կապն է»։
Պասիլին միջոցով Տորիան կը հանդիպի լորտ Հենրի Ուոթընին, ըստ որուն​​ գեղեցկութիւնն ու զգայական կատարումը միակ բաներն են, որոնց համար կ'արժէ հետամուտ ըլլալ կեանքի մէջ: Նոր հասկնալով, որ իր գեղեցկութիւնը կրնայ ժամանակաւոր ըլլալ, Տորիան կը ցանկայ վաճառել իր հոգին: Ան կ'ապրի տարբեր անբարոյական փորձառութիւններ՝ փորձելով մնալ երիտասարդ եւ գեղեցիկ: Միաժամանակ, անոր դիմանկարը կը ծերանայ եւ տեսողականօրէն կ'արձանագրուին Տորիանին բոլոր մեղքերը :
Փիլիսոփայութեան Սկզբունքներ (Տեքարթ)
Փիլիսոփայութեան Հասկացութիւնը (Գաղափարը)
Փիլիսոփայութիւնը իմաստութեան ուսումնասիրութիւնն է, զոր կը հասկցուի որպէս մարդկային գործունէութիւնը վարելու կարողութիւն։ Նաեւ կը ճանչցուի որպէս կատարեալ իմացութիւն այդ ամէն բաներուն որոնք մարդը կրնա գիտնալ իր կեանքը տնօրինելու, առողջ մնալու, եւ արուեստներու մէջ հմտանալու համար։ Միայն Աստուած կատարեալօրէն իմաստուն է, մինչ մարդը քիչ թէ շատ իմաստուն է, համետատութեամբ այն գիտելիքներուն որոնց ան կը տիրապետէ ամէնակարեւոր ճշմարտութիւններուն մասին։
Գիտութեան Աստիճանները
Տեքարթը գիտութիւնը (իմացութիւնը) կը բաժնէ չորս աստիճաններու որոնք «ընդհանուր» կ'անուանէ, եւ մէկ այլ աստիճան մը կ'առանցնացնէ զոր կը կոչէ «բարձրագոյն»։ Առաջին աստիճանը կը բաղկանայ յստակ եւ ակնյայտ հասկացողութիւններէ որոնք րնան ձեռքբերուիլ առանց ոեւէ մտախոհութեան կարիքին։ Երկրորդ աստիճանը ամէն ինչն է որ կը սորվուի զգայարանքներու միջոցով։ Երրորդը կը ներառէ այն ինչ որ մենք կը սորվինք ուրիշ մարդոց (բնագրին մէջ՝ ուրիշ տղամարդոց) հետ խօսելով։ Չորորդը կը ներփակէ այն ինչ որ մենք կրնանք սորվիլ այնպիսի մարդոց գրութիւններէն, որոնք ատակ են լաւ ուսուցումներ տալու։
Տորիան Կրէյի Դիմանկարը
Նիւթ
Տորիան կը հրաւիրէ Պասիլը եւ լորտ Հենրին տեսնելու Սիպիլին ելոյթը Ռոմէօ եւ Ժուլիէթի մէջ: Սիպիլ, որը շատ սիրահարած էր Տորիանին, չի կրնար լաւ ձեւով դրսեւորել ինքզինք ինչ որ կը ստիպէ ե՛ւ Պասիլը, ե՛ւ լորտ Հենրին նկատեն, որ Տորիան սիրահարած է Սիպիլին՝ ոչ թէ իր դերասանական տաղանդի համար, այլեւ՝ գեղեցկութեան: Տորիան ամչնալով, կը մերժէ Սիպիլը՝ ըսելով, որ դերասանութիւնն է իր գեղեցկութիւնը. առանց անոր ան այլեւս չի հետաքրքրեր զինք:
Փիլիսոփայութեան Սկզբունքներ (Տեքարթ)
Բարձրագոյն Իմաստութիւն
Բոլոր ժամանակներուն եղած են մարդիկ, որոնք հետախոյզ եղած են աւելի լաւ եւ աւելի ստոյգ իմաստութիւն մը․ իմաստութեան հինգերորդ աստիճան մը։ Ասիկա կայացած է առաջին պատճառներուն հետապնդումէն, եւ անոնք որոնք հետեւած են այս հետապնդրումին իմաստասէր (փիլիսոփայ) կը կոչուին։ Սակայն ան կը կարծէ թէ ոչ մէկը յաջողած է դեռ։
Տորիան Կրէյի Դիմանկարը
Նիւթ
Այդ օրը կը հասնի, երբ Տորիանի տառապանքները կը սկսին: Ամէն մէկ կատարած յանցանք, ամէն մէկ արատաւոր արարք, որ Տորիան կը կատարէ, կ'արտայայտուի այդ նկարին վրայ, իր կեանքը դժոխքի վերածելով։ Միշտ տուն կը վերադառնայ վախով եւ սարսափով, որ արդեօք նկարը կրկին բան մը պիտի պատմէ իր մասին: Իսկ առաջին բիծը կը յայտնուի այն օրը, երբ Տորիան կորոշէ հաշտուլ Սիպիլին հետ, բայց լորտ Հենրին իրեն կը յայտնէ, Սիպիլ չդիմանալով իր մերժումին, անձնասպան եղած է (Սիվիլա Վէյն)։
Տորիան կը յաջողի պահել նկարը իր մտերիմներէն, սակայն ոչ իրմէ․ այդ նկարը ամէն վայրկեան կը յիշեցնէ իր կատարած յանցանքները։ Տորիան խենթացած Պասիլը կը մեղադրէ: Ան երբ դիմանկարին կը նայի, Պասիլ Հոլուըրտի հանդէպ ատելութեան զգացումներով կը լեցուի։ Տորիան կը սպաննէ իր սիրելի Պասիլը․ ան, որ տենդագին կը սիրէր զինք, մէկը որ իրեն նուիրած էր իր արուեստը, մէկը, որուն կեանքը կը սկսէր եւ կ'աւարտէր Տորիանով…։
Վերջաբան
Տորիան կը խրէ դանակը դիմանկարին մէջ, եւ ճիչ մը կը լսուի… Քառորդ ժամ ետք, աղախինները մտնելով  ներս կը տեսնեն պատէն կախուած իրենց տիրոջ հոյակապ դիմանկարը։ Իսկ գետինը, սպաննուած մարդու մը դիակը, դանակը սիրտին մէջ մխրճուած։ Անոր դէմքը կնճռոտած ըլլալով, միայն մատանիներէն կը ճանչցուի իր ինքնութիւնը… Տորիան Կրէյն է…:
Փիլիսոփայութեան Սկզբունքներ (Տեքարթ)
Կասկած եւ Ստուգութիւն
Պղատոն էն ու Արիստոտէղ էն ի վեր, բանավէճ մը կայ կասկածի եւ ստուգութեան (որոշակիութեան) մասին։ Անոնք որոնք կասկածի կողմը կը բռնեն, հասած են ծայրայեղ կասկածի ծայրայեղութեան, կասկածի տակ դնելով անգամ ամէնաստոյգ բաները։ Իսկ անոնք որոնք ստուգութեան (որոշակիութեան) կողմը կը բռնեն չափազանցօրքէն կը կ'ապաւինին զգացումներուն։ Թէեւ ճիշդ է որ ընդունուած է թէ զգայարանքները կրնան մոլորեցնել մեզի, ըստ Տեքարթին, դեռ ոչ մէկը յայտնած է թէ ճշմարտութիւնը կրնա հիմնուիլ զգայարանքներուն վրան, բայց հասկացողութեան մէջ, երբ անիկա կը հիմնուի ակնյայտ ընկալումներու վրայ։
Տորիան Կրէյի Դիմանկարը
Տորիան Կրէյ
Տորիան Կրէյ վայելուչ երիտասարդ մըն է, որ առանձնացած է բոլորէն հակառակ իր արտասովոր եւ հրաշալի գեղեցկութեան: Գիրքը զայն կը բնութագրէ իբրեւ բարի, լաւատես եւ միամիտ երիտասարդ մը, սակայն ան կ'ազդուի լորտ Հենրիի չարութենէն եւ կը գտնուի անոր համոզիչ խօսքերուն ազդեցութեան տակ։ Լորտ Հենրի կը պնդէ, որ Տորիանի գեղեցկութիւնը ամէնէն կարեւոր եւ թանկարժէք բանը պէտք է ըլլայ իր կեանքին մէջ, որովհետեւ ան կրնայ իր գեղեցկութիւնը շատ արագ կորսնցնել։
Տորիան Կրէյ հակասական կերպար մըն է. մերթ բարեհամբոյր է, մերթ յանցագործ։
Լորտ Հենրի
Լորտ Հենրի ազնուական մըն է:  Ան կ'ընկերանայ Տորիան Կրէյին եւ կը սկսին նոր յատկութիւններ բացայայտնուիլ երիտասարդին հոգիին մէջ։ Լորը Հենրի իր ազդեցութեան տակ առած է Տորիան Կրէյը։  Ան կը դառնայ անոր գաղափարախօսը եւ գլխաւոր խորհրդակիցը։
Փիլիսոփայութեան Սկզբունքներ (Տեքարթ)
Մտախոհութիւններ Առաջին Փիլիսոփայութեան Մասին
Առաջին պատճառներուն, կամ հիմնական ճշմարտութեանց որոնումը, ինչպէս Տեքարթը ձեռնարկած էր, այս գիրքին մէջ պարփակուած էր։ Ասիկա կը բացատրէ բնազանցական (մէթքֆիզիքական) սկզբունքները որոնց վրայ կը հիմնուի մնացած գիտութիւնը։
Տորիան Կրէյի Դիմանկարը
Պասիլ Հոլուըրտ
Պասիլ Հալվըրտ նկարիչ է: Ան նկարած է Տորիան Կրէյին դիմանկարը։ Հալվըրտ կը նկատէ Տորիանի հոգիին առանձնայատուկ գեղեցկութիւնը եւ իր սիրտը սիրով կը լեցուի Տորիանի հանդէպ։
Սիվիլա Վէյն
Սիվիլա Վէյն դերասանուհի մըն է: Մինչեւ Տորիան Կրէյին ծանօթանայ, ան կ'ապրէր թատրոնի դերասանուհիի կարիքաւոր կեանք մը։ Տորիանի հանդէպ ունեցած սէրը զինք կը ստիպէ, որ հրաժարի թատրոնէն եւ ամբողջ կեանքը նուիրաբերէ իր ապագայ ամուսինին։ Բայց Տորիան չիփոխադարձեր Սիվիալայի զգացումները եւ կը հրաժարի իենր հետ կեանքը շարունակել։ Հետեւանքները շատ լուրջ կ'ըլլան։
Ճէյմս Վէյն
Ճէյմս Վէյն, Սիվիլա Վէյնի նաւաստի եղբայրն է, որ երկար տարիներ կը փորձէ քրոջը համար Տորիան Կրէյէն վրէժ լուծել։
Փիլիսոփայութեան Սկզբունքներ (Տեքարթ)
Փիլիսոփայութեան Ծառը
Իմաստասիրութիւնը (Փիլիսոփայութիւնը) ծառի մը պէս է, որուն արմատները բնազանցութիւնը (Metaphysics) կը ներկայացնէ, եւ կոճղը կը ներկայացնէ բնագիտութիւնը (Physics), իսկ ճիւղերը մնացած գիտութիւնները կը ներկայացնէն․ գլխաւորապէս բժշկութիւն, մեքենագիտութիւն, եւ բարոյագիտութիւնը որ իմաստութեան վերջին մակարդակն է։ Ինչպէս ծառին պտուղները իր դուրսի մասերուն մէջ կը գտնուին այդպէս ալ փիլիսոփայութեան օգտակարութիւնը կը կայանայ իր աւարտին մէջ։
Արդի Հրատարակութիւններ
1983 թուականին Նետրլանտացի (Հոլանտացի) հրատարակիչ «Ռայտըլ»-ը (Reidel), տպագրեց գիրքին Անգլերէն տարբերակը ( ISBN 90-277-1451-7 ), որ թարգմանուած էր «Վալընթայն Րօճըր»-ին (Valentine Rodger) եւ «Րիիս Փ․ Միլլըր»-ին (Reese P. Miller) կողմէն, բացատրական ծանօթագրութեանց հետ։ Թէեւ այս թարգմանութիւնը կատարուած էր բուն 1644-ի լատիներէն օրինակէն, սակայն 1647-ի Ֆրանսերէն թարգմանութեան յաւելեալ նիւթերն ալ կը պարփակէ։
«Փիլիսոփայութեան Սկզբունքները» (Principia philosophiae) գիրքէն օրինակ մը տպագրուած է 1656 թուականին։ Կը պատկանի Հարաւարեւմտեան հետազօտական հիմնարկին հազուագիւտ գիրքերու հաւաքածոյին, զոր կը գտնուի Թեքսասի Սան Անտոնիոյի մէջ գտնուող Թօմ Սլիքի (Tom Slick) անուան գրադարանին մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Փիլիսոփայութիւն Ստորոգութիւն:Գիրքեր Ստորոգութիւն:Գիրքեր այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Գիրքեր ըստ տարեթիւի
Լեզուի Կաղապար
Լեզուի Կաղապար (Անգլերէն՝ Language Model) Հաւանականութեան բաշխումն է բառերու յաջորդականութեան վրան։ Լեզուի Կաղապարումը զանազան վիճակագրական ու հաւանականական եղանակներու գործածութիւնն է, նախադասութեան մը մէջ բառերու տուեալ յաջորդականութեան հաւանականութիւնը սահմանելու համար։
Գործածութիւն
Լեզուի Կաղապարները կը վերլուծեն գրուածքային տուեալները (Անգլերէն՝ Text Data) կազմելով հիմն ու խարիսխը իրենց բառերու գուշակելուն։ Լեզուի Կաղապարները կը գործածուին Բնական Լեզուի Մշակումի (Անգլերէն՝ NLP/ Natural Language Processing) կիրարկութիւններուն մէջ, նամանաւանդ այն ծրագիրներուն մէջ որոնք գրուածք (թեքսթ) կը ծնանին (կը ստեղծեն) իբրեւ արտադրութիւն (Անգլերէն՝ օutput)։ Այն կիրարկութիւններէն կարելի է յիշել՝ գործիքային (մեքենական) թարգմանութիւն եւ հարցումներու պատասխանում։
Սարդարապատ (շաբաթաթերթ)
Սարդարապատ (Սպաներէն՝ Sardarabad) Հայկական-Արժանթինական երեք լեզուեան շաբաթաթերթ հիմնադրուած 1975 թուականին Արժանթինայի մայրաքաղաք Պուէնոս Այրէս-ի մէջ։ Անիկա Արժանթինի մէջ Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան (ՌԱԿ) պաշտօնաթերթն է (օրգան կամ օրկան)։ Սարդարապատ անունը կը վերաբերի 1918 թուականի Մայիսեան Սարդարապատի Հերոսամարտին։ թերթը լոյս կը տեսնէ շաբաթական պարբերականութեամբ՝ Սպաներէնով, մի քանի յաւելուածոյ Հայերէն էջերով։
Էվրիփիտիս
Էվրիփիտիս (յուն․՝ Ευριπίδης -  հին յուն․՝ Εὐριπίδης), Ք․Ա․ 480 Սալամինա – Ք․Ա․ 405 Արեթուսա (հիւսիսային Յունաստան, Սելանիկի նահանգ)։  Դասական շրջանի հանրածանօթ հին յոյն ողբերգակ։  Էսհիլոսի եւ Սոֆոքլիսին հետ Յունաստանի երեք մեծագոյն հին ողբերգակներն են։
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Էվրիփիտիս ծնած է Սալամինա, իսկ ծագումն է Ֆլիա շրջանի Քեքրոփիա քաղաքէն՝ այժմ Հալանտրի, Աթէնքի արուարձան։ Կ՛ ենթադրուի թէ ան ծնած է Սալամինայի նաւամարտին օրը, երբ՝ Էսհիլոս նաւամարտին կը մասնակցէր եւ Սոֆոքլիս նաւամարտի յաղթանակի տօնին կը պարէր։
Ծնողքը բանջարավաճառներ եղած են (ըստ Արիսթոֆանիսի. գիրք Ահարնէ 480, գլ․ 19)։  Էվրիփիտիս երիտասարդութիւնը ապրած է Փերիքլիսին ժամանակ (Աթէնքի Ոսկեդարը), սակայն ծերութիւնը՝ Պելոպոնեսեան Պատերազմի ընթացքին, ուր զոհուած է իր մանչերէն մէկը։
Ունեցած է երկու աղիտալի ամուսնութիւններ․ երկու կողակիցներն ալ անհաւատարիմ եղած են։  Ան առանձնացած եւ մենակեաց կեանք մը ապրած է Սալամինա, քարայրի մը մէջ՝ Էվրիփիտիս քարայր։  Մահէն ետք, քարայրը պաշտամունքի վայր դարձած է։
Վերջին տարիները
Էվրիփիտիս վերջին տարիները Մակեդոնիա Արեթուսա անցուցած է․ երաժշտասէր Արհելաոս թագաւորին հիւրը եղած է։  Հոն գրած է «Արհելաոս» եւ «Վաքհէ» ողբերգութիւնները։
Արեթուսա, վայրի շուներ զայն կը խածնեն։  Էվրիփիտիս կ՛ ընկճի վէրքերուն եւ կը մահանայ Ք․Ա․ 406-ին։  Արհելաոս կը սգայ բարեկամին մահը։  Կը մերժէ Էվրիփիտիսին աճիւնները Աթէնքին յանձնել։ Կառուցել կու տայ հսկայ դամբան մը եւ մեծ պատիւներով զայն կը թաղէ։  Նաեւ Էվրիփիտիսի յիշատակին պարապ դամբան մը կառուցել կու տայ Փելա՝ Մակեդոնիոյ մայրաքաղաքը։  Աթենացիներն ալ Էվրիփիտիսի մահը իմանալով, կը սգան եւ Արհելաոսէն կ՛ ուզեն անոր աճիւնները։  Վերջինին մերժումէն ետք, Փիրէա տանող ճանապարհին կը կառուցեն հսկայ պարապ դամբան մը, Թուքիտիտիսի վերտառութեամբ՝ «Ամբողջ Յունաստանը կը սգայ Էվրիփիտիսին մահը, հակառակ թէ անոր աճիւնները Մակետոնիա կը գտնուին։  Աթէնքն է անոր հայրենիքը, Յունաստանին Յունաստանը»։
μνῆμα μὲν Ἑλλὰς ἅπασ'
Εὐριπίδου, ὀστέαδ' ἴσχει
γῆ Μακεδών, ᾗπερ δέξατο τέρμα βίου,.
πατρὶς δ' Ἑλλάδος Ἑλλὰς Ἀθῆναι, πλεῖστα δὲ Μούσαις
τέρψας ἐκ πολλῶν καὶ τὸν ἔπαινον ἔχει
Նաեւ, աթենացիները Տիոնիսոսի թատրոնին մէջ Էվրիփիտիսի կիսանդրին կը զետեղեն։
Ընտանիք
Էվրիփիտիս անձնական կեանքին մէջ դժբախտ եղած է։   Առաջին երկու կիներէն՝ Հիրինիէն եւ Մելիթոյէն, կ' ամուսնալուծուի. անոնք անհաւատարիմ եղած են եւ անառակութեամբ ամբաստանուած։  Երկու ամուսնութիւններէն չորս մանչ զաւակներով կը բախտաւորուի՝ Մնիսարհիտիս (վաճառական), Մնիսիլոհոս (կեղծող), Էվրիփիտի կրտսեր (իր նախաձեռնութեամբ հօրը մահէն ետք, անոր գործերը թատրոնի բեմերէն կը խաղարկուին) եւ Քսենոֆոն (Աթէնքի բանակին զօրավարներէն, կը սպաննուի Պելոպոնեսեան պատերազմին ընթացքին՝ Ք․Ա․428, երբ հայրը «Իփոլիթոս» գործին համար յատուկ պատիւի կ՛ արժանանայ)։
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Գրած է 92 ողբերգութիւններ, սակայն իր կենսագիրներուն տարիներուն փրկուած էին 78 գործեր, որոնցմէ 8-ն երգիծական էին։  Արդի ժամանակներուն, ծանօթ են Էվրիփիտիսի 81 գործերը, որոնցմէ ամբողջութեամբ փրկուած են 19։
Իմաստակներուն (սոփեստ σοφιστές) գործերը, ինչպէս նաեւ ընդհանրապէս նոր միտքեր եւ հարցեր կ՛ էակցին էվրիփիտիսի գործերուն մէջ։  Կը մասնակցի զանազան մարզական եղելութիւններու՝ Փանաթինէա (մարզական խաղեր նուիրուած Աթինա աստուածուհիին), «փակրաթիօ» (ըմբշամարտի եւ բռնցքամարտի բաղադրութիւն մը) եւ «փիղմին» (հին յունական բռնցքամարտ)։  Հետեւանքն է որ ան մերժէ մարզանքը եւ ատէ մարզիկները․- «Յունաստանի մէջ վատը մեծ է, սակայն մարզիկներուն սեռէն աւելի վատ բան չկայ» (κακῶν γὰρ μυρίων ὄντων καθ΄Ἑλλάδα, οὐδὲν κάκιό νἐστιν ἀθλητῶν γένος)։
Օձին Ստուերը (Եուսէֆ Զէյտան)
Օձին Ստուերը կամ Օձին Շուքը (Արաբերէն՝ ظل الأفعى) Եգիպտացի վիպասան, իմաստասէր (փիլիսոփայ), Արաբագէտ, Իսլամագէտ, հրապարակախօս, յօդուածագիր, ուսուցչապետ (փրոֆէսօր), դասախօս Եուսէֆ Զէյտան-ի անդրանիկ վէպը, հրատարակուած 2006 թուականին «Տար Ալ-Շուրուք» հրատարակչատան կողմէն։
Էվրիփիտիս
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Էվրիփիտիս կը զբաղի նկարչութեամբ եւ գործերը կը ցուցադրուին Մեղարա․  գործեր, որոնք կը պատկերազարդեն իր ողբերգութիւնները։  Կարճ ժամանակի մը համար կը զբաղի փիլիսոփայութեամբ, բանաստեղծութեամբ եւ երաժշտութեամբ։
Օձին Ստուերը (Եուսէֆ Զէյտան)
Վէպի Համապատկերը
Վէպը կը պատմէ կնոջ դիրքին ու պատկերին մասին Արեւելեան մշակոյթին մէջ եւ մասնաւորապէս Արաբական մշակոյթին մէջ (եւ անոր նախորդած քաղաքակրթութեանց՝ Միջագետք, Եգիպտոս, Մեծ-Սուրիա եւն․․․)։ Վէպը կը պատմագրէ կնոջ պատկերը՝ թէ ինչպէս Սրբադասման գահին բազմելէն ետք (Սուրբ-Էգը), ցած նահանջեց իր բարձրագոյն դիրքէն եւ դասուեցաւ պղծութեանց (անսուրբերուն) շարքին։ Վէպը նպատակ չունի նուաստացնել կամ թերագնահատել իրար յաջորդած վերոյիշեալ քաղաքակրթութեանց (որոնք երբեմն կը կոչուին Սեմական, եւ ոմանք կը տեսնեն թէ աւելի ճիշդ է որ Ափրոասիական կոչուին) կարեւորութիւնը, այլ կը ներկայացնէ թէ ինչպէ՞ս արատաւուեցաւ կինը, եւ կը խրախուսէ որ մարդը վերաբացայայտէ ինքն իրեն, եւ շտկէ իր մտապատկերը մարդկային բնութեան (մարդեղելութեան) մասին, եւ ուղղէ կնոջ կերպարանքը։
Էվրիփիտիս
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Ծովուն հանդէպ ունեցած սէրը յայտնի է իր ամբողջ գործին մէջ։  Ան հակաընկերական, ինքնամփոփ, մելամաղձոտ եւ անհպելի անձ մը եղած է։  Քաղաքականութիւնը եւ ընկերային կեանքը զայն չեն հետաքրքրած, սակայն իր կարծիքը յայտնած է իր գործերուն մէջ։  Ան աշխուժօրէն մասնակցած է լուսաւորութեան մտաւորական շարժման։  Էվրիփիտիս Անաքսաղորասի, Փրոտիքոսի, Փրոթաղորասի եւ Սոկրատի ունկնդրող եղած է․ վերջին եկրուքին հետ սերտ կապ ունեցած է։
Գործերը թարգմանուած են բազաթիւ օտար լեզուներու։
Ուրիշ գործեր մասամբ կամ բնաւ փրկուած, առանց տարեթիւի
Էղէաս, Էոլոս, Ալքմինի, Ալոփի կամ Քերքիոն, Անտիղոնի, Աւղի, Աֆթոլիքոս, Վուսիրիս, Տանայի, Էփիոս, էվրիսթէաս, Թիսէաս, Թիեսթիս, Ինօ, Իքսիոն, Իփոլիթոս Քալիփթոմենոս, Քատմոս, Լամիա, Լիքիմնիոս, Մելեաղչոս, Միսի, Իտիփուս, Ինեւս, Ինոմաոս, Փեերիթոս, Փիլեւս, Փլիսթենիս, Փոլիտոս, Փրոթեսիլաոս, Ռատամանթիս, Սքիրի, Սքիրոն, Սիլէաս, Թենիս, Թիմենոս, Թիմենիտէ, Գինիքաս, Ֆրիքսոս Ա․, Ֆրիքսոս Բ․, Հրիսիփոս։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հին յոյն ողբերգակներ Ստորոգութիւն:Ողբերգակներ
Մատրասի Հայկական Կամուրջը
Հնդկաստանի հայկական հարուստ մշակութային ժառանգութեան արժէքաւոր կոթողներէն է Մատրասի Հայկական կամուրջը, որ իր միջոցներով 1726 -ին կառուցած է ծագումով ջուղահայ վաճառական Պետրոս Ոսկան Վելիճանեանը, որ առաւելապէս ծանօթ է Խօճա Պետրոս անունով:
Բազմակամար կամուրջը եղած է Մատրասի տեսարժան վայրերէն մէկը, զոր իրենց կտաւներուն վրայ պատկերած են բազմաթիւ գեղանկարիչներ: Դարեր շարունակ Հայկական կամուրջը հանդիսացած է Մատրասի երկու հատուածները իրարու կապող կարեւորագոյն օղակ մը եւ միայն 1966-ին անոր անմիջական հարեւանութեամբ կառուցուած է նոր կամուրջ մը:
Պատմութիւն
Մատրասի Հայկական կամուրջին պատմութիւնը լատիներէն, պարսկերէն եւ հայերէն արձանագրուած է յուշաքարի մը վրայ: Սակայն, արձանագրութեան հայերէն հատուածը, որ փորագրուած է յուշաքարին ստորին մասին վրայ, ժամանակի ընթացքին ամբողջութեամբ կրաձոյլով պատուած էր: 2019-ին, Հնդկաստանի մէջ ՀՀ դեսպանութիւնը դիմած էր պատկան մարմիններուն` թոյլատրելու յուշաքարին վերականգնումը: Դեսպանութեան խնդրանքով Չեննայի մէջ ՀՀ պատուոյ հիւպատոս Շիւկումար Իշվարանի հովանաւորութեամբ յաջողած են փրկել յուշաքարը` տեղադրելով զայն պատուանդանի մը վրայ: Այդպիսով ապահովուած է ոչ միայն յուշարձանին հետագայ պահպանութիւնը, այլեւ անիկա դարձած է աւելի տեսանելի անցորդներուն համար :
Քէյ Արմէն
Քէյ Արմէն (բուն անունով՝ Արմէնուհի Մանուկեան, ), հայազգի երգչուհի, երգահան եւ դերասանուհի։
Ըմպշամարտիկ Պոպ Մանակոֆի (Ռոպերթ Մանուկեան) դուստրն է եւ Պոպի Մանակոֆ կրտսերին մեծ քոյրը։
Ամերիկահայ երգչուհի Քէյ Արմէն ծանօթ անուն մը հանդիսացած է ամերիկեան ժողովրդական արուեստին մէջ 1940-1950ական թուականներուն։ Ան երեւցած է ձայնասփիւռի, հեռատեսիլի, բեմերու եւ շարժապատկերի մէջ գրեթէ վեց տասնամեակ ։
Քէյ Արմէն առաջին անգամ երեւան եկած է ձայնասփիւռի միջոցով՝ Նաշվիլի մէջ, իսկ 1947-ին արդէն իր սեփական շաբաթական յայտագիրը ունէր։
Հանրածանօթ եղած է “Stop the Music” հարցումներու յայտագիրով, որ նախապէս ձայնասփռուած է, ապա անցած է հեռատեսիլին։ Ուիլիըմ Սարոյեան եւ իր զարմիկը՝ Ռոս Պաղտասարեան, Քէյ Արմէնի համար գրած են նշանաւոր “Come on-a My House” երգը, որ հետագային ձայնագրուած է Ռոզմէրի Քլունիի կողմէ։
Հեռատեսիլի մէջ, նշանաւոր դարձած է “Love and Marriage” կատակերգութեամբ, եւ բազմիցս երեւցած է միջոցառումներու մէջ։ 1955-ին, առաջին անգամ երեւցած է “Hit the Deck” երաժշտական կատակերգութեան մէջ, որ մեծ յաջողութիւն ունեցած է։ Այլ ժապաւէններու մէջ դերեր ունեցած է 1961-ին, 1980-ին եւ 1981-ին։
Գնահատագիրեր
Ի շարս այլ պատիւներու, 1995-ին, նախագահ Պիլ Քլինթընէն ստացած է արուեստներու ազգային պատուոյ շքանշանը, իսկ 2008-ին՝ «Ս. Սահակ եւ Ս. Մեսրոպ» շքանշանը Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Բ.-ի կողմէ։
Մահ
Քէյ Արմէն մահացած է 3 Հոկտեմբեր, 2011-ին, Նիւ Եորքի մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ երգչուհիներ Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ
Կարի կամուրջը
Կարի կամուրջը (Pont du Gard), հին հռոմէական ջրատար կամուրջ, որ կառուցուած առաջին դարում։ Ֆրանսայի մէջ Կարի կամուրջը 370 մեթր երկարութիւն ունի: Անիկա կազմուած է երեք յարկանի կամարներով: Անիկա մասամբ ջրուղի մը եղած է, որ Նիմ քաղաք կը հասցնէր աղբիւրի ջուրեր` շնորհիւ մօտաւորապէս 50 քմ երկար քարէ ջրանցքի մը:
Անիկա անգործածելի դարձած է 9-րդ դարուն, բայց վերանորոգուած է 19-րդ դարուն, Նափոլէոն Գ․-ի հրամանով:
1985 թուականին ընդգրկուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ–ի համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կամուրջներ
Այնթապի Բերդ
Այնթապի Բերդ (թրքերէն՝ Gaziantep Kalesi, Կազիանթէփ Քալէսսը), Այնթապ քաղաքի կեդրոնին մէջ գտնուող լեռնակի մը վրայ շինուած բերդ։ Ի սկզբանէ, Հիթիթներու (որոնք Հայերու նախնիներէն կը համարուին) ժամանակ  կը գործածուէր որպէս հսկողութեան կէտ, իսկ Հռովմէացիներուն ժամանակ անիկա կը վերածուի բերդի։ Այս ամրոցը ծանր վնասներ կրեց 2023-ի թուրքիոյ եւ Սուրիոյ մէջ տեղի ունեցած երկրաշարժներէն։
Պատմութիւն
Բլրագագաթը առաջին անգամ գործածուած է Հիթիթներուն կողմէն որպէս դիտանոց։ Հռովմէական կայսրութեան ժամանակ՝ Քրիստոսէ ետք Բ եւ Գ (2-րդ եւ 3-րդ) դարերուն, անիկա կ՛ընդլայնուի եւ կը վերածուի գլխաւոր ամրոցի։ Բիւզանդացիներուն ժամանակ՝ Յուստինիանոս Ա կայսրի օրերուն (Ք․Ե․ ՈԼԸ-ՈՀԶ, այսինքն 527-565 թուականներ), կը շարունակուի անոր ընդլայնումը, եւ կ՛ենթարկուի վերանորոգումի։ Բերդի կլորաձեւ շրջագիծը հազար երկու հարիւր մեթր է (երեք հազար ինը հարիւր ոտք)։ Պարիսպները շինուած են վէմերէ, եւ բերդը ունի 12 մարտկոց։
Իոանինայի կղզին
Իոանինայի կղզին (յուն․՝Νησί των Ιωαννίνων), կղզի եւ բնակավայր է, որ կը գտնուի Իոանինա (Փամվոթիտա) լիճին մէջ, Իոանինա, Իփիրոս, Յունաստան։ Բնակչութեան թիւն է 219 ըստ 2011 թուականի մարդահամարին։
Տեղեկութիւններ
Իոանինա կղզին, նաեւ բնակավայր է, որ կը գտնուի Իոանինա (Փամվոթիտա) լիճին մէջ։ Իր բնակչութիւնը, ըստ 2011 թուականի մարդահամարին, ունի 219 բնակիչ, մինչդեռ  Յունաստանի լիճերուն մէջ գտնուող երկու բնակուած կղզիներէն մէկն է։
Կղզին կը գտնուի լիճի հիւսիս-արեւմտեան մասին՝ Ամֆիթէա բնակավայրին  մօտ։ Ունի 200 ակր տարածք եւ ծովի մակարդակէն 520 մեթր բարձրութիւն կամ լիճի մակերեսէն 59 մեթր բարձրութիւն։ Իր առաւելագոյն երկարութիւնը 800 մեթր է, իսկ լայնութիւնը՝ 500։ Կղզիին արեւմտեան կողմը ճահճոտ է, իսկ մնացած մասը ժայռոտ եւ անտառապատ:
Բնակավայրը կը գտնուի կղզիին հիւսիսային ծայրը եւ բաղկացած է մօտ 110 տուներէ։ Պաշտօնապէս  յայտարարուած աւանդական պահպանուած բնակավայր է, քանի ան կառուցուած է ակնածանքով հետեւելով աւանդական մայրցամաքային ճարտարապետութեան` բնորոշ շիֆեր տանիքներով:
1926 թուականէն մինչեւ այսօր առանձին համայնք է: Իր բնակչութիւնը, ըստ վերջին պաշտօնական մարդահամարին այսինքն՝ 2011 թուականի,  219 բնակիչ է։
1822 թուականի Յունուարին Ալի, Սուրբ Փանտելէիմոն վանքին մէջ կ՛ ապրի մինչեւ մահը. կը սպաննուի 17 Յունուարին (կամ 25-ին)։
Այսօր կղզին կը յենուի զբոսաշրջութեան զարգացման վրայ։ Կապուած է Իոանինայի հետ յաճախակի լաստանաւերով, որոնք կը փոխադրեն բազմաթիւ այցելուներ: Կղզիի հիմնական տեսարժան վայրերն են՝ վերանորոգուած վանքերը եւ Ալի Փաշայի թանգարանը, որ տեղակայուած է Սուրբ Փանտելէիմոն վանքին մէջ։
Արժանթինահայեր
Արժանթինահայերը այն Հայերն են որոնք կ՛ապրին Արժանթինայի Հանրապետութեան մէջ (Սպաներէն՝ República Argentina, Ռէփուպլիքա Արխէնթինա)։ Տարբեր կարծիքներ կան անոնց կազմած թիւին մասին, սակայն բոլորն ալ կ՚ըսեն թէ Արժանթինայի մէջ կ՚ապրի 70,000-120,000 Հայկական արմատներ ունեցող մարդ, կազմելով Հայկական սփիւռքին ամէնամեծ խումբերէն մէկը։ Անոնց միջնոսկրը կազմուած է Կիլիկիայէն, Սուրիայէն եւ Լիբանանէն գաղթած Հայերէն։
Պատմութիւն
Ըստ հետազօտող Քիմ Հէքիմեանի, 1920-ին Արժանթին ժամանած Հայերուն մեծամասնութիւնը կու գան Կիլիկիոյ Ատանա գաւառէն որ կը գտնուէր Օսմանական գրաւումին ներքոյ։ Այս Հայերուն մեծ մասը ստիպուած էր թողուլ իր հայրենիքը ջարդերուն եւ բռնի տեղահանութեան արդիւնքով, որոնք տեղի ունեցան Հայոց Ցեղասպանութեան ժամանակ։ Հաճըն, Մարաշ, Եւ Այնթապ քաղաքներէն գաղթած հայերը միասին համրուած կը կազմեն Արժանթին հաստատուած Կիլիկիահայերուն մօտաւորապէս վաթսուն տոկոսը։ Վերոյիշեալ Քաղաքներէն գաղթած Հայերուն մեծ մասը կը հետեւէր կանխապէս գաղթած իրենց ընկերներն ու ազգականներուն։
Աշոտ Սուքիասեան
Աշոտ Սուքիասեան, լեզուաբան ու բառարանագիր, բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր (1972), փրոֆէսոր (1974), ՀԽՍՀ գիտութեան վաստակաւոր գործիչ (1980)։։ Գլխաւորաբար յայտնի է իր մեծածաւալ հոմանիշներու բառարանով։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Թիֆլիս։ 1940-ին աւարտած է Թիֆլիսի հայկական միջնակարգ դպրոցը, ընդունուելով Երեւանի պետական համալսարանի բանասիրական ճիւղի հայոց լեզուի եւ գրականութեան բաժինը։
1941-1942-ին մասնակցած է Բ. Աշխարհամարտի կովկասեան ռազմաճակատի մարտերուն, եւ Փետրուար 1942-ին ծանրօրէն վիրաւորուելով, բանակէն ազատ արձակուած է իբրեւ հաշմանդամ։ 1945-ին համալսարանական ուսումը շարունակած է, աւարտելով 1948-ին։
Յունիս 14, 1949-ին, Աշոտ Սուքիասեանի ընտանիքը, հազարաւոր հայերու շարքին, աքսորուած է Ալթայի երկրամասի (Կեդրոնական Ասիա) խորերը։ Անոր դիմում-բողոքներուն շնորհիւ, յաջողած է ընտանիքը աքսորէն վերադարձնել քանի մը ամիս ետք։
1954-ին, պաշտպանած է թեկնածուական (առաջին դոկտորական) աւարտաճառը՝ «Խորհրդահայ բառարանագրութիւը» նիւթով, իսկ նոյն տարին աշխատանքի անցած է լեզուի հիմնարկին մէջ, ուր աւագ գիտաշխատող եղած է 1954-1966-ին։
1966-ին, դասախօսի պաշտօն ստանձնած է Երեւանի պետական համալսարանին մէջ, ուր 1976-1991ին ժամանակակից հայոց լեզուի ամպիոնի վարիչ եղած է։ «Հոմանիշները ժամանակակից հայերէնում» մեծածաւալ մենագրութեան հիմամբ (Երեւան, 1971), 1972-ին ստացած է բանասիրական գիտութիւններու դոկտորի տիտղոսը։
1974-ին դարձած է փրոֆէսոր, իսկ 1980-ին Հայաստան գիտութեան վաստակաւոր գործիչի տիտղոսին արժանացած է։
Աշխատութիւններ
Ա. Սուքիասեանի աշխատութիւնները հիմնականին նուիրուած են բառագիտութեան։ 1967-ին հրատարակած է «Հայոց լեզուի հոմանիշների բառարան»ը, որ կ՚ընդգրկէ շուրջ 83.000 բառ ու դարձուածք։ Երկրորդ, վերամշակուած հրատարակութիւնը լոյս տեսած է 2003ին (վերատպուած՝ 2009-ին), իսկ յաջորդ տարին արժանացած է Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի մրցանակին ։
Սերգէյ Գալստեանի հեղինակակցութեամբ, կազմած է «Արդի հայերէնի դարձուածաբանական բառարանը» (1975)։ Սուքիասեանի «Ժամանակակից հայոց լեզու (հնչիւնաբանութիւն, բառագիտութիւն, բառակազմութիւն») աշխատութիւնը ունեցած է երեք հրատարակութիւն (1982, 1987 եւ 1989)։
Կազմած է հոմանիշներու բառարան մը դպրոցականներու համար (2000) ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ լեզուաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ բառարանագիրներ
Փաքօ Ռապան
Փաքօ Ռապան (Paco Raban, ), սպանացի ոճաբան-ձեւագէտ։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Սպանիա։ Ընտանեօք տեղափոխուած է Ֆրանսա` քաղաքացիական պատերազմէն փախուստ տալով:
Ռապան ճարտարապետութեան ուսանող էր. աւարտելէ ետք, գործակցած է նորաձեւութեան մեծ տուներու` Տիորի, Ժիւանշիի, Պալանսիակայի հետ եւ սկսած է պայուսակներ ու այլ աքսեսուարներ ստեղծագործել: Ան յայտնի դարէր նաեւ իր օծանելիքներով։
1965-ին ան ձեռնարկած է հագուստի ձեւաւորման աշխատանքին եւ ցուցադրած է 12 ժամանակակից հանդերձանքներէ բաղկացած առաջին հաւաքածոյ մը` «The Unwearable»:
Շատ չանցած` Փաքօ Ռապանը ինքզինք պարտադրած է նորաձեւութեան աշխարհէն ներս: Անոր մետաղեայ Օղազրահ հագուստները կրած են` Ճէյն Ֆոնտան, Ֆրանսուազ Հարտին, Օտրի Հեփպըրնը եւ այլ յայտնի կիներ :
Հայկական ճարտարապետութիւնն ուսեւմնասիրող հիմնադրամ
Հայկական ճարտարապետութիւնն ուսումնասիրող կազմակերպութիւնը հիմնադրուեր է Աախենում (Գերմանիա) 1982 թուականին որպէս ոչ հասութաբեր հասարակական կազմակերպութիւն փրոֆեսէօր-դոկտոր Արմէն Հախնազարեանի կողմէ։ ԱՄՆ-ի մասնաճիւղը հիմնադրուեր է գալիֆորնիոյ մէջ 1996։ Հայաստանեան մասնաճիւղը հիմնադրուեր է 1998 թուականին եւ արձանագրուեր է որպսէհասարակական կազմակերպութիւն (2010 թ.-էն՝ հիմնադրամ) :
Մինչեւ 2020 թուականը, յուշարձանագէտ Սամուէլ Կարապետեանը եղեր է ՀՃՈՒ հիմնադրամի Երեւանեան մասնաճիւղի տնօրէնը։ Ներկայիս հիմնադրամի Հոգաբարձուներու խորհուրդի նախագահն է Ժորա Մանուչարեանը, իսկ հայաստանեան գրասենեակի կառավարումը կ'իրականացուի Տնօրէններու խորհուրդի կողմէ։
Տնօրէններու խորհուրդ՝ գործադիր տնօրէն` Էմմա Աբրահամեան (Սամուէլ Կարապետեանի այրին), վարչական հարցերու եւ հրատարակութիւններու գծով փոխտնօրէն՝ Րաֆֆի Քորթոշեան, ճարտարապետական գործունէութեան գծով փոխտնօրէն` Աշոտ Հակոբեան, համակարգչային եւ դեքնիքական հարցերու գծով փոխտնօրէն` Արմէն Գէորգեան ։
Ուսումնասիրութիւններ
Հայկական ճարտարապետութիւնն ուսումնասիրող կազմակերպութիւնը կ'ուսումնասիրէ եւ կը վաւերագրէ Պատմական Հայաստանի մէջ գտնուող հայկական յուշարձանները։ Այս ուսումնասիրութիւններու իբր արդիւնք 2021-ի դրութեամբ ան ունի աւելի քան 650,000 թուայնացուած պատկերներ, միգրոֆիլմեր, յատակագիծեր եւ այլ փաստաթուղթերէ բաղկացած հարուստ արխիւ։ Կազմակերպութիւնը նաեւ կը զբաղուի Արցախի տարածքին մէջ գտնուող մշակութային ժառանգութեան վերանորոգմամբ եւ պահպանմամբ։ Սամուէլ Կարապետեանի ղեկավարութեամբ գործած Հայաստանեան մասնաճիւղը իրականացուցած է ուսումնասիրական գործունէութիւն, որու իբրեւ արդիւնք կը հրատարակուին գիրքեր, գրքոյկներ, «Վարձք» հանդէս, ինչպէս նաեւ կը պատրաստուի փաստավաւերագրական ֆիլմեր։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հիմնադրամներ
Մովսէս Խորենացի Շքանշան
Մովսէս Խորենացի Շքանշան, (Հայաստանի բարձրագոյն Մշակոյթային) ։ Կը ներկայացուի Հայաստանի Հարնապետութեան Նախագահի ձեռամբ, անոնց՝ որոնք նշանակալից սատարումներ կատարած են Հայկական մշակոյթի բարեկարգման։ Արուեստագէտ Ռիչարտ Ճերանեան ստացաւ սոյն շքանշանը 2011-ին եւ Դաշնակահար Շահան Արծրունի 2015ին։
Ամբոբ Յառաջաբան
Մովսէս Խորենացի Շքանշանը հիմնադրուէր է 1993 թ. Յունիսի 23-ին ՀՀ Գերագոյն խորհուրդի կողմէն ընդունուած, 1993 թ. Յուլիսի 26-ին ՀՀ Նախագահի կողմէն ստորագրուած եւ 1993 թ. օգոստոսի 8-ին ուժի մէջ մտած «Մովսէս Խորենացիի շքանշանի մասին» ՀՀ օրէնքով (օրէնքը չեղեալ նկատուած է 2014 թ. Օգոստոսի 9-ին)։ ՀՀ ամենահին շքանշանն է Մխիթար Հերացիի շքանշանը, Մխիթար Գոշի շքանշանը եւ Անանիա Շիրակացիի շքանշանի հետ միատեղ։ Վերասահմանուած է 2014 թ. Յունիսի 21-ին ՀՀ Ազգային ժողովի կողմէ ընդունուած, 2014 թ. Յուլիսի 18-ին ՀՀ Նախագահի կողմէ ստորագրուած եւ 2014 թ. օգոստոսի 9-ին ուժի մեջ մտած «Հայաստանի Հանրապետութեան պետական պարգեւներու և պատուաւոր կոչումներու մասին» ՀՀ օրենքով։
1993-2014 թթ.
1993 թ. ընդունուած օրէնքի համաձայն, Մովսէս Խորենացիի շքանշանը կը շնորհվուի հայ մշակոյթի, արուեստի, գրականութեան, կրթութեան, մարդկային գիտութիւններու բնագաւառներուն ունեցած ստեղծագործական ակնառու նուաճումներու համար։
Ներկայիս
2014 թ. Օգոստոսի 9-էն ի վեր Մովսէս Խորենացիի շքանշանը կը շնորհվուի մշակոյյթի, արուեստի, գրականութեան, կրթութեան, հասարակագիտական գիտութիւններու եւ մարզական բնագաւառներուն ունեցած ակնառու նուաճումներու համար։
Հերման Կոլց
Հերման Կոլց, գերմանացի աւետարանական աստուածաբան ու Արեւելեան Եկեղեցւոյ պատմաբան։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Կերայի մէջ (Գերմանիոյ կեդրոն)։ Աստուածաբանութիւն ուսանած է 1964-1969-ին, Մարթին Լութէր համալսարանին մէջ (Հալէ)։
Մովսէս Խորենացի Շքանշան
1993-2014 թթ.
1993 թ. ընդունուած օրէնքով Մովսէս Խորենացիի շքանշանով պարգեւատրուողներու շրջանակ չէր սահմանուած։
Ներկայիս
2014 թ. Օգոստոսի 9-էն ի վեր Մովսէս Խորենացիի շքանշանով պարգեւատրուէր են մշակոյթի, արուեստի, գիտութեան, կրթութեան, մարզական բնագաւառներու և կրօնական գործիչները։
Հերման Կոլց
Կեանք եւ գործունէութիւն
1975-ին ձեռնադրուած է աւետարանական պատուելի։
Մովսէս Խորենացի Շքանշան
1993-2014 թթ.
1993 թ. ընդունուած օրէնքի համաձայն, Մովսէս Խորենացիի շքանշանով պարգեւատրելու միջնորդութիւնը կը տրուի Հայաստանի Հանրապետութեան մշակոյթի, լուսաւորութեան և բարձրագոյն կրթութեան ու գիտութեան նախարարութիւններու կողմէ։
Ներկայիս
2014 թ. Օգոստոսի 9-էն ի վեր Հանրապետութեան Նախագահը շքանշանը կարող է շնորհել ինչպէս անձնական նախաձեռնութեամբ, այնպէս ալ պարգեւատրման վերաբերեալ պաշտօնատար անձերու միջնորդութիւններու հիման վրայ։ Հայաստանի Հանրապետութեան Նախագահի 2014 թ. Սեպտեմբեր 16-ի «Հայաստանի Հանրապետութեան պետական պարգեւներու եւ պատուաւոր կոչումներու հետ կապուած հարաբերութիւնները կարգաւորելու մասին» թիւ ՆՀ-396-Ն հրամանագրով սահմանվեր է, որ Մովսէս Խորենացիի շքանշանով պարգեւատրելու միջնորդութիւնները կը ներկայացնէն Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետը, Հայաստանի Հանրապետութեան պետական մարմիններու ղեկավարները, Երեւանի քաղաքապետը՝ տուեալ մարմիններու եւ Երեւանի քաղաքապետարանի գործունէութեան ոլորտին առնչութեան դէպքին։ Տեղական ինքնակառավարման մարմիններու ղեկավարները Մովսէս Խորենացիի շքանշանով պարգեւատրելու միջնորդութիւնները կը ներկայացնեն համապատասխան միջնորդութիւն ներկայացնելու իրաւասութիւն ունեցող պաշտօնատար անձերու միջոցով։
Հերման Կոլց
Կեանք եւ գործունէութիւն
1978-ին Ռուսաստան կատարած ձեռագիրներու հետազօտութեան ճամբորդութենէ ետք, իր «habilitation»ը (գերմանական յետ դոկտորական որակաւորման քննութիւն) ամբողջացուցած է 1979-ին՝ սլաւական հայրաբնական գրականութեան ուսումնասիրութեամբ։
1982ին հիմնած ու հաստատած է Եոհաննէս Լեփսիուսի արխիւը։
Մովսէս Խորենացի Շքանշան
1993-2014 թթ.
1993-2014 թթ. Մովսէս Խորենացիի շքանշանը կը կրեն կուրծքի ձախ կողմը՝ Անանիա Շիրակացիիշքանշանէն ետք։
Հերման Կոլց
Կեանք եւ գործունէութիւն
1987-ին, Կոլց նշանակուած է Հայտըլպէրկի համալսարանի աստուածաբանական ճիւղի դասախօս, իսկ 1992-ին՝ Հալէի համալսարանի աստուածաբանական ճիւղի ուղղափառ եկեղեցիներու ուսմանց դասախօս։
Մովսէս Խորենացի Շքանշան
Ներկայիս
2014 թ. Օգոստոսի 9-էն ի վեր Մովսէս Խորենացիի շքանշանը կը կրեն կուրծքի ձախ կողմը՝ Մարտական ծառայութեան շքանշանէն ետք, Մխիթար Գոշի շքանշանի, Մխիթար Հերացիի շքանշանի եւ Անանիա Շիրակացիի շքանշանի հետ հաւասար՝ ըստ պարգեւատրման հերթականութեան։
Հերման Կոլց
Կեանք եւ գործունէութիւն
1988-1993-ին, Եւրոպական Եկեղեցիներու Համագումարի (Ժընեւ) ուսմանց բաժանմունքի ղեկավար եղած է։ Գերմանացի եւ հայ գիտնականներու հետ, 1998-ին հիմնած է «Մեսրոպ» հայագիտական կեդրոնը, որ Հալէի համալսարանը տեղափոխուած է 2006-ին։
Կոլց խմբագիրներէն մէկը եղած է Լեփսիուսի արխիւի փաստաթուղթերուն, որոնք հրատարակուած են երեք հատորներով (1998-2004)։
Հայագէտ Արմենուհի Տրոսթ-Աբգարեանի հետ, Կոլց հայկական Շարակնոցը գերմաներէնի թարգմանած է։
Ռուսական պատմութեան նուիրուած այլ ցուցահանդէսներու կարգին, Կոլց խնամակալն ու ցուցակի հեղինակը եղած է «Կիլիկիոյ հայերու փրկուած գանձերը» ցուցահանդէսին, որ ներկայացուած է Հալէի (2000) եւ Աթէնքի (2002) մէջ, եւ որուն նիւթերը այժմ մաս կը կազմեն Կաթողիկոսարանի «Կիլիկիա» թանգարանին ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գիտնականներ Ստորոգութիւն:Գիտնականներ ըստ ազգութեան Ստորոգութիւն:Գերմանացի գիտնականներ
Ժիրայր Իսկէնեան
Կենսագրութիւն
Ժիրայր Իսկէնեան Հալէպ ծնած էր 1924-ին, այնթապցի ծնողներէ: Նախակրթութիւնը ստացած էր Կիլիկեան վարժարանը, յետոյ ալ բախտն ունեցեր էր ժառանգաւոր սան դառնալու Անթիլիասի նորաբաց Դպրեվանքին : Հո՛ս է, որ հմտացեր էր եկեղեցական շարականագիտութեան մէջ, ինչ որ մեծապէս օգտակար պիտի ըլլար իրեն հետագային, քանի որ Հալէպ վերադարձին` դպրապետութիւնը պիտի դառնար իր գործունէութեան հիմնական կալուածը:
Ժիրայր Իսկէնեան կանուխէն ընդգրկեր էր նաեւ կրթական ասպարէզը: Դասաւանդեր է Կիլիկեանի մէջ, յետոյ 50-ական թուականներէն սկսեալ մինչեւ 1979` վարեր է Հալէպի Շէյխ Մաքսուտ արուարձանի երբեմնի Սեդրակ Մեսրոպեան վարժարանի (ՀԲԸՄ-ի ենթակայ) տնօրէնութիւնը: Աւելի ուշ, 1980-1995, կը պաշտօնավարէ Մխիթարեան վարժարանին մէջ, իբրեւ հերթապահ ու մերթ դասատու:
1954-ին, հիմնած ու երկար տարիներ ղեկավարած էր «Սպենդիարեան» երգչախումբը, Բարեգործականի հովանաւորութեամբ, համերգներ կազմակերպելով Հալէպէն մինչեւ Երեւան…: Շրջան մը, Կրթասիրաց մշակութային միութեան երդիքին տակ ալ կազմեց ու ոտքի հանեց «Առնօ Բաբաջանեան» անունով երգչախումբ մը: Գնահատուած էր ոչ-հայկական շրջանակներէ ալ եւ ձայնամարզութեան դասատու էր Հալէպի պետական երաժշտանոցին մէջ (1965-2001):
Հալէպահայութիւնը յոբելենական հանդիսութեամբ մը հրապարակաւ մեծարած ու գնահատած էր զինք, արժանացուցեր էր «Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանի (1985, Կիլիկիոյ Գարեգին Բ. կաթողիկոսին ձեռամբ):
Աղբիւրներ
Ժիրայր Իսկէնեան
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հալէպ ծնածներ Ստորոգութիւն:1924ի ծնածներ Ստորոգութիւն:2014 մահացածներ Ստորոգութիւն:Տնօրէն Սեդրակ Մեսրոպեան Վարժարանի Ստորոգութիւն:Հիմնադիր եւ ղեկավար «Սպենդիարեան» երգչախումբի Ստորոգութիւն:Դասատու Կիլիկեան Վարժարան Ստորոգութիւն:Դասատու եւ հերթապահ Մխիթարեան Վարժարան Ստորոգութիւն:Ձայնամարզութեան դասատու Հալէպի պետական երաժշտանոցի Ստորոգութիւն:Դպրապետ Հալէպի Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ
Արփի Արարատեան (ամսագիր)
Ունեցած է պահպանողական ուղղութիւն եւ այդ հայեցակէտէն գովազդած է ազգային լուսաւորութեան զարգացման, կրթական-մշակութային ընկերութիւններ հիմնելու խնդիրները։ Ազգային հոգեւոր արժէքները եւ հայ պատմական անցեալը արժէքաւորելու նպատակով տպագրած է բանասիրական յօդուածներ, հայ թագաւորներու զինանշանները, պատմական թեմաներով բանաստեղծութիւններ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
Պրոկղ Կոստանդնուպոլսեցի
Պրոկղ Կոստանդնուպոլսեցի, (Պրոկլ) բիւզանդական աստուածաբան եւ եկեղեցական գործիչ, Կոստանդնուպոլսոյ պատրիարք (434-446)։
Կենսագրութիւն
Ծնած է շուրջ 370-ին, աշակերտած է Յովհան Ոսկեբերանին։ Նամակագրական կապեր ունեցած է Սահակ Պարթեւին եւ Մեսրոպ Մաշտոցի ն հետ։
Մահացած է 446-ին։
Գործեր
Պահպանուած են անոր բազմաթիւ ճառերը, ներբողները եւ դաւանաբանական թուղթերը։ Կարեւոր պատմական վաւերագիր է «Թուղթ սրբոյն Պրոկղի առ եպիսկոպոսունս Հայոց Սեծաց» ընդարձակ ուղերձը, ուր քննարկած է Նեստորի ու անոր գաղափարական նախորդներուն հայեացքները, խորհուրդներ տուած հայոց եկեղեցւոյ առաջնորդներուն զգուշանալ հերձուածողներէն, որոնք Մեծ Հայքի մէջ կը տարածեն ընդհանուր եկեղեցւոյ մերժած գիրքերը։ Պահպանուած է այդ թուղթին յունարէն բնագիրը եւ ասորերէն թարգմանութիւնը։ Հայերէն թարգմանութեամբ պահպանուած է Պրոկղի երկրորդ նամակը՝ «Թուղթ Պրոկղեայ եպիսկոպոսի առ Սահակ հայրապետ Հայոց եւ առ սուրբն Մաշտոց»։ Երկու նամակներն ալ կարեւոր աղբիւր են եկեղեցական գրականութեան եւ գաղափարական պայքարի վաղ շրջանի պատմութեան համար։ Պրոկղի գրութիւններուն զգալի մասը թարգմանուած է հայերէնի Ե. դարուն, որոշ գործեր ալ՝ հետագայ դարերուն։
Սէմ Ռայտըր (երգիչ)
Սէմ Ռայտըր (անգլ.՝ Sam Ryder, ) Անգլիացի երգիչ եւ ընկցանցի անձնաւորութիւն, Պալտըն, Անգլիայէն: Ան պիտի ներկայացնէ Անգլիան 2022 Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին «Space Man» երգով:
Վաղ կեանք
Ռայտըր յաճախած է Ս. Ճոն Փէյն Կաթողիկէ Դպրոցը, Քէլմզֆըրտ, Էսէքս, 2000էն 2007: