cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Աննա Կան
Աննա Կան, Ամերիկացի դերասանուհի մըն է, ամէնէն շատ ճանչցուած իր Սքայլըր Ուայթի դերով AMC կայանի տրամա եւ ոճրագործական Breaking Bad հեռուստաշարին մէջ, որուն պատճառաւ ալ ստացաւ Primetime Emmy Award մրցանակը Outstanding Supporting Actress in a Drama Series բաժամունքին մէջ երկու անգամ՝ 2013-ին եւ 2014-ին:
Վաղ կեանք
Աննա Կանը ծնած է Սանթա Ֆէ, Նիւ Մէքսիքո, ԱՄՆ, զաւակը Շէրըն Աննա Քաթրին Փիթըրզի՝ ներքին կահավորման ձեւաւորող մը, եւ Քլէմընզ Ըրլ Կանն՝ տնավաճարող : Ան աւարտած է Santa Fe Preparatory School դպրոցէն 1986էն : Ան յաճախած է Northwestern University համալսարանը, ուր մասնագիտացած է թատերական ճիւղէն ներս եւ աւարտած է 1990-ին : 1988-ի աշնան, Կան անցուցած է մէկ ուսումնական երկամիս երկրէն դուրս՝ British American Drama Academy :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Նորիկ Լեւոնեան
Նորիկ Համազասպ Լեւոնեան (1947, 5 Հոկտեմբեր, Պաղտատ, Իրաք), հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ։ Հայաստանի Գրողներու միութեան անդամ (1984):
Կենսագրութիւն
Նորիկ Լեւոնեանը ծնած է 1947 թուականին, Պաղտատի մէջ։ Սորված է Պէյրութի առեւտուրի եւ լեզուներու արուեստից վարժարանի մէջ։ 1971 թուականին հայրենադարձած է եւ հաստատուած էԷջմիածնում: Լեւոնեանի ստեղծագործութիւնները, արաբերէնի կատարած թարգմանութիւնները պարբերաբար տպագրուած են գրական հանդէսներու մէջ, հեռարձակուած ձայնասփիւռով, ներկայացուած են «Կարդում է թարգմանիչը» հեռուստատեսային հաղորդաշարով :
Երկեր
ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:1947 ծնունդներ Ստորոգութիւն:5 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Պաղտատ ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի գրողներու միութեան անդամներ
19 Ապրիլ
19 Ապրիլ, տարուայ 109-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 110-րդ) օրն է 18 Ապրիլ 19 Ապրիլ  20 Ապրիլ
Ծնունդներ
Տես նաեւ՝ 19 Ապրիլի ծնածներ
Մահեր
Տես նաեւ՝ 19 Ապրիլի մահացածներ
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ապրիլ
Աւետիս Պէրպէրեան
Աւետիս Պէրպէրեան (21 Նոյեմբեր 1966, Երեւան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ Երաժշտահան։
Բանաստեղծուհի, հրապարակախօս Նուշիկ Միքայէլեանի ամուսինն է։
Ստեղծագործական գործունէութիւն
Աւետիս Պէրպէրեանը ստեղծեր է բազմաթիւ երաժշտական գործեր սիմֆոնիք նուագախմբի եւ երգչախումբի համար, հեղինակեր է երկու օրհներգեր՝ Շուշիի հիմնը (2012) եւ Արտաշատ քաղաքի հիմնը (2012): 2011 թուականին, ԱՄՆ «Օքլանտ Իսթ Պէյ Սիմֆոնիք նուագախումբի եւ երգչախումբի» կատարմամբ աշխարհահռչակ «Paramount Theater» դահլիճին մէջ, հնչեր են Աւետիս Պէրպէրեանի ստեղծագործութիւնները:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ Երաժշտահաններ Ստորոգութիւն:Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոցի շրջանաւարտներ Ստորոգութիւն:Երաժշտահաններ այբբենական կարգով
Սեպուհ Ասլանեան
Սեպուհ Ասլանեան, ակադեմիկոս, պատմաբան, համալսարանի դասախօս:
Թոնի Կոլտուին
Անթընի Հաոուրըտ «Թոնի» Կոլտուին (Anthony Howard "Tony" Goldwyn, ), ամերիկացի դերասան, արտադրիչ, բեմադրիչ եւ քաղաքական գործոն մըն է։ Ան ստանձնած էր չարագործ Քարլ Պրունըրի դերը "Ghost" ֆիլմին մէջ (1990), Քոլոնըլ Պէկլի The Last Samurai ֆիլմին մէջ, եւ ձայնը Թարզանի Տիզնի ֆիլմ Tarzan ֆիլմին մէջ։ Ան նաեւ գլխաւոր դեր ունի ABC կայանի քաղաքական տրամա Scandal հեռուստաշարին մէջ իբրեւ ԱՄՆ-ի նախագահ Ֆիթծճերըլտ Կրէնթ III :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:20 Մայիսի ծնածներ
Խմբային Աշխատանք
Խումբը երկու կամ աւելի անձերէ բաղկացած միաւոր, որուն անդամները կը համադրեն աշխատանքը: Անդամները կ'աշխատին միացեալ նպատակի համար :
Դեր
Պատասխանատուները ժամանակ եւ ճիգ կը յատկացնեն օգնելով, որ խումբը հասնի իր նպատակներուն :
Սագերու Երամին Օրինակը
Սագերու երամը կը թռչի "V" ձեւով: Առաջնորդին թեւերու թափահարումը հովի այնպիսի ալիք մը կը ստեղծէ, որ կը դիւրացնէ իր երկու կողմերու սագերուն թափահարումը: Անոնցն ալ իր կարգին կը դիւրացնէ մնացեալինը:
Մնայուն առաջնորդներ չկան: Երբ առաչնորդը կը յոգնի, ետ կը քաշուի եւ ուրիշ աւելի հանգիստ սագ մը կը փոխարինէ զինք: Սագերը թռիչքի ընթացքին կը քաջալերեն զիրար եւ իրենց առաջնորդը: Անոնք ձայն կը հանեն ոչ թէ «ակապարէ'» կամ «ճամբէս անցի'ր» ըսելու, այլ կարծես՝ «Մենք քու կողքիդ ենք ու կը գնահատենք քու ճիգդ» ըսելու :
Մրգային Աղցան
Մրգային աղցան, ուտեստ, պատրաստուած տարբեր թարմ միրգերէ, որոնք կտրտուած են ոչ մեծ կտորներու։
Աղցանի պահպանման ժամկէտը նոյնիսկ սառնարանին մէջ սահմանափակ է։
Փիլիսոփայութիւնը Հայաստանի Մէջ
Փիլիսոփայական մտածողութեան սաղմեր եղած են հին հայերու եւ այն ժողովուրդներու դիցաբանական պատկերացումներուն մէջ, որոնք որոշակի զարգացում ապրած են նախնադարեան համայնական հասարակութեան ծաղկման, ապա նաեւ դասակարգային հասարակութեան ձեւաւորման շրջանին մէջ: Յետագային հին հայկական կրօնի եւ փիլիսոփայական մտքի վրայ ներգործած են մէկ կողմէն զրադաշտականութիւնը, միւս կողմէն՝ հին յոյներու դիցաբանութիւնը: Չորս տարրերու (կրակ, օդ, ջուր, հող) աստուածացումը, բնութեան ուժերու անձնաւորումը արտացոլած են տոհմային համայնական դարաշրջանի, յետագային նաեւ վաղ ստրկատիրական հասարակութեան մարդկանց տիեզերածնական, գոյաբանական, ինչպէս նաեւ բարոյագիտական եւ սոցիալական հայեացքները:
Փիլիսոփայութեան ձեւաւորումը
Ք.Ա. 4-րդ դարէն 1-ին դարերուն ընթացքին արդէն սաղմնաւորուած է նաեւ աշխարհիկ փիլիսոփայական միտքը: Մեծն Տիգրանի ու անոր որդի Արտաւազդ Բ թագաւորի օրով Տիգրանակերտ եւ Արտաշատ մայրաքաղաքները դարձած են հոգեւոր մշակոյթի կեդրոններ: Ինչպէս կը վկայէ Փլութարքը, Արտաւազդ Բ-ի ողբերգութիւններուն մէջ եւ ճառերուն մէջ արտացոլուած են ստոյիկութեան բարոյագիտական գաղափարները, իսկ արմաւիրեան արձանագրութիւններուն մէջ (յունարէն)` ստրկատիրական հասարակութեան բարոյագիտական տիպարները: Պահպանուած սակաւաթիւ աղբիւրներէն յայտնի է, որ հելլէնիստական Հայաստանի մէջ մեծ հետաքրքրութիւն կար փիլիսոփայութեան հանդէպ, հայոց թագաւորներու արքունիքներուն մէջ ապրած եւ ստեղծագործած են բազմաթիւ, այդ թուականին` օտարազգի (Մեթրոտորոս Սկեպսացի, Ամփիկրատես Աթենացի եւ ուրիշներ) գիտնականներ եւ փիլիսոփաներ: Հայազգի շատ մտածողներ փորձառութիւն եւ ճանաչում ձեռք բերած են ժամանակի նշանաւոր գիտակրթական կենդոններուն մէջ: Արեւմուտքին մէջ մեծ հռչակ վայելած է հռետոր, փիլիսոփայ, մանկավարժ հայազգի Տիրան Հայկազնը (Տիրանիոն)` նշանաւոր հռետոր ու փիլիսոփայ Սիսերոի մտերիմը եւ օգնականը, աշխարհագէտ Ստրապոի ուսուցիչը:
Փիլիսոփայութիւնը Հելլենութեան Դարաշրջանի ԸՆթացքին
Ուշ հելլէնականութեան շրջանին Հայաստանի մէջ տարածուած են արիստոտելականներու, ստոյիկներու եւ հեշտասէրներու (epicurism) ուսմունքները: Այս շրջանին մեծ էր Պարոյր Հայկազնի (Փրոհերսիոս, 4-րդ դար) համբաւը, որու արձանները կանգնեցուած են Հռոմի մէջ եւ Աթէնքի մէջ` անոր կենդանութեան օրերով: Պարոյր Հայկազնը աշակերտած է նշանաւոր հռետոր Հուլիանոսին, ով իր մահուան օրէն ետք շարունակած է իր գիտակրթական գործը, իսկ անոր ալ աշակերտած են կայսր Հուլիանոս Ուրացողը, «Կապադովկեան Հայրերէն»` Բարսեղ Կեսարացին, Գրիգոր Նազիանզացին եւ ուրիշներ:
Փիլիսոփայութիւնը 5-րդ եւ 6-րդ Դարերու Ընթացքին
Հելլենութեան դարաշրջանին ընթացքին ձեւաւորուած փիլիսոփայական աւանդոյթները կարեւոր դեր խաղացած են 5-րդ դարու շրջանին ագգային փիլիսոփայութեան զարգացման մէջ: Փիլիսոփայութեան զարգացման յաջորդ փուլը Հայաստանի մէջ կապուած է աւատատիրական յարաբերութիւններու ձեւաւորման եւ քրիստոնէութիւնը որպէս պետական կրօն հռչակելու (301) հետ: Գիրերու Գիւտը եւ անոր յաջորդած հոգեւոր մշակոյթի ծաղկումը կարեւոր ազդեցութիւն ունեցած են բուն փիլիսոփայական գիտութեան ձեւաւորման ընթացքի վրայ: 5-րդ եւ 5-րդ դարերուն ստեղծուած է փիլիսոփայութեան ինքնուրոյն եւ թարգմանական հարուստ գրականութիւն: 5-րդ դարու առաջին կիսուն փիլիսոփայութեան առաջատար ուղղութիւն դարձած է հայրաբանութիւնը կամ քրիստոնէութեան ջատագովութիւնը, որու հիմնադիրը Մեսրոպ Մաշտոցն է, իսկ երեւելի ներկայացուցիչներէն էին Եզնիկ Կողբացինն, Յովհան Մայրաւանեցին, Յովհաննէս Օձնեցին, Ստեփանոս Սիւնեցին եւ ուրիշներ: Մաշտոցը, Սահակ Պարթեւը եւ անոնց աշակերտները հայերէնի թարգմանած են Աստուածաշունչը, Բարսեղ Կեսարացու, Յովհան Ոսկեբերանի, Գրիգոր Նազիանզացու, Գրիգոր Նիւսացու, Եփրեմ Ասորու երկերը եւ քրիստոնէական գրականութեան այլ նշանաւոր յուշարձաններ:
Քրիստոնէական Փիլիսոփայութիւնը
Քրիստոնէութեան` երկիր մուտք գործելուն զուգահեռ սուր պայքար մղուած է հեթանոսական եւ քրիստոնէական գաղափարախօսութիւններու միջեւ: Այնուհանդերձ, Հելլենութեան գիտութեան եւ դաստիարակութեան համակարգի աւանդոյթները գոյատեւած են, բազմաթիւ եկեղեցական գործիչներ Յունական կրթութիւն ստացած են Անտիոքի, Կեսարիայի, Եդեսիայի, Աթէնքի հռետորական եւ քերականական դպրոցներուն մէջ: Հայ քրիստոնէական ջատագովական մտքի ձեւաւորման վրայ ուժեղ ազդեցութիւն ունեցած են Յունալեզու ջատագովութիւնը եւ հայրաբանութիւնը, յատկապէս «Կապադովկեան Հայրերու» կրօնափիլիսոփայական ժառանգութիւնը: Գաղափարական միտուածութեամբ եւ հարցադրումներով հայ քրիստոնէական ջատագովական փիլիսփայութիւնը շատ ընդհանրութիւններ ունէր թէ՝ յունալեզու եւ թէ՝ լատինալեզու ջատագովական մտքի հետ, բայց եղած են նաեւ որոշ առանձնայատկութիւններ (հայրենասիրութիւն, ազգային ինքնագիտակցութեան զարթօնք եւ ազգային-ազատագրական շարժումներու ծաւալում), որոնք ալ պայմանաւորուած են նախ եւ առաջ Հայաստանի մէջ քրիստոնէութեան հաստատումը: Հայ ջատագովները մտահոգուած էին ոչ միայն քրիստոնէական կրօնի պաշտպանութեամբ, այլեւ այդ վարդապետութեան գաղափարներն ազգի, հայրենիքի եւ ազգային ինքնութեան պահպանմանը ծառայեցնելու խնդիրով: Մերժելով հեթանոսական փիլիսոփայութեան ելակետային սկզբունքները՝ հայ ջատագովները մշակած են քրիստոնէութեան ոգուն համապատասխանող գոյաբանական, իմացաբանական, բարոյագիտական եւ մարդաբանականքննադատելով հին փիլիսոփաներու կրկնապաշտական, նիւթապաշտական եւ արարչագործութիւնը մերժող տեսութիւնները՝ անոնք հիմնաւորած են միաստուածութեան գաղափարը:
Հայ ջատագովները ձգտած են հեթանոսական գիտութիւնը եւ փիլիսոփայութիւնը «քրիստոնէացնել», յարմարեցնել քրիստոնէական վարդապետութեան ոգիին: Այս իմաստով անոնք չեն հակադրել հաւատքը եւ բանականութիւնը, աստուածաբանութիւնը եւ փիլիսոփայութիւնը: 5-րդ դարու երկրորդ կիսուն Հայաստանի մէջ սկսած է փիլիսոփայութեան աշխարհիկ գիտական ուղղութեան ձեւաւորումը, որուն մեծապէս նպաստած է յունական դպրոցը:
Փիլիսոփայական Երկերու Նշանաւոր Թարգմանութիւնները
450-720 թուականներուն հայերէնի կը թարգմանուել Ֆիլօ Ալեքսանդրացու 15 երկերը, Տիոնիսիոս Թրակացու («Քերականութիւն»), Թէոն Ալեքսանդրացու («Ճարտասանական Վարժութիւններ»), Պլատոնի («Սոկրատի Պաշտպանութիւնը», «Թիմէոս», «Մինոս», «Ծվտիփրոնես», «Օրէնքներ»), Արիստոտելի («Բաժամունքներ», «Մեկնութեան Մասին», «Վերլուծաբանականներ»), Բորփիւրոսի («Ներածութիւն»), Հերմէս Եռամեծի, Գրիգոր Նիւսացու եւ Նեմեսիոս Եմեսացիի մարդաբանական, Կեղծ Տիոնիսիոս Արէոբակացու 4 աշխատութիւնները եւ այլն: Այդ թարգմանութիւնները մեծ արժէք ունին թե՜ հայ, թէ՛ ալ Եւրոպական մշակոյթի եւ փիլիսոփայութեան տեսանկիւնէն, անոնց մէկ մասը յայտնի է հայերէն թարգմանութեան շնորհիւ: Թարգմանական հարուստ գրականութեան, ինչպէս նաեւ ինքնուրոյն երկերու շնորհիւ հայ փիլիսոփայական միտքն առաջատար եղած է արեւելեան քրիստոնէական մշակութային տարածքին մէջ:
Նոր-Պղատոնական Ուղղութիւնը՝ Դաւիթ Անյաղթ
V-VI դարերուն հայ փիլիսոփայութեան մէջ ձեւաւորուած է նոր-Պղատոնական ուղղութիւնը, որու խոշորագոյն ներկայացուցիչը Դաւիթ Անյաղթն է: Ան կրթութիւնը ստացած է Ալեքսանտրիայի մէջ, աշակերտած է նշանաւոր փիլիսոփայ Օլիմփիատորոս Կրտսերին, երկար տարիներ դասաւանդած է անոր դպրոցին մէջ, Արեւմուտքին մէջ հռչակուած է որպէս «անյաղթ» փիլիսոփայ: Հայաստան վերադառնալով՝ Դաւիթ Անյաղթը զբաղած է գիտակրթական եւ թարգմանչական գործունէութեամբ: Գրած է «Սահմանք Իմաստասիրութեան», «Վերլուծութիւն «Ներածութեան» Պորփիւրի», «Մեկնաբանութիւն. Ստորոգութեանցն Արիստոտելի» եւ «Մեկնութիւն ի «Վերլուծական» Արիստոտէլի» աշխատութիւնները (պահպանուած են յունարէն եւ հայերէն):
Ինչպէս Ալեքսանտրեան դպրոցի միւս ներկայացուցիչներուն, այնպէս էլ Դաւիթ Անյաղթի փիլիսոփայութիւնը համադրական բնոյթ ունի: Ան ձգտած է հաշտեցնել Պղատոնի եւ Արիստոտելի փիլիսոփայական ուսմունքները, ցոյց տալ, որ անոնց միջեւ չկան արմատական հակասութիւններ: Համոզուած ըլլալով, որ փիլիսոփայութիւնը մարդկային զբաղմունքներէ ամենագեղեցիկն ու ամենապատուականն է, ան վարպետօրէն հերքած է փիլիսոփայութեան գոյութիւնը ժխտող սկեպտիկներու փաստարկները: «Սահմաններ Իմաստասիրութեան» (աշխարհաբար հրատարակութիւն՝ 1980) երկին մէջ Դաւիթ Անյաղթը փիլիսոփայութիւնը ներկայացուցած է որպէս ամբողջութեամբ աշխարհի ճանաչողութեան եւ միւս գիտութիւններուն ու արուեստներուն ելակետային սկզբունքներ տուող գիտութիւն: Տրամաբանութեան եւ իմացաբանութեան հարցերուն մէջ Դաւիթ Անյաղթը կը հանդիսանայ արիստոտելականութեան դիրքերէն, որ անոր հեղինակութեան եւ յունաբան դպրոցի գործունէութեան շնորհիւ առաջատար տեղ գրաւած է զարգացած եւ ուշմիջնադարեան շրջանի հայ փիլիսոփայութեան մէջ:
Հայ Փիլիսոփայութիւնը Եօթներրորդ Դարու Ընթացքին
7րդ դարուն ձեւաւորուած է բեւագիտական-բնափիլիսոփայական ուղղութիւնը, որու առաւել խոշոր ներկայացուցիչը Անանիա Շիրակացին է: «Տիեզերագիտութիւն» (հրատարակումը՝ 1979) երկին մէջ ան պաշտպանած է երկրի գնդաձեւութեան մասին ուսմունքը, քննադատել սնահաւատութիւնը, ճակատագրապաշտութիւնը եւ աստղագուշակութիւնը: Անանիա Շիրակացու երկերուն շնորհիւ բնագիտական ուղղութիւնը ամրագրուած է հայ միջնադարեան փիլիսոփայութեան մէջ: Փիլիսոփայական եւ ընկերային-քաղաքական միտքը, ի դէմս 5-րդ դարու վերջէն 6-րդ դարու սկզբին առաջացած պաւլիկեան եւ 9րդ դարու ընթացքին ծագած Թոնդրակեան շարժումներու, նոր ընթացք ստացած է: Անոնք կը մերժէին պաշտօնական կրօնը եւ անոր դաւանաբանական հիմնական սկզբունքները, կը քարոզէին ընկերային եւ գոյքային հաւասարութիւն, չէին ընդունէր եկեղեցին եւ հոգեւորականութիւնը: Ընկերային-քաղաքական միտքն արտացոլուած է նաեւ հայ ազգային թրուաքով՝ «Սասունցի Դաւիթ»ի մէջ, ուր գլխաւորը օտար նուաճողներու դէմ պայքարի, ազատ ու արդար թագաւորութեան հաստատման գաղափարն է:
Հայ Փիլիսոփայութիւնը Տասներրորդէն Տասներկրորդ Դարերու Ընթացքին
Զարգացած աւատատիրութեան դարեշրջանին մէջ (10էն 14րդ դարեր) աստիճանաբար դուրս մղուած է նոր-պղատոնականութիւնը, որ մէկ կողմէն ձուլուած է քրիստոնէական խորհրդապաշտութեան հետ (Գրիգոր Նարեկացի), միւս կողմէն` աւելի մերձեցած բանապաշտական ուսմունքներուն (Գրիգոր Մագիստրոս Պահլաւունի). առաջնութիւնը տրուած է բնագիտական ուղղութեան (Յովհաննէս Սարկաւագ, Մխիթար Հերացի եւ ուրիշներ) եւ արիստոտէլականութեանը: Գրիգոր Մագիստրոս Պահլաւունին փիլիսոփայութեան ճանաչման մէջ կարեւորած է թուաբանութիւնը եւ բնագիտութիւնը, յանգած է բնութեան բանական ճանաչողութեան՝ որպէս Աստծուն նմանելու առաւել մատչելի միջոցի անհրաժեշտութեան մտքին՝ անով իսկ նպաստելով փիլիսոփայական գիտութեան աշխարհիկ ուղղութեան վերածնմանը:
Զարգացնելով Անանիա Շիրակացու ուսմունքը՝ Յովհաննէս Սարկաւագն առաջադրած է 4 տարրերու տեսութիւնը, որոնք իրենց հակադիր յատկանիշներով կը հաւասարակշռեն միմեանց եւ բնութեան մէջ կը ստեղծեն «հակադրութիւններու ներդաշնակութիւն»: Հանդիսանալով «առանց փորձի գիտելիքը չի կրնար ճշմարիտ համարուիլ» սկզբունքով՝ Սարկաւագը նոր հեռանկար բացած է բնութեան ուսումնասիրութեան ասպարէզին մէջ: Նորարարական բնոյթ ունեցած են նաեւ անոր գեղագիտական-փիլիսոփայական հայեացքները: «Բան իմաստութէան» քերթուածին մէջ Սարկաւագը շօշափած է բնութեան եւ մարդու, բնութեան եւ արուեստի յարաբերակցութեան հարցերը: Սարկաւագի կարծիքով՝ մարդկային արուեստը բնութեան ներկայացուցչի՝ սարեակի արուեստի համեմատութեամբ անկատար է, որովհետեւ այդ հաւատարիմ մնացած է աստուածային-բնական կարգին, իսկ մարդը պատուիրագանցութեան հետեւանքով զրկուած է «բնատուր պարգեւէն»:
Ներսէս Շնորհալիի Փիլիսոփայութիւնը
Շնորհալիի սկզբունքները Կիլիկիայի մէջ պաշտպանած ու զարգացուցած է Ներսէս Լամբրոնացին: Ըստ անոր` արարուած ողջ բնութիւնը 4 տարրերու միասնութիւնն է: Մարդու իմացական կարողութիւնը ան կապած է մարմնէ հոգու առկայութեան հետ: Լամբրոնացիի հայեացքները որոշակիօրէն ներթափանցուած են տիալեքդիքական մտածողութեան տարրերով:
Տասներրորդ Դարու Ընթացքին
Տաներրորդ դարու հայ փիլիսոփայութեան խոշորագոյն դէմքերէն է Վահրամ Րապունին, որ ապրած ու ստեղծագործած է Կիլիկիայի հայկական պետութեան հզօրացման շրջանին, եղած է արքունական գրասենեակի ատենադպիր: Տիեզերաբանական եւ բնազանցական հարցեր քննարկելով Րապունին հետեւած է նախորդ դարերու հայ փիլիսոփաներու միաստուածապաշտութեանը եւ աստուածակեդրոն վարդապետութեանը` այն լրացնելով աստիճանակարգուած տիեզերքի մասին մասնագիտական ուսմունքով: Հաւատքի եւ բանականութեան, փիլիսոփայութեան եւ աստուածաբանութեան յարաբերակցութեան հարցը ամ վճռած է հաւատքի եւ աստուածաբանութեան օգուտին համար, սկզբունքօրէն մերժած է 2 իրար հակասող ճշմարտութիւններու գոյութեան հնարաւորութիւնը:
Յովհաննէս Երզնկացիի Փիլիսոփայութիւնը
Պետութիւնը պէտք է կառավարեն անոնք, որոնք քաջատեղեակ են կառավարման արուեստին ու գիտութեանը, որոնք օժտուած են կառավարման համար անհրաժեշտ իմացաբանական, գործնական, բարոյաիրաւական փորձով ու գիտելիքներով: Երզնկացին կը պաշտպանէ պետութեան մէջ օրէնքներու գերակայութեան մասին միտքը, օրէնքը երկրի (քաղաքի) մը հոգին է:
Տասնչորրորդ Դարու Ընթացքին
Ինչպէս տասներրորդ եւ տասնչորրորդ դարերու արեւմտաեւրոպական դպրոցային փիլիսոփաներու, այնպէս ալ տաթեւացիներու փիլիսոփայութիւնը համադրական ու հաւաքաբանական բնոյթ ունէր: Հայ մտածողներու աշխատութիւններուն մէջ քննարկուած են Աստծոյ գոյութեան, Աստծոյ եւ աշխարհի, Աստծոյ եւ մարդու, հոգու եւ մարմնի, հաւատքի եւ բանականութեան, աստուածաբանութեան եւ փիլիսոփայութեան, տեսական եւ գործնական փիլիսոփայութեան, տիեզերքներու, բնութեան, մարդու կամքի ազատութեան եւ ճակատագրի, անհրաժեշտութեան ու նախախնամութեան, աշխարհիկ եւ հոգեւոր իշխանութիւններու յարաբերակցութեան հարցերը:
Հայրապետովեան թատրոն
Հայրապետովեան թատրոն (Гайрабетовский театр), նախկին թատրոն Նոր Նախիջեւանի մէջ (այժմ` Դոնի Ռոստովի Պրոլետարսկի շրջանի կազմին մէջ)։ Գտնուած է Բոլշաեա Սադովաիա փողոցի եւ Նիքոլաեւեան նրբանցքի (այժմ` Սեմաշկոյի նրբանցք) խաչմերուկին մէջ։ Շէնքը գոյատեւած է 1862-1896 թուականներուն։
Պատմութիւն
1862-ի աշնանը քաղաքագլխու նախաձեռնութեամբ տեղի մեծահարուստ բնակիչներ Կ. Մ. Հայրապետովը, Ի. Ի. Գրիբանովը եւ Մ. Բ. Դրաշկովիչը կազմակերպեցին թատերական տնօրէնութիւն` քաղաքին մէջ թատերական թատրոնի շինարարություն կազմակերպելու նպատակով։ Թատրոնի շէնքի շինարարութիւնը տեւած է մէկ տարի։ Շէնքը կառուցուած է Կարապետ Հայրապետովի եւ Մարք Դրաշկովիչի միջոցներով` քաղաքի կողմէն դրամական օժանդակութեան ծրագիրով։ Նախարարութիւնը մերժած էր դրամական օժանդակութիւն տրամադրել մասնաւոր անոնց, սակայն Հայրապետովն ու Դրաշկովիչը դատական հարց ներկայացուցած էին եւ շահած էին գործը։
Հայրապետովեան թատրոնը բացուած է 23 Յունիս 1863-ին։ Նոյն թուականին այնտեղ հանդէս եկած է ռուս դերասան Միքայէլ Շչեպկինը։
1882-ին վաճառական, Ռոստովի ծխախոտի գործարանի սեփականատէր Վ. Ի. Ասմոլովը քաղաքին առաջին քարէ թատրոնը կառուցեց, որ դարձաւ Հայրապետովեան մրցակից հին թատրոնը։ Հայրապետովեան թատրոնի սեփականատէրերը կը կարծէին, թէ իրենք քաղաքային իշխանութեան հետ կնքած են այնպիսի պայմանագիր, ըստ որուն` Ռոստովի մէջ ոչ ոք իրաւունք չունէր կառուցելու այլ թատրոն։ Ռոստովի ղեկավարութիւնը փոխհամաձայնութեան ենթարկուեցաւ եւ նոր թատրոնը Ասմոլովի համերգային դահլիճ անուանուեցաւ։ 19 Հոկտեմբեր 1883-ին կայացաւ Ասմոլովեան թատրոնի բացումը, եւ հանդիսատեսը լքեց Հայրապետովեան թատրոնը։ Անոր փայտէ շէնքը կանգուն մնաց մինչեւ 1896, որմէ ետք քանդուեցաւ։
1897-ին, նախկին թատրոնի տեղը, անուանի ճարտարապետ Ալեքսանդր Պոմերանցեւի նախագիծով Քաղաքային տումայի շէնքի շինարարութիւնը սկսաւ։
Ճարտարապետութիւն
1862-ին բացուած Հայրապետովեան թատրոնը ցած փայտէ գերանաշէն շէնքի մէջ կը գտնուէր։ Հանդիսասրահին մէջ բազկաթոռները 22 շարք էր, թատերայարկի երկու օթեակ եւ երեք պատշգամբ։
Հանդիսականները նեղ միջանցքէն պարտեր կը մտնէին։ Քամին արտաքին դուռէն դէպի դահլիճ կը փչէր։ Մուտքի երկու կողմերուն երկու նեղ միջանցք էր, որոնց միջոցով դժուարութեամբ կարող էին անցնիլ 4 հոգի, օթեակներէն դուռերը դուրս կու գային դէպի միջանցք, իսկ միջանցքէն ելքեր կային դէպի կանանց նախասրահ, պահրան եւ բաղնիք։ Թատրոնը կը լուսաւորուէր լամբերով։
Դէպի պատշգամ կը տանէր երկու շրջադարձով սանդուխը փողոցէն, շէնքի ձախ կողմին մէջ։ Պատշգամը կար նստարաններու 4 շարքեր։ Պատշգամի նստատեղերը համարակալուած չէին։ Այնտեղ կարող էր տեղաւորուիլ 420 մարդ։ Բեմը փոքր էր եւ անհարմար։ Բեմի հետնամասին մէջ կար երկու շարք հարդասենեակ, որոնց հնարաւոր էր հասնիլ նեղ անցումներով։ Դէպի բեմակողմ ելքը կ՛անցնէր սենեակով։ Թատրոնի շէնքի հետնամասին մէջ կար եւս մէկ ելք, որմէ հազուադէպ կ՛օգտուէին։
Նուագախպւմբի համար նախատեսուած հատուածին մէջ կարող էր տեղաւորուիլ մինչեւ 15 երաժիշտ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Դոնի Ռոստովի թատրոններ
Աղեքսանդրիոյ Հայերը
Աղեքսանդրիոյ մէջ հայերը սկսած են հաստատուիլ քաղաքի հիմնադրման օրէն։ Ե.-Զ. դարերուն Հայաստանէն Աղեքսանդրիա, որ Քրիստոնէական արեւելքի կարեւոր կեդրոններէն էր, ուսանելու եկած են հայ երիտասարդներ (Մովսէս Խորենացի, Եղիշէ)։ Հայերու հոսքը աւելի զօրացած է Ժը. դարու կէսէն։ Մուհամմէտ Ալիի կառավարման տարիներուն Աղեքսանդրիոյ մէջ աշխատած են արաբական անուններով բազմաթիւ հայ վաճառականներ, մեծ համբաւ վայելած՝ հայ արհեստաւորները։
Համայնքի բարգաւաճման մեծապէս նպաստած են մեծահարուստ Պոլսոյ Պէյ Եուսուֆեան, որ 1810-էն կապալով վերցուցած է Աղեքսանդրիոյ նաւահանգիստի մաքսատունը։ Անոր նուիրատուութեամբ կառուցուած է դպրոց մը։
Համայնքին Կարգավիճակը
Այժմ Եգիպտոսի հայ համայնքը ունի կրօնական համայնքին օրէնսդիր՝ Եգիպտահայ թեմական ժողովի համագումար, Գահիրէի եւ Աղեքսանդրիոյ թեմական ժողովներ, որոնք պետական վաւերացում ստացած են 29 Յուլիս 1946-ին եւ գործադիր՝ քաղաքական ժողովներ։
Գաղութի համայնքին կեանքին մէջ նշանակալի դեր ունի Նուպարեան գերդաստանը (Նուպար փաշա Նուպարեան, Պօղոս Փաշա Նուպարեան)։ Նուպար փաշա Նուպարեան զբաղած է Եգիպտոսի հայ գաղութի հարցերով, մշակած է օրէնսդրական բարեփոխումներ, ապահոված է նիւթական միջոցներ եւ տրամադրած՝ հայ պարբերականներու հրատարակման, դպրոցներու հիմնադրման, ինչպէս նաեւ վարած՝ բարձր պաշտօններ։
1904-ին Աղեքսանդրիոյ մէջ կանգնեցուցած են Նուպար փաշայի արձանը, փաշային անունով կոչուած են փողոցներ։
Աղեքսանդիոյ հայկական եկեղեցիները
1792-ին Աղեքսանդրիոյ մէջ արդէն գործած է հայկական եկեղեցի։ 1830-ին հայկական եկեղեցի կառուցուած է Պօղոս Նուպար պէյի նուիրատուութեամբ։1884-ին բացուած է ներկայիս գործող Ս.Պօղոս-Պետրոս եկեղեցին, 1927-ին կառուցուած է Ս. Գէորգ մատուռը, իսկ 1949-էն կը գործեն հայ աւետարանականներու աղօթավայրը եւ Անարատ յղութեան եկեղեցին։
Աղեքսանդրիոյ հայկական դպրոցները
Աղեքսանդրիոյ մէջ հայ մեծահարուստ Պօղոս Պէյ Եուսուֆեանի նուիրատուութեամբ կառուցուած են դպրոցներ։ Առաջին կազմակերպուած հայկական դպրոցները հիմնադրուած են Ժթ. դարու Բ. կիսուն։ 1851-էն կը գործէ Արամեան (հետագային՝ Պօղոսեան) դպրոցը։ Տարբեր ժամանակաշրջաններու մէջ գործած են Վենետիկի Մխիթարեան, Հ.Ոսկերիչեանի «Հայկազեան», Արծրունի «Թարգմանչաց» դպրոցները, Մելքոնեան մանկապարտէզը։
Աղեքսանդրիոյ հայ բնակչութիւնն ու մշակութային կեանքը
Ներկայիս հայ համայնքը Գահիրէ ի եւ Աղեքսանդրիոյ մէջ միասնաբար կը կազմեն շուրջ 6000 հոգի, շուրջ 2000-ը Աղեքսանդրիոյ մէջ, որոնք գլխաւորաբար Եգիպտոսի մէջ ծնած ու քաղաքացիութիւն ունեցող հայեր են։
Տես նաեւ
Աղեքսանդրիա «Հայկական գաղութ» բաժինը
Ստորոգութիւն:Հայկական սփիւռք Ստորոգութիւն:Եգիպտոս
Հնդկաչինական վագր
Հնդկաչինական վագր (լատ.՝ Panthera tigris corbetti), կատուազգիներու ընտանիքի վագրի տեսակ։ Տարածուած է հիմնականին Ասիոյ աշխարհամասին մէջ՝ Քամպոճայի, Լաոսի, Մալեզիայի, Միանմայի, Թայլանտի եւ Վիեթնամի մէջ:
Վագրերու այս տեսակի անուանումը տուած է անգլիացի գիտնական Ճիմ Կորպետը՝ 1968-ին :
Լեռնային վայրերուն մէջ կը բարձրանայն մինչեւ 3000 մ բարձրութեան վրայ։
Արտաքին տեսք
Հնդկաչինական վագրերը ունին նոյն ֆիզիոլոգիական եւ ձեւաբանական կառուցուածքը, ինչպէս պենկալեան եւ ամուրեան վագրերը։ Հնդկաչինական վագրերը կը հասնին 2,55—2,85 մեթրի։
Հնդկաչինական վագրերը կը կշռեն 150 մինչեւ 195 քկ : Սակայն կը հանդիպին հազուագիւտ դէպքեր, երբ հնդկաչինական վագրը կը կշռէ 250 քկ :
Գլուխը համեմատաբար փոքր է, ինչպէս պենկալեան եւ ամուրեան վագրերուն մօտ։ Ունին վառ գոյնի գունաւորում։
Տարածուածութիւն
Տարածուած են բացառապէս Արեւելեան Ասիոյ շարք մը պետութիւններու մէջ եւ այդ ալ քիչ քանակութեամբ։ Ամէնէն շատ թիւով հնդկաչինական վագրերը կը բնակին Թայլանտի մէջ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կենդանիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Վագրեր
Սթիվըն Քիւրքճեան
Սթիվըն Քիւրքճեան (Stephen A. Kurkjian, ), ամերիկահայ գրող, լրագրող։ Երեք անգամ «Փուլիցըր Փրայզի» թափնեկիր ։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պոսթըն։ Պապը սպանուած է ցեղասպանութեան ժամանակ, իսկ երեքամեայ հայրը քրոջ ու եղբօր հետ հազիւ փրկուած են։ Յաջորդ գարնան քոյրն ու եղբայրը մահացած են ժանտախտէն, իսկ հայրը մեկնած է Ամերիկա ։ Հայրը նկարիչ եղած է, մայրը՝ Ռոզելա Կիւրեղյեան-Քիւրքճեան, աշխատած է գրադարանավար։
Սթիվըն աւարտած է Պոսթընի դպրոցը ու նահանգի համալսարանի իրաւաբանական բաժանմունքը։
Գործունէութիւն
Համալսարանը աւարտելէ ետք՝ 1968 թուականէն, Սթիվըն Քիւրքճեան աշխատած է «The Boston Globe»-ի մէջ իբրեւ խմբագիր։ Սթիվըն Քիւրքճեան Փուլիցըր մրցանակի արժանացած է 1972 եւ 1980 թուականներին հետաքննական յօդուածներու համար։ Վերջին անգամ՝ 2003 թուականին, «Պոսթըն Կլոպ»ի խմբագրակազմով կաթոլիկ եկեղեցւոյ մէջ սեռային գայթակղութիւնը բացայայտելուն համար։
Քիւրքճեան Հոլիվուտի «Ուշադրութեան կեդրոնը» գեղարուեստական ժապաւէնին մէջ նկարահանուած է, որ կը պատմէ ճշդիւ «Պոսթըն Կլոպ»ի լրագրողներու հետաքննութեան մասին։ Ժապաւէնը արժանացած է « Օսքարի », աւելի ուշ պարզուած է, որ հերոսներէն մէկը Սթիվըն Քիւրքճեանն է:
Սթիվըն Քիւրքճեան նաեւ Պոսթընի Իզապելլա Սթիուըրթ Կարտնըր թանգարանէն 1990 թուականին կատարվուած աղմկայարոյց գողութեան մասին պատմող «Master Thieves» գիրքի հեղինակն է, որ կը պատմէ թանգարանէն Ռ. Ռեմպրանտի, Է. Տեկայի եւ այլ աշխարհահռչակ հեղինակներու աշխատանքներու դեռեւս չբացայայտուած գողութիւններու մասին։
Այցեր դէպի Հայաստան
Քիւրքճեան երեք անգամ այցելած է Հայաստան։ Առաջին անգամ ան եկած է 2002 թուականին ԵՊՀ-ի հրաւէրով՝ ապագայ լրագրողներուն վերապատրաստելու, Հայաստան-Սփիւռք 2-րդ համաժողովին մասնակցելու համար։
Սեղանի Թենիս (Փինկ Փոնկ)
Խաղին Օրէնքը
Երկու մրցակից անձերը սեղանին վրայ կլոր գնդակ մը կը հարուածեն գնդարկի (Ռաքեթ) մը միջոցով, պայմանով, որ հակառակորդը չյաջողի գնդակը ետ հարուածել դիմացինին:
Սթիվըն Քիւրքճեան
Այցեր դէպի Հայաստան
Երկրորդ անգամ՝ 2016 թուականի Ապրիլին « Աւրորա » մրցանակաբաշխութեան ներկայ գտունելու համար ։ Իսկ Երրորդ անգամ նոյն թուականի ամրան։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
30 Օգոստոս
30 Օգոստոս, տարուան 242-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 243-րդ) օրն է։
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 30 Օգոստոսի ծնածներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն: 30 Օգոստոսի մահացածներ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Օգոստոս
19 Դեկտեմբեր
19 Դեկտեմբեր, տարուան 353-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 354-րդ) օրն է։
Տօներ
Ստորոգութիւն:Դեկտեմբեր
Վիչայ Շրիվատհանափրապհա
Վիչայ Շրիվատհանափրապհա (թայլանտերէն՝ วิชัย ศรีวัฒนประภา, Vichai Srivaddhanaprabha, 4 Ապրիլ, 1958 - 27 Հոկտեմբեր 2018), նախկինին՝ Վիչայ Ռաքսրիաքսորն (թայլանտերէն՝ วิชัย รักศรีอักษร), թայ միլիարատէր, գործարար։ Անոր կը պատկանէր Քինկ Փաուըր Տեութի Ֆրի (King Power Duty Free) կազմակերպութիւնը, որուն հիմնադիրը, սեփականատէրը եւ նախագահն է:
Կենսագրութիւն
Թայ֊չինական ընտանիքին մէջ ծնած է:։
Գործունէութիւն
Ֆորպս հանդէսին մէջ ներկայացուած է որպէս Թայլանտի 7-րդ ամենահարուստ մարդ 3.3 միլիառ կարողութեամբ։ Վիչայը 2010 թուականի ամառուան ձեռք բերաւ անգլիական «Լէյսթըր» ֆութպոի ակումբը ։ 2011 թուականին դարձաւ ակումբի նախագահ, իսկ իր որդի Աիյավաթը ընտրուեցաւ փոխնախագահ ։
2016-2017 թուականներու Անգլիոյ Փրեմիեր Լիկայի աւարտէն անմիջապէս յետոյ Վիչայը ակումբի 19 խաղցողներուն նուիրեց BMW i8 եւ £100 հազար իւրաքանչիւրին ։
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:1958 ծնունդներ Ստորոգութիւն:4 Ապրիլի ծնածներ Ստորոգութիւն:2018 մահեր Ստորոգութիւն:27 Հոկտեմբերի մահացածներ
Մանկավարժութեան Կապը Այլ Գիտութիւններու Հետ
Մանկավարժութեան հետ միասին մարդու էութեան, անոր զարգացման, ձեւաւորման եւ բազում այլ հիմնախնդիրներով կը զբաղուին են նաեւ շարք մը այլ գիտութիւններ, որոնց հետ մանկավարժութիւնը սերտօրէն կապուած է։ Անհատի դաստիարակութեան, ուսուցման, կրթութեան հարցերը կ՛ուսումնասիրեն նաեւ այնպիսի գիտութիւններ, ինչպիսին են հոգեբանութիւնը, հասարակագիտութիւն, փիլիսոփայութիւն։ Մանկավարժագիտութեան հիմնական խնդիրն է ճանչնալ մարդուն՝ դաստիարակութեան թեման բոլոր խնդիրներով։
Մանկավարժութիւնը մօտ է այն հիմնական գիտութիւններու հետ, որոնք կը մտնեն ուսումնական ծրագիրներուն, քանի որ այդ առարկաներու դասաւանդման մասնաւոր մեթոտիկաները հիմնուած են մանկավարժութեան հիմնական սկզբունքներու վրայ։
Մանկավարժութեան կապը հոգեբանութեան հետ
Մինչեւ 17֊րդ դար մանկավարժութիւնն ու հոգեբանութիւնը կը մտնէին փիլիսոփայութեան մէջ։ Երկու գիտութիւններն ալ կ՛ուսումնասիրեն անձի զարգացման, ձեւաւորման հիմնահարցերը։ Չիմանալով մարդու հոգեկան զարգացման օրինաչափութիւնները, դժուար է ղեկավարել անոր գիտակցութեան զարգացումը, տալ անոր գիտելիքներ եւ կարողութիւններ, ձեւաւորել անոր մէջ համապատասխան որակներ, զարգացնել մտածողութիւնը, յիշողութիւնը, ուշադրութիւնը, երեւակայութիւնը։ Մանկավարժութիւնը սերտօրէն կապուած է նաեւ մանկավարժական հոգեբանութեան հետ, որ կ՛ուսումնասիրէ ուսուցման գործընթացին մէջ սորվողներու գիտելիքներու, կարողութիւններու իւրացման հոգեբանական օրինաչափութիւնները եւ դաստիարակութեան գործընթացին մէջ անոնց անձի ձեւաւորման հոգեբանական օրինաչափութիւնները։
Մանկավարժութեան կապը փիլիսոփայութեան հետ
Փիլիսոփայութիւնը, ինչպէս նաեւ անոր յարակից գիտութիւններիէն բարոյագիտութիւնը, գեղագիտութիւնը, տրամաբանութիւնը, հասարակագիտութիւնը կ՛օգնեն մանկավարժութեան։ Բարոյագիտութիւնը կ՛օգնէ բացայայտելու անձի բարոյական դաստիարակութեան հիմնահարցերը, գեղագիտութիւնը՝ գեղագիտական դաստիարակութեան հիմնախնդիրները։ Հասարակագիտութեան հետ մանկավարժութեան կապը կ՛արտայայտուի անով, որ հասարակագիտութիւնը ուսումնասիրելով հասարակութեան զարգացման օրինաչափութիւնները, հասարակական կապերու ձեւերը, անով իսկ կ՛առնչուի դաստիարակութեան հիմնախնդիրներուն։ Հասարակագիտութիւնը կ՛ուսումնասիրէ անհատի վրայ ընկերային միջավայրի, հասարակական կեանքի տարբեր երեւոյթներու հիմնահարցերը։ Հասարակութեան ընկերաբանական մօտեցման իւրայատկութիւնը կը կայանայ անով, հասարակութիւնը կը դիտարկուի իբրեւ ամբողջական ընկերային կառուցուածք, որու զարգացումն ու գործառնութիւնը տեղի կ՛ունենայ անոր կենսագործունէութեան տնտեսական, ընկերային, քաղաքական եւ գաղափարական կողմերու միջոցով ։ Հասարակագիտութիւնը կ՛օգնէ նաեւ ընկերային մանկավարժութեան, ընտանեկան դաստիարակութեան վերաբերեալ տարաբնոյթ հիմնահարցերու լուծման։ Այս կապերը փոխկապակցուած բնոյթ ունին, քանի որ մանկավարժութիւնը իր հերթին հանդէս կու գայ որպէս հասարակութեան ընկերային կեանքի զարգացման, մարդկանց բարեկեցութեան, կեանքի որակի բարձրացման գործօն եւ պայման։
Կապը բնախօսութեան եւ անդամաբանութեան հետ
Բնախօսութիւնը (Physiology) եւ անդամաբանութիւնը (anatomy)կ՛օգնեն մանկավարժութեան բազմակողմանիօրէն ճանչնալու տարբեր տարիքի մարդկանց օրգանիզմի առանձնայատկութիւնը, մարդու ֆիզիկական, մտաւոր եւ աշխատանքային դաստիարակութեան տարբեր հիմնահարցերը։ Բնախօսութիւնը կ՛օգնէ նաեւ բացայայտելու ուղեղի բարձրակարգ ջղային գործունէութեան օրինաչափութիւնները։ Մանկավարժութեանը կ՛օգնէ նաեւ քիպեռնետիկական տեսութիւնը ՝ գտնելու եւ կիրառելու ուսուցման, դաստիարակութեան զարգացման, դպրոցի կառավարման առաւել արդիւնաւէտ տարբերակներ։
Կապը քաղաքագիտութեան հետ
Մանկավարժութեան կապը քաղաքագիտութեան հետ կ՛արտայայտուի անով, որ մանկավարժութիւնը կը ձգտի բացայայտել մարդու ձեւաւորման պայմանները եւ հնարաւորութիւնները որպէս քաղաքական գիտակցութեան անհատ։ Այն կը փորձէ նաեւ գտնել քաղաքական գաղափարներուն տիրապետելու հնարաւորութիւնները։
Մանկաւարժութիւնը կապուած է նաեւ էքոլոկիայի հետ։ Շատ էքոլոկիական հիմնախնդիրներու լուծումներ կախուած են մարդկանց էքոլոկիական մտածողութեան, անոնց աշխարհայեացքի, էքոլոկիական կրթուածութեան եւ այլ հիմնախնդիրներու լուծման հետ։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Մանկավարժութիւն Ստորոգութիւն:Գիտութիւն
Ալեքսանտր Պօղոսեան
Ալեքսանտր "Սքունտեր" Պօղոսեան, հայ եթովպիացի գեղանկարիչ եւ նկարչութեան ուսուցիչ։ կեանքին մեծ մասը ապրած եւ ստեղծագործած է Միացեալ Նահանգներուն մէջ ։
Կենսագրութիւն
Ալեքսանտր Պօղոսեան ծնած է 1937 թուականին Ատիս-Ապեպայի մէջ։ Անոր հայրը մեծահարուստ հայ էր, իսկ մայրը՝ ազնուական եթովպուհի։ Ան մանուկ հասակէն կը հետաքրքրուի ափրիկեան սրբապատկերներով, կենցաղի իրերով ու տեղացիներու արտասովոր տարազներով, որոնց մեծ տեղ յատկացուցած է իր նկարներուն մէջ։ Լեհ եթովպագէտ Ստանիսլաւ Խոյնացքիի խորհուրդով Պօղոսեան կը նուիրուի նկարչութեան։
1954 թուականին նկարիչը՝ Հայլէ Սելասիէ կայսեր պատուոյն կազմակերպուած պատանի տաղանդներու մրցոյթին, կ'արժանանայ երկրորդ մրցանակի, իսկ արդէն 1955 թուականին՝ կառավարութեան օժանդակութեամբ, ան կը մեկնի Անգլիա, ուր կ'ուսանի երեք տարբեր արուեստի դպրոցներու մէջ, սակայն յետագային կը մեկնի Ֆրանսա։ 1957-1966 թուականներուն Փարիզի մէջ ան կ՛ուսանի՝ Գեղեցիկ արուեստներու բարձրագոյն դպրոցին եւ Շումեր ակադեմիային մէջ։ Այստեղ կը հանդիպի իր ապագայ կնոջ եւ կ'ամուսնանայ։
Ֆրանսայի մէջ Պօղոսեան կը հրապուրուի Փոլ Քլէի, Ժորժ Պրաքի ու Մաքս Էռնստի արուեստով։ Դեռեւս 60-ականներուն ան կը ցանկար միաձուլած ափրիկեան սրբապատկերային արուեստը, ժամանակակից եւրոպական կերպարուեստի ձեռքբերումներուն։ 1964 թուականին «Լամբեր» պատկերասրահէն ներս կը կազմակերպուի անոր անհատական ցուցահանդէսը։ 1966 թուականին ան կնոջ ու դստեր հետ կը վերադառնայ Ատիս-Ապեպա, ուր 3 տարի կը դասաւանդէ տեղի արուեստի դպրոցէն ներս։ 1967 թուականին Սքունտեր Պօղոսեան՝ Գեղեցիկ արուեստներու բնագաւառէն ներս, ակնառու յաջողութիւններ գրանցելու կապակցութեամբ կ'արժանանայ Կայսրի մրցանակին։ 1969-2000 թուական Պօղոսեան կերպարուեստ կը դասաւանդէ ԱՄՆ-ի՝ Աթլանթայի եւ Հարուըրտի համալսարաններէն ներս։ 2000 թուականին Պօղոսեան կը վերադառնայ իր ստեղծագործական կեանքին։
Պօղոսեան մահացած է 2003 թուականին Նիւ Եորքի մէջ։
Ռիչըրտ Յովհաննէսեան
Ռիչըրտ Յովհաննէսեան (9 Նոյեմբեր 1932, Քալիֆորնիա, 10 Յուլիս, 2023 Լոս Անճելըս), ամերիկահայ պատմաբան է եւ դասախօս Emeritus UCLA-ի մէջ (UCLA Ամերիկայի ամէնէն կարեւոր համալսարաններուն շարքին է)։ Ռիչըրտ Յովհաննէսեան ճանչցուած է յատկապէս իր չորս հատորէ բաղկացած Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան մասին իր գիրքերով։ Այս գիրքերը ակադեմական, գիտական աշխարհին մէջ ընդունուած են որպէս հիմնաւոր աշխատութիւններ պատմական տուեալ ժամանակահատուածին մասին։
Կենսագրութիւն
Ռիչըրտ Յովհաննէսեան ծնած է 1932 թուականի Նոյեմբեր 9-ին Քալիֆորնիա։ Ան իր հայկական ինքնութեան աղբիւրը գտած է Ֆրեզնոյի Սուրբ Երրորդութիւն Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ մէջ, ուր ան մաս կը կազմէր երգչախումբին։ Ֆրեզնոյի «ՀՅԴ» եւ «Ասպարէզ» օրաթերթերու գրասենեակներուն մէջ։ Ան կը յաճախէր Հայ երիտասարդաց դաշնակցութեան հանդիպումներուն։ 1953 թուականին ան ընտրուեցաւ հայ երիտասարդաց դաշնակցութեան Արեւմտեան Միացեալ Նահանգներու խորհուրդի նախագահ։
1952 թուականին տակաւին երիտասարդ Ռիչըրտ մասնակցեցաւ Սան Ֆրանսիսքօյի մէջ համայնքի շրջանակներուն միջեւ տեղի ունեցող քննարկման մը, ուր բանախօսը Սիմոն Վրացեանն էր։ Զրոյցի ժամանակ Վրացեանը անոր առաջարկեց մեկնիլ Լիբանան, անցընել տարի մը, եւ Համազգային Նշան Փալանճեան ճեմարանի մէջ սորվիլ հայերէն։
1954 թուականին Ռիչըրտ Յովհաննէսեանը աւարտեց UC Berkeley համալսարանը եւ տարի մը անց՝ 1955 թուականին, հետեւեցաւ Վրացեանի խորհուրդին եւ մեկնեցաւ Լիբանան։ Արդէն 1956 թուականին, հեռանալով Պէյրութէն, Ռիչըրտ վարժ կը խօսէր եւ կը գրէր հայերէն։
1966 թուականին ան մեծ յաջողութեամբ պաշտպանեց գիտական թէզը՝ «Հայաստանը անկախութեան ճանապարհին» թեմայով։ 1968 թուականի գարնան, Ռիչըրտ Յովհաննէսեանի անմիջական մասնակցութեամբ, Լոս Անճելըսի մօտ Montebelloի Bicknell զբօսայգիին մէջ, ութասիւն յուշարձան բացուեցաւ, որ նուիրուած էր Հայոց Ցեղասպանութեան անմեղ զոհերու յիշատակին։
Պարգեւներ
Ռիչըրտ Յովհաննէսեան 60էն աւելի գիտական յօդուածներու եւ մօտ 20 մենագրութիւններու հեղինակ է։ Ան արժանացած է Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանին, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան բարձրագոյն կարգի շքանշանով՝ Իշխանի շքանշանին, Կիլիկիոյ Ասպետ շքանշանին եւ այլ շքանշաններու եւ մրցանակներու։
Ակադեմիայի արտասահմանեան անդամ
Հաշուի առնելով Ռիչըրտ Յովհաննէսեանի գիտական, մանկավարժական, հայապահպանութեան գործին մէջ ունեցած մեծ վաստակը, ինչպէս նաեւ մայր հայրենիքի հետ սերտ կապերը՝ Հայաստանի Գիտութիւններու Ակադեմիան 1990 թուականին անոր ընտրած է որպէս ակադեմիայի արտասահմանեան անդամ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ Ստորոգութիւն:9 Նոյեմբերի ծնածներ‎ Ստորոգութիւն:1932 ծնունդներ
Ասկերանի Բերդը
Ասկերանի բերդը յայտնի է նաեւ Մայրաբերդ անունով, բերդը կառուցուած է միջնադարուն: Կը գտնուի Ստեփանակերտէն 14 քմ. դէպի արեւելք:
18-րդ դարուն անիկա ենթարկուած է վերակառուցման: Պարիսպը ունի կլոր աշտարակներ, պատերը ունին 2 մ. հաստութիւն եւ 9 մ. բարձրութիւն: Պաշտպանական կառոյցը ունի աւելի քան 1.5 քմ. երկարութիւն՝ Կարկառ գետի երկու կողմերով :
Աշտարակները շրջանաձեւ յատակագիծ ունեցող պաշտպանական կառուցուածքներ են, որոնք շարուած են մանր գետաքարերէն ու կրաքարերիէն՝ կրաշաղախով։ Դիտաշտարակները իրարու միացած են պատերու ատամնաձեւ վերնամասերու խրամատի նմանող անցքերով։ Պատերումի մէջ կան բազմաթիւ խորշեր եւ տարբեր լայնութեամբ անցքեր՝ հրակնատներ։
2018-ի ընթացքի տեղի ունեցած է բերդի պատերու եւ աշտարակներու վերականգնման աշխատանքներ: Վերականգնման նպատակը յուշարձանի պահպանումն է, ինչպէս նաեւ զբօսաշրջիկներու համար տեսարժան վայրը շատ աւելի գեղեցիկ դարձնելը եղած է ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Արցախի յուշարձաններ
Հայրավանք
Հայրավանք, Հայր Յովհաննու վանք, Մարդաղավնեաց վանք, ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի Հայրավանք գիւղի հիւսիս-արեւելեան կողմը, Սեւանայ լիճի ափին։
Պատմութիւնը
Հայրավանքի Սբ. Ստեփանոս եկեղեցին կառուցուած է 4-րդ դարուն՝ ունի քառակոնք կեդրոնագմբեթ հորինուածք եւ կը համարուի հայկական ճարտարապետութեան եզակի նմուշներէն, կառուցուած է բազալտէն, իսկ կամարները՝ ութանիստ թմբուկով գմբեթը՝ սրբատաշ տուֆէն։
1211-ին եղբայրներ Յովհաննէս եւ Ներսէս վարդապետները, նորոգած են եկեղեցին ու կառուցած են երկսյուն, երդիկաւոր ութանիստ ու շթաքարեզարդ գմբեթով գաւիթ։
Աւանդութիւնը
Հայրավանքի «Մարդաղավնեաց» անունը կապուած է կաթողիկոս՝ Ղազար Ա. Ջահկեցիի գիրի առած աւանդութեան հետ, ըստ որուն, 1381-ին՝ Լենկթիմուրի արշաւանքի ժամանակ, Հայրավանքի վանահայր Յովհանը Քրիստոսի Խաչափայտի մասունքով խաչի զորութեամբ բռնակալի գերեվարած հազարավոր հայերու փոխակերպած է աղաւնիի եւ ազատ արձակել։
Աղեքսանդրիոյ Փարոսը
Երբ արաբները Եգիպտոս մտան, շուրջ 1000 տարի ետք, անոնք գտան այդ փարոսին մնացորդները, որոնք տակաւին 116 մեթր բարձրութիւն ունէին :
Աշխարհի աւանդական 7 հրաշալիքներէն վեցը՝ Բաբելոնի կախուած պարտէզները, Ողիմպոսի Զեւսի արձանը, Եփեսոսի Արտեմիսի մեհեանը, Հալիքարնասի շիրիմը, Ռոտոսի Քոլոսը եւ Աղեքսանդրիոյ փարոսը անհետացած են: Ներկայիս կը շարունակեն գոյութիւն ունենալ միայն Եգիպտոսի բուրգերը :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Աշխարհի եօթ հրաշալիքներ
Երկիր
Երկիր (Խորհրդանիշ: ), Երկիրը Արեգակնային Դրութեան այն մոլորակն է, ուր բնակուած է մարդու կողմէ: Ան երրորդն է Փայլածուէն եւ Արուսեակէն ետք: Գրեթէ գնդաձեւ է: Տրամագիծն է 12713 քմ. մէկ բեւեռէն միւսը եւ 12756 քմ. հասարակածին վրայ:
Երկրին կազմութիւնը. 4.5 միլիոն տարի առաջ, արեգակնային նախնական միգամածի փոքրիկ մէկ մասը հետզհետէ խտանալով կազմած է երկիրը:
Երկրին Կառուցուածքը
Երկրին կառուցուածքը կրնանք նմանցնել սոխի խաւերուն: Ունի համակեդրոն երեք խաւեր.
Մթնոլորտ (Եթեր)
Երկիրը պարուրուած է «Կազային ծածկոց»ի մը մէջ, որ կը կոչուի Մթնոլորտ: Հազար քմ. հաստութեամբ այդ ծածկոցը յատկապէս կազմուած է բորակածինէ եւ թթուածինէ: Առանց մթնոլորտին, Արեւէն ածխացած պիտի ըլլայինք օրուան մը ընթացքին եւ տառացիօրէն սառած՝ գիշերը:
Մթնոլորտը ունի առնուազն չորս խաւեր. թրոփոսֆէրը, որ ծովի մակերեսէն մօտաւորապէս 11 քմ. բարձրացող խաւն է, կը տնօրինէ օդերեւութաբնական երեւոյթները, այսինքն անձրեւը, պայծառ օդը, եւայլն: Մթնոլորտը իր մէջէն դէպի Երկիր անցընել կու տայ արեւուն այն ճառագայթները միայն, որոնք մեզ կը լուսաւորեն եւ կը տաքցնեն: Ան կը ներծծէ անդրմանիշագոյն ճառագայթները, որոնք կը վտանգեն մեր կեանքը: Եթէ այս վերջին ճառագայթներէն մաս մը յաջողի ներթափանցել վերջին խաւերէն, ապա զանոնք կը կասեցնէ եթերի (օզօն) խաւը՝ շուրջ 50 քմ. բարձրութեան վրայ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Բնութիւն Ստորոգութիւն:Երկիր Ստորոգութիւն:Մոլորակներ
Ստամոքսի Խոց
Ստամոքսի խոց (ulcer) ըսելով կը հասկնանք ստամոքսի կամ տասներմատնեայ աղիքի (duodenum) մակերեսի քերթուածութիւնը, որ կը յառաջանայ ընդհանրապէս Helicobacter Pylori (HP) մանրէի ախտահարումով: Կրնան գոյանալ մէկ կամ մէկէ աւելի խոցեր, որոնք սկզբնաւորութեան կը յայտնուին որպէս մակերեսային վէրքեր, իսկ չդարմանուած խոցերը կրնան խորանալ եւ ընդգրկել ստամոքսի մկանային եւ ենթամկանային խաւերը: Այս խոցերը կրնան յառաջանալ նաեւ որոշ դեղերու գործածութեամբ, օրինակ՝ «ասփրօ», «ասփիրին» եւ կարգ մը ցաւաբեկ դեղեր: Ծխախոտը նկատուած է վտանգաւոր ազդակ (risk factor) խոցերու յառաջացման մէջ, իսկ խոցերու յայտնաբերումէն ետք ծխախոտը պատճառ կը դառնայ անոնց ուշ սպիացումին եւ նոր խոցերու յայտնաբերումին: Ալքոլը եւ հոգեկան ծանր ճնշուածութիւնը (stress) դարձեալ վտանգաւոր ազդակներ են: Գէր անհատներ եւ անոնք, որոնք վիրաբուժական մեծ գործողութիւններու ենթարկուած են, ոսկրային մեծ կոտրուածքներ եւ արեան ճնշումի նուազում ունենացած են առաւել հակամէտ կ'ըլլան ունենալու ստամոքսի խոց: Ծինաբաններ (geneticists) հաստատած են, որ գոյութիւն ունի նաեւ ծինաբանական հակամէտութիւնը :
Յաւելեալ
Յառաջացած-զարգացած երկիրներու բնակչութեանց 30-40 տոկոսը կը տառապի այս հիւանդութենէն, իսկ զարգացող երկիրներու մէջ՝ 70 տոկոսը:
Ստամոքսի խոցի ախտանշաններու զօրութիւնը կախեալ է խոցի չափէն, վայրէն, խորութենէն եւ հիւանդին տարիքէն: Տարեցներ մեղմ ախտանշաններ կ'ունենան: Պարզ եւ մակերեսային խոցերը կը յայտնաբերուին հետեւեալ ախտանշաններով.
Տասներկումատնեայ աղիքի խոցի ցաւը կը սկսի կէսօրուան ժամերուն եւ կ'անհետանայ ուտելէ ետք: Անիկա կը կրկնուի 2-3 ժամ ետք: Յաճախ հիւանդը քնացած միջոցին խոցի ցաւէն կ'արթննայ: Իսկ ստամոքսի խոցի ցաւը կը պատահի կերակուր ուտելէ անմիջապէս ետք:
Ստամոքսի բոլոր տեսակի խոցերու ախտաճանաչումը կը կատարուի ստամոքսադիտումով (gastroscopy) եւ HP մանրէի փաստարկումով ստամոքսին մէջ:
Պարզ մակերեսային խոցի դարմանումը տեղի կ'ունենայ հետեւեալ միջոցառումներով.
Պարզ եւ մակերեսային խոցերուն 95 տոկոսը կը դարմանուի վերջնականապէս վերոյիշեալ դարմանամիջոցներով:
Յառաջացած եւ մեծ խոցերը՝ հասնելէ ետք ստամոքսի մկանային եւ ենթամկանային խաւերուն, կրնան պատճառ դառնալ հետեւեալ բարդութիւններուն. Այս տեսակի խոցերու դարմանումը կը կատարուի վիրաբուժական վիրահատումով եւ վերը յիշուած միջոցառումներով: HP-ով վարակուած անձը աւելի հակամէտ է ունենալու ստամոքսի խլիրդ, քան առողջ անձ մը:
Հոս տեղին է յիշել, որ կաթը ոչ մէկ օգտակարութիւն ունի խոցի դարմանումին մէջ :
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ
Մկրտիչ Պօղոսեան
Մկրտիչ Պօղոսեան, Նիկտեցի ծնած 1875-ին։ 1900-ին հրաւիրուած Պէյրութ Ամերիկեան Համալսարանի տնօրէնութեան կողմէ պաշտօնավարելու իբր թրքերէնի դասախօս հաստատութեան մէջ, պաշտօն մը զոր 13 տարի վարած է ձեռնհասութեամբ։ Պասրաստած է բազմաթիւ աշակերտներ որոնցմէ շատեր պետական բարձր պաշտօն վարած են մինչեւ վերջ պահելով խորունկ յարգանք մը իրենց ուսուցչին հանդէպ։ Մօտէն հետաքրքրուած է մեր ազգային կեանքով։ Եղածէ կուսակցական (դաշնակցական) ու արտօնասէր «Փիւնիկ»,«Նոր Փիւնիկ» եւ ժամանակ մըն ալ «Ազդակ» թերթերուն։ Ամերիկեան Համալսարանի իր պաշտօնը առիթ եւ դիւրութիւն ընծայեց իրեն Ա. Ընդհ. Պատերազմին օգտակար ըլլալու բազմաթիւ հայերու։ Մեռաւ 1937-ին յառաջացեալ տարիքէն :
Տիգրան Լեւոնեան
Կենսագրութիւն
Տիգրան Լեւոնեան, ծնած է 1936-ի Դեկտեմբեր 14-ին Պէյրութ: 1946-ին ծնողներուն հետ հայրենադարձուած է Հայաստան: 1958-ին աւարտած է Երեւանի գեղարուեստա-թատերական հիմնարկը 1977-ին՝ Մոսկուայի թատերարուեստի հիմնարկը օփերային բեմադրութեան բաժինը: Երգեցողական արուեստի իր ուսուցանողը եղած անոր ապագայ կինը՝ Գոհար Գասպարեան:
1962-ին եղած է Երեւանի օփերայի եւ պալէի ազգային ակադեմական թատրոնի մեներգիչ, 1970-77-ին, միաժամանակ՝ բեմադրիչ, 1977-էն՝ գլխաւոր բեմադրիչ, 1991-99 նաեւ գեղարուեստական ղեկավար: Եղած է Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոցի փրոֆէսըր: 1984-ին արժանացած է ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստի կոչման: Մահացած է Երեւան՝ 2004 թուականին :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1936 ծնունդներ Ստորոգութիւն:14 Դեկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:2004 մահեր Ստորոգութիւն:Պէյրութ ծնածներ Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ Ստորոգութիւն:25 Յունիսի մահացածներ
300 (թիւ)
300 (երեք հարիւր) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 299-ի եւ 301-ի միջեւ
21-րդ դար (հանդէս)
21-րդ ԴԱՐ, վերլուծական հանդէս, կը հրապարակուի վերլուծական բնոյթի յօդուածներ, որոնց մէջ առաջնային են Հայաստանի հիմնախնդիրներու վերաբերեալ թեմաները։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Էմիլի ՎանՔամփ
Էմիլի Այրին ՎանՔամփ (Emily Irene VanCamp, ծնած 12 Մայիս, 1986, Փորթ Փերի, Օնթարիօ, Քանատա) քանատացի դերասանուհի մըն է: Ան ամէնէն շատ ճանչցուած է իր WB կայանի Everwood (2002–06) հեռուստաշարի դերով, ինչպէս նաեւ ABC կայանի տրամա Brothers & Sisters (2007–10) հեռուստաշարի դերով եւ Revenge (2011–15) հեռուստաշարի դերով: Նաեւ, ճանչցուած է իբրեւ Շըրեն Քարթըր/Agent 13՝ Captain America: The Winter Soldier եւ Captain America: Civil War ֆիլմերուն մէջ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1986 ծնունդներ Ստորոգութիւն:12 Նոյեմբերի ծնածներ
Կէրի Քուփըր
Կէրի Քուփըր (Gary Cooper, իսկական անունը Frank James Cooper, ), ամերիկացի դերասան։
Խաղացած է 110-էն աւելի ֆիլմեր, Օսքար մրցանակի եռակի դափնեկիր է՝ 2 անգամ Օսքար լաւագոյն դերասանի համար անուակարգին (1941, 1952) եւ մէկ Օսքար ստացած է շարժապատկերի մէջ ունեցած ներդրման համար (1961)։ Ամերիկեան շարժապատկերի ակադեմիան իր կողմէ հրապարակած Ամերիկեան բոլոր ժամանակներու ֆիլմերու 100 մեծագոյն աստղերու ցանկին մէջ անոր ընդգրկած է 11-րդ տեղը։
Կենսագրութիւն
1930-ական թուականներուն նկարահանուելով վեստեռններու եւ արկածային ֆիլմերու մէջ՝ «կը մրցի» Քլարք Կէյպըլի հետ Հոլիուուտի առաջին «սրտակեր» կոչման համար։ «Սերժանտ Եորք» եւ «Ուղիղ կէսօրին» ֆիլմերուն համար Օսքարի արժանացած է՝ Օսքար լաւագոյն դերասանի անուակարգին։
Ամուսնացած է Նիւ Եորքցի Պալֆի Վերոնիքայի հետ եւ ունեցած է մէկ դուստր։ Կէրի Քուփըրը եւ յայտնի գրող Էռնեսթ Հեմինկուէյը մտերիմ ընկերներ էին։
Կեանքի վերջին տարիները ան հիւանդացած էր քաղցկեղով եւ անոր հիւանդութիւնը գաղտնի կը պահուէր։ Մահէն մի քանի ամիս առաջ ստացած Օսքար մրցանակը իրեն փոխարէն ստացաւ իր ընկերը՝ նոյնպէս ամերիկացի յայտնի շարժապատկերի դերասան Ճեյմս Ստիուարտը, յայտարարելով, որ Կէրի Քուփըրը ծանր հիւանդ է։
Մահացած է 1961-ին եւ թաղուած է Նիւ Եորքի գերեզմանատուներէն մէկուն մէջ։
Ֆիլմագրութիւն
Շարժապատկերի մէջ նկարահանուիլ սկսած է 1925 թուականէն՝ խաղալով հիմնականին վեստեռն ժանրի համր ֆիլմեր։ Անոր մասնակցութեամբ առաջին ձայնային ֆիլմը 1929 թուականին նկարահանուած «Վիրճինիացին» ֆիլմն է։ Այս ֆիլմին մէջ առաջին անգամ իր արտասանած բառերը եւ դերասանական խաղաոճը կ'ընգծուի իր հետագայ ֆիլմերուն մէջ։ Կէրի Քուփըրի հերոսները հիմնականին քաուպոյներ ու արկածախնդիրներ էին։
Խաղացած է ընդհանուր շուրջ 115 ֆիլմ, որոնցմէ ամենանշանաւորներն են.
Մրցանակներ
Ընդհանուր թիւով ստացած է շարժապատկերի մրցանակ, ներկայացուած եղած է եւս, որոնցմէ 6 անգամ ներկայացուած է Օսքարի, ստացած 3-ը, 2-ը Օսքար լաւագոյն դերասանի համար անուանակարգին եւ 1 պատուաւոր Օսքար շարժապատկերի մէջ ունեցած աւանդին համար։ Ստացած է 1 Ոսկէ Կլոպուս, 1 Տաւիտ տի Տոնաթելլօ մրցանակ եւ այլն։ 1960 թուականին Հոլիուուտեան փառքի ծառուղիին վրայ բացուած է անոր աստղը։
Փաստեր
Ընդգրկուած է Ամերիկեան շարժապատկերի ակադեմիայի կողմէ կազմուած տարբեր վարկանշային ցանկերու մէջ հետեւալ տեղերու վրայ
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասաններ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի շարժապատկերի դերասաններ Ստորոգութիւն:Օսքարակիրներ Ստորոգութիւն:7 Մայիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:13 Մայիսի մահացածներ
Վահրամ Հաճեան
Վահրամ (Ժոզեֆ) Եսայի Հաճեան (16 Փետրուար 1935, Սուրիա - 25 Մարտ 2007 Լոս Անճելըս), բանաստեղծ։
Կենսագրութիւն
Վահրամ Հաճեան, ծնած է Սուրիոյ Եօղուն Օլուզ գիւղը, ապա յաստատուած է Հալէպ, եւ պատանի տարիքին նուիրուած է բանաստեղծութեան։
Ջերմոց
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Ջերմոցը կը կառուցուի բացօթեայ տարածութեան մը վրայ։ Անոր կառուցումը կախեալ է տեղական կլիմայական պայմաններէն՝ մանաւանդ ձմեռուան ամիսներուն եւ նաեւ մշակուած բոյսին տեսակէն։ Ան կը ծածկուի լուսաթափանց նիւթերով՝ մանրաթելերով, ապակիով եւ կամ կերպնկալով։
Վահրամ Հաճեան
Կենսագրութիւն
Ներգաղթած է Հայաստան, ուր մեծապէս գնահատուած է իր բանաստեղծի վաստակը։ Հայրենի բանաստեղծներ Գուրգէն Մահարի, Գէորգ Էմին, Մկրտիչ Սարգսեան, Սեւակ Արզումանեան գնահատանքով արտայայտուած են Վահրամ Հաճեանի գործերուն մասին, եւ ուսումնասիրութիւններ հրատարակած են գրական պարբերաթերթերու մէջ։
Ջերմոց
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Կառուցման ձեւը երկրէ երկիր կը տարբերի։ Հիւսիսային երկիրներուն ջերմոցները ապակեայ են եւ նոյնիսկ կրկնապակեայ եւ անոնցմէ շատեր երկյարկանի են․ ջեռուցիչ կը գործածուի, որպէսզի օդը տաքցուի։ Իսկ հարաւային շրջաններու մէջ, ինչպէս օրինակ Յունաստանի Մեսինիա (Պելոպոնես) կամ Կրետէ,  ջերմոցներուն կառուցումը թեթեւ է՝ փայտեայ եւ կամ բարակ երկաթաթելերու վրայ կերպնկալով ծածկուած, եւ ջեռուցիչ չի գործածուիր։
Վահրամ Հաճեան
Կենսագրութիւն
Վահրամ Հաճեան, Հայաստանի մէջ ունեցած է նաեւ պատկերասփիւռային եւ ձայնասփիւռային ելոյթներ եւ արժանացած՝ ժողովուրդին ու գրական շրջանակներու ջերմ ընդունելութեան։
Հրատարակած է բանաստեղծութեանց հետեւեալ հատորները.