cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մխիթար Գոշի Յուշարձան (Գոշ)
Պատմութիւն
Մտածող, հասարակական գործիչ, օրենսդիր, առակագիր Մխիթար Գոշի հուշարձանի անագապղինձաձույլ արձանի հանդիսավոր բացումը տեղի ունեցած է 2013 թուականի Սեպտեմբեր 13-ին։ Գոշավանքի բակին մէջ Մխիթար Գոշի արձանի տեղադրման նախաձեռնութիւնը գործարար ու բարերար Անտօն Մեհրաբյանինն է, որուն ֆինանսաւորմամբ ալ կերտուած է քանդակը։ Յուշարձանի բացման պատիւը վերապահուած էր Տաւուշի մարզպետ Արմէն Ղուլարեանին, Տ. Մարկոս Եպիսկոպոս Յովհաննիսեանին և բարերար Անտօն Մեհրապեանին։ Բացման արարողութեանը ներկայ էին ՀՀ սահմանադրական դատարանի աշխատակազմի ղեկավար Առուշան Յակոբեանը, Երևանի պետական համալսարանի Իջեւանի մասնաճիւղի տնօրէն Սամուէլ Առաքելեանը, ՀՀ սփիւռքի նախարարութեան ԱՊՀ երկիրներու վարչութեան պէտ Անդրանիկ Արշակեանը, Երեւանի «Մանց» համալսարանի ռեկտոր, «Միաւորված հայեր» կուսակցութեան քաղխորհուրդի նախագահ, «Զուարթնոց տաճարի վերականգնման հիմնադրամի» տնօրէն Ռուբէն Աւագեանը, ՀՀ սփիւռքի նախարարութեան աշխատակազմի ղեկավար Ֆիրտուս Զաքարեանը, ով Անտոն Մեհրապեանին յանձնեց նախարարութեան «Նուպար Փաշա» մեդալը։
Գագիկ Բ․
Դաւադրութիւն Գագիկ Բ-ի եւ Հայոց թագաւորութեան դէմ
1043 թուականին Բիւզանդիոյ գահ կը բարձրանայ Կոստանդին Մոնոմախը: Վեստ Սարգիսը, որ քէն պահած էր Գագիկ արքայի դէմ, խորհուրդ կու տայ կայսրին՝ խաբեութեամբ իր մօտ հրաւիրել Հայոց արքային եւ բանտարկել՝ խոստանալով աջակցիլ անոր: Մոնոմախը բազի մէջ երդումներով կը խոստանայ ապահովել Գագիկի անձի անւտանգութիւնը եւ կը հրաւիրէ Կոստանդնուպոլիս՝ իբրեւեւ թէ բանակցելու: Հայոց արքան չի ցանկանար մեկնիլ կայսրութեան մայրաքաղաք, եւ այդ կը խորդորէր նաեւ Հայոց իշխաններէն շատերը: Գագիկի մեկնելուն դէմ էր հատկապէս սպարապետ Վահրամ Պահլաւունին: Սակայն ուրիշ իշխաններ՝ Վեստ Սարգիսի գլխաւորութեամբ եւ կաթողիկոս Պետրոս Գետադարձը եւս կը համոզեն անոր անպայման մեկնիլ: Բագրատունեանց թագաւիրութեան վերջին շառաւիղը կը մեկնի Կոստանդնուպոլիս, որու ժողովուրդը ճանապարհ կը դնէ մեծ շուքով: Կայսերական մայրաքաղաքին մէջ Հայոց արքային նախ կը դիմաւորեն մեծ պատիւով, Մոնոմախ անձամբ մ քանի մը օր մեծարեց զայն՝ ընծաներով ու արքայավայել ճաշկերոյթով: Սակայն օրեր ետք Վեստ Սարգիսը ու կաթողիկոս Պետրոս Գետադարձը կայսերը կ՛ուղարկեն Անիի բանալիները ու գրութիւն մը, թէ Անի քաղաքը ու ողջ Արեւելքը քու սեփականութիւնը դարձան: Մոնոմախը իր մօտ կանչեց Գագիկին եւ անոր առջեւ դրաւ բանալիները ու նամակը: Տեսնելով այդ, Հայոց արքան, ինչպէս կը մէջբերէ Մատթէոս Ուռհայեցին, հառաչացուց եւ ըսաւ. «Դատ արասցէ Քրիստոս ընդ իս եւ ընդ նենգաւորսն իմ: Տէր եւ թագաւորն ես եմ տանն Հայոց. ահա ես ոչ տաց զՀայք ի ձեռս քո, զի դու զիս խաբեութեամբ ածէր ի Կոստանդնուպօլիս»: Ան այդպէս անսասան կը մնայ մէկ ամիս, բայց ի վերջոյ, ելք չգտնելով, համաձայնեցաւ Անին հանձնել կայսրութեան, որուն դիմաց Մոնոմախը, արգելելով Գագիկին Անի վերադառնալ, որպէս կալուածք անոր հանձնեց Կապադովկիոյ Կալոն Պելատ եւ Պիզու քաղաքները, կարգադրելով Բիւզանդիա բերել նաեւ արքային ընտանիքը: Ասկէ ետք Բիւզանդական զորքերը չորրորդ անգամ կը պաշարեն Անին, որ պաշտպանելու ելած Հայոց բանակը ու ժողովուրդը այս անգամ պարտութիւն կը կրեն, որով ալ վերջ կը դրուի Բագրատունեանց թագաւորութեան 1045 թուականին:
Մխիթար Գոշի Յուշարձան (Գոշ)
Պատկերասրահ
Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ
Գագիկ Բ․
Յոյն մետրոպոլիտի «Արմեն» անունով շունը
Այսպիսով, Գագիկ Բ-ը պանդուխտ կը մնայ Բիւզանդիոյ մէջ, սակայն փորձանք կը դառնայ յոյն իշխաններէն շատերուն համար, որոնք չէին թաքցներ իրենց արհամարհանքը հայերու եւ անոնց գահընկեց արքայի հանդէպ: Անգամ մը, իմանալով, որ Կեսարիոյ մետրոպոլիտ Մարկոսը այնքան ամբարտաւան դարձած է, որ իր շան անունը Արմեն դրած է, կը որոշէ պատժել անոր: Դարձեալ Մատթէոս Ուռհայեցին կը պատմէ, որ իր շքախմբով անցնելով Մարկոսի կալվածքներով, մարդ կ՛ուղարկէ անոր մօտ, թէ կը ցանկանայ իջեւանիլ անոր տունը: Մարկոսը կը հրամայէ իր տունը զարդարել եւ ընդունելութեան պատրաստուիլ, իսկ ինքը ընդառաջ կ՛երթայ Գագիկ Բ-ին, անոր կը բերեն տուն եւ մեծ ճաշկերոյթ կու տայ: Ճաշելով, երբ Գագիկ Բ-ը փոքր-քիչ գինովցած էր, կը դիմէ Մարկոսին, թէ իմացած է, որ ամեհի շուն մը ունի եւ կը ցանկանայ տեսնել զայն: Յոյն մետրոպոլիտը թէեւ գլխի կ՛իյնայ, թէ ինչ է անոր պատճառը, բայց կը սկսի կանչել շան: Սակայն, քանի որ կը վախնար անունով կանչել, կենդանին մօտ չէր գար: Հայոց երբեմնի արքան կը պահանջէ անունով կանչել, եւ Մարկոս ակամայ, նոյնպէս գինովի ազդեցութեան տակ, կը կանչէ շան՝ երկու անգամ տալով անոր Արմեն անունը: Երբ զայրացած Գագիկը կը հարցնէ, թէ ինչո՞ւ շան անունը Արմեն դրած է, մետրոպոլիտ Մարկոսը, խիստ անհարմար զգալով, կը պատասխանէ, թէ շատ անուախ եւ ուժեղ շուն է, անոր համար: Այնժամ Գագիկ Բ-ի ազդանշանով թիկնապահները կը շրջապատեն շան եւ կը գլորեն մեծ պարկի մը մէջ, որ պատրաստած էին վաղօրոք: Մետրոպոլիտը կը սկսի բղաւել անոնց վրայ, սակայն Գագիկը կ՛ըսէ. «Հիմա կտեսնենք, թէ ով աւելի ուժեղ է՝ հոռո՞մը, թէ շունը, որ անոնցմէ Արմեն անունը ստացած է»: Արքայի թիկնապահները Մարկոսին եւս կը գլորեն պարկի մէջ, բերանը կապուած եւ կը սկսին շան ձաղկել, որ, ցաւէն սաստիկ գազազելով կը հոշոտէ տիրոջը:
Բագրատունեանց թագաւորութեան վերջին շառաւիղի դաւադրաբար սպաննութիւնը
1079 թուականին Գագիկ Բ իր զորքով կ՛երթայ Կիզիստրա (կամ Կնդռոսկաւիս) բերդը, որ կը պատկանէր երեք յոյն իշխաններու՝ Մանդալէի որդիներուն: Գագիկը իր զինւորներէն առաջ անցնելով, ձիով, երեք հոգիի ուղեկցութեամբ կը մօտենայ իրեն դիմաւորելու եկած եղբայրներուն, որոնք նախօրոք դարանակալ զորք կը պատրաստէին: Անոնք մօտեցան Գագիկին, երկրպագեցին եւ երբ մօտեցան ողջագուրուելու, հանկարծ երեքով փաթթեցին արքայի վզին եւ քաշելով ցած գլորեցին: Դուրս նետեցին դարանակալած զինւորները, իսկ Գագիկի ուղեկիցները փախան՝ լուրը տանելով անոր զորքին: Ասոնք լուրը առնելով ցրուեցան՝ արքային մինակ ձգելով: Իսկ եղբայրները անոր տարին իրենց բերդը: Ութ օր անց հայոց իշխաններէն շատերը, որոնք Բիւզանդիոն էին, դուրս եկան Կիզիստրա բերդի դէմ, սակայն անոր անառիկութեան պատճառով յաջողութիւն չունեցան, իսկ յոյները Բագրատունեանց թագաւորութեան վերջին շառաւիղ Գագիկ Բ-ին աղեղի լարով խեղդամահեցին եւ մարմինը մէկ օր կախեցին պարիսպէն, ապա թաղեցին պարիսպի արտաքին կողմը: Արքայի մտերիմները գիշերով անոր մարմինը կը տանին Պիզու քաղաքը եւ կը թաղեն վանքին մէջ։ Գագիկի մահուան վրէժը կը լուծէ Ռուբինիաններու տոհմէն Թորոս Ա իշխանը՝ սպանելով երեք եղբայրներուն եւ իրենց հետ վերցնելով Գագիկի թագն ու այլ արքայական հարստութիւնները։
Կարպիս (անձնանուն)
Կարպիս, հայկական արական անուն է։ Կ.Պոլսոյ մէջ ծագած անուն մըն է, որ իրմէ կը ներկայացնէ Կարապետին փաղաքշական ձեւը:
Թադէոս Քհնյ. Մխթարեան
'''Տ. Թադէոս Քհնյ. Մխիթարեան''' (1890-1966), աւազանի անունով՝ Գէորգ, որդի Յովհաննէսի, ծնած է Ատի Աման, 1890-ին։
Կենսագրութիւն
Իր ծնունդէն քանի մը ամիս ետք, ծնողքը տեղափոխուած է Ուրֆա: Փոքրիկն Գէորգ իր նախնական կրթութիւնը ստացած է Ուրֆայի ծխական վարժարանին մէջ, ուրկէ շրջանաւարտ ըլլալէ ետք, նետուած է ազատ ասպարէզ եւ դարձած՝ կօշկակար։ Երբ կը պայթի Համաշխարհային Ա. Պատերազմը, Մեծ Եղեռնին ան կը կորսնցնէ հարազատները եւ աղջկայ հագուստով կ'ազատի մահէ։ Իր ընտանիքին միակ վերապրողը եղած է եւ գաղթական դժոխային բոլոր տեսարաններուն ականատես դառնալով հասած է Հալէպ։
Հալէպի հայ գաղթականաց պատասխանատուներու տնօրինութեամբ անտէր ու որբ Գէորգը հաստատուած է Հալէպի որբանոցը եւ դարձած՝ մեր ժողովուրդի մանկութիւն չունեցող դժբախտներէն մին։
Ան հաշտուելով իր սեւ ճակատագրին հետ նետուած է կեանքին ու ժամանակի ընթացքին դարձած է վարպետ կօշկակար։ Իսկ հետագային, իր նիւթական վիճակը քիչ մը բարելաւելէ ետք, ձերբազատուած է որբանոցէն ու կերտած՝ իր կեանքը։
Իր կեանքի ընկերը կ՝ըլլայ Յովհաննէս եւ Աննա Գազանճեաններու դուստրը՝ Զարուհին, որուն հետ պսակուած է Հալէպի մէջ, 1920-ին եւ ունեցած երեք զաւակներ՝ Արաքսի, Անահիտ եւ Մարի։
Գէորգ քահանայ ձեռնադրուած է ձեռամբ Բերիոյ Թեմի Առաջնորդ՝ Տ. Արտաւազդ Արք. Սիւրմէեանի, 3 Դեկտեմբեր 1933-ին, հալէպի նորակառոյց Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցւոյ մէջ, վերակոչուելով տէր Թադէոս։
Ան դերձակութիւն ընելով օրուան հացը ապահոված է իր ընտանիքին։ Տէր Հայրը նիւթական այս դժուար պայմաններուն մէջ կրցած է տոկալ աւելի քան հինգ տարիներ։ Այդ օրերուն, տէր Հօր նիւթական վիճակը բարելաւելու նպատակով Կրօնական ժողովն ու Ազգ Իշխանութիւնը ոչ մէկ կարգադրութիւն ըրած են եւ խեղճ Տէր Հայրը ձգուած է իր բախտին։ Տէր Հօր կողմէն Առաջնորդին ու Կրօնական Ժողովին ղրկուած բոլոր նամակները գրեթէ մնացած են անպատասխան։
Տարիներ ետք, իր չափահաս զաւակներուն հանդէպ հայրական իր պարտաւորութինը զինք ստիպած է, որ ընտանիքը Հալէպ տեղափոխէ։ Հետեւաբար, 1949-ին, Եագուպիէի իր հօտէն ակամայ բաժնուելով հաստատուած է Հալէպ։ Այս անգամ ինգզինքը գտած է նոր դժուարութիւններու առջեւ։ Առժամաբար քահանայագործած է Ս.Քառասնից Մանկանց եւ Ս. Աստուածածին եկեղեցիներուն մէջ։ Այդ շրջանին Աեպիլի (Սրիան պարագայի) Ս. Յակոբ եկեղեցին մնայուն քահանայ չէ ունեցած։ Յետ բազում տառապանքներու, ի վերջոյ Ս. Յակոբ եկեղեցւոյ Թաղականութեան եւ շրջանի աւելի քան 130 ընտանիքներու փափաքին ընդառաջելով, Բերիոյ Թեմի Առաջնորդ՝ Տ. Զարեհ եպս. Փայասլեան 1952-ին Տէր Թադէոսը մնայուն հոգեւոր հովիւ նշանակած է Ս. Յակոբ Եկեղեցւոյ։ Թաղականութեան ու տիկնանցի ջանքերով ան դարձած է այդ շրջանի 130 ընտանիքներու ծխատէրը եւ զանոնք հովուած՝ մինչեւ 1962 թուական։
Եկեղեցւոյ օգտակար դառնալու նպատակով, մահէն տարի մը առաջ ինք անձամբ պատրաստած է Տեառնընդառաջի մոմերը, իրեն օգնական ունենալով տիկնանցի նուիրեալ անդամներէն՝ Տիկ. Էլիզ Տէրիկէօզեանը եւ հասոյթը յատկացուած է եկեղեցւոյ։
Տէր Թադէոս 1962 Ապրիլին, կրօնական առաքելութեան ընթացքին ունեցած է ինքնաշարժի արկած, որուն հետեւանքով դադրած է քահանայագործելէ աւէլի քան երեք տարի։
Հակառակ Բերիոյ Թեմի քահանայից դասուն համար արկածի դէմ ապահովագրութեան սնտուկի ու հանգստեան թոշակի դրութեան հաստատուած չըլլալուն, Բերիոյ Թեմի Առաջնորդ՝ Տ. Ղեւոնդ Արք. Չէպէեանի թելադրութեամբ եւ Ազգ. Իշխանութեան տնօրինութեամբ՝ ամսաթոշակ վճարուած է Տէր Հօր, արկածէն շրջան մը վերջ: Այս վերաբերումը Ազգ. Իշխանութեան՝ իսկապէս գնահատելի երեւոյթ է, «Թէեւ ուշ, բայց անուշ»:
Ան յաւիտենապէս իր աչքերը փակած է աշխարհին 6 Յունուար 1966-ին։ Իր թաղման կարգը ու վերջին օծումը տեղի ունեղած են 8 Յունուար 1966-ին, Ս. Քառասնից Եկեղեցւոյ մէջ, Բերիոյ Թեմի Առաջնորդ՝ Տ. Ղեւոնդ Արք. Չէպէեանի ձեռամբ։
Մարմինը ամփոփուած է Հայոց Ազգ. Գերեզմանատան մէջ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ քահանաներ
Մեղարա Իվլէա
Մեղարա Իվլէա (յուն․՝ Μέγαρα Υβλαία - հին յունարէն՝ Μέγαρα Ὑβλαῖα), հին յունական գաղթօճախ, Սիչիլիա (Sicilia), Իտալիա․ կը գտնուի Սիրաքուսայէն 20 քլ․ հիւսիս-արեւմուտք, շատ մօտիկ Աուկուստա քաղաք-նաւահանգիստին։
Պատմական ակնարկ
Գաղթօճախը կը հիմնուի Մեղարայէն գաղթած յոյներէ, Ք․Ա․ 728-ին․ ըստ Թուքիտիտիս պատմաբանի արձանագրութիւններուն։ Թուքիտիտիս կը գրէ թէ մեղարացի թափառաշրջիկներ Լամիսի առաջնորդութեամբ կը հասնին Սիչիլիա։  Նախ կը հաստատուին Սիրաքուսեսի մօտակայ Թափսոս թերակղզին եւ Լամիսին մահէն ետք, հետեւելով Իպլոն բնիկ Սիչելեացի առաջնորդի ցուցմունքներուն, վերջնականապէս կը հաստատուին շրջանը, որ ծանօթ է իբրեւ Մեղարա Իվլէա։  Ըստ Ստրապոնի եւ Հիոսցի Սքիմնոսի, մեղարացիներուն հաստատումը Իվլա կը պատահի միաժամանակ Հալքիտացիներուն Նաքսոս հաստատման հետ, նախ քան կորնթոսցիներուն Սիրաքուսես հաստատուիլը՝ Ք․Ա․ 734։   Թուքիտիտիսի տուած տեղեկութիւնները աւելի արժանահաւատ կը նկատուին։
Մեղարա Իվլէայի պաշարումը եւ կործանումը
Ք․Ա․ 483-ին, Ղելոն Սիրաքուսցին երկար պաշարումէ ետք կը կործանէ Մեղարա Իվլէան։ Բնակչութեան մեծամասնութիւնը իբրեւ ստրուկ կը ծախուի, իսկ հարուստները Սիրաքուսես կը փոխադրուին։  Երբ Աթէնք Սիչիլիա կ՛ արշաւէ (Ք․Ա․ 415 - 413), Լամահոս զօրավարը կ՛ առաջարկէ արագօրէն գրաւեն Սիրաքուսես, սակայն աթենացիները անոր առաջարկին չեն հետեւիր․ հետեւանքն է յաջորդ տարին մեծ կորուստներով պարտուին։
Հնագիտական պեղումներ
ԺԶ․ դարուն, լուրեր կը տարածուին 100 դամբաններով մեծ մեռելաքաղաքի մը (նեքրոփոլիս) համար։ Հնագիտական պեղումները կը սկսին 1891-ին եւ կը յայտնաբերեն պարիսպի մը հիւսիսային մասը եւ խրամ մը՝ քաղաքը ողողումներէ պաշտպանելու համար։
Պեղումներէն ի յայտ կու գայ թէ Մեղարա Իվլէայի նաւահանգիստը կը գտնուէր քաղաքին հիւսիսը։ Ք․Ա․ 7-րդ դարուն քաղաքը յատուկ ծրագրով մը կազմակերպուած էր․ արեւելեան կողմը կը գտնուէր այդ ժամանակի ամենայայտնի շուկաներէն մէկը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Բնակավայրերու տեսակներ Ստորոգութիւն:Հնադարի բնակավայրեր Ստորոգութիւն:Յունական գաղթօճախներ Ստորոգութիւն:Հին յունական քաղաքներ
1589 թուական
1589 թուական, ոչ նահանջ տարի, 16րդ դարու 89րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1589 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1589 մահեր
Ստորոգութիւն:1589
Գասպար Կարոյեան
Գասպար Մկրտչի Կարոյեան, հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1884 (1888) թուականին Խարբերդի նահանգի, Խարբերդի գաւառի՝ Փերչէնճ գիւղի մէջ։ Հայրը եղած է Մեծ Եղեռնի զոհերէն։
Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի նախակրթարանին մէջ։ 1895-ին, մազապուրծ փրկուած է կոտորածէն։ Հայրը զինք տարած է Խարբերդ նահանգի Մեզիրէ քաղաքի՝ ֆրանսացի կապուչին հայրերու որբանոցը, ուր շարունակած է ուսումը։ Այնուհետեւ, միջնակարգ կրթութիւնը ստացած է նոյն հաստատութեան գոլէճին մէջ։ 1900-ին աւարտած է գոլէճը։ 1900-10 թուականներուն գոլէճի պատմութեան, հա­յոց լեզ­ուի եւ գրա­կա­նու­թեան ուսուցիչի պաշտօնը վարած է։ Ապա ուսանած է Վենետիկի մէջ։
1910-14 թուականներուն ուսանած է Պէյրութի Սէն Ժոզէֆ ֆրանսական համալսարանի բժշկական բաժնին մէջ։
1914 թուականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, դեռեւս ուսումը չաւարտած, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ ու ծառայած՝ որպէս զինուորական բժիշկ։ Ծառայած է Սուրիոյ եւ Պաղեստինի շրջաններուն մէջ։
Օսմանեան բանակին մէջ, իր հայրենակից պաշտօնակիցներուն պէս, անցած է բազմաթիւ վտանգներէ։ Բանակի բժշկական մտահոգութիւններով տարուած՝ ենթարկուած է բազմաթիւ սպառնալիքներու ու դաւադրութիւններու եւ հրաշքով փրկուած։
Պաղեստինի ռազմաճակատուին, գերի ինկած է յառաջացող անգլիական բանակին, բայց Եգիպտոսի հայոց առաջնորդարանի միջամտութեամբ ազատ արձակուած է։ Որոշ ժամանակ ծառայած է Կիպրոսի մէջ, ուր զբաղած է թուրք ռազմագերիներու բուժումով ու խնամքով։
1919-20 թուականներուն աշխատած է Փարիզի հիւանդանոցներէն մէկուն մէջ։ 1920 թուականի Օգոստոսին, անցած է ԱՄՆ ու հաստատուած է Մասաչուսեթս նահանգի Պոսթըն քաղաքը։ Պոսթընի համալսարանը յանձնած է բժշկական քննութիւնները ու բժիշկի հաւատարմագիր ստացած։ Պոսթըն բացած է իր բուժարանը։ Շուտով վայելած է շրջապատի սէրն ու յարգանքը։ Մօտէն հետեւած է ազգային-մտաւորական շարժման։ Երկար տարիներ թղթակցած է ամերիկահայ թերթերուն։ Եղած է «Հայ­րե­նիք» օրաթերթի գնահատուած աշխատակիցներէն մէկը եւ գրած է՝ բժշկական, գիտական, գրական, հանրային, քաղաքական բազմաթիւ յօդուածներ։
Տիրապետած է հայերէն, թրքերէն, ֆրանսերէն, անգլերէն լեզուներուն։
1957 թուականին՝ մահէն քանի մը ամիս առաջ, լոյս տեսած է անոր երկար տարիներու տքնաջան աշխատանքին արդիւնքը հանդիսացող՝ «Մեծ Եղեռ­նի նա­հա­տակ հայ բժիշկ­նե­րը (անոնց պատ­գամ­նե­րը)» արժէքաւոր գիրքը։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Փերչէնճ ծնածներ Ստորոգութիւն:17 Յունիսի մահացածներ
Յովհաննէս Տօնիկեան
Հովհաննես Տոնիկյան (մօտ 1890, Ամասիա, Սեբաստիոյ նահանգ - 1915, Ամասիա), հայ բժիշկ։
Ծնած է մօտ 1890 թուականին Սեբաստիոյ նահանգի, Ամասիոյ գաւառի Ամասիա քաղաքին մէջ։ 1915 թուականին աւարտել է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Աշխատած է որպէս բժիշկ։
Սպանուած է 1915 թուականին Ամասիոյ մէջ՝ մօտ 25 տարեկան հասակին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Ամասիա ծնածներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր Ստորոգութիւն:Ամասիա մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Աքրոփոլիին Թանգարանը
Աքրոփոլիին թանգարանը Յունաստանի ամենակարեւոր հնագիտական թանգարաններէն մէկն է։ Թանգարանը կը հիմնուի պատսպառելու համար բոլոր հնագիտական իրերը որ գտնուած են Աքրոփոլիին սուրբ ժայռին (յոյները այսպէս կը կոչեն) վրայ եւ անոր ստորոտն ու շրջակայքը․ Մինոասեան եւ Միկինէեան քաղաքակրթութիւններուն ժամանակաշրջանէն մինչեւ Բիւզանդական ժամանակաշրջանը։ Նաեւ, թանգարանը կ՛ ընդգրկէ Աթէնքի Հռոմէական եւ Բիւզանդական շրջանէն աւերակներ։
Թանգարանը կը հիմնուի 2003 թուականին, իսկ անոր աշխատանքներուն հետեւութեան եւ լրացումին համար՝ «Թանգարանի Կազմակերպութիւնը» 2008։ Բացումը կը կատարուի Յունիս 20, 2009 թուականին։  Թանգարանի Շինութեան Կազմակերպութեան կը նախագահէ Սելանիկի Արիստոթելեան Համալսարանի Հնագիտութեան Պատուակալ Դասախոս պր․ Տիմիթրի Փանտերմալիս։
Հին շէնքը
1885-1890 թուականներուն կատարուած հնագիտական պեղումներէն կը յայտնուին քանդակներ, զոր պարսիկները աւերած էին իրենց Յունաստանի երկրորդ ներխուժման ընթացքին՝ Ք․ա․ 480-479 թ․։ 1888 թուականին թանգարանը կ՛ընդարձակուի։
1953, թանգարանի ընդարձակման աշխատանքները հերթականութեամբ կը սկսին․ ճարտարապետն է՝ Փաթրոքլոս Քարանտինոս։ Հին շէնքին մեծ մասը կը քանդուի եւ նորը կը կառուցուի։
1956, առաջին սրահները կը բացուին, իսկ 1964 վերակառուցումը կը լրանայ, Եանի Միլիատի ճարտարապետին կողմէն։ 1999 աշխատանքները կը սկսին նոր արդի թանգարանի շինութեան Աքրոփոլիին հարաւային կողմը եզերող Տիոնիսիու Աէրոփաղիդու փողոցին Մաքրիղեաննի նոր յայտնաբերուած հնագիտական վայրին վրայ։ Հոն, պեղումներուն ընթացքին մէջտեղ կու գան Դասական Ժամանակաշրջանէն եւ Բիւզանդական տարիներէն անձնական բնակարաններ եւ աշխատանոցներ։ Երբ պեղումները կ՛ամբողջանան ու վայրին խաւագրութիւնը կը ճշդուի, կ՛որոշուին տեղերը ուր պիտի բարձրանայ նոր թանգարանին շէնքը։
Նոր շէնքը
2003 թուականին նոր Թանգարանին հիմնադրութիւնը տեղի կ՛ունենայ եւ 2009 առաջին ամիսներուն ընթացքին Աքրոփոլիի հին թանգարանին պարունակութիւնը կը տեղափոխուի նորաշէն համանուն թանգարը։
Միջազգային տարողութեամբ մրցոյթէ ետք, շինութիւնը կը ստանցնեն Պեռնար Չումի Bernard Tschumi եւ յունական Միխալի Ֆոթեատիս ճարտարապետական գրասենեակները։ Նկատի առնելով թէ Յունաստանը ընհանրապէս եւ Աթէնքը մշտական երկրաշարժներու ցնցումներու ենթակայ են, թանգարանը կը կառուցուի դիմանալու մինչեւ 10 Ռիխթըրի չափանիշի ցնցումի Richter magnitude scale։
2009 Յուլիս 20-ին Աքրոփոլի թանգարանին փառաշուք բացումը կը կատարուի Յունաստանի Նախագահին կողմէն։  Բացման արարողութեան ներկայ կ՛ըլլան նաեւ Եւրոպական Միութեան նախագահը եւ բազմաթիւ օտար պետութիւններու ղեկավարներ։  Այդ օրերուն Յունաստանի Մշակոյթի նախարարը, յատկանշական շարժումով մը կը շեշտէ Փարթենոնաս տաճարի կողոպտուած քանդակներու «իրենց տունը» վերադարձի կարեւորութիւնը ու անոնց զետեղումը նոր թանգարանին մէջ․  թանգարանէն վերադարձուած մարմարի կտոր մը նախարարը կը զետեղէ Փարթենոնասի սիւնաճակատի մը վրայ։
Աքոփոլիին նոր թանգարանի տարածութիւնն է 25․000 ք․մ․ է եւ ցուցադրութեան սրահներունը՝ 14․000 ք․մ․։
Թանգարանին դիրքը
Թանգարանը Աքրոփոլիին հարաւային կողմը կը գտնուի, Մաքրիղեաննի նախկին բանակավայրին (հնագոյն «արխայիք» տարիներուն) հողատարածքին վրայ։ Փարթենոնաս տաճարէն մօտաւորապէս 280 մեթր հեռու։ Թանգարանին մայր մուտքը Տիոնիսիու Աէրոփաղիդու Οδός Διονυσίου Αρεοπαγίτου փողոցին վրան է եւ յարակից է Աքրոփոլի մեթրոյի կայարանին Akropoli metro station։  Թանգարանը կը շրջապատեն Մաքրիղիաննի, Խածիխրիսդու եւ Միցէօն փողոցները։
Շէնքը
Պեռնար Չումիին գաղափարը կ՛ընդգրկէ երեք մտապատկերներ․ լոյս, շարժում եւ ճարտարապետութիւն (յօրինուածական տարրածրագիր): Այս երեք յատկանիշները միասնաբար կը միտին՝ «վայրին հարկադրանքը դարձնել՝ ճարտարապետական առիթի մը հանրութեան մատուցանելու համար պարզ եւ ճշգրիդ թանգարան մը» եւ կը բնորոշեն Աքրոփոլիի նոր Թանգարանի շինութիւնը․ ուսողական եւ յղացական յստակութիւն, նման Հին Յունաստանի շինութիւններուն։
Լոյս
Թանգարանը մեծապէս յենուած է բնական լուսաւորման, որովհետեւ մասնաւորաբար կը ցուցադրէ քանդակագործութիւններ, որոնք լուսաւորման այլ տեսակ, յատուկ պայմաններ կը պահանջեն, տարբեր՝ ուրիշ թանգարաններէ։
Շարժում
Այցելողին ուղին 3D որմածակի (օղակ) մը կը նմանի։ Ճարտարապետութեան եւ տարածութեան փորձառութիւնը մը կ՛ընծայէ, որուն սկզբնակէտն է հնագիտական պեղումներուն վայրը մինչեւ Փարթենոնասի սրահը ու անոր ետեւը։
Ճարտարապետութիւն
Թանգարանը կառուցուած է կրաձոյլի կորիզի մը վրայ, Փարթենոնասի գօտեքանդակին ճշգրիդ չափերով։ Կորիզին մէջ տեղադրուած են զօրավիգ տարածութիւնները, իսկ անոր շուրջը եւ  գաւիթին որ կը ստեղծուի, կ՛առաջանան եւ կը զարգանան թանգարանին ցուցադրութեան սրահները։
Թանգարանին ներսի եւ դուրսի մասերուն մեծամասնութեանց յատակը թափանցիկ է, որպէսզի այցելողը կարենայ դիտել ենթակայ հնութիւնները։
Ալեքսանդր Խաչատրեան
'''Ալեքսանդր Յ. Խաչատրեան''' : Նախնական եւ միջնակարգ ուսումը ստացած է տեղի արաբական պետական միջնակարգ դպրոցին մէջ, 1955-1965։
Աքրոփոլիին Թանգարանը
Ճարտարապետութիւն
Թանգարանը նաեւ ունի․-
Ալեքսանդր Խաչատրեան
1965-ի աւարտին ընտանիքով ներգաղթած է Խորհրդային Հայաստան, հաստատուելով Արարատի շրջանի Սուրենաւան գիւղը։ 1967-ին հետեւած է Երեւանի Պետական Համալսարանի Արեւելագիտութեան Բաժանմունքի դասընթացքներուն՝ շրջանաւարտ ըլլալով 1972-ին, «արեւելագէտ-պատմաբան>> նորակաւորումով։ 1984-ին յաջողութեամբ պաշտպանած է Պատմական Գիտութիւններու Թեկնածուականը, որպէս նիւթ ունենալով «Հայաստանի ԺԱ. - ԺԵ. դդ. արաբական վիմական արձանագրութիւնները իբրեւ պատմամշակութային յուշարձաններ» թեզը։ 1974-ին պաշտօնի կոչուած է ՀԽԱՀ Գիտութիւններու Ակադեմիայի Արեւելագիտութեան Ինստիտուտ,իբրեւ լաբորանտ, 1980-ին՝ իբրեւ կրտսեր գիտաշխատող։ Հայաստանի անկախացումէն ետք մինչեւ իր մահը եղած է Ս. Դ. Հնչակեան Կուսակցութեան Կեդրոնական Վարչութեան անդամ։
Աքրոփոլիին Թանգարանը
Էլղինեան մարմարներուն վերադարձի հարցը
Էլղինեան մարմարներուն վերադարձի հարցը մեծապէս կը յուզէ յոյն ժողովուդը։ 1980-ական թուականներէն, Յունաստանի կառավարութիւնը պաշտօնապէս կը դիմէ Անգլիոյ (Մեծն Բրիտանիոյ) կառավարութեան եւ յատկապէս Բրիտանական Թանգարանի ղեկավարներուն` մանաւանդ Աքրոփոլիի նոր Թանգարանին հիմնումէն ետք, որպէսզի 19-րդ դարուն ընթացքին Լորտ Էլղինին ու անոր գործակալներուն կողմէն Աքրոփոլիէն եւ Փարթենոնաս տաճարէն կողոպտուած թանգարժէք (հնագիտական եւ զգացական առումով) քանդակները, իրերը վերադարձուին իրենց «տունը»։
Վերջին տարիներուն Բրիտանական Թանգարանին եւ Յունաստանին միջեւ հասկացողութիւն մը կայ․ առաջինը որոշ ժամանակի մը համար կողոպտուած մարմարները Աքրոփոլի Թանգարանին փոխ տայ եւ իբրեւ փոխադարձ, Յունաստանը ընդունի թէ անոնք Բրիտանական Թանգարանին կը պատկանին։  Սակայն Մեծն Բրիտանիան կը մերժէ։  Այս պայքարին Յունաստանը մինակ չէ․ համաշխարհային աջակցութիւն ունի։
Հաւաքածոյ
Թանգարանի կառոյցը կը դիւրացնէ անոր հնագիտական վայրին մէջ գտնուած հնութիւնները՝ 4-րդ մինչեւ 7-րդ դարեր, որոնք տեսանելի են։
Ալեքսանդր Խաչատրեան
Ալեքսանդր Յ. Խաչատրեան իր մահկանացուն կնքեց 22 Փետրուար 1999-ին, Երեւան։
Աքրոփոլիին Թանգարանը
Հաւաքածոյ
Առաջին յարկ բարձրանալու ատեն, կը ցուցադրուին բազմաթիւ եւ տարբեր իրեր, որոնք Աքրոփոլիին վրայ եւ շուրջի սրբավայրերուն կը պատկանին։ Առաջին յարկը եւ վերելքը դէպի երկրորդ՝ յատկացուած են Միկինէական, Երկրաչաբական, Արխայիք ժամանակաշրջաններուն։
Երրորդ յարկը ամբողջովին վերապահուած է Փարթենոնաս տաճարին։ Ցուցադրութիւնը քառանկիւնային է, ինչպէս՝ տաճարը։ Այսպէս սիւնաճակատները, գօտեքանդակները եւ եռանկիւն ճակատները այցելուն կը տեսնէ անոնց բնական տեղադրուած ձեւով։ Ուրիշ թանգարաններուն մէջ գտնուող այս մասերը կրկնօրինակներ են։
Այցելուն, իջնելով կ՛անցնի առաջին յարկին միւս բաժինէն, որ յատկացուած է Էրեխթիոն տաճարին՝ յատկապէս Քարիադիտեսներուն, Ափդերու Նիքիս տաճարին ծոպագանդակներուն եւ կամրջակի նման բարձր եզերներուն ու՝ Ք․ա․ 5-րդ մինչեւ 5-րդ (Ք․ե․) դարերէն իրերուն։
Պարսկական Խրամ
Պարսկական Խրամը կը յայտնաբերուի 19-րդ դարու եղած հնագիտական պեղումներուն ընթացքին։
Օգոստոսի Լիալուսին
Վերջին տարիներուն, ամառուան ամսուն Օգոստոսի լիալուսնի իրիկունը (լիալուսինը շատ գեղեցիկ կ՛երեւի) թանգարանը մինչեւ կէս գիշեր բաց կը մնայ եւ այցելուները անվճար կ՛ընդունի։ Նոյն իրիկուան թանգարանին շրջափակին մէջ համերգ կը կատարուի։
Տե՛ս նաեւ
Յունաստան
Աթէնք
Աղեքսանտրիա
Աքրոփոլիս Ստորոգութիւն:Թանգարաններ ըստ երկրի Ստորոգութիւն:Թանգարաններ
9 Յունուար
Տօներ
Ստորոգութիւն:Յունուար
Սկովտիական Ուիսքի
Սկովտիական ուիսքի (Scotch whisky), կը համարուի Սկովտիացիներու ազգային խմիչքը, որ թարգմանաբար կը նշանակէ կեանքի ջուր։ Ժամանակակից ուիսքի բառը կը ծագի Սկովտիաներէն uisge beatha կամ usquebaugh-էն, որ թարգմանաբար կը նշանակէ «կեանքի ջուր»։
Պատմութիւն
Դեռեւս հին կելտերը հացահատիկային մշակաբոյսերէն կը ստանային պրագա խմիչքը ու այդ «հրէ հեղուկն» կը կոչէին կեանքի ջուր։ Դարերու ընթացքի Սկովտիային մէջ թորման արվեստը կատարելագործեց, եւ կեանքի ջուրն աստիճանաբար դարձաւ Սկովտիական ուիսքի՝ խմիչք, որուն կ'արտադրէ միայն Սկովտիային մէջ, սակայն կը պատկանի ողջ աշխարհին։ Սկզբնական շրջանին սարքաւորումները շատ պարզունակ էին ու ստացող խմիչքը բաւական թունդ էր եւ անգամ վնասակար էր առողջութեանը։ Դարերու ընթացքին թորման արուեստագիտութիւնը կատարելագործեց եւ 16-17-րդ դարերուն այն դարձաւ կատարեալ խմիչք։
Պատրաստման արուեստագիտութիւնը
Սկզբնապէս Սկովտիայի մէջ կ'արտադրէին ուիսքի, որպէս հումք օգտագործելով գարին։ Պատրաստման արուեստագիտութիւնը այսպիսին է՝ հաւաքուած ածիկը կը չորնայ ծուխի օգնութեամբ (որու համար կը վերցնեն ճահիճի տորֆ), քաղցրահիւթի ստացման համար կը խառնուի ջուրի հետ, կը խմորուի եւ կը թորուի։ Ստացած սպիրտը կը պահուի տակառներուն մէջ։ Ուիսքիի համի վրայ կ'ազդեն տորֆի բաղադրութիւնը, ջուրը, նախկին տակառին մէջ պահուած խմիչքը, ինչպէս նաեւ ուիսքիի պատրաստման վայրը (օրինակ ծովափին կամ ճահիճի մօտ)։ Տակառները կը պահպանուին ոչ հերմետիկանօրէն։ Միայն ուիսքիի տակառին մէջ պահուած ըլլալու տարիները կը նշուին անոր հնեցման մէջ։ Ուիսքին չի «ծերանար» լեցուած ըլլալով ապակիայ տարայի մէջ։
Առաւել յայտնի ապրանքանիշները
Այժմ Սկովտիայի տարածքին մէջ գոյութիւն ունին ուիսքիի արտադրման 100-էն աւելի գործարաններ, որոնք կ'արտադրեն 2000-էն աւելի ուիսքիի ապրանքանիշներ։
Semi-Premium
MacLeod’s Isle of Skye 8 YO
Ըմպելու եղանակը
Ուիսքին ըմպում են սառոյցով, սոտայաջուրով, ձայնականով եւ այլն։
Արշակ Գազազեան
Աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան Կայսերական բժշկական վարժարանը՝ ստանալով բժիշկ-դեղագործի մասնագիտութիւն։ 1899 - 1909 թուականներուն եղած է արտաքին բաժինի մնայուն օգնական բժիշկ, Կ. Պոլսոյ Ս. Փրկիչ ազգային հիւանդանոցէն ներս։ Եղած է հանրային գործիչ։ 1915 թուականի Ապրիլին, բանտարկուած է Կ. Պոլսոյ կեդրոնական բանտին մէջ, ապա աքսորուած՝ Չանղըրը։
Արշակ Գազազեանի անունը փորագրուած է Չանղըրըի բանտին մէջ հաւաքուած համրիչի՝ 99 հատիկներէն մէկուն վրայ։ Կ՛ենթադրուի, որ ան փրկուած է անխուսափելի մահէ ու վերապրած։
Կապոյտ Լեռներ
Կապոյտ Լեռներ (անգլ.՝ Blue Mountains), լեռներ Նոր Հարաւային Ուէյլզ նահանգին մէջ, Մեծ Ջրբաժան Լեռնաշղթայի մաս մը: Իր անունը ստացած է գորշակապտաւուն ծուխի հետեւանքով, որ հետեւանք է նվենիներու գոլորշացումներուն, որոնք հեռուէն նայելով լեռներուն կը հաղորդեն գորշ կապոյտ երանգներ:
Կապոյտ լեռները կը գտնուին Սիտնիի քաղաքային սահմանին մօտ եւ կ'երկարին դէպի արեւմուտք մօտաւորապէս 50 քմ :
Բարձրութիւնը ծովու մակարդակէն 1190-1360 մեթր է : Լեռները բաժնուած են 300-800 մ խորութեամբ կիրճերով :
Երկրաբանօրէն Կապոյտ լեռները բաժնուած են Քոքս գետով (անգլ.՝ Coxs River) արեւմտեան կարստերով կրաքարային եւ արեւելեան աւազաքարային մասերու :
Կլիման մերձարեւադարձային է, տեղումներու քանակը՝ տարեկան 1000-1800 մմ:
Բուսականութիւնը ներկայացուած է հիմնականօրէն Նվենիներով եւ հնագոյն պտերով, աւելի չորային արեւմտեան մասերը՝ սաւաննաներով : Օդին մէջ բարձր պարունակութեան եթերային իւղերու կախոյթներու պատճառով, որոնք կ'առանձնանան աւելի քան 90 տեսակի նվենիներէ, լեռները կոչուած են Կապոյտ :
Հայոց Ցեղասպանութեան Յուշարձան (Պելորեչենսք)
Հայոց Ցեղասպանութեան յուշարձան, Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին նուիրուած յուշարձան Ռուսաստանի Քրասնոտարի մարզի Պելորեչենսք քաղաքին մէջ։
Պատմութիւն
Յուշարձանը նուիրուած է 1915-ի Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին։ Տեղադրուած է 2015-ին, Պելորեչենսք քաղաքի Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ տարածքին ։
Յուշակոթողը կը ներկայացնէ նորածին երեխան ձեռքին ողբացող կնոջ կերպար, ով կը դիմէ Աստուծոյ, որ այլեւս երբեք եւ ոչ մէկ տեղ նման ողբերգութիւն կրկնուի։ Յուշարձանին մօտ տեղադրուած են նաեւ Անդրանիկ Օզանեանի (Զօրավար Անդրանիկ) եւ Ֆելտմարշալ Իվան Պասքեւիչի կիսանդրիները ։
Արմէն Տորեան
Արմէն Տորեան (Հրաչեայ Սուրէնեան), հայ գրող։
1911-ին կը մեկնի Փարիզ։ Սորպոնէն կը ստանայ համալսարանական իր վկայականը։ Փարիզի մէջ լոյս կ'ընծայէ գրական հանդէս մը, նաեւ Վիքթոր Հիւկոյի եւ ուրիշներու անունին նուիրուած գրքոյկներ։ Ան ձերբակալուած է Արդի վարժարանէն եւ զոհ գացած Եղեռնին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:28 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Զարթօնքի շարժման գլխաւոր մարզեր
Ա. 1750 թուականէն մինչեւ 1850, լեզուական, գրական, պատմագիտական եւ տպագրական մարզերուն մէջ, յատուկ կարեւորութիւն ունեցած են Մխիթար Սեբաստացիի 1717–ին հիմնած վանքն ու միաբանութիւնը՝ Վենետիկ, Ս.Ղազար կղզիին վրայ։
Մխիթարեաններ եւ Ս.Ղազար Վանքը․– Վենետիկի Ս.Ղազար վանքին մէջ, Մխիթարեան վարդապետները, հաւաքած են հայ հին գրականութեան տպագիր գործերը։ Շնորհիւ բառամթերքի ու քերականութեան ուսումնասիրութեան, անոնք վերականգնած են դասական հայերէնը՝ գրաբարը, որ ալ միայն եկեղեցւոյ մէջ կը գործածուէր։ Անոր քերականական հիմքերով, կազմած են ծաւալուն բառարաններ։ Եւրոպական գրագէտներէ գործեր թարգմանած են գրաբարի, յետոյ նաեւ աշխարհաբարի, սկսած հին յոյն եւ լատին դասականներէն։ Վարդապետները իրենք եւս գրած են նոյն ոճի գործեր դիւցազներգութիւն, թատրոն եւ այլն։
Բ. Կանուխէն, 1750–ականներէն, մշակութային լուրջ խմորումներ ունեցած են նաեւ հայութեան արեւելեան գօտիները.-
Գասպարեան (այլ կիրառումներ)
Գասպարեան անուանումը կրնայ ունենալ յետեւեալ կիրառումները՝
Գրադարան
Գրադարան, մշակութա-լուսաւորական եւ գիտա-օժանդակ հիմնարկ մը` տպագիր արտադրանքի հասարակական օգտագործումը կազմակերպելու համար: Գրադարաններու դերն է տպագիր արտադրանքի հաւաքումը, պահպանումը, գիրքի ընթացքը, ընթերցողներուն գիրք սպասարկելը, ինչպէս նաեւ տեղեկութիւններու մատենագիտական աշխատանքը: ԽՍՀՄ-ի մէջ, ըստ նշանակութեան եւ գրքային հիմնադրամի կազմի ու աշխատանքի մեթոտին, գրադարանները կը բաժնուին երկու հիմնական տեսակի՝
Իրաք
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ասիական երկրներ Ստորոգութիւն:Արաբական երկրներ Ստորոգութիւն:Իրաք
Գերմանիոյ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան վայրերու ցանկ
Միացեալ Ազգերու Կրթութեան, Գիտութեան եւ Մշակոյթի Կազմակերպութիւն (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization, UNESCO|ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ Գերմանիայի վայրերը քանակով 41-ն են, որը կը կազմէ ընդհանուր քանակը 3,9 %-ը (1073՝ 2017 թուականի դրութեամբ)։ 38 վայրեր ընդգրկուած են մշակութային չափանիշներով, այդ քանակի՝ 13-ը կը համարուին մարդկային ստեղծագործական գլուխգործոց, մնացած 3-ը՝ բնական չափանիշներով։ Բացի ատկից 2016 թուականի դրութեամբ եւս 18 վայր ներկայացուած է առաջադրուած ցանկին մէջ ։
Ցանկ
Տուեալ աղիւսակին տեղերը ընդգրկուած են Համաշխարհային ժառանգութեան կողմէն դասակարգուած ձեւով։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Համաշխարհային ժառանգութեան ցանկեր Ստորոգութիւն:Համաշխարհային ժառանգութիւն Ստորոգութիւն:Համաշխարհային ժառանգութիւն Գերմանիոյ մէջ Ստորոգութիւն:ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային ժառանգութիւն Ստորոգութիւն:Գերմանիոյ տեսարժան վայրեր Ստորոգութիւն:Եւրոպայի Համաշխարհային ժառանգութիւն Ստորոգութիւն:Համաշխարհային ժառանգութիւն ըստ երկրի Ստորոգութիւն:Գերմանիոյ մշակոյթ
Օշականի Ճակատամարտ (1827)
Օշականի ճակատամարտ, ճակատամարտ հայ-ռուսական եւ պարսկական զօրքերու միջեւ, որ տեղի ունեցած է 17 օգոստոս 1827-ին։ ճակատամարտը աւարտեցաւ հայ-ռուսական զօրքերու յաղթանակով։ Օշականի ճակատամարտ (յայտնի է նաեւ որպէս Աշտարակի ճակատամարտ), տեղի ունեցած է 29 օգոստոս 1827-ին, 1826-1828 թուականներու ռուս-պարսկական պատերազմի ընթացքին պարսկաստանի գահի ժառանգորդ Աբբաս-Միրզայի բանակի եւ ռուս մեծաւոր-փոխանորդ Աֆանասի Կրասովսկի ջոկատի միջեւ։
Օգոստոս 1827-ի սկզբը պարսկական բանակը Արեւելեան Հայաստան ներխուժեց եւ, միաւորուելով էրիվանեան սարդար Քաջար Հուսէյն խանի զօրքերու հետ, պաշարեց Էջմիածնի եկեղեցին: Էջմիածինէն 35 վեստ հեռու գտնուող մասնագէտ Կրասովսկիի ռուսական զօրաջոկատը իրեն միացած հայկական եւ վրացական կամաւորներով օգնութեան հասաւ պաշարուած վանքին եւ, չնայած պարսկական բանակի տասնապատիկ աւելի քանակին, կրցաւ ճեղքել հակառակորդի պահպանաջոկատի արգելափակումը, որմէ ետք հենց նոյն գիշեր պաշարումը դադարեցուեցաւ: ճակատամարտի ընթացքին ռուսական ջոկատը ծանր կորուստներ կրեց։ Այն ռուսական բանակի ամենամեծ կորուստն էր Պարսկաստանի հետ պատերազմի ամբողջ ժամանակահատուածին մէջ:
ճակատամարտի մասին ամենաարժէքաւոր վկայութիւնները ձգած են անոր անմիջական մասնակիցները՝ ջոկատի հրամանատար Ա. Կրասովսկին, հրամանատար Մ. Սոբոլևը եւ դեկաբրիստ Ե. Լաչինովը :
Մարտի ընթացքի վրայ մեծ ազդեցութիւն ունեցան այդ օրուայ ուժասպառող վախը եւ ռուսական ջոկատի ընթացուղուն աղբիւրներու բացակայութիւնը։ Ջոկատի գործողութիւնները զգալիօրէն կը կաշկանդէր պարէնի գումակը։ Շարասիւնները կը շարժէին հակառակորդի հրետանի եւ հրացաններու կրակահերթերու տակ։ Մինչ ռուսական առաջապահ ջոկատը «սվիններով իր ուղին կը հարթէր», վերջապահը ետ կը մղէր իրանցիների սանձարձակ յարձակումները թիկունքէն։ Հակառակորդը, նպաստաւոր դիրք գրաւելով, ռուսական ջոկատին թեւային հարուածներ հասցուց։ Հարկ է նշել նաեւ, որ Կրասովսկի ջոկատի յաջող անցման նպաստեցին ռուսական հրետանի գրագետ գործողութիւնները, որ աւելի բարենպաստ բարձունքներ կը գրաւէր, եւ հրետանային պաշտպանութեան տակ հնարաւորինս կը կասեցնէին հակառակորդի յարձակումները։ Իրանցիները այնքան դաժանացած էին, որ չնայած մանրագնդակային եւ հրացանային կրակէն ծանր կորուստներուն, անոնք ռուսական հետեւազօրի շարքերը ներխուժեցին, որ սվիններով ետ կը շպրտէր թշնամին:
1833-1834 թուականներուն Եփրէմ Ա Ձորագեղցի կաթողիկոսի եւ արքեպիսկոպոս Ներսէս Աշտարակեցիի նախաձեռնութեամբ եկեղեցւոյ եւ տեղաբնակներու միջոցներով Օշականաի ճակատամարտին նուիրուած յուշակոթող կանգնեցուեցաւ:
19 ապրիլ 2011-ին տեղի ունեցաւ Օշականի յուշահամալիրի հանդիսաւոր բացումը՝ «1827 թուականի Օշականի ճակատամարտի Մայր Աթոռ Էջմիածնի համար զոհուած ռուս փրկարար-զինուորներու յիշատակին նուիրուած»:
Երեւանի՝ պաշարումէն հանելը
27 յուլիս-ին Երեւանի պաշարման համար ժամանեց 20-րդ հետեւակային բժին, որ կը գլխաւորուէր մեծաւոր Կրասովսկին։ 1827-ի ամառը շատ տաք էր եւ չորային: Ջերմաստիճանը մինչեւ 43 °R (53.7 °C) կը հսնի տապի արեւի տակ եւ 33 °R (41.2 °C) ստուերին մէջ։ Տեղի կլիման զինուորների շրջանին մասսայական հիաւանդութիւննրու տարածմանը կը նպաստէր, որոնք վերջերս Ռուսաստանէն ժամանած էին: Տենդերի եւ դիզենտերիայի բռնկած համաճարակի պատճառով 20-րդ բաժնին մէջ մնաց ոչ աւելի, քան 4000 մարտունակ զինուոր:
Յուշակոթողը
ճակատամարտի ընաթցքին զոհուած ռուս զինուորներու յիշատակը հաւերժացնելու համար Օշականէն Էջմիածին տանող ճամբուն վրայ 1833-1834 թուականներուն, ճարտարապետւ Կոմպանեյսկիի նախագիծով ճակատամարտի վայրին մէջ յուշարձան կառուցուեցաւ, որ մինչեւ օրս կանգուն է։ Ամէն տարի 17 օգոստոս-ին օշականցիները, Ռուսաստանէն ժամանած հիւրերու հետ յուշակոթող կ՛այցելեն իրենց հարգանքի տուրքն կը մատուցեն զոհուածներու յիշատակին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ճակատամարտներ Հայաստանի մէջ Ստորոգութիւն:1827 Ստորոգութիւն:Ռուս-պարսկական Պատերազմ (1826-1828, արեւտահայերէն) Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի ճակատամարտներ Ստորոգութիւն:Իրանի ճակատամարտներ
Ատուրեան
Ատուրեան, հայկական մականուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ
Ֆրանց Քաֆքա
Ֆրանց Քաֆքա, Փրակ ծնած հրէական ծագումով Գերմանախօս հեղինակ։ Անոր գործերը, իրապաշտութեան եւ երեւակայական ոճեր կը պարունակեն , եւ կը մարմնաւորեն ու կը վերլուծեն օտարացումի, գոյացական վիշտի, մեղքի եւ անհեթեթութեան նիւթեր ։ Ֆրանց Քաֆքայի հիմնական ստեղծագործութիւններն են վէպերը՝ Դատավարութիւն, Դղեակ, Կերպարանափոխութիւն եւ այլն եւ բազմաթիւ պատմուածքները։ Քաֆքայի ստեղծագործութիւններուն մեծամասնութիւնը տպագրուած են իր մահէն ետք։ Քաֆքայի գործերէն, որոնք հրատարակուած են իր կեանքի ընթացքին՝ Contemplation, A Country Doctor եւ Die Verwandlung-ն են։ Անոնք լոյս կը տեսնէին գրական թերթիկներու մէջ, սակայն շատ քիչ ուշադրութեան կ'արժանանային։ Քաֆքայի անաւարտ գործերը, ինչպէս վէպերը՝ Der Process, Das Schloss եւ Amerika իր հրամանով վերացուած էին։ Սակայն անոր բարեկամը՝ Մաքս Պրոտ զանոնք կը հրատարակէ իր մահէն ետք։ Անոր ձեռագիրները համաշխարհային ճանաչում կ'ապահովեն իրեն: Ֆրանց Քաֆքայի գործերը ներշնչած են Ի. դարու գրողները, հեղինակները, գրագէտները, քննադատերը եւ փիլիսոփաները:
Ֆրանց Քաֆքա ծնած է միջին դասակարգի գերմանախօս եւ Հրեայ ընտանիքի մը մէջ, Փրակա, որ մայրաքաղաքն էր Պոհեմիայի թագաւորութեան (ներկայիս՝ Չեխական հանրապետութիւն)։ Ան մարզուած է որպէս փաստաբան, սակայն ուսումը աւարտելէ ետք, կը սկսի աշխատիլ որպէս ապահովագրական ընկերութեան մը պաշտօնավարը եւ իր ազատ ժամերուն առիթ կը գտնէ ստեղծագործելու։ Իր կեանքի ընթացքին, Քաֆքա գրած է հարիւրաւոր նամակներ իր ընտանիքին եւ ընտանիքի անդամներուն, մանաւանդ հօրը, որու հետ ունէր պաշտօնական յարաբերութիւն մը։ Ֆրանց ապրած է քանի մը սիրավէպեր, սակայն բնաւ չէ պսակուած։ Մահացած է 1925-ին, 40 տարեկանին, հիւծախտէ։
Ընտանիք
Քաֆքա ծնած է Փրակայի մէջ։ Հայրը՝ Հերմանն Քաֆքա (1854-1931) 4-րդ զաւակն էր Ճաքոպ Քաֆքայի։ Հերման Քաֆքա վաճառական էր եւ ունէր 15 գործառուներ։ Մայրը՝ Ճիւլի Քաֆքա (1856–1934) զաւակն էր Ճաքոպ Լուիին. ան աւելի զարգացած կին մըն էր քան իր ամուսինը։ Քաֆքա ընտանիքի անդամները գերմանախօս էին եւ իրենց զաւակները կը քաջալերէին Գերմաներէն խօսելու։ Հերման եւ Ճիւլի ունէին 6 զաւակներ, որոնց անդրանիկը Ֆրանցն էր ։ Ֆրանցի երկու եղբայրները՝ Ճորճ եւ Հէյնռիչ մահացած են, երբ Ֆրանց 7 տարեկան էր, իսկ անոր 3 քոյրերը՝ Կապրիէլլա (1889–1944), Վալերի (1890–1942) եւ Օթիլլի (1892–1943) երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքին: Օթիլլի Ֆրանցի նախասիրած քոյրն էր ։ Հերման Քաֆքա կենսագիրներու կողմէ նկարագրուած է որպէս անձնասէր վաճառական մը, իսկ Ֆրանց Քաֆքայի գրութիւններուն մէջ նկարագրուած է որպէս «իսկական Քաֆքա իր ուժով, առողջութեամբ, պերճախօսութեամբ, անձնական գոհունակութեամբ, տիրապետութեամբ եւ գիտակցութեամբ մարդոց հանդէպ:»։ Աշխատանքային օրերու ընթացքին, Ֆրանցի երկու ծնողները կը բացակայէին տունէն եւ այդ պատճառով ալ Ֆրանց իր մանկութեան օրերուն գրեթէ միշտ առանձին մնացած է։ Քաֆքա հաշտ չէր հօրը հետ եւ այդ մէկը կը փաստուի իր 100-է աւելի նամակներուն մէջ, որոնք ուղարկուած էին հօրը։ Նամակներուն մէջ ան կը գանգատի իր հօր մենատիրական նկարագիրէն։ Մայրը, հակառակ իր հօրը, լուռ եւ վերապահ կին մըն էր։ Ֆրանցի հօր կերպարանքը մեծ ազդեցութիւն ունեցած է իր գրութիւններուն վրայ։ Նոյեմբեր 1913-ին ընտանիքը կը փոխադրուի աւելի մեծ տուն մը, մինչ այդ Կապրիէլլան եւ Վալերին կ'ամուսնանան։ Բայց Օգոստոս 1914-ին, առաջին համաշխարհային պատերազմէն քիչ մը ետք, քոյրերը անտեղեակ իրենց ամուսիններուն գտնուած բանակավայրերէն կը վերադառնան իրենց հօրենական տունը։ Երկու քոյրերն ալ զաւակներ ունէին։ 31 տարեկանին, Ֆրանց առաջին անգամ ըլլալով կը հեռանայ ընտանեկան տունէն եւ կը սկսի առանձին ապրիլ։''
Կրթութիւն
1889-էն մինչեւ 1893, Քաֆքա յաճախած է Deutsche Knabenschule գերմանական նախակրթարան դպրոցը: Նախակրթարանը աւարտելէ ետք, 1893-ին, կը սկսի յաճախել Altstädter Deutsches Gymnasium ակադեմական երկրորդական վարժարանը: Քաֆքա նաեւ կը սորվէր ու կը գրէր Չեխերէն : Թէեւ  Չեխերէնի տիրապետելուն համար կը գնահատուէր, սակայն ան ինքզինք երբեք  անթերի չէր նկատեր: Փրակայի Deutsche Karl-Ferdinands համալսարանը կ'ընդունուի 1901-ին, ուր կը սկսի քիմիագիտութիւն ուսանիլ, սակայն երկու շաբաթ ետք, կը սկսի փաստաբանութիւն ուսանիլ։ Ֆրանց չէր հետաքրքրուած իր ընտրած մասնագիտութեամբ, բայց փաստաբանութիւնը իրեն գործի առիթներ կ'ապահովէր, որոնք կը գոհացնէին իր հայրը։ Փաստաբանութեան ուսումնառութեան տարիներուն, կը հետեւի նաեւ արուեստի պատմութեան դասընթացքներու ։ Ֆրանց Քաֆքա մաս կը կազմէր աշակերտական ակումբներու, որոնք գրականութեան ձեռնարկներկը կազմակերպէին։ Քաֆքայի ընկերներուն մէջ կը գտնուէին թղթակից եւ փիլիսոփայ՝ Ֆելիքս Ուելչը, դերասան՝ Եիթչաք Լուին եւ հեղինակներ՝ Օսքար Պաում եւ Ֆրանց Ուերֆել։
Իր համալսարանական առաջին տարուան ընթացքին, Ֆրանց կը ծանօթանայ Մաքս Պրոտին, որ կը դառնայ իր մտերիմ բարեկամը մինչեւ իր մահը։ Մաքս կը նկատէ, որ հակառակ Քաֆքայի լուռ նկարագիրին, ան ունէր խորունկ եւ ընդարձակ միտք մը։ Ֆրանց իր ամբողջ կեանքի ընթացքին եղած է մեծ ընթերցող մը. ինքն ու Մարքսը միշտ միասին Լատիներէն եւ Ֆրանսերէն կը կարդային ։ Քաֆքա փաստաբանութեան բարձրագոյն տիտղոսը կը ստանայ 1906 -ին եւ մէկ տարի պարտադրուած կ'աշխատի ոճրային դատարաններու մէջ։
Գործունէութիւնը
1 Նոյեմբեր, 1907-ին, Քաֆքա մէկ տարի կը սկսի աշխատիլ Իտալական ապահովագրական ընկերութեան մը մէջ։ Անոր աշխատանքի ժամերը շատ էին եւ Ֆրանց երբեք ժամանակ չէր ունենար գրելու։ Կարգ մը փաստեր ցոյց կու տան, թէ Քաֆքա այդ օրերուն ուրախ չէր եւ այդ պատճառով ալ, 15 Յուլիս, 1908-ին կը հրաժարի գործէն: Երկու շաբաթ ետք, ուրիշ աշխատանք մը կը գտնէ աւելի նուազ աշխատանքային ժամերով, ինչ որ իրեն առիթը կու տայ կեդրոնանալու իր ստեղծագործութիւններուն վրայ։ Քաֆքայի հայրը կը ստիպէր զինք, որ վարէր ընտանեկան արհեստը: Յաջորդ տարիներուն, Քաֆքայի վատառողջ վիճակը արգելք կը հանդիսանայ, որ ան շարունակէ իր աշխատանքը, թէ՛ գործավայրը եւ թէ՛ իր ստեղծագործութիւններուն վրայ։ 1915-ին Ֆրանց նամակ մը կը ստանայ, որու մէջ իրմէ կը պահանջուի բանակին միանալ՝ առաջին համաշխարհային պատերազմին պատճառով: Սակայն, անոր գործատէրերը նամակ մը կ'ուղարկեն եւ կը պահանջեն, որ իր զինուորական ծառայութիւնը յետաձգուի, որովհետեւ Քաֆքայի աշխատանքը կարեւոր էր կառավարութեան համար: Աւելի ուշ՝ Ֆրանց կը փորձէ միանալ բանակին, սակայն չի յաջողիր առողջապահական պատճառներով: 1918-ին այդ ընկերութիւնը ուր ինք կ'աշխատէր իրեն հանգստաթոշակ կու տայ, որովհետեւ այդ օրերուն հիւծախտը լուծում կամ բժշկութիւն չունէր եւ Ֆրանց իր ժամանակը կ'անցընէր բուժարաններու մէջ:
Անձնաւորութիւն
Քաֆքա մեծ վախ ունէր, որ մարդիկ զինք մտային եւ ֆիզիքական հիւանդ նկատէին: Սակայն զինք ճանչցողները կ'ըսեն, թէ ինք ունէր լաւ եւ առողջ միտք մը: Քաֆքայի բարեկամը կ'ըսէ, թէ Ֆրանց իր գրութիւններով կրնար պարագայ մը բացատրել իւրայատուկ մանրամասնութիւններով: Պրոտ կ'ըսէր նաեւ, թէ Քաֆքա ամէնէն լաւ անձերէն մէկն էր, որու հետ ինք բարեկամացած էր, որովհետեւ ան հաճելի մթնոլորտ մը կը ստեղծէր, միաժամանակ միշտ օգտակար դառնալով իր բարեկամներուն երբ հարկ ըլլար: Քաֆքա անկեղծ էր իր գրութիւններուն մէջ, մանաւանդ երբ կը խօսէր մարդ արարածին, անոր խոր եւ անգիտակից գաղտնիքներուն ու երազներուն մասին: Մանկութեան, Քաֆքա հետաքրքրուած էր մարզական զբաղումներով եւ շաբաթավերջերուն ինք եւ իր ընկերները պտոյտներ կը կազմակերպէին : Գրելը շատ կարեւոր էր Քաֆքայի համար եւ ան այդ մէկը «աղօթելու ձեւ» մը կը նկատէր: Մասնագէտ մը ըսած է Ֆրանցի մասին, թէ ան հաւանաբար կը տառապէր Շիզոիթ անձնային խանգարումէ:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Արձակագիրներ Ստորոգութիւն:3 Յուլիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:3 Յունիսի մահացածներ
Մարտիրոս Սարեանի տուն-թանգարան (Երեւան)
Մարտիրոս Սարեանի տուն-թանգարան, XX դարի մեծանուն նկարիչ Մարտիրոս Սարեանի (1880-1972) տուն-թանգարանը հիմնադրուած է Երեւանի մէջ Հայաստանի կառավարութեան յատուկ որոշմամբ, բացուած է 26 Նոյեմբեր 1967-ին՝ նկարիչին կենդանութեան օրօք։
Պատմութիւն
Թանգարանին շէնքը բաղկացած է երկյարկանի առանձնատունէ, ուր նկարիչը ապրած եւ ստեղծագործած է 1932-1972 թուականներուն, ինչպէս նաեւ՝ եռայարկ պատկերասրահէ, որ կառուցուած է այդ տան կից, 1967-ին։ Մարտիրոս Սարեանի տան յատակագիծին հեղինակն է Երեւան քաղաքի մեծանուն ճարտարապետ Ալեքսանտր Թամանեանը։ Թանգարանային հատուածը կառուցուեցաւ Մարք Գրիգորեանի նախագիծով։
Դէպի փողոց դուրս եկող ճակատամասի վերին հատուածի խճանկարը, Մարտիրոս Սարեանի ուրուագիծով, կատարած է յայտնի նկարիչ Գառնիկ Սմբատեանը:
2013-2016 Տուն-թանգարանը ենթարկուած է հիմնանորոգման, կառուցուած է չորրորդ յարկը, ուր կը գործէ բազմագործառնական դահլիճ: Այստեղ կը կազմակերպուին համագումարներ, սեմինարներ, դասախօսութիւններ, շնորհանդէսներ, համերգներ, ցուցահանդէսներ: Դահլիճը անուանուած է Վարպետի որդիին եւ հարսին՝ Ղազարոս եւ Արաքսի Սարեաններու անունով:
Նորակառոյց չորրորդ յարկին առանձին սրահին մէջ կը գործէ "Սարեան" արուեստի աշխատանոցը:
Թանգարանի տնօրէններ
Տուն-թանգարանին առաջին տնօրէնը եղած է նկարիչի որդին՝ երգահան Ղազարոս Սարեանը, որ ղեկավարած է շէնքին կառուցման աշխատանքները։
1967-2003 թանգարանը գլխաւորած է արուեստաբան Շահէն Խաչատրեանը, որ մեծ նուիրումով հարստացուցած եւ համալրած է թանգարանի ֆոնտը։
2003-2004 տուն-թանգարանի տնօրէն եղած է Լուսիկ Միրզոյեանը, ով մինչ այդ երկար տարիներ թանգարանին մէջ աշխատած է որպէս գլխաւոր ֆոնտապահ։
2004-էն ի վեր տուն-թանգարանը կը ղեկավարէ նկարիչի թոռնուհին՝ Ռուզան Սարեանը։
Ցուցադրութիւն
Տուն-թանգարանը առանձնայատուկ է անով, որ այստեղ հանգրուանած են նկարիչին այն աշխատանքները, որոնք կը գտնուէին իր տան եւ իր արուեստանոցին մէջ։ Թանգարանին գեղարուեստական ֆոնտի ստեղծման հիմքը դարձան նկարիչին նուիրաբերած 50 ստեղծագործութիւնները։ Հետագային, ֆոնտերը ընդլայնուած են գնումներու եւ նուիրատուութիւններու շնորհիւ։
Այսօր Մ. Սարեանի տուն-թանգարանի հիմնական նպատակն է Վարպետին արուեստի ցուցադրումը, մեկնաբանումն ու հանրայնացումը։ Թանգարանին մէջ կը տարուի նաեւ գիտական աշխատանք. կը կազմուի Մարտիրոս Սարեանի կեանքին եւ ստեղծագործութեան տարեգրութիւնը, կը հրապարակուին անոր յուշերը, ձեռագիրներն ու նամակները, կը կազմուի աշխատանքներու լիակատար գրացուցակը։ Ներկայիս կը մշակուի նաեւ տուն-թանգարանին յուշային ֆոնտը ։
Մարտիրոս Սարեանի թանգարանի ցուցադրութիւնը կը ներկայացնէ նկարիչին ստեղծագործական բոլոր շրջաններն ու ժանրերը՝ սկսած 16 տարեկանին կատարուած առաջին գծանկարներէն մինչեւ կեանքի վերջին տարիներուն ստեղծուած աշխատանքները։ 300-էն աւելի ստեղծագործութենէ կազմուած մշտական ցուցադրութիւնը կազմակերպուած է թանգարանի երեք յարկերուն մէջ՝ ժամանակագրական կարգով։
Այցելուները հնարաւորութուն ունին նաեւ այցելել տուն-թանգարանի սրբավայրը նկարուող Վարպետին արուեստանոցը։
Միջոցառումներ
Թանգարանին մէջ կը կազմակերպուին յատուկ կրթամշակութային ծրագիրներ փոքրիկներու եւ երիտասարդութեան համար, տեղի կ՛ունենան թեմատիկ միջոցառումներ, դասական երաժշտութեան համերգներու ընդգրկմամբ։
Հասցէ
Թանգարանը կը գտնուի Երեւանի կեդրոնը՝ Սարեան 3 հասցէին վրայ։
159 (թիւ)
159 (հարիւր յիսունինը)՝ կենտ եռանիշ բնական թիվ մըն է 158-ի եւ 160-ի միջեւ
Արեգեան
Արեգեան, հայկական մականուն :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ
Վիննիպեգ
Վիննիպեգ (Winnipeg), քաղաք Գանատայի հարաւը, Մանիտոբա նահանգի վարչական կեդրոնը։ Ունի 663,617 բնակիչ (2011)։ ինքնաշարժային կաեւոր հանգոյց է, առեւտրաբաշխիչ կեդրոն, հացահատիկի համաշխարհային նշանակութեան շուկայ։
Տնտեսություն
Կայ սնունդի, թեթեւ, պոլիգրաֆ, քիմիական, ելեկտրատեխնիկական արդյունաբերութիւն, նավթավերամշակում, մետաղամշակում, մեքենաշինութիւն, շինանյութերու արտադրություն։
Ունի համալսարան, օդանակայան։
Ալեքսանտր Արզումանեան
Ալեքսանտր Ռոպերթ Արզումանեան, պետական, քաղաքական գործիչ, դիւանագէտ։ Աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանը (1984)։
Գործունէութիւնը
1984-1990 թուականներուն աշխատած է Երեւան քաղաքի կառավարման ինքնամատուցուած համակարգերու գիտահետազօտական-նախագիծային հիմնարկին մէջ, միաժամանակ, 1989-1990 թուականներուն՝ ՀՀՇ լրատուական կեդրոնի տնօրէն, 1990-1991 թուականներուն՝ ՀՀ ԳԽ նախագահի օգնական, 1991-1992 թուականներուն՝ ՀՀ լիազօր ներկայացուցիչ Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ, 1992-1993 թուականներուն՝ ՀՀ արտակարգ եւ լիազօր դեսպան ԱՄՆ-ի մէջ, 1992-1996 թուականներուն՝ ՀՀ մշտական ներկայացուցիչը ՄԱԿ-ի մէջ։
1996-1998 թուականներուն՝ ՀՀ արտաքին գործերու նախարար։ 4 փետրուար 1998-ին հրաժարական տուած է Լեւոն Տէր-Պետրոսեանի հետ։
Հայ-թրքական հաշտեցման հանձնաժողովի հիմնադիր-անդամ (2001)։ Արզումանեան ՄԱԿ-ի մէջ ներկայացուցած է ԼՂ հիմնահարցի կարգաւորման, արցախահայութեան ինքնորոշման եւ անոր անվտանգութեան ապահովման վերաբերեալ ՀՀ դիրքորոշումը։ 1996-1998 թուականներուն ղեկավարած եւ համակարգած է ՄԱԿ-ի մէջ, ԵԱՀԿ-ի եւ միջազգային այլ կազմակերպութիւններուն մէջ ՀՀ պատուիրակութիւններու աշխատանքները, ԼՂ հիմնահարցի շուրջ տարուող բանակցութիւնները, ձգտած է գրանցում ապահովել ԼՂ-ի մասնակցութիւնը, որպէս իրավահաւասար կողմ։
4 դեկտեմբեր 2014-ին Արզումանեան այն եօթը պատգամաւորներէն մէկն էր, որոնք Հայաստանի ԵՏՄ անդամակցութեան պայմանագրին դէմ քուէարկեցին :
Ունի ՀՀ արտակարգ եւ լիազօր դեսպանի դիւանագիտական աստիճան (26 մայիս 1992 թ.)։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:24 Դեկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պետական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի քաղաքական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ դիւանագէտներ Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ Ստորոգութիւն:ՀՀ ԱԺ 5-րդ գումարման Պատգամաւորներ Ստորոգութիւն:«Ազատ ռամկավարական» Կուսակցութեան Անդամներ Ստորոգութիւն:ՀՀՇ անդամներ
Արեւեան
Արեւեան, հայկական մականուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ
Սապահ (այլ կիրառումներ)
Սապահ՝
Օշին Քէշիշեան
Օշին Քէշիշեան,, դասախօս: Փրոֆ. Քէշիշեան ունի 32 տարուան ուսուցչական նուիրում, խմբագրական եւ աշխատակցական գործունէութիւն «Զարթօնք», «Նոր Օր» եւ այլ հայատառ թերթերու: Այժմ կը վարէ մօտ 50 տարեկան իր սեփականութիւնը հանդիսացող «Տը Արմինիըն Օպզըրվըր» «The Armenian Observer» «Հայկական համայնապատկեր» շաբաթաթերթին խմբագրութիւնը: