cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Տեառնընդառաջ
Տօնին կապուած աւանդոյթներ
Դէպքը արդարեւ, մեզի ցոյց կուտայ Տիրոջ ընդ առաջ երթալը եւ Աստուծոյ յայտնութեան գաղափարը, որով եղելութիւնը մեզի համար կը դառնայ աւելի գրաւիչ եւ հաղորդական: Ինչպէս այլ քրիստոնէական տօներու, այնպէս ալ Տեառնընդառաջի տօնին միախառնուած է հայոց հեթանոսական օրերէն մեզի հասած կրակի պաշտամունքի տօնը, նուիրուած աստուածուհի Միհրի, որուն համար կային պաշտամունքի յատուկ բագիններ: Այս իմաստով Տեառնընդառաջի տօնին տրուած է Տէրընտէս, Մէլէմէթ եւ այլ անուններ: Տեառնընդառաջի տօնին կցուած են հնագոյն ժամանակներէ եկած շատ մը սովորութիւններ եւ հաւատալիքներ: Այսպէս օրինակ, նախատօնակի արարողութենէն ետք, ժողովուրդը մոմերով եկեղեցւոյ բակը կ’ելլէ ու կը վառէ խարոյկը, որ նախօրօք պատրաստուած կ’ըլլայ: Ժողովուրդի կողքին յատկապէս նորապսակներ կը հաւաքուին կրակին շուրջ: Բոցերու ճարճատումէն ետք, մեծ թէ փոքր, աղջիկ թէ տղայ կը սկսին ցատկել կրակին վրայէն, ուրախութեան բացագանչութիւններով: Աւանդական այս տօնախմբութիւնը իր մէջ կը պարփակէ նաեւ զանազան հաւատալիքներ, սպասումներ, ակնկալութիւններ: Կ’ըսուի, թէ երբ կրակը կը մարի, գիւղացիներ ափերով կրակի մոխիրէն իրենց հետ տուն կը տանին ու իրենց արտերուն մէջ կը ցանեն, որպէսզի տարին բարեբեր ըլլայ եւ կամ այդ մոխիրով ցեխ կը պատրաստեն ու իրենց տան տանիքը կը ծեփեն որպէսզի չարը հեռանայ այդ տունէն: Աւանդութիւնը կ’ըսէ նաեւ, որ նորապսակ հարսներն ալ կը ցատկեն կրակին վրայէն, որպէսզի ապագայ իրենց ծննդաբերութիւնը հեշտ ըլլայ իսկ ամուլ կիներ, այսինքն անոնք որոնք զաւակ չեն կրնար ունենալ, խարոյկի կրակով կ’այրեն իրենց փէշերը որպէսզի յղանան ու զաւակ ծնին: Ժողովուրդի ուրախութիւնն ու խանդավառութիւնը իր աւարտին կը հասնի, երբ կրակէն մէկական վառած մոմերով մարդիկ տուն կը վերադառնան իրենց տան ճրագը կամ լապտերը վառելու, որպէսզի աստւածային լոյսը տիրող ներկայութիւն դառնայ ամբողջ տարուան ընթացքին: Անցյալին, ընդունուած օրէնքին համաձայն, նշանուած եւ  նորապսակ երիտասարդները կը խուսափէին հարսին  ծնողներուն, յատկապէս աներոջ հետ հանդիպելէ, մինչեւ որ յատուկ հրաւէր չկազմակերպուէր: Տեառնընդառաջի տօնը կը վերցնէր  նոր փեսային` աներոջ տունը այցելելու արգելքը: Խարոյկին  վրայէն  ցատկելէ  ետք, ան  արդէն ազատ էր կնոջ ծնողներուն տունը  այցելելու: Այնուամենայնիւ, ինչ որ ալ ըլլան եղելութիւնները, Տեառնընդառաջի տօնը իր քրիստոնէական բնոյթով եւ հեթանոսական խորքով կը շարունակէ իր յատուկ տեղը ունենալ մեր ժողովուրդի ազգային, կրօնական եւ եկեղեցական կեանքին մէջ:
Խարոյկին կապուած խորհուրդներ
Տեառընդառաջի տոնի խարոյկն այլ իմաստ ու խորհուրդ ունի: «Տօնացոյցը» կը հրահանգէ գուշակություններ չընել՝ կրակին շուրջ պտըտելով: Ս. Գրիգոր Տաթեւացի այսպէս կը բացատրէ  կրակ վառելու իմաստը. «Ինչպէս Տիրոջ տաճարին ընծայելու ժամանակ ժողովուրդը ջահերով եւ կանթեղներով ելաւ  Անոր  ընդառաջ, մենք ալ նոյն օրինակով կրակ ու ջահ կը վառենք  եւ Տիրոջ գալստեան նախատօնակը  կը կատարենք: Հեթանոսները  Աստուծոյ  պատիւը կրակին կը  մատուցէին, իսկ մենք կրակը, որպէս Քրիստոսի ծառայ, կը բերենք Անոր  ծառայեցնելու»: Եւ  ինչպէս եբրայեցի մանուկները ծառի ոստերը Քրիստոսի ընծայեցին, նոյնպէս եւ  քրիստոնեաները կրակը  կ'ընծայեն Աստուծոյ : Հուրը, կրակը, Աստուածաշունչի համաձայն, ունի նախ՝ փորձիչ նշանակութիւն, ինչպէս կը յայտնուի Դանիէլի մարգարէութեան մէջ Սեդրակի, Միսաքի ու Յաբեդնագովի՝ կրակէն  անվնաս դուրս գալու պատմութենէն, քանի որ վերջիններս անսահմանօրէն կը  հաւատային Աստուծոյ  ու կ'ապաւինէին  Անոր  եւ  Աստուած  իրենց հետ էր (Դանիէլ 3:8-94): Երկրորդ՝ կրակը ունի կործանող ու պատժող նշանակութիւն, ինչպէս, օրինակ, Եղիա մարգարէն երկինքէն երկու անգամ կրակ վար բերաւ  եւ  ոչնչացուց  զինք  ձերբակալելու եկած զինուորները (Դ .Թագաւորութիւններ 1:1-11): Նաեւ մարգարէություններու  եւ Նոր Կտակարանի համաձայն՝ աշխարհի վերջը  դատաստանը պիտի կատարուէր կրակի միջոցով: Երրորդ՝ կրակն ունի նաեւ մաքրագործող ու զօրացնող նշանակութիւն: Իսկ խարոյկ վառելու,անոր վրայէն թռչելու կամ շուրջը դառնալու սովորութիւնը  կը խորհրդանշէ, որ եթե հեթանոսները կրակը որպէս աստուած կը պաշտէին, ապա քրիստոնեաները կրակը՝ որպէս Աստուծոյ ստեղծագործութիւն, Աստուծոյ  կը  մատուցեն, Որ եկաւ «երկրի վրայ կրակ ձգելու» (Ղուկաս 12:49): Եթէ հեթանոսները Աստուծոյ պատիւը կրակին կու տան, ապա քրիստոնեաները կրակը՝ որպէս Քրիստոսի ծառայ, կը  բերեն Անոր ծառայեցնելու: Կրակին  վրայէն  թռչելով՝ կ'ոտնակոխեն  զայն, ցոյց տալով, որ ան Աստուած չէ, այլ Ան է Աստուած, Որ  քառասուն օրուան մանուկ եկաւ տաճար եւ երկրորդ անգամ ալ պիտի  գայ աշխարհ: Այն  ատեն կրակը Անոր  առջեւէն պիտի երթայ:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Տօներ Ստորոգութիւն:Եկեղեցական տօներ
Արշակ Խնդիրեան
Արշակ Խնդիրեան (ծն.՝1946, Պոլիս ), հայ գրագէտ
Կենսագրութիւն
Երգիծաբան եւ երաժշտագէտ՝ Ա. Խնդիրեան ծնած է Պոլիս: Փոքր տարիքին ընտանիքին հետ կը փոխադրուի Հալէպ, ապա Լիբանան: 9 տարեկանին կը սկսի երաժշտութեան դասերու, հետեւելով գլարինէթի։ 14 տարեկանին կը հիմնէ Լիբանանի առաջին երգի-նուագի համոյթը, «Սայեաթ-Նովա» անունով։ Այս խումբը պատրաստած է հարիւրաւոր երգիչներ եւ նուագահարներ, իր աւելի քան տասնեակ մը տարիներու գործունէութեան ընթացքին։
Ա. Խնդիրեան հեղինակած է մօտ 47 երգեր եւ պատրաստած՝ բազմաթիւ ձայնապրակներ, կատարուած զանազան երգիչներու կողմէ։ Ելոյթներ ունեցած է Պէյրութ, Թրիփոլի, Նիկոսիա, Լառնաքա, Դամասկոս, Հալէպ, Գահիրէ, Աղեքսանդրիա, Երեւան, Գալիֆորնիա, Հիւսթըն-Թեքսաս եւ այլ վայրեր։ Հրատարակած է «Սէր ու Քնար» ձայնագրեալ երգարանները։
Գործեր
Հեղինակն է երգիծական հինգ գրքոյկներու. «Գործելաձեւ» (1980), «Փշածաղիկ» (1981), «Ինչպէս Տեսաք Մեր Ամերիկան» (1983), «Վլվլուկ Յիմարներու Դրախտին Մէջ» (1988), եւ «Թովմաս Էֆէնտին վերջին Արկածը» (1989): Աշխատակցած է սփիւռքահայ թերթերու, ինչպէս՝ «Հայրենիք», «Ոզնի»(Ա.Մ.Ն.), «Յառաջ» (Փարիզ), «Շարժում» (Հարաւային Ամերիկա), «Մարմարա» (Պոլիս), «Ոշական» (Հալէպ), եւլն.: Ա. Խնդիրեան պարգեւատրուած է Հարաւային Գալիֆորնիոյ ֆիլմերու ընկերակցութենէն, որպէս լաւ երաժիշտ։ Հետեւած է նաեւ հնդկական եւ արեւելեան փիլիսոփայական գիտութեանց եւ իր ուսումնասիրութիւններուն համար վերջերս արժանացած է «Հիւմէնիթէրիըն-Ֆիլանթրոփիսդ» տիտղոսին եւ ոսկեայ մետալի։ Հաստատուած է Լոս Անճելըս:
Ա. Խնդիրեան կը պատմէ իրական կեանքէ դրուագներ զորս գիտէ համեմել երգիծական պատկերներով։
Աղբիւրներ
Հոս մոռցուած է յիշել Խնդիրեանի «ՄԱՏԵԱՆ ԽՆԴՈՒԹԵԱՆ» եւ «ՄԵՐ ԿՐԿԷՍԸ» երգիծական գրքոյկները
Ալեսանտրօ Տել Փիեռօ
Ալեսանտրօ Տել Փիէռօ, (Conegliano, Veneto, The Province of Treviso - Italy), իտալացի ֆութպոլիստ, յարձակող վեթերան յառաջապահ, մարզական ասպարէզի մեծ մասը անցուցած է իտալական «Եուվենթուս» (Juventus Football Club S.p.A) ակումբը՝ դառնալով այդ ակումբին լաւագոյն ֆութպոլիսըներէն մէկը, յաջողութեամբ հանդէս եկած է նաեւ Իտալիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքականի (The Italian national football team) կազմով։ Ան Իտալիոյ բոլոր ժամանակներու «A prolific goal-scorer» երրորդ նշանակողն է՝ 335 կոլ (Ճուզեփփէ Մէացցա՝ 338 կոլ ) (Giuseppe "Peppino" Meazza), Սիլվիօ Փիոլա՝ 364 կոլ (Silvio Piola)     ։ Ան 19 տարի խաղցած է «Եուվենթուս» (11 տարի եղած է խումբի աւագը) եւ սահմանած է չափանիշ՝ 705 խաղերուն արձանագրելով 290 կոլ։ Ներկայիս հանդէս կու գայ հնդկական « Տելհի Տինամոս» ակումբով։ (Delhi Dynamos Football Club - The Indian Super League)։
Տել Փիէռոն սկսած է ֆութպոլ խաղալ երիտասարդ տարիքին։ Տասնչորս տարեկան Ալեսանտրօ Տել Փիէռոն «Փատովա»յի (Padova) մասնագետնէրը յայտնաբերած են «Սան Վենտեմիանօ» (San Vendemiano) խումբի կազմին մէջ, եւ շուտով Ալեսանտրոն տեղափոխուեցաւ «Փատովա»։ Ալեսանտրոն «Փատովա»յի հիմնական կազմին մէջ իր նորամուտը նշած է 1992 թուականի Նոյեմբեր 22-ին Մրցաշարքի Բ. (Series B) խաղով, ուր իր խումբը կը խաղար «Թերննանա Քալչոյի» դէմ։ Ան «Փատովա» երիտասարդական խումբէն «Եուվենթուս» տեղափոխուած է 1993 թուականին եւ այնտեղ խաղցած է 19 մրցաշրջան։ Իրեն նորամուտը Ա. Մրցաշարքի (Series A) կայացած է 1993-ի Սեպտեմբերին «Ֆոճայի» դէմ, իր առաջին կոլը ան արձանագրած է յաջորդ իսկ խաղին «Ռեճիայի» դարպասը։ Այդ մրցաշրջանին 28-րդ դարձի խաղին (round) «Փարմայի» հետ հանդիպման ժամանակ Տել Փիէռոն առաջին անգամ դուրս եկած է հիմնական կազմով եւ դարձած է «Հեթրիք»ի հեղինակ։
1995-96 մրցաշրջանին ան դարձաւ «Եուվենթուս»ի հիմնական կազմի խաղցող։ Տել Փիէռոյի ամենայաջող մրցաշրջաններէն մէկը 1997–98-ն է, երբ ան արձանագրեց 32 կոլ եւ կարեւոր դեր խաղցաւ իր խումբի յաղթանակին։ Այդ մրցաշրջանին «Եուվենթուս» յաղթեց Մրցաշարք Ա.-ը (Series A), հասաւ Իտալիոյ բաժակին եւ «Ախոյեականներու Լիկի բաժակ»ի (The 1997 UEFA Champions League Final) եզրափակիչին։
2013 թուականի սկիզբը, ֆութպոլիստը դարձաւ «Եուվենթուս»ի բոլոր ժամանականերու լաւագոյն նշանակողը։ Տել Փիէռոն նաեւ վեթերան յառաջապահ առաջնորդ է (leader) իր մասնակցած խաղերու քանակով՝ «Տարեց Սինիորա»յի մէջ (Old Signora) ։ Ան գրաւած է տասներորդ տեղը նշանակողներու քանակով՝ «ՈՒԵՖԱ Ախոյեականներու Լիկ»ին մէջ (The UEFA Champions League) ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Իտալացի ֆութպոլիստներ Ստորոգութիւն:Ֆութպոլի աշխարհի ախոյեաններ Ստորոգութիւն:9 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Եուվենթուսի ֆութպոլիստներ
Խնածախ (Ասկերանի շրջան)
Խնածախ, գիւղ՝ Արցախի Ասկերան շրջանի մէջ, կը գտնուի Ստեփանակերտէն 5.7 քմ դէպի հիւսիս-արեւելք` հանրապետութեան կեդրոնական հատուածին մէջ, կեդրոնէն 22 քմ հեռաւորութեան վրայ: Ունի 680 բնակիչ ։  Գիւղի եկեղեցին Ս. Աստուածածինն է։ Համայնքին մէջ կը գործէ գիւղապետարան, մշակոյթի տուն, առողջապահական կեդրոն, միջնակարգ դպրոց, ուր կ'ուսանին 68 աշակերտներ (ըստ 2015-ի տուեալներուն): Հեռուստատեսութիւնը եւ ռատիոն համայնքին մէջ հասանելի են: Բջիջային եւ անլար հեռախօսակապերը առկայ են: Համացանցի ծառայութիւնը հասանելի է` ապահովուած է Wi-Fi համացանց կապով:
Անուան ծագում
Խնածախ գիւղի մասին Մ. Բարխուտարեանցը կը գրէ, որ գիւղին անունը Արցախի մէջ յայտնուած է Սիւնիքէն, երբ բնակիչները «Մեծ Սիւնեաց Խանածախ գիւղէն 1686-ին Ջրաբերդ կը տեղափոխուի եւ անկէ ետք բնակութիւն կը հաստատէ գիւղումս» : Իր մէկ այլ հրապարակման մէջ Բարխուտարեանց այլ տեղեկութիւն կը հաղորդէ`  նշելով, որ «120 ընտանիք քաջեր 1770-ին Ջրաբերդէն Խաչէն կը տեղափոխուի եւ հիմնարկին մէջ Խանածախ գիւղը, որուն մէջ 50 ընտանիք կը բնակի»: Նոյնը կը նշէ նաեւ Ս. Մելքումեան` ըսելով, որ բնակիչները եկած են Զանգեզուրի Խնածախ գիւղէն, հիմնադրած են եւ անուանած են իրենց հին բնակավայրին անունով:
Այժմեան Խնածախի պատմութիւնը 1770-ական թուականներէն կը սկսի: Գիւղի անուան ստուգաբանութիւնը Յ. Խաչատրեան կը ներկայացնէ «խանձ» եւ «ծախ» բաղադրիչներու տրոհութեամբ` Խանձացախ`  կրակարան իմաստով: Ա. Բեկնազարեանց Խնածախը կ'անուանէ «Փոքր խմհատ»` անտառէն կտրուած իմաստով: Իսկ Ս. Սարգսեանը կը նշէ, որ խան եւ ծախ բաղադրիչներէն կազմուած է անուանումը, առաջինը պարսկական իմաստն է, որ «իջեւան, օթեւան ուղեւորներու համար քարվանսարայ» կը նշանակէ: Իսկ ծախ-ը կը համարուի կաս-ի հնչիւնափոխուած տարբերակը, որ կը նշանակէր «հին, սուրբ, աստուածային»: Ու յաւելում մըն է, որ ծախ-ը այդ պարագային կրնայ ունենալ ծախսել, վաճառել, առեւտուր ընել նշանակութիւնները, այսինքն` կայանատեղ, ուր նաեւ առեւտուր կատարուած է, սակայն, նկատի առնելով տեղանուններու յառաջացման սկզբունքները, Ս. Սարգսեանը պնդած է առաջին տարբերակը: Կասկածելի է բառեզրերու իմաստային այդպիսի միաւորումը: Միւս կողմէն ալ` պարսկական ծագման ոչ այնքան հին` խան եւ կաս-ծախ` սուրբ ու աստուածային իմաստով, հնչիւնափոխութեամբ հնագոյն բառամիաւորի բաղադրութիւնը ժամանակային համընկնման առումով անհաւանական է: Առաջին բաղադրիչի հետ կապուած` մենք աւելի պահլաւական ծագման հակած ենք *xuān ( նոր հնչումով xān եւ xōn)` խան/ բառամիաւորի առանձնացմանը, որ հայերէնով եւ հայերէնի բարբառներուն մէջ ունէր` սեղան, ափսէ, տաշտ, սինի նշանակութիւնները: Ընդ որուն, այս բառը, ինչպէս կը նշէ Հր. Աճառեան, հայերէնի մէջ հանդէս կու գար խօն, խուն ձեւերով: Բնականուան Խոնածախ վկայութիւնն ալ կրնար նաեւ այդ տարբերակի արտայայտութիւնը ըլլալ: Իսկ երկրորդ բաղադրիչը, հնարաւոր է, ծախ բայարմատն է, այդ դէպքին այս մէկը կրնար վայր նշանակել, որ կը բնութագրուէր կարասիքի արտադրութեամբ ու վաճառքով:
Պատմութիւն
Գիւղը 317 տարեկան է: Գիւղի պատմութիւնը կը սկսի 1770-էն, բնակիչները եկած են Զանգեզուրի Խնածախ գիւղէն, հիմնադրած են այս գիւղը եւ պահպանած են իրենց գիւղի անուանումը : Գիւղի եկեղեցին կանգուն է, ժամանակին որպէս կոլտնտեսութեան պահեստ օգտագործուած է: 1987-ին այստեղ կար 133 տուն, 385 բնակիչ: Գիւղի օրը գիւղացիները կը նշեն հոկտեմբերի երկրորդ կիրակին:
Տնտեսութիւն
Խնածախ համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 684 մարդ, կա 200 տնտեսություն: Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ` անասնապահությամբ եւ հողագործությամբ, կան նաեւ տարբեր պետական համակարգերի աշխատողներ: Ջրամատակարարումն իրականացվում է համայնքի կողմից` ինքնահոս եղանակով: Համակարգը սնվում է երկու ակունքներից: Գյուղը հարուստ է թթենիներով։ Համայնքն ապահովված է էլեկտրաէներգիայով, առկա է նաեւ գազամատակարարման համակարգ:  Համայնքում գործում է առեւտրի մեկ օբյեկտ:
Փոխադրամիջոց
Համայնքային ենթակայութեան ճանապարհները խճով եւ կոպճով պատուած են, չմշակուած կապակցող նիւթերով: Փոխադրամիջոցային կապը կարգաւորուած է. ուղեւորափոխադրումները Խնածախ-Ստեփանակերտ-Խնածախ միջշրջանային թիւ 124 կանոնաւոր հանրակառք երթուղով կ՛իրականացուի:
Խնածախցիները հայրենական պատերազմի ընթացքին
Հայրենական մեծ պատերազմի ընթացքին զոհուած են 66 ազատամարտիկներ:
Պատմամշակութային վայրեր
Խնածախի պատմամշակոյթային յուշարձաններն են` Ս. Աստուածածին եկեղեցին (19-րդ դար), գերեզմանոցը (18-19-րդ դարեր), աղբիւրը (19-րդ դար), գիւղատեղի «Քղատեղ»-ը (12-13-րդ դարեր), ջրաղացը (19-րդ դար), խաչքարը (13-րդ դար), «Պարուր» սրբատեղին (17-18-րդ դարեր): Հաշուառուած է 40 յուշարձան: Համայնքի տարածքին առկայ են 6 աղբիւրներ` Վերին, Աթունց, Պանուր, Մեծ, Պիծի եւ Աբուլին: Հետաքրքիր հ յուշարձան է Բադարայի ձախ կողմը գտնուող Խանածախ գիւղի եկեղեցին: Արձանագրութիւններուն մէջ նշուած է Սբ. Աստուածածնի անունով: Եկեղեցին եռանաւ բազիլիկ է, որուն ներսի չորս սիւնները աղեղնաձեւ կը միանան պատերուն կից կիսամոյթներուն: Աղոթասրահը երկու զոյգ խաչաձեւ մոյթերով երեք նաւի կը բաժնուի, որոնք թաղածածկ են: Բեմի երկու կողմերուն կան ուղղանկիւն հատակագիծով թաղակապ աւանդատներ:
Քղքատեղ
Խնածախէն դէպի հիւսիս, երեք կողմէն առանձնացուած տարածքը ժողովուրդը կը կոչէ Քղքատեղ (քաղաքատեղ): Տեղանքը հերկելու ժամանակ այդտեղ յաճախակի գետնի երես դուրս կու գան տարբեր մեծութեան, գոյնի եւ տեսակի կաւանոթներ, քարէ աղորիքներ, արծաթէ ու պղինձէ դրամներ: Քաղաքատեղի շուրջը տարածուած է ընդարձակ գերեզմանատունը: Յիշեալ վայրէն վեր, բլրակի գլխուն կանգնած է միջին մեծութեան խաչքար մը: Զարդանախշերու ոճական առանձնահատկութիւնէն ելլելով կարելի է ըսել, որ այս խաչքարը 13-րդ դարու գործ է: Ուրիշ բնակավայրերու, սրբավայրերու, վանական շինութիւններու հետքեր արձանագրուած են Բանուոր Նան, Ջալալ-Հասան տեղամասին մէջ։ Իսկ խաչքարերով հարուստ հին գերեզմանատունը կը գրաւէ Տրագետի աջափնեայ բլրակի լանջը :
19 Մարտ
19 Մարտ, տարուան 78-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 79-րդ) օրն է։
Տօներ
Ստորոգութիւն:Մարտ
Աւետիք Արասխանեան
Աւետիք Արասխանեան, հայ տնտեսագէտ, հրապարակախօս։ Տնտեսագիտութեան դոկտոր (1882)։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Ագուլիս։ Սկզբնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ, իբրեւ ուսուցիչներ ունենալով Պերճ Պռօշեանն ու Րաֆֆին:
1870-ին ուղարկուած է Թիֆլիս, ուր յաճախած է ռուսական ռէալական դպրոցը:
1876-ին մեկնած է արտասահման եւ հետեւեցած՝ Փարիզի, Լայփցիկի եւ Սթրասպուրկի համալսարաններու դասընթացքներուն:
Աշխատակցած է « Մշակ »-ին եւ տնտեսագիտական բնոյթի հետազօտութիւններ կատարած է: Հասարակական բեղուն գործունէութիւն ունեցած է:
Մահացած է 1912-ին, Ախալքալաքի մէջ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ տնտեսագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Տաշիր
Տաշիր (մինչեւ 1991՝ Կալինինօ), քաղաք Հայաստանի Լոռիի մարզին մէջ։ Մարզկեդրոնէն կը գտնուի 42 քմ հեռաւորութեան վրայ։
Բնակչութիւն
Բնակչութիւն՝ 7856 հոգի։ Քաղաքային համայնք Տաշիրի տարածաշրջանին մէջ, նախկին Կալինինոյի շրջանի վարչական կեդրոնը։
Մինչեւ 1988-1989 քաղաքին մէջ բնակած են նաեւ ազրպէյճանցիներ, որոնք հայ-ազրպէյճանական հակամարտութեան տարիներուն տեղափոխուած են Ազրպէյճանի Հանրապետութիւն։ Ըստ Ազգային վիճակագրական ծառայութեան տուեալներուն՝ 1 Յունուար 2005-ին քաղաքի բնակչութիւնը կազմած է 9,1 հազ. հոգի։ Սեռային կազմին մէջ տղամարդիկ կը կազմեն 43%, կանայք՝ 57%։ Տարիքային խումբերը բաշխուած են հետեւեալ ձեւով. մինչաշխատունակներ՝ 25%, աշխատունակները 60%, յետաշխատունակները 15%։
Երթեւեկութիւն
Քաղաքը տեղակայուած է Երեւան - Թիֆլիս ճանապարհին վրայ՝ հարթավայրին մէջ, ծովու մակարդակէն 1500 մ բարձրութեան վրայ։ Համայնքի հիմնախնդիրներուն մէջ կը կարեւորուի ներքաղաքային ճանապարհներու վերանորոգումը, դպրոցի եւ դպրոցական գոյքի վերանորոգումը, ոռոգման եւ խմելու ջուրի ջրագիծերու, փողոցներու գիշերային լուսաւորութեան հարցը։ Առաջնային կը համարուին նաեւ մշակութային կոթողներու վերանորոգումը։
Կլիմա
Կլիման բարեխառն է, օդի յունուարեան միջին ջերմաստիճանը - 4,9 °C, յուլիսինը՝ 18-20 °C։ Տարեկան կը թափին 420 մմ մթնոլորտային տեղումներ։
Աշխարհագրութիւն
Բնական դաշտանկարները սեւահողային տափաստաններն են եւ ալպեան մարգագետինները։ Շրջակայքին մէջ կան ճահճուտներ։ Մակերես՝ 79,5 կմ2։
Կրթութիւն
Համայնքին մէջ կան հանրակրթական 3 դպրոցներ, մշակոյթի տուն, գրադարաններ, մանկապարտէզներ, մարզադաշտ, մարզադպրոց, երաժշտական դպրոց, պոլիկլինիկայ, հիւանդանոց, ծննդատուն, կապի հանգոյց։
Տնտեսութիւն
Քաղաքի տնտեսութեան մասնագիտացման ճիւղը արդիւնաբերութիւնն է, որու մէջ մեծ տեսակարար կշիռ ունի սնունդի արդիւնաբերութիւնը։ Այստեղ կառուցուած է զուեցարական պանիրի գործարանը, որ կ՚արտադրէ Լոռի, Չանախ տեսակի պանիրներ։ Ունի հացի գործարան, կաթի եւ կաթնամթերքի արտադրութիւն։ Կան թեթեւ արդիւնաբերութեան արտադրամասէր։ Համայնքին մէջ կը զբաղուին գիւղատնտեսութեամբ։ Հողային ֆոնտի 32% կազմին մէջ քաղաքացիներու սեփականութիւնը, որոնց 71% վարելահողերն են, 29% խոտհարքերը։ Պետական նշանակութեան հողերու շուրջ կէսը արօտավայրերն են՝ զբաղեցնելով 1660 հա։ Անոնք կ՚օգտագործուին նաեւ որպէս վարելահողեր եւ խոտհարքեր՝ կազմելով համապատասխանաբար 951 եւ 581 հա։ Կը զբաղուին հացահատիկային, կերային, բանջարաբոստանային կուլտուրաներու, գետնախնձորի մշակութեամբ, պտղաբուծութեամբ։ Կը զբաղուին խոշոր եղջերաւոր անասնապահութեամբ՝ կաթնամսատու ուղղութեամբ, խոզաբուծութեամբ, թռչնաբուծութեամբ, մեղուապահութեամբ։
Արծուաշէն
Արծուաշէն, գիւղական համայնք Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան Քաշաթաղի մէջ։ Տեղաբաշխուած է հանրապետութեան հարաւ արեւմտեան հատուածին մէջ։ Բերձոր կեդրոնէն 78 քմ հեռաւորութեան վրայ կը գտնուի, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտէն՝ 128 քմ հեռաւորութեան վրայ։ Համայնքը հարթավայրային է, ունի 2819,5 հա տարածք, որմէ 1550,7 հա գիւղատնտեսական նշանակութիւն եւ 1147,2 հա անտառային հողեր։ Արծուաշէնի մաս կը կազմէ Մխանցք գիւղը։ Մխանցք գիւղը ունի 94 բնակիչ եւ 26 տնտեսութիւն։
Բնակչութիւն
Արծուաշէն ունի 109 բնակիչ, ունի 35 տնտեսութիւն։ Բնակչութիւնը գլխաւորաբար կը զբաղի գիւղատնտեսութեամբ՝ անասնապահութեամբ եւ հողագործութեամբ:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Արցախի բնակավայրեր Ստորոգութիւն:ԼՂՀ աշխարհագրութիւն
Տելհի
Տելհի (दिल्ली, دِلّی), Հնդկաստանի մեծագոյն երկրորդ քաղաքը։ Ունի համադաշնութեան կարգավիճակ։ Կը գտնուի երկրի հիւսիսը՝ Եամունա գետի ափին։ Տելհին կը համարուի Հնդկաստանի ամենազարգացած քաղաքը։
Անուանում
Հին ժամանակ յայտնի եղած է Ինտրափրասահա անունով (գոյութիւն ունեցած է մ.թ.. 1-ին հազարամեակի սկզբը)։ Հնդկական «Մահապհարապա» էպոսի մէջ կը յիշատակուի Հասփինափուրա անունով։
Արցախի թեմ
Հայաստանեայց առաքելական եկեղեցւոյ Արցախի թեմ, կազմաւորուած է 1989-ին՝ Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազգէն Ա. Պալճեանի կոնդակով։ Առաջնորդանիստը՝ Շուշիի Ղազանչեցոց Ս. Ամենափրկիչ եկեղեցի։ Կը ներառէ ԼՂՀ տարածքը եւ յարակից հայկական շրջանները։
Պատմութիւն
Հայաստանի մէջ քրիստոնէութիւնը պետական կրօն հռչակուելէ ետք (301), ըստ աւանդութեան, Արցախի մէջ առաջին վանքը Դ. դարուն սկիզբը հիմնադրած է Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչը` Ամարաս աւանին մէջ։ Վանքին կառուցումը աւարտած է իր թոռը` Արցախի առաջին եպիսկոպոս Գրիգորիսը (թաղուած է նոյն վանքին մէջ)։ Արշակունիներու հարստութեան անկումէն (428) ետք Արցախն ու Ուտիքը (461-էն, երբ մտած են Աղուանից մարզպանութեան մէջ), Լփինքի, Բաղասականի եւ Մազքթաց աշխարհին հետ միասին կազմած են Հայաստանեայց առաքելական եկեղեցւոյ վեհապետական իրաւունքները ճանչցող Աղուանից կաթողիկոսութիւնը` Կապաղակ, Պարտաւ, ապա` Ամարաս, Գանձասար կեդրոններով։ ԺԸ. դարու վերջը կաթողիկոսութիւնը ունեցած է 1736, իսկ ԺԹ. դարու սկիզբը՝ 1311 գործող եկեղեցիներ եւ վանքեր։
Վանքերուն (Հոռեկա, Երիցմանկանց, Մեծառանից Ս. Յակոբայ եւ այլն) կից գործած են դպրանոցներ։ Մեսրոպ Մաշտոց առաջին դպրոցը բացած է Ամարասի մէջ (Դ. դարուն)։ 1800-ին Գանձասարի մէջ բացուած է հոգեւոր դպրոց մը։ Կիւլիստանի պայմանագիր ով (1813) Ղարաբաղ Ռուսաստանի կազմին մէջ մտնելէ ետք, կայսերական հրովարտակով 1815-ին Աղուանից կաթողիկոսութիւնը վերածուած է մետրոպոլիտութեան՝ Շամախի եւ Ղարաբաղի թեմերով։ 1838-1920-ին Շուշիի մէջ գործած է թեմական դպրոց մը։ 1830-ական թուականներուն վերջը Ղարաբաղի տարածքին եղած են հայկական 25 եկեղեցական դպրոցներ։ 1850-ական թուականներուն վերջը եւ 1860-ական թուականներուն սկիզբը եկեղեցական-ծխական դպրոցներ բացուած են նաեւ Ամարասի, Գանձասարի, Երիցմանկանց եւ Գտիչ վանքերուն մէջ։ 1860-70-ական թուականներուն Ղարաբաղի թեմին մէջ գործած է եկեղեցական-ծխական 30 դպրոց։ 1930-ին թեմը դադրած է գործելէ։
Արցախի թեմի տարածքին կը գտնուին հոգեւոր մշակութային կեդրոններ Ամարասի վանքը (Դ. դար), Հոռեկավանք ը (Ե. Դար), Մեծառանից Ս. Յակոբավանք ը (Ե. Դար), Գանձասարի վանքը, Եղիշէ Առաքեալը, Դադիվանքը, Խաթրավանքը, Գտչավանքը (հինգն ալ՝ ԺԳ. դար), Կատարովանք ը (Ժ. դար), ինչպէս նաեւ՝ Շուշիի Ղազանչեցոց Ս. Ամենափրկիչ (ԺԹ. դար) եւ Ս. Յովհաննէս Մկրտիչ (Կանաչ ժամ, ԺԹ. դար) եկեղեցիները եւ այլն ։
Թեմի տարածքին գործող եկեղեցիները
Թեմի տարածքին գործող եկեղեցիներն են՝ Ասկերան ի մէջ` Ս. Ստեփանոսը (Ժէ. դար), Ս. Աստուածածինը (ԺԸ. դար), Հադրութի մէջ` Սպիտակ Խաչը, Ս. Յարութիւնը (երկուքն ալ՝ ԺԷ. դար), Մարտակերտ ի մէջ` Գանձասար ի վանքի Ս. Յովհաննէս Մկրտիչը (ԺԳ. դար), Ս. Յովհաննու Կարապետը, Ս. Աստուածածինը (երկուքն ալ` ԺԹ. դար), Մարտունիի մէջ` Ամարասի վանքի Ս. Գրիգորիսը (Դ. դարու սկիզբ), Շուշիի մէջ` Շուշիի Ղազանչեցոց Ս. Ամենափրկիչը, Ս. Յովհաննէս Մկրտիչը (Կանաչ ժամ կամ Ղարաբաղցոց) (երկուքն ալ՝ ԺԹ. դար), Քաշաթաղ ի մէջ` Ս. Համբարձման եւ Ստեփանակերտի Ս. Աստուածածինը (նորակառոյց): Կը կառուցուին Մարտունիի մէջ՝ Ս. Ներսէս Մեծ, Քաշաթաղի շրջանին մէջ՝ Սրբոց Նահատակաց եկեղեցիները։
1993-94-ին Արցախի թեմին մէջ գործած է դպրեվանք մը։ 1990-95-ին թեմի հովանիին ներքեւ բացուած են «Գթութիւն» բարեգործական միութիւնը եւ ծերանոց մը։ 1990-էն ետք կը գործէ «Եկեղեցասիրաց եղբայրակցութիւն» կազմակերպութիւնը։ 1994-ին Երեւան ի մէջ հիմնուած է Արցախի թեմի «Գանձասար» աստուածաբանական կեդրոնը (կից կը գործէ տպարան մը)։ Թեմը զգալի դեր խաղացած է արցախահայութեան ազգային-հոգեւոր զարթօնքի, ԼՂՀ ազատագրման եւ պետականութեան ամրապնդման գործին մէջ։
Արցախի թեմի առաջնորդն է Պարգեւ Արք. Մարտիրոսեան ը (1989-էն)։
Պետրոս Ադամեան
Պետրոս Հերոնիմոսի Ադամեան, հայ մեծ դերասան, բանաստեղծ, գրող, նկարիչ եւ հասարակական գործիչ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Կ․ Պոլսոյ Ղալաթիա թաղին մէջ 1849-ին։ 8-9 տարեկանին զինք կ՛ուղարկեն թաղային վարժարան, սակայն Պետրոս չհետաքրքրուելով դպրոցով, 14 տարեականին կը սկսի այցելել Արեւելեան թատրոն։ Առաջին անգամ բեմ կը բարձրանայ, «Վիլհելմ Աշխարհակալ» գործին մէջ՝ սպայի մը դերով։ Այնքան ազդու կերպով կ՝արտասանէ, որ իր միակ ըսելիք «մեռիր  դաւաճան» խօսքերը, մէկ անգամուան մէջ իրեն սպասած ապագայի վճիռը կ՛որոշեն։ Առաջին անգամ 1867-ին բեմ կը բարձրանայ, իբրեւ դերասան, խաղալով Ս․ Հէքիմեանի առաջնորդած դերը։ 1869-ին խաղալով Վարդովեանի խումբին մէջ, կ՛անցնի Ռուսիա՝ Նոր Նախիջեւան ու կու տայ շարք մը ներկայացումներ։ Այդտեղ լսելով, որ Կ․ Պոլսոյ հրդեհը լափած է իր հօր ինչքը՝ Պոլիս կը վերադառնայ։
1879-ին Տփղիս էն ստացած հրաւէրի համաձայն, Կովկաս կու գայ, ուր «Սէր Առանց Համարման» թատերախաղով հիմքը կը դնէ շարք մը ներկայացումներու։ Կարճ ժամանակի մէջ Ադամեանի անունն այնքան կ՝ընդհանրանայ, որ թատրոնը կը լեցուի ոչ միայն հայերով, այլ նա՛ւ օտարազգիներով։ 1880 եւ 1881-ի ամառները կ՝անցընէ Կովկաս եան գաւառական հայ քաղաքներու մէջ, իսկ 1882-ին կ՝երթայ Ռուսիա եւ կը խաղայ Ն․ Նովկորոտ], Մոսկուա յի եւ այլ քաղաքներու մէջ։ 1884-ին դերեր կը ստանձնէ Փեթերսպուրկ ի մէջ, ուր մեծ յաջողութիւն գտնելով կ՝այցելէ բազմաթիւ մեծ քաղաքներ։ Վերջապէս 1886-ին նորէն Տփղիս կը վերադառնայ, ուր խումբ կազմելով դարձեալ Ռուսիա կ՝երթայ, իսկ ձմրան թատերաշրջանին կը խաղայ Տփղիսի մէջ։ 1887-ին Պաթումի վրայով կրկին Ռուսիա կ՝երթայ այցելելով Կէրճ, Սիմֆերոպոլ, Թէոտոսիա եւ Օտեսա, իսկ 1888-ին Մոսկուա, Կազան եւ Կ․ Պոլիս, ուր նոյնպէս խումբ կազմելով կը սկսի խաղալ արդիական նոր թատրոնին մէջ։ Այնտեղի յաջողութիւններէն ոգեւորուած, 1889-ին կ՝անցնի Զմիւռնիա եւ շարք մը ներկայացումներ կու տայ, սակայն, այդտեղէն արդէն, հիւանդ Կ․ Պոլիս կը վերադառնայ։ 1890-ին բժիշկները կը յայտնեն, որ ան թոքախտ է։
Ստեփան Քալանթարեան
Ստեփան Քալանթարեան (Քալանթարյանց, ), հայ վիրաբոյժ։ Բժշկագիտութեան դոկտոր (1884), Փեթերսպուրկի բժշկա-վիրաբուժական ակադեմիայի փրոֆէսօր (1885)։
Սթրատիվարիուս
Սթրատիվարիուս, սպանական միջազգային կանացի հագուստի ցանց։
Պետրոս Ադամեան
Բեմական գործունէութիւն
3 Դեկտեմբեր 1888-ին կը տօնուի Ադամեանի բեմական գործունէութեան 25 ամեայ յոբելեանը ։ Ադամեան շատ անգամ խաղցած էր ռուս եւ այլազգի դերասաններու հետ, իր դերը խաղալով հայերէն կամ ֆրանսերէն եւ փորձած էր նոյնիսկ ռուսերէն խաղալ, սակայն չէր յաջողած։ Պետրոս Ադամեան ե՛ւ նկարիչ էր, ե՛ւ բանաստեղծ, եւ վիպասան, լեզուաբան, քննադատ եւ այլն։ Ան խաղցած էր զանազան դերեր՝ Համլէթ, Քին, Քօրրատօ, Օթելլօ, Ուրիէլ Աքոսթա, Լիր, Նարցիս եւ այլ դերեր։
Ստեփան Քալանթարեան
1875 թուականին աւարտած է Փեթերսպուրկի բժշկա-վիրաբուժական ակադեմիան, աշխատած է ակադեմիային կից գործնական կազմախօսութեան հիմնարկի ամպիոնին մէջ։
Պետրոս Ադամեան
Գրական վաստակ
Անոր մնացած գրուածքներու մէկ մասը հաւաքուած է «Քերթուածք Եւ Թարգմանութիւնը» գիրքին մէջ, Վենետիկ։ 1896։
Սթրատիվարիուս
Պատմութիւն
Սթրատիվարիուսը հիմնադրուած է 1994 թուականին ընտանիքի մը կողմէն, սակայն 1999 թուականէն սկսած է ան Inditex ընկերութեան մաս հանդիսանալ։ Այժմ վաճարանիշը ունի աւելի քան 877 խանութ, շուրջ 57 երկիրներուն մէջ, ներառեալ Հայաստանի մէջ։
Պետրոս Ադամեան
Ծանօթագրութիւն
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ
Սթրատիվարիուս
Շփոթմունք
Յաճախ Սթրատիվարիուսը կը շփոթեն յայտնի երաժշտական գործիքներ ստեղծող ընտանիքի՝ Սթրատիվարիուսի հետ։
Stradivarius–ը աշխարհի տարածքին
Սթրատիվարիուսը ունի խանութներ հետեւեալ երկիրներուն մէջ ՝ Մարոք, Եգիպտոս, Մեքսիքա, Քոլումպիա, Քոսթա Ռիքա, Տոմինիքեան Հանրապետութիւն, Էքուատոր, Կուաթեմալա, Հոնտուրաս, Սալվատոր, Բանամա, Չինաստան, Սաուտեան Արաբիա, Թուրքիա, Ինտոնեզիա, Ճաբոն, Ղազախստան, Լիբանան, Յորդանան, Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններ, Հարաւային Քորեա, Ֆիլիփիններ, Սինկափուր, Թայլանտ, Օման, Քաթար, Քուէյթ, Պահրէյն, Սպանիա, Ռուսաստան, Լեհաստան, Իտալիա, Ֆրանսա, Փորթուկալ, Յունաստան, Ռոմանիա, Ուքրանիա, Հունկարիա, Կիպրոս, Պուլկարիա, Սլովենիա, Սլովաքիա, Լաթվիա, Խորվաթիա, Հայաստան, Իռլանտա, Մալթա, Չեխիա, Պոսնիա եւ Հերցեգովինա, Սերպիա, Ալպանիա, Անդորա,Ազրպէյճան, Էսթոնիա, Վրաստան, Մակեդոնիա, Մոնթենեկրօ, Միացեալ Թագաւորութիւն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սպանական ընկերութիւններ
Անդրանիկ Պօղոսեան
Անդրանիկ Պօղոսեան : Հալէպի Կրթասիրաց Սարգիս Չեմպերջեան երկրորդական վարժարանի տնօրէն, Բերիոյ Հայոց Թեմի Երեսփոխանական ժողովի անդամ:
Կենսագրութիւն
Անդրանիկ Պօղոսեան իր նախնական կրթութիւնը ստացած է Գամիշլիի Ազգային Վարժարանին մէջ, այնուհետեւ 1967-ին աւարտելով պետական երկրորդական վարժարանի պաքալորիա կարգը՝ ընդունուած է Հալէպի Պետական Համալսարանը, զոր աւարտած է 1972-ին ստանալով գիւղատնտեսական երկրաչափութեան վկայական:
1972-էն սկսեալ պաշտօնավարած է G.O.A.M. պետական հաստատութեան մէջ, որպէս փոխ տնօրէն, ապա 1986-1993 թուականներուն՝ նոյն հաստատութեան ընդհանուր տնօրէն:
Հայրենիք այցելութեան շրջանին հարցազրոյցներ ունեցած է «Եռագոյն», «Հայերն Այսօր», «Arm News» եւ լրատուական բազմաթիւ կայքերու հետ:
Կրթասիրաց Վարժարանի տնօրէնութեան պաշտօն
1999-էն սկսեալ մինչեւ օրս Անդրանիկ Պօղոսեան կը վարէ Կրթասիրաց Վարժարանի տնօրէնութեան պաշտօնը: Կրթասիրաց Վարժարան հիմնադրուեցաւ 1924-ին, սկիզբը որպէս նախակրթարան, ապա 2003-ին օժտուեցաւ միջնակարգի բաժինով, իսկ 2006-ին զարգանալով եւ բարգաւաճելով ունեցաւ երկրորդականի բաժին եւ անուանուեցաւ «'''Կրթասիրաց Ս. Չէմպէրճեան Երկրդ. Վարժարան», մեծարգոյ բարերար եւ նուիրատու՝ տիար Գաբրիէլ Չէմպէրճեան'''ի նիւթաբարոյական օժանդակութեամբ:
Անդամակցութիւն
1982-1986 թուականներուն ընտրուած է Սուրիոյ գիւղատնտեսական երկրաչափերու սենտիքայի համագումարի անդամ: Նոյն տարիներուն պաշտօնի բերումով զանազան հանդիպումներ եւ հարցազրոյցներ կատարած է հեռատեսիլի եւ պարբերաթերթերու հետ:
Անդամակցութիւն Գամիշլիի քաղաքապետարանի Խորհուրդ
1983-1987 թուականներուն Անդրանիկ Պօղոսեան ընտրուած է Գամիշլիի քաղաքապետարանի Խորհուրդի անդամ:
1993-ին Անդրանիկ Պօղոսեան իր զաւակներուն համալսարանական ուսումը կատարելագործելու համար փոխադրուած է Հալէպ, հրաժարելով պետական պաշտօնէն:
Գամիշլիի Ազգային Վարժարանի Հոգաբարձութեան Խորհուրդ
Անդրանիկ Պօղոսեան Եղած է Գամիշլիի Ազգային Վարժարանի Հոգաբարձութեան Խորհուրդի անդամ, ապա ատենապետ եւ 1990-1993 թուականներուն Գամիշլի քաղաքի եւ յարակից շրջաններու Թաղական Խորհուրդի ատենապետ:
Բերիոյ Հայոց Թեմի Երեսփոխանական Ժողով
1991 թուականէն ի վեր Անդրանիկ Պօղոսեան ընտրուած է Բերիոյ Հայոց Թեմի Երեսփոխանական Ժողովի անդամ:
Բերիոյ Հայոց Թեմի Հայկական Կալուածներու Հոգաբարձուներու Խորհուրդ
Անդրանիկ Պօղոսեան Եղած է Բերիոյ Հայոց Թեմի Հայկական Կալուածներու Հոգաբարձուներու Խորհուրդի անդամ, ապա նոյն Խորհուրդի ատենապետ:
Բերիոյ Հայոց Թեմի Դատաստանական Խորհուրդ
Անդրանիկ Պօղոսեան Եղած է Բերիոյ Հայոց Թեմի Դատաստանական Խորհուրդի Նախադատ Ատեանի դատախազ:
Գնահատագիր, պատուոյ գիր, յուշամետալ եւ շքանշան
Անդրանիկ Պօղոսեան Սուրիոյ փոխ վարչապետին կողմէ արժանացած է գնահատականի, ինչպէս նաեւ Հալէպի Բանուորներու Միութենէն արժանացած է Պատուոյ Գիրի:
2014-ին Յունիս ամսուան ընթացքին Հայաստան գտնուելով «Սայեաթ-Նովա» Մշակութային Միութեան կողմէ արժանացած է Պատուոյ Գիրի ազգանուէր ծառայութեան համար: Նոյն ժամանակաշրջանին Հայաստանի Հանրապետութեան Կրթութեան եւ Գիտութեան նախարարութեան հրաւէրին ընդառաջելով Աղուերանի մէջ մասնակցութիւնս բերի Կրթական վեցերորդ համաժողովին:
29 Յուլիս, 2014-ին, որպէս տնօրէն եւ ազգային գործիչ, Սփիւռքի Նախարարութեան կողմէ կ'արժանանայ «Մայրենիի Դեսպան» շքանշանին:
6 Ապրիլ, 2016-ին Հալէպի Կրթական Տնօրէնութեան կողմէ Պատուոյ Գիրով կը գնահատուի, որպէս տնօրէն տարիներու վաստակին համար:
Օգոստոս 2016-ին Հայաստանի Հանրապետութեան Կրթութեան եւ Գիտութեան նախարար Տիար Լեւոն Մկրտիչեանի հրամանով կը պարգեւատրուի յուշամետալով` կրթութեան եւ գիտութեան ոլորտին մէջ ներդրած մեծագոյն աւանդի համար:
16 Հոկտեմբեր, 2017-ին Սուրիոյ ուսուցչական սենտիքային կողմէ յատուկ գնահատագրով Անդրանիկ Պօղոսեան կը պարգեւատրուի:
Երախտագիտութեան Մետալ
2017-ին Հայաստանի Անկախութեան 25-րդ տարեդարձին առիթով Հ.Հ. Վսեմաշուք Նախագահ Տիար Սերժ Սարգիսեանի կողմէ հայրենիք-սփիւռք կապերու ամրապնդման եւ զարգացման գործին ներդրած աւանդի համար պարգեւատրուեցաւ «Երախտագիտութեան մետալով» ու «գնահատագիրով»:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Անահիտ ամսաթերթ
«Անահիտ», գրական-գեղարուեստական հանդէս։ Հրատարակուած է Փարիզի մէջ, 1898-1911 թթ. եւ 1929-1949 թուականներուն (ընդմիջումներով) ։ Խմբագիր՝ Արշակ Չօպանեան ։
Արշակ Չօպանեան 1898-ին, կը հիմնէ «Անահիտ» գրական ամսաթերթը, որուն առաջին շրջանը կը հասնի մինչեւ 1911, եւ որ իր շուրջ կը խմբէ արեւմտահայ ու արեւելահայ գրագէտ ու արուեստագէտ բազմաթիւ կարեւոր դէմքեր։ Արշակ Չօպանեան կը հրատարակէ գրական լուրջ վերլուծումներ հայ հին եւ նոր գրական դէմքերու մասին (Գրիգոր Նարեկացի, Քուչակ, Խաչատուր Աբովեան, Մկրտիչ Պէշիկթաշլեան, Կոմիտաս...)։
Երկար ընդհատումէ ետք, «Անահիտ» ամսաթերթ երկրորդ շրջան մը կ՚ունենայ 1929-1940-ին եւ վերջին շրջան մը՝ 1946-1949-ին։
Իր հրատարակութեան առաջին տարիներուն «Անահիտ»ի էջերուն մէջ լոյս տեսած են քաղաքական իրադարձութիւնները վերլուծող, ինչպէս նաեւ հայ ժողովուրդի ազգային ինքնագիտակցութեան բարձրացման ու համախմբումին նպաստող յօդուածներ: Թերթը մեծ տեղ տուած է նաեւ հայ ազատագրական շարժումի անցած ճանապարհին, քննարկած է այդ ընթացքին եղած սխալներն ու թերութիւնները:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Լէոն Քոչարեան
Կենսագրութիւն
Լէոն Քոչարեանը ծնած է 1930 թուականին Թպիլիսի քաղաքին մէջ։ 1955 թուականին աւարտած է Մոսկուայի պետական համալսարանի իրաւաբանական բաժինը։ Գորկիի անուան կինոստուդիայի մէջ աշխատած է որպէս բեմադրիչի օգնական, իսկ 1957 թուականէն բեմադրիչ՝ Մոսֆիլմ ստուդիայի մէջ։
Մահացած է 14 Սեպտեմբեր 1970 թուականին Մոսկուայի մէջ։ Թաղուած է 16 սեպտեմբերին Մոսկուայի Վվեդենսկի գերեզմանոցի 9-րդ հատուածին մէջ։ ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայեր Ստորոգութիւն:22 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:14 Սեպտեմբերի մահացածներ
Էմընէմ
Գործունէութիւն
Բացի սոլօ կեանքէն, Մարշըլը նաեւ D12 խումբի եւ Bad Meets Evil հիփ հոփ տուէթի անդամ է։ Էմինէմը աշխարհի ամենէն շատ վաճառուող երաժշտական կատարողներէն մէկն է, ինչպէս նաեւ 2000-ական թուականներու ամէնէն շատ իր վաճառուած են ։ Ան տարբեր ամսագրերու կողմէ կազմուած բոլոր ժամանակներու աշխարհի մեծագոյն երաժիշտներու ցանկերուն մէջ, այդ թիւով՝ Rolling Stone ամսագրի ցանկն ալ, ուր Էմինէմը կը զբաղեցնէ 83-րդ հորիզոնականը՝ 100 մեծագոյն կատարողներու ցանկին վրայ ։ Նոյն ամսագիրը անուանած է զինք «Հիփ հոփի Արքայ» ։ Եթէ իր ալպոմներու հետ հաշուենք նաեւ իր խումբերու ալպոմները, ապա Էմինէմն ունի 10 ալպոմ, որոնք եղած են Billboard 200֊ի առաջին հորիզոնականը ։ Որպէս սոլօ կատարող, Էմինէմը ամբողջ աշխարհի մէջ վաճառած է իր ալպոմներու աւելի քան 100 միլիոն օրինակ ։ Միայն ԱՄՆ-ի մէջ ան վաճառած է մօտ 49 միլիոն սկաւառակ և 42 միլիոն երգ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1972 ծնունդներ Ստորոգութիւն:17 Հոկտեմբերի ծնածներ
Մանկավարժութիւն
Մանկավարժութիւնը (Pedagogy, (pɛdəɡɒdʒi/pɛdəɡoʊdʒi/) հուն. paidagogos, pais (paidos) երեխայ, տղայ + ago կը տանի, կը դաստիարակեմ), ազատամիտ գիտութիւն է, որ վաղ ժամանակներէն կը համարուի փիլիսոփայութեան ճիւղ մը։ Դեռեւս անդիգ շրջանի մէջ ժողովրդապետութիւնի, Սոգրադիզի, Բլադոնի եւ Արիսդոդելի փիլիսոփայական աշխատութիւններուն մէջ կարեւոր տեղ կը հատկացնէ մտաւոր, հոգեկան ու ֆիզիկական դաստիարակութեան հարցերուն։
Եւրոպական բուրժուական առաջին հեղափոխութիւններու ժամանակ գիտական մանկավարժութեան հիմքերը դրին չեխ մեծ մանկավարժ Յան Ամոս Կոմենսկին։ Ան առաջինն էր, որ հիմնաւորեց մարդու՝ մինչեւ անոր կեանքի վերջը կրթելու եւ դաստիարակելու հարցը։
Այսպիսով, մանկավարժութիւնը գիտութիւն է անձի ձեւավորման ու զարգացման օրինաչափութիւններու, կրթութեան, ուսուցման եւ դաստիարակութեան ձեւերու, ձեւերու ու բովանդակութեան մասին։ Մանկավարժութիւնը որպէս գիտութիւն կը զբաղի սերունդներու կրթութեան, դաստիարակութեան, զարգացման հիմնախնդիրներով ։
Ծագում, ուսումնասիրութեան առարկայ, խնդիրներ
Մանկավարժութիւնը մարդաբանական գիտութիւն է։ Աշխարհի շատ լեզուներով այն կը կոչուի «Պեդագոգիկա» (παιδαγωγική` մանուկ,  տանիլ):
Վաղ ժամանակներէն այն համարուած է փիլիսոփայութեան ճիւղ մը, իսկ 17-րդ դարուն այն անջատուեցաւ անոնցմէ, սակայն փոխկապուածութիւնը պահպանեց եւ կը պահպանուի այնքան ժամանակ, որքան ժամանակ կը պահպանեն այդ գիտութիւնները։ ժամանակակից մանկավարժութիւնը մարդու մասին գիտութիւններու համակարգի մասն մը կը կազմէ, որուն կ'ուսումնասիրէ մարդու զարգացումը, անոր գործունէութեան, հարաբերութիւններու, սոցիալական կապերու համակարգը, ներաշխարհը։ Պատմականօրէն մանկավարժութիւնը ծագած եւ զարգացած է որպէս գիտութիւն դաստիարակութեան մասին։ 20-րդ դարուն մանկավարժութեան սահմանները ընդլայնուած են, փոխուած է նաեւ մանկավարժութեան ուսումնասիրութեան առարկան։ Շարունակական կրթութեան գաղափարով պայմանաւորուած` այսօր մանկավարժութեան ուսումնասիրութեան առարկան կրթութիւնն է։ Մարդը կը զարգանայ եւ կը փոփոխուի ողջ կեանքի ընթացքին, այսինքն ան շարունակական մանկավարժական օգնութեան կարիք կը զգայ ողջ կեանքի ընթացքին։ Մանկավարժութիւնը եւ տեսական, եւ գործնական գիտութիւն է։ Մանկավարժութիւնը չ'առաջարկէր դեղատոմսեր, միանշանակ պատասխաններ։ Սակայն կ'առաջարկէ դրոյթներ եւ ստեղծագործական որոնողական աշխատանքի ծրագիրեր, որոնք թոյլ կ'ուտան իրականացնել երեխայի դաստիարակութիւնը, ձեւաւորելով անոր անձնային որակները։ Մանկավարժութիւնը գիտութիւն է եւ արուեստի, գիտելիքի, վարպետութեան, մարդկանց ճանաչելու ձգտման եւ կարողութեան համադրութիւն։ Կարելի է սահմանել նաեւ այսպէս. մանկավարժութիւնը գիտութիւն է, որ կը հետազոտէ կրթութեան, դաստիարակութեան եւ զարգացման օրինաչափութիւնները։
Մանկավարժութեան հիմնական հասկացութիւններ
Իւրաքանչիւր գիտութեան առանձնացման պարտադիր պայման է անոնց համար կատեգորիաներու համակարգի առկայութիւնը։
Մանկավարժական հասկացութիւնները կը ներկայացնեն մանկավարժական իրողութիւնները՝ անոնց միջեւ եղած ընդհանուր եւ տարբերակիչ գիծերը, անոնցմով կ'օգնեն ստեղծել մանկավարժական իրողութիւններու իրական պատկերը մեր գիտակցութեան մէջ։ Մանկավարժական հասկացութիւններու միջոցով մեր գիտակցութեան մէջ կ'արտացոլուին դաստիարակութեան հասարակական-պատմական ընդհանրացուած փորձը, անոր տիպական առանձնահատկութիւնները եւ օրինաչափութիւնները, որոնց ճանաչման հիման վրայ հնարաւոր է արդէն ուղղութիւն տալ մեր հետագայ մանկավարժական գործունէութեանը։
Մանկավարժութեան կողմէն կիրառուող գիտական հասկացութիւնները բազմազան են։ Մանկավարժութիւնը, կը գրէ Յու.Կ. Բաբանսկին, կը գործառնէ շարք մը ուրիշ հասկացութիւններ (օրինակ՝ գիտելիք, կարողութիւն, հմտութիւն, հնար, միջոց, ձեւ), որոնք ունին ինչպէս ընդհանուր գիտական նշանակութիւն, այնպէս ալ՝ նեղ մանկավարժական ։
Մանկավարժութեան հիմնական հասկացութիւններն են՝
Դաստիարակութիւն
Դաստիարակութիւն բառը կը ծագի հին պարսկերէնէն։ Հին պարսկաստանին մէջ դաստիարակ կը կոչէին այն փոխարքային, որ կը ղեկավարէր աճող սերունդի հոգեւոր զարգացումը ։
Դաստիարակութիւնը կարելի է ըմբռնել տարբեր իմաստներով, նախ՝ որպէս հասարակական երեւոյթ՝ կեանքի դաստիարակութիւն (մարդը, ծնելով հասարակութեան մէջ, կը յուրացնէ մարդկային խօսքը, կենցաղի, աշխատանքի եւ մշակոյթի առաւել մատչելի տարրերը)։
Դաստիարակութիւնը, որպէս այդպիսին, սկզբնաւորուած է մարդու ծագման հետ միասին, որպէս աշխատանքային գործունէութեան արդիւնք։ Կեանքի հետագայ զարգացումն ու հարստացումը հասարակութեանը կանգնեցրին իր անդամներու զարգացումն ու ձեւավորումը ծրագրելու, հատուկ կազմակերպելու անհրաժեշտութեան առաջ։
Դեռեւս նախնադարեան հասարակութեան մէջ ցեղը, տոհմը, մարդկային հանրութիւնը երեխաներու դաստիարակութիւնը կը հանձնարարէին իրենց առաւել խելացի, փորձառու, ուժեղ մարդկանց, որոնք արդէն հատուկ կերպով, հատուկ պայմաններուն մէջ, քիչ թէ շատ հետեւողականօրէն կը կազմակերպէին տուեալ հանրութեան երեխաներու, աճող սերունդի ձեւավորումն ու զարգացումը։
Դաստիարակութեան՝ որպէս մանկավարժական գործընթացի ամէնաէական առանձնահատկութիւնը երկկողմանիութիւնն է, քանի որ անոր կը մասնակցին երկու ժողովրդապետութիւններ՝ դաստիարակը եւ սանը, որոնք կարող են համագործակցել, ծրագրել դաստիարակելու ենթակայ հատկանիշները եւ անոնք սանին փոխանցելու, անոր հաղորդելու ուղիները, եղանակները, պայմանները, կազմակերպական ձեւերը։
Լայն իմաստով դաստիարակութիւնը՝ որպէս բնական, տարերային, հասարակական գործընթաց, կ'ուսումնասիրէ բարոյագիտութեան, գեղագիտութեան, փիլիսոփայութեան, իրաւագիտութեան եւ այլ հասարակական գիտութիւններու կողմէն։ Դաստիարակութիւնը կ'ենթադրէ անձի կատարելագործման գործընթացն ու անոր արդիւնքը, այն իր մէջ կը ներառէ անձի զարգացման բոլոր կողմերը, զարգացումն ու ձեւավորումն ապահովող բոլոր գործօնները, այդ թիւին մէջ՝ ուսուցումը եւ կրթութիւնը ։
Սակայն մանկավարժական գիտութեան մէջ դաստիարակութիւնը կը հասկնայ նաեւ նեղ իմաստով՝ որպէս անձի վարքագիծ՝ բնաւորութիւն, յարաբերութիւններու մշակոյթ, աշխատանքային մշակոյթի յուրացում եւ այլն, այսինքն՝ որպէս բարոյական, աշխատանքային, ֆիզիկական եւ գեղագիտական դաստիարակութիւն։
Հետեւաբար, դաստիարակութիւնը՝ նեղ իմաստով, անձի զարգացման եւ ձեւավորման կազմակերպումն է, որ չի ներառէր անոր ուսուցումն ու կրթութիւնը։ Այսպիսով, դաստիարակութիւնը աւագ սերունդներու կողմէն նոր սերունդներուն հասարակական-պատմական փորձի փոխանցման գործընթացն է՝ անոնց կեանքի եւ աշխատանքի նախապատրաստելու նպատակով, որուն անհրաժեշտ է հասարակութեան հետագայ զարգացումն ապահովելու համար։
Ուսուցում
Ուսուցումը նոյնպէս մանկավարժական գործընթաց է։ Այն ուսուցչի եւ աշակերտներու փոխազդեցութեան նպատակաուղղուած գործընթացն է, որու ընթացքին կ'իրականացնեն մարդու կրթութիւնը, դաստիարակութիւնը եւ զարգացումը ։ Այն աշակերտի իմացութեան հատածի զարգացման, անոր ճանաչողական կարողութիւններու եւ հմտութիւններու ձեւավորման եւ գիտելիքներ հաղորդելու գործընթաց է, որ կը կատարէ մանկավարժի՝ ուսուցիչի, դաստիարակի, դասախօսի կողմէն։ Ուսուցումը՝ որպէս մանկավարժական գործընթաց, նոյնպէս ունի երկու կողմ։ Մանկավարժի՝ սովորեցնողի, ուսուցչի գործունէութիւն, որ կը կոչուի դասավանդել, եւ աշակերտի՝ սովորողի գործունէութիւն, որ կը կոչուի ուսում։
Վերջին տարիներու տեղեկատուական արուեստագիտութիւններու (ՏՏ) հատածի բուռն զարգացումը եւ ներդրումը Հայաստանի մէջ լուրջ ազդեցութիւն կը թողնեն անձի ձեւավորման ու զարգացման վրայ։ Անձի ձեւավորումն ու զարգացումը արդէն իսկ հնարաւոր չէ առանց տեղեկատուական արուեստագիտութիւններու։ Համակարգիչներն ու համակարգչային ՏՏ-ը աշխուժ օրէն կը ներխուժեն կեանք։ Նոր տեղեկատուութեան հզոր ներհոսքը՝ գովազդները, համակարգչային արուեստագիտութիւններու կիրառութիւնը հեռուստատեսութեան մէջ, խաղային համակարգիչներու տարածումը, ելեկտրոնային խաղալիքներն ու համակարգիչները մեծ ազդեցութիւն կը թողեն երեխայի դաստիարակութեան եւ աշխարհաճանաչողութեան վրայ։ Զգալիօրէն կը փոխեն նաեւ անոր սիրելի զբաղմունքը՝ խաղերը, կը փոխեն նաեւ անոր սիրելի հերոսներն ու, թերեւս, սկզբունքները։
Համակարգիչն այսօր տեղեկութեան ստացման եւ մշակման հզոր գործիք է։ Այդ պատճառով բնական է այդ միջոցներու ներդրումը ժամանակէն ուսումնական գործընթացին մէջ։ Սակայն կան ու կ'ըլլան խնդիրներ՝ արուեստագիտութիւններու թանկութիւնը, համակարգիչներու ձեռք բերումը, անոնց թարմացումն ու ժամանակից պահանջներուն հարմարեցումը, համակարգիչներու եւ ցանցերու սպասարկումը, ծրագիրերու ձեռք բերումը, համացանցը։ Առայժմ չկայ ուսումնադաստիարակչական գործընթաց ՏՏ-ի սահուն նորհոսքն ապահովող ձեւաբանական համակարգ ։ Բացի անոնցմէ՝ անհրաժեշտ են բարձր կը որակավորէն ունեցող դասախօսներ, անոնց անընդհատ վերապատրաստել եւ մասնագիտացեն։
Կրթութեան որակի բարձրացումը կը որոշէ ուսուցման աշխուժ գործիքներու կիրառմամբ։ Աշխուժ ուսուցումը կ'ենթադրէ սորվողներու ներգրաուին ուսումնական գործընթաց։ Այդ դէպքին մէջ սորվողը պարտադիր պետք է աշխուժ գործի եւ այդ գործունէութեան ընթացքին մէջ բացայայտի, մշակի եւ կիրառի ստացուած գիտելիքները։ Այդ պատճառով ուշադրութեան է արժանի աշխուժ ուսուցման ժամանակէն ձեւի՝ համակարգչային ուսուցողական խաղի (ՀՈՒԽ) կիրառման հնարաւորութեան ուսումնասիրումը։
Կրթութիւն
Կրթութիւնը աշակերտի մտաւոր զարգացածութեան, հմտութիւններու եւ ճանաչողական ընդունակութիւններու յուրացման մակարդակն է։ Միաժամանակ կրթութիւնը կ'ենթադրէ նաեւ լաւ դաստիարակութիւն, վարքի կատարելութիւն եւ այլն, քանի որ կրթուած մարդ ըսելով յաճախ կը հասկանանք ոչ միայն այն, թէ մարդն ինչ գիտէ, այլեւ այն, թէ ինչպէս իրեն կը դրսեւորէ միջավայրին մէջ ։
Թէեւ կրթութիւնը հիմնականին մտաւոր զարգացման բնութագիր է, այն կ'ակնարկէ նաեւ մարդու դաստիարակութիւնը։ Կը նշանակէ՝ կրթութիւնը ուսուցման եւ դաստիարակութեան արդիւնք է, մարդու կայուն, կարելի է ըսել՝ անդարձելի բնութագիր է, որակ, մակարդակ է։ Ձեռք բերել որոշակի կրթութիւն, կը նշանակէ բարձրանալ զարգացման նոր աստիճանի մը, վարպետ դառնալ աւելի բարդ գործունէութեան։
Կրթութիւնը ունի պատմական բնոյթ. հասարակական կեանքի զարգացմանը համապատասխան այն կը բարդանայ։ Եթէ տասնամեակներ եւ դարեր առաջ ընդամէնը գրել-կարդալ իմացող մարդը կարող էր համարուիլ կրթուած մարդ, ապա այսօր կրթուածութիւնը կ'ենթադրէ գիտելիքներու հիմունքներու հիմնաւոր տիրապետել, գիտական աշխարհայացքի ձեւավորել, սորվելու առաջաւոր ձեւերու տիրապետել, ինքնուրոյնաբար գիտելիքներու ձեռքբերման կարողութիւններ եւ այլն ։
Կրթութիւնը կ'ենթադրէ աստիճաններ. տարրական, միջնակարգ, բարձրագոյն եւ հետբուհական կրթութիւն։ Ընդհանուր կրթութիւնը կ'ապահովէ հասարակութեան բոլոր անդամներուն անհրաժեշտ գիտելիքներու ձեռքբերելը եւ զարգացման մակարդակ՝ անկախ մասնագիտութիւնէն։ Մասնագիտական գործունէութեան որոշակի բնագաւառներուն մէջ արդիւնավետ աշխատելու համար հատուկ գիտելիքներու, կարողութիւններու եւ հմտութիւններու տիրապետելու մակարդակ ապահովող կրթութիւնը մասնագիտական կրթութիւնն է։
ՄքՏանըլտզ
ՄքՏանըլտզ (McDonald's Corporation), արագ սնունդի համաշխարհային ամենամեծ ցանցն է։ Օրական կը սպասարկէ 64 միլիոն յաճախորդի։ «ՄքՏանըլտզի» գլխամասը կը գտնուի ԱՄՆ-ի մէջ, որ պաշտօնապէս ստեղծուած է 1955 թուականին՝ գործարար Ռէյ Քրոքի կողմէ։ Ան ձեռք բերած էր փոքր համպըրկրային ճաշարանային ցանց, որ կը պատկանէր եղբայրներ՝ Ռիչըրտ եւ Մորիս ՄքՏանըլտներուն։
Մանկավարժութիւն
Ուսուցում եւ կրթութիւն
Ուսուցման եւ կրթութեան միջեւ առկայ է միջոցի եւ նպատակի յարաբերութիւն. ուսուցումը միջոց է, կրթութիւնը՝ ուսուցման նպատակ եւ արդիւնք։ Մանկավարժութեան հիմնական հասկացութիւններէն են նաեւ ինքնակրթութիւնը, ինքնադաստիարակութիւնը, վերադաստիարակութիւնը, գիտելիքը, կարողութիւնը, հմտութիւնը եւ ուսուցման ձեւը։
ՄքՏանըլտզ
Ստեղծման պատմութիւնը
ՄքՏանըլտզը աշխարհի համպըրկըրներու ամենամեծ ճաշարաններու ցանցն է։ Ան օրական կ’ընդունի 68 միլիոն յաճախորդ աշխարհի 119 երկրներու մէջ։ Կարելի է ըսել, որ ան հիմնադրուած է 1940 թուականին Ա.Մ.Ն.-ի մէջ որպէս խորովածի թոնրատուն երկու եղբայրներ՝ Րիչըրտ եւ Մորիս ՄքՏանըլտնըրուն կողմէ։ Աւելի ուշ՝ 1948 թուականին անոնց կը միանայ առիւտրական Ռէյ Քրոքը, ով կը հիմնէ առաջին համպըրկըրի ճաշարանը՝ Քալիֆորնիա նահանգի Պերնարտինօ քաղաքը։ Հետագային ճաշացանկը կը համալրուի նոր ուտեստներով։ Որոնցմէ էին չիզպըրկըրները, ֆրանսական ֆրիները, տապկուաղ հաւը, ըմպելիքները, կաթնային շէյքերը, զանազան աղցանն ու ձկնեղէնը եւ այլ մթերքներ։
Մանկավարժութիւն
Ինքնակրթութիւն
Ինքնակրթութիւնը կ'ենթադրէ մարդու նպատակաուղղուած ու նպատակասլաց աշխատանքը, որ կապուած է իրեն որոշակի հետաքրքրող բնագաւառի մէջ գիտելիքներու որոնման եւ յուրացման հետ ։
Ինքնադաստիարակութիւնը մարդու՝ իր մէջ ցանկալի գիծեր, որակներ ու վարքի ձեւեր ձեւավորելու գիտակցուած եւ նպատակասլաց աշխատանքն է։ Վերադաստիարակութիւնը մանկավարժութեան խրթին հիմնահարցերէն է։ Մարդը տարիներ շարունակ կը դաստիարակէ, բայց դրական արդիւնք չ'ապահովէր։ Այս դէպքին մէջ է, որ մանկավարժութիւնը դաստիարակէն կը պահանջէ թափանցել դաստիարակուողի ներաշխարհը, իմանալ անոր էութեան բոլոր կողմերը, որոնել նոր ձեւեր, հնարներ եւ միջոցներ՝ տուեալ մարդուն դաստիարակելու համար։
ՄքՏանըլտզ
Աշխարհագրութիւն
«ՄքՏանըլտզը» մասնաճիւղեր ունի հետեւեալ պետություններուն մէջ՝
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Արագ սնունդի Ճաշարաններ Ստորոգութիւն:Աշխարահռչակ Ճաշարաններ
Մանկավարժութիւն
Կապն այլ գիտութիւններու հետ
Բարոյագիտութիւնը փիլիսոփայութեան բնագաւառներէն է, որ կը զբաղի բարոյականութեան հարցերու մշակմամբ եւ անմիջապէս կապուած է բարոյական դաստիարակութեան հետ, ինչէն կ'օգտուի մանկավարժութիւնը։ Իսկ բարոյական դաստիարակութիւնը հասարակական գիտակցութեան ձեւ է, դաստիարակութեան այսպէս բնորոշել. ան հասարակական գիտակցութեան այն ոլորտն է, որ կեանքի բոլոր բնագաւառներուն մէջ մարդկանց վարքը կարգաւորելու գործառնութիւն կը կատարէ։ Բարոյական զարգացումը կախում ունի բարոյական դաստիարակուածութիւնէն, վերջաւորութեան ալ կախուած է բարոյական զարգացումէն, իսկ անոնք ալ կախուած են տուեալ երկիրի սոցիալական պայմաններէն, անձէ, հասարակութիւնէն... Բարոյական դաստիարակութեան նպատակն է հասարակութեանը այնպիսի մարդու հաւելումը, որ շարունակէ յուրացնել հասարակութեան կողմէն ընդունուած օրինակները, բարոյական որակները, մշտապէս կատարէ բարոյական գործողութիւններ ու արարքներ՝ հօգուտ հասարակութեան եւ մարդու, անի այն, ինչ համամարդկային է ու արժեքաւոր։ Իսկ այս ամէնը կ'իրականացնէ մանկավարժութեան շնորհիւ. ահա անոնց սերտ աղերսներու նկարագիրը։ Նոյն կերպ կարող ենք տալ գեղագիտութեան եւ մանկավարժութեան փոխկապուածութեան բնութագիրը. գեղագիտութիւնը կ'ուսումնասիրէ մարդու ` իրականութեան ու արուեստի նկատմամբ գեղագիտական յարաբերութիւններու զարգացման օրինաչափութիւնները եւ գեղագիտական ձեւավորումը, կը ծառայէ որպէս հիմք գեղագիտական դաստիարակութեան համար։ Այդ հիմունքները, որոնք կը որոշեն երիտասարդութեանը գեղեցիկին հաղորդակցելու ուղիներն ու միջոցները, կը մշակեն մանկավարժութեան կողմէն։
Ի տարբերութիւն միւս առարկաներու, որոնք կ'ուսումնասիրեն մարդու զարգացման առանձին կողմերը, մանկավարժութիւնը կը զբաղի մարդով ամբողջութեան մէջ, այն ուղղուած է ամբողջ մարդուն եւ կը որոնէ ամբողջական մարդկային անձնաւորութեան ձեւավորման առաւել գործուն ուղիները։
Մանկավարժութիւնը աւելի սերտ աղերսներ ունի հոգեբանութեանյի հետ։ Մանկավարժութիւնը կը հենուի հոգեբանութեան նուաճումներու` հատկապէս բարձրագոյն ջղային համակարգի տիպաբանական առանձնահատկութիւններու, զգայարաններու, սրտանոթային եւ շնչառական համակարգի մասին տուեալներու վրայ։ Սորվողներու կրթութեան եւ դաստիարակութեան իրականացման համար էական նշանակութիւն ունին տարիքային հոգեբանական հետազոտութիւններու արդիւնքները. օրինակ՝ ինչպէս վարուիլ երեխաներու, դեռահասներու, պատանիներու, աղջիկներու հետ եւ այլն /սահմանափակ կարողութիւններով երեխաներու ուսուցման գործին մէջ այս կապն հոյժ նկատելի է եւ հարկաւոր/։ Մանկավարժութիւնը սերտ կապ ունի նաեւ հոգեբանութեան հետ՝ հատկապէս տարիքային եւ մանկավարժական հոգեբանութեան։