cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Անթոնի Կաուտի
= Փառք = Շուտով Կաուտին դուրս կ'ելլէ գերակշռող պատմական ոճերէն՝ ընդմիշտ տեղափոխուելով անհարթ մակերեւոյթներու աշխարհ՝ եւ կը կազմէ իրեն յատուկ ոճը։ Այս իր յատուկ ոճին շնորհիւ պիտի դառնայ Պարսելոնի ամենանորաձեւ ճարտարապետը։ Պարսելոնի պուրժուազիոյ համար Կաուտին կը կառուցէր տուներ որ մէկը միւսէն անսովոր են։
= Մահ = 1926 Յունիս 7-ին 73 տարեկան Կաուտին դուրս եկաւ իր տունէն՝ որ երթայ Սէն Ֆիլիպ Ների եկեղեցին։ Երբ որ կ'անցնէր Կրան Վիայ տէ լաս Կորտես Կատալանես փողոցէն՝ ուշաթափ եղաւ թրամուէյի հարուածէն։ Կառապանները չէին համաձայներ անյայտ Կաուտիին տանիլ հիւանդանոց՝ որովհետեւ կը վախնային որ չվճարուած ըլլար։ Վերջիվերջոյ Կաուտին տարուեցաւ աղքատներու հիւանդանոցը, ուր իրեն գործողութիւն ըրին։ Միայն յաջորդ օրը իրեն քով եկաւ Սակրատայ Ֆամիլիային տաճարի կապելլայ Մոսէն Խիլ Պերս ի Վիլացուն։ Բայց Կաուտիին դրութիւնն այնքան վատացած էր, որ նոյնիսկ լաւագոյն բուժումը չ'օգնեց իրեն։
Կաուտին մահացաւ 1926 Յունիս 10-ին, եւ թաղուեցաւ երկու օր յետոյ իր՝ թերկառուցուած տաճարի գէտնադամբարանին մէջ։
= Կառոյցներու Ժամանակագրութիւն = Կաուտիին կը համարէին արդիական հետեւորդը։ Սակայն կ'օգտագործէր տարատեսակ ոճեր՝ իւրաքանչիւրն ենթարկելով մշակման։
= Պատկերասրահ =
Թիֆլիսի Գեղարուեստի Ակադեմիա
Թիֆլիսի Գեղարուեստական Ակադեմիան Վրաստանի եւ Կովկասի ամենահին համալսարաններէն մէկն է: Տեղակայուած է Թիֆլիսի մէջ՝ Թիֆլիսի օփերայի եւ պալէթի թատրոնի մօտ՝ Ռուսթաւելի Պողոտայի վրայ:
Պատմութիւն
Վրաստանի Գեղարուեստի Ակադեմիան հիմնադրուած է 8 Մարտ 1922 թուականին Կրթութեան Ժողովրդական կոմիտէի որոշումով: Ստեղծուած են գեղանկարչութեան, քանդակագործութեան, գծանկարչական եւ ճարտարապետական դպրոցներ: 1927 թուականին բացուած է սերամիքի դպրոցը, 1922-ին Մոսէ Թօիծեն հիմնած է արուեստի դպրոցը, որ վերապատրաստումներ ու կրթական ծրագիրներ կ'իրականացնէր Ակադեմիա ընդունուելու ցանկութիւն ունեցողներու համար: Ակադեմիան տեղակայուած է նախկին Քոպուլաշւիլի առանձնատան մէջ, որ ամբողջութեամբ վերակառուցուած է ճարտարապետ Սիմոն Քլտիաշւիլիի կողմէ 1902 թուականին:
Կարապետ Գաբիկեան
Կարապետ Գաբիկեան, հայ ազգագրագէտ, բառարանագիր եւ բուսաբան։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Կարապետ Գաբիկեան ծնած Սեբաստիա: Կրթութիւնը ստացած է Սեբաստիոյ վարժարանին մէջ։ Իր կեանքի վերջին տասնամեակը անցուցած է Հալէպ, ապա Երուսաղէմ՝ աշխատելով հայկական դպրոցներու մէջ իբրեւ հայոց լեզուի, պատմութեան եւ աշխարհագրութեան ուսուցիչ։
Հալէպ ապրած տարիներուն նամակագրութեամբ սեբաստահայ գաղթականներէն հաւաքագրած է վերապրողներուն պատմութիւնները եւ ճշդած է Սեբաստիոյ հայկական բնակավայրերուն տեղանունները :
Ան, սեբաստացի Գրիգոր Փահլեւանեանին հետ միասին, Հալեպի մէջ հիմնած է «Սեբաստահայերու հայրենակցական միութիւնը», որ կը զբաղէր վերապրողներու մանրամասն վիճակագրութեամբ:
Գաբիկեանին գրիչին կը պատկանին բազմաթիւ յօդուածներ եւ երեք մեծածաւալ աշխատութիւն, զորս մինչեւ այսօր արժէքաւոր պատմական սկզբնաղբիւրներ են մասնագէտներուն համար՝ «Հայ բուսաշխարհը», «Բառգիրք սեբաստահայ գաւառալեզուի»ն եւ «Եղեռնապատում Փոքուն հայոց և նորին մեծի մայրաքաղաքին Սեբաստիոյ»ն:
1919-ին Գաբիկեան Հալէպի մէջ ամուսնացած է Սեբաստիոյ յայտնի ընտանիքներէն մէկուն, Ահարոն Նորարեւեանին դստեր՝ Ազնիւին հետ: Ունեցած են երկու զաւակ :
Գէորգ Դաւիթեան (տնտեսագէտ)
Գէորգ Դաւիթեան (23 Մայիս 1899 - ՞ ), հայ տնտեսագէտ եւ հրապարակագիր:
Կարապետ Գաբիկեան
«Հայ բուսաշխարհ»
Հիմնական յօդուած Հայ բուսաշխարհ (բառարան)
Գէորգ Դաւիթեան (տնտեսագէտ)
Կենսագրութիւն
Դաւիթեան ծնած է 1899 Մայիս 23-ին: Փոքր տարիքէն ունեցած է մտաւորական ըլլալու ցանկութիւն եւ հետաքրքրուած՝ արդարութեան, մարդկութեան, ազգին եւ աղքատներու իրավիճակով: Այս գաղափարները, յետագային, մեծ ազդեցութիւն ունեցած են անոր գործունէութեան վրայ:
Կարապետ Գաբիկեան
«Հայ բուսաշխարհ»
«Հայ բուսաշխարհ»ը կը ներկայացնէ հիմնականօրէն Սեբաստիոյ տարածքին աճող վայրի եւ մշակելի բոյսերու հայկական անուններու հաւաքածոյ: Բոյսերու անուններէն զատ գիրքին մէջ տեղ գտած են նաեւ բոյսերուն առընչուող զանազան եզրոյթներ, ասոյթներ, բառեր, որոնք գործածուած են Սեբաստիոյ եւ անոր շրջակայքի գիւղերուն մէջ բնակող հայերուն կողմէ։
Գէորգ Դաւիթեան (տնտեսագէտ)
Կենսագրութիւն
Հայրը՝ Պաղտասար, Քէմախի (Կամախ) Բագառիճ գիւղէն, հաստատուած է Սերպիոյ մէջ։ Ընտանեկան պարագաները եւ Պալքանեան պատերազմները Դաւիթեանին թոյլ չեն տար իր ուսաումը շարունակելու կիմնազիոնին մէջ։ Սակայն ան, շարունակ կը կարդայ եւ ուսումնասիրութիւններ կը կատարէ:
Կարապետ Գաբիկեան
«Եղեռնապատում փոքուն․․․» գիրքին ռուսերէն թարգմանութիւնը
Գաբիկեանի «Եղեռնապատում փոքուն հայոց եւ նորին մեծի մայրաքաղաքին Սեբաստիոյ» գիրքին ռուսերէն թարգմանութիւնը կատարուած է՝ Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակին (2015 ), հրատարակած է «Նայիրի»ն: Խմբագիրը՝  Սեն Արեւշատեան:
Գէորգ Դաւիթեան (տնտեսագէտ)
Կենսագրութիւն
Պատերազմէն ետք, եղբօր Սերոբին հետ, արտասահման կը գաղթէ: Երթալով Զուիցերիա, կը լծուի աշխատանքի: Այնտեղ կը շարունակէ իր երկրորդական ուսումը, ապա կ՛աւարտէ Ժընեւի ընկերային եւ տնտեսական գիտութեանց համալսարանը:
Կարապետ Գաբիկեան
«Եղեռնապատում փոքուն․․․» գիրքին ռուսերէն թարգմանութիւնը
Գիրքը նուիրուած է Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակին, հոն ականատեսի աչքերով ներկայացուած են Փոքր Հայքի, մասնաւորապէս Սեբաստիոյ հայ բնակչութեան բռնագաղթն ու հայերու ոչնչացման պատմութիւնը: Հեղինակը այդ բռնագաղթէն փրկուածներէն մէկն էր, որ իր տեսածը յանձնած է թուղթին` ստեղծելով պատմական մեծ արժէք ունեցող այս գիրքը :
Գէորգ Դաւիթեան (տնտեսագէտ)
Գործոունէութիւն
Տակաւին ուսանող, ան կ՛աշխատակցի զուիցերիական թերթերու, սակայն երբ Պելկրատ կը վերադառնայ, կը ստիպուի նախ աշխատիլ դրամատան մը մէջ, ետքը զբաղիլ վաճառականութեամբ. միեւնոյն ժամանակ աշխատակցելով՝ Եուկոսլաւ եւ արտասահմանեան կարգ մը թերթերու: Այս բոլորին զուգահեռ, Պելկրատի առեւտրական վարժարանէն ներս, ուսուցչական պաշտօն կը վարէ:
Կարապետ Գաբիկեան
Մրցանակներ
1912 թուականին «Իզմիրեան» գրական մրցանակը կը շնորհուի Կարապետ Գաբիկեանի «Հայ բուսաշխարհ» ձեռագիր աշխատութեան, որ երկար ժամանակ մնացած էր ձեռագիր վիճակի մէջ եւ միայն 1968 թուականին, Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարքարանի եւ «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկի նիւթական օժանդակութեամբ, Երուսաղէմի Սուրբ Յակոբեանց տպարանին մէջ լոյս կը տեսնէ այդ մեծածաւալ աշխատութիւնը ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բուսաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ ազգագրագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ բառարանագիրներ
Գէորգ Դաւիթեան (տնտեսագէտ)
Գործոունէութիւն
1931-ին կը հիմնէ «Լա վի էքոնոմիք է ֆինանսիէռ» հանդէսը եւ դառնայ անոր խմբագրապետը, որուն մէջ կը հրատարակէ կր աշխատութիւններուն մեծ մասը:
1933-ին կը կոչուի Եուկոսլաւ «Արթիգինալ» ընկերութեանց համադաշնակցութեան ընդհանուր քարտուղարութեան, ապա՝ տօրէնութեան պաշտօն, զոր չորս տարի կը վարէ:
1937-ին կը կոչուի Եուկոսլաւ համագործակցական շարժման գերագոյն կազմակերպութեան ընդհանուր քարտուղարութեան պաշտօն:
1938-ին, մնայուն անդամ կ՛ընտրուի,Փարիզիհամագործակցական ուսումնասիրութեանց միջազգային հաստատութեան:
Աղբիրներ
Ստորոգութիւն:1899 ծնունդներ Ստորոգութիւն:23 Մայիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ տնտեսագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ
Արուս Ազատեան
'''Արուս Հ. Ազատեան ծնած է (Ակնայ Ապուչեխ գիւղը), դաստիարակուհի, Ազատեան Ամիրաներու գերդաստանէն,''' նախակրթութիւն Իզմիրի Ազգ․ վարժարանին մէջ ստանալէ ետք՝ շատ կանուխէն կը հետեւի ուսուցչական ասպարէզին եւ 1908-ին պաշտօնի կը կոչուի Տարսոնի ազգային դպրոցը։
Պլումսպուրկ նահանգի Նոռմալ Սքուլի մէջ պաշտօնի կը կոչուի որպէս դաստիարակ եւ ուսուցչական վերակացու ու հետզհետէ աւելի բարձրագոյն վայրեր պաշտօնի կը հրաւիրուի Ա. Ազատեան միանգամայն քաջ բեմբասակ է եւ երգչուհի Եգիպտոս գտնուած շիջոցին (1911) իր մասնակցութիւնը բերած է կոմիտասի վերակազմակերպած երգչախումբին. այդ պատաճառաւ 1925-ի Հ. Կոչնակ-ի մէջ (Թ.30) իր անձնական տպաւորութիւնները գրեց, ցրուատելով տաղանդաւոր վարդապետին արժանիքները։ Աշխատակցած է նաեւ Հիւանդանոցի Տարեցին, <<Արեւելք >>օրաթերթին եւ ամերիկեան պարբերականներուն։ 1931-ին լոյս ընծայեց Ճան Տիուիի <<Շահագրգռութիւն եւ Ջանք դաստիրակութեան մէջ>> գործին թարգմանութիւնը հեղինակին կենսագրութեամբ եւ յառաջաբանով։
Կարէն Շահնազարով
Կարէն Գէորգիի Շահնազարով (Карен Георгиевич Шахназаров, ծնած 8 Յուլիս 1952, Քրասնոտար ), խորհրդային, ռուս, հայ շարժապատկերի բեմավար, թատերագիր, արտադրող, արձակագիր, Մոսֆիլմ շարժապատկերի հիմնարկութեան գլխաւոր տնօրէն, ՌԴ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1997), ՌԴ ժողովրդական արտիստ (2002) , ԽՄԿԿ անդամ (1985-էն), ՌԴ պետական մրցանակի կրկնակի դափնեկիր ։
Ծագում
Կարէն Շահնազարովը կը ծագի հայ ազնուական իշխաններ Մելիք-Շահնազարեաններու տոհմէն, որոնք միջին դարերուն կ'իշխէին Լեռնային Ղարաբաղի Վարանդա գաւառը։  Որոշ հեղինակներ կը կարծեն, որ Մելիք-Շահնազարեաններ իշխանները կը սերին ճին Գեղարքունի եւ Սիւնի տոհմերէն, որոնք, իրենց հերթին, ըստ Մովսէս Խորենացիի «Հայոց պատմութեան» (5-րդ դար)՝ կը ծագին հայերու նախահայր Հայկէն։
Կենսագրութիւն
Կարէն Շահնազարովը ծնած է 1952-ին Քրասնոտար քաղաքին մէջ։ Հայրը՝ Գէորգի Շահնազարովը (1924-2001), ԽՍՀՄ Գիտութիւններու ակադեմիայի թղթակից-անդամ, եղած է Մ. Կորբաչովի օգնականը եւ «Վերակառուցման» քաղաքականութեան հեղինակներէն մէկը։ Մայրը՝ Աննա Շահնազարովան (ծնած է 1928), ազգութեամբ ռուս է, մասնագիտութեամբ՝ թատերագիտուհի։ Ուսած է Քրասնոտարի № 4 դպրոցին մէջ։
1975-ին աւարտած է Շարժապկարչութեան Համամիութենական Պետական Ինստիտուտի (ՎԳԻԿ) բեմավարութեան բաժանմունքը (Իկոր Տալանկինի արուեստանոց)։ Այս բեմավարին օգնականը եղած է Շահնազարովը «Նպատակի ընտրութիւն» ֆիլմի նկարահանումներու ժամանակ։ Դիպլոմային աշխատանքը՝ «Լայն քայլերով, մաեստրօ» ֆիլմն է։
1975-ի Հոկտեմբերէն 1976-ի Նոյեմբերը ծառայած է բանակին մէջ։ 1973-1974 թուականներուն աշխատած է «Մոսֆիլմ»-ի մէջ որպէս բեմավարի օգնական, 1975-ի Յունիս-Հոկտեմբեր՝ շարժապատկերի բեմավար, 1976-էն Մոսֆիլմ շարժապատկերի ստուդիայի բեմավար, իսկ 1984-էն նոյն շարժապատկերի ստուդիայի բեմավար-բեմադրիչ։ Մասնագիտական լուրջ դպրոց անցած է, մասնաւորապէս, Գէորգի Դանելիայի ղեկավարութեան տակ։ Առաջին ֆիլմը շարժապատկերի մէջ եղած է Добряки ֆիլմը։ 1980-ին իր կողմէ գրուած թատերագրութեան հիման վրայ նկարահանուած է «Կանայք կը հրաւիրեն տղամարդիկը» քնարական կատակերգութիւնը։
Լայն ճանաչում ստացած է «Մենք ճազէն ենք» (1983) եւ «Ձմեռնային երեկոյ Գագրայի Մէջ» ֆիլմերով։ «Մենք Ճազէն ենք» ֆիլմը, «Սովետսկի էկրան» ամսագիրի ընթերցողներու քուէարկութեամբ, ճանչցուած է տարուան լաւագոյն ֆիլմ, արժանացած է նաեւ մի քանի միջազգային մրցանակներու։ Վերակառուցման տարիներու շարժապատկերի նշանաւոր երեւոյթներէն էր «Առաքիչը» ֆիլմը, որուն թատերագրութեան հեղինակը եւս Շահնազարովն էր։
1987-էն եղած է «Մոսֆիլմի» մաս կազմող «Ստարտ» ստեղծագործական միաւորման գեղարուեստական տնօրէնը, որ 1990-ին վերանուանուած է «Կուրիեր» ստուդիա, 1991-էն՝ «Մոսֆիլմ» շարժապատկերի հիմնարկութեան եւ «Կուրիեր» ստուդիայի գեղարուեստական ղեկավարն ու վարչութեան նախագահը։
1994-1995 թուականներուն ՌՏՎ հեռատեսիլով ցուցադրվող «21-րդ Դարը Կատրին Մէջ Եւ Կատրէն Դուրս» հեռուստաշարի հեղինակն ու հաղորդավարն է։
Կը դասաւանդէ ՎԳԻԿ-ի մէջ (խաղարկային ֆիլմերու բեմավարութեան արուեստանոցի ղեկավար)։ 1998-ին դարձած է «Մոսֆիլմ» շարժապատկերի հիմնարկութեան գլխաւոր տնօրէնը։ Անոր ղեկավարութեամբ Ռուսաստանի գլխաւոր շարժապատկերի ստուդիան յաղթահարած է 90-ականներու խոր ճգնաժամը եւ դարձած Եւրոպայի խոշորագոյն շարժապատկերի արտադրական համալիրը։ 2008-էն Մոսկուայի Պետական Համալսարանի Հեռատեսիլի Բարձրագոյն Դպրոցի հոգաբարձուներու խորհուրդի եւ ՌԴ Հանրային պալատի անդամ է։
Շահնազարովի ֆիլմերը ներկայացուած են բազմաթիւ հեղինակաւոր միջազգային շարժապատկերի փառատօններու՝ արժանանալով աւելի քան 20 մրցանակի, ինչպէս՝ 2 «Ոսկէ արծիւ»-ի։
Շահնազարովը ՌԴ Նախագահին առընթեր մշակոյթի եւ արուեստի հարցերով խորհուրդի նախագահի տեղակալն է։
Ընտանիք
Շահնազարովը ամուսնացած է 3 անգամ։ Առաջին ամուսնութիւնն արագ քայքայուած է։ Երկրորդ կինը՝ Ալիոնա Զանտերը, հեռացած է իրմէ 1989-ին եւ դստեր հետ մեկնած է ԱՄՆ։ Երրորդ կինը՝ դերասանուհի Տարիա Մայորովան է։ Շահնազարովը ունի 3 երեխայ՝ Աննան երկրորդ ամուսնութենէն (ծն․ 1985) եւ 2 որդի երրորդ ամուսնութենէն՝ Իւան (ծն․ 1993) եւ Վասիլի Շահնազարովները (ծն․ 1996)։
Հասարակական Դիրք
2012-ին եղած է ՌԴ նախագահի թեկնածու Վ. Փութինի Մոսկուայի Ժողովրդական շտաբի անդամ։
11 Մարտ 2014-ին ստորագրած է ՌԴ մշակոյթի գործիչներու ուղերձը, որ ուղղուած էր ՌԴ նախագահ Վ․ Փութինի՝ Ուքրանիոյ եւ Խրիմի մէջ վարած քաղաքականութեան աջակցմանը։
Կարէն Շահնազարեանի կարծիքով ժամանակակից ռուսական շարժապատկերին կը պակսի ինքնանոյնականացումը եւ ընդհանուր գաղափարը, որ առկայ էր խորհրդային շարժապատկերին մէջ, ինչպէս նաեւ անհատականութիւններու պակաս ունի։ Ան կը նշէ, որ այժմ մատներու վրայ կարելի է հաշուել իսկապէս տաղանդաւոր բեմավարները։ Բացի այդ «Մոսֆիլմի» տնօրէնը կը կարծէ, որ այժմ շատ ապելի բարդ է շարժանկարչութեան կրթութիւն ստանալը, քանի որ շարժապատկերով կը սկսին զբաղիլ այն մարդիկ, որոնք արդէն աւարտած են բուհը։ Համապատասխանաբար, եթէ մարդը միջոցներ չունի, ապա պարզապէս չի կրնար շարժապատկերի կրթութիւն ստանալ։
2016-ին ոչ մէկ անգամ հանդէս եկած է Վլադիմիր Սոլովիովի հաղորդումներուն, ուր հանդէս եկած է այնպիսի պատմական գործիչներու պաշտպանութեամբ, ինչպիսիք են՝ Վլադիմիր Լենինը եւ Իոսիֆ Ստալինը :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1952 ծնունդներ Ստորոգութիւն:8 Յուլիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:Քրասնոտար ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ բեմավարներ Ստորոգութիւն:Պատուոյ շքանշանի ասպետներ Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ արտադրողներ
Լեւոն Բաշալեան
Լեւոն Բաշալեան (, թաղուած Փարիզ)), նորավիպագիր եւ հրապարակագիր։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Սկիւտար, «Պոլիս»։ Յաճախած՝ Պէրպէրեան Վարժարանը։ Փոքր տարիքէն նուիրուած է լրագրութեան՝ գործակցելով Արփիար Արփիարեանի եւ Գրիգոր Զօհրապի հետ։ Համիտեան հալածանքներէն խուսափելու համար անցած է Փարիզ, ապա Լոնտոն, ու Արփիարեաի հետ հրատարակած՝ «Նոր Կեանք» կիսամեայ թերթը։
1920-ի աւարտէն առաջ, Բաշալեան վերջնականապէս կը հաստատուի Փարիզ, նուիրուելով ազգային ու հասարակական գործունէութեան :
1928-ին իրեն վստահուախ է խմբագրութիւնը «Լա Ֆուայէ» ամսագրին, ֆրանսերէն եւ հայերէն անջատ բաժիններով:
Բաշալեանի գլխաւոր գործերը իր պատմուածքներն ու նորավէպերն են՝ «Վերջին Համբոյրը», «Նոր Զգեստը», «Ձրին», «Տէրտէրին Ուխտը», «Աղաւնիները», «Ցեղին Ձայնը» եւ այլն։
Ունի նաեւ յուշագրութիւններ «Արմաշի Ուխտագնացութիւնը», «Թրքահպատակի Մը Արկածները Մեծ Պատերազմի Ատեն» (1939) եւ այլն։
1943-ին՝ Փարիզ, լոյս կը տեսնէ Բաշալեանի գեղարուեստական ստեղծագործութիւններուն առաջին հատորը՝ գրականագէտ Արշակ Չօպանեանի յառաջաբանով։ 1945-ին՝ Հալէպ, իսկ 1965-ին՝ Երեւան, կը հրատարակուին անոր ստեղծագործութիւնները ։
Աղբիւրներ
Արդի Հայ Գրականութիւն, Բ. Հատոր, Մուշէղ Իշխան, էջ 100-102:
Ստորոգութիւն:1868 ծնունդներ Ստորոգութիւն:24 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:1868 մահեր Ստորոգութիւն:2 Փետրուարի մահացածներ Ստորոգութիւն:Պոլիս ծնածներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսա մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ նորավիպագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
Յովան Սիմոնեան
Յովան Սիմոնեան Զուիցերահայ ակադեմիկոս մը հայոց պատմութեան, պատմական աշխարագրութեան եւ մշակոյթի ոլորտներուն մէջ: Ծնած Պէյրութ հայ ծնողքի, ան հասակ նետած է Զուիցերիոյ մէջ ուր իր ընտանիքը փոխադրուեցաւ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի սկիզբին, 1975 թուականին:
Ան խմբագիրն է « Համշեն՝ Պատմութիւն, Ընկերութիւն, եւ Ինքնութիւն Հիւսիս-արեւելեան Թրքական Բարձրաւանդակին Մէջ (անգլ.՝ The Hemshin: History, Society and Identity in the Highlands of Northeast Turkey ): Ան նաեւ համա-գրողն է «Տագնապած Ջուրեր՝ Աշխարհաքաղաքականութիւնները Կասպից Շրջանին Մէջ» (անգլ.՝ Troubled Waters: the Geopolitics of the Caspian Region) Ռիչըրտ Տէքմէճեանին հետ: Ան նաեւ տնօրէնն է, Փիթըր Հրեշտակեանին եւ Մարք Արսլանին հետ, Armenian DNA Project ծրագրին:
Գարեգին արք. Խաչատուրեան
Կենսագրութիւն
Գարեգին արք. Խաչատուրեան, յաճախած է Տրապիզոնի Մխիթարեան եւ Վենետիկի Մուրատ Ռափայէլեան վարժարանները եւ ապա՝ Արմաշի ընծայարանը։ Ուսուցչագործած է Կեդրոնական եւ Նոր Դպրոց վարժարաններուն մէջ։ Տեսչական պաշտօններ վարած է Սիսի Դպրեվանքի, Մարաշի Կեդրոնական վարժարանի, Ամաշի Վանքի եւ Երուսաղէմի Վանքի Ընծայարանին մէջ։ Հիմնադիր Իսթանպուլի Ս. Խաչ Դպրեվանքին եւ վաժարանին մէջ։ Ընտրիւած է Կ. Պոլսոյ Պատրիարք (1951-1961)։
Աշատած է իսթանպուլահայ մամուլին։ Խմբագրած է Տաճար Հանդէսը (1909), Ֆրէզնոյի Շողակաթ (1928-1935) եւ Փարոս Հայաստանեայց (1928-1933) ամսաթերթերը, Մարսէյլի Սահակ-Մեսրոպ (1937), Պուէնոս Այրէսի Հայ Կեդրոն (1938-1940) եւ Արարատ (1943-1947) ամսաթերթերը։ Ունի բազմաթիւ անտիպ գրական եւ կրօնաբարոյական աշխատութիւններ՝ Խորվիրապի Լոյսը (թատերգութիւն), Հայ Ազգը եւ Հայաստանեայց Եկեղեցին, Հովուական Թուղթ Առ Պրազիլահայս, Ճաշու Գիրք (վերածում), Իսրայէլ Պատմութիւնը, Խոհեր եւ Յուշեր, Ճաշակ Հայ Ինքնուրոյն Քաղաքակրթութեան։
Օգտագործած է Տրապիզոնի Գրչանունը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ եպիսկոպոսներ Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւորականեր
Գէորգ Դաւիթեան (բժիշկ)
Գէորգ Դաւիթեան (1858, Կեսարիա - 6 Մայիս 1908, Կեսարիա), Կեսարացի բժիշկ, Հեքիմ Սերոբէ Դաւիթեանի որդին:
Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ ծննադավայրի Ազգ. Վարժարանին մէջ, անցնելով Պոլիս՝ կը մտնէ բժշկական համալսարանի որուն շրջանը աւարտելու մօտ, առանց վկայական առնելու: Ապա կ'երթայ Կեսարիա եւ 5 տարի բժշկութեամբ զբաղելէ ետք կրկին կ'երթայ Կ. Պոլիս եւ վարժարանին շրջանը աւարտելով կը ստանայ վկայական: Կեսարացիք զայն կը կոչէին «Տոքթ. Դաւիթէս» :
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:6 Մայիսի մահացածներ
Աբարդեան Գրիգորիս
Աբարդեան Գրիգորիս, ծնած է 1835 թուականին, Զեյթուն եւ վախճանած է 1909 Բերայի մէջ: Իբրեւ կիլիկյոյ կաթողիկոսութեան միաբան 1861-ին աբեղեայ կը ձերնադրուի։ Ազգասէր քաջ եկեղեցկն։ 1868-ին երդ Զէյթուն տագնագալի կացութեան մէզ կը գտնուէր՝ քանի մը երեւելիներու հետ Ֆրանսա երթալով Նաբոլէոն Գ-ի ներկայացած է խնդրելու համար անոր միջամտութիւնը՝ թուրք կարավարութեան մօտ Զէյթուն-ի համար բնականուն կեանք ապահովելու ։ Վարդապետին դինունը արդիւնաւոր կ՚ըլլայ ։ Աբարդեան շուրջ 40 տարի վարած է առաջնորդութեան պաշտոններ ի Կ. Պոլիս՝ Գասըմ-Փաշայի եւ Ֆէրի-Քէօյի մէջ։ Վախճանած է Բերա 1909-ին։ Թաղուած է Շիշլիի ազգային գերեզմանատան մէջ։
Սուրբ Գէորգ եկեղեցի (Սվերտլով)
Սուրբ Գէորգ եկեղեցի (Սվերտլով), կանգուն հայկական եկեղեցի է Հայաստանի Լոռու մարզի Սվերտլով գիւղին մէջ։ 19-րդ դարուն եւ 2010 թուականին եկեղեցին վերանորոգուեր է։ Լոռուայ վաղմիջնադարեան թաղածածկ միանաւ եկեղեցիներէն մէկը՝ Սվերտլով (մինչեւ 1940 թ.՝ Հայդարբեկ) գիւղի Ս. Գէորգն է, տեղադրուած անոր հիւսիս-արեւելեան բարձրադիր մասի միջնադարեան գերեզմանոցի տարածքին մէջ։ Այն արեւելք-արեւմուտք առանցքի նկատմամբ համաչափ յօրինուածքով, շեշտուած երկարութեամբ աչքի կ'իյնայ (ընդհանուր երկարութիւն՝ 21,6 մ) կառոյց է: Կը բարձրանայ աստիճանաձեւ որմնախարսխի վրայ (արեւմտեան ճակատին ունի 3 աստիճան, հարաւայինը՝ 2, միւսները ծածկուած են հողի շերտով): Աղօթասրահը (16,35×5,80 մ) արեւելեան կողմին մէջ կ'աւարտի պայտաձեւ լայն խորանով: Ծածկուած է կիսագլանաձեւ թաղով, որ ուժեղացուած է T-աձեւ կտրուածքի որմնամոյթերէն կան որմնաթուղթերէն բարձրացող չորս թաղակիր կամարով: Որմնամոյթերը իրարու հետ կապուած են նաեւ որմնակամարներով: Աւագ խորանին երկու կողմէն կից են աղօթասրահի հետ յօրինուածքային օրգանական կամ գործարանական կապի մեջ գտնուող, ուղղանկիւն յատակագիծով, կիսագլանաձեւ թաղով ծածկուած աւանդատներ՝ մինչեւ յատակը իջնող կիսաշրջան խորաններով: Աղօթասրահի հետ կը կապուին դէպի աւագ բեմ տանող աստիճաններու հանդէպ բացուող ուղղանկիւն մուտքերով:
Եկեղեցին ներկայիս գրեթէ ամբողջական տեսքով է, որ 19-րդ դարու վերանորոգման արդիւնք է: Նախնական են արեւմտեան եւ հարաւային պատերը իրենց կէս բարձրութեամբ, իրականացուած խոշոր սրբատաշ պազալտէ քարերով (արեւմտեան մուտքի բարաւորի քարը ունի 3 մեթրէն աւելի երկարութիւն): Միւս ճակատները, նաեւ աւանդատները ամբողջութեամբ վերակառուցուած են՝ օգտագործելով մանր, կոպտատաշ քարեր (նախնական են միայն անկիւնաքարերը): Վերափոխուած են պատուհանները, նորոգուած են (cornices) քիւերը, կղմինտրէ ծածկը: Նախապէս մուտքերը եղեր են չորս՝ երկուքը հարաւային, մէկական՝ արեւմտեան եւ հիւսիսային կողմերէն: Ներկայիս հարաւային ճակատի արեւելեան կողմինը եւ հիւսիսային ճակատինը փակուած են: 19-րդ դարավերջը կ'աւելցուի հարաւային մուտքի առջեւ, եկեղեցւոյ կից գտնուող զանգակատունը՝ ութսիւնանի բոլորաձեւ (rotunda) շէնքով:
Հիւսիսային աւանդատան հարաւ-արեւմտեան անկիւնը դիտելի է երբեմնի բաց խորանի հարաւային եզրը՝ գմբէթարդի սիւնով, որմէ, ինչպէս նաեւ արեւմտեան պատի պահունակի առկայութիւնէն եւ աղօթասրահի մուտքերու շատութիւնէն կ'երեւի, որ եկեղեցին իր նախնական վիճակին մէջ շրջապատուած եղեր է (հաւանաբար երեք կողմէն) արտաքին սրահով (ինչպէս այդ տիպի յուշարձաններէն շատերը): Ատորմով պէտք է բացատրել շեշտուած տարածուող ու վեր բարձրացող համաչափութիւնները:
Յարդարանքէն քիչ բան մնացեր է: Աղօթասրահը ներքուստ ծեփուած է: Որմնամոյթերը ունին պարզ տրամատով խոյակներ եւ խարիսխներ: Հիւսիսային աւանդատան պատուհանէն վերեւ պահպանուած է շրջանագիծի մէջ առնուած հաւասարաթեւ խաչ: Աւագ խորանի պատուհանը ունի եռաստիճան տրամատի հորիզոնական եզրերով կիսաշրջանագծային պսակ: Մուտքերը յարդարուած եղեր են շքամուտքի ձեւով. արեւմտեանը եւ հիւսիսայինը պահպանուած են միայն հետքերը, հարաւայինի՝ խոյակաւոր զոյգ կիսասիւները՝ վրան հանգչող որմնակամարով:
Նուն գերեզմանոցի տարածքին մէջ Ս. Գէորգէն քիչ մը անդին դէպի հիւսիս կը գտնուի համեմատաբար փոքրաչափ միանաւ եկեղեցի՝ կառուցուած կիսամշակ դեղնաւուն (felsite) ժայռով: Կիսաշրջան խորանի երկու կողմերուն կան գրեթէ մինչեւ գետին իջնող մեծ բարձրութեան շերտեր: Ուղղանկիւն բացուածքով մուտքը Ս. Գէորգին նայող՝ հարաւային կողմէն է: Ունի վերասլաց համաչափութիւններ, մեծ թեքուածութեամբ երկլանջ կտուր: Կանգուն է ողջ բարձրութեամբ, կիսագլանաձեւ թաղը խարխուլ վիճակի մէջ է: Յօւրինուածքային առանձնայատկութիւններէն հաւանական է, որ կառուցուեր է 13-րդ դարուն եւ հետեւած է քաղկեդոնական դաւանանքին:
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Գուգարաց թեմի վանքեր եւ եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:Կալինինոյի շրջան Ստորոգութիւն:6-րդ դարու հայկական վանքեր եւ եկեղեցիներ
Հայ բուսաշխարհ (բառարան)
«Հայ բուսաշխարհ», բուսաբանակն բառարան, հեղինակ՝ Կարապետ Գաբիկեան, տպարան՝ Սրբոց Յակոբեանց, Երուսաղէմ։ Բառարանը հրատարակուած է 1968-ին, 316 էջերէ։ Բուսաբանական բառարանը կ'ընդգրկէ շուրջ 2000 բառ ։
Բովանդակութիւն
Բառարանը կը ներկայացնէ հիմնականօրէն Սեբաստիոյ տարածքին աճող վայրի եւ մշակելի բոյսերու հայկական անուններու հաւաքածոյ:
Բոյսերու անուններէն զատ գիրքին մէջ տեղ գտած են նաեւ բոյսերուն առընչուող զանազան եզրոյթներ, ասոյթներ, բառեր, որոնք գործածուած են Սեբաստիոյ եւ անոր շրջակայքի գիւղերուն մէջ բնակող հայերուն կողմէ։
Գիրքին ներածական մասին մէջ Գաբիկեան մանրամասնօրէն նկարագրած է իր այդ աշխատութեան ստեղծման պատմութիւնը, գիրքը կազմելու հիմնական սկզբունքները, բոյսերու անուններուն ծագումն ու նշանակութիւնը եւ բազմաթիւ օրինակներ կը բերէ հին Հայաստանի մէջ գոյութիւն ունեցող ծառապաշտութեան եւ բուսապաշտութեան վերաբերեալ։
Աշխատութեան մէջ տեղ գտած են նաեւ բոյսերուն առընչուող ժողովրդական աւանդոյթներ, շատ լաւ նկարագրուած է Սվասի բնութիւնն ու եղանակը, որոնք կը նպաստեն, որ հոն բուսական աշխարհը բազմազան եւ ինքնատիպ ըլլայ:
Կարապետ Գաբիկան շրջած է գիւղերը, գրի առած նաեւ գիւղացիներուն կողմէ գործածուող անունները եւ կազմած է բոյսերու հաւաքածոյ: Ֆրանսայէն ստացած գիրքերուն միջոցով ճշգրտած է այդ բոյսերուն լատիներէն եւ ֆրանսերէն անունները :
Արարայի ճակատամարտ
Արարայի ճակատամարտ․ տեղի ունեցած է 19 Սեպտեմբեր, 1918-ին, Ռաֆաթ-Արարա բարձունքին վրայ (Պաղեստին), ֆրանսական զինուած ուժերուն մէջ գործող Հայկական Լեգէոնի եւ թրքական բանակին միջեւ։
Պատմական տեղեկութիւններ
Ա․ Համաշխարհային պատերազմի ծագումէն առաջ, 1914-ին Փարիզի մէջ կազմուած Հայ Ազգային պատուիրակութիւնը՝ նախագահութեամբ Պօղոս-Նուպար փաշայի, աշխոյժ գործունէութիւն կը ծաւալէ ի նպաստ Օսմանեան կայսրութեան տարածքին հայկական նահանգներու ինքնավարութեան։  Հայոց պատուիրակութեան ղեկավար Պօղոս Նուպար փաշա մեծ ներդրում կ՛ ունենայ հայկական լեգէոնի կազմութեան գաղափարը դաշնակիցներու ռազմավարութեան մէջ մտցնելու եւ իրագործելու աշխատանքին մէջ:
Հայկական լեգէոն
Կ՛ որոշուի հայկական լեգէոն մը գործէ ֆրանսական համազգեստով եւ հրամանատարութեամբ։ 1916-ին, «Արեւելեան լեգէոն» անունին տակ, կեանքի կը կոչուի Հայկական լեգէոնը (1916 – 1920)։
Ճակատամարտը
Թրքական եւ գերմանական զինակից ուժերը, Եգիպտոսէն, Սուրիայէն եւ Յորդանանէն նահանջելով, Պաղեստինի մէջ կեդրոնացած էին։  Արարայի բարձունքին հաստատւած գերմանական 701 եւ 702 գումարտակներն ու հրետանին՝ զօրավար Օթթօ Լիման Ֆոն Սանդերսի հրամանատարութեամբ ու աջակցութեամբ թրքական 8-րդ, 7-րդ (Մուսթաֆա Քեմալի հրամանատարութեամբ) եւ 4-րդ զօրաբանակներու, կատաղի դիմադրութիւն ցոյց կու տային Դաշնակից ուժերու յառաջխաղացքին։
Պաղեստինի ամբողջ ճակատին յառաջացող Դաշնակից զօրքերուն հրամանատար զօրավար Էտմընթ Ալենպի, Արարայի բարձունքը նուաճելու գործողութիւնը Հայկական լեգէոնին (5 000 հայ զինեալներ) կը վստահի, որ քսան ժամ տեւողութեամբ բուռն մարտերէ ետք ջախջախիչ պարտութեան կը մատնէ գերմանական եւ թրքական միացեալ զօրքը (12 000 զինեալներ) եւ կը տիրանայ Արարայի անառիկ բարձունքին։
Արարայի յաղթանակը կը վճռորոշէ Առաջին Աշխարհամարտի արագ վախճանը։  Գերմանական եւ թրքական զօրքերը կը նահանջին եւ քանի մը շաբաթ ետք կը կնքուի պարտութեան՝ զինադադարի պայմանագիրը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ճակատամարտեր այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Ճակատամարտեր ըստ տարեթիւի Ստորոգութիւն:Ճակատամարտեր ըստ դարու Ստորոգութիւն:Ճակատամարտեր
Փըրսըվիրընս
«Փըրսըվիրընս», անջրպետանաւ, որ դէպի Հրատ ուղղուած է 30 Յուլիս 2020-ին: Աւելի քան վեց ամսուան ճամբորդութենէ ետք, ան կարմիր մոլորակին հասած է 18 Փետրուար 2021-ին: Սակայն այս արշաւին ամէնէն վտանգաւոր բաժինը եղած է մեքենային Հրատի մթնոլորտը մտնելու պահը․ ան կոչուած է՝ «7 վայրկեան սարսափ»:
«Փըրսըվիրընս» բազմաթիւ տարիներ պիտի մնայ Հրատի վրայ, հաւաքելու համար տեղեկութիւններ, բազմաթիւ ժայռի կտորներ, որոնք երկրագունդ պիտի ղրկուին 2030 թուականներու շուրջ, որպէսզի գիտնականները զանոնք ուսումնասիրեն :
Բանտ
Բանտ, , շինութիւն մըն է, ուր կը բանտարկուին դատարանի կողմէ նշուած ժամկէտի մէջ բանտարկութեան դատապարտուած անձեր, ազատազրկման ենթակայ յանցագործները, ինչպէս նաեւ դատական քննութեան տակ գտնուող անձեր պահելու տեղ։ Բանտերը իբրեւ կանոն քրէական արդարադատութեան համակարգի մաս կը կազմեն, իսկ յանցագործութեան համար բանտարկելու միջոցով ազատազրկումը՝ պետութեան կողմէ սահմանուած իրաւական պատիժ է։ Խօսակցութեան մէջ բոլոր տեսակի ուղղիչ-աշխատանքային հիմնարկները բանտ կը կոչեն։
Ստուգաբանութիւն
Բանտ բառը փոխառութիւն է, որ առնուած է իրանական լեզուներէ - band, աւեստերէն banda - «կապ, շղթայ», պարսկերէն band - «կապ, շղթայ», սողդերէն βand - «բանտ»:
Պատմութիւն
thumb|[[Պետրոս առաքեալ|Սուրբ Պետրոս եւ Պօղոս Առաքեալներու Մամերտինեան բանտ (carcere Mamertino ), որ պահպանուած է Հին Հռոմի ժամանակներէն (Ք.Ա. 640-616)
Տուլիանում Բանտ՝ Հին Հռոմ
Իբրեւ ազատազրկման վայր բանտը գոյութիւն ունեցած է թերեւս վաղնջական ժամանակներէն։ Անիկա ծառայած է գերիներ, պետական եւ ոչ պետական յանցագործներ, պարտապաններ ազատազրկելու համար, նաեւ տարբեր պատիժներու եւ մահապատիժներու ի կատար ածման վայր։
Հին Հռոմի մէջ Սերվիոս Թուլլիոսի (Ք.Ա. մօտ 578-534/533) ժամանակներուն գոյութիւն ունեցած է Տուլիանում ստորերկրեայ բանտ (միջին դարերուն վերանուանուած է Մամերտինեան բանտ), ուր վարակիչ հիւանդութիւններէ մահացած են շատ քրիստոնեաներ:
Զսպիչ Տուներ
Խաչակրաց արշաւանքներէ ետք համատարած մուրացկանութիւնը պատճառ հանդիսացած է Եւրոպայի մէջ առաջին զսպիչ տուներ (գերմաներէն Zuchthaus) ստեղծուելուն։ Այս տուները սկիզբը կառուցուեցան Լոնտոնի մէջ (House of correction 1550), ետքը Ամսթերտամի մէջ եւ աղքատ երեխաներու համար Նիւրնպըրկի (1588), Լիւպեկի (1613), Համպըրկի (1615), Միւնիխի մէջ (1682)։ Այդտեղ կը տեղաւորէին ոչ միայն մուրացկաններ եւ թափառականներ, այլ նաեւ տարբեր տիպի յանցագործներ, աշխատողներ եւ սպասաւորներ ծուլութեան եւ անյարգալից վերաբերմունքի համար։ Այս պատճառով զսպիչ տուները շուտով լեցուեցան եւ վերածուեցան անբարոյականութեան եւ վարակիչ հիւանդութիւններու (բանտային տիֆ) օճախներու։ Նման սարսափելի պայմաններու մէջ էին գրեթէ բոլոր բանտերը 18-րդ դարուն։ Բանտերը նեղ էին, ցած առաստաղներով, կը բացակայէր բաւարար օդը եւ լոյսը։ Երեխաներ, այրեր ու կիներ մէկ տեղ կը պահուէին։ Սնունդը անբաւարար էր. իբրեւ կանոն՝ հաց ու ջուր։ Իբրեւ անկողին կը ծառայէին ստորերկրեայ ջուրերով ներծծուած հողէ յատակի վրայ փռած ծղօտեայ փտած խուրձերը։ Այսպէս էին Անգլիոյ բանտերը ըստ բարերար (ֆիլանտրոպ), անգլիացի իրաւաբան Ճոն Հովարտի (John Howard 1726-1790) նկարագրութեան։ Սակայն նոյնն էր նաեւ այլ քաղաքներու բանտերու վիճակը, ինչպէս օրինակ Փարիզի եւ Պասթիլի բանտերը:
Մարդասիրական Բանտ
Հոլանտա պատիժի նկատմամբ մարդասիրական հայեացքներու շնորհիւ բացառութիւն էր. բանտերը կը տարբերէին կարգապահութեամբ, հսկողութեամբ եւ աշխատանքի կազմակերպութեամբ։ 1775-ին Կենթի մէջ կառուցուած է յատուկ բանտ (ֆրանսերէն Maison de force), որուն մէջ բոլոր բանտարկեալները ցերեկը խիստ հսկողութեան տակ կ'աշխատէին, իսկ գիշերը կը տեղաւորուէին առանձին բանտախուցերու մէջ՝ նպատակ հետապնդելով պահպանել բանտարկեալներու բարոյական նկարագիրը։ Առանձին խուցերու մէջ բանտարկեալները մեկուսացնելու գաղափարի հիմը այն էր, որ եթէ բանտարկեալը մինակ չմնայ, հետեւաբար չի կրնար իր մեղքին գիտակցիլ, զղջալ եւ նոր բարոյական արժէքներու մասին մտածել։ Հետեւաբար բանտը պէտք է այնպէս կառուցուած ըլլայ, որ բանտարկեալները կարելի եղածին չափ աշխարհէն հեռացած ըլլան ամբողջ բանտարկութեան ընթացքին : Բացի անկէ Կենթի բանտին մէջ առաջին անգամ իբրեւ ուղղիչ միջոց բանտարկեալները բաժնած են առանձին խումբերու նկատի առնելով անոնց բարոյական յատկանիշերը։ Այդպէսով կենթեան բանտը առաջինն էր, որ յանցագործները ճիշդ ուղիի վրայ դնելու նպատակ հետապնդած է։
Հետագային յանցագործները ուղղելը դարձաւ բանտարկութեան հիմնական նպատակ նաեւ այլ երկիրներու մէջ։ Ընդ որուն սկիզբէն բողոքական երկիրներու մէջ այդ նպատակով առանձնայատուկ խստութեան բանտերու համակարգ մտցնելու փորձեր տեղի ունեցան։
Ապաշխարութեան Վայր
Ամերիկեան քուակերները մտածեցին բանտը ապաշխարութեան վայր (penitentiary) դարձնել։ Այդ նպատակով Վալնուս սթրիթի հին բանտին տեղ կառուցեցին նոր 30 մենախուց ունեցող բանտ (1790)։ Անով սկզբնաւորուեցաւ մենախուցի մէջ բանտարկելու յատուկ տեսակ։ Սակայն այս փորձը երկարատեւ չեղաւ, քանի որ բանտերը լեցուեցան, եւ մենախուցերը ծառայեցին միայն իբրեւ գիշերային տարածք։
Օպերնի Համակարգ
Նիւ Եորքի Քայուկա շրջանի Օպերնի (Auburn) համակարգի բանտարկեալներու լռութիւնը պարտադիր էր։ Բանտարկեալներուն կ'արգելէին նոյնիսկ շուրջը նայիլ եւ իրարու հետ շփումի մէջ մտնել, նոյնիսկ նշաններով։ Օպերնի բանտը նախատեսուած էր 550 հոգիի համար եւ վերջնականապէս կառուցուած է 1820-ին: Բանտարկեալները առաւօտեան դուրս կու գային խուցերէն եւ ընդհանուր արհեստանոցներ կը տեղափոխուէին։ Անոնք կ'աշխատէին խիստ հսկողութեան տակ լիովին լռութեան մէջ։ Կը ճաշէին կողք կողքի, սեղանի մէկ ուղղութեամբ նստած։ Ճնշող լռութեան մէջ կ'անցնէր ամբողջ օրը։ Կարգազանցները կը պատժուէին մտրակուելով։ Մտրակը մշտապէս բանտապաններու ձեռքն էր եւ հարուածներ կրնային ըլլալ ոչ միայն ըսուած խօսքի, այլ նաեւ աշխատանքի ժամանակ որեւէ ցրուածութեան համար։ Երեկոյեան բանտախուցեր երթալէ ետք կանգնած կը լսէին միջանցքին մէջ կանգնած քահանայի երեկոյեան աղօթքը։
ԱՄՆ-ի մէջ կարճ ժամանակի ընթացքին կառուցուած է 13 նմանօրինակ բանտ, այդ շարքէն է Նիւ Եորքի մօտ կառուցուած 1000 բանտախուց ունեցող Սինկսինկ բանտը (Sing Sing Correctional Facility) (1825)։ Օպերնի համակարգը աւելի մեղմ ձեւով լայն տարածում գտաւ Եւրոպայի մէջ։
Փենսիլվանեան Համակարգ
1818-ին Փելսիլվանիա նահանգի Փիթսպըրկ (Pittsburgh) քաղաքին մէջ որոշում մը կայացուեցաւ կառուցելու համար բանտ մը, որ աւարտեցաւ 1826-ին։ Առանձին բանտարկութեան համակարգը կոչուեցաւ Փենսիլվանեան համակարգ։ Առաջին իսկ տարիներէն նկատուեցան միայնակ մեկուսացման առաւելութիւնները. պակսեցան փախուստները, անհնար դարձան դաւադրութիւնները եւ համատեղ բողոքի շարժումները, ինչպէս նաեւ բանտարկեալներու այլասերումը։ Սակայն հասարակութենէն լիովին մեկուսացումը, հարազատներու հետ նոյնիսկ նամակագրութեան արգիլումը շատերուն խելագարութեան կը հասցնէր, բանտարկեալները մշտապէս ճնշուած էին, անոնց մօտ ամէն ինչի նկատմամբ անմասնակից վերաբերմունք եւ անտարբերութիւն կը զարգանար։
Իրլանտական Համակարգ
Յառաջադէմ կամ իրլանտական համակարգը հաստատուած է Իրլանտայի մէջ 7 Օգոստոս 1854-ի օրէնքով (Irish prisons act)։ Ուղղուած էր յանցագործներու ընկերականացման ինքնագործունէութեան եւ մերժուածներէ աստիճանաբար լիարժէք քաղաքացի դառնալուն։ Այդ նպատակով երկարատեւ պատիժը կը բաժնուէր խստութիւնը աստիճանաբար մեղմացող 4 մակարդակներու։ Այս համակարգը Եւրոպայի մէջ էականօրէն ազդեց բանտային ազատազրկման մարդասիրացման:
Անցումային Բանտերու Առաւելութիւններ
Փորձը ցոյց կու տայ, որ բանտը կը դիմազրկէ բանտարկեալը, զայն կը դարձնէ ճշտօրէն կատարող եւ ոչ թէ գործունեայ մարդ, անոր կեանքը չափուած եւ ձեւուած է, անոր կամքը լիովին յանձնուած է բանտային ղեկավարութեան, ազատումը լիովին պայմանաւորուած է բանտային ռեժիմին ամբողջութեամբ ենթարկուելով։ Այդ իսկ պատճառով յաճախ բանտէն դուրս գալով մարդիկ կ'ենթարկուին առաջին գայթակղութեան, չեն կրնար դիմակայել ուրիշներու ազդեցութեան։ Այդ բացը լրացնելու նպատակին պէտք է ծառայէին անցումային բանտերը, ուր ազատ մարդուն վայել, բնական աշխատանքային պայմաններ կ'ապահովուէին: Բանտէն դուրս գալու գնումներ կատարելու կարելիութիւն կար, համազգեստը կը բացակայէր եւ այլն։ Որոշ ժամանակ ետք անոնք կ'ազատագրուէին բանտէն կամ լիովին ներում կը շնորհուէր անոնց։ Իբրեւ կարգապահական պատասխանատուութիւն կը կիրառուէր ընդհանուր ռեժիմի բանտ վերադարձնելը։ Այժմ նման անցումային բանտեր կան միայն Իրլանտայի Լասկի (Lusk) եւ կիներու գաղութ Տուպլինի մէջ :
Ռուսական Բանտ
Հին Ռուսիայէն յայտնի է Ռուսսքայա Փրավտա (1019-1054) իրաւական նորմերու ժողովածուն, որուն հիման վրայ կազմուած եւ կատարելագործուած են. Առաջին անգամ բանտերու մասին՝ իբրեւ պատիժը կրելու հիմնական եւ լրացուցիչ զնտան, կը յիշատակուի 1550-ի Իւան Դ. Ահեղ Դատաստանագիրքին մէջ։ Բանտ կը նետուէին ծանր յանցագործները եւ մեղքը չխոստովանածները։ Բանտարկութիւնը նաեւ մահուան դատապարտելուն հաւասարազօր պատժամիջոց էր :
1649-էն կը յիշատակուի պատժաչափը եւ բանտարկեալները պահելու կանոնները։ 1845-ին Ռուսական Կայսրութեան մէջ քաղաքական յանցագործներու թիւի աճի հետ միաժամանակ բանտարկեալները սկսան օգտագործել իբրեւ աժան աշխատող ուժ։ 1933-ին բանտերը վերանուանուած են կալանման տուն (домзак), 1963-ին՝ հետաքննութեան մեկուսարաններ, ուր կը մնային հետաքննութեան տակ գտնուողները, որոնց համար կալանք սահմանուած էր։ Ռուսաստանի մէջ բանտերու կազմակերպումը կարգաւորող հիմնական փաստաթուղթը 1970-ի ՌԽՍՖՀ Ուղղիչ-աշխատանքային օրէնսգիրքը եղած է (ИТК կը նախատեսէր Ուղղիչ Աշխատանքներ կամ Ուղղիչ-աշխատանքային հիմնարկներու ազատազրկում), որուն փոխարինած է 8 Յունուար 1997-ի Ռուսաստանի Դաշնութեան Քրէակատարողական օրէնսգիրքը, որ քրէակատարողական հիմնարկի գործունէութիւնը կարգաւորող հիմնական փաստաթուղթն է
Միջազգային Չափանիշեր
1955-ին ՄԱԿ-ի առաջին քոնկրեսը յանցագործութիւնը կանխելու եւ օրինազանցներու հետ վարուելակերպի վերաբերեալ ընդունած է «Բանտարկեալներու հետ վարուեցողութեան նուազագոյն պարզ կանոններ» : Այս փաստաթուղթը կը կրէ յանձնարարական բնոյթ, որուն համաձայն, բանտային կարգը պէտք է նուազագոյնս տարբերի ազատութեան մէջ եղած կեանքի կարգէ, որպէսզի «բանտարկեալներու մէջ չմարի պատասխանատուութեան զգացումը եւ մարդկային արժանապատուութեան գիտակցութիւնը»: Բանտերու մէջ պէտք է արգիլուի խտրականութիւնը: Տղամարդիկ եւ կիներ, մեղադրեալները եւ դատապարտուածները, անչափահաս եւ չափահաս բանտարկեալները, առաջին անգամ դատապարտուածները եւ մէկէն աւելի դատապարտուածներոը պէտք է առանձնացուին իրարմէ։ Իւրաքանչիւր դատապարտուածի համար նախատեսուած է առանձին «խուց կամ սենեակ», իսկ ընդհանուր բանտախուցի մէջ ըլլալու պարագային՝ առանձին մահճակալ։ Բանտախուցերու լուսաւորութիւնը պէտք է «տեսողութեան համար անվնաս» ըլլայ՝ ընթերցանութեան եւ աշխատելու համար, իսկ օդափոխութիւնը պէտք է համապատասախանէ սանիտարական նորմերուն: Զուգարանները պէտք է մաքուր պահուին եւ բանտարկեալները անարգել պէտք է օգտուին անկէ։ Բանտարկեալներուն պէտք է թոյլատրուի լողալ նուազագոյնը շաբաթը մէկ անգամ, տղամարդիկ՝ պարբերաբար սափրուին։ Սնունդը պէտք է ըլլայ պարբերական եւ «բաւարար առողջութիւնը եւ ուժերը պահպանելու համար», իսկ ջուրը՝ միշտ հասանելի։ Բանտարկեալները պէտք է պարբերաբար անձնական շփման կարելիութիւն ունենան հարազատներու եւ մտերիմներու հետ։ Անոնք պէտք է նորութիւններ տեղեկանալու կարելիութիւն ունենան կամ ԶԼՄ-ներէ, կամ «ղեկավարութեան հսկողութեամբ այլ միջոցներէ»: Իւրաքանչիւր բանտ պէտք է գրադարան ունենայ։ Բանտարկեալները պարտաւոր են աշխատելու, բայց աշխատանքը պէտք չէ անոնց տառապանք պատճառէ եւ պէտք է «արդարացի վարձատրուի»: Կարգապահական պատիժներ կիրառելու անհրաժեշտ է զերծ մնալ դաժանութենէ եւ մարդկային արժանապատուութիւնը նուաստացնելէ, անհրաժեշտ է լիովին բացառել մարմնական պատիժները, «մութ խուցերու» մէջ տեղաւորելը, շղթաներ եւ քանտալներ օգտագործելը։ Բոլոր բանտերու անձնակազմին մէջ պէտք է ըլլայ բժիշկ եւ բանտարկեալները պէտք է ստանան մասնագիտական ատամնաբուժական օգնութիւն :
Եւրոպական Միութեան անդամ Երկիրները այս փաստաթղութին զուգահեռ կիրառած են նաեւ «Եւրոպական քրէակատարողական կանոնները», որոնք բացի «Բանտարկեալներու հետ վարուեցողութեան նուազագոյն պարզ կանոններէ» կը պարունակեն լրացուցիչ պահանջքներ։ Օրինակ, լոգանքի եւ ցնցուղի սենեակները պէտք է բաւարար ըլլան, որպէսզի իւրաքանչիւր բանտարկեալ կարենայ օգտուիլ ըստ կարելիութեան ամէն օր կամ գոնէ շաբաթը երկու անգամ։ Բանտային սնունդը պէտք է նկատի առնէ իւրաքանչիւր բանտարկեալի կրօնական եւ մշակութային արժէքները։ Բանտարկեալներուն համար նախատեսուած է արձակուրդ, որ կ'ենթադրէ բանտէն դուրս գալ :
Ուղղիչ Միջոցներ
Պատժիչ եւ ուղղիչ նպատակներու համար բանտերու մէջ կը կիրառեն բազմատեսակ միջոցներ։
Բանտարկութեան Տեսակներ
Բանտարկեալները պահելու տեսակները ինչպէս այժմ, այնպէս ալ պատմութեան մէջ կարելի է բաժնել երեք մասի.
Մենախուցային Բանտ
Մենախուցային բանտարկութեան հիմքին մէջ Փենսիլվանեան համակարգը ինկած է։ Անիկա իր հերթին կ'ըլլայ. Բոլոր առաւելութիւններով հանդերձ այս մեթոտը չի կրնար ըլլալ արդիւնաւէտ, քանի որ համեմատուելու եւ հակադրուելու կարելիութիւն չկայ, որ աշխատանքի յաջողութեան հասնելու գրաւն է։ Փենսիլվանեան այս համակարգը առ այսօր կը գործէ Հիւսիսային Ամերիկայի, Անգլիոյ, Պելճիքայի եւ Հոլանտայի բանտերուն մէջ։ Գերմանիոյ մէջ այդ համակարգի ամենայայտնի բանտեր կը համարուին Պերլինի Moabit Zuchthaus-ը եւ Պատենի մեծ հերգոգութեան Bruchsall Zuchthaus -ը:
Ընդհանուր Բանտ
Այս բանտարկութեան հիմքին մէջ Օպերնեան համակարգ (Օպերն քաղաքի անունով) կամ Լռութեան համակարգը ինկած է. «Մարդիկ յանցագործներ կը դառնան ծուլութենէ եւ բանտը պէտք է ըլլայ աշխատանքային տուն»: Մեր ժամանակներուն այս համակարգը կ'արգիլէ աղմուկն ու երկարատեւ զրոյցները։ Կը գործէ նաեւ բանտարկեալները ըստ դասերու բաժնելու մեթոտը, յատկապէս յուսադրող բանտարկեալներու նկատմամբ ուղղման միջոցները անյատականացնելու նպատակով, քանի որ անհնար է բացառել բանտարկեալներու մէկը միւսին վրայ ազդեցութիւնը։ Այդ տիպի բանտեր կան Ֆրանսայի, Զուիցերիոյ (Ժընեւ, Լոզան, Սանթ Կալեն), Գերմանիոյ (Օլտենպուրկի հերցոգութիւն, Միւնիխ), Ռուսաստանի մէջ եւ այլն :
Թոմաս Վերմայլըն
Թոմաս Վերմայլըն, - Պէլճիքացի ֆուտպոլիստ, անգլիական Պարշելոնա յի եւ Պէլճիքայի ֆուտպոլի ազգային հաւաքական ի պաշտպան:
Բանտ
Խառն Բանտ
Ազատազրկման այս տեսակը կը միաւորէ վերը նշուած երկու տեսակները։ Բանտարկեալը այս պարագային յաջորդաբար կ'ենթարկուի երկու ռեժիմներուն ըստ փուլերու։ Նման սկզբունքը մասամբ ժընեւեան բանտերէն փոխառուած է, սակայն աւելի ցայտուն արտայայտուած է անգլիական եւ իրլանտական բանտերէն (1878), եւ կը կոչուի անգլիական եւ իրլանտական համակարգ կամ յառաջադէմ համակարգ։ Բանտարկեալներուն կ'աշխատցնէին ըստ դասարաններու աստիճանաբար թեթեւցնելով անոնց աշխատանքի ծանրութիւնը, բանտարկութեան պայմանները : Անգլիոյ մէջ այս համակարգը մտցուած է 1838-ին: 1857-էն կիրառուած է տաժանակիր աշխատանքի (penal cervitude կամ Penal labour) դատապարտուած աւելի ծանր յանցագործներու նկատմամբ հետագային աքսորավայրին նախապատրաստելու նպատակով (probation-system փորձնական համակարգ), իսկ Աւստրալիա աքսորումը վերցնելէ ետք այս համակարգը կը գործէ ինքնուրոյն. այժմ Անգլիոյ մէջ կը գործէ ազատազրկման երկու տեսակ. Խառն տիպի բանտի մէջ մնալու ժամանակը կը բաժնուի երեք մասի. Իրլանտայի մէջ բանտարկեալները կը տեղափոխէին երրորդ տեսակի բանտեր, այսպէս կոչուած անցումային բանտեր (intermediate prisons), որ իրլանտական համակարգի գլխաւոր առանձնայատկութիւնն էր՝ նախատեսուած բանտարկեալի կամքի ամրացման համար :
Թոմաս Վերմայլըն
Այաքս
1 Յուլիս 2003 թուական ին Վերմայլընը հինգ տարուան պայմանագիր կնքեց նիտեռլանտական Այաքս ի հետ։ Վերմայլընի տեպիւտը կայացաւ նիտեռլանտներու առաջնութեան մէջ 15 Փետրուար 2004 թուական ին Վոլենտամի հետ խաղին, ուր Այաքսը յաղթեց 0:2 հաշուով։ Այդ Վերմայլընի միակ հանդիպումն էր Այաքսի կազմին մէջ 2003/04 մրցաշրջանին, որով Այաքսը դարձաւ Նիտեռլանտներու ախոյեան։
Բանտ
Հսկողութիւն
Ձերբակալուածներու բանտային կեանքի բոլոր պահերը՝ քուն, աշխատանք, սնունդ, հարազատներու հետ տեսակցութիւն, պէտք է կատարուի բանտի ղեկավարութեան կամ պահակներու հսկողութեան տակ։ Հսկողութեան յատուկ անընդհատութիւն է նախատեսուած բանտարկութեան այնպիսի վայրերու մէջ, ուր մտցուած են համատեղ, ընդհանուր աշխատանքներ կամ պարտադիր լռութեան համակարգ։ Չնայած մեկուսարանային բանտերու բանտարկեալներու հսկողութիւնը աւելի թեթեւ կը թուի, այնուամենայնիւ ծառայողական անձնակազմէն կը պահանջուի բանտարկեալներէն իւրաքանչիւրի բոլոր գործողութիւններու եւ վարքի մշտական եւ գիտակցուած հսկողութիւն։ Այդ աշխատանքը իրականացնող անձնակազմ պատրաստելու համար յատուկ դպրոցներ ստեղծելու անհրաժեշտութիւն յառաջացաւ։ Նման դպրոցներ արդէն կը գործեն Պելճիքայի Լիովընեան բանտին կից եւ Լիւնեպըրկի մէջ (գերմաներէն Lüneburg, Փրուսիա)։
Թոմաս Վերմայլըն
Արսենալ
2009 թուականի Յունիսի սկիզբները Վերմայլընով կը հետաքրքրուին Լոնտոնի Արսենալը, որուն պէտք էր պաշտպանութեան ամրապնդումը։ Յետոյ Արսենալը կատարեց պաշտօնական առաջարկ 10-12 միլիոն ֆունտ-ստերլինկի դիմաց գնելով 23-ամեայ Վերմայլընը տրանսֆըրի իրաւունքը։
Բանտ
Կարգապահական Պատիժներ
Կարգապահական պատիժ իրականացնելու համար մարդը կը զրկեն կեանքի բնականոն պայմաններէն։ Սակայն բացի անկէ, որոշ պետութիւններու մէջ առ այսօր կը կիրառուին նաեւ մարմնական պատիժներ։ Անգլիական բանտերու մէջ (convict-prisons) բանտարկեալները 30 հարուած կը ստանան յատուկ տեսակի կաշիէ մտրակով («կատու»)։
Թոմաս Վերմայլըն
Արսենալ
Խումբէն վան Պերսի ի հեռանալէն յետոյ Վերմայլընը դարձաւ խումբին աւագը։
Բանտ
Կարգապահական Պատիժներ
19-րդ դարու 80-ականներուն որոշ գերմանական պետութիւններու մէջ թերեւս կը կիրառուէր անմշակ կաշիէ մտրակով (Ochsenziemer) եւ փայտէ ճիպոտներով ձաղկումը։ Բացի ատկէ մինչեւ 20-րդ դարը այսպէս կոչուած մեկուսարաններու մէջ (Lattenkammer) բանտարկեալներու համար կը կիրառուէր մարմնական պատիժի յատուկ միջոց. մեկուսարանի յատակը (Սաքսոնիոյ մէջ նաեւ պատերը) ծածկուած էին իրարմէ փոքր հեռաւորութիւններու վրայ տեղադրուած սուրսայր ճաղերով։ Ֆրանսայի մէջ աւելի կատարելագործուած էր մարմնական պատիժը. իրաւախախտ գերիներուն՝ «լարի վրայ հետապնդում»: Մարմնական պատիժներու դէմ եռանդուն պայքարած է Սթոքհոլմի 1878-ի քրէակատարողական կանոններու միջազգային քոնկրեսը։
Թոմաս Վերմայլըն
Պարշելոնա
Վերմայլըն միացաւ Պարշելոնայի կազմին 2014 թուականին։ Եւ Պարշելոնայի հետ շահէցաւ 5 գաւաթներ 2014-2015 թուին։
Բանտ
Բանտարկեալի Աշխատանք
Ժամանակին բանտին մէջ բարոյականութեան մակարդակի բարձրացման գլխաւոր գործօնը կը համարուի բանտային աշխատանքի նպատակասլաց կազմակերպումը։ Բանտային աշխատանքը հինէն շահ կը հետապնդէր (տաժանակիր թիավարման աշխատանք թիանաւերու վրայ) կամ պատիժի ճնշման միջոց էր (Անգլիոյ մէջ)։ Ներկայիս բանտարկեալի աշխատանքը գլխաւորապէս կը հետապնդէ ուղղիչ նպատակ՝ յանցագործին ստիպողաբար սորվեցնելով պարբերական եւ արտադրողական աշխատանք։ Այդպիսի աշխատանքներու թիւը կը հասնի 100-ի, որոնք ոչ միայն կը մարզեն բանտարկեալը, այլ նաեւ կը սորվեցնեն ինքնուրոյն եւ նախաձեռնողական աշխատանք։ ԱՄՆ-ի մէջ բանտարկեալները չեն վարձատրուիր, Փրուսիոյ եւ Անգլիոյ մէջ՝ պարգեւներ կը ստանան, իսկ ազատագրուելէ ետք՝ նպաստ, Ֆրանսայի մէջ՝ վարձատրութեան չափը կախեալ է ազատազրկման չափէն եւ կ'աճի ազատագրման ժամկէտին զուգընթաց։ Ազատազրկուածներու ընկերականացման նպատակով կը մտցուին վաղաժամ ազատագրում, պայմանական դատապարտում, գործատուներու ներգրաւում։
Թոմաս Վերմայլըն
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:14 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Արսենալի ֆութպոլիստներ Ստորոգութիւն:Պելճիքացի ֆութպոլիստներ Ստորոգութիւն:Պարսելոնայի ֆութպոլիստներ
Բանտ
Ենթակայութիւն
Բանտերու ենթակայութիւնը տարբեր երկիրներու մէջ տարբեր է։
Բանտարկեալներու Թիւը Ըստ Երկիրներու
Ըստ 2006-ի պաշտօնական տուեալներու ամբողջ աշխարհի վրայ բանտարկեալներու թիւը կը կազմէ 9,25 միլիոն մարդ : Այդ առումով ԱՄՆ առաջին տեղը կը գրաւէ՝ 2,19 միլիոն մարդ կամ ամէն հարիւր չափահասներէն մէկէն աւելին : Չնայած ԱՄՆ բնակչութիւնը աշխարհի բնակչութեան 5% -էն քիչ է, սակայն բանտարկեալներու մօտ 20% -ը բաժին կ'իյնայ ԱՄՆ-ին։
Ռուսաստանի Քրէակատարողական դաշնային ծառայութեան 1 Փետրուար 2014-ի տուեալներով Քրէակատարողական հիմնարկներու մէջ գտնուած են 674,1 հազար մարդ, որոնցմէ 1859 ցկեանս բանտարկեալներ են:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Բանտեր (արւմտ.) Ստորոգութիւն:Բանտեր ըստ երկրի (արւմտ.) Ստորոգութիւն:Իրաւունք Ստորոգութիւն:Քրէական իրաւունք Ստորոգութիւն:Քրէակատարողական հիմնարկներ Ստորոգութիւն:Օրէնքներ Ստորոգութիւն:Դատական համակարգ (արւմտ.) Ստորոգութիւն:Ազատազրկում (արւմտ.) Ստորոգութիւն:Արդարադատութիւն
Հրանդ Մալոյեան
Հրանդ Պէյ Մալոյեան (29 Նոյեմբեր 1896, Մուշ - 24 Յուլիս 1978, Դամասկոս ), տեղակալի եւ ապա հարիւրապետ՝ ֆրանսական բանակին մէջ, Սուրիոյ ոստիկան զօրաց հրամանատար, զինուորական եւ քաղաքական գործօն անդամ, զանազան մեծ շքանշաններու դափնեկիր:
Ծնած է Պոլիս, կաթողիկէ ընտանիքի մը մէջ : Ուսած է նախ Վենետիկ, Ս. Ղազարի վանքը, 1905-1907: Յետոյ Պոլիս, ֆրանսական Ֆրեր Մարիսթներու վարժարանը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1912-ին: Տարի մըն ալ յաճախած է թրքական Սուլթանիէ վարժարանը, իսկ 1913-1914, մտած է Պոլսոյ իրաւագիտական համալսարանը:
1914-ին զինուորագրուելով սպայի ուսում ստանալէ ետք կը ղրկուի Սուէզի ճակատը եւ գերի կ'իյնայ անգլիացիներու ձեռքը: Ռազմագերութենէ ազատուելէ ետք, 1918-ին, տեղակալի, ապա հարիւրապետի աստիճանով ծառայած է ֆրանսական բանակին մէջ, Կիլիկիա՝ նախ իբր թարգման, յետոյ իբր սպայ հայ ոստիկան-զինուորներու:
Մասնակցած է քեմալական զօրքին դէմ մղուող կռիւներուն: Կիլիկիոյ պարպումէն ետք, 1922-ին պաշտօնավարած է Սուրիական ոստիկան-զինուորներու միաւորներուն մէջ։ Իր ծառայութիւններուն համար գնահատուելով ունեցած է յաջորդական բարձրացումներ եւ հասած է վաշտապետի աստիճանի (Ամիտ): 1945-49 թուականներուն վարած է Սուրիոյ ոստիկան զօրաց հրամանատարի պատասխանատու պաշտօնը:
1950-ին՝ իր խնդրանքով, հանգստեան կոչուած է: Արժանացած է Սուրիական, Լիբանանեան եւ Եգիպտական շքանշաններու: Ստացած է նաեւ ֆրանսական Պատուոյ Լեգէոնի Շքանշան (Officier de la legion d’honneur):
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:29 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:24 Յուլիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ ռազմական գործիչներ
Գէորգ Բաշինջաղեան
Գէորգ Բաշինջաղեան, հայկական գեղանկարչութեան բնանկարի առաջին վարպետը։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Վրաստանի գաւառներէն մէկուն մէջ եւ ուսանած է Փեթերսպուրկի ակադեմիային մէջ։ Ապրած ու գործած է Թիֆլիս։ Շատ ճամբորդած է, շրջած է Կովկասը եւ Հայաստանը։ Ճանչցուած է իբրեւ «հայրենիքի դարաւոր խորհրդանիշներ Արարատի ու Սեւանի նուիրեալ երգիչ»։ Իր արուեստը կը համադրէ վիպապաշտ եւ իրապաշտ տարրեր։ Տնտեսագէտ Զաքար եւ լեզուաբան Լեւոն Բաշինջաղեաններու հայրն է, այգեգործ, գինեգործ Սերգէյ Բաշինջաղեանի եղբայրը։
Մրցանակներ
«Կեչիների Պուրակ» ( 1883) նկարի համար արժանացած է Սենթ Փեթերսպուրկի ակադեմիոյ արծաթէ մետալի։
Ցուցահանդէսներ
Անհատական ցուցահանդէսներ կատարած է Թիֆլիսի (1883), նաեւ Ռուսաստանի հայաբնակ քաղաքներու մէջ, Փարիզի մէջ (1899, 1900) եւ այլուր։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ Ստորոգութիւն:28 Հոկտեմբեր ծնածներ Ստորոգութիւն:4 Հոկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:19-րդ դարու արեւելահայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:20-րդ դարու արեւելահայ արձակագիրներ
Շահնշահ Գ.
Շահնշահ Գ Զաքարեան (ծննդեան թուականը անյայտ - 1358 թ.), 14-րդ դարու հայ ռազմական եւ պետական գործիչ։
Գործունէութիւն
Զաքարեաններու իշխանատոհմի վերջին գահակալ ներկայացուցիչն է։ Պայքարած է Հայաստանը ասպատակող Չոպանեան (թրքական) Մելիք-Աշրաֆի զօրքերուն հետ։ Սակայն վերջինս յաջողած է 1350 թուականին գրաւել երկրի մայրաքաղաք Անին։ Շահնշահ Գ.-ը հազիւ փրկուած է գերութենէն: Նոյն տարին թշնամին գրաւած է նաեւ Բջնիի անառիկ ամրոցը։ 1357 թուականին, Մելիք-Աշրաֆի սպանութենէն ետք, Շահնշահ Գ.-ը յաջողած է կարճ ժամանակով վերագրաւել Բջնին ու շինարարական որոշ վերականգնողական աշխատանքներ կատարել այնտեղ։
Ան Վաչուտեան տոհմէն Քուրտ Բ. Անբերդեցիի, Բուրթել Օրբելեանի, Գրիգոր Դոփեանի (Խաչենցիի) հետ եղած է 14-րդ դարու առաջին կիսուն քաղաքական-ռազմական կարեւոր դէմքերէն մէկը։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Զաքարեաններ
Աբաս Բագրատունի (Կարսի թագաւոր)
Աբաս Բագրատունի (ծննդեան թուականը անյայտ - 1029), Կարսի (Վանանդի) թագաւոր 984 թուականէն, հայոց թագաւոր Աբաս Բագրատունի ի թոռը։
Կենսագրութիւն
Աբասը յաջորդեց հօրը՝ Մուշեղ Ա-ին՝ ժառանգելով Կարսի թագաւորութիւնը։ Աբաս թագաւորը կէսդարեայ կառավարման ընթացքին, պատմիչներու վկայութեամբ, բարեկարգած է երկիրը, վերացուցած «գողութիւնն ու աւազակութիւնը», ստեղծած է մշտական բանակ, ռազմաքաղաքական սերտ յարաբերութիւններ հաստատած Շիրակի Բագրատունեաց գահակալող ճիւղերու հետ։
Ինչպէս Կարսի Մուշեղ թագաւորը, այնպէս ալ Աբասը որոշ նկրտումներ ունէին Հայաստան ի հիւսիս-արեւելեան մասերուն մէջ գտնուող Փառիսոսի թագաւորութեան նկատմամբ։ Այդ ժամանակ այնտեղ կը թագաւորէին եղբայրներ Սենեքերիմ եւ Գրիգոր «Փառաւոր», «Բարեպաշտ» պատուանունները կրող թագաւորները, իսկ անոնց քոյրը Կարսի թագուհին էր՝ Մուշեղ թագաւորի կինը եւ Աբասի մայրը։ Այդ թագաւորներու մահէն ետք Կարսի թագուհին կարող էր ժառանգորդ համարուիլ Փառիսոսի ապագայ թափուր գահի։