cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ալ­պերթ Խա­ռա­տեան
Աշխատութիւններ
Հայ պարբերական մամուլի եւ հասարակական մտքի, հայ գաղթօճախներու պատմութեան մեծ մասնագէտ է՝ գիտահետազօտական աշխատանքներու լայն շրջագծով․ ինչպէս նաեւ գիտական առաջնակարգ արժէք ունեցող եւ միջազգային ճանաչում վայելող ուսումնասիրութիւններով:
Խառատեանի աշխատութիւնները կը վերաբերին տեսական կարեւորութիւն ունեցող այնպիսի հիմնահարցերու, ինչպէս՝ արեւմտահայերու լուսաւորական շարժումը 19-րդ դարուն, անոնց Ազգային սահմանադրութիւնը, հասարակական-քաղաքական հոսանքները հայ իրականութեան մէջ, արեւմտահայ մամուլի մտաւոր ու մշակութային արժէքը 1840-1922 թուականներուն, Պոլսոյ եւ Զմիւռնիոյ համազգային նշանակութիւնը: Այս ոլորտներուն վերաբերող եօթ գիրքի, այդ կարգին՝ չորս մենագրութեան հեղինակ է:
Խառատեան լայն ճանաչում ունի Հայաստանի եւ արտասահմանի հայագիտական շրջանակներէն ներս։ Միացեալ Նահանգներու, Իտալիոյ, Թուրքիոյ, Եգիպտոսի, Լիբանանի, Ուքրանիոյ մէջ տպագրուած են անոր աշխատութիւնները, ինչպէս նաեւ գրախօսականները՝ անոնց վերաբերեալ:
Սերգէյ Փարաջանեան
Սերգէյ Փարաջանեան (Սարգիս Յովսէփի Փարաջանեան) (9 Յունուար 1924, Թիֆլիս - 21 Յուլիս 1990, Երեւան), հայ կինոռեժիսոր, նկարիչ։
Ալ­պերթ Խա­ռա­տեան
Իբրեւ մանկավարժ
Խառատեան մանկավարժական-դասախօսական աշխատանքի աւելի քան 40-ամեայ կենսագրութիւն ունի: 1972 թուականէն ի վեր ան կը դասախօսէ Հայաստանի համալսարաններուն մէջ:
Սերգէյ Փարաջանեան
Կենսագրութիւն
Ծնած Է 1924-ին Թիֆլիս,Վրաստան։ Փոքր տարիքէն հետեւած ու սորված է երաժշտութիւն՝ ջութակ եւ դաշնակ նուագել, ապա նկարչութեան։ 1948-Էն կը դառնայ օգնական բեմադրիչ։ Կ՛անցնի Քիեւ, ուր 1964-ին՝ «Հրեղէն Ձիեր»ը իրեն կը բերէ միջազգային հռչակ։ 1945-ին կ՛ընդունուի Մոսկուայի ֆիլմարուեստի պետական հիմնարկ։ 1968-ին Երեւան կը հրաւիրուի՝ Սայեաթ-Նովայի ձօնուած շարժանկարի մը ծրագրով։ Բայց գրաքննական ճնշումն ու իր ըմբոստ նկարագիրը զինք կը հասցնեն բանտ՝ զրպարտութիններու հիման վրայ (1974)։ Սակայն, միջազգային հանրութեան ճնշումին տակ ազատ կ՛արձակուի չորս տարի ետք․ իսկ Սայեաթ-Նովայէն կը հրատարակուի կիսկատար տարբերակ մը։ Թիֆլիս՝ քանի մը տարի արգելքի տակ, կ՛արտադրէ նկարչական գործեր, ապա կը վերադաոնայ ֆիլմաշխատանոց՝ յաջորդաբար տալու համար «Սուրամի Բերդը» եւ «Աշըք Քերիպ»։ Կը մահանայ քաղցկեղէն 1989-ին, Երեւան։
Ռեժիսորական աշխատանքներ
Ստորոգութիւն:1924 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1990 մահեր Ստորոգութիւն:Թիֆլիս ծնածներ Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ Ստորոգութիւն:Նկարիչներ Ստորոգութիւն:Հայ կինոռեժիսորներ Ստորոգութիւն:9 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:21 Յուլիսի մահացածներ
Ալ­պերթ Խա­ռա­տեան
Իբրեւ մանկավարժ
1986-1999 թուականներուն դասաւանդած է Երեւանի Պետական համալսարանի Լրագրութեան կաճառին մէջ, 2002 թուականէն սկսեալ՝ նաեւ Արեւելագիտութեան կաճառի Թրքագիտութեան բաժնէն ներս:
Երկար տարիներ դասախօսած է Երեւանի «Գալիք» համալսարանի երդիքին տակ, ինչպէս նաեւ կատարած է վարչական աշխատանք։
Վերջին տարիներուն Գիտութեան ազգային ակադեմիոյ Միջազգային գիտակրթական կեդրոնի լրագրութեան ամպիոնի վարիչն է, Խաչատուր Աբովեանի անուան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանին մէջ ալ ստանձնած է «Հայ գաղթօճախներ» ու «Հայ մամուլի եւ հասարակական մտքի պատմութեան» դասընթացքները :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գիտնականներ Ստորոգութիւն:Հայ պատ­մա­բաններ Ստորոգութիւն:Հայագէտներ Ստորոգութիւն:Պատմաբաններ
Քացախ
Քացախ, գիտնականներու կատարած երկարատեւ ուսումնասիրութիւնները ցոյց կու տան, որ խնձորը եւ խնձորէն պատրաստուած քացախը օժտուած են շարք մը օգտակար յատկութիւններով, որոնց շնորհիւ ալ լայնօրէն կը կիրարկուին ոչ աւանդական բժշկութեան մէջ։ Մասնագէտները խորհուրդ կու տան խնձորի քացախը օգտագործել ուռուցքներու յառաջացումը կանխելու, մարսողութիւնը բարելաւելու համար, իսկ գոլ քացախաջուրը կը խմեն թունաւորումներու պարագային։
Ճերմակ քացախի գործածութեան տարբերակներ
Ճերմակ քացախը շատ հինէն ծանօթ է մարդկութեան: Քրիստոսէ 5000 տարի առաջ բաբելոնացիները զայն կը գործածէին իբրեւ մաքրութեան միջոց: Ներկայիս, ճերմակ քացախը կ'օգտագործուի կերակուրներու պատրաստութեան մէջ, բայց նաեւ իբրեւ հականեխիչ մաքրութեան միջոց:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Համեմներ
Պաշորտ
Պաշորտ, Քեսապ աւանէն 7 քմ. եւ ներկայ Գարատաշ գիւղէն 5 քմ. արեւմուտք կը գտնուէր Պաշորտ գիւղը։ Ներկայիս սահմանամերձ ըլլալով ձմեռը ամայի է, կան ամառնային տուներ։
Հակիրճ պատմութիւն
Ըստ աւանութեան Սութան Սելիմ Քեսապ շրջանը գրաւելէ ետք հաստատած է զինուորական բնակավայր մը ներկայ Պաշորտի տեղը։ 1850-ական թուականներուն քեսապցի ընտանիք մը առաջին տունը կը հիմնէ։
1911-ի մարդահամարի համաձայն Պաշորտի բնակչութիւնը կը հասներ 85 անձի այսինքն 13 տուն։ 1915-ի տարագրութենէն առաջ բնակչութեան թիւը իջած է 40 անձի։
1915-ին գիւղացիները կը տարագրուին դէպի Համա, ետքը մինչեւ Յորդանան։ Կէսէն աւելի ճամբան կը զոհուին։
1939-ի սահմանագծումով սահմանը կ՚անցնի գիւղացիներուն տուներուն ճիշդ մօտէն։ Անապահով վիճակ մը կը տիրէ մինչեւ 1947։
1947-ին հայրենիք կը ներգաղթէ գիւղը իր ամբողջութեամբ այսինքն 46 անձ։
1993-ի տուեալներով գիւղը ձմեռը ամայի է։
Մատենագիտութիւն
Ստորոգութիւն:Գիւղեր
Քիպրիթճեան (բժիշկ)
Քիպրիթճեան, հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ատամնաբուժական կրթութիւն ստացած է։ Որպէս ատամնաբոյժ աշխատած է։
1897 թուականէն եղած է ՀՅԴ–ի գործիչ։ Պարսկահայքի Սալմաստ քաղաքին մէջ եղած է մարտական շարքերու կազմակերպիչ։
1908 թուականին եղած է Կ. Պոլիս։ 1915 թուականի Ապրիլ 24-ին Կ. Պոլսոյ մէջ ձերբակալուած է՝ միւս հարիւրաւոր հայ մտաւորականներու հետ։ Իր պարսկահպատակ ըլլալուն շնորհիւ՝ հրաշքով ազատած ու վերապրած է։
Մահացած է 13 Փետրուար 1927 թուականին, Ֆրանսայի Մարսէյլ քաղաքին մէջ։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:13 Փետրուարի մահացածներ Ստորոգութիւն:Մարսէյ մահացածներ Ստորոգութիւն:ՀՅԴ-ի անդամներ Ստորոգութիւն:Հայ ատամնաբոյժներ
Ֆրիտրիխ Քարլ Անդրէաս
Ֆրիտրիխ Քարլ Անդրէաս (Բագրատեան, ), արեւելագէտ, իրանագէտ, բանասիրութեան եւ արևելեան լեզուագիտութեան հայազգի գիտնական, հին հայկական արքայական Բագրատունի տոհմի ներկայացուցիչ։
Ծագումնաբանութիւն
Աղբիւրները սակայն միահամուռ են այն հարցին մէջ, որ Անդրէաս հայազգի էր: Այդ մասին կը վկայեն գերմանական հանրագիտական հրապարակումները, անոր երբեմնի ուսանողները նաեւ Անդրէասի կնոջ՝ ռուսական արմատներով եւրոպացի գիտնական Լու Անդրէաս-Սալոմէի կենսագիրները:
Անդրէաս, ի սկզբանէ՝ Բագրատեան, ծնած է 1846 թուականին՝ նետերլանտական Հնդկաստանի մէջ՝ Պաթավիա (այժմ՝ Ինտոնեզիա, Ճաքարթա)՝ ռազմական բժիշկ Բագրատեանի ընտանիքին մէջ։ Մայրը՝ տիկին Վայց, գերմանական եւ մալեզիական ծագում ունէր :
Վեց տարեկանին ընտանիքին հետ տեղափոխուած է Համպուրկ։
Կրթութիւն
Համպուրկի մէջ սկսած է իր ուսումնական առաջին քայլերը՝ յաճախելով մասնաւոր դասընթացքներու։ 14 տարեկանին ան, իբրեւ կիմնազիայի սան, կը տիրապետէր գերմաներէնի, անգլերէնի, հոլանտերէնի, ֆրանսերէնի, լատիներէնի եւ յունարէնի։ Աւարտելով կիմնազիան՝ Անդրէաս-Բագրատունի կը շարունակէ կրթութիւնը Հալէի, Երլանկէնի, Կէօթինկէնի եւ Լայպցիքի համալսարաններուն մէջ՝ ուսանելով արեւելեան եւ դասական բանասիրութիւն, պատմութիւն, փիլիսոփայութիւն:
Մասնագիտական գործունէութիւն
Անդրէաս արեւելագիտութեան տոքթորի կոչման արժանացած է «Ներդրումներ միջին պարսկերէնի՝ պահլաւերէնի ճշգրիտ իմացութեան վերաբերեալ: Գիրն ու արտասանութեան համակարգը» ատենախօսութեան համար, զոր պաշտպանած է 1868 թուականին : Այս գիտական գործը կորսուած կը նկատուի:
Ատենախօսութիւնը պաշտպանելէ ետք երիտասարդ գիտնականը կը մեկնի Քոփենհակընի համալսարան՝ ուսանելու համար Հիւսիսային Եւրոպայի լեզուները:
Ինչպէս կը նշէ Անդրէասի աշակերտներէն յայտնի իրանագէտ Ուոլֆկանկ Լենթց, իր երբեմնի ուսուցիչը 1875-1881 թուականներու ընթացքին, դաշտային հետազօտութիւններ իրականացնելու նպատակով գտնուած է Հնդկաստան ու ուսումնասիրած՝ փարսերու լեզուն եւ մշակոյթը, ինչպէս նաեւ եղած է Հարաւային Իրանի մէջ: Ըստ Լենթցի, Անդրէասի հետաքրքրութեան լայն շրջանակները կը հասնէին մինչեւ հնդկաաֆղանական սահմանը՝ ուսումնասիրելու տեղի ժողովուրդներուն մշակոյթն ու լեզուն, իսկ Կովկասի մէջ զայն սկսած էր հետաքրքրել օսերէնը։
Պարսկաստանի մէջ անցուցած վաղ հնագիտական եւ լեզուագիտական աշխատանքին վերաբերեալ Անդրէասի գիտելիքները այնպիսի անհամաձայնութիւն ստեղծած էին իր եւ արշաւախումբի միւս մասնակիցներուն միջեւ, որ ատոր արձագանգները հասած էին Պերլին: Գերմանիայէն պահանջած են, որ ան լքէ արշաւախումբը եւ վերադառնայ։ Սակայն Անդրէաս չէ ենթարկուած եւ շուրջ վեց տարի, իր միջոցներուն հաշւոյն, յամառօրէն մնալով Պարսկաստան, շարունակած է լեզուագիտական ու հնագիտական պրպտումները՝ ամբողջութեամբ ծախսելով սեփական միջոցները: Այդպիսով սակայն ան ուսումնասիրած է Արեւելքը։
Անդրէաս Գերմանիա վերադարձած է ամբողջութեամբ սնանկացած: 1887 թուականին որպէս դասախօս սկսած է աշխատիլ Պերլինի համալսարանը: Նոյն թուականին ամուսնացած է հոգեվերլուծող Լու Սալոմէի հետ, որ մտերիմ էր Ֆրիտրիխ Նիցչէին եւ ժամանակի ուրիշ փիլիսոփաներու հետ: Սակայն համալսարանի գործընկերները հաշտ աչքով չէին նայեր եռանդուն եւ բանիմաց գիտնականին եւ ան երկու տարի ետք կը հեռանայ համալսարանէն:
1882 թուականին Անդրէաս կը հրատարակէ երկհատորեայ «Փերսեփոլիս: Փերսեփոլիսի, Իսթաքխրի, Պասարկատայի, Շահփուրի աքեմենեան եւ սասանեան յուշարձաններն ու արձանագրութիւնները» աշխատութիւնը՝ գիտական շրջանակներուն ծանօթացնելով Պարսկաստանի հարաւը ունեցած իր հետազօտութիւններուն արդիւնքները ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պատմաբաններ Ստորոգութիւն:Գիտնականներ
1810 թուական
1810 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 10րդ տարին
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1810 ծնունդներ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1810
Քիսանկանի
Քիսանկանի (մինչեւ 1966 թուականը՝ Աթենլիվիլ, Kisangani), քաղաք Քոնկոյի ժողովրդավարական Հանրապետութեան մէջ, Վերին Զաիր նահանգի վարչական կեդրոնը, բնակչութիւնը՝ ։
Նաւահանգիստ է Քոնկօ գետի վրայ, ինքնաշարժային ճանապարհներու հանգոյց է, կարեւոր առեւտրական եւ արդիւնաբերական կեդրոն։
Ստորոգութիւն:Կոնգոյի ժողովրդավարական Հանրապետութեան քաղաքներ Ստորոգութիւն:Նաւահանգիստներ
Հայկ Մելիքեան
Հայկ Մելիքեան, հայ դաշնակահար։ Արցախցի բանաստեղծ Սոկրատ Խանեանի թոռը:
Կենսագրական գիծեր
Մելիքեան ծնած է Երեւան։ Աւարտած է Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոցի դաշնամուրային, ապա՝ ստեղծագործական բաժինը :
Հայ եւ արտասահմանեան շատ երաժշտահաններու ստեղծագործութիւններուն առաջին կատարողն է, որոնցմէ շատերը մասնաւոր իրեն համար գրուած են:
2007 թուականէն անոր կատարումները թողարկուած են մենանուագային ալպոմներով, ինչպէս նաեւ զանազան երաժշտական հաւաքածոներու մէջ, այդ կարգին նաեւ դասական երաժշտութեան ամենահեղինակաւոր՝ «Naxos Grand Piano» ապրանքանիշին կողմէ:
Մելիքեան հանդէս եկած է Եւրոպայի, Ասիոյ, Հիւսիսային եւ Հարաւային Ամերիկաներու բազմաթիւ երկիրներու մէջ։
Դաշնակահար երաժշտահանի նախաձեռնութեամբ 2009 թուականին Երեւանի մէջ մեկնարկած է 1900+ նախագիծ-համերգաշարը՝ նուիրուած 20-րդ դարու եւ ժամանակակից համաշխարհային դաշնամուրային երաժշտութեան։
2013 թուականին ստացած է Հայաստանի վաստակաւոր արուեստագէտի կոչում :
Բոմբէյ
Տեղեկութիւններ
Բոմբէյ հնադարեան քաղաքը կառուցուած է Ք․Ա․ 8-րդ դարուն, Օշիներուն կամ Օբիչիներուն (եզակի՝ Օշի, Օբիչի) կողմէն, Թիրինեան ծովուն ափերուն,Վեզուվիոյին լանջերուն։
Ինկած է հռոմէացիներուն ձեռքը եւ ազդուած է յունահռոմէական մշակոյթէն։
Մեղմ կլիմային պատճառով, եղած է հին Հռոմի ամենէն համբաւաւոր զբօսաբնակավայրը։ Հռոմէացի բազմաթիւ ազնուականներ եւ հարուստներ, որթատունկերով ծածկուած բլուրներուն վրայ կառուցած էին իրենց արձակուրդի առանձնատուները, որոնք զարդարուած էին արուեստի գործերով։
Բոմբէյի յայտնաբերումը
Քաղաքը մոռցուած էր եւ անոր գոյութիւնը անծանօթ էր։ Քաղաքին առաջին յայտնաբերումը կ՛ըլլայ 1592-ին, մերձակայ Թորէ Անունցիանա քաղաքին գետնայարկ ջրուղիին կառուցման աշխատանքներուն ընթացքին։ Կը յայտնաբերուին, ինչպէս նաեւ յաջորդող պեղումներուն ընթացքին, կարեւոր նիւթեր, որոնք այսօր իսկական գանձ մըն են։ Պեղումները յայտնաբերած են Բոմբէյ քաղաքին ամենօրեայ կեանքը։ Ածուխը որ մօտաւորապէս երկու հազարամեակ քաղաքը ծածկած էր, լաւ վիճալի մէջ պահած էր բազմաթիւ եւ բազմատեսակ որմանկարներով առանձնատուները, շուկան, անթիւ տաճարները, մեծ ու պզտիկ թատրոնները, կամարները, աղբիւրները, խանութները եւ բնակարանները։
Փրկուած են նաեւ քաղաքին անակնկալ եւ յանկարծակի մահը վկայող մանրամասնութիւններ․ մարդիկ որ կը ճաշէին երկնցած բազմոցներուն վրայ, մարդիկ որ ծուխերէն կը խեղդուէին փորձելով խոյս տալ սոսկալի մահէն։ Օթեւաններուն սեղաններուն վրայ գտնուած են բաժակներ եւ պնակներ։ Սենեակի մը մէջ յայտնաբերուած են եօթը փոքրիկներու մարմինները, որոնք մահացած են խաղի ժամանակ։
Կեանքը
Բոմբէյ բարգաւաճ քաղաք մը եղած էր, 20 000 - 30 000 բնակիչներով։ Ք․Ա․ 62-ին, զօրաւոր երկրաշարժ մը կը ցնցէ քաղաքը, սակայն քաղաքը կը կործանուի մօտաւորապէս հարիւր տարի ետք՝ 79-ին, Վեզուվիոյին սոսկալի ժայթքումին պատճառով։ Ածուխի հսկայ ալիք մը քանի մը ժամուայ մէջ կը ծածկէ հռոմէական ուրախ, շռայլ եւ գեղեցիկ քաղաքը։
Ք․Ա․62 - Ք․Ա․79
Ք․Ա․62 - Ք․Ա․79, Բոմբէյի բնակիչները կը զբաղին երկրաշարժին պատճառած վնասներու վերականգնումով, միաժամանակ կը կառուցեն պետական նոր շէնքեր։ Ք․Ա․64-ին, Ներոն կայսր իր կողակից՝ Փոբէա Սապինային հետ Բոմբէյ կ՛այցելեն եւ նուէրներ կ՛ընծայեն Վենուս տաճարին ու կը ձեւակերպեն Նէափոլիսին թատրոնը։
Վեզուվիոյին սոսկալի ժայթքումը
Վեզուվիոյին սոսկալի ժայթքումին նախօրեակին, Բոմբէյ կը հաշուէր 20 000 բնակիչ, իսկ համաձայն բնակարաններուն՝ 11 500 մարդ։։
Հրաբուխին ժայթքումին կը հետեւի ահաւոր ածուխի ամպ մը, որ կը բարձրանայ եւ 1 մեթր բարձրութեամբ կը ծածկէ քաղաքը։ Իրարանցումին վրայ շատեր կը փորձեն փախչիլ եւ շատեր ալ ետ կը վերադառնան։ Սակայն, ածուխի ամպին կը յաջորդէ աներեւակայելի հրաբխային կարկուտ մը, որ քաղաքը 3 մեթր բարձրութեամբ կը ծածկէ։ Անոր վրայ ածուխի եւ քարերու նոր խաւ մը կը նստի եւ քաղաքը 6-7 մեթր հողաթումբով վերջնականպէս կը թաղէ։
Յոյները
Յայտնաբերուած իրերը ժամանակագրուած են 79-էն ետք։ Սակայն քաղաքը հիմնուած է նախապատմական տարիներուն։
Քաղաքին առաջին ընդարձակումը եղած է Քիմիի նաւամարտին ընթացքին՝ (Ք․Ա․450), յոյներուն յաղթանակէն ետք։
Առաջին բնակիչները՝ Օշիները կամ Օբիչիները Բոմբէյ հաստատուած են Ք․Ա․ 8-րդ դարուն եւ կեդրոնական Իտալիոյ մէջ հիմնած են հինգ քաղաքներ։ Երբ Մեծ Յունաստանը շրջանին մէջ կը տարածի՝ Ք․Ա․740-ին, Բոմբէյ կը մտնէ Հելենիստական ժամանակաշրջանին։ Յոյներն ու փիւնիկեցիները Բոմբէյ կը գործածէին որպէս ապահով նաւահանգիստ։ Ք․Ա․ քաղաքը կ՛ընդարձակուի կարեւոր հովիտի մը, որ Քիմիին, Նորային եւ Սթավիէյի միջեւ խաչմերուկ մըն էր, ու պարիսպով կը պատսպարուի։
Էթրուսքները
Ք․Ա․ 524-ին, Բոմբէյ կը հաստատուին էթրուսքները։ Էթրուսքները, յոյներուն նման, քաղաքը բռնութեամբ չգրաւեցին եւ Բոմբէյ կը պահէ իր կիսանկախութիւնը։ Սակայն Ք․Ա․ 6-րդ դարուն մաս կը կազմէ Էթրուսքեան Դաշնակցութեան։ 1980-ին պեղումները կը յայտնաբերեն արձանագրութիւններ, Ք․Ա․ 6-րդ դարու Նեքրոփոլիս մը եւ Ափոլոնասին տաճարը։ Յունական գաղթօճախ Քիմի, Քիմիի ճակատամարտին ընթացքին կը յաղթէ էթրուսքներուն եւ Բոմբէյ կը գրաւէ։ Իսկ հռոմէացիներուն դաշնակից Սամանիթեսները կը գրաւեն յունական Քիմին՝ Ք․Ա․420-ին եւ տէր կը դառնան շրջանին։
Հռոմէացիները
Հռոմէացիները Ք․Ա․ 343-341 կը գրաւեն Բոմբէյ եւ շրջակայքը։ Բոմբէյի բնակիչները Հռոմին հաւատարիմ կը մնան։ Ք․Ա․4-րդ դարավերջին քաղաքը կը շարունակէ ընդարձակուիլ։ Կը զարգանայ գիւղատնտեսութիւնը եւ գինիին ու ձէթի արտադրութիւնը, ինչպէս նաեւ առեւտուրը Սպանիոյ եւ Փրովանսին հետ։
Հռոմէական Կայսրութիւն
Ք․Ա․2-րդ դարուն Բոմբէյի բարգաւաճումը իր գագաթնագէտին կը հասնի, շնորհիւ արեւելքէն բերած հռոմէացիներուն աւարներէն, մանաւանդ Կորնթոսի կործանումէն։ Այդ ժամանակաշրջանին կը կառուցուին Մեծ թատրոնը, Պազիլիքը, Բաղնիքները, եւայլն։ Հասրակաց Պատերազմենրէն ետք, Բոմբէյ հռոմէական գաւառ կը դառնայ եւ բնակիչները կը դառնան հռոմէացի քաղաքացի եւ կ՛իւրացնեն լատիներէն լեզուն։ Քաղաքը կը զարգանայ եւ կ՛ընդարձակուի ու նոր ենթակառոյցներ կը կառուցուին՝ Պոմպէոսին Ամֆիթատրոնը (Ք․Ա․70), հռոմէական բաղնիքները, Օտէոնը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:հռոմէական քաղաքակրթութեան քաղաքներ Ստորոգութիւն:հելենիստական քաղաքակրթութեան քաղաքներ Ստորոգութիւն:իտալական հնադարեան քաղաքներ
Զուիցերիոյ Ազգային Օր
Զուիցերիոյ ազգային օր (գերմ.՝ Schweizer Bundesfeiertag, ֆր.՝ Fête nationale suisse, իտալ.՝ Festa nazionale svizzera, ռետոռոմաներէն՝ Fiasta naziunala svizra), ազգային տօն Զուիցերիոյ մէջ։ Կը նշուի 1 Օգօստոսին: Զուիցերիոյ Համադաշնութեան հիմնադրումը առաջին անգամ նշուած է 1 Օգոստոս1891-ին, 1899-էն՝ ամէն տարի, իսկ իբրեւ պաշտօնական տօն կը նշուի 1994-էն : Որոշ քաղաքներու մէջ պաշտօնական արարողութիւնը տեղի կ՛ունենայ տօնի նախօրէին` 31 Յուլիսին:
Պատմութիւն
Զուիցերական ազգային առասպելի համաձայն 1291-ին Ֆիրուալդշտետ լիճի ափին գտնուող Ռիվտլի բացատին մէջ կը հաւաքուին երեք գաւառներու` Շուիցի, Ուրի եւ Ունտէրվալտէնի ներկայացուցիչները եւ դաշինք կը կնքեն արտաքին յարձակումներէ պաշտպանուելու համար: Այս իրադարձութիւնը հիմք հանդիսացաւ Զուիցերիոյ Համադաշնութեան կազմաւորման համար: Պաշտօնապէս տօնը սահմանուած է 1891-ին, Զուիեցրիոյ կազմաւորման վեցհարիւրամեակի տարին: Երկար ժամանակ 1 Օգօստոսը գաւառներու մեծ մասին մէջ կը համարուի աշխատանքային օր: 26 Սեպտեմբեր1993-ին կայացած հանրաքուէին ժողովրդական նախաձեռնութեան հաւանութիւն տալէն ետք 1994-էն այն պաշտօնապէս յայտարարուեցաւ ոչ աշխատանքային օր ամբողջ Զուիցերիոյ տարածքին :
Տօնի աւանդոյթներ
Տօնի օրը շատ մարդիկ իրենց տուները կը զարդարեն դաշնային եւ թաղապետական դրօշներով: Գաւառներու մեծ մասին մէջ հասարակական շինութիւններու, փողոցներու եւ հրապարակներու զարդարման աւանդոյթը օրինական պահանջ է: Ամէն տարի երկրի նախագահը հանդիսաւոր ելոյթ կ՛ունենայ Ռիվթլի բացատին մէջ : Մութը իյնալուն մէջ փողոց դուրս կու գան բազմաթիւ երեխաներ լապտերներով եւ հրավառութեան միջոցներով: Իսկ բլուրներու եւ լեռներու գագաթներուն կարելի է տեսնել քանի մը մեթր բարձրութեամբ կոնաձեւ խարոյկներ: Այս աւանդոյթը սկիզբ կ՛առնէ միջնադարէն, երբ երկրի տարածքային սահմաններուն երկայնքով բլուրներու կատարներուն կը կազմաւորուէր նմանատիպ համակարգ եւ խարոյկները կը վառուէին թշնամիներու մօտենալու ժամանակ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Զուիցերիոյ տօներ
Խաչակիրներու Դ․ Արշաւանք
Խաչակիրներու Դ․ Արշաւանքը (1201-1204), ունէր նպատակ եւ թիրախ Երուսաղէմը գրաւել, Եգիպտոս ներխուժելէ ետք։  Սակայն, կը շեղի իր նախնական ծրագրէն եւ խաչակիրները Կոստանտնուպոլիսը գրաւելով կը հիմնեն Լատինական Կայսրութիւնը։
Դ․ Խաչակիրներու արշաւանքին ծրագիրը ու Կոստանտնուպոլսոյ գրաւումը
Խաչակիրներուն Դ․ Արշաւանքը զուտ կրօնական բնոյթ չունէր, այլ զանազան շահերու խառնուրդ մըն էր։  Մէկ կողմէն կրօնական, բարոյական գոհունակութիւն եւ տնտեսական շահ,  միւս կողմէն՝ արկածախնդրութեան եւ նիւթական շահերու փափաք։  Վերջինս կը գերիշխէ։
Առաջին ծրագիրն էր նախ Եգիպտոս ներխուժել եւ Աղեքսանտրիան գրաւել, ու ապա՝ Երուսաղէմը։  Սակայն առաջին ծրագիրը տեղի կու տայ երկրորդին՝ նախ Կոստանտնուպոլիսը գրաւել։
Խաչակիրներու բանակին մեծ մասը Վենետիկ կը հաւաքուի Մայիս 1202-ին։ Սակայն, զինուորներուն թիւը սպասուածը չէ․ 35 000 փոխարէն, Վենետիկ հաւաքուած են 12 000։  Կ՛ առաջանան տնտեսական հարցերու շուրջ վէճեր՝ շատ մասնակիցներ կը մերժեն լիուլի վճարել նախապէս որոշուած իրենց համապատասխան բաժինը։  Սակայն, պէտք է գումարներ ապահովել։  Շատեր կ՛առաջարկեն յարձակիլ հարեւան հարուստ շրջաններ, որպէսզի նիւթական պահանջները լրացուին։  Վենետիկը կը պատրաստուի արշաւել Տալմաթիոյ ափերուն գտնուող Զարա (Զատըր) քաղաքին վրայ։ Կարգ մը կարտինալներ կը համաձայնին, հակառակ Պապին հրամանին եւ ուրիշ եւրոպացի վեհապետներու փափաքին՝  չյարձակիլ քրիստոնեայ պետութիւններու վրայ։
24 Նոյեմբեր 1202-ին Խաչակիրները արագ պաշարումէ ետք կը գրաւեն Զարա քաղաքը։ Հռոմի պապը, Խաչակիրներու Դ․ Արշաւանքին ղեկավարներուն ուղարկած նամակով մը կը հրամայէ բոլորին վերադառնալ իրենց խոստումին՝ ուղղուիլ դէպի Երուսաղէմ։   Սակայն արշաւանքին մասնակցող վեհապետները վախնալով թէ այս հրահանգով բանակը պիտի լուծուի,  նամակին պարունակութիւնը չեն յայտներ եւ կը պատրաստեն Կոստանտնուպոլսոյ դէմ արշաւանքը։
Վենետիկի Հանրապետութեա ն եւ Բիւզանդական կայսրութեան միջեւ առեւտրական մրցակցութիւնը եւ դեռ կենդանի յիշատակը Կոստանտնուպոլսոյ մէջ «Լատիններու Ջարդ»ին Σφαγὴ τῶν Λατίνων (Ապրիլ 1182), ինչպէս նաեւ Իսահակ Բ․ի զաւկին, Ալեքսիոսին խոստումները՝ Բիւզանդիոնը Վենետիկին վճարէ բոլոր պարտքերը, Դ․ Արշաւանքին բանակին հայթայթէ 10 000 զինուորներ ու Երուսաղէմին մէջ պահէ 500 ասպետներ, շարժառիթն են որպէսզի Խաչակիրները յարձակին Բիւզանդիոնի հարուստ մայրաքաղաքին վրայ։
Յարձակում Կոստանտնուպոլսոյ վրայ
Այդ ժամանակաշրջանին, Բիւզանդական Կայսրութիւնը տկարացած էր, որովհետեւ բիւզանդական գահին վրայ բարձրացած Անկելոսներու Տան ներքին պառակտումը կը շարունակուէր։  Եղբօրը դէմ դաւադրութենէն ետք, գահին բարձրացած Ալեքսիոս Գ․ կը մերժէ Խաչակիրներու Արշաւանքին մասնակցութեան ծախսերուն Բիւզանդիոնի բաժինը վճարել։  Խաչակիրները, 1203  Յուլիսին, Կոստանտնուպոլսոյ արեւմտեան ափը Ղալաթա (կամ Փերան) կը գրաւեն եւ Ոսկեղջիւրի ծոցը մտնելով կը հրկիզեն հոն գտնուող բոլոր նաւերը։  Խաչակիրներու Դ․ արշաւանքին հետ կը դաշնակցին Անկելոսներու տոհմէն ինքզինքնին անիրաուած սեպողները՝ գլխաւորութեամբ հետագային Ալեքսիոս Դ․ին։
Ալեքսիոս Գ․ կը փախչի հետը տանելով կայսերական գանձը։  Մայրաքաղաքին բնակիչները Իսահակ Բ․ (Ալեքսիոսին կողմէն գահէն տապալուած եւ կոյր մնացած եղբայրը), բանտէն կ՛ազատեն եւ գահին վրայ կը բարձրացնեն։  Խաչակիրներուն պահանջով, անոր զաւակը՝ Ալեքսիոս (խաչակիրներուն հետ դաշնակցած եւ քաղաք հասած) գահակից կը յայտարարուի Ալեքսիոս Դ․ անունով։
Կայսերական գանձը պարապ ըլլալով Ալեքսիոս Դ․, որպէսզի  խաչակիրներուն տուած իր խոստումին տէրը կանգնի բնակչութեան վրայ ծանր տուրքեր կը դնէ եւ եկեղեցիներուն զարդարանքէն արծաթը եւ ոսկին կը հաւաքէ։  Սակայն կայսրին այս քայլերէն ժողովուրդը կը դժգոհի եւ ապստամբութիւն կը պայթի։  Երկու գահակից թագաւորները կը տապալին եւ Կոստանտնուպոլսոյ ժողովուրդը կայսր կը հռչակէ Տուքաս տոհմէն Ալեքսիոս Ե․։  Վերջինիս կողմնակիցները խաչակիրներուն ընդիմադիրներն են։  Ալեքսիոս Ե․ չ՛ ընդունիր խաչակիրներուն հետ իր նախորդներուն ըրած համաձայնութիւնը եւ կը սկսի կազմակերպել մայրաքաղաքին պաշտպանութիւնը, հաւանական յարձակման մը դիմաց։
Բիւզանդացիներուն եւ խաչակիրներուն միջեւ փախումը անխուսափելի կ՛ երեւի։  1204 Մարտին, Վենետիկի եւ Խաչակիրներուն միջեւ Հռոմէական կայսրութեան բաժանման համաձայնագիր մը կը ստորագրուի։
*Համաձայնութեան առաջին նախադասութիւնը այսպէս կը սկսի․-«Քրիստոսի անունով, քաղաքը զէնքերով պիտի գրաւենք»
Համաձայնագրին գլխաւոր կէտերն են․-
Կոստանտնուպոլսոյ վերջնական գրաւումը եւ կողոպուտը
Խաչակիրները համաձայնագրէն ետք, 9 Ապրիլ 1204-ին կը սկսին լայնածաւալ յարձակումները Կոստանտնուպոլսոյ դէմ․ ցամաքէն եւ ծովէն։  Բիւզանդիոնի ղեկավարութիւնը անկարող է դիմադրել նման յարձակում։  Կայսրը եւ ազնուականները քաղաքը կը լքեն եւ կը մեկնին դէպի Թրակիա։  Առանց դիմադրութեան, խաչակիրները յաղթական քաղաք կը մտնեն ու կը հաստատեն Լատինական Կայսրութիւնը։ Երեք օր անդադար բռնութեամբ եւ ագահութեամբ քաղաքը կը կողոպտեն, յոյն բնակչութիւնը սուրէ կ՛անցընեն։  Դարերու ընթացքի հաւաքուած բոլոր պիտոյքները։ Չեն յարգուիր նոյնիսկ եկեղեցիները, մասունքները, յուշարձանները։  Այս կողոպուտին բացի զինուորներէն եւ ասպետներէն, կը մասնակցին նաեւ լատին կրօնաւորներ։  Կը քանդուին յուշարձաններ, կը փճանան ձեռագիրներ, իսկ Սուրբ Սոֆիա (Այիա Սոֆիա) եկեղեցին լրիւ կը կողոպտուի։ Մայրաքաղաքին գրաւման եւ կողոպուտին վկայ՝ պատմաբան Նիքիթաս Խոնիաթիս, իր վկայութիւններուն մէջ մանրամասնութեամբ կը նկարագրէ կողոպուտը։  Աւարները կը մեկնին դէպի արեւմտեան եւրոպայի երկիրները եւ կը զարդարեն եկեղեցիներ եւ պալատներ։  Մասունքները կը տարուին ու կը պահուին ֆրանսական վանքերու մէջ, սակայն անոնց մեծ մասը կը փճանայ ֆրանսական յեղափոխութեան ժամանակ (1789)։  Կոստանտնուպոլսյ ձիարձակարանի գլխաւոր քանդակներէն՝ «Պղինձէ Քառաձի»ն կը փոխադրուի Վենետիկ եւ մինչեւ այսօր բնագիրը կը պահուի թանգարանին մէջ, իսկ անոր պատճէն կը զարդարէ Սուրբ Մարկոս տաճարի Basilica Cattedrale Patriarcale di San Marco նախադուռը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Արշաւանքներ Ստորոգութիւն:Խաչակիրներու Արշաւանքներ Ստորոգութիւն:Խաչակիրներու Դ․ Արշաւանք
Ախթալայի Վանք
Ախթալայի վանական համալիր (նաեւ Պղնձահանք), X դարին հիմնադրուած պարսպապատ վանական համալիր, կը գտնուի Հայաստանի Լոռու մարզի Ախթալայ գիւղին մէջ՝ Երեւանեն 185 կմ հիւսիս։ Ախթալայի վանական համալիրը Հայաստանի այն քաղկեդոնական վանքերեն է, որուն կառուցումը կը համընկնի Հայաստանի Վերածնութեան շրջանի հետ։ Ախթալայի վանական յուշարձանախմբին մէջ ներդաշնակ միահիւսուել են հայկական, վրացական ու բիւզանդական ճարտարապետութեան տարրերը։
Միջնադարին վանքը յայտնի էր որպէս Պղնձահանքի վանք։ Կիրակոս Գանձակեցին իր "Հայոց Պատմությունում" կը հիշատակ է, որ իշխան Իվանե Զաքարյանը մահացավ 1241 թ եւ իրեն դին ամփոփվեց Պղնձանահքւն մէջ, որը Իվանեն կը նախկին էր խլած էր հայերէն եւ դարձուցած վրացական (այսինքը՝ ուղղափառ) եկեղեցի։ Դարձնելով ուղղափառ եկեղեցի, ուղղափառութիւն ընդունած Իվանե Զաքարյանը այն վերակառուցեց եւ անվանեց Ախթալա։ Ըստ Գանձակեցու, նոյն եկեղեցիին մէջն է ամփոփված նաեւ Իվանեի որդի, իշխան Ավագը (մահ, 1250 թ Բջնիի մէջ)։
Սուրբ Աստուածածին եկեղեցիի պատերը նկարազարդուած են հոյակապ, հրաշալի պահպանուած որմնանկարներով։ Որմնանկարները կատարուած են XIII դարոին, երբ եկեղեցին վերափոխուեցաւ փաղկեդոնականի։ Որմնանկարներն իրենց գունային լուծումներով կը մօտենան բիւզանդականին, սակայն թեմաներու ընտրութիւնը զուտ հայկական է։
Ներկայումս Ախթալայի վանքն ունի ուխտագնացութեան օրեր՝ սեպտեմբերի 20-21։
Եկեղեցու որմնանկարներու ստորին շերտը կը վերաբերուի 11-րդ դարին։ Գունազարդումը բնորոշ է բիւզանդական արվեստին, իսկ թեմատիկ լուծումները՝ հայկական մանրանկարչութեանը։ Իսկ 13-րդ դարին եւ հետո կատարված որմնանկարները հարազատ են բիւզանդական արվեստին։ Իրենց մեծ մասն ունի յունարէն, մէկ մասն ալ՝ վրացերեն արձանագրութիւններ։ Երկշերտ բարձրարվեստ որմնանկարները կը պատկերին Հին եւ Նոր կտակարաններու առանձին դրվագներ, սրբերու պատկերներ, այդ թիւին մէջ՝ եւ Գրիգոր Լուսավորչի պատկերը։ Խորանի գմբեթարդին Մարիամ Աստվածածիննը՝ գահին նստած է, մանուկ Հիսուսը գիրկին. (պահպանուած է որմնանկարի միայն մէկ մասը), անւցմէ վար հաղորդութեան՝ խորհրդավոր ընթրիքի տեսարանն է։ Հիսուսը պատկերված է երկու անգամ՝ մերթ շրջված դեպի աջ եւ մերթ դեպի ձախ՝ առաքեալներուն հետ հացը կիսելու ժամանակ։
Պահպանուած են Պետրոս, Հովհաննես, Պողոս առաքեալներու, Ղուկաս եւ Մատթեոս ավետարանիչներու պատկերները։
Քիչ աւելի վարը ողջ հասակով պատկերուած են սրբեր, ի թիվս որոնց՝ Հռոմի Սեղբեստրոս պապի, Հակոբ Տյառնեղբոր, Հովհան Ոսկեբերանի, Բարսեղ Մեծի, Գրիգոր Ա Լուսավորչի, Աթանաս Ալեքսանդրացու, Հռոմի Կլեմենտ (Կղեմես) պապի, Գրիգոր Սքանչելագործի, Կիւրեղ Ալեքսանդրացու, Գրիգոր Աստվածաբանի, Կիպրիանոս Կարթագէնացու պատկերները։
Արեւմտեան պատի որմնանկարներու մէջ պատկերված է երկնային արքայութիւնը, իսկ հիւսիսային պատին՝ Հիսուսի չարչարանքները, Կայիափա քահանաեապետը ու հռոմեական կառավարիչ Պիղատոս Պոնտացին։ Կամարները, միջնապատերն ու սիւները նոյնպես պատկերազարդված են սրբագրային թեմաներով եւ սրբերու դիմապատկերներով։ Որմնանկարներու մէկ մասը վերականգնուած է։
Ախթալայի վանական համալիրում Սերգեյ Փարաջանովը նկարահանած է “Նռան գույնի” որոշ տեսարաններ։ Ներկայումս կը վերականգնուի եկեղեցու գմբեթը, ինչպես նաեւ կը վերանորոգուի եկեղեցու այլ հատվածները։
Պատկերասրահ
Ստորոգութիւն:Հայ Առաքելական Եկեղեցի Ստորոգութիւն:Հայաստանի վանքեր
Սուրբ Ստեփանոս Եկեղեցի (Լառնաքա)
Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի, հայ առաքելական եկեղեցի Լառնաքայի մէջ։
Պատմութիւն
1909 թուականին Լառնաքայի մէջ փոքր մատուռ կը կառուցուի ի յիշատակ Ատանայի կոտորածի զօհերուն։ Մատուռը կը կրէ Ատանայի հովանաւոր սուրբ Ստեփանոսի անունը։ Շինարարութեան համար 1912-1913 թթ. հանգանակութիւն կատարուած է Եգիպտոսի,Մանչեսթերի ու Վոթերթաունի հայկական համայնքներու աջակցութեամբ 1913 թուականին մատուռը վերածուած է ընդարձակ վանքի։ Պաշտօնական բացումը տեղի ունեցած է 1914 թուականին։ Սուրբ Ստեփանոսի հանդիսաւոր օծումը կատարուած է 1918 թուականին արքեպիսկոպոս Դանիէլ Յակոբեանի կողմէն ։ Եկեղեցւոյ խորանը փայտէ կառուցուած է՝ 1909 թուականին։ Հոգեւոր հովիւն է Տէր Մաշտոց Աշքարեանը։ Եկեղեցւոյ մուտքին մակագրուած է.
Գարատուրան
Գարատուրան, Քեսապ շրջանի ամենէ տարածուն գիւղնը, որ կ՛երկարի 9 քմ երկայնքով եւ մօտ 2 քմ լայնքով։ Գիւղը կազմուած է 12-է աւելի թաղերէ որոնք կը համապատասխանեն հոն հաստատուած գերդաստաններու անուններուն։ Բանասէր-պատմաբան Յակոբ Չոլաքեան այս 12-է աւելի թաղերը կը համախմբէ 4 կամ 5 թաղախումբերու մէջ՝ Ծովու, վարի, կեդրոնական, վերի եւ Գարատաշ։ Ներկայիս Գարատաշ ունի 23 տուն բնակչութիւն եւ կրնայ սեպուիլ իբր առանձին գիւղ։
Հակիրճ պատմութիւն
Գարատուրանի ամենայ վերի թաղը՝ Գարատաշը կը գտնուի Քեսապ աւանէն մօտ 2 քմ. հարաւ-արեւմուտք, իսկ ամենայ վարինը՝ Ծովու թաղը Քեսապ աւանէն մօտ 10 քմ արեւմուտք Միջերկրական ծովէն մօտ 2 քմ արեւելք։ Գիւղը բնակչութիւնը մասամբ քեսապցի է, մասամբ ալ Մարաշցի, Սուէտիացի եւ Անտիոքցի հայերէ կազմուած է։ 1865-ին Անտոնեան Վարդապետի համաձայն հոն կապրէին 60 ընտանիք։ 1911-ի մարդահամարի համաձայն գիւղի բնակչութիւնը կը հասներ 1286 անձի այսինքն 236 ընտանիք։
1915-ին գիւղացիները կը տարագրուին դեպի Համա, ետքը Հոմս, ապա Դամասկոս։ 1920-ին գիւղ կը վերադառնան բնակչութեան 45 առ հարիւր տոկոսը։
1947-ին հայրենիք կը ներգաղթեն 804 անձեր, եթէ նկատի առնենք թէ 1955-ին գիւղի բնակչութեան թիւը՝ 398 անձ կը համարուի, ուրեմն մօտաւորապէս երկու-երրորդէն աւելի հայրենիք ներգաղթած են
1993-ի տուեալներով գիւղը ուներ 185 բնակիչ։
Թաղային Տուեալներ
Ծովէն արեւելք մեկնելով կը հանդիպինք Գարատուրանի առաջին թաղին՝ Ծովու թաղը. 1911-ին այս թաղը ունէր 33 տուն բնակիչ, ներկայիս միայն 3 տուն բնակչութիւն ունի Ծովու թաղը։ Թաղին մէջ կար Ս. Սարգիս անունով ուխտավայր մը որուն պատերէն մէկ մասը կանգուն կը մնար մինչեւ վերջերս. Սակայն 1986-ին փոթորիկի մը իբր արդիւնք լման կը կործանուի։ Գերեզմանատան մօտ կը գտնուի Ս. Գէորգ մատուռը, 1908-ին հիմնուած է նաեւ Ս. Ստեփանոս մատուռը որ շրջան մը իբրեւ դպրոց գործածուած է։ Այս երկու կառոյցներուն ինչպէս նաեւ նարինջի պարտէզի մը հոգ կը տանին «Երկիր եւ Մշակոյթ» կազմակերպութեան կամաւոր անդամները։ Վարի թաղերը եղած են անապահով՝ գետնասահքը, հեղեղները հողը անվստահելի դարձուցած են պարտիզպանութեան համար։ 1911-ին վերի եւ վարի թաղերը միասին կը հաշուէին մօտ 40 ընտանիք. Ներկայիս միայն 6 ընտանիք կ՛ապրի վարի թաղերուն մէջ։
Կեդրոնական թաղերը Գարատուրանի գլխաւոր թաղերը եղած են եւ գիւղի մշակութային եւ հոգեւոր կեդրոնը։ 1873-ին կառուցուեցաւ աւետարանական համայնքի դպրոցը եւ ժողովարանը, իսկ 1908-ին եկեղեցին։ Լուսաւորչական համայնքի Ս. Աստուածածին եկեղեցին ու դպրոցը մինչ այդ կը կառուցուին 1890-ին։ 1942-ի գետնասահքը կը կործանէ եկեղեցին, մի քանի թաղերու տուներ, երկու դպրոց եւ եկեղեցին։
Քարատաշը Քեսապի ամաենամօտ թաղն է ուր մինչեւ 1942 տուներ չկային։ 1942-ի գետնասահքէն ետք 3 գերդաստան կը փոխադրուին Քարատաշ եւ բնակութիւն կը հաստատեն։ Ներկայիս, Քարատաշը կարելի է սեպել առանձին գիւղ իր 23 տուն բնակչութեամբ։
Բնորոշիչ Կառոյցներ
Գիւղին գլխաւոր կառոյցներն են՝
Միննի Հաուք
Ամալիա Մինիոն Հաուք, «Միննի» Հաուք, ամերիկացի օփերային սոփրանօ։
Վաղ կեանք
Ծնած է Նիւ Եորքի մէջ 16 Նոյեմբեր 1851-ին․ գերմանացի ներգաղթեալ Ֆրանսիս Հաուքի եւ վերջինիս ամերիկուհի կնոջ միակ զաւակն էր։ Միննիի ծնելէն ետքք Հաուքերը կը տեղափոխուին Փրովիտընս (Ռոտ Այլընտ), որմէ ետք ալ 1857 թուականին՝ Սամներ շրջան (Քանզաս)։ Տարածուած սխալ կարծիք կար, թէ Հաուքը օփերայի մեծ երկրպագու, ֆինանսիսթ Լէոնարտ Ճերոմի դուստրն էր ։
Ասպարէզ
1865-ին ձայնամարզութեան դասեր կը ստանայ Արչիլ Էրրանիի հետ, որ Մաքս Մերեցեք իտալական շրջիկ օփերային թատերախումբին մէջ իրեն համար տեղ կ'ապահովէ։ Տասնչորս տարեկանին իբրեւ օփերային երգչուհի սկզբնական նախափորձ կը կատարէ Պրուքլինի մէջ՝ «Լուսնոտը» օփերային մէջ կատարելով Ամինայի դերը։ Մէկ ամիս ետք՝ Նոյեմբեր 1866-ին տեղի կ'ոունենայ է իր Նիւ Եորքեան նախափորձը «L'étoile du nord» օփերայէն Փրասքովինայի դերով։ Կունոյի «Ռոմէօ եւ Ժիւլիէթ» օփերայի ամերիկեան առաջին ներկայացման ժամանակ՝ 15 Նոյեմբեր 1867-ին կը խաղայ Ժիւլիէթի դերը։
Հետագայ կեանք եւ մահ
1878-ին կ'ամուսնանայ աւստրիա-ամերիկացի գրող եւ ճանապարհորդ Էռնսթ վոն Հեսսէ-Վարթէկկի (Ernst von Hesse-Wartegg) հետ։ Հարստութեան մեծ մասը կը կորսնցնէ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներուն։ Կը նկատուի, որ մինչեւ 1920 կ'աղքատանայ ու գրեթէ կը կորսնցնէ տեսողութիւնը։ Կը մահանայ Զուիցերիոյ իր տան մէջ, Լիւցեռն քաղաքի մօտ 1929-ին ։
Ատնան Պատրան
Ատնան Պատրան (արաբ․՝ عدنان بدران ‎‎) 15 Դեկտեմբեր 1935, Jerash, Յորդանան), յորդանանցի գիտնական, ակադեմիկոս, քաղաքական գործիչ: 6 Ապրիլ 2005-էն մինչեւ նոյն տարուան 27 Նոյեմբեր եղած է Յորդանանի վարչապետ:
Կենսագրութիւն, կրթութիւն
Պատրան ծնած է Ճարաշ (Յորդանան), 15 Դեկտեմբեր 1935-ին : Բարձրագոյն կրթութիւնը ստացած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ, ուր աւարտած է Օքլահոմայի պետական համալսարանը եւ ստացած՝ Պսակաւոր Արուսետից վկայական (BA)։ Ապա յաճախած է Միշիկընի պետական համալասարան, ուրկէ ստացած է Մագիստրոսական կոչում: Միշիկընի համալսարանին մէջ յաջողութեամբ պաշտպանած է իր դոկտորական ատենախօսութիւնը:
Պատրանի եղբայրը՝ Մուտար Պատրան, քաղաքական նշանաւոր գործիչ է Յորդանանի մէջ։ Ան քանի մը անգամ, տարբեր ժամկէտներով, եղած է երկրին վարչապետը :
Պատրանը իր կնոջ՝ Մահայի հետ կ'ապրի Տապուքի մէջ։ Անոնք ունին վեց զաւակ՝ չորս տղայ եւ երկու դուստր:
Փրոֆէսոր եւ քաղաքական գործիչ
1987-ին Պատրան նշանակուած է Յորդանանի գիտութեան եւ ճարտարարուեստի բարձրագոյն խորհուրդի առաջին գլխաւոր քարտուղարը (այդ խորհուրդին նախագահը Նորին արքայական մեծութիւն, արքայազն Հասան պին Թալալն է):
Փրոֆէսոր Պատրան նաեւ եղած է գիւղատնտեսութեան եւ, կարճ ժամանակով, կրթութեան նախարար (1980-ականներուն վերջաւորութեան):1990-ականներուն ան դարձած է Յորդանանի Գիտութիւններու Արաբական Ակադեմիայի եւ Ֆիլատելֆիա Համալսարանին նախագահը եւ մինչեւ այսօր կը վարէ այս զոյգ պաշտօնները: 1992-1998-ին ան նաեւ եղած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի տնօրէնի տեղակալ:
7 Ապրիլ 2005-ին Ապտուլլա Երկրորդ թագաւորը Պատրանին նշանակած է նորակազմ կառավարութեան ղեկավար, որ նախորդներու համեմատ պիտի որդեգրէր աւելի արմատական բարեփոխումներու ընթացք մը: Այդ նոր կառավարութեան կազմին մէջ Պատրան եղած է նաեւ պաշտպանութեան նախարար: Սակայն, նորանշանակ կառավարութիւնը ընդամէնը եօթը ամիս ետք ստիպուած էր հրաժարական ներկայացնել՝ բարեփոխումներու դանդաղ ընթացքին եւ Յորդանանի մայրաքաղաք Ամմանի մէջ 5 Նոյեմբեր 2005-ին հիւրանոցի մը ռմբակոծման հետեւանքով առաջացած ճգնաժամին պատճառով :
Վերոնշեալ պաշտօնները զբաղեցնելու կողքին, Պատրան նաեւ եղած է Ամմանի ոչ պետական առաջատար համալսարաններէն մէկուն՝ Փեթրա Համալսարանին նախագահը :
1811 թուական
1811 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 11րդ տարին
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1811 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1811 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1811
Ռումանիոյ Արուեստի Ազգային Թանգարան
Ռումանիոյ արուեստի ազգային թանգարան (ռում.՝ Muzeul Național de Artă al României), կերպարուեստի ամենամեծ թանգարանը Ռումիանիոյ մէջ։ Տեղակայուած է Պուխարեսթ ի Յեղափոխութեան հրապարակին՝ նախկին թագաւորական պալատի շէնքին մէջ։ Հաւաքածոն կը ներառէ ռումանական եւ օտարերկրեայ արուեստի գործերու շուրջ 60.000 նմոյշ, որոնցմէ շուրջ 3000-ը եւրոպական արուեստի նմոյշներ են։
Ռումանիոյ արուեստի ազգային թանգարանին մասնաճիւղը կը համարուի Զամպաքճեան թանգարանը:
Պատմութիւն
Թանգարանը հիմնադրուած է 1950-ին։ Թանգարանին ստեղծման համար հիմք հանդիսացած է Ռումանիոյ թագաւոր Գարօլ Ա.ի (շուրջ 214 կտաւներ, անոնցմէ՝ Էլ Կրեքոյի, Ռամպրանտի, Փիթր Պրէյկէլ Աւագի, Ռուպենսի, Տոմինիքօ Վենեցիանոյի, աշխատանքներէն) հաւաքածոն։ Անիկա ընդգրկած է նմոյշներ նաեւ այլ մասնաւոր հաւաքածոներ։ 1989-ին Ռումանիոյ յեղափոխութեան ժամանակ թանգարանի շէնքը վնասուած է։ 2000-ին թանգարանին կեդրոնական շէնքին մէջ կրկին բացուած է արտասահմանեան արուեստի ցուցադրութիւնը, 2001-ին շէնքին կողքային հատուածին մէջ՝ ազգային կերպարուեստի ցուցադրութիւնը :
Ազգային հաւաքածոյ
Ռումանական արուեստի հաւաքածոյին մէջ ներկայացուած են կերպարուեստի ազգային հաւաքածոն, ինչպէս նաեւ սրբապատկերներ, վաղ շրջանի կտաւներ, 20-րդ դարու կերպարուեստի նմոյշներ, ինչպէս՝ Թէոտոր Ամանի, Նիքոլայէ Գրիգորեսքիի, Եոն Անտրէսքիի, Թէոտոր Պալլատիի, Մարսէլ Եանքոյի, Վիքթոր Պրաուների եւ Քորնելի Պապայի ստեղծագործութիւնները։ Յատուկ սրահներ նախատեսուած են Տիմիթրի Պաչուրիայի եւ Կոնստանդին Պրանքուզիի քանդակներուն համար։
Արտասահմանեան հաւաքածոյ
Թանգարանը ունի եւրոպական արուեստի շուրջ երեք հազար նմոյշ՝ կտաւներ, քանդակներ, գծագրեալ աշխատանքներ։
Իտալական կերպարուեստի հաւաքածոյին մէջ ներառուած Տոմենիքօ Վենեցիանոյի, Յակոբօ Պասանոյի, Լորենցօ Լոտտոյի, Տինտորետտոյի, Ալեսանտրօ Մանէասքոյի, Յակոբօ Ամիկոնիի եւ Սալվատորէ Ռոզայի ստեղծագործութիւնները։
Սպանական հաւաքածոն ներկայացուած է Էլ Կրեքոյի երեք աշխատանքներով, ինչպէս նաեւ Ֆրանսիսքօ Սրբարանի եւ Ալոնսօ Քանոյի ստեղծագործութիւններով։
Հոլանտական հաւաքածոյին մէջ ներկայացուած են Եան վան Էյքի եւ Հանս Մեմլինգի, Փիթր Պրէյկել Աւագի, Փիթր Պրէյկել Կրտսերի, Փիթր Փաուլ Ռուպենսի եւ Ռեմպրանտ վան Ռէյնի աշխատանքները։
Գերմանական հաւաքածոն կը ներառէ Հանս ֆոն Աախենի, Բարթողիմէոս Ցայտպլոմի եւ Էկիտի Սատելերի ստեղծագործութիւնները։
Ֆրանսական կայսերապաշտութեան (imperialism) հաւաքածոյին մէջ ներկայացուած են Քլոտ Մոնէի, Ալֆրետ Սիսլէյի եւ Փոլ Սինեաքի ստեղծագործութիւնները։
Ռուսական գեղանկարչութեան բաժնին մէջ ներկայացուած են Իլիա Ռեպինի, Վալենդին Սերովի, Յովհաննէս Այվազովսքի ի եւ Ֆիլիփ Մալէավինի աշխատանքները։
Թանգարանը ունի նաեւ զարդային կիրարական արուեստի նմոյշներ՝ հնաձեւ կահոյք, ճենապակի, գորգանկարներ եւ գորգեր։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Ռումանիոյ թանգարաններ Ստորոգութիւն:Ազգային թանգարաններ
Աննա Հետվիկ Պուլ
Աննա Հետվիկ Պուլ, էսթոնացի միսիոնարուհի, որ կարեւոր առաքելութիւն իրականացուցած է Կիլիկիոյ մէջ ու իր ողջ կեանքը նուիրած է հայութեան։
Կենսագրութիւն
Աննա ծնած է Լիւթերական ընտանիքի յարկէն ներս։ Ան եղած է՝ 8 երեխաներէ բաղկացած, ընտանիքի 6-րդ զաւակը: Մինչեւ 15 տարեկան կը յաճախէ տեղական պետական դպրոցը, ապա՝ կարճ ժամանակ ետք, Գերմանիոյ մէջ կը ստանայ միսիոնարական կրթութիւն:
Աննա կը տիրապետէր՝ էսթոներէնին, ռուսերէնին, ֆրանսերէնին, անգլերէնին եւ գերմաներէնին: Աւելի ուշ, Կիլիկիոյ միսիոնարական առաքելութեան ընթացքին սորված նաեւ թրքերէն եւ հայերէն :
Միսիոնարական Առաքելութիւն
Աննա Պուլի նախաձեռնութեամբ, Հալէպի մէջ կը բացուի հիւանդանոց, ուր կ'աշխատին Սուրիոյ նշանաւոր հայ բժիշկներ: Հայ գաղթականներուն վիճակը թեթեւցնելու համար Պուլ Մարաշի իր ծանօթներուն օգնութեամբ կը հիմնէ ջուլհականոց եւ ձեռագործի արհեստանոց: Աշխատանքի կը լծուին շուրջ 500 հայ կիներ եւ աղջիկներ, որոնց գործած կարպետներն ու ձեռագործները կը վաճառուէին եւրոպական երկիրներու մէջ, իսկ ստացուած հասոյթը կը տրուէր հայ կիներուն՝ իբրեւեւ աշխատավարձ:
Պուլի նախաձեռնութեամբ, Հալէպի տարբեր դպրոցներ յաճախող աւելի քան 250 հայ երեխաներուն համար կը սահմանուին կրթաթոշակներ: Իր կատարած բազմաթիւ հայանպաստ աշխատանքներուն համար Պուլ այնքան սիրուած էր Հալէպի հայ համայնքին կողմէ, որ արժանացած էր «Պուլ Մայրիկ» կոչման :
40 տարի կեանքն անմնացորդ նուիրելով հայ ժողովուրդին՝ Պուլը 1951 թուականին 64 տարեկան հասակին կը հեռանայ Հալէպէն՝ այդպէս ալ չունենալով սեփական ընտանիք։ Սակայն ան չի կարնար վերադառնալ Էսթոնիա, քանի որ այն Խորհրդային Միութեան կազմին մէջ էր, հետեւաբար մուտքի թոյլատուութիւն ստանալը՝ անհնար։ Պուլը Եւրոպա կը հաստատուի։ Այստեղ ան կը շարունակէ նամակագրական կապը իր նախկին սաներուն հետ, որոնք ցրուելով աշխարհով մէկ՝ չէին մոռնար սիրելի Պուլ Մայրիկին։ Անոնցմէ մէկուն ուղղուած նամակին մէջ Հետվիկ Պուլը գրած էր. «…իմ սիրտը հայ է…»։
Կեանքին վերջին տարիները Պուլը կ'անցընէ գերմանական ծերանոցի մը մէջ։ 90-ը անց միսիոնարուհին մահուան մահիճին մէջ պառկած՝ մոռցած էր այն 6 լեզուները, որոնց կը տիրապետէր եւ ծերանոցի աշխատակիցներուն հետ կը հաղորդակցէր միայն իրեն հարազատ դարձած հայերէնով ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Էսթոնացի միսիոնարներ Ստորոգութիւն:4 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:3 Հոկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան ականատեսներ
Կորնթոսի Ծոցը
Կորնթոսի Ծոցը գոց եւ շատ խորունկ ծով մըն է։ Կը գտնուի Կեդրոնական Յունաստանի եւ Պելոպոնեսի միջեւ, Կորնթոսի Նեղուցին/Ջրանցքին արեւմտեան կողմը։ Կը սկսկի Յոնիական Ծովէն եւ կը հասնի մինչեւ Կորնթոսի Նեղուցը, որ զայն կը բաժնէ Սարոնիքոս Ծոցէն (Էգէական Ծով)։  Արեւմուտքէն՝ Յոնիական ծովուն եւ Ռիօ նեղուցին միջեւ մասը այժմ կը կոչուի Փաթրայի Ծոց․ երկու ծոցերուն միջեւ Ռիօ նեղուցը եւ անոր վրայ կառուցուած Ռիօ-Անդիռիօ կամուրջը (1998-2004) անոնց սահմանակէտն են։  Իսկ արեւելքէն Կորնթոսի Ջրանցքը զայն կը բաժնէ Սարոնիքոս Ծոցէն։
Աշխարհագրական Դիրք
Կորնթոսի Ծոցը շրջապատուած է Յունաստանի հետեւալ Շրջանային Միաւորումներէն․ հիւսիսէն՝ Էթոլօաքարնանիա Αιτωλοακαρνανία, Ֆոքիտա Φωκίδα, հիւսիս արեւելքէն՝ Վիոթիա Βοιωτία, արեւելքէն՝ Ատիկէ Αττική, հարաւ արեւելքէն Կորնթոս Κορινθία եւ հարաւ արեւմուտքէն՝ Ահայիա Αχαΐα։ Կորնթոսի Ծոցը տեւաբար երկրաշարժի ցնցումներու ենթակայ է։  Ցնցումները յաճախակի եւ զօրաւոր են։
Աթէնքի (Փիրէա), ծոցին եւ Միջերկրականի նաւահանգիստներուն համար առեւտուրի կարեւոր ծովային ճամբայ է, շնորհիւ Կորնթոսի Ջրանցքին (1882-1893)։   Իսկ ծոցին եզերեայ շրջաններուն ծովային ներքին եռուզերը աշխուժ է։
Պատմական հակիրճ տեղեկութիւններ
Ք․Ա․ 395-387 ծոցին շուրջ եւ Էգէական Ծովուն մէջ տեղի կ՛ունենայ Կորնթոսեան Պատերազմը, մէկ կողմէն Հին Սփարթի եւ դաշնակիցները իսկ միւս կողմէն Աթէնք, Արղոս, Կորնթոս, Թիվա եւ Պարսկաստան։ Միջնադարի ժամանակաշրջանին Ծոցը ծանօթ էր Լեփանտօ անունով (Նաֆփաքթօ Ναύπακτος քաղաքին այդ ժամանակի անուանում)։
1571 թուականին տեղի կ՛ունենայ Լեփանտոյի երրորդ ճակատամարտը, ուր օսմանեան նաւատորմիղը կը ջախջախուի արեւմտեան Եւրոպայի դաշնակից ուժերէն։  1772-ին կրկին օսմանեան նաւատորմիղ մը կը պարտուի այս անգամ ռուսական ուժերէն, ծոցին մուտքին։
1882, 23 Ապրիլին Կորնթոսի ջրանցքին պաշտօնական բացումը կը կատարուի։  Ջրանցքին կառուցումը կը դիւրացնէ ծովային առեւտուրը․ առեւտրական նաւերը աւելի արագ կը հասնին Ատլանտեան Ովկիանոսի, Եւրոպայի կամ Միջերկրականի աւազանի կեդրոնական եւ արեւմտեան նաւահանգիստները եւ փոխադարձ։ Մեծ բեռնատար նաւերուն ջրանցքէն անցնիլը կը կատարուի ուղեկցանաւերով։
2004, 12 Օգոստոսին Ռիօ-Անթիռիօ կամուրջին բացումը կը կատարուի։ Կամուրջը մեծ թափ կու տայ ծոցին շուրջը գտնուող շրջաններու ամէն տեսակետի զարգացման․ ներքին եւ արտաքին զբօսաշրջիկութեան, առեւտուրի, եւ այլն։
Երկրաբանութիւն
Կորսնթոսի Ծոցը կազմուած է երկու երկրակազմական (Ափրիկեան եւ Եւրօ-ասիական) բաժիններուն միջեւ առաջացած ճեղքի մը ընդարձակումով եւ որ կը շարունակուի ընդարձակուիլ 15 մմթ ամէն տարի։  Ծոցին երկրաշարժային ցնցումները Եւրոպայի ամենաշխուժներէն են։
Կղզիներ, կղզեակներ
Ծոցը ունի բազմաթիւ կղզի/կղզեակներ․ անոնցմք միայն մէկ հատիկը բնակուած է՝ Թրիզոնիա (երեք փոքր կղզիներ, որոնցմէ մէկը կը բնակուի)։
Տե՛ս նաեւ
Ռիօ-Անթիռիօ կամուրջ
Փաթրայի Ծոցը
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ծոցեր Ստորոգութիւն:Յունաստանի ծոցեր
Ախթէրի
Ախթէրի (Յակոբ Նշանեան) (Ծն. 1859, Սիլիվրի), աշուղ, յետոյ՝ Տէր Ներսէս քահանա Նշանեան:
Կենսագրություն
Աշխարհական անունն էր Յակոբ: Ժամանակ մը Պոլսոյ մէջ ատաղձագործութիւն կ'ընէ, երբ կը հանդիպի հայազգի աշըք Միհրիի ( Չմշկածազգի Ղուկաս): Անիկա թուրք աշուղութեան ասպարէղին մէջ մարզուելով եւ շնորհիւ իր բնատուր ձիրքերուն ու փափագին հետզհետէ յառաջդիմէլով՝ Ախթէրի (աստղային) ծածկանունին կ'արժանանայ Սէրվէրի (հռչակաւոր Պրուսացի Գրիգոր աշուղ) աշուղին կողմէ, հաւանութեամբ՝ իր վարպետին Միհրիի: Ախթէրի երաժշտական գործիքը սազն էր։ Անիկա կ'արտադրէր՝ ինքներղութիւններ, միշտ թուրքերէն լեզուով:
Ախթէրի կ'ամուսնանայ Չորլուի աւագերէց Տ. Ներսէս քհ.ի աղջկան հետ, շարունակելով դարձեալ իր աշուղական գործը:
Յակոբ Նշանեան (Ախդէրի) 1893-ին Արմաշու դըպրեվանքը կ'երթայ՝ Քահանայ ձեռնադրուելու համար: Տարուան մը մէջ եկեղացական կարգն ու կանոնները, երգեցողութիւն եւ մանաւանդ հայերէն կ'ուսանի: 1894-ին Արմաշի մէջ քահանայ կը ձեռնադրուի իր ծննդավայրի եկեղեցւոյն վրայ Տ Ներսէս կոչուելով: Յաջորդաբար պաշտօններ կը վարէ Սիլիվրի, Էտիրնէ, Կիւմիւլճինա եւ Տէմոթիքա. Իսկ Թրակիոյ պարպումէն ետք Տէտէ Աղած, իբր հոգեւոր հովիւ: Ախթէրի 1928-9-ին հրապարակ հանեց իր սազերգութիւնը (Թուրքերէն) Գ. Կառավարենցի յառաջաբանով եւ մասնակի հայերէն թարգմանութեամբ:
Աղբիւրներ
Հ. Մկրտիչ Վարդ. Պոտուրեան, Հայ Հանրագիտակ, 1938 Պուքրէշ, Էջ 75-76
Մեկըն, Սասէքսի Դքսուհի
Մարքըլ ծնած եւ մեծցած է Լոս Անճելըս, Քալիֆորնիա: Ան դերասանութեան ոլորտին մէջ ուսանեցաւ Յիւսիսարեւմտեան Համալսարանէն ներս: Իբր դերասանուհի, ան ծանօթ է իր Ռէյչըլ Զէյն դերով Ամերիկեան իրաւաբանական հեռուստաշար Suits-ի մէջ 7 եղանակներու ընթացքին: Ան նաեւ ունի պլոկ մը՝ The Tig (2014– 2017), ուր ազդեցիկ կիներու մասին կը գրէր: Ան երկու հագուստի նորաձեւութեան շարքեր հրապարակեց 2015– 2016 թուականներուն:
Արշակ Վռամեան
Արշակ Վռամեան (բուն անունով՝ Օննիկ Դերձակեան, ), հայ ազգային-ազատագրական շարժումի գործիչ, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան անդամ։
Պապ Թագաւոր
Պապ, հայոց Արշակունի թագաւոր 370 թուականէն։ 17 տարեկանին յաջորդած է հօրը՝ հայոց արքայ Արշակ Բ–ին։ Մայրն էր Սիւնեաց Անդոկ մեծ իշխանի դուստրը՝ Փառանձեմ թագուհին։ Պապը գահ բարձրացած է Հռոմէական կայսրութեան օժանդակութեամբ։ Պապ Թագաւոր, հայոց սպարապետ Մուշեղ Մամիկոնեանի հետ գործակցելով՝ Նպատ լերան մօտ, Ձիրաւի ճակատամարտին, պարտութեան մատնեց պարսիկները, 371-ին։ Շնորհիւ սոյն յաղթանակին, 18-ամեայ Պապը դարձաւ հայոց թագաւոր։
Արշակ Վռամեան
Կենսագրութիւն
Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ Պոլսոյ Սուրէնեան վարժարանին մէջ, ապա 1889-ին Լեւոն Շանթին հետ կ’երթայ Էջմիածին, ուր կ’աւարտէ Գէորգեան Ճեմարանը։ Պոլիս վերադարձին, ռուսական նամակատան մը մէջ կը նպաստէ շոգենաւերու ուժանակի փոխադրութեան գործին։ Օկիմտա ծածկանունով կ’աշխատակցի Շահնազարի հրատարակած «Հայրենիք»-ին։
10 Օգոստոս 1896-ին կը մասնակցի Պանք Օթոմանի գրաւման աշխատանքներուն, կը հալածուի եւ ամիս մը ռուսական հիւպատոսարանին մէջ պահուըտելէ ետք, կ’ապահովէ Պուլկարական անցագիրը եւ կ’անցնի Ֆիլիպէ, ուր կը զբաղի հրապարակախօսութեամբ։ 1898-ին կը մեկնի Ժընեւ, ուր կը ստանձէ Դաշնակցութեան Արեւմտեան բիւրոյի գործավարութիւնը եւ միաժամանակ կ’աշխատակցի «Դրօշակ»-ին։ Կ’անցնի Ամերիկա, ուր գործօն կերպով կը մասնակցի շրջանին մէջ Դաշնակցութեան կազմակերպական կառոյցի ստեղծման աշխատանքներուն եւ կը խմբագրէ Պոսթըն-ի «Հայրենիք»-ը։
1907-ին կը վերադառնայ Կովկաս եւ Սահմանադրութեան հռչակման ատեն, հասարակական գործերու պատասխանատուութեամբ կ՛երթայ Վան, ու ապա կը վերադառնայ Պոլիս՝ աշխատակցելով «Ազատամարտ»-ին։ Կուսակալ Ճեւտէթ «Վանայ Իշխան»-ը կը սպաննէ։ 1908-ին, երիտթուրքերու յեղաշրջումէն ետք, կ’ընտրուի Օսմանեան Խորհրդարանի երեսփոխան։ 4 Ապրիլ 1915-ին զոհ կ՛երթայ դաւադրութեան մը։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:4 Ապրիլի մահացածներ Ստորոգութիւն:Կոստանդնուպոլիս մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր Ստորոգութիւն:ՀՅԴ գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ
1812 թուական
1812 թուական, նահանջ տարի, 19րդ դարու 12րդ տարին
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1812 ծնունդներ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1812
Անգլերէն
Քերականական Առանձնայատկութիւններ
Ժամանակակից անգլերէնի մէջ կան քիչ թիւով ձեւաբանական խոնարհումներ, իսկ շարահիւսութիւնը ընդհահուր առմամբ անջատ կը դիտուի։ Անգլերէնի հիմքին մէջ օժանդակ բայերն են, բարդ ժամանակաձեւերու, բայի կերպերու եւ եղանակի ճիշտ շարադասութիւնը, ինչպէս նաեւ կրաւորական կառուցուածքը, հարցականի եւ ժխտականի ձեւերը։ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Լեզուներ
Խաչիկ Թէօլէօլեան
Փրոֆ. Խաչիկ Թէօլէօլեան (ծնած է Հալէպ, 30 Օգոստոս 1944-ին) : Գրականագետ, հրապարակախօս, սփիւռքագէտ: Ան սփիւռքագիտութեան բնագաւառի հիմնադիրներէն մէկն է: Ան Զօրեան Հիմնարկի տնօրէններու խորհուրդի անդամ է: Արձակագիր, հրապարակագիր ու խմբագիր, կրթական մշակ եւ կուսակցական գործիչ Մինաս Թէօլէօլեանի որդին է:
Կենսագրութիւն
Փրոֆ. Խաչիկ Թէօլէօլեան ծնած է Հալէպ, Պոլսահայերու ընտանիքի մէջ։ Ան Ապրած է Պոլիս, Գահիրէի, ապա Պէյրութ: 16 տարեկանէն ի վեր կը բնակի ԱՄՆ֊ի մէջ։
Բարձրագոյն Ուսում
Ան ստացած է մասնիկային (մոլեքիւլային) կենսաբանութեան պաքալորէայի աստիճանը Հարվըրտի համալսարանէն, իսկ «Brown» համալսարանէն՝ տոքթորական գիտութիւններու թեկնածու՝ համեմատական ​​գրականութեան մէջ:
Համալսարանի Դասախօս
Ան դասաւանդած է Միացեալ Նահանգներու, Արեւմտեան Եւրոպայի եւ Հայաստանի մէջ։ Իսկ ներկայիս կը դասաւանդէ Ամերիկայի անձնական Ուէսլիըն «Wesleyan University» Համալսարանի մէջ,(wɛsliən/ WESS-lee-ən)։
Հրապարակագրութիւն, գիտական ամսագրի հիմնադիր-խմբագիր
Փրոֆ.Թէօլէօլեան յօդուածներ հրապարակած է բազմաթիւ նիւթերով, ինչպէս՝ ամերիկացի վիպասան Թոմաս Փինչընի եւ անոր ստեղծագործութեան «Pynchon Notes», ահաբեկչութեան, պատմութեան, ազգայնականութեան եւ սփիւռքի մասին։