cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կարպիս Գազանճեան
Խմբագրութիւններ
Հայաստանի Հանրապետութեան առաջին տարիները։ Շաբաթական թղթակցութիւններու հաւաքածոյ / Կարպիս Գազանճեան
Կարպիս Գազանճեան մահացաւ Ուրբաթ, 22 Փետրուար 2019-ին, Նիւ Ճըրզիի մէջ:
Արտեմ Փաթափութեան
Արտեմ Փաթափութեան, ամերիկահայ գիտնական։ Հոկտեմբեր 2021ին արժանացած է Նոպէլեան մրցանակին բժշկութեան բնագաւառին մէջ։
Կենսագրութիւն եւ ուսում
Արտեմ Փաթափութեան զաւակն է գրագէտ, հաճընցի արմատներով Սարգիս Վահագնին եւ դաստիարակ, տնօրէնուհի Հայկուհի Աճէմեան-Փաթափութեանին:
Լիբանանի քաղաքացիական կռիւներուն պատճառով, ընտանիքին հետ փոխադրուած է Լոս Անճելըս, ուր իր պսակաւորի աստիճանը ստացած է Գալիֆորնիոյ համալսարանի Լոս Անճելըսի մասնաճիւղէն (Եու. Սի. Էլ. Էյ.), 1990ին, իսկ կենսաբանութեան դոկտորականը՝ հռչակաւոր ՔԱԼԹԷՔ համալսարանէն, 1996-ին: 2000 թուականէն կ՚աշխատի Սքրիբս (SCRIPPS) գիտական մեծ հաստատութեան մէջ իբրեւ հետազօտող եւ ջղագիտութեան բաժանմունքի դասախօս ։ Ամուսնացած է եւ ունի մանչ զաւակ մը:
2 Յունիս 2017, Արտեմ Փաթափութեան ընտրուած է Միացեալ Նահանգներու հեղինակաւոր Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիայի անդամ, իր հետազօտութեանց մէջ շօշափելի եւ շարունակական իրագործումներուն շնորհիւ։ Ակադեմիայի 84 նոր անդամներէն մէկը հանդիսացած է ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն: ՔԱՎԼԻԻ Մրցանակի 2020-ի Դափնեկիր Ստորոգութիւն:Գիտնական
Հայ Հին եւ Միջնադարեան Թատրոն
Հայ հին եւ միջնադարեան թատրոն
Հին ժամանակաշրջան
Ուշ հելլենիզմի դարաշրջանի ժամանակ (Ք.Ա. I դար), երբ յույն դասական թատրոնը արթեն անցեալ էր, իսկ հանրապետական Հռոմի մէջ քաղաքական ողբերգութիւնը կը մոտենար իր մայրամուտին, փոքրասիացի յույն թափառական դերասաններու խումբերի հետ անտիկ թատերական աւանդոյթը մուտք կը գործէ Հայաստան։ Ըստ Պլուտարքոսի՝ Տիգրան Բ-ն Տիգրանակերտ մայրաքաղաքի մէջ կառուցած է թատրոն (Ք.Ա. 69), որուն համար փոքրասիական քաղաքներէն գերեվարած է յույն դերասաններու։ Նոյն թուականին Տիգրանակերտը գրաւած Լուկոլոսը ներկայացումներ կը կազմակերպէ այդ թատրոնին մէջ։ Տիգրան Բ-ի ստեղծած թատերական աւանդոյթը Աեւրտաշատի մէջ շարունակած է անոր որդին՝ Արտաւազդը, որ գրած է ողբերգութիւններ (Յունարէն)։ Պլուտարքոսը կը հիշատակէ դրուակ մը Եվրիպիտեսի «Բաքոսուհիներ» ողբերգութեան ներկայացումէն, որ կազմակերպուած էր Հայոց արքունիքի մէջ (Ք.Ա. 53)՝ հռոմեացի զորավար Մարկոս Կրասոսի լեկեէններու դեմ հայ-պարսկական զորքի հաղթանակի առիթով։ Պարթեւ զինուորները Արտաշատ բերած են սպաննուած Կրասոսի գլուխը եւ ներկայացման պահին նետած սրահի կեդրոնը։ Յույն դերասան Յասոն Տրալիանոսը վերցուցած է Կրասոսի գլուխը եւ արտասաանած. «Ետ կը բերենք լեռներէն մատաղ բաղեղն իր բունով՝ յաջողակ որս մը»։ Արքան պարգեւատրած է Կրասոսին սպաննողին՝ Պոմաքսաթրեսին, եւ Յասոնին։ Ըստ Պլուտարքոսի՝ Արտաւագդի պալատին մէջ «խաղցուած են բազմաթիւ յունարէն բիեսներ»։ Այս փաստը կը վկայէ, որ ուշ հելլենիզմի դարաշրջանին մէջ Յունական դասական թատրոնի վերջին բռնկումները տեղի ունեցած են Առաջաւոր Ասիաի մէջ։ Հայաստանը նոյնպես այդ մշակոյթի վերջին ապաստաններէն էր։ Թատերարուեստի հնադարէն ժառանգած ձեւերն ու սակները գոյատեւած են նաեւ միջին դարերու ժամանակ (IV-XVII դարեր)։
Միջնադարեան ժամանակաշրջան
Միջնադարեան թատրոնի հիմնական տեսակներն են ժողովրդական պարերգային տրաման (թատերարուեստի հնագոյն եւ ժողովրդական տիպը) եւ աշխարհիկ փրոֆեսիոնալ թատրոնը (հայկական կրկեսային արփը միջնադարի ժամանակ), Հին Հռոմէն եկող եւ քրիստոնեական Ասորիքի ու Բիւզանդիոնի միջոցով Հայաստան ներթափանցած միմոսը եւ դպրոց, ճարտասանութիւնն ու առասպելավարժութիւնը՝ դրամատիկական եւ բեմական խաղի որոշ տարրերով։ Միջնադարի ժամանակ ստեղծուած է թատերական միջավայր՝ կենցաղի պայմաններո մէջ ու կայուն ձեւերով, բարքերու ծիսականութիւն եւ թատերական զուարճալիքներ, թափառող գուսաններ եւ այլն, միւս կողմէն՝ եկեղեցական թատերակարգ՝ պատարագով, ժամերգութեամբ եւ լիթուրգիական (պատարագային) տրամայով։ Եկեղեցական միջավայրը ուշ միջնադարի ժամանակ (XIV դարէն) Եւրոպայի մէջ ստեղծած էր իր թատրոնն ու տրամատուրկիան։ Հայ իրականութեան մէջ աւելի ուշ վերածնուած է դպրոց, բեմասացութիւնը՝ որպէս թատրոնի եւ տրամայի իւրահատուկ տեսակ (XVII դար)։ Հայկական կանուխ միջնադարեան միմոսական թատրոնի մասին կը յիշատակուի հայ մատենագրութեան, անոր հեռաւոր արձագանքները կան աշխարհիկ բանաստեղծութեան մէջ։ V-XVII դարերուն անընդմէջ գոյութիւն ունեցած է նաեւ աշխարհիկ թատրոնը։ Վաղ միջնադարի ժամանակ, աշխարհիկ փրոֆեսիոնալ թատրոնէն անկախ, հայ եկեղեցին ստեղծած է իր թատերակարգը՝ տիպաբանորէն նման խորհրդապաշտական(միստերիալ) տրամային։ Պատարագի ժամանակ տեղի կ'ունենայ երգային եւ խոսքային երկխոսութիւն պատարագիչի ու երգչախումբի միջեւ, ուր ամէն ինչ թատերային է, սակայն անոր հիմնական նպատակը ունկնդիրներու կրօնի, զգացումնքներուն վրայ ազդելն է։ Թատրոնին համեմատաբար աւելի մօտ է լիթուրգիական տրաման՝ Ծննդեան եւ Զատկական փուլերով («Դանելիա», «Հիմար եւ իմաստուն զոյգեր», «Ոտն լուայ», «Վերջին դատաստան» եւ այլն)։ Որոշ նիւթերու բեմական կանոնացումը տեղի ունեցած է IV դարի ժամանակ՝ ասորական եկեղեցիի մէջ։ Լիթուրգիական տրամայի կանոնն աստիճանաբար իււրացուած է արեւելեան (նաեւ հայկական), IX-XIII դարերու ժամանակ արմատաւորուած արեւմտաեւրոպական եկեղեցիներուն մէջ եւ դարձած միստերիալ թատրոնի հիմքը։ Հայ իրականութեան մեջ, ի տարբերութիւն Արեւմուտքի, այս երեւոյթը պահպանուած է աւանդական տեսքով. կանոնացուած թեքսթը եւ արտաքին գործողութեան տեսքը գրեթէ չեն խախտուած։ Հայ միջնադարեան թատրոնի շրջափուլը պատմականօրէն աւարտուած է XVII դարի վերջին։ 1668 թուականին Լիվովի հայ կաթողիկէ դպրոցի մէջ գրած եւ բեմադրած են «Մահ Կեսարու», «Առակք Սողոմովնի» եւ այլ կրոնաբարոյախոսական կտորներ, պահպանուած է միայն «Հռիփսիմեն», որ վարք-վկայաբանութիւն է, որպես ժանր՝ միրաքլ (կրոնաբարոյախոսական բովանդակութեամբ չափածոյ տրամա)։ Վենետիկի Մխիթարեան դպրոց, թատրոնի մէ 1774 թուականէն մինչեւ 1860-ական թուականները նոյնպես թարգմանուած, գրուած եւ բեմադրուած է XIX դարի երկրորդ կէսին բեմադրուած Յակոբ Կարենեանի «Շուշանիկ», Թովմաս Թերզեանի «Սանդուխտ» ողբերգութիւնները։
Ստորոգութիւն:Հայկական մշակոյթ Ստորոգութիւն:Թատրոն
1676 թուական
1676 թուական, նահանջ տարի, 17րդ դարու 76րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1676 ծնունդներ
Մահեր
Ստորոգութիւն:1676
Ֆելիքս Վալոթոն
Կենսագրութիւն
Ֆելիքս Վալոթոնը ծնաւ 28 Դեկտեմբեր, 1865 թուականին, Լոզան, Զուիցերիա, միջին դասակարգէն բողոքական ընտանիքի մը մէջ։ 1882-ին մտաւ Փարիզի Ժուլիան Աքատեմիան, պոստ-իմպրեսիոնիստ արտիստներէ յաճախած արուեստարանները։ Տասը տարուայ մէջ, երիտասարդ զուիցերիացին կը յաջողի յայտնի դառնալ Փարիզի յառաջապահ արուեստագէտներու միջավայրին մէջ։ Իր հռչակը միջազգային կը դառնայ իր փորանկարներուն ու գծագրութիւններուն շնորհիւ։ Բազմաթիւ ցուցահանդէսներու կը մասնակցի։ 1891-էն սկսեալ, բոլորովին կը նորոգէ փորանկարչութեան աւանդութիւնը։ Իր գործը կը սկսի շատ աւելի ցցւիլ։ Իր գծագրութիւնները շատ արժէքաւոր կը դառնան, ու կը սկսին օրաթերթներու ու պարբերաթերթներու մէջ տպուիլ։ 1899-ին կ'ամուսնանայ Կապրիէլ Պերնհայմին հետ։
1900-էն վերջ հետզհետէ կը ձգէ փորանկարչութիւնը, ինքզինքը աւելի նկարչութեան նուիրելու։ Կը նկարէ ընտանեկան պատկերներ, ու կը հետաքրքրուի դասական նիւթերով, տեսանկարներ, մերկ մարմիններ, կենդանագիրներ եւ նաթիւր-մորդներ, որ կը նկարագրէ անձնական ձեւով, իր ժամանակակից արուեստական հոսանքներէն դուրս։ 1902-ին, Մարտին, կը ստեղծէ «Լասիէթ ո պըղ» (L'Assiette au Beurre) պարբերաթերթին ամենայ ինքնատիպ հրատարակութիւններէն մեկը, որ կը պարունակէ 23 քակուող փորանկարներ։
Իր առաջին անձնական ցուցադրութիւնը տեղի կ'ունենայ 1909-ին, Զիւրիխ։ Իր գործը յաճախ կը ցցւի Փարիզ, մանաւանդ 1910, Յունուարին, Տրիւէ ցոյցասրահը։ Նաեւ կը մասնակցի միջազգային ցուցադրումներու, Եւրոպա կամ ալ Ամերիկա։ Իր եղբայրը, Փոլ Վալոթոնը, կ'օգնէ իր աշխատանքը Զուիցերիա տարածելու։
Ֆելիքս Վալոթոնը աշխատասէր մէկն է, որ միշտ նոր ներշնչող նիւթեր կը փնտռէ, ու արտայայտուելու նոր ձեւեր։ Կը ներշնչուի Համաշխարհային Առաջին Պատերազմին վայրագութիւնով, ու պատերազմին վերջաւորութեան նոր յաջողութեան ժամանակաշրջան մը կ'ապրի։ Կը մահանայ 1925-in, ու կը թաղուի Փարիզի Մոնփարնաս գերեզմանատունը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:28 Դեկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:29 Դեկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Քանդակագործներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի արուեստագէտներ
Ալեքսան Մնակեան
Ալեքսան Մնակեան, սփիւռքահայ երաժիշտ, խմբավար։ Ալեքս եղած է ոչ միայն Լիբանանի, այլ Միջին Արեւելքի լաւագոյն աքորտէոնիստը ձեռնադաշնակ նուագողը:
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Պուրճ Համուտ (Լիբանան)։ Սկսած է նուագելու 1952-ին՝ քաջալերուած Հ. Գրիգորիս Հեպոյեանի կողմէ։ 1955-1957 ելոյթներ ունենած է Հալէպի, Պաղտատի, Լիբանանի, Թեհրանի, Պոլսոյ եւ Կիպրոսի մէջ։
1957-1959 Միլանոյի մէջ (Իտալիա) կատարելագործած է իր երաժշտական գիտութիւնը՝ աշակերտելով «Maestro Fugazza»-ի, ստացած է միջազգային բազմաթիւ մրցանակներ։
1959-ին վերադարձած է Լիբանան, ուր իբրեւ ձեռնադաշնակի վարպետ նուագած է Լիբանանի Պետական Ռատիոկայանի նուագախումբին մէջ ու դասաւանած՝ Պետական Երաժշտանոցին մէջ։
1980-ին ղեկավարած է «ՆԱՆՕՐ» մանկապատանեկան երգչախումբը եւ Հ.Յ.Դ. Պատանեկան միութիւններու երգչախումբը։
1981-ին գեղարուեստական պատասխանատու եղած է Համազգայինի «ՆԱՆՕՐ» պարախումբին, իսկ 1983-ին գեղարուեստական պատասխանատու՝ Համազգայինի պարախումբին։
Ալեքսան Մնակեան իր գործուն մասնակցութիւնը բերած է նաեւ լիբանանահայկական եւ լիբանանեան բազմաթիւ ձեռնարկներու իբրեւ յօրինող, դաշնաւորող, նուագող եւ խորհրդատու։ Ան իր ուրոյն յօրինումներով եւ երաժշտական վաստակով կարեւոր տեղ գրաւած է Րահպանիներու աշխարհին մէջ ։
8 Մայիս 2011-ին, Ալեքսան Մնակեանի ծննդեան 75 եւ մահուան 25-ամեակներուն առիթով, Համազգայինի Լիբանանի Շրջանային Վարչութեան «Կարկաչ» մանկական եւ պատանեկան երգչախումբը Մնականեանին նուիրուած համերգին փակումը կատարեց անոր «Արտուտիկ» 12 մանկապատանեկան երգերու կատարողութեամբ :
Ալեքս մահացաւ Քանատայի մէջ, 1986-ի Ապրիլին:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:10 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ երաժիշտներ
Այծեմնիկ (անձնանուն)
Այծեմնիկ, հայկական իգական անուն։ Գործածուած է որպէս օտար անուան թարգմանութիւն։ Բուն բառը ասորերէն țbītã, եբրայերէն șbi, șəbāim, ասուրերէն șabītu բառն է, որ կը նշանակէ այծեամ։ Այժմ կը գործածուի անուան Այծեմնիկ տարբերակը, որուն փաղաքշական ձեւն է Այծիկ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ Ստորոգութիւն:Իգական անձնանուններ
Հայ Մամուլ
Հայ մամուլը հայ կեանքէն ներս ծնունդ առաւ 1794-ին, երբ հրատարակուեցաւ առաջին պարբերականը՝ «Ազդարար»ը Հնդկաստանի Մատրաս քաղաքին մէջ՝ Յարութիւն Շմաւոնեանի ջանքերով։
Պատմութիւն
Հայկական առաջին պարբերականը՝ «Ազդարարը», լոյս տեսած է 1794-96 թուականներուն (Մատրաս, Հնդկաստան) Յարութիւն Շմաւոնեանի ջանքերով։ Տպագրուած է 18 համար (տետրակ), իւրաքանչիւրը՝ մօտ 50 էջ։ Հետագայ տասնամեակներուն թերթեր ու հանդէսներ հրատարակուած են աշխարհի հայահոծ վայրերու հայկական տպարաններուն՝ Վենետիկի 1799-ի «Տարեգրութիւն»ը, Մոսկուայի՝ 1829-ի «Մուզայք Արարատեան»ը, Զմիւռնիոյ՝ 1830-ի «Ազգասէր»ը, Թիֆլիսի՝ 1846-ի «Կովկաս»ը, Վիեննայի՝ 1847-ի «Եւրոպան», Փարիզի՝ 1855-ի «Արեւելքը», Թէօդոսիոյ՝ 1859-ի «Մասեաց Աղաւնի»ն, Մանչեսթըրի՝ 1863-ի «Երկրագունդը» եւ այլ վայրերու մէջ։ Ամենաերկարակեաց հայկական պարբերականը «Բազմավէպ»ն է, որ կը գործէ 1843-էն մինչեւ օրս։ Արեւելահայ առաջին պարբերականը «Արեւելեան Ծանուցմունք» շաբաթաթերթն է (1816, Աստրախան)։ Հայաստանի Հանրապետութեան տարածքին հրատարակուած առաջին պարբերականը Էջմիածինի «Արարատ» հանդէսն է (1868-1919)։ Երեւանի առաջին պարբերականը « Պսակ » լրագիրն է (1880), Շուշիինը՝ «Հայկական աշխարհ» հանդէսը (1874)։
Պարբերականները ըստ շարադրական խորագիրներու բաժնուած են՝ թերթ, ամսագիր, տարեգիր, '''ել. թերթ եւ էլ. ամսագիր''' :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մշակոյթ Ստորոգութիւն:Տպագրութիւն
Ժան Քասթէքս
Ժան Քասթէքս (ֆրանս.՝ Jean Castex (ծնած 25 Յունիս, 1965) Ֆրանսացի քաղաքական գործիչ եւ Ֆրանսայի ներկայ վարչապետը, 3 Յուլիս, 2020 թուականէն ի վեր: Ան Հանրապետականներու կուսակցութեան մաս կը կազմէր մինչեւ 2020 թուական, որմէ ետք La République En Marche! (LREM) կուսակցութեան մաս կազմեց: Քասթէքս Փրատի քաղաքապետի դերը ստանցնած էր 12 տարի, փոքր քաղաք մը Հարաւային Ֆրանսայի մէջ, մինչեւ վարչապետ պաշտօնադրումը Ֆրանսայի նախագահ Էմանուէլ Մաքրոնի կողմէ: 2021 թվականի նոյեմբերի 22-ին Ժան Կաստեքսի թեստը դրական է եղել Covid-19-ի համար և կալանքի տակ է մնացել մեկ շաբաթով։
Քաղաքական ասպարեզ
Քասթէքս 2000 թուականին ընտրուած է Փրատի (Փիրենէ-Օրյէնթալ) քաղաքապետ, որմէ ետք 2010 թուականէն 2011 թուական ան գլխաւորած է Առողջապահութեան Նախարարութեան պաշտօնակազմը: Ան ստանցնեց Ընդհանուր Գարտուղարութիւնը Էլիսէյի նախագահ Նիքոլա Սարքոզիի տակ 2011 եւ 2012 թուականներուն միջեւ:
Հալիձորի ճակատամարտ
Հալիձորի ճակատամարտ․ զինուորական ընդհարում Սիւնիքի հայ ազատագրական պայքարին նուիրուած հայկական զինեալ ուժերուն եւ Օսմանեան կայսրութեան բանակին միջեւ, Մարտ 1727, Ղափան, Սիւնիքի մարզ, Հայաստան։
Պատմական ակնարկ
Արեւելեան Հայաստանի ազատագրութեան գաղափարը մարմնաւորողը կ՛ըլլայ Դաւիթ Բեկ։  Ան, օգտուելով Պարսկաստանի ներքին հարցերէն, իր շուրջ հաւաքած հայկական զինեալ ուժերով կը յարձակի պարսկական զօրքերուն դէմ եւ զանոնք Սիւնիքէն եւ արեւելեան Հայաստանէ դուրս կը վտարէ։  Սակայն միեւնոյն մտածումով, Օսմանեան կայսրութիւնը բանակներ կ՛ուղարկէ արեւելեան Հայաստանը գրաւելու համար։
1723-ին, Սիւնիքը եւ Ղարաբաղը անկախ կը հռչակուին։
12 Յունիս 1724-ին, Կոստանտնուպոլսոյ մէջ կը ստորագրուի ռուս-թրքական պայմանագիրը։  Երկու կայսրութիւնները իրարու միջեւ կը բաժնեն Սեֆեւեան պարսիկներուն ենթակայ Անդրկովկասի տարածքները։  Այսպիսով, արեւմտեան տարածքները կ՛անցնին թրքական գերիշխանութեան տակ․ ատրպատականը եւ հարաւային Կովկասի տարածքները՝ Հայաստան եւ Վրաստան։
1725-ին, օսմանեան կայսրութիւնը, որպէսզի իր իշխանութիւնը հաստատէ վերոնշեալ տարածքներուն վրայ, լայնածաւալ յարձակումի կը ձեռնարկէ եւ Սիւնիք կը ներխուժէ։ Հայերը կը յաջողին դիմադրել թրքական բանակներու յարձակումներուն։
Հալիձորի ճակատամարտը
1727-ին, թրքական յարձակումներէն պաշտպանուելու համար, Դաւիթ Բեկ հայկական ուժերով Հալիձորի բերդին մէջ կ՛ամրապնդուի։
Թրքական բանակը բերդը կը պաշարէ։  Թնդանօթներով կը ռմբակոծէ եւ յատուկ աշտարակներով ամրոցին կը մօտենայ։  Դաւիթ Բեկ նախ, գիշերուան մութէն օգտուելով, բերդէն ներս ապաստանած ժողովուրդը մօտակայ անտառին ապահով մէկ վայրը կը ղրկէ, իսկ ինքն ու հայ զինեալները կը շարունակեն դիմադրել օսմանեան բանակին։  Եօթը օր անընդհատ ռմբակոծումներէ եւ յարձակումներէ ետք, թուրքերը պաշարման օղակը հետզհետէ կը նեղցնեն, որպէսզի բերդ ներխուժեն։ Այս կացութեան առջեւ, Դաւիթ Բեկ եւ զինակիցը՝ Մխիթար Սպարապետ հակայարձակման ծրագիր մը կը մշակեն ու անմիջապէս կը գործադրեն։  Առաւօտ կանուխ, հայերը յանկարծ կը բանան բերդին մայր դուռը եւ 300 հայ ձիաւորներ դուրս կը սլանան եւ կը յարձակին յանկարծակի եկած եւ անպատրաստ թրքական բանակին վրայ։  Օսմանցի զինուորները խուճապի կը մատնուին եւ կը նահանջեն, իսկ մնացեալ հայկական ուժերը բերդէն դուրս քալով կը հալածեն նահանջող թրքական բանակը մինչեւ Արաքս գետ։  Մեղրի աւանին մօտ, տեղի կ՛ունենայ կռիւ մը, ուր հայերը իրենց յաղթանակը կ՛ապահովեն։
Հալիձորի ճակատամարտին հետեւանքը
Հալիձորի եւ Մեղրիի յաղթանակներէն ետք, Պարսկաստանի թագաւորը՝ Շահ Թահմազ, Դաւիթ Բեկը կը ճանչնայ իբրեւ Սիւնիքի եւ Ղարաբաղի իշխան։  Իսկ Օսմանեան կայսրութեան բանակներուն հեռացումը ժամանակաւոր կ՛ըլլայ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ճակատամարտեր Ստորոգութիւն:Ճակատամարտեր այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Ճակատամարտեր ըստ դարու Ստորոգութիւն:Ճակատամարտներ Հայաստանի մէջ
Ֆերա Ֆաոսեթ
Ֆերա Լենի Ֆաոսեթ (Farrah Fawcett, ) Ամերիկացի դերասանուհի։
Ֆերա Ֆաոսեթ ծնած է Քորփըս Քրիսթի, Թեքսասի մէջ: Ունէր երկու քոյր։ Մայրը՝ Փոլին Ալիս Էվընզ զինք «Ֆերա» կոչած էր, որովհետեւ իր ազգանունին հետ կը յարմարէր։ Հայրը՝ Ճէյմզ Ուիլիըմ Ֆաոսեթ քարիւղի դաշտերու պայմանագրող էր։ Ֆերա Իրլանտացի, Ֆրանսացի, Անգլիացի եւ Բնիկ Ամերիկեան «Չոքթաու» ծագում ունի։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:2 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:25 Յունիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասանուհիներ
Յովհաննէս Թումանեանի տուն-թանգարան (Դսեղ)
Յովհաննէս Թումանեանի տուն-թանգարանը, Ամէնայն հայոց բանաստեղծ՝ Յովհաննէս Թումանեանի հայրական տունը կը գտնուի Լոռի մարզին, Դսեղ գիւղին մէջ։ Անոր ծննդեան 70-րդ ամեակին առթիւ (1939 թուականին) այդ վերածուեցաւ տուն-թանգարանի:
Պատմութիւն
19 Փետրուար, 1869 թուականին այս տան մէջ ծնած է Ամէնայն հայոց բանաստեղծ՝ Յովհաննէս Թումանեանը։ Ան այստեղ ապրած է իր մանկութեան ու պատանեկութեան շրջանին։ 1879 թուականէն մինչեւ 1883 թուական, ան սորված է Ջալալ-օղլի (ներկայիս՝ Ստեփանաւան) երկսեռ դպրոցին մէջ, ապա ճամբորդած է Թիֆլիս՝ ուսանելու Ներսիսեան դպրոցին մէջ (1883 թուականէն մինչեւ 1886 թուական)։ Անոր տունը կառուցուած է 19-րդ դարու 60-ական թուականներուն, բանաստեղծի հօր եւ միաժամանակ գիւղի քահանայ՝ Տէր Թադեւոսին կողմէ։
Տուն-թանգարանի շէնքը վերանորոգուած է սփիւռքահայ Գունտագճեան եւ Պուճիկեան ամուսիններուն նիւթական օժանդակութեամբ, «Հայաստան» հիմնադրամին միջոցով, 2002 թուականին։ Նորոգուած եւ բարելաւուած է նաեւ ցուցադրութեան սրահը ։
Ցուցադրութիւն
Թանգարանին մէջ կը պահպանուին մեծ գրողին կեանքն ու գործը ներկայացնող մօտ 300 մեծարժէք ցուցանմուշներ։ Բակին մէջ տեղադրուած է Թուամնեանին կիսանդրին (հեղինակ՝ Այծեմնիկ Ուրարտու, 1953) եւ կառուցուած է մատուռ մը (1994 թուականին), որտեղ ամփոփուած է բանաստեղծին սիրտը։ Թանգարանը ունի երկու յարկեր եւ կը բաղկանայ վեց սենեակներէ։
Առաջին յարկը
Առաջին յարկին վրայ կը գտնուի մեծ հացատունը եւ երկու ցուցասրահները։ Ներկայացուած ցուցանմուշները կը պատմեն Յովհաննէս Թումանեանի տոհմաբանութեան, ծնողներուն, Թիֆլիսի եւ Ջալալ-օղլիի ուսումնական տարիներուն եւ գրողին գրական-հասարակական գործունէութեան մասին։
Երկրորդ յարկը
Երկրորդ յարկին վրայ գտնուող երկու սրահներներուն մէջ ցուցադրուած են բանաստեղծին անկողինը, գրասեղանը, հագուստները եւ անձնական իրերը։
Միջոցառումներ
Յովհաննէս Թումանեանի յիշատակին վերաբերող թուականներուն եւ զանազան այլ առիթներուն ընթացքին թանգարանին մէջ կը կազմակերպուին հսկայ հանդիսութիւններ եւ «Թումանեանական օրեր»։
Հասցէ
Տուն-թանգարանը կը գտնուի բարձրադիր գիւղական բնակավայրը՝ Լոռիի մարզը, Դսեղ գիւղին մէջ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Լոռի մարզի թանգարաններ
Հայ Մարզիկները՝ Հին Ողիմպիականներուն
Սկսած 1952 թուականէն, հայ մարզիկները Ողիմպիական խաղերուն մասնակցած են Խորհրդային Միութեան հաւաքականներու որպէս անդամ, իսկ 1994էն ետք՝ կը մասնակցին անկախ Հայաստանի եռագոյն դրօշին տակ։ Սակայն հայ մարզիկներու մասնակցութիւնը ողիմպիականներուն աւելի հինէն կու գայ։ Ողիմպիական խաղերը ունեցած են երկու շրջան՝ հին եւ արդի։ Հինը սկսած է հելլենական շրջանին եւ աւարտած է ք. ե. 394 թուականին, իսկ նորը սկսած է 1896-ին եւ կը շարունակուի մինչեւ այսօր։ Ըստ պատմագիտական տուեալներու, հայոց Տիգրան Բ. արքան մասնակցած է հին շրջանի 170րդ խաղերուն, իսկ Արշակ Ա. թագաւորը՝ 202րդ խաղերուն։ Անոնք երկուքն ալ արժանացած են «Ձիթենիի ճիւղեր»ու։ ժամանակին անոնցմո`վ կը զարդարէին մրցումներու յաղթականներու ճակատները։ Ագաթանգեղոս պատմիչը եւ մեր պատմահայրը` Մովսէս Խորենացին գրած են նաե Հայոց Տրդատ Գ. արքային մասնակցութեան մասին։ Ըստ այդ տուեալներուն, Տրդատ Գ. պէտք է, որ մասնակցած ըլլայ Ողիմպիական հին շրջանի 265րդ խաղերուն, որոնք տեղի ունեցած են մօտաւորապէս 280 թուականին։ Խորենացի վկայութիւններ ունի նաեւ ողիմպիական այլ դիւցազնի մը մասին, որ հայոց Վարազդատ թագաւորն էր. ահաւասիկ այդ վկայութիւնը.«(Վարազդատ) նախ Բիասայի մէջ յաղթեց բոլոր բռնցքամարտիկներուն, յետոյ հելդացիներու Արեկ քաղաքին մէջ կէս օրուան մէջ քանի մը առիւծ սպանեց, որուն համար ողիմպիական հանդէսի ըմբիշներու խաղերուն փառք եւ յարգանք վայելեց»: Ուսումնասիրութիւնը ցոյց տուած է, որ Վարզդատ մասնակցած է հին շրջանի վերջին՝ 293րդ խաղերուն, որոնք տեղի ունեցան 394 թուականին։ Այդ տարի, Հռոմի Թէոդոս Օգոստոս Մեծն կայսրը հրամայեց արգիլել ողիմպիական խաղերը, զանոնք համարելով հեթանոսական շրջանէն մնացած երեւոյթներ։
Պարունակ Կերտիկեան
Պարունակ Կերտիկեան, հայ բժիշկ, հասարակական գործիչ։
Կենսագրութիուն
1949 թուականին աւարտած Է Կ. Պոլիսի ռազմաբժշկական ուսումնարանը։ 1847 թուականին Թուրքիայի փոքրասիական նահանգներուն մէջ կատարած Է ծաղիկի դեմ պատուաստումներ, գրած է «Ճանապարհորդութիուն Հայաստան երկրով դէպի Բաբելոն» օրագիրը (հրատարակուած է մահ էն ետք)։ 1849 թուականին նշանակուած Է Կ. Պոլսի «Հեյդար-Փաշա» հիւանդանոցի բժիշկ, ապա ուղարկուած է ծառայութեան Շումնայ։ 1850 թուականին վերադարձած է Կ. Պոլիս, մասնակցած է (Սերովբէ Վիչենեանի եւ Գասպար Սինափեանի հետ) կառաւարական յանձնաժողովի աշխատանքներուն, ուսումնասիրած Է Կ. Պոլիսի հայկական ազգային դպրոցներուն դասաւանդման որակը։ 1860-1865 թուականներուն. իրականացուցած Է պայքարի արդիւնավետ միջոցառումներ տենդի եւ խօլերայի համաճարակների դէմ (արժանացած Է կառաւարական պարգեւներու)։ 1860 թուականին Կ. Պոլիսի մէջ մասնակցած Է Հայկական ազգային սահմանադրութեան ստեղծմանին։ կրիպի, գերհիւծուածութեան (կախեքսիայ) առաջացման պատճառներու եւ բուժման մասին Կերտիկեանի յօդուածները հրատարակուած են Կ. Պոլիսի ֆրանսական եւ Հայկական ամսագրութիւններուն մէջ ։
Ծանոթագրութիուններ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:1824 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1868 մահեր Ստորոգութիւն:5 Ապրիլի մահացածներ Ստորոգութիւն:Կոստանդնուպոլիս ծնածներ Ստորոգութիւն:Կոստանդնուպոլիս մահացածներ
Վրթանէս Փափազեան
Վրթանէս Փափազեան, հայ մտաւորական, գրող, հասարակական-քաղաքական-մշակութային գործիչ, գրաքննադատ, խմբագիր, գրականութեան պատմաբան, ուսուցիչ եւ թարգմանիչ։
Ծնած է Վան, քահանայի ընտանիքի մէջ։ Մանուկ տարիքէն տեղափոխուած Պարսկաստան՝ Թաւրիզ։ Վրթանէս նախնական ուսումը կը ստանայ Ագուլիսի եւ Թաւրիզի հայկական վարժարաններուն մէջ, ապա՝ կ'ընդունուի Էջմիածինի Գէորգեան ճեմարանը, որուն ընթացքը չ'աւարտեր, որովհետեւ 15 տարեկանին կը պարտաւորուի նետուելու կեանքի ասպարէզ եւ իր ճակտին քրտինքով ապրուստը վաստակել։ Լեզուներ սորվելու ընդունակ եւ գրելու շնորհքով օժտուած պատանի Վրթանէսին համար կը սկսի անվերջ ուղեւորութիւններու եւ տեղափոխութիւններու կեանք մը։ Քանի մը տարի, 1885-էն՝ 1888, կը մնայ Պոլիս, ուր հայկական մամուլին մէջ լոյս կը տեսնեն իր գրութիւնները։ Քանի մը տարի ուսուցչութիւն կ՛ընէ արեւմտ. Հայաստանի գաւառները։  Ապա յաջորդաբար կ'ուղղուի Պաքու,  Մոսկուա, այնուհետեւ՝ Պոլիս եւ ի վերջոյ Ժընեւ, ուր 1891–էն 1895 կը հետեւի գրականութեան եւ հասարակական գիտութիւններու դասընթացքներու ։ Աւարտելով՝ Կովկաս կը դառնայ, ուսուցիչ կը դառնայ, այս անգամ տեղափոխուելով արեւելեան Հայաստանի գաւառները։ Պարագայաբար կը զբաղի նաեւ թերթ խմբագրելով, բայց մանաւանդ կը գրէ․ վէպ, պատմուածք, թատերակ, բանաստեղծութիւն (արձակ),  զրոյցներ, հեքիաթներ։ Առաւելաբար կ՛արծարծէ ընկերային հարցեր՝ անհաւասարութիւն եւ անարդարութիւն, երբեմն յաջողելով պարզ նկարագրութենէ անդին անցնիլ եւ յուզել ընթերցողը։
Պահ մը կրկին՝ Պոլիս է, ապա հարաւային Ռուսիա, միշտ՝ ուսուցիչ։ Պատերազմի տարիներուն կը վերադառնայ Կովկաս՝ Երեւան, եւ քանի մը տարի կը վարէ նախակրթարանի տեսուչի պաշտօն (էջմիածին)։
Հանրապետութեան շրջանին՝ զոհ կ՛երթայ համաճարակ հիւանդութեան։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական–մշակութային գործիչներ
Սուրբ Հռիփսիմէ մատուռ (Կակրա)
Սուրբ Հրիփսիմէ մատուռ, Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ մատուռ Կակրա քաղաքին մէջ
2005 թ-էն այստեղ կը գտնուի Աբխազիայի հայերու հոգեւոր առաջնորդի նստավայրը ։ Ներկայիս այդ պաշտօնը կը զբաղեցնէ Տէր Նարեկ Ավագեանը ։
Պատմութիւն
Մատուռը նուիրուած է Սուրբ Հռիփսիմէին եւ օծուեր է 1992 թ-ին՝ վրաց-աբխազական պատերազմի ժամանակ։ Այստեղէն ռազմի դաշտ կը մեկնէին Բաղրամեանի անուան գումարտակի հայ մարտիկները։.
Մայքըլ Ֆարատայ
Մայքլ Ֆարատայ (Michael Faraday, 22 Սեպտեմբեր 1791 - 25 Օգոստոս 1867), անգլիացի քիմիագէտ եւ բնագէտ, Լոնտոնեան թագաւորական միութեան (1824) եւ ուրիշ յառաջատար կազմակերպութիւններու անդամ, որոնց մէջ՝ Փեթերսպուրկի գիտութիւններու ակադեմիայի անդամ (1830)։
Սուրբ Հռիփսիմէ մատուռ (Կակրա)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կակրայի հայկական եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:20-րդ դարու հայկական վանքեր եւ եկեղեցիներ
Մայքըլ Ֆարատայ
Վաղ տարիներ
Ծնած է 22 Սեպտեմբեր 1791 թուականին Լոնտոնի արուարձաններէն մէկուն մէջ։ Հայրը դարբին էր։ 13 տարեկանէն աշխատած է գրախանութի մը մէջ իբրեւ առաքիչ, այնուհետեւ տպարանի մը մէջ՝ իբրեւ աշկերտ։ Զբաղած է ինքնակրթութեամբ՝ կարդալով քիմիայի եւ ելեկտրականութեան մասին գիրքեր, ինչպէս նաեւ փորձարկումներ ընելով։
1813-ին պատուիրատուներէն մէկը Ֆարատային նուիրած է Թագաւորական հիմնարկի մէջ Համֆրի Տեւիի դասախօսութիւններուն մասնակցելու հրաւիրատոմս, որ վճռորոշ դեր խաղացած է անոր կեանքին մէջ։ Տեւիի շնորհիւ պալատական անձնակազմին մէջ ստացած է օգնականի պաշտօն։ 1813-1815 թուականներուն Դեվիի հետ շրջած է Եւրոպայի մէջ, այցելած շարք մը երկիրներու փորձարաններ։ 1824-ին Ֆարատայն ընտրուած է Թագաւորական ընկերութեան անդամ, 1825-ին դարձած է Թագաւորական ասոցիացիայի լաբորատորիայի տնօրէն։
Փորձերու արդիւնքին մէջ յայտնաբերուեցաւ ելեկտրոլիզի օրէնքը (Ֆարատայի օրէնքներ)։ 1830-ականներուն առաջարկած է դաշտի հասկացութիւնը, 1845 թուականին առաջին անգամ օգտագործած է «մագնիսական դաշտ» եզրը, իսկ 1852 թուականէն ձեւակերպած է դաշտի տեսութիւնը։
Անոր անունով կոչուած է իր փորձարկած գլանը, որով կարելի է չափել ելեկտրական լիցքը, իր անունն ստացած է նաեւ ֆիզիկական այն երեւոյթը, երբ կը կատարուի հաստատուն մագնիսական դաշտի ուժագիծերու երկայնքով նիւթին մէջ տարածուող ելեկտրամագնիսական ալիքի (օրինակ, գծայնօրէն բեւեռացուած լոյսի) բեւեռացման հարթութեան պտոյտ։
Թագաւորական հիմնարկի գրադարան
խօսութիւնները, որը ուղարկած էր անոր նամակի հետ միասին, խնդրանքով, որ աշխատանքի ընդունի անոր Թագաւորական հիմնարկը։ Այդ, ինչպէս ինքը՝ Ֆարատայը արտայայտեց, «խիզախ եւ միամիտ քայլը» որոշիչ ազդեցութիւն ունեցաւ անոր ճակատագրի վրայ։ Բրոֆէսորը, ինքն անցնելով ճանապարհը դեղագործի աշակերտէն մինչեւ լորդ, հիացած էր պատանի ծաւալուն աշխատանքով, բայց այդ պահուն հիմնարկի մէջ չկային թափուր աշխատատեղեր, եւ Մայքլի խնդրանքը կատարուած էր միայն մի քանի ամիս անց։ 1813 թ. սկիզբին Դեւին, որ հիմնարկին մէջ քիմիական գրադարանի տնօրէնն էր, հրաւիրեց 22 տարեկան պատանին Թագաւորական հիմնարկի գրադարանի ազատուած տեղ։
Ֆարատայի պարտականութիւններու մէջ կը մտնէին հիմնականին մէջ օգնութիւն բրոֆէսորներուն եւ հիմնարկիի մնացած դասախօսներուն դասախօսութեան պատրաստման հարցում, նիւթական արժեքներու հաշուառի մէջ եւ խնամք։ Բայց ան կը ջանար օգտագործել ցանկացած հնարաւորութիւն իր կրթութիւնը լրացնելու համար, եւ առաջին հերթին՝ ուշադիր կը լսէր բոլոր պատրաստած դասախօսութիւնները։ Միաժամանակ Ֆարատայը, Դեւիի բարեացակամ աջակցութեամբ, անց կացնէր սեփական քիմիական փորձերն իրեն հետաքրքրող հարցերով։ Իր աշխատանքային պարտականութիւնները Ֆարատայը կը կատարէր այնպէս ուշադիր եւ հմտօրէն, որ շուտով կը դառնայ Դեւի անփոխարինելի օգնականը։
1813 թ. աշնանը Ֆարատայը բրոֆէսորի եւ անոր կնոջ հետ, որպէս օգնական եւ քարտուղար, ուղեւորեց երկամեայ ճանապարհորդութեան դէպի Եւրոպայի գիտական կենդրոններ, քիչ առաջ պարտուած Նաբոլիոնէն։ Այս ճանապարհորդութիւնը Ֆարատայի համար մեծ նշանակութիւն ունեցաւ. Դեւիին, ինչպէս համաշխարհային մասշտաբով նշանաւոր անձնաւորութիւն, կը դիմաւորէին այդ ժամանակներու շատ աչքի ընկնող գիտնականներ, այդ թիւին մէջ՝ Անտրէ Ամպէրը, Միշէլ Շեւրոլը, Ժոզէֆ Լուի Գէյ-Լիւսակը եւ Ալեսսանտրո Վոլդան։ Անոնցմէ ոմանք ուշադրութիւն դարձրին փայլուն հնարաւորութիւններով երիտասարդ անգլիացին։
Ճանապարհ դէպի գիտութիւն (1815-1821)
1815 թ. մայիսին Արքայական հիմնարկի վերադառնալէն յետոյ Ֆարատայն կ'անցնի խտացուած աշխատանքի օգնականի նոր պաշտօնին մէջ, որուն ունէր բաւականին բարձր վարձատրութիւն՝ ամսական 30 շիլլինգ։ Ան շարունակեց ինքնորոյն գիտական հետազոտութիւնները, որոնցմով կը զբաղէր մինչ ուշ գիշէր։ Արդէն այս ժամանակ ի յայտ են եկած Ֆարատայի տարբերիչ հատկանիշները՝ աշխատասիրութիւնը, ձեւութիւնը, փորձերու կատարման մանրամասնութիւնը, ձգտումը թափանցել հետազոտուող խնդրի խորքը։ 19-րդ դարու առաջին կէսին ան կ'արժանանայ «փորձերու արքայի» համբավին։ Ամբողջ կեանքի ընթացքին մէջ ան կը պահէր իր փորձերու կոկիկ գրադարան օրագրեր (հրատարակուած են 1931 թ.)։ Ելեկտրամագնիսականութեան թեմայով վերջին փորձը կը նշէ համապատասխան օրագրին մէջ 16041 համարով։ Ընդամէնն իր կեանքի ընթացքին մէջ Ֆարատայն անցկացրած է շուրջ 30000 փորձ :
1816 թ. ի յայտ եկաւ Ֆարատայի առաջին տպագիր աշխատութիւնը (տոսկանական կրաքարի քիմիական բաղադրութեան վերլուծութեան մասին), յաջորդ 3 տարիներու ընթացքին մէջ հրապարակումներու քանակն անցաւ 40-ը, հիմնականին մէջ քիմիայի թեմայով։ կ'սկսի Ֆարատայի նամակագրութիւնը եւրոպական մեծ ֆիզիկոսներու ու քիմիագէտներու հետ։ 1820 թ. Ֆարատայն կ'անցկացնէ մի քանի փորձ նիկելու հաւելումներով պողպատի ձուլման վերաբերեալ։ Այս աշխատանքը համարվում է չժանգոտող պողպատի հայտնագործումը, որն այն ժամանակ չհետաքրքրեց մետաղագործներին :
1821 թ. Ֆարատայի կեանքին մէջ տեղի ունեցան մի քանի կարեւոր իրադարձութիւններ։ Յուլիսին ան ամուսնացաւ 20 տարեկանին Սարա Պերնարտի հետ (Sarah Barnard, 1800-1879), որ իր ընկերոջ քոյրն էր։ Ժամանակակիցներու խօսքերով ամուսնութիւնը երջանիկ էր, Մայքլն ու Սարան միասին ապրեցան 46 տարի։ Ամուսիններն կ'ապրէին Արքայական հիմնարկի վերի հարկին մէջ։ Քանի որ երեխայ չունէին, կը դաստիարակէին իրենց որբ մանկահասակ զարմուհի Ջէյնին. Ֆարատայը նաեւ միշտ հոգ կը տանէր իր մօր՝ Մարգարիտի, մասին (մահացաւ 1838 թ.)։ Հիմնարկին մէջ Ֆարատայը ստացաւ Արքայական հիմնարկի շէնքի ու տարալուծարանի տեխնիկական տեսուչի (Superintendent of the House) պաշտօնը։ Վերջապէս, անոր փորձնական հետազոտութիւնները սկսեցան անվերադարձ ուղղուիլ դէպի ֆիզիկան։ Ֆիզիկայի թեմայով մի քանի արժեքաւոր աշխատութիւններ, հրապարակուած 1821 թ., ցոյց տուին, որ Ֆարատայը բաւական կայացած է, որպէս խոշոր ֆիզիկոս։ Անոնցմէ ամէնակարեւորը կը համարուէր ելեկտրաշարժիչի յայտնագործման մասին հոդուածը, որմէ փաստօրէն կ'սկսի արդիւնաբերական ելեկտրատեխնիկան։
Ելեկտրաշարժիչի ստեղծումը․ գիտական հանրաճանաչութիւն (1821-1830)
1820 թուականէն Ֆարատային չափազանց հետաքրքրեց ելեկտրականութեան եւ մագնիսականութեան միջեւ կապերու հետազոտութեան խնդիրը։ Այդ ժամանակ արդէն գոյութիւն ունէր հիմնականին մէջ մշակուած ելեկտրոստատիկայի գիտութիւնը՝ շնորհիւ Կառլ Գաուսի եւ Ջորջ Գրինի ջանքերու։ 1800 թ. Ալեսանտրո Վոլդան բացայայտեց մշտական հոսանքի հզոր աղբիւր («վոլդի սիւն»), եւ արագօրէն սկսաւ զարգանալ նոր գիտութիւնը՝ ելեկտրոդինամիկան։ Միանգամէն ստեղծեցին երկու վաստակաւոր յայտնագործութիւնները՝ ելեկտրոլիզը (1800) եւ ելեկտրական աղեղը (1802)։
Սակայն կարեւոր իրադարձութիւնները սկսեցան 1820 թ., երբ Էրսդետը փորձով բացայայտեց մագնիսական սլաքի շեղումը հոսանքի աշխատանքի ժամանակ։ Ելեկտրականութիւնը եւ մագնիսականութիւնը կապող առաջին տեսութիւնները առաջ կը քաշեն Պիոն, Սաւարը՝ նոյն թուականին, եւ աւելի ուշ Լաբլասը (Պիո-Սաւարա-Լապլասի օրէնք), Անտրէ Մարի Ամպերը, սկսելով 1822 թուականէն, հրապարակեց ելեկտրոմագնիսականութեան իր տեսուչութիւնը, ըստ որու, երկարատեւ փոխազդեցութիւնը երկու հոսանքակիր հաղորդալարերի առաջնային երեւոյթն է։ Ամպերու բանաձեւը հոսանքակիր երկու լիցքերու փոխազդեցութեան մասին անցաւ դասագըրքերու մէջ։ Անոնցմէ բացի, Ամպերը բացայայտեց ելեկտրամագնիսը (սոլէնոիտ)։
Մի քանի փորձերէն յետոյ Ֆարատայը 1821 թուականին հրապարակեց տրակտատ «Մի քանի նոր ելեկտրոմագնիսներու աշխատանքի եւ մագնիսականութեան տեսութեան մասին», ուրտեղ ցոյց տուաւ, ինչպէս ստիպել մագնիսական սլաքին անընդհատ շեղել մագնիսական բեւեռներէն մէկուն շուրջը։ Էութեամբ այս կոնստրուկցիան իրենցմէ կը ներկայացնէր դեռեւս անավարտ, բայց լիովին հարմար ելեկտրաշարժիչ, առաջին անգամ աշխարհի մէջ գոյութիւն ունեցող անընդհատ ելեկտրական զօրութիւնի փոխակերպին մէջ մեքանիկականի: Ֆարատայի անունը կը դառնայ աշխարհով յայտնի։
1821 թուականի վերջին, որ Ֆարատայի համար ամբողջովին յաղթական էր, ծածկեց զրպարտանքը։ Յայտնի քիմեագետ եւ ֆիզիկոս Ուիլեամ Վոլլաստոնկոս Ուիլեամ Վոլլաստոնը բողոքեց Դեւիին, որ Ֆարատայի փորձը սլաքներու պտտման հետ իր վոլլաստոնեան գաղափարի (փորձնականօրէն երբեք չիրականացուած) գրագողութիւնն է։ Պատմութիւնը հրապարակային դարձաւ, եւ Ֆարատային պատճառեց ոչ պակաս տհաճութիւն։ Դեւին դարձաւ Վոլլաստոնի կողմնակից, իսկ Ֆարատայի հետ հարաբերութիւնները նկատելիօրէն վատթարացան։ Հոկտեմբերին Ֆարատայը հասաւ անհատական հանդիպման Վոլլաստոնի հետ, ուրտեղ պարզաբանեց իր դիրքը, եւ տեղի ունեցաւ հաշտութիւն։ Սակայն 1824 Յունուարին, երբ Ֆարատայը ընտրեց Լոնտոնի թագաւորական ընկերութեան անդամ, Դեւին՝ այդ ժամանակուայ թագաւորական հասարակութեան նախագահը, միակն էր, որ քուեարկեց դէմ (Վոլլաստոնը քուեարկեց կողմ): Ֆարատայի եւ Դեւիի յարաբերութիւնները հետագային լաւացան, բայց կորցրին նախկին մտերմութիւնը, չնայած Դեւին կը սիրէր կրկնել, որ Ֆարատայի բոլոր յայտնագործութիւններէն ամենանշանակալիցը «Ֆարատայի բացայայտումն է»:
Ֆարատայի գիտական գործունէութեան ընդունումը դարձաւ անոր ընտրուիլը Փարիզի գիտութիւններու ակադեմիա՝ որպէս թղթակից անդամ (1823)։ 1825 թուականին Դեւին որոշեց թողել Թագաւրական հիմնարկի տարալուծարանի ղեկավարումը եւ առաջարկեց Ֆարատային նշանակել ֆիզիքայի եւ քիմիայի տարալուծարաններու տնօրէն, որ շուտով իրականացաւ։ Դեւին մահացաւ շարունակական հիւանդութիւնէն 1829 թուականին։
Ելեկտրոմագնիսականութեան ֆարատայական ուսումնասիրութիւններու սկզբնական յաջողութիւններէն յետոյ սկսաւ տասամեայ դադարը, եւ մինչեւ 1831 թուականը ան գրեթէ չի հրապարակէր աշխատանքներ այդ թեմայով։ Փորձերը չէին տար ցանկալի արդիւնք, նոր պարտականութիւնները կը խանգարէին, հնարաւոր է նաեւ ազդեցութիւն թողեց 1821 թուականի տհաճ խայտառակութիւնը :։
1830-ին Ֆարատայը ստացաւ բրոֆեսորական աստիճան՝ սկիզբին մէջ Թագաւորական ռազմական ակադեմիայումի մէջ (Վուլիջ), իսկ 1833 թուականին՝ նաեւ Թագաւորական հիմնարկութեան մէջ (քիմիայէն)։ Ան դասախօսութիւններ կարդացած է ոչ միայն Թագաւորական հիմնարկութեան մէջ, այլ նաեւ մի քանի այլ կազմակերպութիւններու մէջ եւ խմբակներու մէջ։ Ժամանակակիցները չափազանց բարձր գնահատած են Ֆարատայի դասավանդման հմտութիւնները, որոնք ունակ կը համատեղեն դիտողականութիւնը եւ հասանելիութիւնը՝ խորութեամբ քննելով առարկան: Անոր յայտնի գիտական գլուխգործոցը երեխաներու համար՝ «Մոմի պատմութիւնը» (յայտնի դասախօսութիւններ, 1861) մինչ այսօր կը հրատարակէ։
Սարգիս Մելիքսեթեան
Սարգիս Մելիքսեթեան, (5 Սեպտեմբեր 1899, Գանձակ - 3 Նոյեմբեր 1980, Երեւան), հայ թատերագէտ, գրականագէտ, արուեստագիտութեան բժիշկ, ՀՍՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1956), ԽՍՀՄ գրողներու միութեան անդամ 1934-էն։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Գանձակ քաղաքին մէջ։ Աւարտած է Թիֆլիսի Ներսիսեան դպրոց ը։ Լրագրական գործունէութիւնը սկսած է 1921-ին, Թիֆլիս ի մէջ։ Յետոյ փոխադրուած է Երեւան, երկու տարի աշխատած է Ժողովրդական կոմիսարներու խորհուրդին մէջ որպէս գիտելիքներու բաժնի վարիչ, իսկ 1923-25-ին՝ «Խորհրդային Հայաստան» թերթի խմբագրութիւնեան բաժնի մէջ վարիչ։ 1925-30-ին՝ գեղաշխի արհեստակցական միութեան նախագահ, 1930-35-ին՝ «Հայկինօ»ի սցենարական բաժնի վարիչ, ապա նախագահ-խմբագիր տեղակալ։ Հետագային աշխատած է որպէս խաղացանկային կոմիտէի նախագահ, արուեստի գործերու վարչութեան թատերական բաժնի վարիչ, 1935-49-ին՝ Հայաստանի թատերական թանգարանի խմբագիր, միաժամանակ՝ 1935-37-ին Երեւանի թատերական տեխնիկումի խմբագիր, 1938-42-ին արուեստի գործերու վարչութեան տրամատուրգիայի գծով գլխաւոր խորհրդատու։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1899 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1980 մահեր Ստորոգութիւն:5 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Գանձակ ծնածներ Ստորոգութիւն:3 Նոյեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ թատերագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ
Ժահրային Հիւանդութիւններ
Ժահրային հիւանդութիւններ Հիւանդութիւնները՝ ըլլայ մարդ արարածին մէջ, ըլլայ կենդանիներուն կամ բոյսերուն պարագային, ընդհանրապէս մանրէ մը կամ մակաբոյծ մը կ'ունենան, իբրեւ գործօն դրդապատճառ. այսինքն անոնցմէ մէկուն կամ մի քանիներուն միացեալ ազդեցութեան տակ կը ծագին:
Մանրէները կամ մակաբոյծները
Մանրէները կամ մակաբոյծները պարզ աչքով անտեսանելի աշխարհ մը կը կազմեն՝ իրենց ծնունդով, ապրելու ինքնայատուկ պայմաններով եւ բնաջնջուելու ու անհեստանալու կերպով:Կան մակաբոյծներ, որոնք բաւական խոշոր ըլլալով, աչքով կամ խոշորացոյցով տեսանելի են, որմով անոնց կենցաղը դիւրաւ ուսումնասիրելի է, օրինակ՝ քոսութեան (ույուզ) մակաբոյծը զօրաւոր աչք ունեցող մը կրնայ տեսնլ մեր մորթին տակ բացած ակօսները գնդասեղով մը քանդելէ ետք: Բայց անդին կան մակաբոյծներ ալ, որոնք պարզ աչքով անտեսանելի են՝ ինչպէս մանրէները, օրինակ՝ սիֆլիզին մակաբոյծը, գրիչանման բարակ թելի մը պէս յարաշարժ մանրակենսիկ մը: Կենդանական, ինչպէս նաեւ բուսական աշխարհին մէջ մակաբոյծները ուրիշի հաշւոյն ապրող, ուրիշ կենդանիի մը կամ բոյսի մը փակած, անոր կենսահիւթը ծծող յատկութեամբ եւ նկարագրով օժտուած են: Մանրէներն ալ գրեթէ անոնց մօտ բաներ են, բայց իբրեւ ինքնիշխան ապրողներ նկատուած են: Ի վերջոյ մեծ տարբերութիւն մը չունին, քանի որ թէ՛ մին, թէ՛ միւսը ապրելու եւ տեւականանալու համար կը քանդեն կենդանական կամ բուսական կեանքեր, մակաբոյծը նուազ աստիճանով քանդող ինքն ալ չփճանալու մտահոգութեամբ:
Ուրեմն անգամ մըն ալ կը հաստատուի այն իրողութիւնը, որ բնութեան մէջ ամէն ինչ ապրելու տեւականանալու համար միշտ եւ անդադար պայքարի մէջ պէտք է գտնուի, այլ խօսքով կենսունակ ըլլալու համար կռուելու խօսքով կենսունակ ըլլալու համար կռուելու ատակ ըլլալու է: Հակառակը կը նշանակէ անշարժութիւն, մեռելութիւն, կեանքէ զրկուիլ:
Հիւանդութեան տեսակներ
Այլազան հիւանդութիւններու պատճառ ցոյց տալով, մանրէները եւ մակաբոյծները կ'ըլլան անոնց ծագման պատճառ, ինչ որ կը նշանակէ, թէ առանց բացառութեան բոլոր հիւանդութիւնները մանրէի մը կամ մակաբոյծի մը հետեւանքը չեն: Կան հիւանդութիւններ, որոնք առանց մանրէի մը կամ մակաբոյծի մը միջամտութեան կը ծագին, ատոնք գործարանային խանգարումի մը հետեւանք յառաջ եկած հիւանդութիւններն են: Բնական է, որ այդ տեսակի տկարացած, խանգարուած մարմիններու վրայ, որոնք պայքարելու նուազ միջոցներով զինուած են, մանրէները դիւրաւ կը թառին, զայն կը գրաւեն եւ իրենց աւերը կը գործեն: Մակաբոյծները եւ մանրէները, թէեւ պարզ աչքով անտեսանելի են, բայց մանրագէտ գործիքով կարելի է տեսնել զանոնք ու անոնց կենցաղը ուսումնասիրել:
Մանրագէտ գործիք
Շատերուն յայտնի է, որ մանրագէտի գիւտէն ասդին, այդ նրբակառոյց գործիքը հետզհետէ կատարելագործուելով կարելի եղած է մանրէ մը մինչեւ 32003500 անգամ մեծցնել: Բայց անկէ անդին կայ շատ աւելի փոքր կենդանական աշխարհ մըն ալ, որ ժահրային աշխարհն է: Այս վերջին տասնամեակին հնարած են «ելեկտրոնիք» մանրագէտ մը, որ մինչեւ 50,000 անգամ կը խոշորցնէ մանրէները: Բայց եւ այնպէս այդքան խոշորցնելն ալ բաւարար չէ, ու դեռ կան այլ ժահրային հիւանդութիւններ, որոնց պատճառ եղող ժահրերը մեզի անտեսանելի կը մնան, իսկ անոնց գոյութիւնը եւ ինքնայատկութիւնները մենք կրնանք փորձերով եւ անոնց պատճառած հիւանդութիւններով փաստել: Ախտաբանութեան մէջ ժահրերու կատարած դերը խիստ մեծ է: Օրինակ՝ բոյսերուն վրայ «մոզայիք» կոչուող հիւանդութիւն մը յառաջ կը բերեն: Անոնք, որոնք ծխախոտի մշակութեամբ զբաղած են, պիտի գիտնան ծխախոտի մշակութեամբ զբաղած են, պիտի գիտնան ծխախոտի տերեւներուն «մոզայիք» հիւանդութիւնը, որ ժահրի մը հետեւանօք կը յայտնըւի, իսկ կենդանիներուն վրայ ալ կարգ մը հիւանդութիւններ, որոնք մարդկային քաղցկեղին հետ կարելի է բաղդատել, օրինակ հաւերուն խլիրդը կամ ճագարի մասնայատուկ ուռը:
Որո՞նք են ժահրային հիւանդութիւնները
Հակառակ «ելեկտրոնիք» մանրագէտի գոյութեան, մարդու մօտ, դեռ կան անտեսանելի բազմաթիւ հիւանդութիւններ, որոնց տրուած է ժահրային հիւանդութիւններ անունը: Ժահրային հիւանդութիւններ են կեղծ կարմրուկը (rubeole), հարսանիթը (rougeole), ջրծաղիկը (varicellea), զունարը (zona), սողնախտը (herpes), թութակախտը (psittacose),  ծաղիկի հիւանդութիւնը (variole), եւ անոր պատուաստը, կրիփը, դեղին տենդը, կատաղութիւնը, եւ թերեւս խլիրդը, ինչպէս կը կարծեն ոմանք:
Լեարդի ժահրային հիւանդութիւն կը համարուի մասնաւորապէս` լեարդաբորբի A, B, C խմբաւորումները: Լեարդաթորշումի հիմնական պատճառը լեարդաբորբի C խմբաւորումն է:
Այս ժահրային հիւանդութիւններուն դրդապատճառը մեր մարմնի մէջ ժահրերուն թափանցելու ճամբաներն են: Անոնց մուտքի դռները երբեմն ակնազօդն է (աչքի թաղանթը), որ ուրիշ առթիւ մեր մորթին վրայէն շփուելով կը մտնեն, երբեմն ալ քիթի, բերնի, կոկորդի հուզաթանթներէն ներս կը խուժեն, երթալ թառելու համար ուղեղին վրայ: Ժահր փնտռելու ձեւ մըն է ժահրը պարունակող մարմնի մասը լեսել, քաղցրիի լուծոյթի մը վերածել, յետոյ զտոցէ անցընել, որուն ծակոտկենութիւնը հաշուըուած է, ու կեդրոնախոյս գործիքով մը, որ վայրկեանի մը մէջ 50,000 անգամ կը դառնայ ինքիր վրայ, վայրասուզել պարունակութիւնը, որուն յատակը կը հաւաքուի ժահրը:
Ի՞նչ է ժահրի մը իսկութիւնը
Ի՞նչ է ժահրի մը կազմը: Բժիշկները, մանրէաբանները, կենսաբանները, քիմիագէտները, կեանքի հարցերով զբաղողները հետամուտ են լուծելու գաղտնիքը: Շատեր կը կարծեն, թէ ապրող էակներ են անոնք, հակառակ անոր որ շատ փոքր են: Ուրիշներ զանոնք կը նկատեն պարզ քիմիական նիւթեր, բնական է մասնայատուկ, քանի որ բազմանալու յատկութիւնը ունին: Միասնականութիւն չկայ անոնց ծագումի հարցին մէջ: Ոմանք կը խորհին, որ ժահրերը դուրսէն բջինջներուն մէջ մտած մարմիններն են. այսպէս մտածող գիտունները մեծամասնութիւն կը կազմեն, իսկ հակառակը մտածողները համոզուած են, որ անոնք բջինջներուն մէջ ինքին կը կազմուին:
Աղբիւր
ԶԳՈՅՇ Առողջապահական-նախազգուշական պարբերաթերթ Գ. ՏԱՐԻ, ԹԻՒ 1, 2017
Խալիպեան Վարժարան
Խալիպեան վարժարանը գիշերօրթիկ էր, տեղաւորուած էր մասնաւոր շենքը։ Ունէր ձրիավարժ, թոշակաւոր եւ կիսաթոշակաւոր աշակերտներ։ Պահուած էր եկեղըցի գումարները, Խալիպեան մուծումներով եւ աշակերտների վճարումներով։ Չէր ենթարկուէր լուսաւորութեան մինիստրութեան։ Առաջին ուսումնական տարած ունէր 39 աշակեր, 1860-1861 թուականին՝ 139, 1862-1884 թուականին՝ 92, 1866-1867 թուականին՝ 62։ Դասընթացքը բաժանուած է 6 դասարանի։ Խալիպեան վարժարանի աշակերտները ստանած էին գիմնազիական կրթութիւն։ Դասաւանդած էին հայերէն, ռուսերէն, ֆրանսերէն, թուրքերէն, թուաբանութիւն, երկրաչափութիւն, պատմութիւն, աշխարհագրութիւն, կրօն, նկարչութիւն, գեղագրութիւն, մարմնամարզութիւն, բնագիտութիւն, քիմիագիտութիւն։
Վերատեսուչները եղած են Գ. Այվազովսկին, Ս. Տիգրաեանը (1865 թուականին)։ 1860-1861 թուականին Խալիպեան վարժարանը գործած էր մեծահասակ կանանց եւ տղամարդկանց գիտելիքներ հացորդելու լսարան։ 1862 թուականին Խալիպեան վարժարանի համար շենք կառուցուած է։ Խալիպեան վարժարանն ունէր հիւանդանոց, տպարան (հրատարակուած են դասագրքեր, գեղ., պատմական, թարգմանական եւ եկեղեցական գրականութիւն)։ 1865 թուականին նուազած է վարժարանի աշակերտների թիւը։ Փակած է 1871 թուականին։
Ծանոթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կրթութիւն
Փլանք
Փլանք կամ Shock-ը մարմնի կարեւոր անդամներու բնախօսական գործունէութիւններու (Physiologic) խանգարումն է, տկարացումը, եւ փլուզումը:
Ախտապատճառներ
Փլանքի իւրաքանչիւր խմբաւորումը կը յառաջանայ տարբեր տեսակի ախտապատճառներով:
Ենթածաւալային Փլանք
Ենթածաւալային փլանքը կը յատկանշուի ներանօթային ծաւալի նուազումով: Անոր ախտապաճտառներն են հետեւեալները.
Սրտի Հիւանդութիւններ
Սրտի տարբեր հիւանդութիւններու պատճառով արիւնը բնական կերպով չի հասնիր մարմնին տարբեր անդամներուն, եւ հետեւաբար բաւարար չափով թթուակին եւ սննդանիւթ չեն հասնիր այս անդամներուն: Սրտի հիւանդութիւններն են հետեւեալները.
Բացայայտ Արիւնահոսութիւն
Բացայայտ արիւնահոսութեան պատճառներն են հետեւեալները.
Թաքուն Արիւնահոսութիւն
Թաքուն արիւնահոսութեան պատճառներն են հետեւեալները.
Ջրանուազում
Ջրանուազումի պատճառներն են հետեւեալները.
Նեխային Փլանք
Նեխային փլանքը կը յառաջանաը հետեւեալ պատճառներով.
Մարմնական զանազան Բորբոքումի հիւանդութիւններ
Մարմնական զանազան բորբոքումի հիւանդութիւնները ընդհանրապէս կը զարգանան մանրէական (bacterial) եւ ժահրային (viral) բրոբոքումներով: Յատկանշական են հետեւեալ հիւանդութիւնները.
Մորթի մեծածաւալ այրուածք եւ բորբոքում
Մորթի մեծածաւալ այրուածքի եւ բորբոքումներու ընթացքին, մարմնի զանազան անդամներու մանր զարկերակները կը խցուին՝ հոն կազմուած ախտաբանական փոքր խցիկներով (thrombi):
Նեարդածին Փլանք
Նեարդածին փլանքը տեղի կ՛ունենայ կեդրոնաջղային դրութեան (CNS-Central Nervous System) զանազան տեսակի հարուածներով եւ վնասներով: Յատկանշական դեր ունի մանաւանդ ողնայարի եւ ողնածուծի հարուած-վնասը, որուն պատճառով արեան կուտակում տեղի կ՛ունենայ սրունքներու եւ ոտքերուն մէջ, եւ ինչպէս նաեւ զարկերակային ճնշումի նուազում:
Գերզգայնութեան Հակադարձութեան Փլանք
Գերզգայնութեան հակադարձութեան փլանքը հետեւանքն է կարգ մը նիւթերու դէմ մարմնին ունեցած գերզգայնութեան, որոնցմէ են հետեւեալները.
Այս ախտապատճառներուն գոյութեան պատճառով՝ մարմնին մէջ կ՛արտադրուին histamine եւ այլ նիւթեր, որոնք կը կծկեն թոքացնցուղներու պատերուն բարակ մկանները եւ ցնցուղներու նեղացում կ՛առաջացնեն:
Ենթածաւալային Փլանք
Ենթածաւալային փլանքի ախտանշաններն են հետեւեալները.
Արեան կորուտի պատճառով յառաջացած ախտանշանները կը հիմնուած կորսուած արեան քանակի հիման վրայ:
Նեարդածին Փլանք
Նեարդածին փլանքի ախտանշաններն են հետեւեալները.
Գերզգայնութեան Հակադարձութեան Փլանք
Գերզգայնութեան հակադարձութեան փլանքի պարագային, բոլոր այլ ախտանշաններուն կողքին գոյութիւն ունին նաեւ այլ ախտանշաններ, որոնցմէ ե հետեւեալները.
Ախտանշանները կրնան աւելի զարգանալ, որոնցմէ են.
Ախտաճանաչում
Փլանքի ախտաճանաչումի բացայայտօրէն կը տեսնուի իր ախտանշաններով, սակայն անոր կողքին կը կատարուին նաեւ զանազան տեսակի քննութիւններ, որոնցմէ են հետեւեալները.
Դարմանումներ
Փլանքի դարմանումը կը կատարուի հիւանդանոցին մէջ եւ ունի երկու հանգրուաններ:
Նեխային Փլանքի Դարմանում
Նեխային փլանքի դարմանումը նաեւ կը կարօտի հետեւեալ միջոցներուն.
Գերզգայնութեան Հակադարձութեան Փլանքի Դարմանում
Գերզգայնութեան Հակադարձութեան Փլանքի Դարմանումը այլ դարմանամիջոցներէ առաջ կը պարտադրէ հետեւեալ միջոցները.
Նեարդածին Փլանքի Դարմանում
Նեարդածին փլանի շտապ դարմանամիջոցները նոյնանման են վերոյիշեալ դարմանամիջոցներուն:
Հիմնական եւ Ախտապատճառներու Դարմանամիջոց
Փլանքի իւրաքանչիւր տեսակի համապատասխան դարմանամիջոցը կը կատարուի անոր ախտապատճառները ախտաճանաչելէ ետք:
Sense8
Sense8 (բառախաղ sensate sɛnseɪt) Ամերիկեան երեւակայական եւ տրամա հեռուստաշար մըն է ստեղծուած Լանա եւ Լիլի Ուաչաուսքիներու եւ Մայքըլ Սթրաքզնսքիի կողմէ Netflix-ի համար։ Sense8-ը կ'արտադրուի Ուաչաուսքիըներու Anarchos Productions եւ Սթրաքզնսքիի Studio JMS արտադրիչ ընկերութիւններուն կողմն, ինչպէս նաեւ Javelin Productions, Georgeville Television եւ Unpronounceable Productions ընկերութիւններուն կողմէ։
Համազգային գլխաւոր կերպարներու դերասաններէ կազմուած է հեռուստաշարը որ կ'ընդգրկէ Թուփընս Միտլթըն, Պրայըն Ճ. Սմիթ, Տունա Պէյ, Ամըլ Ամին, Մէքս Ռիէմէլթ, Թինա Տէզայ, Միկէլ Անճէլ Սիլվէսթր եւ Ճէյմի Քլէյթըն որոնք կը ներկայացնեն 8 անծանօթ մարդիկ որոնք անակնկալօրէն կը դառնան «սէնսէյթ»-ներ՝ այսինքն, մարդ արարածներ որոնք ֆիզիքապէս եւ զգացականօրէն իրար կապուած են, ուր որ ալ ըլլան աշխարի վրայ։
Շահնազար Քէօթահեան
Շահնազար Քէօթահեան ծնած է 6 Դեկտեմբեր, 1902-ին Շապին Գարահիսարի Թամզարա աւանը։ Նախակրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին Արամեան Ազգ. վարժարանին մէջ, իսկ եկրորդական ու բարձրագոյն ուսումը՝ Պէյրութի մերձաւոր արեւելքի աստուածաբանական ճեմարանին եւ ամերիկեան համալսարանի մէջ։ Աւարտած է կրօնական դասատիարակութեան եւ մանկավարժութեան ճիւղերը, 1934-ին։
Կենսագրութիւն
Շահնազար Քէօթահեան վարած է ուսուցչական եւ տեսչական պաշտօններ, Սեբաստիոյ Արամեան ազգային, ամերիկեան որբանոց-դպրոցներուն, Քերքիրայի եւ Աթէնքի (Յունաստան) ազգային եւ յարանուանական վարժարաններուն մէջ։
Ան պաշտօնավարած է Աթէնքի շրջանի ամերիկեան մերձաւոր արեւելքի նպաստամատոյցի (American Near East Relief) որբանոցներէն արձակուած հայ աշխատող եւ չափահաս որբերու իբրեւ ընդհանուր վերահսկիչ-խորհրդատու (1924-1930):
25 տարի Շահնազար Քէօթահեան ծառայած է Հ.Բ.Ը.Միութեան Յունական կեդրոնին, իբրեւ վարիչ-քարտուղար։ Սատանձած է կրթական քննիչի պաշտօնը, սոյն միութեան կողմէ հովանաւորուած ազգային եւ յարանուական դպրոցներուն, եւ կազմակերպած է ուսացիչներու յատուկ դասախոսական ժողովներ։
Լոս Անճելըսի մէջ Շահնազար Քէօթահեան եւս կամաւորապէս ստանձնած է Հայ Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան Հ.Բ.Ը.Մ.-ի մասնաճիւղի ատենադպրութեան պաշտօնը, ինը տարի շարունակաբար։
Շահնազար Քէօթահեան 25 տարի ծառայած է Հայց. եկեղեցւոյ Արեւմտեան թեմի (Լոս Անճելըս) առաջնորդարանին, որպէս դիւանապետ-քարտուղար։
Աթէնքի հայ աւետարանական եկեղեցւոյ հրաւէրին ընդառաջելով, ան ստանձնած է, առանց հովիւի մնացած թեմին ամբողջական պատասխանատուութիւնը, աւելի քան երեք տարի։
Պատանի հասակէն (1920) սկսեալ Շահնազար Քէօթահեան աշխատակացած է սփիւռքահայ մամուլին, ստորագրելով եկեղեցական, ազգային, հայրենակցական, դաստիարակչական եւ այլ նիւթերու շուրջ արձակ եւ չափածոյ գրութիւններ։
Գնահատանք եւ մրցանակ
Շահնազար Քէօթահեան Արժանացած է գնահատանքի եւ մրցանակներու.
Իր կարգ մը բանաստեղծութիւնները ձայնագրուած են երգահաններու կողմէ։
Զգայուն եւ յուզիչ է իր պատմելու ոճը, եւ խիստ շահեկան։ Ճշմարիտ հերոս մըն է ինքն իսկ, որ շնորհիւ իր կորովին ու ջանասիրութեան, կը հասնի հայ գրչի ու մշակոյթի գործիգի դիրքին, եւ պաշտպանկը կանգնի իրեն նման որբերու՝ որպէս խորհրդատու եւ վերահսկիչ։ Իր արժանաւոր կողակիցին հետ գլուխ գլխի, կը հետապնդեն իրենց ազգասիրական վեհ նպատակները. նաեւ իրենց զաւակները կ'օժտեն հայու ոգիով :
25 Հոկտեմբեր 1999-ին իր մահկանացուն կը կնքէ Լոս Անճելըսսի մէջ:
Գրականութիւն
Իր անձնական միջոցներով Շահնազար Քէօթահեան հրատարակած է.