cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Խանիա
Վենետիկեան տիրապետութիւն
Վենետիկցիներուն օրով, Խանիա քաղաքը դարձաւ կղզիի վարչակազմի ղեկավարին՝ ռեկտորին, նստավայրը։ Քաղաքը տարածաշրջանի զարգացող գիւղատնտեսական կարեւոր առեւտրական կենդոնն էր։ Սկիզբին վենետիկեան կառավարութիւնը խիստ էր եւ ճնշող, սակայն աւելի ուշ կրետացիներուն եւ վենետիկցիներուն միջեւ յարաբերութիւնները բարելաուեցան։ Վենետիկի հետ շփումը կրետական եւ վենետիկեան մշակոյթները իրարմէ ազդուեցան։ Սակայն յոյները պահպանեցին ուղղափառ դաւանանքը։ Քաղաքը կոչուեցաւ Լա Քանիա։ Քաղաքային ամրութիւնները ամրապնդուեցան, իսկ քաղաքին սահմանները ձեռք բերեցին ժամանակին ուրուագիծերը։ 1453-ին՝ Կոստանդնուպոլսի անկումէն ետք, շարք մը հոգեւորականներ, վանականներ եւ նկարիչներ ապաստան գտան Կրետէ կղզին։ Հետագայ ժամանակաշրջանին Խանիա քաղաքին մէջ ձեւաւորեցաւ բիւզանդական, վենետիկեան եւ դասական յունական մշակոյթներու խառնուրդը։ Այդ ընթացքին կառուցուեցան կարգ մը կարեւոր շինութիւններ, զարգացան գրաւոր մշակոյթը, երաժշտութիւնն եւ կրթութիւնը։
Օսմանեան տիրապետութիւն
Թուրքերը քաղաքը գրաուեցին 1645-ի օգոստոսի 2-ին՝ երկամսեայ պաշարումէն ետք։ Պաշարման ժամանակ բազմաթիւ զոհեր եղան, յատկապես թուրքերէն։ ։ Թուրք հրամանատարը Պոլիս իր վերադարձին, մահապատժի ենթարկուեցաւ 40 000 մարդու կորուստի պատճառով։
1821-ին հակաթրքական ապստամբութեան ժամանակ, քաղաքին մէջ բախումներ տեղի ունեցան յոյներուն եւ թուրքերուն միջեւ։ Երկու կողմերն ալ զոհեր ունեցան։ Զոհուածներուն մեծամասնութիւնը քրիստոնեայ էր։ Մելհիսեդեկ Դեսպոտաքիս եպիսկոպոսը ապստամբութեան մասնակցելուն համար ծառի վրայ կախաղան հանուեցաւ։ Հալեպի համաձայնագրէն յետոյ (1878, Սեպտեմբերի 30) քրիստոնեայ բնակչութիւնը աւելի շատ իրաւունքներ ստացաւ։ Սակայն 1889-ին հակաթրքական ելոյթներէն յետոյ յոյների ստացած արտոնութիւններուն մէկ մասը 26 Հոկտեմբերի հրովարտակով չեղեալ յայտարարուեցաւ։ Սակայն խռովութիւնները շարունակուեցան նաեւ 1890-ական թուականներուն ընթացքին։ 1898-ին Օսմանեան կայսրութիւնը Կրետէին ինքնավարութիւն շնորհեց, իսկ 1913-ին կղզին պաշտօնապէս ներառուեցաւ Յունաստանի կազմին մէջ։ Այդ ժամանակաշրջանին բազմաթիւ թուրքեր իրենց ընտանիքներով Թուրքիա վերադարձան։ Մնացած թուրք բնակչութիւնը մնաց Խանիա մինչեւ 1923-ին, երբ Լօզանի դաշնագրով տեղի ունեցաւ յոյն-թրքական բնակչութեան փոխանակութիւնը։
Ժամանակակից շրջան
Խանիա քաղաքը բաժնուած է երկու մասի՝ հին քաղաք եւ նոր քաղաք։ Հին քաղաքը կը գտնուի հին նաւահանգիստի կողքին։ Շրջապատուած էր վենետիկեան հին ամրութիւններով, որոնք կառուցուած են 1538-ին։ Այսօր պահպանուած են արեւելեան եւ արեւմտեան մասերը։ Ժամանակակից քաղաքին կեդրոնը կը գտնուի հին քաղաքին եւ հարաւային հատուածին։
Հին քաղաք
Հակառակ անոր թէ Խանիան ռմբագործուած էր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, հին քաղաքը, կը համարուի Կրետեի կղզիի ամենագեղեցիկ քաղաքային շրջանը՝ յատկապես վենետիկեան նաւահանգիստի մնացորդները։ Հին քաղաքի կեդրոնական մասը կոչուած է Քասթելի (միջնաբերդ)։ Այն տեղակայուած է փոքրիկ ժայռի վրայ, ծովափին մօտ։ Նաւահանգիստի ափին կը գտնուի Խանիայի եզակի մզկիթների մէկը՝ Քիւչուկ Խասան մզկիթը, ինչպէս նաեւ վենետիկեան արսենալը։ Խանիա քաղաքի նաւահանգիստին կը գտնուի աշխարհի ամենահին փարոսներէն մէկը։ Այժմ ան քաղաքի «այցեքարտն» է եւ խորհրդանիշը։
Նոր քաղաք
Ժամանակից Խանիայի տնտեսութեան հիմքը կը կազմեն գիւղատնտեսութիւնը եւ զբօսաշրջութիւնը։ Քաղաքը կը սպասարկէ «Իոաննիս Դասկալոյեաննիս» օդանակայանը։
Քաղաքին բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւնը Կրետէի բազմարուեստից համալսարանն է, ուր կ՛ուսանին մօտաւորապէս 2.200 ուսանող։ Խանիա կը գտնուին նաեւ Միջերկրածովեան գիւղատնտեսական համալսարանը ու կարգ կը գիտական հաստատութիւններ։
•Է. Վենիզելոսի անուան ազգային հետազօտական հիմնադրամ
•Միջերկրածովեան ճարտարապետական կեդրոն
•Ձիթապտուղի եւ մերձարեւադարձային մշակոյթի ակադեմիա
•«Խրիսոստոմոս» գրական միութիւն
Ցիքնոփեմփթի
Ցիքնոփեմփթի․ (յուն․՝ Τσικνοπέμπτη) մաս կը կազմէ յունական բարեկենդանի (Ափոքրիես Απόκριες) աւանդական տօնակատարութիւններուն։ Բառացի թարգմանութեամբ՝ «ծխոտ Հինգշաբթի» (τσικνα ցիքնա=բոհրած միսի հոտ եւ Πέμπτη փեմփթի=Հինգշաբթի)։ Այդ օրը Յունաստանի ամբողջ տարածքին կը սպառի մեծ քանակութեամբ խորոված, բոհրած մսեղէն։
Խանիա
Տեսարժան վայրեր
•Հին քաղաքին Վենետիկեան արսենալը • Սամարիա կիրճ, աշխարհագրական կառույց Կրետէ կղզիի արեւմուտքը։ Կը գտնուի Խանիայէն 43 քմ․ հարաւ՝ Օմալոս բարձրաւանդակին։ Կիրճը եւ անոր շուրջը գտնուող տարածքը ներառուած են Լեֆքա Օրի ազգային պուրակին։
Ցիքնոփեմփթի
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Յունական Բարեկենդանը՝ Ափոքրիես, կը տեւէ երեք շաբաթ։ Շաբաթները կարգով՝
Խանիա
Տեսարժան վայրեր
•Խանիայի մայր տաճար
Մօրղ-է Սահար
Մօրղ-է Սահար (Պարսկերէն՝ مرغ سحر) Հայերէնի կը թարգմանուի՝ «Արշալոյսի Թռչուն» կամ «Արեւածագի Թռչուն» կամ «Սոխակ», եւ կամ «Պլպուլ» այսինքն «Պարսկական սոխակ», Իրան ական թասնիֆ մըն է «Բանաստեղծներու Արքայ» (Պարսկերէն՝ ملک‌ الشعراء, Մալէք Օշ-Շօարաա) «Մոհամմատ-Թաքի Պահարի» (Պարսկերէն՝ محمد تقی بهار) գրիջով, եւ «Մօրթէզա Նէյ Տաւուտի» (Պարսկերէն՝ مرتضی نی‌ داوود) նուագայարդարումով։ Պարսկական այս Գեղօնը քերթուած է Ի (քսաներորդ) դարուն, Իրանական Սահմանադրական Յեղափոխութեան ազդեցութեան ներքոյ։ Ոմանք կ՛ըսեն թէ «Պահար» այս բանաստեղծութիւնը գրած է բանտին մէջ։
Ցիքնոփեմփթի
Նոյնանման տօներ
Նոյնանման տօներ կարգ մը երկիրներու մէջ ծանօթ են իբրեւ «Ուտիք Հինգշաբթի», ինչպէս օրինակ՝ Լեհաստան, Գերմանիա, Իտալիա, Սպանիա, եւայլն։ Լիբանան ծանօթ է իբրեւ «Խամիս ալ սաքարա» Khamis El sakara (խմելու Հինգշաբթի)։
Խանիա
Տեսարժան վայրեր
•Սուրբ Երրորդութեան տաճար, կը գտնուի քաղաքէն ոչ հեռու։
Մօրղ-է Սահար
«Մօրղ-է Սահար»-ը առաջին անգամ արձանագրուած է 1927-ին, «Իրանօ-Տօուլէհ Հելէն»-ի (Պարսկեր՝ إيران الدولة هلن, կ՛ըսուի թէ այս երգչուհին Հայկական արմատներ ունէր) կամ «Թաճ Էսֆահանի»-ի (جلال‌ الدین تاج اصفهانی) կողմէն։ Կ՛ըսուի թէ Իրանցի երգչուհի «Մօլուք Զարրապի»-ն (Պարսկերէն՝ ملوک ضرابی) «Մօրղ-է Սահար» թասնիֆին ամէնավաղ ձայնագրողներէն մէկն է։ Շատերը այս երգին կը դնեն քաղաքական համաբնագիր, մինչ օրս, իսկ ոմանք զայն կը թողուն իր մարդկայնական բնագիրին մէջ։ Յետագաին այս երգը կատարեցին բազմաթիւ Իրանցի (եւ ոչ Իրանցի երգիչներ), որոնցմէ կարելի է յիշել՝ Ղամար Օլ-Մուլուք Վազիրի (قمر الملوک وزیرى), Լէյլա Ֆարվահար (لیلا فروهر), Ֆարհատ Մեհրատ (فرهاد مهراد), Շաքիլա (شکیلا), Մօհսէն Նամճու (محسن نامجو), Րէզա Սատէղի (رضا صادقي), Հէնկամէ Ախաւան (هنگامه اخوان), եւ վերջապէս Մոհամմատ-Րէզա Շաճարեանը (محمّد رضا شجريان) ապա իրեն միացաւ իր որդին Հօմայուն Շաճարեանը (همايون شجريان), եւ այս գեղօնը կատարեց բազում անգամներ՝ իր հօր հետ, մինակը, եւ անգամ Լիբանացի երգչուհի Ապիր Նիիմա-ի ընկերակցութեամբ (عبير نعمة)։
Ցիքնոփեմփթի
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Բարեկենդանի ծեսեր Ստորոգութիւն:Բարեկենդանեան սովորութիւններ
Խանիա
Տեսարժան վայրեր
•Գուվերնետօ վանքը, Աքրոտիրի թերակղզին մէկ ուրիշ վանք է։
Մօրղ-է Սահար
Երգեցողութեան մեծն վարպետ Շաճարեանը սովորութիւն դարձուց այս երգը կատարել իր բոլոր ելոյթներուն աւարտին։ Գիտնականներն ու կաճառականները (Յունարէն ՝Ακαδημαϊκός, Ակադեմիկոս) զայն կը համարեն՝ «Իրանական Ազատութեան Ոչ Պաշտոնական Ազգային Օրհներգը»։
Խանիա
Տեսարժան վայրեր
•Քիւչուկ Խասան մզկիթ
Թանգարաններ
•Հնաբանական թանգարան
•Բանահիւսութեան թանգարան
•Պատմական արխիւ
•Կրետէի ծովային թանգարան •Քաղաքային գեղարուեստական պատկերասրահ
•Բիւզանդական եւ հետբիւզանդական հաւաքածոյ
•Էլեֆթերիոս Վենիզելոս տուն
•Ռազմական թանգարան
Յայտնի բնակիչներ
•Նանա Մուսխուրի՝ յոյն երգչուհի
•Էմանուիլ Անտոնիադիս (1791-1863), յունական յեղափոխութեան յայտնի մասնակից, յունական պատմագրութեան մէջ յայտնի է որպէս «անկախ լրագրութեան մարտիկ» եւ լրագրող, որ կանգնած էր յունական անկախ մամուլի ակունքներուն
•Նիքոլաոս Գունելաքիս (1829-1869), յոյն նկարիչ, մեծցաւ եւ ուսանեցաւ Ռուսաստան
•Էլենի Դանիլիդու (1982), յոյն թենիսիստուհի
Յովհաննէս Սարգիսեան
Յովհաննէս Յովսէփ Սարգիսեան (ծննդեան մականունը Հաթութեան, (25 Մայիս 1890, Քեսապ - ․․․), այնթապցի ուսուցիչ եւ գրող:
Կենսագրութիւն
Ծնած է Քեսապ, 25 Մայիս 1890-ին։ Նախնական ուսումը ստացած է Քեսապի դպրոցին մէջ, ապա մեկնած է Այնթապ, ուր Վարդանեան կրթարանէն ներս միջնակարգ կրթութիւն ստացած է, աշակերտելով Ա. Ն. Նազարի: 1910-ին, մուտք գործած է Տարսոնի Ամերիկեան գոլէճը:
Առաջին Համաշխարհային Պատերազմին պատճառով չորս տարի ընդհատուած է իր ուսումը: Ան եղած է թրքական բանակի զինուոր: Պատերազմի ատեն կորսնցուցած է իր ամբողջ ընտանիքը։
Ան ուսումը շարունակած է Պէյրութի Մերձաւոր Արեւելքի Աստուածաբանական Ճեմարանէն ներս, ուր հետեւած է հոգեբանական, մանկավարժական եւ իմաստասիրական ճիւղերուն:
Ուսուցչական կեանք
Պատերազմի աւարտին, հրաւէր ստացած է ուսուցչութեան պաշտօնով դասաւանդելու գոլէճին մէջ եւ նոյն ատեն ստանալու իր վկայականը 1920-ին:
Ֆրանսացիներու կողմէ Կիլիկիոյ պարպումէն ետք, ան անցած է Իսկենտերոն, ուր տարիներ պաշտօնավարած է Անգլիական բարձրագոյն վարժարանին մէջ։
Յովհաննէս Սարգիսեան կանուխէն զգացած է ուսուցչութեան կոչումը։ Անոր նախասիրած նիւթերը եղած են պատմութիւնը, աշխարհագրութիւնը, ընկերաբանութիւնը եւ մանկավարժութիւնը։
Սարգիսեան քանի մը տարի պաշտօնավարած է Անգլիական եւ ֆրանսական գրաւող բանակներուն մէջ իբրեւ թարգման-քարտուղար։
Գրական վաստակ
Երկար տարիներ աշխատակցած է տեղական եւ այլ թերթերու` գրելով ազգային, քաղաքական, պատմական, ընկերային եւ կրօնաբարոյական նիւթեր:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Մանուէլ Ջախջախեան
Հայր Մանուէլ Վրդ․ Ջախջախեան, հայ բառարանագիր, բանաստեղծ եւ թարգմանիչ։ Հմուտ դասական յունարէն եւ լատիներէն լեզուներուն։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Կիւմիւշխանէ: 1791-էն եղած է Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան անդամ։
Զբաղած է քարոզչութեամբ, ապա մանկավարժական, գիտական գործունէութեամբ։ 1815-16 թուականներուն խմբագրած է « Դիտակ Բիւզանդեան » պարբերականը ։
Բանաստեղծութիւններ
Գրած է բանաստեղծութիւններ, որոնց մի մասը տպագրուած է «Մխիթարեան տաղարան» (1824) ժողովածոյին մէջ՝ Վահրամ Ռուբինեան ստորագրութեամբ։
Թարգմանութիւններ
Թարգմանած է Գ. Գոռացցայի («Արհեստ բարւոք սիրելոյ», 1819), Ս.Գեսների («Քերթուած ի մահն Աբելի», 1825թ.), Ֆ. Ֆենելոնի («Արկածք Տելեմաքայ որդւոյն Ոդիսեայ», 1827) եւ այլոց ստեղծագործութիւններէն։
Բառարաններ
Թարգմանութեան հետ միաժամանակ տրուած են բառին բացատրութիւնը, յաճախ՝ հոմանիշը, գրաբար, բարբառային համարժէքները, նշուած փոխառութիւնները։ Վերջաւորութեան ներկայացուած են հայկական անձնանունները (Վարդան-Vartano) եւ տեղանունները (Երասխ-Arasse)՝ իտալերէն արտասանութեամբ կամ թարգմանութեամբ։
Մահացած է Վենետիկ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բառարանագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Մխիթարեան միաբանութեան անդամներ
Ալեքսանտրէթի Սանճաք
Ներկայիս՝ բռնազաւթուած Արեւմտեան Հայաստանի մէջ կը կրէ Իսքենտերուն անուանումը:
Պատմութիւն
Քաղաքը հիմնադրուած է Ք.Ա. 4-րդ դարուն՝ Ալեքսանտր Մակեդոնացիի կողմէ՝ ի պատիւ պարսիկներուն դէմ տարած յաղթանակին։
1097-ին Ալեքսանտրէթ գրաւուած է խաչակիրներու կողմէ, իսկ այնուհետեւ այն մտաւ Կիլիկիոյ հայկական թագաւորութեան կազմ։ Ըստ արաբ պատմիչ Մարքիզիի Ալեքսանտրէթ եղած է Կիլիկիոյ առաջին քաղաքը։
17-րդ դարուն Ալեքսանտրէթ արդէն անցած է թրքական տիրապետութեան ձեռքը։ Քաղաքը կը գտնուէր յարմար ծովախորշի ափին, անոր համար ալ քաղաքին դերը իբրեւ նաւահանգիստ՝ ժամանակի ընթացքին աճած է։
Մինչեւ 1915-ի Մեծ Եղեռնի տարիները հայերը զբաղած են արհեստներով, այգեգործութեամբ եւ պարտիզպանութեամբ։ Քաղաքին մօտակայքը կան նաւթի պաշարներ։
Քաղաքն ունեցած է եւրոպական ոճով կառուցուած տուներ։ Ալեքսանտրէթի մէջ կը գտնուէին Քառասուն Մանկունք եւ Ս. Խաչ հայկական եկեղեցիները։ Քաղաքին մէջ կար 4 հայկական վարժարան։
Ալեքսանտրէթի սանճաքը Սուրիոյ 15-րդ նահանգը եղած է ։ 1937 թուականին, ձեւականօրէն մնալով Սուրիոյ կազմին մէջ, անցած է Ֆրանիայի եւ Թուրքիոյ համատեղ հսկողութեան տակ։ 1938 թուականին այնտեղ ստեղծուած է Հաթայի ինքնավար պետութիւնը։ 1939-ի Յունիսին վերջինս միացուած Է Աթաթուրքեան Թուրքիոյ։
2023 թուականի Փետրուարի 6-ին տեղի ունեցած աղէտալի երկրաշարժին արդիւնքով հսկայական վնասներ կրած է Ալեքսանտրէթ քաղաքը, բազմաթիւ մարդիկ զոհուած են, այդ թուին՝ հայազգի բնակիչներ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քաղաքներ Ստորոգութիւն:Քաղաքներ ըստ երկիրի
Երիտասարդ բանուոր
«Երիտասարդ բանուոր», երկշաբաթաթերթ նախկին ՀԽՍՀ-ի մէջ։ Լոյս տեսած է 1966 թուականէն (ընդհատուած է 1970 թուականին), Երեւանի մէջ։ Թերթին մէջ լուսաբանած են պրոֆտեխնիկական ուսումնարաններու փորձը, արտադրութեան աւտոմատացման ու մեքենայացման խնդիրները։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Երեկոյեան Երեւան
Երեկոյեան Երեւան, խորհրդային շրջանի օրաթերթ, Հայաստանի կոմունիստական կուսակցութեան (ՀԿԿ) Երեւանի քաղաքային կոմիտէի եւ աշխատաւորներու դէպուտատներու Երեւանի քաղաքային խորհուրդի օրգան։ Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1957 թուականին, Երեւանի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Ա․ Երիցեան (1957-1958 թուականներէն), Գուրգէն Առաքելեան (1958-1959 թուականներ), Բ․ Անանիկեան (1959-1963 թուականներ), Վ․ Սարգսեան (1963-1966 թուականներ), Ս․ Աւետիսեան (1966-1971 թուականներ), Ս․ Սարգսեան (1971-1975 թուականներ), Կ․ Ազարեան (1976 թուականէն)։
Լուսաբանած է Երեւանի կուսակցական եւ խորհրդային մարմիններու գործունէութիւնը, «Երեկոյեան Երեւան» թերթի գլխագիրը ձեռնարկութիւններու, գիտահետազօտական հիմնարկութիւններու, մշակութային օջախներու, ուսումնական հաստատութիւններու աշխատանքները։ Լայն տեղ յատկացուցած է սոցիալիստական ինտերնացիոնալիզմի հարցերուն (բարեկամ քաղաքներու մրցութիւն, անդրկովկասեան հանրապետութիւններու մայրաքաղաքներու՝ երեկոյեան թերթերու համատեղ համարներ եւ այլն), առաջաւոր ձեռնարկութիւններու փորձի փոխանակման, անդրադարձած է սանտրի, երթեւեկութեան, կապի, բնակչութեան բուժսպասարկման խնդիրներուն։ Թերթին աշխատակցած են արդիւնաբերութեան եւ մշակոյթի բնագաւառներու լաւագոյն համարուող ներկայացուցիչները։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Երիտասարդ կոմունիստ
«Երիտասարդ կոմունիստ», խորհրդային շրջանի հայկական շաբաթաթերթ, աւելի ուշ՝ եռօրեայ թերթ։ Հանդիսացած է Հայաստանի կոմունիստական երիտասարդական միութեան Կենտկոմի եւ Երեւանի գաւառային կոմիտէի օրգանը։
Լոյս տեսած է 1921-1923 թուականներուն։ Խմբագիրները եղած են՝ Ն․ Խերանեանը, Տ․ Խորունին եւ Տ․ Եկաւեանը։
«Երիտասարդ կոմունիստ»-ով կը սկզբնաւորուի Խորհրդային Հայաստանի կոմերիտական մամուլը։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի պարբերականներ
Գրիգորիս Պալաքեան
'''Գրիգորիս Եպս. Պալաքեան''', եկեղեցական, ազգային եւ հասարակական գործիչ։ Ապրիլ 24-ին ձերբակալուած ու աքսորուած դէմքերէն մէկը ։
Վարդան Դեւրիկեան
Հայ արձակագիր, հրապարակախօս Գէորգ Դեւրիկեանի որդին է։
Գրիգորիս Պալաքեան
Կենսագրական գիծեր
Պալաքեան եղած է իր սերունդի հայ առաջատար մտաւորականներէն: Գերմանիոյ մէջ ուսանելէ ետք, 1901-ին ձեռնադրուած է կուսակրօն եկեղեցական եւ ծառայած է Հայաստանեայց առաքելական եկեղեցւոյ` իբրեւ պատուիրակ Եւրոպայի եւ յատկապէս Ռուսիոյ համար:
Ան դարձած է Հարաւային Ֆրանսայի առաջնորդ եպիսկոպոսը: Մահացած է 1934-ին,  Մարսէյի մէջ:
Ապրիլ 24-ին, Գրիգորիս վրդ. Պալաքեան ձերբակալուած է Կոստանդնուպոլսոյ հայ համայնքի շուրջ 250 այլ մտաւորականներու եւ ղեկավարներու հետ: Այս ձերբակալութիւնը Պալաքեանի համար սկիզբը եղած է չորս տարուան անսահման տառապանքի, որուն ընթացքին ան դարձած է արիւնալի դէպքերու ականատեսն ու մասնակիցը:
Վարդան Դեւրիկեան
Կենսագրական գիծեր
Աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանը (1986)։ 1989-1993 թուականներուն «Գթութիւն» բարեգործական կազմակերպութեան «Լուսաւորիչ» թերթի խմբագիրի տեղակալ, ապա՝ խմբագիր 1990 թուականէն՝ միաժամանակ Մատենադարանի գիտաշխատող, 1993 թուականէն՝ նաեւ «էջմիածին» ամսագիրի խմբագիրի տեղակալ, 2000 թուականէն՝ գլխաւոր խմբագիր։
Գրիգորիս Պալաքեան
Աշխատութիւններ
Պալաքեան հեղինակ է բազմաթիւ գիրքերու, որոնցմէ քանի մը հատը կը բռնագրաւուին Թուրքիոյ կառավարութեան կողմէ 1915-ին, քանի մը հատն ալ կորսուած են այդ տարուան իրադարձութիւններուն պատճառով:
Վարդան Դեւրիկեան
Կենսագրական գիծեր
Հայաստանի Հանրապետութեան մամուլի մէջ հրատարակած է Ղարաբաղեան շարժումին եւ պատերազմին նուիրուած հարիւրաւոր յօդուածներ։
Պարգեւներ
Պարգեւատրուած է Հայաստանի Հանրապետութեան «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։
Գրիգորիս Պալաքեան
Աշխատութիւններ
Հայ վարդապետը կենդանի պատկերներով ներկայացուցած է վերապրողներու, օտար ականատեսներու, կոտորածներուն մասնակից դարձած թուրք պաշտօնատարներու գործերն ու խօսքերը ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ եկեղեցականներ
Վարդան Դեւրիկեան
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ
Քիլիս
Քիլիս, դաշտային Կիլիկիոյ այս քաղաքը կը գտնուի սուրիական Հալէպ քաղաքէն 60քմ հիւսիս՝ Հալէպի եւ Այնթապի ճիշտ մէջտեղը : Հնագոյն ժամանակներէն ի վեր եղած է հայաբնակ:
Պատմութիւն
Ընդարձակ արտեր ու այգիներ ունի Քիլիս, եւ կ՚արտադրէ ցորեն, գարի, ոսպ, սիսեռ, բամբակ, շուշմայ, չամիչ, գինի, օղի եւ ձէթ ։
Հայերու տեղահանութիւնն սկսաւ 1915 թուականի Յունիս 28-ին: Սահմանամերձ ըլլալուն պատճառով հայերը ենթարկուեցան համեմատաբար «մեղմ» եղեռնի՝ նահատակուեցաւ «ընդամէնը» 1500 հոգի:
Տէր-Զօր աքսորուածները ամբողջովին ջարդուեցան, մնացեալը տեղահանութենէն վերադարձան, սակայն 1921-ի ֆրանս-թրքական պայմանագիրի կնքումէն ետք, երբ Քիլիս անցաւ Թուրքիոյ, հայերն ստիպուած գաղթեցին Հալէպ:
Իսկ 1925-ի թրքական իշխանութիւնները պայթեցուցին 1873-ի օծուած Ս. Յովհաննէս հոյակերտ եկեղեցին, ինչով վերացաւ հայութեան վերջին հետքը :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քաղաքներ Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի քաղաքներ
Քափոէյրա Երաժշտութիւն
Քափոէյրա երաժշտութիւն․ Երաժշտութիւնը Քափոէյրայի աւանդութեան անբաժանելի մաս մըն է։ Երաժշտութիւնը եւ արտայայտիչ երգերը ուժ եւ ներդաշնակութիւն կը հաղորդէ մարտախաղին։ Քափոէյրային երգերը կը պատմեն պրազիլիայի եւ քափոէյրայի պատմութիւնը ժամանակաշրջաններուն ընթացքին։
Երաժշտական գործիքներ
«Berimbau»
Berimbau-ն քափոէյրային մէկ մասն է։ Ան «ռոտա»ն (roda) կ՛առաջնորդէ եւ կեանք կու տայ քափոէյրիստներուն՝ քափոէյրա խաղացողները իրենց զիրենք այդպէս կ՛անուանեն։«Pandeiro»
«Pandeiro»ն վաւերական ափրիկեան երաժշտական գործիք մըն է։ Ան կը համարուի տօնային, քանի ան կ՛արտադրէ ցած, միջին եւ բարձր հնչերանգներ։
«Atabaque»
«Atabaque»ը յայտնի ափրիկեան գործիք մըն է։ Փորթուկալացիները այս երաժշտական գործիքը գաղթօճախութեան շրջանին ափրիկէէն Պրազիլիա բերած են։ Ան օգտագործուած է տարբեր կրօնական արարողութիւններու եւ տօնակատարութիւններու ժամանակ։
«Agogo»
«Agogo»ն կ՛օգտագործուի պրազիլիայի կրօնական արարողութիւններուն ընթացքին։ Ծագումը Ափրիկէէն է եւ իր անունը կը նշանակէ «զանգ»։
«Reco-reco»
«Reco-reco»ն մետաղէ, կամ շամբէ, կամ ալ  փայտէ շինուած է։ Շատ կարեւոր ափրիկեան եւ պրազիլիական գործիք մըն է։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մարտարուեստ Ստորոգութիւն:Պարարուեստ Ստորոգութիւն:Պրազիլիա ծնած մարտարուեստ
Բուրաստան Սուրբ Սահակեան
Բուրաստան Սուրբ Սահակեան, ամսագիր բարոյական, բանասիրական, տնտեսական եւ ուսումնական: Լոյս տեսած է Պոլսոյ մէջ, 1851- 1852 (1853 ) թուականներուն ։ Ամսագիրը հրատարակուած է Սուրբ Սահակեան վարժարանի սաներուն ջանքերով։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ Ստորոգութիւն:Թերթեր Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Իլթէր Թիւրքմէն
Իլթէր Թիւրքմէն, թիւրք քաղաքական գործիչ, դիւանագէտ։ Արհեստավարժ դիւանագէտի պաշտօնը դադրեցնելէ վերջ ան միջոց մը զբաղած է նաեւ հրապարակագրութեամբ՝ մեկնաբանելով արտաքին քաղաքական օրակարգը։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Պոլիս։ եղած է Կալաթասարայ լիսէի սաներէն։ Աւարտած է Քաղաքագիտութեան բարձրագոյն վարժարանը։
Ան եղած է արտաքին գործոց նախարար։ 12 Սեպտեմբեր 1980 թուականի զինուորական միջամտութեան յաջորդած աւելի քան երեք տարիներուն գլխաւորած է թրքական դիւանագիտութիւնը։
ՄԱԿ-ի Նիւ Եորքի կեդրոնէն ներս եղած է Թուրքիոյ մշտական ներկայացուցիչը, ՄԱԿ-ի Ժընեւի կեդրոնէն ներս եղած է Թուրքիոյ մշտական ներկայացուցիչը։
Եղած է Փարիզի, Մուսկուայի եւ Աթէնքի մօտ Թուրքիոյ դեսպան, այլ բազում մայրաքաղաքներու մէջ կամ միջազգային կազմակերպութիւններէ ներս ներկայացուցած է երկիրը, նախարարութեան կեդրոնական համակարգէն ներս զբաղեցուցած պատասխանատու պաշտօններուն առընթեր։
Եղած էր Արտաքին գործոց նախարարութեան խորհրդատու ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քաղաքական գործիչներ
Սամոսատ
Սամոսատ (յայտնի է նաեւ իբրեւ Շամշատ, Արշամաշատ անուններով), Արեւմտեան Հայաստանի հնագոյն քաղաքներէն մին, տեղակայուած է Եփրատ գետի աջ ափին ։
Պատմութիւն
Տիգրան Բ. Մեծի եւ Արտաւազդ Բ․-ի օրօք (Ք.Ա. 1-ին դ.) մտած է Մեծ Հայքի թագաւորութեան մէջ։ 72 թուականին Հռոմէական կայսրութիւնը Սամոսատը կցած է իր տիրապետութեան տակ գտնուող Ասորիք նահանգին։
11-րդ դարու վերջը եւ 12-րդ դարու սկիզբը Սամոսատին տիրած են սելճուկներու գերիշխանութիւնն ընդունած հայ իշխանները, զորս կը յիշատակէ ասորի պատմիչ Միքայէլ Ասորի։ Միաժամանակ քաղաքը գտնուած է հայ իշխան Փիլարտոս Վարաժնունիի ենթակայութեան տակ։
Սամոսատ յայտնի է իբրեւ քրիստոնէական հարուստ անցեալ եւ աւանդոյթներ ունեցող քաղաք։ Սամոսատ եղած է յունական եւ ասորական դպրութեան կարեւոր կեդրոններէն։ Մեսրոպ Մաշտոց իր աշակերտներուն մէկ խումբը Սամոսատ ուղարկած է՝ յունարէն եւ աստուածաբանութիւն ուսանելու, այնուհետեւ իր երկու օգնականներուն՝ Յովհան Եկեղեցացիի եւ Յովսէփ Պաղնացիի հետ անձամբ այցելած Սամոսատ։
Սելճուկեան արշաւանքներէն (11-րդ դար) ետք Սամոսատ աստիճանաբար կորսնցուցած է իր երբեմնի նշանակութիւնը եւ վերածուած աննշան քաղաքի։
12–14րդ դարերուն քաղաքին տիրած են խաչակիրները, բիւզանդացիները, մոնղոլները, թուրքմէնական ցեղերը։
15-րդ դարուն Սամոսատ նուաճուած է Օսմանեան կայսրութեան կողմէ։ Մինչեւ հայերու դէմ իրագործուած Ցեղասպանութիւնը Սամոսատի բնակիչները գլխաւորաբար եղած են հայեր։
2023 թուականի Փետրուարի 6-ի երկրաշարժին հետեւանքով մեծ աւերածութիւններ եղած է ոչ միայն Սամոսատի, այլեւ շրջակայքի միւս քաղաքներուն, ինչպէս նաեւ տարածաշրջանի մեծ ու փոքր այլ բնակավայրերուն մէջ ։
Քափոէյրա
Քափոէյրան պրազիլիական մարտարուեստ է։ Ան ծագած է գաղթօճախութեան շրջանին, ափրիկէէն բռնի բերուած ստրուկներէն որոնք կ՛ապրէին Պրազիլիա։ Քափոէյրան երկու տեսակ է, «Տեղական» եւ «Անկոլա»։ Խաղը կ՛ըլլայ ռոտայի մէջ (roda շրջան)։ Մասնակցողները կ՛երգեն, իւրայատուկ երաժշտական գործիքներ կը նուագեն եւ շրջանակ կազմած անոր կեդրոնը Քափոէյրա կը խաղան։
26 Նոյեմբեր 2014-ին քափոէյրա կ՛արձանագրուի որպէս Եունեսքոյի մշակութային անշօշափելի ժառանգութեան բացառիկ վիճակ։
Երաժշտութիւն
Երաժշտութիւնը Քափոէյրայի աւանդութեան անբաժանելի մաս մըն է։
(Տե՛ս Քափոէյրա Երաժշտութիւն )
Երաժշտական գործիքներ
Մանրամասութիւններու համար, տե՛ս Քափոէյրա Երաժշտութիւն։
Պատմութիւն
Պրազիլիան Լատին Ամերիկայի առաջին երկիրն էր, որ նուաճեցին փորթուկալացիները 1530-ին։ Անոնք նաեւ ստրուկներ բերած էին Ափրիկէէն Պրազիլիա։
Ստրուկները Պրազիլիա բերելու համար օգտագործուած  են երեք նաւահանգիստներ՝ Բայա, Ռեսիֆէ եւ Ռիօ տէ Ժանեյրօ։ Այս վայրերուն մէջ հետազօտողները որոնած են քափոէյրայի ափրիկեան-պրազիլիական մարտարուեստի ծագումը։ Քափոէյրան ստեղծուած է, որպեսզի մարդիկ անզէն ինքնապաշտպանուին։ Ասիկա որպէս գաղտնիկ եղած է, քանի որ ան պարի կը նմանի։ Փորթուկալացիները սկսան որպէս ստրուկ օգտագործել տեղացի բնակիչները, այսինքն հնդիկները։ Հնդիկներուն մեծ մասը չուզեցին փորթուկալացիներուն կանոններուն հետեւիլ, եւ հետեւաբար, փախան դէպի պրազիլիայի անմատչելի տեղերը։ Երբ ստրուկները հաւաքուեցան աւելի գաղտնի եւ թաքնուած վայրերը, անոնք ստեղծեցին խումբ մը, «գայլոմբուշ» անունով։ Գայլոմբուշը անկախ ապրող մարդկոց համայնք մըն էր, որ մեծ դեր տարած է քափոէյրայի ստեղծումին համար։ Անոնք անդադար դուրսէն յարձակումներու ենթակայ ըլլալով, քափոէյրան կը զօրանար։ Այս պատճառավ քափոէյրան աստիճանաբար վերածուեցաւ վտանգաւոր կռիւի, այլեւս պարի չէր նմաներ։
Քափոէյրայի նշանաւոր անձնաւորութիւններն են վարպետ Բիմբան (Մանուել Դուշ Ռեյշ Մաշադու) եւ վարպետ Պաշտինա (Վիսենտէ Ֆերեյրա)։ Վարպետ Բիմբա ժամանակակից քափոէյրայի հիմնադիրն է։ Ծնած  է 1900-ին Սալւաթորի Բայա քաղաքը։ Բիմբան ստեղծաց է «Լուդա Ռեճիոնալ Բայանա» որ յայտնի է իբրեւ «Քաբոէյրա Ռեճիոնալ» (Տեղական Քափոէյրա)։ 1932-ին Բիմբան հիմնեց պատմութեան մէջ առաջին պաշտօնական քափոէյրայ դպրոցը։ Ի վերջոյ, բոլոր տառապանքներէ անցնելէ ետք քափոէյրան պաշտօնապէս ճանչցուեցաւ Պրազիլիային մէջ 1937-ին։
Վարպետ Պաշտինա ծնած է 1889-ին եւ մահացած 1982-ին։ Պաշտինա ստեղծեց «Անկոլա» քափոէյրան։ «Քափոէյրա Անգոլա»ին մէջ շարժումները  աւելի դանդաղ են։ Երբ  վարպետը 21 տարեկան դարձաւ, ան որոշեց որ արուեստի կերպով մօտենայ քափոէյրային։ Ան յայտնի է նաեւ իբրեւ փիլիսոփայ եւ նկարիչ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մարտարուեստ Ստորոգութիւն:Պարարուեստ Ստորոգութիւն:Պրազիլիա ծնած մարտարուեստ
Երիտասարդ հայ
«Երիտասարդ հայ», գրական, հասարակական պատկերազարդ երկշաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1969-1975 թուականներուն, Պէյրութի մէջ։ Խմբագիրներ՝ Պետրոս Թէրզեան, Անդրանիկ Կռանեան, Ժիրայր Դանիէլեան, Յովսէփ Մելքոնեան, Լութֆի Թապաքեան, Օշին Գրգեաշարեան, Լեւոն Թորոսեան եւ այլք։
Միջազգային կեանքի ու արուեստի հարցերու մասին յաճախ հանդէս կու գայ մակերեսային յօդուածներով։ Կը տպագրէ գրականագիտական, արուեստաբանական նիւթեր, արձակ ու չափածոյ գործեր, թարգմանութիւններ արաբական, եւ եւրոպական գրականութիւններէն, կինոյի տեսութիւններ, մարզական լուրեր։ Հետաքրքրական են թերթի հարցազրոյցները արուեստի ու գիտութեան բնագաւառի սովետական եւ սփիւռքի հայ գործիչներու հետ։
Կ՚աշխատակցին հիմնականին լիբանանահայ երիտասարդ մտաւորականները (Վահէ Օշական, Ալեքսան Պերեճիքլեան, Յակոբ Պեքեարեան)։ 1973 թուականին հրատարակած է մարզական յաւելուած։
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայկական պարբերականներ
Մեղալօ Մաւրօ Փոյինի
Մեղալօ Մաւրօ Փոյինի (յուն․՝ Μεγάλο Μαύρο Ποϊνί), Էգէականի անբնակ ժայռակղզիակ, Քասթելոռիզօ,  Տոտեքանիսա,  Յունաստան։
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Քասթելոռիզոյի ծովախորշին մէջ, ինչպէս անոր դրացի կղզիակները՝ Աղրիելէա, Քուցուպաս, Այիոս Եորղոս, Միքրօ Մաւրօ Փոյինի, Փոլիֆատոս էնա, Փսոմի եւ Փսորատիա։  Անոր հիւսիսը կը գտնուի Միքրօ Մաւրօ Փոյինի ժայռակղզիակը։ Կը պատկանի Մեղիսթի (Քասթելոռիզօ) քաղաքապետութեան։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Երիտասարդ Հայուհի
Աշխատակիցներ
Առաջին շրջանի՝
Երկրորդ շրջանի՝
Լամքոս
Լամքոս կամ Փերիսթերի լեռ (յուն․՝ Λάκμος կամ Περιστέρι)․ Փինտոս լեռնաշղթային հարաւային մասին լեռներէն։ Բարձրագոյն գագաթն է Ցուքարելա 2295մ․։
Տեղեկութիւններ
Կ՛երկարի Փամվոթիտա գիւղէն (արեւմտուտք) մինչեւ Մեցովօ (արեւելք)․ ընդամենը 20քլ․։
Մերձակայ լեռներն են․ հարաւէն՝ Ծումերքա, հիւսիսէն՝ Լիկոս եւ արեւմուտքէն՝ Միցիքելի։
Լամքոսին արեւմտեան մասը կը պատկանի Արախթոս գետին ջրակալ շրջանին, իսկ արեւելեան մասը՝ Ախելո՛ոս գետին, որուն գլխաւոր ակը կը գտնուի Լամքոս լերան 2000մ․ բարձրութեան գտնուող Վերլիկա վայրը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Փինտոսի լեռներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի լեռներ Ստորոգութիւն:Պալքանեան թերակղզիի լեռներ Ստորոգութիւն:Եւրոպայի լեռներ Ստորոգութիւն:Լեռներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Լեռներ
Արծկէ
Արծկէ, պատմական քաղաք՝ բերդ, գիւղ, ավան, բերդաքաղաք։ Կը գտնուի Վանայ լիճին հիւսիսային ափին։ Նաւահանգիստ էր՝ դէպի Խլաթ ու Բաղէշ (Պիթլիս) տանող ճանապարհին վրայ։
Պատմութիւն
Արծկէ կը յիշատակուի տակաւին ուրարտական արձանագրութիւններուն մէջ` Զիուկանի անունով։ Այստեղ պահպանուած է ուրարտական Ռուսա Բ. թագաւորի սեպագիր արձանագրութիւններէն մէկը։
Մինչեւ օտար տիրապետութեան տակ անցնիլը, Արծկէ պատկանած է մերթ Գնունիներուն, մերթ ալ՝ Բզնունիներուն եւ վարչականօրէն կը մտնէր Տուրուբերանի Բզնունիք գաւառին մէջ:
Արաբներն իրենց առաջին արշաւանքներու ժամանակ, 7-րդ դարու կէսերուն, գրաւած են Արծկէն եւ այն կոչած են «Տար Ալ Ճաուազ», որմէ ալ ծագած է անոր այժմեան՝ «Ատիլճեւազ» անունը։
11-րդ դարու սկզիբները քաղաքը անցած է Բիւզանդիոյ տիրապետութեան տակ, 1054 թուականին գրաւած են սելճուկ թուրքերը։
Հին Արծկէ
Հին Արծկէն Վանայ լիճի մակարդակի բարձրացման հետեւանքով ջրածածկ եղած է 10-12րդ  դարերու ընթացքին։ Այն ամուր բերդաքաղաք եղած է եւ երկար ժամանակ իր գոյութիւնը պահպանած է կղզիի վերածուած փոքրիկ ցամաքամասի մը վրայ։
Ունեցած է երկու ամրոց։ Lիովին ամայացած է 17-19րդ դարերուն։ Հին Արծկէի փոխարէն, լճափի աւելի բարձրադիր մասը ժամանակի ընթացքին կառուցած են նոր Արծկէն, որ 17-18րդ  դարերուն Վան նահանգի Ալճաւազ գաւառի կեդրոնն էր։
19-րդ դարու երկրորդ կիսուն ունեցած է 140 գիւղ 30000 բնակիչներով, որմէ 25000-ը հայեր, 30 եկեղեցի, 10–է աւելի տարրական կրթարաններ։
1915 թուականին Արծկէի հայ բնակչութեան մէկ մասը զոհ գացած է թրքական եաթաղանին, իսկ միւս մասը տեղահանուած ու տարագրուած է զանազան տեղեր։
Արծկէ ունեցած է երկու եկեղեցի՝ Ս. Աստուածածին եւ Ս. Սարգիս ։
Ծանօթագրութիւն
Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի քաղաքներ
Բանասէր (ամսաթերթ)
«Բանասէր», ազգային, բանասիրական եւ քաղաքական ամսաթերթ :
Հրատարակուած է Յովհաննէս Հիսարեանի խմբագրութեամբ՝ 1851-ին ։
«Բանասէր»ի մէջ հրատարակուած է՝ մաս առ մաս, «Խոսրով Եւ Մաքրուհի» անունով վէպը, իր ժամանակի կեանքէն առնուած ինչ որ հայ միտքին առաջին վէպերէն կարելի է համարել։ Այս վէպը 1869-ին թարգմանուած է Ֆրանսերէնի, իսկ 1903-ին կրկին հրատարակուած է շաբաթաթերթ Ծաղիկ ի մէջ։
1852-ին, յաջողապէս բոլորած է, սակայն յետոյ ամբողջ տարեշրջան մը, «Բանասէր»ը դադրած է։ 1858-ի միջոցներուն, «Բանասէր» վերստին հրատարակութեան փորձ մը ըրած է, սակայն միայն մէկ թիւ հրատարակուած է։
Ծանօթագրութիւն
Ստորոգութիւն:Հայկական մամուլ Ստորոգութիւն:Թերթեր Ստորոգութիւն:Պարբերականներ
Աղրաֆա
Աղրաֆա (յուն․՝ Άγραφα)․ Փինտոս լեռնաշղթային հարաւային լեռնամասը,Յունաստան։ Կ՛ընդգրկէ Էվրիթանիա նահանգին հիւսիսային մասը եւ Քարտիցա նահանգին արեւմտեան մասը։
Անտառախիտ լեռներ են։ Անոնց բարձրադիր մասերուն կը գերիշխէ եղեւնին։ Աղրաֆա լեռներէն կը բխին Թաւրոփոս եւ Աղրաֆիոթիս գետերը։
Աղրաֆա կեռներուն հիւսիսային կողմը կը գտնուի Փլասթիրա արուեստական լիճը։
Տեղեկութիւններ
Աղրաֆա բառը կը նշանակէ «որ չէ գրուած»․ կը ցուցնէ լեռներուն անմատչելի, դժուարանցելի ըլլալը։ Այդ պատճառով օսմանեան կայսրութեան գերիշխանութեան ժամանակ, օսմանցիները չկարողացան երբեք լերան տիրել։ Աղրաֆա լեռներուն բնակիչները միշտ պահեցին իրենց ինքնիշխանութիւնը եւ կիսանկախութիւնը։ Բնակչութեան անկախ ոգին, ծանօթ որպէս Աղրաֆիոթես, կը համընկնի անհիւրընկալ շրջապատին հետ։ Աղրաֆիոթիս գետին կեդրոնական հովիտը 3 կողմերէն շրջապատուած է 2000մ․ բարձրութեամբ լեռնակարկառ ժայռէ, իսկ հարաւային կողմէն գետը Քրեմասթոն արուեստական լիճին կը յանգի նեղ ու անանցնելի կիրճերէ։
Գլխաւոր գագաթներ
Աղրաֆա լեռը ունի 7 գագաթներ որոնք 2000 մեթրէն բարձր են։ Բարձրագոյն գագաթն է Քարաւա (2184)։ Կը յաջորդեն՝ Տելիմիտի (2163), Վուցիքաքի (2154)․ Ֆթերի (2128), Լիաքորա (2043), Մարաթիա (2042) եւ Քալիվիա (2018)։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի լեռներ Ստորոգութիւն:Պալքանեան թերակղզիի լեռներ Ստորոգութիւն:Եւրոպայի լեռներ Ստորոգութիւն:Լեռներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Լեռներ Ստորոգութիւն:Փինտոսի լեռներ
Միքրօ Մաւրօ Փոյինի
Մեղալօ Մաւրօ Փոյինի (յուն․՝ Μεγάλο Μαύρο Ποϊνί), Էգէականի անբնակ ժայռակղզիակ, Քասթելոռիզօ,  Տոտեքանիսա,  Յունաստան։
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Քասթելոռիզոյի ծովախորշին մէջ, ինչպէս անոր դրացի կղզիակները՝ Աղրիելէա, Քուցուպաս, Այիոս Եորղոս, Մեղալօ Մաւրօ Փոյինի, Փոլիֆատոս էնա, Փսոմի եւ Փսորատիա։  Անոր հարաւը կը գտնուի Մեղալօ Մաւրօ Փոյինի ժայռակղզիակը։ Կը պատկանի Մեղիսթի (Քասթելոռիզօ) քաղաքապետութեան։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Հմայեակ Յակոբեան
Հմայեակ Յակոբեան, հայ գեղանկարիչ:
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Տրապիզոնի մէջ: Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ եւ ապա ընդունուած Թիֆլիսի Ներսիսեան վարժարանը, ուր իբրեւ նկարչութեան ուսուցիչ ունեցած է յայտնի նկարիչ Յարութիւն Շամշինեանը:
Աւարտելէ ետք ուսումը շարունակելու համար մեկնած է Գերմանիա, ուր շրջանաւարտ ըլլալէ ետք որոշ ժամանակ ապրած է:
Աշխատութիւններ
Յակոբեան զբաղած է նկարչութեամբ. հիմնականին մէջ նկարած է դիմանկարներ, բնանակարներ, ինչպէս նաեւ այլ ժանրի աշխատութիւններ:
Նկարներուն ճամբով փորձած է ներկայացնել հայ աշխատող դասակարգը։ Այդ գործերէն են «Հայ գիւղացին», «Ոսկերիչ Ալեքօն» գործերը:
Ցուցահանդէսներ
Յակոբեան իր գործերով ունեցած է անձանկան ցուցահանդէսներ, Հայաստանի, ինչպէս նաեւ այլ երկիրներու մէջ
Յետ մահու՝ 1948 թուականին Երեւանի մէջ բացուած է գեղանկարիչի ցուցահանդէսը:
Անոր գործերէն շատեր մինչեւ օրս կը պահուին Հայաստանի Ազգային պատկերասրահին, ինչպէս նաեւ Վրաստանի եւ Ռուսաստանի մէջ գտնուող յատուկ հաւաքածոներու մէջ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Յովսէփ Ալահայտոյեան
Յովսէփ Ալահայտոյեան, վերապրած հայ դեղագործ։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Եդեսիա (Ուրֆա)՝ համիտեան ջարդերու օրերուն: Ան զաւակն է Պետրոս եւ Եղիսաբեթ Ալահայտոյեաններուն: Յովսէփ ունեցած է երկու եղբայրներ՝ Մովսէս եւ Յարութիւն, եւ չորս քոյրեր՝ Ֆէրիտէ, Հռիփսիմէ, Եղիսաբեթ եւ Մարի, որոնք բոլորն ալ ազատած են ջարդէն եւ հասած են Հալէպ:
Ալահայտոյեան գերդաստանին բուն մականունը եղած է Եկներեան, սակայն կենցաղային պատճառով մը փոխուած է եւ եղած է Ալահայտոյեան: 1915-ի Սեպտեմբերին Յովսէփին հայրը՝ Պետրոս Ալահայտոյեան, ձերբակալուած է իր տան մէջ եւ եղբօրը հետ սպաննուած է տան բակին մէջ :
Յովսէփ յաճախած է ծննդավայրին Հայ Աւետարանական երկրորդական վարժարանը եւ շրջանաւարտ եղած է 1910-ին: 1910-1912-ին, իբրեւ դեղագործի օգնական, աշխատած է Եդեսիոյ գերմանական հիւանդանոցին մէջ բժիշկ Ֆիշըրի եւ Եագոպ Քիւնցլերի հետ: 1912-ին Դամասկոս մեկնած է իր ընկերոջ` Յովհաննէս Նագգաշեանի հետ եւ ուսանած է բժշկական դպրոցին մէջ :
Յովսէփ գերմանական հիւանդանոցի հիւանդապահուհիներուն հետ Միլլէթ Խան գացած է, հայ վիրաւորները բուժած եւ հարիւրաւոր հայ աղջիկներ ազատած է: Ան  հոն գտած է իր մայրը, քոյրերը եւ երկու եղբայրները եւ գերմանական հիւանդանոց տեղաւորած է:
Եդեսիոյ հերոսամարտի օրերուն, Յովսէփ ձերբակալուած է թուրքերուն կողմէ ու կը բանտարկուի բժիշկ Արմենակ Ապուհայթայեանի հետ: Տարի մը բանտարկուած մնալէ ետք, 1916-ին ղրկուած է Հալէպի զօրանոց ծառայելու համար թրքական բանակին մէջ՝ իբրեւ դեղագործ զինուորական:
Թուրք իշխանութեան արտօնութեամբ մեկնած է Պէյրութ, շարունակելու համար իր բժշկական ուսումը: Ուսանած է Պէյրութի Ֆրանսական համալսարանի դեղագործութեան դպրոցին մէջ եւ վկայուած է 1916-ի վերջերը։
Ֆրանսական ռազմանաւով փոխադրուած է Մերսին եւ ապա՝ Ատանա, ուր ծառայած է ֆրանսական զինուորական հիւանդանոցին մէջ: Շուտով միացած է Եդեսիոյ գերմանական հիւանդանոցի անձնակազմին, իբրեւ դեղագործ:
Եդեսիոյ հայերուն երկրորդ գաղթի ատեն՝ դէպի Հալէպ, Յովսէփ եւս լքած է Եդեսիան եւ երեք ընկերներով հասած է Հալէպ, հոնկէ՝ Պէյրութ, ուր հաստատուած է իր սեփական դեղատունը :
Դեղարանը գործած է մինչեւ 1975-ի վերջերը, երբ ծագած է Լիբանանեան քաղաքացիական պատերազմը: Դեղարանը կողոպտուած է պատերազմի վատ օրերուն եւ դադրած է գործելէ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ
Գուրգէն Մէլիքեան
Գուրգէն Վրէժի Մէլիքեան, հայ լեզուաբան, արեւելագէտ, Իրանագէտ, հասարակական գործիչ, ուսուցչապետ (փրոֆէսօր), բանասիրական գիտութիւններու թեկնածու։ ԵՊՀ-ի (Երեւանի Պետական Համալսարանի) Արեւելագիտութեան Բաժանմունքի ֆակուլտետ նախկին վերատեսուչ, աւագ ուսուցչապետ (Ռուսերէն՝ Декан, դեկան), Արցախի Հանրապետութեան Պաշտպանութեան Բանակի գնդապետ (1996)։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Իրանի Ապատան քաղաքին մէջ։ Աւարտած է Թէհրան ի «Քուշեշ-Դաւթեան» եւ Ապատանի «Ատապ» Հայկական դպրոցները։ 1958 թուականին ընդունուած է Երեւանի Պետական Համալսարանի բանասիրական բաժանմունքի (ֆակուլտետի) արեւելեան լեզուներու եւ գրականութեան բաժինը, զոր աւարտած է 1962 թուակնանին եւ աշխատանքի անցած՝ նոյն բաժինին մէջ։
1984 թուականին պաշտպանած է թեկնածուական ատենախօսութիւնը։ 1985 թուականին անոր շնորհուած է պաշտօնակից-ուսուցչապետի (Հայաստանի մէջ կը գործածուի Ռուսերէն եզրոյթը՝ Доцент, Դոցենտ) կոչում։
1992 թուականէն նշանակուած է ԵՊՀ Արեւելագիտութեան բաժանմունքի աւագ-ուսուցչապետ (անգլերէն՝ Dean)։
Աշխատած է պարսկերէնի բառաքերանական, բարդ բառերու, Իրանական բարբառներու հետ կապուած հիմնահարցերու ուսումնասիրութեամբ։
Արցախեան Պատերազմին Իր Մասնակցութիւնը
Գնդապետ Մէլիքեանը 1988-էն 1994 թուականները գործուն մասնակցութիւն ունեցած է Արցախի ազգային ազատագրական շարժումին։ Արցախ ուղարկած է կապի միջոցներ, մարդասիրական օգնութիւն, մասնակցած է Մաճկալաշէնի կամաւորական ջոկատի կազմաւորումին, զինելուն եւ հանդերձաւորելու աշխատանքներուն։
1995 թուականին Քաշաթաղ շրջանի վարչակազմը հիմնադրած է «Քաշաթաղի բազմազաւակ ընտանիքներու Գուրգէն Մելիքեան» հիմնադրամը, որուն միջոցներով իրականացուած է հայրէնասիրական, եւ բարէգործական բազմաբնոյթ միջոցառումներ։
«Ամարաս» բարեգործական կազմակերպութեան վարչութեան անդամ, Արցախի մէջ «Արփէն» մօր եւ մանկան (մանուկին) բժշկական կեդրոնի գործադիր տնօրէն, Արցախի հոգեւոր թեմի ատենապետ (1992 թուականէն)։
Արտաքին Յղումներ
Երեւանի Պետական Համալսարանի Կայքէջ, ուսուցչապետ (փրոֆէսօր)՝ Գուրգէն Մէլիքեան, Արևելագիտութեան Բաժանմունք (ֆակուլտետ) - Իրանագիտութեան լսարան (ամբիոն)։ Ստորոգութիւն:Հայ լեզուաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Արաքսիա Կիւլզատեան
Արաքսիա Կիւլզատեան, հայ երգչուհի եւ Հայաստանի Ժողովրդական արուեստագէտ։
Կենսագրութիւն
19 տարեկանին՝ 1926 թուականին, տեղափոխուած է Երեւան եւ նոյն թուականին եղած է Հայաստանի ձայնասփիւռի կոմիտէի ժողովրդական գործիքներու խումբին մեներգչուհին՝ մինչեւ 1955 թուականը։
1955 թուականէն մինչեւ 1967 թուականը եղած է Հայֆիլհարմոնայի մեներգչուհի: Հանդէս գալու կողքին որոշ ժամանակ աշակերտած է երաժիշտ, երգահան ու երաժշտագէտ Ռոմանոս Մելիքեանին:
Արաքսիա հանդէս եկած է հայկական, պարսկական եւ ազէրի ժողովրդական եւ աշուղական երգերով:
Ան առաւելաբար յայտնի է Գուսան Շերամի երգերու կատարումով։
Անոր ձայնով մինչեւ այսօր հաճոյքով կը լսուին «Փնջլիկ-Մնջլիկ», «Քեզնից մաս չունենամ», «Դուն իմ մուսան ես», «Մարալ ջան», «Պլպուլ էիր» եւ այլ երգեր:
Կոչում
Շնորհիւ իր վաստակին, Արաքսիա 1960 թուականին արժանացած է Հայաստանի Ժողովրդական արուեստագէտի կոչումին :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ երգչուհիներ Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Գրիգոր Չուպարեան
Գրիգոր Չուպարեան, հայ իրաւաբան, հրապարակախօս, հասարակական եւ քաղաքական գործիչ։ Հայրն է քանդակագործ եւ Հայաստանի Ժողովրդական գեղանկարիչ Ղուկաս Չուպարեանին:
Կեանէ եւ գործունէութիւն
Ծնած է Խրիմ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ, ուրկէ շրջանաւարտ ըլլալէ ետք՝ 1913 թուականին, ընդունուած է Ռուսաստանի Եարոսլաւլի համալսարանի իրաւաբանական բաժին։
Աւարտելէ ետք իրաւաբանական ուսումը ընդունուած է Մոսկուայի Պետական համալսարանի պատմագրական բաժինը:
Ուսումը ամբողջութեամբ աւարտելէ ետք, 1919 թուականին հաստատուած է Երեւան, ուր 1920-1924 թուականներուն ստանձնած է Արդարադատութեան ժողովրդական կոմիսարի առաջին տեղակալի պաշտօնը՝ մեծապէս նպաստելով 1922 թուականի սահմանադրութեան քրէական դատավարութեան եւ հողային օրէնսգիրքի, ինչպէս նաեւ տուգանքներու վերաբերեալ հարցերու վերաբերեալ օրէնքներու մշակման գործին:
Երեւան հաստատուած տարիներէն Չուպարեան եղած է Երեւանի Պետական համալսարանի հիմնադիր դասախօսներէն մին, ուր ուսուցչութիւն կատարած է մինչեւ 1937 թուականը : Այդ տարիներուն ենթարկուած է բռնադատութեան եւ երկար ժամանակ աքսորուած է. աքսորի ընթացքին ոչնչացուած է նաեւ անոր բոլոր աշխատութիւնները։ 1956 թուականին արդարացուելով դարձեալ վերադարձած է Հայաստան:
Վերադառնալով Հայաստան Չուպարեան շարունակած է իր ուսուցչութեան պաշտօնը՝ մինչեւ իր մահը:
Կոչում եւ կիսանդրի
Շնորհիւ իր վաստակին, Չուպարեան 1961 թուականին արժանացած է Հայաստանի Գիտութեան վաստակաւոր գործիչի կոչումին:
Մինչեւ օրս ի յիշատակ Չուպարեանին Երեւանի Պետական համալսարանի կեդրոնական մասնաշէնքին մէջ տեղադրուած է իրաւաբանին կիսանդրին :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Գրիգորիս Գալեմքեարեան
Հ․ Գրիգորիս Վրդ․ Գալեմքեարեան, հայ բանասէր, լեզուաբան, մամուլի պատմաբան։ Անդամ Վիեննայի Մխիթարեան միաբանութեան։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Պոլիս։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի Անտոոնեան վարժարանին մէջ։ 1875 թուականին տեղափոխուած է Վիեննայի Մխիթարեանների վանքը, ուր շարունակած է ուսումը, աւարտած եւ ձեռնադրուած է քահանայ, դառնալով միաբանութեան անդամ։ 1880-ականներու վերջերը բանասիրական յօդուածներով աշխատակցած է պարբերական մամուլին։
Իբրեւ դաստիարակ՝ գործած է Մխիթարեան վարժարաններու մէջ։ Մեծ դեր ունեցած է Հայերէն լեզուի պատմութեան ուսումնասիրութեան մէջ։
Աշխատութիւններ
1890 թուականին Վիեննայի մէջ լոյս է տեսած է անոր «Գործնական մեկնութիւն առաքելական աթոռոյ սահմանադրութեան» աշխատութիւնը։
Գրած է նաեւ լեզուաբանական աշխատութիւններ, որոնցմէ ուշագրաւ է «Ոսկեդարեան եւ ոչ-ոսկեդարեան Հայերէնի խնդիրը» (1903)։
Քննած է ոսկեդարեան մեծ հեղինակ՝ Եզնիկ Կողբացիի «Եղծ Աղանդոց» գիրքը եւ անոր աղբիւրները, գիտականօրէն վերականգնելով անոր ճշգրտուած բնագիրը (1909)։ Կազմած եւ հրատարակած է «Ցուցակ Հայերէն ձեռագրաց արքունի մատենադարանին ի Միւնխէն» հատորը ( 1892 ), որ մինչեւ այսօր Հայերէն ձեռագիրներու միակ աղբիւրը կը մնայ Միւնիխի թագաւորական գրադարանին։ Գրած է նաեւ «Պատմութիւն Հայ լրագրութեան» (հտ. Ա., 1893, ընդգրկելով 1794-1860ի շրջանը) աշխատութիւնը ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ Ստորոգութիւն:Հայ լեզուաբաններ Ստորոգութիւն:Մխիթարեան միաբանութեան անդամներ
Միթիքաս (լեռնագագաթ)
Միթիքաս (յուն․՝ Μύτικας)․ Յունաստանի Ողիմպոս լերան բարձրագոյն գագաթն է, Պալքանիոյ թերակղզիին երկրորդը։ Բարձրութիւնը յետ բծախնդիր ուսումնասիրութիւններու 2917․727մ․ է։
Տեղեկութիւններ
Միթիքաս կոր գագաթ է եւ Սթեֆանի գագաթին հետ՝ Ողիմպոսին 3-րդ գագաթը, կը կազմեն եռանկիւնի մը երկու կողմերը։
Միթիքան ըլլալով Ողիմպոսին բարձրագոյն գագաթը, ծանօթ է որպէս երկոտասան աստուածներուն բնակարանը, իսկ Սթեֆանի գագաթը որպէս Զեւսին գահը։
Լեռնագնացութիւն
Հակառակ անոր թէ Միթիքաս բարձրագոյն գագաթն է, անոր մագլցումը աւելի դիւրին է բաղդատմամբ երկրորդ գագաթին՝ Սթեֆանիին։
Միքիթաս մեծ ժողովրդականութիւն կը վայելէ։ Շնորհիւ լերան առասպելական հմայքին, աշխարհի չորս ծագերէն մագլցողներ, լեռնագնացներ կը ներգրաւէ։ Երկու արահետները՝ Սքալա-Քաքոսքալա եւ Զոնարիոն-Լուքիու, կը պատկանին E4 Եւրոպական Արահետին:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի լեռներ Ստորոգութիւն:Պալքանեան թերակղզիի լեռներ Ստորոգութիւն:Եւրոպայի լեռներ Ստորոգութիւն:Լեռներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Լեռներ
Փոլիֆատոս էնա, Մեղիսթի
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Կը գտնուի Քասթելոռիզոյի ծովախորշին մէջ, ինչպէս անոր դրացի կղզիակները՝ Աղրիելէա, Քուցուպաս, Այիոս Եորղոս, Մեղալօ Մաւրօ Փոյինի, Միքրօ Մաւրօ Փոյինի, Փսոմի եւ Փսորատիա։  Անոր հարաւ-արեւմուտքը գտնուող Փոլիֆատոս տիօ կղզիակին հետ Փոլիֆաս կը կոչուին։ Կը պատկանի Մեղիսթի (Քասթելոռիզօ) քաղաքապետութեան։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիներ Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ
Արուսեակ Յովհաննիսեան
Արուսեակ Վաչագանի Յովհաննիսեան, (31 Մայիս 1963, Երեւան, Հայաստան), մանկավարժական գիտութիւններու թեկնածու, դոցենտ ։
Հայրը՝ բանաստեղծ, մանկավարժ, լրագրող, ԽՍՀՄ գրողներու միութեան անդամ Վաչագան Յովէի Յովհաննիսեան։ Եղբայրը՝ բանաստեղծ, թարգմանիչ, ՀՀ մշակոյթի վաստակաւոր գործիչ Յովիկ Յովէեան (Յովհաննիսեան)։
Ամուսնացած է, ունի երկու զաւակ։
Գիտական աստիճան
Մանկավարժական գիտութիւններու թեկնածու /2006 թ․/, մասնագիտութիւնը` ԺԳ.00.01-«Մանկավարժութեան տեսութիւն եւ պատմութիւն»։ Ատենախօսութեան թեման՝ «Երեւանի հոգեւոր թեմական դպրոցը որպէս 19-րդ դարի ազգային մշակոյթի կենտրոն» ։
Կարդացուող դասընթացներ
Արուսեակ Յովհաննիսեանի կարդացուող դասընթացներն են՝ Կրթութեան եւ մանկավարժական մտքի պատմութիւն, Տեսական մանկավարժութիւն, Էթնոմանկավարժութիւն, Սոցիալական մանկավարժութեան պատմութիւն, Մանկավարժական հաղորդակցում, Կառավարման մեթոդաբանութիւն, Հայ դպրոցի եւ մանկավարժական մտքի պատմութիւն, Մանկավարժական հետազօտութիւններու մեթոդաբանութիւն։
Անդամակցութիւն
1. 2009-2013 «Կրթութիւնը եւ գիտութիւնը Արցախում» գիտամեթոդական եւ գիտահանրամատչելի պարբերականի, «Ընտանիք եւ դպրոց», «Նախաշաւիղ» ամսագրերու խմբագրական խորհուրդներու անդամ։
2. 2009-2014 ԿԱԻ Տարրական դասարաններու մայրենի լեզուի դասագրքերու եւ ուսումնամեթոդական ձեռնարկներու առարկայական յանձնաժողովի անդամ։
3. 2010-2021թ. ՀՀ նախագահին կից Հանրային խորհուրդի կրթութեան, գիտութեան, մշակոյթի եւ սպորտի հարցերով յանձնաժողովի անդամ։
4․2006-2010թ. Խ. Աբովեանի անուան ՀՊՄՀ-ի «Սփիւռք» գիտաուսումնական կեդրոնի կողմէ «Սփիւռքահայ ուսուցիչներու վերապատրաստման» ծրագիր որպէս` վերապատրաստող դասախօս ։
Յանձնաժողովի նախագահ
1 . 2013թ., 2014թ., 2015թ., 2018 թ. Արցախի պետական համալսարանի Տարրական կրթութեան եւ հոգեբանութեան ֆակուլտետ՝ պետական ատեստաւորման աւարտական քննութիւններու յանձնաժողովներու նախագահ։
3. 2016թ., 2017թ., 2018 թ., 2022թ․ Երեւանի Վ. Բրիւսովի անուան պետական համալսարան` պետական աւարտական ատեստաւորման քննութիւններու յանձնաժողովներու նախագահ։
Աշխատանքներ
70-էն աւելի թեկնածուական ատենախօսութիւնններու ընդդիմախօսութիւններ՝ ԵՊՀ, Երեւանի Վ. Բրիւսովի անուան պետակական համալսարան, ՀՊՄՀ, նաեւ բազմաթիւ կարծիքներ եւ գրախօսութիւններ ուսունամեթոդական ձեռնարկներու եւ յօդուածներու վերաբերեալ։
Արուսեակ Յովհաննիսեան ունի պաշտպանուած երեք գիտութեան թեկանածու՝
1. Գայիանէ Գագիկի Եգանեան` «Դիագնոստիկայի տեսական եւ մեթոդաբանական վերլուծութիւնը մանկավարժութեան մէջ» խորագրով ։
2. Աննա Համլետի Ստեփանեան` «Նորարարական գործընթացներու կառավարման համակարգը ժամանակակից դպրոցում» խորագրով ։
3. Արմինէ Հրաչիկի Դալլաքեան` «Տարրական դպրոցի ուսուցչի մասնագիտական կոմպետենտութեան ձեւաւորումը կրթական բարեփոխումներու պայմաններով» խորագրով ։
Հրապարակումներ
Հեղինակ է 65 գիտամանկավարժական յօդուածներու, 11 վեբինարներու, ինչպէս նաեւ՝
1. «Հոգեբանամանկավարժական բառարան», Եր., 2014թ., 254 էջ ։
2. «Մանկավարժական հաղորդակցում» ուսումնամեթոդական ձեռնարկ, Եր., 2011թ., 202 էջ։
Ուսումնական ձեռնարկներ
1 .«Ներառական կրթութեան տեսութիւն եւ պրակտիկա», ուսումնական ծրագիր, Եր., 2012թ. 47 էջ։
2. «Կենսաբանական տերմիններու ընդարձակ բացատրական» բառարան ․ՀՀ Գիտ. ազգային ակադէմ. Երեւան, 2018թ. Երեւան, 360 էջ ։
Պարգեւներ
2007թ. պարգեւատրուած է պատուոգրով` Խ.Աբովեանի անուան ՀՊՄՀ-ում մանկավարժական կադրերու պատրաստման գործին մէջ ունեցած ներդրման համար ։
Հեռուստառատիօ հաղորդումներ
1․ Հայ էթնոսին բնորոշ է ազգային ինքնատիպ արժեհամակարգը․ «Ժամանակի վկան»
2․Ազգային արժեհամակարգի շնորհիւ կարող ենք պահպանել մեր տեսակը․ «Ժամանակի վկան»
3․Յաջողութեան բանաձեւ- Սոցիալական մանկավարժութիւն. մանկավարժական հաղորդակցութիւն
4․«Մեր տունը կարծես Թումանեանական վերնատունը լիներ»
Սպեր
Սպեր (Իսպեր, Ըսպեր), Բարձր Հայք նահանգի հնագոյն բնակավայրերէն է։ Յիշատակուած իբրեւ աւան, բերդաքաղաք, քաղաք ։ Կը գտնուի Ճորոխ գետի աջ ափին, գեղատեսիլ այգեշատ ձորի մէջ։
Պատմութիւն
15-րդ դարու վերջին քառորդին Սպերը զաւթած են օսմանեան թուրքերը։
1915 թուականի Ցեղասպանութեան ժամանակ Սպերի հայերը բռնութեամբ տեղահանուած են։ Մեծ մասը զոհուած է գաղթի ճանապարհին։ Սակաւաթիւ փրկուածներն ապաստանած են տարբեր երկիրներ։ Այժմ Սպեր (Իսփիր) աւան է  բռնազաւթուած Արեւմտեան Հայաստանի էրզրում նահանգին մէջ։
Օգտակար հանածոներ
Սպերի շրջակայքը կան ոսկիի եւ մետաղական այլ հանքեր։