cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Յակոբ Աշըգեան
Աշըգեան Հակոբ, Ազգային բարերար (1819-1889), ծնած ի Թալաս 1819-ին, փոքր հասակին իր հօր հետ Աղեքսանդրիա կը փոխադրուի ու կառավարական դպրոց կը յաճախէ: 16 տարու էր երբ հայրը վախճանեցաւ ու ինքն ստիպուեցաւ անոր փայտի վաճառականութեան գործին գլուխն անցնիլ. Այս գործը ձգելով՝ սեղանաւորութեանմբ եւ հողատիրութեամբ զբաղած է եւ յետոյ դարձած է հողատէր: Ապուհօմօսի մէջ ան ունէր ագարակ մը եւ Աղեքսանդրիոյ մէջ ազդեցիկ դիրք: Աշըգեան կենդանութեան միջոցին իր սեփական 7 կալուածոց տարեկան մօտ 2000 լիրա հասոյթին 100-ին 58 մասը կտակած է ազգային այլ եւայլ հաստատութեանց: Երուսաղէմայ ժառանգաւորաց վարժարանին, Ս. Փրկչեան Հիւանդանոցին, Թալասի Աչըդեան վարժարանին, Կեսարիոյ Ս. Կարապէտ վանքի վարժարանին, Աղեքսանդրիոյ Հայոց վարժարանին ազքատ ուսանողաց, կալուածոց գնման Հայաստան մէջ արուեստից վարժարանի մը հիմնարկութեան, Հայաստանի մէջ եկեղեցական հիմնարկութեան մը համար: Յ. Աշըգեան բազ միցս այցելած է Երուսաղէմի Ս. Յակոբի վանքը. 1866-ին տպարանին երկաթէ մեծ մամուլ մը նուիրած է ու հոն վախճանելով՝ թաղուած է Ս. Փրկիչ վանքի մէջ:
1905 թուական
1905 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու հինգերորդ տարին է
Կատարոյ վանք (Կատարավանք)
Կատարոյ վանք, հոգեւոր կառոյց Արցախի Հանրապետութեան Հադրութի մէջ, ծովու մակերեւոյթէն 2400 մեթր բարձրութեան վրայ՝ Դիզափայտ լերան (2478) գագաթին։ Ինչպէս Արցախի միւս շրջանները, Հադրութը եւս հարուստ պատմամշակութային ժառանգութիւն ունի, հոս կը գտնուին 400-է աւելի պատմաճարտարապետական յուշարձաններ, որոնցմէ շատերը մինչեւ օրս չեն ուսումնասիրուած։
Կատարավանքը Արցախի տարածքին գտնուող բարձրադիր կառոյցներէն մէկն է, ունի ուղղանկիւն յատակագիծ մը՝ երկթեք ծածկոյթով (չափերը՝ 11,7 x 6,7մ)։ Միանաւ պազիլիքով՝ կառուցուած կիսամշակ տեղական կրաքարով։ Միակ մուտքը կը բացուի արեւմուտքէն, պատուհանները՝ արեւելեան եւ հարաւային կողմերէն։ Ըստ դրան շրջանակին վերի սեմին վրայի արձանագրութեան Ս. տաճարը կը վերաբերի Յակոբին եւ վերաշինուած է ԺԹ. դարուն։ Բուն յուշարձանը, մեկնելով հոն պահպանուած խաչքարերու մնացորդներէն, կը վերաբերին ԺԷ. դարուն։
Եկեղեցւոյ հարաւի կից շինութեան (չափերը՝ 9,8 x 3,8մ) ստորին լեռնալանջին կը պահպանուին շարք մը շինութիւններու մնացորդներ:
Քոշի աղբիւրէն մինչեւ Կատարոյ վանք՝ ճամբան կ'անցնի լերան ուղղագիծ լանջերով, Դիզափայտի «Յայսմաւուրք»ին մէջ յիշուող Աստղաբլուրին քովէն, ապա կը թեքի դէպի արեւմուտք՝ Արջի աղբիւր, յետոյ դարձեալ օձագալար կը բարձրանայ վեր եւ կը հասնի լերան կատարը։ Դիզափայտին Կատարոյ վանք կոչուող այս կոթողը Ղարաբաղի տարածքին գտնուող ամենաբարձր յուշարձանն է։ Կատարոյ վանքին եկեղեցւոյ կտուրէն դիտողին աչքին առջեւ կը բացուի համայնապատկեր մը, որուն մէջ ինկած են Արաքս գետը, Ղարատաղի լեռներ ը, Արցախի դաշտ ը, Զանգեզուրի լեռները, Մեծ Մռաւ ի կատարները։
Ըստ աւանդութեան, լերան գագաթին, Կատարոյ վանքին տեղը, 330-ականներուն նահատակուած են մազքութներու արքայ Սանեսանի զաւակները՝ Դանիէլը, Եղիան եւ Մովսէսը ու բազմաթիւ քրիստոնեաներ, որոնց դարձի բերած է Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչին թոռը՝ Արցախ աշխարհի առաջին եպիսկոպոս Ս. Գրիգորիս ը։ Դարձի եկող քրիստոնեաները փայտի նման դիզած եւ այրած են (այս դրուագէն ալ յառաջացած է լերան անունը) : Ի պատիւ նահատակներուն` Վաչական թագաւորը 343-ին կառուցել տուած է եկեղեցին:
Վկայութիւններ եւ Աւանդութիւններ
Ըստ ուսումնասիրողներու՝ վաղ միջնադարուն Կատարոյ վանքը եղած է գաւառի առաջնորդանիստ կեդրոնը եւ հոս նստած է եպիսկոպոսը: Կաղանկատուացի կը նշէ նաեւ, որ թշնամիները յարձակած եւ աւերած են վանական համալիրին մատուռ վկայարանները եւ փաստօրէն՝ Կատարոյ վանքն է միակ վկան: Հայ Առաքելական եկեղեցին, ի պատիւ Դիզափայտի նահատակներուն, յատուկ պատարագի օր ունէր:
Դիզափայտը սուրբ լեռ համարած են նաեւ արաբները իրենց յիշատակութիւններուն մէջ եւ պատահական չէ, որ անոնք զայն կոչած են «Զիարաթ», այսինքն՝ սրբավայր:
Տարեց կիներ կը պատմեն, որ Կատարոյ վանքին հարաւային պատին ճեղք մը կայ, ուր ժամանակին հող, ցորեն եւ գարի կը լեցնէին: Նորապսակ կիներ հոնկէ բուռ մը հող կը վերցնէին եւ եթէ հողին մէջ ցորեն գտնէին, ատիկա նշան էր, որ տղայ զաւակ պիտի ունենային, իսկ եթէ գարի գտնէին, ուրեմն՝ աղջիկ պիտի ունենային:
Կը պատմուի նաեւ, որ անոնք որոնք զաւակ չէին ունենար, կը բարձրանային Կատարոյ վանք, երբեմն ալ օրերով հոն կը մնային: Մինչեւ այսօր մարդիկ կը հաւատան ու կու գան` ապաւինելու Կատարոյ վանքին` զաւակ պարգեւելու զօրութեան :
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Արցախի թեմի վանքեր եւ եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:Հադրութի շրջանի շէնքեր եւ կառոյցներ
Յակոբ Աշոտ Եպսկ․ Փափազեան
Յակոբ Աշոտ Եպսկ․Փափազեան (1847 Պոլիս,1915), հոգեւորական։
Ծնած է Պոլիս 1847-ին եւ Եպիսկոպոս ձեռնադրուած 1898-ին։ Վարած է քարոզչական եւ առոջնորդական պաշտօններ՝ մայրաքաղաքս ու գաւառները։ Տառապանքի տակ վախճանած է Իզմիրի զինուորական բանտը․ Կիլիկիոյ աղէտին մասին մատուցած իր տեղէկագրին մէկ պատճէնին՝ իր թղթերուն մէջէն գտնուած ըլլալուն հետեւանօք։
Ազատ Ասատուրեան
Ազատ Ասատուրեան, երգիչ:
Ազատ Ասատուրեան, թենոռ, օբէրայի երգիչ, ծնած է Ղարաբաղ՝ 1882-ին, նախնական եւ միջնակարք ուսումը Թիֆլիսի մէջ աւարտելէ ետք 1900-ին Իտալիա անցած ու Միլանոյի Քոնսերվաթուառը աւարտած է: Երգած Իտալիա, Ռուսաստան, Գերմանիա, Ֆրանսա, Պուլղարիա, եւ 1921-ին անցած է Ռումանիա, ուր թէ՛ ազգային շրջանակնէրու մէջ՝ ըլլայ Պուքրէշ, ըլլայ գաւառները, եւ թէ պետական թատրոննէրու մէջ երգած է օփերայի ներկայացումնրը:
Ասատուրեան խօսած է գրեթէ տասը լեզունէր եւ այդ լեզուներով եւս երգած: Ասատուրեան Պոլիս երգած է հայկական երգերը Օրֆէնոն Ռէքորսի բլաքներուն վրայ, որոնք Պոլսոյ մէջ կը վաճառուին:
Աքրոթիրի հնավայր
Աքրոթիրի հնավայր (յուն․՝ Ο Προϊστορικός Οικισμός του Ακρωτηρίου), կը գտնուի Սանթորինիին հարաւ-արեւմտեան ծայրամասի Աքրոթիրի գիւղը, Ֆիրա մայրաքաղաքէն 15 քլ․ հեռու։ Հնավայրը երեւան եկած է, երբ հնագէտ Սփիրոս Մարինաթոս եւ աշխատախումբը 1967-ին կանոնաւոր հերթականութեամբ հնագիտական պեղումներ կը կատարեն։
Հնագիտական պեղումներ
Առաջին փաստերը թէ Սանթորինի (Թիրա) բնակուած է նախապատմական շրջանէն կը յայտնաբերուին ԺԹ․ դարուն։ 1866-ին Ֆրանսացի ճարտարագէտ Ֆերտինան տէ Լեսեփս Սանթորինիի հողը կը գործածէ Սուէզի ջրանցքին բացման աշխատանքներուն համար։  1870-ին Ֆրանսական Հնագիտական Դպրոցին կողմէ հնագիտական պեղումները կը յայտնաբերեն հնավայրի այսօրուան կոչուած Դ․ բաժանումը Συγκρότημα Δ՝ Աքրոթիրի գիւղին հարաւը։  Սակայն, կանոնաւոր հերթականութեամբ հնագիտական պեղումները կը սկսին 1967-ին։
Յայտնաբերումներ
Հնագիտական յայտնաբերումները կը փաստեն թէ շրջանը բնակուած է Ք․Ա․ 4500-ին եւ Ք․Ա․18-րդ դարուն բնակավայրը քաղաքի վերածուած է։ Ք․Ա․ 17-րդ դարուն քաղաքը կը կործանուի հրաբխային պայթումին ընթացքին որ նաեւ կը պատճառէ Մինոասեան քաղաքակրթութեան կործանումը։
Յայտնաբերուած բնակավայրին շէնքերը երկյարկանի եւ կամ եռայարկանի են։ Անոնք շատ լաւ վիճակի մէջ գտնուած են, որովհետեւ դարեր շարունակ ծածկուած էին հրաբխային մոխիրով։ Տուներուն յատակը հերձաքարէ եւ կամ սեւաքարէ է, իսկ առաստաղը կառուցուած է փայտով եւ կամ եղէգով, որոնց վրայ կոխուած հող կը զետեղէին։  Քաղաքին փողոցները քարաշէն են։  Հարուստ տուներու վերի յարկերուն պատերը զարդարուած էին որմանկարներով։ Կաւէ կոյուղիները եւ ջրուղիները կը գտնուէին շէնքերուն պատերուն մէջ եւ կը հանգէին քարաշէն փողոցներուն տակը։
Վայրը
Հնավայրի դիրքը իտէալ է նաւակայքի համար․ ապահով, որովհետեւ կը պահպանէ հիւսիսային քամիներէն եւ մակերեսի ձեւաբանութիւնը կը նպաստէ երկրագործական գործունէութեան զարգացման։ Կը կարծուի թէ կղզիին մայրաքաղաքն էր։
Նախընթացիկ երեւոյթներ եւ հրաբուխին ժայթքումը
Հնագիտական պեղումներուն ընթացքին երբեք չեն գտնուած մարդու կմախքներ։ Կ՛ ենթադրուի թէ շարք մը զգուշացնող/ազդարարող երկրաշարժներ, բնակիչներուն ստիպած են կանուխէն լքել բնակավայրը։  Այդ կը փաստեն ճամբաներ բանալու կիսատ մնացած աշխատանքները եւ հողակոյտի վրայ կուտակուած կարասներու մեծ թիւ մը․ հաւանաբար հոն դրուած էին, որպէսզի փոխադրուին աւելի ապահով վայր մը։  Ինչպէս նաեւ կաւէ անօթներ, կերպասներ եւ զանազան ամաններ կուտակուած դուռերուն տակ եւ կամ որմնախորշերուն մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հնագիտական վայրեր Ստորոգութիւն:Բնակավայրերու տեսակներ Ստորոգութիւն:Նախապատմական բնակավայրեր Ստորոգութիւն:Յունաստանի հնավայրեր
Թոր զենիթահրթիռային համակարգ
«Թոր» (Тор, ՆԱԹՕ-ի եւ ԱՄՆ-ու ՊՆ դասակարգումով՝ SA-15 Gauntlet)՝ մարտավարական զէնիթահրթիռային համակարգ է, նախատեսուած հակաօդային եւ հակահրթիռային պաշտպանութեան խնդիրներ լուծելու համար: Թոր (քաղաք) համակարգը նախատեսուած է հակառատիօտեղորոշային եւ թեւաւոր հրթիռներու, հեռակառավարուող թռչող սարքերու, ճախրող օդային ռումբերու, օդանաւերու եւ ուղղաթիռներու հարուածներէն կարեւոր վարչական, տնտեսական, ռազմական առարկաները քողարկելու համար: Կրնայ աշխատիլ ինչպէս ձեռնային, այնպէս ալ ամբողջովին ինքնաշխատ ընթացքներով: Ընդսմին, «Թորն» ինքը կը վերահսկէ նշանակուած օդային տարածութիւնը եւ ինքնուրոյն կը կկործանէ «իմս է-օտար է» համակարգով չճանչուած բոլոր թռչող թիրախները: 2018-ի Մայիսին Հայաստանի ՊՆ-ն յայտարարած է «Թոր» համակարգ գնելու մտադրութեան մասին:
Ստեղծման Պատմութիւն
«Թոր» ԶՀՀ-ի ստեղծման աշխատանքները սկսած են 1975 թուականի Փետրուար 4-ին, գլխաւոր կազմագէտ Վենիամին Եֆրեմովի գլխաւորութեամբ: Համակարգը զինուածութեան առնուած է 1986 թուականի Մարտ 19-ին:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Զենք
Արջի աղբիւր
Արջի աղբիւր, աղբիւր Արցախի Հադրութ ի, Դիզափայտ լերան լանջին։ Ըստ Աւանդութեան գիւղին անտառէն  արջ մը դուրս գալով կը սկսի բարձրանալ Դիզափայտ լերան գագաթը։ Յանկարծ  աղբիւր մը կը բխի, որմէ կուշտ ջուր խմելէ ետք կը շարունակէ իր վերելքը՝ դէպի Դիզափայտ լեռ, բայց հասնելէ ետք ան կայծակնահար կ'ըլլայ եւ գետին կը տապալի։ Կ'ըսուի, թէ այս աւանդութեան հետ կապուած է աղբիւրին անունը :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Աղբիւրներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Արցախի աշխարհագրութիւն Ստորոգութիւն:Հադրութի շրջան
Աբրահամ Չամուրեան
Չամուրեան Աբրահամեան, բնիկ կեսարեցի, վաճառական կտաւեղէնի, Կիլիկիոյ հետ կ'աշխատէր։ 1916-ին թուրքերը Սբ. Նշան եկեղեցին կը փլցնեն ճամբայ բանալու պատրուակով։ Զինադադարին, Հաճի Փաշա, Միհրան եւ Լեւոն Քէհեաեան, Հազարապետեաններ, Աբրահամ Չամուրեան եւ այլ կարգ մը հարուստներ ձեռնարկեցին եկեղեցիին շինութեան, որուն ի մէջ այլոց Չամուրեան 60 եգիպտ. ոսկիով մասնակցեցաւ։ Իր ժամանակին համար շատ կարեւոր գումար մըն էր այս :
Քաջ Նազար (ամսագիր)
«Քաջ Նազար», երգիծական ամսաթերթ. մասնաuոր, անկախ։ Առաջին անգամ լոյս տեսած է 1970 թուականին, Լոս Անճելըս՝ հայերթն, անգլերթն։ Խմբագիր՝ Յովհաննէս Պալայեան, որ քառասուն տարիներ ան իր անհատական ջանքերով հրատարակած է երգիծաթերթը ։
«Քաջ Նազար»-ի էջերուն վրայ Պալայեան հրատարակած է ոչ միայն երգիծական ու ազգային յոռի փառքերը խարազանող գրութիւններ ու ծաղրանկարներ, այլ նաեւ Պարսկաստանի եւ Լոս Անճելըսի հայկական կեանքի մասին կարեւոր տեղեկութիւններ ու յօդուածներ :
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Յակոբ Բագրատունի
Յակոբ Բագրատունի (կամ Բագրատունեան, ) Լիբանանահայ խորհրդարանի երեսփոխան մըն է:
Տիգրան Փոթուգեան
Տիգրան Փոթուգեան Նազարէթի (կամ՝ Փոթուկեան, հաւանաբար 1883, Սեբաստիա, Սեբաստիոյ նահանգ- 20 Դեկտեմբեր 1915), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է հաւանաբար 1883 թուականին Սեբաստիոյ նահանգի կեդրոն՝ Սեբաստիա քաղաքին մէջ։ 1908 թուականին աւարտած է Պէյրութի Սեն Ժոզեֆ ֆրանսական համալսարանի բժշկական բաժինը։ Գայատիպի կայարանի բժիշկ աշխատած է։
1915 թուականի Դեկտեմբեր 20-ին սպանուած է կամ մահացած ժանտախտէ՝ 32 տարեկան հասակին։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Սեբաստիա ծնածներ Ստորոգութիւն:20 Դեկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Մարք Հոփլամազեան
Մարք Հոփլամազեան (Mark S. Hoplamazian, ծնած 27 Նոյեմբեր 1963 ), ազգութեամբ հայ ամերիկացի գործարար, Hyatt հիւրանոցներ ընկերութեան նախագահ եւ գործադիր տնօրէն : Աւարտած է Հարուըրտի համալսարանը, այնուհետեւ ուսումը շարունակած է Շիքակոյի համալսարանի տնտեսագիտութեան դպրոցը:
Կրթութիւն
Ձեռնարկատիրական ջիղը Հոփլամազեան ժառանգած է պապէն, որ հայերուն զանգուածային ջարդերէն անմիջապէս առաջ Կեսարիա յէն (Կեդրոնական Անատոլիա) գաղթած է Ամերիկա եւ փոքրիկ շուկայ մը հիմնած է Ուոթըրթաունի մէջ (Մասաչուսեթսի նահանգ):
Մարքի ծնողները անոր լաւ կրթութիւն տուած են: 1985-ին Մարք տնտեսագիտութենէն կառավարման մագիստրոսի աստիճան ստացած է Հարուըրտի տնտեսագիտութիւն դպրոցը, որմէ ետք վերապատրաստուած է Շիքակոյի համալսարանը, որ աւարտած է 1989-ին:
Գործունէութիւն
Նիւ Եորքի ներդրումային դրամատուներէն մէկուն մէջ քանի մը տարուան աշխատանքի ընթացքին Մարք կը նկատուի միլիարատէր Ճէյ Փրիթզկերի (Jay Pritzker) տնտեսագիտութիւնը կառավարող տնօրէնը: 25 տարեկանին Մարք կը սկսի աշխատիլ  Ամերիկայի ամենահարուստ ընտանիքներու տասնեակին մէջ գտնուող Փրիթզկերներուն պատկանող ընկերութիւններէն մէկուն մէջ: Սկիզբը Հոփլամազեան ընտանիքին նիւթական հարցերը կը վարէր, այնուհետեւ զինք կը ներգրաւէ հիւրանոցային տնտեսագիտութիւնը: 2006-ին, համաշխարհային նիւթական ճգնաժամի բուռն շրջանին, ան ընկերութիւնը կառավարելու առաջարկ կը ստանայ: Մարք կը յաջողի ընկերութիւնը կառավարել առանց բացասական հետեւանքներու, հիւրանոցային տնտեսագիտութեան համար դժուար ժամանակահատուածով: Մինչդեռ հիմնական մրցակիցները՝ «Marriott»-ն ու «Hilton»-ը, շատ կը տուժեն: Մարքի գլխաւորութեամբ «Hyatt» ցանցը արագ կը ձերբազատի նախորդներէն ժառանգած հարցերէն եւ զարգացում կ'ապրի:
Մարք Հոփլամազեան կը ղեկավարէ աշխարհի ամենամեծ հիւրանոցային ցանցերէն մէկը Hyatt Hotels Corporation»-ը, որ 573 հիւրանոց ունի աշխարհի 5 ցամաքամասերէն 58 երկիրներու մէջ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1963 ծնունդներ Ստորոգութիւն:27 Նոյեմբերի ծնածներ
322 (թիւ)
322 (երեք հարիւր քսաներկու) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 321-ի եւ 323-ի միջեւ
Յատկութիւններ Եւ Կիրառութիւններ
322-ը Եյլի համալսարանի գաղտնի ընկերակցութեան լոկոյին վրայ
Էրտողանիզմ
Էրտողանիզմը գաղափարախօսութիւնն ու քաղաքական օրակարգն է ներկայ Թուրքիոյ նախագահ եւ նախկին Թուրքիոյ վարչապետ Ռեճեփ Էրտողանի, ով դարձաւ վարչապետ 2003 թուականին եւ շարունակեց իր այդ վարչական դերը մինչեւ իր նախագահութիւնը 2014 թուականին: Քաղաքական աջակցութիւնը գալով իր իւրայատուկ անձնաւորական առաջնորդութեան ձեւերէն, Էրտողանիզմը կը համարուի «ամէնէն ազդեցիկ բներեւոյթը Քեմալական շարժումներէն ետք» եւ կը վայելէր լայնատարած աջակցութիւն ամբողջ երկրին շուրջ: Այդ բներեւոյթը փոխուեցաւ, երբ 2018 թուականին Թուրքիան անցաւ տնտեսական տագնապէ մը, ինչ որ վատօրէն ազդեց Էրտողանի երկրպագուներու թիւի նուազման: Այս գաղափաբանոււթեան արմատները կը ծագին Թրքական պահպանողական մշակոյթէ եւ այդ գաղափարաբանական դրութեան հետեւող Արդարութիւն եւ Զարգացում Կուսակցութիւնը (AKP), կուսակութիւն մը որ Էրտողան անձնապէս հիմնած է 2001 թուականին:
Ամփոփում
Իբրեւ անձնաւորացած տարբերակը պահպանողկան ժողովրդավարութեան, Էրտողանիզմի յատկանիղներէն մէկը կրօնահիմն առաջնորդութիւնն է: Շատ մը քաղաքագէտներ կը համարեն Էրտողանի առաջնորդաձեւը իբրեւ մենատիրական: Քաղաքագէտներ կը բաղդատեն զինք Հունգարիոյ Վարչապետ Վիքթոր Օրպանին:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թուրքիա
Վիրաբուժութիւն
Վիրաբուժութիւն, բժշկագիտութեան բաժին, հիմնականին մէջ կ՛ուսումնասիրէ վիրահատական բուժում պահանջող հիւանդութիւնները, կը մշակէ վիրահատութեան հնարքները, ձեւերն ու արուեստագիտութիւնը։ Վիրաբուժական հիւանդութիւնները խիստ սահմանազատուած հիւանդագին գործընթացներ չեն, բժշկական շարք մը գործնական ու տեսական գիտելիքներու զարգացման հետ կապուած այդ հասկացութեան սահմաններն կ՛ընդարձակուին։ Ս
Մինչեւ 20-րդ դարու կէսերը սիրտի հիւանդութիւնները կ՛ուսումնասիրուէին եւ կը բուժուէին բուժագիտութեան ոլորտէն ներս։
20-րդ դարու 2-րդ կիսուն արագօրէն զարգացաւ սիրտ-երակային համակարգի վիրաբուժութիւն, որ կը զբաղի սիրտի թերութիւններու, ծաւալներու, կրծքային հեղձուկի եւ սրտի կաթուածի ուսումնասիրութեամբ ու վիրահատական բուժմամբ։ Հնագիտական աղբիւրները եւ հին ձեռագիրները կը վկայեն, որ վիրաբուժական բուժման փորձեր առնուած են դեռեւս քարէ դարի ատեն, Եգիպտոսի մէջ 2—3 հազար տարի Քա․ կատարած են արեան արձակում, յօդախախտումներու ուղղում, կեսարեան հատում, միզապարկէն քարերու հեռացում։ Հին Հնդկաստանի մէջ քիթի ձեւախախտումները վերցուցած են մաշկային փոխպատուաստումով։ Հին յունական բժշկագիտութիւնը Հիփոքրաթի դարաշրջանին ցգած է վիրաբուժութեան նուիրուած երկեր, ուր նկարագրուած են գանկահատման, խոռոչներու կիտադրութիւն, կոտրուածքներու բուժման դէպքեր եւ այլ վիրաբուժական միջամտութիւններ ու վիրաբուժական գործիքներ։ Հին յոյն գիտնական Ս․ Ցելսուսի երկերուն մէջ նկարագրուած են ծայրատման գործողութիւններ՝ արիւնահոսութեան դադարեցմամբ (խոշոր անօթները կապելով)։ Միջնադարու բժշկագիտութիւնը, հետեւելով կրօնական կանոններուն, կը խուսափէր արիւնային միջամտութիւններէն եւ կ՛արգիլէր դիակներով զբաղիլ։ Վերածնունդի դարաշրջանին վիրաբուժութեան զարգացման հիմքը անդամազննութեան բնագաւառի յաջողութիւններն էին։ Հրազէնի ի յայտ գալը եւ անոր հետ կապուած պատերազմական շրջանին զանգուածային բորբոքումները զօրացուցին վէրքերու բուժման պահանջը։ Դիտական վիրաբուժութեան հիմնադիրներէն Ա․ Պարեն մշակած է ծայրատման արուեստագիտութիւնը, վիրակապերու եւ հրազէնային վիրաւորումներու վերաբերեալ ուսմունքը։ Ֆրանսացի վիրաբուժ Պ․ Ֆրանկոն կատարելագործած է աճուկային ճողուածքահատման, քարահատման արուեստագիտութիւնը։
Անասնապահական վիրաբուժութիւն հիմնականին մէջ կը մշակէ գիւղատնտեսական կենդանիներու վնասուածքներու հետ կապուած հիւանդութիւններու ախտորոշման, բուժման, կանխարգիլման ձեւեր։ ԽՍՀՄ-ի մէջ անասնաբուժական վիրաբուժութիւն կ՛ընդգրկէ ընդհանուր եւ մասնաւոր վիրաբուժութիւն, ակնաբուժութիւնը, մանկուղղութիւնը գործնական վիրաբուժութիւն՝ տեղագրական անդամազննութեան հետ։ Մինչեւ 1945 թուական անոր բաղկացուցիչ մասերէն էր նաեւ անասնաբուժական ռազմադաշտային վիրաբուժութիւն։ Անասնաբուժական վիրաբուժական օգնութիւնը ԽՍՀՄ-ի մէջ կը կատարուի խիստ հաշուառման կարգով՝ ելլելով բուժման տնտեսական նպատակայարմարութենէն։ Սովետական անասնաբուժ-վիրաբուժները մշակած եւ ներդրած են գործողութիւններու տնտեսապէս օգտակար բազմաթիւ նոր եղանակներ, ուսումնասիրած տարբեր կենդանիներու վէրքերու առանձնայատկութիւնները, վերջերս բազմացման, մարսողական ու օրկանիզմի այլ համակարգերու վիրահատումներու ժամանակ ցաւազրկման եւ այլ հարցեր։ Անասնաբուժական վիրաբուժութեան բնագաւառի գիտահետազօտական աշխատանքներով կը զբաղին անասնաբոյժ․ ուսումնական հաստատութիւններու համապատասխան ամպիոնները եւ ԳՀԻ բաժինները։ Աշխատանքները կը համադասէ ՀամԳԳԱ անասնաբուժութեան բաժինը։ Անասնաբուժական վիրաբուժութիւն կը դասաւանդէ անասնաբուժական համալասարաններուն եւ արուեստագիտութիւններուն մէջ։ Հայաստանի մէջ անասնաբուժական վիրաբուժութեան հարցերով կը զբաղին ՀԽՍՀ անասնաբուժութեան ԳՀԻ եւ Երեւանի անասնաբուծա-անասնաբուժական հիմնարկի համապատասխան բաժինը եւ ամպիոնը։
Ստորոգութիւն:Վիրաբուժութիւն
Գաբրիէլ Անսուրլեան
Գաբրիէլ Անսուրլեան Ղազարի, հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Գաբրիէլ Անսուրլեան ծնած է 1885 թուականին Խարբերդի նահանգի Մելիտինէի (Մալաթիա) գաւառի կեդրոն Մելիտինէ քաղաքին մէջ։ Ծնողները՝ Ղազար եւ Գոհար Անսուրեանները, վաղաժամ մահացած են, եւ ան մեծցած է Յովսէփ հօրեղբօր խնամքի տակ։ 1895 թուականի՝ հայկական կոտորածներու ժամանակ, զոհուած է նաեւ հօրեղբայրը, եւ Գաբրրիէլ մնացած է որբ։
Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրի Ս. Երրորդութիւն վարժարանին մէջ։ 1903 թուականին ուղարկած է Կարին եւ անվճար ուսանած՝ Սանասարեան վարժարանէն ներս։ 1906 թուականին աւարտելով ուսումը, վերադարձած է Մելիտինէ եւ ուսուցչութեամբ զբաղած՝ Մայր վարժարանին մէջ՝ դասաւանդելով քիմիա, բուսաբանութիւն, թուաբանութիւն, տոմարակալութիւն եւ բնագիտութիւն։ Միաժամանակ, եղած է Մելիտինէի ՀՅԴ կոմիտէի քարտուղարը։
1909 թուականի Ատանայի Եղեռնը սթափեցուցած է Մելիտինէի մտաւորականներէն շատերուն, եւ Գաբրիէլը, խումբ մը գաղափարակից երիտասարդներու հետ, լծուած է Մելիտինէի ինքնապաշտպանութեան գործին։ Ընկերներու հետ ռումբ պատրաստելու ընթացքին՝ վերջինս, պայթած ու վնասած է Գաբրիէլի աջ ձեռքը։
Ուսուցչութեամբ զբաղելու ընթացքին, կապուչին աբանահայր մը Սելեսթինի մօտ ֆրանսերէն ուսանած է։ 1910 թուականին մեկնած է Պէյրութ եւ ընդունուած Սեն Ժոզէֆ ֆրանսական համալսարանի բժշկական բաժինը։ 1911 թուականին, նշանուած է հայ օրիորդի մը հետ։ Ուսումն աւարտած է 1914 թուականի ամրան։
1915 թուականի Մայիսին, Պէյրութի մէջ, ձերբակալուած է՝ իր ծննդավայրը ուղարկուելու համար։ Սպանուած է նոյն տարուան ամրան՝ Եդեսիոյ մօտ կամ Մելիտինէի բանտին մէջ՝ 30 տարեկան հասակին։ Այլ տուեալներով՝ վերապրած է։
Գրականութեան
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Համազգայինի «Վահէ Սէթեան» հրատարակչատուն
Համազգայինի «Վահէ Սէթեան» հրատարակչատուն, գրատարած։ 1931-ին Ճեմարանի մէջ կը բացուի Համազգային Հայ Կրթական եւ Մշակութային Միութեան տպարանը եւ միեւնոյն տարին կը սկսի գործել։ Առաջին հրատարակութիւնը կ’ըլլայ Ճեմարանի ծրագիր-կանոնագիրը։ Համազգայինի հիմնադիրներէն Նիկոլ Աղբալեան Ճեմարանի նիւթական դժուարութիւններուն դիմաց, եւ շարունակելու համար տպարանին գործունէութիւնը իր սեփականութիւնը կը դարձնէ կառոյցը, որ կը կոչուի «Յոյս»։ 1944-ին լոյս կը տեսնէ Ճեմարանի Շրջանաւարտից Միութեան «Ակօս» հանդէսը, իսկ 1946-ին սկիզբ կ’առնէ Լեւոն Շանթի ամբողջական երկերու հրատարակութեան աշխատանքները։ 1947-ին, Նիկոլ Աղբալեանի մահով եւ անոր կտակով՝ տպարանը կը դառնայ Համազգայինի սեփականութիւնը եւ «Համազգայինի Տպարան»։ 1948-ին, Համազգայինի Կեդրոնական Վարչութեան անդամ Գասպար Իփէկեան իր գրասենեակը կը հաստատէ տպարանի կողքին եւ Համազգայինի գործավար-քարտուղարի իր պաշտօնով կը սկսի գրախանութի եւ գրատարածի աշխատանքները կազմակերպել։ Նոյն տարին կը սկսի ընթերցանութեան գիրքերու, մանկապատանեկան գրականութեան, ինչպէս նաեւ կուսակցական, գաղափարական, յուշագրական եւ այլ գործերու հրատարակութեան աշխատանքները։ 1965-ին տպարանը Վահէ Սէթեանի անձնական ներդրումով կ՛օժտուի արդիական կազմածներով։ Սէթեան Համազգայինի անուան ներքեւ կը ստանձնէ տպարանին յանձանձումը եւ ժամանակահատուածէ մը ետք տպարանը կը յանձնուի Համազգայինին եւ կ’որոշուի անուանել Համազգայինի Վահէ Սէթեան տպարան։ 1965-ին Երուանդ Մոնոֆարեան կը նշանակուի տպարանի տնօրէն, իսկ 1975-ի Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին պատճառով, տպարանը 1989-ին կը փոխադրուի Պուրճ Համուտի «Շաղզոյեան» Կեդրոն։ 1998-ին Յակոբ Հաւաթեան կը նշանակուի Համազգայինի տպարան-հրատարակչականի վարիչ տնօրէն։ Համազգայինի Կեդրոնական Վարչութեան կողմէ յառաջացած խնամակալ մարմին մը մօտէն կը հետեւի հրատարակչական գործի ընդհանուր ընթացքին։ 2003-ին Ֆրանսայի «Էմփրիմար» տպարանի կազմածները կ’ապահովուին եւ կառոյցը նորոգութեան կ’ենթարկուի։ Գրատարածը կը գործակցի տարբեր գաղութներու հետ եւ տարեկան դրութեամբ կը կազմակերպէ միջդպրոցական բնոյթի նախաձեռնութիւններ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մշակոյթ
Քրիսթըն Ռիթըր
Քրիսթըն Ալիս Ռիթըր (Krysten Alyce Ritter, ), ամերիկացի դերասանուհի, երաժիշտ եւ նախքին գեղեցկուհի մըն է: Ռիթըրը ամէնէն շատ ճանչցուած է իր Ճէյն Մարկոլիս դերով AMC կայանի տրամա Breaking Bad հեռուստաշարին մէջ, Քլոուի դերով ABC կայանի կատակերգական Don't Trust the B in Apartment 23 հեռուստաշարին մէջ, ինչպէս նաեւ Ճէսիքա Ճոնզ դերով Netflix ընկերութեան տրամա իր անունով հեռուստաշարին մէջ։ Ան դերեր ստանցնած է տարբեր ֆիլմերու մէջ, ինչպէս What Happens in Vegas (2008), 27 Dresses (2008), Confessions of a Shopaholic (2009), She's Out of My League (2010), Veronica Mars (2014), եւ Big Eyes (2014): Ան նաեւ ստանցնած է երկրորդական դերեր հեռուստաշարներու մէջ, ինչպէս Gilmore Girls, Gossip Girl, Gravity, 'Til Death, եւ Veronica Mars:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:16 Դեկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Յակոբ Հանտանեան
Բժիշկ Յակոբ Հանտանեան (1834 թ., Տիարպեքիր, Օսմանեան Թուրքիա- 30 Հոկտեմբեր, 1899, Կոստանդնուպոլիս, Թուրքիա) յարգուած գրող, ֆիզիկոս, թարգմանիչ, մասնագէտ եւ առաջին դատագիտական գրքի հեղինակ՝ Օսմանեան Թուրքիոյ մէջ։ Ան ծագումով հայ էր։
Ետնապատկեր
Յակոբ Հանտանեանը ծնած է Տիարպեքիրի մէջ, բայց 5 տարեկան հասակին տեղափոխուած է Իսթանպուլ։ Նախ՝ ան սորված է տեղի հայկական Լիսիումի ճեմարանի մէջ, որ կը գտնուէր Կոստանդնուպոլսոյ Ասիական հատուածին մէջ։ Լիսիումը աւարտելէ ետք, ան զբաղած է բժշկական գործունէութեամբ։ 1860 թ.ին, ան աւարտած է իր ուսումը Մեքթեպի Թըպպիէի Շահանէի մէջ, որ Օսմանեան Կայսրութեան առաջին բժշկական դպրոցն էր։ 1878 թ.-ին, ան դարձած է ծագումով հայ՝ Սերովբէ Վիցենայնի անուան Միլիտարեան Բժշկական Ակադեմիոյ մասնագէտը։ Աւելի ուշ, ան աշխատած է Քաղաքակիրթ Բժշկական դպրոցի գլխաւոր Ասամպլիայի արխիւին մէջ։
Թարգմանութիւնները
Ֆրանսերէն լեզուն շատ լաւ գիտնալուն պատճառով՝ Յակոբ Հանտանեան կը կատարէ կարեւոր առաջադրանք մը՝ թարգմանելով ֆրանսերէն բժշկական գրքերը՝ թրքերէնի։ Սկզբը,1875 թ.-ին. , ֆրանսերենէն անգլերէնի կը թարգմանէ «Բրայընթ» եւ «Չուդ» գիրքերը։ Յետոյ, 1877 թ.-ին, ան կը գրէ «Թիբբի Խանունի-ն», որ ֆրանսերէնէ կատարուած թարգմանութիւն է։ 1885 թ.-ին ասոր յաջորդեց Թոքսիկական ուսումը, որ կը կոչուէր «Քիմիա-յի Խանունի»։ Այս գիրքերը կը համարուէին առաջին բժշկական գիրքերը՝ թրքական պատմութեան մէջ։
Պանկլատեշ
Պանկլատեշ, պաշտօնական անունով՝ Պանկլատեշի Ժողովրդական Հանրապետութիւն (պենկալերէն՝ গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ), երկիր մըն է հարաւային Ասիայի մէջ: Ան կը սահմանէ՝ արեւելքէն, հիւսիսէն, եւ արեւմուտքէն՝ Հնդկաստանի. հարաւ-արեւելքէն՝ Միյանմարի. հարաւէն՝ Հնդկական ովկիանոսին: Աշխարհի ութերորդ ամենայ բնակուած երկիրը ըլլալով (167 միլիոն բնակիչներ ), ան նաեւ աշխարհի ամենայ խիտ բնակուած երկիրն է՝ 147,570 քմ. ք. տարածութիւնով: Պանկլատեշի մայրաքաղաքը՝ Տաքքան, երկրի ամենամեծ քաղաքն է, ինչպէս նաեւ քաղաքական եւ տնտեսական կենդրոնը:
Պանկատեշ իր անկախութիւնը առաւ 1971-ին, նոյն տարին պատահած Պանկլատեշի ցեղասպանութենէն ետք: Այսօր երկրի բնակչութիւնը մեծամասնութեամբ Պենկալի Իսլամ են:
Գէորգ Դ․ Կոստանդնուպոլսեցի
Կենսագրութիւն
Ծնած է Կոստանդնուպոլիս։ 1827-1829 թուականներուն սորված է Գում Գափուի պատրիարքականի ժառանգաւորաց վարժարանը, ուր աշակերտած է նշանաւոր մտաւորական պատուելի Գրիգոր Փեշտիմալճեանին։ 1830-ին պատրիարք Կարապետ Պալաթեցիի կողմէն նշանակուած է պատրիարքարանի փոխանորդարանի քարտուղար։
1834-ին ստացած է սարկաւագութեան աստիճան, 1835-ին ձեռնադրուած է Կ. Պոլսոյ Ս. Աստուածածին, Ս. Խաչ եւ Ս. Յարութիւն եկեղեցիներու քարոզիչ ։ Անոր ջանքերով ստեղծուած է Կ. Պոլսոյ առաջին հայկական եկեղեցական երգչախումբը։
1841-ին արժանացած է ծայրագոյն վարդապետի աստիճանի։ 11 Յուլիս, 1848-ին Ամենայն Հայոց կաթողիկոս՝ Ներսէս Ե․ Աշտարակեցիի ձեռամբ ձեռնադրուած է եպիսկոպոս։ 17 Հոկտեմբեր, 1858-ին Արեւմտահայոց ժողովի կողմէն ընտրուած է Կ. Պոլսոյ պատրիարք (1858-1860), մասնակցած Ազգային Սահմանադրութեան մշակման։ 17 Սեպտեմբեր, 1866-ին Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինի,  հրաւիրուած ժողովին կողմէ միաձայն ընտրուած է Ամենայն Հայոց կաթողիկոս։ Օծումը տեղի ունեցած է 21 Մայիս 1867-ին։
Գործունէութիւն
Գէորգ Դ․ կաթողիկոսը ծաւալած է շինարարական լայն գործունէութիւն։ 1868-ին Մայր Տաճարի արեւելեան կողմը կառուցած է կցաշէնք, ուր կազմակերպած է եկեղեցապատմական թանգարան։ Նորոգել տուած է Սուրբ Գայիանէ վանքը, այնտեղ կառուցած արեւմտեան կամարակապ դարպասը, կառուցած է Մայր Աթոռի միաբաններու բնակելի շէնքերը, Բիւրականի կաթողիկոսական ամառանոցը, վերակառուցած է Օշականի Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցին եւ այլն։
1874-ին հիմնած է Գէորգեան ճեմարանը, ապա՝ Էջմիածինի թանգարանը ։ Կաթողիկոսը հետեւողական աշխատանքներ կատարած է հայկական բոլոր եկեղեցիներու մէջ՝ միակերպ ժամերգութիւն մտցնելու ուղղութեամբ։ Անոր ջանքերով ստեղծուած են «Ձայնագրեալ երգեցողութիւնք Սրբոյ Պատարագի» (1874), «Ձայնագրեալ Շարական հոգեւոր երգոց» (1875), «Ժամագիրք» (1877), «Ձայնագրեալ քաղուածք օրհնութեանց» (1882) գիրքերը։
Եղած է լաւ շարականագէտ եւ կազմակերպած է հայկական ձայնագրութեան նոր (Հ. Լիմոնճեանի ստեղծած) համակարգի ուսուցումն ու տարածումը։ Գէորգ Դ․ Կոստանդնուպոլսեցին ժամանակակիցներու կողմէն արժանացած է «Մեծագործ» պատուատիտղոսին։
Կաթողիկոսական գահին՝ Գէորգ Դ․ Կոստանդնուպոլսեցիին յաջորդած է Մակար Ա․ Թեղուտցին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1813 ծնունդներ Ստորոգութիւն:17 Յուլիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:Կոստանդնուպոլիս ծնածներ Ստորոգութիւն:1882 մահեր Ստորոգութիւն:18 Դեկտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Վաղարշապատ մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ կաթողիկոսներ
Գէորգ Աբէլեան
Կենսագրութիւն
Աբէլեան ծնած է Քեսապի Քէօրքիւնա գիւղը: Նախնական ուսումը ստացած է գիւղի` Քեսապի եւ Այնճարի Հայ աւետարանական վարժարաններուն մէջ, իսկ համալսարանական ուսումը՝ Հայկազեան համալսարանէն:
Շուրջ 25 տարի ծառայած է կրթական ասպարէզին մէջ, ապա հիմնած է իր հաստատութիւնը` «ՍԱՎԱ» եւ զբաղած գրենական պիտոյքներու առեւտուրով, Այնճարի մէջ:
Մասնակցութիւն բերած է կուսակցական, եկեղեցական եւ յատկապէս մշակութային մարզերուն: Տարբեր պաշտօններ ստանձնած է ՀՅԴ «Կարմիր լեռ» կոմիտէութեան մէջ, անդամակցած է Համազգային մշակութային միութեան, նաեւ` Ազունիէի Հայ ազգային բուժարանի խնամակալութեան:
22 Նոյեմբեր 2015-ին, Աբէլեանի յիշատակը անմահացնելու համար, Այնճարի մէջ տեղի ունեցած է իր անունով գրադարանի բացումը ։
Ստեղծագործական գործունէութիւն
Աշակերտական տարիքէն գրելու հակումներ ցուցաբերած է: Աշխատակցած է Ս. Սիմոնեանի «Սփիւռք»-ին, « Բագին » գրական ամսագիրին, « Ազդակ » օրաթերթին, «Պատանեկան Արձագանգ»-ին եւ այլն:
Հայոց ցեղասպանութենէն վերապրողներու, օտարացած, ապա իրենց ինքնութիւնը վերագտածներու, իսլամացածներու մասին պատմութիւններ ու վկայութիւններ հաւաքելու հետեւողական աշխատանք տարած է` այս բոլորը ամփոփելով զոյգ հատորներու մէջ:
Իր գործերէն են.
Ան ծանօթ է իր հրապարակագրական-երգիծական յօդուածներով՝ «Ձիւնական» գրչանունով ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
323 (թիւ)
323 (երեք հարիւր քսաներեք) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 322-ի եւ 324-ի միջեւ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:323
Գէորգ Երեւանեան
Գէորգ Երեւանեան (1900, Բերրի - 7 Ապրիլ 1974), անուանի առեւտրական:
Կենսագրութիւն
Իր նախակրթութիւնը կը ստանայ Միացեալ Ընկերութեան վարժարանին մէջ։ Համաշխարհային Ա.Պատերազմին ստեղծած աղիտալի տարիներուն ստիպումներով ան կը զրկուի բարձրագոյն ուսման կարելիութենէն, թէեւ իր ամբողջ կեանքի ընթացքին ան կը մնայ հայ գիրի ու գիրքի հաւատաւոր մը, եւ ինքնազարգացումով կը յաջողի ձեռք բերել դրական ու պատմագրական ճաշակ ու պաշար: Աքսորի ու հալածանքի տարիներէն ետք նախ կ՛ապաստանի Հալէպ, ապա՝ Դամասկոս ուր կը զբաղի առեւտուրով:
Սփիւռքի տարածքին, հայրենակցական միութիւններու կողմէ հրատարակուած հայկական քաղաքներու ու գաւառներու նուիրուած պատմադրական ու տեղագրական աշխատասիրութիւնները կը խանդավառեն զինք ձեռնարկելու իր ծննդավայ­րին ՛Ծոլիաց Աշխարհի Ջարսանճագ գաւառի վզատմութիւնը գրի առնելու, զոր կ'իրականացնէ նախանձախնդրութեամբ : Համաջարսանճագի Հայրենակցական Միութեան կեդրոնական վարչութեան հրատարակութեամբ, Գ. Երեւանեանի ՊԱՏՄՈՒԹԻԻՆ ՋԱՐՍԱՆՃԱԳԻ ՀԱՏՈՑ հատորը լոյս կբ տեսնէ 1956-ին, Պէյրութ ։ Գէորգ Երեւանեան կր մեռնի 1974-ի Ապրիլի 7-ին :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1900 ծնունդներ Ստորոգութիւն:7 Ապրիլի մահացածներ Ստորոգութիւն:1974 մահեր
Յակոբ Գույումճեան
Գույումճեան Յակոբ, ծնած է 1842-ին Թալաս ու մահացած է 22 Յունիս 1913, կը զբաղուի վաճարականութեամբ: Հօրը հետ գացած է Կարին եւ առեւտրական ասպարէզը մտած. նոյն գործով Տիգրանակերտ կը փոխադրուի իրբ ընկեր եւ գործակից Գիւլպէնկեան տան:
Տիգրանակերտի մէջ կուսակալութեան Իտարէի ժողովի անդամ եղած է երկար ժամանակ, առեւտրական սենեկի նախագահ եւ անդամ կառավարական ժողովներու: Այս առթիւ ստացած է Միւթէմայիզ աստիճան եւ զանազան պատուանշաններ: Ազգային շրջանակի մէջ ալ երկար ժամանակ Քաղաքական Ժողովի ատենապետութիւնը ըրած է եւ տեղւոյն Ազգ. գործերու օգտակար ուղղութիւն տալով՝ գնահատուած է ժողովուրդէն: Նպաստած է տեղւոյն Ս. Կիրակոս եկեղեցւոյն վերաշինութեան թէ՝ անձնապէս նուիրելով կարեւոր գումար մը եւ թէ՝ յորդորած ուրիշներ որ տան եւ կրցած է գլուխ հանել այդ հոյակապ տաճարին շինութիւն:
Հայկական կստորածներուն ատեն (1895-1896), Տիարպէքիր ջարդի օրերուն. իր տունը ընդունած է հարիւրաւոր Հայեր եւ շաբաթներով պահած է զանոնք:
Տիարպէքիրէն Հալէպ փոխադրուելով, Կիւլպէնկեան Տան շահակից ընկերի հանգամանքով, հոն ազգ. ձեռնարկներու սպտարող եղած է: Առեւտրական պատճառներով յարաբերութեան մէջ ըլլալով Ճիզրէ գաւառակին հետ (Տիգրիսի վրայ) կը տեղեկանայ թէ հոն ցիրուցան Հայեր կան մինչեւ գաւառակին խորերը, առանց եկեղեցիի եւ քահանայի. ինք ընտրել կու տայ քահանայ մը եւ Ճիզրէ կը ղրկէ, անոր բնակարանի, ապրուստի, մատուռի վարձքի ծախքերը վճարելով:
Պաղտատ փոխադրուելով, հոն ալ ժողովուրդը ընտրած է զինքը անդամ Գաւառական Ժողովին, պաշտօն մը՝ որ պահեց իր վրայ մինչեւ մահ: Հոն ալ կառավարական յանձնաժողովներու եւ Իտարէի ժողովներու անդամ եղած է:
Պասրայի եկեղեցւոյ վերաշինութիւնն ալ իր գործունէութեամբ եղած է:
Ֆրու-ֆրու (շաբաթաթերթ)
«Ֆրու-Ֆրու», ազգային, գրական եւ երգիծական շաբաթաթերթ, տնօրէն-խմբագիր՝ Վահան Փափազեան։
Լոյս տեսած է 1908-1909 թուականներուն Կ․ Պոլիս։ «Զիկ-զակ» երգիծաթերթի (1908, Կ․ Պոլիս) շարունակութիւնը։ Թերթի տնօրէնն ու խմբագիրն էր Վահան Փափազեանը։ Հանդէս եկած է արեւմտահայութեան կեանքին եւ կայքին ապահովութեան, անոնց իրաւունքներուն պաշտպանութեան վերաբերեալ յօդուածներով։
Պարբերականը ծաղրած է արկածախնդիր «յեղափոխական գործիչները», ծանակած է պոլսահայ քաղքենի առեւտրական վերնախաւը։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հանդէսներ
Դալան պատկերասրահ
«Դալան» պատկերասրահ, բացուած է 1 Յուլիս 2011-ին, հիմնադիր Արա Մելքոնեանի, Դաւիթ Մելքոնեանի եւ խումբ մը նկարիչներու ու քանդակագործներու ջանքերով ։
Ցուցասրահի նպատակն է Հայաստանի մէջ ապրող յետխորհրդային եւ յետանկախութեան սերունդի 25՝ հիմնականին փորձառաական ոճով աշխատող արուեստագէտներուն ներկայացնել աշխարհի հաւաքիչներուն, ցուցասրահներուն եւ թանգարաններուն։
Պատկերասրահին մէջ կը կազմակերպուին անհատական ցուցահանդէսներ։
Հասցէ
Ցուցասրահը կը գտնուի Երեւանի Աբովեան փողոցի 12 հասցէի 2-րդ յարկին վրայ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Երեւանի պատկերասրահներ
Ֆիճի
Ֆիճի (Ֆիճերէն՝ Viti, Վիդի. Ֆիճի հնդկերէն՝ फ़िजी, Ֆիճի), պաշտօնապէս՝ Ֆիճիի Հանրապետութիւն, երկիր մըն է, որ կը գտնուի Խաղաղական Ովկիանոսի հարաւ-արեւմուտքը: Ան կը բաղկանայ 330 կղզիներէ՝ որոնցմէ միայն 110-ի վրայ բնակչութիւն կ'ապրի, ինչպէս նաեւ աւելի քան 500 կղզեակներէ: Ֆիճի կը բնակին 909,466 մարդիկ , որոնցմէ մէկ-երրորդը կ'ապրի մայրաքաղաք Սուվայի մէջ:
Ֆիճի ք.ա. երկրորդ դարէն ի վեր բնակուած է: Եւրոպացիներ առաջին անգամ 17-րդ դարուն հասան Ֆիճի: 1871-ին Սերու Էփինեսա հրչակեց Ֆիճիի թագաւորութիւնը, սակայն 1874-ին ան կամովին հանցնեց կղզիները Պրիթանական կայսրութեան: 96 տարի ետք 1970-ին Ֆիճի ստացաւ անկախութիւն, սակայն Թագուհի Ելիզապէթ Բ մնաց երկրի կարաւարիչ եւ հրչակեց Ֆիճիի իշխանութիւնը: Հոկտեմբեր 6, 1986-ին երկու պետական հարուածներէ ետք, բանակը Ֆիճին հրչակուեց անկախ հանրապետութիւն:
324 (թիւ)
324 (երեք հարիւր քսանչորս) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 323-ի եւ 325-ի միջեւ
Լէյլի
Լէյլի (Փառանձեմ Սահակեան - Տէր Մկրտչեան, 3 Յունուար 1894, Լոռի - 28 Նոյեմբեր, 1951, Մոսկուա, ԽՍՀՄ), հայ բանաստեղծուհի, թարգմանչուհի։
Կենսագրական գիծեր
Բնիկ Լոռեցի։ Մօր կողմէն, Լէյլի թոռն է Լոռիի Գիւլաքարակ գիւղի խրատախօս երգահան Աբրահամ Շահինեանի, իսկ հօր կողմէն՝ Լոռեցի Մնացական Սահակեանի։ Փոքր տարիքէն ընտանեօք Թիֆլիս տեղափոխուած են։
Թիֆլիս, Լէյլի կ՛ աւարտէ Թիֆլիսի Յովնանեան վարժարանը․ ուսուցիչները եղած են՝ Նիկոլ Աղբալեան, Սիմոն Յակոբեան, Դերենիկ Դեմիրճեան, Տիգրան Ռաշմաճեան, Արշակ Ջամալեան, եւայլն։ Ուսումը կը շարունակէ Թիֆլիսի Համալսարանը, ուր սորված է վրացերէն եւ պարսկերէն։ Դեռ պատանի, բանաստեղծութեամբ կը զբաղի։
1905 - 1916 թուականներուն, հայ մամուլի էջերէն( օրաթերթ, պարբերաթերթ) իր բանաստեղծութիւնները լոյս կը տեսնեն․ «Գեղարուեստ», «Նոր Կեանք», «Հորիզոն», «Այգ», «Արեւ», «Պատանի»․․․։
Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան շրջանին, իբրեւ քարտուղար կը պաշտօնավարէ Թիֆլիսի հայկական հիւպատոսարանին մէջ։ «Հայ Գրողների Միութեան» ստեղծման առաջին օրէն իսկ, գործուն մասնակցութիւն կ՛ ունենայ։  Ինչպէն նաեւ, Յովհաննէս Թումանեանի գրական «Վերնատան» հաւաքոյթներուն եւ ասուլիսներուն, կովկասահայ թատերական եւ հրատարակչական կեանքին։
Իբրեւ թարգմանչուհի կ՛ աշխատակցի տարբեր հիմնարկութիւններու հետ։ Եղած է Եղիշէ Չարենցի մտերիմներէն։
Կեանքի վերջին տարիներուն, Մոսկուա կը ծառայէ իբրեւ պաշտօնական թարգմանչուհի։
Լէյլի երկերը լոյս տեսած են «Կարօտ» հատորին մէջ (Երեւան, 1959)։
Մահը
Լէյլի կը մահանայ Մոսկուա, 28 Նոյեմբեր 1951-ին։ Անոր ձգած գրական թղթածրարը (անտիպ էջեր, նամակներ․․․) կը գտնուին Երեւանի Պատմութեան (Պետական) Թանգարանը։
Շեշտ (ամսագիր)
«Շեշտ», խորհրդային շրջանի հայկական երգիծական ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1923 թուականին, Երեւան (3 հթիւ։ Խմբագիր՝ Վահան Թոթովենց։ Հանդիսացած է հայ խորհրդային անդրանիկ երգիծական պարբերականը։
«Շեշտ» երգիծանքի սուր սլաքը ուղղած է նաեւ նոր կեանքի կառուցման թերութիւններուն դէմ։ Սուր ծաղրի ենթարկած է կրօնն ու անոր սպասաւորները։ Աշխատակցած են Խոջիկը, Լեռ Կամսարը եւ ուրիշներ։
2018 թուականին լոյս տեսած է Համօ Սուքիասեանին եւ Նարինէ Երանոսեանին հեղինակած «Խորհրդային Հայաստանի երգիծական մամուլը 1920-ական թուականներուն» գիրքը։ Անիկա նուիրուած է «Շեշտ», «Զուռնա», «Կարմիր մոծակ» երգիծաթերթերու հիմնադրման, ընթացքին, գրաքննական հալածանքի արդիւնքով անոնց հրատարակութեան դադարեցմումի հանգամանքներուն բացանայտումին։ Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
28 Նոյեմբեր
28 Նոյեմբեր, տարուան 331-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 333-րդ) օրն է
Ծնունդներ
1894․ Առաքել Ն․ Պատրիկ (մ.1984), Երեւան, նկարիչ
Մահեր
1951․ Լէյլի (Փառանձեմ Սահակեան - Տէր Մկրտչեան), հայ բանաստեղծուհի, թարգմանչուհի
Էնթընի Պուրտէյն
Էնթընի ՄայքըլՊուրտէյն (18 ) ամերիկացի նշանաւոր խոհարար, հեղինակ, ճամբորդագրող եւ հեռատեսիլի անձ եղած է, որ իր ծրագիրներուն մէջ աշխարհի տարբեր մշակոյթները, խոհանոցները եւ մարդոց աւանդոյթները նկարագրած է: Ան շատ մեկնաբաններու կարծիքով աշխարհի ամենաազդեցիկ խոհարարներէն մէկը համարուած է
Կենսագրութիւն
2017-ին ան Սերժ Թանգեանին հետ միասին այցելած է Հայաստան եւ Արցախ` «Էնթընի Պուրտեյն. անծանօթ տեղանքներ» հաղորդման հայաստանեան թողարկման համար: Ազրպէյճանը ԼԱ այցելելու համար սեւ ցուցակ ընդգրկուած էր անոր՝ արգիլելով խոհարարի մուտքն իր տարածք :
Մահը
8 Յունիս 2018-ինՊուրտէյնը մահացած գտած են կախուած վիճակին ինքնասպան եղած Ֆրանսայի Քայսերսպերկի Շամպարտ հիւրատան իր սենեակէն ներս: Պուրտէյնը ճամբորդութեան մէջ էր իր ընկեր Էրիք Ռիպերթին հետ, որ անհանգստացած էր երբ ան ձգած էր ճաշի ժամը: Մարմինին վրայ բռնութեան հետքեր չէին եղած եւ չէին յայտնաբերուած թմրանիւթերու կամ դեղորայքի ազդեցութիւն: Պուրտէյնի մայրը, ԿլետիսՊուրտէյնը, The New York Times-ին ըսած է. «Ան աշխարհի բացարձակապէս վերջին անձն է, որ պիտի երազեր ասանկ բան մը ընելու» Էրիք Ռիփերթը ըսած էր անոր որ «Թոնին վերջին քանի մը օրերուն մռայլ տրամադրութեան մէջ եղած էր»
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:1956 ծնունդներ Ստորոգութիւն:25 Յունիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:2018 մահեր Ստորոգութիւն:8 Յունիսի մահացածներ
Խոջիվանքի Գերեզմանատուն
Խոջիվանքի Գերեզմանատունը կը գտնուի Թիֆլիսի մէջ։ Հիմնադրուեր է 17-րդ դարուն Վրաց Ռոստոմ թագաւորի ատենադպիր, ժամանակի «ուսեալ եւ կրթեալ այրերէն», Աշքարհբէկ Պէյպութեանի թագաւորէն իբրեւ նուէր ստացած գերեզմանատեղիին մէջ։ Թագաւորը անոր շնորհեր է նաեւ «խոջա» (պարսկերէն՝ տէր) պատուանունը։ Խոջիվանքի տարածքը դարեր ի վեր պատկաներ է Աշխարհբէկ Պէյպութեանի նախնիներուն, եւ ծառայեր է որպէս տոհմական գերեզմանոց։ 1655 թուականին՝Պէյպութեան կը կառուցէ Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին՝ Խոջայի վանքը, որ ժամանակի ընթացքին հնչիւնափոխուեր է եւ դարձեր է Խոջիվանք։ Ժամանակի ընթացքին վանքի տարածքը կը վերածուի հայկական գերեզմանատան։ Ուր թաղուած են աւելի քան 1000 հասարակաքաղաքական, գրական, մշակութային հայ գործիչներ։ 20-րդ դարի քսանական թուականներուն դադարեցուած են թաղումներու կատարումը։ 1934 թուականէն Լ.Պերյայի հրամանով կը սկսի գերեզմանոցի վերացումը։ Իսկ վերջին տարիներուն վրացական իշխանութիւնները տեղանքէն ի սպառ վերացուցին այն ամէնը ինչը կապ ունէր հայերուն հետ։ Րաֆֆիի գերեզմանը միակն է հայկական գերեզմանատան մէջ, որ կանգուն մնացեր է։ Կանգուն մնացեր է միայն այն պատճառով, որ գտնուեր է Պանթէոնի եզրին։ Րաֆֆիի գերեզմանատան շուրջը փոքրիկ տարածք մը առանձնացուած է որպէս հայկական Պանթէոն եւ յուշաքարերուն վրայ նշուած են մեր այն մեծերը որոնք թաղուած եղած են Պանթէոնին մէջ, իսկ անոնց գերեզմաններէն նոյնիսկ հետք ալ չիկա։ Կը փրկուին քիչ թիւով աճիւններ։ Րաֆֆիի եւ Թումանեանի տապանաքարերը կը փրկուին բնանկարիչ՝ Գրիգոր Շարպապչեանի ջանքերով։ Ներկայիս գերեզմանատունը ձեւաւորուեր է Րաֆֆիի շիրմաքարի շուրջ՝ Ռուբէն Աղապապեանի նախագծով։ Գերեզմանոցի տարածքը կը դառնայ «Բարեկամութեան» այգի, ուր հայերը մոմեր կը վառեն եւ կը յարգեն իրենց նախնիներու յիշատակը։ Խոջեվանքի եւ հին հայկական Պանթէոնի տեղը կառուցուած է Սուրբ Երրորդութեան մայր տաճար եկեղեցին, հին հայկական Պանթէոնի նկատմամբ «ցուցաբերուած է ոչ յարգալից վերաբերմունք»։ Հիմքերու փոսը փորելու ժամանակ հին գերեզմաններէն յայտնաբերուած մարդկային մնացորդները չեն վերաթաղուած։ Շինարարները քանդուած գերեզմաններէն հանուած ոսկորներուն, տապանաքարերուն եւ յուշարձաններուն անյարգալից վերաբերմունք ցոյց տրուած է, որ փողոքի ալիք բարձրացուցած է ինչպէս Վրաստանի մէջ ապրող հայերու, այնպէս ալ հայկական սփիւռքի եւ Հայաստանի բնակիչներերու միջեւ։ Գերեզմանատունը հիմնովին նորոգուեր է 2002 թուականին։
Ստորոգութիւն:Վրաստան
Միխայիլ Սահակաշվիլի
Միխայիլ Սահակաշվիլի (მიხეილ ნიკოლოზის ძე სააკაშვილ, Міхеіл Саакашвілі, ), վրացի եւ ուքրաինացի քաղաքական գործիչ, Վրաստանի 3-րդ նախագահը եւ Միացեալ Ազգային Շարժման ղեկավարը։ Սաաքաշվիլին նախագահ ընտրուած է Էտուարտ Շեւարտնաձէի հրաժարականէն յետոյ՝ 2003 թուականի Վարդերու յեղափոխութեան ատենը, որ կը ղեկավարէին Սաաքաշվիլին եւ իր քաղաքական համախոհներ՝ Նինոյ Պուրճանաձէն եւ Զուրապ Ժվանիան։ 2007 թուականի Նոյեմբեր 25-ին ան իր նախագահութենէն հրաժարած է, կրկին մասնակցելու համար 2008 թուականի Յունուար 5-ի Վրաստանի նախագահական ընտրություններուն, եւ նախագահ վերընտրուած է՝ ստանալով քուէներու մեծամասնութիւնը։ Միխէիիլ Սաաքաշվիլի ամուսնացած է ծագումով հոլանտուհի Սանտրա Ռուլովսին հետ եւ ունի երկու տղայ զաւակ՝ Էտուարտ եւ Նիքոլոզ անուններով։ ան կը տիրապետէ վրացերէնի, ռուսերէնի, անգլերէնի, ֆրանսերէնի եւ Ուքրաներէն]]ի եւ գիտէ աւելի պակաս ովսերէն եւ սպաներէն]]  :
2013 թուականի Հոկտեմբեր 27-ին Վրաստանին մէջ տեղի ունեցած նախագահական ընտրութիւններուն իր կուսակցութեան առաջադրած Տաւիթ Պաքրաձէն չէ կրցած յաղթանակ տանիլ ։
Կենսագրութիւն
Միխայիլ Սահակաշվիլին Թպիլիսի ծնած է 1967 թուականի Դեկտեմբեր 21-ին: Հայրը՝ Նիքոլոզ Սաաքաշվիլին բժիշկ է: Ընտանիքը ձգած է զաւկին ծնելէն ոչ ուշ կամ անմիջապէս յետոյ : Մայրը՝ Գիուլի Ալասանիան պատմաբան-փրոֆեսոր է, միջնադարեան Վրաստանի պատմութեան մասնագէտ, թիւրքագէտ, «Վրաստանի եւ Ազրպէյճանի բարեկամութեան տուն» հասարակական միութեան նախագահ:
Յետագային մայրն ամուսնացած է Զուրապ Քոմեթիանիի (1934—2012) հետ: Խորթ հայրը Պերիթաշվիլիի անուան ֆիզիաբանութեան հաստատութեան գիտական խորհուրդի նախագահը եղել է եւ 100-էն աւելի գիտական աշխատութիւն գրել է : Դաստիարակութեամբ զբաղած են մայրը, խորթ հայրը եւ մօր հորեղբայր Թեմուր Ալասանիան (դիւանագէտ, ՄԱԿ-ի աշխատակից, ԽԸՀՄ նախկին գնդապետ ):
Երտիասարդ տարիքին Միխայիլ Սահակաշվիլին զբաղվել է լող, երաժշտութիւն եւ պասքեթպոլ զբաղած է, ինչպէս նաեւ անգլերէն եւ ֆրանսերէն ուսումնասիրած է: Բարձր դասարաններուն ան թիւ 51 դպրոցի Կոմերիտմիութեան կոմիտէի քարտուղարի տեղակալը եղած է ուր ինք սորված է:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1967 ծնունդներ Ստորոգութիւն:21 Դեկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Վրաստան ծնածներ
Էշէք պէքլեմէն
Էշէք պէքլեմէն խմբային խաղ մըն է, որ Ուրֆայի մէջ կը խաղցուի։ Դաշտին կեդրոնը կը կենայ «պառկող»ը, այսինքն անձ մը որ կորաքամակ կը չոքի, ձեռքերը սրունքներուն վրայ դրած։ Ան կ՚ունենայ ընկերակից մը, որ կը խաղայ պահապանի դերը եւ կը դառնայ անոր շուրջ բոլորը։ Մնացեալ խաղացողները այս երկուքին հակառակորդներն են։ Ամբողջ խաղին ընթացքին անոնք կը փորձեն մօտենալ «պառկող»ին եւ փորձել անոր կռնակը ելլել։ «Պառկող»ը կը գտնուի կրաւորական դիրքի մէջ, բայց անոր պահապանը պատրաստ կը հսկէ եւ իրաւունք ունի ամէն մօտեցողի հարուածել կամ հրել։
Երբ մէկն ու մէկը ճարպիկ շարժումներէ ետք ի վերջոյ կը յաջողի հեծնել «պառկող»ին կռնակը, այն ատեն կարգը կու գայ իջնելուն ու փախչելուն։ Բայց պահապանը կողքին կանգնած է, այնպէս որ փախչելու համար հնարամիտ միջոցներ պէտք է գտնել։ Հեծեալին խմբակիցները կրնան իրեն օգնել պահապանը զբաղեցնելով։ Եթէ հեծեալը փախուստի պահուն բռնուի եւ ենթարկուի պահապանին հարուածներուն, պարտուած կը համարուի եւ ինք կը ստանձնէ «պառկող»ի դերը ։
1906 թուական
1906 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու վեցերորդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1906 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1906 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1906
1905ի Ջարդեր
Թաթար հորդաներ, ռուս իշխանութեանց միջոցով զինուած, Անդրկովկասի հայոց դէմ հանուեցան 1905-ի Փետրուարին։ Ամէնէն կարեւոր կոտորածներն ու թալանը տեղի ունեցան Պաքուի մէջ, Փետրուարի կէսերուն։ Քանի մը թաթար մտաւորականներ, օրինակ նշանաւոր Աղայեւ, որ ապագային կարեւոր դեր մը խաղաց համաթուրանական շարժման մէջ, հլու գործիքները դարձան ռուսական իշխանութեանց, որոնցմէ պաշտօն ստացած էին ջարդերը կազմակերպելու։ Երբ ջարդերը սկսան, ռուս իշխանութիւնները, մեղսակից ջարդարարներուն, մերժեցին միջամտել եւ ոստիկանութիւնն ու զինեալ ուժերը իրենց զօրանոցներուն մէջ փակուած պահեցին, ազատ ասպարէզ տալու համար թաթարական մոլեռանդութեան։
Ցարական վարիչներու խմբակին նպատակն էր փշրել հայոց դիմադրութիւնը՝ ռուսացման քաղաքականութեան դէմ, անոր յիշեցնել տալով, թէ կ'ապրէին վտանգաւոր շրջապատի մը մէջ, պաշարուած մոլեռանդ մահմետական տարրերով եւ Ռուսիան մէկն էր, որ կրնար երաշխաւորել իրենց ապահովութիւնը, պայմանաւ որ այսուհետեւ խոնարհ աղաչաւորի դիրքին մէջ նման Ռուսիոյ հանդէպ։
Սակայն 1894-1896-ի Թուրքիոյ ջարդերէն ի վեր հայոց կացութիւնը փոխւած էր։ Անցնող տասը տարիներու ընթացքին Դաշնակցութիւնը անդուլ կերպով շարունակած էր քարոզչական, կազմակերպչական եւ դաստիարակչական իր գործը։ Ան իր շուրջ համախմբած էր հայ բնակչութեան մեծամասնութիւնը եւ շփում հաստատած հայ մտաւորական եւ ռազմիկ դասակարքերուն միջեւ։ Պաշտպանողական եւ պատժական բնոյթ ունեցող բազմաթիւ արշաւախումբեր, որոնք Թրքահայաստան ղրկուած էին 1894-1896-ի ջարդերուն հետեւանքով, Դաշնակցութիւնը օռտուած էին բազմաթիւ ղեկավարներով եւ մարտիկներով։
Ի մեծ զարմացումն ռուս իշխանութեանց եւ թաթարներուն, հայերը անակնկալի առաջին վարկեանները անցընելէ ետք, հասարակաց վտանգին առջեւ համավմբուեցան Դաշնակցութեան շուրջ եւ մղեցին կռիւ մը, որմէ կախուած էր իրենց ազգային գոյութիւնը։ Ղեկավարութեանը տակ իրենց պետերուն, Արմէն Գարօ Փաստրմաճեան՝ Թիֆլիսի մէջ, Նիկոլ Դուման՝ Պաքուի մէջ, Դրօ եւ Խեչօ՝ Երեւան, Վարդան՝ Շուշի, զինեալ դիմադրութիւն մը ցոյց տուին ջարդարարներուն եւ թալանողներուն, եւ անցնելով հակայարձակումի, արիւնալի փոխադարձութիւններու դիմեցին։ Պաքուի, Երեւանի, Շուշիի, Նախիջեւանի, Թիֆլիսի մէջ, ամէնուրեք հայերը ցցուեցան յարձակողներուն դէմ։
Դաշնակցութիւնը իր ինքնապաշտպանութեան եւ հակադարձութեան արարքը պսակեց Նակաշիձէի ահաբեկումով։ Նակաշիձէն՝ Պաքուի կառավարիչը, Ս. Փեթերսպուրկի ամօթալի քաղաքականութեան գլխաւոր գործակատարներէն մէկը ի յայտ եկած էր։
Անդրկովկասի մայրաքաղաք Թիֆլիսի մէջ, Արմէն Գարոյի կողմէ ղեկավարուած հայկական դիմադրութիւնը կատարեալ յաջողութեամբ պսակուեցաւ։ Եօթը օր տեւող կռիւներուն ընթացքին, 500 հայ կամաւորներ նահանջի մատնեցին 1500 զինեալ թաթարներ, ծանր կորուստներու ենթարկելով զանոնք։ Այս թաթար հորդաները եկած էին մերձակայ շրջաններէ, տեսակ մը ռուս իշխանութեանց երաշխաւորութեան տակ եւ առատօրէն պարենաւորւած պարկերով, որոնց մէջ պիտի դնէին ու տանէին իրենց յափշտակած աւարները։ Ասոնք հարկադրուեցան վերադառնալու պարապ ձեռքով եւ բազմաթիւ զոհեր տուած։
Այս եղաւ 1905-ի ջարդերուն պատմութիւնը։ Ծանր ձախողութեան մատնուեցաւ ռուս յետադիմական խմբակը, վարհաբեկուելով ոչ միայն հայոց աչքին, այլ իր իսկ ժողովուրդին եւ Եւրոպայի հանրային կարծիքին առջեւ։ Այդ ջարդերը կը ներկայացնեն, իրականին մէջ, վերջին մէկ արարը քաղաքականութեան մը, որ կամաց-կամաց ապառած էր իր բոլոր միջոցները։
Վահան Քհնյ. Մանուկեան
Մտած է ուսուցչական ասպարէզ, նուիրուելու համար սերունդի դաստիարակութեան սրբազան գործին։ Իր կրթական ծառայութեան առաջին մարդը եղած է Նուպար Շահնազարեան վարժարանը, ուր երկու տարի դասախօսելէ ետք Այնթապի Միացեալ Ընկերութեան կողմէ ղրկուած է Այնթապ։ Հոն ուսուցչական պաշտօն վարած է երեք տարի եւ ապա, Հաճընի Միացեալ Ընկերութեան կողմէ ղրկուած է Հաճըն՝ ճեմարան մը բանալու առաքելութեամբ։
Նորաբաց այս ճեմարանին մէջ տասնութ տարի դասախօսած է, պատրաստելով ազգային շունչով տոգորուած սերունդներ ու ազգին տալով բազմաթիւ շրջանաւարտներ։ Տարիներու իր ծառայութենէն ետք, ճեմարանը չկարենալով հոգալ իր ծախսերը, կը փակէ իր դռները։ Այնուհետեւ ան կ'ընտրէ իր կեանքի ընկերը ու կը պսակուի Հաճընի մէջ։
Ճեմարանի փակումէն ետք հետեւեալ տարին ան կը նշանակուի տնօրէն Տարսոնի եւ Զոր Մարզուանի (Տէօրթ-եօլ) դպրոցներուն։ Նոյն շրջանին թուրք ոստիկանութիւնը կը հետապնդէ ու կը ձերբակալէ զինք, իբրեւ կազմակերպիչ ղեկավար ու բազմաթիւ յեղափոխական հաճընցի երիտասարդներ կը դատապարտէ հինգ տարուայ թիապարտութեան։ բարեբախտարար, արտաքին միջամտութիւններով ինը ամիս ետք Սուլթանի կողմէ ներման կ'արժանանայ։ Այնուհետեւ, գաղափարակից բարեկամներու խորհուրդով, ան ազգային ու գաղափարական իր գործունէութիւնը մոռացութեան մատնելու ու պետական հետապնդումներէ հեռու մնալու միտումով, ժամանակուան մը համար կը հեռանայ կրթական ասպարէզէն ու քաղաքական գործունէութենէն եւ կը զբաղի վաճառականութեամբ։ Տարիներ ետք, Սիսի կաթողիկոսական փոխանորդ Պէքմէզեան եպիսկոպոսի յորդորով, օսմանեան կառավարութեան հալածանքէն խուսափելու նպատակով, ան կը մեկնի Սիսի դպրեվանքը քահանայ ձեռնադրուելու համար։ Թէեւ թուականներու չգոյութեան պատճառով իր ձեռնադրութեան տարին անյայտ է, բայց ուսուցչական ասպարէզին մէջ իր ծառայութեան տարիներն ու վաճառականութեամբ զբաղած ըլլալու տեւողութիւնը նկատի առնելով, կարելի է ենթադրել, որ ան քահանայ ձեռնադրուած է 1888-ին եւ վերակոչուած է Տէր Վահան։ Իր քառասնօրեայ շրջանը լրացնելէ ետք կը նշանակուի հոգեւոր հովիւ իր սիրելի ծննդավայր Հաճընի հայութեան։ Այդ շրջանին մէջ քանի մր տարիներ կը քահանայագործէ եւ կը վարէ առաջնորդական փոխանորդի պաշտօն։ Սակայն, իր կրօնական աշխատանքներու կողքին, ան մեծ զարկ կու տայ ազգային ու գաղափարական գործունէութեան։