cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մոնա Լիզա տել Ճիոքոնտօ
Վաղ Կեանք եւ Ընտանիք
Հայրը՝ Անտոն Մարիա տի Նոլտօ Ժերարտինի (Antonmaria di Noldo Gherardini), կորսնցուցած էր իր երկու կիները. Լիզա տի Ճիովաննի Ֆիլիփփօ տէ Քարտուչչիի (Lisa di Giovanni Filippo de' Carducci) հետ ամուսնացած էր 1465-ին, Քաթերինա տի Մարիոթթօ Ռուչելայի (Caterina di Mariotto Rucellai) հետ՝ 1473-ին: Երկուքն ալ մահացած էին ծննդաբերութեան ժամանակ : Լիզային մայրը՝ Լուքրեզիա տել Քաշիա (Lucrezia del Caccia), Փիեռա Սփինելիի (Piera Spinelli) դուստրն էր, որու հետ Ժերարտինի (Gherardini) ամուսնացած էր 1476-ին : Ժամանակ մը Ժերարտինի Թոսքանայի Շիանթի (Chianti) շրջանին մէջ ունեցած կամ վարձած է վեց ագարակ, ուր ցորեն սերմանած է, արտադրած գինի եւ ձիթապտուղի ձէթ, ինչպէս նաեւ ընտանի անասուններ պահած :
Լիզա ծնած է 15 Յունիս 1479-ին Ֆլորանսի մէջ, հակառակ անոր, որ երկար տարիներ կարծուած է, թէ ան ծնած է ընտանիքին գիւղական սեփականութիւններէն մէկուն մէջ՝ Կրեւէն (Greve) դուրս գտնուող վիլլա Վինիամաճոյի մէջ (Villa Vignamaggio) : Լիզա անուանուած է հօրենական մեծ մօր ի պատիւ : Եղած է ընտանիքին եօթը երեխաներուն անդրանիկը, ունեցած է երեք քոյր, որոնցմէ մէկը կը կոչուէր Ճինվերա (Ginevra) եւ երեք եղբայր՝ Ճիովանկուալպերթօ (Giovangualberto), Ֆրանչեսքօ (Francesco) եւ Նոլտօ (Noldo) :
Ընտանիքը ապրած է Ֆլորանսի մէջ, սկիզբը Սանթա Թրինիթա (Santa Trinita) եկեղեցւոյ մօտակայքը, այնուհետեւ տարածք մը վարձած են Ֆլորանսի Սանթօ Սփիրիթօ (Santo Spirito) եկեղեցւոյ մօտակայքը. հաւանական է, որ ի վիճակի չեն եղած վերանորոգելու նախկին վնասուած տունը: Լիզային ընտանիքը տեղափոխուած է ներկայի Փեփի փողոցը (Via dei Pepi), որ այդ օրերուն մօտ էր Սանթա Քրոշի (Santa Croce) եւ եղած է Լէօնարտօ տա Վինչիի (Leonardo da Vinci) հօր՝ Սըր Փիեռօ տա Վինչիի (Ser Piero da Vinci) դրացին : Ընտանիքը քաղաքին հարաւային հատուածին մէջ՝ Փոճիօ (Poggio) գիւղին մէջ, ունեցած է 32 քառակուսի մեթր տարածքով փոքրիկ տուն մը : Նոլտօ՝ Լիզային մեծ հայրը, Շիանթիի (Chianti) ագարակը կտակած է Սանթա Մարիա Նովա  (Santa Maria Nuova) հիւանդանոցին: Ժերարտինի վարձած է հիւանդանոցին ագարակներէն եւ վերահսկած անոնց ցորենի բերքը, որու շնորհիւ ընտանիքը կրցած է ամրան արձակուրդները  անցընել Ca' di Pesa  կոչուող տան մէջ :
Ամուսնութիւն, Հետագայ Կեանք
5 Մարտ 1495-ին 15 տարեկան Լիզա ամուսնացած է կտորի ու մետաքսի համեստ ու յաջողակ վաճառական Ֆրանչեսքօ տի Պարդոլոմէօ տի Զանոպի տել Ճոքիոնտոյի (Francesco di Bartolomeo di Zanobi del Giocondo) հետ, դառնալով անոր երրորդ կինը: Լիզային օժիտը կազմած է 170 իտալական ֆլորին (florins) եւ գիւղի իր հօրենական տան մօտ գտնուող Սան Սիլվեստրօ (San Silvestro) ագարակը. ասիկա կը փաստէ, որ Ժերարտինի ընտանիքը այդ օրերուն հարուստ չէր, ինչ որ տեղի կու տայ մտածելու, թէ ինք եւ ամուսինը զիրար սիրած են : Սեփականութիւնը կը գտնուէր Քասթելինայի (Castellina) եւ Սան Տոնաթոյի (San Donato in Poggio) միջեւ, այն երկու ագարակներուն մօտ, որոնք հետագային պատկանած են Մայքըլանճելոյի (Michelangelo) : Ամուսինները ապրած են միջին դասի բնորոշ կեանք մը: Լիզային ամուսնութեամբ անոր ընկերային դիրքը բարձրացած է, քանի որ ամուսինին ընտանիքը աւելի հարուստ էր, քան իրը, Ֆրանչեսքօ հռչակ շահած էր այն առումով, որ Ժերարտինին «հին անուն» էր : Անոնք Ֆրանչեսքոյի ընտանիքին հետ համատեղ ապրած են մինչեւ 5 Մարտ 1503, մինչեւ որ Ֆրանչեսքօ ի վիճակի կ'ըլլայ տուն մը գնելու Վիյա տելա Սթուֆայի (Via della Stufa) իր հօրենական տան քով:
Կ'ենթադրուի, որ Լէօնարտօ Լիզային դիմանկարը սկսած է նկարել նոյն տարին :
Լիզա եւ Ֆրանչեսքօ ունեցած են հինգ երեխայ՝ Փիեռօ (Piero), Քամիլա (Camilla), Անտրէա (Andrea), Ճիոքոնտօ (Giocondo) եւ Մարիեթթա (Marietta), որոնցմէ չորսը ծնած են 1496-1507 երկարող ժամանակաշրջանին : 1499-ին Լիզա կորսնցուցած է աղջիկ երեխայ մը : Լիզա դաստիարակած է նաեւ Պարդոլոմէօն (Bartolomeo)՝ ամուսինին եւ անոր առաջին կնոջ՝ Քամիլա տի Մարիոթթօ Ռուչելայի (Camilla di Mariotto Rucellai) որդին, որ մէկ տարեկանին կորսնցուցած էր մայրը: Լիզային խորթ մայրը՝ Քաթերինա տի Մարիոթթօ Ռուչելայը (Caterina di Mariotto Rucellai), եւ Ֆրանչեսքոյի առաջին կինը եղած են քոյրեր եւ սերած են յայտնի Ռուչելայ ընտանիքէն:
Քամիլա ու Մարիեթթա միանձնուհիներ դարձած են: Քամիլա, ստանալով քոյր Պէաթրիչէ (Suor Beatrice) անունը, մտած է Սեն Տոմենիքօ տի Քաֆաճիօ (San Domenico di Cafaggio) մենաստանը, ուր անոր վստահուած է քոյր Անտոնմարիայի (Antonmaria), քոյր Ալպիերայի (Suor Albiera), քոյր Լիզայի (Lisa), քոյր Քամիլայի (Suor Camilla) եւ քոյր Ալեսանտրայի (Suor Alessandra) խնամքը : Պէաթրիչէ մահացած է 18 տարեկանին, թաղուած է Սանթա Մարիա Նովելլայի եկեղեցւոյ (Santa Maria Novella) մէջ : Լիզա լաւ յարաբերութիւններ ունեցած է Ս. Օրսոլօ մենաստանին (Sant'Orsola) հետ եւ 1521-ին կրցած է Մարիեթթան տեղաւորել այդ մենաստանին մէջ, որ ստանալով քոյր Լուտովիքա (Suor Ludovica) անունը՝ դարձած է մենաստանին յարգուած անդամներէն մէկը եւ ստանձնած՝ որոշ պարտականութիւններ :
Ֆրանչեսքօ Ֆլորանսի մէջ դարձած է պաշտօնեայ: 1499-ին ընտրուած է Dodici Buonomini-ի կազմի անդամ, 1512-ին, Ֆլորանսի Սինիորիայի (Signoria cittadina), ուր 1524-ին դարձած է «փրիորի» (Priori ): Քաղաքական կամ առեւտրական գործերով ան կապեր ունեցած է Մետիչի ընտանիքին հետ: 1512-ին, երբ Ֆլորանսի կառավարութիւնը վախցած է Մետիչիներու աքսորէն վերադարձին համար, Ֆրանչեսքօ բանտարկուած է եւ տուգանք վճարած՝ 100 ֆլորինով (florin): Մետիչիներու վերադառնալուն պէս՝ Սեպտեմբեր ին ան ազատ արձակուած է :
1537-ի Յունիս ին իր կտակին մէջ Ֆրանչեսքօ Լիզային վերադարձուցած է օժիտը, անոր տուած է հագուստ, ոսկեղէն եւ ապահոված անոր ապրուստը: Կնոջ խնամքը վստահած է իրենց դստեր՝ Լուտովիքայի, իսկ անոր անկարողութեան պարագային, որդիին՝ Պարդոլոմէոյին՝ գրելով.
Մահ
Լիզա տէլ Ճիոքոնտօ կեանքին վերջին տարիները ապրած է Ֆլորանսի Ս. Օրսոլա մենաստանին մէջ, ուր մահացած է Յուլիս 1542-ին՝ 63 տարեկանին :
Մոնա Լիզա
Բարեկեցիկ այլ ֆլորանսցիներու նման Ֆրանչեսքոյի ընտանիքին անդամները նոյնպէս արուեստի սիրահարներ էին: Անոր որդին՝ Պարդոլոմէօ խնդրած է Անթոնիօ տի Մացցիերիէն (Antonio di Donnino Mazzieri) որմնանկար մը ստեղծել Ֆլորանսի Սանտիսիմա Անունցիատա պազիլիքայի (Basilica della Santissima Annunziata di Firenze) ընտանեկան գերեզմանոցին մէջ։ Նկարիչ Անտրէա տել Սարտօ (Andrea del Sarto) Մատոննայի պատկերով կտաւ մը ստեղծած է ընտանիքի այլ անդամի մը համար : Ֆրանչեսքօ Լէօնարտոյի պատուիրած է ստեղծել կնոջ դիմանկարը, Տոմենիքօ Փուլիկոյի  (Domenico Puligo) պատուիրած է ստեղծել Ս. Ֆրանսիս Ասսիսեցիի (Saint Francis of Assisi) կտաւը: Կ'ենթադրուի, որ Լիզայի դիմանկարին պատուէրով Ֆրանչեսքօ տօնած է Անտրէայի (Andrea) ծնունդը եւ ընտանեկան տան ձեռքբերումը :
Թրահիա, Մաթրաքի
Թրահիա, Մաթրաքի (յուն․՝ Τραχειά Μαθρακίου)․ ժայռակղզիակ, Տիափոնտեա կղզիներ, Յոնիական ծով։ Կը գտնուի Մաթրաքիին արեւմուտքը։
Մոնա Լիզա տել Ճիոքոնտօ
Մոնա Լիզա
«Մոնա Լիզա» կը համապատասխանէ Ժե. եւ վաղ Ժզ. դարու առաքինի կնոջ պատկերող դիմանկարի պահանջներուն: Լիզա պատկերուած է իբրեւ հաւատարիմ կին՝ աջ ձեռքը յենած ձախ ձեռքին: Լէօնարտօ Լիզան ներկայացուցած է իբրեւ նորաձեւ ու յաջողակ, թերեւս աւելի ապահով, քան իրականութեան մէջ։ Անոր մուգ զգեստները եւ սեւ քողը սպանական նորաձեւութեան ազդեցութեան տարրեր ունին եւ բնաւ չեն արտացոլացներ անոր սուգը առաջին դստեր կորուստին համար, ինչպէս որոշ գիտնականներ ենթադրած են: Դիմանկարը մեծ է. անոր չափերը կը համապատասխանեն այդ շրջանի արուեստի հարուստ մեկենասներու ձեռք բերած գործերուն: Այս շռայլութիւնը կը բացատրուի Ֆրանչեսքոյի եւ Լիզայի ընկերային ձգտումով :
Լէօնարտօ 1503-ի գարնան եկամուտ չունէր, որ կրնար մասամբ բացատրել յատուկ դիմանկար ստեղծելու անոր հետաքրքրութիւնը : Սակայն այդ տարուան ընթացքին աւելի ուշ ան, ամենայն հաւանականութեամբ, ստիպուած եղած էր յետաձգելու «Մոնա Լիզայի»ն աշխատանքը, երբ անոր վճարած են սկսելու «Անկիարիի ճակատամարտը» (The Battle of Anghiari), որ արժէքաւոր գործ էր, եւ ըստ պայմանագիրին ան կտաւը պէտք էր աւարտէր Փետրուար 1505-ին : 1506-ին Լէօնարտօ դիմանկարը համարած է անաւարտ : Ան աշխատանքին համար չէր վճարուեր եւ այդ պատճառով զայն գնորդին չէր փոխանցեր : Նկարիչին կտաւները անոր հետ կը ճամբորդէին ամբողջ կեանքին ընթացքին, եւ հաւանական է, որ Լէօնարտօ «Մոնա Լիզան» աւարտած է տարիներ ետք Ֆրանսայի մէջ, ըստ ենթադրութեան, 1516-ին :
Թրահիա, Մաթրաքի
Տիափոնտեա կղզիները ներառնուած են Նաթուրա (ՆԱԹՈՒՐԱ 2000) ծիրէն ներս Բնապահպանման Գօտիի Միջազգային համաձայնագրով - Natura 2000։
Մոնա Լիզա տել Ճիոքոնտօ
Մոնա Լիզա
Կտաւին վերնագիրը կը թուագրուի 1550-ին: Ֆրանչեսքոյի ընտանիքին բարեկամ Ճորճօ Վազարի, գրած է.
Թրահիա, Մաթրաքի
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յոնիական կղզիներ Ստորոգութիւն:Տիափոնտեա կղզիներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Մոնա Լիզա տել Ճիոքոնտօ
Մոնա Լիզա
Նկարին իտալերէն անուանումը` «La Gioconda», անոր ամուսնական անունին իգական ձեւն է: Անունին ֆրանսերէն տարբերակն է «La Joconde»-ը: Հակառակ անոր, որ անունը կը ծագէր Լիզային ամուսնական անունէն, անոնց աւելցուցած էին յաւելեալ նշանակութիւն մը, որ անունը կը ծագի «զուարթ» (անգլերէն՝ «jocund») կամ «երջանիկ» բառէն :
Ըստ շահարկումներու, Լիզային անունը կը վերագրուի չորս տարբեր կտաւներու, իսկ ինքնութիւնը՝ առնուազն 10 տարբեր անձերու : Ի. դարու վերջը նկարը կը դառնայ համաշխարհային նշանաբան: Անիկա կ'օգտագործուի աւելի քան 300 այլ կտաւներու եւ 2000-էն աւելի ծանուցումներու մէջ՝ իւրաքանչիւր շաբաթ յայտնուելով առնուազն մէկ նոր ծանուցումի մէջ :
2005-ին Հայտըլպըրկի Համալսարանի գրադարանի (University Library of Heidelberg) փորձագէտ մը գրադարանի հաւաքածոյին մէջ յայտնաբերած է լուսանցքային գրառում մը, որ կը հաստատէ, որ նստած կինը Լիզան է: Ակոսթինօ Վեսպուչիի (Agostino Vespucci) 1503-ի գրառումը կը հաստատէ, որ Լէօնարտօ աշխատած է Լիզա տել Ճիոքոնտոյի դիմանկարին վրայ : «Մոնա Լիզա» կտաւը ֆրանսական հսկողութեան տակ եղած է Ժզ. դարէն սկսեալ, երբ զայն ձեռք բերած է Ֆրանսիս Ա.-ը (King Francis I), իսկ Ֆրանսական Մեծ Յեղափոխութենէն ետք անիկա հասանելի դարձած է ժողովուրդին :
Կտաւը կը համալրէ Լուվրի հաւաքածոյին կազմը, եւ իւրաքանչիւր տարի զայն կը տեսնէ 6 միլիոն հոգի :
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Իտալացի նկարիչներ (արւմտ.)
Արթուր Այվազեան
Արթուր Այվազեան, Ուքրանիոյ մէջ բնակող հայ հրաձիգ, որ հանդէս կու գայ փոքր տրամաչափի եւ օդամղիչ հրացաններու հրաձգութեամբ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1973-ին, Երեւան։ 1985-էն, թեթեւ աթլեթէն ետք, Հայաստանի վաստակաւոր մարզիչ Ռոպերտ Յակոբեանի ղեկավարութեամբ, Երեւանի մարզահրաձգային ակումբին մէջ կը սկսի զբաղիլ հրաձգութեամբ։ Եղած է Հայաստանի ԽՍՀ հաւաքականի անդամ։
1990-ին, ընդունուած է Լվովի Մարմնամարզութեան մշակոյթի պետական հիմնարկ, շուտով դառնալով է Ուքրանական ԽՍՀ եւ ԽՍՀՄ հաւաքականներնու անդամ։ 1995-ին, դասընթացքը աւարտելէ ետք, զօրակոչուած է Ուքրանիոյ զինուած ուժեր (ծառայութեան շրջանը անցուցած է մարզական գումարտակին մէջ), ուր կը շարունակէ ծառայել տակաւին (2008-ին, ստացած է Ուքրանիոյ սահմանային զօրքերու աւագ սպայակոյտի պետի կոչում)։ 1997-ին տեղափոխուած է Սիմֆերեպոլ, ուր սկսած է մարզուիլ Վադիմ Քլիմենքոյի ղեկավարութեամբ, դարձած է Ղրիմի հանրապետական «Տինամօ» մարզական ընկերութեան անդամ։ Ներկայիս մարզիչն է Նինա Քլիմենքոն։
Պոթսուանա
Պոթսուանա, պաշտօնապէս՝ Պոթսուանայի Հանրապետութիւն (թսուաներէն՝ Lefatshe la Botswana), ծովէն մեկուսացուած երկիր մըն է հարաւային Ափրիկէին մէջ: 1966 Սեպտեմբեր 30-էն Ազգերու համագործակցութեան անդամ է:
Միջին չափսերի երկիր մըն է, երկուքէն քիչ մը աւել բնակչութիւնով եւ աշխարհի ամենասակաւախիտ երկիրներէն մեկն է: Բնակչութեան շուրջ 10 տոկոսը կը բնակի մայրաքաղաք Կապորոնէին մէջ: Նախկինին 1960-ականներու վերջին մեկ շունչի հաշուով ՀՆԱ-ի տարեկան շուրջ US$70 ցուցանիշով աշխարհի ամենաաղքատ երկիրներէն մին ըլլալով, Պոթսուանան ներկայիս դարձած է աշխարհի ամենաարագ զարգացողներէն մին: Տնտեսութեան մէջ կը գերակշռէ հանքարդիւնահանութիւնը, անասնաբուծութիւնը եւ զբօսաշրջութիւնը: Պոթսուանայի պարծանքն է մեկ շունչի հաշուով ՀՆԱ-ի տարեկան շուրջ US$18 825 ցուցանիշը, որն Ափրիկէի մէջ ամենաբարձրներէն է:
Աշխարհագրական Տուեալներ
Պոթսուանան մեծութեամբ աշխարհի 48րդն է 581 730 քմ2 տարածքով, որը Մատակասքարի կամ Ֆրանսայի չափ է: Երկիրը 17° եւ 27° հարաւային զուգահեռականներու եւ 20° եւ 30° արեւելեան միջօրէականներու միջեւ է: Պոթսուանան րր տեղագրութիւնով տափակ երկիր մըն է, տարածքի շուրջ 70 տոկոսը Քալահարի անապատով: Սահմանակից է հարաւէն եւ հարաւ-արեւելքէն՝ Հարաւային Ափրիկէին, հարաւէն եւ հարաւ-արեւմուտքէն՝ Նամիպիոյ եւ Զիմպապուէին՝ հիւսիս-արեւմուտքէն: Հիւսիսին Զամպիոյ հետ ունեցած սահման աննշան է եւ կը կազմէ մի քանի հարիւր մեթր: Օքաւանկոյի տելթան աշխարհի ամենախոշորներէն է: Զգալի տարածք կը զբաղեցնէ նաեւ Լիմփոփոյի աւազանը, որ մասամբ Զիմպապուէի տարածքին մէջ է նաեւ:
Բնաշխարհ
Պոթսուանան ունի վայրի կենդանիներու բնակեցման բազմազան վայրեր: Տելթայէն եւ անապատէն զատ կան սաւաննաներ եւ խոտածածկ դաշտեր, ու ր կ'արածեն կապոյտ կնուները, այծքաղները, եւ այլ կաթնասուններ եւ կը բնակեն թռչուններ: Հիւսիսին կան վտանգուած ափրիկէական վայրի շան մի քանի բնակատեղիներ: Չոպի ազգային զբօսայգիին մէջ է ափրիկէական փիղերու ամենախոշոր կեդրոնացումը: Այգին ունի 11 000 քմ2 տարածք եւ կը պահէ շուրջ 350 տեսակի թռչուններ:
Տնտեսութիւն
Անկախութիւն ստանալէն ետք, Պոթսուանան ունեցած է աշխարհիին մէջ ամենաարագ աճող մեկ շունչի հաշուով ՀՆԱ-ի ցուցանիշը: Պոթսուանան ձեւափոխուելով աշխարհի ամենաաղքատ երկիրներէն դարձաւ միջին եկամուտով երկիր: Իր ներուժունակութիւնն օգտագործելով, Պոթսուանան լաւ հաստատուածային կառուցուածք ապահովելով ապահովեցաւ ապագայի համար կայուն եկամուտ: Ըստ գնահատումներէն մեկու անիկա ունի Ափրիկէին մէջ համախառն ներքին արդիւնքի չորրորդ մենաբարձր ցուցանիշը, որը համեմատելի է Մեքսիքոյի հետ: Համաշխարհային արժոյթի հիմնադրամի համաձայն, տնտեսութիւնը զարգացած է տարեկան 9%-ով 1966-էն մինչեւ 1999 թուականները: Պոթսուանան ունի տնտեսական ազատութեան բարձր մակարդակ Ափրիկէական այլ երկիրներու համեմատ: 2002-ին եւ 2003-ին կառավարութիւնը վարած է չափաւոր ֆիսքալ քաղաքականութիւն, չնայած պետպիւճէի հետեւողական անբաւարարութեանը եւ աննշան արտաքին պարտքին: Անիկա ստացած է Ափրիկէի մէջ ամենաբարձր ինքնիշխան կրեդիտային դասակարգում եւ 2005/2006-ին գրանցած է աւելի քան US$7 մլր. արժութային պահուստ, որը ընթացիկ ներմուծման համարեայ երկուսուկէս տարին:
Արտաշէս Բաբալեան
Արտաշէս Բաբալեան, բժիշկ, հասարակական-քաղաքական գործիչ, հրատարակիչ, ՀՅԴ կուսակցութեան անդամ:
Կենսագրութիւն եւ գործունէութիւն
Ծնած է Արցախի Շուշի քաղաքը: Ուսանած է Շուշիի ռուսական ռէալական դպրոցին մէջ: Պատանեկան տարիքէն մասնակցած է ՀՅԴ աշակերտական խումբերուն: Երիտասարդ տարիքին անդամակցած է ՀՅԴ կուսակցութեան Շուշիի կոմիտէին, ապա` Ղարաբաղի Կեդրոնական կոմիտէին:
Հայ-թաթարական կռիւներու ժամանակ գործօն մասնակցութիւն ունեցած է Ղարաբաղի ինքնապաշտպանութեան ճակատին վրայ:
1906-1907 թուականներուն Պաքուի մէջ գործակատար աշխատած է վառելանիւթային արդիւնաբերական ընկերութեան մը մէջ:
1907-1912 թուականներուն ուսանած է Զուիցերիոյ Ժընեւ քաղաքի համալսարանի բժշկական հիմնարկին մէջ եւ` բժշկութեան դոկտորի աստիճան ստացած: Ժընեւի մէջ եւս շարունակած է կուսակցական եռանդուն գործունէութիւն, եղած է «Ուսանող» ամսագրի խմբագրական կազմի անդամ եւ աշխատակցած` ՀՅԴ-ի օրկան « Դրօշակ »-ին:
1912-ին վերադարձած է Շուշի, ապա մեկնած` Ս. Փեթերսպուրկ եւ Օպուխովի հիւանդանոցին մէջ բժիշկ աշխատած է: Միաժամանակ պատրաստուած է պետական քննութեան`  Ռուսիոյ մէջ բժշկութեամբ զբաղելու թոյլտուութիւն ստանալու համար:
Քաղաքական գործունէութիւն
1915-ին, երբ կ՛ընթանար Ա. Համաշխարհային պատերազմը, լքելով Խարկովը` մտած է Վարդան Մեհրապեանի (Խանասորի Վարդան) հրամանատարութեան տակ գործող հայ կամաւորական գունդի մէջ, եղած է անոր բժշկապետը եւ գունդին հետ միասին հասած է Վան:
7 Մայիս 1915-ին, Վանը ազատագրելէ ետք այդտեղ հիւանդանոցներ կազմակերպած է: Համագործակցած է Վանի ժամանակաւոր կառավարութեան հետ եւ նշանակուած` ժամանակաւոր կառավարութեան առողջապահութեան բաժնի պետ ու քաղաքապետութեան անդամ: Վանի նահանջի օրերուն, անոր ջանքերու շնորհիւ, հիւանդանոցներու մէջ բուժուող վիրաւոր եւ հիւանդ հայ զինուորները Իգտիր տեղափոխուած են: Այս տարհանումը յաջողութեամբ կազմակերպելու եւ իրագործելու համար պարգեւատրուած է ռուսական կառավարութեան «Գէորգիեւեան խաչ» շքանշանով եւ մետալով: Կարճ ժամանակ Էջմիածնի մէջ զբաղած է գաղթականներու խնամատարութեան գործով:
1916-ին ուղարկուած է Վան, ուր վերադարձած գաղթականներու խնամատարութիւնը կազմակերպելու գործով զբաղած է: Այնուհետեւ մեկնած է Թիֆլիս, երբ սկսած է ռուսական բանակին նահանջը կովկասեան ռազմաճակատէն: 1917-1920 թուականներուն Թիֆլիսի մէջ հրատարակած է «Աշխատաւոր» օրաթերթը: 1917-ին Թիֆլիսի մէջ ընտրուած է Հայոց ազգային խորհուրդի անդամ, «Համառուսական քաղաքներու միութիւն» կազմակերպութեան մէջ կարեւոր պարտականութիւններ կատարած է: Անդրկովկասի սէյմի կազմաւորումէն ետք մասնակցած է ընտրապայքարին` իբրեւ Կեդրոնական ընտրական յանձնաժողովի անդամ:
1918-ին, Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան հռչակումէն ետք Հայաստանի Հանրապետութեան խորհրդարանի անդամ ընտրուած է երկու անգամ: 1918-ին գացած է Կոստանդնուպոլիս` միանալու Աւետիս Ահարոնեանի պատուիրակութեան` իբրեւ Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութեան խորհրդական:
1919 Սեպտեմբերին մասնակցած է Երեւանի մէջ ՀՅԴ Թ. Ընդհանուր ժողովին: 31 Հոկտեմբեր 1919-էն մինչեւ 5 Մայիս 1920 եղած է Հայաստանի Հանրապետութեան հանրային խնամատարութեան եւ աշխատանքի, ապա հանրային խնամատարութեան եւ վերաշինութեան նախարար, 5 Մայիսէն 30 Հոկտեմբեր եղած է այդ գերատեսչութեան նախարարի պաշտօնակատար: 1920 Մայիսին Ղարաքիլիսայի մէջ մասնակցած է պոլշեւիկեան ապստամբութեան ճնշումին: 1920 Սեպտեմբերին սկսած թուրք-հայկական պատերազմին, Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութեան որոշումով, Սիմոն Վրացեանի հետ ուղարկուած է Կարս-Սարիղամիշի ռազմաճակատ` կառավարութեան լիազօր ներկայացուցիչի իրաւունքներով: 30 Հոկտեմբեր 1920-ին Կարսի անկումի ժամանակ թուրքերու ձեռքը գերի ինկած է: 1920-1921 թուականներուն արգելափակուած է Կարսի, ապա Կարնոյ բանտերուն մէջ: 1921 Հոկտեմբերին, գերութենէ ազատելէ ետք անցած է Թաւրիզ, քանի որ Հայաստանը արդէն խորհրդայնացուած էր:
Հասարակական գործունէութիւն
1931 եւ 1939 թուականներուն բժիշկը ծանր ողբերգութիւններ ապրած է` կորսնցնելով զաւակները` Ռենոն եւ Վիգէնը: Իր ծանր վիշտը փարատելու համար ամբողջութեամբ նուիրուած է հանրային եւ կուսակցական գործերուն: 1943 Սեպտեմբերին խորհրդային զօրքերու Իրան մուտքէն ետք ձերբակալուած է խորհրդայիններու կողմէ: 1943-1945 թուականներուն անցուցած է բանտին մէջ: 4 յունիս 1945-ին ազատած է բանտէն: 1945-ին եւ հետագայ տարիներուն ընտրուած է Թեհրանի գործակալական ժողովի անդամ, ապա` Եկեղեցական վարչութեան ատենապետ, ապա Թեհրանի թեմի Պատգամաւորական ժողովի անդամ եւ Թեմական խորհուրդի փոխնախագահ, ապա` նախագահ: Այնուհետեւ Հայոց ազգային խորհուրդի նախագահ ընտրուած է: Մասնակցած է ՀՅԴ ԺԵ. եւ ԺԶ. Ընդհանուր ժողովներուն:
Արտաշէս Բաբալեանը մահացած է 1 Օգոստոս 1959-ին, Թեհրանի մէջ, սրտի հիւանդութենէ :
Զարեհ Որբունի
Զարեհ Որբունի (բուն մականունով` Էօքսիւզեան, ), նշանաւոր հայ վիպասան, խմբագիր եւ արձակագիր։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Օրտու (ծովու վրայ)։ Նախակրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ։ Եղեռնի ժամանակ հայրը կորսնցնելէ ետք, 1919-ին կու գայ Կ.Պոլիս, ուր կը յաճախէ Պէրպէրեան վարժարանը եւ կը կատարէ իր գրական առաջին փորձերը։
1922 թուականին կ'անցնի Ֆրանսա՝ Մարսէյ, ուր քանի մը տարի ետք կը հրատարակէ իր առաջին հատորը։ Որբունի ագահ ընթերցող եղած է, ծանօթացած է եւրոպական միտքի զարգացման միտումներուն եւ ֆրանսական գրականութեան յայտնի գործերուն։
Մինչեւ պատերազմ, կ'ապրի Փարիզի եւ Սթրասպուրկի մէջ։ 1939–ին ֆրանսական բանակի զինուոր դառնալէ ետք, գերի կ'իյնայ ու մինչեւ 1945 թուական կը մնայ Գերմանիա։
Գրական վաստակ
1929-ին, 27 տարեկան Որբունի, Մարսէյի մէջ կը հրատարակէ իր անդրանիկ վէպը` «Փորձը», Շահնուրի «Նահանջը առանց երգի» վէպին հետ գրեթէ նոյն օրերուն :
Ազատագրումին՝ լոյս կ'ընծայէ պատմուածքներու հատոր մը։ Նոյնպիսի երկրորդ հատոր մը կը հրատարակէ տասնամեակ մը ետք։ Բայց փաստօրէն մինչեւ 1960–ական տարիներուն կէսը, հեռու կը մնայ գրական կեանքէն։ 1965–էն ետք միայն, ուշագրաւ վերադարձով մը, կ'արտադրէ յաջորդական հինգ գործեր՝ վէպեր եւ պամուածքներ, որոնք կը զգացնեն միութիւնն ու շարունակականութիւնը իր վիպական աշխարհին ու ոճին։
1929-ի «Փորձը»ին, 1965-ի «Եւ եղեւ մարդ»ին, 1967-ի «Թեկնածուն»ին ու մինչեւ վերջին վէպին՝ «Սովորական օր մը»ի (1973) թուականային գրեթէ քառասուն տարիներու անջրպետին մէջ, Որբունի երկար ատեն գրականութիւն չէ «ըրած», սակայն կեանքի իր վերջին քսան տարիներուն հասած է վիպական-ստեղծագործական վաստակի որակի մը՝ որ վաւերագրումն է իր տաղանդին ու զինք զուգահեռի կը բերէ եւրոպական առումով մեծերու հետ։ 1965-ին լոյս կը տեսնէ «Եւ եղեւ մարդ»ը, ապա՝ յաջորդաբար, 1966 -ին՝ «Գոհարիկ եւ ուրիշներ» նորավէպերու երրորդ հատորը, 1967-ին՝ «Թեկնածուն» (Բ. գիրքը «Հալածուածները» վիպաշարքին), 1971-ին՝ «Ասֆալթը» (Գ. գիրքը նոյն շարքին), եւ վերջապէս՝ 1973-ին, «Սովորական օր մը» վէպը (Դ. գիրքը շարքին)։
Կը մահանայ Փարիզ։ Կը ձգէ անտիպ գործեր։ Մահէն ետք մասամբ լոյս կը տեսնեն մամլոյ մէջ (վէպ, օրագիր)։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ վիպասաններ Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:24 Մայիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:1 Դեկտեմբերի մահացածներ
Քիմիական Զէնք
Քիմիական զէնք, զանգուածային խոցման զէնք՝ հիմնուած քիմիական նիւթերու թունաւոր յատկութիւններու վրայ։ Զէնք ի հիմնական բաղադրամասերն են մարտական թունաւոր նիւթերը, ատոնց տեղափոխման, կիրառման եւ կառավարման սարքերը։ Քիմիական զինամթերք ի տարրատեսակ է նաեւ երկակի (պինար) զինամթերքը։ Անիկա կը լեցուի երկու ոչ թունաւոր բաղադրամասերով, որոնք զինամթերքը օգտագործելով ու միախառնուելով, կը յառաջացնեն մարտական թունաւոր նիւթ։ Երկակի զինամթերքի ստեղծումը հնարաւորութիւն կու տայ ապահովել քիմիական զինամթերքի անվտանգ լիցքաւորումը, փոխադրումը մեծ հեռաւորութիւններու վրայ եւ պաշարներու ստեղծման։
Քիմիական զէնքի խումբին կը պատկանին նաեւ յատուկ թունաւոր նիւթերը (հերպիցիտներ եւ տեֆոլիանտներ), որոնք նախատեսուած են բոյսերը ոչնչացնելու համար։ Քիմիական զէնքը լայնօրէն կիրառուած է Ա. աշխարհամարտի ժամանակ (1914-1918)։
Տեսակներ
Ըստ մարդու օրկանիզմի վրայ ազդեցութեան՝ թունաւոր նիւթերը կ'ըլլան 6 տեսակ՝
Թունաւոր նիւթերը, ըստ կայունութեան աստիճանի, կը բաժանուին 2 խումբի՝ կայուն թունաւոր նիւթեր, որոնց թունաւորող յատկութիւնը կը պահպանուի մի քանի ժամէն մինչեւ մի քանի օր, եւ անկայուն թունաւոր նիւթեր՝ մի քանի վայրկեանէն մինչեւ 1-2 ժամ։ Թունաւոր նիւթերը կ'օգտագործուին կաթիլահեղուկային, կոլորշի (կազային) վիճակին մէջ, այերոզոլի (մառախուղ, անձրեւ) ձեւով։ Աւելի արդիւնաւէտ է այերոզոլային եղանակը, որովհետեւ այդ պարագային կ'ապահովուի մանրագոյն մասնիկներու առաւելագոյն խտացած մթնոլորտի մերձգետնեայ շերտին մէջ, եւ կաթիլները կրնան թափանցել շէնքեր, ոչ հերմետիկ կառոյցներ եւ այլն։ Թունաւոր նիւթերը օրկանիզմ կրնան թափանցել չպաշտպանուած շնչառական անդամներով, լորձաթաղանթով, մաշկով՝ մաշկի վրայ թունաւոր նիւթի կաթիլ իյնալով կամ թունաւորուած առարկաներու հետ շփուելով, ստամոքսաղիքային համակարգով (թունաւորուած ջուրով, սննդամթերքով)։ Թունաւորումը կրնայ յառաջանալ կամ կարճ ժամանակին մէջ կամ գաղտնի շրջանէ ետք։
Լուրջ վտանգ կը ներկայացնեն այն թունաւոր նիւթերն ու հերպիցիտները, որոնք մարդու եւ շրջակայ միջավայրի վրայ կը ներգործեն դանդաղ, տեւական եւ որոշ պարագաներու կը յառաջացնեն. սերնդագիտական կազմածի վնասը, որ կը յանգի վերարտադրութեան խանգարման՝ բուսական եւ կենդանական աշխարհի տարբեր ներկայացուցիչներու այլասերման։ Այդպիսի հետեւանքներ յստակօրէն դրսեւորուած են Վիեթնամ ի մէջ, ԱՄՆ-ու կողմէ քիմիական զէնքի կիրառման հետեւանքով, մասնաւորապէս՝ նարնջագոյն նիւթ («էյնճընտ օրէնճ») կոչուող հերպիցիտէն։
Նիարտակաթուածային Ազդեցութիւն
Նիարտակաթուածային ազդեցութիւնները կ'ըլլան գոլորշիի, կաթիլահեղուկային վիճակին մէջ եւ մարդու օրկանիզմ կը թափանցեն շնչառական, աղեստամոքսային ուղիներով։ Կ'ախտահարեն նիարտային համակարգ ը։ Կայուն են։ Ախտահարման նշաններ են՝ թքարտադրութիւն, շնչառութեան դժուարութիւն, բիբերու նեղացում, կաթուածահարութիւն։ Ատոնք ամենավտանգաւոր թունաւոր նիւթերն են։
Մաշկաթարախային Ներգործութիւն
Մաշկաթարախային ներգործութիւնը կաթիլահեղուկային եւ գոլորշման վիճակին մէջ կ'ախտահարեն մաշկ ը եւ աչքեր ը։ Գոլորշին ներշնչելով կ'ախտահարուին շնչուղիներ ը եւ թոքեր ը, վարակուած սնունդ եւ ջուր ընդունելով՝ մարսողական անդամներ ը։ Կը յառաջանայ օրկանիզմի թունաւորում։ Այս թունաւոր նիւթերու պայմաններուն մէջ անհրաժեշտ է պաշպանուիլ հակակազ ով եւ պաշտպանիչ հագուստ ով։
Հեղձուցիչ Ազդեցութիւն
Հեղձուցիչ ազդեցութիւնները օրկանիզմի վրայ կ'ազդեն շնչառական անդամներու միջոցով։ Ախտահարման նշաններ են՝ քաղցրանման տհաճ համ բերանին մէջ, գլխապտոյտ, հազ, թուլութիւն։ Վարակման օճախէն դուրս բերելէ ետք այդ ազդեցութիւնները գրեթէ կը վերանան, որ խաբուսիկ է, ընդամէնը գաղտնի շրջան, որուն կը յաջորդեն լուրջ խանգարումներ։
Ընդհանուր Ազդեցութիւն
Ընդհանուր ազդեցութիւնները շատ թունաւոր են՝ մահացու ազդեցութեան, կ'ախտահարեն եւ՛ մաշկով, եւ շնչառական, մարսողական ուղիներով։ Տուժածին կը ներարկեն հակաթոյն, երբեմն կը կատարեն արհեստական շնչառութիւն եւ շտապ կը տեղափոխեն բուժարան կամ հիւանդանոց։
Գրգռիչ Ազդեցութիւն
Գրգռիչ ազդեցութիւնները կը յառաջացնեն սուր այրուածք եւ ցաւ բերանին, կոկորդ ին ու աչքերուն մէջ, արցունքազատում, շնչառութեան դժուարութիւն։ Պաշպանութեան համար կ'օգտագործուի հակակազ։
Հոգեքիմիական Ազդեցութիւն
Հոգեքիմիական ազդեցութիւնները կ'ազդեն կեդրոնական նիարտային համակարգին վրայ եւ յառաջ կը բերեն հոգեկան ու ֆիզիքական խանգարումներ։ Պաշպանութեան համար կ'օգտագործուի հակակազ։ Այս թունաւոր նիւթերով ախտահարուածի մարմինի վարակուած մասերը պէտք է մշակել օճառ-ջուրով, աչքերը եւ քիթ-բերանը մաքրել ջուրով։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Զինամթերք (արւմտ.) Ստորոգութիւն:Քիմիական զէնք
System of a Down
Խումբին Պատմութիւնը
System Of A Down խումբը իր առաջին քայլերը դէպի երաժշտական աշխարհ կատարած է 1993 թուականին։ Նոյն այդ թուականին էր, որ Սերժ Թանքեանն ու Տարօն Մալաքյանը պատահաբար կը հանդիպոին ձայնագրման ստուտիայի մը մէջ։ Կարճատեւ զրույցէ մը յետոյ հասկնալի կը դառնայ, որ անոնց երաժշտական հետաքրքրութիւնները, քաղաքական եւ մշակութային ըմբռնումները կը համընկնին։ Շատ չանցած՝ անոնք կ՚որոշեն միասին ռոք խումբ ստեղծել, զոր կ՚անուանեն՝ Soil։ խումբը կը հրաւիրէ Տոմինկո Լարենոյին (հարուածային գործիքներ) եւ Տեյվ Յակոբյանին (Պասս-կիթառ)։ Սակայն ընդամէնը մէկ համերգէ մը ետք եւ մէկ ճեմ-հանդիպումէ մը ետք Տոմինկոն եւ Տեյվը կը լքեն խումբը։ խումբ կը հրաւիրուի Էնտի խաչատուրեանը, որ նոյն երաժշտական դպրոցէն էր, ուր յաճախած էին Սերժը եւ Տարօնը։ Շավօ Օտաճեանը՝ ով պետք է ըլար խումբի մենեյճըրը, Պասսիստի բացակայութեան պատճարով կը դառնայ խումբի Պասս-կիթառահարը։ Սակայն Շավօն չէր հաւներ Soil անունը եւ խնդիր կ՚առաջանայ։ Անոնք կը սկսին խումբի համար նոր անուն մտածել, եւ Տարօնի գրած Victims Of The Down վէպի հիման վրայ խումբի անունը կը դառնայ System Of A Down, քանի որ Victims բառը Շավօն չէր հաւներ։ 1997 թուականին խումբը կը լքէ Էնտի խաչատուրեանը, որուն կը փոխարինէ Ճոն Տոլմաեանը։ Նոյն տարին, 1997 թուականին, յայտնի երաժշտական արտադրող Ռիք Ռուբինի հետ կ՚անցնեն իրենց առաջին System Of A Down ալպոմի ձայնագրմանը։ Ալպոմի թողարկումը կայացաւ 1998 թուականի Յունիսի 30-ին եւ 5 տարուան ընթացքին վաճառուեցաւ գրեթէ մէկ միլիօն օրինակ։ Spiders եւ Sugar երգերը դարձան ալպոմի յաջողակ երգերը, եւ 1998 թուականին զբաղեցուցին 25-րդ եւ 28-րդ տեղերը Hot Mainstream Rock Tracks հիթ-շքերթին մէջ։ Ալպոմը կը ներկայացուի Slayer-ի եւ Metallica-ի համերգներուն։
Շուտով խումբը որոշեց, որ պետք է փոխել Soil անուանումը եւ վերանուանել խումբը։ Անոնք ընտրեցին System Of A Down անուանումը, որ հիմնուած էր Տարօն Մալաքեանի գրած ոտանաւորին վրայ, որ ան կոչած էր Victims Of A Down։
Անոնց երգերը բազմիմաստ են, սակայն բոլորն ալ կը շոշափեն աշխարհի արդի խնդիրները։ Երգերու մեծամասնութիւնը ունի քննադատական բնոյթ։ Անոնք կ՚երգեն մարդոց մտահոգող խնդիրներու մասին եւ այդ խնդիրներու շարքին տեղ գտած են Հայոց Ցեղասպանութեան մասին երգերը (Holy Mountain, P.L.U.C.K.), որոնցմով անոնք կը դատապարտեն Թուրքիայի կառաւարութիւնը եւ կը պահանջեն արդարութեան վերականգնումը։
Խումբը բազմաթիւ մրցումներու մէջ դարձած է մրցանակակիր, իսկ 2006 թուականին «System Of A Down»-ը ճանչցուեցաւ լաւագոյն ռոք խումբ։
Ստեղծագործութիւն
SOAD խումբը ձայնագրած է 5 ալպոմ եւ վաճառած է ամբողջ աշխարհով մէկ 20 միլիոն ձայնագրութիւն։ System of a Down-ը յայտնի է իր իւրայատուկ քաղաքական եւ հասարակական ոճային ուղղուածութեամբ, անոնց երգերումն մէջ միշտ կը շոշափուին այնպիսի հարցեր ինչպիսին են՝ իշխանութիւններու անտարբերութիւնն ու կաշառուածութիւնը, մարդկային ագահութիւնն ու չարութիւնը։ Յատկանշական է նաեւ System of a Down-ի մօտեցումը Հայոց ցեղասպանութեանը, օրինակ՝ "Spiders" ("Սարդեր") երգը նուիրուած է վերոյիշեալ թեմային։ System-ի անձնակազմը նոյնիսկ բարեգործական եւ քարոզչական միջոցառումներ կազմակերպած է ի օգուտ ցեղասպանութեան ճանաչմանը ԱՄՆ-ի մէջ, եւ ընդհանրապէս շատ աշխուժ մասնակից է "Հայկական հարցի" որոշման գործընթացին մէջ, որուն մասին կը խոսին այդ կապակցութեամբ կազմակերպուած իրենց բազմաթիւ հարցազրոյցներն ու համերգարշաւները։ S.O.A.D-ը ծանր ռոքի ասպարեզին մէջ բաւականին մեծ դիրք գրաւած է ամբողջ աշխարհին մէջ։ անոնց երկրպագուների հոծ բազմութիւնը սփռված է ամբողջ աշխարհով մէկ։ խումբը անորոշ ժամկետվ դադարել է միասին աշխատանքը 2006 թուականի օգոստոսի 13-ից։
2005 թ. System of A Down-ի անդամները, իրենց Mezmerize միջազգային շրջագայութեան ժամանակ, հանդես եկած է ռեժիսոր Քարլա Կարապետեանի՝ Հայոց Մեծ Եղեռնի եւ դարաշրջանի այլ ցեղասպանութիւններու մասին պատմող Ճչացողներ ([[2005 թ. ֆիլմ)|Screamers ("Ճչացողներ")]] փաստավաւերագրական ֆիլմի մէջ, որ կը սկսիս Թանքեանի պապիկին՝ ջարդերէն մազապուրծ եղած 96-ամեայ Ստեփան Հայթաեանի պատմութիւնէն։
Վերամիաւորուած են 2011 թուականին։
Սկաւառակագրութիւն
Հիմնական հոդուածը՝ System of a Down-ի սկավառակագրութիւն
Հետաքրքիր փաստեր
Ռոք խումբի երգերու մեծ սիրահար է նաեւ Ռուսաստանի նախկին նախագահ Տիմիթրի Մետվետեւը
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայկական մեթալ խումբեր
Ուիլիըմ Սարոյեան
Ուիլիըմ Սարոյեան (Արամ Գարաօղլանեան, ), ամերիկահայ գրող, թատերագիր, վիպագիր եւ բանաստեղծ։
Կենսագրութիւն
Սարոյեան ծնած է 1908-ին, ԱՄՆ-ի Քալիֆորնիա նահանգին Ֆրեզնօ քաղաքը, Պիթ­լի­ս էն գաղ­թած հայ ըն­տա­նի­քի մը յար­կին տակ։
­Հայ­րը՝ Ար­մե­նակ, 1905-ին, 30 տա­րե­կա­նին, պան­դուխտ կ'երթայ ­ Նիւ Եորք, նո­րա­կազմ ըն­տա­նի­քը իր մօտ բե­րե­լու յոյ­սե­րով։ Շու­տով կի­նը՝ ­Թա­գու­հին ու ե­րեք զա­ւակ­նե­րը կը հա­սնին ­Նիւ Եորք: Սակայն ­Նիւ Եորքի կլի­ման տարբեր էր իրենց հայրենի հողի կլիմայէն, ուստի Ար­մե­նակ իր ըն­տա­նի­քով կ'ան­ցնի ­Քա­լի­ֆոր­նիա, ո­րուն օդն ու բնու­թիւ­նը ա­ւե­լի հա­րա­զատ էին իրենց համար։ 1908-ին կը ծնի ըն­տա­նի­քին չոր­րորդ զա­ւակն ու երկ­րորդ տղան՝ Ո­ւի­լիը­մը։ ­Բայց ա­նակն­կալ եւ ա­նո­ղոք հի­ւան­դու­թիւն մը, ե­րեք տա­րի ետք, պատ­ճառ կը դառնայ Ար­մե­նա­կի մա­հո­ւան։ Երեք տարեկանին, հօր մահէն ետք, մայ­րը կը ստի­պո­ւի իր դե­ռա­տի զա­ւակ­նե­րը յանձ­նել Օք­լէնտ գտնուող Ֆրետ Ֆինչ (Fred Finch Orphanage) որ­բա­նո­ցին խնամ­քին, իսկ ինք աշ­խա­տանք կը գտնէ մեր­ձա­կայ ­ Սան Ֆ­րան­սիս­քօ քա­ղա­քին մէջ։ ­Քա­նի մը տա­րի ետք ըն­տա­նի­քը կը վե­րա­միա­նայ Ֆ­րեզ­նո­յի մէջ, ­Սան Եո­վա­քիմ ­Հո­վի­տին շրջա­կայքը։ Ա­նոնց կը միա­նայ նաեւ ­նոր այ­րիա­ցած ­մեծ մայրը՝ Լիւ­սին, որ խոր ազ­դե­ցու­թիւն կը գոր­ծէ մա­նուկ Ո­ւի­լիը­մի կազ­մա­ւոր­ման վրայ։
Որբ ման­կու­թեան կեան­քի դա­ժան պայ­ման­նե­րը, որ­բա­նո­ցա­յին կեան­քը, Ֆ­րեզ­նո­յի գե­ղե­ցիկ բնու­թիւ­նը եւ սո­վո­րա­կան մար­դոց պար­զու­թիւ­նը կը շա­ղա­խե­ն Ու­իլիը­մի ան­սահ­ման մարդ­կայ­նա­պաշ­տու­թիւ­նը։ ­
1922-ին, երբ մայրը իրեն կը յանձնէ հօր թուղթերէն ու տետրակներէն կազմուած ծրար մը, 14-ամեայ Ուիլիըմ կ'իմանայ, որ իր հայրը բանաստեղծ էր, բանաստեղծութիւններ գրած էր «հին հայրենիքի» լեզուով։
1926-ին 18-ամեայ Ուիլիըմ, ապ­րուս­տի հո­գե­րով, կը ստի­պո­ւի կեան­քի աս­պա­րէզ նե­տո­ւիլ, կը դառնայ թերթավաճառ, հեռագրատան ցրուիչ եւ լրագրող, թղթատար, սեւագործ բանուոր եւ Սան Եովաքիմի ագարակներուն ու այգիներուն մէջ կ'աշխատի իբրեւ մշակ, կը հեռանայ հարազատ ամերիկա-հայկական Ֆրեզնոյէն ու կ'երթայ Սան Ֆրանսիսքօ: Կ'աշխատի իբրեւ հեռագրատան ծառայող, մարզային ապրանքներու խանութի վաճառող եւ պահեստի բանուոր, սակայն ոչ մէկ տեղ երկար կը մնայ, կ'ապրի վարձու սենեակներու մէջ :
Միա­ժա­մա­նակ՝ կա­նո­նա­ւոր ուս­ման բա­ցա­կա­յու­թեան, կը կլա­նո­ւի ինք­նա­դաս­տիա­րա­կու­թեամբ ու ինք­նա­զար­գա­ցու­մով. ան­յա­գօ­րէն կը նո­ւի­րո­ւի ա­մե­րի­կեան եւ հա­մաշ­խար­հա­յին գրա­կա­նու­թեան գո­հար­նե­րու ըն­թեր­ցա­նու­թեան, յատ­կա­պէս սե­փա­կան՝ հայ ժո­ղո­վուր­դի հո­գեմ­տա­ւոր մշա­կու­թա­յին հարս­տու­թեան, ա­ւան­դոյթ­նե­րուն, պատ­մու­թեան եւ շրջա­պա­տի հայ­կա­կան կեան­քին խու­զար­կու ու­սա­նո­ղը կը դառնայ։
Սարոյեան մեծ կարօտ ունեցած է իր հօրենական ծննդավայրը տեսնելու (այս փափաքը կ'իրականացնէ 1964-ին, դէպի Թիֆլիս կատարած ճամբորդութեամբ)։ Մայիս 1964-ին, Ուիլիըմ Սարոյեան Պոլսոյ մէջ  ծանօթացած է Պետրոս Զօպեանին, որ ուղեկցած է դէպի Պիթլիս իր ուղեւորութեան ընթացքին։ «Արաս» հրատարակած է Զօպեանի «Դէպի Պիթլիս Ուիլիըմ Սարոյեանի հետ» հատորը, ուր ան պատմած է այս ուղեւորութեան մասին ։
Սարոյեան Գրողը
Թէեւ հայախօս, կը գրէ անգլերէն (1933-էն): 1933-ին, ­Պոս­թո­նի Հ.Յ.Դ. պաշ­տօ­նա­թերթ «­Հայ­րե­նիք» շա­բա­թա­թեր­թի է­ջե­րուն, ­Սի­րակ ­Կո­րեան ստո­րագ­րու­թեամբ լոյս կ'ըն­ծա­յէ իր ա­ռա­ջին պատ­մո­ւած­քը։ ­Տա­րի մը ետք, լոյս կ'ըն­ծա­յէ «­Խի­զախ պա­տա­նին թռչող ճօ­ճա­ձո­ղի վրայ եւ այլ պատ­մո­ւածք­ներ» խո­րագ­իրով իր ա­ռա­ջին անգ­լե­րէն գիր­քը, որ ան­մի­ջա­պէս լայն ժո­ղովր­դա­կա­նու­թիւն կը գտնէ եւ մեծ հռչակ կ'ա­պա­հո­վէ 26-ա­մեայ ար­ձա­կա­գի­րին։
1935-ին, ­Սա­րո­յեան կ'այ­ցե­լէ հայ­րե­նի հո­ղ՝ Ա­րեւմ­տա­հա­յաս­տան, նաեւ՝ ­Խորհր­դա­յին ­Հա­յաս­տան, ուր շու­տով մտեր­մու­թիւն կը հաս­տա­տէ Ե. ­Չա­րեն­ց ի եւ ­ Մար­տի­րոս ­Սա­րեա­ն ի նման հա­յոց մե­ծե­րուն հետ։
1939-ին, վեց օրուան ընթացքին կը գրէ «Քու կեանքիդ ժամերը», որուն շնորհիւ կ'արժանանայ Փուլիցերի եւ Նիւ Եորքի քննադատներու հեղինակաւոր գրական մրցանակներուն:
1940-ին կը հրաժարի առաջին մրցանակէն՝ յայտարարելով, որ «Առեւտուրը իրաւունք չունի հովանաւորելու արուեստը»:
Երկար ատեն կ'ապ­րի ու կը ստեղ­ծա­գոր­ծէ ­ Փա­րի­զ ի մէջ։
Իր գրա­կան կեան­քին ա­ռա­ջին տաս­նա­մեա­կին, կը գրէ եւ ի­րե­րա­յա­ջորդ ա­ւե­լի քան տա­սը հա­տոր­նե­րով լոյս կ'ըն­ծա­յէ քա­նի մը հա­րիւր պատ­մո­ւածք։
1942-ին ­կը զօ­րա­կո­չո­ւի բա­նակ, ուր կ'աշ­խա­տի զի­նո­ւո­րա­կան բե­մագ­րու­թեանց ստեղծ­ման վրայ: Ան պա­տե­րազ­մը կ'ըն­կա­լէ իբ­րեւ ա­ղէ­տ եւ այդ նիւ­թը ար­տա­ցո­լո­ւած է իր «­Մարդ­կա­յին կա­տա­կեր­գու­թիւն» վի­պա­կին եւ «Ո­ւես­լի ­Ճէք­սը­նի ար­կած­նե­րը» վէ­պին մէջ:
1950-1960-ա­կան թո­ւա­կան­նե­րուն դար­ձեալ կ'ապ­րի Եւ­րո­պա, ա­պա վերջ­նա­կա­նա­պէս կը հաս­տա­տո­ւի Մ. ­Նա­հանգ­ներ։ Այդ տա­րի­նե­րուն, ինք­նա­կեն­սագ­րա­կան նիւ­թի օգ­տա­գոր­ծու­մով՝ ­կը ստեղ­ծէ հո­գե­բա­նա­կան վի­պակ­նե­րու ար­ժէ­քա­ւոր շարք մը:
1960-ա­կան­նե­րէն, կը նուի­րո­ւի յու­շագ­րա­կան գոր­ծե­րու ստեղծ­ման: ­Յատ­կա­պէս ու­շագ­րաւ են ­ Պեռ­նարտ ­Շո­ յի, ­ Չար­լի ­Չափ­լի­ն ի, ­ Թո­մաս Է­լիո­թ ի եւ Ե­ղի­շէ ­Չա­րեն­ցի նո­ւի­րուած է­ջե­րը, ինչ­պէս նաեւ՝ իր մտո­րում­նե­րը՝ գրա­կա­նու­թեան վե­րա­բե­րեալ:
­Սա­րո­յեան, կը ստեղ­ծա­գոր­ծէ ա­մե­րի­կեան գրա­կա­նու­թեան ա­ւանդ­նե­րուն հա­մա­հունչ, նաեւ՝ ա­մէն գոյ­նի եւ սե­ռի մարդ էա­կի հան­դէպ ան­հուն սի­րոյ պար­զու­թեամբ եւ եր­գի­ծան­քով կը փա­րի կեան­քին ու աշ­խար­հին, բայց յա­նուն մարդ­կու­թեան ժա­ռան­գու­թիւն մը կը ձգէ գե­ղա­րուես­տա­կան բարձ­րո­րակ գրա­կա­նոււ­թիւն մը, ուր միշտ տի­րա­կան կը դառնայ ին­քը՝ ան­վի­ճե­լիօ­րէն հայ ­Սա­րո­յեա­նը, ան­վի­ճե­լիօ­րէն հա­յա­շունչ իր աշ­խար­հա­յեաց­քով։
Սա­րո­յեան միշտ հպար­տու­թեամբ կը շեշ­տէ, որ անգ­լե­րէն գրե­լով եւ ա­մե­րի­կեան մի­ջա­վայ­րէն իր նիւ­թե­րը քա­ղե­լով հան­դերձ՝ խո­րա­պէս ա­մե­րի­կա­հայ գրող է ինք եւ ան­պայ­ման մաս կը կազ­մէ հայ գրող­նե­րու տա­ղան­դա­շատ ըն­տա­նի­քին ։
«Կեանքիդ ժամանակը» թարգմանուած է բազմաթիւ լեզուներու։ Իր գլխաւոր գործերէն են նաեւ «Անունս Արամ Է» պատմուածքներու ժողովածուն եւ «Սիրտս Լեռներուն Մէջ» թատերախաղը։ Մինչեւ 70-ական տարիները, Սարոյեան արտադրած է մեծ թիւով գործեր՝ պատմուածք, վէպ, թատերակ, պատուաւոր տեղ մը բանալով իրեն՝ ամերիկեան գրականութեան մէջ։
Հայեցի որոշ շունչ, երբեմն նաեւ հայկական հարցադրումներ ներկայ են Սարոյեանի գործերուն մէջ։ Սարոյեանի գրականութիւնը ջերմ է եւ մարդասիրական։ Սարոյեան յատկապէս կարճ պատմուածքի, նորավէպի ժանրին մէջ ներմուծած է տեղի ու ժամանակի իրողութեան հետ սերտօրէն կապուած ընկերային-հոգեբանական թարմ թեմաներ, արդիական հնչողութիւն ունեցող մարդասիրական բարոյական պատկերներ, պատումի նոր ձեւեր, քնարականութեամբ ու հիւմըրով լի հնչերանգներ, բնականութիւն եւ ճշմարտացիութիւն, պատկերներու ու կերպարներու գունագեղութիւն։ Ան թէեւ անգլերէն գրած է, բայց իր գործերուն ոգին զուտ հայկական է, իսկ կարգ մը գործերուն հերոսներն ալ՝ հայեր։ Ուիլիըմ Սարոյեան ներշնչուած է իր հայկական միջավայրէն, «հին հայրենիք»ի կարօտէն եւ համամարդկային ազնիւ զգացումներէն: Ան ըսած է. «Ոգին, սակայն, որ զիս կը մղէ գրելու, հայոց ոգին է: Ուրեմն եւ` հայ գրող եմ»: Իր գործերը միշտ լաւ ընդունելութիւն գտած են Միացեալ Նահանգներու մէջ եւ թարգմանուած՝ բազմաթիւ լեզուներու:
Սարոյեանի գրական ձեաւորման մէջ մեծ դեր կատարած է՝ ինքնակրթութիւնը, ամերիկեան եւ համաշխարհային գրականութեան ընթերցումը, հարազատ ժողովուրդին հոգեւոր մշակոյթին, աւանդութիւններուն, պատմութեան տարրերուն ժառանգումը եւ հայկական շրջապատին ազգային ինքնատիպութիւնը:
Մահը
Սարոյեան մահացած է Ֆրեզնօ։ Իր կտակին համաձայն՝ իր աճիւնին մէկ մասը փոխադրուած է Երեւան, ուր թաղուած է «Կոմիտասի Անուան Պանթէոն»ին մէջ։
Ուիլիըմ Սարոյեանի Յուշարձանը
2008-ին, «Համահայկական աշխարհագրական ասոցիացիա»ի հասարակական կազմակերպութեան նախաձեռնութեամբ՝ Երեւանի Մոսկովեան եւ Մաշտոցի պողոտաներուն կից այգիին մէջ՝ Սայաթ Նովա յի յուշարձանին կողքին, տեղադրուած է Սարոյեանի յուշարձանը :
Արձանին հեղինակն է ֆրանսաբնակ քանդակագործ Դաւիթ Երեւանցի ն, որ հեղինակն է նաեւ Փարիզ ի մէջ տեղադրուած Կոմիտասի յուշարձան ին ։
Ըստ ՀԿ-ի նախագահ Ռաֆայէլ Յովհաննիսեանին, յուշարձանին ձուլման աշխատանքները կատարուած են Փրակ ի մէջ ։
Յուշարձանին ծախսերը ապահովուած են «Համահայկական աշխարհագրական ասոցիացիա» հասարակական կազմակերպութեան կազմակերպած հանգանակութեան միջոցով :
Նախաձեռնութիւնը իրականացուած է Ուիլիըմ Սարոյեանի ծննդեան 100-ամեակին նուիրուած յոբելենական միջոցառումներու ծիրին մէջ ։
Ուիլիըմ Սարոյեանի Մասին Թուրքիոյ Մէջ Նկարահանուած Ֆիլմ
Ֆիլմին մէջ օգտագործուած են ինչպէս Սարոյեանի ընկերներուն վկայութիւնները, այնպէս ալ անոր ստեղծագործութիւնները, մօր եւ հօր պատմած պատմութիւններուն հիման վրայ գրի առնուած յուշագրութիւնները, որոնց մէջ արտացոլուած է հայրենիքի նկատմամբ կարօտը, խանդավառութիւնը սէրը, վիշտը, յոյսն ու յուսահատութիւնը։
Սարոյեանի մայրը անոր միշտ ըսած է, որ մարդիկ Պիթլիսի մէջ խօսած են երեք լեզուներով «Քրտերէնը սիրտի, թրքերէնը երաժշտութեան, իսկ հայերէնը ցաւի ու վիշտի լեզու է»։ Պիթլիս կատարած այցին ընթացքին, սակայն, Սարոյեան կը համոզուի, որ Պիթլիսի մէջ մարդիկ արդէն կը խօսին միայն քրտերէն ու թրքերէն։ Իր հայրենի Պիթլիսը ան միշտ պատկերացուցած է իբրեւ երկիր մը, ուր «երեք ազգ համատեղ կ'ապրի», մինչդեռ Պիթլիս գալով՝ Սարոյեան հայերէն խօսող գէթ մէկ մարդու չի հանդիպիր:
Ծանօթագրութիններ
Ստորոգութիւն:1908 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1981 մահեր Ստորոգութիւն:Ֆրեզնօ ծնածներ Ստորոգութիւն:Ֆրեզնօ մահացածներ Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ գրողներներ Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ թատերագիրներ Ստորոգութիւն:31 Օգոստոսի ծնածներ Ստորոգութիւն:18 Մայիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
Ցաւ
Ցաւ, ֆիզիքական կամ հոգեկան տառապանք, տհաճ զգացում :
Բնախօսութեան տեսանկիւնէն ցաւը մարմնի պաշտպանողական հակազդեցութիւններէն մէկն է, ցաւը ունի «տեղեկատուական» նշանակութիւն։ Սակայն, իր տեղեկութեան պաշտօնը կատարելէ ետք, ցաւը երբեմն կը ձուլուի ախտաբանական ընթացքին համեմատ, որուն պատճառով ցաւը աւելի վտանգաւոր կը դառնայ, քան բուն վնասուածքը։
Ցաւը կ'ուսումնասիրուի հոգեբանութեան, դեղագիտութեան եւ հոգեբուժութեան կողմէ։
Գիտնականները դիտարկած են, որ նախանձի եւ ցաւի զգացումները կ'արթննան ուղեղի միեւնոյն շրջանին մէջ։
Ֆիզիքական Ցաւի Տեսակներ
Ցաւը կրնայ ըլլալ սուր կամ յամրընթաց. Սուր ըսել է միայն կը տեւէ կարճ ցաւամիջոցի մը մէջ։ Յամրընթաց ըսել է ցաւը կը տեւէ օրեր կամ աւելի երկար։
Ցաւը կրնայ զգացուիլ տարբեր վէրքերէ՝
Ցաւը նաեւ կրնայ զգացուիլ երբ ջիղերը սխալ ձեւով կ'աշխատին կամ վիրաւոր բաժին մը կայ ջիղերուն մէջ։ Այս ցաւը կը կոչուի ջղախտային ցաւ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յոյզեր
Ժիրայր Խաչատուրեան
Ժիրայր Խաչատուրեան (1921, Ալեքսանտրէթ - 5 Դեկտեմբեր 2008, Պէյրութ), մարզիկ եւ հասարակական գործիչ։
Գործունէութիւն
1931-ին մաս կը կազմէ Պէյրութի մասնաճիւղի սկաուտական շարքերուն։ Ապա, մասնաճիւղէն ներս կը կիրարկէ զանազան մարզախաղեր՝ ֆութպոլ, պասքեթպոլ, թենիս եւ հեծիկ։
1952-ին, մաս կը կազմէ մասնաճիւղին վարչութեան, փոխ ատենապետի պաշտօնով։ 1959, 1960 եւ 1964 տարիներուն կը վարէ վարչութեան ատենապետի պաշտօնը։
Ասպարէզով ճարտարագէտ, 1964-ին նիւթական կարեւոր ներդրում կ՚ունենայ Պէյրութի ակումբի շինութեան աշխատանքներուն։
1969-ին, գանձապահի պաշտօնով մաս կը կազմէ Մերձաւոր Արեւելքի Շրջանային Վարչութեան։ Նոյն տարին կը գլխաւորէ Լիբանանի ախոյեան Հ.Մ.Ը.Մ.-ի ֆութպոլի խումբին պատուիրակութիւնը՝ Թեհրանի մէջ կազմակերպուած Ասիոյ ախոյեան խումբերու ախոյեանութեան մրցաշարքին։
1985-ին, մաս կը կազմէ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Լիբանանի Շրջանային Վարչութեան, իսկ 15 Յունուար 2000-ին Հ.Մ.Ը.Մ.-ի Կեդրոնական Վարչութեան կողմէ կը պարգեւատրուի «Արժանեաց» շքանշանով։
1961-էն մինչեւ 1998, 37 տարի շարունակ, մաս կը կազմէ Պէյրութի Քաղաքապետական Խորհուրդին։
1970-ին, Այն Սաատէի շինարարական իր համալիրի շրջանին մէջ, ան Ազգային Առաջնորդարանին կը նուիրէ 16.000 քառակուսի մեթր տարածութեամբ հողաշերտ մը՝ Ազգային կեդրոնական վարժարանի մը շինութեան, Հ.Մ.Ը.Մ.ի եւ Համազգայինի ակումբներու կառուցման եւ Հ.Մ.Ը.Մ.-ին ու վարժարանին կողմէ օգտագործուելիք խաղավայրի մը շինութեան համար։ Հետագային, իր բարերարութեամբ, Անթիլիասի «Աղբալեան-Հ.Մ.Ը.Մ.» մարզամշակութային կեդրոնին մէջ կը կառուցուի Համազգայինի գեղարուեստի դպրոցներուն տրամադրուած յարկ մը, որ կը կոչուի «Ժիրայր եւ Ցոլինէ Խաչատուրեան Կեդրոն»։
Ժիրայր Խաչատուրեան կը մահանայ 5 Դեկտեմբեր 2008-ին։
Նաղաշ Յովնաթան
Նաղաշ Յովնաթան (27 Մայիս, ), հայ միջնադարեան բանաստեղծ, աշուղ, նկարիչ, ծաղկող, Յովնաթանեան ընտանիքին հիմնադիրը ։
Կենսագրութիւն
Նախնական կրթութիւնը ստացած է հօր՝ Յովհաննէս վարժապետին քով, այնուհետեւ ուսանած է Ագուլիսի Ս. Թովմա վանքին դպրոցը, որուն շրջանը աւարտելէ ետք, ուսուցիչի պաշտօն վարած է։ Նաղաշ Յովնաթանի կեանքին մասին միակ գրաւոր աղբիւրը անոր անդրանիկ որդիին՝ նկարիչ եւ բանաստեղծ Նաղաշ Յակոբին ողբն է («Ողբամ արտասուօք, կոծով տխրութեան»)՝ գրուած հօր մահուան առթիւ։ Յակոբին ողբէն կ'իմանանք Նաղաշ Յովնաթանի ծննդեան եւ մահուան թուականներուն մասին, ինչպէս նաեւ կենսագրական քանի մը փաստեր, օրինակ՝ հասարակ դպիրէն դարձած է «շնորհալից վարպետն իմաստուն», եղած է «քարտուղար տառից հնոց եւ նորոց»)։
Ստեղծագործական կեանք
Շրջան մը ապրած եւ ստեղծագործած է Թիֆլիս ի մէջ։ Վրացական աղբիւրներու վկայութեամբ՝ ան եղած է Վրաստանի Վախթանգ Զ․ թագաւորին պալատական երգիչն ու նկարիչը։
Երգահան եւ բանաստեղծ
-Իր սիրոյ երգերը կը տարբերին միջնադարեան տաղերգուներու համաբնոյթ երգերէն, որոնց հեղինակները, աշխարհիկ կեանքը երգելով հանդերձ, զերծ չէին կրօնական աշխարհայեացքի ճնշող ազդեցութենէն։
-Բնութիւնը անոր համար ներշնչման աղբիւր է։ Գարունը կը բերէ բարիք, կեանք, նաեւ սէր, որ կեանքի իմաստն է, հարստութիւնն ու հաճոյքը։ Սիրոյ ու բնութեան երգերուն մէջ Նաղաշ Յովնաթան կը վերարտադրէ մարդկային զգացումներ ու տրամադրութիւններ՝ կարելի եղած չափով հեռու մնալով կրօնական ու կենցաղային կաշկանդումներէն։
-Ան միաժամանակ կը քարոզէ ստեղծագործական աշխատանքը, համերաշխութիւնը, մարդկային ազնիւ ու մաքուր յարաբերութիւնները։ Նաղաշ Յովնաթանի քով առկայ է նոր ժամանակներու կնիքը, որ ազատ է միջնադարեան բարոյախօսութենէն։ Միջնադարեան նշանաւոր բանաստեղծներէն մէկը ըլլալով՝ ան նաեւ աշուղ է։ Իր աշուղական խաղերուն մէջ, ինչպէս նաեւ երգիծական եւ խոհական-խրատական ոտանաւորներուն մէջ կը բողոքէ չարիքի, անարդարութեան ու անհաւասարութեան դէմ, կը քննադատէ իրականութեան յոռի կողմերը, կը դրուատէ գիտութիւնն ու արուեստը։
-Հիմք ունենալով իր նախորդներուն փորձերը՝ կը յաջողի զաւեշտի ու ժամանցի ուրախ տաղերէն բացի ստեղծել իսկական երգիծանքի նմուշներ («Կատուն մեռաւ, ափսոս ու վա՜խ», «Ով ողորմելի խեղճ կանանիք» սկզբնատողերով ոտանաւորները)։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ մանրանկարիչներ Ստորոգութիւն:Հայ աշուղներ Ստորոգութիւն:Հայ ծաղկողներ Ստորոգութիւն:Միջնադարեան հայ բանաստեղծներ
Born This Way
{{Born This Way ({{lang-hy|Այսպէս Ծնած}}), ամերիկացի երգչուհի Լէյտի Կակայի երգերէն մէկն է, որ լոյս տեսած է իբրեւ անոր նոյնանուն ալպոմի առաջին սինկլ։ Սինկլը լոյս տեսած է 11 Փետրուար 2011-ին :
Երգը ստացած է հիմնականօրէն դրական արձագանգներ քննադատներու կողմէ՝ չնայած անոր, որ համարուած է գրագողութիւն Մատոննայի «Express Yourself» երգէն։ Սինկլը գլխաւորած է հիթ-շքերթներ 19 երկիրներու մէջ՝ ներառեալ Աւստրալիան, Աւստրիան, Գերմանիան, Քանատան, Նոր Զելանտան, Զուիցերիան եւ Շուէտը։ ԱՄՆ-ի մէջ երգը դարձած է Կակայի երրորդ սինկլը, որ գլխաւորած է Billboard Hot 100 հիթ-շքերթը։ Երգը նաեւ սահմանած է մրցանիշ ըստ iTunes-ի մէջ վաճառքի ցուցանիշի, քանի որ ամբողջ աշխարհի վրայ վաճառուած օրինակներու քանակը գերազանցած է 1 միլիոնը լոյս ընծայումէն միայն 5 օր ետք :
29 Օգոստոս 2011-ին MTV Video Music Awards մրցանակաբաշխութեան ընթացքին Լէյտի Կական «Born This Way» երգով յաղթած է «Լաւագոյն կանացի կատարում» անուանակարգին մէջ։
Նախապատմութիւն, Շապիկ Եւ Լոյս Ընծայում
2010-ի «MTV Video Music Award» մրցանակաբաշխութեան ժամանակ Կակա ստացած է «Տարուան երգ» մրցանակ «Bad Romance» երգի համար։ Այդտեղ ալ ան կատարած է թերեւս անյայտ երգէ քառատող մը.
''I’m beautiful in my way (Ես գեղեցիկ եմ ինչպէս որ եմ) Cause God makes no mistakes (Որովհետեւ Աստուած սխալներ չի գործեր) I’m on the right track, baby (Ես ճիշե ուղիի վրայ եմ, փոքրիկ) I was born this way (Ես այսպէս ծնած եմ) ''
Այդ ժամանակ ան յայտնած է նաեւ նոր ալպոմի անունը : Ամանորի գիշերը (զայն անուանելով իբրեւ ամանորեայ նւոէր իր բոլոր երկրպագուներու համար ) Թուիթըրի իր էջին վրայ ան յայտարարած է սինկլի եւ ալպոմի լոյս ընծայման օրը։ Սկիզբը Կակա հրապարակած է ցանցին մէջ քանի մը տողեր երգէն, բայց անոր երկրպագուները թուիթըրի վրայ ստեղծեցին խումբ այն նպատակով, որպէսզի համոզեն Կակային հրապարակել ամբողջ հատուածը : Այդ պատճառով Յունուարի վերջաւորութեան Կական թուիթըրեան իր էջին վրայ հրապարակեց երգի ամբողջ հատուածը :
8 Փետրուար 2011-ին իր թուիթըրեան էջին վրայ Կակա ֆրանսերէն գրած է «Trois Jours» («Երեք օր») եւ համացանց բեռնած է սինկլի պաշտօնական շապիկի նկարը : «The Hollywood Reporter»-էն Չարլի Ամմետ զայն բնութագրած է իբրեւ վերադարձ «80-ականներու դասական երաժշտական շապիկներուն (յիշեցէք „Missing Persons“-ը, „Roxy Music“-ը կամ „Duran Duran“-ը) կամ նոյնիսկ 1970-ականներու»։ Շապիկին վրայ պատկերուած է երգչուհին սեւ եւ ճերմակ գոյներով․ կը ցուցադրուի անոր մէջքի դաջուածքը եւ վառ դիմահարդարումը։ Կակայի դէմքին եւ ուսերուն վրայ ֆոտոշոփի օգնութեամբ ստեղծուած են սուր եզրեր : Թեննեթ Սթրենքսին «Entertainment Weekly»-էն դրական գնահատած է շապիկը՝ ասելով, որ «անիկա քիչ մը դիւթիչ նկար է։ Արդեօ՞ք Կական գազանի չի նմանիր։ Ես կը մտածեմ, որ անիկա այդպէս է յատկապէս այն, երբ Փերիս Հիլթըն օգտագործած է այդ բառը լուսանկարը բնութագրելու համար։ Ես կ'ըսեմ աւելին․ այդ նկարը բացարձակապէս եւ ամբողջութեամբ սարսափեցնող է։ Բայց իսկապէս, դուք կրնայի՞ք աւելի քիչ բան սպասել Կակայէն։ Կակայի բաշի նմանող սանտրուածքը կը բերէ այն մտքին, որ մենք կրնանք տեսնել, թէ ան ինչպէս կ'որսայ ափրիկեան կենդաբանական պարտէզներու կենդանիներէն մէկուն» :
Սակայն Արհանան Ռեմը նոյն հրատարակութենէն ցոյց տուած է, որ շապիկը շատ նման է Քայլի Մինոուկի՝ 2007-ին լոյս ընծայած «2 Hearts» սինկլի շապիկին : Նիկոլ Եժենբերկերը «OK!»-էն նշած է, որ «Ամէն ինչ Կակայի ոճով եղած է. երգչուհին ոճաւորած է սրած ուսերը, դէմքը եւ հիասքանչ սանտրուածքը։ Չնայած այդ ամէնուն՝ ան կը մնայ վայրի, այնուամենայնիւ Կակա միաժամանակ կը մնայ գլամուրային իր դիմայարդարքով» ։ Լիա Քոլինսը «Dose»-էն ենթադրած է, որ այս վտանգաւոր դիմայարդարումը եւ դաջուածքները հեգնական դեր կը կատարեն ստեղծագործութեան վերնագիրի կողքին : Լէյտի Կակայի «Born This Way» սինգլի շապիկին վրայ պատկերուած կերպարը ստեղծուած է անոր ոճաբան Ալեքսանտր ՄաքՔուինի կողմէ։ Բացի անկէ սինկլը լոյս տեսած է 11 Փետրուար 2011-ին, ճիշդ մէկ տարի ետք այն օրէն, երբ երգչուհիի մոտելիորը եւ լաւագոյն ընկերը գտան մահացած։ ՄաքՔուինի մոտելները ոգեւորած են Լէյտի Կակային այդպիսի կերպարի ստեղծման համար։