cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հայ առաքելական եկեղեցւոյ եօթը խորհուրդները
Մկրտութիւն
Մկրտուողը կնքահօր հետ կու գայ, քահանան հարցաքննելէ ետք կնքահայրը, մանուկը կ'առնէ ու աւազանին մէջ երեք անգամ կը թաղէ Ս. Երրորդութեան անունով: Մկրտուողներ կրկին անգամ չեն մկրտուիր եւ այս մէկը յայտնի է Հաւատամքին մէջ «մի մկրտութիւն» բացատրութեամբ:
Դրոշմ
Մկրտութեան անբաժան մասն է դրոշմը, որ կը նշանակէ կնիք: Երեխան մկրտուելէ ետք, Ս. միւռոնով կամ սուրբ իւղով կը դրոշմուի: Դրոշմը խորհուրդ է, որովհետեւ Ս. Հոգւոյն շնորհքը կը խորհրդանշէ: Սրբալոյս միւռոնը Ս. Հոգւոյն իջումը կը խորհրդանշէ: Ծնողաց պարտականութիւնն է ութօրեայ մանուկը մկրտել ու դրոշմել եթէ բժշկական արգելիչ պայման մը չկայ:
Ապաշխարութիւն
Ապաշխարել կը նշանակէ հեծել, զղջալ, լալ կատարուած մեղքի մը համար: Թէեւ մարդ անգամ մը մկրտութեամբ ու դրոշմով կը սրբուի իր մեղքէն, սակայն իբրեւ մարդկային բնութեան հետեւանք, դարձեալ կը մեղանչէ, իսկ երբ անդրադառնայ այդ բոլորին, կը զղջայ ու կ'ապաշխարէ, որուն հետեւանքով կը վերահաստատուի իր որդեգրութիւնը: Ասիկա չի նշանակեր, թէ ապաշխարութիւնը կը քաջալերէ որ մարդը մեղանչէ, այլ ընդհակառակը, ան որ այսպէս կը մտածէ, չարաշահութիւն ըրած կ'ըլլայ հոգեւոր կեանքին մէջ, որ ինքնին մեղք է:
Մեղանչողը պէտք է սրտանց զղջայ եւ վճռէ չմեղանչել անգամ մըն ալ: Ջերմութեամբ աղօթէ եւ խոստովանի Աստուծոյ ու թողութիւն խնդրէ Անկէ: Միշտ պէտք է յիշէ, որ ան Քրիստոսի արիւնով փրկուած է եւ պարտաւոր է հետեւիլ անոր անմեղ կեանքին:
Ապաշխարութեան համար Հայ եկեղեցին հետեւեալ կանոնները սահմանած է.
Այս բոլորը կատարելէ ետք, կ'արժանանանք քահանային թողութեան, որուն շնորհուած է Քրիստոսի կողմէ, առաքելական յաջորդականութեամբ եւ այս պատճառով պէտք չէ անյարգել հոգեւոր պաշտօնեային արժանիքը:
Հաղորդութիւն
Հաղորդութիւն կը նշանակէ մասնակցութիւն, բանի մը կցորդ ըլլլալ. իսկ հոս՝ խորհրդաբար միանալ Քրիստոսի, մասնակցելով Ս. Սեղանին եւ անոր վրայ պատարագուած հացին ու գինիին: Անիկա հացի եւ գինիի ձեւին տակ Քրիստոսի մարմինին եւ արիւնին խորհուրդն է, իբրեւ հոգեւոր սնունդ հաւատացեալներուն, որ հաստատուեցաւ նոյնինքն Քրիստոսի կողմէ Վերջին Ընթրիքին վերնատան մէջ: Հացը եւ գինին չեն կերպարանափոխուիր, սակայն անոնք խորհրդաբար կը դառնան Քրիստոսի մարմինը եւ արիւնը: Հաղորդուելով կը նմանինք Անոր, որ մարդու փրկութեան համար իր արիւնը թափեց:
Առաքելական ժամանակներուն ամէն Կիրակի հաւատացեալները կը հաւաքուէին Տէրունական ընթրիքի, որուն ընթացքին հաց կը բեկանէին ու գինի կը խմէին: Իսկ եկեղեցւոյ կազմակերպութեան առաջին շրջաններուն՝ ամէն օր պատարագ կը մատուցուէր, եւ այս սովորութիւնը կը պահուի մինչեւ այսօր Լատին եկեղեցւոյ մէջ, սակայն նոյնը չէ Հայ եկեղեցւոյ պարագային:
Միայն մկրտուողներ կրնան հաղորդուիլ: Նախքան հաղորրդութիւն՝ հաւատացեալը պէտք է ինքնաքննութիւն կատարէ, որուն պէտք է հետեւի զղջումն ու խոստովանութիւնը: Նոյն պայմաններուն պէտք է հետեւի պատարագիչը եւս նոյնքան եւ աւելի լրջօրէն:
Պատարագի արարողութեան էական պայմաններն են հետեւեալները.
Ա) Պատարագիչը ձեռադրութեամբ եւ օծումով քահանայական պաշտօն ունեցող կղերական պէտք է ըլլայ:
Բ) Հաղորդութեան նշխարը պէտք է բաղարջ հաց ըլլայ, իսկ գինին՝ զուտ, ջուր չխառնուած:
Պսակ Ամուսնութեան
Ամուսնութիւնը խորհուրդ է, որովհետեւ այր ու կնոջ միաւորութիւնը կը կնքուի Աստուծոյ անունով, որ հիմնուած է ողջախոհութեան վրայ, որուն նպատակը որդեծնութիւն է: «Աստուծոյ միացուցածը մարդ թող չբաժնէ» (Մտ. 9.5-6): Այս միաւորութինը Պօղոս առաքեալ կը նմանցնէ Քրիստոսի միաւորութիւնը իր հարսին՝ եկեղեցւոյ հետ:
Պսակի արարողութիւնը կը կատարէ քահանան: Սակայն Եւրոպա եւ Ամերիկա այդ մէկը վերապահուած է քաղաքային իշխանութեան, սակայն յետոյ զոյգը եկեղեցի կը դիմէ, պայմանաւ որ լրացուցած ըլլան քաղաքային ամուսնութեան արտօնութեան ձեւակերպութիւնները:
Պսակուողներ պարտաւոր են ազատ կամքով պսակուիլ: Ըստ Աւետարանին այս մէկը անլուծելի է, բացի պոռնկութեան պարագային: Սակայն հետագային, եկեղեցին պոռնկութեան պարագային կողքին շատ լուրջ հարցերով ընդունած է ամուսնալուծումը: Մարմնի անթերիութիւնը, չափահասութեան տարիքը, հեռու ազգականական կապերէ ըլլալը, այրին ու կնոջ միեւնոյն ազգին ու կրօնքին պատկանիլը, փոխադարձ յօժարութիւնը եւ սէրը, անհրաժեշտ պայմաններ են առողջ ամուսնական կեանք մը վարելու:
Կարգ Հիւադաց եւ Վերջին Օծում
Կարգ հիւանդացը սկզբունքով նոյնն է ապաշխարութեան, որ արդիւնքն է Աստուծմէ հեռանալուն: Անիկա կը պայմանաւորուի ապաշխարութեամբ, աղօթքով եւ Ս. հաղորդութեամբ: Իսկ վերջին օծումը հրէական հին սովորութիւն է, ըստ որուն հիւադները իւղով կ'օծեն: Այս մէկը շարունակուեցաւ առաքելական ժամանակներուն, իսկ այժմ միացուած է առաջին օծումին՝ դրոշմին, նախքան Գրիգոր Տաթեւացի: Ննջեցեալ քահանաները օծելը սովորութիւն է եւ ոչ խորհուրդ:
Ձեռնադրութիւն
Ձեռնադրութիւնը պատրաստուած անձերուն աստուածային պաշտօնին  նուիրման խորհուրդն է, Աւետարանը քարոզելու եւ խորհուրդները կատարելու, որ կը փոխանցուի արարողութեամբ եպիսկոպոսին ձեռքով ու կը նուիրագործուի օծումով, հետեւեալ պայմաններու հիման վրայ. չափահասութիւն, մարմնական, մտաւորական եւ հոգեկան անթերի վիճակ, նուիրումի եւ ծառայութեան ոգի, վկայութիւն բոլորին կողմէ: Նուիրապետական հիմնական աստիճաններն են սարկաւագութիւն, քահանայութիւն եւ եպիսկոպոսութիւն. իսկ մնացեալը հետագային աւելցուած են:
Երկու տեսակ քահանաներ կան. ամուսնացեալ եւ կուսակրօն: Ամուսնացեալը մեր հասկացողութեամբ Տէր Հայրն է, իսկ սարկաւագութենէն ետք բոլոր աստիճանի հոգեւորականները չեն ամուսնանար:
Հոգեւորական մը պէտք է ըլլայ համեստ, խոնարհ եւ հաւատքի ու ծառայութեան մարդ: Քահանայէն մինչեւ կաթողիկոս, իրենց դիրքին համեմատ, ծառայութեան կոչումը ունին, որ պէտք է կատարեն բոլորանուէր հոգիով ու բարի սիրտով: Իր հոգին փրկելու կարող հոգեւորականը միայն ուրիշին հոգին կրնայ փրկել: Ահաւասիկ որքան նուիրական է անոր պատասխանաուութիւնը ու ամբողջական նուիրեալ հոգի կ'ենթադրէ կատարելու իր պարտքն ու պաշտօնը:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Քրիստոնէութիւն Ստորոգութիւն:Հայ Առաքելական Եկեղեցի Ստորոգութիւն:Քրիստոնէական ծիսակատարութիւններ
Միաեղջիւր Ձին
Միաեղջիւր Ձին, առասպելական արարած մը, որ կը խորհրդանշէ ողջախոհութիւն, ինչպէս նաեւ՝ հոգեկան մաքրութիւն։ Կը ներկայանայ ճակատին մէկ եղջիւր ունեցող ձիու տեսքով ։
Աւանդութիւն
Հին Յունաստանի մէջ կը յիշուի ճակատին վրայ եղջիւր մը ունեցող ձիու մը գոյութիւնը, սակայն ո՛չ մէկը զայն տեսած է: Հռոմէացիներուն մօտ շատ լուրջ գիտնական Ծերունի Փիլինին ալ կը նկարագրէ տարօրինակ անասուն մը, որ ունի ձիու մը մարմինը, եղնիկի մը գլուխը, փիղի մը ոտքերը եւ սեւ եղջիւր մը` ճակատին կեդրոնը: Ան ալ բնաւ չէ տեսած այս մոնոքերոսը, որ կ՛ապրի հեռաւոր երկիրներու մէջ:
Միջին դարերուն մարդիկ կը պատմէին, որ միաեղջիւր ձին կը պահուըտի անտառներուն խորերը, կամ` հեռաւոր օտար երկիրներու մէջ: Ճամբորդներ կը հաստատեն, որ զայն տեսած են. ան ունի գեղեցիկ ճերմակ ձիու մը կերպարանքը, այծի մը մօրուսիկը եւ ոլորուած եղջիւր մը` գլխուն վրայ: Կան նոյնիսկ անձեր, որոնք իրենց հետախուզական ճամբորդութիւններէն իրենց հետ բերած են երկար սրածայր եղջիւրներ: Անոնք չեն գիտեր, որ այդ եղջիւրները իսկապէս նարվալ` ծովային անասունին ակռաներն էին, եւ միաեղջիւր ձին միայն իրենց երեւակայութեան մէջ գոյութիւն ունի:
Միջին դարերուն միաեղջիւր ձին լաւ անուն շահած է: Ըստ աւանդութեան, անոր նշանաւոր եղջիւրը ջուրը կը մաքրէ, եւ փոշիի վերածուած` ան թոյնէն կը պահպանէ: Սակայն նախընտրելի է միշտ ուշադիր ըլլալ. միաեղջիւր ձին կրնայ զինք զայրացնող անձերուն մարմինները կայծակով մը խոցել: Անոր մօտենալու համար նախընտրելի է երիտասարդ աղջիկէ մը խնդրել անոր հետ խօսիլ. այդ ժամանակ միաեղջիւր ձին կ'արտօնէ, որ երիտասարդուհին զինք շոյէ, եւ ան հանդարտ եւ քնքուշ կը դառնայ:
Միաեղջիւր Ձիերու Կղզին
Ֆիլիփփինի մէջ, Մաքաօ մայրաքաղաքէն մօտաւորապէս 100 քմ հեռու, կը գտնուի Ինֆլէյթըպըլ կղզիին ծովային ընդարձակ խաղավայրը, Սուպիք ծովածոցին մէջ: Այս ծովային խաղավայրին մէջ է, որ կը գտնուի Միաեղջիւր ձիերու կղզին:
Ան իսկական կղզի մը կրնայ համարուիլ, որովհետեւ ան կը տարածուի 3400 քառ. մեթրի վրայ եւ ամբողջովին շրջապատուած է ջուրով: Սահնակներ, կամուրջներ, աշտարակներ եւ օրօրոցներ, միայն այդ առասպելական անասունի կերպարին յատկացուած:
Այս կախարդական վայրը ունի նաեւ գեղեցիկ ծովափ մը, ուր նստարաններու, արեւոցներուն գոյնը, առարկաները, տեսարանները կը յիշեցնեն միաեղջիւր ձիերու աշխարհը
Ս. Աստուածածին Եկեղեցի (Վանաձոր)
'''Ս. Աստուածածին Եկեղեցի''', հայ առաքելական եկեղեցի, որ կը գտնուի Հայաստանի Վանաձոր քաղաքին մէջ։ Նախքան Ս. Գրիգոր Նարեկացի եկեղեցւոյ կառուցումը, ան եղած է առաջնորդանիստ եկեղեցի։
Միաեղջիւր Ձին
Նարվալը
Նարվալը մաս կը կազմէ ակռաներով օժտուած կէտերու մեծ ընտանիքին,  ինչպէս իր զարմիկը` պելուկան: Չափահաս տարիքին արու նարվալին երկարութիւնը կրնայ հասնիլ մինչեւ 5 մեթրի, եւ ան կրնայ կշռել մինչեւ 1,5 թոն:
Մարդիկ համոզուած էին, որ անոր երկար ակռան միաեղջիւր ձիու մը եղջիւրն է: Հետաքրքրուողները կազմած են հաւաքածոներ եւ զանոնք ցուցադրած ցուցափեղկերու մէջ` հազուագիւտ արժէքաւոր առարկաներու նման: Վաճառականները զանոնք կը ծախէին կամ կը փոխանակէին շատ սուղ: Կ'ըսուի, թէ նոյնիսկ Անգլիոյ Էլիզապէթ Ա. գնած է մէկ հատ` պալատի մը գինով:
Նարվալի այս ակռաներով մարդիկ կը շինէին նաեւ արժէքաւոր գաւաթներ կամ բաժակներ: Եւ որովհետեւ անոնք կը կարծէին, թէ այս ակռաները միաեղջիւր ձիերու եղջիւրներ էին, անոնք կը հաւատային, որ այս առարկաները իրենց տէրերը թոյնէն պիտի պահպանէին:
ԺԸ. դարու սկիզբն է, որ մարդիկ կ'իմանան նարվալներու գոյութեան մասին եւ կը հասկնան, որ այդ «եղջիւրները» առասպելական միաեղջիւր ձիերուն չէին պատկաներ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Դիցաբանական ձիեր Ստորոգութիւն:Խորհրդանիշներ
Ս. Աստուածածին Եկեղեցի (Վանաձոր)
Պատմական ակնարկ
Սեւ եւ նարնջագոյն քարերէ կառուցուած եկեղեցին ունի կաթողիկէ մը, իսկ ժամանակին եկեղեցին առաւել եւս ընդարձակուած է, որով ունեցած է գաւիթ մը։ Գաւիթի դրան վրայ կը գտնուի յիշատակարան մը, որ կը ներկայացնէ գաւիթի եւ մոմավառութեան փոքրիկ մատուռներու շինարարութիւնը. "«ՈՂՈՐՄՈՒԹԵԱՄԲՆ ԱՍՏՈՒԾՈՅ ԿԱՌՈՒՑՒԵՑԻՆ ՍԲ. ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵՒ ՍԲ. ՅՈՎՀԱՆՆԷՍ ՄԱՏՈՒՌՆԵՐԸ Տ. ՍԵՊՈՒՀ ԱՐՔ. ՉՈՒԼՃԵԱՆԻ ԱՌԱՋՆՈՐԴՈՒԹԵԱՆ ՕՐՕՔ ԱՐԴԵԱՄԲ ԲԱԶՄԱՎԱՍՏԱԿ ԽԱՉՔԱՒՈՐ ԱՐՄԷՆ ՄԽՈԵԱՆԻ՝ ԱՌ Ի ԵՐԱԽՏԱԳԻՏՈՒԹԻՒՆ ԲԱՐՁՐԵԱԼԻՆ՝ 2012 Թ.»։"Գաւիթէն դէպի եկեղեցի առաջնորդող դրան վրայ կը գտնուի հետեւեալ յիշատակարանը, որով յայտնի կը դառնայ եկեղեցւոյ կառուցման մանրամասնութիւնները."«Ի թագաւորութեան Ռուսաց Նիքոլայ Փաւլովիչին եւ ի Հայրապետութեան Ամենայն Հայոց Տ. Ն. Եոհանն Բ Կաթողիկոսին 1831թ. շինեցաւ Կաթողիկէ Սուրբ եկեղեցիս Յանուն Սուրբ Աստուածածնայ եւ յառաջնորդին մերոյ Յարութիւն վարդապետին, եւ յառաջ ի շարժմանէ փլուցաւ որ քար քարի վերայ [որ] ոչ մնաց, այժմ ողորմութեամբն Աստուծոյ ես Փիլումեան Իւզբաշս օգնականութեամբն ամենայն ժողովրդոց վերստին նորոգեցաք»։"Նոյն դրան վրայ կը յիշատակուին նաեւ այլ բարեպաշտ անձինքն, որոնք նպաստած են պատմական եկեղեցւոյ կառուցման."«Յիշատակ է տուած Սուրբ Աստուածածնայ 15 թուան Շամքորեցի Իշխանաց Սարգիս Աղէն, Մկրտիչ Աղէն, Աղամալ Աղէն, յիշատակ է տուած Սուրբ Աստուածածնայ հինգ թուման Գեղամեան Տէր-Սամուէլի որդի Աւետիք, յիշատակ է Ա ջահ, Բ աշտանակ Օհաննէս Սիմոնով, յիշատակ է Եղնանց Սօլօմոն՝ երեք թուման, յիշատակ Տէր-Ղաջամեան Աւետիք՝ Բ թուման, էլի Շամքորեցի բարեպաշտ անձինք տուին տասնհինգ թուման յիշատակ Սուրբ Աստուածածնայ»։"Եկեղեցւոյ համալիրը անցեալին եղած է նաեւ գերեզմանատուն, ուր թաղուած է նաեւ եկեղեցւոյ բարերար Փիրուման Թայիրեանը հանդերձ իր տապանաքարով, որուն վրայ կը յիշատակուի, թէ ինք քաջ ծառայողը եղած է գերահռչակ Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ եւ իր ձեռամբ կառուցուած է այս տաճարը։
Կայ նաեւ աղօթքի խնդրանք մը, որով շիրմի այցելուներէն կը խնդրուի, որ ողորմութիւն խնդրեն վասն հանգուցելոյն։ Այստեղ կան նաեւ նշանաւոր ընտանիքներու դամբարաններն ու վաղ անցեալէն հասած բազմադարեան խաչքարեր։ Բաց աստի այստեղ թաղուած են նաեւ եկեղեցիին ծառայած քահանաները, որոնց շիրիմները մերձաւոր անցեալին բարեկարգուած է բարերարներու միջոցաւ։ Պէտք է նշել, թէ այս եկեղեցւոյ համալիրը եւս կանաչութիւններով զարդարուած է եւ տակաւին կը վայելէ լեռներուն գեղեցկութիւնը։ Հուսկ՝ դէպի Վանաձորի առաջնորդարան ճամբորդած ժամանակ անպայման այցելուներ կը հանդիպին այս պատմական եկեղեցիին։
Ըստ աւանդութեան աւելի առաջ այնտեղ եղած է եկեղեցի մը, սակայն մեծ երկրաշարժ մը պատահած է եւ իբրեւ հետեւանք քար քարի վրայ չէ մնացած։ Սակայն Փիլուման Թայիրեանի նիւթական մեծ ներդրումով ու ջանասիրութեամբ հին եկեղեցիին քարերը օգտագործուելով կառուցուած է այժմու եկեղեցին։ Ընդարձակեալ տեսքով գաւիթն ու մոմավառութեան մատուռները սակայն այնպէս ճաշակով մը սարքուած են, որ կարծես եկեղեցւոյ առաջին իսկ մէկ օրէն այդտեղ ըլլային։ Թէ՛ գոյներով եւ թէ՛ ճարտարապետութամբ ամբողջացնողն էր պատմական եկեղեցին։ Այս բաժնի վրայ եւս բարձրացած է կաթողիկէով հանդերձ զանգակատուն մը, որ եւս նմանողութիւնը ունի պատմական եկեղեցւոյ զանգակատան։ Բաց աստի եկեղեցւոյ կողքին կառուցուած է երիցատուն մը ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:Հայկական եկեղեցիներ ըստ երկիրի
Սիխ եւ Սիխիզմ
Սիխ եւ Սիխիզմ, Սիխիզմը այն կրօնքն է, որ հիմնուած է հոգիի եւ միտքի վրայ, զգացումներու եւ գաղափարներու միացումով: Այս կրօնքին գաղափարները կու գան հինտուիզմի փիլիսոփայութենէն եւ իսլամական կրօնքէն : Շարժումին նպատակն էր միացնել իսլամութիւնն ու հինտուիզմը, սակայն յաջողութիւն չեն գտներ, ուստի նոր կրօն մը կազմեն՝ սիխիզմ անունով :
Սիխիզմը սկիզբ առած է Հնդկաստանի մէջ, շուրջ 1500 թուականին Ք.Ե.: Սիխիզմ անունը կու գայ փունճապերէն Սիխ բառէն, որ կը նշանակէ աշակերտ կամ հետեւորդ: Սիխիզմը արեւելեան հնագոյն կրօններէն, բարոյականութեան վրայ շեշտ դնող հինտուիզմի եւ Հնդկաստանի մէջ տարածուած իսլամութեան ծնունդն է:
Կրօնք
Կրօնք մը, իբրեւ համամարդկային իրականութիւն, միայն ցեղի մէջ չէ որ կը յայտնուի, այլ մանաւանդ՝ անհատին մէջ ունի իր բխման ակը: Այդ պատճառով կրօնքը ցեղային կերպարանաւորում ստացած է, հաւաքականութեան մէջ ուժ գտած՝ հաստատագրուած եւ տեւած:
Իւրաքանչիւր կրօնք ունի յատուկ սկզբնաղբիւր մը կամ սկզբնապատճառ մը: Կրօնքի մը հաւատքն ու ներքին մանրամասնութիւնները գիտնալէ առաջ՝ նախ պէտք է անդրադառնալ անոր ծագման եւ հիմնադրման:
Սիխիզմը հետեւանքն է կրօնական եւ ընկերային պայմաններու, որոնք կային երկու կրօնքներուն միջեւ: Սիխիզմի  ուսուցիչներուն համար մտահոգութիւն էր հաւատացեալներու միջեւ եղող խտրութիւնը: Այս խտրութեան պատճառով տեղի կ'ունենային ոճրագործութիւններ եւ ընկերային խլրտումներ:
Ըստ Սիխիզմի, եթէ բոլոր մարդիկը կը հաւատան մէկ Աստուծոյ գոյութեան եւ բոլորը անոր ձեռագործն են, ուրեմն ի զուր են այն բոլոր վէճերը, որոնք կան երկու կրօններուն միջեւ:
Սիխիզմի Հաւատքն Ու Պաշտամունքը
Հինգ Օրէնքներու Գործադրութիւնը:
1.- Գիշօ- գլխու եւ մօրուքի մազերը չածիլելով՝ երկնցնել:
2.- Գանկա- մազերը չսանտրել: 3.- Գանշա- լայն տաբատ հագնիլ: 4.- Գարա- երկաթեայ ապարանջան մըն է, որ կը դրուի արգիլելու ուրիշ որեւէ զարդեղէն դնելը: 5.- Գրպալ- փոքր դաշոյն մըն է, որ կը դրուի մէջքին:
Սիխիզմի Ս. Գիրքը
Սիխիզմի Ս. Գիրքը կը ներառէ բանաստեղծական գործեր, որոնք գրուած են Նանագի եւ իր ուսուցիչին՝ Գապիրի կողմէ: Նաեւ կան այլ գրութիւններ, որոնց մէջ կը գտնուին մշակութային, աւանդական, կենցաղային խիստ ուղղութիւններ եւ պաշտամունքի ուսուցումներ, որոնք կռիւի կը մղեն, ի խնդիր՝ արդարութեան եւ ճշմարտութեան, որոնց կը հաւատան անոնց:
Սիխ ուսուցիչներու եւ վարդապետներու գրած ու խմբագրած գիրքերը հետագային «սրբութեան» արժէք ունեցան անոնց հետեւորդներուն համար:
Սիխիզմը Այսօրուան Աշխարհին մէջ
Սիխիզմը այսօր կը ներկայացնէ հաւաքականութիւն մը, որ ունի իր ուրոյն սկզբունքները: Անիկա ճանչցուած է իբրեւ անկախ կրօնք մը: Սիխերու ընդահանուր թիւը այսօր կը հասնի շուրջ 23 միլիոնի: Այս թիւը մեծ ըլլալով հանդերձ, սիխերը երկիր չունին, ուր պետականօրէն ընդունուած ըլլայ անոնց կրօնքը:
Փունճապը շրջան մըն էր, որ կը կառավարուէր սիխերու կողմէ, սակայն այդ շրջանին մէջ սիխիզմը մեծ ընդունելութիւն չէր գտած:
Կուրու բառը կը նշանակէ ուսուցիչ: Նանագի հետեւորդնեդը նոր իմաստ մը կու տան այդ բառին. լոյսը, որ կը հեռացնէ խաւարը: Երբ Նանագ կը մահանայ, զայն կը կոչեն Կուրու նանագ:
Բուրվառ
Բուրվառ, Հայաստանեայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցւոյ եկեղեցական սպասներէն
Նկարագրութիւն
Բուրվառը եկեղեցական ծիսակատարութեան ընթացքին, շարժուն այն խնկամանն է, որ սարկաւագը մասնաւոր կշռոյթով կը խնկարկէ եւ խունկի բուրմունքով կը լեցնէ ողջ եկեղեցին: Բուրվառը ընդհանրապէս շինուած կ'ըլլայ արծաթեայ մետաղով: Բուրվառը կը բաղկանայ հետեւեալ մասերէն.- Կրակամանը, որ հաստատուած կ'ըլլայ մասնաւոր պատուանդանի մը վրայ: Անոր կողերուն հաստատուած են երեք շղթաներ 50-75 սմ. երկայնքով, որոնք օղակուած են կլոր, կափարիչանման փոքր սկաւառակի մը: Շղթաները կը կրեն 12 բոժոժներ, որոնց հնչականութիւնը մասնաւոր կշռոյթ կու տայ սարկաւագի խնկարկութեան պահուն: Կրակամանը շարժուն կափարիչ մը ունի, որուն կեդրոնէն բարձրացող շղթան օղակուած է վերը երեք շղթաներուն միջեւ՝ փոքր եւ կլոր սկաւառակին, սարկաւագը մատնեմատով վեր կը հանէ կեդրոնական շղթան եւ կրակամանին կափարիչը կը բարձրանայ: Բուրվառի երեք շղթաները կը խորհրդանշեն Ս. Երրորդութիւնը. իսկ կեդրոնի շղթան կը հաստատէ Միաստուածութիւնը:
Գործածութիւն
Բուրվառի պաշտօնը վերապահուած է սարկաւագին, որուն բացակայութեան օրուան Առաջնորդին հաւանութեամբ եւ թելադրութեամբ արտօնութիւն կը տրուի ուրարակիրներուն՝ խնկարկութիւն կատարելու: Եկեղեցական իշխանութիւն ունեցող բոլոր կղերականները մասնաւոր առիթներով իրենք եւս կը կատարեն խնկարկութիւն, յատկապէս եկեղեցական բացառիկ արարողութիւններուն: Սարկաւագը որեւէ խնկարկութենէ առաջ խունկը օրհնել կու տայ աւագերէցին կամ օրուան եկեղեցական արարողութեան հանդիսապետող հոգեւորականին եւ ապա կը կատարէ խնկարկութիւնը:
Խնկարկութիւնը Հայաստանեայց Առաքելական Ս. Եկեղեցւոյ մէջ
Խնկարկութիւնը Հայց. Եկեղեցւոյ վաղ ժամանակներէն եկող սովորութիւն մըն է, սերտօրէն կապուած՝ հայ ծէսին եւ ժամանակագրութեան: Խնկարկելով նախ կը հայցենք Աստուծոյ օրհնութիւնը հաւատացեալներուն վրայ, եւ բարձրացող ծուխին ընդմէջէն կ'ուզենք տեսնել աղօթքին բարձրացումը առ Աստուած: Եկեղեցւոյ մէջ կը խնկարկենք ամէն առաւօտ ժամերգութեան սկիզբը, երբ «Տէր, զի բազում...» սաղմոսը կը կարդացուի, Ս. Աւետարանի ընթերցման սկիզբը, Օրհնութեան եւ Հոգեգալստեան շարականներուն երգեցողութեան «Փառք ի բարձունս...» փառաբանանքին, «Լոյս զուարթ...»ի երկրորդ բաժնին՝ «Եկեալքս...»ին, «Սուրբ Աստուած...» երեքսրբեան օրհնութեան, անդաստանի տեառնագրութեան ընթացքին, եւ Ս. Պատարագին Ս. Սկիհի վերաբերման եւ գլխաւոր երգերու պարագային:
Աղբիւրներ
«Ծիսական Գիտելիքներ», Սուրէն Արք. Գաթարոյեան, Անթիլիաս, 2014
Իսամ Մահֆուզ
Իսամ Մահֆուզ (عصام محفوظ, ), լիբանանցի բանաստեղծ, թատերագիր, թարգմանիչ, գրականագէտ, գրականութեան ու արուեստի քննադատ եւ մտաւորական։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Հարաւային Լիբանանի Ճտէյտէթ Մարժա՛յուն գիւղաքաղաքը : Նախնական եւ երկրորդական ուսումը ծննդավայրին մէջ ստանալէ ետք, քսան տարեկան հասակին մամլոյ ասպարէզ նետուելէ ետք՝ շուրջ երեք տասնամեակ, պաշտօնավարած է «Ան-Նահար» օրաթերթին մէջ` իբրեւ գրականութեան ու մշակութային առօրեայ էջի եւ «Յաւելուած»ի խմբագիր: Միաժամանակ մաս կազմած է լիբանանցի  յառաջապահ բանաստեղծ Եուսէֆ էլ-Խալի 1957-ին հիմնած «Շը՛ըր»` (Բանաստեղծութիւն) անուն զուտ բանաստեղծական հանդէսին, որ մեծ յեղափոխութիւն առաջացուցած է ո՛չ միայն լիբանանեան, այլեւ` արաբական բանաստեղծութեան մէջ։
1970-էն մինչեւ իր մահը աւանդած է թատերական ստեղծագործութեան նիւթը` Լիբանանեան Պետական Համալսարանի մէջ:
Աշխատութիւններ
Տակաւին Պէյրութ չտեղափոխուած` ծննդավայրի թատերասէրներու բեմական փորձերուն իր գործօն մասնակցութիւնը բերած Իսամ Մահֆուզ 1963-ին գրած է իր անդրանիկ թատերախաղը` «Զանզալախդ»ը, որուն բեմադրութիւնը մէկէ աւելի անգամ յետաձգուած է` բախելով գործնական եւ վարչական արգելքներու: Այս թատերգութիւնը կը բեմադրուի միայն հինգ տարի ետք` 1968-ին, գլխաւորութեամբ բեմադրիչ Պերճ Ֆազլեանի: «Զանզալախդ»ի մէջ հանդէս կու գան լիբանանեան թատրոնի երիտասարդ գլխաւորագոյն ուժերը, ինչպէս ապագայի նշանաւոր հեղինակ ու բեմադրիչ Ռեմոն Ժպարա, դերասանուհի Մատոնա Ղազի եւ ուրիշներ:
Այնուհետեւ Իսամ Մահֆուզ կը յօրինած է նոր թատերախաղեր`
Բանաստեղծական եւ թատերական հատորներուն զուգահեռ` յառաջապահ մտաւորական Իսամ Մահֆուզի ստորագրութիւնը կը վայելեն գրաքննադատական, գրականագիտական, քաղաքական, թարգմանական եւ պատմուածքներու բազմաթիւ հատորներ, որոնք հեղինակին հրատարակուած մեծածաւալ, միջակ տարողութեամբ եւ փոքրածաւալ  գիրքերուն թիւը կը բարձրացնեն 48-ի:
Բանաստեղծ եւ թատերագիր Իսամ Մահֆուզի բնորոշ գործերէն բազմաթիւ նմուշներ թարգմանուած են զանազան լեզուներու, ինչպէս  ֆրանսերէնի, անգլերէնի, գերմաներէնի, հայերէնի եւ այլ լեզուներու:
Կը մահանայ յետ կարճատեւ հիւանդութեան :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Թատերագիրներ Ստորոգութիւն:Թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Գրականագէտներ Ստորոգութիւն:Խմբագիրներ
Զարքաա Ուլ-Եամամա
Զարքաա Ուլ-Եամամա կամ Զարգաա Ուլ-Եամամա (ԺԸ եւ Ի դարերուն Արաբերէն ու Օսմաներէն Գաֆ ق տասնը մէկ երորդ տառը Հայերէնի Գիմ տառով կը տառադարձուէր) (Արաբերէն՝ زرقاء اليمامة) բառացի կը նշանակէ «Ալ-Եամամա-ցի կապուտակը»։ Առասպելական կապուտաչուի կին մըն էր, նախաիսլամական Արաբիայի «Ալ-Եամամա» (Արաբերէն՝ اليمامة) շրջանէն։ Ան Արաբական «Ճատիս» (Արաբերէն՝ جديس) ցեղին շառաւին է, նշանաւր է իր արտակարգ յայտնատեսութեամբ, զօրաւոր տեսողութեամբ եւ պատահմունքներուն տեղի ունենալէն առաջ զանոնք կանխատեսելու կարողութեամբ։ Երբ որ մէկու մը տեսողութիւնը զօրաւոր կ՚ըլլայ (կամ փոխաբերական իմաստով հեռուն տեսնող կ՚ըլլայ) Արաբները կ՚ըսեն՝ «Զարգաա-էն լաւ տեսողութիւն ունի»։
«Զարքաա Ուլ-Եամամա»-ի աւանդավէպը
Ըստ վաղնջական հեքիաթին, Զարգաա-ին ցեղը անոր կարողութիւններուն կ՚ապաւինէր մօտեցող թշնամիներուն յայտնելու եւ իւրեանց հողերը պաշտպանելու համար, քանզի ան, ինչպէս որ կը պատմուի, մէկ շաբթուայ հեռաւորութեան վրայ գտնուող հեծեալները տեսնելու կարողութիւնը ունէր։ Զարգաա-ի պշնումներէն (Պշնիլ՝ անթարթ նայիլ պաղած աչքերով) խոյս տալու համար, իւր ցեղին թշնամիները կ՚որոշեն պահուըտիլ իրենց շալկած ծառերուն ետեւը։ Զարգաա-ն կը նկատէ տեղի ունեցածը եւ իր ցեղակիցներուն կը տեղեկացնէ թէ իրենց ետեւը զինուորներուն թաքցուցած ծառերը կը շարժուին դէպի ի իրենց։ Ի ապշեցումս անոր, իր ցեղակիցները կը կարծեն թէ ան խենթացած է, եւ անտարբեր կը մնան իր զգուշացումներուն եւ չեն անսար անոր։ Հասսան Ալ-Հիմեարի-ի (Արաբերէն՝ حسّان الحميري) թշնամական զօրքերը ի վերջոյ կը հասնին իրենց ցեղին նստատեղին, եւ կը սպաննեն բանակատեղիի բոլոր տղամարդոց։ Ապա կը մատնեքէն իր աչքերն ու կը խաչէն զանոր։
Տեսողութեան ոյժը
Կ՚ըսուի թէ ան կը տեսնէր մածունի մէջ ինկած ճերմակ մազի թելը, եւ մէկ տիւ ու գիշեր հեռաւորութեան վրայ գտնուող մարդուն տեսնելու կարողութիւնն ունէր։ Անոր տրուեցաւ «Զարգաա» անուանումը իր կապոյտ աչքերուն պատճառով։ Կ՚ըսուի թէ երբ որ թշնամիները Զարգաա-ին աչքերը կը փորէին կը տեսնեն թէ անոնք լեցուն են գեղադեղով (Արաբերէն՝ كحل, Քուհըլ, կամ إثمد, Իսմէտ կամ Իթմէտ, երկրորդ ث տառը լեզուի ծայռը դիմացի-վերին ակռաներուն դիպցնելով կը հնչուի, Անգլերէն՝ Eyeliner), ասի սեւ քար մըն էր զոր կը լեսէր (փշրելով փոշի դարձնել) եւ աչքերը կը գծէր իրմով։
Երբ որ մէկու մը տեսողութիւնը զօրաւոր կ՚ըլլայ (կամ փոխաբերական իմաստով հեռուն տեսնող կ՚ըլլայ) Արաբները կ՚ըսեն՝ «Զարգաա-էն լաւ տեսողութիւն ունի» ։
Իր Անունին Փոխաբերական Իմաստը
Այժմու օրերուս Զարքաա Ուլ-Եամամա եզրոյթը բացի զօրաւոր տեսողութեան մատնանիշ ըլլալէն, կը գործածուի փոխաբերական իմաստով, եւ կը մատնանշէ այն մտաւորականներուն որոնք կ՚առաջնորդեն իրենց ազգակիցներուն, եւ ուղութիւն ցոյց կու տան անոնց, ու կը զգուշացնեն անոնց երբ հեռուէն մոտեցող կամ մոտիկէն ծլող վտանգ ներ կը տեսնեն, ինչպէս բուն Զարքաա-ը ըրաւ իր ցեղակիցներուն համար, նոյնիսկ եթէ ինքն իր կեանքը վտանգի տակ կը դնէ, ինչպէս իսկական Զարքաա-ին հետ տեղի ունեցաւ, ով իր ցեղակիցներուն զգուշացնելուն համար իր կեանքը կորսնցուց։
Զարգաա Ուլ-Եամամա-ի պատմութիւնը աւելի խորապէս զննողը կը հասկնայ թէ այս կնոջ իւրայատկութիւնը ոչ այդքան իր աչքերուն զօրաւոր տեսողութիւնն էր, ինչքան իր զօրաւոր մտատեսութիւնը (խորազնինութիւն, կորովամտութիւն)։ Մտատեսութիւնը գիտակցութեան եւ խոհեմութեան ոյժեղութիւնն է, մինչ տեսողութիւնը զգայարանք մըն է, կամ մարդուն իր շուրջինները տեսնելու կարողութիւնը ։ Ուստի, հնարաւոր է որ Զարգաա-ը իր հայենակիցներուն զգուշացուց ոչ թէ վերահաս թշնամիներուն իր տեսնելուն արդիւնքով, այլ իր մտատեսած մօտահաս վտանգին պատճառով (լրտեսներէն ու ճամբորդներէն լսելէն ետք)։ Կարծիք մըն ալ կայ որ կ՚ըսէ թէ Զարգաա-ը կ՚ուզէր որ իր ցեղին զաւակները միշտ պատրաստ ըլլային ու չթուլնային, որպէսզի դիւրամատչելի «պատառ» մը չըլլան իրենց թշնամեաց թագաւոր՝ «Հասսան Ալ-Հիմեարի»-ին (Արաբերէն՝ حسان الحميري)։
Եգիպտացի գրող, դասախօս, իմաստասէր (փիլիսոփայ) Եուսէֆ Զէյտան ը մտաւորականութեան դերին մասին խօսած ատեն կ՚ըսէ․ «Երբ «Զարգաա Ուլ-Եամամա»-ն իր ազգակիցներուն ըսաւ որ ծառերը կը մօտենան իրենց, եւ անոնք արհամարեցին անոր, անոնց հաւանութիւնը սիրաշահեիլ եւ սիրտերը առնել չէր ջանար, այլ անոնց կը տեղեկացնէր այն ինչ որ կը տեսնէր թէ ճիշդ է»։ «Թունուզցի եւ Եգիպտացի մտաւորականները հանգիստ չմնացին, այլ կը կռուէին իրենց մտաւոր մարտերուն մէջ, եւ կը խաղային «Զարգաա Ուլ-Եամամա»-ի դերը՝ տեսնելով այն ինչ որ պարզ քաղաքացին այսինքն հասարակութիւնը չէր տեսնէր, եւ զգուշացուց անոր մօտալուտ վտանգներուն մասին»։
Անոր Յիշատակումը Տարբեր Գիրքերուն մէջ
Զարգաա Ուլ-Եամամայի պատմութիւնը կը գտնենք Իպէրիացի (Իսլամական անուանուամբ՝ Ալ-Անտալոս, الأندلس, Սպանիան եւ Փորթուկալը) բանաստեղծ «Ահմատ Պին-Մուհամմատ Պին Ապտու Րապպիհի Ալ-Անտալուսի»-ին (Արաբերէն՝ أحمد بن محمّد بن عَبْدُ ربّهِ الأندلسيّ) «Անզուգական Մանեակը» (Արաբերէն՝ العقد الفريد) գիրքին մէջ, նաեւ «Ապու Ապտ-Ուլլահ Պին-Զաքարիյա Ալ-Քազուինի» (Կասպիցցի) (Արաբերէն՝ أبو عبد الله بن زكريا القزويني) «Երկիրներու Հնութիւնները (ժառանգութիւնները) եւ Ծառաներուն (մարդոց) Լուրերը» (Արաբերէն՝ آثار البلاد وأخبار العباد) գիրքին մէջ , ինչպէս նաեւ «Ապու Ֆարաճ Ալ-Իսֆահանի»-ի (Սպահանցի, Արաբերէն՝ أبو الفرج الإصفهاني)՝ «Երգերու Գիրքը» (Արաբերէն՝ كتاب الأغاني) գիրքին մէջ:
Աղբիւրներ
Jedamski, Doris (2009). Chewing Over the West: Occidental Narratives in Non-Western Readings. Rodopi. ISBN 9789042027831.
Հայկական Մանրանկարչութիւն
Մանրանկարչութիւնը ձեռագիր գիրքի պատկերազարդումն է կամ ծաղկումը. կերպարուեստի ստեղծագործութիւն մըն է, որ իւրայատուկ է իր փոքր չափերով ու գեղարուեստական նուրբ հնարքներով :
Մանրանկարչութիւնը կը ներառէ գրչագիր մատեաններուն մէջի գծանկարներն ու գունանկարները եւ գիրքերու ձեւաւորումը՝ անուանաթերթեր, խորաններ, լուսանցքազարդեր, պատմողական տեսարաններ եւ այլն. անոնք պատկերազարդուած են կուաշով, ջրաներկով, ոսկիով, հազուադէպօրէն՝ նաեւ արծաթով:
Մանրանկարչութեան հնագոյն օրինակները պահպանուած են Հին Եգիպտոսի մէջ՝ պապիրոսի վրայ (Ք.Ա. 1900-էն): Հին յոյները պապիրոսի վրայ պատկերազարդած են ամբողջ հատուածը (յատկապէս Հոմերոսի «Իլիականը» եւ «Ոդիսականը»): Ք.Ա. 6-րդ դարէն, բացի պապիրոսէն, օգտագործուած է նաեւ կաշիէ գրելանիւթ մը՝ մագաղաթը, որ աստիճանաբար դուրս մղած է պապիրոսը:
Մեզի հասած հնագոյն մագաղաթէ մանրանկար ձեռագիրը Հոմերոսի «Իլիականն» է (մօտաւորապէս 500 թուականէն, Միլանոյի Ամպրոզիանա գրադարանին մէջ):
Պահպանուած հայկական ձեռագիրերը մատեաններ են, որոնց մէկ մասին յիշատակարաններուն մէջ թուագրուած են գրիչին, պատուիրատուին, յաճախ՝ նաեւ ծաղկողներուն անունները: Աւելի շատ պատկերազարդուած են Աւետարանները, ապա՝ Աստուածաշունչը, ծիսամատեանները (Ճաշոց, Ճառընտիր, Շարակնոց, Մաշտոց եւ այլն): Մեզի հասած հայկական առաջին մանրանկարները Զ.-Է. դարերու նմուշներ են («Էջմիածինի Աւետարան»), իսկ ամբողջութեամբ պատկերազարդուած հնագոյն հայկական ձեռագիրերը (Աւետարաններ) Թ. դարէն են: Հայկական մանրանկարչութիւնը աչքի կը զարնէ ոճերու եւ դպրոցներու բազմազանութեամբ:
Փոքր Հայքի մանրանկարչութեան դպրոցը
ԺԱ. դարուն՝ Մեծ Հայքի մէջ, նոյն դարու բ. կէսէն նաեւ Փոքր Հայքի մէջ ստեղծուած ձեռագիրերուն մէջ Անի-Արշարունիքի եւ Փոքր Հայքի ու Մալաթիոյ (Մելիտենէ)] շարունակուած է Մլքէ թագուհիին (պահպանուած են հելլենա-քրիստոնէական արուեստի առաւել արժէքաւոր առանձնայատկութիւնները) եւ Էջմիածինի Աւետարաններու պատկերազարդման տիպը :
ԺԱ. դարու հայկական առաջին պատկերազարդ ձեռագիրերէն է «Ատրիանուպոլսոյ Աւետարանը» (1007, գրիչ՝ Կիրակոս Երէց), ուր Աւետարանիչներու եւ «Աստուածամայրը մանկան հետ» նկարները գոյներով ու նուրբ համամասնութիւններով կը յիշեցնեն նոյն շրջանի բիւզանդական որմնանկարներու ոճը: Կղոտ գաւառի (Եփրատի ափին) Թալաշա վանքին մէջ 1018-ին ընդօրինակուած ձեռագիրի մը մէջ պատկերուած չորս Աւետարանիչներուն դէմքերը կը յիշեցնեն Աղթամարի վանքին Ս. Խաչ եկեղեցւոյ որմնանկարներուն դէմքերը: Ժ.-ԺԱ. դարերու այդպիսի ձեռագիրերու գլուխգործոց է 1038-ի Աւետարանը (գրիչ՝ Եւարգրիս, Մատենադարան), որ ոճով մօտ է «Ծուղրութի Աւետարանին» (974) եւ «Վեհափառի Աւետարանին» (Ժ. դարու վերջ - ԺԱ. դարու առաջին կէս), ուր պահպանուած է ասորա-պաղեստինեան վաղ քրիստոնէական պարզագոյն ոճը:
1041-ին Սեբաստիոյ մէջ ընդօրինակուած «Մալաթիոյ Աւետարանի»ն (Երուսաղէմի Ս. Յակոբեանց վանքի մատենադարան) եւ 1057-ի մէկ ձեռագիրին (Մատենադարան, ձեռագիր 3784) տէրունական նկարաշարերը կ'աւարտին չորս Աւետարանիչներուն եւ խաչի պատկերներով: Խորանները փոխած են իրենց ճարտարապետական տեսքը, մէկ ամբողջական էջին (նոյն շրջանակին մէջ) պատկերուած է երկու տեսարան, որոնք կառոյցով կը յիշեցնեն Ժ.-ԺԱ. դարերու կապադովկեան որմնանկարները: Մարդոց եւ առարկաներու պատկերները խիստ պայմանական են: Փոքր Հայքի ձեռագիրերու խորանները զարդարուած են բուսական եւ երկրաչափական նախշերով, թռչուններով եւ յուշկապարիկներով (առասպելական ոգիներ):
Անիի մանրանկարչութեան դպրոցը
Ձեւաւորուած է ԺԱ.- ԺԴ. դարերուն՝ Անիի գրչատուներուն եւ մերձակայ մշակութային օճախներուն մէջ (Հոռոմոսի Առիճի վանքերուն մէջ): Ունեցած է աշխարհիկ ուղղութիւն. ձգտած է աւանդոյթները հարստացնել կեանքի ու կենցաղի տարրերով:
ԺԱ. դարու սկիզբը Անիի մէջ աշխատած են Թադէոս գրիչը, Գրիգոր Մուրղանեցի գրիչը, Գէորգը եւ ուրիշներ: ԺԲ. դարու վերջին Հոռոմոսի վանքին մէջ ստեղծագործած է մանրանկարիչ Յովհաննէսը, որմէ հասած է երեք Աւետարան. ամէնէն շքեղը «Մուղնիի Աւետարանն» է (ԺԱ. դարու կէս, Մատենադարան)՝ խորաններով, ընդարձակ տէրունական նկարաշարով, իւրայատուկ հեռանկարչական համակարգով: Մանրանկարներու գոյները փայլատ են ու մեղմ, հարուստ՝ արեւելաքրիստոնէական նախշերով:
Անիի մէջ յոյներու ներկայութիւնը արտացոլած է 1053-ի Աւետարանին, «Պէկիւնց Աւետարանի» (1060) եւ Աւետարանիչներու պատկերներուն մէջ, յունական անուանատառերուն մէջ: ԺԲ. դարու վերջին - ԺԳ. դարու սկիզբին Անիի դպրոցներուն մէջ պահպանուած է Իգնատիոս մանրանկարիչին ծաղկած քանի մը ձեռագիր («Պակնայրի Աւետարանը», 1232, 1236-ի Աւետարանը եւ այլն): Առանձին խումբ են «բիւզանդամէտ» համարուող «Տրապիզոնի Աւետարանը» (ԺԱ. դարու առաջին կէս), «Կարսի Աւետարանը» (ԺԱ. դար), 1071-78 թուականներու Աւետարանները (Մատենադարան, ձեռագիր 6975, 10434): ԺԱ. դարու մատեանները մեծ մասամբ մեծ են, իսկ ԺԲ. դարու մատեանները՝ Աւելի փոքր: Այդ շրջանի ձեռագիրերու ձեւաւորումը համեստ է:
ԺԲ. դարուն սկզբնաւորուած է Ճառընտիրներու (Տօնականներ, Մատենադարան, ձեռագիր 3777, 1522, 3782 եւ այլն), ժողովածուներու եւ մեկնութիւններու ձեւաւորման համակարգը, որուն բնորոշ են մեծ չափերը եւ լայն լուսանցքները:
Մանրանկարչութիւնը Անիի մէջ վերելք ապրած է ԺԳ. դարու առաջին կէսին: Մանրանկարիչ Մարգարէն Անիի Բեխենց վանքին մէջ պատկերազարդուած է «Հաղբատի Աւետարանը» (1211), որ Անիի դպրոցին ամէնէն բնորոշ ստեղծագործութիւնն է: 1298-ին գրիչ Եղբայրիկը ընդօրինակած ու ծաղկած է ձեռագիր մը, որուն տէրունական եւ Աւետարանիչներու կերպարներն ստեղծած է Խաչատուրը: Անիին մէջ ձեւաւորած է մանրանկարիչ Մխիթար Անեցիի արուեստը: Անիի դպրոցէն մեզի հասած վերջին ձեռագիրին հեղինակը գրիչ Յովհաննէս Ոսկեփորիկն է (ԺԴ. դար):
Գլաձորի մանրանկարչութեան դպրոցը
Գործած է Գլաձորի համալսարանին կից գրչատան մէջ, ԺԳ. դարու վերջէն մինչեւ ԺԴ. դարու կէսը: Այստեղ են ստեղծագործել երեք նշանաւոր մանրանկարիչներ Մոմիկը, Թորոս Տարօնցին եւ Աւագը: Գլաձորի մանրանկարչութեան դպրոցը սերտօրէն առնչուած է արուեստին եւ մշակոյթի այլ բնագաւառներու (քանդակագործութիւն, ճարտարապետութիւն), քան գրքարուեստի միւս դպրոցները: Թորոս Տարօնցիի ծաղկած ձեռագիրերու խորանները, լուսանցքազարդերը եւ անուանաթերթերու զարդանախշերը մեծ մասամբ կրում են կիլիկեան դպրոցի ազդեցութիւնը: Կիլիկեան ակունք ունի նաեւ որոշ ձեռագիրերուն մէջ (1318-ի «Եսայի Նչեցիի Աւետարանը», Մատենադարան, ձեռագիր 206, ԺԴ. դարու սկիզբի Աւետարանը, Լոս Անճելըսի համալսարան, եւ այլն) Աստուածաշունչի կամ Աւետարանի իւրաքանչիւր դրուագ նկարազարդելու ձգտումը: Տէրունական նկարներուն մէջ Աւելի ուժեղ են Մեծ Հայքի տարբեր դպրոցներու ազդեցութիւնները:
Գլաձորի մանրանկարչութեան դպրոցի վերջին վարպետը՝ Աւագը, սկիզբը կրած է Մոմիկի եւ Թորոս Տարօնցիին ազդեցութիւնը, հետագային հասած է հոգեբանական աւելի մեծ արտայայտչականութեան: Սարգիս Պիծակի նման կերպարներն ու նախշերը (զարդեր, բնութիւն եւ այլն) հարթութիւն մը բերած են: Աւագը իր արուեստին մէջ օգտուած է ե՛ւ կիլիկեան, ե՛ւ գլաձորեան դպրոցներու աւանդոյթներէ:
Սերկեւիլ
Սերկեւիլը կը պարունակէ Vit. C եւ B, փէքթինային նիւթեր, տապաղանիւթեր, բջջաթաղանթ եւ մրգաթթուներ: Սերկեւիլը ունի լաւ արտայայտուած միզամուղ յատկութիւն, օգտակար է սրտի եւ երիկամունքի հիւանդութիւններու ժամանակ: Անոր մէջ քիչ է շաքարի պարունակութիւնը, ինչ որ օգտակար է շաքարախտ ունեցող հիւանդներուն:
Պարունակած բարձր փոթասիումի շնորհիւ, ան ունի միզամուղ յատկութիւն: Սերկեւիլը, պարունակած թանինի շնորհիւ կարեւոր է յատկապէս ստամոքս-աղիքային հիւանդութիւններու, փորհարութեան բուժման համար։ Անոր կուտերու եփուկը ունի խորխաբեր յատկութիւն, իսկ կուտերէն ստացուած լորձը կ'օգտագործուի այրուածքներու, մորթային ճաքերու բուժման համար: Անոր տերեւները կը պարունակեն բաւարար քանակով ֆիթոցիտներ, հետեւաբար մորթային հիւանդութիւններու ժամանակ կ'օգտագործուին անոր եփուկը թրջոցներու ձեւով:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Պտուղներ
Արփիկ Միսաքեան
Արփիկ Միսաքեան, ֆրանսահայ լրագրող, հրապարակախօս, Փարիզի «Յառաջ» օրաթերթի (2009-ին հրատարակութիւնը դադրեցուցած)  երկարամեայ խմբագրապետ (1957-2009)։
Շաւարշ Միսաքեանի դուստրը։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Փարիզ: Միայն ֆրանսական վարժարանի ուսումնառութենէ ետք, Հօրը թելադրութեամբ սկսած է աշխատակցիլ Յառաջի: Ստորագրած է առաւելարար թատրոնի ու այլ արուեստներու մասին էջեր:
Հօրը անակնկալ մահով (1957 Յունուար) ինքզինք կր գտնէ թերթը գլխաւորելու կացութեան մէջ: Կ'ըլլայ անոր թէ’ տնօրէնուհին, թէ’ խմրագիրը, ամբողջ 52 տարի, մինչեւ փակումի թուականր’ Յ1 Մայիս 2009: Առաջնային մտաքոգութիւնր եղած է թերթին ամէն գնով անկախութիւնր:
1957 Սեպտեմբերէն, իր ջանքերով, Յառաջը ունեցած է իր տպարանը, ուրկէ օրաթերթին առընթեր լոյս տեսած են Յառաջ մատենաշարի շուրջ երեսուն հատորները, Շահան Շահնուր, Շաւարշ Նարդունի, Զուլալ Ռազանճեան, Մինաս Թէօլէօլեան, Պրլտեան, եւ այլն:
Արփիկ Միսաքեանի վերջին գործը եղած է հօրը՝ Շաւարշ Միսաքեանի բանտի տարիներու (1916—1918) օրագրութեան՝ «Տերեւներ դեղնած յուշատետրէ մը», ֆրանսերէնի թարգմանութիւնը:
Հայերէն և ֆրանսերէն անջատ հատորներով գործր լոյս տեսած է 2015—ի գարնան, Փարանթէզ Հրատարակչատունէն, իբրեւ արդիւնքը հօր ու աղջկայ վերջին գործակցութեան:
Արփի Միսաքեան մահացած է Փարիզեան հանգստեան տան մը մէջ, ուր փոխադրուած էր մահէն երկու շարաթ առաջ :
Նահր ալ Քալպ
Նահր ալ Քալպ, ( արաբ. ՝ نهر الكلب, կը նշանակէ՝ շան գետ) գետ՝ Լիբանանի մէջ։ Ունի 31 քմ (19 մղոն) երկայնք: Կը բխի Ժէհիթայի քարանձաւին մօտ գտնուող Ժէհիթա աղբիւրէն եւ կը թափի Միջերկրական ծով:
Կոթողներ
Գետին շուրջ կը գտնուին բազմաթիւ պատմական կոթողներ: Ամէնէն  նշանաւորն է՝ արաբերէն արձանագրութեամբ 1943-ին Լիբանանի Անկախութեան նուիրուած յուշակոթողը:
Նահր ալ Քալպի կամուրջին նորոգութեան ատեն, յայտնաբերուած է էմիր Այթմիշի որմնանկարը, քանդակուած գետափին նշանաւոր մէկ պատին վրայ :
Արձանագրութիւնները կը ներառեն նաեւ երեք եգիպտական ​​ հիերոկլիֆային նմուշներ՝ փարաւոններէն, ինչպէս՝ Ռամսիս Բ.-էն, վեց սեպագիր արձանագրութիւններ նորաբաբելոնեան թագաւորներէն՝ ներառեալ Եսարհաթոնէն եւ Նաբուգոդոնոսորէն, հռոմէական եւ յունական արձանագրութիւններ, ֆրանսերէն արձանագրութիւն մը, ուր կը նշուի 1860-ին Նափոլէոն Գ.-ի ներխուժումը Լիբանան : Գետին շրջակայքը գտնուող կոթողները ներառուած են ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի պատմամշակութային ցանկին մէջ:
Նազարէթ Թօփալեան
Նազարէթ Թօփալեան, ֆրանսահայ լրագրող, գրող եւ թարգմանիչ։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Աշխատակցած է Պէյրութի « Արարատ », « Ազդարար », « Այգ », « Զարթօնք » օրաթերթերուն, ապա Փարիզի մէջ «Անդաստան»ին, «Աշխարհ»ին, «Յառաջ»ին եւ հուսկ՝ «Նոր Յառաջ»ին, Ամերիկայի « Նոր Օր »ին եւ «Պայքար»ին, Եգիպտոսի «Արարատ»ին: Հեղինակ է բազմաթիւ գրութիւններու զորս երբեմն տարբեր ծածկանուններով ստորագրած է հայ մամուլին մէջ: Ինչպէս նաեւ վարած է նաեւ Հայ Ընկերային Օգնութեան Ընկերակցութեան քարտուղարութիւնը (1975-1981, այն ատեն՝ Աղքատախնամ):
Երկեր
Հեղինակ է բազմաթիւ հատորներու, որոնցմէ ամէնէն ծանօթներն են․
Թարգմանութիւններ
Թօփալեան նաեւ ծանօթ է իր թարգմանչական վաստակով, օրինակ՝ Ժորժ Պերնանոսի ֆրանսերէնէ թարգմանուած «Խօսակցութիւններ Քարմէլի կրօնաւորուհիներու» գործը, որ լոյս տեսած է 1998ին Փարիզի մէջ :
Հատապտուղ
Հատապտուղները կ'օգտագործուին թարմ, պահածոյացուած անուշներու եւ չիրերու տեսակով:
Եուսէֆ Զիտան
Եուսէֆ Զիտան կամ Եուսէֆ Զէյտան (يوسف زيدان, ), եգիպտացի գիտնական, փիլիսոփայ, Արաբագէտ, Իսլամագէտ, հրապարակախօս, յօդուածագիր, ուսուցչապետ (փրոֆէսօր), դասախօս, աւելի քան 50 գիրքի գրող, Աղեքսանտրիոյ Գրադարան ի կցորդ՝ թանգարանի ու մատենադարան, մագաղաթներու կեդրոնի ղեկավար։
Արաբերէն ու առ հասարակ Իսլամական փաթաթուկ-մագաղաթներու ուսումնասիրութիւնը, ցուցակագրումը, խմբագրումն ու հրատարակումը կը կազմեն իր աշխատութիւններուն մեծագոյն մասը։ Ան աշխատած է որպէս խորհրդական Արաբական ժառանգութեան խնամքի ու պահպանման ոլորտին մէջ, գործագցելով մի քանի համաշխարհային հաստատութիւններու հետ ինչպէս ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ն, Արաբական Պետութիւններու Լիկան եւ ՄԱԿ-ի "Արևմտեան Ասիայի Տնտեսական եւՍոցիալական Յանձնաժողովը"։ Ան իր անձնական ոյժերով ձեռնարկած է մի քանի ծրագիրներ ուղուած Արաբա-Իսլամական եւ Ղպտի ական (Եգիպտական՝ Քրիստոնիայ) մագաղաթներու ու մատեաններու հարուստ ժառանգութեան պահպանման։
Կենսագրութիւն
Զեյտանը ծնած է Սուհակ (Արաբերէն՝ سوهاج) կամ Սուհաճ քաղաքին մէջ՝ Վերին Եգիպտոս (Սաիտ ՄԻսր՝ صعيد مصر), եգիպտոսի Յարաւը 1969 Թուականին։ Դեռ երեխայ հասակին մեծ հօր հետ տեղափոխուած է Միջերկրական ծովի «Գոհար»՝ Աղեասանտրիա քաղաքը, ուր անցուցած է իր կեանքը եւ ստացած իր կրթութիւնն ու համալսարանական ուսումը, աւարտելով «Աղեքսանտրիոյ Համալսարանի» Փիլիսոփայութեան բաժինը "Summa cum laude" (Բարձրագոյն Պատիւ) մակարդակով։ Իր յետ-ընթացաւարտ ուսումը կեդրոնացած էր Սուֆիզմի վրայ իր մոյթն ու հիմնաքարը հանդիսացող՝ Փիլիսոփայութեան վրայ։ Իր Վարդապետական (Տոքթորական) տիտղոսը ձեռք բերած է 1989 թուականին իր ներկայացուցած ատենախոսութեան արդիւնքով որուն նիւթն էր «Գատէրական Սուֆի Դասը՝ Միտքը, Ոճը եւ Վարքագիծը» եւ « Ապտ-ուլ Գատէր Ճիլանի՝ عبد القادر الجيلاني  (կամ աւելի ճշգրիտ՝ Ապտ-ուլ Գատէր Կիլանի՝ عبد القادر گیلانی)-ի Բանաստեղծական Աշխատանքները»։
Իսլամական Փիլիսոփայութիւն
Իսլամական փիլիսոփայութեան Զէյտանի ուսումնասիրութեան ամէնայատկանշականը իր փորձն էր Իսլամական Փիլիսոփայական մտքին ակունքները յայտնելու։ Ան կ՛ըսէ թէ իսլամական փիլիսոփայութիւնը ներշնջուած է Յունական Փիլիսոփայութեամբ, այն անոր շարունակութիւնն է իր կարծիքով․ Նոր-Պղատոնականութեան ու Արիստոտէլականութեան։ Առ ի օրինակ, «Հայյ Իպն Եաքզան»-ի առակը (Փիլիսոփայական առակ, նորածին երեխայի մը պատմութիւն, ով կը լքուի կղզիի մը մէջ, մինակը մեծնալով ու ինքն իր մտքերու միջոցով կը հասնի Աստուծոյ) որուն ակունքները Աղեքսանտրիայի մէջ են, ու Յունական փիլիսոփաներէն ժառանգեցին Իսլամական փիլիսոփաները։ Այս առակը ունի տարբեր ու զանազան տարբերակներ։ Տօքթոր Եուսէֆ Զէյտանը այս առակին չորս տարբերակները մեկնաբանած, խմբագրած ու հրատարակած է։ «Իպն Սինայ»-ի,«Իպն Թուֆէյլ»-ի, «Ալ Սուհրաուարտի»-ի (Պարսկական հնչիւնով՝ Սոհրավարտի) եւ «Իպն Ալ-Նաֆիս»-ի զանազանակները, «Հայ Իպն Եաքզան՝ Չորս Բնագիրներն ու անոնց ստեղծարարները»։
Զէյտանի գործունէութիւնը իբր ժողովրդական մտաւորական կը ցոլայ իր վերջին գործերուն մէջ, ինչպէս օրինակ՝ «Արաբական Աստուածաբանութիւնը եւկրօնական բռնութեան արմատները» (اللاهوت العربي وأصول العنف الديني) զոր կը զննէ Իսլամը, Քրիստոնէութիւնը եւ Հրեականութիւնը կազմող շարժաբանութիւնքը ու երէք կրօններու (Որոնք ան մէկ Կրօն կը դասէ) կապը միմիանց եւ տարածաշրջանին մէջ գտնուող այլոց հետ։
Իսլամական բժշկութեան Պատմութիւնը
Զէյտանի գործունէութեան մէկ այլ ուղղութիւնը իր կողմէ Իսլամական Բժշկութեան Պատմութիւնը, ինչը անոր մղեց բժշկութեան, ուսողութեան, աստղաբանութեան, տարրաբանութեան (քիմիագիտութեան), եւ այլ գիտութիւններու տիրոյթը։ Շեշտն այստեղ պատմութեան ընթացքին արաբներու թողած գիտական հսկայական ժառանգի մասին է։ Այնուամէնայնիւ իր ներդրումն ու ավանդը ակներեւ է արաբական բժշկութեան ժառանգին մէջ։ Ինչպէս կը տեսնենք իր աշխատութիւններուն մէջ ան նախաստաց էր «Կլոտիոս Կալինոս»-ի եւ (Արբ․՝ جالينوس) «Հիփոքրաթես»-ի (Արբ․՝ أبقراط) գործերուն Արաբերէն թարգմանութեանց, ծանօթագրութեանց, ու մեկնաբանութիւններով։ Բայց իր գրոծերուն թագի գոհարը Իպն Ալ Նաֆիսի բժշկական մեծ հանրագիտարանի (30 հատոր)՝ «Ալ Շամէլ ֆի Ալ-Սինաաթ-իլ Թիպպիյյա» (الشامل في الصناعة الطبيّة)։
Արաբական Մագաղաթներու Պահպանում
Եուսէֆ Զէյտանը ցուցակագրումը կը համարէ ամէնաէականը որն իր արժանի ուշադրութեանը չէ տիրացած։ Ան մոտ 20 Մագաղաթներու (մատեաններու) ցուցակներ կազմած է, գործածելով ամէնաճշգրիտ ու արդիական գործիքներն ու միջոցները։ Իր կազմած ցուցակները բներգական են, այսինքն ընդհանուր ու անկապ չեն, այլ ամէն մեկ բներգը (Անգլ․՝ Թեման) առանցին կը ներկայացնեն։
Ստեղծաբանութիւն
Զէյտանը նաեւ ունի գրական ստեղծագործութիւններ։ Իր անդրանիկ վէպը՝ «Զիլ Ուլ Աֆաա» (ظل الأفعى՝ Օձին Ստուէրը) կնոջ սրբութեան գաղաբարը շօշափող Վէպ մըն է։
Իսկ իր երկրորդ վէպը Պատմա-Աստուածաբանական աշխատանք մըն է «Ազազել» վերնագրով, որն 2009 թուականին արժանացաւ «Արաբական Ստեղծաբանութեան Համաշխարհային Մրցանակին», եւ որուն շնորհիւ ան մեծ համբաւ ձեռք բերաւ երիտասարդ ընթերցողներուն մէջ։ «Ազազել»-էն ետք ան գրած է ու կը շարունակէ գրել բազում վէպեր, կարճ պատմուածքներ եւն․․․ ինչպիսիքն են «Նապաթէացին» (النبطي՝ Ալ Նապաթի) 2005, «Վայրեր» (محال՝ Մահալ) 2013, «Կուանթանամօ» (جوانتانامو), «Ֆարտաքան» (Իպն Սինայի Մասին), «Հաքէմ Ճունուն Իպն Ուլ Հէյսամ» (حاكم جنون ابن الهيثم  Տեղակալը, Իպն Ուլ Հէյսամի Խենթութիւնը) Ֆիգհ Ուլ Սաուրա (فقه الثورة ՝ Յեղափոխաբանութիւն) եւ այլք․․․
Իսլամական Հին Սիւները
Իսլամութեան, մէջ կ'առանձնանայ երկու հասկացողութիւն՝ իսլամական կրօնի հիմնասիւներ (արաբերէն՝ أركان الدين, առքան ալ-տին) եւ հաւատքի հիմքեր (արաբերէն՝ أصول الدين, ուսուլ ալ-տին)։
Հաւատքի Հինգ Սիւները
Ներկայիս աւելի քան 1.8 միլիար մահմետական կ'ապրի երկրագունդին վրայ՝ Ասիա, Ափրիկէ եւ Եւրոպա: Մահմետականութիւնը կամ իսլամը, որ արաբերէն կը նշանակէ «հնազանդութիւն Աստուծոյ», կ'ենթադրէ ոչ միայն կրօնք, այլ եւ մշակոյթ, քաղաքակրթութիւն, իւրայատուկ ապրելակերպ եւ, ըստ որոշ իսլամագէտներու, նաեւ քաղաքական շեշտուած ինքնուրոյնութիւն:
Եուսէֆ Զիտան
Ստեղծաբանութիւն
Իր Գործերը թարգմանուած են Անգլերէնի, ֆրանսերէնի, Իտալերէնի եւՌուսերէնի, Պարսկերէնի, անգամ Քիւրտերէնի, ի թիվս այլ լեզուներու բայց դեռ ոչ Հայերէնի։
Իսլամական Հին Սիւները
Հաւատքի Հինգ Սիւները
Իւրաքանչիւր մահմետականի սրբազան պարտականութիւնն է ո՛չ միայն արտաքնապէս յարիլ համայնքին, այլեւ ներքնապէս՝ ամբողջ սիրտով հաւատալ անոր: Կանոնական օրէնքը՝ Շարիան, կը սահմանէ հաւատացեալներուն հիմնական հինգ պարտականութիւններ, ճշմարիտ իսլամի հաւատքին «հինգ սիւներ»ը, որոնք են. Դաւանութիւն հաւատքի. «Ես կը վկայեմ որ ուրիշ Աստուած չկայ, բացի Ալլահէն եւ Մուհամմէտը անոր առաքեալն է» (اشهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ):
Եուսէֆ Զիտան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1958 ծնունդներ
Իսլամական Հին Սիւները
Հաւատքի Հինգ Սիւները
Որոշ շեշտ կը դրուի «ճիհատ»ին (սուրբ պատերազմ) վրայ, որ հաւատքին համար կռուիլն ու անհաւատները բռնի ուժով իսլամացնելն է: Առաջին ճիհատը մղած է Ապու Պաքրը նոր կրօնը մերժող ցեղախումբերուն դէմ (632-634): Ճիհատը յաճախ եղած է վայրենի եւ անգութ պատերազմի խորհրդանիշ:
Աղօթքները կը դիտարկուին, որպէս մարդոց պարտականութիւնը Ալլահի նկատմամբ, պէտք է կատարուի օրական հինգ անգամ: Այս աղօթքները կը զօրացնեն եւ կը կենդանացնեն հաւատքը Ալլահի նկատմամբ, խրախուսելով մարդոց հաւատարիմ մնալ բարձր բարոյական սկզբունքներուն: Իրենց մատուցած աղօթքները կը մաքրեն իրենց սիրտերն ու միտքերը, որոնք կը դրդեն մարդը, որ մեղք գործէ:
Զաքաթ բառը կը նշանակէ մաքրում, սակայն կրօնական եւ հոգեւոր իմաստը աւելի խոր է: Տեսականօրէն, համայնքին յարելու էական երաշխիք մըն է նաեւ տեսակ մը կրօնական տուրքի՝ «օրինական հարկի», այսինքն՝ զաքաթի վճարումը, որ օգնութեան կարգով կը յատկացուի կարօտեալներուն, կարիքաւոր ճամբորդներուն, յանուն մահմետականութեան մարտնչողներուն եւ համայնքի պէտքերուն:
Իսլամները լուսնային օրացոյցը կ'օգտագործեն, որպէսզի որոշեն ամսուան սկիզբն ու վերջը: Անոնց համար որոշ կարեւոր իրադարձութիւններ կան, ինչպէս՝ Ռամատանի ամիսը կամ Հաճի ժամանակաշրջանը, որ նոյնպէս կ'որոշեն լուսնային օրացոյցին համաձայն: Ռամատանի ժամանակ արեւածագէն մինչեւ մայրամուտ, իսլամներ ո՛չ միայն ձեռնպահ կը մնան ուտելիքէն, ըմպելիքէն եւ սեռական յարաբերութիւններէն օրուան ընթացքին, այլ այդ մէկը կ'ընեն բոլորովին անկեղծ եւ կամովին: Պահքին հետեւիլը կը խթանէ ճիշդ հասարակական գիտակցութեան, նաեւ կը վարժեցնէ հաւատացեալը համբերութեան, անշահախնդրութեան եւ կամքի ուժին:
Մեքքա ուխտի երթալն ալ զուտ համայնքային պարտականութիւն մըն է, զոր իւրաքանչիւր հաւատացեալ իսլամ, տղամարդ կամ կին, հասուն տարիքի եւ միտքի տէր ըլլալով, պարտաւոր է կատարել կեանքին մէջ, նուազագոյնը անգամ մը: Սակայն եթէ հաւատացեալին հնարաւորութիւն կու տայ նիւթական եւ առողջական վիճակը: Քանի որ, այնտեղ կը գտնուի Քաապան, որ իւրաքանչիւր իսլամ իր սիրտն ու մարմինը կ'ուղղէ դէպի իրեն: Իրենց համար Քաապան սուրբ տեղ մըն է, որովհետեւ անիկա Աստուծոյ առաջին տունն է: Հաճի ժամանակ ամբողջ աշխարհէն եկած ուխտաւորներ նոյնատիպ հագուստով կը հաւաքուին նոյն վայրը եւ կը կատարեն նոյն ծէսերը:
Դաւիթ Վարդանեան
Դաւիթ Վարդանեան (յիշուած է նաեւ իբրեւ Դաւիթ Վարդունեան, ), խորտակուած « Թիթանիք » նաւուն 771 փրկուողներէն մին։ Նաւուն վրայ գտնուած եօթ հայերէն երկուքը՝ Դաւիթ Վարդանեանն ու Նշան Գրիգորեանը յաջողած են փրկուիլ :
Կենսագրութիւն
Ծնած է Էրզրում ։
1911-ին, Դաւիթ Վարդանեան ամուսնացած է Մարիամ Պայծառի հետ (ծն. 15 Ապրիլ, 1895-ին, Քղիի Ճերմակ գիւղը), Էրզրումի մէջ։ Նկատի ունենալով երկրի քաղաքական ու տնտեսական պայմանները, որոշած է իր կինն ու ընտանիքը Էրզրում ձգելով, իր երեք ընկերներուն հետ մեկնիլ Գանատա՝ աշխատելու համար ձուլարանի մը մէջ:
Այդ օրերու ամէնէն ապահով եւ ամէնէն շքեղ զբօսանաւը համարուող «Թիթանիք» նաւուն վրայ, իբրեւ երրորդ կարգի ուղեւորներ, Օսմանեան անցագրերով կը յայտնուին եօթ հայեր` Նշան Գրիգորեան, Սարգիս Մարտիրոսեան, Արսէն Սիրականեան, Դաւիթ Վարդանեան, Մամբրէ Տէր Զաքարեան, Արթին Տէր Ղուկասեան եւ զէյթունցի յայտնի գրող Սմբատ Բիւրատի որդին՝ Վաղինակ Բիւրատ : Շրջապատին կողմէ ճանչցուած է «Թիթանիք Դաւիթ» անունով:
Արհակելոս, Լերոս
Արհակելոս (յուն․՝ Αρχάγγελος), հարաւ-արեւելեան Էգէականի անբնակ կղզիակ, Տոտեքանիսա, Յունաստան։ Կը գտնուի Լերոսին հիւսիսը, Փարթենի գիւղի ծոցին դիմացը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիակներ Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Հայերու ներկայութիւնը Կորնթոս
Հայերու ներկայութիւնը Կորնթոս․ հայերու ներկայութիւնը Կորնթոսի մէջ կը սկսի 1891-ին երբ արեւմտեան Հայաստանի գաւառներէն, մասնաւորաբար Տարօնի Մուշ քաղաքէն հասած հայ բանուորներ կը մասնակցին Կորնթոսի Ջրանցքին բացման աշխատանքներուն։
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
1891 թուականին, Կորնթոսի Ջրանցքին կառուցման աշխատանքներուն կը մասնակցին նաեւ 2 000 հայեր, որոնք կը հասնին արեւմտեան Հայաստանի գաւառներէն, գլխաւորաբար Մուշ քաղաքէն։ Կառուցման աշխատանքներու լրումէն ետք, անոնցմէ շատեր կը հաստատուին շրջանին մէջ։
Նոյն թուականին Յուլիսին, հայ բանուորները Աթէնք կու գան մասնակցելու Աթէնքի մէջ կայացած հայրենասիրական առաջին ձեռնարկին։
1938 թուականին յունահայոց Ազգային Կեդրոնական Վարչութեան Յունաստանի տարածքին կազմակերպած մարդահամարին, Կորնթոսի մէջ մնացած հայերու թիւը 100 է։ Իսկ 1960-ական թուականներուն՝ 25։
Ներկայիս մնացած են քանի մը ընտանիքներ միայն։
Վելոնա, Լերոս
Վելոնա (յուն․՝ Βελόνα), հարաւ-արեւելեան Էգէականի անբնակ ժայռակղզիակ, Լերոս, Տոտեքանիսա, Յունաստան։ Կը գտնուի Լերոսի Տիափորի հրուանդանին հարաւ-արեւելքը։
Տեղեկութիւններ
Վելոնա ժայռակղզիակը կը պատկանի Լերոս քաղաքապետութեան։ Կը գտնուի Լերոսի հարաւ-արեւելքը եւ Քալիմնոսին հիւսիս-արեւմուտքը։ Տարածութիւնն է 0,66 քլ․²։ Մեղալօ եւ Միքրօ Ղլարոնիսիին հետ նաւագնացութեան համար վտանգաւոր ժայռակղզիակներ են։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական ժայռակղզիակներ Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ
Լին Տուրեան
Լին Տուրեան (Արփինէ-Ժոսլին Տիրատուրեան, ), ֆրանսահայ օփերայի երգչուհի։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Լիոն, Արմենակ եւ Երջանիկ Տիրատուրեաններու ընտանիքին մէջ: Աւարտած է Լիոնի երժաժշտանոցի դաշնամուրի բաժինը: Այնուհետեւ ընտանիքը տեղափոխուած է Փարիզ, եւ Լինը սկսած է յաճախել երգեցողութեան դասերու: