cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սիւնիքի Ազատագրական Պայքար (1722-1730)
Զանգեզուրի Ազատագրում
18-րդ դարու սկզբներէն Սիւնիքի եւ Արցախի մէջ ազատագրական շարժման կը պատրաստուէին։ Արցախի մէջ բնակչութիւնը միատարր էր՝ հայկական, եւ պայքարը կը ղեկավարուէր մելիքներու ու հոգեւորականութեան, մասնաւորապէս՝ Աւան հարիւրապետի ու Գանձասարի կաթողիկոս Եսայի Հասան-Ջալալեանի կողմէն։ Անոնք կրցած էին 40 հազարանոց բանակ հաւաքել։ Մինչդեռ Սիւնիքի մէջ բնակչութիւնը ամբողջութեամբ հայկական չէր. լեռնային շրջաններուն մէջ բնակութիւն հաստատսծ էին իսլամադաւան ցեղեր, իսկ ազատագրական ուժերը սակաւամարդ էին եւ ոչ համախմբուած։ Բացի այդ, այնտեղ հզօր էին շրջակայ պարսիկ եւ իսլամադաւան իշխանները։ Զանգեզուրի մէջ ազատագրական շարժումը կազմակերպելու եւ վրաց ազատագրական ուժերու հետ կապեր հաստատելու նպատակով, Սիւնիքի մելիքներու ու տանուտէրներու յանձնարարութեամբ հայ առեւտրական Ստեփանոս Շահումեան Թիֆլիս կը մեկնի եւ կը բանակցի վրաց արքայորդի Շահնաւազի հետ։ Անոր խնդրանքով Քարթլի-Կախեթի թագաւոր Վախթանգ VI 1722-ին Սիւնիք կ'ուղղարկէ քանի մը հայ զօրավարներ : 30 հոգինոց զօրականներու խումբը, որոնց շարքին կար աւելի յայտնին Դաւիթ Բեկը, Շինուհայր աւանին մէջ հաստատուեցան եւ իրենց շուրջը համախմբեցին տեղի զինուած ուժերը։ Դաւիթ Բեկ ռազմական խորհուրդ կ'ըստեղծէ, ամէնէն լաւ զօրականներէն Մխիթարին կը նշանակէ զօրքերու սպարապետ, իսկ Տէր-Աւետիսի, Փարսադանի, Թորոսի, Աւթանդիլի, Բայանդուրի եւ ուրիշներուն զօրաջոկատի հրամանատարի կոչում կու տայ : Սիւնիքի մելիքներն ու տանուտէրերը՝ Չաւնդուրի Թորոս իշխանը, Պապ եւ Պալի հարիւրապետները, Հալիձորի մելիք Փարսադանը եւ ուրիշներ, Դաւիթ Բեկին կը ներկայանան եւ պատրաստակամութիւն կը յայտնեն ազատագրական շարժման միանալու։ Դաւիթ Բեկ կարողութիւնը կ'ունենայ 2000-անոց կանոնաւոր բանակ ստեղծել, իր մօտ կը հրաւիրէ Տաթեւի վանքի հոգեւոր առաջնորդ Յովակիմ եպիսկոպոսին, որ կը հաւաստէ հոգեւոր դասի աջակցութիւնը ազատագրական պայքարին :
Նոյն տարուայ աշնան, Դաւիթ Բեկ պարտութեան մատնեց կարաչոռլիի եւ ջեւանշիր քոչուոր ցեղերը։ Ուչթափա (üçtepe՝ եռաբլուր) տեղանքին մէջ 32 ցեղերու քանի մը հազարանոց զօրքի դէմ, Դաւիթ Բեկի 400 հոգինոց զօրամասը յաղթանակ կը տանի։ Վաչկատուն ցեղերու անասուններն ու ունեցուածքը հայ գիւղացիներուն բաժնուեցաւ։ Զօրավարի հեղինակութիւնը աւելի աճեցաւ։ Ապա Տաթեւի մօտ գտնուող ամրոցը կը գրաւուի, որ իսլամ ութիւն ընդունած մելիք Բաղրին կը պատկանէր : Դաւիթ Բեկ մելիքին Շինուհայր կը բերէ եւ կը հրամայէ եկեղեցիին մէջ բոլորի ներկայութեամբ տասներկու օր բարձրաձայն ըսել. «Լո՛յս Լուսաւորիչի հաւատին, վայ ուրացողին»: Այնուհետեւ կը հրամայէ կտրել անոր գլուխը, իսկ ինքը կու գայ եւ կը հաստատուի Տաթեւի մէջ։ Մելիքի ունեցուածքը զինուորներուն ու գիւղացիներուն կը բաժնուի։ Բեկը գլխատել կու տայ նաեւ Երիցուանիկի (Արծուանիկ) իսլամութիւնը ընդունած մելիք Ֆրանգիւլին։ Վախկոտութիւն ու խուճապ տարածելու համար կը գլխատուի Պապ զօրավարը, կարճատեւ կալանքի կ'ենթարկուի Տէր-Աւետիսը, Մխիթար սպարապետը եւ ուրիշներ։ Այս գործողութիւններէն ետք, հայկական զօրքերուն մէջ կարգ ու կանոն կը հաստատուի։
Հայ բնակչութիւնը ոտքի կը կանգնի նաեւ երբեմնի Սիւնիքի թագաւորութեան մայրաքաղաք Կապանի մէջ։ Շրջակայ իսլամ տիրակալները՝ Բարգուշատի ու Ղարադաղի խաները, 18000-անոց զօրքով կը յարձակին հայկական զօրքերուն վրայ։ Կապանի Եղուարդ գիւղի մօտ 1723–ին Չաւնդուրի ճակատամարտին հայերը յաղթանակ կը տանին։ Ազատագրուած Կապանը հայկական իշխանութեան միացաւ։ Հայկական ուժերու կեդրոնատեղի դարձաւ Հալիձորի բերդը: Մխիթար Սպարապետի եւ Տէր-Աւետիսի գլխաւորած հայկական զօրաջոկատները կը գրաւեն նաեւ Զեւայի անառիկ բերդը՝ ջախջախելով տեղի մօտ 4000-անոց կայազօրը։ Մէկ տարի ետք՝ 29 Մայիսին, հայկական զօրաջոկատները ռազմավարական կարեւոր նշանակութիւն ունեցող Որոտան բերդը կը գրաւեն : 1724–ին պարսից շահ Թահմասպ II-ի հրամանով Ղարադաղի խանը կը յարձակի հայկական իշխանութեան վրայ։ Դաւիթ Բեկի օգնութեան կը հասնին Արցախի զօրամասերը՝ Իվան Կարապետի ու Աւան հարիւրապետի հրամանատարութեամբ։ Հայերու յաղթանակը վերջնականապէս ամրպնդուեցաւ օտար լուծի ազատագրումը։ ԱՆոր յաջորդեց Գողթան եւ Արեւիք գաւառներու ազատագրումը. Ագուլիսը ու Մեղրին հայկական իշխանութեան տարածք մտան։ Սիւնիքի մելիքներն ու տանուտէրերը Դաւիթ Բեկիին որպէս երկրամասի գերագահ իշխան կ'ընդունին եւ իրենց հպատակութիւնը կը յայտնեն :
Դաւիթ զօրավարի հրամանով հայկական բերդերը կ'ամրացուին, ուր մշտական կայազօր կը հաստատուի։ Առաւելապէս յայտնի էին Չաւնդուրի բերդը՝ 2000 զինուորով, Կալերը՝ 700, Շինուհայրը՝ 550, Սիսիանը՝ 500, Տաթեւը եւ Մեղրին՝ 400-ական, եւ այլն։ Զանգեզուրի բանակները բաղկացած էին 7000 զինուորներէ։ Բանակները զօրամասերու կը բաժնուէին, որոնց հրամանատարներ կը կարգուէին տեղական մելիքներն ու Վրաստանէն ժամանած հայ զօրականները։ Զօրամասերը իրենց դրօշները կ'ունենան եւ Դաւիթ Բեկին կ'ենթարկուէին։ Կապանի Հալիձոր բերդը իշխանանիստ աւան կը դառնայ։
1722-1725–ններուն՝ երեք տարուան ընթացքին, բոլոր դժուարութիւնները յաղթահարելով, Դաւիթ Բեկ ոչ միայն օտարներուն ու թշնամիներուն վտարեց, այլեւ Սիւնիքի հայկական մելիքութիւնները մէկ դրօշի տակ համախմբեց։ Միեւնոյն ժամանակ Արցախի մէջ սկսած ազատագրական պայքարը նոյնպէս յաջողութեամբ պսակուած էր։ Միեւնոյն ժամանակ, Հայաստանի հիւսիսային հարեւան Վրաստանը յարձակումի ենթարկուած էր օսմանեան զօրքերու կողմէն. թուրքերը 1723–ին գրաւած էին Թիֆլիսը՝ ամբողջ թագաւորութեան տիրանալով:
1723–էն սկսեալ հայ-վրացական միացեալ զօրքերը, Մեծն Պետրոսի խոստումին համաձայն՝ ոգեւորուած Կասպիական արշաւանքի մասին լուրով, Գանձակի մօտ գտնուող Չոլակ վայրին մէջ կը սպասէին։ Արցախի զօրահրամանատարութիւնը համաձայնութեան եկած էր Գանձակի իսլամներու հետ՝ որպէսի եթէ թուրքերը յարձակին, իրնք համատեղ պայքարին։ Սակայն ռուսական օգնութիւնը տեղ չի հասնիր, իսկ գանձակեցիները թշնամիի կողմը կ'անցնին. 1723–ին կը գրաւուի նաեւ Գանձակը։ Արեւելեան Հայաստանը հիւսիսէն, արեւմուտքէն ու արեւելքէն կը շրջապատուի թրքական զօրքերով։
Գրականութիւն
Սիւնիքի ազատագրական պայքարի մասին գեղարուեստական գիրքեր՝
Արտաքին Յղումներ
Սիւնիքի ազատագրական պայքարի մասին նկարահանուած են հետեւեալ ֆիլմերը՝
Ստորոգութիւն:Սիւնիքի ազատագրական պայքար (1722-1730)
Ճէք Ֆալահի
Ճէք Ռայըն Ֆալահի (Jack Ryan Falahee, ծնած 20 Փետրուար, 1989, Ան Հարպըր, Միշիկըն, ԱՄՆ) Ամերիկացի դերասան մըն է: 2014-ին, ան ստանցնեց գլխաւոր Քոնըր Ուալշի (Connor Walsh) դերը ABC կայանի տրամա How to Get Away with Murder հեռուստաշարին մէջ, Վայոլա Տէյվիսի կողքին:
Վաղ Կեանք
Ֆալահին ծնած եւ մեծցած է Ան Հարպըր, Միշիկըն, ԱՄՆ, զաւակը խօսակցական ախտաբան մօր մը եւ բժիշկ հօր մը : Ունի Իրլանտական եւ Իտալական ծիներ : Ֆալահին յաճախած է կաթողիկէ դպրոց մը : Ան սկսաւ իր դերասանական ասպարեզը երբ կը յաճախէր Huron High School դպրոցը : 2011-ին Ֆալահին աւարտեց New York University համալսարանի Tisch School of the Arts դպրոցէն, ունենալով BFA մը թատերական ներկայացման մէջ, ուր ան նաեւ դերեր ստանցնեց տարբեր տեսակի թատերական ներկայացումներու մէջ, ինչպէս Love's Labour's Lost, A Midsummer Night's Dream եւ Company : Իր առաջին ֆիլմի գործը եղաւ 2012-ին, երբ իբրեւ հիւր ներկայացաւ Submissions Only հեռուստաշարին մէջ։ Նաեւ նոյն տարուան մէջ ստանցնեց գլխաւոր դեր մը Sunburn ֆիլմին մէջ : Ան շարունակեց սորվիլ դերասանական արուեստը International Theater Workshop ուսումնարանին մէջ, Ամսթըրտամ:
Ասպարեզ
Ֆալահիին առաջին հեռուստաշարի դերը եղաւ 2013-ին, երբ իբրեւ հիւր մաս կազմեց The CW կայանի կատակերգական տրամա The Carrie Diaries հեռուստաշարին դերասանական խմբակին, որմէ ետք ալ դեր մը ստանձնեց NBC կայանի Ironside հեռուստաշարին մէջ։ Դեր մը ստանձնեց Lifetime կայանի Escape from Polygamy ֆիլմին մէջ, որ առաջին անգամ թողարկուեցաւ 24 Օգոստոս, 2013-ին : Ժամանակի ընթացքին ան տարբեր տեսակի դերեր ստանձնեց տարբեր ֆիլմերու մէջ, ինչպէս Hunter, Blood and Circumstance եւ Slider: 2014-ին ան զգայացունց Rage ֆիլմին մէջ դեր ստանձնեց Նիքոլըս Քէյճի հետ : Նաեւ այդ տարուան մէջ ստանձնեց Չառլի Մքպրայտի դերը ABC Family կայանի տրամա Twisted : Ան նաեւ ստանցնեց Հենրիի դերը Lily & Kat (2015) ֆիլմին մէջ Ճէսիքա Ռոթի եւ Հանա Մուրէյի հետ:
12 Փետրուար, 2014-ին, Ֆալահին ստանձնեց Քոնըր Ուալշի դերը ABC կայանի տրամա եւ ոճրագործական How to Get Away with Murder հեռուստաշարին մէջ, արտադրուած Շոնտա Ռայմզի կողմէ : Հեռուստաշարին գլխաւոր բուն դերասանը Վայոլա Տէյվիսն է, ով ստանձնած է Անալիս Քիթինկի դերը իբրեւ փաստաբան եւ իրաւագիտութեան դասատու: Ֆալահին հինգ գլխաւոր աշակերտներէն մէկն է, ինչպէս նաեւ Աժա Նաոմի Քինկ, Ալֆրետ Ինոք, Մաթ Մքկորի եւ Քառլա Սուզա: Հեռուստաշարին առաջին թողարկումն էր 25 Սեպտեմբեր, 2014-ին: Հեռուստաշարը ստացաւ շատ լաւ քննադատականներ եւ 14 միլիոն հեռուստադիտող առաջին դրուագէն արդէն :
Ֆալահին նաեւ ստանձնեց դեր մը PBS կայանի տրամա Mercy Street հեռուստաշարին մէջ, որ սկսաւ իր դրուագներու թողարկումը 2016-ի Յունուարէն ետք: Ան ստանձնած էր Ֆրէնք Սթրինկֆէլոյի դերը, զինուոր մը պատերազմի ընթացքին :
Մարդասիրութիւն
20 Սեպտեմբեր, 2015-ին, Ֆալահին մաս կազմեց Nautica Malibu Triathlon մրցաշարքին եւ համաձայնելով Disney ընկերութեան հետ, որպէսզի հաւագեն նիւթական գումար մը Los Angeles Children's Hospital հիւանդանոցին պատանեկան քաղցկեղ ունեցողներուն համար: Ֆալահի մինակը հաւագեց $12,000:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1989 ծնունդներ Ստորոգութիւն:20 Փետրուարի ծնածներ
Ասատուր Կիւզելեան
Կենսագրութիւն
1939-ին, երբ Ալեքսանտրեթի Սանճաքը (նահանգ) Ֆրանսան դաւադրաբար «նուիրեց» քեմալական Թուրքիոյ 40,000 հայերու հետ՝ Կիւզելեաններն ալ լքեցին իրենց պապենական հողը եւ գաղթեցին Լիբանան, ապա՝ հաստատուեցան Հալէպ:
Ասատուր Կիւզելեան իր նախնական կրթութիւնը կը ստանայ Հալէպի Կիլիկեան վարժարանին մէջ։ 1948-ին կ'ընդունուի Անթիլիասի դպրեվանքը, որուն դասընթացքը աւարտելէ ետք 1955-ին, կը ստանցնէ ուսուցչական պաշտօն Հալէպի Կիլիկեան վարժարանէն ներս:
Ասատուր Կիւզելեանի գրական տաղանդի ձեւաւորման ու զարգացման մէջ ամէնէն մեծ ազդեցութիւնը ունեցաւ իր հայերէնի, գրաբարի եւ հայ մատենագրութեան ուսուցիչը, անուանի գրող, բանասէր, պատմաբան, հայագէտ, դասագիրքերու հեղինակ՝ Սիմոն Սիմոնեան։ Շնորհիւ Սիմոնեանի գրաբարի հանդէպ ստեղծած խանդավառութեան, Ասատուր Կիւզելեան ըմբոշխնեց մաշտոցեան հայերէնի լեզուական հարստութիւնն ու գրեթէ ամբողջ Նարեկը գոց սորվեցաւ։
1957-ին Ասատուր Կիւզելեան կը մեկնի Հնդկաստան եւ Կալկաթայի Հայոց մարդասիրական ճեմարանին մէջ կը դասաւանդէ հայագիտական նիւթեր:
1964-ին ընտանեօք կը փոխադրուի Լոնտոն, ուր կը վարէ խմբագրութիւնը «Արեգակ» ամսաթերթի, որ լոյս կը տեսնէ միայն երկու տարի:
1974-ին իր նախաձեռնութեամբ լոյս կը տեսնէ «Լոնտոն» ամսագիրը, որ կը գոյատեւէ մինչեւ 1976:
Հրատարակութիւններ
Ասատուր Կիւզելեան ցարդ հրատարակած է չորս գիրքեր:
«Համոյ եւ Ֆատիլէ» չափածոյ սիրավէպը, որ լոյս տեսած է տպարան «Սեւան»էն 1960-ին: Գիրքը երկրորդ անգամ հրատարակուած է Երեւանի մէջ 2009-ին, անգլերէն թարգմանութեան հետ համատեղ:
«Յարատեւող Բարեկամութիւն», հեղինակ` Ալբերտ Փարսադանեան, հրատարակուած` 2004-ին, Երեւան: Գրքի երկրորդ եւ նոր նիւթերով ընդարձակուած տարբերակը լոյս տեսած է Երեւան, 2009-ին, որուն մէջ կան Ասատուր Կիւզելեանի բազմաթիւ յօդուածներն ու բանաստեղծութիւնները։
«Թերթելով Մամուլը», լոյս տեսած է Պէյրութ, 2011-ին: Գիրքը կը պարունակէ Ասատուր Կիւզելեանի խմբագրականներուն եւ յօդուածներուն հատընտիրը։ Այս հատորի «Դէմքեր» խորագրուած բաժնին մէջ հեղինակը, ի միջի այլոց, հանգամանօրէն կը ներկայացնէ հնդիկ հանճարեղ բանաստեղծ Ռապինտրանաթ Թակորի կեանքն ու գրական գործունէութիւնը: Գիրքի «Ճամբու Նոթեր» բաժնին մէջ, Ասատուր Կիւզելեան կը ներկայացնէ սփիւռքի զանազան հայաշատ քաղաքներէն ստացած իր տպաւորութիւնները, ինչպէս օրինակ, Պոլսոյ Սկիւտարի հայոց գերեզմանատունը, ուր կը հանգչին իր սիրած բանաստեղծներէն Պետրոս Դուրեանի եւ Մաթէոս Զարիֆեանի աճիւնները:
«Կը Խօսին Նամակները» հատորը նուիրուած է Ասատուր Կիւզելեանի եւ Սիմոն Սիմոնեանի՝ Ասատուր Կիւզելեանի եւ Վահրամ Մավեանի տպաւորիչ նամակագրութիւններուն։ Գիրքը լոյս տեսած է Պէյրութ, 2014-ին։
«Խօսում են նամակները” յուշ-նամականի արեւելահայերէնով լոյս տեսած հատորը նուիրուած է Ասատուր Կիւզելեանի եւ հայրենի մտաւորականներու նամակագրութիւններուն: Գիրքը հրատարակուած է «Մուղնի» հրատարակչութեան տնօրէն Ռուզան Պետրոսեանի կողմէ Երեւան, 2021-ին: Գիրքին յառաջաբանը գրած է Խորհրդային Հայաստանի Սփիւռքահայութեան հետ Մշակութային Կապի Կոմիտէի փոխնախագահ Ռոմէն Կոզմոյեանը:
Ռաֆայէլ Իսրայէլեան
Ռաֆայէլ Իսրայէլեան, հայ ճարտարապետ, «Սարդարապատի ճակատամարտը» յուշահամալիրի հեղինակը։
Կենսագրութիւն
Ռաֆայէլ Սարգս Իսրայէլեանը ծնած է 17 Սեպտեմբեր 1908-ին Թիֆլիսին մէջ (այժմ՝ Թիֆլիս)։ Հայրը՝ Սարգիս Յակոբ Իսրայէլեանը ծնած է Շուշի ։ Սարգիս Իսրայէլեանը՝ Հայոց լեզուի եւ գրականութեան մասնագետ, բանահաւաք, ծաւալել է աշխուժ գիտական եւ կրթական գործունէութիւն Արցախի տարբեր շրջաններուն մէջ եւ Թիֆլիսի մէջ։ Իսկ մայրը՝ Մարիամ Հախնազարեանը ծնած է Նախիջեւան (ներկայիս՝ Ատրբէյճանի Հանրապետութիւն)։
Ասատուր Կիւզելեան
Հայոց Ցեղասպանութեան 50-ամեակ (1965)
Հայոց Ցեղասպանութեան յիսնամեակին առիթով Ասատուր Կիւզելեան իր բազմաթիւ խմբագրականներով եւ յօդուածներով կոչ կ'ուղղէ սփիւռքահայերուն, որ կառչին հայոց պատմութեան ոգիին եւ միացեալ ուժերով ու ծրագրուած գործունէութեամբ հետապնդեն Հայ դատը: Յիսնամեակի առիթով Ասատուր Կիւզելեան կը հրատարակէ «Արեգակ Բացառիկը», 84 էջ ծաւալով, հայերէն, անգլերէն եւ ֆրանսերէն լեզուներով, ուր համաշխարհային համբաւի տէր կարգ մը դէմքեր, ինչպէս '''Արմին Թ. Վեկներ''' գրած են յօդուածներ:
Ռաֆայէլ Իսրայէլեան
Կենսագրութիւն
Ռաֆայէլ Իսրայէլեանը 1925 թուականին աւարտած է Թիֆլիսի թիւ 72 աշխատանքային դպրոցը։ 1926-1928 թուականներուն սովորած է Վրաստանի գեղարուեստի ակադեմիայի ճարտարապետութեան ճիւղը։ Ուսանելու տարիներուն ան ձեռք բերած է ճարտարապետական հիմնարար գիտելիքներ ։
Ասատուր Կիւզելեան
Շքանանշաններ
Իր երկարամեայ գործունէութեան ընթացքին Ասատուր Կիւզելեան միշտ աշխատած է ի շահ Սփիւռք-հայրենիք կապերու ամրապնդման, հայ ժողովուրդի տարբեր հատուածներու համագործակցութեան եւ միասնականութեան:
Ռաֆայէլ Իսրայէլեան
Կենսագրութիւն
1929-1932 թուականներուն սովորած է Լենինկրատի (այժմ՝ Սան Բեթերբուրգ) Կոմունալ շինարարութեան ինստիտուտի ճարտարապետութեան ճիւղը։ Աւարտած է, որպէս ճարտարապետ նախագծող։
1932-1934 թուականներուն սորված է Լենինկրատի ԽՍՀՄ Գեղարուեստի ակադեմիայի Ի. Ե. Ռեպինի անուան գեղանկարչութեան, քանդակագործութեան եւ ճարտարապետութեան ինստիտուտում եւ 1934 թուականին աւարտած է ինստիտուտին առընթեր վկայականի նախագիծերու նախապատրաստական դասընթացքները։ «Գերազանցութեամբ» պաշտպանած է վկայականի նախագիծը, ստանալով ճարտարապետ-արուեստագետի կոչում։ 1936 թուականին աւարտել է Ի. Ե. Ռեպինի անուան գեղանկարչութեան, քանդակագործութեան եւ ճարտարապետութեան ինստիտուտի վարպետութեան կատարելոգործման դասընթացքները՝ ստանալով ճարտարապետ-նկարիչի կոչում։
1934 թուականին ամուսնացած է Սոֆիա Մուրատեանի հետ։
1936 թուականին տեղափոխուած է Երեւան։
1936-1941 թուականներուն աշխատած է ՀԽՍՀ Կոմունալ տնտեսութեան ժողկոմատին առընթեր ճարտարապետական-նախագծային թիւ 2 արուեստանոցին մէջ (1938 թուականէն «Հայպետնախագիծ») որպէս ճարտարապետ։
1941-1943 թուականներուն աշխատած է Հայաստանի պատմական յուշարձաններու պահպանութեան կոմիտէին մէջ որպէս աւագ գիտաշխատող։ 1941-1963 թուականներուն դասաւանդած է Երեւանի արհեստագիտական ինստիտուին մէջ՝ որպէս աւագ դասախօս։
1944 թ. կայացած է Իսրայէլեանի առաջին անհատական ցուցահանդէսը՝ Հայաստանի ճարտարապետներու տան մէջ։ Առաջին կարգի մրցանակի արժանացած է Երեւանի մէջ կառուցուելիք Յաղթանակի կամարի նախագիծի համար բաց մրցոյթին ընթացքին։
1945 թ. պարգեւատրուած է Հայկական ԽՍՀ Գերագոյն խորհուրդի պատուոյ գիրով։ 1947 թ. ճարտարապետութեան երիտասարդ վարպետներու ստեղծագործութիւններու 2-րդ համամիութեանական ստուգատեսին մէջ արժանացած է առաջին մրցանակի։
1947-1949 թթ. աշխատած է Հայկական ԽՍՀ մինիստրներու խորհուրդին առընթեր ճարտարապետութեան գործերու վարչութեան ճարտարապետական արուեստանոցի մէջ, իբրեւ ճարտարապետ-նախագծող։
1949-1951 թուականներուն աշխատած է Երքաղսովետի գործկոմի ճարտարապետական արուեստանոցին մէջ իբրեւ ճարտարապետ-նախագծող։ 1950 թուականին ընտրուած է Երեւանի քաղաքային խորհուրդի պատգամաւոր։
Ասատուր Կիւզելեան
Շքանանշաններ
27 Մարտ, 2012-ին, Ասատուր Կիւզելեան պարգեւատրուած է ՀՀ սփիւռքի նախարարութեան «Ուիլեամ Սարոյեան» մետալով` հայ գրականութեան, մշակոյթին, նոր սերունդի հայեցի դաստիարակութեան, հայ ժողովուրդին եւ Հայաստանին մատուցած 60-ամեայ ծառայութեան համար:
Ռաֆայէլ Իսրայէլեան
Կենսագրութիւն
1951 թուականին Յաղթանակ յուշարձանի ճարտարապետութեան համար արժանացած է ԽՍՀՄ պետական առաջին կարգի մրցանակի։
Ասատուր Կիւզելեան
Շքանանշաններ
23 Մայիս, 2012-ին, ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսեանի հրամանագրով պարգեւատրուած է «Մովսէս Խորենացի» շքանշանով` Հայ գրատպութեան 500-ամեակին առիթով, գրականութեան եւ գրահրատարակչութեան զարգացման գործին ներդրած աւանդի համար:
Ռաֆայէլ Իսրայէլեան
Կենսագրութիւն
1951-1973 թուականներուն աշխատած է «Հայարդնախագիծ» (մինչեւ 1959՝ «Հայճարտնախագիծ») ինստիտուտին մէջ իբրեւ բաժնի գլխաւոր ճարտարապետ։
Ասատուր Կիւզելեան
Անդամակցութիւն
Ա. Կիւզելեան 1962-ին կ'ընտրուի Հնդկաստանի Ասիական Ընկերութեան՝ իսկ 2017-ին` Հայսատանի Գրողներու Միութեան պատուաւոր անդամ։
Ռաֆայէլ Իսրայէլեան
Կենսագրութիւն
1952 թուականին Լենինկրատի մէջ՝ ԽՍՀՄ Գեղարուեստի ակադեմիայի Ի. Ե. Ռեպինի անուան գեղանկարչութեան, քանդակագործութեան եւ ճարտարապետութեան ինստիտուտին մէջ պաշտպանել է «Իմ աշխատանքները ճարտարապետութեան մէջ» թեմայով ատենախոսութիւնը եւ ստացած է ճարտարապետութեան թեկնածուի գիտական աստիճան։
Ասատուր Կիւզելեան
«Ասատուր» փաստա-վաւերագրական ֆիլմի ներկայացումը
5 Յունիսի 2019-ին Երեւանի Cinematographers միութեան դահլիճին մէջ տեղի ունեցաւ «Ասատուր» փաստա-վաւերագրական ֆիլմի ներկայացումը: Ֆիլմի գլխաւոր հերոսը` ազգային, հասարակական, գրական, մշակութային եւ եկեղեցական գործիչ, գրող-հրապարակախօս, հայ բարերար եւ մեծ մտաւորական լոնտոնաբնակ Ասատուր Կիւզելեանն է:
Ռաֆայէլ Իսրայէլեան
Կենսագրութիւն
1961 թուականին Հայկական ԽՍՀ Գերագոյն խորհուրդի նախագահութեան հրամանագիրով արժանացած է Հայկական ԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչի պատուաւոր կոչումը։ Պարգեւատրուել է Հայկական ԽՍՀ Գերագոյն խորհուրդի պատուոյ գիրով։
Ասատուր Կիւզելեան
«Ասատուր» փաստա-վաւերագրական ֆիլմի ներկայացումը
«Ասատուր» փաստա-վաւերագրական ֆիլմը գրեթէ չի խօսիր Ասատուր Կիւզելեանի բարերարութեան եւ բարեգործութեան մասին, մի պարզ պատճառով` ան չի սիրեր խօսիլ այդ մասին: Միայն մէկ առիթով ըսած է. «Ճշմարիտ տիկինը երբեք չի շպարուիր ու գեղեցկանար ի ցոյց ուրիշներու: Ան այդ կ'ընէ ծածուկ եւ առաջին հերթին իր համար: Բարեգործութիւնն ալ այդպիսի նման բան մըն է: Այն ի ցոյց դնելու համար չէ»:
Ռաֆայէլ Իսրայէլեան
Կենսագրութիւն
1968 թուականին Հայկական ԽՍՀ Գերագոյն խորհուրդի նախագահութեան հրամանագիրով արժանացած է Հայկական ԽՍՀ վաստակաւոր ճարտարապետի պատվուաւոր կոչումին։
Ասատուր Կիւզելեան
«Ասատուր» փաստա-վաւերագրական ֆիլմի ներկայացումը
Անվերջ կարելի է պատմել այս հետաքրքիր ու իւրօրինակ մարդու մասին: Սակայն ֆիլմի ռեժիսոր` Գրիգոր Հարությունյանը, իր ներածական խօսքին մէջ ներկայացնելով Ասատուր Կիւզելեան երեւոյթը, հրաշալի բնութագրեց. մասնագիտութեամբ` ՄԱՐԴ:
Ռաֆայէլ Իսրայէլեան
Կենսագրութիւն
1969 թուականին կայացած է Իսրայէլեանի անհատական ցուցահանդէսը Թպիլիսիի մէջ։ 1970 թուականին ԽՍՀՄ Գերագոյն խորհուրդի նախագահութեան հրամանագիրով արժանացած է ԽՍՀՄ ժողովրդական ճարտարապետի պատուաւոր կոչումին։
1973 թուականի Սեպտեմբեր 8-ին մահացած է Երեւան։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:17 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:8 Սեպտեմբերի մահացածներ
Վիգէն Դարբինեան
Վիգէն Դարբինեան ծնած է Դամասկոս, Սուրիա իր հեղինակային երգերով կը մնայ արեւմտահայերէն երգեր յօրինող սակաւաթիւ արուեստագէտներէն եւ արեւմտահայերէն լեզուն ու մշակոյթը երգի ճամբով կեանքի կոչողն ու պահպանողը: Վիգէնը կերուխումի, խրախճանքի կամ պարահանդէսի երգիչ չէ: Ունկնդրութեան վայելքը ստանալու եւ փոխանցելու մեկնաբանող է:
Կենսագրութիւն
Վիգէն Դարբինեան Իր ժողովուրդին պէս ինք ալ թափառական ու աստանդական կեանք ապրած է՝ 12 տարեկան էր երբ Դամասկոսէն Պէյրութ հաստատուեցաւ իր ծնողքին հետ, այնտեղէն ալ Ֆրանսա: Պէյրութի մէջ, ան շարունակեց յաճախել հայկական վարժարան՝ Հայ Աւետարանական Քոլէճ: Փոքր տարիքէն սիրած է երգը, թատրոնը եւ «եկեղեցին հայկական»ը, որոնք մեր մշակոյթի անբաժան մասնիկներն են: Վիգէն կ՛երգէ հայերէն, արեւմտահայերէն: Հին ու նոր երգերը կը պատշաճեցնէ ժամանակի ոգիին:
Արուեստագէտ Վիգէն Դարբինեանի երգերը արդի են, սակայն ոչ արդիական եւ կեղծ, այլ միշտ իւրայատուկ: Վիգէն Դարբինեանի համար հայ դասական երգի դպրոցը եղած են երգչախումբն ու հայկական երգեցողութիւնը:
Վիգէն Դարբինեան «Վերադարձ» խտասալիկը
«Վերադարձ»ը միայն խտասալիկ չէ, այլ բանաստեղծութիւններու եւ գրութիւններու փունջ մը: Բծախնդրութեամբ պատրաստուած գրութիւններ, որոնց համար պատրաստուած է փոքր գրքոյկ մը: Վիգէնին լոյս ընծայած այս պատրաստութիւնը իւրայատուկ է: Պարզ խտասալիկ մը չէ, այլ գիրք, երգ, երաժշտութիւն եւ տպաւորիչ ու նկարազարդ ալպոմ մը:
Ելոյթները
Վիգէն Դարբինեան առաջին անգամ, Դամասկոսի հեռատեսիլի մանուկներւ երգի եւ արտասանութեան յայտագրէն ելոթ ունեցած է, տասը տարեկանին: Ծնողքէն գաղտնի դիմում ըրած էր։ Ներկայ եղաւ եւ արաբերէն երգեց, օրուան ժողովրդական երգիչներու երգերը: Հասաւ առաջնակարգ դիրքին:
1975-ին, Լիբանանի հեռատեսիլէն ելոյթ ունեցաւ, «Tout La Ville Chante» յայտագրէն, երգեց անգլերէն ու առաջին մրցանակը ստացաւ, որուն իբրեւ հետեւանք՝ հեռացայ ծննդավայրէն:
23-24 Հոկտեմբեր, 2009-ին Ֆրանսահայ (ժամանակին լիբանանահայ) երգիչ Վիգէն Դարբինեան, իր նոր խումբով՝ «Նորդար»ով երեկոյեան ժամը 8-ին, երկու ելոյթներ ունեցաւ Լոս Անճելըսի «Քոլպըրն» երաժշտանոցի «Զիփըր» համերգասրահին մէջ:
Վիգէն Դարբինեան «Թատրոն 67»
Լայն հասարակութիւնը Վիգէն Դարբինեանին ծանօթացաւ Լիբանան, երբ տաղանդաւոր բեմադրիչ եւ արտակարգ դերուսոյց Վարուժան Խտըշեանի «Թատրոն 67»-ի մէջ ունեցաւ դերեր եւ դերասանի յատկութիւն ցուցաբերեց:
Վիգէն Դարբինեանի «Յարդար» ձայնապնակը
Արուեստագէտ Վիգէն Դարբինեան ընտրած է հին երգերը, անցեալի երգերը, զանոնք մեկնաբանած՝ իր ձեւով: Դասականը յարդարելով, զայն պատշաճեցնելով ժամանակի ոգիին, խուսափելով հինին նորը հագցնելու փորձութենէն: Այսպէս, Յարութ Պէզճեանի հետ «Յարդար» կոչեցին իրենց առաջին ձայնապնակը, որոնք, հարկ է ըսել, արժանացան ժողովուրդի դրական ընդունելութեան:
Դժբախտաբար երկար կեանք չ՛ունենար «Յարդար»ը:
Սկաւառակները եւ խտասալիկները
«Յարդար»էն ետք Վիգէն Դարբինեան այս ուղին կը շարունակէ առանձին, կը հրապարակէ «Երազ», «Բարեւ», «Կարօտ» սկաւառակները (վինիլի վրայ), անկէ ետք խտասալիկի վրայ՝ «Կարօտ»ը, «Ժպիտ եւ արցունքներ»ը, «Ձայն Եւ Դաշնակ»ը, «Նոր Դար»ը եւ վերջինը՝ «Վերադարձ»ը:
Վիգէն Դարբինեանը եւ դաշնակահար Փաթրիս Փէյրիէրասի հետ երաժշտական շրջապտոյտները
Վիգէն նոյն շրջանին կը ծանօթանայ ֆրանսացի համբաւաւոր երաժիշտ, դաշնակահար Փաթրիս Փէյրիէրասի հետ եւ 1983-ին ելոյթ կ՛ունենայ Փարիզի ամենանշանաւոր «Օլիմփիա» հանդիսասրահին մէջ։ Միասին շրջապտոյտներ կ՛ունենան զանազան երկիրներ՝ Պելճիքա, Անգլիա, Հոլանտա, Յունաստան, Եգիպտոս, Լիբանան, իսկ աւելի ուշ առանձին բազմիցս կ՛այցելէ Լոս Անճելըս:
Վիգէն Դարբինեան եւ Ֆրանսական հեռատեսիլ «Le Grand Échiquier»
Այդ օրերուն էր, որ աշխարհահռչակ Շարլ Ազնաւուր արուեստագէտ Վիգէն Դարբինեանին եւ Յարութ Պէզճեանին հրաւիրեց Ֆրանսական հեռատեսիլ «Le Grand Échiquier» յայտագրին: Շարլ Ազնաւուրի պատասխանը այդ երկու երիտասարդներու հրաւէրի պատճառին, այն էր, թէ անոնց կատարած հայ երգի մեկնաբանութիւնը ունկնդրելի էր բոլորին համար:
Երգեր
Անցեալի մեր երգերը արտայայտած են կարօտ, յիշատակ եւ անոնց մէջ կը պակսէր ժամանակակից հայուն կեանքը: Վիգէն Դարբինեան քաջութիւն ունեցած է նոր երգեր գրելու: Այսպէս է «Բարեւ» երգին ծնունդի բացատրութիւնը:
Ան երգած է նաեւ հայ բանաստեղծի՝ Վահան Թէքէեանի «Եկեղեցին Հայկականը», իբրեւ նշանակալից ազգային խօսք:
Վիգէն Դարբինեան-ին երգացանկը քնարային ըլլալուն կողքին նաեւ պատգամաբեր էր, մեկնաբանուած երգերը, ինչպէս` «Կարօտ», «Կռունկները», «Զինուորին մօր երգը», ազգային շունչով պարուրուած էին, ունէին կոչ ու հրաւէր:
«Կարօտ» երգը Վիգէնին նախասիրած երգերէն մէկն է եւ տարբեր ձայնապնակներու մէջ տարբեր դաշնաւորումով մեկնաբանած է այդ սքանչելի երգը: «Կարօտ»: Վիգէնը կարօտ ունի իր ծննդավայրին, իր դպրոցին, իր դասընկերներուն, լիբանանահայ թատրոնին:
Վիգէն Դարբինեան-ի պարգեւատրուած շքանշանը
Կիրակի, 4 Յունիս 2017-ին, երեկոյեան ժամը 8:30-ին, Վիգէն Դարբինեան ժամադրուած էր Այնճարի հայութեան հետ, որ համախմբուած էր «Հետուիկ» սրահին մէջ` կազմակերպութեամբ Համազգայինի «Պարոյր Սեւակ» մասնաճիւղին, հովանաւորութեամբ ճաշարան «Արեւ»-ի տնօրէնութեան:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ Ստորոգութիւն:Հայ երգիչներ Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ
Բարսեղ Կանաչեան
Բարսեղ Կանաչեան, տաղանդաշատ խմբավար, յօրինող եւ երաժշտական-հասարակական գործիչ։
Կենսագրութիւն
Բարսեղ Կանաչեան ծնած է 1885-ին, Ռոտոսթօ (Թեքիրտաղ), արեւելեան Թրակիա, կօշկակարի մը տան մէջ։
Երեք տարեկանին կը մեկնի Պոլիս եւ կը յաճախէ Կէտիկ Փաշայի Ազգային Վարժարանը: 90-ական թուականներուն կը գաղթէ Պուլկարիա եւ կը շարունակէ ուսումը։ Վառնայի մէջ կը յաճախէ հայկական վարժարան, որուն զուգահեռ կը հետեւի ջութակի դասընթացքներու, աշակերտելով Մեծիկեանի եւ պարսկահայ ջութակահար Նաթան բէկ Ամիրխանեանի: Վառնայի մէջ կ'աշխատի վաճառականի մը քով իբրեւ գրագիր։ 1905-ին ընտանեօք կը փոխադրուի Պուքրէշ, ուր ջութակի դասերը կը շարունակէ ռումանացի ջութակահար Ժորժ Պույուքի քով։ Կանաչեանի ընդունակութիւնները նկատելով, Պույուք անոր կը սորվեցնէ դաշնակ նուագել: Կը սկսի երգել եկեղեցիներու մէջ եւ ջութակ կը նուագէ նուագախումբերու հետ, մաս կազմելով նաեւ տեղւոյն սիմֆոնիք նուագախումբին: Քաղաքական պատճառներով դարձեալ կը գտնուի Վառնա, ուր կը հրաւիրուի Պենլեանի օփերային թատերախումբի նուագախումբը ղեկավարելու: Սահմանադրութեան հռչակումէն ետք, 1908-ին կու գայ Պոլիս եւ հոն կը կազմէ ու կը վարէ հայկական առաջին նուագախումբը՝ «Քնար»ը, ապա «Մասիս»ը: Կը դասաւանդէ ազգային վարժարաններէ ներս: 1910-ին ոգեւորուած Կոմիտասի առաջին համերգէն, կ'անդամակցի անոր երգչախումբին, ապա կը դառնայ մեծ երաժիշտին լաւագոյն աշակերտներէն մէկը՝ 1913-էն 1915:
Պոլիս, Փարիզ, Եգիպտոս եւ Լիբանան գործունէութիւնը
Կոմիտասի սաները Փարիզ կը ղրկուին իրենց ուսումը կատարելագործելու համար։ Կանաչեան 1921-ին կը մեկնի ֆրանսական մայրաքաղաքը, ուր կը հետեւի երաժշտական բարձրագոյն ուսման հետեւելով Ռընէ Լընորմանի դասընթացքներուն։ Կանաչեան Փարիզէն կ'անցնի Եգիպտոս, ուր համերգներ կու տայ: Հոն կը գրէ «Տալիլօ»ն: Երաժշտական գործունէութիւն կունենայ նաեւ Կիպրոսի Մելքոնեան կրթական հաստատութեան մէջ։ 1932-ին կը հաստատուի Պէյրութ, ուր 1936-ին կը կազմէ «Գուսան» երգչախումբը, որ մեծ յաջողութիւններ ձեռք կը բերէ հայկական եւ լիբանանեան շրջանակներու մէջ։ Համերգային ելոյթներով կը շրջի Դամասկոս, Թրիփոլի, Զահլէ, Լաթաքիա, Ալեքսանտրէթ, Հալէպ եւ այլն:
Կանաչեանի գործերը
Իր ստեղծագործութիւններուն մէջ Կանաչեան սերտօրէն կապուած է ազգային երգարուեստին: Ան ընդհանրացումներ կատարած է օգտուելով գեղջկական եւ գուսանական երգերու տարբեր յատկանիշներէն ու արտայայտութեան միջոցներէն: Յատկապէս խմբերգներու պարագային օգտագործած է բազմաձայնութեան ոճական ուղղութիւնը:
Պէյրութի մէջ
1936-ի վերջերը Պէյրութի մէջ Կանաչեանի աշակերտները կը կազմեն «Գուսան» երաժշտական միութիւնը, որ կ'աջակցի Կանաչեանին վարչական գործերուն մէջ։ 1933-46 շրջանին Կանաչեան իր «Գուսան» երգչախումբով ամէն տարի կանոնաւոր կերպով տուած է մէկ կամ երկու մեծ համերգներ Պէյրութի մէջ, մէկ կամ երկու համերգներ Պէյրութի արուարձաններուն մէջ, ինչպէս նաեւ Սուրիոյ եւ Լիբանանի հայաշատ կեդրոնները՝ Հալէպ, Պիթիաս, Սօուք Օլուգ, Դամասկոս, Թրիփոլի, Լաթաքիա եւ Զահլէ արժանանալով հայ եւ օտար հասարակութեան գնահատանքին։ Հայ եւ արաբ մամուլը բազմաթիւ սիւնակներ նուիրած է Կանաչեանի արուեստին եւ անոր միջոցաւ հայ մշակոյթին։ Կանաչեան նոյն ատեն երաժշտութեան ուսուցիչ եղած է Ս. Նշան Ազգ. վարժարանին եւ Հայ ճեմարանին մէջ։ Ունեցած է բազմաթիւ աշակերտներ՝ ջութակի, դաշնակի եւ հարմոնիի։
Շրջան մը Կանաչեան հետաքրքրուած է լիբանանեան ժողովրդական գեղջուկ երգերով: Պհամտուն գիւղին մօտերը, ամառնային իր արձակուրդներուն, ան գտած է արաբ երգիչ մը եւ անկէ քաղած` «Աալա տալօունա»-ի, տիւրզի գիւղի մը «Տըպըք-տըպըքի»-ն, «Զահլէ աարուս ըմզայանէ»-ի, պետեւի ցեղախումբին «Պէքինա»-ին երգն ու բառերը: Բազմաձայնած է անոնցմէ քանի մը հատը :
1945-ին կը կորսնցնէ իր տեսողութիւնը՝ աչքի ջիղերուն քայքայումին հետեւանքով։ Կը հաստատուի Պաղտատ, ուր կը մահանայ :
1947-ին, Պէյրութի մէջ կը ստեղծուի «Յոբելենական կեդրոնական յանձնախումբ»-ը, որուն նախաձեռնութեամբ կը հրատարակուին Կանաչեանի գործերը տասը պրակներով:
Կանաչեանի անունով կը կոչուի Պէյրութի Համազգայինի «Բարսեղ Կանաչեան» երաժշտանոցը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:17 Ապրիլի ծնածներ Ստորոգութիւն:21 Մայիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբավարներ
Մարսելօ
Մարսելօ Վիէյրա տա Սիլվա Ճունիոր (Marcelo Vieira da Silva Júnior, 12 Մայիս 1988, Ռիօ տէ Ժաներօ), պրազիլցի ֆութպոլիստ, Ռէալ Մատրիտ եւ Պրազիլի ազգային հաւաքականի ֆութպոլային ակումբի պաշտպան, կիսապաշտպան եւ աւագ։
«Ֆլումինենսէ»
Մարսելօն 9 տարեկանին սկսած է խաղալ «Ֆուտսալ», իսկ 13 տարեկանին միացած է պրազիլական ֆութպոլի առաջատարներէն մէկուն «Ֆլումինենսէ» պատանեկան ակումբին, ուր սկսզբնական շրջանին եղած է կիսապաշտպան, իսկ յետոյ անոր մարզիչը անոր արագութիւնը օգտագործելու համար անոր դարձուձած է ակումբի պաշտպանը։ Ան գրեթէ ձգած էր ֆութպոլը, քանի որ անոր ծնողները ի վիճակի չէին վճարել անոր ճանապարհածախսերը, բայց ակումբը այդ ծախսերը առաւ իր վրայ, որպէսզի չկորսնցնէ այդպիսի իւրայատուկ ֆութպոլիստի մը։ «Ֆլումինենսե»ի մէջ 2 մրցաշրջանի ընթացքին ան խաղցած է 38 խաղ, որու ժամանակ դարձած է 6 կօլերու հեղինակ։
Ռէալ Մատրիտ
26 Յուլիս 2011 թուական ին ան պաշտօնապէս ստացած է եւ դարձած Սպանիոյ քաղաքացի, որ յետոյ չի համարուիր Եւրոպական միութեան ախոյեանութիւններու մէջ :
18 Յունուար 2014 թուականին Սպանիոյ առաջնութեան ժամանակ Պաթիսայի դէմ խաղին Մարսելօն Ռէալ Մատրիտ ֆութպոլային ակումբի կազմին մէջ խաղցած է 250-րդ խաղը, որ աւարտած է 5:0 ի օգուտ Ռէալ Մատրիտին :
Ազգային հաւաքականի մէջ ասպարէզը
Մարսելօն առաջին խաղը խաղցած է Պրազիլի ազգային հաւաքականի եւ Ուեյլսի ընկերական հանդիպման ժամանակ՝ 2006 թուականին։ Խաղը վերջացած է 2:0 հաշուով։ Այդ հանդիպման ժամանակ Մարսելօն ազգային հաւաքականի կազմին մէջ հարուածած է իր առաջին կօլը։ Ինչպէս ազգային հաւաքականին մէջ, այնպէս ալ Ռէալին մէջ խաղցած է ձախ կողմին վրայ՝ Ռոպերթօ Գառլոսի ազգային հաւաքականը ձգելէ ետք։
2014 թուականի աշխարհի առաջնութիւն
2014 թուականին Մարսելօն իր առաջին կօլը դրաւ իր սեփական դարպասին ընդդէմ Խրուաթիո յ դէմ, որ դարձաւ Պրազիլի պատմութեան առաջին ինքնակօլը, աշխարհի առաջնութեան :
Անձնական կեանքը
Ամուսնացած է պրազիլցի դերասանուհի Գլարիսա Ալուեսի ընկերուհիին հետ։ Անոնք ունին 1 զաւակ՝ Էնցոն (14.09.2009): 2015 թուականի Մայիսին ամուսինները հաստատեցին, որ Սեպտեմբերին ծնաւ անոնց երկրորդ երեխան։ Անոր անունը արդէն յայտնի է՝ Լիամ։
Նուաճումներ
Ֆլումինենսե Ընդհանուր։ 1 մրցանակ
Ակումբային
Ֆլումինենսե Ընդհանուր։ 1 մրցանակ
Ռէալ Մատրիտ Ընդհանուր։ 10 մրցանակ
Պրազիլի հաւաքական Ընդհանուր։ 1 մրցանակ
Ակումբային վիճակագրութիւն
Մինչեւ 13 Մայիս 2015 թուական
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Պրազիլցի ֆութպոլիստներ Ստորոգութիւն:1988 ծնունդներ Ստորոգութիւն:12 Մայիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:Ռիօ տէ Ժաներօ
Եկեղեցական զգեստ
Եկեղեցական զգեստ, եկեղեցական հանդերձ, խորհրդաբանական իմաստ ունեցող, դեռեւս Հին կտակարանով աւանդուած քահանայական հանդերձէն։ Ինչպէս ընդհանրական եկեղեցիի մէջ, այնպէս ալ անոր անբաժանելի մաս կազմող Հայաստանի առաքելական եկեղեցիին մէջ հին ժամանակէ ի վեր կը գործածեն եկեղեցական զանազան զգեստներ, որոնք իրենց ձեւով ու նշանակութեամբ կը տարբերին աշխարհի հագուստներէն։
Աւանդութեան համաձայն, Հայ եկեղեցիին ու սպասաւորներու զգեստներու ձեւը գլխաւորապէս վերցուած է Կեսարիայի եւ Երուսաղեմի եկեղեցիներէն, սակայն, ինչպէս բնորոշ է Հայ եկեղեցիէն, այդ զգեստները պատշաճուած է հայ ոգիէն՝ ստանալով ազգային իւրահատուկ ձեւ ու տեսք։
Եկեղեցական զգեստները դարերու ընթացքին ենթարկուած են մասնակի փոփոխութիւններու՝ ձեւի կամ նիւթի առումով, այնուհետեւ մնացած են անփոփոխ յարմար մինչեւ մեր օրերը։
Հայ եկեղեցիին գործածող եկեղեցական զգեստները ըստ օգտագործման կերպի կարելի է բաժանել երկու տեսակի՝ ընդհանուր զգեստներ եւ Աստուածապաշտական զգեստներ։
Ընդհանուր զգեստներ
Առօրեայ ամէնօրեայի մէջ գործածւող եկեղեցական զգեստներ։
Սքեմ
Բոլոր ձեռնադրուած եւ օծուած, խորհրդակատար հոգեւորականները՝ կաթողիկոսէն մինչեւ սարկաւագ,կը կրեն ամէնօրեայ միեւնոյն եկեղեցական զգեստը, որ վերարկու կամ սքեմ կը կոչվուի։ Կարուած է սեւ կտորէն։
Վեղար
Կուսակրօն հոգեւորականներուն յատուկ գլխադիրն է, գլխի քողը, որովհետեւ անոնք կը տարբերին ամուսնացեալ քահանաներէն։ Վեղարը սրածայր է՝ գմբեթանման, ներսէն նոյն ձեւով գլխանոց ունի, իսկ վրան՝ սեւ գոյնէ կտորով ծածկուած է, որ գլուխը ծածկելով կ'իջնէ մինչեւ հոնքերը, իսկ մեջքի կողմէն՝ մինչեւ գոտկատեղը։
Վեղարը գործածութեան սկսած է հաւանաբար 11-րդ դարէն ետք, քանի որ այդ ատեն հայ մատենագիրները չէին ակնարկեր վեղարի գործածութեան մասին։ Ամենայն հայոց հայրապետի վեղարի ճակատին վրայ աւելցուած է ադամանդակուռ խաչ։ Սկսած է Հովսեփ արքեպիսկոպոս Արղութեանէն ուր վեղարի խաչը եղած է ռուսահայոց թեմի առաջնորդներու մենաշնորհը, իսկ Եփրեմ Ա Ձորագեղցի կաթողիկոսէն սկսած, որպէս Ռուսիոյ կայսրի շնորհած պատւոյ նշան, դարձած է Ամենայն հայոց կաթողիկոսներու խորհրդանշանը եւ փոխանցուած է ամէն նորընտիր կաթողիկոսի։ Վեղարի տուչութեան ժամանակ եպիսկոպոս կ'ընթերցէ հետեւեալ աղոթքը. «Աստուած զգեցուցանէ քեզ զնոր մարդն՝ որ ըստ Աստուծոյ հաստատեալ է արդարութեամբ եւ սրբութեամբ եւ ճշմարտութեամբ, եւ եղիցիս դու հպատակ եւ հնազանդ Եկեղեցւոյ, կանխեալ ի սէրն Աստուծոյ հոգւով ի տուէ եւ ի գիշերի. ամէն» (Մաշտոց Ձեռնադրութեան)։
Փիլոն
Մարմինը փաթթող եւ կրծքի վրայ ամրացւող սեւ կտաւէ կարուած զգեստ է։ Գործածուած է ժամերգութիւններու եւ Աստուածապաշտական այլ արարողություններու ժամանակ։ Ծայրագոյն վարդապետները եւ եպիսկոպոսները ինչպէս նաեւ կաթողիկոսները որպէս պատւոյ նշան կը կրեն մանիշակագոյն ծաղկեայ, իսկ վարդապետները՝ սեւ ծաղկեայ փիլոններ։ Սեւ ծաղկեայ փիլոնները, որպէս պատւոյ նշան, հայրապետական կոնդակով կը շնորհաւորեն նաեւ աւագ քահանաներուն։
Աստուածապաշտական զգեստներ
Ծիսակատարութիւններու ժամանակ գործածւող եկեղեցական զգեստներ
Ուրար
Այն նեղ ու երկայն, մոտ 3 մ երկարութեամբ եւ 10-12 սմ լայնութեամբ գունաւոր եւ ծաղկաւոր եզրէ, որն ուրարակիրն ու սարկավագը կը կրեն իրենց ձախ ուսի վրայ։ Ուրարը սուորաբար կ'ունենայ է 3 խաչ. մէկը ուսի վրայ մեջտեղը, միւս երկուքը՝ ետեւէն են առջեւէն։ Ձախ ուսին ուրար կրելու նշանն է, ուր այդ կրօնաւորը Աստուծոյ լուծը միայն կէսը իր վրայ կը կրէորովհետեւ տակաւին կարողութիւն չունի ամբողջութեամբ ստանձնելու։
Բազկուրար
Ուրարի փոքր տեսակ է, որ կիսասարկաւագը կը կրէ իր ձախ դաստակի վրան։ Այս կը նշանակէ, որ ան դեռ ամբողջուին չի կրնար իր վրայ վերցնել Հիսուս Քրիստոսի լուծը։
Հողաթափ
Ս.Պատարագի ժամանակ թէ պատարագիչը եւ թէ խորհրդակատարութեան ժամանակ անոր սպասարկող խոնարհ դասի աստիճանաւորները Ս. խորան կը բարձրանան հողաթափներով։ Պատարագի ընթացքին, վերաբերումէն առաջ, քահանան կը հանէ իր հողաթափերը։ Պատարագչի հողաթափերու ներսի կողմը իժի ու քարպի կերպարանքներ  ասեղնագործուած են՝ ի խորհուրդ սաղմոսի հետեւյալ խոսքերու. «Դուն կը քայլես իժերու եւ քարպերու վրայէն, ոտքով կը կոխոտես առիւծին եւ վիշապին վրայ» (Սաղմոս 90.13)։
Տարբերութիւնը եկեղեցական այլ արարողություններէ, Պատարագի ժամանակ քահանան, եպիսկոպոսն ու կաթողիկոսն կը զգեստավորուին  բոլորովին  շքեղ ու գեղեցկահիւս զգեստներով, որպէսզի Տիրոջ սպասաւորութիւնն աւելի շքեղ եւ փառաւոր կատարուի։
Սաղավարտ
Գնդաձեւ, կերպասէ ասեղնագործուած կամ մարգարտազարդ գլխանոց է, որու գագաթին ամրացուած է քառաթեւ փոքր խաչ։ Չորս Սաղաւարտները պատկերուած են Քրիստոսի փրկագործական տնօրինութեան չորս գլխաւոր դեպքերը Ծնունդ, Մկրտութիւն, Յարութիւն, եւ Համբարձում։ Սաղաւարտի գործածութիւնը վերցուած է Հին ուխտի եկեղեցիէն։ Այն կը խորհրդանշէ նաեւ Հիսուս Փրկչի կրած փշէ պսակն ու վարշամակը։ Պատարագի ժամանակ սաղաւարտը կը գործածուի որպէս զրահ՝ սատանայական զորութեան դէմ պատերազմելու։ Հայ եկեղեցիի մէջ Պատարագի ժամանակ սաղաւարտը կը գործածեն քահանաներն ու վարդապետները։
Շապիկ
Տարբերութիւնը խոնարհ աստիճանաւորներու գործածած շապիկներու, Պատարագի ժամանակ բարձրաստիճան եկեղեցականները կ'օգտագործեն առանց ուսանոցի, ճերմակ կտաւէն, մինչեւ հողաթափերը հասնող շապիկներ։ Ճերմակ գոյնը կը խորհրդանշէ Հիսուս Քրիստոսի անարատ Ծնունդը եւ անմեղ ու մաքրամաքուր կեանքը, նաեւ՝ Տիրոջ Հարութիւնն աւետող ԶԳԵՍՏԸ հրեշտակի սպիտակաթոյր հանդերձը։
Փորուրար
Ուրարի կրկնակի լայնքով ասեղնագործուած զգեստի մասն է, որ կը ծածկէ հոգեւորականի կուրծքը սպիտակ շապիկի վրայէն։ Երկարութիւնը մարդահասակ է, վերնամասով՝ կլոր, գլխէն հագնելու համար։ Փորուրարը կը խորհրդանշէ այն ծանր լուծը, որ քահանան ամբողջապէս կ'առնէ իր ուսերու վրայ:
Գոտի
5-7 սմ լայնութիւն ունեցող ամուր եւ գեղեցկահիւս կտորէն ժապաուէն է, որու առջեւէն կ'ամռանայ ակնազարդ կամ մարգարտապատ զոյգ ճարմանդով։ Գոտիի գործածութիւնը եւս վերցուած է Հին ուխտէն։ Գոտի կրելու իրաւունքը քահանայական աստիճան ունեցողներու մենաշնորհն է։ Պատարագիչը գոտին կը կապէ փորուրարի վրայէն։ Գոտին միեւնոյն ժամանակ Հիսուս Քրիստոսի ողջախոհութեան խորհուրդն ունի։
Թաշկինակ
Գոտիին հետ պատարագիչ քահանան կը կրէ նաեւ թաշկինակը, որ հիմնականի մէջ կը ծառայէ պատարագչի ձեռքերը եւ սկիհը լուալէ ետք չորացնելու համար։
Վակաս
Պատարագչի ուսանոցն է, որ կիսահաւասար ձեւով կը պատէ քահանայի պարանոցը՝ թիկունքի կողմէն։ Վակասի վրայ ընդհանրապէս ձուլուած կամ ասեղնագործուածեն 12 առաքյալներու պատկերները, իսկ անոնց մեջտեղը՝ Հիսուսի՝ Աստուծոյ Գառնուկին պատկերը։ Վակասը եւս վերցուած է Հին ուխտէն։ Կը Խորհրդանշէ մոլորեալ ոչխարին, այսինքն՝ մոլորեալ մարդկութեանը, որուն Քրիստոսն իր ուսերու վրայ առնելով՝ դէպի փրկութիւն եւ հաւիտենական կեանքի առաջնորդեց։ Վակասը միեւնոյն ժամանակ հաւատացյալներուն կը հիշեցնէ Հիսուս Փրկչի քաղցր լուծը եւ թեթեւ բեռը։
Շուրջառ
Փիլոնաձեւ, անթեւ եւ գեղեցկահիւս վերարկու է, որ, ամբողջ հասակը ծածկելով, առջեւէն կրծքի վրայ կը ամրանայ մետաղէ զոյգ ճարմանդով։ Կը Գործածուի  Պատարագի, սրբազան խորհուրդներու կատարման, նախատոնակներու, թափորի եւ Աւետարան ընթերցելու ժամանակ։ Կը Խորհրդանշէ Աստուածային շնորհներու այն զրահը, որու պատարագիչը կը պատսպարուի  չարի նետերէն եւ հարձակումներէն։
Եպիսկոպոսական զգեստներ
Եպիսկոպոսը բացի քահանայական զգեստներէն կը կրեն նաեւ սաղաւարտի փոխարէն խոյր կամ թագ, արտախուրակներ, եմիփորոն եւ գաւազան։
Խոյր կամ թագ
Խոյրը գեղեցկահիւս, նկարազարդ ու գոհարազարդ, երկու տափակ երեսներէն բաղկացած թագ է։ Գլխին դնելէ վերեւի սրածայր մասերը բացուելով՝ կը կազմեն երկու ճիւղաւորում խոյրը։ Իւրաքանչիւր ծայրին ամրացուած է մեկական փոքր խաչ։ Խոյրը յատուկ է եպիսկոպոսին ու կաթողիկոսին։ Հայ եկեղեցիին մէջ սկսած է գործածուիլ 12-րդ դարէն։
Արտախուրակներ
Խոյրի ետեւէն կախուած երկու երկար կապեր են, որոնք խոյրը գլխին ամուր պահելու համար, սակայն հետզհետէ վերածուած են զարդարանքի։ Այժմ արտախուրակները 50 սմ երկարութեամբ եւ 6 կամ 7 սմ լայնութեամբ, յատակի կողմը աւելի լայն, խոյրի նմանութեամբ պատրաստուած երկու կտորէ զարդեր են, որոնք կը կախուին վակասէն՝ թիկունքի կողմէն։
Եմիփորոն
Լայն ուսանոց-ուրար է, որ ետեւէն եւ առջեւէն կը ծածկէ եպիսկոպոսի կամ կաթողիկոսի կուրծքն ու թիկունքը, իսկ եմիփորոնի ծոպաւոր ծայրերը կը հասնին մինչեւ շուրջառի ծայրերը։ Եմիփորոնը կը խորհըրդանշէ եպիսկոպոսի կամ կաթողիկոսի ամբողջապէս խաչուած ըլլալով իրենց հինգ զգայարաքններով, մեղքերու եւ աշխարհի ցանկություններու համար մեռնիլը եւ միայն Քրիստոսի խաչն իրենց անձերու մէջ կրելը։
Կոնքեռ
Ոսկեթել զարդ է՝ տարանկիւն զուգահեռագծի ձեւով՝ ասեղնագործուած կամ ընտիր կերպասէն պատրաստուած է։ Կոնքեռու վրայ աւանդաբար ասեղնագործուած է խաչակիր մէկ գառնուկ, որ Աստուծոյ Գառնուկին՝ Հիսուս Քրիստոսի խորհուրդն ունի։
Կոնքեռու երեք անկիւններու մէջ կան փոքր ծոպեր, իսկ չորրորդ անկիւնէն նեղ եզրով կախուած է հայրապետի գոտին՝ ձախ մասին՝ «որպէս հոուուական մախաղ, կամ ի նշան Յիսուսի ղենջակին:
Նուիրական առարկաներ
Որպէս պատվո նշան քահանայական կարգ ունեցողներին շնորհված իրեր։
Մատանի
Հայ եկեղեցիի մէջ մատանիի գործածութիւնը կու գայ շատ հնէն։ Մատանին ձեռնադրութեան ժամանակ տրուած է նորընծայ եպիսկոպոսին՝ իբրեւ Ս. եկեղեցիի հետ փեսա դառնալու խորհրդանիշ է։ Նաեւ իշխանութեան նշան է։ Եպիսկոպոսական մատանին եղած է ոսկէօղակ՝ զարդարուած թանկարժէք եւ կիսաթանկարժէք քարերով։ Եպիսկոպոսները մատանի կը կրեն աջ ճկույթին, իսկ կաթողիկոսը՝ աջ ձեռքի մատնեմատին։
Լանջախաչ
Եկեղեցականներուն կաթողիկոսի կողմէն շնորհուած պատուոյ նշան է։ եղած է քահանայական եւ վարդապետական։ Քահանայականը պարզ, ոսկէզօծ, արծաթէ խաչ է, 10 սմ երկարութեամբ, զարդարուն, որ ոսկէզօծ շղթայով կը կախուի պարանոցին։ Վարդապետականը նոյն մեծութեամբ մէկ խաչ է, որու մեջ խաչելութեան պատկերը կայ։ Լանջախաչն իրենց պարանոցին քահանաներն ու վարդապետները կը կրեն տոնական եւ հանդիսաւոր օրերուն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կրօն
Nothing but the Beat
Nothing but the Beat`  Դաւիթ Կեդայի հինգերորդ սդուտիական ալպոմը, թողարկուած 2011 թուականին:
Ալպոմին Մասին
Դաւիթ Կեդայի խօսքերով Nothing but the Beat-ը ձայնի չափերու նոր զարգացումն է: Ալպոմին ձայնագրման հրաւիրուած են Էյքոնը, Նիքի Մինաժը, Ֆլօ Ռայտան, Will.i.am-ը, Ne-Yo-ն, Թիմպարլենտը, Քրիս Պրաունը, Lil Wayne-ն, Snoop Dogg-ը, Աշերը, Ճեսսի Ճէյը, Սիան, Թայո Գռուզը, Ludacris-ը: Ալպոմը կազմուած է երկու սկաւառակներէ. առաջինը` «Duet Material», երկրորդը` «Artistic practical solo material»:
Nothing but the Beat 2.0
7 Սեպտեմբեր 2012 թուականին թողարկուած է Nothing but the Beat ալպոմին լրացումը: Ան կը ներառէ իր մէջ 7 նոր երգեր` «She Wolf (Falling to Pieces)», «Play Hard»,  «Wild One 2»,  «Just One Last Time»,  «In My Head» եւ «Every Chance We Get We Run», «What the F***»: Նախորդ երգերէն որոշ երգեր խմբագրուած են:
15 Յունիս
15 Յունիս, տարուան 166-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 167-րդ) օրն է։
Տօներ
Ստորոգութիւն:Յունիս
Արեւիկ (անձնանուն)
Արեւիկ, հայկական իգական եւ արական անուն։ Արեւ անուան փաղաքշական ձեւն է։ Կիրառուած է 13-17-րդ դարերուն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Ազնաւուրեան
Ազնաւուրեան, հայկական մականուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ
Արեւմուտք
Արեւմուտք, արեւմուտքի կէտ, հորիզոնի չորս գլխաւոր ուղղութիւններէն մէկը, կը գտնուի դէմքով դէպի հիւսիս կանգնած դիտորդի ձախ կողմը։ Նշանակը՝ W (անգլ․ West )։ Գիշերահաւասարի օրերուն Արեգակը մայր կը մտնէ արեւմուտքի մէջ։ Երկնային ոլորտի վրայ արեւմուտքի կէտը մաթեմաթիքական հորիզոնի եւ երկնային հասարակածի հատման երկու կետերէն մէկն է։
Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Պոլիս - Գընալը Կղզի)
Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Պոլիս-Գընալը Կղզի), քարուկիր եկեղեցի, հիմնարկէքը կատարուած է 1855ին։
Պատմականը[ Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
Պաշտամունքի բացուած է 1857ին Յակոբ Պատրիարքի ձեռամբ։ Եկեղեցւոյ առաջին զանգակատունը կառուցուած է Պաղտասար Յակոբեանի բարերարութեամբ։
1988ին կը կառուցուի ներկայ զանգակատունը, նաեւ հիմնական բարեզարդման աշխատանքներով կը վերանորոգուի եկեղեցին։ Կը բաղկանայ մէկ աղօթատեղի եւ մէկ խորան էն, նաեւ երկու քովնտի մատուռներէ։ Թաղին առաջին քահանան եղած է Դիոնիսիոս Աւագ Քահանայ Ճիզմէճեանը, որ նահապետն էր գիւղի Հայ ժողովուրդին։ Եկեղեցին գլխաւորաբար ամառուան եղանակին հոգեւոր ծառայութիւն կը մատուցանէ հոծ թիւով հայերու, որոնք ամառուան շրջանին իրենց բնակութիւնը կը հաստատեն կղզիներու վրայ։ Այս եկեղեցւոյ մօտը կը գտնուի Պատրիարքարանի ամառանոցի շէնքը եւ Կազդուրման Կայանը։
Եկեղեցւոյ բակին մէջ թաղուած են՝
Դիոնէսիոս Աւագ Քահանայ Ճիզմէճեան (առաջին Հոգեւոր Հովիւ Գնալը Կղզիի եկեղեցւոյ) 1856-1912։
Թահին (քունջութի մածուկ)
Պատրաստութիւն
Թահինը կարելի է պատրաստել նաեւ տան մէջ: Ընդամէնը քունջութ ը (շուշման) լաւ մանրել ու աղալ ելեկտրական յատուկ գործիքով՝ քունջութի ձէթին հետ, (կարելի է օգտագործել նաեւ անհոտ ձէթի այլ տեսակներ): Կրնանք նաեւ թահինը պատրաստ գնել վաճառատուներէն:
Թահինով պատրաստուող ուտեստեղէններ
Թահինով կը պատրաստուին միջին արեւելեան խոհանոցներուն յատուկ համմոսն ու մութապպալը։ Մութապպալ պատրաստելու համար խորոված ու կեղեւը հանուած սմբուկը լաւ կը կտրատեն ու կը խառնեն թահինով պատրաստուած մածուկ։ Համմոսի պարագային լաւ խաշած սիսեռը կը ճզմեն կամ ելեկտրական գործիքով կ՛աղան, որմէ ետք անոր կ՛աւելցնեն լիմոնի հիւթով, աղով, սխտորով համեմուած թահինի մածուկ։
Նիւ Տելհի
Նիու Տելհի (नई दिल्ली, naī dillī; نئی دلّی, nayee dillī), Հնդկաստանի մայրաքաղաքը։ Նիու Տելհի Հնդկաստանի կառավարութեան եւ Տելհի ազգային մայրաքաղաքային տարածքային կառավարութեան նստավայրն է։ Նիու Տելհին համախմբման կեդրոն է։ Քաղաքը Տելհի միութենական տարածքներու ինը շրջաններէն մէկն է։ Քաղաքին ընդհանուր տարածքը՝ 42,7 քմ.²։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հնդկաստանի քաղաքներ
Գաբրիէլ (անձնանուն)
Գաբրիէլ աստուածաշնչային ծագումով արական անուն է, սերած է Գաբրիէլ հրեշտակապետին անունէն, թարգմանաբար կը նշանակէ «այր Աստուծոյ»։
Ստորոգրութիւններ:Ուիքիփետիա:Կաղապարներ
Ստորոգութիւններ:Ուիքիփետիա:Կառավարում
Սանթիակօ տէ Քոմփոսթելա
Սանթիակօ տէ Քոմփոսթելա կամ ար․ Սանտիագո դե Կոմպոստելա (Santiago de Compostela [sanˈtjaɣo ðe komposˈtela], գալ.՝ Santiago de Compostela [sãnˈtjaɰo ðe komposˈtɛla]), Sպանիաի Գալիսիա ինքնավար համանքի մայրաքաղաքը։ Համանքն ընդգրկված է Սանտիակո շրջանի կազմի մէջ։ Քաղաքն առաջացել է Սանդիակոի տաճարի՝ ուխտագնացութեան ամենամեծ կէտրոնի շուրջը։ 1985 թվականին քաղաքի հին մասը դարձավ ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան յուշարջան։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Գետնամուշկ
Գետնամուշկ, գետնամուշկազգիներու ընտանիքին պատկանող գետնամուշկ բոյս մը։ Գրանցուած է Հայաստանի Կարմիր գիրք ին մէջ։
Նկարագրութիւն
Բազմամեայ, մշտադալար խոտաբոյս մըն է, որ ունի 5-10 սմ. բարձրութիւն: Ցօղունները ուղիղ են, բարձրացող: Տերեւները փշաձեւ են, խիտ դասաւորումով :
Շիցզյաչժուան
Շիցզյաչժուան, Շիմեն, քաղաք Հիւսիսային Չինաստանի մէջ։ Հեբեյ նահանգի վարչական կեդրոնն է։ Բնակչութիւնը՝ 1.5 միլիոն (1970)։ Ծանր արդյունաբերութեան (սեւ մետալուրգիա, մեքենաշինութիւն), ռադիոէլեկտրոնիկայի եւ տեքստիլ արդյունաբերութեան կեդրոն է։ Կան ապակիի, ցեմենտի, դեղագործական գործարաններ, երկաթուղային կայարան։ Շիցզյաչժուանի շրջանի մէջ արդյունահանուած է քարածուխ, երկաթի հանքանյութ։
Ստորոգութիւն:Չինաստանի քաղաքներ
Ազիզեան
Ազիզեան, հայկական մականուն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մականուններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Եան վերջածանցով մականուններ
Վահան Գույումճեան
Վահան Գույումճեան (1880, Ակն), ուսուցիչ, տնօրէն եւ գրող։
Կենսագրութիւն
Գույումճեան նախնական կրթութիւնը ստացած տեղւոյն Ներսէսեան դպրոցը: 1893-ին կ’ընդունուի Կարնոյ Սանասարեանը. 1900-ին շրջանաւարտ ելլելէ վերջ՝ 3 տարի կը պաշտօնավարէ հոն: Նոյն խնամակալութեան կողմէ կ’որոշուի Եւրոպա ուղարկել զինք՝ ուսումը կատարելագործելու, բայց Համիտեան խստութեան հետեւանօք ծրագիրը ջուրը կ’իյնայ: Գույումճեան իր իտէալէն ոգեւորեալ՝ գաղտագողի խոյս կու տայ սահմանագլխէն. յանդուգն քա՛յլ որ քիչ մնաց իր կեանքն արժէր. Քիւրտերէ հետապնդուելով՝ կը բանտուի Հասանգալէ, ուրկէ Կարին: Երկամսետոյ տաժանագին բանտարկութենէ մը վերջ կ’աքսորուի Ակն որուն առաջն. փոխանորդ Գէորգ վրդ. Արսլանեանի բարեխօսութեամբ ազատ կը թողուի եւ տարի կը վարէ տեղւոյն ազգ. վարժարանի տնօրէնութիւնը: 1906-1908-ին ալ Արաբկիր՝նոյն պաշտօնով: Հուրրիէթէն յետոյ կը հրաւիրուի Սանասարեան. ուր կը մնայ 3 տարի:
Մաքրիքէօյի Տատեան վարժարանի տնօրէնն էր, երբ Պոլսոյ քաղաքական հորիզոնը մթագնեցաւ եւ բազմաթիւ մտաւորականներու հետ ինք եւս հեռացաւ Պոլսոյ ջուրերէն, իյնալով Քորֆու՝ իբր ուսուցիչ Րիլիֆի որսանոցին: Այս հաստատութեան ամերիկացի վարիչներուն կամակոր գործունէութեան արձագանգը կ’ըլլար «ճակատամարտ»ի մէջ Վահէ ծածկանունով պաշտօնակից մը. Գույումճեան իբր այն ամբաստանուելով՝ վտարուեցաւ առանց բերան տալու իր «ընկեր»ը. զոհողութի՛ւն որ իրենց արժեց ամիսներու անգործութիւն՝ օտար հորիզոնի տակ, մինչեւ պաշտօնի կոչուիլը Սիրա:Ապա անցաւ Ֆրանսա:
Որչափ ատեն որ առիթը ներկայացաւ իրեն՝ ծննդավայրը եւ շրջակայ գիւղերը մնալու, հետամուտ եղաւ պրպտելու Ակնայ հարուստ գաւարաբարբառը, մանաւանդ այդ շրջանի «անգիր դպրութիւն»ը, պատրաստելով Ակնայ Անտունիներուն եւ ուրիշ երգերուն լիակատար հաոաքածոն,— Ճանիկեանի եւ այլոց գործերէն անհունապէս ճոխ:
Հայոց Ցեղասպանութեան Խաչ-Յուշարձան (Ստեփանակերտ)
Պատմութիւն
Յուշարձանը նուիրուած է 1915-ի Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին։ Տեղադրուած է 6 Մայիս 2015-ին Ստեփանակերտ քաղաքի Կրկժան թաղամասին մէջ Հայոց Ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցի միջոցառումներու շրջանակէն ներս ։
Միջոցառման մասնակցած են Արցախի նախագահ Բակօ Սահակեանը, Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ Արցախի թեմի առաջնորդ Պարգեւ արքեպիսկոպոս Մարտիրոսեանը, պաշտօնատար անձինք ։ Խաչ-յուշարձանի տեղադրումը նախաձեռնած է «Առաջ Արցախ» երիտասարդական կազմակերպութիւնը իր անդամներու սեփական միջոցներով ու բարերարներու աջակցութեամբ։
Գիշերային ժամերուն խաչ-յուշարձանը կը լուսաւորուի։
Ալեքսանտր Տիւմա (հայր)
Ալեքսանտր Տիւմա, ֆրանսացի գրող, թատերագիր եւ լրագրող։ Աշխարհի ամենաշատ կարդացուող ֆրանսացի հեղինակներէն մէկը։ Անոր ամենայայտնի գիրքերէն են «Կոմս Մոնթէ-Քրիսթօ» եւ «Երեք հրացանակիրները» վէպերը։ Գրած է մօտաւորապէս 300 ստեղծագործութիւն։ Քանի որ անոր տղան եւս կը կրէր Ալեքսանտր անունը եւ գրող էր, չշփոթելու համար անուան մօտ յաճախ կ՚աւելցուի «հայր» բառը։
Կենաք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Ֆրանսա։ Ան կը համարուէր խառնարիւն, քանի որ հայրական մեծ մայրը սեւամորթ ստրկուհի էր։ Պատերազմի հերոս հայրը կը մահանայ, երբ Ալեքսանտր տակաւին 4 տարեկան էր։