cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Արամ Սեփեթճեան
Կենսագրութիւն
Արամ Սեփեթճեան ծնած է 22 Փետրուար 1934 թուականին, Ալէքսանտրէթ, Կիլիկիա (այժմ՝ Թուրքիա)։ 1938-ին ծնողաց հետ տեղափոխուած է Պէյրութ, Լիբանան, ուր կը բնակի մինչեւ օրս: Նախակրթութիւնը ստացած է Պուրճ Համուտի Ս. Քառասուն Մանկանց վարժարանին մէջ, երկրորդական ուսումը՝ Պէյրութի ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան մանչերու վարժարանին եւ Երուանդ Հիւսիսեան Հայագիտական Հիմնարկին մէջ։
Աւարտած է Պէյրութի École Technical de Commerce-ի ճարտարագիտական գնահատիչի (cost engineer) ճիւղը։ Ճարտարագիտութեան մէջ վկայական կը ստանայ Լոնտոնէն (հեռակայ ուսմամբ):  Անդամ է Լոնտոնի Architects & surveyors institute-ին։ Մասնագիտութեամբ՝ ճարտարապետական գնահատիչ: Հետեւած է նաեւ լրագրութեան եւ նորավիպագրութեան (short story writing)։
1958-ին, Պէյրութի եղբայրասպան կռիւներու պաճառաւ ճամբայ կ'ելլէ դէպի Քուէյթ, ուր կը մնայ մինչեւ 1964։ 1967-ին Պէյրութի մէջ կը կազմէ իր ընտանեկան բոյնը, ամուսնանալով ՀԲԸՄ-ի նախկին Հիւսիսեան Հայագիտական Հիմնարկի դասընկերուհիներէն Մելինէի հետ։ Կը բախտաւորուի երեք զաւակներով։
Արամ Սեփեթճեան սեփականատէր՝ ՍԻՓԱՆ հրատարակչատան: Իր գործին առընթեր կը ստանձնէ գրա-հրատարակչական գործունէութիւն մը. հիմնած է Սիփան գրա-հրատարակչատունը, անձնական միջոցներով։ իբրեւեւ օգնական ունի իր դուստրը՝ Հուրին, որ հետեւած է համակարգիչի ճիւղին. նաեւ իր կինը, որ հայերէնի ուսուցչուհի է Հ.Բ.Ը.Մ. ի վարժարանին մէջ։
Խմբագրական
Արամ Սեփեթճեան աշխատակցած է սփիւռքի եւ հայրենի գրական մամուլին:
1956–էն ի վեր մնայուն աշխատակիցն է, ապա պատասխանատու խմբագիրներէն՝ Շիրակ գրական ամսագրին։
1967-2004 խմբագրակազմի անդամ Շիրակ պարբերաթերթին:
Աշխատակցած է Պայքար օրաթերթին, «Արմէն Հրաչ» գրչանունով։
2005 խմբագրակազմի անդամ Կամար պարբերաթերթին:
1991-2006 Գլխաւոր խմբագիր ՝ ՀԲԸՄ- ՀԵԸի Խօսնակ ամսագրին:
Գրական գործունէութիւն
Արամ Սեփեթճեան որպէս գրականութեան ուսուցիչ եւ առաջնորդ ունեցած է Վահէ Վահեանը։ 1951-ին՝ Պոսթըն ի (ԱՄՆ) Պայքար թերթին մէջ լոյս կը տեսնէ Արամ Սեփեթճեանի առաջին պատմուածքը:
Հրատարակած գրական երկերն են.-
Արաբերէն լեզուով՝ Ողջակէզի թարգմանութիւնը Ազ-զապիհա(Արաբ.الذبيحة)(2014):
Նորավիպագիրի թէքնիքին տիրացած՝ վարպետ արձակագիր մըն է Արամ Սեփեթճեան։ Լաւ ուսումնասիրած մարդոց հոգեբանութիւնը, իրապաշտօրէն ցոյց կու տայ անոնց նկարագրի տկար կողմերը։ Գիտէ շահեկան դէպքերով եւ սրտառուչ նկարագրութիւններով հրապուրիչ դարձնել իր նիւթը, որ քաղուած է իրական կեանքէ։ Իր գրութիւնները օժտուած են սահուն եւ գունագեղ ոճով մը ։
Հայաստանի Գրողներու Միութեան Անդամ եւ համագումարներու մասնակից
Արամ Սեփեթճեան Հայաստան գտնուած է բազմաթիւ անգամներ։
1986-ին հրաւիրուած է մասնակցելու համար Հայաստանի Գրողներու 9րդ համագումարին.
1989-ին՝ Շիրակ-ի հիմնադրութեան 30րդ տարեդարձի հանդիսութեան, եւ Եղիշէ Չարենցի 90-ամեակի առթիւ։
1996-էն՝ Արամ Սեփեթճեան անդամ է Հայաստանի գրողներու միութեան:
Մասնակցած է Հայաստանի գրողներու միութեան 9րդ համագումարին եւ ՀԳՄի գրական երկամեայ համաժողովներուն (2002-էն 2014):
2014-ին Հայաստանի Գրողներու Միութեան մէջ նշուեցաւ Արամ Սեփեթճեանի ծննդեան 80-ամեակը:
Գեղամ Սեւան Տատուրեան
Սեւան Գեղամ (1926-1991), Բուն անունով՝ Գեղամ Սվաճեան։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Իսթանպուլ, եւ մահացած՝ Երեւան։ Յաճախած է Վիեննական Մխիթարեան վարժարան։ Հետեւած է Իսթանպուլի համալսարանի իրաւագիտական ֆաքիւլթէի դասընթացքներուն։ Վկայուած է Երեւանի մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ճիւղէն։ Ուսուցչագործած է Պէյրութի Մխիթարեան եւ Երեւանի 26 Կոմիսարներու անուան միջնակարգ վարժարաններուն մէջ։ իբրեւ գիտաշխատող պաշտօնավարած է Երեւանի Գիտութիւններու Ակադեմիայի գրականութեան ինստիտուտին մէջ։ Աշխատակցած է Իսթանպուլահայ, Պէյրութահայ եւ հայրենի մամուլին։ Պէյրութի մէջ մասնակցած է Գիրք Գրականութեան Եւ Արուեստի հանդէսի խմբագրական աշխատանքներուն (1959)։ Երեւանի մէջ, գործակիցներու հետ պատրաստած է Հայ Գրականութեան դասագիրք (1964)։ Ունի անաւարտ՝ Պարսկանայ Գրականութիւն ուսումնասիրութիւնը եւ Սիրոյ Պանթէոն վէպը։ Անդամ եղած է Հայաստանի Գրողներու Միութեան։ 1949-ին կը հաստատուի Պէյրութ, իսկ 1962-ին Երեւան։
Հրատարակուած Գործեր
Ագռաւները Թառեցան (վէպ) - Պէյրութ, 1949։
Սեւ Ծովը Նոյնն է Միշտ (պատմուածքներ) ֊ Պէյրութ, 1954։
Նահրէն Րաս Պէյրութ (թատերգութիւն) - Փարիզ, 1955։
Կանաչ Անապատ (պատմուածքներ) - Երեւան, 1957 (կը պարունակէ Սեւ Ծովը Նոյնն է Միշտը).
Բիւրեղեայ Դղեակ (վէպ) ֊ Ա. հտ. Պէյրութ, 1959։
Ծիծեռնակները Ցածէն Անցան (պատմուածքներ) - Պէյրութ,1961։ Երեւան, 1964 (կը պարունակէ նաեւ Բիւրեղեայ Դղեակը։
Վազգէն Ծուշանեան (Կեանքն Ու Ստեղծագործութիւնը) (մենագրութիւն) - Երեւան, 1968։
Հայոց Թաղը (պատմուածքներ) - Երեւան, 1967։
Երեք Սերունդ (վիպակներ) - Երեւան, 1974։
Սփիւռքահայ Գրականութեան Ուրուագիծ ֊ Երեւան, Ա. հտ.1980։ Բ. հտ. 1997։
Հակոբ Մնձուրի (մենագրութիւն) - Երեւան, 1981։
Ինչո՞ւ, Ինչի՞ Համար (վէպ) ֊ Երեւան, 1982։
Հող Եւ Սէր (վէպ) - Երեւան, 1986։
Համաստեղ (մենագրութիւն) - Երեւան, 1989 ։
Լեղուց
Լեարդը կ'արտադրէ օրական 500-600 մլ. մաղձ: Անիկա կանաչ-դեղին հեղուկ մըն է, որ կը պարունակէ ջուր, մաղձային աղեր (bile salts), մաղձային ներկեր (bile pigments) քոլեսթերոլ, bilirubin եւ բնասպիտներ (proteins):
Մաղձը
Մաղձային աղերը տասներկումատնեայ աղիքին մէջ կը գործեն հոն գտնուած ճարպերու վրայ եւ տեղի կ'ունենայ անոնց տարրալուծումը եւ ներծծումը: Մաղձային ներկերը կը մնան աղիքներու մէջ։ Անոնք չեն ներծծուիր, եւ կարտահանուին կղկղանքին (feces) հետ տալով անոր կանաչ-դեղին գունաւորում մը:
Մաղձը ունի նաեւ երկրորդական պարտականութիւն մը: Անիկա լեարդին մէջ կը նպաստէ թոյներու, ցպիկներու (bacteria) եւ ժահրերու (virus) մաքրագործումին:
Մաղձին մեծ մասը՝ մօտաւորապէս 90 տոկոսը, կը ներծծուի բարակ աղիքին մէջ եւ կը վերադառնայ լեարդ: Այս շրջանը կը պատահի օրական 10-12 անգամ:
Հիւանդութիւններ
Մաղձի անբաւարարութեամբ տեղի կ'ունենայ ճարպերու անմարսողութիւն եւ հետեւաբար՝ կրթալ, փքուածութիւն եւ A, D, E, K  կենսանիւթերու անբաւարարութիւն:
Լեղուցը կը յայտնուի երկու հիմնական հիւանդութիւններով՝ լեղուցի քարեր եւ լեղուցի բորբոքում-լեղատապ (cholecystitis):
Լեղուցի քարեր
լեղուցի քարերը կազմուած կ՛ըլլան նաեւ մարմնին մէջ կուտակուած հանքային նիւթերու եւ լեղուցին արտադրած մաղձին խառնուրդով: Զանոնք կարելի է լեղուցէն դուրս հանել վիրահատութեամբ կամ չէզոքացնել՝ լէյզըրով :
Լեղուցի բորբոքում
Լեղուցի քարերը կը կազմուին մաղձի խտացումով եւ կարծրացումով: Սակայն յստակ չէ անոնց կազմութեան ճշգրիտ դրդապատճառները: Մէկ կամ մէկէ աւելի քարեր կրնան կազմուիլ զանազան չափերով: Քարերուն մեծամասնութիւնը ինքնաբերաբար լեղուցէն դուրս կը մղուին եւ անցնելով լեղուցածորանէն ու մաղձածորանէն, կը հասնին տասներկումատնեայ աղիք: Մնացեալ քարերը կրնան մնալ լեղուցին մէջ երկար ժամանակ առանց ախտանշանի կամ կը յառաջացնեն երկու բարդութիւններ՝ լեղուցածորանի եւ կամ մաղձածորանի խցում ու լեղուցի բորբոքում:
Ծորաններու խցում
Ծորաններու անակնկալ խցումով կը սկսի ուժգին նոպայական խթացաւ (colicy pain) մը՝ փորի աջ կողմի եւ վերի բաժինին մէջ, որ կը սաստկանայ 15-60 վայրկեանի մէջ եւ կը մնայ այս վիճակի մէջ մի քանի ժամեր: Ցաւը կրնայ կրկնուիլ յաջորդ օրերուն եւ կամ բնաւ տեղի չունենալ:
Լեղատապ
Երկարատեւ խցումով լեղուցը կը բորբոքի եւ տեղի կ'ունենայ լեղատապ (cholecystitis): Յաճախ քարը կ'անցնի ծորանէն եւ ցաւը կ'անյետանայ բոլորովին: Լեղուցածորանի եւ մաղձածորանի խցումով մաղձը կը կուտակուի լեղուցին մէջ եւ լեղուցը կը ծաւալի ու կը բորբոքի: Այս բոլորին հետեւանքով անհատը կ'ունենայ որոշ ախտանշաններ, ինչպէս՝ բարձր ջերմ, սուր ցաւ, անմարսողութիւն, ուրուածութիւն, ախորժակի նուազում, նողկանք եւ փսխունք:
Ախտաճանաչում
Լեղուցի քարերու եւ բորբոքումի ախտաճանաչումը կը կատարուի լեղուցի գունաւոր նկարահանումով, (cholecystography ), անդրձայնային (ultrasound), համակարգչային (CT Scan) եւ մաքնիսարձագանգային նկարահանումներով (MRI):
Լեղուցի քարերու դարմանումը կը պահանջէ վիրաբուժական միջոցառում, այսինքն՝ լեղուցի վիրահատում, ուր լեղուցին հետ կ'արտահանուին նաեւ լեղուցի քարերը:
Լեղուցի բորբոքումը կրնայ անցողակի ըլլալ եւ անիկա կը դարմանուի դեղերով: Սակայն բորբոքումի կրկնութիւններու պարագային լեղուցի վիրահատումը պարտաւորիչ կը դառնայ:
Լեղուցի սուր եւ կրկնուող բորբոքումը կրնայ պատճառ դառնալ շարոյրի բորբոքումին (pancreatitis), որ շատ լուրջ կացութիւն մը կը ստեղծէ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Գիտութիւն
Զօրաւոր Սուրբ Աստուածածին Եկեղեցի
Երեւանի Սուրբ Անանիա Առաքեալ անապատ (Զորաւոր Սուրբ Աստուածածին եկեղեցի), կրօնական կառոյց հին Երեւանի Շահար թաղամասի հիւսիսային կողմի այգեստանին մէջ։ Պարփակուած է Պուշկին եւ Թումանեան փողոցներուն` բազմայարկ բնակելի շէնքերու միջեւ։ 17-րդ դարուն եկեղեցին կը գտնուէր հին Երեւանի սահմաններէն դուրս` հիւսիսային կողմի այգիներու տարածքին։ Սուրբ Զօրաւոր եկեղեցին 17-րդ դարու վերջին կառուցուած տպական յուշարձան է, իչպիսին էին Երեւանի մեծ երկրաշարժէն (1679) ետք1690-ականներուն վերակառուցուած Կաթողիկէ Սուրբ Աստուածածին, Սուրբ Պօղոս-Պետրոս եւ միւս եկեղեցիները։
Պատմութիւն
Վանքը կառուցուած է Փիլիպոս կաթողիկոսի օրով (1632-1635), սակայն նորակառույց վանքը նոյնպէս երկար չի գոյատեւեց. 1679-ի երկրաշարժի ժամանակ կործանուած է։ Այժմեան Սուրբ Զօրաւոր եկեղեցին կառուցուած է նոյն տեղը 1693 թ՝ Երեւանի մեծահարուստ Խոճա Փանոսի նուիրատուութեամբ։ 1793-ի արձանագրութեան մէջ նշուած է, որ Ս. Զօրաւոր եկեղեցին նորոգուած է Գաբրիէլ հարիւրապետի կողմէ՝ Ղուկաս կաթողիկոսի օրով։
17-18 րդ դարերուն Սուրբ Անանիայի վանքը հռչակուեցաւ որպէս գրչութեան կենդրոն, որու մշակներէն էին Զաքարէ գրիչը, Եսայի սարկաւագը, Մկրտիչ քահանան (1621), Ոսկան Երեւանցին, Մինասը, Գրիգոր Երեւանցին (1686) եւ Կիրակոս քահանան (1776 )։ Այստեղ կրթութիւն ստացած է նաեւ Սիմեոն Երեւանցի կաթողիկոսը։ 1679-ին աւերիչ երկրաշարժէն վնասուեցաւ վանքը, որու փլատակներու տակ իր հաւատաւոր եղբայրներուն հետ զոհուեցաւ համբաւաւոր վարդապետ, սուրբ Գեղարդի վանահայր Ստեփաննոսը։
Խորհրդային տարիներուն, տարբեր նպատակներու ծառայելէ ետք, Ս. Զօրաւոր եկեղեցին վերադարձուեցաւ հաւատացեալներուն եւ սկսած է գործել։ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի հովանաւորութեամբ 1974-78-ականներուն եկեղեցին հիմնանորոգուած է, հատակը՝ մարմարապատուած, երգչախումբի համար կառուցուած է վերնատուն ու երիցատան նոր շէնք։ Նորոգուած է նաեւ Սուրբ Անանիա առաքեալի մատուռը։
Սուրբ Անանիայի մատուռը մեծ հռչակ կը վայել է ինչպէս Հայաստանին մէջ, այնպէս անոր սահմաններէն դուրս։ Ռուս եւ Ֆին ուղղափառ եւ կաթոլիկ եկեղեցիներու տարբեր համայնքներ պարբերաբար կ'այցելեն Սուրբ Անանիայի մատուռ՝ այն համարելով կարեւոր ուխտատեղի  ։
Մարդիկ տարբեր վայրերէն եկած են այստեղ յոյսով, որ սուրբի հրաշագործ մասունքները օժտուած են բուժելու կարողութեամբ։ Ասոր մասին կայ յիշատակում Առաքել Դաւրիժեցիի մօտ.
Դպրոցն ու անապատը
16-18-րդ դարերուն Երեւանի մէջ գործող եկեղեցիները կը համարուէին մշակութային օջախներ, որոնց մէջ կը գործէին դպրոցներ։ Առանձնայատուկ ուշադրութեան արժանի է Մովսէս Սիւնեցի (Տաթեւացի) հիմնադրած Ս. Անանիա անապատի դպրոցը։ Մովսէս Սիւնեցին 1608-ին Սիւնիքի մէջ` Կիրակոս Պոնտացիի եւ Սարգիս եպիսկոպոսի հետ միասին կը հիմնեն նշանաւոր Սիւնեաց մեծ կամ Հարանց անապատը, որ միջնադարեան ամենախոշոր կրթական օճախն էր։ 1620-ին Մովսէս Սիւնեցին կը ձգէ Հարանց անապատը եւ կը մեկնի Էջմիածին։ Այնուհետեւ, խուսափելով Մելիքսէթ կաթողիկոսի հալածանքներէն, Էջմիածինէն կը տեղափոխուի Երեւան, կը ծանօթանայ այն ժամանակ «Երեւանի իշխան» Ամիրգունա խանի հետ, եւ վերջինիս բարեացակամութիւնը շահելով, առաջարկ կը ստանայ մնալ Երեւանի մէջ, վանք հիմնել Սուրբ Անանիա առաքեալի մատուռի շրջապատին մէջ եւ քարոզել բնակչութեան։ Մովսէս Սիւնեցի վարդապետը կը համաձայնի։ Նոր Ջուղայի առեւտրականներու նիւթական օժանդակութեամբ եւ քաղաքի բնակիչներու օգնութեամբ կը կառուցուին վանքը, ժամատունը, միաբաններու խուցերն ու առաջնորդարանը։ Այս մասին կը վկայէ Սիմէոն Երեւանցի կաթողիկոսը «Ջամբռ» պատմագրութեան մէջ.
Մովսէս վարդապետը կը պարսպապատէ վանական համալիրը, կը հաւաքէ միայնակեաց վանականներու միաբանութիւնն ու 1620-ին կը հիմնէ վանական դպրոց` Ս. Անանիա մեծ անապատը, ուր ճգնելու եւ ուսում ստանալու կու գային երկրի տարբեր կողմերէն։ Այստեղ ուսանած են Փիլիպպոս, Սիմէոն Երեւանցի կաթողիկոսները, Թովմա Մեծոփեցին, Ոսկան Երեւանցին եւ ուրիշներ։ 16-18-րդ դարերուն այստեղ գրուած, ընդօրինակուած են մշակութային ու գիտական արժէք ներկայացնող բազմաթիւ գիրքեր ու մատեաններ։ 17-18-րդ դարերուն Անապատին մէջ կը ստեղծագործեն միջնադարեան նկարչութեան մեծ վարպետ Նաղաշ Յովնաթանն ու անոր որդիները։ Նաղաշ Յովնաթանի ձեռքով եղած է Ս. Զօրաւոր եկեղեցիի մուտքի բարաւորի որմնանկարը ։
Ըստ 17-րդ դարու պատմիչ Առաքել Դաւրիժեցի, 17-րդ դարու առաջին քառորդը Մովսէս վարդապետը (ապագայ Մովսէս Գ. Տաթեւացի կաթողիկոս) Երեւանի Ամիրգունա խանի յորդորով եւ քաղաքի բնակիչներու ու վաճառականներու միջոցներով Ս. Անանիայի գերեզմանի վրայի մատուռի շուրջը հիմնած է անապատ եւ կառուցած պարիսպներով շրջապատուած համալիր՝ բաղկացած ժամատունէ, առաջնորդարանէ, խուցերէ (բոլորն ալ՝ փայտածածկ)։ Այստեղ կազմաւորուած միաբանութեան մէջ ղեկավարուած են Սիւնեաց Մեծ անապատի կանոնադրութեամբ։
Այստեղ Մովսէս վարդապետը հիմնած է նաեւ դպրոց։ Անապատի եւ դպրոցի համբաւը, ըստ Առաքել Դաւրիժեցիիի, տարածուած է մինչեւ Յունաստան, Թուրքիա, Վրաստան, Պարսկաստան։ 1635–1636 -ականներուն՝ թուրք-պարսկական պատերազմի ժամանակ, աւերուած են անապատի բոլոր շինութիւնները, բացի մատուռէն։ Փիլիպոս Ա. Աղբակեցի կաթողիկոսը 1637-ին քարով վերակառուցած է անապատի բոլոր շէնքերը՝ յաւելելով նաեւ սեղանատուն։ 4 Յունիս1679-ին երկրաշարժէն անապատը ամբողջովին աւերուած է։
Վանքի վերակառուցումը
Մովսէս Սիւնեցիի կառուցած շէնքերը, բացի Սուրբ Անանիա մատուռէն, փայտաշէն էին, ուստի երկար կեանք չունեցան։ 1635-1636-ականներուն թուրք-պարսկական կռիւներու ժամանակ աւերուած են եկեղեցիի կառոյցները։ Այս մասին կը յիշատակէ Առաքել Դաւրիժեցին.
Փիլիպպոս կաթողիկոսը (1632-1655 ) կը վերակառուցէ վանքը, որ կրկին կ՛աւերուի 1679-ի մեծ երկրաշարժէն։ Նահապետ Ուռհայեցի կաթողիկոսի օրով (1691-1705), Խոճա Փանոսի միջոցներով 1691-1993-ականներուն կը կառուցուի քարաշէն Ս. Աստուածածին եկեղեցին` այժմյան տեսքով, որ կանգուն է մինչեւ օրս։ Այս եկեղեցիին հիմքերը կապուած չեն Սուրբ Անանիա առաքեալի մատուռին հետ. 1889-ին վերանորոգման ժամանակ դամբարանի մուտքը եկեղեցիին միջէն փակուած է, իսկ անոր վրայ կառուցուած է փոքր, գմբեթարդ շինութիւն։ Կառուցուած են նաեւ սիւնազարդ ժամատուն, երկու աւանդատուներ եւ զանգակատուն։ Միեւնույն ժամանակ եկեղեցիին պատերուն դուռ եւ պատուհաններ բացուած են, որոնք անհարիր են կառոյցի ոճին ։
1731-ին Աւետիք վարդապետը պատրաստել տուած է եկեղեցիին խաչկալը։
1793-ին Գաբրիէլ հարիւրապետը նորոգած է եկեղեցիին տանիքը։
1835-ին Սուրբ Անանիա Առաքեալ անապատը դադրեցուցած է մենաստան ըլլալէ, եւ անոր եկեղեցին դարձած է շուրջը բնակութիւն հաստատած մարաղացի գաղթականներու համար ծխական եկեղեցի։
Սուրբ Անանիա վանքին մէջ վանական կեանքը տեւած է մինչեւ 1835, երբ եկեղեցին դադրած է մենաստան ըլալէ։ Ռուսերու կողմէն քաղաքը գրաւելլէն ետք Էջմիածնի կաթողիկոսը եւ միաբանները Երեւանի մէջ քիչ կ՛ըլլային, ուստի համալիրը կը վերածուի ծխական եկեղեցիի` Մարաղայից վերագաղթած եւ Սուրբ Զօրաւորի շուրջը բնակութիւն հաստատած հայ գաղթականներուն համար։ 1873-ին երեւանցի մեծահարուստ Աֆրիկեան եղբայրներու միջոցներով Սուրբ Անանիայի գերեզմանի վրայ կառուցուած է քառակուսի յատակագծով, երկյարկ, ութասիւն գմբէթով մատուռ, որու ներքին յարկը սուրբի դամբարանն է։ Մատուռի համար արեւմուտքէն նոր մուտք բացուած է։ 1889-ին պատգամաւոր Մ. Սարգսեանի միջոցներով նորոգուած է եկեղեցին (ըստ հարաւային մուտքի ճակատի արձանագրութեան) հարաւային կողմէն նոր դուռ եւ ճակատներուն ուղղանկիւն լուսամուտներ բացուած են, ներսը, արեւմտեան կողմը՝ վերնասրահ շինուած։
1939-ին Երեւանի նախկին Զօրաւար եկեղեցի շէնքը Յուշարձաններու պահպանութեան կոմիտէի կողմէն հաշուի կ՛առնուի իբրեւ ճարտարապետական-հնագիտական յուշարձան։ Եկեղեցին` կրօնական համայնք չունենալու պատճառով Մայիս1938-էն կը դադրի գործելէ` քահանայ Խորէն Շուշանեանը կը հրաժարի իր պաշտօնէն։ Եկեղեցւոյ գոյքը եւ շէնքը անխնամ չմնալու համար ՊՀՊ կոմիտէն կը դիմէ ՀԽՍՀ գերագոյն խորհուրդի նախագահութեան` Զօրաւոր եկեղեցին յանձնելու իր իրաւասութեան ։
1974–1978-ականներուն ֆրանսահայ բարերար Սարգիս Պետոյեանի նուիրատուութեամբ Զօրաւոր Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին վերանորոգուած է, յատակը՝ մարմարապատուած, Աւագ խորանին վրայ սեղան տեղադրուած է, շինուած է հիւսիսային որմին մկրտարանի աւազանը, նորոգուած է Սուրբ Անանիայի մատուռ-դամբարանի գմբէթը, շրջապատը՝ բարեկարգուած։
Ներկայիս Երեւանի Սուրբ Անանիա Առաքեալ անապատը քաղաքի Կեդրոն համայնքի գործող եկեղեցիներէն է։
«Զօրաւոր» աւետարան
Այնտեղ պահուող, հրաշագործ համարուող եւ «Զօրաւոր» կոչուող Աւետարանի անունով եկեղեցին սկսած է կոչուիլ Զօրաւոր Սուրբ Աստուածածին։
Ըստ աւանդութեան, իբրեւ թէ այդ մատեանը Սեւանայ կղզիի վանքէն գողցուած արժէքները տեղափոխելու ժամանակ ինկած է լիճը, Հրազդան գետով հասած է Երեւանի մօտ ու յայտնուած աստուածապաշտ կնոջ մը մօտ։ Վերջինս ալ սուրբ գիրքը յանձնած է Անանիա վանքին։ Այտեղ աւետարանը պահուած է մինչեւ 19-րդ դարուն վերջը, անոր վերագրուած է բուժելու զօրութիւն։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երեւանի եկեղեցիներ
Պլէյք Կրիֆն
Պլէյք Օսդն Կրիֆն (Blake Austin Griffin, ծնած է 16 Մարտ, 1989), ամերիկացի արհեստավարժ պասքեթպոլիստ, որ հանդէս կուգայ Բասկետբոլի ազգային ասոցացիաի (NBA) «Լոս Անճելըս Քլիպերս» ակումբէն՝ որպէս ծանր հարձակող։ Պլէյք Կրիֆնը ունեցած է յաջողակ ասպարէզ, որպէս դպրոցական պասքեթպոլիստ՝ հանդէս եկած է Օկլահոմայի Կաթոլիկ դպրոցի հաւաքականէն, որուն մարզիչը հայրն էր՝ Թոմի Կրիֆն։ Ատկէց ետք խաղացած է համալսարանային առաջնութեան մէջ՝ որպէս Օկլահոմայի համալսարանի ուսանող։
Պլէյք Կրիֆն կը ձգէ համալսարանը, երկու խաղաշրջանէ ետք մուտք կը գործէ 2009 թ.-ի NBA դրաֆթ, որտէղ անոր կ'ընտրէն «Լոս Անջելես Կլիպերսի» ղեկաւարութիւնը՝ առաջին round-ի առաջին ընտրութեամբ։ Պլէյք Կրիֆնը ոտքի լուրջ վնասւածքի եւ անոր հետագայ ապաքինման պատճառով գրեթէ ամբողջովին բաց կը ձգէ NBA-ի 2009–10 մրցաշրջանը, որ պէտք էր ըլլար առաջին տարին ասոցացիային մէջ։ Սակայն անոր մեկնարկը որպէս նորէկ տեղի կ'ունենայ յաջորդ մրցաշրջանին, որուն ընթացքին ան կ'ընտրուի որպէս աստղ, կը յաղթէ 2011 թ.-ի «սլեմ Տանկ առաջնութիւնը» (Slam Dunk Contest) եւ ի վերջո հռչակուի «Տարվա նորեկ»-ը (Rookie of the Year)։ Sports Illustrated մարզական հանդէսը Կրիֆնին հռչակած է որպէս «Բոլոր ժամանակներու 15 լաւագոյն նորեկներէն մեկը»։
Մանկութիւնը
Պլէյք Կրիֆն ծնած է 1989 թուականի Մարտ 16-ին, Օկլահոմա Սիթի-ի մէջ։ Անոր հայրը եղած է կենտրոնական խաղացող բասկետբոլում։ Պլէյք Կրիֆնը եւ անոր մեծ եղբայրը՝ Թեյլոր Կրիֆնը առաջին իսկ դասարանից զբաղուած են ինքնակրթութեամբ իրենց մօր օգնութեամբ, մինչեւ Թեյլորը դարձավ 10-րդ դասարան, իսկ Կրիֆնը՝ 8-րդ դասարան։     Պլէյք Կրիֆնը եւ Սեմ Բրեդֆորդը եղած են մանկութեան ընկերներ, որ կը խաղար Ֆիլադելֆիա Իգլսէն. Բրեդֆորդի հայրը ունէր մարզասրահ, որտէղ Պլէյք եւ Թեյլորը Կրիֆները կը մարզուէին։ Նախքան որոշելը որ պէտքէ կենդրոնանայ պասկետպոլով, Կրիֆնը նոյնպէս կը խաղար բեյսբոլ, որպէս առաջին բեյսման եւ ֆուտբոլ։
Աւագ Դպրոց
2003 թուականին Պլէյք Կրիֆնը հետեւեցաւ իր եղբորը եւ գնաց Օկլահոմա Կաթոլիկների անուան դպրոցը, որտէղ անոնք կը խաղային իրենց հօր խումբէն (գլխավոր մարզիչ Թոմի Գրիֆին)։ Անոնք միասին կը խաղային մինչեւ 2003–04 եւ 2004–05 աւագ դպրոցի մրցաշրջաներուն՝ յաղթելով երկու պասկետպոլային առաջնութիւն։ Իր առաջին տարուան Օկլահոմա Կաթոլիկների անուան դպրոցին սաները հիանալի կը վերջացնէն մրցաշրջանը, 29 յաղթանակ եւ ոչ մէկ պարտութիւն ու յաղթած են պատանիների 3A կարգի առաջնութիւնը, եզրափակիչ խաղին յաղթած են Րիվերսայդ Իդիանայի դպրոցին՝ 55–50 առթիւնքով, Սթեյթ Ֆեյր Արենա-ի մէջ։ Երկրորդ տարին սաները կրկին դարձան 3A կարգի առաջնութեան յաղթողներ պարտութեան մատնելով Սեքուոյա ավագ դպրոցին՝ 51–34 առթիւնքով, որտեղ ան վաստակած էր 12 Միավոր (բասկետբոլ)։ խումբը վերջացուց մրցաշրջանը 24–2 առթիւնքով, իսկ Պլէյք Կրիֆնի միջինը 13.6 միավոր էր ամեն խաղին։ Թեյլորը կը դիմէ Օկլահոմայի համալսարան, եւ կը սկսուի խաղալ Օկլահոմա Սունես խումբէն։ 2005 թուականի ամառան ընթացքին Պլէյք Կրիֆն դարձավ ատլետներու առաջին ՍԱՄ խումբի անդամ, որտէղ ան կը խաղար Քեւին Դյուրանտի եւ Թայ Լոուսոնի ՍԱՄ խումբէն՝ DC Բլու Դեվլսների դէմ։
Պլէյք Կրիֆնի պատանեկան մրցաշրջանի ընթացքին Օկլահոմա Կաթոլիկների պասկետպոլային խումբը կը տեղափոխուի 3A կարգի առաջնութիւնէն 2A կարգի առաջնութիւն։ Երբ Պլէյք Կրիֆն սկսաւ իր երրորդ մրցաշրջանը, ան արագ զարգացավ եւ անոր օգնութեամբ Կաթոլիկներըը երեք անգամ անընդմեջ խաղացին ազգային առաջնութեան եզրափակիչ խաղը։ Ան վաստակէց 22 միաւոր, կատարեց 9 անդրադարձ եւ 6 պլոք եզրափակիչ խաղին, որտէղ իրենք յաղթեցին Վաշինգտոնի Աւագ դպոցին 57–40 առթիւնքով։ Պլէյք Կրիֆնը անուանվեցաւ ազգային մրցաշարի MVP, եւ իրենք վերջացրեցին առաջնութիւնը 27–1 առթիւնքով, եւ Պլէյք Կրիֆնի միջինը 21.7 միաւոր, 12.5 անդրադարձ, եւ 4.9 փոխանցում։ Անոր ջանքերի արդիւնքով իրեն անուանեցին «Oklahoman» Տարուան խաղցողը։ Պլէյք Կրիֆնի խաղը Օկլահոմայի նոր պասկետպոլի գլխաւոր մարզչի՝ Ջեֆ Քեյփելիի, ուշադրութեան առաջ էր, որի մասին ան առաջին անգամ լսած էր Կրիֆնի եղբոր Թեյլորի կողմէն։ Այդ գարնանը Քեյփելը տեսավ անոր խաղը եւ շատ տպաւորուեցաւ։ Քեյթլին դուր եկաւ այն փաստը, որ Կրիֆնը դէռ ճանաչցուած չէր իր մրցակիցներուն մեջ, եւ ան ինքներ, որ հարկաւոր էր, որպէսզի վերսկսէր «Օկլահոմայի տղամարդկանց բասկետբոլ» ծրագիրը։ Կրիֆնը կանգնած էր ընտրութեան առաջ հետեւյալ խումբերու միջեւ Դյուք, Կանզաս, Հյուսիսային Կարոլինա եւ Տեխաս, բայց անոր եղբայրը իրեն վաճառում է Օկլահոմայի հաւաքականին, երբ ան մտածում էր Սունրս տեղափողվելու մասին եւ հնարաւորութեան եւս մէկ անգամ խաղալ իր նահանգի կողմէ։
Կրիֆնը մինչեւ աւագ մրցաշրջանը սկսիլը հաւատարիմ էր Օկլահոմային։ Անոր միջինը բարձրացաւ մինչեւ 26.8 միավոր, 15.1 անդրադարձները, 4.9 փոխանցումները եւ 2.9 պլոքները ամէն խաղի եւ իրենց խումբը առաջատարներ 26–3 առթիւնքով։ Ընդդեմ Օկլահոմա Սիթի Սաութիսթի Կրիֆնը խաղը վերջացուցած է՝ վաստակելով 41 միավոր՝ կատարելով 28 անդրադարձ եւ 10 փոխանցում։ Կաթոլիկները փլեյ-օֆֆ անցան, քառորդ եզրափակիչին յաղթեցին Քրեզնթին, իսկ կիսաեղրափակչին յաղթեցին Ֆոյիլին։ 2007 թուականի մարտ 10-ին ան խաղաց աւագ դպրոցի եզրափակիչը ընդդէմ Փոնիի Ավագ դպրոցի։ կրիֆնը վաստակել է 22 միաւոր, կատարել է 9 անդրադարձ, 6 փոխանցում եւ 2 պլոք։ Կաթոլիկները յաղթած են Փոնիին 81–50 առթիւնքով եւ վաստակած են իրեց չորրորդ անընդմեջ մրցանակը։ Ան երկրորդ անուանւեցաւ նահանգի 2A Կարգի առաջնութեան MVP, իսկ առաջնութիւնը' անոր միջինը 26.6 միաւոր էր ամէն խաղի։ Կրիֆնի չորրորդ տարուայ ընթացքին Օկլահոմա Քրիտիանները ցուցաբերեցին 106–6 ընդհանուր առթիւնք։
Դպրոցական Ասպարէզ
Կրիֆնին քոլէճի երկրորդ տարուայ Սոնեսները կը սկսուի մրցաշրջանը՝ յաղթելով առաջին 12 խաղերը։ Մրցաշրջանին երրորդ խաղին ընդդէմ Դեվիդսոն Վայլդքեթսի, Կրիֆնը նշանակած է 25 միաւոր, կատարած է 21 անդրադարձ։ Իր յաջորդ խաղին ընդդէմ Գարդեր Վեբի ան ունեցած է 35 միաւոր եւ 21 անդրադարձ՝ դառնալով Big 12 ի պատմութեան մէջ առաջին խաղացողը, որ յաջորդակի վաստակած է 20-էն աւելի միաւոր եւ կատարած է 20-էն աւելի անդրադարձ։ Տեխաս Տեք Ռեդ Ռեյդրսի դէմ խաղին Կրիֆնը սահմանած է իր ասպարէզի րէքորդը վաստակելով 40 միաւոր եւ կատարելով 23 անդրադարձ՝ դառնալով Big 12-ի պատմութեան մեջ միակ խաղոցողը եւ երրորդը Օկլահոմայի համալսարանի պատմութեան մէջ, որ մէկ խաղի ընթացքին վաստակած է 40-էն աւելի միաւոր եւ կատարած է 20-էն աւելի անդրադարձ՝ հաւասարուելով Wayman Tisdaleին (61 միավոր եւ 22 անդրադարձ 1983-ին) ու Alvan Adamsին (43 միաւոր եւ 25 անդրադարձ 1975-ին)։
Փետրուար 21-ին, Կրիֆնը ուղէղային ցնցում մը կը ստանայ Տեխաս լնհոնսի դէմ խաղին։ Ան արիւնոտ քիթով նստած անցուց երկրորդ խաղակէսը, երբ Սունեսը կը պարտուէր։ Այդ Սունեսներուն առաջին պարտութիւններ այդ մրցաշրջանի ընթացքին։ Մէկ շաբաթէն բժշկական օգնութիւն ստանալէ ետք ան կը վերադառնայ, եւ Տեխաս Տեքի դէմ խաղին ան կը վաստակէ 20 եւ կատարում է 19 անդրադարձ։ Օկլահոման վերջացնում է իր երկրորդ կոնֆերենցիան 13–3 առթիւնքով, բայց իրենց չարդարացուցին Big 12 Մրցաշարում։ NCAA Մրցաշարին Օկլահոման կը գրաւէ երկրորդ հորիզոնը հարաւային շրջանին մէջ՝ 27–5 առթիւնքով։ Երկրորդ round-ի Միչիգան Վոլվրինի դէմ խաղին ան կը վաստակէ 33 միաւոր եւ կը կատարէ 17 անդրադարձ, Կրիֆնը կը դառնայ 2000ականներու երկրորդ խաղացողը, որ NCAA մրցաշարի խաղերուն վաստակած է ամենաքիչը 30 միաւոր եւ կատարած է ամէնաքիչը 15 անդրադարձ։ Սունեսը վերջացնում է՝ հարաւային շրջանի եզրափակչին մէջ պատւելով հիւսիւսային Կարոլինա Թար Հելսին։
Իր երկրորդ տարուայ ընթացքին ան վաստակած է բոլոր վէց ազգային տարվա խաղացողի մրցանակները։ Անոր ընտրած են միազայն Օսկար Ռորբերսոնի անվան մրցանակի համար 71 բորդի անդամներէն Կրիֆնին քուէյարկած են 66ը։ Կրիֆնը Դետրոյթ-ի մէջ ապրիլ 5-ին անուանւած է, որպէս Նեյմսմիթի անվան քոլեջի տարվա լավագույն խաղացողի մրցանակ։ Երեք օր ետք ան ստացավ Ջոն Վուդենի անվան մրցանակը, որպէս քոլեջի լաւագիւյն խաղաող։ Ան եղած է Օկլահոմայի դպրոցի պատմութեան մէջ առաջին խաղցողը, որ ստացած է Նեյմսմիթի, Օսկար Ռոբետսոնի, Ջոն Վուդենի անուան մրցանակները։ Անոր նաեւ անուանած են տարուայ լաւագույն խաղցող Big 12ը, Sports Illustratedը, Sporting Newsը եւ FoxSports.comը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1989 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ Ստորոգութիւն:16 Մարտի ծնածներ
Հաթերք
Հաթերք, գիւղ Արցախի Մարտակերտ շրջանին մէջ՝ կեդրոնէն 45 քմ արեւմուտք Թարթառ գետի ափին՝ Մռաւի հարաւային լեռնալանջին՝ 1000 մ բարձրութեան վրայ։ Տարածութիւնը՝ 3895 հա։
Անուան ծագումը
Ըստ աշխարհահռչակ գիտնական, ակադեմիկոս Հրաչեայ Աճառեանին՝ այդ ցեղերը ապրած են նախապատմական Հայաստան ի մէջ եւ յայտնի էին «Հաթեթ» կամ «Հեթիթ» անունով:
Նշանաւոր համերկրացի պատմաբան Լէօն գրած է. «Այդ այն ազգն է, որ Ասորեստանի արձանագրութեան մէջ կոչուած է Խաթթա կամ Ծաթ, իսկ եգիպտական արձանագրութիւններուն մէջ կոչուած է Խաթթակամ Խաթ, իսկ եգիպտական արձանագրութիւններուն մէջ՝ Խեթա կամ Խաթա, որոնք այժմ դարձած են Հաթ կամ Հեթիթ»:
Հաթերք նախապէս կրած է նաեւ Հասանրիզ անունը: Այդ մասին Ղեւոնդ Ալիշան գրած է.
«Այս երկրամասին մէջ ուրիշ գիւղեր չեն նշուիր, բացի Ջրաբերդ ին արեւմտեան կողմը, Թարթառ ի ափին նշուածներէն, որոնք են Ղարապուլաքը եւ Թանկուն-Լուլուպէյը, անոնցմէ աւելի վեր գտնուող Հասանարիսը կամ Հասանրիսը, որ թերեւս կը ծագի Ջալալեան Հասան իշխաններու անուններէն..: Մեր նախնիները Մեծ Կուենք գաւառին մէջ կը նշեն նաեւ այլ նշանաւոր վայրեր ու դէպքեր Ե. եւ Է. դարերուն, այդ հռչակաւոր վայրերէն է Աստղաբլուրը (Ղեւոնդ Ալիշան, Արցախ, 1993, էջ 43): Իսկ ինչու Հասանրիսը պէտք է ծագի Ջալալեան Հասան իշխաններու անուններէն եւ ոչ թէ Հաթերքի Հասան Վախթանգեան իշխանին (1142-1182) անունէն (Մ. Աղաջանեան)» ։
Բնակչութիւն
Բնակչութիւնը կը կազմէ 1596 հոգի (2003)։ Կը զբաղի անասնապահութեամբ եւ հողագործութեամբ։
Պատմութիւն
Հաթերք, Հայթերք, Խաթերք - գաւառ Մեծ Հայքի Արցախ (նահանգ)ի՝ միջնադարեան Խաչէնի իշխանութեան կեդրոնական մասին մէջ։ Հին Հաթերքի մասին քիչ տեղեկութիւններ հասած են մեզի: Տարածուած է Տրտու (Թարթառ) գետի հովիտին մէջ, ընդգրկելով ձախափնեակը՝ Եղիշէ առաքեալին կամ Ջրվշտիկ վանքին քովէն, մինչեւ հոգեւոր կեդրոն Դադիւանքին արեւմտեան կողմին ձորը։ Կոչուած է իշխանանիստ Հաթերք բերդաւանին անունով։ ԺԲ.-ԺԳ. դարերուն Հաթերք եղած է Կեդրոնական Խաչէնի իշխանութեան տիրոյթը։ Անոր մասին արժէքաւոր տեղեկութիւններ պահպանուած են Մովսէս Կաղանկատուացիի, Կիրակոս Գանձակեցիի երկերուն մէջ եւ Մ. Բարխուտարեանցի, Յակոբ Մանանդեանի եւ Բագրատ Ուլուբաբեանի գործերուն մէջ:
Չեն ուսումնասիրուած անոր մինչեւ Դ., Զ.- ԺԱ. եւ ԺԴ.- ԺԸ. դարերու անցքերը: Սակայն յայտնի է, որ ԺԶ. դարուն Հաթերք աւերուած է Ակ-Կոյունլու եւ Կարա-Կոյունլու թուրքմէն ցեղեր ուն կողմէ եւ նոյն դարուն վերջը հիմնուած է Նոր Հաթերքը: Բայց Հաթերքի տարածքին եղած հնութիւնները հիմք կը կազմեն ենթադրելու, որ Ըռստակ գաւառը եղած է շէն, որ անոր բնակիչները զբաղած են շինարարութեամբ, հողագործութեամբ եւ անասնապահութեամբ, հերոսաբար դիմադրած են թշնամիներուն ու պաշտպանած իրենց հողը, իսկ գաւառի կեդրոն Հաթերքը դարձած է ուժերու համախմբման զօրաւիգը :
Շինութիւններ
Միջնադարուն այս գիւղին մէջ կը գործէր դպրոց մը, Խութա վանքին կից : Գիւղը, որ ներկայիս 3000-է աւելի բնակչութիւն ունի, կը տարածուի գեղեցիկ ու անտառապատ սարահարթի մը վրայ: Քանի որ Հաթերք եղած է իշխանանիստ, վարչական կեդրոն, ապա արշաւող նուաճողները մոխիրի կոյտերու վերածած են զայն: Ատիկա ակնառու է տասնեակ բնակավայրերու աւերակներէն, տապանաքարերէն ու բազմաթիւ մենաւոր խաչքարերէն, որոնք ցրուած են գիւղին շրջակայքին անտառներով: Անոնցմէ են.
Մուղտուսի
Հին գերեզմանատուն մը, կը գտնուի գիւղին արեւելեան մասին մէջ, ձորակին աջ լանջին: Մացառուտներուն մէջ շարք մը խաչքարեր ինկած են: Անոնց վրայ կան ԺԳ.-ԺԷ. դարերէն արձանագրութիւններ: Հոսկէ դէպի արեւելք՝ Թարթառի ձախ ափին, բլուրին վրայ կը գտնուի քանդուած, քարերու կոյտերու վերածուած մատուռ մը:
Քարահունչ
Միջնադարեան փոքրիկ եկեղեցի մը, գիւղ մը եւ գերեզմանատուն մը: Այս յուշարձանները կը տարածուին Հաթերքի հարաւարեւմտեան մասին մէջ:
Մասիս կամ Մսիս
Աւերակ եկեղեցի մը, կը գտնուի Հաթերքէն հիւսիս, Մռաւի անտառապատ բազուկներէն մէկուն վրայ: Աւերակներէն կ'երեւի, որ անիկա բաղկացած է եկեղեցիէ մը եւ գաւիթէ մը: Եկեղեցին հին պազիլիք է, ունի 36 քառակուսի մեթր մակերես, իսկ գաւիթը քառակուսի յատակագիծ ունեցող փոքր շէնք մըն է: Արձանագրութիւններն ու խաչքարերը կտրտուած են, ուստի կարելի չէ գիտնալ եկեղեցւոյ կառուցման տարին: Եկեղեցին շրջափակուած է պարիսպներով ու պաշտպանական այլ կառոյցներով:
Սռին շինատեղ
Գիւղ մը, գերեզմանատուն մը, որու երկու կողմերէն կը հոսին Թրղիի վտակները:
Ծոս
Գիւղ մը, ընկուզենիի ծառեր, կալեր, գերեզման մը, ձիթհանի հիմնապատեր, ԺԳ. դարուն բնորոշ խաչքարեր:
Խոտորաշէն
Տուներ, ջրաղացներ, փոքրիկ գերեզմանատուն մը եւ պտղատու այգիներու պուրակներ: Այս գիւղը վերջին անգամ քանդուած է ԺԸ. դարու վերջը: Գիւղացիները տեղափոխուած են Գանձակի կողմերը եւ հիմնած Գետաշէն գիւղը:
Ականայ աւերակ
Մեծ գիւղ մը, համանուն գետակին աջ կողմը: Դեռ կանգուն է եռանաւ եկեղեցին: Ընդարձակ, սիւնազարդ դահլիճը սալայատակ է: Բաւական ընդարձակ է գերեզմանատունը: Ընկուզենիի եւ թթենիի այգիներուն մնացորդները ձուլուած են անտառին հետ:
Հարաւ-արեւելեան եւ հարաւարեւմտեան մասերուն մէջ գիւղը շրջապատուած է պարիսպներու մնացորդներով:
Հաւքախաղաց ( Լաչինաբերդ)
Թարթառի աջ ափին, թանձրախիտ անտառին մէջ խրոխտաբար կը բարձրանայ Լաչինաբերդ կոչուած վիթխարի ժայռը, որ իր կրանիթէ բարձր կողմերուն վրայ կը պահէ ընդարձակ հարթ տարածութիւն մը, բոլոր կողմերէն անմատչելի: Հին դարերուն պաշտպանողական, անառիկ դիրք մը եղած է Խաչէնի տէրերուն համար:
Բերդաքար
Հաթերք գիւղի արեւմտեան մասին մէջ կը գտնուի անառիկ բերդ մը: Անոր երեք կողմերը վիմահերձ ժայռեր են, իսկ հիւսիսային մասին մէջ երկարող հաստ կրկնապարիսպներ եղած են:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մարտակերտի գիւղեր Ստորոգութիւն:Արցախ
Իզապէլ Պայրագտարեան
Իզապէլ Պայրագտարեան. օփերային երգչուհի (սոփրանօ) Առաջադրուած է «Կրեմմի» մրցանակի։ 2002 թուականին ձայնագրուած է Գանատահայ ռեժիսոր Ատոմ Էկոյեանի «Արարատ» ֆիլմի համար՝ կատարելով Կոմիտասի ստեղծագործութիւններէն։
Կենսագրութիւն
Իզապէլ Պայրագտարեանը ծնած է Լիբանանի Զահլէ քաղաքը։ Հանդէս եկած է Լիբանանի հայկական եկեղեցական համոյթին մէջ, այնուհետեւ տեղափոխուերէ է Գանատա, շարունակեր է երգել Թորոնթոյի հայկական եկեղեցական համոյթի մէջ։ 1997 թուականին աւարտեր է Թորոնթոյի համալսարանը: Հանդէս եկած է աշխարհի տարբեր բեմերու վրայ, արժանացեր բազմաթիւ բարձրագոյն պարգեւներու եւ մրցանակներու՝ Տոմինկոյի վոքալիսթներու մրցոյթի առաջին մրցանակին, Մեծ Բրիտանիոյ թագուհի Եղիսաբէթ 2-րդի ոսկէ մետալի, «Մեսրոպ Մաշտոց» Մետալ ՄԵԾԻ ՏԱՆՆ ԿԻԼԻԿԻՈՅ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍՈՒԹԻՒՆ ԱՆԹԻԼԻԱՍ - ԼԻԲԱՆԱՆ 15 Օգոստոս 15, 2004-ին եւ այլն։
Իզապէլ Պայրագտարեանի ձայնասկաւառակը Գանատայի մէջ ճանչցուած է լաւագոյնը։ Հանդէս կու գայ   Նիւ Եորքի «Մեթրոփոլիթէն» օփերային թատրոնի մեներգչուհի, կը համագործակցի աշխարհի լաւագոյն ֆիլհարմոնիք նուագախումբերու հետ։ Ելոյթներով հանդէս եկած է  Բլասիտօ Տոմինկոյի, Եօ-Եօ Մայի, Փինչաս Զուքերմանի հետ։
Հայաստան կատարած այցելութիւններու ժամանակ հանդէս եկած է Հայաստանի պետական ֆիլհարմոնիք նուագախումբի հետ ::
Այժմ ան կը ծառայէ որպէս Ձայնի փրոֆեսորի օգնական, Քալիֆորնիայի Սանթա Պարպարա համալսարանին մէջ:
Ընտանիք
2004 թուականին ամուսնացեր է դաշնակահար Սերուժ Գրաճեանի հետ։ Ունին երկու երեխայ՝ որդին՝ Արի եւ դուստրը՝ Լիան։
Ուսէյն Պոլթ
Ուսէյն (Իւսէյն) Սանթա Լէօ Պոլթ (Usain Santa Leo Bolt, ծնած՝ 21 Օգոստոս 1986) Ճամայքացի կարճ վազքի մարզիկ։ Ողիմպիական ախոյեան եւ ութ անգամ աշխարհի ախոյեան Ուսէյն արձանագրած է երեք համաշխարհային մրցանիշեր 100 մ (9.58 երկվայրկեան), 200 մ (19.19 երկվայրկեան) եւ 4 × 100 մ (36.84 երկվայրկեան) : Միակ մարզիկը կը համարուի, որ յաջողած է յաղթել երեք Ողիմպիական խաղերու ( Փեքին 2008, Լոնտոն 2012 եւ 3-րդը` Ռիօ-2016-ին )՝ կարճ վազքերու, 100 եւ 200 մ. : Կը համարուի Ճամայքայի պատմութեան ամենաշատ ողիմպիական ոսկէ մետալ նուաճած մարզիկը : Վազքի արագութեան համար ստացած է «Կայծակ» (Lightning Bolt) կեղծ անունը:
Պոլթ պատմութեան մէջ երրորդ աթլեթիստն է, որ ողիմպիականի 9 տիտղոսի կը տիրանայ ։
Կենսագրութիւն
Ապագայ մարզիկը, ծնած է փոքրիկ Շէրվուտ-Քոնդենթ (Sherwood Content) գիւղը, Տրելոն շրջանին մէջ, որ կը գտնուի Ճամայքայի հիւսիսը: Ծնողքը՝ Ճենիֆըր Պոլթը եւ Ուեսլի Պոլթը սեփականատերն էին մթերային խանութի մը: Մանկութեան Պոլթ եղած է շատ աշխոյժ երեխայ մը: Ան յաճախած է Վալդենսիայի տարրական դպրոցը: Այդ ատենէն, սկսած էր զբաղիլ մարմնակրթանքով: Տարրական դպրոցը աւարտելէ ետք 1998-ին կ'ընդունուի միջնակարգ Ուիլիամ նաիբբայ դպրոցը: Ան կը սիրէր քրիքեդը եւ քրիքեդի մրցաշարքի մը ժամանակ մարմնակրթութեան մարզիչը կը նկատէ Պոլթի վազքի արագութիւնը: 2001-ին կը նուաճէ իր առաջին մետալը:
Ասպարէզի Սկիզբ
Իր մասնակցած միջազգային առաջին մրցումներուն, որ տեղի ունեցած են 2001-ին Պոլթ նուաճեց երկու արծաթէ մետալներ՝ 200 մ 21.81 եւ 400 մ 48.28: Երեք ամիս ետք ան Ժամայքայի հաւաքական խումբին հետ կը մեկնի երիտասարդներու աշխարհի ախոյեանութեան Պելճիքա: Հոն ան կը մասնակցէ 200 մ վազքի մրցումին., ուր կը գրաւէ 5-րդ դիրքը, սակայն կ'արձանագրէ իր անհատական մրցանիշը՝ 21.73 եկվ.:
2002-ին առաջին ամենամեծ մրցումը CARIFTA-ի 31-րդ շրջանային մրցումը եղած էր, որ տեղի ունեցաւ Նասաու քաղաքին մէջ։ Հոն Պոլթը 200մ. եւ 400 մ. վազքերու ախոյեան դարձաւ, ինչպէս նաեւ 4 x 400մ. դրօշարշաւի: Քինկսդոնի մէջ երիտասարդներու մրցաշարքին ախոյեան դարձաւ 200մ. վազքի, ինչպէս նաեւ արծաթ մետալակիր 4x100մ. եւ 4x400մ. դրօշարշաւներուն: Յաջորդ տարի, աշխարհի առաջնութեան խաղերուն, դարձաւ 200մ. վազքի յաղթական: 2002 Նոյեմբեր 17-ին, IAAF-ի պարգեւատրումի արարողութեան ընթացքին կը դառնայ «Ծագող Աստղ» անունակարգի յաղթական։
Արհեստավարժ Ասպարէզի Սկիզբը
2004 թուականէն Ուսէյն Պոլթ կը սկսէ մարզուիլ նոր մարզիչի մը ղեկավարութեամբ (Ֆից Քոուլմէն): Ապրիլ 11 2004-ին CARIFTA-ի խաղերուն, որ տեղի ունեցան Տեւընշիր քաղաքը։ Հոն ան 200 մ-ը կը վազէ 19.97 եկվ.-էն եւ կ'արձանագրէ երիտասարդներու համաշխարհային մրցանիշը, որը մինչեւ 2014 թուական անգերազանցելի էր։ Պոլթը եղաւ առաջին երիտասարդը, որ յաջողեցաւ 200 մէթրը վազել 20 երկվայրկեանէ պակաս։ Պոլթի յաջորդ մրցումը եղաւ Աթէնքի Ողիմպիական խաղերը։ Սակայն սա խաղերու ժամանակ, ան ցաւ զգաց եւ չկրցաւ անցնիլ կիսաւարտական փուլ։ 2005-ին եղանակի սկիզբը Պոլթ միացաւ Կլեն Միլլսին մարզական խումբին։ Յուլիս 10-ին ան յաղթեց կեդրոնական Ամերիկայի եւ Գարիպեան աւազանի երկիրներու մրցումին 200 մ-ը 10.03 եկվ.-էն։ Պոլթը մասնակցեցաւ Յուլիս 22-ին Norwich Union British Grand Prix մրցումին եւ գրաւեցաւ 2-րդ տեղը 200 մ. վազքին։
2006-ին Ուսէյն վիրաւորուեցաւ եւ այդ պատճառաւ չկրցաւ մասնակցիլ Մելպուրնի Համագործակցութեան խաղերուն։ Մկէ ամիս անց ան կը վերադառնայ եւ Ապրիլին կը յաղթէ Ֆոր տը Ֆրանսի մէջ տեղի ունեցած մրցոյթի 200 մ. վազքը։ Յուլիս 30-ին կը դառնայ Golden Spike մրցումին յաղթողը 20.28 եկվ. արդիւնքով։ Յուլիսի 11-ին երրորդ դիրքը կը գրաւէ Աթլեթիսսիմոյին մէջ, 19.88 եկվ. արդիւնքով։ Օգոստոս 31-ին կը դառնայ Բորիս Հանցեքովայիչի յիշատակին նուիրուած մրցումին յաղթող 200 մ 20.49 եկվ. արդիւնքով։ Սեպտեմբեր 10-ին կը մասնակցի Միջազգային մարմնակրթանքի եզրափակիչ մրցումին, ուր 20.10 եկվ. արդիւնքով գրաւեցաւ երրորդ դիրքը։ Մէկ շաբաթ անց հիւսիսային եւ հարաւային Ամերիկայի խումբով կը մասնակցի IAAF-ի աշխարհի առաջնութեան։ Հոն Պոլթ կը գրաւէ երկրորդ դիրքը 200 մ.-ի 19.96 եկվ. արդիւնքով։
Առաջին համաշխարհային մրցանիշը
24 Յունիս 2007-ին ան կը յաղթէ Ժամայքայի առաջնութիւնը 19.75 եկվ. արդիւնքով։ Այսպիսով, ան կ'արձանագրէ ազգային մրցանիշ, որ կը սահմանուէր 1971-էն ի վեր։ Սա յաղթանակը թոյլ տուաւ Ուսէյնը միանալու Ճամայքայի հաւաքականին աշխարհի առաջնութեան մասնակցելու, որ տեղի կ'ունենար Օզաքա քաղաքը։ Մասնաւորապէս Յուլիս 10-ին, կը գրաւէ երկրորդ դիրքը 20.11 եկվ. արդիւնքով, Յուլիսի 15-ին նոյնպէս կը գրաւէ երկրորդ դիրքը Norwich Union British Grand Prix մրցումին (Շեֆֆիլտ) 20.08։ Օգոստոս 3-ին յաղթեց Norwich Union Super Grand Prix մրցումին 20.06 արդիւնքով։
2007-ին աշխարհի առաջնութիւնը Ժամայքացի մարզիկին համար երկրորդը եղած էր։ Սա առաջնութեան ան կը մասնակցի 200մ. եւ 4×100 մ.-երուն։ Օգոստոս 28-ին ան կ'ապահովէ երկրորդ դիրքը զտումի մրցումներուն, քառորդ աւարտական մրցումին կը գրաւէ առաջին դիրքը։ Յաջորդ օրը ան առաջին դիրքը կը գրաւէ նաեւ կիսաւարտական մրցումին 20.03 եկվ. արդիւնքով։ Օգոստոս 30-ին ան աւարտական մրցումին կը գրաւէ երկրորդ դիրքը։ Օգոստոս 31-ին տեղի ունեցան 4×100 մ կիսաւարտական մրցումները, ուր Պոլթը մասնակցութիւն չունենար։ Եզրափակիչ վազքի ընթացքին Պոլթը կը վազէ երկրորդ հանգրուանին։ Արդիւնքներով Ժամայքայի հաւաքականը կը նուաճէ արծաթեայ մետալ, արձանագրելով նոր ազգային մրցանիշ 37.89 եկվ.։
Մինչեւ 2008 թուական Պոլթին հիմնական վազքը 200 մ եղած էր, միայն անգամ մը՝ 2007 թուականին ան մասնակցած է 100 մ վազքի մը։ Առաջին մրցումը Ողիմպիական եղանակի ընթացքին GC Foster Classics մրցաշարքը եղած էր, որ կայացաւ Մարտ 8-ին Սփանիշ Թաուն քաղաքին մէջ։ Պոլթը դարձաւ ախոյեան 100 մ-ի 10.03 եկվ. արդիւնքով։ Մայիս 3-ին ան յաղթանակ տարաւ միջազգային Jamaica International Invitational մրցումին, որ տեղի կ'ունենար Քինկսթըն քաղաք, արդիւնքները՝ 9.76 եկվ, որ այդ պահուն պատմութեան երկրորդ արդիւնքը եղած էր։ Մէկ ամիսէ ետքը՝ Մայիս 31-ին Adidas Grand Prix մրցումին ան կը սահմանէ համաշխարհային մրցանիշ 100 մ.-ին 9,72 եկվ., յաղթահարելով Ասաֆա Փաուլին ձեռքբերումը։
2008-ի Ողիմպիական Խաղերը
20 օգոստոս 2008-ին Պոլթը կը տիրանայ իր երկրորդ ողիմպիական ոսկեայ մետալին, յաղթահարելով Մայքըլ Ճոնսընի 200մ.-ի համաշխարհային մրցանիշը 0.02 եկվ.-ով (19.30)։ Օգոստոս 22-ին, իր քսաներկուերորդ ծննդեան օրէն մէկ օր ետք Պոլթը կը նուաճէ իր երրորդ ողիմպիական ոսկի մետալը, Ժամայքայի հաւաքականի կազմով յաղթելով 4×100մ. եւ արձանագրելով համաշխարհային մրցանիշ 37.10 եկվ.։ Նախորդ համաշխարհային մրցանիշը կը պատկանէր ԱՄՆ-ու հաւաքականին, որ սահմանուած էր 1992 թուականին (37.40)։ Յաջորդ օրը Ողիմպիական խաղերուն ախոյեանը կը նուիրաբերէ 50 000 ԱՄՆ տլար Սիչուանի երկրաշարժէն վիրաւորուած երեխաներուն։
Ողիմպիականէն ետք կը մասնակցի երեք մրցումներու եւ բոլոր երեքին առաջին կը հանդիսանայ։ Օգոստոս 29-ին կը յաղթէ համաշխարհային վարպետութեան մրցումին 100 մ-ին 9.83 եկվ. արդիւնքով։ Սեպտեմբեր 2-ին կը յաղթէ Աթլեթիսսիմայ (Atletissima, Ադամանդեայ Լիկային փուլերէն մին) մրցումին 19.63 եկվ. արդիւնքով, իսկ սեպտեմբեր 5-ին կը յաղթէ Վան Տամմի (Իվօ Վան Դամմե) մրցաշարքին 100 մ.-ը աւարտելով 9.77 եկվ.-էն։ Նոյեմբեր 23-ին Ելենա Իզենպաեւաի հետ կը ճանչցուին 2008 թուականի լաւագոյն աթլեթներ։
2009 թուական
2009-ին Պոլթը երկու վազք կը կատարէ 400 մ-ի եւ կ՛արձանագրէ 46.35 եւ 45.54 եկվ. արդիւնքներ։17 Մայիս 2009-ին ան 150 մ կը վազէ 14.3 եկվ.-էն։ Յունիսի վերջը Ժամայքաի ախոյեանութեան Պոլթը առաջին հանդիսացաւ 100մ. եւ 200 մ.-երու 9.86 եւ 20.25 եկվ. արդիւնքով: Յունիս 17-ին կը յաղթէ Golden Spike Ostrava մրցումը 100 մ.-ը վազելով 9.77 եկվ.-էն։ Սակայն այդ արդիւնքը կը համարուի ոչ պաշտօնական, քամիին արագութեան պատճառով։ Յուլիս 7-ին հակառակ տեղատարափ անձրեւին կը յաղթէ Աթլեթիսսիմոյ մրցումը եւ կ'արձանագրէ նոր մրցանիշ մը 200 մ. վազելով 19.59 եկվ. արդիւնքով։ Յուլիս 17-ին կը յաղթէ Ոսկէ լիկայի Meeting Areva մրցումը 100 մ.-ը վազելով 9.79 եկվ.։
2009 թուականի գլխաւոր դէպքը աշխարհի առաջնութիւնը եղած էր Պերլինի մէջ։ Սա մրցումին ան պէտք է մասնակցէր 100 եւ 200 մ. եւ 4x100 մ.-ին։ 100 մ.-ը, որ տեղի ունեցաւ Օգոստոս 16-ին ան յաղթեց աւարտական փուլը եւ արձանագրուեցաւ համաշխարհային մրցանիշ ցոյց տալով 9.58 եկվ., տասնմէկ հարիւրերորդականով գերազանցելով իր համաշխարհային մրցանիշը, որ մինչ օրս բարելաւուած չէ։ Երկու օր ետք Պոլթը սկսաւ իր ելոյթներուն 200 մ. վազքով։ Պոլթ յաղթեց քառորդաւարտական, կիսաւարտական, եւ աւարտական մրցումներուն։ Օգոստոս 20-ին ան բարելաւեց իր համաշխարհային մրցանիշը 200 մ. վազելով 19.19 եկվ.։ Օգոստոս 22-ին մասնակցեցաւ 4x100 դրօշարշաւին եւ նուաճեց իր երրորդ ոսկի մետալը։ Աշխարհի առաջնութենէն ետք Ուսէյնը մասնակցեցաւ 2009 թուականի ոսկէ լիկայի եզրափակիչ փուլը։ Սեպտեմբեր 4-ին կը մասնակցէ ու կը յաղթէ Վան Տամմի նուիրուած մրցաշարքին, ուր կը վազէ 200 մ-ը 19.57 եկվ.։ Եղանակի վերջին մրցումին, ան 200 մ. կը վազէ 19.68 եկվ. ժամանակ։ 2009 թուականին Պոլթ կը յաղթէ բոլոր մրցումներուն, որոնց մասնակցած էր եւ այսպիսով կը ճանչցուին տարուան լաւագոյն աթլեթ IAAF-ի կողմէ։
2010 թուական
2010 թուականին Պոլթը բացակայեցաւ կարեւոր մրցաշարքերէ եւ կեդրոնացաւ Ադամանդի լիկա մրցաշարքին։ Մայիս 1-ին Jamaica International Invitational Indoor մրցումներուն Պոլթը 200 մ.-ին կը գրաւէ առաջին դիրքը արձանագրելով մրցանիշ 19.56 եկվ. արդիւնք։ Մայիս 23-ին Shanghai Golden Grand Prix մրցումին գրաւեց առաջին դիրքը 200 մ.-ին 19.76 եկվ արդիւնքով։ Մայիս 27-ին ելոյթ ունեցաւ Golden Spike Ostrava մրցումին՝ իր նպատակն էր յաղթահարել Մայքըլ Ճոնսընի արդիւնքը 300 մ.-ին։ Սակայն մրցանիշը չկտրեց եւ Պոլթը վազեց 30.97 եկվ.-էն մինչ աշխարհի մրցանիշը 30.85 եկվ. էր, տրուած ըլլալով որ օդը նպաստաւոր չէր։ Յուլիս 16-ին ան յաղթեց Ադամանդեայ լիկան։
2011 թուական
2011 թուականի մարզական եղանակը սկսաւ Ադամանդեայ լիկայով, որ տեղի ունեցաւ Հռոմի մէջ։ Ան վերադարձաւ ախոյեան 100 մ. վազելով՝ 9.91 եկվ.։ Մայիս 31-ին ելոյթ ունեցաւ յիսուներորդ «Ոսկէ շիբ» մրցումին, ուր նոյնպէս արձանագրեց 9.91 եկվ. արդիւնք։ Եղանակի գլխաւոր մրցումը աշխարհի առաջնութիւնն էր, որ տեղի պիտի ունենար Տեկու քաղաքին մէջ։ Ինչպէս միւս մրցումները Պոլթը մասնակցեցաւ 100մ. եւ 200 մ., նաեւ 4x100մ. դրօշարշաւը։ 100 մ.-ը ան յաղթեցաւ զտումի եւ կիսաւարտական փուլերը։ Եզրափակիչ փուլի ընթացքին Պոլթը դուրս մնաց սխալ սկսելու faut-depart-ի մը պատճառաւ։ Պոլթը յաղթեցաւ զտումի եւ կիսաւարտական 200 մ վազքերուն։ Սեպտեմբեր 3-ին կայացաւ աւարտական վազքը, ուր Պոլթ արձանագրեցաւ եղանակի լաւագոյն արդիւնքը 19.40 եկվ.։ Աշխարհի առաջնութեան վերջին օրը Պոլթը Ժամայքայի հաւաքականի հետ վազեցաւ 4x100 դրօշարշաւը, եւ կտրեցին համաշխարհային մրցանիշը 37.04 եկվ. արդիւնքով։ Մէկ ամիս ետք ան մասնակցեցաւ Հանցեկովիչի մրցաշարքին Զակրէպ քաղաքին մէջ։ 100 մ.-ին Պոլթը վազեցաւ 9.85 եկվ. ժամանակով։ Սեպտեմբեր 16-ին ելոյթ ունեցաւ Վան Տամմին նուիրուած մրցաշարքին 9.76 եկվ. արդիւնքով։ Տարուան արդիւնքով Սալլի Փիրսընին հետ Պոլթը ճանչցուեցաւ «Տարուան աթլեթը»։
2012-ի Ողիմպիական խաղերը
2012-ին արագ վազքերու եղանակը սկսաւ Պոլթի 100-մ վազքով, IAAF World Challenge-ին Jamaica International Invitational մրցաշարքին։ Մասնակցեցաւ ու յաղթեցաւ 9.82 եկվ. արդիւնքով։ 3ուլիս 26-ին յայտարարուեցաւ, որ Պոլթը պիտի ըլլար Ժամայքայի հաւաքականի դրօշակակիրը այդ տարուան Լոնտոնի Ողիմպիական խաղերուն։ Օգոստոս 4-ին սկսան Պոլթի մրցումները, այդ օրը յաղթեց 100 մ.-ի զտումի վազքին։ Յաջորդ օրը յաղթեց կիսաւարտականը 9.87 եկվ. արդիւնքով, երեք ժամ ետք ան դարձաւ քառակի ողիմպիական ախոյեան եւ 100 մ-ի Ողիմպիական խաղերու մրցանիշը կրող՝ 9.63 եկվ.-ով։ Ան դարձաւ երկրորդ մարզիկը Քարլ Լուիսէն ետք, որ յաջողեցաւ պահպանիլ ողիմպիական ախոյեանի կոչումը 100 մ-ի։ Օգոստոս 9-ին ան նուաճեց իր երկրորդ ոսկի մետալը սա Ողիմպիական խաղերուն։ 200 մ-ի եզրափակիչ փուլին ան վազեց 19.32 եկվ.-էն։ Ողիմպիականի վերջին օրը Ճամայքայի դրօշարշաւի խումբը նուաճեց ոսկի մետալ 4×100 մ-ին։ Անոնք արձանագրեցին նոր համաշխարհային մրցանիշ 36.84 եկվ. արդիւնքով։
Ողիմպիականի յաղթանակէն ետք Պոլթը մասնակցեցաւ վերջին երկու Ադամանդեայ լիկային։ Օգոստոս 30-ին յաղթեց համաշխարհային մրցումին 200 մ.-ը, որ վազեց 19.66 եկվ.-էն։ 2012 թուականին Պոլթը չորրորդ անգամ ըլլալով դարձաւ տարուան Լաւագոյն Աթլեթիստըը։
2013 թուական
Յունիս 6-ին 2013-ին Ադամանդեայ Լիկայի Golden Gala-ին Պոլթը կրեցաւ եղանակին իր առաջին պարտութիւնը՝ Ճասթըն Քեթլինին զիջելով իր առաջնութիւնը։ Մէկ շաբաթ ետք Օսլոյին Պիսլըթ Կեյմս (Bislett Games) մրցաշարքին ան յաղթեց 19.79 արդիւնքով։ Յաջորդ մրցաշարքը Ժամայքային ախոյեանութիւնը եղած էր։ Յունիս 21-ին Պոլթը յաղթեց ազգային մրցաշարքի 100 մ.-ը 9.94 արդիւնքով։ Յուլիս 6-ին Պոլթը դարձաւ Ադամանդեայ լիկայի «Meeting Areva»-ի ախոյեանը՝ 200 մ.-ը վազելով 19.73 երկվայրկեանէն։
2014 թուական
2014-ին վիրաւորուելուն պատճառաւ Պոլթ չկրցաւ մարզուիլ ինը շաբաթ։ Այդ տարին ան մասնակցեցաւ 2014 Քամընուիլթի (Commonwealth Games) խաղերուն, որ տեղի ունեցան Սկովտիոյ եւ անոնք յաղթեցին 4x100 մ-ը 37.58 արդիւնքով։ Նոյն տարուան Օգոստոսին Վարշաւիոյ մէջ ներսի խաղերուն ատեն Պոլթ արձանագրեց նոր մրցանիշ մը՝ 9.98 երկվայրկեան։
Անձնական Կեանք
Ներկայիս ան կ'ապրի Քինկսթըն։ Կը մարզուի Ուէսթ-Ինտիոյ համալսարանին մարզադաշտը։
2011-ին վերջէն կը հանդիպէր սլովաք ձեւարար Լուպիցա Գուցերովային հետ, տարի մը ետք բաժանուեցաւ :
Ուսէյն Պոլթը կը համարուի աշխարհի ամենաբարձր վարձատրուող մարզիկներէն մին։ Forbes հանդէսին տուեալներով 2012-ին գրաւած է 63-րդ դիրքը եւ վաստակած է $20,3 միլիոն:. Կը հանդիսանայ միակ մարզիկը, որ վարկանիշային 100-եակին մեջ մտած է:
2011 թուականին Քինկսթընին մէջը բացած է իր սեփական «Tracks & Records» ռէսթորանը: .
Միջին արագութիւնը
Արագավազքին 100մ.-ին 9.58 երկվրկ. արդիւնքը Ուսէյն Պոլթին միջին արագութիւնը կազմած է 37.58 ք.մ./ժամ-ին համարժէք: Սակայն, եթէ իր արձագանքումին 0.13 երկվրկ. ժամանակը հանուի, վազքին տեւողութիւնը կը մօտենայ 9.43 երկվրկ.-ը եւ արագութիւնը կը կազմէ 38.18 ք.մ./ժամ: Վազքին ատենը անօրէն պահանջուեցաւ կատարիլ 41 քայլ, իսկ ամէնէ մօտ գտնուած մրցակիցները կատարեցին 2—2,5 քայլ աւելի: Քայլերուն միջին երկարութիւնը 2.6 մ. կազմած է: Պոլթին ամէնէ մեծ արագութիւնը, որ գրանցուած է անոր 100 մ տարածքը 9.58 երկվրկ.-ին վազելուն ատենը 60-80 մեթր 20 մ.-անոց հատուածը, կազմած է 12.42 մ./երկվրկ. (44.72ք.մ./ժամ):
Ուսէյն Պոլթ իր մարզական գործունէութեան ատենը 100մ տարածքը 10 երկվայրկեանէն արագ կտրած է 45 անգամ:
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Թեթեւ աթլեթ Ստորոգութիւն:Ժամայքացի մարզիկներ Ստորոգութիւն:21 Օգոստոսի ծնածներ Ստորոգութիւն:1986 ծնունդներ
Լեմնոս
Լիմնոս (յուն․՝ Λήμνος)․ հրաբխային կղզի Էգէական ծովու հիւսիսային մասին մէջ, Յունաստան։ Տարածութիւնը 476 քմ2 է, իսկ ծովուն մակերեսէն բարձրութիւնը՝ մինչեւ 470 մ․։ Բնակչութեան թիւն է 17 000, ըստ 2011-ի մարդահամարին։ Մայրաքաղաքն է Միրինա։  Երկրորդ գլխաւոր քաղաքը՝ Մուտրոս (ուր 30 Հոկտեմբեր 1918-ին ստորագրուեցաւ զինադադարի դաշնագիրը), կը գտնուի արեւելեան կողմը, համանուն ծոցին ափին։
Անուանում
Կղզիին անուանման մասին տարբերակենրը հետեւեալներն են․-
Վերջին տարբերակը կ՛ ենթադրուի աւելի հաւանակը ըլլալ, որովհետեւ Էգէականի միակ դաշտային, հարթ մակերեսով կղզին է եւ հին ժամանակներէն գեղջկային եւ անասնապահական ապրանքներու գլխաւոր արտադրիչը եղած է։
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Լիմնոսի մայրաքաղաքն է Միրինա․ անունը առած է կղզիին առաջին թագաւորին՝ Թոանտա, կնոջ անունէն։ Մինչեւ 1955 Միրինան Քասթրօ կը կոչուէր (Բիւզանդական շրջանին այս անունը հաստատուած էր) եւ մինչեւ այսօր տեղացիները այդպէս կ՛ անուանեն։
Բնակչութիւնը գլխաւորաբար կը զբաղի անասնապահութեամբ, երկրագործութեամբ եւ ձկնորսութեամբ։ Անտառներ չունի, սակայն դաշտերը բարեբեր են, ուր գլխաւորաբար կը մշակուին  արմտեղէն եւ որթատունկեր։  Արմտեղէնի արտերը մինչեւ ծովափները կը հասնին, իսկ շնորհիւ այգեստաններուն, գինին կղզիին կարեւոր արտադրութիւններէն է։   Վերջին տասնամեակներուն սկսած է զարգանալ զբօսաշրջութիւնը։
Աւօ Ուվէզեան
Աւօ Ուվէզեան (Avo Uvezian, 22 Մարտ 1926, Պէյրութ, Լիբանան - 24 Մարտ 2017, Օրլանտօ, Միացեալ նահանգներ) հայազգի հանրայայտ ճազ դաշնակահար եւ աշխարհին վրայ յառաջատար դիրքեր զբաղեցնող թան­կար­ժէք «AVO» մակ­նի­շի սի­կառ­նե­րու հիմ­նա­դիրը ։
Անթոնիօ Ապոնտիօ
Անոր հայրը ծանօթացուցած է իրեն արուեստի տարբեր հմտութիւններու, յատկապէս` մետալներու վրայ պատկերներու գծանշման հետ ։ Աշխատած է Վիեննայի եւ Փրահայի գերմանացի կայսրերու` Մաքսիմիլիան Բ․-ի եւ Ռուտոլֆ Բ․-ի արքունիքներուն մէջ։
Աւօ Ուվէզեան
Կենսագրութիւն
Աւօ Ուվէզեանը ծնած է 1926 թուականին Պէյրութի մէջ, Լիբանան երաժիշտներու ընտանիքի մէջ։
Անթոնիօ Ապոնտիօ
Ան ստեղծած է բազմաթիւ մետաղադրամներու դրոշմանիշներ, ինչպէս նաեւ մետալներ` կայսերական ընտանիքի անդամներու դիմանկարներով (Մաքսիմիլիան Բ․-ը եւ անոր կինը` Մարի Իսպանսքին, Ռուտոլֆ Բ․-ը, արքդուքս Էռնսթը, Մաթթիասը, Մաքսիմիլիանը, Ալպրեխթ Է․ Աւսթիացին, Վենցելը, Քարլը)։
Կը նկատուի պարգեւագիր մետալի հեղինակ` ի պատիւ Պաւարիայի դքսութեան Ուիլհըլմ Ե․-ի (այժմ` կը գտնուի Պերլինի մետաղադրամներու գրասենեակը)։