cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Տէօրթեօլի դպրոցներ
«Քէլէկեան» եւ «Սիսուան» որբանոց-արհեստանոցները
Սկիզբը՝ Գրիգոր Լուսաւորիչ (Ս. Փրկիչ) եկեղեցւոյ աւագ քահանայ Տէր Խորէն Ալեքսանեան իր սեփական բնակարանը կը տրամադրէ որբանոցի գործածութեան համար։ Մօտաւորապէս 150 որբեր կ՚ապաստանին այստեղ​ ​եւ ​կը սկսին յաճախել Տէօրթեօլի Վարի թաղի Ազգային վարժարանը։
1912-ին կ՚աւարտի «Քէլէկեան» Որբանոցի շինութիւն​ը​.​ ​բ​ացումը տեղի կ՚ունենայ Հոկտեմբեր 1912-ին։ Սկզբնական շրջանին այստեղ կ՚ապաստանին 65 որբեր։
1915 թուականին օսմանեան իշխանութիւնները որբանոցին շէնքը կը գրաւեն, իսկ որբերն ալ կը ցրեն։ Ոմանց կը ստիպեն զինուորագրուիլ, իսկ ուրիշներ ալ կը ղրկուին Ատանայի եւ Հարունիէի (Խառնը) որբանոցները։ Որբանոցը կը վերածուի թրքական վարժարանի։
Զինադադարէն ետք Տէօրթեօլի տարածքը, ինչպէս նաեւ ամբողջ Կիլիկեան ֆրանսական բանակներուն կողմէ կը գրաւուին եւ կը կազմակերպուի վերապրող հայերու վերաբնակեցումը այս շրջաններ​ին մէջ​։ «Քէլէկեան» որբանոցը կիսափլատակ վիճակ ունէր​, ուրեմն​ ՀԲԸՄ-ը կը ձեռնարկէ որբանոցի վերանորոգ​ումին​։ ​Հոմսի եւ Համայի տարածքներուն մէջ գտնուող եւ Ցեղասպանութենէն վերապրած մօտ 150 որբեր կը տեղափոխուին Տէօրթեօլ եւ կը հաստատուին նորաբաց որբանոցին մէջ։
«Քէլէկեան» որբանոցը կը վերաբացուի 1919-ի յուլիսին։ ​Որբանոցը իր յարկին տակ կ՚ընդունի 200 որբեր։
1920-ին, ՀԲԸՄ-ը կը նախաձեռնէ Տէօրթեօլի մէջ երկրորդ որբանոցի մը շինութեան։ Նոր հաստատութիւնը կը կոչուի «Սիսուան»։ ՀԲԸՄ-​ի​ ծրագիրն էր իր ղեկավարած բոլոր որբանոցները համախմբել Տէօրթեօլի մէջ​,​ ​բ​այց այս ծրագիրը երբեք չիրականացու​եցաւ​, ​տրուած ըլլալով որ ֆրանսական բանակները քաշու​եցան​ Կիլիկիայէն եւ անոնց հետ գաղթեց նաեւ այս տարածքի ամբողջ հայութիւնը։
Ռոպըրթ Տը Նիրօ
Ռոպըրթ Տը Նիրօ կրտսեր Ամերիկացի նշանաւոր դերասան, բեմադրիչ եւ արտադրիչ։
Կենսագրութիւն
Ռոպըրթ Տը Նիրօյի նախնիները Իտալիայէն գաղթած են ԱՄՆ։ Անոր հայրը՝ Ռոպըրթ Տը Նիրօ աւագը յայտնի քանդակագործ ու նկարիչ էր։ Մայրը՝ Վիջինիա Ադմիրալը բանաստեղծուհի էր։ Անոնց ամուսնութիւնէն մէկ տարի անց կը ծնի Ռոպըրթ Տը Նիրօ կրտսերը։ Իսկ 3 տարի անց Տը Նիրօի ծնողները կ'ամուսնալուծուին։ Ռոպըրթ Տը Նիրօյի մանկութիւնը անցած է Մանհեթենի Գրինվիչ-Վիլլիջ շրջանին մէջ, որ երկար տարիներ կը համարուէր Նիւ-Եորքի գեղարուեստական եւ արտիսիտիկ պոհեմիայի բնակավայր։ Սպիտակ մաշկ ունենալու պատճառով իրէն կ'անուանեն «Պոպպի-Կաթ»։ 10 տարեկան հասակին ան խաղաց իր առաջին դերը «Օզ երկրի հրաշագործը» դպրոցական բեմադրության մեջ, հանդես գալով առիւծի կերպարով։ Մի քանի տարի ընդհանուր կրթութեամբ դպրոցի մէջ ուսանելէն յետոյ մօր նախաձեռնութըամբ կը տեղափոխուի Նյիւ-Եորքի Ֆիորելլո Լա Կարդիայի անուան երաժշտութեան, արուեստի եւ կատարողական վարպետութեան բարձրագոյն մասնաւոր դպրոցը ուսանելու, ուր սորուած են նաեւ Ալ Պաչինոն։
Ֆիլմացանկ
Անոր խաղացանկը կը հասնի մօտ 80 ֆիլմի։ Յայտնի բեմադրիչ Մարտին Սկորսեզէ-ի սիրուած դերասանն է եւ խաղցած է անոր ֆիլմերէն շատերուն մէջ։ ամէնէն նշանաւոր ֆիլմերն են
Մրցանակներ եւ փաստեր
2 անգամ արժանացած է «Օսքար» կինոմրցանակին, 1975 թուականին լաւագոյն երկրորդական դերասան անուանակարգին մէջ «Կնքահայրը 2» ֆիլմին համար եւ 1980 թուականին լաւագույն դերասան անուակարգում «Կատղած ցուլ» ֆիլմին համար, որուն համար ստացած է նաեւ «Ոսկեէ Կլոբուս» կինոմրցանակ։ Եւս մէկ Ոսկէ կլոբուս ստացած է 2011 թուականին կինեմատոգրաֆիայի մէջ (Cinematography) ունեցած աւանդի համար։ Ընդհանուր առմամբ արժանացած է 31 տարբեր կինոմրցանակներու Ամերիկեան բոլոր ժամանակներու 100 լաւագոյն ֆիլմերու ցանկին մէջ առկայ է անոր մասնակցութեամբ 5 ֆիլմ, իսկ 250 լավագոյն ֆիլմեր (ըստ IMDb վարկածի) ցանկին մէջ 8 ֆիլմ։ Ռոպըրթ Տը Նիրօն գլխաւորած է 2011 թուականի Քաննի կինոփառատոնի ժիւրին։
Ռոպըրթ Տը Նիրօի մասնակցութեամբ ֆիլմերու ընդհանուր շահոյթը կը գերազանցէ 2 միլիարդ տոլլարը։ 2011 թուականի Սեպտեմբեր ամսուան դրութեամբ անոր ամէնէն շահութաբեր ֆիլմերը յետեւալներն են.
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հոլիվուդյան դերասաններ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասաններ Ստորոգութիւն:Օսկարակիրներ Ստորոգութիւն:17 Օգոստոսի ծնածներ
1957 թուական
1957 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 57րդ տարին է 1954 • 1955 • 1956 • 1957 • 1958 • 1959 • 1960
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1957 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1957 մահեր
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1957
Նաւ
Նաւ, լողացող փոխադրամիջոց մը, նախատեսուած՝ բեռներու կամ ուղեւորներու տեղափոխման համար բաւարար խորութիւն ունեցող ջրային զանգուածներով, կամ նախատեսուած այլ մասնագիտական գործողութիւններ կատարելու համար, օրինակ՝ մարտական գործողութիւններ, գիտական հետազօտութիւններ, ձկնորսութիւն եւ այլն։
Նաւ եզրը կը վերաբերի ճարտարագիտական կառոյցի մը, որ ունի անջրաթափանց իրան, կրնայ լողալ ջուրին վրայ կամ սուզուիլ ջուրին յատակը (սուզանաւ)։
Նաւը աւելի մեծ է քան նաւակը, եւ նախատեսուած է աւելի երկար նաւարկութիւններու համար։
Նաւերը մեծ դեր ունեցած են մարդիկ փոխադրելու եւ առեւտուրի զարգացման մէջ։ Նաւերու օգտագործման միջոցով մեծ զարգացում ապրած են գաղութատիրութիւնն ու ստրուկներու առեւտուրը։ ԺԵ. դարէն սկսեալ, նոր սննդատեսակներ տեղափոխուած են Ամերիկա եւ Եւրոպա, ինչ որ զարկ տուած է բնակչութեան շեշտակի աճին ։ Նաւերով տեղի կ'ունենան համաշխարհային վաճառականութեան մեծ մասը։
Հազարաւոր տարիներու ընթացքին, նաւերը կը շինուէին փայտէ եւ կը յառաջանային առագաստներով կամ թիերով: Մերօրեայ նաւերը ունին շարժակներ: Կը շարժին մէկ կամ բազմաթիւ մղապտուտակներու միջոցով:
Շարժակներով Նաւեր
Մղապտուտակները կը ծառայեն շարժակներով նաւերու մղումին: Կը գտնուին ջուրին տակ կամ նաւուն յետսամասին: Նաւերու մեծամասնութիւնը ունի տիզել շարժակներ, որոնք մղապտուտակին կցուած հունը կը դարձնեն:
Ղեկ
Ղեկը կը ծառայէ նաւուն ուղղութիւնը փոխելու: Երբ զայն դէպի աջ թեքեն, ջուրին հակազդող ուժը ետեւէն դէպի ձախ կը ճնշէ եւ նաւուն «քիթը» դէպի աջ կը դառնայ:
Խորաչափ (Sonar)
Խորաչափը նաւու մը տակ գտնուող խորութիւնը կը չափէ: Անիկա ձայնային ալիքներ կ'արձակէ, որոնք կը վերադառնան երբ յատակին կամ այլ արգելքի հանդիպին: խորաչափը կ'արձանագրէ անոնց արձագանգը: Խորութիւնը կը չափուի, երբ ձայնային ալիքներուն մինչեւ յատակը՝ երթ ու դարձի համար դրած ժամանակը գիտցուի:
Ջրասահ Նաւ
Ջրասահ նաւ մը կը սուրայ ջուրի մակերեսէն վեր կրող չմուշկներու վրայ: Երբ դանդաղի, ջուրին վրայ կը ծփայ սովորական նաւու մը պէս: Երբ արագանայ, չմուշկները ուժ մը կը ստեղծեն, որ նաւը կը բարձրաձնէ: Շատ բարձր արագութիւններու կրնայ հասնիլ:
Ռատիոտեղակայանք
Կը գործածուի մօտակայ նաւերու եւ ծովեզերքներու դիրքերը ճշդելու:
Ձայն Հայրենեաց (շաբաթաթերթ)
«Ձայն հայրենեաց», գրական, քաղաքական շաբաթաթերթ (1903-1904 թուականներուն՝ եռօրյա)։ Ամերիկայի հայ հրատարակչական ընկերութեան պաշտօնաթերթ (1899-1900 թուականներ), վերակազմեալ հնչակեան կուսակցութեան Ամերիկայի շրջանակի (1900-1902 թուականներ, 1903-1908 թուականներ), հնչակեան կուսակցութեան Ամերիկայի նահանգային վարչութեան (1902-1903 թուականներ) օրգան, վերակազմեալ հնչակեան կուսակցութեան Կ. Պոլսի վարչութեան պաշտօնաթերթ (1908-1911 թուականներ)։ Լույս կը տեսնէ 1899-1911 թուականներուն, Նիւ Յորքի մէջ, Ուստրի մէջ, Բոստոնի մէջ Կ. Պոլիսի մէջ (1908 թուականին, երկրորդ շրջան)։ Խմբագիրներ՝ Վ. Շահէնի (Յ. Յակոբեան), Գ. Չիթճեան, Ս. Պարթեան, Մ. Սուրեան, Լ. Լարենց։ Աոաջին շրջանին կը ջատագովէ հայ քաղաքական հոսանքներու գործակցութիւնը, կը մերկացնէ « Ձայն Հայրենեաց» պարբերականին գլխագիրը Թուրքիոյ հայահալած քաղաքականութիւնը։ Համակրանք կը յայտնէ Բալկանեան ժողովուրդներու՝ օսմանեան բռնապետութեան դէմ մղած պայքարին, կ'անդրադարձէ արեւելահայութեան յուզող խնդիրներուն, ամերիկահայ մշակութային, կրթական, բարեզործական ձեռնարկներուն, կը հրատարակէ հայ հեղինակներու գործեր, ռուս եւ այլ երկիրներու գրողներուն երկեր՝ Ա. Չօպանեանի, Ե. Դուրեանի, Ս. Յարութիւնեանի եւ ուրիշներու թարգմանութեամբ կ'ուշագրաւեն Մ. Գորկու «Բազէի Երգը» (1902) եւ Ի. Վազովի «Լծի Սակ» վէպի (1904) թարգմանութիւնները)։
Նաւ
Ընդծովեայ
Ընդծովեայ մը տեղափոխուելու համար շինուած է ծովերու եւ ովկիանոսներու մակերեսին վրայ, ինչպէս նաեւ ջուրին յատակը: Անիկա կը ծփայ, երբ իր ջրամբարները պարապ ըլլան: Երբ անոնք ջուրով լեցուին, ընդծովեան կը ծանրանայ եւ կը սուզուի:
Ձայն Հայրենեաց (շաբաթաթերթ)
Երկրորդ շրջանին կը լուսաբանէ արեւմտահայութեան կացութիւնը օսմանեան «Սահմանադրութեան» վերահաստատումէն (1908 թուական) ետք, կը ծանօթացնէ կովկասահայ կեանքին, կը հրատարակէ նիւթեր վերակազմեալ հնչակեան կուսակցութեան գործունէութեան վերաբերեալ։ կը տպագրէ Ատանայի ջարդերու (1909) ականատեսներու վկայութիւններ եւ օտար մամուլի արձագանքներ, կը դատապարտէ թուրք կառավարութեան կիսակատար «բարենորոգումները», օսմանեան «հեղափոխական» կուսակցութիւններուն ծրագիրները։ Կ'աշխատաքցին Մ. Ա. Գաբրիէլեանը, Հ. Ճանկիւլեանը, Կ. Փափազեանը, Վ. Տիրանեանը (Վ. Թեքեան), Տ. Արշակը, Կ. Գարակիւլեանը (առաջին շրջան), Զ. Եսայեանը, Ա. Փանոսեանը (Ալփասլան), Սիպիլը, Թլկատինցին, Ռ. Սեւակը, Ե. Մեսիաեանը, Ա. Անտոնեանը, Լ. էսաճանեանը, Հ. Գազանճեանը, Գ. Մալխասը, Զ. Գոչեան, Մ. Նաթանեանը, Վ. Արզուեանը, Հ. Երուանդը, Ա. Գնունին եւ ուրիշներ։
1897-1899 թուականներուն շաբաթաթերթ լոյս կը տեսնէ «Տիգրիս» անունով։
Ստորոգութիւն:Հայերէն թերթեր
Նաւ
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Նաւեր
Էնտրու Լինգըլն
Էնտրու Լինքըն (Andrew Lincoln, ծնած որպէս՝ Էնտրու Ճէյմզ Քլաթըրպաք (Andrew James Clutterbuck), 14 Սեպտեմբեր, 1973), անգլիացի հեռուստատեսութեան եւ սինեմայի դերասան, բեմադրիչ։ Հեռուստադիտողին աւելի յայտնի է «Տը Ուոքինկ Տէտ» հեռուստասերիալի գլխաւոր հէրոս Րիք Կրայմզի դէրը կերտելով։ Լինքընի մասնակցութեամբ այլ յայնտի բազմասերիանոց ֆիլմերէն են «Տիս Լայֆ» (BBC հեռուստալիքով) եւ «Թիչըրզ» (Channel 4 հեռուստաալիքով)։
Ստորոգութիւն:Անգլիացի դերասաններ Ստորոգութիւն:Անգլիացի ռեժիդըրներ
Հենրի Գաբրիէլեան
Հենրի (Յարութիւն) Գաբրիէլեան, հայ փիլիսոփայ
Կենսագրություն
1915-ին՝ ծնողներուն հետ կը գաղթէ Պարսկաստան: Ապա ընտանեօք կը տեղափոխուին Դիլիջան: Տեղի միջնակարգ դպրոցին ուսումը շարունակելէ յետոյ, կ'անցնի Երեւան, ուր կը նուիրուի հասարակական ու խմբագրական աշխատանքի,միաժամանակ հետեւելով համալսարանական ուսման: 1923-ին Հ.Գաբրիէլեան կը հանդիսանայ «Ավանգարդ» թերթի առաջին խմբագիրը: Երեւանի պետական համալսարանի ընթացքը աւարտելէ ետք, 1930-ին մուտք կը գործէ Մոսկուայի Փիլիսոփայութեան ինստիտութը,ուրկէ շրջանաւարտ կ'ըլլայ 1933-ին: Ապա՝ վերադառնալով Երեւան, վերստին կը նուիրուի մանկավարժական ու խմբագրական աշխատանքի: 1936-1937 թուականերուն կը վարէ «Գրական թերթ» ի պատասխանատու խմբագրի պաշտօն: 1937-ին Հ. Գաբրիէլեան կը շնորհուի Փրոֆ-ի կոչում. նոյն տարին կը նշանակուի Երեւանի Պետական Համալսարանի նախագահ: 1945-ին կը պաշտպանէ դոկտորական իր աւարտաճառը, ու մինչեւ 1948, որպէս դասախօս կը պաշտօնավարէ Երեւանի Պետական Համալսարանի Փիլիսոփայութեան ամբիոնին մէջ։ 1948-1955 Հ.Գաբրիէլեան կը դասախօսէ վիլնիուսի համալսարանին մէջ։ 1955-ին կը նշանակուի Երեւանի Պետական համալսարանի Փիլիսոփայութեան ամբիոնի վարիչ պաշտօն,զոր կը պահէ մինչեւ 1970:
1970-1974 նոյն հաստատութեան մէջ ան կը վարէ Փիլիսոփայութեան պատմութեան եւ գիտական Աթէիզմի ամբիոնը, իսկ 1974-ին կը կոչուի Փիլիսոփայութեան պատմութեան ամբիոնի վարիչի պաշտօնին:
Հենրի Գաբրիէլեան կը մահանայ 1981 Յուլիսին:
Աղբիւրներ
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր Թ. էջ 361-362
Ստորոգութիւն:15 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:10 Ապրիլի մահացածներ
Ապրահամ Լինքըլն
Ապրահամ Լինքըլն, Միացեալ Նահանգներու 16րդ նախագահն է, ամերիկեան ստրուկներու ազատարարը. կը համարուի ԱՄՆ-ի ժողովուրդի ազգային հերոս։
Կենսագրութիւն
Ապրահամ Լինքըլն ծնած է 12 Փետրուար, 1809-ին աղքատ գիւղացիի մը զաւակն է։ Մանուկ տարիքէն ֆիզիքական ծանր աշխատանքներու ենթարկուած է, ծնողքին նիւթական ծանր վիճակին պատճառով, ընդամէնը միայն մէկ տարի դպրոց հաճախած է, սակայն ինքնաշխատութեամբ հասած է իրաւաբանութեան։ Իր նախագահական ընթացքին, շատ պայքարներու հանդիպեցաւ քաղաքացիական պատերազմի ամբողջ ընթացքին։ Ան միշտ կը փորձէր պահել խօսքի ազատութիւնը։ Ապրեցաւ երկկուսակցական համակարգի ճգնաժամային վիճակներ։ Բոլոր պայքարներուն ընթացքին, միակ նպատակը եղաւ միութեան պահպանումը։ Յաճախ արտայայտած էր իր անձնական ցանկութիւնը, որ բոլոր մարդիկ ամենուրէք պէտք է ազատ ապրին։
Ստրուկներու Ազատագրումը
Ապրահամ Լինքըլն, 1862, Դեկտեմբեր 30-ին, ստորագրեց «ստրուկներու» ազատգրման հռչակագիրը: ԱՄՆ-ի դէմ ապստամբած սեւամորթներուն յայտարարելով «Այժմ եւ Ըմդմիշտ Ազատ»: Եւ այսպիսով, ամերիկեան սահմանադրութեան 13-րդ փոփոխութիւնը դարձաւ, որով վերացաւ ստրուկութիւնը ԱՄՆ-ի մէջ։
Լինքըլնի Սպաննութիւնը
Քաղաքացիական պատերազմը աւարտեցաւ 1865, Ապրիլ 9-ին:
1865, Ապրիլ 14-ին, «Իմ Ամերիկացի Զարմիկը» ներկայացումին ժամանակ, Լինքըլն ներկայ էր թատրոնին։ Ներկայացումին ընթացքին, դերասան՝ Ճօն Ուիլքս Պուս John Wilkes Booth թափանցեց նախագահական օթեակ եւ կրակեց Լինքըլնի գլուխին։ Եւ յաջորդ առաւօտեան, Ապրահամ Լինքըլն մահացաւ։
Միլիոնաւոր ամերիկացիներ՝ սեւամորթ թէ՛ սպիտակամորթ, եկան յարգանքի վերջին տուրքը տալու իրենց նախագահին, յուղարկաւորութեան գնացքի՝ Ուաշինկթընէն Սփրինկֆիլտ մեկնելու ճանապարհին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:12 Փետրուարի ծնածներ
Ձայնալարերու Հանգիստ
Ձայնալարերու Հանգիստ կամ Ձայնի Հանգիստը այն է, որ վոկալի տատանումները հանգստանում են, սովորաբար մարդիկ այդ ժամանակահատվածում չեն կարողանում խոսել եւ երգել, այն վիրուսային վարակների հետեւանքով, որոնք ձայնի մեջ խթան,խռպոտություն են առաջացնում, ինչպիսիք են գրիպը, կոկորդաբորբը:
Ձայնալարերու հանգիստի նպատակն է արագացնել բուժումը։Կը կարծուի թէ ձայնալարերու հանգիստը, նշանակալից կերպով կ՛արագացնէ բուժումի ժամանակը, հարբուխէ մը ետք : Այսուամենայնիւ, ընդհանրապէս տարածուած է այն իրողութիւնը թէ եթէ անձ մը պիտի յաղորդակցի կամ խօսակցի, պէտք է որ խօսի եւ ոչ թէ փսփսայ։Այստարակարծիքին պատճառը այն է, որ մաս մը կը հաւատան թէ, պարզապէս, փսփսանքը թոյլ չի տար, որ ձայնը հանգստանայ եւ այս մէկը ունի վաս ազդեցութիւններ, մինչդեռ ուրիշներ կը հաւատան, թէ փսփսուքը կրնայ յաւելեալ ճնշում բանեցնել կոկորդին :
Տիգրան Մանսուրեան
Տիգրան Մանսուրեան (ծնած՝ 27 Յունուար 1939, Պէյրութ), հայ երգահան, ՀԽՍՀ ժողովրդական արուեստագէտ (1990), ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1984)։ Հեղինակ է նուագախմբային, քամերային, երգչախմբային եւ վոկալ գործերու, որոնք կատարուեր են ամբողջ աշխարհին մէջ։
Ծնած է Պէյրութ։ 1940-ականներուն ընտանիքով ներգաղթած՝ Հայաստան։ Մանսուրեան ուսանած է 1956-1960-ին Երեւանի Ռ. Մելիքեանի անուան երաժշտական ուսումնարանէն ներս, ապա՝ 1960-1965-ին Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտական համալսարանէն ներս՝ Ղազարոս Սարեանի աշակերտած ու անոր ղեկավարութեամբ՝ 1967–ին աւարտած՝ բարձրագոյն ուսումը (ասբիրանթուրան)։ Ուսանողական տարիներուն գրած է տարբեր ժանրի երկեր ու արժանացած՝ մրցանակներու։ 1967-1986 թուականներուն դասաւանդած է ժամանակակից երաժշտութեան տեսութիւն երաժշտական դպրոցին մէջ։ 1986 թուականին Մանսուրեանին շնորհուեր է երաժշտութեան Փրոֆեսորի կոչում։ 1992-1995 թուականներուն զբաղեցուցած է երաժշտական դպրոցի երէցի պաշտօնը։
Մանսուրեան՝ երաժշտութեան մէջ բերած իր նորարարութեամբ, ԽՍՀՄ-ի շրջանին, կը հանդիսանայ երաժշտութեան ռահվիրաններէն մին։ Ֆիլմերու համար գրած է բազմաթիւ երաժշտութիւններ՝ «Մենք Ենք, Մեր Սարերը», «Ճերմակ Անուրջներ», «Նռան Գոյնը», «Հին Օրերի Երգը», «Մեր Մանկութեան Թանկոն» եւ այլն։ Մանսուրեանի ստեղծագործութիւնները մեծ յաջողութիւն վայելած են՝ Լոնտոնի, Փարիզի, Հռոմի, Միլանի, Վիեննայի, Մոսկուայի, Վարշաւայի, Նիւ Եորքի, Լոս Անճլըսի եւ համաշխարհային երաժշտական այլ մայրաքաղաքներուն մէջ։ Մանսուրեանի ստեղծագործութիւնները, հայկական երաժշտական արուեստի եւ ժողովրդական աւանդոյթներու, հետաքրքրական միահիւսութիւն են՝ իրենց լուսապայծառ, արտայայտիչ մեղեդիներով եւ տպաւորապաշտ, բարձրաճաշակ ու ընտիր հնչեղութեամբ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1939 ծնունդներ Ստորոգութիւն:27 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ Ստորոգութիւն:Պէյրութ ծնածներ Ստորոգութիւն:ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչներ
Լիոն
Լիոն, քաղաք Ֆրանսայի մէջ, Ռոն-Ալպ նահանգին, Ռոն եւ Սոն գետերու միախառնման տեղիը։ Ռոնա տեբարտամենդի վարչական կենտրոնն է։ Ունի 6 արուարձան։ Մեծութեամբ Ֆրանսայի երրորդ քաղաքն է։
Լիոն քաղաքը «Մեծ Լիոնի» կամ Լիոնի քաղաքներու համակեցութեան կեդրոնն է, ուր կազմուած է 57 վարչական միաւորէ եւ Ֆրանսային նման միաւորումէն ամենախոշորն է, բնակչութիւնը՝ ։
Մինչեւ XV դար գոյութիւն ունեցող մետաքսագործական արտադրութեանն այժմ կը փոխարինուի արհեստական եւ սինթետիկ գործուածքեղէնի (առաջին տեղը երկրին մէջ) արտադրութիւնը։ Զարգացած է մեքենաշինութիւնը, այդ ինչպէս նաեւ էլեկտրականացած ճարտարագիտութիւնը եւ դեքստիլ մեքենաշինութիւնը, հաստոցաշինութիւնը, ինքնաշարժներու շինութիւնը, քիմիական արդիւնաբերութիւնը։ Լավերա-Ստրասբուր նաւթամուղով ստացուող նաւթի հիման վրայ Ֆայզէն արուարձանին մէջ կայ նաւթավերամշակման գործարան։
Բնակչութիւն
Լիոնը առեւտրաբանկային մեծ կեդրոն է։ Ունի երկու համալսարան, մետաքսագործական արտադրութեան թանգարան։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի քաղաքներ
Տիարպեքիրի Ջարդերը (1895)
Տիարպեքիրի Ջարդերը կամ Տիգրանակերտի Ջարդերը կոտորածներ են Օսմանեան կայսրութեան Տիարպեքիրի (Տիգրանակերտի) վիլայեթի մէջ (1895 թուականի նոյեմբերին)։ Այդ իրադարձութիւնները Համիտեան ջարդերու մասն էին, որոնք ուղղուած էին քրիստոնէական բնակչութեան դէմ։
Ֆրանսայի փոխհիւպատոս Մէյրիէի զեկոյցի համաձայն Տիարպեքիրի (Տիգրանակերտի) սանջաքի տարածքին մէջ, 119 գիւղեր, որոնք բաղկացած էին 6000 ընտանիքներէ, թալանուած եւ այրուած էին, մօտ 30 000 քրիստոնեաներ սպանուած կամ անյայտ կորսուած էին։ Մասնաւորապէս Տիարպեքիր (Տիգրանակերտ) քաղաքին մէջ առեւանգած էին 50 կանանց եւ աղջիկներու, իսկ գիւղերուն մէջ այդ թիւը շատ աւելի մեծ էր։ Տիարպեքիր (Տիգրանակերտ) քաղաքի նիւթական վնասներու չափը կը գնահատուէր ըստ Մէյրիէի 2 միլիոն թրքական ֆունտին, իսկ սպանուած քրիստոնեաներու թիւն էր 3000։
Իսլամներու մօտ սպանուածներու թիւը կը կազմէր 195, որոնցմէ 70-ը սպանուած էին իսլամներու կողմէն՝ թալանուած գօրքը բաժնելու ժամանակ։ Ջարդերու ընթացքին մօտ 1500 քրիստոնեաներ կրցած էին պատսպարուիլ Ֆրանսայի հիւպատոսարանին մէջ, իսկ մօտ 3000-ը՝ Սուրբ հայրերու տաճարին մէջ (Монастырь Святых отцов)։ Այն թաղամասերուն մէջ, որոնցմէ քրիստոնեաները ունէին որոշակի զէնք եւ զինամթերք եւ կրցած էին հաւաքել եւ միաւորել բաւարար քանակութեամբ՝ ջարդարարները մուտք չէին գործեր։ Սակայն եռօրեայ ջարդերէն յետոյ թրքակական ուժայինները քրիստոնեաներուն զինաթափած են, իսկ իսլամներու մօտ ձգած էին զէնքերը։ Շատ հայեր ձերբակալուեցան եւ կոտանքներու կ'ենթարկուէին բանտերուն մէջ։
Թուրքերը հայ բնակչութենէն խլեցին անգամ այն փոքրածաւալ օգնութիւնը, որը տրամադրուած էր անօթի մնացած ընտանիքներուն։ Պատճառն այն էր, որ հայ եպիսկոպոսը հրաժարած էր ստորագրել այն փաստաթղթերը, որոնք կը փաստագրէին հայերու մեղաւորութիւնը ջարդերու իրագործման մէջ։
Հենրի Հաուըրտ Հոլմզ
Հրմըն Ուեպսթըր Մատճեթ (Henry Webster Mudgett, 16 Մայիս 1861 - 7 Մայիս 1896), ճանչցուած իբրեւ '''Դկտ. Հենրի Հաուըրտ Հոլմզ (Henry Howard Holmes) եւ մասնաւորապէս Հ. Հ. Հոլմզ''' (H. H. Holmes), առաջին Ամերիկացի բազմա-մարդասպաններէն եղած է: Շիքակոյի մէջ, 1893-ի Համաշխարհային Քոլոմպյեական Ցուցահանդէսին, Հոլմզը բացաւ պանդոկ մը որ ինքը ձեւաւորած էր հատկապէս մարդասպանութեան նպատակներով, որ նաեւ վայրն էր իր բազմաթիւ մարդասպանական գործողութիւններուն: Հակառակ որ ան խոստովանած է սպաննելու 27 անձ, որոնցմէ 9ը արդէն հստակ էին, իսկական իր սպաննած մարդոց թիւը կրնայ հասնիլ մինչեւ 200: Բազմա-մարդասպան ըլլալէ զատ, ան նաեւ էր անձ մը որ տարբեր խարդախ ձեւերով կ'ամուսնանար ուրիշներու հետ իր արդէն ամուսնացած վիճակին մէջ:
Վաղ Կեանք
Հոլմզը ծնած է իբրեւ Հրմըն Ուեպսթըր Մատճեդ Կիլմանթըն, Նիւ Համշայրի մէջ 16 Մայիս, 1861-ին, Լեվի Նորթըն Մատճեդի եւ Թեօտէյթ Փէյճ Փրայսի, երկուքը ըլլալով առաջին Անգլիացիները որոնք հաստատուած էին շրջանին մէջ։ Հրմընը իր ծնողքին երրորդ զաւակն էր. ունէր մեծ քոյր մը՝ Էլլըն եւ մեծ եղբայր մը՝ Արթուր, նաեւ փոքր եղբայր մը՝ Հենրի: Հոլմզի հայրը ագարակապան մըն էր։ Իր ծնոքը ծայրահեղ մեթոտաբաններ էին: 2007-ին թողարկուած; Most Evilի Հոլմզի կենսագրութեան մէջ նշուած էր, թէ իր հայրը խիստ ու վտանգաւոր ալքոհոլական մըն էր: Հոլմզի նիշերը շատ փայլուն էին դպրոցին մէջ, ինչ որ պատճառ դարձաւ իր դասընկերներուն նախանձին, որոնք ալ զինք տարբեր տեսակի նեղութիւններու մատնեցին: Փորձով մը Հոլզմը վախցնելու, դասընկերները ստիպեցին զինք որ դպրոցի հիւանդապահին քով մտնէ, եւ հոն կախուած կմախքին ձեռքերը դրին Հոլմզի երեսին: Հոլմզը սարսափելու տեղ հաճոյք կը ստանայ իր եւ մահի հետ այդ կապով, ու այդ օրուընէ ետք, ան տարբեր ձեւերով սէր կ'արտայատէր մահուան հետ կապ ունեցող նիւթերու հանդէպ եւ նաեւ իր ազատ ժամանակը կ'անցնէր անասուններու մարմինը պատրլով բանալ եւ դիտելով:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:16 Մայիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:7 Մայիսի մահացածներ
Տիգրան Ա. Քհնյ. Խոյեան
'''ՏԻԳՐԱՆ Ա. ՔՀՆՅ. ԽՈՅԵԱՆ''' (1895, Տրապիզոն - 1990, Ֆիլատելֆիա), Ս­կաու­տա­պետ, Հ.Մ.Ը.Մ.-ական, քահանայ։
Տիգրան Ա. Քհնյ. Խոյեան ծնած է Տրապիզոն, 1895-ին։ Մանկութիւնը կ'անցնէ Մարմարա ծովուն Գընալը կղզին։ Ան «Փրոթի»ի անդամներէն էր ու անոնցմէ ամէնէն ընդունակը։ Գնալըի մէջ կը ծանօթանայ Վահան Չերազին։ Մեծապէս կ'ազդուի անկէ եւ կը դառնայ օգնականը։ Նախնական կրթութիւնը կղզիին ազգային վարժարանին մէջ ստանալէ ետք՝ Խոյեան կը փոխադրուի Պոլիս եւ կը յաճախէ Կեդրոնական Վարժարան։ Երկրորդական ուսման աւարտին, 1913-ին կը մտնէ սպայից վարժարան, ուր կը յաճախէ մինչեւ 1915, երբ վրայ կը հասնի Ա. Աշխարհամարտը։ Մինչեւ պատերազմի աւարտը ան թրքական բանակին կը ծառայէ իբրեւ սպայ։
1918-ին, Խոյեան «Փրոթի»ն կը ներկայացնէ Հ.Մ.Ը.Մ.ի հիմնադիր ժողովին։ Կը դառնայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի անդրանիկ Կեդրոնական Վարչութեան քարտուղարը։
Միաժամանակ կը վարէ Որբախնամ Մարմնի Կեդրոնական Կայանի տնօրէնութիւնը։
Խոյեան 1955-ին կը ձեռնադրուի քահանայ եւ կը ծառայէ Պոսթընի, Շիքակո յի, շրջան մըն ալ՝ Մոնթրէալի մէջ։ Յառաջացած տարիքին կը հաստատուի Ֆիլատելֆիա, ուր կը վախճանի 1990-ին։
1983-ին, Հ.Մ.Ը.Մ.ի Կեդրոնական Վարչութեան մատենաշարով լոյս տեսած է իր յուշերը ներկայացնող «Նահատակ ցեղի անմահներ» գիրքը։
1958 թուական
1958 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 58րդ տարին է 1955 • 1956 • 1957 • 1958 • 1959 • 1960 • 1961
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1958 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1958 մահեր
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1958
Մանտարին (պտուղ)
Մանտարին (King Orange), հիանալի տիեթիկ պտուղ է, զարմանահրաշհամով: Շատ օգտակար է հիւանդ եւ թոյլ օրկանիզմին համար, քանի որ ան կը պարունակէ կենսաբանօրէն գործօն նիւթեր: Մանտարինի պարունակած հանքային նիւթերու մէջ կը գերակշռէ փոթասիումը: 100կրամ մանտալինի մէջ անոր քանակը կրնայ հասնիլ մինչեւ 150մլկ., որը կը համարուի կարեւոր սնունդ սիրտ-անօթային հիւանդութիւններու ժամանակ: Մանտարինի կեղեւի բաղադրամասերը կ'ընկճեն սթաֆիլաքոք մանրէներու աճը: Մանտարինի ամէնորեայ պարբերական օգտագործումը կը բարձրացնէ օրկանիզմի դիմադրողականութիւնը, յատկապէս մրսածութիւնէ յառաջացած հիւանդութիւններու պարագային: Կեղեւի պարունակած եթերային իւղերը ունին լարուածութիւնը չէզոքացնող, ջղային համակարքը հանգստացնող յատկութիւն: Դիւրին իւրացուող օրկանական երկաթի շնորհիւ օգտակար է տարաբնոյթ սակաւարիւնութիւններու ժամանակ: Ան անհրաժեշտ է քրոնիկ փորկապութեամբ տառապողներուն:
Մանտարինի հոտէ կը խուսաբին մժեղները: Անոր կեղեւներով պատրաստուած թէյը լաւ միջոց է փորհարութենէ տառապողներու համար: Սնկային հիւանդութիւններու ժամանակ պտղահիւթով շփել մորթի ախտահարուած մասերը: Վահանաձեւ գեղձի, քլիմաքսի (menopause), նորագոյացութիւններու եւ ծանր հիւանդութիւններու ժամանակ, մանտարինի կեղեւը խիւսի վերածել, խառնել մեղրի հետ՝2: 1 յարաբերականութեամբ, փակ ամանի մէջ պահել սառնարանը: Ուտել մէկական ճաշի դգալ ճաշէ առաջ: Մանտարինի չորցուած կեղեւներու եփուկը խմել որպէս խորխաբեր, հազը հանգստացնող, սրտախառնուկը մեղմացնող եւ մարսողութիւնը լաւացնող միջոց:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Պտուղներ Ստորոգութիւն:Բոյսեր այբբենական կարգով
I See Fire
I See Fire, «Հոպիթ՝ Ծուխի Պարապուտը» ֆիլմին երգն է։ Երգը գրած եւ կատարած է Էտ Շիրանը։ Երգը թողարկուած է 5 Նոյեմբեր 2013-ին։ Նոյն ժամանակ թողարկուած է երգին տեսահոլովակը։ Մեծ Անգլիոյ շարքերու մրցոյթին մէջ գրաւած է 13-րդ հորիզոնականը։ Նոր Զելանդիայի մէջ Էտ Շիրանի երգը գրաւեց առաջին հորիզոնականը։ Երգը նաեւ առաջադրուած է «Satellite Award» մրցականին որպէս լաւագոյն յատուկ երգ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:2013 սինգլներ
Անթոն Չեխով
Կենսագրութիւն
Անթոն Չեխովը ծնած է 1860-ին Թականրոկի մէջ։ Անթոնի հայրը գիւղացիի զաւակ էր։ Փաւել Չեխովը յայտնի էր որպէս կրօնական-պահպանողական աւանդներուն հաւատարիմ քաղքենի առեւտրական։ Ան իր որդիներուն կը պարտադրէր յաճախել եկեղեցի եւ ճշդութեամբ կատարել կրօնական բոլոր ծիսակատարութիւնները, ինչպէս նաեւ կը ստիպէր անոնց կատարել խանութի գործակատարի պարտականութիւնները։
Մանկութեան այդ ծանր տարիներէն կը սկսի Անթոնի այնքան իւրայատուկ եւ բացայայտ ատելութիւնը քարացած աւանդութիւններու, կրօն ի եւ եկեղեցւոյ նկատմամբ։ Երբ անոր հայրը կը սնանկանայ, բացի Անթոնէն ընտանիքի մնացած անդամները կը տեղափոխուին Մոսկուա։ Ան ստիպուած էր հոգալ իր կեանքի ապահովութիւնը, եւ միաժամանակ շարունակէր ուսումը Տականրոկի կրթարանին մէջ, ուր պարտադիր կարգով կը դասաւանդէին հին յունարէն եւ հին լատիներէն։ Այնտեղ ան կ'ուսանի տասնմէկ տարի։ Կրթարանին մէջ ուսանած տարիներուն ան աչքի կ'իյնար արտասովոր ընթերցասիրութեամբ։
Պատանեկութեան տարիներուն Չեխովի սիրելի հեղինակներէն մէկը եղած Վիքթոր Հիւկօն։ Շատ բարձր գնահատելով Շէյքսփիր ի արուեսը, 1876-ին եղբօրը գրած նամակին մէջ անոր խորհուրդ կու տայ կարդալ Տուրգենեւ ի յայտնի յօդուած-ակնարկը Շէյքսփիրի եւ Սերվանթէսի մասին։ Տականրոկի թատրոնը շատ խեղճուկ վիճակի մէջ էր, սակայն Չեխովը, բեմադրելով Կրիբոյեդով ի «Խելքէն պատուհաս» կամ Լերմոնտով ի «Դիմակահանդէս», Կոկոլ ի «Ամուսնութիւն», «Ռեւիզոր» եւ Օստրովսկիի գործերը, աշակերտները կը կապէր արուեստի եւ գրականութեան յառաջատար ներկայացուցիչներուն հետ։ Չեխովը յաճախ ինքն ալ կը մասնակցէր աշակերտական բեմադրութիւններուն եւ նոյնիսկ կը գրէր կտորներ։
Կրթարանը աւարտելէ ետք Չեխովը կ'ուղեւորուի Մոսկուա՝ Պետական համալսարան ի բժշկական բաժանմունքին մէջ ուսանելու համար։ Քանի որ անոնց ընտանիքը դեռ ծանր կացութեան մէջ էր, ուստի Անթոնը կրկին ստիպուած էր ե՛ւ ուսանիլ, եւ աշխատանք փնտռել։ Հետեւելով աւագ եղբօրը խորհուրդին, ան կ'որոշէ աշխատակցիլ ռուսական երգիծաբանական պարբերականներուն եւ կը կարողանայ կարճ ժամանակի ընթացքին բաւական ամուր կապեր ստեղծել ատոնց խմբագիրներուն հետ։ Սկիզբը ան կը կազմէր թռուցիկ ակնարկներ կամ թեթեւ երգիծաբանական պատմուածքներ։ Ուսանողական տարիներուն ան աւելի յաճախ հանդէս եկած է Անթոշա Չեխոնտէ կեղծանունով։ Սկզբնական շրջանին ան կը գրէր շատ հապճեպ կերպով՝ ջանալով շուտ յանձնել անհրաժեշտ նիւթերը եւ ժամանակին ստանալ վարձատրութիւնը։ Յաճախ կը նկարագրէր աննշան եւ առօրեայ դէպքեր, կը նկարագրէր կեանքի զաւեշտալի կողմերը։ Այդ չափազանցական գրական աշխատանքը չմնաց անհետեւանք։ Չեխովը հետզհետէ կը մշակէ կեանքի իւրայատուկ երեւոյթները դիտելու, ուսումնասիրելու եւ արձանագրելու արտասովոր ընդունակութիւնը։ Ան կ'իւրացնէ հակիրճ գրելու դժուարին արուեստը։ Այս նոր ժամանակաշրջանին ան կը սկսի մօտենալ կեանքին եւ իրականութեան նոր դիրքէն։ Չեխովը կը սկսի աւելի մեծ ուշադրութեամբ դիտել շրջապատի ծանր իրականութիւնը եւ աւելի լաւ տեսնել իրական կեանքի հակասական երանգները ու բարդ ելեւէջները։ Դարձեալ ան գրի կ'առնէր զաւեշտալի դէպքերը ու դարձեալ կ'աշխատէր կատակներով գրաւել իր ընթերցողներուն ուշադրութիւնը։ Սակայն այժմ արդէն չէր կրնար սառնասիրտ մնալ եւ ծածկել իր յոյզերը եւ խեղդել հոգիի խորքին մէջ պահուած ապրումներն ու մտորումները։ Որպէս բժիշկ եւ գիտնական-գրող՝ Չեխովը միշտ շատ ուշադիր կը մօտենար իր պատմուածքներու թեմաներուն մշակման, առանձին նիւթերու ընտրութեան եւ կը միշտ ձգտէր արտացոլել իրականութիւնը։ Այդ էր պատճառը, որ ան անվերջ կը գրէր, կը մշակէր, կը վերամշակէր՝ աւելի դիպուկ խօսքեր գտնելու եւ աւելի ազդու գոյներ ընտրելու համար։
Մոսկուայի համալսարանը աւարտելէ ետք Չեխով կ'անցնի չափազանցական ստեղծագործական աշխատանքի։ Երբ լոյս կը տեսնէ Չեխովի ակնարկներու եւ պատմուածքներու առաջին ժողովածուները, քանի մը ռուս գրականագէտներ, ողջունելով նոր հեղինակը, միաժամանակ կը յայտնեն իրենց տարակուսանքները։ Չեխով առաւօտէն մինչեւ երեկոյ կ'ըլլար հիւանդանոցին մէջ եւ տոկուն աշխատանք կը տանէր։ Համբերութեամբ կը լսէր բազմաթիւ հիւանդներու գանգատները, կ'ուսումնասիրէր անոնց կենցաղային պայմանները, կը գտնէր իւրաքանչիւր հիւանդի համար սփոփանքի ջերմագին խօսքեր։
Սախալին
Ուշագրաւ է, որ պարբերաբար կրկնուող սուր դիտողութիւնները, իշխող կարգերու դէմ նետուած քննադատական ակնարկները աւելի բացորոշ եւ կտրուկ կը դառնան սախալինեան ճամբորդութենէն ետք։ Իր դեսերտացիայի համար Չեխովը կրնար անհրաժեշտ նիւթեր գտնել եւ ուսումնասիրել աւելի դիւրին կերպով Մոսկուայի մէջ, բայց անոր հիմնական նպատակն էր ուսումնասիրել սախալինեան աքսորականներու կեանքը, քննել իրականութիւնը, պարզել ճշմարտութիւնը։ Ան կը սկսի ուսումնասիրել Սախալինի մասին հրատարակուած նիւթերն ու հետազօտութիւնները։ Ուսանողները Չեխովի համար պրպտումներ կը կատարեն հանրային գրադարանին մէջ եւ կը հաւաքեն կարեւորագոյն հրատարակութիւնները։ Չեխովը կը կարդայ նաեւ քրէական իրաւունքի, քաղաքականութեան, դատավարութեան, բնագիտութեան մասին հրատարակուած գիրքեր։ Նախապատրաստական այդ մեծ աշխատանքը աւարտելէ ետք, Չեխովը փորձ կ'ընէ ձեռք բերել սախալինի վարչական մարմիններուն ուղղուած անհրաժեշտ գրութիւններ։ Այդպիսի պաշտօնական գրութիւն մը կը յանձնէ անոր գլխաւոր բանտային վարչութեան կառավարիչը, որուն յայտարարութեան համաձայն, Չեխովին հնարաւորութիւն պէտք է տրուէր ուսումնասիրել աքսորավայրերու բոլոր բնակիչներուն կեանքը։ Հաստատուած է, որ պաշտօնեան Չեխովին յանձնելով այդ գրութիւնը, միաժամանակ սախալինեան աքսորավայրի պետին ուղղուած առանձին գաղտնի գրութեամբ կ'առաջարկէր հնարաւորութիւն չտալ, որ Չեխովը հանդիպի քաղաքական աքսորականներու հետ։ Այդ գաղտնի գրութիւնը յայտնաբերուած է միայն յեղափոխութենէ ն ետք, գլխաւոր բանտային վարչութեան արխիւային վաւերագիրները ուսումնասիրողներու շնորհիւ։
Յաղթահարելով բազմաթիւ խոչընդոտներ, Չեխովը Սախալին հասնելուն պէս անմիջապէս կ'անցնի աշխատանքի։ Ան կը շրջի կղզիին վրայ, անձամբ կը տեսնէ աքսորականները, կ'ուսումնասիրէ աքսորավայրերը, գրի կ'առնէ արտառոց եւ սոսկալի փաստեր։ Հետագային, Չեխովը իր հաւաքած նիւթերուն հիման վրայ կը կազմէ ակնարկներ եւ ապա կը հրատարակէ Սախալինի մասին գրած լայնածաւալ իր գիտական աշխատանքը։
Հետաքրքիր Փաստեր
Յայտնի ռուս գրողը շատ պահանջկոտ եղած է։ Օրինակ՝ ան շատ կոկիկ եւ մաքրասէր էր։
Ան մանրակրկիտ կը հետեւէր իր արտաքին տեսքին։ Հակառակ ծանր հիւանդութեան՝ ան ոչ մէկ անգամ հիւրերը օրուան զգեստով չէ դիմաւորած։ Իր աշխատանքին մէջ ան նոյնպէս լուրջ կը վերաբերուէր. Չեխովը կ'աշխատէր տօնական հագուստով։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ռուս գրողներ (արւմտ.) Ստորոգութիւն:1860 ծնունդներ Ստորոգութիւն:29 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:1904 մահեր Ստորոգութիւն:15 Յուլիսի մահացածներ
Տիգրան Գալէմքէրեան
Տիգրան Գալէմքէրեան(1875), Բնիկ Տիգրանակերտցի, ծնած 1875-ին։ Պէյրութ հաստատուած 1896-ին։ Նախ եղած է գրագիր վաճառական Նազարէթ Պաղտասարեանի մօտ, ապա իր խանութը բացաց է եւ ըրած ներածումի եւ արտածումի գործի, ընդհանրապէս կտաւեղէնի վրայ։ 1915-ին ձերբակալուած՝ Սբ. Նշան վանքի տեսուչ Սահակ վարդապետի, Սամուէլ Գրիգորեանի եւ Միհրան Ճէյէրճեանի (Վեհունի) ու աքսորուած եւ սպաննուած՝ Տիգրանակերտի ճամբուն վրայ։ Իր զաւակը Պրն. Վահէ այժմ Անգլիա կը գտնուի, իսկ դուստրը Տիկ. Կազմարարեան՝ Կիպրոս։
Ձայնարկութիւն (խօսքի մաս)
Ձայնարկութիւն, Զգացում արտայայտող բառերը կը կոչուին ձայնակութիւններ կամ միջարկութիւններ։
Ձայնարկութիւնները կ՛արտահայատեն ուրախութիւն, տհաճութիւն, վիշտ, հրճուանք, վախ, հիացում, տհաճութիւն, ափսոսանք եւ այլն․ ջա՜ն, օ՜հ, ո՜ւյ եւ այլն։
Որոշ ձայնարկութիւններն կ՛արտայայտեն խօսողին կամքը՝ հրաւիրելով խօսակիցին ուշադրութիւնը. ա՛յ, հէ՜յ, օ՜ն եւ այլն։
Ձայնարկութիւններ են նաեւ նմանաձայնութեամբ կազմուած բառերը՝ ճի՜ւ ճի՜ւ, ճը՜ռռ, բը՜զզ եւ այլն։
Ձայնարկութիւններու գործածութիւնը
Ձայնարկութիւններու վրայ կը տրուի երկարացման նշան կամ շեշտ՝ վա՜յ, ո՜հ, ուխա՜յ եւ այլն։
Ձայնարկաութիւնները նախադասաութեան անդամ չեն ըլլար։ Անոնք կրնան դրուիլ նախադասութեան սկիզբը, վերջը կամ մէջտեղը՝ բոլոր պարագաներուն ալ՝ ստորակէտով տրոհուելով։
Ձայնարկութիւնները կոչական անուններէն երբեմն ստորակէտով չեն բաժնուիր։ Որոշ ձայնարկութիւններն կը կապուին նախադասութեան անդամներուն հետ եւ ստորակէտով չեն բաժնուիր անոնցմէ։
Ստորոգութիւն:Հայոց լեզու Ստորոգութիւն:Խօսքի մասեր
1959 թուական
1959 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 59րդ տարին է 1956 • 1957 • 1958 • 1959 • 1960 • 1961 • 1962
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1959 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1959 մահեր
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1959
Տիգրան Ասատրեան (նկարիչ)
Տիգրան Էդուարդի Ասատրեան (17 Սեպտեմբեր 1968, Երեւան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ նկարիչ։
Կենսագրութիւն
1979-1982 ուսանած է Յակոբ Կոջոյեանի անուան գեղարուեստի դպրոցէն ներս, 1982-1986 թթ.` Փանոս Թէրլէմէզեանի անուան գեղարուեստի ուսումնարանէն ներս, 1987-1993 թթ.` Երեւանի գեղարուեստա-թատերական ուսումնարանէն ներս: 2009-էն ի վեր Հայաստանի նկարիչներու միութեան անդամ է։ Երեւանի թատրոնի եւ կինոյի պետական ուսումնարանին մէջ կը դասաւանդէ գծանկար եւ գեղանկար: Բազմաթիւ անհատական եւ խմբակային ցուցահանդէսներ ունեցած է Հայաստանի, ԱՄՆ-ի, Ռուսաստանի, Գերմանիոյ, Լիբանանի եւ Քանատայի մէջ։
Մեջբերումներ Տիգրան Ասատրեանէն
«Նկարչութիւնը խօսելու, արտայայտուելու ձեւ է, եւ նկարիչը իր ըսելիքը այդ կերպ է արտայայտում։ Իմ խօսքերը նկարներս են, ու նկարչութիւնն ինձ համար անբացատրելի մի բան է, որն ինձ հետ ծնուել է»[2]։ ։
Մանրատնտեսութիւն
Գլխաւորաբար սպառիչներ ը ընդունուած են ինչպէս գործ առաջարկող եւ վերջացած արտադրանք պահանջող ներ:
Ձեռնարկներ ը նկարագրուած են որպէս գործական աղբիւր պահանջող: Անոնք՝ ըստ իրենց գործելակերպին, վերջացած արտադրանքի հայթայթիչներ կամ ինչքի միջնորդ ներ են:
Մանրատնտեսութեան եւ համատնտեսութեան միջեւ տեսողութեան տարբերութիւն մը կայ: Համատնտեսութեան մէջ կը վերլուծուին համաշխարհային մեծութիւնները կամ տնտեսական ամբողջութիւններ ը (ազգային արտադրութիւն, ազգային եկամուտ, ազգային ծախք, աշխատողներու գումարը) եւ անոնց յարաբերութիւնները ազգային կամ միջազգային գետնի վրայ, որ տնտեսական եւ ընկերային մթնոլորտէն ներս առաւել-պակաս գործօն ձեւով միջամտելու հակամէտ պետութեան մը ներկայութեամբը հաւասարապէս նշուած է:
Հենրիք Իպսեն
Հենրիք Իպսեն, XIX դարու նորվեկացի թատերագիր , եւրոպական «նոր տրամայի» հիմնադիր, բանաստեղծ եւ հրապարակագիր։
Կենսագրութիւն
1844-1850 տարիներուն կը սկսի եւ բուռն թափով կը ծաւալէ գրական գործունէութիւնը:
Իպսենի առաջին շրջանի գրութիւնները եւ յատկապէս կանուխ տարիներու բանաստեղծութիւնները կ՛արտայայտեն հասարակական վերելքի այն տրամադրութիւնները, որոնք կը տիրէին ազգային զարթօնքի ընթացքի մէջ գտնուող Նորվեկիոյ մէջ, յատկապէս` այդ երկրի երիտասարդութեան:
Իպսենի պատանեկութեան տարիներուն Նորվեկիան արդէն կը դառնար դրամատիրական զարգացած երկիր, ուր քաղքենիական յարաբերութիւնները յաճախ սուր ընդհարումներու մէջ էին «ամէնէն հիւսիսային» այդ ժողովուրդի դարաւոր բարքերուն ու սովորութիւններուն հետ:
Այս բոլորը իրենց արտացոլացումը կը գտնեն նաեւ նորվեկեան գրականութեան մէջ:
Ստեղծագործական կեանքի առաջին շրջանի (1849-1863) թատերախաղերով Իբսեն կը յայտնուի իբրեւ ջերմ հայրենասէր։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:20 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:23 Մայիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Թատերագրներ Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հրապարակագիրներ
Տիգրան էֆենտի (դեղագործ)
Տիգրան էֆենտի (1873, Սեբաստիա նահանգի կեդրոնէ Սեբաստիա քաղաքը – 2 Յունուար 1917), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1873 թուականին, Սեբաստիա նահանգի կեդրոն՝ Սեբաստիա քաղաքը, ստացած է բժշկական կրթութիւն եւ որպէս բժիշկ աշխատած է։ 1914 թուականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ Սեբաստիոյ հիւանդանոցին կից՝ Գայատիպիի բուժարանին մէջ որպէս բժիշկ ծառայած՝ հրամանատարի աստիճանով։ 1917 թուականի Յունուար 2-ին սպանուած կամ մահացած է։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:1873 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Սեբաստիա ծնածներ Ստորոգութիւն:1917 մահեր Ստորոգութիւն:2 Յունուարի մահացածներ
Հենրիկ Մալեան
Հենրիկ Մալեան, հայ բեմադրիչ։
Ծնած է Վրաստան, 1925-ին։ Քսանամեայ՝ Թիֆլիսէն կ՛երթայ Երեւան իբր ուսանող, նախ՝ Երեւանի, ապա՝ Մոսկուայի գեղարուեստից հիմնարկներ։ Աւարտելով կը դառնայ բեմադրիչ ՝ Հայաստանի քաղաքային թատրոններուն մէջ։ 1954–ին, կ՛անցնի «Արմէնֆիլմ»ի աշխատանոցները։ Իր երկրորդ շարժանկարը՝ «Եռանկիւնի» (1967), կը գնահատուի երկրին մէջ, ուշադրութիւն գրաւելով նաեւ արտասահման։ 1942-1945 թուականներուն աշխատած է Թիֆլիսի ավիագործարանէն ներս որպէս գծագրիչ, փականագործ։ 1945-1951 թուականներուն սորված է Երեւանի գեղարուեստա-թատերական ինստիտուտի ռեժիսորական բաժին Լեւոն Քալանթարի արուեստանոցէն ներս։ 1953 թուականին աւարտած է Ա. Լունաչարսկիի անուան պետական ​​թատերական արուեստի ինստիտուտ ռեժիսորական ընդլայնուած դասընթացքները։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Մա­լեան իր թատ­րո­նը բա­ցած էր 1980-ին։ Դե­րասան­նե­րուն համագործակցութեան շնորհիւ թատրոնին մէջ շատ կա­րեւոր կէ­տեր ճշդո­ւեցան։ Անոնք Ստեղ­ծե­ցին ֆիլ­մեր, որոնք մտան հայ­կա­կան կի­նոյի ոս­կէ ֆոն­տը, Մա­լեան թատ­րո­նը կը գե­րադա­սէր ֆիլմին։ Հե­տաքրքրական է, որ ան թատ­րո­նը կո­չեց՝ «Կի­նօդե­րասա­նի թատ­րոն» եւ իր դե­րասան­նե­րը ընտրեց անոնց մէջ շեշտուած հայ մարդ ըլլալու սկզբունքով։ Ան բերաւ Մով­սէս Ստեփանեանը տրա­մադի­կական թատ­րո­նէն, Լե­ւոն Մե­լոյեանը՝ սի­րողա­կան թատ­րո­նէն, Գէոր­գ Յովակիմեան եւ Սա­րա Համ­բարձու­մեան զոյ­գը՝ Թիֆլիսի հայ­կա­կան թատ­րո­նէն… Մա­լեանի թատ­րո­նը իր ներ­կա­յացումնե­րով կասեցուց թա­տերա­կան հնա­մոլու­թիւնը։ Դժբախտաբար, Հեն­րիկ Մա­լեան կեանքէն հեռացաւ, երբ 62 տարեկան էր, բայց անոր թատրոնը շարունակեց իր կեանքը իր դստեր՝ Նարինէ Մալեանի ղեկավարութեամբ ։
Մինչեւ իր վաղահաս մահը (1988), Հենրիկ Մալեան պիտի հասնի արտադրելու մի քանի շարժանկարներ եւս (յատկապէս «Նահապետ», որոնցմով կը դառնայ հայկական շարժարուեստի պահու ամենաժողովրդական դէմքը։ Կը վարէ դասախօսական ու վարչական պաշտօններ, իր մարզին մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:30 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:14 Մարտի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ
Մանրէները Եւ Բնական Պաշտպանութեան Մարդկային Կազմուածքը
Մանրէները Եւ Բնական Պաշտպանութեան Մարդկային Կազմուածքը Գիտութեան զարգացումը կը պարտինք մարդու հետաքրքրութիւններուն:1677-ին Լէօվէնհոյէք անունով հոլանտացի ապակիի վաճառական մը խտացուած ապակիներու միջոցով զննեց իրերը եւ նկատեց, որ ջուրի կաթիլի մը մէջ կան մանրէներ:Ան կը նկատուի մանրադիտակին նախահայրը:
Այս յայտնաբերութիւնը կը բացայայտէ այսպէս կոչուած այլ աշխարհի մը գոյութիւնը՝ փոքր էակներուն ներկայութիւնը:
Միեւնոյն վաճառականը կը շարունակէ զննել եւ նորանոր բացայայտումներ երեւան հանել:Ան իր ատամներուն վրայ գտնուող նիւթերն ալ կը զննէ ու այդտեղ ալ կը գտնէ մանրէներ:
Նշեալ գիւտին իբրեւ արդիւնք, ան մաս կը կազմէ անգլիացի գիտնականներու միութեան մը: Յետագային, յստակ դարձաւ, որ մանրէները գրեթէ ամէն տեղ կան ու մեր միջավայրին մաս կը կազմեն:Անոնք կ’ապրին ու կը բազմանան մեր օգտագործած իրերուն վրայ:Ուտելիքներուն ու հեղուկներուն հետ մուտք կը գործեն մեր մարմինի շնչառական ու մարսողական համակարգերուն մէջ:
Ապա կատարուած հետազօտութիւնները հաստատեցին, որ կարգ մը հիւանդութիւններուն պատճառը մանրէներն են:Ֆրանսացի Փասթորը եւ Գերմանացի Գոշը կը հաստատեն այս իրականութիւնը, ինչ որ արմատական առումով վերանայման ենթարկել կու տայ բժշկութեան հիմունքները, որոնք դարերէ ի վեր մնացած էին անփոփոխ:
Այսուհետեւ մարդը կը գիտնար, որ հիւանդութեան ախտածինը մանրէ մըն է, որմէ այլեւս կարելի էր պաշտպանուիլ, հեռու մնալ...
Ուրեմն, մանրէները կրնան ըլլալ ախտածին եւ օգտակար:Օրինակի համար աղիքներուն մէջ գտնուող մանրէները կենսական դեր ունին աղիքային համակարգի աշխատանքներուն մէջ:
Որոշ դեղեր կրնան խախտել այդ մանրէներու տոկոսային յարաբերութիւնները, ինչ որ պատճառը կը դառնան աղիքային խանգարումներ:Իսկ Bifidum bacteria-ին գծով գովազդները, թէ աղիքներուն համար օգտակար են, ճիշդ չեն, եթէ բժիշկի ցուցմունքներ չկան: Ժամանակակից գիտութիւնը միքրօ աշխարհի բնակիչները կը բաժնէ չորս դասակարգի՝ Ա. Միաբջիջ էակներ(Protozoaires) Բ. Սունկեր(Mycoses) Գ. Մանրէներ(Bacteries) Դ. Ժահրեր(Virus) Վերջին դասակարգի բացայայտուեցաւ, երբ գործածութեան դրուեցաւ ելեկտրոնային մանրադիտակը, որուն ճամբով կարելի եղաւ կատարել յայտնաբերութիւնը: Քիթն ու բերանը կը հանդիսանան մանրէներու բնակութեան տարածքները ու մարմինի հիմնական մուտքերը:Ախտածին մանրէները պէտք է թափանցեն մարմինին մէջ, որպէսզի առաջացնեն վարակ, եւ այդ թափանցումը կ’արգիլուի մարդու մորթի ու լորձաթաղանթի միջոցով: Այս երկու պատնէշները մանրէներու դէմ պաշտպանութեան առաջին գիծերն են, եւ այս պաշտպանութիւնը լիարժէք ըլլալու համար մորթն ու լորձաթաղանթը պէտք է ըլլան առողջ, որ կապ ունի մաքրութեան հետ:Մարդու մարմնական մաքրութիւնը վարակներէն զերծ մնալու համար ամէնէն հին եւ ազդեցիկ կանխարգիլման միջոցն է:
Օճառն ու ջուրը զէնքերն են, որոնց ճամբով առողջ կը մնան մորթն ու լորձաթաղանթը:
Աղտոտ ձեռքերը հիւանդութիւններու փոխանցման ամէնէն տարածուած միջոցներեն են:Իսկ կտրուածքի, հարուածի եւ այլ վնասուածքներն ու վերքերը կրնան առիթ հանդիսանալ վարակներու փոխանցման:
Վէրքը մահացու չէ, սակայն երբ ախտածին մանրէներու մուտքի պատճառն է, ապա կրնայ մահ պատճառել:Այսօր այդ մահացութեան տոկոսը մեծապէս նուազած է, որովհետեւ խնամքի միջոցներն ու դեղեր աւելցած են:Փոքր թէ մեծ վէրքերու պարագային պէտք է զգուշութեամբ հետեւիլ բուժման՝ մինչեւ սպիացումը: Վէրքը պէտք է մաքուր պահել, ախտանեխել, ի հարկին ծածկել, հետեւիլ բժիշկի ցուցմունքներուն...Այս քայլերը որոշ չափով կը կասեցնեն մանրէներուն մուտքը եւ կ’օգնեն, որ վնասուած հիւսուածքները վերակառուցուին:
Եթէ օր մը մարդկութեան թիւը մօտենայ 10 միլիառի եւ կամ ալ 100-ի, պէտք չէ մոռնանք, որ բաժակ մը ջուրի մէջ կրնան ապրիլ միլիոնաւոր մանրէներ կամ ճահիճի մը երեսին՝բազմամիլիառանոց միաբջիջներ...Ու հարց պէտք է տանք, թէ ովքեր են երկիր մոլորակին իսկական բնակիչները...
Աղբիւրնեեր
(ԶԳՈՅՇ), Առըղջապահական-նախազգուշական պարբերաթերթ, Բ տարի, թիւ 1 (5), 2016
Թոմ Հենքս
Օսքարի պատմութեան մէջ միայն դերասաններ Թոմ Հենքսը եւ Սփենսըր Թրեյսին յաջողած են ստանալ 2 Օսքար լաւագոյն դերասանի համար անուանակարգին անընդմէջ։
Կենսագրութիւն
Թոմ Հենքսը ծնած է 9 Յուլիս 1956-ին Քալիֆորնիա նահանգի Քոնքորտ քաղաքին մէջ։ Անոր հայրը խոհարար էր, կ'աշխատէր տեղի ճաշարաններէն մէկուն մէջ, մայրը կ'աշխատէր նոյն ճաշարանին մէջ որպէս մատուցողուհի։ Ան տան երրորդ երեխան էր։ Անոր ծնունդէն 5 տարի ետք անոր ծնողները բաժնուեցան եւ ինք ու իր երկու եղբայրները՝ Լարրին ու Սանտրուն սկսան բնակիլ հօր հետ առանձին։ Արդէն պատանեկան հասակին Թոմի մօտ կը նկատուէր դերասանական տաղանդ։ Քալիֆորնիոյ ինստիտուտ ընդունուելէն ետք ան կիսատ թողեց ուսումը եւ միացաւ Քլիւլենտի մէջ հանդէս եկող դերասանական փոքր խումբի մը։
Թոմ Հենքսը ուղղափառ եկեղեցւոյ անդամ է։ 2 անգամ ամուսնացած է՝ 1978 թուականին Սամանթա Լուիսի հետ, որմէ բաժնուած է 1987 թվականին։ Ներկայիս ամուսնացած է դերասանուհի Ռիթա Ուիլսոնի հետ։
Ասպարէզ Եւ Մրցանակներ
Շարժապատկերի իր առաջին նշանաւոր դերը 1998-ին նկարահանուած «Մեծը» ֆիլմին մէջ էր։ Իր արդէն շուրջ 40 տարուան շարժապատկերի ասպարէզի ընթացքին նկարահանուած է ամերիկեան շատ մրցանակներու արժանացած ֆիլմերու մէջ։ 61 տարբեր շարժապատկերի մրցանակ ստացած է, ներկայացուած եղած է այլ 57-ի, որոնցմէ են՝
2006-ի տուեալներով ամերիկեան դերասաններէն Թոմ Հենքսի մասնակցութեամբ ֆիլմերը եղած են ամենաշահութաբեր։ Անոր մասնակցութեամբ ֆիլմերու ընդհանուր շահոյթը կազմած է մօտաւորապէս 6 միլիառ տոլար, որոնցմէ ամենաեկամտաբերը «Տա Վինչիի ծածկագիրը» ֆիլմն է։ Թոմ Հենքսը նաեւ շարժապատկերի պատմութեան ամենամեծ պատիւ ստացած դերասաններէն է։ «Հրեշտակներ եւ հրէշներ» ֆիլմի համար ան ստացած է 51 միլիոն տոլար, անկէ շատ դերասաններէն ստացած է միայն Ճոնի Տեփը «Քարիպեան ծովի ծովահենները. տարօրինակ ափերու վրայ» ֆիլմի համար (56.5 միլիոն տոլար)։
Ֆիլմագրութիւն
Խաղացած է մօտ 55 ֆիլմի մէջ, նաեւ 36 ֆիլմի արտադրող է, 8 ֆիլմերու բեմադրիչ եւ երաժշտահան, 6 ֆիլմի թատերգութեան հեղինակ։
Ամէնէն նշանաւոր ֆիլմերն են՝
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հոլիվուտեան դերասաններ Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասաններ Ստորոգութիւն:Օսքարակիրներ Ստորոգութիւն:1956 ծնունդներ Ստորոգութիւն:9 Յուլիսի ծնածներ
Նաֆթ
Կառուցուածք
Ածխաջրածիններ ու համաչափութիւնը խառնուրդի մէջ յոյժ փոփոխական է, եւ կը սկսի կշիռով 97% թեթեւ նաֆթերէն մինչեւ նոյնիսկ 50% աւելի ծանր նաֆթերու եւ կուպրերու մէջ։
նաֆթի հում նիւթի ածխաջրածինները առաւելապէս ալկեն ներ են, ցիկլոալկեն, եւ զանազան հոտաւէտ հիտրոքարպոններ, քանի որ անոր միւս օրկանական խառնուրդները բաղադրուած են բորակածին, թթուածն է, եւ ծծումբ է, եւ մետաղներու փոքր հետքերէ որոնցմէ են երկաթ ը, նիքել ը, պղինձ ը եւ վանատիում ը։ Ճշգրիտ մասնիկային բաղադրութիւնը կը տարբերի մէկ կազմաւորումէ ուրիշ կազմաւորում, բայց քիմիական տարրերու համաչափութիւնը բաւականին նեղ սահմաններու մէջ կը տարբերի՝ ըստ հետեւեալը.
Առաջին յիշատակութիւններ
Նաֆթի մասին առաջին յիշատակութիւնը կը հանդիպի Անանիա Շիրակացի ի (7–րդ դար) «Աշխարհացոյցին մէջ», ուր գրուած է, որ Մեծ Հայք ի օգտակար հանածոները եւ բնական հարստութիւններն էին երկաթ ը, ածուխ ը, նաւթը, սալակը, ձիղկը, զառիկը, քարախունկ ը, «ակն բիւրեղը», աղերը, «ջերմուկքը» եւայլն:
Նաւթի մասին յիշատակած են մերձաւոր եւ Միջին Արեւելք ի մէջ XV եւ XVII դարերու ձեռագիրները, որպէս բուժիչ միջոց մաշկային եւ բորբոքային հիւանդութիւններու համար: Ֆրանսա յի մէջ ապրող յոյն գիտնական Էյրինի տէ Էյրինսի աշխատութիւնը 1721 թուականին նաֆթի եւ ասֆալթի մասին առաջին գիտական հետազօտութիւնն է: 1763 թուականին Միխայիլ Լոմոնոսովը առաջինն ենթադրած է, որ նաֆթը առաջացած է բուսական նիւթերէ: Տիմիթրի Մենտելէեւը առջեւ քաշած է անօրկանական ծագման տեսութիւնը
Կիրառման պատմութիւնը
Նաւթը մարդուն յայտնի է վաղ ժամանակներէն, անոր կիրառութեան սկիզբը կը վերագրի Ք.Ա. VI հազարամեակին: Ան տարբեր նպատակներով (լուսաւորութիւն, դեղանիւթեր, ներկանիւթեր, շինարարական շաղախ, դիազմոսեան նիւթ պատրաստելու համար եւայլն) օգտագործած են Չինաստանի մէջ (Ք.Ա. 220 թուականէն), Բաբելոն ի, Եգիպտոս ի, Հիւսիսային Ամերիկա յի եւ այլ շրջաններու մէջ: Միջագետք ի եւ Եգիպտոս ի մէջ Ք.Ա. III-րդ հազարամեակին շէնքերու, ջրապատնէշներու, նաւամատոյցներու եւ ճանապարհային շինարարութեան համար որպէս ջրանթափանց եւ կապակցող նիւթ կ՛օգտագործուին ասֆալթէ, աւազէ եւ կիր շաղախէ: Նաֆթը կ՛այրեն կանթեղներու մէջ, կ՛օգտագործեն որպէս դեղ, ռազմական գործերու մէջ՝ պոր ի, ծծմբ ի եւ պղնձ ի հետ՝ «հրէ նետեր» եւ «հրէ կճուճներ» պատրաստելու համար:
Արդիւնահանման պատմութիւնը
Սկզբնական շրջանին նաֆթը հայթայթած են բաց եղանակով: Հետախուզական ճարտարագիտական նաֆթի արդիւնահանման գաղափարը կը պատկանի ամերիկացի Ճորճ Բիսսէլ ին (George Bissell ), իսկ գործնականին մէջ ան իրականացուցած է էտուին Տրէյքը (Edwin Drake) Օգոստոս 1859ին Թիթուսուիլի, Փենսիլվանիա նահանգին (ԱՄՆ) մէջ: Անոր սկզբնական շուկան լուսաւորութեան համար էր, իբրեւ կերոսին:
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Վառելանոյթեր Ստորոգութիւն:Նաւթ
Ձայնալարեր
Ձայնալարերը կը գտնուին խռչափողին խռչակին (larynx) մէջ։ Խռչափողը ունի երկու իսկական ձայնալարեր (true vocal cords), որոնք կը գտնուին խռչափողին սկիզբը: Անոնք ունին հորիզոնական դիրք, կապուած են խռչափողի առաջամասին եւ յետնամասին: Անոնք կը շարժին կամովին խռչափողի ներքին մկաններու պրկումներով՝ ուղեղէն եկած հրահանգներուն համաձայն, եւ կ'արտադրեն զանազան ելեւէջներով եւ ուժգնութեամբ ձայներ:
Տղամարդիկ եւ կիներ ունին տարբեր չափի ձայնալարեր: Անոնք աւելի մեծ են տղամարդոց մօտ, քան՝ կիներուն: Չափահաս տղոց մօտ անոնք կ'ըլլան մօտաւորապէս 17-25 մմ. երկարութեամբ, իսկ չափահաս կիներուն մօտ՝ մօտաւորապէս 12.5-17.5 մմ. : Անոնք կազմուած են ճերմակ շարակցական (connective tissue) թելերէ եւ շրջապատուած են բարակ թաղանթային ծալքով: Իսկական ձայնալարերուն միջեւ եղած բացութիւնը կը կոչուի ձայնաճեղք (glottis): Ներքին մկանները կը ծառայեն ձայնալարերու շարժման եւ ձայնաճեղքի լայնացման ու նեղացման: Իսկական ձայնալարերու վերեւը կը գտնուին ոչ-իսկական ձայնալարերը (false vocal cords), որոնք խլնաթաղանթային ծալքեր են: Անոնք ոչ մէկ դերակատարութիւն ունին ձայնի արտադրութեան հետ: Իսկական եւ ոչ-իսկական ձայնալարերուն միջեւ եղած փոսիկը կը կոչուի խռչափողային ծոց (laryngeal ventricle): Խռչափողի լորձնաթաղանթը (mucous membrane, epithelium) ըմբանի լորձնաթաղանթի շարունակութիւնն է :
Խռչափողը
Խռչափողը կը կազմէ շնչափողի (trachea) վերին բաժինը: Անիկա կը գտնուի շնչափողին եւ ըմբանին միջեւ եւ վիզին առաջամասը: Անոր սահմաններն են՝ վերէն ենթաըմբանը (hypopharynx), վարէն՝ շնչափողը, առջեւէն՝ վիզի երկու մկանները եւ վահանագեղձը (thyroid gland) ու ետեւէն՝ որկորի վերի բաժինը: Խռչափողը կազմուած է կմախքէ (skeletal) եւ մկանային մասերէ: Կմախքը բաղկացած է անզոյգ եւ զոյգ աճառներէ (cartilage): Անզոյգ աճառներն են՝ մակալեզուակը (epiglottis), վահանաճառը (thyroid bone) եւ մատանիաճառը (cricoid bone). իսկ զոյգ աճառներն են՝ շերեփաճառները (arytenoid cartilages), եղջերաճառները (corniculate cartilages) եւ սեպաճառները (cuneiform cartilages): Մակալեզուակը կը գտնուի խռչափողի վերի մասը եւ կը ծառայէ որպէս կափարիչ՝ պէտք եղած միջոցին գոցելու եւ պաշտպանելու համար խռչափողը: Մնացեալ աճառները իրարու կապուած են կապաններով (ligaments) եւ լորձաթաղանթային ծալքերով: Խռչափողը իր շրջապատին կապուած է արտաքին մկաններով, որոնց միջոցաւ կը շարժի վեր եւ վար: Անիկա ունի նաեւ ներքին մկաններ: Խռչափողը կը բաժնուի չորս մասերու՝
Խռչափողը աջ եւ ձախ կողմէն ունի հաւասարապէս երկու ջիղեր՝ վերին եւ ստորին: Իւրաքանչիւր վերին ջիղ կը բաժնուի երկու ճիւղերու, որոնցմէ առաջինը զգայական (sensory) ջիղ է եւ կը ջղաւորէ խռչափողի ներքին մակերեսը, իսկ երկրորդը շարժական (motor) ջիղ է եւ կը ջղաւորէ խռչափողի արտաքին մկանները: Ստորին ջիղը շարժական է եւ կը ջղաւորէ ներքին մկանները:
Խռչափողը ունի երեք բնախօսական (physologic) պաշտօններ.