cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ստեփան Միսքճեան
Կենսագրութիւն
Նախ­նա­կան կրթու­թիւնն ստա­ցած է Կ. Պոլ­սոյ Մի­ջա­գիւղ թա­ղա­մա­սի վար­ժա­րա­նէն ներս։ 1878 թուականին աւար­տած է Կ. Պոլ­սոյ Օս­մա­նեան կայ­սե­րա­կան բժշկա­կան վար­ժա­րա­նը եւ ստա­ցած է բժշկական վկա­յա­կան։ Մաս­նա­գի­տա­ցած է ման­կա­բար­ձու­թեան եւ վի­րա­բու­ժու­թեան գիծով։ 1880-89 թթ., որպէս՝ դայեակ (ծննդաբեր կիներու բժիշկ), վի­րա­բոյժ, գլխա­ւոր բժիշկի տե­ղա­կալ աշ­խա­տած է սուրբ Փրկիչ հայոց ազ­գա­յին հի­ւան­դա­նո­ցին մէջ։ Բնակ­ած է Կ. Պոլ­սոյ Մի­ջա­գիւղ թա­ղա­մա­սին մէջ։ Եղած է Մի­ջա­գիւ­ղի կա­թո­լիկ եկե­ղե­ցւոյ թա­ղա­կան խորհուր­դի ան­դամ։
Եղած է բժշկա­կան եւ կրթա­կան եռան­դուն գոր­ծիչ։ 1915 թուականի Ապ­րի­լին, եղ­բօր` դեղագործ Գրիգորի հետ, ձերբակալուած եւ բանտարկուած է Կ. Պոլսոյ կեդրոնական բանտին մէջ, ապա՝ աքսորուած Չանղըրը։ Անունը փորագրուած է Չանղըրըի բանտին մէջ հաւաքուած համրիչի՝ 99 հատիկներէն 6-րդին վրայ։ 1915 թուականի Օգոս­տո­ս 5-ին Կ. Պոլսոկ Օրթագիւղ թաղամասէն դարձեալ աքսորուած է։ Գոնիայէն 2 ժամ հեռաւորութեան վրայ գտնուող վայրի մը մէջ, Անգարայի մօտ, սրախողխողի ենթարկուած է բժիշկ եղբօր՝ Գրիգորին հետ, 64 տարեկան հասակին։ Երուանդ Օտեան անոր անունը յիշատակած է՝ Օգոստոսի 5-ին ձերբակալուածներու մէջ։
1921 թուականի ընթացքին Կ. Պոլսոյ «Ճա­կա­տա­մարտ» թերթի մի քանի թիւերուն մէջ հարազատները յայտարարութիւններ տպագրած են, զինք գտնելու յոյսով, որովհետեւ անոնց համար մութ մնացած է բժշկի ողբերգական ճակատագիրը։ Անոր անունը ընդրկուած է նաեւ Արշակ Ալպօյաճեանի 303 նահատակներու անուանացանկին մէջ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր Ստորոգութիւն:5 Օգոստոսի մահացածներ
Պեքաայի Մարզ
Պեքաայի մարզ (محافظة البقاع մուհաֆազաթ ալ-Պիքա), մարզի կարգավիճակ ունեցող վարչատարածքային մասը Լիբանանի Հանրապետութեան հիւսիս-արեւելեան հատուածին մէջ։
Աշխարահգրութիւն
Պեքաայի մարզը կ'ընդգրկէ 4.429 մ² տարածք։ Տնտեսութեան հիմնական մասը գիւղատնտեսութիւնն է։ Մարզի հիւսիսէն-հարաւ կը հոսի Լիթանի եւ Ասի գետերը։ Ան կը ներառէ Պեքաայի հովիտը։
Սահմանակից է հիւսիսը՝ Հոմսի Մարզին, արեւելքը՝ Ռիֆ Տիմաշք մարզին, հարաւը՝ Նապաթիէի Մարզին, արեւմուտքը՝ Լեռնային Լիբանանի մարզին, հիւսիս-արեւմուտքը՝ Հիւսիսային մարզին:
Կլիմա եւ Զբոսաշրջութիւն
Ջերմաստիճանը կը հասնի -10°C մինչեւ 35°C ամբողջ տարուան ընթացքին։ Զահլէ, Պաալպաք, Մաշղարա, Նիհա, Այնճար, Քապ ալ-եաս, Քաֆր Զապաղ, Քարաոն Տամ, Ճտաուրա եւ Ֆուրզուլ այս բնակավայրէն են զբոսաշրջութեան հիմնականուղղութիւններ։ Պեքաայի մարզը զբոսաշրջիկներուն կը գրաւէ նաեւ, Սուրիայի-Լիբանանի միջեւ երթուղիով։ Մարզը յայտնի է նաեւ իր գինիի արդիւնաբերութեամբ, ամառնային փառատոններով եւ տեղական խոհանոցով։
Ժողվրդավարութիւն
Ըստ 2008 թուականի պաշտոնական մարդահամարի տուեալներով մարզի բնակչութիւնը կը կազմէ 489 900 մարդ : Բնակչութեան 42% Շիա իսլամներ են, 30% Քրիստոնեաներ են, 25% Սուննի իսլամներ են իսկ մնացած 3% Տրուզներ են։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պեքաայի մարզ
Նոր Ջուղա
Ժամանակակից շրջան
Նոր Ջուղան եղեր է իրանաբնակ (բացառութեամբ Ատրպատականի), իսկ հետագային նաեւ հնդկաստանաբնակ հայերու հոգեւոր կեդրոն։ 19-20-րդ դարերուն մնացեր է որպէս թեմական եւ մշակութային կեդրոն։
19-րդ դարու 30-ական թուականներուն Նոր Ջուղային մէջ բնակեր է շուրջ 4 հազար հայ։ Այդ տարիներուն բացուեր էր Նոր Ջուղայի առաջին հայկական դպրոցը (1831-1853): 1858 թուականին հիմնուեր է Օրիորդաց դպրոցը, 1880 թուականին շարք մը դպրոցներ միաւորուեր եւ կազմեր են Ազգային կեդրոնական դպրոց։ 20-րդ դարու սկիզբը բացուեր է Գէորգ Քանանեան իգական դպրոցը։ 1905-1911 թուականներու իրանական յեղափոխութիւնէն յետոյ աշխուժացեր է արդէն Նոր Ջուղայի մշակութային կեանքը։ Կառուցուեր է թանգարան-մատենադարանի շէնքը (1905)։ 1930-ական թուականներուն ստեղծուեր են ազգային ակումբներ, կազմակերպուեր երգչախումբեր։ Հրատարակուեր են «Նոր Ջուղայի լրաբեր» ամսաթերթը (1904-1908), «Նոր Ջուղայի աւետաբեր (1906-1911), «Ընկեր» (1920) թերթերը եւ 10 անուն ձեռագիր կամ մեքենագիր պարբերականներ։ 1946 թուականէն սկսեր է նոր ջուղայի հայերու ներգաղթը Խորհրդային Հայաստան: 1952 թուականին Նոր Ջուղայի մէջ բնակեր է 4675, 1958 թուականին՝ 5 հազար, 1969 թուականին՝ 8 հազար, 1979 թուականին՝ 10 հազար հայ։ Ներկայիս Նոր Ջուղան Սպահանի թաղամասերէն է։ 2003 թուականի դրութեամբ հայութեան թիւը եղեր է շուրջ 7 հազար։ Գլխաւորապէս կը զբաղուին արհեստներով, տնային գործերով, զգալի թիւ կը կազմեն մանր ձեռնարկատէրերն ու առեւտրականները, մտաւորականները։
Նոր Ջուղան այժմ ունի 14 եկեղեցի (Սուրբ Ամենափրկիչ վանք, Սուրբ Աստուածածին, Սուրբ Բեթղեհէմ եկեղեցի, Սուրբ Գէորգ, Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ, Սուրբ Յակոբ, Յովհաննէս Մկրտիչ, Սուրբ Յովսէփ, (St. Catherine Convent) Սուրբ Քաթարինէ մենաստան, Սուրբ Մինաս, Ներսէս Մեծ, Սուրբ Նիկողայոս, Սուրբ Սարգիս, Սուրբ Ստեփանոս), որոնցմէ հիմնականը Սուրբ Ամենափրկիչ Վանքն է։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայերը Նոր Ջուղայի մէջ Ստորոգութիւն:Իրանի քաղաքներ
Առած եւ Ասացուածք
Առածներն ու ասացուածքները ժողովուրդի մը բանաւոր ստեղծագործութեան շատ հին եւ ամէնէն տարածուած տեսակներն են: Իւրաքանչիւր ժողովուրդի խօսակցական լեզուին մէջ դարելու ընթացքին ստեղծուած ու գործածուած են տասնեակ հազարաւոր առածներ ու ասացուածքներ, որոնցմէ շատերը մուտք գործած են նաեւ գրաւոր խօսքի՝ գրականութեան մէջ: Անոնց միջոցով թէ՛ բանաւոր եւ թէ՛ գրաւոր խօսքի մէջ մարդիկ իրենց միտքը աւելի արտայայտիչ ու տպաւորիչ կը դարձնեն:
Ահաւասիկ քանի մը առածներ ու ասացուածքներ.
Այս օրինակները ցոյց կու տան որ առածներն ու ասացուածքները որոշակի միտք պարունակող, պատկերաւոր, բայց շատ կարճ եւ իմաստալից արտայայտութիւններ են:
Առածին ու ասացուածքին միջեւ կայ ե՛ւ նմանութիւն, ե՛ւ տարբերութիւն:
Իրենց բովանդակութեամբ ու կառուցուածքով անոնք նման են, որովհետեւ երկուքն ալ մեծ մասամբ պատկերաւոր եւ շատ կարճ ու իմաստալից արտայայտութիւններ կամ դարձուածքներ են, բայց եւ տարբեր են, որովհետեւ առածին արտայայտչական ձեւը այլաբանական է: Առածը այս կամ այն միտքը կ'արտայայտէ անուղղակի կերպով, որեւէ այլաբանութեան միջոցով: Այսպէս օրինակ, երբ կ'ըսենք. «Յօնքը շտկելու տեղ, աչքը կը հանէ», ըսել կ'ուզենք որ ան օգուտ տալու փոխարէն վնաս կու տայ. կամ երբ կ'ըսենք.«Մէկ եզով արօր չ'ըլլար», ըսել կ'ուզենք որ մէկ մարդով գործը առաջ չ'երթար: Կարելի է յիշել նաեւ․
Թէ՛ առածները եւ թէ՛ ասացուածքները մեծ մասամբ խրատական, դաստիարակչական իմաստ եւ նշանակութիւն ունին: Այսպէս օրինակ, իր մայրենի լեզուէն զատ ուրիշ լեզուներ սորվելու կարեւորութիւնը բացատրելու համար կ'ըսենք. «Քանի լեզու գիտես, այնքան մարդ ես». կամ անուս ու տգէտ մնալու վնասը ցոյց տալու համար կ'ըսենք. «Ով ոչինչ գիտէ, ամէն սուտ բանի կը հաւատայ»:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գրական ձեւեր
Moana (ժապաւէն)
Moana, 2016 թուականի ամերիկեան կատակերգական եւ երեւակայական ֆիլմ մըն է, որ արտադրուած է Walt Disney Animation Studios-ին կողմէ եւ նաեւ արտադրուած է Walt Disney Pictures ընկերութեան կողմէ: Moana ֆիլմը, Տիզնի ընկերութեան 56-րդ ֆիլմն է: Այս ֆիլմին բեմադրիչներն են՝ Ռոն Քլեմէնթսը եւ Ճոն Մասքըրը, ինչպէս նաեւ անոնց օգնական, Քրիս Ուիլլիամսը : Moana ֆիլմին եղանակը կատարուած է Մարք Մանքինային կողմէ, իսկ երգերը՝ Օփեթայա Ֆուայի եւ Լին Մանուէլ Միրանտայի :
Աթէնք
Աթէնք (Αθήνα), Յունաստանի մայրաքաղաքը՝ 1834-էն ի վեր։
Կը գտնուի Կեդրոնական Յունաստանի Ատիկէ Շրջանին մէջ, Սարոնիքոս ծոցի ափին՝ Փիրէա նաւահանգիստէն շուրջ տասը քիլոմեթր դէպի հիւսիս - արեւելք։ Աշխարհի ամենահին քաղաքներէն․ փաստագրուած աղբիւրները կը հասնին մինչեւ Ք․ա․ 3200 թուական։
Հին Աթէնքը, Աքրոփոլի ժայռին վրայ բնակելի վայր մըն էր։ Ք․ա․ 6-րդ դարուն հզօր քաղաք-պետութեան մը կը վերածուի, եւ նաւահանգիստին զուգահեռ կը զարգանայ նախ՝  Ֆալիրոն, ապա Փիրէան։ Դասական շրջանին, արուեստի, ուսման եւ փիլիսոփայութեան կեդրոն  կը հանդիսանայ․ հոն կը հիմնուին Պղատոնի Կաճառը եւ Արիստոտէլի Բարձրագոյն Վարժարանը։ Աթէնքը ժողովրդավարութեան ծննդավայրը կը համարուի, իսկ Յունաստանը՝ արեւմտեան քաղաքակրթութեան բնօրրանը։
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Ժամանակակից Աթէնքը, Յունաստանի քաղաքական, տնտեսական, ճարտարարուեստական կեանքի կեդրոն է։ Աթէնքի Քաղաքային Տարածաշրջանին (ինչպէս յաճախ կ'որակուի Ատիկէի Շրջանը, Շրջան=Մարզ) բնակչութեան թիւը ըստ 2011-ի մարդահամարին՝ 4․100․000-էն աւելի է, եւ կը գրաւէ Եւրոպայի 7-րդ դիրքը։ Մայրաքաղաքը կ'ընդգրկէ Ատտիկէի Մարզէն չորս վարչական միաւորներ՝ Կեդրոնական Աթէնք, Հիւսիսային Աթէնք, Հարաւային Աթէնք եւ Արեւմտեան Աթէնք։ Անոր շուրջը կը գտնուին Փիրէայի Շրջանային Միաւորը նաեւ մաս մը Արեւելեան եւ Արեւմտեան Ատիկէի Շրջանային Միաւորներէն։  Աթէնքը, շէնցած եւ ընդարձակուած է հին քաղաքին վրան եւ տարիներու ընթացքին տարածուելով, այժմ գրեթէ կը միանայ Փիրէա նաւահանգիստին։ Փիրէոս պողոտան, 10 քլմ․ երկարութեամբ, Փիրէան կը միացնէ Աթէնքին․ սկիզբ կ'առնէ «Իէրա» Ճամբայէն Ιερά οδός (Յունաստանի ամենահին ճամբան) ու կը հասնի Աթէնքի կեդրոնական Օմոնիա հրապարակը Πλατεία Ομονοίας։
Աթէնքի Քաղաքային Տարածաշրջանին կեդրոնը Աթէնք քաղաքն է, որ նաեւ Ատիկէի Շրջանին մայրաքաղաքն է։
Աթէնքին Պաշտպան Սուրբն է՝ Ս. Տիոնիսիս Աէրոփաղիդիս Άγιος Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης ։
Անուանում
Հին Յունաստանի ժամանակաշրջանին, Աթէնք կ'անուանուէր Աթինէ - «Ἀθῆναι» (յոգնակի իմաստով), որովհետեւ Ատիկէի ցիրուցան քաղաքներու միաւորումն էր․ ըստ դիցաբանութեան, այս քաղաքները միաւորողը Թիսէաս թագաւորն էր։ 19-րդ դարուն կրկին Աթինէ կը կոչուի, որպէսզի վերջապէս 1979-ին վերակոչուի Աթէնք։ Սակայն, անուան յոգնակի, սեռական հոլովումին կը հանդիպինք հաստատութիւններու, հիմնարկներու անուններուն մէջ, օրինակ, բառացի թարգմանութեամբ՝ Ακαδημία Αθηνών Աթէնացիներուն Կաճառը (կ'ըսենք՝ Աթէնքի Կաճառը), Πανεπιστήμιο Αθηνών Աթենացիներուն Համալսարանը (կ'ըսենք՝ Աթէնքի համալսարանը)։
Աթէնք անունը, ըստ յունական դիցաբանութեան, կը կապուի Աթինա աստուածուհիին անուան հետ։ Ան քաղաքին հովանաւորութեան համար կը մրցի Փոսիտոնա աստուծոյ հետ ու յաղթական դուրս կու գայ։ Աթէնքի թագաւոր Քեքրոփաս՝ կէս մարդ - կէս օձ, կ'որոշէ թէ երկուքէն ո՛վ որ ամենաթանկագին նուէրը տայ քաղաքին, զինք քաղաքին Պաշտպանը պիտի նշանակէ։ Երկու մրցակիցները, Աքրոփոլիի ժայռը կը բարձրանան։ Փոսիտոնաս եռաժանիով մը յատակը կը զարնէ եւ երեւան կ'ելլէ զուլալ ջուրերով առուակ մը։ Աթինան, նիզակով յատակը կը զարնէ եւ կ'երեւի փոքր ձիթենի մը։ Թագաւորը կը զմայլի աստուածուհիին նուէրով` սնունդ, ձէթ եւ փայտ․ ձիթենին կը պահէ եւ Աթինան կը կարգէ քաղաքին պաշտպանը։ Փոսիտոնաս, նեղացած, կը մեկնի անիծելով քաղաքը, որ երբեք բաւարար ջուր չունենայ։ Այդ օրէն Աթէնքի ջուրի տագնապը կը սկսի։
Դիրք, լեռներ ու գետեր
Քաղաքը կը ճեղքեն Քիֆիսոս, Իլիսոս եւ Իրիտանոս պատմական գետերը։ Սակայն անոնց հունին մեծ մասը պատուած է մայրուղիներով, վնասելով տարածաշրջանին բնական միջավայրը։
Կլիմա
Աթէնքի կլիման ենթարեւադարձային բարեխառն է, Միջերկրականի հիւսիսային աւազանի երկիրներուն նման ։ Գլխաւոր յատկութիւններէն են՝ իրարու յաջորդող տաք ու չոր երկարաձգուած ամառները եւ մեղմ ու խոնաւ ձմեռները։
Հին Աթէնք
Աթէնքի հիմնադրութեան թուականը կը հասնի մինչեւ հին դարեր, սակայն Միկինեան Շրջանին անոր գոյութիւնը փաստուած իրողութիւն է ։
Անոր առաջին բնակիչները Փելասղիները Πελασγοί կը համարուին։ Ըստ աւանդութեան, առաջին թագաւորն էր Քեքրոփան: Ք․ա․ 3-րդ եւ 2-րդ հազարամեակներուն յոյները կը հաստատուին այդ շրջանին մէջ։
Թիսէայի եւ Մինոթաւրոսի (Մինոասին եզը ταύρος=եզ) դիցաբանութիւնը կը յայտնէ Մինոասեան Կրետէի տիրութիւնը Աթէնքի վրայ, որ վերջ կը գտնէ անոր անկումէն ետք։ Թիսէային հայրը, Էղէասն (կամ Էգէաս) է, Աթէնքի թագաւորը։
Տրոյեան պատերազմի ժամանակաշրջանին, Աթէնք Միկինեաններու կողմնակից էր։ Ըստ Հոմերոսի Իլիատային, Աթէնք այս պատերազմին կը մասնակցի Մենեսթենիի գլխաւորութեամբ եւ կարեւոր զինուորական ուժով․ միայն նաւային զօրուժը կը բաղկանար 50 նաւերէ (շուրջ 1650 - 2750 հոգի)։ Այս շրջանին,  Աթէնք կը տիրէ Ատիկէի շրջանին, զանց առնելով Մեղարիտան (որ հպատակ էր Սալամինային) եւ Օրոփոն (որ հպատակ էր Վիոթիայի)։ Ք․Ա․ 3-րդ հազարամեակին, Լաւրիոնի մետաղի հանքերը Աթէնքի կապար եւ արծաթ կը հայթայթեն․ իսկ Երկաթի դարաշրջանին՝ երկաթ։ Խեցեգործութիւնը, ձէթի, մեղրի, գինիի եւ Փենտելի լերան լուսաքարի արտադրութիւնները զուգադրաբար առեւտրական գործունէութեան, կ'ապացուցանեն տնտեսապէս բարգաւաճ քաղաք մը։ Դորեացիներու կամ «Յունական ցեղերու» ներխուժումի շրջանին, Աթէնքը ընդհարումներէ խոյս կու տայ։ Քաղաքին առաջին օրինադիրը Տրակոնն էր։ Ան, Ք․Ա․ 7-րդ դարուն, լուսաքարերու վրայ գրել կու տայ «Տրակոնեան օրէնքներ»ը, որոնք շատ խիստ էին: Մինչեւ այսօր ալ այս նշանաբանը կը գործածուի նշելու համար դաժան եւ ծանր օրէնք մը կամ կարգավիճակ մը։ Տրակոնի օրէնսդրութեան կը յաջորդեն Սօլոնի օրէնքները, որոնցմէ ամենակարեւորը Սիսահթիան σεισάχθεια է․ ըստ անոր, պարտքերու տակ եղող Աթէնքի ազատ բնակիչներուն գերութիւնը կը ջնջուի, նաեւ՝ հողին անտառապատումը։ Ք․Ա․ 6-րդ դարուն, Փիսիսթրաթիս բռնատիրութիւն կը հաստատէ եւ Ալքմէոնիտես ընտանիքը կ'աքսորէ։ Այս ընտանիքը կարեւոր դերակատարութիւն ունէր քաղաքին քաղաքական եւ ընկերային կեանքին մէջ։ Փիսիսթրաթին Աթէնքի քաղաքացիներուն համար, կը հաստատէ Փանաթինիէա խաղերը ․ ի պատիւ Աթինա աստուածուհիին։ Անոր մահէն ետք, Ալքմէոնիտես ընտանիքէն Քլիսթենին (հետագային Բարեկարգիչ կը կոչուի), կը կիրարկէ ժողովրդավարական հաւասարութիւնը։ Հին «ցեղերու» դրութիւնը կը փոխարինէ արուեստականներով՝ Ատտիկէի հողատարածքը, կը բաժնէ քաղաքային, միջերկրեայ եւ ծովափնեայ շրջաններու ու կը հիմնէ 10 թաղապետութիւններ («ցեղեր»)․ վերոնշեալ երեք շրջաններու ամէն մէկ «ցեղ»ի բնակիչները կը բաժնէ, հաւասար իրաւունքներ տալով իւրաքանչիւրին։ Այս ձեւով, հարուստ ազնուականները կը դադրին ուժեղ «ցեղ» մը ըլլալէ, ու կը խառնուին մնացեալներուն հետ։ Ամէն մէկ նոր շրջանին կու տայ անոր հերոսին անունը։ Աթէնք քաղաք-պետութեան իշխանութիւնը կը յանձնէ Քաղաքացիներու Ատեանին Εκκλησία του Δήμου (կը բաղկանայ 500 ընտրուած ներկայացուցիչներէ)․ հոն ամէն մէկ թաղապետութենէ («ցեղէ») 50 ներկայացուցիչ կը մասնակցի։ Ժողովները ընդհանրապէս կը գումարուին Փնիքա Πνύκα բլուրին վրայ։ Նաեւ կ՛օրինադրէ Խեցեվճիռը՝ Ostracism - εξοστρακισμός․ ժողովրդավարութեան բարեկարգման օրէնք։
Յոնիական ապստամբութեան շրջանին, (Ք․Ա․ 499 - 493 թուական), Աթէնք կը ղրկէ 20 նաւ՝ 4000 մարդուժով։ Աթէնքի օգնութիւնը Եոնիոյ յոյներուն, պատճառ կը դառնայ Յունաստան ի մայր ցամաքամասին վրայ Պարսկական արշաւանքներուն։ Աթէնք կը դաշնակցի Սփարդիի հետ եւ իրենց գլխաւորութեամբ, յոյները յաջողութեամբ կը դիմագրաւեն յարձակումները։ Այս կռիւներուն, Աթէնք կը մասնակցի՝ Մարաթոնայի ճակատամարտին (Ք․Ա․ 490, 10.000 զինուորներով), Սալամինայի նաւամարտին (Ք.ա. 480 եւ 479 թուականներուն)՝ 200 «թրիիրիս» τριήρης (եռայարկ թիանաւ) նաւերով, Փլաթեէսի ճակատամարտին (2000 զինուորներով) եւ Միքալիի (Եոնիայի մէջ) ճակատամարտին ։ Քաղաքացիներու Ատեանին որոշումով, շուրջ Ք․Ա․ 461-ին, Աթէնքի ղեկավարութիւնը կը ստանձնէ Փերիքլիս։ Ան, Էֆիալթի Աթենացիի գործակցութեամբ, Աթէնքին մէջ  ժողովրդավարութիւնը կը վերականգնէ, Արիոս Փաղոսին΄Αρειος Πάγος իրաւասութիւնները կը նուազեցնէ եւ  անոր վարչական ու պաշտօնեաններուն վերահսկողութիւնը 500 ներկայացուցիչներու Խորհրդարանին (Քաղաքացիներուն Ատեան) կը յանձնէ։ Անոր իշխանութեան ընթացքին, Աթէնք կը զօրանայ եւ կը զարգանայ։ Ժողովրդավարութիւնը իր գագաթնակէտին կը հասնի։ Աթէնքի գերագահութիւնը կը հասնի Միջերկրական Ծովէն մինչեւ Սեւ Ծովու յունական գաղթօճախները։
Ոսկեդար
Յունաստանի Ոսկեդարը՝ Ք․Ա․ 500 - 400 (Փերիքլիսի իշխանութեան շրջանին է, ատոր համար նաեւ կը կոչուի «Փերիքլիսի Ոսկեդարը»), Աթէնք Եւրոպայի քաղաքակրթութեան եւ մտաւորականութեան կեդրոնը կը հանդիսանայ ։ Այս ժամանակաշրջանին, Աթէնքի մէջ ապրած ու գործած են դարերու ընթացքին համաշխարհային համբաւ վայելող անձեր․ մեծ ողբերգակներ՝ Սոֆոքլիս Σοφοκλής (Ք․Ա․ 496 – 406) եւ Էվրիփիտիս Ευριπίδης (Ք․Ա․ 480 – 406), պատմաբան Թուքիտիտին Θουκυδίδης (Ք․Ա․ 460 – 395), երգիծական բանաստեղծ Արստոֆանին Αριστοφάνης (Ք․Ա․ 450 – 380) եւ շատ ուրիշներ։ Աքրոփոլիսի ժայռին վրայ կը կառուցուի Փարթենոնան Παρθενώνας, ի պատիւ Աթինա աստուածուհիին։ Մեծածախս գործին կառուցումը կը սկսի Ք․ա․ 447-ին ու կ'աւարտի Ք․ա․ 432-ին, Իքդինոս եւ Քալլիքրադին ճարտարապետութեամբ եւ Ֆիտիան ընդհանուր հսկիչը կը պատրաստէ Աթինա աստուածուհիին հսկայ ոսկէ արձանը եւ շինութեան զարդարանքները։ Այս հսկայ գործին մէջ, կառուցուածքին ներդաշնակութիւնը կը գիրիշխէ եւ կը դառնայ համաշխարհային հիացումի պատճառներէն մէկը։
Այս շրջանին ձեւաւորուած մշակոյթը, որ յառաջիկայ դարերուն «Դասական» կը կոչուի, արեւմտեան քաղաքակրթութեան հիմերը կը դնէ։
Աթէնք իր գերագահութիւնը պաշտպանելու համար, երկարատեւ (27 տարի) պատերազմական գործողութիւններու մէջ կը մտնէ գլխաւոր մրցակիցին՝ Սփարթիի դէմ, Ք․Ա․ 431 - 404 թուականներ։ Հետեւանքները կ'ըլլան կործանիչ։ Երկարատեւ պատերազմի ընթացքին, Աթէնքի մէջ համաճարակ կը տիրէ․ բնակչութեան 2/3-ը կը մահանայ։ Պատերազմը կ՛աւարտի Աթէնքի պարտութեամբ․ Աթէնք կը կորսնցէ իր հմայքը, գերագահութիւնը եւ դանդաղ քայլերով ինքզինք կը վերագտնէ։ Յունական քաղաք-պետութիւնները կը տկարանան եւ յաջորդաբար կը հպատակին Հիւսիսային Յունաստանի Մակետոնական թագաւորութեան։
Աթէնքը Հռոմէական տիրապետութեան շրջանին
Մեծն Աղեքսանդրի մահէն ետք, Մակետոնական հզօր կայսրութիւնը կը բաժնուի թագաւորութիւններու։ Յունական քաղաք պետութիւնները կ՛անցնին Մեծն Աղեքսանդրի զօրավարներէն Անդիղոնոս Ա․ Միակնանիին Ἀντίγονος Μονόφθαλμος Antígonos Monóphthalmos ու անոր յաջորդներուն իշխանութեան տակ։
Արեւմուտքէն, Հռոմ կը սկսի աշխուժօրէն միջամտել յունական գործերուն եւ մակեդոնացիներուն դէմ պատերազմներու մէջ կը մխրճուի: Ք․ա․ 146-ին, Յունական տարածքներ կը գրաւէ։ Ք․Ա․ 86-ին, հռոմէացի զօրավար Սիլլան Sylla, կ՛արշաւէ Աթէնքին վրայ, կը գրաւէ ու կը կողոպտէ քաղաքը։ Աքդէոնի ծովամարտի Ναυμαχία του Ακτίου յաղթանակէն ետք, Յունաստանի ամբողջ տարածքը, ինչպէս նաեւ Պտղոմէական Եգիպտոսը կ՛իյնան Հռոմի տիրապետութեան տակ։ Երեք տարի ետք, Ք․Ա․ 27-ին, Օգոստոս Կայսրը, իր կայսրութեան տարածքները «կ՛օծէ» «Հռոմէական Խաղաղութիւն» հրամանագիրով Pax Romana (կը տեւէ 200 տարի, կը դադրի Մարքուս Օրելիուս կայսրին մահուամբ)։ Հռոմէացիները կը հիանան յունական մշակոյթի հարստութեան վրայ, մանաւանդ Աթէնք քաղաքին։ Կը պահպանեն, կ՛ուսումնասիրեն զայն եւ կը դառնան գովաբանողներն ու շարունակողները այդ մշակոյթին։ Աթէնքին կը շնորհեն Ազատ Քաղաքի կարգավիճակ։ Ատրիանոս Publius Aelius Hadrianus Augustus կայսրին հրամանով, Ք․Ա․ 2-րդ դարուն, Աթէնքի մէջ կը կառուցուին գրադարան մը, ջրուղի մը (որ մինչեւ 20-րդ դարուն կայուն կը մնայ եւ Աթէնացիներէն կը գործածուէր ) մարզարան gymnasium (ուսումնարանի իմաստով) մը, կամուրջ մը, Ողիմպոսի Տիոս տաճարը Ναός του Ολυμπίου Διός, Naós tou Olympíou Diós նաեւ կը կոչուի Սթիլի Ողիմպիու Տիոս Στύλοι του Ολυμπίου Διός, Ատրիանոսին Կամարը (քաղաքին արեւելեան կողմը), եւ բազմաթիւ տաճարներ ու սրբատեղիներ։
Ատրիանոսի շրջանին, Աթէնքի մէջ կ՛ապրի Հերովդէս Ատտիկեցին Ἡρώδης ὁ Ἀττικός ․ ան հարուստ ազնուական ընտանիքէ էր։ Կը հովանաւորէ Փանաթինէա խաղերը, իր ծախսերով կը վերանորոգուի Քալլիմարմարոն կամ Փանաթինէայի խաղերուն մարզադաշտը, Աքրոփոլիին ստորոտը կը կառուցուի Երաժշտանոցը եւ բազմաթիւ ուրիշ շէնքեր։
Աթէնք, մինչեւ 3-րդ դար, Հռոմէական կայսրութեան հոգեւոր եւ մտաւոր կեդրոնը կը հանդիսանայ։ Հակառակ հետագայ յեղաշրջումներուն, քաղաքը կը պահպանէ իր համբաւը․ ուսումնարաններուն մէջ կ՛ուսանին անձնաւորութիւններ, որոնք հետագային դերակատարութիւն կ՛ունենան Նոր Հռոմէական կայսրութեան մէջ, օրինակ՝ Յուլիանոս Ուխտազանց Կայսրը Flavius Claudius Julianus Augustus, Julian the Apostate։
Բիւզանդական կայսրութեան շրջան
Աթէնք, Արեւելեան Հռոմէական Կայսրութեան իսկ շրջանէն, աստիճանաբար կը կորսնցնէ իր հմայքը։ Բիւզանդական կայսրութ եան հիմնումէն ետք, կը դառնայ երկրորդական քաղաք մը։ 529-ին,  Յիուստինիանոս կայսրը կը փակէ Հին Յունաստանի ուսման եւ մտաւորականութեան կեդրոն Պղատոնի կամ՝ (Փլաթոնաս) կաճառը։
Յունաստան ի շրջանները յաջորդաբար կ՛ընդունին քրիստոնէութիւնը։ Փարթենոնը տաճարէ եկեղեցւոյ կը վերածուի եւ կ՛անուանուի՝ Աթենացի Սրբոյ Կոյս Παναγία την Αθηνιώτισσα։
Աթէնքի վերելքը կը սկսի 9-րդ դարուն, բիւզանդական Կայսրութեան բարգաւաճման հետ զուգահեռ։ 11-րդ եւ 12-րդ դարերուն, քաղաքին մէջ կը զարգանայ արուեստագիտութիւնը, մանաւանդ ճարտարապետութիւնը․ բազմաթիւ խաչաձեւ յատակագիծով եկեղեցիներ կը կառուցուին։
Նիկողոս Պէյ Պալեան
Նիկողոս Պէյ Պալեան (19 Նոյեմբեր 1826, Պոլիս - 1858), հայ ճարտարապետ։
Կենսագրութիւն
Արքունի ճարտարապետ Կարապետ ամիրա Պալեանի երկրորդ զաւակն էր։ Ծնած է Պոլիս։
Աթէնք
Աթէնքը ֆրանքներու եւ լատիններու տիրապետութեան տակ
Խաչակիրներու Չորրորդ արշաւանքին (1202-1204), Կոստանդնուպոլիսը կը քանդուի եւ կը կողոպտուի, Յունաստանի զգալի մասը կ՛անցնի ֆրանքներու տիրապետութեան տակ (Ֆրանքոքրաթիոյ Frankokratia ժամանակաշրջան 12-րդ մինչեւ 16-րդ դար)։
Նիկողոս Պէյ Պալեան
Կենսագրութիւն
Իր հայրը կանուխէն զգացած էր, որ ոքան որ իրենց սերունդը յաջորդաբար կարող եղած էին ճարտարապետութիւնը հիմնաւոր կերպով ուսանիլ եւ գործադրել. սակայն թերի մը կը մնար տակաւին, որովհետոեւ եւրոպական ճարտարապետութեան չէին հետեւած։ Այդ պատճառով իր բոլոր զաւակներուն ուսումը լրացուց, զանոնք Փարիզ եւ Իտալիա ուղարկելով։ Նիկողոս իր մանկութենէն ցոյց կու տար արդէն, թէ՝ իր լուրջ ու խելացի մտաւորական հանճարովը պիտի կրնար փայլիլ ու պսակել իր հօր փափաքները։ Մանկական խաղերը զինքը չէին հետաքրքրեր, իր միակ զուարճութիւնը իր մայրն էր, որուն խնամքին եւ գգուանքին տակ կը մեծնար հետզհետէ։ իսկ մօր կորուստի հետեւանքով խանգարեցաւ անոր առողջութիւնը։
Աթէնք
Աթէնքը ֆրանքներու եւ լատիններու տիրապետութեան տակ
13-րդ դարէն մինչեւ 15-րդ դար, Լատին իշխանութիւնները (ասոնք կը ստեղծուին 1204-ին Կոստանդնուպոլսոյ գրաւումէն ետք) Աթէնքին տիրութիւնը կը հետապնդեն, քաղաքին համբաւին եւ ռազմական դիրքին համար։ Աթէնք Ֆրանքական Աթէնքի Դքսութեան մայրաքաղաքը կը դառնայ։ Յաջորդ 250 տարիներու ընթացքին, յաջորդաբար Աթէնքի վրայ կ՛իշխեն՝ մարքիզ Boniface I, Marquess of Montferrat, de La Roche (Rigney) ֆրանք գերդաստանը (մինչեւ 1311), Քաթալան ընկերութիւնը Catalan Company (մինչեւ 1386) եւ Ֆիորենցայի Acciaioli family գերդաստանը (մինչեւ 1458)։
Օսմանեան Կայսրութեան տիրապետութեան շրջան
Կոստանդնուպոլսոյ գրաւումով (1453 Մայիս), Յունաստան կ՛իյնայ Օսմանցիներուն ձեռքը․ Աթէնքը՝ 1458-ին։ Վենետիկի Հանրապետութիւնը կը պայքարի Աթէնքին տիրանալու, եւ 17-րդ դարուն Վենետիկի եւ թուրքերու միջեւ վեցերորդ պատերազմի ընթացքին, Վենետիկցիները գլխաւորութեամբ Ֆրակիսքօ Մոռոզինիի, Աթէնքը կը պաշարեն եւ Փարթենոնան (որ թուրքերը նախ մզկիթի, ապա վառօդի մարանի վերածած էին) կը պայթեցնեն, 1687-ին։ Տաճարը գրեթէ ամբողջութեամբ կը քանդուի։ Այդ օրերէն ետք, տաճարը կանոնաւոր հերթականութեամբ կը կողոպտուի։
18-րդ դարուն, Աթէնք կ՛ապրի խառնաշփոթ ժամանակաշրջան մը, արդիւնք՝ թուրքերուն յոռի վարչութեան եւ մրցակցութեան հարկերու հաւաքման իւրացման իրաւունքին եւ կամ հողատարածքներու սեփականութեան համար։ 1771-1772 թուականերուն, ռուսական դրդումով եւ օգնութեամբ Աթէնք կ՛ասպատակեն Լեպեսիները Λεμπέσηδες, որոնք Սալամինա կղզիին ապստամբներն էին։ 1775-1795 քսան տարուան ժամանակաշրջանը, կը յատկանշուի Հաժի Ալի Հասեքիի բռնապետութեամբ։ Ան, Աթէնքը թուրք-ալպանացիներու յարձակումներէն պաշտպանելու համար, տարրական պատով մը կը շրջափակէ։ 1789-ին, ծաղկախտի եւ ժանտախտի համաճարակ եւ սով կը տիրէ․ հազարաւոր աթենացիներ կը մահանան, եւ շատ ուրիշներ քաղաքը կը լքեն։ Աթէնքի թուրք եւ յոյն երեւելի բնակիչներ կը գանգատին սուլթանին․ վերջինիս հրամանով բռնակալ կառավարիչը կը գլխատուի։
19-րդ դարասկիզբին, Աթէնք եւրոպացի հնագէտներու եւ մտաւորականներու ուշադրութիւնը կը գրաւէ։ Քաղաքին մէջ կը ստեղծուի եւրոպացիներու մեծ համայնք մը։ Սակայն Փարթենոնայի կողոպուտը կը շարունակուի՝ Կոստանդնուպոլսոյ Մեծն Բրիտանիոյ դեսպան Թոմաս Պրիւսի, ծանօթ իբրեւ Լորտ Էլղին Thomas Bruce ( 7e comte d'Elgin) անունով եւ անոր գործակալներուն կողմէ ։ Անոր դէմ կը կենայ հրապարակային գրաւոր եւ բանաւոր խօսքով Լորտ Պայրըն ։ Աթէնք կ՛այցելեն եւ կամ կայք կը հաստատեն աշխարհածանօթ եւրոպացիներ, օրինակ՝ Շաթոպռիան, Լորտ Պայրըն, Պոլսոյ Բրիտանիոյ դեսպան Լորտ Սդրանկֆորտ, Ֆրանսուա Փուկվիլ, Ուալիոյ իշխանուհի Քարոլին եւ շատ ուրիշներ։
1812-13 թուականներուն յաջորդաբար կը հիմնուին «Աթէնասէրներու Կաճառը» Φιλαθηναϊκή Ακαδημία եւ «Ֆիլոմուսոս ընկերութիւնը» Φιλόμουσος Εταιρεία։
1821-ի ապստամբութիւնը եւ Աթէնքի ազատագրումը
«Ֆիլոմուսոս ընկերութեան» աշխուժ գործունէութեան պատճառով, 1814-ին Յունաստանէն դուրս, Օտեսիոյ մէջ, Յունաստան ի ազատագրման համար հիմնուած Ֆիլիքի Էթերիա (Filiki Eteria) գաղտնի կազմակերպութիւնը Աթէնքի մէջ գործունէութեան դաշտ չի գտներ․ բացառութիւն կը կազմեն քանի մը հոգեւորականներ։ Այդ շրջանին, Աթէնք բաժնուած էր երկու «դասակարգերու»՝ «Կակարէուներ» Γκαγκαραίους (քաղաքացիներ եւ ազնուականներ) եւ «Քսոթարիտեսներ» Ξωτάρηδες (Աթէնքի շուրջի գիւղերուն եւ տարածքներուն ապրող հողագործներ)։ Քաղաքին մէջ թուրքերը փոքրամասնութիւն կը կազմեն, եւ աստիճանաբար անոնց վրայ ազնուականները (Γκαγκαραίους) կը հսկեն։ Խասիա շրջանի զինեալ ապստամբներուն պետը, Քսոթարի (Ξωτάρηδες) Հաժի Մելեդի Վասիլիուն քաղաքը յարձակումներէ պաշտպանելու պատրուակով, Աթէնքի Ոստիկանէն արտօնութիւն կ՛առնէ եւ Խասիա ու Մենիտի (Աթէնքին հնագոյն շրջանները ) շրջանններու բնակիչներէ կազմուած զինեալ խումբ մը կը կազմէ։ Նոյն բանը Աթանասիօ Տիաքոն կ՛ընէ Լիվատիոյ Λιβαδειά մէջ։
1821, Մարտ 25-ին երեկոյեան, Սարոնիքոս Ծոցին Իտրա Ύδρα կղզիէն, ապստամբութեան պատրաստուելու լուրը կը հասնի։ Սակայն Աթէնքի մէջ նախապատրաստական որեւէ աշխատանք չէր կատարուած։ Քաղաքի թուրքերը, Պեղոպոնեզի ապստամբութենէն սխալ տեղեկութիւններ առնելով, Աթէնքին պաշտպանութիւնը Հաժի Մելեդի Վասիլիուին կը վստահին։ Վերջինին օգնութեան կը հասնին ուրիշ յոյն ապստամբ զինեալ խումբեր իրենց առաջնորդներով։ Մինչ այդ, քաղաքին յոյն հոգեւոր առաջնորդը Վիոդիա Βοιωτία քաղաքը (Լիվատիա շրջան) կը գտնուէր, ուր ուրիշ հոգեւորականներու հետ ապստամբութեան սկիզբը կը յայտարարեն եւ զէնքերը կ՛օրհնեն։ Ապրիլ ամսուան սկիզբը, Աթէնքին մէջ միջադէպեր կը ծագին։ Յոյներ, թուրքերէն պաշտպանուելու համար օտար հիւպատոսարաններու մէջ կ՛ապաստանին․ ի բաց առեալ Աւստրիոյ, որ թուրքերուն կ՛օգնէ։ Ս. Յարութեան խթման, 9 Ապրիլէն դէպի 10, քաղաքին ազնուականներէն շատեր պատանդ կ՛առնուին եւ կը բանտարկուին Աքրոփոլի, իսկ թուրք խուժանը քրիստոնեաներուն ջարդը կը պահանջէ։ Ազնուականներուն բանտարկութեան պատճառով, քաղաքին մէջ հանդարտութիւն կը տիրէ, սակայն քաղաքէն դուրս թուրքերուն դէմ յարձակումներ եւ առեւանգումներ կը սկսին։ Առաջին ռազմական միջադէպը Քալամոս Καλαμος կը պատահի․ յոյն զինեալներ Հաժի Մելեդի Վասիլիուին առաջնորդութեամբ, Խալքիտայէն Աթէնքի թուրքերուն օգնութեան հասնող 300 թուրք զինուորներուն խումբին կը դիմադրեն եւ կը կասեցնեն անոր յառաջխաղացքը դէպի Աթէնք։ Նոյնանման կռիւներ տեղի կ'ունենան նաեւ Լիվատիոյ մէջ։ Ապստամբութիւնը կը սկսի։
Նոյն ատեն, Կոստանտնուպոլսո յ մէջ թուրքերը կը հակադարձեն․ քաղաքին յոյն բնակչութիւնը ջարդի կ՛ենթարկեն եւ կախաղան կը հանեն յոյն Պատրիարքը։ 24 Ապրիլին, թուրքերը տեղեկանալէ ետք Պոլսոյ եղելութիւնները, կը կազմակերպուին ու կը զինուին։ Աթէնքի յոյները Խասիոյ Χασιά զինեալներուն օգնութեան կը դիմեն։ 26 Ապրիլին թուրքերը կ՛ամրանան Աքրոփոլիի մէջ եւ յոյները քաղաք կը մտնեն պոռալով՝ Ազատութիւն կամ Մահ Ελευθερία ή θάνατος եւ Օրհնեալ Յարութիւնը Քրիստոսի Χριστός Ανέστη։ Քաղաքին մէջ յունական քաղաքական վարչութիւն կը հաստատուի։ Կը զօրանան զինեալ խումբերը, դրացի կղզիներէն զինեալներ իրենց օգնութեան կը հասնին։ Աքրոփոլիի պաշարեալները 15 Մայիս 1821-ի իրիկունը կը յաջողին յունական ուժերը ճեղքելով փախչիլ եւ հասնիլ Խալքիտա։ Միաժամանակ, ամէն տեղէ, մանաւանդ կղզիներէն յոյներ Աթէնքի օգնութեան կը հասնին։ 8 Յունիսին, թուրքերը վայրագօրէն կը սպաննեն քաղաքին 12 ազնուականներէն 8-ն։ Յոյները մեծ թափով կը շարունակեն Աթէնքի ազատագրութեան պայքարը, եւ երկարատեւ կռիւներէ ետք, 9 Յունիս, 1822-ին թուրքերը Աքրոփոլին կը յանձնեն։ Ասիկա Աթէնքին առաջին ազատագրումը կ'ըլլայ։ Սակայն Աթենացիներուն ուրախութիւնը երկար չի տեւեր, երբ կ՛իմանան թէ Տրամալի Փաշան 30․000-նոց բանակով կ՛արշաւէ Պեղոպոնեզի եւ Աթէնքի վրայ։ Միաժամանակ վէճ կը ծագի Աթէնքի զինեալ ուժերու պետերուն միջեւ։ Ի վերջոյ, միացած, մէկ կողմէն քաղաքը կ՛ամրացնեն եւ միւս կողմէն մեծ թիւով զինեալներ կը ղրկեն Պեղոպոնեզի շրջաններուն օգնութեան։ 26 Յուլիս, 1822-ին թուրքերը ծանր պարտութիւն կը կրեն եւ բանակին մնացորդացը կը հեռանայ։
1823-ի ամրան, կրկին թուրքերը Աթէնքը կը պաշարեն։ Քաղաքին բնակչութիւնը կը հեռանայ․ թուրքերը փոքր թիւով մայրեր եւ մանուկներ պատանդ առնելով կը մեկնին։ Աթէնքը կը վերագտնէ ինքզինք, դպրոնցեր կը բացուին, թերթեր կը հրատարակուին։
1824-ին, թուրքերը Ենիչարիներուն Γενίτσαροι - yeñiçeri թրք․, գլխաւորութեամբ Խալքիտայէն Մարաթոնա կը հասնին․ յունական փոքրաթիւ ուժերը մասամբ կը յաջողին անոնց Ատտիկէի շրջանէն դուրս վռնտել։ Կռիւներէ ետք, յոյները կը յաղթեն․ թուրքերը մեծ զոհեր տալով կը նահանջեն։
Աթէնքը՝ մայրաքաղաք
Ապստամբ եւ յաղթական Աթէնքը, մարդահամարի կը ձեռնարկէ։ Քաղաքը կը հաշուէ՝ 9040 բնակիչ, 1605 տուն եւ 35 ծխական շրջաններ։ Աթէնքի ազատագրումէն ետք, 1833-ին, թագաւոր Օթոնը զայն մայրաքաղաք կը հռչակէ։ 1834-ին, մայրաքաղաքին վերակառուցումը կը սկսի։ 1896-ին, 1000 տարի ետք, կը հիւրընկալէ Առաջին Նորագոյն Ողիմպիական Խաղերը։
Հետագայ տասնամեակներուն, քաղաքը կը զարգանայ, կը շէննայ, հետեւելով այդ ժամանակի արդի քաղաքներու չափանիշներուն։ 1923-ին, Փոքր Ասիոյ աղէտէն ետք, կը կատարուի քաղաքին յաջորդ, սակայն անկարգ ընդարձակումը․ կը ստեղծուին նոր թաղեր, ընդհանրապէս Փոքր Ասիոյ գաղթականներէն։
Աթէնք քաղաքական եղելութիւններուն կեդրոն կը հանդիսանայ։ Հոն կը պատահի 3 Սեպտեմբեր, 1843-ի Ապստամբութիւն-յեղաշրջումը, բացարձակ թագաւորութենէն՝ Սահմանադրական թագաւորութեան ։ Քաղաքը աւելի քան յիսուն տարի, բազմաթիւ շարժումներու եւ յեղաշրջումներու թատերաբեմ կը դառնայ։ Կը յաջորդեն միջպատերազմեան շարժումները, Բ․ Համաշխարհային Պատերազմի աւարտին յունական միջ-քաղաքացիական պատերազմը, Դեկտեմբերեան շարժումը, 21 Ապրիլ, 1967-ի զինուորական հարուածը եւ՝ վերջինին տապալումը ու Խորհրդարանական Ժողովրդավարութեան վերականգնումը՝ 1974-ին։
Բ․ Համաշխարհային Պատերազմէն ետք
Աթէնք Բ․ Համաշխարհային Պատերազմի ընթացքին Գերմանի ոյ դաժան գերիշխանութեան տակ կը գտնուի ։ Մեծ վնասներ կը կրէ՝ աղէտ, սով եւ համաճարակ։ Պատերազմէն ետք, կեանքը կը վերադառնայ։ Աթէնք կ՛ապրի վերաշինութեան պայթում մը, կ՛ընդարձակուի։ Նոր շէնքեր կը կառուցուին թէ՛ քաղաքին կեդրոնը եւ թէ՛ արուարձանները, մանաւանդ՝ բազմայարկանի:Հոն, Փոքր Ասիոյ աղէտէն գաղթականներ կը տեղափոխուին, շրջակայքը լուրջ փոփոխութիւններու կ'ենթարկուի․  Տուրղուդի կամ Նէօ Քոզմոս Δουργούτι -Νέος Κόσμος թաղամասը (շատ մեծ թիւով հայեր ալ հոն կը փոխադրուին) դիմագիծը կը փոխէ, իսկ ուրիշներ՝ քարտէսէն բոլորովին կը ջնջուին։
Թիսիոն, Մոնասթիրաքի եւ Փլաքա թաղամասերը, մայրաքաղաքին պատմական կեդրոնը կը հանդիսանան։
Նիկողոս Պէյ Պալեան
Կենսագրութիւն
Հազիւ ստացած նախնական կրթութիւն մը, դեռ պատանի Փարիզ ուղեւորուեցաւ 1843-ին՝ իր հօր փափաքովը, որ զինք կը յանձնէր խաչատուր Պարտիզպանեանի խնամքին։ Փարիզի մէջ կատարելագործելով իր նախնական կրթութիւնը, անցաւ Սենթ-Պարպ վարժարանը, ուր հետեւեցաւ ճարտարապետութեան ընթացքին, իր ազնիւ վարքովը եւ աշխատութիւնովը շուտով գրաւեց իր վրայ ուսուցիչներուն սէրը ու համարումը։ Պ. Լապռուսթ՝ դպրոցին վերատեսուչը, միշտ իր գոհունակութիւնը կը յայտնէր իր սիրելի աշակերտին մասին։ Այդ միջոցին ծանր հիւանդութեան մը կը բռնուի, սակայն Տոկթ. Պոիյիօ մեծահամբաւ բժիշկին խնամքներովը կառողջանայ, եւ իր հօրը հրամանովը Պոլիս կը վերադառնայ 1845-ին առանց կարենալ աւարտելու վարժարանին ընթացքը եւ ստանալու վկայական։ Եւ այդպէս իր հօր օժանդակելով կը սկսի յառաջդիմել ճարտարապետական ասպարէզին մէջ։
Ինք կը գործակցի իր հօր բազմաթիւ շէնքերու շինութեանը եւ կարեւոր մասնակցութիւն մը կ՝ ունենայ այնպէս, որ իրեն կը սեփականի այսօր այն մեծ հիացումը, որ կ՝ ունենանք դիտելով «Տոլմա Պաղչէի» պալատին գահոյքի սրահը եւ պատուոյ երկու դռները, ինչպէս նաեւ Օրթագիւղի եւ Չրաղանի մզկիթները, Ըխլամուրի քէօշկը։ Սակայն իր աշխատութեանը գլուխ գործոցը եղած է Չրաղանի պալատին յատակագիծին պատրաստութիւնը, որուն շինութեան սակայն չէ կարողացած հասնելու իրեն կանխահաս մահուան պատճառաւ, եւ զոր յետոյ աւարտեցին իր եղբայրները՝ Յակոբ եւ Սարգիս պէյերը։
Ինք վերածնութեան դպրոցին սկզբունքները լաւ կերպով ըմբռնած եւ թօթափած էր ճարտարապետական աւելորդ կանոններու եւ արուեստական նախապաշարումներու լուծը։ Նիկողոս պէյ Պալեանի մէջ գեղարուեստը սիրող մարդէն զատ կը գտնուէր նաեւ նոյնքան ջերմապէս իր ազգը ու հայրենիքը սիրող մարդը։ Եւ այսօր երբ կը դիտենք իր ճարտարապետութեան հսկայ գործերը՝ իբր կենդանի վկայներ, նոյնքան եւս պէտք է գիտնանք թէ գոնէ մասամբ իրեն կը պարտինք մեր ազգային բարոյական շէնքերն եւս, այսպէս Ազգային օրէնքը, լեզուն ու դպրոցը կանոնաւորելու ձեռնարկութիւնները, որոնց երեքն ալ լաւագոյն վիճակի մը հասցնելու նախագաղափարը ունեցած է ինք։ 1853-ի Հոկտեմբեր 22-ին Գերագոյն ժողովը զինք առաջին անգամ կազմուած Ուսումնական խորհուրդի անդամ կ՛ընտրէի, Պարտիզբանեանի եւ Ռուսինեանի ընկերակցութեամն։
Իր մտերիմը Գրիգոր Օտեան իր մահուան առթիւ գրած է հետեւեալը «Մեղու»ի 1858-ի Մարտ 10-ի յաւելուածին մէջ։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ Ստորոգութիւն:19 Նոյեմբերի ծնածներ
Աթէնք
Բ․ Համաշխարհային Պատերազմէն ետք
Սինտաղմայի հրապարակը նորագոյն քաղաքին կեդրոնը կը հանդիսանայ։ Անոր շուրջ կը գտնուին՝ հին թագաւորական արքունիքը, ուր այժմ կը գործէ Խորհրդարանը, 19-րդ դարուն կառուցուած պետական շէնքեր։
2004-ի ամրան կը հիւրընկալէ 28-րդ Ողիմպիական խաղերը, Ողիմպական Խաղերու վերածնունդէն (1896) 108 տարի ետք։
Փոլ Կիրակոսեան
Փոլ Կիրակոսեան, հայ գեղանկարիչ։ Կիրակոսեանի գործերը յատկանշող երկարաւուն մարմինները կը ցոլացնեն մայրութեան, hոգեկանութեան, տարագրութեան եւ աշխատանքի նիւթեր, որոնք կ՚արձագանգեն իր անձնական փորձառութիւններուն եւ դիտարկումներուն։ Իր դիմանկարներուն եւ բնանկարներուն կողքին, ան նաեւ ցոլացուցած է հայ կեանքը եւ ցեղասպանութեան ու աքսորի փորձառութիւնը։
Աթէնք
Բ․ Համաշխարհային Պատերազմէն ետք
Աթէնքի Քաղաքային Տարածաշրջանը Յունաստան ի փոխադրական միջոցներու եւ արդիւնաբերական մեծագոյն կեդրոնն է․ կ'ապահովէ երկրի արդիւնաբերական արտանդրանքին 2/3–ը։ Զարգացած ճարտարարուեստը կը գտնուի գլխաւորաբար արեւմտեան Ատտիկէի շրջաններուն մէջ, իսկ բազմաթիւ ընկերութիւններ՝ հիւսիս եւ հիւսիս-արեւելեան արուարձաններուն մէջ։ Նաւային ընկերութիւններուն կեդրոնական գրասենեակները կը գտնուին անոր նաւահանգիստ՝ Փիրէա քաղաքին մէջ։
Փոլ Կիրակոսեան
Կենսագրութիւն
Փոքր տարիքէն, կրած է տարագրութեան դառնութիւնները։ Ինք ու եղբայրը՝ Անթուան, գիշերօթիկ դպրոցներ յաճախած են, մեծնալով իրենց մօրմէն հեռու, որ պէտք է աշխատէր անոնց կրթութիւնը ապահովելու համար։ 1940ական թուականներուն, Կիրակոսեանն ու իր ընտանիքը փոխադրուած են Եաֆա, ուր ապագայ արուեստագէտը յաճախած է «Եարքոն» արուեստանոցը (1944-1945) իր նկարչական ձիրքերը զարգացնելու համար։ Նախապէս կը գտնուէր Պաղեստին ուր մաս կը կազմէ երիտասարդ նկարիչներու խմբակցուչեան մը «Սչիւտիո Եարքուն» անունով։ Այս շրջանէն սկսեալ Կիրակոսեան կը դառնայ ինքնուրոյն նկարիչ մը ըլլալ։
1945-ին կը հաստատուի Պէյրութ Նահրի շրջանը ոըր կը դծէ անընդհատ տեսած դէմքերը եւ դէպքերը։ Երկու տարուայ աշխատանքէն ետք ետք Սալահ Սթեթիէ եւ նկարիչ Ժոզէֆ Թերճան զայն կը գտնեն. իր գործերէն մի քանին կը ցուցադրեն Կալէրի Ոտիի մէջ, ուր անոնք աչքի կը զարնեն։
Աթէնք
Հին Աթէնք
Միկինեան Աթէնքի (Ք․ա․ 1600 - 1100) բնակչութեան թիւը մօտաւորապէս 10․000 - 15․000 բնակիչ կը հաշուէ, իսկ Երկրաչափական շրջանին, 4000-ի  կը հասնի։  Ք․ա․ 700-ին քաղաքը  10․000 բնակիչ ունէր։
Փոլ Կիրակոսեան
Կենսագրութիւն
1950ական թուականներուն, նկարիչը սկսած է իր սեփական գործը եղբօր հետ, նկարելով շարժապատկերի սրահներու գովազդներ, որմազդներ, եւ գիրքերու պատկերազարդումներ։
1951-ին կու տայ իր առաջին խմրական ցուցահանդէսը Ազգ.Թանգարանին մէջ, որուն կը ճաջորդեն կարգ մը անհատական փայլուն ցուցահանդէսներ, յատկապէս Ֆլորանսի, Սիէնի, Լա փալէթ եւ սանդր տ'էթիւտ եւ իւնեսքոյի մէջ։ Մեծ գովասանքի եւ քաջալերութեան արժանացաւ Փոլ Կիրակոսեան իր ինքնատիպ նկարներուն համար։
Աթէնք
Հին Աթէնք
Ք․ա․ 500-ին, Աթէնք քաղաք-պետութիւնը կը հաշուէր շուրջ 200․000 բնակիչ։ Դասական շրջանին, Ք․ա․ 431-ին, ըստ զանազան աղբիւրներու՝ 150․000 - 350․000 բնակիչ, իսկ ըստ պատմաբան Թուքիտիտիին՝ 610․000 բնակիչ։ Ք․ա․ 317-ին, բնակչութեան թիւը կը հասնի՝ 21․000 ազատ քաղաքացիներու, 10․000 դաշնակից գաղթականներու եւ 400․000 ստրուկներու: ընդհանուր՝ 431․000 բնակիչ։
Փոլ Կիրակոսեան
Կենսագրութիւն
1952 թուականին ան կ'ամուսնանայ Ճուլիեթ Հինտեանի հետ որ նաեւ եղած է իր նկարչութեան առաջին աշակերտուհին: Անոնք կ'ունենան 6 զաւակներ՝ Սիլվա, Էմմանուել, Արաքսի, Ժան-Փոլ, Արա եւ Մանուելլա: Բայց Արան կը մահանայ իր ծնունդէն անմիջապէս ետք եւ Փոլ անոր համար կը գծէ ու կը նուիրէ մի քանի գործեր: Անոր զաւակները սորված են տարբեր արուեստի ոճեր, բայց Էմմանուել, Ժան-Փոլ եւ Մանուելլա կը շարունակեն իրենց կեանքի ընթացքը որպէս գեղանկարիչներ: Փոլի ընտանիքը, նոյնիսկ անոր մահէն ետք շարունակեցին հոգալ անոր գործերուն:
Աթէնք
Աթէնքի բնակչութեան թիւը նորագոյն շրջանին
Աքրոփոլին Հին Աթէնքին կեդրոնն էր։ Փիրէա նաւահանգիստը անջատ քաղաք էր, սակայն 20-րդ դարու վերջաւորութեան, Աթէնք իր արագ ընդարձակումով զայն կը կլանէ։ Այս ընդարձակումը կը սկսի 1960-ական թուականներէն ետք, երբ Յունաստան զուտ գիւղատնտեսական երկիրէ ճարտարարուեստական երկիրի կը բարեշրջի։
Փոլ Կիրակոսեան
Կենսագրութիւն
Փոլ Կիրակոսեան մահացած է 20 Նոյեմբեր, 1993ին, Պէյրութի մէջ։ Այդ առաւօտ, հոյակապ իւղանկար մը աւարտելէ ետք, իր ընտանիքին յայտնած է, թէ իր լաւագոյն գործն էր, ըսելով, թէ վերջապէս իրագործած էր իր ակնկալութիւնը՝ հինն ու նորը մէկտեղել մէկ նկարի մէջ։ Նկարը, զոր ընտանիքը աւելի ուշ կոչած է «Հրաժեշտը», կը մնայ անստորագիր՝ ընտանեկան հաւաքածոյին մէջ։
Աթէնք
Աթէնքի բնակչութեան թիւը նորագոյն շրջանին
1856-ին, մայրաքաղաք Աթէնքը կը հաշուէ 30,969 բնակիչ, 1861 -ին՝ 41,298 բնակիչ։
Փոլ Կիրակոսեան
Ցուցահանդէսներ եւ մրցանակ
1956ին նկարչութեան մրցանքի մը առաջին տեղը գրաւած է, արժանանալով իտալական կառավարութեան կրթաթոշակի մը՝ Ֆլորանսի Գեղարուեստի Ակադեմիային մէջ ուսանելու։ Իտալական քաղաքին մէջ բազմաթիւ ցուցահանդէսներ տուած է։
Աթէնք
Աթէնքի բնակչութեան թիւը նորագոյն շրջանին
Ըստ 2011-ի մարդահամարին, Աթէնքի Քաղաքային Տարածաշրջանի (ներառեալ Փիրէա Տարածաշրջանի) բնակչութեան ընդհանուր թիւը 3,090,508-ի կը հասնի։ Այս թիւը, 2009 Eurostat-ի տուեալներով՝ 4,164,175 էր, սակայն կը նուազի տնտեսական տագնապին պատճառով (արտագաղթ ու մասամբ՝ ներգաղթ դէպի այլ շրջաններ) ։ Աթէնքի քաղաքապետութեան բնակչութեան թիւը 664,046 է․ Ատտիկէի Մարզի չորս վարչական միաւորներուն բնակչութեան թիւով՝ 2,640,70։
Փոլ Կիրակոսեան
Ցուցահանդէսներ եւ մրցանակ
Առաջին մրցանակ շահած է 1958ի Փարիզի երկամեային եւ 1961ի Ֆլորանսի երկամեային։
Աթէնք
Բացօթեայ թանգարան մը
Ամենուրէք՝ մայրաքաղաքին մէջ եւ շուրջը, կը հանդիպինք դասական, հռոմէական, բիւզանդական, օսմանեան տիրապետութեան շրջաններէն մնացած յուշարձաններու, կառոյցներու, որոնցմէ աշխարհածանօթը Փարթենոնան է․ հին արեւմտեան քաղաքակրթութեան խորհրդանիշը կը նկատուի։ Քաղաքին մէջ կը պահպանուին Հին Յունաստանի, Հռոմէական եւ Բիւզանդական շրջաններէն թատրոններ, երաժշտանոցներ, յուշարձաններ, տաճարներ, եկեղեցիներ եւ աւելի փոքր թիւով՝ Օսմանեան շրջանէն։ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային Ժառանգութեան Ցանկին մէջի Յունաստան ի 18 յուշարձաններէն, երկուքը Աթէնքին մէջ կը գտնուին՝ Աքրոփոլին եւ Տաֆնիի Վանքը։
Փոլ Կիրակոսեան
Ցուցահանդէսներ եւ մրցանակ
1977-ին Ճորճ Փոմփիտուի անուան «Սանթր Պոպուր» (Centre Beau-bourg) արուեստի կեդրոնի մէջ Փոլ Կիրակոսեանի «Ժամանակի Ընդմէջէն» ստեղծագործութիւնը (իւղաներկ, չափը՝ 90 x 80 սմ.), ներառնուեցաւ այս միջազգայնօրէն մեծ հեղինակութիւն ձեռք բերած արուեստի կեդրոնէն ներս:
1972ին անձնական ցուցահանդէս մը տուած է Երեւանի մէջ, եւ 1981ին ստացած է Հայաստանի Նկարիչներու Միութեան Մարտիրոս Սարեանի անուան մրցանակը։
Աթէնք
Բացօթեայ թանգարան մը
Նորագոյն շրջանէն, գլխաւոր տեսարժան վայրեր կը համարուին՝ 19-րդ դարուն կառուցուած Յունաստանի Խորհրդարանը, Եռաբանութիւնը Τριλογία, որ կ՛ընդգրկէ երեք շէնքեր՝ Ազգային Գրադարանը, Համալսարանը եւ Կաճառը։
Փոլ Կիրակոսեան
Ցուցահանդէսներ եւ մրցանակ
1989ին նկարիչը Փարիզ մեկնած է իր գործերը ցուցադրելու համար, հոն մնալով մինչեւ 1991։ Այդ տարիներուն իր ամենամեծ գլուխ-գործոցներէն մէկ քանին նկարած է։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Աթէնք
Բացօթեայ թանգարան մը
Աթէնքի կեդրոնը կը գտնուին Հնաբանական Թանգարանը (յունական հնագիտական իրերուն աշխարհի ամենաշատ հաւաքածոն ունի), Աքրոփոլիին (Նոր) Թանգարանը, Բիւզանդական, Քիքլատեան, Պենաքի եւ Դրամագիտական Թանգարանները եւ շատ ուրիշներ։
Ճարտարապետութիւն
Աթէնք կ՛ընդգրկէ զանազան ճարտարապետական ոճեր․ յունահռոմէական, դասական յունական, եւ ժամանակակից ինչպէս Պահաուս Bauhaus, Ար Տեքօ Art Deco։ Այս շինութիւնները միատեղուած չեն, այլ խառն, այսինքն՝ մէկ թաղի մէջ կը հանդիպինք վերոնշեալ ոճերով շէնքերու։
Քաղաքաշինութեան զարգացման եւ հարստացման, մեծ դեր խաղացած են օտար եւ յոյն աշխարհահռչակ ճարտարապետներ։ Օտարներ՝ Թէոֆիլոս Հանսըն Theophil Freiherr von Hansen, էրնըսդ Զիլլըր Ernst Ziller, Շլիման Schliemann, 1950-էն ետք՝ Ուոլդըր Կրոփիուս Walter Gropius, եւ ժամանակակից՝ ՝Էէրօ Սաարինէն Eero Saarine։
1930-1970 թուականներուն յոյն ճարտարապետներէն գլխաւորներն են՝ Կոստանդինոս Տոքսիատիս Κωνσταντίνος Δοξιάδης, Տիմիդրիս Փիքիոնիս Δημήτρης Πικιώνης, Փերիքլիս Ա․ Սաքելարիոս ''Περικλής Α. Σακελλάριος, Արիս Կոստանդինիտիս Άρης Κωνσταντινίδης'' եւ ուրիշներ։
Քաղաքին քանդակները
Քաղաքին չորս կողմը կը հանդիպինք տարբեր ոճերով արձաններու, կիսանդրիներու,  կիսապատկերներու եւ կամ պատերու վրայ քանդակներու, օրինակ Սինտաղմայի հրապարակին վրայ՝ Անծանօթ Զինուորին դամբանին։
Թանգարաններ
Աթէնք ունի քանի մը տասնեակ թանգարաններ․ կը նշենք գլխաւորները՝
Կան նաեւ աւելի փոքր եւ անձնական թանգարաններ։
Ցամաքային փոխադրամիջոցներ
Աթէնք ունի խիտ, ընդարձակ, իրարու հաղորդակցող լայնածաւալ հանրային փոխադրամիջոցներ․  հանրակառքային՝ trolleybus - autobus, երկաթագծային պարզ, թէ արագընթաց՝ métro, tramway։ Նաեւ՝ թաքսի taxis։ Ասոնք կապուած են նաւային եւ օդային փոխադրամիջոցներուն։
Նաւային փոխադրամիջոցներ
Նաւային փոխադրամիջոցը, 24 ժամուան հետեւողականութեամբ, կը կատարուի առաւելաբար ու գլխաւորաբար Փիրէայի եւ նուազ չափով քաղաքի ծայրամասի Ռաֆինա (արեւելքը) եւ Լավրիոն (հարաւը) նաւահանգիստներէն։ Անոնց կապուած են ցամաքի փոխադրամիջոցները։
Օդային փոխադրամիջոց
Աթէնքի Էլեֆթերիոս Վենիզելոս Միջազգային Օդակայանը (իր ներքին ու արտաքին համաշխարհային ծաւալի թռիչքներով) Διεθνής Αερολιμένας Αθηνών / Diethnís Aeroliménas Athinón (code AITA : ATH), կառուցուած է 2001-ին, փոխարինելով Հելլինիքոյի Օդակայանին Διεθνής Αερολιμένας Ελληνικού։
Կրթական Հաստատութիւններ
Աթէնքի մէջ կը գործեն եռեսունէ աւելի Գիտական, Բժշկական, Բազմարուեստական, Ճարտարագիտական, Փիլիսոփայական, Մանկավարժական, Համակարգիչի Ճարտարարուեստի, Արուեստագիտութեան պետական եւ նուազ թիւով անձնական համալսարաններ եւ ուսումնարաններ։ Կան թատերարգութեան, պարուսուցման, արուեստի բազմաթիւ վարժարաններ, երաժշտանոցներ։ Ասոնցմէ պատկառելի թիւ մը հիմնուած է Յունաստան ի ազատագրումէն անմիջապէս եւ, 19-րդ դարու առաջին կիսուն։
Աթէնքի հետ եղբայրացած քաղաքներ
Աթէնք եղբայրացած է հետեւեալ քաղաքներուն հետ․-
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Եւրոպական մայրաքաղաքներ Ստորոգութիւն:Մայրաքաղաքներ
Ճէյմս Թագաւորին Աստուածաշունչը
Ճէյմս Թագաւորին Աստուածաշունչը (անգլերէն՝ The King James Version (KJV), արաբերէն՝ نسخة الملك جيمس, ֆրանսերէն՝ Bible du roi Jacques), յայտնիէ նաեւ իբրեւ՝ «Արտօնեալ Թարգմանութիւն» (Authorized Version (AV)): Ճէյմս Ա. թագաւորի պահանջով պատրաստուած անգլերէն Աստուածաշունչը. թարգմանակն աշխատանքը սկասծ է 1604 թուականին եւ ամբողջացած՝ 1611 թուականին :
Անգլիոյ Ճէյմս Ա. թագաւորը պահանջած է Աստուածաշունչի նոր թարգմանութիւն մը եւ անձամբ վերահսկած թարգմանական աշխատանքին: Այս թարգմանութեան հզօր ներգործութիւնը տակաւին զգալի է խօսակցական եւ գրաւոր անգլերէնին վրայ:
18-րդ դարու առաջին կէսին, Անկլիքան եկեղեցիւոյ մաս կազմող 54 գիտաշխատողներ ընտրուած են այս գործին համար եւ անոնցմէ 47-ը ամբողջացուցած են աշխատանքը: Անոնք աշխատած են 6 յանձնախումբերու բաժնուած. իւրաքանչիւրը պատասխանատու եղած է Աստուածաշունչի տարբեր մէկ մասին թարգմանութեան:
Աշխատանքը կեդրոնացած էր Օքսֆորտի, Քէյմպրիճի եւ Լոնտոնի մէջ եւ իբրեւ գլխաւոր հիմք` ունէր Ուիլիըմ Թայնտէյլի թարգմանութիւնը. Թայնտէյլ առաջին անձերէն եղած է, որ Աստուածաշունչը անգլերէնի թարգմանած է յունարէնէ եւ եբրայերէնէ:
Լուտմիլա Մոտալովա
Լուդմիլա Մոտալովա(1935 - 1975), թարգմանիչ, չեխ հայագէտ:
Ճէյմս Թագաւորին Աստուածաշունչը
Այս բոլորը տեղի ունեցած են Ճէյմս Ա. թագաւորին շնորհիւ, որ այն ժամանակ դժգոհ էր գոյութիւն ունեցող թարգմանութիւններէն: Ան յաճախ այցելած է գիտաշխատողներուն եւ հետեւած՝ անոնց աշխատանքին:
Լուտմիլա Մոտալովա
Կենսագրութիւն
Լուդմիլա Մոտալովա ծնած է Օլոմոուց (Չեխոսլովաքիա) 1935 թ.-ին: Փրակայի Կարելի Համալսարանի բնասիրութեան բաժանմունքին մէջ՝ յունարէնի, հին սլաւոներէնի, լատիներէնի, լեհերէնի, անգլերէնի ու ռուսերէնի հետ միատեղ ան կ'ուսումնասիրէ հայերէն լեզուն, աշակերտելով ականաւոր լեզուարան Եարամիտ Եդիլշկայի: 1959 թ.-ին, աւարտելով համալսարանի դասընթացքը, ան պաշտօնի կը կոչուի Չեխոսլովաքիայի ԳԱ Արեւելագիտութեան Հիմնարկին կողմէ, եւ ուր կը շարունակէ թարգմանչական ու գիտահետազօտական իր աշխատանքները, մինչեւ իր կանխահաս մահը: Հայ գրականութեան ու հայ մշակոյթի հետ Լուգմիլա Մոտալովայի առաջին լուրջ հանդիպումը տեղի կ'ունենայ 1955 թ.-ին, երբ չեխերէնի կը թարգմանէ Աւ.Իսահակեանի «Լիլիթ» պատմուածքը:
Ճէյմս Թագաւորին Աստուածաշունչը
Սխալ Թարգմանութիւններ
Ճէյմս Թագաւորին Աստուածաշունչը կը պարունակէ մի քանի սխալ թարգմանութիւններ, յատկապէս Հին Կտակարանի մէջ, ուր գիտելիքը այն ժամանակ տակաւին ստոյգ չէին նոյնինքն եբրայերէն եւ համանամն լեզուներով գրուած օրինակներուն մէջ. Մեծ մասը, աննշան են եւ էապէս իմաստը չեն փոխեր՝ նիւթական աղբիւրին համեմատած : Սխալ մէջբերումներով ամենատարածուածը եբրայերէն աշխատանքն ու Երկրորդ Օրինացնէ: Ոարգմանիչները նշած են Փոխընտրական թարգմանութիւն մը՝ "rhinocerots" [sic]-ի Եսայի 34:7 եզրին: Համանման նշմում նաեր կատարած է Մարթին Լութըր գերմաներէն թարգմանութեան մէջ, ապաւինելով նաեւ «Vulgate» Ս. Գրոց լատին թարգմանութեան :
Լուտմիլա Մոտալովա
Կենսագրութիւն
Յաջորդ երկու տասնամեակներուն,աւելի քան տասը հատորներ հայերէնէ կը թարգմանէ չեխերէնի._Աւ. Իսահակեանի «Ինչումն է սփոփանքը» պատմուածքներու ժողովածուն (1958 թ.), Եղիշէ Չարենցի «Քաղցր ու Հրեղէն Աշխարհ» բանաստեղծութիւններու ժողովածուն (1962 թ.) _Բանաստեղծներու Օլդրժիխ Վիհլիդալի եւ Եարոսլաւ Տաֆելի գործակցութեամբ -, Ակսել Բակունցի պատմուածքները (1966 թ.), Գէորգ Արշակեանի «Թրաշուշաններ» Վիպակը (1966 թ.), Աւ. Իսահակեան «Աբու Լալա Մահարի»ն (1966 թ.)-Վլադիմիր Հոլանի գործակցութեամբ, Մ. Արմէնի «Յեղնար Աղբիւր» վիպակը՝ արժանացած երկու հրատարակութեան, (1968 եւ 1973 թթ.), Յովհաննէս Թումանեանի «Ախդամարը» (1969 թ.),Պարոյր Սեւակի «Հիմն Լոյսի» բանաստեղծութիւններու ժողովածուն (1971 թ.), հայկական ժողովրդային հէքիաթներու երկու հատորներ՝ «Կարմիր-Կանաչ-Սպիտակ խնձորներ» եւ «Կախարդական Վարդ» (1973 թ.), Հրանդ Մաթէւոսեանի «Օգոստոս»,«Ալխօ» եւ «Երկրի Ջիղը» վիպակներ (1973 թ.), Զորայր Խալափեանի «Որտեղ էիր Մարդ Աստուծոյ» վէպը (1975 թ.), եւլն.:
Թարգմանչական իր այս բեղուն գործունէութեան զուգահեռ Լուդմիլա Մոտալովա կը նուիրուի նաեւ հայ գրականութեան եւ մշակոյթի հարցերու ուսումնասիրութեան աշխատանքին: Այս գծով յիշատակութեան արժանի են «Սայեաթ-Նովա-Երգիչ Իմաստութեան ու Քնքշանքի» (1963 թ.), «Մի քանի Դիտողութիւններ Իսահակեանի Բառապաշարի մասին » (Հայերէն, 1965 թ.), «Հայ Պբոլետարական Գրականութեան Հիմնադիր Յակոբ Յակոբեան (1966 թ.), «Հայ Գրականութեան Դատական Աւանդութիւնները» )1974 թ.), «Հողի ուժը» (1974 թ.)- նուիրուած Հրանդ Մաթէւոսեանի դրականութեան-, յօդուածներն ու ուսումնասիրութիւնները:
Ճէյմս Թագաւորին Աստուածաշունչը
Տարբեր խաւերու լեզուին վրայ
Ոչ մէկ այլ գիրք, կամ մշակոյթի ոչ մէկ այլ գործ նոյնքան ներգործութիւն ունեցած է անգլերէնին վրայ, որքան` Ճէյմս թագաւորին Աստուածաշունչը: Անոր մէջ գործածուած ըսելաձեւերը թափանցած են անգլիախօսներու առօրեայ լեզուին մէջ: «Տը Սան» թերթը Էսթըն Վիլլայի մասին գրած է, թէ ան «կը մերժէ յանձնել իր ոգին» (այսինքն` մեռնիլ»): Ուենտի Ռիչըրտ պատկերասփիւռի «Իսթենտըրզ» ժապաւէններու շարքին մէջ Փոլին Ֆաուլըրի տիպարը կը կոչէ «երկրին աղը»: Անգլիոյ քրիքեթի մարզիչը լրագրողներուն կը յայտնէ. «Չէք կրնար բառեր դնել բերնիս մէջ»: «Տէյլի Միրըր» թերթը Թիլտա Սուինթընը կը կոչէ «ինքն իր օրէնքը» (այսինքն` անկախ գործող) :
Անգլերէնի մէջ մինչեւ այսօր կարելի է լսել Ճէյմս Աստուածաշունչէն մեծ թիւով ըսելաջեւեր, օրինակ հետեւեալ ըսելաձեւերը. «Աշխարհը գլխիվայր շրջեց», «Արմատանալ», «Կոյրերը կ՛առաջնորդեն կոյրերը» եւ այլն:
Լուտմիլա Մոտալովա
Կենսագրութիւն
Լ. Մոտալովա լուրջ հետաքրքրութիւն ցուցաբերած է նաեւ արդի հայ գեղանկարչութեան նկատմամբ: Այդ գծով անոր գրչին արդասիքն են արդի հայ նկարչութեան մեծ վարպետներու՝ Մարտիրոս Սարեան (1961 թ.), եւ Մինաս Աւետիսեանի (1968 թ.) նուիրուած առանձին ուսումնասիրութիւնները, որոնցմէ վերջին երկուքը լոյս տեսած են չեխերէն եւ անգլերէն լեզուներով: Լուդմիլա Մոտալովա կը մահանայ 1975 թ.-ին:
Ճէյմս Թագաւորին Աստուածաշունչը
Տարբեր խաւերու լեզուին վրայ
Միացեալ Նահանգներու ազգային ղեկավար Տանիէլ Ուեպսթըր ըսած է. «Եթէ գնահատելի որեւէ բան կայ մտածումներուս կամ ոճիս մէջ, այդ մէկը կը պարտիմ ծնողներուս, որոնք կանուխ տարիքէս մէջս ներարկեցին սէր` սրբազան գրականութեան նկատմամբ: Նոյնքան անուանի բրիտանացի ճարտասան Թ. Պ. Մըքոլի ըսած է, թէ Աստուածաշունչի այս թարգմանութիւնը ցոյց կու տար անգլերէնին «գեղեցկութեան եւ ուժին ամբողջ տարողութիւնը»:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Անգլիկանութիւն
Աւետիք Տիգրանակերտցի
Աւետիք Տիգրանակերտցի (Աւետիք Ամդեցի, Աւետիք Պաղտասարեան, ), 17-18-րդ դարերու հայ մշակութային գործիչ, մաթեմադիկոս, աստղագէտ, տոմարագէտ, պատմիչ եւ գրիչ։ Տիրապետած է արաբերէնին, պարսկերէնին, ասորերէնին, վրացերէնին, եբրայերէնին, ղպտերէնին, թրքերէնին, յունարէնին, լատիներէնին եւ ֆրանսերէնին։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Տիգրանակերտ։ Երկար տարիներ ապրած, սովորած ու ստեղծագործած է Արեւմտեան Հայաստան ի մշակութային աչքի զարկած կենդրոններուն մէջ՝ Էրզրում ի, Վան ի, Բաղէշ ի, Սեբաստի ոյ եւ Թոքատի։
Ուսումնառութեան նպատակով եղած է Պարսկաստան ի, Արաբիա յի մէջ։ Առանձնակի հետաքրքրութիւն ցուցաբերած է դէպի բնական գիտութիւնները, զբաղած է նաեւ պատմագրութեամբ եւ աշխարհագրութեամբ ։ Գիտութեան անկաշառ նուիրուածութեան պատճառով բոլորը ենթարկուած է ժամանակի «որոուայնամոլ եւ արբշիռ, ուսումնատեաց եկեղեցականաց» նախատինքներուն եւ հալածանքներուն։