cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Դանիէլ Վարուժան Հեճինեան
Հայոց Ցեղասպանութեան մասին Ելեկտրոնային վահանակներու հեղինակ
Առաջին երկու վահանակներուն վրայ գրուած է. «Դատապարտէ՛ անցեալը: Մի՛ ըլլար յաջորդ զոհը: Յիշէ՛ 1915-ի Հայոց ցեղասպանութիւնը» եւ «1915-2015-ի բոլոր զոհերու յիշատակին»: Իսկ յաջորդ վահանակը կը կրէ «'''1915-2015. Հայոց ցեղասպանութեան հարիւրամեակ'''» գրութիւնը:
Առաջին վահանակը բարձրացուած էր Յունիս 2015-ին Շերոնի մէջ, որ կը ներկայացնէր շնորհակալական ուղերձ. «Շնորհակալութիւն Հռոմի Պապ Ֆրանչիսկոսին իր կողմէ մատուցուած պատարագին համար` նուիրուած Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին»:
Սեպտեմբեր 2015-ին Հռոմ ի Պապ Ֆրանչիսկոս առաջին անգամ այցելեց ԱՄՆ եւ այդ առիթով «Խաղաղութեան արուեստ» “Peace of Art Inc., կազմակերպութիւնը: Իր երկրորդ վահանակը բարձրացուց Ֆոքսպորոյի մէջ` յիշեցնելու անցորդներուն Հռոմ ի Պապ Ֆրանչիսկոս ի ուղերձը` անոր կողմէ Սուրբ Պետրոսի տաճարին մէջ մատուցուած պատարագի ընթացքին` նուիրուած Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին, ուր ան Հայոց ցեղասպանութիւնը անուանած էր “20-րդ դարու առաջին ցեղասպանութիւնը”` աւելցնելով. «Չարիքը թաքցնելը կամ ուրանալը նոյնն է, թէ թոյլ տալ վէրքը արիւնահոսի` չվիրակապելով զայն»:
Սեպտեմբեր 2016-ին,  Մասաչուսէթս նահանգի տարբեր քաղաքներուն մէջ յայտնուեցան ելեկտրոնային վահանակներ շնորհաւորանքի ուղերձով՝ նուիրուած ՀՀ եւ Արցախի անկախութիւններու 25-րդ տարեդարձին:
«Արուեստի Խաղաղութիւնը» կազմակերպութեան www.peaceofart.org
«Արուեստի Խաղաղութիւնը» www.peaceofart.org անշահոյթ կրթական կազմակերպութեան հիմնադիր նախագահ Դանիէլ Վարուժան Հեճինեան հիմնած է 2003-ին ԱՄՆ-ի Մասաչուսէթս նահանգին մէջ, որ կ՛օգտագործէ արուեստի համընդհանուր լեզուն՝ նպաստելով հակամարտութիւններու խաղաղ լուծմանը՝ առանցք ընդունելով Հայոց ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչումը, ինչպէս նաեւ Հայաստան ի հեղինակութեան բարձրացումը արտերկիրին մէջ:
Յաճախակի բարձրացնելով նմանատիպ վահանակներ՝ կազմակերպութիւնը կը խթանէ Հայաստան-սփիւռք կապերու սերտացումը՝
Արշիլ Կորգի, Մովսէս Խորենացի, երախտագիտութեան, Ոսկէ Մետալ եւ Ֆրիտիոֆ Նանսէն ոսկեայ մետալներ
Դանիէլ Վարուժան Հեճինեան կը պարգեւատրուի.
2014-ին Երեւանի ազգային պատկերասրահին մէջ՝ սփիւռքի նախարարութեան կողմէն կազմակերպուած անհատական ցուցահանդէսի կապակցութեամբ. Դանիէլ Վարուժան Հեճինեան արժանացաւ ՀՀ սփիւռքի նախարարութեան Արշիլ Կորք ի մետալին:
2015-ին ՀՀ անկախութեան 24-րդ տարելիցի առիթով եւ իր հայրենանուէր գործունէութեան համար Դանիէլ Վարուժան Հեճինեանը ՀՀ նախագահի կողմէ պարգեւատրուեցաւ Մովսէս Խորենացի մետալով:
20 Սեպտեմբեր 2016-ին, նախագահ Սերժ Սարգսեանի հրամանագրով, Հայաստանի Հանրապետութեան անկախութեան 25-րդ տարեդարձի կապակցութեամբ, Հայրենիք-սփիւռք կապերի ամրապնդման եւ հայապահպանման գործին ներդրած աւանդի, մշակոյթի եւ արուեստի բնագաւառներուն մէջ ձեռք բերած ակնառու յաջողութիւններու համար Դանիէլ Վարուժան Հեճինեանը ՀՀ նախագահի կողմիցէ պարգեւատրուեցաւ «Երախտագիտութեան» մետալով:
11 Հոկտեմբեր, 2016-ին, հայրենիքին մատուցած ծառայութիւններու համար Դանիէլ Վարուժան Հեճինեանը պարգեւատրուեցաւ ՀՀ ազգային ժողովի նախագահի «ոսկէ մետալ»ով, որ իրեն փոխանցեց ՀՀ սփիւռքի նախարար Հրանուշ Յակոբեան ը:
27 Հոկտեմբեր, 2017-ին Հայաստանի Ֆրիտիոֆ Նանսէն Հիմնադրամի կողմէ Դանիէլ Վարուժան Հեճինեան պարգեւատրուեցաւ Նանսէնի ոսկեայ յուշամետալով՝ իր մարդասիրական սկզբունքներու հաստատման եւ Հայոց Ցեղասպանութեան դատապարտման ուղղութեամբ ծաւալած գործունէութեան համար:
«Խաղաղութիւնը Ափերու մէջ» դիմանկարը նկարած է աւելի շուտ 2014-ին: Նկարը բաժնուած է 3 մասի եւ կը ներկայացնէ մեծ մարդասէր Նանսէնի գործունէութիւնը:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1950 ծնունդներ Ստորոգութիւն:10 Մարտի ծնածներ
Մեսրոպ էֆենտի
Մեսրոպ Էֆենտի (անյայտ - 28 Փետրուար 1916), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ստացած է բժշկական կրթութիւն։ 1914 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ աւագ տեղապահի աստիճանով ծառայած է, որպէս՝ 13-րդ զօրախումբի 2-րդ շրջիկ հիւանդանոցի դեղագործ։ Մահացած է 1916 թուականի Փետրուար 28-ին, ժանտախտէ։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:1916 մահեր Ստորոգութիւն:28 Փետրուարի մահացածներ
Լեւոն Փաշալեան
Կենսագրութիւն
Իրապաշտներու գրականութեան հասրակաց գիծը՝ կեանքէն պատկերներ, կը կազմէ նաեւ Փաշալեանի պատմուածքներուն նկարագիրը։ Սակայն, գրագէտէն անկախ, անիկա նաեւ կազմուած հրապարակագիր մը եւ քրոնիկագիր մըն է, որուն քիչ էջերուն մէջ, այդ սեռերուն մէկ վարպետը կայ (Քիչ՝ որովհետեւ Փաշալեան ամէնեն անցողիկ գրագէտներէն մէկը եղաւ մեր մէջ, պարզապէս անոր համար՝ որ, արժանիքներ ունենալով հանդերձ, գրականութեան կիրքը կամ հաւատքը չունեցաւ):
Գործեր
Քանի մը ուրիշ պատմուածքներու մէջ («Ցեղին ձայնը», «Ղալաթիոյ Րեսթը», «Տէրտէրին Ուխտը») տարբեր գծով մը ի յայտ կու գայ Փաշալեանի դիտելու եւ պատմելու մեծ շնորհը․- Ասոնց մէջ, հայ հոգին կամ նկարագիրը իրենց առհաւական, ժառանգական, անփոխելի կարգ մը բնութագծերով կը յատկանշուին։ Յամառ հայրենասիրութիւնը, ցիղայնութիւնը, տոկունութիւնն ու չարքաշութիւնը, արժանապատուութեան զգացումը՝ շօշափելի իրողութիւններ են իր տիպարներուն մէջ, որոնք Հայեր են․ յամառ Հայեր։
Ծնած է Սկիւտար (Պոլիս) եւ յաճախած է Պերպերեան վարժարան։ Թարգմանութիւններով մուտք գործեց գրական ասպարէզ, 1884-ին։ Տարի մը ետք, նոյն տարուան գրական հրատարակութիւններուն մասին իր կողմէ ստորագրուած տեսութիուն մը՝ կը գրաւէ ուշադրութիւնն Եղիա Տեմիրճիպաշեանի, որ հետեւեալ կերպով կ՛ուղջունէ զինք «Երկրագունտ»ի էջերէն ։
Նուռ
Նռնենի ( լատիներէն՝ Punica granatum) նռնազգիներու ընտանիքի տերեւաթափ պտղատու թուփերու եւ ոչ մեծ ծառերու ցեղ, երկարաւուն կաշեկերպ տերեւներով, ալ կարմիր ծաղիկներով։
Կենսաբանական նկարագիր
Պտուղը խոշոր, գնդաձեւ է՝ հաստ պտղամաշկով, թաղանթաւոր միջնապատերով։ Սերմերը բազմաթիւ են՝ յուրաքանչիւրը շրջապատուած բաց վարդագոյնէն մինչեւ բալի գոյնի հիւթալի պտղամսով։ Բնի բարձրութիւնը մինչեւ 5 մ է։ Տերեւները կաշեկերպ են, փայլուն, նշտարաձեւ կամ երկարաւուն, ամբողջաեզր։ Ծաղիկները երկսեռ են, մեկական կամ փնջերով, վառ կարմիր։ Պտուղը հատապտղանման է՝ գնդաձեւ, հաստ պտղամաշկով, բարակ թաղանթավոր միջնապատերով։ Սերմերը բազմաթիւ են (ըստ ավանդութեան՝ 365 հատ)՝ պատուած բաց վարդագոյնէն մինչեւ մուգ վարդագոյն (քաղցր, թթվաշաքաղցր) հիւթալի շերտով։
Տարածքի Մէջ
Նռնենին վայրի ձեւով կը հանդիպի Փոքր եւ Միջին Ասիոյ, Անդրկովկասի, Իրանի, Աֆղանստանի մէջ։ Հինէն ի վեր տարբեր ժողովուրդներ անոր պտուղները օգտագործած են ծիսական արարողութիւններու ժամանակ։
Հայաստանի Մէջ
Վայրի վիճակին կը հանդիպի Սիւնիքի (Մեղրի, Գորիս) եւ Լոռիի (Ալավերդի-Ախթալա) մարզերուն մէջ։ Գրանցուած է ՀՀ Կարմիր Գիրքին մէջ։
Էկոլոգիա
Կ'աճէ գետափներուն, գետերու չորցած հուներուն, կիրճերուն, խճոտ եւ կաւոտ լանջերուն, նախալեռներուն, նոսրանտառներուն (400-1100 մ բարձրութիւններուն) եւ այլն։ Չորասեր է։ Կրնայ ընտրասերման հումք ըլլալ չորա- եւ ցրտադիմացկուն սորտեր ստանալու ժամանակ։
Քիմիական կազմ
Նռան հիւթը կը պարունակէ 8-19% շաքարներ, վիդամին C, ուստի օգտակար է ծանր հիվանդութիւններէ ապաքինուողներու համար, բուժիչ է։ Պտուղը կ՝ օգտագործուի թարմ եւ վերամշակուած (դոշաբ, գինի, հիւթ), ինչպէս նաեւ բուժիչ նպատակներով, իսկ կեղեւի եփուկը կամ թուրմը՝ որպէս ճիճուամուղ միջոց։ Տերեւը, արմատը եւ բնի կեղեւը կը պարունակեն 25–32% աղաղանիւթեր։
Կիրարկում Եւ Նշանակութիւն
Ծաղկումը կը տեւէ Մայիսէն-Օգոստոսը, պտուղը կը հասուննայ սեպտեմբերի վերջը։ Նռան ծաղիկներէն ստացուած ներկը կ'օգտագործեն բնական գործուածքներու ներկման համար։ Տերեւները, արմատը եւ բնի կեղեւը կը պարունակէն մինչեւ 32% դաբաղանիւթեր, որոնք եւս կ'օգտագործուին ներկերու ստացման համար, նուրբ կաշիներու դաբաղման համար։ Պէտք է հաւաքել հասուն վիճակին, քանի որ պահելով չի հասուննար։
Հայոց մեջ նռնենին համարուած է առատութեան խորհրդանիշ։ Հայկական ճարտարապետական յուշարձաններու պատերուն, խաչքարերու վրայ յաճախ կարելի է տեսնել նռան զարդաքանդակներ։
Պոսթըն Սելթիքս
1957-1969 թուականներու ընթացքին «Սելթիքսը» 13 անգամ նուաճած է NBA-ին գաւաթը, միաժամանակ 1959-1966 թուականներուն միջեւ ունեցած է 8 յաղթանակած առաջնութիւններու շարան։ «Սելթիքսը» շարունակած է գերակայող մնալ՝ ուշ 1950-ականներուն եւ վաղ 1980-ականներուն ընթացքին, կազմին մէջ ունենալով շարք մը այնպիսի «փառքի սրահ»ի անդամներ, ինչպիսիք են Պիլ Ռասելը (William Felton "Bill" Russell), Ճոն Հաւլիչեքը (John Havlicek), Պոպ Քոուզին, Լարի Պըրտ-ը (Larry Joe Bird) եւ մարզիչ Ռետ Աուերպաք-ը (Red Auerbach)։ 1986 թուականին խումբը կը նուաճէ 16-րդ բաժակը։ Այդ ընթացքին խումբի «մեծ եռեակը» բաղկացած էր Լարի Պըրտէն (Larry Joe Bird), Քեւըն Մաքհէյլէն (Kevin Edward McHale) եւ Ռոպերթ Փերիշէն (Robert Lee Parish)։ Երբ խումբին աստղային եռեակը կ՝աւարտէ մարզական ընթացքը, Աուերպաքը լուրջ ռազմավարական քայլեր կը մշակէ եւ կը կարողանայ ձեռք բերել մօտակայ նախագիծին երկրորդն ընտրելու հնարաւորութիւնը, եւ այն օգտագործելով իր խումբին մէջ կը պաշտօնաբերէ կամ կը զօրակոչէ Լեն Պայասը, որ սակայն նախագիծէն ընդամէնը երկու օր անց կը կնքէ իր մահկանացուն։ Աւելի ուշ սրտամկանի կաթուածէն կը մահանայ նաեւ խումբին առաջատար պասքեթպոլ խաղցող Ռեճի Լուիսը։ «Սելթիքսը» երկար տարիներ չի կրնար լիկային մէջ նշանակալի յաջողութիւններու հասնիլ։
Խումբը նոր թափով կը սկսի հանդէս գալ 2007-08 մրցաշրջանին ընդառաջ՝ «Մինեսոթա Թիմպերվուլվզէն» (Minnesota Timberwolves) 17 պասքեթպոլ խաղցողի դիմաց ձեռք բերելով Քեւին Կառնեթը (Kevin Maurice Garnett) եւ «Սիեթլ Սուփըրսոնիքս»էն՝ (The Seattle SuperSonics) Ռէյ Ալընին (Walter Ray Allen, Jr.), որոնք միանալով խումբի աւագ՝ Փոլ Փիրսի (Paul Anthony Pierce) հետ, կը ձեւաւորեն 21-րդ դարու պոսթընեան նոր «մեծ եռեակը»։ Նոյն տարին խումբը կը նուաճէ 17-րդ (եւ թերեւս վերջին) բաժակը, ինչպէս նաեւ 2010 թուականի Արեւելեան համաժողովի տիտղոսը։
«Սելթիքսի» գլխաւոր հակառակորդը արեւմուտքի մէջ կը համարուի «Լոս Անճելըս Լէյքըրզ»-ը։ Պատմութեան մէջ խումբերը NBA-ի գերեզրափակիչներուն ընդհարուած են մրցանիշով՝ 12 անգամ, որոնցմէ 9-ը յաղթած է «Սելթիքսը», իսկ 3-ը՝ «Լէյքըրզը»։
Ակումբի բախտբերն է Լաքի լեփրեքոնը (Lucky Leprechaun), որուն կերպարը մշակութային վերագրութիւն է Պոսթըն քաղաքի իրլանտական արմատներուն։
Վաղ Տարիներ (1946–50)
Ակումբը հիմնադրուած է 1946 թուականին՝ «Պոսթըն Կարտըն-արենա» (Boston Garden-Arena Corporation) ընկերութեան նախագահ Ուոլթըր Պրաունի (Walter A. Brown) կողմէն՝ որպէս Ամերիկեան պասքեթպոլային միութեան մաս «Basketball Association of America», իսկ 1949 թուականի աշնան՝ պասքեթպոլի ազգային լիկայի (National Basketball League) սպառումէն ետք, խումբը կը մտնէ նորաստեղծ պասքեթպոլի ազգային միութեան կազմին մէջ։ 1950 թուականի նախագիծի ժամանակ «Պոսթըն Սելթիքս»ը (անգլերէն՝ Boston Celtics), կ՝ընտրէ Չաք Քուփըրին (Chuck Cooper) եւ այդ կերպ կը դառնայ առաջին պասքեթպոլային ակումբը, որ պայմանագիր կը կնքէ աֆրո-ամերիկացի պասքեթպոլ խաղցողին հետ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պասքեթպոլի ակումբներ
Անդրանիկ Պաղտասարեան
Կենսագրութիւն
1942-ին աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանը: 1943-էն սկսեալ զբաղած է կլիմայի ուսումնասիրութեամբ։
1958-1991 թուականներուն ղեկավարած է ՀԽՍՀ ԳԱ Երկրաբանական գիտութիւններու հիմնարկի աշխարհագրական բաժինը։ 1955-1975 թուականներուն Հայկական աշխարհագրական ընկերութեան նախագահ եղած է։ 1975-1986 թուականներուն ՀԽՍՀ ԳԱ Երկրի մասին գիտական բաժանմունքի ակադեմիական քարտուղարի տեղակալի պաշտօնը գրաւած է։ Եղած է ԽՍՀՄ աշխարհագրական ազգային կոմիտէի անդամ, միջազգային աշխարհագրական ընկերութեան անդամ (1964-1976)։
Դասախօսած է ԵՊՀ-ի մէջ, Երեւանի Խ. Աբովեանի անուան պետական մանկավարժական հիմնարկին մէջ (1948-1968)։
Աշխատութիւններ
Կազմած եւ հրատարակած է Հայաստանի տարածքի ուղղաձիգ կլիմայական եւ ագրոբիոկլիմայական գոտիներու քարտէսները, եղած է Հայաստանի տարածքի ատլասի գլխաւոր խմբագիր։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1918 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1991 մահեր Ստորոգութիւն:5 Նոյեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:3 Ապրիլի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ աշխարհագէտներ
Օձունի Եկեղեցին
Օձունի Եկեղեցին, եկեղեցի Լոռի մարզի Օձուն գիւղին մէջ։ Կը պատկանի գմբեթաւոր պազիլիկ եկեղեցիներու տիպին։ Ներկայիս կը գործէ։ Ընդգրկուած է Օձունի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ։
Պատմութիւն
Տեպետի հովիտի ձախափնեայ բարձրադիր սարահարթին վրայ, պարուրուած այգիներու կանաչով, բազմած է Օձուն գիւղը՝ Յովհան Օձնեցի Իմաստասէր Կաթողիկոսի ծննդավայրը։ Գիւղին տարածքը հարուստ է պատմական կոթողներով՝ ամէն տեղ կը գտնուի տարբեր դարաշրջաններուն վերաբերող յուշարձաններ, որոնց մէջ կ'առանձնանայ հայ միջնադարեան ճարտարապետութեան գլուխ գործոցներէն՝ Օձունի հոյակերտ գմբեթաւոր պազիլիկ եկեղեցին, որ գիւղի կեդրոնը գտնուելով դէպի վեր կը խոյանայ եւ իր դիրքով կ'իշխէ շրջակայքին վրայ։[[Պատկեր:Odzoun.jpg|մինի|ձախից|
Օձունի եկեղեցին ]]Ըստ աւանդութեան, Թովմաս առաքեալ եկեղեցւոյ վայրին մէջ կ'օծէ քահանաներու եւ եպիսկոպոսներու։ Ներկայիս եկեղեցւոյ շէնքը կառուցուած է 5-րդ դարուն, աւելի հին՝ 4-րդ դարուն Գրիգոր Լուսաւորիչի եւ Տրդատ Գ.-ի կողմէ կառուցուած միանաւ պազիլիկ տիպին պատկանող եկեղեցւոյ տեղը։ 5-րդ դարուն եղած է գերանածածկ, կղմինտրէ ծածկասալերով եռանաւ պազիլիկ, իսկ գմբեթակիր մոյթերը, գմբեթն ու քարէ կամարակապերը աւելցուած են 6-րդ դարուն։ 8-րդ դարուն Յովհան Օձնեցին կղմինտրէ ծածկասալերը փոխարինած է քարով։ 1888 թուականին Աբովեանները աւելցուցած են զանգակատները։ Եկեղեցին անուանուած է Սուրբ Աստուածածին, Սուրբ Նշան, Սուրբ Յովհաննէս, Խաչկոնտ, Խաչգունդ. վերջինս կապուած է եկեղեցւոյ բակին մէջ թաղուած Խաչգունդ քահանայի անուան հետ, որուն յիշատակին 1291 թուականին կանգնեցուցած են արձանագրութեամբ քանդակազարդ խաչքար։ Եկեղեցւոյ մօտ կը գտնուի վաղ քրիստոնէական շրջանի կոթող, որ Հայաստանի մէջ քրիստոնէութեան յաղթանակը նշանաւորող հոյակապ յուշարձան է ։
Գմբեթաւոր Պազիլիկ Եկեղեցի
Օձունի գմբեթաւոր պազիլիկ եկեղեցին կը գտնուի գիւղի կեդրոնական բարձրադիր մասը։ Արեւելքէն արեւմուտք երկարած ուղղանկիւն յատակագիծով գմբեթաւոր պազիլիկ է (20,71×31,62 մ. արտաքին չափերով)՝ կիսաշրջանաձեւ խորանին մօտ երկյարկ աւանդատներով եւ արտաքին կամարաշար սրահով։ Աղօթասրահը ուղղանկիւն դահլիճ է՝ երկշար մոյթերով բաժնուած երեք նաւերու։ Արտաքին սրահը երեք կողմերէն (հիւսիսային, արեւմտեան եւ արեւելեան) կը շրջապատէ աղօթասրահը։
Եկեղեցին վաղ միջնադարեան եզակի կառոյցներէն է, ուր համեմատաբար ամբողջականօրէն պահպանուած է արտաքին սրահը, որուն շնորհիւ ընդարձակուած է եկեղեցւոյ ընդհանուր ծաւալը։ Աղօթասրահը եւ արտաքին կամարաշար սրահը համաժամանակեայ կառոյցներ են։ Պազիլիկը կառուցուած է պազալտի եւ բաց շագանակագոյն ֆելզիտի սրբատաշ քարերով։ Եկեղեցին յայտնի է 6-7-րդ դարերու վաղ քրիստոնէական արուեստին բնորոշ պատկերաքանդակներու եւ զարդաքանդակներու բազմազանութեամբ, որոնք կիրառուած են չափի բացառիկ զգացումով։ Եկեղեցւոյ արտաքին եւ ներքին պատերուն կան բազմաթիւ հայերէն արձանագրութիւններ:
Զանգաշտարակներ
Օձունի եկեղեցւոյ արեւելեան ճակատային հարթութենէն քիչ մը վեր, 19-րդ դարուն կառուցած են երկու համաչափ զանգաշտարակներ։ Օձնեցի շինարար վարպետ Նալպանտ Սերգոյի կերտած ճարտարուեստական աշտարակները, ըլլալով ուշ շրջանի յաւելումներ, չեն խաթարած եկեղեցւոյ ընդհանուր տեսքը։
Ս. Սարգիս Եկեղեցի (Աշտարակ)
Արագածոտնի մարզի Աշտարակ քաղաքի Ս. Սարգիս եկեղեցին կառուցուած է '''Ժթ. դարուն''', հին եկեղեցւոյ տեղը։ Մօտակայքը կը գտնուին 1664 -ի կամուրջի աւերակները։ Այս հովահարաձեւ գմբէթաւոր եկեղեցւոյ թմբուկը զարդարուած է չորս փոքրիկ պատուհաններով։ Եկեղեցւոյ ներքին քարերը փոխուած չեն, սակայն ճակատը վերջերս ենթարկուած է վերանորոգման։ Ս. Սարգիսը նոր տեսք ունի, սակայն հին քարերու արձանագրութիւնները եւ քանդակները կը վկայեն եկեղեցւոյ իրական տարիքը։ Ս. Սարգիս եկեղեցին կը գտնուի ձորի եզրին, ուրկէ գեղեցիկ տեսարան մը կը բացուի դէպի երեք եկեղեցիները՝ Կարմրաւորը, Սպիտակաւորը եւ Ծիրանաւորը։
Օձունի Եկեղեցին
Գերեզմանատուն
Գերեզմանատունը կը գտնուի եկեղեցւոյ շուրջ, կան 13-20-րդ դարերուն պազալտէ խոշոր տապանաքարեր, խաչքարեր։ Խորհրդային տարիներուն յուշարձանի վերանորոգման եւ բարեկարգման աշխատանքներ իրականացուած են 1938 թուականին, 1949-1950-ական թուականներուն եւ 1977, 2013 թուականներուն ։
Ճարտարապետութիւն
Եկեղեցին կառուցուած է տեղական բաց շագանակագոյն ֆելզիտէ, որ արեւի ճառագայթներէն կը շողշողայ տարբեր նրբերանգներով: Կոթողը ուշադրութիւն կը գրաւէ իր ներդաշնակ համաչափութիւններով եւ հրաշալի զարդաքանդակներով։ Եկեղեցին ունի ուղղանկիւն յատակագիծ, աղօթասրահէն բացի կ'ընդգրկէ երեք կողմից շրջապատող արտաքին սրահը՝ բաց խորանով։ Եկեղեցու ճակատին և պատուհանների շրջանակներին կան բարձրաքանդակներ։ Հատկապես հետաքրքիր է պատուհանէ աջ հրեշտակի կերպարը։ Օձունի հրեշտակը ներկայացուած է բարդ դիրքով՝ ան կարծես ձեռքերով կը յենուի պատուհանի շրջակալին։ Վանքին մօտ կը գտնուի 5-6-րդ դարերու մահարձան, որ կը ներկայացնէ աստիճաններուն տեղադրուած կրկնակի կամար, որ որմնախորշերու բարձրաքանդակներով պատուած սիւներ են։
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:5-րդ դարու հայկական վանքեր եւ եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:Գուգարաց թեմի վանքեր եւ եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:Հայկական քրիստոնէական տաճարներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի տաճարներ
Գար Կոզիկեան
Գար Կոզիկեան (Եսալէմ) (17 Ոգոստոս 1878-1915)
Ծնած է Բալու 17 Ոգոստոս 1878-ին եւ ուսումը կը ստանայ Չարսանճագ ու Խարբերդ: 1896-ին Ռուսփա անցնելով՝ կ'աշխատի գործարաններու մէջ եւ կը զգայ բանւոր դասակարգին կրած տանջանքները, որոնք Սոցիալ. Դեմոկրատ գաղափարին կը մղեն զինք: 1901-ին իբրեւ հնչակեան գործիչ կը ձերբակալուի եւ երկու տարուան բանտարկութենէ մը վերջ Ժընէվ կ'անցնի ուր Ե. Պալեանի հետ կը հրատարակէ Բանւոր ընկերվ. հանդէսը: 1905-ին երբ Ռուս յեղ. շարժումը Բեթերսպուրկի գործաւորներուն կողմէ ծաւալ կը ստանար, անունը փոխելով կ'անցնի Թիֆլիզ եւ յաջորդաբար կը վարէ խմբագրութիւնը Կեանքի, Ձայնի եւ Գործի, բոլորն ալ խափանուած: Կ'աշխատակցի արտասահման հրատարակուող «Սօցիալիսթ»ի եւ Տ. Զաւէնի «Երկրի Ձայն»ին՝ զանազան ծածկանուններով: Սահմանադրութենէն վերջ Պօլիս կու գայ ու կը սկսի գրել «Մանզումէ»ի: Քիչ յետոյ Գրաշարաց Միութիւնը կը հիմնէ եւ լոյս կ'ընծայէ Նոր Կեանք շաբաթաթերթը Հ. Նազարեանցի հետ, նաեւ Ապագայ բանւորական հանդէսը: Հեղինակ Թող Քակդերը խօսին գրքոյկին: Կ'ամուսնանայ եւ ուսուցչութեան պաշտօնով ընտանեօք կ'անցնի Տրապիզոն ուր կը մնայ մինչեւ 1915 եւ տեղահանութեան ընթացքին՝ ճամբան կնոջը Ռոզիի հետ կամովին գետամոյն:
Ճորճ Ուիլհելմ Ֆրետրիխ Հեկել
Ճորճ Ուիլհելմ Ֆրետրիխ Հեկել (գերմաներէն` Georg Wilhelm Friedrich Hegel, ), գերմանացի փիլիսոփայ, գերմանական դասական փիլիսոփաիւթեան կարկառուն ներկայացուցիչներէբ մէկը, իտէալիզմի հիմքի վրայ դիալեկտիկայի համակարգուած տեսութեան հիմնադիրը։
Կենսագրական գիծեր
Հեկել Շթութկարթ ծնած էր, Թուպինկըն ուսանած եւ Ենայի մէջ խմբակի մը ուսուցած 1801-1807-ին: 1808-1816-ին ան Նիւրնպըրկի մէջ դպրոցի մը տնօրէնութիւնը կը ստանձնէր:
1818-ին Պերլինի մէջ կր դասախօսէր եւ շուտով իբրեւ իր օրերու առաջին իմաստասէրի Համբաւը կը տարածուէր: Ան գոլերայէ կր մահանար, երր իր վայելած համբաւին եւ գործունէութեան գագաթնակէտին կր գտնուէր:
Բացարձակ իտէալիզմի գաղափարը
ճորճ Ուիլհելմ Ֆրետրիխ Հեկելի համաձայն, տիեզերքը Բացարձակին՝ Աստուծոյ պայքարի եւ ճիգի շարունակական թաւալումն էր: Բացարձակը հոգի էր եւ անոր թաւալումը միտքին տրամարանականօրէն հաստատած օրէնքներուն համաձայն տեղի կ'ունենար :
Իր իմաստասիրութիւնը բանաձեւելու համար ճորճ Ուիլհելմ Ֆրետրիխ Հեկել թէզ-հակաթէզ-համաթէզ դրութիւնը կ’օգտագործէր, որ աւելի Եոհան Կոթլիպ Ֆիխթի մտածողութեան կը համապատասխանէր:
Շարժում մը, թէզը, մէկ ուղղութեամբ կ՚ընթանար մինչեւ այլ շարժումի մը, հակաթէզի, բախիլը: Այս բախումը ոչ միայն պարագայկան էր, այլ անհրաժեշտ: Թէզին եւ հակաթէզին միջեւ երեւան եկած ճնշումը համաթէզով կը յաղթահարուէր: Օրինակ, թէզը գաղափարն էր, հակաթէզը բնութիւնը, իսկ երկուքը կը միանային մարդկութիւն համաթէզին մէջ, որ միտքին եւ նիւթին միութիւնն էր: Որովհետեւ ամբողջ գոյութիւնը Բացարձակին թաւալումն էր, որ միտքին օրէնքներով կ՚ընթանար, միտքին օրէնքները գոյերուն օրէնքներն էին. առաւել, որովհետեւ մեր մտածողութիւնը Բացարձակին մասնիկն էր, որ մեր միտքէն դուրս գտնուող գոյերուն գիտութիւնը մեզի կր փոխանցէր եւ բոլոր միտքերուն մէջ ալ նոյնն էր, ան Բացարձակին մասնիկը կը դառնար:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Փիլիսոփաներ
Կարապետ Մելիք Օհանջանեան
Կարապետ Մելիք Օհանջանեան, հայ բանասէր, հայագէտ, արեւելագէտ եւ թարգմանիչ։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Մեղրիի շրջանի Կալեր Մելիքանիստ գիւղը ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Գանձակի մէջ եւ ապա մեկնած է Մոսկուա, ուսումը շարունակելու Լազարեան ճեմարանէն ներս:
Աւարտելով ուսումը հետեւած է արեւելագիտական բաժինի մասնագիտական լսարաններու: Ընթացքին հայագէտ Կարապետ Կոստանեանի յանձնառութեամբ գրած է իր առաջին գիտական հետազօտութիւնը՝ «Մամիկոնեաններու նախարարական տոհմը ըստ Փաւստոս Բիւզանդի Հայոց Պատմութեան» նիւթով:
Օհանջանեան Լազարեան ճեմարանի խորհուրդի որոշումով ղրկուած է Գերմանիա Հնդկաստանի հին գրական լեզուն՝ սանսկրիտ սորվելու։ 1915-1917 թուականներուն ազատ ունկնդիր եղած է Պերլինի համալսարանէն ներս:
Վարած պաշտօններ
Ուսումը աւարտելէ ետք վերադարձած է Հայրենիք եւ որոշ ժամանակ աշխատած է իբրեւ կարմիր բանակի մշակութային բաժինի վարիչ, ինչպէս նաեւ «Կարմիր Բանակ» թերթի խմբագիր: Ընթացքին Երեւանի համալսարաններէն ներս դասաւանդած է հայ գրականութիւն, ինչպէս նաեւ գերմաներէն լեզու.։
1921 թուականին գլխաւորած է Հայաստանի Գիտական կաճառը, Էջմիածինի մէջ, իսկ 1930-1937 թուականներուն եղած է Հայաստանի Գիտութիւններու ակադեմիայի, մշակութային պատմութեան եւ գրականութեան հիմնարկներու գիտական քարտուղարը, միաժամանակ վարելով հայ հին գրականութեան եւ ժողովրդական բանահիւսութեան բաժիններու վարիչի պաշտօնը:
Ձերբակալութիւն
Օհանջանեան Խորհրդային Միութեան կողմէ ձերբակալուած է 1937 թուականին, կուսակցական գաղտնի կազմակերպութիւններու անդամ ըլլալու եւ զանոնք խորհրդային կարգերու դէմ ապստամբութեան մղելու մեղադրանքով։ 1941 թուականին դատուելով դատապարտուած է հինգ տարուան ազատազրկման եւ աքսորի, սակայն երեք տարի ետք՝ 1944-ին, Հայաստանի Գիտութեան ակադեմիայի նախագահ Յովսէփ Օրբէլիի միջնորդութեամբ ազատ արձակուած է:
Ազատ արձակուելէ ետք Օհանջանեան աշխատանքի ընդունուած է Գիտութիւններու ակադեմիայի գրականութեան կաճառէն ներս իբրեւ աւագ գիտաշխատող. միաժամանակ շարունակած է իր ուսուցչութեան պաշտօնը ռուսական մանկավարժական կաճառէն ներս:
Աշխատութիւններ
Օհանջանեան զբաղած է բանագիտութեամբ, հին հայ գրականութեամբ, հայ ժողովուրդի պատմութեամբ, արեւելագիտութեամբ, ինչպէս նաեւ գրական, գիտական բանահիւսութիւններով: Անոր յայտնի գործերէն են՝
Բանասէրը հայագէտ, գրականագէտ ու լեզուաբան Մանուկ Աբեղեանի հետ միասին ձեռնարկած է «Սասնայ Ծռեր»ու հրատարակութեան աշխատանքը։ Գրի առած է «Սասնայ Ծռեր»ու ութ նոր պատումներ եւ ռուսերէնի թարգմանած է զանոնք։
Ռուսերէնի թարգմանած է նաեւ Մանուկ Աբեղեանի «Հայոց հին գրականութեան պատմութիւն» աշխատութիւնը:
Իր ուսումնասիրութիւններուն նիւթ եղած են Կորիւնի «Վարք Մաշտոցի» աշխատութիւնը, Կիրակոս Գանձակեցիի «Հայոց պատմութիւն»ը եւ ուրիշ պատմական արժէք ներկայացնող երկասիրութիւններ:
Կոչումներ
Շնորհիւ իր աշխատանքներուն ու ծառայութիւններուն, 1935 թուականին Հայաստանի գիտական խորհուրդը Օհանջանեանին շնորհած է գիտազօտական հիմնարկներու անդամի, ինչպէս նաեւ տոքթորի կոչում։
1962 թուականին ստացած է Հայաստանի Խորհրդային Հանրապետութեան գիտութեան վաստակաւոր գործիչի կոչումը :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ Ստորոգութիւն:Հայ հայագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ արեւելագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ
18 Մայիս
18 Մայիս, տարուան 138-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 139-րդ) օրն է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:18 Մայիսի ծնածներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:18 Մայիսի մահացածներ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մայիս
Սուրբ Պօղոս Տաճար (Լոնտոն)
Սուրբ Պօղոսի Տաճար (St Paul's Cathedral), տաճար՝ նուիրուած Պօղոս առաքեալին: Կը գտնուի Լանտկէյթ Հիլլ բլուրի կատարին, Լոնտոնի ամենաբարձր դիրքին վրայ, կը համարուի Լոնտոնի եպիսկոպոսի նստավայրը։
Նախապատմութիւն
Այս տեղին վրայ տաճարը վերափոխուած է հինգ անգամ՝
Պատմութիւն
Տաճարի պաշտօնական բացման թուականը կը համարուի 20 Հոկտեմբեր, 1708-ը՝ ճարտարապետ Ռենի ծննդեան օրը (այդ օրը ինք դարձաւ 76 տարեկան), սակայն փաստօրէն ծառայութիւնները տաճարին մէջ սկսան 2 Դեկտեմբեր, 1697-ին։ Շինարարութեան սկիզբէն փաստօրէն Ռենը ստիպուած եղաւ երեք անգամ ամբողջութեամբ փոխել նախագիծը։ Առաջին նախագիծով կ'ենթադրուէր կառուցել այրած չորրորդ տաճարի հիմքին վրայ նոր մեծ եկեղեցի։ Այդ նախագիծը մէկ անգամէն մերժուեցաւ՝ ըստ երեւոյթին իշխանութիւնները կը ցանկանային աւելի վիթխարի բան։ Երկրորդ նախագիծը կը նախատեսէր եկեղեցիի շինարարութիւն, որուն հիմքը յունական խաչի տեսք կ'ունենար։ Այդ նախագիծը մանրակրկիտ ուսումնասիրուեցաւ. բաւական է նշել, որ մինչ օրս պահպանուած է 1:24 մասշտաբով իրագործուած նախագիծը, որ այսօր կը ցուցադրուի Սուրբ Պօղոս Տաճարին մէջ։ Սակայն այս նախագիծն ալ մերժուեցաւ՝ համարուելով չափէն աւելի ծայրայեղական։ Ռենի երրորդ նախագիծը կը նախատեսուէր բաւականին մեծ տաճարի կառուցում՝ գմբէթով եւ երկու զանգագատուն-աշտարակներով։ Այս նախագիծը հաստատուեցաւ եւ 1675 թուականի Յունիսին սկսան շինարարական աշխատանքները։ Սակայն ատոնցմէ ետք Քարլ Բ. թագաւորը պահանջեց նախագիծը եւ հրամայեց անոր մէջ մտցնել փոփոխութիւններ, որոնք ինքը բնութագրեց որպէս զարդարուն։ Այդ զարդարուն փոփոխութիւնը դարձաւ մեծ գմբէթը, դարձնելով Սուրբ Պօղոս տաճարը Լոնտոնի խոշորագոյն տեսարժան վայրերէն մէկը։ Բոլորին կողմէ ընդունուած է, որ Տաճարի գմբէթը շատ բաներու մէջ կը կրկնէ՝ Հռոմի Սուրբ Պետրոս գմբէթի պազիլիքը:
Գմբէթի տակ զետեղուած է երեք պատկերասրահ. ներքին աքափելլա եւ արտաքին՝ քարէ եւ ոսկիէ պատկերասրահները։ Ներքին աքափելլան իր անուան պարտական է ճարտարապետներու կողմէ չնախատեսուած անոր ձայնաբանական առանձնայատկութեան. բառը անգամ արտասանուած ըլլալով շշուկով պատկերասրահի մէկ ծայրը բազմաթիւ անգամ կ'արտացոլայ իր պատերուն մէջ, որուն արդիւնքով այդ շշուկը կրնայ լսել՝ պատկերասրահի միւս ծայրը գտնուող մարդը։ Տաճարի զանգակատան մեջ հաստատուած է 17 զանգակներ, որոնցմէ 13-ը՝ հիւսիս-արեւմտեան աշտարակին մէջ եւ 4-ը՝ (նեռարելով Մեծ Փօլի (Great Paul) զանգակները) հարաւ-արեւմտեան աշտարակին մէջ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ճարտարապետական յուշարձաններ Ստորոգութիւն:Լոնտոնի ճարտարապետութիւն
Անթուան տը Սենթ-Էքզիւփերի
Անթուան Մարի Ժան-Պաթիստ Ռոժէ տը Սենթ-Էքզիւփերի (Antoine de Saint-Exupéry, ), ֆրանսացի գրող, բանաստեղծ եւ մասնագէտ օդաչու։ Յայտնի է իր «Փոքրիկ իշխանը» հեքիաթ-վիպակով, որ թարգմանուած է աշխարհի բազմաթիւ լեզուներու, ինչպէս նաեւ հայերէնի։ Ան ըսած է. «Մարդիկ կ'երազեն երկինք բարձրանալ եւ արդէն բարձրացած են։ Բայց կը բացայայտուի, որ երկինքի մէջ ալ երազողներ կան, որ կ'ուզեն Երկիր իջնել...»։
Կենսագրութիւն
Անթուան տը Սենթ-Էքզիւփերի ծնած է ֆրանսական Լիոն քաղաքին մէջ։ Ան Ժան տը Սենթ-Էքզիւփերիի (Jean de Saint-Exupéry) ու Մարի տը Ֆոնսքոլոմպի (Marie de Fonscolombe) հինգ երեխաներէն երրորդն է։ Չորս տարեկանին կորսնցուցած է հայրը։
1908-ին Անթուան տը Սենթ-Էքզիւփերի կ'ընդունուի Լիոնի՝ Ս. Բարդողիմէոս քրիստոնեայ եղբայրներու դպրոցը ։ Հետագային՝ մինչեւ 1914, եղբօր՝ Ֆրանսուայի հետ ուսանած է Մանսի Սեն-Քրուա ժէզուիթական քոլէճին մէջ, անոնք իրենց ուսումը շարունակած են Ֆրիպուր (Զուիցերիա):
1912-ին Ամպերի (Amber) օդանաւի դաշտին մէջ առաջին անգամ ուղղաթիռով օդը բարձրացած է։ Ուղղաթիռը վարած է յայտնի օդաչու Գաբրիէլ Վրոպլեւսքին։ 1921-ին զօրակոչուած է ֆրանսական բանակ։ Թէեւ իբրեւ ուսանող զինուորագրութիւնը յետաձգելու իրաւունք ունէր, սակայն ան բանակ մեկնած է՝ անդամակցելով Ստրասպուրկի՝ կործանիչ օդանաւերու Բ. գունդին։ Սկիզբը զինք ուղարկած են վերանորոգման արհեստանոց, սակայն շուտով յաջողած է քաղաքացիական ուղղաթիռի օդաչուի քննութիւն յանձնել։ Զինք տեղափոխած են Մարոք, ուր ստացած է ռազմական ուղղաթիռ վարելու իրաւունք:
1922-ին աւարտած է պահեստի սպաներու դասընթացքները եւ դարձած կրտսեր տեղակալ։ Հոկտեմբերին ուղարկուած է լէօ Պուրժէ (Le Bourget)՝ օդանաւի 34-րդ գունդ։
Յունուար 1923-ին օդանաւի արկածի մը հետեւանքով գանկուղեղային վնաս ունեցած է։ Բնակած է Փարիզ, ուր սկսած է գրականութեամբ զբաղիլ։ Սկզբնական շրջանին յաջողութիւն չգտնելով՝ դժուարութիւններու բախած է:
Մահուան հանգամանքները
Երկար ատեն անոր մահուան մանրամասնութիւնները անյայտ մնացած են։1998-ին ձկնորս մը Մարսէյի մօտ՝ ծովուն մէջ, թեւնոց մը կը գտնէ։ Անոր վրայ կար քանի մը գրութիւն՝ «Antoine», «Consuelo» (իր եւ կնոջ անունը) եւ «c/o Reynal & Hitchcock, 386, 4th Ave. NYC USA»։ Անիկա այն հրատարակչութեան հասցէն էր, ուր լոյս կը տեսնէին անոր գիրքերը։ Մայիս 2000-ին ջրասոյզ Լիւք Վանրել կը յայտարարէ, որ 70մ. խորութեան տակ յայտնաբերուած են ուղղաթիռի մնացորդներ, որոնք հաւանաբար կը պատկանին Սենթ-Էքզիւփերիին։ Ուղղաթիռին մնացորդները ցրուած էին մէկ Քմ. երկարութեամբ եւ 400 մ. լայնքով։ Գրեթէ անմիջապէս Ֆրանսական կառավարութիւնը կ'արգիլէ որեւէ հետազօտութիւն կատարել այդ տարածքին մէջ։ Թույլտուութիւն կը ստացուի միայն 2003-ի աշնան։ Փորձագէտները կը բարձրացնեն ուղղաթիռին բեկորները։ Անոնցմէ մէկը օդաչուին խցիկն էր։ Պահպանուած է ուղղաթիռին թիւը՝ 2734-L։ Ըստ Միացեալ Նահանգներու ռազմական արխիւներուն, գիտնականները համեմատած են բոլոր ուղղաթիռներուն թիւերը, որոնք անհետացած են այդ ընթացքին։ Այսպիսով, պարզուած է, որ ինքնաթիռին խցիկին թիւը՝ 2734-L կը համապատասխանէ այն ուղղաթիռին, որ ԱՄՆ օդուժին մէջ նշուած էր 42-68223 թիւով, այսինքն՝ օդանաւը Lockheed P-38 "Lightning», նոր F-5B- 1-LO նկարահետախուզական ուղղաթիռ էր, զոր կը վարէր Սենթ-Էքզիւփերին։
31 Յուլիս 1944-ին Luftwaffe տեղեկագիրերուն մէջ այդ տարածքին մէջ ուղղաթիռներու մասին գրառումներ չեն գտնուիր, նաեւ գտնուած բեկորներուն վրայ՝ կրակի ակնյայտ հետքեր չկային։ Այդպիսով՝ արկածի բազմաթիւ տարբերակներ կ'առաջադրուին, ինչպէս օրինակ՝ սարքին արհեստագիտական խանգարումը կամ օդաչուին անձնասպանութիւնը։ Ըստ մամուլի Մարտ 2008-ի հրապարակումներուն Luftwaffe 86-ամեայ գերմանացի վեթերան Robert Heichele, խոստովանած է, որ իր «Մեսերշմիտտ M-109» ուղղաթիռով կործանած է Անթուան տը Սենթ-Էքզիւփերիին ուղղաթիռը։ Ըստ անոր յայտարարութեան՝ ան չէ գիտցած, թէ ով եղած է թշնամի ուղղաթիռին օդաչուն։
Այն մասին, որ կործանած օդանաւին օդաչուն Սենթ-Էքզիւփերին էր, գերմանացիներուն յայտնի դարձած է, այդ օրերուն ռատիօ ելեկտրոնային հետախուզութենէն՝ Ֆրանսական օդակայաններու բանակցութիւնները լսելով ։
Ինչու է Աղմկում Գետը
Ինչու է Աղմկում Գետը, 1959 թուականին, «Հայֆիլմ»ի ստուդիոյին մէջ նկարահանուած հայկական սեւ-ճերմակ ֆիլմ,
Նիւթ
Սահմանամերձ գիւղի բնակիչ Աթանէս Ղամբարեանը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներուն գերի ինկած է ու յայտնուած է սահմանի միւս կողմը՝ Թուրքիա: Ան կ'երազէ վեդադառնալ հայրենիք, որ Արաքս գետի միւս ափին է: Սահմանապահ Արմէնը, որ սիրահարուած է Ղամբարեանի դստերը՝ Սեդային, կը տեսնէ գետի միւս ափին գտնուող Ղամբարնեանին ու կը ճանչնայ: Ղամբարեանը գետ կը նետուի, որ փրկէ խեղդուող Փիրուզային, որ կը յայտնուի միւս ափին՝ հայրենիքը :
Սեն Ժերմեն Պալատ
Սեն Ժերմեն պալատ (Château de Saint-Germain-en-Laye), արքայական նախկին նստավայր Փարիզի Սեն Ժերմեն ան Լէ տեղանքին մէջ` Սենայի ափին: Ներկայումս պալատում տեղակայված է Ֆրանսիայի ազգային հնագիտության թանգարանը:
Ինչու է Աղմկում Գետը
Դերերը
Ղամբարեան՝ Հրաչեայ Ներսիսեանը, Բուռնազեան ՝ Աւետ Աւետիսեանը, Մանուկեանը՝ Ֆրունզէ Դովլաթեանը, Սեդա՝ Լիլիա Յովհաննիսեանը, Սամոխին՝ Նիկոլայ Կազակովը Սուրէն՝ Լեւոն Թուխիկեանը, Պայծառ՝ Վերջալոյս Միրիջանեանը, Աշխէն՝ Ամալիա Արազեանե, Դարբինեան՝ Դաւիթ Մալեանը, Սոկոլով՝ Խորէն Աբրահամեանը, Արսէն՝ Լեւ Լոբով, Բիգիլդեեւ՝ Սայֆուլօ Ջուրաբաեւը, Անդրեեւ՝ Օլեգ Գերասիմովը, օտարերկրեայ սահմանապահային գոմիսար՝ Ազեր Կուրբանովը, Փիրուզա՝ Անաիտա Ադամեանը, Խաչատուր՝ Մհեր Մկրտչեանը, ծերունի՝ Աշոտ Ներսիսեան, ոռոգող՝ Լեոնիդ Չեմբարսկին:
Սեն Ժերմեն Պալատ
Հիմնում եւ հետագայ զարգացում
1122-ին Լյուդովիկոս VI-ը ներկայիս շինութեան շրջանին մէջ կառուցած էր Գրան Շատլէ ամրոցը, որ 1346-ին աւերուած է Անգլիոյ արքայ Էտուարտ Վուդստոկի կողմէն: Անկէ պահպանուած է միայն սրբազան կապը, որ կառուցուած է ճարտարապետ Պիեռ տէ Մոնտրյոյի նախագիծով Լիւդովիկոս IX-ի համար: Այդ նորարարական կառոյցին մէջ, որուն շինարարութեան մէջ մետաղական կառուցուածք օգտագործուած էր, պահուած են քրիստոնէական սրբազան մասունքներ, որոնցմէ են` Քրիստոսի գլխու փուշով շինուած պսակը, որ 1239-ին Ֆրանսայի արքային վաճառած էր Լատինական կայսրութեան միապետ Պալդուին II-ը:
Ինչու է Աղմկում Գետը
Երգ
Արաքս-տեքստի հեղինակ՝ Ա. Սաղաթելեան, երաժշտութիւնը՝ Արտեմի Այվազեան, կատարող՝ Յասմիկ Գաբրիէլեան:
Սեն Ժերմեն Պալատ
Հիմնում եւ հետագայ զարգացում
Շառլ Իմաստունը հին վայրին մէջ վերակառուցած է աւերուած ամրոցը, իսկ Ֆրանցիսկ I-ը` ամբողջութեամբ վերականգնած է զայն: Ֆրանսական Վերածնունդի վարպետ Ֆիլիբեր Դելորմը Հենրի II-ի համար հին ամրոցի դիմաց իտալական նոր ոճով կը կառուցէ նոր նստավայր : Նոր պալատին գրաւչութիւն կը հաղորդէր կանոնաւոր այգին, որ առաջիններէն մէկն էր Ֆրանսայի մէջ: Լիւդովիկոս XIII-ը Սեն Ժերմեն ան Լէ կը տեղափոխուի իր պալատը: Հենց այստեղ ալ կը ծնի անոր երկար սպասուած ժառանգը` Լիւդովիկոս XIV-ը:
Լուի Արեւ արքան չէր սիրեր հօր պալատը` գերադասելով ժամանակը անցուցած է հին ամրոցին մէջ, իսկ յետոյ ընդհանրապէս կը տեղափոխուի Վերսալ: Չնայած անոր` անոր կառավարման օրով երկու պալատները եւ այգին նորութիւններու կ՛ենթարկուին եւ Լուի Լեւոյի եւ Անդրէ Լենոտրի նախագիծով կը վերակարուցուի: 1688-ին այստեղ կ՛աբաստանի Անգլիայէն արտաքսուած արքյայ Ճեյմս II Ստիւարտը, որ հոն ալ կը մահանայ ու կը թաղուի: Ամբողջ 18-րդ դարու ընթացքին պալատը կը մնայ յակոբինյաններու սեփականութեան, չնայած Ստիւարտների ղեկավարը Ուտրեխտի հաշտութենէն ետք Ֆրանսայէն անցած էր Հռոմ :
Հին ռեժիմի վերջին տարիները նշանաւորուած են Սեն Ժերմենի անկումով: Լիւդովիկոս XVI-ը պալատը կը հանյնէ իր եղբօրը` Արուտայի կոմս Շառլ Բուրբոնին, որ վերականգնելու փոխարէն ամբողջութեամբ կը քանդէ զայն` վերածելով հողակտորներու: Կը բահբանուին միայն Հենրի IV-ի թեւը :
Ատանա
Ատանա (Adana) քաղաք է Դաշտային Կիլիկիոյ մէջ, Ատանայի նահանգի մայրաքաղաքը։ Քաղաքը կը գտնուի Սարոս գետի ստորին հոսանքի շրջանի մէջ, որտեղ գետը կը դառնայ նաւարկելի։
Ատանան կը կառավարէ երկու շրջան՝ Սէյհան եւ Իւրեղիր, որոնց միագումար բնակչութիւնը 1.530.257 է եւ տարածքը՝ 1.945 քմ²։ Ատանան հինգերորդ խիտ բնակուած քաղաքն է Թուրքիոյ մէջ (Պոլիսէն, Անքարայէն, Իզմիրէն եւ Պուրսայէն ետք)։
Ատանան Կիլիկիոյ Հայկական թագաւորութեան ժամանակ
Երբ խաչակիրները կ'անցնէին Կիլիկիայով, Ատանան կը գտնուէր Հեթումեան տան եւ Լամբրոնի տէր ասպետ Օշինի իշխանութեան ներքեւ։ 1097 թուականի աշնան ժամանակ խաչակիրները գրաւեցին Ատանան։ Իշխան Լեւոն Ա․ 1130-1132 թուականներուն ետ նուաճելով Դաշտային Կիլիկիան, Ատանան միացուց Ռուբինեան նորակազմ իշխանութեան։
XII-14-րդ դարերուն Ատանան մտած է Կիլիկիոյ հայկական թագաւորութեան կազմին մէջ։ Եղած է արհեստագործական եւ առեւտուրի նշանաւոր կեդրոն։ Ատանայի մէջ տեղի ունեցած են 1303 եւ 1316 թուականներու եկեղեցական ժողովները։ XIII-14-րդ դարերուն Ատանայի մէջ կառուցուած են թագաւորական պալատը՝ Ս. Մինաս տաճարով, Սուրբ Աստուածածին եւ Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցիները։ Ս. Ստեփանոսի մօտ հայերն ունեցած են նաեւ Ս. Յակոբ եւ Ս. Սարգիս եկեղեցիները, որոնք յետագային կործանուած են։
Հայերը Ատանայի մէջ
20-րդ դարու սկիզբին Ատանան ունէր 45000 բնակիչ, ներառեալ 12600 հայեր, որոնք կը զբաղէին արհեստով, առեւտուրով եւ գիւղատնտեսութեամբ։ Լուսաւորչական հայերը 2500 տուն ունէին եւ մէկ մանկապարտէզ, երեք դպրոց (Աբգարեան, Աշխէնեան, Արամեան), ուր կը սորվէին շուրջ 1500 աշակերտ։ Կաթողիկէ հայերը (170 տուն) ունէին մեկ եկեղեցի Անարատ Յղութեան Ս. Կոյսի անունով եւ մէկ դպրոց։ Կար նաեւ լատինական դպրոց, ուր աշակերտներու մեծ մասը հայեր էին։ Փոքրաթիւ հայ աւետարանականները ունէին իրենց ժողովարաններն ու դպրոցները։ Ատանայի հայերը օսմանեան տիրապետութեան 300 տարիներու ընթացքին դարձած էին թրքախօս, եւ նորաբաց բազմաթիւ հայկական դպրոցներու շնորհիւ, հայոց լեզուն սկսած էր վերակենդանանալ։
Ատանայի շրջակայ հայկական գիւղերն էին Շէյխ-Մուրատը, Հայ գիւղը, Ապտօղլուն, Կոզ-Օլուքը եւ այլն։ 1909 թուականին տեղի ունեցաւ Ատանայի հայ բնակչութեան կոտորածը։ Մեծ Եղեռնի ժամանակ Ատանայի մէջ հայ չմնաց, բայց Առաջին համաշխարհային պատերազմէն ետք, երբ Կիլիկիան անցաւ Ֆրանսայի ձեռքը, հայերու մէկ մասը վերադարձաւ։ 4 Օգոստոսի 1920–ին, Ատանայի մէջ Միհրան Տամատեանի գլխաւորութեամբ հռչակուեցաւ Կիլիկիոյ հայոց անկախութիւնը, որ սոսկ ձեւական բնոյթ ունէր։ Շուտով Ֆրանսական զինուորական իշխանութիւնները Ատանան եւ ամբողջ հայկական Կիլիկիան յանձնեցին քեմալական Թուրքիոյ։ Ատանայի հայերու մեծ մասը գաղթեց Սուրիա եւ Լիբանան։
Սեն Ժերմեն Պալատ
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի պալատներ Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի թանգարաններ
Արտուշ Պապոյեան
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Կիւմրի։ Սորված է Կիւմրիի թիւ 10 գեղարուեստի ուսումնարանը։ 1982 թուականին աւարտած է Երեւանի գեղարվեստա-թատերական հիմնարկը։
1982 թուականէն մասնակցած է ցուցահանդէսներու։ Եղած է ԽՍՀՄ նկարիչներու միութեան անդամ։
1993-2007 թուականներուն եղած է Հայաստանի նկարիչներու միութեան Կիւմրիի մասնաճիւղի նախագահը ։
Պապոյեանի «Պար» քանդակը կը գտնուի Մոսկուայի Տրետյակովեան պատկերասրահին մէջ, «Աղաւնիներ» քանդակը՝ Մախաչկալայի ազգային թանգարանը։
Արտքինհն յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ քանդակագործներ
Մեսրոպ Բ. Մութաֆեան
Մեսրոպ Բ Մութաֆեան (16 Յունիս 1956, Պոլիս), Կ․ Պոլսոյ հայոց պատրիարք, հանրային գործիչ։ Կ. Պոլսոյ հայոց 84-րդ Պատրիարք Մեսրոպ Բ Մութաֆեան վախճանած է (8 Մարտ 2019, Պոլիս):
Կենսագրութիւն ու Ուսում
Աւազանի անունով Մինաս, ծնած է 16 Յունիս 1956-ին, Պոլսոյ մէջ, որպէս զաւակը Օննիկ ու Մարի Մութաֆեան ամոլի։
Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի Էսաեան վարժարանին մէջ։ 1968-ին ընդունուած է Նշանթաշի անգլիական վարժարանը (High School), զոր աւարտած է 1973 թուականին։ 1973-1975 թուականներուն ուսանած է Շթութկարտի Ամերիկեան քոլեժի գեղարուեստի եւ պատմութեան բաժնին մէջ։ 1975-1979 թուականներուն ուսումը շարունակած է ԱՄՆ-ի Թենըսի նահանգի Մեմփիսի պետական համալսարանին մէջ` հետեւելով ընկերաբանութեան ու փիլիսոփայութեան դասընթացքներուն։
Ուսանողութեան տարիներուն Մինաս Մութաֆեան ենթարկուած է երթեւեկի արկածի մը, որու հետեւանքով մահացած է իր մտերիմ բարեկամներէն մին՝ Պետրօ Մարաշօղլու։ Մինաս, որ կը վարէր կառքը, այս պատահարէն ետք կ՚ապրի մեծ հոգեփոխութիւն մը։ Կը սկսի աւելի յաճախ մտածել Աստուծոյ, հոգեւոր կեանքի եւ նոյնիսկ հոգեւորական դառնալու մասին ։ Համալսարանի ճիւղը կը փոխէ՝ մասնակցելով Թենըսի նահանգի Էփիսքըփըլ (Անգլիկան) թեմի քահանաներու յատուկ աստուածաբանութեան եւ եկեղեցագիտութեան դասընթացքներուն։
1979-1982 թուականներուն ուսանած ու պաշտօնավարած է Երուսաղէմի Եբրայական համալսարանին մէջ։ Կը ստանայ մագիստրոսական աստիճան՝ Հին Կտակարանի պատմութեան ու գրականութեան ճիւղէն։ Երուսաղէմի համալսարան-քոլեճէն ալ կը ստանայ մագիստրոսական աստիճան՝ Սուրբ Գրային հնագիտութենէն։ 1979-1980 թուականներուն միաժամանակ դասաւանդած է Երուսաղէմի Ս․ Յակոբեանց վանքի Ժառանգաւորաց վարժարանին մէջ` Հին Կտակարանի ներածութիւն եւ անգլերէն։
1988-1989 թուականներուն ուսանած է Հռոմի «Ս. Թովմա Աքուինացի» համալսարանին մէջ։ Ստացած է մագիստրոսի աստիճան՝ միջեկեղեցական ու միջկրօնական յարաբերութեանց աստուածաբանութեան մասնագիտութեամբ։
Սենթ Ճոնզ
Սենթ Ճոնզ (St. John's), Անտիգուա եւ Բարբուդա պետութեան մայրաքաղաքն է եւ գլխաւոր նաւահանգիստը։ Ըստ 2005 թուականի տույալներուն քաղաքի բնակչությունը կը կազմէ 31 000 մարդ։ Սենթ Ճոնզը Անտիգուա եւ Բարբուդայի մշակութային եւ տնտեսական կեդրոնն է։
Մեսրոպ Բ. Մութաֆեան
Կենսագրութիւն ու Ուսում
2003-ին Ուաշինկթընի «Սեն Մերի» համալսարանի կողմէ արժանանցած է պատուաւոր դոկտորի կոչման։
Սենթ Ճոնզ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Անտիգուա եւ Բարբուդա
Մեսրոպ Բ. Մութաֆեան
Որպէս հոգեւորական
19 Յուլիս 1977 թուականին Բերայի Ս․ Երրորդութիւն եկեղեցւոյ մէջ կը ձեռնադրուի սարկաւագ՝ ձեռամբ Շահան եպսկ․ Սվաճեանի։ 13 Մայիս 1979-ին Բերայի Ս․ Երրորդութիւն եկեղեցւոյ մէջ, ձեռամբ Շնորհք Բ․ պատրիարքի, կը ձեռնադրուի կուսակրօն քահանայ` վերանուանուելով Մեսրոպ աբեղայ։ Երուսաղէմէ վերադարձին, 1982-1983 թուականներուն կը դառնայ Շնորհք Բ պատրիարքին անձնական քարտուղարը։
7 Մայիս 1983-ին «Սուրբ Գիրք եւ Աւանդութիւն» աւարտաճառով վարդապետական գաւազան կը ստանայ Ս. Երրորդութիւն եկեղեցւոյ մէջ։ Նոյն թուականին կը դառնայ քարոզիչ Քնալը կղզիի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ։ Երիտասարդ Մեսրոպ վրդ․ Մութաֆեան դարձած էր Քնալը կղզիի ոգին։ Քարոզելու կարողութիւնը, մանուկներու եւ երիտասարդներու հետ ստեղծած ջերմ երկխօսութիւնը ոսկեդար մը ստեղծած էին այդ համայնքէն ներս։ Հարիւրաւոր մանուկներ հետեւած են իր կազմակերպած հոգեւոր ու մշակութային դասընթացքներուն՝ որոնց ժամանակ երիտասարդ հոգեւորականը իրենց կը սորվեցնէր ո՛չ միայն քրիստոնէութիւն, այլ նաեւ հայոց բանն ու երգը։
3 Մայիս 1986-ին «Նահապետաց կրօնքը նախ քան եգիպտական գերութիւնը» աւարտաճառով ծայրագոյն վարդապետական գաւազան կը ստանայ Քնալը կղզիի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ մէջ։
Նախքան պատրիարքական գահ բարձրանալը, Շնորհք Ա․ պատրիարքի գահակալութեան վերջին շրջանին եւ Գարեգին Բ․ պատրիարքի գահակալութեան տարիներուն եղած է Պոլսոյ պատրիարքութեան դիւանապետ, կրօնական ժողովի ատենապետ, միջեկեղեցական յարաբերութիւններու պատրիարքական փոխանորդ, Իշխանաց կղզեաց տեսուչ։
1995-ին «Շողակաթ» հանդէսին խմբագրութեան պաշտօնը կը վարէ: Կարճ ընդհատումէ մը ետք, 1995-ին լոյս կը տեսնէ Շողակաթը՝ առաւելաբար պատմաբանասիրական նիւթերով։ Շողակաթ մատենաշարէն հատորներ կը հրատարակուին ։
14 Հոկտեմբեր 1998-ին Պատգամաւորական ժողովին կողմէ ընտրուած է Կ. Պոլսի հայոց 84-րդ պատրիարք։
Պատրիարքական տարիները եղած են փոթորկալից։ Մէկ կողմէ կը շարունակէր զբաղիլ երիտասարդներով, համայնքային կեանքի վերաշխուժացմամբ, միւս կողմէ սակայն որոշ հարցեր սկսած էր ապրիլ Ամենայն Հայոց Գարեգին Բ․ կաթողիկոսին, հետեւաբար Մայթ Աթոռ Ս․ Էջմիածնին հետ։
Մեսրոպ պատրիարք երթեւեկի արկածի մը կ՚ենթարկուի նաեւ 1 Փետրուար 2004-ին, Անթալիոյ մերձակայ Սաքլըքենթի մէջ։ Մանր վնասուածքներէն դուրս, կը վնասուի քիթն ու սրունքը ։
2008 թուականէն սկսեալ Մեսրոպ Մութաֆեան կորսնցուցած է յիշողութիւնը եւ կը տառապի անբուժելի հիւանդութեամբ (frontotemporal demans)։ Ան կը շարունակեր մնալ պատրիարք, սակայն պատրիարքութիւնը կը ղեկավարեր իր ընդհանուր փոխանորդը՝ Արամ արք․ Աթէշեան։
Իսթանպուլահայ գեղանկարիչ Արէտ Կըճըր պատրիարքի հիւանդութիւնը հիմք ընդունելով 7 Մայիս-18 Յունիս 2016 թուականներու միջեւ, Ղալաթիոյ յունաց վարժարանին մէջ բացաւ «Օրէ օր» խորագրեալ ցուցահանդէս մը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատրիարքներ Ստորոգութիւն:1956 ծնունդներ Ստորոգութիւն:16 Յունիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:Պոլիս ծնածներ
Յակոբ Ս․ Անասեան
Յակոբ Սեդրակ Անասեան (Էսկիշեհիր, 15 Մայիս, 1904- 29 Յունուար, 1988, Լոս Անճելըս): Գիտաշխատող, հմուտ պատմաբան-աղբիւրագէտ, մատենագէտ ու բանասէր:
Կենսագրութիւն
Յակոբ Սեդրակի Անասեան ծնած է Էսկիշեհիր, 15 Մայիս, 1904-ին: Ուսումը ստացած է Վենետիկի Ս. Ղազարի բարձրագոյն վարժարանին մէջ։ 1947-ին ներգաղթած է Խորհրդային Հայաստան, հաստատուելով Երեւան: 1947-էն պաշտօնի կոչուած է ՀՍՍՀ Գիտութիւններու Ակադեմիոյ մէջ իբրեւ գիտաշխատող: Միացեալ նահանգներ արտագաղթելով, այցելու դասախօս դարձած է Եու.Սի.Էլ.Էյ. համալսարանի Նարեկացիի անուան հայագիտական ամպիոնին:
Յակոբ Սեդրակի Անասեան մահացած է 29 Յունուար, 1988-ին, Լոս Անճելըս:
Գիտական Աշխատութիւններ նոր Փաստեր՝ արեւմտահայ ազատագրական շարժումներ
Յ. Անասեան ամբողջապէս նուիրուած է գիտական աշխատանքի: Ան հանդէս եկած է իբրեւ հմուտ պատմաբան-աղբիւրագէտ, մատենագէտ ու բանասէր: Իր գիտական գործունէութեան ընթացքին, Յ. Անասեան ի յայտ բերած է Ժէ. դարու արեւմտահայ ազատագրական շարժումներու մասին նոր փաստեր:
Գիտական Աշխատութիւններ, Ուսումնասիրութիւններ եւ Հետազօտութիւններ
Իր հետազօտութեանց գլխաւոր առանցքը դարձնելով Ժէ. դարու ազգային-ազատագրական շարժումներն ու Լեհ-Թրքական յարաբերութիւններու պատմութիւնը՝ հրատարակած է բազմաթիւ յօդուածներ եւ ուսումնասիրութիւններ:
Պատմագիտական արժէքաւոր երկեր
Յ. Անասեանի գրիչին կը պատկանին պատմագիտական արժէքաւոր երկերը: «Հայկական Մատենագիտութիւն» Ա. հատոր, Երեւան, 1959,
«Հայկական Աղբիւրներ Բիւզանդիոնի Անկման Մասին» Երեւան, 1957,
«Ժէ. Դար Ազատագրական Հայաստանում» Երեւան, 1961,
«Յովհաննէս Կամենացի, Պատմութիւն Պատերազմին Խութինու» Երեւան, 1964,
«Վարդան Այգեկցին՝ իր նորայայտ երկերի լոյսի տակ» Վենետիկ, 1969
Աղբիւրներ
Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս, Հատոր ԺԱ., Պէյրութ, 1991, էջ 309
Ստորոգութիւն:Էսկիշեհիր ծնածներ Ստորոգութիւն:15 Մայիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:29 Յունուարի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայագիտական բաժնի համալսարանի դասախօսներ Ստորոգութիւն:Եու.Սի.Էլ.Էյ. համալսարանի դասախօս Ստորոգութիւն:Նարեկացի անուան հայագիտական ամպիոնի դասախօս
Սննդառական Լրացուցիչներ
Բազմաթիւ բնական արտադրութիւններ, որոնք կը պարունակեն բնասպիտ (protein), կենսանիւթ (vitamin), մետաղներ, բոյսեր, խոտեր, կամ այլ սննդանիւթեր եւ որոնք կը գործածուին որպէս ամբողջացուցիչ որոշ ճաշերու մէջ՝ կը կոչուին «սննդառական լրացուցիչներ» (dietary supplements):
Սննդառական լրացուցիչները շատ յաճախ կը վաճառուին նոյնիսկ առանց բժիշկին կողմէ գրուած յատուկ դեղագիրի:
Ընտրել
Սննդառական լրացուցիչները կը վաճառուին յատուկ տուփերու եւ կամ սրուակներու մէջ զետեղուած: Ճիշդը ընտրելու համար, օրէնքի համաձայն այս տուփերուն եւ սրուակներուն վրայ պէտք է գրուած ըլլան հետեւեալները.
Սեւ արիւծախոտ (black cohosh)
Այս մէկը կ՛օգնէ դաշտանդադար ի ցաւերուն եւ յօդացաւ ի, սակայն կրնայ գլխացաւ, գլխապտոյտ եւ զարկերակի ճնշումի նուազում յառաջացնել: Սեւ արիւծախոտը հակառակ ազդեցութիւն կ՛ունենայ ալքոլի եւ հանդարտեցուցիչ դեղերու հետ:
Երիցուկ-հաւածաղիկ (Camomile)
Երիցուկ-հաւածաղիկի ծաղիկները կը գործածուին որպէս հանդարտեցուցիչ, օգտակար է նաեւ բորբոքումներու, բարձր ջերմութեան, անմարսողութեան եւ ստամոքսի խոցերու եւ պրկումներու պարագային:
Chondroitin
Այս մէկը կ'արտադրուի շնաձուկի եւ կովու աճառային հիւսկէններէն, ինչպէս նաեւ կրնայ արուեստականօրէն արտադրուիլ: Այս նիւթը կ՛օգնէ յօդացաւ ի եւ յօդեր ու ազատ շարժումներուն:
Chromium
Այս մէկը մետաղ մըն է, որ կը գտնուի ստեղպին ի, գետնախնձոր ի, ցորեն ի եւ բրքուկի-կանաչ ծաղկակաղամբի (brocolli) մէջ: Այս մէկը պատճառ կը դառնայ մկաններու աճման եւ կշիռքի կորուստի, ինչպէս նաեւ կը նուազեցնէ արեան ճարպեր ը, մաղձաճարպը (cholesterol) եւ triglyceride-ը: «Chromium»-ը կրնայ վատ ազդեցութիւն ունենալ երփնամարմիններուն (chromosomes) վրայ:
Ձկան Իւղ
Ձկան իւղը կը գործածուի սրտանօթային (cardiovascular) հիւանդութիւններ ու եւ զարկերակային (arterial) խցումներ ու պարագային: Այս մէկը կը նուազեցնէ արեան triglyceride-ի քանակը եւ զարկերակային ճնշումը, սակայն կրնայ յառաջացնել նողկանք, փսխունք եւ փորհարութիւն:
Կարապետ Փաշայեան Խան
Կարապետ Փաշայեան (Խան), բժիշկ, յեղափոխական խումբերու կազմակերպիչ։
1888-ին Պոլսոյ բժշկական համալսարանէն վկայուելով՝ կը պաշտօնավարէ Բալու եւ Մալաթիա, իբր թաղապետարանի բժիշկ։ 1889-ին կը հաստատուի Տիվրիկ եւ իր ասպարէզով կը պարապի, մասնակցելով ազգային գործերու։ Յաջորդ տարին Բագառիճի մէջ (Կամախ) կը ձերբակալուի, իբր յեղափոխական խումբեր կազմակերպող, հուսկ, ուրեմն կը նետուի Սվազի բանտը՝ եւ կը դատապարտուի մահուան, բայց 1891 Մարտին անպարտ կ'արձակուի՝ դատաւորին աչքը դարմանելուն ի վարձ։ Այնուհետեւ, Շապին Գարահիսար կը մնայ եւ բժշկութիւնը կը շարունակէ, մինչեւ իր վերջին ձերբակալումը 1892 Սեպտեմբեր եւ բանտէ բանտ թափառելով՝ 3 տարուան դատավարութեան մը արդիւնքը կ'ըլլայ մահապարտութեան վճիռ։ Պոլսէն իր նշանածին՝ Օր. Թորգոմեանի ողոքումներէն ազդուած՝ անգլիացի դեսպանուհի Ֆ. Քըրրի կը յաջողի իր ներումն ապահովել։ Անցնելով Պարսկաստան, տարի կը մնայ Դավրէժ. կը կարգուի Շահին պալատական բժիշկ եւ չի դադրիր զարկ տալէ բարեգործական ու կրթական գործերու։ 1903-6, զինքը կը տեսնենք Աղեքսանդրիա, ուր Հ.Յ. Դաշնակցութեան լսարանը, ու «Կամպէթթա» անուն տպարան մը կը բանայ, ուրկէ լոյս կը կ'ընծայէ «Հորիզոն» թերթը։
Բարձր Հայք
Վարչական բաժանում
Բարձր Հայքը բաղկացած էր հետեւեալ 9 գաւառներէն.
Կարապետ Փաշայեան Խան
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Բարձր Հայք
Աշխարհագրութիւն
Իր տարածքով Բարձր Հայք կը համապատասխանէ այժմեան Էրզրումի հիմնական մասին։ Ունէր ընդարձակ սարահարթեր եւ դաշտեր։
Ձմրան օդը խիստ ցուրտ է եւ առատ կը ձիւնէ, մթնոլորտային տեղումները բաւարար են։ Գլխաւոր գետը Եփրատն է, որուն մէջ Բարձր Հայքի սահմաններուն կը թափին կարգ մը վտակներ։
Ք.Ա. երկրորդ հազարամեակին Բարձր Հայքի արեւմտեան շրջանները մտած են խեթական պետութեան մէջ։
Ք.Ա. 15-րդ դարէն Բարձր Հայքը, Տայքի մէկ մասը Փոքր Հայքի ն հետ միասին կը կազմէին Հայասա-Ազզի հայկական ցեղային միութեան տարածքը։
Ք.Ա. 189-էն Բարձր Հայք մտած է Հայոց Արտաշիսեան թագաւորութեան մէջ։ Նշանաւոր էր հեթանոսական հաւատքի կեդրոններով։