cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Լուսին
Կապը երկրի հետ
Խաւարումները Խաւարումները կարող են առաջանալ միայն այն ժամանակ, երբ Արեգակը, Երկիրը եւ Լուսինը գտնուին մէկ ուղիղի վրայ։ Արեւի խաւարումներ կ'առաջանան նորալուսնի ժամանակ, երբ Լուսինը կը գտնուի Արեգակի եւ Երկրի միջեւ։ Իսկ լուսնի խաւարումները՝ լիալուսնի ժամանակ, երբ Երկիրը կը գտնուի Լուսնի եւ Արեգակի միջեւ։ Լուսնի տեսանելի չափը երկնակամարին՝ մօտաւորապէս հաւասար է Արեգակի չափին, երկուքն ալ կ'երեւին մէկ եւ կէս աստիճանին մօտ չափով։ Արեգակը շատ աւելի մեծ է Լուսինէն, սակայն ան կը գտնուի նոյնքան մեծ հեռաւորութեան վրայ, այնպէս որ աւելի մօտ գտնուող՝ շատ աւելի փոքր Լուսինը կ'երեւի անոր չափ Երկրէն դիտելու պարագային։ Այս երկու երկնային մարմիններու տեսանելի չափերու տատանումները, որոնք կ'առաջանան ոչ ամբողջութեամբ շրջանաձեւ ուղեծրերու պատճառով, նոյնպէս մօտաւորապէս հաւասար են, սակայն այս փոփոխութիւնները կ'առաջանան անոնց տարբեր փուլերուն մէջ։ Այս պատճառով հնարաւոր դարձած են ամբողջական եւ օղաձեւ Արեւի խաւարումները ։ Ամբողջական խաւարման ժամանակ, Լուսինը ամբողջովին կը ծածկէ Արեգակի սկաւառակը եւ Արեգակի թագը կը դառնայ տեսանելի անզէն աչքով։ Քանի որ Երկրի եւ Լուսնի միջեւ հեռաւորութիւնը ժամանակի ընթացքին դանդաղ կ'աւելնայ, Լուսնի անկիւնային տրամագիծը կը փոքրանայ։ Այս կը նշանակէ, որ հարիւրաւոր, միլիոնաւոր տարիներ առաջ Լուսինը միշտ կը ծածկէր Արեգակի սկաւառակը արեւի խաւարումներու ժամանակ, եւ օղաձեւ խաւարումները հնարաւոր չէին։ Նմանապէս, մօտ 600 միլիոն տարի ետք, Լուսինը այլեւս ամբողջովին չի ծածկեր Արեգակը, եւ միայն օղաձեւ խաւարումներ կ'առաջանան ։ Քանի որ Լուսինը կը պտտի Երկրի շուրջ մօտաւորապէս 5° թեքմամբ Երկրի Արեգակի շուրջ պտոյտի հարթութեան նկատմամբ, խաւարումները չեն առաջանար ամրան լիալուսնի կամ նորալուսնի ժամանակ։ Որպէսզի խաւարին մէջ առաջանայ, Լուսինը պէտք է ըլլայ երկու ուղեծրերու հարթութիւններու հատման կէտի մօտակայքին մէջ ։ Խաւարումներու առաջացման պարբերութիւնը եւ յաճախութիւնը, երբ Արեգակը կը ծածկուի Լուսնի կողմէն, կամ Լուսինը կը ծածկուի Երկրի կողմէն, նկարագրուած է Սարոսի ցիկլի մէջ, որը մօտ 18 տարի է ։ Քանի որ Լուսինը անընդհատ կը փակէ մեր տեսադաշտը երկնակամարի վրայ մօտ մէկ եւ կէս աստիճան տրամագիծ ունեցող շրջանաձեւ շրջանին մէջ, նման ծածկման երեւոյթ կ'առաջանայ երբ աստղը կամ մոլորակը կ'անցնի Լուսնի երեսով եւ կը ծածկուի անոր կողմէն, այսինքն կը հեռանայ մեր տեսադաշտէն։ Աստղերու եւ մոլորակներու ծածկումները չեն կրկնուիր Երկրի տարբեր մասերուն մէջ, այս պայմանաւորուած է Լուսնի ուղեծրի պերցեսիայով ։
Հետազօտութիւնները
Հետազօտութիւնները 1959-1976
Խորհրդային միութեան առաքելութիւնները
ԱՄՆ-ի առաքելութիւնները Լուսնի հետազօտման ամերիկեան առաքելութիւնները սկսան Լուսին մարդ-մեքենայ ուղարկելէն, որպէսզի հետազօտուի անոր մակերեւոյթը եւ անոր վրայ վայրէջք կատարելու պայմանները։ Հրթիռային շարժման տարրալուծարանի Սերվեյեր մարդ-մեքենան վայրէջք կատարեց Լուսնի վրայ Լունա 9-էն չորս ամիս ետք։ Զուգահեռ կը մշակուէր ՆԱՍԱ-ի Ապոլոն նախագիծը։ Մի քանի հատ առանց ուղեւորներու Ապոլոնի թռիչքներէն եւ հետազօտութիւններէն ետք, 1968 թուականին Ապոլոն 8-ը անձնակազմով կը թռչի Լուսին։ 1969 թուականին Լուսնի վրայ առաջին մարդու վայրէջք կատարելը շատերու կողմէ կը համարուի տիեզերագնացութեան գագաթնակէտ ։ Աբոլոն 11-ի ուղեւորներէն Նիլ Արմսթրոնկը Լուսնի վրայ ոտք դրած առաջին մարդն էր։ Այդ տեղի ունեցաւ 21 Յուլիս 1969 թուականին ժամը 02։ 56-ին ։ Ապոլոն 11-էն 17-ը Երկիր վերադարձան 382 քկ. լուսնային ապարով եւ հողով՝ շուրջ 2196 առանձին նմոյշներով ։ Ամերիկայի լուսնային առաքելութեան յաջողութիւնը կապուծ էր 1960-ականներու տեխնիկական նուաճումներով, որոնցմէ են քիմիայի բնագաւառին մէջ աբլացիան, ծրագրային ապահովումը եւ մթնոլորտային անցման արուեստագիտութիւնը եւ արուեստագիտական սարքաւորումներու շատ գրագէտ ղեկաւարումը ։ Լուսնի մակերեւոյթի հետազօտման համար գիտական սարքաւորումներու ծրարներ տեղադրուած են Ապոլոնի բոլոր վայրէջքներու ժամանակ։ Երկարատեւ գործիքային կայաններ, այդ թուին նաեւ ջերմային հոսքի զոնդեր, սեյսմոմետրեր եւ մագնիտոմետրեր տեղադրուած են Ապոլոն 12, 14, 15, 16 եւ 17 վայրէջքներու ժամանակ։ 1977 թուականին, պիւտճէի սպառման պատճառով, կը դադրին Լուսնէն ուսումնասիրութիւններու տուեալները Երկրին փոխանցելը, բայց Լուսնի լազերային լոկալիզացման գործինքերը մինչեւ օրս ալ կ'օգտագործեն։ Ստացուած տուեալները կը մշակուին Երկրի վրայ գտնուող կայաններուն մէջ մէկ սանդիմեթրի ճշտութեամբ եւ կը կազմուի լուսնի մակերեւոյթի ճշգրիտ քարտէսը ։
Հետազօտութիւնները 1990-ականներէն մինչեւ այժմ «Ապոլոն» եւ «Լունա» նախագծերէն ետք աշխարհի շատ երկրներ սկսան զբաղիլ Լուսնի հետազօտմամբ։ 1990 թուականին Ճաբոնիան դարձաւ երրորդ երկիրը, որ Լուսնի վրայ տեղադրեց տիեզերական Հիթքեն սարքը՝ անոր մակերեւոյթը ուսումնասիրելու համար։ Բացի այդ տիեզերանաւն այնտեղ իջեցուցած են նաեւ Հագորոմո մարդ-մեքենան, բայց վերջինս չէ կրցած տուեալներ փոխանցել եւ անոր առաքելութիւնը փոխուեր է։ 1994 թուականին ԱՄՆ-ը Լուսին ուղարկեց Ռազմական նախարարութեան եւ ՆԱՍԱ-ի համատեղ մշակած Կլեմենտինան սարքը։ Այդ առաքելութեան շնորհիւ հնարաւոր եղաւ ստանալ Լուսնի առաջին տեղագրական քարտէսը եւ Լուսնի մակերեւոյթի առաջին մուտիսբեկտրալային պատկերը։ Անոնցմէ ետք 1998 թուականին Lunar Prospector առաքելութեան սարքաւորումները Լուսնի բեւեռներուն մէջ բաւականին ջրածին յայտնաբերեցին, որ հաւանաբար գոյացած է Արեւու լոյս չտեսնող բեւեռներու խառնարաններու սառոյցներէն։ Եւրոպական SMART-1 տիեզերանաւը, որը երկրորդ իոնային ինքնագնաց տիեզերանաւն էր, Լուսին վայրէջք կատարեց Նոյեմբեր 2004 թուականին եւ այնտեղ մնաց մինչեւ 3 Սեպտեմբեր 2006 թուական եւ առաջին անգամ ուսումնասիրեց Լուսնի մակերեւոյթի քիմիական տարրերը։ Չինաստանը եւս յաւակնութիւն յայտնեց Լուսնի հետազօտման գործին մէջ եւ յաջողութեամբ Լուսին իջեցուց Չանյե 1 տիեզերանաւը, որ այնտեղ մնաց 5 Նոյեմբերէն մինչեւ 1 Մարտ 2009։ Ան տասնվեց ամսեայ առաքելութեան արդիւնքին մէջ կրցաւ ստանալ Լուսնի ամբողջական քարտէսի պատկերը։ 4 Հոկտեմբեր 2007 թուականէն մինչեւ 10 Հունիս 2009 իր առաքելութիւնը կ'իրականացնէր ճապոնական Կագույա տիեզերանաւը, որն հագեցած էր բարձր յստակութեամբ տեսախցիկներով եւ երկու ոչ մեծ արբանեկային ռադիոընդունիչներէն։ Ան կարողացաւ ստանալ Լուսնի երկրաֆիզիքական տուեալները եւ այդ տեսաֆիլմը կը համարուի ամենաբարձրորակ եւ ամենայստակ ֆիլմը։ Առաջին հնդկական լուսնային առաքելութիւնը՝ Չանդրայան 1-ը Լուսնի վրայ գործեց 8 Նոյեմբեր 2008-էն մինչեւ 27 Օգոստոս 2009, երբ անոր հետ կապը կտրուեցաւ։ Ան կատարեց քիմիական եւ տարրային ուսումնասիրութիւններ՝ ստեղծուելով Լուսնի ֆոտօ-երկրաբանական քարտէսը։ Բացի այդ ան հաստատեց, որ Լուսնի հողին մէջ կան ջրի մոլեկուլներ։ 2013 թուականին Հնդկաստանը կը ծրագրրէ բաց ձգելՉանդրայան 2-ը, որն իր մեջ կը ներառի նաեւ ռուսական լուսնագնացը։  ԱՄՆ-ը 2009 թուական Յունիս 18-ին Լուսին կ'ուղարկէ Lunar Reconnaissance Orbiter եւ LCROSS հետազօտման կայանները։ LCROSS-ն իր առաքելութիւնը վերջացուցած է 9 Հոկտեմբեր 2009-ին Կաբեուս խառնարանին մէջ լայնամասշտաբ ուսումնասիրութիւններ կատարելէն ետք,, իսկ LRO-ն մինչեւ հիմա ալ կը շահագործուի եւ բաւականին բարձր որակի նկարներ ստացած է լուսնային մակերեւոյթի վերաբերեալ։ 2011 թուականի Նոյեմբերին LRO-ն տուած է Արիստարքուս խառնարանի մանրամասն տուեաալները, որն ունի 40 քիլոմեթր տրամագիծ եւ 3.5 քիլոմեթր խորութիւն։ Այդ խառնարանը կը համարուի Երկրէն ամենատեսանելի խառնարանը։ «Արիստարքուս սարահարթը երկրաբանական առումով կը հանդիսանայ ամենաբազմազան տեղը Լուսնի վրայ՝ խորհրդաւոր ծագում ունեցող սարահարթ, լավայով ծածկուած հսկայական տեղամասեր, հրաբխային փրփուրով ծածկուած դաշտեր եւ այդ ամէնը լեցուն է խոշոր բազալտի կտորներով». ասել է Մարկ Ռոբինսոնը, LRO-ի գլխաւոր հետազօտողը։ 25 Նոյեմբեր 2011-ին ՆԱՍԱ-ն թարմացուցած է նկարները։
GRAIL-ի երկու տիրեզերանաւեր սկսած են Լուսնի շուրջ պտտիլ 1 Յունուար 2011-էն։
ՆԱՍԱ-ն սկսած է նախագծեր կառուցել 2004 թուական Յունուար 14-ին նախագահ Ճորճ Ուոլքըր Պուշի կոչը ի կատար ածելու համար, ըստ որու 2024 թուականին կառուցուելու է Լուսնային տուեալներու շտեմարան։ Ծրագրի շրջանակներու մէջ արդէն եկամուտ հայթայթուած են թռչող մոտուլներու կառուցումն ու փորձերը եւ լուսնային տուեալներու շտեմարանին ճարտարապետական նախագիծը։ Այնուամենայնիւ այդ նախագծի իրականացումը դադարեցուցին, որպէսզի կարողանան 2035 թուականին վայրէջք կատարեն Մարսի վրայ։ Հնդկաստանը նոյնպես յույս կը հայտնէ, որ 2020 թուականին Լուսին կ'ուղարկէ ուղեւորներով տիեզերանաւ։
Իրաւական կարգավիճակը
Չնայած այն հանգամանքին, որ խորհրդային «Լունա» սարքերու՝ իջեցուող սարքերը սփռուած են Լուսնի մակերեւոյթին եւ ամերիկեան Ապոլոն ծրագրի աստղանաւորդները տնկած են ԱՄՆ դրօշը իրենց վայրէջքի վայրերուն մէջ: Այս պահուն ոչ մէկ երկիր յաւակնութիւն ունի Լուսնի որեւէ մասի վրայ ։ Ռուսաստանը եւ ԱՄՆ-ը մասնակցած են 1967 թուականին ստորագրուած Տիեզերական համաձայնագրին, որը սահմանում է Լուսինը եւ ամբողջ արտաքին տիեզերքը, որպէս "ամբողջ մարդկութեան սեփականութիւն" ։ Այս համաձայնագիրը կը սահմանափակէ նաեւ Լուսնի օգտագործումը միայն խաղաղ նպատակներով, առանձնայատուկ կերպով արգիլելով Լուսնի վրայ ստեղծել ռազմական կառոյցներ եւ ունենալ ժողովրդական ոչնչացման սպառազինութիւնները ։ 1979 թուականին ստորագրուեցաւ Լուսնի համաձայնագիրը, որ կ'արգիլէ Լուսնի ակերու օգտագործումը միայն մէկ պետութեան կողմէ, սակայն ան դեռ չէ ստորագրուած որեւէ տիեզերական պետութեան կողմէ ։ Մինչդեռ որոշ անհատներ յայտնած են իրենց իրաւունքներու մասին՝ Լուսնի մէկ մասի կամ ամբողջի վրայ, անոնցմէ եւ ոչ մէկը վստահելի չէ  ։
Լուսինը մշակոյթի եւ արուեստի մէջ
Լուսինը քիչ անգամ չէ, որ ոգեշնչած է գրողներուն, նկարիչներուն եւ երաժիշտներուն՝ Երկրի միակ բնական արբանեակի հետ կապուած ստեղծագործութիւններ ստեղծելու։
Համաշխարհային գրականութեան մէջ մեծ տեղ ունին Լուսնին նուիրուած Սիրանօ տը Պերժերակի «Ուրիշ լոյս, կամ պետութիւնը եւ Լուսնային կայսրութիւնը», Էտկար Ալլան Պոյի «Ոմն Հանս Պֆայլի արտասովոր արկածները», Ժիւլ Վեռնի «Երկրէն դէպի Լուսին» եւ «Լուսնի շուրջը», Ալեքսանտր Բելեաեւի «ԿԷՑ աստղը», Նիկոլա Նոսովի «Անգետիկը Լուսնի վրայ», Ռոպերտ Հայլայնի «Լուսին՝ խիստ տիրուհի» եւ Այզեկ Ազիմովի «Հիմնումը եւ Երկիրը» ստեղծագործութիւնները։
Երաժշտական բնագաւառին մէջ Լուսնին նուիրուած հանրաճանաչ ստեղծագործութիւններն են Լուտվիկ վան Պեթհովենի «Լուսնի սոնատը», Փինք Ֆլոյտի «Լուսնի հակառակ կողմը» եւ Electric Light Orchestra խումբի «Տոմս դէպի Լուսին» կատարումները։
Բազմաթիւ ֆիլմեր եւ մուլտֆիլմեր լոյս տեսած են, որոնց իրադարձութիւնները կը կայանան Լուսնի վրայ կամ ալ գետնի, որ անմիջական կապ ունի Լուսնի հետ։ Նման ֆիլմերէն են «Ուղեւորութիւն դէպի Լուսին» (1902, Ֆրանսա), որ աշխարհի ամենաառաջին առասպել ֆիլմն է «Առաջին մարդիկ Լուսնի վրայ» (1964, ԱՄՆ) Հերպերտ Ուելսի համանուն վէպի պաշտպանակը, «Ապոլոն-13» (1995, ԱՄՆ), որն իրական փաստերու վրայ հիմնուած ֆիլմ է, «Լուսին 2112» (2009, Մեծ Բրիտանիա), աստղագնացի պատմութեան մասին, որ կը հետեւի հելիումի հանքարդիւնաբերութեանը Լուսնի վրայ եւ ամէն մէկ անյաջող փորձէն ետք անոր կը փոխարինեն կլոնով, «Ապոլոն 18» (2011, ԱՄՆ), որ կը պատմէ «Ապոլոն 18-ի» գաղտնի թռիչքի մասին, որ ըստ պաշտօնական տուեալներու այդպէս ալ տեղի չէ ունեցած եւ լիամետրաժ մուլտֆիլմ ըստ Նիկոլա Նոսովի համանուն գրքի՝ «Անգետիկը Լուսնի վրայ» (1997)։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գիտութիւն
Գէորգ Կառվարենց
Գէորգ Կառվարենց  (Արապաճեան, 18 Մայիս 1892, Կ.Պոլիս - 5 Սեպտեմբեր 1946, Միլան), բանաստեղծ։
Մինչեւ Փոքր Ասիոյ Աղէտը
Նախնական կրթութիւնը ստացած՝ Զմիւռնիոյ Վիենն. Մխիթարեաններուն մօտ, ապա՝ Պարտիզակի ամերիկեան քոլէճին մէջ՝ որուն ընթացքը աւարտած է 1908-ին։
Մինչեւ առաջին աշխարհամարտ (1914) ուսուցչական պաշտօն կը վարէ Էնկիւրիի հայկական վարժարաններուն, ապա Սկիւտարի Սեմերճեան նախակրթականին մէջ։ Պատերազմի տարիներուն կ'ենթարկուի բանտի եւ աքսորի դառնութիւններուն, ու զինադադարէն ետք մաս կը կազմէ «ճակատամարտ»ի խմբագրութեան:
Իզմիրի աղէտէն ետք, 1922-ին կ'անցնի Յունաստան, ուր մինչեւ 1942 թուականը ուսուցչական պաշտօն կը ստանձնէ զանազան քաղաքներու մէջ:
Քերքիրա
Հայ գաղթականներուն եւ որբերուն հետ Քերքիրա կը հասնի։ Մաս կը կազմէ «Հայ համայնքին Մարմին»ը 1922-ի աշնան ստեղծուած Խուրհուրդի դիւանին իբրեւ ատենադպիր։  Ութը ամսուան համար տնօրէնութիւնը կը ստանցնէ Լորտ Մէյորս հիմնարկին Քերքիրայի որբանոցին, միաժամանակ հայ լեզու եւ հայկական երաժշտութիւն կը դասաւանդէ հայ որբերուն։ Մայիս 1923-ին Նշան Պէշիկթաշլեանին հետ Քերքիրայի «Փուիքլիոն» թատրոնին մէջ կը բեմադրեն եւ հայ գաղթականներու հոծ ներկայութեան կը ներկայացնեն Երուանդ Օտեանի «Չարշըլը Արթին Աղա» թատերախաղը․ դերակատարները կ՛ըլլան թատերասէր հայ գաղթականներէն եւ որբերէն օրիորդներ եւ երիտասարդներ, որոնք կը հետեւին վերոնշեալ երկու հայ ուսուցիչներուն ուղղութիւններուն։
Սելանիկ, Աթէնք
Քերքիրայէն ետք, կ՛ անցնի յաջորդաբար Սելանիկ եւ Աթէնք։ Երկու քաղաքներուն մէջ կը զբաղի հայ համայնքներուն աշխատանքներով եւ հայկական կրթական հաստատութիւններուն մէջ ուսուցչութեամբ։
Ստեղծագործութիւններ
Բանաստեղծութիւններու իր առաջին հատորը հրատարակած է 1913-ին՝ «Ծովեր» անունով ։ 1921-ին՝ «Գերեզմանի Ծաղիկներ», ու 1931-ին՝ «Տաւիղ Եւոլեան» հատորները։ Մահէն երեսունեւմէկ տարի ետք (1977), իր զաւկին՝ յայտնի երաժշտագէտ-երգահան Ժորժ Կառվարենցի նախաձեռնութեամբ հրատարակուեցան իր անտիպները, «Բանաստեղծութիւն» անունին տակ   ։
Քերթողական իր էջերը երաժշտական եւ հնչական բծախնդրութիւններով կը յատկանշուին։ Երաժշտական ձիրքերով օժտուած արուեստագէտ մըն էր նաե՛ւ ինք։ Ձայնական ներդաշնակութեան շեշտուած փոյթով՝ իր ստեղծագործութիւններուն մէջ յաճախ կշռոյթին, չափին ու յանգին հաւատարիմ մնացած է աւելի, քան հաղորդակցութեան պահանջներուն եւ իմաստի պայծառութեան։
1930ական թուականներուն՝ Աթէնքի մէջ՝ Անտոն Կազէլի, Գաբրիէլ Լազեանի եւ բանաստեղծ Վազգէն Եսայեանի հետ խմբագրած է «Արեւագալ» գրական պարբերաթերթը։
Տե՛ս նաեւ
Արսէն Պալեան
Քերքիրայի հայերը
Քոքինիոյ հայկական գաղութը
Սելանիկի հայկական գաղութը
Կարօ Գէորգեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1892 ծնունդներ Ստորոգութիւն:18 Մայիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:1946 մահեր Ստորոգութիւն:5 Սեպտեմբերի մահացածներ
Վիպերգական Կամ Պատմողական Սեռ
Վիպերգական կամ պատմողական սեռ, վիպերգական կամ պատմողական սեռի գործերու մէջ կը ներկայացուին կեանքի իրականութիւնները՝ իրենց մէջ պարունակելով նաեւ հեղինակային երեւակայութիւն, որ կը ներկայանայ դարձեալ որպէս իրականութիւն։ Սովորաբար դէպքերը պատմողը հեղինակն է, բայց կրնայ նաեւ հերոսներէն մէկուն բերնով պատմուիլ (Րաֆֆի- «Կայծեր»)։
Վէպ
Վէպը կ’ընդգրկէ մեծ ժամանակաշրջանի մէջ կատարուող բազմաթիւ դէպքեր, կ’ունենայ բազմաթիւ հերոսներ եւ կու տայ անոնց անձնական կեանքի մանրամասնութիւններ։ Վէպին մէջ կը ներկայացուին հասարակական կեանքի լայն պատկեր, հերոսներու նկարագիրներու հոգեբանական զարգացում, միջավայր, բնութիւն, ժողովրդական սովորութիւններ, բարքեր եւ այլն։
Վէպը կ’ունենայ գաղափարական հիմնական ըսելիք, որուն կը հիւսուին սիրային եւ այլ պատմութիւններ, դէպքեր, պատմական-ազգագրական, քնարական շեղումներ, փիլիսոփայական միտքեր եւ այլն։
Վէպը ունի բազմաթիւ տեսակներ, ինչպէս՝ պատմական, քաղաքական, սիրային, հոգեբանական, մանկավարժական, փիլիսոփայական, արկածային եւ այլն։
Վիպակ
Վիպակը պատմողական սեռի ոչ շատ ընդարձակ գրութիւն է։ Ան միջին տեղ կը գրաւէ վէպի ու պատմուածքի միջեւ։ Գործող անձերու քանակով, ժամանակաշրջանի ու կեանքի պատկերումի ընդգրկումով ան մեծ է պատմուածքէն, բայց փոքր է վէպէն։ Վիպակը եւս կրնայ ունենալ դիպաշարային քանի մը գիծեր, կրնայ ունենալ քնարական, ողբերգական շունչ, կրնայ արծարծել կարեւոր գաղափարներ, ստեղծել ամբողջական նկարագիրներ եւ խորանալ անոնց հոգեբանուեթան մէջ։ Ընդհանրապէս վէպի եւ վիպակի խիստ սահմանազատում դժուար է ընել։ Հայ գրականութեան մէջ նշանաւոր են Նար-Դոս ի «Սպանուած աղաւնին», Լեւոն Շանթ ի «Կինը», «Դարձ» եւ այլ վիպակները։
Պատմուածք
Պատմուածքը փոքր ծաւալի արձակ պատմողական գրութիւն է, որ իր արմատներով կապուած է բանահիւսութեան։ Հետագային ան զարգացեր ու փոփոխութիւններու ենթարկուեր է։ Հոն հերոսին կեանքէն քանի մը դրուագ միայն կը ներկայացուի։ Վէպի համեմատութեամբ պատմուածքը կեանքի աւելի նեղ շրջանակ կ’ընդգրկէ եւ քիչ հերոսներ կ’ունենայ, բայց լաւ պատմուածին մէջ եւս կ’արտացոլուին կեանքի հիմնական կողմերը, կը կատարուին ընդհանրացումներ, կը կերտուին լիարժէք տիպարներ։ Պատմուածքին մէջ կը ներկայացուի միջավայր՝ իւրայատուկ գիծերով, կը նկարագրուին բնութեան տեսարաններ։ Հոն նաեւ կ’արծածուի որեւէ գաղափարական հարց։ Լաւագոյն պատմուածքի օրինակներ են Թումանեան ի «Գիքորը», Զօհրապ ի «Ճիտին պարտքը» եւ այլ գործեր։
Նորավէպ
Նորավէպը (իտ.՝ novella- նորութիւն) ծագում առած է Իտալիա, վաղ Վերածնունդի շրջանին եւ իր լաւագոյն արտայայտութիւնը գտած է Պոկաչչո յի «Տեքամերոն» գիրքին մէջ (ԺԴ. դար)։ Ան սեղմ ծաւալի արձակ ստեղծագործութիւն է, որ ունի դէպքերու արագ ընթացք եւ սակաւաթիւ տիպարներ։ Նորավէպը կը պատկերէ մարդու կեանքի մէկ աւարտուն դրուագ։ Նորավէպին յատուկ են անսովոր դէպքը, սուր բախումը, գործողութեան արագ ու անշեղ ընթացքը եւ անսպասելի վախճանը։ Լաւ նորավէպը իր անշեղ ընթացքին համար կը նմանցնեն աղեղէն թռած նետի։ Բնութեան տեսարաններու, մարդկային հոգեվիճակներու, միջավայրի մանրամասն նկարագրութիւններ հոն կամ չկան, կամ քիչ տեղ կը զբաղեցնեն։ Ժամանակակից գրականութեան մէջ դժուար է նորավէպը զատորոշել պատմուածքէն։
Համաշխարհային մեծ նորավիպագիրներ են՝ Կի Տը Մոբասան ը, Անթոն Չեխով ը եւ ուրիշներ։ Հայ գրականութեան վարպետ նորավիպագիրն է Գր. Զօհրապ ը։
Ակնարկ
Ակնարկը վաւերագրական գրականութեան սեռերէն է։ Հոն հեղինակը կը պատմէ ո՛չ թէ երեւակայական, այլ կեանքին մէջ գոյութիւն ունեցող, վաւերական անձերու եւ անոնց հետ կատարուած դէպքերու մասին։ Ակնարկին մէջ կը յիշուին հերոսին անունը, գործողութեան ճիշդ վայրը, ժամանակը, կենսագրական փաստեր, նկարագրային գիծեր եւ այլն։ Այս յատկանիշերով ան կը տարբերի զուտ գեղարուեստական գործերէ։ Սակայն ակնարկի հեղինակը եւս կ’ունենայ երեւակայութիւն՝ երեւոյթներէն իւրայատուկը ընտրելու եւ հերոսներու վարմունքը հոգեբանօրէն պատճառաբանելու համար։ Ան կրնայ ստեղծել լիարժէք տիպարներ՝ համոզիչ նկարագիրներով։ Ակնարկագիրը եւս կրնայ դիմել գեղարուեստական միջոցներու՝ բնութեան նկարագրութիւն, երկխօսութիւն, հեղինակային միջամտութիւն, որոնք կը զուգակցէ գիտական կամ փաստացի տուեալներու (թիւեր, փաստաթուղթեր եւ այլն)։ Հայ գրականութեան մէջ նշանաւոր ակնարկագիրներ են Րաֆֆի ն («Աղթամարայ վանքը», «Ճանապարհորդութիւն Պարսկաստանում»), Պարոնեան ը («Պտոյտ մը Պոլսոյ թաղերուն մէջ») եւ ուրիշ շատեր։
Յուշագրութիւն
Յուշագրութիւնը ( ֆրանսերէն՝ memoires-յիշողութիւններ) ոեւէ անձի յիշողութիւններու վերաշարադրանքն է անցեալի այն անձերու, իրադարձութիւններու, հանդիպումներու մասին, որոնց հետ ինք անձնապէս առնչութիւններ ունեցած է։ Հոն փաստերու ստոյգ պատումը կը զուգորդուի հեղինակի անձնական տպաւորութիւններուն։ Կարեւոր է, որ հեղինակը կարող ըլլայ ճաշակով ընտրութիւն կատարել, ընտրել յատկանշականը, առարկայական ու նոյն ատեն գեղարուեստական շունչով ներկայացնել յուշերը։ Նման գործեր մեծ հաճոյքով կ’ընթերցուին, ինչպէս՝ Գուրգէն Մահարի ի «Մանկութիւն», «Պատանեկութիւն» եւ «Երիտասարդութիւն»ը, Աւետիս Ահարոնեան ի «Իմ գիրքը», «Մանկութիւն» եւ «Պատանեկութիւն»ը, Երուանդ Օտեան ի «Մանկութեան յիշատակներ», «Տասներկու տարի Պոլսէն դուրս»ը, «Անիծեալ տարիներ»ը, ուր 1915-ի իր աքսորական տարիներու տառապանքները կը նկարագրէ, Շիրվանզադէ ի «Կեանքի բովից»ը, ուր կը ներկայացնէ իր ճանչցած հայ գրողները եւ այլն։
Օրագրութիւն
Օրագրութիւնը աւելի անձնական բնոյթ ունի, ուր հեղինակը պարբերաբար կը գրառէ իր եւ շրջապատի մարդոց, դէպքերու, երեւոյթներու մասին՝ սեփական տպաւորութիւններու տեսանկիւնէն։ Օրագրութիւն մը հետագային կրնայ իբրեւ աղբիւր ծառայել գրական երկի մը։ Երբեմն ալ հեղինակը օրագրութեան ձեւին կը դիմէ իբրեւ գեղարուեստական հնարանք եւ իր ստեղծագործութիւնը լման կամ մասամբ կը գրէ իբրեւ իր օրագրութիւնը։ Նման գործ է Լեւոն Շանթ ի «Երազ օրեր» վիպակը։ Օրագրութեան ձեւով գրուած գործին մէջ շարադրանքը առաւել անկեղծ ու հաւաստի տպաւորութիւն կը ձգէ։
Գարեջուր
Գարեջուրը Աշխարհի տարածքին ամէնէն շատ սպառող եւ լայն տարածում ունեցող դեղին գոյնի ոգելից ըմպելի մը, որ կը պատրաստուի գարիի հունտերուն խմորումով։ Ջուրէն եւ թէյէն ետք, ամէնէն շատ ժողովրդականութիւն ունեցող խմիչքը: Հատիկները կը թրջեն, որպէսզի ծիլ տան։ Ծիլ տուած գարին, որ մալտ կը կոչուի, գաղջ ջուրի մէջ կը դրուի։Այս խառնուրդէն կը հանեն անուշ հեղուկ մը, որ կ'եռացնեն հմուլի ծաղիկներուն հետ, որ կու տայ լեղի համ մը։ Բնախմորի ազդեցութեան տակ, քաղցուին շաքարը կը լուծուի ալքոհոլի եւ բնածխային կազի մէջ։ Գարեջուրին համը աւելի զօրացնելու համար երեք ամիս կարասներուն մէջ կ'ամբարեն։ Գարեջուրին փրփուրը կը վերցնեն զտումով՝ հեղուկը շիշերու կամ թիթեղէ տուփերու մէջ լեցնելէ առաջ։
Մկնիկ
Ներկայիս յաճախ կը կիրառեն օբդիգակամեքանիգական մկնիկները, տեղադրուած է գնդիկ մը ամրացուած է երկու ուղղահայաց պտտուող «laser»ներու միջեւ, որոնցմէ մէկը կ՛արձագանքէ X-երու առանցքով տեղաշարժման դեպքին, իսկ միւսը՝ Y-ներու։ Հարթ մակերևույթի վրայ մկնիկները տեղաշարժելու գնդիկը շարժում է՝ իր հերթին շարժեցնելով «laser»ները։ Վերջինները վրայ կան փոքրիկ գոորտինադային սկավառակներ՝ միգրոսգոբիկ բացվածքներով։ Կուրսորի դիրքի մասին տեղեկութիւն ստանալու համար կիրառվել են ինֆրակարմիր եւ ֆոտո ընդունիչները։ Ինֆրակարմիր ճառագայթը անցնելով նշուած բացվածքներու միջեւ, ընկալուած է ֆոդոընդունիչներով և համապատասխան ելեգդրանական ազդանշանը կը հաղորդէ համակարգչին։
Օպտիկական մկնիկներու առաջինները ինֆորմացիան կը ստանայէին գործունեութեան մակերևույթին անդրադարձուած լոյսից։ Ժամանակին օբդիգական մկնիկը փոքրիկ տեսախցիկ միգրոբրոսեսըրներ են, որ կը մշակէ ստացուող ազդանշանը։
Անլար մկնիկները 2 տեսակի են՝ ինֆրակարմիր ճառագայթի միջոցով եւ ռադիոհաղորդման օգնութեամբ ինֆորմասիա հաղորդող մկնիկներ։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Համակարգիչի բաղկացուցիչներ Ստորոգութիւն:Ամերիկեան յայտնագործութիւններ
Մարք Չէնեան
Մարք Չէնեան Ամերիկահայ գործարար, Դասախօս, Ներդրումներու Խորհրդատու:
Կենսագրութիւն
Ամերիկահայ գործարար Մարք (Նշան) Չէնեան Հայոց Ցեղասպանութիւնը վերապրածներու ժառանգորդ է: Չէչէնեաններու (այսպէս էր մականուն-ազգանունը սկիզբը) ընտանիքին մէջ լոյս աշխարհ կու գայ որդի, որուն Նշան կը կոչեն, որ անգլերէն կը նշանակէ «mark»: Ան ԱՄՆ տեղափոխուելէն յետոյ կը վերափոխէ անունը ու կը կրճատէ մականուն-ազգանունը՝ դառնալով Մարք Չէնեան :
Անոր մայրը եւ հայրը ծնած են Արեւմտեան Հայաստանի մէջ (յաջորդաբար՝ Խարբերդ եւ Կեսարիա) եւ Հայոց Ցեղասպանութեան օրերուն փրկուած են գերմանացի եւ ամերիկացի աւետարանիչներու շնորհիւ: Ճակատագիրի բերումով, անոնք հասած են Եգիպտոս, ուր աւելի ուշ անոնք որոշած են ընտանիք կազմել, աչքի առջեւ ունենալով գոյատեւման գաղափարը: Մարք Չէնեանի մայրը հարսանեական հագուստներու ձեւաւորող եղած է, իսկ հայրը՝ ելեկտրականութեան ճարտարագէտ:
Վարոշա (Կիպրոս)
Վարոշա (Βαρώσια, Maraş [maˈɾaʃ] or Kapalı Maraş), ուրուական քաղաք, Կիպրոս կղզիի հիւսիս արեւելեան շրջանին մէջ,  Միջերկրական ծովու ափին, Վարոշան` Ֆամակուսթայի մէկ մասը :
Մարք Չէնեան
Կենսագրութիւն
Մարք Չէնեան աւարտած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բնագիտութեան բաժինը, որմէ ետք ելեւմուտքի եւ տնտեսագիտութեան բաժինները:
Վարոշա (Կիպրոս)
Բազմաթիւ զբօսաշրջիկներ այցելած են Վարոշա՝ իր բարձրայարկ շէնքերը, պանդոկները, ճաշարանները, գիշերային զբօսավայրերը եւ լողափները: Աշխարահռչակ դերասաններ Ռիչըրտ Պըրթըն եւ Էլիզապէթ Թէյլըր այնտեղ հանգստանալու գացած են:
Մարք Չէնեան
Գործունէութիւն
Տասնամեակներէ ի վեր, Քալիֆորնիա բնակող Չէնեան ներդրումներու խորհրդատուութիւն կը կատարէ Պեվըրլի Հիլզ գտնուող իր գրասենեակէն։ Ան նաեւ դասախօսութիւններ կու տայ եւ խորհրդաժողովներու կը մասնակցի։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:դասախօս Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ գործարար
Օտարագիր Հայ Գրողներ
Օտարագիր Հայ Գրողներ, սփիւռքի տարածքին հայ գրողներու մէկ մասին ստեղծագործութեան լեզուն օտար է։ Աւանդաբար առաջին օտարագիր հայ գրողը կը նկատուի Խաչատուր Ոսկանը։ Օտարագրութիւնը «մայր» մշակոյթի պատմութեան մէկ մասն է. այն երեւոյթ մըն է, որ արտաքուստ «ուրոյն» չէ, սակայն ունի ազգային արմատներ։ Օտարագիր հայ գրողներուն հետաքրքրած են սեփական ժողովուրդի ճակատագիրը, Մեծ Եղեռնը, ազգային արմատներwu ու դիմագիծի որոնումը։
Անգլերէն ստեղծագործած են Մայքըլ Արլենը («Այս Հմայիչ Մարդիկ», 1924, «Կանաչ Գլխարկը», 1924, «Լէյտի Քրիստին», 1928), մեծանուն գրող Ուիլիըմ Սարոյեանը («Ձեր Կեանքի Ժամանակը», 1939, Պուլիցերեան մրցանակ, «Անունս Արամ Է», 1940, «Կոտորածն Մանկանց», 1952, «Հայրիկ, Դուն Խենթ Ես», 1956, «Մայրիկ, Ես Կը Սիրեմ Քեզ», 1957, «Վայրեր, Ուր Ես Եղած եմ», 1972, «Պատահական Հանդիպումներ», 1977, եւ այլն), Լեւոն Զաւէն Սիւրմէլեանը («Ձեզ եմ դիմում, տիկիններ եւ պարոններ», 1945, «98,6°», 1950), Փիթր Սուրյանը («Միրի», 1957, «Դարպասը», հայերէն թրգմ.՝ 2011), Մայքըլ Արլեն Կրտսերը («Աքսորականներ», 1970, «Հայկական դատավճիռ», 1973, «Ուղեւորութիւն դեպի Արարատ», 1975, «Հայկական օրագրութիւն», 1991, հայերեն հրատարակված՝ «Դեպի Արարատ», 2000), Դայանա Տեր-Հովհաննիսյանը («Ինչպես ընտրես քո անցյալը», 1978, «ժամանակի մասին», 1987, «Հացի երգը, աղի երգը», 1990), Փիթր Բալաքյանը («Պայծառութեան տխուր օրեր», 1983, «ճակատագրի սեւ շունը», 1998), ֆրանս. եւ ռուսումնական՝ Անրի Թրուայան («Սարդը», «Ձկնորսանոց», երկուսն էլ՝ 1938, Գոնկուրյան մրցանակ՝ 1938, «Քանի աշխարհը կա», հ. 1-3, 1947-1950, «Սգավոր ձյունը», 1952, «Արդարների լույսը», հ. 1-5, 1955-1962, «Մոսկվացին», հ. 1-3, 1974-1975), ֆրանս.՝ Ռուբեն Մելիքը («Աշխարհի համերաշխութիւն», 1946, «Հորիզոն անցնողները»;" 1948, Ապոլիների մրցանակ, «Ուր արյուն է հոսել», 1955, «Միացյալ երգը», հ. 1-2, 1960-1967, Ֆրանսիայի ակադեմիայի Մեծ մրցանակ, «Մարմին ինձնով կենդանի», 1976, ֆրանսիական գրողների մրցանակ, «Թափոր», 1984), Վահե Քաչան («Ակն ընդ ական», 1955, «Կարթ», 1957, «Սեղմված բռունցքներ», 1958, «Արարչի ութերորդ օրը», 1960, «Գիշատիչների խնջույքը», 1960, «Գաւազան», 1961, «Հրեայի Մահը», 1968, «Աղմուկ, որ լսվում էր», 1979), բուլղ.՝ Սեւդա Սեւանը («Քար քարի վրա», 1974, «Ռոդոսթո, Ռոդոսթո...», 1983, «Որեւէ տեղ Բալկաններում», 1987, «Տեր-Ձոր», 1996), իսպ., անգլ. եւ հայերեն՝ Ալիսիա Կիրակոսյանը («Մեկ օր, հինգ ձայն», 1966, «էութիւն եւ կետադրութիւն», 1967, «Հակակշիռ», 1972, «Մոխիրներից հետո եւ նամակ առ Հայաստան», 1972, «Անդենական զրույցներ», 1992, «Ամբողջական երկեր», 2005, եւ այլն ), իտալ.՝ Անտոնիա ԱրսլանըՄուտքագրեք չձեւավորված տեքստը այստեղ («Արտույտների ագարակը», 2004) եւ ուրիշներ։
Օտարագիր հայ գրողներուն համար կազմակերպուած են համաժողովներ [1-ին (2005), 2-րդ (2007), 4-րդ (2011), բոլորն ալ՝ Երեւան, 3-րդը՝ Լոս Անճելըս (2009), որոնց մասնակցած են տարբեր երկրներու մէջ ստեղծագործող գրողներ եւ թարգմանիչներ։ Անոնք մեծ ներդրում ունին հայ գրականութիւնն ու հայկական իրողութիւնները օտար երկրներու մէջ ներկայացնելու, ազգային ինքնութեան պահպանման գործ։
Պատկերասրահ
Կատեգորիա:Հայ գրականութիւն
Զատիկ Կղզի
Զատիկ կղզի, Հարաւային Ամերիկայի մէջ, Չիլիի ծովափէն հեռու, Խաղաղական ովկիանոսին մէջ: Կղզին ծանօթ է նաեւ «Ռափա Նուի» (ռապ. Rapa Nui) թահիթիական անունով, որ կը համապատասխանէ տեղաբնիկներուն լեզուին։ Տարածութիւնը 163,6 Քմ² է։ Կղզին կազմաւորուած է շարք մը հրաբխային զանգուածային ժայթքումներու հետեւանքով եւ միլիոնաւոր տարիներ շարունակ  չէ բնակուած. հոն ապրած են միայն ծովային թռչուններ։ Կղզիին զառիթափ լանջերը, այնուամենայնիւ, փարոսն են փոլինեզեան ծովագնացներու։
Լաւայի խողովակները եւ իրարու զարնուող ալիքները կազմաւորած են հարիւրաւոր քարանձաւներ եւ վտանգաւոր ծովածոց մը։ Միայն քանի մը անվտանգ վայրեր կան, ուր կարելի է խարիսխ իջեցնել։
Կղզիին մայրաքաղաքն ու անոր միակ քաղաքը Անգա Ռոան է։ Անիկա աշխարհի ամէնէն նշանաւոր կղզին է, յատկապէս մոայներու՝ հրաբխային փոշիէն կառուցուած քարէ արձաններուն շնորհիւ, որոնց մէջ, ըստ տեղաբնիկներուն, կեդրոնացած է Զատիկ Կղզիին առաջին թագաւոր Հոտու-Մատուի նախնիներուն գերբնական ուժը։ Նորաբնիկները կղզին վերանուանած են «Te Pito O Te Henua», որ կը նշանակէ Երկիր մոլորակին «պորտը»։
Կղզին ունի շուրջ 5000 բնակիչ (2020) ։
1888-ին կղզին կցուած է Չիլիին։ 1995-ին Ռապանուի ազգային այգին (Զատիկ կղզին) ընդգրկուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ ։
Կղզիին Յայտնաբերումը
1722-ին, Կիրակի օր մը Հոլանտացի նաւարար Ճաքոպ Ռոկըվիին կը փորձէր հասնիլ Աւստրալիա, սակայն ան սխալմամբ կը հասնի այս փոքր կղզին: Այդ օրը Եւրոպայի մէջ Զատիկ կը տօնուէր: Այս պատճառով ալ կղզին կը կոչուի Զատիկ կղզի:
Զատիկ կղզիին քաղաքակրթութիւնը
Իր երկիրը վերադառնալէ ետք հոլանտացի հետախոյզը կը պատմէ, թէ ինք տեսած է հազարաւոր անձեր Զատիկ կղզիին վրայ: Ասիկա կը նշանակէ, որ այդ հողերուն վրայ կ'ապրէին մարդիկ եւ` շատ հին ժամանակներէն: Հնագիտական պեղումներու շնորհիւ` մասնագէտները կ'ենթադրեն, թէ կղզի հասած առաջին մարդիկը եկած են Փոլինեզիայէն` Խաղաղական ովկիանոսին մէջ արշիպեղագոսէ մը: Աշխարհէն կտրուած` անոնք ստեղծած են իրենց յատուկ քաղաքակրթութիւնը եւ սովորութիւնները: Այդ աւանդութիւններուն կարգին է հսկայական արձաններու` մոայներու շինութիւնը:
Այս արձանները շինելու համար կղզիին բնակիչները հանած են Ռանօ-Ռարաքու մեծ հրաբուխէն ժայռի կտորներ: Կ'ենթադրուի, որ անոնք այս աշխատանքները սկսած են Ժ. դարուն (այս արձանները մեծ մասամբ քանդակուած եւ տեղադրուած են 1000-1650 թուականներուն): Շատ դժուար աշխատանքներ, որոնք տեւած են հարիւրաւոր տարիներ (մօտաւորապէս վեց դար): Այս մեծ ճիգերէն մէջտեղ եկած են մօտաւորապէս հարիւր մոայ: Անոնք տարածուած են կղզիին չորս կողմերը: Միջին հաշուով 20 մ բարձրութիւն եւ 14 թոն ծանրութիւն ունին: Ասիկա կը համապատասխանէ երկու ափրիկեան փիղերու ծանրութեան : Անոնք համարուած են քաղաքական հեղինակութեան եւ իշխանութեան խորհրդանիշները։
Քարէ Հսկաներուն Գաղտնիքները
Կարգ մը արձաններու դրած կարմիր գլխարկը կը կոչուի փուքաօ:
Արշակ Գալէմքեարեան
Գալէմքեարեան Արշակ (ծն.՝ 1896, Արաբկիր), ճարտարապետ:
Կենսագրութիւն
Ծնած է Արաբկիր 1896, մանուկ հասակին ծնողքին հետ Հալէպ գաղթած, ուր նախնական կրթութիւնը կը ստանայ ազգ. Վարժարանի մէջ, ուսկից շրջանաւարտ ըլլալով 1909-ին՝ կը մտնէ տեղւոյն թուրք Սուլթանիէ լիսէն, որը եւս աւարտելէ ետք 1914-ին Պոլիս կը մեկնի համալսարան մտնելու համար:
Պոլիս, պետ. Երկրաչափական վարժարանը մտած է նոյն տարին, եւ տարի մը ուսանելէ վերջ թուրք բանակին մէջ ծառայած իբրեւեւ պապեստի սպայ: Անգարա Էրզրում գծին վրայ իբրեւեւ երկրաչափ պաշտօնավարած է 1915-1918 մինչեւ զինադադար՝ տեղակալի աստիճանով:
Զինադադարէն վերջ Պոլիս վերադարձած է շարունակելու համար ուսումը նախկին վարժարանին մէջ, զոր վերջացնելէ ետք կը մտնէ Ռոպէրթ գոլէճի երկրաչափական ճիւղը պեթոն արմէի մասնագիտութեան համար, ուսկից շրջանաւարտ ըլլալով 1924-ին Քաղաքային ճարտարագէտի աստիճանով Հալէպ կը մեկնի եւ իբրեւեւ ճարտարապետական բաժնին պետ՝ կը պաշտօնավարէ քաղաքապետութեան մէջ մինչեւ 1932 եւ անկէ ետք իր անձնական պիւրօն կը բանայ:
Մասնակցած է Հալէպի Ազգային վարչութեան իբրեւեւ Քաղաքական Ժողովի անդամ եւ Տնտեսական Խորհրդոյ ատենապետ: 1934-ին Եւրոպա մեկնած է գիտական եւ ճարտարապետական ուսումնասիրութեան համար, այցելելով Հռոմ, Վենետիկ, Լոզան, Ժընեւ, Փարիզ եւ Լոնտոն:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1896 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Արաբկիր ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ
Արտազ
Արտազ, գաւառ Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգին կազմին մէջ ։
Եղած է Ամատունիներ ու նախարարական տոհմին ժառանգական տիրոյթը։ Տարածքով մօտաւորապէս կը համապատասխանէ ներկայիս Իրանի Մակու գաւառին։ Ըստ Մովսէս Խորենացի ի՝ նախապէս կոչուած է Շաւարշաւան (Շաւարշական) եւ Ք.Ա. 2-րդ դարու Ա. կէսին Արտազ անուանուած է Ալաններու երկիրին Արտազ (Արդոզ, Արդոզական) գաւառին անունով, երբ Արտաշէս Ա. այդ տեղը բնակեցուցած է ալան գերիներով։
Մարքըս Զուսաք
Մարքըս Զուսաք, (Markus Zusak, ծնած է 23 Յունիս, 1975 թուականին) ան Աւստրալիացի/Գերմանացի գրող մըն է: Ճանչցուած է իր The Book Thief եւ The Messenger (Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ անունը փոխուած է դէպի I Am the Messenger) գործերով: Այս երկու գործերը իր ամէնէն նշանաւոր վէպերն են: Ան շահած է Margaret Edwards մրցանակը 2014 թուականին իր երիտասարդական վիպակին համար որ հրատարակուեցաւ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ:
Կեանքը եւ ասպարէզը
Զուսաք ծնած է Սիտնի, Աւստրալիա: Անոր մօր արմատները կու գան Գերմանիայէն, իսկ հայրը ծնած է Հելմութ, Աւստրալիա : Մարքըսը ունի երկու քոյրեր ու մէկ եղբայր, եւ ինքը անոնց ամէնէն փոքրն է: Ան յաճախած է Engadine դպրոցը եւ աւարտելէ ետք հոն դասաւանդած է ու միաժամանակ գրած է իր վէպերը: Ան New South Wales համալսարանին մէջ ուսանած է Անգլերէն եւ պատմութիւն, ու արուեստի եւ մանկավարժութեան վկայականներով աւարտած է:
Մարքըսը հեղինակն է 6 գիրքերու: Անոր առաջին երեքը՝ The Underdog, Fighting Ruben Wolfe եւ When Dogs Cry հրատարակուած են 1999 եւ 2001 թուականներուն միջեւ, ու ստացած են մրցանակներ: The Underdog, իր առաջին գիրքը հրատարակուեցաւ անոր գրելէն 7 տարի վերջ: The Messenger, որ հրատարակուած է 2003 թուականին, շահած է՝ 2003 թուականի CBC տարուայ գիրքի մրցանակը, NSW բացումին գրականութեան մրցանակը, Ethel Turner մրցանակը Աւստրալիոյ մէջ, եւ պաշտօնակարգուած էր Printz մրցանակին Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ:
The Book Thief-ը հրատարակուած է 2005 թուականին եւ թարգմանուած է աւելի քան 30 լեզուներու: Այս վէպը ոչ միայն շահած է տարբեր մրցանակներ ամբողջ աշխարհին շուրջ, այլ նաեւ գրաւած է առաջին դիրքերը Amazon.com-ի եւ New York Times-ի ցանկերուն վրայ։ Մեծ յաջողութիւններ ցուցաբերած է տարբեր երկիրնրու մէջ, օրինակ՝ Պրազիլ, Իրլանտա եւ Թայուան: The Book Thief-ը միշտ առաջին 5 դիրքերէն մէկը գրաւած է Միացեալ Թագաւորութեան, Սպանիոյ, Իսրայէլի եւ Հարաւային Քորէայի մէջ եւ դեռ պիտի հրատարակուի ուրիշ երկիրներու մէջ։ The Book Thief գիրքին հիման վրայ ստեղծուած է անոր ֆիլմը որ հրատարակուեցաւ 2013 թուականին:
The Messenge-ը կամ I Am the Messenger Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ հրատարակուած է 2002 թուականին եւ այդ Մարքըսի ամէնէն առաջին վէպերէն մէկն է: Այս վէպը, նոյնիսկ եթէ The Book Thief-ին նման նշանաւոր չէ, շահած է բազմաթիւ մրցանակներ, օրինակ՝ New South Wales բացումին գրականութեան մրցանակը եւ Ethel Turner մրցանակը երիտասարդական վիպակներու համար :
Զուսաքին յաջորդ եւ ապագայի գործն է՝ Bridge of Clay վէպը:
Մրցանակներ
2014 թուականին, Զուսաք շահեցաւ Margaret Edwards մրցանակը Ամերիկայի գրադարանի կազմակերպութեան կողմէ, որ կը գնահատէ հեղինակ մը իր յատուկ երիտասարդական վիպակ գործին համար:
2006 թուականին, Զուսաք նաեւ եղած է Սիտնիի երիտասարդ Աւստրալեացի տարուայ վիպասանը:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1975 ծնունդներ Ստորոգութիւն:23 Յունիսի ծնածներ
Թասմանեան Գայլ
Թասմանեան գայլ (նաեւ Թասմանեան գայլ կամ տիլացին), անհետացած Թասմանեանի դասի կաթնասուն կենդանի։
Թասմանեան գայլերը ապրած են Աւստրալիայի մէջ, ատոր մասին կը յիշատակուի դեռեւ ս.Ք.ա. 1000 թ. սկսած.
բնակութեան վայր
Տիլացինը չափազանց հազուադէպ դարձեր էր կամ ամբողջովին անհետացեր էր մայրցամաքային Աւստրալիայի մ մինչև եվրոպական բնակություն հաստատվելը, բայց այն պահպանվել էր հեռավոր Թասմանիա կղզում, ինչպես մայրցամաքի էնդեմիկ այլ տեսակներ, ինչպիսին է Թասմանյան սատանան: Այս տեսակի անհետացումը վերագրվում է որսագողությանը նրա հազվագյուտ կենդանու և մորթի համար, սակայն հիվանդությունները և ավստրալական շների ներմուծումը բնական միջավայր և մարդկային բնակավայրերի ոտնձգությունը նրա նկատմամբ կարող են նպաստել նրա անհետացմանը: Թեև այն պաշտոնապես դասակարգվում է որպես անհետացած կենդանի, կան տեղեկություններ դրա տեսանելիության մասին, սակայն դրանցից ոչ մեկը վերջնական ապացույցներով չի ապացուցվել:
Յայտնի ապացուցները ցույց կու տան, որ թասմանեան վագրը համեմատաբար ամչկոտ կենդանի էր, որը հեռու կը պահուըտէր մարդոցմէ և գիշերային էր, ընդհանուր առմամբ միջինէն մեծ շան տեսք ունէր, թէև շուներէն կը տարբերէր իր ուժեղ պոչով, մարսոպային որովայնով և իւրայատուկ մէջքը և պոչը ծածկող գիծեր, որոնք անոր տուեր են վագր մականունը:
Ինչպես հիւսիսային կիսագունդին վրայ գտնուող վագրերն ու գայլերը, այնպէս ալ տիլացինը եղեր է գագաթնակետ գիշատիչ, ինչ որ կը նշանակէ, որ ան կը գտնուէր սննդային բուրգի վերը՝ առանց գիշատիչներու, բայց կապուած չէ անոնցմէ որեւէ մէկուն հետ և իր ձեւի նմանութեանը (ինչ որ անոր որոշ չափով տուեր է): իր ընդհանուր անուանումներէն՝ կոնվերգենտ փոփոխութիւն է։ Կ'ենթադրուի , որ անոր կենդանի կենդանիների ամենամօտ ազգականը Թասմանեան սատանան և նմբատն է: Թասմանեան վագրը սուզանաւերու միայն երկու տեսակներէն մէկն էր, որոնք ունէին պայուսակներ երկու սեռերու երիտասարդներուն տեղափոխելու համար (միւսը ջրային պոզում էր): Տղամարդու քսակը կը պաշտպանէր անոր արտաքին սեռական օրգանները, երբ ան կը վազէր խիտ թուփի մէջէն:
ԱՂԲԻՒՐ
ԱՐԱԲԵՐԷՆ ՈՒԻՔԻՓԵՏԻԱ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Անհետացած կենդանիներ
Աշխարհի ամէնէն մեծ օդանաւը (A380)
Էյր Պաս 380 (Airbus A380) Աշխարհի ամէնէն մեծ ճամբորդական օդանաւը:1965-էն ի վեր այս տիտղոսը կը պատկանէր Պոյինկ 747 անունով օդանաւին, սակայն տասը տարուան աշխատանքէ ետք, Յունուար 2005-ին կը ծնի Էյրպաս ամէնէն նոր օդանաւը՝ A 380, որ կը տիրանայ աշխարհի ամէնէն մեծ օդանաւի տիտղոսին։
Օդանաւը առաջին անգամ Սինկափուրի օդանաւային ընկերութեան կը տրամադրուի 18 Հոկտեմբեր 2007-ին եւ կը սկսի թռչիլ 25 Հոկտեմբերին:
Օդանաւը կ'արտաբերէ օդը նուազ ապականող կազեր, ինչպէս նաեւ նուազ աղմկարար է, աւելի նորաձեւ ու հանգստաւէտ։ Օժտուած է մարզանքի, մանուկներու խաղավայրի եւ պիլիարտի յատուկ սրահներով։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Օդանաւեր Ստորոգութիւն:Աշխարհի ամենամեծ օդանաւերը
Ալ-Ուլա (Սէուտական Արաբիա)
Ալ-Ուլա (العلا‎‎), ուրուական քաղաք մը, կը գտնուի Մեքքայէն 725 քմ դէպի հիւսիս։ Կառուցուած է 13-րդ դարուն, տարածութիւնը՝ 30 հազար ք. քիլոմեթր։
Ալ-Ուլա դատարկուած է 1980 թուականի ընթացքին,  երբ բնակիչներուն մեծամասնութիւնը հաստատուած է մօտակայ աւելի նոր քաղաքի մը մէջ: Շրջան մը եղած է լիհիանիտներուն մայրաքաղաքը :
Այժմ լքուած քաղաքը Սէուտական Արաբիոյ հնագիտական ամէնէն մեծ քաղաքն է :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քաղաքներ ըստ երկրի Ստորոգութիւն:Քաղաքներ Ստորոգութիւն:Ուրուական քաղաքներ
Միրապայ
Միրա, նաեւ ծանօթ է Միրապայ անունով, առ ի յարգանք զանոր կը կոչէն Սուրբ Միրապայ։ 16-րդ դարու Պաքթի (Պհաքթի) շարժումին պատկանող, հռչակաւոր Հինտու սրբուհի, բանաստեղծուհի և Քրիշնա Աստուածին նուիրեալ։
Միրապայը Րաճասթանի Փալի գաւառի Րաճփութ ցեղամշակոյթային խումբի իշխող տոհմերէն մէկուն դստերն էր։ Ան յիշատակուած է Պհաքթամալի մէջ, ինրչը կը հաստատէ անոր հանրածանօթ եւ գնահատուած անձնաւորութիւն էր Պհաքթի շարժման մշակոյթին մէջ։
Հազար-հազարաւոր (Միլիոնաւոր) տաղեր Քրիշնային ձօնուած եւ անոր սիրատարափ գովաբանութեամբ լի կը վերագրուին Միրապային, սակայն մասնագէտները միայն մի քանի հարիւրը իսկապէս անորը կը համարեն, եւ ամենավաղ արձանագրութիւնները կը թելադրեն որ բացի երկու ոտանաւորներէ, անոր վերագրուած բանաստեղծութեանց մեծ մասը 1700-ականներուն գրուած են Սբ․ Միրապայի հետեւորդներուն կողմէն։ Այս բանաստեղծութիւնները Պհաճաններու (Հինտուական Շարականներ) տեսակ մըն են, որոնց համբաւը հասած է Հնդկանաստանի բոլոր եզերքները, եւ անոնցմէ ալ անդին։
Հինտուական տաճարները, ինչպէս Չիթթօրակարհ բերդը, նուիրուած են Միրապայ ճի-ի յիշատակին։ Ստեղծուած են անոր մասին շարժանկարներ, հետեւակային շարժանկարներ, վէպեր, եւ անգամ զավեշտական գիրքեր։
Կենսագրութիւն
Միրապայի մասին ստոյգ տեղեկութիւն չկայ, բայց մասնագետները անոր կենսագրութիւնը կազմած են հենուելով կողմնակի աղբիւրներու ուր ան նշուած է եւ նշուած են իր մասին մանրամասնութիւններ՝ թուականներ եւն․․․
Միրան իր կամքին հակառակ 1516-ին կ՛ամուսնանայ «Միւար»-ի թագաժառանգ՝ «Պհօճ Րաճ»-ին հետ։ Անոր ամուսինը կը վիրաւորուի Տելհիի զաւթիչ Սուլթանութեան՝ Մուհամմատ Ղուրեցիի Թիւրք (չխառնել Թուրք եզրոյթի հետ) ստրուկ-սպարապետներու,- նման են Եգիպտոսը իշխած Մամլուքներուն,- կողմէն ղեկավարուած իշխանատիրութեան դէմ տեղի ունեցած պատերազմին ժամանակ 1518-ին, եւ մի քանի տարի յետոյ 1521-ին կը մահանայ մարտի դաշտին մէջ ստացած վերքերէն։ Իսկ Միրային հայրն ու աներ հայրը (Րանա Սանկա-ն), Հնդկաստանը գրաւած Մոնկոլ ինքնակալներու առաջինին՝ «Պապուր»-ի դէմ տարած «Խանուայ»-ի ճակատամարտի իրենց պարտութենէն մի քանի օր յետոյ կը մահանան։
Անոր աներ՝ Րանա Սանկային մահանալէն ետք, Վիքրամ Սինկը դարձաւ «Մէուար»-ի իշխողը։ Ժողովրդական առասպելի համաձայն, իր ամուսինին ընտանիքը կը փորձեն իրեն սպաննել, օրինակի համար իրեն գավաթ մը թոյն ղրկելով իբր թէ մեղրահիւթ է, եւ ծաղիկներ ղրկելու փոխարէն կը ղրկեն օձերով լեցուն կողով մը։ Ըստ առասպելական կենսագրականներուն, ան կը մնայ անվնաս երկու դէպքին ալ, եւ օձը հրաշալիօրէն կը վերածուի Քրիշնայի արձանին (կամ պատմութեան ուրիշ տարբերակով կը վերածուի դրասանգի)։
Իր պատմութեան այլ մշակումով մը կը պատմուի թէ Մուղալ (Թիւրքամոնկոլական իշխող տոհմ։ Այստեղ Թիւրք եզրոյթը կը բնութագրէ ընդհանուր Թիւրքական ցեղերը հիւսիս-Ասիաէն սկսած մինչեւ միջին Ասիա, մինչեւ ուր որ հաստատուեցան, իսկ Թուրք եզրոյթը ՈՒ տառով կը բնութագրէ Հայկական բարձրավանդակին եւ Անատոլիայի մէջ հաստատուած Թուրքերը) տիրակալ «Աքպար»-ը Հնդկական դասական երաժշտութեան վարպետ «Թանսին»-ի ընկերակցութեամբ կ՛այցեկէ Միրապայ Ճի-ին եւ անոր կը նուիրէ Մարգարիտէ վզնոց մը։ Այնուամենայնիւ գիտնականները կասկածի տակ կը դնեն այս դէպքը տեղի ունենալը, քանզի «Թանսին»-ը «Աքպար»-ի արքունիքին միացաւ 1562 թուականին՝ Միրապայի մահանալէն 15 տարի ետք։
Երէք ամէնահին ու իրարմէ տարբերող արձանագրութիւններ երեւան եկած են որոնք Միրան կը յիշատակեն։ Բոլորն ալ 17-րդ դարուն կը պատկանին եւ գրուած են Միրային մահուընէն 150 տարի ետք, իր մանկութեան մասին կամ Պհօճրաճի հետ իր ամուսնութեան մասին, ոչ ալ կը պատմեն թէ անոնք որոնք զանոր հալածեցին իր աներներն էին՝ «Րաճփութ»-ի իշխող տոհմէն։ «Նանսի Մարթին-Քըրշաու»-ը (Nancy Martin Kershaw) կը նշէ թէ անհաւանական է թէ որ հալածուած է կրօնական, կամ ընկերական պատճառներով, աւելի հաւանական է թէ քաղաքական քաոսը եւ «Րաճփութի Հնդկական Թագաւորութեան» ու «Մուղալական ասպատակեաց կայսրութեան» ռազմական ընդհարումները պատճառեցին անոր կեղեքանքը։
Այլ պատմութիւններ կը նշեն թէ Միրա Պայը թողնեց Մէուար»-ի թագաւորութիւնը եւ մեկնեցաւ ուխտագնացութեան։ Իր վերջին տարիներուն, Միրան ապրեցաւ «Տուարքայ»-ի մէջ կամ «Վրինտաւան»-ի մէջ (Քրիշնա Աստուծոյ մանկութեան քաղաքը) ուր ժողովրդային աւանդութեանց համաձայն կ՛անհետանայ յարելով «Քրիշնայի» կուռքին հետ 1547 թուականին։ Մինչ գիտնականները կը վիճարկեն Հրաշքները, պատմական ապացոյցերուն բացակայութեան պատճառով բայց լայնօրէն ընդունուած է թէ Միրան իր ողջ կեանքը նուիրած է Քրիշնային, շարադրելով նուիրական երգեր։ Եւ ան Պհաքթի շարժման ամէնակարեւոր Սուրբ-բանաստեղծներէն մէկն է։
Բանաստեղծութիւն
Միրա Պայ-ի ստեղծագործութիւններէն շարք մը ստեղծագործութիւններ կը շարունակուին երգուիլ մինչեւ այսօր, մեծ մասամբ նուիրական ու պաշտամունքային են (भजन ՝ Պհաճան) գրեթէ բոլորը ունին փիլիսոփայական թելադրականութիւն։ Անոր ամէնահռչակաւոր երգագրութիւններէն մէկը (पायो जी मैंने राम रतन धन पायो। ՝ Փայօ ճի մէնէ, Րամ Րաթան տհան փաայօ), Ես գտայ իմ գանձը, անիկա Րամն է (Րամ, Րամա, կամ Հնդկաստանի յարաւի հնչիւնով՝ Րամն, նոյն քրիշնան է կամ Վիշնու աստուածը, Րամը անոր եօթերորդ վերածնունդն է, իսկ Քրիշնան անոր իններորդ վերածնունդը)։ Միրապայի բանաստեղծութիւնները քնարերգական «Փատաներ» են՝ չափածոյ են
Հինտի և Րաճասթաներէն (Մարւարի)
Միրապային վերագրուած ամէնամեծ հաւաքածոն 19-րդ դարու ձեռագիրեր են։ Գիտնականները փորձած են վաւերագրել հենուիլով յենուիլով ձեռագրերու եւ աղբիւրներու վրայ որոնք նշած են Միրան ու իր բանաստեղծութիւնը, ինչպէս նաեև յենուած են ոճին, լեզուաբանութեան ու կազմութեան վրայ։ Ճօն Սթարթօն Հաուլին կը զգուշացնէ՝ {Երբ մէկը կը խօսի Միրապային բանաստեծութեանց մասին ապա միշտ պէտք է գիտակցի առեղծուածի հետքը․․․ Պէտք է իրական Միրային ու իրեն վերագրուած բանաստեղծութիւնները միշտ հարցականի տակ դնէ}։
Իր բանաստեղծներուն մէջ, Քրիշնան Եօկի (योगी ` Ան, ով  իր մէջ գիտէ գոյութեան միասնութիւնը) էր եւ սիրահար, ան ալ իբր Եօկիուհի (योगिनी ՝ եօկինի) պատրաստ էր Քրիշնայի կողքին իր տեղը գրաւելու հոգեւոր ու դիցաբանական երջանկութեան մէջ։ Միրապայի ոճը կը միախմբէ հրապուրիչ տրամադրութիւնը, միացման տենչանքն ու ցնութիւնը, մարտահրաւէրի նետումը, եւ միշտ կեդրոնացած է Քրիշնայի վրան։
Սիք (Սիխ) գրականութիւն
Փրեմ Ամպոտհ Փոթհի՝ Կուրու Կորպինտ Սինկին (Հնդկական Սիք շարժման, ապա կրօնքին 10 կուրուներուն վերջինը) վերագրուող բնագիրը, որ աւարտին հասաւ 1639 թուականին, Միրապայի բանաստեղծութիւններէն կը բովանդակէ, իբր Սիք կրօնքին մէջ նշանակութիւն ունեցող պատմական Պհաքթիական 16 սուրբերէն մէկը։
Հետք / Ազդեցութիւն
Գիտնականները կ՛ընդունին թէ Միրան Պաքթի շարժման ամէնագլխաւոր Սուրբ-բանաստեղծներէն մէկն է, զորն ապրած է Հնդկաստանի պատմութեան կրօնական բախումներով լի, ու ամէնադժուար ժամանակաշրջաններէն մէկուն ընթացքին։ Բայց միեւնոյն ժամանակ կը բարձրացնեն Միրապային ժողովրդական երաւակայութեան արտաձգուիւնն ըլլալու հարցը, ուր ան կը խորհրդանշէ անոնց ցաւն ու բարեփոխման բաղձանքը։
Միրապայի շարունակական ազդեցութիւնը մասամբ հանդիսացած է իր ազատութեան պատգամը, իր որոշումը եւ իր Աստուծոյ՝ Քրիշնային հանդէպ իր ունեցած նուիրումին ու իր հոգեւոր դաւանանքին հետապնդումը իր ենթարկուած հալածանքին հանդերձ։ Իր ունեցած ներգործութիւնն ու ազդեցութիւնը Հնդկական մշակոյթին վրայ «Էտուին Պրայընթ»-ը (Edwin Bryant) կը վերագրէ Միրայի առասպելներու եւ ոտանաւորներու մէջէն արտածագումին իբր ճիշդը պաշտպանող ու յանուն իր համոզումներուն դառնօրէն տանջուած անձնաւորութիւն մը։ Եւ ան ասիկա գրի առած է սիրոյ այնպիսի լեզուով մը ու այնպիսի բառերով որոնք կը նկարագրեն հոյզերու ամբողջական տիրոյթ մը զորն կ՛արձանագրէ Սէրը, ըլլայ անի մարդ արարածներուն մրջեւ կամ մարդ արարածներուն ու Աստուծոյ միջեւ։
Նշան Արք. Քարաքէհէեան
'''Նշան Արք. Քարաքէհէեան''' (ծնած՝ 17 Ապրիլ 1932, Յունաստան), հայ կաթողիկէ առաջնորդ։
Կենսագրութիւն
Նշան Արք. Քարաքէհէեան միացած է Զմառու պատրիարգարանի համախմբումի հիմնարկին եւ ստացած է 2 Յուլիս 1960-ին քահանայութեան տիտղոսը: Յովհաննէս Պողոս երկրորդ նշանակած է զինք իբրէւ Հայ Կաթողիկէ եպիսկոպոս Յունաստանի մէջ։ 27 Սեպտեմբեր 2000-ին նշանակուած է իբրեւ եպիսկոպոս Սպահանի:
Յաջորդ տարի, ՆԷրսէս Պետրոս 19-րդ Կաթողիկոս Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկէ Հայոց նշանակած է 28 Յունուարին իբրեւ Եպիսկոպոս, ըլլալով Գրիգոր Կապրոյեանի կողքին, իբրեւ եպիսկոպոս «Eparchy of the Sainte-Croix-de-Paris of Armenians»ի եւ Մանուէլ Պաթաքեան՝ Եպիսկոպոս Հայ Կաթողիկէ Նարեկ եկեղեցւոյ Նիւ Եորքի մէջ:
7 Յունուար 2003-ին, Քարաքէհէեան նշանակուած է Յունաստանի Առաքելական ղեկավար: 2 Ապրիլ 2005-ին եղած է ընդհանուր պատասխանատու Արեւելեան Եւրոպայի եւ Արգեպիսկոպոսի տիտղոսը ստացած է Ատանայի «Degli Armeni»ի: 6 Յունուար 2010-ին Պէնէտիգդոս 16-րդ Պապը ընդունած է իր հրաժարականը:
Այլ էջեր
Ստորոգութիւն:1932 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Յունաստան ծնածներ Ստորոգութիւն:17 Ապրիլի ծնածներ
Բանաստեղծական Չափի Միաւորներ
Բանաստեղծական չափի միաւորներն են.
Ոտք
Ոտքը բանաստեղծական տողին մէջ կրկնուող վանկերու խումբ է։ Ան կազմուած է մէկ շեշտուած ու մէկ կամ աւելի անշեշտ վանկերու միասնութն։ Ոտքերը կ՛ըլլան քանի մը տեսակ, կախուած շեշտակիր ու անշեշտ վանկերու քանակէն։
Հայերէն բանաստեղծութեան մէջ յաճախ կը հանդիպին եամբով քերթուածներ։
Վերի քերթուածի նշանագիրը կ՛ըլլայ հետեւեալը՝ ◡-՛ ◡-՛ ◡-՛
Թաւագիրները անապեստ են, միւսները՝ եամբ։ Նշանագրուած է առաջին տողը՝ ◡-՛ ◡◡-՛ ◡◡-՛ ◡-՛
Կամ ամբողջութեամբ անապեստեան տողեր՝ ◡◡-՛ ◡◡-՛ ◡◡-՛
-՛◡◡◡ ◡-՛◡◡  ◡◡-՛◡  ◡◡◡-՛
Կան նաեւ հինգ վանկերէ կազմուած ոտքեր, որոնք կը կոչուին պենտոն եւ պեոններու նման ունին տարբեր դիրքերու շեշտեր։
Առաջին երեք ոտքը չորրորդ, իսկ վերջինը առաջին պեոն են։
Բոլոր ոտքերը հինգերորդ պենտոն են ։
Անդամ
Տխո՜ւր գիշեր, // տրտո՜ւմ գիշեր…
Կամ՝
Գանձեր ունեմ // անտա՜կ, անծէ՜ր…
Յանգ
Յանգը բանաստեղծութեան հնչիւնային ձեւաւորումի հիմնական միջոցներէն է։ Այն աւելի ներդաշնակ ու երաժշտական կը դարձնէ բանաստեղծական տողը։ Յանգ կ’ունենանք, երբ տողերը կ’աւարտին համահունչ վերջաւորութեամբ՝
Յանգը Հայաստանի մէջ ծագած է միջին դարերուն՝ Շնորհալիի, Ֆրիկի ու յաջորդներու քերթողութեան մէջ։ Նախ քառատողի բոլոր յանգերը համահունչ էին, բայց մեր օրերուն այդ ձեւը հազուադէպ գործածելի է։ Ներկայիս յանգաւորումի տեսակներն են՝
Ստեփան Ասլանեան
Ստեփան Ասլանեան Փաշա, հայ բանասէր, հասարակական-կրթական տաճկահայ գործիչ։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Կ. Պոլիս 22 Դեկտեմբեր 1822–ին ։ Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ Սկիւտարի ճեմարանին մէջ եւ ապա կ'երթայ Կալաթա՝ Սէրայի ուսանող։ 1848–ին բժշկական վկայական ստանալով կ'անցնի Վիեննա եւ այնտեղի համալսարանէն նոյնպիսի վկայական ստանալով Կ. Պոլիս կը վերադառնայ։
1870–ին զինուորական բժշկական ճիւղի սպարապետութեան անդամ կ'ընտրուի եւ միեւնոյն տարին փաշայութեան տիտղոսին կ'արժանանայ։
1877–ին թրքական կառավարութիւնը զինք Եւրոպա կ'ուղարկէ՝ Պոլիս բժիշկներ հրաւիրելու համար։ Բացի բժշկական ասպարէզի իր ունեցած պաշտօններուն, ան Տաճկաստանի մէջ կը վարէ այլ պաշտօններ ալ. ինչպէս օրինակ՝ 1863–ին թրքական հանրային կրթութեան վարիչ։
Իբր ազգային գործիչ ան ասպարէզ կու գայ 1846–ին երբ Բերայի Նարեկեան վարժարանի հոգաբարձու կ'ընտրուի։
1859–ին կ'ընտրուի Գերագոյն ժողովի ատենապետ, իսկ 1863–ին անդամ Քաղաքական ժողովի, պաշտօն մը, որ կը վարէ բաւական երկար ժամանակ։
1875-1880 թուականներուն կ'ըլլայ պատրիարքական ժողովի ատենապետ, 1879–ին Երուսաղէմի, իսկ 1883–ին Եգիպտոսի պատուիրակ։
Կը մահանայ Կ. Պոլսոյ մէջ 17 Նոյեմբեր 1901–ին ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:22 Դեկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:17 Նոյեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ալեքսանտր Նիլ
Ալեքսանտր Նիլ, անգլիացի (շոտլանդացի) մանկավարժ, նորարար կրթութեան տեսաբան եւ գործիչ, երեխաներու դաստիարակութեան մասին բազմաթիւ գիրքերու հեղինակ։ 1921–ին հիմնադրած է անկախ (մասնաւոր) «Սամերհիլ» (Summerhill) դպրոցը, որուն գործունէութեան գլխաւոր սկզբունքը հետեւեալն է՝ դպրոցը պէտք է երեխաներուն համարուի, ոչ թէ հակառակը։
Pretty Woman (ֆիլմ)
«Սիրունիկը» (Pretty Woman, ԱՄՆ, 1990), գեղարուեստական ֆիլմ՝ նկարահանուած սիրային պատմութեան ժանրին մէջ։
Ալեքսանտր Նիլ
Կենսագրութիւն
Ծնած է Ֆորֆարի մէջ, Սկովտիա, Ջորջ եւ Մերի Նիլերի ընտանիքին մէջ: Ընտանիքի տասներեք երեխաներէն չորրորդն էր, ութ տղաներէն մէկը: