cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Միզային համակարգի հիւանդութիւններ
Միզային համակարգի հիմնական պարտականութիւնը
Միզային համակարգի հիմնական պարտականութիւնն է անհատի մարմինէն դուրս հանել զանազան երկրորդական նկատուող, ոչ կարեւոր արտադրութիւնները: Միզային համակարգը գլխաւորաբար ունի երեք բաժիններ` երիկամներ, միզածորաններ ու միզաման: Ամէն մէկ բաժին ունի համակարգող պարտականութիւն, յատկապէս միզամանը կ՛ամբարէ մէզը, ու երբ բաւարար լեցուի, կը պարպէ: Ամէնէն յաճախակի պատահող հիւանդութիւններէն կարել է նշել միզային համակարգի բորբոքումը: Այս պարագային մէզը չի բորբոքիր, միզային համակարգի որեւէ մէկ բաժին կրնայ բորբոքիլ, իսկ անոր ախտանշաններն են` յաճախամիզութիւնը, այրուածքը եւ միզելու անկարողութիւնը կամ դժուարութիւնը: Երիկամներու բորբոքումը Երիկամներու բորբոքումը յարաբերաբար քիչ պատահող, բայց իբրեւ հիւանդութիւն` աւելի բարդ վիճակ ստեղծող երեւոյթ է: Գլխաւոր ախտանշանը ջերմաստիճանի բարձրացումն է, իսկ երբ վիճակը աւելի զարգանայ, կրնայ բորբոքումը տարածուիլ` հասնելով արեան համակարգ:երիկամներու բորբոքման ախտանշաններն են` ջերմաստիճանի բարձրացում, սուր ցաւեր, ինչպէս նաեւ` բոլոր այն ախտանշանները, որոնք ընդհանրապէս միզային բորբոքումներու ընթացքին կը պատահին, նաեւ` արիւնամիզութիւնը: Միզային համակարգի բորբոքումներու մէջ կարեւոր է յիշել այրերու մօտ, տեղի ունեցող շագանակագեղձի բորբոքումը, որ կը դրսեւորուի վերոնշեալ ախտանշաններով:
Միզային անզսպուածութիւն
Միզային անզսպուածութեան պատճառներն են` ուտելիքներն ու խմիչքը, դեղամիջոցները եւ զանազան միզային համակարգի հիւանդութիւններ, ինչպէս՝
ա- Լարուածութեան կամ ճնշումի միզային անզսպութիւն
բ- Ստիպողական միզային անզսպութիւն
գ- Խառն միզային անզսպութիւն
դ- Արտահոսքային միզային անզսպութիւն
Ի՞նչ կրնան ըլլալ միզային անզսպութեան ժամանակաւոր պատճառները:
1. Ալքոլի օգտագործումը
2. Մեծաքանակ հեղուկներու օգտագործումը
3. ՔաՖէինի օգտագործումը
4. Միզամանի գրգռուածութիւնը
5. Այլազան դեղերը
6. Միզային բորբոքումները
7. Փորկապութիւն կամ պնդութիւն
երկարատեւ պատճառներ, որոնք առիթ կը ստեղծեն միզային անզսպութեան
1. Յղութիւն եւ ծննդաբերութիւն
2. Տարիքային փոփոխութիւններ
3. Արգանդի վիրահատական հեռացում
4. Շագանակագեղձի բորբոքում եւ ընդլայնում
5. Միզամանի քարեր եւ քաղցկեղ
6. Ջղային համակարգի հիւանդութիւններ
7. Այլազան ուռուցքներ:
Ին՞չ են այն գործօնները, որոնք կը նպաստեն միզային անզսպութեան
ա. Իգական սեռի պատկանիլը
գ. Ծանր կշիռքը եւ գէրութիւնը
դ. Ծխախոտի օգտագործումը
ե. Այլազան հիւանդութիւններ (Շաքարախտ)
Միզային անզսպութեան ախտանշանները
– Լարուածութեան կամ ճնշումի միզային անզսպութեան պարագային մէզը փախցնելու երեւոյթը կը պատահի հազի, փռշտոցի, խնդալու, Ֆիզիքական աշխատանքի կամ ծանրութիւն շալկելու պարագային:
– Ստիպողական միզային անզսպութեան պարագային, այդ կը պատահի յանկարծակի, նոյնիսկ գիշերուան քունի ընթացքին:
Ի՞նչ են այն քննութիւնները, որոնք պէտք է կատարուին միզային անզսպութեան պարագային
– Արեան եւ մէզի քննութիւն:
– Գերձայնային հետազօտութիւն:
– Շողանկարում:
– Հեռադիտակով հետազօտութիւն:
– Մէզի հոսքի ժապաւէնային հետազօտութիւն:
Բուժման տարբեր միջոցները խմբուած են հետեւեալ ձեւով
ա. Այլազան դեղեր
բ. Վիրահատութիւն
Միզային համակարգի ուռուցքներ
միզային համակարգի ուռուցքները որեւէ տեղ կրնան ըլլան: Այրերու պարագային յաճախ շագանակագեղձի քաղցկեղն է, որուն կը յաջորդէ միզամանի քաղցկեղը:
Հիւանդութիւններ, որոնք ամէնէն յաճախ կը պատահին տարեցներուն մօտ
ա- Միզուղիներու բորբոքումներ
բ- Միզաքարային հիւանդութիւն
գ- Անմիզութիւն կամ միզելու դժուարութիւն Պատճառները.
1- Միզուղիներու բորբոքումներ
2- Ջղային համակարգի հիւանդութիւններ (ուղեղի կաթուած, եւ այլն)
3- Այլազան դեղեր
4- Միզուղիներու մէջ գտնուող արգելքներ (քարեր, մեծցած շագանակագեղձ, միզամանի իջուածք, ուռուցքներ)
դ- Միզամանի իջուածք
ե- Շագանակագեղձի հիւանդութիւններ
զ- Միզուղիներու քաղցկեղներ
Աղբիւրներ
Ազդակ Օրաթերթ, 16 Մարտ, 2017,
Լ.Օ.Խ.-ը դիր
Տօքթ. Էլի Թաշճեան
Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ
Զարեհ Ա. Կաթողիկոս
Զարեհ Ա. (աւազանի անունով՝ Սիմոն, ), Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոս 1956-1963:
Կենսագրութիւն
Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Զարեհ Ա. Կաթողիկոս Ա. ծնած է 1915-ին Մարաշ, Փայասլեան յարկի տակ: 1931-ին եղած է Մեծն Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Անթիլիասի նորահաստատ դպրեվանքին անդրանիկ սաներէն: 1933-1938-ին հետեւած է Պրիւքսէլի համալսարանի հայագիտութեան եւ արեւելագիտութեան դասընթացքներուն:
1939-ին Զարեհ վարդապետ առաջնորդական տեղապահ ընտրուած է Հալէպի թեմին, իսկ առաջնորդ՝ 1943-ին: 1947-ին եպիսկոպոս ձեռնադրուած է երջանկայիշատակ Գարեգին Ա. Յովսէփեան Կաթողիկոսի կողմէ։ Գարեգին Ա. Կաթողիկոսի վախճանումէն ետք (1952), շուրջ չորս տարի տեւած ու Հայաստանեայց եկեղեցին պառակտման եզրին հասցուցած ազգային, քաղաքական եւ գաղափարական բուռն վէճերէ ու հակամարտութիւններէ ետք, 20 Փետրուար 1956-ին Զարեհ Ա. ընտրուած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոս: Վախճանած է 18 Փետրուար 1963-ին։
Կաթողիկոսական իր պաշտօնավարութեան եօթնամեայ շրջանին, անանձնական մօտեցումով, ներողամտութեան ոգիով եւ անսահման բարութեամբ ու նուիրումով մեծ ներդրում ունեցած է ընտրութեան նախօրէին եւ անոր յաջորդած պառակտումի դառն էջերը փակելու եւ համերաշխութեան ու միասնականութեան ենթահող պատրաստելու։ Անխախտ հաւատքով փարած է Կիլիկեան Ս. Աթոռի անկախութեան տէր կանգնելու իր կոչումին եւ առաքելութեան: Զարեհ Ա. Կաթողիկոս ­յե­տա­դարձ հա­յեաց­քով ար­ժե­ւո­րած է իր ­ընտ­րու­թեան ի­րա­դար­ձու­թիւնները, անոր 6-րդ ­տա­րե­դար­ձի հան­դի­սութեան ­Կի­լի­կեան Միա­բա­նու­թեան ուղ­ղե­լով իր պատ­գա­մը՝ 20 ­Փետ­րո­ւար 1962-ին.
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1915 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Մարաշ ծնածներ Ստորոգութիւն:Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսներ
70 (թիւ)
70 (եօթանասուն)՝ զոյգ երկնիշ բնական թիւ մըն է 69-ի եւ 71-ի միջեւ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թիւեր
Գրիգորի Միասոյէտով
Գրիգորի Գրիգորեւիչ Միասոյէտով (Григорий Григорьевич Мясоедов, ռուս գեղանկարիչ, 19-րդ դարու երկրորդ կէսի ռուսական ռեալիզմի ամէնէն վառ ներկայացուցիչներէն մէկը, Գեղարուեստական շրջիկ ցուցահանդէսներու ընկերութեան հիմնադիր։ Աշխատանքներու գլխաւոր թեման եղեր է գիւղացիներու կենցաղը։
Ստեղծագործութիւն
Գրիգորի Միասոյէտովի նկարներէն յայտնի են «Օթրեփեւի փախուստը», «1861 թուականի Փետրուարի 19-ի կանոնակարգի ընթերցումը» («Чтение положения 19 февраля 1861 г.», 1874 թուական, կրկնուեր է 1881 թուականին), «Զեմսթվոն կը ճաշէ» («Земство обедает», 1872), «Մաղթանք դաշտի մէջ երաշտի ժամանակ» («Молебствие в поле во время засухи», 1878), «Եռուն աշխատանքի ժամանակ» («Страдная пора», 1887 թուական, գներ է Ալեքսանտր III կայսրը)։ Վերջին նկարը կը ներկայացնէ աշխատող գիւղացիի կերպարի եւ տաք գոյներով պատկերուած բնապատկերի համադրութիւն։
Միասոյէտովը ստեղծեր է բազմաթիւ բնանկարներ, գլխաւորապէս՝ Ղրիմի։ Իր ընտրած թեմաները (ինչպես կենցաղային, այնպէս ալ բնանկարային) բազմազան են։ Իր գեղանկարչութիւնը ներդաշնակ է ու հաստատուն։ Հազուադէպ ստեղծեր է դիմանկարներ (Նիկոլայ Պեքեթովի, Եկոր Կորտէյէնքոյի, Իվան Շիշքինի), բայց ատոնք փոքր տեղ կը զբաղեցնեն իր ստեծագործութեան մէջ։ Գրիգորի Միասոյէտովը զբաղուեր է նաեւ փորագրութեամբ «թունդ օղով» (օֆորթ)։
Կենսագրութiւն
Գրիգորի Միասոյէտովը ծնած է 7 (19) Ապրիլ 1834 թուականին Փանքովոյի մէջ (Նովոսիլսքի գաւառ, Թուլայի նահանգ, Ռուսական կայսրութիւն) ։ Միասոյէտովներու ազնուական տոհմի սերունդէն։ Կրթութիւնը ստացած է Օրիոլի մարմնակրթական վարժարանը (գիմնազիոն), բայց չաւարտելով դասընթացքը՝ ընդունուեր է Գեղարուեստի ակադեմիա, ուր իր փրոֆեսորները եղեր են Թիմոֆեյ Նէֆն ու Ալեքսէյ Մարքովը ։ 1861 թուականին ստացեր է փոքր ոսկէ մետալ «Երիտասարդներուն շնորհաւորելը» («Поздравление молодых», Ալեքսանտրովեան պալատ, Եարսքոյէ Սէլօ), իսկ յաջորդ տարի՝ մեծ ոսկէ մետալի «Գրիգորի Օթրեփեւի փախուստը պանդոկէն» («Бегство Григория Отрепьева из корчмы», տեսարան Պուշկինի «Պորիս Կոտունովէն», Գեղարուեստի ակադեմիայի թանգարան) ծրագրի համար ։
Պետութեան հաշւոյն ուղարկուելով արտասահման՝ Գրիգորի Միասոյէտովը աշխատեր է Փարիզ, Ֆլորենցիա, Հռոմ եւ Սպանիա ։ Այդ ընթացքին ստեղծուած աշխատանքներէն յայտնի են «Գնչուներու թաղման տօնակատարութիւն Սպանիոյ մէջ» («Похоронный праздник у цыган в Испании»), «Ֆրանչեսքա տա Ռիմինի եւ Փաոլո տա Փոլենթա» («Франческа да-Римини и Паоло да-Полента») (Տանթէ) նկարները։ Վերադառնալով Ռուսաստան՝ 1870 թուականին արժանացեր է ակադեմիկոսի կոչման «Հմայանքներ» («Заклинания») նկարի համար։ Եղեր է Գեղարուեստական շրջիկ ցուցահանդեսներու ընկերութեան (Փերետվիժնիքներ) հիմնադիրներէն եւ իր աշխոյժ մասնակիցներէն մէկը։ Գործուն մասնակցութիւն ունեցեր է ընկերութեան բոլոր ցուցահանդէսներուն եւ մշտապէս հոգ տարած է իր անկախութեան ու կենսականութեան համար։
1880-ական թուականներու վերջը Գրիգորի Միասոյէտովը բնակած է Փոլթավայի մէջ՝ մեծ աւատակալուածին մէջ, որ ունեցեր է այգի ու լճակ։ Աշնանը մեկներ է Ղրիմ։ Ստեղծեր է թատրոնի վարագոյրի էսքիզ եւ նկարած զարդանկարներ Փոլթավայի թատրոնի համար։ Կազմակերպեր է նկարչական դպրոց 1894 թուականին, գրեր գրքոյկ այգեգործութեան վերաբերեալ, որմով տարուած էր դեռ Խարքովի մօտակայքը ապրելու տարիներէն սկսած։ 1902 թուականին հեռացեր է ակադեմիայէն՝ ի նշան բողոքի՝ ուղղուած ուսուցման մեթոտներու դէմ ։
Գրիգորի Միասոյէտովը մահացեր է 1911 թուականի 18 Դեկտեմբերին Փոլթավայի մօտ գտնուող իր Փավլենքի աւատակալուածի մէջ (ներկայիս կը գտնուի քաղաքի սահմաններու ներսը՝ Միասոյէտովի փողոցին մէջ)։ 1926 թուականէն հոն տեղադրուած է Փոլթավայի ծանրաչափական դիտարանը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ռուս նկարիչներ Ստորոգութիւն:Գեղարուեստի կայսերական ակադեմիայի ակադեմիկոսներ Ստորոգութիւն:Փերետվիժնիքներ
146 (թիւ)
146 (հարիւր քառասունվեց)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 145-ի եւ 147-ի միջեւ
Եայա Թուրէ
Նիենիերի Եայա Թուրէ (Gnegneri Yaya Toure, ), Քոթ տ'Իւուարցի ֆութպոլիստ։ Մաս կը կազմէ անգլիական Մանչեսթըր Սիթի ակումբին եւ Քոթ տ'Իւուարի ֆուտբոլի ազգային հաւաքականին մէջ։
Թուրէն յայտնի է իր ճշգրիտ փոխանցումներ կատարելու ունակութեամբ եւ ֆիզիքապէս շատ ուժեղ ըլլալով։ Ան հիմնականին մէջ կը խաղայ կենդրոնական կիսապաշտպանի դիրքին վրայ, այդ դիրքին վրայ ան խաղցած է նաեւ 2009 թուականի չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ Պարսելոնայի կազմին հետ։ Թուրեն կրնայ եւ առաջ երթալ եւ արդիւնաւէտ օգնել խումբի յարձակողներուն եւ արագ նահանջելով՝ միանալ պաշտպանութեան ու խլել գնդակը։ Թուրեն նուաճած է Աֆրիկայյի լաւագոյն ֆութպոլիստի կոչումը 2011, 2012 եւ 2013 թուականներուն։ Թուրէի խաղը գրաւեց ամբողջ Եւրոպայի ուշադրութիւնը։ Թուրեն խաղցած է Պելճիքական Բեւերեն, Ուքրանական Մետալուրգ Դոնեցկ, յունական Օլիմպիակոս եւ ֆրանսական Մոնագոյ ակումբներէն։ Թուրեն Պարսելոնայի մէջ ունեցած է աւելի քան 70 խաղեր եւ դարձաւ Պարսելոնայի 2009 թուականի հիմնական կազմի լաւագոյն խաղացողներէն մէկը՝ օգնելով խումբին յաղթեց բոլոր 6 տիտղոսները օրացոյցային մէկ տարուան մէջ։
Պարսելոնայէն Թուրեն տեղափոխուեցաւ անգլիական առաջատար ակումբներէն մէկը՝ Մանչեսթըր Սիթի, ուր ան նշանակած է բազմաթիւ կոլեր քաղաքացիններու համար։ Ազգային հաւաքականին մէջ Թուրեն խաղցած է 83 խաղեր՝ դառնալով 16 կոլի հեղինակները։
Կանուխ տարիներ
Թուրեն իր ֆութպոլային ասպարէզը սկսած է Միմոսաս ֆութպոլային ակադեմիային մէջ։ Օրը օրին Թուրեն կը բարելաւուի։ 2001 թուականին ան խումբ հրաւիրուեցաւՊելճիքական Բեւերեն ակումբին կողմէ։ 2003 թուականին ան 14 Կոտ դ'իւուարցիներէն մէկն էր Բեւերենու խումբէն։ 2003 թուականի ամրանը Թուրեն փորձաշրջան անցաւ Լոնտոնի Արսենալին մ էջ: Ան Արսենալի հետ ընկերական հանդիպում ունեցաւ Բարնեթի դէմ՝ խաղալով որպէս առաջ քաշուած յարձակող։ Արսենալի գլխաւոր մարզիչ Արսէն Վենգերը նշած է, որ Թուրեն շատ տաղանդաւոր ֆութպոլիստ է, սակայն ան չէր կողմնորոշուէր, թէ, որ դիրքին վրայ պէտք է խաղայ Թուրեն։ Այդուհանդերձ Թուրէի տրանսֆըրը չիրականացաւ։ Առիթէն օգտուելով՝ Թոնեցկի Մետալուրգը իր դռները բացաւ Թուրէին առջեւ, ուր Թուրեն խաղաց մէկ ու կէս տարի։
Օլիմպիակոս
Թուրեն Օլիմպիակոս միացաւ 2005 թուականին։ Այդ մրցաշրջանին մէջ Օլիմպիակոսը նուաճեց երկու տիտղոս։ Թուրեն կը համարուէր Օլիմպիակոսի առանցքային ֆութպոլիստներէն մէկը։ Անոր խաղով շարունակեցին հետաքրքրուիլ աւելի շատ ու շատ եւրոպական բարձրակարգ ակումբներ։
Մոնաքօ
2006 թուականի աշխարհի առաջնութենէն յետոյ Թուրեն միացաւ ֆրանսական Մոնաքոյին եւ խաղաց Լիգայ 1-ին մէջ։ թուրեն այդքան ալ լաւ յարաբերութիւններու մէջ չէր Մոնաքոյի գլխաւոր մարզիչին հետ։ Այդ օրերուն Թուրեն կը խաղար կ'իսապաշտպանի դիրքին վրայ։ Լաուրենտ Բանիդը փոխարինեց Լասիոյ Բոլոնիին եւ Թուրեն դարձաւ Մոնաքոյի անփոխարինելի ֆութպոլիստը։ Թուրեն նշանակեց 5 կարեւորագոյն կոլեր եւ խումբին օգնեց տօնել շատ կարեւոր յաղթանակներ։ Այդ ամէնը տեսնելով Թուրէով հետաքրքրուեցաւ աշխարհի լաւագոյն ֆութպոլային ակումբներէն մէկը՝ Պարսելոնան։
Պարսելոնա
Թուրեն Պարսելոնային միացաւ 2007 թուականին 10 միլիոն ֆունտ ստեռլինի դիմաց։ Անոր դէյբիւնտը կայացաւ 2007 թուականի օգոստոս 26-ին Լա Լիգայյի հերթական դուրերէն մէկուն ընթացքին՝ ռասինգի դէմ։ 2007 թուականին Ժոան Գամպերի գաւաթի խաղին Պարսելոնան կը մրցէր միլանի Ինտերի դէմ։ Այդ խաղին մէջ Թուրեն նշանակեց իր առաջին կոլը, իսկ Պարսելոնան յաղթեց 5-0 հաշուով։ Թուրէի առաջին կոլը երկար սպասեցնել չտուաւ։ Սեպտեմբերի 2-ին՝ Ատլետիկ Բիլբաոյյի դէմ խաղին, Թուրեն նշանակեց իր առաջին պաշտօնական կոլը։ Չեմպիոնների լիգային մէջ իր առաջին կոլը Թուրեն նշանակեց Շալկէ 04-ի դարպասը 2007-2008 Չեմպիոնների Լիգայի քառորդ եզրափակչին Պարշան յաղթեց 2-0 հաշուով եւ դուրս եկաւ կիսաեզրափակիչ։ Նորանշանակ մարզիչ Խօսեպ Գվարդիոլայն 2009 թուականի Չեմպիոններու Լիգայի եզրափակչին կիսապաշտպանութեան գիծին նախընտրեց ոչ թէ Թուրէին այլ բուսկետսին: 2010 թուականին յայտարարուեցաւ, որ Թուրեն պէտք է փոխէ իր ակումբը։
Առտնին ելեկտրականութիւն
Մեր տուներուն մէջ գտնուող շատ մը գործքներ կը բանին ելեկտրականութեամբ: Ջուրի ելեկտրական ջեռուցիչը, լուացքի մեքենան, մանրալիք փուռը, փոշեծծիչը, հեռատեսիլը, ռատիօ-ընդունիչը, օդը պայմանաւորող սարքը, լամբերը՝ բոլորն ալ պէտք ունին ելեկտրականութեան:
Եայա Թուրէ
Մանչեսթեր Սիթի
2010 թուականի, Յուլիս 2-ին, յայտարարուեցաւ, որ Թուրեն հնգամեայ պայմանագիր կնքեՐ Է ՄանչեսթԸր Սիթիի հետ 24 միլիոն ֆունտ ստեռլինի դիմաց։ Տեղափոխուելով Մանչեսթեր Սիթի, թուրեն պիտի խաղար իր եղբօր Կոլոյ Տուրէի հետ, որ 2009 թուականին Արսենալէն տեղափոխուած է Սիթի։ Թուրեն Սիթիի մէջ իր առաջին խաղը խաղաց մինչ մրցաշրջանի ընթացքին, երբ թիմն ընկերական կը խաղար եւ կը մրցէր Ամերիկա ակումբի հետ։ Խաղի հիմնական ժամանակը աւարտեցաւ ոչ-ոքի յաղթանակով՝ 1-1 հաշուով։ Սիթին յաղթեց յետխաղեայ 11 մեթրանոց հարուածաշարով։ Օգոստոս 7-ին՝ մէկ այլ ընկերական խաղին, որը կը կայանար արդէն Սիթիի մէջ, իսկ մրցակիցը Վալենսիան էր, Թուրեն ճանչցուեցաւ խաղի լաւագոյն ֆութպոլիստը։
Միջազգային Ասպարէզ
Դուրեն իր երկրի ազգային հաւաքականին մէջ նորամուտը նշած է դեռեւս 2004 թուականին։ Ան Կոտ դ'իւուարի հաւաքականի հետ 3 անգամ մասնակցած է աշխարհի առաջնութիւններուն։ 2010 թուականին ան Հարաւային Կ'որէայի դէմ խաղին դարձաւ կօլի հեղինակ եւ Կոտ դ'իւուարը յաղթեց 3-0 հաշուով։ Դուրեն իր հաւաքականին միացաւ նաեւ 2014 թուականին, սակայն չկարողացաւ յաղթահարել խմբային փուլի արդիւնքը։
Առտնին ելեկտրականութիւն
Ելեկտրական գործիքներ
Շրջանի ելեկտրականութիւնը կ'արտադրուի ելեկտրակայանի մը մէջ եւ կը փոխադրուի հաստ ելեկտրալարերու միջոցաւ: Տուներու մէջ, մետաղէ թելեր զայն կը հասցնեն մինչեւ վարդակները (prises) եւ անջատիչները:
Եայա Թուրէ
Խաղաոճը
Թուրեն յայտնի է իր լաւ խաղային որակներով։ Կը տիրապետէ լաւ դեքնիքներու, կը կատարէ ճշգրիտ փոխանցումներ եւ ֆիզիքապէս շատ լաւ է պատրաստուած։
Առտնին ելեկտրականութիւն
Մանրալիք Փուռ
Մանրալիքները ելեկտրամագնիսական ճառագոյթումներ են զորս կարելի է բաղդատել ռատիոյին եւ հեռատեսիլին ընդունած ճառագայթներուն հետ: Այդ ճառագայթները կ'արագցնեն կերակուրներուն մէջ գտնուող ջուրի մոլեգիւլներու շարժումները: Իրարու քսուելով, անոնք կը յառաջացնեն ջերմութիւն եւ կերակուրը արագօրէն կը տաքցնեն կամ կ'եփեն:
Եայա Թուրէ
Անձնական կեանքը
Թուրէի եղբայրը Կոլոյ թուրեն՝ ֆութպոլիստ է, որ կը խաղայ լիւերբուլի մէջ` պաշտպանողական դիրքին վրայ։ Միւս եղբայրը՝ Իբրահիմ Թուրեն կրկին ֆութպոլիստ է։ Թուրեն ամուսնացած չէ։ Կը տիրապետէր 5 լեզուի՝ անգլերէն, Ֆրանսերէն, սպաներէն, Ռուսերէն եւ Կոտ դ'իւուարի տեղական լեզուին։ Եայա Թուրէի եղբայր Իպրահիմը մահացաւ վերջերս։ Եայա Թուրեն իսլամ է։ Թուրէի հայրը մահացած է, երբ ան փոքր եղած է։ Յաճախելով ֆութպոլի փորձերու դժուարութիւններով վճարած է իր վարձը։ Եղբայրներէն ամենալաւ յաջողութիւններու հասած է ինքը։ Չնայած եղբայրը՝ Կոլոյ Թուրեն կը խաղայ բարձրակարգ ակումբի մէջ, սակայն ան չէ յաջողած տիտղոս նուաճել։ Թուրեն յաջողութիւններու հասած է նաեւ իր երկրին մէջ` դառնալով տարուայ լաւագոյն մարզիկը, ֆութպոլիստ, կրկնելով այդ յաջողութիւնները մի քանի անգամ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պարսելոնայի ֆուէպոլիստներ Ստորոգութիւն:Մանչեսթըր Սիթիի ֆութպոլիստներ Ստորոգութիւն:1983 ծնունդներ Ստորոգութիւն:13 Մայիսի ծնածներ
Առտնին ելեկտրականութիւն
Ելեկտրական Եռուցիչ
Եռուցիչ մը կը ծառայէ ելեկտրականութեամբ ջուր տաքցնելու: Անոր յատակը տեղաւորուած ջեռուցիչ լարը կը տաքնայ երբ մէջէն հոսանք անցնի: Երբ ջուրը կը սկսի եռալ, ջերմավարը (thermostat) ինքնագործ կերպով կ'ընդհատէ հոսանքը:
Գրպանի Լամբ
Գրպանի լամբը կը պարունակէ մէկ կամ մէկէ աւելի բարդեր (battery), լամբ մը եւ անջատիչ մը: Ելեկտրաշրջանակ մը կը կազմուի բարդին դրական ծայրէն, որ լամբին կցուած է, մինչեւ անջատիչ, անկէ ալ մինչեւ բարդին ժխտական ծայրը: Մէկէ աւելի բարդերու պարագային, անոնք իրարու վրայ զետեղուած են այնպիսի ձեւով մը որ մէկուն ժխտական ծայրը միացած ըլլայ միւսին դրական ծայրին: Երբ անջատիչին վրայ ճնշենք, հոսանքը կ'անցնի լամբին մէջէն եւ կը վառէ զայն:
Աղբիւրներ
ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ԻՄ ԱՌԱՋԻՆ ՀԱՆՐԱԳԻՏԱԿՍ 2001-2002 ԻՆՉՊԷ՞Ս Կ'ԱՇԽԱՏԻ ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԹԻՒՆ CCM Ստորոգութիւն:Ելեկտրականութիւն Ստորոգութիւն:Տնային ելեկտրականութիւն Ստորոգութիւն:Տնային ելեկտրական գործիքներ
Սիւզի Կապիկը
Սիւզի (20 Մարտ, 1948 - 20 Մարտ, 1969), էգ շեմփանզէ մը, որ Ճափոնի Ուէնոյ կենդանաբնական այգի բերուած է ԱՄՆ-էն։
Սիւզին կրցած է տարբեր հնարքներ կատարել, ինչպէս՝ հեծանիւ քշել, ոտնացուպերով քալել եւ չմուշկներ վարել։ Ժողովրդականութիւն վայելելով շուտով դարձած է Ուէնոյ կենդանաբանական այգիին խորհրդանիշը։
1956-ին համազգային ճանաչում ստացած է, երբ կենդանաբանական այգի այցելած է Ճափոնի կայսր Հիրոհիտոյ եւ Սիւզի անոր ձեռք մեկնած է։
Ձեռք Բերում
Մինչեւ 1945 Ուէնոյի մէջ չորս շեմփանզէներ կային, որոնք բերուած էին Գերմանիոյ կենդանաբանական այգիներու միջեւ փոխանակման ծրագիրով մը։ Անոնցմէ երկուքը՝ չորսամեայ արու եւ էգ շեմփանզէները, բերուած էին 1938-ին, բայց անոնք 1939-ին հիւծախտէ սատկած էին։ Յաջորդ երկուքը բերուած էին 1941-ին, բայց սատկած էին 1943 եւ 1945 թուականներուն։ Երեքամեայ Սիւզին ԱՄՆ-էն բերուած էր 1951-ին, Քալիֆորնիոյ առեւտրական ընկերութեան մը կողմէ։ Որոշ ժամանակ մը ետք, ձեռք բերած էին նաեւ եօթնամեայ արու շեմփանզէ մը՝ Փիլին։
Նշանաւոր Հանդիպումը
Սիւզի 1952-ին յաջող ելոյթ մը կ'ունենայ, որմէ ետք՝ հետագայ տարիներուն, կենդանաբանական այգիին բաց բեմին վրայ զանազան ելոյթներ կ'ունենայ։
20 Ապրիլ 1956-ին կենդանաբանական այգի կ'այցելէ Հիրոհիտոյ կայսրը։ Սիւզի, որ իր բեմական զգեստով՝ վանդակաւոր փէշով, գլխարկով եւ շապիկով հեծանիւ կը քշէր, տեսնելով կայսրին մօտենալը ձեռք կը պարզէ անոր։ Որոշ վարանումէ մը ետք, կայսրը կը սեղմէ կապիկին մեկնած ձեռքը։ Բարձրաստիճան այցելուին ձեռքսեղմումը կը նկարահանեն լրագրողները եւ նկարը կը յայտնուի նոյն օրուան երեկոյեան թերթերուն մէջ։
Հիւանդութիւն եւ Մահ
Յուլիս 1955-ին Սիւզի կը տառապի հաստ աղիքի հիւանդութենէ, եւ 20 Յունուար 1957-ին ան պաշտօնապէս հանգստեան կը կոչուի։ Փիլիի հետ թէեւ հաշտ կ'ապրի, բայց կը մերժէ անոր հետ կենակցիլ եւ այդ պատճառով ալ կը մնայ առանց սերունդի։ Սիւզին բուժելու նպատակով կենդանաբանական այգիին աշխատակիցները Կոմագոմէ հիւանդանոցին գլխաւոր վիրաբոյժը կը հրաւիրեն, որ կը վիրահատէ կապիկը։ Երկու ամիս հիւանդանոցին մէջ անցընելէ ետք, Սիւզի կը կազդուրուի եւ 12 տարի եւս կ'ապրի։ 1969-ին անոր վիճակը կը վատթարանայ, շտապ վիրահատութիւնը զինք չի փրկեր եւ երկու օր ետք կը մահանայ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հանրածանօթ Անասուններ
Սիւնիք- Արցախ այր մարդոց տարազներ
Սիւնիք-Արցախի Այր Մարդոց Տարազներ, Սիւնիքի եւ Արցախի արական տարազները գրեթէ նոյնանման էին: Զգեստը կը բաղկանար՝ շապիկէ, վարտիքէ, անդրավարտիքէ եւ «արխալուղ»է: Տարազի կարեւոր մասերէն էր՝ չուխա-վերարկուն:
Այր մարդոց գլխու յարդարանքին կարեւոր մէկ մասը մորթէ գլխարկն էր։ Հարուստ դասակարգը կը գործածէր Բուխարայի գլխարկ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայկական տարազներ
Յարութիւն Աղանուրեան
Յարութիւն Աղանուրեան, ծնած է 1760-ին իսկ մահացած է 25 Յունիս 1836-ին: դուականին: Որդի Իսահաիկ, կոչուած նաեւ Իսահակեան, ծնած է Նոր Ջուղա 1760-ին, մանուկ հասակէ մեծապէս հատեքրքրուած է երկնակամարով. տակաւին 13 ամեայ՝ զարմացուցած է իր հայրը երբ հաւաստած է անոր թէ՝ լուսինը պիտի խաւարէ նոյն գիշերը՝ այնինչ մամուն: Գրած է բազմաթիւ գործեր՝ մեծ մասամբ անտիպ, տաղաչափեալ Սաղմոս եւ Նոր Կտակարաան «հոմերական ոտիւք» Քարոզներ, Ճառեր, Աստուածաբանութիւն, Քրիստոսի Մարդեղութիւն, Տօմարագիտութիւնը եւ հայ լեզուի վրայ խոր ու չքնաղ քննութիւն մը՝ զոր վերջին օրերուն յղկած ու կատարելագործած էր, ըստ վկայութեան ճոխ հաւաքածոյ մը, որմէ օգտուած են Մատրամի տպարանները: Աղանուր Պօմպէյէն տեղափոխուած է Կալաթա՝ ուր իր հոտութենէն օգտուած են նաեւ Մարդասիրական Ճեմարանի սանունք, իրենց ուսուցիչ ունենալով զինք. անոնք իր կենդանագիրն ալ պատրաստել տալով՝ նուիրած են Ս. Նազարէթ եկեղեցիին: Հ. Միք. Չարմչեան 15 Յունուար 1787 ին գրով խնդրած է իրմէ Պարսից թագաւորներու անունները՝ ժամանակագրական ծանօթութիւններով, այս գործը թելադրութեամբ Աղանուրի կը յօրինէ Խաչատուր աբեղայ Ջուղայեցի զոր Աղամագրաց ցուցակով մը, Կալաթայէն Պոմպէյ կը դառնայ,ուր կը մահանա:
Մերի Փոփինզ(ժապաւէն, 1964)
Մերի Փոփինզ (անգլ․՝ Mary Poppins), Ուոլթ Տիզնի ընկերութեան կողմէ 1964-ին արտադրուած երեւակայական երաժշտական ժապաւէն, հիմնուած Փամելա Լինտոն Թրավըրսի «Մերի Փոփինզ» մանկապատանեկան պատմութիւններուն շարքին: Բեմադրիչն է՝ Ռոպըրթ Սթիվընսըն։ Ժապաւէնին երաժշտութեան ու երգերուն հեղինակներն են Շըրմեն եղբայրները, իսկ թատրերգութեան՝ Պիլ Ուոլշ եւ Տոն Տանկրատի:
Օսքար Մրցանակի (Ամերիկայի Ակադեմիոյ), 37-րդ մրցանակներու բաշխման կը ներկայանայ 13 թեկնածութեամբ եւ կ'արժանանայ անոնցմէ հինգին․ լաւագոյն դերասանուհի՝ Ճիւլի Անտրիուս, նորարար երաժշտութիւն՝ «Չիմ -Չիմ- Չերի» երգ , երաժշտութեան աշխատասիրութիւն (նորարար յօրինում)՝ Ռիչըրտ Շըրմեն եւ Ռոպերթ Շըրմեն, ժապաւէնի սարքաւորում՝ Քոթըն Ուորպըրթըն եւ տեսողական գործադրում՝ Փիթըր Էլենշօ, Իւսթըս Լայսեթ եւ Համիլթոն Լըսքա։
Ժապաւէնին մասին հակիրճ տեղեկութիւններ
Առաջին անգամ ֆիլմը կը ցուցադրուի Լոս Անճելըսի մէջ, 27 Օգոստոս 1964-ին, մեծ յաջողութեամբ։ Մերի Փոփինզ ժապաւէնը կը նկատուի Ուոլթ Տիզնիի լաւագոյն արտադրութիւններէն եւ անոր միակ ժապաւէնն է, որ իր ողջ կեանքին ընթացքին արժանացած է «Լաւագոյն Ժապաւէն» մրցանակին։
2013-ին ԱՄՆ Ծերակոյտին հովանաւորութեան տակ գործող Ազգային Գրադարան Հիմնարկը (Library of Congress, LC) «Մերի Փոփինզ» ժապաւէնը ընտրած է իբրեւ մշակութային, պատմական եւ գեղագիտական արժէք ունեցող եւ պահպանման ենթակայ՝ ԱՄՆ «Ազգային Ժապաւէններու Արձանագրութեան» ցուցակին (National Film Registry, NFR) համար։
Ժապաւէնին արտադրութեան պատմութեան շուրջ կենսավաւերագրական թատերախաղ մը կը ներկայացուի՝ 20 Հոկտեմբեր 2013-ին, իսկ «Մերի Փոփինզ կը վերադառնայ» պիտակին տակ ժապաւէններու շարքը առաջին անգամ հանրութեան կը ներկայացուի 19 Դեկտեմբեր 2018-ին։
Պատմութեան անցած է նշանաւոր շուտասելուկը՝ Սուփըրքալիֆրաճիլիստիքեքսփիալիտոշիուս։
Ժապաւէնին նիւթը
Ժապաւէնը մեզ կը տանի Եդուարդեան (Եդուարդ Է․ թագաւորութեան շրջան, 1901- 1910) Լոնտոն՝ 1910-ի գարնան։ Չերի Թրի Լէյն փողոցին թիւ 17 տան մէջ կը բնակի Պանքս ընտանիքը․ պարոն Ճորճ Պանքս, կողակիցը՝ Ուինիֆըրտ եւ երկու զաւակները։ Ճորճ  եւ Ուինիֆըրտ իրենց գործերով շատ զբաղած ըլլալուն պատճառով, ժամանակ չունին իրենց երկու զաւակներուն հետ զբաղելու։ Պարոն Ճորճ դրամատան մէջ կ'աշխատի, իսկ տիկին Ուինֆրըտ կիներու քուէարկութեան իրաւունքին պահանջներու շարժման (Սիւֆռաժեթ - suffragettes) մաս կը կազմէ։ Բազմազբաղ զոյգը, զաւակներուն խնամքը կը վստահի մանկապահներու, որոնք չդիմանալով երկու փոքրերուն «անկարգութիւններուն», կարճ ժամանակէ մը ետք կը մեկնին։ 1910-ի գարնանային օր մը, երբ Ճորճ տուն կը վերադառնայ, կողակիցը իրեն կը տեղեկացնէ, թէ մանկապահ Քեթի տունէն մեկնած է, որովհետեւ իրենց զաւակները՝ Ճէյն եւ Մայքլ, անոր հսկողութենէն փախած, տունէն դուրս ելած են։ Մանկապահը իր մեկնումը կը պատճառաբանէ հետեւեալ խօսքով. «Այս շաբթուան մէջ չորրորդ անգամն է»։ Փոքրիկները կը ցանկան իրենց նոր մանկապահը խստադէմ ու խստապահանջ չըլլայ, այլ՝ ժպտերես, ուրախ ու  իրենց հետ վարուի այնպէս ինչպէս իրենք անոր զաւակները ըլլան։ Սակայն իրենց հայրը՝ պարոն Ճորճ, կը պնդէ թէ խստապահանջ մանկապահն է, որ առաքելութիւնը ճիշդ պիտի կատարէ ու «Թայմզ» պարբերաթերթին մէջ մանկապահի ծանուցում մը կը հրապարակէ։ Յաջորդ օրն արդէն, Պանքս ընտանիքին տան մուտքին մանկապահներ, շարքով կանգնած կը սպասեն հարցազրոյցէ անցնելու։ Յանկարծ ուժեղ քամի մը կը փչէ եւ զանոնք հեռուները կը քշէ։ Միաժամանակ երկինքէն, կախարդական հովանոցին օգնութեամբ, Մերի Փոփինզ տան առջեւ կ'իջնէ։ Ան պատշաճ  ձեւով կը վարուի պարոն Պանքսին հետ, շեշտելով թէ մէկ շաբթուան համար պիտի մնայ ընտանիքին հետ, ապա ընտանիքին անդամները պիտի որոշեն եթէ ինք յարմար է մանկապահի գործին համար։
Փորձառական մէկ շաբթուան ընթացքին, Մայքլին եւ Ճէյնին առջեւ կը բացուի կախարդական աշխարհ մը, ուր իրենք են դերակատարները։ Ժապաւէնին երազկոտ ճամբորդութիւններուն իրենց կ'ընկերակցին Մերի Փոփինզ եւ ծխնելոյզ մաքրողը՝ Պըրթ (դերասան՝ Տիք Վան Տայք)։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ժապաւէններ Ստորոգութիւն:Երաժշտական ժապաւէններ Ստորոգութիւն:Երեւայական ժապաւէններ Ստորոգութիւն:1964-ի ժապաւէններ Ստորոգութիւն:Օսքարակիր ժապաւէններ Ստորոգութիւն:Ամերիկեան ժապաւէներ
Խորէն Արք. Տողրամաճեան
Գերշ. Տ. '''Խորէն Արք. Տողրամաճեան''' Կիպրոսի Հայոց Թեմի Կաթողիկոսական Փոխանորդ: Առաջնորդ Գերշ. Տ. Խորէն Սրբ. Եպս. Տողրամաճեան 11 Յունուար 2014-ին արժանացած է Արքութեան պատիւի եւ տիտղոսի, առ ի գնահատանք իր երկարամեայ անձնուէր ծառայութեան:
Ընտրութիւն, նշանակում եւ տիտղոս
2004ի Յունուար 31ին, Յունաստանի Թեմական Պատգամաւորական Գերագոյն Ժողովին կողմէ միաձայնութեամբ ընտրուած է Առաջնորդ Յունաստանի Հայոց Թեմին 6 տարուան ժամանակաշրջանի համար: 2010ին նոյն ժողովին կողմէ վերընտրուած է դարձեալ միաձայնութեամբ:
2004ի Մարտ 7ին ստացած է խոյր կրելու իրաւունք Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոս Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Վեհափառի կողմէ:
2005ի Ապրիլ 9-10ին Անթիլիասի Մայր Տաճարին մէջ ստացած է Եպիսկոպոսական Ձեռնադրութիւն եւ Օծում ձեռամբ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսին:
2012ին եւ 2013ին մաս կազմած է Ս. Էջմիածնի մէջ կայացած Եպիսկոպոսած ժողովին, նախագահութեամբ վեհափառ Հայրապետներուն: 2014ի Յունուարին Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսի տնօրինութեամբ ստացած է Արքութեան տիտղոս:
2014ի Սեպտմեբերին մաս կազմած է Տիեզերական Պատրիարքի եւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսին պատմական հանդիպման, Հիւսիսային Յունաստանի Արեւելեան Թրակիոյ եւ Մակեդոնիոյ Գոմոթինի Քաղաքին մէջ։
2017-ի Մարտին կը նշանակուի Կաթողիկոսական Փոխանորդ՝ Կիպրոսի Հայոց Թեմի:
Կենսագրութիւն
1981ին ձեռնադրուած է Սարկաւագ եւ 1984ին կուսակրօն Քահանայ՝ Աբեղայ վերակոչելով Տէր Խորէն, ի յիշատակ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Երանաշնորհ Խորէն Ա. Նորոգ վախճանեալ Հայրապետի: Երկու ձեռնադրութիւններն ալ ստացած է ձեռամբ Դպրեվանքի Տեսուչ՝ Գերշ. Տ. Տաթեւ Ս. Արք. Սարգիսեանի:
1988ին, աւարտելէ ետք իր աւարտաճառը՝ «Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Երանաշնորհ Բաբգէն Կիւլէսէրեան Կաթողիկոսի կեանքն ու գրական աշխատանքները», ձեռամբ Գարեգին Բ. Կաթողիկոսի ստացած է վարդապետութեան աստիճան: 1990-1992 Լիբանանի «Գասլիք»ի Աստուածաբանական «Սուրբ Հոգի» համալսարանին մէջ, արաբերէն լեզուով հետեւած է աստուածաբանութեան, եկեղեցւոյ պատմութեան, Նոր Կտակարանի եւ ծիսագիտութեան դասընթացքներու:
1992ին ստացած է լանջախաչ կրելու իրաւունք Երանաշնորհ Գարեգին Բ. Կաթողիկոսէն:
1996ին հետեւած է Թեսաղոնիկէի Արիստոտէլեան Համալսարանի մէջ Յունարէն լեզուի դասընթացքներու եւ աւարտած յաջողութեամբ:
1996-1997 տարեշրջանին Թեսաղոնիկէի City Collegeի եւ համագործակցաբար Անգլիոյ Շէֆիլտ Համալսարանի հետեւած է տնտեսագիտութեան MBAի, որ հարկադրաբար կիսած ձգած է՝ առաւել քան երկու ամսուան բացակայութեան պատճառով, որպէս գաւազանակիր եւ քարտուղար ընկերակցելով Մեծի Տանն Կիլիկիոյ գահակալ Արամ Ա. Կաթողիկոսի դէպի Ամերիկա եւ Գանատա կատարած հովուապետական անդրանիկ այցելութեան:
1995 5 Դեկտեմբերին, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ նորընտիր գահակալ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Կաթողիկոսի կարգադրութեամբ եւ տնօրինութեամբ մեկնած է Յունաստան եւ մինչեւ 2004 թուականի Յունուար ամսու աւարտը ստանձնած է Թեսաղոնիկէի Հայոց Հոգեւոր Հովուութիւնը:
1998ին, Արամ Ա. Վեհափառ Հայրապետի տնօրինութեամբ ստացած է Ծայրագնութեան աստիճան, ձեռամբ Թեհրանի Առաջնորդ երջանկայիշատակ Գերշ. Տ. Արտակ Արք. Մանուկեանի:
1999ին Սեպտեմբերին որպէս կանոնաւոր ուսանող, Թեսաղոնիկէի մէջ ընդունուած է ամերիկեան (ACT) «Անաթոլիա Գոլէճ»ի համալսարանի բաժանմունքը, ուր չորս տարուան ընթացքին հետեւած է «Պատմութեան եւ միջազգային յարաբերութեանց» ճիւղին:
2000 թուականի 29 Նոյեմբերին, Յունահայոց Թեմակալ առաջնորդ երջանկայիշատակ Տ. Սահակ Արք. Այվազեանի եւ Յունահայոց Ազգային Վարչութեան որոշումով՝ նշանակուած է Յունաստանի Հայոց Առաջնորդական փոխանորդ:
2003 Յուլիս 2ին, աւարտած է համալսարանական իր ուսումը գերազանց յիշատակութեամբ, արժանանալով B.A. Պսակաւոր գիտութեան տիտղոսին եւ վկայականին, վաւերացուած Ամերիկայի Պոսթըն քաղաքի (Մեսէչուսէց նահանգ) համալսարանին կողմէ:
Իբրեւ Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան միաբան, ունեցած է բեղուն գործունէութիւն
Յունաստանի հիւսիսային շրջանի Թեսաղոնիկէի Հոգեւոր Հովիւ նշանակուելէ առաջ, իբրեւ Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան միաբան, ունեցած է բեղուն գործունէութիւն:
1984-1995 եղած է Դպրեվանքի ուսուցիչ, հսկիչ եւ ապա փոխ Տեսուչ: Նոյն տարիներուն եւ ապա Մեծի Տանն Կիլիկիոյ հայրապետներուն՝ Երանաշնորհ Գարեգին Բ.ի եւ Արամ Ա. Կաթողիկոսներու հետ իբրեւ գաւազանակիր, քարտուղար եւ թարգմանիչ ընկերակցած է հովուապետական եւ այլ պաշտօնական այցելութիւններու, Քուէյթ, Արաբական Էմիրութիւններ, Եգիպտոս, Պարսկաստան, Ժընեւ, ինչպէս նաեւ Միացեալ Նահանգներու զանազան շրջաններ եւ Գանատա:
Կրօնական եւ ազգային բնոյթով դասախօսական, եկեղեցական զանազան սեմինարներու եւ համագումարներու մասնակցութիւն
1984էն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան կողմէ մասնակցած է կրօնական եւ ազգային բնոյթով դասախօսական, եկեղեցական զանազան սեմինարներու եւ համագումարներու: Եկեղեցական զանազան աշխատանքներու համար եղած է Երուսաղէմ, Միջին Արեւելքի եւ եւրոպական տարբեր երկիրներու, ինչպէս նաեւ Միացեալ Նահանգներու եւ Գանատայի մէջ։ Օրինակ՝
՞ մասնակցած է Յունաստանի Կրետէ Կղզիին մէջ գումարուած Էքիւմէնիք ժողովին:
՞ Յունիս 2003ին Վենետիկի մէջ գումարուած Եւրոպայի Հայ Միութիւններու 5րդ համագումարի ֆորումին, Հոկտեմբեր եւ Դեկտեմբեր 2004ին եւ Սեպտեմբեր 2005ին Պրիւքսէլի մէջ Հայ Դատի կազմակերպած ժողովին եւ հաւաքին, քննարկելու Եպրոպայի մէջ հայկական ազգային-մշակութային եւ ինքնութեան խնդիրները եւ բողոքելու Թուրքիան Եւրոմիութեան անդամակցութեան դէմ:
՞ ինչպէս նաեւ 2005 Մայիս 9-16 Աթէնքի մէջ կայացած աւելի քան 600 Եկեղեցիներու համաշխարհային Խորհուրդին WCC համագումարին, նիւթ ունենալով «Ս. Հոգի Եկուր բուժէ եւ հաշտեցուր» (Come Holy Spirit, Heal and Reconcile), ներկայացնելով Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւնը:
՞ 2006ին Պրազիլի Փորթօ Ալեկրէ քաղաքին մէջ մաս կազմելով Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Վեհափառի պատուիրակութեան, մասնակցած է Եկեղեցիներու համաշխարհային Խորհուրդին հերթական եւ ընտրական ժողովներուն:
Լիբանանի, Յունաստանի եւ Կիպրոսի մէջ վարած է ուսուցչական պաշտօններ
Լիբանանի մէջ 1984-1995 վարած է ուսուցչական պաշտօններ Դպրեվանքի, Ազգային «Լեւոն եւ Սոֆիա Յակոբեան Գոլէճ»ի, Ազգային Եղիշէ Մանուկեան գոլէճի եւ Մելանգթոն եւ Հայկ Ասլանեան (Նշան Փալանճեան) Ճեմարանին մէջ։
1995-2004 Դեկտեմբերէն ի վեր ուսուցչական իր պաշտօնը շարունակած է վարել Թեսաղոնիկէի Հայ Գթութեան Խաչի շաբաթօրեայ «Մալաքեան-Գասպարեան» Ծաղկոցէն եւ Խալքիտիքիի ամարանոցէն ներս:
2010-2013 տարեշրջաններուն կամաւորաբար որպէս հայերէնի ուսուցիչ, ստանձնած է Աթէնքի «Ճենազեան» Միջնակարգ վարժարանի Հայ Գրականութեան դասաւանդութիւնները, եւ գնահատելով աշակերտներու յառաջդիմութիւնը կազմակերպած է դէպի Հայաստան եւ Ղարաբաղ շրջապտոյտներ:
2017-էն ի վեր Կիպրոսի «Նարեկ» Վարժարանի Միջնակարգէն ներս կը դասաւանդէ Հայ Գրականութիւն, Հայ Եկեղեցւոյ Պատմութիւն եւ Կրօններու Պատմութիւն:
Թեսաղոնկէի մէջ հովուութեան ընթացքին
Թեսաղոնկէի մէջ հովուութեան ընթացքին ան յաճախակի առիթներով այցելած է հիւսիսային Յունաստանի, Արեւելեան Մակեդոնիոյ եւ Թրակիոյ հայաբնակ քաղաքները՝ Սերէս, Գավալա, Քսանթի, Գոմոթինի, Ալեքսանտրուպոլիս եւ Տիտիմօթիխօ, ուր շրջանի Հոգեւոր Հովիւ Տ. Պօղոս Քհնյ. Պալթայեանի հետ, իր պատարագներով, քարոզներով, դասախօսութիւններով, փորձած է ոչ միայն խանդավառել ժողովուրդը, այլեւ կրօնական եւ ազգային նոր շունչ ու ոգի փոխանցել բոլորին:
Յունաստան, Աթէնքի զանազան շրջաններուն մէջ
Իբր Յունաստանի Հայոց Առաջնորդական Փոխանորդ, 2000-2004 բազմիցս հրաւիրուած է պատարագելու, քարոզելու եւ դասախօսելու Աթէնքի զանազան շրջաններուն մէջ։
2001-2003 տարիներու ընթացքին, Յունաստանի վերեւ նշուած բոլոր քաղաքներուն մէջ մասնաւոր դասախօսութիւններով, արժանաւորապէս նշած է Հայաստանի Քրիստոնէացման 1700 ամեակն ու Գրիգոր Նարեկացիի «Մատեան Ողբերգութեան» 1000 ամեակը:
2003ին, Աստուածաշունչի տարուան առիթով դասախօսութիւններ կատարած է Յունաստանի զանազան քաղաքաներուն եւ Կիպրոսի մէջ։
1999ին, Յունաստանի Թեմը ներկայացնող Ազգային Իշխանութեան պատուիրակութեամբ մը ներկայ գտնուած է Հայաստանի մէջ Գարեգին Ա. Ամենայն Հայոց Հայրապետի վերջին օծման եւ թաղման արարողութեան:
Հրատարակութիւններ՝ Գիրքեր եւ աշխատասիրութիւններ
Հրատարակած է կարգ մը գիրքեր եւ աշխատասիրութիւններ.-
1.- 1984ին իր օծակից եղբօր Գերպ. Տ. Բաբգէն Ծ. Վրդ. Չարեանի հետ միասին (այժմ Առաջնորդ Գանատայի Հայոց) անգլերէնէ հայերէնի թարգմանած են Ուիլիամ Պարքլէյի «Տէրունական աղօթք՝ Հայր Մեր»ը:
2.- 1992ին «Քաղցր Հրաւէրը» քարոզագիրքը:
3.- 1997ին «Յաջողութեան Գաղտնիքը» քարոզագիրքը:
4.- 1988-2010 (23 տարի) հրատարակած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Եկեղեցւոյ օրացոյցը:
5.- 2003ին Թեսաղոնիկէի Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ 100 ամեակին առիթով եկեղեցւոյ հիմնադրութեան եւ ժամանակագրական առումով հետագայ պատմութեան մասին գրքոյկ մը: 6.- 2004ի Յունուարին, Յունահայոց Երանաշնորհ Առաջնորդ Տ. Սահակ Արք. Այվազեանի մահուան քառասունքին առիթով, իր խմբագրութեամբ «Դէպի Աղբիւրը Լոյսին» 136 էջերով գիրքը:
7.- Հրատարակութեան պատրաստ են յօդուածներու շարք մը, նաեւ քարոզներու եւ Վարդապետական աւարտաճառը Բաբգէն Կիւլէսէրեան Կաթողիկոսի:
8.- Խորէն Արք. Տողրամաճեան գրած է քանի մը գիրքերու յառաջաբանները եւ ատանձնած զանազան գիրքերու հրատարակութեան ծախսերն ու մեկենասութիւնը:
2004ի Նոյեմբերէն մինչեւ 2012 իր նախաձեռնութեամբ եւ խմբագրութեամբ հրատարակած է Յունաստանի Ազգային Առաջնորդարանի «Խորան» պաշտօնական պարբերաթերթը, որուն Ա. Թիւը նուիրուած էր Երանաշնորհ Սահակ Արք. Այվազեանի մահուան Ա. Տարելիցին առիթով հանգուցեալին յիշատակին: Բ. Թիւը Երիտասարդութեան, Մարտ 2005ի թիւը Հայ գիրերու 1600 ամեակին եւ Ապրիլ-Մայիս թիւը՝   Հայոց Ցեղասպանութեան 90 ամեակին նուիրուած բացառիկ մը: Լոյս ընծայած է 30 թիւ, սակայն 2012ին հարկադրաբար տնտեսական տագնապի պատճառաւ դադրած է հրատարակուելէ:
իՐ Հոգեւորականի տիպարէն ներշնչուած Հայաստանի յայտնի բանաստեղծ՝ Յովհաննէս Ղազարեան Նարեկեան ոճով բանաստեծական գիրք մը ԱՂՈԹՔ անունով հրատարակած է եւ որուն շնորհահանդեսը տեղի ունեցաւ Հայաստանի մէջ, ներկայութեամբ Սփիւռքի նախարար տիկին Հրանոյշ Յակոբեանի եւ Կրթութեան նախարար Լեւոն Մկրտիչեանի:
Մամուլի աշխատակից
Խորէն Արք. Տողրամաճեան աշխատակցած է նաեւ զանազան օրաթերթերու, ինչպէս «Ազդակ», «Հորիզոն», «Յառաջ», «Ազատ Օր» եւ «Արծիւ». ամսաթերթերու՝ «Հասկ», «Կայծեր», արաբական կրօնական թերթերու եւ պարբերաթերթերու եւ «Արմենիքա»ի յունարէն լեզուով հրատարակութեան:
Իր յօդուածներն ու գրութիւնները լոյս տեսած են նաեւ բազմաթիւ այլ սփիւռքահայ հայկական թերթերու, ամսաթերթերու եւ պարբերաթերթերու մէջ:
Հանդիպում Փաֆոս քաղաքի Յոյն Օրթոտոքս Եկեղեցւոյ պետ՝ Տ. Եորղիոս Մետրոպոլիտին
Կիպրոսի Կաթողիկոսական Փոխանորդ՝ Գերշ. Տ. Խորէն Ս. Արք. Տողրամաճեանն ու Ազգային Վարչութիւնը, ինչպէս նախօրօք յայտարարած էին, 2019-ի Հոկտեմբեր ամսուան աւարտին, պաշտօնական այցելութիւն մը տուած էին Փաֆոս քաղաքի Յոյն Օրթոտոքս Եկեղեցւոյ պետ՝ Տ. Եորղիոս Մետրոպոլիտին եւ իրենց սիրալիր զրոյցին ընթացքին, ընդառաջելով Սրբազան Հօր փափաքին, Մետրոպոլիտը սիրայօժար պատրաստակամութիւն յայտնած էր, տեղւոյն յունական եկեղեցիներէն մին տրամադրել հայոց, այդտեղ պատարագներ եւ հոգեւոր արարողութիւններ կատարելու համար:
Սուփերքալիֆրաճիլիստիքեքսփիալիտոշիուս
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երգեր ըստ լեզուի Ստորոգութիւն:Երգեր այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Շարժապատկերի երգեր
Խորէն Արք. Տողրամաճեան
Ծննդեան Պատարագ եւ Ջրօհնէք Փաֆոսի Յունական Ս. ՆԻՔՈԼԱՈՍ Եկեղեցւոյ մէջ
Կիրակի, 12 Յունուար 2020-ի առաւօտեան ժամը 8:30-ին, Նիկոսիոյ Ս. Աստուածածին Եկեղեցւոյ առջեւէն, Ազգային Վարչութեան (անվճար) տրամադրած հանրակառքը (Bus), ժողովուրդն ու երգչախումբը փոխադրեց դէպի Փաֆոս քաղաք: Ծովեզերեայ Յունական Ս. Նիքոլաոս եկեղեցւոյ մէջ, Ս. Ծննդեան առիթով պատարագեց, Ջրօրհնէք կատարեց ու քարոզեց Թեմիս Կաթողիկոսական Փոխանորդ՝ Գերշ. Տ. Խորէն Ս. Արք. Տողրամաճեանը: Պատարագի երգեցողութիւնը կատարեցին Նիկոսիոյ Ս. Աստուածածին Եկեղեցւոյ պարմանուհիներու եւ մեծերու խումբէն անդամներ, խմբավարութեամբ՝ Տիկին Վիքի Գույումճեանի եւ երգեհոնի ընկերակցութեամբ՝ Տիկին Նարա Սարտարեանի: Ուրախ ենք յայտնելու թէ, Կիպրահայ համբաւաւոր խմբավար եւ դոկտոր (ներկայիս Փրակի՝ Չեխիոյ Համալսարաններու նուագախումբերու գեղարուեստական ղեկավար եւ գլխաւոր նուագավար, ինչպէս նաեւ Կարոլեան Համալսարանի երգչախումբի եւ մի քանի այլ խումբերու գլխաւոր ղեկավար) Հայկ Իւթիւճեան Հայկ Սրկ. Իւթիւճեանի ներկայութիւնը, տարբեր փայլք մը տուաւ օրուան պատարագին եւ շարականներու երգեցողութեան ու մեկնաբանութեան: Սրտի գոհունակութեամբ կ՛ուզենք յայտնել նաեւ թէ, պատարագին ներկայ գտնուեցան Ազգային Երեսփոխանական Ժողովի Ատենապետ՝ Պրն. Յակոբ Պոհտճէլեան եւ Տիկինը (Լառնաքայէն), եւ Ազգային Վարչութեան Ատենապետ՝ Պրն. Սեպուհ Արմենակեան եւ Տիկինը (Լիմասոլէն):
Լուսիա Միքարելլի
Լուսիա Միքարելլի (Lucia Micarelli, ծնած՝ 9 Յուլիս 1983, Նիւ Եորք), ան ամերիկացի ջութակահար եւ դերասանուհի: Ճանչուած է իր մասնակցութեամբ դասական ռոք խումբի մը մէջ եւ իր Աննի Թալարիքօ դերակատարութեամբ Treme-ի մէջ, որ հեռատեսիլի ցուցադրութիւն մըն է:
Կենսագրւթիւն
Ծնած է Նիւ Եորք, Իտալական եւ Քորէական ազգութենէ: Ան ջութակ սկսաւ նուագել 3 տարեկանին, իսկ 6 տարեկանին ունեցաւ իր առաջին համերգը: Ապա սկսաւ յաճախել Ճուլիարտի եւ Մանհաթընի երաժշտական դպրոցը:
Դերասանական ասպարէզ
Լուսիա Աննի Թալարիքօ դերը կատարեց Treme-ի հեռատեսիլի ցուցադրութեան մէջ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1983 ծնունդներ Ստորոգութիւն:9 Յուլիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:Նիւ Եորք ծնածներ Ստորոգութիւն:Ջութակահարներ
Վրաստանի Մշակոյթ
Վրաստանի մշակոյթը զարգացած է Վրաստանի բազմադարեայ պատմութեան ընթացքին, իւրահատուկ ազգային մշակոյթ եւ գրական աւանդոյթներ ապահովելով` վրացերէն լեզուի եւ այբուբէնի վրայ հենելով։ Ազգային ինքնութեան խիստ գիտակցումը Վրաստանին օգնած է, որ իր ինքնօրինակութիւնը պահպանէ` չնայած անոր, որ պատմութեան ընթացքին գոյութիւն ունեցած են բազմաթիւ օտար երկիրներու արհեստներ։
Վրաստանի Մշակոյթ
Վրաստան հնագոյն եւ ինքնատիպ մշակոյթ ունեցող երկիր է։
Հին Յունական առասպելներ Ոսկէ գեղմի մասին
Հին յունական առասպելաբանութիւնը կը վկայէ Հին Յունաստանի եւ Կովկասի ժողովուրդներու վաղնջական կապերու մասին։ Օրինակներ են.
Վրացական ժողովրդական երաժշտութիւն
Վրացական ժողովրդական երաժշտութեան արմատները քանի մը հազարամեակի պատմութիւն ունին ։ Վրաց ժողովուրդը իր երգարուեստը դրսեւորած է հին ժամանակներէն։ Կան մ. թ. ա. VIII եւ IV դարերու պատմական փաստաթուղթեր, որոնք կը պատմեն աշխատանքային, արշաւային եւ կլոր պարային երգերու մասին։ Թափառող երգիչ-պատմիչները` մեստվիրէ, միաժամանակ խմբավարներ-յանկարծերգակներ էին, բանաստեղծներ, երգիչներ եւ վոլինքայի վրայ կատարողներ էին։
Վրաստանի երաժշտական բանահիւսութիւնը շարք մը բարբառներ կը պարունակէ. թուշինական, խեւսուրական, մթիուլական, քարթլինական, կախեթիական, ռաճայական, փշավական, մոխեւական, լեչխումական, սուանական, մեգրելական, իմերեթական, գուրայական, աջարական, լազական։
Վրացական ժողովրդական երաժշտութեան առանձնայատկութիւնը բազմաձայնութիւնն է` երկու-, երեք -, եւ չորս-ձայնանի։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Վրաստան Ստորոգութիւն:Մշակոյթ
Յովհաննէս Ոսկեբերան
Յովհաննէս Ոսկեբերան, Քրիստոնեայ եկեղեցւոյ փայլուն քարոզիչ հայրերէն մին եւ Կոստանդնուպոլիսոյ հայրապետ, պատրիարք, աստուածաբան։
Ան քրիստոնէական սկզունքներով կը դաստիարակուի մանուկ տարիքէն` իր առաջին ուսուցիչը ունենալով մայրը, որ իր մէջ ցանած է քրիստոնէական հաւատքին սերմը։ Ապա չափահաս տարիքին կը մկրտուի եւ Անտիոքի մէջ կը հետեւի օրէնսդրութեան եւ հռետորութեան, ապա աստուածաբանութեան։
Երիտասարդ տարիքին ճգնութեան կը սկսի եւ այնքան խիստ պայմաներու մէջ կը կատարէ իր ճգնութիւնը, որ 381-ին լուրջ կերպով կը հիւանդանայ։ Նոյն թուականին սարկաւագ կը ձեռնադրուի եւ կը ծառայէ Անտիոքի մէջ։ 386-ին կուսակրօն քահանայ կը ձեռնադրուի եւ պերճախօս քարոզներուն պատճառաւ կ՛արժանանայ «Ոսկեբերան» կոչուելու։
Ան կը վերադառնայ նոյն խստութեամբ եւ բծախնդրութեամբ, որ պատճառ կ՛ըլլայ երկրորդ աքսորի մը. ան այս անգամ քալելով պիտի երթար մինչեւ Կոկիսոն, ապա Պոնտոս։ Սակայն տառապեալ հայրապետը իր վատառողջութեան պատճառաւ կը նահատակուի ճամբու ընթացքին, Կոմանա քաղաքին մէջ, 407-ին։
Ան նշանաւոր կ՛ըլլայ նաեւ իր մտաւորական գործերով։Կը մեկնէ Աստուածաշնուչը, կը գրէ ս. պատարագը` որուն ազդեցութիւնը նաեւ կը գտնենք Հայ եկեղեցւոյ պատարագամատոյցին մէջ. ան նաեւ ունի բազմաթիւ աղօթքներ, որոնք զանազան տօներու ընթացքին կը կարդացուին եկեղեցւոյ մէջ։
Նինթենտօ
Նինթենտօ (անգլերէն՝ Nintendo Co., Ltd., ճափոներէն.` 任天堂株式会社), Ճափոնական անդրազգային ընկերութիւն, որուն գլխամասը տեղակայուած է Ճափոնի Քիոթօ քաղաքին մէջ։
Ընկերութիւնը հիմնադրուած է 23 Սեպտեմբեր 1889-ին սկզբնապէս զբաղելով Ճափոնական «հանաֆուտա» կոչուող խաղաթուղթերու արտադրութեամբ։ Մինչեւ 1963 թուականը ընկերութիւնը զբաղած է տարբեր ոլորտի գործունէութիւններով՝ տաքսի ծառայութիւն ապահովելէն մինչեւ սիրային հիւրանոցներ բանալով։ Վերջիններուս բնոյթն այն էր, որ սիրահար զոյգերը կարող էին կարճ ժամանակով համար վարձել եւ այնտեղ զբաղիլ սեռական հարաբերութիւններով։
Ատկէ ետք «Նինթենտոն» մուտք գործած է թերեւս նոր ձեւաւորուող համակարգչային խաղերու արդիւնաբերութիւն եւ ներկայիս դրութեամբ կը հանդիսանայ Ճափոնի 3-րդ ամենամեծ կորպորացիան, որուն շուկայական ինքնարժէքը կը կազմէ 85 միլիարդ ԱՄՆ տոլար։ Բացի այդ՝ Նինթենտոյին կը պատկանի ամերիկեան Պէյսպոլի գլխաւոր լիգայի «Սիեթլ Մարիներս» ակումբի բաժնետոմսերու մեծամասնութիւնը։
«Նինթենտո» բառը Ճափոներենէն թարգմանելով կը ստացուի՝ «Յաջողութիւնը թողնել դրախտում»։ Հոկտեմբեր 18 2010 թուականին դրութեամբ «Նինթենտոն» վաճառած է մօտ 565 միլիոն միաւոր համակարգչային տեխնիկա եւ 3,4 միլիարդ միաւոր ծրագրային ձեւերով ։ ։
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Ճափոնական ընկերութիւններ
Ռօ, Մեղիսթի
Ռօ կամ Այոս Եորղոս (յուն․՝ Ρω կամ Άγιος Γεώργιος),Տոտեքանիսա, Յունաստան։ Կը գտնուի Քասթելորիզոյին արեւմուտքը եւ 5․600մ․ հեռու թրքական ափերէն։
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Կղզին որպէս դիտարան կ՛օգտագործուէր երբ Ռոտոս 1309-ին կը գտնուի Ասպնջական Ասպետներու Ordo Hospitalis Sancti Johannis իշխանութեան տակ (1309 - 1522)։ Ռօ կղզիին փոքր բլուրի մը վրայ, 4մ․ բարձրութեամբ դեռ կանգուն կը մնայ այդ ժամանակաշրջանին վերակառուցուած ամրոց մը։ Ամրոցը նախապէս կառուցուած է Ք․Ա․ 4-րդ դարուն։ Ռօ ունի երկու ծովաբներ, Այոս Եորղոս եւ Սթրոկիլի։
1982-ին կը մահանայ կղզիին վերջին տասնամեակներուն միակ բնակիչը՝ Տեսփինա Ահլատիոթի։ Ան ծանօթ եղած է «Ռօ»ին Տիկինը անունով, որովհետեւ տասնամեակներ, անվախ, ամէն առտու յունական դրօշը կը բարձրացնէր մինչեւ մահուան օրը։ Անոր յիշատակին կղզիին վրայ զետեղուած է դամբան-յուշարձանը։
Այսոր, կղզիին միակ բնակիչները Յունական Զօրքին փոքր ջոկատ մըն է, որուն պարտականութիւններէն մէկն է շարունակել բարձրացնել ու պահպանել Յունական դրօշակը։ Վառ պահելով այսպէս «Ռօ»ին Տիկինին յիշատակը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Տոտեքանիսայի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
71 (թիւ)
71 (եօթանասունմեկ) կենտ երկնիշ բնական թիւ է 70-ի եւ 72-ի միջեւ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թիւեր