cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կոստանդնուպոլսոյ Տիեզերական Պատրիարքութիւն
Նիկողայոս Միստիկոսի գործունէութիւնը
Այդ շրջանին հայ-բիւզանդական եկեղեցական յարաբերութիւնները միշտ եղած են, մէկ կողմէն՝ Հայոց կաթողիկոսներու եւ թագաւորներու, միւս կողմէն՝ Կոստանդնուպոլսոյ պատրիարքներու ու բիւզանդական կայսրերու ուշադրութեան կեդրոնին մէջ։ Հայ եւ յոյն վարդապետներու, աստուածաբաններու յաճախակի դաւանաբանական վէճերը, որպէս կանոն, տեղի ունեցած են Կոստանդնուպոլսոյ մէջ՝ Սուրբ Սոֆիայի ամպիոնէն։ Անոնց մասնակցած են նաեւ աշխարհիկ տէրերը։ Կոստանդնուպոլսոյ նման բանավէճեր ունեցած են Յակոբ Սանահնեցին, Գագիկ Բ Բագրատունին, Գագիկ Աբասեանը, Գրիգոր Մագիստրոս Պահլաւունին, Բագրեւանդի իշխան Ատրներսեհը եւ ուրիշներ։ Հայ կաթողիկոսներէն Բիւզանրիոն գացած է միայն Պետրոս Ա Գետադարձը, որուն պատրիարքն ու կայսրը ընդունած են փառք ու պատուով։ Կաթողիկոսը, հաւանաբար, առերես ստորագրած է եկեղեցիներու միութեան գիրը՝ կանխելու համար բիւզանդացիներու ներխուժումը Շիրակի Բագրատունիներու թագաւորութիւն։ Հայոց կաթողիկոսներէն ոմանք ալ (Յովհաննէս Է Դրասխանակերտցի, Ներսէս Շնորհալի), չնայած հրաւէրներուն, չեն մեկնած Կոստանդնուպոլիս՝ խուսափելով քաղկեդոնականներու հետ հաղորդակցուելէ եւ քաղկեդոնականութեանը յարելու մեղադրանքներէն։ 1700 տարուայ ընթացքին Կոստանդնուպոլսոյ միայն մէկ Տիեզերական պատրիարք՝ բարդուղիմէոս Ա այցելած է Հայաստան (1997 թուականին)` Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին Ա Սարգիսեանի հրաւէրով, ի պատասխան վերջինիս Կոստանդնուպոլսոյ աթոռ կատարած այցելութեան: Թրքական տիրապետութեան սկզբը` 1461 թուականին Կոստանդնուպոլսոյ մէջ ստեղծուած է Հայ եկեղեցւոյ Կոստանդնուպոլսոյ պատրիարքութիւնը (տես կոստանդնուպոլսոյ հայոց պատրիարքութիւն):
Անկէ ետք հայ-յունական եկեղեցական յարաբերութիւնները թէեւ չեն աշխուժացած, բայց քաղաքական դժնդակ պայմաններու բերումով Կոստանդնուպոլսոյ հայոց եւ յունաց պատրիարքութիւնները շատ հարցերու մէջ համագործակցած են՝ մոռացութեան տալով դաւանական տարակարծրութիւնները։ Մեծ եղեռնի ժամանակ, երբ ցեղասպանութեան զոհ գացած են բազմաթիւ հայ հոգեւորականներ, փրկուած հայերը մնացած են առանց քահանաներու։ 29 Մայիս 1919 թուականին Կոստանդնուպոլսոյ եկեղեցւոյ Սինոդը Կոստանդնուպոլսոյ Տիեզերական աթոռին ենթակայ մետրոպոլիտներուն շրջաբերական գրութեամբ մը յայտնած է, որ հայոց Զաւէն պատրիարքի խնդրանքով դիմած է Կոստանդնուպոլսոյ պատրիարքութեան, որպէսզի այդ վայրերուն մէջ, ուր չկան հայ քահանաներ, թոյլատրուի օրթոտոքս քահանաներուն ժամանակաւորապէս սպասարկել այդտեղի հայերու հոգեւոր կարիքները։ Կոստանդնուպոլսոյ տիեզերական պատրիարքութիւնը համաձայնած եւ ընդառաջած է։
Ստորոգութիւն:Պատրիարքութիւններ Ստորոգութիւն:Կրօնի պատմութիւն Ստորոգութիւն:Քրիստոնէութիւն
Աստուածածնայ Վերափոխման Տօն
Սուրբ Աստուածածնայ Վերափոխման տօնը (ծանօթ է նաեւ իբրեւ Խաղողօրհնէքի տօն) Հայաստանեայց Առաքելական Ս. Եկեղեցւոյ հինգ տաղաւար տօներէն չորրորդն է։
Կը նշուի 15 Օգոստոսին ամէնէն մօտիկ Կիրակի օրը (12-18 Օգոստոս)։ Տօնը ունի Շաբաթապահք, Նաւակատիք եւ Մեռելոց։
Ս. Աստուածածնայ Վերափոխման տօնի աւարտին, բոլոր եկեղեցիներուն մէջ Ս.Պատարագ կը մատուցուի։
Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ տօնը առանձնայատուկ է անով, որ Օգոստոսի այս շրջանը Հայաստանի հեթանոսական օրերէն եկող՝ հասունցող խաղողի օրհնութեան ծէսով պայմանաւորուած է։ Այսինքն՝ տօնին օրը, Ս. Պատարագէն ետք, կը կատարուի խաղողօրհնէք, որմէ ետք միայն կարելի է խաղող ուտել։ Այդպիսով կ'օրհնուի տարուան ամբողջ բերքն ու բարիքը։ Նոյն օրհնուած խաղողէն օրհնուած գինի կը պատրաստեն, զոր մարդիկ կը պահեն մինչեւ յաջորդ տարուան խաղողօրհնէքը՝ իբրեւ լիառատութեան ապահովման նշան։
Մինչեւ քրիս­տո­նէու­թեան մուտքը Հա­յաս­տան, հայ ժողովուրդը շատ կը սի­րէր Նա­ւասար­դի տօ­նը.նոյ­նիսկ այդ ամի­սը Նա­ւասարդ կ'անուանէր։ Ու­րա­խու­թեամբ, խինդ ու ցնծու­մով կը պա­րէին, կը խա­ղային, կը մրցէին՝ այդպէս ոգե­կոչե­լով մեր նա­հապե­տին յաղ­թա­նակը։
Ս. Աստուածածինը Հայ Եկեղեցւոյ ու ժողովուրդի կեանքին մէջ
Քրիս­տո­նէութեան ընդունումէն ետ­ք, հա­յերը Անա­հիտ դի­ցու­հիին վե­րագ­րուող հաւա­տա­լիք­ներն ու աղօթքնե­րը կ'ուղղէին դէ­պի Ս. Աս­տուածա­մայ­րը: Եւ որովհետեւ նա­ւասար­դեան տօ­նակա­տարու­թիւննե­րը Անա­հիտ դի­ցու­հիին նուիրուած մե­հեան­նե­րու մէջ կը կա­տարուէին, այդ մե­հեան­նե­րը կը քան­դուին եւ անոնց փոխարէն կը կառուցուին Ս. Աս­տուածա­մօր նուիրուած եկե­ղեցի­ներ։ Մէկ խօսքով, մար­դիկ ուխտի կ'երթային դէ­պի նոյն վայ­րե­րը, բայց ոչ թէ իբրեւ Անա­հիտի նուիրուած ուխտավայր, այլ՝ Աս­տուածա­մօր, կը նշէին ոչ թէ Նա­ւասար­դը, այլ՝ Ս.կոյս Մա­րիամ Աս­տուածածնայ Վե­րափոխ­ման տօ­նը։ Ս. Աստուածածինը Հայ Եկեղեցւոյ ու հայ ժողովուրդին կեանքին մէջ առանցքային տեղ ունի։ Մեր եկեղեցւոյ մտածողութեան ու վկայութեան եւ ընդհանրապէս մեր ժողովուրդին կեանքին մէջ Ս. Աստուածածինը եղած է մնայուն ներկայութիւն եւ աղբիւր հոգեւոր կեանքի վերանորոգման։ Մեր ժողովուրդը յատուկ երկիւղածութեամբ մօտեցած է Ս. Աստուածածինին՝ անոր անունով եկեղեցիներ եւ ուխտավայրեր կանգնեցուցած եւ ուխտագնացութիւններ կազմակերպած է։
Օրե­րով կը պատ­րաստուէին ուխտագնա­ցու­թիւննե­րուն. ազ­գա­կան­նե­րով, ըն­կերներով, բա­րեկամ­նե­րով ճա­մբայ կ'իյնային նա­խապէս ընտրուած ուխտա­տեղին, կը քալէին ամ­բողջ գի­շեր մը եւ արե­ւածա­գը կը դի­մաւո­րէին ուխտա­վայ­րէն, ուր կը սարքուէին սե­ղան­նե­րը, կը զո­հաբե­րուէին պտուղնե­րը, մա­տաղ­ներ կը մատուցուէին, երի­տասարդնե­րը խումբ-խումբ կը պա­րէին, լախ­տի, տեղի կ'ունենար ըմբշա­մարտ եւ տօ­նը կը շա­րու­նա­կուէր խինդ ու ցնծուն զուար­ճանքնե­րով. « մա­տաղ­նե­րը կ'օրհնուէին ու կը զի­նուէին, աւան­դա­կան հա­րիսա­յի պղինձնե­րը կը շա­րուէին ծա­ռին տակ, կրա­կարան­նե­րուն վրայ։ Թթ­ենիերուն տակ ուխտա­ւոր­նե­րը կը բա­նային իրենց սե­ղան­նե­րը, կը փչէին զուռնան, կը թնդար թմբու­կը, ու մին­չեւ լոյս շուրջպա­րը կը դառ­նար։ Կիրակի առա­ւօտ տե­ղի կ'ու­նե­նար հան­դի­սաւոր պա­տարագ։ Պա­տարա­գիչ սրբա­զանը կ'օրհնէր հե­րիսան, որ կը բա­ժնուէր ուխտա­ւոր­նե­րուն։ Խնճոյ­քը, կե­րու­խումը, զուռնան ու պա­րը կը տե­ւէին մին­չեւ երե­կոյ»։
Խաղողօրհնէքի Սովորութիւնը
Նախապէս բեր­քի օհ­նութեան ու նուիրա­բերու­թեան ծէս կար։ Հա­սու­նցած առա­ջին պտուղնե­րը եւ բեր­քը պէտք էր զո­հաբե­րել ուխտա­վայ­րե­րուն մէջ կամ պաշ­տա­մունքի տունե­րուն մէջ, որմէ ետք միայն կա­րելի էր ճա­շակել այդ պտու­ղը։ Այս սո­վորու­թիւնը չէ վե­րցուած քրիս­տո­նէու­թեան մուտքով, այլ շա­րու­նա­կուած է: Ամա­նորին կը զո­հաբե­րուէին զա­նազան հա­տե­ղէն, փո­խինդ, աղանձ, Տեառնընդա­ռաջին՝ թարմ ու չոր միրգեր, Ս. Զա­տիկին՝ հաւկիթ, Համ­բարձման օրը՝ կաթ­ով, Վար­դա­վառին՝ հաս­կեր ու խնձոր, իսկ ահա Ս. Աս­տուածա­մօր Վե­րափոխ­ման օրը խա­ղող կ'օրհնէին։
Խա­ղողօրհնէ­քի օրը քա­հանան կ'օրհնէր խա­ղողի առա­ջին ող­կոյզնե­րը, որոնք կը տա­րուէին եկե­ղեցի։ Սա­կայն աւե­լի յա­ճախ քա­հանա­ները իրենք կ'այ­ցե­լէին խա­ղողի այ­գի­ները, մկրա­տով ող­կոյզ մը կը կտրէին, կը բարձրաց­նէին զայն դէ­պի արե­ւը եւ կ'ըսէին. «Երկինքի լոյս Թուխ Մա­նուկնե­րէն ցօ­ղուած են մեր այս այ­գիին ող­կոյզնե­րը»։
Աս­տուած օրհնած է մեր այ­գի­ները Նո­յեան տա­պանով, Մով­սէ­սի տա­պանա­կով, Քրիս­տո­սի Ս. Խա­չով, Աս­տուածածնայ ար­ցունքով, Լու­սա­ւոր­իչի լոյս հա­ւատքով.«Հաց ու գի­նի, Տէր կեն­դա­նի, մեր այ­գի­ներն ալ միշտ դա­լար պիտի ըլլան, ող­կոյզնե­րը՝ միշտ անսպառ» ըսե­լով՝ կ'օրհնէին բեր­քը։
Օրհնուած խա­ղողի ող­կոյզնե­րէն այ­նուհե­տեւ կը տա­րուէին լու­սաղբիւրնե­րու ակունքնե­րը եւ ուխտա­վայ­րե­րուն վրայ կը դրուէին, որպէսզի թռչուններն ալ ան­մասն չմնան երկիրի բա­րեբե­րու­թե­նէն։ Օրհնուած խա­ղողին մէկ մաս­ն ալ կը պա­հէին մինչեւ յա­ջորդ խա­ղողօրհնէք։ Նոյն օրհնուած խա­ղողէն կը պատ­րաստէին անուշ գի­նի։
Քե­սապի մէջ, Կի­րակի օրը, ան­պայման, սմբու­կով ու սի­սեռով ճաշ կ'եփէին։ Քա­նի որ սմբու­կը սո­վորա­բար տա­րուան առա­ջին բերքը կ'ըլլար, այս ճա­շատե­սակէն այնքան շատ կը պատ­րաստէին, որ սմբու­կի բուրմունքը կը տա­րածուէր մինչեւ հա­րեւան թուրքե­րը, որոնք Աս­տուածած­նայ տօ­նը «պա­տըն­ճան պայ­րամ» (սմբու­կի տօն) կ'անուանէին։
Ս. Աստուածածնայ վերափոխման պատմութիւնը
Ս.Աստուածածնայ վերափոխման դէպքը չէ պատմուած աւետարաններուն մէջ, այլ եկեղեցական աւանդութեան հետ կապուած է եւ կարելի է զայն գտնել հետագային յօրինուած պարականոն աւետարաններուն մէջ: Պարականոն բառը կը գործածենք այն աւետարաններուն համար, որոնք եկեղեցական կանոնէն չեն ընդունուած իբրեւ վաւերական աւետարան։ Եւրոպական լեզուով զանոնք կը կոչենք Apocryphe։ 1950-ին, Պիոս ԺԲ. Պապը կը հաստատէ, թէ Աստուածածնայ Վերափոխումը մաս կը կազմէ քրիստոնէական հաւատոյ դաւանանքին։ Սակայն հին դարերէ ի վեր արդէն ժողովուրդը ընդունած էր այս ճշմարտութիւնը իբրեւ վաւերական։
Ըստ հայկական եկեղեցւոյ, երբ Մարիամ կը մահանայ, Բարդողիմէոս առաքեալ ներկայ չէր եղած թաղման. Երբ կը վերադառնայ Երուսաղէմ, կ'ուզէ գէթ տեսնել Յիսուսի մօր երեսը. կը բանան դագաղը եւ կը տեսնեն, որ մարմինը չկայ։ Ահա այս սուրբ աւանդութիւնը բերած է Բարդողիմէոս, երբ Հայաստան եկած է քարոզութեան։
Այս երեք աւետարաններն են նախ՝ Քրիստոսի Ծննդեան աւետարանը, ապա՝ Հրեշտակի աւետման աւետարանը եւ երրորդ՝ Եղիսաբէթի այցելութեան աւետարանը։ Այս վերջին աւետարանին մէջ է, որ Մարիամ կը հռչակէ իր նշանաւոր Մեծացուսցէն, ուր կը յայտնէ թէ Տէրը մեծամեծ շնորհքներ պարգեւած է իրեն։
Յիշենք այդ շնորհքներէն ոմանք. Անարատ յղութիւնը, կուսութիւնը, աստուածամայրութիւնը եւ ի վերջոյ՝ վերափոխումը, որմով ան հոգիով եւ մարմինով երկինք կը վերափոխուի իր մահէն ետք։
Այս Տօնին նշուող անուններ
Ըստ Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ Աստուածածնայ վերափոխման տօնին տօնելի են՝ Մարիամ, Մարօ, Մարի, Մարիանուշ, Տիրուհի, Իսկուհի, Սրբուհի, Մաքրուհի, Թագուհի, Լուսիկ, Լուսածին, Լուսաբեր, Լուսամայր, Արփենիկ, Երանեակ, Երանուհի, Արեգ, Արեւիկ, Լուսնթագ, Աղաւնի, Մարգարիտ, Նազիկ, Նազելի, Տենչելի, Դշխօ, Բերկրուհի, Պերճուհի, Անթառամ, Արուսեակ, Կուսինէ, Վերգինէ, Վերժին, Արշալոյս, Գեղանոյշ, Գեղանիկ եւ Երջանիկ անունները։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի տօներ Ստորոգութիւն:Քրիստոնէական տօներ
Հայկական Ազգային Մշակոյթի Թանգարան (Մոսկուա)
Հայկական Ազգային Մշակոյթի Թանգարան, (Армянский музей Москвы и культуры нации), 2015-ին ստեղծուած թանգարան Մոսկուայի Հայ առաքելական եկեղեցւոյ տաճարային համալիրի տարածքին։ Հայաստանի սահմաններէն դուրս գտնուող հայկական ամենամեծ թանգարանային համալիրն է։ Թանգարանին բացումը նուիրուած է Հայկական Ցեղասպանութեան 100-ամեակին։
Տուեալներ
Մոսկուայի Հայկական թանգարանը Հայաստանէն դուրս իրագործուած հայկական ամենամեծ թանգարանային նախագիծն է։ Թանգարանի ընդհանուր տարածքը կը կազմէ աւելի քան 2000 քառակուսի մեթր ։
Ցուցանմուշները ներկայացուած են 9 թեմատիկ դահլիճներու մէջ. «3D կինոթատրոն, «Հայերու կենցաղը», «Դիմանկարներ», «Ինտերակտիւ գիրք», «Հայկական երաժշտութեան գրադարան», «Յուշահամալիր», «Տանթէական» եւ «Վիրտուալ երկրագունդ»։
Սրահներ
Կեանքի միջանցքներ. հայ ժողովուրդին պատմութիւնը նկարներով. հազարամեայ հնագիտական գտածոներէն մինչեւ միջուկային դարաշրջան։
3D կինոթատրոն. Հայաստանի պատմութեան ամենակարեւոր ու խորհրդանշական դրուագները ներկայացնող կարճ շարժապատկերներ։
1724 թուական
1724 թուական, նահանջ տարի, 18րդ դարու 24րդ տարին է
Ալեքսանդր Թոփչեան
Ալեքսանդր Թոփչեան, հայ գրող, գրականագէտ , գրաքննադատ, թատերագիր, արձակագիր, թարգմանիչ։ ԽՍՀՄ գրողներու միութեան անդամ՝ 1970 թուականէն ։
1724 թուական
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1724 ծնունդներ
Ալեքսանդր Թոփչեան
Որդին է գրականագէտ Էդուարդ Թոփչեանի, եղբայրը`գրականագէտ, հրապարակախօս, արուեստաբան, նկարիչ Ստեփան Թոփչեանի, ամուսինը՝ հայ դերասանուհի, արձակագիր, թարգմանիչ Անահաիտ Թոփչեանի ։
Հայկական Ազգային Մշակոյթի Թանգարան (Մոսկուա)
Սրահներ
Հայերու կենցաղը. սենեակ, ուր կարելի է տեսնել կենցաղային դրուագներ տարբեր ժամանակաշրջաններու հայերու կեանքէն։
1724 թուական
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1724 մահեր
Ալեքսանդր Թոփչեան
Կեանք եւ գործունէութիւն
Յաճախած է Երեւանի Գրիգոր Խանջեանի անուան թիւ 56 միջնակարգ դպրոցը։ 1962 թուականին աւարտած է Երեւանի Պետական Համալսարանը։ 1962-1963 թուականներուն աշխատած է «Պիոներ կանչ» պարբերականին, 1963-1965 թուականներուն՝ «Հայաստան» հրատարակչութեան, 1966-1975 թուականներուն՝ «Գարուն» ամսագիրին, 1975-1988 թուականներուն՝ « Հայֆիլմ» շարժապատկերի սթիւտիոյին մէջ։
Հայկական Ազգային Մշակոյթի Թանգարան (Մոսկուա)
Սրահներ
Երկրագունդ՝ Հայկական Սփիւռքի պատմութիւնն ու աշխարհագրութիւնը ներկայացնող վիրտուալ երկագունդ։
Ալեքսանդր Թոփչեան
Կեանք եւ գործունէութիւն
1982-1989 թուականներուն վարած է Չարենցի անուան գրականութեան եւ արուեստի թանգարանի գրական բաժնի վարիչի պաշտօնը, 1991-1995 թուականներուն աշխատած է Հայաստանի Ազգային Ժողովի լրատուութեան յանձնաժողովին մէջ։ 1960-1980 թուականներու ընթացքին Հայաստանի, Մոսկուայի եւ միութենական այլ հանրապետութիւններու գրական մամուլին մէջ տպագրուած յօդուածներով ձեռք բերած է միութենական ճանաչում։
Հայկական Ազգային Մշակոյթի Թանգարան (Մոսկուա)
Սրահներ
Դիմանկարներ՝ ցեղասպանութեան զոհ դարձած եւ ոչնչացումէն մազապուրծ հայոց մեծերու դիմանկարներ։
Ալեքսանդր Թոփչեան
Կեանք եւ գործունէութիւն
Կեանքի վերջին տասնամեակները ապրած է Փարիզի արուարձաններէն մէկուն մէջ, սակայն երբեք կապը չէ խզած Հայաստանին հետ։
Հայկական Ազգային Մշակոյթի Թանգարան (Մոսկուա)
Սրահներ
Հայոց Տանթէականը՝ Յովհաննէս Շիրազի բանաստեղծութեան վաւերագրական պատկերաւորում։
Հայկական երաժշտութեան գրադարան. համաշխարհային երաժշտութեան պատմութեան մէջ իրենց ներդրումը ունեցած հայ հեղինակներու ստեղծագործութիւններու ձայնադարան։
Ալեքսանդր Թոփչեան
Թարգմանութիւններ
Ակնառու է Ալեքսանդր Թոփչեանի աւանդը թարգմանութեան ասպարէզին մէջ։ Իր շուրջ ութ տասնեակ թարգմանութիւններուն շնորհիւ հայ ընթերցողը ճանչցած է բազմաթիւ ֆրանսագիր հեղինակներու գրականութիւնը։
Հայկական Ազգային Մշակոյթի Թանգարան (Մոսկուա)
Սրահներ
Հայկական երաժշտութեան գրադարան՝ համաշխարհային երաժշտութեան պատմութեան մէջ իրենց ներդրումը ունեցած հայ հեղինակներու ստեղծագործութիւններու ձայնադարան ։
Ալեքսանդր Թոփչեան
Թարգմանութիւններ
Ալեքսադնր Թոփչեանի ստեղծագործական գործունէութեան վերջին պտուղներէն մին՝ «Պանք Օթոման» վէպը, որ համաշխարհային ճանապարհորդութիւն մը ունեցած է, Հայաստանի Կրթութեան, գիտութեան, մշակոյթի եւ մարմնամարզի նախարարութեան աջակցութեամբ այդ վէպը արտասահմանի մէջ հրատարակուած է քանի մը լեզուներով։ Նոյնպէս նախարարութեան դրամաշնորհով ստեղծուած եւ լոյս տեսած են իր «Որոգայթ» վէպը եւ Ժորժ Ռոտենպախի «Մշուշներու ճախարակը» ստեղծագործական ժողովածոն՝ ֆրանսերէնէ թարգմանութեամբ։
Հայկական Ազգային Մշակոյթի Թանգարան (Մոսկուա)
Բացման արարողութիւն
Թանգարանին բացման արարողութեան մասնակցած են Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ Ռուսաստանի եւ Նոր Նախիջեւանի թեմի առաջնորդ Եզրաս Արքեպիսկոպոս Ներսիսեան, թանգարանի հիմնադիր Ռուբէն Գրիգորեան, Ռուսիոյ մէջ Հայաստանի դեսպան Օլեգ Եսայեանը, Ռուսիոյ Պետական Դումայի մշակութային հարցերու յանձնաժողովի նախագահ Ստանիսլաւ Գովորուխինը, Ռուսաստանի Հռոմի Պապի պատուիրակ Իվան Եուրկովիչ, Ռուսիոյ հրէական Քոնկրէսի ղեկավար Եուրի Կաններ ։
Ալեքսանդր Թոփչեան
Թարգմանութիւններ
Հեղինակ է բազմաթիւ թարգմանութիւններու ռուսերենէ եւ ֆրանսերենէ, ինչպէս՝ Մոլիէրի, Լարոշֆուքոյի, Շոտերլօ տը Լաքլոյի, Ափոլիների, Քոքթոյի, Ժիրոտուի, Ռընարի եւ ուրշներու գործերը։
Մամուլ
Մամլոյ էջերուն մէջ հրատարակած է շուրջ 500 գրականագիտական յօդուած՝ արդի գրականութեան հարցերուն նուիրուած։ Իբրեւ գլխաւոր խմբագիր եւ հրատարակութեան վարիչ, անոր գործունթութեան շնորհիւ հրատարակուած են հայազգի սփիւռքահայ գրողներուն ստեղծագործութիւնները. ինչպէս՝ Վազգէն Շուշանեան, Զահրատ, Հրաչ Զարդարեան, Յարութ Կոստանդեան, Նիկողոս Սարաֆեան, Ռուբէն Սեւակ եւ ուրիշներ։
Ալեքսանդր Թոփչեան առանձնայատուկ սէր կը տածէր բանաստեղծ Ռուբէն Սեւակի գրականութեան նկատմամբ․ Այդ ձեւով մը արտայայտուած է անոր երկերու հատորներու հրատարակութեան պատրաստումով եւ լոյս ընծայումով։ Նահատակ գրողի նկատմամբ այս սիրոյ շարունակութիւնը եղած է նաեւ իր «Եւ անգամ մահից յետոյ» վէպը, որ արժանացած է նաեւ մրցանակի։
Շարժանկարներ
Թոփչեանի մեծ ներդրում ունեցած է շարժանկարի աշխարհէն ներս։ « Հայֆիլմ »է ներս ան իբրեւ գլխաւոր խմբագիր աշխատած է ժամանակահատուածի մը մէջ, որ կը բնորոշուի բեմագրական մշտական տագնապով։ Ան կարցած է աշխատանքը դնել կանոնական հունի մը մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ գրագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ
Բագրատ Այվազեան
Բագրատ Այվազեան, հայ գրող, վիպասան եւ հեղինակ «Աշոտ Երկաթ» վէպի ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Տիգրիս։ Կրթութիւնը ստացած է դպրոցին մէջ եւ 1862-ին աւարտելով, սկսած է ուսուցչութեան։ 14 տարի ծառայելով Ամաղի, Պաքու, Ախալցխա եւ Տփխիս (Թիֆլիս)՝ վերջինը 1888 թուականէն 1896, իսկ ուսումնարանի փակումէն ետք՝ 1897-էն, սկսած է ծառայել Վրաստանի մէջ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ վիպասաններ Ստորոգութիւն:19-րդ դարու արեւելահայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:20-րդ դարու արեւելահայ արձակագիրներ
Ատոնիս Սամարաքիս
Ատոնիս Սամարաքիս, յուն․՝ Αντώνης Σαμαράκης (Աթէնք 16 Օգոստոս 1919 -  8 Օգոստոս 2003, Փիլոս, Մեսինիա, Պելոպոնես)․ միջազգային համբաւի արժանացած յոյն արձակագիր։
Կենսագրական գիծեր
Ատոնիս Սամարաքիս ծնած է Աթէնք 1919-ին։  Սամարաքիս երբ կ՛ աւարտէ Վարվաքիօ Դպրոցը, ուսումը կը շարունակէ Աթէնքի համալսարանը, ուր իրաւաբանութիւն կ՛ ուսանի։
Գերմանական գրաւման ընթացքին (Բ․ Համաշհարհային Պատերազմ) յունական ընդիմութեան մաս կազմած է։  1944-ին գերմանացիները զայն կը ձերբակալեն եւ մահուան կը դատապարտեն, սակայն կը յաջողի փախչիլ։
1954-ին «Յոյս կը փնտռուի» Ζητείται ελπίς պիտակին տակ կը հրապարակէ իր առաջին բանաստեղծութիւնները։  Շնորհիւ իր ջանքերուն կը հիմնուի Պատանիներու Խորհրդարանը․ անպաշտօն ժողովահաւաքներ, որոնք կը կատարուին Յունաստանի Խորհրդարանի կեդրոնական դահլիճին մէջ եւ ուր բոլոր երիտասարդները խօսքի իրաւունքը ունին։
1963-ին կ՛ ամուսնանայ Էլենի Քուրեպանային հետ։
Գործեր
Ատոնիս Սամարաքիսի գործերուն մէջ նշմարելի է հասարակութեան, ընկերութեան գանգատի, պահանջի տարրը, որ կը պատկերացնէ իր անձնական մտահոգութիւնները ժամանակակից ընկերութեան ներկայ եւ ապագայ վիճակին համար։  Անոր գործերը թարգմանուած են 30-է աւելի լեզուներու։  Գլխուոր գործերն են՝
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Գրագէտներ Ստորոգութիւն:Արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Յոյն գրողներ Ստորոգութիւն:16 Օգոստոսի ծնունդներ Ստորոգութիւն:1919 ծնունդներ Ստորոգութիւն:8 Օգոստոսի մահեր Ստորոգութիւն:2003 մահեր Ստորոգութիւն:Աթէնք ծնածներ
Տիաքոփօ, Մաթրաքի
Տիաքոփօ (յուն․՝ Διάκοπο Μαθρακίου), Յոնիական ծով։ Կը պատկանի Քերքիրա նահանգին եւ Տիափոնտեա կղզիներուն։ Կը գտնուի Քերքիրային արեւմուտքը, Տիափլօ կղզիին մօտ եւ Մաթրաքի կղզիին արեւելքը։
Տարածութիւնն է 0,35 քլ² ։
Տիափոնտեա կղզիները ներառնուած են Նաթուրա (ՆԱԹՈՒՐԱ 2000) ծիրէն ներս Բնապահպանման Գօտիի Միջազգային համաձայնագրով - Natura 2000։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յոնիական կղզիներ Ստորոգութիւն:Տիափոնտեա կղզիներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Վեհանոյշ Թեքեան
Վեհանոյշ Թեքեան (ծն.՝ 1948, Պէյրութ), հայ գրող:
Վեհանոյշ Թեքեան, ծնած է Պէյրութ 1948-ին: Նախական եւ երկրորդական ուսումը ստացած է Հայ Աւետարանակն Գոլէճը, ուրկէ բարձրագոյն ուսման համար անցած է Հայկազեան Գոլէճը։ Ապա յաճախած է Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանը վկայուելով Փիլիսոփայութեան եւ Անգլիական Գրականութեան բաժիններէն։
Վեհանոյշ Թէքէան գրել սկսած է շատ կանուխ, իր դպրոցական օրերէն իսկ։ Գրել սկսած է «Սփիւռք»ի մէջ, ապա աշխատակցած է «Բազին»ի, «Ազդակ»ի եւն:
1969ին Սիմոնեանի պնդումով եւ Գուրգէն Մահարիի խմբագրութեամբ ու յառաջաբանով, ինչպէս նաեւ Արմենակ Օհանեանի ինքնակամ մեկենասութեամբ հրատարակուեցաւ «Կապոյտ Ապրիլ» գիրքը։
Ցարդ ունի հրատարակած 11 հատոր գիրք: Իր առաջին գիրքին՝ «Կապոյտ Ապրիլ»ի նախաբանը գրած է Գուրգէն Մահարին։
1979-էն ի վեր հաստատուած է Նիւ Ճըրզի :
1992-էն ի վեր անդամ է Հայաստանի Գրողների Միութեան։ Գրական մրցանակներու կողքին՝ 2012-ին պարգեւատրուած է Մովսէս Խորենացի շքանշանով։
1995-ին Մ. Աբեղեանի անուան Գրականութեան Ինստիտուտի մէջ պաշտպանած է իր տոքթորայի աւարտաճառը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:1948 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Պէյրութ ծնածներ
Արհեստաքուն
Արհեստաքունը արթնութեան եւ քունի միջեւ պահ մըն է: Անիկա բնական քունին կը նմանի, սակայն ենթագիտակցական է: Հին Յունաստան Հիփնոս անունով քունի աստուած մը ունէր, որմէ՝ յունարէն լեզուին «քուն» բառը: Ուրեմն, hypnosis-ը դիցաբանական անունէն կու գայ: Անիկա արհեստականօրէն յառաջ բերուած քնանման դրութիւնն է, զոր կարելի է «արհեստաքուն» կոչել, իսկ արհեստաքունի յառաջացման գործընթացը՝ «արհեստական քնաբերութիւն»: Արհեստական քնաբերը կամ հիփնոսացնողը զօրաւոր անհատականութիւն ունեցող անձնաւորութիւն մըն է ընդհանրապէս :
== Արհեստաքնութեան Ձեւեր ==
Արհեստական քնաբերութիւնը կը կատարուի երկու դիրքով՝ պառկած եւ հորիզոնական կամ բազկաթոռի մը մէջ նստած:
Անիկա հետեւեալ կերպով կ'իրագործուի՝
Յաջողութիւն
Բեմական արհեստաքունը եւ բուժական արհեստաքունը կը յաջողին, երբ հիփնոսացուողը ունենայ՝
Բեմական արհեստաքնութեան օգտագործում
Հիփնոսացնողը սրահին մէջ գտնուող ներկաներէն բեմ կը հրաւիրէ կամաւոր մը: Ապա հանրութեան եւ ենթակային կը բացատրէ արհեստաքունին նպատակը, իմաստը եւ գործընթացը:
Ան կ'իմանայ ենթակային համոզուած ըլլալը եւ պատրաստակամութիւնը արհեստաքնանալու, ապա կը հիփնոսացնէ զայն:
Հիփնոսացնողը որոշ միջոցներով՝ ձեռքի եւ մատներու շարժումներով ու բանաւոր թելադրութիւններով կ'ազդէ ենթակային վրայ ու զայն կը մղէ մարմնական, մտային եւ հոգեկան հանդարտութեան եւ թուլացումի:
Գործնականապէս, հիփնոսացնողը կ'օգտագործէ գոյութիւն ունեցող բազմաթիւ թեքնիքներէն մէկը, որ ենթակայի աչքերուն սեւեռումն է:
Ան ենթակայի աչքերէն 20-40 սմ. հեռաւորութեամբ եւ անոր ճակատէն քիչ մը վեր, փայլուն շողացող պզտիկ առարկայ մը կը բռնէ իր ձախ ձեռքի բթամատին, ցուցամատին եւ միջնեմատին միջեւ ու կը թելադրէ անոր, որ սեւեռելով շարունակ նայի փայլուն առարկային, ինչպէս նաեւ իր ուշադրութիւնը կեդրոնացնէ միայն փայլուն առարկային վրայ։ Երբ ենթական կը կատարէ թելադրուածները, քանի մը վայրկեան ետք անոր աչքերուն բիբերը կը կծկուին եւ կարճ ժամանակ մը ետք կը լայննան: Մինչ այդ հիփնոսացնողը միօրինակ, մեղմ եւ կրկնուող թելադրութիւններով իր աջ ձեռքի մատները իրարմէ հեռու կը պահէ եւ փայլուն առարկային մօտեցնելէ ետք կը տանի դէպի ենթակային աչքերը, որոնք ակամայ կը գոցուին թեթեւ թրթռացումով: Ենթական կը մղուի յաւելեալ թուլացումի եւ հանդարտութեան ու կը լսէ հիփնոսացնողին հանդարտ խօսքերը եւ թելադրանքները, որոնք յաճախ զաւեշտական կամ զարմանալի կը թուին. օրինակ՝ «աչքերդ պիտի գոցուին», «հիմա գոցուեցան», «յոգնած պիտի զգաս», «սկսար յոգնելու», «գլխու ծանրութիւն պիտի ունենաս», «արդէն սկսար ունենալու», «դուն պիտի երգես հանրածանօթ երգիչի մը նման», «պիտի գծես աշխարհահռչակ գծագրիչի մը նման» (անուններ կը յիշէ): Հոս հիփնոսացուողին ենթագիտակցութիւնը կը գործէ եւ ան կը գործադրէ իրեն թելադրուած հրամանները: Այս բոլորէն ետք, հիփնոսացնողը դարձեալ իր թելադրանքներով ենթական կը մղէ դուրս գալու արհեստաքունէն, որ տեղի կ'ունենայ շատ արագ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Գիտութիւն
Արայի լեռ
Արայի լեռ, հանգած հրաբուխ Հայաստանի Կոտայքի եւ Արագածոտնի մարզերու սահմանագօտիին վրայ, Արագածէն հարաւ–արեւելք, Քասաղ եւ Հրազդան գետերու միջեւ։ Արայի լեռը վերին երրորդական ժամանակաշրջանին հանգած հրաբուխ է։ Բարձրութիւնը 2577 մեթր է։ Կլիման ցամաքային է, տեղումները՝ 300-400 մ.: Հիւսիսային լանջին կը հանդիպին կաղնիի նօսր պուրակներ ու թփուտներ։ Արայի լերան վրայ կը գտնուի Ծաղկեվանքը։ Ըստ հայկական աւանդութեան, լեռը այդպէս կոչուած է ի յիշատակ առասպելական Արա Գեղեցիկին, որ Շամիրամի դէմ կռուելու համար իր զօրքերը տեղաւորած էր այս լերան ստորոտին մէջ ։
Անուան ծագում
Արայի լերան անունը եկած է հայ դիցաբանական աստծոյ՝ Արա Գեղեցիկի անունէն, քանի որ լերան գագաթները հեռուէն (օր.՝ Երեւանէն) նայելով՝ կը նմանին պառկած մարդու մը՝ Արային: Հայկական դիցաբանութեան համաձայն լերան ներքեւի դաշտին մէջ Արան կը ճակատամարտի Ասորեստանի սէր տենչացող թագուհիին՝ Շամիրամի հետ։ Նոյն վայրին մէջ  ան սիրահարուած էր իր կնոջ՝ Նուարդին, որուն սիրոյն հաւատարիմ մնացած էր հայոց թագաւորը:
Արայի արեւաշաղախ մարմինը Նինոս արքայի հեշտասէր այրիին՝ Շամիրամի հրամանով, դրած են ժայռախորշին մէջ, որ արալէզները կենդանացնեն զինք ։ Արայի լերան փէշին գտնուող Եղուարդ քաղաքի բնակիչները Արայի քիթը ներկայացնող գագաթնաքարը անուանած են Աքլորաքար, քանի որ ան լերան ամենաբարձր գագաթն է։
Տեղադրութիւն
Արայի լեռը կը գտնուի Հայաստանի Կոտայքի եւ Արագածոտնի մարզերուն մէջ, մայրաքաղաք Երեւանէն 33 քմ. հիւսիս, Երեւան-Գիւմրի ճամբուն աջ կողմը ։ Մօտակայ բնակավայրերէն են՝ Նոր Երզնկա, Զօրաւան, Սարալանջ, Երնջատափ, Հարթաւան, Արտաշաւան, Սաղմոսավանք, Հովհաննավանք, Արփին եւ Մուղնի գիւղերն ու Եղուարդ քաղաքը ։ Լերան արեւմտեան լանջի ստորոտը կը գտնուի «Դեմիրճեան խնձորի» այգիները։ Արեւմուտքէն սահմանակից է Քասաղ գետի կիրճին ։
Բուսականութիւն
Այս փոքր տարածքին մէջ կարելի է տեսնել Հայաստանի բուսականութեան գլխաւոր տիպերը՝ կիսանապատ, տափաստան, մարգագետնային տափաստան, անտառ եւ մարգագետին, բարձր խոտազգի մասեր, ժայռի եւ թմբի բուսականութիւն եւ տափաստանի թփուտներ։
Կենդանական աշխարհ
Արա լերան տարածքը հարուստ է կենդանական աշխարհով: Այստեղ կը բնակին բազմաթիւ թռչնատեսակներ, սողուններ, կրծողներ, ինչպէս նաեւ արջեր, գայլեր, աղուէսներ եւայլն:
Պատահարներ
Արա լերան վրայ ամառնային բաւականին տաք եղանակային պայմաններուն հետեւանքով երբեմն կը յառաջանայ հրդեհներ:
Հակառակ որ լեռնագնացութեան տեսակէտէն Արա լեռը դիւրին յաղթահարելի բարձունք է՝ այնուամենայնիւ ան երբեմն տհաճ անակնկալներ կը մատուցէ:
2018 թուականի պատահարներ
28 Յունուար 2018-ի կէսօրին, հայ լեռնագնացներու խումբը բարձունքէն իջած պահուն գտնուած է խառնարանէն դէպի Ծաղկեվանք սրբատեղի տանող ժայռապատ սարալանջին տեղի ունեցած ձիւնահոսքի տարածքին մէջ: Համաձայն ՀՀ Արտակարգ իրավիճակներու նախարարութեան յայտարարած տեղեկութիւններուն, քաղաքացի մը կորսուելու եւ մէկ այլ լեռնագնացի վնասուելու մասին ահազանգ ստացած է ժամը 16:10-ին: Արայի լերան վրայ արշաւախումբը յայտնուած է ձիւնաբուքի մէջ. եղած է մէկ զոհ:Արայի լերան վրայ կորսուած 22-ամեայ Հրաչեայ Յարութիւնեանը ստացած է մարմնական վնասուածքներ, քաղաքացիներէն մէկը՝ որ կենդանութեան նշաններ ցոյց չէ տուած. կան այլ տուժածներ եւս: Աւելի ուշ պատահարներուն մասին հաղորդագրութիւններ տարածող լրատուամիջոցի հրապարակումին համաձայն, խումբը կազմուած է 18 անձերէ, որոնցմէ 36-ամեայ Նայիրուհի Սիմոնեանը ձիւնահոսքի հետեւանքով զոհուած է, իսկ 38-ամեայ էտկար Նաւասարդեան մահացած. 18 հոգիէ բաղկացած արշաւախումբը յայտնուելով ձիւնաբուքի տակ. ունեցած է 1 զոհ, եւ 1 վիրաւոր:
Տարրաբանութիւն
Տարրաբանութիւն (کيمياء, Chemistry, Chimie) կամ քիմիագիտութիւն, ճշգրիտ գիտութիւն է, որ կ'ուսումնասիրէ նիւթերու յատկութիւններու, կառուցուածքի, բաղադրութեան, անոնց փոխարկումներու, ուղեկից երեւոյթներու, փոխարկումներու ժամանակ յառաջացած նիւթերու յատկութիւններու մասին։ Անիկա ժամանակակից բնագիտութեան կարեւորագոյն եւ ընդարձակ բաժիններէն մէկն է, որ կ'ընդգրկէ օրէնքներու, սկզբունքներու, ինչպէս նաեւ տեսական պատկերացումներու համակարգ մը, որ կը նկարագրէ նիւթերու փոխարկումները եւ կու տայ անոնց բացատրութիւնը։ Եւ վերջապէս տարրաբանութիւնը գիտութիւն է քիմիական տարրերու, անոնց միացումներուն, ինչպէս նաեւ այն օրինաչափութիւններու մասին, որոնց կ'ենթարկուին քիմիական շարժումները։ Այլ հնարաւոր անուանումներն են χυμος — «հիւթ», «Էսսենցիա», «համ», χυμα — «խառնուրդ (մետաղական)», «ձուլում», «հոսք», χυμευσις — «խառնում»)։ Տարրաբանութիւնը ունի մեծ կապ բնագիտութեան, բնաքիմիագիտութեան, երկրաքիմիագիտական եւ կենսաբանութեան հետ , ըստ էութեան սահմանը անոնց միջեւ պայմանական է։
Տարրաբանութեան Ենթաբաժիններ
Տարրաբանութիւնը կազմուած է երեք հիմնական ենթաբաժիններէ՝ ընդհանուր, անօրկանական եւ օրկանական։ Օրկանական տարրաբանութիւնը հիմնականին կ'ընդգրկէ ածխածնի միացումներու, իսկ անօրկանական տարրաբանութիւնը՝ միւս բոլոր տարրերու միացումներու ուսումնասիրութիւնը։ Ընդհանուր տարրաբանութեան ուսումնասիրման ոլորտը քիմիական բոլոր փոխարկումներուն վերաբերուող օրինաչափութիւններն են։
Տարրաբանութեան Պատմութիւն
Քիմիական երեւոյթներու գիտցուած օգտագործման մասին առաջին տեղեկութիւնները կը վերաբերին Հայաստանի, Միջագետքի, Եգիպտոսի եւ Չինաստանի տարածքներուն։ Հայաստանի տարածքին մետաղներ ու համաձուլումներ ստացուած եւ Միջագետք, Ասորեստան ու այլուր արտահանուած են թերեւս ք.ա. 4-րդ հազարամեակին։ Կ'ենթադրուի, որ հանքային երկաթը առաջին անգամ օգտագործուած է Հայաստանի մէջ ք.ա. 15-րդ դարուն։ Խաղողահիւթի սպիրտային ու կաթնաթթուային խմորումները, քացախի, գինիի եւ գարեջուրի ստացումը հայերու մօտ յայտնի եղած են թերեւս ք.ա. 8-րդ դարէն։ Միջնադարեան Հայաստանի մէջ քիմիական գիտելիքներու բարձր մակարդակի մասին կը վկայէ ոչ միայն ոսկի, արծաթ, պղինձ, այլեւ մալաքիտ, անուշադր, պաղլեղներ, որդան կարմիր, աղաղանիւթեր, օծանելիք արտահանելու փաստը։ Նիւթերու հետ միաժամանակ Արեւելքի եւ Արեւմուտքի երկիրներ փոխանցուած են նաեւ ալքիմիական գիտելիքներ։ Ալքիմիական այլալեզու ձեռագիրներուն մէջ յաճախ կը հանդիպին հայկական կաւ, հայկական աղ, հայկական ձու եւ այլ արտայայտութիւններ։ Ըստ ռուս ակադեմիկոս Ն. Ֆիկուրովսկիի՝ քիմիական գիտելիքները Ռուսաստան անցած են մասամբ Հայաստանէն։ Հայ ալքիմիկոսները զբաղած են ներկերու, թանաքներու, ջնարակներու, սոսինձներու, դեղանիւթերու պատրաստութեամբ։
Ալքիմիագիտութիւնը
Ալքիմիագիտութիւնը նախագիտական տարրաբանութիւնն էր, որը ձեւաւորուած էր 3–4-րդ դարերուն Եգիպսոտի մէջ։ Անիկա միջնադարեան մշակոյթի իւրայատուկ շերտ է։ Երբ տարրաբանութիւնը դրուեցաւ գիտական հիմքերու վրայ, ալքիմիագիտութիւնը սկսեցան անվանել հասարակ մետաղներէ ազնիւ մետաղներ (ոսկի, արծաթ) ստանալու կեղծ արհեստ, որովհետեւ ալքիմիկոսները բոլոր մետաղները կը դիտէին որպէս ծծումբի ու սնդիկի միացում։ Ալքիմիկոսները ունէին յատուկ ծածկագիրներ, որոնցմէ շատերը մինչեւ այսօր ալ չեն վերծանուած։ Ոսկին ծածկագրուած էր արեւի, արծաթը՝ լուսինի, իսկ միւս յայտնի հինգ մետաղները՝ այն ժամանակ յայտնի մոլորակներու նշաններով։
Ալքիմիկոսներու Ուսումնասիրութիւններ
Ալքիմիկոսներու ուսումնասիրութիւնները նպաստեցին տարրաբանութեան՝ որպէս գիտութեան ձեւաւորման ու զարգացման. ստացուեցան բազմաթիւ նոր նիւթեր, զարգացան մետաղաձուլումը, ապակեգործութիւնը, խեցեգործութիւնը, ներկերու, թուղթի, օճառի, ոգելից խմիչքներու արտադրութիւնները։ Քաղաքներու աճը եւ վարակիչ հիւանդութիւններու տարածումը հանգեցուցին բժշկական տարրաբանութեան՝ եատրոքիմիագիտութեան ստեղծման։ Գիտական տարրաբանութեան ձեւաւորման սկիզբը կը համարուի 17-րդ դարու 2-րդ կէսը, երբ անգլիացի գիտնական Ռ. Պոյլը տուաւ քիմիական տարր հասկացութեան առաջին գիտական սահմանումը։ 18-րդ դարու կէսերուն ռուս գիտնական Մ. Լոմոնոսովը մշակեց նիւթի կառոյցի ատոմամոլեքուլային ուսմունքը, իսկ 18-րդ դարու 2-րդ կիսուն ֆրանսացի քիմիկոս Ա. Լավուազիէի կողմէ քիմիական շարժումներու նիւթի զանգուածի պահպանման օրէնքի ձեւակերպումով աւարտեցաւ քիմիան իսկական գիտութեան վերափոխուելու շրջանը։ 19-րդ դարի սկիզջը անգլիացի գիտնական Ճ. Տալթոնը ստեղծեց քիմիական ատոմիստիկայի հիմունքները, իսկ իտալացի գիտնական Ա. Աւոկատրօն ներմուծեց մոլեքուլ հասկացողութիւնը։ Նիւթի կառոյցի ատոմամոլեքուլային պատկերացումները հաստատուեցսն 1860-ական թուականներուն, երբ ռուս քիմիկոս Ա. Պուտլերովը մշակեց օրկանական միացումներու կառուցուածքի տեսութիւնը, իսկ Դ. Մենտելեյեւը բացայայտեց պարբերական օրէնքն ու կազմեց տարրերու պարբերական համակարգը։
Ժամանակակից Քիմիագիտութեան Առանձին Ուղղութիւններ
Ժամանակակից տարրաբանութեան առանձին ուղղութիւնները՝ անօրկանական տարրաբանութը, բնագիտական տարրաբանութիւնը, օրկանական տարրաբանութիւնը, ելեկտրաքիմիագիտութիւնը, վերլուծական տարրաբանութիւնը, դեղագործական տարրաբանութիւնը, պոլիմերներու տարրաբանութիւնը եւ այլն, վերածուած են առանձին գիտութիւններու։ 19-րդ դարու վերջէն տարրաբանութտարրաբանութեան կարեւոր ուղղութիւն է քիմիական շարժումներու ընթացքի օրինաչափութիւններու ուսումնասիրութիւնը։
Բնական Գիտութիւններ
Տարրաբանութեան հետ սերտ շփման պայմաններուն մէջ կը զարգանան կենսատարրաբանութիւնը (Biochemistry), ակրոքիմիագիտութիւնը, երկրաքիմիագիտութիւնը (Chemical Engineering) եւ այլ քիմիական գիտութիւններ։ Քիմիական արուեստագիտութիւնը կը զբաղի արտադրական մասշտաբներով քիմիական նիւթերու ստացման գիտական ու արուեստական հարցերու մշակումով եւ իրականացմամբ։
Տարրաբանութիւնը, ինչպէս բժշկութիւնն ու կենսաբանութիւնը, ունի առանձնայատուկ լեզու, որմով կը նշանակուին եւ կ'անուանուին քիմիական միացումները։ Այդ լեզուի կանոնները համակարգող ուղղութիւնը կը կոչուի քիմիական անուանակարգութիւն (նոմենկլատուրա)։ Ազգային (հայերէն) քիմիական անվանակարգութիւն մշակած ու 19-րդ դարուն օգտագործած են Մխիթարեան միաբանութեան բնագէտները, որ ներկայիս մասամբ կը գործածուի։
Քիմիական շարժումները կը պատկերեն քիմիական հաւասարումներով։ Մեր շուրջը ամէնուր կ'ընթանան բազմաթիւ ու բազմատեսակ շարժումներ, որոնցմով բնութիւնը կը նորոգուի ու կը վերականգնուի, թափոնները կը նեխին ու կը վերանան, քիմիական գործարաններուն մէջ կը համադրուին բազմազան նիւթեր։ Այսպիսով, մարդը ամէնուր եւ ամէն պահու կ'առնչուի քիմիական շարժումներու հետ, որոնց խելամիտ ու նպատակային օգտագործման համար անհրաժեշտ է սորվիլ այս զարմանահրաշ ու շատ պիտանի գիտութիւնը։
Տարրաբանութիւնը Հայաստանի Մէջ
Հայաստանի մէջ քիմիական առաջին գիտական օճախը ստեղծուած է 1921 թուականին Երեւանի Պետական Համալսարանին մէջ, ուր Ս. Ղամբարեանի, Ա. Յակոբեանի, Լ. Ռոտինեանի, Պ. Քալանթարեանի, Հ. Ակունեանի եւ այլոց ջանքերով ձեւաւորուած է հայկական քիմիական դպրոցը։ Անոնք ուսումնասիրած են այդ շրջանի տնտեսութեան համար կարեւոր հարցեր, հետազոտած են Արարատեան դաշտի կրաքարերը, կաւահողերը, մերձարաքսյեան ճահիճները, բազալտներն ու ատոնց հալման արգասիքները։ Ներկայիս քիմիական գիտութիւնը Հայաստանի մէջ գիտութեան զարգացած ճիւղերէն է. կը գործեն շարք մը քիմիական հաստատութիւններ ու տարրալուծարաններ։
Հայ Յայտնի Քիմիկոսներ
Հայ յայտնի քիմիկոսներէն են Ա. Մնջոյեանը, Ա. Նալպանտեանը, Մ. Մանուէլեանը եւ ուրիշներ։
Տարրաբանութեան Մասին Ձեռագիրներ Մատենադարանին Մէջ
Մատենադարանի ձեռագիրներուն մէջ կ'առանձնանան նաեւ տարրաբանութեան վերաբերող աշխատանքները, որոնք կը ներկայանան Յովհաննէս Երզնկացիի (1283) «Վասն նիւթի ու տեսակի», ինչպէս նաեւ անանուն հեղինակներու «Խրատք ոսկւոյ հալելու» (16-րդ դար) եւ «Դեղաբուսակ» խորագիրները կրող երկերով, հետաքրքրական է, որ վերջին աշխատանքին մէջ տրուած են նաեւ դեղաբոյսերու նկարները եւ անոնց պարսկերէն անունները, որպէսզի օգտուողները դեղեր պատրաստելէն չշփոթեն բոյսերը։
Յովհաննէս Երզնկացին զանազան տեղեկութիւններ կը յայտնէ աղերու, հանքերու, թթուներու, կազերու միացման կամ տարազատման ժամանակ յառաջացող նոր նիւթերի վերաբերեալ։ Ան կը գտնէ, որ բնութեան հիմքին մէջ ինկած նիւթը յաւիտենական է, անիկա կրնայ փոխել իր որակը, վերածուիլ այլ նիւթի, բայց երբէք չի ոչնչանար։
Մատենադարանին մէջ պահուող մատեանները իրենց թերթերուն վրայ փայլփլող ընդմիշտ թարմ ներկերով ու թանաքներով, կազմերու կաշիով, արծաթով եւ բազմաստիճան մշակում ստացած մագաղաթով եւ զանազան այլ մանրամասներով անառարկելիօրէն կը վկայեն միջնադարեան Հայաստանին մէջ գոյութիւն ունեցած համապատասխան քիմիական գիտելիքներու, սարքաւորումներու ու միջոցներու մասին, որոնց առկայութեամբ միայն հնարաւոր է արտադրել նշուած նիւթերը։ Գրիչներն ու նկարիչները երբեմն կը յայտնեն ներկերու ու թանաքներու ստացման եղանակներն ու դեղատոմսերը, որոնց ուսումնասիրութիւնը կրնայ նպաստել բարձրորակ ներկեր ստանալու գործին։
Ծանօթագրութիւններ
* Ստորոգութիւն:Բնական գիտութիւններ
ԵՈՒՆԵՍՔՕ
Միացեալ Ազգերու Կրթութեան, Գիտութեան եւ Մշակոյթի Կազմակերպութիւն (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization, UNESCO )՝ Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան յատուկ գործակալութիւն, որ հիմնուած է 1945 թուականին։ Անոր հաստատման նպատակն է համերաշխութեան եւ անվտանգութեան օժանդակութիւնը՝ կրթութեան, գիտութեան եւ մշակոյթի ոլորտներուն մէջ միջազգային համագործակցութեան խրախուսման միջոցով՝ համընդհանուր յարգանքի եւ արդարութեան տարածման համար։
Կազմակերպութեան գլխաւոր վարչութիւնը կը գտնուի Փարիզ։
Առաքելութիւն
Միացեալ Ազգերու Կրթութեան, Գիտութեան եւ Մշակոյթի Կազմակերպութեան (անգլ. UNESCO) առաքելութիւնն է՝ նպաստել խաղաղութեան պահպանման, նուազեցնել աղքատութիւնը, միջմշակութային երկխօսութեան օժանդակման միջոցով հասնիլ կրթութեան, գիտութեան, մշակոյթի, կապի եւ տեղեկատուութեան դաշտի զարգացման։ Կազմակերպութիւնը կը կեդրոնանայ, մասնաւորապէս երկու համաշխարհային գերակայութիւններու վրայ՝ Ափրիկէի եւ սեռային հաւասարութեան։
Կազմակերպութեան այլ առաջնահերթութիւններէն է հասնիլ որակեալ կրթութեան բոլորին համար, դիմակայել ձեւաւորուող ընկերային ու բարոյական մարտահրաւէրները, խթանել մշակութային բազմազանութիւնը, խաղաղութեան մշակոյթը եւ կառուցել բանիմաց հասարակութիւններ՝ տեղեկատուութեան եւ հաղորդակցութեան միջոցով։
ԵՈՒՆԵՍՔՕՆ Կը Ճանչնայ Հայկական Խաչքարերը
15-19 Նոյեմբեր 2010-ին, Քենիայի մայրաքաղաք Նայրոպիի մէջ կ'ընթանայ «Եունեսքօ»ի «Ոչ նիւթական մշակութային ժառանգութեան պաշտպանութեան մասին» համաձայնագիրի անդամ պետութիւններու միջկառավարական կոմիտէի 5րդ նստաշրջանը, ուր օրակարգի վրայ կ'ընդգրկուի «Մարդկութեան ոչ նիւթական մշակութային ժառանգութեան» ցանկերու համալրման հարցը: Ցանկին մէջ տեղ կը գտնէ Հայաստանի հանրապետութիւնը՝ իր «Symbolism and craftsmanship of Khachkars, Armenian cross-stones» («Խաչքարի խորհուրդը եւ խաչքարագործութիւնը. հայկական խաչքարեր») ոչ նիւթական մշակութային արժէքի դիմումով, որ կը ներկայացնէ խաչքարի ծագումնաբանութիւնը, զարգացման ժամանակագրութիւնը, յօրինուածքը, պատկերագրութիւնը, ազգային պատկերացումները, ժողովուրդին կեանքին մէջ խաչքարի դերակատարութիւնը, գործառոյթները, դրսեւորման ձեւերը, ինչպէս նաեւ ժամանակակից խաչքարագործութեան զարգացումները:
Քէնիայի մէջ ընթացող նստաշրջանին, Ազրպէյճանի ներկայացուցիչը, ի թիւս այլ փոփոխութիւններու, կը պահանջէ հայկական դիմումին անուանումը խմբագրել «Հայկական խաչքարի խորհուրդն ու խաչքարագործութիւնը» տարբերակով, փորձելով վիճարկել խաչքարին ծագումնաբանութիւնը եւ ազդել նշեալ դիմումին ընդունման գործընթացին վրայ: Երկարատեւ ու լարուած քննարկումներուն իբրեւ արդիւնք, Միջկառավարական կոմիտէն հաշուի չ'առներ ազրպէյճանական կողմին պնդումները եւ կ'ընդունի հայկական կողմին առաջարկած «Armenian cross-stones art. Symbolism and craftsmanship of Khachkars» տարբերակը :
Գառնիի Տաճարը՝ Մրցանակակիր
ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի ընդհանուր տնօրէնին որոշումով եւ միջազգային մրցանակաբաշխութեան յանձնախումբին որոշումով ԵՈՒՆԵՍՔՕ- Յունաստան 2011-ին, Մելինա Մերքուրի հեղինակաւոր մրցանակը կը կիսուին Հայաստան «Գառնի» պատմամշակութային արգելոց-թանգարանն ու Պաղեստինի մէջ գտնուող Պաթիր վայրը: Մրցանակի յանձնումի պաշտօնական արարողութիւնը տեղի կ'ունենայ 24 Մայիսին ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի կեդրոնին մէջ՝ Փարիզ: Մելինա Մերքուրի միջազգային մրցանակը երկու տարին անգամ մը կը տրուի այն անհատին կամ կազմակերպութիւններուն, որոնք նշանաւոր աւանդ ունին մշակութային ժառանգութեան պահպանման եւ կառավարման մարզին մէջ :
Հայկական Պորտասարը ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Ցանկին Վրայ
ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ն 3 Յուլիս 2018-ին, Թուրքիոյ արդի սահմաններուն մէջ գտնուող հայկական Պորտասարը (թրքական անուանումը՝ Կէօպեքլիթեփէ) կ'որոշէ ընդգրկել Համաշխարհային ժառանգութեան մշտական ցանկին վրայ։ Կոմիտէն որոշումը կ'ընդունի Պահրէյնի 42-րդ նիստին ընթացքին։ Վեց տարի առաջ Պորտասար ներառուած էր ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան ժամանակաւոր ցանկին վրայ։ Պորտասարի հնավայրը կը համարուի աշխարհի ամէնէն հին տաճարին հայրենիքը, որ ըստ մասնագէտներու՝ շուրջ 12,000 տարուան հնութիւն ունի։ 1995-էն ի վեր գերմանացի եւ թուրք հնագէտներ պեղումներ կը կատարեն հոն։ Մասնագէտները կ'ենթադրեն, որ առայժմ յայտնաբերուած է այս հնավայրին 5 առ հարիւրը միայն ։
Հայաստան՝ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի գործադիր խորհուրդի անդամ
17 Նոյեմբերին Փարիզի մէջ տեղի ունեցող ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի ընդհանուր ժողովի 41-րդ նստաշրջանին ընթացքին, Հայաստան առաջին անգամ ըլլալով կ'ընտրուի ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի գործադիր խորհուրդի անդամ` 2021-2025 ժամանակահատուածին համար :
Հայաստան՝ Կոմիտէի Նախագահ
Ժընեւի մէջ, 21 Յունուար 2020-ին, ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի կրթութեան միջազգային բիւրոյի խորհուրդին որոշումով, Հայաստան կ'ընտրուի Խորհուրդի ղեկավար կոմիտէի նախագահ` 2020-2021 թուականներուն համար :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:ԵՈՒՆԵՍՔՕ Ստորոգութիւն:ՄԱԿ-ի մասնագիտացուած գործակալութիւններ
Պօղոս Լեւոն Զէքիեան
Ուսում. Նախակրթութիւն՝ Սաքըզաղաճի Մխիթարեան դպրոց, Միջնակարգ՝ Վենետիկ, Ս. Ղազարու Դպրեվանք (1955-59), Համալսարան՝ Հռոմ, Վատիկանի Գրիգորեան Համալսարան, մագիստրոսութիւն Փիլիսոփայութեան (1962), Աստուածաբանութեան (1967), Մասնագիտացում՝ ՎԳՀ, Արեւելեան աստուածաբանութիւն եւ հոգեւորութիւն (1966-1968), Դոկտորական (PhD)՝ Իսթանբուլի Պետական Համալսարան, 1973, աւարտաճառի նիւթ՝ «Ս. Օգոստինոսի ճանաչողական դրութեան մէջ ներգոյութեան սկզբունքը և ենթակայի ինքնաճանաչումը»:
Ուսուցիչ՝ Փանկալթիի Մխիթարեան եւ «Ազգային Կեդրոնական» Վարժարաններ (Իսթանբուլ, 1971-74), Իտալական Լիկէոն (Իսթանբուլ, 1971-72), Մուրատ-Ռափայէլեան Վարժարանը (Վենետիկ, 1974-85): Համալսարանի դասախօս՝ Վենետիկի Պետական Համալսարան - Հայոց Լեզու եւ Գրականութիւն (1976-), Վատիկանի Արեւելագիտական Ինստիտուտ - Հայ Եկեղեցւոյ Պատմութիւն եւ Հոգեւորութիւն (1988-), Սան Բեռնարդինոյի Էկումենական Ինստիտուտ - Հայ Եկեղեցւոյ աստուածաբանութիւն (1996-1999):
Ռուբէն Որբերեան
Ռուբէն Որբերեան (16 Փետրուար 1873, Մալաթիա - 3 Յունուար 1931, Փարիզ), հայ գրագէտ:
Պօղոս Լեւոն Զէքիեան
Գիտական աշխատանք
Խմբագիր՝ 15 գիտական հրատարակութիւններու, ընդ որում՝ Գործեր Հայ Արուեստի Ա. (տպ. 1978) եւ Ե. (տպ. 1992) Միջազգային գիտաժողովների. Ղեկավար՝ «Հայերէն Խօսինք» լսատեսողական ծրագրի ծրագրի (տեսերիզ, 137 րոպէ, 1993), լազերային սկաւառակի փոխանցուած (Երեւան, 2001): Գլխաւոր Կազմակերպիչ՝ «Հայերը իտալական մշակոյթի մէջ» գիտահաւաքների (Վենետիկ, 1982, 1983, 1984), նոյնի թելադրիչ եւ խորհրդական (Բարի, 1986), Հայ Արուեստի Ա. (տպ. 1978) եւ Ե. (տպ. 1992) ՄԻջազգային գիտաժողովների (հիմնականում Վենետիկ, նիստեր ունենալով նաեւ Միլան, Վիչենցա, Բոլոնիա եւ Ֆիրենցէ քաղաքներում, 29 Մայիս – 3 Յունիս 1988): Համակարգող / Գիտական ղեկավար՝ Ցուցահանդէս «Հայերը Իտալիայում» (Պադովա-Վենետիկ, 1990); Շաբաթական գիտահաւաք «Հայաստանի կրօնական պատմութիւնը» (2001): Հիմնադիր եւ Վարիչ՝ «Հայ Լեզուի և Մշակոյթի Ամառնային Խտացեալ Դասընթացք»ի (Վենետիկ, Մուրատ-Ռափայէլեան Վարժարան., 1984-86, Վենետիկի Պետական Հմլսն., 1986-): Համահիմնադիր և Նախագահ՝ Պո-Արաքս Մշակութային Ընկերակցութեան (1987-): Համահիմնադիր և Փոխ-Նախագահ՝ “Italiarmenia”/«Իտալիարմենիա» Ընկերակցութեան (1991-97), Նոյնի վարչութեան անդամ (1997-2000), Նոյնի Պատուաւոր անդամ (1999-): Դասախօսութիւններ եւ բանախօսութիւններ՝ 368, հետեւեալ երկրներում՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ, Արգենտինա, Աւստրիա, Բրազիլ, Գերմանիա, Եգիպտոս, Թուրքիա, Իսրայէլ, Իտալիա, Լիբանան, Կանադա, Հայաստան, Հոլանդիա, Մեծն Բրիտանիա, Նորվեկիա, Շուայցերիա, Սիրիա, Ֆրանսա:
Ռուբէն Որբերեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է Մալաթիա, եւ կրթութիւնը ստացած՝ Եփրատ քոլէճի մէջ, ուր խորացուց անգլերէնը, եւ այդ ճամբով, նաեւ հաղորդուեցաւ անգլիական գրականութեան ու անոր բոլոր մեծ դէմքերուն։ Իր վրայ ներգործած է մասնաւորաբար Պայրըն, որուն «Չայլտ Հարոլտ»ին հետեւողարար՝ գրած է «Ծփանքներ» խորագրուած դիւցազնաշունչ քերթուածը։
Պօղոս Լեւոն Զէքիեան
Միջազգային գիտական ասպարէզ
Միջազգային ճանաչում եւ գնահատանք՝ Թղթակից անդամ Գիտութիւնների, Արուեստների եւ Գրականութեան Վենետեան Կաճառի (1992), Արտասահմանեան անդամ ՀՀԳԱԱ-յի (1994), Պատուաւոր Պրոֆեսոր Երեւանի «Հրաչեայ Աճառեան» Համալսարանի (1994), Ոսկէ մեդալ Երեւանի պետական համալսարան-ի (2000); Պատուաւոր Դոկտոր Երեւանի պետական համալսարան-ի (2000), Պատուաւոր Դոկտոր Երեւանի «Հայ Բուսակ» Համալսարանի (2002):
Ռուբէն Որբերեան
Կենսագրութիւն
1890ական թուականներու դէպքերէն ետք, անցած է Իզմիր՝ ուր մնացած է մինչեւ 1904։ Իսկ այդ թուականէն ետք՝ Ճիպութի (Ափրիկէ), ուր ապրած է ամրողջ 16 տարի, գրական իր աշխատանքներուն մէջ մխրճուելու եւ ապրելու համար հայրենի գիւղին կարօտով։ Այստեղ գրեց գրեթէ իր բոլոր գործերը, — անհատական ապրումներու եւ դիւցազնաշունչ յածումներու գումարով մը, քերթուած, վիպակ, արձակ էջեր։ Երեք առանձին գործերու վաստակ մը ունի Ոէբերեան, «Ծփանքներ», «Ցիշատակաց Ծաղիկներ» եւ «Ովասիս»: Քերթողական եւ ընդհանրապէս գրական իր վաստակին մէջ, որ մօտ երեսուն տարիներու շրջան մը կամփոփէ, Որբերեանի քերթողութիւնն ու յածումները կը յատկանշուին հոգիով միայն ապրող մարդու մը ապրումներով, — երազական, իրականախոյս, անձնապաւէն։ Մեռած է 1931:
Պօղոս Լեւոն Զէքիեան
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ փիլիսոփաներ Ստորոգութիւն:21 Հոկտեմբերի ծնածներ
Ռուբէն Որբերեան
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1873 ծնունդներ Ստորոգութիւն:16 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:Մալաթիա ծնածներ Ստորոգութիւն:1931 մահեր Ստորոգութիւն:3 Յունուարի մահացածներ Ստորոգութիւն:Փարիզ մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ գրագէտներ
1725 թուական
1725 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 25րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1725 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1725 մահեր
Ստորոգութիւն:1725
Հրայր Յովնանեան
Հրայր Յովնանեան, ամերիկահայ ձեռներէց եւ ազգային բարերար ։ «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի Հոգաբարձուներու խորհուրդի անդամ եւ Ամերիկայի հայկական համագումարի հիմնադիրներէն, Յովնանեան նաեւ եղած էր «Հայրենիք»ի եւ Ամերիկայի Հայ Մշակութային Միութեան բարեկամներէն ։
Կենսագրական գիծեր եւ գործունէութիւն
1958 թուականէն զբաղած է շինարարական գործունէութեամբ։ Եղած է «Յովնանեան Ինտըսթրիզ» ընկերութեան նախագահը, տնաշինական խոշոր ընկերութեան սեփականատէրը։
Եղած է Ամերիկայի հայկական համագումարի հիմնադիրներէ, 1972 թուականէն՝ հոգաբարձուների խորհրդու համանախագահ, 1976 թուականէն՝ նախագահ, «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի Հոգաբարձուներու Խորհուրդի անդամ (1992 թուականէն)։ 1996 թուականին Ուաշինկթընի մէջ հիմնած է «ANI» (անգլ.՝ «Armenian National Institute») հաստատութիւնը, որ կը զբաղի Հայոց Ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչման խնդիրներով։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հասարակական գործիչներ Ստորոգութիւն:Բարերարներ Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր
Պատանիներու Խորհրդարան (Յունաստան)
Պատանիներու Խորհրդարան Βουλή των Εφήβων․ Յունաստանի Խորհրդարանի դասստիարակչական ծրագիր։  Սկսած է գործել 1995-1996 դպրոցական տարեշրջանէն եւ ուղղուած է Յունաստանի տարածքին Միջնակարգի եւ Երկրորդական դպրոցներու բոլոր աշակերտներուն։
Նպատակ
Պատանիներու Խորհրդարանի նպատակն է պատանիներուն եւ երիտասարդներուն մօտ զարգացնել դրական կեցուածք ընկերութեան հարցերուն հանդէպ, ինչպէս օրինակ` անոնց զգայնացնել ժողովրդապետութեան սկզբունքներուն, օրէնքներուն եւ արժէքներուն մասին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պատանիներու խորհրդարան Ստորոգութիւն:Յունաստանի Պատանիներու խորհրդարան
1726 թուական
1726 թուական, ոչ նահանջ տարի, 18րդ դարու 26րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1726 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1726 մահեր
Ստորոգութիւն:1726
Ախենի տաճար
Ախենի տաճարը, կամ Կայսերական տաճարը (գերմ.՝ Aachener Dom, Aachener Münster, Kaiserdom) Ախենեան եպիսկոպոսութեան մայր տաճարն է, ուր դարեր շարունակ կը թագադրուէին Հռոմէական կայսրութեան կայսրերը, կը գտնուի Գերմանիոյ Ախեն քաղաքին մէջ։ Համալիրի ամենահին եւ ամենաարժեքաւոր մասը Քառլ Մեծի մատուռն է - Քառլ Մեծի (796 - 806) գերեզմանատունը։
1978 թուականին ընդգրկուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ։ ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Տաճարներ Ստորոգութիւն:Տաճարներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Գերմանիոյ տաճարներ
Տիափլօ, Մաթրաքի
Տիափլօ կամ Տիափոլօ (յուն․՝ Διάπλο կամ Διάπολο Μαθρακίου)․ անբնակ կղզի, Յոնիական ծով։ Կը պատկանի Քերքիրա նահանգին եւ Տիափոնտեա կղզիներուն։ Կը գտնուի Քերքիրային արեւմուտքը եւ Մաթրաքի կղզիին արեւելքը։
Տարածութիւնն է 0,31 քլ² ։
Տիափոնտեա կղզիները ներառնուած են Նաթուրա (ՆԱԹՈՒՐԱ 2000) ծիրէն ներս Բնապահպանման Գօտիի Միջազգային համաձայնագրով - Natura 2000։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յոնիական կղզիներ Ստորոգութիւն:Տիափոնտեա կղզիներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Եպիսկոպոս
Եպիսկոպոս, եկեղեցւոյ Նուիրապետութեան բարձրագոյն աստիճանն է, վկայակոչուած Սուրբ Գիրքով։ Առաքելական ժամանակներուն եպիսկոպոսները կը նշանակուէին եւ կը ձեռնադրուէին անմիջապէս Քրիստոսի առաքեալներէն՝ որպէս իրենց իրարայաջորդներ։ Յունարէնէն թարգմանաբար եպիսկոպոս կը նշանակէ հսկիչ՝ վերէն նայող։
Եպիսկոպոսի իրաւունքները եկեղեցւոյ մէջ գրեթէ անսահմանափակ են (կը սահմանափակուին միայն եկեղեցական ժողովներով կամ կաթողիկոսի կողմէն)։ Անոնց վերապահուած է վարել կարեւորագոյն պաշտօնները եկեղեցական համակարգին մէջ, առաջնորդել հոգեւոր թեմերը, եկեղեցիներ օծել եւ ձեռնադրել ու օծել հոգեւորականներ։ Եպիսկոպոսի օծութիւնը անպայման տեղի կ՛ունենայ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի կողմէ։ Ի դէպ Կաթողիկոսի օծումն ալ իր հերթին տեղի կ՛ունենայ առնուազն 12 եպիսկոպոսի կողմէ։ Եպիսկոպոսը եկեղեցւոյ ճշգրիտ վարդապետութեան հետեւողն ու հաստատողն է։ Եպիսկոպոսութիւնը կը տրուի միայն կուսակրօն հոգեւորականներուն, ուստի իր առօրեայ հանդերձներով եպիսկոպոսը գրեթէ չի տարբերիր վարդապետէն. տարբերութիւնը միայն սքեմի ներսի մանշակագոյն երիզներն են եւ պանակէն՝ աստուածածնայ պատկերով հաւկթաձեւ զարդը կուրծքին։ Եպիսկոպոսի առօրեայ զգեստը յաճախ կ՛ըլլայ բաց գոյնի՝ սպիտակ, մոխրագոյն, մարմնագոյն, կապոյտ։ Ծիսական հանդերձներով, սակայն եպիսկոպոսը էականօրէն կը տարբերի քահանայէն. նախ որ ուրարի փոխարէն կը կիրարկուի եմիփորոն՝ երկար ու լայն ուրար, զոր կը փաթթեն ուսերուն, պարանոցին եւ կը ծածկեն ամբողջ կուրծքը (ցոյց կու տայ, որ եպիսկոպոսն ամբողջովին յանձնառու է Քրիստոսի լոյսին), թագի փոխարէն խոյր` բարձր սրածայր գլխանոց եւ եպիսկոպոսական գաւազան։
Վեհափառ Հայրապետին կողմէ մեծ նպաստ ունեցած եպիսկոպոսներուն յատուկ կոնդակով, որպէս՝ պատուոյ նշան կը շնորհուի արքեպիսկոպոսի կոչում («արք» նախածանցը կը նշանակէ որպէս մեծ)։ Գործնականում ան ոչինչով կը տարբերի եպիսկոպոսէն։
Եպիսկոպոսին կ՛անուանեն՝ Սրբազան Հայր, իսկ գրաւոր կը դիմեն՝ Գերաշնորհ Սրբազան Հայր կամ օր. Գերաշնորհ Տէր ԱՆՈՒՆ եպիսկոպոս (կամ արքեպիսկոպոս) ԱԶԳԱՆՈՒՆ։ Առօրեայ կեանքին մէջ կը դիմեն որպէս կուսակրօնի (Աստուծոյ օգնութիւնը մաղթելու սկզբունքով)` «Աստուած օգնական, Սրբազա՛ն Հայր»։