cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Գիւղ
Միջնադարեան Գիւղի Նկարագրութիւն
Հին բնակարանները իրենց յատակագիծով, ծաւալով, բացուածքներով, ծածկոյթով եւ այլ մանրամասնութիւններով կը տարբերին այսօրուան շինութիւններէն, որոնք այլեւս գետնի մէջ չեն խորացուիր, կառուցուած են իրարմէ հեռու, մեծցած են բակերը, կանոնաւորուած են դարպասներն ու ցանկապատերը եւ կանաչապատուած են գիւղի ներքին տարածութիւնները։ Գիւղերու պատկերը էապես փոխուած է։ Փողոցներն ու ճամբաները դարձած են լայն եւ ուղիղ, անհատական տուները օժտուած են լուսաւոր սենեակներով եւ օժանդակ յարմարութիւններով, շրջապատուած են բարեկարգ հողամասերով, կառուցուած են նաեւ սակաւայարկ ու յարմարաւէտ բնակելի շէնքեր։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Բնակավայրերու տեսակներ
Թորոնթոհայ (ամսաթերթ)
Թորոնթոհայ, հիմնադրուած է 2005 թուականին, իր տարբեր թեմաներով եւ հետաքրքրական յօդուածներով, ինչպէս անգլերէն, այնպէս ալ հայերէն, դարձեր է Թորոնթոյի հայ համայնքի հարթակը:
Թորոնթոհայն ունի նաեւ նորութիւններ եւ յօդուածներ Հայաստանի մասին, հայ արտասահմանցի եւ այլ հետաքրքիր եւ զուարճալի թեմաներ: Այն լայնօրէն կ'ընթերցուի եւ կը փնտռուի համայնքի անդամներուն կողմէն եւ կը շարունակէ բարձրացնել ընթերցողութիւնը կայուն քայլերով: Թորոնթոհայը կը տպագրուի շարք մը փորձառու լրատուամիջոցներու մասնագէտներու կողմէն` երկար տարիներ եւ այժմ սփիւռքի մէջ յայտնի թերթ է: Իր այժմէական խմբագրական բովանդակութիւնը, նորարարական ծրագծականը եւ էջադրումը օժտած է հրատարակութեան նոր եւ ժամանակակից տեսք:
Մօտաւորապէս 3000 օրինակ կը բաշխուի ամէն ամիս Թորոնթոյի եւ յարակից շրջաններու մէջ գտնուող բոլոր խոշոր հայկական կեդրոններուն, եկեղեցիներուն, դպրոցներուն, գրասենեակներուն եւ Միջին Արեւելեան խանութներուն:
Կրկնօրինակներու առաքումը կը մատուցուի նաեւ հարաւային Օնթարիօ հայ համայնքներուն, ներառեալ Քէմպրիճի, Համիլթոնի եւ Սբ. Քեթրինի, մօտաւորապէս ընթերցողութիւնը հասանելի դարձնելով 20.000 ընթերցողի:
Թորոնթոհայի առցանց հրատարակուող էջերը «issuu» հասանելի են հետեւեալ հասցէով` https://issuu.com/torontohye
Թորոնթոհայը անվճար է: Բայց եւ այնպէս, տնային բաժանորդագրութիւնները մատչելի են $ 40 Գանատական տարեկան բաժանորդագրութեամբ:
Աւելի քան տասնամեակ մը արդէն, Թորոնթոհայը նոյնպէս դարձած է արդիւնաւէտ գովազդային գործիք բազմաթիւ ընկերութիւններու եւ համայնքային կազմակերպութիւններու համար:
Թորոնթոհայի կայքէջը՝ http://torontohye.ca ։
Պարգեւներ
Ուրբաթ, 19 Մայիս, 2017-ին «Victoria Day» երկար շաբաթավերջի նախօրեակին՝ Թորոնթոյի Հայ Կեդրոնի սրահին մէջ եռուզեռ է։
Մուտքին՝ «Թորոնթոհայ» ամսաթերթի տասներկու տարիներու վաստակը՝ մեծ կլոր սեղանին վրայ ճաշակաւոր կերպով իրարու վրայ դիզուած թերթերու կոյտը՝ Թորոնթոյի հայ համայնքին յատկապէս ու հայութեան ընդհանրապէս՝ պատմութենէն փրցուած հատոր մը ըլլայ կարծես, որուն էջերուն մէջ կան բազմաթիւ յատկանշական ձեռքբերումներ, պատերազմ ու խաղաղութիւն, համով ճաշեր, միութենական անծայրածիր գործունէութիւն, առօրեայ մտորումներ, գրական գոհարներ, թուաբանութեան անկիւն, հին ու նորօրեայ հերոսներ ու վերջապէս՝ անցեալն ու ապագան, համամարդկայինն ու ազգայինը իրարու շաղախող՝ թիւով 139 հրատարակութիւն։
NEPMCC- Best Editorial Concept Լաւագոյն Խմբագրական Մտապատկեր
NEPMCC- Best Graphic Design Լաւագոյն ծրագծական արուեստ
RA Ministry of Diaspora- Award for Promoting and Armenian Culture and Language Սփիւռքի Նախարարութեան պարգեւատրումը՝  Հայ Մշակոյթը եւ Հայ լեզուն խթանման աւանդի համար:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայկական ամսաթերթեր Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ ամսաթերթեր
Ազատուհի Սիմոնեան Գալայճեան
Ազատուհի Սիմոնեան Գալայճեան լիբանանահայ կրթական մշակ, մտաւորական, դասախօս, բանախօս, գրող, հրապարակագիր, հասարակական գործիչ: Հեղինակ հատորներու:
Կենսագրութիւն
Ազգային գործիչ, մտաւորական, կրթական մշակ, դաստիարակ, բանաստեղծ, գրող Ընկ. Պէպօ Սիմոնեանի կինը՝ Ազատուհի Սիմոնեան Գալայճեան, ընտանիքի մայր ու կին ըլլալը ներդաշնակելով իր ուսուցչական ասպարէզին հետ 47 տարիներ Լիբանանեան Ամերիկեան համալսարանի L.A.U.-էն ներս անգլերէն լեզու եւ գրականութիւն ուսուցանեց արաբին, լիբանանցիին, հայուն եւ այլազգի ուսանողներուն:
Ազատուհի Սիմոնեան Գալայճեան 1960-էն ի վեր անգլերէն լեզուի ու գրականութեան մնայուն դասախօս եղած է Լիբանանեան Ամերիկեան համալսարանի L.A.U. մէջ ուրկէ հանգստեան կոչուած է 2007-ին:
Ան իր համալսարանական ուսումը ստացած է Հայկազեան համալսարանի 1957-ին, Պէյրութի Կանանց Քոլեճի այժմու L.A.U. 1960-ին, Միացեալ Նահանգներու Միշիկընի համալսարանին մէջ 1963-ին եւ Պէյրութի Ամերիկեան համալսարաՆին մէջ 1980-ին, ստանալով Պսակաւոր Արուեստից BA եւ Մագիստրոս Արուեստի MA տիտղոսներ, Անգլերէն լեզուի ուսուցման մասնագիտութեան եւ Անգլիական Գրականութեան մէջ:
«Տարուան լաւագոյն ուսուցիչը»
Ազատուհի Սիմոնեան Գալայճեան իր ուսուցչական ասպարէզին հետ 47 տարիներ Լիբանանեան Ամերիկեան համալսարանի L.A.U.-էն ներս անգլերէն լեզու եւ գրականութիւն ուսուցանեց արաբին, լիբանանցիին, հայուն եւ այլազգի ուսանողներուն:
Լիբանանեան Ամերիկեան համալսարանի L.A.U.-ի ուսանողներու կողմէ գնատուեցաւ իր բարեխղճութեան, բծախնդրութեան եւ ուսանողին առաւելագոյն չափով օգտակար ըլլալու նուիրումին համար: Ուսանողները իրենց գնահատանքը արտայայտեցին Ապրիլ 2000-ին զինք հռչակելով «Տարուան լաւագոյն ուսուցիչը»:
Հայ ուսանողներու կրթանպաստներու ապահովումը
Ազատուհի Սիմոնեան Գալայճեան Լիբանանեան Ամերիկեան համալսարանի L.A.U. ներս բացի իր դասախօսի հանգամանքէն ստանձնած է նաեւ ազգային պարտաւորութիւն մը հայ ուսանողներու հանդէպ: Ան դարձած է հայ ուսանողութեան խորհրդատուն եւ բարեկամը իր պաշտօնավարութեան բոլոր տարիներուն: Միշտ զօրավիգ կանգնած է հայ ուսանողին խրախուսելով զայն իր յաջողութիւններուն առիթով եւ ձեռք մեկնած անոր դժուարութիւններու յաղթահարման մէջ։ ՄԵծ եղած է իր նպաստը կրթանպաստներու ապահովման գծով:
Ազատուհի Սիմոնեան Գալայճեան-ի յանձնարարականները Կիւլլապի Կիւլպէնկեան, Գալոստ Կիւլպէնկեան, ՀԲԸՄ եւ այլ ազգային հաստատութիւններուն ուղղուած, ինչպէս նաեւ իր ազդու միջամտութիւնը համալսարանէն ներս գործող նիւթական օժանդակութեան եւ կրթանպաստի մարմիներուն մօտ, ապահոված են կարեւոր նպաստ հայ ուսանողներու ուսումնական կեանքի նուաճումին: Այսօր մեծ թիւով շրջանաւարտներ երախտագիտութեամբ կը յիշեն Ազատուհի Սիմոնեան Գալայճեան-ի բարերար դերակատարութիւնը իրենց համալսարանական ուսման ապահովման գծով:
Լիբանանի Սահակեան-Լեւոն Մկրտիչեան քոլեճի 20 տարիներու անգլերէն լեզուի բաժանմունքի փորձառու համակարգող եւ նուիրեալ ծառայող
Ազատուհի Սիմոնեան Գալայճեան իր ամուսնոյն՝ գրող՝ Պէպօ Սիմոնեանի Սահակեան-Լեւոն Մկրտիչեան Քոլեճի որպէս տնօրէն պաշտօնավարած քսան տարիներու ընթացքին, Ազատուհի Սիմոնեան Գալայճեան 1975 - 1995 անգլերէն լեզուի եւ գրականութեան ուսուցման իր մասնագիտութիւնը ի սպաս դրած է քոլեճի անգլերէն լեզուի բարձր մակարդակի նուաճման որպէս բաժանմունքի փորձառու համակարգող:
Ճինիշեան եւ Հաուըրտ Գարակէօզեան Հաստատութիւններու խորհրդատու մարմնի անդամ
Ազատուհի Սիմոնեան Գալայճեանի ընկերային ծառայութիւնը կ'ընդգրկէ Ճինիշեան Յիշատակի ձեռնարկի 1999-2006 եւ Հաուրտ Գարակէօզեան մանկախնամ հաստատութեան 2008-էն սկսեալ խորհրդատու մարմնի անդամութիւնը:
Հրատարակութիւններ
ՀԱՅ ԿԻՆԸ, ԸՆՏԱՆԻՔԸ, ԵՐԻՏԱՍԱՐԴԸ, Ազատուհի Սիմոնեան, Անթիլիաս, 182 էջ, 1988:
ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՈՒԹԻՒՆ ԵՒ ԴԱՍՏԻԱՐԱԿՈՒԹԻՒՆ, Ազատուհի Սիմոնեան, 120 էջ, Անթիլիաս, 1995:
Ազատուհի Սիմոնեան Գալայճեանի երկու հատորները «Հայ Կինը, Ընտանիքը, Երիտասարդը» 1988-ին եւ «Երիտասարդութիւն եւ Դաստիարակութիւն» 1995-ին հրատարակուած են Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Քրիստոնէական Բաժանմունքի կողմէն:
Ան հրատարակած է ուսումնասիրութիւն մը անգլերէն լեզուով, հայ առաջին ֆէմինիստ գրող Սրբուհի Տիւսաբի մասին 2000 թուականին եւ 2013-ին «Հայ Կինը եւ Մշակոյթը» հատորը, որ կը մեկտեղէ հեղինակին անգլերէն եւ հայերէն գրուած յօդուածներն ու ուսումնասիրութիւնները հայ կին դէմքերու մասին, որոնք ծառայած են հայ մշակոյթին եւ յատկապէս հայ գրականութեան: Յիշեալ բազմաբովանդակ հատորին մէջ միատեղուած են հեղինակի յօդուածները, նուիրուած` հայ ականաւոր դէմքերուն, ի թիւս` Ուիլիըմ Սարոյեան, Եղիշէ Չարենց, Յովհաննէս Թումանեան, Արշիլ Կորքի եւ այլն: Անդրադառնալով հայ մշակոյթի տարբեր բնագաւառներուն գրականութեանը, գեղանկարչութեանը, քանդակագործութեանը, եւ այլն` Ազատուհի Սիմոնեան Գալայճեանը այդ իւրաքանչիւր բնագաւառի ուսումնասիրութեան մէջ կը ցուցաբերէ իր բարձր գիտելիքները եւ իր հոգեմտային նրբազգաց ընկալման տաղանդը:
Հեղինակը «Հայ Կինը եւ Մշակոյթը» հատորին մէջ ամփոփեր է տարիներու ընթացքին հրատարակուած իր յօդուածները, որոնք գրաւելով լայն ընթերցողի ուշադրութիւնը, տպագրուեր են Լիբանանի «Ազդակ», «Արարատ», «Զարթօնք», «Խօսնակ», «Երիտասարդ Հայուհի», Լիբանանեան Ամերիկեան համալսարանի L.A.U. (Լ.Էյ.Եու.), Կանանց հիմնարկի պարբերականներուն, Միացեալ Նահանգներու «Երիտասարդ Հայաստան», «Նոր Կեանք» թերթերուն մէջ:
L.A.U. –ի կանանց հիմնարկի AL-RAIDA պարբերաթերթի եւ «Երիտասարդ Հայուհի» ամսաթերթի աշխատակից
Ազատուհի Սիմոնեան Գալայճեան անգլերէն լեզուով եւս կը գրէ յօդուածներ ու կը ներկայացնէ ուսումնասիրութիւններ հայ կին արժէքներու մասին L.A.U. –ի կանանց հիմնարկի AL-RAIDA պարբերաթերթին մէջ:
Ան գլխաւոր աշխատակից եղած է «Երիտասարդ հայուհի» ամսաթերթին 1965 թուականէն սկսեալ:
Հայ Կնոջ տարուան համագումարը՝ Լիբանան 2010 թուական
Համագումարի զեկուցաբերներէն՝ Ազատուհի Սիմոնեան Գալայճեան ներկայացուց՝ «Ո՞ւր է հայ կինը ներկայ աշխարհի կնոջական շարժումներուն յարաբերաբար» նիւթը:
Խորհրդաժողովներ, գիտաժողովներ
29 Ապրիլ 2017 Հայկազեան Համալսարանի Հայկական Սփիւռքի Ուսումնասիրութեան Կեդրոն հանդիսասրահին մէջ Հայ կնոջ դերին ծիրն ու հզօրացումը խորհրդաժողովին Ազատուհի Սիմոնեան Գալայճեան մասնակցութիւնը բերաւ իր զեկոյցով՝ Հայ կինը առաջնորդող տարբեր դերերու մէջ՝ հայոց պատմութեան ընթացքին եւ Հայ Կնոջ Ներկայ Մարտահրաւէրները եւ Դերերը կլոր սեղանին:
12 Ապրիլ 2018 Հայկազեան Համալսարանի Հայկական Սփիւռքի Ուսումնասիրութեան Կեդրոնի Գահիրէ, Եգիպտոսի մէջ կազմակերպած ԵԳԻՊՏՈՍԻ, ՍՈՒՏԱՆԻ ԵՒ ԵԹՈՎՊԻՈՅ ՀԱՅԵՐԸ Գիտաժողովին, Ազատուհի Սիմոնեան Գալայճեան Առաջին Նիստին ելոյթ ունեցաւ իր զեկոյցով (անգլերէն) ներկայացնելով՝ «Արտէմիս, Կանանց Իրաւունքներու Պաշտպան Թերթը»: Ի տեղեկութիւն՝ Մարի Պէյլերեան 1902-1904 թուականներուն հիմնած ու խմբագրած է «Արտէմիս» ընտանեկան, գրական հանդէսը։
Ազատուհի Սիմոնեան Գալայճեան իր զեկոյցով (անգլերէն) ներկայացուց «Արտէմիս Կանանց Իրաւունքներու Պաշտպան Թերթ»-ի խմբագիր Մարի Պէյլերեանի մտահոգութիւնը որակեալ ուսուցիչներու բացակայութեան մասին եւ կանանց իրաւունքները յուզող հարցերը:
Շքանշան, Հայրապետական Կոնդակ, Օրհնութեան Գիր
2010-ին Ազատուհի Սիմոնեան Գալայճեան պարգեւատրուեցաւ «Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանով եւ Հայրապետական Կոնդակով Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Կաթողիկոսի կողմէն,Հայկազեան համալսարանի մէջ տեղի ունեցած յատուկ հանդիսութեան մը ընթացքին:
2018-ին Ազատուհի Սիմոնեան Գալայճեան արժանացաւ Օրհնութեան Գիրին Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ.Կաթողիկոսին կողմէ առ ի գնահատութիւն Լիբանանահայ Գաղութի իր երկար տարիներու դաստիարակչական, մշակութային եւ ազգային գործունէութեան։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Լիբանան ծնածներ Ստորոգութիւն:Գրողներ Ստորոգութիւն:Հասարակական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ
Ընձառիւծ
Արտաքին Յատկանիշներ
Մարմինը համաչափ է, գեղակազմ, երկարութիւնը՝ մինչեւ 165 սմ., պոչիկը՝ 75–110 սմ., քաշը՝ 60 քկ.։ Էգերը աւելի փոքր են։ Մարմինը երկարաւուն է, մկանոտ, ոտքերը՝ համեմատաբար կարճ են։ Մէջքը դեղին է կամ դեղնակարմրաւուն՝ մոխրագոյն երանգով, համաչափ ցրուած վարդանախշաձեւ սեւ բիծերով, կան նաեւ լրիւ սեւ մորթիով հովազներ (կը հանդիպի Ճաւա կղզիին վրայ)։ Ոտքերն ամուր են, թաթերը՝ լայն ու սուր ճանկերով։ Ականջները կարճ են եւ կլորաւուն։ Կ'ապրի անտառներուն մէջ, սարերուն վրայ։ Լաւ կը մագլցին ծառերը։ Ունի սուր տեսողութիւն, լաւ լսողութիւն, հոտառութիւնը թոյլ է։ Հարաւային Ամերիկայի հիւսիսային կէսին մէջ եւ Ասիոյ որոշ շրջաններուն մէջ տարածուած է։ ՀՀ կ'անցնի Թուրքիայէն եւ Իրանէն։ Կը հանդիպի Սիւնիքի մարզէն Արարատի մարզ ինկած գոտիին, երբեմն՝ նաեւ հիւսիսային մարզերու անտառներուն մէջ։ Որջը կը սարքի քարանձաւներուն, ժայռաճեղքերուն, հաստաբուն ծառերու փչակներուն, երբեմն՝ մացառախոզերու հին բոյներուն մէջ։ Սնունդ կ'առնէ եղջերուներով, այծեամներով, վայրի խոզերով, նապաստակներով, մկնանման կրծողներով, նաեւ՝ ձուկերով ու լեշերով։ Ուժեղ եւ ճարպիկ կենդանի է, որսի վրայ կը յարձակի գաղտագողի՝ դարանակալելով։
Բազմացումը
Կ'ունենան 1–4 (երբեմն՝ 6) ձագ, որոնք կաթով կը կերարկուին 3 (երբեմն՝ 6–8) ամիս։ Ձագերը 5 ամսուան մէջ կրնան որսալ մանր կենդանիներ, 1–1,5 տարեկանին՝ կ'ապրին ինքնուրոյն։ Անազատ պայմաններուն մէջ՝ յովազը կ'ապրի 21 տարի։
Տարածումը
Ընձառիւծները ամենատարածուած վայրի կատուազգիներն են, բնակելով արեւելեան եւ կեդրոնական Ափրիկէի մէջ, որոշ խումբեր կան մերձ-սահարեան Ափրիկէի, Հնդկաստանի, Ինտոնեզիոյ, Արաբական թերակղզիի, Ռուսիոյ, Քորիայի, Չինաստանի, Կովկասի, Թուրքմենստանի, Իրանի, Հնդկաչին թերակղզիի, Ցէյլոն կամ Սրի-Լանքա կղզիին մէջ։ Անոնք անհետացած են մայրցամաքային Եւրոպայէն։
Գրանցուած է՝ բնութեան պահպանութեան միջազգային միութեան եւ ՀՀ Կարմիր գիրքերուն մէջ։
Հայաստանի Մէջ
Հայաստանի մէջ, մարդիկ եւ ընձառիւծները կ'ապրին կողք-կողքի վաղ Հոլոցէնէն։ 20-րդ դարու կէսերուն, ընձառիւծները տարածուած էին ողջ երկրի տարածքով։ : Սակայն տարածքի կրճատումը, որսը իջեցուցած են ընձառիւծներու թուաքանակը մինչեւ՝ 10-13 անհատներու։ Ներկայիս՝ ընձառիւծը տարածուած է Խոսրովի անտառ արգելոցի մէջ, որ կը գտնուի Երեւանէն հարաւ-արեւելք, Գեղամա լեռնաշղթայի հարաւ-արեւմուտքին, ուր 2000-ի Հոկտեմբերէն մինչեւ 10 Յուլիս-2002  ընձառիւծ նկատուած է։ : Ընձառիւծները տարածուած են նաեւ Մեղրիի լեռնաշղթայի մօտակայքին, Հայաստանի ծայր հարաւ մասին, ուր սակայն Օգոստոս 2006-էն մինչեւ՝ Ապրիլ 2007, միայն մէկ ընձառիւծ նկատուած է ներկայիս :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Կենդանիներ
Քանատայի Բնութեան Թանգարան
Քանատայն Բնութեան Թանգարան (Musée Canadien de la Nature), նախապէս՝ Ազգային Բնագիտական Թանգարան (Musée National des Sciences Naturelles), Քանատայի բնութեան պատմութեան ազգային եւ բնագիտական թանգարան Օթաուայի մէջ, Օնթարիօ: Թանգարանին չորս հիմնական հաւաքածոները սկսած են կազմուիլ 1856-ին Քանատայի երկրաբանական ուսումնասիրութեան ծիրին մէջ եւ այժմ կը ներառեն շուրջ 14,6 միլիոն նմուշ՝ բուսաբանութիւն, հանքաբանութիւն, հնաբանութիւն եւ կենդանաբանութիւն ոլորտներով:
Բնական ժառանգութեան Փակ
Քէպէք նահանգի Կատինօ քաղաքին մէջ գտնուող Բնական ժառանգութեան Փակը բացուած է 1997-ին: Թանգարանին վարչական գործողութիւններու եւ ընդարձակ հետազօտական հնարաւորութիւններու եւ հաւաքածոներու համար յատկացուած է 76 հեկտար տարածք : Փակը հասարակութեան համար բաց չէ, բացառութեամբ ամէնամեայ Open House-ին, որու ընթացքին կը ցուցադրուի 14,6 միլիոն նմուշ, կը ներկայացուին հետազօտական աշխատանքներ: Գրադարանը, սակայն, բաց է այցելուներու համար :
Պատմութիւն
Քանատայի Բնութեան Թանգարանի արմատները կու գան 1842-ին ձեւաւորուած Քանատայի Երկրաբանական Հետազօտութեան Ընկերութենէն: Մօտ 150 տարի ետք՝ 1 Յուլիս 1990-ին, թանգարանը խորհրդարանական որոշումով դարձաւ Crown Corporation։ Այս որոշումը կարեւոր իրադարձութիւն էր թանգարանին պատմութեան մէջ։ Crown Corporation կարգավիճակի հետ թանգարանը ունեցաւ նոր անուն եւ ընդլայնուած լիազօրագիր. «Քանատայի բնութեան թանգարանի նպատակն է Քանատայի եւ աշխարհի մէջ ընդլայնել, տարածել բնական աշխարհին հանդէպ հետաքրքրութիւնը, գիտելիքը, յարգանքը՝ ստեղծելով, պահպանելով եւ զարգացնելով բնական պատմութեան նմուշներու հաւաքածոն՝ ցոյց տալով բնական աշխարհը եւ անկէ բխող գիտելիքը» :
Քանատայն Ազգային Բուսագիրքը
Քանատայի Ազգային Բուսագիրքը տեղակայուած է Քանատայի Բնութեան Թանգարանին մէջ։ Քանատայի երկրաբանական եւ բնական պատմութեան հետազօտական բոյսերու հաւաքածոները պաշտօնապէս ներառուած են թանգարանին մէջ, 1882-ին :
Իրանը Եւ Արցախեան Ազատագրական Պատերազմը
Իրանի Իսլամական Հանրապետութիւնը (ԻԻՀ) քանի մը անգամ հանդիսացած է Ղարաբաղեան հակամարտութեան խաղաղ կարգաւորման միջնորդական առաքելութեան առաջարկութիւններով, հատկապէս մինչեւ ԵԱՀԽ Մինսքի խումբի ձեւաւորումը (1992) կը դիմէ գործնական քայլերու։
1989
1989 թուականի զկիսբը Իրանի Իսլամական Հանրապետութիւնը կը ճանչնայ Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան անկախութիւնը, դիվանագիտական հարաբերութիւններ հաստատելու համար իրենց հետ։
1992
1992 թուականի Փետրուար 6-9-ը Հայաստանի Հանրապետութեան արտագին գործոց նախարար Ր. Հովհաննիսեանի գլխաւորած պատվիրակութեան ԻԻՀ կատարած առաջին պաշտօնական այցի ժամանակ, կը ստորագրուի (Փետրուարի 9-ին) Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան միջեւ դիվանագիտական հարաբերութիւններ հաստատելու մասին հռչակագիր, խանական կողմը կրկին կը հանդիսանայ իբրեւ միջնորդ ստանձնելու առաջարկութեամբ։ Մինչ այդ, նման առաջարկութիւն կ'արնուէր նաեւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեանը։
Ստանալով կողմերու պատրաստակամութիւնը՝ 1992 թուականի Փետրուարի վերջերուն Հայաստանի Հանրապետութեան այցելած Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան արտաքին գործոց նախարարը կը ներկայացնէ Իրանի տեսակետները հակամարտութեան կարգաւորման հարցին առմամբ եւ առաջարկներ կու տայ։
Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան հրաւերով Մարտի կիսուն Թեհրանի մէջ Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան փոխ արտագին գործոց նախարարներու մակարդակով տեղի կ'ունենան բանակցութիւններ, որոնց աւարտին փոխ արտագին գործոց նախարարները եւ Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան արտագին գործոց նախարարը կը ստորագրեն համատեղ յայտարարութիւն, համաձայն որու՝ մէկ շաբաթուայ մէջ կը յայտարարուէր զինադադար։ Բանակցութիւններու ավարտական փուլին դիտորդի կարգավիճակով մասնակցած է նաեւ Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան մէջ Ռուսաստանի դեսպան Ա. Գորդեւը։
Համատեղ յայտարարութեան ընդունումէն 10 օր ետք իրանական միջնորդարան առաքելութիւնը (9 անդամ) Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան փոխարտագին գործոց նախարար Մահմուդ Վայեզիի ղեկավարութեամբ կ'այցելէ Արցախի եւ Հայաստանի Հանրապետութիւնները։ 1992-ի Ապրիլ 1-ին Հայաստանի Հանրապետութիւնը, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութիւնը, Իրանի եւ Ռուսաստանի Դաշնութեան ներկայացուցիչներու մասնակցութեամբ Իջեւանի մէջ տեղի կ'ունենայ հանդիպում մը, որուն պետք է մասնակցէին նաեւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան ներկայացուցիչները, որոնք, սակայն, վերջին վարկեանին կը հրաժարին։ Մուհմուդ Վայեզիի առաքելութիւնը կը շարունակուի մինչեւ Ապրիլ 20, որու ընթացքին իրանական կողմը կ'առաջարկէ հակամարտող կողմերուն համաձայնութեան գալ՝ զինադադար հաստատելու, ռազմագերիներուն եւ զոհուածներու դիակները փոխանակելու հարցերով։ Սակայն ռազմաքաղաքական իրադարձութիւններու հակադարձութեան պատճառով Իրանի միջնորդական առաջին փորձը շոշափելի արդիւնք չ'արձանագրեց։ Մայիս 19-ին ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղար Պուտրոս Ղալին հեռագիր կը հղէ Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան արտագին գործոց նախարարին՝ «գոհունակութիւն եւ աջակցութիւն» յայտնելով Թեհրանի միջնորդական ջանքերու առնջութեամբ։
Տարածաշրջանին մէջ Մ. Վայեզիի միամսեայ գործունէութեան արդիւնքով հակամարտող կողմերու միջեւ համաձայնութիւն ձեռք բերուած էր Թեհրանի մէջ Հայաստանի Հանրապետութեան, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան եւ Իրանի ղեկավարներու գագաթնաժողով։ 1992-ի Մայիս 6-8-ը տեղի ունեցած գագաթնաժողովին ընթացքին Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ Լեւոն Տեր-Պետրոսեանը, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան խորհրդարանի նախագահի պաշտօնակատար Յաղուբ Մամեդովը եւ Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան նախագահ Արի Աքբար Հաշեմի Ռաֆսանջանին կը ստորագրեն եռակողմ յայտարարութիւն, համաձայն՝ Մ. Վայեգին պետք է կրկին ժամանէր տարածաշրջան՝ Պաքու, Երեւան եւ Ստեփանակերտ՝ զինադադարն իրականացնելու համապատասխան գործունէութիւններ մշակելու համար։
Շուշիի ազատագրումը եւ Լաչինի միջանցքի բացումը դժգոհութեամբ կ'ընդունուի Իրանի մէջ՝ եռակողմ յայտարարութեան ստորագրման օրը։
Այդ պատճառով Լաչինի միջանցքի բացումէն (1992 Մայիս 18-ին) ետք Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան կառավարութիւնը Ազրպեյճանի Ռազմական Նախարարութեան եւ Բաքվում Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան դեսպանութեան միջոցով, ստեղծուած իրավիճակէն մտահոգ, հակամարտող կողմերուն կոչ կ'ուղղարկէ՝ ելակետ ընդունիլ Մայիս 8-ի թեհրանեան եռակողմ յայտարարութիւնը եւ վերադառնալ նախքին դիրքերուն։ Բաքվում Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան դեսպանը նմանատիպ յայտարարութեամբ հանդիսացած է նաեւ Յունիս 16-ին՝ նշելով, որ յայտարարութեան պայմանները կատարելու դեպքին Իրանը պատրաստ է կրկին ստանձնել իր խաղաղարար առաքելութիւնը։ Միաժամանակ Իրանի մէջ, հատկապէս Արեւելեան Ատրպատականի մէջ եւ թրքախօս այլ շրջաններու մէջ տեղի կ'ունենայ հակահայկական ցոյցեր։
Մինսքի խումբ
Ռուսաստանի, ԵԱՀԽ-ի եւ Մինսքի խումբի հետագայ աշխուժութեան շնորհիվ հակամարտութեան կարգաւորումը հիմնականապէս ընթացել է Մինսքի խումբի շրջանակների մէջ։ Իրանը, սակայն, բազմութեան կը յայտնէ միջնորդական առաքելութեամբ կրկին կը հանդիսանայ իր պատրաստականութիւնը։
Գիւղացի Կանանց Միջազգային Օր
Գիւղացի կանանց միջազգային օր (անգլերէն՝ International Day of Rural Women), Հոկտեմբեր 15-ր կը յիշատակուի որպէս Գիւղացի կանանց միջազգային օր։
Պատմութիւն
1995 թուականին, Փեքինի մէջ՝ Չինաստան, ՄԱԿ-ի Կանանց 4-րդ միջազգային համագումարին ընթացքին առաջարկուած է Հոկտեմբեր 15-ը յիշատակել որպէս գիւղացի կանանց միջազգային օր։ Սակայն տօնն հաստատուած է 2008 թուականի Դեկտեմբեր 18-ին, 136/62 որոշումամբ : Օրը կոչուած է յիշեցնելու, թէ որքա՛ն շատ բաներու համար հանրութիւնը պարտական է գիւղացի կնոջն ու անոր կատարած աշխատանքին :
Ըստ վիճակագրութեան` գիւղացի կանայք աշխարհի բնակչութեան մէկ քառորդէն աւելին կը կազմեն: Անոնք մեծ ներդրում ունին արդիւնաբերութեան եւ գիւղական համայնքներուն կայուն զարգացման ընթացքին մէջ։ Գիւղական միջավայրերու մէջ ամէն տարի տեղի կ՛ունենան տարբեր միջոցառումներ :
Տօնը Հայաստանի Մէջ
Տօնը տարբեր միջոցառումներով կը յիշատակուի նաեւ Հայաստանի մէջ: Ըստ Հայաստանի հանրապետութեան աշխատանքային աղբիւրներուն, գիւղատնտեսական ոլորտը կը զբաղեցնէ շուրջ 37,1 %-ը, որնցմէ 58.7 %-ը կանայք են, հետեւաբար կանայք կը հանդիսանան գիւղատնտեսութեան զարգացման առաւել կարեւոր մասնիկը ։
2013 թուականի Հոկտեմբեր 15-ին, այս օրուան առթիւ, Սիրահարներու այգիին մէջ տեղի ունեցած է «Գիւղմթերքների արտադրութեան ոլորտի կին հերոս-2013» մրցոյթի մրցանակաբաշխութիւնը, անոր զուգահեռ կազմակերպուած է գիւղատնտեսութեան ոլորտի հերոս կանանց մասին պատմող գրքոյկի շնորհանդէս եւ անոնց կողմէ արտադրուող գիւղմթերքներու ցուցահանդէս:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Կարէն Սիմոնեան
Կարէն Սիմոնեան (17 Մարտ 1936 - 9 Յուլիս 2018), հայ խորհրդային գրող, բանաստեղծ։
Ծնած է Երեւան։ Ուսում ստացած է Երեւանի «Բազմարուեստային» վարժարանէն ներս ու աւարտած 1958-ին։ Անցած՝ լրագրական ասպարէզ (միանգամայն՝ գրական փորձեր)։
Ստանձնած է պատասխանատու պաշտօններ («Պիոներ», «Լիտերատուրնաիա Արմենիա» թերթեր, վարչահրատարակչական, ռատիօ հեռատեսիլ, եւ այլն)։
Միջագետք
Միջագետք, բնամարզ Արեւմտեան Ասիոյ մէջ, Տիգրիս եւ Եփրատ գետերու աւազանին մէջ, Հին Արեւելքի խոշոր մշակութային կեդրոններէն է։ Կ'ընդգրկէ Միջագետքի հարթավայրը եւ կղզի սարաւանդը։ Կլիման հիւսիսին մէջ մերձարեւադարձային է, հարաւին մէջ՝ արեւադարձային, անապատային։ Յունուարի միջին ջերմաստիճանը բաղդատելով՝ մօտ 10 աստիճան է, Յուլիսինը՝ 34 աստիճան։ Տարեկան տեղումները՝ 163 մմ. են։ Հիմնական գետերն են Տիգրիսն ու Եփրատը։ Տարածուած են մերձարեւադարձային եւ արեւադարձային անապատները, ծայրամասերուն մէջ՝ կիսաանապատները, գետերու երկարութեամբ՝ տեղ-տեղ սրահային անտառները։ Հիւսիսը կան նաֆթի հարուստ հանքավայրեր։ Բնակիչները կը զբաղին թափառական անասնապահութեամբ, ոռոգովի հողագործութեամբ, փիւնիկեան արմաւենիի մշակութեամբ։
1 Սեպտեմբեր
1 Սեպտեմբեր, տարուան 244-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 245-րդ) օրն է
Միջագետք
Միջագետքի Մասիոս լեռնապարէն հիւսիս գտնուող երկրամասը մատենագրութեան մեջ կոչուած է Միջագետք Հայոց. Եփրատի եւ անոր վտակ Խաբուրի միջեւ գտնուող Միջագետքի մասը՝ Միջագետք Ասորվոց։ Միջագետքի տարածքին մէջ Ք.ա. IV-III հազարամեակներուն ձեւաւորուած են վաղ դասակարգային պետութիւններ, Ք.ա. III հազարամեակի վերջին՝ Աքքատը, Ուրը։ Ք.ա. II հազարամեակի սկիզբին Միջագետքի հարաւին մէջ կազմաւորուած է Բաբելոն պետութիւնը։ Հետագային Միջագետքը գտնուած է Ասորեստան ի, Նոր Բաբելոնական թագաւորութեան, Աքեմենեաններ ու, Ալեքսանտր Մակեդոնացի ի, Սելեւկեաններ ու, Պարթեւական պետութեան կազմին մէջ։ Ք.Ե 114-117-ին նուաճած է Հռոմի կայսր Տրայանոսը։ Յուստինիանոս I-ի ժամանակ Միջագետքի զգալի մասը գտնուած է Բիւզանդիոյ տիրապետութեան տակ, VII դարէն՝ Արաբական խալիֆայութեան կազմին մէջ։
1 Սեպտեմբեր
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1 Սեպտեմբերի ծնածներ
Միջագետք
X-րդ դարուն Եփրատի վերին հոսանքին մէջ, անոր ձախ ափին կազմուած է բիւզանդական Միջագետքի բանակադէմը, որուն մեջ մտած են Բարձր Հայքի, Ծոփքի արեւմտեան գաւառները, Կամախը եւ Երզնկան։ XII-րդ դարուն Միջագետք նուաճած են Սելճուքները, XIII-րդ՝ Մոնկոլները, XVI-րդ դարու սկզբին Սեֆեաններու գերիշխանութեան տակ էր, XVII-րդ դարու եւ 1918-ին՝ Օսմանեան կայսրութեան կազմին մէջ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմէն ետք Միջագետքի մեծ մասը կը գտնուի Իրաքի կազմի մեջ, մնացածը՝ Սուրիոյ եւ Թուրքիոյ։
Կարէն Սիմոնեան
Լոյս ընծայած է գիտա-երեւակայական յաջորդական երկեր-պատմուածքներ, ապա վէպեր. «Կապարէ Մարդկանց Գաղտնիքը», «Թափառող Մոլորակը», «Կանչող, Կանչող Մի Աշխարհ»։
Մարդկային-ընկերային նիւթով, իրական կեանքէ՝ «Սիցիլիական Պաշտպանութիւն»։ Ունի թարգմանական գործեր։ Սիմոնեանի ստեղծագործութիւնները թարգմանուած են ռուսերէնի եւ այլ լեզուներովւ։
1990-ականներուն Հայաստանէն մեկնած՝ ի վերջոյ հաստատուած է Ֆրանսա։
Ստորոգութիւն:1936 ծնունդներ Ստորոգութիւն:17 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:Երեւան ծնածներ Ստորոգութիւն:Գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Միջագետք
Ք.ա. I դ. Միջագետքի զգալի մասը գտնուած է հայկական պետութեան կազմին մէջ։ Միջագետքի նուաճած մասը Տիգրան Բ. Մեծը դարձած է նահանգ եւ կառավարիչ նշանակած իր եղբայր Գուրասին։ Ք.ա. 66-ի հայ-հռոմէական հաշտութեամբ Տիգրան Բ. Մեծը կորսունցուցած է Միջագետքի հողերը, բացառութեամբ Մեծ Հայքի մաս կազմող Հայկական Միջագետքը։ X-XI-րդ դարերուն Միջագետքի մէկ մասը մտած է Կիլիկիոյ արեւելքի եւ Ասորիքի մէջ յառաջացած հայկական իշխանութիւններէն ներս։ Միջագետքին մէջ ընդարձակ տիրոյթներ ունէին Պահլաւունիները։ 1046-ին Գրիգոր Մագիստրոս Պահլաւունի ն նշանակուած է Միջագետքի բիւզանդական կառավարիչ։ Հայկական պետականութեան եւ XII-րդ դարու կիսուն Միջագետքի մէջ հայկական իշխանութիւններու անկումէն ետք՝ Միջագետքը շարունակած է մնալ հայերու տնտեսական եւ մշակութային կեդրոններէն մէկը։
Քրիստոսէ առաջ 20-էն 17-րդ դարերուն աշխարհաքաղաքական իրադարձութիւններու հիմնական թատերաբեմը Առաջաւոր Ասիան էր՝ Միջագետքը, Իրանական բարձրաւանդակը՝ Հայկական լեռնաշխարհը։
1 Սեպտեմբեր
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1 Սեպտեմբերի մահացածներ
Միջագետք
Միջագետքի հիւսիսը Հին Ասորեստանի մայրաքաղաք Աշուրի ազդեցութեան տակ էր, որուն արքա Շամշի-Ատատ Ա., գրաւելով հսկայական տարածքներ, հասած էր մինչեւ Հայկական լեռնաշխարհի հարաւային սահմանը կազմող Կուտիի մէջ ու Սուբուր-Արման երկիրները։ Այս թագաւորը չէր համարձակեր յառաջանալ ու պատերազմիլ հայոց արքաներու հետ, որովհետեւ կը նշանակէր պարտութիւն։ Նոյն իրավիճակն էր նաեւ Հին Բաբելոնի ամենայայտնի արքայ Համմուրապի ի (Ք.ա. 1792-1750) օրով։ Ան, ի տարբերութիւն նախորդներուն, իր գահակալութեան վերջին տասնամեակին հայոց երկրի վրայ պարբերաբար կ'արշաւէ, բայց յաջողութեան այդպէս ալ չէր հասներ։ Աւելին, անոր որդի Սամսուիլունայի իշխանութեան ութերորդ տարուան ընթացքին տեղի ունեցած է հայերու արշաւանքը դէպի Բաբելոն։ Հայ ըսելով, տուեալ դէպքին մէջ, նկատի ունինք պատմութեան յայտնի քասեցիները։ Քասու երկիրը Հայկական լեռնաշխարհի հարաւ-արեւմուտքին մէջ գտնուող Քաշիար լեռներուն մէջ էր, որոնք հին յունական ու հայկական աղբիւրներուն մէջ կը նշուին Մասիուս եւ Մասիոն անուններով։ Աւելի պարզ՝ քասեցին ոչ թէ ազգի, այլ բնակավայրակերտ անուանում է, ինչպէս հիմա՝ երեւանցի, ղարաբաղցի, լոռեցի եւ այլն։
1 Սեպտեմբեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սեպտեմբեր
Միջագետք
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Աշխարհագրութիւն
Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային Ժողով
Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային Ժողով, Հայաստանի բարձրագոյն օրէնսդիր մարմին։
Առաջին գումարման խորհրդարան (1995)
190 պատգամաւոր, որոնցմէ 150-ը ընտրուած են մեծամասնական համակարգով, իսկ 40-ը՝ կուսակցական ցուցակներով :
Երկրորդ գումարման խորհրդարան (1999)
131 պատգամաւոր, որոնցմէ 75-ը ընտրուած են մեծամասնական համակարգով, 56-ը՝ կուսակցական ցուցակներով :
Երրորդ գումարման խորհրդարան (2003)
131 պատգամաւոր, որոնցմէ 56-ը ընտրուած են մեծամասնական համակարգով, 75-ը՝ կուսակցական ցուցակներով։
Չորրորդ գումարման խորհրդարան (2007)
131 պատգամաւոր, որոնցմէ 41-ը ընտրուած են մեծամասնական համակարգով, 90-ը՝ կուսակցական ցուցակներով։ Ընտրութիւններու արդիւքներով 131 պատգամաւոր մանդատներէն 65-ը տեղ կը ստանայ Հայաստանի Հանրապետական Կուսակցութիւնը, «Բարգաւաճ Հայաստան» կուսակցութիւնը՝ 25 տեղ, ՀՅԴ-ն՝ 16 տեղ, «Օրինաց Երկիր» կուսակցութիւնը՝ 8 տեղ, «Ժառանգութիւն» կուսակցութիւնը՝ 7 տեղ, «Դաշինք» կուսակցութիւնը՝ 1 տեղ (մեծամասնական ընտրակարգով ընտրուած), անկախ պատգամաւորները՝ 10 տեղ :
10 Յունիս 2011-ի տուեալներով խորհրդարանին մէջ կը գործէին հետեւեալ խմբակցութիւնները՝
Հինգերորդ գումարման խորհրդարան (2012)
6 Մայիս 2012-ի խորհրդարանական ընտրութիւններուն կը մասնակցէր 8 կուսակցութիւն եւ կուսակցական խմբակցութիւն, որոնք կը պայքարէին Ազգային ժողովին մէջ համամասնական ընտրակարգով բաշխուող 90 մանդատներու համար: Մեծամասնական ընտրակարգով բաշխուող 41 մանդատներու համար կը պայքարէր 137 թեկնածու :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայաստան
Ճէյմս Հէթֆիլտ
Ճէյմս Ալան Հէթֆիլտ (James Alan Hetfield, ) Ամերիկեան Մեթալլիքա խումբի անփոխարինելի վոքալիստը, ռիթմ-կիթառահարնէ ա, 2011 թուականէն կը զբաղեցնէ 87-րդ հորիզոնականը աշխարհի պատմութեան մեծագոյն կիթառահարներու շարքին (ըստ Rolling Stones թերթի)։ Ճէյմսին հայրը եղած է մեծ ինքնաշարժի վարորդ եւ ձգած է ընտանիքը, երբ Ճէյմսը 13 տարեկան էր։ Անոր մայրը եղած է օփերային երգչուհի եւ մահացած է քաղցկեղէ, երբ ան 16 տարեկան էր։ Ճէյմսին ծնողները եղած են Մերի Պէյգեր Էդդիի քրիստոնէական հաւատքի հետեւորդներ, եւ Ճէյմսի խօսքերով անոր երիտասարդութեան մեծ մասը կապուած եղած է քրիստոնէութեան հետ։ Ճէյմսի մօր մահը եւ բարդ վերաբերմունքը քրիստոնեութիւնը հետագային դարձած են Մետալլիկայի երգերուն մեծամասնութեան թեման («Mama Said», «Dyers Eve» եւ «The God That Failed» երգերը ծնողներուն մասին են, իսկ «Until It Sleeps»-ը` քաղցկեղի)։
Ընտանիք
Հայր Ճէյմս Վիրգիլը (մահացած է 1996 թուականին), որ մեծ ինքնաշարժի վարորդ էր, որ ձգած է ընտանիքը երբ Ճէյմսը 13 տարեկան էր։ Համաձայն իրենց համոզմունքներուն, Հէթֆիլտին ծնողները չեն ընդունած որեւէ տեսակի բժշկական միջամտութիւն եւ չեն շեղած իրենց հաւատքէն անգամ այն ժամանակ, երբ Սինթիան կը մեռնի քաղցկեղէն (այդ ժամանակ Ճէյմսը 16 տարեկան էր)։
Անձնական կեանքը
Ճէյմսը սկսած է նուագել դաշնամուր 9 տարեկանէն, այնուհետեւ նուագած է հարուածային գործիքներ եւ վերջապէս անցած է կիթառին։ Անոր առաջին խումբը եղած է «Obsession»-ը։ Որմէ ետք տեղափոխուելով Լա Պրեա քաղաքը, Ճէյմսը կ'ընդունուի Brea Olinda դպրոցը։ Այնտեղ ան կը հանդիպի Ճիմ ՄուլլիԿանի եւ Հիւ Տաններին, որոնց հետ կը ստեղծէ Phantom Lord խումբը։ Սակայն երբ Հէթֆիլտն կ'աւարտէ դպրոցը, կը վերադառնայ Դաունի, ուր կը ստեղծէ իր մասնակցութեամբ 3-րդ խումբը` Leather Charm-ը։ Ան կը կազմուի իր առաջին խումբի անդամներէն, սակայն կ'աւելնայ եւս երկու անձ։ Այս խումբը աւելի մեծ յաջողութիւն կ'ունենայ, քանի որ կ'երգէին իրենց գրած երգերը։ Ճէյմսը ազատ ժամանակ կը զբաղուէր որսորդութեամբ, հին կիթառներու հաւաքածոն լրացնելէն ետք, սքէյթբորդով, սնոուբորդով, ջրային դահուկներով, իր ինքնաշարժներու կայանին մէջ աշխատելով, ինքնաշարժի մրցարշաւերու կը հետեւի: Ճէյմսին հաճելի կու գան այնպիսի կատարողներ, ինչպէս են Black Sabbath-ը, Motorhead-ը, Lynyrd Skynyrd-ը, Thin Lizzy-ն, Tom Waits-ը, Nick Cave-ը и Ted Nugent-ը։ Ճէյմսին ամուսնացած է Ֆրանչեսկա Թոմասի հետ 1997 թուականին, ունի 3 երեխաներ։
Կիթառներ
Ճէյմս Հէթֆիլտը ունի մեծ քանակով կիթառներ։
Ելէքդրական Կիթառներ
Աքուստիկ կիթառներ
Ընձուղտ
Ընձուղտ ( լատիներէն՝ Giraffa camelopardalis), ամենաբարձրահասակ ցամաքային կենդանին է։
Նկարագրութիւն
Արու ընձուղտներու բարձրութիւնը կը հասնի 5.5 մեթրի, իսկ ծանրութիւնը՝ 900 ք․կ․-ի։ Էգ ընձուղտները, ըստ կանոնի, աւելի փոքր են ու աւելի թեթեւ։ Ընձուղտներուն պարանոցը շատ երկար է, թեեւ ընձուղտները, ինչպէս համարեայ բոլոր կաթնասունները, ունին 7 պարանոցային ողներ։ Բարձր հասակը կը ճնշէ արեան շրջանառութեան համակարգին վրայ, յատկապէս ուղեղի արեան մատակարարման, այդ պատճառաւ ալ ընձուղտներուն սիրտը շատ ուժեղ է։ Այն (սիրտը) կը կշռէ 12 ք․կ․, մէկ վայրկեանի մէջ 60 լիդր արիւն կը մղէ եւ կը ստեղծէ ճնշում, ինչ որ երեք անգամ բարձր է համեմատաբար մարդուն մօտ։
Ընձուղտին մորթի գծագրութիւնը կազմուած է գոց գոյնի գիծերէ, որոնք կ'արանձնանան մարմնի բաց գոյներէն. իւրաքանչիւր ընձուղտի մորթի գունաւորումը տարբեր է, ինչպէս՝ մարդոց մատնահետքերը։ Ընձուղտի մարմինի ստորին մասը աւելի բաց գոյնի է եւ առանց գիծերու։ Ընձուղտներուն գլուխին վրան կան երկու մորթով ծածկուած եղջիւրիկներ։ Երբեմն կը հանդիպին եղջիւրիկներու երկու զոյգ։ Սեւ աչքերը շրջապատուած են խիտ թարթիչներով, իսկ ականջները կարճ են։ Ընձուղտները ունին լաւ տեսողութիւն, լսողութիւն եւ հոտառութիւն, զոր իրենց կը թուլատրէ ժամանակին նկատել վտանգը։ Լաւ տեսողութեան կը նպաստէ նաեւ բարձր հասակը. իրենց ցեղակիցներուն ընձուղտները կրնան նկատել մէկ ք․մ․ հեռուէն։
Ապրելակերպը
Ընձուղտները խոտակեր կենդանիներ են: Մարմնի կառուցուածքի շնորհիւ անոնք կրնան արածիլ ծառերու վերին սաղարթները, հոն իրենք մրցակիցներ չունին: Ընձուղտը իր երկար լեզուով կը բռնէ ճիւղը, կը քաշէ դէպի բերանը եւ պոկոտելով կ'ուտէ տերեւները: Օրական ընձուղտը կ'ընդունէ մօտ 30 քկ սնունդ եւ ուտելուն վրայ կը ծախսէ տասնվեցէն քսան ժամ: Հեղուկին պահանջարկը կը բաւարարէ սնունդի հաշուին եւ կրնայ առանց խմելու մնալ շաբաթներու ընթացքին:
Քնանալու վրայ ընձուղտին ծախսած ժամանակը ամենէ պակասն է կաթնասուններուն քով եւ կը կազմէ օրուան մէջ միջինը 1.9 ժամ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ընձուղտներ Ստորոգութիւն:Կաթնասուն կենդանիներ Ստորոգութիւն:Կենդանիներ
Լիւրբուլ ՖԱ
«Լիւրբուլ» (Liverpool Football Club; արտասանութիւն։ ), անգլիական մասնագիտական ֆութպոլային ակումբ, որ հանդէս եկած է Լիւրբուլի մէջ։ Ներկայիս խումբը կը մասնակցի Բրիմիոր Լիկայի մէջ։ Անգլիոյ մէջ ակումբը տիտղոսներու թիւով երկրորդն է՝ Բրիմիոր Լիկայի 18 տիտղոս, Ֆութպոլի Անգլիոյ բաժակի 7 եւ Ֆութպոլային լիկայի բաժակի մէջ 8 մրցանշային յաղթանակ։ «Լիւրբուլը» միակ անգլիական ակումբն է, որ նուաճած է ամենաշատ թիւով եւրոպական տիտղոսներ. «կարմիրները» յաղթած են 5 Եւրոպական Բաժակ (վերջինը 2005 թուականին), ԻՒԵՖԱ-ի 3 Բաժակ եւ ԻՒԵՖԱ-ի 3 Սուբըր Բաժակ։ «Լիւրբուլը» հիմնադրիւած է 1892 թուականին եւ յաջորդ տարի արդեն խաղացած Ֆութպոլի Լիկայի մէջ։ Իր կազմաւորման օրէն ի վեր ակումբը կը խաղայ «Անֆիլդի մէջ»։ Ամենայաջողած ժամանակահատուածը Լիւրբուլի պատմութեան մէջ եղած է 1970-ական եւ 80-ական թուականները, երբ Պիլ Շենքլին եւ Պոպ Պէյսլին ակումբին բերին Լիկայի 11 տիտղոս եւ եւրոպական 7 յաղթանակ։ Ակումբը կը մրցակցի իր հարեւաններու՝ «Էվերթոնի» եւ «Մանչեսթըր Իւնայթըտի» հետ։ 1964 թուականէն ի վեր խումբը տան մէջ խաղացած է ամբողջովին կարմիր համազգեստով, երբ անոր ղեկավար Պիլ Շենքլին փոխեց զայն՝ դարձնելով կարմիր շապիկ եւ սպիտակ կարճ տափատներ. այն հակառակորդին վախեցնելու համար փորձ էր։ Ակումբի երկարամեայ հակառակորդներն են. «Էվերթոնը» եւ «Մանչեսթըր Իւնայթըտը»։ Խումբի հիմն է «Դուք երբէք մինակ քայլ չէք առներ»։
Վարձավճառով տրուած խաղացողներ
(Բոլթոն) (Վուլուերհեմփթոն)
Մասնակցած են
* Տրուած է վարձավճառով
** Վերադարած է վարձավճառէն
*** Ազատ գործակալ
**** Աւարտած է խաղացողի գործի ասպարէզը
Տեղափոխութիւներ 2014/2015
Ըստ transfermarkt.co.uk Բորդալի
Գնաց։
* Տրուած է վարձավճառով
** Վերադարձած է վարձավճառէն
*** Ազատ գործակալ
Արտաքին յղումներ
Անկախ կայքեր Հայկական կայքեր
Միջազգային Կազմակերպութիւններու Ֆրանսախօս Պաշտօնեաներու Համագումար
Միջազգային Կազմակերպութիւններու Ֆրանսախոս Պաշտօնեաներու Համագումար (ֆր.՝ Assemblée des Francophones Fonctionnaires des Organisations Internationales, AFFOI), ֆրանսերէն խօսող միջազգային քաղաքացիական ծառայողներու համաշխարհային ցանց:
Համագումարը ձեւաւորուած է 2007-ին Հաակի մէջ Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան (ՄԱԿ) ներկայացուցիչներու կողմէ ՝ Արդարադատութեան Միջազգային Դատարան (ICJ), Միջազգային Քրէական Դատարան (ICC), Քիմիական Զէնքի Արգիլման Կազմակերպութիւն (OPCW), Եւրոպական Տիեզերական Գործակալութիւն (ESA), Եւրոփոլ եւ Eurojust կազմակերպութիւններուն կողմէ։ Ներկայիս Հանրագումարին միացած են 57 միջազգային կազմակերպութիւններ:
ՄԿՖՊՀ գրասենեակներ ունի Հաակի, Նիւ Եորքի, Ուաշինկթոնի, Ժընեւի, Լիւքսեմպուրկի, Պրիւքսէլի եւ Ատիս Ապապայի մէջ: Կազմակերպութեան գլխաւոր գրասենեակը կը գտնուի Հաակ, Հոլանտա:
Պատմութիւն
Միջազգային Կազմակերպութիւններու Ֆրանկոֆոն Պաշտօնեաներու Համագումարի կանոնակարգը ստորագրուած է 21 Մարտ 2007-ին Միջազգային Քրէական Դատարանի դատաւոր Պրունօ Քոթթէի, Արդարադատութեան Միջազգային Դատարանի դատաւոր Ռոննի Աբրահամի, Քիմիական Զէնքի Արգիլման Կազմակերպութեան տնօրէն Փաթրիս Պլանքի, Միջազգային Կազմակերպութիւններու Ֆրանկոֆոն Պաշտօնեաներու Համագումարի նախագահ Տոմինիկ Հոպէնի, Եւրոփոլի տնօրէն Միշէլ Քիյէնի, Eurojustի գլխաւոր դատախազ Ժերար Լուպենսի եւ ESA-ի գլխաւոր քարտուղար Ժան Ժագ Տորտէնի կողմէ:
Ծանօթագրութիւններ
Քանատայի Գրողներու Միութիւն
Քանատայի Գրողներու Միութիւն (անգլ.՝ The Writers' Union of Canada - TWUC), հիմնադրուած է 1973-ին, ի աջակցութիւն «երկրի հեղինակներուն` պաշտպանելով անոնց իրաւունքները, ազատութիւններն ու տնտեսական բարեկեցութիւնը»: Միութեան անդամները մասնագիտութեամբ գրողներ են, որոնք պէտք է հրատարակած ըլլան առնուազն մէկ գիրք :
Միութիւնը կը դիմէ կառավարութեան` հանրային վարկաւորման իրաւունքներու, հարկային բարեփոխումներու, հեղինակային իրաւունքի օրէնսդրութեան, խօսքի ազատութեան եւ այլ ոլորտներուն առնչուող հարցերով:
Միութիւնը կ՛ապահովէ հրապարակումներ, մասնագիտական զարգացման ծրագիրներ, պայմանագրային խորհրդատուութիւն, դժգոհութիւններու աջակցութիւն, ձեռագիրերու գնահատման ծառայութիւն, խմբային առողջապահական նպաստներ, հանրային եւ դպրոցական ընթերցումներու ֆինանսաւորում եւ հաղորդակցման բազմաթիւ հնարաւորութիւններ:
Միութիւնը կը շնորհէ Danuta Gleed գրական մրցանակը Քանատայի մէջ լոյս տեսած անգլերէն կարճ պատմուածքներու լաւագոյն առաջին ժողովածուի համար: Միութիւնը նաեւ կը կազմակերպէ Մանկական գիրքերու մրցոյթ, Բացիկներու Պատմութիւն մրցոյթ եւ կարճ արձակի մրցոյթ:
Իւրաքանչիւր տարի միութիւնը կը յանձնէ Ընթեցանութեան Ազատութիւն մրցանակը, որուն արժանացած են Տերիք Ֆինկլ, Չարլզ Մոնբետիտ, հեղինակներ Տերիք Ֆինկլ եւ Չարլզ Մոնբետիիտ, պատգամաւոր Ուենտի Լիլ (1997-2004 թթ.), իրաւաբան Քլայտօն Ռուպի եւ Վանքուվըրի Little Sisters գրախանութի սեփականատէրը՝ Ճենին Ֆուլլեր:
Քանատայի Գրողներու Միութեան նախագահն է Հիթըր Մենզես, գործադիր տնօրէնը` Ճոն Տեկէն: Միութեան նախկին նախագահներէն եղած են հեղինակներ Մարիան Էնկելը, Մարգարիտ Էտուտը, Փիեր Բերտօնը, Ճոն Քելվուտը, Թիմոթի Ֆինտլինը, Գրեմ Կիպսոնը, Սիւզան Մուսգրէյվը, Փոլ Քորինգթօնը, Մեկի Սիկինսը, Սիւզան Մաքքասլինը եւ Սիւզան Սուոնը:
Քանատայի Գրողներու Միութեան կեդրոնատեղին կը գտնուի Թորոնթո:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Կազմակերպութիւններ
1 Փետրուար
1 Փետրուար, տարուան 32-րդ օրն է։ 31 Յունուար 1 Փետրուար  2 Փետրուար
Տօներ
Ստորոգութիւն:Փետրուար
Հրաչեայ Ներսիսեան
Հրաչեայ Նէրսիսեան, Ֆիլմի եւ թատրոնի հայ անուանի դերասան, երկրորդ աստիճանի ստալինեան մրցանակի դափնեկիր (1941), ԽՍՀՄ ժողովրդական դերասան (1956),
Կենսագրութիւն
Հրաչեայ Ներսիսեանը ծնած է 1895-ին, Պոլսոյ մօտիկ Նիկոմեդիա (Νικομήδεια, ներկայիս՝ Իզմիթ) փոքրիկ քաղաքը։ Հայրը՝ Ներսէսը, փոքր ընտանիքի տէր արհեստաւոր մարդ, կը կարենայ իր միակ զաւկին ուսումը ապահովել։ Հրաչեան կը սորվի ֆրանսական «Սեն-Պարպ» քոլէճը, ամերիկեան «Ռոպերդ Քոլէճը» եւ հայկական «Եսայեան վարժարանը», բայց ոչ մէկը չի աւարտեր։ Այս անկանոն կրթութիւնը ապագայ դերասանին կու տայ լեզուներու գիտակցութիւն, ֆրանսական եւ անգլիական հեղինակներու երկերը բնագրով կարդալու հնարաւորութիւն։
Արուեստասէր Գրիգոր պապի (մօրաքրոջ ամուսինին) տունը կը հաւաքուէին գրողներ ու արուեստսէր մարդիկ։ Շատ յաճախ՝ Դանիէլ Վարուժանը։ Պատանի Հրաչեան անոնց զրոյցներու մշտական ունկնդիրն էր։ Անոր կը վիճակուի լսել ու ծանօթանալ Կոմիտասին իրենց իսկ տունը, ուր ապրած էր մեծ երաժիշտը։
1914-1918 Հրաչեան կը զինակոչուի իբրեւ թրքական բանակի թարգմանիչ, նոյն թուականի Ապրիլին ալ կը սկսի Մեծ եղեռնը։ Ծառայութեան շրջանին կը ղրկուի արաբական երկիրներ, ուր ականատես կը դառնայ իր ազգակիցներու կոտորածներուն: Հրաչեան 1918-ին նորէն կը յայտնուի Պոլիս։ Ամէն ինչ, որ կ'ընէ երիտասարդը իր համար այնքան անհեռանկար միջավայրի մէջ, կը գործրա կամայ, առանց որեւէ նպատակի։ Բնատուր լաւ ձայնի տէր, բնածին երաժշտական Հրաչեան կը յայտնուի Պենկլեան օպերեդին մէջ իբրեւ երգչախումբի շարքային անդամ մը։ Նոյն թուականին Մկրտիչ Ջանանը կը կազմակերպէ հայ տրամադիկական ընկերութիւն եւ Հրաչեային կը հրաւիրէ իր նախաձեռնութեամբ։ Թատրոնի ներկայացումներուն, մեծամասնութեամբ ֆրանսական մելոդրամաներու բեմադրութիւններուն, կը մասնակցի նաեւ Հրաչեան։ 1919-էն սկսեալ գլխաւոր դերեր ստանձնած է բեմադրիչ եւ դերասան Մկրտիչ Ջանանի «Հայ դրամատիկ» թատերախումբին մէջ։ Ճիշդ այստեղ ալ, 1919-ին, «Ձայնը հնչեց» պիեսի մէջ խաղացած միջոցին երիտասարդը կը գրաւուի Օվի Սեւումեանին, որ Պոլիս էր եկած երիտասարդ ուժեր հաւաքելու եւ Կովկաս տանելու նպատակով ։ Հրաչեան դերեր կը ստանայ Սեւումեանի բեմադրութիւններուն մէջ, բայց յաջորդ իսկ տարին Սեւումեանը կը մահանայ ։ Հայ թատրոնը կը կորսնցնէ իր ամէնէն յառաջադէմ գործիչը, իսկ Հրաչեան իր ուսուցիչը ու խորհրդատուն։ Ետքը ան կը խաղայ տարբեր ներկայացումներու մէջ, որ կը բեմադրեն Վահրամ Փափազեանի եւ Յովհաննէս Աբէլեանի ղեկավարութեամբ։ 1922-ին Վահրամ Փափազեանը Հրաչեային, Մկրտիչ Ջանանին եւ քանի մը այլ դերասաններու կը ղրկէ Կովկաս։ Որոշ ժամանակ մը անոնք կը շրջագային Պաթում եւ ուրիշ հայաշատ քաղաքներ, ապա առանց Հրաչեայի կը մեկնին Երեւան եւ կը միանան Առաջին պետթատրոնի կազմին։ Հրաչեայ Ներսիսեանը անոնց կը միանայ մէկ տարի ետք։
1923-ին ան վերջնականապէս կը դառնայ Երեւան քաղաքի բնակիչ, հայկական առաջին թատրոնի դերասան։
Դերասանական Կեանք
Առաջին տասնամեակին դերասանը մեծ յաջողութեամբ խաղացած է եւ՛ ողբերգական ու դրամատիկական, եւ՛ երգիծական ու ֆարսային դերեր, անձնաւորած է եւ՛ չար ու բարի, եւ՛ հերոսական ու սովորական կերպարներ։Յաջորդ տասնամեակին Ներսիսեանի՝ արդէն հասուն վարպետի, դերերու թիւը կը նուազի, բնոյթը՝ փոխուելով։ Պատճառը եւ՛ այն է, որ երթալով առհասարակ կը նուազի տարեկան բեմադրութիւններու թիւը, եւ՛ այն, որ փիեսներու գաղափարակիր հերոսներու մէջ ներքին պայքարը կը դառնայ աննշան ու անէական։
Հայրենական պատերազմէն ալ իրարմէ շատ տարբեր դերեր վիճակուեցան Ներսիսեանին, թատրոնի եւ ֆիլմերու մէջ։ 1925-էն ի վեր, երբ հայկական առաջին ֆիլմի՝ «Նամուսի» մէջ խաղացած է Ռուստամի դերը, մինչեւ կեանքի վերջը, երբ 1961-ին «Տժվժիկ» ֆիլմին մէջ խաղացած է Ներսէս աղբարի դերը, Ներսիսեանը պահպանեց հայկական ֆիլմարուեստի առաջին դերասանի պատիւը, որովհետեւ պահպանեց բեմի ու պաստառի համար հաւասար յաջողութեամբ խաղալու հազուագիւտ կարողութիւնը։
ՅԵտպատերազմԵան տարիներուն ալ անոր խաղացանկը եղաւ շատ բազմազան։ Բեմադրութիւններու գլխաւոր դերերու կողքին՝ համեմատաբար փոքր դերեր, որոնցմէ ոմանք դարձան դերասանական արուեստի յայտնի նմուշներ։
1920-ին հայ բեմի հսկաներէն Յովհաննէս ԱբԷլեանի (Լիր) հետ, Հ. Ներսիսեան խաղացած է Ուիլիըմ Շէյքսփիրի «Լիր արքայ», բայց այդ խաղը, որուն մէջ քիչ չէին ներսիսեանական փայլատակումները, չունեցաւ սպասուած յաջողութիւնը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ Ստորոգութիւն:Նիկոմիդիա ծնածներ Ստորոգութիւն:1895 ծնունդներ Ստորոգութիւն:12 Նոյեմբերի ծնածներ‎ Ստորոգութիւն:1961 մահեր Ստորոգութիւն:6 Նոյեմբերի մահացածներ
40 chansons d'or (երգերու ալպոմ)
40 chansons d'or («40 ոսկեայ երգ») - Շարլ Ազնաւուրի հատընտիր քառասուն երգերու ալպոմը, որ երկու խտասկաւառակի վրայ (double-CD ձեւաչափով) 1994-ին թողարկուած է EMI Records-ի կողմէ եւ ընդգրկուած երգացանկի որոշակի փոփոխութիւններով վերաթողարկուած երկու տարի ետք՝ 1996-ին : Ալպոմը կ՛ընդգրկէ աշխարհահռչակ շանսոնիէի հանրաճանաչ երգերը, ինչպէս՝ «Պոհեմ»ը, «Մամա»-ն, «Երկու կիթառ»-ը, «Hier encore»-ը, «Իմ կեանքի մասին»-ը, որոնք համաշխարհային հռչակ բերած են հայկական ծագումով ֆրանսացի երգչին, որ, ամենահեղինակաւոր լրատուամիջոցներու կազմակերպած հարցումներուն համաձայն, ճանչցուած է քսաներորդ դարու լաւագոյն էսդրատային երգիչ ամբողջ աշխարհի մէջ:
1994 թ. թողարկուած ալպոմին երգացանկը
CD 1
CD 2
1996-ին թողարկուած ալպոմին երգացանկը
CD 2
Սաղմոսավանք
Սաղմոսավանք, Հայկական առաքելական վանական համալիր Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Սաղմոսաւան գիւղին մէջ ։ Սաղմոսավանքի վանական համալիրը միջնադարեան ամենահարուստ եւ նշանաւոր հոգեւոր կեդրոններէն մէկն է: Այն կառուցուած է 13-րդ դարուն Այրարատեան կողմնակալութեան կողմնակալ Վաչէ Ա. Վաչուտեանի եւ իր իշխանական ընտանիքին կողմէ։Սաղմոսավանքի վանական համալիրը կը գտնուի Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Սաղմոսաւան գիւղի, Քասախ գետի ձախ, բարձրադիր գեղատեսիլ հատուածին, Երեւանէն 37 քմ. հեռաւորութեան վրայ:
Սաղմոսավանք բառի հիմքը սաղմոսն է: Սաղմոսը հոգեւոր երգն է: Աշխարհի մէջ միակ վանքն է, ուր հնչած սաղմոսներուն անունով Սաղմոսավանք կոչուած է:
Պատմութիւն
Աւանդութեան համաձայն հայոց առաջին կաթողիկոս Գրիգոր Լուսաւորիչը 4-րդ դարուն Արագածի գագաթէն նկատելով այս վայրը՝ եկեղեցի կառուցած է այստեղ:  Այնուհետեւ, նոյն տեղի հոգեւորականները հաւաքելով, անոնց սաղմոսներ սորվեցուցած է:
Գրաւոր աղբիւրներուն մէջ Սաղմոսավանքը կը յիշատակուի 12-րդ դարու ի 2-րդ կէսին, երբ Յովհաննէս Մունջ վարդապետը վերանորոգած է զայն եւ հիմնած է դպրոց, որ յետագային դարձած է նշանաւոր գրչութեան կեդրոն:
13-րդ դարուն Զաքարեան իշխաններու կողմէ Արեւելեան Հայաստանը ազատագրելէ ետք այստեղ կը հաստատուի Վաչուտեան իշխանական տոհմը: Վաչուտեաններ ը եկած էին Լոռիէն, բայց իրենց գործունէութիւնը կապուած էր Արագածոտնի հետ, որուն տէրերն էին: Վաչէ Վաչուտեան իշխանը տոհմի առաւել ակնառու ներկայացուցիչներէն մէկն էր: Ան աչքի ինկած է իր տարած բազմաթիւ յաղթական պատերազմներու ընթացքին եւ իր շինարարական գործունէութեամբ: Վաչէ Վաչուտեանը կառուցած է Սանահինի բաց գաւիթը, Կեչառիս ի Սուրբ Նշան եկեղեցին, Մակարավանքի գաւիթը, Հոռոմոսի գրատունը, իջեւանատներ, աշխարհիկ եւ հոգեւոր այլ շինութիւններ:
Սուրբ Սիոն եկեղեցւոյ արեւմտեան մուտքի ճակատին գրուած արձանագրութեան համաձայն 1215 թուականին Վաչէ Վաչուտեան իր կնոջ Մամախաթունի հետ կառուցած է եկեղեցին՝ ի յիշատակ ամիրսպասալար Զաքարէ Մեծի եւ ի պահպանութիւն կենաց անոր որդի Շահնշահ Զաքարեանի։Եկեղեցին արտաքին տեսքով ուղղանկիւն է, ներսէն խաչաձեւ եւ կեդրոնագմբեթ եւ բոլոր անկիւնները տեղադրուած են երկյարկ աւանդատներ: Սուրբ Սիոն եկեղեցւոյ ճարտարապետին անունը Մոմիկ էր:
Սաղմոսավանքի գաւիթը կառուցուած է 13-րդ դար ու առաջին քարորդին դարձեալ Վաչէ Վաչուտեանի կողմէ: Ինքնատիպ են գաւիթի հարաւային ճակատի զոյգ խոշոր լուսամուտները եւ երդիկի վրայ բարձրացող վեց սիւներով ռոտոնդան:
Սուրբ Սիոն եկեղեցւոյ հարաւային կողմը Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին է՝ կառուցուած Վաչէ Վաչուտեան իշխանի որդի՝ Քուրտ Վաչուտեանի կողմէ 1235 թուականին: Կառոյցը ունի ուղղանկիւն յատակագիծ, իսկ արեւելեան մասը խորանով թաղիքածածկ շինութիւն է: Պատին վրայ պատկերուած են ծագող արեւի եւ ճառագայթներու հարթաքանդակը, հրեշտակը եւ իշխանական զինանշանը՝ գառանը ճանկած արծիւը: Ճարտարապետը օգտագործած է նաեւ գունաւոր ձեւաւորում: Որոշ մասերը կարմիր եւ սեւ քարերով շարուած են եւ ներկուած սպիտակ, դեղին եւ կարմիր ներկերով, որ շքեղութիւն տուած է շինութեան:
1255 թուականին Վաչէի որդին՝ իշխան Քուրտ Վաչուտեանը եւ անոր տիկինը՝ Խորիշահը կառուցած են Սաղմոսավանքի գրատունը, որուն հարաւային պատի շինարարական արձանագրութեան համաձայն՝ նուիրած են իրենց վաղամեռիկ դստեր յիշատակին եւ անոր արեւմտեան ճակատին խաչքարեր կը գտնուին։13-րդ դար ուն այս գրատան մէջ 120 ձեռագիր մատեան պահուած է:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական վանքեր
400 (թիւ)
400 (չորս հարիւր) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 399-ի եւ 401-ի միջեւ
1989 թուական
1989 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 89րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1989 ծնունդներ
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1989
Միջազգային Քրէական Դատարան
Միջազգային Քրեական Դատարանը (ֆր. Cour pénale internationale (CPI) անգլ.՝International Criminal Court (ICC)) մնայուն համաշխարհային ադեան է որ կը դատէ այն մարդկանց որոնք ցեղասպանութեամ, մարդկութեան դեմ ոճիրի կամ պատերազմի ոճիրի համար մեղադրված են։
Պաշտոնական աթոռը Հակա, Հոլանդիայում, կը գտնվի բայց դատերը ամեն տեղ կարողեն տեղի ունենալ։
Միջազգային Քրեական Դատարանը կարող է ձեռհասություն   դնել երբ որ մեղադրուած անձը անդամ երկիրի քաղաքացի է, կամ ալ ենթադրված ոճիռը այդ երկիրներում հողի վրա պատահել է, նաեւ եթէ ՄԱԿ-ի Անվտանգության Խորհուրդը հարցը փոխանցում է։