cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վիգէն Կիւլվարդեան
Ան իր աչքերը փակեց 10 Փետրուար, 2016-ի վաղ առաւօտուն, իր տան խաղաղութեան մէջ, յետ անակնկալ սիրտի կաթուածի:
Արտաշէս Աբեղեան
Աբեղեան Արտաշէս, դոկտ. փիլիսոփայութեան։ Հայերէնի դասախօս Պերլինի համալսարանի կից Արեւելեան Լեզուաց Ճեմարանին։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1 Յունուար 1878 Աստապատ։ Տարրական կրթութիւնը ստացած հայրենի գիւղին ծխական (մինչեւ 1887) եւ ապա (1887-1890) Շուշիի Թեմական Դպրոցին մէջ, իսկ միջնակարգ եւ բարձր ուսումը՝ Թիֆլիսի Ներսիսեան Դպրոցինին (1890-1895) եւ Էջմիածնի Գէորգեան Ճեմարանին (1895-1899) մէջ։ 1899-1900 ուսուցիչ Շուշիի Թեմական Դպրոցին։
1900-1904 բարձրագոյն ուսմանց հետեւած Գերմանիա (Մարպուրկ, Լայպցիկ, Պերլին)։ 1904 Դեկտ. աւարտած Մարպուրկի Համալսարանը, Տոքթ. փիլ. տիտզոսով։ 1905 Յունուարէն մինչեւ Օգոստ. աշխատած Ս. Բեդերսպուրկ, բրոֆ. Ն. Մառի քով։ 1905-1919 ուսուցիչ, 1919-1915 նաեւ փոխ տեսուչ Թիֆլիսի Ներսիսեան Դպրոցին։ Պաշտօնավարած Թիֆլիսի Յովնանեան օրիորդաց վարժարանին մէջ եւս (որպէս ուսուցիչ կամ հոգաբարձութեան փոխ-նախագահ)։ Անդամակցած կովկասահայ շարք մը հանրային կազմակերպութեանց եւ ընկերութեանց վարչական մարմիններուն։ Խմբագրութեան անդամ Նոր Դպրոց մանկավարժական ամսագրին (1908-1913), Թիֆլիս։ Աշխատակից տեղւոյն Յառաջ եւ յաջորդող թերթերուն (1905-1909), Հորիզոնի (1909-1918) եւ հայ մամուլի այլ օրկաններու։
1919-1920 Երեւան, Հայաստանի Խորհրդարանին անդամ։ Աշխատակցած տեղւոյն Յառաջի։ 1921-1922 Կ. Պոլիս, ուսուցիչ Էսայան Վարժարանին։ Աշխատակցած ճակատամարտի եւ յաջորդող թերթերու։ 1922-էն ասդին բնակութիւն հաստատած է Պերլին։
Ի հետեւումն իր մէկ հիմնաորեալ գրութեան յանուն Բրուսիոյ կրթական նախարարին՝ վերջինս 1926 թ. կրամանագրեց հայերէնին ուսուցումը առնել Պերլինի համալսարանին կից Արեւելեան Լեզուաց Ճեմարանի (վերակազմուած՝Արտասահմանագիտական Ճեմարան անունով) ծըրագրին մէջ, տոքթ. Աբեղեանը նշանակելով դասախոս։ Ի հետեւումն վերջնոյն մէկ ուրիշ դիմումին յանուն Պերլինի քաշաքաեին վարչութեան՝ տեղւոյն նորաբաց փոքրիկ փողոցնիրէն մէկուն 1928 Թ. տրուեցաւ Հակական Փողոց (Armenische Strasse). Ա. անդամ է Գերմանիոյ Գրողներու Միութեան եւ փոխ-նախագահ Հայեւգերման Միութեան։ Կ՚աշխատաեցի գերման մամուլի, ինչպէս նաեւ արտասահմանի հայ թերթերու եւ հանդէսներու -Հայրենի (օրաթերթ եւ ամսագիր Պոսթոն), Յուսաբեր (Գահիրէ), Յառաջ (Փարիզ), Վէմ հանդէս (Փարիզ) եւ այլն։ Ստորագրած է բածզմաթիւ յօդուածներ եւ ուսումնասիրութիւններ՝ նուիրուած հայ կեանքին եւ մշակոյթին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ փիլիսոփաներ Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ճապութիքապա
Ճապութիքապա, (Jabuticaba) պրազիլական խաղողի ծառի պտուղ։
Անիկա կ'ուտեն հում վիճակով կամ կ'օգտագործեն անուշ, հիւթ կամ գինի պատրաստելու համար։
Ծառը կ'աճի Պրազիլիոյ Ռիօ տը Ժաներօ, Մինաս Ժերայս, Կոյաս եւ Սան Փաուլօ նահանգներուն մէջ :
Նկարագրութիւն
Ծառը դանդաղ աճող մշտադալար բոյս ​​մըն է, որուն բարձրութիւնը կրնայ հասնիլ 15 մեթրի, եթէ չհատուի:
Տերեւները երիտասարդ ժամանակ մեղմ-վարդագոյն են, երբ հասուննան, կը դառնան կանաչ:
Ծառը կը նախընտրէ խոնաւ, հարուստ եւ թոյլ թթուային հողը։ Անիկա կ'աճի նոյնիսկ ծովափնեայ աւազի վրայ: Ծաղիկները սպիտակ են եւ ծաղկակաղամբ, կ'աճին անմիջական բունին վրայ:
Պտուղը
Պտուղը հաստ կեղեւով հատապտուղ է եւ սովորաբար ունի 3-4 սմ տրամագիծ:
Անիկա ունի հաստ, մանիշակագոյն, տտիպ մաշկ, որ կը պարուրէ քաղցր, սպիտակ կամ վարդագոյն վարդագոյն դոնդողէ միս: Կորիզը կը պարունակէ մէկէն չորս մեծ սերմեր, որոնք իրենց ձեւով կը տարբերին՝ կախուած տեսակէն:
Ակրիճենթօ
Ակրիճենթօ, (Agrigento), քաղաք Իտալիոյ Սիսիլիա կղզիի մէջ։ Բնակչութիւնը՝ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Իտալիոյ քաղաքներ
Սպանա-Թրքական Յարաբերութիւններ
Սպանա-թրքական յարաբերութիւններ, երկկողմանի դիւանագիտական յարաբերութիւններն են՝ Սպանիոյ ու Թուրքիոյ միջեւ։
Պատմութիւն
16-րդ դարուն Սպանիան եւ Օսմանեան կայսրութիւնը կը պայքարէին միմիանց միջեւ, որպէսզի գերակայութիւն հաստատեն Միջերկրական ծովին մէջ ։ 1571-ին Լեփանտոյի ծովամարտին սպանական նաւատորմը (դաշինք կազմելով Վենետիկեան հանրապետութեան եւ Պապական մարզի հետ) յաղթանակ տարաւ Օսմանեան կայսրութեան նկատմամբ։ Հիւսիսային Ափրիկէի մէջ սպանացիները կը կռուէին օսմաններու դաշնակիցներ՝ Պերպերեան ծովահեններու դէմ։ Փրկուելով կրօնական հետապնդումներէն քոնուէրսորները եւ սեֆիտները կը փախէին Օսմանեան կայսրութիւն այն բանէն ետք, երբ Սպանիոյ մէջ տեղի ունեցաւ մորսիկներու անյաջող ապստամբութիւնը։ Արծաթը, որ կը բերուէր Լատինական Ամերիկայէն առաջացուց ինֆլեացիա Սպանիոյ մէջ, որ այնուհետեւ տարածուեցաւ Եւրոպայի այլ մասերուն մէջ, նոյնիսկ Օսմանեան կայսրութեան մէջ։ 1782-ին Սպանիան եւ Օսմանեան կայսրութիւնը կնքեցին Խաղաղութեան, բարեկամութեան եւ առեւտուրի համաձայնագիր ։
Քաղաքական յարաբերութիւններ
Երկկողմանի յարաբերութիւններուն մէջ դիւանագիտական մակարդակին չկան որեւիցէ հակասութիւններ պետութիւններուն միջեւ։ Սպանիան կ՛աջակցի Թուրքիոյ հայտը, որպէսզի այն դառնայ Եւրոպական Միութեան անդամ։ 22 Յունիս 1998-ին պետութիւնները միմիանց միջեւ կնքեցին համատեղ գործողութիւններու ծրագիր, որ որոշեց երկկողմանի յարաբերութիւններու զարգացման ուղղութիւնները։ 2004-ին նախաձեռնուեցաւ Քաղաքակրթութիւններու միութիւնը վարչապետ Սապատերոյի եւ Թուրքիոյ վարչապետ Էրտողանի կողմէ ։
Առեւտրային յարաբերութիւններ
2011-ին ապրանքաշրջանառութիւնը պետութիւններուն միջեւ կազմած է՝ 5,99 մլրդ եւրոյ ։ 2015-ին Սպանիոյ եւ Թուրքիոյ միջեւ ապրանքաշրջանառութիւնը կազմած է 8,5 մլրդ տոլար ։ Թուրքիոյ մէջ կը գործէ աւելի քան 610 սպանակ ընկերութիւններ։ Սպանական ներդրումները թրքական տնտեսութեան մէջ կը կազմեն մօտաւորապէս 10 մլրդ տոլար ։ 2008-ին Թուրքիա այցելած է աւելի քան 350 000 սպանացի զբօսաշրջիկ ։
Մօտաւորապէս 75 թրքական ընկերութիւն ալ կը գործէ Սպանիոյ մէջ։ Թրքական ներդրումները սպանական տնտեսութեան մէջ կը կազմեն 143 մլն տոլար 2002-2015-ներու ընթացքին։
Ջրաբերդ
Ջրաբերդ, գիւղ Մարտակերտ ի մէջ՝ կեդրոնէն 6 քմ հիւսիս-արեւմուտք՝ 450 մ բարձրութեան վրայ՝ Թարթառ գետի աջ ափին։ Շրջակայքը Երիցմանկանց վանքն է (Ժէ. դար)։
Ջրաբերդ ( բառացի «Ջրային Բերդ»), այլ անուանումներ՝ Ջերմուկ, Ջարոբերտ, Ջարապերթ, Ջարիպերթ, միջնադարեան հայկական ամրոց, որ կը գտնուի Թրղի եւ Թարթառ գետերու բարձրադիր լեռներուն վրայ։ Ըստ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան վարչատարածքային բաժանման ամրոցը կը գտնուի Մարտակերտի մէջ եւ կը հովանաւորուի ԼՂՀ կողմէ։ Ըստ Ազրպէյճանի վարչատարածքային բաժանման՝ Թերտերեան շրջանին մէջ։
Ըստ Րաֆֆիի՝ Ջրաբերդ ամրոցը «կանգնած» է ճիշդ ջուրին վրայ, որու գագաթը հսկայական ժայռաբեկոր մըն է եւ որ վարէն կ'ողողուի մոլեգնած Թարթառին եւ անոր Թրղի վտակին ջուրերով: Այս երկու գետերը իրարու մէջ թափելով, ամրոցին թերակղզիի տեսք մը կու տան։ Զառիթափ լանջերով հսկայածաւալ ժայռազանգուածը շրջապատուած է անտառախիտ լեռնակոյտերով: Րաֆֆի, համեմատելով Ջրաբերդը ղարաբաղցիներու ըմբոստ էութեան ու աննկուն կամքին հետ, գրած է.
Ջրաբերդ Հիւսիս-արեւելեան Հայաստանի պատմական ամրոցներէն մէկն է։ Ղարաբաղի ամենայայտնի բերդերէն մէկը, որ իր անունը ստացած է այն պատճառով, որ երեք կողմէն շրջապատուած է ջուրով : Անիկա կանգուն է Արշակունեաց թագաւորութեան ժամանակաշրջանէն։ Առաջին անգամ Ջրաբերդի մասին խօսած է վաղ միջնադարեան նշանաւոր հայ պատմաբան Մովսէս Կաղանկատուացին։ Ամրոցը վաղ միջնադարէն ի վեր կառուցուած է եւ դարձած Արցախ-Խաչէն-Ղարաբաղի անառիկ ու նշանաւոր պաշտպանական յենակէտերէն մէկը : Ջրաբերդ տարբեր ժամանակաշրջաններու ընթացքին եղած է հայ մելիքներու հովանաւորութեան տակ, որոնց ծնունդներն են՝ Վախթանգեանները, Հասան Ջալալեանները, Մելիք -Իսրայէլեանը, Մելիք-Ալավերդեանը եւ Աթաբեկեանները։
Ամրոցին աւերակները պահպանուած են մինչեւ մեր օրերը։ Բացի պարիսպներէն ու բազմաթիւ այլ շինութիւններու աւերակներէն՝ պահպանուած են նաեւ դէպի գետ իջնող թաղածածկ գետնուղիներն ու հարաւարեւմտեան՝ գետամերձ ստորոտին հարող կամարական դարպասը: Տեսանելի են ռազմական եւ տնտեսական կառոյցները եւ ամրոցը։ Ջրաբերդին աւերակներէն փապուղի մը փորուած էր։ Բերդէն ոչ հեռու կը գտնուի հայկական Երեք Մանկուկ եկեղեցի ն, որ կառուցուած է ԺԷ.-ԺԸ. դարերուն։ Հոս պահպանուած են հայկական խաչքար եր, նկարներ եւ այլն ։
Բերդին տարածքը բաւական ընդարձակ է: Ժայռերուն վրայ փորուած են դէպի գետը տանող աստիճաններ: Ջրաբերդը Ղարաբաղի լաւ պահպանուած բերդերէն մէկն է:
Աւանդութեան մը համաձայն՝ Ժամանակին հոն բնակած են քաջ, համարձակ, հաւասարակշռուած, հնարամիտ ու դիմացկուն մարդիկ: Կը պատմուի, թէ թշնամին կու գայ նուաճելու Ջրաբերդը եւ չկարենալով գրաւել զայն՝ կը պաշարէ: Պաշարումը կը տեւէ երկար: Թշնամին կը յուսայ, որ բերդին մէջ հացի պաշարը շուտով կը վերջանայ, եւ սովի վտանգէն վախցած մարդիկ անձնատուր կ'ըլլան: Սակայն Ջրաբերդին հնարամիտ մարդիկը չեն ձգեր, որ սովը գերութեան դուռը հասցնէ զիրենք: Բերդին պատերէն անոնք դուրս կը բերեն հոն գտնուած կիրը ու կը սկսին մաղել՝ ի ցոյց թշնամիին: Պաշարողները կը մնան զարմացած. ինչք՜ան հարուստ են այս բերդին բնակիչները, որ երկար պաշարումէ ետք ալ ալիւր կը մաղեն պարիսպներուն վրայ: Թշնամին, որ արդէն սպառած էր իր բոլոր ուժերը ու համբերութիւնը, կը կարծէ, որ դեռ շատ ալիւր կայ բերդին մէջ, յուսահատ եւ ձեռնունայն կը հեռանայ Ջրաբերդէն :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Մարտակերտի բերդեր Ստորոգութիւն:Արցախ
Քլոտ Մութաֆեան
Քլոտ Արմէն Մութաֆեան, ֆրանսահայ, Փարիզի Սորպոն աշխարհահռչակ համալսարանի դասախօս եւ անուանի հայագէտ-գիտնական, Հայկական Կիլիկիոյ պատմութեան մասնագէտ դոկտոր, Սորպոնի համալսարանի փրոֆեսոր: Հայ մաթեմաթիքոս, մտա­ւո­րա­կան, հե­ղի­նա­կա­ւոր պատ­մա­բան, ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանեան անդամ
Կենսագրութիւն
Քլոտ Արմէն Մութաֆեան որդին է նկարիչ հօր՝ Զարեհ Մութաֆեանին: Փարիզ ծնած, Ֆրանսայի եւ աշխարհի զանազան երկիրներու համալսարաններու մէջ 40 տարի ուսողութիւն դասաւանդած գիտնական մըն է: Ան նաեւ մեծ հետաքրքրութիւն ունի պատմութեան նկատմամբ:
Ան 60 տարեկանին ստացած է պատմութեան ճիւղին մէջ իր դոկտորայի վկայականը՝ իբրեւ աւարտաճառ ունենալով Հայկական Կիլիկիան:
Քլոտ Մութաֆեանի դասախօսութիւններ
22 Յուլիս 2014-ին «Կիլիկեան Հայաստան. Պետական արտագաղթ մը» նիւթը: Համազգայինի ուսանողական հաւաքը (Ֆորում) Կիլիկիոյ հայկական թագաւորութեան ձեւաւորման, զարգացման եւ անկման պատմութեան, ինչպէս նաեւ խօսեցաւ ԺԳ եւ ԺԴ դարերու ընթացքին յառաջացած արտագաղթի մասին:
7 Ապրիլ 2017-ին դոկտ. Քլոտ Մութաֆեան իր նկարիչ հօր՝ Զարեհ Մութաֆեանի, նուիրուած վաւերագրական ֆիլմը պիտի ներկայացնէ «Ապրիլ» գրատան մէջGlendale CA։ Ձեռնարկը կազմակերպուած է Հայկական շարժապատկերի ընկերակցութեան նախաձեռնութեամբ, կը ներկայացնէ Ցեղասպանութենէն վերապրած եւ Յունաստանի որբանոցներէն Իտալիա հասած, նկարչութիւն սորված եւ շրջան մըն ալ Զուիցերիա ապրելէ ետք Ֆրանսա հաստատուած Զարեհ Մութաֆեանի (1907-1980) կեանքն ու գործը։
6 Ապրիլ 2017-ին Կազմակերպութեամբ Հայաստանի համար վերլուծութեանց, ուսումնասիրութիւններու եւ ծրագրումի «Արփա» հիմնարկին, Արցախի տագնապի արմատներուն մասին՝ կեդրոնանալով յատկապէս Ազրպէյճանի պետական մակարդակով տարուող ապատեղեկատուական արշաւին՝ գիտական փաստերով դէմ դնելու կարեւորութեան վրայ։ Դասախօսական ձեռնարկը տեղի կ՛ունենայ Գալիֆորնիոյ Մերտինեան վարժարանի «Արամ եւ Անահիս Պուլղուրճեան» սրահին մէջ:
«Հայ-­ֆրանսական յարաբերութիւնները դարերու ընթացին» խորագիրը կրող դասախօսութեան
23 Մայիս 2016-ին «Հայկական Աւատները Յորդանանի Մէջ (ԺԲ.-ԺԴ. դարեր)» զեկոյցով, Փրոֆ. Քլոտ Մութաֆեան ընդգծեց որ Երուսաղէմի Ս. Թորոս Գրադարանին մէջ 1319-ին Դրազարկ (Կիլիկիա) ընդօրինակուած ձեռագիր մը կայ, որ 1329-ին նուիրուած է Քարաքի հայկական եկեղեցիին՝ Լեւոն Դ. Թագաւորին կողմէ:
Հրատարակչական գործեր
Քլոտ Մութաֆեան միշտ յատուկ սէր ունեցած է պատմութեան նկատմամբ եւ անկէ մղուած՝ ուսումնասիրած ու հրատարակած է Հայաստանի նուիրուած շարք մը հատորներ «Արցախ` հայ մշակոյթի եւ աւանդութիւններու պարտէզ» գիրքի հեղինակներ Քլոտ Արմէն Մութաֆեան եւ Տիգրան Գույումճեան:
Ցուցահանդէսներ
Ան կազմակերպած է ցուցահանդէսներ՝ «Սորպոն» համալսարանի, Վատիկանի եւ զանազան այլ սրահներու մէջ։ Ան մասնագիտացած է յատկապէս միջնադարեան պատմութեան մէջ :
Պարգեւներ
12 Հոկտեմբեր 2013-ին Փարիզի մէջ, Արցախի նախագահ Բակօ Սահակեան «Երախտագիտութիւն» մետալը յանձնեց «Արցախ` հայ մշակոյթի եւ աւանդութիւններու պարտէզ» գիրքի հեղինակներ Քլոտ Մութաֆեանին եւ Տիգրան Գույումճեանին` կարեւոր նկատելով աշխատութեան նշանակութիւնը գիտական եւ մշակութային առումներով:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:21 Յուլիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ մաթեմաթիկոսներ Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Հայ Բժշկութեան Թանգարան
Հայ բժշկութեան թանգարան (Յարութիւն Մինասեանի անհատական հաւաքածոյ), Հայ բժշկութեան թանգարան Երեւանի մէջ, բացուած է 18 Մայիս 1999-ին։
Պատմութիւն
1999-ին թանգարանը գրանցուած է ՀՀ մշակոյթի նախարարութեան մասնաւոր թանգարաններու ցուցակին մէջ եւ Ռիկայի Փաուլ Ստրադինի անուան բժշկութեան պատմութեան թանգարան-ինստիտուտին մէջ։
Թանգարանի նպատակն է հաւաքել, պահպանել, ցուցադրել եւ սերունդներուն փոխանցել հայ ժողովուրդի դարաւոր բժշկական մշակութային ժառանգութիւնը հանդիսացող նիւթական եւ հոգեւոր արժէքները, ինչպէս նաեւ հայ բժշկութեան բազմադարեայ հարուստ աւանդոյթները տարածել Հայաստանի բնակչութեան, Սփիւռքի հայութեան եւ օտարերկրացիներու շրջանին մէջ ։
Ցուցադրութիւն
Թանգարանին մէջ ցուցադրուած են պղինձէ, կաւէ, յախճապակեայ, ապակեայ ամաններ, կուժեր, սափորներ, սկահակներ, սրուակներ, մետաղեայ, փայտէ իրեր, պրոնզէ, քարէ, փայտէ հաւանգներ, բժշկական գործիքներ եւ սարքեր, երաժշտական գործիքներ, գիրքեր, փաստաթուղթեր, լուսանկարներ, կահոյք, կահկարասի, պեղածոյ նիւթեր, օրինակ՝ մարդկային մասունքներ եւ այլն։ Թանգարանի արժէքաւոր ցուցանմուշներէն են Մեծամօրէն բերուած 5000-ամեայ սափորը, Գորիսէն բերուած կաւէ սրուակները, Արտաշատի Ջրահովիտ գիւղի պեղումներէն յայտնաբերուած մարդու 5000-ամեայ կմախքը՝ գանգոսկորի ախտաբանութեամբ, 100-200 տարի առաջ աշխարհի տարբեր քաղաքներու մէջ տպագրուած հայկական բժշկական գիրքեր՝ Պետրոս Քալանթարեանի 1793-ին Նոր Նախիջեւանի մէջ տպագրուած «Բժշկարան յամառօտ» գիրքը, Մխիթար Հերացիի՝ 12-րդ դարուն գրուած եւ 1832-ին Վենետիկի մէջ տպագրուած «Ջերմանց մխիթարութիւն» գիրքը, հայ, ռուս եւ օտարազգի անուանի բժիշկներու գիրքեր, յաճախ ինքնագրերով, ընծայագրերով, մակագրութիւններով ու անձնական կնիքներով կնքուած հրատարակութիւններ, 19-20-րդ դարերու նշանաւոր բժիշկներու ձեռագիր գիրքեր եւ ուսանողական տետրեր, աշխարհի տարբեր քաղաքներու մէվ հրատարակուած 100-150 տարուան հնութեան հայկական բժշկական պարբերականներ, հայ բժիշկներու լուսանկարներ ու փաստաթուղթեր, Երեւանի բժշկական ինստիտուտի առաջին եւ յետագայ տարիներու շրջանաւարտներու խմբանկարներ, սփիւռքահայ բժիշկներուն վերաբերող նիւթեր, հարիւրաւոր հայ բժիշկներու կենսագրական նիւթեր եւ այլն։ Այստեղ կարելի է տեսնել հայ բժիշկներուն պատկանած կահոյք, անձնական եւ կենցաղային իրեր՝ գրասեղաններ, գրապահարաններ, փայտէ սառնարան, աթոռներ, սնտուկներ, կարասներ, երկանքներ, գուռ, քանդակներ, գեղանկարներ, խորհրդային եւ արտասահմանեան արտադրութեան պատեֆոններ, ռատիոընդունիչներ, հեռուստացոյց, հեռախօսներ, ժամացոյցներ, գիւղատնտեսական եւ խոհանոցային պարագաներ եւ այլն ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Երեւանի թանգարաններ
Խաչիկ Ճանոյեան
Խաչիկ Ճանոյեան (Ծնած է Մուսուլ, Իրաք): Համայնքային գործիչ, խմբագիր, Լոս Անճելըսի Իրաքահայերու միութեան ատենապետ եւ հիմնադիրներէն մէկը: Հիմնադիր եւ ղեկավար Հայ Ընտանեկան Շաբաթօրեայ վարժարանին:
Կենսագրութիւն
Խաչիկ Ճանոյեան շատ փոքր տարիքէն կը կորսնցնէ մայրն ու հայրը: 1956-ին կը տեղափոխուի Պաղտատ, Իրաք: 1966-ին կ՛աւարտէ Պաղտատի պետական համալսարանը, վկայուելով լեզուագիտական Քոլէճի սպաներէնի բաժինէն:
Պաղտատի մէջ եղած է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի:
1968-ին անցնելով Պէյրութ, Լիբանան հայագիտական ուսումը կը ստանայ Երուանդ Հիւսիսեան հայագիտական հիմնարկէն եւ նոյն տարիներուն:
1972-ին կը վերադառնայ Պաղտատ, որպէս հայերէնի ուսուցիչ:
1973-ին կ՛անցնի Արժանթին, ուր կը վարէ ՀԲԸՄ-ի Պուէնոս Այրեսի մասնաճիւղի վարիչ քարտուղարի պաշտօնը:
1975-էն ի վեր կ՛ապրի եւ կը գործէ Լոս Անճելըսի մէջ:
35 տարի շարունակ հիմնած եւ ղեկավարած է անվճար Հայ Ընտանեկան Շաբաթօրեայ վարժարանը:
Մեծապէս նպաստած է գաղութահայ մշակութային եւ գրական կեանքին: Ամուսնացած է, ունի երեք զաւակ եւ հինգ թոռնիկ:
Լոս Անճելըսի Իրաքահայերու միութիւն
Խաչիկ Ճանոյեան, հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը 1979-ին հաստատուած Իրաքահայերու միութեանը:
Պատուագիր
2010-ին, Խաչիկ Ճանոյեան՝ Լոս Անճելըսի Իրաքահայերու միութեան ատենապետ յատուկ պատուագիր մը կը ստանայ Հայաստանի կառավարութեան սփիւռքի նախարարութենէն, անոր եւ միութեան հայրենաշէն գործունէութեան եւ Հայաստան-Սփիւռք կապերը ամրապնդելուն համար:
Ան նաեւ արժանացած է շարք մը այլ գնահատագիրներու:
Պատուոյ քաղաքացիութիւն
1996-ին, Հայաստանի իշխանութիւնները, Խաչիկ Ճանոյեանի 60րդ տարեդարձին առիթով, անոր շնորհած են Հայաստանի պատուոյ քաղաքացիութիւն:
Անդամակցութիւն
1969էն ի վեր անդամակցած է ՌԱԿին: Ան նաեւ անդամ է ՀԲԸՄին: Խաչիկ շատ գործօն տարր մըն է Լոս Անճելըսի մէջ։ ՀԲԸՄ-էն, ԹՄՄ-էն եւ ՌԱԿ-էն ներս տարած է եւ կը տանի բազմաբեղուն աշխատանք:
Ուսուցչական ասպարէզ
1968-ական տարիներուն, Խաչիկ Ճանոյեան Պէյրութ, Լիբանանի մէջ կը զբաղի ուսուցչութեամբ: Խաչիկ Ճանոյեան եղած է ՀԲԸՄ վարժարաններուն մէջ ուսուցիչ ու հայկական բաժնի պատասխանատու: Ան ատենապետն է «Թէքէեան»ի Հայ ընտանեկան միութեան Շաբաթօրեայ վարժարանի հոգաբարձութեան
1972-ին, Պաղտատին մէջ կը պաշտօնավարէ որպէս հայերէնի ուսուցիչ:
1973-ին, Խաչիկ Ճանոյեան մաս կը կազմէ Արժանթինի Մարի Մանուկեան վարժարանի հիմնադրմանը դառնալով անոր հիմնադիրներէն մէկը:
Խրճիթներէն Մինչեւ բազմայարկ շէնքեր Արժանթինահայ վարժարաններուն ծագումն ու զարգացումը Վարդան Մատթէոսեան
Խմբագրական աշխատակցութիւններ
Խաչիկ Ճանոյեան խմբագրած է Հարաւային Ամերիկայի, Պուէնոս Այրեսի ՀԲԸՄ միութեան եռամսեայ «Լուսաբաց» պաշտօնաթերթը: Ան կ՛աշխատակցի «Նոր Օր» եւ «Նոր Կեանք» թերթերուն: Ան եղած է «Նոր Օր»ի վարչական պատասխանատու, խմբագիրի օգնական եւ խմբագրական կազմերու անդամ:
«Հայաստան» համահայկական հիմնարկ
Խաչիկ Ճանոյեան մաս կը կազմէ «Հայաստան» համահայկական հիմնարկին:
1979-ին հաստատուած Լոս Անճելըսի Իրաքահայերու միութիւնը, ղեկավարութեամբ Խաչիկ Ճանոյեանի, միշտ օժանդակութեան ձեռք երկարած է Հայաստանին, ներառեալ ՀՀ Սփիւռքի նախարարութեան «Արի տուն» ծրագիրին:
Մուխա
Մուխա (ծննդեան եւ մահուան թուականները անյայտ), Մոլտովայի Հիւսիսը եւ Արեւմտեան Ուքրանիոյ Մոլտովական «Բոյարներ»ներուն, Լեհ եւ Ուքրանական «Շլիախտա»յի դէմ 1490-1492-ին գիւղացիական ապստամբութեան ղեկավարին մականունը (իսկական մականունը անյայտ է)։ 1490-ին, 9-10 հազար ապստամբներ Մուխայի գլխաւորութեամբ ուղղուեցան Գալիչ, Լվով, բայց Ռոգատին քաղաքին մօտ պարտութեան մատնուեցան։ 1491-ին ապստամբները Անտրէյ Պորուլեանի գլխաւորութեամբ (որոշ տուեալներով այդ անունով գործած է նաեւ Մուխան), հասան մինչեւ Գալիչ, բայց շուտով ջախջախուեցան, իսկ անոնց ղեկավարը գերի բռնուեցաւ եւ մահապատիժի ենթարկուեցաւ (1491)։ Յետագային (1492) հակաֆէոտալական շարժումը գլխաւորեց ուրիշ անձ մը, որ ինքն իրեն դարձեալ կոչեց Մուխա։
Ստորոգութիւն:Քաղաքական գործիչներ
Տիգրան Հախումեան
Տիգրան Հախումեան, բանաստեղծ, թատերագիր, գրականագէտ, թարգմանիչ։ 1943 թուականին դարձած է անդամ Խորհրդային Հայաստանի Գրողներու միութեան։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Երեւան։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է Պաքուի մէջ եւ ապա ընդունուած է Մոսկուայի համալսարանի իրաւաբանական եւ բանասիրական բաժինը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է 1917 թուականին:
Վարած պաշտօններ
Համալսարանական ուսումը աւարտելէ ետք վերադարձած է Թիֆլիս եւ եղած՝ «Ժողովուրդի Ձայն» եւ «Մշակ» թերթերու խմբագրական կազմի անդամ: Միաժամանակ աշխատակցած է «Մաճկալ», «Խորհրդային Հայաստան» թերթերուն, ինչպէս նաեւ «Վերելք» ամսագիրին: Տիգրան Հախումեան 1943-1948 թուականներուն դասախօսած է Երեւանի Խաչատուր Աբովեանի անուան մանկավարժական կաճառին, Երեւանի Պետական համալսարանին եւ Պրուսովի անուան ռուսաց եւ օտար լեզուներու կաճառին մէջ։
1951 թուականին «Դերենիկ Դեմիրճեան դրամատուրգիան» խորագրեալ թեզի պաշտպանութեամբ՝ ստացած է բանասիրական գիտութիւններու թեկնածուի աստիճանի:
Ստեղծագործութիւններ
Երեւանի Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան թատրոնին մէջ, 1931-ին առաջին անգամ ըլլալով բեմադրուած է Հախումեանի «Թշուառներ» թատրերգութիւնը, որուն յաջորդած են այլ ստեղծագործութիւններ:
Ան հեղինակ է նաեւ բանաստեղծութիւններու, որոնք առանձին հատորով լոյս տեսած են 1923 թուականին:
Հախումեան թատրերագրութեան կողքին զբաղած է նաեւ թարգմանութեամբ, հայերէնի վերածելով աւելի քան 100 ռուսերէն թատերական աշխատութիւններ. ինչպէս՝ Մաքսիմ Կորքիի, Անաթոլի Լունչարսքիի եւ այլ յայտնիներու:
Կոչում եւ շքանշան
Հախումեան արժանացած է՝
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ գրականագէտներ
Տառ
Տառ, հնչիւններու գրաւոր նշան՝ պատկեր։
Օրինակ.-
սար բառը կազմուած է երեք հնչիւններէ, որոնցմէ իւրաքանչիւրը կը գրուի մէկ տառով՝ ս-ա-ր։ Սակայն կայ այլ պարագայ, ուր միեւնոյն հնչիւնը կը ներկայացուի երկու տարբեր տառերով. օրինակ՝ «օ» հնչիւնը կը գրուի թէ՛ «օ» տառով (օր, օղ) եւ թէ՛ «ո» տառով (ով, ովկիան, նոր, շող)։ Բառի մէջ յաճախ կը լսենք «է», բայց կը գրենք «ե» (գետ, հետ, նետ, շեշտ)։
Հայերէն տառերու թուային կիրարութիւը
Հին ժամանակ, հայերէն տառերը գործածուած են որպէս թուանաշաններ։ Անոնք բաժնուած են չորս իննեակի՝ միաւորներ, տասնաւորներ, հարիւրաւորներ, իրենց առաջին տառերն ունենալով՝ ա–1, ժ–10, ճ–100, ռ–1000։
Եւ յաջորդ տառերը՝ ըստ համապատասխան թիւերու. այսպէս՝
Օրինակ՝ 1968-ը կը գրուի ՌՋԿԸ։
Ստորոգութիւն:Հայոց լեզու Ստորոգութիւն:Քերականութիւն
1873 թուական
1873 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 73րդ տարին
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1873 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1873 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1873
Ռումանիոյ Հայերը
Ռումանիոյ Հայերը, Ռումինիոյ Հանրապետութիւն, պետութիւն Եւրոպայի հարաւ-արեւեիքը։ Տարածքն է 238,4 հզ. ²քմ.: Մայրաքաղաքը՝ Պուխարեստ:
Ռումանիոյ հայկական գաղութը Եւրոպայի հնագոյն գաղութներէն մէկ է։ Կ՛նթադրուի, որ Բիւզանդական կայսրութեան կազմակերպած բռնագաղթերու հետեւանքով արդէն, 5-12-րդ դարերուն, հայերու հոծ զանգուածներ բնակեցուած են Ռումինիոյ տարածքին։ 967-ին Աքերմանի մէջ գտնուած է թուագրուած արձանագրութեան մը բեկոր մը, որ նոյնպէս կը վկայէ հայերու գոյութիւնը Ռումինիոյ մէջ՝ նախքան Բագրատունիներու թագաւորութեան անկումը։ Ռումանիոյ մէջ հայերու վաղեմի եւ ստուար բնակութեան վկայութիւնն են հայկական բազմաթիւ տեղանուններու, երբեմնի հայաշատ գրեթէ բոլոր քաղաքներու մէջ հայկական թաղամասերու ու փողոցներու առկայութիւնը։ Հայերը Ռումինիա գաղթած են Անի-Ղրիմ-Աքերման ճանապարհով։ Անոնց հոսքը Ռումանիա բազմացած է Անիի անկումէն (11-րդ դար) ետք։ Ռումինիոյ մէջ հայերու հաստատման պաշտօնական տարեթիւը կը համարուի 1350-ը՝ Պոթոշանի մէջ առաջին եկեղեցւոյ հիմնադրման տարին։ Անոնք ունեցած են իրենց հոգեւոր թեմը, որ 1365-էն ենթարկուած է Լվովի հայկական եպիսկոպոսութեան։ 14-րդ դարուն Ռումանիոյ մէջ հայերու թիւն այնքան աճած է, որ իշխան Ալեքսանտր Բարեպաշտը 1401-ի հրովարտակով Սուչավա մայրաքաղաքին մէջ անոնց համար հիմնած է առաջնորդական թեմ' Յովհաննէս եպիսկոպոսի գլխաւորութեամբ։ 1408-ի հրովարտակով ան Լվովէն հրաուիրած է հայ վաճառականներ եւ բնակեցուցած Սուչավա, Սիրետ, Չեռնովցի քաղաքներուն մէջ՝ անոնց շնորհելով շարք մը արտօնութիւններ (նուազ հարկերով առեւտուր կատարելու իրաւունք): 1418-ին նոյն իշխանի հրաւէրով Լեհաստանէն 3 հազար հայ ընտանիք գաղթած է Ռումինիա։ Մեծ թիւով հայեր Ռումինիա եկած են, երբ թուրքերը զաւթած են Կ. Պոլիսը (1453) եւ Ղրիմը (1475): 16-րդ դարու վերջաւորութեան եւ 16-րդ դարու սկզբին Արեւմտեան Հայաստանի մէջ ջալալիներու ասպատակութիւններէն եւ Իրանի շահ Ապպաս Ա․-ի բռնագաղթերէն խուսափած շատ հայեր ապաստանած են Ռումանիոյ հիւսիսային (Մոլտաւիոյ) եւ հարաւային (Վալախիոյ) քաղաքներուն մէջ։ 17-րդ դարու 2-րդ կէսին Լեհաստանի հայերու բռնի կաթոլիկացնելու քաղաքականութիւնը շատերուն ստիպած է Ռումինիոյ մէջ ապաստան գտնել։ 17-րդ դարու գաղթած հայերուն զգալի մասը հաստատուած է երկրի արեւմտեան մասին մէջ՝ Թրանսիլվանիոյ մէջ։ Յետագային, երբ մարզն անցած է Աւստրո-հունգարիոյ տիրապետութեան տակ, հայերը կաթոլիկացուած են եւ ձուլուած՝ ժամանակի ընթացքին։
Ստորոգութիւն:Ռումանիա Ստորոգութիւն:Հայկական սփիւռք
Վալերիան Մադաթով
Վալերիան Մադաթով (Ռոստոմ Մադաթեան, ), ռուսական բանակի հայազգի զօրավար։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Արցախ՝ Վարանդայի Աւետարանոց գիւղը: Հայրը` Գրիգոր Մադաթեանց` Մեհրաբենց Գիւքին, Վարանդայի մելիք Շահնազար Բ.-ի ջորեպանն էր: Ան ամուսնացած է Սոֆիա Ալեքսանդրովնայի հետ:
Մեկնած է Փեթերսպուրկ, ուր ցանկութիւն յայտնած է ռազմական ուսումնարան մտնելու եւ ռուսական բանակին մէջ ծառայելու: Ան հաւատացած էր, որ միայն այդպէս կարելի է պայքարիլ թշնամիին դէմ:
Յովսէփ արքեպիսկոպոս Արղութեան եւ Յովհաննէս Լազարեան միջամտութեամբ, որոնք իրենց ազդեցութիւնն ու կապերը օգտագործեցին, ընդառաջեցին Ռոստոմի ցանկութեան:
Ռոստոմ Մադաթեան 1799-ին կայսերական ՓրէօպրաԺենսքի գունդին մէջ ծառայութեան մտած է եւ ենթասպայի աստիճան ստացած: Զինուորական ծառայութեան պաշտօնական թղթածրարին մէջ անոր անունը արձանագրուած է իբրեւ Վալերիան Մադաթով:
Ժամանակ մը ետք ան Փաւլովեան գունդ տեղափոխուած է, այնուհետեւ ալ` Մենկրելեան հետեւակային գունդ:
Մադաթով 1810-ին հետեւակազօրքէն Ալեքսանդրեան հուսարական հեծելագունդ տեղափոխուած է:
Չաւուշկա գիւղի կռիւներուն Մադաթով իր հեծելագունդով մխրճուելով թրքական հետեւակային գունդին թիկունքը ջախջախած է զայն: Իսկ Բատինի ճակատամարտին վճռական գրոհով մը ցիրուցան ըրած է թրքական հեծելազօրքը:
Ան 1816-ին նշանակուած է Ղարաբաղի կառավարիչ եւ տեղի ռուսական բանակի հրամանատար։
Պարգեւներ
Ռուս-թրքական 1806-1812-ի պատերազմին Մադաթով մարտական մկրտութիւն ստացած է: 1809-ին, Դունայի ափին, Բրիալով ամրոցի գրաւման ժամանակ ցուցաբերած քաջութեան համար «Խիզախութեան համար» շքանշանով պարգեւատրուած է։
Հայազգի զօրավար իշխան Փիոթր Բագրատիոնիի հրամանատարութեան տակ Մադաթով  փայլեցած, Ռասսովայի կռիւներուն եւ «Քաջութեան համար» մակագրութեամբ ոսկիէ սուրով պարգեւատրուած է:
Մարտական սխրանքներուն համար Մադաթով 1810-ին Գէորգիեւեան չորրորդ աստիճանի խաչով պարգեւատրուած եւ հեծելազօրային փոխգնդապետի կոչում ստացած է :
Ացբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ զօրավարներ
Կարապետ Շահնազարեան
Կարապետ Շահնազարեան, մշակութային, ազգային եւ եկեղեցական գործիչ։
Կնսագրութիւն
Կարապետ վարդապետ ծնած է 1814-ին, Իրանի Համատան քաղաքը։ Ուսումը ստացած է Մոսկուայի Լազարեան ճեմարանին մէջ։ Եղած է Թիֆլիսի Ներսիսեան վարժարանին վերատեսուչը։ 1849-ին փոխադրուած էր Պոլիս, ուր ազգային, հասարակական ու եկեղեցական բեղուն գործունէութիւն ունեցած էր։ 1855-ին փոխադրուած է Փարիզ, ուր հիմնած է տպարան եւ հրատարակած՝ հայ մատենագիրներու երկերը։
1862-ին եղած է Մանչեսթըրի հոգեւոր հովիւը եւ հրատարակած՝ Երկրագունդ թերթը։ 1865-ին Պոլսոյ մէջ վախճանած վարդապետը բաւական կոկիկ գումար մը աւանդ ձգած էր՝ զայն կտակելով կրթական գործին եւ վարժարանի մը կառուցման ։
Հեղինակ է «Դաշանց թղթոյ քննութիւն ու հերքումն» (1862), «Ուսումն քրիստոսական հաւատոց․․․» (1869), «Ծրագիր պատմութիւն Հայաստան աշխարհին եւ տեսութիւն հին Հայաստանի եւ նրա այժմեան վիճակին վրայ» (ֆրանսերէն, հայերէն հրատարակութիւն, 1863) եւ այլ աշխատութիւններու։
­Շահ­նա­զա­րեան ­Վար­դա­պետ կը վախ­ճա­նի 1865-ի Օ­գոս­տոս 29-ին, ­Պոլ­իս ։
Իվանո-Ֆրանկովսկ
Իվանո-Ֆրանկովսկ (Івано-Франківськ), պատմական քաղաք Ուկրանիայի հարաւ-արեւմուտքին։ Իվանո-Ֆրանկովսկի մարզի վարչական կեդրոնն է։
Կլիմա
Իվանո-Ֆրանկովսկը կը գտնուի Կարպատյան լեռների տարածաշրջանի մէջ՝ ծովի մակարդակեն մոտավորապես 120 մ բարձրութեան վրայ։ Կլիման այստեղ հստակ է՝ տաք ամառներ եւ ցուրտ ձմեռներ։
Յակոբ Մուխթարեան
Յակոբ Մուխթարեան (1852, Ուրֆա, մեռած ՝1901) .-Բնիկ Ուրֆացի, ծնած 1852-ին: Պէյրութ ժամանած 1882-ին եւ եղած՝ կաշիի վաճառական։ Իր եւ Ստեփան Թօփուզխանետնի ջանքերով է, որ ինըհարիւրական թուականներէն ալ առաջ Երուսաղէմէն Կիւրեղ անուն տիրացաւ վարժապետ մը կը բերուի Պէյրութ, որ ''Սբ. Նշան վանքին մէկ անկիւնը անհատական դասեր կու տայ։ Այ տիրացուն ժամանակ մը յետոյ վարդապետ կը ձեռնադրուի Ներսէս անունով։ Յակոբ Մուխթարեան ունեցաւ հինգ աղջիկ եւ մէկ տղայ։ Աղջիկներէն Հանըմ, Մարիամ եւ Աղաւնի ուսուցչութիւն ըրած են արաբերէն լեզուներու։ Օր.Աղաւնի Մուխթարեան, կրտսեր աղջիկը Յակոբ Մուխթարեանի, տնօրէնուհին է Քէնեայի (Ափրիկէ) Իվանժէլիքել'' վարժարանին, իր մանչ զաւակը՝ Տօքթ. Ուիլյըմ Մուխթարեան, շրջանաւարտ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանի Ատամնաբուժական բաժինէն 1922-ին, ժամանակ մը եղած է միեւնոյն բաժնի պատասխանատու բժիշկ։ Ապա անցած Պաղտատ, 6 Ապրիլ 1949-ին: Իսկ Յակոբ Մուխթարեան մեռաւ 1901-ին:
Ակօս
Ակօս (Agos), 1996 թուականէն Պոլսոյ մէջ հրատարակուող երկլեզու հայ շաբաթաթերթ է։ Կը տպուի հայերէնով եւ թրքերէնով։
Հիմնուած է 1996 թուականին Հրանդ Տինքի եւ Աննա Թուրայի,Լուիզ եւ Տիրան Պաքարներու հետ, Մեսրոպ Պատրիարքին մեծ աջակցութեամբ, թուրքիաբնակ հայերու խնդիրները հասարակութեան փոխանցելու նպատակով։ «Ակօս» Հանրապետութեան շրջանի առաջին հայերէն-թուրքերէն երկլեզու լրագիրն է։ Ժողովրդավարութիւնը, փոքրամասնութիւններու իրաւունքները, անցեալի հետ առերեսումը, Թուրքիայէն ներս բազմազանութեան պահպանումը եւ զարգացումը հրատարակութեան գլխաւոր նախադրեալներն են։ Թուրքիոյ հայ հասարակութեան ծոցէն եկող թերթը մտադիր է Թուրքիոյ եւ համաշխարհային խնդիրներուն աւելի շատ տեղ տալ իր էջերուն մէջ։ Թուրքիոյ մէջ հետզհետէ կը նօսրանայ անկախ լրատուութեան եւ խօսքի ազատութեան տարածքը։ «Ակօս»ը այդ տարածքին վրայ ազատ երկխօսութեան գործօն մըն է ։
Ներկայիս խմբագիրը՝ Եդուարդ Տանձիկեանն է։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայ մամուլ Ստորոգութիւն:Հայ մամուլ
Ռիօ տը Ժաներօ
Ռիօ տը Ժաներօն Պրազիլի նախկին մայրաքաղաքն է :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պրազիլի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Ամառնային ողիմպիական խաղերու մայրաքաղաքներ Ստորոգութիւն:1565-ին հիմնուած բնակավայրեր
Միջին Արեւելքի Արուեստի Թանգարան (Երեւան)
Միջին Արեւելքի արուեստի թանգարան (անգլ.՝ Near East Museum, Yerevan), սփիւռքահայ նկարիչ Մարկոս Գրիգորեանի նուիրած հաւաքածոյի հիման վրայ ստեղծուած թանգարան Երեւանի մէջ:
Եղիշէ Չարենցի անուան գրականութեան եւ արուեստի թանգարան ին մէջ գործող թանգարանին մէջ ներկայացուած են հողարուեստի ուղղութեան հիմնադիր, նկարիչ, գորգանկարիչ Մարկոս Գրիգորեանի հեղինակային ստեղծագործութիւնները եւ անոր՝ 1993-ի Հայաստանին նուիրաբերուած հաւաքածոն։
Պատմութիւն
Թանգարանը ունի 3 ցուցասրահներ, ուր ներկայացուած են Մար­կոս Գրի­գո­րեանի՝ պարսկական, հայկական, եւրոպական կիրառական արուեստի նմուշներ, գեղանկարներ, գորգեր, հողանկարներ, Ն.Ք. 4-րդ հազարամեակէն մինչեւ 20-րդ դարը ընդգրկող արուեստի շուրջ 2500 ցուցանմուշներ, կը գերակշռեն Իրանի տարբեր նահանգներու մշակութային արժէքներ, զրահադաշտական պաշտամունքային առարկաներ, Էլամի խեցեղէնի, վաղ պրոնզէ դարու խեցեղէնի, իսլամական միջնադարեան արուեստի բացառիկ նմուշներ, պարսկական եւ հայկական հնագիտական իրեր, միջնադարեան ձեռագրեր, իրանական մանրանկարչութիւն, ուշ միջնադարեան ղաջարական կերպարուեստի նմուշներ, ազգագրական իրեր։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Երեւանի թանգարաններ
Գրիգոր Եաղջեան
Թաւատառ գրութիւն, թատերագիր, դերասան , Խորհրդային Հայաստանի Վաստակաւոր արուեստագէտ։ 1953 թուականին դարձած է Խորհրդային Հայաստանի Գրողներու միութեան անդամ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է ծնած է Կիւմրի: Փոքր տարիքէն զբաղած է թատրերգութեամբ։ 15 տարեկանէն՝ 1931-1934 թուականներուն, սկսած է բեմ բարձրանալ Կիւմրիի «Վարդան Աճէմեան» պետական թատրոնին մէջ, 1936-1940 թուականներուն Վանաձորի «Յովհաննէս Աբէլեան» պետական թատրոնին մէջ, իսկ 1944-1947 թուականներուն՝ Ստեփանաւանի թատրոնին մէջ:
Եաղջեան 1959 թուականին աւարտած է Խորհրդային Միութեան Գրողներու միութեան Մոսկուայի մէջ կազմակերպած գրական բարձրագոյն դասընթացքները եւ վերադառնալով Հայաստան՝ 1966-1982 թուականներուն, եղած է Երեւանի Տրամաթիքական թատրոնի գրական բաժնի վարիչը:
Դերեր
Թատրոնի կողքին Եաղջեան դեր ստանձնած է նաեւ ժապաւէններու մէջ։ 1941 թուականին նկարահանուած է «Սովետական լեզուի դասընթացք» ժապաւէնին մէջ:
Թատրոն
Ան աւելի ճանաչելի դարձած է 1949 թուականին իր հեղինակած «Վաճառուած տուն» թատերագրութեամբ, որուն յաջորդած են «Արեւածագին» (1950), «Ոսկի քաղաք» (1951), «Մարդը» (1953), «Կեանքի շեմին» (1954), «Գարնան շունչը» (1956) եւ այլ ներկայացումներ:
Թատերական գրքոյկներ
Անոր թատրերգութիւններէն շատեր հրատարակուած են առանձին գրքոյկներով, որոնցմէ են․
Կոչում
1954-ին արժանացած է Խորհրդային Հայաստանի Վաստակաւոր արուեստագէտ կոչումին :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Լարիսա
Քույր քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Հունաստանի քաղաքներ
Պատկեր (գրականութիւն)
Պատկեր , գրական գործ կամ գեղանկար, որ ոչ թէ մեքենայական վերարտադրութիւն է՝ իրականութեան, այլ անոր վերստեղծումը՝ արուեստագէտի երեւակայութեան եւ յուզական-գեղագիտական զգայնութեան գործօն օժանդակութեամբ, ու ասիկա ի զօրու է նոյնիսկ ամէնէն «իրապաշտ» գրագէտներու համար։
Այս գործօնները երեւակայութիւն, յուզականութիւն եւ ճաշակ, կը ստեղծեն ուրեմն «երկրորդ իրականութիւնը», որ կը կոչենք գեղարուեստական պատկեր։
Գրական-գեղարուեստական պատկեր են՝
Կը տեսնենք, որ գրականութեան մէջ պատկերի այս ընդհանուր հասկացութիւնը կապ չունի լեզուական փոխաբերութիւն-պատկերին արդատրութեան միտքը, նիւթերը։
Գրական պատկերը իրականութենէն զատուած, ընտրուած գիծերու համադրութիւն է, կատարուած գրագէտին ենթակայական մասնակցութեամբ ու արժէւորումով։
Այս պատճառով ալ, գրական պատկերը (յատկապէս կերպարը) կ՛ունենայ սեփական «գոյութիւն», իրական կեանքի գիծեր. բայց չափով մըն ալ կը նոյնանայ գրագէտներին հետ, կ՛արտայայտէ զայն, ե՛ւ յուզականօրէն, ե՛ւ գաղափարական իմաստով։
Ուրիշ խօսքով, անիկա հիմնուած է երկուութեան մը վրայ, որ մէկ կողմէ կ՛ապահովէ իր միակնութիւնը, ապրող անհատի մը պէս թանձրացական, անկրկնելի ըլլալը։
Գրական պատկերը կեանքը ճշմարտօրէն կ՛արտայայտէ, բայց չի վերարտադրեր ճշդութեամբ. որովհետեւ ճիշտ ու մանրամասն նկարագրութիւն մը կամ պատում մը, ինչպէս կ՛ընեն լրագրական տեղեկատուութիւնները, չի դառնար գրական գործ։
Գրականութիւնը պարտի ուրեմն բնութիւնն ու կեանքը արտայայտել, ո՛չ վերարտադրել։ Մեկնելով ընտրուած գիծերէ, անիկա կը ստեղծէ իրականութեան գեղարուեստական պատկերը, կու տայ անոր պատրանքը։
Նկատենք, որ արդէն գրական գործի ընթերցողը իրեն հաղորդուածը կ՛ընդունի պայմանականօրէն, այսինքն կ՛ընդունի իբր «պատրանք», ոչ իբր «իրական իրականութիւն»։
Ստորոգութիւն:Գրականութիւն
Յուշամատեան (միութիւն)
Հիմնադրութիւն
Յուշամատեան միութիւնը հիմնուած է 2010-ին, Պերլինի մէջ (Գերմանիա)։ Միութեան նպատակն է հետազօտութիւններու ճամբով վերականգնել ու պահպանել Օսմանեան կայսրութեան հայերուն ապրած կեանքն յիշողութիւնը։ Նպատակի իրականացման գլխաւոր միջոցն է www.houshamadyan.org ցանցկայքը։
Բովանդակութիւն
Յուշամատեան ցանցկայքը կը բովանդակէ հեղինակային եւ խմբագրեալ յօդուածներ, լուսանկարներ, գծագրութիւններ, ձայնագրութիւններ, ֆիլմեր, եւ այլ միջոցներով ստեղծուած նիւթեր՝ Հայոց ցեղասպանութենէն առաջ Օսմանեան կայսրութեան հայերու կեանքին մասին։ Նիւթերը կը վերաբերին Օսմանեան կայսրութեան հայկական բնակավայրերու տեղագրութեան, Օսմանեան հայերու կենցաղին, նիւթական եւ ոչ-նիւթական մշակութային ժառանգութեան, կրօնական կեանքին եւ ընկերա-քաղաքական միջավայրին։ Անոնք կ՛ընդգրկեն լուսանկարներ, փաստաթուղթեր, կենցաղային եւ արուեստի առարկաներ, երգեր, հեքիաթներ, ճաշատեսակներ, աւանդապատումներ եւ այլն։
Անձնակազմ
Յուշամատեան միութեան վարչութեան անդամներն են՝ Էլքը Հարթմանն՝ նախագահուհի, Մելինէ Փեհլիւանեան՝ ատենադպրուհի եւ Օլիվըր Նեհուս՝ գանձապահ։
Խմբագրական կազմ
Յուշամատեան կայքի խմբագրական կազմի անդամներն են՝ Վահէ Թաշճեան (Գերմանիա)՝ ծրագիրի տնօրէն եւ գլխաւոր խմբագիր, Սիլվինա Տէր Մկրտիչեան (Գերմանիա)՝ արուեստի պատասխանատու, Էլքը Հարթմանն (Գերմանիա)՝ խմբագիրի տեղակալ, Նայիրի Արզումանեան, Հրանդ Կատարիկեան, Արա Ստեփան Մելքոնեան՝ անգլերէնի թարգմանիչներ, Սեւան Տէյիրմէնճեան եւ Առլէթ Ինճիտիւզէն՝ թրքերէնի թարգմանիչներ, Շողեր Մարկոսեան՝ դպրոցներու հետ համագործակցութեան ծրագրի համակարգող։
Հովանաւորներ
Յուշամատեան միութեան գլխաւոր հովանաւորն է Հրեշտակեան ընտանիքը՝ ի յիշատակ երկու անձերու՝ Տոքթ. Յովհաննէս Հրեշտակեանին (Ուրֆայէն) եւ Ատուր «Փաշա» Լեւոնեանին (Այնթապէն)։ Այլ հովանաւորներ են՝ Պերճ Գալայճեան, ի յիշատակ իր հօր՝ Պօղոս Գալայճեանին եւ Տիտիզեան ընտանիքը, ի յիշատակ Յակոբ եւ Խնկաբեր (ծն. Խաշխաշեան) Տիտիզեանին (Կիւրինէն) եւ Վարդան եւ Շաքէ (ծն. Պետրոսեան) Ազիրեանին։
Համագործակցութիւն հանրութեան հետ
Յուշամատեան կայքի լուսանկարներուն կարեւոր մէկ մասը տրամադրուած են այցելուներու կողմէ, որուն շնորհիւ, ցանցկայքը դարձած է համագործակցութեան միջոց մը, ուր օսմանեան հայկական յիշողութիւնը կը վերականգնուի միասնական ճիգերով։ Յուշամատեանը իր այցելուներէն կը ստանայ նաեւ անտիպ յուշեր, յիշողութեան առարկաներ, օսմանեան տարիներուն գրուած նամակներ եւ այդպիսով ընտանեկան արխիւներու մէջ պահուած եւ օսմանեան հայերու ժառանգութեան վերաբերող կարեւոր նիւթեր կը դարձնէ հանրութեան սեփականութիւնը։
Այցելութիւններ եւ ձեռնարկներ
Օսմանեան հայերու վերաբերող ժառանգային նիւթեր հաւաքելու համար Յուշամատեանի խումբը պարբերաբար կը շրջագայի հայկական Սփիւռքի տարածքին եւ Հայաստանի մէջ։ Այս նպատակով ձեռնարկներ կը կազմակերպուին եւ կոչ կ՚ուղղուի տեղական ժողովուրդին, որ հանդիպումներուն իրենց հետ բերեն իրենց նախնիներէն լուսանկարներ, անտիպ յուշեր, վաւերաթուղթեր, յիշողութեան առարկաներ։ Բոլոր նիւթերը տեղւոյն վրայ կը թուայնացուին եւ կը վերադարձուին իրենց տէրերուն։ Այսպիսի ձեռնարկներ կազմակերպուած են Պուրճ Համուտի, Երեւանի, Փարիզի, Պրիւքսէլի եւ Վիեննայի մէջ։
Աշակերտական ծրագիր
Յուշամատեան ցանցկայքին մէջ կը գործէ աշակերտական մասնակցութեան բաժին, ըստ որուն, հայ աշակերտներ, աշխարհի տարբեր երկիրներէ, կը կատարեն ուսումնասիրական աշխատանքներ եւ կը ներկայացնեն ցանցկայքի հետապնդած նպատակներուն համապատասխանող նիւթեր։
Հրատարակութիւններ
Յուշամատեան միութիւնը 2014 թուականին լոյս ընծայեց իր առաջին գիրք/ալպոմը՝ Ottoman Armenians: Life, Culture, Society։ vol. 1 (Օսմանեան հայեր. Կեանք, մշակոյթ, ընկերութիւն- հատոր 1)։ Երկրորդ հատորին հրատարակութիւնը նախատեսուած է 2016-ի սկիզբը։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Օսմանեան հայեր Ստորոգութիւն:Սփիւռք Ստորոգութիւն:Կազմակերպութիւններ
Հենրիկ Մամեան
Հենրիկ Մամեան, հայ ժողովրդական գեղանկարիչ:
Կեանք եւ գործունէութիւն
Հենրիկ Մամեան ծնած է Երեւան: 1953 թուականին աւարտած է Երեւանի գեղարուեստի ուսումնարանը, 1959-ին՝ Երեւանի գեղարուեստա-թատերական հիմնարկը։ 1960-1964 թուականներուն դասաւանդած է Երեւանի պոլիտեխնիկական հիմնարկին մէջ, 1963-էն՝ Երեւանի գեղարուեստա-թատերական հիմնարկին մէջ․ փրոֆէսոր՝ 1990-էն, 1991-էն՝ ԵՊՃՇԻ-ի մէջ, ամպիոնի վարիչ 1991-էն Հենրիկ Մամեանի աշխատանքները կը ցուցադրուին Հայաստանի ազգային պատկերասրահին մէջ ։
Աշխատած է գիրքի ձեւաւորման, քանդակագործութեան եւ գեղանկարչութեան ասպարէզներուն մէջ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ
Մեհեան
Մեհեան, հեթանոսական տաճար։
Պատմութիւն
Կ'ենթադրուի, որ սկզբնական շրջանին մեհեան կոչուած են Միհր աստուծոյ տաճարները, հետագային ստացած են հեթանոսական տաճար ընդհանուր իմաստը։ Մեհեանին մէջ դրուած էին հեթանոսական որեւէ աստուածութեան արձանը եւ զոհասեղան մը, որոնք կոչուած են բագին։ Երբեմն մեհեանը նոյնպես կոչուած է բագին։ Ագաթանգեղոս հեթանոսներու մասին կ'ըսէ է, որ «անոնք դիցապաշտ կախարդութեամբ մեհեաններ կը կառուցէին եւ անոնց մէջ երկրպագութեան պատկերներ (արձաններ) կը կանգնեցնէին»։ Մովսէս Խորենացիի վկայութեամբ, Վաղարշակ թագաւորը կարգելով հայոց նախարարութիւնները՝ «այս բոլորէն ետք Արմաւիրի մէջ մեհեան շինելով՝ արձաններ կը կանգնեցնէ արեգակին, լուսինին եւ իր նախնիներուն» (Պատմութիւն Հայոց, 1968, էջ 140)։
Պատմահայրը այնուհետեւ կը հաղորդէ, որ Երուանդ Դ. թագաւորը մայրաքաղաքը Արմաւիրէն տեղափոխած է արեւմուտք՝ Արաքսի ափին, ուր «ընդդէմ Ախուրեանն հոսի գետ», նոր մայրաքաղաքէն ոչ հեռու, Ախուրեանի ափին շինած է Բագարան (աստուածներու բնակավայր) փոքր քաղաքը, հոն փոխադրած է բոլոր կուռքերը Արմաւիրէն եւ մեհեաններ կառուցելով, իր եղբայրը՝ Երվազը կարգած է քրմապետ (նոյն տեղը, էջ 166)։ Հին Հայաստան ի մէջ հեթանոսական դիցարանի բոլոր աստուածներուն նուիրուած մեհեաններ կառուցուած էին։ Երկինքի եւ երկրի արարիչ, բոլոր աստուածներու հայր համարուող Արամազդին մեհեանը կը գտնուէր Եփրատի ափին, Անի ամրոցին մէջ։
Ագաթանգեղոս, պատմելով քրիստոնէութիւնը ընդունելէ ետք հեթանոսական մեհեաններու աւերման մասին, բազմիցս կը նշէ, որ անոնք ընդարձակ տիրոյթներ եւ գանձեր ունէին։ Օրինակ՝ Արտաշատի մէջ Անահիտ դիցուհիին եւ անոր մօտ գտնուող Տիր աստուծոյ մեհեանները աւերելու առիթով կ'ըսէ, որ անոնց մթերած գանձերը գրաւեցին, բաժնեցին աղքատներուն, իսկ դաստակերտները (մեհեաններուն պատկանող քաղաքատիպ աւանները), անոնց սպասաւոր քուրմերով, հողերով եւ սահմաններով նուիրեցին եկեղեցւոյ։ Համանման վկայութիւններ պատմիչը կը հաղորդէ նաեւ Բարշամինայի, Արամազդի, Անահիտի, Նանէի, Միհրի մեհեաններուն, ինչպէս եւ Վահագնի, Աստղիկի եւ Անահիտի Աշտիշատի մ էջ գտնուող մեհեաններու կործանման առթիւ։ Մեհեաններուն մէջ կը պահուէին նաեւ մեհենական նշանագիրերն ու գրականութիւնը, գեղարուեստական ձեւաւորումով մեծարժէք ծիսական սպասներ, իրեր, առարկաներ՝ տարբեր նիւթերէ, նաեւ ազնիւ մետաղներէ։ Մեհեանները կրօնապաշտամունքային, տնտեսական եւ մշակութային կեդրոններ էին։ Հայաստանի մէջ քրիստոնէական դաւանանք ընդունելու ժամանակներուն հեթանոսական աստուածութիւններու մեհեանները հիմնայատակ աւերուած են եւ անոնց ճարտարապետութեան մասին գրեթե ոչինչ յիշուած է։ Պահպանուած է միայն Գառնիի արքայական ամրոցին յունա-հռոմէական տիպի հեթանոսական տաճար-մեհեանը։
Շուշան Ստեփանեան
Շուշան Շահէն Ստեփանեան, Հայաստանի Հանրապետութեան Պաշտպանութեան նախարարութեան մամուլի քարտուղար, հայ լրագրող, մայոր ։
Կենսագրութիւն
Շուշան Ստեփանեանը ծնած է 8 Օգոստոս1988-ին, Արցախի Հանրապետութեան Հադրութ քաղաքը։ 1995-էն սորված է Հադրութի Միքայել Մանուէլեանի անուան միջնակարգ դպրոցը։ 2005-ին գերազանց աւարտած է դպրոցը եւ ընդունուած Երեւանի Պետական Համալսարանի ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետը, որ 2009-ին նոյնպէս աւարտած է գերազանց առաջադիմութեամբ։
Որպէս յետաքննող լրագրող, 2007-էն 2009 թուականներուն աշխատած է «Հետք» ելեկտրոնային պարբերականին հետ։ 2009-ին ընդունուած է պայմանագրային զինուորական ծառայութեան՝ որպէս Հայաստանի Հանրապետութեան Պաշտպանութեան նախարարութեան «Հայ զինուոր» թերթի ռազմաքաղաքական տեղեկատուութեան եւ զինծառայողներու գաղափարախօսական բաժանմունքի թղթակից։ 2013-ին դարձած է նոյն թերթի խմբագրութեան մշակոյթի եւ հասարակայնութեան կապերու բաժանմունքի թղթակից, իսկ 2015-էն 2016 թուականներուն՝ զօրքերու առօրեայ գործունէութեան լուսաբանման բաժինի խմբագիր։ 2017-ին Շուշան Ստեփանեանը դարձած է նոյն թերթի խմբագրութեան զօրքերու առօրեայ գործունէութեան լուսաբանման բաժինի պետ։ 2018-ին ան «Զինուժ Մեդիա» պետական հիմնարկի մամուլի բաժինի թղթակիցն է ։
2019-էն ծառայութեան անցած է Հայաստանի Հանրապետութեան զինուած ուժերուն մէջ։ Ան 2014-ին վերապատրաստուած է Գերմանիոյ դեմոկրատական Հանրապետութեան Զինուած ուժերու Ինֆորմացիայի եւ կոմունիկացիայի ակադեմիային մէջ։
Հայրը` Շահէն Ստեփանեանը, Ղարաբաղեան պատերազմի մասնակից է, յետմահու պարգեւատրուած է Արցախի Հանրապետութեան «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով ։
Հայաստանի Հանրապետութեան պաշտպանութեան նախարար Դաւիթ Տոնոյեանի հրամանով Շուշան Ստեփանեանը նշանակուած է Հայաստանի Հանրապետութեան Պաշտպանութեան նախարարութեան մամուլի քարտուղար:
Պարգեւներ
Շուշան Ստեփանեանը արժանացած է «ՀՀ ԶՈւ 20 տարի», «Ծ.Հ.Ս. Իսակով», «Անբասիր ծառայութեան համար» 1-ին աստիճանի պատուոգրերու, «Մարշալ Բաղրամեան» մետալներուն :
Ունի մայորի կոչում։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ Ստորոգութիւն:1988 ծնունդներ Ստորոգութիւն:8 Օգոստոսի ծնունդներ Ստորոգութիւն:Ապրող անձինք
1874 թուական
1874 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 74րդ տարին
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1874 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1874
Նուպար-Շահնազարեան վարժարան
Նուպար-Շահնազարեան վարժարան, միջնակարգ (երկրորդական) դպրոց, հիմնադրուած՝ 1866 թուականին։ Վարժարանը կառուցուած է Ներսէս եպիսկոպոս Վարժապետեանի ջանքերով եւ Կարապետ վարդապետ Շահնազարեանի կտակին, ինչպէս նաեւ Նուպար փաշայի նուիրատուութեան շնորհիւ ։
Խասգիւղի մէջ կառուցուած վարժարանը իր երկու բարերարներուն անունով նախ կոչուած է ժառանգաւորաց գիշերօթիկ վարժարան ։ Ներսէս եպիսկոպոս ստանձնած է դպրոցին տնօրէնութիւնը, լուծել տուած է Ներսէսեան վարժարանին վերին կարգերը եւ անոնց աշակերտները ուսուցիչներով միասին փոխադրեց նոր վարժարանը ։
Նուպար-Շահնազարեանի կրթական ծրագիրը կընդգրկէր՝ հայերէն, ֆրանսերէն, թրքերէն, անգլերէն, թուաբանութիւն, հանրահաշիւ, երկրաչափութիւն, տիեզերագիտութիւն, հաշուապահութիւն, ընդհանուր եւ ազգային պատմութիւն եւ աշխարհագրութիւն։
Նուպար-Շահնազարեանէն շրջանաւարտ անուանի մտաւորականներէն եւ ազգային-հասարակական գործիչներէն են՝ Գրիգոր Զօհրապը, Եղիա Տէմիրճիպաշեանը եւ Մինաս Չերազը։
Դպրոցը աշակերտներ ունեցած է ե՛ւ Պոլիսէն, ե՛ւ այլ գաւառներէն։ Աշակերտները, տնօրէնութեան աջակցութեամբ եւ ուսուցչական կազմին մասնակցութեամբ, 1870-1871 հրատարակած է «Երկրագունտ» շաբաթաթերթը։
Ծանօթագրութիւն
Ստորոգութիւն:Հայկական դպրոցներ
Կարօ Յովնաթանեան
Կարօ Յովնաթանեան, հայ խորհրդային վիրաբոյժ, բժշկական գիտութիւններու դոկտոր (1937), փրոֆէսօր (1943), Ուքրաինայի ԽՍՀ գիտութիւններու վաստակաւոր գործիչ (1963)։
Գործունէութիւն
1927 թուականին աւարտած է Ազրպէյճանի համալսարանի բժշկական բաժանմունքը։ Մինչեւ 1941 թուականը աշխատած է Պաքուի հիւանդանոցային վիրաբուժութեան բուժարանին մէջ։ 1941-1943 թուականներուն ծառայած է խորհրդային բանակին մէջ։
Անոր ղեկավարութեամբ մշակուած են սիրտի ձեռքբերովի արատներու, ստոծանիի, լեարդի, լեղուղիներու, փայծաղի, բարակ աղիքներու ուռուցքներու վիրահատութեան հարցերը։
1963 թուականին հիմնադրած է վիրաբուժութեան թմրեցնող եւ վերակենդանացնող բժիշկներու Տոնեցքի մարզային գիտական ընկերութիւնը։
Պարգեւներ եւ մրցանակներ
Անոր «Լեարդի եւ լեղուղիներու ասկարիդոզ» (1952) մենագրութիւնը արժանացած է մրցանակի (1952)։
Պարգեւատրուած է Աշխատանքային կարմիր դրօշի 2, Կարմիր աստղի շքանշաններով ու մետալներով։
Պատմա-քաղաքական վէպը 1870-1880-ական տարիներուն
Պատմական դէպքերու ընթացքը
Հետեւանք՝ հայութիւնը կը պահուի ճնշումի ծանր մթնոլորտի մը մէջ, յատկապէս Թուրքիոյ տարածքին։ Երկու կայսրութիւնները հակադրող պատերազմը (1876-1878) այլապես աղբիւր է թշուառութեան ու աւերներու։
Ընկերա-տնտեսական հոլովոյթը
Ընկերա-տնտեսական պայմանները 1875-1885 տասնամեակին՝ նոյնպէս իրենց ժխտական ներգործութիւնը կ'ունենան հայութեան հաւաքական կեանքին վրայ։ Քաղաքական հալածանքին ընկերացող տնտեսական կեղեքումը-հողազրկում,-վաշխառութիւն,-պանդխտացում, սով- կու գայ ամբողջացնելու պատկերը։ Քաղաքներու միջին կամ բարեկեցիք խաւերը միայն, աւելի կամ նուազ, զերծ կը մնան աղէտեն։
Այս կացութիան դէմ, հայութիւնը հաւաքաբար աւելի ու աւելի գիտակից կը դառնայ իր ազգային ինքնութեան․ «Հայկական Հարց»ի դրուիլը միջազգային գետնի վրայ՝ կը զուգադիպի այս տարիներուն։ Զանգուածին եւ մտածող երիտասարդութեան մէջ կը սկսին խմորումներ, որոնց մէջ կենսական դեր կը կատարեն քաղաքական իրականութեան հաղորդ եւ գաղափարական պատգամ բերող գրագէտներ, ինչպէս Ծերենց, Րաֆֆի, Յակոբ Պարոնեան եւ ուրիշներ։
Զուգահեռաբար, մշակութային շարժումը աւելի համատարած կը դառնայ, գրականութեան յղացքը կը յստականայ, կը զտուի։ ․
Ստորոգութիւն:Գրականութիւն
Յովհաննէս Բարսեղեան
Յովհաննէս Խաչատուր Բարսեղեան, հայ լեզուաբան, բանասիրական գիտութիւններու տոքթոր (1981), փրոֆէսոր (1982), ՀՀ գիտութեան վաստակաւոր գործիչ (1970), ՀՀ Նախագահի մրցանակակիր (2003), Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշան ի ասպետ (2010)։
Կրթութիւն
Աւարտած է Մաստարայի եօթնամեայ եւ Թալինի միջնակարգ դպրոցները։ 1938-ին ընդունուած է ԵՊՀ լեզուագրական բաժանմունքը։ 1941-ին 4-րդ տարեշրջանի ընթացքին, զօրակոչուած է բանակ, մասնակցած է Հայրենական Մեծ պատերազմ ին։ Երրորդ անգամ ծանր վիրաւորուելէ ետք, 1943-ին աւարտելով բանակի ծառայութիւնը, շարունակած է ուսումը եւ 1944-ին աւարտած համալսարանը։ 1945-1948 տոքթորական վկայականը ստացած է ԵՊՀ-էն։
Աշխատանքային գործունէութիւնը
1952-ին, պաշտպանած է թեկնածուական, 1981-ին, տոքթորական ատենախօսութիւն։ 1955-ին անոր շնորհուած է տոցենտի, իսկ 1984-ին փրոֆէսորի կոչում։
1946-1948 Յովհաննէս Բարսեղեան եղած է ԵՊՀ հայոց լեզուի ամպիոնի դասախօս, որմէ ետք, մինչեւ 1958, Երեւանի հեռակայ պետական մանկավարժական հիմնարկի հայոց լեզուի ամպիոնի դասախօս։ 1958-ին, ան կրկին տեղափոխուած է ԵՊՀ եւ 1969 ընտրուած է հայոց լեզուի ամպիոնի վարիչ։
1977-1985 եղած է բանասիրութեան բաժանմունքի ղեկավար, 1985-1990 հայոց լեզուի պատմութեան ամպիոնի հիմնադիր-վարիչ։