cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ճափոներէն
Գրենական Համակարգ
Ճափոներէնի մէջ կը գործածուին միաժամանակ մի քանի գրենական համակարգեր։ Անիկա իրմէ կը ներկայացնէ երեք հիմնական գրենական համակարգերու խառնուրդ։ Ասոնք են՝ չինական քանճի գրանշանները, որ կը գործածուին ինչպէս չինական ծագումով բառերը, մարդ (人), ծառ  (木), լեռ (山), այնպէս եւ նման կամ նոյն նշանակութեան ճափոներէն բառերը գրառելու համար եւ երկու վանկակազմական՝ հիրականա եւ քաթաքանա գրենական համակարգերը։ Երբեմն կը գործածուին նաեւ լատինական գիրերը, հիմնականին մէջ՝ յապաւումներու պարագային։ Կը պատահի, որ քանճիով գրուող որոշ բառեր կը գրառուին նաեւ քաթաքանա գիրերով, օրինակ՝ մարդ (ヒト, հիթոյ)
Հիրականա նիշերն աւելի յաճախ կը գործածուին զուտ ճափոնական, քան չինական ծագումով բառերը նշանակելու համար։ Բացի ատկէ, ատոնք կը գործածուին նաեւ գաղափարագիրերով գրառուող բառերու փոփոխական մասերը գրառելու համար։ Մասնաւորապէս, ատիկա կ'ըլլայ քանճին բայերու խոնարհումներու կամ ածանցի վերջաւորութիւններ կցելու համար։
Քաթաքանա նիշերը հիմնականին մէջ կը գործածուին պատկերելու համար օտար բառերը, բոյսերու եւ կենդանիներու անունները եւ յուզական արտայայտչականութեան համար։ Օրինակ «Ռուսիոյ Վլատիվասթոք քաղաքին անունը կը դառնայ Ուրաթուօսութոքու (ウラジオストク), իսկ սառնանոյշին համար կը գործածուի անգլերէն ice cream-ի աիսու քուրի:մու (アイスクリーム) տառադարձումը:
Պատմականօրէն, քանճիի քանակի սահմանափակումներ ընելու փորձերը սկսած են տակաւին 19-րդ դարու կէսերէն, սակայն, ատոնք չեն դարձած կառավարական միջամտութեան առարկայ մինչեւ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին Ճափոնի պարտութիւն կրելը։ Յետպատերազմեան ժամանակաշրջանին եղած են տարբեր քննարկումներ, ընդհուպ մինչեւ քանճիէն ամբողջութեամբ հրաժարիլը եւ րոմաճիի՝ լատինական գիրերու բացառիկ գործածութիւն մտցնելը։
Ուսուցումը
Ճափոնցի աշակերտները քանճի սորվիլ կը սկսին տարրական դպրոցի առաջին դասարանէն։ Ճափոնի կրթութեան նախարարութեան մշակած ծրագիրով կ'առանձնացուի քեոյքու քանճիի (կրթութեան քանճի) 1.006 պարզ գրանշան, որոնք երեխան պէտք է սորվի մինչեւ վեցերորդ դասարանն աւարտելը։ Երեխաները միջնակարգ դպրոցէն ներս կը շարունակեն սորվել եւս 1.130 գրանշան, արդիւնքին տիրապետելով 2.136 ճոեոյ քանճի։ Ճոեոյ քանճիի պաշտօնական ցանկը վերանայուած է քանի մը անգամներ, սակայն անոնց պաշտօնական քանակը հիմնականին մէջ մնացած է նոյնը։
Հարցական Նախադասութիւններ
Հարցերն ունին նոյն կառուցուածքը, այսինքն՝ պատմողական նախադասութիւնները։ Տարբերութիւնն անիկա է, որ վերջին մասը կ'աւելնայ։ Հարցը պաշտօնական արտայայտելու համար կ'աւելցուի «-քա» վերջածանց։
Շատ ոչ պաշտօնական դէպքերուն խօսակցի հանդէպ ուշադրութիւնը շեշտելու համար կ'աւելցուի -նոյ (の) վերջածանցը՝ Տոշիթէ քոնաի-նոյ «Ինչո՞ւ (դուն) չես գար»։ Որոշ պարզ հարցեր կը ձեւակերպուին առարկան հարցական ուժգնութեամբ նշելով, ինչը կ'ըլլայ խօսակցի ուշադրութիւնը հրաւիրելու համար՝ Քորէ վա «Ասիկա՞», Օ-նամաէ վա (お名前は？) «(Ի՞նչ է քու) անո՞ւնը»։
Ժխտականները կը ձեւաւորուին՝ բայը խոնարհելով։
Այսպէս ըսուած «-թէ» բայաձեւը կը գործածուի տարբեր նպատակներով՝ կա՛մ ընթացող, կա՛մ կատարեալ կերպի ժամանակներու համաձայնեցման համար բայերը կապակցելու։
«Ընել» (սուրու, բարեկիրթ ձեւը՝ շիմասու) բայը յաճախ կը կիրառուի գոյականներէն բայեր ստանալուն համար (րեորի սուրու «թխել», պենքեոյ սուրու «սորվիլ», եւ այլն) եւ շատ կը հանդիպի ժամանակէն ժարկոնային բառեր ստեղծելու ատեն։ Ճափոներէնն ունի նաեւ հսկայական քանակութեան բաղադրեալ բայեր։
Րենտաքու
Րենտաքուն կիրառելու ոչ էեկ որոշակի օրինաչափութիւն կայ։ Բնորոշ օրինակ մըն է ճափոնական քաթաքանա 片仮名 եւ հիրականա 平仮名 այբուբեններու անունները։ Միեւնոյն քա 仮 արմատն առաջին պարագային կը կարդացուի խուլ ք-ով, իսկ երկրորդ դէպքին կը կատարուի րենտաքու եւ ք-ն փոխակերպուելով կը դառնայ զրնգուն կ։
Րենտաքուի օրինակներ՝
Լայմընի Օրէնք
Րենտաքուն կը կատարուի այն բառերու 60%-ին մէջ, որոնց մէջ հնարաւոր է ըստ Լայմընի օրէնքի։
Բառակազմութիւններ
Բառակազմութիւններու ժամանակ կը կիրառուի վերջաւորութիւններ միացնելը՝ Ճափոնական մշակոյթի արտահանումէն շատ բուն ճափոնական բառեր եւրոպական լեզուներուն մէջ դարձած են սովորական եւ այսօր կը գործածուին նաեւ հայերէնի մէջ՝ քամիքազե, օրիկամի, սուտոքու, սամուրայ, ցունամի, սուշի եւ այլն։
Սնեփչեթ
«Սնեփչեթ»ը (Snapchat) 2011-ին ի յայտ եկած է եւ տարածուած՝ դեռահասներու շրջանակին մէջ: Անոնք կը գնահատէին այդ յաւելուածին խորհրդապահութիւնը: Ատոր մէջ գրութիւնները կ'անհետանան կարդալէ անմիջապէս ետք, իսկ արձանագրութիւնները` հրապարակելէ օր մը ետք: Ասիկա վերջին համազարկն է Դիմատետրին (« Ֆէյսպուք »ին), որ 2012-ին « Ինսթակրամ »ը գնած է 1 միլիառ տոլարով եւ «Սնեփչեթ»ի միջեւ պատերազմին, որ կը մերժէ Դիմատետրին առաջարկը` միայն երեք տարի առաջ 3 միլիառ տոլարով գնելու մասին:
«Սնեփչեթ»ը հանրաճանաչ է երիտասարդներու շրջանակին մէջ: Անոնք չեն ուզեր, որ իրենց գրութիւնները կարդան ծնողները, որոնք ալ իրենց կարգին կը նախընտրեն «Ֆէյսպուք» ընկերային ցանցը, որ 1,7 միլիառ օգտագործող ունի :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բջիջային ծրագիրներ
Տէհը Շիվա Պարու Մohի Իհէ (Տաղ)
Տէհը Շիվա պար մohէի իհէյ Հնդկաստանի եւ այժմու Փաքիստանի Փանճապ (Անգլերէն՝ Punjab) շրջանին մէջ ապրող Սիքհերու Տաղերէն ու Շարականներէն ամէնայայտնին ու ամէնէն շատ մէջբերուողն է, իրենց 10-րդ եւ վերջին Կուրու՝ «Կորպինտ Սինկհ»-ին գրիջով գրուած, ով նահատակուեցաւ Հնդկաստանը գրաւած թիւրքերուն (նաեւ կը կոչուին Մուկալներ) ձեռքով։
Թարգմանութիւն
* Տառադարձութիւնը արդի Արեւմտահայերէնի հնչիւններով։
Ճինքկօ
Ճինքկօ, Աշխարհի ամէնէն հին կենդանի ծառատեսակներէն մէկը :
Պատմութիւն
Ճինքկոն աւանդական չինական բժշկութեան մէջ երկար պատմութիւն ունի: Արքայական պալատի անդամներուն ծերութեան ժամանակ Ճինքկոյի կաղիններ կու տային: Ճինքկոյի այլ պատմական կիրարկումներ եղած են ազմայի, թոքատապի, երիկամներու եւ միզապարկի խանգարումներու պարագային:
Այսօր ճինքկոյի տերեւներէն արտահանուած քաղուածքը տարածուած է իբրեւ սննդային յաւելում բազմաթիւ պարագաներու համար, որոնց կարգին` մտահոգութիւնը, գերզգայնութիւնը, չորացումը (ուղեղի), աչքի հետ կապուած խնդիրները, ծայրամասային (peripheral) զարկերակներու հիւանդութիւնը (երբ լերդացումներու կուտակումը կը նեղացնէ արիւնատար անօթները, որոնք արիւնը կը տանին դէպի գլուխ, օրկաններ եւ վերջոյթներ (limbs), ականջներու զրնգոցը եւ այլ առողջական հարցեր :
Գէորգ Եազըճեան
Կենսագրութիւն
Գէորգ Եազըճեան ծնած է 1961-ին,Պէյրութ, Լիբանան: Նախնական կրթութիւնը ստացած է Վահան Թէքէեան վարժարանին մէջ։ Երկրորդականը՝ Հ.Բ.Ը.Մ.ի Յովակիմեան–Մանուկեան վարժարանին մէջ։ Երկու տարեշրջան զուգահեռաբար ուսանած է Հալէպի Քարէն Եփփէ Ազգ. Ճեմարանին մէջ։ 1980–1986-ին՝ կը հետեւի Երեւանի Փոլիթէքնիք Հիմնարկի Ուժանիւթի Բաժանմունքի դասընթացներուն ու կը վկայուի որպէս ելեկտրական ճարտարագէտ, արժանանալով Մագիստրոսի աստիճանին՝ պատուոյ յիշատակութեամբ։ 1986-ի աշնան կ՚ընդունուի Երեւանի Պետական Համալսարանի Պատմութեան Բաժանմունքը՝ հետեւելու հայ ժողովուրդի պատմութեան մասնագիտութեան:
Ճինքկօ
Հետազօտութիւններ
Ճինքկօ օգտագործող մարդոց առողջութեան վրայ հնարաւոր ազդեցութիւններու եւ վտանգներու վերաբերեալ բազմաթիւ հետազօտութիւններ կատարուած են:
Գէորգ Եազըճեան
Կենսագրութիւն
Աշխոյժ մասնակցութիւն կ՚ունենայ Արցախեան Շարժումին, որուն պատճառով ալ երկրէն կ'արտաքսուի 1988-ի Հոկտեմբերին ։ «Կամաւորներու «Ազգային Լեգէոն» ջոկատի կազմին մէջ մասնակցած է 44-օրեայ պատերազմին Քարվաճառի շրջանին մէջ»:
Ճինքկօ
Կողմնակի Ազդեցութիւններ
Մարդոց մեծամասնութեան համար ճինքկոյի տերեւի քաղածոն անվտանգ կը թուի, երբ ան կ'ընդունուի բերնի միջոցով` չափաւոր քանակութեամբ:
Ճինքկոյի կողմնակի ազդեցութիւնները կրնան ներառել`
Գէորգ Եազըճեան
Կենսագրութիւն
1994-ին կը հաստատուի Երեւան, ուր կը ծաւալէ լրագրական, խմբագրական, հասարակական ու բանասիրական բեղուն գործունէութիւն։
1997-ին հայցորդ կը դառնայ Երեւանի Պետական Համալսարանի Հայոց Պատմութեան Ամպիոնին՝ գիտական ղեկավարութեամբ ամպիոնի վարիչ, ակադեմիկոս Լենդրուշ Խուրշուտեանի։ 2001-ի ամառը փայլուն կերպով կը պաշտպանէ թեկնածուական թէզը ՀՀի Գիտութիւններու Ազգային Կաճառի Պատմութեան Հիմնարկին մէջ՝ «Հայաստանի Պարբերական Մամուլը 1985–1991 Թուականներին» նիւթով ու կ'արժանանայ պատմագիտութեան թեկնածուի աստիճանին (արեւմտեան աշխարհի դոկտորայի համազօր) «Այս աստիճանէն կը հրաժարի 2001-ի Փետրուարին, բողոքելով հայոց լեզուի պղծումին դէմ, երբ նոյն դատակազմը քննութեան կ՛ընդունի ՀՀ-ի ակադեմական հայագիտական հիմնարկի մը տնօրէնին օտարալեզու ատենախօսութիւնը»:
1988–1989-ին կը վարէ Հայկական Ժողովրդային Շարժումի «Երկաթէ Շերեփ», 1990–94-ին՝ «Սփիւռք», 1990–92ին՝ «Սատա Արարատ» (արաբերէն) պաշտօնաթերթերուն խմբագրութիւնը։
Պատմագիտական զեկուցումներով մասնակցած է գիտաժողովներու եւ գիտական սեմինարներու։ Ունի քանի մը հրատարակուած մենագրութիւններ, թարգմանութիւններ, բազմաթիւ գիտական ու սումնասիրութիւններ, գրախօսականներ եւ հրապարակագրական յօդուածներ։ Խմբագրած է ուրիշ հեղինակներու 150-է աւելի գիրքեր, որոնք կ՚առընչուին հայագիտական տարբեր ոլորտներու։
1998–2003–ին մաս կազմած է «Ազգայնական Ակումբ»ի Խորհուրդին, Ակումբի «Դարձ» պարբերականի եւ «Ազգայնական Միտք» մատենաշարի խմբագրութեանց։
2003–2004–ին հինգ ամիս աշխատած է Հ.Հ.ի կառավարութեան առընթեր «Նորավանք» հետազօտական–վերլուծական հիմնարկին մէջ, մասնակցելով անոր «XXI Դար» հանդէսի առաջին երեք համարներու խմբագրութեան։  «Խմբագրած է նաեւ Հայկական Ժողովրդային Շարժումի Հայաստանի ներկայացուցչութեան «Շրջադարձ» (2004-2005) եւ «Նոր Սփիւռք» (2019-2020) պարբերականները: 2021-էն անդամ է «Հայկազուններ» Համահայկական Միաբանութեան նոյնանուն պարբերականի խմբագրակազմին:
Կազմած, ծանօթագրած եւ հրատարակած/հրատարակուած գործեր
Կազմած, ծանօթագրած եւ հրատարակած/հրատարակուած փաստաթուղթերու ժողովածուներէն գլխաւորներն են.
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Պէյրութ ծնածներ Ստորոգութիւն:ելեկտրական ճարտարագէտ Ստորոգութիւն:Գրողներ Ստորոգութիւն:Պատմագիտութեան թեկնածուի աստիճան՝ դոկտոր
Արամ Կլորիկ
'''Տոքթ. Արամ Կլորիկ''', հայ բժիշկ, ականջի մասնագէտ։
Կենսագրական գիծեր եւ կրթութիւն
Ծնած է Անգլիոյ Մանչեսթըր քաղաքը։ Ան երկու տարեկանին ծնողքին հետ Միացեալ Նահանգներ հաստատուած է: Հայրը, որ նոյնպէս կոչուած է Արամ Կլորիկ, ծնած է Հայաստան, 19 տարեկանին` Անգլիա գաղթած ու հոն ան ամուսնացած է Պէաթրիս Ալեն անունով անգլուհիի մը հետ: Միացեալ Նահանգներու մէջ Կլորիկ ընտանիքը հաստատուած է Քենեքթիքթ նահանգի Նիւ Լանտըն քաղաքին մէջ:
Երիտասարդ Արամ Կլորիկ իր կրթութիւնը ստացած է Նիւ Լանտընի  պետական նախակրթարանին եւ բարձրագոյն վարժարանին մէջ: Ապա անցած է Մասաչուսեց նահանգի Էթլենթիք քոլեճը եւ ընդունուած է իբրեւ բժշկական ճիւղի ուսանող:
Ապա անցած է Քալիֆորնիա եւ հետեւած է Լոս Անճելըսի մէկ արուարձանին մէջ գտնուող Աւետարանիչներու քոլեճի բժշկական դասընթացքներուն:
Գործունէութիւն
Տոքթ. Արամ զանազան հիւանդանոցներու մէջ ծառայած է սկզբնական շրջանին: Բժշկութեան մէջ իր առաջին քայլերը առած է երեխաներու հիւանդութեանց բժշկութեան մարզին մէջ: Սակայն մեծ հետաքրքրութիւն ունեցած է ականջի հիւանդութեանց հանդէպ:
1941-ին ականջի առողջապահութեան դասախօս նշանակուած է Աթլանթայի Էմորի համալսարանին մէջ:
Աւելի ետք` 1946-47 թուականներուն, ան նշանակուած է օգնական փրոֆէսօր նոյն համալսարանին մէջ:
Բ. Աշխարհամարտին, Միացեալ Նահանգներու պատերազմի մտնելէն ետք, կոչուած է զինուորական ծառայութեան եւ ղրկուած՝ Իսլանտա եւ Անգլիա: Անգլիոյ մէջ ամուսնացած է Մարկարեթ Տընհամի հետ եւ ունեցած են երկու աղջիկ:
Արտասահման գտնուած միջոցին, ան ուսումնասիրած է պարագաներ, երբ ենթականերու լսողութիւնը խանգարուած է ռումբերու պայթիւնին կամ շատ բարձրերը կատարուած թռիչքներուն պատճառով:
Պատերազմէն ետք նշանակուած է լսողութեան բաժնի պետ` Ուոլթըր Ռիտ զինուորական հիւանդանոցին մէջ: Ուաշինկթըն, ուր միեւնոյն ատեն վարած է Ամերիկացի վեթերաններու լսողութեան կեդրոնը: նոյն շրջանին Ճորճ Ուաշինկթըն համալսարանի դասախօս կարգուած է:
Լոս Անճելըսի հիմնարկը իրմէ խնդրած է, որ հիմնէ հետազօտութեանց կեդրոն մը` լսողութեան շուրջ: Ան դարձած է հիմնարկութեան աղմուկի հետազօտման կեդրոնի յանձնախումբին տնօրէնը: Պրպտումի այս կեդրոնին մէջ գործած է 12 տարի, մինչեւ 1964 Յուլիս, երբ հրաւիրուած է Տալլասի Քոլլիըր լսողական եւ լեզուական կեդրոնին իբրեւ պատասխանատու:
Ստեղծագործութիւն
Տոքթ. Կլորիկ ճարտարարուեստի մէջ գործածութեան համար պատրաստած է ականջի խցաններու շարք մը: Պարզ եւ փոքր ձգախէժէ խցաններ : Ծանրութիւնը հազիւ 35 կրամ է: Այս խցանները նախ որդեգրուած են Քալիֆորնիոյ օդանաւաշինական ճարտարարուեստին կողմէ, 1949-ին: Ապա հրապարակ հանուած են «Սաունտ սենթըր»-ի վաճառանիշով:
Սեբէոս Պատմիչ Բագրատունի
Սեբէոս եպիսկոպոս Բագրատունի (նաեւ՝ Եւսեբիոս, Սեբիոս, ), հայ պատմիչ, Հայաստանեայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի եպիսկոպոս։ Եղած է բարձրաստիճան հոգեւորական, մասնակցած Ներսէս Գ. Տայեցիին գումարած Դուինի 645 եւ 648 թուականներու ժողովներուն ։
Կենսագրութիւն
Սեբէոս Եպիսկոպոս Բագրատունի, եղած է հայ պատմիչ, ծնած է մօտաւորապէս Է. դարու սկիզբը: Ուսումը ստացած է Դուինի կաթողիկոսարանին մէջ՝ 645 եւ 648 թուականներուն: Մասնակցած է Դուինի եկեղեցական ժողովին:
Սեբէոսի ծննդեան եւ մահուան թուականները անյայտ են, որովհետեւ անոր մասին տեղեկութիւններ չեն պահպանուած, ենթադրելի է, որ ան ծնած է Զ. եւ Է. դարերու միջեւ, եղած է պատմիչ եւ հայ եկեղեցւոյ եպիսկոպոս:
Պատմութիւն Սեբէոսի եպիսկոպոսի ի Հերակլն երկրը
Իր երկրը գրած է իբրեւ Զ. եւ Է. դարերու ընթացքին պատահած դէպքերուն մասին, երկրին մէջ կը ներկայացուի յոյն Հերակլ կայսեր գահակալութեան պատմութիւնը, Հայաստանի կառավարիչներուն գործունէութիւնը եւ տեղեկութիւններ Հերակլ կայսեր օրով արեւելեան հռոմէական կայսրութեան հասարակութեան մասին, յատկապէս Պարսկական կայսրութեան ժամանակաշրջանին «500-660 թուականներու միջեւ» տեղի ունեցած իրադարձութիւններուն մասին: Իր այս երկը, գտնուեցաւ 19-րդ դարուն սկիզբը եւ առաջին անգամ տպագրուած է 1851-ին, Թադէոս Միհրդատեանց՝ Կ. Պոլսոյ մէջ, իսկ այս երկրին երկրորդ անգամ տպագրութիւնը կատարուեցաւ 1879-ին, Քերովբէ Պատկանեանի կողմէ, Երեւանի մէջ:
Իր պատմութեան ընթացքին, կ'ըսէ, թէ ան ճամբորդած է ու հասած է մինչեւ Միջագետք, Պարսից Խոսրով թագաւորին պալատին մէջ հանդիպած է Չինաստանէն եկող դեսպաններուն հետ: Կ'ենթադրուի, թէ ինք այս երկին հեղինակն է, որովհետեւ պատմութեան թուականը վերջ կը գտնէ 661-ին, մինչ այդ 628-ին, ան կը գտնուի Խոսրով Ապրուեզի թագաւորին պալատին մէջ, ուրեմն հարկ է, որ ան ծնած ըլլայ Զ. դարու վերջերուն: Իր այս երկը ամբողջացուց երբ ինք 70 տարեկան էր: Ամենայնդէպս, այս երկին հեղինակը անյայտ կը մնայ, ըստ նոր եղած հետազօտութիւններուն:
Է. դարը ճանչցուած է համաշխարհային շարք մը իրադարձութիւններով, սկսելով՝ Պարսկական-Բիւզանդական պատերազմներով, Երուսաղէմի գրաւումը պարսիկներուն կողմէ 614-ին, արաբական գրաւումները եւ քաղաքականութիւնը եւ այլն: Այս բոլոր դէպքերու մասին «Սեբէոսի Պատմութիւն» գիրքը մեզի իրական տեղեկութիւններ կը հասցնէ, որովհետեւ Սեբէոս ականատես աչքով գրած է իր այս գործը:
Հայ մատենագրութեան մէջ, Սեբէոսի գործը առաջնակարգ դիրքը կը գրաւէ հայ պատմութեան մէջ, որովհետեւ ան կը պատմէ Հայաստանի հնագոյն պատմութեան՝ Հայկ Նահապետէն մինչեւ Արշակունիներու անկումին պատմութիւն:
Սեբէոս Պատմիչին բնագիրը սկսած է Ե. դարու կէսերու իրադարձութիւններու նկարագրութեամբ եւ աւարտած է՝ 661-ի դէպքերով որուն ամբողջութիւնը  46 գլուխ է։ Աշխատութեան ժամանակագրութիւնը հիմնուած է թագաւորներու իշխանութեան տարիներու վրայ։ Փաստօրէն, ան շարունակած է Ղազար Փարպեցիով, որուն նկարագրած դէպքերու ժամանակաշրջանը անցած է արդէն Զ. դարու դէպքերուն, զորս հեղինակը անուանած է «Մատեան ժամանակեան»։ Հեղինակը նաեւ օգտուած է  Մովսէս Խորենացիի, Ագաթանգեղոսի եւ Եւսեբիոս կեսարացիի երկերուն հիման վրայ:
Սեբէոս Պատմիչին երկը աղբիւր դարձած է իբրեւ՝ բիւզանդագիտութեան, արաբագիտութեան եւ իրանագիտութեան համար, որուն գրեթէ բոլոր տեղեկութիւններ կը գտնուին օրինակի համար՝ ասորիներու, հնդիկներու, հրեաներու եւ այլ ժողովուրդներու եւ ցեղերու մասին:
Արամ Կլորիկ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Տարօն-Տուրուբերանի Հայրենակցական Միութիւն
Տարօն-Տուրուբերանի հայրենակցական միութիւն, հիմնուած է 1917-ին, միութեան երդիքին տակ համախմբուած են գլխաւորաբար սասունցիներու շառաւիղները, բայց նաեւ` մշեցիներ, պիթլիսցիներ, խնուսցիներ, ախլաթցիներ, մանազկերտցիներ, սղերդցիներ, պշերիկցիներ :
Պատմութիւն
Միութիւնը հիմնուած է 1917-ին, Միացեալ Նահանգներու Կրանիթ Սիթի քաղաքին մէջ (Իլինոյ նահանգ): Հիմնադիրներ` Արիս Տէր Իսրայէլեան (Էջմիածնայ Գէորգեան ճեմարանի երբեմնի ուսանողներէն), Հայկ Մալոյեան եւ Հրանդ Փարիզեան, երեքն ալ` Եղեռնէն առաջ Ամերիկա գաղթած տարօնցիներ, նախաձեռնողներն ու բուն հիմնադիրները կը նկատուին այս միութեան:
Երկու տարի ետք, 1919-ին, Էքրըն քաղաքին մէջ (Օհայօ նահանգ) գումարուած է նորակազմ միութեան Ա. Պատգամաւորական ժողովը, եւ որ մշակած ու վաւերացուցած է հայրենակցական այս մարմինին ծրագիր-կանոնագիրը, ընտրած է կեդրոնական վարչութիւն` Ֆրեզնոն նստավայր յայտարարելով:
Հետզհետէ մասնաճիւղեր սկսած են կազմուիլ Ամերիկայի հայաշատ նահանգներուն մէջ ու Քանատա, նաեւ` Լիբանան, Սուրիա, Իրան, Պուլկարիա, Յունաստան ու Ֆրանսա:
Միութեան զինանշանը
Տարօն-Տուրուբերանի հայրենակցական միութեան զինանշանը մտայղացուած է 30-ական թուականներուն:
Հոն կը տեսնենք Տարօնի թեւաբաց արծիւը` ժայռէ բարձրադիր պատուանդանի մը վրայ կանգնած: Մագիլներուն մէջ ունի ուղղահայեաց մերկ սուր մը, որուն բռնակոթին տակ ամրօրէն սեղմած է օձի մը մարմինը` զայն երկուքի բաժնելէ ետք:
Իսկ պատուանդանին վրայ գրաբարով արձանագրուած է դարերու խորքէն եկող «Մամիկոնէից ուխտ»-ը. "«Քաջութեամբ մեռցուք ի վերայ աշխարհիս մեր եւ ի վերայ ազգիս մեր, եւ մի տեսցեն աչք մեր կոխան ոտից պղծալից լեալ զսրբարանս մեր» (թարգմանութիւնը` քաջութեամբ մեռնինք մեր աշխարհին ու մեր ազգին համար, եւ թող մեր աչքերը չտեսնեն մեր սրբարաններուն ոտնակոխ ըլլալն ու պղծուիլը) :"
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայրենակցական միւթիւններ
Քարել Հանսա
Քարել Հանսա (Karel Hansa,), չեխ գրող, ճանապարհորդ, հայ ժողովուրդի մեծ բարեկամ:
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Վիեննա։ Հայրնը ունեցած է աւստրիական կամ գերմանական ծագում, մայրը` չեխական:
Չեխական պաշտօնական արխիւային փաստաթղթերէն յայտնի դարձած է, որ Հանսան մայրենի լեզուն նկատած է չեխերէնը: Անոնց ընտանիքը Աւստրիայէն Չեխիա տեղափոխուախ է մինչեւ 1919 թուական: Իսկ 1932 թուականին Հանսան արդէն ստացած է Չեխիոյ քաղաքացիութիւն:
«Արեւելքի Սարսափները» աշխատութիւնը
1923 թուականին հրատարակած է «Արեւելքի Սարսափները» խորագիրը կրող գիրքը, անիկա Հայոց ցեղասպանութեան վերաբերող չեխերէն գրուած առաջին գիրքն է : Հանսա «Արեւելքի արհաւիրքները» գիրքին մէջ վաւերագրած է իր տեսածը։
1922 թուականին, Հանսա Զմիւռնիա երթալու ճանապարհին, առաջին անգամ նաւուն վրայ տեսած է յոյն փախստականներ, իսկ երբ հասած է Պէյրութ եւ Սուրիա, հանդիպած է Հայոց ցեղասպանութիւնը վերապրածներու: Ան աշխատանքի անցած է Մերձաւոր Արեւելքի նպաստամատոյց կազմակերպութեան մէջ եւ սկսած է արձանագրել հայ որբերը, իսկ որոշ ժամանակ ետք նաեւ մասնակցած է որբերուն Ուրֆայէն եւ Խարբերդէն դէպի Հալէպ եւ Պէյրութ տեղափոխման աշխատանքին:
2022-ի աշնան, լոյս տեսած է Հանսայի «Արեւելքի արհաւիրքները» գիրքին հայերէն քննական թարգմանութիւնը` «ՕՐԵՐ» եւրոպական ամսագիրի կայքէջի գլխաւոր խմբագիր, Քարլի համալսարանի դոկտ. Աննա Կարապետեանի աշխատասիրութեամբ եւ մեկենասութեամբ «Մարլենքա ինթըրնէշընըլ» ընկերութեան նախագահ Գէորգ Աւետիսեանի :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Գրողներ ըստ ազգութեան Ստորոգութիւն:Չեխ գրողներ
Վոլթեր
Վոլթեր (Voltaire,, բուն անունով՝ Ֆրանսուա-Մարի Արուէ, François Marie Arouet, Voltaire բառը իր ազգանունին լատինացած ձեւով եւ ֆրանսերէն le jeune (երիտասարդ) բառակապակցութեան սկզբնատառերով կազմուած AROVET LI արտայայտութեան շրջագրութիւնն է), ԺԸ. դարու ֆրանսացի մեծագոյն լուսաւորիչ-փիլիսոփաներէն մէկն է, ծանօթ է նաեւ իբրեւ բանաստեղծ, արձակագիր, երգիծաբան, պատմաբան, հրապարակախօս, փաստաբան, վոլթերականութիւն փիլիսոփայական ուղղութեան հիմնադիր։
Ան ունեցած է բեղուն գրիչ, ձգած է աւելի քան 20,000 նամակ եւ 2,000 գիրք։ Եղած է ֆրանսական կաճառին անդամ (1746)։
Եղած է ընկերային բարեփոխումներու ջատագով, Կաթոլիկ եկեղեցւոյ մոլի քննադատ (թէեւ անոր կը պատկանի նշանաւոր արտայայտությունը. «Եթէ Աստուած չ'ըլլար, ապա պէտք պիտի ըլլար զայն յօրինելը»)։ Ըստ կարգ մը տուեալներու անոր IQ-ի ցուցանիշը մօտաւորապէս 190 եղած է ։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ֆրանսուա-Մարի Արուէ՝ Վոլթերը ծնած է Փարիզի մէջ: Ան իրաւաբան Ֆրանսուա Արուէի ընտանիքին հինգ երեխաներէն ամէնէն փոքրն էր։ Մայրը՝ Մարի Մարկարիթ տ'Օմարը ունեցած է ազնուական ծագում։ Ուսած է ժէզուիթական քոլէճին մէջ 1704-1711, ուր սորված է լատիներէն եւ յունարէն։ Հետագային տիրապետած է նաեւ իտալերէն, սպաներէն եւ անգլերէն լեզուներուն։
Հակառակ հօր փափաքին, որ կ'ուզէր, որ Վոլթեր իրաւաբան դառնար, ան կը սկսի զբաղիլ գրական գործունէութեամբ։ Վոլթերին սրամտութիւնը կը նպաստէ, որ ան հանրածանօթ դառնայ որոշ ազնուական ընտանիքներու մէջ, որոնց հետ շփումներ կ'ունենար։ Հայրը կը միջամտէ, որ ան իբրեւ քարտուղար աշխատի Նիտըրլենտի մէջ Ֆրանսայի դեսպանատան մէջ։
Աւարտած է Ժիզուիթական քոլէճը։ 1717-ին իր գրութիւններուն համար բանտարկուած է Պասթիլի մէջ, 1726-ին, արտաքսուած է Անգլիա։ Հոնկէ ստացած իր տպաւորութիւնները արտացոլող «Փիլիսոփայական նամակներ»-ուն մէջ (1733) Վոլթեր ցոյց տուած է, որ Անգլիոյ հասարակարգը նախընտրելի է ֆրանսիականէն, ուր կ'իշխէ բացարձակ միապետութիւնը։ Ֆրանսական խորհրդարանին որոշումով գիրքը այրած է (1734)։ Վոլթեր 10 տարի ապրած է Մարքիզ տիւ Շաթլէի տան մէջ, 1745-էն՝ Լուդովիկոս ԺԵ.-ի, 1750-էն մինչեւ 1753՝ պրուսական թագաւոր Ֆրետերիք Բ.-ի արքունիքին մէջ։ 1758-էն հաստատուած է Ֆեռնէի կալուածին մէջ (Ֆրանսայի եւ Զուիցերիոյ սահմանագիծին                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       )։ 1760-ական թուականներուն սրած է պայքարը ընդդէմ կաթոլիկ եկեղեցւոյ, «ճզմեցէք սողունը» (այսինքն՝ կաթոլիկ եկեղեցին) բառերը դարձել են Վոլտերի նշանաբանը։ Այդ տարիներուն ան հանդէս եկած է կրօնական մոլեռանդութեան զոհերու պաշտպանութեամբ (Կալասի գործը, 1762)։
Լիտիա Ալեքսանտրա Դուռնովօ
Լիտիա Ալեքսանտրովնա Դուռնովօ, ռուս արուեստաբան, վերականգնող նկարիչ։
ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ 1945-էն։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Սմոլենսկ, 1885-ին:
Ճեսիքա Ճոն
Ճեսիքա Սոյոն Ճոն (, Jessica Sooyoun Jung, ծնած է 18 Ապրիլ 1989-ին, ինչպէս նաեւ յայտնի է իր Ճոն Սոյոն քորէական անունով), քորէական ծագումով ամերիկացի երգչուհի, դերասանուհի, պարուհի եւ նորաձեւութեան տիպար: Ծնած է Սան Ֆրանցիսքօ, Գալիֆորնիա, Միացեալ Նահանգներ: Ազատ կը խօսի անգլերէն եւ քորէայերէն լեզուներով։ Girls’ Generation խումբի նախկին անդամ է։
Լիտիա Ալեքսանտրա Դուռնովօ
Կենսագրութիւն
1915-ին աւարտած է Փեթերսպուրկի գեղարուեստը խրախուսող ընկերութեան դպրոցը։
Ճեսիքա Ճոն
Girls’ Generation
Ճեսիքան խումբին մէջ առաջինն էր, որ համագործակցած է S. M Entertaiment գործակալութեան հետ։ 5 Օգոստոս 2007-ին կատարեց իր առաջնաելոյթը, որու կազմի մէջ կար 9 մարդ։ 2014-ի Հոկտեմբերէն Ճեսիքան չի հանդիսանար Girls’ Generation խումբի անդամը։
Լիտիա Ալեքսանտրա Դուռնովօ
Կենսագրութիւն
1918-էն սկսեալ աշխատած է ռուսական թանգարաններու մէջ։
Ճեսիքա Ճոն
Միայնակ Գործունէութիւն
Ճեսիքան Սոհիոնի եւ Թիֆֆանիի հետ հրապարակեց 2 առանձին՝ «Oppa Nappa» եւ «Mabinogi» : 3 Մարտ 2008-ին դուրս եկաւ խումբի ալպոմ 8Eight-ը, ուր Ճեսիքայի հետ երգ կար. երգ՝ I Love U: Սակայն երգի տեսահոլովակին մէջ Ճեսիքան չնկարահանեց։
Ճեսիքան մի քանի զուգերգ երգեց Shinee խումբի Լի Ճին Կիի «One, One Year Later» եւ Բակ Միոն Սուի հետ՝ «Naengmyeon»: 13 Հոկտեմբեր ին Ճեսիքան թողարկեց թուային առանձին «Sweet Delight»ը։
Ինչպէս նաեւ ան կատարած է «Վայրի սիրավէպ» թատերախաղի ձայնահետքը, որուն մէջ ան կը խաղար։ Գիմ Չին Բյոյի հետ կատարած է զուգերգ «What To Do»ն դուրս եկած է 19 Յունուար 2012-ին։ Օգոստոս 15 ին հրապարակեց «Butterfly» ձայնահետքը՝ SBS-ի «Քեզ համար՝ ամբողջ հմայքով» թատերախաղի, որ ձայնագրուած էր իր քրոջ հետ։ Ան հարազատ քոյրերու կատարած առաջին պաշտօնական զուգերգն էր, որ շատ ուշադրութիւն գրաւած է : Ճեսիքան կատարեց «Հզօր թագաւորի երազանքը» թատերախաղի «Heart Road» ձայնահետքը։ 7 Սեպտեմբեր ին երգը անցաւ վաճառքի : 18 Սեպտեմբեր ին Ճեսիքան թողարկեց «My Lifestyle» երգը քորէացի ռափեր Dok2-ի հետ։ Երգը դարձաւ Hyundai i30 գովազդի հիմնական նիւթը :
Լիտիա Ալեքսանտրա Դուռնովօ
Կենսագրութիւն
1936-էն Հայաստանի պետական պատկերասրահի հրաւէրով տեղափոխուած է Հայաստան։
Ճեսիքա Ճոն
Դերասանական Գործունէութիւն
Ճեսիքայի առաջին ելոյթը թատերական աշխարհին մէջ դարձաւ «Օրէնքով շիկահերը» ցուցադրութեան ներկայացումը Լի Հա Նըի եւ Գիմ Չի Ուիուի հետ, որու առաջինը տեղի ունեցած է 14 Նոյեմբեր 2009-ին :
23 Դեկտեմբերին «Վայրի սիրավէպ» տրամայի նկարահանման խումբը հաստատեց Ճեսիքայի մասնակցութիւնը թատերախաղի մէջ։ Ան կատարեց գլխաւոր հերոս Գան Ճոն Հիի նախկին ընկերուհիի դերը։ Յայտարարեց, որ Ճեսիքան կը նկարահանէ 8 դրուագներու մէջ։ «Վայրի սիրավէպը» հեռարձակուած ՝ 4 Յունուար 2012-էն 23 Փետրուար 2012-ը։
Նորաձեւութեան տիպարային գործունէութիւն
Girls Generation-ի հետ Ճեսիքան դարձաւ շարք մը գովազդային տեսահոլովակներու նորաձեւութեան տիպար, ինչպիսի են՝ Haptic Motion, LG, Samsung, Domino’s Pizza, Elite Uniform, J.ESTINA եւ շատ ուրիշներ։ 2011-ի սկիզբը Ճեսիքան դարձաւ Dior ընկերութեան նորաձեւութեան տիպարը Հիոյոնի, Եուրիի, Թիֆֆանիի, Սուինի եւ Սաննիի հետ։ 2011-ին ան եղած է Levis-ի նորաձեւութեան տիպարը «Marie Claire» ամսագիրի համար։ Ճեսիքան յայտնուեցաւ «Dazed & Confused» ամսագիրի շապիկին, ինչպէս նաեւ «Elle Girl» ամսագիրին մէջ։ 2012-ին Ճեսիքան դարձաւ Coming Step հագուստներու տարբերանիշի նորաձեւութեան տիպարը։ Մէկ տարուան ընթացքին ան յայտնուեցաւ «Star Magazine»-ի Մարտի եւ Յուլիսի մէջ հրատարակուող համարներուն, «Voge Girl» ամսագիրի Մարտին հրատարակուող համարին Թիֆֆանիին հետ Chanel-ի գովազդի համար , «Marie Claire»-ի Յուլիսին հրատարակուած համարին (եւ շապիկին, իր քոյր Քրիսթալի հետ) , ինչպէս նաեւ «W Korea» ամսագիրի Սեպտեմբերին հրատարակուող համարին : 2012-ին աշնան Ճեսիքան ընտրուած է զարդադեղայի տարբերանիշ «banila co»-ի նորաձեւութեան տիպար :
Լիտիա Ալեքսանտրա Դուռնովօ
Կենսագրութիւն
Դուռնովոյի ղեկավարութեամբ թանգարանին մէջ սկսած է միջնադարեան հայկական որմնանկարներու եւ մանրանկարներու գիտական ուսումնասիրութիւնը եւ պատճէնահանումը։ Երիտասարդ նկարիչներէն կազմուած խումբը` Ե. Խաչատրեան, Մ. Չուբարեան, Ռ. Լորիս-Մելիքով, Վ. Պաղտասարեան, Գէորգ Խանաղեան, Հայկազ Ղարագիոզեան եւ ուրիշներ, սորված են պատճէնահանողներու եւ վերականգնողներու բարդ մասնագիտութիւնները։ Հայաստանի տարբեր շրջաններու մէջ կազմակերպուող արշաւներուն անոնք յայտնաբերած, հետազօտած, թուագրած եւ պատճէնահանած են հայկական կոթողային գեղանկաչութեան յուշարձանները ։
Մահացած է Երեւան՝ 1963-ին։
Ճեսիքա Ճոն
Հեռուստատես եւ ցուցադրութիւն
2009-ին Ճեսիքան եղած է «Անաւարտ կոչ» (ամառային թողարկել)ու հիւրը։ Ծրագիրի ներսը Ճեսիքան ցուցադրութեան հաղորդավարներէն մէկուն՝ Բակ Միոն Սուի հետ զուգերգ երգեց «Naengmyun» անունով։ 2010-ին Ճեսիքան եւ Եուրին եղած են «Աստղային թագաւոր» հաղորդման մշտական հիւրը։ 2010 թուականի Մայիսին ան դարձաւ «Ծնունդդ շնորհաւոր» ցուցադրութեան մշտական անդամը, սակայն 7 Յունիս ին ան ձգեց ցուցադրութիւնը արտասահմանեան աշխատանքի պատճառով :
Լիտիա Ալեքսանտրա Դուռնովօ
Գործունէութիւնը
Ուսումնասիրած է հայկական միջնադարեան կոթողային գեղանկարչութիւնը, քանդակագործութիւնը ու մանրանկարչութիւնը։ Վերականգած է Էջմիածինի եւ ընդօրինակած՝ Արուճի, Թալինի, Տաթեւի եւ Հաղբատի որմնանկարները։ Վերականգնած է աւելի քան 300 հայկական մանրանկարներ։
Ճեսիքա Ճոն
ծանուցում
Ճեսիքան տուեալ վաճառանիշերու նորաձեւութեան տիպար է.
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1989 ծնունդներ Ստորոգութիւն:18 Ապրիլի ծնածներ Ստորոգութիւն:Հարաւքորեացի երգչուհիներ Ստորոգութիւն:Հարաւքորեացի դերասանուհիներ Ստորոգութիւն:Հարաւքորեացի նորաձեւութեան տիպարներ Ստորոգութիւն:Հարաւքորեացի պարողներ
Լիտիա Ալեքսանտրա Դուռնովօ
Գործունէութիւնը
1953-ին հայկական գիտական աշխարհին մէջ մեծ իրադարձութիւն կը դառնայ Լիտիա Դուռնովոյի կողմէ տպագրուած «Հին հայկական մանրանկարչութիւնը» (ռուսերէն) ալպոմը, որ տպագրուած է նաեւ արտերկրի մէջ, գրաւելով տարբեր բնագաւառներու մարդոց ուշադրութիւնը՝ դէպի հայ միջնադարեան արուեստը :
Բազմաթիւ յօդուածներու եւ գիրքերու հեղինակ է ։
Սասնոյ Ջարդերը
Սասնոյ Ջարդերը կամ Սասունի Կոտորածները 1890-ականներու Համիտեան ջարդեր ուն եւ Մեծ Եղեռն ի (1915-ի Հայերու Ցեղասպանութեան) ընթացքին տեղի ունեցաց, բազմաթիւ զանգուածային սպանութիւններն են, որոնք գործադրուեցան օսմանեան կայսրութեան գրաւումին տակ գտնուող Սասունի շրջանին մէջ (այժմու թուրքիոյ հանրապետութեան արեւելեան մասին մէջ գտնուող)։
Պատմութիւն
ՌՊՂԴ (1894) թուականին «Սուլթան Ապտուլ Համիտ Բ․ »-ն սկսաւ թիրախաւորել Հայերը, ճամբան բանալով Համիտեան Ջարդեր ուն։ Այս հալածանքները Հայերուն մէջ ամրապնդեցին ազգային զգացումները։ Սասնոյ մէջ տեղի ունեցաւ Հայկական դիմադրութեան կողմէն վարուած առաջին նշանաւոր ճակատամարտը։ Հնչակեան (ՍԴՀԿ) գործիչները որոնցմէ կարելի է յիշել Միհրան Տամատեանն ու Համբարձում Պօյաճեան ը խրախուսեցին Հայերուն դիմադրութիւն ցուցաբերել օսմանցիներուն բանեցուցած հալածանքներուն եւ կրկնակի հարկերուն։ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն ը զինեց այս շրջանի Հայերը։ Սասնոյ մէջ, Հայերը ճակատեցան օսմանեան բանակին ու քրտական անկանոն զինեալներուն, ի վերջոյ տեղի տալով թշնամեաց անհամաչափ թիւերուն եւ ընդհանուր ներումի թուրքերուն խոստումներուն որոնք երբեք չիրականացան։
Հետեւեալ յայտարարութիւնը 1895-ի Օգոստոսի 30-ին ըրած է «Հայ Օգնութեան Հիմնադրամ»-էն (Անգլերէն՝ Armenian Relief Fund) «Էտուըրտ Աթքին»-ը (Անգլերէն՝ Edward Atkin)։ "Կոստանդնուպոլսոյ մէջ մեր գործակալը ներկայացուցած է զեկոյցներ, որոնք կ՚ապացուցեն այն պնդումները որ օսմանական կառավարութիւնը մտադրութիւն ունի Սասունի Հայերը բռնի տեղահանել։ Խնամակալ յանձնաժողովը (Անգլերէն՝ Committee) կը փափաքի «Լորտ Սալսպըրի»-ի (Անգլերէն՝ Lord Salisbury) ուշադրութիւնը հրաւիրել այն վախազդու եւ ահռելի իրավիճակին որ ստեղծուեցաւ Թրքական պաշտօնեաներու արարքներէն։"«Սուլթան Ապտ Ուլ-Համիտ Բ․(երկրորդ)»-ը օսմանական բանակը ղրկեց Սասնոյ շրջանը, նաեւ զինեց քրտական անկանոն խմբաւորումները։ Անոնք տարածեցին բռնութիւնը եւ այս մէկը ազդեցութիւն ունեցաւ օսմանեան գրաւումին տակ գտնուող Հայկական աւաններուն մեծ մասին վրայ։
Կարգ մը օսմանեան պաշտօնեաներ դէմ կանգնեցան ահաբեկչութեան եւ ջարդերու հրահանգներուն։ «Խլաթ»-ի (Արեւմտեան Հայաստանի մէջ, հիմա կը ճանչցուի որպէս Ահլաթ, ) Իպրահիիմը բռնութեանց մասին կը տեղեկագրէ Պրիթանացիներուն, մինչ Մշոյ Ճէլալէտտին Պէյը (երբեմն կը գրուի Բէյ) զեկոյց մը կը գրէ, քննադատելով Հայերուն դէմ զինուած ոյժերուն կիրառումը, եւ կը նշէ, որ 10,000 մարդ սպաննուած էր։ Որոշ ժամանակ մը ետք Ճէլալէտտինին տեղափոխել կու տան ապա պաշտօնանկ կ՚ընեն։ Պրիթանիոյ փոխհիւպատոս «Շիփլի»-ի (Անգլերէն՝ Shipley) զեկոյցին մէջ կը կարդանք․"Հայերը ջարդուեցան առանց խտրութեան (տարիքի կամ սեռի), անոնց որսացին ինչպէս վայրի գազանները։ Անոնք սպաննուեցան ամէնուր։ Ասիկա կեղծ ապստամբութեան մը զսպում չէր, այնպէս ինչպէս թրքական իշխանութիւնները կը ցանկային անուանել, այլ Սասնոյ Հայերուն պարզ եւ յստակ բնաջնջումն էր։"Օսմանեան կայսրութիւնը անկում կ՛ապրէր, եւ իշխող Երիտ Թուրքեր ը Հայերուն սպառնալիք կը համարէին, իրենց «միասնական թրքական պետութեան» տեսլականին։ 1915 թուականին, օսմանեան կառավարութիւնը Հայերը բնաջնջելու համակարգուած արշաւին սկիզբը դրաւ։ Այս արշաւանքին երեւոյթներն էին զանգուածային աքսորը, բռնի քայլարշաւները, ջարդերն ու կոտորածները։
Սասնոյ կոտորածը (կամ Սասնոյ ջարդը) այս արշաւանքի ամէնածանր դէպքերէն էր։ Օսմանական կառավարութիւնը տարածաշրջան գործուղեց խոշոր ռազմական ոյժեր, որո նք սկսան կարգաւ (համակարգուած կերպով) հարցակիլ Հայկական գիւղերուն եւ աւաններուն վրայ:"Բաշի-բոզուկները չլսուած վայրագութիւններ գործեցին։ Կիներուն կ՛առեւանգէին, իրենց կուծքերը կը կտրէին, փորերը կը բանային, փոքրիկներուն կը ցցահարէին (թրքերէն՝ Kazığa oturtma կամ kazık, օսմանական-թրքերէն՝ قازیق, արաբերէն՝ خازوق), ալեւորներուն կ՛անդամահատէին ու կտոր-կտոր կ՛ընէին։ Անհաշուելի թիւով երիտասարդ աղջիկներ տարին․․․ Մայիսի 5-էն ի վեր, թրքական բանակները բնաջնջեցին Հայկական գիւղերը, մէկը միւսին ետեւէն՝ Բերդախի, Մկրագոմի, Ալիկրփոյի, Աւազաղբիւրի, Առնիստիի շրջաններուն մէջ։"
Յովսէփ Էսկիճեան
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Դամասկոս: Նախակրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի Ազգային Թարգմանչաց վարժարանին եւ Միացեալ վարժարանին մէջ: Պէյրութի Հայ ճեմարանը աւարտած է Յունիս 1956-ին:
Համալսարանական ուսումնառութիւնը ամբողջացուցած է Պէյրութի Հայկազեան քոլեճի ֆրեշմեն, Հալէպի «Ալեփփօ քոլեճ»-ի սոֆոմոր, Պէյրութի ամերիկեան համալսարանի ճունիոր եւ սինիոր լսարաններուն մէջ` մասնագիտանալով վարչագիտութեան եւ տնտեսագիտութեան ճիւղերուն մէջ` 1957-1960:
Գործունէութիւն
1960-1970 պաշտօնավարած է ՊԷյրութի «Մոմճեան եղբ.» նորոյթներու վաճառատան մէջ` իբրեւ հաշուապահ եւ վարչական տնօրէն:
Մարտ 1969-ին նշանակուած է պետական երդուեալ թարգմանիչ (5 լեզուներու)` Լիբանանի Արդարադատութեան գերագոյն ատեանին կողմէ:
Եղած է ՀՅԴ-ի անդամ եւ ստանձնած է կուսակցական պատասխանատու պաշտօններ: Եղած է ՀՅԴ Զաւարեան ուսանողական միութեան անդամ:
Աշխատութիւններ
Գրած է բազմաթիւ բանաստեղծութիւններ եւ ազգային զանազան նիւթերով յօդուածներ, որոնք լոյս տեսած են «Ազդակ»-ի եւ « Բագին » գրականութեան եւ արուեստի հանդէսին մէջ:
Իր հեղինակութեամբ լոյս տեսած են երկու հատորներ` «Յաւերժի ճամբորդ հայը» եւ «Անվերջակէտ առճակատում ցեղասպան թուրքին հետ»:
Ամուսնացած է 1970-ին: Ունի 2 զաւակ :
Փաթմոս
Փաթմոս (յուն․՝ Πάτμος), հարաւային Էգէականի հրաբխային կղզի, Տոտեքանիսա, Յունաստան։ Մայրաքաղաքն է Հորա* (կամ Փաթմոս)։  Կը գտնուի Սամոսին հարաւը, Իքարիային հարաւ-արեւելքը, Լերոսին հիւսիս-արեւմուտքը։
Յովսէփ Էսկիճեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Հայ մտաւորականներ
Փաթմոս
Հորա ․ յունական կղզիներու մայր գիւղին կամ քաղաքին տրուած անուն, որ կ՛ ընկերակցի տուեալ գիւղին կամ քաղաքին բուն անունին (մայրաքաղաքի իմաստ ունի)։
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Տարածութիւնն է 34,142 քլ․² եւ ծովեզր՝ 70 քլ․։ Բնակչութեան թիւն է՝ 3 047։  Կղզիին մակերեսը ժայռոտ եւ անջրդի է։ Բաղկացած է երեք մասերէ որոնք իրարու կապուած են երկու նեղուցներով։ Բարձրագոյն կէտը ՝ Փրոֆիթի Իլիաս (270 մեթր) կը գտնուի կեդրոնը, Հորային (Փաթմոս) հարաւը։   Մնացեալ երկու բարձր կէտերն են Սքլաւես (հիւսիսը)  եւ Փրասօ (հարաւը)։
Փաթմոս, Ասթիփալէա, Լերոս, Լիփսի եւ Աղաթոնիսի կղզիներուն հետ մաս կը կազմեն Քալիմնոս նահանգին։ Իսկ Փաթմոսի քաղաքապետութեան կը պատկանին Արքի եւ Մարաթի։
Սքալա մեծագոյն բնակավայրն է եւ նաւահանգիստը։ Մնացեալ բնակաբայրերն են՝ Քամպոս եւ Հրիստոս (հիւսիս), Ղրիքոս եւ Սափսիլա (հարաւ)։  Ցիր ու ցան բնակարաններով շրջաններ են՝ Լամպի, Վաղիա, Լեֆքես, Էփսիմիա եւ Տիաքոֆթի։
Պատմական ակնարկ
Փաթմոս հին գրագէտներուն արձանագրութիւններուն մէջ Թուքիտիտիս (3, 33), Ստրապոն (10, 448) կը նշուի իբրեւ Փաթնոս։ 96-ին Փաթմոս կ՛ ապաստանի Յիսուսի աշակերտներէն՝ Յովհաննէս առաքեալը (կամ Յովհաննէս Աստուածաբանը) եւ կը գրէ « Յայտնութիւնը » (հին յուն․՝ Ἀποκάλυψις Ἰησοῦ Χριστοῦ)։ Ժ․ դարուն կղզին ինչպէս (Էգէականի մնացեալ կղզիները) ծովահէններու յարձակումներէն մեծ վնասներ կը կրէ եւ գրեթէ կ՛ ամայանայ։  ԺԱ․ դարուն կը հիմնուի Սուրբ Յովհաննու Աստուածաբանի վանքը միաբան (հետագային սրբացած) Հրիստոտուլոսին կողմէ։  1088-ին կը հիմնուի «Փաթմատիա Դպրոց»ը։  ԺԲ․րդ եւ ԺԳ․րդ դարերուն վանքը կը կողոպտուի Վենետիկցիներուն եւ արեւմուտքէն ներխուժող ծովահէններէն։
Փաթմոս անջրդի ըլլալով, բնակիչները նաւագնացութեամբ կը զբաղին։ Օսմանցիներուն եւ արեւմտեան Եւրոպայի պետութիւններուն հետ կապերու հաւասարակշռութիւնը կը պահեն, զօրացնելով իրենց առեւտուրը եւ նաւատորմիղը։  ԺԷ․ դարուն Փաթմոս կը դառնայ նաւային եւ առեւտուրի կեդրոն․ այս ուղղութեամբ Սուրբ Յովհաննու Աստուածաբանի վանքը իր «Փաթմատիա Դպրոց»ով մեծ ներդրում  կ՛ ունենայ։
1770-ին Օրլոֆեան ապստամբութեան ընթացքին կղզին ռուսերը կը գրաւեն։ Քիւչուք Քայնարծիի դաշինքէն (1774) օգտուելով, Փաթմոսի բնակիչները կը կառուցեն աւելի մեծ նաւեր, կը գործածեն ռուսական դրօշը եւ կը զարգացնեն ծովային առեւտուրը։
Միաժամանակ կը զարգանայ մշակոյթը։ 1769-ին «Փաթմատիա Դպրոց»ը կը բարեփոխուի՝  «Ազգի Ընդհանուր Դպրոց»․ յունական աշխարհի ուսման գլխաւոր կեդրոններէն մէկը կը դառնայ։
9 Յուլիս 1832-ին Կոստանդնուպոլսոյ Դաշինքով, Փաթմոս կրկին օսմանցիներուն ձեռքը կ՛ անցնի։ 1912-ին իտալացիները կղզին կը գրաւեն եւ 1947-ին վերստին Յունաստանին կը միանայ։
Զոհրապ Քէշիշեան
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Հալէպ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի Մեսրոպեան վարժարանէն, իսկ միջնակարգ եւ երկրորդական կրթութիւնը՝ Ազգային Քարէն Եփփէ ճեմարանէն։ Արուեստի իր կրթութիւնը ստացած է Հալէպի յունական արուեստի հիմնարկին մէջ, որմէ վկայուած է 1961-ին, ապա անցած է Լիբանան, ուր բարձրագոյն ուսումը ամբողջացուցած է իտալական «Ժուլիանօ» արուեստանոցին մէջ, 1970-ին, անկէ ետք արուեստի բարձրագոյն վկայականի տիրացած է Քասլիքի արուեստի հիմնարկէն :
Գործունէութիւն
1972 թուականէն սկսած է աշխատիլ իբրեւ արհեստավարժ գեղանկարիչ եւ դասախօս: Նկարած է լիբանանեան եւ օտար քաղաքական գործիչներու, նախագահներու եւ հոգեւորականներու դիմանկարներ:
Ցուցահանդէսներ
1972-էն 2016 տուած է աւելի քան 40 անհատական ցուցահանդէսներ` Լիբանանի, Սուրիոյ, Քուէյթի, Միացեալ Նահանգներու, Կիպրոսի եւ Քանատայի մէջ, ինչպէս նաեւ մասնակցած է մեծաթիւ հաւաքական ցուցահանդէսներու:
Անոր գործերը տարածուած են աշխարհով մէկ` Իտալիա, Զուիցերիա, Սուրիա, Կիպրոս, Միացեալ Նահանգներ, Քուէյթ, Քանատա եւ այլն:
Կերպարներ
Զոհրապի գործերուն մէջ կը հանդիպինք զանազան կերպարներու, ինչպէս` կինը, հողը, բնութիւնը, մանուկը, կարօտը, սէրը եւ այլ կեչպարներ։
Անոր գործերը կարելի է դասել իբրեւ տպաւորապաշտ, խորհրդապաշտ, վիպապաշտ, գերիրապաշտ դասական  դպրոցներու պատկանող գործեր:
Տիրացած է բազմաթիւ մրցանակներու :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Ճարտարապետութիւն
Ճարտարապետութիւն (լատիներէն architectura), շէնքեր, կառոյցներ, ինչպէս եւ ատոնց համակարգով մարդու կեանքի ու գործունէութեան համար գեղեցիկի օրէնքներով ու յարմարաւէտ տարածական միջավայր ստեղծելու արուեստ։ Անոր գեղարուեստական կերպարները նշանակալի դեր կը խաղան հասարակութեան հոգեւոր կեանքին մէջ։ Ճարտարապետութեան մէջ գեղարուեստական կերպարի ստեղծման հիմնական միջոցները տարածութեան ձեւավորումն ու արխիտեկտոնիկան (կառուցման արուեստ) են։ Յատկապէս կարեւոր են կառոյցի մասշտաբայնութիւնը եւ բաղադրամասերու ու ամբողջի համամասնութիւնը, ինչպէս նաեւ ճարտարապետական յօրինուածքը՝ գործառնական եւ կառուցուածային պահանջներուն համապատասխան ձեւերու ամբողջական գեղարուեստաարտայայտչական համակարգը։
Ճարտարապետութիւնը Վերածնունդի Դարաշրջանին
Ճարտարապետութիւնը բարձր մակարդակի հասած է Վերածնունդի դարաշրջանին, սկզբնաւորուած է 15րդ դարուն, Իտալիոյ Տոսկանա մարզի քաղաքներուն մէջ (Ֆլորենցիա, Փիզա, Լիւոռնօ, Կառարա) եւ զարգացած է 15–16րդ դարերուն՝ Արեւմտեան ու Կեդրոնական Եւրոպայի բազմաթիւ երկիրներուն մէջ (Ֆրանսա, Հոլանտա, Գերմանիա, Անգլիա, Սպանիա)։ 19րդ դարու 2-րդ կիսուն Եւրոպայի ու ԱՄՆ-ու մէջ կապիտալիստական կարգերու ամրապնդմամբ եւ արդիւնաբերութեան զարգացումով պայմանաւորուած էին քաղաքներու արագ աճը, արտադրութեան նոր տեսակներու, առեւտրական, փոխադրութեան եւ այլ կառոյցներու երեւան գալը։ 19րդ դարու վերջին – 20 դարուն սկիզբը ճարտարապետութեան մէջ նկատելի են տարբեր ոճերու համադրումը (էկլեկտիկա) եւ նոր ուղղութիւններու՝ մոտեռն, մեկնիչ, նոր դասականութիւն (նէօքլասիքա) եւ այլն յառաջացումը։
Ճարտարապետութիւնը Նոր Ժամանակներուն
Նոր ժամանակներու ճարտարապետութեան մէջ գեղարուեստական-յօրինուածքային խնդիրները դարձած են առաւել կարեւոր եւ վճռորոշ, իսկ շինարարական ձեւի զարգացումն ու կատարելագործումը (շարժական ծածկեր, երկակի կորութեան թաղեր եւ այլն) նոր հնարաւորութիւններ բացած են համարձակ մտայղացումներ իրագործելու համար։ Ժամանակակից ճարտարապետութիւնը կը բնութագրուի զարգացման ուղղութիւններու բազմազանութեամբ, առանձին շէնքերու փոխարէն կ'իշխեն քաղաքաշինական կազմաւորումները, կը դառնան աւելի յարմարաւէտ եւ յուսալի, կը շեշտուին կառոյցներու ու համալիրներու արտաքին տեսքը՝ վերասլաց են, աստիճանաձեւ, յաճախ ոչ ուղղաձիգ ծաւալներով ու ձեւերով, քաղաքաշինական համալիր խնդիրներու ամբողջական եւ աւարտուն լուծումներով։ Նոր ժամանակներու ճանաչուած ճարտարապետներ Լը Քորպիւզէն, Ֆրանք Լլոյտ Ռայթը, Միս Վան տեր Ռոէն, Վալտեր Կրոպիուսը, Օսքար Նիմեյերը, Քենձօ Թանկը, Ալուար Աալտօն, Էրօ Սաարինէնը, Լուիս Քանը, Ժորժ Կանտիլիսը եւ ուրիշներ ստեղծած են ճարտարապետական արժէքներ, որոնք մեծապէս նպաստած են մշակութային յառաջընթացին։ Հայկական ճարտարապետութեան բնորոշ են զարգացման բարձր մակարդակը, գեղարուեստական հարուստ աւանդոյթները եւ յատկապէս ազգային ինքնատիպութիւնը, որ, բացի բնական պայմաններէն, կացութաձեւէն եւ ժողովրդական ակունքներէն, պայմանաւորուած է նաեւ տեղական շինանիւթերու, յատկապէս տուֆի բազմազանութեամբ ու գեղարուեստաֆիզիքական յատկանիշներով։
Ճարտարապետութիւնը Հայաստանի Մէջ
Հայկական ճարտարապետութեան հնագոյն փուլը կ'ընդգրկէ ք. ա. IV–I հազարամեակները, պահպանուած են քարեդարեան անձաւներ, պղնձեդարեան եւ պրոնզեդարեան բնակատեղիներ, դամբարանադաշտեր, մեգալիթեան կառոյցներ, բերդշեներ, ժայռափորագրութիւններ։ Հին փուլը կ'ընդգրկէ կազմաւորուած հայկական պետականութեան ժամանակաշրջանի՝ ք. ա. VI–III դարերու՝ ստրկատիրական կացութաձեւի ճարտարապետութիւնը։ Այդ ժամանակաշրջանը կը կարեւորուի յատկապէս հայկական մշակոյթի եւ Հայկական լեռնաշխարհին մէջ բնակող այլ ցեղերու մշակոյթներու փոխառնչութեամբ։ Այս փուլի հիմնական պաշտամունքային կառոյցները հեթանոսական մեհեաններն ու տաճարներն էին, որոնց տեղերուն մէջ հետագային կառուցուեցան քրիստոնէական վաղ շրջանի շինութիւններու զգալի մասը։ Վաղ միջնադարը (IV–VII դարեր) հիմնականօրէն հայկական կոթողական ճարտարապետութեան ազգային նկարագիրի ձեւաւորման (IV–V դարեր) եւ հասունութեան ու կատարելութեան (VI–VII դարեր) շրջաններն են։ Զարգացած միջնադարյան փուլը, ըստ ընդունուած պարբերացման, կ'ընդգրկէ IX դարու վերջէն մինչեւ XIV դարը՝ IX–XI եւ XII–XIV դարերու ենթափուլերով։ IX–XI դարերուն զարգացման բարձր մակարդակի հասած է քաղաքաշինութիւնը (Անի, Դուին, Կարս, Վան եւ այլն), ստեղծուած են վանական համալիրներ (Տաթեւ, Սեւան, Գնդեվանք, Հոռոմոս, Խծկոնք, Հաղբատ, Սանահին եւ այլն)։
XII–XIV դարերուն ընդլայնուած եղած են համալիրները, ստեղծուած են նորերը, կատարելագործուած է քաղաքաշինական արուեստը, հարստացած են արտայայտչամիջոցները, շինարարական-կառուցուածքային հնարքները, կարեւորուած է աշխարհիկ շէնքերու (գրատուն, սեղանատուն, հիւրանոց-կարաւանատուն), ճարտարագիտական եւ պաշտպանական կառոյցներու շինարարութիւնը, կազմաւորուած են ճարտարապետական դպրոցներ Սիւնիքի, Վասպուրականի, Գուգարքի, Արցախի մէջ եւ այլուր։ Միջնադարեան հայկական ճարտարապետութեան վերջին փուլը կ'ընդգրկէ XVII–XVIII դարերը, երեւան եկած են նոր յատկանիշներ քաղաքաշինութեան եւ բնակարանային ճարտարապետութեան ոլորտներուն մէջ, մասամբ պակսած են կառոյցներու կոթողը, գեղարուեստական արտայայտչականութիւնը։ Նոր փուլի (XIX դարէն մինչեւ XX դարու առաջին երկու տասնամեակներ) ճարտարապետութեան բնորոշ են մերձեցումը ռուսական մշակոյթին եւ քաղաքաշինութեան (Երեւան, Գիւմրի, Գորիս, Նոր Պայազիտ եւ այլն) զարգացումը՝ դասականութեան ու կանոնաւոր յատակագծման սկզբունքներու կիրառումով։ Եթէ միջնադարեան ճարտարապետութեան նախորդ փուլերուն բնակավայրի դիմագիծը բնորոշողը պաշտամունքային կառոյցներու ճարտարապետութիւնն էր, ապա նոր փուլին մէջ առաջնային դարձած են քաղաքաշինութիւնը եւ ժողովրդական տան ճարտարապետութիւնը։
Նորագոյն փուլը խորհրդահայ ճարտարապետութեան շրջանն է՝ 1920–1990 թուականներ, երբ գիւղական եւ քաղաքային բնակավայրերուն մէջ ծաւալուած է զանգուածային բնակարանաշինութիւն, կառուցուած են ուսումնական, մշակութային, կոմունալ-կենցաղային սպասարկման առարկաներ, հաղորդակցուղիներ (հաղորդակցութիւն) եւ ենթակառուցուածքներ, բարելաւուած են բնակավայրերու սանիտարահիգիենային պայմանները, կարեւորուած են բնապահպանական խնդիրները։ Արդի փուլի (1990-ական թուականներու սկիզբէն)՝ Հայաստանի երկրորդ հանրապետութեան ճարտարապետութեան բնորոշ են որոշակի որակական փոփոխութիւնները, տիպային եւ նորմատիւային պահանջներու մեղմացումը, նոր շինանիւթերու, կառուցուածքներու ու արհեստագիտութիւններու կիրառումը, ճարտարապետական ազգային աւանդոյթներու եւ համաշխարհային փորձի զուգադրումը։ Հայկական ճարտարապետութիւնը խարիսխուած է ազգային մշակոյթի հարուստ աւանդոյթներու վրայ։ Կարեւոր են նաեւ այլ ժողովուրդներու հետ մշակութային շփումներն ու փոխազդեցութիւնները։ Հայրենի (Թորոս Թորամանեան եւ ուրիշներ) եւ օտար (Տիւպուա, Շառլ Տիհլ, Եոզեֆ Ստրժիգովսկի, Նիկողայոս Մառ եւ ուրիշներ) հեղինակներէն շատերը նշած են հայկական միջնադարեան ճարտարապետութեան ազդեցութիւնը Արեւմտեան Եւրոպայի ճարտարապետութեան վրայ։ Հայկականն ալ իր հերթին ազդեցութիւն կրած է այլ երկիրներու ճարտարապետութենէն, ինչպէս ք. ա. III դարուն՝ հայկական հելլենիզմի շրջանին՝ Հին Յունաստանի ճարտարապետութենէն, լաւագոյն օրինակը յունա-հռոմէական պերիպտեր տիպի Գառնիի տաճարն է (I դար)։ Հայկական ճարտարապետութեան յուշարձաններէն Զուարթնոցը, Գեղարդավանքը, Հաղբատը, Սանահինը, Նորավանքն ընդգրկուած են ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային մշակութային «Արժէքներու ցանկին մէջ»։ Պետականութեան բացակայութեան պայմաններուն մէջ, նաեւ ճակատագիրի բերումով, հայ ժողովուրդը սփռուած է աշխարհով մէկ, հայոց շինարուեստի աւանդոյթները տարածելով նաեւ գաղթավայրերուն մէջ։
Ստորոգութիւն:Ճարտարապետութիւն
Արևելյան Հայաստանը Ռուսական կայսրության կազմում
Արեւելեան Հայաստանը Ռուսական կայսրութեան կազմին մէջ,
Ս. Սարգիս Մատուռ (Պալըքլը)
'''Ս. Սարգիս Մատուռ''', Պոլսոյ հնագոյն հայկական գերեզմանատուներէն Պալըքլըի մուտքի աջին տեղ կը գրաւէ Ս․ Սարգիս Մատուռը, որուն շինութիւնը աւարտած է 1985-ին բարերարութեամբ Սարգիս Կէօվտէրէլիօղլուի։
Արդիական ոճով կառուցուած մատրան ճարտարապետն է Եդուարդ Շահպազ ։
Ճերըմի Այրընզ
Ճերըմի Ճոն Այրընզ (անգլ.՝ Jeremy John Irons, ծնած 19 Սեպտեմբեր, 1948 ) Անգլիացի դերասան մըն է: Դասական թատրեական դերասանաական դասեր ստանալէ ետք Bristol Old Vic Theatre School ուսումնարանին մէջ, Այրընզ սկսաւ իր դերասանական ասպարեզը բեմի վրայ 1969-ին, որմէ ետք բազմաթիւ ներկայացումներու մէջ եղած է, ինչպէս The Winter's Tale, Macbeth, Much Ado About Nothing, The Taming of the Shrew, Godspell, Richard II եւ Embers: 1984-ին իր առաջին Պրոտուէյեան առաջին ներկայացումնը ունեցաւ Թոմ Սթոբարտի The Real Thing ներկայացման մէջ եւ ստացաւ Tony Award մրցանակ մը իբրեւ Լաւագոյն Դերասան (Best Actor):
Այրընզի առաջին գլխաւոր ֆիլմի դերը եշած է 1981-ի սիրային տրամա The French Lieutenant's Woman ֆիլմին մէջ, որու պատճառաւ ստացաւ BAFTA մրցանակի պաշտօնակարգում մը իբրեւ Լաւագոյն Դերասան (Best Actor): բազմաթիւ ֆիլմերու մէջ գլխաւոր դերեր ստանցնած է, ինչպէս Moonlighting (1982), Betrayal (1983) եւ The Mission (1986), սակայն քննադատներուն կողմէ ամէնէն շատ գովուած իր ստանցնած դերը եղած է զգայացունց Dead Ringers (1988) ֆիլմը: 1990-ին, Այրընզը ստանցնեց սպանող Քլաուս Վոն Պուլոյի դերը Reversal of Fortune, որուն պատճառաւ ստացաւ բազմաթիւ մրցանակներ, ինչպէս Օսքար մը (Academy Award for Best Actor):
Իր ամէնէն հռչակաւոր դերերը նեռարող ֆիլմերէն են զգայացունց Kafka (1991) ֆիլմը, տրամա The House of the Spirits (1993) ֆիլմը, սիրային տրամա M. Butterfly (1993) ֆիլմը, ձայնային դերը Սքարին Տիզնիի The Lion King (1994) ֆիլմին, Die Hard with a Vengeance (1995) ֆիլմը, տրամա Lolita (1997) ֆիլմը, Արամիսի դերը The Man in the Iron Mask (1998) ֆիլմին մէջ, արկածախնդրական Dungeons & Dragons (2000) ֆիլմը, տրամա The Merchant of Venice (2004) ֆիլմը, տրամա Being Julia (2004) ֆիլմը, պատմական տրամա Kingdom of Heaven (2005) ֆիլմը, արկածախնդրական Eragon (2006) ֆիլմը, արեւմտեան Appaloosa (2008) ֆիլմը, եւ տրամա Margin Call (2011) ֆիլմը:
Այրընզ նաեւ բազմաթիւ դերեր ստանցնած է հեռուստաշարներու մէջ, ինչպէս իր առաջին Ոսկէ Երկրագունդի պաշտօնակարգումը եղած ITV կայանի Brideshead Revisited (1981) պատճառաւ: 2005-ին գլխաւոր դեր մը ստանցնեց պատմական Elizabeth I հեռուստաշարին մէջ, որուն համար ստացած է մէկ հատ Ոսկէ Երկրագունդ մը եւ Էմմի Մրցանակ մը Best Supporting Actor ճիւղին մէջ։ 2011էն 2013 գլխաւոր դեր մը ստանցնած էր Showtime կայանի պատմական The Borgias հեռուստաշարին մէջ։ Ան շատ քիչ դերասաններէն մէկն է որ ստացած է "Triple Crown of Acting" տիտղոսը, որովհետեւ ունի Օսքար, Էմմի եւ Թոնի մրցանակներ (ֆիլմի, հեռուստաշարի, թատրոնի՝ կարգով նշուած): 2011-ի Հոկտեմբերին, ան պաշտօնակարգուած էր Goodwill դեսպան Food and Agriculture Organization կազմակերպութեան ԱՄՆ-ի մէջ:
Լեւոն Ազարեան
Լեւոն Ռուբէնի Ազարեան, արուեստաբան, արուեստագիտութեան թեկնածու (1959)։
Կենսագրութիւն
1945-ին աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի բանասիրութեան բաժանմունքը։
Աշխատած է Երեւանի պետական թատրոնին մէջ։