cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Արքաներու Պատերազմը
Աշխարհի Նկարագրութիւն
Վեստերոսէն աւելի արեւելք կը գտնուի Մարթինի աշխարհի չորս ցամաքամասերէն ամենամեծը՝ Էսսոսը: Անոր արեւմտեան ափը ինը ինքնուրոյն քաղաքներ կան, որոնք անկախ են եւ միշտ կը վիճին իրարու հետ: Անոնք ինը հանրապետութիւններ են՝ աստուածապետական Նորվոսը, արհեստաւորական Կվոհորը, «Ամենամեծ նաւահանգիստ» Պրահաւոսը, «Առեւտրական կայսրութիւններ» Պենտոսն ու Միրը, ստրուկներու, վարձկաններու, կուրտիզանուհիներու քաղաք Տիրոշը եւ այլն: Վէպին մէջ նաեւ կը յիշատակուի հսկայ Դոտրակական ծովը կամ Ստեպը, որ կը զբաղեցնէ ցամաքամասին ամբողջ կեդրոնը մինչեւ Ոսկորներու ողնաշար լեռնահամակարգը, որուն մէջ կ'ապրին բազմաթիւ շրջիկ դոտրակցիներ եւ ունին իրենց Վեյես Դոտրակ մայրաքաղաքը: Ըստ էութեան անոնք ձիաբոյծներու տոհմեր են, որոնք գողութեամբ ու թալանով կ'ապրին: Վէպին մէջ յիշատակուող Լխազ Արիան հողերը եւ Կարմիր անմշակ հողատարածութիւնը կը գտնուին ափին՝ Ստեպէն հարաւ-արեւելք: Հոն՝ ծովու կողքին, կը գտնուի Կվարտը՝ կվարտցիներու վերջին պահպանուած քաղաքը: Եզրամասին կը գտնուի Ասշայը: Անիկա անհաւատալի մեծ է, որմէ աւելի հիւսիս կը գտնուի առեղծուածային ստուերներու ծայրամասը: Կրօնական շարժումներն ու պաշտամունքները քաղաքին մէջ շատ են. հոն կ'ապրին կախարդներ, ստուերներու վհուկներ եւ առեղծուածային անձիք: Իբրեւ կանոն, Ասշայ կը հասնին լիճով՝ Էսսոսի հարաւային ծայրամասէն:
Քաղաքացիական Պատերազմ
Տիրիոն Լաննիստերը, Լուսնային լեռներու տոհմերու հետ ընկերանալով, կու գայ Թագաւորական Ծովածոց, որպէսզի Ճոֆրի թագաւորին աջ բազուկը դառնայ: Տղան, թէեւ կը ղեկավարէ եօթ թագաւորութիւնները, բայց քանի որ չի կարենար ճիշդ քաղաքականութիւն վարել, երկրին մէջ ճգնաժամ կը տիրէ, որ կրնար լորտ Թայվը ոչնչացնել Լաննիստերու ծրագիրները՝ քաղաքացիական պատերազմին: Այդ ընթացքին Լաննիստերներու զօրքը գիւղեր եւ մարդիկ կ'ոչնչացնէ: Թալանը տեղի կ'ունենայ Վեստերոսի կեդրոնական մասին մէջ:
Ի տարբերութիւն պատերազմի առաջին փուլին, երբ բոլոր կողմերը Մետաղէ աթոռին ենթակայ կը դառնան, անոնցմէ մէկ քանին միւս բոլոր փուլերուն արքաներ կը դառնան: Առաջին անգամ կը թագադրուի Ռենլի Բարատեոնը, որ աւելի ուշ կը նշանուի Մարգերի Տիրելի հետ եւ կը միացնէ Անմշակ հողատարածքներու ուժը Փոթորկային սահմանին հետ:
Ռոպ Ստարկը, որ թագադրուած էր Ռիւերանի մէջ՝ որպէս Հիւսիսի եւ Տրեզուբցային թագաւոր, կ'ուղարկէ դիւանագիտական յանձարարութիւններ դէպի Արծիւի բոյն, Թագաւորական Ծովածոց եւ Ռենլի ճամբար: Սակայն դիւանագիտութիւնը չտուաւ արդիւնքներ՝ Առենները չէզոք են, Լաննիստերները կը մերժեն խաղաղութիւնը, Գրեյճոնները կը հարուածեն մէջքէն, Ռենլին կը մտածէ, բայց շուտով կ'ոչնչանայ:
Միայն Քեյթիլինը համոզեց անոր. Ռոբը ուղարկում է Տեոնա Գրեյջոյին, որ վերջին 10 տարին բանտարկեալ էր Ստարկների երկրում, իր հոր մոտ, որպեսզի վերջինս ամրացնի զորքը Հյուսիսային մետաղե նավահանգիստում եւ հարձակվի Լաննիստերների վրա:
Քեյթիլին Ստարկը ուղարկուած է արքայ Ռենլի Բարատէոնի՝ Ռոպերթի կրտսեր եղբօր մոտ: Ռոպը յոյս ունի, որ Բարատէոն եղբայրները մէկ կողմ կը ձգեն իրենց խռովութիւնները եւ դուրս կու գան Լաննիստերներուն դէմ: Բայց բանականութեան ձայնը կը լռէ երկու եղբայրներու՝ գահին տիրելու նկրտումներու դէմ: Ստանիսի հինգ հազար զինուորները պաշարած են Փոթորկային սահմանը, եւ անոնց դէմ դուրս կու գայ Ռենլիի քսան հազարնոց ձիերով բանակը, որ կ'ոչնչացուի Մելիսանտրայի ստեղծած ստուերին կողմէ: Զօրքին մեծ մասը Ռենլին կ'ուղարկէ Ստանիսը, բայց Լորաս Տիրելը կը բերէ չորս հազար զինուոր: Քորտնի Պենրոզը քաղաքը չի յանձներ, բայց զինք կը սպաննէ դարձեալ կարմիր քրմուհիին ստուերը: Եւ այն ատեն ամրոցը կը բանայ իր դուռները:
Պէյլոն Գրէյճոն, վերադարձնելով բանտարկեալը, զինք կը կոչէ Մետաղէ արքայ: Կը սկսի քաղաքացիական պատերազմի նոր հանգրուան մը՝ մետաղէ մարդոց ներխուժումը Հիւսիս: Վիքթարիոն Գրէյճոն, երեք հազարէն աւելի մարդ եւ հարիւրաւոր նաւեր, ափ կ'իջնէ Ռեւ կայլինէն հիւսիս: Չորս հարիւր հոգիէն բաղկացած կայազօրը չի պահպաներ սահմանները, ու Հիւսիսը կը վերցուի Ռոպէն: Աշա Գրեյջոն, ունենալով հազարավոր մարդիկ եւ երեք տասնյակ նավ, մեկ ամիս անց գրավեց Տեմնոսոլյեն՝ Գլովեր ամրոցով: Տեոն Գրեյջոն՝ Դագմեր Շերբատի եւ Էյրոն Մոկրոգոլվիի հետ թալանում է Քարե ափը: Տորխենովա ավատակալվածքից հարձակման համար դուրս եկան Բենֆրեդ Տոլխարտը եւ նրա Վայրի ճագարների զորքը, բայց նրանք ոչնչացվեցին: Էյրոնը շարունակեց թալանը, Դագմերն պաշարեց Տորխենովա ավատակալվածքը: Լեոբալդ Տոլհարտը կանչեց դաշնակիցներ Սպիտակ Ծովածոցից, ամշակ հողատարածքներից եւ Վինտերֆելից: Պարոն Ռոդրիկ Կասելյայի վեց հարյուր մարդիկ շարժվեցին օգնության եւ ջարդեցին Մետաղե մարդկանց: Իսկ Տեոնը քսան մարդկանցով գրավում է Վինտերֆելը: Ավելի ուշ նա շրջապատված էր Ռոդրիկ Կասելյայի ետ վերադարձած զորքերով, բայց նրանց ջարդել են Բաստարդ Բոլտոնսկիի մարդիկ: Վերջիններս գրավեցին քաղաքը, Տեոնն ու Ֆրեին գերեվարվեցին, իսկ մյուսները սպանվեցին: Ռիվերան կարճ այցելությունից հետո՝ Ռոբ Ստարկը հիմնեց ընկերություն Արեւմտյան հողերում: Նա շրջեց Ոսկե ատամ կառույցը եւ հանկարծակի հայտնվեց Օկսկռոս գլուղում՝ Սթաֆորդ Լաննիստերի զորքերի ճամբարի կողքին: Գիշերը բոլոր թշնամիներն ոչնչացվեցին: Հաջորդիվ վերցվեց նաեւ Մարբրանդների տուն՝ Էմմարկ ամրոցը: Լաննիսպորտ եւ Ուտյոս Կաստերլիների սպառնալիքի պատճառով լորդ Թայվինն ետ գնաց Հարենհոլից, որտեղ գտնվում էր իր գրավումից հետո՝ Գետային հողերում Ընկերության ժամանակ: Ռոբի զորքերն մոտեցան Ուտյոս Կաստերլիի մոտ՝ Լաննիստերների ամրոց, բայց պաշարելու ժամանակ չունեցան: Սկսվեցին թալաններ՝ Ռիվերանից տարան անասուններ եւ ոսկի: Առանց դժվարությունների վերցվեց Կրեգ ամրոցը՝ Վաստերլինգների հայրենական բույնը: Ռոբը ստացավ թեթեւ վնասվածք եւ նրա մասին հոգ էր տանում լորդ Գավեն Վաստերլիգի երիտասարդ աղջիկ՝ Ժիեննան: Այդ ժամանակ Ռոբը իմացավ, որ Տեոնը դավաճանել է իրեն, Վինտերֆելը քանդված է եւ եղբայրներն սպանված են: Սակայն բոլորն մտածում էին, որ ամրոցն այրել է Տեոնը, իսկ Բոլտան-Բաստարդը(Ռամսի Սնոու) փրկել է բոլորին: Ռոբին իր սիրով ապաքինում է Ժիեննան: Հետեւելով սրտի խոսքին՝ նա նշանվում է աղջկա հետ առավոտյան: Ուոլդեր Ֆրեյի հետ միացումն, ում նա խոստացել էր դստեր ձեռքը, քանդվեց: Հենց այդ ընկերության ժամանակ Էդմար Տալին ոչնչացրեց Քարե ջրաղացի Լաննիստերներին, եւ Գրիգոր Կլիգանի զորքից մնացել էր միայն նա: Ինչպես նաեւ Ռուսե Բոլտոնը Հելման Տոլհարտի եւ Արիատես մարդկանց հետ միասին վերցրեցին Հարենհոլը՝ սպանելով երկու հարյուր մարդկանց:
Ռոբի նպատակն էր լորդ Թայվին Լաննիստերի զորքերին դասավորել իր համար հարմարավետ դիրքերում եւ ջախջախել նրան՝ վերցնելով Արեւմուտքն, որը հնարավորություն կտար ուժեղացնել առաջխաղացումը: Բայց լորդ Թայվինը թիկունքից հարվածում է Ստանիս Բարատեոնի զորքերին՝ Չերնովոդնայա գետում, որտեղ այդ դեպքից առաջ տեղի էր ունեցել Լաննիստերների եւ Ստանիսի ծովամարտը: Տիրիոնի ծրագրի շնորհիվ շղթան փակեց գետից ծով մուտքը, եւ վայրի կրակը այրեց նավերն: Արքայի նավատորմը ամբողջութեամբ այրվեց եւ Ստանիսն կորցրեց իր նավերի կեսից շատը: Սկսվեց Ստանիսի զորքերի ափ իջնելը եւ գետով անցնելը: Ստանիսի զորքերին թիկունքից հարվածել էին լորդ Թայվինի զորքերն ու Տիրելների 74 հազար մարտիկներն: Բարատեոնի արկածներն ձախողվեցին եւ նա արձակեց Սալադոր Սահանին նավերով: Ստանիսի մի քանի խմբեր ափին ոչնչացվել են Տիրիոնի հեծելազորի հարվածից եւ գաճաճն ծանր վնասվածք ստացավ եւ անգիտակից էր երկար ժամանակ: Դավոսը Չերնովոդնայում կռվի ժամանակ ընկավ նավից եւ համԱրիա խորտակվում էր։ Լաննիստերներն պարգեւատրեցին իրենց փրկարարներին կոչումներով եւ հողերով:
Այդ ժամանակ Ռիվերանում լեդի Քեյթիլինը ազատագրում է Ջեյմե Լաննիստերին: Վերադառնալով արեւմուտքից Ռոբը ներեց նրան, բայց Կարստարկներն ոտքի կանգնեցին, քանի որ նրանց լորդ Ռիկարդը գլխատման էր մեղադրվել: Քանի որ Ռոբի զորքերն ջախջախվել էին Մթնշաղի Դոլայի եւ Վինտերֆելի կռիվներում, նրան լքեցին ավատավորներն, նա չուներ լավ զինակիցներ, կորցրեց տունը եւ ստիպված եղավ պատերազմ մղել քանակապես գերազանցող թշնամիների դեմ երկու ճակատներում: «Ես հաղթում եմ ճակատամարտը, բայց պարտվում եմ պատերազմը», ասել է նա:
Այդ ժամանակ Հյուսիսում Դագմեր Շերբատիյը որոշեց ռեւանշ վերցնել եւ գրավեց Տորխենով ավատակալվածքը:
Արիայի շրջագայութիւնը
Արիա Ստարկը Թագաւորական Ծովածոցից վերցնում է Գիշերային պահակախմբի հավաքագրող Յորենին: Նրանց հետ գնում են Ջենդրին, Ռոբերտ թագավորի ընկերակիցը, եւ Յորենի վերցրած կամավորներն ու կալանավորներն: Արիան հիմա գաղտնապահության համար «Արրիի տղան է»: Յորենը խոստանում է նրան հասցնել Վինտերֆել: Խումբը սալյակների հետ պաշտպանվում է ամրոցում՝ Աստծու աչքի մոտակայքում(լիճ, որի ափին գտնվում է Հարենհոլը), սակայն Ամորի Լորխի լաննիստերների խումբը գիշերվա ընթացքում հարձակվում է նրանց ամրոցի համար: Մեծաքանակ կորուստներով նան գերեվարվում է եւ կիզվում: Արիան, Ջենդրին, Կարկանդակիկն ու Լոմմի Կանաչ ձեռքերն փախչում են: Ճանապարհին Արիան ազատ է արձակում երեք բանտարկյալների՝ Յակենա Հգարային, Ռորժային եւ Կուսակին: Ճանապարհորդությունը շարունակվում է, սակայն հետախուզման ձախողման պատճառով խումբը գերեվարվում է Գրիգոր Կլիգանի մարդկանց ուժերով: Լոմմին, ով չկարողացավ գնալ, սպանվեց Լաննիստերների կողմից: Գերեվարվածներին ութ օր պահեցին մառանում, իսկ յետոյ տարին Հարենհոլ եւ դարձրին Լաննիստերների ծառաներ: Փրկուած եռեակը հիմա կը ծառաէ Ամորի Լորխին: Արիան կը ստեղծէ «Ցուցակ», ուր կը գրանցէ բոլորին, որուն կ'ատէ եւ կը ցանկանայ սպանել: Եակենը կու գայ Արիայի մօտ եւ կ'ըսէ, որ պէտք է սպաննվ երեք մարդկանց այն մարդկանց տեղը որոնց փրկած է, քանի որ աստուածները այդ կը պահանջեն: Առաջինը դարձաւ Չիզուիկը, որ գլուխ կը գովեր բռնութիւններուն մասնակցելու համար: Երկրորդը դարձան Վիզը եւ անոր շունը: Ան չարչարեց իրեն, իսկ անոր աւելի ուշ սպաննեցին: Արիան կը հասկնայ, որ պէտք է անուանել մարդուն աւելի կարեւոր: Ամրոց կը բերեր հիւսիսային գերեւարուածները՝ Ռոպերթ Գլովերի գլխաւորութեամբ: Եակենը կը մերժէ անոնց ազատել եւ Արիան զայն կը կոչէ սեփական անունով: Այդ պարագային ան կը համաձայնի ատոր փոխարէն սպանել ինչ-որ մէկու: «Լասկինի ճաշի» օգնութեամբ եռեակը կը սպանէ պահակներուն: Հիւսիսայինները կ'ազատագրուին: Խիզախ մարդկանց հետ միասին անոնք կը հարուածեն Լաննիստերները: Եակենը կ'ըսէ, որ Մնոգոլիկոմի եւ Արիայի վրէժը լուծուած է: Ան նաեւ հաղորդեց, որ ժամանակն էր, որ այդ մարդը մահանար, եւ փոխակերպուեցաւ ուրիշի: Արիան հարցուց թէ ան կը կարողանայ սորվիլ եւ Եակենը դրական պատասխան տուաւ, բայց Արիան չէր ցանկանար անոր հետ երթալ Անկախ քաղաքներ եւ տղան տուաւ անոր մետաղադրամ: «Վալար Մորգուլիս» բառերէն եւ մետաղադրամը ներկայացնելէնետք աղջիկը կը յայտնուէր տղուն մօտ:
Յաջորդ օրը ամրոց կու գայ Ռուսէ Բոլտոնը եւ որպէս շնորհակալութիւն Արիան կը դարձնէ իր մատռուակը: Ան արդէն ունի իր չորրորդ անունը՝ Նիմերիա, կամ Նեն: Արիան պատահական կը հանդիպի զինակիր Ռոպին, որուն հետ պէտք է ամուսնանայ՝ Ֆրեյների պայմանաւորուածութեամբ:
Բրանի Շրջագայութիւն
Բրան Ստարկը՝ Ռոպի երթալէն ետք, դարձած է Վինտերֆիլի կուսակալը՝ մեյստեր Էյեմոնի եւ պարոն Ռոդրիկ Կասսելյայի գահի խնամակալութեան հետ: Ան անոնց պէտք էր Տեոն Գրեյջոյի ամրոցը գրաւելու համար: Բրանը, մարդկանց կեանքը պահպանելու համար, յայտարարեց իրեն Վինտերֆելի արքայազը: Ան ինքը որոշեց փախչեիլ Ռիկոնի եւ ուրիշներու հետ: Գիշերը անոնք առաջ շարժեցան, թաքցնելով հետքերը, իսկ ետքը պատսպարուեցան քաղաքի տակի դամբարանին մէջ։ Տեոնի հետախուզական աշխատանքները ձախողեցան, բայց Ռամսի Բոլտոնը, ցոյց ուաւ անոր երեխաներու հագուստներ եւ հրամայեց սպաննել նմաններուն: Տեոնը գնաց հիւրանոց, ուր կային երեխաներ՝ նման Ստարկներու երեխաներուն: Անոնց գլուխները դրին գագաթներու վրայ Վինտերֆելի մէջ եւ բոլորը համոզուած էին, որ ատոնք Ստարկներն էին: Անոնք, որոնք գիտէին գաղտնիքը, մի քանի օրուան ընթացքին սպաննուեցան:
Աւելի ուշ Ռոդրիկ Կասելյայի զօրքերը պաշարեցին քաղաքը, բայց չգրոհեցին, քանի որ Տեոնի բանտարկեալներէն էր Կասելյայի դուստրը՝ Պեթը: Ետքը Բաստարդ Բոլտոնսկին ջախջախեց Կասելյայի ուժերը, գրաւեց քաղաքը եւ աւերեց զայն: Փոքրիկ Ստարկները յայտարարուեցան սպաննուած: Բոլորը դամբարանէն դուրս եկան անվիրաւոր: Գտան մահացու վիրաւոր մեյստեր Լյուվինան, որ յուշեց իրենց, թէ ինչ ընեն: Բրանը գնաց Աշխարհի պատի եւ Ժոյեն Ռիդամի, Հոուլենդ Ռիդ երեխաներու եւ Խոդորի հետ հանդիպման, որ կը տանի «ջարդուած երեխային»: Պատի մօտ, Ժոյենի «կանաչ երազներու» եւ Բրանի տեսիլքներու համաձայն, կ'ապրի երեքաչքանի ագռաւ , որ կը սորվեցնէ Բրանին թռչիլ: Օշեյը գնաց Սպիտակ Ծովածոց՝ Մանդերլի լորդի մօտ, որ այն եզակիներէն էր, որ մնացած էին Ստարկ:
Վիշապի Քար
Ստանիս Բարատեոնի ազդեցութեան տակ կը գտնուէր ծերացած Քրեսեն մեյստերը: Պրոլոգի մէջ ան առաջ կը շարժէ կարմիր քրմուհին՝ Ասշայից Մելիսանդրային սպաննելու համար, որ այցելել էր կղզիներ, որպէսզի ստեղծէր հաւատ Ռ՛Գլորայի՝ Լոյսի տիրակալի նկատմամբ: Քրեսենը միանգամայն հասկցաւ անոր մտքերը ու որոշեց զայն թունաւորել: Թոյնով գինի, որ ան առաջարկեց, ազդեցութիւն չունեցաւ անոր վրայ, սակայն մէկ կումն անգամ սպաննեց հին մեյստերը: Ստանիսը այդ ժամանակ հասցուց ինքզինք թագաւոր հայտարարել, քանի որ ան գիտէր, որ Ջոֆրին՝ Սերսէի թագուհիի եւ անոր երկուորեակ եղբօր Ջեյմէի տղան էր, ոչ թէ Ռոպերթի: Այսպէս ան կը սկսի կարմիր քրմուհիին հաւատալ:
Վէպին մէջ կը յայտնուի նոր հերոս՝ պարոն Դաւոս Սիւորտը՝ «սոխով ասպետը»: Անգամ մը ան տարաւ Ստանիսը՝ Փոթորկոտ սահման սոխ եւ ձուկ, երբ Բարատեոնի ապստամբութեան ժամանակ Տարգարիեններու զօրքերը պաշարեցին քաղաքը: Ատոր համար զայն կոչեցին ասպետ: Հիմա արդէն Դաւոսը ուղարկած են, որպէսզի ան հնազանդեցնէ Փոթորկոտ պարոնները Ստանիսին, բայց անոնք կամ մերժեցին, կամ ալ անցան Ռենլի Բարատեոնի կողմը՝ Ստանիսի կրտսեր եղբօր, որ կը հաւաքէր զօրք հարաւը:
Կղզիներուն մէջ տարածուեցաւ նոր հաւատը, Եօթը աստուածներու կուռքը այրեցաւ: Հակառակուողները կը սպաննուէին: Ստանիսը կրակէն ստացաւ իր լուսաճաճանչ թուրը, որ պատուած է Ռ՛Գլորայի կրակով: Աւելի ուշ ան թողեց կղզիները՝ Փոթորկոտ սահմանը վերահսկելու համար, իսկ ետքը պատրաստուեցաւ Չերնովոդնայի ճակատամարտին:
Պատ Եւ Կախարդուած Անտառ
Պարոն-հրամանատար Մորմոնտի հրամանով Գիշերային պահակախումբը կ'երթայ արշաւի՝ դէպի հիւսիս: Ճոն Սնոուն եւ Սեմուել Տարլին կը հետեւին միասին միւս եղբայրներուն հետ: Եղբայրներուն նպատակն է տեղեկացուած ըլլալ վայրենացածներու ծրագիրներուն մասին, քանի որ անոնք սկսած էին թողնել իրենց գիւղերը եւ երթալ հիւսիս` Ցուրտի ժանիքներ: Շուտով պահակախումբը կը գտնուի Սպիտակ ծառ գիւղը, սակայն այնտեղ բացարձակ ոչինչ կը գտնուի: Աւելի ուշ եղբայրները կ'այցելեն Կրաստերի ամրոց, ուր կ'ապրի մեծ ընտանիք մը: Կրաստերը կ'ամուսնանայ սեփական աղջիկներու հետ: Տղաներուն ան կը զօհաբերէ եւ անոնց կը տանին ուրիշները: Անոնք կ'ապրին երկյարկանի տան հողային յատակով: Առաջին յարկին վրայ տեղադրուած են օճախն ու հիւրասենեակը, իսկ երկրորդին վրայ՝ ննջասենեակները:
Հետեւելով այդ ամէնուն՝ Պահակախումբի եղբայրները կ'այցելեն Առաջին մարդկանց Բռունցք՝ այդ ազգի հին ամրոցի աւերակներ: Չնայած, հաշուի չառնելով հարիւր տարի եղած ամայութիւնը, պատերը դեռ պահպանուած են, իսկ եղբայրները պատսպարուեցան ցիցերու օգնութեամբ: Անոնք նաեւ աւերեցին ճամբարը եւ սկսան սպասել Մթնշաղի աշտարակէն օգնական ուժի, ինչպէս նաեւ հրամանատարական ժողով կազմակերպեցին: Ճոնը եւ անոր գայլ Հոգին կը գտնեն անտառի խորքին մէջ վիշապի ապակիէ զէնքով գաղտնարան: Երբ Կուորեն Պոլուռուկին իր զօրքով կու գայ, կը կանչէ Ճիոր Մորմոնտին եւ կը հրամայէ ուղարկել Եղբայրներու մէկ մասը՝ Ցուրտի Ժանիքներ հետախուզութեան: Ճոն Սնոուն յանձն կ'առնէ եւ երեք խումբերով անոնք կ'երթան: Ճոնի խումբին բաժին կ'իյնայ Ոռնացող լեռնանցքը: Այնտեղ եղբայրները կը յարձակին զինուած վայրենացածներուն վրայ, երկու հոգի կը սպաննուին, բայց արթնցող աղջկան Իգրիթ Ճոնը չի սպաններ, այլ բաց կը թողնէ:
Եղբայրները կը շարունակեն ճանապարհը, իսկ Ճոնը Հոգիի աչքերով կը տեսնէ վայրենացածներու մեծ ճամբարը՝ մամոնտներու վրայ հսկաներով: Բացայայտելով հետապնդումը՝ եղբայրները վերադարձան ետ: Դալբրիջը մնաց բարձունքին վրայ, որպէսզի իր վրայ վերցնէ կրակը եւ հետաձգէ յարձակումը: Քարէ օձը եւ Էբենը առանձին-առանձին թողեցին Ժանիքը: Կոուրենը ըսաւ Ճոնին, որ որսալու պարագային ան անցնի վայրենացածներու կողմը՝ որպէս լրտես: Տասնչորս վայրենացածներ անոնց հետապնդելով հասան: Ճոնը յանձնուեցաւ եւ հակառակորդի առաջնորդը՝ Ոսկրային պարոնը, որոշեց սպաննել անոր, բայց անոր պաշտպանեց Իգրիթը: Պոլուռուկիյի գայլի կողմէ սպաննուելով՝ Ճոնը իր ուրոյն տեղը գրաւեց Անկախ ազգին մէջ:
Էսսոս
Դեյեներիս Տարգարիենը այդ գիշեր, երբ Դրոգօ թաղման կրակին մէջ ծնան երեք նոր վիշապներ, կը տեսնէ երկնքի կարմիր գիսաստղ եւ կ'որոշէ, որ ան ցոյց կու տայ ճանապարհը: Չնայած որ ատիկա ուղակի կեղծ պատճառանք էր։ Ճանապարհը միայն մէկն էր՝ Կարմիր անմշակ հողատարածութեան միջցոով: Ճանապարհը կը թուէր ճակատագրական: Անոնք լքուած քաղաքին մէջ էին, բայց անիկա լի է ուտելիքով, որ կ'աճի ծառերուն վրայ եւ ջուրի աղբիւրներով: Բնակավայրը անուանուեցաւ Վեյես Տոլոռօ: Դոտարերենէն անիկա կը թարգմանուի Ոսկորներու երկիր: Այստեղ էր Ջորախ Մորմոնտը՝ Թագաւորական Գվարդիայի առաջին ասպետը, սիրահարուած է Դենիին:
Թագուհին ուղարկեց իր հեծեալները հետախուզման համար: Չխոգոն վերադարձաւ բոլորէն ուշ, բայց Կվարտէն աւետաբերներու՝ կախարդ Պիատ Պրեյի, քրմուհի Կուեյտսյի եւ հարուստ Քսարօ Քսոան Դաքսոսի հետ: Զտարիւնները՝ քաղաքի կառավարիչները, մերժեցին անոր Վեստերոսի վրայ յարձակման գործին մէջ։ Վաճառականները նոյնպէս մերժեցին: Աւելի ուշ Դեյեներիսը այրեց մեյեգ՝ Պրախայի տան մէջ եւ ստացաւ իր առաջին դոտրակական զանգակը, որ հիւսուեցաւ իր հիւսքին մէջ՝ իր առաջին յաղթանակի պատիւին:
Կուեյտան՝ ստուերներու կախարդուհին, խորհուրդ տուաւ Դենիին գնալ Ասշայ, իսկ Գթասիրտները կատարեցին մահափորձ թագուհիին վրայ։ Օգնութեան համար եկան Բելուասը եւ Արստան Բելոբորոդիյը: Սակայն նաւահանգիստին տեղի ունեցաւ բախում միգուցէ անոր համար, որ իրենց ընկալած էին որպէս լրտեսներ: Վերջիվերջոյ անոնք բոլորով տեղաւորուեցան երեք նաւերու մէջ, որոնք կը կոչուէին Դեյեներիս՝ Տարգարիեններ վիշապներու պատիւին եւ երթեւեկեցին Պենտոս՝ վերադարձան Իլիրօ: Դենին իր ուղեկիցներէն իմացաւ, որ բռնատիրող Բարատեոնը մահացած է:
Գիրքի Նկարագրութիւն
Ճորճ Ռեյմոնտ Ռիչարտ Մարտին, յայտնի ամերիկեան վիպագիր, գրող եւ խմբագիր, գրական մրցանակներու դափնեկիր: Ծնած է 20 Սեպտեմբեր 1948-ին Բեյոնի մէջ՝ ոչ մեծ քաղաքին մէջ՝ Նիւ Ճերսիի մէջ՝ ոչ հարուստ ընտանիքին մէջ։ Հայրը եղած է ձկնորս, իսկ մայրը կառավարող՝ արտադրութեան մէջ։ Մանուկ հասակին Ճորճը շատ զբաղած է ընթերցանութեամբ, ինչպէս նաեւ գրած է պատմուածքներ եւ միաժամանակ վաճառած է զանոնք ընկերներու հետ: Անոր ոճին վրա ազդած են այնպիսի գրողներ, ինչպիսիք են Ռոպերթ Իրուին Հովարտը, Ռոպերթ Հայնլայնը, Այզեք Ազիմովը, Հովարտ Ֆիլիփս Լաւքրաֆտը, Էրիք Ֆրենք Ռասելը, Անտրէ Նորթոնը , Ֆրից Լեյպերը եւ Մերուին Պիքը : Մարտինի գործերը սկսած են հրատարակուիլ 1971էն: Առաջին վեց տարին ան աշխատած է գիտաերեւակայան պատմուածքներու վրայ եւ հասաւ յաջողութեան, յաղթելով երեք Hugos, երկու Nebulas, World Fantasy Award եւ Bram Stoker Award: 1977-ին ան շահոյթ ստացաւ իր առաջին մեծ՝ «Մահացող Լոյս» վէպէն :
1980-ական թուականներուն Ճորճ Մարտինը գնաց Հոլիուուտ եւ սկսաւ աշխատիլ այնտեղ բեմադրիչ: Ահա այսպես կը նկարագրէր ան ատիկա.
Չնայելով ատոր, Մարտինը սկսաւ համագործակցիլ Մթնշաղի գօտի եւ Doorways յայտնի ծրագիրներու հետ: Այդ ժամանակ ծնաւ Վայրի խաղաքարտերու մասին միտքը: «Սառոյցի եւ կրակի երգ» վիպաշարի ստեղծման ժամանակ Ճորճը արդէն յայտնի էր, որպէս գրող: Վէպը սկսած է գրուիլ 1991-ին՝ Սանթա Ֆէ քաղաքին մէջ : Ի սկզբանէ հեղինակը ուզած է ստեղծել գիրքերու եռեակ՝ ներառելով Գահերու խաղ, վիշապներու հետ պար եւ Ձմռան քամի գիրքերը՝ իւրաքանչիւրը 800 էջնոց: Առաջինը պիտի նկարագրէր Քաղաքացիական պատերազմը Վետերոսի մէջ, երկրորդը՝ Դեյեներիսի գալը, իսկ երրորդը՝ Ձմռան գալուստը եւ ուրիշներու արշաւանքը: 1990-ականներու իր ծրագիրին համաձայն հատորները պէտք է հրատարակուէին մէկ տարի ընդմիջումով : Բայց ժամանակի հետ Մարտինը համոզուեցաւ, որ երեք գիրքը շատ քիչ մասշտաբային կ'ըլլայ վէպի համար եւ հատորներու քանակը մեծցաւ՝ սկիզբը քաղաքացիական պատերազմի նկարագրութիւնը դարձաւ երկու, իսկ աւելի ուշ չորս հատոր, իսկ ետքը Մարտինը բաժնեց վերջին գիրքը երկու մասի եւ ստացաւ եօթը հատոր :
«Սառոյցի եւ կրակի երգ» վէպը գրելու ժամանակ Մարտինը շատ յաճախ կ'անդրադառնար պատմական գիրքերոգն՝ օգտագործելով «ամբողջական խորասուզման» մեթոտը: Երբ գրողը կը նկարագրէր այս կամ այն իրադարձութիւնը, ան կը փորձէր ատոր մասին իմանալ աւելին, բայց չէր փորձեր ներառել ամբողջ տեղեկութիւնը վէպին մէջ։ Պատմական գիրքերէն Ճորճը կ'առանձնացնէր «Միջնադարեան զինուոր»-ը Ճերի Էմբլտոնի եւ Ճոն Հոուի, «14-րդ դարու գաղտնիքը»՝ Պարպարա Տակմանի, «Միջնադարեան սուսերամարտը»՝ Ճոն Կլեմենտսի, «Միջնադարեան պատերազմեր» հաւաքածուն՝ Տեյւիտ Նիկոլի, «Հին աշխարհի մեծ քաղաքներ»-ը Լ. Սպրեկ տէ Կամպայի, Խրոնիկները Ֆրուասսար եւ այլն: Ան նաեւ կը նշէր, որ օգտագործած է մասնագիտացված գրականութեան մեծ մասը, որոնցմէ գրած է միջնադարեան երաժիշտներու եւ ծաղրածուներու, տօներու, ասպետական շքանշաններու եւ մասշտաբային ռազմական բախումներու՝ Հարիւրամեայ պատերազմի, Կարմիր եւ Սպիտակ վարդերու պատերազմի մասին : Ճորճ Մարտինը ունի մի քանի գիրքերու պահարաններ, որոնք լի են Միջին դարերու մասնագիտացած գրականութեամբ : Ինչպէս նաեւ գործի համար ան այցելած է շարք մը եւրոպական տեսարժան վայրեր :
Այս ամէնը Ճորճը ներկայացուցած է վէպին մէջ՝ փորձելով կեանքը հասցնել ծայրագոյն ճշմարտացի.
Ինչպէս Մարտինը ինքը կ'ըսէր դեռ մինչեւ գիրքը գրելը ան մտածած էր գիրքի աշխարհը՝ նկարելով քարտէսներ, մտածելով պատմական իրադարձութիւններ, կազմելով կառավարիչներու ցուցակներ, քաղաքներ եւ հատորներուն պէտք եկող բաներ: Ամենաառաջին պատմութիւններէն եղած է Դեյեներիսի պատմութիւնը: Ան նաեւ նշած է, որ իր նպատակներէմն մէկը եղած է վէպին մէջ քաղաքներու, կազմակերպութիւններու եւ հերոսներու շարժաբանութիւն տալը: Երբեմն հերոսները կը փոխէին վէպի ընթացքը, այնպէս որ ան չէր ուզեր : Բաւականին ծանր աշխատանք եղած է հերոսի կերպարի բացայայտումը եւ ժամանակի ընթացքին իրենց մեծնալու հետ մէկտեղ փոփոխութիւնը: Ինչպէս ըսած է Մարտինը՝ ատիկա ամենադժուար աշխատանքներէն մէկն էր :
Կարդացողները շատ արագ սիրեցին վէպը՝ հերոսներու՝ չար ուրիշներու, մեծ սառոյցէ Պատի, վիշապներու, բարեհամբոյր տիկիններու պայծառութեան համար եւ Մարտինը նաեւ կը յիշուէր անով, որ կարող էր ցանկացած պահին սպաննել բարեհամբոյր հերոսի՝ ցոյց տալու համար վէպին մէջ իր ստեղծած դառնաշունչ աշխարհը: Ինչպէս ինք կ'ըսէր, անոր վրայ խիստ տպաւորութիւն կը գործեն մոխրագոյն հերոսները, իսկ սպիտակներն ու սեւերը քիչ կը հետաքրքրեն: Հեղինակը յաջողութեամբ միացուցած է երեւակայութիւններով լի վիպաշարը եւ ուժեղ պատմական վէպը՝ քաղաքացիական պատերազմի մասին: Մարտինը նաեւ կը գրէ շատ մանրամասն:
Ճորճ Մարտինի՝ որպէս գրողի, կարելի է դատել իր ամենայայտնի խօսքով.
Ճորճ Մարտինը ունի նկարագրութեան եւս մէկ բնորոշ ձեւ՝ պատմուածքի իրադարձութիւնները տեղի կ'ունենան տարբեր հերոսներու կողմէ, իսկ անոնց գլուխները կ'արտացոլան իրենց տեսակէտը՝ իրադարձութեան վերաբերեալ: Ճորճ Մարտինի հերոսները գրաւիչ ու գունագեղ են: Ընթերցողները կը տեսնեն անոնց մէջ ոչ թէ այն ինչ առաջնահերթութիւն կը նկատեն՝ Գրիգոր Կլիգանը չի յիշուիր իր հասակի համար, կամ Տիրիոնը՝ իր գաճաճութեան համար: Ընթերցողները կը տեսնեն կերպարներու ներքին աշխարհը եւ կը հասկնան իրենց արարքներու պատճառները, իսկ որոշները անոնցմէ կարող են միաժամանակ իրենց կառավարել, ինչպէս դրական, այնպէս ալ բացասական (Օրինակ. Պետիր Բեյշին կամ Սանդոր Կլիգան): Մարտինը համարձակած է ստեղծել նաեւ անկանխատեսելի վէպ՝ երբ կողմի մը յաղթանակը պարզ կ'երեւի, բայց տեղի կ'ունենան իրադարձութիւններ, որ տուեալ կողմին կը զրկեն յաղթանակէ:
Մարտինի աշխատանքը կը ներառէ նկարչական տարրեր, որոնցմէ մեծ մասը կը բացայայտուի մի քանի անգամ կարդալէ ետք: Ընթերցողը իրադարձութիւններու շղթային մէջ, հերոսներու մասին մտահոգուելով, զանոնք չի նկատեր, եւ հերոսները նոյնպէս բաց կը թողնեն այդ հատուածները: Յաջորդ անգամ կարդալով, արդէն չմտահոգուելով, կարելի է բացայայտել նորանոր առեղծուածներ գիրքին մէջ։ Մարտինը նաեւ յայտնի է իր հրապարակային ոչ կանխատեսելի պտոյտներով:
Հեղինակը լրջօրէն աշխատած է նաեւ կնքաբանութեան վրայ։ Ատոր համար ան ունի հաստ գիրքեր՝ ընթացքի ամբողջ բարակութիւններու համար: Մարտինի աշխատանքներու երկրպագուները ստեղծած են կայք, ուր ներառած են 400-էն աւելի Վեստերոսի փոքր եւ մեծ տուներու զինանշաններ: Հեղինակը նաեւ կը նկարագրէ ուտելիքը վիպաշարին մէջ :
Ճորճ Մարտինը կարող է աշխատիլ միաժամանակ մի քանի գիրքերու վրայ եւ վիպաշարի ստեղծման ժամանակ ան ստեղծած է մեծաքանակ ուրիշ պատմուածքներ: Ան աւելի աչխուժ կ'աշխատի որպէս հեղինակակից «Վայրի խաղաքարտեր» պատմուածքներու հաւաքածուի վրայ:
Հրապարակում
1996-ին Ճորճ Մարտինը ուղարկեց իր խմբագիրին երեք հատոր: Գիրքերը ամբողջովին տարբեր ժանրի էին՝ գիշերային երեւակայութիւն, սարսափ եւ երեւակայութիւն-եռեակ: Խմբագիրը հաւնեցաւ վերջին տարբերակը այն պատճառով, որ երեւակայութեան ոճի գիրքերը աւելի հեշտ կը վաճառուին: Այդ թուականին հրապարակուեցաւ առաջին հատորը՝ Գահերու խաղը, որ դարձաւ շատ ճանչուած Մարտինի երկրպագուներու շրջանակին մէջ։ Արդէն 1998-ին լույս տեսած երկրորդ հատորը՝ Արքաներու պատերազմը: Հետաքրքիր է, որ «Հարփըր Քոլինզ» հրատարակչութիւնը գրաւեց ընթերցողները, քանի որ գրախանութներուն մէջ անվճար կարելի էր վերցնել «Գահերի խաղ» գիրքի առաջին մասերու թռուցիկը: Առաջին իսկ էջին գրուած են Ռոպերթ Ճորտանի, Ռայմոնտ Ֆեյստի եւ Էնն Մաքեֆրիի խօսքերը գիրքին մասին: Բրոշյուրը տալիս էր ոչ մեծ զեղչ՝ վեպի ամբողջական տարբերակի վրա :
Առաջին անգամ գիրքը հրապարակած է ամերիկեան Bantam Spectra կազմակերպութիւնը՝ 16 Նոյեմբեր 1998-ին: Աւելի ուշ անիկա նաեւ հրապարակուած է Voyager Books բրիտանական ընկերութեան կողմէ եւ վէպը թարգմանուած է 23 լեզուով, ինչպէս՝ ռուսերէն եւ ուքրաներէն:
2005-ին լոյս տեսաւ վէպի նուիրատիպ հրատարակութիւնը՝ Ճոն Հոուվ նկարիչի պատկերներով:
«Країна мрій»-ն, որ թողարկուած է 2014-ի Մարտին, վէպի ուքրաներէն տարբերակն է: Գիրքը վաճառքի սկսած է Մարտ 27-էն :
Ստեղծագործութեան Աշխարհի Ստեղծում
Վեստերոսի քաղաքացիական պատերազմը, կամ հինգ թագաւորներու պատերազմը, կը համարուի հիմքը այնպիսի պատմական բախումներու, ինչպիսինն են Կարմիր եւ սպիտակ վարդերու պատերազմը (Միանգամայն կ'երեւի կարմիր Լաննիստերներու եւ սպիտակ Ստարկներու այլաբանութիւնը) եւ Հարիւրամեայ պատերազմը (Դարձեալ Լաննիստերներու կազմակերպութիւնը՝ անգլիացի զաւթիչներու եւ Ստարկները՝ ֆրանսացիներու, որոնք կը պաշտպանէին իրենց քաղաքը): Երկու բախումներուն կարելի է նաեւ վերագրել թագաւորի վախճանը, որ ամուր ձեռքով կը պահէր կառավարութիւնը, եւ բախումը աթոռի համար:
Դիւցազներգական երեւակայութեան համար 10 ոտքնոց պատը շատ վատ էր, ուստի Մարտինը ստեղծեց պատնեշ՝ 700 ոտք բարձրութեամբ: Տեղական բնակիչները նոյնպէս քիչ էին, ուստի Մարտինը ստեղծեց տոմերու տարատեսակութիւն : Այսպէս ծնած են կախարդուած անտառը՝ հին վայրենացածներով, եւ Ցուրտի ժանիքները, լեռները կատաղի ցուրտով ու շատ ուրիշ հիւսիսային տեղերով: Ինչպէս նաեւ որոշ հետախուզողներ այդ պատնեշը կը նմանեցնեն Մեծ Չինական պատին:
Մարտինի աշխարհի դոտրակացիները նման են հօներուն, մոնկոլներուն, աւարներուն եւ հունգարներուն: Ինչպէս նաեւ անոնց մէջ կան հնդկական տոհմերուն բնորոշ գիծեր: Դոտրակացիները համարձակ եւ խիզախ զինուորներ են, անոնք չեն գիտեր թէ ինչ է վախը կռիւին մէջ եւ կը վարեն գրաւող քաղաքականութիւն: Պարգեւները անոնք կը տանին իրենց մայրաքաղաք՝ Վեյես Դոտրակ: Թեթեւ տեղափոխելի բնակավայրերը, պարզ սնունդն ու ձիու պաշտանմունքը իրենց կը նմանեցնեն թուրքերուն ու մոնկոլներուն: Դոտրակական կոր սուր Արակխը՝ միջի սրուածքով, ստեղծուած է եգիպտական սուր խոպեշի նման: Զինուորներուն մազերու երկար հիւսքերը կը նմանեցնեն անոնց սիանբի, տունխու եւ մանչժուրներու քոչուոր ցեղերուն: Դոտրակացիներու լեզուէն կը լսուէին միայն առանձին կապակցութիւններ մթնոլորտի ստեղծման համար: Յարմարաւետութեան համար բոլոր բառակապակցութիւնները թարգմանուած են անգլերէն :
Տարբերակներէն մէկուն համաձայն՝ վայրի գայլերը վերցուած են canis dirus (լատ. սարսափելի գայլեր), էն, արարածներ որ կ'ապրէին Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ :
Ճորճ Մարտինը մասնագիտացուած միայն կը կարողանայ խօսիլ անգլերէն: Այդ իսկ պատճառով վէպերուն մէջ մեծամասամբ կերպարներ են բրիտանական պատմութենէն, ոչ թէ սպանական կամ գերմանական:
Ինչպէս կը յիշեցնէ հեղինակը ստեղծագործութեան գլխաւոր հերոսներէն մէկը՝ Տիրիոն Լաննիստերը, ունի ինչպէս սեփական, այնպէս ալ Ռիչարտ 3-րդի բնաւորութեան գիծերը: Վերջինիս մասին որոշ պատմաբաններ ըսած են ինչպէս «ֆիզիքական եւ բարոյական տգեղութեան մարմնաւորում»: Ինչպէս կը մտածէ հետախուզողներու ուրիշ խումբ մը՝ Լաննիստերներու տունը նման է իշխանասէր Պորճիա ընտանիքին՝ Իտալիոյ մէջ։ Նաեւ տարածուած էին ասեկոսեներ՝ արիւնը փոխելու մասին: Վէպին մէջ ատով հետաքրքրուած են Ճեյմէ եւ անոր քոյր Սերսեյա Լաննիստերները : Հետախուզողները զուգահեռ անցկացրած են Էդուարդ Ստարկի գլխատուելու, անոր եղբօր Պենճենի անհետանալու ու Ռիչարտ Պլանտագենետի՝ Եորսկիյի 3-րդ իշխանի գլխատուելու ու անոր հօրեղբօր կռիւի ընթացքին մահուան մէջ։ Եւ անոր, եւ միւսին գլխատեցին, Ռիչարտին հասաւ թուղթէ թագն ու ծիծաղը: Ռիչարտ Էդուարդի 4-րդի որդին կը յիշեցնէ Ռոպ Ստարկին : Ինչպէս հաստատած է հեղինակը, Քեյթիլին Ստարկը ստեղծուած է Ալեոնորա Ակվիտանսկի թագուհիի կերպարի հիման վրայ։ Ուսումնասիրողները գտած են այլ նմանութիւններ նոյնպէս :
Կը նշուի նաեւ Ճոֆրի թագաւորի նմանութիւնը Էդուարդ Լանկաստերին՝ Հենրիխ 6-րդի եւ Մարգարիտա Անժոյսկիի որդիի: Անոնք ապեւրինածին էին եւ խելագար, օրինակ, կը սիրէին կտրել թշնամիներու գլուխները: Տեոն Գրեյջօն նման է Կլարենսի առաջին ասպետ՝ Ճորճ Պլանտագենետին: Վերջինս Էդուարդ 4-րդ Եորքի եղբայրն էր եւ կը կռուէր անոնց կողմէ, սակայն, ինչպէս եւ Տեոնը, դաւաճանեց անոնց եւ անցաւ Լանկաստերներու կողմը: Ճեյմէ Լաննիստեր կերպարը վերցուած է Գոտֆրիդ ֆոն Բերլիհինգենէն: Ան, ինչպէս Ճեյմէն, կորսնցուցած է աջ ձեռքը, ատոր համար ալ կոչուած էր Գոչ Մետացէ ձեռք : Լաննիստերը ուշ կը ստանայ ոսկիէն: Կխալ Դրոգօն՝ կխալասարի վախճանուած առաջնորդը, վերցուած է Ճենկիզ խանէն: Աշա Գրեյջօն կը յիշեցնէ իրլանտացի ծովահենուհի Գրեյս Օ՛Մեյլին, որ յաղթած է իր կրտսեր եղբօրը՝ չթողնելով անոր դառնալ առաջնորդ: Լիաննա Ստարկը վերցուած է Լուկրեցիայէն՝ հռոմէացի կնոջմէ, որուն բռնութիւններու ենթարկած էր Էրուսական արքայի որդին:
Ճորճ Մարտինը հաստատած է, որ Կարմիր հարսանիքը, երբ Ֆրէին դաւաճանաբար սպաննեց Ռոպ Ստարկ թագաւորին, անոր մօրը՝ Քեյթիլինին եւ մի քանի այլ հիւսիսայիններու, վերցուած է երկու իրադարձութիւններէն՝ Սեւ ընթրիքէն, երբ Եակօ 2-րդի խնճոյքի ժամանակ սպաննուեցաւ սքոթլանտացի Դուգլասով տոհմը եւ Գլենկոյում տեղի ունեցաւ կոտորած, երբ Մակդոնալդներու տոհմը գիշերը սպաննեց Կեմպբելներու տան 70 անդամներու՝ չգթալով անգամ կանանց եւ երեխաներուն: Հետախուզողները նաեւ զուգահեռ անցակցրած են «Կոծիկի» ճափոնական առասպելական հատուածի միջեւ, երբ Ճափոնի առաջին կայսրին՝ Ձիմուին սպաննած էին իր թշնամիներու կազմակերպած խնճոյքի ժամանակ: Նուագակցութեան ժամանակ ան նաեւ երգած էր երգ մը: Հետախուզողները զուգահեռ անցկացրած են Չերնովոդնայի ճակատամարտի եւ 673-678 թուականներուն արաբներու կողմէ Կոստանդնուպոլիսի պաշարման միջեւ։ Անոնք նաեւ գտած են նմանութիւն Ստանիս Սուետոզարնիյի սուրի ու Արթուր Պենդրագոն Էսկալիբուրի լեգենդար դարմանատան միջեւ:
Վինտերֆելի գրաւումը Տեոն Գրեյջոյի կողմէ, երբ ան ունէր իր հետ միայն քսան զինակից, կը յիշեցնէ սքոթլանտացիներու կողմէ Էդինբուրգեան ամրոցի գրաւումը: Մորեյ իշխանը վերցուց զայն՝ ունենալով ընդամէնը երեսուն մարտիկ:
Կարմիր Քրմուհիի՝ Մելիսանդրայի կրօնը՝ հաւատքը Ռ՛Գլորային՝ Լոյսի տիրակալին, մօտ է զորոաստրիզմին: Այս պարսկական հաւատքին մէջ կրակը կարող է պարգեւել պայծառացում եւ բանալ իմաստութիւն: Հաւատացողները յաճախ կ'աղաչեն կրակին, ինչպէս Մարտինի վիպաշարին մէջ։ Բացի ատկէ, զորոաստրիզմը կը մատնանշէ բարիի եւ չարի միջեւ կռիւ: Գիրքին մէջ ատոր կերպարներն են Լոյսի տիրուհին եւ Մեծ Ուրիշը:
2015-ին HarperCollins կազմակերպութիւնը, Լոնտոնի մէջ բանալով նոր գրասենեակ, որոշեց ցուցադրել 1993-ին գրուած գրաւոր նամակը, որ գրած էր Ճորճ Մարտինը իր գրական ընկերոջ Ռալֆ Վիչինանցէին: Ատոր մէջ ներառուած են «Սառոյցի եւ կրակի երգ» վէպի իրադարձութիւններ եւ յղացումներ: Շուտով նամակի նկարները յայտնուեցան համացանցի վրայ, իսկ ատոնց ջնջելու գործը յաջողութիւն չբերաւ: Ճորճ Մարտինը հաստատեց իր հեղինակային իրաւունքը: Սակայն նամակի վերջին պարբերութիւնը ներկուած էր սեւ թաղիքով: Նամակին պէտք եկած էին վիպաշարի առաջին տասներեք մասերը:
Երկրորդ սպառնալիքը, հեղինակի կարծիքով, դոտրակցիներու ներխուժումն էր՝ Դեյեներիս Տարգարիենի առաջնորդութեան տակ: Վէպի կեդրոնն է «Վիշապներու պարը» եւ Ուրիշներու գալուստը՝ 6-րդ հատորի հրապարակային գիծերը: Ճնշումը աւելցնելու համար հեղինակը ստեղծած է միջավայր, որուն մէջ կարող է մահանալ իւրաքանչիւր հերոս, անգամ գլխաւոր կերպարը: Որպէս գլխաւոր հերոսներ Մարտինը առանձնացուցած է Տիրիոն Լիննիստերը, Դեյեներիս Տարգարիենը, Արիան եւ Բրան Ստարկը, ինչպէս նաեւ Ճոն Սնոուը: Ի սկզբանէ Ճորճ Մարտինը կ'ենթադրէր Էդուարդի եւ Քեյթիլինի մահը, Սանսայի եւ Ջոֆրիի ամուսնութիւնը, ինչպէս նաեւ Տիրիոնի եւ Արիայի սէրը: Ան նաեւ կը նշէր անիկա, որ Բրանը կարող է օգտագործել կախարդանք, իսկ Դեյներիսը կը սպաննէ Դրոգոյին՝ վրէժ լուծելով եղբօր դաժան սպանութեան համար  :
Արձագանքներ
Ռուսական «Երեւակայական Աշխարհ» թերթի խմբագիր Տմիթրի Զլոտնիցկին 2008-ի Դեկտեմբերին Մարտինի աշխատանքին մէջ նշմարեց բարձրագոյն միջնադարի ասպետական մթնոլորտը: Ան զարմացաւ Ստարկներու տան «սառնութիւններով», որոնք կը կառավարէին Հիւսիսը հազարաւոր տարիներ: Անոր թուեցաւ տարօրինակ ե՛ւ Վեստերոսի մեկուսացումը միւս ցամաքամասներէն, ե՛ւ ներքին սպառնալիքներու բացակայութիւնը: Ոչ իրական նկարագրած է Գիշերային պահակախումբը՝ որպէս գողեր, սպանողներ եւ բռնացողներ, որ չեն կարողանար կազմակերպել հարազատ եղբայրութիւն եւ կռուիլ իրենց հոգիներուն հարազատ վայրենացածներու դէմ: Իրականում, ըստ նրա, այնտեղ չէր լինի կարգապահություն, այլ կլինեին երթեր :
Խմբագիրը նկատեց, որ պատերազմ եւ գօտեմարտ այնքան ալ չէ եղած, եւ հիմնականօրէն կը նկարագրուի այդ պատերազմին ընթացքին մարդկանց ողջ մնալը եւ փոքր ընդհարումներ: Բացի ատկէ, Զլոտնիցկին նկատեց, որ շատ քիչ դեր ունի եկեղեցին, իսկ կրօնական զինուորներ փաստացի չկային: Միջին դարերուն պատերազմները մեծամասամբ կրօնական պատճառներով կ'ըլլային: Մարտինի աշխարհին մէջ հարեւաններ հանգիստ կը վերաբերին ուրիշ կրօններու, իսկ մի քանի տեղ ատոնք անգամ գոյութիւն չունին: Սեպտոններու դերը, ինչպէս ան նկատեց, խորհրդանշական է, ի տարբերութիւն այն բոլոր պատմական կարդինալներու, որոնք եղած են կառավարութեան առաջին մարդիկ (Ռիշելիէ եւ Մազարինի Ֆրանսայի մէջ), եւ անգամ Հռոմի Պապը:
Տեսաբանին զարմացուցած է վիպաշարի սկիզբը կրօնի կտրուկ արմատականացումը, եւ երկու աւանդոյթներու անհամապատասխանութիւնը, որմէ մէկով ներկայացուած է գեղեցիկ տիկնոջ կերպարը, իսկ միւսը կ'իջեցնէ կնոջ դերը հասարակութեան մէջ, եւ գիտութեան ու արհեստագիտութեան բացակայութիւնը Տարգարիեններու կառավարման ժամանակ: Ատիկա, ըստ անոր կարծիքին, վէպը դարձուցած է աւելի երեւակայական եւ քիչ իրական:
Էկրանավորում
HBO հեռատեսիլի ալիքը պատուիրած է «Գահերու խաղի» երկրորդ եղանակը՝ 19 Ապրիլ 2011-ին՝ առաջին եղանակի պաշտօնական շնորհահանդէսէն 2 օր ետք :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Անգլերէն գիրքեր Ստորոգութիւն:Երեւակայութիւն Ստորոգութիւն:1998 գիրքեր
Ծիծեռնակ
Ծիծեռնակ, եռամսեայ երաժշտական հանդէս, որ հրատարակուած է Գահիրէի մէջ 2001-2008 թուականներուն` իբրեւ Ջահակիր շաբաթաթերթի յաւելուած։
Խմբագիր` Հայկ Աւագեան, տնօրէն` Մարտիրոս Պալաեան։
Նուիրուած է բացառապէս հայկական երաժշտութեան։ Հրատարակած է երաժշտական ուսումնասիրութիւններ, քննախօսականներ, գրախօսականներ, հրապարակումներ։ Արաբերէնէ հայերէն թարգմանած է հայ երաժշտութեան մասին յօդուածներ եւ ուսուսնասիրութիւններ։ Լոյս ընծայած է հայ երաժշտահաններու ստեղծագործութիւններ, ինչպէս նաեւ օտար երաժշտահաններու գործեր հայկական թեմաներով։
Լոյս տեսած է ընդամէնը 29 համար։
Բովանդակութիւն
(բացի նշուածներէն, բոլոր յօդուածներուն եւ թարգմանութիւններուն հեղինակն է Հայկ Աւագեան)
Ա. Տարի, Թիւ 1, Յունուար 2001
1. «Երկու խօսք»։
2. «Համառօտ մատենագիտութիւն` հայկական դէմքեր ու դէպքեր բովանդակող օտար օփերաներու»։
3. ԵԳԻՊՏԱՑԻ ՄԱՍՆԱԳԷՏՆԵՐՈՒ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ` ՆՈՒԻՐՈՒԱԾ ՀԱՅ ԵՐԱԺՇՏՈՒԹԵԱՆ
Ա.- Սամհա Էլ-Խուլի, «Ազգայինը` Ի. դարու երաժշտութեան մէջ»։
4. ՁԱՅՆԱՆԻՇԵՐՈՒ ԲԱԺԻՆ
«Եգիպտոսի Ազգային Օրհներգ»։
«Հայաստանի Ազգային Օրհներգ»։
«Polyeucte, երժշտ.` Շարլ Կունօ»։
5. ՄԱՄՈՒԼԻ ՅԻՇՈՂՈՒԹԵՆԷՆ
Գրիգոր Արծրունի, «Տաղանդները կորչում են»։
Գրիգոր Արծրունի, «Երաժշտական կրթութիւն»։
6. ՔՆՆԱԽՕՍԱԿԱՆ` ՀԻՆ ՈՒ ՆՈՐ ՁԱՅՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ
«Առնոյ Բաբաջանեան կը նուագէ իր ստեղծագործութիւնները»։
7. ԳՐԱԽՕՍԱԿԱՆ
«Կոմիտասը եւ հայ ժողովրդի երաժշտական ժառանգութիւնը, հեղինակ` Նիկողոս Կ. Թահմիզեան»։
Ա. Տարի, Թիւ 2, Ապրիլ 2001
1. «Գոհարիկ Ղազարոսեանի ստեղծագործական առանձնայատկութիւնները (ըստ տպագրուած ստեղծագործութիւններուն)»։
2. ԵԳԻՊՏԱՑԻ ՄԱՍՆԱԳԷՏՆԵՐՈՒ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ` ՆՈՒԻՐՈՒԱԾ ՀԱՅ ԵՐԱԺՇՏՈՒԹԵԱՆ
Բ.- Մոհամմէտ Րէֆաաթ Էլ-Իմամ, «Հայերը Եգիպտոսի մէջ, ԺԹ. Դար»։
3. ՁԱՅՆԱՆԻՇԵՐՈՒ ԲԱԺԻՆ
«Գոհարիկ Ղազարոսեանի Choral «Հայր մեր»-ը»։
«Հրանդ Քէշիշեանի Սգոյ Քայլերգը»։
4. ՄԱՄՈՒԼԻ ՅԻՇՈՂՈՒԹԵՆԷՆ
Ս. Մ. Ծոցիկեան, «Պ. Սինանեանի նուագահանդէսը»։
5. ՔՆՆԱԽՕՍԱԿԱՆ` ՀԻՆ ՈՒ ՆՈՐ ՁԱՅՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ
«Սուրբ Ծննդեան երգեցողութիւնը Գահիրէի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցիէն ներս»։
6. ԳՐԱԽՕՍԱԿԱՆ
«Հայ յեղափոխական երգերուն տեղը հայ երաժշտութեան պատմութեան մէջ, հեղինակ` Գրիգոր Փիտէճեան»։
Ա. Տարի, Թիւ 3, Յուլիս 2001
1. «Խորհրդահայ երաժշտահաններու դաշնակումներ հայկական հոգեւոր երգերու»։
2. ԵԳԻՊՏԱՑԻ ՄԱՍՆԱԳԷՏՆԵՐՈՒ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ` ՆՈՒԻՐՈՒԱԾ ՀԱՅ ԵՐԱԺՇՏՈՒԹԵԱՆ, Գ.
Ապտ Էլ-Համիտ Թաուֆիք Զաքի, «Եգիպտական երաժշտութեան դրօշակակիրները 150 տարուան ընթացքին»։
Զէն Նասսար, «Եգիպտական մասնագիտացուած երաժշտութիւնը»։
3. ՁԱՅՆԱՆԻՇԵՐՈՒ ԲԱԺԻՆ
«Տիգրան Զէյթունցեան, տարբեր ստեղծագործութիւններ»։
«Ֆուատ Էլ-Զահէրի, Danse du Harem դաշնակի համար»։
4. ՄԱՄՈՒԼԻ ՅԻՇՈՂՈՒԹԵՆԷՆ
«Գունոյի Ֆաուստը հայերէն լեզուով»։
5. ՔՆՆԱԽՕՍԱԿԱՆ` ՀԻՆ ՈՒ ՆՈՐ ՁԱՅՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ
«Անոյշ օփերային երկու ձայնագրութիւնները»։
«The New Grove Dicionary of Music and Musicians եւ The New Grove Dicionary of Opera».
Ա. Տարի, Թիւ 4, Հոկտեմբեր 2001
1. «Մեծավաստակ դաշնակահար եւ մանկավարժ Նուարդ Տամատեան»։
2. ԵԳԻՊՏԱՑԻ ՄԱՍՆԱԳԷՏՆԵՐՈՒ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ` ՆՈՒԻՐՈՒԱԾ ՀԱՅ ԵՐԱԺՇՏՈՒԹԵԱՆ
Դ.- Մոհամմէտ Րէֆաաթ Էլ-Իմամ, «Հայերը Եգիպտոսի մէջ, 1896-1961»։
3. ՁԱՅՆԱՆԻՇԵՐՈՒ ԲԱԺԻՆ
«Տիգրան Չուհաճեան, Mazurka»։
«Գալուստ Կոստանդեան, Սաթինիկ Սքօթիշ»։
«Կոմիտաս Գէորգեան, Գովք հայ դպրոցին»։
4. ՄԱՄՈՒԼԻ ՅԻՇՈՂՈՒԹԵՆԷՆ
Յ. Սեթեան, «Շահ-Մուրատեան»։
5. ՔՆՆԱԽՕՍԱԿԱՆ` ՀԻՆ ՈՒ ՆՈՐ ՁԱՅՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ
«Գոհարիկ Ղազարոսեան»։
6. ԳՐԱԽՕՍԱԿԱՆ
«Հայ երգահանների խմբերգերի ընտրանի»։
Բ. Տարի, Թիւ 1 (5), Յունուար 2002
1. «Թէոդիկ, Ամէնուն Տարեցոյցը, երաժշտական մատենագիտութիւն»։
2. ԵԳԻՊՏԱՑԻ ՄԱՍՆԱԳԷՏՆԵՐՈՒ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ` ՆՈՒԻՐՈՒԱԾ ՀԱՅ ԵՐԱԺՇՏՈՒԹԵԱՆ, Ե.
Ապտ Էլ-Մենեէմ Արաֆա եւ Սաֆար Ալի, «Ուտի ուսուցում»։
Մահմուտ Քամէլ, «Արաբական երաժշտութեան ըմբոշխնումը»։
Ապտ Էլ-Համիտ Թաուֆիք Զաքի, «Արաբական երաժշտութեան առաջապահները»։
Գոսթանտի Րեզք, «Արեւելեան երաժշտութիւնը եւ արաբական երգեցողութիւնը»։
Մուսթաֆա Նաճիպ, «Ի. դարու Եգիպտոսի հռչակաւոր դէմքերու հանրագիտարան»։
Մոհամմէտ Քապիլ, «Ի. դարու եգիպտական երգեցողութեան հանրագիտարան»։
3. ՁԱՅՆԱՆԻՇԵՐՈՒ ԲԱԺԻՆ
«Քրիստափոր Կարա-Մուրզա, Երկու հատուած պատարագէն»։
4. ՄԱՄՈՒԼԻ ՅԻՇՈՂՈՒԹԵՆԷՆ
Մարգարիտ Բաբայեան, «Պ. Նիկողայոս Տիգրանեանցի նուագահանդէսը»։
5. ՔՆՆԱԽՕՍԱԿԱՆ` ՀԻՆ ՈՒ ՆՈՐ ՁԱՅՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ
«Հայկ Սարգիսեանի երկու ձայնագրութիւնները»։
«Երաժշտութիւն որ է համառօտ տեղեկութիւն երաժշտական սկզբանց, ելեւէջութեանց եղանակաց եւ նշանագրաց խազից, հեղինակ` Հ. Մինաս Բժշկեան»։
Բ. Տարի, Թիւ 2 (6), Ապրիլ 2002
1. «Ընդարձակ տարեցոյց, երաժշտական մատենագիտութիւն»։
2. «Ցանկ հին արաբական երգի եւ երաժշտութեան` ձայնագրուած սկաւառակներու վրայ»։
3. ՁԱՅՆԱՆԻՇԵՐՈՒ ԲԱԺԻՆ
«Հրանդ Քէշիշեան, Չորս հայկական գեղջկական երգեր Բալուէն»։
4. ՄԱՄՈՒԼԻ ՅԻՇՈՂՈՒԹԵՆԷՆ
Յովհաննէս Աւագեան, «Նուագահանդէս ի նպաստ Ազգային Հիւանդանոցի»։
5. ՔՆՆԱԽՕՍԱԿԱՆ` ՀԻՆ ՈՒ ՆՈՐ ՁԱՅՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ
Գրիգոր Փիտէճեան, «Սիրվարդ Գարամանուկ խտասալիկի հրապարակման առիթով»։
6. ԳՐԱԽՕՍԱԿԱՆ
«Երաժշտական Հայաստան»։
Բ. Տարի, Թիւ 3 (7), Յուլիս 2002
1. «Ընդարձակ տարեցոյց, երաժշտական մատենագիտութիւն»։
2. «Սեդրակ Միշեան` Սայէտ Տարուիշի երգերու ձայնագրող»։
3. ՁԱՅՆԱՆԻՇԵՐՈՒ ԲԱԺԻՆ
«Ալպերթօ Հեմսի, Խոկում (հայկական ոճով), թաւջութակի եւ դաշնակի համար»։
4. ՄԱՄՈՒԼԻ ՅԻՇՈՂՈՒԹԵՆԷՆ
Քրիստափոր Կարա-Մուրզա, «Օպերային ներկայացումներ»։
5. ՔՆՆԱԽՕՍԱԿԱՆ` ՀԻՆ ՈՒ ՆՈՐ ՁԱՅՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ
«Արամ Խաչատրեան, Եռանուագ քլարինէթի, ջութակի եւ դաշնակի համար»։
6. ԳՐԱԽՕՍԱԿԱՆ
«Archeology of Madness, Komitas, Portrait of an Armenian Icon, հեղինակ` Ռիթա Սուլհայեան-Գույումճեան»։
Բ. Տարի, Թիւ 4 (8), Հոկտեմբեր 2002
1. «Սիրվարդ Գարամանուկի մեներգները դաշնակի նուագակցութեամբ»։
2. ԵԳԻՊՏԱՑԻ ՄԱՍՆԱԳԷՏՆԵՐՈՒ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ` ՆՈՒԻՐՈՒԱԾ ՀԱՅ ԵՐԱԺՇՏՈՒԹԵԱՆ
Զ.- Ահմատ Ֆուատ Ռասլան, «Հայաստան` ազգն ու պետութիւնը»։
3. ՁԱՅՆԱՆԻՇԵՐՈՒ ԲԱԺԻՆ
«Գաբրիէլ Երանեան, Երեք երգ»։
4. ՄԱՄՈՒԼԻ ՅԻՇՈՂՈՒԹԵՆԷՆ
«Երաժշտութեան դասարանն ի Քէպապճը Խան»։
Յակոբ Պարոնեան, «Նօթաճի Համբարձում»։
5. ՔՆՆԱԽՕՍԱԿԱՆ` ՀԻՆ ՈՒ ՆՈՐ ՁԱՅՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ
«Սիրվարդ Գարամանուկի ստեղծագործութիւններուն սալիկը»։
6. ԳՐԱԽՕՍԱԿԱՆ
«Հայրենական Մեծ Պատերազմը հայ ժողովրդական եւ գուսանական երգերում, կազմողներ-խմբագիրներ՝ Մարգարիտ Բրուտեան, Ալինա Փեհլիւանեան»։
Գ. Տարի, Թիւ 1 (9), Յունուար 2003
1. «Ամէնուն տարեգիրքը, երաժշտական մատենագիտութիւն»։
2. ՁԱՅՆԱՆԻՇԵՐՈՒ ԲԱԺԻՆ
«Յարութիւն Սինանեան, Նաւերգ, մեներգի համար դաշնակի նուագակցութեամբ»։
Յովսէփ Եպս. Կարապետեան, «Կոմիտաս Վարդապետ (յուշեր)»։
«Քաթի Պէրպէրեան, Nel labirinto della voce»։
5. ԳՐԱԽՕՍԱԿԱՆ
«Ալեքսանդր Յարութիւնեան, Յուշեր»։
Գ. Տարի, Թիւ 2 (10), Ապրիլ 2003
1. «Վահրամ Սվաճեան, կենսագրական ակնարկ»։
2. ՁԱՅՆԱՆԻՇԵՐՈՒ ԲԱԺԻՆ
«Հրանդ Քէշիշեան, Improvisation, դաշնակի համար»։
Տիգրան Չուհաճեան, «Վ. Սըվաճեան նուագահանդէս»։
Աւետիս Նագշճեան, «Նուագահանդէս Վահրամ Սվաճեանի ի Գահիրէ»։
«Բարսեղ Կանաչեան, Ամբողջական գործեր»։
«Երկու ձայնագրութիւններ դաշնակահար Շահան Արծրունիին կողմէ»։
Գ. Տարի, Թիւ 3 (11), Յուլիս 2003
1. ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄ
Ձեռագիր մը Արմաշէն։
«Գրիգոր Սիւնի, Էրզրումի քայլերգ, նուագախումբի համար»։
Գրիգոր Ջուլհաեան, «Ձայնագրութիւնը եւ երգը հայ վարժարաններուն մէջ»։
4. ՔՆՆԱԽՕՍԱԿԱՆ` ՀԻՆ ՈՒ ՆՈՐ ՁԱՅՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ
«Տաեան Կուլքասեան-Ռահպիի երաժշտութիւնը»։
5. ԳՐԱԽՕՍԱԿԱՆ
6. «Ճշդում»։
42 (թիւ)
42 (քառասուներկու)՝ երկնիշ զոյգ բնական թիւ մըն է 41 եւ 43 հարազատ պարզ թիւերու միջեւ
Ծիծեռնակ
Գ. Տարի, Թիւ 4 (12), Հոկտեմբեր 2003
1. «Երկու խօսք»։
2. «Կատարողական արուեստը իբրեւ ընթացք եւ Արամ Խաչատրեանի քոնչերթոներուն կատարողական համեմատութեան հնարաւորութիւնները (Շար. 1)»։
Դ. Տարի, Թիւ 1 (13), Յունուար 2004
1. «Կատարողական արուեստը իբրեւ ընթացք եւ Արամ Խաչատրեանի քոնչերթոներուն կատարողական համեմատութեան հնարաւորութիւնները (Շար. 2)»։
2. «Նկատուած վրիպակներ»։
Դ. Տարի, Թիւ 2 (14), Ապրիլ 2004
1. «Կատարողական արուեստը իբրեւ ընթացք եւ Արամ Խաչատրեանի քոնչերթոներուն կատարողական համեմատութեան հնարաւորութիւնները (Վերջ 3)»։
Դ. Տարի, Թիւ 3 (15), Յուլիս 2004
1. ԽԱՉԱՏՐԵԱՆԻ ԵՐԱԺՇՏՈՒԹԵԱՆ ԸՆԴՈՒՆԵԼՈՒԹԻՒՆԸ ԱՐԵՒՄՏԵԱՆ ԱՇԽԱՐՀԻՆ ՄԷՋ
Ա.- ՄՈՒՏՔ
Բ.- ԿԱՏԱՐՈՒՄ-ՈՒՆԿՆԴԻՐ
Գ.- ԼՐԱԳՐԱ-ՔՆՆԱԴԱՏՈՒԹԻՒՆ
ա.- Առաջին փուլ
գ.- Երրորդ փուլ
դ.- Տը Նիւ Եորք Թայմզ, օրաթերթ, Նիւ Եորք
ե.- Լոս Անճելըսէն Ալըն Ռիչ եւ Սան Ֆրանսիսքոյէն Ալլըն Ուլրիչ
զ.- Ամերիկայի այլ լրագիրներ
է.- Մեծն Բրիտանիայի լրագրութիւնը
ը.- Ամերիկեան ձայնագրութեան ուղեցոյց, հանդէս
ժ.- Խաչատրեանի երաժշտութեան արձագանգները լրագրաքննադատներու գիտակցութեան մէջ
ժա.- Ծննդեան հարիւրամեակ
ժբ.- Հարիւրամեակի անմիջական արձագանգ
ժգ.- Հարիւրամեակի տօնակատարութիւններէն անկախ թղթակցութիւններ
ժդ.- Ամփոփում երրորդ փուլի
ժե.- Ամփոփում լրագրա-քննադատութեան
Դ.- ԵՐԱԺՇՏԱԳԻՏՈՒԹԻՒՆ
Ե.- ԵԶՐԱՓԱԿՈՒՄ
Զ.- ԾԱՆՕԹԱԳՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ
Դ. Տարի, Թիւ 4 (16), Հոկտեմբեր 2004
1. «Արամ Խաչատրեանի 100-ամեակը Եգիպտոսի մէջ»։
2. «Խաչատրեանի եգիպտացի աշակերտը` Ազիզ Էլ-Շաուան»։
3. «Եգիպտացի երաժշտագէտ Ահմէտ Էլ-Մասրի Խաչատրեանի մասին»։
4. «Սկաւառակներու եւ խտասալիկներու ծանօթագրութիւններ Արամ Խաչատրեանի մասին (Շար. 1)»։
Ե. Տարի, Թիւ 1 (17), Յունուար 2005
1. ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄ
«Համբարձում Լիմոնճեանի աշխատութիւնները` Մերկեր Մելիքի թարգմանութեամբ եւ ծանօթագրութեամբ»։
2. ՁԱՅՆԱՆԻՇԵՐՈՒ ԲԱԺԻՆ
Ձեռագիր մը Ա. Յովհաննէսեանէ։
3. ՄԱՄՈՒԼԻ ՅԻՇՈՂՈՒԹԵՆԷՆ
«Պատառիկներ` Գաբրիէլ Երանեանի Հայ Արդի Ձայնագրութեան դասագիրքէն»։
4. ՔՆՆԱԽՕՍԱԿԱՆ` ՀԻՆ ՈՒ ՆՈՐ ՁԱՅՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ
«Գրիգոր Լուսաւորիչ օփերայի Ա. արարը»։
Ե. Տարի, Թիւ 2 (18), Ապրիլ 2005
1. «Հայկ Սարգիսեան. խմբավար եւ երաժշտահան»։