cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մակար Ա. Թեղուտցի
Կենսագրութիւն
1821-ին, ութ տարեկանին բերուած է Էջմիածին վանքի դպրոցը ուսանելու համար: 1828-ին ընդունուած է Էջմիածին ի Ժառանգաւորաց դպրոցը, որու շրջանը փայլուն յառաջադիմութեամբ աւարտած է 1834-ին։ 1838-ին ձեռնադրուած է սարկաւագ, 1842-ին՝ ստացած վարդապետի աստիճան, նոյն տարին նշանակուած է Ժառանգաւորաց դպրոցին աւագ ուսուցիչ, 21 Օգոստոս 1843-ին՝ նոյն դպրանոցին տեսուչ: 30 Ապրիլ 1847-ին կը նշանակուի Սինոտի անդամ, 1848-ին Ներսէս Աշտարակեցիի հրամանով մեկնած է Պարսկաստան՝ հայերէն հին ձեռագիրներ որոնելու: Վերադառնալէ ետք 1849-ին նշանակուած է Մայր Աթոռի մատենադարանի վերատեսուչ։ 14 Փետրուար 1851-ին իր ջանասիրութեան ու հաւատարմութեան համար Ներսէս Աշտարակեցիէն կը վարձատրուի վարդապետական ականակուռ խաչով:
Մահացած է 16 Ապրիլ 1891-ին Վաղարշապատի մէջ՝ սրտի կաթուածէ: Անոր մարմինը ամփոփուած է Էջմիածինի Մայր տաճարին բակը։
Կաթողիկոսական գահին Մակար Ա. Թեղուտցիին յաջորդած է Մկրտիչ Խրիմեանը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսներ Ստորոգութիւն:Վրաստանի հայոց թեմի առաջնորդներ
Եգիպտացորենի փաթիլներ
Եգիպտացորենի փաթիլներ, եգիպտացորենի հատիկներէ ստացուող սննդամթերք ։
Բաղադրատոմսի բացայայտման պատմութիւն
Եգիպտացորենի փաթիլներու խատմութիւնը սկիզբ կ՚առնէ 19-րդ դարու սկիզբը։ «Բաթլ-Կրիկ» առողջարանի սեփականատէրերը՝ դոկտոր Ջոն Հարուի Քելլոգը եւ անոր եղբայր Ուիլլ Քիտ Քելլոգը, Միշիկըն նահանգի համանուն քաղաքին մէջ եգիպտացորենի ալիւրէ կը պատրաստէին ուտեստ, բայց անոնց անհրաժեշտ էր առողջարանի որոշակի անյետաձգելի գործերու պատճառով դադրեցնել ուտեստի պատրաստումը։ Երբ անոնք վերադարձան, յայտնաբերեցին, որ եգիպտացորենի ալիւրը փչացած է։ Քանի որ անոնց պիւճէն խիստ սահմանափակ էր, Քելլոգի եղբայրները, այնուամնեայնիւ, որոշեցին օգտագործել այդ ալիւրը. անոնք խմոր պատրաստեցին, որ սեղմուեցաւ, եւ ստացան փաթիլներ ու գնդիկներ։ Եղբայրները յուսահատութենէն որոշեցին բովել այդ փաթիլները, եւ պարզուեցաւ՝ անոնցմէ մէկ մասը դարձած էր օդային, իսկ միւս մասը խռթխռթան նիւթակազմուածք ունէր։
Արդիւնքով այս փաթիլները առաջարկուեցան դոկտոր Քելլոգի հիւանդներուն՝ որպէս նոր ուտեստ, եւ մատուցուելով կաթով եւ զեֆիրով՝ անոնք մեծ տարածում ստացան։
Փաթիլներուն շաքարաւազ աւելացնելով՝ Վիլլ Քիտ Քելլոգը անոնց համը շատ աւելի հաճելի ու ընդունելի դարձուց։ Այսպիսով՝ 1894-ին բուն եգիպտացորենի փաթիլները արտօնագրեցին ամերիկացի բժիշկ Ջոն հարուի Քելլոգի կողմէ։ 1906-ին Քելլոգները սկսան սնունդի նոր տեսակի զանգուածային արտադրութիւնը եւ հիմնեցին սեփական ընկերութիւնը՝ Kellogg’s-ը, որ մինչ օրս ալ կը հանդիսանայ եգիպտացորենի փաթիլներու եւ չոր նախաճաշերու արտադրութեան առաջատարը ըլլալ։
Պատրաստման տեխնոլոգիա
Պատրաստման տեխնոլոգիան կը ներառէ եգիպտացորենի հատիկներէն թաղանթներու հեռացումը, սաղմերու առանձնացումը, հատիկի ստացումը, որուն կը յաջորդէ վերջինիս եփումը աղաշաքարաւազային օշարակի մէջ, յետոյ բարակ շերտեր կը պատրաստեն եւ 140 °C ջերմաստիճանով կը բովեն վառարաններուն մէջ՝ մինչեւ խռթխռթան դառնալը։
Պատրաստի փաթիլները կարելի է պատել ապակեբուռով, ինչպէս նաեւ լցոններով՝ ընկոյզով, ցուկատով, հրուշակեղէնի փշուրներով եւ այլն ։
Կիրառում
Եգիպտացորենի փաթիլները կարող են կիրառուիլ որպէս ինքնուրոյն մթերք։ Որպէս կանոն՝ եգիպտացորենի փաթիլները, ինչպէս եւ մուսլին, կ՚ուտեն՝ աւելցնելով սառ կաթ։
Մեր օրերուն եգիպտացորենի փաթիլները կը համարուին միջազգային մթերք, որ երեխաներուն համար սիրելի քաղցրաւենիք է ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ամերիկեան խոհանոց Ստորոգութիւն:Արագ սնունդ Ստորոգութիւն:Նախուտեստներ Ստորոգութիւն:Ուտեստներ
Փիփերի, Ալոնիսոս
Տարածութիւնն է 4,228 քլ²․։ Բարձրագոյն կէտը 352 մեթր է։
Ըստ 2011-ի մարդահամարին, ունի 6 բնակիչ։
Կղզին Միջերկրականեան փոկին ապաստաններէն է։ Կը գտնուի Ալոնիսոս ծովային պուրակին բնապահպանման «Α» գոտիին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սփորատեսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Ալոնիսոս ծովային պուրակ Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիակներ
Աբրահամ Պետրոս Ա. Արծիւեան
'''Աբրահամ Պետրոս Ա. Արծիւեան''' (1679 - 1749 թթ.) Լիբանանի մէջ առաջնորդ հայ-հռոմէական (կաթողիկէ) հասարակութեան եւ առաջին կաթողիկոս-պատրիարք Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ 1742-էն մինչեւ վախճանումը 1749-ին։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1679-ին, ։ Կը ձեռնադրուի Սիսի հայ առաքելական հայոց կաթողիկոսութեան միաբան, ապա Տրապիզոնի եպիսկոպոս՝ Սիսի Պետրոս կաթողիկոսի ձեռամբ։ 31 տարեկանին, 1710-ին, կը դառնայ Բերիոյ Թեմի (Հալէպի) առաջնորդ, լաւ քարոզիչ եւ բեմասաց։
Քարոզելով կաթոլիկ հաւատքը հայ առաքելական եկեղեցւոյ կողմէն հալածուելով, իբրեւ հերձուածող կ'ապաստանի Լիբանան անջատուելով Սիսի կաթողիկոսական աթոռէն։ Եղած է հիմնադիրը Լիբանանի Սուրբ Փրկիչ վանքի միաբանութեան, ապա Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ։
Պաշտօնապէս Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցին սկիզբ առած է, որպէս ինքնավար հոգեւորական հանրութիւն 1742 թուականին, երբ Հռոմի Պենետիքթոս ԺԴ Սուրբ Պապը Աբրահամ Արծիւեանին կը նշանակէ Կիլիկիան Հայաստանի Պատրիարք, այսպիսով փաստօրէն կը դառնայ Հայ Կաթողիկէ առաջին կաթողիկոս-պատրիարքը։
1979 թ. Լիբանանում թողարկվել է 50 մմ տրամագծով հուշամեդալ, հուշադրամ, նվիրված Կաթողիկե հայերի կաթողիկոս-պատրիարք Աբրահամ Արք. Արծիվյանի ծննդյան 300 ամյակին։
Ստորոգութիւն:Հայ Կաթողիկէ կաթողիկոսներ
Փորոս
Փորոս (յուն․՝ Πόρος), Սարոնիքոս ծոցի կղզի։  Հին անունն է Քալավրիա։  Կը գտնուի Պելոպոնեսի ափերուն շտա մօտ, Թրիզինիայի Ղալաթա գիւղին դիմացը։  Բնակչութեան թիւն է 3 993։
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Փորոս կը բաղկանայ երկու կղզիներէ՝ Սֆերիա եւ Քալավրիա, որոնք իրարմէ կը բաժնուին ծովու փոքրիկ ջրանցքէ մը։  Քալավրիա կրաքարէ եւ հերձաքարէ կազմուած է, իսկ Սֆերիա հրաբխային է․ կազմուած է Մեթանայի հրաբուխի ժայթքումէն ետք։  Փորոս քաղաքը կառուցուած է հրաբերանին վրայ։
Բաբգէն Ա. Քհնյ. Գասպարեան
'''Տ. Բաբգէն Ա. Քհնյ. Գասպարեան''' (1907-1990), բնիկ Խնուսցի, ծնած է Խնուսի գիւղը 1907-ին։ Ան հրաշքով փրկուած է Մեծ Եղեռնի սարսափներէն։
Փորոս
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Փորոս կը յատկանշէ «Ժամացոյցի Աշտարակ»ը, կառուցուած Սֆերիայի բլուրին վրայ։  Քալավրիային հարաւ-արեւելեան մասը կը գտնուի Քալավրիա պատմական վանքը (կամ Փորոսի Զո՜տոհու Փիղիս), կառուցուած 1713-ին։
Բաբգէն Ա. Քհնյ. Գասպարեան
1919-ին ապաստանած Լ Մուսուլ եւ Հոնկէ անցած է Պաղտատի եւ Պասրայի հայկական որբանոցները, ուր պատըսպարուած մինչեւ 1922 թուական։ Անկէ վերջ, տարի մըն ալ մնացած է Երուսաղէմի հայոց որբանոցը։ Այս հաստատութեան մէջ ստացած է իր նախակրթութիւնը։
Փորոս
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Յունաստանի Ապստամբութենէն ետք 1821, կը հիմնուի Ռազմական Ծովուժին Նաւային մթերանոցը։
Բաբգէն Ա. Քհնյ. Գասպարեան
1923-ին Հայկպ հաստատուած է։ Ան հետեւած է արհեստի ու եղած է ատաղձագործ։ Այնուհետեւ պարապած է զանազան արհեստներ մինչեւ 1950 թուական։
Նիւթական վիճակր բարեյաւելէ ետք, ընտրած է իր կեանքի րնկերը՝ օրղ, Սիրանոյշր, որուն հետ պսակուած եւ ունեցած է չորս աղչիկ ու մէկ մանչ։
Փորոս
Փորոսի քաղաքապետութիւն
Փորոսի քաղաքապետութիւնը կ՛ ընդգրկէ Այիոս Նեքթարիոս, Քիանի Աքթի (դիմացի Պելոպոնեսի ափին՝ 200 մ․ հեռաւորութեամբ, Թրիզինայի մօտ), Մոնի Զո՜տոհու Փիղիս Քալավրիաս, Փորոս բնակավայրերը։  Անոր կը պատկանին նաեւ Փորոսին կրկնակ կղզին եւ շուրջի մօտիկ կղզիակները։ Քաղաքապետութիւնը կազմուած է 1941-ին ։
Բաբգէն Ա. Քհնյ. Գասպարեան
Իր լաւ վարքն ու րարքը, կրօնասէր ու եկեղեցասէր հոգին զինք աոաջնորդած են քահանայութեան։
Իր քահանայական ձեոնադրութիւնն ու օծումը տեղի կ՚ունենան ձեոամբ՝ Տ. ԶարեՀ Եպս. Փայասյեանի, 10 Սեպտեմբեր, 1950-ին, Ս. Քաոասնից Մանկանց եկեղեցւոյ մէջ, վերակոչուելով Տ. Բարբգէն եւ օծակից որնենալով Տ. Արսէն քհնյ. Գաթարոյեանն ու Տէր Գուրգէն քհնյ. Գուտուլեանը։
Փորոս
Պատմական ակնարկ
Հնագիտական պեղումները յայտնաբերած են թէ կղզին Պղնձադարէն բնակուած է։  Գտնուած դամբանները Միկինեան շրջանէն են եւ կառոյցները Ք․Ա․1000-ին։
Բաբգէն Ա. Քհնյ. Գասպարեան
Ան հոգեւոր հովիւ կը նշանակուի Հասաքէի եկեղեցւոյ եւ Տրրպէսիէի ու Ռաս էլ այնի հայութեան միջեւ 1956 թուական։ Եւ 1956-ին կը փոխադրուի Ֆրէզնօ եւ կը ստանձնէ տեղւոյն Ս. Երրորդութիւն եկեղեցւոյ հոգեւոր հովուութիւնը։
Փորոս
Պատմական ակնարկ
Քալավրիա հին քաղաքին՝ բլուրի մը գագաթին, 1894-ին կատարուած պեղումներէն կը յայտնաբերուին Փոսիտոնաս աստուծոյ տաճարին աւերակները։  Իսկ Քալավրիայի հիւսիսային ծովափը՝ Վաղիոնիա, յայտնաբերուած է ծովուն սուզուած հին նաւահանգիստը։
Բաբգէն Ա. Քհնյ. Գասպարեան
Բարւոք ծաոայաթեան Համար ան արժանացած է Լանջախաչի, Ծաղկեայ սեւ փիլոնի եւ Աւագութեան տիղոսին ու պատիւին ։
Փորոս
Պատմական ակնարկ
Բիւզանդական շրջանին ծովահէններու դիրախ կը դառնայ, իսկ օսմանեան ժամանակաշրջանին կը պահպանէ անկախութիւնը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Սարոնիքոս ծոցի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Թաւրիզ
Թաւրիզ, կը գտնուի Իրանի հիւսիս-արեւմտքը, Աճիչայ գետի հովիտին մէջ, 1364 մեթր բարձրութեան վրայ։ Բնակչութիւնը՝ ։
Պատմութիւն
Հիմնադրած են Սասանեանները 3-4 դարերուն։ Կ՛ենթադրեն, որ անուանումն առաջացած է հին պարսկերէն թեպրիզ «տենդը վանող» բառէն (նկատի ունեցած են տեղանքի առողջարար կլիման)։ Հայ մատենագրութեան մէջ առաջին յիշատակութիւնը պահպանուած է Փաւստոս Բիւզանդի մօտ (5-րդ դար)։ Հայ մատենագրութեան մէջ յիշատակուած է Թաւրէզ, Թաւրէժ եւ այլ ձեւերով։
1689 թուական
1689 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 89րդ տարին է
Թաւրիզ
Հայերը Թաւրիզի մէջ
Հայերու Թաւրիզ հաստատման սկզբնական թուականի մասին ստոյգ տեղեկութիւններ չկան։ Սակայն ծանօթ է, որ սելճուք նուաճողները գերեվարած են հազարաւոր հայեր եւ Թաւրիզի մէջ բնակեցուցած։
1689 թուական
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1689 մահեր
Թաւրիզ
Հայերը Թաւրիզի մէջ
Պարսկաստանի մէջ տեղի ունեցած քաղաքական իրադարձութիւններուն համեմատ, Թաւրիզի հայերու թիւը բազմացած կամ նուազած են։
1689 թուական
Մահեր
Ստորոգութիւն:1689
Թաւրիզ
Հայերը Թաւրիզի մէջ
1830-ին Թաւրիզի մէջ եղած է քառասուն տուն հայ։ Իսկ եւրոպացի ճանապարհորդները վկայած են՝ Մարքօ Փոլօն (1271) եւ Կանտարինին (1474), որ ԺԳ․-ԺԵ․ դարերուն Թաւրիզի մէջ եղած են մեծ թիւով հարուստ հայեր ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Իրանի քաղաքներ
Արծուիկ (անձնանուն)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ
Տօնապետ Կ․ Լիւլէճեան
Տօնապետ Կ․ Լիւլէճեան (1876, Խարբերդ - 1917), մասնագէտ՝ կենսաբանութեան, բուսաբանութեան եւ կենդանաբանութեռն:
Կենսագրութիւն
Խարբերդ Գոլէճէն ուսումնաւարտ: Հոն երկար ատեն պաշտօնավարելէ ետք, 1908-ին կ'անցնի Ամերիկա եւ կ'ամբողջացնէ Քորնէլ եւ Եէյլ համալսարաններուն դասընթացքները: Ծննդավայրը դառնալով, կը շարունակէ իր պաշտօնը իբրեւ կենսաբանութեան, բուսաբանութեան եւ կենդանաբանութեան դասախօս, մինչեւ 1915, երբ ինք ալ կը ձերբակալուի եւ կը խոշտանգուի։ Հիւանդ վիճակով կը փոխադրուի ամերիկեան հիւանդանոց, ուրկէ կը յաջողի արկածալից փախուստով խոյս տալ Տէրսիմ, եւ անկէ ալ Կովկաս: 1916ին ռուսական զօրքերու գրաւումէն ետք, վերադարձած է Արեւմտեան Հայաստան եւ հաստատուած՝ Կարին, ուր եւ մահացած է։ Թարգմանած է ամերիկացի բանաստեղծ Հենրի Լոնկֆէլլոյի «Իվանճելին» վիպերգը: Ձգած է անտիպներ: Աշխատակցած է թրքահայ եւ ամերիկահայ թերթերու: Թաւշանճեանի մրցումին, շահած է երրորդ մրցանակը։ Գործածած է Բագրատ գրական ծածկանունը:
Գրիգոր Գամպուրեան
Գրիգոր Գամպուրեան (1880 թուական, Կոստանդնուպոլիս), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Աւարտած է Կ. Պոլ­սոյ Օսմանեան դեղագործական վարժարանը եւ աշխատած դեղագործ-քիմիագէտ։ 1914 թուականին Թուրքիոյ Գեմլիկ քաղաքին մէջ ունեցած է սեփական դեղատուն։ 1915 թուականին Մեծ Եղեռնի ժամանակ, Պրուսա քաղաքին մօտակայ Ատըրնազ գիւղին մէջ, սպանուած է 35 տարեկանին, իսկ մարմինը այրած։ Այլ տուեալով՝ սպանուած կամ մահացած է 1916 թուականին՝ Պրուսա։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ճորճ Սորոս
Ճորճ Սորոս  ներդրող, մեծահարուստ գործարար, մարդասէր եւ գրագէտ  : Աշխարհի ամէնայաջողակ ներդրողներէն մեկն է:   2017-ի Հոկտեմբերի դրութեամբ անոր կարողութիւնը $ 8 պիլիոն է: «Սորոսի հիմնադրամի» հիմնադիրն է:
Կենսագրութիւն
Ծնած է Պուտափեշտ միջին կարողութեան հրէական ընտանիքին մէջ։ Անոր հայրը՝ Թիւատար Շուարցը դատապաշտպան էր, քաղաքի հրէական ահմայնքի նշնաւոր գործիչ, էսփերանթոյի մասնագէտ եւ գրագէտ: 1936-ին ընտանիքը փոխած է մականունը հունկարական ձեւի՝ Շորոշ (Soros): Աւագ եղբայրը՝ ճարտարագէտ, գործարար եւ մարդասէր Փոլ Սորոսն էր (1926—2013): 1947-ին տեղափոխուած է Լոնտոն, ուր ընդունուած է Լոնտոնի տնտեսական եւ քաղաքական գիտութիւններու դպրոցը եւ յաջողութեամբ աւարտած է երեք տարի անց: Ապա անցած է աշխատելու տնայնական իրերու գործատունէն մը ներսը, որմէ ետք զբաղած է առեւտրական գործով, իսկ 1953-ին տեղ ստացած է «Սինկեր եւ Ֆրիթլանտեր» ընկերութենէն ներս: 1956-էն սկսած է ֆինանսիստի գործունէութիւնը: Ան ժամանեցաւ Նիւ Եորք իր ընկերոջ հօր հրաւերով, որ Ուոլ սթրիթին ուներ պրոքըրական ընկերութիւն: Ան սկսաւ իր գործունէութիւնը արժեթուղթերու առեւտուրով, մինչեւ որ 1963-ին նախագահ Ճոն Քենետին մտցրեցաւ նոր հարկեր արտասահմանեան ներդրումներուն համար եւ Սորոսը փակեցաւ իր պիզնըսը:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1930 ծնունդներ Ստորոգութիւն:12 Օգոստոսի ծնածներ
Արծրունի Յակոբ Աւետիսեան
Արծրունի Յակոբ Աւետիսեան Ծն. (1873 Վան), 95-ի Պապը Ալիի ցոյցին կը փախչի Պուլկարիա եւ բացակայութեանը մահուան կը դատապարտուի : Աթենք ,Եգիպտոս եւ Կովկաս քանի մը տարի դեգերելէ վերջ կը նետուի Մետեխի բանտը, 98-ի վերջը կ՚անցնի Վան, եւ 1903-ին երբ Վարդգէս վիրաւոր կը ձերբակալուի հոն՝ անոր գործակիցը ենթադրուելով կրկին կը բանտարկուի, յաջորդ տարին կ՚անցնի Պարսկաստան եւ ուսուցչութեամբ կը պարապի: Սահմանադրութեան հռչակումին Պոլիս կուգայ՝ եւ Կէտիկ Փաշայէն կընտրուի ազգ. Երեսփոխան եւ անդամ վանօրէից Խորհուդին: Աշխատակցած է Պոլսոյ եւ արտասահմանի խել մը թերթեր
Վարակիչ Կակղամորթախտ
Վարակիչ կակղամորթախտը (Molluscum contagiousum) մորթային վարակիչ հիւանդութիւն մըն է։ Անոր յարուցիչը (causative agent) յատուկ ժահր մըն է, որ ունի չորս տարբեր խմբաւորումներ։ Այս ժահրը կը հարուածէ միայն մարդ արարածը եւ անիկա կ'ապրի առաւելաբար խոնաւ, տաք եղանակներուն եւ խճողուած վայրերու մէջ։ Ժահրը կը հարուածէ միայն մորթի մակերեսը, անիկա մարմինին մէջ չի տարածուիր :
Յաւելեալ
Վարակիչ կակղամորթախտը շատ տեսնուած մորթային հիւանդութիւն մըն է։ Անիկա կը պատահի անխտիր բոլոր երկիրներուն մէջ եւ որեւէ մէկ տարիքի՝ առանց սեռի խտրութեան, բայց առաւելաբար մանուկներու՝ 1-10 տարիքներուն միջեւ, տկար վարակամերժողականութիւն ունեցողներու, ձեռքբերովի վարակամերժութեան անբաւարարութեան համախտանիշ (AIDS), մարդկային վարակամերժութեան անբաւարարութեան ժահրով (HIV) տառապողներու եւ քաղցկեղի դարմանումի մէջ գտնուող հիւանդներուն։
Վարակիչ կակղամորթախտը կը յատկանշուի մորթի մակերեսի մէկ կամ մէկէ աւելի վէրքերով՝ թարախափշտիկներով (pustules), որոնք ցաւ չեն պատճառեր, սակայն կրնան յառաջացնել տեղային քերուըտուք։ Քերելով այս վէրքերը կը յառաջանայ երկրորդական բորբոքում, որ պատճառ կը դառնայ մորթի սպիացումին։
Վէրքերը կրնան յայտնուիլ մարմինի որեւէ մէկ բաժինին վրայ, մանաւանդ՝ իրանին (trunk), բազուկներուն, աճուկին (groin) եւ սրունքներուն վրայ։ Շատ հազուագիւտ պարագաներու, անոնք կրնան յայտնուիլ աչքին շուրջը, կոպերուն վրայ եւ բերանի ու քիթի խլնաթաղաթանթին (mucous membrane) վրայ։ Յաճախ այս վէրքերը ջրակոծիծ (water warts) կը կոչուին։ Վէրքերը կ'ըլլան գմբէթաւոր, մորթի գոյն, մարգարիտանման կամ բաց վարդագոյն։ Անոնք կը պարունակեն ճերմակ ճարպաթարախ, ուր կ'ապրին յարուցիչ ժահրերը։ Վէրքերը վարակիչ են մինչեւ որ անհետանան։ Իրաքանչիւր վէրքի մակերեսը կ'ունենայ փոսիկ մը։ Վէրքերուն մեծութիւնը կը տարուբերի գնդասեղի մը գլխու չափէն մինչեւ 5 մմ.. :
Յաճախ վարակուած անհատը քերուըտուքի պատճառով կը քերէ մորթային վէրքերը եւ կը վիրաւորէ զանոնք ու պատճառ կը դառնայ վէրքերուն ժահրերով հարուստ հեղուկի արտահոսումին։ Այս պարագային տեղի կ'ունենայ ինքնավարակում (auto-inoculation), այսինքն նոր վէրքեր կը յայտնուին մարմինի այլ բաժիններուն վրայ։ Այս մէկը կը յառաջանայ դպնալով այդ հեղուկին եւ փոխադրելով թարախոտ հեղուկն ու ժահրերը մատներու միջոցաւ։ Այս թարախոտ հեղուկը կրնայ կեդրոնանալ կամ փոխադրուիլ անհատի սպասներուն կամ մանուկին խաղալիքներուն, ինչպէս նաեւ անոնց բաղնիքը, աւազանը եւ լոգարանը։ Ուստի, առողջ անձ մը՝ դպնալով այս վարակուած սպասներուն, խաղալիքներուն կամ նոյն բաղնիքը կամ աւազանը գործածելով, կրնայ շատ դիւրաւ վարակուիլ այս հիւանդութեամբ :
Վարակիչ կակղամորթախտը, բացի մորթի մակերեսային անցաւ վէրքերէն, հիւանդագին այլ հարցեր չի յառաջացներ։ Վէրքերը ինքնաբերաբար, ժամանակի ընթացքին կ'անհետանան, առանց որեւէ մէկ դեղի գործածութեան։
169 (թիւ)
169 (հարիւր վաթսունինը)՝ կենտ եռանիշ բնական թիւ մըն է 168-ի եւ 170-ի միջեւ
Վարակիչ Կակղամորթախտ
Յաւելեալ
Վարակիչ կակղամորթախտի ախտաճանաչումը կը կատարուի պարզապէս տեսնելով բացայայտ եւ յատկանշական մորթային վէրքերը։ Անոր յարուցիչ ժահրը կարելի չէ մշակել։ Սակայն կարելի է վէրքէն կտոր մը վերցնել-կենսահերձում կատարել (biopsy) եւ տեսնել ժահրը։
Վարակիչ կակղամորթախտը յատուկ դեղադարման չունի։ Անոր դէմ պատուաստ ալ չկայ։ Սակայն կան այլ դարմանամիջոցներ, որոնք երբեմն կը կիրարկուին։
Յանձնարարելի է ծածկել վէրքերը, որպէսզի վարակուած անհատը սխալմամբ չդպնայ իր վէրքերուն եւ չվիրաւորէ զանոնք։
Վարակուած մանուկը կրնայ դպրոց երթալ կամ մանկամսուր, պայմանաւ որ վէրքը ծածկուած ըլլայ կապօգնականով (band aid):
Այս հիւանդութեամբ վարակուած անհատը ախտամերժութիւն չ'ունենար։ Ան կրնայ երկրորդ անգամ ախտահարուիլ այս հիւանդութեամբ, եթէ ուղղակի հպում ունենայ վարակուած անհատի մը հետ։
Այս հիւանդութեամբ վարակուած անհատը ինքնաբերաբար պէտք է հետեւի կարգ մը կանխազգուշական միջոցներու, ինչպէս՝ ձեռքերը յաճախ լուալ, վէրքերը մաքուր պահել եւ վէրքերը կապօգնականով ծածկել։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ
Աւազարկղ
Աւազարկղ, մանկական խաղի հրապարակի առարկաներէն մէկը․ յատուկ տեղ, որը նախատեսուած է մանկահասակ երեխաներու աւազով խաղալու համար՝ խաղալիքներու օգտագործմամբ ։ Սովորաբար ագազարկղը ցանկապատուած է եզրակողերով, որոնք յաճախ պատրաստուած կ'ըլլան փայտի՝ գերաններէն կամ տախտակներէն ։ Ընդ որում՝ ատոնք կ'ունենան հարթ մակերերես, որպէսզի վրան կարելի ըլլայ կուլիչներ ծեփել։ Յաճախ աւազարկղի կեդրոնը կը կանգնեցուի «սնկիկ», որը խաղացող երեխաներուն կը պաշտպանէ անձրեւէն եւ արեւէն։
Շինուածքը կը տեղադրուի ծառերէն հեռու, քանի որ թափուող տերեւները աղբակոյտ կը դարձնեն աւազարկղը, իսկ ստուերի տակ գտնուող աւազը անձրեւէն յետոյ դժուարութեամբ կը չորնայ ։
Խաղեր աւազարկղի մէջ՝
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Մանկական խաղի հրապարակ
Հելսինքիի համալսարան
Հելսինքիի համալսարան (Helsingin yliopisto, Helsingfors universitet, Universitas Helsingiensis), Ֆինլանտայի հնագոյն եւ խոշորագոյն համալսարանը: Համալսարանի մէջ կ'ուսանին մօտաւորապէս 38 հազար ուսանող (այդ կ'ընդգրկէ՝ 5500 թեկնածու):
Պոլոնիայի հռչակագիրի եւրոպական չափանիշերու համապատասխան՝ համալսարանը 2005 թուականի Օգոստոս 1-էն կ'առաջարկէ ուսուցում Պսակաւոր, Մագիստրոս եւ Գիտութիւններուդոկտորի աստիճաններու համար: Համալսարանը Եւրոպական հետազօտական համալսարաններու միութեան, «Unica»-ի (Եւրոպայի մայրաքաղաքներու համալսարաններ) անդամ է: Համալսարանը ընդգրկուած է Եւրոպական համալսարաններու Ութրեխթի ցանցի միութեան մէջ։ Համալսանի շրջակայքը կայ բուսաբանական այգի : 2012 թուականի Յունուարէն համալսարանին կից բացուեր է Ռուսաստանի հետազօտութիւններու նոր կեդրոն : 2017 թուականէն համալսարանի Քանցլերը Քաարլէ Հիամերին է:
Ըստ 2018 թուականի տուեալների՝ Հելսինքիի համալսարանը «Times Higher Education»-ի համալսարաններու համաշխարհային վարկանիշի մէջ զբաղեցուցած է 48-րդ հորիզոնականը :
Պատմութիւն
Համալսարանը հիմնադրուեր է 1640 թուականին (Տուրկու) Ապօ քաղաքում՝ որպէս թագաւորական ակադեմիա:
1809 թուականին՝ Ռուսական կայսրութեանը Ֆինլանտայի դքսութեան միանալէն յետոյ, համալսարանը սկսեր է կոչուիլ Ապոյի կայսերական ակադեմիա:
Ալեքսանդրի կայսերական համալսարան (1828-1917)
1827 թուականին տեղի ունեցած աւերիչ հրդեհէն յետոյ կայսր Նիկոլայ I-ի հրամանով համալսարանը տեղափոխուեր է Հելսինքֆորս եւ ստացեր Ալեքսանդրի կայսերական համալսարան (ի պատիւ կայսեր հանգուցեալ եղբոր՝ Ալեքսանդր I-ի) անուանումը: Համալսարանի գլխաւոր շէնքը նախագծեր է ճարտարապետ Քարլ Լիութվիք Էնկելը (1832):
Հելսինքիի համալսարան (2017-ներկայ ժամանակներ)
Ֆինլանտայի անկախութեան հռչակումէն յետոյ (1917) ուսումնական հաստատութիւնը ստացեր է Հելսինքիի համալսարան անուանումը:
1944 թուականին համալսարանի շինութիւններու մասը մը ոչնչացեր է Հելսինքիի խորհրդային ռմբակոծութեան ժամանակ։
1990 թուականի Օգոստոսի 28-ին՝ ԽՍՀՄ պատմութեան մեջ առաջին անգամ, խորհրդային «Ռելկոմ» գիտական ցանցը Հելսինքիի համալսարանի գիտնականներու հետ հեռախօսային մոտեմի կապ հաստատեր է, որ Ռունետի զարգացման ելակետերէն մէկն է:
Համալսարանին մէջ կայ դոցենտներ Արթո Լուկանենից եւ Փեքքի Քաուփալայից կազմուած խումբ, որ կը զբաղուի ԽՍՀՄ-ի եւ Ռուսաստանի կողմէն Ֆինլանտայի տարածքին հետախուզական գործունէութեան պատմութեան ուսումնասիրութեամբ :
1990 թուականին Ֆինլանտայի մէջ համալսարանի հիմնադրման 350-ամեակի առթիւ 150 հազար տպաքանակով թողարկուեր է «350 տարեկան Հելսինքիի համալսարան» անուանումով 100 նամականիշ:
2015 թուականի նոյեմբերին համալսարանի դասախօսները կ'որոշեն կայացնել գործադուլ յայտարարել՝ ի նշան կառավարութեան կողմէն ծրագրուող ֆինանսաւորման զգալի կրճատման դէմ բողոքի :
2017 թուականին համալսարանը ստացեր է իր գոյութեան պատմութեան մէջ ամենամեծ դրամական նուիրատուութիւնը։ Ընդհանուր գրականագիտութեան եւ գեղագիտութեան նախկին Փրոֆեսոր Մայա Լեհտոնենը համալսարանին 4 միլիոն եւրո կտակեր է՝ նպատակ ունենալով դրանք օգտագործել ֆրանսերէնի, ֆրանսական գրականութեան, Ֆրանսայի պատմութեան, ֆինն-ֆրանսական մշակութային յարաբերութիւններու եւ ֆիննական գրականութեան ուսումնասիրութեանը աջակցելու համար :
Վարկանիշ
2015 թուականին համաշխարհային կարգի համալսարաններու հետազօտութեան կեդրոնը (CWCU) Շանհայի Ցզեաո Տունի համալսարանի մէջ Հելսինքիի համալսարանին շնորհեր է 67-րդ տեղը (500-ից), որ վեց հորիզոնականով աւելի բարձր է, քան 2014 թուականին :
«Times Higher Education»-ի վարկանիշի մէջ.
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ֆինլանտայի համալսարաններ Ստորոգութիւն:Կրթութիւնը Ֆինլանդիայում Ստորոգութիւն:Ռուսական կայսրութեան բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւններ
1690 թուական
1690 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 90րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1690 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1690 մահեր
Ստորոգութիւն:1690
Բաբգէն Սիւնի
Պետրոս Բարեան (1873-26 Օգոստոս 1896), ճանչցուած է իր պատերազմական անունով Բաբգէն Սիւնի։ Ան կարեւոր գործիչ եղած է հայ ազգային շարժման մէջ, որպէս ՀՅԴ-ի անդամ եւ նախագահ։
Կենսագրութիւն
Ան ծնած է 1873 թուականին Ակն գիւղին մէջ՝ ուր ծնած էր Սիամանթօ։ Կանուխ տարիքէն կը փոխադրուի Պոլիս, ուր կը շարունակէ ուսումը։ Պոլիսի մէջ ան կւ սկսի հետաքրքրուիլ յեղափոխական շարժումներով։ Ան կը միանայ Ծովային ընկերութեան, ուր կը գտնէ համակրելի ու խեղճ երիտասարդներ որոնց հետ կը կազմէ Սիւնիք ազգային խումբը, յետագային անոնք կը միանան Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան հետ։
Համիտեան ջարդերու ընթացքին ան կորսնցուց իր ծնողքը։ ՀՅԴ նշանակեց Բաբգէն Սիւնիի իրենց առաջնորդը։ Օգոստոս 26 1896-ին Բաբգէն Սիւնին Գարեգին Պասդրմաճեանի եւ այլ Ֆետայիններու հետ յարձակեցան Օսմանեան պանքը, ան առաջին 5 հարձակողներէն էր, բայց առաջ որ նոյնիսկ կրնար պանք մտնել կապար մը մտաւ իր կծքին որ իր սպաննութեան պատճառը եղաւ։ Թէեւ իր կարճ կեանքին ան միշդ մեծ գործ կատարած է Հայոց Ազգային շարժման մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայեր
Վահրամ Կէորկով
Վահրամ Պորիս Կէորկով, գրող, բեմադրիչ, դերասան եւ լրագրող։
Կենսագրութիւն
Վահրամ Կէորկով, ծնած է 1938 թուականին Փեաթիկորսք քաղաքին մէջ։ Աւարտած է Փեաթիկորսքի պետական մանկավարժական հիմնարկի բանասիրական բաժինը եւ Ա․ Լունաչարսկիի անուան ԳԻՏԻՍ թատերական արուեստի համալսարանի բեմադրիչի բաժինը։
Աշխատած է հեռուստատեսութեան մէջ (բազում հեռուստահաղորդումներու եւ հեռուստաֆիլմերու բեմադրիչ է, ինչպէս նաեւ 1970-ական թուականներուն վարած է «Բարի գիշեր, երեխաներ» հեռուստածրագիրը) եւ էստրադայի մէջ։ 2005 թուականին ՌԴ Գրողներու միութեան Մոսկուայի բաժնին մէջ լոյս տեսած է անոր «Ժամանակներու միահիւսումը» գիրքը։ «Մեր փողոցը» գրական ամենամսեայ ամսագրի մշտական հեղինակն է։ Հրատարակուած ստեղծագործութիւններու շարքին են «Վիսոցկին, Վերտիցկին․․․ եւ երկար գիշերը» (պատմուածք), «Հեռուստացոյցի էկրանին» (պատմուածք) եւ այլն։ 2008 թուականին գրող Եուրի Կուվալդինի «Կնիժնի սադ» հրատարակչութեան մէջ լոյս տեսաւ պատմվածքների, էսսեների եւ աւանդապատումներու «Романы бахт» գիրքը։ 2009 թուականին Եուրի Կուվալդինը հրատարակեց Վահրամ Կէորկովի աւանդապատումներու եւ պատմուածքներու նոր գիրքը՝ «Կեանքի էլիքսիր»։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1 Յուլիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:1938 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Փիաթիկորսք ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ
Անտոն Գամպուրեան
Անտոն Գամպուրեան (1886, Կ. Պոլիս - անյայտ), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1886 թուականին ԿոստանդնուպոլսոյԳաղատիա (Կալկաթա) թաղամասին մէջ։ Աւարտած է Գաղատիա թաղամասի՝ ֆրանսական, Գաըըգիւղ թաղամասի՝ Մխիթարեան եւ Վենետիկի՝ Մուրատ Ռափայէլեան վարժարանները։ Աւարտած է Ֆրանսայի Լիոն քաղաքի բժշկական համալսարանը։ Վերադարձած է Կ. Պոլիս։
1914-18 թուականներուն՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ որպէս զինուորական բժշկապետ ծառայած՝ հարիւրապետի աստիճանով։
Պատերազմի ընթացքին գերի ընկած է անգլիացիներու ձեռքը եւ 13 ամիս՝ Եգիպտոսի մէջ, անցուցած է բանտի մէջ։ 1918 թուականին՝ պատերազմն աւարտելէ ետք, վերադարձած է Թուրքիա եւ նշանակաուած՝ Կ. Պոլսոյ կաթոլիկ հայերու Սուրբ Յակոբ հիւանդանոցի բժշկապետ։ 1922 թուականին տեղափոխուած է Հունգարիա եւ հաստատաուած Պուտափեշտ մայրաքաղաքին մէջ։ 1938 թուականին անոր բնակութեան հասցէն էր՝ Graf Tisaza utca 12, Budapest (Hongrie)։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Վարանդ (գրող)
Վարանդ (Սուքիաս Քիւրքջեան, ), բանաստեղծ, լեզուաբան եւ թարգմանիչ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Թեհրան, արեւմտահայ եւ ռուսահայ ծնողներէ։ Ուսանած է տեղւոյն Քուշէշ Դաւթեան տարրական եւ միջնակարգ դպրոցներուն մէջ, աւարտելով գրական ճիւղը։ Ապա հետեւած է Թեհրանի պետական համալսարանի Պարսից գրականութեան ճիւղին։ Երկար տարիներ մասնաւոր դասեր առած է լեզուի եւ նկարչութեան։
Մասնագիտութեամբ գրող-բանաստեղծ է. կը զբաղի ընթերցանութեամբ եւ երբեմն ալ կերպարուեստով։
Ամուսնացած է եւ բախտաւորուած՝ մանչ զաւակով մը։
Գործեր
Անդամ է Իրանահայ գրողներու միութեան վարչութեան՝ փոխ-նախագահի պաշտօնով, եւ կ՚աշխատի «Արմէն» թատերախումբի վարչական կազմին հետ, որպէս թարգմանիչ եւ խորհրդատու։
1980-ին հիմնած է «Գեղարդ» Երիտ. հրատարակութիւնը։
Աշխատակցած է «Ալիք», «Բագին», «Նաւասարդ» եւ այլ հանդէսներու։
1987-ին շահած է Ա. Ներսէս Շնորհալի գրական առաջին մրցանակը. 1990-ին՝ հայ ժողովուրդի վերջին 100-ամեայ զինեալ պայքարին նուիրուած բանաստեղծութեան առաջին մրցանակը. իսկ 1991-ին իրեն շնորհուած է Հայաստանի գրողներու Միութեան Վահան Թէքէեանի անուան առաջին մրցանակը, իր Բօհէմական Օրագիր (1988) եւ Մեղքի Վարդեր (1989) բանաստեղծութեանց ժողովածոներուն համար։
Հրատարակած է բանաստեղծութեան այլ հատորներ.
Արեւի Ծամբով (1972), Արշաւանք (1973), Հոլովոյթ Պէյրութ, (1975), Կանաչ Արփալոյս (1977), Հողմ Հրոց (1978), Արեւաքար (1978) ռուսերէնի թարգմանուած 1989-ին Ա. Ներսիսեանի կողմէ, Առիւծասպանն Ու Արքան (Շիրխորն Ու Շահը, 1979), Սուր Եւ Ստուեր (1982), Սիդհարտա, որ ազատ փոխառութիւն-վերարտադրութիւնն է Ռ. Թակորի «Կիդանժալի»ին (1980) եւ Անդենական Շշունջներ, պարսկերէնի թարգմանուած (1989):
Իր բանաստեղծութիւններուն վրայ ձայնագրուած են 50-է աւելի երգեր։
Վարանդի բանաստեղծութիւնը կը բխի քնարաշունչ անձնականութենէ մը, եւ կը ձգտի դէպի մարդկայնականը։ Վրիժառու, հզօր հայու բարձունքէն կը սլանայ դէպի համամարդկայինը :
Գեղեցիկ է իր ոճը ու առինքնող։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Սքիրոփուլա, Սքիրոս
Սքիրոփուլա (յուն․՝ Σκυροπούλα Σκύρου)․ Սփորատեսի կղզի։ Կը գտնուի Սքիրոսին արեւմուտքը (շատ մօտիկ հեռաւորութեամբ), Էգէական ծով, Յունաստան։
Տարածութիւնն է 3,8 քլ²․։ Բարձրագոյն կէտը 188 մեթր է եւ պատուած է մայրիի անտառներով։ Վարչականօրէն կը պատկանի Էվիա նահանգին եւ Սքիրոս քաղաքապետութեան։
Անբնակ կղզի է ըստ 2011-ի մարդահամարին։
Կղզին ունի հարուստ կենսավայր։ Կը պատսպարէ բոյսերու եւ կենդանիներու հազուագիւտ տեսակներ, ինչպէս օրինակ՝ Posidonia oceanica ծովախոտը, Արթեմիս ճայը, Էգէական ճայը, ծովագռաւը, միջերկրականեան փոկը եւ Սքիրոսի բնիկ մողէսը։
Սքիրոփուլային վրայ կը գտնուի Մարիամ Աստուածածնի Վերջին Նինջը եկեղեցին, որ կառուցած է 1769-ին Օսիոս Աթանասիոս։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Սքիրոսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Էվիայի կղզիներ Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Հուրի Կէպեշեան
Հուրի Կէպեշեան (Houry Gebeshian, ծնած է՝ 27 Յուլիս, 1989), ամերիկահայ մարմնամարզուհի։
Կենսագրութիւն
Հուրի Կէպեշեանը ծնած է 27 Յուլիս 1989 թուական ին Մասաչուսէթս ի Քեմպրիճի մէջ, Քրիսթինէ Ապրահամեանի եւ Յակոբ Կէպեշեանի ընտանիքէն ներս։ 2007 թուական ին աւարտած է Նիւթընի Հիւսիսային աւագ դպրոցը ։
2011 թուական ին աւարտած է Այովայի համալսարանը, եւ ստացած է մարմնակրթական վերապատրաստման պաքալորիյի աստիճան։ 2012 թուական ին վնասուածք ստացած է եւ չէ կրցած մասնակցիլ 2012 թուական ի Ողիմպիական խաղերուն : Ապա բժիշկ դառնալու մտադրութեամբ ընդունուած Ուէյք Ֆորեսթի բժշկական դպրոց (Wake Forest School of Medicine)։ Աւարտած է 2014 թուական ին, ստացած բժշկական գիտութիւններու վարպետի աստիճան եւ ներկայիս կ'աշխատի Օհայոյի Քլիվլընտի հիւանդանոցէն ներս։
Հուրի Կէպեշեանը ԱՄՆ-ի եւ Հայաստանի կրկնակի քաղաքացի է, Հայաստանը ներկայացուցած է 2016 թուական ի Ամառնային Ողիմպիական խաղերուն ։ Ան 2008-2011 թուականներուն Այովայի մարմնամարզական խումբի (Iowa Hawkeyes) անդամ էր ։
Թեբէ
Հին ժամանակ աւելի յայտնի էր «Քատմիյ» անունով եւ կը հանդիսանակ միջին Յունաստանի` Պէոթիայի գլխաւոր քաղաքը։ Քաղաքը կը գտնուի ոչ բարձր լերան վրայ` Աոնիեան հարթավայրի միջնամասին մէջ։
Անտիկ դարաշրջանին Աթթիքէ եւ Լաքետեմոն պետութիւններու հետ կը համարուի հելենիստական աշխարհի ազդեցիկ պետութիւն։ Քաղաքը ունէր շրջանաձեւ հատակագիծ եւ շրջափակուած էր քարէ պատով, որ ունէր եօթը դարպաս, որուն պատճառով ալ յաճախ կ՛անուանէին Եօթնադուռ Թեփէ
2011 թուականի դրութեամբ քաղաքը ունէր 36 477 բնակիչ եւ կը հանդիսանար Պէոթեան վարչական բաժանման ամենամեծ քաղաքը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի քաղաքներ
Ասմարեան
Ասմարեան, հայկական մականուն ՝ գրանցուած Հայկական Միջագետքի, Վասպուրականի, Տարօնի եւ Վանանդի մէջ (Այրարատ նահանգ), ուր հայ ընտանիքները, 1915-1923 Հայոց Ցեղասպանութեան արդիւնքով, գաղթած են Արարատեան դաշտ՝ Ասմար անուն եւ Ասմարեան մականունը տարածեցին նաեւ Արեւելեան Հայաստանի մէջ։ Արեւելեան Հայաստանի մէջ Ասմար տղամարդու եւ կանացի անուանումը առաջին անգամ գրանցուած է 17-րդ դարուն՝ Սարիղամիշի եւ Սարդարապատի մահալներու Արմաւիրի (նախկին՝ Ղուրղուղուլի գիւղ՝ 1867-էն՝ շրջկեդրոն), ուր մինչեւ օրս կ՚ապրին Ասմարեաններու երկու գերդաստաններ։
Ասմարեան մականունը տարածուած է ՀՀ (Գիւմրի, Սպիտակ, Մարտունի եւ Երեւան քաղաքներուն մէջ, Շիրակի, Արմաւիրի մարզերուն մէջ, Արցախ՝ սուրիահայեր), Յունաստանի, Սուրիոյ, Արժանթինի մէջ եւ այլուր։
Ասատուր Շ․ Մնացականեան
Ասատուր Շ․ Մնացականեան (11 Յուլիս 1912, Ղզըլթամուր - 27 Յունիս, 1983, Երեւան), ձեռագրագէտ-մատենագէտ, աղբիւրագէտ-թեքստաբան։
Կենսագրութիւն
Ասատուր Շմաւոնի Մնացականեան ծնած է Ղզըլթամուր (այժմ՝ Աշտարակի շրջանի Ոսկեվազ) գիւղը, 11 Յուլիս 1912-ին։ Ան իր նախնական կրթութիւնը կը ստանայ հայրենի տարրական Օշականի եօթնամեայ դպրոցներուն մէջ։ Ապա՝ միջնակարգ ուսումը՝ Վաղարշապատի (այժմ՝ Էջմիածին) գիւղատնտեսութեան դպրոցին մէջ, որուն ընթացքը աւարտելէ ետք՝ որպէս մասնագէտ գիւղատնտես կը մեկնի աշխատանքի՝ Վաղարշապատի, Հոկտեմբերեանի, Կիրովականի եւ Թալինի շրջաններուն մէջ։ 1933 թուականին ան մուտք կը գործէ Թիֆլիսի Գիւղատնտեսական Ինստիտուտը, որուն ընթացքը կ՚աւարտէ 1939 թուին։ 1940 թուականին Աս․ Մնացականեան կը հաստատուի Երեւան, ուր պաշտօնի կը կոչուի Էջմիածնէն Երեւան նոր տեղափոխուած Մատենադարանին (հետագային՝ Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարան) մէջ։ 1942 թուականին կը մեկնի բանակ, ու մինչեւ 1945 թուական կը մասնակցի Համաշխարհային Բ․ Պատերազմի կռիւներուն։ Պատերազմի աւարտին՝ զօրացրուելէ յետոյ, կը վերադառնայ Մատենադարան, ուր եւ կը շարունակէ պաշտօնավարել իր կեանքի մնացեալ բոլոր օրերուն։
Հայագիտութեան հանդէպ իր ունեցած անսահման նուիրուածութիւնը կը մղէ Ա․ Մնացականեանը յամառ ինքնաշխատութեամբ մասնագիտանալու բանասիրութեան ու պատմագիտութեան մարզերուն։ 1958 թուականին ան կը ստանայ Բանասիրական Գիտութիւններու Թեկնածու աստիճանը, պաշտպանելէ ետք «Հայկական Միջնադարեան Ժողովրդական Երգեր» խորագրով իր թեզը, իսկ 1964 թուականին՝ կ՚արժանանայ Պատմական Գիտութիւններու Դոկտոր աստիճանին, «Հայկական Զարդարուեստը» վերնագրուած իր աւարտաճառը պաշտպանելէ ետք։
Ձեռագրագէտ-մատենագէտ, աղբիւրագէտ-տեքստաբան Աս․ Մնացականեան տարիներ շարունակ կը վարէ Մաշտոցի անուան Մատենադարանի Մատենագիտութեան եւ Մանրանկարչութեան Բաժինը, երբ գիտական-ստեղծագործական իր բեղուն աշխատանքին զուգահեռ՝ իբրեւեւ ղեկավար եւ ուսուցիչ, հոգատարութեամբ կը նուիրուի երիտասարդ գիտնականներ պատրաստելու պատասխանատու առաքելութեան։
1973 թուականին Աս․ Մնացականեան կ՚արժանանայ Փրոֆեսօրի կոչումին։ Ան պարգեւատրուած է «Պատուոյ Նշան» շքանշանով, Հայկական ՍՍՀ Գերագոյն Սովետի Պատուգրով, ինչպէս եւ այլ շքանշաններով։
Աս․ Մնացականեանի քառասուն տարիներու գիտական վաստակը կը հաշուէ մեծ ու փոքր, տպագիր ու անտիպ շուրջ երկու հարիւր աշխատասիրութիւններ, որոնց մէկ կարեւոր մասը կը մնայ հայագիտական մամուլին մէջ։ 1941 - 1942 թուականներուն, ըստ Մատենադարանի ձեռագրական տուեալներուն, ան կը կազմէ «Հայ Միջնադարեան Բանաստեղծութեան Մատենագիտութիւն»ը, եւ «Միջնադարեան Գեղարուեստական Արձակի Մատենագիտութիւն»ը, իսկ 1959 թուականին՝ «Միջնադարեան Հայ Մանրանկարչութեան Ուղեցոյց»ը։ Ակադ․ Լեւոն Խաչիկեանի հետ համագործակցաբար Աս․ Մնացականեան կը խմբագրէ ու հրատարակութեան կը պատրաստէ «Ցուցակ Ձեռագրաց Մաշտոցի Անուան Մատենադարան»ի երկու հատորները (Երեւան, Ա․ հատոր, 1965, Բ․ հատոր, 1970)։
Աս․ Մնացականեանի գիտական նախաձեռնութեան գլուխգործոցը կը հանդիսանայ «Մայր Ցուցակ Հայերէն Ձեռագրաց» բազմահատոր աշխատասիրութիւնը, որուն՝ ան նուիրուած է ամբողջ քսանհինգ տարիներ։ Ծրագրով երկու տասնեակ հատորներու առաջին հինգ հատորները ան պատրաստած է արդէն, իսկ առաջինը՝ հրատարակուած, խմբագրական աշխատակցութեամբ Օ․ Եգանեանի․ «Մայր Ցուցակ Հայերէն Ձեռագրաց Մաշտոցի Անուան Մատենադարան»ի (Երեւան, 1984)։
Աս․ Մնացականեանի հեղինակն է նաեւ ԺԲ․-ԺԴ․ դարերուն «Հայ Գեղարուեստական Գրականութիւնը» («Հայ Ժողովրդի Պատմութիւն», Ակադ․ հրատ․, Գ․ հատոր, Երեւան, 1976, էջ 851-879) եւ ԺԴ․-ԺԸ․ դարերուն «Հայ Գեղարուեստական Գրականութիւն»ը («Հայ Ժողովրդի Պատմութիւն», Ակադ․ հրատ․, Դ․ հատոր, Երեւան, 1972, էջ 510-568) ուսումնասիրութիւններուն։
Ստեղծագործութիւններ
Աս․ Մնացականեան առանձին հատորներով հրատարակած է՝
Պատկերասրահ
Աս․ Մնացականեանի անտիպներուն մէջ ուշադրութեան արժանի կը մնան՝ «Նախաաբովեանական Շրջանի Հայ Գրականութիւնը», «Աղթամարի Որմնաքանդակների Նոր Մեկնաբանութիւնը», «Միջնադարեան Հայրէններ», ԺԳ․-ԺԷ․ դարերուն աշխատասիրութիւնները։
Ասատուր Մնացականեան կը մահանայ Յունիս, 1983 թուականին, Երեւան։ Երկու ամիս ետք աճիւնը փոխադրուած է հայրենի Ոսկեվազ գիւղ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:11 Յուլիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:1912 ծնունդներ Ստորոգութիւն:27 Յունիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:1983 մահեր Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ
Հայկ Հրայր
Հայկ Հրայր, ծնած է Հայաստանի Էջմիածնի Ոսկեհատ գիւղը, ուր ներգաղթած են իր ծնողները Իրանէն 1946-ին։ Աւարտած է տեղւոյն միջնակարգ(երկէորդական) վարժարանը։
Իր ստեղծագործութիւնները քանիցս հնչած են Հայաստանի ռատիոյէն, հեռատեսիլէն, եւ տպագրուած՝ մամուլի մէջ, ինչպէս՝ «Գրական Թերթ», «Հայրենիքի Ձայն», «Գարուն», եւլն։ Անդամ է Հայաստանի Գրողներու Միութեան։
1988-ին առողջական ծանր վիճակին պատճառով (muscular distrophy)գաղթած է ԱՄՆ, Լոս Անճէլըս, ուր կը շարունակէ ստեղծագործել։ Միեւնոյն ատեն կը հետեւի Կլէնտէյլի Carer College-ի անգլերէն լեզուի բարձրագոյն դասնթացքներուն։
Կ՛աշխատակցի «Ասպարէզ» «Լրաբեր», «Նոր Կեանք», «Քաջ Նազար», «Նոր Օր» եւ այլ թերթերու։ Իր գործերը տեղ գրաւած են 1990-ին Հայաստանի «Նայիրի» հրատարակութեան «Կամուրջներ» հատորին մէջ։
1990-ին Լոս Անճելըսի մէջ լոյս տեսած է իր Տաք Հող բանաստեղծութեանց գիրքը, որ արժանացած է Armenian Allied Arts Assosciation-ի գրական առաջին մրցանակին եւ դրամական պարգեւին։
Հայերը Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ
Հայերը ԱՄՆ-ի մէջ, ԱՄՆ-ի մէջ բնակուող հայերը։ Հայերը ԱՄՆ-ի մէջ բնակած են 19-րդ դարէն ի վեր։ Այժմ անոնց թիւը շուրջ 1.500.000 է։ ԱՄՆ-ի ամենահայահոծ նահանգը Քալիֆորնիան է, որ յաճախ կ'անուանուի որպէս՝ «Ամերիկեան Հայաստան»։ Դիւանագիտական յարաբերութիւններ Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու միջեւ հաստատուած են 1992 թուականին։
Հայկ Հրայր
1993-ին Երեւանի մէջ հրատարակուեցաւ իր բանաստեղծութեանց Բ. ժողովածուն՝ Մանանայի Հատիկ։
Հայերը Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ
Առաջին հայերը
Հայերը Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ բնակութիւն կը հաստատեն 17-րդ դարու առաջին տասնամեակներէն։ Այստեղ եկած առաջին հայի՝ պարսկահպատակ Ճոն Մարթինի անունը կը յիշատակուի 1618 թուականին (զբաղած է ծխախոտագործութեամբ)։ 1653-1654 թուականներուն Վիրճինիա նահանգի կառավարիչի հրաւէրով Թուրքիայէն եկած են շերամաբոյծ երկու հայ վարպետներ՝ շերամաբուծութիւնը զարգացնելու նպատակով։ 17-18-րդ դարերուն հայերու փոքրաթիւ խումբեր Ամերիկա գաղթած են Եւրոպայէն (Լեհաստանէն, Հունգարիայէն, Հոլանտայէն), ինչպէս նաեւ Հնդկաստանէն եւ վերաբնակած՝ Վիրճինիա, Հարաւային Քարոլինա, Ճորճիա նահանգներուն մէջ։ 18-րդ դարու 70-ական թուականներուն հայերու թիւը ԱՄՆ-ի մէջ հասած է 70-ի։
Հայկ Հրայր
Հայկ Հրայր տուած է մարդկայնական գողտրիկ բանաստեղծութիւններ։ Յուսալից է ան ապագայի նկատմամբ։ Զգայուն սրտին արտացոլացումն է իր «Մայրս» քերթուածը։ Շատեր նուիրուած են տաղեր իրենց անգին մայրերուն. սակայն Հայկ Հրայրինը եզական է ինքնատպութեամբ։
Ստորոգութիւն:Հայեր
Հայերը Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ
1800-ականներու վերջաւորութիւն
1893 թուականին ԱՄՆ-ի կառավարութիւնը դատապարտած է թուրքական իշխանութիւններուն, որոնք Մարզուանին մէջ կողոպտած եւ այրած են ամերիկեան քոլեճը, Բ. Դռնէն պահանջած է յարգանքով վերաբերուիլ ամերիկահպատակներուն հետ։ 3 Դեկտեմբերի 1894-ի Սասունի կոտորածէն յետոյ ԱՄՆ-ի Սենատն առաջարկած է եւրոպական տէրութիւններու հետ մասնակցիլ Սասունի մէջ կատարուած յանցագործութիւններու հետաքննութեան եւ պահանջած է դադարեցնել հայ բնակչութեան հետագայ հալածանքները։ 1894-1896 թուականներու համիտեան կոտորածները Օսմանեան Թուրքիայի մէջ բողոքի նոր ալիք յառաջ բերած են ԱՄՆ-ի մէջ։ Ֆիզիքական բնաջնջման վտանգէն խուսափող հայերու զանգուածային գաղթը մեծ չափեր ընդունած է՝ ներառելով կայսրութեան բոլոր հայաբնակ շրջանները։ Ամերիկեան յառաջադէմ հասարակական-քաղաքական գործիչները դատապարտած են սուլթանական կառավարութեան հակահայկական քաղաքականութիւնը։ Արեւմտահայութեան օգնելու համար ստեղծուած են հայ-ամերիկեան բարեգործական կազմակերպութիւններ։ Մեծ աշխատանք կատարած են 1895 թուականին Պոսթընի մէջ ստեղծուած «Հայաստանի բարեկամներու միութիւնը» (անդամներն էին՝ բանաստեղծուհիներ Ճուլիա Ուորդ Հաուն եւ Ալիս Սթոուն Պլեքուելը, լրագրողներ Սեմուել Պարրոուն եւ Հենրի Պլեքուելը, գիտնականներ Հենրի Ալենը, Ուիլիամ Ուորդը եւ ուրիշներ), Կարմիր խաչի ազգային ընկերութեան նախագահ Քլարա Պարտոնը, բազմաթիւ բարեգործականներ։ Ամերիկեան այդ կրօնաւորներն ականատես եղած են այնտեղ ապրող հայ ժողովուրդի հալածանքներուն եւ իրենց կառավարութեան առջեւ հարց բարձրացուցած՝ հանդէս գալու հայերու պաշտպանութեամբ։ Ամերիկացի այս գործիչներն իրենց բողոքի ձայնն բարձրացուցած են հայերու նկատմամբ թրքական իշխանութիւններու գործադրած գազանութիւններու դէմ։
1900-ական թուականներ
1904 թուականին Ամենայն հայոց կաթողիկոս Մկրտիչ Ա. Վանեցին (Խրիմեան Հայրիկ) ԱՄՆ-ի կառավարութիւնը խնդրած է օգնել թրքական լուծի տակ հեծող արեւմտահայութեան։ Հայ պատուիրակներուն (եպիսկոպոսներ Հ. Սարաջեան, Ս. Այվատեան) ընդունած է ԱՄՆ-ի նախագահ Թէոտոր Ռուզվելտը։ Ան յայտարարած է, որ կը հետաքրքրուի Հայկական հարցով, սակայն չի կրնար օգնել հայերուն, քանի որ 1878 թուականի Պերլինի դաշնագիրի տակ չկայ ԱՄՆ-ի ստորագրութիւնը։ 1900 թուականին հայերու թիւը ԱՄՆ-ի մէջ շուրջ 20.000 էր։ 1904 թուականին ԱՄՆ (մասնաւորապէս՝ Քալիֆորնիան) հանգրուան դարձած է նաեւ տնտեսական եւ քաղաքական հանգամանքներու բերումով Ռուսական կայսրութենէն գաղթած հայերու համար, որոնք Նոր Երկրի մասին տեղեկացած էին 19-րդ դարու կրօնական հալածանքներու հետեւանքով Կովկաս աքսորուած դուխոբորներէն եւ մոլոկաններէն։ Դէպի ԱՄՆ արեւելահայ պանդխտութեան նախակարապետերը Կարսի Ղարաղալա գիւղէն Մուշեղեաններն էին, որոնց շուտով հետեւած է գիւղի գրեթէ ողջ բնակչութիւնը։ 20-րդ դարու սկիզբին Ռուսական կայսրութեան մէջ եւ մասնաւորապէս Կովկասի մէջ տիրող տնտեսական եւ քաղաքական ճգնաժամը խթանած է արեւելահայութեան տեղաշարժը դէպի օտար ափեր՝ ներառելով նաեւ Ալեքսանտրապոլի հարաւէն գիւղերէն, Իգտիրէն, Կողբէն, Թիֆլիսէն, Ղարաբաղէն, Երեւանէն եւ այլ վայրերէն մեկնած խումբ մը հայերու։ Անոնք հիմնականօրէն բնակութիւն հաստատած են ԱՄՆ-ի արեւմտեան ափին՝ Քալիֆորնիայի նահանգի Լոս Անճելես քաղաքին մէջ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներ
20-րդ դարու սկիզբը առաւել մեծ չափերու հասած արեւելահայերու արտահոսքը (շուրջ 2.500 մարդ) նուազած է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներուն (1914-1918), ապա որոշ չափով նորէն աւելցած է Ռուսաստանի մէջ 1917 թուականին ստեղծուած քաղաքական անկայուն իրավիճակի հետեւանքով։ Արեւելահայերու հոսքը ԱՄՆ, ի տարբերութիւն արեւմտահայերու, մեծ չափերու չի հասնիր, ինչ որ կը բացատրէ Ռուսաստանի մէջ քաղաքական եւ տնտեսական համեմատաբար բարւոք վիճակով։ ԱՄՆ-ի Գաղթականական գրասենեակի տուեալներով՝ 1899-1924 թուականներուն Ռուսաստանէն ԱՄՆ մեկնած էր աւելի քան 3.500 հայ։ 1908 թուականէն ետք Թուրքիոյ անկայուն վիճակը, Ատանայի կոտորածը (1909), Պալքանեան պատերազմները (1912-1913), ապա Մեծ Եղեռնը. ուժեղացած են հայերու արտագաղթը Թուրքիայէն։ Մինչեւ Առաջին համաշխարհային պատերազմը ԱՄՆ-ի մէջ բնակած է 60.000 հայ։ ԱՄՆ-ի յառաջադէմ հասարակայնութիւնը զայրոյթով ընդունած է 1915 թուականի հայերու տեղահանութեան եւ կոտորածի փաստը։ Ամերիկեան մամուլը գրեթէ ամէն օր տպագրած է Օսմանեան Թուրքիայի մէջ ողբերգական իրադարձութիւններու ականատես բարեգործականներու, դիւանագէտներու, հրաշքով փրկուած հայերու պատմածները։ ԱՄՆ-ի դեսպան Հենրի Մորգենթաուն, համոզուելով, որ հայերու կոտորածները եւ աքսորը նպատակ ունին գլխովին ոչնչացնել հայերուն, ապարդիւն փորձած է համոզել Թալեաթին եւ Էնվերին՝ դադարեցնելու հայերուն բնաջնջումը։ 1915 թուականի վերջին Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գեւորգ Ե. Սուրենեանցը օգնութեան խնդրանքով դիմած է ԱՄՆ-ի նախագահ Ուուտրո Ուիլսոնին, սակայն դիմումը անպատասխան մնացած է։ Ամերիկեան հասարակայնութիւնը զայրոյթով արձագանգեց 1915 թ.ի Մեծ Եղեռնին։ Այդ բռնութիւններէն ցնցուած՝ ԱՄՆ-ի այն ժամանակուան նախագահ Ուուտրո Ուիլսոնը 1920 թ.ին նոյնիսկ փորձ ըրաւ ստանձնելու Հայաստանի մանդատը, այսինքն հայ ժողովուրդի հովանաւորութիւնը։ Սեւրի պայմանագրի համաձայն՝ կազմուեցաւ Հայաստանի քարտէսը՝ ըստ Ուուտրո Ուիլսոնի, որ Արեւմտեան Հայաստանի տարածքի մէջ կը նախատեսէր հայկական ինքնավարութիւն՝ դէպի Սեւ ծով ելքով։ Սակայն Եւրոպայի մեծ տէրութիւններու եւ ԱՄՆ-ի միջեւ ծագած ներհակութիւնները խանգարեցին այդ ծրագրի իրականացմանը։ ԱՄՆ-ը սահմանափակեց Թուրքիայէն փախած հայ գաղթականներուն սոսկ նիւթական օգնութիւն ցուցաբերելով, որ շարունակուեցաւ մինչեւ 1930-ական թուականները։ Այդպիսի բարեգործական կազմակերպութիւններէն էր Ամերկոմը (Ամերիկեան օգնութեան կոմիտէ), որ բազմաթիւ որբանոցներ կը պահէր Հայաստանի եւ յարակից երկիրներուն մէջ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներուն երիտթրքական սահմանադրութեամբ վերացուած գաղթի արգելքի վերականգնման պայմաններուն մէջ նուազ թիւով հայեր յաջողած են արտագաղթել։ Եթէ միայն 1914 թուականին ԱՄՆ գաղթած էր 7.785 հայ, ապա հետագայ տարիներուն անոնց կտրուկ նուազած է՝ 1915-1919 թուականներուն կազմելով ընդամէնը 3.620 մարդ։ 1919-1920 թուականներուն ԱՄՆ-ի մէջ կար շուրջ 78.000 հայ։ Ամերիկեան Քոնկրեսը այժմ պարբերաբար կը քննարկէ 1915 թ.ի Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման հարցը։ ԱՄՆ-ը շօշափելի օգնութիւն ցուցաբերեց նաեւ Սպիտակի 1988 թ.ի Դեկտեմբերեան երկրաշարժի աղիտեալներուն։
1920-ական թուականներ
Առաջին համաշխարհային պատերազմի աւարտելէն ետք ԱՄՆ փորձած է ստանձնել Հայաստանի մանդատը։ Անտանտի խորհուրդի որոշմամբ 1919 թուականի Յուլիսին ամերիկեան բանակի գնդապետ Հասկելը նշանակուած է դաշնակիցներու գերագոյն կոմիսար Հայաստանի մէջ։ Հայաստանի տնտեսութիւնը, բնական հարստութիւնները եւ քաղաքական իրադրութիւնը հանգամանօրէն ուսումնասիրելու նպատակով Հայաստան ժամանած է ԱՄՆ-ի նախագահի յատուկ քննիչ յանձնաժողովը՝ ժեներալ Ճեյմզ Հարբորդի գլխաւորութեամբ։ Սան Ռեմոյի ժողովներուն (1920) ԱՄՆ-ի կառավարութիւնը պաշտօնապէս առաջարկուած է ընդունիլ Հայաստանի մանդատը։ 27 Մայիս 1920-ին ԱՄՆ-ի կառավարութիւնը Քոնկրեսի քննութեան ներկայացուցած է Հարբորդի առաքելութեան զեկուցագիր։1 Յունիս 1920-ին ԱՄՆ-ի Սենատը արտաքին եւ ներքին քաղաքական դրդապատճառներով մերժած է Հայաստանի մանդատը ընդունելու երկրի նախագահի առաջարկը։
Սեւրի հաշտութեան պայմանագրով (10 Օգոստոս, 1920)` ԱՄՆ-ի կառավարութեան իրաւունք վերապահուած է որոշելու Հայաստանի եւ Թուրքիոյ միջեւ սահմանագիծը, բայց հետագային, ստեղծուած նոր քաղաքական պայմաններուն մէջ, վերանայման ենթարկուած է պայմանագիրը, իսկ քեմալականները վերջնականապէս մերժած են այն։ Օսմանեան Թուրքիոյ մէջ հայերու պարբերական ջարդերով եւ տեղահանութիւններով ուղեկցուած քեմալական շարժման վերելքը, ինչպէս նաեւ Անդրկովկասի մէջ Հայաստանի Հանրապետութեան (1918-1920) անկումը կրկին խթանած են հայերու գաղթը ԱՄՆ` 1921 թուականին, նախորդ տարիներու համեմատութեամբ, այն հասցնելով ամենաբարձր ցուցանիշի՝ 10.212-ի (մեծ մասամբ՝ հայկական եւ ամերիկեան բարեգործական կազմակերպութիւններու, ինչպէս նաեւ ամերիկեան քարոզիչներու կողմէն թրքական հարեմներէն, ոչ քրիստոնեայ ընտանիքներէն, ճամբարներէն եւ որբանոցներէն հաւաքագրուած հայեր էին)։ Եթէ մինչեւ 1919 թուականը ԱՄՆ գաղթած հայերուն շուրջ 76%-ը տղամարդիկ էին, եւ միայն 24%-ը՝ կանայք, ապա 1921 թուականէն ետք կանայք կազմած են 52, տղամարդիկ՝ 27, երեխաները՝ 21%։ Գաղթականները (մասնաւորաբար 16-45 տարեկան) կը մեկնէին ընտանիքներու վերամիաւորման նպատակով։ Առաջին համաշխարհային պատերազմէն ետք միջազգային ասպարէզին մէջ ստեղծուած քաղաքական նոր յարաբերութիւններու հետեւանքով ամերիկեան գաղթականական օրէնքները պարբերաբար վերանայուած են. խիստ սահմանափակուած է նաեւ հայերու ներգաղթը։ 1924 թուականին ընդունուած է Ազգային ծագումներու քվոտայի օրէնքը (անգլ.՝ National Origins Quota)։ Այդ թուականին ԱՄՆ-ի մէջ բնակուող հայերու ընդհանուր թիւը կազմած է աւելի քան 120.000։ Առաջին համաշխարհային պատերազմին տուժած Մերձաւոր Արեւելքի երկիրներուն օգնութիւն ցոյց տալու նպատակով 1918 թուականին ստեղծուած է Մերձաւոր Արեւելքին մէջ Ամերիկեան նպաստամատոյց կոմիտէ (Ամերիկոմ)։ Հայաստանի մէջ ան կը գործէ 1919 թուականի Մայիսէն յետոյ, երբ Հայաստանի Հանրապետութեան եւ ԱՄՆ-ի միջեւ կնքուած համաձայնագրով Ամերիկոմն իր վրայ ստանձնած է հայ որբերու հովանավորութիւնը եւ դաստիարակութիւնը (դադրած է գործելէ 1931 թուականին)։ 1920-1924 թուականերուն ԱՄՆ գաղթած է շուրջ 21.000 հայ։ Արեւմտաեւրոպական եւ Հարաւային Ամերիկայի որոշ երկիրներու՝ ԱՄՆ եւս օթեւան դարձած է 1920-1930-ական թուականներուն Կիլիկիայէն, Յունաստանէն, Մերձաւոր ու Միջին Արեւելքէն եւ այլ վայրերէն գաղթած, կոտորածներէն փրկուած հայերու համար։ Ամերիկեան գաղթականական յանձնախումբի վիճակագրական տուեալներուն համաձայն՝ 1925-1933 թուականերուն ԱՄՆ մուտք գործած է 7.286, իսկ 1925-1943 թուականներուն՝ 7.706 հայ։ Հայերը հիմնականին կեդրոնացած էին Մասսաչուսէթսի, Քալիֆորնիա յի, Ռոտ Այլենտ ի, Քոնեքթիքութ ի նահանգներուն մէջ, իսկ ամերիկեան հայաշատ քաղաքներէն էին Տիթրոյթ ը, Լոս Անճելըս ը, Փրովիտենս ը, Պոսթըն ը, Ուստրը, Ֆրեզնօ ն, Սան Ֆրանսիսկօ ն եւ այլն։