cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Գերմանիա
Հայ-գերմանական Յարաբերութիւններ
Հայաստանի եւ Գերմանիոյ միջեւ դիւանագիտական յարաբերութիւնները հաստատուած են 1992 թուականի Յունուարին, իսկ ՀՀ դեսպանութիւնը բացուած է 1994 թուականին՝ Պերլինի մէջ։ 2001 թուականէն ԳԴՀ-ում ՀՀ արտակարգ եւ լիազօր դեսպանն է Կարինէ Ղազինեանը։ 2006 թուականի Սեպտեմբերէն ԳԴՀ-ի ՀՀ պատուաւոր հիւպատոսն է Կիւնթեր Պիլարսկին (հիւպատոսական տարածքը՝ Պատէն-Վիւրտենպերկ երկրամաս), նստավայր՝ Կարլսռուէ։ Երեւանի մէջ ԳԴՀ դեսպանութիւնը բացուած է 1993 թուականին։ 16 Օգոստոս 2007 թուականէն ՀՀ-ի մէջ ԳԴՀ արտակարգ եւ լիազօր դեսպանն է տիկին Անտրէա Վիկտորինը։
1991 թուականէն մինչեւ 2008 թուականի Յուլիսը՝ Գերմանիոյ Դաշնային Հանրապետութենէն Հայաստանի մէջ, կատարուած են 248,7 միլիոն ԱՄՆ տոլարի ուղղակի ներդրումներ։ Ատոնց հիմնական մասը զբաղած է ծառայութիւններու եւ առեւտուրի ոլորտով, իսկ մօտ մէկ տասնեակը տարբեր արտադրութիւններ են։ Գերմանացի գործարարները ներգրաւուած են նաեւ՝ խորհրդատուական, հիւրանոցային եւ զբօսաշրջական գործերուն մէջ։
Տնտեսութիւն
Գիւղատնեսութիւնը կու տայ համախառն ներքին արդիւնքի 0.9%-ը, արդիւնաբերութիւնը՝ 26.8%-ը։ Սպասարկման ոլորտին բաժին կ'իյնայ համախառն ներքին արդիւնքի 72.3%-ը (2009 թ.)։ Տնտեսութեան ճիւղային կառուցուածքին մէջ, աշխատուժի համամասնութիւնը հետեւեալն է. <ul><li>Գիւղատնտեսութիւն - 2.4%</li><li>Արդիւնաբերութիւն - 29.7%</li><li>Սպասարկման ոլորտ - 67.8% (2009)</li></ul>
Գիւղատնտեսութիւն
Գիւղատնտեսութիւնը կու տայ համախառն ներքին արդիւնքի 0.9%-ը։ Այս ճիւղին մէջ, զբաղած է աշխատուժի 2.4%-ը։ Գիւղատնտեսական հողահանդակները կը գրաւեն երկրի տարածքի 35%-ը։
Պետութիւնը մէկ կողմէն օգնութիւն ցոյց կու տայ վնասով աշխատող ագարակային տնտեսութիւններուն եւ ընդհանրապէս, բոլորին, միւս կողմէ՝ կը խրախուսէ տնտեսութիւններու ընդարձակ գործընթացը։ Գերմանական ագարակային տնտեսութիւնները՝ գիւղական բնակչութեան եկամուտի զգալի մասը կը ստանան ոչ գիւղատնտեսական զբաղումներէն՝ արհեստագործութենէն, զբօսաշրջութենէն, փոքր ձեռնարկատիրութենէն եւ այլն։
Գերմանիոյ գիւղատնտեսութիւնը 90%-ի չափով կ'ապահովուի բնակչութեան սննդամթերքի պահանջները։
Գիւղատնտեսութեան առաջատար ճիւղը կաթնամսատու անասնաբուծութիւնն է, որ կու տայ ճիւղի համախառն արդիւնքի 67%-ը։ Անասնաբուծութեան համար արդիւնաբեր գետին կը հանդիսանան ընդարձակ արօտավայրերը, որոնք կը գրաւեն երկրի տարածքի 30.5%-ը, մշակովի կերակրախոտերը, սնունդի արդիւնաբերութիւնը։
Գերմանիան աշխարհի մէջ չորրորդ տեղը կը գրաւէ կաթի (տարեկան 28 միլիոն թոն), վեցերորդ տեղը՝ միսի (տարեկան 5.8 միլիոն թոն) արտադրութեամբ։
Նախիրներու անասնաբուծութիւնը զարգացած է ամէնուրեք, խոզաբուծութիւնը՝ աւելի շատ հիւսիսային շրջաններուն մէջ է։
Բուսաբուծութեան տակ դրուած է 12 միլիոն հա հող, որ կը կազմէ գիւղատնտեսական հողահանդակներու 69.5%-ը։ Մշակովի հողերու 98.6%-ը վարելահողեր են։
Գերմանիոյ մէջ կը մշակեն նաեւ գայլուկ, բանջարանոցային արտադրանքներ, ծաղիկներ։
Արդիւնաբերութիւն
Արդիւնաբերութեան բնորոշ է գերարտադրումը, որուն առաջատար եւ միջազգային շուկային մէջ մրցադիմացկուն ճիւղերն են՝ աւտոմոպիլաշինութիւնը, ինքնաթիռաշինութիւնը, վակոնաշինութիւնը, ելեկտրաթեքնիկական, օպտիկական եւ քիմիական արտադրութիւնը, դեղագործութիւնը, մետաղաձուլութիւնը։
Ընդ որուն, արդիւնաբերութեան մէջ, աստիճանաբար կը մեծնայ նոր՝ բարձր արուեստագիտութեան ճիւղերու դերը, համեմատաբար կը նուազի արդիւնահանող, թեթեւ, սնունդի ճիւղերու դերը։
Արդիւնաբերութեան աւանդական ճիւղը արդիւնահանումն է։ Կ'արդիւնահանեն քարածուխ, նաֆթ, երկաթաքար, գունաւոր մետաղներ, կալիումական աղ։ Քարածուխի տարեկան հանոյթը կը կազմէ 51.2 միլիոն թոն։ Ատով կը գրաւէ 10-րդ տեղը աշխարհի մէջ։ Քարածուխի հանոյթը աստիճանաբար կը նուազի՝ կապուած պահանջարկի նուազման հետ։ Քարածուխի 80%-ը կու տայ Ռուրի աւազանը, մնացածը՝ Սաարի եւ միւս աւազանները։ Գորշ ածուխի հանոյթը 193 միլիոն թոն է. աշխարհի մէջ կը գրաւէ առաջին տեղը։ Գորշ ածուխի հանոյթը նոյնպէս ունի նուազման միտում։ Շահագործուող հիմնական աւազաններն են Ստորին Հռենոսեանը, Էլպա եւ Զաալէ գետերու միջեւ ինկած աւազանը։ Գորշ ածուխը կ'արդիւնահանուի բաց եղանակով։ Ան հիմնականին մէջ կ'օգտագործուի ելեկտրակայաններու մէջ։
Բնական կազի արդիւնահանումը տարեկան կը կազմէ 15.29 միլիար մ³ (34-րդը աշխարհի մէջ), սպառումը՝ 96.26 միլիար մ³ (5-րդը աշխարհի մէջ), ներկրումը 94.57 միլիար մ³ (2-րդը աշխարհի մէջ), արտահանումը՝ 12.64 միլիար մ³ (16-րդը աշխարհի մէջ- 2009 թուական):
Ե լեկտրաէներկիայի արտադրութիւնը կը հասնի 593.4 միլիար կվտ ժ (8-րդը), սպառումը՝ 547.3 միլիար կվտ ժ (7-րդը), արտահանման եւ ներկրման ցուցանիշներն են համապատասխանաբար 61.7 եւ 41.67 միլիար կվտ ժ (2009-ին)։
Ելեկտրաէներկետիկայի արտադրութեան 61.8%-ը բաժին կ'իյնայ ջերմաելեկտրակայաններուն, 4.2%-ը ջրաելեկտրակայաններուն, 29.9%-ը ատոմային ելեկտրակայաններուն։ Մեծագոյն ջերմաելեկտրակայանը Մանհայմն է։ Միջուկային վառելիքով կ'աշխատին Ալբտախի, Ֆիլիպսպուրկի եւ շարք մը այլ ելեկտրակայաններ։ Կը գործեն քաղաքային աղբի գետնի վրայ աշխատող ջերմաելեկտրակայաններ։ Շուրջ 10՝ ոչ մեծ ջրաելեկտրակայաններ կան Հռենոս, Զաալէ, Էլպա եւ միւս գետերու վրայ։
Մեքենաշինութիւնը եւ մետաղաձուլութիւնը։ Այս ճիւղին մէջ զբաղած է արդիւնաբերական աշխատողներու 50%-ը։ Մեքենաշինութեան մէջ տեղի կ'ունենան կառուցուածքային փոփոխութիւններ, որոնց հետեւանքով աստիճանաբար կը նուազի ընդհանուր մեքենաշինութեան, նաւաշինութեան դերը, կը մեծնայ օդանաւերու, տիեզերական սարքերու, ե լեկտրաթեքնիքական սարքաւորումներու աւտոմոպիլաշինութեան, համակարգիչներու, ելեկտրական հաշուիչ մեքենաներու, ինքնակառավարուող սարքերու արտադրութեան դերը։
Մեքենաշինութեան հանրայայտ ճիւղը կը մնայ աւտոմոպիլաշինութիւնը եւ հաստոցաշինութիւնը։ Հաստոցներու արտադրութեամբ Գերմանիան աշխարհի մէջ կը գրաւէ երկրորդ տեղը, աւտոմոպիլներու արտադրութեամբ՝ երրորդ տեղը։ Աւտոմոպիլներու տարեկան արտադրութիւնը կը հասնի 4.7 մլն։ Աւտոմոպիլաշինական մեծագոյն ընկերութիւններ են «Ֆոլկսվակենը», «Մերսետես Պենցը», «ԲՄՎ»-ն, «Աուտին», «Օփելը»։ Աւտոմոպիլաշինութեան մէջ մեծ է նաեւ՝ ամերիկեան «Ֆորտ» ընկերութեան դերը։
«Ֆոլկսվակեն» ընկերութիւնը երկրին մէջ մեծագոյնն է. հիմնուած է 1938 թուականին։ Մասնագիտացած է մարդատար մեքենաներու եւ հանրաշարժներու արտադրութեան գիծով։ Մեծ կեդրոններն են Վոլֆսպուրկը, Հանովերը, որ իր դուստր ձեռնարկութիւնը ունի Պրազիլի, Մեկսիքայի, Աւստրալիայի եւ այլ երկիրներու մէջ։ «Մերսետես Պենցի» գլխաւոր ձեռնարկութիւնները կը գտնուին Շտուտկարտի եւ Վերտի մէջ, «ԲՄՎ»-ինը՝ Միւնիխ ի եւ Ռեգենսպուրկի մէջ, «Օպելինը»՝ Մայնի Ֆրանկֆուրտի եւ Այզենախի մէջ, «Աուտի»-նը՝ Հալպրոնի մէջ։ Օդանաւերու, տիեզերական սարքերու արտադրութեամբ յայտնի է Միւնիխը, Պրեմենը, Համպուրկը, նաւաշինութեամբ՝ Համպուրկը, Քիլը, Ռոստոկը։ Ելեկտրաթեքնիկական արդիւնաբերութեան առաջատար ընկերութիւններն են՝ «Սիմենսը» եւ «Պոշը»։ «Սիմենսը» հիմնադրուած է 1947 թուականին ան կ'արտադրէ արդիւնաբերական եւ կենցաղային նշանակութեան ելեկտրաթեքնիկական, ինչպէս նաեւ ռազմական ապրանքներ։
Ընկերութեան ձեռնարկութիւնները տեղաբաշխուած են Նիւրնպերկի, Շտուտկարտի, Համբուրկի մէջ։ Ան իր դուստր ձեռնարկութիւնները ունի՝ Դանիայի, Պելճիքայի, ԱՄՆ-ի եւ այլ երկիրներուն մէջ։ Ելեկտրաթեքնիկական արդիւնաբերութեան առաջատարներէն է «Պոշ» ընկերութիւնը, որ հիմնադրոած է 1886 թուականին, մասնագիտացած է կենցաղային ելեկտրական գործիքներու արտադրութեան բնագաւառին մէջ։ Երկրին մէջ, առաջիններէն մէկն էր, որ սկսաւ իր դուստր ձեռնարկութիւնները ստեղծել արտասահմանեան երկիրներուն՝ Ֆրանսայի, Իտալիոյ, ԱՄՆ-ի, Արժանթինի, Պրազիլի մէջ եւ այլն։
Գերմանիան քիմիական արդիւնաբերութեան առաջատարներէն մէկն է։ Տնտեսութեան այս ճիւղի առաջատար երեք մեծ ընկերութիւնները՝ «Պայերը», «ՓԱՍՖ», եւ «Հոեսհթը», հիմնադրուած են 1861-1863 թուականներուն։ Այս եւ քիմիական արդիւանաբերութեան մեծ մասը կ'արտադրեն բազմատեսակ ապրանքներ։
Քիմիական արդիւնաբերութիւնը ունի շատ լայն աշխարհագրութիւն։ Մեծ կեդրոններն են Համպուրկը, Մայնի Ֆրանկֆուրտը, Լիւդվիկհաֆենը, Քէօլնը, Վիլհելմսհաֆենը։
Գերմանական ընկերութիւններու ձեռնարկութիւններ կան Արեւմտեան Եւրոպայի, Լատինական Ամերիկայի քանի մը տասնեակ երկիրներու մէջ, ինչպէս նաեւ՝ Աւստրալիոյ, Պելճիքայի, Դանիայի, ԱՄՆ-ի, Քանատայի, Թուրքիոյ մէջ եւ այլն։
Երկրի հարաւին՝ լեռնային շրջաններուն մէջ կան նաեւ ՋՐԷԿ-ները։ Գերմանիան Արեւմտեան Եւրոպայի մէջ, ամենաշատ պողպատ արտադրող երկիրն է։ Այստեղ զարգացած է մեքենաշինութիւնը։ Գերմանիոյ մէջ բնորոշ է զգայուն գիւղատնտեսութիւնը։ Գերմանիան ունի զարգացած փոխադրամիջոցի համակարգ։ Կ'արտահանէ մեքենաներ եւ սարքաւորումներ, արդիւնաբերական ապրանքներ։ Կը ներմուծէ հումք, վառելիք, պարենամթերք։ Կայ ապացոյց, որ առաջին մարդ արարածը եկած է Գերմանիոյ տարածք, 700 հազար տարի առաջ։ Շուրջ 500 հազար տարի առաջ ստեղծուած են առաջին բնակավայրերը։ Առաջին գերմանացիներու մասին կը յիշատակուին հին յոյներու եւ հռոմէացիներու աշխատանքներուն մէջ։
Փոխադրամիջոց
Առաջակարգ դեր ունի ծովային փոխադրամիջոցը, որ հիմնականին մէջ կը սպասարկէ արտաքին առեւտուրին։ Մեծ նաւահանգիստներն են Համպուրկը, Վիլհելմսհաֆենը, Ռոստոկը։
Արտաքին Տնտեսական Կապեր
Գերմանիան տնտեսական կապերու մէջ է աշխարհի բոլոր երկիրներու հետ։ Արտաքին առեւտուրի շրջանառութեան ծաւալով կը զիջի միայն ԱՄՆ-ին։
Գերմանիոյ արտահանութեան գրեթէ 9/10-ը լայն սպառման արդիւնաբերական ապրանքներն են՝ մեքենաներ եւ սարքաւորումներ եւ մատուցուած ծառայութիւններ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գերմանիա
Լէյլա Ալ-Աթթար
Լէյլա Ալ-Աթար (արաբ․՝ ليلى العطار‎‎, 7 Մայիս 1944, Պաղտատ, Իրաքի թագաւորութիւն - 28 Յունիս 1993, Պաղտատ, Իրաքի թագաւորութիւն), իրաքցի նկարչուհի, Իրաքի գեղարուեստի ազգային թանգարանի տնօրէն: Միջազգային մամուլին մէջ յայտնի դարձած է 1993-ին՝ ԱՄՆ-ի կողմէ Իրաքի վրայ կատարուած ռմբակոծութեան ժամանակ զոհուելէն ետք:
Կենսագրություն
1991-ին Իրաք-քուէյթեան պատերազմի աւարտէն ետք Լէյլա Ալ-Աթարը պաղտատեան «Ռաշիտ» հիւրանոցի յատակին ստեղծած է խճանկար. այստեղ յաճախ կը հիւրընկալուէին օտարերկրացի հիւրեր: Ան պատկերած է ԱՄՆ նախագահ Ճորճ Պուշ աւագին, իսկ դիմանկարի տակ անգլերէնով ու արաբերէնով գրուած եղած է«Պուշը յանցագործ է» (անգլ.՝ Bush is criminal): Արաբական մշակոյթին մէջ մարդու պատկերը տրորելը խիստ վիրաւորանք կը համարուի, այդ պատճառով նկարը գրաւած է ամերիկացի դիւանագէտներու ուշադրութիւնը, եւ այդ մասին հաղորդուած է Պուշին: 28 Յունիս 1993-ին Լէյլան, անոր ամուսինն ու տան աշխատողը սպանուած են ամերիկեան ռմբակոծութեան արդիւնքով: Հարուածի պատճառով Լէյլայի աղջիկը կորսնցուցած է տեսողութիւնը: Ըստ պաշտօնական վարկածի` հարուածի թիրախը իրաքեան յետախուզութեան գլխամասն էր, սակայն կարծիք կայ, թէ Լէյլան դարձած է Պուշի վրէժի զոհը :
Հայրենի մտաւորական-մշակութային մթնոլորտը 1920-1945 տարիներուն
Հայրենի մտաւորական-մշակութային մթնոլորտը 1920-1945 տարիներուն, 1920 - 1970 տարիներուն, հայրենի մշակութային կեանքը կ՛արձանագրէ իրագործումներ։ Յատկապէս համահայկական սպասումներու իմաստով, ան կ'ունենայ թերացումներ, կը ճանչնայ արգելքներ։
Հասատանի նոր ղեկավարները, համոզումով կամ հարկադրաբար, կը պահեն գաղափարական բնորոշ ժխտական կեցուածք՝ հանդէպ համահայկական կենսական մտահոգութիւններու, տնտեսում՝ արեւմտահայութեան կրած ցեղասպանական Եղեռնի իրողութեան, հրաժարում լեզուա-մշակութային միութեան հիմնաքար՝ հայերէնի ուղղագրութենէն։ Բայց միւս կողմէ՝ անոնք կ՛օգտուին շինականներու մեղմացումներէն ՝ ազատ շունչ մը տալու համար գրականութեան եւ այլ արուեստներու, որոնք պիտի արտադրեն «ձեւով ազգային, խորքով միջազգայնական» գործեր։
1930Էն ետք, ու մանաւանդ 1935–37–ին՝ խորհրդային վարչակարգի մենատիրական ոճը, կը հասնի իր գագաթնակէտին։ Հայրենի մտաւորականութեան ամենափայլուն դէմքերը կ՛ենթարկուին հալածանքի։ Գրագէտներ ու մշակոյթի գործիչներ կը սպաննուին կամ կը մահանան բանտի ու աքսորավայրերու մէջ։ Ուրիշ դէմքեր տարիներ կը կրեն հեռաւոր հիւսիսի անմարդկային պայմանները։
Բ. աշխարհամարտը որոշ արտօնութիւններ կը բերէ խորհրդային ժողովուրդներուն... զանոնք աւելի մարտունակ դարձնելու համար։ Հայրենի գրականութիւնը այդ պատերազմին շնորհիւ է, ու դժբախտաբար անոր հարիւր հազարաւոր զոհերուն փոխարէն, որ պիտի ունենայ շարք մը դրական արդիւնքներ, ուղղագրութեան մասնակի վերականգնումը, «Սասունցի Դաւիթ»ի դիւցազնավէպի ուսումնասիրութեան լրացումը, «Վարդանանք» վէպին պէս գործերու ստեղծումը։
1945֊Էն ետք, այդ ազատութիւնները քայլ առ քայլ ետ պիտի խլուին, եւ սարսափի նոր հնգամեակ մը պիտի չորցնէ ներշնչումները։ Բայց արդէն կու գան 50֊ական տարիները, եւ Ստալինի մահէն ետք աստիճանաբար մտաւոր կեանքի մթնոլորտը կրկին կը դառնայ շնչելի։
Քառասնամեակի աւարտին 1960֊ին, արդէն քաղաքական եւ մշակութային «սառցահալը» կու գայ. կը սկսին իմաստատրուիլ մինչ այդ ստեղծուած ազգային մշակոյթի էատարրերը։ Յիշելու համար գլխաւորները՝ Մատենադարան, ազգային-պետական Գրադարան, Հիմնարկներ, Գիտութիւներու Ակադեմիա, պետական երաժշտանոց, Շարժարուեստի Հիմնարկ (Հայկինօ). Գրողներու Միութիւն, եւն․։ Տակաւին դպրոցական ցանց տարրական պարտադիր ուսումի կիրարկումով, երբեմն որակաւոր պարբերական մամուլ (ինչպէս «Գրական Թերթ», «Պատմա-բանասիրական Հանդէս»/ բարձր տպաքանակով հրատարակութիւններ...
Անշուշտ օրաթերթային եւ պարբերական մամուլը մեծ մասամբ կը մնայ քարոզչական ու տկար։ 1960֊Էն ետք ան հազիւ պիտի կենդանանայ նոր շեշտերով ու նոր անուններով։ Նոյնը սփիւռքահայութեան հետ մշակութային կապին համար, որ 60֊ական տարիներէն ետք միայն, այդ անունը կրող Կոմիտէի ստեղծումով, իրականութիւն պիտի դառնայ՝ մասամբ։ Դրական երեւոյթ է զանգուածի աւելի մեծ մասնակցութիւնը երկրի մշակութային-գեղարուեստական կեանքին։ Բայց գրական-գեղարուեստակ անգործերուն դեռ կը պարտադրուին պետական-կուսակցական չափանիշները, որոնք գրաքննութեան հետ միասին կը ճնշեն, ջանալով հարթել ամէն որակ ու անհատականութիւն։
Ստորոգութիւն:Հայկական մշակոյթ
Լողալը
Լողալը անհատական կամ խմբային մարզանք մըն է, որ կ'ընդգրկէ մարմինին բոլոր մկաններուն շարժումները:
Մարդիկ այս մարզանքը կրնան կիրարկել փակ կամ բացօթեայ լողաւազաններու, ինչպէս նաեւ՝ ծովերու, լիճերու եւ գետերու մէջ:
Լողալու մրցաշարքերը ներառուած են Ողիմպիական խաղերուն մէջ:
Մրցաշարքեր
Այս մարզանքը համաշխարհային ճանաչում ունենցած է, Ողիմպիական մրցաշարքերէն ներս ներառուելէն ետք, 1896-ին՝ տղոց, իսկ 1912-ին՝ աղջիկներուն համար:
ՖԻՆԱ խորհուրդին կազմութենէն առաջ, տարօրինակ մրցոյթներ տեղի ունենցած են, օրինակ՝ 1900-ին, Սեն գետին մէջ (Ֆրանսա) 200 մեթր արգելապատով մը մրցոյթ մը կազմակերպած են, որ ներառած է պատերու եւ նաւերու վրայէն մագլցիլ, ինչպէս նաեւ՝ անոնց տակէն լողալ:
Տարբեր ժամանակներու ընթացքին, լողալու ախոյեանութիւն շահած են՝ Հունգարիա, Տենմարք, Աւստրալիա, Գերմանիա, Ֆրանասա, Մեծն Պրիթանիա, Ճափոն եւ Միացեալ Նահանգներ:
Պերճ Զէյթունցեան
Պերճ Զէյթունցեան, արձակագիր, թատերագիր, հրապարակախօս եւ թարգմանիչ։
Կենսագրութիւն
Զէյթունցեան ծնած է 1938-ին, Աղեքսանդրիա (Եգիպտոս): Ան 1948-ի հայրենադարձողներէն էր:
Աւարտած է Երեւանի Ղազարոս Աղայեանի անուան միջնակարգ դպրոցը, իսկ 1963-ին՝ Փիդիկորսքի օտար լեզուներու ուսումնարանը:
1963-1964 թուականներուն հետեւած է Մոսկուայի բարձրագոյն բեմագրութեան դասընթացքներուն:
1965-1968 թուականներուն եղած է «Հայֆիլմ» արուեստանոցի խմբագիրը, ապա, 1965-1975՝ հեռուստաֆիլմերու «Երեւան» արուեստանոցի գլխաւոր խմբագիրը։
1975-1986, վարած է Հայաստանի գրողներու միութեան քարտուղարի պաշտօնը : Եղած է Հայաստանի մշակոյթի առաջին նախարարը՝ 1991-1992:
Գրական ստեղծագործութիւններ
Իր առաջին գիրքը տպագրուած է 1956-ին: Հեղինակ է 12 թատերախաղերու, որոնք բեմադրուած են Երեւանի թատրոններուն մէջ:
Գիրքերը թարգմանուած են 11 լեզուներու, ներառեալ՝ ռուսերէնի, անգլերէնի, ֆրանսերէնի եւ արաբերէնի:
Պարգեւներ եւ մրցանակներ
Զէյթունցեան պետական մրցանակի կրկնակի դափնեկիր եղած էր, մշակոյթի վաստակաւոր գործիչ, Հռոմի արուեստներու եւ հասարակական գիտութիւններու «Տիբերինա» ակադեմիոյ պատուաւոր անդամ:
2007-ին, Պերճ Զէյթունցեանին յանձնուած է Հայաստանեայց Առաքելական եկեղեցւոյ «Սուրբ Սահակ-Սուրբ Մեսրոպ» բարձր շքանշանը:
Ան արժանացած է նաեւ «Հայ արուեստի ասպետ», ինչպէս նաեւ «Երեւանի պատուաւոր քաղաքացի» կոչումներուն:
2013-ին Հայաստանի վարչապետին որոշումով, Պերճ Զէյթունցեան պարգեւատրուած է Հայաստանի վարչապետի յուշամետալով: 2016–ին՝ Հայաստանի Հանրապետութեան Անկախութեան 25 ամեակին առիթով, հայ գրականութեան եւ մշակոյթի զարգացման գործին մէջ իր ներդրած մեծ աւանդին համար Պերճ Զէյթունցեան պարգեւատրուած է Պատուոյ շքանշանով:
Հորիզոն (օրաթերթ)
Հորիզոն, հասարական-քաղաքական, տնտեսական եւ գրական օրաթերթ։
Հրատարակուած է 1909-18 թուականին, Թիֆլիսի մէջ, Հ. Յ. դաշնակցութեան նախաձեռնութեամբ։ Խմբագրի հրատարակիչներ՝ Բ. Նուրալեան, Ա. Սահակեան, Լէօ (Ա. Բաբախանեան), Յովհաննէս Թումանեան, Նիկոլ Աղբալեան, Ա. Ջամալեան, Ս. Գրուզինեան (Վրացեան), Մ. Վարանդեան եւ Վ. Նավասարդեան։
Պարբերաբար խմբագրած է նիւթեր Կովկասի, Ռուսաստանի եւ այլ հայաբնակ վայրերու ընկերատնտեսական վիճակի եւ մշակութային կեանքի վերաբերեալ։ Մեծ տեղ յատկացուցած է հայ ազգային խնդիրներուն, յատկապէս՝ Հայկական հարցին։
1912-14 թուականներուն, հայկական հարցին վերայայտման ժամանակ, Հորիզոն օրաթերթը անդրադարձած է մեծ պետութիւններու դիրքորոշման, հայկական բարենորոգումներուն խնդրին, հայ ազգային շրջաններու մասնակցութեան բարենորոգումներու ծրագրի մշակմանը, լուսաբանած է Կ. Պոլսի դեսպանաժողովի (1913 թուականի՝ Յուլիս ամսուն) ընթացքը, արժեւորած է 1914-ի ռուս-թուրքական համաձայնագրի նշանակութիւնը։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեակին Արեւմտեան Հայաստանի ինքնավարութեան միակ իրական երաշխիքը համարած է Ռուսական կայսրութիւնը, պատերազմի տարիներուն պաշտպանած է անոր քաղաքականութիւնը եւ հայ կամաւորական շարժումը։ Չէ ընդունած 1917-ի Հոկտեմբերի յեղափոխութիւնը, հանդէս եկած է Այսրկովկասի մէջ խորհրդային իշխանութեան հաստատման դէմ։
1914-15 թուականներուն լոյս տեսած է Հորիզոնի գրական-գեղարուեստական պատկերազարդ յաւելուածը։
Պարսելոնա ՈԱ
«Պարսելոնա» ոտնագնդակի ակումբը (Fútbol Club Barcelona եւ Futbol Club Barcelona ), յայտնի է նաեւ որպէս «Պարսա» (Barça եւ Barça), փրոֆեսիոնալ ոտնագնդակի ակումբ է, երեւան կու գան Պարսելոնա քաղաքին մէջ եւ կը մասնակցի Սպանիոյ առաջնութեանը (Լա Լիկային)։ «Պարսելոնա»-ն կը ներկայացէ Սպանիոյ երկրորդ ամենամեծ քաղաքը՝ կոչուէլով Պարսելոնա, ան միաժամանակ Կատալոնիա ինքնավար մարզի կենդրոնն է։ «Պարսելոնա»-ն ունի նաեւ մանկապատանեկան խումբ, որ կը կոչուի «Պարսելոնա Բ»։
Պատմութիւն
1899 թուականի 29 Նոյեմբեր-ին Հանս Գամպերը 11 այլ մարզասէրներու հետ միասին հիմնեցին «Պարսելոնա» ոտնագնդակի ակումբը։ Ոտնագնդակ – խաղ, որ դեռ մեծ մասամբ ծանօթ չէր աշխարհի այս մասին։ Ան երբեք չէր կրնար պատկերացնել, որ այս նախաձեռնութիւնը ի վերջո այսպիսի ահռելի զարգացում կունենայ։ Աւելի քան հարիւր տարուա պատմութիւն ունեցող «Պարսելոնա» ոտնագնդակի ակումբը զարգացած է իւրաքանչիւր ոլորտումի մէջ, եւ ան արդեն շատ աւելին է, քան զուտ մարզական ակումբ, այսպիսով իրականացնելով ակումբի "ակումբէ մը աւելի" (mes que un club) կարգախոսը։
«Պարսելոնա»ն ամբողջ աշխարհին միլիոնաւոր մարդոց համար դարձած է ինքնութեան խորհրդանիշ, եւ ոչ միայն մարզական առումով, այլ նաեւ հասարակութեան, քաղաքականութեան եւ մշակույթի։ Ամենայն դժուար ժամանակներուն, «Պարսելոնա»ն մէկ չափ էր, որ կը ներկայացէր Կատալոնիան եւ Կատալոնիայի ժողովուրդին ազատութեան տենչը սիմվոլիզմը, որ կը շարունակէ մինչ օրս նույնացել Ակումբի եւ անոր անդամներուն արտահայտման միջոցը։ Սպանիոյ «Պարսելոնն»ն կը դիտուի որպէս բաց եւ ժողովրդավարական ակումբ։ Ամբողջ աշխարհի մէջ «Պարսելոնան», հատկապէս Unicef-ի երեխաներու հովանավորութեան համաձայնագրին միջոցով, նմանեցաւ հոգատարութեան հետ։
Էլ Քլասսիքօ
«Պարսելոնա» - «Ռէալ» (Մատրիտ) հակամարտութեան էութիւնը սկսած է 20-րդ դարու կեսերուն, այն ժամանակ, երբ Սպանիաի մէջ իշխանութեան եկաւ Գեներալ Ֆրանկոն։ Հանդիսանալով թագաւորական ակումբի մեծ երկրպագուն՝ ան ջանք չէր խնայէր, որպէսզի ամեն տարի ապահովէ «Ռէալի» գերակայութիւնը «Պարսայի» նկատմամբ։ Պայմանաուած նրան, որ նույն այդ ժամանակ կատալոնացիները աւելի զորաւոր սկսած էին իրենց պայքարը ինքնուրույնութեան համար, այս պայքարին Պարսան մէկ տեսակ վերածուած է այդ նոյն պայքարի դրօշակակրի, իսկ մինչեւ այս հակամարտութիւնը, երկու կողմերը ՝ Սպանացիներուն եւ կատալոնացիներուն համար, լաւագոյն առիթն էր մեկուն համար միւսին ցոյց տալու սեփական արժանիքները։ Հետագային հակամարտութեան բնիւթը քիչմը փոխւեցաւ, ու տեղի ունեցաւ մասնաւորապէս այն պահէն, երբ Ֆրանկոն զրկւեցաւ իշխանութիւնէն Սպանիաի, եւ այնտեղ վերականգնվեց թագաւորական իշխանութիւնը։ Սակայն հակամարտութեան էութիւնը այդ մեծ մասամբ չփոխեց, քանզի ապահոված է կատալոնացիներու պատւախնդրական քայլերով, անոնք արդէն կը ցանկաին ետ բերէլ այն բոլոր կորսուած տիտղոսները, որոնք, ըստ իրենց, Ֆրանկոյի թեթեւամիտ քայլերուն հետեւանքով դարձած էին «Ճերմակներ»ու սեփականութիւնը։ Արդէն վերջին տասնամեակներուն հակամարտութեան էութեանը կո գայ ապահովելու երկրպագումներու ընդվզումներն ու անոնց շուրջ գոյացած կրքերը թէ՛ մէկ, թէ՛ միւս կողմէն։ Այս ամենը աւելի կը քէշնար խաղադաշտին մէջ եւ դաշտէն դուրս, ու ամենէն քէշ ժամը այն էր Լուիշ Ֆիգուն տեղափոխուեցաւ «Պարսա»էն «Ռէալ»։
Այդ ամենէն զատ արդէն 50 տարի աւելի է, ինչ այս ոտնագնդակի հակամարտութիւնը, կամ ինչպէս կսէն Սուբր Կլասսիկոն, կը մնայ ոտնագնդակ սիրողներու ուշադրութեան մէջ՝ որպէս ոտնագնդակային աշխարհի ամենաթեժ հակամարտութիւնը, որու նմանը գոյութիւն չ՛ունի ու հաւանաբար գոյութիւն չունենայ։
Կատալոնեան տրպի
Կատալոնեան տրպիի իուրահատկութիւնը այն է, որ երկու քաղաքային՝ Պարսելոնեան ակումբներ՝ «Պարսելոնան» եւ «Էսփանեոլը» մրցում են իրարու դէմ՝ չհեռանալով քաղաքի սահմաններէն։ Սակայն այս հակամարտութեան էութիւնը միայն այդ չէ, որ կը պայմանաւորուի։ Կատալոնեական ակումբ, որ կը կոչուի Իսպանիա, իսկ բառացիօրէն կը թարգմանիու «Էսփանեոլ»,«Էսփանեոլ»ը չլսուած հանդգնութիւն է։ Իսկ հաշուի առնելով այն հանգամանքը, որ Կատալոնիան երկար ժամանակ գոյութիւն ունի, որպէս միակ թագաւորութիւն եւ որի քաղաքական հակառակորդը Պիրենեյան թերակղզում եղած է Կաստիլիան Մատրիտ կեդրոնով կը բացատրանայ ամէն ինչ։ Կարելի է ըսել, որ նոյն քաղաքին մէջ երկար տարիներու եւ անգամ դարերու ընդմիջումէն հետո անոնք իրենց հակամարտութիւնը կը փորձէն լուծել խոտոծածկի վրայ։ Էսփանեոլի հետ այս հակամարտութեան բնորոշիչներէն է նաեւ այն, որ վերջինս ստեղծուած է, որպէս հակադրութիւն Պարսելոնային, բացի այդ այս ակումբին հիմնադիրները Կատալոնիայի մայրաքաղաք Պարսելոնաի Սպանացի ազգաբնակչութիւնն էր։
Ազգային
Քոփա տէլ Ռէյ (26) Քոփա տէ լա Լիկա (2)
Սուպերքոփա տէ Իսփանիա (10)
Արտաքին յղումներ
Բարսելոնա
Վանաձորի Կերպարուեստի Թանգարան
Վանաձորի կերպարուեստի թանգարան (ամբողջական անուանումը՝ «Վանաձորի քաղաքային համայնքի Քարլոս Աբովեանի անուան կերպարուեստի թանգարան»), հայ կերպարուեստը ներկայացնող թանգարան, որ կը գտնուի Վանաձոր քաղաքի Տիգրան Մեծ պողոտայի 52 հասցէով՝ Թումանեան հրապարակին մէջ։ Եռայարկ շէնքի շուրջ 1500 քմ տարածքին մէջ կը պահպանուին եւ կը ցուցադրուին շուրջ 1800 թանգարանային առարկաներ՝ գեղանկար, քանդակ, դեկորատիւ-կիրառական արուեստ, գծանկարչական։
Պատմութիւն
Վանաձորի կերպարուեստի թանգարանը հիմնադրուած է 8 Յունիս 1974-ին՝ որպէս Հայաստանի ազգային պատկերասրահի մասնաճիւղ։ 1979-ին թանգարանը վերակազմաւորուած է՝ դառնալով կերպարուեստի թանգարան իր հաւաքածոյով։ Կերպարուեստի թանգարանը Լոռիի մարզի կարեւոր մշակութային օջախներէն է։ Թանգարանի ֆոնտերը կը ներառեն շուրջ 1800 թանգարանային նմուշներ՝ գեղանկար, գծանկարչութիւն, քանդակ, դեկորատիւ-կիրառական արուեստ։ Այստեղ կը ներկայացուի թէ՛ դասական, թէ՛ ժամանակակից հայ կերպարուեստը։ Ներկայացուած ցուցադրութիւնը հնարաւորութիւն կու տայ միաժամանակ ծանօթանալու կերպարուեստի համաժամանակեայ քանի մը շերտերու։ Թանգարանին մէջ առանձնացուած են թեմատիկ քանի մը սրահներ, որոնք իրարու տրամաբանական շարունակութիւնը կը կազմեն։ Իրար կողքի կը ցուցադրուին ինչպէս աւագ, այդպէս ալ երիտասարդ ստեղծագործողներու աշխատանքներ, որ կը խօսի ժամանակակից կերպարուեստի հասուն մտածողութեան ու զարգացման մասին։ Քանդակը եւ գծանկարչութիւնը կը ցուցադրուին առանձին յարկաբաժնի մէջ։ Սրահը հետաքրքրական է իր դիմանկարներով ու դիմաքանդակներով։ Իր հետաքրքրութեամբ աչքի կը զարնէ նաեւ վանաձորցի նկարիչներու առանձին ցուցասրահը։ Ցուցադրուող շուրջ 30 աշխատանքները կը ներկայացնեն Լոռիի բնաշխարհի ուրոյն դէմքն ու դիմագիծը։ Թանգարանի ֆոնտային հաւաքածոն վերջին 10 տարիներու ընթացքին բաւականին համալրուած է արժէքաւոր ստեղծագործութիւններով, հիմնականին նուիրատւութիւններու տեսքով։
Գործունէութիւն
Թանգարանը աշխոյժ գործունէութիւն կ՚իրականացնէ ինչպէս գիտական-ցուցադրական, այդպէս ալ կրթական ոլորտին մէջ։ Կը կազմակերպուին Վանաձորի նկարիչներու, հանրապետութեան մէջ ու անկէ դուրս ճանաչում գտած շատ ու շատ այլ արուեստագէտներու անհատական ու խմբային ցուցահանդէսներ, տարաբնոյթ այլ միջոցառումներ՝ ցուցադրութիւններ, գիրքի շնորհանդէսներ, մոնոներկայացումներ, համերգներ եւ այլն։ Մասնակցութիւն կ՚ունենայ հանրապետական, համաքաղաքային ու միջազգային միջոցառումներուն։
Իրականացուող գիտական աշխատանքի արդիւնքով թանգարանին մէջ առկայ է յօդուածներու, թարգմանութիւններու, ֆիլմերու հարուստ արխիւային նիւթ, որ հասանելի է բոլոր այցելուներուն։ Թանգարանին մէջ կ՚իրականացուին անվճար զբօսապտոյտներ՝ մարզի դպրոցականներու, ինչպէս նաեւ ուսանողութեան շրջանին մէջ մշակութային անհրաժեշտ մակարդակ ապահովելու նպատակով։
Թանգարանին մէջ կը գործեն՝ գիտական, ֆոնտային – հաշուառման ու պահպանութեան բաժիններ, վերականգնման արուեստանոց, յուշանուերներու տաղաւար, կինոդահլիճ, գրադարան:
Թանգարանի հաւաքածոյ
Թանգարանի հաւաքածոն կը ներկայացնէ առաւելապէս 20-րդ դարակիսու հայկական կերպարուեստը։ Այստեղ կը ներկայացուին այնպիսի նշանաւոր արուեստագէտներու ստեղծագործութիւններ, ինչպիսին են Երուանդ Քոչարը, Մհեր Աբեղեանը, Արա Պեքարեանը, Արմինէ Կալենցը, Ռուտոլֆ Խաչատրեանը։ Առանձին գնումներու ու առաւելապէս նուիրատուութիւններու շնորհիւ թանգարանի ֆոնտը կը հարստանայ նաեւ ժամանակակից կերպարուեստի ստեղծագործութիւններով:
Վանաձորի կերպարուեստի թանգարանը աշխոյժօրէն կը մասնակցի միջազգային գործունէութեան՝ «Թանգարաններու գիշեր», «Եւրոպական ժառանգութեան օրեր», «Եւրոպայի օրեր», կը կազմակերպէ կրթական ծրագրեր, որոնք իրենց հետաքրքրութեամբ ու առաջարկուող նիւթերով կ՚ապահեն մասնակիցներու լայն լսարան՝ առանց տարիքային սահմանափակումներու՝ «Պատանի արուեստաբան», «Իմ քաղաքը», «Երեխաները յանուն երեխաներու», «Լաբիրինթոս», «ելեկտրոնային ցուցադրութիւն հենաշարժողական համակարգի խնդիրներով այցելուներու համար» եւ այլն:
Բոգդան Յովհաննիսեան
Բոգդան Յովհաննիսեանը ծնած է 4 Փետրուար1950-ին Լոռի մարզի Թումանեան Բանաւանի մէջ (Ձաղիձոր): 1967-ին աւարտած է Կիրովականի (այժմ՝ Վանաձոր) Գ. Սունդուկեանի անուան թիւ 8 միջնակարգ եւ Ստ. Աղաջանեանի անուան նկարչական դպրոցները: 1974-ին աւարտած է Երեւանի Փ. Թերլեմէզեանի անուան գեղարուեստի ուսումնարանի քանդակի բաժինը: Ուսումնարանը աւարտելէ ետք դասաւանդածէ Կիրովականի իւ 13 դպրոցին մէջ: 1988-91-ականներուն աշխատած է Հայասատնի գեղագիտութեան ազգային կեդրոնի Կիրովականի մասնաճիւղին մէջ՝ որպէս տնօրէն:
Բ. Յովհաննիսեանը կը զբաղուի գեղանկարչութեամբ, գծանկարչութեամբ եւ քանդակով, ու յատկապէս, խաչքարագործութեամբ: Մասնակցած է բազմաթիւ ցուցահանդէսներու: Անոր հեղինակած խաչքարերը տեղադրուած են ոչ միայն Հայաստանի, Ռուսաստանի Դաշնութեան, Պուլկարիոյ եւ Անգլիոյ մէջ: Պահպանուած լուսանկարներու օգնութեամբ Բ. Յովհաննիսեանը կը զբաղուի նաեւ բանահաւաքաչութեամբ, գրառել եւ հանրապետական փառատօներուն ու զանազան միջոցառումներուն անձամբ հնչեցուցած է շարք մը ժողովրդական երգեր՝ արժանանալով երգարուեստի մեծ երախտաւոր Հայրիկ Մուրատեանի դրուատանքի խօսքին: 1967-68-ականներուն երգ ած է Ճէյմս Գէոզալեանի քառաձայն երգչախումբին մէջ, իսկ 1971-73-ականներուն Երեւանի պետհամալսարանի Յովհաննէս Չեքիջեանի երգչախումբին մէջ, ապա՝ Կիրովականի երգի պարի պետական համոյթին: 1985-ին հիմնած է Լոռիի շրջանի առաջին ազգագրական երգերու «Խորոտիկ» եւ 1989-ին՝ «Տաշիրք» համոյթները: Ագզագրական երգչախումբ հիմնած է նաեւ Վանաձորի բժշկական ուսումնարանին մէջ, Վանաձորի կերպարուեստի թանգարանին մէջ, կը ղեկավարէ Վանաձորի պետական մանկավարժական ինստիտուտի ազգագրական երգչախումբը:
Սամուէլ Խառատեան
Սամուէլ Խառատեանը ծնած 1959-ին Կիրովականին մէջ (Վանաձոր): 1983-ին աւարտած է Խ. Աբովեանի անուան պետական մանկավարժական ինստիտուտի նկարչութեան եւ գծագրութեան ֆակուլտետը: Դեռեւս ուսանողական տարիներէն մասնակցած է շարք մը երիտասարդական եւ ուսանողական ցուցահանդէսներու: 1985-էն սկսած` մշտապէս կը մասնակցի Վանաձորի մէջ կազմակերպուող ցուցահանդէսներուն: Մասնակից է նաեւ շարք մը հանրապետական ու խմբային ցուցահանդէսներու: Ցուցահանդէսներ 1982-ին Ուսանողական ցուցահանդէս, Ֆինլանտա 1983-ին Երեւանի մանկական պատկերասրահ 1985-էն Վանաձորի մէջ կազմակերպուող ցուցահանդէսներ, 1986-ին Սոչի, 1996-ին Կրասնոտար, 1998-ին Պաթում, 2000-ին Գիւմրի, 2002-ին անհատական ցուցահանդէս, Վանաձորի կերպարուեստի թանգարան, 2002-ին Ստեփանաւան, 2010-ին Նովոսիբիրսկ, Նովոկուզնեցկ, Կեմերովօ, Տոմսկ
Վանաձորի կերպարուեստի թանգարանին մէջ կը ցուցադրուին «Կողմ եւ դէմ». «Ռեքուիեմ» ստեղծագործութիւնները: Խորհրդային տարիներուն արգիլուած էր կրօնական ցանկացած արտայայտութիւն, կառավարութիւնը ամէն կերպ կը պայքարէր եկեղեցւոյ ազդեցութեան տարածման դէմ: Նոյն իրականութիւնն էր նաեւ Խորհրդային Հայաստանի մէջ: Հակակրօնական քարոզչութիւնը գիտական մակարդակի վրայ կը բերուի, յիշէնք, թէկուզ, «Մարքսիզմ-լենինիզմն իբրեւ պայքարող աթեիզմ» խորագիրը: Սակայն այդ չէր խանգարեր հասարակութեան ստուար մը զանգուածի շարունակել գաղտնի եկեղեցիներ այցելել, իրականացնել կրօնական ծէսեր, մկրտութիւններ: Ս. Խառատեանի մօտ այս երեւույթը ստացաւ սիմուոլիկ, պատմական-ազգային արտայայտութիւն: Փշալարերով փաթթուած խաչքարը եւ հեռուն նշմարուող վանքը հայ ժողովուրդի հաւատքի արտայայտութիւնն են, մէկը՝ արգիլուած, միւսը՝ հեռուն: Փշալարը՝ արգելք, խաչքարի մօտ կիսաբաց Աստուածաշունչն ու սուրբ գրուածքները՝ այդ արգելքի անզօրութեան խորհրդանիշ: Տարբեր ժամանակներու Արարատները մշտապէս եղած են արուեստագէտներու ուշադրութեան կեդրոնը: Անոնցմով գէրուած են, հպարտացած, անոնցմով հայրենասիրութիւն ու անկոտրում հաւատ սերմանած են:
Սամուէլ Խառատեանը նոյնպէս արտայայտած է իր վերաբերմունքը Մասիսներու նկատմամբ: «Ռեքուիեմ» Աշխատանքն ստեղծած է 20-րդ դարավերջը (1989-ին): Եւ որքան ալ զարմանալի է, տարօրինակ, նոյնքան ալ սթափեցնող է, որ հայու դարասկիզբն ու դարավերջը նման են իրար` անժխտելիօրէն բարդ ու հակասական, բազմաթիւ հարցականներով առլեցուն: Այդ բարդ ու հակասական դարը համարժէք խօսք կը պահանջէ: Նաեւ կերպարուեստին մէջ: Եւ Արարատներու պատկերման խառատեանական եզակիութիւնը, կը թուի, թէ կու գայ լրացնելու հայրենասիրութեան ու հաւատի պատկերման շառաւիղը: Գունային ընկալումը ոչ այնքան հեղինակային նախասիրութիւն է, որքան իրավիճակի ու հոգեվիճակի արտացոլման հնարաւորութիւն: Թուղթի վրայ` մածուցիկ սրբագրուած գծանկարչական աշխատանքին մէջ Արարատները պատկերուած են խաչատեսք ու «խաչակիր»: Ու առկայ է հաւատքը, թէ օր մը սրբազան լեռը հետ պիտի վերադառնայ իր օրինական տիրոջը եւ կամ` իրաւամբ պիտի տնօրինէ իր երկրի անցուդարձն ու առօրեան:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի պատկերասրահներ Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Վանաձորի թանգարաններ
Խորէն Նազարեան
Խորէն Նազարեան, ծնած է 1920-ին, Խարբերդ, եկած է Հալէպ 1930-ին, Նախնական ուսումը ստացած է Ազգաին Հայկազեան Վարժարանին մէջ, զոր աւարտելէ ետք՝ երկու տարի յաճախած է Մխիթարեան Վարժարանը:
1963-ին դարձած է շրջանային ընդհանուր խմբապետ, վարած է բանակումներ իբրեւ ընդհանուր խմբապետ:
1961-1971 եղած է վարչական: 1975-ին կազմուած է հալէպահայ միջ-սկաուտական խորհուրդը, որուն ատենապետ նշանակուած է ան: Խորհուրդը կ՚ընդգրկէր ՀՄԸՄ-էն 3 սկաուտներ, իսկ ՀՄՄ-էն, ՀԲԸՄ-էն եւ Վասպուրականէն 2-ական սկաուտներ. Կազմը աշխատած է 10 տարիներ, որու ընթացքին չորս միութիւնները միասնաբար կազմակերպած են տօնակատարութիւններ տարբեր առիթներով, ինչպէս Ապրիլ 24, Վարդանանք, առաւել նաեւ հարց-պատասխանի մրցումներ: 12 տարի եղած է Ազգ. Կիւլպէնկեան վարժարանի հոգաբարձութեան ատենապետ: 1988-ին, արժանացած է ՀՄԸՄ-ի «Արժանեաց» շքանշանին:
Եղած է Քեսապի բանակավայրի առաջին հիմնադիրներէն, նաեւ ղեկավարած է բանակավայրի շինութեան առաջին յանձնախումբը:
Արագածոտն
Արագածոտն, գաւառ Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի մէջ։ Կոչուած է նաեւ Ոտն Արագածոյ։ Այստեղ կը գտնուէին Հայաստանի մայրաքաղաքներ Արմաւիրն ու Վաղարշապատը։ Արագածոտնի մէջ է Վարդագէսաւան բնակավայրը, որ Վաղարշակ Ա. թագաւորի օրով (117-140 թթ.) վերանուանուած է Վաղարշապատ՝ դառնալով Մեծ Հայքի մայրաքաղաքը։
Միջին դարերուն Արագածոտնի հիւսիսոյին մասը կոչուած է Ամբերդ գաւառ՝ համանուն ամրոցի անունով։ IX-XIդդ Պահլաւունիներու կալուածն էր։ 1386-ին Արագածոտնը ասպատակեցին Լենկթեմուրի զօրքերը։ XVդ գաւառն ինկած է Քարա-Քոյունլուներու, ապա Աղ-Քոյունլուներու տիրապետութեան տակ, իսկ 1502-էն մտած է Սեֆեւեան Իրանի կազմին մէջ։ 1639-էն Արագածոտնը Երեւանի խանութեան մասերէն էր, իսկ 1828-ին Արեւելեան Հայաստանի միւս շրջաններու հետ միացուեցաւ Ռուսաստանին։
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Այրարատ նահանգի գաւառներ
Քլարինէթ
Պատմութիւն
Կազմուած է եռամաս փողէն (590-680 մմ) եւ կտուցաձեւ ծուանէն, որուն վրայ ամրացուած է եղեգնեայ պիպիչը։ Ժամանակակից Քլարինէթը ունի մօտ 20 կափոյր եւ 7 անցք։ Քլարինէթները եղած են տարբեր լարուածքի, առաւել օգտագործուած են սի-պեմոլ եւ լա Քլարինէթները։
Քլարինէթը ստեղծուած է 1700 ական թուականներուն Գերմանիո յ Նիւրնպերկ քաղաքին մէջ, որոշ պատմական աղբիւրներու վկայութեամբ գործիքի ստեղծման տարեթիւը նշուած է1690 թուականը, իսկ այլ հետազօտողներու վկայութեամբ Քլարինէթի ստեղծումի տարեթիւ  համարուած է 1710 թուականը։
Քլարինէթի ստեղծողը  համարուած է Եոհան Քրիստոֆ Դենները ։
Եոհանը զբաղած է Ֆրանսական Շալյումո գործիքի կատարելագործմամբ ։ Բարելաւելով հին գործիքը՝ Եոհանը գորշիքի ետեւի մասին աւելցուցած է փականը, որուն շնորհիւ հնարաւոր դարձած է  անցնիլ երկրորդ օգտաւին։ Այս միջոցաւ է որ Քլարինէթը տարբերուած է Շալյումոյէն։
Հետագայ զարգացում
Հետագային, 1760 թուականին, աւստրիացի վարպետ Պաուրը առկայ 2 փականներուն ավելցուց 3-րդ փականը, բելգիացի վարպետ Ռոտենբուրգը ՝ 4-րդը, անգլիացի Ջոն Հեյլը 1785 թուականին ավելացրեց 5-րդ , իսկ մօտաւորապես  1790 թուականին ֆրանսացի երգահան եւ Քլարինէթահար Ժան Քսավիե Լեֆեւրը ստեղծեց արդէն ներկայիս Քլարինէթի օրինակը՝ 6 փականով։ Փողային նուագարաններու շարքին Քլարինէթը ունի իր տեղը շնորհիւ իր ձայնային տուեալներուն
Քլարինէթը աւելի հայտնի դարձաւ հատկապես  18-րդ դարու կեսերուց, երբ սկսան գրել ստեղծագործութիւններ Քլարինէթի համար։
Քլարինէթի ձեւաւորման եւ կատարելագործման վրայ աշխատած են նաեւ Ատոլֆ Սաքսը՝ Սաքոֆոնի գիւտարարը եւ Եուջին Ալբերտը։
Քլարինէթներու համար օգտագործուած են  փայտի որոշ տեսակներ, մետաղներ, Էբոնիտ։
Տարատեսակներ
Տարատեսակներն են՝ փոքր Քլարինէթը, ալթային կամ թենորային Քլարինէթ (յայտնի է բասետհոռն անուանումով), պաս-Քլարինէթ, քոնտրապասային Քլարինէթ։
Քլարինէթը բաղկացած է 5 առանձին մասերէ։
Կիրառութիւն եւ տարածում
1940 ական թուականներուն Քլարինէթը համարուած էր ճազի լաւագոյն նուագարաններէն մէկը։
Քլարինէթը այսօր ալ լայն տարածում ունի աշխարհի շարք մը երկիրներուն մէջ, մասնաւորապէս  ասիական շարք մը երկիրներուն մէջ, Հարաւային Ամերիկայի մէջ, Պալգաններու մէջ։
Քլարինէթը տարածուած է նաեւ կովկասեան ժողովուրդերու մօտ։
Հայաստանի մէջ ան ունի մեծ ճանաչում։ Յայտնի հայ Քլարինէթահարներէն են Աբգար Մուրադեանը, Եղիշ Մանուկեանը, Վաչէ Հովսէփեանը, Յովհաննէս Վարդանեանը եւ այլք։
Խմորեղէն
Խմորեղէն, հացատեսակներու ալիւրով պատրաստուած՝ թխուածքներու ընդհանուր անուանում։ Խմորեղէնները կը պատրաստուին թխման միջոցով, ինչպէս նաեւ թխման գործընթացքով։
Իր մէջ կը ներառէ փոքր հատաւոր հացաբուլեր, հացի խմորով պատրաստած թխուածքները՝ հիմնական ձեւով, մինչեւ 250գ․ կշիռով կը պատրաստուին, կրնանք յիշել՝ բուլկիները, եղջյուրիկները եւ «գրուասաններ»ը։
Հրուշակեղէնը կը պատրաստուի այլ տեսակի խմորի՝ ճարպերու (իւղերու) եւ շաքարաւազի յաւելմամբ։ Այս տեսակին կը պատկանին նաեւ պահպանելու համար երկար ժամանակ ունեցող, ո՛չ քաղցր, թխուածքները (գալետներ, կրեկերներ, աղի ձողիկներ)։ Թխուածքի դասական տեսակներէն են՝ թխուածքաբլիթը, կարկանդակը եւ այլն։
Ստորոգութիւն:Խոհանոց
Վահան Զատիկեան
Վահան Զատիկեան, հայ քաղաքական գործիչ, ըմբշամարտի մարզիչ։ Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր մարզիչ (1995)։ Ղարաբաղեան ազատագրական շարժման մասնակից։ «Մալաթիա» կամաւորական ջոկատի հիմնադիր-հրամանատար։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Ախալքալաքի շրջանի Լոմատուրցխ գիւղը: 1970-ին, երբ ան տակաւին 14 տարեկան էր, ընտանիքով տեղափոխուած է Երեւան: 1973-ին աւարտած է Երեւանի թիւ 90 միջնակարգ դպրոցը, ապա` Երեւանի ֆիզկուլտուրայի (մարմնամարզական), ժողովրդական տնտեսութեան հիմնարկները :
Մարզական եւ ռազմական գործունէութիւն
Ծառայած է խորհրդային բանակին մէջ: 1989-1991 թուակններուն եղած է «Մալաթիա» երկրապահ կամաւորական ջոկատի հրամանատար: Վահանենց տանը յարգի էին գիրն ու գրականութիւնը:
Վահան ութ տարի մարզուած է «Սպարտակ» ակումբին մէջ: Եղած է ազատ ոճի ըմբշամարտիկ ու մասնակցած է բազմաթիւ մրցումներու՝ արժանանալով պարգեւներու : Ապա դարձած է մարզիչ: Անոր մարզած մարզիկները միացած են «Մալաթիա» ջոկատին եւ անցած՝ Արցախ:
Ռազմական տաղանդին շնորհիւ Գետաշէնի եւ Շահումեանի հայ բնակչութեան դէմ Ազրպէյճանի խորհրդային ղեկավարներու կանխամտածուած «Օղակ» գործողութենէն գետաշէնցիները մեծ դժուարութեամբ, առանց զոհեր տալու տեղափոխուեցան:
1991-ին Զատիկեան ընտրուած է Շահումեանի գործադիր կոմիտէի նախագահ: Սակայն ան մարտնչած է երկու ճակատով՝ թիկունքէն աջակցած է «Մալաթիա» ջոկատի մարտական գործողութիւններուն՝ հայթայթելով զէնք ու զինամթերք, միւս կողմէն աշխատած է շրջանը դուրս բերել ծանր ճգնաժամէն:
Վահան Զատիկեան մահացած է 1999-ին։ Հերոսին աճիւնը ամփոփուած է Եռաբլուր :
Ազատ Տաւրոս
Ազատ Տաւրոս - քաղաքական, տնտեսական եւ հասարակական օրաթերթ։ Հնչակեան կուսակցութեան Կիլիկիայի շրջանի օրգան։ Լոյս տեսած է 1920-ին, Ատանայի մէջ։ «Տաւրոս» (1919-1920) պարբերականի շարունակութիւնը։ Խմբագիրներ՝ Ֆ. Խանզադեան, Վ. Ժամկոչեան, Ա. Կէոնճեան։
Անդրադարձած է ժամանակի քաղաքական անցուդարձին, հանդէս եկած քեմալականներու հայահալած քաղաքականութեան դէմ, պատմած հայերու ինքնապաշտպանական մարտերու մասին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Պարբերականներ Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ հայկական պարբերականներ
303 (թիւ)
303 (երեք հարիւր երեք) կենտ եռանիշ բնական թիւ է 302-ի եւ 304-ի միջեւ
Պետրոս Հաճեան
Պետրոս Հաճեան (Ճարապլուս, Սուրիա 24 Յունուար, 1933- 4 Սեպտեմբեր, 2012 Պուէնոս Այրէս, Արժանթին), սփիւռքահայ մանկավարժ, ուսուցիչ, մտաւորական, արձակագիր, կուսակցական ազգային գործիչ եւ հրապարակագիր։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Ճարապլուս, Սուրիա։ Նախակրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին Մեսրոպեան Վարժարանին մէջ։
Տասնհինգ տարեկանին կը կորսնցնէ հայրը եւ կը հարկադրուի նետուիլ գործի ասպարէզ՝ մօր եւ իրմէ փոքր եղբօր ապրուստը հոգալու համար։
1954-1970 տեսչական եւ ուսուցչական պաշտօններ կը վարէ Տէր-Զօրի եւ Հալէպի մէջ: Հալէպի «Հայկազեան» ազգային վարժարանի ն մէջ կը դասաւանդէ հայոց պատմութիւն եւ գրականութիւն:
1968-1970 կը վարէ «Քարեն Եփփէ» Ազգային ճեմարանին տնօրէնութիւնը։ Եղած է Հալէպի «Արեւելք» օրաթերթին փոխ-խմբագիրը։ Ունեցած է ազգային եւ կուսակցական բեղուն գործունէութիւն Հ. Յ. Դաշնակցութեան շարքերէն ներս։
1986-էն ետք, կը նուիրուի գրական աշխատանքներու։ Հակառակ անոր որ պատանեկութենէն սկսած է ունենալ սկսնակ մտաւորականի անխուսափելի բանաստեղծական նկրտումներ, Պետրոս Հաճեան իբրեւ գեղարուեստական գրող կը յայտնուի շատ ուշ, երբ 62 տարեկան է:
Պարգեւներ Եւ Գնահատակներ
Պետրոս Հաճեանի գրական, հրապարակագրական, հանրային եւ ուսուցչական ասպարէզներու գրական վաստակը Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածինի կողմէ կը գնահատուի:
1984-ին, «Ս. Մեսրոպ» շքանշանին կ'արժանանայ՝ Ամե­նայն Հա­յոց Կա­թո­ղի­կոս Վազ­գէն Ա.-ի Արժանթին վեր­ջին այցե­լու­թեան առի­թով, իսկ 2011-ին «Սահակ-Մեսրոպ» շքանշանով կը պարգեւատրուի։ Հայաստանի Հանրապետութեան կողմէ կ'արժանանայ «Մովսէս Խորենացի» շքանշանին (2010)։
Կազ­մա­կեր­պու­թեամբ Ս. Լու­սա­ւո­րիչ Մայր եկե­ղեց­ւոյ եւ Նիւ Եոր­քի Հա­մազ­գա­յի­նի մաս­նա­ճիւ­ղին, 29 Սեպտեմբեր 2013-ին Ս. Լու­սա­ւո­րիչ եկե­ղեց­ւոյ հան­դի­սաս­րա­հին մէջ տե­ղի կ'ու­նե­նայ յուշ երե­կոյ մը՝ նուիր­ուած Պետ­րոս Հաճ­եա­նին յի­շա­տա­կին:
Մահ
4 Սեպտեմբեր 2012-ին, յետ կարճատեւ հիւանդութեան, Պուէնոս Այրէսի մէջ իր մահկանացուն կը կնքէ։ Մարմինը կ'ամփոփուի Ազգային Գերեզմանատան մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1933 ծնունդներ Ստորոգութիւն:24 Յունուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:2012 մահեր Ստորոգութիւն:4 Սեպտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ կրթական տեսուչներ(արւմտ․) Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ Ստորոգութիւն:Քարեն Եփփէ Ճեմարանի Ուսուցիչներ եւ տեսուչներ Ստորոգութիւն:Հայոց պատմութեան եւ գրականութեան Ուսուցիչներ
Սթիվըն Չպոսքի
Սթիվըն Չպոսքի (Stephen Chbosky, ծնած 25 Յունուար, 1970), ամերիկացի բեմադրիչ, գրող եւ թատերագիր: Յայտնի դարձած «The Perks Of Being A Wallflower» վէպը գրելէն ետք, ինչպէս նաեւ նկարահանած է համանուն ֆիլմ՝ գրքի հիման վրայ:
Կենսագրութիւն
Չպոսքին ծնած է Փենսիլվէնիայի Փիթսպըրկ քաղաքին մէջ : Անոր մայրը՝ Լիան, հարկային տեսուչ է, իսկ հայրը՝ Ֆրետ Չպոսքին, մետաղային ընկերութեան մը CFO եւ խորհրդատու : Չպոսքին ունի Սթէյսի անունով քոյր Ան մեծցած է կաթողիկէ միջավայրի մը մէջ: : Դեռահաս տարիքին Չպոսքին լաւ կ'ուսումնասիրէ դասական գրականութիւն, սարսափներ եւ երեւակայական գրականութիւն" : Անոր արուեստին վրայ մեծ ազդեցութիւն է ձգած են Սալինկըրի «The Catcher In The Rye» գիրքը, ինչպէս նաեւ Ֆիդզճէրըլտի «Tennessee Williams»-ը: : Չպոսքին երկրորդական դպրոցը աւարտած է 1988 թուականին, որմէ ետք հանդիպած է Սթիւարթ Սթըրնին` թատերագիր «Rebel Without a Cause» 1955-ի ֆիլմին, որուն մէջ Ճէյմզ Տինը դերակատարութիւն ունեցած է:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1970 ծնունդներ Ստորոգութիւն:25 Յունուարի ծնածներ
304 (թիւ)
304 (երեք հարիւր չորս) զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 303-ի եւ 305-ի միջեւ
Յարութիւն Մրմրեան
Յարութիւն Մրմրեան (1860, Կոստանդնուպոլիս - 21 Յուլիս 1926, Կոստանդնուպոլիս), ծնած է Սկիւտար: Նախակրթութիւնը կը ստանայ թաղի վարժարանին մէջ՝ ուր ուոսուցիչ կ'ունենայ «Պուէտ» խաչատուր Միսաքեանը։ Կեանքի ասպարէզ կը մտնէ իբրեւ առեւտրական, սակայն գրականութիւնը զինք կ'առնէ իր հմայքին տակ։ Կը վերադառնայ գիրքերուն։ Ինքնաշխատութեամբ կը սորվի անգլերէն եւ ֆրանսերէն։ Հմուտ գրաբարագէտ մը ըլլալով հանդերձ, կը յարի աշխարհաբարեաններուն, թէեւ իր գրականութեան մէջ գրաբարը յաճախ կը զգացնէ իր շեշտուած ներկայութիւնը։ Կ'ուղեւորի Անգլիա, Աղեքսանդրիա, Երուսաղեմ եւ Յոպպէ:
Ուղեւորութիւններէ թելադրուած էջեր՝ որոնց մէջ է որ կ'երեւի գրագէտը։ Լեզուական խոցեր ունի, սակայն իր խորհրդածութիւններուն մէջ գիտէ մտածումէն երթալ զգացումին եւ՝ փոխադարձաբար։ Որեւէ վայր, հնութիւն, պատկեր, բնութեան խաղ կամ պատահական անցքեր ու անձեր՝ զինք կը մղեն նկարագրական, մտածական, զգացական յածումներու։ Կը դանդաղի անունի մը քով, դէմքի մը կամ վայրի մը մօտիկ, բնութեան տարրերու քովն ի վեր, ու կը փորձէ վերլուծական ճամբով ներկայացնել բնազանցական մտասեւեռումներ՝ որոնք արտաքին իրականութիւններէ թելադրուած են ու իր միտքը կը գրաւեն։ Իմաստասիրելու ախորժ մը, որ ցայտում է կրօնաշունչ կամ ոգեպաշտական խոկումներու մէջ, եւ որոնք իսկական տրամադրութիւնները կը յայտկանշեն։ Հոգեւորի տարօրինակութիւններ ունի։ Իր նախապաշարումներով՝ որ կը բաժնուի բնականոն մարդոց տիպարէն։ Աղօթքի եւ վերացած մարդերու յատուկ այլուրութիւն մը կայ իր էջերուն մէջ կարծես հողի վրայ չ'ապրիր։ Իմաստասիրական այս կարգի մտասուզումներ կը գտնենք «Ալելուիա-Իննեակ իմաստասիրական» գործին մէջ, ուր կը դանդաղի բնազանցական նիւթերուն վրայ, Անհունը, Բովանդակը, Աստուած, Հանքար, Գեղեցիկը, Սէրը, Մահը, Աստուած, Հաստատութիւնը։ Կը տեսնէք, որ բոլորն ալ մեր աշխարհէն դուրս ու հեռու հարցականներ եւ յաւիտենական անծանօթներ են, իրենց խորհուրդով եւ մշուշով ծանր, անմարսելի, գրականէն անդին տարողութեամբ մը։ Այս գործի երկրորդ տպագրութեան մէջ՝ աւելցուցած է տասներորդ նիւթ մը։
Հոգեկանութիւն եւ նիւթականութիւն՝ «իննեակ իմաստասիրական»ն ալ վերածելով «տասնեակ իմաստասիրական»ի։
Ըսենք, որ այսօր ճամաղ կը թուին մեգի խորհրդածական այդ էջերը, իրենց լեզուով ալ ծանրագնաց, գէշ բացատրուած եւ շփոթ։
Հուելվա
Հուելվա (Huelva), քաղաք եւ համայնք Սպանիոյ մէջ, կը մտնէ Խայեն նահանգին մէջ, ան ալ իր հերթին կը մտնէ Անտալուսիա ինքնավար համայնքի մէջ։ Համայնքը կը մտնէ Մեծ Խայեն շրջանի կազմի մէջ։ Տարածքը՝ 149 քմ․²։ Բնակչութիւնը՝ 149 310 (ըստ 2010 թուականին կատարուած մարդահամարի տուեալներուն)։
Յարութիւն Մրմրեան
Թարգմանական բազմաթիւ գործեր եւ էջեր ունի, ընդհանրապէս գրաբար կամ գրաբարախառն։
Հուելվա
Քաղաքի հովանաւորները կը հանդիսանայ՝ սուրբ Սեպասթիանը։
Յարութիւն Մրմրեան
Ստորոգութիւն:1860 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1926 մահեր Ստորոգութիւն:Սկիւտար ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայեր Ստորոգութիւն:2 Յուլիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Կոստանդնուպոլիս ծնածներ Ստորոգութիւն:Կոստանդնուպոլիս մահացածներ
Հուելվա
Քրիստափոր Քոլոմպոս Հուելվայէն մեկնած է դէպի Ամերիկա։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ
Ստեփան (անձնանուն)
Ստեփանոս, Փանոս
Սկիզբը տարածուած էր Ստեփանոս ձեւը, որմէ կազմուած է Փանոս անունը: Երկուքն ալ ներկայիս գործածական չեն:
Ազգանուններ
Ստեփան անունով կազմուած ազգանուններ՝
Ֆրենք Քափրա
Ֆրենք Քափրա (Frank Capra, Ֆրանչեսքօ Ռոզարիօ Քափրա, ծագումով իտալացի ամերիկացի բեմադրիչ եւ արտադրիչ, Օսքարի եռակի դափնեկիր (1935, 1937, 1939)։
Կենսագրութիւն
Ֆրանչեսքօ Ռոզարիօ Քափրա ծնած է Սիկիլիա։ Իր բազմանդամ ընտանիքը ԱՄՆ տեղափոխուած է 1903-ին եւ հաստատուած՝ Լոս Անճելըս։ 1918-ին աւարտած է Քալիֆորնիոյ արուեստագիտական հիմնարկը՝ ճարտարագէտ-մեքենագէտի մասնագիտութեամբ: Նոյն տարին զօրակոչուած է, սակայն ծանրօրէն հիւանդանալուն պատճառով, բանակէն ազատ կացուցուած է։ 1920-ին դարձած է ԱՄՆ-ի քաղաքացի՝ Ֆրենք Ռասսըլ Քափրա անունով։
Ֆիլմագրութիւն
Շուրջ 37 ֆիլմերու բեմադրիչ է։ Նշանաւոր ֆիլմերէն են՝
Զանգեզուր
Զանգեզուր, պատմական շրջան Արեւելեան Հայաստանի մէջ, Զանգեզուրի լեռնաշղթայի լենռերուն մօտ:
Պատմութիւն
Զանգեզուրը պատմականօրէն ընդգրկուած է Մեծ Հայքի Սիւնիք նահանգի կազմին մէջ եւ սահմանակից եղած՝ Այրարատ, Վասպուրական, Արցախ, Ուտիք եւ Գուգարք նահանգներուն:
Սիւնիքի տարածքին մէջ յայտնաբերուած են Արտաշէս Ա․-ի արձանագրութիւնները: 2-րդ դարէն մինչեւ 4-րդ դարու վերջը Սիւնիքը եղած է Մեծ Հայքի կազմին մէջ, ուր թագաւորած են Արտաշէսեանները ապա Արշակունիները: Շուրջ հազար տարի Սիւնիքի մէջ իշխեր են հին հայկական Սիւնի տոհմի ներկայացուցիչները: 301 թուականին Սիւնիքը, ինչպէս եւ ողջ Մեծ Հայքը, ընդունած է քրստոնէութիւնը: Ընտ զորանամակի՝ Մեծ Հայքի թագաւորական բանակին Սիւնիքը տուեր է ամենաշատ թուով զինուորները (19400):
Չորրորդ դարէն Սիւնիքը կը յիշատակուի որպէս հայկական ամենամեծ նախարարութիւններէն մէկը, ուր ժարանգաբար կ՝իշխեն Սիւնի տոհմի ներկայացուցիչները:
Սիւնիքի 12 գաւառներէն Զանգեզուրի տարածքին մէջ էին եօթը (Ճահուկ, Աղահեճք, Ղաբանդ, Բաղք կամ Բալք, Ձորք, Արեւիք եւ Կովսական):
Արթուր Պիւլպիւլեան
Արթուր Պիւլպիւլեան, հայ գիւտարար։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներուն ամերիկեան բանակի կողմէ օգտագործուած A14 հակակազային դիմակի հեղինակը ։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Պիւլպիւլեան ծնած է 1900 թուականին՝ Կեսարիոյ մօտակայքը։ ԱՄՆ գաղթած է 1920-ին: Յաճախած է Միտլպերի ճեմարանիը, ուր ստացած է համարսարանի եւ բնական գիտութիւններու մագիստրոսի աստիճան։ Տիպլոմային աշխատանքներ կատարած է Պրաունի եւ Այովայի համալսարաններուն մէջ։ 1928 թուականին ընդունուած է Մինեսոթայի համալսարանին ատամնաբուժութեան բաժինը ու ստացած՝ ատամնաբուժական վիրաբոյժի դոկտորի աստիճան։ 1931 թուականին նոյն հաստատութենէն ներս նշանակուած է ատամնաշարութեան դաստիարակիչ։
Պիւլպիւլեան եղած է ԱՄՆ-ի՝ Մայոյի Բժշկական թանգարանի առաջին տնօրէնը։ Աշխատած է բժկական աշխատակազմին հետ եւ ստեղծած բովանդակային ցուցանմուշներ։
Ծանօթագրութիւն
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Սթոքհոլմ
Սթոքհոլմ (Stockholm) Շուէտի մայրաքաղաքը, Շուէտի եւ Սկանտինաւիոյ մեծագոյն քաղաքն է։ Բնակչութիւնը՝ ։ Տեղակացուած է Մելարէն լիճի արեւելեան մասը։ Սթոքհոլմի մէջ կը գտնուի Շուէտի թագաւորի նստավայրը, Արլանտա միջազգային օդակայանը, շուէտական կառավարութիւնը եւ խորհրդարանը (շուէտերէն՝ riksdag)։
13-րդ դարուն այն համարուած է երկրի կարեւորագոյն առեւտրական կեդրոնը։ Քաղաքի պատմական տուեալները շատ կարեւոր եղած են երկրի համար։ Քաղաքը կառուցուած է տասնըչորս առանձին, իրար հետ կապ չունեցող կղզիներուն մէջ, ուր հնարաւոր էր փակել նաւերուն մուտքը դէպի Մելարէն լիճ։ Անուան առաջին մասը՝ «սթոք» կը նշանակէ գերան, իսկ երկրորդը՝ «հոլմ»՝ փոքր կղզի։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սթոքհոլմ
Արագած
Արագած, Հայաստանի Հանրապետութեան ամէնէն բարձր կէտը՝ 4090,1 մեթր : Շրջապատէն մեկուսացած, վահանաձեւ փռուած զանգուած մըն է՝ շուրջ 200 ք.մ. շրջագիծով: Իր վահանակերպ տարածուած լանջերուն հետ միասին կը գրաւէ մօտ 4000 քմ² տարածութիւն՝ Արարատեան ու Շիրակի դաշտերուն, Ախուրեան ու Քասախ գետերուն միջեւ: Դրացի լեռներն են. հիւսիսէն՝ Շարայի, արեւելքէն՝ Արայի, իսկ հարաւ-արեւմուտքէն՝ Մեծ Արտենիի լեռները: Եղած է պատմական Մեծ Հայքի Արագածոտն, Շիրակ եւ Նիգ գաւառներու սահմաններուն մէջ: Այժմ մաս կը կազմէ Արագածոտնի եւ Շիրակի մարզերուն եւ ունի կեդրոնական դիրք:
Անուանում
Արագած անուան ծագումը կապած են Հայկի որդի Արամանեակի կամ ալ Արա աստուծոյ անուններուն հետ (Արագած՝ Արայի գահ):