cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հայկակն համացանցային համալսարան
Պատմութիւն
Հ.Բ.Ը.Միութեան եւ անոր աշխարհասփիւռ գործունէութեան մասին յաւելեալ տեղեկութիւններ ստանալու համար կրնաք այցելել հետեւեալ կայքէջը՝ www.agbu.org:
Այսօր, ՀՀՀ-ը ունի 36,000 ուսանող, 132 երկիրներէ։ ԱՄՆ-էն մինչեւ Ռուսիա, Հարաւային Ափրիկէէն մինչեւ Վենզուելլա, Արժանթինէն մինչեւ  Հնդկական Ովկիանոսի Ռիունիըն կղզի կը հետեւին ՀՀՀ-ի ծրագիրներուն։
ՀՀՀ-ի դասընթացքները կը դասաւանդուին եօթը լեզուներով եւ հասանելի են հայագիտութեամբ հետաքրքրուողներուն։
ՀՀՀ-ը կ՚որդեգրէ  ՀԲԸՄ-ի հարուստ փորձառութիւնը, կրթական ոլորտի մէջ, ներառելով առցանց կրթութեան բնագաւառի յատկանիշներն ու միտումները։
Առաքելութիւնը
Հայկական Համացանցային Համալսարանի (ՀՀՀ) առաքելութիւնն է տրամադրել հայագիտական համապարփակ կրթութիւն՝ անկախ ուսանողի տարիքէն, բնակութեան վայրէն կամ գիտելիքներու մակարդակէն։ Հեռավար կրթութեան վերջին զարգացումներուն զուգընթաց՝ ՀՀՀ-ի նպատակն է տրամադրել հայագիտական կրթութիւն, նպաստել ազգային ինքնութեան պահպանմանը՝ սփիւռքի մէջ, ստեղծելով երեւութական համայնք մը, որ կ՚ապահովէ ուսանողներու սերտ հաղորդակցութիւնը։
Հեռանկարը
Հայագիտական ոլորտի մէջ, Հայկական Համացանցային Համալսարանը կը ձգտի հանդիսանալ առցանց կրթութեան առաջատար բարձրագոյն հաստատութիւնը։
Դոկտ. Երուանդ Զօրեան
Հայկական Համացանցային Համալսարանի Հիմնադիր Նախագահ,ՀԲԸՄ-ի Կեդրոնական Վարչական Ժողովի Անդամ։
Յովհաննէս Առաքեալ
Յովհաննէս առաքեալ (եբր.՝ יוחנן‎ «Յոհանան» - «Տէրը ողորմած է», լատ.՝ Iohannes Zebedaei նաեւ՝ Յովհաննէս Աւետարանիչ,ՅովհաննԷս Աստուածաբան), ըստ Նոր Կտակարանի` Յիսուս Քրիստոսի 12 առաքեալներէն մէկը, Յակոբոս առաքեալի կրտսեր եղբայրը, Զեբէդեոսի եւ Սաղոմէի որդին, Յիսուսի սիրելի աշակերտը։ Աւանդական քրիստոնիա եկեղեցիներու կողմէն անոր է կը վերականգնուի Նոր Կտակարանի կանոնի մաս կազմող ըստ Յովհաննէսի աւետարանին, Յայտնութեան եւ Յովհաննէսի երեք ընդհանրական թուղթերու հեղինակութիւնը։
Յովհաննէս առաքեալը Նոր Կտակարանին մէջ
Համատես Աւետարանները մեզ կը յայտնեն, որ Յովհաննէս առաքեալը Զեբէդեոսի եւ Սաղոմէի որդին էր, Յակոբոս Զեբեդեանի եղբայրը,Պետրոս ու Անդրէաս առաքեալներու որսակիցը, Յիսուսի կողմէն առաջին կանչուածներէն մէկը (հմմտ. Մատթ. 4:21, Մարկ. 1:19, Ղուկ. 5:10)։ Յովհաննէսի Աւետարանին մէջ, հեղինակը, որ ինքը Յովհաննէսն է, իր մասին կը խօսի միշտ երրորդ դէմքով` չտալով իր անունը. այստեղ ան ինքն իրեն կ՝ անուանէ «միւս աշակերտ» (Հովհ. 18։ 15, 20։ 3-4), «աշակերտ...որուն Յիսուս կը սիրէր» (Յովհ. 19։ 27, 20։ 2, 21։ 7)։ Որպէս առաջին աշակերտներէն մէկը՝ Յովհաննէսը Պետրոսի, Յակոբոսի եւ Անդրէասի հետ, հաւանաբար, մասնակիցը եղած է Կանայի հարսանիքի եւ ականատեսը Քրիստոսի առաջին հրաշքի (հմմտ. Յովհ. 2։ 2)։ Համատես աւետարանիչները անոր պարտադիր կերպով կը յիշեն 12-ի ցանկին մէջ (Մատթ. 10։ 3, Մարկ. 3։ 17, Ղուկ. 6։ 14)։ Ուսումնասիրելով Աւետարանական էջերը՝ կը գտնենք Յովհաննէս առքայալին վերաբերող ուշագրաւ հետեւեալ կետերը.
Յովհաննէս առաքեալը Գործք առաքելոցի մէջ
Յովհաննէսը համարուած է Եկեղեցւոյ երեք սիւներէն մէկը, որուն Պողոսը հանդիպած է Երուսաղէմի մէջ. «երբ Յակոբոսը, Կեփասը եւ Յովհաննէսը, որոնք սիւներ կը համարուէին, իմացան այն շնորհներու մասին, որ տրուած էին ինձ, հաւանութեան ձեռք մեկնեցին ինձ եւ Բառնաբասին, որպէսզի մենք երթանք հեթանոսներու մէջ, իսկ իրենք՝ հրեաներու մէջ» (Գաղ. Բ 9)։
Յովհաննէս առաքեալը Սրբազան աւանդութեան մէջ
Համաձայն եկեղեցական աւանդութեան՝ Երուսաղէմի առաջին ժողովէն ետք առաքեալները կը ցրուին զանազան երկիրներ։ Յովհաննէսը կ՝ երթայ ԵփԷսոս, ուր կ՝ ընդարձակէ Պօղոս առաքեալի հիմնած համայնքը, երկար ժամանակ կը մնայ ԵփԷսոսի մէջ, ապա կ՝ աքսորուի Պատմոս կղզի։ Աւանդութենէն կ՝ իմանանք ՅովհաննԷս առաքեալի մահուան որոշ մանրամասներ։
Յովհաննէս առաքեալի մահը
Առաքեալներու շարքին մէջ են Յովհաննէսը միակն է, որ չէ մահացած նահատակութեամբ։ Յովհաննու աւետարանին մէջ փոքրիկ ակնարկ կայ անոր մահուան վերաբերեալ. «Պետրոսը դարձաւ եւ տեսաւ, որ այն աշակերտը, որուն Յիսուս կը սիրէր, կու գայ ետեւէն. ան, որ ինկած էր անոր կրծքով ու ըսած. «Տէ՛ր, ո՞վ է, որ պիտի մատնէ քեզ»։ Պետրոսը, անոր տեսնելով, ըսաւ Յիսուսին. «Տէ՛ր, իսկ այս ի՞նչ կ՝ըլլայ»։ Յիսուս անոր ըսաւ. «Եթէ ես կը կամենամ, որ ան ապրի, մինչեւ որ ես գամ, այդ քեզի ի՞նչ հոգ, դուն եկո՛ւր իմ ետեւէն»։ Եւ այս խօսքը տարածուեցաւ եղբայրներու մէջ. եւ կարծեցին, թէ այդ աշակերտը պիտի չմեռնին։ Բայց Յիսուս անոր չըսաւ, թէ չպիտի մեռնի, այլ թէ՝ ես կը կամենամ, որ ան ապրի, մինչեւ որ ես գամ։ Այս աշակերտն է, որ կը վկայէ այս բաներու մասին, որ եւ գրեց իսկ անոնց. եւ գիտենք, որ անոր վկայութիւնը ճշմարիտ է» (Հովհ. 21։ 21-25)։ Աւանդութիւնը կը նշէ, որ առաքեալը մահացած է շուրջ 100 թ., Եփեսոսի մէջ, 95 տարեկան հասակին։ Աւանդութեամբ մեզ հասած տեղեկութեան համաձայն՝ մահէն առաջ շատ չարչարանքներ տեսած է, բայց մահացած է խաղաղ պայմաններուն մէջ։ Պատմութեան մը համաձայն՝ ծերութեան տարիներուն, երբ խօսիլ չէ կրցած, եկեղեցի մտած է ըսելու համար միայն «Մանուկներ, սիրեցեք միմեանց»։
Յովհաննէսը հեղինակ նորկտակարանեան գիրքերու
Աւանդաբար Նոր Կտակարանին մէջ եղած գիրքերէն Յովհաննու աւետարանը, Յովհանի ընդհանրական երեք նամակները եւ Յայտնութեան գիրքի հեղինակ համարուած է Յովհաննէս առաքեալը։ Յովհաննու աւետարանի ներքին վկայութիւնները կը հաստատեն Յովհաննէսի հեղինակ ըլլալը (Հովհ. 21։ 25)։ Շնորհիւ այս մօտեցման, որոշ արտաքին ապացուցներ կան եւս. վաղ եկեղեցւոյ հայրերէն Իրենեոս Լուգդոնացին (+202) եւ Կղեմես Հռոմէացին (+101) կը փաստեն, որ աւետարանը գրած է Զեբէդեոսի որդի Յովհաննէսը։ Հերապոլսի եպիսկոպոս Պապիասը (60-130) սակայն կը նշէ, որ յայտնի եղած են երկու Յովհաննէսներ՝ առաքեալը, որ այլեւս ողջ չէր, եւ Երեց Յովհաննէսը, որ տակավին ողջ էր։ Այս վկայութենէն ելլելով որոշ գիտնականներ աւետարանի հնարաւոր հեղինակ կը համարեն Յովհաննէս Երեցին։ Այնուամենակնիւ եկեղեցական աւանդութիւնը կը պնդէ, որ գիրքը գրուած է Եփեսոսի մէջ։ Մէկ այլ, երրորդ եւ աւելի հաւանական տեսակէտի համաձայն՝ Աւետարանի շարադրման համար տեղեկութիւնները տուած է Յովհաննէս առաքեալը, իսկ գրի առած է Յովհաննէս Երեցը։ Այսօր մէկ բան յստակ է, որ այս աւետարանը Յովհաննէս առաքեալի հիմնած աստուածաբանական դպրոցի ծնունդ է։ Այսպես է պարագան նաեւ Յովհանի առաջին նամակի, որ ոճական եւ բովանդակային խիստ նմանութիւն ունի Աւետարանի հետ համեմատած։ Յովհաննու Բ. եւ Գ. նամակներու հաւանական հեղինակ կը համարուի Յովհաննէս Երեցը։
Յովհանի Յայտնութիւն
Յովհաննէսը աւանդաբար համարուաղ է նաեւ Յայտնութեան գրքի հեղինակ, բայց եթէ Դ Աւետարանը եւ երեք թուղթերը կրնային ներագրոպիլ Զեբէդեոսի որդի Յովհաննէսի կողմէն գրուած, ապա Յայտնութեան հեղինակի հարցը աւելի խրթին է։ Եթէ հաշուի առնենք այն, որ Յովհաննէսը ապրած է մինչեւ հռոմէական Դոմետիանոս կայսրին (81-96) ժամանակները, ապա հաւանական է, որ ան է Պատմոսի տեսանողը, որուն տեսիլքները գրի առնուած են Յայտնութեան գիրքին մէջ։
Յովհաննէս առաքեալի կերպարը արուեստի մէջ
Յովհաննէս առաքեալը նկարչութեան, մանրանկարչութեան եւ քանդակագործութեան՛ մէջ ներկայացուած է արծիւի կերպարանքով։ Արծիւը կը խորհրդանշէ առաքեալի ունեցած հզօր ու բարձր թռչող միտքը, որով ան շարադրած է իր Աւետարանը։ Պատկերագրութեան մէջ Յովհաննէսը կը ներկայացուի առանց մորուքի՝ ցոյց տալու համար անոր երիտասարդ տարիքը։ Աւելի յաճախ «սիրելի աշակերտը» կը պատկերուի Քրիստոսին աւելի մօտ կանգնած, առջեւը կամ կողքին նստած։
Յիշատակութեան օրը
Յովհաննէս առաքեալը կը համարուի քրիստոնէական եկեղեցւոյ մեծագոյն սուրբերէն մէկը։ Անոր անունով կան բազմաթիւ եկեղեցիներ։ Աւետարանիչի տօնը կը նշուի բոլոր աւանդական եկեղեցիներու կողմէն. Հայ Առաքելական Եկեղեցին Յովհաննէս Աւետարանչի յիշատակը կը տօնէ Ս. Ծնունդին նախորդող Աւագ տօներու ժամանակ, Յունական եկեղեցին՝ 26 սեպտեմբերին եւ 8 մայիսին, իսկ Հռոմէական Կաթոլիկ եկեղեցին՝ 27 դեկտեմբերին եւ 6 մայիսին։
1628 թուական
1628 թուական, նահանջ տարի, 17րդ դարու 28րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1628 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1628 մահեր
Ստորոգութիւն:1628
Rammstein
Rammstein, ինդասթտիալ-մէթալ (գերմանական Neue Deutsche Härte ճիւղ) խումբ մըն է։ Հիմնուած է Գերմանիաի մէջ Ռիխարդ Քրուսպեի, Թիլ Լինդեմանի, Օլիվեր Ռիդելի եւ Քրիստոֆ Շնայդերի կողմէ 1994 թ.։ Փոլ Լանդերս սկսաւ մաս կազմել խումբի մէջ 1995 թ.։
Խումբը ճանչցուած է իրենց Tanzmetall ռիթմով եւ երգերու խոսքերով։ Հարցազրոյցներու Քրուսպե նշած է, որ իրեն ամենաշատ ոգեշնչող կատարող է Kiss խումբը։
Թիլ Լինդեման հեռացաւ First Arsch խումբէն, Օլիվեր Ռիդել The Inchtabokatables խումբէն իսկ Քրիստոֆ Շնայդեր Die Firma խումբէն։
Առաջին ցայնասկաւառկը «Herzeleid» անունով լոյս կը տեսնէ Սեպտեմբեր 1995-ին։
1995 թուականին Եւրոպայի մէջ հանդէս եկած է Clawfinger խումբի հետ։
2005–ին արժանացած է «MTV Europe Music Award for Best German Act» մրցանակի։
Անդամներ
Խումբը գործակցած է Տարօն Մալաքեանին հետ 2001 թ. Քլիվլենդ ։
Ալպոմներ
Խումբը թողարկած է 7 սթուտիային ալպոմներ
Գիրքեր
2002 թ Թիլ Լինդեման հրատարակած է իր բանաստեղծական գիրքը «Messer» (դանակ)։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երաժշտութիւն Ստորոգութիւն:Գերմանիա
Շարահիւսուածքային Յօդաբորբ
Շարահիւսուածքային Յօդաբորբ կամ Rheumatoid Arthritis պզտիկ յօդերու բորբոքումն է, որ ոչ-մանրէական բնոյթ ունի: Այս տեսակի յօդաբորբը կը հարուածէ մարմնի զանազան մասերը, որոնցմէ են՝ ձեռքի, ոտքի, դաստակի, ողնոսկորներու, ծունկի եւ արմուկի յօդաւիշային յօդերը:
Այս տեսակի յօդաբորբը աւելի յաճախակիօրէն կը յայտնուի 40 տարեկանէն ետք, եւ ընդհանրապէս կիներու մօտ:
Ախտապատճառներ
Շարահիւսուածքային յօդաբորբը որոշ ծինային բնոյթ ունի, սակայն անոր բուն պատճառը յաճախ անյայտ կը մնայ: Տարբեր տեսակի ուսումնասիրութիւններ ցոյց կու տան թէ այս մէկը մարմնի ինքնավարակամերժութեան (autoimmunity) խախտման արդիւնքն է, որուն ընթացքին մարմնի վարակամերժութիւնը կ'աշխատի մարմնին դէմ, եւ յատկապէս յօդերուն դէմ, այսինքն՝ կը պայքարին յօդի շրջապատի հիւսուածքներուն, յօդի աճառային հիւսուածքին եւ ոսկորներու ծայրամասային մակերեսներուն դէմ:
Ախտանշաններ
Շարահիւսուածքային յօդաբորբը ունի երկու ժամանակաշրջաներ՝ սուր բորբոքումի շրջան եւ ախտանշաններէ զուրկ շրջան մը: Շարահիւսուածքային յօդաբորբը կը սկսի սուր բորբոքումով, կը տեւէ օրեր կամ շաբաթներ.
Սուր բորբոքումի շրջանին կը յաջորդէ ախտանշաններէ զուրկ շրջանը, որմէ ետք յօդաբորբի բորբոքումը մնայուն կերպով կը շարունակուի տարիներ, եւ որոշ ախտանշաններ մնայուն կերպով ներկայ կ'ըլլան հիւանդին մօտ: Մնայուն ախտանշաններն են.
Ախտաճանաչում
Շարահիւսուածքային յօդաբորբի ախտաճանաչումը կը կատարուի երկու տարբեր ձեւերով, որոնցմէ են.
Ախտաբանական Փոփոխութիւններ
Շարահիւսուածքային յօդաբորբի զարգացման պարագային տարբեր տեսակի ախտաբանական փոփոխութիւններ տեղի կ'ունենան:
Այլ Բորբոքումներ
Շարահիւսուածքային յօդաբորբը մարմնական համայնական հիւանդութիւն մըն է. անոր հետ միատեղ կան պարագաներ երբ մարմնին զանազան այլ անդամներն ալ կ'ախտահարուին, եւ պատճառ կը դառնան այլ հիւանդութիւններու, որոնցմէ են օրինակ.
Այս անդամներու ախտահարումին պատճառով ի յայտ կու գան այլ տեսակի ախտանշաններ, որոնցմէ են՝
Դարմանում
Շարահիւսուածքային յօդաբորբը վերջնական դարման մը չունի, սակայն կան տարբեր միջոցներ՝ բարելաւելու համար յօդերու շարժումը եւ մեղմացնելու համար յօդացաւը: Այդ միջոցներէն են հետեւեալները.
Աստղադիտարան
Աստղադիտարան, գիտական հիմնարկ, ուր կը կատարուին երկնային մարմիններու ու երեւոյթներու դիտումներ եւ հետազօտութիւններ։ Այդ դիտումներու նպատակն է՝ չափել երկնային մարմինները բնութագրող մեծութիւնները, պայծառութիւն, գոյն եւ այլն։ Որոշ աստղադիտարաններ մասնագիտացած են եւ հետազօտութիւնները կը կատարուին որոշակի եղանակով մը կամ նպատակով։ Այսպէս, գոյութիւն ունին ռատիօ աստղադիտարաններ, արեգակնային կայաններ, արհեստական արբանեակներու դիտման կայաններ եւ այլն։
Բիւրականի աստղադիտարան
1946-ին, Արագածի Հարաւային լանջին, Աշտարակ շրջանի Բիւրական գիւղի մօտ, ծովու մակերեսէն շուրջ 1500 մ. բարձրութեան վրայ, գիտնական Վիքթոր Համբարձումեան կը հիմնէ Բիւրականի աստղադիտարանը:
1956-ին, շինարարութեան առաջին հերթը աւարտելէն ետք, տեղի կ'ունենայ անոր պաշտօնական բացումը, որմէ ետք աստղադիտարանը յայտնի անուն մը կը դառնայ գիտական աշխարհին մէջ:
Շնորհիւ գիտնականներու փնտռտուքներուն, աստղագիտութիւնը կը զարգանայ եւ 1967-ին աստղադիտարանը կ'արժանանայ շքանշանի:
Պատմութիւն
Աստղադիտարանները շատ հին պատմութիւն ունեցող գիտական հիմնարկներէն են, որոնց ստեղծումը պայմանաւորուած է մարդու գործնական պահանջներով՝ որոշուած է ժամանակը, մշակուած են ծովու կողմնորոշուելու եղանակները եւ այլն։ Հին ատեն աստղադիտարանները գոյութիւն ունեցած են Բաբելոնի, Չինաստանի, Եգիպտոսի, Հնդկաստանի, Մեքսիքոյի, եւ Հայաստանի մէջ։ Հնագոյն յայտնի աստղադիտարաններու ցանկը.
Հնագոյն աստղադիտարանները, որոնց գործունէութեան ուղղութիւնները յայտնի են.
Արդի աստղադիտարաններու պատմութիւնը սկիզբ կ'առնէ միայն ԺԷ. դարու երկրորդ կիսուն, երբ աստղագիտական դիտումներու համար կը սկսին օգտագործել աստղադիտակներ։ Այժմ աշխարհի մէջ կը գործեն շուրջ 500 աստղադիտարաններ։ Ամէնէն մեծ աստղադիտարաններէն են Մաունթ Պալոմարի, Մաունթ Ուիլսընի, Քէյթ Փիքի, Փուլքովոյի, Ղրիմի, Ապասթումանի, Վերին Փրովանսի, Թոթենփըրքի աստղադիտարանները։ Հայաստանի մէջ կը գործեն Երեւանի պետական համալսարան ի (1934-էն), Գառնիի եւ Բիւրականի աստղադիտարանները (1946-էն)։
Օդային աստղադիտարան
Օդային աստղադիտարանները Երկրի մթնոլորտին հիմնական զանգուածէն վեր ըլլալուն պատճառով, բարձրութեան առաւելութիւնը ունին Երկրի վրայ տեղակայուած աստղադիտարաններուն հետ համեմատած։ Անոնք տիեզերական աստղադիտակներու նկատմամբ ալ առաւելութիւն ունին, քանի որ անոնց սարքաւորումները կը վերանորոգուին եւ կը փոխուին աւելի արագ եւ աժան կերպով։
Տպաւորապաշտութիւն
Տպաւորապաշտութիւն (ֆր.՝ Impressionisme< impression - տպաւորութիւն), գեղարուեստի շարժում՝ ԺԹ. դարու վերջաւորութեան եւ Ի. դարու սկիզբին։ Ծագած է ֆրանսական գեղանկարչութեան մէջ, 1860-ական թուականներու վերջաւորութեան եւ 1870-ական թուականներու սկիզբին, որուն ռահվիրաները եղած են՝ Էտուար Մանէ (Édouard Manet), Էտկար Տեկա (Edgar Degas), Քլոտ Մոնէ (Claude Monet), Քամիլ Փիսսարօ (Camille Pissarro), Ալֆրետ Սիսլէ (Alfred Sisley) եւ Օկիւսթ Ռենուար (Auguste renoir)։
Շարժումին ծագումը
Տպաւորապաշտութիւն Impressionisme սահմանումը սկսած է գործածուիլ 1874-ին, Փարիզի գեղանկարչութեան ցուցահանդէսէն ետք, ուր կը ցուցադրուի Քլոտ Մոնէի «Տպաւորութիւն՝ Ծագող արեւը» («Impression Soleil levant», 1872, Փարիզ) նկարը։ Պատահականօրէն ընտրուած սահմանումը կ'ընդգծէ շարժման, ոճին էական կողմը՝ յարաշարժ իրականութեան տպաւորութիւններու եւ ապրումներու հետ կապուած պահերուն անմիջական արտացոլումը։ Կը յատկանշէ ԺԹ. դարու Ֆրանսական մշակոյթը։
Փարիզի մէջ, «Պաշտօնական» մշակութային միջավայրը տարածուած է Կաճառի, Երաժշտանոցի եւ Օփերայի խիստ պահպանողական շրջանակներուն մէջ։ Ուրիշ որեւէ երկիրի մէջ «մահացած» կամ «աւանդական» սովորութիւնները այդպիսի ուժ չունին, որքան Ֆրանսայի մէջ։ Բայց եւ ուրիշ որեւէ երկիրի մէջ չկան այնքան մեծ թիւով եւ այնպիսի մոլեռանդ «որոնողներ», մշակութային նորարարներ, որոնք յամառ եւ անձնազոհ են իրենց գործին, ստեղծագործութեան առնչութեամբ եւ կատաղօրէն կը պայքարին իրենց աշխատանքին համար՝ տարիներով մշակելով զայն։
Ֆրանսական Երկրորդ կայսրութեան ժամանակաշրջանին մէջ բնապաշտութեան naturalisme եւ իրապաշտութեան realisme միջեւ պայքար մը կ'ընթանայ։ Այդ պայքարէն կը ծնի տպաւորապաշտութիւնը, որուն սահմանման մեծ ներդրում ունեցած է խորհրդապաշտութիւնը simbolisme։  Այդ պատճառով Քլոտ Տեպիւսիի ամբողջ գործունէութիւնը պայքար մըն է հին ակադեմական սովորութիւններուն դէմ։ Այդ յամառ պայքարը «նոր մշակոյթի»ն համար, Փարիզը կը վերածէ գեղանկարիչներու, բանաստեղծներու եւ երաժիշտներու աշխատանոցի (laboratory) մը։
Պատմութեան ընթացքին զանազան պայմաններու բերումով Ֆրանսայի մայրաքաղաքը կը վերածուի քաղքենիութեան գեղարուեստական կեդրոնի մը։ Օրինակ, ԺԸ. դարուն Փարիզ կը դառնայ հարուստ քաղքենիներու եւ պալատականներու իւրայատուկ կեդրոն՝ իր ծաղկող մշակութային «սալոններով»․ երաժիշտներ, բանաստեղծներ, գեղանկարիչներ եւ փիլիսոփաներ իրենց գեղարուեստական գաղափարներու ձեւաւորման համար համապատասխան միջավայր մը կը գտնեն այդ «սալոն»ներուն մէջ։ Այն ատեն ալ պայքարը նոր եւ հին գաղափարներու միջեւ յաճախ սուր բնոյթ կը կրէր։ Այդ իսկ պատճառով Փարիզը այն ժամանակին ծանօթ աշխարհի գեղարուեստի կեդրոնը կը դառնայ։ Հոն լայնատարած գեղարուեստական մեկենասութիւնը մեծ թիւով արուեստագէտներ կը գրաւէ։
Երրորդ հանրապետութեան ընթացքին նորարար արուեստագէտները չէին ցանկար որեւէ փոփոխութիւն հասարակական կարգին մէջ։ Անոնք ընդհանրապէս անտարբեր եղած են ժողովուրդի ցած խաւերու ճակատագիրին հանդէպ եւ ընդհանրապէս չեն հետաքրքրուած հասարակութեան բարեկարգման հարցերով։ Անոնք առաջին հերթին կ'ուզէին մարդը ազատել «կեանքին առօրեայէն»՝ զինք մեծարելով գեղարուեստական զգացողութեան «սահմանափակ» աշխարհը, որ ան կը դիտէր իբրեւ «վերին արժէքներ»։ Ֆրանսական մշակոյթի երկու ուղղութիւնները՝ տպաւորապաշտութիւնը եւ խորհրդապաշտութիւնը այդպիսի դեր կ'ունենան։
Էութիւնը
Տպաւորապաշտութիւնը նոր հայեցողութեան եւ արժեւորման հաստատումն է։ Տպաւորապաշտները կը բռնադատեն ակադեմական նկարչութիւնը։
Անմիջական տպաւորութիւններու եւ լոյսի խաղերու հարստութեան արտացոլումը տպաւորապաշտութեան մէջ կը ծառայէ թափանցելու երեւոյթներու էութեան մէջ, կեանքի ընթացքը, շարժման ներքին ուժերը բացայայտելու նպատակին։ Խորհրդապաշտի լիովին հետեւողական կիրարկումը ոչ միայն սկզբունքային վերադարձ է դէպի բնութիւնը, այլ նաեւ ժամանակակից քաղաքի հակադրութիւններու, առօրեայի, հասարակ մարդու իրական ապրումներու եւ կեցութեան, անոր շրջապատող իրերու գեղեցկութեան նոր մեկնաբանութիւն մը։ Նիւթական աշխարհի օդի եւ լոյսի տարածման, բեկբեկման, տրոհման անգերազանց արտացոլումը տպաւորապաշտութեան մէջ կ'օգտագործուի մաքուր գոյներու տեսաբանական optic համադրումով։ Պատկերման մէջ երանգներու արտայայտիչ ուժը կը հաստատուի անոնց ինքնուրոյն արժէքովը։ Լոյսը կը դառնայ պատկերուող աշխարհի շարժման հիմնական արտայայտիչը։ Տպաւորապաշտները արդէն ԺԹ. դարու 80-90ական թուականներուն կը դառնան լոյսի ու ստուերի, ջուրի խաղին, երկինքն ու ամպերը գեղանկարող միակ վարպետները։ Կը կորսուի հետաքրքրութիւնը մարդոց հանդէպ, կ'անհետանան անհատները, հասարակական իրադարձութիւնները եւ կապերը։
Տպաւորապաշտներու գործերուն մէջ ամբողջ աշխարհը կը վերածուի լոյսի, օդի եւ ջուրի խաղի մը։ Թէեւ բանաստեղծութեան մէջ ոչ յաճախ կը կիրարկեն տպաւորապաշտութեան սահմանումը, սակայն Փոլ Վերլեն (Paul Verlaine) եւ ժամանակակից ուրիշ բանաստեղծներ իսկական տպաւորապաշտներ են իրենց բնագաւառէն ներս։
Տպաւորապաշտութիւնը գրականութեան մէջ նոյնպէս արուեստագէտին անհատական տպաւորութիւններու, զգացումներու եւ ապրումներու մարմնաւորումն է :
Գրականութեան մէջ
Հայ գրականութեան մէջ ամենացայտուն խորհրդապաշտը Տիրան Չրաքեան ն (Ինտրա) է՝ ստեղծագործութեամբ եւ տեսական հայեացքներով։ Տպաւորապաշտութեան ոճի ազդեցութիւնը կը նկատուի նաեւ Գ․ Զօհրապի, Ս. Զօրեանի, Ակսել Բակունցի պատմուածքներուն մէջ։ Թատրոնէն ներս տպաւորապաշտութեան արտայայտամիջոցները կը կիրարկուին Ա. Անթուանի (André Antoine) ֆրանսա ցի, Մ. Ռեյնհարտթի (Max Reinhardt) գերմանացի, Վսեվոլոտ Էմիլեւիչի (Vsevolod Meyerhold) Ռուս բեմադրութիւններուն մէջ։ Անոնք աչքի կը զարնեն գործող անձերու եւ բեմական մթնոլորտի վառ, ցայտուն, փութկոտ բնութագրումներով, կերպարներու հոգեբանութեան ներքին գործընթացներու ընդգծուած արտայայտութեամբ ։
Երաժշտութեան մէջ
Տպաւորապաշտական ուղղութեան երաժշտական ճիւղը կը ձեւաւորուի Ֆրանսա ԺԹ. դարու 80-90-ական թուականներուն։
Աւանդական բազմազան ձեւերու ազատ մեկնաբանումը, քմահաճ, փոփոխական կշռոյթը, նուագախմբային թարմ հնչերանգները, գունապնակային coloristic բռնկումներն ու առկայծումները բնորոշիչը կը դառնան երաժշտական խորհրդապաշտութեան շատ գործերու։ Տպաւորապաշտութեան երաժշտական ճիւղի սկզբնաւորողը եւ մեծագոյն ներկայացուցիչն է Քլոտ Տեպիւսին (Claude Debussy)։ Իսկ տպաւորապաշտութեան կարեւորագոյն հակումներէն կարեւոր բաժին մը կը դրսեւորուի Մ. Ռաւելի (Maurice Ravel), Պ. Տիւկայի (Ֆրանսա), Ա. Կազելայի, Օ. Ռեսփիղիի (Ottorino Respighi) իտալացի, Ֆ. Տելիուսի (Frederick Delius), Ս. Սքոթի (S. Scott) անգլիացի, Ք. Շիմանովսկիի (Karol Szymanowski) Լեհ, վաղ շրջանի տպաւորապաշտ Ստրաւինսկիի (Igor Stravinsky) ռուս, ստեղծագործութիւններուն մէջ։ Երաժշտութեան մէջ Տեպիւսի կը դիմէ նորարար փոփոխութիւններու. կը բանայ նոր ճանապարհ մը՝ դէպի մաքուր հնչիւնի անկախութիւնը, ձայնային ելեւէջներու ներդաշնութեան փոփոխումը դէպի գունապնակային ներդաշնութեան, ուր կարեւոր է ձայնաբոյլին առանձին հնչողութիւնը, անոր առանձին գոյնը։
Բնականաբար, փոփոխման կ'ենթարկուի նաեւ նուագախումբը. անիկա կը դառնայ նոյնքան գունային, որքան եւ անոր ներդաշնութիւնը։ Տեպիւսի կը բերէ անհատական նուագարանի հնչերանգը, գոյն հասկացողութիւնը, կը բնորոշէ իւրաքանչիւր նուագարանի ինքնուրոյնութիւնը նուագախումբին մէջ, կը փոխէ նաեւ կարգ մը աւանդական նուագարաններու գործառութային պատկանելիութիւնը։ Տեպիւսիի երաժշտութիւնը կ'արտայայտէ իրավիճակ, ոչ թէ ընթացք։ Կը ցուցադրէ պատկեր, ակնթարթ, այսինքն՝ տպաւորապաշտական բնորոշ մօտեցում։ Երաժշտական տպաւորապաշտութեան վրայ ներդրում կ'ունենան «Հզօր խմբակ»ին յօրինողներու գունային նուաճումները. Ֆրանսայի, Սպանիոյ եւ արեւելեան երկիրներու ժողովրդական երաժշտութիւնը։ Տպաւորապաշտութեան առանձին կողմերը կ'արտացոլուին Ա. Խաչատրեանի (վաղ շրջան), Ռ. Մելիքեանի եւ Գ. Եղիազարեանի գործերուն մէջ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Արուեստ Ստորոգութիւն:Գեղանկարչութիւն Ստորոգութիւն:Գրական ուղղութիւններ Ստորոգութիւն:Երաժշտական ոճեր
Թրիփոլի (Լիբանան)
Թրիփոլի (طرابلس, }} լիբանանեան արաբերէն՝ Թրապլոս, թրքերէն՝ Թրապլուսշամ) հիւսիսային Լիբանանի մեծագոյն եւ Լիբանանի երկրորդ մեծագոյն քաղաքն է: Կը գտնուի Պէյրութէն 85 քիլոմեթր դէպի հիւսիս՝ Միջերկրականի արեւելեան ափին վրայ։ Թրիփոլի՝ Լիբանանի հիւսիսային նաւահանգիստը, հիւսիսային Լիբանանի եւ Թրիփոլիի մարզի մայրաքաղաքն է: Թրիփոլի իր մէջ կը ներառէ չորս կղզիներու շարք մը, որոնք Լիբանանի միակ կղզիներն են, որոնցմէ Արմաւենիի կղզին պաշտպանուած շրջան է, քանի որ անոր մէջ կը բնակին վտանգուած ծովային կրիաներ, հազուագիւտ փոկեր եւ գաղթող թռչուններ:
Թրիփոլիի մէջ կը գտնուի Լիբանանի մէջ խաչակրական շրջանէն մնացած մեծագոյն ամրոցը (Սուրբ Ժիլի Ռեմոնի ամրոցը), ինչպէս նաեւ մեմլուքներու ճարտարապետական ժառանգութենէն երկրորդ մեծագոյն մասը (Քահիրէէն), հակառակ անոր, որ Թրիփոլիի պատմութիւնը սկսած է մ.թ.ա. XIV դարուն:
Լիբանանի կազմութեամբ եւ 1948-ի Սուրիա-Լիբանան միութեան ընդհատումով, Պէյրութի նման տնտեսական եւ առեւտրական կարեւորութիւն ունեցող Թրիփոլի Սուրիոյ հետ վաճառականական կապերը կը կտրէ, ինչ որ պատճառ կը դառնայ քաղաքի զարգացման նահանջին:
Թրիփոլի սահմանակից է ծովեզերեայ Ալ-Մինա քաղաքին, որ աշխարհագրականօրէն մաս կը կազմէ Մեծ Թրիփոլիին:
Անուանումներ
Փիւնիկեան ժամանակներէն, Թրիփոլի կ'ունենայ զանազան անուանումներ: Հաւանաբար Ամառնա գիրերով նշուած «Տերպլի»-ն սեմական բարբարով մը կը համապատասխանէ այսօրուան արաբերէնով Թարապուլուսին: Մ.թ.ա. XIV դարուն «Ահլիա» կամ «Ուահլիա» անունները նոյնպէս կը նշուին: Ասորեստանի Աշուրնասիրփալ Բ. թագաւորի Թրիփոլիի գրաւման արձանագրութեան մէջ, քաղաքին անունը կը նշուի որպէս Մահալլաթա կամ Մահլաթա, Մայզա եւ Քայզա:
Փիւնիկեցիներու իշխանութեան ժամանակ, Թրիփոլին կը կոչուի Աթհար: Երբ հին յոյները կը հաստատուին քաղաքին մէջ, զայն կը կոչեն Թրիփոլիս, որ կը նշանակէ «երեք քաղաքներ»: Արաբները զայն կ'անուանեն Թարապուլուս կամ Թարապուլուս Ալ-Շամ (վերագրելով Մեծն Սուրիոյ, որ նաեւ կը կոչուէր «Պիլատ Ալ-Շամ»), որպէսզի զատորոշեն Լիպիոյ Թրիփոլիէն:
Այսօր, Թրիփոլին կը ճանչցուի Ալ-Ֆայհա (الفيحاء) անունով, որ կու գայ արաբերէն ֆահա բայէն, որ կը գործածուի հոտի եւ համի ցրման գործընթացը ցոյց տալու համար: Թրիփոլի նշանաւոր էր իր նարինջի պարտէզներով: Ծաղկումի շրջանին, նարինջի ծաղիկներու բեղմնափոշին օդին մէջ կը տարածուի, իր հոտը տարածելով իր քաղաքին եւ արուարձաններուն մէջ:
Կլիմայ
Թրիփոլի ունի Միջերկրական կլիմայ՝ մեղմ ձմեռներով եւ տաք ամառներով: Տարուան ընթացքին ջերմաստիճանը կը բարեխառնուի Արեւմտեան Եւրոպայէն եկած հոսանքով: Այսպիսով, բաղդատած Լիբանանի այլ քաղաքներու, ձմրան Թրիփոլիի ջերմաստիճանը աւելի տաք է եւ ամրան աւելի զով: Շատ քիչ կը ձիւնէ Թրիփոլիի մէջ՝ հազիւ 10 տարին անգամ մը, բայց կարկուները յաճախակի են՝ մանաւանդ ձմրան: Թրիփոլիի մէջ ընդհանրապէս ձմեռը կ'անձրեւէ, իսկ ամառը բաւական չոր է:
Պատմութիւն
Թրիփոլիի մէջ հաստատուելու վկայութիւններ կան Ք.Ա. 1400-էն ի վեր: Ք.Ա. 9-րդ դարուն, փիւնիկեցիները Թրիփոլիի մէջ առեւտրական կեդրոն մը կը հիմնեն, ապա պարսկական իշխանութեան տակ, Թրիփոլի Փիւնիկէի Սայտա, Սուր եւ Արուատ նահանգներու լիկայի կեդրոնը: Հելլենիստական շրջանին, Թրիփոլին մարտական նաւահանգիստ էր եւ կ'ապրէր կիսանկախ վիճակ մը: Մ.թ.ա. 64-ին, Թրիփոլի կ'անցնի հռոմէական իշխանութեան տակ: Պէյրութի 551-ի երկրաշարժն ու ջրհեղեղը Միջերկրականի այլ քաղաքներուն կողքին կը կործանէ Բիւզանդիոնի Թրիփոլի քաղաքը:
Ումաուիներու իշխանութեան ժամանակ, Թրիփոլի կը դառնայ առեւտրական եւ նաւաշինական կեդրոն մը: Ֆաթիմիէներու շրջանին, Թրիփոլի կ'ապրի կիսանկախ շրջան մը եւ ուսանելու կեդրոն մը կը դառնայ: 12-րդ դարու սկիզբը, խաչակիրները կը յարձակին քաղաքին վրայ եւ 1109-ին անոնք վերջապէս կը յաջողին քաղաք մուտք գործել: Այս յարձակումին պատճառով, քաղաքը շատ մեծ կորուստներ կը կրէ, ինչպէս նաեւ կը հրկիզուի Թրիփոլիի հռչակաւոր «Տարլ Ալ-Իլմ» գրադարանը: Խաչակրական շրջանին, քաղաքը Թրիփոլիի նահանգին մայրաքաղաքը կը դառնայ: 1289-ին, անիկա կ'անցնի Մեմլուքներու ձեռքը եւ հին նաւահանգիստը կը քանդուի: Նոր քաղաք մը կը կառուցուի հին պալատին կողքին: 1516-էն 1918 երկարող օսմանեան տիրապետութեան ժամանակ, Թրիփոլի ձեռք կը ձգէ բարգաւաճման եւ առեւտրական կարեւորութիւն: 1920-էն 1943, Թրիփոլի եւ Լիբանանի միւս բոլոր քաղաքները կ'անցնին ֆրանսական հովանաւորութեան տակ, որմէ ետք Լիբանան պաշտօնապէս կ'անկախանայ:
Հին Թրիփոլի
Շատ մը պատմաբաններ կը մերժեն փիւնիկեան գոյութիւնը Թրիփոլիի մէջ նախքան մ.թ.ա. VIII դար (երբեմն ալ՝ IV դար): Ուրիշներ ալ կը պնդեն, թէ փիւնիկեան նաւահանգիստին հիւսիսային եւ հարաւային բաժինները ցոյց կու տան, որ փիւնիկեան Թրիփոլին աւելի առաջ հիմնադրուած է:
Ճոն Քենետի
Ճոն Ֆիցճերըլտ Քենետի (անգլ.` John Fitzgerald Kennedy, նաեւ` JFK, 29 Մայիս 1917 - 22 Նոյեմբեր 1963), Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու 35-րդ նախագահը: Այս պաշտօնը ստանցնած է 1961 թուականի 20 Յունուարէն մինչեւ 1963 թուականի 22 Նոյեմբերի կատարուած սպանութիւնը: ԱՄՆ-ի միակ կաթոլիկ նախագահը:
Թրիփոլի (Լիբանան)
Հին Թրիփոլի
Թրիփոլի քաղաքին մէջ շատ պեղումներ չեն կատարուած, քանի որ անոր հին բաժինը մինչեւ այտօր թաղուած կը մնայ այսօրուան Ալ-Մինա քաղաքին տակ, սակայն, պատահականօրէն գտնուած հնութիւնները կը պահուին թանգարաններու մէջ։ Ալ-Մինայի մէջ կատարուած պեղումները կը յայտնաբերեն գայլերու, օձաձուկերու եւ յամոյրներու գանկերու մնացորդներ, հարաւային նաւահանգիստի քարափէն մաս մը, աղալու ջաղացքներ, տեսակաւոր սիւներ, անիւներ, խողովակներ եւ հելլենիստական վերջին շրջանէն գերեզմանատուն մը: Խաչակիրներու պալատին մէջ խորաչափութեամբ երեւան կու գան պրոնզէ դարու վերջաւորութեան, երկաթէ դարու, հռոմէական, բիւզանդական եւ ֆաթիմայական շրջաններէն մնացորդներ: Թրիփոլի կը դառնայ վաճառականական կեդրոն եւ հիւսիսային Փիւնիկէի ծովային եւ կարաւանի առեւտուրներու գլխաւոր նաւահանգիստը:
Սելեւկեաններու իշխանութեան ժամանակ, Թրիփոլի իր մետաղէ դրամները կը պատրաստէ (մ.թ.ա. 112) եւ ինքնավար վիճակ կ'ունենայ մ.թ.ա. 104-էն մինչեւ մ.թ.ա. 64: Այդ ժամանակ, Թրիփոլի նաւաշինութեան մայրի ծառի տախտակի առեւտուրի կեդրոն էր:
Ճոն Քենետի
Ճոն Քենետիի նախագահութիւնը ընդհատուեցաւ 1963 թուականի 22 Նոյեմբերին Տալասի մէջշ Թեքսաս, իրականացուած առեղծուածային սպանութեամբ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Նախագահներ Ստորոգութիւն:1917 ծնունդներ Ստորոգութիւն:29 Մայիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:1963 մահեր Ստորոգութիւն:22 Նոյեմբերի մահացածներ
Թրիփոլի (Լիբանան)
Հին Թրիփոլի
Հռոմէական եւ բիւզանդական շրջաններուն, իր ռազմական դիրքին պատճառով (ան Անտիոքը կը կապէր Պտողեմոսին, Թրիփոլի կ'ապրի շինարարական շրջան մը. կը կառուցուին կարեւոր հանրային շէնքեր, ինչպէս՝ քաղաքապետարանի մարզադաշտը: Ինչպէս Արատեանները, Սուրի եւ Սայտայի ժողովուրդները, Թրիփոլիի ժողովուրդը նոյնպէս կը վարէ վարչական ինքնավարական կեանք: Երկրին միւս քաղաքները կը բաժնուին այդ երեք շրջաններուն միջեւ:
Ումայեան Եւ Աբասեան Թրիփոլի (645/646–1109)
Արաբներու բնակութենէն ետք, Թրիփոլի կը դառնայ Միջերկրականի կարեւորագոյն առեւտրական կեդրոններէն մէկը: Անիկա Դամասկոսի նաւահանգիստն էր, ինչպէս նաեւ արաբական ծովուժի երկրորդ նաւահանգիստը Աղեքսանդրիայէն ետք: Անիկա նաեւ զարգացած տնտեսական եւ նաւաշինական կեդրոն եւ Քութամա Իսմայիլի Շիա Պանու Ամմար ամիրներու ժամանակ հարուստ վարչական տարածք էր: 1047-ին Թրիփոլի այցելած ճամբորդ Նասիր Ի Խուսրոյ իր յուշագրութեան մէջ կը գրէ, որ այդ շրջանին բնակչութեան թիւը կը հասնի 20000-ի, որուն մեծամասնութիւնը Ալաուիներ են: Պաշտօնապէս, Թրիփոլի մաս կը կազմէր Դամասկոսի զինուորական նահանգին:
Խաչակրական Թրիփոլի (1109–1289)
Այս ժամանակաշրջանին, Թրիփոլին կը դառնայ Թրիփոլիի նահանգին գլխաւոր քաղաքը: Նահանգը կը տարածուէր Ժպէյլէն Լաթաքիա եւ իր մէջ կը ներառէր Աքքարը: Անիկա նաեւ եպիսկոսանիստ քաղաք էր։ Թրիփոլի զբաղ նաւահանգիստ էր եւ մետաքսի արտադրութեան կարեւոր կեդրոն մը: Այդ ժամանակի կարեւոր արտադրութիւններն էին լիմոնը, նարինջն ու շաքարեղեգը: Փրանկեան իշխանութեան ժամանակ, մօտաւորապէս 180 տարի, արեւմտեան լեզուն կը տարածուի Թրիփոլիի եւ շրջակայ գիւղերուն մէջ։ Այդ ժամանակ, Թրիփոլիի մէջ կ'ապրէին արեւմտեան եւրոպացիներ, յոյներ, հայեր, մարոնիներ, նեստորականներ, հրեաներ եւ իսլամներ: Խաչակրական շրջանին, շատ մեծ թիւ մը կը հաստատուի ամրոցին շուրջ, որ կը դառնայ արուարձան մը, ուր կը կառուցուին Սրբուհի Մարիամի եկեղեցին ու Քարմելեան եկեղեցին: Այս բոլորին կողքին, Թրիփիլիի նահանգը Հիւանդախնամներու Միաբանութեան գլխաւոր զինուորակայան էր։ Նահանգը իր գոյութինը կը կորսնցնէ 1289-ին, երբ Եգիպտոսի մեմլուք սուլթան Քալաուն կը գրաւէ քաղաքը:
Մեմլուքեան Թրիփոլի (14-րդ դար)
Մեմլուքեան ժամանակաշրջանին, Թրիփոլին կը դառնայ մեմլուքեան Սուրիոյ վեց թագաւորութիւններու կեդրոնական քաղաքն ու նահանգային մայրաքաղաքը: Թագաւորութիւնը կը բաժնուի վեց «ուիլայաներու» (նահանգներու) եւ կը տարածուի հարաւէն Ժպէյլէն Աքրա լեռներ եւ հիւսիսէն Լաթաքիայէն Ալաուիներու լեռներ: Ան նաեւ իր մէջ կը ներառէր Հերմելը, Աքքարն ու «Քրաքի ձիերը» (Krak des Chevaliers):
Թրիփոլի կը դառնայ կարեւոր վաճառականական նաւահանգիստ մը Սուրիոյ համար՝ Եւրոպայի մատակարարելով քաղցրեղէն, նկան եւ փոշի շաքար (յատկապէս 14-րդ դարու վերջաւորութեան): Երկրագործութեան եւ փոքր շինարարութիւններու գլխաւոր արտադրութիւններէն էին թթու պտուղները, ձիթապտուղի ձէթ, օճառ եւ կերպասեղէն (բամպակ եւ մետաքս, յատկապէս՝ թաւիշ):
Մեմլուքներու ժամանակ, իշխող դասակարգը կը ստանձնէ գլխաւոր զինուորական, քաղաքական եւ կառավարման գործեր: Արաբները կը կազմեն բնակչութեան կորիզը (կրօնական, արտադրողական եւ նիւթական գործեր) եւ քաղաքին միւս բնակիչներն էին քաղաքին բնիկները, Սուրիոյ տարբեր շրջաններէ եկած գաղթականները, հիւսիսային ափրիկեցիներ, որոնք եկած էին Քալաուունի բանակին հետ Թրիփոլին ազատագրելու ժամանակ, Արեւելքի ուղղափառ քրիստոնեաները, Արեւմուտքէն ընտանիքներ եւ հրեայ փոքրամասնութիւն մը: Մեմլուքեան Թրիփոլիի բնակչութեան թիւը կը կազմէր 20000-էն 40000, որ շատ նուազ էր բաղդատած Դամասկոսի եւ Հալէպի:
Մեմլուքեան Թրիփոլի կ'արձանագրէ շատ բարձր քաղաքային աճ եւ քաղաքային յառաջդիմութիւն (ըստ ճամբորդներու): Քաղաքը ծովեզերեայ կողմէն ունէր եօթը բերդեր՝ պաշտպանութեան համար, իր մէջ ներառելով այսօրուան Առիւծի աշտարակը: Այդ ժամանակ, Սուրբ Ժիլի պալատը Մեմլուքեան Թրիփոլիի ամրոցն էր։ «Իշխանի Ջուրի Խողովակներ»-ը դարձեալ կը գործածուին Ռաշիինի աղբիւրէն ջուր ապահովելու համար: Շատ մը կամուրջներ կը կառուցուին եւ շուրջը գտնուող այգիները կը տարածուին մինչեւ չոր մասերը: Տուներուն զուլալ ջուր կը հասնի անոնց տանիքներէն:
Կրօնական եւ դարաւոր շինարարութեամբ մեմլուքեան Թրիփոլին լաւ օրինակ մը ներկայացնէ այդ ժամանակի ճարտարապետութեան: Այդ շինարարութիւններէն ամէնէն հինը կառուցուած են 12-13-րդ դարու եկեղեցիներու քարերէ: Այդ օրերու ճարտարապետական յատկութիւնները կը նշմարուին մզկիթներուն եւ «մատրասա»-ներուն (իսլամական դպրոց) մէջ։ Մատրասաները շատ մեծ ուշադրութիւն կը գրաւեն՝ իրենց իւրայատուկ կառոյցով եւ յարդարանքով՝ տեղ մը մեղուի փեթակի ձեւ ունեցող առաստաղով, միւս կողմը ձեւաւոր անկիւնով մը, եւ այլն: Ամէնէն գեղեցիկներէն է «Ալ-Պուրթասիա» մատրասան: Մեմլուքեան Թրիփոլիի հանրային շէնքերը կը յատկանշուին իրենց նստարաններու եւ շէնքի երեսներու խնամքով եւ փողոցներու դասաւորումներով: Լաւապէս տաշուած ու ձեւուած քառերը (տեղական աւազաքառը) կը գործածուէր իբրեւ շինարարական նիւթ եւ իբրեւ յարդարանքի նիւթ՝ բարձունքներու վրայ եւ բացութիւններու շուրջ: Բարձր պատերը կը հանդիսանային սիւները: Բոլոր վայրերը՝ սկսեալ աղօթարաններէն մինչեւ պարզ քառակուսի սենեակները գրեթէ խաչաձեւ կամարներով կը ծածկուէին: Կամարներ կը կառուցուէին կարեւոր կեդրոններու վրայ, ինչպէս՝ գերեզմանները, միհրապները եւ ծածկուած դաշտերը:
Մեմլուքեան շէնքերու զարդարումները կը կեդրոնանային շինութեան ամէնէն շատ երեւելի մասերուն վրայ, ինչպէս մինարէները, դռնակները, պատուհանները, գետինի սալապատումը եւ այլն: Այդ ժամանակի յարդարանքները կարելի է բաժնել 2 մասի՝ շինարարական յարդարանք եւ յարմարած յարդարանք:
Թրիփոլի կարեւոր շինութիւններէն էին 6 մզկիթներ (Մանսուրի Մեծ Մզկիթը, Ալ-Աթթար, Թայնալ, Ալ-Ուուայսիյաթ, Ալ-Պուրթասի եւ Ալ-Թաուպաթ մզկիթները): Կային նաեւ երկու թաղային մզկիթներ եւ երկու այլ մզկիթներ, որոնք կառուցուած էին պարապ տարածութիւններու վրայ։ Մեմլուքեան Թրիփոլին ունէր 16 մատրասաներ, որոնցմէ չորսը ամբողջովին ոչնչացած է: Այս մատրասաներէն 6 հատը կը գտնուէին Մեծ Մզկիթին շուրջ: Թրիփոլի նաեւ ունէր Խանքաներ, խաներ, երեք համմամներ:
Օսմանեան Թրիփոլի (1516–1918)
Օսմանեան տիրապետութեան ժամանակ, Թրիփոլի գլխաւոր քաղաքը կը դառնայ Թրիփոլիի էլայէթին, որ կը տարածուէր Ժպէյլէն Թարսուս եւ ներքին Սուրիոյ Համա եւ Հոմս քաղաքներ: Շրջանի միւս երկու էյալէթներն էին Հալէպի էլայէթը եւ Շամի էլայէթը: Մինչեւ 1612, Թրիփոլի Հալէպի նաւահանգիստը կը նկատուէր: Անիկա նաեւ կախեալ էր Սուրիոյ ներքին առեւտուրէն եւ լեռնային շրջաններու հարկահաւաքէն: 17-18-րդ դարերուն, շատ մեծ թիւով ֆրանսացի վաճառականներ կու գան Թրիփոլիի նաւահանգիստ, որ հետզհետէ կը դառնայ Եւրոպայի նաւահանգիստներու մրցակից: 19-րդ դարուն, Թրիփոլի մաս կը կազմէ Պէյրութի վիլայէթին իբրեւ սանճագ մը մինչեւ 1918, երբ կ'անցնի Բրիտանիոյ իշխանութեան տակ:
Սուլէյման Ա.-ի օրերուն օսմանցիները կը վերականգնեն Թրիփոլիի բերդը: Ապա, կառավարիչները խաչակրական շրջանները փոփոխութեան կ'ենթարկեն եւ զանոնք կ'օգտագործեն իբրեւ զօրանոցներ եւ բանտեր: Քաղաքին կեդրոնը կը կառուցուի Խան Ալ-Սապունը՝ քաղաքը հսկելու համար: Օսմանեան Թրիփոլիի հարաւը կ'ապրի շինարարական յառաջընթացք. կը կառուցուին Ալ-Մուալլաք (1559) եւ Ալ-Թահհան (17-րդ դարու սկիզբ) մզկիթները ու կը վերականգնուի Ալ-Թաուպահ մզկիթը, որ ջրհեղեղի պատճառով կը կործանուի 1612-ին):
Ժողովրդագրութիւն
Թրիփոլիի բնակչութեան մեծամասնութիւնը կը պատկանի Սուննի իսլամ համայնքին: Լիբանանի Ալաուի համայնքը կ'ապրի Ժապալ Մոհսեն թաղամասին մէջ։ Իսկ քրիստոնեայ բնակչութեան տոկոսը կը կազմէ 10 առ հարիւր:
Սուրբ Ժիլի Ռեմոնի Ամրոց
Բերդը իր անունը կ'առնէ Սուրբ Ժիլի Ռեմոնէն, որ քաղաքը տիրած է 1902-ին եւ հրամայած է կառուցել այս ամրոցը, զոր ինք կը կոչէ Մոն Փելերին: Բուն պալատը 1289-ին կը հրկիզուի եւ կը վերակառուցուի քանի մը առիթներով:
Այսօրուան մեր տեսած ամրոցը կը կառուցուի օսմանեան տիրապետութեան ժամանակ: Անիկա ունի մեծ օսմանեան մուտք մը, որուն վրայ փորագրուած է Սուլէյման Ա.-ի կողմէ: 19-րդ դարու սկիզբին, ամրոցը շատ ամուր ձեւով կը վերականգնի Թրիփոլիի օսմանցի կառավարիչ Մուսթաֆա Աղա Պարպարի կողմէ:
Ժամացոյցի Աշտարակը
Ժամացոյցի աշտարակը Թրիփոլիի ամէնէն նշանաւոր կոթողներէն է: Անիկա կը գտնուի Ալ-Թել հրապարակին վրայ եւ կառուցուած է օսմանցիներուն կողմէ՝ իբրեւ քաղաքին նուէր: Ժամացոյցի աշտարակը ամբողջովին կը վերանորոգուի 1992-ին՝ հիւսիսային Լիբանանի թրքական դեսպանին՝ Սոպհի Աքքարի բարերարութեամբ եւ ապա Փետրուար 2016-ին, Թուրքիոյ վարչապետին նուիրատուութեամբ եւ Թրիփոլիի քաղաքապետութեան մշակութային կոթողներու կոմիտէի համագործակցութեամբ: Թրիփոլիի ամէնէն հին հանրային պարտէզներէն Ալ-Մանշիէն կը գտնուի ժամացոյցի աշտարակին կից:
Համմամներ
Մեմլուք կառավարիչներուն կողմէ կառուցուած համմամները շքեղ էին եւ անոնցմէ շատերը մինչեւ այսօր կը գոյատեւեն: Ամէնէն նշանաւորներէն են.
Օսքար Նիմըրի Ռաշիտ Քարամէի Անուան Խաղավայրը
1963-ին, Օսքար Նիմըրի կը վստահուի Թրիփոլիի միջազգային խաղավայրի յատակագիծին պատրաստութիւնը, սակայն 1975-ի Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին պատճառով շինարարութիւնը կիսատ կը մնայ: Այս 10000 հեքթար տարածքը իր 15 շէնքերով մինչեւ այսօր անաւարտ են:
Ցամաքէն Հեռու Կղզիներ
Թրիփոլի շատ մը կղզիներ ունի: Մեծագոյն կղզին կը կոչուի «Արմաւենի ծառերու կղզի» կամ «Նապաստակներու կղզի»:
Նապաստակներու Կղզի
Այս կղզին 20 հեքթար տարածութեամբ շրջանի մեծագոյ կղզի է: Կղզին կը կոչուի «Արանեպ»-ի կամ նապաստակներու կղզի, քանի որ 20-րդ դարուն սկիզբը՝ ֆրանսացիներու իշխանութեան ժամանակ, շատ մեծ թիւով նապաստակներ կ'աճէին այդ վայրին մէջ։ Ներկայիս, այդ կղզին կը ծառայէ իբրեւ կանաչ կրեաներու, հազուագիւտ թռչուններու եւ նապաստակներու պահպանման վայր: 1992-ին, ԵՈՒՆԵՍՔՕ-յի կողմէ անիկա կը հռչակուի իբրեւ պահպանուած վայր, որով ճամբարներ ու խարոյկ սարքելը արգիլուած են: Իր գեղեցիկ տեսարանէն անկախ, Արմաւենիի կղզին մշակութային կոթող մըն է: 1973-ին կատարուած պեղումներէն ի յայտ կու գայ խաչակրական ժամանակներէն մարդոց գոյութիւնը կղզիին վրայ:
Պաքար Կղզիները
Ծանօթ է Ապտիւլուահապ կղզի անունով: Օսմանեան օրերէն մինչեւ այսօր, կղզին վարձու տրուած է Ատել եւ Խէյրըտտին Ապտիւլուահապներուն, որոնք նաւաշինութեամբ կը զբաղին: Խաչակիրներուն ժամանակ, կղզին կը կոչուէր Սուրբ Թովմաս: Պաքարի կղզին ամէնէն մօտիկն է ցամաքին եւ կարելի է կամուրջով մը ցամաքէն այս կղզին անցնիլ:
Պելլան Կղզի
Կղզիին անունը կու գայ անոր վրայ ապրող բոյսէ մը, որով կը շինուի ցախը: Մարդիկ կը կարծեն, որ անոր անունը կու գայ «կապոյտ կէտ», որ 20-րդ դարու սկիզբը յայտնուած է կղզիին եզերքը:
Ֆանար Կղզի
Կղզին ունի 1600 քառակուսի մեթր տարածութիւն:
Եկեղեցիներ
Թրիփոլիի եկեղեցիներուն մեծ մասը կը յիշեցնէ քաղաքի պատմութիւնը: Անոնք նաեւ ցոյց կու տան քաղաքին քրիստոնեայ համայնքին ներկայութիւնը.
Մզկիթներ
thumb|Թայնալ մզկիթ Թրիփոլի հարուստ է մզկիթներով, որոնք կը տարածուին ամբողջ քաղաքին մէջ։ Ամէն թաղամասի մէջ կարելի է մզկիթ գտնել: Մեմլուքներու տիրապետութեան շրջանին, կառուցուած են մեծ թիւով մզկիթներ, որոնցմէ շատեր մինչեւ հիմա կանգուն են.
Նշանաւոր մզկիթներէն են.
Կրթութիւն
Թրիփոլի ունի մեծ թիւով անձնական եւ պետական դպրոցներ: Թրիփոլիին եւ իր շրջակայքին մէջ կը գտնուին մեծ թիւով համալսարաններ:
Թրիփոլիի եւ իր շրջակայքի համալսարաններէն են.
Թրիփոլիի Միջազգային Խաղավայր
thumb|խաղավայրը Թրիփոլիի միջազգային խաղավայրը, որ նախապէս կը կոչուէր Ռաշիտ Քարամէի միջազգային ցուցահանդէսի կեդրոն, բազմաթիւ շինութիւններէն են, որոնք յատակագիծը պատրաստուած է պրազիլցի ճարտարապետ Օսքար Նիմեյըրի կողմէ: Վայրը կառուցուած համաշխարհային ձեռնարկի մը համար, սակայն 1975-ի պայթած քաղաքացիական պատերազմը վերջնականապէս կը կասեցնէ աշխատանքը: Խաղավայրը կը գրաւէ 1 քառակուսի քիլոմեթր տարածութիւն եւ կը բաղկանայ 15 կիսաւարտ շէնքերէ: Այժմ այդ վայրը լքուած է: Խօսքեր եղած վայրը վերականգնելու մասին, սակայն քաղաքական եւ ապահովական պատճառներով ձախողած է:
Առեւտուր
Թրիփոլին, որ ժամանակին տնտեսապէս համահաւասար էր Պէյրութին, կ'ապրի նեղ պայմաններ: Շատ մը միութիւններ, ինչպէս՝ Թրիփոլիի Առեւտրական Վերականգման Միութիւնը, ջանք կը թափեն քաղաքին մշակութային արտադրութիւնները արտահանման գործին մէջ՝ ինչպէս կահ-կարասիներ, պղինձէ զարդեր, ինչպէս նաեւ նոր արհեստներու ընդարձակման գործին մէջ՝ այսինքն արհեստագիտութեան ներմուծումը եւ նաւահանգիստի յառաջդիմած աշխատանքը:
2008-ին կը հիմնուի Թրիփոլիի Յատուկ Տնտեսական Բաժինը, որուն նպատակն է տուրքերէ զերծ պահել ծրագիրներ, որոնց դրամագլուխը կը գերազանցէ 300000$-ը եւ որոնց աշխատողներու կէսէն աւելի լիբանանցի են: Այս 55 հեքթար տարածութիւնը կը գտնուի Թրիփոլիի նաւահանգիստին կից:
Վերջերս, կազմուած է «Թրիփոլիի Տեսլական 2020» վերականգման ծրագիրը, որուն նպատակն է քաջալերել նիւթական ներդրումը, մարզումը՝ բարելաւելու համար քաղաքի տնտեսական պայմանները: Այս ծրագրին նեցուկ կը կանգնին Թրիփոլիի կարեւորագոյն քաղաքական դէմքեր եւ առեւտրականներ, իսկ ծրագիրը կը հովանաւորուի Լիբանանի վարչապետ Սաատ Հարիրիի եւ Թրիփոլիի խորհրդարանի անդամներու գրասենեակները:
Օճառի Խանը
thumb|Թրիփոլիի օճառի խանը Խանը կը գտնուի քառակուսի դաշտի մը մօտ եւ ունի շատրուան, օճառ պատրաստելու արհեստանոցներ ու խանութներ:
15-րդ դարու վերջաւորութեան, Թրիփոլիի կառավարիչ Եուսէֆ պէյք Սայֆա կը հիմնէ «Խան Ալ-Սապուն»-ը (Օճառ արտադրողներու պանդոկ): Այս վաճառատան շինութիւնը կ'աւարտի XVI դարու սկիզբը՝ մեմլուքեան տիրապետութեան վերջին օրերուն: Թրիփոլիի այս օճառի շուկան այդքան հանրածանօթ կը դառնայ, որ այլեւս միայն տեղւոյն վրայ ծախելու փոխարէն օճառներ կ'արտածէին դէպի Եւրոպա:
Սկիզբը, այս անուշահոտ օճառներ իրարու կը նուիրէին Եւրոպայի մէջ, ինչ որ պատճառ կը դառնայ այս գործին յառաջդիմութեան: Օճառներու բարձր պահանջքին պատճառով, օճառ շինողները կը սկսին այս մէկը իրենց արհեստը նկատել եւ կը սկսին անոնցմէ արտածել դէպի այլ արաբական ու ասիական երկիրներ: Այժմ, Թրիփոլիի մէջ կարելի է գտնել բազմաթիւ տեսակներով հնադարեան այս օճառներէն՝ ինչպէս վէրքի դէմ օճառներ, մորթը խոնաւցելու, փափուկնելու եւ այլ տեսակներ:
Այս օճառներու պատրաստութեան համար կը գործածուի ձիթապտուղի ձէթը: Թրիփոլիի օճառը նաեւ կը պարունակէ մեղր, ձէթի տեսակներ եւ հոտաւէտ բոյսեր, ինչպէս՝ ծաղիկներ, փեթակներ եւ խոտեր: Այս օճառները արեւուն տակ կը չորցնեն, չոր օդով շրջապատի մը, որպէսզի ջուրը լաւապէս շոգիանայ: Այս չորնալու գործընթացը կը տեւէ մօտաւորապէս 3 ամիս: Երբ ջուրը շոգիանայ, ճերմակ բարակ կեղեւ մը կը յայտնուի օճառին մակերեսը, որ կը կազմուի ծովուն աղին պատճառով: Արհեստաւորը օճառը մեծ ուշադրութեամբ «կը սանտրէ» իր ձեռքով, մինչեւ որ այդ ճերմակ կեղեւը չքանայ:
Խան Ալ-Խայյաթին - Դերձակներու Խանը
Դերձակներու խանը կառուցուած է 14-րդ դարուն: Անիկա 60 մեթր երկարութեամբ անցք մըն է, որուն երկու կողմերը շրջապատուած են կամարներով:
Արաբական Անուշեղէն
Թրիփոլի շատ նշանաւոր է անուշեղէնով, ինչ որ ուշադրութիւնը կը գրաւէ այցելուներուն: Կարգ մը անուշավաճառներ մասնաճիւղեր ունին ամբողջ Լիբանանի տարածքին եւ Լիբանանէն դուրս, ինչպէս՝ Ապտիւլ Ռահման եւ Ռաֆաաթ Ալ-Հալլապ անուշավաճառները, որոնք Թրիփոլիէն դուրս մասնաճիւղեր հիմնելով եւ տուփով անուշեղէն դուրս ուղարկելով հռչակ ստացած են:
Քոյր Քաղաքներ
Թրիփոլիի քոյր քաղաքներն են.
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Լիբանանի քաղաքներ Ստորոգութիւն:Փիւնիկ
1629 թուական
1629 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 29րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1629 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1629 մահեր
Ստորոգութիւն:1629
Եմէն
Եմէն, կը գտնուի Արաբական Թերակղզիին հարաւ արեւմտեան շրջանը, Կարմիր Ծով ու ափին։ Սահմաններն են Արեւմուտքէն՝ Կարմիր Ծով, Հարաւէն՝ Եմէնի Ժողովրդային Հանրապետութիւն, Հիւսիսէն եւ Արեւելքէն՝ Սէուտական Արաբիա։
Ծովեզերեայ շրջանը անապատային է, իսկ ներքին շրջանները լեռնային են եւ բարեբեր։
Գլխաւոր քաղաքներն են. Սանաա, Թայէզ, Հոտէյտա (նաւահանգիստ) եւ Մոքա։
Ցեղային եւ Կրօնական Նկարագիր
Եմէնի ժողովուրդը արաբ է (95 առ հարիւր) եւ կրօնքով իսլամ, որ պետական կրօնքն է։
Ժողովուրդը 95 առ հարիւրով անգրագէտ է, սակայն հանրապետական նոր վարչաձեւը թափ կու տայ կրթութեան զարգացման ու կը բանայ բազմաթիւ վարժարաններ։
Ցեղախմբային համակարգը տակաւին ուժի մէջ է Եմէնի մէջ։ Ժողովուրդը մեծ տոկոսով թափառաշրջիկ է։
Հինէն ի վեր այնտեղ ապրած են բազմաթիւ հրեաներ, որոնց ժառանգորդները դեռ կ՛ապրին ու կը գործեն Եմէնի մէջ։
Պատմութիւն եւ Կառավարութիւն
Եմէնի պատմութիւնը կը սկսի Ն.Ք. 1200 թուականին։
Այս հողամասը մաս կը կազմէր Սապայի թագաւորութեան եւ Ափրիկէ ի ու Հնդկաստան ի միջեւ կարաւաններու ճամբայ էր։ Աստուածաշունչ ին մէջ մատնանշուած է այս շրջանի ոսկին, զոր Սապայի թագուհին նուէր կ՛ուղարկէր Սողոմոն թագաւորին։
Եմէն իսլամութիւն ընդունեց 628-ին եւ մաս կազմեց արաբական առաջին ընդարձակածաւալ կայսրութեան, որմէ բաժնուեցաւ Ժ. դարուն՝ կեդրոնական կառավարութեան (Ապպասեան հարստութիւն) տկարացման պատճառով։
Համաշխարհային Առաջին պատերազմ էն ետք Իմամ Եահեա, որ չէզոք մնացած էր, յաջողեցաւ իր հակակշիռը հաստատել երկրին վրայ։
Եմէնի՝ գերիշխան պետութեան գոյավիճակը ճանչցուեցաւ 1934-ին, Սէուտական Արաբիոյ եւ Մեծն Բրիտանիոյ միջեւ ստորագրուած համաձայնութեամբ։
Իմամ Եահեա սպաննուեցաւ 1948-ին ապստամբ ընդդիմադիրներու կողմէ, որոնք սակայն չյաջողեցան հասնիլ իշխանութեան։
1948-1962-ի շրջանին Եմէն կը կառավարուէր Իմամ Ահմէտի կողմէ, որ շրջան մը դաշնակցային կապերով միացաւ Արաբական Միացեալ Հանրապետութեան (Եգիպտոս-Սուրիա)։ Իմամ Ահմէտ կատարեալ բռնապետ մըն էր, որ կացինով գլխատել տուաւ նոյնիսկ իր եղբայրը։ Ապստամբական բազմաթիւ փորձեր ձախողեցան Իմամ Ահմէտի իշխանութեան շրջանին։
Ահմէտի մահով (1962) անոր յաջորդեց իր զաւակը՝ Իմամ Պատր, որ բարեկարգչական ծրագիրներով հազիւ գործի լծուած էր, երբ գահակալութենէն հազիւ 10 օր ետք, 26 Սեպտեմբեր 1962-ին յեղափոխութիւն մը ծագեցաւ, ղեկավարութեամբ զօրավար Ապտալլա Սալլալի եւ հանրապետութիւն հռչակուեցաւ։
Հակառակ իմամական պալատի ռմբակոծման, Իմամ Պատր ողջ մնացած էր ու քաշուած լեռները։ Ան իր շուրջ հաւաքեց հաւատարիմները եւ սկսաւ իշխանութեան վերատիրանալու պատերազմին (1963)։ Ապտալլա Սալլալ իր իշխանութեան առաջին օրէն իսկ դաշինք ստորագրեց Եգիպտոսի հետ, որ ոչ միայն զինուորական մասնագիտական օժանդակութիւն ընծայեց, այլ նաեւ պատերազմող բանակ ղրկեց (մօտ 40,000)։
Իր կարգին Սէուտական Արաբիա սկսաւ զինուորական եւ նիւթական օժանդակութիւն տալ թագաւորութիւններուն։ Քաղաքացիական կռիւները ստացան բուռն բնոյթ եւ վերածուեցան իսկական պատերազմի՝ ծանր վնասներու ենթարկելով երկու կողմերը։
Այս արիւնաքամ պատերազմին վերջ տալու համար եղան բազմաթիւ փորձեր, որոնց գլխաւորներն են.
Տնտեսական Պայմաններ
Ճարտարարուեստ գոյութիւն չունի։
Քերուըտուք
Քերուըտուքը երբեմն հաճելի եւ երբեմն անհաճոյ զգացում-փափաքն է, որ կը մղէ մեզ քերելու մեր մարմնին մակերեսը, այսինքն՝ մեր մորթը: Ան բնական երեւոյթ չէ: Ընդհակարակը, ան անբնական երեւոյթ է եւ հակադարձութիւն (response) մըն է որոշ գրգիռի (stimulus) մը կամ հիւանդագին կացութեան մը:
Քերուըտուքը կրնայ ըլլալ ախտանշանը մորթային կամ մարմնական հիւանդութեան մը:
Սկզբնաղբիւրներ
Բնախօսականօրէն քերուըտուքը ունի երկու սկզբնաղբիւրներ՝
Ծայրամասային սկզբնաղբիւր (peripheral origin)
Ծայրամասային սկզբնաղբիւրը ունի երկու ենթաբաժանումներ՝
Մորթային
Մորթայինը կը ծագի եւ սկիզբ կ'առնէ մորթին մէջ։ Ան կը յառաջանայ մորթին վրայ գոյութիւն ունեցող զանազան գրգռիչ ազդակներէ: Այս ազդակները կրնան ըլլալ՝
Վերոյիշեալ ազդակներու գոյութիւնը կը յառաջացնէ Histamine կոչուած ներազդակի (hormone) արտադրութիւնը մորթին մէջ։ Histamine-ը պատճառ կը դառնայ մորթի խաւերուն մէջ գտնուող քերուըտուքի զգացողութեան-զգալու (sensation, feeling) ջիղերու յետին մազմզուկներու գրգռութեան:
Ջղախտագին (neuropathic)
Ջղախտայինը կը ծագի մորթէն ուղեղ գացող ջիղերու գրգռութեամբ, որ տեղի կ'ունենայ ջիղի հարուած-վնասումով եւ հիւանդագին կացութեամբ:
Կեդրոնական սկզբնաղբիւր (central origin)
Կեդրոնական սկզբնաղբիւրը, իր կարգին, ունի երկու ենթաբաժանումներ՝
Ջղածին (neurogenic)
Ջղածինը ծնունդ կ'առնէ կեդրոնական ջղային համակարգի (central nervous system) մէջ։  Ան կը յառաջանայ ուղեղային որոշ հիւանդութիւններով, օրինակ՝ ուղեղի քաղցկեղ եւ M.S. հիւանդութեամբ:
Հոգեծին (psychogenic)
Հոգեծինը կը յառաջանայ որոշ հոգեբանական հիւանդութիւներու հետ:
Նուազում
Քերուըտուքի զգացումը կը նուազի ընդհանուր մարմնական ցաւի ստեղծումով եւ կամ տեղայնական ցաւ յառաջացնելով: Այս մէկը կ'իրականանայ հետեւեալ միջոցառումներով՝
Վերոյիշեալ միջոցառումներով յառաջացած ցաւը կը խափանէ քերուըտուքի գգացումը:
Թումօ
= ՀԲԸՄ «Թումօ» կեդրոն =
Ի՞նչ է Թումոն
Թումոն անվճար կրթական փորձառութիւն է, ուր պատանիները իրենք  կը գծեն իրենց կրթական ուղին: Թումոյի կրթական ծրագիրը բաղկացած է ինքնուսուցման, դասընթացներու և արուեստի ու արհեստագիտութեան 14 ոլորտներու մէջ:
Քերուըտուք
Նուազում
Տեսնուած է, որ ընդհանուր ցաւազրկումով քերուըտուքը ամբողջովին կ'անյետանայ:
Դրդապատճառները
Քերուըտուքի դրդապատճառները շատ են: Անոնցմէ կարելի է յիշել հետեւեալները՝
Թումօ
Նախապատմութիւնը
2011 թուականի բացումէն տարիներ առաջ, երբ դեռ առաջին Թումօ կենդրոնը կառուցուած էր, շինարարութեան շրջանէն՝ անցնող տեղի պատանիներէն յաճախ կը լսուէր «Թումօ եմ գնում» արտայայտութիւնը: Շուտով շինութեան հրապարակ գործաւորներն ալ սկսան կոչել «Թումօ գնալ», ու անունը այդպէս ալ մնաց: Յետոյ՝ այն դարձաւ կենդրոնին պաշտօնական անունը:
Քերուըտուք
Դրդապատճառները
Վերոյիշեալ ազդակներու գոյութեամբ մորթը կը գրգռուի եւ տեղի կ'ունենայ զանազան աստիճանի քերուըտուք:
Թումօ
Նախապատմութիւնը
“Թումօ”-ի հիմնադիրն է, ամերիկահայ գործարար Սամ Սիմոնեանը։
Քերուըտուք
Դրդապատճառները
Մորթային հիւանդութիւններուն մեծամասնութիւնը կը յայտնուի քերուըտուքով:
Հիւանդութիւններ
Հետեւեալ մորթային հիւանդութիւնները յատկապէս կը յատկանշուին սուր քերուըտուքով՝
(Այս չորս հիւանդութիւնները ընդհանրապէս մանկական հիւանդութիւններ են)
բազմաթիւ յղի կիներ յղութեան վերջին ամիսներուն կ'ունենան զանազան աստիճանի քերուըտուք:
Ախտաճանաչում
Քերուըտուքը ինքնին ախտաճանաչումի չի կարօտիր: Սակայն անոր ախտապատճառները յարկ է որ ախտաճանաչուին, որպէսզի կարելի ըլլայ կասեցնել քերուըտուքը: Այս նպատակին հասնելու համար մորթաբուժը (dermatologist) կը դիմէ զանազան տեսակի միջոցառումներու՝