cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մաշտոց Ա. Քհնյ. Ոսկերիչեան
Արտաքին միջամտութեամր Եդուարդ ազատ արձակուած է բանտէն։ Բայց ոստիկանութիւնր զինք հանգիստ չէ ձգած։ Թրքական բանակին մէջ զինուորագրած են զինք ու ղրկած են Պաղեստինի ճակատը։ Իր ճարպիկութեամբ թէեւ փախուստ տալով ճակատէն անցած է անգլիացիներուն կողմը, բայց այլազան միջոցներով կրկին ձերբակալուած է ու պատերազմական ատեանին կողմէ դատապարտուած գնդակահարութեան։ Բարեբախտաբար, տակաւին վճիոր չգործադրուած, ներքին պատճառներով՝ ճակատը քայքայուած է ու ինք փրկուած՝ է ստոյգ մահէ։ Այնուհետեւ Եդուարդը գերի տարուած է Գահիրէ ու Հելիոպոլսոյ գերանոցր, ուր ժամանակ մր մնալէ ետք, աղատ արձակուած է արտաքին միջամտութեամր։ Ապա, ան մեկնած է Բոր-Սայիտ ու տեղւոյն հայկական բանակին մէջ կամաւոր արձանագրուած։
1918-ին Բոր-Սայիտի հայկական Վրանաքաղաքի մէջ կրկին վարած ուսուցչական պաշտօնը։
1918-ին զինադադարէն վերջ, Մերսինի Հ.Բ.Ը.Միութեան որբանոցին մէջ ուսուցչոգթեան պաշտօն վարած է ժամանակ մը։ Ապա, Կիլիկիոյ պարպումին, փոխադրուած է Հալէպ, ուր 1920-1930 թուական դարձեալ ուսուցչութեամբ պարապած՝ Ազգ. Հայկական Վարժարանին մէջ։
Իբրեւ փորձառու կրթական մշակ, Եդուարդ ուսուցչական վկայական ստացած է Կ. Պոլսոյ Ազգ. Կեդրոնական Վարչութեան Ուսումնական Խորհուրդէն։
Տէր Մաշտոց, Առաջնորդ Սրբազան Հօր Հաւանութեամբ տեղափոխուած է Լիբանանի Թեմ եւ հոգեւոր հովիւ նշանակուած՝ Զահլէյի հայ գաղութին։
Ան հրաժեշտ տուած է աշխարհիմ 1962-ին :
Հետաքրքրութիւն (յոյզ)
Հետաքրքութիւնը զգացում կամ վրդովմունք մըն է որ ուշադրութիւն կը գրաւ է նիւթի մը շուրջ։ Ժամանակից հոգեբանութեան մէջ, «հետաքրքութիւն» բառը կը գործածուի որպէս ընդհանուր մտապատկեր, որ կարողութիւնը ունի շրջապատելու ուրիշ յատուկ հոգեբանական գոյականներ, ինչպէս անակնկալ:
Հետաքրքութեան յոյզը ունի իր յատուկ դէմքի արտայատութիւնները, եւ անոնց ամէնէն նկատելին է ունենալ ընդլայնուած բիբ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հոգեբանութիւն
Տիգրան Չէօկիւրեան
Տիգրան Չէօկիւրեան (, Մեծ Եղեռնի գոհ), գրող եւ հասարակական գործիչ։
Ծնած է Կիւմիւշխանէ, արեւմտեան Անատոլիոյ մէջ։ Մանկութիւնը անցուցած է Տրապիզոն, ուր ծնողները կը զոհուին 1896-ի ջարդերուն, քանի մը տարի կը մնայ որբանոց. նախ գաւառները, ապա Պոլիս։ Կը յաճախէ ու կ՛աւարտէ Պէրպէրեան վարժարանը, հոն եւ Սկիւտարի ճեմարանին մէջ դառնալով ուսուցիչ։
Մամուլի մէջ կը հրատարակէ գրական-վերլուծական յօդուածներ, նաեւ պատմուածքներ։ Կը կատարէ թարգմանութիւններ եւրոպական գրականութենէն՝ Կի տը Մօփասան, Լէոնիտ Անտրէեւ եւ այլն։ Կը ճամբորդէ Ֆրանսա եւ Իտալիա։
Կ՛ունենայ գրական-հրապարակագրական գործունէութիւն։ 1911-1912-ին կը խմբագրէ «Ոստան» եռամսեայ պարբերաթերթը՝ Միքայէլ Շամտանճեանի հետ։ Կը հրաստարակէ «Վանքը» վէպ-ը 1914-ին։
Կը ձերբակալուի եւ կը նահատակուի 1915-ին։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
1962 թուական
1962 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 62րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1962 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1962 մահեր
Մարիամ Չիլինկիրեան-Ամբակումեան
Մարիամ Չիլինկիրեան-Ամբակումեան, գթութեան քոյր, Եդեսիոյ հերոսամարտի մասնակից։
Կենսագրութիւն
Թեթեւ կաղալու պատճառով զինք կոչած են «Թի­մուր ­լէնկ» մականունով։ Եղած է Եդեսիոյ Կարմիր խաչի սիւներէն մին։ Եդեսիոյ հերոսամարտի ընթացքին նշանաւոր դարձած է ո՛չ միայն որպէս տիպար գթութեան քոյր, այլեւ՝ մարտիկներու խիզախ գործընկեր։ Երբ թուրքերու դիրքերէն ճերմակ դրօշակ պարզուեցաւ եւ յայտարարուեցաւ, թէ՝ Ֆախրի փաշան երկու հոգի կ՛ուզէ բանակցութիւն վարելու համար, Մարիամը խիզախօրէն առաջ անցած է, որուն հետեւած է մտերիմ ընկերուհի՝ Ազնիւ Միրզոյեանը։ Երբ անոնք հասած են թուրք փաշային քով, վերջինս շատ յարգալիր վերաբերմունք ցոյց տալով ըսած է. «Զա­ւակ­նե՛րս, ձեր քա­ջու­թեան վրայ կը հի­ա­նամ։ Կը ցա­ւիմ, որ ստիպ­ուած կռուած եմ ձեզի պէս հե­րոս­նե­րու եւ հե­րո­սու­հի­նե­րու դէմ։ Սա­կայն այլ կերպ չենք կրնար վար­ուիլ պե­տու­թեա­ն անհ­նա­զանդ եղողներուն հետ։ Կւ Խղճամ ձեր ժո­ղովուր­դին։ Կը ցան­կա­մ, որ վե­րա­դառ­նաք ու խօ­սի՛ք ձեր հրա­մա­նա­տա­րին հետ։ Դուք ձեր ու­նե­ցած ու­ժե­րով աւե­լին չէք կրնար ընել բա­նա­կի մը դէմ»։ Երկու հերոսուհիները փաշային պատասխանած են. «Շատ լաւ կը խօ­սիք։ Սա­կայն կը մո­ռա­նաք, որ կռի­ւը մե՛նք չենք սկսած։ Մեր երի­տա­սարդ­նե­րուն ու առաջ­նոր­դին տա­րիք եւ սպա­նե­ցիք։ Ձայն չհա­նե­ցինք։ Ի՛նչ որ պա­հան­ջե­ցիք` տուինք։ Այլեւս ի՞նչ կ՛ուզէք մեզմէ։ Ձեր կատարած անգթութիւններուն փոխարէն, գերի ինկած թուրք զինուորներուն կը պահենք առանց վնաս հասցնելու։ Դադրեցուցէ՛ք յարձակումները եւ մենք դարձեալ հաւատարիմ հպատակներն ենք կառավարութեան»։
Թուրք փաշան չէ ընդունած անոնց առաջարկը, սակայն հայ հերուսուհիներուն անվեհեր ու կորովի կեցուածքը՝ զինք խորապէս տպաւորած է։ Ամբողջ հերոսամարտի ընթացքին Մարիամը կռուած է մարտիկներուն հաւասար, խնամած վիրաուորներուն, մխիթարած յուսահատներուն։ Հերոսամարտէն ետք, ժողովուրդի բեկորներուն, առաջնորդած է դէպի ապահով թաքստոցներ կամ պատսպարած օտար հաստատութիւններու մէջ։ Շատերու պէս, Մարիամը եւս, ձերբակալուած է ու դատապարտուած՝ 101 տարուայ բանտարկութեան։
1918 թուականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի աւարտէն ետք, ազատուած է բանտէն։ Այնուհետեւ տեղափոխուած է ԱՄՆ եւ յետագային ամուսնացած՝ Ամբակումեանին հետ։
Նելլի Միլեր Մանն
Նելլի Միլեր Մանն, եղած է մենոնական եկեղեցւոյ երեւելի անդամ, Մերձաւոր Արեւելքի նպաստամատոյց կոմիտէի քարտուղարուհի, որ Մերձաւոր Արեւելքի մէջ մարդասիրական գործունէութիւն կը ծաւալէր։ Ան, Մերձաւոր Արեւելքի մէջ ունեցած իր գործունէութեան ընթացքին, Հայոց Ցեղասպանութենէն փրկուած հազարաւոր հայ որբերու ապահով փոխադրութեան պարտականութիւնը, ինչպէս նաեւ անոնց ապաստան տալու, զանոնք կրթելու եւ մեծցնելու աշխատանքին կ'օժանդակէ :
Կենսագրութիւն
Նելլի Միլեր հասակ կ'առնէ Էլքհարթի մէջ (Ինտիանա նահանգ), 27 Մարտ 1897-ին ։ Կը յաճախէ Փրէրի փողոցին վրայ գտնուող մենոնական եկեղեցին։ Կը յաճախէ Ինտիանա նահանգի Կոշէն քաղաքի «Կոշէն գոլէճ» կոչուող համալասարանը եւ շրջանաւարտ կ'ըլլայ 1921-ին (յաճախած՝ 1918-էն 1921) ։ Ուսանողական տարիներուն կը լսէ Օսմանեան կայսրութեան մէջ ապրած հայերու կեանքին մասին ։
Խումբ մը մենոնականներ, ինչպէս նաեւ Նելլի, իրենց մեծ ներդրումը ունեցած են Ա. համաշխարհային պատերազմէն ետք կեանքեր եւ քաղաքներ վերակերտելու աշխատանքին մէջ։ Այս խմբակը՝ մենոնական յանձնախումբը, որուն նպատակը Մերձաւոր Արեւելքի մէջ մենոնական բարեսիրական առաքելութիւն հիմնելն էր, կազմուած էր Նելլիի ծննդավայր Ինտիանա նահանգի Էլքհարթ քաղաքին մէջ 1917-ին։ Այդ շրջանը հետագային կը կոչուի «Մենոնիտական կեդրոնական կոմիտէ»։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:27 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:2 Փետրուարի մահացածներ
Հերաթ
Արեւմտեան Աֆղանիստանի տնտեսական կենդրոնն է։ Կան բամպակազտիչ, հիւսուածոյ, սնունդի արդիւնաբերութեան ոչ մեծ ձեռնարկութիւններ։ Զարգացած է տնայնագործական արտադրութիւնը (բուրդէ եւ մետաքսէ կտորներ, գորգեր, կարպետներ), կարակուլի մորթու, հացահատիկի, մրգերի եւ գիւղատնտեսական այլ արտադրանքի առեւտուրը։ Հերաթի հիմնադրումը վերագրվում է Ալեքսանդր Մակեդոնացուն։ Հերաթում պահպանած ճարտսրսպետական հուշարձաններից են՝ միջնաբերդը (XV դար), մզկիթը (1201-XIV դար, վերականգնվել է 1498-1500 թուականներին՝ երկրաշարժին յետոյ, վերակառուցվել է 1936-1944 թուականներին), Մուսսալա անսամբլի Գաուհարշադ դամբարանը եւ մինարեթները (Հերաթից հիւսիս-արեւմուտք), Ապտուլլա Անսարի դամբարանը (բոլորն էլ XV դար, ճարտարապետ Կավամադդին Շիրագի)։ Հերաթը միջնադարյան մանրանկարչութեան եւ դեկորատիվ-կիրառական արվեստի նշանավոր կենդրոն էր։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Աֆղանիստանի քաղաքներ
1963 թուական
1963 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 63րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1963 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1963 մահեր
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1963
If I Lose Myself
Երգին ստեղծում
OneRepublic խումբին մենակատար Ռայան Տետերը Billboard-ին տուած հարցազրոյցին մէջ ըսած է. «Այս ամենայն հաւանականութեամբ իմ թաղման մասին է, ճախրելու թաքնուած վախի եւ ինքնաթիռով վայրէջք կատարելու մասին, այդ պահուն ունենալով վախ՝ նայելով պատուհանէն դուրս, տեսնելով անցնող կեանքը աւելի կանուխ, քան ինքներդ ձեզի եւ անոր մէջ կերպ մը գտնել հանգստութիւն, որ քո կողքի մարդը նոյն զգացողութիւնները ունի» :
Ստեղծագործութիւն
Երգին տեւողութիւնը 4:01 վայրկեան է, եւ մէկ վայրկեանի մէջ ունի 140 չափի հարուած  :
Կենդանի կատարումներ
28 Մարտ 2013-ին OneRepublic խումբը նոր երգ մը ստեղծելով American Idol-ի նախկին անդամ Մակֆի հետ, ներկայացուց ժողովուրդին : Երգը նաեւ երգած են Good Morning America, The Ellen Degeneres Show եւ Rachael Ray ծրագիրներուն մէջ։
Տիգրան Օտեան
Տիգրան Օտեան (Ասօ), (1880,Վան – 1915), ուսուցիչ եւ կուսակցական գործիչ:
Կենսագրութիւն
Ծնած է Վան 1880-ին եւ հոն ստացած նխն. Կրթութիւնը: Ուսուցիչ Պարսկաստան 1896-1906, որմէ յետոյ մտած Հնչ. Շարքին մէջ, աշխատակցելով նոյն կուսակցութեան օրկաններուն եւ այլ թերթերու՝ զանազան ծածկանուններով: Հրատարակած է Երկիր Թերթը: Հեղինակ Կարմիր օրեր, Դատաստան, Վահէ, Դիւցազնուհին եւն. գրքոյկներուն:
Տիգրան Պետրոսեանի անուան շախմատի տուն
Տիգրան Պետրոսեանի անուան շախմատի տուն (Տիգրան Պետրոսեանի անուան շախմատիստի կեդրոնական տուն), բացուած է 1970-ին, 1984-էն կը կրէ շախմատի աշխարհի 9-րդ ախոյեան Տիգրան Պետրոսեանի անունը։ Ընդգրկուած է Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ:
Պատմութիւն
Շախմատի տունը մայրաքաղաքի մարզական կարեւորագոյն կառոյցներէն է (ճարտարապետներ` Ժաննա Մեշչերիակովա, Ռ. Մանուկեան, նկարիչներ` Յ. Պտէեան, Տ. Պապայեան, 1970)։ Շէնքի հիմնարկեքի առաջին քարը տեղադրած է Տիգրան Պետրոսեանը։ Շէնքը ունի անսովոր եռանկիւնի ձեւ, որ շախմատային նաւակ կը յիշեցնէ։ Ճակատը կը զարդարեն պղինձէ կոփուած եօթ ոճաւորուած շախմատի խաղաքարեր։
Տիգրան Պետրոսեանի անուան շախմատի տան հարեւանութեամբ կանգնեցուած է տաղանդաւոր շախմատիստի կիսանդրին (քանդակագործ` Արա Շիրազ, ճարտարապետ` Կարլէն Անանեան, 1989)։
Այս շէնքէն ներս իր գործունէութիւնը կը ծաւալէ Հայաստանի շախմատի դաշնութիւնը:
1971-էն այստեղ կը գործէ Հենրիկ Գասպարեանի անուան շախմատի դպրոցը:
Հեշտոցային Արիւնահոսութիւն
Հեշտոցային արիւնահոսութիւն (vaginal bleeding) ըսելով, կը հասկնանք այն արիւնահոսութիւնը, որ կը յայտնուի հեշտոց ին մէջ եւ ապա հեշտոց էն դուրս:
Հեշտոցային արիւնահոսութիւնը կը յայտնուի հետեւեալ ձեւերով.
Բնախօսական դաշտանաարիւնահոսութիւն
Իգական սեռ ին մօտ սովորական դաշտանի (menstruation) օրերուն պատահած բնական քանակութեամբ արիւնահոսութիւնը բնական երեւոյթ է: Բնական դաշտանաարիւնահոսութեան ընթացքին կորսուած արիւնը մօտաւորապէս 70-80 մլ. կ՛ըլլայ:
Բնախօսական դաշտանաարիւնահոսութիւնը տեղի կ՛ունենայ հետեւեալ պայմաններու գործընթացով.
Ամէն իգական սեռ ի պատկանող անձ իր երկու ձուարան ներէն (ovary) ամիսը մէյ մը կ՛արտադրէ մէկ հասուն ձուաբջիջ (ovum), որ ձուարան էն դուրս ելլելէ ետք, կ՛ուղղուի դէպի արգանդափող (ovarian tube) եւ հոնկէ արգանդ (uterus):
Ձուարանները բնական պայմաններու մէջ կը սկսին ձուաբջիջ ներ արտադրել արբունքի (puberty) շրջանին եւ ասիկա կը շարունակուի ամսական դրութեամբ մինչեւ դաշտանադադար: Ձուարանները եւ անոնց աշխատանքը ուղղակիօրէն ենթակայ են մակուղեղի (pituitary gland) հսկողութեան: Արբունքը անհատի մը սեռ ային հասունութեան շրջանն է, որ ընդհանրապէս տեղի կ՛ունենայ 12-16 տարիքին մէջ: Ձուաբջիջի մը կազմութեան եւ արտադրութեան ընթացքին ձուարան ները կ՛արտադրեն իգական estrogen ներծորոյթը (hormone), որ արեան շրջագայութեան մէջ մտնելով՝ կը հասնի արգանդ եւ կը յառաջացնէ արգանդի մակերեսի հիւսկէններու՝ ներարգանդենիի (endometrium) ծաւալում, որ տեղի կ՛ունենայ երակային ընդլայնումով եւ արեան խուժումով: Յղութեան բացակայութեան, երբ ձուաբջիջ ը չէ բեղմնաւորուած հասուն սերմնաբջիջով (sperm) մը, ձուարան ներուն մէջ կ՛արտադրուի իգական փրոճեսթերոն (progesterone) ներծորոյթը, որ կը գրգռէ արգանդի ծաւալած եւ արիւնով լեցուն մակերեսային հիւսկէնները: Ներարգանդենին կը կեղտոտի (slough) եւ տեղի կ՛ունենայ 3-5 օր շարունակական եւ մեղմ արգանդային մակերեսային արիւնահոսութիւն: Յղութեան պարագային դաշտան տեղի չ'ունենար ամբողջ 9 ամիսներ:
Դաշտանադադարային բնախօսական արիւնահոսութիւն
Դաշտանադադարէն ետք կրնայ տեղի ունենալ անկանոն դրութեամբ արիւնահոսութիւն, որ կը յառաջանայ իգական Սեռ (կենսաբանութիւն)|սեռ]]ական ներծորոյթներու խանգարումներով:
Յղութեան արիւնահոսութիւն
Յղութեան 9 ամիսներուն ընթացքին կրնայ պատահիլ արիւնահոսութիւն, մասնաւորապէս առաջին եւ վերջին երեք ամիսներուն:
Յղութեան առաջին երեք ամիսներուն ընթացքին պատահած արիւնահոսութիւնը հետեւանքն է յղութեան վիժումին (miscarriage), որ կը յառաջանայ սաղմի տկարութեամբ, իգական ներծորոյթներու անբաւարարութեամբ եւ ծինային (genetic) թերութիւններով ու ժառանգական ազդակներով: Արգանդ ը դուրս կը մղէ իր մէջ ձեւաւորուող սաղմը (fetus) եւ կը յառաջացնէ արգանդային արիւնահոսութիւն:
Յղութեան վերջին ամիսներուն արիւնահոսութիւն տեղի կ՛ունենայ երկու կարեւոր ախտաբանական երեւոյթներով.
Այս պարագային փառը կը տեղադրուի արգանդավիզին (cervix) ներքին օղակին շուրջը, ուր ճնշումի պատճառով տեղի կ՛ունենայ անցաւ արիւնահոսութիւն: Յղութեան 36-րդ շաբաթէն առաջ փառի առաջադրումով պատահած արիւնահոսութեան պարագային յղի կինը կը պահուի կատարեալ հանգիստի մէջ՝ մինչեւ ծննդաբերութիւն: Իսկ 36րդ ամիսէն ետք պատահած արիւնահոսութեան պարագային, ընդհանրապէս կը կատարուի կանուխ եւ անմիջական ծննդաբերութիւն:
Հոս ընկերքը (placenta) կանխահասօրէն կը բաժնուի ներարգանդենիէն, եւ տեղի կ՛ունենայ արգանդային արիւնահսութիւն: Այս պարագան կը պարտադրէ շուտափոյթ եւ կանխահաս ծննդաբերութիւն՝ փրկելու համար թէ՛ յղին եւ թէ հասուն սաղմը:
Վերոյիշեալ երկու պարագաներուն ալ յղի կինը կրնայ ունենալ առողջական ծանրակշիռ բարդութիւններ, նոյնիսկ՝ մարմնական ընդհանուր փլուզում (shock):
Ծննդաբերութեան արիւնահոսութիւն
Ծննդաբերութեան արիւնահոսութիւն, որ կը պատահի երկու ձեւերով.
Ախտային արիւնահոսութիւն
Ախտային արիւնահոսութիւն կը յառաջանայ զանազան ախտային ազդակներով եւ հիւանդութիւն ներով. Յղութիւն կրնայ գոյանալ արգանդէն դուրս, որ պատճառ կը դառնայ վիժումի, ներարգանդենիի բորբոքումի (endometritis) եւ ուժգին արիւնահոսութեան.
Հեշտոցային մեղմ արիւնահոսութիւնը անցողակի կացութիւն մըն է եւ ոչ մտահոգիչ: Իսկ երկարատեւ եւ զօրաւոր հեշտոց ային արիւնահոսութեամբ կը զարգանան.
Հեշտոցային մեղմ արիւնահոսութիւնը ընդհանրապէս յատուկ դարմանումի չի կարօտիր: Իսկ մեծածաւալ արիւնահոսութիւնը կը դարմանուի հետեւեալ միջոցներով.
Տիգրան Պետրոսեան
Տիգրան Վարդանի Պետրոսեան, սովետական հայ ճատրակի մեծ վարպետ, 1963-1969 ճատրակի համաշխարհային ախոյեան։ Ան «Տիգրան Երկաթ» կոչուած է՝ իր պաշտպանական խաղի գրեթէ անխորտակելի բնոյթին համար, ուր ապահովութիւնը գերակայ նշանակութիւն ունէր։
Պետրոսեան չորս անգամ Խորհրդային Միութեան ախոյեան եղած է (1959, 1961, 1969 եւ 1975), իսկ ութ առիթներով՝ ճատրակի ախոյեանութեան թեկնածու (1953, 1956, 1959, 1962, 1971, 1974, 1977 եւ 1980 թուականներուն)։ Ան աշխարհի ախոյեանութիւնը կը շահի 1963-ին (ընդդէմ Միխայիլ Պոթվիննիքի)։ 1966-ին իր տիտղոսը Պորիս Սփասքիի դէմ յաջողութեամբ պաշտպանելէ ետք, 1969-ին ան պարտութեան կը մատնուի նոյն հակառակորդին կոմէ։ 1971-1980 թուականներուն կը շարունակէ աշխարհի ախոյեանութեան պայքարը մղել։ ԽՍՀՄ հաւաքականի կազմին մէջ 9 անգամ կը յաղթէ ճատրակի ողիմպիականին։
Պետրոսեանի երեսնամեայ ներկայութիւնը համաշխարհային բեմահարթակին վրայ եւ իր ախոյեանութեան տարիները մեծ դեր կ'ունենան ճատրակի ժողովրդականութիւնը տարածելու ու ամրապնդելու գործին մէջ։ Ըստ 2004-ին հրատարակուած գիրքի մը հեղինակներուն, ան ճանչցուած է իբրեւ ամենադժուար յաղթուող ճատրակորդը՝ ճատրակի պատմութեան մէջ։
Խաղաոճ
Տիգրան Պետրոսեան պահպանողական, զգոյշ եւ ծայր աստիճանի պաշտպանողական խաղաոճով ճատրակորդ մըն էր։ Կը հետեւէր Նիմցովիչի «կանխարգելման» խաղաոճին։ Ան հազուադէպօրէն նախայարձակ կ'ըլլար. կը յարձակէր, երբ կը զգար, որ կը գտնուէր անվտանգ դիրքի մը մէջ։ Սովորաբար կը յաղթէր՝ հետեւողականօրէն խաղալով, մինչեւ որ իր հակառակորդը սխալէր։ Ան կը յաղթէր՝ օգտուելով հակառակորդին սխալներէն, առանց բացայայտելու իր թոյլ կողմերը։ Համբերատարութիւնը եւ պաշտպանուելու վարպետութիւնը Տիգրան Պետրոսեանը կը դարձնէր դժուար պարտուող ճատրակորդ մը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:17 Յունիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:13 Օգոստոսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Ճատրակի աշխարհի ախոյեաններ
Չինական աւանդական բժշկութիւն
Չինական աւանդական բժշկութիւն (Traditional Chinese Medicine, TCM) ժամանակէն գիտութիւններու եւ գործնականներու համակարգ , որ սկիզբ առած է Հին Չինաստանի մէջ եւ ի յայտ եկած է մարդու կազմի գործունէութեան ուշադիր դիտարկումէն եւ այդ դիտարկումներէն հետագայ համակարգէն՝ կիրառելով տուեալ տարածաշրջանին բնորոշ յառացոյց, որ կարելի է բնութագրել որպէս գիտութիւն խորհրդանիշներու եւ թիւերու մասին։ Չինաստանի մէջ այն կը դիտէ, որպէս գիտութիւն «կեանքի դաստիարակութիւն» գիտութեան մաս մը («յան շէն սյուե»-養生學), որու մէջ բացի բժշկութենէն կը մտնեն նաեւ հոգեբանական գործնական զանազան ձեւեր (ուշու, ցիգուն, դաո-ին եւ այլն), սննդագիտութիւնը եւ այլն։
1950-ական թուականներու կէսին Չինաստանի մէջ վերածնուած է հնագոյն գիտութիւններու եւ գործնականներու հանդէպ հետաքրքրութիւնը, այդ ժամանակ չինական աւանդական բժշկութիւնը վերջնականապէս դարձած է բժշկութեան այլընտրանքային տեսակ եւ կառավարութեան կողմէն սկսած է ներկայանալ որպէս ազգային հարստութիւն, Չինաստանի խորհրդանիշ , որպէս գիտական բնագաւառ ։ 1972 թուականէն յետոյ, երբ սահմանները աւելի հստակ դարձած են, չինական աւանդական բժշկութիւնը լայնօրէն տարածուած է արեւմտեան երկիրներու մէջ ։
Չինական աւանդական բժշկութիւնը կը համարուի քննադատութեան գիտական մտադրութիւն հիմքեր չունենալու, այն աւանդական բժշկութեան փոխարէն կիրառելու, հնարաւոր կողմնակի ազդեցութիւններու, կենդանիներու եւ բոյսերու՝ այդ թիւին մէջ նաեւ հազուագիւտ եւ անհետացող տեսակներու ոչնչացման պատճառով բնապահպանական սպառնալիքներու պատճառով, ինչ կարող է հանգեցնել կենդանիներու օրկաններու եւ անոնց վաճառքով զբաղուող ոչ օրինաւոր շուկաներու զարգացմանը ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Չինաստանի մշակոյթ Ստորոգութիւն:Բժշկութեան պատմութիւն
Imagine Dragons
Imagine Dragons, ամերիկեան ռոք խումբ, ստեղծուած է Լաս Վեկասի (անգլերէն՝ Las Vegas}}) մէջ։ Յայտնի դարձած են իրենց Night Visions սկզբնական ալպոմի թողարկումէն ետք, 2012 թուականին։ Ամերիկեան Billboard ամսագիրը անոնս համարած է 2013 թուականի լաւագոյն նոր աստղերէն, իսկ Rolling Stone-ը իրենց «Radioactive» սինկըլը (single) համարած է տարուա լաւագոյն ռոք-հիթ։ Պատմությունը[խմբագրել] Imagine Dragons-ը ստեղծուած Լաս Վեկասի մէջ, 2008 թուականին։ Խումբի անունը իրենց կը ներկայացնէ անագրամա, որ միայն խումբի անդամները կը հասկնան ՝ Տանը, Պէնը, Ուէյնը եւ Տանիէլը։ Տանը խումին մէջ նորագրեց իր ընկերոջը՝ Ուէյն Սերմոնին, որ գերազանց կիթառ կը նուագէ։ Պէնը խումբին մէջ կը նուագէ Պաս-կիթառը, իսկ Տանիէլը՝ հարուածային գործիքները։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ամերիկեան երաժշտական խումբեր
Չինական Վարդ
Չինական վարդ կամ չինական հիպիսքուս (լատ.՝ Hibiscus rosa-sinensis), կը պատկանի տուղտազգիներու ընտանիքին, ցած ծառեր են, թուփեր, խոտաբոյսեր։ Ցեղը կ'ընդգրկէ շուրջ 150 տեսակ։
Մշտադալար թուփ է մինչեւ երեք մ. բարձրութեամբ, հարթ փայլուն մուգ կանաչ տերեւներով, ծաղիկներու տրամագիծը կը կազմէ 16 սմ ։ Չինական վարդի հայրենիքը հարաւային Չինաստանն է եւ հիւսիսային Հնդկաստանը։
Կենսաբանական նկարագիր
Մինչեւ 4 մ. բարձրութեամբ ծառ է կամ թուփ։ Ծաղիկները մեծ են, մէկ հատիկ, վառ կարմիր, նարնջագոյն կամ դեղին, թոյլ բուրաւէտ։ Ծաղկաթերթիկները թիւով հինգ են, ձագարաձեւ՝ միաձուլուած, բազմաթիւ ոսկեգոյն առէջները կը կազմեն սնամէջ գլան, որ աւելի երկար է, քան ծաղիկի տրամագիծը՝ 10 - 16 սմ.։
Հերակլ Ա․
Հերակլ, ամբողջական անունը Ֆլավիոս Օգոստոս Հերակլէս (լատիներէն՝ Flavius Heraclius Augustus, յունարէն՝ Φλάβιος Ἡράκλειος), Բիւզանդիոնի կայսր։ Անոր գահակալութիւնը սկսաւ 608 թուականին։ Մեծ յաղթանակ տարաւ Փոկաս կայսեր ապստամբութեան դէմ։ Փոկաս տապալած էր Մորիսի կայսրութիւնը եւ գրաւած էր անոր գահը, կայսրութիւնը ենթարկած էր անկարգութիւններու։ Հերակլէսի հայրը՝ Մեծն Հերակլէս, յաջող առաջատար ռազմական մըն էր, մասնակցած է Մորիս կայսեր մղած պատերազմներուն, իր յաղթանակներուն համար՝ Մորիս Կայսր զինք նշանակած է փոխ-կայսր Հիւսիսային Ափրիկէի, եւ նստավայրը՝ Գարթաժ, ուր ան անցուց կեանքի առաջին հանգրուանը։ Ըստ պատմական կարգ մը աղբիւրներու, առկայ է այն փաստը, որ Հերակլէս հայկական ծագում ունի՝ Կապադովկիայէն։ Հերակլէս նաեւ կը համարուի հիմնադիրը Հերակլեան գերդաստանի՝ հարստութեան, որուն կայսրութիւնը տեւեց մինչեւ 711 թուական։
Չինական Վարդ
Կենսաբանական նկարագիր
Սենեկային բոյսերու բարձրութիւնը կրնայ հասնիլ 11,5 մ.-ի։ Բոյսին գեղեցիկ ծաղիկներուն կեանքի տեւողութիւնն է ընդամէնը 36 ժամ։ անոնց գրեթէ անմիջապէս կը փոխարինեն նորերը։
Պատմութիւն
Մալիզիոյ մէջ կը համարեն, որ սերտ աճած ծաղկաթերթիկները կը խորհրդանշեն իսլամական հինգ պատուիրանները, կը համարուին ազգային ծաղիկ, որ կը խորհրդանշէ երկիրը, նկարազարդուած է մետաղադրամի վրայ, հնդիկները կը հիւսեն ծաղիկը հարսանեկան պսակի մէջ։ Բոյսի տարածման մասին կը վկայեն բազմաթիւ այլ անուանումները՝ «փարաւոններու ըմպելիք», «Սուտանի վարդ», «Վենետիկի տուղտ», «Կարմիր աւելուկ»։
Հերակլ Ա․
Հերակլէսի գահակալութեան ժամանակաշրջանին տեղի ունեցած է բազմաթիւ ռազմական արշաւներ։ Անոր իշխանութեան առաջին տարուան ընթացքին Սասանեան կայսրութեան բանակը ներխուժեց Բիւզանդական կայսրութեան խորքը՝ Անատոլիա։ Հերակլէս, հիմնականին մէջ, պատասխանատու էր՝ պետական քաղաքականութեան բարեփոխումներու, բանակի բարեկարգման, եւ ապա դիմադրելու Սասանեան պարսիկներու։ Պատերազմի առաջին հանգրուանը աւարտեցաւ բիւզանդացիներու պարտութեամբ, պարսկական բանակը մօտեցաւ Պոսֆորի նեղուց, եւ քանի որ Կոստանդնուպոլիս լաւապէս պահպանուած ու պաշարուած էր, թշնամին չկրցաւ ներխուժումը շարունակել, ինչ որ Հերակլէս ամբողջական պարտութենէ փրկուեցաւ։ Ան խաղաղութեան դաշնագիր կնքեց պարսիկներու հետ, ըստ որուն Հերակլէս տարեկան մեծ գումար տուրք պիտի վճարէր։ Ասկէ ետք ան սկսաւ ռազմական եւ քաղաքացիական բարեփոխումներու, որուն հետեւանքով ռազմական արշաւանքներ կատարեց Փոքր Ասիոյ եւ Հայաստանի վրայ, Սասանեան պետութեան տարածքներէն անցնելով, եւ վաստակելով վերջնական յաղթանակ Նինուէի ճակատամարտով 627 թուականին։ Խաղաղութեան պայմանագիր կնքեց 629 թուականին, գահընկեց ընելէ ետք Պարսից Խոսրով Բ. թագաւորը։ Ըստ վերջին պայմանագրին կը նախատեսուէր վերականգնել նախքան պատերազմի՝ 602 թուականի սահմանները։ Սակայն Հերակլէսի պարսիկներու դէմ տարած փառաւոր յաղթանակը երկարատեւ չէր։ Ան պարտութեան ենթարկուեցաւ այս անգամ խալիֆայութեան կողմէ, զոր տապալեց Բիւզանդական իշխանութիւնը Սուրիոյ, Եգիպտոսի, Լիպիոյ եւ այլ ոլորտներու մէջ։
Չինական Վարդ
Կազմուածք
Չինական վարդերը կը պարունակեն սպիտակուցներ, կիտրոնաթթու եւ խնձորաթթու, կենսանիւթ, մեծ քանակութեամբ հականեխիչ նիւթեր, բուսական ներկանիւթեր եւ հակաօքսիտաններ։ Տերեւը նոյնպէս հարուստ է օգտակար նիւթերով. կը պատրաստեն աղցաններ։
Կիրառութիւն
Չինական վարդի ծաղկաթերթիկները կը պատրաստեն Եգիպտոսի մէջ կարկաթէ թէյը։ Ըստ «ֆենշույ» ուսուցման՝ չինական վարդը բնակարանը կը լեցնէ դրական ուժով, կը պաշտպանէ ընտանիքը անախորժութիւններէ, կ'ամրացնէ ամուսնական կապերը։ Անիկա կը խթանէ ընտանիքեւ մտաւոր գործունէութիւնը, կը տրամադրէ ստեղծագործ աշխատանքի։ Յայտնի է, որ բոյսերը կը հաղորդակցին իրարու հետ որոշակի յաճախականութիւն եւ երկարութիւն ունեցող ելեկտրական ալիքներու միջոցով։
Սերմերը կ'օգտագործեն հրուշակեղէնի վրայ ցանելու համար, կը խառնեն սուրճին եւ ապուրներուն։ Ունի լուծողական ներգործութիւն։
Բժշկութեան մէջ
Տերեւը եւ ծաղիկները հնագոյն ժամանակներերէն կիրարկուած են աղեստամոքսային համակարգի հիւանդութիւններուն, թութքի, փորհարութեան, մաշկի սուր բորբոքումներուն բուժման համար։ Թէյի կանոնաւոր օգտագործումը կը պարգեւէ հանգիստ քուն եւ բարի երազներ։ Տաք թէյը կը հանգստացնէ նեյարդային համակարգը, կը մաքրէ Լեարդը եւ երիկամները։ Այն անփոխարինելի է գերզգայուն անձերու համար՝ զայն կարելի է խմցնել նոյնիսկ 1,5 - 2 տարեկան երեխաներուն։
Պատկերասրահներու մէջ՝ ծաղիկին տարբեր գոյները կ'օգտագործուին որպէս զարդարիչ բոյսեր։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Բոյսեր այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Սենեկային բոյսեր Ստորոգութիւն:Զարդարուած թուփեր
Պենիամին Նեթանիահու
Պենիամին Նեթանիահու (בנימין נתניהו ծն.21 Հոկտեմբեր 1949, Թել Աւիւ) Իսրայէլի վարչապետ: Իսրայէլի մէջ իշխող Լիքուտ կուսակցութեան ղեկավարն է։
Ստանձնած է բազմաթիւ նախարարական պաշտօններ՝ <br/ > Մարզանքի, Մշակոյթի, Գիտութեան Նախարար (1996-1997)<br/ > Քաղաքաշինութեան նախարար (1996-1999)<br/ > Արտաքին Գործոց Նախարար (2002-2003)<br/ > Ելեւմուտքի Նախարար (2003-2005)<br/ > Կապի Նախարար (2014-մինչեւ օրս)<br/ > Սփիւռքի Նախարար (2013-մինչեւ օրս)
Վաղ Մանկութիւն
Պենիամին Նեթանիահուն ծնած է 1949-ին Իսրայէլի մայրաքաղաք Թել Աւիւի մէջ պատմութեան փրոֆէսոր Բենզիոն Նեթանիահուի ընտանիքին մէջ։ Մանկութիւնը անցուցած է Երուսաղէմի մէջ։ Դպրոցը աւարտած է ԱՄՆ-ի մէջ, ուր տեղափոխուած էր իր ընտանիքը։ Վերադարձած է Իսրայէլ 1967-ին։
Զինուորական Ծառայութիւն
Զինուորական Ծառայութեան ընթացքին Պենիամին Նեթանիահուն, մասնակցած է տարբեր յատուկ գործողութիւններու, ինչպէս ահաբեկիչներու կողմէ մարդատար օդանաւի առեւանգուած ուղեւորներու ազատ արձակման գործողութեան։ 1972-ին իր մտարուեստութեամբ ան արժանացած է բազմաթիւ շքանշաններու, նաեւ եղած է յատուկ ուժերու խումբի հրամանատար։ 1973-ին Պենիամին մասնակցած է արաբ-իսրայէլեան պատերազմին, ուր ստացած է մայորի կոչում։
Կրթութիւն
Պենիամին Նեթանիահուն ունի ճարտարապետութեան պասակաւոր վկայական, եւ կառավարման մագիստրոսի վկայական։ Ան անոնց արժանացած է Մասաչուսէթսի արհեստի հիմնարկին մէջ։ Աւելի ուշ Հարվարտի Համալսարանին մէջ Պենիամին սկսած է ուսումնասիրել քաղաքականութիւնը։
Աշխատանքային Գործունէութիւն
1976-1982 թուականներուն Նեթանիահու աշխատած է մասնաւոր առեւտրական համակարգի մէջ։ Սկիզբը ան «Պոսթընի Խորհրդատուական Խումբ»-ի միջազգային հարցերով խորհրդատուներու անդամ էր։ Աւելի ուշ ան դարձաւ Իսրայէլեամ «Ռիմ Արդիւնաբերութեան» տնօրէններու խորհուրդի անդամ։ 1979 եւ 1984 թուականներիուն Նեթանիահույի նախաձեռնութեամբ կազմակեպուած է երկու միջազգային համագումարներ ընդդէմ ահաբեկչութիւններու։
Քաղաքական Գործունէութիւն
1982-ին Պենիամին Նեթանիահուն նշանակուած է ԱՄՆ-ի մէջ Իսրայէլի դեսպանատան քաղաքական բաժինի պետ։ 1982-ին Պենիամին Նեթանիահուն դարձած է ԱՄՆ-ի մէջ Իսրայէլի փոխդեսպան։ Այնուհետեւ 1984-էն մինչեւ 1988 եղած է ԱՄՆ-ի մէջ Իսրայէլի դեսպան։ Իսրայէլ վերդառնալէ ետք 1988-ին Նեթանիահու ընտրուած է Քնեսեթի (Իսրայէլի Ազգային Ժողով) պատգամաւոր՝ Լիքուտ կուսակցութենէն։ Ապա դարձած է Իսրայէլի արտաքին գործոց նախարարի տեղակալ։ 1993-ին Պենիամին Նեթանիահու ընտրուած է Լիքուտ կուսակցութեան ղեկավար եւ գլխաւորած Քնեսեթի ընդդիմութիւնը։
Վարչապետ
1996-ի Մայիսին Իսրայէլի մէջ տեղի ունեցան խորհրդարանական ընտրութիւններ, ուր Լիքուտ կուսակցութիւնը յաղթեց եւ կուսակցութեան ղեկավար Պենիամին Նեթանիահու դարձաւ Իսրայէլի վարչապետ։ Վարչապետութեան ընթացքին Նեթանիահու աշխուժօրէն պայքարած է ահաբեկչութիւններու դէմ։ Պենիամին Նեթանիահուի վարչապետութեան երրորդ տարուան ընթացքին նուազեցաւ ահաբեկչութիւնների թիւը Իսրայէլի մէջ։ Տնտեսական մարզին Նեթանիահու որդեգրած է ազատականացման քաղաքականութիւնը։ Իր վարչապետութեան օրերուն նուազած է նաեւ մթերքի պակասը։ Վարչեպտութեան օրերուն օտարերկրեայ ներդրումները զգալիօրէն աճած են հասնելով քանի մը միլիառ տոլարի։ 1999-ին Պենիամին Նեթանիահու հեռացաւ քաղաքականութենէն։
Վերադարձ Քաղաքականութիւն
2002-ին կրկին վերադարձաւ քաղաքականութիւն։ Սկիզբը ան նշանակուեցաւ արտաքին գործոց նախարար, իսկ 2003-ին նշանակուեցաւ ելեւմուտքի նախարար։ Պենիամին Նեթանիահու նպաստեց տնտեսութեան ուժաբանական զարգացման՝ խրախուսելով մասնաւոր ընկերութիւններուն։ 2000-2001 թուականներուն նուազեցաւ տնտեսութեան մակարդակը, սակայն անիկա վերականգնուեցաւ 2003-ին եւ կայունացաւ 2004-ին։ 2005-էն տնտեսական մակարդակը շարունակուեցաւ բարձրանալ՝ միջինը 5% -ով։ Գործազրկութեան մակարդակը 2003-ին նուազեցաւ 11% -ով, իսկ 2005-ին՝ 9%-ով։ Այդ ամէնուն շնորհիւ հարիւր հազարաւոր իսրայէլցիներ գտան աշխատանք։ 2009-ին Պենիամին Նեթանիահու կրկին դարձաւ Իսրայէլի վարչապետ եւ այժմ կը գտնուի այդ պաշտօնին վրայ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Իսրայէլի վարչապետներ Ստորոգութիւն:Իսրայէլի արտաքին գործոց նախարարներ Ստորոգութիւն:Իսրայէլի ելեւմուտքի նախարարներ Ստորոգութիւն:1949 ծնունդներ Ստորոգութիւն:21 Հոկտեմբերի ծնածներ
Իվանէ Մաչապելի
Իվանէ Մաչաբելի (ივანე მაჩაბელი, 27 Յունուար (8 Փետրուար) 1854, Թիփղիսի նահանգ, Ռուսիոյ կայսրութիւն—26 Յունիս (8 Յուլիս) 1898, Թիփղիս, Ռուսիոյ կայսրութիւն), վրացի գրագետ, լրագրող եւ հասարակական գործիչ, յայտնի Ուիլիըմ Շէյքսփիրի ստղծագործութիւններու թարգմանութիւններով։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Մաչապելի վրացական ազնուականներու ընտանիքին մէջ, Թամարաշէնի գիւղին մէջ (ներկայիս՝ Հարաւային Ովսիոյ տարածքին՝ Ցխինուալիի մօտ): Սորված է Սէն Բեթերբուրկի մէջ, Գերմանիոյ եւ Փարիզի մէջ։ Վրաստան վերադառնալէ ետք Իլեա Ճավճաուաձէին կ՛առաջարկէ համագործակցիլ հանուն վրացական մշակոյթի վերածնունդի ու ընդդէմ Ռուսաստանի կայսերական իշխանութեան: Որպէս գլխաւոր խմբագիր աշխատած է Վրաստանի առաջատար «Իվերիա» եւ «Դրոեբա» ազգային ամսագիրերու մէջ։ Իր ամբողջ կեանքին աշխատած է Շէյքսփիրի ստեղծագործութիւններու թարգմանութեան վրայ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:1854 ծնունդներ Ստորոգութիւն:8 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:1898 մահեր Ստորոգութիւն:8 Յուլիսի մահացածներ
Տիգրան Սարգունի
Տիգրան Քէօշէեան Սարգունի ծնած է 19 Մայիս, 1941-ին, Լիբանանի Այնճար գիւղին մէջ։ An եղած է Միջին Արեւելքի առաջին համակարգիչը հաստատողը եւ համապատասխան ծրագիրներ գրողը, երբ տակաւին գիրքեր կամ ուսումնասիրութիւններ չկային համակարգչային գիտութեան վերաբերեալ։ Ան կը վարէ Ռաքըֆելըրներու Data Processing բաժանմունքը: Ան զաւակն էր Հաննիս եւ Մարի Քէօշէեաններու, որոնք իրենց երկու դուստրերուն հետ միասին Մուսա Լերան Պիթիաս շրջանէն գաղթած էին Լիբանան 1939 թուականին, երբ Մուսա լեռը անարդարօրէն կը զատուէր Սուրիայէն եւ իբրեւ նուէր կը տրուէր Թուրքիոյ, Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմին ընթացքին։
Քէօշէեան ընտանիքը կը բախտաւորուի 6 զաւակներով՝ Մատլէն, Պայծառ, Տիգրան, Վարդան, Մովսէս եւ Սարգիս։ Ընտանիքը կը հաստատուի Լիբանանի Զահլէ քաղաքը, ուր Տիգրան իր նախակրթարանի ուսումը կը ստանայ Պալըգճեան վարժարանին մէջ։ 1955-ին կ'ընդունուի Անթիլիասի դպրեվանքը, սակայն չյարմարելով վանքի կարգապահութեան, 1956էն 1960 իր երկրորդական ուսումը կը շարունակէ Այնճարի Հայ Աւետարանական Վարժարանին մէջ։
1960-62 կը յաճախէ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանը (AUB) եւ կ'աւարտէ 1967-ին՝ ստանալով պսակաւոր արուեստից եւ մագիստրոսի վկայականները թուաբանութեան ճիւղէն ներս։ 1968-ին British Council-ի ուսումնաթոշակով պարգեւատրուելով, ան կը մեկնի Անգլիա եւ իր ուսումը կը շարունակէ NewCastle University, ուրկէ կը ստանայ իր երկրորդ մագիստրոսի վկայականը համակարգչային գիտութեան մէջ։
Պէյրութի Ամերիկեան Hամալսարանին մէջ եղած ընթացքին ան AUB-ի Computer Center-ի պատասխանատուութիւնը կը վարէ մինչեւ 1970 թուականը։ Ան եղած էր Միջին Արեւելքի առաջին համակարգիչը հաստատողը եւ համապատասխան ծրագիրներ գրողը, երբ տակաւին գիրքեր կամ ուսումնասիրութիւններ չկային համակարգչային գիտութեան վերաբերեալ։
1970 թուականին Նիւ Եորքի Rockefeller Family հաստատութիւնը լսելով Տիգրանի փորձառութեան մասին, զինք կը հրաւիրէ Նիւ Եորք իրենց ընկերութեան հաշուապահական գործերը կառավարելու առաջին համակարգիչով։ Տիգրան նոյն ատեն Լիբանանի բանակէն կը հրաւիրուի՝ որպէս colonel ծառայելու իր ունեցած համակարգիչի փորձառութեան համար։ Սակայն Տիգրան կը նախընտրէ Ամերիկա մեկնիլ եւ 1970 Դեկտեմբերին կը հաստատուի Նիւ Եորք եւ մինչեւ 1986 մեծ յաջողութեամբ կը վարէ Ռաքըֆելըրներու Data Processing բաժանմունքը։
1987-ին կը փոխադրուի Լոս Անճելըս, կ'ամուսնանայ Մակի Բարսեղեանի հետ եւ կը բախտաւորուի դուստրով մը՝ Մարէն, որ կը դառնայ իր կեանքին առանցքը։
Տիգրան ունեցաւ ազգային կեանքի բեղուն գործունէութիւն մը։ Եղաւ ՀՅ Դաշնակցութեան հաստատ համոզումներու երդուեալ ընկերը եւ մեր եկեղեցական եւ կրթական կառոյցներու պաշտպանը։ Ան ՀՅ Դաշնակցութեան շարքերը կը մտնէ 1960-ին, Այնճարի մէջ։ Նիւ Եորքի մէջ կ'անդամակցի «Արմէն Գարօ» կոմիտէին եւ 1984-86 կը վարէ ատենապետի պաշտօնը։ 1986-ին կ'ընտրուի Արեւելեան Ամերիկայի Կեդրոնական կոմիտէի անդամ։ Նիւ Եորքի մէջ մօտէն կ'աշխատակցի Արեւելեան թեմի առաջնորդ հոգելոյս Մեսրոպ արք. Աշճեանի հետ։ Իսկ Լոս Անճելըս փոխադրուելէ ետք 1987էն ան մաս կը կազմէ Հոլիուուտի «Գարեգին Նժդեհ» կոմիտէութեան։
1994-2000 ան մաս կազմէ Ս. Կարապետ Մայր եկեղեցւոյ եւ Ռոզ եւ Ալէք Փիլիպոս վարժարանի հոգաբարձական կազմին։ Կը վարէ ատենապետի պաշտօն եւ 1995-2002, 8 տարիներ շարունակ, կ'ըլլայ ազգային երեսփոխան։ 2004-2008, Արեւմտեան շրջանի Կեդրոնական կոմիտէի կողմէ կը նշանակուի «Ասպարէզ»ի հաշիւներու վերահսկիչ։
Հակառակ անոր որ 2011էն ասդին Տիգրանի առողջական վիճակը կը վատթարանար հետզհետէ, բայց ի վերջոյ տեղի տուաւ դառն հիւանդութեան եւ առյաւէտ փակեց իր աչքերը Շաբաթ, 26 Նոյեմբերին, 2011:
It Won’t Be the Last
It Won’t Be the Last (Այդ վերջինը պիչի ըլլայ), ամերիկացի երգիչ Պիլ Ռէյ Սայրուսի երկրորդ սդուտիական ալպոմը, թողարկուած 22 Յուլիս 1992-ին, Mercury Records լէյպլով։
Մաշրու Լէյլա
Կազմաւորում եւ առաջին շրջան
Խումբը 12 հոգիի կը դիմէ, որոնցմէ եօթն կ'ընդառաջէ մաս կազմելու համար Մաշրու Լէյլային: Խումբին անդամները կ'արժանանան  իրենց ընկերներուն քաջալերանքին: Անոնք առաջին անգամ հանրութեան կը ներկայանան Ամերիկեան Համալսարանին մէջ՝ բացման հանդիսութեան մը ընթացքին: Ելոյթին ընթացքին, Մաշրու Լէյլան միակ խումբն էր, որ ինքնաստեղծ երգեր կը ներկայացնէ: Խումբը կը շարունակէ ներկայանալ փոքր ելոյթներով եւ կը սկսի հանրածանօթ դառնալ «underground music»ի մէջ, մինչեւ «ինտի ռոք»ով ճանչցուիլը եւ երեւան գալը, 2008-ի լիբանանեան "Fête de la Musique" շքերթին (Միամեայ լիբանանեան շքերթ, կազմակերպուած Պէյրութի քաղաքապետարանին կողմէ): Խումբին կատարումները վէճերու առիթ կու տան, որովհետեւ անոնք իրենց երգերով Լիբանանի ընկերային վիճակին վերաբերեալ  քննադատական մեկնաբանութիւններ կը մէջբերէին: Կ'արծարծուէին նաեւ ձախողած սէր, սեռականութիւն եւ քաղաքականութիւն:
«Մաշրու Լէյլա»
2009-ին, Մաշրու Լէյլա կը մասնակցի Լիբանանեան Ձայնասփիւռի կայանին (Radio Liban) կազմակերպած Արդի Երաժշտութեան Մրցոյթին (Modern Music Contest), Պէյսմընթ Քլապին մէջ («Basement» club), արժանանալով թէ՛ դատակազմին եւ թէ ժողովուրդին պարգեւներուն, իրենց իւրայատուկ երգին՝ «Ռաքսեթ Լէյլա»ին (Leila's dance) շնորհիւ: Առաջին մրցանակը ձայնագրման համաձայնագիր մըն (Record deal) էր:  Խումբին անունը կրող ալպոմը՝ Մաշրու Լէյլան, արտադրուած «Պի Րութ Փրոտաքշընի» կողմէ, կը հրապարակուի Դեկտեմբեր 2009-ին, Պուրճ Համմուտի մէջ գտնուող «DEMCO» երկաթի գործարանին մէջ։ Հանդիսատեսներուն թիւը չէր նախատեսուած, գործարանը կը լեցուի երաժշտասէր բազմութեամբ: Այս ելոյթը կարեւոր անկիւնադարձ մը կ'ըլլայ «Ինտի Ռոք» ընկերութեան համար: Իրենց առաջին ալպոմին հրապարակումէն անմիջապէս ետք, Խումբը հանրածանօթ կը դառնայ եւ անկէ ետք կը յայտարարուի, թէ Պիպլոսի միջազգային փառատօնին հովանաւորութիւնը պիտի վայելէր 9 Յուլիս, 2010-ին: Ելոյթը կը դառնայ ամառուան ամէնէն սպասուած իրադարձութիւնը: Երկրպագուներ ներկայ կը գտնուին ելոյթին, որոնց մէջ կը գտնուէր նաեւ՝ Լիբանանի վարչապետ Սաատ Հարիրին:
«Էլ Հալ Ռոմընսի»
2011-ին, Մաշրու Լէյլա կը հրապարակէ «Էլ Հալ Ռոմընսի»ն (El Hal Romancy EP), արձանագրութիւն մը զոր խումբը կը ներկայացնէ իբրեւ այնպիսի ալպոմ մը, որ «կը հետապնդէ աւելի մտերիմ, անձնական, եւ թատերական նիւթեր: Կը խօսի աւելի քիչ քաղաքի եւ քաղաքականութեան մասին, եւ կ'արծարծէ նիւթեր որոնք կը վերաբերին քաղաքին ընկերային վիճակին» «Պէյրութ Հիփփոտրոմ»-ի (Beirut Hippodrome) մէջ տեղի ունեցած հրապարակման ելոյթէն մէկ շաբաթ առաջ, Մաշրու Լէյլա կը յայտարարէ, թէ ալպոմը կարելի է ձրիաբար ներբեռնել խումբին կայքէջէն:
2012-ին, խումբը կը հովանաւորուի Պաալպէքի միջազգային Փառատօնին կողմէ : Ելոյթը կը նկարահանուի եւ կը հրապարակուի իբրեւ ուղիղ եթերով սփռուող ելոյթ :
«Ռաասուք»
Մաշրու Լէյլային ամէնէն սպասուած 3-րդ ալպոմը՝ «Ռաասուք»ը, կը ձայնագրուի Մոնրէալի «Պանդոկ 2 Թանկօ»-ին մէջ (Hotel 2 Tango. նկարագրուած իբրեւ «Ցնցիչ, խառնուած, ռեթրօ Պէյրութեան երաժշտութիւն, որուն ամէնէն իւրայատուկ ձայնը՝ Հայկ Փափազեանին սուր ջութակը կը հանդիսանայ: Ալպոմը կը հրապարակուի Օգոստոս 2013-ին: Լիլ ուաթանի ("for the nation") տեսահոլովակը կ'արժանանայ ոսկեայ մրցանակին, Տուպայի Լինքս 2015 Փառատօնին։ Ալպոմին փրոմոշընի համար, խումբը ժողովուրդէն կը հաւաքէ 60, 000$էն աւելի. աննախընթաց ծրագիր մը՝ Միջին Արեւելքի մէջ։ 6 Ապրիլին, Մաշրու Լէյլա կը դառնայ առաջին Միջին Արեւելեան Արուեստագէտը, «Ռոլինկ Սթոն» (Rolling Stone) թերթին կողքին վրայ տեղ գտնելու :
25 Նոյեմբեր 2013-ին, Մաշրու Լէյլան կը նուագէ «the Red Bull Soundclash», Who Killed Bruce Lee-ի հետ, Ֆորիւմ տը Պէյրութի մէջ։
17 Մարտ 2015-ին, Մաշրու Լէյլա կը հրապարակէ նոր երգ մը՝ «Երեք Վայրկեան» ("3 Minutes"), իր տեսահոլովակով։
Անուանում
Մաշրու Լէյլայի անդամները կը սիրեն խումբին անուանման բառախաղը եւ զայն յառաջացնելու անորոշ շարժառիթները։ Անգլերէնի մէջ, խումբին անունը կրնայ թարգմանուիլ երկու ձեւով՝ «Մէկ Գիշերուան Ծրագիր» կամ «Լէյլային Ծրագիրը». Լէյլա տարածուած արաբական անուն մըն է Լիբանանի մէջ։ Երբ Խումբին կազմաւորման սկիզբին, հարցազրոյցի մը ընթացքին անդամներուն հարց կու տան, թէ ի՛նչ կը նշանակէ խումբին անունը, երաժիշտները կատակելով կը պատասխանեն, որ խումբին կազմաւորման նպատակը ծրագիր մըն էր, նպաստ հաւաքելու «Լէյլա» անունով աղջկան մը համար։ Սակայն խումբին դիմատետրին էջին համաձայն, Մաշրու Լէյլա կը նշանակէ մէկ գիշերուան ծրագիր (An Overnight Project), ակնարկելով իրենց գիշերային յաճախակի եւ երկարատեւ նիստերուն (Jamming Session)։
Արտագին յղումներ
Ստորոգութիւն:Լիբանան Ստորոգութիւն:Երաժշտութիւն
1964 թուական
1964 թուական, նահանջ տարի, 20րդ դարու 64րդ տարին է 1961 • 1962 • 1963 • 1964 • 1965 • 1966 • 1967
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1964 ծնունդներ
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1964
Ձիթենեաց Լերան Հրեաներու Գերեզմանատուն
Ձիթենեաց Լերան Հրեաներու Գերեզմանատուն (בית הקברות היהודי בהר הזיתים, Mount of Olives Jewish Cemetery)՝ Երուսաղէմի ամենահին եւ ամենանշանաւոր գերեզմանատունը: Ձիթենեաց լերան վրայ յուղարկաւորութիւններ կատարելն սկսած են 3000 տարի առաջ՝ Առաջին Տաճարի ժամանակաշրջանին եւ կը շարունակուեն մինչեւ մեր օրերը: Գերեզմանատունը կը պարունակէ մինչեւ 300 000 գերեզման: Տարիներու ընթացքին շատ հրեաներ իրենց ծերութեան ատենը եկած են Երուսաղէմ, սուրբ հողին մէջ թաղուելու համար:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գերեզմանատուներ
Նելսըն Մանտելա
Նելսըն Մանտելա, Հարաւ Ափրիկեան Հանրապետութեան առաջին սեւամորթ նախագահը, մարդու իրաւունքներու համար պայքարի ամենայայտնի աշխուժակ անձը, Նոպէլեան Մրցանակի դափնեկիր (1993)։
2004-էն սկսած Երիտասարդութեան Տելֆիեան դեսպան (անգլ.՝ Delphic Ambassador for Youth) եւ միջազգային Տելֆիեան խորհուրդի յարգարժան անդամ : Յուլիս 2014-ին Նելսըն Մանտելայի հայրենիքին մէջ, ինչպէս նաեւ Իստ-Լոնտոնի տեղի ունեցաւ յատուկ Տելֆիեան գագաթնաժողով, որ նուիրուած էր Հարաւ Ափրիկեան Հանրապետութեան մէջ ժողովրդավարութեան ընդունման եւ Միջազգային Տելֆիեան խորհուրդի 20-ամեակին :
Հարաւ Ափրիկեան Հանրապետութեան մէջ Նելսըն Մանտելան յայտնի էր նաեւ Մատիբա անունով (կոսա ժողովուրդի տոհմական անուններէն մեկն էր) ։ Հանրապետութեան ամենատարեց եւ երկարակեաց նախագահն էր․ ապրած է 95 տարի (նախագահութեան սկիզբը՝ 76 տարեկան էր, իսկ աւարտ՝ 81)։
Վաղ տարիներ եւ երիտասարդութիւն
Նելսըն Մանտելան ծնած է 18 Յուլիս 1918-ին Ումտատա քաղաքէն ոչ հեռու գտնուող Կումուեզօ գիւղը ։ Անոր ընտանիքը կը պատկանի տեմբու տոհմի կրտսեր ճիւղին (Քհոսա ենթաէթնիկ խումբ, թարգմանաբար կը նշանակէ «անախորժութիւն»), որ այդ ժամանակին կը կառավարէր ՀԱՀ-ի Արեւելեան Քեյփ նահանգի Թրանսքէյ շրջանը[24]։ Մայրը արմատներով Քհոսա խումբին կը պատկանի ։ Մանտելայի մեծ հայրը (հօր կողմէ)՝ Նկուպենկցուկան, Տեմպուի առաջնորդն էր ։ Անոր տղաներէն մէկը՝ Մանտելան, Նելսըն Մանտելայի մեծ հայրն էր, որմէ կը յառաջանայ անոր ազգանունը։
Մանտելայի հայրը ունէր չորս կին, ովքեր իրեն պարգեւած էին տասներեք զաւակ (4 տղայ, 9 աղջիկ) եւ Մանտելան Գատլայի երրորդ կնոջ՝ Մոնկապի Նոսեկէնիի զաւակն էր, եւ անոր կ՛անուանէին Ռոլիհլահլա (խոշերէնէն թարգմանաբար կը նշանակէ «ծառի ճիւղ պոկող» կամ խօսակցական՝ «ծառ մագլցող») ։ Ռոլիհլահլա Մանտելան առաջինն էր ընտանիքի մէջ, որ դպրոց գնաց։ Այնտեղ ալ ուսուցչուհին տուաւ անոր անգլիական անուն՝ «Նելսըն»։ Մանտելան յիշում էր.
Մանտելան ինը տարեկան էր, երբ մահացաւ հայրը, եւ անոր խնամակալ դարձաւ Ճոնգինտաբան։ Երիտասարդ հասակին Նելսընը կը յաճախէր խնամակալի տունէն ոչ հեռու գտնուող մեթոտաբանութեան հիմնական դպրոց։ Տասնվեց տարեկան հասակին, ըստ Տեմպուի աւանդոյթներու, ան յաղթահարեց «յարութեան» արարողակարգը։ Աւելի ուշ ան ուսում ստացաւ Կլարկպերի գիշերօթիկ հաստատութենէն ներս, ուր երեք տարուայ փոխարէն, ան երկու տարիէն ստացաւ միջնակարգ կրթութեան հաւաստագիր (անգլ.՝ Junior Certificate) ։ 1937-ին Նելսընը, որպէս Գաղտնի ժողովի մէջ իր հօր՝ Կատլայի ժառանգորդ, տեղափոխուեցաւ Պորտ Պոֆորտ, ուր ընդունուեցաւ այն մեթոտիստական ճեմարաններէն մէկը, որ աւարտած էին նախկին Տեմպու գերդաստանի իշխող անդամներու մեծամասնութիւնը ։ Ան տասնինը տարեկանին ազատ ժամանակ կը մարզուէր մարզանքով։
1939-ին ընդունուեցաւ Ֆորտ Հերի համալսարանի (այն ժամանակներու միակ համալսարանը, ուր կրնային յաճախել սեւամորթ, հնդիկ ու խառն ծագում ունեցող բնակիչները) հասարակագէտ գիտութիւններ։ Համալսարանին մէջ Մանտելան ծանօթացաւ Օլիւեր Տամպոյի հետ, որ դարձաւ անոր հետագայ կեանքի ընկերն ու գործակիցը։ Բաց աստի Նելսընը բարեկամական յարաբերութիւններ հաստատեց իր զարմիկ Կայզեր Մատանզիմայի հետ, որ Ճոնգինտապիի որդին եւ ժառանգորդն էր։
Սակայն Մատանզիման, իշխանութեան գալէ ետք, աջակցեցաւ Բանտուստանի քաղաքականութեան, որ անոր եւ Մանտելայի միջեւ լուրջ տարաձայնութիւններ յառաջացուց։ Առաջին ուսումնական տարուան աւարտին Մանտելան մասնակցեցաւ Գործադիր խորհուրդի ուսանողներու կազմակերպած պայքարին՝ ընդդէմ համալսարանի ղեկավարութեան վարած քաղաքականութեան ։ Չնայած ղեկավարութեան ներկայացուցած վերջնագրին՝ զբաղեցնել Խորհուրդի ուսանողական ներկայացուցչի դիրքը, Նելսընը յայտնեց իր անհամաձայնութիւնը ընտրութիւններու արդիւնքի մասին եւ որոշեց հեռանալ Ֆորտ Հերէն ։
Համալսարանէն հեռանալէն ետք Մանտելան իր խնամակալին յայտնեց իր յառաջիկայ կայանալիք ամուսնութեան մասին։ Դժգոհ ըլլալով իրադարձութիւններուն շրջադարձներէն՝ 1941-ին Մանտելան, իր զարմիկի հետ միասին, որոշեց փախչիլ Եոհանեսպուրկ, ուր ան աշխատանքի անցած էր տեղական ոսկու արդիւնահանման հանքերէն մէկուն մէջ։ Սակայն, երբ պետը տեղեկանալով Նելսընի՝ խնամակալէն փախելու մասին, դադրեցուց աշխատանքէն։ Մանտելան Եոհանեսպուրկի արուարձաններուն տեղաւորուելէ յետոյ, այնուամենայնիւ, կապ հաստատեց իր խնամակալի հետ եւ յայտնեց, որ կը զղջայ իր արարքի համար։ Հետագային ան յաջողեցաւ ստանալ ոչ միայն խնամակալի համաձայնութիւնը, այլեւ դրամական օգնութիւն՝ ուսումը շարունակելու համար։ Որոշ ժամանակ անց Նելսըն Մանտելան տեղաւորուեցաւ իրաւաբանական միութենէն ներս՝ որպէս ստաժոր-գործավար՝ ի շնորհիւ իր ընկերոջ եւ դաստիարակի՝ Ուոլթեր Սիսուլուի, որու հետ հանդիպած էր Եոհանեսպուրկի մէջ։
Աշխատանքի ընթացքին Մանտելան, հեռակայ կարգով, 1942-ին յաջողեցաւ ստանալ հասարակագիտական գիտութիւններու վկայեալի աստիճան ՀԱՀ համալսարանէն, ապա 1943-ին ան սկսաւ ուսումնասիրել օրէնքը Վատուատէրսրանտի համալսարանէն ներս։ Այնտեղ ան ծանօթացաւ հետագային ռասայական խտրականութեան դէմ պայքարող այնպիսի զինեալներու հետ, ինչպէս՝ Ճոյ Սլովօն ու Հարրի Շուարցը (հետագային Մանտելայի կառավարութեան տարիներուն, Ճոն դարձաւ Բնակարանային շինարարութեան նախարար, իսկ Հարրին՝ ԱՄՆ-իի ՀԱՀ դեսպան) ։
Հարաւային Ափրիկէի նախագահութիւնը `1994-1999
Նորընտիր Ազգային Ժողովի առաջին ակտը պաշտօնապէս ընտրեց Մանտելային որպէս Հարաւային Ափրիկէի առաջին սեւամորթ գործադիր տնօրէն: Անոր երդմնակալութիւնը տեղի ունեցած է Պրետորիայի մէջ, 10 Մայիս 1994-ին: Միջոցառման ներկայ էին չորս հազար հիւրեր, ներառեալ աշխարհագրական եւ գաղափարախօսական ծագման լայն շրջանակի համաշխարհային առաջնորդներ :
76 տարեկանին ան տարբեր հիւանդութիւններ կը կրէր, եւ թէեւ կը շարունակէր աշխուժօրէն աշխատիլ, սակայն կը զգացուէր, որ ան մեկուսացած եւ միայնակ է : Ան յաճախակի կը հիւրընկալէր յայտնի մարդկանց, ինչպիսին էին Մայքլ Ճեքսոնը, Ուոպի Կոլտպերկը եւ Spice Girls-ը եւ կ՛ընկերակցի ծայրահեղ հարուստ գործարարներուն, ինչպէս Անգլիացի Հարրի Օփենյայմերին, ինչպէս նաեւ թագուհի Եղիսաբէթ Երկրորդ ին: Չնայած իր հարուստ շրջապատին, Մանտելան ապրած է շատ պարզ՝ նուիրաբերելով իր R 552,000 տարեկան եկամտի երրորդ մասը Նելսըն Մանտելայի մանկական հիմնադրամ ին, որ հիմնադրուած է 1995-ին:
Դեկտեմբեր 1994-ին Մանտելան հրապարակեց «Long Walk to Freedom» ը, ինքնագրաքննութիւն ը, որ հիմնուած էր բանտին մէջ գրուած ձեռագիրի մը վրայ, որ ամփոփեց ամերիկացի լրագրող Ռիչարտ Ստենկելի հետ հարցազրոյցներու միջոցով: 1994-ի վերջը ան մասնակցած է Bloemfontein-ի ՀԱԿ-ի 49-րդ համաժողովին, որուն ընտրուած է աւելի ռազմատենչ ազգային գործիչ, այդ ժամանակ`Վիննի Մանտելան, Նելսընը կը նախաձեռնէր ամուսնալուծութեան վարոյթ Օգոստոս 1995-ի: 1995-էն ան կը շփուի Մոզմպիկեան քաղաքական աշխուժակ Կրաչա Մաքհելի հետ, որ 27 տարի իրմէ տարիքով փոքր էր եւ նախկին նախագահ Սամորա Մահարլի այրին էր։ Անոնք նախ հանդիպած էին Յուլիս 1990-ին, երբ ան դեռ կը սգար, բայց անոնց բարեկամութիւնը դարձաւ գործընկերութիւն, եւ Մաքհելը անոր կ՛ուղեկցէր բազմաթիւ արտասահմանեան այցելութիւններու ժամանակ: Ան հրաժարեցաւ Մանտելայի առաջին ամուսնութեան առաջարկէն `ցանկանալով պահպանել որոշակի անկախութիւն եւ ժամանակ տրամադրել Մոզամպիկի եւ Եոհանեսպուրկի բաժանման միջեւ :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:18 Յուլիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:5 Դեկտեմբերի մահացածներ
Համշեն
Համշեն կամ Համամշեն, հայկական կիսանկախ իշխանութիււն, ապա՝ հայաբնակ գաւառակ Սեւ ծովու հարաւ-արեւելեան ափին, VIII դարու վերջերուն-XX դարու սկիզբին։ Ներկայիս կը գտնուի Թուրքիոյ մէջ՝ Արեւմտեան Հայաստան։ Համշենագիտութիւնը 19րդ եւ 20րդ դարերէն սկսեալ դարձաւ հետաքրքրութիւն մը հայ եւ օտար հեղինակներու համար։
Պատմական Ակնարկ
17-18րդ դարերուն կրօնափոխութեան հետեւանքով ձեւաւորուած է կրօնափոխ հայութեան 2 մեծ հանրութիւն.- համշենի հայերը եւ դերսիմի հայերը։ Այս երկու հանրութիւնները հեռացան հայկականութենէն կրօնափոխութեան եւ լեզուն կորսնցնելու հետեւանքով, բայց ամբողջովին չձուլուեցան եւ չթրքացան։
Ուրկէ՞ եկած է «համշեն» անունը
8րդ դարու վերջը Բիւզանդիոնի կայսրի կողմէ հայ Ամատունի նախարարներու նուիրուած Տամբար քաղաքը յարձակման կ'ենթարկուի եւ կը հրկիզուի։ Համամ Ամատունի կը վերշինէ Տամբարը եւ զայն կ'անուանէ «համամաշեն»։
Տարանման Աւազանը
15րդ դարէն սկսեալ համշենի իշխանութիւնը կը դառնայ կիսանկախ, իյնալով Օսմանեան կայսրութեան ձեռքին տակ։ Օսմանեան կայսրութեան բռնի իսլամացման երկարատեւ ու հետեւողական քաղաքականութեան ու ցեղասպանութեան հետեւանքով համշենահայութիւնը տարածուեցաւ։ Ան ըստ բնակութեան վայրի, կրօնքի եւ լեզուի, բաժնուեցաւ երեք հիմնական խումբերու.-
Համշենահայերու թիւը
Տարբեր հետազօտողներ կը նշեն 1,5-էն 2 միլիոն եւ աւելի՝
Մառիի Ճակատամարտ
Մառիի ճակատամարտ տեղի ունեցած է 24 Օգոստոս 1266-ին, Եգիպտոս ի Մամլուքներ ու սուլթանութեան եւ Կիլիկեան Հայաստան ի զօրքերու միջեւ, Մառի կոչուող կապանին մէջ (Սեւ լեռներու շրջան)։
Համշեն
Հեմշիլներն Այսօր
Հեմշիլները կը գտնուին թրքական մշակոյթի ազդեցութեան տակ, բայց կը պահպանեն ազգային սովորութիւնները, երգերը, պարերը եւ մայրենի բառբառը։ Անոնց գերեզմանատունները թուրքերէ հեռու, իրենց պարտէզներուն մէջ է։ Համշենահայերը ազգային, հոգեւոր, մշակութային, ինքնութեան վերականգնում ունին։
Մառիի Ճակատամարտ
Ընթացքը
Եգիպտոսի սուլթան Զահեր Բայբարս ը, օգտուելով մոնկոլական տիրակալութեան տրոհումէն ու թուլացումէն, վերանուաճեց Հիւսիսային Ասորիքը, իսկ Օգոստոսին Մանսուր Կալաուն ին 30-հազարնոց զօրաբանակով ուղարկեց Կիլիկիա։
Հեթում Ա.-ը կը գտնուէր Թաւրիզ ի մէջ՝ դաշնակից մոնկոլներու մօտ։ Մամլուքներու դէմ դուրս եկան արքայազներ Լեւոնը եւ Թորոսը 15-հազարանոց բանակով։ Հայկական զօրքերը կարողութիւնը չունեցան դիմադրել իրենց կրկնակի գերազանցող Մամլուքներուն։ Արքայազն Թորոսը զոհուեցաւ, իսկ Լեւոնը Սմբատ Սպարապետի որդիի՝ Վասիլ Թաթարի հետ միասին գերեվարուեցան ։
Համշեն
Հեմշիլներն Այսօր
Ստորոգութիւն:Հայոց պատմութիւն
Մառիի Ճակատամարտ
Հետեւանքներ
Հեթում Ա.-ը վերադարձաւ եւ իր երկիրը յայտնաբերեց թալանուած վիճակին մէջ: Մամլուքները թալանած եւ աւերած էին երկրի երեք մեծ քաղաքները՝ Մամեստիան, Ատանան եւ Տարսոնը, ինչպէս նաեւ Այաս նաւահանգիստը։ Մամլուքները քսան օր պաշարելէ ետք յաջողեցան գրաւել Սիս մայրաքաղաքը, գերեվարեց շուրջ 40 հազար բնակիչ ։ Հեթումը անյապաղ քայլեր ձեռնարկեց Լեւոնին գերութենէն ազատելու համար եւ որոշ տարածքային զիջումներ կատարելու դիմաց ետ վերադարձուց գահաժառանգը։
1269 թ. Տարսոն քաղաքի մէջ Լեւոնը թագաւոր օծուեցաւ, իսկ Հեթումը ծառայութեան անցաւ Դրազարկի վանքին մէջ որպէս կղերական։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Ճակատամարտեր Կիլիկեան Հայաստանի մէջ Ստորոգութիւն:1266 իրադարձութիւններ
Ձիու Պայտի Գիւտը
Ձիու պայտի գիւտը ծանօթ չէր ո՛չ յոյներուն եւ ոչ ալ հռոմէացիներուն։ Բացառիկ պարագաներու տակ գրաստներու ոտքերը պաշտպանելու համար կը գործածէին մասնաւոր կօշիկներ, որոնք շինուած էին մազէ, յարդէ եւ հազուադէպօրէն ծածկուած էին մետաղով։
Այս կօշիկները կենդանիներուն ոտքերուն կ․ամրացուէին փոկերով եւ կամ այլ կապերով, որոնք թոյլ չէին տարկենդանիին երկար վազել, հետեւաբար անոնք չէին գործածուէր պատերազմի ժամանակ։
Հռոմէացիները պայտի գիւտը (գամերով միասին) կը վերագրեն իրենց կողմէ բարբարոս կոչուած ցեղերուն։
Մառնէուլի
Մառնէուլիի (მარნეული), քաղաք Վրաստանի Հանրապետութեան հարաւը, Քուէմօ-Քարթլի երկրամասին մէջ, Մառնէուլի քաղաքապետութեան վարչական կեդրոնը։