cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վերածնունդ
Մարդը Իբրեւ Աշխարհընկալման Կեդրոն
Մոնթենի փիլիսոփայութեան մէջ մարդու ազատութիւնը կ'իրականացուի միայն այն պարագային, երբ ան կ'ընդունի բնութեան օրէնքները՝ ապրելով եւ գործելով անոնց համաձայն։ Ան կը ժխտէ Աստուծոյ կապը մարդոց գործերուն եւ արարքներուն հետ։
Վերածննդեան դարաշրջանի փիլիսոփայական մշակոյթի ակունքներուն մէջ կանգնած է Տանթէ Ալիկերին. Միջնադարու վերջին բանաստեղծը եւ միաժամանակ նոր ժամանակաշրջանի առաջին բանաստեղծը։ Իր ստեղծագործութիւններուն մէջ Տանթէ նոր խօսք ու նոր մտածողութիւն կը բերէ։ Միաժամանակ ան կը մշակէ նոր բարոյագիտական չափանիշ մը, որուն համաձայն ազնուութիւնը կը բնորոշուի անձնական արժանիքներով եւ ոչ թէ ծագումով, տիտղոսով կամ դիրքով. մարդու ազնուութիւնը իր արարքներուն մէջ է, որմով կրնայ նմանիլ Արարիչին։ Մարդու բնութիւնը այնքան բարձր է, որ եթէ մարդու էութիւնը բնորոշող բնական եւ հոգեւոր պատճառները փոխադարձ համաձայնութեան գան, կը մարմնաւորուէր, ինչպէս երկրորդ աստուած։ Ըստ Տանթէի օգտուելով իրեն տրուած ազատութենէն, մարդը կրնայ հասնիլ երկրային սխրագործութեան եւ կատարել իր երկրային առաքելութիւնը։
Մարդու մասին Տանթէի ուսուցումը իր արտայայտութիւնը կը գտնէ ոչ միայն իր փիլիսոփայութեան տեսական ձեւերուն մէջ, այլեւ անոր «Աստուածային կատակերգութեան» մէջ։ Անիկա կը ստեղծէ մարդու արժանապատուութեան առաջին օրհներգը եւ նոր ուղի մը կը հարթէ հիւմենիստական մարդաբանութեան համար։
Եթէ միջնադարու մարդը կը համարուէր մեղսագործ եւ աստուածային խաղալիք, ապա Վերածննդեան դարաշրջանին մարդկայնապաշտութիւնը նոր ուղի կը հարթէ մարդաբանութեան համար՝ ուշադրութիւն դարձնելով մարդկային անհատականութեան ներաշխարհին, տիեզերքի մէջ մարդու տեղին։ Մարդկայնապաշտութեան փիլիսոփայութեան այս նոր ուղղութիւնը, որուն կեդրոնը մարդկային անհատականութեան աշխարհն ու երկրային գոյութիւնն էր՝ իր երկրային կիրքերով եւ մարդկային ձգտումներով իր տեղը կը գտնէ Ֆրանչեսքօ Պետրարկայ ի փիլիսոփայութեան մէջ։ Նոր մարդաբանութեան փիլիսոփայութեան համակարգին մէջ մարդու երկրային գոյութեան մէջ կարեւոր տեղ կը զբաղեցնէր երկրային փառքին ձգտումը եւ մարդու անունին անմահութիւնը։ Պետրարկա այդ ձգտումը կը համարէ մարդկային էութեան ազնիւ յատկութիւն։ Ան երկրային հոգերը կը համարէ մարդկային կարեւորագոյն սխրանքներէն մէկը։ Մարդու երկրային կեանքը կը գրաւէ մարդաբաններու ուշադրութիւնը։ Մարդու մասին իրենց ուսուցումը անոնք առաջին հերթին կը մեկնին մարդու բնութեան պատկերացումներէն։ Հիմք ընդունելով մարդու բնութիւնը՝ անոնք կը ձեւաւորեն մարդկային բարոյականութեան եւ մարդկային արժանապատուութեան նոր գաղափարներ։ Մարդաբանական գաղափարախօսութիւնը ուղղուած էր միջնադարեան կրօնա-միստիկական մտածողութեան դէմ. գիտութիւնը կ'ազատի եկեղեցիէն հետազօտութեան առարկան կը դառնայ իրական աշխարհը, բնութիւնը եւ մարդը։
Ճակատագիրի (Ֆորթունայի) Գաղափարը Եւ Անոր Մշակութային Դրսեւորումները
Ճակատագրապաշտութիւնը (Ք.Ա.) Զ. Դարուն Հռոմ կը մուծէ Սերվիլիոս Տուլիոս թագաւորը։ Ան մեծ օրէնսդիր եւ բարենորոգիչ էր եւ Ֆորթունայի սիրելին։ Հռոմէական Ֆորթունան հին յունական Տիխէ «Տյուխէ» աստուածուհիին ժառանգորդուհին էր։ Պտղաբերութեան եւ առատութեան աստուածուհիէն Ֆորթունա վերածուած է քմահաճ երջանկութեան, ինչպէս նաեւ պատահականութեան, յաջողութեան, երկրային բարիքներու բաշխման աստուածուհիին։ Ընդգծելով Ֆորթունայի անկայունութիւնը՝ զինք կը ներկայացնէ երիտասարդ կնոջ մը տեսքով, յաճախ թեւերով՝ պատրաստ թռչելու, անհետանալու գունդի մը կամ անիւի մը վրայ, երբեմն ալ փակ աչքերով։ Անոր յատկանիշներէն էին առատութեան եղջիւրը եւ նաւու ղեկը։
Ֆորթունայի կերպարը միջնադարեան արեւմտա-եւրոպական մշակոյթին մէջ իւրայատուկ տեղ կը գրաւէր։ Անոր կերպարին կը հանդիպինք միջնադարեան ձեռագիրներուն եւ բանաստեղծութիւններուն մէջ, նոյնիսկ միջնադարեան իրաւաբանները կը դիմէին Ֆորթունային՝ դատական գործերու բացայայտման համար։ Ֆորթունան նաեւ միջնադարեան փիլիսոփայութեան ամէնէն սիրելի թեմաներէն մէկն էր։ Սակայն Ֆորթունայի ներթափանցումը միջնադարեան աշխարհ դիւրին չէր։ Սկզբնական շրջանին, հոգեւորականութիւնը անհաշտ պայքար մը կը մղէր Ֆորթունայի դէմ՝ զինք համարելով խաբկանք եւ չար ու նենգ ոգի։
Օգոստոս Երանելին, որ արեւմուտքի քրիստոնէական եկեղեցւոյ մեծագոյն հայրերէն էր, անխուսափելիութեան դէմ հանդէս գալով, կը պնդէր, որ ամէն ինչ կանխամտածուած է եւ ոչինչ պատահական է։ Աստուած նախախնամութեան միջոցով կ'ուղեւորէ մարդկութիւնն ու մարդը, սակայն վերջինիս կը շնորհուի ընտրութեան հնարաւորութիւնը։
Հնադարեան մտածողները իրերու գործող պատճառներէն կ'առանձնացնեն ոչ միայն մէկ գործող պատճառ, այլ՝ քանի մը։ Իսկ քրիստոնէական ուսուցումը ամբողջութեամբ շեշտը կը դնէր նպատակին վրայ, որ նախատեսած էր անհատը եւ անոր մէջ կը տեսնէին ամէն գոյի պատճառը։ Մէկ կողմէն Ֆորթունան նոյնացնելով չար ոգիին հետ՝ քրիստոնեայ գրողները անով իսկ իրաւունք կու տային գոյատեւելու խաւարի դեւերու շրջանակին մէջ։ Միւս կողմէն՝ Օգոստոս Երանելին եւ միւս աստուածաբանները չէին բացառեր, որ աշխարհի մէջ առկայ է նաեւ երեւոյթը, որ հանդէս կու գար իբրեւ պատահականութիւն՝ զայն անուանելով Ֆորթունա։ Ատիկա թոյլ կու տար Ֆորթունային ներառելու բացարձակ աստուածադաւանութեան աշխարհայեացքային համակարգին մէջ, իբրեւ ոչ ինքնուրոյն ուժ, որ կոչուած էր ծառայելու Արարիչ Աստուծոյ եւ կատարելու մարդու նախանշուած անհասանելիութեան փափաքները։
Այսպիսով, աստուածային Նախախնամութեան գաղափարը կրնար ներկայացուիլ միջանկեալ էութեան ձեւով, որ կ'արտայայտուէր առկայ կեցութեան աշխարհին մէջ։ Այս ամէնը տեղի կ'ունենար շնորհիւ Պոեցիոսի, որ Ֆորթունայի երկին մեկնաբանութւնը կու տար իբրեւ աստուածուհիի եւ իբրեւ համաշխարհային ուժի, որոնք հետագային զարգացում կ'ապրին միջնադարեան գրկանութեան մէջ։ Պոեցիոս կը բացայայտէ Ֆորթունայի «իրաւունքը»՝ համեմատելով զայն բնութեան երեւոյթներու օրինաչափութիւններուն հետ. «չէ՞ որ երկինքին թոյլ կը տրուի ծնելու լուսաւոր օրեր եւ զանոնք թաղելու մութ գիշերներու ընթացքին, տարուան եղանակներուն թոյլատրուած է երկիրը եւ զարդարելու ծաղիկներով ու պտուղներով, եւ մթագնելու զայն փոթորիկով եւ ցուրտով… Մեր Ֆորթունայի ուժը կը կայանայ անդադար խաղի մէջ։ Մենք կը շարժենք անիւը արագընթաց պտոյտով եւ կ'ուրախանանք, երբ զոհուածները կը բարձրացնեն համբարձման աստիճան, իսկ համբարձուածները հիմնայատակ կը կործանին»։
Ֆորթունային խորհրդանիշը կը համարուի պտտող անիւը, որ հին դարաշրջանի նախասիրուած կերպարն էր, իսկ միջնադարեան աշխարհին մէջ կ'ընդգծուի Պոեցիոսի կողմէ։ Այդ անողորմ անիւը կը խորհրդանշէ համաշխարհային ոլորապտոյտը, որ ոչ մէկը նախօրօք յաղթանակ չի կանխագուշակեր, անոր առջեւ բոլոր մարդիկ հաւասար են։ Միացնելով Ֆորթունան եւ աստուածային Նախախնամութիւնը, բնութեան փոփոխականութիւնը եւ միակ Աստուծոյ հաստատուն կայունութիւնը Պոեցիոսը կը ստեղծէ միջնադարու համար դասական աստուածաբանական- փիլիսոփայական Ֆորթունա. ճակատագիրի սկզբունք, որ պէտք էր ծառայէր աստուածային Նախախնամութեան։
Աշխարհի կերպարը, դիտարկելով աստուածային բանականութեան պարզութեան մէջ, կը կրէ Նախախնամութիւն անունը, իսկ այն ինչ որ անկէ շարժում կը ստանայ, այսինքն՝ անձնական աշխարհը, Աստուած կը կարգաւորէ ճակատագիրի միջոցով։
Նախախնամութիւնը կը ղեկավարէ աշխարհը մաքուր ձեւերով, որ կը բնորոշէ զԱստուած եւ որ կը խորհրդանշէ յաւերժութիւնը։ Նախախնամութիւնը կամ աշխարհի կերպարը Աստուծոյ միտքին մէջ են, իսկ աշխարհը, որ դուրս եկած է հանգիստի եւ կատարելութեան վիճակէն, կը կապէ ճակատագիրը։ Ճակատագիրին միջոցով կ'իրականացուի աշխարհի աստուածային կառավարումը։ Սակայն մարդոց կեանքին մէջ, երեւոյթներու դրսեւորման մէջ ճակատագիրին յայտնուիլը կը դրսեւորէ Ֆորթունան։ Ֆորթունայի հասկացողութիւնը, իբրեւ անդէմ սկիզբ, իրականացնելով Աստուծոյ կամքը երկիրի վրայ, ամբողջովին կը համաձայնի քրիստոնէական դաւանանքին հետ։
Հին գրութիւններուն մէջ, մարդը միշտ ալ ձեռնոց նետած է ճակատագիրին։ Այս ժամանակաշրջանի գրողներու մօտ Ֆորթունան, հակառակ իր դասական հագուստին, չի դիտուիր իբրեւ ինքնուրոյն ուժ, անիկա կը ծառայէ ամենազօր քրիստոնէական Աստուծոյ, կ'արտայայտէ անոր կամքը եւ բոլորը կ'ուղղէ յստակ նպատակի մը։ Աստուած եւ Ֆորթունան ոչ միայն խաղաղ կը համագործակցին, այլեւ՝ նոյնիսկ համաստորադաս միութիւն մը կը կազմեն, եւ աստուածուհին ինք կը վերցնէ աստուածային կառավարման գործընթացը։
Ժամանակի ընթացքին, Ֆորթունայի հարեւանութիւնը քրիստոնէական Աստուծոյ համար կրնար վտանգ ներկայացնել։
Միջնադարու եւ Վերածննդեան սահմանագիծին մէջ, Ֆորթունային եւ մարդու յարաբերութիւններու շեշտադրումները կը միախառնուին։ «Ֆորթունան, հաւակնելով հեղինակութեան, ոչ միայն կը թելադրէ իր կամքը, այլեւ կոչ կ'ուղղէ մարդուն իր խաղին համագործակցելու, ունակութիւն ունենալու հասնելու յաջողութեան եւ յաղթահարելու վայրէջքը։ Կը ծնի անհատականութեան նոր հասկացողութիւն, պատրաստ ազատելու ինչպէս տիեզերական գայթակղութիւններէն Ֆորթունայի քմահաճոյքներէն, այնպէս ալ Նախախնամութեան ամէն ինչ ընդգրկող իմաստութենէն։ Ան կը տենչայ իր տիտանական ստեղծագործ կարողութեամբ ձեռնոց նետել անգամ Արարիչին:
«Այժմ արտաքին ուժը կամ նախախնամութիւնը չեն կանխորոշեր անոր արարքներն ու ճակատագիրը։ Այլ ան կը յենի միայն անձնական ուժին վրայ, իբրեւ ինքնուրոյն մեծութիւն, պատճառ կը դառնայ շարժման, իրադրութիւններու եւ յարաբերութիւններու»։Մէկ կողմ ձգելով անքննելի ճշմարտութեան ուժ ստացած միջնադարեան գիտութիւնը, ազատելով աստուածաբանութեան խնամակալութենէն՝ կը մշակուի ազատ մտածողութիւնը, ուր ճշմարտութեան կը հասնի ոչ թէ վերէն թելադրուած հրահանգներով, այլ անձնական դատողութեան միջոցով եւ միայն անձնական դատողութենէն ու վերլուծութենէն ձեռք բերած համոզումի ուժ ստացած արդիւնքները իսկական ճշմարտութիւն կը համարուին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Մշակոյթ Ստորոգութիւն:Արուեստի պատմութիւն Ստորոգութիւն:Վերածնունդ
Վասակ Ա. Սիւնի
Վասակ Ա Սիւնի կամ Վասակ Ա Սմբատեան (ծննդեան թուականը անյայտ - 1040), Սիւնիքի թագաւորութեան թագաւոր 998-1040-ականներուն։ Սիւնիքի թագաւորութիւնը Վասակ Ա.-ի եւ անոր յաջորդող՝ Սմբատ Բ. Սիւնիի օրօք հասաւ իր հզօրութեան գագաթնակէտին։ Վասակ Ա.-ի իշխանութիւնը անցաւ համեմատաբար խաղաղ պայմաններու մէջ. հիմնուեցան Սուրբ Յովհաննէսի եւ Սուրբ Կարապետի եկեղեցիները, Կապանի մէջ կատարուեցան խոշոր շինարարական աշխատանքներ եւ այլն։
Բագրատունի Գագիկ Ա. թագաւորը 1003-ին Սիւնիքի թագաւորութեան գրաւում եւ Անի-Շիրակի թագաւորութեան կը միացուի Վայոց Ձորը ու անոր շրջակայքի քանի մը գաւառներ։ Անկէ ետք Սիւնիքի թագաւորութեան մէջ կը մտնեն նախկին Սիւնեաց աշխարհի միայն մօտ մէկ երրորդը՝ անոր հարաւ- արեւելեան քանի մը գաւառները։ Այդ ժամանակէն սկսած Սիւնիքի թագաւորութեան սահմանները արեւմուտքէն կը կազմէին Զանգեզուրի լեռներու հարաւային մասը, հարաւէն Արաքս գետը, արեւելքէն՝ Աղաւնոյ (Հագարի) գետը, իսկ հիւսիսէն այդ սահմանը կ՚անցնէր Հագարի գետի Աղողլան վտակի եւ Որոտան գետի ջրբաժան լեռներով, ապա կ՚ուղղուի դէպի արեւմուտք եւ կը հատուի Սիւնեաց լեռներու հետ։ Սիւնիքի թագաւորութիւնը նշուած սահմաններուն մէջ կ՚ընդգրկէր Բաղք, Կապան, Արեւիք, Կովսական ու Հաբանդ գաւառները՝ ամբողջութեամբ, եւ Ծղուկք գաւառի հարաւային մասը։ Այս սահմանները կը վերաբերին 11-րդ դարուն, կը ներկայացնեն Սիւնիքի թագաւորութեան առաւելագոյնը ՝ յետագայ ժամանակներու համեմատութեամբ։ Սիւնիքի թագաւորութեան մէջ կային 43 բերդ, 48 վանք եւ 1000-էն աւելի գիւղեր։ Սիւնիքի թագաւորութեան մայրաքաղաքը սկզբնական շրջանին Շաղատ գիւղաքաղաքն էր, իսկ 10-րդ դարու վերջերէն Կապան քաղաքը։
Սիւնիքի առաջին գահակալը՝ Սմբատ Սահակեանը վախճանած էր 998-ին եւ ամփոփած Տաթեւի վանքին մէջ։ Գահը ժառանգեց որդի Վասակը (998-1040), որ «ազատակոյտ բազմութեամբ» թագաւոր օծուեցաւ Գրիգոր եպիսկոպոսի ձեռքով։ Անոր կրտսեր եղբայր Սեւադան դարձաւ իշխանաց իշխան։ Ճանչցած է իրեն հայոց արքայ Գագիկ Ա.-ի վասալ, մասնակցած է վերջինիս 1003-ի Փառիսոսեան արշաւանքին։ Վասակ թագաւորի միամորիկ դուստրը՝ Կատրանիտէն, ամուսնացած էր Գագիկ Ա. Բագրատունի թագաւորի (989–1020) հետ եւ իր մօր՝ Սիւնեաց թագուհի Շահանդուխտի նման զբաղուած էր շինարարական լայն գործունէութեամբ։
Վասակ թագաւորի խնդրանքով եւ անոր դստեր՝ թագուհի Կատրանիտէի միջամտութեամբ կը վերականգնուի Սիւնիքի մետրոպոլիտութիւնը, որ շնորհուած էր նահանգի հոգեւոր առաջնորդներուն դեռեւս 4-րդ դարուն Ներսէս Մեծի կողմէն եւ վերացուած էր Անանիա Մոկացի կաթողիկոսի կոնդակով 960-ականներուն։ Պատմական որոշակի արժէք կը ներկայացնէ Սարգիս Սեւանցի կաթողիկոսի 1006-ի շրջաբերական նամակը՝ ուղղուած Վասակ թագաւորին եւ Սիւնեաց Սեւադա ու Աշոտ իշխաններուն՝ Սիւնիքի հոգեւոր թեմին ենթակայ հարկատու գաւառներու մասին։ Ի թիւս այլ գաւառներու՝ այստեղ մտցուած են Նախիջեւանը, Ագուլիսը, Ջուղան, Օրդուատը (Օրդուբադը), Երնջակը, Ճահուկը եւ այլ բնակավայրեր։ Մահէն ետք գահը կը ժառանգէ անոր բարեկամը՝ Սմբատ Բ.-ը։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Սիւնիքի արքաներ
Լաբիւրինթոսին Մէջ Վազողը
Լաբիւրինթոսին Մէջ Վազողը (The Maze Runner), Ճէյմզ Տաշնըր ի առաջին գիրքը «Լաբիւրինթոսին մէջ վազողը» շարքէն։
Վէպը հրատարակուած է 21 Հոկտեմբեր 2009-ին «Delacorte Press» հրատարակչութեան կողմէ։ Յաջողութիւն գտնելէ ետք, գրուած են գիրքին երկու շարունակութիւնները՝ «Կրակով փորձութիւն» (2010-ին) եւ «Դեղ մահուան դէմ» (2011-ին)։ Օգոստոս 2012-ին Ճէյմզ Տաշնըր գրած է «Սպաննութեան հրաման»ը (կը պատմէ այն իրադարձութիւններուն մասին, որոնք տեղի ունեցած են նախորդ երկու գիրքերուն իրադարձութիւններէն առաջ) ։
Գիրքին հիման վրայ նկարահանուած է համանուն ֆիլմը։ Գլխաւոր դերերով հանդէս եկած են Տիլըն Օ'Պրայըն (Dylan O'Brien), Թովմաս Սենկսթըր (Thomas Brodie-Sangster) եւ Քայա Սքոտելարիօն (Kaya Scodelario)։ Ֆիլմին շնորհահանդէսը Ռուսաստան ի մէջ կայացած է 18 Սեպտեմբեր 2014-ին։
Նիւթ
Թովմաս կ'արթննայ եւ ինքզինք կը գտնէ մութ վերելակի մը մէջ։ Իր անունէն բացի ոչինչ կը յիշէ: Երբ վերելակին դուռը կը բացուի, ինքզինք կը գտնէ ամայի տարածութեան մը մէջ (Glade), որուն չորս կողմերը շրջապատուած են հարիւրաւոր մեթր բարձրութեամբ քարէ պատերով եւ որոնք ամէն գիշեր կը շարժին։ Ան կամաց- կամաց կը յայտնաբերէ, թէ «Կլէյտ»ը կը ղեկավարեն երկու տղաք՝ Էլպին, որ գլխաւոր առաջնորդն է եւ Նիւտը՝ իր փոխանորդը. երկուքն ալ կարգ ու կանոն կը պահպանեն՝ կիրարկելով պարզ, բայց արդիւնաւէտ օրէնքներ: Վերելակին արկղը շաբաթը անգամ մը գետնին տակէն դուրս կ'ելլէ եւ կը մատակարարէ նոր սնունդ, գործիքներ, դեղեր, երբեմն ալ զէնք: Ամէն ամիս նոր պատանի մը, որ իր անունէն բացի ուրիշ ոչինչ կը յիշէ, կը յայտնուի այդ վերելակին արկղին մէջ: «Կլէյտ» եւ իր բնակիչները՝ շուրջ յիսուն պատանի, որոնք կ'անուանուին «Կլէյտըր»ներ, շրջապատուած են վիթխարի Լաբիւրինթոսով, ուրկէ երկու տարուան ընթացքին ոչ ոք կրցած է դուրս գալ ։ «Կլէյտըրները կը փորձեն ողջ մնալ, ինչպէս նաեւ «լուծել» լաբիւրինթոսին գաղտնիքը՝ «վազողներ» նշանակելով, որոնք կը փորձեն արագ անցնիլ անոր մէջէն, հետեւելով պատերուն շարժումներուն եւ կը փորձեն ելք մը գտնել փախչելու համար: Լաբիւրինթոսին մէջ կան սարսափելի մահաբեր հրէշներ՝ «Կրիվըր»ներ, որոնք կը սպաննեն իւրաքանչիր անհատ, որ կը գիշերէ Լաբիւրինթոսին մէջ։ Պատերը ամէն գիշեր կը շարժին՝ պաշտպանելով «Կլէյտ»ը «Կրիվըր»ներէն։
«Կլէյտ»ին մէջ պատանիները պարտականութիւններ կը ստանձնեն՝ իւրաքանչիւրը իր կարողութեան համաձայն։ Կան խոհարարներու, մսագործներու, այգեպաններու եւ այլ պարտականութիւններ։
Ամէն ինչ կը փոխուի, երբ Թովմասին ժամանումէն մէկ օր ետք, վերելակին միջոցով աղջիկ մը՝ Թէրէզան, կը տեղափոխուի «Կլէյտ». աղջնակը կը գտնուի մահաքունի մէջ, իսկ ձեռքին մէջ գրութիւն մը կայ, որուն վրայ գրուած է. «Ան վերջինն է»: Ասիկա կ'ենթադրէ, որ այլեւս պատանիներ պիտի չուղարկուին «Կլէյտ»։ Տղաքը չեն հասկնար, թէ ինչ կրնայ նշանակել ատիկա։ Անոնք աղջիկը կը մեկուսացնեն եւ կը շարունակեն իրենց սովորական առօրեան։
Օր մը Մինհօն՝ «վազող»ներէն մէկը, սովորականէն աւելի շուտ կը վերադառնայ եւ կը յայտնէ, թէ Լաբիւրինթոսին մէջ մահացած «Կրիվըր» մը տեսած է։ Պատանիներուն առաջնորդ Էլպին, վազողին հետ կ'երթայ ստուգելու պատահարը, բայց վերջինս յանկարծ կ'առողջանայ եւ կը վիրաւորէ Էլպին։ Մինհօն իր առաջնորդը ուսերուն վրայ կը տանի, բայց չի հասնիր զինք ներս առաջնորդելու։ Ան կը տեսնէ Թովմասը, որ հակառակ Լաբիւրինթոսէն դուրս գալու խիստ արգելքին, օգնութեան կը փութայ։ Դուռները կը փակուին Թովմասին ետեւէն։ Երեք պատանիները փակուած կը մնան Լաբիւրինթոսին մէջ։
Անոնց վրայ կը յարձակին «Կրիվըր»ները։ Մինհօ, մտածելով, թէ ամէն ինչ կորսուած է, կը փախչի, իսկ Թովմաս կ'որոշէ փրկել Էլպին։ Ան վերջինս կը կախէ օդին մէջ բաղեղի մը օգնութեամբ, իսկ ինք կը շեղէ «Կրիվըր»ներուն ուշադրութիւնը, որոնք կը վազեն իր ետեւէն։ Ճամբան կը հանդիպի Մինհոյին, եւ անոնք միասին կը վազեն դէպի «անդունդը»։ «Անդունդը» տեղ մըն է, որուն պատերուն միջեւ վիթխարի փոս մը կայ։ Մինհօ եւ Թովմաս այնպէս մը կ'ընեն, որ «Կրիվըր»ները կ'իյնան անդունդին մէջ։
Առաւօտեան «Կլէյտ»ի բնակիչները զարմացած կը դիմաւորեն զիրենք։ Միայն Կալլի կատարուածէն կը զայրանայ։ Թովմասին հետ բախումներէն ետք, Կալլի կը վազէ Լաբիւրինթոսին մէջ եւ հոն ալ կը կորսուի ։
Այն ատեն Թէրէզա կ'արթննայ եւ կ'ըսէ․ «Ես դրի վերջին սկիզբը»։ Այդ երեկոյ Լաբիւրինթոսին դուռները չեն փակուիր, ինչ որ կը նշանակէ «Կրիվըր»ները կրնան դիւրին մտնել «Կլէյտ»։
Բոլորը կը պատրաստուին պաշտպանութեան՝ ամրացնելով Հոմսդետին (իրենց քնանալու վայրը) պատերը։ Առաջին գիշերը «Կրիվըր»ները կը մտնեն «Կլէյտ»։ «Կրիվըր»ներուն հետ միասին անսպասելիօրէն կը մտնէ նաեւ Կալլին, որ կը գոռայ, թէ հրէշները ամէն գիշեր պիտի գան եւ պատանի մը պիտի տանին ։
Յաջորդ առտու Թովմաս գաղափար մը կը յղանայ։ Ան կը համեմատէ Լաբիւրինթոսին քարտէսները, որոնք կը հաւաքուէին «վազող»ներուն կողմէ երկու տարուան ընթացքին եւ անոնց համար գաղտնաբառ մը կը ստեղծէ։ Ան կ'որոշէ նաեւ «կերպարանափոխուիլ», որպէսզի վերյիշէ իր նախկին կեանքը:
Գիշերը Թովմաս գիտակցաբար այնպէս մը կ'ընէ, որ «Կրիվըր» խայթէ զինք, որպէսզի Լաբիւրինթոսէն դուրս գալու ելքը յիշէ։ Ան կը յիշէ նաեւ, թէ ինք եւ Թէրէզան անդամ են այն կազմակերպութեան, որ զիրենք բերած է «Կլէյտ»։ Պատանիները կ'անդրադառնան, որ իրենք փորձարկուողներ են «World in Catastrophe: Killzone Experiment Department (WICKED)» կազմակերպութեան կողմէ ձեռնարկուած փորձի մը մէջ:
Ճիշդ այդ օրը Թովմաս իր ընկերներուն հետ կ'իրականացնէ փախուստի իր ծրագիրը։ Անոնք գիշերը կ'երթան «անդունդ»ին քով, զոր սկսած էին անուանել «Կրիվըր»ներու Որջ։ Թովմաս, Թէրէզա եւ Չաք կը պայքարին ու կը յաջողին մտնել «Կրիվըր»ներուն Որջը։ Վերջապէս անոնք Լաբիւրինթոսէն կը փրկեն ողջ մնացածները, որոնք ընդամէնը քսան հոգի էին։
Տարօրինակ տարածութեան մը մէջ իյնալով՝ «Կլէյտ»ներ»ը կը նկատեն կին մը, իսկ անոր կողքին՝ Կալլիին։ Կնոջ հրամանով Կալլի դանակ կը նետէ Թովմասին վրայ, բայց զինք կը փրկէ Չաքը, որ կը մահանայ Թովմասի ձեռքերուն մէջ։ Թովմաս վրէժխնդրութեամբ կը լեցուի եւ դաժանօրէն կը ծեծէ Կալլին՝ զինք հասցնելով մահամերձ վիճակի։ Յետոյ կը յայտնուին տարօրինակ զգեստներով մարդիկ, որոնք կը փորձեն փրկել զիրենք․․․:
Չակի մահը կարճ ժամանակ մը սգալէ ետք, քսան «Կլէյտ»ներ»ը կը փրկուին: Զանոնք կը հասցնեն անվտանգ վայր մը, ուր իրենց կը պատմուի ժահրի մը յառաջացման մասին, որ կը խլէ միլիոնաւոր մարդոց կեանքը: Փրկարարները կը պարզեն, թէ որբ երեխաները իբրեւ հետազօտութեան միջոց կ'օգտագործուէին, նոր ժահրին բուժումը գտնելու համար...:
Գիրքը Յօրինելու Շարժառիթը
2005-ի աշնան Տաշնըր կը գրէ «Ճիմի Ֆինջըրի սական» (The Jimmy Fincher Saga) շարքին չորս գիրքերը՝ հրատարակուած փոքրիկ գաւառային հրատարակչութեան մը կողմէ։ Հրատարակիչը խորհուրդ կու տայ այդ շարքին գիրք մը եւս աւելցնել, բայց Տաշնըր կը նախընտրէ առանձին գիրք մը գրել, որ կարենար համաշխարհային շուկային ներկայացնել։ Նոյն տարուան Նոյեմբերին ան միտք մը կը յղանայ գրելու «Պատանիներու խումբի մը մասին, որոնք կ'ապրին Լաբիւրինթոսի մը մէջ, ուրկէ ելք չկայ եւ ուր ահաւոր հրէշներ կ'ապրին մութ եւ սարսափելի պայմաններու մէջ»։ Կ'ուզէ ուսումնասիրել, թէ ինչ կը կատարուի այդ պատանիներուն միտքին մէջ։ Անոնք կ'ենթարկուին ահաւոր փորձութիւններու եւ յուսահատութեան կը մատնուին, մինչեւ որ կը սկսին օգտագործել իրենց մտային կարողութիւնները» ։ Տաշնըր այս գիրքը գրած է Դեկտեմբեր 2005-էն մինչեւ Մարտ 2006:
Կարծիքներ Եւ Քննադատութիւն
Ամերիկեան «Kirkus Reviews»ը նշած է․ «Իսկապէս դժուար է ձգձգել գիրքին ընթերցումը։ Անիկա ընթերցողը կը ստիպէ անհամբերութեամբ կարդալ» ։
Ճեսիքա Հարիսըն «Deseret Morning News» ամսագիրին մէջ կը նշէ, թէ «Լաբիւրինթոսին մէջ վազողը» գրաւիչ արկածախնդրական գիրք մըն է 13+ լսարանի համար, ուր ընթերցողներուն սիրտերը արագ կը բաբախեն»։ Ան ըսած է նաեւ, թէ «գիրքին նախաբանը քիչ մը երկար է, բայց կը նկարագրէ, թէ ինչպէս Թովմաս կ'ընդունի նոր կեանքը, եւ աստիճանաբար վէպը կը վերածուի արկածախնդրութեան մը։ Վէպին միակ թերութիւնը այն է, որ կ'օգտագործուի ժողովրդական հասարակ ոճը, զոր կ'օգտագործեն պատանիները։ Բայց ընթերցողը աստիճանաբար կը սկսի վարժուիլ այդ ոճին եւ այդքան ալ ուշադրութիւն չի դարձներ անոր» ։
Պաստառի Վրայ Ցուցադրութիւն
Յունուար 2011-ին կը յայտարարուի, թէ «Լաբիւրինթոսին մէջ վազողը» տեսերիզը կը նկարահանուի «20th Century Fox» ընկերութեան կողմէ։ Իբրեւ ֆիլմարտադրող հանդէս կու գայ Քեթրին Հարդուիք, իսկ իբրեւ ուրուագծող՝ Նօան Օպընհէյմ ։ Տաշնըր Թուիթըրի իր էջին մէջ կը գրէ, թէ յոյս ունի, որ Քեթրին Հարտուիք չի մասնակցիր նախագիծին ։ Մինչեւ 28 Ապրիլ 2012, գիրքը պաստառի վրայ ցուցադրելու թոյլտուութիւն չի ստանար, հակառակ անոր, որ ըստ հեղինակին պաշտօնական կայքին, տեսերիզին ուրուագիծը արդէն պատրաստ էր։
Վերջապէս, 2013-ի գարնան Տաշնըր՝ Թուիթըրի իր էջին մէջ կը յայտնէ, թէ տեսերիզին նկարահանումները սկսած են Մայիս 2013-ին եւ կ'աւարտին Փետրուար 2014-ին ։ Գլխաւոր դերով հանդէս եկած է Տիլըն Օ'Պրայըն։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Վէպեր
Պասթիլի գրաւում
{{Տեղեկաքարտ Զինուած Հակամարտութիւն Յեղափոխութիւն }}
Պասթիլի գրաւում (Prise de la Bastille), տեղի ունեցած է 14 Յուլիս 1789-ին, Փարիզ : Պասթիլը Փարիզի կեդրոնը տեղակայուած միջնադարու բերդ-ամրոց, զինանոց եւ քաղաքական բանտ մըն էր։ Թէեւ ընդամէնը եօթ բանտարկեալ ունենալուն, անիկա կը համարուէր թագաւորութեան խորհրդանիշերէն մին, եւ անոր անկումը կը համարուի Ֆրանսական յեղափոխութեան ելակէտը:
Նախապատմութիւն
Լուի XVI-ի կառավարման օրօք Ֆրանսան մտաւ տնտեսական ճգնաժամի մէջ, որու պատճառը մասամբ Ամերիկեան յեղափոխութեան ատենը միջամտութիւնն էր, արդիւնքին սկսաւ վարել կոշտ հարկային քաղաքականութիւն 1789 թուականի Մայիս 5-ի հարցումներով բնակչութեան միայն 2 տոկոսը կը պաշտպաներ թագաւորի քաղաքականութիւնը :
Ձեւաւորուեցաւ Ազգային զօրախումբ, որու կոկարտին փակցուած էր «եռագոյնը»` կապոյտ, ճերմակ, կարմիր: Սա գոյները յետագային դարձան յեղափոխութեան խորհրդանիշը, աւելի ուշ դարձաւ Ֆրանսայի դրօշը :
Փարիզը մօտ էր ապստամբութեանը եւ Ֆրանսուա Մինիէի խօսքով «պարուրուած ազատութեան տենչով» ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1789
Մետաքսի Ճանապարհ
«Մետաքսի ճանապարհ» (չին.՝ 絲綢之路, ուզպ.՝ Buyuk Ipak Yo'li, Ղազ.՝ Ұлы Жібек жолы, Խրխզ.՝ Улуу жибек жолу, պարս․՝ جاده ابریشم, արաբ․՝ طريق الحرير‎‎, հնդ.՝ रेशम मार्ग, մոնկ.՝ Торгоны зам), կարաւանային ճանապարհ, որ Միջնադարուն կապած է Արեւելեան Ասիան Միջերկրական ծով ուն։ Առաջին հերթին անիկա օգտագործուած է Չինաստան էն մետաքս արտահանելու նպատակով, որմէ ալ յառաջացած է «Մետաքսէ Մեծ Ճանապարհ» անուանումը։ Ճանապարհը հարթուած է Ք.Ա. 2-րդ դարուն, անցած է Սիանէն մինչեւ Դունխուան։ Հոն անիկա կը ճիւղաւորուէր. հիւսիսային ճանապարհը կ'անցնէր Տուրֆանի մէջով, այնուհետեւ կ'անցնէր Պամիրը եւ կը հասնէր Ֆերկանա եւ Ղազախիստան: Հարաւայինը՝ Լոպնոր լիճին քովէն Տակլա Մական անապատին հարաւային եզրով, Եարկենդի եւ Պամիրի Ճամբով կը հասնի Պաքթրիա, իսկ հոնկէ՝ Պարֆիա, Հնդկաստան եւ Մերձաւոր Արեւելքէն դէպի Միջերկրական ծով։ Չինաստան Առաջաւոր Ասիոյ, ապա Եւրոպա յի հետ կապող առեւտրակարաւանային մայրուղիին անուանումը։ Կը գործէր Ք.Ա. 2-րդ դարէն սկսեալ մինչեւ Ք.Ե. ԺԶ. դարը։
Եզրը ներկայացուած է 1877-ին գերմանացի աշխարհագրագէտ Ֆերտինանտ ֆոն Ռիխտհոֆենի կողմէ։
Մետաքսի Ճանապարհով փոխադրուող հիմնական ապրանքը չինական մետաքսն էր։ Մետաքսի Ճանապարհը սկիզբ կ'առնէր կեդրոնական Չինաստանէն։ Հարաւային երթուղին կ'անցնէր Սոթան, Արքենտ, Պալհ եւ Մերվ քաղաքներով, հիւսիսայինը՝ Տուրֆան, Կաշգար, Սամարղանտ, Մերվ քաղաքներով, ուր միանալով հարաւայինին՝ կ'երկարէր Հեկատոմպիլ, էկբատան, Պաղտատ քաղաքներով դէպի Միջերկրական ծովու Տիւրոս եւ Անտիոք նաւահանգիստները։ Մետաքսի Ճանապարհին մէկ հատուածը Իրանի հիւսիսային շրջաններէն կը հասնէր Արաքսի հովիտ՝ Ջուղայի գետանցքով դէպի Նախիջեւան եւ Արտաշատ, հոնկէ՝ Սեւ Ծովու նաւահանգիստները։
Մետաքսի Ճանապարհին երկարութիւնը աւելի քան 7 հազար քմ. էր։ Իր գոյութեան առաջին դարերուն Մետաքսի ճանապարհով առեւտուրի միջնորդութեան համար գերակշիռ դեր ձեռք բերելու նպատակով սուր պայքար կար Հռոմի եւ Պարթեւաստանի թագաւորութեան առեւտրական վերնախաւերուն միջեւ։ 5-6-րդ դարերուն Մետաքսի Ճանապարհին զգալի մասը պարսկա-սողդիական վաճառականներու ձեռքն էր, իսկ Արաբական խալիֆայութեան կազմաւորումէն (Է. դար) ապա գերակշռութիւն կը ստանան արաբ առեւտրականները։ Ծովագնացութեան հետագայ զարգացման հետեւանքով, ԺԴ. դարէն սկսեալ, Մետաքսի Ճանապարհին նշանակութիւնը կը նուազի։ Մետաքսի ճանապարհը մեծ չափով կը նպաստէ Ասիոյ եւ Եւրոպայի ժողովուրդներու տնտեսական եւ մշակութային կապերու զարգացման ։
Ծագում
Հին հիւսիսային ճանապարհը ստեղծուած է Ուտի կայսեր ատեն, որ տափաստանային հունի ժողովուրդի առաջնորդ Չժան Ցեանը կ'ուղարկէ փնտռելու իրենց թշնամիները՝ որոնք յարձակած էին հարաւէն, իրենց հետ բանակցութիւններ կնքելու նպատակով։ Ճամբորդութեան ընթացքն, Ք.Ա. 138-126 թուականներուն Չժան Ցեան Ֆերգանայի հովիտին մէջ կը տեսնէ ձիեր, որոնք իրենց գեղեցկութեամբ կը հմայեն զինք։ Ան կը զեկուցէ կայսեր այլ երկիրներու մէջ մետաքսի բացակայութեան մասին եւ խորհուրդ կու տայ սահմանին այդ չքնաղ ձիերուն հետ փոխանակել մետաքսը, ինչպէս նաեւ գինի, քաղցր պտուղներ եւ այլն։ Ք.Ա. 121-ին առաջին մետաքսէ եւ պրոնզէ հայելիներով կարաւանը կ'ուղղուի դէպի Ֆերգանայի հովիտ։ Մետաքսը արեւմուտքին մէջ բարձր կը գնահատէին վնասատու միջատները դիմակայելու համար։ Աշխարհի առեւտուրը կը շարունակուի արդէն նոր՝ հարաւային ճանապարհով։ Բացի այդ՝ ապրանքին մէկ մասը կը տեղափոխուէր Հնդկական ովկիանոսով։
Մետաքսէ ճանապարհին «Ոսկեդարը»
Արեւելքէն արեւմուտք ճամբորդութեան ընթացքին մետաքսը եւ համեմունքները անցած են տասնեակ ձեռքերով։ Պատմաբանները կը պատմեն հիմնականին ապրանքներու եւ արուեստագիտութեան ճամբորդութիւններու մասին, ոչ թէ մարդոց։ Տեղափոխութեան համար հիմնականին կ'օգտագործէին ուղտեր։ Ուղտերու քանակը քարաւաններուն մէջ կը կազմէր երեքէն մինչեւ 300 ։ Տան թագաւորութեան հետ առեւտրական աշխոյժ կապերու շնորհիւ կը զարգանայ միջին-ասիական հագուստներու եւ յարդարանքի նորաձեւութիւնը :
Ե.-Թ. դարերուն համաշխարհային առեւտրային ցանցին կ'աջակցէին սողդերը՝ հիւսիսի եւ հրեաները հարաւի մէջ։ Սողդերէնը կը դառնայ միջազգային շփման լեզու, օրինակ՝ պուտտիզմի սուրբ գրութիւնները կը թարգմանուէին սանսկրիտէն չինարէն սողդերէնով։ Սողդական առեւտուրի ներքին կազմակերպման մասին որոշակի լոյս կը սփռեն վաճառականներէն մէկուն նամակները :
Մետաքսի Ճանապարհը՝ Հայկական առումով
Մետաքսի ճամբան պատմական հին ժամանակներէն ի վեր ո՛չ միայն առեւտրատնտեսական, այլ նաեւ քաղաքական առումով ռազմավարական յատուկ նշանակութիւն ունեցած է առնչակից երկիրներուն համար:
Հայկական առումով թէ՛ պետական եւ թէ՛ հասարակական մակարդակներու վրայ Մետաքսի ճամբուն հեռանկարը ռազմավարական յատուկ նշանակութիւն ունեցած է: Նախ անշուշտ պատմական առումով, երբ պատմական հայրենիքն ու Կիլիկեան Հայաստանը  աշխարհագրականօրէն ներգրաւուած էին այդ ռազմավարական ճանապարհին, ապա՝ այժմէական իմաստով:
Հակառակորդներու կողմէ շրջափակուած Հայաստանի Հանրապետութիւնը Իրանէն, Ռուսիայէն անցնող այս ճամբուն մինչեւ Ծայրագոյն Արեւելք երկարման ընթացքի կամրջումի դեր ունի, ինչ որ թէ՛ քաղաքական եւ թէ՛ տնտեսական առումներով համազօր է Հայաստանի ապաշրջափակման եւ ապամեկուսացման :
Պատմական Կիլիկիան եղած է երկխօսութեան եւ փոխյարաբերութիւններու աշխարհաքաղաքական կարեւորագոյն կէտերէն մէկը:
Կրետէի հայերը
Կրետէի հայերը․ Ժ. դարէն հայեր ապրած են Կրետէ։  Կրետէ(Յունաստան). կը գտնուի Միջերկրական Ծովուն արեւելեան կողմը եւ Էգէական Ծովուն հարաւը։ ԻԱ. դարուն, կղզիին մայրաքաղաքին մէջ՝ Իրաքլիօ, քանի մը տասնեակ հայեր կ՛ապրին ու մնացեալ մեծ քաղաքներուն մէջ ապրող հայերուն թիւը մէկ ձեռքի մատներուն վրայ կը հաշուի։ Հայ համայնքներու հետքերուն փաստը այժմ կայ միայն անուանակոչումներով այն բոլոր վայրերուն, ուր հայերը բնակած ու գործած են։
1363 մինչեւ 20-րդ դար
Վենետիկեան գերիշխանութեան շրջանին (1217-1669), Իրաքլիոյի մէջ (հին անունով Խանտաքա Χάνδακα կամ նաեւ՝ Քանտիա Κάντια) գտնուած Վենետիկեան Ծերակոյտի արձանագրութիւնները, կը փաստեն թէ Սեւ Ծովու եւ Միջին Արեւելքի շրջաններէն հայեր, չդիմանալով Մոնկոլներուն եւ օսմանցիներուն ճնշումներուն, Վենետիկեան Ծերակոյտէն Կրետէ հաստատուելու արտօնութիւն կը խնդրեն։ 1363 թուականին, 2 000 հայեր կը հաստատուին Իրաքլոնի ԺԲ. դարու Այիոս Եորղոս Տորեանեցի (Ս․ Գէորգ) եկեղեցուոյ շուրջը․ այս իսկ պատճառով թաղամասը կը կոչուի «Հայերուն թաղամասը»՝ (Սինիքիա թոն Արմենիոն συνοικία των Αρμενίων)։
1414 Վենետիկեան Ծերակոյտին որոշումով եւ Կրետէի Կառավարութեան արտօնութեամբ, Տրապիզոնի շրջանէն 80 հայ ընտանիքներ Կրետէ կը հաստատուին։
Ժամանակի ընթացքին, Կրետէի գաղութը կը նոսրանայ․ տեղացիներու հետ ձուլում, հեռացում ու մեկնում ուրիշ տեղեր եւ կամ անժառանգ մահկանացուն կնքողներ։ 1896 թուականին Պատմական Հայաստանի գլխաւոր քաղաքներուն մէջ հայութեան դէմ համատարած հալածանքներէն Իրաքլոնի հայութիւնն ալ զերծ չի մնար (փաստացի նկար R.Behaeddin Photogr.)։
Ժամանակակից շրջան
Ի․ դարասկիզբին, Իրաքլիոյին մէջ կը բնակին քանի մը հայ ընտանիքներ, որոնք կը զբաղին ընդհանրապէս կերպասեղէնի եւ սուրճի վաճառականութեամբ։
Փոքր Ասիոյ Աղէտէն ետք՝ 1922, մօտաւորապէս 2 000 հայեր Կրետէ կ՛ապաստանին։ Անոնք կը հաստատուին Խանիա (27 ընտանիք), Ռեթիմնօ (46 ընտանիք), Սիթիա (24 ընտանիք) եւ Իրաքլիօ (230 ընտանիք)։ Վերջինին մէջ կը կազմուի Թաղային Խորհուրդը, որուն առաջնահերթութիւնը կ՛ըլլայ հայ գաղթականներուն տեղաւորումը։ Կը հիմնուին «Իաքլիոնի Հայ Մարզիկներու Միութիւն» մարզական միութիւնը (1924, առաջինը Իրաքլիոնի մէջ) իր ոտնագնդակի խումբով՝ նկար հոս եւ եկեղեցուոյ շրջափակին մէջ դպրոց մը։ Դպրոցը (մանկապարտէզ եւ նախակրթարան) կը գործէ մինչեւ Բ․ Համաշխարհային Պատերազմը։  Կ՛ունենայ վեր ի վարոյ 200 աշակերտներ, որոնք կը սորվին հայերէն եւ յունարէն լեզուները։
1947-ի Խորհրդային Հայաստան ներգաղթին եւ անոր յաջորդող տարիներուն արտագաղթին (Ամերիկա եւ Եւրոպա) ու ներգաղթին դէպի Յունաստանի հայաշատ կեդրոններ( յատկապէս Աթէնք), պատճառով համայնքներուն թիւը կը նոսրանայ։  Բացի  Իրաքլիօ քաղաքէն, մնացեալ քաղաքներուն մէջ գրեթէ հայ չի մնար։
1960-ական թուականներուն Իրաքլիոնի հայերը 97 հոգի կը հաշուեն։ Իսկ Ռեթիմնօ քաղաքին հայերը ՝45 հոգի, ունեցած են անջատ եռանդամ թաղային Խորհուրդ որ ուղղակի կապուած է Աթէնքի Հայկական Առաջնորդարանին։
Իրաքլիոնի քանի մը տասնեակ հայերը տնտեսապէս լաւ վիճակի մէջ են եւ կը փորձեն պահել իրենց ինքնութիւնը․ համախմբուած են Սուրբ Կարապետ եկեղեցուոյ շուրջ։
1991 թուականէն ետք, ժամանակաւոր կերպով Կրետէ կ՛ապաստանին Հ․Հ․ տնտեսական գաղթականներ։ Անոնցմէ շատեր հայրենիք վերադարձած են, ուրիշներ ալ տեղափոխուած են Յունաստանի զանազան շրջաններ եւ կամ արեւմուտքի ուրիշ երկիրներ։
Իրաքլիոնի Ս․ Յովհաննու Կարապետ եկեղեցին
Եկեղեցուոյ շրջափակին մէջ կը գտնուին 1669 - 1854 թուականներէն լաւ վիճակի մնացած 30 դամբանասիւներ։ Անոնք քարաշէն են եւ կրած արձանագրութիւնները հայերէնով են, իսկ շատերուն աւելցուած են՝ յունարէն կամ թրքերէն ալ․ կը յիշատակեն հոգեւորականներու, դպրապետներու եւ աշխարհաիկներու անուներ, որոնք համայնքի խորհուրդին մաս կը կազմէին եւ հոն թաղուած են օսմանեան տիրապետութեան ընթացքին։
Եկեղեցուոյ հիւսիս-արեւմտեան անկիւնը կառուցուած է 1915 Ցեղասպանութեան զոհերը յիշատակող պարզ յուշարձան մը։
Սուրբ Յովհաննու Կարապետ եկեղեցին կապուած է՝ Կոստանդնուպոլսոյ Հայկական Պատրիարքութեան։
Սուրբ Յովհաննու Կարապետ եկեղեցուոյ 350-ամեակ
2019 կը տօնակատարուի մեծ շուքով եկեղեցուոյ 350-ամեակը, գործակցութեամբ Կրետէի Արքեպիսկոպոսարանին եւ Կրետէի Շրջանային Միաւորումին։ Կիրակի 5 Մայիսին, Սուրբ Պատարագ կը մատուցուի հանդիսապետութեամբ՝ հովուապետական այցով Կրետէ ժամանած, Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Երկրորդ Ծայրագոյն Պատրիարք եւ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսին (նկարը հոս):
Տե՛ս նաեւ
Կրետէ
Քոքինիոյ հայկական գաղութը
Սելանիկի հայկական գաղութը
Փաթրայի հայերը
Քերքիրայի հայերը
Նաֆփլիոնի հայերը
Աղբիւրներ
Ամենուն Տարեգիրքը 1960, Կարօ Գէորգեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական գաղթօճախներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի հակական գաղթօճախներ
Հայոց Ցեղասպանութեան յուշարձան (Քարտիֆ, Ուէյլս)
Հայոց ցեղասպանութեան յուշարձան-խաչքար, յուշարձան-խաչքար Ուէյլսի Քարտիֆ քաղաքի Խաղաղութեան տաճարի հարակից այգիին մէջ։
Պատմութիւն
Յուշարձան-խաչքարը տեղադրուած է 2 Նոյեմբեր 2007-ին՝ ի յիշատակ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերուն։ Խաչքարի համար հողատարածքը տրամադրուած է Միջազգային յարաբերութիւններու Ուէյլսի կեդրոնի կողմէն եւ պատրաստուած է ուէյլսցի վարպետներու կողմէն Ուէյլսի մէջ բնակող փոքրաթիւ հայերու միջոցներով։ Խաչքարի տեղադրման նպաստած է Ուէյլսի մէջ գործող «Wales-ArmeniaSolidarity» կազմակերպութեան նախագահ Ջոն Թորոսեանը եւ ազգութեամբ ուէյլսցի Էլիան Ուիլիամսը։
Խաչքարի բացման արարողութեան մասնակցած են Մեծ Բրիտանիոյ Թագաւորութեան Հայաստանի արտակարգ եւ լիազօր դեսպան Վահէ Գաբրիէլեանը, Ուէյլսի խորհրդարանի նախագահ լորտ Տաֆիտ Էլիս-Թոմասը, ՄԹ-ի մէջ հայկական եկեղեցւոյ առաջնորդ սրբազան Նաթան Յովհաննիսեանը։ Միջոցառման ներկայ գտնուած են Միացեալ Թագաւոութեան տարբեր վայրերէն ժամանած շուրջ 300 հայեր, Ուէյլսի խոհրդարանի, եկեղեցւոյ եւ հասարակական կազմակերպութիւններու ներկայացուցիչներ ։
28 Յունուար 2008-ին՝ Հոլոքոսթի օրը յուշարձանի վրայի խաչը վնասած են։ Այգիի տարածքին յայտնաբերուած է մուրճ, եւ կ՚ենթադրուի, որ անով պղծած են յուշարձանի խաչը։
Տուեալներ
Յուշարձանի վրայ մակագրուած է.
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Մեծ Բրիտանիոյ յուշարձաններ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան յուշարձաններ
Ֆրանսական Հիմնարկ
Ֆրանսական Հիմնարկ (ֆր՝. Institut français), ֆրանսական արդիւնաբերական եւ առեւտրային հասարակական կազմակերպութիւն (ֆր՝. Établissements Publics à Caractère Industriel et Commercial|Public Industrial and Commercial organization - EPIC): Հիմնադրուած է 1907-ին, Ֆրանսայի արտաքին գործերու նախարարութեան կողմէ՝ ամբողջ աշխարհի մէջ ֆրանսերէնի, ֆրանսախօսութեան, ֆրանսական մշակոյթի տարածման նպաստելու նպատակով: 2011-էն սկսեալ փոխարինած է Cultures France նախագիծին՝ իր հովանիին տակ առնելով Ֆրանսայի սահմաններէն դուրս ֆրանսական բոլոր նախագիծերու իրականացման աշխատանքները ։ Այսպիսով, կազմակերպութիւնը ձեռք բերած է աշխատանքի ընդլայնուած դաշտ՝ համաձայն 30 Դեկտեմբեր 2010-ի թիւ 2010-1695 որոշման եւ 12 Յուլիս 2010-ին հաւանութեան արժանացած օրէնքին :
Հակիրճ տեղեկատուութիւն
Ղեկավարուելով Պրունօ Ֆուշէի եւ անոր օգնական գլխաւոր կառավարիչի տեղակալ Անն Տալինէոյի ու գլխաւոր քարտուղար Կլեման Պոտօ-Կրեմէոյի կողմէ ՝ Ֆրանսական Հիմնարկը սերտօրէն կը համագործակցի ֆրանսական արտասահմանեան մշակութային կազմակերպութիւններու լայն ցանցի հետ՝ կազմուած 150 մասնաճիւղերէ, անոնց գումարած Alliance Françaiseի մօտաւորապէս հազար մասնաճիւղերը, որոնք սփռուած են ամբողջ աշխարհով : 2011-2014 -ին. իրականացուած է տասնեակ մը դիւանագիտական առաքելութիւններու մշակութային ցանցերու հետ համագործակցելու փորձարարական յատուկ ծրագիր, մասնաւորապէս՝ Քամպոտիոյ, Չիլիի, Դանիոյ, Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու, Վրաստանի, Ղանայի, Հնդկաստանի, Քուէյթի, Մեծն Բրիտանիոյ, Սենեկալի, Սերպիոյ, Սինկափուրի, Սուրիոյ մէջ (Սուրիոյ մէջ իրականացուող ծրագիրը երկրին պատերազմական գործողութիւններու պատճառով առկախուած է):
Ֆրանսայի կառավարութիւնը Ֆրանսական Հիմնարկին յանձնարարած է ամէն ձեւով աջակցիլ այլ երկիրներու մէջ ֆրանսական մշակոյթին տարածման ու զարգացման՝ կիրառելով մշակոյթի, արուեստի գործիչներու փոխայցելութիւններ, հիւրախաղեր, աշխարհով մէկ սփռելով ֆրանսերէն գիրքեր, տարածելով ֆրանսական ժապաւէններ, գաղափարներ, կազմակերպելով համերգներ, ցուցահանդէսներ, եւ այլն։ Այս ծիրին մէջ Հիմնարկը մշակած է ֆրանսական մշակոյթի տարածման գիտական ծրագիր եւ հետեւողականօրէն կ'իրագործէ զայն:
Ֆրանսական ուսումնարանը կը խրախուսէ մշակութային միամսեակներու, տասնօրեակներու, շաբաթներու, փառատօններու կազմակերպումը՝ առանձնակի ուշադրութիւն նուիրելով հարաւային երկիրներու հետ մշակութային կապերու սերտացման եւ այդ նպատակին ծառայեցնելով "Fonds Sud Cinema"-ի միջոցները, ինչպէս նաեւ համագործակցելով շարժապատկերի ազգային կեդրոնին հետ:
Այս բոլորին կողքին, Ֆրանսական Հիմնարկը կ՛իրականացնէ նոր ձեւաւորուած ծրագիրներու աշխատակիցներու ուսուցման կազմակերպման, ֆրանսական միջազգային մշակութային ցանցի աշխատողներու մասնագիտական որակաւորման բարձրացման նպատակաուղղուած աշխատանքներ:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսա
1837 թուական
1837 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 37րդ տարին
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1837 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1837 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1837
Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Դրօշ
ԱՄՆ դրօշը Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու պետական դրօշն է։ Այն հաստատուած է 1776-ին՝ անկախութիւն նուաճելէն անմիջապէս ետք։
Նկարագրութիւն
ԱՄՆ-ի դաշնակային կառուցուածքը արտայայտուած է երկրի պետական դրօշի վրայ։ Դրօշի վերին ձախ անկիւնը պատկերուած է սպիտակ հնգաթեւ աստղերով ուղղանկիւնին, աստղերու թիւը կը համապատասխանէ դաշնութեան մէջ մտնող նահանգներու թիւին․ այն պարբերաբար կը փոխուի. 50-րդ աստղը դրօշի վրայ աւելցած է 1959-ին, Հաւայան կղզիներուն նահանգի կարգավիճակ տալէն ետք։ Այդ դրօշը ուժի մէջ մտած է 4 Յուլիս 1960-ին։ Դրօշի հորիզոնական եօթ կարմիր եւ վեց սպիտակ շերտերը կը խորհրդանշեն անկախ պետութիւն ձեւաւորած բրիտանական տասներեք գաղութները (Դելաւեր, Փենսիլուանիա, Նիւ Ճերսի, Ճորճիա, Քոնեկտիկուտ, Մասաչուսեթս, Մերիլենտ, Հարաւային Գարոլինա, Հիւսիսային Գարոլինա, Նիւ Հեմփշիր, Վիրճինիա, Նիւ Եորք, Ռոտ Այլենտ)։
Վերին ձախ անկիւնը՝ կապոյտ դաշտին մէջ, պատկերուած սպիտակ աստղերու քանակը կը համապատասխանէ նահանգներու քանակին (ներկայիս անոնք յիսուն են)։
Կարմիրը կը նշանակէ դիմացկունութիւն, կապոյտը՝ յամառութիւն, արդարութիւն, զգօնութիւն, սպիտակը՝ անմեղութիւն եւ մաքրութիւն։
Դրօշի կառուցուածքը
Չափերու նշանակութիւններն են՝
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Դրօշներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Ազգային դրօշներ Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի պետական խորհրդանիշներ
Ֆրանսական Ֆլանտրիա
Գլխաւոր քաղաքներն են Լիլ, Տուէ, Տիւնքերք, Ազպրուկ, Պայէօլ, Արրաս, Պետիւն, Սենտ Աման լեզ Օ, Լանս, Սան Օմեր, Պուլոն սիւր Մեր։
Խոսուող լեզուներ
Պատմականօրէն այս տարածաշրջանը երկլեզու է․ այստեղ կը խօսէին ֆրանսերէն (պիկարտական բարբառ) եւ հոլանտերէն (արեւմտաֆլամանտական բարբառ), թէեւ 21-րդ դարուն սկիզբը ֆլամանտական բարբառը փաստացիօրէն դադրած է օգտագործուելէ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսա
Գտչավանք
Գտչավանք, Գտիչի վանք, վանական համալիր, որ կը գտնուի Արցախի Հանրապետութեան Հադրութի շրջանի Տող գիւղ ի մօտակայքը, Տողասար կամ Ճգնաւորի լերան հիւսիս-արեւմտեան լանջին գոգաւորութեան մէջ։ Նախապէս ներառուած է Մեծ Հայքի Արցախ նահանգի Միւս Հաբանդ գաւառի տարածքին մէջ։
Պատմութիւն
Վանքը ունէր բազմաթիւ գրչագիրեր, որոնք ստեղծած էին տեղւոյն գրչատունը: ԺԹ. դարուն Գտչավանքի վանահայր Առաքել վարդապետ Կոստանդեանց 18 տարի շարունակ գրած է պատմագիտական եւ ազգագրական ձեռագիր գործ մը, որմէ փոքր հատոր մը՝ «Դիզակի մելիքութիւնը» վերնագիրով լոյս տեսած է Վաղարշապատի մէջ՝ 1913-ին: Ձեռագիրը ամբողջութեամբ կը պահուի Մատենադարանին մէջ:
1868-ին տեղի ունեցած երկրաշարժին հետեւանքով աւերուած է միանաւ եկեղեցին եւ վնասուած գլխաւոր գմբէթաւոր եկեղեցին, սակայն պահպանուած է իր նախնական տեսքը գրեթէ ամբողջութեամբ: Երկրաշարժէն ետք Գտչավանք լքուած  եւ ամայացած է:
Ճարտարապետութիւն
Գտչավանքի յուշարձանը իր արուեստով եւ ճարտարապետական բարձր առանձնայատկութիւններով հայ բազմադարեան ճարտարապետութեան նշանաւոր կոթողներէն մէկն է: Արցախ աշխարհի քարագործ վարպետները չեն պարփակուած իրենց ճարտարապետական միջավայրին մէջ, այլ  Մեծ Հայքի նահանգներէն վերցուցած են աւելի նորն ու գեղեցիկը: Շքեղ բնութեան հետ ունեցած ներդաշնակութեամբ, համալիրներու տարբեր մասերու համամասնութիւններու համաչափութիւններով, մուտքի պատերուն յարդարանքի զուսպ ձեւերով ինքնատիպ է անիկա:
Արձանագրութիւն
Վանքին շէնքին պատերուն պահպանուած են ԺԳ.-ԺԴ. դարերու արժէքաւոր արձանագրութիւններ, որոնք կը պարունակեն գաւառի տուեալ ժամանակահատուածին վերաբերեալ կարեւորագոյն պատմական տեղեկատուութիւն։Ըստ վանքին եկեղեցւոյ հիւսիսային պատին արձանագրութեան՝ վանքին գլխաւոր եկեղեցին կառուցած են Ամարասի վանք էն այստեղ տեղափոխուած Տէր Սարգիս եւ Տէր Վրթանէս եպիսկոպոս եղբայրները։ Շինարարութիւնը սկսած է 1241-ին եւ աւարտած՝ 1248-ին։ Այս արձանագրութիւնները կը հաստատեն այն դէպքերու իրողութիւնը, որ մելիք Եկանը, Գտչավանքի վանահայր Ղուկաս վարդապետը եւ մելիք Եսային նորոգած են վանքին կաթողիկէն, բարեկարգած մելիքանիստ Տող գիւղը, Վերանորոգած Ս. Ստեփանոս, Ս. Յովհաննէս եւ Թեժ եկեղեցիները։ Այս երկու եպիսկոպոսները մոնկոլ- թաթարներու արշաւանքերէն կործանած Ամարաս վանքին միաբաններուն ապաստան կու տային:
Այդ արձանագրութեան մէջ կը նշուի ոչ միայն վանքին շինարարութեան հետ կապուած տուեալներ, այլ նաեւ որոշ չափով վկայակոչուած են վանքապատկան տարածութիւնները, որոնք վանքին նուիրած է Դիզակի Գագիկ թագաւորը, ժառանգորդները եւ այլ նուիրատուներ:
Գլխաւոր եկեղեցի
Համալիրին գլխաւոր զարդն է գլխաւոր եկեղեցին: Եկեղեցւոյ ճարտարապետութիւնը թէ՛ դուրսէն եւ թէ ներսէն պարզ է, ծանրաբեռնուած չէ զարդարիչ զարդաքանդակներով:
Եկեղեցին ամբողջութեամբ կառուցուած է դեղնագոյն, սրբատաշ մեծ քարերով: Եկեղեցւոյ որմնամոյթերը կը միանան աղեղնաձեւ կամարներով, որոնք իրենց վրայ կը կրեն գմբէթը, որ բարձր է ու ոչ սրածայր վեղարով: Անիկա ունի գլանաձեւ թմբուկ մը եւ հովահարաձեւ ծածկոյթ մը, կառուցուած է երկթեք ցից սալերով: Կաթողիկէին ճակատները մշակուած են եռանկիւնաձեւ զոյգ խորշերով: Լուսամուտներուն երեսակալները ներառուած են ուղղանկիւնաձեւ, զարդանախշ խորոչներու մէջ:
Եկեղեցւոյ ճակատային յարդարանքին մէջ կ'առանձնանան լուսամուտներու կամարները, եռանկիւնի խորշերու պսակները: Միաժամանակ նկատելի են հնաւանդ եւ նորարարական զարդարիչ միջոցներու զուգակցման լուծումներ: Յարդարանքի որոշ կերպարներ իրենց նմանակները ունին Ամարասի Ս. Գրիգորիսի դամբարանի զարդաքանդակներու եւ Գանձասարի եկեղեցւոյ խորշերուն կամարային պսակներուն հետ:
Գաւիթ
Գաւիթը զգալի չափով լայն է եւ յատկանշանական է հիւսիսային մասը կանգնած սիւնի առկայութեամբ, որ կ'ընդլայնէ ներսի տարածութիւնը: Կիսամշակ պազալթէն ու կրաքարերէն կառուցուած թաղածածկ գաւիթ-ժամատունը բազմութեան համար հաւաքատեղի ըլլալէն բացի, ծառայեր է նաեւ որպէս իշխանական դամբարան: Գաւիթի յատակի տապանաքարերը մշակուած են գեղեցիկ եւ նուրբ ժանեակներով, բոլորագիր տապանագիրերով:
Միանաւ եկեղեցի
Գլխաւոր եկեղեցւոյ եւ գաւիթին հիւսիսային պատին կողմէն կից միանաւ է, թաղածածկ, ուղղանկիւն բեմով երկրորդ եկեղեցին: Անոր ծածկոյթը փլած է, խաթարուած են կողապատերու վերի մասերը: Նկատելի են ԺԷ. դարու վերանորոգումներու հետքեր: Հարաւային մուտքով կապուած է գաւիթին հետ, այսինքն վանքին երկու եկեղեցիներն ալ կապուած են գաւիթին հետ: Պատերուն մեջ դրուած են քանդակազարդ եւ արձանագրութիւններով հարուստ խաչքարեր, որոնցմէ մէկուն վրայ նշուած է 1000 թուական: Ասիկա ապացոյցն է, որ այժմեան եկեղեցւոյ տեղը հին ժամանակ եղած է այլ քարաշէն եկեղեցի մը:
Խաչքար
Բազմաթիւ են այստեղի բարձրարուեստ խաչքարերը, որոնցմէ ամենահինը կը թուագրուի Թ. դարու, իսկ ամենանորը՝ ԺԹ. դարու: Իրենց չափերով, զարդանախշերու ոսկերչական նրբութեամբ, ճարտարապետական-գեղարուեստական կատարելութեամբ կ'առանձնանան երկու մեծ խաչքարեր, որոնք ագուցուած են գլխաւոր եկեղեցւոյ մուտքին երկու կողմերը:Խաչքարերէն հիւսիսայինը տեղափոխուած է եւ ներկայիս կը գտնուի Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածին ի հին վեհարանին մէջ:
Հարաւային խաչքարին վրայ գրուած էր.
Հիւսիսային խաչքարին վրայ գրուած էր.
Համալիրին այլ կառոյցները
Արեւմտեան կողմը դեռ պահպանուած են բնակելի շինութիւններու եւ պարիսպի աւերակներ: Գերեզմանոցը կը տարածուի վանքին շուրջ, որու մեծ մասը աւերուած է: Շատ քիչ թիւով տապանաքարերը թաղուած են գետնին մէջ, իսկ մեծ մասը պատուած են հողով, խաչքարերը ինկած են գետնին վրայ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հադրութի շրջանի շէնքեր եւ կառոյցներ Ստորոգութիւն:Արցախի թեմի վանքեր եւ եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:13-րդ դարու հայկական վանքեր եւ եկեղեցիներ Ստորոգութիւն:Վանքեր
Մալխաս
Մալխաս (Արտաշէս Յովսէփեան) (1877, Տրապիզոն - 1962), հայ վաստակաւոր վիպասան, գրող եւ քաղաքական գործիչ։ Յեղափոխական իր ծածկանունն ու հետագային նաեւ գրչանունն էր Մալխասը։ Մկրտուած էր Արտաշէս Յովսէփեան անունով։ Ծնած էր 1877-ին, Տրապիզոն։ Ուսումը ստացած էր Կարնոյ Սանասարեան Վարժարանին մէջ, ուր եւ թրծուած էր դաշնակցականի իր աշխարհայեացքն ու նկարագիրը։ Ուսումը նոր աւարտած՝ հաստատուած էր Սամսոն քաղաքը, ուր ծանօթացած էր հայ յեղափոխական շարժման ու նորաստեղծ Դաշնակցութեան առաջին գործիչներէն եգիպտացիին (նոյնպէս Տրապիզոնի զաւակ Արտաշէս Դեւեան) հետ, որուն ներշնչումով ալ երիտասարդ այդ տարիքին անդամագրուեցաւ Դաշնակցութեան։
Իր սերնդակիցներէն շատերու պէս Մալխաս եւս ստիպուեցաւ պանդխտութեան դիմել։ Եղբայրը արդէն պանդուխտ գացած էր Միացեալ Նահանգներ։ Մալխաս հետեւեցաւ եղբօր, քանի մը տարի մնաց Միացեալ Նահանգներ, ուր նոր հիմնուած Հ.Յ.Դ. պաշտօնաթերթ «Հայրենիք»ին կանոնաւորաբար աշխատակցեցաւ՝ ազգային-հայրենասիրական յօդուածներով։
1900–ականներու սկզբնաւորութեան վերադարձաւ երկիր ու իբրեւ Դաշնակցութեան լիազօր գործիչ ուղարկուեցաւ յաջորդաբար Ուրմիոյ շրջանը եւ Վան։ Իրեն վստահուեցաւ Խոյի եւ Ս. Դաթէի վանքի զէնքերու փոխադրութեան եւ պահեստաւորման գործը։ Մաս կազմեց նաեւ Սասնոյ օգնութեան փութացող զինատար խումբերուն։
1908–ի Օսմանեան Սահմանադրութեան հռչակումէն ետք հաստատուեցաւ իր ծննդավայրը՝ Տրապիզոն, ուր ձեռնարկեց Հ.Յ.Դ. պաշտօնաթերթ «Խարիսխ» թերթի հրատարակութեան։ Իսկ երբ պայթեցաւ Առաջին Աշխարհամարտը, Մալխաս ամբողջապէս նետուեցաւ Տրապիզոնի հայութեան ինքնապաշտպանութեան գործին մէջ։
Այնուհետեւ, «Հայ Կամաւորական Շարժման» միանալով՝ Մալխաս իր մասնակցութիւնը բերաւ Հայաստանի անկախութեան կերտումի դիւցազնական ճակատամարտներուն։ Ընտրուեցաւ նաեւ Հայաստանի Հանրապետութեան խորհրդարանի պատգամաւոր եւ պատնէշի վրայ արթուն հսկողի իր նուիրումն ու գործունէութիւնը շարունակեց մինչեւ 1921–ի Փետրուարեան ապստամբութիւնը եւ, ապա, Զանգեզուրի վրայով զանգուածային նահանջը դէպի Պարսկաստան։
Տարագրութեան մէջ եւս, աւելի քան քառասուն տարի, Մալխաս մնաց պատնէշի վրայ։ Վերջնականապէս հաստատուեցաւ Միացեալ Նահանգներ, ուր աշխոյժ եւ ղեկավար մասնակցութիւն ունեցաւ Դաշնակցութեան ինչպէս կազմակերպչական, նոյնպէս եւ երիտասարդ սերունդներու գաղափարական դաստիարակութեան աշխատանքներուն մէջ։
Կանոնաւորաբար աշխատակցեցաւ «Հայրենիք» ամսագրին։ Այդ շրջանին ամբողջացուց իր կոթողական գործը՝ «Զարթօնք»ը, ինչպէս նաեւ յուշագրական երկը՝ «Ապրումներ» խորագրով։
Մալխաս 85 տարեկան էր, Դեկտեմբեր 1962–ին, երբ հրապարակային ելոյթներու համար հրաւիրուեցաւ Պէյրութ։ Սրտի կաթուածը, սակայն, թոյլ չտուաւ, որ հայ ազգային-ազատագրական այս մեծ նուիրեալն ու անզուգական յուշարարը ի կատար ածէ նաեւ իր վերջին առաքելութիւնը։ Տարուեցաւ Պէյրութի Սի.Էմ.Սի. հիւանդանոցը, ուր եւ առյաւէտ փակեց իր աչքերը՝ խոր սուգի մատնելով ողջ հայութիւնը, հայրենամերձ գօտիի հայ օջախներէն մինչեւ անդր¬ովկիանոսեան ափերու մեր գաղութները։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Արեւմտահայ արձակագիրներ
Արքատի Պետրոսեան
Արքատի Պետրոսեան, հայ գեղանկարիչ եւ արուեստագէտ։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Սիւնիքի մարզի Բռնակոթ գիւղը: Ան 1951 թուականին ընդունուած է Փանոս Թերլեմեզեանի անուան գեղարուեստի ուսումնարանը, ուր աշակերտած է Հայաստանի վաստակաւոր նկարիչ Մկրտիչ Քամալեանին:
Տարի մը ետք, 1952-1955 թուականներուն ծառայած է խորհրդային բանակէն ներս:
1970 թուականին եղած է Հայաստանի Նկարիչներու միութեան անդամ, իսկ 1980-1984 թուականներուն նոյն միութեան փոխ-նախագահը։ Երկար տարիներ վարած է ուսուցչութեան պաշտօն Երեւանի Գեղարուեստի պետական ակադեմիայի մէջ :
Գեղանկարներ
Պետրոսեան հեղինակ է բազմաթիւ դիմանկարներու եւ գեղանկարներու, որոնք շատ անգամ հրատարակուած են մամուլի էջերուն մէջ. անոնցմէ է «Հազարան բլբուլ» հեքիաթի նկարազարդումը, որ լոյս տեսած է «Արուեստ» ամսագիրի մէջ:
Անոր յայտնի գործերէն են.
Ցուցահանդէսներ
Պետրոսեան բազմաթիւ անհատական ցուցահանդէսներ ունեցած է Երեւանի, Լիզպոնի, Գերմանիոյ, Էսթոնիոյ, Ռուսաստանի, Իտալիոյ, Ուքրանիայի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու մէջ եւ այլուր:
Պարգեւներ
Նկարիչը արժանացած է․
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ
Յակոբ Ուղուրլեան էֆենտի
Յակոբ էֆենտի Ուղուրլեան Ալիքսանի (Ուղուրլուեան) (1874 (կամ 1878), Կ. Պոլիս (Եոզկաթ) - 14/19/25 Ապրիլի, 1918, Կ. Պոլիս), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1874 (կամ 1878) թուականին Կոստանդնուպոլսոյ Բերա թաղամասին մէջ (կամ Ան­գա­րա­յի նա­հան­գի Եոզկաթի գաւառի կեդրոն՝ Եոզկաթ քաղաքին մէջ)։