cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Էտուարտ Սարապեան
Կենսագրություն
1966-1979-ններուն՝ Առեւտրային եւ հասարակական սնունդի կազմակերպութիւններու նախագծային համամիութենական հիմնարկի հայկական մասնաճիւղի տնօրէն։ 1979-էն՝ Հայարդնախագիծ հիմնարկի նախագիծի գլխաւոր ճարտարապետ ։
Ստեղծագործական Ուղի
Սարապեանի նախագիծերով (համահեղինակ) Երեւանի մէջ կառուցուած են «Արմենիա» հիւրանոցը (1956), Արհեստակցական միութիւններու տան եւ կապի նախարարութեան համալիրը (1957), Թանգարաններու շէնքը (1950-1981, ՀԽՍՀ Պետական մրցանակ՝ 1970), Երգահաններու տունը՝ Դեմիրճեան փողոցի բնակելի հատուածով (1957), Առեւտուրի տունը (1958), «Սայեաթ-Նովա» աղբիւր-յուշարձանը (1963), Պետական հանրախանութը (այժմ՝ «Տաշիր», 1977, ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ արծաթէ մետալ՝ 1978), Կեդրոնական փոստատունը (1978), «Հրազդան» հիւրանոցը (1978), Հանրապետութեան հրապարակի շատրուանները (1955), «Փարոս» ճաշարանը (1970), էջմիածինի՝ Առեւտրի կեդրոնը (1976), Տաշքենդի՝ Արդարադատութեան պալատը (1978), Վիեննայի՝ Սուրբ Հռիփսիմէ Եկեղեցին (1965-1968) եւ հայ համայնքի մշակութային կեդրոնը (1968)։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1918 ծնունդներ Ստորոգութիւն:25 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:Դոնի Ռոստով ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ Ստորոգութիւն:9 Յունիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:1984 մահեր Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ Ստորոգութիւն:ՀԽՍՀ Վաստակաւոր Ճարտարապետներ Ստորոգութիւն:Հայաստանի Ճարտարապետներու Միութեան Անդամներ
Աքսիոս
Աքսիոս կամ Վարտարիս (յուն․՝ Αξιός կամ Βαρδάρης, Վարտար՝ սլաւ-մակեդոնական լեզուով․ )․ Հարաւ-արեւելեան Եւրոպայի գետ, որ կը ճեղքէ Հիւսիսային Մակետոնիոյ Հանրապետութիւնը եւ Յունաստանը։
Կը բխի Սքարտոս լեռէն (Ալպանիոյ եւ Քոսովոյի սահմաններ)։ Գետին երկարութիւնը 380 քլ․ է, որոնցմէ 76 քլ․ Յունաստանի մէջ։ Լայնքը կը տարբերի 50-600մ․ եւ ամենէն խորունկ մասը 4մ․ է։ Գետը կը թափի Թերմայիքոս ծոց։
Աքսիոսին հարկատուները շատ են։ Գլխաւորներն են՝ Էրիղոն կամ Ցրնա, Սիրիոս, Մեղա Ռեմա, Ռեմա Վուրքու եւ Այաքի։
Աքսիոս եւ Սթրիմոնաս գետերուն հովիտները հիւսիսէն դէպի Յունաստան գլխաւոր անցքերէն են։
Կենսավայր
Կենսավայրը կը պատսպարէ նաեւ ջրաթեւաւորներ, ինչպէս օրինակ՝ տառեղներ, քաջահաւեր, ջրածիծեռներ եւ տափաստանային արտոյտներ։ Իսկ գաղթող թռչուններուն հետ թեւաւորներուն տեսակները 200-է աւելի են, որոնց մէջ կը գտնուի նաեւ ծովարծիւը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի գետեր Ստորոգութիւն:Հիւսիսային Մակետոնիոյ Հանրապետութեան գետեր Ստորոգութիւն:Պալքանեան թերակղզիի գետեր Ստորոգութիւն:Եւրոպայի գետեր Ստորոգութիւն:Գետեր այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Գետեր
Ծիծեռնավանք
Ծիծեռնավանք, ''Ագռաւի գերեզման, Ագռաւի տապան, Աղօղլան, Ծիծառնավանք, Ծիծեռնեկու վանք, Ծիծառնոյ վանք, Ծիծառնու վանք, Ծիծեռնակավանք, Ծիծեռնակու Ս. վանք, Ծիծռանավանք, Ծիծռան վանք, Ծիծռավանք, Ծիծռնայ վանք, Ծիծռնոյ վանք'' ։ Վանքային համալիր Մեծ Հայքի Սիւնիք նահանգի Աղահեճք գաւառին մէջ (այժմ՝ Արցախի Հանրապետութեան Քաշաթաղի շրջանին մէջ), Աղաւնոյ գետին աջ ափին, Ծիծեռնավանք գիւղին մօտակայքը։
Ծիծեռնավանքի եկեղեցին աչքի կը զարնէ իր ինքնատիպ յարդարանքով: Անիկա վաղ միջնադարու հայկական ճարտարապետութեան կարեւորագոյն կառոյցներէն է։ Եռանաւ պազիլիք եկեղեցիներու տիպին կը պատկանի, ունի ուղղանկիւն յատակագիծ մը, չորս զոյգ մոյթեր եւ արտաքուստ շեշտուած միջին նաւ մը։ Հայկական նոյնատիպ կառոյցներուն մէջ միակ կանգուն եւ լաւ պահպանուած օրինակն է։ Ներկայիս Ծիծեռնավանքը իր վրայ կը կրէ քանի մը շինարարական հանգրուաններու ազդեցութիւնը։ Յատկապէս, արտաքին պատերուն ստորին՝ սրբատաշ պազալթով (7-8 շարք բարձրութեամբ) մասը կը պատկանի Դ. դարուն (կամ աւելի վաղ ինկած ժամանակաշրջանին)։ Ըստ որոշ կարծիքներու Ծիծեռնավանքին տեղ սկիզբը հեթանոսական տաճար մը եղած է, որ Դ. դարուն եկեղեցւոյ վերածուած է։ Ե.-Է. դարերուն յաջորդաբար աւելցած են պատերուն վերին մասերը, աւանդատուները եւ խորանը՝ սիւնազարդ վերնայարկով, փայտէ սիւներուն փոխարէն՝ կամարաշարքերը։ Ծիծեռնավանքի պազիլիքին առանձնայատկութիւններէն են արեւմտեան մասին մուտք չունենալը (որ յատուկ է հեթանոսական տաճարներուն եւ բնորոշ չէ պազիլիք եկեղեցիներուն), խորանին վերի կամարակապ սրահը (եզակի է հայկական ճարտարապետութեան մէջ), բեմին լուսամուտ չունենալը, թաղակիր կամարներու բացակայութիւնը եւ այլն։ Ի տարբերութիւն զուսպ արտաքին մասերուն, ներսը վաղ միջնադարուն հայկական այլ ճարտարապետական յուշակոթողներու նմանութեամբ հարուստ յարդարանք մը ունի։ Մոյթերը զարդարուած են շախմատաձեւ ու երկշարք ատամիկներով, ալիքաձեւ ու պարանահիւս, օձակերպ քանդակներով, ուղղանկիւնին մէջ ներգծուած ութճառագայթանի աստղերով։ Հիւսիսային պատին պահպանուած է որմնանկարի հատուած մը՝ երկու սուրբերու պատկերով։ Պահպանուած է որոշ վարդեակներու եւ մոյթերու խոյակներու վրայ կարմիր ներկը։
Յիշատակութիւններ
Տաթեւի թեմին անմիջապէս պատկանող այսքան քիչ վանքերուն եւ անապատներուն ցանկը կարելի է բացատրել միայն անոնց ուխտատեղի ըլլալուն հանգամանքով, որոնց ստացած եկամուտը, կամ մեծագոյն մասը Տաթեւին յատկացուած է։ Ուշագրաւ է յատկապէս կուսանաց անապատներու թուարկումը, որոնց թիւը մեծ չէ եղած Հայաստանի մէջ։
Պատմիչը Ծիծեռնավանքի անունը կը յիշէ նաեւ այլ առիթով մը եւս։ 844-ին Սիւնեաց նախարար Փիլիպպէն Տաթեւի վանքին կը նուիրէ իր հայրենի Տաթեւ գիւղը, ամբողջ հող ու անդաստանով։
Աւանդութիւն
Ատեն մը ետք, մելիքը կը խածնէ Պետրոս առաքեալին ճկոյթը՝ ծիծեռնը եւ կը պահէ իր բերանին մէջ։ Այդ դէպքին պատճառով վանքին սրբապատկերները գետին կը թափին։ Քահանաները կը փորձեն մասունքը հանել բերնէն եւ զինք ալ սպաննել։ Սեղանէն ձայն մը կ'ըսէ. «Մի մերձենաք մելիքին»։ Մելիքը անվտանգ կու գայ հայրենի երկիրը։ Պաշտամունքի առարկայ սալորենիի մը տեղ ան վանք մը կը կառուցէ, ուր կ'ամփոփէ Պետրոս առաքեալին ճկոյթը՝ ծիծեռնը։ Անոր համար ալ վանքը կը կոչուի Ծիծեռնավանք :
Գրիգոր Եղիաեան
Գրիգոր Եղիաեան, ազգային բարերար, ծնած է 25 Մայիս 1833-ին Պոլսոյ մէջ: Իր ծնողքը Պարսկաստանէն գաղթած է եւ տեղւոյն երեւելի ընտանիքներէն է: Հայրը խունկի եւ խէժի վաճառականութեամբ կը զբաղէր եւ անգամ մը իր ապրանքը փոխադրող շոգենաւը փոթորիկի հանդիպելով՝ բոլոր հարստութիւնը կորսնցուց ու Երուսաղէմ գնաց, հոնկէ Պոլիս եւ յետոյ Գահիրէ անցաւ, ուր Տարպ էլ Կինէնա գտնուող հին դպրոցին մէջ (հոգետուն) Գրիգոր ստացաւ նախնական կրթութիւնը: Եղիաեանի ուսուցիչը եղած է Պետրոս Թաթիկեան Զմիւռնացի: Հոգետունէն ետք յաճախած է Հէմիլդընի անգլիական վարժարանը, ուր տարի մը միայն մնալէ ետք, կ’անցնի Րէֆա պայի École des langues լիսէն, ուրկէ շրջանաւարտ ըլլալով կը դիմէ արտաքին գործոց նախարարութեան պաշտօնի մը համար. այդ ատեն Արթին պէյը զրպարտած էին թէ Միրիի ապրանքները ծախած եւ մսխած է, որուն վրայ Արթին պէյ բանտարկուած էր Աղեքսանդրիա եւ անկէ փախած էր Փարիզ, իսկ Արթին պէյի եղբայրը Խոսրով պէյ ալ Chef de Cabinet էր: Գրիգոր՝ Խոսրով պէյի կը դիմէ պաշտօն մը ձեռք անցընելու համար, այս վերջինը շատ կ’աշխատի, բայց իրեն կը պատասխանուի- «Մենք հայերուն ծառերը արմատախիլ ընել կ’ուզենք, դուք կ’ուզէք որ նոր ծիլե՞րը խնամէք»:
Այն ատեն պաշտօնատուները զատ-զատ չէին, ամէնը մէկ կը գտնուէին փոխարքային պալատան մէջ: Խոսրով պէյ կը յանձնարարէ Ռուսական հիւպատոսարանին, ուր թարգմանի պաշտօն կը ստանձնէ: 1878-ին Ռուսական հիւպատոսարանին Քանչէլէր կ’անուանուի, պաշտօն՝ որ կը վարէ մինչեւ 1880, իսկ անկէ ետքը մինչեւ 1887 իբր փոխ հիւպատոս Եգիպտոսի: Իր այդ պաշտօնին մէջ կարգ մը կարեւոր գործառնութիւններ իր ձեռքով եղած են՝ նախկին հիւպատոս Տը Լէքսի ժամանակ, որմէ շատ սիրուած էր իր դիւանագիտական արտակարգ կարողութեանը համար:
Գաբրիէլ Կաֆեան
Գաբրիէլ Կաֆեան (Շմաւոն), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ: Ս.Դ. Հնչակեան Կուսակցութեան հիմնադիրներէն եւ Թուրքիոյ տարածքին յեղափոխական առաջին բջիջներու կազմակերպիչներէն մէկը։
Գրիգոր Եղիաեան
Պատուուած էր Շիր Խուրշիտ կարմիր ժապաւէնով եւ երկրորդ աստիճան կանաչ ժապաւէնով, Մէճիտիյէ երկրորդ, Օսմանիէ երրորդ, Մօնթէնէկրօ Տանիէլօ պատուանշանին երրորդ աստիճանով, Շըվալիէ տէլլա Քօռինա տ’Իթալիա, Սէնթ Էսթանիստլաւ եւ Ռուսական երրորդ աստիճան, Քրու Ռուժ տը Րիւսի, եւայլն, եւայլն:
Գաբրիէլ Կաֆեան
Կենսագրութիւն
Նախակրթութիւնը կը ստանայ Շուշիի թեմական դպրոցը, որմէ ետք կ'աւարտէ Թիֆլիս ի Ռէալական դպրոցը: Թիֆլիսի եւ Պաքուի մէջ առեւտրական հաստատութիւններ ունեցող իր հարուստ եղբայրները կը մերժեն հոգալ Շմաւոնի կրթական ծախսերը, փափաքելով, որ ան գայ ու միանայ իրենց առեւտրական գործին: Սակայն Շմաւոն կը նախընտրէ ուսումը շարունակել՝ թէեւ նիւթական անցուկ պայմաններու մէջ։ Կը մեկնի Վլատիկաւկազ ու տեղւոյն Ռէալական դպրոցը աւարտելէ ետք, բարձրագոյն ուսման համար կը մեկնի Ժընեւ:
Գրիգոր Եղիաեան
Գրիգոր Եղիաեան իշխաններու եւ պետական անձնաւորութեանց հետ լաւ յարաբերութիւններ ունենալով կրցած է օգտակար հանդիսանալ իր համայնքին:
Ռուսական հիւպատոսարանը մտնելէ առաջ՝ երկար տարիներ փաստաբանութեամբ զբաղած է, իբր իրաւագէտ՝ կարեւոր ծառայութիւններ մատուցած է Ազգային առաջնորդարանին: 1863-ին գաւառակ ժողովոյ անդամ եւ Ատենապետ, նաեւ Հ. Բարեգործական Ընդհ. Միութեան հիմնադիր անդամներէն էր եւ Կեդր. Ժողովի խորհրդական էր:
Գաբրիէլ Կաֆեան
Կենսագրութիւն
Շմաւոն Ժընեւ կը հասնի այնպիսի պահու մը, երբ Եւրոպայի հայ ուսանողութեան մէջ յեղափոխական խմորումները հասած էին իրենց բարձրագոյն աստիճանին: Շմաւոն կ'ընդգրկուի այդ մթնոլորտին մէջ:
Գրիգոր Եղիաեան
Ինք եկեղեցասէր ու բարեպաշտ՝ եկեղեցւոյն շատ մը նուիրատուութիւններ ըրած է: Մարմինայի եկեղեցին նորոգած եւ եկեղեցական պիտոյքները հոգացած է:
Գաբրիէլ Կաֆեան
Կենսագրութիւն
Այդ շրջանին Շմաւոնի մտաւորական հետաքրքրութիւններուն վրայ լոյս կը սփռէ « Մշակ »ի խմբագրութեան գրած անոր նամակը, ուր ան տպագրութեան փափաքով թերթին կը յղէ իր Մամուլը Եւ «Ցարի Կառավարութիւնը» յօդուածը նաեւ կ'իմացնէ, թէ թարգմանած է Սիւզան Գորնէզի «Երեխաները Եւ Անոնց Ընկերները» գիրքը՝ տպագրութեան համար մեկենաս մը գտնելու փափաքով:
Գրիգոր Եղիաեան
Հնագէտ եւ հետաքրքիր՝ իր տան մէջ ճոխ թանգարան մը ունէր:
8 Մայիս 1911-ին Թրիէսթէի մէջ վախճանեցաւ՝ եւ մարմինը զմռսուելով փոխադրուեցաւ Գահիրէ, ուր փառաւոր ազգային յուղարկաւորութեամբ մը թաղուեցաւ Մարմինայի գերեզմանատան մէջ:
Գաբրիէլ Կաֆեան
Կենսագրութիւն
1886-ի ամրան Փարիզ էն Ժընեւ կու գան Աւետիս Նազարբէկեան եւ Մարօ Վարդանեան ու Ժընեւի խմբակին հետ կը մտածեն յեղափոխական ուսանողներու համագումար մը կազմակերպելու մասին: Այդ նպատակով Շմաւոն կը մեկնի Մոնփելիէ ու իր հետ կը բերէ չորս ուսանողներ: Կը կազմուի «Հնչակ»ի խմբակը: Նոյեմբեր 1887-ին, Ժընեւ համախմբուած ուսանողներով լոյս կը տեսնէ «Հնչակ»ի Ա. թիւը, որ կը նկատուի Ս.Դ. Հնչակեան Կուսակցութեան հիմնադրութեան թուականը:
Գրիգոր Եղիաեան
Եղիաեան իրեն կտակարար կարգած էր Պողօս փաշա Նուպարը եւ թողած է 180.000 ոսկւոյ հարստութիւն մը, որուն 60.000 ոտկին ազգին կտակած է զայն բաժնելով այլեւ այլ հաստատութեանց:
Գաբրիէլ Կաֆեան
Կենսագրութիւն
Յաջորդող տարիներուն, Շմաւոն աշխոյժ մասնակցութիւն կը բերէ Հնչակեան Կուսակցութեան ինքնահաստատման եւ տարածման աշխատանքներուն: Անոր յեղափոխական եռանդը, նոյնիսկ Եւրոպայի մէջ վտանգի կ'ենթարկէ զինք: «Հնչակ»ի գլխաւոր թիրախն ու միաժամանակ դժուարութիւնը, անոր Թուրքիա ներթափանցումն էր։ Այդ նպատակին համար «Հնչակ» կը տպուէր բարակ թուղթի վրայ եւ Եւրոպայի տարբեր քաղաքներէն, նամակի ձեւով, փոքր քանակներով եւ երկար ընդմիջումներով կը ղրկուէր Թուրքիոյ տարբեր քաղաքները: Այդ գործը Շմաւոն Լայփցիկէն կը կատարէր՝ ուր հաստատուած էր մանկավարժութիւն ուսանելու համար: Շմաւոն, փութկոտութեան պատճառով «Հնչակ»ի պահարանները կը սկսի ղրկել մեծ քանակներով եւ կարճ ընդմիջումներով, որ ոստիկանութեան կասկածը կը յառաջացնէ: Կը ձերբակալուի: Որպէս ռուսահպատակ, Ռուսաստան ի դեսպանը կը պահանջէ զինք յանձնել ռուսական իշխանութիւններուն: Խնդիրը անտեղի աղմուկ մը կը բարձրացնէ: Հարցին ազդու ձեւով կը միջամտեն գերմանացի սոցիալ-դեմոկրատները, յատկապէս Լիպկնեխտ եւ կ'արգիլեն Շմաւոնը յանձնել ռուս իշխանութիւններուն: Շմաւոն կը հեռացուի Լայփցիկէն ու կը հաստատուի Ժընեւ:
Գրիգոր Եղիաեան
Ասկէ զատ ազգին կտակած է Շուպրայի ապրանքը, Իսմայիլէի երեք տուները, Կիրկէի մէջ շինութեան հող մը, բոլոր կարասիքը, հնչուն դրամ, արժեթուղթերը եւայլն, որոնց արժէքն են 60.000 ոսկի: Ասոնք քանի մը տարիէն ծախուելով իր անունով եկեղեցի մը կառուցուեցաւ Գահիրէի մէջ:
Գաբրիէլ Կաֆեան
Կենսագրութիւն
Այլ պարագայի մը, ռուս վտարանդի երկու յեղափոխականներ, «Սլաւոնական Սոցիալիստական Ակումբի ղեկավարներ՝ Տեմբա եւ Տեմբսկի, (այս ակումբը մաս կը կազմէր Պլեխանովի խմբակին, որուն կ'անդամակցէր Շմաւոն եւ այդ պատճառով ծանօթ էր անոր ղեկավարներուն): Ցիւրիխ ի մօտակայ անտառներուն մէջ կը փորձարկեն իրենց ձեռնաշէն ուժանակները: Փորձարկումը յաջող կ'անցնի եւ որոշ քանակի ուժանակներ փորձարկելէ ետք, անոնք աւելորդ կը գտնեն իրենց մօտ եղած մնացեալ ուժանակներն ալ փորձել: Վերադարձի ճամբուն վրայ, արկածով մը ուժանակներէն մին կը պայթի: Տեմբա կը զոհու, Տեմբսկի ծանրօրէն կը վիրաւորուի: Լուրը առնելով, Շմաւոն խումբ մը համախոհ ուսանողներով կը փութայ դէպքին վայրը: Յաջորդող օրերուն, դէպքին վայրը այցելած բոլոր ուսանողներն ալ կը ձերբակալուին: «Ժընեւի մէջ խուզարկութեան ենթարկուեցաւ նաեւ Նազարբէկեաններու բնակարանը եւ քիչ մնաց, որ «Հնչակ»ն ալ տուժէր»: Ձերբակալուած ուսանողները կը հեռացուին երկրի սահմաններէն: 1889-ին Շմաւոն կը հաստատուի Փարիզ: Նոյն տարին Ռ. Խանազատի հետ ան կը մասնակցի Բ. Սոցիալիստական Միջազգայնականի հիմնադիր համագումարին:
Մայիս 1890-ին Շմաւոն կը մեկնի Երկիր: Անոր առաջին հանգրուանը կ'ըլլայ Կ. Պոլիսը: Խրիմեան Հայրիկ ի միջոցով կը ծանօթանայ Յարութիւն Ճանկիւլեան ին, որ անդամ էր Կ. Պոլսոյ մէջ գործող յեղափոխական խմբակի Վարիչ Մարմինին: Վերջիններս ի տես Մկրտիչ Փորթուգալեան ի անգործնականութեան, սկսած էին անվստահութիւն ունենալ անոր հանդէպ: Այս խմբակը, կը համախմբէր հայ ազգային-ազատագրական շարժման ապագայի այնպիսի յայտնի դէմքեր, ինչպիսիք էին Մեծն Մուրատ (Համբարձում Պոյաճեան), Արամ Աչըգպաշեան, Միհրան Տամատեան, Յարութիւն Ճանկիւլեան, Մարգար Վարժապետ (Ամիրեան), Գրիգոր Գլինճեան, Նազարէթ Լուսիկեան եւ ուրիշներ. կազմակերպութիւնը նաեւ կապեր ունէր գաւառի յեղափոխական տրամադրութեամբ երիտասարդներու հետ: Հետզհետէ Կ. Պոլիս կը հասնին նաեւ հնչակեան գործիչներ Ռուբէն Խանազատ, Յակոբ Մեղաւորեան եւ Սիմոն Նատիրեան: Հնչակեան քարոզիչներուն եւ Վարիչ Մարմնին միջեւ տեղի կ'ունենան հանդիպումներ, որոնց որպէս արդիւնք, վերջիններս իրենց ամբողջ կազմով կը միանան Հնչակեան Կուսակցութեան: Այդ ժողովներուն մասնակից Յ. Ճանկիւլեան, իր յուշերուն մէջ կը գրէ. «Շմաւոն հետաքրքրական անձ մըն էր: Բաւական էր որ քանի մը օր տեսակցէր ոեւէ մէկուն հետ, անոր հոգեբանութեան կը թափանցէր իսկոյն»:
Շմաւոն երկար չի մնար Կ.Պոլիս եւ Կեդրոնական Վարչութեան որոշումին համաձայն կը մեկնի գաւառները: Իր մեկնումէն ետք, Կ. Պոլսոյ մէջ տեղի կ'ունենայ Գում Գաբուի ցոյցը: «Շմաւոն արդէն Պոլսոյ մէջ ցոյց մը ընելու համամիտ էր, ուստի Սամսոնէն մինչեւ Մարզուան իր նամակներով թելադրանք կ'ընէր եւ ցոյցի մը անհրաժեշտութիւնը կը շեշտէր»:
Կ. Պոլսէն Շմաւոն կը մեկնի Սեբաստիա եւ կը փափաքի հաստատուիլ հոն: Սակայն, Սեբաստիոյ առաջնորդ, պահպանողական հայեացքներու տէր Պետրոս եպս. անոր նկատմամբ վանողական կեցուածք մը կը ցուցաբերէ: Կը ստիպուի հեռանալ Սեբաստիայէն: Կարճ ժամանակ մը կը մնայ Թոքաթ, ուր զօրաւոր մասնաճիւղի մը հիմը դնելէ ետք կ'անցնի Մարզուան՝ ուր 1885-էն կը գործէր «Փոքր Հայքի Կազմակերպութիւնը»: Կազմակերպութեան կեդրոնն էր Անատոլիա Քոլէճը, ղեկավարութեամբ փրոֆ.ներ Յովհաննէս Գայաեան ի ու Կարապետ Թումայեան ի եւ գործօն մասնակցութեամբ Սուրէն Սուրէնեան ի (Ղազարոս Կտլոզեան) եւ Թումիկ Արթին ի (Կ. Թումայեանի եղբայրը): Շմաւոնի ջանքերով այս գաղտնի կազմակերպութիւնը ամբողջութեամբ կը միանայ Հնչակեան Կուսակցութեան: Ժամանակակիցներէն Ս. Սուրէնեան՝ Շմաւոնի մասին կը վկայէ. «Հմայող ու մագնիսացնող անձնաւորութիւն մը կար իր մէջ, պերճախօսութիւն մը ունէր, զոր յաճախ չափազանցութիւններու կը հասցնէր. ինքնավստահութեան միացուցած էր ինքզինքը գովելու յատկութիւն մը, որ իր դիմացինին մէջ աւելի հիացում կը ստեղծէր քան յուսալքութիւն»: Մօտաւորապէս նոյն կարծիքը կը յայտնէ նաեւ Յ. Գայաեան․ «Ուշիմ՝ ծայր աստիճան համակրելի թիփ մըն էր Շմաւոն, թրքահայուն վրայ ռուսահայու իր հմայքին վրայ կ'աւելցնէր մագնիսական ոյժ մը»: Կ'անցնի Արաբկիր, ուր ազատական գաղափարներու տէր Եզնիկ Ապահունի եպիսկոպոսին կողմէ կ'արժանանայ ջերմ ընդունելութեան: Կը նշանակուի ազգային դպրոցի տնօրէն:
Արաբկիրի մէջ Շմաւոն կ'ունենայ արդիւնաւէտ գործունէութիւն մը: Անոր շնորհիւ կը բարեկարգուին դպրոցները, որոնք կը դառնան ազգային ինքնագիտակցութեան օճախներ. հայ պատանիները կը դառնան աւելի համարձակ. ժողովուրդին համար զինումը կը դառնայ պարտադիր. կը կազմակերպուին ֆետայական խումբեր, սուրհանդակներ, զէնք փոխադրող խումբեր, մէջտեղ կու գան զինագործներ եւ ռումբ պատրաստողներ: Արաբկիրի մէջ կուսակցական կազմակերպուած մասնաճիւղ մը մէջտեղ բերելուն զուգահեռ, Շմաւոն կը կազմակերպէ նաեւ Արաբկիրի գիւղերը՝ Ամըրկա, Շեփիկ, Անջրդի, Մաշկերտ, Սաղմըկա, Վանք եւայլն, հասնելով մինչեւ Չմշկածագի շրջակայ գիւղեր ը՝ Միատուն, Հազար, եւայլն: Ան կ'այցելէ ու կը կազմակերպէ նաեւ Ամասիա ն, Մալաթիան, Ակն ը, Խարբերդ ը, Կիրասոն ը եւայլն:
Իր շրջագայութիւններուն ընթացքին Շմաւոն կը հանդիպի յեղափոխական քարոզիչ Ժիրայր ին (Մարտիրոս Պոյաճեան), ու անոր կը բացատրէ, թէ ճիշդ այդ գաղափարներու տարածման ու կենսագործման համար արդէն ծնունդ առած է Հնչակեան կուսակցութիւնը, որուն Կ. Պոլսոյ ղեկավարներէն է իր կրտսեր եղբայրը՝ Մուրատ: Ժիրայր կը միանայ Հնչակեան կուսակցութեան ու կը դառնայ անոր ամէնէն յայտնի գործիչներէն:
Շմաւոնի գործունէութիւնը կառավարութեան ուշադրութենէն չի վրիպիր: Լրտեսները կը սկսին հետապնդել զայն: Ասոնց մէջ ամէնէն յայտնին կը դառնայ ոստիկանապետ Եուսուֆը, որ հնչակեաններուն կողմէ Փետրուար 1891-ին ահաբեկչութեան կ'ենթարկուի: Դէպքին առիթով տեղի կ'ունենան մեծ թիւով ձերբակալութիւններ: Ձերբակալուածները, որոնց մեծ մասը դէպքէն անտեղեակ անմեղներ, կ'ենթարկուին անմարդկային չարչարանքներու: Շմաւոնը հետապդնելու կոչուած այլ լրտես մը՝ Գրիգոր Խերպէկեան, նոյն ճակատագրին կ'ենթարկուի Մարզուանի ընկերներուն կողմէ:
Մայիս 1891-ին, Շմաւոնի գլխաւորութեամբ գումարուած Արաբկիրի եւ շրջակայքի 112 տասնապետերու ժողովը կ'որոշէ դիմել ընդհանուր ապստամբութեան: Այս նախաձեռնութեան յաջողութեան համար Շմաւոն մեծ հաւատք կը տածէ պատրաստուած մեծ քանակի ուժանակներուն ունենալիք ներգործութեան: Որոշման մասին ան նամակներով կ'իմացնէ Փոքր Հայք ի միւս մասնաճիւղերը: Մարզուանի վարչութիւնը այդ կը գտնէ անժամանակ եւ վարչական ընկերներ Արաբկիր գալով կը տարհամոզեն Շմաւոնը նման նախաձեռնութեան մը դիմելէ:
Այդ շրջանին Շմաւոն կը յղանայ նաեւ «Մարտ» անունով յեղափոխական թերթ մը հրատարակելու գաղափարը: Շատ հաւանաբար այս ծրագրին համամիտ կը գտնուին Մարզուանի, Ամասիոյ եւ այլ շրջաններու վարչութիւնները: Որովհետեւ, երբ Կուսակցութեան Կեդրոնական Վարչութիւնը Ամասիոյ վարչութեան գրած էր 8 Յունուար 1893 թուակիր նամակին մէջ նման թերթի մը հրատարակութեան: Իր անհամաձայնութիւնը կը յայտնէ, կ’աւելցնէ թէ նախապէս նոյն առաջարկով նամակ ստացած է նաեւ Մարզուանի վարչութենէն, որուն տուած է նոյն պատասխանը:
Տերսիմի քիւրտերուն հետ բարեկամական կապեր հաստատելու համար, Շմաւոն քանի մը զինակիցներով կը մեկնի Տերսիմ: Սա, Տերսիմի քիւրտերուն հետ բարեկամական կապեր ստեղծելու առաջին կամ միակ նախաձեռնութիւնը չէր: Շմաւոնէն զատ, հայ ազգային-ազատագրական պայքարի շատ մը գործիչներ՝ Փիլիկ, Կարապետ Ղումրիկեան, Գալուստ Արխանեան, Ա. Աչըգպաշեան, Տերսիմի Քեռի (Ռուբէն Շիշմանեան) եւ ուրիշներ, դիմած են այդ քայլին: Հայ յեղափոխական կուսակցութիւններու թանկագին երազներէն մէկը եղած է, եւ գուցէ դեռ կը շարունակէ ըլլալ, գրաւել քիւրտ ֆէոտալական տարրերը իրենց կողմը եւ կանգնեցնել թուրք իշխանութեան դէմ: Այդ ուղղութեամբ գործած է Հնչակեան Կուսակցութիւնը՝ Շմաւոնի ձեռքով: Եւ, սակայն, բոլոր փորձերը, յեղափոխել՝ քիւրտերուն, տուած են ողբալի հետեւանքներ: Քիւրտերը ոչ միայն դուրս չեն եկած թուրք բռնակալութեան դէմ, այլ նոյնիսկ մատնած են Շմաւոնին: Իրօք, կարճ շրջանի մը համար, քիւրտերը Շմաւոնը կ’ընդունին բարեկամակաբար եւ սիրով: Շմաւոն եւ իր ընկերները անմիջապէս կը լծուին քիւրտերուն ուժանակ պատրաստել եւ փամփուշտ լեցնել սորվեցնելու աշխատանքին: Սակայն երբ Խարբերդի նահանգապետը քիւրտ ցեղապետէն կը պահանջէ կալանաւորել Շմաւոնը եւ իրեն յանձնել, քիւրտերը անմիջապէս կը կատարեն այդ հրահանգը:
Շմաւոն շղթյակապ վիճակով կը ղրկուի Կ. Պոլիս: Մինչեւ Սամսոնի նաւահանգիստը, Շմաւոնի ընկերները կը փորձեն փախցնել զինք, բայց չեն յաջողիր: Սամսոնի մէջ, Շմաւոն ինքն է, որ իր ճարպիկութեան շնորհիւ կը յաջողի փախուստ տալ եւ թաքնուիլ: Խստագոյն փնտռտուքները չեն յաջողիր բացայայտել անոր թաքստոցը:
Կ’անցնի Մարզուան ու շուրջ տարի մը, փախստական պայմաններու տակ կը գլխաւորէ շրջանի յեղափոխական շարժումները:
Երբ հետապնդումներուն պատճառով իր գործունէութիւնը գրեթէ անհնար կը դառնայ, Շմաւոն կ’անցնի արտասահման՝ Աթէնք, ուր հաստատուած էր Կուսակցութեան Կեդրոնական Վարչութիւնը, եւ որուն շուրջ համախմբուած ուսանողներուն մէջ էր նաեւ իր նշանածը՝ Նինա Քանանեան ը: Շմաւոն կարճ ժամանակ մը կը մնայ Աթէնք, կ’ամուսնանայ Նինայի հետ, ապա կը շրջագայի եւրոպական կարգ մը քաղաքներ:
Յեղափոխական եռանդով լեցուն Շմաւոն կը վերադառնայ բուն Երկիր եւ Մարզուանի մէջ կը ստանձնէ յեղափոխական շարժման ղեկը: Այս անգամ սակայն ան չի կրնար փախուստ տալ ձերբակալութենէն: Դատարանին առջեւ Շմաւոն կ’ունենայ համոզուած ու խիզախ յեղափոխականի կեցուածք: Ան թուրք դատաւորներուն կը բացատրէ ազատագրական շարժման եւ սոցիալիզմի էութիւնը: Որպէս ռուսահպատակ, թրքական իշխանութիւնները զինք կը յանձնեն ցարական իշխանութեան: Փեթերսպուրկի դատարանին կողմէ կը դատապարտուի հինգ տարուան աքսորի, հիւսիսային Ռուսիոյ Վալոկտա նահանգը:
1912-ին, երբ Ստեփան Սապահ Կիւլեան քարոզչական-կազմակերպչական նպատակով կ’այցելէ Փոքր Հայքի շրջանները, Սեբաստիոյ մէջ կը հանդիպի վաստակաշատ գործիչ Կարապետ Գաբիկեանին, որ ամէն ձեւի վտանգներ աչքի առնելով իր քով բծախնդրութեամբ պահած կ’ըլլայ Փոքր Հայքի յեղափոխական շարժումներուն հետ կապուած բոլոր փաստաթուղթերը: Սապահ Կիւլեան, այդ թղթածրարին վրայ ակնարկ մը նետելէ ետք կը գրէ. «Ամէնից հետաքրքրականն է Շմաւոնի ձեռքով գրուած, հարց ու պատասխանի ձեւով գրուած հետեւեալ տողերը.
- Ի՞նչ է Հայկական Դատի էութիւնը:
- Ինչո՞ւ համար:
- Որովհետեւ հայ ազգի ազատութիւն, Հայաստանի անկախութիւն կայ:
- Թուրք բռնապետութիւնը:
- Ի՞նչ պիտի անել ազատուելու համար:
- Յեղափոխութիւն:
- Ուժ ունե՞նք:
- Այո՛:
- Ո՞ւր է այդ ուժը:
- Մեր ժողովուրդի մէջ:
- Մենք յեղափոխականներս մեծամասնութիւն ենք թէ՞ փոքրամասնութիւն:
- Հիմա փոքրամասնութիւն ենք. բայց երբ մեր ընդգրկած գաղափարները փրոփականտա անենք, ժողովուրդին զարթեցնենք, գիտակցութեան բերենք, կազմակերպենք, այն ժամանակ մենք մեծամասնութիւն կը կազմենք:
- Ինչպէ՞ս յեղափոխութիւն պիտի կազմենք:
- Նախ փոքր շարժումներով, հրոսակային խմբերի գործունէութեամբ, մատնիչներին, դաւաճաններին տեռորի ենթարկելով, յետոյ՝ երբ յեղափոխական գաղափարը կը տարածուի, բոլոր ժողովուրդը կը կազմակերպուի, կը զինուի եւ երբ յարմար առիթ կը ներկայանայ, այն ժամանակ Ընդհանուր Ապստամբութիւն:
Պարզ լեզուով գրուած այս հարցաթերթիկը, ակներեւաբար պատրաստուած է յեղափոխական շարժման նոր միանալ ցանկացող պարզ մարդոց համար, որ սակայն, իր խորքին մէջ կ’արտացոլէ Շմաւոնին համոզումները...:
Աքսորի ժամանակը լրանալէն ետք, Շմաւոն պաշտօն կը գտնէ «Նադիեժտա» ճամբորդական ընկերութեան մէջ եւ իր աշխատանքին բերմամբ կ’այցելէ Անդրկովկասի եւ Պարսկաստանի շարք մը քաղաքներ: Այս միջոցին ան կը մասնակցի նաեւ ազգային-հասարակական կեանքին:
1905 Սեպտեմբերին ՍԴՀԿ Ե. Համագումարին ընդառաջ, Պաքուի պատգամաւորներ Ահրիման ի (Սարգիս Քալաշեան) եւ Արծուիկ ի (Տիգրան Յարութիւնեան) հետ կը մեկնի Փարիզ ու կը մասնակցի նախահամագումարեան խորհրդակցութիւններուն (Շմաւոն պատգամաւոր չէր): Այդ խորհրդակցութիւններուն, Նազարբէկի եւ Ռ. Խանազատի կողքին կը պաշտպանէ Անդրկովկասի մէջ Կուսակցութիւնը ամբողջապէս ռուսական յեղափոխական շարժման մէջ ընդգրկելու եւ տաճկահայ դատի հետապնդումը տաճկահայութեան ձգելու տեսակէտը՝ որ Համագումարին կողմէ չ’ընդունուիր:
Նոյն տարին, մինչ Շմաւոն կը գտնուէր Փեթերսպուրկ, կը պայթի Ռուսական Ա. Յեղափոխութիւնը եւ Անդրկովկասի մէջ ծայր կ’առնեն հայ-թաթարական բախումները: Կ’ալեկոծի նաեւ ուսանողութիւնը: Ուսանողական հաւաքներէն մէկուն ընթացքին ելոյթ կ’ունենայ նաեւ Շմաւոն ու կը պաշտպանէ այն տեսակէտը որ հայ-թաթարական բախումները ցարիզմի սադրանքներն են եւ ուսանողութիւնը պէտք է իր պայքարը ուղղէ ցարիզմին դէմ:
1908 Սեպտեմբերին Թիֆլիսի մէջ տեղի կ’ունենայ «հայ ներկայացուցչական ժողով», որուն նպատակն էր օգտուելով Օսմանեան Սահմանադրութեան ընձեռած առիթէն, կազմակերպել Անդրկովկաս ապաստանած արեւմտահայութեան տունդարձը: Գ. Կաֆեան կը մասնակցի այդ ժողովին եւ կ’ընտրուի գործադիր վարչութեան անդամ:
1917 Փետրուարին կը մասնակցի Ռուսաստանի «պուրժուա-դեմոկրատական» յեղափոխութեան: Նոյն տարուան Սեպտեմբերին, Թիֆլիսի մէջ կը մասնակցի Հայ Համազգային Համախորհրդակցութեան՝ որպէս Թիֆլիսի քաղաքապետութեան ներկայացուցիչ:
Վաստակաշատ յեղափոխականը կը մահանայ Թիֆլիս 1930-ին:
Յովհաննէս Ամերիկեան
Յովհաննէս Ամերիկեան (1 Մայիս 1843 - 5 Փետրուար 1879), կեղծանունը՝ Միհրդատ։ Ռուսահայ դերասան։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Ախալցխայի Ծինուբանի գիւղին մէջ 1843 Մայիս 1-ին։ Ներսէս Ե․ Կաթողիկոս պատահմամբ տեսնելով Ամերիկեանին, կը որդեգրէ եւ կ՛ընդունի՝ Ներսէսեան դպրոցի սան։ Այնտեղ նա կը ծանօթանայ գրականութեան ու գեղարուեստի հետ, սիրելով թատերական գործը կը միտդրէ՝ հայոց կեանքէն ներս, կանոնաւոր թատրոն հիմնել։ Մինչեւ այդ ժամանակները, շատ քիչ ներկայացումներ կը տրուէին եւ գործը տակաւին չէր կանոնաւորուած։ Ձգելով Ներսէսեան դպրոցը, ան առաջին անգամ Միհրդատ ողբերգութեան մէջ բեմ կը բարձրանայ՝ կատարելով Միհրդատի դերը ու այդ օրուընէ, անոր անունը Միհրդատ կը մնայ։
1860 թուականին խաղալով՝ «Դրաստամատ»ի ու «Արշակ Բ.»-ի դերերը, կը հռչակուի իբրեւ դերասան։ Այս յաջողութենէն ոգեւորուած, կը վճռէ ընդմիշտ նուիրուիլ բեմին։ Տփխիսի (Թիֆլիս) հասարակութեան՝ դէպի հայոց թատրոնն ունեցած անտարբերութիւնը, ստիպեց Ամերիկեանին հեռանալ Տփխիսէն, ուստի ան 1874-ին կ՛երթայ Փոթի, ուր հայերէն եւ վրացերէն լեզուներով կը ներկայացնէ ներկայացում մը եւ կ՛երթայ Կ․ Պոլիս։ Այնտեղ ալ կը սկսի խաղալ (Պէպօ, Արշակ Բ․ եւ այլն), սակայն յաջողութիւն չ՛ունենար ու թոքախտով հիւանդացած Տփխիս կը վերադառնայ։ Այստեղ, ան հիւանդ դրութեան մէջ կը շարունակէ իր սիրած գործը, սակայն չարքաշ հիւանդութիւնը մէկ կողմէն, նիւթականն վիճակը միւս կողմէն՝ կը խեղդեն նրան եւ Ամերիկեան, իբրեւ վերջին ապաւէն, դիմեց հայ խմբագրատուներուն, օգնութիւն խնդրեց ու ձեռնունայն ելլելով՝ 1879 թուականի Փետրուար 5-ին ատրճանակով ինքնասպան կ՛ըլլայ, Տփխիսի մէջ։
Ամերիկեան աշխատակցած է «Կռունկ»-ին եւ «Մշակ»ին, վերջինին շատ գեղեցիկ ու սրամիտ յօդուածներ տուած է «Զաքուճ» կեղծ ստորագրութեամբ։
Ստորոգութիւն:1843 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1879 մահեր Ստորոգութիւն:1 Մայիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:5 Փետրուարի մահացածներ Ստորոգութիւն:Ախալցխա ծնածներ Ստորոգութիւն:Թիֆլիս մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ Ստորոգութիւն:Թոքախտէ մահացածներ
All Good Things (Come to an End)
All Good Things (Come to an End), Նելլի Ֆուրդատոյի, Տիմպալենտի, Ֆլոյտ Հիլսոնի ու Քրիս Մարթինի կողմէ ձայագրուած երգն է, Նելլի Ֆուրդատոյի Loose երրորդ սդուտիական ալպոմին համար։ Այս երգին արտադրիչներն են Տիմպալենտը եւ Danja-ն։ Երգը թողարկուած է 2006 թուականի Նոյեմբերին որպէս ալպոմին երրորդ երգը Եւրոպայի մէջ եւ չորրորդ երգը՝ ԱՄՆ-ի մէջ։
Քերոբ Առաքելեան
Քերոբ Առաքելեան ծնած է 1909-ին, Այնթապ։ 1914-ին, ընտանիքին հետ հաստատուած է Հալէպ, Սուրիա։ 1918-ին, վերադարձած է Ատանա։ Նոյն տարին եղած է Հայ Արիներու սկաուտական խումբի առաջին անդամներէն մէկը։ Քեմալական շարժման ընթացքին կը փոխադրուի Գոքինիա, Յունաստան։ 6 ամիս առաւօտեան դպրոց յաճախելով եւ կօշիկ ներկելով ընտանիքին կ՚օգնէ։ Ապա, կը նետուի կեանքի ասպարէզ, մասնագիտանալով ատաղձագործութեան մէջ։
1922-ին, ծանօթ Հ.Մ.Ը.Մ.ական Մամուլեանի հետ կը հիմնէ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Գոքինիոյ մասնաճիւղը, որուն առաջին սկաուտներէն կ՚ըլլայ 1924-ին, սկաուտականի կողքին, մասնաճիւղին ֆութպոլի խումբին կը միանայ, դառնալով անոր խմբապետը։
1930-ին, ընտանիքին հետ կը փոխադրուի Մեքսիքօ եւ կը միանայ երկրի ֆութպոլի խումբին, եւ մինչեւ 1939 կը դառնայ անոր փայլուն աստղերէն մէկը։
1964-ին կը փոխադրուի Միացեալ Նահանգներ։ 1968-ին մեծապէս կը նպաստէ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Լոս Անճելըսի մասնաճիւղի հիմնադրութեան եւ բարգաւաճման աշխատանքներուն։ Երկար տարիներ կ՚ընտրուի վարչական եւ բազմիցս կը վարէ ատենապետի պաշտօնը։ Ան մեծ ներդրում կ՚ունենայ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Մոնթեպելլոյի մասնաճիւղի հիմնադրութեան։
Քերոբ Առաքելեան կը մահանայ 30 Նոյեմբեր, 1999-ին։
162173 Ռիւկու
162173 Ռիւկու՝ երկրամերձ եւ վտանգաւորութիւն ունեցող աստեղնեակ մըն է: Չափսը մօտաւորապէս 900 մ է:
Պատմութիւն
10 Մայիս 1999-ին Լինքըլնի Երկրամերձ Աստեղնեակներու Որոնման աստղագէտները գտած են Սոքորոյի մօտ, Նիւ Մեքսիքոյ, Միացեալ Նահանգներ: 28 Սեպտեմբեր 2015-ին Փոքր Մոլորակներու Կեդրոնին կողմէ «Ռիւկու» անունն ստացած է: Անունը կ'առնչուէ նիփոնական հէքիաթի կախարդական ստորջրեայ Ռիւկու-ճէօ (Վիշապի Պալատ) անուանը: Ըստ պատմութեան, Ուրաշիմա Թարոյ անունով ձկնորսը կրիայի վրայ հեծնելով դէպի պալատը ճամբորդած է եւ վերադառնալիս իր հետ խորհրդաւոր արկղ մը բերած է: Սա պատմութեանը նիփոնցի գիտնականներն իրենց ղրկած Հայեաբուսա2 սարքի գործողութեանը նմանցուցած են:
Բնութագիր
Ռիւկուն Արեգակի շուրջը 0.96÷1.41 ԱՄ հեռաւորութեան մեկ ամբողջ պտոյտ կը գործէ 474 օրուան: Ուղեծիրի երկարացածութեան շնորհիւ կ'անցնէ Վեներայի ուղեծիրէն դուրս:
Հայեապուսա2-ի Առաքելութիւնը
2014-ի Դեկտեմբեր ամսուան Նիփոնի Տիեզերական Հետազոտութիւններու Գործակալութիւնը Հայեապուսա2 տիեզերասարքը առաքած է, որ 2018 Յունիս 18-ին բարեյաջող աստեղնեակին հասած է: Ծրագրուած է, որ աստեղնեկէն Երկիր նիւթեր պիտի բերէ 2020-ի վերջին: Հայեապուսա2 նաւը կրած է չորս տարբեր գիտական սարքեր: 2018-ի Սեպտեմբեր 21-ին անոնցմէ երկուքը նաւէն իջած են:.
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Աստղագիտութիւն
Արմենիքա (պարբերաթերթ)
Արմենիքա․ եռամսեայ յունալեզու պարբերաթերթ։ Գա­րէա­յի «Ա­զա­տա­մարտ» ա­կում­բի հրատարակութիւն (Աթէնք, Յունաստան),  հիմնուած 1998 Մայիսին։
Հակիրճ տեղեկութիւններ
Արմենիքա պարբերաթերթը առաջին անգամ լոյս կը տեսնէ Մայիս 1998-ին։ Այնուհետեւ կը բաշխուի անվճար Յունաստանի տարածքին 1 000-է աւելի հայ եւ յոյն ընտանիքներու՝ Ատիկէի շրջան (Նէոս Քոզմոս, Նէա Զմիռնի, Քալիթէա, Փալէօ Ֆալիրօ, Փիրէա, Նիքէա, Վուլա, Վուլիաղմենի, Իլիուփոլի, Արղիրուփոլի, Քարէա, Քեսարիանի․․), Սելանիկ, Հիւսիսային Յունաստանի Մակետոնիոյ եւ Թրակիոյ շրջաններ (Սերես, Քասթորիա, Իոանինա, Քսանթի, Քոմոթինի, Ալեքսանտրուփոլի, Օրեսթիատա, Տիտիմոթիխօ), Պեղոպոնեզ, Կրետէ, Էգէականի եւ Յոնիական կղզիներ։
Խմբագրական կազմ եւ յօդուածագրեր
Յօդուածագիրները եւ խմբագրական կազմը (որ պարբերաբար թեթեւ փոփոխութեան կ՛ ենթարկուի եւ կ՛ օժտուի նոր անձերով), սիրայօժար տրամադրուած անձեր են, որոնք անշահախնդրօրէն եւ անյապաղ կը սատարեն պարբերաթերթի յաջող ընթացքին։
Նիւթեր
Պարբերաթերթը ընթերցողին կը փոխանցէ Հայաստանի եւ հայկական Սփիւռքին նորութիւնները։  Կը բովանդակէ լրատուական, մշակութային, արուեւստագիտական, քաղաքական նիւթեր։  Անոր էջերը կը հիւրասիրեն զանազան բնագաւառներու մէջ (քաղաքական, գեղարուեստական, գիտական, մշակութային) գործող անձնաւորութիւններու հարցազրոյցներ։
Արտօնատէրեր
Օննիկ Օննիկեան
Յարութիւն Մխիկեան
Գրիգոր Մխիկեան
Ծանօթագրութիւն
Ստորոգութիւն:Մամուլ Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Յունաստանի հայկական պարբերականներ Ստորոգութիւն:Հայկական յունալեզու մամուլ Ստորոգութիւն:Հայկական յունալեզու պարբերականներ
Եսայի Կարապետեան
Կարապետեան (Գըրմըզգոլանյան) Եսայի, արեւմտահայ բժիշկ, ծնած է 1894 թուականին, Եդե­սիոյ նա­հան­գի կեդրոն՝ Եդե­սիա քաղաքին մէջ։
Սպանութիւնը
Կի­լի­կի­ոյ քեմալական շարժումներու ընթացքին Հաճընը լքուած ու մեկուսացած մնացած էր։ 1920 թուականի Մարտին, Հաճընը շրջապատուելով քեմալական զօրքերով, կտրուած է արտաքին աշխարհէն։ Չստանալով Ֆրան­ս­այէն ակնկալած օգնութիւնը, հաճընցիները դիմած են ինքնապաշտպանութեան ու հերոսաբար կռուած իրենց ազատութեան համար։ Այդ հերոսամարտի ընթացքին՝ բժիշկը, անգնահատելի ծառայուիւններ մատուցած է հաճընցիներուն։ 1920 թուականին նահատակուած է Հաճընի ինքնապաշտպանական կռիւներու ընթացքին։ 1920 թուականի Հոկ­տեմ­բե­ր 15-ին թուր­քե­րը ներխուժած են քաղաք եւ կոտորած են անզէն բնակիչները։ Փրկուած հաճընցիները տարագրուած ու բնակութիւն հաստատած են տարբեր երկրներու մէջ, ինչպէս նաեւ՝ Խորհրդային Հայաստանի մէջ։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:1894 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Եդեսիա ծնածներ Ստորոգութիւն:Հաճըն մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Սոխով Ապուր (ֆրանսական)
Սոխի ապուր (soupe à l’oignon սուփ ա լընօ, ֆրանսական խոհանոցի իւրօրինակ ճաշատեսակ, շատ ինքնատիպ համով եւ շատ հագեցնող: Իր խտութեան եւ չափէն դուրս հագեցնող լինելու պատճառաւ անիկա համեմատելի է մեր խաշին հետ: Սովորաբար կը ծառայէ, ճաշէն առաջ, որպէս թեթեւ եւ սննդարար ուտեստ։
Բաղադրութիւն
Պատրաստութեան համար անհրաժեշտ են՝ գլուխ սոխ, պրաս (պուլկարական սոխ, лук порей), սխտոր պճեղ, ձիթապտուղի իւղ, կարագ, ալիւր, սպիտակ գինի, արգանակ (տաւարի, հաւու կամ բանջարեղէնի), հաց, կոշտ պանիր ։
Պատրաստութիւն
Սոխը, պրասն ու սխտորը մաքրել, ապա լաւ մը լուալ: Սոխը կտրատել երկայնակի եւ բարակ շերտերով : Պրասը՝ օղակներով: Սխտորը՝ տաշեղներով: Կաթսային մէջ տաքացնել ձիթապտուղի իւղն ու կարագը, ապա լեցնել սոխը եւ պրասը: Շատ ցած կրակի վրայ տապկել երկու ժամ: 1 ժամը լրանալէ ետք աւելացնել նաեւ սխտորը եւ եփել եւս մէկ ժամ:
Այս ապուրին գլխաւոր գաղտնիքն է՝ սոխը պէտք է շատ երկար եւ շատ մարմանդ կրակի վրայ եփի, որ ամբողջովին կարմրի: Ընթացքին պէտք է պարբերաբար խառնել, որպէսզի տակը չկպչի:
Միաժամանակ կարելիէ պատրաստել արգանակը: Այն կրնայ ըլլալ տաւարի, հաւու կամ բանջարեղէնային: Տաւարի կամ հաւու արգանակ պատրաստելու համար կաթսային մէջ լեցուցէ՛ք համապատասխանաբար տաւարի կամ հաւու ոսկորները, մէջտեղէն երկայնակի կիսած մէկ-երկու ստեպղին, մէկ գլուխ սոխ կամ մի քանի պրասի կանաչ հատուածներ, մէկ պճեղ սխտոր: Բանջարեղէնի արգանակի համար լեցուցէ՛ք նոյն բաները՝ առանց ոսկորներու: Աւելացուցէ՛ք ջուր եւ եփեցէ՛ք: Մեկ ժամ ետք աւելացուցէ՛ք աղ:
Երկու ժամ տապկելէ ետք սոխին վրայ աւելացուցէ՛ք ալիւրը, աւելացուցէ՛ք սպիտակ գինին, ապա աւելացուցէ՛ք քամած արգանակը : Հինգ-տասը վայրկեան ետք սոխով ապուրը պատրաստ կ՛ըլլայ: Այն բաւական թանձր պէտք է ըլլայ:
Մատուցման Եղանակ
Հրակայուն ապուրի ամաններու էջ լեցուցէ՛ք մէկ-մէկեւկէս շերեփ սոխով ապուր, վրան դրէ՛ք հացի կտորներ, վրան՝ քերած պանիր: Նախընտրելի է հալող տեսակի պանիր ։ Դրէ՛ք փուռին ամենավերի յարկը՝ ամենաբարձր ջերմաստիճանով, որպէսզի պանիրը հալի եւ հացը կարմրի: Այդ ընթացքին ապուրն աւելի կը թանձրանայ, քրեմ-ապուրի խտութիւն կը ստանայ: Երեք-չորս վայրկեան բաւական է վերջնական արդիւնքին հասնելու համար։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսական խոհանոց
Ռամպրանտ վան Ռէյն
Ռամպրանտ վան Ռէյն, հոլանտացի գեղանկարիչ, համաշխարհային արուեստի եւ հոլանտական գեղանկարչութեան ոսկեդարու խոշոր ներկայացուցիչներէն մէկը:
Ան եղած է բազմաժանր նկարիչ։ Ներկայացուցած է մարդոց զգացումները, վերապրումներն ու հոգեկան աշխարհը:
Ան առաւելաբար ստեղծած է դիմանկարներ, աստուածաշնչային եւ դիցաբանական թեմաներով պատկերներ, որոնք անոր վրձինի զօրութեամբ մարդկային զգացումներն ու յարաբերութիւնները հոգեբանօրէն բացայայտող պատումներ դարձած են։
Կենսագրութիւն
Հոլանտայի հարաւը ապրող, ջրաղացի սեփականատէր, հարուստ Հարմեն Հերրիթսզոն վան Ռէյնի բազմազաւակ ընտանիքին մէջ, 1606 թուականին (որոշ աղբիւրներու մէջ 1607), Յուլիս 15-ին լոյս աշխարհ եկած է 6-րդ երեխան՝ Ռամպրանտ Հարմենսզոն վան Ռէյնը: Ռամպրանտի հայրը հարուստ ըլլալէ զատ, եղած է հոգատար կնոջ եւ երեխաներու նկատմամբ:
Ռամպրանտի կաթոլիկ մայրը եղած է հացթուխի աղջիկ: Հայրը Ռեն գետի ափին ունեցած է հացատուն մը, որ փոքրիկ վան Ռէյնի ամենասիրելի վայրը եղած է: Ան ժամեր շարունակ հետեւած է հացատունէն բացուող գեղեցիկ տեսարանին, որ նպաստած է պզտիկ Ռամպրանտի ճաշակի ձեւաւորումին: Ան բնաւ անտարբեր չէ մնացած որեւէ գեղեցիկ բանի հանդէպ:
Ռամպրանտ յաճախած է լատինական դպրոց, սակայն գիտութիւնը զայն բնաւ չէ յուզած. անոր միակ հետաքրքրութիւնը նկարչութիւնը եղած է։ Ծնողները 13-ամեայ Ռամպրանտը կրթուելու տուած են՝ հոլանտացի շատ տաղանդաւոր, կաթոլիկ պատմական գեղանկարիչ Եաքոպ Սուանէնպիւրխի քով: Հետազօտողները չեն կրցած այդ շրջանի Ռամպրանտի կտաւներէն գտնել, որու պատճառով յայտնի չէ՝ նկարիչի ստեղծարար իւրայատկութեան վրայ Սուանէնպիւրխէն ստացած ազդեցութեան հարցը:
1623-ին, ան կը տեղափոխուած է մայրաքաղաք, ուր կրթութիւն ստացած է երկրորդ ուսուցիչէն՝ Փիթըր Լասթմանէն, որմէ Ռամպրանտ սորված է ճիշդ նկարելու արուեստը, գոյներու կարեւորութիւնը, ստուերի եւ լոյսի խաղը:
1627-ին նկարիչը Ամսթերտամէն կը վերադձած է իր քաղաքը, ընկերոջ՝ Եան Լիվենսին հետ հիմնած է գեղանկարչութեան դպրոցը ու աշակերտներ հաւաքած: Քանի մը տարուան ընթացքին ան մեծ ճանաչում շահելով, քսանէ աւելի տարիներ ան ապագայի խոշոր նկարիչներէն շատերուն իր հմտութիւնները սորվեցուցած է։
Նկարիչին յաջողութեան մէջ մեծ դեր ունեցած է Կոնստանդին Հէյկենսի դերը, որ արքայազն Օրանացիի քարտուղարն էր, եւ այդ ժամանակ՝ յայտնի բանաստեղծ եւ մեկենաս: Ան շուտով նկատած է Ռամպրանտը եւ անոր օգնած՝ կապ հաստատել հարուստ պատուիրատուներու հետ եւ ինք անձամբ արքայազն Օրանացիի համար կրօնական թեմայով քանի մը նկարներ պատուիրած է:
1631-ին Ռամպրանտ դարձեալ անցած է Ամսթերտամ, ուր ձեռք ձգած է պատուիրատուներու խումբ մը. Ամսթերտամի մէջ ան կանանց եւ տղամարդկանց գլուխներու բազմաթիւ վարժութիւններ ստեղծած է։ Մասնաւորապէս դիմանկարչութիւնը անոր հնարաւորութիւն տուած է, ամսթերտամցի հարուստ պատուիրատուներ գրաւելու եւ յաջողութեան հասնելու։
Ամսթերտամեան առաջին տարիներուն Ռամպրանտի ստեղծագործութիւններուն մէջ զգալի տեղ գրաւած են ինքնադիմանկարները, որոնց շարքը ձեւաւորած է անոր եզակի, անձնական կեանքին պատկերը, ուր նկարիչը ինքզինքը պատկերած է անկեղծ, առանց աւելորդ ինքնահաւանութեան ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Կոմիտասի Անուան Պանթէոն
Կոմիտասի Անուան Պանթէոնը հիմնադրուած է 1936-ին, երբ Կոմիտասի աճիւնը մէկ տարի ետք Ֆրանսայէն տեղափոխուած է Երեւան եւ ամփոփուած է այդտեղ։ Հետագային գերեզմանատունը վերածուած է մշակոյթի գործիչներու եւ անուանի մարդոց պանթէոնի։ Կոմիտասի անուան պանթէոնին մէջ թաղուած են նաեւ՝ Մարտիրոս Սարեանի (Սարեան Լուսիկ, 1893-1974 թ.), Աւետիք Իսահակեանի (Իսահակեան Սոֆիա, 1882-1966 թ.), Ստեփան Զօրեանի (Զօրեան Սաթենիկ, 1901-1975 թ.) կիները։ Պանթէոնէն քիչ մը հեռու՝ առանձնացած մէկ անկիւնին մէջ, բանաստեղծուհի Շուշանիկ Կուրղինեանի (1876-1927 թ.) գերեզմանն է։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երեւան
1622 թուական
1622 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 22րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1622 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1622 մահեր
Ստորոգութիւն:1622
Պաղտասար Պաղտասարեան
Պաղտասար Պաղտասարեան , հայ բժիշկ։
Ծնած է 1874 թուականին, Կարնոյ նահանգի Երզնկայի գաւառի կեդրոն Երզնկա քաղաքին մէջ։ Բժշկական կրթութիւն ստացած է եւ Կարնոյ մէջ աշխատած՝ որպէս բժիշկ։ Սպանուած է 1915 թուականին, Կարինէն դուրս՝ 41 տարեկան հասակին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Ժագ Տօնապետեան
Ժագ Տօնապետեան (11 Յունուար 1945, Թունիս (Թունուս), - 9 Նոյեմբեր 2020, Մարսիլիա կամ Մարսէյ)  մարսիլահայ համայնքի՝ Հայ դատի անխոնջ պաշտպան, որ եղած է նախ 24 Ապրիլի կոմիտէի, ապա՝ Հարաւային CCAF-ի նախագահ ։
Կենսագրութիւն
Ժագ Տօնապետեան ծնած է 11 Յունուար 1945-ին Թունիս (Թունուս), հայ հօրմէ եւ սիկիլիացի-յոյն մօրմէ։ Ծնողքը յաջողած էին զինք, նաեւ քոյրը՝ Ռոզին ու եղբայրը՝ Փաթրիքը ջամբել հայկական արմատներու սիրով ու հպարտութեամբ։ Ան Մարսիլիա կը հաստատուի 1961-ին աւարտելու համար իր երկրորդական ուսումը։ Այնուհետեւ կը հետեւի բարձրագոյն ուսման, պատրաստելով՝ բնագիտութեան դոկտորականը ։
Փարիզեան շրջանին մէջ ճարտարագէտի, ապա Էքս-ան-Փրովանսի մէջ համակարգչային ընկերութեան մը առեւտրական տնօրէնի պաշտօնները վարելուն զուգահեռ՝ կանուխէն կը փարի Հայ դատի պաշտպանութեան առաքելութեան։
Քարլ Գալուստ
Քարլ Գալուստ, հայ նկարիչ։
Ժագ Տօնապետեան
Կենսագրութիւն
1963-էն 1988 եղած է բազմաթիւ հաստատութիւններու եւ ընկերակցութիւններու անդամ, ինչպէս Հայկական ուսումնասիրութեանց կեդրոնին, ապա Աբովեան դպրոցին, Էքս-ան-Փրովանսի Հայոց ընկերակցութեան, զոր կը ներկայացնէր 24 Ապրիլի յանձնախումբին մէջ, որու նախագահը պիտի դառնար 1999-էն 2001։ Այնուհետեւ, ան քանի մը անգամ կ'ընտրուի Հարաւային CCAF-ի նախագահ ։
Քարլ Գալուստ
Ծնած է Կ. Պոլսոյ մէջ, ուր ստացած է կրթութիւնը։ Ապա մեկնած է Եւրոպա, հետեւած նկարչութեան։ Կազմակերպած է ցուցահանդէսներ Վիեննա, Սոֆիա, Աթէնք եւ այլ քաղաքներու մէջ։ 1916-ին մեկնած է ԱՄՆ, շարունակած նկարչութիւնը ։
Ժագ Տօնապետեան
Կենսագրութիւն
9 Նոյեմբեր 2020-ին, 76 տարեկանին իր մահկանացուն կը կնքէ:
Քարլ Գալուստ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Ժագ Տօնապետեան
Շքանշան
2011-ին, Մարսիլիոյ քաղաքապետ Ժան-Գլօտ Կօտէնի կողմէ կը պարգեւատրուի Ֆրանսայի Արժանիքի ասպետի շքանշանով։
Անդամակցութիւն
Ժագ Տօնապետեան նաեւ անդամ էր Անի կեդրոնին, Մարսիլիոյ ՀԲԸՄ-ին, Սահակ-Մեսրոպ երգչախումբին, ինչպէս նաեւ Ֆրանսա-Հայաստան Առեւտուրի եւ ճարտարարուեստի պալատին (CCIFA)։
Հրատարակութիւն
2018-ին լոյս տեսած էր իր « Parcours d'un colleur d'affiches - Au service de la cause arménienne » գիրքը, որ ձեւով մը ամփոփումն էր Հայ դատի նկատմամբ իր անդուլ յանձնառութեան երկար ու գործունէութեամբ խիտ տարիներուն։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն: Թունիս (Թունուս) ծնածներ Ստորոգութիւն:1945ի ծնածներ Ստորոգութիւն:2020-ի մահացածներ Ստորոգութիւն:Մարսիլիա Մարսէյ մահացածներ Ստորոգութիւն:Ապրիլ 24-ի կոմիտէի նախագահ Ստորոգութիւն:Հարաւային CCAF-ի նախագահ Ստորոգութիւն:Հայ Դատի պաշտպան
Մելան
Մելանի գիւտը եղած է Չինաստանի մէջ Ն.Ք. 2673 - 2597 միջեւ։ Տեսակ մը դոճէ կամ լայքայէ պատրաստուած մելանը կը տարածէին մետաքսի վրայ հնդկեղէգի մը միջոցաւ։ Աւելի վերջը գործածուեցաւ սեւ քար մը, որ կը լուծուէր ջուրի մէջ։ Ն.Ք. Գ. դարուն, չինացիները մելանը կը պատրաստէին դոճի բռնկումէն առաջ եկած մուրով։ Այս նպատակին համար կը գործածուէր նաեւ եղեւինի (sapin) փայտի ածուխը։ Իսւ յետագային գործածուեցաւ ամէն տեսակ կենդանական կամ բուսական նիւթերու այրումէն առաջ եկած մուրը։
Մելանի պատրաստութիւնն ու գործածութիւնը սկսած է գծագրութեան եւ գիրի գիւտին սկզբնաւորութեան շրջանին։
Հին Եգիպտոսի մէջ շատ ընդհանրացած մելանով գրուածքներուն համար ընդհանրապէս գործածուած է սեւ եւ կարմիր մելան։ Աւելի ուշ ճանչցուած է երկաթի բաղադրութեամբ պատրաստուած մելանը։
Ն.Ք. 2500-ին ածխամելանով գրուած պապիրոսներ գտնուած են եգիպտական գետնադամբաններու մէջ։ Երբ տակաւին այսօրուան գծագրական կամ նկարչական վրձինը գոյութիւն չունէր, Եգիպտոսի մէջ կը գործածուէր ծայրը մուրճով ծեծուելով վրձինի վերածուած եղէգը՝ մելանով գրելու համար։ Բայց ի վերջոյ եգիպտացիք սորվեցան փետուրի նման եղէգին ծայրը տաշելով՝ գրիչի վերածելու եղանակը Ն.Ք. 700-ին։ Եւ այսօր Գահիրէի (Եգիպտոս) թանգարանին մէջ կը գտնուին ձեռագիրներ, որոնք գիրերը կարելի է գծագրել միմիայն գրիչի միջոցաւ։
Երկար ատեն գոլէժներու մէջ կ՛ուսուցանէին թէ՝ հռոմէացիներ եւ յոյներ մասնաւորապէս կը գործածէին հերիւնանման սրածայր երկաթ, անով փորագրելու համար մեղրամոմէ պնակիտներու վրայ, ինչ որ սխալ է, քանզի կարեւոր գրութեանց համար գործածուած են մելան։ Որովհետեւ Պլինիոս եւ Վիտրովիոս Հռոմէացիներ եւ Կիլիկիոյ Անազարբա ծնած Դիոսկորիտէս արդէն յիշատակած են մելան պատրաստելու եղանակները։ Չինացիներ եւ ճափոնցիներ անյիշատակ ժամանակներէ ի վերվ գրած են մելանով։ Ներկայիս գոյութիւն ունին Դ. դարուն (Ն. Ք.) մելանով պատրաստուած չինական գծագրութիւններ, որոնք կատարելապէս անեղծ մնացած են։
Մելանի գործածութիւնը այնքան տարածուած էր Հռոմի մէջ, որ ընդօրինակիչներն ու նօտարները իրենց մէջքի գօտիներուն փաթոյթին մէջ կը հաստատէին կաղամարները արաբական տիվիթներուն նման։ Պոմպէյի (Իտալիա) աւերակներէն ելած է կաղամար մը, որ ունի երկու բաժին, սեւ եւ կարմիր մելաններու համար։
Հիները գիտէին ոսկեզօծ գիրերով ձեռագիրներ պատրաստել։ Գ. դարուն (Ն.Ք.) պատրաստուած են ծիրանագոյն ներկուած մագաղաթեայ թերթերու վրայ ոսկեզօծ եւ արծաթազօծ գրութիւններ։ Միջին դարուն բազմաթիւ մանրանկարներ եւ գլխագիրներ պատրաստուած են ոսկեթերթեր փակցնելով մագաղաթին վրայ։
Խնամեալ ընդօրինակութիւնները յաճախ կը կրէին խրուկով (cinabre), կարմրադեղէվ (vermillon) եւ կարմիր արիւնաքարով (sangnine) պատրաստուած ծիրանագոյն մելանով գրուած վերնագիրներ եւ գլխագիրներ։ Կը թուի թէ լատին ընդօրինակողներ նման աշխատութեան գաղտնիքները ժառանգած են Եգիպտացի աշխատակիցներէ։ Կարմիր մելանը հազուադիպօրէն կը գործածուէր բնագրի համար, բացի ծանօթագրութիւններէ եւ մեկնաբանութիւններէ։ Ան յատկացուած էր, Բիւզանդական վարչութեան մէջ, դպրութեանց, վկայականներու եւ արքայական գործերու, անիկա «սրբազան» մելանն էր, որ կը պատրաստուէր ծիրանով, ապա խրուկով։ Յամին 470-ին, հրովարտակ մը արգիլեց անոր պատրաստութիւնը, հայթայթումը եւ գործածութիւնը, ինչքերու գրաւումի եւ մահուան պատիժի օրէնքով։ Արքայական պալատի «սրբազան» մելանի պահպանութիւնը յանձնուած էր մասնաւոր պաշտօնեայի մը։
Հիները ճանչցան նաեւ ծածկագիր մելանը։ Լատին հռչակաւոր բանաստեղծ Ովիտիոս կը յիշէ գործածութիւնը կաղանչանի տեսակի մը հիւթին, որ թեթեւապէս կպչուն է, որով գրուածքի մը վրայ ցանուած կապոյտ փոշին երեւան կը հանէ գիրերը։
Երկաթի բաղադրութեամբ պատրաստուած մելանն ալ ծանօթ էր հիներուն, ինչպէս եգիպտացիներ գիտէին։ Փիւղոն Բիւզանդացին (Բ. դար Ն.Ք.) կը յիշէ աղաղատ երկաթիով (tonnate de fer) պատրաստուած մելան մը, որով կը գրէին մագաղաթեայ թերթերու վրայ։
Միջին դարուն գրեթէ ամենուրէք կը գործածուէր գխտորը (noix de galle) մելանաշինութեան արհեստին մէջ։
Վենետիկի բժշկութեան փրոֆէսոր Կանեպարիոս, որ 1619-ին հրատարակած իր խիստ հռչակաւոր գիրքին մէջ կու տայ երկաթի բաղադրութեամբ պատրաստուած մելանին բաղադրութիւնը, որ է.- խէժ՝ 3 մաս, ծծմբատ երկաթի (sulfate de fer) 2 մաս, գխտոր՝ 3 մաս, ջուր՝ 30 մաս։
Հայ մանրանկարչութիւնը, որ տուած է շուրջ 50.000 շքեղ ձեռագիրներ, գործածած է նոյն բաղադրութիւնը։ Վրդանէս Քերթող իր «Յաղագս պատկերամարտից» անուն գործին մէջ կը յիշէ «դեղ գրոց է գղթոր, արջասպ եւ կռիզ», ճիշդ փրոֆէսոր Կանեպարիոսի յիշած նիւթերը, զորս մեր նախնիք գործածած են։
Վառնա
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ քաղաքներ Ստորոգութիւն:Պուլկարիոյ նաւահանգիստներ Ստորոգութիւն:Սեւ ծովու նաւահանգիստներ
Մելան
«Որպէս ի դեղին գխտորէ, եւ ի կանաչ յառաջասպնէ լինի սեաւ» (Մխ. ապար)։
Երեք տեսակ արջասպ կայ.
Մի միայն կանաչ արջասպն է, որուն երկաթը միանալով գխտորի աղաղին հետ, կը կազմէ աղաղատ երկաթի (tannate de fer) անուն քիմիական նիւթը, որ սեւ է։ Կռէզը, որ արաբական խէժն է, ջուրին հետ կը խառուն արջասպին եւ եփուելով այդ երեքը կը կազմեն սեւ մեզանը։ Կիրով ծեփուած ողորկ պատին եթէ քսուի այս մելանը, պատը կը վերածուի գրատախտակի։ Իսկ եթէ այդ մելանին խառնուի մուր եւ լաւ եռացուի, կը ստացուի իսկական սեւ մելան։
1623 թուական
1623 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 23րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1623 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1623 մահեր
Ստորոգութիւն:1623
Եղունգ
Եղունգը կը ծածկէ ոտքի եւ ձեռքի մատներուն ծայրամասի ոսկրիկները (phalanx): Անոր կազմաւորումը շարունակական է մինչեւ անհատին մահը: Եղունգը իր կազմաւորման եւ աճման հետեւանքով որոշ չափով կ'երկարի եւ կը ստանայ ձեւ ու տեսք :
Ձեռքի մատներու եղունգները աւելի արագ կ'աճին քան ոտքի մատներու եղունգները: Եղունգի աճը պայմանաւորուած է անհատի տարիքէն, սեռէն, տարուան եղանակէն, սնունդէն, մարզանքէն եւ ժառանգականութենէն: Եղունգներու աճը կ'աշխուժանայ ամրան եղանակին եւ առաւելաբար անչափահասներու մօտ: Ան կ'աճի մօտաւորապէս 3 մմ. ամէն ամիս: Մատի եղունգի ամբողջական աճը կը տեւէ 3-6 ամիս, իսկ ոտքի մատներունը՝ 12-18 ամիս:
Բաժիններ
Եղունգը կազմուած է հետեւեալ բաժիններէն.
Եղունգի արմատ՝ եղնգաբուն
Եղնգաբունը (nail root, matrix) կամ եղունգի արմատը եղջերային կազմուածքով (keratogenic) թաղանթ մըն է, որ կը գտնուի մատի մորթին վերջաւորութեան տակը: Անկէ կը ծնին եղջերանիւթէ (keratin) կազմուած եղնգամարմինի բջիջները: Այս բջիջները կը քալեն դէպի առջեւ՝ կազմելու համար եղնգամարմինը: Եղնգաբունին մեծ մասը անտեսանելի է: Անոր յառաջամասի պզտիկ մէկ բաժինը միայն տեսանելի է, որ կը յայտնուի ճերմակ կէս լուսնի ձեւով եւ կը կոչուի լուսնակ: Բոլոր մատներուն եղունգները կը յայտնուին լուսնակով, բացի ճկոյտ մատի եղունգէն: Բթամատի եղունգին լուսնակը ամէնէն խոշորն է: Եղնգաբունը կ'ապրի այնքա'ն ատեն որ անիկա սնունդ կը ստանայ եւ կը մնայ առողջ վիճակի մէջ:
Ոսկէ Երկրագունդ
Ոսկէ Երկրագունդ Մրցանակ (Golden Globe Award), ամերիկեան ֆիլմի մրցանակ, սահմանուած է Հոլիուտեան Արտասահմանեան Լրագրողներու Կազմակերպութեան կողմէ 1944 թուականին:
«Ոսկէ Երկրագունդ» մրցանակները կը բաշխուին իւրաքանչիւր տարուայ Յունուար ամիսին եւ շահողները կը որոշուին Հոլիուտի մէջ բնակող մօտաւորապէս 90 միջազգային լրագրողներու քուէարկութեան արդիւնքով:
Եղունգ
Եղնգամարմին՝ բուն եղունգ
Եղնգամարմինը (nail body, plate) կազմուած է եղջերանիւթէ եւ եղունգի տեսանելի բաժինն է: Անիկա կը հանգչի եղնգամահիճին վրայ, ուր կը գտնուի մատի մորթին ծայրամասը: Ուրեմն մահիճը կազմուած է մորթի երկու խաւերէն՝ ենթամորթ (dermis) եւ վերնամորթ (epidermis): Ենթամորթը բակած է մատի վերջին ոսկրիկին եւ հարուստ է ջղաթելերով (nerve endings), աւշաթելանօթներով (lymph vessels) ու արեան թելանօթներով (capillaries), որոնք եղնգամարմինին կու տան վարդագոյն տեսք:
Եղնգամարմինը կարծր եւ ողորկ է: Անիկա կրնայ ըլլալ տափակ, կոր-կամարաձեւ (convex) կամ փոսաւոր (concave) զանազան հիւանդութիւններու պատճառով: Անոր հաստութիւնը եւ լայնքը կախեալ է եղնգաբունի չափէն, այսինքն՝ մեծութենէն եւ հաստութենէն:
Դերակատարութիւններ
Եղունգը ունի կարգ մը դերակատարութիւններ.
Առողջութիւն
Եղունգները առողջ կը մնան՝
Ախտանշաններ
Եղունգը յաճախ կը կորսնցնէ իր առողջ վիճակը եւ կը յայտնուի զանազան հիւանդութիւններով ու անբնական երեւոյթներով, որոնք կը յայտնուին եղնգային զանազան ախտանշաններով.
Տեսակներ
Եղունգի հիւանդութիւններն ու անբնական երեւոյթներն են՝
Այլանդակ եւ տձեւ երեւոյթներ (deformities)
Այս այլանդակ երեւոյթները կը յառաջանան հետեւեալ պատճառներով.
Այս պարագային այլանդակ երեւոյթը կը յայտնուի ի ծնէ եւ կ'ըլլայ ընդոծին (congenital).