cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Յովհաննէս Բարսեղեան
Գործեր
Բարսեղեանը հեղինակ է քանի մը տասնեակ գիտական յօդուածներու, աւելի քան 20 մենագրութեան, որոնց շարքին՝ «Արդի հայերէնի բայի եւ խոնարհման տեսութիւն» (Երեւան, 1953), «Մանուկ Աբեղեանի հինգ հոլովի տեսութիւնը եւ նրա հին ու նոր քննադատութիւնները» (Երեւան, 1967), «Հայերէնի խօսքի մասերու տարբերակման տեսութիւնները» (Երեւան, 1975), «Հայերէնի խօսքի մասերի ուսմունքը» (Երեւան, 1980)։
1964-էն սկսեսլ, անոր խմբագրութեամբ, լրացումներով ու մեկնութիւններով պարբերաբար լոյս կը տեսնէ «Թերմինաբանական ուղեցոյցը» (վերջինը՝ Երեւան, 2006)։
Ան փրոֆէսորներ Թ. Խ. Յակոբեանի եւ Ստ. Տ. Մելիք-Բախշեանի հետ համահեղինակ է հինգ հատորեայ «Հայաստանի եւ յարակից շրջանների տեղանունների բառարանի»ն (Երեւան, 1986-2001)։ Գործընկերներուն մահէն ետք, ան խմբագրած ու հրատարակութեան պատրաստած է յիշեալ բառարանի վերջին երկու ստուարածաւալ հատորները։
2003-ին, այդ եզակի բառարանն արժանացած է ՀՀ Նախագահի մրցանակ։ Յովհաննէս Բարսեղեանի համահեղինակութեամբ կազմուած են հանրակրթական դպրոցի 4-րդ (Երեւան, 1970) եւ 5-7-րդ (Երեւան, 1965) դասարաններու «Հայոց լեզու» դասագիրքերը։
Բարսեղեանը 1969-1972 եղած է ԵՊՀ կուսկոմիտէի առաջին քարտուղար։
1955-էն ան կատարած է ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհուրդին առընթեր թերմինաբանական կոմիտէի, իսկ 1992-էն ՀՀ կառավարութեան առընթեր լեզուի պետական տեսչութեան հայերէն ի բարձրագոյն խորհուրդի գիտքարտուղարի պարտականութիւնները։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ լեզուաբաններ Ստորոգութիւն:Հայ բառարանագիրներ Ստորոգութիւն:Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանի ասպետներ Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ Ստորոգութիւն:Մաստարա ծնածներ Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ Ստորոգութիւն:1920 ծնունդներ Ստորոգութիւն:25 Հոկտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:2 Օգոստոսի մահացածներ Ստորոգութիւն:2014 մահեր
Խաչիկ Փիլիկեան
Խաչիկ Փիլիկեան, երաժշտական ուսումը կը սկսի ջութակով Լիբանան ի ազգային երաժշտանոցին մէջ, սակայն տեսնելով որ մասնայատուկ պարիթոն ձայնով օժտուած էր, կը սկսի մարզել իր ձայնը։ Կը մեկնի Հռոմ, ուր ճարտարապետութիւն ուսանելով հանդերձ, կը հետեւի «Աքատէմի տը Ֆրանոյի» ձայնադրութեան դասերուն։ Երկու տարի ետք զգալով թէ կրնայ ինքզինք պատրաստել արուեստի մարդուն մէջ՝ վերջնականապէս կը լքէ ճարտարապետութիւնը։
Խաչիկ Փիլիկեան ի համար կը սկսի լուրջ եւ ծանր աշխատանքի շրջան մը։ Կը հետեւի ձայնադրութեան գեղարուեստի աքատէմիին ու ձայնի թէքնիքի դասընթացքներու ծանօթ ուսուցիչներու ղեկավարութեան տակ։
1960-ին կ՛ելլէ շրջապտոյտի։ Կ՛երթայ Հայաստան, ուր ջերմ ընդունելութեան կ՛արժանանայ որպէս դասական օփերայի երգիչ։ Կը վերադառնայ Հռոմ եւ աւելի կը կատարելագործէ ինքզինք մեծահաամբաւ փրոֆէսորներու հսկողութեան տակ։
Կ՛երգէ բազմաթիւ օփերաներու մէջ արժանանալով առաջնութեան մրցանակին։
Երգահանդէս մը տուաւ Պէյրութ ի մէջ 24 Նոյեմբեր 1962-ին որ մեծ ընդունելութիւն գտաւ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայեր
Թադէոս Յակոբեան
Թադէոս Խաչատուրի Յակոբեան (կամ՝ Թադևոս Հակոբյան, 15 Յունիս, 1917 – 15 Հոկտեմբեր, 1989) Սովետահայ հնագէտ եւ աշխարհագէտ :
Կենսագրութիւն
Ծնած է Կապանի Լեռնաձոր գիւղը (Սիւնիք), 1917-ին: Աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի աշխարհաերկրաբանական բաժանմունքը: Հանդիսացած է նոյն համալսարանի աշխարհագրութեան բաժանմունքի ղեկավար, այդ բաժանմունքի տնտեսական աշխարհագրութեան ամպիոնի վարիչ: Պատմական գիտութիւններու փրոֆեսէօրի կոչում ստացած է 1963-ին, իսկ 1968-ին` Խորհրդային Հայաստանի Հանրապետութեան գիտութիւններու վաստակաւոր գործիչի կոչում : Մահացած է 1989-ին:
Ասպարէզ
Ունի Հայաստանի աշխարհագրութեան ու ընդհանրապէս աշխարհագրութեան նուիրուած բազմաթիւ աշխատասիրութիւններ, առանձնապէս ուշագրաւ են Անիի պատմութեան նուիրուած երկու եւ Երեւանի պատմութեան նուիրուած չորս հատորները, իր ներդրումը ունեցած է «Հայկական սովետական հանրագիտարան»-ի պատրաստութեան մէջ, իսկ իր կոթողական գործը կը հանդիսանայ Յովհաննէս Բարսեղեանի եւ Ստեփան Մելիք-Բաղշեանի հետ համատեղ պատրաստուած` «Հայաստանի եւ յարակից շրջանների տեղանունների բառարան»-ը` բաղկացած հինգ հաստափոր ու մեծադիր հատորներէ (իւրաքանչիւրը` շուրջ 1000 էջ), որոնց հրատարակութիւնը սկսած է 1987-ին ու աւարտած` 2001-ին ։
Խաչիկ Պապիկեան
Խաչիկ Պապիկեան, փաստաբան, լիբանանցի քաղաքագէտ հայկական ծագումէ, Լիբանանի խորհրդարանի նախկին անդամ (1957–1999) եւ նաեւ եղած է Լիբանանի պետութեան նախարարը տարբեր առիթներու, օրինակ՝ առողջապահութեան նախարար, զբօսաշրջկութեան նախարար, հանրօգուտ շինութեան եւ փոխադրութեան հարցերու նախարար, արտաքին գործոց նախարար, փլանաւորման նախարար եւ արդարութեան նախարար:
Կեանքը
Խաչիկ Պապիկեան ծնած է Լառնաքա, Կիպրոս, 1924 թուականին: Ուսումը ստացած է Ֆրանսա, Լիբանան եւ Իտալիա: Պապիկեան կը խօսէր կատարեալ բազմալեզու՝ Արաբերէն, Իտալերէն, Ֆրանսերէն, Հայերէն, Թուրքերէն, Անգլերէն եւ Լատիներէն:
1940 թուականին, Խաչիկ Պապիկեան կը բանտարկուի բնակավայրի մը մէջ, Իտալիա եւ ետքը հոնկէ կը ստանայ իր պսակաւորի վկայականը: Յաջորդ տարիներուն, կը փոխադրուի Պէյրութ, ուր կը ստանայ իր փաստաբանութեան վկայականը Սեն Ժոզէֆ համալսարանէն: Պապիկեան կը դառնայ ամէնէն փայլուն, յաջող ու պերճախօս փաստաբաններէն մէկը իր սերունդին մէջ եւ միշտ կը քաջալերէ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը Լիբանանի մէջ:
Պապիկեան կ'ընտրուի եւ կը նշանակուի Հայ առաքելական ներկայացուցիչը Պէյրութի մէջ 1957 թուականին եւ կը մնայ Լիբանանի խորհրդարանի անդամ մը մինչեւ իր մահը 1999 թուականին: Անոր տեղը կը փոխարինէ Անտրէ Թապուրեանը: Ան կ'ըլլայ պետութեան վարչական հարցերու նախարար (1960–1961), առողջապահութեան նախարար (1969), զբօսաշրջկութեան նախարար եւ հանրօգուտ շինութեան եւ փոխադրութեան հարցերու նախարար (1972–1973), արտաքին գործոց նախարար (1973) եւ արդարութեան նախարար (1980–1982 եւ 1990–1992):
Խաչիկ Պապիկեան Հրատարակչական Հիմնադրամ
Խաչիկ Պապիկեան Հրատարակչական Հիմնադրամը ստեղծուեցաւ Յունուար, 2007 թուականին Պապիկեանի 5 աղջիկներուն կողմէ: Հիմնադրամը կը պատուէ Պապիկեանին յիշատակը որ նաեւ եղած է Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան զործադիր խորհուրդի նախկին ատենապետը, Անթիլիաս, Լիբանան :
Հիմնադրամը կ'օժանդակեն լիբանանահայերը եւ նաեւ ամբողջ հայերը: Խաչիկ Պապիկեանին նպատակն էր հիմնել այսպիսի մարդասիրական հիմնադրամ մը օգնել հայերուն ուսումնական եւ մշակութային ծրագիրներու մէջ:
Հայաստանի Հանրապետութեան Սահմանադրութիւն
Հայաստանի Սահմանադրութիւնը Հայաստանի իրաւական համակարգի հիմքն է՝ երկրի հիմնական օրէնքը, որուն պէտք է համապատասխանեն միւս բոլոր օրէնքները։ Սահմանադրութիւնը նաեւ արժէքաբանական-գաղափարական փաստաթուղթ է, որ կը սահմանէ հասարակութեան կազմակերպման ամենահիմնական սկզբունքները, որոնց գործնական կիրառման եւ ամրապնդման պէտք է ձգտի պետութիւնը։
Պատմական ակնարկ
Ժամանակակից իմաստով սահմանադրութիւնները՝ իբրեւ պետութեան գրուած հիմնական օրէնք, նոր ժամանակաշրջանի երեւոյթ են։ Այդպիսի առաջին սահմանադրութիւն Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու 1787-ին Սահմանադրութիւնն է, որ կը գործէ մինչ օրս՝ իհարկէ, աւելի քան 200 տարուան ընթացքին կատարուած էական փոփոխութիւններով։
Եւրոպայի մէջ առաջին սահմանադրութիւնները ընդունուած են 1791-ին՝ նախ՝ այդ տարուայ 3 Մայիսին, Լեհաստանի մէջ, այնուհետեւ՝ նոյն տարուան 3 Սեպտեմբերին, Ֆրանսայի մէջ։
Սակայն «սահմանադրութիւն» եզրը շատ աւելի հին պատմութիւն ունի։ Ընդունուած է ըսել, որ եզրը կը ծագի լատինական «constitution» բառէն, որ կը նշանակէ «սահմանում», «կառուցուածք»։ Իսկ դեռեւս Ք.ա. 4-րդ դարուն անտիկ յոյն մտածող Արիստոտէլը «սահմանադրութիւն» հասկացութիւնը կ՚օգտագործէր պետութեան կառուցուածքի, պետական իշխանութեան արդիւնաւէտ կազմակերպման, անոր՝ ժողովրդավարական եւ արդարացի ըլլարու մասին խօսելու ժամնակ։
Հայկական իրականութեան մէջ կ՚առանձնանայ 5-րդ դարուն Վաչական թագաւորի նախաձեռնութեամբ ընդունուած «Կանոնական սահմանադրութիւնը»։ Վաչականը Նուարսակի 484-ին պայմանագրէն ետք Արցախ-Ուտիք իշխանութիւնը հռչակած էր իբրեւ թագաւորութիւն, որ ճանչցուած էր Պարսկաստանի կողմէ։ Կանոնական սահմանադրութիւնը յատկանշական է այն առումով, որ մշակուած եւ ընդունուած է ժամանակի աշխարհիկ եւ հոգեւոր իշխանութեան ներկայացուցիչներու լայն ընդգրկմամբ։ Այդուհանդերձ, Վաչական թագաւորի Աղուէն ամառանոցին մէջ ընդունուած Կանոնական սահմանադրութիւնը հիմնականին կը կարգաւորէր հոգեւոր կեանքի յարաբերութիւնները։
Գիրքի առաջաբանին մէջ կը դատապարտուին ֆէոտալական-միապետական կարգերը, կը սահմանուին թուրք-պարսկական տիրապետութենէն Հայաստանի ազատագրման ուղիները եւ այնտեղ բուրժուադէմոկրատական կարգերու հաստատման սկզբունքները։ Գիրքի երկրորդ՝ հիմնական մասը սահմանադրութեան նախագիծն է (521 յօդուած), որ կը ներկայացնէ ապագայ անկախ Հայաստանի հասարակական-պետական կառուցուածքը, կառավարման կարգը, պետական մարմիններու իրաւասութիւնները, քաղաքացիներու իրաւունքներն ու պարտականութիւնները, տնտեսութեան, կրթութեան, զինուած ուժերու կազմակերպման հարցերը։
Նախագիծով կը նախատեսուէր հռչակել բոլոր քաղաքացիներու հաւասարութիւնը օրէնքի առջեւ, անոնց անձի, խօսքի, դաւանանքի եւ գործունէութեան լիակատար ազատութիւնը։ Կը նախատեսուէր գերագոյն եւ օրէնսդիր իշխանութիւնը վերապահել ընտրովի մարմնին (խորհրդարան)՝ Հայոց տունը, որ ալ պէտք է կազմաւորէր գործադիր իշխանութիւնը՝ Նախարարութիւնը։ Վերջինս պէտք է բաղկացած ըլլար նախարարից (նախագահ) եւ 12 տեղակալներէ։ Նախարարը պէտք է յամարուէր նաեւ երկրի արտաքին գործերու պատասխանատուն եւ զինուած ուժերւկ գերագոյն հրամանատարը։ կառավարութիւնը պիտի ըլլարր Հայոց տան վերահսկողութեան ներքոյ, որ իրաւունք պէտք է ունենար փոխելու կառավարութիւնը։
Քաղաքական նկատառումներէն՝ նախագիծին մէջ կ՚առաջարկուէր նախարար ընտրելու մէկ այլ՝ բացառիկ տարբերակ. հին հայկական արքայատուներու, մասնաւորապէս՝ Բագրատունիներու շառաւիղներէն մէկը իր ցանկութեամբ կրնար ընտրուիլ ցմահ նախարար, եթէ հաւատարիմ ու հնազանդ մնար Հայոց տան սահմանած օրէնքներուն։ Այս առաջարկի նպատակն էր շահագրգռել վրաց Բագրատունի թագաւոր Հերակլ 2-րդին, որուն Մատրասի խմբակը կարեւոր դեր կը վերագրէր Հայաստանի ազատագրման գործին մէջ։
Նախագիծով կ՚առաջարկուէր նաեւ դատական համակարգի կառուցուածքը եւ իրաւասութիւնը, կը նախատեսուէր եկեղեցւոյ առանձնացումը պետութենէն, դպրոցի առանձնացումը եկեղեցիէն։ Կը նախատեսուէր պարտադիր կրթութիւն՝ առանց սեռի տարբերութեան։
Այդուհանդերձ, ինչպէս 17-18-րդ դարուն նախաձեռնուած՝ Հայաստանի ազատագրութեան շարք մը փորձերը, այդպէս ալ Մատրասի խմբակի ծրագիրը, ցաւոք, մնաց անկատար, իսկ «Որոգայթ փառացը»՝ թուղթի վրայ։
Սեփական իրաւական համակարգ, եւ առաջին հերթին՝ սահմանադրութիւն ունենալու իրական նախադրեալներ ստեղծուեցան 1918-ին Արեւելեան Հայաստանի անկախացմամբ, սակայն անկախութեան երկուքուկէս տարին բաւարար չէր արտաքին եւ ներքին քաղաքական, տնտեսական եւ մարդասիրական ոլորտներուն ծանրագոյն իրավիճակի մէջ գտնուող պետութեան համար սեփական սահմանադրութիւն մշակելու եւ ընդունելու համար։
1920-ին Հայաստանի խորհրդայնացումէն, ապա նաեւ՝ 1922-ին Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութիւններու Միութեան ստեղծումէն ետք հայկական իրաւական համակարգը ամբողջութեամբ դարձաւ Խորհրդային Միութեան իրաւական համակարգի անբաժան մասը։ Խորհրդային շուրջ 70-ամեայ պատմութեան ընթացքին Հայաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութիւնը ունեցաւ երեք սահմանադրութիւն։ Առաջինը ընդունուեցեւ 3 Փետրուար 1922-ին ՀԽՍՀ բանուորներու, գիւղացիներու եւ կարմիր բանակայանիններու դէպուտատներու խորհուրդներու առաջին համագումարին։ ԽՍՀՄ-ի եւ Անդրֆեդերացիայի կազմաւորէն ետք ՀԽՍՀ սահմանադրութիւնը փոփոխուեցաւ եւ լրացուեցաւ, եւ 1925-ին ՀԽՍՀ խորհուրդներու 4-րդ համագումարը վաւերացուց այդ փոփոխութիւններն ու լրացումները։
ՀԽՍՀ երկրորդ սահմանադրութիւնը ընդունուեցաւ 23 Մարտ 1937-ին ՀԽՍՀ խորհուրդներու 9-րդ արտակարգ համագումարի ընթացքին, իսկ երրորդը՝ 1978-ին ՀԽՍՀ 9-րդ գումարման Գերագոյն խորհուրդի արտահերթ նստաշրջանին։
Այնուամէնայնիւ, ՀԽՍՀ սահմանադրութիւնները դժուար է գնահատել իբրեւ Հայաստանի իրաւական համակարգը բնորոշող երեւոյթներ, քանի որ անոնք ընդունուած էին համապատասխանաբար՝ Ռուսաստանի ԽՖՍՀ 1918-ի սահմանադրութեան, ԽՍՀՄ 1924-ի, 1936-ի եւ 1977-ի սահմանադրութիւններու հիման վրայ։
ՀՀ Սահմանադրութեան ընդունումը եւ կատարուած փոփոխութիւնները
1991-ին Հայաստանի Հանրապետութեան անկախութեան վերականգնմամբ անխուսափելի դարձաւ նոր՝ ազգային սահմանադրութեան ընդունումը։ Սահմանդրութիւնը ընդունուեցաւ 5 Յուլիս 1995-ին համաժողովրդական հանրաքուէով։ Սահմանադրութեան ընդունումէն ետք 5 Յուլիս դարձաւ պետական տօն՝ Սահմանադրութեան օր։
Սահմանադրութիւնը ամրագրեց Հայաստանի Հանրապետութեան բնոյթը՝ իբրեւ ինքնիշխան, ժողովրդավարական, իրաւական եւ ընկերային պետութեան, հռչակեց մարդու եւ քաղաքացիի հիմնական իրաւունքներն ու ազատութիւնները, սահմանեց հանրապետութեան կառավարման ձեւը՝ հիմնուած օրէնսդիր, գործադիր եւ դատական իշխանութիւններու տարանջատման սկզբունքի վրայ։ Սահմանադրութեամբ ձեւաւորուեցաւ կիսանախագահական կառավարման ձեւ՝ պետութեան գլխին՝ Հանրապետութեան Նախագահին վերապահուած լայն լիազօրութիւններով։
2001-ին Հայաստանի Հանրապետութեան անդամակցութիւնը Եւրոպայի խորհուրդին անհրաժեշտութիւն առաջացուց որոշակի փոփոխութիւններ մտցնելու Սահմանադրութեան մէջ։ Սակայն 2003-ին հանրաքուէի դրուած սահմանադրական փոփոխութիւններու նախագիծը չընդունուեցաւ։ Փոփոխութիւններու յաջորդ նախագիծը հանրաքուէի դրուեցաւ 27 Նոյեմբեր 2005-ին եւ ընդունուեցաւ։
Փոփոխութիւնները նշանակալի էին յատկապէս հանրապետութեան կառավարման կարգի, իշխանութիւններու բաժանման, զսպումներու եւ հակակշիռներու կառուցուածքներու ապահովման տեսանկիւնէն։ Մասնաւորապէս, սահմանադրական փոփոխութիւններով նշանակալիօրէն կրճատուեցան Նախագահի լիազօրութիւնները, իսկ Ազգային ժողովի դերը ընդլայնուեցաւ։
Այսպէս, փոփոխութիւններով վերացուեցաւ Հանրապետութեան Նախագահի՝ վարչապետ նշանակելու ամբողջութեամբ հայեցողական լիազօրութիւնը. Ներկայիս Հանրապետութեան Նախագահը պարտաւոր է վարչապետ նշանակել Ազգային ժողովի մեծամասնութեան վստահութիւնը վայելող անձի՝ պատգամաւորական խմբակցութիւններու հետ խորհրդակցութիւններու հիման վրայ։
կառավարման կարգի հետ կապուած յաջորդ կարեւոր փոփոխութիւնը Ազգային ժողովը արձակելու՝ Հանրապետութեան նախագահի՝ կրկին, ըստ էութեան անսահմանափակ լիազօրութեան վերացումն էր։ Փոփոխութիւններով սահմանուեցան այն բացառիկ դէպքերը, որոնց առկայութեան պարագային միայն Հանրապետութեան Նախագահը կրնայ արձակել Ազգային ժողովը։ Այդ բոլոր դէպքերը ըստ էութեան կը վերաբերին Ազգային ժողովի կողմէ անգործութիւն դրսեւորելու իրավիճակներուն։
Կարեւոր փոփոխութիւններ տեղի ունեցան նաեւ դատական համակարգի կազմակերպման ոլորտին մէջ։ Էապէս փոխուեցաւ արդարադատութեան խորհուրդի կազմաւորման կարգը, որ իր հերթին դատական համակարգի կազմաւորման գործին մէջ վճռորոշ նշանակութիւն ունի. արդարադատութեան խորհուրդի ներկայացման հիման վրայ Հանրապետութեան Նախագահը կը կատարէ դատաւորներու նշանակումները։
Սահմանադրական փոփոխութիւններու արդիւնքով Հանրապետութեան Նախագահի ազդեցութիւնը արդարադատութեան խորհուրդի վրայ կտրուկ նուազեցաւ։ Ներկայիս Արդարադատութեան խորհուրդի կազմի մէջ կը մտնեն Հայաստանի Հանրապետութեան դատաւորներու ընդհանուր ժողովի կողմէ գաղտնի քուէարկութեամբ հինգ տարի ժամկէտով ընտրուած ինը դատաւորներ, Հանրապետութեան Նախագահի եւ Ազգային ժողովի կողմէ նշանակուած երկուքական իրաւաբան-գիտնականներ։ Արդարադատութեան խորհուրդի նիստերը կը վարէ վճռաբեկ դատարանի նախագահը՝ առանց քուէարկութեան իրաւունքի։
Սահմանադրութեան մէջ կատարուած կարեւոր փոփոխութիւններէն էր նաեւ Սահմանադրական դատարան դիմելու իրաւունք ունեցող շրջանակի ընդլայնումը։ Մասնաւորապէս, ներկայիս օրէնքներու եւ այլ իրաւական արարքներու սահմանադրականութիւնը ՀՀ Սահմանադրական դատարանին մէջ կրնան վիճարկել (ստուգել) մարդու իրաւունքներու պաշտպանը, դատարանները եւ դատախազները՝ իրենց վարոյթին մէջ գտնուող գործերով, ինչպէս նաեւ իւրաքանչիւր ոք՝ ճշգիտ րգործով, երբ առկայ է դատարանի վերջնական արարքը, սպառուած են դատական պաշտպանութեան բոլոր միջոցները եւ կը վիճարկի այդ արարքով իր նկատմամբ կիրառուած օրէնքի դրոյթի սահմանադրականութիւնը։
Միւս կարեւոր փոփոխութիւնը կը վերաբերի բարձրագոյն դատական ատեանի (բացի սահմանադրական արդարադատութեան հարցերէն)՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի սահմանադրաիրաւական կարգավիճակին։ Սահմանադրական փոփոխութիւններով ՀՀ վճռաբեկ դատարանին վերապահուեցաւ դատարաններու կողմէ օրէնքի միատեսակ կիրառութեան ապահովման գործառոյթ։ Այդ գործառոյթի իրագործումը Հայաստանի մէջ սկիզբ դրաւ դատական նախադէպի՝ իբրեւ իրաւունքի աղբիւրի կիրառութեան։ Իհարկէ, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի որոշումներու՝ իբրեւ դատական նախադէպի էութիւնը էականօրէն կը տարբերի անգլոամերիկեան իրաւունքին մէջ դատական նախադէպի էութենէնց, քանի որ Հայաստանի իրաւական համակարգին մէջ դատական նախադէպը ոչ թէ իրաւաստեղծ, այլ առաւելապէս իրաւունքը մեկնաբանող աղբիւր է։
Սահմանադրական շարք մը այլ փոփոխութիւններով Սահմանադրութեան մէջ ամրագրուած՝ մարդու եւ քաղաքացիի հիմնական իրաւունքներու ու ազատութիւններու շրջանակը եւ անոնց ձեւակերպումը առաւել համապատասխանեցուեցան ՀՀ ստանձնած միջազգային իրաւական պարտաւորութիւններուն, սահմանադրաիրաւական կարգավիճակ ստացան (Սահմանադրութեամբ նախատեսուեցան) շարք մը պետական մարմիններ, մասնաւորապէս՝ ՀՀ մարդու իրաւունքներու պաշտպանը, ՀՀ կեդրոնական դրամատունը, հեռուստատեսութեան եւ ռատիոյի ազգային յանձնաժողովը, վերահսկիչ պալատը։
ՀՀ Սահմանադրութեան կառուցուածքը
ՀՀ Սահմանադրութիւնը բաղկացած է նախաբանէ եւ 9 գլուխներէ։
Նախաբանը կը սահմանէ սահմանադրութեան ընդունման ընդհանուր սկզբունքները եւ նպատակները (Հայ ժողովուրդը, հիմք ընդունելով Հայաստանի անկախութեան մասին հռչակագրին մէջ հաստատագրուած հայոց պետականութեան հիմնարար սկզբունքները եւ համազգային նպատակները, իրականացած ինքնիշխան պետութեան վերականգնման իր ազատասէր նախնիներու սուրբ պատգամը, նուիրուած հայրենիքի հզօրացման եւ բարգաւաճման, ապահովելու համար սերունդներու ազատութիւնը, ընդհանուր բարեկեցութիւնը, քաղաքացիական համերաշխութիւնը, հաւաստելով հաւատարմութիւնը համամարդկային արժէքներուն, կ՚ընդունէ Հայաստանի Հանրապետութեան Սահմանադրութիւնը)։ Նախաբանը իրաւական տեսանկիւնէն կը կարեւորէ նաեւ այն առումով, որ յղում կը կատարէ 23 Օգոստոս 1990-ին ընդունուած Հայաստանի անկախութեան հռչակագրի վրայ՝ այդպիսով հռչակագրին մէջ ամրագրուած սկզբունքներն ու հայոց պետականութեան նպատակները բարձրացնելով սահմանադրաիրաւական մակարդակի։
Գլուխ 1. Սահմանադրական կարգի հիմունքները.
Այս գլխով կը սահմանուի պետութեան բնոյթը (ինքնիշխան, ժողովրդավարական, ընկերային, իրաւական պետութիւն), իշխանութեան պատկանիլը ժողովուրդին, պետութեան սահմանափակուածութիւնը մարդու իրաւունքներով եւ ազատութիւններով, Սահմանադրութեան բարձրագոյն իրաւաբանական ուժը մնացած բոլոր իրաւական արարքներոն նկատմամբ, անոր անմիջական գործողութիւնը, իշխանութիւններու բաժանման եւ հաւասարակշռման սկզբունքը, քաղաքական, տնտեսական եւ ընկերային համակարգերու հիմունքները, եկեղեցին անջատ ըլլալը պետութենէն, զինուած ուժերու կարգավիճակը, պետութեան վարչատարածքային կազմակերպումը, պետական լեզուն, պետութեան խորհրդանիշները եւ մայրաքաղաքը։
Գլուխ 2. Մարդու եւ քաղաքացիի հիմնական իրաւունքները եւ ազատութիւնները.
Կ՛ամրագրուին մարդու եւ քաղաքացիի հիմնական իրաւունքներն ու ազատութիւնները՝ միջազգայնօրէն ընդունուած հանրաճանաչ կանոններուն համապատասխան։ Մարդու եւ քաղաքացիի իրաւունքներն ու ազատութիւնները կը բաժնուին անձնական, քաղաքական, քաղաքացիական եւ ընկերա-տնտեսական իրաւունքներու։ Այս գլխով կը սահմանուին նաեւ մարդու եւ քաղաքացիի ճշգրիտ պարտականութիւնները, այն է՝ իւրաքանչիւր մարդու պարտականութիւնը օրէնքով սահմանուած կարգով եւ չափով մուծելու հարկեր, տուրքեր, կատարելու պարտադիր այլ վճարումներ, Սահմանադրութիւնը եւ օրէնքները պահպանելու, այլոց իրաւունքները, ազատութիւնները եւ արժանապատուութիւնը յարգելու պարտականութիւնը, ինչպէս նաեւ իւրաքանչիւր քաղաքացիի պարտականութիւնը՝ օրէնքով սահմանուած կարգով մասնակցելու Հայաստանի Հանրապետութեան պաշտպանութեան։
Գլուխ 3. Հանրապետութեան Նախագահը.
Կը սահմանէ Հանրապետութեան Նախագահի կարգավիճակը, անոր լիազօրութիւնները, ընտրութեան կարգը եւ լիազօրութիւններու ժամկէտը, Նախագահի թեկնածուին ներկայացուող պահանջները։
Հանրապետութեան Նախագահի, Ազգային ժողովի, տեղական ինքնակառավարման մարմիններու ընտրութիւնները, ինչպէս նաեւ հանրաքուէները տեղի կ՚ունենան ընդհանուր, հաւասար, ուղղակի ընտրական իրաւունքի հիման վրայ՝ գաղտնի քուէարկութեամբ։
Գլուխ 4. Ազգային ժողովը.
Կը սահմանէ օրէնսդիր մարմնի՝ Ազգային ժողովի կարգավիճակը, լիազօրութիւնները, ընտրութեան կարգը, պատգամաւորներու կարգավիճակը եւ ընտրութեան կարգը, օրէնսդրական գործընթացը։
Գլուխ 5. Կառաւարութիւնը.
Կը սահմանէ գործադիր իշխանութեան՝ կառավարութեան լիազօրութիւնները եւ գործունէութեան կարգը։
Գլուխ 6. Դատական իշխանութիւնը.
Կը սահմանէ դատական համակարգի կառուցուածքը, կազմաւորման կարգը, Սահմանադրական դատարանի կազմաւորման կարգն ու լիազօրութիւնները, ինչպէս նաեւ դատական իշխանութեան մէջ չներառուող՝ ՀՀ դատախազութեան լիազօրութիւնները, գլխաւոր դատախազի նշանակման կարգը։
Գլուխ 7. Տեղական ինքնակառավարումը.
Կ՚երաշխաւորէ համայնքներուն մէջ տեղական ինքնակառավարումը, այն է՝ համայնքի իրաւունքն ու կարողութիւնը՝ սեփական պատասխանատուութեամբ բնակիչներու բարօրութեան նպատակով Սահմանադրութեան եւ օրէնքներուն համապատասխան լուծելու տեղական նշանակութեան հարցերը։ Կը սահմանուին տեղական ինքնակառավարման մարմինները՝ համայնքի ղեկավար եւ աւագանի, անոնց լիազօրութիւնները, համայնքներու ֆինանսաւորման կարգը, կառաւարութեան կողմէ հսկողութիւնը համայնքներու նկատմամբ։
Գլուխ 9. Եզրափակիչ եւ անցումային դրոյթներ.
Կը սահմանուին սահմանադրական փոփոխութիւններու հետ կապուած անցումային շրջանի կարգաւորման առնչուող դրոյթներ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Սահմանադրութիւններ Ստորոգութիւն:Հայաստանի քաղաքականութիւն
Լ'Աքվիլա
Լ'Աքվիլա (նաեւ՝ Աքվիլա, Լ'Ակվիլա, Ակվիլա L'Aquila - արծիվ), քաղաք եւ կոմունա կենտրոնական Իտալիայի մէջ։ Իտալական Աբրուցցո տարածաշրջանի գլխավոր քաղաքը, Լ'Աքվիլա նահանգի վարչական կեդրոնը։ Բնակչութեան թիւը շուրջ 73 150 մարդ։ Քաղաքը կառուցած է Աթերնո գետի հովտի մէջ, բլուրի վրա, շրջապատուած է Ապենինեան լեռներով։ Քաղաքեն հիւսիս-արեւելք կը գտնուի Ապենիններու բարձրագույն գագաթը՝ Գրան-Սասսո լեռը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Իտալիոյ քաղաքներ
2001
2001 թուական
Դէպքեր
Անստոյգ ամսաթիւով
Իսլամ Եղբայրներ
«Իսլամ եղբայրներ», միջազգային կրօնական եւ քաղաքական կազմակերպութիւն, որ ստեղծուած է 1928-ին Իսմայիլիայի մէջ` իսլամական կրօնի ուսուցիչ Հասան Ալ-Պաննայի կողմէ (Եգիպտոս): 1933-ին կազմակերպութեան շտապ-կայանը տեղակայուած է Քահիրէ: Հասան Ալ-Պաննան շարժումը բնութագրեց այսպէս՝ «Սաֆալեան շարժում, ուղղափառ ճանապարհ, սուֆիստական իրականութիւն, քաղաքական կազմակերպութիւն, մարմնամարզային խումբ, գիտական եւ մշակութային համայնք, գիւղատնտեսական կազմակերպութիւն, ընկերվարական գաղափար» : 1949-ին Հասան Ալ-Պաննայի մահէն ետք, արդէն 1950-ին շարժման գաղափարակիցներէն մէկը դարձաւ Սայիտ Քութուպը, զոր մահապատիժի ենթարկեցին 1966-ին : Կազմակերպութիւնը ունի բազմաթիւ հետեւորդները աշխարհի տարբեր երկիրներու մէջ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի վերջաւորութեան ունէր գրեթէ 500 հազար անդամ: Ինչպէս կը նշէ «Ժենմին Ժիպաօ» թերթը (2013), կազմակերպութիւնը ունի մեծ տարածում։ Անիկա մեծ ուժերով կը գործէ Թունուզի, Լիպիոյ, Սուրիոյ եւ այլ արաբական երկիրներու մէջ:
Կազմակերպութեան կարգավիճակը միանշանակ չէ: Շարք մը երկիրներու մէջ անիկա օրինաւոր է է, իսկ անոր կապուած քաղաքական կուսակցութիւնները տեղեր կը գրաւեն տարբեր երկիրներու խորհրդարաններու մէջ (Վերածնունդի կուսակցութիւնը Թունուզի մէջ, ազգային քոնկրեսը Սուտանի մէջ, Իսլահը Եմէնի մէջ եւ այլն): Միաժամանակ անիկա ահաբեկչական կազմակերպութիւն կո նկատուի Պահրէյնի, Եգիպտոսի,, Ռուսաստանի , Սուրիոյ եւ Սէուտական Արաբիոյ մէջ։
Իսլամ Եղբայրները Եգիպտոսի Մէջ
1954-ին Եգիպտոսի նախագահ Կամալ Ապտուլ Նասերի վրայ կատարուած ձախող մահափորձէ ետք «Իսլամ եղբայրներու» գործունէութիւնը Եգիպտոսի մէջ աւարտեցաւ, քանի մը կառավարութեան հակառակորդներ ձերբակալուեցան:
1984-ին «Իսլամ եղբայրները» մասնակցեցան խորհրդարանական ընտութիւններուն: Սակայն իրաւաբանական կարգավիճակ չունենալը անոնց կը ստիպէ հանդէս գալ արձանագրուած կուսակցութիւններու ցուցակով կամ որպէս «անկախ» թեկնածու: Օրինակ՝ 1984-ին «Եղբայրները» հանդէս եկան «Նոր Ուաֆտ» ազատական կուսակցութեան ցուցակով եւ Ազգային ժողովի մէջ (խորհրդարան) ունեցան 8 տեղ: 1987-ին անոնք արդէն միացան ընդդիմադիր «Նոր Ուաֆտ», ազատական-ընկերվարականներուն եւ Ընկերվարական-աշխատաւորական կուսակցութիւններուն ու ստեղծեցին «Իսլամական դաշինքը»: «Իսլամ եղբայրներու» թեկնածուներուն բաժին հասաւ 37 տեղ :
2005-ի Եգիպտոսի խորհրդարանական ընտութիւններուն «Իսլամ եղբայրները»՝ ընտրութիւններին մասնակցելով որպէս անկախ թեկնածու ստացան 88 տեղ (խորհրդարանի 20 %-ը)՝ դառնալով թիւով մեծագոյն ընդդիմադիր խմբակցութիւնը: 2010-ի նոյեմբերին կայացած ընտրութիւններուն ահաբեկչութիւններու եւ իշխանութիւններու ձեռնարկած քայլերու պատճառով, «Իսլամ եղբայրները» ստացան աւելի քիչ քուէ, քան 5 տարի առաջ: Եւ այդ մէկը մղեց, որ մարդիկ դուրս գան փողոց՝ ընծայելով իսլամ-արմատականներու բողոքի առիթի:
Կազմակերպութիւնը մտադիր էր աշխուժօրէն մասնակցիլ 28 Նոյեմբեր 2010-ի եւ 5 Դեկտեմբերի կայանալիք ընտրութիւններուն, սակայն առաջին փուլէն ետք բազմաթիւ խախտումներու պատճառով անոնք յայտարարեցին պոյքոթելու մասին:
4 Դեկտեմբեր 2011-ին կուսակցութիւնը խորհրդարանական ընտրութիւններու առաջին փուլին յաղթեց: Անոնք հաւաքեցին ընտրողներու ձայներու 40 %-ը, ընտրութիւններուն մասնակցած էին ընդհանուր ընտրողներու 62 տոկոսը, կամ 8,5 մլն մարդ: Անոնք նաեւ յաղթեցին երկրորդ փուլին:
2012-ի Յունիսին շարժման ներկայացուցիչ Մուհամմետ Մուրսին յաղթեց Եգիպտոսի առաջին ժողովրդավարական ընտրութիւններուն: 3 Յուլիս 2013-ին Մուրսի ռազմական յեղաշրջման հետեւանքով տապալեցաւ: Միեւնոյն ժամանակ ցուցարարներու գործողութիւնները նպաստեցին Եգիպտոսի մէջ Իսլամ եղբայրներու ժողովրդականութեան աճին :
26 Յուլիսին դատախազութեան կողմէ կատարուող հետաքննութեան ծիրին մէջ Մուրսի կալանաւորուեցաւ: Ան մեղադրուեցաւ բանտի հրկիզման եւ բանտային տուեալներու ոչնչացման մտջ (խօսքը կ'երթայ 2011-ին Հոսնի Մուպարաքի դէմ տեղի ունեցող ցոյցերու ժամանակ Մուրսիի բանտարկութեան եւ անոր բանտէն փախուստի դիմելու մասին), «Պաղետինեան « Համաս » շարժման հետ համագործակցութեան, որ երկրին մէջ կատարած է գործողութիւններ՝ յարձակած են ոստիկանական եւ ռազմական տեղամասերու վրայ, «Գիտակցաբար եւ նախնական մտադրութեամբ սպաննած են քանի մը բանտարկեալներ, ոստիկաններ եւ զինուորականներ: Եգիպտոսի բանակը «Իսլամ եղբայրներու» աջակիցներուն տուաւ 48 ժամ, որպէսզի միանան երկրի ոստիականական կարգաւորման «Ճանապարհային քարտէսին» :
Մուրսիի տապալումէն ետք 2013-ի Յուլիսի սկիզբը, անոր տասը հազարաւոր աջակիցներ սկսան ցուցարարներու ճամբարներ կազմակերպել՝ պահանջելով տապալած նախագահի իշխանութեան վերականգնում: Ցուցարարները եւ ժամանակավոր կառավարութիւնը հակամարտութեան մէջ մնացին վեց շաբաթ, ներքին եւ արտաքին բոլոր ուժերը կը յորդորէին կողմերը աշխատիլ հակամարտութեան ժողովրդավարական եւ խաղաղ կարգաւորման ուղղութեամբ : Նոր կառավարութիւնը քանի մը անգամ սպառնացած է ոչնչացնել ճամբարները : Կ'ենթադրուէր, որ նոյնիսկ վերջնագիր ներկայացուած մինչեւ 14 Օգոստոս, միաժամանակ Ալ-Ազհարը կը հերքէ այդ փաստը : Հակամարտութեան կարգաւորման փորձերը, ինչպէս արաբական եւ Պարսից ծոցի երկիրներու, ԵՄ-ի եւ ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ, պետական ղեկավարութեանը լուրջ արդիւնք չտուին :
14 Օգոստոս 2013-ին ժամը ճիշդ 7-ին Եգիպտոսի անվտանգութեան ուժերը սկսան շարժիլ դէպի Քահիրէի մէջ գտնուող երկու ճամբարներ: Ըստ Եգիպտոսի ՆԳՆ-ի՝ սկզբնական ծրագիրը եղած է այսպիսին՝ աստիճանաբար դադրեցնել բողոքները, կտրել մատակարարման գիծը եւ ապահովել անվտանգ ելք անոնց համար, որոնք կ'ուզէին հեռանալ: Առաւօտեան 8:00-ին իրավիճակը սրեցաւ: Անվտանգութեան ուժերը սկսան օգտագործել զինուորական թեքնիքներ, մարտական ինքնաշարժներ, մարտական փամփուշտներ եւ արցունքաբեր կազ: Շատ ցուցարարներ գնդակահարուեցան, ուրիշներ ծայրահեղ պարագային այրեցան: Դիպուկահարները կը կրակէին բոլոր անոնց վրայ, որոնք կը փորձէին լքել ճամբարը: Շատ լրագրողներ եւ լուսանկարիչներ նորութիւններու պատկերասփիւռի կայաններով եւ համացանցի միջոցով ցուցադրեցին զէնքեր՝ ներառեալ ինքնաձիգներ, եւ հազարավոր փամփուշտներ:
Հազիւ Քահիրէի մէջ տեղի ունեցածը իմացած շատ մարդիկ դուրս եկան դէպի փողոց: Երկրին մէջ սկսաւ բռնութիւններու ալիք: Կիզայի մէջ ամոխը մտաւ ոստիկանական տեղամաս: Ըստ Եգիպտոսի ՆԳՆ-ի, ընդհանուր յարձակման ենթարկուած է 21 տեղամաս: Եգիպտոսի հարաւը ամբողջութեամբ այրեցան երկու ղպտիական եկեղեցիներ: Այդ պատճառով քրիստոնեայ ցուցարարները Մուրսիի կողմնակիցներուն մեղադրեցին «Եգիպտոսի մէջ ղպտիներբւ դէմ պատերազմ վարելուն»: Ըստ կառավարութեան «Իսլամ եղբայրներու» կողմնակիցները քանի մը շրջաններու մէջ յարձակած են կառավարական շտապ կայաններու վրայ։ Ժամանակաւոր կառավարութիւնը մէկ ամիս ժամկէտով արտակարգ իրավիճակ մտցուց: 20 Օգոստոս 2013-ին զինուորականներու կողմէ ձերբակալուեցաւ եգիպտական իսլամ եղբայրներու առաջնորդ Մոհամետ Պատը: :
23 Սեպտեմբեր 2013-ին եգիպտական դատարանը արգիլեց «Իսլամ եղբայրներու» գործունէութիւնը :
24 Դեկտեմբեր 2013-ին Եգիպտոսի կառավարութիւնը կուսակցութիւնը յայտարարեց որպէս ահաբեկչական:
Իսլամ Եղբայրներու Գործունէութիւնը Յորդանանի Մէջ
Արդէն 1980-ականներու կէսերուն Յորդանանի թագաւոր Հուսէյնի կառավարման տարիներուն, Իսլամ եղբայրները Յորդանանի մէջ քաղաքական աշխուժութիւն դրսեւորեցին: Միաժամանակ շարք մը արգելքներու պատճառով անոնց յառաջխաղացումը մեծ թափ չստացաւ: 2011-ին իսլամ եղբայրները Յորդանանի քաղաքական համակարգին մէջ առաջարկեցին շարք մը փոփոխութիւններ: Այս կազմակերպութեան ղեկավար Համսէ Մանսուրը յաճախ երկրի վարչապետէն կը պահանջէր առաջադրուիլ որպէս գերիշխող խմբակցութիւն այլ ոչ թէ կոչուիլ թագաւոր: Ան նաեւ կը պահանջէր, որ վերին պալատի պատգամաւորները ընտրուին ժողովուրդին կողմէ եւ ոչ թէ նշանակուին թագաւորին կողմէ:
Իսլամ Եղբայրները Սուրիոյ Մէջ
Սուրիոյ մէջ իսլամ եղբայրները եւ այլ ֆունդաիստական խմբաւորումներ կը գործեն 1970-ականներու կէսերէն, անոնք կատարեն հակաժողովրդական քարոզ, մղում զինուած պայքարի հենուելով Պաաս կուսակցութեան տնտեսական ձախողած քաղաքականութենէն դժգոհութեան վրայ։ Ծայրահեղականները կը փորձէին հաստատել իսլամական կարգ ու կանոն եւ ստեղծել միացեալ իսլամական պետութիւն: 1970-ականներուն յայտնուեցաւ «Մարտական աւանգարդը»: 1980-ականներու սկիզբը Գերմանիոյ մէջ տեղի ունեցած Իսլամ եղբայրներու համագումարի ժամանակ կազմակերպութեան ղեկավարութեան գլուխ անցաւ ծայրահեղականներու թեւը՝ Սայիտ Հաւային, Ատնանոմ Սայիտ ատ-Տինոմի եւ Ալի Սատրետինի ալ-Պայանունիի գլխաւորութեամբ: 1981-ին տեղի ունեցած է հերթական պառակտումը՝ «քաղաքական» եւ «ռազմական» թեւերը բաշխուեցան ըստ կազմակերպութիւններու: Ատնան Օքլան դուրս եկաւ ընդդէմ իսլամ եղբայրներու ղեկավարութեան, որ կը վարէր հակաասատական ուժերու հետ համագործակցելու քաղաքականութեան, ինչ որ կը խախտէր իսլամ եղբայրներ կազմակերպութեան քանի մը կանոններ: Տեղի կ'ունենան ահաբեկչական գործողութիւններ: Հիմնական թիրախներն էին ալաուիները, պետվարչակազմի անդամները, անվտանգութեան գործակալները: Այս ժամանակաշրջանին «որս» բոլորի դէմ պայքարը կը հասնի իր գագաթնակէտին, որ կապուած էր վարչակարգի հետ: 1977-ի Փետրուարին սպաննուած է Դամասկոսի համալսարանի նախագահ Մոհամմետ Ֆատելը, 1978-ի Ապրիլին սպաննուեցաւ Դամասկոսի գլխաւոր դատախազ Ատել Մինին: 1979-ին ահաբեկիչները կ'աշխուժանան, ինչ որ պայմանաւորուած էր Իրանի մէջ կատարուած յեղաշրջումբվ: 16 Յունիս 1979-ին Հալէպի մէջ կը գնդակահարուին հրետանային ուսումնարանի ուսանողներ՝ 80 զոհ: 1979-ի Օգոստոսին Լաթաքիայի մէջ կը սպաննուի սուննի շէյխ, ասոր ի պատասխան 30 Օգոստոսին այնտեղ կը սպաննուին երկու ալաուի, ինչ որ կը մղէ բախումներու, որոնց ընթացքին կը զոհուի 20 մարդ: 1979-ի աշնան ձերբակալուեցաւ 1965-էն կազմակերպութեան անդամ Իսլամ եղբայրների փոխնախագահ Ապու Մահմուտ Հուսնին: Ծայրահեղականները պայթիւն կը կազմակերպեն Դամասկոսի մէջ գտնուող Պաասի շէնքերէն մէկուն մէջ եւ կը սպաննեն Իպրահիմ Նաամէն: 1979-ի աշնան ահաբեկչութիւնները դարձան գրեթէ ամենօրեայ դէպքեր: Հալէպի մէջ ուսանողներու սպանութենէն մէկ տարի ետք սպաննուեցան հարիւրաւոր մարդիկ:
Ձեռնարկուած միջոցառումներու պատճառով, ոստիկանները ձերբակալեցին իսլամ եղբայրներու քանի մը առաջնորդներ՝ Ապտօ Հուսնի, Զուհեր Զապլուտու, իսկ Ապտ աս-Սաթթար ազ-Զայիմը սպաննուեցաւ, սակայն ահաբեկիչներու աշխուժութիւնը գրեթե չնուազեցաւ: 31 Յունուար 1980-ին կը սպաննուի շէյխ Մոհամմետ աշ-Շամին, իսկ յաջորդ օրը Դամասկոսի մէջ կը սպաննուի շէյխ Սալահ Օքլէն: 1981-ին ահաբեկիչները ինքնաշէն պայթուցիկներով սկսան պայթեցնել ինքնաշարժներ: 29 Նոյեմբեր 1981-ին այդպիսի պայթիւն կազմակերպուեցաւ ամերիկեան զօրակոչային կեդրոն Ալ-Ազպաքիայի (Դամասկոս) մօտ, այս պայթիւնը խլեց 90 մարդու կեանք (130 մարդ վիրաւորուեցաւ): 1980—1981 թուականներուն իսլամ եղբայրները կազմակերպեցին Հալէպի ներխուժումը :
2 Փետրուար 1982-ին Սուրիոյ արեւմուտքը գտնուող Համա քաղաքի մէջ բարձրացած խռովութիւնը այս շրջանին դարձաւ պայքարի գագաթնակէտը : Խռովութիւնը ճնշուեցաւ նախագահի եղբօր՝ Ռիֆատա Ասատի հրամանատարութեամբ գործող 8000 հոգինոց բանակի շնորհիւ, որուն կ'աջակցէին նաեւ ՌՕՈւ եւ թանկային ստորաբաժանումներ: Զինեալ բախումներու հետեւանքով մահացաւ աւելի քան 25 հազար մարդ: Բախումներու ընթացքին փլուզուեցաւ Մեծ մզկիթը, որ հետագային վերանորոգուեցաւ:
Անյաջող ապստամբութենէ ետք ահաբեկիչներու գործողութիւնները դադրեցան: 1985-ին Ատնան Օքլան եւ անոր խումբի մնացորդները յանձնուեցան իշխանութիւններուն :
Իսլամ Եղբայրները Պաղեստինեան Ազգային Վարչութեան Մէջ
«Իսլամ եղբայրներու» խումբը Պաղեստինի Ազգային Վարչութեան մէջ կը ներկայացնէ Իսլամական դիմադրութեան շարժումը (Համաս) :
Զարգար Վանէս
19-րդ դարու կէսերը Արցախէն գաղթած է Շուլաւեր, ուր ապրած է Քամանդար կոչուող թաղամասը։ Ունցած է բազմաթիւ եղբայրներ ։
Իսլամ Եղբայրներ
Իսլամ Եղբայրները Ռուսաստանի Մէջ
Ռուսաստանի Դաշնութեան Գերագոյն դատարանի 14 Փետրուար 2003-ի որոշումով «Իսլամ եղբայրներ» կազմակերպութիւնը կը նկատուի ահաբեկչական եւ ատոր գործունէութիւնը Ռուսատանի Դաշնութեան տարածքին մէջ արգիլուած է:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Կազմակերպութիւններ
Զարգար Վանէս
Զարգար երգեր գրած է՝ հայերէն եւ թրքերէն լեզուներով։ Ան տարբեր բնակավայրերէ Շուլաւեր հրաւիրած է աշուղներ եւ կազմակերպած՝ մրցումներ ։
Յովհաննէս զբաղած է նաեւ ոսկերչութեամբ ։
Շուլաւերի Զագամ կոչուող թաղամասը կառուցած է աղբյիւր մը, որ հետագային, ի պատիւ աշուղին, ժողովուրդին կողմէ ստացած է Զարգար Հանէսի աղբիւր անուանումը ։
Իր ստեղծագործական անունէն Զարգարի տոհմը կոչուած է Զարգարեաններ կամ Զարգարեանց ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ աշուղներ Ստորոգութիւն:Հայ ոսկերիչներ
Հանրաքուէ
Հանրաքուէի հասկացութիւնը
Հանրաքուէն անմիջական ժողովրդավարութեան կարեւորագոյն հաստատութիւնն է եւ ժողովուրդի անմիջական իրաւաստեղծ գործունէութեան կառուցուածքը։ Ան պետութեան եւ իւրաքանչիւր քաղաքացիի համար կարեւոր որոշումներու ընդունման գործընթացին մէջ հանրութեան մասնակցութեան ձեւերէն է։ Հանրաքուէի մասնակցի ընդունած որոշումը կ՚ազդէ գործընթացի արդիւնքի վրայ եւ պէտք է ամրապնդուի խնդրոյ առարկայ հարցի վերաբերեալ մասնակցի տեղեակ ըլլալով։ Հանրաքուէն (համաժողովրդական քուէարկութիւնը) ժողովուրդի կողմէ անմիջականօրէն իշխանութեան իրականացումն է՝ Սահմանադրութիւն ընդունելու կամ անով փոփոխութիւններ կատարելու, օրէնքներ ընդունելու, ինչպէս նաեւ պետական կեանքի կարեւորագոյն հարցերու վերաբերեալ հասարակական կարծիքը բացայայտելու եղանակով։ Հանրաքուէի անցկացման պայմանները եւ ընթացակարգը կը կարգաւորուին տուեալ երկրի Սահմանադրութեամբ եւ օրէնքներով։ Հանրաքուէները կ՚ըլլան ժողովրդական, պետական կամ կիսովի նախաձեռնութեամբ։
Հանրաքուէներու դասակարգումը
Հանրաքուէները կը դասակարգուին ըստ կատարման աստիճանի եւ կ՚ըլլան՝
Ըստ անցկացման պարտադիր ըլլալու՝
Պարտադիր են այն հանրաքուէները, որոնց տեղի ունենալը տուեալ հարցի վերաբերեալ ուղղակիօրէն կը թելադրուի Սահմանադրութեամբ կամ օրէնքով, եւ հանրաքուէի դրուող նախագիծը ընդունուած համարելու համար անհրաժեշտ է «ԿՈՂՄ» ձայներու որոշակի քանակ։ Հայեցողական են այն հանրաքուէները, որոնց կատարումը Սահմանադրութեամբ կամ օրէնքով պարտադիր չէ եւ կախուած է իրաւասու մարմնի որոշումէն։
Ըստ հանրաքուէի դրուող հարցի՝
Հանրաքուէները պէտք է տարբերակել հասարակական կարծիքի լայնաչափ հարցումներէն (այսպէս կոչուած խորհրդատուական հանրաքուէներէն), որոնք թէեւ տեղի կ՚ունենան հանրաքուէին մօտ ձեւերով, սակայն իրաւաբանական ուժ չունին։ Հանրաքուէի նախաձեռնութեամբ կրնայ հանդէս գալ կեդրոնական իշխանութիւնը, հասարակութիւնը, դաշնային պետութիւններուն մէջ՝ նաեւ դաշնութեան էութիւնները։
Բառին ծագումը
Հանրաքուէն լատիներէն «refero» բառէն ծագած է, որ կը նշանակէ վերադարձնել, կազմուած է «fero»՝ բերել արմատէն ու «re-» նախդիրէն որ այստեղ կը նշանակէ «հետ» ։ Անգլերէն ին մէջ բառի օգտագործումը իբրեւ գոյական խստօրէն չի համապատասխաներ լատինական բառին, քերականական գործածութիւնը անգլիական է, ոչ թէ լատինական։ Անգլերէնին մէջ referendum֊ը կ՚արտայայտէ յոգնակի թիւը, այսինքն՝ կը նշանակէ հանրաքուէներ, սակայն գոյութիւն ունի յոգնակի թիւի «referenda» տարբերակը, որ կը համապատասխանէ ե՛ւ լատիներէնի, եւ անգլերէնի քերականութեան։
Ծագումը
Հանրաքուէն ծագած է Զուիցերիոյ Կրուպունտէն մարզին մէջ, 16֊րդ դարուն ։ Պլեբեսցիտ եզրը ունի այժմեան նշանակութեան մօտ իմաստ, ծագած է լատիներէն համանուն բառէն։ Այդպէս կը կոչուէր Պլեբիսի խորհուրդի՝ հռոմէական հանրապետութեան յայտնի ժողովը։ Կարգ մը երկիրներու մէջ հանրաքուէի փոխարէն պլեբիսցիտ եզրը կ՚օգտագործուի եւ անոնք հոմանիշներ են, այլ երկիրերու մէջ անոնց իմաստները տարբեր են։
Անհրաժեշտութիւն
Փիլիսոփայական֊քաղաքական ընկալման տեսանկիւնէն հանրաքուէն անմիջական ժողովրդաիշխանութեան իրականացման եղանակներէն է։ Ժամանակակից աշխարհին մէջ հանրաքուէն կը կիրառուի ներկայացուցչական ժողովրդաիշխանութեան հետ մէկտեղ։ Ուստի անոնք սովորաբար կը կիրառուին ընտրողաբար՝ ներառելով այնպիսի հարցեր, ինչպիսին են ընտրական համակարգի փոփոխոթիւնները։
Ովկիանոսներու Միջազգային Օր
Ովկիանոսներու միջազգային օր (World Oceans Day), տեղի կ'ունենայ 8 Յունիսին։ Ստեղծուած է 1992-ին՝ Միացեալ ազգերու կազմակերպութեան որոշմամբ, կենսոլորտին յատկացուած Ռիոյի համաժողովին ընթացքին :
Նպատակը
Միջազգային օրուան նշանակման նպատակն է ժողովուրդը գիտութեան հրաւիրելու, թէ որքա՛ն կարեւոր է ճիշդ կերպով վարել ովկիանոսներու հարստութիւններու օգտագործումը: Ան նաեւ առիթ մըն է տեղեկացնելու եւ փոխանցելու «տեւական կեցուածք» մը որդեգրելու փափաքը` փոքրիկներուն ու չափահասներուն մօտ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Տօներ Ստորոգութիւն:Տօներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Կրիփ եւ Հարբուխ
Հարբուխը (common cold) վերի շնչառական համակարգի ժահրային ընդհանրացած վարակ (infection) մըն է, որ ընդհանրապէս կը վերջանայ առանց որոշ բարդութեան մը։ Ան կը պատահի ընդհանրապէս գարնան եւ աշնան, սակայն կրնայ տեսնուիլ նաեւ ձմրան։ Ան ծանօթ է բժշկութեան կողմէ 1872 թուականին: Ժամանակ մը կրիփը ծանօթ էր influenza անունով, եւ 16-րդ դարէն սկսեալ պարբերաբար վերածուած է համաճարակի եւ պատճառ հանդիսացած հազարաւոր կեանքերու փճացման: Հարբուխի ժահրը կը հարուածէ առանց խտրութեան՝ մանուկը, երիտասարդը եւ տարեցը։ Հարբուխը փոխանցիկ վարակ մըն է եւ անոր փոխանցումը անհատէ անհատ կը պատահի անմիջական հպումով եւ դպչելով, ինչպէս նաեւ օդի միջոցաւ։ Մարդիկ ընդհանրապէս կ'ապագինին 7 օրուայ ընթացքին : Կարգ մը պարագաներու հիւանդութիւնը կը տեւէ 3 շաբաթ :
Հարբուխի ախտանշանները
Հարբուխի ախտանշանները կը սկսին վարակումէն 24-72 ժամ ետք։ Առաջին ախտանշաններն են՝ կոկորդի ցաւ եւ քերուըտուք, քիթի հոսք, փռնգտուք, քիթի խցում եւ շնչասպառութիւն, ինչպէս նաեւ մարմնական ընդհանուր յոգնածութիւն ու կոտրտուք, որոնք կը պատահին առանց ջերմի։ Առաջին քիթի հոսքը մաքուր, բարակ, ջրանման եւ թափանցիկ խլնաթաղանթային հիւթ մըն է. յաջորդող օրերուն ան կը ստանայ լպրծուն, հաստ եւ կիսաթափանց երեւոյթ մը. շատ քիչ պարագաներուն այս հոսքը թարախի կը վերածուի ջերմի բարձրացումին հետ միատեղ։ Վարակումէն 3-4 օր ետք կը յայտնուի չոր եւ մեղմ հազը։ Ախտանշանները կը մնան մօտաւորապէս 7-10 օրեր, սակայն հազը կրնայ շարունակուիլ մինչեւ երկու շաբաթ։ Մնայուն ցնցղատապ, սրտի հիւանդութիւններ եւ տկար դիմադրողականութիւն ունեցողներու մօտ, ինչպէս նաեւ շաքարախտաւորներու եւ տարեցներու մօտ հարբուխը կ՚երկարի եւ բարդութիւններ կրնան պատահիլ։ Հարբուխը կը վերջանայ ընդհանրապէս առանց բարդութիւններու. հազուադէպօրէն կը զարգանայ դէմքի խոռոչներու եւ միջին ականջի բորբոքում։
Հարբուխի ախտաճանաչումը դիւրին է. անոր ախտանշանները յստակ են եւ բժիշկը յատուկ տարրալուծարանային քննութիւններու չի դիմեր։
Հարբուխէ տառապող անհատը հետեւելու է դարմանումի հետեւեալ միջոցառումներուն՝ 1-2 օր տունը հանգիստ ընել, առատ հեղուկ խմել, լաւ սնանիլ եւ բարձր ջերմի պարագային գործածել հակաջերմ դեղեր։ Հարբուխի դէմ յատուկ դեղեր չկան. քիթի հակախցիչ, հակաարիւնազեղիչ (decongestants) եւ պարզ հակագերզգայնութեան (anti-allergic) դեղեր ժամանակաւոր հանգստութիւն կու տան, սակայն զգուշանալու ենք «cortisone»ի գործածութենէ։ Մանուկներու, տարեցներու եւ շագանագեղձի ծաւալում ունեցողներու պարագային քիթի հակախցիչ եւ հակաարիւնազեղիչ դեղերը գործածուելու են միայն անհրաժեշտութեան պարագային։ Կարգ մը տնային նախնական դարմանումի միջոցառումներ կը կատարուին, որոնք որոշ օգտակարութիւն չունին. հակարակ որ «C» կենսանիւթը շատերու կողմէ յաճախակիօրէն կը գործածուի, անոր օգուտը չէ փաստուած։ Հակամիքրոպային դեղեր նմանապէս օգուտ մը չունին, սակայն անոնք յանձնարարելի են թոքերու մնայուն հիւանդութենէ տառապող եւ հարբուխէ վարակուող հիւանդներուն։ Հարբուխը կանխարգիլելու համար պատուաստ (vaccine) չկայ, սակայն հարբուխ ունեցող մը կրնայ արգելք հանդիսանալ ուրիշի մը վարակումին՝ պարզապէս փռնգտալու միջոցին թաշկինակ գործածելով եւ յաճախակիօրէն լուալով եւ կամ հականեխելով իր ձեռքերը։ Անչափահասներու հարբուխի պարագային, ծնողք մանկաբոյժի դիմելու են, երբ իրենց զաւակը ունենայ հետեւեալ ախտանշանները՝ ականջի ցաւ, 72 ժամէ աւելի տեւողութեամբ բարձր ջերմ, երկարատեւ քնատութիւն, մարմնական տարածուն կարմրութիւն, սուր շնչարգելութիւն, մեզի նուազում, երկարատեւ հազ եւ փսխունք։
Կրիփը (influenza) դարձեալ ժահրային վարակ մըն է, որ կը պատահի ամէն տարիքի եւ ընդհանրապէս ձմրան եւ աշնան։ Ան կը փոխանցուի անհատէ անհատ անմիջական պարզ հպումով եւ դպչելով, օդի միջոցաւ եւ հիւանդին գործածած առարկաներուն դպնալով։ Ան կրնայ համաճարակի վերածուիլ շատ արագ։
Կրիփի ախտանշանները որոշ չափով կը նմանին հարբուխի ախտանշաններուն, որոնք կը մնան 7-14 օրեր։ Կոկորդի քերուըտուքի եւ ցաւի, քիթի խցումի, գլխացաւի, հազի, մարմնական ընդհանուր յոգնածութեան, կոտրտուքի եւ ցաւի հետ միատեղ՝ վարակուողը կ՚ունենայ բարձր ջերմ, դող, քրտինք, եւ ակնազօդաբորբ (conjunctivitis), իսկ բարձր ջերմը կը մնայ 3-4 օրեր։ Այս ախտանշանները կ՚սկսին վարակումէն 2-4 օրեր ետք. կրիփը կ՚սկսի անակնկալ ջերմով եւ դողով. հազը կ՚ըլլայ չոր կամ խուխով եւ յոգնեցուցիչ. գլխացաւին հետ կը պատահի լոյսի անհանդուրժողականութիւն եւ աչքի ցաւ։
Բժիշկին համար կրիփի ախտաճանաչումը ընդհանրապէս բացայայտ է. ախտանշանները յստակ ըլլալով ան յաւելեալ քննութիւններու չի դիմեր։ Սակայն որոշ պարագաներուն, բարդութիւններու երեւումով բժիշկը ստիպողաբար կը դիմէ յատուկ տարրալուծարանային քննութուններու եւ թոքերու X ճառագայթային շողանկարահանումներու։
Կրիփին բարդութիւնները
Հազուադէպօրէն անհակակշռուած կրիփը կ՚ունենայ բարդութիւններ. այս բարդութիւններուն կարեւորագոյններն են՝ ուղեղատապ (encephalitis), սրտամկանատապ (myocarditis) եւ թոքատապը (pneumonia), որուն հետեւանքով հիւանդը կ՚ունենայ բարձր-երկարատեւ ջերմ, շնչահեղձութիւն, ձայնաւոր շնչառութիւն, թարախային եւ կամ արիւնախառն խուխ-հազ։
Կրիփին դարմանումը
Բարդութիւններէ զերծ կրիփէ վարակուած հիւանդին դարմանումը կ՚ըլլայ հետեւեալ միջոցառումներով՝ 2-3 օրեր տունը հանգիստ ընելով, առատ հեղուկ խմելով ինչպէս նաեւ հակաջերմ, ցաւաբեկ եւ քիթի հակախցիչ ու հակաարիւնազեղիչ դեղեր գործածելով։ Յանձնարարելի է մանուկներուն «aspirin» չտալ։ Բարդութիւններու գոյութեան պարագային, հիւանդը կ՚ենթարկուի հիւանդանոցային խնամքի. հոն հակամիքրոպային դեղերու, ինչպէս նաեւ այլ տեսակի դեղերու գործածութիւնը կը դառնայ պարտաւորիչ։
Կարելի է որոշ չափով կանխարգիլել կրիփը, գործածելով յատուկ պատուաստ մը։ Այս պատուաստը պարտաւորիչ է մանուկներուն, տարեցներուն (65 տարիքէ վեր) եւ այն անհատներուն, որոնք կը տառապին շաքարախտէ, խլիրդէ եւ սրտի ու թոքերու մնայուն հիւանդութիւններէ. ան պարտաւորիչ է նաեւ բոլոր անոնց, որոնք վերոնշեալ խմբաւորումի անհատներուն հետ կ՚ապրին։ Հակակրիփ պատուաստը մանուկներուն կը տրուի ամէն տարի երկու անգամ՝ մէկ ամսուայ տարբերութեամբ, իսկ մնացեալներուն կը տրուի ամէն տարի անգամ մը։
Արարատ Բարսեղեան
Արարատ Բարսեղեան, թատերագիր եւ թատերագէտ։ 1937 թուականին եղած է Խորհրդային Հայաստանի Գրողներու միութեան անդամ։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է Պաքու: Նախնական կրթութիւնը ստացած է Պաքուի թիւ 44 հայկական միջնակարգ դպրոցէն։
1931 թուականէն սկսած է դերեր ստանձնել 1920 թուականին Պաքուի մէջ հիմնուած Հայկական Պետական թատրոնին մէջ: Այնուհետեւ հանդէս եկած է Երեւանի, Էջմիածինի, Աշտարակի եւ այլ շրջաններու մէջ, դերեր ստանձնելով Երեւանի Պատանի հանդիսատեսի, Գաբրիէլ Սունդուկեանի անուան եւ Ամօ Խարազեանի անուան թատրոններուն մէջ:
Իբրեւ թատերագիր
Բարսեղեան 1934 թուականէն սկսեալ զբաղած է նաեւ թատերագրութեամբ։ Իր առաջին գործը՝ «Կամօ»ն 1937-ին արժանացած է Խորհրդային Հայաստանի լաւագոյն ներկայացումներու մրցանակաբաշխութեան երկրորդ կարգի մրցանակին: Մրցանակի արժանացած են նաեւ անոր՝
Զանազան հայկական թատերախումբեր ներկայացուցած են Բարսեղեանի ներկայացումները. ինչպէս՝
Գարեգին Բ․ Կաթողիկոս
'''Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ․ Ծայրագոյն Պատրիարք եւ Կաթողիկոս Ամենայն Հայոց''' (աւազանի անունը՝ Կտրիճ Գրիգորի Ներսիսեան ;ծնած 21 Օգոստոս 1951)։ Հայ եկեղեցական գործիչ, 4 նոյեմբեր 1999 -էն Հայաստանյայց Առաքելական Եկեղեցիի 132-րդ Կաթողիկոս Ամենայն Հայոց, յաջորդելով Գարեգին Ա․ Կաթողիկոսին որ վախճանած էր 29 Յունիս 1999-ին։
Արարատ Բարսեղեան
Աշխատութիւններ
Բարսեղեանի թատրերգութիւնները հրատարակուած եւ «Պիեսների ժողովածու» հինգ հատորներէ բաղկացած աշխատութեան մէջ:
Անոր թատրերգութիւններէն շատեր թարգմանուած են ռուսերէնի եւ հրատարակուած «Կոտրուած գարշապարը» («Сломанный каблук») խորագրով :
Ուսումնասիրութիւններ
Բարսեղեան թատրերգութեան կողքին կատարած է նաեւ ուսումնասիրութիւններ, ուսումնասիրելու Լեւոն Երամեանի, Օրի Բունիաթեանի, Յովսէփ Ոսկանեանի, Ալեքսանդր Յովհաննիսեանի եւ Աստղիկ Երամեանի կեանքերը, որոնք իբրեւ առանձին աշխատութիւններ տպագրուած են թատերագիրի կողմէ :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ Ստորոգութիւն:Հայ թատերագէտներ
Ռափայէլ Պատկանեան
Ռափայէլ Պատկանեան (Քամառ Քաթիպա, ), հայ գրող եւ մտաւորական։
Կենսագրութիւն
1849-ին, գացած է Թիֆլիս՝ իր հօր քով, ուր Ներսիսեան դպրոցի մէջ վարած՝ ուսուցչական պաշտօն։ 1850-ին, կը մասնակցի իր հօր հրատարակած «Արարատ» շաբաթաթերթին։ Այդ միջոցին կը հրատարակէ իր առաջին բանաստեղծութիւնները գրաբառ լեզուով, ապա կը սկսի գրել աշխարհաբառով։ 1851-1852 իր հօրեղբօրորդի Քերովբէ Պատկանեանի հետ, կը յաճախէ Դորպատի համալսարանը, բայց նիւթական աննպաստ պայմաններու բերումով, կը ձգեն Դորպատի համալսարանը եւ կը հաստատուին Մոսկուա՝ համալսարանի պատմական-լեզուագիտական դասախօսութիւններուն հետեւելու նպատակով։
1854-ին Մոսկուայի մէջ հայ ուսանողները կը կազմեն «Քամառ Քաթիպա» անուան տակ՝ գրական ընկերութիւն մը, երեք հիմնադիրներու անուանց սկզբնատառերը միացուած անուն մը․ իրենց նպատակն էր ինքնուրոյն եւ թարգմանօրէն գրուածքներ ժողովրդական հրատարակութիւն ընել, որուն բանաստեղծական մասն կը պատկանէր Ռափայէլին եւ որ առիթ մը եղաւ իր ճոխ բանաստեղծութիւնները գրելու։
Այս Քամառ Քաթիպա գործը հրատարակուեցաւ ընդամենը 5 տետրակ եւ որու մէջ երեւցաւ առաջին անագամ Մայր-Արաքսին եւ Դոդոխեանցի «Ծիծեռնակ»ը։ 1855-ի սկզբները Պատկանեան Մոսկուայի մէջ երկու տարի ապրելէ ետք կը տեղափոխւի Փեթերսպուրկ՝ Զինուորական բժշկական ակադեմիան մտնելու նպատակով եւ կ՛իրագործուի թէեւ, բայց ինք փոխելու իր որոշումը կ՛ընտրէ Արեւելեան բաժինը, ուր եւ կ՛աւարտէ 1860-ին իր բարձրագոյն ուսումը։
Բայց այդ միջոցին եռանդով կը զբաղի Քամառ Քաթիպա ընկերութեան հրատարակութիւններուն եւ այդ 5 տետրերուն մէջ կը տպէ 18 բանաստեղծութիւններ, եւ որովհետեւ ինք եղած էր ամէնէն եռանդուն եւ բեղմնաւոր մէկ աշխատակիցը սոյն ընկերութեան, միւսներու հեռանալովը ինք կը շարունակէ սոյն ծածկանունը Քամառ Քաթիպա եւ անկէ վերջ այնպէս կը ճանչցուի ամէն կողմ։
1860-ին, իր ուսմանց շրջանը աւարտելէն ետք, կը մնայ Փեթերսպուրկ իր հրատարակչական ասպարէզը չձքելու նպատակաւ․ ձեռք կը բերէ հայ եւ օտար լեզուներու տառեր պարունակող տպարան մը ու այնտեղ կը հրատարակէ իր գրուածքները։