cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Յարութիւն Շմաւոնեան
Կենսագրութիւն
1784-ին, որպէս աւագ քահանա, ուղարկուած է Մատրաս։ Տեղի հայութեան ծանօթացուցած է բրուտագործութեան, ձիթհանութեան եւ այլ արհեստներու։ 1789-ին հիմնադրած է Մադրասի երկրորդ հայկական տպարանը, իսկ 1794-ին` «Ազդարար»ը ։
1809-էն տպարանը յանձնած է իր աշակերտներուն, ամբողջապէս նուիրուած է գաղութի հասարակական-լուսաւորական կեանքին։ Ունեցած է ընդգծուած ռուսամետ կողմնորոշում, սերտ կապերու մէջ եղած է Ռուսաստանի եւ Հայաստանի յառաջադէմ շրջաններու հետ, հանգանակութիւններ կազմակերպած ի նպաստ կրթական եւ մշակութային գործին։
Ֆրետ Մարքուս
Ֆրետ Մարքուս (Fred Markus), քանատացի հեծանուորդ։
Յարութիւն Շմաւոնեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պարսկաստան ծնածներ Ստորոգութիւն:1750 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1824 մահեր Ստորոգութիւն:2 Փետրուարի մահացածներ Ստորոգութիւն:Մատրաս մահացածներ
Ֆրետ Մարքուս
1956 թուականի Ամառնային Ողիմպիական խաղերուն ընթացքին, 3 մրցումներու մասնակցած է ։
Արսինէ Խանճեան
Արսինէ Խանճեան, քանատահայ դերասանուհի եւ արդատրող   ։
Կրթութիւն
Աւարտած է Քոնքորտիայի եւ Թորոնթոյի համալսարանները։
Գործունէութիւն
Արսինէ Խանճեան նկարահանուած է բազմաթիւ շարժապատկերներու մէջ, հանդէս եկած իբրեւ արտադրող։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Դերասանուհիներ
1954 թուական
1954 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 54րդ տարին է 1951 • 1952 • 1953 • 1954 • 1955 • 1956 • 1957
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1954 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1954 մահեր
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:1954
Հրայր Ճէպէճեան
Դոկտ. Հրայր Ճէպէճեան ծնած է Պէյրութ, Լիբանան, 1957-ին: Աստուածաշունչի Ընկերութեան Միջին Արեւելեան Երկիրներու Ներկայացուցիչ:
Կենսագրութիւն
Դոկտ. Հրայր Ճէպէճեան ծնած է Պէյրութ, 1957-ին: Նախնական եւ երկրորդական ուսումը ստացած է Հայ Աւետարանական Կեդրոնական Բարձրագոյն Վարժարանին մէջ:
Փաոլօ Ուչելլօ
Փաոլօ Ուչելլօ (Paolo Uccello, Paolo di Dono, ), իտալացի նկարիչ։
Կենսագրական գիծեր
Բվատրոչենտոյի շրջանի Ֆլորենսայի դպրոցի ներկայացուցիչ։ Կրած է Տոնաթելլոյի, Ֆ․ Պրունելլեսքիի, Մազաչչոյի եւ Լ․ Տիպերթիի ազդեցութիւնը։ Ֆլորենսայէն բացի ստեղծագործած է Վենետիկի, Փատուայի եւ Ուրպինոյի մէջ։
Հրայր Ճէպէճեան
Կենսագրութիւն
1984-ին Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն Մագիստրոս Գիտութեան վկայականը՝ Երկրագործական Տնտեսագիտութեան:
Փաոլօ Ուչելլօ
Կենսագրական գիծեր
Գոթական ձեւերու նկատմամբ հակումը Ուչելլոյի ստեղծագործութեան մէջ արտասովոր կերպով զուգորդուած է նոր իրապաշտ, արուեստի հարցերով հրապուրուելու հետ։ Ձգտելով գեղարուեստական կերպարներու ու գիտական տուեալներու օրգանական միաւորումին, Ուչելլոն ուսումնասիրած է բոյսերը, կենդանիները, թռչունները, տարածութիւնը՝ կազմակերպած է չափագիտական հեռանկարի օրէնքներով։
Հրայր Ճէպէճեան
Կենսագրութիւն
14 Մայիս 2014-ին ստացած է Դոկտորական վկայականը՝ յաջողութեամբ պաշտպանելէ ետք իր աւարտաճարը՝ «Քրիստոնէական յոյսի պատգամին ընկալումը եւ կիրարկումը հնդիկ աշխատաւորներու կողմէ՝ անոնց արտերկեայ աշխատանքային կեանքին մէջ, Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններուն մէջ»:
Դոկտ. Հրայր Ճէպէճեան իր վկայականը ստացաւ Նիւ Եորքի Աստուածաբանական Ճեմարանէն՝ Աստուածաշունչի Յանձնառութիւն (Bible Engagement) ճիւղին մէջ, որ կը ձգտի քաջալերել Աստուածաշունչը կարդալու եւ հասկնալու՝ մեկնելով անհատին եւ հաւաքականութեան լեզուական եւ ընկերամշակութային տուեալներէն:
Փաոլօ Ուչելլօ
Գործերը
Ուչելլոյի գործերէն են՝
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ
Հրայր Ճէպէճեան
Կենսագրութիւն
՝
Ամուսնացած է Դոկտ. Արտա Պոյնէրեան ճէպէճեանի հետ եւ ունին երկու զաւակ՝ Վահէ եւ Ալիք:
Եկեղեցական հրատարակչական կազմակերպութիւն
Դոկտ. Հրայր Ճէպէճեան մաս կը կազմէ միջազգային քրիստոնէական միջ_եկեղեցական հրատարակաչական կազմակերպութեան՝ Միացեալ Աստուածաշունչի Ընկերութեան, որ կը գործէ աւելի քան 200 երկիրներու մէջ:
Պաշտօն եւ գործունէութիւն
Դոկտ. Հրայր Ճէպէճեան Ընդհանուր Քարտուղարն է միջազգային քրիստոնէական միջ եկեղեցական հրատարակչական կազմակերպութեան՝ Միացեալ Աստուածաշունչի Ընկերութեան՝ Արաբական Ծոցի տարածաշրջանին: Ան կը գործէ այս կազմակերպութեան հետ աւելի քան 36 տարիներէ ի վեր:
Հիմնադիր, խորհրդատու եւ ատենապետ
1991-1996 տարիներուն Դոկտ. Հրայր Ճէպէճեան Եղած է նաեւ հիմնադիր եւ խորհրդատու-կազմակերպող Հայաստանի Աստուածաշունչի Ընկերութեան:
2006-2014 եղած է ատենապետը Միջին Արեւելքի Աստուածաշունչի Ընկերութեան Խորհուրդին:
Եկեղեցական գործունէութիւն եւ համագումարներու մասնակցութիւն
Դոկտ. Հրայր Ճէպէճեան ունի միջ-եկեղեցական լայն գործունէութիւն եւ մասնակցութիւն: Ճամբորդած ու տակաւին աշխարհով մէկ տեղ եւ մասնակցած բազմաթիւ միջազգային եւ միջ եկեղեցական քրիստոնէական համագումարներու եւ ներկայացուցած զանազան դասախօսութիւններ՝ կրօնական, սուրբ գրային եւ Միջին Արեւելեան քրիստոնէական ներկայութեան մասին:
Մարտիրոս Պոյաճեան
Կենսագրութիւն
Ծննդավայրի Վարդանեան դպրոցը աւարտելէ ետք երկու տարի սորված է Կ․ Պոլսոյ մէջ, ապա վերադարձած է Հաճըն եւ նոյն դպրոցին մէջ աշխատեած իբրեւ ուսուցիչ։
Հրայր Ճէպէճեան
Միութենական, գաղութային ու համահայկական գործունէութիւն
Դոկտ. Հրայր Ճէպէճեան ունի ազգային, միութենական, գաղութային ու համահայկական բեղուն գործունէութիւն՝ նկատի ունենալով, որ մօտէն ճանչցած եւ այցելած է բազմաթիւ հայկական գաղութներ աշխարհով մէկտեղ։
Անդամակցութիւն
Դոկտ. Հրայր Ճէպէճեանի Անդամակցութիւնը՝
Մարտիրոս Պոյաճեան
Կենսագրութիւն
Ժիրայր, Հաճընէն դուրս գալէն ետք, նուիրուած է հայ ժողովուրդի ազատագրութեան գաղափարին:
Ֆաթիհ Աքին
Ֆաթիհ Աքին (Fatih Akın, ), գերմանացի, ծագումով թուրք բեմադրիչ, դերասան, արտադրող եւ բեմագիր։
Հրայր Ճէպէճեան
Մամուլի աշխատակցութիւն
1980-էն ի վեր Կ'աշխատակցի լիբանանահայ, հայրենի եւ սփիւռքահայ բազմաթիւ Մամուլի օրկաններու հետ՝ գրաւոր եւ անտիպ, ստորագրելով ազգային, մշակութային եւ Աստուածաբանական նիւթերով յօդուածներ:
Մարտիրոս Պոյաճեան
Կենսագրութիւն
Երզնկայի մէջ կազմած է ֆետայական երկու խումբեր, որոնք անոր կազմած խումբերու շարքին առաջիններն էին:
Ֆաթիհ Աքին
Ժապաւէններ
15 ժապաւէնի բերմադրիչ է, դերեր ստանձնած է 16 ժապաւէններու մէջ, 12 ժապաւէններու արտարող է եւ բեմագիր։
Հրայր Ճէպէճեան
Հրատարակչական հատորներ
2010-ին հրատարակեց իր առաջին հատորը՝ «Հայուն Գոյապայքարի Ճանապարհը», ուր ամփոփուած է իր 30 տարիներու յօդուածներու հաւաքածոն:
Մարտիրոս Պոյաճեան
Կենսագրութիւն
1877-1878 թուականներուն կը ծագի ռուս-թրքական պատերազմը, որ կը դառնայ հայ ազգային քաղաքական միտքին կիզակէտը:
Ֆաթիհ Աքին
Ժապաւէններ
Բեմադրած գործերէն է՝ 1915-ի Հայոց ցեղասպանութեան մասին պատմող, «Սպի» շարժապատկերը (2014) ։
Մարտիրոս Պոյաճեան
Կենսագրութիւն
Կիլիկիոյ վրայով Ժիրայր երկրորդ անգամ կը մեկնի Երզնկա: Ուսուցչութիւն ըրած է Միացեալ ընկերութեան վարժարանին մէջ:
Հրայր Ճէպէճեան
Հրատարակչական հատորներ
2017-ին կը հրատարակէ «Երիտասարդ Ընտանիքին Աստուածաշունչը» պատկերազարդ հատորը:
Ֆաթիհ Աքին
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բեմադրիչներ Ստորոգութիւն:Դերասաններ
Հրայր Ճէպէճեան
Հրատարակչական հատորներ
ՍՓԻՒՌՔԱՀԱՅ ԿԵԱՆՔԵՐ ԻՆՉՊԷՍ ՈՐ ՏԵՍԱՅ գիրքը՝ Հայաստանի Սփիւռքի նախարարութեան մէջ, տեղի կ'ունենայ Արաբական ծոցի երկիրներու Աստուածաշնչեան ընկերութեան ընդհանուր քարտուղար, աստուածաբանութեան Դոկտ., գրող, հրապարակախօս Հրայր Ճէպէճեանի «Սփիւռքահայ կեանքեր՝ ինչպէս որ տեսայ» գիրքին շնորհահանդէսը: 2018-ին լոյս տեսած այս գիրքը սփիւռքի մէջ արդէն ունեցած է շնորհահանդէսներ եւ այս մէկը եղաւ գիրքին հայաստանեան ներկայացումը՝ ընթերցասէր հասարակութեան եւ սփիւռքի հետ առընչուող պաշտօնեաներուն:
Մարտիրոս Պոյաճեան
Կենսագրութիւն
Երզնկայէն ետք, մուրացկանի ցնցոտիի տակ թափուած, ճամբորդներու խումբի մը խառնուելով, Ժիրայր մեկնած է Սեբաստիոյ Բինկեան գիւղը: Բինկեանի մէջ ան ուսուցչութիւն ըրած է, դասաւանդելով թուահաշիւ, տոմարակալութիւն, աշխարհագրութիւն եւ մարմնամարզ:
Ժիրայրի դաստիարակած սերունդէն դուրս կու գան հայ ազգային ազատագրական պայքարի եւ հասարակական կեանքի ակնառու դէմքեր:
Հրայր Ճէպէճեան
ՄԱՆԿԱ-ն Կամուրջ Հայ գիրքի եւ Հայ Մանուկի
Մեծի Տանն Կիլիկիոյ արժանընտիր Գահակալ` Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Կաթողիկոս, հայրապետական Սրբատառ կոնդակով, 2011 տարին հռչակած էր “Հայ Մանուկի Տարի”: Այս առթիւ, ընդառաջելով Վեհափառ Հայրապետի սրբազան կոչին, Արաբական Ծոցի երկիրներու Աստուածաշունչի Ընկերակցութեան գրասենեակի ընդհանուր պատասխանատու եւ գործադիր քարտուղար՝ Պրն. Հրայր Ճէպէճեան, անձամբ նախաձեռնեց մանուկներու եւ պատանիներու համար նախատեսուած ՄԱՆԿԱ-ՄԵՍԻԱ գրքի Հայերէն տարբերակի հրատարակութեան գործին, որ այսօր, արդէն իսկ մեր տրամադրութեան տակ է եւ մաս կը կազմէ հայ հոգեւոր գրականութեան մատենաշարին:
Մարտիրոս Պոյաճեան
Կենսագրութիւն
Բինկեանէն Ժիրայր մեկնած է Տիւրիկ, ուր իբրեւ ուսուցիչ գործած է մէկ տարի: Կազմած է աշակերտական խումբեր, որոնցմէ ապագային դուրս կու գան ազգային ազատագրական պայքարի շատ մը անձնազոհ գործիչներ:
Հրայր Ճէպէճեան
ՄԱՆԿԱ-ն Կամուրջ Հայ գիրքի եւ Հայ Մանուկի
Օրինակներ ստանալու համար դիմել.- HRAYR JEBEJIAN, 6 DAMASKINOU STREET, FLAT 301, 1070 NICOSIA, CYPRUS Price USD 20 including postage.
ՀԱՅ ՄԱՆՈՒԿԻՆ ԱՆՁՆԱԿԱՆ ԱՍՏՈՒԱԾԱՇՈՒՆՉԸ
Վերջերս Արաբական Ծոցի Աստուածաշունչի Ընկերութեան Տնօրէն Դոկտ. Հրայր Ճէպէճեան, զանազան գաղթօճախներու դպրոցներ այցելելով, աշակերտներուն կը բաշխէ, հետաքրքրաշարժ, յատուկ պատրաստուած՝,Հայ Մանուկին Անձնական Աստուածաշունչը» Գիրքը:
Մարտիրոս Պոյաճեան
Կենսագրութիւն
Տիւրիկէն մեկնած է Պոլիս եւ յետոյ անցած է Կիլիկիա, կեդրոնանալով Չորք Մարզպանի մէջ:
Հրայր Ճէպէճեան
ՀԱՅ ՄԱՆՈՒԿԻՆ ԱՆՁՆԱԿԱՆ ԱՍՏՈՒԱԾԱՇՈՒՆՉԸ
Մանուկի կամ աշակերտի մը համար, Աստուծոյ շունչը՝ Աստուածային գոյութեան խորհուրդին ըմբռնումը եւ հասողութիւնը՝ իր մտքին ու հոգիին մէջ բնակիլը եւ մաս կազմելը, ուսումնական աշխարհին մէջ եւ մանաւանդ նախակրթարանի առաջին տարիներուն՝ որպէս կրօնագիտութեան դաս՝ կը մնայ ուսուցման ամենադժուարին նիւթը, մնացեալ բոլոր նիւթերուն եւ առարկաներուն կողքին:
Մարտիրոս Պոյաճեան
Կենսագրութիւն
Ժիրայր 1890-ին վերադարձած է Հաճըն եւ եղած Կեդրոնական վարժարանին տնօրէնը: Աշակերտները զէնքի վարժեցուցած է եւ անոնցմէ խումբեր կազմած:
Հաճընէն փախստական դուրս գալով Ժիրայր մեկնած է Փոքր Հայք, իբրեւ գործունէութեան կեդրոն ընտրելով Էվէրէկը, այնուհետեւ` Կէմէրէկը: Շարունակած է կազմակերպչական թափառումները Եոզկատի եւ շրջակայ գիւղերուն մէջ:
Հրայր Ճէպէճեան
«Հայ Մանուկներու Անձնական Աստուածաշունչը» Գիրքի Շնորհահանդէսը՝ Քուէյթի Մէջ
Նախագահութեամբ Քուէյթի թեմի կաթողիկոսական փոխանորդ Մասիս Ծ. վրդ. Զօպուեանի, Ուրբաթ, 26 Սեպտեմբերի յետմիջօրէին, Ազգային առաջնորդարանի «Արագած» սրահին մէջ տեղի ունեցաւ Հրայր եւ Արտա Ճեպեճեաններու պատրաստած «Հայ Մանուկին Անձնական Աստուածաշունչը» գիրքին շնորհահանդէսը, որուն ներկայ գտնուեցան Քուէյթի Աւետարանական եկեղեցւոյ հովիւ վերապատուելի Էմմանուէլ Ղարիպ, Ամերիկայի եւ Հոլանտայի Աստուածաշունչի ընկերութեանց համաշխարհային ծրագիրներու վարիչները, Արաբական Ծոցի երկիրներու Աստուածաշունչի ընկերութեան հոգաբարձութենէն անդամներ եւ պաշտօնեաներ, Քուէյթի ազգային իշխանութեան անդամները, միութենական ներկայացուցիչներ եւ խումբ մը հաւատացեալներ:
Մարտիրոս Պոյաճեան
Կենսագրութիւն
Ժիրայր ձերբակալուած է 8 Մարտ 1894-ին եւ արագ դատավարութենէ մը ետք, 24-25 Մարտ 1894-ի գիշերը կախաղան բարձրացուած է Եոզկատի մէջ :
Հրայր Ճէպէճեան
Շնորհահանդէս` Հրայր Եւ Արտա Ճեպեճեաններու Պատրաստած «Հայ Մանուկին Անձնական Աստուածաշունչը» Գիրքին
Նախագահութեամբ Լիբանանի հայոց թեմի առաջնորդ Շահէ եպս. Փանոսեանի, երէկ` երեկուշաբթի, 9 յունիս 2014-ի երեկոյեան ժամը 7:00-ին, Ազգային առաջնորդարանի «Երջօ Սամուէլեան-Եռագոյն» սրահին մէջ տեղի ունեցաւ «Հայ մանուկին անձնական Աստուածաշունչը» խորագրեալ գիրքի շնորհահանդէսը:
Մարտիրոս Պոյաճեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ ազատագրական շարժում Ստորոգութիւն:Ուսուցիչներ
Հրայր Ճէպէճեան
Շնորհահանդէս` Հրայր Եւ Արտա Ճեպեճեաններու Պատրաստած «Հայ Մանուկին Անձնական Աստուածաշունչը» Գիրքին
«Արաբական Ծոցի Աստուածաշունչի ընկերութեան նախագահ դոկտ. Հրայր Ճեպեճեանի եւ լեզուաբան դոկտ. Արտա Ճեպեճեանի սոյն նախաձեռնութիւնը, որ տպագրուած է Համազգայինի «Վահէ Սէթեան» հրատարակչատան մէջ եւ որուն խմբագրական աշխատանքներուն սատարած է Նորա Բարսեղեան, դիւրամատչելի ձեւով կը ներկայացնէ Աստուածաշունչի Հին եւ Նոր Կտակարաններու դրուագները եւ ձրիօրէն պիտի տրամադրուի հայ մանուկներուն», ըսաւ ան` ընդգծելով, որ սոյն գիրքը մեծապէս կը նպաստէ մանուկի բարոյագիտական եւ քրիստոնէական ընդհանուր դաստիարակութեան: Ապա ան խօսքը փոխանցեց Բերիոյ թեմի առաջնորդ Շահան արք. Սարգիսեանին: Շահան արք. Սարգիսեան բարձր գնահատեց դոկտ. Հրայր եւ Արտա Ճեպեճեան ամոլի գործունէութիւնը` նշելով, որ անոնք երկար տարիներէ ի վեր լծուած են Քրիստոսի խօսքի տարածման:
«Մանուկներու բացատրական Աստուածաշունչ` կեանքի մեծ հարցումներ փոքրիկ ընթերցողներու համար» Գիրքը
Արաբական ծոցի Աստուածաշունչի ընկերութեան ընդհանուր քարտուղար դոկտ. Հրայր Ճէպէճեանի նախաձեռնութեամբ եւ ջանքերով հայերէնով լոյս տեսաւ «Մանուկներու բացատրական Աստուածաշունչ` կեանքի մեծ հարցումներ փոքրիկ ընթերցողներու համար» գիրքը :
Գիտական-Աստուածաբանական ուսումնասիրութիւններ
Ճէպէճեան ունի գիտական-Աստուածաբանական ուսումնասիրութիւններ՝որուն վերջին երեք աշխատասիրութիւնները ամփոփուած են երկու համաշխարհային հանրագիտարաններու մէջ՝հրատարակուած 2018ին ՝Անգլերէն լեզուով։” Encyclopedia of Christianity in the Global South” եւ “Christianity in North Africa and West Asia”.
2019 թուականին հրատարակեց իր երրորդ հատորը՝Անգլերէն՝«Bible Engagement:Discovery of Faith, Hope and life» ՝որ Աստուածաբանական-Աստուածաշնչական գիտական-ակադեմական աշխատանք է։
Սուրբ գրային հրատարակչութիւններու աշխատակցութիւններ
2003-2006 տարիներուն ան աշխատած է Պարսկաստանի հայ եւ ասորի եկեղեցիներու սուրբ գրային հրատարակութիւնները համադրելու աշխատանքով։
Պարգեւներ
Պարգեւատրուած է Հայաստանի Հանրապետութեան Սփիւռքի Նախարարութեան « Մայրենի Դեսպան» շքանշանով՝մեկնելով իր երկար տարիներու Ազգային-եկեղեցական ու Աստուածաշնչային գործունէութիւններու համար։
Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Վեհափառ Հայրապետը «'''Ս. Մեսրոպ Մաշտոց'''» շքանշանով գնահատեց հրապարակագիր ու Ծոցի երկիրներու Աստուածաշունչի Ընկերութեան ընդհանուր քարտուղար դոկտ. Հրայր Ճէպէճեանի մտաւորական ու ծառայական աշխատանքը:
Բացման խօսքով հանդէս եկաւ Կաթողիկոսարանի Հայագիտական Կեդրոնի պատասխանատու Ահարոն Շխրտմեան: Ան իր խօսքին մէջ շեշտեց Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան համահայկական առաքելութիւնը: Այս ծիրէն ներս ան կեդրոնացաւ յատկապէս Կաթողիկոսարանի մշակութային առաքելութեան՝ անդրադառնալով զանազան բնագաւառներուն: Ահարոն Շխրտմեան նաեւ յիշեց, թէ Վեհափառ Հայրապետը ո՛չ միայն նախաձեռնողն է կարեւոր աշխատանքներուն ու եզակի իրագործումներուն, այլ նաեւ գնահատողը անոնց իրագործման մասնակից դարձող մտաւորականներուն: Ներկայ հաւաքը, պատուելու համար դոկտ. Հրայր Ճէպէճեանը, պերճախօս վկայութիւն մըն է այս ուղղութեամբ:
Նորին Սրբութեան խօսքէն ետք ընթերցուեցաւ Հայրապետական սրբատառ Կոնդակը, ուր Վեհափառ Հայրապետը բարձր կը գնահատէր դոկտ. Ճէպէճեանի երկար տարիներու վաստակն ու ծառայութիւնը: Կոնդակի ընթերցումէն ետք Նորին Սրբութիւնը «Ս. Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանով զարդարեց դոկտ. Հրայր Ճէպէճեանի կուրծքը:
Հանդիսութեան աւարտին, դոկտ. Ճէպէճեան իր որդիական երախտագիտութիւնը յայտնելով Վեհափառ Հայրապետին՝ ըսաւ, թէ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւնը իբրեւ փարոս հայ մշակութային կեանքի ու հաւատքի առաքելութեան, միշտ կը մնայ բոլորին տունը: Հետեւաբար, այսօրուան պարգեւատրումը ինծի համար վերանորոգող մղիչ ոյժ մը դարձաւ իմ ծառայութիւնս աւելիով կատարելու հայ կեանքէն ներս: ]
Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկէ Հայոց Ամենապատիւ եւ Գերերջանիկ Տ.Տ. Ռաֆայէլ Պետրոս ԻԱ. Կաթողիկոս Պատրիարքի սրբատառ Կոնդակի ընթերցումէն յետոյ՝ առ ի գնահատանք հրապարակագիր ու Ծոցի երկիրներու Աստուածաշունչի Ընկերութեան ընդհանուր քարտուղար դոկտ. Հրայր Ճէպէճեանի մտաւորական ու ծառայական աշխատանքին, շքանշանը պարգեւատրեալին անձամբ յանձնեց Կաթողիկոս Պատրիարքը՝ յատուկ այս առթիւ կազմակերպուած ընդունելութեան ժամանակ, որուն ներկայ գտնուեցան Պէյրութի պատրիարքական թեմի օգնական եպիսկոպոս Գէորգ Ասատուրեան, Հայ Աւետարանական եկեղեցւոյ ներկայացուցիչ երկու վերապատուելի, Հայ Կաթողիկէ Մեսրոպեան Բարձրագոյն վարժարանի տնօրէն Կրեկուար Գալուստ, «Ազդակ» օրաթերթի գլխաւոր խմբագիր Շահան Գանտահարեան, «Արարատ» օրաթերթի տնօրէնուհի Անի Սարաֆեան Եփրեմեան, ՀՅԴ Լիբանանի Կեդրոնական կոմիտէի անդամ Յակոբ Հաւաթեան, պարգեւատրեալին կողակիցը՝ Դոկտ. Արտա Պոյնէրեան, գերյարգելի եւ գերապատիւ վարդապետներ։ ]:
Նարսիսօ Պինայեան Գարմոնա
Նարսիսոյ Պինայեան Քարմոնա (Narciso Binayán Carmona 24 Սեպտեմբեր 1928 Պուէնոս Այրէս - 1 Դեկտեմբեր 2008, Պուէնոս Այրէս), իրաւաբան եւ լրագրող:
Նարսիսո Պինայեան Գարմոնա, երբեմն «կրտսեր» ածականով Narciso Binayan:
Իրաւաբանական ճիւղին հետեւած է Պուենոս Այրէսի պետական համալսարանին մէջ, սակայն անաւարտ մնացած է:
1960-էն մինչեւ 1991 թուական Պինայեան մաս կազմած է Արժանթինի La Nacionի հնագոյն օրաթերթին խմբագրակազմին:
Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Ա. ի կողմէն ստացած է «Ս.Սահակ-Ս.Մեսրոպ» շքանշանը եւ Լեհաստանի Արժանեաց ոսկեայ շքանշանը:
Տոհմաբանութիւնը եղած էր իր հետաքրքրութեան առանցքներէն մէկը,ուր իր գլխաւոր գործը հանդիսացաւ Historiա Genealogica Argentina (Արժանթինի տոհմաբանական պատմութիւն), որ լոյս տեսած էր 1999 թուականին: Գիրքը նաեւ կը պարունակէ արժանթինահայ համայնքի տոհմաբանութեան մասոն 20 էջնոց հատոր մը:
1958-2000-ին լոյս տեսած իր յօդուածներուն մէկ ընտրանիին հրատարակուած է Dieciseis Estudios Genealogicos (Տասնվեց տոհմաբանական ուսումնասիրութիւններ) հատորին մէջ (2002), ուր ընդգրկած է 1978-ին «Հայ Իշխանուհի Մը Սանթիակօ Տէ Գոմփոստելայի Մէջ ԺԱ. դարուն Իր Տոհմածառը» սպաներէն յօդուած է:
Պինայեանի այլ գործերէն նաեւ յիշենք «Անցեալի Եւ Ապագայի Միջեւ Հայ Քաղութը Արժանթինի ՄԷջ», «Սեւրի Դաշնագիրը Եւ Հայկական Հարցը» եւ այլն:
Նարսիսօ Պինայեան Գարմոնա մահացած է Պուենոս Այրէս, 1 Դեկտեմբեր 2008-ին:
Արտաքին Յղումներ
Narciso Binayán Carmona
Ստորոգութիւն:1928 ծնունդներ Ստորոգութիւն:24 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:2008 մահեր Ստորոգութիւն:1 Դեկտեմբերի մահացածներ
Իվաննա Լինչ
Իվաննա Փաթրիսիա Լինչ, (Evanna Patricia Lynch) ծնած է 16 Օգոստոս, 1991 թուականին, Իռլանտա) իռլանտացի դերասանուհի, երգչուհի եւ գեղեցկուհի մըն է:
Իվաննա Լինչը ճանչցուած է իր Լունա Լաւկուտ կերպարով Հէրի Փոթըրի վիպաշարներուն մէջ։ Ան նաեւ ստեղծած է իր անձնական մեղսակիցները, եւ կատարած է բազմաթիւ նկարահանումներ տարբեր թերթիկներու համար:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:16 Օգոստոսի ծնածներ Ստորոգութիւն:Իրլանտացի դերասաններ Ստորոգութիւն:1991 ծնունդներ
Հրանդ Մարգարեան
Հրանդ Մանուկի Մարգարեան, հայ թատերագիր, բեմադրիչ, բանաստեղծ, քիմիագէտ: Քիմիական գիտութիւններու դոկտոր (1971), փրոֆէսօր (1994):
Կենսագրութիւն
Հրանդ Մարգարեան ծնած է 1938-ին, Իրաքի Պասրա քաղաքը: Նախնական ուսումը ստացած է Մարկիլի Հայ Ազգային Վարժարանին մէջ, ապա յաճախած պետական երկրորդական վարժարան: Աւարտած է Պաղտատի Գիտութեանց Քոլէճը եւ 1962-ին անցած է Ամերիկա, ուր ստացած է Մագիստրոսի ապա դոկտորայի վկայականները տարրաբանութեան մէջ եւ Մագիստրոս վկայականը «Management of Technology» ճիւղին մէջ։ 1966-ին աւարտած է Սթիվենս հիմնարկի (ԱՄՆ) արհեստագիտական ճեմարանը: 1971 -1972-ականներուն եղած է Քոլոմպիա համալսարանի գիտաշխատող, 1994-2005-ականներուն՝ Նիւ Եորքի նահանգային համալսարանի դասախօս, 1967-էն՝ Նիւ Եորքի Համազգային թատերախումբի հիմնադիր-ղեկավար:
Խաչատուր Տէօվլեթեան
Խաչատուր Տէօվլեթեան (Տէվլեթեան Խաչիկ) (1868, Ան­գա­րա­յի նա­հան­գ, Կեսարիա - 1915), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Խաչատուր Տէօվլեթեան ծնած է 1868 թուականին, Ան­գա­րա­յի նա­հան­գի Կեսարիոյ գաւառի, Էվերեկ գաւառակի կեդրոն՝ Էվերեկ աւանի մէջ, որուն վաճառականութիւնը, ճարտարարուեստն ու կրթութիւնը հայերու ձեռքն էին։ Հայրը՝ Տէօվլեթ աղան, յայտնի վաճառական էր եւ առեւտրական կապերով կապուած էր Կեսարիոյ ու Կարնոյ հետ (ըստ Ալպօյեաճեանի՝ վիրաբոյժ էր)։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է Էվերեկի ազգային վարժարանէն ներս։
Հրանդ Մարգարեան
Կենսագրութիւն
Եղած է գիտական հետազօտող ապա՝ տարրաբանութեան Փրոֆեսըր Նիւ Եորք Նահանգի պետական համալսարանին մէջ։ Տոքթորայի ուսման զուգահեռ, թատերական դաստիարակութիւն ստացած է յաճախելով «Circle in the Square», Նիւ Եորք Համալսարան եւ Schrieber Studio թատերական նշանաւոր դպրոցները:
Խաչատուր Տէօվլեթեան
Կենսագրութիւն
Այնուհետեւ աւարտած է՝ Մարզուանի Անատոլիա գոլէճը, ապա՝ Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Այնուհետեւ մեկնած է ԱՄՆ եւ Փենսիլվանիոյ համալսարանի (Ֆիլատելֆիա քաղաք) բժշկական ֆակուլտետի մէջ ուսանած, մասնագիտացած վիրաբուժութեան ուղղութեանբ եւ գործնական հմտութիւններ ստացած է տեղի հիւանդանոցէն ներս։
Հրանդ Մարգարեան
Թատերական գործունէութիւն
Թատերգութիւնները նուիրուած են ամերիկահայ ժամանակակից կեանքի ազգային եւ հոգեբանական խնդիրներուն :
Առաջին անգամ բեմ բաձրացած է 1956-ին, Իրաք Պասրա, Մարկիլ (Մարճիլ), Յակոբ Պարոնեանի՝ Մեծապատիւ Մուրացկաններու մէջ «բանաստեղծի»ն դերով: Առաջին բեմադրութիւնը կատարած է 1958-ին Պաղտատի Հայ Երկսեռ Երիտասարդաց Միութեան մէջ, իր հեղինակած բարեկենդանի «սքէչ»ներով յունական կեդրոնական ձեւաւորումով:
Խաչատուր Տէօվլեթեան
Կենսագրութիւն
Վերադառնալով ծննդավայր, եղած է տեղի միակ բժիշկը ու կարճ ժամանակուան ընթացքին՝ հմուտ վիրաբոյժի եւ սիրուած ազգային գործիչի համբաւ ձեռք ձգած է։ 1914 թուականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսելուն պէս, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ որպէս զինուորական բժիշկ-վիրաբոյժ ծառայած՝ Սեբաստիոյ զինուորական հիւանդանոցին մէջ։ 1915 թուականի Յուլիսի 14-ին, Սեբաստիայէն տարագրութեան ճամբուն վրայ՝ Տերինտերէյի մէջ («Խո­րը ձոր»), Սեբաստիոյ հանրածանօթ արիւնարբու նահանգապետ Մուամմերի հրահանգով սպանուած է անլուր չարչարանքներու ենթարկուելով՝ 47 տարեկան հասակին։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր Ստորոգութիւն:1868 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր
Հրանդ Մարգարեան
Թատերական գործունէութիւն
Մարգարեանի թատերական գործունէութիւնը ծաւալած է Միացեալ Նահանգներու մէջ։ 1967-ին հիմնադրած է «Մասիս» թատերախումբը, որ հետագային վերակոչուած է Համազգայինի Թատերախումբ: 2005-ին հիմնած է Նիւ-Ճըրզի ի «Համազգայինի պատանեկան թատերախումբը»: 1967-էն մինչեւ օրս, 43 տարի շարունակ, ղեկավարն է Համազգայինի Նիւ Եորքի թատերախումբին:
Հեղինակ է 27 թատերախաղերու՝ 24 հայերէն, 2 անգլերէն, 1 հայերէն-անգլերէն: Ղեկավարած է 55 թատերական եյոյթներ: Կատարած է 55 տիպարներու դերեր, որոնցմէ մէկը Assignment Berlin շարժանկարին մէջ։ Հրատարակած է 7 թատերախաղեր, բանաստեղծական հատոր մը՝ «Ենթաեսէն Փշրուած» եւ «Քարաձայն Պատարագ» Արեւմտեան Հայաստան կատարած ուխտագնացութեան առթիւ: Իր թատերախաղերը ներկայացուած են ԱՄՆ, Քանատա, Հայաստան, Լիբանան, Սուրիա, Յունաստան եւ Անգլիա:
2006-ին Հայաստանի Գրողներու Միութեան հրաւէրով, խմբագրած է «Հայաստանի թատերագիրներ» անգլերէն գիրքը:
Մամուլի աշխատակից
2006-էն ի վեր ան անդամ է Համազգայինի «Բագին» պարբերաթերթի խմբագրական կազմին:
Գրականութիւն
16 Մայիս 2015-ին, հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակին նուիրուած ձեռնարկներու ծիրին մէջ, Քալիֆորնիոյ Հայ երիտասարդաց միութեան կազմակերպութեամբ, Հրանդ Մարգարեան կը ներկայացնէ՝ անգլերէն լեզուով հեղինակած, «Նահատակուած հայ գրողները» գիրքը:
Վիքտոր Համբարձումեան
Վիքտոր Համբարձումեան Համազասպի, հայ աստղագէտ եւ աստղաֆիզիկոս, տեսական աստղաֆիզիքայի հիմնադիրներէն մէկը։
Համբարձումեանին աշխատութիւնները կը վերաբերին, աստղերու եւ միգամածութիւններու ֆիզիքայի, արտայարդգողական աստղագիտութեան, աստղային համակարգերու ուժաբանութեան, աստղերու եւ յարդգողերու տիեզերածնութեան եւ մաթեմատիկական ֆիզիկայի, միջուկային ֆիզիկայի բնագաւառներուն։ Սկզբունքօրէն նոր տիեզերածնական հայեցակարգի հեղինակ է։ Ստալինեան մրցանակի կրկնակի (1946, 1950) դափնեկիր, Սոցիալիստական աշխատանքի կրկնակի հերոս (1968, 1978), Հայաստանի ազգային հերոս (1996), Ռուսաստանի Դաշնութեան պետական մրցանակի դափնեկիր, արժանացած է բազմաթիւ ակադեմիական պարգեւներու։ Բիւրականի աստղադիտարանի հիմնադիրն է ։
Կենսագրութիւն
Վիքտոր Համբարձումյան ծնած էր Թիֆլիս, 18 Սեպտեմբեր 1908-ին։ Հայրը՝ Համազասպ Համբարձումեան եղած է իրաւաբան, գրականագէտ։ Նկատելով երեք-չորս տարեկան որդիին՝ թիւերու նկատմամբ ունեցած մեծ հետաքրքրութիւնը, հայրն աւելի լրջօրէն կը զբաղի օժտուած զաւակով՝ զարգացնելով անոր բնատուր բնագիտական ձիրքը ։ Դպրոցական տարիներուն առաւել ցայտուն ցոյց կու տայ թուաբանութեան եւ աստղագիտութեան նկատմամբ անոր հակումները։ Այդ տարիներուն արդէն հրապարակային դասախօսութիւններ կը կարդար ֆիզիքայի (այսինքն՝ բնագիտութիւն անգլ.՝ Physics) եւ աստղագիտութեան խնդիրներու վերաբերեալ։ 1924 թուականի Մարտին՝ 15-ամեայ Համբարձումեան, Երեւանի պետական Համալսարանի անուանի Փրոֆեսէօրներու, դասախօսներու ուսանողներու եւ աշակերտներու համար դասախօսութիւն կը կարդայ Ալպերթ Այնշէայնի (անգլ. Albert Einstein) յարաբերականութեան տեսութեան վերաբերեալ, որ կ՛ընդունուի մեծ հետաքրքրութեամբ ։ Մի քանի ամիս ետք նոյն դասախօսութիւնը կրկին կը կարդայ Թիֆլիսի մէջ ։
1935 թուականին Համբարձումեանին կը շնորհուի ֆիզմաթ գիտութիւններու դոկտորի աստիճան՝ առանց ատենախօսութեան պաշտպանութեան, զոր իրեն գիտական մեծ հեղինակութեան եւ համաշխարհային համբաւի եւ վաստակի արդիւնքն էր։
1939 թուականին կ՝ ընտրուի ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից-անդամ, եւ կը նշանակուի համալսարանի «պրոռեկտոր»՝ (այսինք՝ փոխ տնօրէն անգլ.՝ Vice Rector) գիտակազմակերպչական աշխատանքներու գծով։ 1943-ին կը հիմնադրուի Հայկական ԽՍՀ գիտութիւններու ակադեմիան, Վ. Համբարձումեան կ՝ ընտրուի փոխ նախագահ։ 1947-էն Երեւանի համալսարանի փրոֆեսէօր էր։ 1947-ին կ՝ ընտրուի Հայաստանի գիտութիւններու ակադեմիայի նախագահ՝ փոխարինելով Յովսէփ Օրբելիին։ Այդ պաշտօնին կը վերընտրուի մինչեւ 1993։
1947 թուականին կը հրատարակուի իր յայտնի աշխատանքը՝ «Աստղերու էվոլիւցիան (այսինքն՝ զարգացում անգլ.՝ evolution) եւ աստղաֆիզիկան», որ կ՝ ապացուցէ իր յայտնագործած աստղային համակարգերը՝ աստղասփիւռները, կազմուած են միանման աստղերէն, եւ այդպսով պայմանաւորուած նմանատիպ աստղերու բարձր խտութիւնը։ Համբարձումեանի ստացած արդիւնքներով աստղասփիւռներու տարիքը չէր կարնար գերազանցել մի քանի տասնեակ միլիոն տարին։ Եզրակացուեցաւ նաեւ, որ նոյն աստղասփիւռի բոլոր աստղերը առաջացած են միասին։ Այդպիսով նոյնպէս ապացուցուեցաւ, որ մեր համաստեղութեան մէջ (այսինքն՝ ծիր կաթին կամ անգլ.՝ galaxy) աստղերու յառաջացման ընթացքը (այսինքն՝ արարք կամ ընթացք - անգլ.՝ process) կը շարունակուի, եւ ծեր աստղերու հետ միասին գոյութիւն ունին նաեւ երիտասարդ աստղեր։ Այս աշխատանքին համար Վ. Համբարձումեան 1950-ին արժանացաւ պետական մրցանակի։
1948-1955 թուականներուն եղեր է Միջազգային աստղադիտական միութեան փոխ նախագահ, 1961-1964 թուականներ՝ նախագահ , 1968-1972 թուականներուն՝ Գիտական ընկերութիւններու միջազգային խորհուրդի նախագահ։
1953 թ-ին Վիկտոր Համբարձումեան կ՝ ընտրուի ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս։
1966-ին Բիւրականի աստղադիտարանին մէջ կազմակերպուեցաւ միջազգային աստղագիտական միութեան 29-րդ ժողովը, որ կը վկայէ Բիւրականի աստղադիտարանին մէջ իրականացուող հետազօտութուններուն կարեւորութեան մասին։
Մինչեւ կեանքին վերջը Վիքտոր Համբարձումեան համոզուած էր, որ մեր ժամանակներուն նոյնպէս համաստեղութիւններ (այսինքն՝ ծիր կաթին աստղեր - անգլ.՝ galaxies) կը ծնին։
Վիկտոր Համբարձումեան աշխարհի աւելի քան 30 ազգային ակադեմիաներու եւ միջազգային կազմակերպութիւններու պատուաւոր անդամ էր, իսկ 1958-61 թուականներուն գլխաւորած է միջազգային աստղագիտական ընկերութիւնը։ Ան երկու անգամ ընտրուած է Գիտական միութիւններու համաշխարհային խորհուրդի նախագահ (1966 - 72)։
1993 թուականին կը դառնայ Հայաստանի գիտութիւններու ակադեմիայի պատուաւոր նախագահ։
1994 թուականին արժանացած է Հայաստանի ազգային հերոսի կոչման։
Մահացած է՝ 12 Օգոստոս 1996-ին, Բիւրական։ Թաղուած է Բիւրականի աստղադիտարանի 2.6 մ աստղադիտակէն ոչ հեռու՝ Համբարձումեաններու ընտանեկան գերեզմանատան մէջ։ Անոր առանձնատունն այժմ մեծ գիտնականի տուն-թանգարանն է, իսկ Բիւրականի աստղադիտարանը 1998-էն կը կրէ իր հիմնադիրի անունը։
Ընտանիք
1931 թուականի վերջաւորութեան ամուսնացեր է Վերա Ֆիոտորովնա Քլոչիխինայի հետ։ Չորս զաւակներէն երկուքը՝ Ռաֆայէլը եւ Ռուբէնը, բնագէտներ են (ֆիզիկոսներ, physicist)։
Աստղերու Թաղանթներու Եւ Կազային Միգամածութիւններու բնագիտութիւն
1932 թուականին Լոնտոնի Թագաւորական աստղագիտական ընկերութեան «Monthly Notices» հանդէսը հրապարակեց Համբարձումեանի «On the radiative equilibrium of a planetary nebula» (Մոլորակաձեւ միգամածութեան ճառագայթման հաւասարակշռութեան մասին) յօդուածը, որ այժմ կը համարուի կազային միգամածութիւններու ժամանակակից տեսութեան հիմնաքարը։
Այդ խնդիրին նուիրուած է Համբարձումեանի աշխատութիւններու ամբողջ շարք մը, որոնց մէջ ստեղծուած է աստղերու կազային թաղանթներու եւ կազային միգամածութիւններու տեսութեան հիմքը եւ բացատրուած են անոնց լուսապատկերի շարք մը իւրայատկութիւններ։
Անոր մշակած եղանակները կիրառուած են անկայուն աստղերու կազային թաղանթներու հետազօտման համար։ Այդ աշխատութիւններէն մէկուն մէջ (Ն. Ա. Քոզիրեւի հետ համատեղ) յաջողուած է առաջին անգամ գնահատել նոր աստղերու արտանետած կազային թաղանթներու զանգուածները։ Այդ զանգուածներու գնահատականը շատ էական դեր ունեցաւ աստղերու զարգացման խնդիրները դիտարկելու պահուն։ Մասնաւորապէս, այն առիթ ընձեռեց յայտնաբերելու աստղային անկայունութեան ամենաչնչին բացայայտումները։
Աստղային Համակարգերու Ուժաբանութիւն Եւ Վիճակագրական Մեքենագիտութիւն
Կիրառելով վիճակագրական Մեքենագիտութեան ինքնատիպ եղանակներ՝ Համբարձումեան կարեւոր արդիւնքներ ստացած է։ 1936 թուականին այդ ճանապարհով լուծած է անգլիացի աստղագէտ Արթուր Էտինկթընի առաջադրած թուաբանական խնդիրը՝ գտնել աստղակոյտի աստղերուն տարածական արագութիւններու բաշխումը՝ ունենալով անոնց տեսագծային արագութիւններու բաշխումը։ Այդ խնդիրի լուծումը տպագրուած է «Monthly Notices» հանդէսին մէջ նոյն ինքն Էտինկթընի ներկայացմամբ։ Տասնամեակներ ետք այդ նոյն խնդիրը վերստին ի յայտ եկաւ՝ բժշկական համակարգչային ախտորոշման կապակցութեամբ։ Ի վերջոյ (1979 թուականին), այդ թունաբանական խնդիրի լուծումը նշանաւոր դարձաւ բժշկութեան բնագաւառի Նոպէլեան մրցանակով «Համակարգչային շողանկարի (tomography) մշակման համար»։
Հրանդ Տինք Հիմնարկ
Հրանդ Տինք Հիմնարկը, հասարակական կազմակերպութիւն մըն է, որու կեդրոնատեղին կը գտնուի Պոլսոյ մէջ։ Հիմնադրուած է Հրանդ Տինք ի սպանութենէն ետք, 2007-ին։ Նպատակադրած է աջակցիլ Թուրքիոյ բազմազգ ու բազմաշերտ հասարակութենէ ներս երկխօսութեան զարգացման, հայ եւ թուրք ժողովուրդներու միջեւ նախապաշարումներու վերացման, Թուրքիա-Հայաստան յարաբերութիւններու բնականոնացման գործընթացին։
Վիքտոր Համբարձումեան
Միջաստղային Նիւթի Բնոյթը Եւ Տատանումներու Տեսութիւնը
Վիկտոր Համբարձումեանի աշխատանքներու ամբողջ շարք մը նուիրուած է Կալաքսիի միջաստղային նիւթի հետազօտութեան։ Էական նոր արդիւնք կը ստանայ, որուն համաձայն՝ Կալաքսիի մէջ կլանող նիւթը ունի պատառաձեւ բաշխում եւ լոյսի կլանման պատճառը միջաստղային տարածութեան մէջ բազմաթիւ կազափոշային ամպերու առկայութիւնն է։ Միջաստղային ամպերու ամբողջութեան հետազօտման հզօր միջոց եղաւ տատանումներու տեսութիւնը, որ նոր ուղիներ բացաւ աստղագիտութեան մէջ։
Հրանդ Տինք Հիմնարկ
Հիմնադրութեան Պատմութիւն ու Գործունէութիւն
«Ակօս» շաբաթաթերթի հրատարակութեան տնօրէն Հրանդ Տինքի 19 Յունուար 2007 թուականի սպանութենէն ետք, Տինք ի այրին՝ Ռաքէլ Տինք, ընտանիքն ու բարեկամները գաղափար կը յղանան սպանեալ մտաւորականին առաքելութիւնն ու տեսլականները մարմնացնել ու անոնց իրականացումին համար աշխատիլ հիմնարկի մը միջոցով։ Հիմնարկի հոգաբարձութեան հիմնադիր նախագահն է Ռաքէլ Տինք։ Լայն գետնի վրայ կը զբաղի կրթական, ազգամիջեան յարաբերութիւններու եւ պատմութեան վերաբերող նիւթերով։
Վիքտոր Համբարձումեան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:18 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:12 Օգոստոսի մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ աստղագէտներ Ստորոգութիւն:Հայ ֆիզիկոսներ Ստորոգութիւն:Անձինք թղթադրամներու վրայ
Հրանդ Տինք Հիմնարկ
Հիմնադրութեան Պատմութիւն ու Գործունէութիւն
Հիմնարկը իր հիմնադրման գլխաւոր նպատակը կը հռչակէր հետեւեալը․ «Աշխատիլ հասարակութենէ ներս ստեղծելու տնտեսական, ընկերային եւ մշակութային վստահելի ու առողջ մթնոլորտ մը, նպաստել ժողովրդավար քաղաքացիական գիտակցութեան, մշակութային բազմազանութեան գաղափարի տէր անհատներու զարգացման»։
Հիմնարկը կ՚իրականացնէ ծրագիրներ, որոնք կը միտին զարգացնելու Թուրքիոյ, Հայաստանի եւ եւրոպական հասարակութիւններու միջեւ մշակութային յարաբերութիւնները, ազգայնականութենէ զերծ պատմական ուսումնասիրութիւններու կատարման։
Հիմնարկը կը հաւաքէ, կը դասաւորէ, կը թարգմանէ ու կը հրատարակէ նաեւ Հրանդ Տինք ի յօդուածները, իրեն վերաբերող գրաւոր, տեսողական եւ այլ նիւթեր, կը հրատարակէ գիրքեր , կը կազմակերպէ գիտաժողովներ , արեւմտահայերէնի դասընթացքներ ։
Հիմնարկը ամէն տարի, Հրանդ Տինքի տարեդարձին՝ Սեպտեմբերի 15-ին կը շնորհէ «Հրանդ Տինք» միջազգային մրցանակը ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական հիմնարկներ
Նաւ (թանգարան)
Նաւ թանգարան (հոլ.՝ Museum Het Schip), ամսթերտամեան դպրոցի ճարտարապետական թանգարան, կը գտնուի Հոլանտայի մայրաքաղաք Ամսթերտամի արեւմտեան շրջանին մէջ, Սբարնտամմերպբլանտսուն 140 փողոցին վրայ:
Պատմութիւն
Նաւը կը հանդիսանայ Զանսթրաթ եւ Սբարնտամմերպբլանտսուն փողոցներուն անկիւնը գտնուող ժողովրդային տան երեք բաժանումներէն մէկը, կառուցուած՝ գործարար Քլասա Հիլէի պատուէրով, ճարտարապետ Միշել տէ Քլերխի կողմէ, ամսթերտամեան դպրոցին ոճով: Առանձնաշէնքերը կառուցած են 1914-1921-ականներուն: Տուները վարձակալուած էին Էյկէն Հարտի բնակարանային ընկերութեան կողմէ: Բնակարանները ստացան «պալատներ բանուորներու համար» անուանումը:
1999-ին շէնքը փակուեցաւ վարձակալութեան համար: 2001-էն ի վեր բաժանմունքին տարածքին տեղակայուած է Նաւ թանգարանին հաւաքածոն: Թանգարանը կազմուած է նախկին նամակատնային բաժանմունքէն, տուն-թանգարանէ, որ պատկերացում կու տայ տարածքին մէջ 1920-ականներուն բնակութիւն հաստատած բանուորներուն կեանքին մասին, եւ թանգարան՝ շէնքին պատմութեան եւ ճարտարապետութեան մէջ ամսթերտամեան դպրոցին մասին: 2005-ին նախկին խանութին մէջ բացուեցաւ ճաշարան: Հաւաքածոն կ՛ընդգրկէ քաղաքին շէնքերուն լուսանկարներու ցուցադրութիւնը՝ կրկին ամսթերտամեան դպրոցին ոճով:
Շէնքին ճակատը զարդարուած է քանդակագործ Հիլտօ Քրոբայի (1884-1970) բազմաթիւ քանդակագործական ստեղծագործութիւններով: Բնակելի տան ներքին բակը կազմուած է փոքր այգիներէ, որոնք կը միանան արահետներով: Թանգարանին դիմացի մանկապարտէզին մէջ կը գտնուի բացօթեայ կահոյքի հաւաքածոյ՝ արտայայտչապաշտական դպրոցի ոճով, Փիթր Լուքաս Մարնեթէի (1888-1948) եւ Անտօն Քուրուերսի (1889-1940) աշխատանքները:
Մայիս 2012-էն թանգարանի մասնաճիւղը կը գործէ Ամսթերտամի հարաւային շրջանին մէջ: Կիրակի օրերը այցելութիւնը կը ներառէ նաեւ Նաւագնացութեան տան տարածքով պտոյտ:
Սամուէլ Շմաւոնեան
Սամուէլ Ստեփանի Շմաւոնեան (հաւանաբար 1856, Պոլիս - 1916, Հալէպ), հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է հաւանաբար 1856 թուականին Կոստանդնուպոլսոյ Հայնի թաղամասին մէջ։ Կ. Պոլսոյ հանրայայտ վերապատուելի Ստեփան Շմաւոնեանի որդին։
Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրին մէջ։ 1872 թուականին մեկնած է ԱՄՆ, ուր միաժամանակ աշխատած եւ ուսանած է՝ Քալիֆորնիոյ համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի մէջ։ Համալսարանի 1500 ուսանողներէն միակը եղած է, որ ուսումն աւարտած է ոսկէ մետալով։ Մի քանի տարի աշխատած է զանազան բշժկական հիմնարկներու մէջ եւ հմտացած՝ մասնագիտութեան մէջ։
1885 թուականին վերադարձած է Հալէպ՝ հիւանդ քրոջը, տիկին Ռեբեքա Մարգարեանին բուժելու նպատակով։ Քրոջ ապաքինումէն ետք, հաստատուած է Հալէպի Քասթ Ալ–Հաճար թաղամասը, ուր բացած է իր սեփական հիւանդանոցն ու աշխատած։ Կարճ ժամանակ անց մեծ համբաւ ձեռք ձգած է քաղաքի՝ քրիս­տո­նեայ, մահ­մե­տա­կան եւ հրեայ բնակչութեան շրջապատէն ներս։
Ամուսնացած է պոլսեցի՝ Աղաունի Արամեանի հետ։ Զաւակներ չեն ունեցած։ Աշխոյժ մասնակցութիւն ունեցած է քաղաքին մէջ իրականացուող՝ ազգային, եկեղեցական, կրթական եւ այլ ազգանպաստ միջոցառումներուն։ Նիւթապէս օգնած եւ բարոյապէս քաջալերած է՝ 1909 թուականին, Հալէպի «Աղյոլ» թաղամասի մէջ, դարմանատուն հիմնող սասունցիներուն։ Միաժամանակ աշխատելով այդ դարմանատան մէջ, քննած է հիւանդներուն, հսկած մաքրութեանն ու կարգուկանոնին։ Եղած է ՀԲԸՄ–ի 1910 թ.–ի՝ Հալէպի մէջ հիմնուած մասնաճիւղի, հիմնադիրներէն մէկն ու վարչութեան ցմահ ատենապետը։
1915 թուականին՝ հայերու տարագրութեան եւ Մեծ Եղեռնի ընթացքին, ձգելով գործերը, բարի հրեշտակի մը պէս՝ ընդունած, կերակրած ու հագցուցած է աքսորեալ ազգակիցներուն։ Երբ վերապատուելի Ահարոն Շիրաճեանն ստանձնած է որբանոց-ապաստարան բանալու գործը, բժիշկը դարձած է անոր առաջին բարերարը՝ 200 հնչիւն ոսկի, պատկառելի գումար նուիրաբերելով։
1916 թուականին, թուրքական կառավարութիւնը վտանգաւոր նկատած է ՀԲԸՄ-ի գործունէութիւնը։ 1916 թուականին Ճեմալ փաշան հրաման արձակած է կախաղան բարձրացնել բժշիկին՝ որպէս վտանգաւոր ընկերութեան պարագլուխ, սակայն հայ եւ մուսուլման բնակչութիւնը միասնաբար դիմած է կառավարութեանը եւ կարցած է մահապատժէ փրկել սիրելի բժիշկին կեանքը։
1916 թուականին՝ հազիւ բեկանուած մահավճիռը, վարակուած է տիֆով ու մի քանի օր անց մահացած՝ մօտ 60 տարեկան հասակին։
հակառակ անկայուն քաղաքական իրավիճակին, հալածանքներուն ու աքսորին, բազմազգ թափորը թաց աչքերով ուղեկցած է բժշկի դագաղը։
Բժիշկ Սամուէլ Շմաւոնեան՝ նախօրօք գիտակցած էր, որ իր դէմ մահուան վճիռ արձակուած է։ Երբ կը խնամումէր տիֆով հիւանդ քրոջը՝ Արուսեակ Մարգարեանին, շարունակ կրկնած է. «Ինքս պէտք էի ըլ­լալ թի­ֆու­սէ վա­րա­կո­ւո­ղը, պի­տի նա­խընտ­րէի հի­ւան­դու­թե­ամբ մեռ­նիլ, քան թէ կա­խա­ղա­նի վրայ»։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Կոստանդնուպոլիս ծնածներ Ստորոգութիւն:1916 մահեր Ստորոգութիւն:Հալէպ մահացածներ Ստորոգութիւն:Տիֆէ մահացածներ
Նարնջային Պատերազմ
Նարնջային պատերազմ կամ Նարինջներու պատերազմ (Guerra das Laranjas, Guerre des Oranges, Guerra de las Naranjas), կարճատեւ (երեքշաբաթեան) ռազմական հակամարտութիւն 1801-ին Սպանիոյ եւ Փորթուկալի միջեւ:
Նախադրեալներ
1800-ին դաշնակիցներ Ֆրանսա եւ Իսպանիա, ի դէմս առաջին հիւպատոս Նաբոլէոն Պոնաբարտի եւ սպանացի նախարար Մանուէլ Գոդոյի, պահանջեցին Փորթուկալի թագաորութենէն խզել դաշնակցային յարաբերութիւնները Անգլիական կայսրութեան եւ մտնել Պոնաբարտի դաշինք (ընդդէմ Անգլիոյ)՝ ընդ որուն Ֆրանսայի զիջելով իր ազգային տարածքներու զգալի մասը: Փորթուկալ, որուն դաշնակցային յարաբերութիւնները Անգլիոյ հետ հիմնուած էին դեռեւս 1373-ին Անգլիոյ թագաւոր Էտուարտ III-ի եւ Փորթուկալի կառավարողներ Ֆերնանտու I թագաւորի եւ թագուհի Լեոնորայի միջեւ կնքուած պայմանագիրի վրայ, առաջ քաշուած պահանջները չընդունեց:
1 հոկտեմբեր 1800-ին Սպանիա եւ Ֆրանսա ստորագրեցին Սան Իլդեֆոնսոյի երրորդ պայմանագիրը, որ աւելի ուշ՝ 21 մարտ 1801-ին Արանխուեսի պայմանագրով հաստատուեցաւ : Ըստ յաջորդող՝ 29 յունուար-ի Բադախոսի պայմանագրով Իսպանիա պարտաւորուեցաւ պատերազմ յայտարարել Պուլկարիոյ դէմ, եւ ապրիլ 1801-ին դաշնակից ֆրանսական զօրքերը մօտեցան Պորտուգալիոյ սահմանին:
Պատերազմի ընթացք
Կը համարուի, որ իսպանական զինուորները Գոդոյին ողջունած են նարնջենիի ճիւղերով, որուն պատճառով պատերազմը ստացած է այդ անուանումը : Կամ ալ, վստահ ըլլալով իր յաջողութենէն, Գոդոյը Սպանիոյ թագուհի Մարիա-Լուիզային, որուն նախասիրած անձն էր ան, նարինջներով զամբիւղ ուղարկեց ՝ խոստանալով, որ յաջորդը արդէն Լիսապոնէն կ՛ուղղարկէ : Կարծիք կայ նաեւ, որ ճակատամարտէն առաջ հանդիպում տեղի ուն եցած է պատերազմող կողմերու հրամանատարներու միջեւ, որուն ընթացքին որողուած է, որ Փորթուկալի համար իմաստ չկայ պայքարել Անգլիոյ համար, իսկ Սպանիոյ՝ Ֆրանսայի, եւ բոլոր ռազմական գործողութիւնները անարիւն պատերազմներ են"նարնջային տնկարկներուն մէջ) :
Փորթուկալի զօրքերը (2 հազար հեծելազօր եւ 16 հազար հետեւակներ) կը ղեկավարուէին 82-ամեայ վարչապետ Ժուան Կառլոս տէ Սոուզանի կողմէ (João Carlos de Bragança e Ligne de Sousa Tavares Mascarenhas da Silva), 2-րդ դուքս Լաֆոյնիշը (Duque de Lafões): Ռազմական գործողութիւններու արագընթացութեան պատճառով, ֆրանսացիներու հիմնական ուժերը մեծաւոր Լեկլերի (Charles Victor Emmanuel Leclerc) հրամանատարութեամբ այդպէս ալ չմասնակցեցան մարտերուն:
6 յունիս 1801-ին Բադախոսի մէջ խաղաղութեան պայմանագիր կնքուեցաւ:
Հետեւանքներ
Բադախոսեան պայմանագրով Սպանիա ստացաւ Օլիվենսի փոքր սահմանային շրջան մը, իսկ Փորթուկալ պարտաւորուած է փակել իր նաւահանգիստները անգլիական նաւերու համար եւ 20 միլիոն ֆրանք ռազմատուգանք վճարել ֆրանսաի : Հետագային պայմանագրին մէջ փոփոխութիւններ կատարուեցան. նոր տարբերակը ստորագրուեցաւ 29 Սեպտեմբեր 1801-ին Փորթուկալի թագաւոր Ժուան VI-ի հետ Մատրիտի մէջ :
Անգլիացիներու՝ ֆրանս-Սպանական ծովային ուժերու դէմ Տրաֆալգարեան Ճակատամարտի ընթացքին տարած յաղթանակէն ետք՝ 21 հոկտեմբեր 1805-ին, Փորթուկալի կառավարութիւնը որոշեց վերականգնել յարաբերութիւնները իր վաղեմի դաշնակցի հետ: Ան Պիրենեեան թերակղզիին մէջ պատերազմ մը կատարեց, որուն հետեւանքով չեղարկուեցան Բադախոսեան եւ Մադրիդեան խաղաղութեան համաձայնագրերը:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:19-րդ դարու Պատերազմներ Ստորոգութիւն:Իսպանիոյ Պատերազմներ Ստորոգութիւն:Փորթուկալի Պատերազմներ Ստորոգութիւն:Նաբոլէոնեան Պատերազմներ
Լինուքս
Սովորաբար, այդ ներգործող համակարգերը կը կոչուին ուղղակի Լինուքս, որ ազատ ծրագրային ապահովման եւ առանց գաղտնաբառի, ծրագիրներու ստեղծման վառ, ամէնէն երկարատեւ եւ մեծ տարողութիւն ունեցող օրինակն է։
Ի տարբերութիւն այլ ներգործող համակարգերու մեծամասնութեան, Լինուքսը մէկ պաշտօնական տարածող չունի, փոխարէնը՝ տարբեր կազմակերպութիւններ, կրթական եւ գիտահետազօտական հիմնարկներ կամ պարզապէս խումբեր կը ստեղծեն իրենց տարբերակները՝ բաշխումները (distributions)։
ԳՆՈՒ/Լինուքս  բաշխումներու մէջ յաճախ կը ներմուծուին ՕՀ-ն լրացնող եւ կիրարական ծրագիրները, որոնք թոյլ կու տան տեղադրումէն անմիջապէս ետք ունենալ աշխատանքի պատրաստ լիարժէք, բազմաթիւ գործառնութեան միջավայր մը։
Անհատական նախաձեռնողներու կողմէ, Լինուքսը ժամանակի ընթացքին կ'աջակցի IBM, Hewlett-Packard, Oracle, Novell, Dell, Կուկըլ, Մայքրոսոֆթ եւ Red Hat համակարգերուն հետ, նշանաւոր դառնալով ՕՀ «սպասարկութիւններ»ուն համար։
2006-ի աշնան, հոսթինկ տրամադրող ամէնէն յառաջատար ընկերութիւններուն շուրջ 90%-ին «սպասարկութիւն»ները այսօր կ'աշխատին Linux ՕՀ-ի որեւէ տարբերակով։
Լինուքսը աւելի լայնօրէն ձեւափոխուած է տարբեր ծրագիրներու համար։ Անիկա կ'օգտագործուի ուշիմ համակարգիչներէն մինչեւ բջիջային հեռախօսները, եւ ցանցային սարքերէն մինչեւ տիեզերանաւերը։
Հետզհետէ Լինուքսը հանրամատչելի կը դառնայ անձնական համակարգիչներու շուկային մէջ։
GNU Նախագիծը
1983-ին, Ռիչըրտ Սթոլման հիմնադրած էր GNU Նախագիծը, որուն նպատակն էր ստեղծել աւարտին POSIX համատեղելու, UNIX-անման ներգործող համակարգ մը:
1990-ականներուն GNU-ն կը ստեղծէ համակարգի անհրաժեշտ բաղադրամասերը՝ գրադարանները, մատենաքաղները, հատուածներու խմբագրիչները եւ UNIX-shell-ը, սակայն կը պակսէր հիմնական բաղադրիչը՝ kernel-ը, ՕՀ-ի միջուկը։ 1990-ին GNU նախագիծին վրայ կը սկսի աշխատիլ Mach microkernel-ի վրայ հիմնուած GNU Hurd միջուկը ստեղծելու ուղղութեամբ, սակայն Mach-ի կառուցուածքին առանձնայատկութիւնները դժուարութիւններ կը յառաջացնէին եւ գործընթացը դանդաղ էր։
Լինուքսի Ծնունդը
1991-ին, Հելսինքիի Համալսարանին, ֆինլանտացի ուսանող Լինիւս Տոռվալդսի կողմէ, մէկ այլ միջուկի վրայ սկսած էին աշխատանքները:
Տոռվալդս իր համակարգիչին վրայ կ'օգտագործէր Minix համակարգը, զոր ստեղծած էր Էնտրու Ս. Տանենբաումը իր ուսանողներուն ներգործող համակարգերու նախագիծը դասաւանդելու համար։ Սակայն Տանենբաում չէր արտօներ ուրիշներուն փոփոխութիւն մուծել Minix-ի մէջ, ինչ որ կը մղէ Տոռվալդսը Minix-ը փոխարինողը ստեղծելու։
Տոռվալդս իր միջուկը "Freax" կ'անուանէր՝ անգլերէն free - ազատ/անվճար եւ freak - խենթ բառերու միախառնումով, աւելի ուշ կ'աւելցնէ X տառը, որ յաճախ կ'օգտագործուէր UNIX-անման համակարգերու անուանումներուն։ "Linux" անուանումը կը յօրինէ Հերի Լեմմկեն, որ Ֆիննական Համալսարանի Ցանցին պատկանող FTP սպասարկուին վարչապետն էր (FTP server administrator)։ Linux անուանումը կը յօրինէ գրացուցակի (folder) համար, ուր Տոռվալդսի ստեղծած միջուկը առաջին անգամ հնարաւոր կը դառնայ բեռնաւորել (download)։
Հնչիւնը
Linux բառին ճիշդ հնչիւնը երկար ատեն քննարկման առարկայ դարձած էր ։ 1992-ին Տոռվալդս կ'ըսէ, թէ ինք կը հնչէր՝ ։
Անուանման հետ կապուած տարաձայնութիւնները
Ազատ եւ առանց գաղտնաբառի ծրագրային ապահովման համայնքին մէջ (community) երկար տարիներ անուանման հետ առնչուած կը շարունակուին քննարկումներն ու վէճերը։
Նոյնպէս Ռիչըրտ Սթոլմանի կողմէ հիմանդրուած Ազատ ծրագրային ապահովման հիմնադրամին (FSF- Free Software Foundation) կարծիքով, այդ ներգործող համակարգերը պէտք է անպայման անուանեն GNU/Linux, քանի որ հիմնուած են GNU նախագիծի շրջանակներուն մէջ ստեղծուած բազմաթիւ ծրագիրներու վրայ, իսկ Linux-ը ընդամէնը GNU ներգործող համակարգի միջուկին հնարաւոր իրականացումներէն մէկն է։
Այսպիսով Linux-ի վրայ հիմնուած ՕՀ-ները, անոնք կը դիտարկեն ինչպէս GNU տարբերակ։
Բացի թուարկուած պատճառներէն, FSF-ը կը բերէ շարք մը այլ պատճառներ, օրինակ, որ աւելի լայն շրջանակներու մէջ տարածուելէն ետք կը մոռցուի, որ Linux-ը համայնքին (community) աշխատանքի, համագործակցութեան եւ փիլիսոփայութեան արդիւնք է։
Լինուս Տոռվալդս կ'ըսէ, որ անուանումը այդքան կարեւոր չէ, իսկ մարդոց ՕՀ-ն GNU/Linux անուանելու գաղափարը անհեթեթ է։
Պարզապէս Linux անուանումը շատ աւելի լայն տարածում գտած է լրատուամիջոցներուն եւ մարդոց մէջ, իսկ GNU/Linux անուանումը առօրեայ կեանքի մէջ կ'օգտագործեն միայն սակաւաթիւ մարդիկ եւ շարժման փիլիսոփաները։
"GNU" բառը կը բացակայի նոյնիսկ բազմաթիւ տարածողներու (distributive) պաշտօնական անուանման մէջ։ Հոն լայն տարածուածներէն աչքի ինկող բացառութիւններն են Debian GNU/Linux-ը եւ Knoppix-ը, որոնք պաշտօնապէս իրենց անուանման մէջ ունին GNU բառը։
Բազմաթիւ սկսնակներու համար այս անուանման անորոշութիւնը հարցեր կը յառաջացնէ։ Դէպքերու մեծամասնութիւնը, երբ կ'ըսեն Linux, նկատի ունին GNU/Linux ներգործող համակարգերը։ Գրականութեան մէջ հեղինակները խառնաշփոթէ խուսափելու համար կը նշեն, թէ ինչ նկատի ունին Linux բառը գործածելով։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ներգործող համակարգեր Ստորոգութիւն:Ազատ ծրագրային ապահովում Ստորոգութիւն:Լինիւքս
Հեթանոսական Տաճար (Թուաբանական Վերլուծում)
Չափերու Համեմատութիւններ եւ Իրենց Նշանակութիւնները
Տաճարի մը լայնքն ու երկայնքը նոյն չափով պէտք է չափուին, բայց նոյն թիւերով: Եթէ մէկը 10 չափ է, միւսը՝ 9 չափ պէտք է ըլլայ: Ըստ Վիտրուվիոսի լայնքը երկայնքին կէսը պէտք է ըլլայ, լայնքը՝ L, իսկ երկայնքը՝  E գիրերով ներկայացնել.
\frac{L}{E} = × \frac{1}{2}
Հին ժամանակներէն, հաւանաբար սկիզբը, Եգիպտական թիւերուն տրուած է որոշ իմաստ մը: Օրինակ՝ եթէ Զեւսի, Եուփիտըրի կամ իրենց համարժէք աստուծոյ մը համար շինուածք մըն է կառոյցը, լայնք առ երկայնք 10 առ 9 ըլլալու է. Ափրոդիտէ, Աթենա, Կիպէլ(սուրիական աստուածուհին) կամ նմաներ՝ 12 առ 11 պէտք է ըլլայ: Պագոս՝ 48 առ 49, մարդկային աստուածներ՝ Ապողոն, Հերակլէս, Վահագն, աստուածացած Կայսրեր՝ 50 եւ 49: Երբ 12 եւ 13՝ թոյլատուութեան տաճար մըն է, բոլոր տեսակ աստուածներ կրնան հոն մտնել:
Երբ թիւերը 7 եւ 8 են, Բարշամինին-Բաալշամինին՝ երկինքի տէր աստուծոյ տաճարն է, նոյն աւանդը շարունակուած է քրիստոնէական շրջանին. որով երկնային էակներու նուիրուած եկեղեցիներ, ինչպէս Սուրբ Փրկիչ, Յովհաննէս Մկրտիչ եւ նմաներ, նաեւ վայրեր, որոնք երկինքին հետ յարաբերութեան մէջ եղած են, ինչպէս Էջմիածին, Յարութեան Եկեղեցին եւ Ժայռի Մզկիթը՝ Երուսաղէմ:
Երբ եկեղեցին մէկ առաքեալի նուիրուած է, 7 եւ 6 է, երբ առաքելոց է՝ 6 եւ 5 է: Իսկ տեղական սուրբերու, ինչպէս նաեւ զինուորական սուրբերու, ինչպէս Սուրբ Գէորգ՝ 50 եւ 49 է: Հասարակ եկեղեցիներ՝ 4 եւ 5, կամ 2 եւ 3, 4 եւ 3:
Ճարտարագիտական Պատմութիւն
Եւկլիդոս իր «Երկրաչափութիւն» գրքին Ժ․ գլխուն մէջ համաչափութեան երկու տեսակ կը սահմանէ, առաջին՝ իբր թիւ առ թիւ, ինչպէս վերը՝ 9 առ տասը, իսկ երկրորդը՝ թիւի մը քառակուսի արմատը առ ուրիշ թիւին քառակուսի արմատին։ Այս երկրորդ սահմանումը բնական արդիւնք է թիւերու երկրաչափական շարքի մը եզրերը նկատելուն։ Օրինակ, 10 եւ 9 եզրերուն եթէ փափաքինք միջին եզր մը գտնել (\sqrt{10x9} այդ թիւն է) եւ \sqrt{10x9} առ 9 ունեցած համեմատութիւնը 10 քառակուսի արմատին առ իննին քառակուսի արմատին համեմատութիւնն է, եւ եթէ երկրորդ միջին համեմատական մը գտնենք միջինին եւ որեւէ առաջին երկու թիւերէն մէկուն մէջ, կ'ունենանք չորրորդ արմատականներու համեմատութիւն։ Այսպէս՝ Եւկլիդիոսի գրքին Ժ․ գլուխը՝ ամբողջութեամբ ճարտարագէտին կ'ըսէ թէ՝ իր գտած գիծը առաջին առած չափով կրնայ չափուիլ թէ ոչ։ Եթէ ոչ է պէտք է գիծը երկրաչափականօրէն բաժնել պէտք եղած մասերու։
Գառնիի Տաճարի Թուաբանական Մանրամասն Վերլուծութիւն
Այս ներածութեան լոյսին տակ քննենք Գառնիի տաճառին վերականգնումի չափերը ըստ Ա․ Սահինեանի գրութեան։ Ան Գառնիի տաճարին լայնքը գտած է 1024․8 սմ․, իսկ երկայնքը 1448․2 սմ․
\frac{L}{E} = =  1024․8 ի փոխարէն 1024․03․