cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Գերզգայութիւն
Գերզգայնութիւն բառի սահմանում
«Ալերժի» բառը առաջին անգամ 1906-ին գործածուած է գերմանացի Քլեմէնզ Վօն Փիրքէ Clemens von Pirquetանունով բժիշկի մը կողմէ: Ազմա- Թոքերու հետ առնչուած գերզգայնութիւնը ունի իր ժառանգական ազդակը: Ենթական շնչելով գերզգայնութիւն յառաջացնող նիւթը, պատճառ կը դառնայ Ազմայի գոյացման, որուն կ՛ընկերակցի շունչի նեղութիւն եւ սուլոց:Ըստ աշխարհագրական դիրքի եւ երկրի կլիմայական պայմաններուն, աշխարհի մէկէն տասնութ առ հարիւր բնակչութիւնը կը տառապի Ազմա- թոքերու գերզգայնութենէ: Գերզգայնութիւն յառաջացնող նիւթերը կրնան ըլլալ փոշին, ինչպէս նաեւ ծաղիկներու փոշին, անասուններու մազը, տարբեր փետուրները, բուրդը, գորգը, տարբեր խաղալիքները, իրերը, ինչպէս նաեւ մուշտակը, անուշահոտը եւ այլն: Նոյնանման նիւթեր կրնան յառաջացնել նաեւ քիթի գերզգայնութիւնը: Ախտանշանները կ՛ըլլան քիթի քերուըտուքը, փռնգտալը:Քիթի գերզգայութիւն ունին մօտաւորապէս աշխարհի քսան առ հարիւր բնակչութիւնը: Իսկ եթէ նոյն նիւթերը աչքի մօտ ըլլան, տեղի կ՛ունենայ աչքի գերզգայնութիւնը: Մորթի պարագային գերզգայնութիւնը կը յառաջանայ, երբ ենթական եւ նիւթը շփում կ՛ունենան իրարու հետ: Նշեալ նիւթերը կրնան յառաջացնել գերզգայնութիւն, ինչպէս՝ օճառը, լուացքի դեղը:Մորթի գերզգայութիւն ունին մօտաւորապէս աշխարհի քսան առ հարիւր բնակչութիւնը: Ուտելիքներէ յառաջացող գերզգայնութիւնը կրնայ պատճառել մորթի քարտէսի նման ճերմակ եւ վարդագոյն երեւոյթը:Ուտելիքներու հանդէպ գերզգայութիւն ունին մօտաւորապէս աշխարհի վեց առ հարիւր բնակչութիւնը: Երբ գերզգայնութիւնը առկայ է, մարմինը կը հակադարձէ արտադրելով հակամարմիններ: Հակամարմիններու գլխաւորը IgE տեսակն է: Այս բաժինով կարելի է նշել նաեւ «Մասթ» բջիջները, ինչպէս նաեւ Հիսթամինը: Արեան քննութիւններու ճամբով կարելի է ստուգել քանակը IgE-ներու, ինչպէս նաեւ անոնց զանազան տեսակները՝ մանրամասնօրէն ներկայացնելով ցանկը գերզգայնութիւն յառաջացնող տարբեր նիւթերու:
Դեղերու հետ առնչուած գերզգայնութիւն ալ գոյութիւն ունի, յատկապէս՝ Փենիսելինը (Penicilin): Ենթական որեւէ մէկ ժամանակ կրնայ ունենալ Փենիսելինի նկատմամբ գերզգայնութիւն, ինչպէս նաեւ հետագային կրնայ անհետանալ այդ գերզգայնութիւնը: Այս պարագային, երբ Փենիսելինը պիտի տրուի ենթակային մկանային սրսկումի ճամբով, պէտք է ատիկա ըլլայ շատ զգուշօրէն եւ անմիջական բուժօգնութեան պայմաններու ներքեւ:
Ծանօթագրութիւն
1. McConnell, Thomas H. (2007). The nature of disease : pathology for the health professions. Baltimore, Mar.: Lippincott Williams & Wilkins. p. 159. ISBN 978-0-7817-5317-3. 2."Types of Allergic Diseases". NIAID. May 29, 2015. Retrieved 17 June 2015. 3."Environmental Allergies: Symptoms". NIAID. April 22, 2015. Retrieved 19 June 2015.
Հրաչեայ Քոչար
Հրաչեայ Քոչար (Գաբրիէլեան) (19 Յունուար (1 Փետրուար) 1910, Արեւմ.Հայաստան - 2 Մայիս 1965, Երեւան), հայ արձակագիր, հրապարակախօս, ՀԽՍՀ պետական մրցանակի առաջին դափնեկիր (1967, «Նահապետը» վիպակի համար), ԽՍՀՄ գրողներու միութեան անդամ (1934-էն)։
Ծնած է Արեւմտեան Հայաստան, Բագրեւանդ գաւառի Ղումլիպուճաղ գիւղին մէջ։ Գաղթի ժամանակ ծնողքը կորսնցուցած, կը փրկուի Ցեղասպանութենէն՝ թուրքերուն կողմէն իրականացուած կոտորածներէն, համագիւղացիներուն հետ կ՛անցնի Արեւելեան Հայաստան (Հայաստանի Արարատեան դաշտի գիւղերը)։ Ապա՝ 1927 ին Երեւան, ուր կ'ամբողջացնէ ուսումը ու կը վարէ խմբագրական պաշտօն։ 1930–ական տարիներուն կը գրէ առաջին վիպակներն ու պատմուածքները։
Աշխարհամարտի տարիները
Աշխարհամարտի տարիները իբրեւ լրագրող կը միանայ Կարմիր Բանակին ու մարտերուն կը հետեւի։ Պատերազմէն դարձին՝ վարչական-խմբագրական բարձր դիրքերու վրայ է իբրեւ՝ Գրողներու միութեան քարտուղար, խմբագիր՝ «Սովետական Գրականութիւն» պաշտօնաթերթին, 1954 թուականին խմբագիր՝ «Ոզնի» երգիծական հանդէսին։ Կը հրատարակէ վէպեր, հրապարակագրական գործեր՝ մեծ մասամբ նուիրուած խորհրդային (ոչ-ազգային) նիւթերու։
Լիբանան այցելութիւն
Սովիետական Հայաստանի առաջին մտաւորականն է որ Լիբանան կու գայ, (1961 Յունուարի վերջաւորութեան)։ Այցելութեան ընթացքին, կ՛ այցելէ հայկական կրթական հաստատութիւններ (կը հանդիպի Ն․ Փալանճեան ճեմարանի տնօրէն՝ Սիմոն Վրացեանին) եւ կառոյցներ։
Հայաստան վերադարձին, զգալի կ՛ըլլայ անոր քաղաքական եւ գաղափարական ընբռնումներուն մէջ ունեցած շրջադարձը։ Ան է որ Հայաստանի իշխանութիւններէն կը պահանջէ հաստատել Հայաստանի արտաքին նախարարութիւն մը, հրատարակել Ֆրանց Վերֆելի «Մուսա Լեռան 40 օրերը», Շանթի գործերը, Սարդարապատի բլուրին վրայ կառուցել յուշահամալիր մը, վերականգնել զօր․ Անդրանիկին անունը, կերտել Եղեռնի յուշարձան մը, մեծ շուքով նշել Եղեռնի յիսնամեակը․․․։
Կեանքին վերջին տարիները
Կեանքին վերջին տարիներուն, ուշագրաւ վերադարձով մը իր ազգային ակունքներու՝ Հ. Քոչար կը գրէ ներշնչեալ վիպակներու շարք մը՝ «Սպիտակ Գիրքը», որուն մաս կազմող «Նահապետ»ը, «Կարօտ»ը  եւ  այլ  կտորներ  պիտի  տարածուին ու ճանչցուին  նաեւ շարժանկարի ճամբով։ Անոնք նոր արժէք կու տան  իր  գործին, սրբագրելով կուսակցական-քարոզչական գրականութեան նուիրուած գործիչ դիմագիծ  մը։ Մահացած է Երեւան ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1 Փետրուարի ծնածներ Ստորոգութիւն:2 Մայիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:1910 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1965 մահեր Ստորոգութիւն:Բագրեւանդ ծնածներ Ստորոգութիւն:Երեւան մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ Ստորոգութիւն:ԽՍՀՄ գրողներու միութեան անդամներ Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ
Վլատիմիր Լենին
Վլատիմիր Իլիչ Լենին, ռուս յեղափոխական գործիչ եւ պոլշեւիք, Հոկտեմբերեան յեղափոխութեան ղեկավար, Ռուսական Խորհրդային Ընկերվարական Հանրապետության առաջին ղեկավարը եւ ԽՍՀՄ փաստացի ղեկավարը 1922 թուականէն։ Վլատիմիր Լենինի կողմէն Մարքսիստական փիլիսոփայութեան յետագայ զարգացման շնորհիւ այդ յեղափոխական ուսմունքը կոչուեցաւ Լենինիզմ
Կենսագրութիւն
Լենինը 1887 թուականին ընդունուեր է Կազանի Համալսարանի իրաւաբանական ֆակուլտետը, բայց դեկտեմբերին ուսանողական ցույցերուն մասնակցելու համար հեռացուեր է եւ աքսորուեր է։ 1891 թուականին աւարտական քննութիւններ յանձներ է Սանկտ Պեթերպուրկի համալսարանի իրաւաբանական ֆակուլտետին մէջ։ 1893 թուականին տեղափոխուեր է Սանկտ Պեթերպուրկ, մասնակցեր է «Բանուոր դասակարգի Ազատագրութեան Պայքարի Միութեան» ստեղծմանը եւ ձերբկարուեր է։ 1897 թուականին 3 տարիով աքսորուեր է Ենիսեյան նահանգի Շուշենսկոյէ գիւղ։ 1900 թուականին մեկներ է արտասահման, փիլիսոփա մարքսիզմի տեսաբան Գեորգի Պլեխանովի եւ ուրիշներու հետ սկսեր է «Իսկրա» («Կայծ») թերթի տպագրութիւնը։ Ռուսաստանի Սոցեալ Դեմոկրադական Բանուորական Կուսակցութեան (ՌՍԲԿ) 2-րդ համագումարին (1903) թուականին ստեղծեր է Բոլշեւիկներու կուսակցութիւնը։
Գործունէութիւնը
Լենինը Քարլ Մարքսի եւ Ֆրիտրիխ Էնկելսի գաղափարներուն հավատարիմ հետեւորդն էր եւ ձգտեր է ատոնք կիրառել Ռուսաստանի հասարակական զարգացման խնդիրները լուծելու համար։ Ընդունելով ռուս մարքսիստներու տեսակետն այն մասին, թե երկիրը թեւակոխած է զարգացման կապիտալիստական ուղի, ան պաշտպաներ է բուրժուադեմոկրատական հեղափոխութեան անհրաժեշտութիւնը Ռուսաստանի եւ անոր վերափոխումը սոցիալիստական յեղափոխության։ Հեղափոխական պայքարի հիմնական միջոցը Լենինը համարեր է պրոֆեսիոնալ հեղափոխականներու կուսակցութեան ստեղծումը՝ ի տարբերութիւն դումայական սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցություններու։ Առաջ քաշեր է կապիտալիզմի զարգացման բարձրագույն՝ իմպերիալիզմի փուլին անցնելու գաղափարը եւ անոր հիման վրա եզրակացրեր, որ Եւրոպայի առաջաւոր երկրները հասունցեր են համաշխարհային սոցիալիստական յեղափոխության համար, որը պիտի սկսի Ռուսաստանը՝ որպէս համաշխարհային իմպերիալիստական համակարգի ամենաթույլ օղակ։ Խորհրդարանական ժողովրդավարութեան փոխարէն պաշտպաներ է պրոլետարիատի (չունեւոր բանուոր դասակարգ) դիկտաթուրան՝ որպէս սոցիալիզմի եւ կոմունիզմի կառուցման գործիք։ Լենինի մահվանէն յետոյ անոր մշակած տեսութիւնը ԽՍՀՄ-ի եւ շարք մը սոցիալիստական երկրներուն կանոնակարգվեր եւ կոչվեր է լենինիզմ։
Գրական գործունէութիւնը
Լենինի հիմնական երկերն են «Ի՞նչ են «ժողովուրդի բարեկամները», եւ ինչպէ՞ս անոնք կը պայքարին սոցիալ-դեմոկրատներու դէմ» (1894 թվական), «Կապիտալիզմի զարգացումը Ռուսաստանի մէջ» (1899 թվական), «Ի՞նչ ընել» (1902 թվական, «Մէկ քայլ՝ առաջ, երկու քայլ՝ ետ» (1904 թվական), «Մատերիալիզմ եւ էմպիրիոկրիտիզմ» (1908 թվական), «Իմպերիալիզմը որպէս կապիտալիզմի բարձրագույն աստիճան» (1916 թվական), «Պետութիւն եւ հեղափոխութիւն», «Ձախութեան» մանկական հիվանդութիւնը կոմունիզմի մեջ» (երկուքն ալ՝ 1917 թվական) «Նամակ համագումարին» (1922 թվական), «Էջեր օրագրէն», «Կոոպերացիայի մասին», «Մեր յեղափոխութեան մասին» (երեքն ալ՝ 1923 թուական) եւ այլն։
Լենինը եւ Հայաստանը
Լենինը տարբեր առիթներով անդրադարձեր է հայ ժողովորրդի եւ Հայաստանի համար ճակատագրական նշանակութեան հարցերուն։ Անձնական եւ նամակագրական կապեր ունեցեր է ճանաչուած հայ մարքսիստներ Իսահակ Լալայանցի, Բոգդան Կնունյանցի, Ստեփան Շահումյանի, Սուրեն Սպանդարյանի եւ ուրիշներու հետ։ 1917 թվականի դեկտեմբերի 29-ին Խորհրդային Ռուսաստանի կառավարութիւնը Լենինի ստորագրութեամբ ընդուներ է «Թուրքահայաստանի մասին» դեկրետը (որոշում), որով պաշտպանում էր հայերու ինքնորոշման իրավունքը՝ ընդհուպ լիակատար անկախութիւնը՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914–1918 թվականներ) ժամանակ ռուսական զորքերու գրաված Հայաստանի տարածքին։ Սակայն, իր իսկ նախաձեռնութեամբ զորքերն այդ տարածքէն դուրս բերելով, զրկեց այդ դեկրետն իրագործելու հնարավորությունէն։
Լենինի գլխավորած կառավարութիւնը ճանաչեր է Հայաստանի առաջին հանրապետութիւնը (1918–1920 թուականներ), սակայն միաժամանակ ձգտեր է այնտեղ հաստատել խորհրդային կարգեր եւ Խորհրդային Ռուսաստանի գերիշխանութիւնը։ Առաջնորդուելով համաշխարհային սոցիալիստական յեղափոխութեան մոտալուտ հաղթանակի գաղափարներով՝ մերձեցեր է քեմալական Թուրքիային եւ, անտեսելով հայ ժողովրդի կենսական շահերը, 1921 թվականի մարտի 16-ի Մոսկուայի պայմանագրով Հայաստանի Կարսի մարզը եւ Սուրմալուի գավառը զիջեր է Թուրքիային։ Հայ ժողովրդի շահերը ոտնահարուեր են նաեւ 1921–1923 թվականներուն Անդրկովկասի մէջ ազգային տարածքային խնդիրներու լուծման ժամանակ. Լեռնային Ղարաբաղն ու Նախիջեւանը յանձնվեր են Ազրպէյճանին, Ջավախքը՝ Վրաստանին։ Լենինի երկերը հայերէն հրատարակուեր են 1903 թուականէն։ Լենինի անունով կը կոչուէին Գյումրի քաղաքը (1924–1990 թուականներուն՝ Լենինական), հանրապետութեան խոշոր քաղաքներու գլխավոր հրապարակներն ու փողոցները։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ռուս յեղափոխականներ Ստորոգութիւն:22 Ապրիլի ծնածներ Ստորոգութիւն:21 Յունուարի մահացածներ
Ալաթոնիսի, Ֆուրնի
Ալաթոնիսի կամ Ալաֆոնիսի (յուն․՝ Αλατονήσι Φούρνων կամ Αλαφονήσι)․ կղզի․ մաս կը կազմէ Ֆուրնի կղզեխումբին։ Արեւելեան Էգէական ծով, Յունաստան։
Տարածութիւնն է 0,298 քլ², եւ բարձրագոյն կէտը 92 մ․ է։
Բնապահպանում
Ալաթոնիսի ունի հարուստ բուսական եւ կենդանական աշխարհ եւ մերձակայ Իքարիա, Ֆուրնի եւ Թիմենա կղզիներուն նման արձանագրուած է ՆԱԹՈՒՐԱ 2000 բնապահպանութեան ծրագրին։
Ըստ 2011-ի մարդահամարին, կղզին անբնալ է։
Շարժական Գրադարան
Շարժական գրադարան, դարակներով կամ ցուցապահարաններով սարքաւորուած փոխադրամիջոցային միջոց՝ գիրքեր տեղափոխելու համար։ Փոքր եւ հեռաւոր բնակավայրերու համար շատ լաւ միջոց մըն է, ուր սովորական գրադարան ստեղծելը նպատակայարմար չէ։ Արեւմտեան երկիրներու մէջ շարժական գրադարանները երբեմն նախատեսուած էին հաշմանդամութիւն ունեցող այն անձերու համար, որոնք տեղաշարժման դժուարութիւն ունէին։
Քենիոյ մէջ այս նպատակով բեռնակիր կենդանիներ կ՛օգտագործեն, իսկ Վենեզուելայի մէջ գիրքերը դժուար անցանելի լեռնային շրջաններ կը տանին էշերու եւ ջորիներու վրայ։
Պատմութիւն
ԱՄՆ-ի մէջ առաջին շարժողական գրադարանը ի յայտ եկաւ 1904-ին (ըստ այլ տուեալներու՝ 1905 -ին) Մերիլենդ նահանգին մէջ։ Անոր հեղինակը Մերի Թիթկոմպն էր (1857–1932) ։ Գերմանիոյ մէջ առաջին անգամ այսպիսի գրադարան ստեղծուեցաւ 1920-ական թուականներուն Միւնիխի մէջ՝ փողոցի ինքնաշարժի հիման վրայ։ 1926-ին Վորմս քաղաքի գրադարանը հանրակառք մը պատրաստեց այս նպատակին համար։
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Գրադարաններ
Սերգէյ Քոչարեան
Սերգէյ Ալֆրետ Քոչարեան, խորհրդային հայ բեմադրիչ, ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1941), ԽՄԿԿ անդամ 1944 թուականէն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ Ստորոգութիւն:20 Ապրիլի ծնածներ
Սեն Արեւշատեան
Արեւշատեան անդամ էր Փարիզի մէջ Միջազգային Արարատ Ակադեմիոյ 1993 թուականէն ի վեր, ինչպէս նաեւ անդամ էր Միջազգային Բնական եւ Ընկերային Գիտութիւններու Ակադեմիոյ: Ան հիմնադիրն ու ատենապետն էր Հայաստանի Մշակութային Հիմնադրամին (1986–1989), ինչպէս նաեւ պարգեւատրուած է Երեւանի Պատուաւոր Քաղաքացիի տիտղոսը: Արեւշատեան պարգեւատրուած է Աշխատանքային Կարմիր Դրօշի Շքանշանը:
Մուսա Լեռ
Մուսա Լեռ, Մուսա լերան փեշերուն գտնուող հայաբնակ 6 գիւղերուն մէջ արդէն կանուխէն կազմակերպուած է Դաշնակցութիւնը։ Յեղափոխական գործիչներ աշխատանք կը տանէին ժողովուրդը զինելու եւ ինքնապաշտպանութեան վարժեցնելու։ Սակայն անոնք դեր պատրաստ չէին թուրքերուն տեղահանութեան հրահանգին։ Տեղահանութեան հրամանը տրուեցաւ Յուլիսի վերջը անոնք սարսափով ընդունեցին։
Լէօ Թոլսթոյ
Ծագում
Սերած է ազնուական ընտանիքէ մը։ Հօրենական նախնիներէն էր կոմս Պետրոս Անտրէ Թոլսթոյը, որ յայտնի է արքայազուն Ալեքսէյ Պետրոսի հետաքննութեան մէջ իր ունեցած դերով, որու համար ալ ան նշանակուած է «Գաղտնի գրասենեակ»ի ղեկավար: ։ Պետրոս Անտրէեւիչի թոռան՝ Իլիա Անտրէեւիչի նկարագրութիւնը տրուած է Թոլսթոյի «Պատերազմ եւ Խաղաղութիւն» ստեղծագործութեան մէջ, ուր կը մարմնաւորէ բարեհոգի կոմս Ռոսթովը։ Իլիա Անտրէեւիչի տղան՝ Նիքոլայ Անտրէեւիչ Թոլսթոյը (1794-1837) Լէօ Նիքոլաեւիչ Թոլսթոյի հայրն էր։ Լէօ Թոլսթոյի հայրը որոշ կենսագրական եւ բնաւորութեան գիծերով նմանութիւններ ունէր Նիքոլայի հօրը՝ Նիքոլայ Ռոստովի «Մանկութիւն» (Childhood) եւ «Պատանեկութիւն» (Boyhood) ստեղծագործութիւններուն մէջ, ինչպէս նաեւ «Պատերազմ եւ Խաղաղութիւն» (War and Peace) ստեղծագործութեան մէջ։ Բայց իրական կեանքին մէջ ան տարբեր էր Նիքոլայ Ռոսթովէն ոչ միայն լաւ կրթութեամբ, այլեւ համոզումներով, որոնք չէին թոյլատրեր ծառայել Նիքոլայ Առաջինին։ Ան կը մասնակցի Ռուսաստանի կողմէ Նափոլէոնի դէմ կազմակերպուած Ռուսաստանի արտասահմանեան բանակի արշաւանքին, միաժամանակ կը մասնակցի Լէյփզիկի «Ժողովուրդներու Պայքարին», կալանուելով ֆրանսացիներէն, սակայն կը յաջողի փախուստի դիմել եւ հաշտութիւն կնքուելէն ետք կը ձգէ Փաւլոկրատեան գուսարական գունդի (հեծելազօրքի) գնդապետի իր պաշտօնը։ Անմիջապէս պաշտօնէն հեռանալէն ետք կը ստիպուի անցնիլ ծառայողական աշխատանքի, որպէսզի հօր՝ Քազանի (Kazan -Volga region) նահանգապետին, պարտքերուն պատճառով երկար ժամանակով չբանտարկուի, որ մահացած էր պաշտօնի չարաշահման համար կիրառուած հետաքննութեան ընթացքին։ Հօր բացասական կերպարը կ'օգնէ, որ Նիքոլայ Իլյիչը ընտրէ իր կեանքի իտէալը․ անկախ անձնական կեանք՝ ընտանեկան երջանկութեամբ ։ Իր գործերը կարգաւորելու համար Նիքոլայ Իլյիչ (ինչպէս Նիքոլայ Ռոստով) կ'ամուսնանայ ո՛չ այնքան երիտասարդ իշխանուհի՝ Մարիա Նիքոլայեւնայի հետ, 1822-ին, վերջինս Վոլքոնսքիներու տոհմէն էր, ուստի ամուսնութիւնը կը յաջողի։ Անոնք կ'ունենան հինգ զաւակներ՝ Նիքոլայ (1823-1860), Սերգէյ (1826-1904), Տմիթրի (1827-1856), Լէօ եւ Մարիա (1830-1912)։
Մուսա Լեռ
Սուէտիոյ բնակիչներուն մէկ մասը հաւատալով թուրքերուն, թէ տեղահանութիւնը ժամանակաւոր է անոնք բռնեցին Աքսորի ճամբան։ Մնացեալ 4200 հոգին Մուսա-լեռ բարձրաձան եւ քաջաբար կռուեցան աւելի քան 40 օր։
Լէօ Թոլսթոյ
Ծագում
Լէօ Թոլսթոյի մօր մեծ հայրը եքաթերինեան սպայ էր՝ Նիքոլայ Սերգէեւիչ Վոլքոնսքի, որ քանի մը նմանութիւններ ունէր դաժան ծերուկ Փոլկոնսկի իշխանին «Պատերազմ եւ Խաղաղութիւն» (War and Peace) ստեղծագործութեան մէջ։ Լէօ Թոլսթոյի մայրը որոշ դրուագներու մէջ նման է Իշխանուհի Մարիային՝ կրկին «Պատերազմ եւ Խաղաղութիւն»-էն, որ հիանալի պատմասաց էր։
Մուսա Լեռ
Մուսա լերան ինքնապաշտպանութիւնը կը ղեկավարէր Մովսէս Տէր Գալուստեան։ 12-16 տարեկան պատանիներ իրենց կեանքը վտանքելով լուրեր կը բերէին։ Ձայնասփիւր եւ հեռախօս չկար այդ օրերուն։ Վերջապէս Սեպտեմբեր 10-ին Միջերկրական Ծովէն Ֆրանսական նաւ մը կը հասնի եւ կը փոխադրէ իրենց դէպի Եգիպտոս։
Լէօ Թոլսթոյ
Ծագում
Բացի Վոլքոնսքիներէն, Լէօ Թոլսթոյ բարեկամական կապեր ունէր նաեւ այլ ազնուական ընտանիքներու հետ, ինչպէս Կորչաքովները, Թրուպեցքիները եւ այլն։
Մանկութիւն
Լէօ Թոլսթոյ ծնած է 28 Օգոստոս 1828-ին, Թուլսքի նահանգի Քրափիվէնյըն գաւառը, մօր ժառանգած կալուածին մէջ՝ Եասնաիա Փոլիանա։ Ընտանիքին չորրորդ զաւակն էր։ 1830-ին, երբ տակաւին երկու տարեկան չէր դարձած, մայրը կը մահանայ՝ դստեր ծնունդէն կէս տարի ետք, այսպէս կոչուած՝ «յետծննդեան տենդէն» ։
Մուսա Լեռ
Աւստրիացի գրող «Ֆրանս Վերֆէլ» հայերու պայքարէն ներշնչուած գրած է «Մուսա լերան 40 օրերը» եւ այսօր մաս կը կազմէ Հայոց Ցեղասպանութեան գրականութեան։
Տե՛ս նաեւ
Ստորոգութիւն:Կիլիկեան Հայաստանի աշխարհագրութիւն
Լէօ Թոլսթոյ
Մանկութիւն
Որբացած մանուկներուն դաստիարակութիւնը կը ստանձնէ հեռաւոր ազգական մը՝ Թ. Երկոլսքաիան։ 1837-ին ընտանիքը կը տեղափոխուի Մոսկուա՝ հաստատուելով Փլիւշչիխա, քանի որ անդրանիկ որդին կը պատրաստուէր համալսարան ընդունուելու։ Շուտով յանկարծամահ կ'ըլլայ հայրը՝ Նիքոլայ Իլէիչը, անկատար ձգելով գործերը (նեռարեալ՝ ընտանեկան ունեցուածքին հետ կապուած որոշ դատական խնդիրներ):Երեք կրտսեր երեխաները կրկին կը հաստատուին Եասնաիա Փոլիանա (ուր կը գտնուի Թոլսթոյի թանգարանը): Անոնց կ'ուղեկցին Երկոլսքաիան եւ Թոլսթոյի հօրաքրոջ երեխաներուն խնամակալ նշանակուած կոմսուհի՝ Ա․ Օսթըն Սաքընը։ Հոս Լէօ Նիքոլայեւիչ կը մնայ մինչեւ կոմսուհի Օսթըն Սաքընի մահը՝ 1840: Մանուկները ստիպուած կը տեղափոխուին Քազան՝ իրենց նոր խնամակալին՝ հօրը զարմուհիին, Պ. Ի. Եուշքովային քով։
Քազանի մէջ Եուշքովներու տունը կը համարուէր ամէնէն ուրախ տուներէն մէկը. ընտանիքին բոլոր անդամները բարձր կը գնահատէին արտաքին երեւոյթները։ «Բարի հօրաքոյրս, - կը պատմէր Թոլսթոյ, - մաքուր եւ պարկեշտ էակ մը, միշտ կ՝ըսէր, որ ամէն ինչ կը ցանկար ինծի համար, բացի այն իրողութենէն որ ես կապ ունենայի ամուսնացած կնոջ մը հետ» ։
Լէօ Նիքոլայեւիչ կը փափաքէր փայլիլ հասարակութեան մէջ, բայց զինք կը խանգարէին բնածին ամչկոտութիւնն ու անհրապոյր արտաքինը։ Մեր կեանքի կարեւորագոյն գաղափարներուն՝ կեանքի, մահուան, Աստուծոյ, սիրոյ, յաւերժութեան մասին, ինչպէս ինք՝ Թոլսթոյ կը բնորոշէր, որ «տարաբնոյթ խոհերը իրենց դրօշմը ձգած էին իր կեանքին այդ հանգրուանի բնաւորութեան վրայ»։ «Յարութիւն» վէպին, «Մանկութիւն» եւ «Պատանեկութիւն» վիպակներուն մէջ նկարագրուած՝ Իրթենեւի եւ Նեխլիւտովի՝ ինքնակատարելագործման տենչերը վերցուած են գրողին այդ ժամանակուան անձնական ճգնաւորական փորձառութիւններէն։
Կրթութիւն
Առաջին շրջանին իր կրթութեամբ կը զբաղէր ֆրանսացի տնային դաստիարակ՝ Սեն Թոման («Պատանեկութիւն» վիպակի հերոս St.-Jérôme-ի նախատիպը), որ կը փոխարինէ բարեհոգի գերմանացի Ռեսրլմանը. վերջինս Թոլսթոյ ներկայացուցած է «Մանկութիւն» վիպակի հերոս Քարլ Իվանովիչի դերով։
1843-ին Պ. Ի. Եուշկովան, իր վրայ վերցնելով իր անչափահաս եղբօրորդիներուն խնամակալութեան դերը (չափահաս էր միայն մեծը՝ Նիքոլայը)՝ զանոնք կը բերէ Քազան (Ռուսիա)։ Իր եղբայրներուն՝ Նիքոլայի, Տմիթրիի եւ Սերկէյի օրինակով, Լէօ կ'որոշէ յաճախել Քազանի արքայական համալսարանը, ուր թուաբանութեան բաժանմունքին մէջ կ՝աշխատէր Լոպաչեւսկին, իսկ Արեւելագիտականին մէջ՝ Քովալէօսքին։ 3 Հոկտեմբեր 1844 -ին Լէօ Թոլսթոյ կ'ընդունուի արեւելեան լեզուներու (արաբա-թուրքական) բաժինը՝ որպէս վճարեալ ուսանող։ Ընդունելութեան քննութիւններուն, մասնաւորապէս «թուրք-թաթարերէն»ին, գերազանց արդիւնքով դուրս կու գայ։ Սակայն տարուան ընթացքին տուեալ նիւթերէն կը թերանայ եւ չի յաջողիր յաջորդ ծրագիրին անցնիլ։
Ամբողջ տարուան կրկնութենէն խուսափելով՝ կը տեղափոխուի իրաւագիտական բաժանմունք, ուր որոշ նիւթերու գնահատականներու հետ կապուած խնդիրները կը շարունակուին։ 1846-ի մայիսեան փոխադրական քննութիւնները բաւարար յանձնելով կը տեղափոխուի երկրորդ կարգ։ Իրաւագիտական բաժանմունքին մէջ Լէօ Թոլսթոյ կ'ուսանի ընդամէնը երկու տարի։ «Բարդ էր իրեն համար ամէն պարտադրուած բան։ Այն ամէնը, ինչ որ ան կեանքին մէջ սորված է, սորված է անկախ, արագ, անմիջապէս, յամառ աշխատանքով», - գրած է Ս. Ա. Թոլսթայեան իր «Լ. Ն. Թոլսթոյի կենսագրութեան վերաբերեալ նիւթեր» ։ 1904-ին Թոլսթոյ կը յիշէր. «․․․առաջին տարին ես ոչինչ կատարեցի։ Երկրորդ տարին սկսայ վարժուիլ․․․ այնտեղ էր Փրոֆ. Մայըրը, որ ինծի յանձնարարութիւն մը տուաւ. Եքաթերինայի «Խրատի» եւ Մոնթեսքիոյի «Օրէնքի ոգու» համեմատութիւնը․․․ այդ աշխատանքը զիս գրաւեց, եւ ես մեկնեցայ գիւղ, սկսայ կարդալ Մոնթեսքիօ, այդ ընթերցանութիւնը անծայրածիր հորիզոններ բացաւ իմ առջեւս, ես սկսայ կարդալ Ռուսօ եւ ձգեցի համալսարանը՝ նոյն այդ պատճառով է, որ փափաքեցայ վարժուիլ»։
Գրական Գործունէութեան Սկիզբ
11 Մարտ1847-էն Թոլսթոյ Քազանի հիւանդանոցին մէջ էր։ Մարտ 17-էն կը սկսի օրագիր պահել, ուր Պենճամին Ֆրանքլինի օրինակով, իր առջեւ ինքնակատարելագործման խնդիրներ ու նպատակներ կը դնէ, նշելով այդ խնդիրներու իրագործման հետ կապուած նուաճումներն ու ձախողութիւնները, կը վերլուծէ իր թերութիւններն ու մտածելակերպը, իր գործած արարքներուն շարժառիթները ։ Այդ օրագիրը, որոշ ընդմիջումներով, ան կը պահէ ողջ կեանքին ընթացքին։
Դարմանուելէ ետք՝ 1847-ի գարնան, Թոլսթոյ կը ձգէ համալսարանական ուսումը եւ կը մեկնի «Եասնաիա Փոլիանա» ստանալու համար կալուածի բաժանումի ցուցակէն իրեն հասած բաժինը ։ Հոն իր գործունէութիւնը կը նկարագրէ յատկապէս «Կալուածատիրոջ Առաւօտը» ստեղծագործութեան մէջ։ Թոլսթոյ կը ձգտէր կրկին յարաբերութիւններ մշակել գիւղացիներուն հետ։ Ժողովուրդին առջեւ երիտասարդ կալուածատիրոջ մեղքի զգացումը ձեւով մը մեղմացնելու իր փորձերը կը վերաբերէին նոյն թուականին, երբ լոյս կը տեսնեն՝ Դ. Վ. Գրիգորովիչի «Անտոն-Քորեմիքան» եւ Իւան Թուրկենեւի «Որսորդի Յիշատակարան»ին սկիզբը։
Իր օրագիրին մէջ Թոլսթոյ ինքն իրեն համար ձեւակերպած էր մեծ թիւով կեանքի կանոններ եւ նպատակներ, սակայն կը յաջողէր անոնց միայն չնչին մասին հետեւիլ։ Յաջողածներու ցանկին մաս կը կազմէին անգլերէնի, երաժշտութեան եւ իրաւագիտութեան լուրջ դասընթացքները կամ վարժութիւնները: Բացի ատկէ, ո՛չ օրագիրին, ո՛չ ալ նամակներուն մէջ արտացոլած է Թոլսթոյի մանկավարժական եւ բարեգործական գործունէութեան սկիզբը, հակառակ, որ 1849-ին անիկա առաջին անգամ գիւղացի երեխաներու համար դպրոց մը կը բանայ, ուր հիմնական մանկավարժը ճորտ գիւղացի Ֆոքա Տեմիտովիչն էր, սակայն յաճախ Լէօ Նիկոլայեւիչը ինք կը վարէր դասընթացքները ։ 1848-ի Հոկտեմբերի կէսին Թոլսթոյ կը մեկնի Մոսկուա՝ հաստատուելով Արպատի շրջանին մէջ, ուր կ'ապրէին իր բարեկամներէն եւ ընկերներէն շատերը։ Ան կը հաստատուի բնակելով Իվանովայի տունը, որ կը գտնուէր Նիքոլոփեսքովեան նրբանցքը։ Մոսկուայի մէջ ան կ'որոշէ պատրաստուիլ թեկնածուական քննութիւններուն, սակայն դասընթացքներն այդպէս չեն սկսիր։ Անոր փոխարէն զինք կը գրաւէ կեանքի մէկ այլ կողմը՝ աշխարհիկ կեանքը։ Բացի ատկէ, 1848-1849 թուականներու ձմրան Լէօ Նիկոլաեւիչ կը տարուի թղթախաղով եւ, քանի որ անզգոյշ եւ անյոգ խաղցող էր ե՛ւ ոչ միշտ իր քայլերը կը կշռադատէր՝ յաճախ կը պարտուէր։
1849-ի Փետրուարին, մեկնելով Փեթերսպուրկ, ժամանակը կ՝անցընէ իր ապագայ կնոջ քեռիին՝ Կ. Ա. Իսլավինի հետ, մշտական խրախճանքներու ընթացքին: («Իսլավինի հանդէպ ունեցած համակրանքիս պատճառով ես փեթերսպուրկեան կեանքէս ութ ամիս կորսնցուցի»)կ'ըսէ Թոլսթոյ։ Թոլսթոյ Գարնան կը սկսի իրաւունքի թեկնածուի քննութիւններ յանձնել. երկու քննութիւնները՝ քրէական իրաւունքէն եւ քրէական դատավարութենէն, յաջողութեամբ կը յանձնէ, սակայն առանց երրորդ քննութիւնը յանձնելու՝ կը մեկնի գիւղ։
Հետագային ան երբեմն կը մեկնի Մոսկուա, ուր յաճախ ժամանակը կ՝ անցընէ բախտախաղերով, ինչ, որ երբեմն վատ անդրադարձ կ'ունենայ իր նիւթական վիճակին վրայ։ Կեանքին այդ հանգրուանին Թոլսթոյ յատկապէս կը հետաքրքրուէր երաժշտութեամբ (Ան վատ չէր նուագեր դաշնամուր եւ բարձր կը գնահատէր այլոց կատարմամբ իր սիրած ստեղծագործութինները)։ Երաժշտութեամբ տարուիլը հետագային արդիւնք կու տայ «Քրէյցերի սոնաթը»ի ստեղծման ։
Թոլսթոյի սիրած երգահաններն էին՝ Պախը, Հենտելը եւ Շոփէնը։ Երաժշտութեան հանդէպ ունեցած հակումներուն զարգացման կը նպաստէ նաեւ այն հանգամանքը, որ 1848-ին Փեթերսպուրկի մէջ, պարի դասի ոչ այնքան յարմար իրավիճակի մը մէջ ան կը հանդիպի գերմանացի տաղանդաւոր, սակայն ճամբէն շեղած երաժիշտի մը հետ, որ հետագային կը դառնայ «Ալպերթ» վիպակին հերոսը։ 1849-ին Լէօ Նիկոլաեւիչ իր տան մէջ՝ Եասնաիա Փոլիանայի մէջ կը բնակեցնէ երաժիշտ Ռուտոլֆը, որու հետ չորս ձեռքով դաշնակ կը նուագէին։ Այդ ընթացքին երաժշտութեամբ տարուելով՝ ան օրական քանի մը ժամ կը նուագէր՝ Շումէնի, Շոփէնի, Մոցարթի, Մենտըլսընի ստեղծագործութիւնները։ 1840-ական թուականներու վերջերը, իր ծանօթներէն մէկուն՝ Զիպինի հետ համահեղինակութեամբ, Թոլսթոյ կը յօրինէ վալս մը, որ 1900-ականներու սկիզբը կը կատարէ երգահան Ս. Ի. Թանէեւի ներկայութեամբ, եւ այդ ստեղծագործութեան ալ իրականացաւ շնորհիւ այդ նոթաներու արձանագրութեամբ (Թոլսթոյի միակ երաժշտական ստեղծագործութիւնը) ։ Շատ ժամանակ կը վատնէր նաեւ խրախճանքներու, թղթախաղի եւ որսորդութեան շրջանակներէն ներս։
1850-1851 թուականներու ձմրան Թոլսթոյ կը սկսի գրել «Մանկութիւնը»։ 1851-ի Մարտին կը գրէ «Անցած օրուան պատմութիւնը»։ Թոլսթոյի՝ կամովին, համալսարանէն հեռանալէ չորս տարի ետք Եասնայա Փոլիանա կու գայ Կովկաս ծառայող իր եղբայրը՝ Նիքոլայը, որ կ'առաջարկէ կրտսեր եղբօրը իրեն միանալ՝ զինուորական ծառայութեան անցնելով Կովկասի մէջ։ Լէօը անմիջապէս չի համաձայնիր, սակայն Մոսկուայի մէջ մեծ թիւով ունեցած պարտքերը կ'արագացնեն վերջնական որոշումը։ Գրողին կենսագիրները կը նշեն եղբօր՝ Նիքոլայի զգալի եւ դրական ազդեցութիւնը կենսական հարցերուն անփորձ պատանի Լէօի վրայ։ Ծնողներու բացակայութեան պարագային մեծ եղբայրը իրեն համար եւ՛ ընկեր էր, եւ՛ ուսուցիչ։
Պարտքերը փակելու համար անհրաժեշտ էր կրճատել սեփական ծախսերը, եւ 1851-ի գարնան Թոլսթոյ աճապարանքով, առանց որոշակի նպատակի, Մոսկուայէն կը մեկնի Կովկաս։ Շուտով ան կ'որոշէ անցնիլ զինուորական ծառայութեան, սակայն անոր համար կը պակսէին Մոսկուա ձգած որոշ փաստաթուղթեր, որոնց սպասելով՝ Թոլսթոյ մօտ հինգ ամիս կ'ապրի Փիաթիկորսք՝ հասարակ հիւղակի մը մէջ։ Ժամանակին մեծ մասը կ՝ անցնէ որսորդութեամբ՝ կազակ Եփիշքայի հետ, որ կը դառնայ «Կազակներ» վիպակի հերոսներէն մէկուն՝ Երոշքայի նախատիպը :
1851-ի աշնան, Թիֆլիսի մէջ քննութիւն յանձնելով, Թոլսթոյ կ՛ընդունուի 20-րդ հրաձգային ջոկատի 4-րդ գումարտակ՝ որպէս ենթասպայ, Թերեքի ափին, Քիզլեարի մօտ գտնուող Սթարոքլատովեան կազակական աւանի մէջ։ Որոշ փոփոխութիւններով այն պատկերուած է «Կազակներ» վիպակին մէջ։ Վիպակը կ՝ արտացոլէ մոսկովեան կեանքէն փախած երիտասարդ ազնուականի մը ներաշխարհը։ Կազակական աւանին մէջ Թոլսթոյ կրկին կը սկսի գրել եւ 1852-ի Յուլիսին «Սովրեմեննիք» ամսագիրի խմբագրատուն կ'ուղարկէ ապագայ ինքնակենսագրական եռագրութեան առաջին՝ «Մանկութիւն» հատուածը՝ ստորագրուած լոկ «Լ. Ն. Տ.» սկզբնատառերով ։ Ձեռագիրին հետ ան կ'ուղարկէ նաեւ նամակ մը, որուն մէջ կ՝ ըսուէր. «...ես անհամբերութեամբ կը սպասեմ ձեր գնահատականին, որ կամ կ՝ոգեւորէ զիս՝ սիրած զբաղումս շարունակելու հարցով, կամ ալ կը ստիպէ այրել սկսած գործս» ։
Ստանալով «Մանկութեան» ձեռագիրը՝ «Սովրեմեննիքի» խմբագիր Ն. Ա. Նեքրասով կը նկատէ անոր գրական արժէքը եւ սիրալիր նամակ մը կը գրէ հեղինակին, որ վերջինիս վրայ բաւականին ոգեւորիչ ազդեցութիւն կ'ունենայ։ Ի. Ս. Թուրգենեւին ուղղուած նամակին մէջ Նեքրասով կ'ըսէ. «Այս նոր եւ, կը կարծեմ, յուսալի տաղանդ է» ։ Տակաւին անյայտ հեղինակին ձեռագիրը կը հրատարակուի Սեպտեմբերին։ Այդ ընթացքին սկսնակ եւ ոգեշնչուած հեղինակը ձեռնամուխ կ'ըլլայ «Զարգացման չորս դարաշրջան» քառագրութեան շարունակութեան, որու վերջը՝ «Երիտասարդութիւն» մասը այդպէս ալ կը մնայ անաւարտ։ Ան (ֆապուլա) առասպելական առակագրութիւն կը մտածէր «Կալուածատիրոջ Առաւօտը» (աւարտուած պատմուածքը զուտ հատուած էր «Ռուս կալուածատիրոջ վէպին»), «Յարձակում» եւ «Կազակներ» ստեղծագործութիւններու համար։ 18 Սեպտեմբեր 1852-ին «Սովրեմեննիք»ի մէջ տպագրուած «Մանկութիւն»-ը բացառիկ յաջողութիւն կը գտնէ. հրապարակումէն ետք հեղինակը կը սկսին դասել ականաւոր երիտասարդ գրական գործիչներու շարքին՝ այն ժամանակ արդէն յայտնի դարձած Ի. Ս. Թուրգենեւի, Կոնչարովի, Դ. Վ. Գրիգորովիչի, Օսթրովսքիի հետ միասին։ Գրաքննադատներ Գրիգորեւը, Աննենքովը, Տրուժինինը եւ Չերնիշեւսքին կը գնահատեն հոգեբանական վերլուծութեան խորութիւնը, հեղինակին մտադրութիւններու լրջութիւնն ու իրատեսական գաղափարներու պայծառութիւնը ։
Զինուորական ծառայութիւն
Լէօ Նիկոլաեւիչ երկու տարի կը մնայ Կովկաս, ուր Շամիլի գլխաւորած լեռնականներուն հետ կը մասնակցի շարք մը ընդհարումներու՝ ենթարկուելով կովկասեան զինուորական կեանքի վտանգներուն։ Ան Գէորգիեւեան խաչ կրելու իրաւունք կը ստանայ, սակայն, իր սկզբունքներուն համաձայն, այդ մէկը «կը զիջի» իր պաշտօնակից ընկերոջը՝ պաշտօնակիցի ծառայողական պայմաններու զգալի բարելաւումը վեր դասելով անձնական փառասիրութենէն։ Հազիւ Ղրիմի պատերազմը կը սկսի, Թոլսթոյ կը տեղափոխուի Դանուբի բանակ՝ մասնակցելով Օլթենիցի ճակատամարտին եւ Սիլիսթրիի շրջափակման, իսկ Նոյեմբեր 1854-էն մինչեւ Օգոստոս 1855-ի վերջը կը մնայ Սեւասթոփոլի մէջ :
Չորնիի ճակատամարտին մարտկոցի հրամանատար էր, ներկայ եղած է Մալախով Կուրգանի գրոհի ատեն տեղի ունեցած ռմբակոծութեան։ Հակառակ կեանքի դժուարութիւններուն եւ պաշարման սարսափներուն՝ Թոլսթոյ այն ատեն կը գրէ «Անտառահատում» պատմուածքը, որու մէջ կ'արտացոլան կովկասեան տպաւորութիւնները, եւ «Սեւասթոփոլեան պատմութիւններուն» առաջինը՝ «Սեւասթոփոլը Դեկտեմբեր 1854-ին» պատմուածքը, զոր կ'ուղարկէ «Սովրեմեննիկին»: Պատմուածքը անմիջապէս կը տպագրուի եւ հետաքրքրութեամբ կ'ընթերցուի ռուս ընթերցողին կողմէ՝ արտակարգ ազդեցութիւն գործելով Սեւասթոփոլի պաշտպաններուն բաժին հասած սարսափներուն նկարագրութեամբ։ Պատմուածքը կը կարդացուի նաեւ ռուս կայսր Ալեքսանտր Բ.-ի կողմէ.վերջինս կը հրամայէ խնայել տաղանդաւոր սպան :
Սեւասթոփոլի պաշտպանութեան համար Թոլսթոյ կը պարգեւատրուի Ս. Աննայի 4-րդ աստիճանի շքանշանով՝ «Արիութեան համար» մակագրութեամբ, «1854-1855 թուականներուն Սեւասթոփոլի պաշտպանութեան համար» եւ «1853-1856 թուականներու պատերազմի յիշատակին» շքանշաններով։ Իբրեւ արդիւնք զինք կը պարգեւատրեն «Սեւասթոփոլի պաշտպանութեան 50-ամեակին նուիրուած» երկու շքանշանով. արծաթէ՝ որպէս Սեւասթոփոլի պաշտպանութեան մասնակիցի, եւ մետաղէ՝ որպէս «Սեւասթոփոլեան պատմութիւներու» հեղինակին :
Թոլսթոյի երգերէն մէկը նուիրուած էր 4 Օգոստոս 1855-ի ձախողած ռազմական գործողութեան, երբ հրամանատար Ռեատ, սխալ հասկնալով գլխաւոր հրամանատարին հրամանը, կը գրոհէ Ֆետյուխինեան բարձունքը։ «Как четвёртого числа, нас нелёгкая несла горы отбирать» վերնագրով երգը, որ շարք մը ականաւոր հրամանատարներու անուններ կը շօշափէ, մեծ յաջողութիւն կ'ունենայ։ Գրոհէն անմիջապէս ետք, 27 Օգոստոս-ին Թոլսթոյ որպէս սուրհանդակ կ'ուղարկուի Փեթերսպուրկ, ուր ան կ' աւարտէ «Սեւասթոփոլը Մայիս 1855-ին» եւ կը գրէ «Սեւասթոփոլը Օգոստոս1855-ին, որ գրողի ամբողջական ստորագրութեամբ կը տպագրուի «Սովրեմեննիկի» 1856 -ի առաջին թիւին մէջ։ «Սեւասթոփոլեան պատմութիւնները» վերջնականապէս կ'ամրապնդեն անոր հեղինակութիւնը՝ որպէս նոր գրական սերունդի ներկայացուցիչի, եւ Նոյեմբեր 1856-ին գրողը վերջնականապէս կը ձգէ զինուորական ծառայութիւնը :
Գործերը
Թոլսթոյի ստեղծագործութիւններէն են՝ «Պատերազմ Եւ Խաղաղութիւն» «War and Peace», «Աննա Քարենինա» «Anna Karenina», «Յարութիւն» վէպերը, «Մանկութիւն» «Childhood», «Պատանեկութիւն» «Boyhood», «Երիտասարդութիւն» «Youth» ինքնակենսագրական եռագրութիւնը (այսինքն՝ եռամաս թատերախաղ - անգլ.՝ Trilogy), «Քազաքներ» «The Cossacks», «Իվան Իլյիչի մահը» «The Death of Ivan Ilyich», «Քրեյցերեան Սոնաթ» «The Kreutzer Sonata», «Հաճի Մուրատ» «Hadji Murad» վիպակները, «Սեւասթոփոլեան Պատմութիւններ» «Sevastopol Sketches» ակնարկներու շարքը, «Կենդանի Դիակ» եւ «Խաւարի Իշխանութիւն» թատերախաղերը (անգլ.՝ drama), «Խոստովանութիւն» «A Confession», եւ «Ո՞րն Է Իմ Հաւատքը» ինքնակենսագրական կրօնափիլիսոփայական ստեղծագործութիւնները եւայլն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ռուս արձակագիրներ Ստորոգութիւն:Մանկագիրներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:1828 ծնունդներ Ստորոգութիւն:9 Սեպտեմբերի ծնածներ Ստորոգութիւն:Պոլիգլոտներ Ստորոգութիւն:1910 մահեր Ստորոգութիւն:7 Նոյեմբերի մահացածներ
Արաբական Պատմագրութիւն
Արաբական պատմագրութիւն (التأريخ العربي), արաբ ժողովուրդի պատմական զարգացման եւ անցեալին վերաբերուող գրութիւններու պատմութիւն: Որպէս ինքնուրոյն գիտութիւն ձեւաւորուած է 8–9-րդ դարերու սահմանագլխուն: Սկզբնապէս անոր համար նիւթ ծառայած են արաբական ցեղերու ծագումնաբանական աւանդութիւնները, նախաիսլամական պետութիւններու վերաբերեալ կիսաառասպելական պատումները, ինչպէս եւ Իսլամի ծագման ու տարածման, յատկապէս Մուհամմադի ուանոր զինակիցներու գործունէութեան հետ առնչուող կրօնա-պատմական աւանդութիւնները: Իպն Իսհակի (704-768 թուականներ) արաբ, առաջին մեծ պատմական երկը (Մարգարեներու պատմութիւնը եւ Մուհամմեդի կենսագրութիւնը, այժմ՝ կորած) օրինակ ծառայած է յետագայի հեղինակներու (ալ-վակիդի, Իպն Սադ եւ ուրիշներ)` այդ թեմայով աշխատութիւններու համար: Արաբական պատմագրութիւնը իր զարգացման բարձրակէտին հասաւ 9-11-րդ դարերուն:
Արաբական պատմագրութեան կեդրոններ
Այդ շրջանուն անոր կեդրոնը Իրաքն էր: Երեւան եկան ընդհանուր պատմութեանը նուիրուած երկեր: Ասոնց ուշագրաւ են ալ-բալոզօրիի, ալ-յակուբիի, ալ-մուսուդիի, Համզաալ-իսֆահսւնիի, Իպն Միսքաւայհի, աւելի ուշ` Իպն ալ-ասիրի աշխատութիւնները: խալիֆայութեան պատմութեանը յատուկ անդրադարձած Է ալ-թաբարին (մահ. 923 թուական): 9–10-րդ դարերու հեղինակներու հետաքրքրութիւններն ու գիտելիքները համակողմանի բնոյթ ունին: Խալիֆայութեան մասնատումէն ետք ստեղծուեցան աշխատութիւններ նուիրուած տեղական դինաստիաներուն, առանձին երկրամասերու, տեղական քաղաքական եւ կրօնական մեծ կեդրոններու՝ հարաւային Արաբիային (ալ-համադունի, 10-11-րդ դարերու), Բաղդադին (սուլ-խաթիբ ալ-բաղդադի, 11-րդ դար), Տամասկոսին (ալ-կալանի– սի, 12-րդ դար), Գրենադային (Իբն սուլ-խաթիբ, 14-րդ դար), Բուիդներին (Իպրահիմ աս-աաբի, 10-րդ դար), Ղազնեւիդներուն (սուլ-ութբի, 10–11-րդ դարերու) եւ այլն: 12–13-րդ դարերու գրուեցին Զէնգիներու եւ Աիւբեաններու պատմութիւնները: Ասորիքի մէջ, ուր 12-րդ դար տեղափոխուեցաւ արաբական պատմագրութեան կեդրոնը, գրուած են շարք մը աշխատութիւններ ընդհանուր պատմութեան շուրջ (Ապու ալ-ֆիդայ, 13-14-րդ դարերու եւ ուրիշներ): 15–16-րդ դարերու առաջատար տեղ գրաւած են Եգիպտոսի պատմագիրները: Ալ-մաքրիզին (14-15-րդ դարերու), ալ-այնին (14-15-րդ դարերու), Ապու-լ-մախասին իպն-թաղրիբերդին (15-րդ դար), աս-սայութին (15-րդ դար) թողած են Եգիպտոսի քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական եւ մշակութային պատմութեան նուիրուած բազմահատոր աշխատութիւններ: Այս շրջանին կը գրուի մամլուքներու պատմութիւնը, կը կազմուին պատմական հանրագիտարաններ (ան-նուվայրի, 13-14-րդ դարերու) եւ ընդհանուր ժամանակագրութիւններ (Իպն ալ-ֆուրաթ, 14–15-րդ դարերու): Միջնադարուն արաբ, պատմագիրները ելակէտ կ՛ընդունին համաշխարհային պատմութեան ընթացքի աստուածաբանական մեկնութիւնը, սակայն միաժամանակ կը ճանչնային մարդու պատասխանատուութիւնը իր արարքներու համար:
Արաբական պատմագրութեան հիմունքներ
Ստորոգութիւն:Պատմագրութիւն
Երեւանի Պետական Բժշկական Համալսարան
Երեւանի պետական բժշկական համալսարանը (ԵՊԲՀ) Հայաստանի Հանրապետութեան բարձրագոյն բժշկական հաստատութիւններէն է։ Հիմնուած է 1919-ին : Աւելի քան 31 հազար շրջանավարտ ունեցած է։ Կ'անդամակցի համալսարաններու միջազգային միութեան, Եւրոպայի մէջ ատամնաբուժական եւ բժշկական կրթութեան միութիւններու անդամ է : Կը կրէ միջնադարու բժիշկ Մխիթար Հերացիին անունը։
Հիմնադրում
Նախքան Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան ընթացքին համալսարանի հիմնումը հայ ուսանողներուն թիւը շատ մեծ եղած է Անդրկովկասեան համալսարանին մէջ, որ տեղակայուած էր Թիֆլիսի մէջ: 1919 թուականին տեղի ունեցած խորհրդակցութեամբ կը քննարկուի համալսարանը տեղափոխել Երեւան: Հանրային խորհուրդին ուղղուած դիմումին հանրային կրթութեան նախարարը կը նշէ.
Հայաստանի մէջ համալսարանին բացումին մասին օրինագիծը նախարարներու խորհուրդը կը հաստատէ 16 Մայիս 1919-ին։ Օրինագիծին առաջին եւ երկրորդ կէտերուն մէջ կը նշուի.
Մայիս եւ Յունիս 1919-ին տեղի կ'ունենայ համալսարանին բացման հետ կապուած երեք խորհրդակցութիւն՝ կրթութեան մատչելիութեան, ամպիոններու, եւ բժշկական բաժանմունքի ծրագիրներու մասին։ 31 Յունուար 1920-ին համալսարանը առժամեայ ձեւով կը բացուի Ալեքսանդրապոլ ի առեւտրական դպրոցի շէնքին մէջ։ Յաջորդ ուսումնական տարիէն սկսեալ համալսարանը կը տեղափոխուի Երեւանի ուսուցչական սեմինարի շէնքը եւ կը կոչուի Հայաստանի ժողովրդական համալսարան, իսկ 1922-էն սկսեալ՝ պետական համալսարան: Հոկտեմբեր 1920-ին վերջին նախարարապետ Համազասպ Օհանճանեանին եւ հանրային կրթութեան նախարար Գ. Ղազարեանի ստորագրութեամբ որոշում կ'ընդունուի՝ «Համալսարանէն ներս բժշկական բաժանմունքի բացման մասին» օրէնք, սակայն չի գործադրուիր :
Հայաստանի խորհրդայնացումէն ետք 3 Նոյեմբեր 1921-ին Երեւանի մէջ կը բացուի բժշկական բաժանմունքի պատրաստման դպրոց։ Իսկ 15 Մարտ 1922-ին, ուսումնական կանոնաւոր գործընթացի ապահովման համար, Երեւանի բժշկական դպրոցի հիմքին վրայ կը հիմնուի Երեւանի Պետական Համալսարանի բժշկական բաժանմունքը։ Առաջին աւագ ուսուցչապետը բժշիկ Սփանտարաթ Քամսարաքանն էր, իսկ ուսուցչական կազմը բաղկացած էր 6 անդամներէ :
Խորհրդային տարիներ
Հայրենական պատերազմի սկիզբէն Երեւան կը փոխադրուին Քրասնոդարի եւ Օրճոնիքիձէի բժշկական ճեմարաննները՝ ուսանողներով եւ դասախօսական կազմով։
Բաժանմունքներ
Երեւանի պետական բժշկական համալսարանին ընդհանուր բժշկութեան բաժանմունքը կազմուած է 1999-2000 ուսումնական տարուան ընթացքին բուժական, մանկաբուժական եւ բժշկական կանխարգելման ժանամունքները միացան։ Դեղագիտական բաժանմունքը հիմնուած է 1972-ին։ Առաջին շրջանաւարտները եղած են 1975-ին։ Երեւանի պետական բժշկական համալսարանի ռազմաբժշկական բաժանմունքը հիմնուած է Հայաստանի հանրապետութեան կառավարութեան 19 Մայիս 1994-ի որոշմամբ։ 2011 թուականին հիմնադրուած է հանրային առողջութեան բաժանմունքը :
Ուսանողներ
Երեւանի պետական բժշկական համալսարանին մէջ ստեղծուած է Հայաստանի առաջին ուսանողական կառոյցը :
Ուսանողական խորհրդարանը բաժանմունքներու ուսանողական խորհուրդներու, ակումբներու, եւ ընկերութիւններու ղեկավարող մարմինն է։ Ուսանողական գիտական ընկերութիւնը հիմնուած է 1947-ին, այն ամպիոններուն մէջ կ'իրագործուի ուսումնական, հետազոօտական աշխատանքներ։ Առաջին ուսանողական թերթին հեղինակը Բժշկական համալսարանի ուսանողները եղած են , անոնց կողմէ կը կազմուի եւ կը խմբագրուի «Մետիքուս» ամսագիրը։ Ուսանողները կ'անդամակցին բժշկութիւն ուսանողներու միութեան միջազգային դաշնակցութեան՝ (IFMSA), Ատամնաբուժութիւն ուսանողներու միջազգային միութեան՝ (IADS), Դեղագիտութիւն ուսանողներու միջազգային ‎‎դաշնակցութեան՝ (IPSF)։ Բժշկական համալսարանի ուսանողներուն 1000-էն աւելին արտասահմանցիներ են, անոնք խորհրդարանի ենթակայութեամբ ունին առանձին ուսանողական խորհուրդ։
Բժշկական համալսարանին կը պատկանին երկու ուսանողական հանրակացարաններ Նոր Զէյթուն թաղամասին՝ ուսանողական աւանին մէջ։
Աբրահամ Խոստովանող
Աբրահամ Խոստովանող, Ե. դարու հայ մատենագիր։ Կը պատկանէր Ղեւոնդեանց խումբին։ Ծննդեան եւ մահուան թուականը անյայտ է։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Տայոց գաւառի Զենակս գիւղին մէջ, որմէ առաջ եկած է իր Զենակեցի կոչումը։ Մասնակցած է Վարդանանց պատերազմին։ Պարսից Յազկերտ արքայի հրամանով 454-ին հայ նախարարներու եւ հոգեւորականներու հետ տարուած է Պարսկաստանի Դենշապուհ քաղաքը, ուր չարչարուած է պարսից կողմէն՝ կտրած են ականջները եւ աքսորած զինք Ասորեստան։ Այնտեղ Աբրահամ Խոստովանող ասորերէնէն թարգմանած է Նփրկերտի Մարութաս եպիսկոպոսի գրած «Վկայք Արեւելից» գործը։ Նփրկերտը ներկայ Մուֆարզին կամ Ֆարզին քաղաքն է, որ պատմական Տիգրանակերտն է՝ Տիարպէքիրը, որ Ամիդն է։ Նփրկերտը կոչուած է նաեւ մարտիրոսաց քաղաք, որովհետեւ հոն Դ. դարուն պարսից երկարակեաց Շապուհ թագաւորին կողմէն նահատակուեցան բազմաթիւ քրիստոնէաներ։ Մարութասի այդ գործը գրական հրաշալիք մըն է։ Մարութաս եպիսկոպոս գրած է կեանքն ու նահատակութիւնը Նփրկերտի եւ Պարսկաստանի բազմաթիւ քրիստոնեաներու, որոնք արիաբար նահատակուեցան քրիստոնէութեան համար։ Աբրահամ Խոստովանող Մարութաս եպիսկոպոսի «Վկայք Արեւելից» գործը թարգմանած է Ե. դարու ընտիր գրաբարով մը ու իր լեզուն այդ թարգմանութեան մէջ կը հանդիսանայ օրինակելի։
Աբրահամ Խոստովանողի լեզուն կրած է Եզնիկ Կողբացիի զօրաւոր ազդեցութիւնը։ Եղիշէ պատմիչ իր պատմութեան մէջ բազմաթիւ տեղեր օգտագործած է Աբրահամ Խոստովանողի թարգմանութիւնը։ Եղիշէի դիւցազներգելու ոճը եւ լեզուն կրած են Աբրահամ Խոստովանողի թարգմանութեան ազդեցութիւնը։ Առաջին անգամ Բաբգէն կաթողիկոս եւ յետոյ ուրիշ բանասէրներ նկատեցին այս ազդեցութիւնը եւ Եղիշէն իր պատմութեամբ դրին Աբրահամ Խոստովանողէն աւելի ուշ։ Աբրահամ Խոստովանող 12 տարի ետք 463-ին ազատելով աքսորէն՝ վերադարձաւ Հայաստան եւ Գիւտ կաթողիկոս զինք ձեռնադրեց Բզնունեաց գաւառի եպիսկոպոս։
Աբրահամ Խոստովանողի կատարած թարգմանութիւնը՝ «Վկայք Արեւելից», երկար ատեն անտիպ մնաց։ 1901-ին միաբան կամ դպիր Գ. Տ. Մկրտիչեան կը սկսի տպագրել Էջմիածինի մէջ եւ հազիւ 1920-ին լոյս կը տեսնէ, իբրեւ յետ մահու հրատարակութիւն։ Դժբախտաբար լոյս տեսնելէն վերջն ալ չտարածուեցաւ։
Հոգեւոր Մշակոյթ
Հոգեւոր մշակոյթ, մշակութային արժէքներու ամբողջութիւն, որոնք կ՛արտադրուին մարդոց հոգեւոր գործունէութեան շնորհիւ։ Նաեւ կը պարփակէ հոգեւոր արժէքներու ու անոնց ստեղծման ձեւերու ու եղանակներու ամբողջութիւնը եւ այդ արժէքներուն՝ սերունդէ-սերունդ փոխանցման միջոցները։
Աբրահամ Խոստովանող
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ մատենագիրներ
Հոգեւոր Մշակոյթ
Ոլորտներ
Հոգեւոր մշակոյթը կ՛ընդգրկէ մարդու հոգեւոր գործունէութեան արդիւնքները.
Ընկերական փիլիսոփայական տեսանկիւնէն
Ընկերական փիլիսոփայութեան տեսանկիւնէն «հոգեւոր մշակոյթ» հասկացութիւնը կը դիտարկուի եւ կը վերլուծուի իբրեւ համընդհանուր, վերացականացուած հասկացութիւն, որ կ՛ընդգրկէ ու կ՛արտացոլէ ընկերութեան կեանքին հոգեւոր ոլորտին մէջ ստեղծուած հոգեւոր բոլոր արժէքներուն ամբողջութիւնը, անոնց ստեղծման, փոխանցման ու իւրացման ձեւերու ու եղանակներու միասնութիւնը։
Թէ՛ նիւթական եւ թէ՛ հոգեւոր արժէքները օժտուած են մարդուն ընկերային պահանջները բաւարարելու ընդունակութեամբ եւ կ՛արտայայտեն նիւթական ու հոգեւոր մշակոյթի ու գործառութեան հասարակական էութիւնը։ Օրինակ՝ տունը, շէնքերը, գործարանները, կահոյքը, հագուստը, գիտութիւնն ու արուեստը պարզապէս իրային-առարկայական կամ հոգեւոր առարկայական առարկաներ ու երեւույթներ չեն, այլ մարդոց ընկերային պայմաններու ու կենսագործունէութիւնը ապահովող կեցութեան անհրաժեշտ բաղադրամասերու արտայայտութիւններ են ու կը կատարեն հասարակական գործառոյթ՝ բաւարարելով մարդոց հասարակական պահանջմունքները։
Օրինաչափութիւններ
Հոգեւոր մշակոյթը կը ներկայացնէ բարդ համակարգ մը, որու տեղն ու դերը հասարակական կեանքին մէջ պարզաբանելու համար անհրաժեշտ է դիտարկել առնուազն երեք տեսանկիւնէ։
Հոգեւոր մշակոյթի տարրերու փոխազդեցութեան առանձնայատկութիւնները ու ընկերային կեանքին մէջ գերակայութեան յատկութիւնը պայմանաւորուած են ընկերային պահանջմունքներով ու կախուած են այն բանէն, թէ ընկերային կեանքը հոգեւոր մշակոյթի ո՛ր տարրի կարիքը ունի՝ ապահովելու ընկերային յարաբերութիւններու տուեալ տիպի զարգացումը, պահպանելու տուեալ հասարակարգի ընկերա-տնտեսական եւ քաղաքական դիմագիծը։ Հոգեւոր մշակոյթի տարրերը իրենց պատմական զարգացման ընթացքին ոչ միայն չեն կրկնուիր, այլ նաեւ, գտնուելով ու գործառելով կողք-կողքի, անսահման հնարաւորութիւն կը ստեղծեն մարդու մէջ մարդկայինի անվերջ կատարելագործման համար։
Քուֆոնիսիա
Քուֆոնիսիա յուն․՝ Κουφονήσια, Էգէական ծովու կղզի, Փոքր Քիքլատես, Քիքլատես, Յունաստան․ կ՛ ընդրկէ երկու բնակուած կղզիներ՝ Անօ կամ Փանօ (=վերին) Քուֆոնիսի եւ Քաթօ Քուֆոնիսի (=վարին), Քերոս կղզին, ինչպէս նաեւ անոնց շուրջը գտնուող բազմաթիւ կղզիակներ։
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Քուֆոնիսիա կը գտնուին Նաքսոսին հարաւ-արեւելքը՝ 3 ծովային մղոն, Ամորղոսին հիւսիս-արեւմուտքը եւ Սհինուսային արեւելքը։  Մաս կը կազմեն Փոքր Քիքիլատեսին։  Անօ եւ Քաթօ Քուֆոնիսի կղզիները իրարմէ կը բաժնուին 200 մ․ լայնք ունեցող նեղուցէ մը։
Քուֆոնիսի անունի ծագման մասին երկու տարբերակներ կան։
Հերթական կանոնաւորութեամբ ծովային ճամբով Փիրէային հետ կապուած է։  իսկ Նաքսոսին հետ ամենորեայ․ ամառները՝ 2-3 անգամ օրուան ընթացքին։
Պատմական ակնարկ
Քուֆոնիսիա բնակուած են նախապատմական ժամանակաշրջանէն։ Հնագիտական պեղումները նաեւ յայտնաբերած են վաղ քիքլատեան մշակոյթի պատկանող իրեր, ինչպէս օրինակ տապակ մը, որուն վրայ ինը ճառագայթով աստղ մը քանդակուած է (Նաքսոսի Հնագիտական թանգարան)։
Կղզիներուն վրայ տեսանելի են Հելենիստական եւ հռոմէական շրջաններու  հետքերը։  Կղզիները տարապած են ծովահէններու յարձակումներէն։  Անոնց պատմութիւնը կը հետեւի Քիքլատեսի պատմութեան ։
Անօ Քուֆոնիսի
Տարածութիւնն է 5,7 քմ․²։ Բնակչութեան թիւն է՝ 366։  Բնական գեղեցկութեամբ օժտուած կղզի։ Բնակիչները ընդհանրապէս կը զբաղին ձկնորսութեամբ, անասնապահութեամբ եւ վերջին տասնամեակներուն՝ զբօսաշրջիկութեամբ։  5 գլխաւոր ու գեղեցիկ ծովափներն են՝ Փորի, Ֆինիքաս, Հարոքոփի եւ Փլաթիա Փունտա։ Հորա բնակավայրը կը յատկանշուի Քիքլատեան ճարտարապետական ոճով։
Քաթօ Քուֆոնիսի
Տարածութիւնն է 4,4 քմ․²։ Մինչեւ Ի․ դարավերջին մօտաւորապէս 10 ընտանիք ունէր։  Մեր օրերուն մնացած են միայն ձկնորսերու քանի մը բնակարաններ։  Կղզին ամառները կը բնակուի։  Հին տաճարի աւերակներուն վրայ կառուցուած է Աստուամօր եկեղեցին։
Բնակիչները երկրագործութեամբ, անասնապահութեամբ, ձկնորսութեամբ եւ զբօսաշրջիկութեամբ կը զբաղին։
Տե՛ս նաեւ
Սհինուսա
Տոնուսա
Իրաքլիա
Քերոս
Ամորղոս
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով
Ճոկանախաղ
Ճոկանախաղ (անգլերէնով Hockey), մարզական խաղ է որ կարելի է խաղալ սառի վրայ կամ դաշտի վրայ: Խաղին նպատակն է տափակ օղակը (կամ գնդակը) մտցնել հակառակ խումբի դարպասը։ Գանատայի եւ Ռուսաստանի ճոկանախաղի խաղցողները մասնաւորապէս յայտնի են: Խաղը նոյնպէս յայտնի է Ամերիկա եւ Եւրոպական երկիրները:
Միացեալ Հայկական Ֆոնտ
Միացեալ Հայկական Ֆոնտը (ՄՀՖ, անգլերէն՝ United Armenian Fund) բարեգործական կազմակերպութիւն է։ Հիմնադրուած է 1989 թուականին նոյեմբեր 7-ին, Լոս Անջելսի մէջ՝ ամերիկահայ հասարակական գործիչ Հարութ Սասանյանի նախաձեռնութեամբ եւ ԱՄՆ-ի մէջ գործող յոթ խոշոր հայկական կազմակերպութիւններու՝ Ամերիկայի հայկական համագումարի, Հայկական բարեգործական ընդհանուր միութեան, հայ օգնութեան միութեան, հայ առաքելական եկեղեցիներու ԱՄՆ- էջմիածնական եւ սնթիլիասական թեմի առաջնորդարաններու, Ամերիկայի Հայ ավետարանչական ընկերակցութեան եւ Քըրք Քըրքորեանի «Լիւնսի Հիմնարկի» միացեալ ջանքերով։ Նպատակն էր համակարգել եւ աւելի արդիւնավետ դարձնել սփուռքի օգնութիւնը 1988|1988]] թուականին Սպիտատի երաժշտանոցի տուժած Հայաստանին, հաղթահարել շրջափակման արգելքները՝ օդանավային կանոնավոր առաքումներ կազմակերպել։
Առաջին Օգնութիւն
Ֆոնտի առաջին բըռնատար օդանաւը Հայաստան ուղարկուած է 1989 թուականին՝ աղետի գոտու բնակչութեանը հասցնելով շուրջ 30 տ մարդասիրական օգնութիւն։ Գործունէութեան առաջին տարուայ ինթացքին Ֆոնտը Հայաստան առաքելած է 15 օդանաւ՝ 12 միլիոն տոլար արժողութեանբ 500 տ բեռ (ձմեռային հագուստ, սնունդ, սարքավորումներ են)։ t
Գործունէութիւն
Ստիզբը կազմակերպութիւնը առանձնակի կարեւորութիւն տուած է դեղորայքի եւ բժշկական սարքերուն մատակարարմանը։ սակայն ժամանակի ընթացքի, ելնելով Հայաստանի եւ Արցախի տնտեսական կացութեան թելադրանքէն, ընդլայնել է գործունէութեան ասպարէզը։
1993|1993]] թ., երո Հայաստանը հայտնուած էր էներգետիկ ճգնաժամի մէջ, ֆոնտը, ՀՀ կառավարութեան «ձմեռ 94» ղրագրի շրջանակներուն, կազմակերպած է հանգանակութիւն, որուն արդիւնքով Հայաստանին հատկացուած է 21 միլիոն տոլար վայելութիւն (7 միլիոն հաւաքած էին սփիւռքահայ տարբեր համանքներ, 14 միլիոն նուիրաբերած էր Ք. Քըրքորեանի «Լիւնսի Հիմնարկը»։
2003 թուականին Ֆոնտը օգնութիւն կը նեռարէր գլխաւորապէս դեղերուն եւ բժշկական սարքաւորումներ, ինչպէս նաեւ համակարգիներ, կապի միջոցներ, գիւղատնտեսական եւ կրթական պիտոյքներ Հայաստանեան եւ արցախեան հաստատութիւններու համար։ Ֆոնտը ֆինանսաւորած է շարք մը առողջապահական ծրագրեր, այդ թիւին մէջ՝ Հայաստապի մանկական սրտաբանական կեդրոնը։ Ֆոնտը ունի առողջապահական, շինարարական եւ տնտեսական բմագավառներու մասնագետներէ բաղկացած հանձնախումբեր։ Վարչական կարիքներու համար հիմնադրամը կը ծախսէ իր եկամուտի 1%-էն աւելի քիչ։
Ֆոնտի տնօրէն
Հիմնադրման օրէն Միացեալ Հայկական Ֆոնտի վարիչ-տնօրէնն է Հարութ Սասանեանը («California Courier» շբաթաթերթի հրատարակիչ ու խմբագիր)։
Ուտիք
Ուտիք (նաեւ Ուտի, Ուտեաց աշխարհ), Մեծ Հայքի տասներկրորդ նահանգը։ Տարածոուած է Կուր գետի աջափնեայ տափարակին վրայ եւ Հայկական լեռնաշխարհի հիււսիս-արեւելեան լեռնային շրջաններին մէջ՝ զբաղեցնելով Աղստեւ գետից մինչեւ Կուրի եւ Երասխի ջրկիցն ընկած տարածքը։ Հիւսիսէն եւ արեւելքէն Կուր գետով սահմանակից է Աղուանքին, արեւմուտքէն՝ Դեբեդի եւ Աղստեւի ջրբաժանով՝ Գուգարքին, հիւսիս–արեւմուտքէնէ Մրղուզի եւ Սեւանի լեռնաշղթաներով՝ Այրարատին եւ Սիւնիքին, հարաւ–արեւմուտքէն՝ Արցախին, հարաւէն՝ Երասխ գետով, Փայտակարանին։
Վարչական բաժանում
Ուտիքը կազմուած էր հետեւեալ 8 գաւառներէն.
Պատմութիւն
Հնագիտական պեղումները կը վկայեն, որ նախնադարեան համայնական հասարակութեան ժամանակաշրջանէն, Ուտիքի բնակչութիւնը ներառուած է Հայկական լեռնաշխարհի ընդհանուր տնտեսական եւ մշակութային հարաբերութիւններու ոլորտը։
Ք․Ա․ 13-րդ դարու 1–ին կեսին Սարդուրի Բ–ի ուրարտական զօրքերը կը մտնեն Ուտիք, իսկ նոյն դարու 2–րդ կէսին․ Ռուսա Ա․ նահանգը, միացուցած է Ուրարտական պետութեան։ Ք․Ա․ 6-րդ դարուն, Ուրարտուի անկումէն ետք, Ուտիքը կը մտնէ Երուանդունիներու Հայկական թագաւորության մէջ ու կը դառնայ արքայական ձմեռանոց։ Ք․Ա․ 2-րդ դարուն, Ուտիքը Մեծ Հայքի Արտաշէսեան թագաւորութեան կազմին մէջ կը մտնէ։ Ք․Ա․ 1-ին դարուն, Տիգրան Բ․ Մեծը Թագաւորաղբիւր կոչուող վայրին մէջ կը կառուցէ Տիգրանակերտ քաղաքը։ Վարչական շարք մը փոփոխութիւններու հետեւանքով, Ուտիքը 3-րդ դարուն կազմուած է՝ նախ 7, ապա 8 գաւառներէ։