cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ղուկաս Կարնեցի
Կենսագրութիւն
20 Յուլիս 1780 -ին, երբ Սիմէոն կաթողիկոս վախճանեցաւ, Մարկոս Ա. եպս. Միաբանութեան արտասուագին յայտնեց հանգուցեալ հայրապետին կտակը։ 1780 Յուլիս 22-ին ժողով կազմեցին «Աթոռի Միաբանութիւն»ն ու Երեւանի հայ երեւլիները, կաթողիկոս ընտրելու համար. ժողովակններու մեծ մասը նկատի ունենալով Սիմէօնի կտակը եւ մօտակայ վտանգները, որ կրնար յառաջ գալ, ան անգլուխ միաբաններուն ծանօթ էր որպէս խոհական, հանճարեղ եւ վարչական ընդունակութեամբ օժտուած անձ, բայց անձնական խնդիրներ եւ քաղաքական կնճռոտութիւններ պահ մը խանգարեցին զիրենք։ Վերջապէս հաշտութիւն գոյանալով միաբանական ժողովին մէջ համբուրեցին Տ. Ղուկասու աջը եւ «Կեցցէ Տէր մեր Ղուկաս Սրբազան» գոչելով իրենց հաւանութիւնը տուին, այդպէսով Ղուկաս համարուեցաւ ընտրուած կաթողիկոս ամենայն հայոց եւ Օգոստոս 2-ին մեծ հանդէսով օծեցին զինքը։
Ընտրական մահսարը ստորագրուելէ յետոյ մերձակայ հայ բնակիչներն ալ կնքեցին ու օծումէն քսան օր ետք ղրկեցին Պոլիս` մահսարտար Սէթ Պետրոս եպս. Խոզարածեանցի ձեռքով, որպէս զի Պոլսոյ հայերու հաճութիւնն ալ ստանայ ու հաստատութեան Ֆէրմանը հանել տայ Սուլթանէն։ Բայց լուրը արդէն Պոլիս հասած էր մահսարտարէն առաջ։ Զաքարիա Պատրիարք եւ հայ մեծամեծները չափազանց զայրացած էին Էջմիածնեցւոց առանց իրենց խորհուրդին ընտրութիւն կատարած ըլլալնուն համար, ի հարկէ առանց ծանօթ ըլլալու այն քաղաքական մեծ պայքարի պատճառներուն, որոնցմով ստիպուած էին կատարել այդ բացառութիւնը։ «Զաքարիա Պատրիարք» մանաւանդ գրգրուած էր, որովհետեւ ինք ալ կը փափաքէր կաթողիկոս ըլլալ։
Հակառակ մահսարտարին համոզիչ փաստերուն «Զաքարիա Պատրիարք», որոշեց չճանչնալ Ղուկասի ընտրութիւնը, տպել տալով հին տօնացոյցը ժողվել եւ այրել տուաւ Սիմէոն Կաթողիկոսի կազմածները, հրամայեց չյիշատակել Ղուկասի անունը եկեղեցիներու մէջ, ինչ որ երկու տարիի չափ տեւեց։ Պոլիս երկու կուսակցութիւններու բաժնուած էր այս պատճառով, մէկ մասը կ'ուզէր ճանչնալ զինքը եւ իրաւունք կու տար Էջմիածնայ միաբանութեան ընթացքին, մինչդեռ միւս մասը Զաքարիայի առաջնորդութեամբ կը մերժէր ճանչնալ։
Այս պարագաներուն մէջ Ղուկաս կաթողիկոս շատ խոհեմ եղաւ, երկար ատեն եպիսկոպոսական օծում չկատարեց ու լուր ղրկեց Զաքարիայի, թէ եթէ կ'ուզէ կաթողիկոս ըլլալ ինք պատրաստ է քաշուելու վանքին մէկ սենեակը։ Խոհեմութիւն համարեց նաեւ Մայր Տաճարին մէջ տեղապահներու յատկացուած տեղը կենալ։ Այդպէսով ուզեց, որ ազգին երկպառակութիւնը վերնայ. Ղուկասի կուսակիցները տեսնելով կաթողիկոսին խոհեմ ընթացքը հետզհետէ կ'աւելնային, որով «Զաքարիայ Պարիարք»ի կուսակիցները ստիպուեցան տեղի տալ ու որոշեցին ընդունիլ Ղուկասի կաթողիկոսութիւնը, բանակցութեան սկսան ու Տիգրանակերտի առաջնորդ Կարապետ Ա. եպս.ը ուղարկելով Էջմիածին, անոր պայմաններ ու միջոցներ առաջարկեցին։
Այդ պայմաններն էին․
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ կաթողիկոսներ
Հիրոշիմայի Խաղաղութեան Յուշարձան
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային ժառանգութիւն
Սաատ Հարիրի
Սաատ Հարիրի (سعد الدين رفيق الحريري) (18 Ապրիլ 1970, Ռիատ, Սէուտական Արաբիա) լիբանանցի քաղաքական գործիչ եւ Դեկտեմբեր 2016-էն ի վեր Լիբանանի վարչապետն է: Ան նաեւ Լիբանանի վարչապետի պաշտօնը վարած է Նոյեմբեր 2009-էն Յունիս 2011: Ան երկրորդ զաւակն է Լիբանանի նախկին վարչապետ Ռաֆիք Հարիրիի, որ սպաննուած է 2005-ին: 2005-էն ի վեր, ան ղեկավարն է Մուսթաքպալ Հոսանքին: Ան կը նկատուի 14 Մարտի շարժման ամէնէն ազդեցիկ անձը: 3 տարի Լիբանանէն դուրս ապրելէ ետք՝ 2014-ին կը վերադառնայ Լիբանան եւ Նոյեմբեր 2016-ին կը հռչակուի երկրին վարչապետը: 4 Նոյեմբեր 2017-ին ան կը ներկայացնէ իր հրաժարականը, որ սակայն յետս կը կոչէ 5 Դեկտեմբեր 2017-ին:
Վաղ Տարիներ
Սաատ Հարիրի ծնած է 18 Ապրիլ 1970-ին, Ռիատ, Սէուտական Արաբիա: Ան զաւակն է Ռաֆիք Հարիրիի եւ Նիտա Պուտթանիի, որ ազգութեամբ իրաքցի է: Իր մայրենի լեզուն արաբերէնն է, որմէ բացի ան նաեւ կը խօսի անգլերէն եւ ֆրանսերէն:1992-ին, աւարտած է Ճորճթաուն Համալսարանի ՄաքՏանօ Առեւտրական Դպրոցը՝ մասնագիտանալով առեւտրական վարչագիտութեան մէջ: Ապա, վերադարձած է Սէուտական Արաբիա՝ իր հօր գործը շարունակելու նպատակով մինչեւ իր հօր սպաննութիւնը՝ 2005:
Առեւտրական Աշխատանքներ
Նախքան քաղաքականութեան մէջ մտնելը, ան գործադիր կոմիտէութեան տնօրէնն էր Օժեր Թելեքոմ-ի, որ կը զբաղի հաղորդագրութեան աշխատանքներով Միջին Արեւելքի եւ Ափրիկէի մէջ։ Ան նաեւ տնօրէնն էր Օմնիա Հոլտինկսի եւ անդամ Օժեր Ինթերնասիոնալ Անթրըփրի տը Թրաւօ Ինթերնասիոնոյի (Oger International de Travaux Internationaux, Սէուտական Օժերի, Սէուտական Դրամարկութեան Դրամատան, Սէուտական Պրպտումի եւ Մարքեթինկի Խումբի եւ Մուսթաքպալ պատկերասփիւռի կայանի:
Քաղաքական Ասպարէզ
20 Ապրիլ 2005-ին, Հարիրի ընտանիքը կը յայտարարէ, թէ Սաատ Հարիրի պիտի ղեկավարէր Մուսթաքպալ Հոսանքը, որ Սիւննի իսլամներու շարժում մըն է՝ հիմնուած իր հօր կողմէ:ref name=mpol/> Ան նաեւ ղեկավարն է 14 Մարտի շարժման, որ հակամարտութեան խումբն է ընդդէմ Մայրիի Յեղափոխութեան ثورة الأرز եւ Արեւելքի աջակցութեամբ, 2005-ին սուրիական զինուորութիւնը կը նահանջէ 29 տարի այնտեղ մնալէ ետք:
Նախարարապետութիւն
9 Նոյեմբեր 2009-էն մինչեւ 13 Յունիս 2011 Հարիրի եղած է Լիբանանի վարչապետը:
Կառավարութեան Անկում
12 Յունուար 2011-ին՝ Օւըլ գրասենեակի մէջ ԱՄՆ-ի նախագահ Պարաք Օպամայի հետ նկարուելէ քանի մը վայրկեան ետք, հակառակորդ կուսակցութիւններ կը հրաժարին կառավարութենէն, եւ որոշում չկայանալուն պատճառով կառավարութիւն անկում ունեցաւ: Հըզպալլահ եւ իր դաշնակիցները քաշուեցան Ռաֆիք Հարիրիի սպաննութեան շուրջ քաղաքական ճնշումներու պատճառով: Հըզպալլահ նաեւ ամբաստանուած է Հարիրիի սպաննութեամբ: Hezbollah operatives had been accused of the assassination of Rafic Hariri.
Հարիրի 4 ամիս շարունակեց վարել վարչապետի պաշտօնը: 13 Յունիս 2011-ին լիբանանեան նոր կառավարութիւն կազմուեցաւ՝ վարջապետ նղանակուելով Նաժիպ Միքաթի: Միքաթի ստեղծեց 8 Մարտի մղող քաղաքական հակազդեցութիւն:
Սուրիական Բանտարկութեան Հրովարտակ
12 Դեկտեմբեր 2012-ին, Սուրիա հրատարակած Հարիրիի բանտարկութեան, Մուսթաքպալ պլոքի պատգամաւոր Օքապ Սաքր եւ Սուրիական Ազատ Բանակի պաշտօնեայ Լուայ Ըլ Մոքտատ Սուրիոյ հակառակորդ խումբեր հովանաւորելու եւ մարզելու յանցանքներով: Հարիրի իր խօսքին մէջ Սուրիոյ նախագահ Պաշշար Ասատը նկարագրած է իբրեւ «հրէշ»:
Երկրորդ Վարձակալութիւն
Երկու ու կէս տարի Լիբանան հանրապետութեան նախագահ ընտրելու կարգավիճակի մէջ մնալէ ետք, 8 Մարտի կողմնակից Միշել Աուն կ'ընտրուի նախագահ ու կը ստորագրէ համաձայնագիր մը, որով Հարիրի երկրորդ անգամ ըլլալով կը ստանձնէ վարչապետի պաշտօնը 18 Դեկտեմբերին:
4 Նոյեմբեր 2017-ին, մահափորձէ մը վախնալով, Սէուտական Արաբիայէն կը ներկայացնէ իր հրաժարականը, զորս սակայն ամիս մը ետք յետս կը կոչէ:
Պարգեւներ
2007-ին, Հարիրի Ֆրանսայի նախագահ Ժաք Շիրաքի կողմէ պարգեւատրուած է Պատուաւոր լէգէոնի շքանշանով:
Անձնական Կեանք
Հարիրի կը կրէ երկու երկրի քաղաքացիութիւն՝ Լիբանանի եւ Սէուտական Արաբիոյ: 1998-էն ի վեր ամուսնացած է Լարա Պաշիր Ըլ Ազըմի հետ, որ սուրիացի ազնուական ընտանիքէ է եւ ունի երեք զաւակ՝ Հուսամ (ծնեալ՝ 1999-ի), Լուլուա (ծնեալ՝ 2001-ի) եւ Ապտիւլ Ազիզ (ծնեալ՝ 2005-ի): Ապահովական պատճառներով 2011-էն 8 Օգոստոս 2014 ապրած է Փարիզ:
2011-ին, ան նկատուած է աշխարհի 595-րդ ամէնէն հարուստ մարդը՝ ունենալով 2 միլիառ տոլար հարստութիւն:
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Լիբանանի քաղաքական գործիչներ (արւմտ.) Ստորոգութիւն:Լիբանանի վարչապետներ (արւմտ.) Ստորոգութիւն:1970 ծնունդներ Ստորոգութիւն:18 Ապրիլի ծնածներ
Խրիմի Մանրանկարչական Դպրոցը
Խրիմի կամ Ղրիմի մանրանկարչական դպրոց, Հայկական Մանրանկարչութեան դպրոց Ղրիմի մէջ։ Խրիմի հայկական գաղութը գոյատեւած է ԺԳ.- ԺԹ. դարերուն։ Հոն կառուցուած եկեղեցիներուն եւ վանքերուն մէջ գրուած եւ նկարազարդուած են բազմաթիւ ձեռագիրներ (Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի Անուան Մատենադարանին մէջ կը պահուին Ղրիմի մէջ ընդօրինակուած շուրջ 300 հայերէն ձեռագիրներ)։
Իւրայատկութիւններ
Խրիմի մանրանկարչական դպրոցը հայ մանրանկարչութեան կարեւոր ճիւղերէն մէկն է։ Խրիմի հայ նկարիչներուն ստեղծագործութիւններուն մէջ նկատելի են հայրենի արուեստին աւանդներն ու Կիլիկեան մանրանկարչութեան ազդեցութիւնը (ԺԴ. դարու վերջերուն Խրիմ գաղթած էին նաեւ Կիլիկիայէն հայ մանրանկարիչներ)։ Խրիմի մանրանկարչութեան վրայ որոշակի ազդեցութիւն ձգած է նաեւ նոր միջավայրը, ուր ապրած եւ ստեղծագործած են տարբեր ժողովուրդներ։
Հայ մանրանկարիչները ստեղծած են այնպիսի արուեստ մը, որ կը բնորոշուի բարձր արհեստավարժութեամբ, գծային ու երփներանգային ձեւերու իւրօրինակ զուգորդումով։
Յետնամասի ոսկեգոյնը յաճախ կը փոխարինուի գոց կապոյտով, որ մանրանկարներուն կը հաղորդէ ընդգծուած արտայայտչականութիւն եւ խորհրդաւորութիւն։
Գրչութեան կարեւոր կեդրոններն էին Կաֆա կամ Թէօտոսիան (այսօր` Ֆէոտոսիա) եւ Մուրխաթը (այժմ՝ Ստարի Կրիմ)։ Հոն աշխատած են Գրիգոր Սուքիասեանցը, Առաքելը (ԺԴ. դարու հայ մանրանկարիչ), ողջ Խրիմի մէջ հռչակաւոր Նատերի որդիները՝ Աւետիսն ու Ստեփանոսը եւ վերջինիս որդին՝ Յովհաննէսը։
Երբ ԺԵ. դարու վերջաւորութեան թաթարները եւ թուրքերը գրաւած են Խրիմը, հայ գաղութին մշակութային կեանքը անկում արձանագրած է։
Գրչատուներու Գործունէութիւնը
Գրչատուներու գործունէութիւնը կրկին կ'աշխուժանայ ԺԷ. դարուն։ Նկարիչներէն են Նաղաշ էոլպեն, Նիկողայոս Ծաղկարարը եւ Խասպեկը, որոնք կը շարունակեն իրենց նախորդներուն լաւագոյն աւանդութիւները։
Տպագրութեան արհեստագիտութեան զարգացումով մանրանկարչական արուեստը իր տեղը կը զիջի փորագրութեան եւ հաստոցային գեղանկարչութեան։ Այս ասպարէզներուն մէջ եւս Խրիմի հայերը մեծ յաջողութիւններ ձեռք կը բերեն, որոնց ամէնէն ցայտուն ներկայացուցիչը աշխարհահռչակ ծովանկարիչ Յովհաննէս Այվազովսկիի ստեղծագործութիւններն են։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Կրթական հաստատութիւններ Ստորոգութիւն:Հայկական կրթական հաստատութիւններ
Գրիգոր Սաթամեան
Գրիգոր Սաթամեան, արհեստավարժ դերասան-բեմադրիչ Գրիգոր Սաթամեան: Ցարդ, Գրիգոր Սաթամեան զանազան թատերախումբերու հետ բեմադրած է 72 թատերգութիւններ, խաղացած է 84 ներկայացումներու մէջ եւ հայերէնի թարգմանած է 20 թատերգութիւններ։
Կենսագրութիւն
1959-ին շրջանաւարտ եղած է ՀԲԸ Միութեան Յովակիմեան-Մանուկեան երկրորդական վարժարանէն, որմէ ետք յաճախած է Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանը եւ չորս տարուան շրջանը աւարտելով՝ ստացած է Պսակաւոր Արուեստից Տիտղոս, Տնտեսագիտութեան ճիւղին մէջ։
1964-ին, ՀԲԸ Միութիւնը կրթաթոշակ կը յատկացնէ Գրիգոր Սաթամեանին, որ Անգլիա երթայ եւ ան կը յաճախէ Լոնտոնի ֆիլմարուեստի դպրոցը (London School of Film Technique)։ Աւարտելէն ետք, բախտաւորութիւնը կ՛ունենայ ընդունուելու նշանաւոր Old Vic Theatre School-էն՝ որու 28 տեղերուն համար դիմած էին 1,700 ուսանողներ: Երկու տարուան ուսանողական շրջանը՝ դերասանութեան կողքին կ՛ընդգրկէր, ձայնամարզութիւն, բեմավարութիւն, մարմնական եւ դէմքի շարժուձեւերու տիրապետութիւն ու վերջապէս բեմադրութիւն՝ Անգլիոյ հռչակաւոր ուսուցիչներէն Ռուտի Շէլիի կողմէ։
Ամերիկեան Համալսարանի թոյլատուութեամբ, կ՛անցնի Պրիսթոլ եւ տարի մը դասախօսելէ ետք՝ կ'որոշէ գաղթել Միացեալ Նահանգներ։
Թատերական փորձառութիւն
Երկրորդական վարժարանը աւարտելէն ետք,Գրիգոր Սաթամեան կը միանայ ՀԲԸ Միութեան Վահրամ Փափազեան թատերախումբին, ինչպէս նաեւ Ամերիկեան Համալսարանի թատերական ակումբին։ Տարի մը ետք, մաս կը կազմէ նոր հիմնուած Լիբանանեան ժամանակից թատրոնին՝ ուր ելոյթ կ՛ունենայ հայերէն, արաբերէն, անգլերէն եւ ֆրանսերէն լեզուներով։
Թատերախումբի Գեղարուեստական Ղեկավար
1968-ին կը վերադառնայ Լիբանան եւ կը հրաւիրուի Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանին կողմէ՝ աշխատելու որպէս թատրոնի դասախօս։ Միեւնոյն ժամանակ կը նշանակուի ՀԲԸ Միութեան Վահրամ Փափազեան թատերախումբի Գեղարուեստական ղեկավար։
Գրիգոր Սաթամեան կը հիմնէ նաեւ երիտասարդներու յատուկ թատերական դպրոց մը՝ ուսուցանելու դերասանութիւն եւ բեմի ետեւ աշխատելու ունակութիւն։ Եօթը տարի կ՛աշխատի որպէս դասախօս եւ բեմադրիչ՝ հայ թէ օտար խումբերու հետ։
Հիմնադիր ՀԲԸ Միութեան պատկանող զանազան թատերախումբեր
Արհեստավարժ դերասան-բեմադրիչ Գրիգոր Սաթամեան աւելի քան կէս դար ծառայած է հայ մշակոյթին, Պէյրութէն սկսեալ մինչեւ Նիւ Եորք եւ ապա Լոս Անճելըս։ Ան հիմնած է ՀԲԸ Միութեան պատկանող զանազան թատերախումբեր ինչպէս՝ «Արտաշատ»՝ Նիւ Եորքի մէջ, «Յակոբ Պարոնեան»՝ Պոսթընի մէջ, «Ուիլիամ Սարոյեան»՝ Ֆիլատելֆիոյ եւ Պուէնոս Այրէսի մէջ, «Երուանդ Օտեան»՝ Տիթրոյթի մէջ եւ վերջապէս «Արտաւազդ»՝ Լոս Անճելըսի մէջ։
Գրիգոր Սաթամեան միակ բեմադրիչ Սփիւռքէն՝ հրաւիրուած Սովետական Հայաստան
1972-ին, Երեւանի Տրամաթիկական թատրոնի ղեկավար Հրաչեայ Ղաբլանեան կը հրաւիրէ ՀԲԸ Միութեան Վահրամ Փափազեան թատերախումբը, որ իր ելոյթներով հանդէս գայ Հայաստանի քանի մը քաղաքներուն մէջ։ Երկու թատերգութիւններով՝ Ճորճ Ֆէյտոյի «Կասկածը Կնոջ Մտքին մէջ» եւ Յակոբ Պարոնեանի «Մեծապատիւ Մուրացկանները» հանդէս կու գան նախ Երեւանի Սունտուկեանի անուան Պետական թատրոնին մէջ եւ ապա կը շրջին Արտաշատ, Էջմիածին, Կիրովական եւ Լենինական քաղաքները ու իրենց աւարտական ելոյթը տեղի կ՛ունենայ Երեւանի Տրամաթիկական թատրոնին մէջ։
Գրիգոր Սաթամեան ՀԲԸ Միութեան Վահրամ Փափազեան թատերախումբի ելոյթը Եւրոպա
1975-ին՝ նոյն թատերախաղերով՝ Ճորճ Ֆէյտոյի «Կասկածը Կնոջ Մտքին մէջ» եւ Յակոբ Պարոնեանի «Մեծապատիւ Մուրացկանները» հանդէս եկան Լոնտոնի, Փարիզի եւ Նիկոսիոյ բեմերուն վրայ։
Նիւ Եորքի ՀԲԸ Միութեան Գեղարուեսատական Տնօրէնի պաշտօն
1976-ին կը հաստատուի Միացեալ Նահանգներու Նիւ Եորք քաղաքը, ուր կը միանայ «Քոլոնարզ Թիեթըր Լեպ» թատերախումբին, որպէս անոր բեմադրիչներէն մին։ Այս թատերախումբին հետ իր առաջին թատերգութիւնը բեմադրելէ ետք, ան կը հրաւիրուի երեք անգամ բեմադրելու «Հոփ Սամըր Ռեփերթուար Թիեթըր»ին համար, Միշիկընի մէջ։ Տարի մը ետք կը միանայ ՀԲԸՄ-ի անձնակազմին:
ՀԲԸ Միութեան Արեւելեան Ամերիկայի Շրջանակային Վարչութեան ատենապետուհի Արմինէ Սապահ-Կիւլեանի ժողովի հրաւէրով եւ առաջարկով, որուն ներկայ էր նաեւ Կեդրոնական Վարչութեան անդամ Պերճ Սեդրակեանը՝ Գրիգոր Սաթամեան կը ստանձնէ Գեղարուեսատական Տնօրէնի պաշտօնը՝ 4 Ապրիլ 1978-ին։
Գրիգոր Սաթամեան կը տեղափոխուի հայահոծ Լոս Անճելըս քաղաքը
1988-ին կը տեղափոխուի հայահոծ Լոս Անճելըս քաղաքը եւ իր թատերական գործունէութիւնը կը շարունակէ «Արտաւազդ» թատերախումբին հետ։
1989-ին կը բեմադրէ Մարսէլ Փանիոլի «Հացագործին Կինը» գործը, խաղարկութեամբ հայրենի վաստակաշատ դերասան Մհեր Մկրտչեանի ու իր Տիկինը Թամարա Յովհաննէսեանի. նաեւ միաժամանակ, Մկրտչեանի բեմադրած Յակոբ Պարոնեանի «Պաղտասար Աղբար»ին մէջ կը մարմնաւորէ Կիպարի դերը։
1992-ին, դարձեալ «Արտաւազդ»ի հետ, «Ուաթֆայըր» թատերասրահին մէջ անգլերէն լեզուով բեմ կը բարձրանայ Էտուըրտ Աշի «Մենզ Պեսթ Ֆրենտ» եւ Մըրի Շիզկըլի «Փուշքարթ Փետլըրզ» ներկայացումներուն մէջ՝ բեմադրութեամբ Փիթըր Մանուկեանի։
Կարեւոր դերերով իր մասնակցութիւնը կը բերէ ամերիկեան ֆիլմերու մէջ, որոնց շարքին՝ «Assignment Berlin», «Subterfuge», «One More Step», «Enemies of Laughter», «After Freedom», «Pomegranate», «Must Love Dogs» եւ «Summerland», ինչպէս նաեւ՝ հետեւեալ հեռատեսիլի յայտագիրներուն մէջ. «Suddenly Susan», «The Naked Truth», «Team Knight Rider», «Mad TV», «Alias», «24»:
Ապա, Գրիգոր Սաթամեան եւ մայէսթրօ Վաչէ Պարսումեան միասնաբար կը բեմադրեն Տիգրան Չուխաճեանի երեք օփերաները՝ «Արտաւազդ»ի եւ «Լարք» երաժշտական ընկերակցութեան համագործակցութեամբ. «Զուարթ»՝ 2003-ին, «Լեպլեպիճի Հօր Հօր Աղա»՝ 2004-ին եւ «Զեմիրէ»՝ 2008-ին։
Թատերական արհեստավարժ գործով ելոյթներ
Իսկ ֆիլմերէն մաս կը կազմէ՝ “Assignment Berlin”, “Chickpeas”, “After Freedom”, “Must Love Dogs”, եւ «Summerland»ին։ Գալով բեմի վրայ խաղարկութեան, մաս կը կազմէ՝ Ճօ Քինկի բեմադրութեամբ, Շիրվանզատէի «Չար Ոգի» եւ Նշան Փարլաքեանի «Մեծ Մայր, Աղօթէ Ինծի Համար» թատերգութեանց մէջ։
Գրիգոր Սաթամեանի գործունէութեան Յիսնամեակը
30 Հոկտեմբեր 2011-ին՝ ՀԲԸ Միութիւնը կը պատուէ Գրիգոր Սաթամեանին՝ տօնելով թատերական գործունէութեանս յիսնամեակը։
Մենախօսութիւններ (One Man Show)
Կատակախառն մենախօսութիւնը առաջին անգամ ինք կը ներմուծէ հայկական արուեստի պատմութեան մէջ, 1984-ին՝ Նիւ Ճըրզիի մէջ։ Ցարդ՝ հանդէս եկած է երկտասնեակ մը մենախօսութիւններով, Ամերիկայի մէջ եւ Ամերիկայէն դուրս։ Այդ մենախօսութիւններով, սատարած է բազմաթիւ հայկական կազմակերպութիւններու նիւթական կարիքներուն։ Արխիւներուն մէջ կան եօթը մենախօսութիւններու տեսաերիզները եւ այժմ կ՛աշխատի ութերորդը արտադրելու համար։
Այդ օրէն ի վեր, Գրիգոր Սաթամեան իր զուարճալի մենախօսութիւններով այցելած է Ամերիկայի գլխաւոր նահանգները, աւելի քան 100 ելոյթներով, որոնց իւրաքանչիւրին ներկայ եղած են 250-700 հանդիսատեսներ։
Գրիգոր Սաթամեանի բեմադրած թատերախաղերն ու դերակատարութիւնները
Ան բեմադրած է 83 թատերախաղեր եւ դեր ստանձնած է 86 թատերախաղերու մէջ, չորս լեզուներով՝ հայերէն, արաբերէն, ֆրանսերէն եւ անգլերէն։
Գնահատագիրներ եւ ոսկէ շքանշաններ
Գրիգոր Սաթամեան կը ստանայ գնահատագիրներ Սուրբ Էջմիածինէն, ՀԲԸ Միութեան Կեդրոնական Վարչութենէն, ինչպէս նաեւ տեղական քաղաքական պաշտօնատարներէն ու հայկական կազմակերպութիւններէն։
Արդարեւ, չորս թատերական եւ մշակութային հաստատութիւններ կը մեծարեն Գրիգոր Սաթամեանին, որպէս անխոնջ խնկարկու՝ հայ թատրոնին ու մշակոյթին։
Կիրակի, 30 Հոկտեմբեր 2011-ին պատշաճ հանդիսութեամբ մը նշուեցաւ Գրիգոր Սաթամեանի թատերական եւ մշակութային գործունէութեան Ոսկեայ յոբելեանը, կազմակերպութեամբ ՀԲԸՄ-ի Արեւմտեան Ամերիկայի շրջանակային յանձնաժողովին։ Յոբելեարը յուշանուէրներով պարգեւատրեցին ՀԲԸՄ-ի Կեդրոնական վարչական ժողովը, Արեւմտեան Ամերիկայի շրջանակային յանձնաժողովն ու «Արտաւազդ» թատերախումբի վարչութիւնը։
Հայաստանի մշակոյթի նախարարութիւնը զինք պարգեւատրեց ոսկեայ մետալով, իսկ սփիւռքի նախարարութիւնը՝ «Ուիլիամ Սարոյեան» մետալով։ Սոյն առիթով հայրապետական օրհնութեան կոնդակ մը գրած էր Գարեգին Բ. կաթողիկոս։
18 Օգոստոս 2013-ին, ձեռամբ Երեւանի Յակոբ Պարոնեան թատերախումբի Գեղարուեստական ղեկավար Փրոֆէսոր Երուանդ Ղազանչեանի՝ կը ստանայ հետեւեալ մետալները։
Պօղոս Հիսարլեան
Պողոս Հիսլարյան (1887, Կ. Պոլիս - 1915), հայ բժիշկ։
Գրիգոր Սաթամեան
Գնահատագիրներ եւ ոսկէ շքանշաններ
Չորեքշաբթի, 1 Նոյեմբեր 2017-ը պատմական օր մը հանդիսացաւ Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան Գեղարուեստական ղեկավար Գրիգոր Սաթամեանի համար։ Այդ օր ան արժանացաւ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Ա. Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսին կողմէ շնորհուած Սբ. Սահակ-Սբ. Մեսրոպ շքանշանին։
Պօղոս Հիսարլեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է 1887-ին Կ. Պոլիս։ Նախնական կրթութիւնն ստացած է ծննդավայրի թաղային վարժարաններէն մէկուն մէջ։
Գրիգոր Սաթամեան
Աղբիւրներ
Հարցազրոյց Գրիգոր Սաթամեանի հետ
Պօղոս Հիսարլեան
Կենսագրութիւն
1912 թուականին՝ աւարտած է Կ. Պոլսոյ Օսմանեան կայսերական բժշկական վարժարանը։ 1912 թուականէն աշխատած է որպէս բժիշկ, ամուսնացած ու ընտանիք կազմած է։
Գրիգոր Սաթամեան
Աղբիւրներ
Գրիգոր Սաթամեան՝ Ի Պատուի
ՀԲԸՄ Սաթամեան Թատերախումբ
Պօղոս Հիսարլեան
Կենսագրութիւն
1915-ի գարնան, սկսած են հայերու ձերբակալութիւնները, բանտարկութիւններն ու տեղահանութիւնը։ Հազարաւոր հայ ընտանիքներու, որոնց կարգին՝ բժշկի ընտանիքը, տարագրուած է դէպի ՏԷր Զօրի անապատները։ Պօղոս Հիսարլեան, տեղեկանալով իր ընտանիքի տարագրութեան մասին, դիմումներ ներկայացուցած է զինուորական հրամանատարութեանշ եւ Կարինէն Սեբաստիա մեկնելու թոյլտուութիւն ստացած՝ իր ընտանիքը փրկելու համար։ Սակայն 1915-ի գարնան, Կարինէն Սեբաստիա մեկնած ու ճամբան, Խարբերդի եւ Երզնկայի միջեւ, Մամախաթունի մօտերը՝ զինուորական համազգեստով, բժիշկը սրախողխող եղած է թուրք զինուորներու ձեռքով՝ 28 տարեկան հասակին։
Գրիգոր Սաթամեան
Աղբիւրներ
ՍԱԹԱՄԵԱՆ ՏԻՊԱՐԸ…
ՀԲԸՄ «Գրիգոր Սաթամեան» Թատերախումբը Հանդէս Պիտի Գայ «Թենոր Մը Կ՛ուզուի» Կատակերգութեամբ
Պօղոս Հիսարլեան
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Գրիգոր Սաթամեան
Աղբիւրներ
«Գրիգոր Սաթամեան» Թատերախումբ
ԵՐԱԽՏԱՒՈՐԻ ՄԸ ՊԱՐԳԵՒԱՏՐՈՒՄԸ Գրիգոր Սաթամեան
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Վարուժան Ճամկէօզ
Ճամկէոզ Վարուժան ծնած է 1960 թուականի Իսթամպուլ։ Նախակրթութիւնը ստացած է Պէզճեան Մայր վարժարանին, միջնակարգը՝ Տատեան վարժարանին, իսկ երկրորդականը՝ Սահակեան-Նունեան վարժարանին մէջ։ 1982 թուականին Մարմարա Համալսարանէն վկայուած է իբրեւ դեղագործ, եւ 1985 թուականէն ի վեր ունի իր սեփական դեղարանը։ Պարբերաբար կ'աշվատակցի «ժամանակ» եւ «Մարմարա» օրաթերթերուն։
Հատորով Լոյս Տեսած արձակ էջեր
թարգմանական աշխատանք
Ռուսիան Անդրկովկասի Մէջ
Ռուսիան Անդրկովկասի Մէջ, Փոքր Ասիոյ մէջ թուրանցիներու հաստատումը եւ Բիւզանդիոնի տեղը գրաւելը ծանրօրէն վտանգած էր Հայաստանի դիրքը, իբրեւ միջնորդ արեւմտեան եւ արեւելեան աշխարհներու միջեւ,
ԺԵ. դարուն երբ Պոլիսն ալ ինկաւ թուրքերու ձեռքը՝ հայկական նահանգները, ինչպէս նաեւ Վրաստանը իրենց առջեւ փակուած գտան այն վերջին ճամբան, ուրկէ կրնային շփում հաստատել արեւմուտքի հետ։ Այնուհետեւ հայ ժողովուրդը կորսնցոցած էր ո՛չ միայն իր անկախութիւնը, այլեւ դիրքը՝ երկու քաղաքակրթութեանց սահմանին վրայ։
Հռոմի եւ բիւզանդիոնի փառքի օրերուն, Եւրոպայի եւ Ասիոյ սահմանը կը ներկայացնէր Եփրատի գիծը, այսինքն՝ այդ սահմանը կ'անցնէր Հայաստանէն, մինչդեռ Օսմանեան կայսրութիւնը, իր գոյութեամբն իսկ սահմանը տեղափոխեց Տանուպի վրայ եւ քիչ մնաց, որ զայն հասցնէ մինչեւ Էլպա:
ԺԹ. դարէն սկսեալ, Հայաստանի հողային տարածքները մինչեւ Եւրոպա կը հասնէին, բայց ոչ Պոլսոյ ուղղութեամբ՝ արեւմտեան տէրութեանց յառաջացման հետեւանքով, այլ Ռուսիոյ Արեւելք թափանցումով։ Արագօրէն դէպի հարաւ տարածուելով, Ռուսական կայսրութիւնը Անդրկովկաս թափանցեց եւ Հայաստանը կրկին կապեց Եւրոպայի հետ, վերջ դնելով այսպիսով բազմաթիւ դարերու մեկուսացումին։
Ռուս-Պարսկական Պատերազմները
ԺԸ.դարուն, Ռուսիոյ պատերազմները Օսմանեան կայսրութեան դէմ տեղի ոնեցան Սեւ ծովու արեւմտեան ափերուն վրայ, որովհետեւ Ասիոյ մէջ Ռուսիա այդ ժամանակ հասարակաց սահման չունէր Թուրքիոյ հետ։
Ռուսահայաստանը, ինչպէս Ազրպէյճանը եւ Տաղստանը կը պատկանէին ոչ թէ Օսմանեան կայսրութեան, այլ Պարսկաստանի (Իրանը, որ կ՛իշխէր նայեւ Վրաստանի վրայ), որ այսուհանդերձ իբրեւ ազգային պետութիւն եւ ինքնուրոյն Քաղաքակրթութեան մը կեդրոն, յաջողեցաւ ինքզինք պահել մինչեւ ԺԸ. դարու վախճանը։Ուրեմն ոչ թէ Օսմանեան կայսրութենէն, այլ Պարսկաստանէն կամ Իրանէն է, որ Ռուսիա ԺԸ. դարու վերջերուն եւ ԺԹ. դարու սկիզբը շարք մը պատերազմներով խլեց Վրաստանը, Ազրպէյճանը եւ Արեւելեան Հայաստանը,որ դարձաւ Ռուսահայաստանը:
մեծն Պետրոս, հռչակաւոր վեհապետը, որ իրաւամբ կը նկատուի արդի Ռուսաստանի ստեղծիչը, փորձած էր արդէն Ռուսական տիրապետութիւնը տարածել այդ ուղղութեամբ։ Անդրկովկասի մէջ տեսնելով այն բանալին, որ հնարաւորութիւն պիտի տար իրեն դէպի արեւելք թափանցելու. նոյն ատեն արգելք հանդիսանալու Օսմանեան կայսրութեան կասպից ծով հասնելու հաւանականութեան եւ իր հովանին տարածելու Վրաստանի եւ Հայաստանի վրայ: Այսպէս է որ ան յարաբերութեան մէջ մտաւ Ղարաբաղի հայերուն հետ եւ ընդունեց անոնց ներկայացուցիչը՝ Իսրայէլ Օրին: 1722-ին Ռուսերը իջան Թերպենտ եւ նոյնիսկ մինչեւ Պաքու, Պարսկաստանի դէմ ռուսերու մղած առաջին պատերազմով: Մեծն Պետրոս դիտաւորութիւն ունէր հայերը հրաւիրելու որ գան հաստատուին այդ շրջանին մէջ: Սակայն այս ծրագիրը յաջողութիւն չգտաւ, որովհետեւ Մեծն Պետրոսի մահէն ետք ռուսերը պարպեցին իրենց նուաճած հողամասերը:
Ռուս-Պարսկական երկրորդ պատերազմը տեղի ունեցաւ Կատարինէ Բ.ի գահակալութեան վերջերը: Պարսկաստանի Մոհամմէտ Շահն է, որ նախայարձակ եղաւ արշաւելով Վրաստան եւ կործանելով Թիֆլիսը: Կատարինէ Բ. Վրացիներուն օգնութեան ղրկեց Վալերիէն Զուպովի հրամանատարութեան տակ գտնուող բանակ մը: Այս պատերազմին հետեւանքը այն եղաւ, որ քանի մը տարի ետք, 1801-ին, Ռուսական կայսրութիւնը իրեն միացուց Վրաստաանը:
Կատարինէ Բ. փափաքած էր գրաւել նաեւ Հայաստանը եւ Սուվորովի պատրաստել տուած էր ծրագիր մը՝ Ռուսիոյ հովանիին ներքեւ հայկական պետութեան մը ստեղծումին համար: Սակայն, ինչպէս ծանօթ է, այս ծրագիրը չյաջողեցաւ, որովհետեւ 1797-ի ռուսական միջամտութիւնը կանգ առաւ Վրաստանի սահմանին վրայ:
Ռուս-պարսկական երրորդ պատերազմը, որ տեւեց 1803էն մինչեւ 1807, պայթեցաւ պարսիկներու այն փորձին պատճաոով, որուն նպատակն էր պարսկական տիրապետութիւնը վերահաստատել Վրաստանի վրայ։ Վրացի զօրավար Ցիցիանովի հրամանատարութեան տակ գտնուող ռուսական բանակը ետ մղեց պարսիկ բանակը, զոր կ'առաջնորդէր գահաժառանգ իշխանը: Ցիցիանով շարունակեց պատերազմը՝ գրաւելով Գանձակը, ապա քալեց Երեւանի վրայ։ Ան յաջողեցաւ պարսկական բանակը ջախջախել Արաքսի ափերուն, Նախիջեւանի մօտ (Յունիս 1804), սակայն չկրցաւ գրաւել Երեւանի բերդը, զոր պարսիկներն ու թաթարները պաշտպանեցին կատաղօրէն։
Սալվատոր Տա Պահիա
Սալվատոր Տա Պահիա (անգլերէն՝ Salvador Bahia), քաղաք եւ նաւահանգիստ Պրազիլիոյ հսիւսիս-արեւելքը, Պահիա նահանգին վարչական կենդրոնը։ 1237 հզ․ բն․ (1975)։ Ունի քիմիական, սնունդի, կրափոշիի եւ հիւսուածոյ արդիւնաբերութիւն։ Ունի երկաթուղաին կայարան, միջազգային օդակայան ու համալսարան։
Ռուսիան Անդրկովկասի Մէջ
Ռուս-Պարսկական Պատերազմները
1805-ին ռուսերը գրաւեցին Շուշին եւ Նուխին, գրեթէ առանց կռուի, շնորհիւ Ղարաբաղի եւ Շաքիի խաներուն հետ իրենց վարած բանակցութեանց։ 1806-ին, Ցիցիանով կը պատրաստուէր նոյնը ընել Պաքուի համար։ Բայց այդ շրջանի խանը, բանակցութեան մտնել կեղծելով, Ցիցիանովը թակարդի մէջ ձգեց եւ զայն սպանել տուաւ։
Սալվատոր Տա Պահիա
Հիմնադրուած է 1549-ին։ Մինչեւ 1763 Պրազիլիոյ մայրաքաղաքը եղած է։ Պահպանուած են 16-19 դարերու ամրութիւններ, եկեղեցիներ, պալատներ։
Ստորոգութիւն:Պրազիլիոյ քաղաքներ
Ռուսիան Անդրկովկասի Մէջ
Ռուս-Պարսկական Պատերազմները
1807-1809 տեւող կարճ զինադուլէ մը ետք, պատերազմը վերսկսաւ նոյն ատեն թէ Պարսկաստանի եւ թէ.Թուրքիոյ դէմ։ Հռչակաւոր Երմոլովի ղեկավարութեամբ ռուսերը գրաւեցին Ախալքալաքը, զոր կը պաշտպանէին թուր­քերը։ Յետոյ, Արաքսի ափերուն վրայ վճռական ճակատամարտով մը, Ասլանտուզի մէջ ծանր պարտութեան մատնեցին Պարսկաստանի գահաժառանգ իշխանը։
1813 Հոկտեմբեր 24-ին, Պարսկաստանը կը ստորագրէր Գիւլիստանի դաշնագիրը, որով ան կը հրաժարէր Վրաստանի վրայ ունեցած իր իրա­ւունքներէն եւ Ռուսիոյ կը ձգէր Ազրպէյճանի հիւսիսային մասն ու Ղարաբաղը:
դէպի հարաւ իր տարածումի ընթացքին Ռուսիա արդէն գտած էր հայկական գաղութներ խրիմի, հիւսիսային կովկասի եւ Աստրախանի մէջ: Սակայն Վրաստանը եւ Ղարաբաղը կցելով, ան այժմ իր մէջ կ՚առնէր արեւելեան Հայաստանի մէկ մասը (Լոռիի, Դիլիջանի եւ Լեռնային Ղարաբաղի շրջանները): Այսուհանդերձ, Արեւելահայաստանի մեծ մասը Երեւանի եւ Նախիջեւանի նահանգներով, տակաւին պարսիկներու ձեռքը կը մնային:
Այնուհետեւ զօրավար Պասկեւիչ, որ իբրեւ ընդհանուր հրամանատար Երմոլովին տեղը գրաւած էր, հասաւ 8000 հոգինոց գունդով մը, որուն միացան Մատաթեանի ուժերը. Գանձակի մօտերը պարսիկները նոր պարտութիւն մը կրեցին:
Յաջորդ տարին, այսինքն 1827-ին, Պասկեւիչ գրաւեց էջմիածինը եւ պաշարեց Երեւանը: Յետոյ յառաջացաւ դէպի Նախիջեւան եւ զայն գրաւեց Յունիսին: Օգոստոսին պարսիկները, միշտ գահաժառանգ իշխան Ապպաս Միրզայի հրամանատարութեամբ, մտան Երեւանի դաշտը, նպատակ ունենալով պարտադրելու ռուսերուն, որ Երեւանի պաշարումը վերցնեն, սակայն պարսիկները պարտուեցան Աշտարակի մէջ:Եւ վերջապէս Հոկտեմբեր 2-ին Երեւանի պահակազօրքը (4000 մարդ, 50 թնդանօթ) անձնատուր եղաւ: Հեծելազօրքի եւ հետեւակազօրքի հայ կամաւորներու ջոկատները մասնակցեցան ռուսական զօրամասերու կողքին բոլոր այս կռիւներուն:
Երեւանի անկումէն ետք, Պասկեւիչ քալեց Թաւրիզի վրայ եւ կը պատրաստուէր իր յառաջխաղացքը շարունակել մինչեւ Թեհրան, երբ Պարսկաստանի Շահը uտորագրեց Թիւրքմենչայի հաշտութիւնը (1828 Փետրուար) որով Պարսկաստան Ռուսիոյ կը ձգէր Երեւանի եւ Նախիջեւանի հայկական նահանգները եւ 20 միլիոն ռուբլիի պատերազմական հատուցում կը վճարէր:
Դաշնագրի յօդուածներէն մէկը կը նախատեսէր, որ Պարսկական տիրապետութեան տակ գտնուող հողամասերուն վրայ ապրող ամէն հայ իրաւունք ունէր գաղթելու, եթէ կը փափաքէր, դէպի Ռուսիոյ կցուած հողամասերը։ Համաձայն այս յօդուա­ծին, մօտ 35.000 հայեր, մեծ մասամբ Սալմաստի եւ Ուրմիոյ շրջաններէն, գաղթեցին եւ հաստատուեցան Ռուսահայաստան։
Աշխարհագրական տեսակէտէն ալ, Ռուսիոյ Անդրկովկաս եւ Հայաստան թափանցումը շատ մեծ կարեւորութիւն ունեցաւ, որովհետեւ, ինչպէս դիտել տուած ենք, խորտակեց այն մեկուսացումը, որ կր գտնուէր հայութիւնը ԺԱ. դարէն սկսած, այսինքն այն ժամանակաշրջանէն ի վեր, որ զինք արեւմուտ­քին կապող հելլենացած Փոքր Ասիան կործանեցաւ թուրանեան ցեղերու կողմէ։
Բացառապէս մահմետական աշխարհի մը մէջ Հայաստանի այս կղզիա­ցումը (եթէ մէկ կողմ դնենք քրիստոնեայ Վրաստանը, նմանապէս շրջապատուած մահմետական ժողովուրդներով), Ռուսիոյ շնորհիւ վերջ գտաւ այսպէսով ԺԹ. դարու սկիզբը։
ԺԹ. ԴԱՐՈՒ ՌՈՒՍ-ԹՐՔԱԿԱՆ ՊԱՏԵՐԱԶՄՆԵՐԸ
Անդրկովկասի եւ Արեւելահայաստանի նուաճումը Ռուսիոյ կողմէ ուրիշ հետեւանք մըն ալ ունեցաւ. Ռուսիա Պարսկաստանի ձեռքէն խլելով զանոնք՝ Ասիոյ մէջ շփման մէջ մտաւ Օսմ. կայսրութեան հետ։
Եթէ Նեղուցներու խնդիրը շարունակեց գրաւել Ռուսիոյ ուշադրութեան կեդրոնը Արեւելեան հարցին մէջ, Հայաստանը դարձաւ անոր համար երկ­րորդական տարր մը, բայց եւ այնպէս ո՛չ զանցառելի մէկ տարրը Արեւելեան հարցին։
Աւելին. Ռուսիոյ եւ Թուրքիոյ հասարակաց այս սահմանին իսկ պատճառով, որ ստեղծուած էր Հայաստանի մէջ, ԺԹ. դարու ռուս-թրքական պատե­րազմները, Պալքաններու կամ Խրիմի իրենց գլխաւոր ռազմադաշտերէն զատ, ունեցան երկրորդական ռազմաբեմ մըն ալ Հայաստանի մէջ։
ԺԹ. դարու ռուս-թրքական առաջին պատերազմը տեղի ունեցաւ 1828-1829, եթէ նկատի չառնենք 1808-1812-ի կռիւները։ Պատերազմին ծնունդ տուաւ Ռուսիոյ միջամտութիւնը ի նպաստ յոյներուն, որոնք ապստամբած էին սուլթանին դէմ։ Պատերազմը վերջացաւ ռուսական յաղթանակով Պալքաններու մէջ. սուլթանը ստիպուեցաւ հաշտութիւն կնքել՝ ճանչնալով Յունաստանի պետութեան ստեղծումը, միւս կողմէ ռուսերը փայլուն ճակատամարտ մը մղե­ցին Հայաստանի մէջ, ղեկավարութեամ կովկասեան բանակի սպարապետ մարաջախտ Պասկեւիչին. հոն իրենց մասնակցութիւնը բերին նաեւ հայկական գունդեր։
Ռուս սպարապետը, որ իր տրամադրութեան տակ ունէր մօտ 25.000 զինուոր (անկախ 15.000 հոգիէն, զոր ձգած էր Կովկաս երկիրը գրաւուած պահելու կամ Պարսկաստանի դէմ նախազգուշութիւններ ձեռք առնելու հա­մար), մեկնեցաւ Գիւմրիէն (Ալեքսանդրապոլ) եւ առաջին առթիւ գրաւեց Կարսը. յետոյ քալեց դէպի հիւսիս եւ յաջորդաբար ձեռք անցուց Ախալցխան եւ Արտահանը։
1829-ի գարնան, թուրքերը նոր ուժեր հաւաքելով 10.000 հոգիով յարձա­կում մը շղթայազերծեցին Ախալցխայի վրայ, նախ Կարսի ուղղութեամբ յա­ռաջացում մը կեղծելէ ետք։ Սակայն նահանջի մատնելով թրքական այս զօ­րամասը, Պասկեւիչ ինք ստանձնեց յարձակողականի նախաձեռնութիւնը 20.000 հոգիով եւ մեկնելով Կարսէն յառաջացաւ դէպի էրզրում։ Սողանլուի (Սարիղամիշի մօտերը) լեռնային շրջաններու մէջ թրքական երկու բանակներ իրարու դէմ կը գտնուէին։ Մեծ ճարպիկութեամբ Պասկեւիչ մտաւ թրքա­կան այս զոյգ բանակներուն միջեւ, որոնք թէեւ նոյն ռազմադաշտին վրայ բայց իւրաքանչիւրը իր հաշւոյն կը կռուէր, առանց միւսին օժանդակելու, եւ առանձին-առանձին զանոնք ընկճեց երեք կռիւներու ընթացքին։
Այս յաղթանակները իր առջեւ բացին էրզրումի ճամբան։ Պասկեւիչ էրզրումը գրաւեց կարելի է ըսել առանց կռուի, Յուլիսի վերջը։ Հոնկէ ան իր բանակները շարժեց Բաբերդի եւ Կիւմիւշխանէի վրայ։ Կը պատրաստուէր արշաւել Սվազ, երբ Թուրքիա, Պալքաններու մէջ ալ պարտուած 1829 Սեպ­տեմբերին ստորագրեց Ատրիանապոլսոյ հաշտութեան դաշնագիրը։ Այս դաշնագրով Թուրքիա կը ճանչնար Յունաստանի նոր պետութեան անկախութիւնը։ Ասիոյ ճակատին վրայ՝ Անգլիոյ թշնամական դիրքը հարկադրեց, որ Ռուսիա բաւականանայ իրեն կցելով Փոթիի շրջանը եւ Ախալցխա ու Ախալքալաք քաղաքները պարունակող հողի նեղ շերտ մը։
Ռուսիոյ կողմէ գրաւուած շրջաններուն մէջ ապրող հայերուն մէկ մասը (գլխաւորաբար էրզրում, Ալաշկերտ, Պայազիտ, Կարս եւ Վան) իր երկիրը ձգեց ու հետեւեցաւ ռուսերուն. այսպէս է որ մօտ 100.000 հայեր գացին հաստատուելու Ախալքալաքի (40.000), Շիրակի (12.000) եւ Երեւանի ու Սեւանի (25.000) շրջանները, այսինքն Ռուսահայաստան։
Այս գաղթը քաջալերուեցաւ ռուս իշխանութեանց կողմէ, որոնք գործին ղեկավարութիւնը յանձնեցին հայ գնդապետ Լազարեւին եւ գաղթողներուն տուին հողային առանձնաշնորհումներ հինգ տարի շարունակ, զերծ կացուցանելով նաեւ տուրքէ, :
Խրիմի պատերազմին (1853-1856) Հայաստան կրկին երկրորդական ռազմադաշտ դարձաւ։ 6000 հոգինոց ռուս բանակ մը, զօր. Բեհբուտեւսնի հրամանատարութեամբ, իր առաջին յաջողութիւնը արձանագրեց 1853 Նոյեմբեր 14-ին, պարտութեան մատնելով 12.000 հոգիէ բաղկացած թրքական բանակը, Ահմէտ փաշայի հրամանատարութեան տակ, Արփա-Չայի ափե­րուն, գիւմրիի մօտերը (Ալեքսանտրապոլ)։
1854-ի ամառը զօր. Մուրաւեւի հրամանատարութեամբ ռուսերը պաշարեցին Կարսը, որուն պահակագունդին կը հրամայէր մեծ զինուորական մը՝ անգլիացի զօր. Ոփլիումս։ Կարսին օգնութեան հասնելու բոլոր փորձերը, էրզրումէն մեկնելով, կամ Պաթումէն, ետ մղուեցան ռուսերու կողմէ։Կարսի թուրք պահակագունդը, հերոսական դիմադրութենէ մը ետք, որու ընթաց­ածքին ետ մղեց ռուսական ընդհանուր գրոհ մը, ի վերջոյ 1855 Նոյեմբեր 27-ին իր բոլոր պաշարները սպառած ըլլալով ստիպուեցաւ անձնատուր ըլլայ։ Փարիզի դաշնագիրը (1856)ին, որ վերջ տուաւ Խրիմի պատերազմին, Սեւաստափոլի անկումին հետեւանքով, հարկադրեց որ ռուսերը պարպեն կարսը։1877-1878-ի ռուս-թրքական երկրորդ պատերազմը, որ յանգեցաւ Պուլկարիոյ ազատագրութեամբ, ռուսերու մէկ նոր արշաւանքը փոխադրեց Հայաստան: Կովկասի ռուսական բանակը, զօր. Լորիս Մելիքեանի հրամանատարութեամբ, երկու գլխաւոր զօրամասերէ կը բաղկանար։ Առաջինը՝ զօր Հէյմանի ղեկավարութեամբ քալեց Կարսի դէմ, պաշարեց զայն յետոյ ուղղուեցաւ դէպի էրզրում։ Երկրորդը զօր. Տէր Ղուկասեանի ղեկավարութեան ձգեց Երեւանի շրջանը, գրաւեց Պայազիտը եւ ուղղուեցաւ դէպի Ալաշկերտի հովիտը։ Բայց թուրք ընդհ. հրամանատարը՝ Մուխթար փաշա, որ իրական զինուորական մը ի յայտ եկաւ, նափոլէոնեան ոճով ճարպիկ ռազմավարութիւն մը կատարեց կեդրոնական դիրքի վրայ, պարտութեան մատնելով ռուսական երկու զօրամասերէն իւրաքանչիւրը առանձին, նախքան անոնց իրարու միանալը, առաջինը Զէունի մէջ, երկրորդը՝ Տելիպապույի։ Ռուսական բանակը ստիպուեցաւ վերցնելու Կարսի պաշարումը եւ քաշուեցաւ ռուս-թրքական նախկին սահմանին վրայ։ Նոր ուժեր ստանալէ ետք, Լորիս Մելիքեւսն վերստին յարձակողականի անցաւ։ Արփա-Չայի վրայ ան փայլուն յաղթանակ, մը տարաւ, շնորհիւ իր ձախ թեւի օղակող մէկ շարժումին, զօր. Լազարեանի ղեկավարութեամբ, որ պաշարման մէջ առաւ Մուխթար փաշայի բանակին աջ թեւը։ ԱյսպԷսով Լորիս Մելիքեան կրցաւ վերստին պաշարել Կարսը։ Այս բերդաքաղաքը գրոհով մը գրաւուեցաւ Նոյեմբեր 18-ի գիշերը ռուսական բանակին կողմէ, որուն գլուխը կը գտնուէր Լորիս Մելիքեան, որ իր յաղթանակներուն համար ցարէն ստացաւ Սուրբ Գէորգի Խաչը եւ գերմանիոյ կայսր Կիոմ Ա.էն՝ Արժանեաց Կարգի շքանշանը։ Պատերազմը վերջ գտաւ էրզրումի գրաւումով։ Սան Ստեֆանոյի եւ Պերլինի դաշնագիրներուն համաձայն, Ռուսիան կը ստանար Պաթումը, Արտահանը եւ Կարսը եւ կը պարպէր Թրքահայաստանի մնացեալ մասը: Ռուսական քաշուող բանակներուն կրկին հետեւեցաւ հայերու նոր գաղթ Մօտ 25.000 հայեր ձգեցին էրզրումի շրջանը, երթալ հաստատուելու հա­մար Ռուսահայաստան։
Սակայն Թրքահայաստանի ընդարձակ շրջաններուն առժամեայ գրաւու­մը ռուսական բանակներուն կողմէ, այսինքն քրիստոնեայ իշխանութեան մը կողմէ, անխուսափելի ազդեցութիւն մը ունեցաւ Թրքահայաստանի իրենց օճախներուն մէջ մնացող հայերուն վրայ։ Խզեց տեւականութիւնը այն լուծին, որ մինչ այդ յաւիտենական բնոյթ մը կը թուէր ունենալ, արթնցուց մտքերը, զօրացուց ոգիները։ Այնուհետեւ հայերը նուազ հանդուրժող դարձան իրենց ստրկական վիճակին։
ՑԱՐԱԿԱՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆԸ ԱՆԴՐԿՈՎԿԱՍԻ ՄԷՋ
Ցարական Ռուսիա շատ շուտ սկսաւ գործադրել Անդրկովկասի ժողո­վուրդները բռնի ռուսացնելու իր քաղաքականութիւնը։), որուն վարչու­թիւնը վստահուեցաւ ժամանակաւոր խորհուրդի մը. Ներսէս Աշտարակեցի
արքեպիսկոպոս մաս կը կազմէր անոր։ Մինչեւ իսկ խնդիր եղաւ 2000 հայե­րէ բաղկացած մնայուն զօրամաս մը ստեղծելու։
Այս առաջին միջոցառումները մեծ յոյսեր արթնցուցին հայոց մէջ եւ հա­րուստ հնդկահայ մը իր հարստութիւնը դրաւ հողային այս նոր միաւորումի տրամադրութեան տակ։ Սակայն շատ չանցած խիստ կեդրոնացումի յաւիտենական քաղաքականութիւնը, որուն կը հետեւէին ցարերը, ի յայտ եկաւ կրկին իր բոլոր հետեւանքներով։ Հայկական նահանգը վերածուեցաւ ռուսական պարզ նահանգի մը եւ Ներսէս արքեպիսկոպոս աքսորուեցաւ Բեսարապիա։
Ապա, 1836-ին ռուս կառավարութեան մէկ հրամանագիրը փակել տուաւ հայկական բազմաթիւ վարժարաններ եւ մնացեալներուն մէջ ալ հայերէն լեզուով դասաւանդութիւնները մեծապէս զեղչեց։ Ատկէ զատ, ցարական կա­ռավարութիւնը միջամտեց հայոց եկեղեցւոյ գործերուն։ Այսպէս, կաթողի­կոսի ընտրութեան ատեն, փոխանակ կաթողիկոս հռչակելու ամէնէն շատ քուէ ստացողը, Ս. Փեթերսպուրկի կառավարութիւնը իրեն իրաւունք տուաւ զայն փոխարինելու քուէներու տեսակէտէն երկրորդ տեղը բռնող հայ եկեղեցականով։ Իրականին մէջ, ռուս պետութիւնը հետզհետէ աճող չափով մը միջամտեց հայ եկեղեցւոյ գործերուն եւ մասնաւորաբար 1890էն սկսեալ թշնամական դիրք ցոյց տուաւ այն հաստատութեան հանդէպ, զոր արգելք մը կը համարէր իր ծրագիրներուն, այսինքն աստիճանաբար Ռուսական կայսրութեան բոլոր բնակիչներուն ընդունիլ տալ օրթոտոքս կրօնը։
Ռուս կառավարութեան դիրքը վրացիներուն հանդէպ եւս անուրանալի դժգոհանք ստեղծեց։ Այս դժգոհանքը արգելք չեղաւ սակայն, որ հայերը մեծ հաւատարմութիւն ցոյց տան Ռուսիոյ, որուն հեռացումը չէին փափաքեր, որովհետեւ այս հեռացումը զիրենք Թուրքիոյ ձեռքը պիտի ձգէր. այլ կ՚ուզէին, որ աւելի ազատական վարչակարգ մը հաստատուի եւ յարգուի իրենց լեզուն ու ազգային աւանդութիւնները։
Ռուս վարիչները լայնօրէն շահագործեցին հայերու եւ վրացիներու մօտեցումները եւ շատ քիչ ուշադրութիւն դարձուցին այն երկու ժողովուրդներուն, որոնք գիտէին, թէ հակառակ ամէն բանի պիտի դառնային դէպի միակ քրիստոնեայ տէրութիւնը, այսինքն Ռուսիան։
Այսպէս է, որ Անդրկովկասին չտուին նուազագրոյն առանձնաշնորհումները, զորս ընծայեցին Ռուսիոյ մէջ՝ ժողովուրդի պա­հանջներուն ընդառաջելով, ինչպէս նահանգային խորհուրդներուն հաստա­տումը (Զեմսվոս), երդուեալներու խորհուրդը դատարաններուն մէջ։ Սակայն տեւաբար մերժեցին Անդրկովկասի մէջ մինչեւ անգամ ռուսական համալսարանի մը հաստատման ։
Ղեւոնդ (պատմիչ)
Ղեւոնդ, 8-րդ դարու հայ պատմիչ։
Ռուսիան Անդրկովկասի Մէջ
ՑԱՐԱԿԱՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆԸ ԱՆԴՐԿՈՎԿԱՍԻ ՄԷՋ
Ցարական վարիչները աւելին ըրին։ Ռուսահայաստանի մէջ յաճախ ի գործ դրին քաղաքականութիւն մը, որուն նպատակն էր թաթար տարրի զօրացումը, որովհետեւ այդ տարրը իրենց կողմէ կը համարուէր նուազ վտանգաւոր ցարական բացարձակատիրութեան համար, տրուած ըլլալով որ հայ տարրին հետ բաղդատած աւելի յետամնաց էր։
Ղեւոնդ (պատմիչ)
Գործեր
Ղեւոնդ Պատմիչ կը շարունակէ Սեբէոսի գործը։ Ան շարադրած է Հայաստանի պատմութիւնը 640 թուականէն 788։ Անոր պատմագրութիւնը կը սկսի Մուհամմէտի մահով այսինքն՝ 632 թուականով եւ կը հասնի մինչեւ 788 թուականը։ Ուրեմն մէկ ու կէս դարու պատմիչ մըն է Ղեւոնդ։ Լայնօրէն կը պատմագրէ Մուավեաններու եւ Ապպասեաններու շրջաններու դէպքերը (664-750) եւ (750-1258)։
Պատմութեան բովանդակութիւնը
Ա.- Առաջին երեք խլիֆաներու Ապուպաքրի, Օմարի եւ Օսմանի աշխարհակալութիւնները, երբ անոնք իրենց տիրակալութեան տակ կ'ունենան Պաղեստինը, Ասորիքը եւ Պարսկաստանը։ Ղեւոնդ այս առթիւ կը նկարագրէ արաբական երեք արշաւանքները Հայաստանի վրայ եւ գրաւումը Դուին մայրաքաղաքին։ Յոյներ անկարող կ'ըլլան իրենց ենթակայ Հայաստանը պաշտպանելու։
Բ.- Մուավիէ հիմնադիր Մուավեան կամ Օմայեան հարստութեան։
Գ.- Հայաստանի աւերումները։
Դ.- Խազիրներու արշաւանքը։
Զ.- Օմար խալիֆային եւ յունաց Գ. կայսեր ընդարձակ թղթակցութիւնը։
Է.- Հայաստան արաբներու տիրապետութեան տակ։
Ը.– Դարը հայոց պատմութեան մէջ նշանաւոր է ապստամբութիւններով, որովհետեւ արաբական լուծը շատ ծանր էր եւ Ղեւոնդ՝ պատմիչն էր ապստամբութեանց։
Արաբներու արշաւանքը Հայաստանի վրայ 640 թուին, Դուինի գրաւումը 642-ին։ Սահակ կաթողիկոս եւ Մուհամմէտ։ Նախիջեւանի եկեղեցիին մէջ ժողովուրդին կոտորածը։
Արաբական հալածանքները իրենց գագաթնակէտին կը հասնին սակայն Ապպասներու տիրապետութեան տակ, որոնք չափազանցեալ ձեւով կը ձեռնարկեն հարկահանութեան։
2.- Հայաստանի քաղաքական կուսակցութիւնները եւ անոնց արտայայտութիւնները Ղեւոնդի մօտ·– Մամիկոնեանները ի գին ամէն զոհողութեանց կ'ուզէին կռուիլ արաբներու դէմ, իսկ Բագրատունիք խոհական դիւանագիտութեամբ կ'ուզէին յարաբերութիւն մշակել արաբներու հետ։
3.- Հայկական խիզախ ապստամբութիւնները անոնց տնտեսական, կրօնական, քաղաքական շարժառիթները, այդ ապստամբութեանց եզակի եւ օրինակելի գիծերը եւ անոնց հետեւանքները, ասոնց բոլորին նկարագրութիւնը կայ Ղեւոնդի մօտ։ Թէոթորոս Ռշտունիի ապստամբութիւնը, Վարդանակերտի կռիւը։ Արճէշի եւ Բագրեւանդի մեծ ապստամբութիւնները 772 թուին։
Ղեւոնդի արժէքը
1.- Կը փրկէ հայոց պատմութեան կարեւորագոյն մէկ ապստամբութեան վաւերական էջերը։
2.- Արաբներու, յոյներու եւ խազիրներու մասին կու տայ առատ եւ ճշգրիտ տեղեկութիւններ։
3.- Ունի ժուժկալ լեզու մը, որ քնարական զեղումներու եւ պատկերներ յօրինելու փոխարէն կը միտի նիւթ եւ ատաղձ հաւաքելու։ Ուրեմն խորապէս բովանդակալից պատմագրի լեզու մը ունի։
4.- Քաղաքական կուսակցութիւններու մասին ալ տեղեկութիւններ կու տայ։
5.- Ղեւոնդ Պատմիչ ունի սուր դիտողութիւն։ Անոր աչքերէն չեն վրիպած բազմաթիւ դէպքեր։ Ան կարողացած է մեզի հայթայթել նոր ու ինքնատիպ բազմաթիւ դէպքեր։
6.- Ղեւոնդի գործը հայոց պատմութեան կարեւորագոյն մէկ շրջանը կառուցանելու տեսակէն անհրաժեշտ գործ մըն է։ Առանց իրեն առնուազն մէկ դարու պատմութիւնը մենք պիտի չունենայինք։ Իր գործը առաջին անգամ հրատարակուած է ֆրանսերէնով 1856-ին, ապա տպագրուած է հայերէն բնագրով 1857-ին եւ ռուսերէնով 1862-ին։
Ղեւոնդ երեց եւ Խորենացի
1930-ին Հայր Ներսէս Ակինեան բաւական ընդարձակ ուսումնասիրութիւն մը գրած եւ փորձած է նոյնացնել Ղեւոնդ Պատմիչն ու Խորենացին իբրեւ միեւնոյն անձը։ Ղեւոնդի անունով ծանօթ գործը ըստ Ակինեանի գրուած է նոյն այդ անձի երիտասարդութեան շրջանին։ Իսկ Խորենացիի անունով ծանօթ պատմութիւնը միեւնոյն այդ հեղինակի կամ անձի ծերութեան շրջանին։ Նախքան Ակինեանը՝ Խալաթեանց նմանութիւններ տեսած էր Ղեւոնդի եւ Խորենացիի միջեւ եւ զանոնք փաստ կը համարէր Խորենացիի Ղեւոնդէն օգտուած ըլլալու իրողութեան։ Ակինեան ըսաւ Խալաթեանցի համար, թէ նշմարած է ճշմարտութիւնը միայն, զայն չէ կրցած տեսնել աղէկ։ Ակինեանի փաստերը շատ թոյլ են եւ ծիծաղելի։ Ոչ մէկ հայ բանասէր համամիտ գտնուեցաւ Ակինեանի այս տեսակէտին։ Բոլորն ալ անվարան վրիպած նկատեցին զայն։ Չոպանեան սրամիտ դիտողութիւն մը ըրաւ ըսելով. «Խորենացիի մեծութիւնը չի կարելի սեղմեցնել Ղեւոնդի շրջանակին մէջ»։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմիչներ Ստորոգութիւն:8-րդ դարու հայ պատմիչներ Ստորոգութիւն:Հայ մատենագիրներ
Ճայիլի Ամատու Ամալ
Ճայիլի Ամատու Ամալ (ֆր.՝ Djaïli Amadou Amal, 1975, Մարուա, Քամերուն), ֆուլպէ, քամերունցի գրող, ֆեմինիստ:
Կենսագրութիւն
Ճայիլի Ամատու Ամալը ծնած է 1975-ին Քամերունի Տիամարէ շրջանի հիւսիսը գտնուող Մարուա քաղաքը: Կը գրէ ֆուլպէ մշակոյթի մասին եւ կ՛ուսումնասիրէ ինչպէս ժամանակակից, այնպէս ալ աւանդական բնոյթի ընկերային խնդիրները: Ճայիլի Ամատու Ամալը իր ստեղծագործութիւններուն մէջ կը բախուի Ֆուլանիի հասարակութեան մէջ առկայ կանացի խնդիրներուն, ինչպէս նաեւ իր տարածաշրջանի ընկերային խնդիրներուն, Սահելի մէջ, յատկապէս կանանց նկատմամբ խտրականութեան: Անոր վէպերէն Walaande-ը, որ Ֆուլայ լեզուով կը նշանակէ ամուսնական միութիւն, կ՛անդրադառնայ ֆուլանի հասարակութեան մէջ առկայ բազմակնութեան հարցին : Walaande կը պատմէ չորս կանանց պատմութիւնը, որոնք ընդուած են «ամուսինին կիսելու արուեստը» :
Ճայիլի Ամատու Ամալի վէպերէն են Mistiriijo եւ La Mangeuse d'ames («Հոգիներ ուտողը»): Կը գրէ ֆրանսերէնով :
Ճամբու Ճաշ
Լիբանանի Ճամբու Ճաշ
Պէյրութը եւս նշուած է այս գիրքին մէջ, իր շաուրմայի բաղադրատոմսով։ Իսկ Լիբանանեան Պրումմանա յի մէջ կայացած Souk Al Akel-ը (հայ.՝ Ուտելիքի Շուկայ) պատկերը տեղադրուած է գիրքին կողքին վրայ։ Անհրաժեշտ է յիշել, թէ Պէյրութը 2016-ին «Travel & Leisure»-ի ցանկին մէջ գրաւեց առաջին դիրքը, իբրեւ "Աշխարհի Ուտելիքի Միջազգային Լաւագոյն Քաղաք" (անգլ.՝ "The Best International City for Food in the World") տիտղոսով։
Սալման Խան
Սալման Խան (հնդկերէնով` सलमान ख़ान, ամբողջ անունը` Ապտուլ Ռաշիտ Սալիմ Սալման Խան) ծնած է 27 Դեկտեմբեր 1965-ին, Իտաուր, Մատհիա Պրադեշ, Հնդկաստան: Պոլիվուտի ամենանշանաւոր դերասաններէն մէկն է: Արժանացած է Filmfare եւ բազմաթիւ այլ մրցանակներու:
Կենսագրութիւն
Սալման Խան ծնած է 27 Դեկտեմբեր 1965-ին, Իտաուր, Մատհիա Պրադեշ, Հնդկաստան:
Անոր հայրն է բեմադրիչ եւ գրող Սալիմ Խանը, իսկ մայրը՝ Սալմա Խանը: Ան ունի երկու դերասան եղբայրներ (բեմադրիչ Արպազ Խանը եւ դերասան ու ղեկավար Սուհէլ Խան), ինչպէս նաեւ՝ երկու քոյր (Ալուիրա եւ որդեգրուած Արփիտա): Յետագային, անոր հայրը կը վերամուսնանայ Հնդկաստանի նշանաւոր դերասանուհիներէն Հելենի հետ: Կ'ըսուի, թէ Սալման եւ իր եղբայրներն ու քոյրերը ընդունած են Հելենին, իբրեւ իրենց երկրորդ մայրը:
Սալման Խանի հայրը իսլամ էր, մայրը իսլամ-հինտուսի, իսկ Հելենը՝ քրիստոնեայ կաթոլիկ, եւ այդ պատճառով ալ անոնց ընտանիքին մէջ կը պահպանուէր երեք կրօններուն աւանդութիւններն ու սովորութիւնները՝ իսլամականը, հինտուսին եւ քրիստոնեականը:
Որոշ ժամանակ ետք անոնք ընտանիօք կը տեղափոխուին Մոմպէյ:
1988-էն մինչեւ 1994
Ան հանդէս եկաւ «Biwi Ho To Aisi» ֆիլմով 1988-ին, որ կը նկատուի իր դերասանական ասպարեզին սկիզբը, թէեւ ֆիլմին մէջ անոր կ'ընկերակցէր Ռեքքան, այսուհանդերձ ֆիլմը չյաջողեցաւ:
1989-ին անոր ունեցաւ մեծ յաջողութիւն «Maine Pyar Kiya» ֆիլմով, որուն պաճառով ալ անունը առաջարկուեցաւ շատ մը մրցանակներու եւ շահեցաւ Ամենալաւ Դերասանի մրցանակը: 1991-ին ան նկարահանեց շարք մը ֆիլմեր, որոնք էին «Sanam Bewafa», «Kurbaan», «Patthar Ke Phool», «Love»: 1992-ին ան նկարահանաեց ուրիշ ֆիլմերու շարքը որուն մէջ կային «Suryavanshi», «Ek Ladka Ek Ladki», «Nishchaiy» «Jaagruti»: 1993-ին ան հանդես եկաւ հետեւեալ ֆիլմերով՝ «Dil Tera Aashiq», «Chandra Mukhi», իսկ 1994-ին ան հռչակ առաւ «Hum Aapke Hain Koun...!» ֆիլմով, անոր հետ կ'ընկերակցէր դերակատրման Մատհուրի Տիքսիդը, եւ հետեւեալ ֆիլմը մինչեւ օրս կը նկատուի Պոլիվուտի պատմութեան ամենաշատ վաստակած ֆիլմերէն մէկը: Այս ֆիլմէն զատ ան ունեցաւ ուրիշ ֆիլմեր որոնք էին «Chaand Kaa Tukdaa», «Andaz Apna Apna», «Sangdil Sanam»:
1995-էն մինչեւ 2000
1995-ին ան նկարահանեց «Karan Arjun» ֆիլմը, անոր ընկերակցեցաւ դերակատարութեւն Շահ Ռոխ Խանը, այս ֆիլմով անոր անունը կրկին առաջարկուեցաւ կարգ մը մրցանակներու, եւ դարձաւ մարտաֆիլմերու ամենանշանաւոր դեմքերէն մէկը: Ան 1995 թուականին ունեցաւ երկրորդ ֆիլմ մը «Veergati»-ին: 1996-ին ան նկարհանեց ֆիլմերու շարք մը, որոնք էին՝ «Yeh Majhdhaar», «Khamoshi: The Musical», «Jeet», «Dushman Duniya Ka», իսկ 1997-ի ան հանդէս եկաւ «Judwaa» ֆիլմով, սակայն ֆիլմը շատ մեծ յաջողութիւններ չկրցաւ ապահովել, եւ հետեւեալ ֆիլմին կրկօրինակը նկարհանուեցաւ 201--ին Վարուն Տաուանի դերակատարութեամբ, ան նկարահանեց այլ ֆիլմեր՝ «Auzaar» ֆիլմը եւ հնդկափաքիստանական վէճերը նկարագրող ֆիլմը՝ «Տասը»: 1998-ին ան հանդէս եկաւ «Kuch Kuch Hota Hai» ֆիլմով, ուր իրեն հետ դերակատարութիւն ունեցան Շահ Ռոխ Խան, Քաճուլ, Ռանի Մուքերճի։,Նոյն տարին ան ունեցաւ այլ ֆիլմեր օրինակ՝ «Pyaar Kiya To Darna Kya», «Jab Pyaar Kisise Hota Ha», «Bandhan»: 1999-ին ան հանդէս եկաւ քանի մը ֆիլմերով, որոնց շարքին են «Jaanam Samjha Karo», «Biwi No. 1», «Sirf Tum», «Hum Dil De Chuke Sanam», «Hello Brother», «Hum Saath-Saath Hain: We Stand United»։ 2000-ի ֆիլմերէն են «Dulhan Hum Le Jayenge», «Chal Mere Bhai», «Har Dil Jo Pyar Karega», «Dhaai Akshar Prem Ke», «Kahin Pyaar Na Ho Jaaye»:
2001-էն մինչեւ 2005
2001-ին ան հանդէս եկաւ «Chori Chori Chupke Chupke» ֆիլմով, անոր ընկերակցեցան Ռանի Մուքերճի եւ Փրիթի Զինդան։ Ֆիլմը յաջողութիւն գտաւ եւ Սալման Խան արժանացաւ Լաւագոյն Դերասանի մրցանակին: 2002-ին ան հանդէս եկաւ «Tumko Na Bhool Paayenge», «Hum Tumhare Hain Sanam», «Yeh Hai Jalwa» ֆիլմերով:
2004-ին ան հանդէս եկաւ ՁԻԱՀ հիւանդութիւնէ տառապող տղու մը դերակատրութեամբ։ Ֆիլմը ցոյց կւ տար այս հիւանդութեամբ տառապող անձերուն հանդէպ հանրութեան ունեցած կեցուածքը: Նոյն տարին ան նկարահանեց «Mujhse Shaadi Karogi» ֆիլմը, որ շատ մեծ ընդունելիութիւն գտաւ: Նոյն տարին ան ունեցաւ ուրիշ երկու ֆիլմեր եւս՝ «Garv: Pride and Honour», «Dil Ne Jise Apna Kaha»:
2005-ին ան հանդէս եկաւ չորս ֆիլմերով որոնք էին՝ «Lucky: No Time for Love», «Maine Pyaar Kyun Kiya», «No Entry», «Kyon Ki»:
Սահակ Ա. Քհնյ. Արապաթլեան
Աւագանի անունով՝ Յարութիւն, ծնած է Կեսարիա,1875-ին։
Յաճախած է տեղւոյն«Կիւմշեան»բարձրագոյն նախակրթութիւնը եւ շրջանաւարտ եղած է 1892-ին։
Համիտեան ջարդերէն ազատուած՝ Յարութիւն ուսուցչութեան պաշտօնի կոչուած է իր աւարտած վարժարանին մէջ։
Տարիներ ետք, իր ուսուցչական ասպարէզին մէջ անձնուէր ծառայութեան արձականգը հասած է Կ.Պոլսոյ Ազգ. Կեդրոնական վարչութեան Ուսումնական խորհուրդին, որ 1912-ին յատուկ վկայականով մը արտօնած է իրէն Ազգ.բոլոր վարժարաններուն մէջ կրթական պաշտօն վարելու։