cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կարմիր Ծով
Թութակ ձուկ
Անունը կը համապատասխանէ անոր գեղեցիկ տեսքին. բազմերանգ եւ թռչունի կտուցի նմանող ճակատով: Կապոյտ-կանաչ, դեղին եւ նարնջագոյն-կարմիր գոյնի, մեծ (մինչեւ 50 սմ երկարութեամբ) եւ անվնաս: Բայց հզօր ծնօտներով պատահական խայթոցը կրնայ բաւական ցաւցնել: Գիշերը ձուկերը դոնդողանման կոկոն մը կը կազմեն՝ ի պաշտպանութիւն մակաբոյծներէ եւ գիշատիչներէ: Նոյնիսկ գերզգայուն ձուն չի կրնար զայն հոտառութեամբ գտնել:
Վարդան Այգեկցի
Վարդան Այգեկցի, (Մարաթա, Հայոց Միջագետք, մհ.՝ 1250), Մխիթար Գոշի կրտսեր ժամանակակիցն է, միջնադարեան հայ Աստուածաբան, մատենագիր, առակագիր, քարոզիչ, հասարակական գործիչ:
Կարմիր Ծով
Նափոլէոն
Գլխուն վրայ ունի աքլորի նման «գլխարկ» մը: Ձուկը կը լողայ վարորդները աւելի լաւ ճանչնալու համար:
Ուիմպըլտընի մրցաշարք
Վիքիփետիայէն՝ ազատ հանրագիտարանէն
Վարդան Այգեկցի
Կենսագրութիւն
Ապրած է 12-րդ դարու վերջին եւ 13-րդ դարու սկիզբը: Ծնած է Հայոց Միջագետքի Տլուք գաւառի Մարաթա հայաբնակ գիւղի մէջ, կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ, ապա՝ Կիլիկեան Հայաստանի Արքակաղին (Արքակաղանի) վանքը: Ուսումը աւարտելէն յետոյ ձեռնադրուած է վարդապետ եւ զբաղուած է քարոզչութեամբ: Այնուհետեւ ապաստանած է Կիլիկեան Հայաստանի եւ Սեւ լեռներու Տոսխ կոչուած ձորը կառուցուած Այգեկ վանքը, ուրկէ ստացած է Այգեկցի մականունը: 1198 թուականին մասնակցած է Լեւոն Բ. Մեծագործի թագադրութեան հանդէսին: Վախճանած է 1250 թուականին:
Կարմիր Ծով
Երկու գօտի ամֆիպրիոն
Նարնջագոյն, սեւ գիծերով ձուկերը կ'ապրին զոյգերով: Անոնք բնաւ չեն վախնար ջրասուզակներէն: :
Ուիմպըլտընի մրցաշարք
Ուիմպլտոնի մրցաշարք (կարճ՝ Ուիմպլտոնundefined, The Championships, Wimbledon՝ The Championships, Wimbledon), թենիսի ամենահին եւ հեղինակաւոր մրցաշար   , Մեծ սաղաւարտի 4 մրցաշարերէն մէկը։ Տարին անգամ մը կը կազմակերպուի, յունիսի վերջաւորութեան՝ յուլիսի սկզբին Լոնտոնի Ուիմպլտոն արվարձանի մէջ։ Տեւողութիւնը 2 շաբաթ է։
Վարդան Այգեկցի
Ստեղծագործութիւնը
Այգեկ վանքի մէջ գրած է 22 ճառ, խրատական 5 թուղթ, կազմած է «Արմատ Հաւատոյ» ժողովածուն: Իր խրատներով ու քարոզներով Վարդան Այգեկցին կը պայքարէր դրամասիրութեան, գողութեան, ամբարտաւանութեան, ոխակալութեան, որկրամոլութեան, հարբեցողութեան, մարդկային այլ արատներու դէմ, կը քարոզէր սէր եւ համերաշխութիւն:
Կարմիր Ծով
Թիթեռնիկ
Ձուաձեւ մարմինով՝ երկար ողնայարէ լողակներով, պայծառ սեւ եւ դեղին գոյներով: Կ'ապրին վտառներով եւ զոյգերով: Կան կապոյտ-նարնջագոյն, սեւ-արծաթագոյն եւ կարմիր-դեղին գոյնի տարբերակներ:
Վարդան Այգեկցի
Առակները
Ըսելիքը աւելի հասկնալի դարձնելու համար ան իր քարոզները կը համեմէր իր իսկ յօրինած, արդէն յայտնի զանազան առակներով ու զրոյցներով: Ան գրած է աւելի քան 30 առակ: Այգեկցին սկիզբ դրած է առակաւոր ճառի տեսակին: Իր խրատական ճառերն ան վերամշակած է, օգտագործած է Եզոպոսի եւ այլ գրաւոր առակներ, ինչպէս նաեւ՝ հայ ժողովրդական առակները եւ զրոյցները, որոնք գրի առած է Այգեկցին եւ այլ մատենագիրներ, նովելներ, զուարճալի անեկդոտներ եւ խրատական փոքրիկ պատմութիւններ: Իր մշակած եւ հեղինակած առակները եւ զրոյցները Այգեկցին հաւաքած է առանձին ժողովածուներու մէջ։ Ի տարբերութիւն Մխիթար Գոշի առակներու՝ անոնք ներկայացուած են առանց որեւէ դասակարգման եւ չունին բարոյախրատական եզրակացութիւններ: Այգեկցիի առակներէն շատերը հիմք դարձած են հետագայ հայ բանաստեղծներու ստեղծագործութիւններու համար: Այգեկցիի հետնորդները մինչեւ 17րդ դար, անոր առակներու մատեանն հարստացուցած են, աւելցնելով նորանոր առակներ, նորավէպեր եւ անեկդոտներ: Այդպէս յայտնուեցաւ «Վարդանեան Առականին», որ կը պարունակէր շուրջ 500 առակ: Ձեռագիր մատեաններու մաս մը պահպանուած հասած է մինչեւ մէզի «Աղուէսագիրք» ընդհանուր անուան տակ, որովհետեւ շատ առակներու գործող անձը աղուէսն է: Ան հրատարակուած է 1668 թուականին, Ամստերդամի մէջ: «Աղուէսագիրք»ը թարգմանուած է վրացերէնի, արաբերէնի, ռուսերէնի: Առակները կարճ են, կը պարունակեն այն ժամանակաշրջանի հասարակութեան ընկերական կեանքի նկարագիրը:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Միջնադարի հայ առակագիրներ
Կարմիր Ծով
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Կարմիր ծով Ստորոգութիւն:Ծովեր
Լատինական կայսրութիւն
Լատինական Կայսրութիւն (Λατινική Αυτοκρατορία της Κωνσταντινούπολης կամ Ρωμανία, Imperium Romaniae, Empire latin de Constantinople, 1204-1261), Խաչակիրներու Դ․ Արշաւանքին ընթացքին Կոստանտնուպոլսոյ գրաւումէն ետք հիմնուած պետութիւն (1204), որ կը գոյատեւէ մինչեւ 1261՝  երբ Նիքէայի կայսրութիւնը Կոստանտնուպոլիսը կը գրաւէ։
Ծրագրում
Խաչակիրներուն Դ․ Արշաւանքը կը ծրագրուի, որպէսզի Երուսաղէմը մահմետականներէն ազատագրուի։ Սակայն, տնտեսական եւ քաղաքական դէպքերու շարք մը, պատճառ կ՛ըլլան որ նախնական ծրագիրը (Եգիպտոս ներխուժել եւ Աղեքսանտրիան գրաւել ու ապա՝ Երուսաղէմը)  փոխուի եւ առաջնահերթութիւն դառնայ Կոստանտնուպոլսոյ գրաւումը։   Նախատեսուած էր որ Վենետիկցիները ունենան Բիւզանդական Կայսրութեան աւարին մեծ մասը։
Ծրագրի փոփոխութիւն
1202-ի գարնան, խաչակրութիւնը կը ձեռքբերէ նախատեսուած հասոյթներուն մէկ երրորդը եւ վենետիկցիներուն կը վճարէ միայն 50 000 մարք։ Վճարման ժամկէտի յետաձգումը կը համաձայնուի երկու կողմերուն միջեւ, պայմանաւ որ խաչակիրները օգնեն Վենետիկը վերագրաւէ Տալմաթիոյ ափերուն գտնուող Զարա (Զատըր) քաղաքը։  Հռոմի Պապը իր հակառակութիւնը կը յայտնէ․ ան, որեւէ քրիստոնեայ պետութեան մը վրայ յարձակման դէմ է։  Սակայն, Պապի տեսակէտը կ՛անտեսուի եւ 24 Նոյեմբեր 1202-ին Խաչակիրները կը գրաւեն Զարա քաղաքը։  Հոն կը հասնի Բիւզանդիոնի երիտասարդ իշխան՝ Ալեքսիոս Անկելոս։  Ան խաչակիրներէն կը խնդրէ զայն օգնեն, որպէսզի կայսերական գահին վրայ վերահաստատուի իր հայրը։  Խաչակիրներու օգնութեան փոխադարձ, ան կը խոստանայ նիւթական մեծ վարձատրութիւն, բիւզանդացիներուն կողմէ Երուսաղէմի գրաւման համար զինական եւ բանակի օժանդակութիւն, ինչպէս նաեւ յունական եւ լատին եկեղեցիներու միացում։
Կոստանտնուպոլսոյ գրաւումը
Գահակից կայսրերը՝ Իսահակ Բ․ եւ Ալեքսիոս Դ․, խաչակիրներուն տուած իրենց խոստումին տէրը չեն կրնար ըլլալ։  Կայսերական գանձը պարապ է եւ ստիպուած բնակչութեան վրայ ծանր տուրքեր կը դնեն։  Ժողովուրդը դժգոհ, երկու կայսրերը կը տապալէ եւ գահին կը բարձրանայ Ալեքսիոս Տուքաս, որ լատիններուն հանդէպ թշնամական կեցուածք ունի։
1204 Մարտին, Վենետիկի եւ Խաչակիրներուն միջեւ Հռոմէական կայսրութեան բաժանման համաձայնագիր մը կը ստորագրուի։ Խաչակիրները 1204  Յուլիսին Կոստանտնուպոլիսը կը գրաւեն ու կը հաստատեն Լատինական Կայսրութիւնը։   Գրաւման յաջորդող օրերուն, վայրագութիւններ կը գործեն․ յոյն ժողովուրդի  ջարդ, կողոպուտ, քանդում, հին ձեռագրերու փճացում եւ քաղաքին հրկիզում։  Բնակչութեան մեծամասնութիւնը մայրաքաղաքը կը լքէ մինչեւ 1261։
Լատինական Կայսրութեան հաստատում
Լատիններուն կառավարութիւնը կը հաստատուի քաղաքին մէջ եւ անոնց դաշնակիցները կը մասնակցին աւարին բաժանման։ Վեց վենետիկցիներէ եւ վեց ֆրանսացիներէ բաղկացած կոմիտէ մը նոր կայսրը կը նշանակէ Պոտուան Ա․ (վեհապետ Պոտուան Տը Ֆլանտրը եւ Տը Հենօ Baudouin de Flandre et de Hainaut)։
Պոտուան Ա․ կը փորձէ պահպանել կայսերական կառավարման վարչակարգը, սակայն իրականութիւնը տարբեր է․ արեւելքի մէջ կը ներմուծէ արեւմտեան վեհապետութեան օրէնքներն ու վարչաձեւը, խզելով յունական սովորութիւններն եւ փառքերը։
Լատին Կասրը իր տրամադրութեան տակ կ՛ ունենայ Բիւզանդիոնի մէկ չորրորդը․ Կոստանտնուպոլիսը եւ անոր շրջակայ տարածքները, Թրակիան եւ Փոքր Ասիոյ հիւսիս արեւելեան շրջանը։  Կը հիմնուին նաեւ նոր պետութիւններ Լատին կայսրին ենթակայ․-
Նաեւ, Փոքր Ասիոյ տարածքին դքսութիւններ կը հիմնուին՝  Նիքէա Νίκαια (հին անունով Վիթինիա Βιθυνία), Նիքոմիտիա, Ֆիլատելֆիա Φιλαδέλφεια եւ Նէոքասթրա Νεόκαστρα։  Արագ ժամանակի ընթացքին այս դքսութիւնները մաս կը կազմեն Նիքէայի Կայսրութեան։
*1261-ին Նիքէայի կայսրութիւնը կը վերագրաւէ Կոստանտնուպոլիսը ու կը վերահաստատէ Բիւզանդական Կայսրութիւնը։
Ուիմպըլտընի մրցաշարք
Մեծ սաղավարտի մրցաշարերուն միակն է, որ խաղերը տեղի կ՚ունենան բնական խոտածածկով կորտերուն։ Մրցաշարն կ՚իրականացուի 5 կարգով՝ տղամարդկանց մենախաղեր, կանանց մենախաղեր, տղամարդկանց, կանանց և խառն զուգախաղեր։
Լատինական կայսրութիւն
Լատինական կայսրութեան անկումը
Յոյները վտարուած Կոստանտնուպոլսէն, կը հիմնեն իրարմէ անկախ երեք պետութիւններ՝ Նիքէայի Կայսրութիւնը, Իփիրոսի Տէրութիւնը եւ Տրապիզոնի Կայսրութիւնը։
1235-ին Նիքէայի կայսրութիւնը կը գրաւէ Թրակիան եւ Մակետոնիան։  1260-ին Փելաղոնիայի ճակատամարտին, Նիքէայի Կայսրութան գահակիցը՝ Միխայիլ Փալէոլողոս իր բանակով կը յաղթէ Ախայիայի կայսրութեան։  1261-ին Նիքէայի Կայսրութեան յոյն զօրավար Ալեքսիոս Սթրաթիղոփուլոս Ἀλέξιος Στρατηγόπουλος յանկարծակի Կոստանտնուպոլիս կը մտնէ եւ զայն կը գրաւէ։
Տնտեսութիւն
Լատինները չեն վստահիր յունական դիւանակալութեան։  Գործելաձեւին անմիջական եւ յանկարծակի փոփոխութիւնները աղիտալի կ՛ըլլան տնտեսութեան համար։  Կայսրութիւնը շարունակ Պապին կը դիմէ, որպէսզի ան տնտեսապէս նեցուկ կանգնի։ 1230-ին, մայրաքաղաքը կը դիմագրաւէ ուտեստեղէնի պակաս, հակառակ անոր թէ բնակչութեան թիւը բաւական նուազած է։
Կարապետ Մելիքեան
Կարապետ Մելիքեան Գէորգի, հայ բժիշկ։
Լատինական կայսրութիւն
Ընկերութիւն
Յունական Ուղղափառ Նուիրապետութիւնը կը փոխարինուի Կաթոլիկ Եկեղեցւոյ առաջնորդէն։  Կաթոլիկ եկեղեցւոյ ծեսերը կը հաստատուին կայսրութեան տարածքին, սակայն յունական Ուղղափառ եկեղեցին կը պահէ կարգ մը ծեսական արարողութիւններ, ինչպէս օրինակ՝ ամուսնութիւն, եւայլն։
Կարապետ Մելիքեան
Կենսագրութիւն
Կարապետ Մելիքեան ծնած է 1883 թուականին, Խար­բեր­դի նա­հան­գի Խարբերդի գաւառի Արաբ­կիր քաղաքին մէջ։ Աւարտած է ծննդավայրի ուսումնարանը։ 1901 թուականին աւարտել է ամերիկացի միսիոներներու՝ Խարբերդի Եփրատ գոլէճը։
1901-1907 թթ. ուսանած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետէն ներս։ 1907 թուականին բժշկական վկայական ստանալով վերադարձած է հայրենի Արաբկիր։ 1907-1910 թթ. տեղափոխուած է Կա­րնոյ նահանգի Կա­րնոյ գա­ւա­ռի Քղիի գաւառակի կեդրոն Քղի աւանը եւ թաղապետարանի բժիշկ աշխատած։
Լատինական կայսրութիւն
Ընկերութիւն
,, , ,
Կարապետ Մելիքեան
Կենսագրութիւն
Քղիի մէջ ամուսնացած է Նիկողոս էֆենտի Օհանեանի աղջկայ հետ։
Լատինական կայսրութիւն
Տե՛ս նաեւ
Յոնիական կղզիներ
Կարապետ Մելիքեան
Կենսագրութիւն
Պալ­քա­նեան պա­տե­րազ­մի ժամանակ, որպէս զինուորական բժիշկ ծառայած է Օսմանեան բանակին մէջ, եղած է Ատ­րի­ա­նա­պոլ­իս եւ այլուր։
Լատինական կայսրութիւն
Տե՛ս նաեւ
Քիքլատես
Յունաստան
Կարապետ Մելիքեան
Կենսագրութիւն
1915 թուականի Ապրիլին, Քղիի մօտակայքը զոհ դարձած է թրքական յաթաղանին՝ 32 տարեկան հասակին։
Լատինական կայսրութիւն
Տե՛ս նաեւ
Աթէնք
Կարապետ Մելիքեան
Աղբիւր
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Արաբկիր ծնածներ Ստորոգութիւն:1883 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1915 մահեր Ստորոգութիւն:Պալքանեան պատերազմի մասնակիցներ
Լատինական կայսրութիւն
Տե՛ս նաեւ
Փաթրա
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Պետութիւն Ստորոգութիւն:Կայսրութիւններ
Նոր Կիրակի
ՆՈՐ ԿԻՐԱԿԻ Ս. Զատիկի յաջորդող Կիրակին, կը կոչուի նաեւ Կրկնազատիկ։
Խորհուրդը
Նոր եւ չքնաղ է տօնին խորհուրդը: Նոր է, որովհետեւ սկիզբն է նոր արարածներու: Նոր կը կոչուի նաեւ գարունը, որովհետեւ յաջորդելով ձմրան՝ կը սկսի արարածներու նորոգութիւնը, եւ մեռած կերպարանքով ծառերը վերստին կը ծլարձակին: Բնութիւնը ամէն տարի կը նորոգուի չորս եղանակներով. գարնան կը ծնի, ամրան կ'աճի եւ կը հասնի կատարելութեան, աշնան կը ծերանայ եւ ձմրան կը մահանայ՝ յաջորդ գարնան վերստին նորոգուելու համար:Ատով կը նկարագրուի մեր յարութեան խորհուրդը: Եթէ գարնան բնութիւնը կը նորոգուի հնութենէն, ապա Եկեղեցին առանց հիննալու կը նորոգուի, որովհետեւ Եկեղեցին չի հիննար ու կը ծերանայ, այլ Քրիստոսով կատարեալ կը մնայ :
Մարդկութեան պատմութեան մէջ մարդկային բանական կեանքի գերագոյն վերանորոգիչը կը դառնայ Քրիստոս: Ան Հին Ուխտը կ'ամբողջացնէ Նոր Ուխտով: Հին պատուիրանները կ'ամբողջացնէ նորով՝ սիրոյ պատուիրանով :
Ինչո՞ւ Կրկնազատիկ
Զատիկ կը նշանակէ ազատութիւն եւ այդ օրը կրկնակի ազատութեան օր է: Աստուած մարդկութիւնը ազատած է մեղքերէ, սակայն անոնք կը գտնուին կիրքերու ազդեցութեան տակ: Իսկ երբ Աստուած ամէն ինչ կը նորոգէ եւ մարդկութիւնը կ'ազատէ, ատիկա կը կոչուի Կրկնազատիկ: Կրկնազատիկ կը կոչուի մարդկութեան յարութեան պատճառով: Քրիստոս առաջին Կիրակի օրը մարդոց յարութիւն տուաւ Իր հոգուով ու զօրութեամբ, իսկ երկրորդ կիրակի օրը մարդոց յարութիւն կու տայ ըստ մարմինի՝ եւ մեռելներէն յարութիւն առնելով անոնք կ'անմահանան: Նոր կիրակի եւ Կրկնազատիկ կը կոչուի, որովհետեւ կը տօնուի մարդոց հոգիի փրկութեան նաւակատիքը՝ հոգեւոր ուրախութեամբ ու տօնախմբութեամբ :
Ինչո՞ւ Եկեղեցին, այս յիշատակը կը տօնէ
Յիսուս կը հրաւիրէ Թովմասը, որ իր ձեռքերը կողին մէջ խրէ եւ շօշափէ։ Բայց ան միայն կը բացագանչէ՝ «Տէ՜րս եւ Ա՜ստուածս»։
Յիսուս կ'ըսէ անոր. Եկեղեցին այս յիշատակը կը տօնէ որպէս նաւակատիք Զատիկի։ Յոյները Նոր Կիրակին կը կոչեն ԹՈՎՄԱՅԻ ԿԻՐԱԿԻՆ։ Կիրակի կամ Կիւրակէ յունարէն բառ է, որ կը նշանակէ Տէրունի օր։ Սկզբնական շրջաններուն տարածուած չէր Կիրակի բառը, այլ կը գործածուէր Միաշաբաթ անունը, որպէս շաբթուան առաջին օրը, երբ Քրիստոս յարութիւն առաւ մեռելներէն։
Հետագային է, որ Միաշաբաթի փոխարէն կը տարածուի յունարէն Կիրակի բառը։ Կիրակի օրուան համար Առաքելական 34 կանոններու երկրորդը հետեւեալ հրահանգը կու տայ. «Բոլոր Կիրակի օրերը տօն կ’ըլլայ եւ պատարագ կը կատարուի, կը կարդացուին մարգարէական Գիրքեր եւ առաքելական Նամակներ, եւ ապա կը կարդացուի Ս. Աւետարան»։ Քրիստոնեաներուն համար Կիրակի օրը հանգստեան օր է։ Սակայն, հանգիստը տանմէջ ամբողջ օրը հանգիստ ընել չէ, ոչ ալ մինչեւ ուշ ժամեր քնանալ։ Ֆիզիքական հանգիստէն աւելի կարեւորը հոգիի հանգստութիւնն է։ Եւ այդ հանգստութիւնը կարելի է զգալ պատարագի մասնակցութեամբ, աղօթքով։
Քրիստոսի յարութեամբ միաշաբաթ օրը կը նուիրագործուի եւ կը դառնայ Կիրակի, ուստի անոր յաջորդող միաշաբաթը կը կոչուի Նոր Կիրակի կրկնազատիկ՝ Կրկին Զատիկ։ Նոր Կիրակին կը խորհրդանշէ Քրիստոսի եկեղեցւոյ հաստատման եւ ծաւալման սկիզբը։
Ի՞նչ կը թելադրեն առաքեալները
Առաքեալները, որոնք ոգեւին նորոգուած էին Քրիստոսի քարոզութեամբ, յարութեամբ ու մանաւանդ Սուրբ Հոգիի ներգործութեամբ, նոյն վերանորոգութիւնը կը թելադրեն բոլորին: Պօղոս Առաքեալ, որ արդարեւ Յիսուսի ուղղակի եւ անմիջական ազդեցութեամբ հոգեպէս եւ հիմնովին վերակենդանացաւ, իր նամակներուն մէջ հզօր շեշտ կը դնէ այս լարին վրայ :
Այս օրը եկեղեցիներէն ներս կ'երգուի «Շարական Նոր Կիրակիին» («Օրհնութիւն»)ը, որ Ներսէս Լամբրոնացի քերթողական բարձր ոճով գրած է. հոն գրողը կը յայտարարէ մարդկային ազգի նորոգութիւնը մեղքի եւ մահուան հնութենէ եւ կը հռչակէ այս Կիրակին իբրեւ Նաւակատիքը, այսինքն սկիզբը մարդոց փրկութեան:
Շարականին համառօտ բացատրութիւնը
Շարականին սկիզբը յիշուած «Նորոգեալ Կղզիք»ը քրիստոնեայ դարձած ազգերն են. նոյն նշանակութիւնը ունի յաջորդ տողի «Եկեղեցիք հեթանոսաց» բացատրութեան հետ: Շարականի երկրորդ տունով Սրբազան բանաստեղծը խօսքը կ’ուղղէ «Հարսին», այսինքն Եկեղեցիին, ըսելով. «Ներսէն զարդարուէ ոսկեճամուկ զգեստներով պճնուած». այսինքն առաքինութիւններով եւ սրբութեամբ նորոգուէ: Երրորդ տունի «Սիոնի Որդիները» եկեղեցիի զաւակներն են: Շարականի այս համարով կը թելադրուի անոնց. «Ուրախացէք ի Քրիստոս թագաւորն» եւ ձեր հոգիներուն հնութենէն նորոգուած ըլլալու առիթով Նուակատիք տօնեցէք եւ օրհնեցէք հրեշտակներու հետ «փառաց թագաւոր» Քրիստոսը:
ABBA
ABBA․ շուէտական փոփ/ռոք երաժշտութեան խումբ, կազմուած 1972-ին Սթոքհոլմ։ Խումբին անդամներն են՝ Անի-Ֆրիտ Լինկսթանտ, Պենի Անտերսըն, Պիորն Իւլվաես եւ Ակնեթա Ֆալթսքոկ։ Խումբին անունը՝ ABBA կազմուած է անոնց անուններուն առաջին գիրէն։ Փոփ երաժշտութեան պատմութեան մէջ ամենէն յաջող խումբերէն մէկը եղած է (1975-1982)։ Ծախած է 381 միլիոնէ աւելի ձայնապնակներ։
1999-ին անոնց երաժշտութիւնը կը պատշաճեցուի «Մամմա Մի՛ա!» «միւզիքալ»ին համար, իսկ համանուն ժապաւէնը որ հանրութեան թողարկուեցաւ 2008-ին, Միացեալ Թագաւորութեան մէջ այդ տարին առաջինը եղաւ ստացուած եկամուտով։
2021-ին ABBA կ՛արտադրեն երեք նոր երգեր՝ «I Still Have Faith In You», «Don't Shut Me Down» եւ «Just A Notion», եւ կը հրապարակեն երկու ձայնապնակներ՝ «Voyage» եւ «Just A Notion»։
Վարագայ (Սուրբ Նշանի) Վանք
Վարագայ (Սուրբ Նշանի Վանք), կը գտնուի Վանէն 5 քմ․ հարաւ-արեւելք, Վարագ լերան վրայ ։
Աշխարհագրական դիրք
Վարագ լերան լանջը նեղ ձորով մը երկուքի կը բաժնուի․ արեւելեան՝ վերին եւ արեւմտեան՝ ներքին (Վան քաղաքին կողմը)։ Այդ երկու մասերուն վրայ կը կանգնէին Վարագայ վանքերը, Վերին Վարագ՝ բարձր դիրքի վրայ եւ Ներքին` Ստորին Վարագ, Վարագայ Ս․ Նշանի, Աւագ Ս․ Նշան եւ կամ՝ Վարագավանք․ ծովի մակերեսէն 1800մ․ բարձութեամբ հովիտի մը վրայ ։
Հեռուէն երկու վանքերը կը թողէին մէկ համալիրի տպաւորութիւն ։ Վարագավանքը երկար ժամանակ եղած էր եպիսկոպոսանիստ, եւ անոր վանահայրերը նաեւ կը համարուէին Վանի եւ շրջակայ գիւղերուն առաջնորդ։ ,
Հիմնադրութիւն
Հիմնադրութեան յստակ թուական չկայ։ Կան հետեւեալ գրաւոր աւանդութիւնները կամ արձանագրութիւնները։
Պատմական
Վանքին հիմնադրումը կը համընկնի Ս․ Գրիգոր Լուսաւորիչի ներկայութեան նաեւ Ս. Նշան մասունքի յայտնութեան թուականին՝ 7-րդ դար։
Քէրի Ուաշինկթըն
Քէրի Մարիսա Ուաշինկթըն ամերիկացի դերասանուհի մըն է: 2012էն ի վեր, Ուաշինկթըն աշխարհահռչակ դարձած է իր հսկայական յաջողութիւն ունեցող հեռուստասէրիալ «Սգէնտըլ»ի (Գայթակղութիւն) միջոցաւ, որուն մէջ ան կարեւորագոյն անձնաւորութիւնն է: Իր դերը անձն մըն է, որ առանց ոստիկանութեան խառնուելուն կը լուծէ հարցեր մեծ մարդոց գետնի վրայ՝ ըլլան քաղաքական եւ այլ տիպի. տեղի կ'ունենա ԱՄՆ-ի նահանգ Ուաշինկթընի մէջ: Իր դերին համար, ան անուանագրուած է Primetime Emmy Award-ի, Screen Actors Guild Award-ի եւ Ոսկէ Երկրագունդի մրցանակներու:.
Ուաշինկթըն նաեւ նշանաւոր է իր դերին համար Ռէյ (2004) ֆիլին մէջ իբրեւ Տէլլա Պէա Ռոպինսըն, Ֆանթասթիկ Չորս (2005) իբրեւ Ալիսիա Մասթըրզ, Սքոթլէնտի Վերջին Թագաւորը (2006) իբրեւ Քէյ եւ Ճանկօ Անչէյնտ (2012, բեմադրիչ՝ Քուենթին Թարանթինօ) իբրեւ Պրումհիլտա Վոն Շաֆթ:
Վարագայ (Սուրբ Նշանի) Վանք
Աւետարանի մը աւանդութիւն
Վարդ պատ­­­րիկ Ռշտու­­­նիի օրօվ՝ 653-ին, Թո­­­դիկ ճգնա­­­ւորը իր Յո­­­վէլ աշա­­­կեր­­­տին հետ ուխտի կ'երթայ Վա­­­րագայ լեռ։ Անոնք եր­­­կար ատեն հոն կը ճգնին եւ կ'աղօ­­­թեն՝ փա­­­փաքե­­­­­­­լով գտնել սուրբ մա­­­սունքը։ Իրիկուն մը լե­­­րան գա­­­գաթին լոյս կը ծա­­­գի եւ կը լու­­­սա­­­­­­­ւորէ ամբողջ լե­­­ռը, ապա 12 լոյ­­­սէ սիւ­­­ներ կը խո­­­յանան դէպի եր­­­կինք եւ 12 օր շա­­­րու­­­նակ կը լու­­­սա­­­­­­­ւորեն շուրջ բո­­­լորը։ Կ՚ըսեն, թէ սուրբ մա­­­սունքը իր մաս­­­նա­­­­­­­տու­­­փով լոյ­­­սե­­­­­­­րուն մէջէն կը բարձրա­­­նայ ու կը մտնէ եկե­­­ղեցի՝ Ս. Սե­­­ղանին։ Եւ այդ լոյ­­­սէն ձայն մը կը հաս­­­նի. «Քրիս­­­տոս հա­­­ճեցաւ բնա­­­կիլ Ս. Նշա­­­նին մէջ՝ Հա­­­յոց աշ­­­խարհի պահ­­­պա­­­­­­­նու­­­թեան եւ փրկու­­­թեան հա­­­մար»։
Քէրի Ուաշինկթըն
Ան նաեւ դեր ունեցած է անկած ֆիլմերու պէս, ինչպէս Մեր Երգը (2000), Մերած Աղջիկը (2006), Մայր ու Որդի (2009) եւ Գիշերը Մեզ Կը Բռնէ (2010): 2016-ին, ան մասնակցեցաւ իբրեւ Անիթա Հիլլ HBO-ի ֆիլմ Վավերացումին մէջ (Confirmation):
2014 թուականի Ապրիլին, Time պարբերաթերթը զայն զետեղած էր իր տարեկան "Time 100" ցանկին վրայ:
Վարագայ (Սուրբ Նշանի) Վանք
Շինարարութեան պատուէր
Ներ­­­սէս Գ. Տա­­­յեցի Շի­­­նող կա­­­թողի­­­կոս եւ Թէոդորոս իշխանի որդի Վարդ սպարապետը, երբ կ'իմանան մասունքին յայտնումին մասին, կ'երթան Վարագայ լեռ՝ տեսնելու կատարուած հրաշքը: Հայրապետը կը պատուիրէ լու­­­սե­­­­­­­ղէն սիւ­­­նե­­­­­­­րուն տե­­­ղը կա­­­ռու­­­ցել 12 սիւներով եկե­­­ղեցի մը, որ կ'անուանուի Ս. Նշան: Կը գրէ նաեւ «Նշա­­­նաւ ամե­­­նայաղթ» շա­­­րակա­­­նը, որ կ՚եր­­­գո­­­­­­­ւի տօ­­­նին․ «Որ նշանաւ ամենայաղթ, Խաչի քո, Քրիստոս, Բարձեր զդատապարտութիւն, Ազգի մարդկան»: (Շարականին երաժշտութիւնը՝ )
Տեղեկագրութիւն
Վերին Վարագի բարձր դիրքը՝ սաստիկ ցուրտը, պատճառ կ'ըլլայ որ ճգնաւորները 8-րդ դարու վերջերը տեղափոխուին Ներքին Վարագ։ 9-րդ դարուն Վարագավանքը կազմակերպուած է արդէն, սակայն զայն կը գրաւեն Ութմանիկները (արաբական ցեղախումբ մը)․ Աշոտ Արծրունի իշխանը կը յաջողի ազատագրել վանքը, իսկ բանտէն ազատել կրօնաւորներն ու Գրիգոր վանահայրը։ 10-րդ դարուն, Գագիկ թագաւորին օրով, վանքը կը շէննայ․ Գագիկին տիկինը՝ Մլքէ թագուհին կառուցել կու տայ Ս․ Աստուածածին եկեղեցին եւ ձեռնամուխ կ'ըլլայ «Զարդագիրք Աւետարան»ին, զոր կը նուիրէ վանքին ։
981-ին Խուշուշ թագուհին՝ Սենեքերիմ Արծրունի թագաւորին տիկինը, կառուցել կու տայ Ս․ Սոֆիա եկեղեցին։
1400-ին վանքին մէջ վարակիչ մահացու հիւանդութեան պատճառով քանի մը հոգեւորականներ կը մահանան։ 1402-ին Անանիա Վարագեցի Վանքին մէջ խաչքար մը կը կանգնեցնէ։  1421-ին Վանքին «Ճաշոց» մը կը նուիրուի, որմով յայտնի կը դառնայ, թէ Վանի առաջնորդն է հանճարեղ վրդ․ Մարգարայ․ Մարգար առաջնորդը եղած է Գրիգոր Տաթեւացիին աշակերտը։ 1425-ին Խոճա Աստուածատուր յափշտակուած «Նարեկ» մը կը գնէ եւ Վերին Վարագ կը բերէ։  Այդ տարիներուն, Յովհաննէս եպս․-ի օրով, բազմաթիւ ձեռագիրներ կ'արտագրուին։ 1505-1525 թուականներուն Շահ Իսմայէլի կառավարութեան տարիներուն, անոր տիկինը 1519-ին կը միաբանի Վարագավանք եւ «Աւետարան» մը կը նորոգէ։ Պարսկաթրքական կռիւներու ընթացքին, Վասպուրականն ու Վարագավանքը կողոպուտի եւ աւերի կ'ենթարկուին ։ Սակայն շուտով վանքը կը վերականգնի։ Այդ տարիներուն հռչակ կ'ունենայ Զաքարիա երգասացը, որ կ'երգէ «չքնաղ երգ»ը «ԶՎարագն ասեմ»։ 1581-էն սկսեալ, Վարագավանքին մէջ համբաւ կը վայելէ Վարագեցի Բարսեղ՝ իր արտաքին եւ գրական գործունէութեամբ։
17-րդ դարասկիզբին, Մարտիրոս արք․ օրերուն, Վարագավանքը նախանձելի վիճակի կը հասնի։ Նաեւ Մարտիրոս արք․ Վարագավանքէն զատ, կը յաջողի թեթեւցնել Երուսաղէմի Ս․ Յակոբայ Վանքին պարտքերը։ 1648-ին Վանայ շրջանին մէջ կը պատահի աղիտալի երկրաշարժ մը։ Վարագավանքի եկեղեցիներէն հինգը կը քանդուի, սակայն անմիջապէս կը վերականգնի Կիրակոս վանահօր ջանքերով եւ շնորհիւ բարերարներու՝ խոճաներ Ամրխան, Յովհաննէս եւ Դիլանչի, չալապի Մարխաս։ Այս վերաշինութիւններուն ընթացքին Ս․ Խաչ եկեղեցին կը վերածուի մատենադարանի։ Սակայն քիչ ետք, վանքը կ'ենթարկուի կողոպուտի․ կը չարչարուին կրօնաւորները ե՛ւ վանահայրը, որպէսզի ցոյց տան գանձերուն վայրը։ Աւազակները կը շարունակեն փնտռել ու կը յաջողին գտնել գանձարանն ու այն դարանը, ուր դարերու ընթացքին պահուած էր Խա­­­չափայ­­­տ Ս. Նշանը։ Այս չարչարանքներուն պատճառով երեք երիցագոյն վանականներ կը մահանան։ Գանձերը կը տարուին Խոշաբ: 1655-ին հա­­­յերը կ՚ազա­­­տեն մա­­­սունքը։ Նոյն թուականին, Աղթամարի կաթողիկոսութիւնը կը փորձէ տիրանալ Վարագավանքին, սակայն հարցը կը լուծէ Էջմիածինի Յակոբ Կաթողիկոսը՝ լիազօրելով Պօղոս Վարդապետը։ Կարապետ վարդապետին վանահայրութեան օրերուն, համբաւի կ'արժանանայ Գրիգոր Վարագեցին։
18-րդ դարու ընթացքին, Վարագավանքը կը շարունակէ ծաղկիլ։ Կը գրուին բազմաթիւ Յիշատակարաններ։ Գրիգոր եպս․ Ճունճունկանց Խաչափայտ Ս. Նշանը կը փոխադրէ Վանի Էջմիածին եկեղեցին։ Վարագավանքին մէջ անոր համար զետեղուած է խաչքար մը։ Ան նաեւ կը վերանորոգէ Ս․ Խաչ եկեղեցին։ 1803-ին տէր Ղազար դարպասին պարիսպը կը նորոգէ։ Վանահայր Սարգիս կը հրաժարի եւ անոր յաջորդող Մկրտիչ վրդ․ Գաղատացիին 1832-ին Թամուր փաշան խեղդամահ կ'ընէ։ Վանի մեծամեծները կը խանգարեն Վանքին կանոնաւոր ընթացքին՝ կը խառնուին անոր կեանքին ու գործին։ Այս պատճառով, վերընտրուած Ղազար Բերկրցին եւս, ինչպէս իր նախորդ Սարգիս վանահայրը, կը հրաժարի իր պաշտօնէն։ Յաջորդ առաջնորդերը նոյնպէս կը հրաժարին. Պետրոս արք․ Կուրապցին, Մկրտիչ վրդ․ Նարեկացին, Մովսէս Լիմնեցին։ Գաբրիէլ Վ․ Շորոյեան, էջմիածին կ'երթայ ու եպիսկոպոս կը ձեռնադրուի։ Ան Վարագավանքին մէջ շինարարական աշխատանքի կը լծուի, հայերուն կրթական մակարդակը կը փորձէ բարձրացնել։ Նաեւ Ս․ Սիոն եկեղեցին շտեմարանի կը վերածէ։ Իր առաջնորդութեան օրերուն Վարագ կու գայ Մկրտիչ Խրիմեան, որ իր գործունէութեամբ մեծ համբաւ կը շինէ ։ Մկրտիչ Խրիմեան կը բանայ Ժառանգաւորաց վարժարանը՝ դպրոց եւ տպարան, ուր կը տպուի «Արծուի Վասպուրական» թերթը։ Սոյն վարժարանը կը վերածուի Երկրագործական վարժարանի։ Վարագավանքը Վանի առաջնորդարանի տիրութենէն կ'անջատուի։ Երբ Մկրտիչ Խրիմեանին (Խրիմեան Հայրիկ) 1885-ին Բարձր դուռը Պոլիս կը կանչէ, Վարագավանքի վանահայրութիւնը դարձեալ կ'անցնի Վանի թեմին։ Անոր յաջորդը՝ Գրիգորիս Արք. Ալեաթճեան (կը պաշտօնավարէ մինչեւ 1888) կը նորոգէ տպարանը, Ժառանգաւորաց դպրոցի շէնքն ու այլ շինութիւններ։
Անոր յաջորդներուն օրով վանքը կը շարունակէ իր շէն ընթացքը մինչեւ Յունիս 1896, երբ Վանի կոտորածի օրերուն, ինչպէս ամբողջ շրջանը, կ'ենթարկուի քիւրտ եւ թուրք թալանողներու յարձակման։ Վանքին միաբանները, Ժառանգաւորաց դպրոցի աշակերտները եւ վանք աշխատող մշակների՝ կը սպաննուին, վանքապատկան շարժական գոյքը, անասուներն ու արջառը, կը կողոպտուին։ Կը հրկիզուին եւ աւերակի կը վերածուին վանքին վարչական շինութիւններուն մեծ մասը։
Վանքը կ՛ամայանայ։
Խաչափայտ Ս․ մասունքին «արկածախնդրութիւնները»
Խա­­­չափայ­­­տ Սրբազան մասունքը մինչեւ 1021 կը մնայ Վարագավանք, երբ՝ Սենեքերիմ Արծրունին կը տեղափոխէ Սեբաստիա: Անոր մահէն ետք, մասունքը կը վերադառնայ հին տեղը եւ հոն կը մնայ մինչեւ 1651 թ.։ Աւազակներ կը կողոպտեն զայն, սակայն միաբաններն ու հաւատացեալներ կը հետապնդեն։ Այսպէս, Մարխաս Չալապին վճառելով մեծ փրկագին, Ս․ Խաչը ետ կ՛առնէ․ կը զետեղուի Վանի Ս. Տի­­­րամօր եկե­­­ղեցիին մէջ, որ կ՚անո­­­ւանա­­­փոխո­­­ւի Ս. Նշա­­­նի (կամ Էջմիածին)։ Այստեղ սուրբ մա­­­սունքը կը մնայ մինչեւ 1915 թո­ւականը։
Վանքի կալուած
Վանքը ըլլալով նաեւ Վանի առաջնորդանիստ, ունեցաւ լայն գործունէութիւն: Հոն զարգացաւ հայ գրչագրութեան ու մանրանկարչութեան արուեստը: Վանքը հարուստ էր։ Ունէր անշարժ եւ շարժական հարստութիւն:
Ունէր 619 կտոր (այդ օրերու չափանիշ) վարելահող եւ հսկայ տարածութեամբ արօտատեղի: Իր տօնական օրերուն շատ նուէրներ կը ստանար. ուխտաւորներու հոծ բազմութիւն մը Վարագ կու գար:
Տօնը
Վարագավանքը կը տօնէր Համբարձման Հինգշաբթի Օրը եւ Վա­­­րագայ Սուրբ Խա­­­չի տօ­­­նը, որ կը տօնուի Խաչ­­­վե­­­­­­­րացէն եր­­­կու շա­­­բաթ ետք՝ Սեպ­­­տեմբե­­­րի 25-էն Հոկ­­­տեմբե­­­ր 1-ին ին­­­կած Կի­­­րակի օրը։
Վանքը - Եկեղեցիներու նկարագրութիւն
Ներքին Վարագավանք կամ՝ Վարագայ Ս․Նշանի վանք եւ կամ Վարագավանք (թրք․ Yedi Kilise)։ Մէկ կողմէն կը նայէր դէպի ձորակը եւ Ներքին Վարագ, միւս կողմէն՝ դէպի Վան քաղաք եւ Վանայ լիճ։ Կը բաղկանար համախմբուած եօթը եկեղեցիներէ, որոնք կ՛երկարէին Վանքի բակին հիւսիս արեւելեան կողմէն դէպի հարաւ։   Բակին արեւմտեան եւ հարաւային երկայնքին կը գտնուէին երկյարկանի շէնքեր․ անոնք կ՛ըմդգրկէին վանական խցեր, Ժառանգաւորաց վարժարանը եւ ծխական դպրոցները, եպիսկոպոսարանը եւ այլ օժանդակ սենեակներ։  Վանքին գլխաւոր մուտքը կը գտնուէր համալիրի հարաւ արեւմտեան կողմը։  Անոր կից՝ վանական գոմն ու փարախը։ Ստորեւ, եկեղեցիները կը նշուին կարգով, ըստ վանքին համալիրի յատակագիծին․ հիւսիս արեւելեան կողմէն դէպի արեւելք (ձախէն աջ) չորս եկեղեցիներ՝ Ս․Նշան, Ս․Աստուածածին, Ս․Յովհաննէս եւ Սուրբ Սօֆիա եւ անոնց առջեւը մնացեալ երեքը՝ Ս․Խաչ, Ս․Գէորգ եւ Ս․Սիոն։, ,
Ս․Նշան․- Պզտիկ եկեղեցի մըն էր, պայտաձեւ կամարներով եւ փայտակերտ գմբէթով։ Անոր հարաւ արեւմտեան դուռը կը կապուէր Ս․Աստուածածին եկեղեցիին հետ։
Ս․ Աստուածածին․- Վարագի բոլոր եկեղեցիներէն ամենագեղեցիկը․ անոր յատակագիծը նման էր Աղթամարի Ս. Խաչ եկեղեցուոյ յատակագիծին։ Շինուած էր անտաշ մեծ քարերէ, իսկ կաթողիկէն՝ թրծուած աղիւսէ։ Եկեղեցին խաչաձեւ էր, անսիւն, չորս խորաններով, եւ զարդարուած էր 12 անկիւն ունեցող գմբէթով եւ բրգաձեւ կաթողիկէով։ Առանձնայատկութիւններէն էր այն, որ չորս պատերը անմիջապէս իրարու չէին միանար, այլ ամէն անկիւն մէկական խորշ ունէր, որոնց մէջէն դուռ կը բացուէր դէպի խորանները։ Արեւմտեան կողմի խորշերուն դռները փակուած էին, որովհետեւ այս խորշերէն մէկը Արծրունի թագաւորին, միւսը՝ թագուհիին աղօթատեղին էր։  Եկեղեցւոյ բոլոր կամարները պայտաձեւ էին։ Չորս նեղ ու փոքր պատուհաններ անփայլ լոյս կը սփռէին։ Միայն, արեւմտեան դուռը կը նայէր գաւիթին, որ յայտնի էր Ս.Գէորգ անունով։ Եկեղեցւոյ մէկ անկիւն մը միայն զետեղուած էր գեղեցիկ խաչքար մը, որուն արձանագրութիւնը երկաթագիր էր։ Պատերը ճերմակ ներկուած էին, ։
Ս․Յովհաննէս կամ «Քառասուն աբեղայից եկեղեցի»ն․- Շինուած էր սրբատաշ քարերով։ Ունէր պայտաձեւ կամարներ, կամարակապ կոզակ*, ութանկիւն կաթողիկէ՝ չորս լուսամուտերով։ Ս․ Սոֆիա եկեղեցուոյ հետ կը կապուէր հարաւ արեւմտեան դուռէն։
'''Ս. Սոֆիա'․- Կը կոչուէր նաեւ Բերգաւոր․ հաւանական է թէ պատերազմի կամ վտանգի օրերուն վանականները հոն կը պատսպարուէին, որովհետեւ պաշտպանուելու յարմարութիւններ ունէր։ Կոզակ''ը կիսակլոր էր։ Անոր արեւմտեան պատին վրայ կար արձանագրութիւն մը (զոր արտատպած էր «Արծիւ Վասպուրական» թերթը), ըստ որուն՝ եկեղեցին կառուցած էին Սենեքերիմ Արծրունի թագաւոր եւ իր տիկինը։
Ս․Խաչ․- Շինուած էր սրբատաշ քարերով, ունէր կիսակլոր կոզակ մը եւ փայտաշէն գմբէթ։ Մատենադարանի վերածուեցաւ։
Ս․Սիոն․- Կը գտնուէր Ս․Գէորգին հարաւային կողմը։ Երբ կաթողիկէն եւ պատերուն մեծ մասը կ՛աւերուին, ցորենի շտեմարանի կը վերածուի։
կոզակ=եկեղեցւոյ խորանի մեծ կամարի մէջտեղը
Մատենագրութիւն
Վանքը ըլլալով նաեւ Վանի առաջնորդանիստ, ունեցաւ լայն գործունէութիւն: Հոն զարգացաւ հայ գրչագրութեան ու մանրանկարչութեան արուեստը:
Ստորեւ տրուած ցանկէն զատ, Վանքը հարուստ էր արձանագրութիւններով եւ «Յիշատակարան»ներով։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ
Ժահր
Ժահր (virus՝ թոյն), ոչ բջիջային կառուցուածք ունեցող հարուցիչ, որ կը բազմանայ միայն կենդանի բջիջներուն մէջ։ Ժահրերը կը վարակեն կեանքի բոլոր բջիջային տարրերը՝ անասուններէն ու բոյսերէն մինչեւ պակտէրիաներ եւ արքէաներ։
Ժահրերը առաջին անգամ կը նկարագրուին 1892-ին Տմիթրի Իւանովսքիի կողմէ իբրեւ ծխախոտի բոյսերը վարակող ոչ բջիջային ախտածիններ։ Ծխախոտի խճանկարի ժահրը կը յայտնաբերէ Մարթին Պէյըրինկը 1898-ին ։ Այդ ժամանակէն ի վեր կը յայտնաբերուին ու մանրամասնօրէն կը նկարագրուին շուրջ 5000 տարբեր տեսակի ժահրեր, հակառակ անոր, որ յայտնի են ժահրերու միլիոնաւոր ձեւեր ։ Ժահրեր յայտնաբերուած են գրեթէ բոլոր կենսոլորտային համակարգներուն մէջ եւ կենսական տարրերէն ամենաբազմաքանակն են ։ Ժահրերու մասին գիտութիւնը ժահրաբանութիւնն է, որ մանրէաբանութեան (microbiology) ենթաճիւղերէն է։
Ժահրերու ձեւերը տարբեր են՝ հասարակ պարուրաձեւէ եւ իկոսաեդրէն (քսանանիստէն) մինչեւ աւելի բարդ կառոյցներ։ Վիրուսի միջին մեծութիւնը կը կազմէ պակտէրիայի մեծութեան մօտ 1/100-րդը ։ Ժահրերու մեծ մասը շատ փոքր են լուսային մանրադիտակով յայտնաբերուելու համար։
Ժահրերու հոլովոյթին ծագումը ամբողջութեամբ պարզ չէ։ Հաւանաբար, անոնց մէկ մասը ծագած է պակտէրիաներէ։ Զարգացման ընթացքին ժահրերը կարեւոր դեր կը խաղան ծիներու հօրիզոնական տեղափոխման մէջ՝ նպաստելով ծննդական բազմազանութեան ։ Որոշ գիտնականներ ժահրերը կը նկատեն կենդանի էակներ, քանի որ վերջիններս կը կրեն ծննդական նիւթ, կը վերարտադրուին եւ բնական ընտրութեամբ կ'ենթարկուին զարգացման։ Այնուամենայնիւ, ժահրերու մօտ կը բացակային կենդանի օրկանիզմներուն բնորոշ որոշ կարեւոր յատկանիշներ (ինչպիսին օրինակ բջիջային կազմութիւնն է), որոնց պատճառով ժահրերը կը կոչուին «կեանքի ոչ բջիջային էակներ»։
Ժահրային վարակը կենդանիներու մօտ կ'առաջացնէ ախտամերժ պատասխան, որ սովորաբար կ'ոչնչացնէ վարակող ժահրը։ Ախտամերժ պատասխան կրնայ առաջանալ նաեւ պատուաստանիւթի նկատմամբ, որով կարելի կը դառնայ առաջացնել արհեստական ձեռքբերովի Ախտաբանութիւն տուեալ ժահրային հարուցիչին դէմ։ Սակայն շատ վիրուսներ (ՍԻՏԱ-ի եւ ժահրային հեփատիտի), կկրնան խուսափիլ ախտամերժ պատասխանէն՝ առաջացնելով քրոնիկական վարակներ։ Մանրէասպանները ոչ մէկ ազդեցութիւն կ'ունենան ժահրերուն վրայ։ Մշակուած ու ստեղծուած են որոշ հակաժահրային դեղամիջոցներ։
Պատմութիւն
1898-ին հոլանտացի մանրակենսաբան Մարթին Պէյըրինկ կը կրկնէ Իւանովսքիի փորձերը եւ կ'եզրահանգէ, որ զտիչէն անցնող վարակիչ նիւթը կը պարունակէ թերեւս անյայտ հարուցիչներ։ Ան կը նկատէ, որ այս հարուցիչները կը բազմանան միայն բաժնուող բջիջներու մէջ, սակայն չի բացայայտեր հարուցիչի իսկութիւնը։ Պէյըրինկ այս նիւթն կը կոչէ Contagium vivum fluidum (բառացի թարգմանութեամբ՝ լուծուող կենդանի մանրէ) եւ դարձեալ գործածութեան մէջ կը դնէ ժահր եզրը։ Պէյըրինկ կը կարծէր, որ ժահրը իր բնոյթով հեղուկ է։ Այս տեսութիւնը կը մերժէ Ուենտել Սթենլին, որ կ'ապացուցէ, թէ ժահրերը մասնիկներ են։ Նուն թուականին Ֆրիտրիխ Լիոֆելը եւ Փաուլ Ֆրոշը կը յայտնաբերեն առաջին կենդանական ժահր՝ տապպղի հարուցիչը (ինքնաժահր) ։
Ի. դարու սկիզբը անգլիացի մանրէաբան Ֆրետերիք Թուերթը կը յայտնաբերէ պակտէրիաները վարակող ժահրերու խումբ մը եւ զանոնք կը կոչէ «պակտէրիոֆակեր» (ֆակեր)։ Ֆրանս-քանատացի մանրակենսաբան Ֆելիքս Տ'Էրել կը նկարագրէ ժահրերու տեսակ մը, որոնք ագարի վրայ աւելնալու պարագային կը ձեւաւորեն մահացած պակտէրիաներու շերտ։ Փորձ կը կատարուի ֆակերը օգտագործելու տիֆի եւ քոլերայի բուժման համար, բայց զանոնք փոխարինելու եկաւ փենեսելինը։ Հաշուելով մահացած պակտէրիաներու մակերեսը՝ Տ'Էրելի կարելի կ'ըլլայ որոշել սկզբնական դադարի ժահրային մասնիկներուն քանակը ։
ԺԹ. դարու վերջաւորութեան ժահրերը կը նկարագրուէին իրենց վարակունակութեամբ, զտումի ընդունակութեամբ եւ կենդանի թիրախներու առկայութեան անհրաժեշտութեամբ։ Ժահրերն կ'աճեցուէին միայն կենդանիներու եւ բոյսերու մէջ։ 1906-ին Ռոսս Հարիսըն կը մշակէ ժահրերու աւիշային հիւսուածքի մէջ աճեցման մեթոտ, իսկ 1913-ին այս մեթոտը կ'օգտագործուի եւ կը կիրարկուի իբրեւ պատուաստ՝ ժահրը ծովախոզուկի եղջերաթաղանթի հիւսուածքի բջիջներուն մէջ աճեցման նպատակով ։ 1928-ին Կ. Պ. Մէյտլանտը եւ Մ. Կ. Մէյտնլանտը մանրացած հաւի երիկամի ընդհատման կ'աճեցնեն ծաղիկի ժահրը։ 1950-ականներու վերջաւորութեան այս մեթոտը կը սկսի լայնօրէն կիրարկուիլ փոլիոժահրի եւ պատուաստներու ստեղծման նպատակով։
Հետազօտութիւններու յաջորդ քայլը 1931-ին ամերիկացի ախտաբան Էրնեստ Ուիլեամ Կուտպաստոորի կողմէ բեղմնաւորուած հաւի հաւկիթներուն մէջ հարբուխի ժահրի աճեցումն էր ։
1887-ին Պրիւստը լուսնային մանրադիտակով կը տեսնէ կովերու ծաղիկի ժահրը։ Վերջինս իր չափերով ամենամեծն է, որուն պատճառով այն ժամանակ կարծած էին, որ հիւանդութեան այս հարուցիչը ժահր չէ ։ 1935-ին ամերիկացի կենսաքիմիագէտ եւ ժահրաբան Ուենտըլ Մերետիթ Սթենլին մանրամասնօրէն կ'ուսումնասիրէ ծխախոտի խճանկարի ժահրը եւ կը յայտնաբերէ, որ անիկա առաւելապէս կազմուած է սպիտակուցներէ ։ Կարճ ժամանակ ետք այս ժահրէն կ'առանձնանան սպիտակուցային եւ նուկլէինաթթուային բաղադրամասերը ։ Ծխախոտի խճանկարի ժահրը առաջին բիւրեղացուած ժահրն է։ Անոր առաջին ծննդային նկարը կը պատրաստեն Պերնալը եւ Ֆունկուխենը 1930-ականներու վերջաւորութեան։ Այս պատկերներու հիման վրայ Ռոզալինտ Ֆրանքլին 1955-ին կը սահմանէ ժահրի ամբողջական կառուցուածքը ։ Նոյն ժամանակաշրջանին Հայնց Ֆրենքըլ Կոնրատ եւ Ռոպլի Ուիլիամզ ցոյց կու տան, որ ծխախոտի խճանկարի ժահրի RNA-ը եւ թաղանթի սպիտակուցը գործնական ժահրին մէջ կրնան ինքնահաւաքուիլ։ Հետազօտողները կ'եզրակացնեն, որ բոլոր ժահրերը ունին բջիջներու մէջ հաւաքման նմանատիպ մեքանիզմներ։
2002-ին Նիւ Եորքի Համալսարանին մէջ կը ստեղծուի առաջին արհեստական ժահրը (փոլիոմելիտի ժահր) ։
Ժահրաբանութիւնը Հայաստանի Մէջ
Հայաստանի մէջ ժահրերը ուսումնասիրող գիտական կառույցներն են Հայաստանի Հանրապետութիւն Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիայի Մոլեքուլային Կենսաբանութեան Հիմնարկը եւ Ա. Բ. Ալեքսանեանի անուան Համաճարակաբանութեան, Վիրուսաբանութեան Եւ Բժշկական Մակաբուծաբանութեան Գիտահետազօտական Հիմնարկըը ։ Մոլեքուլային կենսաբանութեան հիմնարկին մէջ կը զբաղին մարդու համար ոչ վտանգաւոր ժահրերու, մասնաւորապէս կենդանական հիւանդութիւններու ժահրերու հետազօտութեամբ ։ Օրինակ՝ մարդու եւ կենդանիներու բջիջային զարգացումներու ուսումնասիրութիւններով բացայայտուած են կայուն բջիջներու առաջացման ժամանակ ժահրերու ընտրողական ազդեցութեան մեքանիզմները։ Ցոյց կը տրուին, որ անէուփլոիտ գենոմով բազմակորիզակային բջիջներու մէջ ժահրերը կ'առաջացնեն ափոփտոզ եւ կրնան ձեւափոխել բջիջները՝ առաջացնելով տիփլոիտ էակներ ։
Համաճարակաբանութեան, վիրուսաբանութեան եւ բժշկական մակաբուծաբանութեան գիտահետազօտական հիմնարկին մէջ զբաղած են ու կը զբաղին շարք մը ժահրային հիւանդութիւններու՝ բնական ծաղիկի, ժահրային A, B, C, E հեփատիտներբւ, արբոժահրային վարակիչ հիւանդութիւններու ախտորոշման, կանխարգիլման եւ պայքարի միջոցառումներու մշակման հարցերով։
Ծագում
Ժահրերը կը հանդիպին ամենուր, ուր կայ կեանք եւ, ամենայն հաւանականութեամբ, գոյութիւն ունեցած ու զարգացած են առաջին կենդանի բջիջներու հետ միաժամանակ։
Ժահրերու ծագման վարկածները միանշանակ չեն. ժահրերը չեն ձգեր բրածոյ մնացորդներ, ժառանգական յարաբերութիւնները կրնան պարզել միայն մոլեքուլյին փիլիծննդաբանութեամբ։ Ժահրերու զարգացման հիմնական մեթոտը մոլեքուլային կենսաբանական մեթոտն է՝ ժահրի DNA-ի կամ RNA-ի համեմատութիւնը ։
Առաջացման Տեսութիւններ
Ժահրերու ծագման վերաբերեալ գոյութիւն ունի երեք հիմնական տեսութիւն՝ յետաշրջութեան, բջիջային ծագման եւ միասնական զարգացման տեսութիւնները։
Յետաշրջութեան Տեսութիւն
Կը կարծուի, որ ժահրերը ժամանակին եղած են մանր բջիջներ, որոնք մակաբուծած են աւելի մեծ բջիջներու մէջ։ Ժամանակի ընթացքին, այն ծիները, որոնք անմիջականօրէն կապուած չեն եղած մակաբուծութեան հետ՝ անհետացած են։ Ոսկրաթեքութեան պակտէրիան եւ քլամիտիան ժահրերու պէս կը վերարտադրուին միայն տիրոջ բջիջներուն մէջ։ ժահրերու՝ ինչպէս մակաբոյծի զարգացումը պատճառ դարձած է որոշ ծիներու կորուստին եւ թոյլ տուած է անոնց գոյատեւել բջիջէն դուրս։ Այս տեսութիւն կը կոչուի նաեւ «այլասերման տեսութիւն» ։
RNA-ի Աշխարհ
RNA-ի աշխարհի վարկածը եւ տիրոջ ու ժահրային RNA-ի ու DNA-ի համակարգչային վերլուծումը թոյլ կու տայ աւելի լաւ հասկանալու ժահրերու տարբեր խումբերուն միջեւ գոյութիւն ունեցող ծագումային կապերը եւ կ'օգնէ ժամանակակից ժահրերուն նախնիներուն որոշման հարցին մէջ։ Մինչեւ օրս, սակայն, յայտնի չէ, թէ վերոնշեալ երեք վարկածներէն, որն է ճիշդը ։ Կ'ենթադրուի, որ գրեթէ հաւանական չէ բոլոր ժահրերու մէկ ընդհանուր նախնիի մը գոյութիւնը. ամենայն հաւանականութեամբ անցեալին ժահրերու որոշակի խումբեր յառաջացած են իրարմէ անկախ, քանի որ ժահրերու խումբերը ունին ծնային նիւթի կազմակերպման զգալիօրէն տարբերող մեքանիզմներ։
Գրիգոր Այգունի (Հաճնլեան)
Գրիգոր Այգունի, երգահան։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Տարսոն 1886 թուականին, որդի Սարգիս Հաճընլեանի։ Նախ տեղւոյն նախակրտարանը յաճախելէ ետք՝ տասը տարեկան հասակին կը մտնէ Տարսոնի Գոլէճին նախակրթարանը, եւ ինը տարի ուսանելէ ետքը, 1905 թուականին ընթացաւարտ կ'ըլլայ գօլէճէն, ուր 3 տարի ուսուցչութեամր կը զբազի՝ գրլխաւորաբար երաժչտութեան եւ մարմնամարզի ճիւզերուն մէջ։ Կանուխ տարիքէն մասնաւոր հակում մը ցոյց կու տայ երաժչտութեան, որով յետոյ յաջողութեամբ կը վարէ գոլէճին 25 հոգինոց նուագախումբը։ Կը փորձէ նաեւ եղանակներ չարադրալ եւ ղաչնաւորել։
1909 թուականին, Կիլիկիոյ աղէտին, երբ Հայաստանէն ետքը կիլիկիոյ Հայութիւնն ալ կու տար Տիկին Մարիամի հետ՝ կ'ապաստանի Տարսոնի գոլէճը իբրեւեւ ամերիկեան հաստատութիւն։
Այգունի մօրը խորհրդով 1909 թուականին կը մեկնի Ամերիկա ու չիտակ Օպըրլին՝ հետեւելու երաժչտութեան, ուսկից 1912 թուականին ընթացաւարտ կ'ըլլայ, 1914 թուականին իբրեւեւ ջութակի ուսուցիչ կը հաստատուի Սիրէկիւզ Ն. Ե., ուր հետժետէ ղիրք կը չինէ, կ'ունենայ բազմաթիւ աչակերտնետ։ Նոյն ատէն 8 տարի կը պաչտօնավարէ տեղւոյն «Music Seltlement School»-ին մէջ, ձեռնհասօրէն վարելով նաեւ դպրոցին օրքէսթրան, կու տայ պարբերական նուագահանդէսներ ու կը գնահատուի՝ իբրեւեւ վարիչ, ջութակի ուսուցիչ եւ երաժշտագէտ։ Մահացած է 1925 Նոյեմբեր 28-ին։
Այգունիի գործերն են Հայրենի Երգեր, զոր կազմեց Կ. Հ. Փայէլեանի ընկերակցութեամբ, ունեցաւ բարեփոխեալ երկրորդ տբագրութիւնը, հեղինակած է նաեւ «Practical Method for the Young Violinist» ջութակի մեթոտը՝ որ մեծ սպառում ունեցած է։ Ունի բազմաթիւ հեղինակու ջութակի մեթոտ որ մեծ սպառում ունեցած է, ունի նաեւ բազմաթիւ հեղինակութիւններ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ երգահաններ
Կոստանդին Խուդաւերդեան
Կոստանդին Խուդաւերդեան, պատմաբան, հեղինակ եւ դասախօս:
Կենսագրութիւն
Պատմաբան Կոստանդին Խուդաւերդեան 9 Յունուար 1929 թուականին ծնած է Երեւանի մէջ։ 1951 թուականին Երեւանի Պետական Համալսարանի Պատմութեան բաժինը աւարտած է:
1956 թուականէն սկսած է աշխատիլ Խորհրդային Հայաստանի Գիտութիւններու Ակադեմիայի պատմութեան հիմնարկին մէջ։ 1967 թուականին ստացած է Պատմական Գիտութիւններու Դոկտորի աստիճան եւ 1974 թուականին փրօֆէսէօրի կոչում:
Միաժամանակ ան 1964էն Երեւանի բարձրագոյն ուսումնական տարբեր հաստատութիւններու մէջ դասաւանդած է:
Աշխատութիւններ
Իր հեղինակած աշխատութիւնները գլխաւորաբար հայոց պատմութեան խորհրդային ժամանակահատուածին կը վերաբերին:
Առանցին հատորներով լոյս տեսած են իր հետեւեալ ռուսերէն երկերը, որոնք են՝
Հայ Ժողովուրդի պատմութեան ակադեմիական ութհատորեակի 7րդ եւ 8րդ հատորներու հեղինակներէն եւ խմբագրական կազմի անդամներէն է:
Ան նաեւ հայոց պատմութեան դպրոցական դասագիրքերու պատրաստման աշխատանքին մասնակցած է:
Խուդաւերդեան 1988-ին Հայկական Սովետական Հանրագիտարանի գլխաւոր խմբագիր կը նշանակուի:
Իր ղեկավարութեան 12 տարիներու ընթացքին, յիշեալ հիմնարկը շարք մը հանրագիտարաններ հրատարակեց, որոնցմէ հետեւեալները նշանակալից են հայագիտութեան համար.
1988-ի ղարապաղեան բուռն շարժումէն եւ 1991 ին Հայաստանի անկախութենէն ետք, իր հետաքրքրութիւնները արցախահայութեան ազատագրական գոյամարտին, ազգամիջեան յարաբերութիւններուն, հայկական ցեղասպանութեան հիմնախնդիրներուն ու պատմագիտութեան վրայ կեդրոնացման: Այս շրջանին անոր Հայոց Ցեղասպանութիւնը Տասնամեակների Լոյսի Ներքոյ աշխատութիւնը հայերէն եւ ռուսերէն լեզուներով լոյս տեսաւ, որը պատրաստուած էր Մեծ եղեռնի ութսունամեակիմն առթիւ հեղինակակցութեամբ Ռուբէն Սահակեանի: Քրիստոնէութեան Հայասստանի մէջ իբրեւ պետական կրօն հռչակման 1700 ամեակի նախապատրաստական աշխատութիւններու ծիրէն ներս՝ Հայաստան Ուղեցոյցը՝ ուխտաւորներու եւ զբօսաշրջիկներու համար, որը հեղինակած է Կարէն Մաթեւոսեան, 1998 ին:
Կոստանդին Խուդաւերդեան մահացաւ 19 Ապրիլ 1999-ին Երեւանի մէջ:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ
Ոսկրաթեքութիւն
Ոսկրաթեքութիւն (Rickets), ոսկորներու հիւանդութիւն է: Ան տեղի կ՚ունենայ, երբ «Տէ» (vit. D ) կենսանիւթը, կրածինը (calcium) եւ ֆոսֆորը (phophoru ) կը նուազին մարմինին մէջ : Այս երեքը շատ կարեւոր ազդակներ են ոսկորներու առողջ աճման, զօրաւոր կազմաւորման եւ առողջութեան:
Ոսկրաթեքութիւն ունեցող անհատը կ՛ունենայ տկար, կակուղ եւ փխրուն ոսկորներ, աճումի դանդաղում եւ ոսկորներու տձեւութիւններ:
Ոսկրաթեքութիւնը ընդհանրապէս մանկական հիւանդութիւն է, բայց կրնայ պատահիլ նաեւ չափահասներու:
Ախտանշանները
Ոսկրաթեքութեան ախտանշաններէն են՝
Ախտապատճառները
Ոսկրաթեքութիւն ունենալու հաւանականութիւնը աւելի է`
Ոսկրաթեքութեան իբրեւ հետեւանք կը պատահին որոշ բարդութիւններ, ինչպէս՝ կոր անբնական ողնայար, ոսկորներու ընդհանուր տկարութիւն, ակռաներու տձեւութիւններ եւ մարմնական ցնցումներ:
1. Օրական, 20-30 վայրկեան, կէսօրէն առաջ կամ ետք ենթակայ ըլլալով արեւու ճառագայթներուն: Սակայն, երկար ժամեր արեւու ճառագայթներուն մատնուիլը ունի նաեւ իր վնասները, որոնցմէ կարեւորագոյնը մորթի քաղցկեղն է: Հետեւաբար, մանաւանդ կէսօրուան ժամերուն պէտք է գործածել յատուկ արեւարգելքներ կամ պաշտպանողական հագուստներ:
2. «Տէ» կենսանիւթով հարուստ սննդեղէններ ուտելով, ինչպէս՝ ձուկ, մասնաւորապէս սոլտի (salmon) եւ որթձուկ (tuna), ձկան իւղ, հաւկիթի դեղնուց, «Տէ» կենսանիւթով հարստացուած կաթ, մածուն, պանիր եւ կարագ:
Ամէն մանուկ պէտք է ստանայ բաւարար «Տէ» կենսանիւթ: Մօր կաթը բաւարար «Տէ» կենսանիւթ չի պարունակեր, ուստի մանուկներուն ամէն օր յաւելեալ որոշ քանակութեամբ «Տէ» կենսանիւթ պէտք է տալ:
Ոսկրաթեքութեան ախտաճանաչումը կը կատարուի՝
1. Մանկաբուժին կատարած բժշկական քննութեամբ: Ան կը քննէ մանուկին ոսկորներու իրավիճակը՝ կակուղութիւնը, տձեւութիւնները, գլխու ոսկորներուն միացումը, ոտքերու կորութիւնը, կրծքավանդակի ցցուն ըլլալը, դաստակի եւ կրունկի հաստութիւնը:
2. «Ք» ճառագայթային նկարումներով.
Ոսկրաթեքութիւնը կը դարմանուի՝
1. «Տէ» կենսանիւթի եւ կրածինի յաւելեալ սպառումով: Բարելաւումը կը սկսի շուտով, նոյնիսկ 15 օր ետք ոսկրային տձեւութիւները կը մեղմանան եւ 3-4 ամսուան դարմանումէ ետք` կ՛անհետանան:
2. Արեւու ճառագայթներէն օգտուելով:
Ոսկրային տձեւութիւնները աճման ընթացքին կը կարօտին յատուկ սարքերու՝ շտկելու համար տձեւութիւնները: Յառաջացած տձեւութիւններուն համար վիրաբուժական գործողութիւնները մեծապէս օգտակար կ՛ըլլան:
Մանուկներու աճման շրջանին, առաջին 6-36 ամիսներուն տեղի կ՛ունենայ արագ աճում, ուստի այս ժամանակաշրջանին մանուկները առաւելագոյն չափով «Տէ» կենսանիւթի, կրածինի եւ ֆոսֆորի կը կարօտին:
Սիպիլ Պէկթորոսօղլու
Սիպիլ Պէկթորոսօղլու (Sibil Pektorosoğlu, թրքահայ երգչուհի ։ Թուրքիոյ պատմութեան մէջ առաջին անգամ ըլլալով պետական եւ անձնական ժողովրդական պատկերասփիւռի ու ձայնասփիւռի կայաններէն սկսան հաղորդուիլ Սիպիլի հայերէն երգերը, ինչպէս նաեւ` «Նամակ»-ի տեսահոլովակը : 2019 դեկտեմբերէն Սիպիլ կը ներկայացնէ «Sibil la Reine» հայկական զարդերու եւ հագուստի պարագաներու ապրանքանիշը ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է եւ կ'ապրի Ստամպուլ: Մայրական կողմէ նախնիները Սվազէն եւ Թոքատէն են, հօրը ընտանիքը պոլսահայ է: Մեծ մայրը՝ Արսէնուհին, եւ մեծ հայրը՝ Թորոսը, բազմաթիւ հարազատներ կորսնցուցեր են: Գրեթէ ամբողջ ընտանիքը: Արսենուհիի մայրը, եղբայրները ու երեք տարեկան քոյրը զոհուեր են, 14-ամեայ Արսենուհին ու իրմէ մէկ տարիով մեծ քոյրը պարտադրաբար ապրեր են մահմետական ընտանիքներու մէջ: Ու փրկուեր են: Եւ առաջին իսկ պատեհ առիթի ժամանակ փախեր են Պոլիս:  Արսէնուհին Պոլսոյ մէջ ծանօթացեր է մեծ հօրս՝ Թորոսին հետ: Հօրը Թորոսեան ազգանունը դարձեր է Պէկթորոսօղլու :
Սիպիլի կատարած «Նամակ»-ը, Յովհաննէս Շիրազի բառերով, «Ծարաւ սէրի», «Տեսնեմ Անին ու նոր մեռնեմ», «Կեանքի մը համար», «Սիրոյ ձայնի» եւ «Յիսուս» երգերը Մաժակ Թօշիկեան (Ճենք Թաշքան, որ փոփ երաժշտութեան ամէնէն յայտնի յօրինողներէն մէկն է )  երաժիշտին ստեղծագործութիւններն են :
Համերգներ եւ ելոյթներ
Սիպիլ համերգներով շրջագայած է Հիւսիսային եւ Հարաւային Ամերիկաներու մէջ, Եւրոպայի շարք մը երկիրներ, Ռուսիա, Իրան, Լիբանան եւ այլն:
Սիպիլի Առաջին Անզուգական Ելոյթը` Լիբանանի Մէջ
Կազմակերպութեամբ Համազգայինի Լիբանանի Շրջանային վարչութեան, 4 նոյեմբեր 2016-ին, Տըպպայէի «Էմիլ Լահուտ» սրահին մէջ տեղի ունեցաւ պոլսահայ երգչուհի Սիպիլի երգահանդէսը, որուն իրենց մասնակցութիւնը բերին Համազգայինի «Կարկաչ» մանկապատանեկան երգչախումբը եւ «Գայեանէ» պարի դպրոցի սաները : Դժբախտաբար «Էմիլ Լահուտ» սրահին ձայնային անյարմարութիւնը եւ սարքաւորումներուն  խանգարումները չտպաւորեցին ներկաները, որոնք վայելք չապրեցան Սիպիլի կատարումներով: Դրականը այն եղաւ, որ սրահի մուտքին վաճառուած խտասալիկները փրկեցին իրավիճակը` բոլոր անոնց համար, որոնք  կրցան օրինակ մը ձեռք ձգել Սիպիլի խտասալիկէն :
Մրցանակներ
Երգարուեստի մէջ Սիպիլի ունեցած ձեռքբերումները բազմաթիւ են`
Սիպիլ արժանացած է նաեւ շարք մը շքանշաններու եւ պատուոգրերու:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ Ստորոգութիւն:Սթամպուլի հայ երգչուհի
1671 թուական
1671 թուական, ոչ նահանջ տարի, 17րդ դարու 71րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1671 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1671 մահեր
Ստորոգութիւն:1671
Հալիձորի բերդ
Հալիձորի բերդ (Հալիձորի Սուրբ Աստուածածինի կուսանաց անապատ), միջնադարեան հայկական պարսպապատ ճարտարապետական համալիր, Սիւնիքի մարզ, Հայաստան։ Հալիձորի բերդին մէջն է եւ անոր պարիսպներուն տակն է որ Դաւիթ Բեկի գլխավորութեամբ հայկական ուժերը տարած են բազմաթիւ փառահեղ յաղթանակներ ու անառիկ պահել ամրոցը:
Աշխարհագրական դիրք
Հալիձորի բերդը կը գտնուի Հ․Հ․ Սիւնիքի մարզին մէջ, Ղափան գիւղին մօտ՝ 1 քմ․ դէպի հարաւ-արեւմուտք, Ողջի (կամ Կապանի, Ղափանի) գետին՝ Արաքսի հարկատուներէն, աջ ափին։  Ծովի մակերեսէն բարձրութիւնն է՝ 1․051 մ․։
Պիսմութ
Պիսմութ (Bismuthum), քիմիական տարր է որուն նշանն է Bi, տարրերու պարբերական համակարգի 5րդ խումբի քիմիական տարր, կարգահամարը՝ 83, հիւլէական զանգուածը՝ 208,980։ Պիսմութը p տարր է, որունհիւլէի ելեկտրոնային թաղանթների կառուցուածքն է՝ 5s25p65d106s26p3, K-, L-, M-, N- թաղանթները լրացուած են։ Պիսմութը փայլուն, վարդագոյն երանգով արծաթափայլ մետաղ է։
Հալիձորի բերդ
Պատմութիւն
17-րդ դարասկիզբին կառուցուած անապատ կուսավանքը (Ս. Աստուածածինի կուսանաց անապատ), շնորհիւ իր անառիկ դիրքին կը դառնայ հայ Ազատագրական պայքարի կեդրոնը (1720 – 1730) ընդէմ օսմանեան կայսրութեան եւ պարսկական բանակներուն։  Այս պատճառով, Դաւիթ Բեկ կ՛ամրացնէ բերդը։  Ժամանակին, մինչեւ Ողջի գետը երկարող գաղտնի փապուղի մը կար (500 մ․ երկարութեամբ․ յայտնաբերուած է ամրոցի վերականգնման ժամանակ՝ 2007-2009) եւ կը ծառայէր, որպէսզի թարմ ջուրը մատչելի ըլլայ բնակիչներուն համար՝ բերդին պաշարումի ատեն։  2003 թուականին սկսած վերակառուցման աշխատանքները կը վերջանան 2010-ին։
Պիսմութ
Պատմութիւն
Պիսմութը յայտնի եղած էրտակաւին ԺԵ-ԺԶ դարերէն, սակայն կը դիտուէր իբրեւ կապարի, անագի, ծարիրի տարատեսակը։ Միայն 18րդ դարու կեսերուն ճանչցաւ իբրեւ ինքնուրոյն մետաղ։
Հալիձորի բերդ
Ճարտարապետութիւն
Բերդին պատերը՝ անկանոն եւ քառանկիւնաձեւ, կառուցուած են գահաւանդի մը կողին եւ շրջապատուած են խիտ անտառներով։ Բերդին շուրջը, ցիր ու ցան, կան պահուըտելու փոսեր, որոնք կարծես հողատարածքին բաղադրումն են։  Բերդին մէջ կը գտնուին եկեղեցին, անոր հարաւը եւ հիւսիսը կան բնակելի շինութիւններ, իսկ հիւսիսային կողմը կը գտնուի սեղանատունը։ Կան նաեւ աւերակները արեւելեան կողմը գտնուող մատուռի մը, ինչպէս նաեւ շինութեան մը հիմերը՝ ծառայելու իբրեւ բնակարան եւ կամ ուրիշ կառոյցներու համար։
Պիսմութ
Պատմութիւն
Առաջին յիշատակումը պիսմութի մասին եղած է 1546 թուականին, գերմանացի հանքաբան եւ մետաղագէտ Կեորկիւս Ակրիքոլի (Georgius Agricola, 1494-1555) աշխատանքներուն մէջ։
Հալիձորի բերդ
Ճարտարապետութիւն
Հալիձորի բերդին համալիրին մէջ կը գերիշխէ եկեղեցւոյ կամարայարկ դահլիճը․ կառուցուած է հսկայ քարերով, մանրաքար որմնադրութեամբ։ Խորանին երկու կողմերուն յարակից, կը գտնուին աւանդատուները։ Հիւսիսի եւ հարաւի պատերուն կը գտնուին աւերակները երկյարկանի կամարակապ գաւիթներու։  Անոնց կից շինութեան մը մէջ կը գտնուին չորս տապանաքարեր։  Աւանդութիւնը կ՛ըսէ թէ հոն կը հանգչի Դաւիթ Բեկ։