cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ազատութեան արձանը
Արձանին Ստեղծումը
Ազատութեան արձանը սկիզբը ծանօթ էր իբրեւ «Աշխարհը լուսաւորող ազատութիւն»: Սկիզբը կը նախատեսուէր հողագործի տեսքով յուշարձան մը տեղադրել`փոխարէնը ջահը ձեռքին: Կ'ենթադրուի, որ հաստատման վայրը պէտք էր ըլլար Եգիպտոսի տարածքը՝ Սուէզի ջրանցքին մուտքին մօտ: Եգիպտոսի կառավարութեան կտրուկ փոխուած ծրագիրները կը կանխեն այդ մէկը :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ
Թովմաս Նազարբէկեան
Զօրավար Թովմաս Նազարբէկեան (Նազարբէկով). ռազմական գործիչ, ռուսական բանակի զօրավար-հազարապետ, Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան զօրավար տեղակալ, գլխաւոր հրամանատար Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան, սպարապետ, ազգային հերոս, անկուսակցական, 1918 մայիսեան հերոսամարտերու ընդհանուր հրամանատար:
Կենսագրութիւն
Ծնած է 4 Օգոստոս 1855-ին, Թիֆլիս, ունեւոր ընտանիքի մը յարկին տակ: Ընդհանրապէս ռուսական շրջանակի մէջ կը կազմաւորուի, զինուորականի իր կրթութիւնը կը ստանայ Մոսկուայի մէջ. ցարական զինուորական բարձրագոյն վարժարանը կ'աւարտէ եւ նորահաս սպայ էր տակաւին, երբ ռազմական իր տաղանդին ու քաջագործութիւններուն կրակի մկրտութիւն կը ստանայ 1877-1878 թուականներուն ռուս-թրքական պատերազմի ընթացքին: Բայց յատկապէս 1904-1905 թուականներուն ռուս-ճափոնական պատերազմին գնդապետի աստիճանով իր մասնակցութեամբ է, որ Նազարբէկովի հերոսական սխրանքները մեծ հռչակ կ'ապահովեն անոր եւ կ'արժանացնեն ցարական բանակի հրամանատարութեան ոսկեայ սուրի պարգեւին:
1903-1905 թուականներուն նաեւ ցարական Ռուսիոյ հակահայ ոտնձգութիւններու ժամանակաշրջաններուն էին: Հայ եկեղեցապատկան կալուածներու բռնագրաւման փորձով իր բարձրակէտին հասած «Հայաստանն առանց հայու» ցարիզմին ծաւալած հալածանքը իր հակահայ դրսեւորումը կ'ունենայ նաեւ ռուս կայսերական բանակէն ներս, երբ հայ ծագումով բարձրաստիճան զինուորականները հեռու կը պահուին զօրաբաժիններու հրամանատարութեան իրենց պաշտօններէն: Նոյնը կը պատահի նաեւ զօր. Նազարբէկեանի պարագային, որ անվարան կը ներկայանայ իր գերադասին եւ կը ներկայացնէ ցարական բանակէն իր հրաժարականը` խրոխտութեամբ յայտարարելով, թէ ո՛չ միայն հայկական ծագում ունի, այլեւ լիարժէք հա՛յ է ու հպարտ է իր հայութեամբ:
Ամբողջ տասը տարի ռուսական բանակէն հեռու մնալէ ետք, 1914-ին, Ա. Աշխարհամարտի բռնկումին հետ, ցարական քաղաքականութիւնը շրջադարձ կ'ապրի հայութիւնը ներգրաւելու նպատակով, ռուսական բանակի վերին հրամանատարութիւնը վերստին ծառայութեան կը կանչէ զօր. Նազարբէկեանը` անոր յանձնելով Կովկասեան Բ. հրացանաձիգ զօրաբաժինի հրամանատարութիւնը:
Ա. Համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կռուի Կովկասեան ճակատին վրայ, 22 Հոկտեմբեր 1914-էն կը դառնայ Կովկասեան 2-րդ հրաձգային զօրագունդի, իսկ 18 Նոյեմբեր 1916-ին Կովկասեան 2-րդ հրաձգային բաժինի հրամանատար :
Գործունէութիւն
Նազարբէկեան կը փորձէ կապուիլ Թիֆլիսի Ազգային խորհուրդի ներկայացուցիչներուն հետ, սակայն չի յաջողիր: Ան կը խորհրդակցի զինուորականներուն հետ, որոնք բոլորն ալ կ'առաջարկեն ենթարկուիլ հրամանին: Թուրքերուն հետ կը բանակցին գնդապետ Մորելը եւ Կարսի կայազօրի պետ Դէեւը:
Հայոց բանակին բերած իր ներդրումը
Հայաստանի Հանրապետութեան զօրաբանակի ստեղծման մէջ անուրանալի դեր կ'ունենայ Զօր. Նազարբէկեան:
Վերջին տարիները
Խորհրդային կարգեր հաստատուելէ ետք, Լենին-Քեմալ մեղսակցութեամբ Հայաստանի Հանրապետութեան տիրացած հայանուն պոլշեւիկները իրենց առաջին հարուածը կ'ուղղեն հայոց սպարապետին`Յունուար 1921-ին. 1200 սպաներու հետ զայն հետիոտն աքսորելով մինչեւ Մոսկուայի մերձակայքը: Ապա` Ռյազանի համակեդրոնացման ճամբար:Թէեւ քանի մը ամիս ետք` Մայիս 1921-ին, խորհրդայինները ներում կը շնորհեն եւ վերջ կու տան հայոց սպարապետին աքսորին, բայց զօրավար Նազարբէկեանի առջեւ վերջնականապէս կը փակուին ազգային ծառայութեան բոլոր դռները:
Ան կ'որոշէ հաստատուիլ իր ծննդավայր Թիֆլիսի մէջ, ուր կ'ապրի ծայրահեղ աղքատութեան մէջ եւ կը գրէ իր յուշերը:
Անկախ Հայաստանի կերտման նուիրուած սպարապետ զօր. Թովմաս Նազարբէկեանը կը մահանայ 19 Փետրուար 1931-ին:
Վլատիմիր Աբրահամեան (նկարիչ)
Վլատիմիր Սմբատի Աբրահամեան (25 Նոյեմբեր 1941, Բջնի, Կոտայքի մարզ, Հայաստան, ԽՍՀՄ - 8 Յուլիս 2020), հայ նկարիչ, ՀՀ վաստակաւոր նկարիչ)։
Կենսագրութիւն
1966-ին աւարտած է Երեւանի գեղարուեստի ուսումնարանը, 1971-ին՝ Երեւանի գեղարուեստա-թատերական ուսումնարանը: 1973-1976 դասաւանդած է գեղարուեստա-թատերական ուսումնարանէն ներս։ 1975-էն սկսեալ անդամ է Հայաստանի Նկարիչներու Միութեան։ 1980-1991 եղած է ՀՀ ռատիոհեռուստապետկոմի գրական ու գեղարուեստական հաղորդումներու բեմադրող-նկարիչ, 1995-1999` «Արեւիկ» հրատարակչութեան գեղարուեստական խմբագիր։ 1993-1995 տարիներուն եղած է ՆԳ «02» շաբաթաթերթի գեղարուեստական խմբագիր։ 1999-էն սկսեալ կը դասաւանդէ Երեւանի գեղարուեստի ուսումնարանէն ներս :
Վլատիմիր Աբրահամեանի ստեղծագործութիւնները կը գտնուին Հայաստանի տարբեր թանգարաններու, անհատական հաւաքածոներու մէջ (ԱՄՆ, Ֆրանսա, Լիբանան)։
Ստեղծագործական ուղի
Վլադիմիր Աբրահամեանը կ՛աշխատի ներդաշնակութեան, դիմանկարի, գծագրական, համասեր ու բնանկարի ժանրերով։ Անոր ստեղծագործական տարերքը մարդն է՝ իր բարդ հոգեբանական ներաշխարհով։ 250 գիրքերու գեղարուեստական ձեւաւորման հեղինակ է։
Հայկական Սօսի
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Բոյսեր այբբենական կարգով
1913 թուական
1913 թուական, ոչ նահանջ տարի, 20րդ դարու 13րդ տարին է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1913 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1913 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1913
Քիրա Ալըն
Քիրա Ալըն (անգլ.՝ Kiera Allen, ) Ամերիկացի դերասանուհի մըն է, ծանօթ իր Hulu հարթակի Run ֆիլմով:
Անձնական կեանք
Ալըն հասակ առած է Նիւ Եորքի մէջ: Ան Քըլամպիա Համալսարանէն կը ստանայ Ստեղծագործական Գրութեան վկայական 2022 թուականին: Շարժունակութեան համար սայլակ կ'օգտագործէ:
Ասպարէզ
2014 թուականին, Ալըն Ethan & Skye կարճ ֆիլմին մէջ դեր ստանցնեց: Իր առաջին ֆիլմի դերը Hulu հարթակի Run ֆիլմն էր, Սարա Փոլսընի հետ. ֆիլմը դարձաւ հարթակին ամէնէն շատ դիտուած ֆիլմը: Ան երկրորդ սայլակով կին դերասանուհին է որ զգայացունց ֆիլմը մե գլխաւոր դերասանն էր, 1948 թուականի Սուզըն Փիթըրզէն ետք:
2020 թուականին, Ալընը հիւր էր The Ellen DeGeneres Show յայտագրին վրայ:
2021 թուականին, Ալընը Փէնզի Ֆրիհոլտի դերը ստանցնեց Twist փոտքասթին վրայ:
Արակոնի Թագուհիներու Ցանկ
Արակոնի թագաւորութիւնը ձեւաւորուած է 1035-ին, երբ Նաւառայի թագաւորութիւնը Սանճօ Գ. արքայի մահէն ետք բաժնուեցաւ երեք մասի։ Սանճոյի որդիին` Կոնսալոյին անցան Սոպրարպէն եւ Ռիպարկորսան, իսկ անոր ոչ օրինական որդիին` Ռամիրոյին անցաւ Արակոնը, սակայն Կոնսալօն սպանուեցաւ շուտով, եւ անոր տարածքները անցան Ռամիրոյին, եւ այդպիսով Ռամիրոն տէ ֆակտօ դարձաւ Արակոնի թագաւոր։
Միջնադարեան ժամանակաշրջանի թագուհիներ, 1462-1472
Քաթալոնիայի մէջ տեղի ունեցող քաղաքացիական պատերազմի ընթացքին, Հուան Բ.-ին գահնկեց ընելու եւ գահին տիրանալու իրենց թեկնածութիւնը ներկայացուցած էին երեք թեկնածուներ։ Անոնցմէ մէկը Փետրօ Ե.-ն էր, որ ամուսնացած չէր։ Երկրորդը ՝ Էնրիքէ Դ.-ն էր, որու կինը Ժուանա փորթուկալացին էր, Տուարտէ Ա.-ի դուստրը։ Երրորդ թեկնածուն Ռենէ Ա.-ն էր, որու առաջին կինը եղած Լոթարինկիայի դքսուհի Իզապելը մինչեւ 1462-ին, իսկ երկրորդը ՝ ֆրանսացի ազնուական Ժանէն։
Հայաստան Արաբական Տիրապետութեան Տակ
Արաբական տիրապետութիւն, Է. դարու սկիզբները երեւան եկած նոր ուժ մը՝ Մերձաւոր Արեւելք ի մէջ: Արաբիոյ մէջ, Մուհամմէտ հիմը կը դնէ նոր կրօնքի մը՝ իսլամութեան, որ շուտով կը տարածուի ամբողջ արաբական թերակղզիին մէջ: Նոր կրօնքին շնորհիւ կը ստեղծուի արաբական հզօր պետութիւն մը: Մինչ այդ առաւելաբար իրենց սահմաններուն մէջ սեղմուած արաբները դուրս կու գան տարածելու համար իրենց կրօնքն ու քաղաքական տիրապետութիւնը:
Արաբները եւ Հայաստան
Հակառակ Ե.-Է. դարերու անկայուն վիճակին, հայ ժողովուրդը շինարարական եւ ստեղծագործական մարզերուն մէջ ապրած էր մեծ վերելք: Երկրի նիւթական բարգաւաճումը թոյլ տուած էր, որ Հայաստան ի քաղաքները զարդարուին հոյակապ շինութիւններով, կառուցուած հայկական իւրայատուկ ոճով: Եկեղեցական ճարտարապետութեան էր, որ յատկապէս զարկ տրուած էր, ինչպէս՝ Դուին ի, Մրէնի, Օձունի եւ Հռիփսիմէ ի սքանչելի տաճարները: Շինարարական աշխատանքի այս թափը՝ սակայն մեծ հարուած կը ստանայ արաբական արշաւանքներուն հետեւանքով:
Արաբները գրաւելէ ետք Ասորիք ը (Սուրիա), Լիբանան ը, Միջագետք ը եւ Պարսկաստան ը, 640-ին կ'արշաւեն Հայաստան: Ատրպատականէն մուտք գործելով, անոնք կը տիրանան Նախիջեւանին: Հայոց սպարապետը՝ Թէոդորոս Ռշտունի լուր կը ղրկէ բիւզանդական պահակագունդին, որ օգնութեան հասնի: Բիւզանդացի հրամանատարը կը մերժէ օգնել: Ուստի, Թէոդորոս Ռշտունի կը յարձակի արաբներուն վրայ եւ անակնկալի բերելով զանոնք՝ ետ կ'առնէ անոնց վերցուցած աւարը:
642-643 արաբական արշաւանքները կը կրկնուին աւելի մեծ սաստկութեամբ: Արաբները կը հասնին մինչեւ Դուին, զոր գրաւելով՝ սարսափի կը մատնեն բնակիչները: Մայրաքաղաքին մէջ 12 հազար հոգի ջարդելէ ետք, անոնք մեծ աւարով եւ 35 հազար գերիով կը հեռանան Հայաստանէն:
Կատուի Օր
Կատուի օր (կատուներու օր), ոչ պաշտօնական տօն կատուներու պատուին, որ կը նշուի ամբողջ աշխարհին մէջ։ Այդ օրը մարդիկ կը մեծարեն այդ կենդանիներու արժանիքները, ցոյց կու տան իրենց յարգանքն ու սէրը:
2002-էն ի վեր՝ կատուներու միջազգային օր ճանչցուած է 8 Օգոստոս ը: Անոր նախաձեռնողը Կենդանիներու պաշտպանութեան միջազգային հիմնադրամն է ։ Որոշ երկիրներու մէջ կատուներու օրը կը նշուի այլ օրերուն:
Հայաստան Արաբական Տիրապետութեան Տակ
Արաբները եւ Հայաստան
Ասկէ ետք արաբները պարբերաբար կը վերադառնան՝ կողոպուտի եւ սարսափի մատնելով հայերը: Անոնց նպատակն էր ծանօթանալ Հայաստանին եւ անոր ուժին, ինչպէս նաեւ՝ գերի եւ աւար վերցնել: Այս արշաւանքներուն ընթացքին, անոնք իրենց դէմ կը գտնեն Թէոդորոս Ռշտունի ն, որ յաճախ կը յաջողի ազատել գերիները եւ աւարին մէկ մասը:
Կատուի Օր
Օրուան տօնակատարութիւնը տարբեր երկիրներու մէջ
Ռուսաստանի մէջ կատուներու օրը կը նշուի 1 Մարտին ։ Առաջին անգամ տօնը Ռուսաստանի մէջ կազմակերպուած է 2004-ին կատուներու մոսկովեան թանգարանի եւ «Կատու եւ շուն» (ռուս.՝ «Кот и пёс») ամսագրի եւ թերթի խմբագրութեան կողմէ:
ԱՄՆ-ի մէջ Կատուի օրը 29 Հոկտեմբերն է։ Ըստ Կատուի ազգային օրուան կայքի ՝ տօնը կը նշուի 2005-էն՝ կենդանիներու նկատմամբ դաժան վերաբերմունքի կանխարգիլման ամերիկեան ընկերութեան աջակցութեամբ ։
Ճափոն ի մէջ Կատուի օրը կը նշուի 22 Փետրուար ին։ Այդ պայմանաւորուած է այն հանգամանքով, որ ճափոներէն ին մէջ կատուի մլաւոցը կը հնչէ իբրեւ «նեան-նեան-նեան»։ «Նեանը» կրնայ նաեւ նշանակել «երկու», իսկ «երկու-երկու-երկու» բառաշարքը կարելի է գնահատել իբրեւ 22 Փետրուարի։ Այդ օրը Թոքիոյի մէջ տեղի կ՚ունենայ Կատուներու օրուան փառատօնը, ուր կատուները մրցանակներ կը շահին ամենաիւրայատուկ արարքի համար։ Տօնը տեղի կ՚ունենայ 1987-էն, երբ հարցման արդիւնքներու հիման վրայ ան առաջին անգամ կազմակերպեց Կատուներու օրուան գործադիր կոմիտէն՝ կերի արտադրութեան կազմակերպութեան հետ համատեղ ։
Իտալիոյ մէջ 17 Նոյեմբեր ին կը տօնեն Սեւ Կատուի օրը (խուզարկութեան ժամանակ զանոնք կ՚ոչնչացնէին, քանի որ նման կատուներուն կը համարէին սատանայի օգնականներ) ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Տօներ Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր Ստորոգութիւն:Կատուներ
Հայաստան Արաբական Տիրապետութեան Տակ
Թէոդորոս Ռշտունի եւ Հայ-Արաբ Մերձեցումը
Արաբական արշաւանքներու ընթացքին հայերու համար յստակ դարձած էր, որ Բիւզանդական կայսրութիւնը կը մերժէր անհրաժեշտ զոհողութիւն ընել՝ պաշտպանելու համար Հայաստանը: Հայ նախարարները կ'անդրադառնան, որ պէտք էր ապաւինիլ իրենց սեփական ուժին: Այս պատճառով ալ նախարարներուն եւ ժողովուրդին մօտ կը յառաջանայ հակայոյն հոսանք մը, որ կը ջանար նուազագոյն զիջումներով շահիլ արաբներուն բարեկամութիւնը: Այս շարժումին առաջնորդն էր Թէոդորոս Ռշտունի, որ այլեւս շնորհազուրկ ըլլալով Բիւզանդիոնէն, դադրած էր սպարապետ ըլլալէ: Այնուհետեւ ան պայքարի դրօշ կը պարզէ բիւզանդական պետութեան դէմ:
Արաբները կը գիտնան օգտագործել հայերուն դժգոհութիւնը եւ Թէոդորոս Ռշտունի ին վայելած ժողովրդականութիւնը: Անոնք կ'առաջարկեն հայերուն համար նպաստաւոր պայմաններ, զորս Թէոդորոս Ռշտունի եւ Ներսէս Գ. Շինող կաթողիկոս ընդունիլ տուին նախարարներու ժողովին: 652-ին, Թէոդորոս Ռշտունի մեծամեծ ընծաներով կը մեկնի Դամասկոս եւ Ասորիք ի արաբ կառավարիչ Մուաուիա յի հետ կը կնքէ դաշինք մը, որուն համաձայն՝ Ինչպէս կը տեսնուի, այս համաձայնութիւնը կ'ապահովէր հայերու ներքին ազատութիւնը եւ շատ աւելի նպաստաւոր էր, որովհետեւ ինչ որ Բիւզանդիոն շնորհած էր Հայաստանին: Յանձինս արաբներուն, հայերը նաեւ զօրաւոր պաշտպան մը կ'ունենային բիւզանդական ոտնձգութիւններուն դէմ:
Բիւզանդական Միջամտութիւն
Թէոդորոս Ռշտունիի եւ հայերու մեծամասնութեան յարումը արաբական քաղաքականութեան, բնականաբար, գոհ չի ձգեր բիւզանդական կայսրութիւնը:
Դաշինքը հազիւ ստորագրուած՝ Կոստանդին կայսրը հզօր բանակով մը կը քալէ Հայաստանի դէմ: Հայ նախարարներուն մէկ մասը Թէոդորոս Ռշտունի էն բաժնուելով, կ'անցնի կայսեր կողմը, որ ըստ իրենց կու գար Հայաստանը ազատագրելու արաբական լուծէն: Կայսրը 20 հազար զինուորներով կը մտնէ Դուին, սակայն փոխանակ արաբներու դէմ քալելու, ան դաւանական խնդիրներ յարուցանելով՝ պառակտում կը սերմանէ հայերուն միջեւ: 648-ին, կրօնական ժողով մը գումարելով, ան հայերուն ընդունիլ կու տայ յունական դաւանանքը: Արդէն յոյն կրօնաւորներ Դուինի մէջ սկսած էին քաղկեդոնականութիւն քարոզել: Ապա, առանց արշաւելու արաբներու դէմ, Հայաստանի մէջ ձգելով յոյն կառավարիչ մը, կայսրը կը վերադառնայ Կոստանդնուպոլիս: Իր հեռանալէն ետք Հայաստան դարձեալ կը մնայ անպաշտպան: Հակառակ Թէոդորոս Ռշտունի ի եւ այն նախարարներու հաւատարմութեան, արաբները չեն խնայեր հայերուն: 654-ին Հայաստանի վրայ յարձակելով անոնք կը գրաւեն Դուինը եւ կողոպուտի ու ջարդի կ'ենթարկեն ամբողջ երկիրը:
Թէոդորոս Ռշտունի զոհ կը դառնայ իր հաւատարմութեան եւ 2000 այլ գերիներու հետ կը տարուի Դամասկոս, ուր ատեն մը ետք կը մեռնի:
Գրիգոր Մամիկոնեան
661-ին, արաբները Հայաստանի կառավարիչ կը նշանակեն Դամասկոս պատանդ մնացած Գրիգոր Մամիկոնեանը, որուն թեկնածութիւնը առաջարկած էին կաթողիկոսն ու նախարարները: Նշանաւոր զինուորական եւ դիւանագէտ մըն էր ան, որ կը յաջողի ամբողջ քսան տարի Հայաստան ը պահել խաղաղութեան մէջ: Իր ջանքերով կը վերանորոգուի հայ-արաբական դաշինքը եւ Հայաստան կը վերագտնէ իր ինքնավարութիւնը:
681-682 թուականներուն օգտուելով արաբական կայսրութեան ներքին կռիւներէն, հայերը, վրացիներն ու աղուանները կ'ապստամբին եւ անկախութիւն կը հռչակեն: Ազատութեան այս շրջանը սակայն կը տեւէ միայն երեք տարի, երբ հիւսիս էն անակնկալ կերպով կ'արշաւէ խազարներու ցեղախումբը: Հայերը, վրացիները եւ աղուանները կը կազմակերպուին պաշտպանելու համար իրենց երկիրները: Այս կռիւներուն ընթացքին կը նահատակուի Գրիգոր Մամիկոնեան: Օգտուելով խառնաշփոթ կացութենէն, բիւզանդացիները կը վերադառնան Հայաստան: Արաբները, որոնք մինչ այդ կարգի դրած էին իրենց հարցերը, իրենք եւս կու գան վերագրաւելու երկիրը: Մէկ կողմէ բիւզանդացիները, միւս կողմէ արաբները աւարի ու աւերի կը մատնեն Հայաստանը:
Բագրատունիներու Բարձրացումը
Մամիկոնեաններուն արտայայտած ձգտումը՝ բացարձակ անկախութեան եւ անոնց յարատեւ պայքարը՝ արաբներուն դէմ, կասկածելի դարձուցած էր զիրենք այս վերջիններուն աչքին: Գրիգոր Մամիկոնեանի ապստամբութիւնը անգամ մը եւս ցոյց տուած էր, որ այդ տոհմը եւ անոր կողմնակիցները, օգտուելով առաջին յարմար առիթէն, դարձեալ պիտի ապստամբէին:
Այս կացութեան մէջ, յանձինս Բագրատունի ներուն, արաբները կը գտնեն իրենց քաղաքականութեան համակիր տունը:
Բագրատունիներուն ընդարձակ կալուածները ցրուած էին երկրին բոլոր կողմերը: Նկատի ունենալով հայ ժողովուրդին ֆիզիքական ապահովութեան հարցը, անոնք կողմնակից էին արաբներուն հետ աւելի ճկուն քաղաքականութեան: Անոնք հետզհետէ կը շահին արաբ ներուն վստահութիւնը եւ կը սկսին առաջնակարգ դեր խաղալ հայ քաղաքական կեանքին մէջ: Այս քաղաքականութեան հետեւանքով է, որ 686-ին, Գրիգոր Մամիկոնեանի մահէն ետք, արաբները Հայաստանի կառավարիչ կը նշանակեն Աշոտ Բագրատունի ն: Այս թուականէն ետք կը սկսի բագրատունիներուն հզօրացումը եւ վերելքը, որմէ բնականաբար կը տուժեն արաբներուն համար կասկածելի դարձած Մամիկոնեանները:
Արաբ Ոստիկաններ Հայաստանի մէջ
Հայերու վրայ արաբական լուծը կը սկսի ծանր ճնշել, երբ խալիֆաները Հայաստանը ամբողջովին կը զրկեն իր ինքնավարութենէն եւ կը սկսին զայն կառավարել Էմիր ներով, որոնց հայերը կու տան ոստիկան անունը:
Վարդանակերտի Կռիւը
693-ին Հայաստան կը հասնի արաբ առաջին ոստիկանը՝ Ապտուլլահ, որ անմիջապէս կը սկսի հալածել երկրի իսկական տէրերը՝ նախարարները: Ան կը ձերբակալէ անոնցմէ մաս մը, կը խլէ անոնց կալուածները եւ կը կողոպտէ հարստութիւնները: Ապա, ան կը ձերբակալէ սպարապետ Սմբատ Բագրատունի ն եւ Սահակ Գ. կաթողիկոսը ու զանոնք կ'աքսորէ Դամասկոս:
Ինքնավարութեան կորուստը եւ կրօնական հալածանքները կը զայրացնեն նախարարներն ու ժողովուրդը: Հետեւաբար, անմիջապէս որ Սմբատ Բագրատունի կը վերադառնայ աքսորէն, կը կազմակերպուի ապստամբութիւնը: Երկու կողմերուն բախումը տեղի կ'ունենայ 703-ին, Արաքս ի ափին՝ Վարդանակերտ գիւղին մօտ: Հայերը կը հաշուէին 2000 կռուող, արաբները՝ 8000:
Կռիւը կը սկսի հայերու բուռն յարձակումով, որուն ճնշումին տակ արաբները կը փորձեն գետը անցնելով նահանջել: Հայկական սաստիկ ձմեռ էր եւ գետնին մակերեսը սառած. արաբ զինուորներու ծանրութեան տակ, սառոյցը կը ճեղքուի: Այս միջոցին վրայ կը հասնին հայերը, որոնք սոսկալի ջարդ մը կու տան: Հազիւ 300 արաբներ կրնան ազատիլ եւ Սիւնիք ապաստանիլ:
Ապստամբութիւնը կը ծաւալի երկրին բոլոր կողմերը, մանաւանդ Վասպուրական, Վանանդ եւ Շիրակ, ուր հայերը կը կոտորեն արաբական գունդերը:
Արաբներու Վերադարձը
Վարդանակերտի կռիւը եւ հայոց ապստամբութիւնը շատ խիստ կերպով կը պատժուին արաբներու կողմէ, որոնք կ'անդրադառնան նաեւ, որ հայ նախարարներն ու այրուձի ն տեւական վտանգ էին իրենց համար: Արաբները կ'որոշեն զանոնք բնաջնջել: Իբր թէ խորհրդակցելու համար, նախարարներն ու իրենց ընտանիքները կը կանչուին Նախիջեւան քաղաք եւ Խրամ աւան, ուր սակայն արաբները զանոնք հաւաքելով եկեղեցիներուն մէջ՝ կ'այրեն: Իսկ նախարարներուն զաւակները կը տարուին Դամասկոս՝ իսլամացնելու համար: Իր ընտրանիէն աւելի քան 1200 հոգի կորսնցնելով, սոսկալի հարուած մըն է, որ կը ստանայ Հայաստան: Զրկուելով իր ղեկավարութենէն, ինքնաբերաբար կը կազմալուծուի նաեւ այրուձին:
Այս բոլորին վրայ կ'աւելնայ ազնուականութեան եւ ժողովուրդին զանգուածային արտագաղթը դէպի Բիւզանդական կայսրութիւն:
Արտագաղթի գլխաւոր պատճառներէն մէկը պէտք է նկատել արաբներու հաստատած հարկային ծանր դրութիւնը: 725-ին, ընդհանուր աշխարհագիր կատարելով, անոնք կը ցուցակագրեն հայերու կալուածներն ու հարստութիւնները, որոնք կ'ենթարկուին ծանր հարկերու: Աղքատացած ժողովուրդը չէր գիտեր ինչպէս վճարել իր տուրքերը: Նախապէս հարկերը կը վճարուէին ըստ երդի, այսինքն հողային ստացուածքի, եւ վճարումները կը կատարուէին բնական բերքերով: Այժմ, նոյնիսկ ռամիկ ժողովուրդին համար հաստատուած էր գլխահարկի դրութիւն, որուն մէկ մասը պէտք էր վճարուէր դրամով: Այս միջոցառումները բոլորովին կը կազմալուծեն երկրին տնտեսութիւնը:
Հայկական Նոր Ապստամբութիւնները
Հայաստան ղրկուած ոստիկանները կ'ըլլան մէկը միսէն աւելի դաժան: Այս դրութեան դէմ բողոքելով, 771-ին ապստամբութեան դրօշ կը պարզէ Արտաւազդ Մամիկոնեան, որ Կումայրի ի (այժմ՝ Գիւմրիի) մէջ կը սպաննէ արաբ հարկահաւաքները եւ անոնցմէ կը խլէ գանձուած տուրքերը: Ապստամբութիւնը կը տարածուի ամբողջ ժողովուրդին, որ կը սկսի վրէժ լուծել արաբներէն: Քիչ ատեն ետք սակայն, ոստիկանին հետապնդումին վրայ, ըմբոստները կը պարտաւորուին անցնիլ Վրաստան եւ Կովկաս:
Ազատագրական շարժումը այնուհետեւ կը շարունակուի Արտաւազդ ի ազգականներէն Մուշեղ Մամիկոնեան ի կողմէ, որ իր հաւատարիմներով յարձակումներ կը գործէր արաբական պահակագունդերուն եւ հարկահաւաքներուն վրայ եւ կը կոտորէր զանոնք: Արաբները 4000 հոգիով կը յարձակին, բայց Մուշեղ, որ միայն 200 քաջերով շրջապատուած էր, փախուստի կը մատնէ զանոնք: Մուշեղի յաջողութիւնները պատճառ կը դառնան, որ ապստամբութեան միանան նաեւ ուրիշ նախարարներ, ինչպէս՝ Վասպուրական ի Արծրունի ները եւ նոյնինսկ Մամիկոնեաններուն մրցակից Բագրատունիները: Հայերը կը յարձակին Կարին բերդաքաղաքին վրայ, որ բիւզանդական սահմանին մօտ ըլլալով, նպաստաւոր էր իրենց համար: Արաբ ները ամբողջ ձմեռ մը պաշարուած մնալէ ետք, կը պատրաստուէին անձնատուր ըլլալ, երբ Ալ Մանսուր խալիֆան 30 հազարնոց բանակ մը կը ղրկէ Հայաստան:
Վասպուրական ի մէջ, ուր կը գործէին Արծրունի ներն ու Ամատունի ները, արաբները յաղթանակ մը կը տանին՝ Արճէշ քաղաքը պաշարող հայերուն դէմ: Ապա, անոնք կ'անցնին հիւսիս, ուր իրենց կը սպասէր Մուշեղ Մամիկոնեան իր 5000 քաջերով: Բագրեւանդի մէջ տեղի կ'ունենայ վճռական կռիւը, որ վերջ կը գտնէ հայերու պարտութեամբ:
Հայրենիքի պաշտպանութեան եւ ազատագրութեան համար, կռիւի դաշտին վրայ հերոսաբար կ'իյնան Մուշեղ եւ Մանուէլ Մամիկոնեան ները, Սմբատ եւ Սահակ Բագրատունի ները, Վահան Գնունի ն եւ 3000 կռուողներ:
Ապստամբութիւններուն Հետեւանքները
Բագրեւանդի պարտութեան կը յաջորդեն սովորական ջարդերն ու աւարառութիւնը: Արտագաղթը կը շարունակուի աւելի մեծ թափով: Ամատունի ները 12 հազար հոգիով կը յարձակին արաբներուն վրայ, կը կոտորեն անոնցմէ շատերը ու կ'անցնին բիւզանդական սահմանը: Գաղթողներուն տեղ, ոստիկանները Հայաստանի գլխաւոր քաղաքներուն մէջ կը տեղաւորեն արաբ ազգաբնակչութիւնը:
Հայրենիքի ազատութեան համար մղուած կռիւներուն մէջ, իրենց քաջութեամբ եւ յանդգնութեամբ կարեւոր դեր կ'ունենան Մամիկոնեանները: Բայց անվերջ կռիւները եւ իրենց դէմ եղած հալածանքները կը սպառեն անոնց ուժերը: Անոնք կը մնան կասկածելի եւ վտանգաւոր՝ արաբներու աչքին, որոնք խլելով անոնց կալուածները, բաժան-բաժան կ'ընեն զանոնք: Այս շրջանէն ետք, Մամիկոնեանները հայոց պատմութեան մէջ չեն խաղար այն առաջնակարգ դերը, զոր Գ. դարէն ի վեր անոնցը եղած է՝ ի խնդիր հայրենիքի պաշտպանութեան եւ անկախութեան: Մամիկոնեաններուն հետ քաղաքական եւ զինուորական ասպարէզէն կը հեռանան անոնց ազգական Կամսարական ները, Գնունի ները եւ ուրիշներ:
Բագրատունիները եւ Արծրունիները
Օգտուելով արաբներու վստահութենէն, Հայաստան ի մէջ հետզհետէ հեղինակութիւն կը ստանան Բագրատունի ները, որոնք կը տիրանան Մամիկոնեան ներու եւ միւս նախարարութիւններու հողերուն: Այնուհետեւ արաբ ները անոնց կը վստահին բանակին սպարապետութիւն ը եւ անոնց կու տան Հայաստան ի Իշխան տիտղոս ը:
Ընդարձակ կալուածներ ունէին նաեւ Արծրունի ները, որոնք տէր դարձած էին Վասպուրական նահանգին, իրենց ենթարկելով Ռշտունի ները, Տէրունի ները եւ Ամատունի ները: Արաբական տիրապետութեան տակ, Վասպուրական ը կը սկսի կազմել առանձին իշխանութիւն մը, որ հետագային կը վերածուի թագաւորութեան:
Աշոտ Մսակերի Իշխանութիւնը
Հայերու վերջին ապստամբութենէն ետք, Հարուն Ալ Ռաշիտ Խալիֆան առաջին անգամ ըլլալով Հայաստան ի իշխանի պաշտօնը կու տայ Աշոտ Քաջ ին կամ Աշոտ Մսակեր ին (804-ին), որ այդպէս կոչուած է բազմաթիւ թշնամի բանակներ կոտորած ըլլալուն պատճառով:
Արաբական երկիրներու ներքին հոլովոյթն ալ նպաստաւոր էր անոնց, Խալիֆայութեան հեռաւոր նահանգներուն մէջ նշանակուած էմիր ները սկսած էին առաւել կամ նուազ չափով կեդրոնէն անկախ քաղաքականութիւն վարել: Էմիրութիւն ը դարձած էր տեսակ մը ժառանգական իրաւունք արաբ իշխաններուն համար: Նոյնն էր նաեւ հայ Բագրատունի ներու պարագային, որոնք իրենց տոհմին պիտի վերապահէին Հայաստանի Իշխան ի պաշտօնը:
Աշոտ Մսակեր շատ առիթներ կ'ունենայ իր զօրութիւնն ու հաւատարմութիւնը ցուցաբերելու Խալիֆայութեան: Այսպէս, երբ Զահապ էմիր, որ գրաւած էր Արշարունիք ը, ինքզինք անկախ կը յայտարարէ Աբբասեան ներէն: Աշոտ կը յարձակի անոր վրայ եւ պարտութեան մատնելէ ետք զայն, կը խլէ անոր հողերը: Աւելի ուշ, նոյն Զահապ ը, որ դարձած էր Մանազկերտ ի էմիր, կրկին կ'ապստամբի կեդրոնին դէմ եւ կը հաստատուի Դուինի մէջ: Այս անգամ եւս Աշոտ կը ճզմէ ապստամբը: Բագրատունի ները կը ճզմեն նաեւ Թիֆլիս ի արաբ էմիրին ըմբոստութիւնը, այսպիսով շահելով Աբբասեան Խալիֆայութեան վստահութիւնը:
Նոր Հալածանքներ, Նոր Կռիւներ
Հայերու անջատողական ձգտումները սակայն լաւ աչքով չէին դիտուեր Աբբասեան Խալիֆայութեան մայրաքաղաք Պաղտատ ի մէջ: Նոր խալիֆան՝ Ալ Մութաուաքքիլ արաբական բանակ մը կը ղրկէ Հայաստան՝ հարկեր հաւաքելու համար: Արաբները կը սկսին կողոպտել Վասպուրական ը, որուն իշխանը սակայն, Աշոտ Արծրունի, անակնկալի բերելով պարտութեան կը մատնէ զանոնք: Ապա, արաբները նոր բանակով մը կը մտնեն Տարօն, Իշխանաց Իշխան Բագարատ Բագրատունի էն հարկ պահանջելու համար: Բագրատունի ները եւ Ամատունի ները կը մէկտեղեն իրենց բանակները եւ կը ջարդեն արաբները:
851-ին, էմիր Եուսուֆ Հայաստան կու գայ ճնշելու համար ապստամբութիւնը: Ան նախ կ'ուզէ իր քով կանչել եւ խաբէութեամբ սպաննել Վասպուրական ի իշխան Աշոտ Արծրունի ն: Բայց այս վերջինը, կռահելով խաղը, հարկերը կը ղրկէ էմիրին, առանց իր երկրէն ներս ընդունելու զինք: Եուսուֆ սակայն կը յաջողի դաւադրութեամբ ձերբակալել Իշխանաց Իշխան Բագարատ ը եւ իբրեւ կալանաւոր Պաղտատ կ'ուղարկէ: Ան նաեւ բազմաթիւ հարկեր կը հաւաքէ, իբրեւ ստրուկ ծախուելու համար Միջագետք ի քաղաքներուն մէջ: Ձմրան, սակայն, Խութ ի շրջանէն նիզակներով կը յարձակին Մուշ ի վրայ, կը ջարդեն արաբական զօրքը եւ կ'ազատեն գերիները: Եուսուֆ, որ ապաստանած էր եկեղեցիի մը մէջ, նիզակահար կը սպաննուի:
Ապստամբութիւնը կը ծաւալի ամէն կողմ, նոյնիսկ Վրաստան եւ Աղուանք: Արաբները Հայաստան կը ղրկեն նոր ոստիկան մը՝ Բուղա, նոր բանակով: Այս զօրքը հրահանգ ստացած էր ոչնչացնելու հայկական այրուձին, ինչպէս նաեւ զէնք վերցնելու ի վիճակի եղող բոլոր հայերը: Բուղա վայրագ կերպով կը ճզմէ հայկական ապստամբութիւնը: Ան ամէն կողմ ջարդ ու սարսափ կը տարածէ. կ'ամայացնէ գաւառները՝ բնակչութիւնը աքսորելով Միջագետք եւ Եգիպտոս, ուր անոնք կը ծախուին իբրեւ ստրուկ: Միայն Տարօն ի մէջ, 200 հազարնոց անոր բանակը կը ջարդէ 30 հազար հայեր: Բուղա ն նաեւ կը ձերբակալէ մեծ թիւով հայ իշխաններ եւ սեպուհներ եւ զանոնք կը ղրկէ Սամարրա (Միջագետք ի քաղաքներէն):
Հակառակ այս վայրագութիւններուն սակայն, հայ ժողովուրդի մղած պայքարը կանգ չ'առներ: Օգտուելով արաբներու ներքին դժուարութիւններէն եւ արտաքին քաղաքականութեան նպաստաւոր կացութենէն, Բագրատունի ները կը վերականգնեն իրենց իշխանութիւնը եւ Հայաստան ի կը վերադարձնեն իր անկախութիւնը:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայոց պատմութիւն
Յակոբ Մարթայեան
Յակոբ Մարթայեան, հռչակաւոր լեզուաբան, բանասէր եւ ուսուցիչ: Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթիւրք զինք տուած է «Տիլաչար» մականունը :
Կեանք եւ գործունէութիւն
Պոլսահայ հռչակաւոր լեզուաբան եւ բանասէր Յակոբ Մարթայեան ծնած է Պիւյիւքտերէ 22 Մայիս 1895-ին: Հայրը՝ Վահան Մարթայեան իսկ մայրը՝ Էօժէնի Մարթայեան (ծնեալ Սարաֆեան): Մանկութիւնը անցուցած է Կէտիկփաշայի մէջ։ Չորս տարեկանին սկսած է յաճախել տեղւոյն Ամերիկեան Մանկապարտէզը, ուր ուսանած է միայն Անգլերէն: Միջնակարգի ուսումը ստացած է Ամերիկեան վարժարանի մը մէջ։ 1907-ին խմբագրած է վարժարանին շաբաթաթերթը «Սքուլ Նիուզ» անունով: 1910 թուականին յաճախել սկսած է Ռոպէրթ Գոլէճ որուն իր ուսանած լեզուներուն աւելցուցած է Գերմաներէն, Լատիներէն եւ դասական Յունարէն: Իր ընկերներէն սորված է նաեւ Ռուսերէն, Լեհերէն եւ Պուլկարերէն: Առաջին Համաշխարհային Պատերազմի պահուն Կովկասի Ռազմաճակատին մէջ պաշտoն ստացած է որպէս պահեստի սպայ: 1918-ին գաղթած է Պէյրութ, ուր կարգուած է Սուրբ Նշան Ազգային Վարժարանի տնօրէնը : Լիբանանի մէջ հիմնած էՀայերէն «Լոյս» շաբաթաթերթը:
1919-ին վերադարձած է Պոլիս եւ ուսուցչութիւն ըրած է Ռոպէրթ Գոլէճի մէջ։ 1922-ին ամուսնացած է Մելինէ անուն օրիորդի մը հետ որմէ ետք կը մեկնի դէպի Պուլկարիա: Հոն հրատարակած է «Մշակոյթ» շաբաթաթերթը եւ «Ռահվիրայ» ամսաթերթը։ Սոֆիայի Համալսարանին մէջ սկսած է դասաւանդել Դասական Թրքերէն: Թրքերէն լեզուի մասին Պոլսոյ «Արեւելք» թերթի մէջ իր հրատարակած յօդուածի մը թարգմանութիւնը Մուսթաֆա Քէմալ Աթաթիւրքին ուշադրութիւնը կը գրաւէ եւ Մուսթաֆա Քէմալ, Մարթայեանը կը հրաւիրէ Թուրքիա, որպէսզի դասախօսէ լեզուի, պատմութեան եւ աշխարհագրութեան կաճառներու մէջ:
Պաշտօնավարած է Թուրք Լեզուի Հաստատութեան քարտուղարութեան մէջ: 1934 թուականին մականունի օրէնքով որպէս Թրքերէնի վրայ կատարած աշխատութիւններուն փոխարէնը Մուսթաֆա Քէմալ իրեն «Տիլաջար» մականունը (Թրքերէնի մէջ Տիլաջար կը նշանակէ լեզու բացող) նուիրած է: Թուրքիոյ Խորհրդարանին առաջարկած է Մուսթաֆա Քէմալին «Աթաթիւրք» մականունը տրուիլը:
Մամուլի աշխատակից
Աշխատակցած է նաեւ Պոլսահայ մամուլին, մանաւանդ «Մարմարա» օրաթերթին:
Հրատարակութիւններ
Հայերէնով հրատարակած է երկու գրքոյկներ՝ «1500 Ամեակի Խոհեր» (1951) եւ «Աստուածաշունչը եւ Աշխարհաբարը» (1956): 1977-ին «Մարմարա» թերթի ձեռնարկութեամբ նշուած է Յակոբ Մարթայեանի գործունեութեան 70 ամեակը:
Ունի անտիպ բազմաթիւ ստեղծագործական լեզուագիտական եւ թարգմանական աշխատասիրութիւններ՝ «Սալին Վրայ» (գրական փորձեր),« Խոնջած Երազներ» (բանաստեղծութիւններ), «Ցայգաթիթեռ» (թատրերգութիւն), «Լեւոն Շանթ՝ Իր Փիլիսոփայութիւնը եւ Գեղարուեստը» (մենագրութիւն), «Հայ Դիւցազնավէպը »Բաղդատական Հիմի Վրայ:
Մահ
1979-ին Մարթայեան մահացած է Պոլսոյ մէջ, իր ետին ձգելով պարբերաթերթերու մէջ ցրուած անհամար յօդուածներ: Իր մահազդը «ԹէՐէԹէ-ի (TRT) կողմէ ծանուցուեցաւ որպէս «Ատիլ Աչար»: Այս կացութեան հանդերձ իրեն Յակոբ անունը չյայտարարուեցաւ, միայն «Ա. Տիլաչար» ձեւով սխալը շտկեցին:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1895 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1979 մահեր Ստորոգութիւն:22 Մայիսի ծնածներ Ստորոգութիւն:12 Սեպտեմբերի մահացածներ Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ Ստորոգութիւն:Սթամպուլ մահացածներ Ստորոգութիւն:Հայեր
Հայկական Վարդ
Հայկական Վարդ, Արեւելեան վարդի (Rosa orientalis) եւ բրդոտ վարդի (R. tormenlosa) նմանութեամբ վարդի տեսակ է հայկական վարդը (R. armena), որ կ՛աճի Բաբերդի (Մեծ Հայք), Ասլան Տաղ ի (Փոքր Հայք), Պոնտոսի եւ Կիլիկիոյ տարածքներուն մէջ։
Նոր Բայազիտցիները (Հայաստան) իրենց գործածած հայերէն մաքուր բառերուն մէջ ունին հայավարդ բառը, որ հաւանաբար հայկական վարդն է։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Բոյսեր այբբենական կարգով
Յովհաննէս Պարսկունի
Յովհաննէս Պարսկունի,, հայ գրագետ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Պուլկարիոյ Վառնա քաղաքին մէջ, եղեռնէն փրկուած ծնոզներէ։
Իր նախակրթութիւնը ստացած է Ռուսէի Մեսրոպեան վարժարանին մէջ։ Բարձրագոյն ուսման հետեւած՝ եւ աւարտած է Ավիշտով քաղաքի Տիմիդր Ա Ցենովի անուան Տնտեսական եւ Ընկերային Գիտութիւններու ինստիտուտը, 1949-ին։
Մասնակցած է Հայրենական պատերազմին, 1944, 1945 թուականներուն, պուլկարական բանակի շարքերուն մէջ եւ պարգեւատրուած՝ մետալներով։
Առաջին բանաստեզծութիւնը լոյս տեսած է 1936-ին Ռուսէի Մեսրոպեան վարժարանի Սանուց Միութեան օրկան «Փեթակ» խմորատիպ ամսաթերթին մէջ, «Հայրենիքիս» խորագրով։
1951-ին կ՚ամուսնանայ Մանուշակ Մեթոյեանի հետ եւ կը բախտաւորուին մանչ զաւակով մը։ 1968-ին անժամանակ կերպով կը մահանայ իր կինը։
Յ. Պարսկունի աշխատակցած է արտասահմանի հայ մամուլին, քնարական եւ հայրենասիրական քերթուածներով, գրական յօդուածներով եւ պուլկար բանաստեզծներու գործերէ թարգմանութիւններով։
Հրատարակած է բանաստեզծութեանց եւ աշխատասիրութեանց բազմաթիւ հատորներ։
Սերտ կապեր հաստատած է Հայաստանի հետ. բազմաթիւ անգամներ այցելած է Հայրենիք եւ բացառիկ գնահատանքի արժանացած։ Անդամ է Հայ գրողներու Միութեան։ 1977-ին Սովետական գրող հրատակչութեան կողմէ լոյս տեսած է իր Հայրենի Հող բանաստեղծութեանց հատորը։
1980-ին կը հիմնուի «Յովհաննէս Պարսկունիի ֆոնտ» Հայաստանի Ե. Չարենցի անուան Գրականութեան եւ Արուեստի թանգարանին մէջ։ Այնուհետեւ ան կ՚ըլլայ Պարսկաստանի լիազօր ներկայացուցիչը Չարենցի անուան թանգարանին, պուլկարահայ գրողներու եւ մշակութային գործիչներու արխիւները Հայաստան փոխադրելու կապակցութեամբ ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Անտառ
Անտառ, երկրագունդին մակերեւոյթին այն մասը, որ ծառերով ծածկուած է։ Ներկայիս անտառները ցամաքի մակերեսին շուրջ 30%-ը (38 միլիոն քմ²) կը ծածկեն (ամբողջ մակերեւոյթին 9.4%-ը)։
Անտառային գօտիին կէսը կը պատկանի արեւադարձային անտառներուն, որոնց մէկ քառորդը տեղակայուած է հիւսիսային կիսագունդին մէջ։
Անտառները մեծ կարեւորութիւն ունին ինչպէս բնութեան, այնպէս ալ մարդուն համար: Անտառները կենսոլորտը կը հարստացնեն թթուածինով, կը բարձրացնեն անոր յարաբերական խոնաւութիւնը, ունին հողապաշտպան, դաշտապաշտպան, ջրապաշտպան եւ կլիմայակարգաւորիչ դեր, ինչպէս նաեւ՝ անասնական եւ բուսական աշխարհներուն բնակավայրերն են:
Անտառը մարդուն կը տրամադրէ՝ փայտ, պտուղներ եւ հատապտուղներ, ունի գեղագիտական, առողջարար, գիտակրթական եւ բազմաթիւ այլ արժէքներ :
Անտառներուն Դասակարգումը
Ըստ անտառներուն վայրին, տարիքին եւ տեսակին, գոյութիւն ունին անտառներու քանի մը դասակարգումներ ։
Աշխարհագրական դիրքին համաձայն կը տարբերին՝
Շրջակայ Միջավայրին եւ Անտառին Փոխազդեցութիւնը
Անտառը փոխազդեցութիւն կ'ունենայ շրջակայ միջավայրին հետեւեալ բաղադրիչներուն հետ՝
Անտառին Նշանակութիւնը Մարդուն Կենսագործունէութեան Համար
Հին ատեն, Ռուսիոյ մէջ կ'ըսէին, թէ «Անտառին մօտ ապրիլ, կը նշանակէ անօթի չըլլալ: Անտառը թագաւորէն հարուստ է։ Անտառը ոչ միայն գայլը, այլեւ մարդը կուշտ կերակրողն է»: Կարելի է առանձնացնել տնտեսական նպատակներով անտառի օգտագործման հետեւեալ հիմնական ուղղութիւնները.
Անտառներուն Տեսակները
Մութ ասեղնատերեւ անտառները սովորաբար ունին 2-3 շարք։ Առաջին շարքը ծառային է, երկրորդը՝ խոտային, երրորդը՝ մամռային։ Թուփերը ցանցառ են եւ ինքնուրոյն շարք մը չեն կազմեր։ Անտառին թոյլ լուսաւորութեան պատճառով, բազմաթիւ բոյսեր կորսնցուցած են քլորոֆիլը։ Լուսաւոր ասեղնատերեւ անտառներուն ծառերը աւելի նօսր դասաւորուած են, ստորին շարքերուն մէջ, լոյսին համեմատական ուժգնութիւնը կը նպաստէ թփուտային շարքին զարգացման։
Ասեղնատերեւ անտառներուն մէջ, անողնաշար անասուններուն գերակշռող մասը, որոշ կաթնասուններ, երկակենցաղներ եւ սողուններ խստաշունչ ձմրան ընթացքին կ'անշարժանան։ Կարգ մը անասուններու բնորոշ են եղանակային գաղթերը։ Ասեղնատերեւ անտառներուն մէջ, ամբողջ տարին կը գտնուի անհրաժեշտ քանակութեամբ թարմ եւ մատչելի կեր։
Լայնատերեւ ծառերը աչքի կ'իյնան լայն տերեւաթիթեղիկներով, տերեւները ունին վառ կանաչ գոյն, զուրկ են մազածածկէ։ Ծառերուն բուներն ու ճիւղերը ծածկուած են հաստ կեղեւով, իսկ բողբոջներ ը՝ ամուր իրարու վրայ նստած են թեփուկներով։ Այս առանձնայատկութիւնները ձմրան կը նուազեցնեն գոլորշիացման ուժգնութիւնը։ Ի տարբերութիւն փշատերեւներուն՝ լայնատերեւ անտառները աչքի կ'իյնան խիտ (2 ծառային, 2 թփուտային եւ քանի մը խոտային) շարքերով, հարուստ ենթանտառով եւ խոտածածկոյթով։ Լայնատերեւ անտառներուն անասնական աշխարհը հարուստ է եւ բազմազան։
Այս անտառներուն բարենպաստ պայմանները՝ մեղմ ձմեռ ները, տաք հողերը, սնունդի բարձր արժէք ունեցող սերմերու ու պտուղներու առատութիւնը, նպաստած են հողին եւ անտառային թաղիքին մէջ, բնակող անողնաշարներու, ինչպէս նաեւ՝ բուսակեր անասուններու բազմազանութեան։
Չոր ժամանակաշրջանին, նօսր անտառներու անասուններուն գերակշռող մեծամասնութիւնը չի բազմանար. անողնաշարներն ու երկակենցաղները կը ձմեռեն իրենց թաքստոցներուն մէջ, կարգ մը անասուններ պաշար կը հաւաքեն կլիմայական անբարենպաստ ժամանակաշրջանին համար, իսկ ուրիշներ ալ կը մնան ոչ մեծ տարածքներու մէջ, ուր առկայ են իրենց գոյութեան համար բարենպաստ պայմաններ։
Նօսր անտառները աւելի խոնաւ շրջաններու մէջ, կը փոխարինուին արեւադարձային տերեւաթափ անտառներով։ Չոր ժամանակաշրջանին, սովորաբար կը տերեւաթափին միայն վերին շարքի ծառերը, երկրորդ շարքինները մշտադալար են։ Այս անտառներուն մէջ, կը գերակշռեն փոքր ծառերը։ Առատ տեղումներով շրջաններուն մէջ, կը տարածուին արեւադարձային կիսամշտադալար անտառները, ուր թփուտային շարքը կը բացակայի։ Այս անտառները կը տարածուին Հարաւ արեւելեան Ասիոյ մէջ, Հնդկաստան ի, Հնդկաչին ի, Հարաւային Ամերիկա յի, Ափրիկէ ի մէջ։
Խոնաւ արեւադարձային անտառներուն ծառերը եւ թուփերը աչքի կը զարնեն իրենց իւրայատուկ տերեւներով։ Անոնք մեծ են, կոշտ, կաշեկերպ եւ կը պարունակեն մեծ քանակութեամբ կայծքարահող, նուենի: Տերեւին վերին մակերեսը հարթ է եւ փայլուն, իսկ ստորինը՝ երբեմն թաւոտ։ Փայլուն մակերեսը ունի պաշտպանողական դեր. կ'անդրադարձնէ արեւին ճառագայթ ները եւ կը նպաստէ տերեւներու վրայէն անձրեւի կաթիլներուն արագ արտահոսքին։
Խոնաւ արեւադարձային անտառները հարուստ են ծառերու բուներու վրայ բնակող բոյսերով՝ եւ աչքի կը զարնեն անասուններու բազմազանութեամբ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Բնութիւն Ստորոգութիւն:Կենսաբանութիւն Ստորոգութիւն:Աշխարհագրութիւն Ստորոգութիւն:Ծառեր Ստորոգութիւն:Անտառներ
Հաշթակ
Հաշթակ (Hashtag, hash՝ վանդականիշ, tag՝ պիտակ), բառ կամ արտայայտութիւն, որուն կը նախորդէ # նշանը։ Օգտագործողները կրնան միաւորել իրենց հաղորդագրութիւնները ըստ թեմաներու կամ տեսակներու մէջ օգտագործելով վանդականիշով սկսող բառեր։
Հաշթակները կ՛աջակցին այնպիսի ընկերային ցանցերու, ինչպէս՝ Թուիթթները, Tout-ը, identi.ca, Google+-ը, դիմատետրը եւ ՎԿն։ Այդ ընկերային ցանցերը օգտագործողները իրենց գրառումները կրնան պիտակել մէկ կամ քանի մը հաշթակներով, որոնք կը ներկայացնեն բառմը կամ նախադասութիւն մը։
Հաշթակները հնարաւորութիւն կու տան խմբաւորեուլ իրարու նման գրառումները, որու շնորհիւ հեշտութեամբ հնարաւոր կը դառնայ գտնել տուեալ գրառման թեմայով մօտ այլ գրառումներ, որոնք նոյնպէս պիտակուած են տուեալ հաշթակով։
Ծագում
Առաջին անգամ հաշթակները օգտագործուած են IRC ցանցերուն մէջ՝ թեմաները եւ խումբերը նշելու համար։ Անոնք կ՛օգտագործեն առանձին հաղորդագրութիւններու խումբը, թեման կամ «ալիքը» նշելու համար։
Որպէս կանօն, ալիքները կամ թեմաները, որոնք հասանելի են ամբողջ IRC ցանցով, կ՛սկսին # նշանով (ի տարբերութիւն տեղային ծառայողներու, որոնք կ՛օգտագործեն ամպերսանդը՝ «&» նշանը)։
Օգտագործողներու շրջանին մէջ հաշթակներու յայտնի դառնալը կը համընկնէ Twitter–ի ի յայտ գալու եւ յայտնի դառնալու հետ։ Այս կը ոգեշնչէ Քրիս Մէսինին (այժմ կոչուած են «հաշթակներու հայր»), եւ ան միկրոբլոկային համակարգին մէջ կը որոշէ ներդնել հաշթակներու աջակցութիւնը։ Անոր առաջարկը կը կայանէր անոնց մէջ, որ օգտագործողները իրենց յաղորդագրութիւններուն մէջ՝ «թուիթերին մէջ», նշեն հաշթակներ, որով ալ կմիաւորեն իրենց յաղորդագրութիւնը նմանատիպ այլ յաղորդագրութիւններու հետ ։ Ան օգոստոսի 232007 թ.-ին կը գրառէ, որուն մէջ կ՛ըսէ. «Ի՞նչ կարծիքի էք խումբերու համար # (վանդականիշ) նշանը օգտագործելու մասին» ։ Մէսինի թուիթը եւ հետագայ քննարկումները կ՛ամրացնեն հաշթակի դիրքերը «Twitter-ի աշխարհին մէջ», համեմատելով # նշանը բոլորին յայտնի @ նշանի հետ։
Հաշթակները յայտնի դարձան 2007 թ.-ի Սան–Տիէկոյի անտառային հրդեհներու ժամանակ, երբ Նէյթ Ռիթերը կ՛օգտագործէր «#sandiegofire» հաշթակը, որպէսզի տեղեակ ըլլայ աղետի մասին բոլոր թարմացումներէն ։
Սկսած Յուլիս 12009 թ.էն, Twitter-ը բոլոր հաշթակները դարձրած հղումներ դէպի տուեալ հաշթակի որոնման արդիւնքները, որոնք կը պարունակէին բոլոր վերջին յաղորդագրութիւնները տուեալ հաշթակով կամ ուղղակի հաշթակի բառով։
Գործառոյթը
Հաշթակները նախ եւ առաջ կ՛օգտագործեն որպէս չմոդերացուող գործնական քննարկումներու ֆորումներ։ Թեման, որ պիտակուած է հաշթակով, կարող է քննարկել մի քանի մարդկանց կողմէ, որոնց յաղորդագրութիւննեը կը տեսնեն ոչ միայն քննարկման մասնակիցները, այլ նաեւ այլ օգտագործողներ։ Անոնք կարող են որոնել տուեալ հաշթակով քննարկման այլ գրառումները եւ, ի վերջոյ, իրենք նոյնպէս կարող են միանալ քննարկմանը։
Twitter-ին մէջ, երբ հաշթակը կը դառնայ բաւականին յայտնի, այն կը յայտնէ օգտագործողի գլխաւոր էջի «Արդիական թեմաներ» բաժնում։ Թեմաներու արդիականութիւնը կարող է կազմաւորել ըստ օգտագործողի աշխարհագրական դիրքի կամ Twitter–ի բոլոր յարաչափերու։ Հաշթակները չեն գրանցուիր, որեւէ մէկուն կամ մի քանի կողմէն չեն ղեկավարէր եւ, բացի այդ, չեն կարող հեռացուել համընդհանուր օգտագործումէն։ Այս կը նշանակէ, որ հաշթակները տեսականօրէն կարող են օգտագործել անվերջ անգամ։ Հաշթակներու բազմաթիւ սահմանումներ չունին։ Այս կը նշանակէ, որ հաշթակ մը կարող է օգտագործել ցանկացած քանակութեամբ նպատակներու համար։
Հաշթակները հաճախ կ'օգտագործեն ոչ իրենց գործառոյթով, պարզապէս ընգծելու համար տուեալ յաղորդագրութեան ենթաբաժանումը, առանց յաղորդագրութիւնը հետագայ որոնման համար դասակարգելու փաստացի մտադրութեան։ Ան կարող է օգնել յաղորդագրութեան հեղինակին արտայայտել հումորը, տխրութիւնը, անհանգստութիւնը կամ այլ էմոցիաները։ Օրինակ. «Այսօր երկուշաբթի է #excited #sarcasm»։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Տեղեկատուական տեխնոլոգիաներ
Էպոլա
Էպոլա հիւանդութիւնը ժահրային հազուագիւտ եւ մահացու հիւանդութիւն մըն է։ Յաճախ անիկա կը կոչուի Էպոլա արիւնահոսութեան հիւանդութիւն, որովհետեւ անոր յատուկ ախտանշաններէն կարեւորագոյնը անսպասելի արիւնահոսութիւնն է։
Ի՞նչ է Էպոլան
Էպոլա հիւանդութիւնը երկրորդ անգամ յայտնուեցաւ 2012-ին Ուկանտայի եւ դարձեալ Քոնկոյի մէջ։ 2014-ի համաճարակը երրորդն է, որ աւելի ահազանգային եւ բարդ է։ Ըստ միջազգային առողջապահական կազմակերպութիւններու, 2014-ի համաճարակը տարածուած է մասնաւորապէս Կինէի, Սիէրա Լէոնէի եւ Լիպերիոյ մէջ։ Մինչեւ օրս էպոլան խլած է 11,315-է աւելի մարդոց կեանքը։ Յայտնաբերուած են 28,638 պարագաներ :
Էպոլան շատ արագ կը տարածուի Ափրիկէի այլ շրջաններու մէջ։ Մահեր արձանագրուած են նաեւ Սենեկալի եւ Քոնկոյի մէջ։
Փոխանցում
Էպոլա ժահրը առաւելաբար հիւրընկալուած է Ափրիկէի կարգ մը երկիրներու կապիկներու, շեմբանզէներու եւ չղջիկներու կողմէ։ Այսինքն ժահրը կ՛ապրի այս կենդանիներու մարմնին մէջ։ Էպոլա ժահրը կը փոխանցուի մարդուն, երբ ան դպչի այս կենդանիներուն մորթին եւ կամ անոնց մարմինէն արտադրուող հեղուկներուն, այսինքն՝ արեան, սերմնահեղուկին (semen), կրծքակաթին, մէզին եւ լորձունքին։ Իսկ էպոլա ժահրի փոխանցումը վարակուող անձէ մը առողջ անձի մը, տեղի կ՛ունենայ նոյն ձեւով։ էպոլա ժահրի փոխանցումը եւ տարածումը օդի, ջուրի եւ ուտեստեղէններու միջոցաւ չի կատարուիր։ Թխսումի շրջանը (incubation period) 10-21 օր է, այսինքն՝ հիւանդութեան ախտանշանները կը յայտնուին վարակումէն 10-21 օրեր ետք։ Անոր փոխանցումը եւ տարածումը տեղի կ՛ունենայ հիւանդութեան ախտանշաններու յայտնուելէն ետք : Ժահրի մուտքի անցքերէն են քիթը, բերանը, աչքերը, բաց վէրքերը, կտրուածքները եւ քերուածքները   :
Էպոլա ժահրը վարակուող անձի մարմնին մէջ մտնելէ ետք կը տկարացնէ անոր ախտամերժութեան (immunity) համակարգը եւ կը հարուածէ մարմնի զանազան օրկանները։ Վարակուողներուն 50-90 տոկոսը կը մահանայ : Չմահացողները կը կրեն էպոլա ժահր եւ կրնան փոխանցել զայն ուրիշներու՝ սերմնահեղուկի միջոցաւ։
Ախտանշաններ
Էպոլա հիւանդութեան ախտանշանները կը նմանին դողտենդի (malaria) եւ ընդերային տենդի (typhoid) ախտանշաններուն, հետեւաբար էպոլան պէտք է զատորոշել այս երկուքէն :
Էպոլա հիւանդութեան ախտանշաններն են՝ բարձր ջերմ, մարմնական տկարութիւն եւ յոգնածութիւն, մկանային ցաւ, սաստիկ գլխացաւ, փորի ցաւ, նողկանք, փսխունք, փորհարութիւն, հազ, կրծքացաւ, կոկորդի կարմրութիւն, մորթի դեղնութիւն-դեղնախտ (jaundice), անսպասելի արիւնահոսութիւն, աւշագեղձերու ծաւալում (lymph node hypertrophy), զառանցանք (delirium), անզգայութիւն (stupor) եւ հաւանական մահաքուն (coma):
Արիւնահոսութիւնը կը յայտնուի տարբեր ձեւերով։ Առաջին քանի մը օրերուն տեղի կ՛ունենայ մորթային մակերեսային կէտաւոր արիւնազեղում (petechiae) եւ ենթամորթային արիւնազեղում (ecchymosis): Ասոնց կը յաջորդէ բացայայտ՝ բերանային, սրբանային եւ հեշտոցային արիւնահոսութիւն։ Կը տեսնուի նաեւ մորթային բշտիկաւոր ցան (rash) :
Էպոլա հիւանդութենէ վարակուած անհատը կ՛ունենայ հետեւեալ երկու ընթացքներէն մէկը.
Դէմ Դնել
Համաճարակներու ընթացքին մահացութեան միջին տոկոսը (mortality rate) կը հասնի 50-ի։
Էպոլա հիւանդութենէ չմահացող անհատը կ՛ունենայ 10 տարուան ախտամերժողականութիւն էպոլա ժահրին դէմ։
Էպոլա հիւանդութեան ախտաճանաչումը կը փաստուի գտնելով էպոլա ժահրը հիւանդին արեան եւ կամ անոր վարակուած հիւսկէններուն մէջ։ Կը կատարուին նաեւ արեան կարմիր եւ ճերմակ գնդիկներու, լեարդի գործունէութեան, արիւնահոսութեան եւ մէզի քննութիւններ։
Ինչպէս յիշուեցաւ նախապէս, մինչեւ օրս էպոլա հիւանդութեան դէմ յատուկ պատուաստ եւ հակաժահրային դարմանում գոյութիւն չունին։ Սակայն շատ մը երկիրներու առողջապահական հաստատութիւնները շատ մեծ աշխատանք կը տանին գտնելու համար պատուաստ մը։
Յամենայնդէպս, վարակուած անձը պէտք է խմէ առատ ջուր եւ կամ անոր պէտք է ներարկել ներերակային յատուկ հեղուկներ։ Ֆիզիքական հանգիստը շատ կարեւոր է։ Հակաջերմն ու ցաւազերծ դեղերը ունին մեծ դերակատարութիւն։ Զօրաւոր արիւնահոսութեան պարագային արեան փոխներարկումը կը դառնայ պարտաւորիչ։
Վարակուած անձը պէտք է մեկուսացուի։ Կանխամեկուսացումի (quarantine) միջոցառումները պարտաւորիչ են, որպէսզի համաճարակներ տեղի չունենան։ Նախազգուշական միջոցները պարտաւորիչ են համաճարակներու ընթացքին։ Հիւանդանոցներու անձնակազմը պէտք է գործածէ յատուկ ձեռնոցներ, գոգնոց եւ դիմակ կամ քթաբերանակ (mask), իսկ բժշկական բոլոր գործիքները պէտք է հականեխուին մեծ ուշադրութեամբ։ Ժողովրդային առողջապահական դաստիարակութիւնը խիստ կարեւոր է։
Անոր Մասին
Այս օրերուս ամբողջ աշխարհը կը խօսի մասին։ Պետութիւններ ահազանգի մատնուած են էպոլայով։ Նոյնիսկ միջազգային համաժողովներու ընթացքին էպոլան նկատուած է մարդկութեան առաջնահերթ վտանգ։
Կը լսենք ու կը կարդանք ամէն օր էպոլա հիւանդութեան մահասփիւռ տարողութեան մասին, Ափրիկեան էպոլա համաճարակ երկիրներէ ամէնօրեայ կոչեր կ՛ուղղուին համայն աշխարհին՝ անմիջական բժշկական անսահման պէտքերուն հասնելու, որպէսզի կարողանան դիմագրաւել էպոլա «հրէշը»: Այս ափրիկեան երկիրները բժշկական բաւարար կեդրոններ եւ հարկաւոր միջոցներ չունին պայքարելու դէմ ու ընդունելու եւ դարմանելու էպոլայէն վարակուող բոլոր անհատները։
Միջազգային առողջապահական կազմակերպութիւնները առաջին օրէն իրենց ամբողջական կազմերով հասած են օժանդակելու այս երկիրներու ժողովուրդներուն։ Միջազգային դրամատունը մինչեւ օրս տրամադրած է 400 միլիոն տոլար՝ պայքարելու համար էպոլա հիւանդութեան դէմ եւ օժանդակելու այս երկիրներուն։ Օրեր առաջ Միացեալ Նահանգներու նախագահ Օպաման Միացեալ Ազգերու համաժողովին՝ անդրադառնալով էպոլային, ըսած է. «Բաւարար չէ այն, ինչ կը կատարուի էպոլան դիմագրաւելու համար»: Ուստի, նախագահ Օպամայի որոշումով 3000 բանակայիններ շուտով պիտի ուղարկուին ափրիկեան այս երկիրները, օգտակար դառնալու դէմ պայքարին։ Քանատայի կառավարութիւնը, իր կարգին, ղրկած է օգնական անձնակազմ մը, շարժական տարրալուծարաններ, հինգ միլիոն տոլար նիւթական օժանդակութիւն եւ դէմ հազար դեղաքանակ (dose) փորձարական պատուաստ։
Էպոլա հիւանդութիւնը կը տարածուի երկրէ երկիր՝ վարակուած մարդոց ճամբորդութեան պատճառով։ Այս իսկ պատճառով էպոլան հասած է Միացեալ Նահանգներ։ Թոմաս Տանքըն ամերիկացի ճամբորդ մըն է, որ դէմ յանդիման եկած է Լիպերիոյ մէջ էպոլա հիւանդութենէ վարակուած անձերու։ Վերադառնալէ ետք Ամերիկա, կը փաստուի անոր էպոլայով վարակուած ըլլալը։ Ան այժմ կը դարմանուի մեկուսացուած կեդրոնի մը մէջ փորձարական «Brincidofovir» դեղով։ Անոր առողջական վիճակը լուրջ վտանգի մէջ է։ Երկու սպանացի քարոզիչներ Ափրիկէի մէջ էպոլայով վարակուելէ ետք կը վերադառնան Սպանիա եւ մեկուսացուած դարմանումի կ՛ենթարկուին, սակայն երկուքն ալ կը մահանան։ Այն հիւանդապահուհին, որ խնամած է այս քարոզիչները վարակուած է էպոլայով եւ ներկայիս մեկուսացեալ կը դարմանուի Սպանիոյ մէջ։ Էպոլա ժահրը կրնայ գործածուիլ պատերազմներու եւ ահաբեկչական գործողութիւններու ընթացքին։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հիւանդութիւններ
Խոսրով Արտոնց
Արտոնց Խոսրով,, որդի Սեբաստիոյ համբաւաւոր Լուսաբեր Ընկերութեան հիմնադիրներէն Խաչատուր Գարապաճագեանի, ծնած է Սեբաստիա, 23 Յունուար 1872-ին, ուսած տեղւոյն Ս. Թարգմանչաց Մայր վարժարանի մէջ։ 15 տարեկանին ուսուցչութեան կը կոչուի թէ՛ թարգմանչաց եւ թէ՛ Արամեան վարժարաններուն մէջ միանգամայն: Կահագործութիւն կը սորվի ու յետոյ գրագրութեան կը հրաւիրուի:
1888-ին կը կազմակերէ Ուսումնատենջ ընկերութիւնը, որուն քաջալերութեամբ կ’իրականանայ 1893-ին Պոլսոյ Ազգ. Կեդրոնական վարժարանը մտնելու երազը: Մասնաւո դասաւանդութեանց միջոցաւ իր ապրուստը ճարելով կ’ումանի հոն մինչեւ «պանքայի ցոյց»ը: Բարեբախտաբար այդ տարի 1895-ին արդէն վկայագիրն ստացած էր:
1895-ին գաղափար կը յղանայ կազմել Ուսանողաց Ընկերութիւնը՝ տարուէ տարի 1-2 ուսանող Եւրոպա ղրկելու նպատակաւ:
«Պապ Ալիի ցոյց»ին ամիս մը կը բանտարկուի եւ հայ ու օտար ազդեցութեանց շնորհիւ 1896 Սեպտեմսերին Ֆրանսա կ’ապաստանի, շաբաթ մը ետք Անգլիա կը հրաւիրուի մարդասաէր պ. Ֆր. Թրէտկոլտի կողմէ: Երկուքը միասին Maidstoneի մէջ կը բանան հայ տարագիր Ուսանողաց Տունը:
Ապրուստը կը ճարէ Kent գաւառի զանազան քաղաքներու բազմաթիւ դպրոցներու մէջ 30 տարիի չափ գերմաներէն, իտալերէն, ֆրանմերէն, սպաներէն, անգլիերէն լեզուները, իսկ զինուորականներուն՝ թուրքերէն ուսուցանելով:
1896-ին Ժիւլ Վէրնի 1875-ին հիմնած Société Internationale de philologie, Sciences et Feaux Artի անդամակցութեան կը հրաւիրուի եւ իրաւունք կը ստանայ իր անուան կցելու M.S.Pռ տիտղոսը:
Զինադադարին (1919) կը հրաւիրուի ատենադպրութեանը Lord քաղաքապետի նախագահութեամբ կազմուած հարիւրաւոր յանձնախումբերէն միոյն, նպաստելու համար պատերազմէն արկածեալ գաղթականներու եւ անտէրունջ որբերու:
1894-ին սկսած են երեւնալ իր յօդուածներն ու քերթուածները հետեւեալ թերթերուն մէջ.— Հայրենիք (Արփիար-Փաշալեանի, վերջինս եղած է Արտոնց անուան կնքահայրը, Խոսրովի մտերիմ եւ ազգական Արտաւանէն կազմելով զայն), Փունջ, հին եւ նոր Արեւելք, Բիւզանդիոն, Շարժում, Սուրհանդակ, Շեփոր, Միութիւն, Փիւնիկ,Բանասէր, Անահիտ, Այգ (Պալագեան Սրբայանի), Ժողովուրդի Ձայնը, Արտեմիս, Արձագանգ Փարիզի, Պայքար: 1894-ի Ծաղիկ, Պատանի, Նոր Սեբաստիա, Փիւնիկ (Պոստոն), Բանասէր, Պատանի (Լոնտոն), Անդրանիկ, Հողդար եւ այլն թերթերու եւ հանդէսներու եւ հանրածանօթ Տարեցոյցներու: Երեւցած է նաեւ իր ի նպաստ հայ դատին գրած յօդուածներով Araratի, Daily Chronicleի, Kent Messengerի, John Bulliի, Sunday Timesի եւայլն մէջ: