cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ռամկավար Ազատական Կուսակցութիւն
Նպատակը
Այդ նպատակին հասնելու համար կազմակերպութիւնը պէտք է ներքին ուժ գոյացներ՝ միաւորելով միեւնույն գաղափարին ծառայող հայ հայրենասերներուն, ժողովուրդին կ'արթնցներ յեղափոխական գրականութեամբ, կը կազմակերպէր եւ զէնքի ու կարգապահութեան կը վարժեցներ, կը նախապատրաստէր ինքնապաշտպանութեան, զէնք կը հայթայթեր, զինուած խումբեր կը ստեղծէր եւ ընդհանուր շարժում առաջ կը բերէր, մանաւանդ, երբ արտաքին հանգամանքները նպաստաւոր կը համարուէին։ Թէեւ արմենականներու ծրագրի հիմքին մէջ ինկած էր Արեւմտեան Հայաստանի ազատագրման եւ անկախութեան գաղափարը, այդ ծրագիրը դեռեւս հեղհեղուկ էր, իսկ անոր կազմողները յստակ պատկերացում չունէին ապագայ Հայաստանի սոցեալ-քաղաքական հարաբերութիւններու ու անոր ազատագրման ուղիներուն մասին։ Քաջածանոթ լինելով Արեւմտեան Հայաստանի իրադրութեան՝ արմենակեանները որդեգրած էին զուսպ եւ շրջահայաց գործելակերպ սուլթանական Թուրքիոյ ցեղասպան քաղաքականութեան դէմ։
Իր ժամանակի պատմական պայմաններուն մէջ «Արմենական կազմակերպութեան» գործունէութիւնը առաջադիմական էր եւ կ'արտահայտէր լայն խավերու շահերը։
Տարածումն ու գործունէութիւնը
«Արմենական կազմակերպութիւն»-ը մասնաճիւղեր եւ խումբեր ուներ Վանի, Մուշի, Պիթլիսի, Կոստանդնուպոլսոյ, ինչպէս նաեւ Թաւրիզի, Սալմաստի, Խոյի, Ուրմիայի, Թիֆլիսի, եւ Պուլկարիոյի մէջ։
Արմենականները գործօն մասնակցութիւն ունեցան Վանի 1896 եւ 1915 թուականներու ինքնապաշտպանական կռիվներուն։ Հոկտեմբեր 1921-ին «Արմենական կազմակերպութիւն»-ը «Վերակազմեալ հնչակեաններու» (Ազատական կուսակցութիւն) եւ ռամկավարներու («Սահմանադիր ռամկավար կուսակցութիւն») հետ միաւորուեցաւ «Ռամկավար ազատական կուսակցութեան» մէջ։
Ռամկավար ազատական կուսակցութիւն (1921 - այսօր)
Հոկտեմբեր 1921-ին հետեւեալ կուսակցութիւնները միաւորուեցան կազմելու Ռամկավար ազատական կուսակցութիւնը։
Կուսակցութիւնը կը գործէ Հայաստանի եւ սփիւռքի մէջ
Նմանանուն կուսակցութիւններ
Ռամկավար ազատական անունով կը գործէին 2 այլ կուսակցութիւններ.
Արմենական-Ռամկավար Ազատական Կուսակցութիւն, կուսակցութիւն, որ հիմնուած է 2009 թուականին կուսակցութեան ներքին պառակտումի արդիւնք։ Կուսակցութիւնը կը գործէ Հայաստանի եւ սփիւռքի մէջ բաղկացած մասնաւորապէս նախկին Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան անդամներէն։
Այս երկուքը միացան 3 Յունիս 2012-ին, նոր մէկ կուսակցութիւն մը կազմելով, իբր Ռամկավար Ազատական Կուսակցութիւն (Հայաստան)
Հաւով ասիական աղցան
Հաւով ասիական աղցան (անգլերէն՝ Chinese chicken salad), հաւու միսով աղցան, համեմուած եւ յարդարուած ըստ չինական խոհարարական բաղադրիչներու եւ արհեստագիտութեան։ Այն տարածուած է Միացեալ Նահանգներ ու տարբեր քաղաքներուն մէջ։
Բաղադրութիւն
Պատրաստութեան համար անհրաժեշտ են՝ կարմիր սոխ՝ բարակ շերտերու վերածուած, սխտոր` մանրուած, թարմ կոճապղպեղ (ճինճըր), շաքար, բրինձ ի ճերմակ քացախ, կծու ձէթ, սոյա թացան , աղ (ըստ փափաքի), հաւու կուրծք` կիսուած, վարունգ` կեղւուած, կուտերը հանուած եւ լուցկիի ցպիկի նման բարակ կտրուած, կարմիր պղպեղ` առանց կուտի եւ ցպիկի նման բարակ կտրուած, լուբիայի ծիլեր, խոշոր մանրուած կարմիր կաղամբ, մանրուած թարմ քըզպարա, մանրուած եւ խարկուած պիստակ։
Պատրաստութիւն
Փոքր խորունկ ամանի մը մէջ միասին խառնել սոխը, սխտորը, կոճապղպեղը եւ շաքարը: Աւելցնել քացախ ը, պիստակի իւղը, կծու ձէթը եւ սոյա թացանը եւ լաւ մը խառնել, մինչեւ որ լուծուին: Համեմել աղով`ըստ փափաքի եւ մէկդի ձգել:
Ջուր եւ աղ լեցնել՝ ամանի (քասըրոլ) մը մէջ եւ եռացնել: Աւելցնել հաւու կուրծքը, թեթեւցնել կրակը եւ հանդարտօրէն եփել 15 վայրկեան: Մակերեսէն վերցնել փրփուրը, մարել կրակը, գոցել կափարիչը եւ մէկդի ձգել 15 վայրկեան :
Հաւու կուրծքը ձգել, որ պաղի, ապա հանել մորթ ը եւ ոսկոր ը: Երիզանման կտրել հաւու միսը եւ զետեղել աղցանի ամանին մէջ : Աւելցնել վարունգը, պղպեղը, լուբիայի ծիլերը, վրան տարածել համեմունքը (թացան) եւ խառնել ու դնել մանրուած կաղամբին վրայ : Ցանել քըզպարան եւ պիստակը:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Աղցաններ Ստորոգութիւն:Ասիական աղցաններ
Արմէն Տէր Կիւրեղեան
Ընտանիք
Արմէն Տէր Կիւրեղեան ծնած է 4 Հոկտեմբեր 1947 թուականին Նոր Ջուղայի մէջ (Սպահանի նահանգ, Իրան)։ Հայրը՝ Սմբատ Տէր Կիւրեղեան, ճանչցուած գեղանկարիչ էր, որ յայտնի եղած է իր արուեստի եւ արհեստի գործերով։
Ուսում եւ Աշխատանք
Արմէն Տէր Կիւրեղեան աւարտած է Թեհրանի համալսարան ի քաղաքացիական ճարտարագիտութեան բաժինը եւ 1971 թուականին ստացած՝ մագիստրոսի կոչում։ Թեկնածուական աւարտաճառը պաշտպանած է 1975 թուականին Իլինոյսի Ուրպանա-Չեմփէյն համալսարանի մէջ կառոյցներու ճարտարագիտութիւն մասնագիտութեամբ եւ ստացած՝ փիլիսոփայութեան տոքթորի գիտական աստիճան։ Երեք տարի Հարաւային Քալիֆորնի ոյ համալսարանը աշխատելէ ետք, Տէր Կիւրեղեան տեղափոխուած է Քալիֆորնիոյ նահանգ ի Պըրքլիի համալսարան ը, ուր 1978-1990 թուականներուն աշխատած է դասախօսական պաշտօններու մէջ, 1990-1993 թուականներուն եղած է կառուցուածքային շինարարութեան, մեքենագիտութեան եւ նիւթերու խումբի ղեկավարի տեղակալ, 1999 թուականի Յուլիսին՝ Քալիֆորնիոյ համալսարանի Պերքլիի ճիւղի քաղաքացիական շինարարութեան Թայսէյ ամպիոնի պատուոյ վարիչ, 1997-2001 թուականներուն՝ ղեկավար, ամպիոնի վարիչ, 2007-2009 թուականներուն՝ քաղաքացիական եւ շրջակայ միջավայրի շինարարութեան ամպիոնի ուսումնական գծով ղեկավարի տեղակալ, 2015 թուականին՝ Հայաստանի Ամերիկեան համալսարանի նախագահ ։
Հեղինակ է շարք մը հետազօտական աշխատանքներու՝ տեսական մեքենագիտութեան, երկրաշարժագիտութեան, ռիսկերի վերլուծութեան եւ կառուցուածքներու անվտանգութեան ասպարէզին մէջ։
Տէր Կիւրեղեան հիմնարար դեր ունեցաւ 1991 թուականին Հայաստանի Ամերիկեան համալսարանի՝ որպէս Քալիֆորնիոյ համալսարանի մասնաճիւղ հիմնադրման գործընթացին: Ան Պերքլիի մէջ պաշտօնավարման զուգընթաց հանդիսացած է Հայաստանի Ամերիկեան համալսարանի ճարտարագիտական ճիւղի հիմնադիր տեսուչը (մինչեւ 2007 թուականը) եւ ճարտարագիտական հետազօտութիւններու կեդրոնի հիմնադիր տնօրէնը (1991-2004): Այդ ընթացքին ան զարգացուցած է երեք մագիստրոսական ծրագիր՝ երկրաշարժներու ճարտարագիտութիւն, մեքենաշինական ճարտարագիտութիւն եւ համակարգերու ղեկավար եւ հաշուող։ Արմէն Տէր Կիւրեղեան նաեւ Հայաստանի Ամերիկեան համալսարան ի հոգաբարձուներու հիմնադիր խորհուրդի անդամ է։
Մասնակցութիւնը գիտական կազմակերպութիւններուն
Տէր Կիւրեղեանը հանդիսանած է Քաղաքացիական շինարարներու ամերիկեան ընկերակցութեան (ASCE), Սեյսմակայուն ճարտարագիտութեան հետազօտական ինստիտուտի (EERI), Ամերիկայի սեյսմոլոգիական ընկերակցութեան (SSA), Հայաստանի սեյսմակայուն ճարտարագիութեան ասոցիացիայի (EEAA), Կառուցուածքային ապահովութեան եւ յուսալիութեան միջազգային ասոցիացիայի (IASSAR) եւ Քաղաքացիական շինարարութեան ռիսկի եւ յուսալիութեան ասոցիացիայի (CERRA) անդամ: Ան եղած է CERRA-ի նախագահը եւ 2003 թուականի Յուլիսին Սան Ֆրանցիսկո յի մէջ կայացած նոյն ասոցիացիայի կողմէ կազմակերպուած գիտաժողովի պատասխանատուն: Ան ծառայած է որպէս համակարգային յուսալիութեան եւ օպտիմալացման IASSAR յանձնաժողովի նախագահ: Եղած է ASCE Ճարտարագիտական մեխանիկայի բաժանմունքի հաւանականային մեթոտներու տեխնիկական յանձնաժողովի նախագահը եւ այդ յանձնաժողովի «Ճարտարագիտական մեխանիկայի հանդէսի» խմբագրական խորհրդի փոխնախագահը: Ան քանի մը ամսագրերի խմբագրական կազմի անդամ է: Այդ թուին են «Հաւանականային (Ճարտարագիտական) շինարարական մեխանիկա», «Կառուցուածքային անվտանգութիւն», «Շինարարական երկրաշարժագիտութիւն եւ կառուցուածքային տինամիկա», «Յուսալի ճարտարագիտութիւն եւ համակարգային անվտանգութիւն» եւ «Երկրաշարժագիտութեան եւ շինարարական երկրաշարժագիտութեան միջազգային ամսագիր» հանդէսները:
Տէր Կիւրեղեանի դասաւանդման եւ հետազօտական հետաքրքրութիւններն են կառուցուածքային եւ համակարգային յուսալիութեան, ռիսկի վերլուծութիւններու, ստոխաստիկ կառուցուածքային տինամիկայի եւ սեյսմակայուն ճարտարագիտութեան ասպարէզները: Ան ունի աւելի քան 400 հրատարակութիւններ, այդ թուին բազմաթիւ արխիվային հանդէսներու եւ գրքերու մէջ  ։
ՀՀ ԳԱԱ անդամ
1998 թուականին Արմէն Տէր Կիւրեղեան ընտրուած է Հայաստանի Հանրապետութեան գիտութիւններու ազգային ակադեմիա յի արտասահմանեան անդամ եւ Ճարտարագիտական ազգային ակադեմիայի արտասահմանեան անդամ։
Պարգեւներ
Տէր Կիւրեղեանի բազմաթիւ մրցանակներու շարքին մէջ են ASCE Ուոլթեր Լ. Հիւպերի Քաղաքացիական շինարարութեան հետազօտութեան մրցանակը (1988), CERRA մրցանակը (1999), ASCE Ալֆրետ Մ. Ֆրուտենտալի շքանշանը (2006) եւ ASCE Թոմաս Ա. Միտլպրուգսի մրցանակը (2006): 2001-ի Հայաստանի բարձրագոյն կրթութեան զարգացման մէջ իր ունեցած ներդրման համար ան Հայաստանի կառավարութեան կողմէ պարգեւատրուած է Մովսէս Խորենացի շքանշանով: Անոր շնորհուած է Թեհրանի համալսարանի Ճարտարագիտութեան ֆաքուլտետի Պատուաւոր շրջանաւարտի կոչում (2004) եւ Ուրպանա-Շամփէյնի /Իլինոյսի/ համալսարանի Քաղաքացիական եւ շրջակայ միջավայրի շինարարութեան ֆաքուլտետի Պատուաւոր շրջանաւարտի կոչում (2006):
Ան Հայաստանի գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի ընտրուած արտերկրեայ անդամ է (1998), ինչպէս նաեւ Միացեալ Նահանգներու Ճարտարագիտութեան ազգային ակադեմիայի ընտրուած անդամ (2011):
Գեղանկարչական գործեր
Արմէն Տէր Կիւրեղեան ազատ ժամերուն նկարած է ։ Նկարչական տաղանդը ժառանգած է հօրմէ՝ յայտնի հայ գեղանկարիչ Սմբատ Տէր Կիւրեղեան էն: Ստեղծած է բնանկար ներ, նատիւրմորտ եր :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ ճարտարագէտներ Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ ակադեմիկոսներ Ստորոգութիւն:ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանեան անդամներ Ստորոգութիւն:1947 ծնունդներ Ստորոգութիւն:4 Հոկտեմբերի ծնածներ
Լիթըլ Պիկհորնի Ճակատամարտ
Լիթըլ Պիկհորնի ճակատամարտ (Battle of the Little Bighorn), Լակոտայի կողմէն յայտնի, ինչպէս Իւղոտ խոտերու ճակատամարտ (Battle of the Greasy Grass), հնդկական լակոտա-հիւսիսային շէյենական միութեան եւ ԱՄՆ-ի բանակի Եօթներորդ հեծեալ գունդի միջեւ տեղի ունեցած ճակատամարտ, որ տեղի ունեցած է 25 յունիս-26 յունիս 1876-ին, Մոնդանայի Լիթըլ Պիկհորն գետի մօտ։ Ճակատամարտը աւարտած է ամերիկեան գունդի հինգ վաշտերու ջախջախմամբ եւ յայտնի հրամանատար Ճորճ Քասթերի մահուամբ։
Նախապատմութիւն
Քաղաքացիական պատերազմի աւարտէն ետք բնակչութիւնը դէպի մայրցամաքի արեւմուտքը ձգուեցաւ, ինչ որ տեղաբնակ սիու ցեղի հետ պատերազմի պատճառ դարձաւ։ Հարաւի հետ պատերազմէն հիւծուած ԱՄՆ-ի զօրքերը պարտութիւն կրեցին, եւ 1868-ին պայմանագիր կնքուեցաւ, ըստ որուն փակուեցաւ հնդկական հողերու մեջով անցնող ճանապարհը եւ հոն գտնուող ամրոցներ ոջնջացուեցան: Նոր պատերազմի պատրաստուելով՝ փետրուար 1876-ին մեծաւորներ Թերին եւ Կրուկը կրկին հնդկական հողեր ներխուժեցին : Սիու ցեղը ստիպուած տեղահանուեցաւ եւ ցեղախումբերով նահանջեց։
Յունիսին մեծաւոր Թերիի շարասիւնը, գրոհելով Յելոուսթոուն գետի հարաւային ափի երկայնքով, յայտնուեցաւ վերջերս լքուած արոտավայրերուն մէջ։ Ժողով գումարելով, Թերին որոշեց հետեւակով եւ հրետանիով դէպի հարաւ յարձակիլ, ուր հնդիկները գնացած էին, միաժամանակ հեծելազօրը Լիթըլ Պիկհորն գետի վերին հատուած ուղարկելով, որպէսզի կտրէ սիուներու նահանջի ճամբան: 22 յունիս-ին 7-րդ հեծեալ գունդի բոլոր 12 վաշտերը, հնդիկ հետախոյզներու ջոկատը եւ սննդամթերքով բեռնուած 175 ջորիներ Քասթերի 15 օրուայ հրամանատարութեամբ ժամանեցին։ 24 յունիս-ին Քասթերը հսկայական ռազմական ճամբարի հետքեր յայտնաբերեց, եւ որոշեց գիշերային զինուորական շարժում կատարել, որպէսզի հնդիկներուն թաքնուելու թոյլ չտան։ Գունդը տեղ հասաւ 25 յունիս-ին, գիշերուան ժամը 2-ին, որմէ ետք ճամբարը ոչնչացուց։ Առաւօտեան ժամը 10-ին, գիշերակացէն ետք Քասթերը բլուրը բարձրացաւ, ուրկէ անոր առջեւ հակառակորդի ռազմական ճամբարի ծայրը բացուեցաւ։ Անոր տեղեկացուցին, որ մոլորուած բեռնասայլերու խումբի վրայ հնդիկներու փոքրաթիւ ջոկատ յարձակած են, եւ, որպէսզի անսպասելիութեան ազդեցութիւնը չկորսնցնէ, Քասթերը որոշեց հենց այդ օրը յարձակիլ : Ան գունդը 3 մասի բաժնեց. անձամբ գլխաւորեց «C» (Թոմ Քասթեր), «E» (Էլեգեոն Սմիթ) «F» (Ճորճ Յեթս), «I» (Մայլզ Քեոգ) եւ «L» (Ճէյմս Կոլհաուն) վաշտերը. մայոր Ռինոն ստացաւ «A», «G» եւ «M» վաշտերը. զօրավար Բենտինը ստացաւ «D» «H» եւ «K» վաշտերը. բեռնասայլերու պահպանութեան համար «B» վաշտը վերցուցին եւ քանի մը այլ վաշտերէն զինուորներ, որոնք զօրավար Մաքդուգալի հրամանատարութեան մէջ ընդգրկուեցան : Բենտին հրաման ստացաւ դէպի ձախ շարժելու եւ խորդուբորդ վայրերը հետազօտել՝ յայտնաբերուած հնդիկներուն վրայ յարձակելով. անծանօթ ուժերու բացակայութեան ժամանակ, ան պէտք է հանկարծակիի բերէր գլխաւոր ուժերուն։ Ռինոն պէտք է գրոհէր գետի ձախ ափի երկայնքով, ուր հնդիկներու ճամբարը կը գտնուէր, իսկ Քասթերը՝ աջ ափով։
Մարտ
25 յունիս-ին՝ ժամը 15:00-ին, Ռինոն իր շարասիւնը ճամբարէն քանի մը հարիւր մեթր հեռու կանգնեցուց՝ հրամայելով ձիերէն իջնել եւ կրակ բանալ : Թշնամիներու յայտնուիլը Նստած Ցուլի ճամբարի ընթացքին խառնաշփոթ առաջացուց. կանայք երեխաները առին եւ դէպի հիւսիս փախչեցան, իսկ տղամարդիկ իրենց գործերը ձգեցին, զէնք առին եւ թշնամիի ուղղութեամբ գացին։ Հանդիպելով ուժերու բազմակի գերազանցութեան՝ Ռինոն հրամայեց դէպի գետի մօտ գտնուող պուրակը հեռանալ :
Կատաղի Ձին հնդիկներու գրոհին առաջնորդեց։ Անոնք նաեւ շրջանցեցին ամերիկացիներուն թեւերէն եւ անոնց թիկունքին յայտնուեցան: Ռինոն որոշեց դէպի գետի հակառակ կողմը գտնուող բլուրը (այժմ Ռինո Հիլ կը կոչուի) ժողողուիլ։ Նահանջի ժամանակ անոր վատերը նշանակալի կորուստներ կրեցին. 46 մարդ մահացաւ, եւս մօտ երկու տասնեակը չկրցան բլուրը բարձրանալ՝ մացառուտներուն մէջ թաքնուելով։ Վաշտերը պաշտպանական դիրքեր գրաւեցին բլուրին վրայ, իսկ հնդիկներու գլխաւոր զանգուածը դէպի հիւսիս ուղղուեցաւ, ուրկէ նոյնպէս մարտի ձայներ կը լսուէին։ Մարտի սկզբէն մօտաւորապէս 45 վարկեան անցած էր։
Քասթերը, դէպի հիւսիս շարժուելով, բարձրացաւ Ռինո Հիլի գագաթը, եւ, տեսնելով հնդիկներու գիւղի ճիշտ տարածքը, Մաքդուգալի մօտ սուրհանդակ ուղարկեց, որպէսզի արագ ռազմամթերք հասցնէ։ Ջոկատը շարունակեց դէպի գետի երկայնքով շարժուիլ, հասնելով գիւղի առջեւ գտնուող բլուրին (աւելի ուշ յայտնի դարձաւ, ինչպէս Քոլհաուն Հիլ), ուր Քասթերը որոշեց ծանծաղուտը անցնել։ Սակայն գետը հասցուցին տասնեակ հնդիկներ անցնել եւ հրաձգային կրակ բացին։ Քասթերը, հաւանաբար վախնալով մեծաթիւ դարանակալներէն, հրամայեց նահանջել։ Ան շեփորահար (անոնք բանակին մէջ բանագնացներու դեր կը կատարէին) Մարտինին դէպի հարաւ ուղարկեց, որպէսզի ան գտնէ եւ բերի Բենտինի վաշտերը։ Մարտինը վերջին մարդն էր, որ Քասթերի շարասեան զինուորներուն ողջ տեսած էր։
Բենտինը բլուրներուն վրայ չգտաւ հնդիկներուն, եւ, միանալով բեռնասայլերուն, դէպի հիւսիս ուղղուեցաւ, ուր առաջին սուրհանդակի եւ Մարտինի զեկոյցները ստացաւ : Քայլքը արագացնելով եւ ետեւը ձգելով բեռնասայլերը՝ անոր ստորաբաժանումները Լիթըլ Պիկհորն գետի մօտ տեսան Ռինոյի՝ լեռը բարձրացող զինուորներուն, որոնք գրեթէ հազար հնդիկներու կողմէն կը հետապնդեուէին։ Միանալով Ռինո Հիլի վրայ՝ Ռինոն, կորուստներու քանակէն ելլելով, խնդրեց Բենտինին, որպէսզի մնայ, որուն ան համաձայնեցաւ՝ տեղակայելով իր վաշտերը։ Հնդիկները բլուրը ոչ ամուր շրջանակի մէջ առին եւ գլխաւոր ուժերը դէպի հիւսիս ուղարկեցին, ուրկէ մինչեւ պաշարուածները մարտի ձայներ կը լսուէին։
Ժամը 16:50-ին Քասթերի ընկեր «D» վաշտի հրամանատար Վեյրի նեարդերը տեղի տուին, որ ինքնակամ դուրս եկաւ դիրքերէն եւ զառիվայրով ներքեւ իջաւ։ 20 վարկեանէն բեռնասայլերը բլուր հասան։ Ռազմամթերք ստանանլով՝ Բենտինը «H», «K» եւ «M» վաշտերը Վեյրի ետեւէն ուղարկեց։ Վեյր Փոինթ բարձունքին հասնելով՝ զօրքերը Քոլհաուն Հիլի վրայ վառոդի ծուխի ամպ նկատեցին, ուրկէ իրենց ուղղութեամբ հարիւրաւոր հնդիկներ կ՛ուղղուէին: Բենտին մարտով դէպի Ռինո Հիլ նահանջեց։
Քոլհաուն Հիլի մարտը, որուն մինչ այդ պահը փոխհրաձգութիւնները բնորոշ էին եւ երկու կողմերէն անօգուտ յարձակման փորձերը, նոր լիցք կ՛ըստանայ. մահապարտ շէյենների ջոկատը կը ժամանէ։ Անոնք ամերիկացիներու շղթայի վրայ կը գրոհեն, եւ, չնայած, բոլորը կը մահանան՝ անոնք հնարաւորութիւն կու տան ընկերներուն երկրորդ ալիքով ամերիկացիներու դիրքեր ներխուժել, որոնք չէին հասցուցած զէնքերը վերալիցքաւորել։ Զօրավար Քոլհաունը, ուրիշ դիրքերէ դէպի մարտի թեժ կէտը քաշեց իր զօրքերի մէկ մասը, ինչ որ թոյլ տուաւ հնդիկներուն, ոգեւորուած մահապարտներու օինկաով, անոր վաշտի նոսրացող շարքերու մէջ մխրճուելու։
Թշնամիի քանակական գերազանցութիւնը ձեռնամարտի ընթացքին Քոլհաունի զօրամիաւորումներու ոչնչացմանը հանգեցուց։ Փոքրաթիւ վերախրածներ բարձրացան բլուրի գագաթը, ուր պաշտպանութեան վերջին գիծը գրաւծ էին զօրավար Քեոգի «I» վաշտը, որուն զինուորները քանի մը վարկեան տեւած ձեռնամարտէն ետք դէպի հիւսիս նահանջեցին՝ Քասթեր Հիլ։
Հինգ վաշտերու մնացորդները Քասթերի գլխաւորութեամբ բլուրի վրայ լեցուեցան, որ աւելի ուշ իր անուամբ կոչուեցաւ (նաեւ յայտնի է, ինչպէս «Քասթերի վերջին դիրք»), եւ իրենցմէ քսանապատիկ շատ հնդիկներու գրոհին ենթարկուեցան։ Հնդիկները նշած են դատապարտուածներու աննախադեպ քաջութիւնը, որու նման չէին սպասեր սպիտակներէն։ «E» վաշտի զինուորները փորձեցին ճեղքել շրջափակումը, սակայն լիովին ոչնչաուեցան։ Քասթեր Հիլի գագաթին ամերիկացիները ձեռնամարտով միայնակ յարձակող հնդիկնհերուն կը դինակայէին։ Քանի մը վարկեան ետք բլուրի գագաթին ոչ մէկ կենդանի ամերիկացի չմնաց  :
7-րդ հեծեալ գունդի հինգ վաշտերու վերջին մարտի բոլոր մասնակիցներէն միայն Կոմանչը ողջ մնաց՝ Քեոգի ձին, որ աւելի ուշ գունդի թալիսմանը դարձաւ։ Մարտի ժամանակ սկսած թշնամիներու մարմիններու գանգամաշկումը կը շարունակուէր նաեւ ջախջախումէն ետք։ Հնդիկները դանակով կը կտրէին ամերիկացիներու ներքին գործարանները։
Քասթերի մարմինի մօտ, որ երկու հրազենային վիրաւորում ստացած էր, իր «ռեմինգտոն» հրացանէն կրակած 17 պարկուճ կը գտնուէր։ Քասթերի գանգամաշկը հանուած չէր, քանի որ անվտանգութեան նկատառումներով ոչ ոք չէր ցանկանար հանձն առնել անոր սպանութիւնը։ 17 յուլիս-ին հնդիկներու հետապնդումը աւարտեցաւ Դեղին Մազեր անուանմամբ շէյենի մահով, որ սպաննուած եւ գանգամաշկուած էր յայտնի սկաուտ Պուֆալօ Պիլի կողմէն՝ «Առաջին գանգամաշկը հանուն Քասթերի՜» աղաղակով։
Աւարտելով իրենց գործը Քասթերի հետ՝ հնդիկներու հիմնական ուժերը դէպի հարաւ ուղղուեցան՝ դէպի Ռինո Հիլ։ Ռինոյի եւ Բենտինի վաշտերը անգործ նստած չէին. բաժակներով եւ դանակներով անոնք խրամատներ կը փորէին։ Մահապարտներու բացակայութիւնը հնդիկներուն հնարաւորութիւն չտուաւ վճռական յարձակման համար։ Անոնք հրացաններով եւ նետերէն փոխհրաձգութիւններով սահմանափակուեցան։ Նետերը աւելի արդիւնավետ էին իրենց կոր հետագիծի շնորհիւ։
7 վաշտերը պաշտպանութիւն կազմեցին՝ ծարաւէն տառապելով. դէպի գետ արտագրոհները յաջողութեամբ չպսակուեցան։ Քասթերի ջոկատի մասին տեղեկութեան բացակայութիւնը անոր ճակատագիրի մասին վարկածներ առաջացուց։ Սպաները կը կարծէին, որ ան դէպի հիւսիս նահանջած է՝ Թերիի մօտ։ Անոնք յիշեցին Ուոշիթի ճակատամարտի դէպքը, երբ Քասթերը «մոռացութեան մատնած էր» մայոր Էլիոթի ջոկատին, որ շէյեններու կողմէն լիովին կոտրուած էր։ Զինուորները նոյնպէս իրենց լքուած զգացին։
Գիշերը բլուրի վրայ 17 մարդ կը թափանցէին, որոնք ցերեկը չէին կրցած իրենց մացառուտները լքելու։ 26 յունիս-ի առաւօտեան հնդիկներու գրոհները շարունակուեցան։ Բենտինի գլխաւորութեամբ «H» վաշտը դէպի հարաւ արտագրոհ կատարեց ընդդէմ շատ խիտ ամրացած հնդիկներու : Պաշարուածներու ծարաւը միայն ուժեղացաւ, եւ, վերջապէս, 17 կամաւորներ ջուր բերելու գացին, եւ յաջողեցան. չորսը հրացաններով (բոլորը գերմանացիներ էին) կը ծածկէին մնացածին, որոնք կաթսաները գետի ջուրով կը լեցնէին։
Իմանալով հիւսիսէն Թերիի հետեւակայիններու մօտենալու մասին՝ Նստած Ցուլը հրամայեց նահանջել։ Ռինո Հիլի մարտերուն գունդը եւս 6 սպաննուած անձ թողնեց եւ 48 վիրաւոր։
Հետեւանքներ
27 յունիս-ին մարտի վայր ժամանեց Թերիի հետեւակը, որ զգուշօրէն կը քալէր վերապրած սկաուտներու նախազգուշացումներէն ետք։ Քասթերի ջախջախման մասին լուրը մարգագետիններով տարածուեցաւ։ Հնդկական որոշ ցեղեր լքեցին ռեզերվացիաները, որպէսզի Նստած Ցուլի զօրքերուն միանան։ 1876-ի մնացած մասը եւ 1877-ը անցաւ ամերիկացիներու կողմէն հնդիկներու հետապնդումներով, որուն պատճառով անոնց մեծ մասը գերեւարուեցաւ։ Պատերազմը աւարտեցաւ ԱՄՆ-ի յաղթանակով, եւ բոլոր հնդիկները ռեզերվացիաներուն մէջ փակուեցան։ Քասթերի պարտութիւնը ԱՄՆ-ի մէջ հսկայական հնչեղութիւն ստացաւ, ինչ որ եւրոպացիներուն շատ յայտնի չդարձաւ ճակատամարտի տեղական մասշտաբի պատճառով։ Հասարակութիւնը պահանջեց մեղաւորներուն պատճել։ Բազմաիւ վարկածներ առաջնորդուեցան, որոնց մեծ մասը կարելի է հերքել։ Օրինակ, Քասթերին կը մեղադրէին ուժերու բաժանման մէջ, սակայն, ան աւելի վաղ այն յաջողությամբ կիրառած էր։
Յոյս ունենալով հնդիկներու պաշտպանուելու չիմանալը՝ Քասթերին Քոլհաուն Հիլի մօտ վերագրեց գետանցումէն անտեղի հրաժարումը, որմէ ետք ան կրնար հնեիկ բնակչութիւնը կոտորել։ Այստեղ մոռացութեան կը մատնուի նաեւ ան, որ պահ մը երկու հարիւր զինուորներ, համենայն դէպս, ստիպուած եղած են հնդիկներու հիմնական զանգուածի ճնշմանը հանդիպիլ՝ գտնուող Ռինո Հիլի մօտ։
Քասթերի կռուազան ոճի հետեւորդները Ռինոյին եւ Բենտինին կը մեղադրէին դանդաղելու կամ վախկոտութեան համար։ Սակայն երբ Բենտին Վեյր Փոինթ հասաւ, հինգ վաշտերի մնացորդներուն արդէն ոչնչացուցած էին, իսկ մինչեւ բեռնասայլերու ժամանումը, այսինքն՝ առանց ռազմապաշարի, յարձակում սկսիլը կրնար մարտի աւելի ողբերգական աւարտի հանգեցնել։ Անառարկելի է միայն այն փաստը, որ Քասթեր չէ կատարած «փակել հնդիկներու նահանջի ճանապարհը» հրամանը, այլ, որոշած է առանց գլխաւոր ուժերու ժամանման հազարաւոր հնիկներու վրայ գրոհել։
Ճակատամարտի վայրին մէջ այժմ յուշահամալիր կը գտնուի(անգլ.)։Քասթերի շարասեան զոհուած զինուորները ԱՄՆ-ի մէջ ազգային հերոսներ կը համարուէին։ Ճակատամարտի մասին բազմաթիւ գիրքեր գրուած են, ներկայացումներ ցուցադրուած են, եւ ֆիլմեր  նկարահանուած են։
Զանգուածային մշակոյթ
, ուր խաղացողը` որպէս բնիկ ամերիկացիներու զօրքերու մէկ մաս, պէտք է Քասթերին եւ իր զինուորներուն սպաննէ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի Պատմութիւն Ստորոգութիւն:1876 Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի Պատերազմներ
Հոլիուըտ Ֆորէվըր
Հոլիուըտ Ֆորէվըր, (Hollywood Forever թարգմանաբար՝ Հոլիուուտ Ընդմիշտ)՝ Լոս Անճելըսի ամենահին գերեզմանատուներէն մեկն է:
Գերեզմանատան մէջ հիմնականին ամփոփուած են նշանաւոր շարժապատկերային արտադրութեան գործիչներու՝ դերասաններու, բեմադրողներու, թատերագիրներու, երաժիշտ-երգահաններու մարմինները: Գերեզմանատունը գործուն է եւ պարբերաբար կ'ընդունէ հանրային միջոցառումներ, ներառեալ երաժշտական եւ ամառային ֆիլմերու դիտումներ: 2011-ին գերեզմատունը որպէս համատեղ ընկերութիւն մասնակցած է ամերիկեան Silent Life համր ֆիլմի արտադրութեանը, որ հիմնուած էր Հոլիուուտի կուռք Ռուտոլֆ Վալենթինոյի պատմութեան վրայ:
Պատմութիւն
Սա գերեզմանատունը Հոլիուուտին միակ գործողն է, հիմնուած է 1899-ին:  1920-ին գերեզմանատունն իր տարածքէն կտոր մը 40 աքր մակերեսով, վաճառած է Paramount Pictures-ին: Ձեռք բերուած հողակտորի մի մասը յատկացուած է հրէական Պէթ Օլամ հանգստարանին մոտակայ հրէական համայնքին համար:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գերեզմանատուներ
Նարեկ Քհնյ. Զերենցեան
'''Տ. Նարեկ Քհնյ. Զերենցեան''' (1952), Աւազանի անանուվ Գէորգ, որդի ՅովՀաննէսի եււ Վերժինի, ծնած է կարմուճցի ծնողքէ, Հալէպ, 1952։
Նախնական կրթութիւնը ստացած է քաղաքի կիլիկեան ճեմարանը, զոր աւարտած Լ 1966։ Ապա, նոյն վարժարանին մէջ շարունակելով միջանակարգ եւ երկրորդական ուսումը աւարտած է 1972-ին, ստանալով պետական վկայական։
Որպէէս քաղաքացիական պարտականութիւն սուրիական բանակին ծառայած է 1974-1977։
Իր ծնողքին կրօնասիրութիւնը զինք աոաջնորդաձ է եկեղեցի։ Ան վեց տարեկանին սկսած կ եկեղեցի յաճախել ու մաս կազմած է Ս. Գէորգ եկեղեցւոյ դպրաս դասին։ Տարիներու ծաոայութեամբ, արժանացած է դպրութեան եւ ուրարակիրի աստիճաններուն։
Իր կրօնական հետագրգրութիւնը զինք մղած է Կիրակնօրեայ դպրոց։ Տարիներու հետեւողութեամբ աւարտած է եւ ստացած՝ համապատասխան վկայական։ Ան սիրած է հայ երգը եւ մաս կազմած է երգչախումրերու։ Մօտ եղած է նաեւ հայ թատրոնին։ Հետէւաձ «Աոամեան» թատէրախումբի փորձերուն ու դերակատարութիւն ըրած։ Այլ խօսքով՝ արուեստը իր սրտին մօտ եղած է։
Տարիներով եկեղեցւոյ իր ծառայութիւնը, ժամանակի ընթացքին իր մէջ կ'արթնցնէ քահանայի ձեռնադրուելու փափաքը։ Ան դիմումնագրով մը Առաջնորդ Սրբազան Հօր կը ներկայացնէ կրօնական ըլլալու իր փափաքը։
1986-ին, Աոաջնորդ Սրբազան Հօր յանձնարարարով՝ կ'ընդունուի Մեծի Տանն Կիլիկիոյ դպրեվանգի քաՀանայից դասարանը, ուր երկամեայ քահանայից դասընթացքին հետեւեւէ ետք կ'աւարտէ 1988-ին ու կը ստանայ Համապատասխան վկայական։ Ապա, կր վերադաոնայ ծննդավայր՝ ամուսնութեան Համար։
Ան կ'ընտրէ իր կեանքի րնկերը՝ օրդ. Սեդա Շագարեանը, Տ. Համազասպ Ա. քՀնյ. Շագարեանի դուստրը, եւ կը պսակուի 30 Հոկտեմբեր 1988-ին, Հալէպի Ս. Գէորգ եկեղեցւոյ մէջ։
Կը բախտաւորուի երեք զաւակներով՝ Յովիկ, Յակոբ եւ Աննա։
Իր քահանայական ձեոնադրաթիւնն ու օծամը տեղի կ'ունենան Ս. Գէորգ եկեղեցւոյ մէջ, 4 Դեկտեմբեր 1988, վերակոչուելով Տ. Նարեկ: Իր քահանայական պատրաստութեան քառասնօրեայ շըրջանը լրանալէն ետք, նորընծայ Տէր Նարեկ հոգեւոր հովիւ կը նշանակուի Ս. Գէորգ եկեղեցւոյ, ուր իր գործակիցները կ'ըլլան Տ. Գարէգին Ա. քհնյ. Քիրազեան, Տ. Արսէն Ա. քհնյ. Սարգիսեան եւ աւելի ուշ՝ Տ. Խորէն քհնյ. Պէրթիզլեան:
Ան վարելով վարչական պաշտօններ, եղած է Կիրակնօրեայ դպրոցներու խորհուրդի անդամ եւ ատենադպիր 2 տարի՝ մէկ շրջան։ Մէկ շրջան եղած է Կրօնական Ժողովի անդամ, 1996–1997 ուսումնական տարեշրջանին կրօն ղասաւանդած է Ազգ. Հայկազեան վարժարանէն ներս։
2001 Լանջախաչ կրելու իրաւունք ստացած է Տ. Սուրէն Արգ. Գաթարոյեանի օրով, Արամ Ա. ՎեՀափաոէն, իր տարիներու ծաոայութեան Համար։
Ան սակաւախօս է եւ ունի լաւ ձայն ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1952 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Հայեր
Ապպաս Պայտուն
Կեանք եւ գործունէութիւն
Ծնած է հարաւային Լիբանանի Շահրուր աւանը: Երկրորդական ուսումը ստացած է Սուր քաղաքին մէջ, ապա տեղափոխուած է Պէյրութ, ուր Լիբանանեան պետական համալսարանին մէջ հետեւած է արաբերէնի եւ գրականութեան դասընթացքներուն, ինչպէս նաեւ ուսանած է Փարիզի Սորպոնի համալսարանին մէջ ։
Պաշտօնավարած է Սայտայի եւ Սուրի երկրորդական վարժարաններուն մէջ: Աշխատակցած է լիբանանեան եւ արաբական մամուլին:
Քերթողագիրքերը
Ան գրած է նաեւ «Արեան տարրալուծում» վէպը:
Ապպաս Պայտուն ջերմ գնահատանքի արժանացած է գրական շրջանակներու կողմէ, երբ ան 1985-ին լոյս ընծայած է «Ժամանակը` մեծ ումպերով» խորագրեալ իր երախայրիք քերթողագիրքը:
Իր համբաւը տարածուած է, երբ հրատարակզծ է «Սուր» խորագրեալ հատորը, որ քերթողական թարմ ու նորաշունչ լեզուամտածողութեամբ օժտուած դիւցազներգութիւն մըն է :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ
Քաթար
Քաթար (قطر ‎‎‎‎), պաշտօնապէս՝ Քաթարի Պետութիւն, պետութիւն Հարաւ արեւմտեան Ասիոյ մէջ, Քաթար թերակղզիին մէջ։ Կ'ողողուի Պարսից ծոցի ջուրերով։ Սահմանակից է Սէուտական Արաբիոյ եւ Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններուն։ Տարածքը 22 հազար քմ2 է։
Անուան Ծագումնաբանութիւնը
Փլինիոս Աւագը (Pliny the Elder) վաւերագրած է շուրջ Ք.Ա. առաջին դարու կէսին թերակղզիին բնակիչներուն հետ առնչուող ամէնէն վաղ վկայութիւնը։
Հռոմէացի գրողը իր գործին մէջ Քաթարը յիշատակած է Քաթարէի անուանումով, որ ամենայն հաւանականութեամբ վերցուած է տեղաբնակներու լեզուէն ։ Մէկ դար ետք, յոյն նշանաւոր աշխարհագրագէտ Քլավտիոս Պտղոմէոսը կը ներկայացնէ թերակղզիին առաջին քարտէսը, ուր երկիրը յիշատակուած էր Քաթառա անուանումով ։
Քարտէսին մէջ մատնանշուած էր նաեւ թերակղզիին արեւելքը գտնուող «Քաթարան» անունով քաղաք մը ։ Քաթառա անուանումը օգտագործուած է մինչեւ ԺԸ. դար, որմէ ետք, «Քաթառան» կը դառնայ ամէնէն տարածուած անուանումը ։ Ի վերջոյ, ժամանակակից ուղղագրութեամբ «Քաթար»ը կ'ընդունուի իբրեւ երկրին անուանումը ։
Ժամանակակից գրական արաբերէնի մէջ երկիրին անուանումը կ'արտասանուի, իբրեւ [qɑtˤɑr], իսկ տեղական բարբառներուն մէջ՝ [ɡitˤar] ։
Կլիմայ
Կլիման անապատային է, գետեր չկան։ Մեծ տարածքներ կը զբաղեցնեն անապատները, ուր տեղ-տեղ կը գտնուին ովասիսներ։ Անապատային տեղանքն ու ներքին ջուրերու սակաւութիւնը երկրին մէջ կը յառաջացնեն ըմպելի ջուրի տագնապ։ Կ'օգտագործեն ծովու աղազերծուած ջուրը։
Քաթարի տարեկան միջին ջերմաստիճանը կը կազմէ շուրջ 27.15°C։ Ցայտուն կերպով արտայայտուած են տարուան չորս եղանակներէն միայն երկուքը՝ ամառն ու ձմեռը, իսկ աշունն ու գարունը կը համարուին անցումային եղանակներ։ Տարուան ամէնէն տաք ամիսը Յուլիսն է, իսկ ամէնէն ցուրտը՝ Յունուարը։ Յուլիսեան միջին ջերմաստիճանը կը կազմէ 32°C, իսկ յունուարեանը՝ 16°C։ Տարուան ամէնէն երկարատեւ եղանակը ամառն է։ Անիկա կը սկսի Մայիսին եւ կ'աւարտի Սեպտեմբերին։ Քաթարական ամառներուն բնորոշ յատկանիշներն են խիստ ջերմութիւնը, անոր փոխարինող չորութիւնը եւ յարաբերական խոնաւութիւնը։ Ամրան ամէնէն տաք օրերուն Քաթարի ջերմաստիճանը կրնայ գերազանցել 50°C-ը։ Ի տարբերութիւն ամրան՝ ձմեռը չափազանց կարճատեւ է։ Անիկա կը սկսի Նոյեմբերի վերջին եւ կ'աւարտի Մարտի կէսերուն՝ տեւելով 4-5 ամիս։ Տարուան ամէնէն ցուրտ օրերուն ջերմաստիճանը 7°C-էն աւելի ցած չ'իջներ։ Բացասական ջերմաստիճանային պայմաններ վերջին հարիւրամեակին չեն գրանցուած։
Տարեկան տեղումներու միջին քանակը կը կազմէ 100 մմ (3,9 սմ)։ Ունենալով իւրայատուկ կլիմայ՝ Քաթար կը գտնուի բնութեան աղէտներու թիրախակէտին մէջ։ Ձմրան ամիսներուն յաճախ տեղի կ'ունենան փոթորիկներ եւ ջրհեղեղներ, իսկ ամառնային փոթորկածին քամիները վնաս կը հասցնեն փոխադրամիջոցներու ենթակառոյցներուն եւ այլ ծառայութիւններու։ Այնուամենայնիւ, հարկ է նշել, որ յորդառատ անձրեւներ հազուադէպօրէն կը տեղան։ Երկրին տարբեր հատուածներուն բնորոշ են եղանակային կարճատեւ անձրեւներու առատութիւնը։
Բուսական Եւ Անասնական Աշխարհ
Բացի նշուած մեծ ցամաքային կաթնասուններէն՝ Քաթարի տարածքին կը բնակին նաեւ աւազամուկեր, սպիտակափոր նետականջ տեսակի չղջիկներ, եթովպիական ոզնիներ, քապեան ճագարներ եւ երկու տեսակի մասամբ ուսումնասիրուած ճագարամուկեր ։ Քաթարի ծովային տարածքին՝ Պարսից ծոցի աւազանին մէջ, տարածուած են շարք մը ծովային կաթնասուններ, ինչպէս՝ փոքր խոյադլփինը, չինական դլփինը, բծաւոր դլփինը, մեծատամ դլփինը, աֆալինան, անփետուր ծովախոզը, կէտը եւ այլն։ Ի տարբերութիւն կաթնասուններու՝ տեսակային բազմազանութեան առումով թռչունները աւելի զանազան են։ Քաթարի տարածքին կան հետեւեալ թռչունները ՝ արաբական ջայլամը, սուզակը, մեծ ձկնկուլը, վարդագոյն հաւալուսնը, տառեղը, սպիտակ արագիլը, ջրարծիւը, ճուռակազգիներ, բազէն, լորը, ջրահովիկը, մորակտցարները, փուփուլաւոր կկուն, եւրոպական բուիկը, ճահճային բուն, սովորական այծկիթը, սեւ մանգաղաթեւը, հայկական օրօրը, թխակապոյտ աղաւնին, տատրակը, սեւագլուխ քրքջան, ոսկեգոյն մեղուակեր, եւրոպական ներկարար, հոպոպ, վիզգցուկ, քաղաքային ծիծեռնակ, մարգագետնային ձիաթռչնակ, սեւախածի կեռնեխ, սինակեռնեխ, շերտագլուխ եղէգնաթռչնակ, դալուկ մորեհաւը, ծնկլտան գեղգեղին, մոխրագոյն ճանճորս, արշալուսիկ, սոխակ, մարգագետնային չքչան, սովորական քարաթռչնակ, կարմրաՔաթար շամփրուկ, ագռաւ, այգիի դրախտապան, սովորական ոսպնուկ, ազնուասարեակ, սպանական ճնճղուկ եւ այլն։ Անապատներուն մէջ շատ են սարդերը, օձերը եւ մողէսները։ Պարսից ծոցի Քաթարական ափին մօտ կան զանազան փափկամարմիններ։ Անիկա հնարաւորութիւն կ'ընձեռնէ Քաթարցիներուն մարգարիտի որսի եւ ձկնորսութեան մէջ մասնագիտանալու համար։ Միջնադարեան ժամանակներէն Քաթարի ներկայիս տարածքի բնակիչները նշանաւոր են անասնապահութեամբ։ Կլիմայական նման պայմաններու մէջ Քաթարի մէջ կը բուծանուին ուղտեր, այծեր եւ տարբեր տեսակի ոչխարներ։
Պատմութիւն
Քաթարը եղած է Մեծն Բրիտանիոյ խնամակալը։ Անկախութիւն ձեռք բերած է 1 Սեպտեմբեր 1971-ին։ Ի. դարու 40-ական թուականներուն հոն յայտնաբերուած են նաֆթի, աւելի ուշ՝ նաեւ կազի պաշարներ, որոնց արդիւնահանումէն Քաթարը տարեկան կը ստանայ տասնեակ միլիառաւոր տոլարներ։
Տնտեսութիւն
Ովասիսներուն մէջ կը մշակեն փիւնիկեան արմաւենի, կորեկ, եգիպտացորեն եւ ադամաթուզ։ Անապատներուն մէջ կը զբաղին ուղտաբուծութեամբ, ափամերձ ջուրերուն մէջ՝ ձկնորսութեամբ եւ մարգարիտի արդիւնահանութեամբ։
Կրօն
Իսլամութիւնը Քաթարի պետական կրօնն է  ։
Ընդհանուր հաշւով Քաթարի բնակչութեան 67.7%-ը կը դաւանի իսլամութիւնը, 13.8%-ը՝ քրիստոնէութիւնը, 13.8%-ը՝ հինտուիզմը, իսկ 3.1%-ը՝ պուտտիզմը ։ Մնացեալ կրօններու հետեւորդներն ու կրօնական կողմնորոշում չունեցող անձինք հաշուարկուած են մնացեալ 1.6%-ին մէջ ։ Քաթար մասամբ կրօնապետութիւն է, թէեւ պետական կառավարման նման համակարգ մը չէ ամրագրուած օրէնքով։ Այնուամենայնիւ, անոր վառ ապացոյցը կը համարուի այն հանգամանքը, որ Քաթարի օրէնսդրութեան հիմնական աղբիւրը շարիաթն է։
Քաթարի քրիստոնեայ բնակչութեան ճնշող մեծամասնութիւնը օտարերկրացի է։ 2008-էն քրիստոնեաներուն կը թոյլատրուի օրինական կերպով կառուցել եկեղեցիներ ։ Քաթարի նշանաւոր քրիստոնէական եկեղեցիներէն են Մար Թոմա սուրիական, մալանկարա ուղղափառ, կաթոլիկ եւ անգլիական եկեղեցիները  ։ Քաթարի տարածքին կան նաեւ երկու մորմոնական եկեղեցիներ։
Վարչական Բաժանում
2004-էն Քաթար բաժնուած է եօթ ինքնավար տարածքներու՝ 1.Ալ Շամալ 2.Ալ Խոր 3.Ում Սալալ 4.Ալ Տայեան 5.Ալ Ռայեան 6.Տոհա 7.Ալ Ուաքրա
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քաթար Ստորոգութիւն:ՄԱԿ-ի անդամ երկիրներ Ստորոգութիւն:Ասիոյ երկիրներ
Եուսեֆ Խալ
Եուսեֆ Խալ (يوسف الخال, ), սուրիա-լիբանանցի բանաստեղծ, թարգմանիչ եւ լրագրող։
Կեանք եւ գործունէութիւն
Խալ իր նախնական կրթութիւնը ստացած է Թրիփոլիի մէջ: Հետեւած է իմաստասիրական ճիւղին` Պէյրութի ամերիկեան համալսարանին մէջ եւ արժանացած է պսակաւոր արուեստից վկայականին:
Հրատարակած է հինգ քերթողագիրքեր, երկու արձակ գործեր եւ կատարած` թարգմանութիւններ:
Երկերը
Անոր գլխաւոր երկերն են.
Եուսեֆ Խալ հիմնադիրն ու խմբագրապետն է «Շը՛ըր» («Բանաստեղծութիւն») եռամսեայ հանդէսին, եւ ռահվիրան` արաբական արդի բանաստեղծութեան:
Համախմբած է իր շուրջ Լիբանանի եւ արաբական աշխարհի յառաջապահ գրողներն ու մտաւորականները, որոնց հերթական հանդիպումներով հիմը դրած է նորարարական շարժումի : Այս պատճառով Եուսեֆ Խալ իր գործակիցներուն կողմէ կոչուած է «Շը՛ըր» հանդէսի ոգեղէն հայրը», «արաբներուն Էզրա փաունտը» եւ «արաբական արդի բանաստեղծութեան պատրիարքը» :
Լաւագոյն քերթուածները
Իր լաւագոյն քերթուածները կարելի է նկատել․
Գրիգոր Քալֆայեան
Կենսագրութիւն
Հայկական արշաւին, Գրիգոր Քալֆայեան ծնած է Պուրսա, Օսմանեան Կայսրութեան 1873-ին։ Իր հայրը ճարտարապետ էր։ Գրիգոր Քալֆայեան առաւ իր նախակրթական ուսումը Հայկական դպրոց ։ Պատահաբար ան փոխադրուեցաւ Կ. Պոլիս ուր իր ուսումը շարունակեց Հեղինակաւոր Կեդրոնական Ճեմարան։ Քալֆայեան ընդունուած էր Սքոլա Քենդօրում Փարիզ, Ֆրանսա ուր ինք մտածեց հռչակաւոր եղանակի ուսուցիչ եւ երգահան Չարլզ Պօրտզ եւ Վինսդ ՏԻնտի Upon completion of his studies, he lectured on Armenian music in both France and England. ։ Ի վրայ ամբողջութիւնը իր ուսման, ան դասախօսած է Հայկական եղանակի Ֆրանսայի եւ Անգլիոյ մէջ։ 1905-ին, ան հրատարակեց ամսագիր կոչուած Կռունք եւ նպաստել պարբերաթերթը եղարուեստական Հայեր Ֆրանսերէն եւ Հայերէն։ 1907-ին ան ընդունուած է Սոսիէթէ Օթըրզ, Գոմփօզիդորզ եւ Էտիդորզ Եղանակ Փարիզի մէջ։
Եուսեֆ Խալ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Թարգմանիչներ Ստորոգութիւն:Լրագրողներ
Գրիգոր Քալֆայեան
Կենսագրութիւն
Գրիգոր Քալֆայեան հեղինակն է 150 երաժշտական եղանակներ ։ Իր Եղանակները գրեթէ հիմնուած են Կրօնական եւ հայրենասիրական թեմաներ։ Ապրիլ 4, 1911-ին, Քալֆայեան անցկացուեց իր առաջին համերգին որ կը բաղկանար իր երաժշտական գործերը Սքոլա Գանդորում Փարիզ։
Գրիգոր Քալֆայեան փոխադրուեցաւ Ֆրանսայէն եւ հաստատուեցաւ Միացեալ Նահանգներ 1913-ին։ Քալֆայեան եղաւ Մ.Ն. բնակիչ 1922-ին։ Իր տեղացիութիւնը առնելէն վերջ ինք կազմեց Ամերիկեան հայրենասիրական քայլերք, բառերը եղած են Ալիս Սդոն Պլաքուել-էն ։ Քալֆայեան եղաւ երաժշտութեան վարպետը Հայկական եկեղեցիներուն Ուրչեսդեր-ին, Պօսդոն-ին, Լօուել-ին եւ Ֆրեզնօյին մէջ։ Գրեթէ իր յօրինումները հրատարակուած են եւ արձանագրուած են։ Քալֆայեան տուաւ համերգներ Նիու Եորքի, Ֆրեզնօյի, Լոս Անճելոսի եւ Սան Ֆրանսիսքոյի մէջ։
Ան մեռաւ Ֆրեզնօյի մէջ Գալիֆօրնիա, 1949-ին ։
Կարօ Քահքէճեան
Կարօ Քահքէճեան (24 Մարտ 1962, Հալէպ – 26 Յունիս 1993, Փուշքէն եալ բարձունք, Մարտակերտի շրջան, Արցախ) հռչակաւոր էր Հայկական Ռազմականի հրամանատար եւ մասնակից էր Լերնային Ղարապաղին պատերազմին։ Ան հիմնադրող եւ հրամանատարն էր «Խաչակիրներ» կամաւորական ջոկատին, եւ ճանցուած էր իր ծածկանունով 'Ճերմակ Արջը': Քահքէճեան այդ հայերէն մէկն էր որ կամաւորական մասնակցեցաւ կռուելու Արցախի մէջ։
Կենսագրութիւն
1988 Սպիտակի երկրաշարժէն վերջ Քահքէճեան գնաց Հայաստան առաջին անգամ, ուր ան ազդեց միւթիւններ եւ օգնեց շատցնել սփիւռքը։
Զարդնումի վարագրութիւն Ազերպէյճանի մէջ, Քահքէճեան կազմակերպեց «Խաչակիրներ» ջոկատ եւ մասնակցեցաւ Մարտունի, Հադրուդ, Մարտակերտ, Լաչին եւ Քելպաճար պատրազմներուն։ 'Փուշքէն Եալ' պատըրազմի ատեն ինք պատերազմեցաւ իր ջոկատներուն հետ, պահելով բարձրութիւնը մինչեւ հասնիլը Հայկական ուժերուն։ Քահքէճեան զոհուեցաւ 26 Յունիս, 1993 Մարտակերտի մօտ, մարտերին մէջ մօտ Մաղաւուզ գիւղին։ Ան սպանուեցաւ փոքր զենքով, այդպէս կ'ըսուի իր եղբօրմէն՝ Դրօյ Քահքէճեան, որ ան ալ անդամ էր Խաչակիրներուն միութեան։
Կարօ Քահքէճեան թաղուած է Երաբլուր։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:24 Մարտի ծնածներ Ստորոգութիւն:26 Յունիսի մահացածներ Ստորոգութիւն:1962 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1993 մահեր
Հռոմի Ֆորում
Հռոմի ֆորում (Forum Romanum, Foro Romano), ուղղանկիւն հրապարակ Հռոմի կեդրոնը՝ շրջապատուած որոշ նշանաւոր հնադարեան կառավարական շինութիւններու աւերակներով։ Հին քաղաքի բնակիչները այս վայրը սկիզբը կը յիշատակէին որպէս առեւտուրի հրապարակ՝ Forum Magnum կամ պարզապէս Forum:
Անիկա դարեր շարունակ եղած է Հռոմի հասարակական կեանքի՝ Հռոմի յաղթական երթերու եւ ընտրութիւններու, հանրային ելոյթներու, Հռոմի քրէական դատավարութիւններու, կլատիաթորական մրցոյթներու եւ առեւտրային յարաբերութիւններու կեդրոնը։ Այստեղ արձաններն ու յուշարձանները կ'անմահացնէին քաղաքի անուանի մարդիկը։ Հին Հռոմի մէջ անիկա կը համարուէր ամենայայտնի հանդիպման վայրը, ինչպէս նաեւ աշխարհի ողջ պատմութեան ընթացքին : Գտնվելով Փալատինում եւ Կապիթոլիում բլուրներու միջեւ՝ ֆորումը այսօր աւերակ է՝ լի ճարտարապետական բեկորներով եւ անընդմէջ կատարուող հնագիտական պեղումներով, որոնք կը գրաւեն տարեկան աւելի քան 4.5 միլիոն այցելուներու :
Հին քաղաքի ամենահին եւ ամենանշանաւոր կառոյցները կը գտնուէին ֆորումի մօտակայքը։ Հռոմի թագաւորութեան առաջին սրբատեղիներն ու տաճարները կը գտնուէին հարաւարեւելեան հատուածին մէջ։ Ատոնք կը ներառէին հնադարեան նախկին թագաւորական նստավայրը՝ Ռեկիան (ք.ա. 8-րդ դար), եւ Վեստայի տաճարը (ք.ա. 7-րդ դար), ինչպէս նաեւ իր շուրջը գտնուող Վեստալուհիներու տունը, որոնք բոլորը վերակառուցուած են Հռոմէական կայսրութեան հզօրացումէն ետք։
Հիւսիս-արեւմուտքը կը գտնուին այլ հինաւուրց սրբատեղիներ, ինչպիսիք են Ումպիլիկուս Ուրպիսը (Umbilicus Urbis)` Հռոմի պորտը, եւ Վուլկանալը (Vulcanal)՝ Վուլկան աստուծոյ սրբատեղին, որ կառուցուած է Հռոմի հանրապետութեան նախկին կոմիցիումի մէջ (հաւաքատեղի, Comitium)։ Այստեղ է ձեւաւորուած Հռոմի սենատը, ինչպէս նաեւ հանրապետական կառավարութիւնը։ Այս տարածքին աստիճանաբար յայտնուած են սենատը, կառավարական գրասենեակներ, տրիբունալներ, տաճարներ, յուշարձաններ եւ արձաններ։
Ժամանակի ընթացքին հնադարեան կոմիցիումը փոխարինուեցաւ յարակից աւելի մեծ ֆորումով եւ դատական գործընթացները տեղափոխուեցան նորակառոյց Էմիլիայի պազիլիք (179)։ 130 տարի ետք Յուլիոս Կեսարը կառուցեց Յուլիայի պազիլիքը, ինչպէս նաեւ Քուրիա Յուլիան, որոնք կ'ընդգրկէին դատական մարմիններն ու սենատը։ Այս նոր ֆորումը այն ժամանակ կը ծառայէր որպէս վերակենդանացած քաղաքի հրապարակ, ուր աւելի մեծ թիւով հռոմէացիներ կարող էին հաւաքուիլ ինչպէս առեւտրային եւ քաղաքական, այնպէս ալ դատական եւ կրօնական գործերով։
Նկարագրութիւն
Ի տարբերութիւն Հռոմի աւելի ուշ շրջանի կայսերական հրապարակներու, որոնք կառուցուած են հին յունական քաղաքային հրապարակներու ձեւով, Հռոմի ֆորումը զարգացած է աստիճանաբար եւ մաս առ մաս՝ երկար դարերու ընթացքին : Չնայած անոր, որ Սուլլան, Յուլիոս Կեսարը, Օգոստոսն ու այլք փորձած են կարգուկանոն հաստատել այդտեղ, անոնց ատիկա որոշ չափով յաջողած է։ Արդէն կայսերական շրջանին մեծ հասարական կառոյցները, որոնք կուտակուած էին կեդրոնական հրապարակին վրայ, նուազեցուց էին բացօթեայ տարածքը 50 մեթրով՝ հասցնելով 150 մեթրի, իսկ որոշ տուեալներով՝ 75 մեթրով՝ հասցնելով 200 մեթրի։ Ֆորումի երկարութիւնը կը ձգուէր հիւսիս-արեւմուտքէն հարաւ-արեւելք եւ կը տարածուէր Կապիտթլիում բլուրէն մինչեւ Վելիում բլուր։ Ֆորումի կայսերական շրջանի պազիլիքները՝ Էմիլիայի պազիլիքը հիւսիսը ըպ Յուլիայի պազիլիքը հարաւը, կ'եզրագծէին անոր երկարութիւնը ու կ'ապահովէին վերջնական տեսքը։ Զուտ ֆորումը կ'ընդգրկէր հրապարակը, զայն շրջապատող շինութիւններն ու երբեմն նաեւ յաւելեալ տարածք (Forum Adjectum), որ կը ձգուի մինչեւ Տիտոսի յաղթակամար :
Սկիզբը ֆորումի տարածքին ճահճային լիճ էր, ուր կճ լեցուէին մօտակայ բլուրներէն հոսող ջուրերը։ Անիկա ցամաքեցուած է Մեծ կոյուղիի (Cloaca Maxima) միջոցով Տարքուինիոս Աւագի կողմէ։ Տիպեր գետի վարարումներէն յառաջացած նստուածքի եւ մօտակայ բլուրներու քայքայման արդիւնքի ֆորումի գետինը դարերու ընթացքին անընդհատ բարձրացած է։ Սալայատակներու մնացորդներու պեղումները ցոյց կու տան, որ մօտակայ բլուրներու քայքայման արդիւնքով յառաջացած նստուածքը արդէն կը բարձրացնար մակարդակը հանրապետութեան վաղ շրջանին :
Քանի որ կառոյցներու շրջակայ տարածքը կը բարձրանար, բնակիչները պարզապէս ճանապարհները կը սալարկէին մնացորդներու վրայ, քանի որ ատոնք չափազանց շատ էին հեռացնելու համար։ Ֆորումի վերջին տրաւերտինէ սալայատակը, որ դեռ տեսանելի է, կառուցուած է թերեւս Օգոստոս կայսեր օրերուն։ 19-րդ դարի պեղումները բացայայտած են մէկը միւսի վրայ կառուցուած շերտեր։ Պեղումներու ամենախոր շերտը ծովի մակարդակէն բարձր էր ընդամէնը 3.60 մեթր։ Հնագիտական գտածոները ցոյց կու տան, որ այդ մակարդակի վրայ եղած է մարդկային գործունէութիւն՝ յայտնաբերելով կարբոնացուած փայտ։
Ե՛ւ հանրապետութեան, ե՛ւ կայսերական շրջանին ֆորումի ամենակարեւոր գործառոյթը կը կայանար անոր մէջ, որ անիկա կը ծառայէր որպէս ռազմական շքերթներու (Հռոմի տրիումֆներու), տօնակատարութուններու կիզակետային վայր։ Յաղթած հրամատատարները քաղաք կը մտնէին արեւմտեան Յաղթանակի դարպասով (Porta Triumphalis) եւ յաղթական պտոյտ կը կատարէին Փալատինում բլուրի շուրջ, այնուհետեւ Վելիում բլուրէն Վիա Սաքրայով կը հասնէին ֆորում։ Այստեղէն անոնք կը բարձրանային Յուպիտեր Օպտիմուս Մաքսիմուսի տաճար՝ Կապիթոլիումի գագաթին։ Այնուհետեւ կը վերադառնային ֆորում՝ հանրութեան համար ճոխ խնճոյքներ կազմակերպելու համար։
Հռոմի Թագաւորութիւն
Ֆորումի սկզբնական ցածադիր, խոտով ծածկուած ջրատարածքները ցամաքեցուած են ք.ա. 7-րդ դարուն Մեծ կոյուղիի կառուցմամբ, քանի որ աւելի մեծ թիւով մարդիկ սկսան բնակիլ 2 բլուրներուն միջեւ:
Ըստ աւանդոյթի՝ ֆորումի ստեղծումը պայմանաւորուած է Փալատինի մէջ բլուրի վրայ իշխող Հռոմուլոսի՝ Հռոմի առաջին թագաւորի, եւ իր մրցակիցի՝ Կապիթոլիի բլուրի տիրակալ Տիտուս Տատիոսի հաշտութեամբ։ Պայքարէն ետք հաշտութիւնը ձեռք բերուած է սապինուհիներու աղօթքներու շնորհիւ: Գտնուելով 2 բլուրներուն միջեւ՝ անիկա 2 կողմերու հանդիպման վայրը կը հանդիսանար։ Այդտեղ՝ Վուլկանալի մօտ, ըստ պատմութեան, 2 կողմերը վար դրած են իրենց զէնքերը եւ հաշտութիւն կնքած են։
Ֆորումը կը գտնուէր սապինուհիներու ամրոցի պարիսպներէն դուրս, իսկ մուտքը Սաթուրնի դարպասէն էր։ Այդ պարիսպները հիմնականօրէն փլուզուած են երկու բլուրներու միացումէն։ Սկիզբը ֆորումը կը հանդիսանար կոմիցիումին յարակից բացօթեայ շուկայ, բայց հետագային քաղաքական ելոյթները, քաղաքացիական դատավարութիւնները եւ այլ հասարակական միջոցառումներ սկսան աւելի շատ տարածուիլ ֆորումին մէջ, ուստի աճող բնակչութեան կարիքները հոգալու համար տարբեր հրապարակներ ստեղծուեցան ամբողջ քաղաքին մէջ։
Վարկածներէն մէկուն համաձայն՝ Հռոմի երկրորդ թագաւորը՝ Նումա Փոմպիլիոսն (իշխած է ք.ա. 715–673 թուականներուն) հիմք դրած է Վեստայի պաշտամունքին՝ կառուցելով Վեստալուհիներու տունը եւ Վեստայի տաճարը, ինչպէս նաեւ Ռեկիան՝ քաղաքի առաջին թագաւորական պալատը։ Աւելի ուշ Տուլլոս Հոստիլիոսը (իշխած է ք.ա. 673–642 թուականներուն) կոմիցիումը տեղափոխեց հին Էտրուսկեան տաճար, ուր կը հաւաքուէր սենատը։ Ան նաեւ վերակառուցեց տաճարը՝ անուանելով Կուրիա Հոստիլիոս, որ աւելի մօտ էր հին էտրուսկեան տնակին, ուր սկզբնական շրջանին կը հաւաքուէր սենատը։
Հռոմի Հանրապետութիւն
Հանրապետութեան շրջանին կոմիցիումը թերեւս կը շարունակէր կեդրոնական տեղ զբաղեցնել քաղաքի դատական եւ քաղաքական կեանքին մէջ։ Ինչեւէ, աւելի մեծ հաւաքատեղի ստեղծելու համար սենատը սկսաւ ընդարձակել կոմիցիումի եւ Վեստայի տաճարի միջեւ ինկած բացօթեայ տարածքը՝ գնելով եւ քանդելով մօտակայ առանձնատները։ Որոշ հիւպատոսներու կառուցապատման նախագիծերը կ'իրականացուէին կոմիցիումի եւ մօտակայ կեդրոնական հրապարակի վրայ, որ կը վերածուէր ֆորումի։
Ֆորումի առաջին տաճարները, որոնց կառուցման տարեթիւրը յայտնի են, յառաջացած են ք.ա. 5-րդ դարուն։ Ատոնք են՝ Սաթուրնի տաճարը (Ք.ա. 497) եւ Կաստորի եւ Պոլուքսի տաճարը (ք.ա. 484)։ Քոնքորտի տաճարը կառուցուած է յաջորդ դարուն զինուորական եւ քաղաքական գործիչ Մարքոս Ֆուրիոս Կամիլլոսի կողմէ։ Տրիբուն Կայոս Լիցինիոսն առաջինն էր, որ ընդհարուեցաւ էլիտայի հետ ֆորումի պատճառով։ Այդ քայլը կրկնուեցաւ 2 դար ետք Կայոս Գրակիոսի կողմէ։
Առաջին պազիլիքները կառուցուած են ֆորումին մէջ ք.ա. 184-ին Կատոն Աւագի (Մարքոս Պորկիոս Կատոն) կողմէն։ Ֆուլուիայի պազիլիքը կառուցուած է ֆորումի հրապարակի հիւսիսային հատուածին մէջ ք.ա. 179-ին (անիկա վերակառուցուած եւ վերանուանուած է մի քանի անգամ՝ Ֆուլուիայի եւ Էմիլիայի պազիլիք, Փաուլիի պազիլիք, Էմիլիայի պազիլիք)։ 9 տարի ետք Սեմպրոնիոսի պազիլիքը կառուցուեցաւ հարաւային մասին մէջ։
Շատ սովորութիւններ՝ կարեւոր հաւաքներ, ազնուականներու յուղարկաւորութիւններ ու խաղեր, աստիճանաբար կոմիցիումէն տեղափոխուեցան ֆորում։ Յատկապէս նշանակալի էր այսպէս կոչուած ազգային ժողովի (comitia tributa) տեղափոխումը, որ ք.ա. 145-ին կը հանդիսանար քաղաքական կարեւոր գործօն։ Ք.ա. 133-ին կարեւոր ու աննախադէպ քաղաքական իրադարձութիւններ տեղի ունեցան ֆորումին մէջ, երբ խումբ մեջ սենատորներ այնտեղ սպաննեցին տրիբուն Տիպերիոս Գրակիոսին։
Ք.ա. 80-ական թուականներուն Սուլլայի բռնապետութեան օրերուն հսկայական աշխատանք տարուած է ֆորումին մէջ, հրապարակի մակարդակը բարձրացած է գրեթէ մէկ մեթրով եւ դրուած են մարմարէ սալաքարեր։
Ք.ա. 78-ին Կապիթոլին բլուրի վրայ՝ ֆորումի եզրին, այդ տարուան հիւպատոսներուն՝ Մարքոս Լեպիտոս Էմիլիոսի եւ Քուինտոս Կատուլոսի հրամանով կը կառուցուի վիթխարի Տապուլարիումը: Ք.ա. 63-ին Ցիցերոնը իր յայտնի ելոյթի միջոցով ֆորումի Քոնքորտի տաճարին մէջ, կը դատապարտէ դաւադիր Կատիլինայի համակիրներուն։ Դատավճիռէն ետք անոնց կը տանին Թուլիանում (Tullianum)՝ մօտակայ բանտ, ուր անոնք պէտք է կրէին իրենց մահապատիժը։
Ժամանակի ընթացքին կոմիցիումին փոխարինեց Կուրիան։ Հին հեղինակներուն մօտ այլեւս չէին հանդիպեր կոմիցիումն ու ֆորումը կապող գրուածքներ։ 200-ին՝ Սեպտիմիոս Սեւերոսի իշխանութեան օրերուն, ֆորումի մէջ տեղի ունեցան երկու թատերական դէպքեր, որոնցմէ ամենայայտնին Մարկոս Անթոնիոսի մահախօսականն էր կիսակառոյց ամպիոնէն՝ Ռոստրայէն, Յուլիոս Կեսարի յուղարկաւորման ժամանակ եւ միւսը Կեսարի մարմինի հանրային հրկիզումն էր Ռոստրայի մօտակայքը, ուր անոր զարմիկ Օկտաւիանոսը Կեսարի մահէն ետք կառուցեց Կեսարի տաճարը։ Գրեթէ 2 տարի ետք Մարկոս Անթոնիոսը Ռոստրայի վատ համբաւին աւելցուց եւս մէկը՝ հանրութեան ցուցադրելով իր թշնամի Ցիցերոնի կտրուած գլուխն ու աջ ձեռքը։
Հռոմէական Կայսրութիւն
Յուլիոս Կեսարի մահէն եւ ատոր յաջորդող քաղաքացիական պատերազմներէն ետք Օգոստոսը աւարտեց իր մօրեղբօր սկսած գործը՝ ֆորումին տալով իր վերջնական տեսքը։ Ատիկա կը ներառէր հրապարակի հարաւ-արեւելեան վերջնամասը, ուր ան ք.ա. 29-ին կառուցեց Կեսարի տաճարը եւ Օգոստոսի Յաղթակամարը: Ֆորումին մէջ իրականացած է նաեւ կայսրերէն մէկուն սպաննութիւնը։ 69-ին Կալբան դուրս եկած էր իր պալատվն՝ ապստամբներուն հանդիպելու, բայց այնքան թոյլ էր, որ ստիպուած էին զայն տանիլ պատգարակով։ Ֆորումին անոր անմիջապէս դիմաւորեցին իր հակառակորդ Օթոնի զինուորները եւ սպաննեցին անոր։
Կայսրութեան սկզբնական շրջանին տնտեսական եւ դատական գործունէութիւնը ֆորումէն տեղափոխուեցաւ հիւսիս։ Տրայանոսի ֆորումի կառուցումէն ետք (110) այդ գործերը կը կատարուէին Ուլպիայի պազիլիքին մէջ։
Սեպտիմիոս Սեւերոսի յաղթակամարի սպիտակ մարմարը աւելցուած է ֆորումի հիւսիս-արեւմտեան վերջնամասին մէջ՝ Կապիթոլիում բլուրի ստորոտին՝ նախկին կոմիցիումի մօտ։ Անիկա կառուցուած է 203-ին՝ ի պատիւ Սեպտիմիոս Սեւերոս կայսեր եւ իր 2 որդիներու՝ հռոմ-պարթեւական պատերազմներուն տարած յաղթանակի եւ այժմ ֆորումի ամենատեսանելի յուշարձանն է։ Դիոկղետիանոս կայսրը (իշխած է 284-305 թուականներուն) Հռոմի քաղաքային ենթակառուցուածքներու մեծագոյն կառուցողներէն վերջինն էր եւ ան ֆորումը նոյնպէս կ'ընդգրկէր իր նախագիծերուն մէջ։ Մինչեւ իր իշխանութեան գալը ֆորումին մէջ հիմնականօրէն կը հանդիպէին պատուոյ յուշարձաններ։ Ան վերակառուցեց եւ վերակազմաւորեց զայն՝ վերանորոգելով Սաթուրնի եւ Վեստայի տաճարները եւ Կուրիան։ Վերջինս վառած էր, իսկ Դիոկղետիանոսի տարբերակը մինչեւ այսօր կարելի է տեսնել։
Կոնստանդինոս Ա.-ի իշխանութեան օրերուն՝ 312-ին, աւարտեցաւ Մաքսենտիոսի պազիլիքի շինարարութիւնը։ Անիկա կը պահպանէր ֆորումի քաղաքական նշանակութիւնը մինչեւ Արեւմտեան հռոմէական կայսրութեան անկումը 2 դար ետք։
Միջին Դարեր
8-րդ դարու անանուն ճանապարհորդներէն մէկը արձանագրած է, որ այդ ժամանակ ֆորումը արդէն կը մասնատուէր։ Չնայած միջին դարերուն թերեւս ֆորումի մասին յիշատակումներ կային՝ անոր յուշարձանները հիմնականօրէն անտեսանելի էին եւ այդ տեղանքը աւելի յայտնի էր որպէս Campo Vaccino կամ արօտավայր, որ կը գտնուէր Կապիթոլիում բլուրի եւ Կոլիզէումի միջեւ:
8-րդ դարէն ետք ֆորումի կառոյցները ապամոնտաժուեցան, վերադասաւորուեցան եւ սկսան օգտագործուիլ ֆէօտալական աշտարակներ եւ ամրոցներ կառուցելու համար։ 13-րդ դարուն այս վերակառուցուած շինութիւնները քանդուեցան եւ ֆորումի տարածքը դարձաւ աղբանոց։ Ապամոնտաժուած միջնադարեան շինութիւններն ու անտիկ կառոյցները նպաստեցին գետնի մակարդակի բարձրացմանը։
Պեղումներ Եւ Պահպանութիւն
15-րդ դարավերջի նկարիչները կը նկարէին ֆորումի աւերակները, հնութիւններ հաւաքողները 16-րդ դարուն արձանագրութիւններն կը պատճենէին, իսկ մանրազնին պեղումները սկսած են 18-րդ դարուն։
1803-ին Քառլօ Ֆէան եւեւայլ հնաբաններ սկսան պեղումներ իրականացնել Սեպտիմիոս Սեւերոսի յաղթակամարը աղբէն մաքրելու նպատակով, սակայն ամբողջական պեղումներ իրականացուեցան միայն 20-րդ դարի վերջին։