cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Թշուառները
Ժապաւէնին պատրաստութեան ընթացքին «Հաֆինկթըն Փոսթ» զայն արդէն հռչակած էր «բոլոր ժամանակներու ամէնէն տպաւորիչ արտադրութիւններէն մէկը»: Շարժապատկերի աստղեր` Հիւկ Ճեքմեն, Էն Հաթըրուէյ, Ռասըլ Քրոու, Ամանտա Սէյֆրիտ, Հելենա Պոնամ Քարթըր, Սաշա Պարըն Քոհեն, երգած են նկարահանումի գործիքներուն դիմաց, որ կը ծանուցուի իբրեւ «յանդուգն» քայլ մը, որուն արդիւնքն է իրական եւ անմշակ կատարաղոթիւն մը, ինչպէս գրած է «Տի Ինտիփենտընթ», եւ աւելցնելով, թէ ժապաւէնը «Պատմութեան պիտի անցնի` երաժշտախառն պատմութիւն մը շարժապատկերի պաստառին վրայ պատմելուիր ձեւին համար»:
27 տարի շարունակ աշխարհի տարբեր երկիրներուն մէջ բազմաթիւ լեզունելով ներկայացուած այս թատերախաղը ներգրաւած է միլիոնաւոր հանդիսատեսներ: կ’ակնկալուի, որ անոր ժապաւէնը ստեղծէ «Լէ Միզերապլ»-ի երկրպագուներու նոր սերունդ մը:
«Թշուառներ» վէպը հայերէնի թարգմանած է նաեւ Վահէ Միքայէլեան, հրատարակուած՝ 1987 թուականին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Վէպեր
Պասքէթպոլ
Գնդակը
Խաղի համար օգտագործուող գնդակի շրջագիծը 75-78 սմ է, իսկ զանգուածը՝600-650 կրամ: Անիկա աւելի մեծ ու աւելի ծանր է, քան վոլիպոլի եւ ֆութպոլի գնդակները։
Խաղին Կանոնները
Խումբերէն իւրաքանչյիրը բացի մեկնարկային 5 խաղացողներէն ունի նաեւ պահեստայիններ, որոնց մարզիչները կրնան խաղահրապարակ մտցնել ցանկացած ժամանակ՝ առանց սահմանափակումներու։ Պասքէթպոլի խաղը բաղկացած է 2 խաղակէսէ, որոնցմէ իւրաքանչիւրն ալ՝ 2 քառորդէ։ Մէկ քառորդը կը տեւէ 10-12 վայրկեան, օրինակ Միացեալ Նահանգներու մէջ՝ Պասքէթպոլի Ազգային Կազմակերպութեան մէջ կը խաղան չորս 12 վայրկեաննոց քառորդներ, իսկ Եւրոպայի և աշխարհի միւս բոլոր երկիրներուն մէջ չորս 10 վայրկեաննոց քառորդներ։ Եթէ գնդակը զամբիւղ կը նետուի խաղային իրադրութենէն, ապա խումբը կը շահո 2 կէտ, վեցմեթրանոց գիծէն դուրս կատարուած նետումէն՝ 3 կէտ, իսկ տուգանային նետումէն՝ 1 կէտ։ Եթէ պասքէթպոլիստը ունի բաւականին բարձր հասակ եւ աթլեթիզմ, ապա ան կրնայ մխրճել օղակի մէջ, որ կը կոչուի տանք:
Լիկաներ
Աշխարհի տարածքին այսօր կան բազմաթիւ պասքէթպոլային լիկաներ։ Այնուամենայնիւ, ամէնէն նշանաւոր խաղացոշներով հարուստ լիկան կը համարուի Հիւսիսային Ամերիկայի մարզական առաջնութիւններու մեծ քառեակի ն մաս կազմող կողովագնդակի Ազգային Կազմակերպութիւնը (National Basketball Association, NBA)։
Հայաստանի մէջ կը գործէ Հայաստանի Պասքէթպոլի Ֆետերասիոնը, որ ՖԻՊԱ Եւրոպայի անդամ է։
Առողջապահութիւն
Պասքէթպոլը կը զարգացնէ եւ կ'ամրապնդէ յենաշարժողական ապարատը, կը բարձրացնէ շնչառական եւ սրտանոթային համակարգերու գործնական կարելիութիւնները, կը բարելաւէ տեսողական, շարժողական, անդաստակային վերլուծիչներու աշխատանքը, շարժումներու համաձայնեցումը, կը մեծցնէ ընդհանուր ֆիզիքական դիմացկունութիւնը, իսկ առանձնայատկութիւններու շնորհիւ անիկա մատչելի է երիտասարդներու (սովորաբար մինչեւ 36-38 տարեկան) համար։
Խաղի տարրերը կարելի է սորվեցնել 10-12 տարեկաններուն, իսկ յատուկ մարզումները կը սկսին 12-14 տարեկաններուն։ Ըստ տարիքային խումբերու (երեխաներ, պատանիներ եւ աղջիկներ), իբրեւ կանոն, մրցումներու մասնակցիլ կ'արտօնուի մշտական մարզումներէ 1-1,5 տարի ետք։ Ցած դպրոցական տարիքի երեխաներու եւ պատանիներու պարապմունքներու ընթացքին կը սահմանափակուին խաղի տեւողութիւնը, խաղահրապարակի չափերը, զամբիւղի բարձրութիւնը, գնդակի քաշը, կը կանոնակարգուի մրցումներու քանակը։
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:Խմբային մարզաձեւեր Ստորոգութիւն:Գնդակով խաղեր (արւմտ.) Ստորոգութիւն:Պասքէթպոլ
Ակնայ լիճ
Ակնայ լիճ, հրաբխային ծագում ունեցող լիճ Հայաստանի մէջ։ Կը գտնուի Գեղամայ լեռներու մերձգագաթային սարաւանդին վրայ։ Բարձրութիւնը ծովու մակերեւոյթէն՝ 3030 մ. է լիճին մակերեսը՝ 0.5 քկմ: Լիճը կը սնանի ձիւնհալքի եւ աղբիւրներու  ջուրերով։ Նշանաւոր է երիտասարդհրաբխային կոներով եւ ալբեան հրաշագեղ մարգագետիններով։ Անոր ջուրըպարզ է, անուշահամ։ Լիճին հայելիին մէջ կ'արտացոլան շրջակ այ լեռները եւերկինքի կապոյտը։ Ակնայ լիճէն սկսող խողովակաշար առուներու ցանցը կը ջրարբիացնէընդարձակ արօտավայրեր ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի լիճեր
Պատմիչ Սամուէլ Յ. Քէնտիկեան
'''Պատմիչ Սամուէլ Յ. Քէնտիկեան''' (1867, Արաբկիր,Հայաստան - 1915, Գօնիա, Թիւրքիա (Գօնիայի բանտը)
Կենսագրութիւն
Պատմիչ Սամուէլ Յ. Քէնտիկեան ծնած է Արաբկիր, 1867թ., Այնթապի կեդրոնական Թուրքիո գոլէճէն 1886 ին ընթացաւարտ՝ կը դառնայ ծննդավայր, ուր տարի մը ուսուցչութիւն ընելէ ետք՝ յաջորդաբար կը պաշտօնավարէ Ռոտոսթօ եւ Տարտանէլ (ուր քարոզիչ,նաեւ Անգլիոյ Հիւպատոսարանի թարգման), յետոյ կը մեկնի Իզմիր, իբր դասատու Ամերիկեան Վարժարանի պաշտօն զոր 18 տարի կը վարէ՝ մինչեւ իր աքսորումը հակարակ անոր որ կուսակցութեան մը չէր պատկաներ, նահատակուած է 1915 ին Գօնիայի բանտ ը:
Վէպ
Վէպ, գրական ժանր, էպիքական արձակ ստեղծագործութիւն։
Վէպի սահմանումը
Վէպի մասին «Հայ վէպի պատմութիւն» գիրքի ծանօթագրութեան մէջ գրուած է. «Վէպը արուեստի ինտելեկտուալացման ամենաբարձր աստիճանն է»։ Ժանրի միջազգային ռոման անուանումը կը վերագրուի 11 - 12-րդ դարերուն եւրոպական միջավայրի բոլոր այն ստեղծագործութիւններուն, որոնք գրուած են ռոմաներէն լեզուով՝ ի հակադրութիւն լատինական գրականութեան։ Վէպը «էպիքական ստեղծագործութիւն է, որուն մէջ պատումը կեդրոնացուած է առանձին անհատի ճակատագիրին վրայ, անոր բնաւորութեան եւ ինքնագիտակցութեան ձեւաւորման եւ զարգացման վրայ»։ Սակայն հանրագիտարանային այս ձեւակերպումը երեւոյթի արտաքին կողմն է միայն։
«Հեկել»ը գեղարուեստի պատմութիւնը բաժնած է երկու ձեւի՝ դասական (անթիք) եւ ռոմանթիք։ Ամբողջ միջնադարեան արուեստը յատկացուցած է ռոմանթիքական ձեւին։ Վէպը վերագրելով արուեստի ռոմանթիքական ոճին՝ այն անուանած է «պուրժուական էպոպիա»։ Համեմատելով էպոսն ու վէպը Հեկելը գրած է. «...կը փոխուի նորագոյն վէպերուն մէջ գործող հերոսներու ասպետականութիւնը։ Որպէս անհատներ, օժտուած իրենց անձնական նպատակներով՝ սիրով, պատուով, բարեգործութեամբ կամ աշխարհի բարեկարգման իտիալով, անոնք կը հակադրուին տիրող կարգերուն ու իրականութեան արձակման, զոր ամենուրէք դժուարութիւններ կը դնէ անոնց ճանապարհին»։
Ըստ Պելինսքիի՝ «մեր ժամանակի էպոսը վէպն է», որ իր մէջ կը կրէ էպոսի բոլոր յատկանիշները, միայն այն տարբերութեամբ, որ վէպին մէջ չկան աստուածներ ու կեանքի առասպելական չափեր, այլ սովորական կեանքն է, քանզի նորագոյն արուեստի համար մասնաւոր մարդու ճակատագիրը էական է։ «Վէպը,-կը գրէ Պելինսքին,- ծագած է քրիստոնէական ժողովուրդներու նորագոյն քաղաքակրթութենէն՝ մարդկութեան պատմութեան այն դարաշրջանին, երբ բոլոր քաղաքացիական, հասարակական, ընտանեկան եւ առհասարակ մարդկային յարաբերութիւնները դարձած էին բազմաբարդ ու տրամաթիքական, կեանքը տարածուած էր անսահման տարրերի խորութեամբ ու լայնքով։ Բացի հետաքրքրաշարժութենէն եւ բովանդակային հարստութենէն, վէպը ոչինչով նուազ է էպիքական բանաստեղծութիւններէն՝ նաեւ որպէս գեղարուեստական ստեղծագործութիւն»։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Գրական սեռեր Ստորոգութիւն:Էպիքական սեռի ժանրեր
Լեզուաբանութիւն
Լեզուաբանութիւն, գիտութիւն, որուն ուսումնասիրութեան առարկան լեզուն է , լեզուի կառուցուածքը, բովանդակութիւնը եւ լեզուն՝ համատեսքի մէջ : Լեզուի ուսումնասիրութեան ոլորտին մէջ կատարուած առաջին քայլերը իրականացուած են դեռ Ք.Ա. 4-րդ դարուն, երբ հնդիկ քերականագէտ Պանինին իր «Ատադհյայի» («Astādhyāyl» – «Ութնամատեան») աշխատանքին մէջ նկարագրեց սանսքրիտ լեզուն  :
Լեզուաբանները սովորաբար կը վերլուծեն մարդկային լեզուն՝ ուսումնասիրելով արտասանութեան եւ նշանակութեան միջեւ կապը : Հնչիւնաբանութիւնը կ՛ուսումնասիրէ խօսքի եւ լեզուի հնչիւնները եւ անոնց ձայնային եւ արտասանական հատկութիւնները: Լեզուի բովանդակութեան ուսումնասիրութիւնը միւս կողմէն կը զբաղի այն հարցով, թէ ինչպէս լեզուները կը կանոնագրուին առարկաներու, յատկութիւններու եւ աշխարհի այլ երեւոյթներու միջեւ եղած յարաբերութիւնները՝ իմաստ հաղորդելու, վերլուծելու եւ տալու, ինչպէս նաեւ երկիմաստութիւնը գտնելու եւ վերացնելու համար : Մինչդեռ իմաստաբանութեան ուսումնասիրութիւնը կը զբաղի ճշմարիտ հետեւութիւններով, գործաբանութիւնը կը զբաղի այն հարցով, թէ ինչպէս իրավիճակային համատեքստը կ՛ազդէ իմաստի վրայ :
Քերականութիւնը կանոններու համակարգ է, որ կը կառավարէ տուեալ լեզուի մէջ արտայայտութիւններու գործածութիւնը: Այս կաննոները կը վերաբերին ինչպէս արտասանութեան, այնպէս ալ նշանակութեան, եւ բաղադրիչ կազմող կանոններու ենթահամակարգներ կ՛ընդգրկեն, որոնք կը վերաբերին հնչիւնաբանութեան (հնչիւնային համակարգերու կազմակերպումը), ձեւաբանութեան (բառերու կազմութիւնը եւ կառուցուածքը) եւ շարահիւսութեան (բառակապակցութիւններու եւ նախադասութիւններու կազմութիւնը) : Ժամանակակից տեսութիւնները, որոնք կը զբաղին քերականութեան սկզբունքներով, կը գործեն Նոամ Ճոմսկիի սերող լեզուաբանութեան շրջանակներուն մէջ :
Խօսքի ուսումնասիրութեամբ (որ մշակութային խօսակցութեան եւ բարբառներուն մէջ կը դրսեւորուի) կը զբաղի հանրալեզուաբանութիւնը, որ կ՛ուսումնասիրէ որեւէ լեզուական համայնքի ներսը գտնուող լեզուաբանական հայեցակէտերու բարդ համակարգերը: Այս մէկը նաեւ կ՛ուսումնասիրէ յօդուածներու եւ զրոյցներու կառուցուածքը: Այս մէկը կ՛ըլլայ լեզուաբանական տուեալներու հաւաքագրման կամ ալ նիւթերու լեզուաբանութեան միջոցով, որ կը վերցնէ բնական միջավայրին մէջ լսուած խօսքը եւ կ՛ուսումնասիրէ քերականական եւ այլ յատկութիւններու տարբերակները :
Ոճաբանութիւնը նաեւ կը զբաղի լեզուական տարբեր համայնքներու գրաւոր կամ բանաւոր ճառախօսութեան ուսումնասիրութեամբ, տարբեր ժանրերու, ինչպէս նաեւ զանգուածային լրատուամիջոցներու խմբագրական կամ պատմողական ձեւաչափերու ուսումնասիրութեամբ : 1960 – ականներուն Ժաք Տերիտան եւս տարբերութիւն դրաւ բանաւոր եւ գրաւոր խօսքի միջեւ՝ առաջարկելով, որ գրաւոր խօսքը ինքնին ուսումնասիրուի որպէս հաղորդակցութեան լեզուաբանական միջոց : Հնագրութիւնը հետեւաբար գիտաճիւղ է, որ կ՛ուսումնասիրէ գիրերու (որպէս նշաններ) զարգացումը լեզուին մէջ : Լեզուի ձեւական ուսումնասիրութիւնը նաեւ հասած է այնպիսի ոլորտներու զարգացմանը, որոնցմէ են՝ հոգելեզուաբանութիւնը, որ կ՛ուսումնասիրէ լեզուի գործառոյթներն ու արտայայտումը միտքին մէջ, նեարդալեզուաբանութիւնը, որ կ՛ուսումնասիրէ ուղեղին մէջ կատարուող լեզուական գործընթացները, կենսալեզուաբանութիւնը, որ կ՛ուսումնասիրէ լեզուի կենսաբանական զարգացումը եւ լեզուի ձեռքբերումը, որ կ՛ուսումնասիրէ, թէ ինչպէս երեխաները եւ մեծահասակները կ՛իմանան լեզուական գիտելիքներ:
Լեզուաբանութիււնը նաեւ կ՛ըզաբղի լեզուի վրայ ազդող հասարակական, պատմական եւ քաղաքական այն գործոններու ուսումնասիրութեամբ, որոնք լեզուաբանական եւ լեզուական համատեքստը կը սահմանեն : Պատմական եւ զարգացումային լեզուաբանութեան ենթաճիւղերը շեշտը կը դնեն նաեւ այն բանին վրայ, թէ ինչպէս լեզուները կը զարգանան եւ կը փոխուին ժամանակի ընթացքին:
Փաստագրական լեզուաբանութիւնը կը միաւորուի մարդաբանական հետազօտութիւնը լեզուաբանականի հետ՝ նկարագրելու համար լեզուներն ու անոնց քերականութիւնը: Բառարանագրութիւնը կը զբաղի այն բառերու գրանցմամբ, որոնք կը կազմեն լեզուի բառապաշարը: Լեզուի բառապաշարը կազմող բառերը կ՛արձանագրուին բառարաններուն մէջ։ Համակարգչային լեզուաբանութիւնը կը զբաղի բնական լեզուի կաղապարելով: Թարգմանութեան ընթացքին կ՛օգտագործուին լեզուագիրներու ունեցած յատուկ գիտելիքները, ինչպէս նաեւ լեզուական կրթութիւնը՝ օտար լեզուի ուսուցումը: Մասնագէտները կ՛աշխատին կառավարութեան հետ՝ կրթութեան ոլորտին մէջ նոր նախագիծեր իրականացնելու համար, որոնք հիմնուած են լեզուաբանական հետազօտութիւններու վրայ:
Լեզուաբանութեան հետ կ՛առնչուին նաաեւ նշանագիտութիւնը եւգրաքննադատութիւնը, թարգմանութիւնը:
Եզրոյթ
Մինչեւ 20-րդ դարը բանասիրութիւն բառը, որ ստեղծուած էր 1716-ին, հիմնականին մէջ կը վերաբերէր լեզուի գիտութեան, որ այն ժամանակ թերեւս միայն պատմական բնոյթ կը կրէր: Երբ Ֆերտինանտ տը Սոսիւրը սկսաւ պնդել, որ լեզուն պէտք է նաեւ լեզուի համաժամանակեայ ուսումնասիրութիւն ըլլայ, բանասիրութիւն բառը սկսաւ վերաբերիլ միայն լեզուի քերականութեան, պատմութեան եւ ոճական հնարքներու ուսումնասիրութեան:
Չնայած «լեզուաբան» բառը որպէս «լեզուն ուսումնասիրող անձ» ստեղծուած է 1641-ին, «լեզուաբանութիւն» բառը առաջին անգամ օգտագործուած է 1847-ին: Այդ ժամանակէն ի վեր լեզուաբանութիւն բառը կ՛օգտագործուի «լեզուի գիտութիւն» նշանակութեամբ:
Շեղումներ եւ ընդհանրութիւններ
Չնայած լեզուաբանական որոշ տեսութիւններ կը կեդրոնանան լեզուին մէջ առկայ տարբեր շեղումներու վրայ, որոնք կ՛առաջանան հասարակութեան տարբեր խումբերուն մէջ, միւս տեսութիւնները շեշտը կը դնեն մարդկային բոլոր լեզուներուն բնորոշ ընդհանուր հատկանիշներու վրայ։ Շեղումներու տեսութիւնը հետեւաբար յայտնի լեզուներ կը մշակէ, օրինակ անգլերէնի եւ ֆրանսերէնի, տարբեր գործածութիւնները ամբողջ աշխարհին մէջ, ինչպէս նաեւ փոքր բարբառները եւ տարածաշրջանային վերափոխումները: Շեղումներու տեսութիւնը ուշադրութիւն կը դարձնէ մշակութային փուլերուն, որոնց ենթարկուած է որեպէ լեզու: Վարը նշուած են այդ փուլերէն քանի մը հատը:
Փիջին
Որեւէ լեզուի փիջին փուլը այն փուլն է, որուն ընթացքին հաղորդակցում կը կատարուի քերականական պարզեցուած կաղապարներու միջոցով: Այդպիսի հաղորդակցում իրականանումէ երկու կամ աւելի խումբերու միջեւ, որոնք ոչ մէկ ընդհանուր լեզու չունին: Այս պարագային խօսողները տարբեր լեզուներու տարրեր կ՛օգտագործեն:
Կրէոլ
Կրէոլը լեզուի այն փուլն է, որուն ընթացքին տարբեր լեզուներու միախառնումէ կը զարգանայ մէկ այլ բնական լեզու: Այս մէկը տեղի կ՛ունենայ լեզուի փիջին փուլէն ետք: Կրէոլ փուլին ընթացքին առաջացած լեզուն ամբողջական է եւ կրնայ օգտագործուիլ որեւէ համայնքի մէջ եւ դառնալ անոր մայրենի լեզուն:
Բարբառ
Բարբառը լեզուի տարբերակ է, որ բնորոշ է լեզուակիրներու որոշակի խումբի: Այն մարդիկ, որոնք տուեալ լեզուի որեւէ բարբառով կը խօսին, սովորաբար իրարու հետ կապուած են հասարակական ինքնութեամբ: Այս մէկը ճիշդ այն է, որ կը տարոերէ բարբառը լեզուի մակարդաէն կամ ճառախօսութենէն, որոնց մէջ մշակութային ինքնութիւնը ոչ մէկ դեր չի խաղար: Բարբառները լեզուի տարբերակներ են, որոնք ունին իրենց քերականական եւ հնչիւնաբանական օրէնքները, լեզուաբանական եւ ոճական առանձնահատկութիւնները, սակայն չունին լեզուի պաշտօնական կարգավիճակ: Բարբառները լեզուի կարգավիճակ կ՛ըստանան միայն հասարակական եւ քաղաքական դրդապատճառներով: Բարբառներու (ինչպէս նաեւ լեզուներու) միջեւ տարբերակումը հիմնուած է քերականական, շարահիւսական կանոններու եւ ոճական առանձնահատկութիւններու վրայ:
Համընդհանուր քերականութիւնը հաշուի կ՛առնէ բոլոր լեզուներու եւ բարբառներու միջեւ եղած կառուցուածքային նմանութիւնները, ինչպէս նաեւ նորածիններու գիտակցութեան մէջ եղած բնածին լեզուական կարողութիւնները: Այս միտքը հիմնուած է սերող քերականութեան տեսութեան եւ լեզուաբանութեան ձեւական դպրոցներու վրայ, որոնց հետեւորդներն են Նոամ Ճոմսկիը եւ այլն:
Տրամասութիւն
Ճառախօսութիւն կամ խոհականութիւնը լեզուն է հասարակական գործադրման մէջ, եւ այն բազմաշերտ գաղափար է: Որպէս հասարակական երեւոյթ՝ ճառախօսութիւնը տարբեր գաղափարախօսութիւններ կ՛արտայայտէ գրավոր եւ բանաւոր խօսքի միջոցով: Ճառախօսութեան վերլուծութեամբ կարելի է ուսումնասիրել կամ բացայայտել այս գաղափարախօսութիւնները: Այս մէկը ժանրի վրայ, որ կ՛ընտրուի տարբեր իրավիճակներուն համապատասխան: ՃԱռախօսութիւնը նաեւ կ՛ազդէ լեզուի յօդուածի վրայ հնչիւնաբանական կամ ալ բառաքերականական մակարդակով: Որեւէ ճառախօսութիւն լեզուի տարբերակ կը դառնայ, երբ այս մէկը կ՛օգտագործուի այս կերպ որեւէ յատուկ նպատակով, եւ կ՛անուանուի լեզուի ոճ կամ մակարդակ: Կրնայ ըլլալ նորաբանութիւններ, որոնք ի յայտ կու գայ որեւէ ոլորտին մէջ մասնագիտացում ունեցող համայնքի փորձառութեան պատճառով: Լեզուի մակարդակները եւ տրամասութիւնները, հետեւաբար, իրարմէ կը տարբերուին բառապաշարով եւ երբեմն նաեւ ոճով: Օրինակ՝ բժիշկները իրենց հաղորդակցութեան ընթացքին կ՛օգտագործեն բժշկութեան ոլորտին պատկանող բառապաշար եւ բառերը (բժշկական ճառախօսութիւն):
Տիպար լեզու
Երբ որեւէ բարբառ կը փաստագրուի իր քերականութեան լեզուաբանական հատկանիշներու հիման վրայ, որոնք առաջացած են տուեալ համայնքին մէջ, այս շէկը ձեռք կը բերէ քաղաքական եւ ազգային ճանաչում: Այս մէկը այն փուլն է, երբ լեզուն կը հարաուի տիպար տարբերակ, որուն քերականական օրէնքները զարգացած, ուղղուած եւ կայունացած են: Անգլերէնը եւ ֆրանսերէնը, օրինակ, հասած են այն փուլին, որ կը համարուի տիպար լեզուներ:
Որեւէ լեզուի ընդհանուր հատկանիշներու ուսումնասիրութիւնը կ՛ընդգրկէ հետեւեալ գաղափարները.
Բառապաշար
Բառապաշարը բառերու եւ նախադասութիւններու հաւաքածու է, որ կը պահուի խօսողի միտքին մէջ։ Բառապաշարը կազմուած է բառերէ եւ կախեալ է ձեւոյթներէ, որոնք բառերու մաս կը կազմեն եւ չեն կրնար առանձին հանդէս գալ, ինչպէս օրինակ՝ ածանցները: Որոշ ժամանակ բարդ բառերը եւ որոշ ասացուածքներ եւբ առակապակցութիւններ նոյնպէս բառապաշարի մաս կը համարուին: Բառարաններուն մէջ այբբենական կարգով կը փորձեն ընդգրկել որեւէ լեզուի բառապաշարը, սակայն կախեալ ձեւոյթները սովորաբար չեն ընդգրկուիր: Բառարանագրութիւնը, որ սերտ կապուած է իմաստաբանութեան ոլորտի հետ, գիտութիւն է, որ կը դասակարգուի տուեալ լեզուի բառապաշարը բառարաններուն մէջ եւ հանրագիտարաններուն մէջ։ Բառապաշարին մէջ աւելցած նոր բառերը կը կոչուին նորաբանութիւններ:
Կը համարուի որ խօսողի լեզուական ունակութիւնները կախուած են անոր բառապաշարէն, այսինքն բառերու քանակութիւն, որ ան գիտէ: Սակայն լեզուաբանները այս մէկը առասպել կը համարեն: Շատ լեզուաբաններ կը կարծեն, որ մարդու լեզուական ունակութիւնները կախուած են քերականութեան իմացութենէն: Նոյնիսկ շատ փոքր բառապաշարով քերականութեանը տիրապետելու դէպքին, հնարաւոր է կազմել անսահման թիւով նախադասութիւններ:
Յարաբերականութիւն
Ըստ Սեպիր-Ուորֆի վարկածի (լեզուաբանական յարաբերականութիւն) լեզուի կառուցուածքը կ՛ազդէ մարդու աշխարհայացքի վրայ։ Ունիվերսալիստները կը հաւատան, որ ընդհանրութիւններ կան ինչպէս մարդկանց ընկալման մէջ, այնպէս ալ լեզուին մէջ, այնինչ հարաբերականութեան տեսութեան կողմնակիցները այն կարծիքին են, որ մարդիկ եւ լեզուները տարբեր են: Չնայած լեզուաբանական յարաբերականութեան տեսութիւնը մշակած են ամերիկացի լեզուաբաններ Էտուարտ Սեպիրը եւ Պենճամին Լի Ուորֆը, Սեպիր-Ուորֆի վարկած բառը առաջադրած է Սեպիրի աշակերտը՝ Հարի Հոիճերը: 20-րդ դարու գերմանացի լեզուաբան Լէօ Վայսգերբերը նոյպէս շատ աշխատութիւններ ունի լեզուաբանական յարաբերականութեան վերաբերեալ: Այս տեսութեան կողմնակիցները տարբերութիւնը կը տեսնեն ճանաչողութեան մակարդակի եւ իմաստային ոլորտի մէջ։ 1980- ականներուն ճանաչողական լեզուաբանութեան ի յայտ գալուն պէս մեծցաւ լեզուաբանական յարաբերականութեան նկատմամբ հետաքրքրութիւնը: Տարբեր մտածողներ, որոնցմէ են օրինակ Ճորճ Լակոֆֆը, կը պնդեն, որ լեզուն կ՛արտացոլէ մշակութային տարբեր այլաբանութիւններ, այնինչ Ժագ Դերիդայի աշխատութիւնները սերտ կապուած են լեզուաբանութեան մէջ յարաբերականութեան շարժման հետ:
Կառոյցներ
Լեզուական կառոյցը նշանակութեան եւ ձեւի զուգադրումն է: Նշանակութեան եւ ձեւի ցանկացած զուգադրում Սոսյուրական նշան է: Օրինակ՝ «կատու» նշանակութիւնը ամբողջ աշխարհին մէջ կ՛արտայայտուի հնչիւնային տարբեր կաղապարներով (բանաւոր խօսք), ձեռքերու եւ դէմքի տարբեր արտայայտութիւններով (նշանային լեզու) եւ գրաւոր նշաններով (գրաւոր լեզու):
Լեզուաբանները, որոնք կառոյցներու վրայ կը կեդրոնանան, կը փորձեն հասկնալ որեւէ լեզուի կաննոները, որոնք կը կիրառեն տուեալ լեզուի լեզուակիրները (յաճախ անգիտակցաբար): Լեզուական բոլոր կառոյցները կարելի է բաժնել մասերու, որոնք կը միաւորուին՝ համաձայն կանոններու, վերլուծութեան տարբեր մակարդակներու միջոցով: Օրինակ՝ «տասներորդ» բառը կարելի է վերլուծել երկու տարբեր մակարդակներով: Բառի ներքին կառուցուածքի մակարդակով (ձեւաբանութիւն)՝ «տասներորդ» բառը կազմուած է թիւ եւ կարգ ցոյց տուող լեզուական բառաձեւերէ: Հնչիւնական կառուցուածքի տեսանկիւնէն (հնչիւնաբանութիւն)՝ կառուցուածքային վերլուծութիւնը ցոյց կու տայ, որ «տասը» բառի «ը» ձայնաւորը «տասներորդ» բառը կազմելու ժամանակ կը զեղջուի: Չնայած որ լեզուակիրները ճիշտ կ՛օգտագործեն այս կանոնները, անոնք ոչ միշտ կը հասկնան անոնց էութիւնը:
Լեզուաբանութիւնը կազմուած է բազմաթիւ ճիւղերէ, որոնք կը զբաղին լեզուի կառուցուածքի առանձին մասերու ուսումնասիրութեամբ: Այն տեսուիւնը, որ կը լուսաբանէ այս բոլորը, առաջադրած է Նոամ Ճոմսկին,եւ այս մէկը կը կոչուի սերող տեսութիւն կամ ալ համընդհանուր քերականութիւն: Լեզուաբանութէան ճիւղերէն որոշները շեշտը կը դնեն ձեւի վրայ, իսկ միւսները՝ նշանակութեան: ԱՆոնք իրարմէ կը տարբերին նաեւ ուսումնասիրութեան տիրոյթներով՝ հնչիւն, բառ, բառակապակցութիւն, ճառախօսութիւն:
Քերականութիւն
Ենթաճիւղերը, որոնք շեշտը կը դնեն լեզուի քերականական ուսումնասիրութեան վրայ, կը ներառեն հետեւեալը.
Ոճ
Ոճաբանութիւնը կ՛ուսումնասիրէ յօդուածներու մեկնաբանութիւնը լեզուական եւ հնչերանգային ոճերու տեսակէտէն: Ոճաբանական վերլուծութիւնը կը հանգեցնէ բարբառներու եւ լեզուի մակարդակներու նկարագրութեան ուսումնասիրութեան: Ոճական առանձնահատկութիւններու շարքին կը պատկանին ճարտասանութիւնը, առոգանութիւնը, շեշտը, երգիծանքը, հեգնանքը, երկխօսութիւնը եւ այլն: Ոճաբանական վերլուծութիւնը կրնայ ներառել նաեւ լեզուի ուսումնասիրութիւնը գրականութեան կանոնական աշխատութիւններուն մէջ, ոճային գրականութեան մէջ, լուրերուն մէջ, գովազդներուն եւ հաղորդակցման այլ ձեւերուն մէջ։ Այսպիսով, ոճաբանութիւնը յօդուածի մեկնաբանումն է:
Գործնական
Լեզուաբաններու մէկ այլ խումբ «լեզու» բառը կը դիտուի որպէս հաղորդակցային համակարգ, որ զարգացած է աջակցելու համար համատեղ գործունէութեան: Քերականութեան այսպիսի տեսութիւնները, որոնք «գործնական» կը կոչուին, լեզուն կը տեսնեն որպէս մէկ գործիք, որ զարգացած եւ հարմարեցուած է այդ կիրառողներու հաղորդակցային պահանջներուն:
Ձեւաբանութիւնը
Լեզուաբանութիւնը հիմնականին մէջ նկարագրողական բնոյթ ունի: Լեզուաբանները կը նկարագրեն եւ կը բացակրեն լեզուի հատկութիւնները՝ առանց ենթակայական դատողութիւններ կատարելու այն մասին, թէ հատկութիւններէն եւ գործածութիւններէն որ մէկն է լաւը, եւ որ մէկը՝ վատ: Այս մէկը այսպէս է բոլոր գիտութիւններուն մէջ. կենդանաբանը կ՛ուսումնասիրէ կենդանական աշխարհը՝ առանց իր սեփական կարծիքը յայտնելու կենդանական տեսակներու առաւելութիւններու եւ թերութիւններու վերաբերեալ:
Լեզուաբանական կանոնակարգումը, միւս կողմէն, ընտրութիւն կը կատարէ լեզուական գործածութիւններու միջեւ՝ յաճախ օժանդակելով լեզուի որեւէ բարբառի կամ ալ ակրոլեկտի: Այս մէկուն նպատակը լեզուական տիպար ունի կամ նորմ հաստատելն է, որուն իբր արդիւնք հաղորդակցումը աւելի դիւրին կը դառնայ: Սակայն, միւս կողմէն, լեզուական կանոնակարգումը կրնայ ըլլալ լեզուի որեւէ բարբառի գրողներու վրայ՝ այլ բարբառներու վրայ ազդեցութիւն գործելու արդիւնք (լեզուաբանական կայսերականութիւն): Լեզուաբանական կանոնակարգման ծայրահեղ օրինակ կրնայ ըլլալ գրաքննիչներու վարքը, որոնք կը փորձեն ոչնչացնել որոշ բառեր եւ կառոյցներ՝ անոնք վնասաբեր համարելով հասարակութեան համար: Սակայն, լեզուաբանական կանոնակարգումը կարելի է ճիշտ օգտագործել լեզուի ուսուցման ժամանակ, որ թոյլ կու տայ լեզուն սորվողներուն տարբերել ճիշտ եւ սխալ կառոյցները:
Գործառական քերականութիւն
Լեզուի գործառական տեսութիւնները կ՛ենթադրեն, որ եթէլեզուն հաղորդակցման համար գործիք է, ուրեմն խելամիտ կըլլայ ունեցուածքներ ուսումնասիրել՝ հիմնուելով անոնց գործառոյթներուն վրայ։ Քերականութեան գործառական տեսութիւնները կը տարբերին ձեւական տեսութիւններէն այդ բանով, որ վերջիններս եղանակներ կը փնտրեն՝ սահմանելու եւ նկարագրելու համար լեզուի տարբեր միաւորները, եւ թէ անոնք, որպէս ձեւական կանոններու համակարգեր, ինչպէս կապուած են իրար հետ, այնինչ քերականութեան գործառական տեսութիւնները կը սահմանեն լեզուի գործառոյթները, այնուհետեւ կը կապեն անոնց լեզուական այն միաւորներուն հետ, որոնք կը կատարեն այդ գործառոյթները: Այլ կերպով ըսած՝ քերականութեան գործառական տեսութիւնները շեշտը կը դնեն անոր վրայ, թէ ինչպէս լեզուները կը գործածուին, այլ ոչ թէ լեզուական մաիւորներու միջեւ ձեւական յարաբերութիւններու վրայ: Գործառական տեսութիւնները լեզուն կը նկարագրեն՝ հիմուելով լեզուի տարբեր մակարդակներուն վրայ գոյութիւն ունեցող գործառոյթներու վրայ.
Ճանաչողական լեզուաբանութիւն
1970–1980-ններուն առաջացաւ ճանաչողական լեզուաբանութիւնը՝ ի հակադրութիւն սերող քերականութեան: Այդ հիմնադիրները տեսաբաններ Ռոնալտ Լանգակերը եւ Ճորճ Լակոֆֆն են: Ճանաչողական լեզուաբանութիւնը կ՛ենթադրուի, որ լեզուն հասարակ նպատակային ճանաչողական գործընթացներէն բխող հատկանիշ է: Հակառակ լեզուաբանութեան սերողական ուսմունքի՝ ճանաչողական լեզուաբանութիւնը ոչ-ձեւակերպային է եւ գործառական: Ճանաչողական լեզուաբանութեան մէջ կարեւոր զարգացումներ են ճանաչողական քերականութիւնը, կառուցուածքային իմաստաբանութիւնը եւ Ձղացական փոխաբերութիւնը, որոնք բոլորը հիմնուած են այն գաղափարի վրայ, որ մարմնաւորուած իմացութեանենէն ստացուած արտայայտութիւններու վրայ հիմնուած ձեւ-գործառոյթ համապատասխանութիւնները կը փոխարինեն լեզուի հիմնական տարրերուն:
Ճանաչողական լեզուաբանութիւնը լեզուն կը մեկնաբանէ գաղափարներու միջոցով (երբեմն համընդհանուր եւ երբեմն առանձին լեզուին յատուկ), որոնք ինկած են ամոբ ձեւի հիմքին մէջ։ Այսպիսով, այդ մէկը սերտ կապուած է իմաստաբանութեան հետ, սակայն կը տարբերուի հոգելեզուաբանութենէն, որ կը գործածէ ճանաչողական լեզուաբանութեան փորձառական բացայայտումները՝ բացատրելու համար բանաւոր եւ գրաւոր խօսքի ընկալման, ձեռքբերման, պահպանման եւ արտաբերման հիմքին մէջ ինկած գործաոյթները: Ի տարբերութիւն սերողական տեսութեան՝ ճանաչողական լեզուաբանութիւնը հերքին մէջ է այն փաստը, որ միտքին մէջ առկայ է ինչ-որ անկախ լեզուական ընդունակութիւն: Այս մէկը կ՛ըմբռնէ քերականութիւնը գաղափարակազմութեան տեսանկիւնէն եւ կը պնդէ, որ լեզուական գիտելիքները կ՛առաջանան լեզուի գործածութեան շնորհիւ: Այս համոզման պատճառով ճանաչողական լեզուաբանութիւնը երբեմն գործառական մօտեցում կը համարուի, սակայն այս մէկը կը տարբերուի գործառական այլ մօտեցումներէն այն բանով, որ այս մէկը կ՛ըզբաղի այն հարցով, թէ ինչպէս միտքը լեզուի միջոցով իմաստ կ՛ըստեղծէ, այլ ոչ թէ լեզուի գործածութեամբ՝ որպէս հաղորդակցման միջոց:
Պատմական լեզուաբանութիւն
Պատմական լեզուաբանութիւնը կ՛ուսումնասիրէ առանձին լեզուներու պատմութիւնը, ինչպէս նաեւ լեզուի փոփոխութեան ընդհանուր հատկանիշները: Լեզուի փոփոխութեան եւ զարգացման ուսումնասիրութիւնը նաեւ կը կոչուի «տարժամանակեայ լեզուաբանութիւն» (որեւէ առանձին լեզուի զարգացման եւ փոփոխման ուսումնասիրութիւնը), որ կը տարբերուի «համաժամանակեայ լեզուաբանութենէն» (երկու եւ աւելի լեզուներու համեմատական ուսումնասիրութիւնը տուեալ ժամանակահատուածին մէջ): 19-րդ դարուն պատմական լեզուաբանութիւնը լեզուաբանութեան առաջին եւ ամեզարգացած ենթաճիւղերէն էր։ Սակայն 20-րդ դարու առաջին կիսուն պատմական լեզուաբանութենէն անցում կատարուեցաւ համաժամանակեայ լեզուաբանութեան: Այդ ժամանակ յայտնի են Սոսիւրի եւ Նոամ Ճոմսկու աշխատութիւնները:
Զարգացումային լեզուաբանութիւն
Զարգացումային լեզուաբանութիւնը կ՛ուսումնասիրէ անհատներու լեզուական կարողուիւններու զարգացումը, մասնաւորապէս մանկութեան տարիներու լեզուի ձեռքբերման գործընթացը: Զարգացումային լեզուաբանութեան հիմնախնդիրներէն են, թէ երեխաները ինչպէս տարբեր լեզուներ կը սորվին, թէ ինչպէս մեծահասակները կը սորվին օտար լեզու, եւ թէ ինչ է լեզուի ձեռքբերման գործընթացը իրենցմէ կը ներկայացնէ:
Նեարդալեզուաբանութիւն
Նեարդալեզուաբանութիւնը կ՛ուսումնասիրէ մարդու ուղեղի այն կառուցուածքները, որոնք ինկած են լեզուներու քերականութեան եւ, առհասարակ, հաղորդակցութեան հիմքին մէջ։ Նեարդալեզուաբանութեան մէջ ներգրաւուած են տարբեր ոլորտներու մասնագէտներ: Այստեղ  տեղեկութեան մեծ մասը կ՛ըստացուի հոգելեզուաբանութեան եւ տեսական լեզուաբանութեան ոլորտներուն մէջ կատարուած աշխատանքներէն: Նեարդալեզուաբանութիւնը կ՛ուսումնասիրէ, թէ ինչպէս ուղեղի գործընթացներ կ՛իրականացնէ, որոնք անհրաժեշտ են լեզուն արտաբերելու եւ հասկանալու համար: Նեարդալեզուաբանները կ՛ուսումնասիրեն բնախօսական գործընթացը, որոնց միջոցով ուղեղը լեզուական տեղեկութիւնը կը մշակէ, եւ կը գնահատեն լեզուաբանական եւ հոգելեզուաբանական տեսութիւնները՝ կիրառելով աֆազիոլոգիա, նեյրովիզուալիզացիա, Էլեկտրոֆիզիոլոգիա եւ համակարգչային ձեւակերպում: Նեարդալեզուաբանութեան ուսումնասիրած ուղեղի կառուցուածքներէն լեզուի արտաբերման գործընթացին մէջ կարեւոր դեր ունի ուղեղիկը:
Լեզուաբանութիւնը՝ որպէս պատմական գիտուիւն
Եթէ լեզուաբանութիիւնը կ՛ուաումնասիրէ մարդկային լեզուն, ապա կը նշանակէ, թէ ան միաժամանակ նաեւ պատմական գիտութիւն է։ Լեզուն քարացած երեւոյթ չէ. ան հարատեւ կը փոխուի ու կը զարգանայ։ Լեզուաբանութիւնը կ՛ուսումնասիրէ այդ պատմականօրէն զարգացող երեւոյթը իր բոլոր մանրամասներով ու բազմազնութեամբ, իր բոլոր վիճակներով ու դրսեւորումներով, իր զարգացման ընթացքի մէջ, ինչ որ ցոյց կու տայ լեզուաբանութեան պատմական բնոյթը։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Լեզուաբանութիւն
Հրանդ Արսլանեան
Հրանդ Արսլանեան Մքայէլի , հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Հրանդ Արսլանեան ծնած է 1886 թուականին, Խարբերդի նահանգի Խարբերդի գաւառի Մեզիրէ քաղաքին մէջ՝ կաթոլիկ ծնողներու բազմանդամ ընտանիքի մէջ։ Բժիշկներ Զարեհ Պօղոս, Արտաշէս ու Լեւոն Արսլանեաններու եղբայրն է։
Նախնական կրթութիւնն ստացած է Մեզիրէի հայ կաթոլիկներու ծխական դպրոցին մէջ։ 1911 թուականին երկրորդական կրթութիւնն ստացած է Կաթոլիկ եկեղեցւոյ միաբաններու գոլէճին մէջ։ 1911 թուականի աշնան, եղբօր՝ Ռուբէնի հետ մեկնած է Պէյ­րութ եւ ընդունուած՝ Սեն Ժոզեֆ Ֆրանսական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը, ուր Ռուբէնն արդէն մէկ տարի կ՛ուսանէր։ 1914 թուականի ամրան, երբ դեռ չէր սկսած Առաջին համաշխարհային պատերազմը, այցելած էր Մեզիրէ, տեսնելու ծնողներուն, մինչդեռ Ռուբէնը աւագ եղբօր՝ հալէպաբնակ բժիշկ Զարեհ Պօղոս Արսլանեանի տունն մնացած էր։ 1914 թուականի աշնան զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ եւ զինուորական բժիշկի օգնական ծառայելու, ուղարկուած՝ Կարնոյ ռազմաճակատը։ Բանակին մէջ վարակուած եւ հիւանդացած է ժանտախտով։ Ապաքինման համար արձակուրդ առնելով գացած է Տրապիզոն բնակող եղբօր՝ բժիշկ Լեւոն Արսլանեանի քով։
1915 թուականի Յունիսին-Յուլիսին, եղբօր՝ Լեւոնի հետ կառքով ուղեւորուած է Կարին, ուր Լեւոնը զինուորական հիւանդանոցի բժիշկ պիտի աշխատէր։ Կիւմիւշխանէ հասնելուն պէս, Օսմանեան բանակի զինուրները՝ Տրապիզոնի առողջապահական տնօրէն, բժիշկ Ալի Սայիպի հրամանով երկու եղբայրներուն՝ 29 տարեկան Հրանդին, Լեւոնին եւ միւս ճամփորդներուն ախոռ մը տարած եւ սուրով սպանած են։ Ականատես զինուորներէն մէկը, որ ազգութեամբ յոյն էր, գիշերը գաղտնօրէն բժիշկ եղբայրները տարած ու թաղած է փոսի մը մէջ։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Պելոպոնես
Պելոպոնես (հին եւ արդի յունարէն՝ Πελοπόννησος Փելոփոնիսոս)․ Յունաստանի մեծագոյն թերակղզին է եւ ինը աշխարհագրական տարածքաշրջաններէն մէկը, 21439 քմ․² տարածութեամբ եւ 1 100 000 բնակչութեամբ (2011-ի մարդահամար)։ Կը գտնուի Յունաստանի ցամաքամասին հարաւը, որուն գլխաւոր մասին հետ կը միանայ Կորնթոսի Նեղուցին եւ Ռիօ-Անթիռիօ կամուրջին միջոցով։ Միջնադարին եւ Օսմանեան գերիշխանութեան ժամանակ, Պելոպոնեսի թերակղզին ծանօթ էր իբրեւ Մորէաս Μορέας (Բիւզանդական շրջանին) կամ Մորիաս Μωριάς։
Վարչական բաժանում
Պելոպոնեսը եօթը նահանգներու բաժնուած է՝ Արղոլիտա, Արքատիա, Ախայիա, Իլիա, Քորինթիա (Կորսնթոս), Լաքոնիա եւ Մեսինիա, իսկ փոքր մաս մը ընդգրկուած է Ատիկէ նահանգին (հիւսիս արեւելեան ծայրամասը)։
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Պելոպոնեսը կ՛ընդարձակուի 21․549 քմ․² տարածութեան վրայ եւ ցամաքային Յունաստանի հարաւային մասն է։  Կորսնթոսի ծոց ը հիւսիսէն եւ Սարոնիքոս ծոցը՝ հիւսիս-արեւմուտքէն, զայն մայր ցամաքամասէն կը բաժնեն։ Ցամաքային Յունաստանին հետ միացած է շնորհիւ հիւսիս-արեւելեան կողմը Կորսնթոսի Նեղուցին երկայնքին բացուած Կորնթոսի ջրանցքին (1893) եւ հիւսիսէն Ռիօ-Անտիռիօ կամուրջին (2004)։
Պելոպոնեսը հսկայ լեռնային զանգուած մըն է։ Լեռները կ՛իջնեն մինչեւ ծովեզերքները։ Այդ պատճառով ունի բազմաթիւ լեռնադաշտեր։ Բարձրագոյն գագաթն է Թայիղեթոս՝ 2404 մ․։
Երկրաշարժներ
Երկրաշարժները յաճախակի են եւ կործանիչ։ Պատմութիւնը արձանագրած է ահաւոր երկրաշարժներ, որոնցմէ կործանիչ եղած են հետեւեալները՝ Ք․Ա․464 (Էվրոթաս, Լաքոնիա եւ Թայիղեթոս), Ք․Ա․373 (կը ջրասուզուի Կորնթոսի Ծոցի ափերուն Հին Էլիքի քաղաքը եւ կը քանդուի անոր հարաւը գտնուող Վուրա քաղաքը), 1817 եւ 1861 (Էղիօ), 1928 (Կորնթոս), 1947 (Փիլիա), 1986 (Քալամաթա) եւ 1995 (Էղիօ)։
Պելոպոնեսի միակ գործօն հրաբուխը Մեթանայի հրաբուխն է։
Կլիմա
Պելոպոնեսի կլիման միջերկրականեան է, փոքր տարբերութիւններով շրջանէ շրջան՝ ըստ դիրքին։ Բարեխառն եւ տաք է ծովեզերեայ շրջաններուն, ինչպէս օրինակ՝ Փաթրա, Քալամաթա, Փիրղոս, Արղոս եւ Նաֆփլիօ, իսկ ցուրտ է թերակղզիին ներքին լեռնային շրջանները, ինչպէս օրինակ՝ Թրիփոլի։
Ծովեր ու Ծոցեր
Պելոպոնեսը կը ջրեն հետեւեալ ծովերն ու ծոցերը։
Պելոպոնեսի գլխաւոր ծոցերն են՝
Արեւելքէն՝ Արղոլիքոս, հարաւէն՝ Լաքոնիքոս եւ Մեսինիաքոս, արեւմուտքէն՝ Քիփարիսիաքոս եւ հիւսիսէն՝ Կորնթոսի ծոցը։
Աւելի փոքր ծոցեր են՝ Փաթրայի (հիւսիս), Քիլինիի եւ Հելոնիթիսի ծոցերը (հիւսիս-արեւմուտք)։  Հելոնիթիս ծոցին ափերուն կ՛ ապաստանին Քարեթա-քարեթա կրիաները, որպէսզի իրենց հաւկիթները ածեն։
Յովսէփ Օրբելի
Յովսէփ Աբգար Օրբելի, հայ արեւելագէտ, հնագէտ, հասարակական գործիչ։ ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1935), ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս եւ առաջին նախագահը (1943-1947)։ Լոնտոնի հնագիտական ընկերութեան պատուաւոր անդամ (1944), Իրանի ԳԱ թղթակից անդամ (1945)։
Կենսագրութիւն
Յովսէփ Օրբելին ծնած է 20 Մարտ 1887-ին Քութայիս քաղաքին, Աբգար Օրբելիի ընտանիքէն ներս։ Եղած է ընտանիքին կրտսեր որդին ։
Պելոպոնես
Թերակղզիներ
Պելոպոնես ինքը թերակղզի ըլլալով, ունի բազմաթիւ թերակղզիներ։  Անոնցմէ գլխաւորներն են՝ Արղոլիտա եւ Էփիտաւրօ (արեւելք), Մեթանա (արեւելք), Էփիտաւրօ-Լիմիրա (հարաւ-արեւելք), Մանի (հարաւ) եւ Փիլիա (հարաւ-արեւմուտք)։
Յովսէփ Օրբելի
Կենսագրութիւն
1904-ին աւարտած է Թիֆլիսի արական 3-րդ Գիմ վարժարանը, ուր ուսուցիչ ունեցած է Ս. Ժեբելյեւը, Մ. Ռոստովցեւը, Ֆ. Զելինսկին, արեւելագէտ Եա. Սմիռնովը, բիւզանդագէտ Վ. Բենեշեւիչը՝ զուգահեռաբար հետեւելով նաեւ արեւելագիտութեան հայ-վրաց-պարսկական բաժինի դասընթացքներուն։
Ուսանողական տարիներուն զբաղած է գիտական գործունէութեամբ. Պրոքհաուզի եւ Եֆրոնի նոր հանրագիտական բառարանի համար գրած է հայկական, վրացական եւ իսլամական արուեստին վերաբերող յօդուածներ, Նիկողայոս Մառի ղեկավարութեամբ մասնակցած է Անիի պեղումներուն եւ այլ հնագիտական արշաւախումբերու։
1909-ին ուսումնասիրած է Լեռնային Ղարաբաղի հայկական արձանագրութիւնները։
1911-էն աշխատած է Սեն Փեթերսպուրկի համալսարանի հայ-վրացական բանասիրութեան ամպիոնին։ 1911-1912, ԳԱ գործուղմամբ, ուսումնասիրած է Սոկսի հայերու եւ քիւրտերու բարբառն ու բանահիւսութիւնը, Էրզրումի, Բայազիտի, Վանի, Աղթամարի եւ Բագաւանի ճարտարապետական յուշարձանները, հնագիտական պեղումներ կատարած է Թոփրաք քալէի եւ Հայկաբերդի մէջ։
Պելոպոնես
Հրուանդաններ
Մալէաս կամ Քավօ Մալեաս (հարաւ-արեւելք), Թենարօ (հարաւ), Աքրիթաս (հարաւ-արեւմուտք), Սքիլէօ (Արղոլիտայի ծոց), Ռիօ (Փաթրայի արեւմուտքին), Արաքսոս (հիւսիս-արեւմուտք) եւ Քաթաքոլօ (արեւմուտք)։
Յովսէփ Օրբելի
Կենսագրութիւն
1912-ին ընտրուած է Սեն Փեթերսպուրկի Ռուսաստանի հնագիտական ընկերութեան անդամ։
1914-էն Սեն Փեթերսպուրկի համալսարանի արեւելագիտական մասնաճիւղին մէջ դասաւանդած է հնագիտութիւն եւ Հայաստանի պատմութիւն, հայկական արձանագրագիտութիւն եւ քրտերէն։
Տաշքենդ
Տաշքենդ (Toshkent, Тошкент), Ուզբեկստանի մայրաքաղաքը, Տաշքենդի շրջանի շրջկենտրոնը։
Ակն
Ակն (այժմ՝ Քեմալիէ, Kemaliye), քաղաքը կը գտնուի Թուրքիոյ կեդրոնական մասին, Երզնկա նահանգին մէջ, Արեւմտեան Եփրատ գետի աջ ափին։
Տաշքենդ
Ուզբեկստանի եւ Կենտրոնական Ասիայի ամենամեծ քաղաքը։ Երկրի քաղաքական, Տնտեսութեան, գիտական եւ մշակութային կենտրոնն է։
Պելոպոնես
Լեռներ
Պելոպոնեսի մակերեւոյթը լեռնային է։ Լեռները կը գրաւեն անոր կեդրոնական մասը եւ արեւելեան ու արեւմտեան շրջաններուն մեծ մասը։ Անոնք ծածկուած են անտառներով։
Յովսէփ Օրբելի
Կենսագրութիւն
1916-ին Նիկողայոս Մառի ն հետ Վանի մէջ պեղումներու ընթացքին յայտնաբերած է Սարդուրի Բ.-ի մեծածաւալ սեպագիր արձանագրութիւնը։
Ակն
Անցեալին եղած է Արեւմտեան Հայաստան ի եւ Խարբերդ վիլայէթ ի կազմին մէջ։ Ակնը կը գտնուի Տաւրոսեան եւ Անդիտաւրոսեան լեռնաշղթաներու միջեւ, ծառազարդ դաշտավայրի մէջ, բարձր աւելի քան 1000 մ.։ Բնակչութիւնը՝ ։
Տաշքենդ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ուզբեկստան
Ակն
Ակնը հիմնած են Սեբաստիա տեղափոխուած Արծրունի ները 1022-ին։ Սկզբիը կոչուած է Մարընտունիկ։ Ակն անունը հաւանաբար ծագած է քաղաքի մէջտեղ հոսող Ակնաղբիւրի անունէն։ ԺԱ. դարուն Արծրունիներն Ակնին մէջ կառուցած են Նարեկայ (Ռշտունիքի Նարեկայ վանքի անունով), իսկ աւելի ուշ՝ Սուրբ Նշան վանք (Վասպուրական ի Վարագայ Սուրբ Նշան վանքի անունով)։
Յովսէփ Օրբելի
Կենսագրութիւն
1917-1918 շարունակած է աշխատանքը Փեթրոկրատի համալսարանին մէջ, դասաւանդած է նաեւ Հնագիտութեան հիմնարկէն ներս, Մոսկուայի Լազարեան ճեմարանէն ներս, ընտրուած է Պետական հնագիտական յանձնաժողովի խորհուրդի անդամ, Մոսկոֆեան հնագիտութեան ընկերութեան իսկական անդամ։
Պելոպոնես
Արեւմտեան Պելոպոնես
Պելոպոնեսի հիւսիս-արեւմտեան կողմը կը գտնուին հետեւեալ լեռները․-
Ակն
1300–1321-ին Անի էն այստեղ գաղթած հայերը հիմնադրած են իրենց թաղամասը՝ Ս. Յակոբ եկեղեցիով։ Ակնի մէջ եղած է նաեւ Անի անունով բերդ մը։ ԺԶ. դարու սկիզբին Ակնը կը գրաւուի թուրքերու կողմէ։ 1880-ին Ակն ունէր շուրջ 10 հազար բնակիչ, որուն մօտ 5500-ը հայեր էին։ Տուները քարաշէն էին, 2-4 յարկանի։ Քաղաքը մաքուր էր, բարեկարգ, սալայատակուած փողոցներով։ Ակնցիք վարպետ արհեստաւորներ եւ առեւտրականներ էին։
Յովսէփ Օրբելի
Կենսագրութիւն
1919-ին՝ Խորհրդային Ռուսաստանի լուսժողկոմատի՝ թանգարաններու քարտուղար, մեծ աշխատանք տարած է մասնաւոր հաւաքածոներու թանգարանային նմուշները պետական սեփականութիւն դարձնելու ուղղութեամբ։
Մասնակցած է Նիւթական մշակոյթի պատմութեան ռուսաստանեան (հետագային՝ պետ.) ակադեմիոյ հիմնադրմանը, 1919-ի Օգոստոսին ընտրուած է այդ ակադեմիոյ անդամ, գլխաւորած է Հայաստանի եւ Վրաստանի հնագիտութեան ու արուեստի բաժինը։
Ակն
ԺԹ. դարու վերջերը Ակնի մէջ կը գործէին երկսեռ դպրոցներ՝ (Նարեկեան եւ Ներսէսեան), եկեղեցիներ՝ (Ս. Աստուածածին եւ Ս. Գէորգ), ազգային ընկերութիւններ՝ (Ազգասիրական, Ուսումնասիրական, Արամեան եւ Նարեկեան)։ 1870-ին Ակնի մէջ լոյս տեսած են՝ «Ծաղիկ», «Եփրատ», «Մտրակ» թերթերը։ 1873-ին այդտեղ ներկայացուած է «Սուրբ Մեծն Ներսէս» փիեսը։
Պելոպոնես
Արեւմտեան Պելոպոնես
Փանախայիքօ կամ Վոտիաս՝ 1926 մ․ (Փաթրայի հարաւ-արեւելք), Էրիմանթոս կամ Օլոնոս՝ 2224 մ․ (Փանախայիքօ լերան հարաւը), Ասթրաս կամ Լամպիա 1797 մ․ (Էրիմանթոս լերան հարաւը)։ Ասթրասի արեւմուտքին կը գտնուի Սքոլիս (կամ Սանտամերի) լեռը՝ 966 մ․, իսկ հարաւ-արեւելքին կը գտնուին Ֆրակովունի`1946 մ․, Իփսուս (կամ Քլինիցա)` 1543 մ․, Աֆրոտիօ` 1456 մ․ եւ Մետարա` 1327 մ․։ Էրիմանթոսին հարաւը կը գտնուին Ֆոլոյի լեռը՝ 798 մ․ եւ Ալֆիոս գետի աւազանէն ետք յաջորդաբար՝ Մինթի 1327 մ․, Լիքէօ՝ 1419 մ․ եւ Թեթրազիօ՝ 1388 մ․ լեռները։  Թեթրազիօ լերան հարաւ-արեւելքը կը գտնուին Քիփարիսիա շրջանին լեռները՝ Էղալէօ 1224 մ․ եւ Իթոմի 798 մ․, իսկ անոնց հարաւը կը գտնուի արեւմտեան Պելոպոնեսի հարաւային լեռը՝ Լիքոտիմօ կամ Միթիա 959 մ․։
Յովսէփ Օրբելի
Կենսագրութիւն
1920-ին՝ Փեթրոկրատի Էրմիթաժի (կերպարուեստի եւ կիրառական արուեստի թանգարանին) աւանդապահը,
1926 -ին հիմնած եւ գլխաւորած է Արեւելքի բաժինը,
Ակն
3-4 Սեպտեմբեր, 1896-ին թուրք հրոսակները կը յարձակին Ակնի վրայ, իսկ քիւրտեր ը՝ շրջակայ հայ գիւղերուն վրայ՝ (Լիճք, Բինկեան, Զմարա, Կասմա, Ապուշեխ, Կամարակապ եւ այլ գիւղեր), կը կոտորեն բնակիչներուն, կը կողոպտեն ու կը հրդեհեն տուները։ Ականատեսի վկայութեամբ, զոհերուն թիւը կը հասնի 3000-ի։ Հետագայ երկու տասնամեակներուն հայերը կը վերաշինեն քաղաքը։ Ակնի մէջ կեանքը նորէն կ'աշխուժանայ։
Բարսեղ Ա. Քհնյ. Սահակեան
'''Ներսէս Ա. Քհնյ. Պապեան''', Աւաղ անի անունով* հ՝ էորպ. ծնած է անթապցի ծնողքէ, Անթապ, 1887-ին^։ Նիւթական համեստ պայմաններու մէջ ապրող րնտանիքի մր ղաւակր եղած է։ Հայրր 1895-ի անմեղ ղոհեւրէն է։ Ան կանուխէն որրացած ու մեծցած է բարեպաշտ եււ ոuսումնասէր իր մօր գուրգուրանքին տակ։
Ակն
Մեծ Եղեռնին Ակնը եւ շրջակայ գիւղերը կը դատարկուին հայերէ, որոնց մեծ մասը շուտով զոհ կ՛երթայ գաղթի ճանապարհին։
Յովսէփ Օրբելի
Կենսագրութիւն
Հայրենական պատերազմի (1941- 1945) սկիզբին կազմակերպած է Էրմիթաժի գեղարուեստի արժէքներու տարհանումը Սվերդլովսկ (այժմ՝ Եկատերունպուրկ), այնուհետեւ պաշարուած մնալով Լենինկրատի մէջ՝ ապահոված է էրմիթաժի եւ շարք մը այլ հաւաքածոներու՝ քաղաքին մէջ գտնուող թանգարանային նմուշներու պահպանումը  ։
1946-ին Նիւրնպերկի դատավարութեան մասնակցած է իբրեւ մեղադրող կողմի վկայ ։
Բարսեղ Ա. Քհնյ. Սահակեան
1892-1896 յաճախած է Այնթապի Ներսէսեան Աղգ. Վարժարանր, ղոր աւարտելէ ետք, րնգունուած է Այնթապի Ագենական Երկրորգական Վարժարանր, որուն խնամակալութիւնը հոգացած է իր գրեն ական ու գպրոցական բոլոր ծախսերը։ 1903-ին, ան փայլուն նիշերով աւարտած է երկրորգականը։1903-1906 ան նետուած է ուսուցչական ասպարէգ եւ երեք տարիներ պաշտօնավարած Աղենական ու Աղգ, Հայկաղեան Վարժարաններուն մէջ։ Եր ուսման ծարաւը յագեցնելու համար, ուսուցչութենէն խնայած գումարով յաջողած է Ամերիկեան հ՝ ոլէճ յաճախել երկու տարի* 1907-1908։ Դժրախտարար, նիւթական գժուարութեանց պատճառով ընգհատած է ուսումը եւ հետամուտ եղած է յարմար աշխատանք մը իր մօր եւ կրտսեր եղրօր ապրուստը ապահովելու համար։ 1908-ին, երօնական Ժողովի որոշումով, ան ղրկուած է Երուսաղէմի Ժառանգաւորաց Վարժարանր, ուր իրրեւ միաբան - ուսուցիչ ծառայած է վանքին մէջ։ 1909-ին, Երուսաղէմի Տ. Յարութիւն Պատրիարք Վեհապետեանէն ստացած է ուրարակիրի աստիճան ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Անձինք
Պելոպոնես
Արեւելեան Պելոպոնես
Արեւելեան լեռնաշղթայի հիւսիսային լեռներն են․-
Ակն
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի քաղաքներ
Պելոպոնես
Արեւելեան Պելոպոնես
Արոանիա (կամ Հելմոս)՝ 2335 մ․ (որ կը գտնուի լեռնաշղթային արեւմուտքի մասը) եւ Քիլինի (կամ Զիրիա)՝ 2376 մ․ (լեռնաշղթային արեւելքի մասը)։  Ինչպէս նաեւ Թրափեզոնա (1138 մ․), Ակելոքասթրօ (1080 մ)․, Արախնէօ (1119 մ․), Տիտիմօ (1113 մ․) եւ Ատերես (721 մ․)։ Արոանիային հարաւը կը գտնուին Փենտելիա (2112 մ․) եւ Մենալօ 1(981 մ․) լեռները։  Քիլինի եւ Արոանիա լեռներուն եւ Կորսնթոսի Ծոցին միջեւ կ՛ երկարին Ֆթերի (1779 մ․),  Խելիտորէա (1757 մ․) Էվրոսթինի (1208 մ․), Փիցատէիքօ (1176 մ․), Փանայիա (732 մ․), ինչպէս նաեւ Ֆոքաս, Սքիոնի, Աքրոքորինթոս եւ Օնիա լեռները։ Քիլինի կամ Զիրիա լերան հարաւը կը բարձրանան Օլիղիրդոս (1935 մ․), Թրահի (1616 մ)․, Լիրքիօ (1756 մ․), Արթեմիսիօ (1772 մ)․, Քթենեաս (1599 մ․) եւ Փարթենիօ (1215 մ․)։ Մենալոյին հարաւը մինչեւ Երաքս հրուանդանը կ՛ երկարի Փարնոնաս լեռնաշղթան (1936 մ․) ու անոր հարաւը՝ Քրիթինա լեռնաշղթան (793 մ․) որ կ՛ երկարի մինչեւ Մալէա հրուանդանը։ Փարնոնասին արեւմուտքը կը գտնուի Պելոպոնեսին ամենաբարձր լեռը, Թայիղեթոս (2407 մ․)՝ կ՛ երկարի մինչեւ Թենարօ հրուանդանը։
Գետեր
Պելոպոնեսը ունի հարուստ ջրագրական ցանց։ Սակայն հազուագիւտ են մեծ գետերը։
Մեծագոյն գետն է Ալֆիոս, որ կը բխի Ասէաս եւ Մեղալոփոլիս լեռնադաշտերէն։ Կ՛ընդունի Թայիղեթոս եւ Փարնոսաս լեռներուն ուժգին հոսանքները եւ կը թափի Լաքոնիքօ ծոցը։
Երկրորդ մեծ գետն է Էվրոթաս․ կը բխի Մեղալոթոլիս լեռնադաշտէն, կ՛ընդունի Թայիղեթոս եւ Փարնոսաս լեռներուն ուժգին հոսանքները եւ կը թափի Լաքոնիքօ ծոցը։
Ուրիշ գետեր են՝
Հեղեղատներ
Գլխաւոր հեղեղատներն են՝ Սիթաս, Տերվենիոս, Քրիոս, Կուրաս, Ֆինիքաս, Էնիփէաս, Ալիսիոս, եւայլն։
Լիճեր
Պելոպոնեսը չունի մեծ լիճեր։ Թաքա, Սթիմֆալիա եւ Ցիվլու լիճերուն կողքին կան Լատոնա եւ Տոքսա (կը գտնուին 900 մ․ բարձրութեան վրայ) եւ Փինիոս  արուեստական լիճերը։ Թերակղզիին արեւմտեան մասին կան բաւական ծովալիճեր։ Գլխաւորներն են՝ Քայաֆա եւ Քոթիհիու։
Դաշտեր
Պելոպոնեսի գլխաւոր դաշտերը կը գտնուին թերակղզիին արեւմտեան մասին մէջ։ Ախայիա եւ Մանոլատա դաշտերը միասնաբար կը կազմեն Իլիա դաշտը։  Քիփարիսիային արեւմուտքին կ՛երկարի ծովեզերեայ Քիփարիսիա-Ղարղալիանոն նեղ դաշտը, իսկ աւելի հարաւը՝ Մեսինիա դաշտը։
Արեւելեան Պելոպոնեսի շրջանը կը տարածուին Արղոլիտա, Քրանիտի եւ աւելի հարաւ՝ Էվրոթաս եւ ծովեզերիայ Ասոփոս ու Նէափոլի դաշտերը։
Կեդրոնական մասին կան նաեւ Մատինիա, Թեղէա եւ Ալէա լեռնադաշտերը, որոնք միասնաբար կը կազմեն Թրիփոլի լեռնադաշտը։ Անոր արեւմուտքին կը գտնուի Մեղալուփոլի լեռնադաշտը։  Հիւսիսային շրջանին Արոանիա եւ Քիլինի լեռներուն միջեւ կան Ֆենէօ եւ Սթիմֆալիա լեռնադաշտերը։
Կղզիներ
Պելոպոնեսին կը պատկանին հետեւեալ կղզիները․ Փրոթի, Սֆաքթիրիա, Սափիենծա, Այիա Մարիանի, Սխիզա եւ Վենեթիքօ։ Կը գտնուին Մարաթոօս եւ Աքրիթա հրուանդաններուն միջեւ։
Լաքոնիքոս ծոցին մէջ կայ Էլաֆոնիսոս կղզիակը, իսկ Արղոլիքոս ծոցին մէջ՝ Ռոմվի, Փսիլի եւ Փլաթիա կղզիակները։
Պելոպոնեսը շրջապատուած է բազմաթիւ կզղիներով։ Արեւմուտքէն Յոնիական ծովուն հարաւային կղզիները, արեւելքէն Սարոնիքոս ծոցին կղզիները՝ Էղինա, Փորոս, Իտրա, Սփեցես, իսկ հարաւէն Քիթիրա եւ Անտիքիթիրա կզղիները։
Պատմական հակիրճ տեղեկութիւններ
Պելոպոնեսի թերակղզին նախապատմական շրջաններէն բնակուած է։ Անունը յառաջ եկած է Յունական Դիցաբանութենէն՝ Փելոփա հերոսին առասպելէն, որ ամբողջ շրջանը իր իշխանութեան տակ առած էր․ Փելոփա + նիսոս (=կղզի)։
Մէրամէթճեան Վարժարան
Մէրամէթճեան Վարժարան
Վարժարանը հիմնուած է Զէնոփ Էֆէնտի Մէրամէթճեանի նուիրած հողամասին վրայ, Պոլսոյ Հայոց Պատրիարքութեան նախաձեռնութեամբ Ֆէրիգիւղի վարդանանց եկեղեցւոյ պարտէզին մէջ։ Այդ շրջանի Օսմանեան Կայսր Մէհմէտ Րէշատի ֆէրմանով վարժարանի փայտաշէն շէնքին կառուցման որոշումը առնուած: Վարժարանը 1912 թուականին մանկապարտէզի եւ նախակրթարանի բաժիններով, որպէս երկսեռ վարժարան կը սկսի գործել: Իր առաջին հիմնադիրն է Վահան Խիւտավէրտի:
Պելոպոնես
Դասական շրջան
Այս շրջանին Պելոպոնեսի տարածքին կը բարգաւաճին Յունաստանի այդ շրջանի պատմութեան մէջ գլխաւոր դեր ունեցող քաղաք-պետութիւնները․ Սփարթի, Կորնթոս, Արղոս եւ Մեղալոփոլիս, որոնք Պելոպոնեսեան Դաշինքին կորիզը կը կազմէին, գլխաւորութեամբ Սփարթիին։ Այդ քաղաք-պետութիւնները կարեւոր դեր կը խաղան Պարսկական պատերազմներուն ընթացքին Ք.Ա. 5-րդ դար, միանալով մնացեալ յունական քաղաք-պետութիւններուն՝ Աթէնք եւ անոր դաշնակիցներուն։
Թերակղզին Պելոպոնեսեան Պատերազմին թատերաբեմ կը դառնայ Ք.Ա.431 - Ք․Ա․404։ Պելոպոնեսեան Պատերազմ․ Աթէնք եւ Սփարթի քաղաք-պետութիւններուն ու անոնց դաշնակիցներուն միջեւ 30 տարի տեւող շարունակ հակամարտութիւններ, որոնք կը պառակտեն յունական աշխարհը․ կը վերջանան՝ Ք․Ա․ 404 թուականին, Աթէնքի եւ անոր դաշնակիցներուն պարտութեամբ։ Հետեւանքը ծանր կ՛ըլլայ․ քաղաք-երկիրները կը տկարանան եւ յաջորդաբար կը հպատակին Հիւսիսային Յունաստանի Մակետոնական թագաւորութեան։
Մէրամէթճեան Վարժարան
Շէնքը 1952 թուականին հրդեհի վտանք մը կ'անցնէ: Դարյեալ 1952 թուականին վարժարանին կ'աւելնայ միջնակարգի բաժինը: 1970ական տարիներուն բարերարներ Տէր եւ Տիկին Գէորգ եւ Սիրվարդ Գարամանուկեաններու օժանդակութեամբ յարկ մը եւս կցուած է շէնքին վրայ, որու միջոցաւ  դասարաններու թիւը աւելցած է:
Ստորոգութիւն:Վարժարաններ
Պելոպոնես
Հելլենիստական եւ Հռոմէական ժամանակաշրջաններ
Հելլենիստական ժամանակաշրջանի ընթացքին Պելոպոնեսի գլխաւոր իշխանութիւնը Ախայիքի դաշնութիւնն է՝ Պելոպոնեսի հիւսիս-արեւմտեան շրջանի քաղաքներու դաշնակցութիւն։ Կը տկարանայ Մեծն Աղեքսանտրի կողմէն, երբ ան կը միացնէ յունական բոլոր քաղաք-պետութիւնները եւ կը լուծուի Ք․Ա․146-ին երբ Հռոմէացիները Փաթրան կը գրաւեն։  Կորնթոս կը քայքայուի եւ Ք․Ա․44-ին, հռոմէացիներէն կը վերակառուցուի ու ժամանակի մը համար Պելոպոնեսի վարչական կեդրոնը կը դառնայ։
Բիւզանդական ժամանակաշրջան
Երբ Հռոմէական Կայսրութեան արեւելեան մասին կը հիմնուի Արեւելեան Հռոմէական Պետութիւնը 395, յետագային՝ Բիւզանդական Կայսրութիւն, Պելոպոնես կ՛ անցնի անոր իշխանութեան տակ։
408 – 450 թուականներուն Կորնթոսի Նեղուցը ամրացնելու եւ հիւսիսէն ներխուժող բարբարոս ցեղերէն պաշտպանելու համար, անոր երկայնքին էքսամիլիոն Εξαμίλιον պարսպապատը կը կառուցուի։
Ախայիայի (Աքայեան) Իշխանութիւն
ԺԳ․ դարասկիզբին Պելոպոնես Ախայիայի Իշխանութեան (Լատինական Կայսրութեան հպատակ) մաս կը կազմէ (Πριγκιπάτοτης Αχαΐας - Frankish Principality of Achaea)։ Իսկ Վենետիկցիները կը գրաւեն ռազմական դիրք ունեցող նաւահանգիստներ, ինչպէս օրինակ՝ Նաւարինօ, Քորոնի։
1259-ին Փելագոնիայի (Փելաղոնիա) ճակատամարտին ընթացքին յունական Նիքէայի Կայսրութիւնը կը յաղթէ Լատինական Կայսրութեան հպատակ փոքր իշխանութիւններու դաշինքին, որոնց մաս կը կազմէր նաեւ Ախայիայի Իշխանութիւնը։  Յոյներուն կը վերադարձուին նորաշէն Միսթրա ամրոցն ու արքունիքը (Հին Սփարթային մօտ) եւ 1262 – 1460 Պելոպոնեսի (կամ՝ Մորիաս) շրջանին մէջ կը հիմնուի «Մորիասի Բռնապետութիւն» Despotate of the Morea կոչուած իշխանութիւնը (կիսանկախ շրջան եւ հպատակ վերակազմուած Բիւզանդական Կայսրութեան)։
Նիքէայի Կայսրութիւն․ Յոյները վտարուած Կոստանտնուպոլսէն, կը հիմնեն իրարմէ անկախ երեք պետութիւններ՝ Նիքէայի Կայսրութիւնը, Իփիրոսի (Իպիրոս) Տէրութիւնը եւ Տրապիզոնի Կայսրութիւնը։ 1261-ին Նիքէայի կայսրութիւնը կը վերագրաւէ Կոստանտնուպոլիսը ու կը վերահաստատէ Բիւզանդական Կայսրութիւնը։
ԺԴ․ դարավերջերուն, Պելոպոնես կ՛ արշաւեն օսմանեան բանակներ, որոնք կ՛օգտուին Բիւզանդիոնի եւ Ֆրանքներու միջեւ ընդհարումներէն։  1458-ին հակառակ Աքրոքորինթոսի զօրաւոր դիմադրութեան, Կորնթոսն ու յաջորդաբար թերակղզիին մեծ մասը կ՛իյնան Օսմանեան տիրապետութեան տակ։  Վենետիկցիները կը պահեն հետեւեալ ծովափնեայ ռազմական կարեւորութիւն ունեցող ամրոցները․ Մեթոնի, Քորոնի, Նաւարինօ, Մոնեմվասիա, Արղոս եւ Նաֆփլիօ։
Օսմանեան ժամանակաշրջան
ԺԶ․ դարասկիզբին, օսմանցիները կը տիրեն Պելոպոնեսին վրայ, կը գրաւեն վենետիկցիներուն ամրոցները։ Սակայն Մորիաս (Պելոպոնեզս) Բիւզանդական կայսրութեան միակ մնացորդածը, կը շարունակէ դիմադրել Օսմանեան Կայսրութեան։ 1466 եւ 1532 թուականներուն թուրքերուն դէմ ապստամբութիւններ տեղի կ՛ունենան։ Իսկ 1571-ին, Նաւփաքթոյին ծովամարտէն ետք, ապստամբութիւնները կը տարածուին Պելոպոնեսէն դուրս ալ՝ կեդրոնական Յունաստանի շրջաններուն մէջ։ Թուրքերը կը հակադարձեն կոտորածներով։
Վենետիկցիները մերթ ընդ մերթ յարձակումներով կը փորձեն վերագրաւել Պելոպոնեսը․ 1499-1503, 1537-1540, 1684-1699 եւ 1714-1718։
Մորէայի Թագաւորութիւն (1688 – 1715)
Վենետիկցիները, Ֆրանչեսքօ Մորոզինիին գլխաւորութեամբ կը վերագրաւեն Պելոպոնեսը Մորէային Պատերազմին ընթացքին (1684-1699) եւ կը հիմնեն Մորէայի թագաւորութիւնը։ Նաֆփլիօ կը դառնայ անոր մայրաքաղաքը։
Մորէա․ Վենետիկցիները Պելոպոնեզսին այս անունը կու տան։
Սակայն 1715-ին Օսմանցիները կը վերագրաւեն Պելոպոնեսը։  1718-ին, Վենետիկ «Փասարովիչի Դաշինք»ով 1718-ին, կը ճանչնայ Օսմանեան իշխանութիւնը ՊԵլոպոնեսի մէջ։
Օսմանցիները Պելոպոնեսը կը բաժնեն 22 շրջաններու, Նաֆփլիօ մայրաքաղաք կը նշանակուի, իսկ 1786-ին Թրիփոլիցա (Թրիփոլի) մայրաքաղաք կը դառնայ։
Ապստամբութիւնները յաճախակի են, սակայն Օսմանցիները հազարաւոր իսլամացած Ալպանացիներ կը ղրկեն, որպէսզի ապստամբութիւնները ճնշեն։ Հետեւանքն է կոտորածներ եւ 20 000 բնակիչներ իբրեւ ստրուկ կը ծախուին։
Քիւչուկ Քայնարծիի դաշինք
Առաջին ռուս-թրքական պատերազմը (1768-1774), կ՛աւարտի ռուսերու յաղթանակով։ Կը ստորագրուի Քիւչուկ Քայնարծիի դաշինքը (1774), որմէ կ՛ օգտուին յոյները եւ կամաց կամաց Պելոպոնեսի տնտեսութիւնը կը զարգանայ։