cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ասատուր Արսէնեան
Կենսագրութիւն
Ասատուր Արսէնեան ծնած է 1885 թուականին, Ատանայի նահանգի՝ Մարաշի գաւառի Հաճընի գաւառակին մէջ։ 1909 թուականին աւարտած է դեղագործական ուսումը ու որպէս դեղագործ աշխատած։ 1910-1924 թուականներուն, նշանակուած է դեղատան վարիչ՝ Կոստանդնուպոլիսի Ս․ Փրկիչ ազգային հիւանդանոցին։ 1915 թուականի Ապրիլի 24-25-ին գիշերը, Կոստանդնուպոլսոյ մէջ ձերբակալուած է 235 անուանի հայ մտաւորականներու շարքին նաեւ՝ Ասատուր Արսէնեանը։ Անոնց բանտարկած են Կոստանդնուպոլսոյ կեդրոնական բանտին մէջ, ապա խումբ-խումբ ուղարկած՝ Անատոլիոյ խորքերն ու գազանաբար սպանած։ Անունը փորագրուած է Չանղըրըի բանտին մէջ հաւաքուած համրիչի՝ 99 հատիկներէն մէկուն վրայ։ Այլ տուեալներով՝ 1915 թուականին նահատակուած է Տէր Զօրի կողմերը՝ 30 տարեկան հասակին։ Այլ տուեալով՝ վերապրած է։ 1930 թուականին, վերամասնագիտանալով՝ դարձած է ատամնաբոյժ։
Գրականութիւն
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Հնչիւն
Հնչիւն, բանաւոր խօսքի նուազագոյն միաւոր։ Հնչիւնաբանութիւը կ՛ուսումնասիրէ լեզուի մը հնչիւնային կազմը, անոր մէջ եղած հնչիւններուն տեսակները եւ փոփոխութիւնները։
Ամէն բառի մէջ կան զանազանելի առանձին ամենափոքր մասեր, որոնք միասին որոշ իմաստ մը կ՛արտայայտեն․ օրինակ՝ քար բառը բաղկացած է երեք ամենափոքր մասերէ՝ ք–ա–ր, իսկ ծաղիկ բառը՝ հինգ ամեափոքր մասերէ՝ ծ–ա–ղ–ի–կ։
Հետեւաբար բառի մէջ զանազանուող ամենափոքր միաւորը հնչիւն կը կոչուի։
Սակաւաթիւ բառեր կազմուած են միայն մէկ հնչիւնէ, օրինակ՝ «ու» եւ «է» հնչիւնները։
Հնչիւնին գրաւոր պատկերը՝ նշանը, տառ կը կոչուի․ օրինակ՝ սար բառը կազմուած է երեք հնչիւններէ, որոնցմէ իւրաքնչիւրը կը գրուի մէկ տառով՝ ս–ա–ր։ Սակայն կայ բարագայ մը, ուր միեւնոյն հնչիւնը կը ներկայացուի երկու տարբեր տառերով․ օրինակ՝ օ հնչիւնը կը գրուի թէ՛ «օ» տառով (օր, օղ) եւ թէ՛ ո տառով (ով, ովկիան, խոր, լող)։ Բառին մէջ յաճախ կը լսենք «է», բայց կը գրենք ե (նետ, պետ, շեշտ, շերտ)։
Ստորոգութիւն:Լեզուաբանութիւն
Մկրտիչ Սարգսեան
Մկրտիչ Սարգսեան, հայ բանաստեղծ եւ արձակագիր։
Կենսագրութիւն
1942-1945-ին մասնակցած է Երկրորդ Աշխարհամարտի այսպէս կոչուած «Հայրենական մեծ պատերազմ»ին։
1945-1947-ին աշխատած է Ախալքալաքի միջնակարգ դպրոցին մէջ՝ հայոց լեզու եւ գրականութիւն դասաւանդելով։
Երեւան տեղափոխուելով՝ 1947-1951-ին ուսանած է Երեւանի Խաչատուր Աբովեանի անուան մանկավարժական հիմնարկի լեզուագրական բաժանմունքին մէջ։
1952-1959-ին աշխատած է Հայաստանի Կոմունիստական Կուսակցութեան Կենտկոմի նախ «պրոպագանդայի եւ ագիտացիայի», այնուհետեւ՝ «կուլտուրայի բաժնի հրահանգիչ»։
1958-ին ընդունուած է Հայաստանի Գրողների Միութեան շարքերը՝ քայլ առ քայլ պաշտօնի բարձրացում ստանալով։
1959-1962-ին նշանակուած է Հ.Գ.Մ. պաշտօնաթերթ «Գրական Թերթի» գլխաւոր խմբագիր։ 1960-ին ընդունուած է Հայաստանի Ժուռնալիստների Միութեան շարքերը։ 1962-1970-ին վարած է Հայպետհրատի գլխաւոր խմբագիրի պատասխանատուութիւնը։
Կենսագիրները յատուկ կարեւորութեամբ կ՚ընդգծեն, որ 1961ին Մկրտիչ Սարգսեան Հ.Կ.Կ. Կենտկոմի Բիւրոյին կողմէ նկատողութիւն ստացած է՝ «Գրական Թերթ»ին մէջ Հրանտ Մաթեւոսեանի «Ահնիձոր» ակնարկին մասին փառաբանող յօդուած տպագրելու համար։
Կամ՝ 1965ին Հ.Կ.Կ. Կենտկոմի Բիւրոյին կողմէ ստացած է խիստ նկատողութիւն՝ Քրիստափոր Թափալցեանի «Պատերազմ» վէպի IV հատորին տպագրութեան համար։
Իսկ 1969ին Մ. Սարգսեան խմբագրած է Պարոյր Սեւակի «Եղիցի լոյս» ժողովածուն, որ լոյս տեսնելէ անմիջապէս ետք հաւաքուած եւ արգելափակուած է պետական ու կուսակցական վերադաս մարմիններու կողմէ։
1975-ին, Հ.Խ.Ս.Հ. Գերագոյն Խորհրդի նախագահութեան հրամանագիրով՝ Մ. Սարգսեանին շնորհուած է «հանրապետութեան կուլտուրայի վաստակաւոր գործիչ»ի կոչում։ Նոյն տարին ընտրուած է Հ.Գ.Մ. քարտուղար եւ համատեղութեամբ՝ Հ.Կ.Կ. Բիւրոյի քարտուղար։ Աշխատած է մինչեւ 1986։
1983-ին, իր «Խաղաղութիւն՝ պատերազմից առաջ» ժողովածուին համար, Մկրտիչ Սարգսեանին շնորհուած է Հայաստանի պետական մրցանակի դափնեկիրի կոչում։
1986-1991-ին աշխատած է Հայաստանի Գրողներու Միութեան աշխատակազմին մէջ իբրեւ գրական խորհրդատու https://lousavor-avedis.org/?p=27435 ։
Աշխատութիւններ
Մկրտիչ Սարգսեան բեղմնաւոր գրիչ էր եւ թողուց հարուստ ժառանգութիւն։ Յիշատակելի իր գործերու շարքին են՝
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ արձակագիրներ
1859 թուական
1859 թուական, ոչ նահանջ տարի, 19րդ դարու 59րդ տարին
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1859 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1859 մահեր
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1859
Տրոսիա, Ատիկէ
Տրոսիա (յուն ՝ Δροσιά), Ատիկէ, Յունաստան։ Կը գտնուի Ատիկէ նահանգին հիւսիս արեւելեան շրջանը, Աթէնքէն 23քլ. հեռու։
Տեղեկութիւններ
Տրոսիան՝ բոյսերով լեցուն վայր մըն է, որ կը գտնուի հիւսիսային Ատիկէի շրջանը։ Տիոնիսոյի քաղաքապետութեան տակ միացած են Այիոս Սթեֆանոս, Սթամաթա, Ռոտոփոլի, Տիոնիսօ, Անիքսի եւ Քրիոների շրջանները։ Իր բնակչութիւնը՝ 7186 հոգի է։  Տրոսիա անունը զով կը նշանակէ
Պատմութեան մէջ, Տրոսիան առաջին անգամ բնակուեցաւ Փոքր Ասիոյ գաղթականներէն, որոնք չէին կրնար Աթէնքի ուրիշ տեղերը երթալ։ Շրջանի մէջ շատ անտառներ կան եւ ամառը հրդեհներ կը ծագին, որոնք շատ դժուար կացութեան կը բերեն մարդոց եւ շատ ծառեր կ՚այրին։ Այսպէս քովի լեռներէն վայրի կենդանիներ՝ գայլ, խոզ, կը հասնին մինչեւ տուները։ Ձմեռը շատ ձիւն կու գայ, իսկ ամառը տաք կ՚ ընէ եւ նաեւ զով կ՚ ըլլայ։ Տրոսիային համով պոլսական ճաշերը, բոյսերը, լեռները ու կլիման կ՚ ընեն այս վայրը իւրայատուկ։ Տրոսիան հայերուն համար ծանօթ տեղ մըն է, երբ շատ տարիներ առաջ կ՚ըլլային աշակերտական բանակումներ եւ կը մասնակցէին շատ հայ պատանիներ։ Երկար տարիներ առաջ, ամառուան եղանակին Տրոսիա կը մնար Հայաստանի առաջին հանրապետութեան վերջին վարչապետ Սիմոն Վրացեան։
Մանուէլ Մենենկիչեան
Մանուէլ Մենենկիչեան, հայ երգիչ, դերասան։
Կենսագրութիւն
Մանուէլ Մենենկիչեանը ծնած է (Պէյրութ արեւմտահայ գաղթականներու ընտանիքին մէջ։ Մանուէլի երաժշտական տաղանդը յայտ է եկեր է դեռ մանուկ տարիքին։ Ծնողքին հետ Փարիզ տեղափոխուելով՝ յաճախած է տեղի երաժշտական դպրոցը, սորվելով Տուկլաս Սքոթի (Douglas Scott) մօտ, յաճախեր է նաեւ աշխարհահռչակ երգիչ երաժիշտ Շարլ Ազնաւուրի դասերուն։
Մանուէլը հանդէս եկեր է նաեւ որպէս դերասան, համագործակցեր է Երգահան եւ երաժշտահան Զիատ Ռահպանիի հետ։ Մանուէլի յայտնի կատարումներէն են՝
Մանուէլ Մենենկիչեանը կ'ապրի եւ կը ստեղծագործէ ԱՄՆ-ի մէջ: 1998 թուականին Լոս Անճելըսի մէջ Հայկական երաժշտական մրցանակաբաշխութեան (Armenian Music Awards) ժամանակ կատարեր է «Երջանկութեան արցունքները» երգը։ 2005 թուականին 7-րդ Հայկական երաժշտական մրցանակաբաշխութեան ժամանակ արժանացեր է 1960-ական թուականներու լաւագոյն երգիչ անուանակարգին :
Երաժշտական Իւրայատուկ մեծարանքի երեկոյ
ՊԸՐՊԵՆՔ.- Կազմակերպութեամբ առաջնորդանիստ Սրբոց Ղեւոնդեանց Մայր տաճարի Տիկնանց միութեան, Հինգշաբթի, 25 Օգոստոս 2016-ին, երեկոյեան ժամը 7։30էն սկսեալ, երաժշտական իւրայատուկ երեկոյ մը տեղի ունեցաւ «Թրբանճեան» հրապարակին վրայ (3325 N. Glenoaks Blvd., Burbank, CA 91504)։
Ձեռնարկի ընթացքին ելոյթներ ունեցան եւ մեծարուեցան հայ երաժշտութեան եւ մշակոյթին կարեւոր ներդրում բերած հետեւեալ երգիչները՝ Ատիս Հարմանտեան, Յարութ Փամպուքճեան, Յովիկ Գրիգորեան, Էնտի Շահին Բ., Վաչէ Մկրտիչեան, Մանուէլ Մենենկիչեան, Մաքսիմ Փանոսեան եւ Լեւոն Քաթըրճեան:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ երգիչներ Ստորոգութիւն:Պէյրութ քաղաքի մէջ ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Սեւակ Քէթէնճեան
Սեւակ Քէթէնճեան, ։
ՀՄԸՄ Պէյրութի տղոց պասքէթի ներկայացուցչական կազմի խմբապետն է: Հասակ՝ 178 սմ., թիւ՝ 11, դիրք՝ փլէյմէյքըր: Սեւակ Քէթէնճեան յաճախած է Ազգային Եղիշէ Մանուկեան Վարժարան, ապա իր համալսարանական ուսումը ստացած է Հայկազեան համալսարանի մէջ։ Սեւակ փոքր տարիքէն անդամակցած է ՀՄԸՄ-ի ընտանիքին՝
Ռոպերտ Ճեպեճեան Ակնաբուժարան
Ռոպերտ Ճեպեճեան Ակնաբուժարան, մասնագիտացման կեդրոն մը, հիմնուած 1952-ին, Հալէպ։ Ճեպեճեան ակնաբուժարանը անհատական ձեռնարկ է, հիմնադիրն է Բժ. Ռոպերտ Ճեպեճեան։
Կենսագրական ակնար, Ռոպերտ Ճեպեճեան կու գայ Կիլիկեց ի ընտանիքէ մը, բժիշկներու շառաւիղ Հայրը՝ Բժ. Աւետիս Ճեպեճեան (այնթապ ցի), եւ քեռին՝ Բժ. Ֆիլիպ Յովնանեան(Հասան- Պէյլիէն), որոնք տեղափոխուելով, Հալէպի մէջ միասնաբար հիմնած էին Ճեպեճեան-Յովնանեան Հիւանդանոցը,1919-էն մինչեւ 1952։
Ռոպերտ ծնած է Այնթապ՝ 2 Օգոստոս 1909։ Նախնական ուսումը ստացած է Հայկազեան վարժարանի մէջ ու ապա շարունակած աւետարանական ծխական նախակրթարան։ 1926-27  բոլորած է Լիբանան՝ Պրումանա, անգլիացի Քոկեյքըրներու դպրոցի մէջ, բարձրագոյն կրթութիւնը՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարան։ Բժշկական Ֆակուլտետի վերջին կուրսը թոյլատրուած է անցկացնել Ֆրանսա՝ Լիոնի Համալսարան՝ սաներու փոխանակման կարգով։
Հետեւած է աչքի կլինիկային, ուր ծանօթացած է նշանաւոր ակնավիրաբուժ՝ Լուի- ՓոՖիկ-ին։ Հետեւած է սիմպաթիկ սիստեմի հետազօտութեանց հիմնադիր՝ այսպէս կոչուած ՝ ցաւի վիրահատութիւն՝ միջազգային ճանաչուած հեղինակ՝ Ռընէ Լըռիշի կլինիկային։ Բժշկական վկայականը ստացած է Պէյրութէն ( Պէյրութի Ամերիկան Համալսարանէն)։
1938-39-ին, ինչպէս նաեւ 1946-47, վերապատրաստման տարեշրջաներ անցուցած է Ֆրանսայի ակնաբուժական առաջատար կեդրոններու մէջ, հետեւելով աշխարհահռչակ հեղիկնակներ՝ Փոլ Պայյարի Անտրէ Մաժիթոյի (Փարիզ), Գապրիէլ Փիեռ Սուրտիյի (Նանթ) կարճ շրջան մըն ալ հայազգի անուանի օտոլարինգոլոգ՝ ՊրոՖ. Զարէհ Շերիճեանի Կլինիկան ( Քիթ- կոկորդ, Ժընեվ)։
1967-ին, Ճեպեճեան նշանակուած է Սուրիան ներկայացնող թղթակից՝ Ռըվիու Էնտերնասիոնալ Տրախոմ՝ եռամեայ գիտական հանդէսի խմբագրուեան կողմէ։
1970-ին, Ճեպեճեան թեզիս պաշտապանելով Երեւան, գիտական կոչում կը ստանայ ( Բժշ. Գիտ. Թեկնածու)։ Զինք կը ներկայացնէր Սուրիոյ Առողջապահութեան Մինիստրութիւնը։ Դէպքը նախընթաց չունենալ հարկ եղաւ որ Մոսկուայի Գիտական տիտղոսներու գործերով զբաղուող ՎԱԿ մարմինը իրաւասութիւն շնորհէ Երեւանի համալսարանին, արտասահմանէն ներկայացող թեկածուներ ընտրելու. Պայմանաւ որ Հայաստանի պետական լեզուով հայերէն շարադրութիւն ունենային անոնց թէզիստները։
1979-ին, Հայաստանի Ակնաբուժներու Միութեան վարչութիւնը մեծարեց զինք ՝՝ Պատուոյ Անդամ՝՝ կոչումով։
Բժշկա- ընկերային ներդրումներ, Սուրիական Հայրենիքին։
1948-ին, բացաւ անհատական իր ակնաբուժարանը, Ճեմլիէ թաղամաս, 33 Զուհեր փողոց, 3-րդ յարկի վրայ, 20 անկողին։ 1952 Յունուար 14-ին, ան ճանաչում կը գտնէր Առողջապահութեան Մինիստրութեան կողմէ։
Հիւանդանոցին նախագիծը պատրաստեց ՊրոՖ. Զարեհ Գաբլան։
Ակնաբուժարանը 20 անկողին, իր դռները բացաւ 17 Նոյեմբեր 1952-ին, Սէպիլ բնակելի թաղամասին մէջ, որը կը գործէ մինչեւ այսօր։
Դեղաբոյսեր
Դեղաբոյսեր, մարդկանց եւ կենդանիներու տարբեր հիւանդութիւններու բուժման ու կանխարգելման համար օգտագործուող բոյսերու խումբ։ Համաշխարհային բուսական աշխարհի մօտ 21000 տեսակ կ'օգտագործուի բուժիչ նպատակներով։ Հայաստանի մէջ բուժիչ յատկութիւններով օժտուած է մօտ 1500 տեսակ։
Դեղաբոյսերու բուժիչ յատկութիւնները
Դեղաբոյսերու բուժիչ յատկութիւնները պայմանաւորուած են անոնց գործարանական ներկայ քիմիական տարբեր բաղադրութեան անդամական նիւթերով, որոնք բնախօսական ներգործութիւն կ'ունենան մարդոց կամ կենդանիներու անդամներուն վրայ։ Բույսերուն մէջ առաջացող կենսաբանական աշխուժ նիւթերը կենդանի անդամի նիւթափոխանակութեան արդիւնք են, ուստի աւելի բնական ձեւով կը մասնակցին մարդու անդամի կեեւսաքիմիական եւ այլ կենսաբանական շարժերուն։ Բույսերուն մէջ պարունակուող որոշ նիւթեր կ'ազդեն սպիտակուցներու կենսահամադրէոյթ վրայ, պայմաններ կը ստեղծեն իմունային մարմիններու համադրոյթի համար, կը բարձրացնեն անդամներու պաշտպանական հակազդեցութիւնները, ներխմորներու աշխուժութեանը եւ այլն։
Հայաստանի դեղաբոյսերը
Դեղաբոյսերու բուժիչ յատկութիւններու մասին հայ մատենագրութեան մեջ առաջին գրաւոր վկայութիւնը ձգած է Եզնիկ Կողբացին, իսկ որպէս դեղամիջոցներ օգտագործած են Մխիթար Հերացին եւ Ամիրդովլաթ Ամասիացին։
Դեղաբոյսերու տեսակները
ՀՀ ֆլորայի մէջ տարածուած դեղաբոյսերը կարելի է խմբաւորել մարդու կազմութեան վրայ ունեցած առաւելագոյն ներգործութեամբ. սիրտանոթային համակարգի հիւանդութիւններու դեպքին մէջ գործածուող դեղաբոյսերէն են կուժկոտրուկը, ծխաբոյսը, եղեսպակը, մատնոցուկը, գազը, նեարդային համակարգի հիւանդութիւններու դեպքին մէջ՝ շիկատակը, սեւ բանգին, կատվախոտը, դաղձը եւ այլն։ Արեան բարձր ճնշումն իջեցնող միջոց են սխտորը, հովվամաղախը, մորենին, ընկուզենին եւ այլն։ Միզամուղ յատկութիւն ունին կուժկոտրուկը, կռատուկը, ճարճատուկը, դաշտային ձիաձետը, գիհին, եգիպտացորէնը եւ այլն։ Լեղամուղ են մասրենին, կանթեղախոտը, անթառամը, գաղձը եւ այլն։ Ստամոքսի հիւանդութիւններու դէպքին մէջ կ'օգտագործուին տուղտը, նշենին, հորթալեզուն, ոսկեհազարուկը, հոնը, մատուտակը, եզան լեզուն, խատուտիկը, շնչառական ուղիներու հիvանդութիւններու դէպքին մէջ՝ տուղտը, խուլեղինջը, դաղձը, ուրցը, տատրակը եւ այլն։ Քրտնաբեր յատկութիւններ ունին ազնուամորին, թանթրվենին, լորենին եւ այլն։ Ցավամոքիչ են ընձախոտը, շիկատակը, սեւ բանգին, կակաչը, արջընկոյզը եւ այլն։
Դեղաբոյսերու կիրառութիւնը
Հաւաքած դեղաբոյսեր դեղաբոյսերը սովորաբար կը ջորացնեն յատուկ չորանոցներուն կամ ստուերներուն մէջ։ Չորացած դեղաբոյսերը կ'օգտագործուին թուրմեր, եփուկներ պատրաստելու համար, քիմիադեղագործական արդիւնաբերութեան մեջ։ Դեղաբոյսերէց ստացուած եւ քիմիաբուժական պատրաստուկներուն ներկայացուող պահանջները նոյնն են։ Կարելի չէ միասին հակադրել դեղաբոյսերը եւ բաղադրական դեղամիջոցները կամ բնական հումքէն ստացուած միացութիւնները։ Հմուտ օգտագործման դեպքին մէջ բոլոր դեղամիջոցները կ'ամբողջացնեն զիրար :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բոյսեր
Սեւ Պղպեղ
Սեւ Պղպեղ ( լատիներէն՝ piper nigrum), պղպեղագգիներու ընտանիքի պղպեղի ցեղի բազմամեայ, մագլցող բոյս։
Կենսաբանական Նկարագիր
Ցողունը կիսափայտացած, բարակ, ճկուն (երկարութիւնը 10-12), հանգոյցներուն մէջ առաջացող օդային ատուենթիւ արմատներով։ Տերեւները պարզ են, ձուանման, հաստակեղեւ, հերթադիր։ Ծաղիկները՝ մանր, մոխրադեղնագոյն կամ սպիտակ, հաւաքուած ծաղկաբոյլի մը մէջ։
Պտուղը գնդիկանման, միասերմ կորիզապտուղ է (3-5 մմ տրամագծով), գոյնը՝ կանանչ, երբ կ'լլայ հասուն, կը կարմրի եւ երբ չոր՝ կ'ըլլայ սեւ։
Հայրենիք
Հայրենիքը Հնդկաստանն Է։ Կը մշակուի Հարաւ-Արեւելեան Ասիոյ, Արեւելեան Ափրիկէի, Ամերիկայի արեւադարձային շրջաններուն մէջ։
Մէկ բոյսի բերքատւութիւնը 0,6-1,5 կգ Է։ Բոյսը երաշտադիմացկուն չէ։ Լաւ կ'աճի բերրի, խոնաւ, ցամաքեցուած հողերուն վրայ։
Քիմիական կազմ
Կը պարունակէ պիպերին ալքալոիդ եւ եթերաիւղերը։ Կ'օգտագործուի որպէս համեմունք խոհարարութեան եւ սնունդի արդիւնաբերութեան մէջ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Բոյսեր
Իսայահ Ուաշինկթըն
Իսայահ Ուաշինկթըն (Isaiah Washington IV, ծնած 3 Օգոստոս, 1963, Հիուսթըն, Թէքսըս, ԱՄՆ) Ամերիկացի դերասան մըն է: Ան ամէնէն շատ ճանչցուած է իբրեւ Դկ. Փրէսթըն Պըրք ABC կայանի բժշկական տրամա Grey's Anatomy հեռուստաշարին մէջ 2005էն 2007: Ուաշինկթըն այժմ ստանցնած է Թէլոնիըս Ժահա դերը The CW ընկերութեան The 100 հեռուստաշարին մէջ:
Անձնական Կեանք
Իսայահ Ուաշինկթըն ծնած է Հիուսթըն, Թէքսըս, ԱՄՆ, ուր իր ծնողքը Houston Heights հասարակութեան մաս կը կազմէին: Բոլորը կը փոխադրուին Միսուրի Սիթի, Թէքսաս, ԱՄՆ, 1980-ին, ուր Ուաշինկթըն կը մտնէ Willowridge High School դպրոցի առաջին աւարտող աշակերտներուն շարքերէն ներս, 1981-ին: Ուաշինկթընի հայրը մահացած է երբ ան միայն 13 տարեկան էր։ Ան ժամանակաշրջանի մը մէջ կ'աշխատի United States Air Force կառավարական ընկերութեան մէջ, ինչպէս նաեւ կը յաճախէ Howard University համալսարանը: Ուաշինկթըն կ'ամուսնանայ Ճէնիսա Մարի Կարլընտի հետ 14 Փետրուար, 1996-ին: Անոնք այժմ ունին երեք զաւակ:
Grey's Anatomy
2005-ին, Ուաշինկթըն ստանցնեն դերը գործողութիւն կատարող Դկ. Փրէսթըն Պըրքի ABC կայանի բժշկական տրամա Grey's Anatomy հեռուստաշարին մէջ։ Այդ դերը իրեն արժանացուց երկու NAACP Image Awards մրցանակներու Outstanding Actor in a Drama Series բաժամունքին մէջ, ինչպէս նաեւ Screen Actors Guild Award մրցանակ մը: Ան միշտ Սանտրա Օհի սէրն է հեռուստաշարին մէջ, ով ստանցնած էր Դկ. Քրիսթինա Եանկի դերը: Ուաշինկթընը սկըզբը փորձած է ստանցնել Դկ. Տէրըք Շէփըրտի դերը, սակայն այդ դերը ստանցնուած է Փաթրիք Տէմբսիի կողմէ: Իր դերին համար ան անունանուած է "TV's Sexiest Men" («Հեռատեսիլի Ամէնէն Ցանկայարոյց Մարդը») TV Guide պարբերաթերթին կողմէ 2006-ի Յունիսին, ինչպէս նաեւ անուանուած է իբրեւ հեռատեսիլի ամէնէն ցանկայարոյց իշկներէն մին TV Guide ընկերութեան հեռատեսիլի կայանէն, 2008-ի Յունիսին: People պարբերաթերթի կողմէ ան կը գտնուի "50 Beautiful People" («50 Ամէնէն Գեղեցիկ Անձինք») ցանկին մէջ 2006-ի Մայիսին:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:1963 ծնունդներ Ստորոգութիւն:3 Օգոստոսի ծնածներ
Ճանի Հատտատ
Ճանի Հատտատ երբեմն ալ Ժան Հատտատ ACMA (Հայ քրիստոնեաներու բժիշկներու միութեան) հիմնադիր նախագահն է:  Ան բազմաթիւ անվճար վիրահատութիւններ իրականացուցած է Հայաստանի մէջ, Արցախ աշխարհին մէջ եւ տարիներ շարունակ կ’իրագործէ այդ բարեսիրական գործունէութիւնը` առանց ակնկալելու պարգեւներ, պատուոյ գիրներ, թէեւ մօտաւորապէս 5200 անվճար վիրահատութիւն իրականացուցած է: Գիտական բազմաթիւն աշխատութիւններու հեղինակ, բարեգործ:
Պսակաձեւ Ժահրի պատճառաւ կը մահանայ 13 Օգոստոս 2020-ին, Հալէպ, Սուրիա:
Կենսագրութիւն
Հատտատ մականուն կամ ազգանուան պատմութիւնը այն է, որ Ճանի Հատտատի մեծ հայրը Տիարպեքիրէն` Տիգրանակերտէն էր եւ գաղթելէ ետք ըսած են, որ կամ Տէմիրչի կամ Հատտատ պիտի կոչեն (որ երկու պարագաներուն ալ կը նշանակէ երկաթագործ. առաջինր` թրքերէնով, երկրորդը` արաբերէնով), հայրը կը նախընտրէ երկրորդ` արաբերէն տարբերակը :
Ճանի Հատտատ 1990-ին Քուէյթէն կ'անցնի, կը հաստատուի Հալէպ :
Կրթութիւն
Ճանի Հատտատ Քուէյթի մէջ աւարտած է դպրոցը, որմէ ետք 1979-ին աւարտած է Դամասկոսի Բժշկական համալսարանը, վիրաբուժական բարձրագոյն կրթութիւնը ստացած է Անգլիոյ թագաւորութեան մէջ:Ան գլխաւորապէս մասնագիտացած է խպիպի եւ քաղցկեղի վիրաբուժութեան գիծով:
Ճանի Հատտատի հիմնած ACMA կազմակերպութիւնն ու Բարեգործութիւնը
Ճանի Հատտատի առաջին այցելութիւնը Հայաստան եղած է 1988-ին` երկրաշարժի 6-րդ օրը. երեք ինքնաթիռ բերած է Քուէյթէն` բեռնուած բժշկական սարքաւորումներով, քիչ քանակութեամբ դեղորայքով:
«Պարնապաս» հիմնադրամը, ACMA կազմակերպութեան հովանաւորողն է, որ կ’աջակցի, մանաւանդ` Հալէպի մէջ: ACMA-ի առաքելութիւնը հիմնականին մէջ Սուրիայէն Հայաստան գաղթած սուրիահայերուն օգնելն է, ACMA կազմակերպութեան կ’օգնեն նաեւ եկեղեցիները:
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Վիրաբոյժ Ստորոգութիւն:ACMA կազմակերպութեան հիմնադիր Ստորոգութիւն:բարեգործ Ստորոգութիւն:Սուրիահայ Բժիշկ Ստորոգութիւն:Պսակաձեւ Ժահրով մահացածներ
Յարութիւն Շահրիկեան
Յարութիւն Շահրիկեան (Ատոմ, 1860, Շապին Գարահիսար - 1915), ուսուցիչ, իրաւաբան, հայ յեղափոխական գործիչ։
Կենսագրութիւն
Նախնական կրթութիւնը հոն ստանալով՝ Պոլիս կու գայ եւ կը վկայուի Կալաթա Սէրայի Լիսէէն ։ Ժամանակ մը ուսուցչութիւն ալ ըրած է իր ծննդավայրին մէջ։ Իննսունական թուականներուն՝ աշխատակցած է Շահնազարի «Հայրենիք»ին։Ամուսնացած է Տրապիզոնի մէջ։ 1896-ին կոտորածին՝ յայտնի ջարդարար Նէմլի Զատէ Հաճի Օսմանի հետապնդումին վրայ կ'ապաստանի Օսմանեան դրամատուն, երեք օր յետոյ դուրս ելլելուն՝ ձերբակալուելով բանտ կը նետուի։
Օտար միջամտութեամբ ներման արժանանալով, տասներեք ամսուան բանտարկութենէ վերջ ազատ կ'արձակուի։ Անգլերէն լեզուն սորվիլ՝ արգելափակ կեանքին միակ մխիթարութիւնը կ'ըլլայ։ Այլ եւս նոյն քաղաքը մնալը վտանգաւոր նկատելով՝ 97-ի վերջերը կը փախչի Պաթում, ապա Թիֆլիս, ուր ռուսերէն կ'ուսանի, քանի մը տարիէն լեզուին հմտանալով՝ քննութիւն կ'անցընէ եւ փաստաբանութեան վկայական կը ստանայ։ Բաւական ատեն կիրարկելէ ետք իր ասպարէզը՝ կը դադարի անկէ, Մանթաշէֆի գործերուն իբրեւ վարիչ կը պաշտօնավարէ։ Դաշնակցութեան կարկառուն դէմքերէն մին, անխոնջ աշխատանքով ձեռք բերած օրէնսգիտական իր հմտութեամբ եւ իր երկաթէ տրամադրութեամբ, կանուխէն նուիրուած է հանրային գործունէութեան եւ ապրած է միշտ իբրեւ անհաշտ ազատական։
Սահմանադրութեան հռչակումին կու գայ Պոլիս, եւ հակառակ իր յառաջացած տարիքին՝ կը ներկայանայ կրկին պայքարի նո՛յն մարդը, թէ՛ ազգին, թէ՛ երեսփոխանական պլոքին եւ թէ՛ մամուլին մէջ, բոլորին ակնածանքին առարկայ դառնալով։ Հրատարակած է ուշագրաւ յօդուածներու շարք մը «Ազատամարտ»ի մէջ, որուն անստորագիր խմբագրականներէն ոմանք իր գրիչէն ելած են։ Դաշնակցութեան բազմաթիւ թերթերու մէջ ունէր աշխատակցութեան իր բաժինը՝ Նինի, Վաղինակ եւ Ատոմ ծածկանուններով (այս վերջինը՝ իր զաւակին անունով): Ազգային երեսփոխան ընտրուած է Սկիւտարէն։
Անգամ մը Իթթիհատէն հրաւիրուած է անդամակցելու պետական խորհուրդի, բայց մերժած է։Երկերը. «Պետական նորոգութիւնն ու հողային հարցը», «Մեր հաւատքը», «Ազգային սահմանադրութիւնը», «Բարենորոգումներու հարցը», «Օսմանեան կայսրութեան անկման պատմութիւնը», «Ամուսնական խնդիրը»։ Ասոնցմէ զատ կայ «Ապազգայնացում» գիրքն ալ՝ իսկոյն փճացուած։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ յեղափոխական գործիչներ‏‎ Ստորոգութիւն:1860 ծնունդներ Ստորոգութիւն:Շապին Գարահիսար ծնածներ Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ
Երեւանի երաժշտութիւն
Կարմիր բլուրին վրայ 1948 թուականին պեղուած են նաեւ զոյգ պրոնզէ ծնծղաներ, որոնք գործածուած են մեր թուարկութիւնէն առաջ VII դարին։
Երեւանին մէջ ընդօրինակուած (XIII-XV դարեր) ձեռագիր մատեաններու մանրանկարներուն մէջ կը հանդիպին փողային գործիքներու պատկերներ։
Ուշ միջնադարին երաժշտական կեանքը զարգացած է տաղասացներու, զուռնաչիներու եւ աշուղներու գործունէութեան շնորհիւ։ Շրջիկ երգահանները սազի նուագակցութեամբ երգած են սեփական ստեղծագործութիւնները։ Երեւանի մէջ կարեւոր իրադարձութիւններ էին Կոմիտասի երգչախումբի (Գեւորգեան ճեմարանի 85 սան) համերգը (1906 թուական) եւ Արմէն Տիգրանեանի «Անուշ» օբերայի ներկայացումը՝ հեղինակի բեմադրութեամբ (1913 թուական)։
Ձեւաւորուած է հայ երգահանական դպրոցը, որուն աւագ սերունդի ներկայացուցիչները՝ Ալեքսանտր Սպենդիարեանի, Ռոմանոս Մելիքեանի, Սպիրիդոն Մելիքեանի, Անուշաւան Տէր-Ղեւոնդեանի, Կարօ Զաքարեանի, Միքայէլ Միրզոեանի գործունեութիւնն էապէս նպաստած է երաժշտարուի զարգացմանը։
Երաժշտանոցի ստեղծագործ, դասարանի բացումը (1930 թուական) եւ Հայաստանի երգահանական միութեան (ՀԿՄ) հիմնադրումը (1932 թուական) կը խթանեն ազգային երգահանական դպրոցի վերելքը, մեծ աւանդ ունին նաեւ Հարօ Ստեփանեանը, Գրիգոր Եղիազարեանը, Առնօ Բաբաջանեանը, Ալեքսանտր Հարութունեանը, Էտուարտ Միրզոյանը, Ղազարոս Սարեանը, Էտկար Հովհաննիսեանը եւ ուրիշներ։
Կատարողական արուեստի զարգացումը սերտորեն կապուած է երաժշտա-ուսումնական հաստատութիւններու, Հայֆիլհարմոնիայի (1932, 1976 թուականներուն՝ Հայհամերգ), Ա. Սպենդիարեանի անուան օբերայի եւ պալէյի ազգային ակադեմիական թատրոնի (1933 թուական), պետական ակադեմիական երգչախումբի (1937 թուական), Երգչախումբային ընկերութեան (1958 թուական, 1987 թուականէն՝ Երաժշտական ընկերութիւն), փողային նուագախումբի (1964 թուական), ՀՀ հեռուստատեսութեան եւ ռատիօյի երաժշտական խումբերուն գործունէութեան հետ։
Երեւանի մէջ կը գործէն երաժշտական եւ արուեստի 25 դպրոց, Ռոմանոս Մելիքեանի անուան երաժշտական (1923, 2006 թուականից՝ քոլեճ), Առնօ Բաբաջանեանի անուան երաժշտական մանկավարժական (1967, 2005-էն՝ քոլեճ) ուսումնարանները, ճազային արուեստի պետական քոլեճը (1996 թուական, 1985-1996 թուականներուն՝ Հայհամերգի էստրադային «Երեւան» փողային նուագախումբը (1964 թուական, հիմնադիր՝ Հայկազ Մեսիաեան, 2000 թուականէն՝ գեղարուեստական ղեկավար Ա. գլխավոր դիրիժոր՝ Հայկ Հովակիմեան), Հանրային ռատիօյի «Արեւներ» խումբը (1978), «Արձագանք» ստուտիան (1990 թուական), «Հայաստանի փոքրիկ երգիչներ» (1993 թուական) եւ «Սպեղանի» (1996 թուական) երգչախումբերը, Հայաստանի երգի պետական թատրոնը (1994 թուական)։
Ստորոգութիւն:Երեւան Ստորոգութիւն:Երաժշտութիւն
Ֆրանսերէն
Ֆրանսերէնը (français, արտասանութիւնը՝ կամ la langue française, արտասանութիւնը՝ la lɑ̃ɡ fʁɑ̃sɛz) կը պատկանի Հնդեւրոպական լեզուաընտանիքի Ռոմանական, արեւմտա-իտալական լեզուախումբին։ Ֆրանսերէն կը խօսին աշխարհին 284.4 միլիոն մարդ, ֆրանսերէնը մայրենի լեզու է 110 միլիոն մարդու համար։ Ֆրանսերէնը պաշտօնական լեզու է Ֆրանսայի եւ 29 այլ երկիրներու մէջ։ Լայնօրէն տարածուած է նաեւ ֆրանսական եւ բելգիական նախկին գաղութներուն մէջ՝ Ալճերիա, Թունիս, Սուրիա, Մարոք եւ այլն։
Ըստ աշխարհի լեզուներու դասակարգման ֆրանսերէնը 9-րդն է։ ՄԱԿ-ի պաշտօնական եւ աշխատանքային 6 լեզուներէն մէկն է։ Ֆրանսերէնը մեծաթիւ միջազգային կազմակերպութիւններու պաշտօնական լեզուն է եւ օտար լեզուներու շարքին մէջ ամենաուսումնասիրուածներէն է։
Պետական Կարգավիճակը
Պետական Կարգավիճակ Ֆրանսայի Մէջ Ըստ Ֆրանսայի սահմանադրութեան՝ ֆրանսերէնը պետական լեզուի կարգավիճակ ստացած է 1992 թուականին։ Բոլոր պաշտօնական փաստաթուղթերը եւ համաձայնագրերը պետք է կազմուի ֆրանսերէնով։
Պետական Կարգավիճակը Քանատայի Մէջ
Կը հանդիսանայ Քեպեք փրովինսի պաշտօնական լեզուն եւ ամբողջ Կանադայի ու Նիւ Պրանսուիք գաւառի (Le Nouveau-Brunswick) երկու պաշտօնական լեզուներէն մէկը։ Քեպեքին մէջ, ֆրանսերէնի մասին օրէնքը կը պահանջէ, որ պետական դպրոցներուն մէջ բոլոր աշակերտներու (բացի անգլախօս քանատացի քաղաքացիներու երեխաները) ուսուցումը կը կատարուի ֆրանսերէնով։ Ներկայիս, կը նկատուի ֆրանսերէնի՝ միջազգային կառոյցներուն մէջ գործածման կտրուկ անկում։ Թէեւ ֆրանսերէնը կը պահպանէ աշխարհին մէջ, իր դրական «պատկերը», այնուամենայնիւ այն աւելի ու աւելի քիչ կը գործածուի։ 1995-էն Ֆրանքոֆոնիոյ գրասենեակը ՄԱԿ-ի մէջ ունի դիտորդի դեր։ Այդուհանդերձ անգլերէնը, որպէս աշխատանքային լեզու, ունի գերիշխող դիրք, թէեւ ՄԱԿ-ի անդամ 185 երկիրներէն 56-ը կը հանդիսանան Ֆրանքոֆոնիոյ անդամ, եւ անոնց մեծամասնութիւնը կը խնդրէ ՄԱԿ-ի քարտուղարութեան իրենց հետ շփումը իրականացնել ֆրանսերէնով։ Ֆրանսերէնի նուազ գործածութիւնը մեծամասամբ պայմանաւորուած է անձնակազմի համալրման պայմաններով (ֆրանսերէնի իմացութիւնը պարտադիր պայման չէ), անգլախօս շրջապատի գերակայութեամբ եւ պիւտճետային կրճատումներով։
Եւրոպական Միութեան (ԵՄ) մէջ, ֆրանսերէնը կը հանդիսանայ պաշտօնական լեզու։ Այս լեզուի ապագան կախուած է անոնցմէ, թէ ինչպիսի դիրք այն կը գրաւէ փոխուող Եւրամիութեան մէջ։ Այստեղ Ֆինլանտայի, Աւստրիոյ, Շուետիոյ անդամագրումը զգալիօրէն նուազեցուց ֆրանսերէնի դիրքերը, որովհետեւ վերոնշեալ երկիրները որպէս յաղորդակցման լեզու կ'օգտագործեն անգլերէնը։ Եւրամիութեան ընդլայնումը աստիճանաբար կը հանգեցնէ Հռոմի համաձայնագրի դրոյթներու իրագործման անհնարինութեան։ Ըստ այս համաձայնագրի՝ բոլոր անդամ-երկիրներու լեզուները կը համարուին Եւրամիութեան պաշտօնական լեզուներ։
Ֆրանսայէն յայտնի լեզուաբան Ռ. Շոտանսոնը առաջ քաշեց կտրուկ առաջարկութիւն. պահպանել երեք պաշտօնական լեզու՝ անգլերէն, ֆրանսերէն եւ գերմաներէն։ Ֆրանսայի նախկին վարչապետ Լիոնել Ժոսփենի կարծիքով՝ Եւրամիութեան մէջ, լեզուական բազմազանուիւնը կը հանդիսանայ կարեւորագոյն խնդիրներէն մէկը։ Հենց Եւրամիութեան մէջ, ֆրանսերէնի զբաղեցուցած դիրքէն կախուած է՝ որքանով այս լեզուն կը պահպանի աշխարհին իր առաջատար դիրքերը։ Բայց Եւրամիութեան կառոյցներուն մէջ մէկ լեզուն չի կրնար կատարել միակ յաղորդակցման լեզուի գործառոյթներ։ Հենց այդ պատճառով ալ Ֆրանսայի մէջ, աշխատանքներ կը տարուին ՝ ուղղուած ֆրանսերէնի՝ որպէս աշխատանքային լեզուի գործառոյթի ուժեղացման։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսերէն
Անտիփարոս
Անտիփարոս (յուն․՝ Αντίπαρος, հին յուն․՝ Ωλίαρος Օլիարոս),  Քիքլատես կղզեխումբին (Էգէական ծով, Յունաստան) պզտիկ ծայռոտ կղզի․ կը գտնուի Փարոսին հարաւ-արեւմուտքը՝ 0,8 ծովային մղոն հեռաւորութեամբ։ Փարոսին հետ կապուած է տեղական անցանաւով։
Անտիփարոսի քաղաքապետութիւն
Անտիփարոսի քաղաքապետութիւնը կը բաղկանայ Անտիփարոս, Տեսփոթիքօ եւ Սդրոկիլօ կղզիներէն։ Բնակչութեան թիւն է 1 211՝ ըստ 2011-ի մարդահամարին (1 037՝ 2001-ի մարդահամարին)։Անտիփարոսին համայնքը հիմնուած է 1914-ին եւ քաղաքապետութեան վերածուած է 2010-ին։
Աշխարհագրութիւն
Անտիփարոսի քաղաքապետութեան տարածութիւնն է 35,1 քռ․ քլ․։ Կը գտնուի Փարոսին հարաւ-արեւմուտքը։  Անցանաւը Փարոսին կեդրոնական նաւահանգիստէն (Փարիքիա) 4,8 ծովային մղոն հեռու է։  Կղզիին ծովեզրն է 57 քլ․, երկայնքն է 7 մղոն (հիւսիսէն հարաւ) իսկ ամենալայն մասն է 2,8 մղոն։
Անտիփարոս հրաբխային ծայռոտ կղզի է, կլիման չոր եւ խոնաւ է։ Ունի փոքր բլուրակներ, որոնցմէ ամենաբարձրն է Փրոֆիթիս Իլիաս (301 մ․)։
Կղզին շրջապատուած է բազմաթիւ կղզիակներով, որոնք չեն բնակուիր, սակայն մի քանին ունին պատմական եւ հնագիտական արժէք, ինչպէս օրինակ՝ Քիմիթիրի, Սդրոկիլօ, Տիփլօ, Քավուրա, Ռեվմաթոնիսի, Քոքինօ եւ Մավրօ Թուրլօ։
Անուանում
Կղզիին հին անունն է Օլիարոս․ փիւնիկեան արմատով անուն, որ հաւանաբար կը նշանակէ անտառային լեռ։ Այս անունը գործածած են յաճախ հին աշխարհագէտներ, ինչպէս օրինակ՝ Իրաքլիտիս, Ստրապոն, Փլինիուս։  Հետագային կղզին Անտիփարոս կ՛ անուանուի, որովհետեւ կը գտնուի Փարոսին դիմացը։
Պատմական
Նոր Քարէ Դարու ժամանակաշրջանէն կղզին բնակուած է։ Կ՛ ենթադրուի թէ առաջին բնակիչները Սայտայի փիւնիկեցիներ եղած են։  Սալիակոս կղզիակին հնագիտական պեղումները կը ցուցնեն թէ Սալիակոս հնադարին թերակղզի եղած է Փարոս - Անտիփարոս նեղուցին վրայ։  Ինչպէս նաեւ, թէ շրջանը զարգացած է նախաքիքլատեան մշակոյթը, մանաւանդ Ք․Ա․ 3-րդ հազարամեակին (արդիւնք Ափատիմա, Սորոս, Փեթալիտես եւ Քրասատես շրջաններուն մէջ եղած հնագիտական պեղումներուն)։
Պեղումներէն ի յայտ եկած է թէ կը պաշտէին Ափոլոնաս աստուածը, որ տարածուած էր Քիքլատեսի շրջանը։ Անտփարոսին պատմութիւնը կը հետեւի Քիքլատեսի պատմութեան ։
Տնտեսութիւն
Անտիփարոսին տնտեսութիւնը յենուած է զբօսաշրիկութեան, մանաւանդ Ապրիլէն մինչեւ Հոկտեմբեր։ Մնացեալ ամիսներուն կը զբաղին զանազան արհեստներով։  Կղզիին տնտեսութեան նաեւ ներդրում ունին երկրագործութիւնը (ընդհանրապէս ձիթապտուղի մշակում եւ այգեգործութիւն), անասնապահութիւնը եւ ձկնորսութիւնը։
Զբօսաշրջիկութիւն
Զբօսաշրջիկութիւնը վերջին յիսնամեակին մեծ թափ առած է։ Կղզին աշխարհահռչակ է եւ կը ներգրաւէ ընդհանրապէս ունեւոր զբօսաշրջիկներ, որոնք բնակարաններ կը կառուցեն կղզիին վրայ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
Իտալիոյ Դրօշ
Իտալիոյ դրօշը իրենից կը ներկայացնէ կանաչ, սպիտակ եւ կարմիր գոյներով (ձախէն աջ), հաւասարաչափ ուղղահայաց շերտեր ունեցող ուղղանկիւն պաստառ։ Լայնքի եւ երկայնքի յարաբերութիւնը հաւասար է 2։3։ Որոշ աղբիւրներու համաձայն, դրօշի սպիտակն ու կանաչը Միլանի ոստիկանութեան համազգեստի գոյներն են, որմէ ետք աւելցուեցաւ կարմիր գոյնը։
Պատմութիւն
Իտալիոյ դրօշը նախագծել ած է Նափոլէոնը, որ նման էր Ֆրանսայի յեղափոխութեան դրօշին։ Հիմքը ինկած են Միլանի գերբի գոյները՝ սպիտակ եւ կարմիր, ինչպէս նաեւ կանաչ՝ տեղական ոստիկանութեան համազգեստի գոյնը։ Իբրեւ Ցիսպադանական հանրապետութեան դրօշ հաստատուած է 9 Դեկտեմբեր 1797-ին։ Յետագային նոյն գոյները օգտագործուած են նաեւ Իտալիոյ նափոլէոնեան թագաւորութեան դրօշումին մէջ։ Սակայն դրօշները երկու պարագային ալ կը տարբերուէին Ֆրանսայի դրօշէն։ Առաջին դէպքին անոնք հորիզոնական շերտեր էին, իսկ երկրորդը՝ կարմիր պաստառ էր սպիտակ շեղանկիւնով՝ վրան կանաչ ուղղանկիւն (ուղղանկեան վրայ ոսկեգոյն նափոլէոնեան արծիւ)։
1830-էն ետք դրօշը ֆրանսական «եռագոյնի» նման է, բայց կանաչ շերտը փոխարինուեցաւ յեղափոխական շարժման կապոյտով, որոնք կը պայքարէին յանուն միասնական Իտալիոյ ազատութեան։ Այս դրօշով ալ տեղի ունեցաւ Իտալիոյ միաւորումը Սարտինական թագաւորութեան միապետի գլխաւորութեամբ․ թագաւորը հաստատեց այն իբրեւ պետական դրօշ 1848-ին։ Սպիտակ շերտագիծի վրայ զետեղուեցաւ Սավոյական դինաստիայի գերբը։ Միաւորուած Իտալական թագաւորութեան մէջ (1861— 1946) կ՚օգտագործուէր Սարդինեան թագաւորութեան 1848-ի նախկին դրօշը։ 1946-ին դրօշէն հեռացուեցաւՍավայական գերբը։
2 Յուլիս 2005-ին Իտալիոյ խորհրդարանը օրէնք ընդունեցաւ՝ համաձայն որու Իտալիոյ մէջ ազգային դրօշի անարգման համար կը տուգանուեէին 1000-էն մինչեւ 1500 եւրոյով։
Չափ եւ գոյներ
2003-ին կառավարութիւնը որոշեց իտալական դրօշի ճշգրիտ գոյները, սակայն ընտրուած երանգները բուռն քննարկումներ արժանացան եւ յետագային փոխուեցան։ Վերջնական տեսքը հաստատուեցաւ 2006-ին ։ Դրօշի կողմերիու յհարաբերութիւնը 2։3 է, շերտերը հաւասար լայնութեան են։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Ազգային դրօշներ Ստորոգութիւն:Դրօշներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Իտալիոյ պետական խորհրդանիշներ
ՄԱԿ-ի Ապահովութեան Խորհուրդ
ՄԱԿ-ի Ապահովութեան Խորհուրդը կամ ՄԱԿ-ի Անվտանգութեան Խորհուրդը (անգլ.՝ United Nations Security Council, ֆր.՝ Conseil de sécurité de l'ONU, արաբ․՝ مجلس أمن الأمم المتحدة‎‎, չին.՝ 联合国安全理事会, սպ.՝ Consejo de Seguridad de la ONU), ՄԱԿ-ի մէջ մշտապէս գործող կառոյց է, որու վրայ, ըստ ՄԱԿ-ի կանոնակարգի 24-րդ յօդուածի, դրուած է աշխարհի խաղաղութեան եւ անվտանգութեան պահպանման պատասխանատուութիւնը։ ՄԱԿ-ի վեց կարեւորագոյն կառոյցներէն է։
= Կազմ =
= Արտաքին յղումներ =
Ստորոգութիւն:ՄԱԿ
186 (թիւ)
186 (հարիւր ութսունվեց)՝ զոյգ եռանիշ բնական թիւ է 185-ի եւ 187-ի միջեւ
Սինկափուր
Սինկափուրը առեւտրաֆինանսական ու փոխադրային համապարփակ հանգոյց է: Արդի աշխարհի միակ կղզային քաղաք-պետութիւնն է։
Բրիտանացի գաղութարար Սթեմֆորտ Ռաֆլզը 1819 թուականին հիմնադրեր է գաղութային Սինկափուրը` որպէս Բրիտանական արևելահնդկական ընկերութիւն առեւտրական կէտ: 1858 թուականին անոր լուծարումէն յետոյ կղզիները կը փոխանցուին Բրիտանական Հնդկաստանին որպէս թագաւորական գաղութ: Երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ Սինկափուրը բռնագաղթուեր է Ճափոնի կողմէն: Այն Բրիտանիայէն անկախութիւն ձեռք բերած 1963 թուականին` միաւորուելով բրիտանական նախկին գաղութներու հետ, սակայն գաղափարական տարբերութիւններէն ելնելով` երկու տարի անց սինկափուրցիները կը զատուին անոնցմէ` 1965 թուականին ձեւաւորուելով որպէս ինքնիշխան ազգ: Չունենալով բնական աղբիւրներ` Սինկափուրը իր տնտեսութեամբ կը դառնայ «ասիական չորս վագրերէն» (Հարաւային Քորէա, Հոնկքոնկ, Թայուան, Սինկափուր) մէկը` հիմնուած արտաքին առեւտուրի եւ աշխատուժի վրայ։ Այն ունի «հանդիպումներու միջազգային գլխաւոր քաղաքի», «ներդրումային լաւագոյն կարողական քաղաքի», ազգը` «գիտարուեստական ազգի» համբաւ: Սինկափուրը երրորդն է օտար ներդրումներու, ամենամեծ ֆինանսական կեդրոն, նաւթամշակման եւ առեւտրական կեդրոն ըլլալու ցուցանիշով, եւ երկրորդը` ծովային պահեստներու առումով: Երկիրը բնորոշուեր է նաեւ որպէս «հարկային ծովախորշ»:
Սինկափուրը մենական Unitarian խորհրդարանական երկիր է` միապալատ խորհրդարանական կառավարութեան Վեսթմինիսթրեան համակարգով: «Ժողովրդական գործողութիւն» կուսակցութիւնը 1959 թուականէն ի վեր յաղթեր է բոլոր ընտրութիւններուն մէջ։ ՀՆԱ-ի եւ մամուլի ազատութեան ցուցանիշով ունի մեծ ժողովրդավարութիւն: Սինկափուրը Հարաւարևելեան Ասիայի պետութիւններու միութեանյի հինգ անդամներէն մէկն է: Այն նաեւ կ'անդամակցի Ասիական և խաղաղովկիանոսեան տնտեսական խորհուրդին (APEC), Արեւելեան Ասիայի երկիրներու գագաթնաժողովին (EAS), Չմիացած երկիրներու շարժմանը, Ազգերի համագործակցութեանը:
Անուան ծագումնաբանութիւն
Սինկափուրի անուանման անգլերէն տարբերակը երկրի հարազատ մալայերէն անուանման անգլիականացուած տարբերակն է, որը ծագում առած է (सिंहपुर, Siṃhapura բառից. siṃha` «առյուծ», pura` «քաղաք», հետեւաբար` «առիւծի քաղաք» : Առիւծը ներառուած է ազգային շատ խորհրդանիշերուն, օրինակ` զինանշանի մէջ։ Սակայն քիչ հաւանական է, որ երկրի մէջ երբեւէ ապրեր են առիւծներ: Մալայեական Շրիվիճայա թագաւորութեան արքայազն Սանկ Նիլա Ութաման (Sang Nila Utama, 1299-1347) ըսած է, որ կղզին ի սկզբանէ կառուցուեր եւ անուանուաեր է «Սինկափուր», հաւանական է, մալայեական վագրի անունով: Կեդոնական կղզին տակաւին Ք.Ա. 3-րդ դարուն կոչուեր է նաեւ «Փուլաու Ուճոնկ», որ մալայերէնով կը նշանակէ «կղզի վերջը»  :
Հին դարաշրջան
Յոյն աշխարհագրագէտ Պտղոմէոսը (90-168) 2-րդ դարուն տեղը նշեր է «Սապանա» անունով, իսկ 3-րդ դարուն վերաբերող ամենավաղ աղբիւրներուն մէջ այն յիշատակուած է Փու Լո Չունկ (蒲 罗 中) անունով, որը իր հերթին մալայեական «Փուլաու Ուճոնկ» («կղզիի վերջաւորւթիւն») անուան թարգմանութիւնն է : Հին Եավայական «Նակարակրեթակամա» էփիքական բանաստեղծութիւնը (1365) յղում կատարած է Թումասիք (հաւանական է, կը նշանակէ «ծովային քաղաք») անունով կղզիի բնակչութեանը : 1299 թուականին, համաձայն մալայական գրական-պատմական յուշարձանի (Sejarah Melayu), Սինկափուրի թագաւորութիւնը կղզիին մէջ հիմնադրուեր է Սանկ Նիլա Ութամա արքայի կողմէն: Մալայեական գրական վերոնշեալ յուշարձանը ակադեմիական բանավէճերու առիթ հանդիսացեր է, սակայն այն յայտնի է որպէս 14-րդ դարու սինկափուրեան աղբիւր, հետագային` ''Թեմասիք', որմէ կ'իմանանք, որ Սինկափուրը առեւտրական նաւահանգիստ եղեր է` գտնուելով Մաճապահիթայի եւ Սիամական թագաւորութեան տիրապետութեան ներքոյ, որոնք ալ իրենց կարգին եղեր են Մեծ Հնդկաստանի ազդեցութեան գօտիի մէջ։ Հնդկական այս թագաւորութիւնները բնութագրուեր են զարմանալի դիմացկունութեամբ, քաղաքական ամբողջութեամբ եւ վարչական կայունութեամբ      : Պատմական աղբիւրները նաեւ կը վկայեն, որ մօտաւորապէս 14-րդ դարու վերջաւորութեան անոր կառավարիչ արքայազն Փարամեշվարան յարձակման կ'ենթարկուի Մաճափահիթայի կամ սիամցիներու կողմէն եւ կը հիմնէ Մալաքայի սուլթանութիւնը : Հնագիտական պեղումները ցոյց կու տան, որ հիմնական բնակչութիւնը կեդրոնացած է Ֆորթ Քանինկ լեռան շուրջ, եւ բնակավայրը աւերուած է այս ժամանակաշրջանին, հակառական անոր, որ ոչ մեծ թիւով առեւտրականներ շարունակեր են որոշ ժամանակ այդտեղ մնալ : 1613 թուականին Փորթուկալացի նուաճողները ոչնչացրեր են բնակավայրը, եւ հետագայ երկու դարերուն կղզին ամայի մնացեր է: Ատկից ետք Սինկապուրը կազմեր է Ճոհորի սուլթանութեան մաս: Ծովային շրջանը եւ առեւտրական հատուածի մեծ մասը գտնուեր են վերահսկողութեան տակ :
Բրիտանական գաղութացում
Սինկափուրը չէ տուժեր Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ, քանի որ ընդհարումին մէջ չէ ընդգրկուեր Հարաւարեւելեան Ասիան: Պատերազմի ընթացքին նշանակալից միակ իրադարձութիւնը 1915 թուականին իսլամ սիփահիների խռովութիւնն էր Բրիտանական Հնդկաստանի դէմ, որոնք կայազօր ունէին Սինկափուրն մէջ. անոնց կը փափաքէին ուղարկել Օսմանեան Թուրքիա, սակայն զինուորները կ'ընդվզին եւ կը սպանեն իրենց սպաներուն ու բրիտանացի քաղաքացիական քանի մը անձանց, մինչեւ որ խռովութիւնը կը ճնշուի ոչ իսլամական զօրքերու կողմէն (ատոնք ժամաներ էին Եոհորէն ու Պիրմայէն):
Առաջին համաշխարհային պատերազմէն յետոյ բրիտանական ռազմածովային պազան կը հանդիսանայ Սինկափուրի պաշտպանութեան ռազմավարական մաս: Առաջին անգամ այն ընդունուելով 1923 թուականին` կառոյցը սկսեր է զարգանալ մինչեւ 1931 թուականին ճաբոնացիներու` Մանչժուրիո ներխուժումը: Երբ նաւամատույցը կը ձեւաւորուի 1939 թուականին 500 միլիոն տոլարով, այդ պահուն կը հանդիսանայ աշխարհի ամենամեծ չոր տոքը (նաւ կառուցելու վայր), երրորդ ամենամեծ լողացող տոքը` ունենալով վառելիքի բազմաթիւ բակեր, որը վեց ամիս կը բաւարարէր բրիտանական ծովուժին: Այն պաշտպանուած էր Սիլոսո, Քանինկ եւ Լապրատոր ամրութիւնների 15-տիույմանոց ծանր ռազմածովային զէնքերով: Ուինսթոն Չերչիլն այն համարեր է «Արևելքի Ճիբրալթար» եւ «Արևելքի Սուեզ»: Սակայն այդ եղեր է պազա` առանց օդուժի: Բրիտանական օդուժը հաստատուեր էր Եւրոպայի մէջ, եւ անգլիացիները չէին կարող իրենց թոյլ տալ երկրորդ օդուժը հիմնելու: Ծրագիրն այն էր, որ օդուժը կարողանար արագ տեղաշարժուիլ Սինկափուրէն անհրաժեշտ վայրը: Երկրորդ աշխարհամարտէն յետոյ, որը սկսաւ 1939 թուականին, օդուժն ամբողջութեամբ զբաղուած էր Բրիտանիայի պաշտպանութեամբ :
Երկրորդ աշխարհամարտ
Երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ կայսերական ճաբոնական բանակը ներխուժեր է բրիտանական Մալայներ, որու գագաթնակէտը դարձեր է Սինկափուրի համար ճակատամարտը: Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Ուինսթոն Չերչիլը պարտութիւնն անուաներ է «բրիտանական պատմութեան վատթարագոյն աղէտը և մեծագոյն աձնատուութիւնը» : Բրիտանացիները կորսնցուցին Սինկափուրի ռազմական գործողութիւններու ընթացքին, որու հետեւանքով 1942 թուականի 15 Փետրուար-ին յանձնուեր են մօտ 40.000 զինծառայողներ: Անոնցմէ մօտ 5.000-ը, որուն մեծամասնութիւնը աւստրալացիներ էին, սպանուեր կամ վիրաւորուեր են : Ճաբոնական կորուստները Սինկափուրի ռազմական գործողութիւններու ժամանակ կազմեր են 1.714 սպանուածներն ու 3.778 վիրաւորները: Գրաւումը բեկումնային նշանակութիւն ունեցեր է քանի մը երկիրներու, ներառեալ` Ճաբոնիայի, Մեծ Բրիտանիայի եւ այն ժամանակ գաղութային Սինկափուրի համար: Սինկափուրը վերանուանուեր է Սյոնան թո (昭南島 Shōnan-tō), որ կը նշանակէ Արևելքի լոյս : 5.000-25.000 էթնիք չինացի  սպանուեր է Սուքա Չինկի սպանդի ժամանակ :
Բրիտանական զօրքերը կը ծրագրէին Սինկափուրը ազատել 1945 թուականին, սակայն պատերազմը կ'աւարտի, նախքան այդ գործողութիւնները կ'իրականացնէին: Այնուհետեւ այն կրկին գրաւուած է բրիտանական, հնդկական ու աւստրալական ուժերու կողմէն Սեպտեմբերին ճաբոնական զօրքերու կողմէն իրականացուած գրաւումէն յետոյ: Այս ընթացքին Թոմոյուքի Եամաշիտան Սինկափուրի եւ Մալայներու մէջ իրականացրած ռազմական յանցանքի մեղադրանքով կը դատուի ԱՄՆ-ի ռազմական դատարանի կողմէն. ան դատապարտուեր մահապատիժի եւ 1946 թուականի 23 փետրուարին կախաղան բարձրացուեր է Ֆիլիփիններու մէջ:
Յետպատերազմեան շրջան
Դաշնակիցներու կողմէն ճաբոնական գրաւումէն յետոյ 1945 թուականի 15 Օգոստոսին Սինկափուրը կ'ենթարկուի կարճաժամկէտ բռնութիւններու ու անկարգութիւններու. լայն տարածում կը գտնէ թալանն ու սպանութիւնները: Բրիտանական զօրքերը դաշնակիցներու զօրքերու` հարաւարեւելեան Ասիայի զօրքերու գլխաւոր հրամանատար լորտ Լուի Մաունթպաթենի գլխաւորութեամբ կը վերադառնան Սինկափուր, որպէսզի ստանան ճաբոնական զօրքերու պաշտոնական գրաւումը Կեներալ Իթակակի Սեյշիրոյի կողմէն 1945 թուականի 12 Սեպտեմբերին: Ենթակառուցուածքներու մեծ մասը աւերակ դարձեր էր պատերազմի ժամանակ, ներառեալ Սինկափուրի նաւահանգստային կառոյցները: Կար նաեւ արտադրանքի, սնունդի սղութիւն, տարածուած էին հիւանդութիւնները,յանցագործութիւնն ու բռնութիւնները: Մեծ թիւ կը կազմէր գործազրկութիւնը, իսկ աշխատաւորներու դժգոհութիւնները 1947 թուականին հասցուցին ծառայութիւններու ու հասարակական փոխադրական աշխատողներու գործադուլին: 1947 թուականի վերջին տնտեսութիւնն աստիճանաբար կը սկսի վերականգնուիլ, սակայն կը պահանջուէր քանի մը տարի, մինչեւ տնտեսութիւնը կը վերադառնար մինչպատերազմեան մակարդակին :
Բրիտանացիներու պարտութիւնը Սինկափուրի պաշտպանութեան ժամանակ իրենց հեղինակութեան անկման պատճառ կը դառնայ սինկափուրցիներու շրջանը: Պատերազմէն տասնամեակ անց տեղի բնակչութեան շրջանին մէջ կը նկատուին քաղաքական զարթօնք եւ հակագաղութային ու ազգայնական տրամադրութիւններ, որոնք կը մարմնաւոր են «Մերտեքա» լոզունգով. այն մալայերէնով կը նշանակէ «անկախութիւն»: Բրիտանացիներն աստիճանաբար կը մեծացնեն Սինկափուրի ու Մալայան կղզիներու ինքնակառավարումը : 1946 թուականի Ապրիլի 1-ին կը լուծարուի Սթրեյթս Սեթլմենթսը, իսկ Սինկափուրը կը դառնայ առանձին գաղութ, որ կը ղեկավարուէր նահանգապետի կողմէն: 1947 թուականի Յուլիսին կը ստեղծուին օրենսդիր եւ գործադիր առանձին խորհուրդներ, իսկ յաջորդ տարի կ'ընտրուին խորհուրդներու վեց անդամներ :
1950-ական թուականներուն չինացի կոմունիստները սերտ կապեր կը պահէին արհմիութիւններու հետ, իսկ չինական դպրոցները փարթիզանական կռիւ կը մղէին կառավարութեան դէմ, որուն հետեւանքով Մալայան կղզիներուն մէջ հասցուց արտակարգ իրադրութեան: 1954 թուականի ազգային ծառայութիւններու, հանրակառքային ցանցի ու դպրոցներու խռովութիւնները Սինկափուրին մէջ կապուած էին այս իրադարձութիուններուն հետ : Առաջին համընդհանուր ընտրութիւններու շնրոհիւ 1955 թուականին առաջնորդ կը դառնայ լեյպորիսթական թեւի ներկայացուցիչ Տեւիտ Մարշալը: Ան կը գլխաւորէ Լոնտոն ուղեւորուած պատուիրակութիւնը, սակայն Մեծ Բրիտանիան կը մերժէ լիարժէք անկախութեան անոր պահանջը: Մարշալը կը հեռացուի, եւ 1956 թուականին անոր կը փոխարինէ Լիմ Եե Հոքը, որուն վարած քաղաքականութիւնը կը ստիպէ Բրիտանիային Սինգապուրին տրամադրել ինքնիշխանութիւն արտաքին եւ ներքին գործերուն մէջ :
Սինկափուրը Մալեզիայի հետ
1965 թուականի 10 Մարտին ինտոնեզացի հրահրիչներու դրած ռումբը կը պայթի ՄաքՏոնալտ հաստատութեան մէջ, որու հետեւանքով կը սպանուին 3 եւ կը վիրաւորուին 33 մարդ:Այդ ամենէն մեծ մահերով միջադէպն էր 42 ռումբերու պայթիւններու մէջ, որոնք տեղի ունեցեր են առճակատման ընթացքին : Որուն հետեւանքով, Ինտոնեզական բանակային խումբի ծովային զօրամասի երկու անդամներ` Օսման բին Հաջի Մոհամեդ Ալին եւ Հարուն բին Սաիդը վերջնականապէս մեղադրուեր ու գնդակահարուեր են յանցանքի համար, իսկ ՄաքՏոնալտը վնասի փոխհատուցում ստացեր է 250.000 տոլարի չափով  :
Սինկափուրի Հանրապետութիւն
Որոշ գործօն քաղաքական ջատագովներ եւ ընդդիմադիր քաղաքական գործիչներ PAP-ի կառավարումը անուաներ են ինքնավար, քանի որ երկրի ղեկավարութեան կողմէն քաղաքական ու լրատուական գործունէութիւնը համարած են քաղաքական իրաւունքի խախտում : Ի պատասխան` Սինկափուրի կառավարութիււնը բաւական փոփոխութիւններ կատարած է: «Խորհրդարանի ոչ սահմանադրական անդամներ» (Non-constituency Member of Parliament, NCMP) ընդդիմադիր ուժը կազմաւրուեր է 1984 թուականին ընդդիմադիր կուսակցութիւններու` ընտրութիուններուն չհաղթած երեք անդամներու կողմէն: 1988 թուականին ձեւաւորուեր է Խորհրդարանական ներկայացուցչական խումբը (Group Representation Constituency, GRC) ընտրողներու բազմանդամ ենթակառուցուածքներու ստեղծման համար, որոնց նպատակն էր խորհրդարանին մէջ ներկայացնել փոքրամասնութիւնը : 1991 թուականի Սինկափուրի սահմանադրութեան մէջ փոփոխութիւններ  կատարուած են, որոնցմով կը նախատեսուի երկրի նախագահի ընտրութիւնը, որ ունի վեթոյի իրաւունք ազգային պահեստներու օգտագործման եւ պետական պաշտօնեաներու նշանակման գործին մէջ : Ընդդիմադիր կուսակցութիւնները բողոքեր են, որ GRC-ի համակարգը դժուարացուցած է նախագահական ընտրութիւններուն հաստատուիլը, իսկ քուէարկման համակարգը միտում ունի բացառելու փոքրամասնութիւններու կուսակցութիւնները :
1990 թուականին Կո Չոք Թոնկը փոխարիներ է Լի Քուանին` դառնալով Սինկափուրի 2-րդ վարչապետը : Թոնկի կառավարման ընթացքին երկրի մէջ որոշակի ճգնաժամ կը նկատուի, օրինակ` 1997 թուականի ասիական ֆինանսական ճգնաժամը եւ 2003 թուականին սուր անակնկալ շնչառական համախտանիշի տարածումը :
2004 թուականին Լի Սյանլունը` Լի Քուան Եուի աւագ որդին, կը դառնայ երկրի երրորդ վարչապետը: Անոր կառավարման ժամանակը կ'առանձնանանայ 2008 թուականի տնտեսական ճգնաժամով, մալայեական երկաթուղիի շուրջ վէճերով և համարկուած առողջարաններու ներմուծումով : Հակառակ տնտեսական բացառիկ աճին` Ժողովրդական գործողութիւն կուսակցութիւնը (ԺԳԿ) 2011 թուականի ընտրութիւններուն ամենավատ ցուցանիշը կ'արձանագրէ` ձայներու 60 %-ը: Ամենաքննարկուող հարցերէն էին օտար երկրացիներու աշխատուժի մեծ ներհոսքը եւ կենսամակարդակը: 2015 թուականի Մարտի 23-ին կը մահանայ Լի Քուան Եուն անկախութեան 50-րդ տարին. կը յայտարարուի հասարակական մէկ շաբաթեայ սուգ : ԺԳԿ-ն սեպտեմբերեան համընդհանուր ընտրութիւններուն կը հաստատէ իր գերակայութիւնը` ստանալով ընտրողներու ձայներու 69.9 %-ը, որ երկրորդ արդիւնքն էր 2001 թուականի ընտրութիւնների 75.3 % ցուցանիշէն յետոյ:
Կառավարում և քաղաքականութիւն
Սինկափուրը խորհրդարանական հանրապետութիւն է` միապալատ խորհրդարանային կառավարման Վեստմինսթերեան համակարգով: Երկրի սահմանադրութիւնը կը հռչակէ ներկայացուցչական դեմոկրատիան որպէս քաղաքական համակարգ : Գործադիր իշխանութիւնը կը պատկանի կառավարութեանը, որ կը գլխաւոր է վարչապետը եւ աւելի քիչ` նախագահը : Նախագահը կ'ընտրուի համաժողովրդական քուէարկութեամբ եւ ունի վեթոյի իրաւունք գործադիր որոշ որոշումներու վրայ, ինչպիսիք են ազգային պահեստի օգտագործումը, դատերու նշանակումը, սակայն գլխաւորապէս ներկայացուցչական գործառոյթ ունի :
Օրենսդիր մարմինը խորհրդարանն է : Անոր անդամները` պատգամաւորները, կ'ընտրուին խորհրդարան համեմատական մեծամասնութեան սկզբունքով եւ ընտրական տեղամասը կը ներկայացնեն մէկ ներկայացուցիչով կամ խումբերով : Ժողովրդական գործողութիւն կուսակցութիւնը զբաղեցուցած է խորհրդարանի մեծամասնութիւնը բոլոր ընտրութիւններուն 1959 թուականին ինքնակառավարում ստանալէն յետոյ :
Հակառակ ընտրութիւնները արդար կ'անցնին, սակայն չկայ ընտրական անկախ իշխանութիւն, եւ կառավարութիւնը խիստ ազդեցութիւն կ'ունենայ Զանգուածային Լրատուական ԶԼՄ-ներու վրայ։ Freedom House ոչ կառավարական կազմակերպութիւնը «Ազատութիւնն աշխարհի մէջ» զեկոյցի մէջ Սինկափուրը յայտարարեր է մասամբ ազատ երկիր, իսկ The Economist շաբաթաթերթը Սինկափուրը կը համարէ վատ դեմոկրատիայով երկիր` դեմոկրատիայի ցուցանիշով չորս միաւորանոց համակարգին դասելով երկրորդ տեղը : Վերջին ընտրութիւնները տեղի ունեցեր են 2015 թուականին, ուր ԺԳԿ-ը 89 տեղերէն զբաղեցուցած է 83-ը` շահելով ընտրողներու ձայնի 70 %-ը:
Amnesty International միջազգային կազմակերպութիւնը յայտարարեր է, որ սինկափուրեան համակարգի իրաւական որոշ դրոյթներ կը հակասեն անմեղսունակութեան սկզբունքին, քանի դեռ չի ապացուցուեր մեղքը, եւ Սինկափուրը «հնարաւոր է, կատարման ամենաբարձր մակարդակը ունի բնակչութեան թիւի ցուցանիշով» : Կառավարութիւնը համաձայն չէ կազմակերպութեան ներկայացրած տուեալներուն : Սինկափուրի դատական համակարգը ամէնէն յուսալիներէն մէկն է ամբողջ Ասիոյ մէջ :
Սինկափուրը Transparency International միջազգային ոչ կառավարական կազմակերութեան տուեալներով ամենէն քիչ փտածութեան երկիրներէն մէկն է ամբողջ աշխարհի վրայ : Երկրի ուժեղ, գրեթէ Ինքնավար կառավարութիւնը մտաւորական բնակչութեան շեշտադրումով եւ լաւ կառավարմամբ ճանչցուած է որպէս «Սինկափուրեան մոտել օրինակ» եւ կը համարուի երկրի քաղաքական կայունութեան, տնտեսական աճի ու հասարակակամ ներդաշնակ կառավարման գլխաւոր բանալին : 2011 թուականին World Justice Project անկախ կազմակերպութիւնը իրաւական ցուցիչի աստիճանով Սինկափուրը դասեր է աշխարհի լաւագոյն երկիրներու շարքին «կարգ ու կանոնի և անվտանգութեան», «փտածութեան բացակայութեան», «արդիւնաւէտ արդարադատութեան» չափանիշներով: Սակայն երկիրը աւելի ցածր հեղինակութիւն ունի «խօսքի ազատութիւն» եւ «երկրի ազատութիւն» ցուցանիշներով : Հինգ կամ աւելի մարդկանց հրապարակային հանդիպումը կը պահանջէ ոստիկանութեան արտօնութիւնը, իսկ բողոքները կարելի է կազմակերպել միայն յատուկ ձեւաւորուած Խօսնակներու անկիւններուն մէջ :
2017 թուականին Հալիմա Յակոբը եղեր է Սինկափուրի առաջին կին նախագահը: Նա յաղթեր է ընտրութիւններուն, քանի որ մնացած բոլոր թեկնածուները ճանչցուեր են ընտրուելու իրաւունքէն զուրկ :
Արտաքին կապեր
Սինկափուրի արտաքին քաղաքականութիւնն ուղղուած է Հարաւարևելեան Ասիոյ եւ հարակից տարածքներու անվտանգութեանը: Գլխաւոր սկզբունքը քաղաքական ու տնտեսական կայունութիւնն է տարածաշրջանին մէջ : Այն դիվանագիտական յարաբերութիւններ ունի աւելի քան 180 ինքնիշխան պետութիւններու հետ :