cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Թովմա Արծրունի
Թովմա Արծրունի իբրեւ պատմիչ
Թովմա Արծրունի կրած է մեծ ազդեցութիւնը՝ Ս. Գիրքի, Խորենացիի եւ Եղիշէի։ Ի դէպ յայտնենք, որ ինք առաջինն է Խորենացին եւ Եղիշէն յիշատակողը։ Շատ կարեւոր է, որ Արծրունեաց այս պատմիչը յստակօրէն կը վկայէ, թէ Խորենացին իր «Պատմութեան» շարադրանքը հասցուցած է մինչեւ Հռոմէական (Բիւզանդական) Զենոն կայսեր ժամանակ (474-475 թթ., ապա՝ 475 - 491 թթ.), այսինքն Պատմահօր երկն ունեցած է նաեւ չորրորդ մաս։ Այս փաստը կարելի է բացատրել Խորենացիի հակամամիկոնեանական եւ, փաստօրէն, հակակղերական, ինչպէս նաեւ Վասակամէտ դիրքորոշմամբ (պահպանուած երրորդ գիրքին մէջ՝ Վասակ Սիւնիի մասին, Խորենացիին դրական արտայայտութիւնը)։ Իսկ գիրքեր կամ որոշակի հատուածներ վերացնելը, այդ դարերուն, խորթ չէ ընդունուած, ինչպէս վերը մենք արդէն նշեցինք հետաքրքրական օրինակ մը, թէ Վարդանանց պատերազմին ատեն փայլող Արծրունի իշխան չկայ Եղիշէի գրքին մէջ։ Թովմա Արծրունիին ուշադրութիւնը կը գրաւէ այդ պակասը ու իբրեւ մեկնաբանութիւն կը յիշէ, թէ ասորի չար վանական մը, Բարծումա անուն, որ թշնամութեամբ լեցուած էր Արծրունեաց հանդէպ, Եղիշէի գործին մէջէն վերցուցած, հանած էր Արծրունեաց վերաբերեալ մասը։ Այսինքն՝ սովորական բան էր գրքերի խմբագրումը եւ անգամ ոչնչացումը։ Իբրեւ պատմիչ Թովման իր գործը չափազանց կենդանի կերպով գրած է Հայաստանի հողին վրայ եւ ժողովուրդին հետ մեծ հաղորդակցութեան մը բարիքովը։ Ունի իբր թերութիւն՝ ճոռոմաբանութիւններ, ծանօթ նիւթերու անհարկի թուումներ և կողմնակալութիւն։
Ադելեան
Գրած է «Սկեսուրը» 1899–ին։
Թովմա Արծրունի
Ազգային դիւցազնավէպը Արծրունիի գործին մէջ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմիչներ Ստորոգութիւն:Թ. դարու պատմիչներ
Գառնիկ Ադդարեան
Գառնիկ Ադդարեան, սփիւռքահայ բանաստեղծ, քաղաքական եւ հասարակական գործիչ։
Ծնած է Սուրիոյ Հալէպ քաղաքին մէջ՝ Մարտ 23-ին։ Կրթութիւնը ստացած է տեղական հայ, ապա ֆրանսական վարժարաններուն մէջ։ Պատանի տարիքին փոխադրուած է Պէյրութ, ուր սկսած է գրել 1945-էն, աշխատակցելով Վահէ Վահեանի «Անի»ին։ Հրատարակած է բանաստեղծութիւններու եւ պատմուածքներու ժողովածուներ եւ ուսումնասիրութիւն մը Վազզէն Շուշանեանի մասին։ Վաստակ ունի գրական ու քաղաքական հրապարակագրութեան ասպարէզներուն (Պէյրութի «Յառաջ», «Կանչ» թերթերուն, ինչպէս նաեւ տեղական արաբալեզու թերթերուն) մէջ։ Եղած է լիբանանահայ՝ «Գրական Շրջանակ», մշակութային միութեան հիմնադիրներէն (1949), աւելի ետք՝ նախագահ։ Մահացած է Պէյրութ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Մարտիրոս Գէորգեան էֆենտի
Մարտիրոս Գէորգեան էֆենտի, հայ բժիշկ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Տիգրանակերտի նահանգի Տիգրանակերտի գաւառի Չնգուշ աւանին մէջ։ Բարձրագոյն դեղագործական կրթութիւն ոստացած եւ որպէս դեղագործ աշխատած է։ 1909 թուականին, երբ Խար­բերդ եւ Մե­զի­րէ քաղաքներու միջեւ կառուցուած ու բացուած է հայասէր դոկտոր Հըրպըրթ Էթքինսընի նոր եւ ժամանակակից հիւանդանոցը, Մարտիրոսն ընդունած է դրահարուստ դեղատան վարիչի պաշտօնը։
1915 թուականի Դեկտեմբեր 23-ին մահացած է դոկտոր Էթքինսըն եւ հիւանդանոցի կառավարումն անցած է տիկին Էթքինսընի ձեռքը։ Մի քանի օր անց թուրք ոստիկանները շրջապատած են հիւանդանոցը եւ ձերբակալած ու տարած՝ 15 երիտասարդներ, անոնց կարգին՝ Մարտիրոսը։
Գրականութիւն
Ճիզմէճեան Մանուկ, Խարբերդ եւ իր զաւակները, Ֆրեզնօ, 1955։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր
Փոլիէղոս
Փոլիէղոս (յունարէն՝ Πολύαιγος), կը գտնուի Եգէական ծովու Քիքլատես կղզեխումբին հարաւ-արեւմուտքը, Քիմոլոսին հարաւ-արեւելքը՝ 1,07 ծովային մղոն, Միլոս կղզիին արեւելքը՝ 3,77 ծ․մ․, Սիֆնոսին հարաւ-արեւմուտքը՝ 8,76 ծ․մ․ եւ Ֆոլեղանտրոսին հիւսի-արեւմուտքը՝ 11,5 ծ․մ․։ Անբնակ, հրաբխային, ժայռոտ եւ դարվար կղզի։
Ընդհանուր տեղեկութիւններ
Կղզին մեր օրերուն կը գրծածուի իբրեւ արօտավայր եւ կ՛արդարացնէ Փոլիէղոս անունը, այսինքն «շատ այծեր» (Πολύαιγος, πολύ=շատ αίγος=այծ)։
1898-ին կառուցուած 138 մ․ բարձրութեամբ փարոսը, կը գտնուի կղզիին արեւելեան մասին Մասքուլաս հրուանդանին վրայ (աշխարհ․ դիրք՝ 36°46,6N 024°39,7E)։ Հիւսիս-արեւմեան մասին Քիմիսէոս թիս Թէոթոքու վանքին աւերակները կան․ վանքը հիմնուած է 1622-ին։
Յունաստան, կղզին յայտարարած է Նաթուրա-Բնութիւն 2000 (NATURA Φύση 2000) պահպանման գօտի, մանաւանդ սեւ մեծ բազէին համար (Falco eleonorae)։ Փոլիէղոսին ծովափներուն հաւկիփները կ՛ ածէ միջերկրականեան փոկը (Monachus monachus)։
Աշխարհագրութիւն
Տարածութիւնն է 18,146 քլ․², իսկ ծովեզր՝ 27 քլ․։ 2001-ի մարդահամարին անբնակ կղզի կ՛ երեւէր, իսկ ըստ 2011-ի մարդահամարին ունի 2 բնակիչ՝ անասնապահներու զոյգ մը։  1951-ին ունեցած է 14 բնակիչ, իսկ նախորդ դարասկիզբին ունեցած է մինչեւ 170 բնակիչ։
Կղզին կազմուած է հրաբխային քարերէ, ինչպէս դրացի Միլոս եւ Քիմոլոս կղզիները։ Բլուրներուն բարձրութիւնը 320 մ․ մինչեւ 350 մ․ է։  Փոլիէղոսի արեւելեան կողմը կը գտնուի Մանոլոնիսի (կամ Մանոլիին կղզին) կղզեակը եւ հարաւը Քալողերոս կղզեակները։  Ծովափներն են՝ Փանաղիա, Մերսինի կամ Միրսինի,Քաթօ Մերսինի եւ Ամուրա (կամ փարոսին ծովափը)։
Տե՛ս նաեւ
Անդիմիլոս
Միրթեան ծով
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական կղզիներ Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով Ստորոգութիւն:Կղզիներ
19 Նոյեմբեր
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:19 Նոյեմբերի ծնածներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:19 Նոյեմբերի մահացածներ
Տօներ
Ստորոգութիւն:Նոյեմբեր
Ճորճ Փեհլիվանեան
Ճորճ Փեհլիվանեան (George Pehlivanian, հայազգի աշխարհահռչակ գեղարուեստական ղեկավար. :
ՆԱԹՕ-Ռուսաստան Դաշնութիւն Յարաբերութիւններ
ՆԱԹՕ-Ռուսաստանի Դաշնութիւն Յարաբերութիւններ, Հիւսիսատլանտեան ռազմական դաշինքի եւ Ռուսաստանի Դաշնութեան միջեւ յարաբերութիւնները սկզնաւորած է 1991 թուականին Հիւսիսատլանտեան Համագործակցութեան Խորհուդի շրջանակներուն : 1994 թուականին Ռուսաստանը միացաւ Համագործակցութիւն յանուն խաղաղութեան (անգլ. Partnership for Peace) ծրագրին եւ այդ պահէն սկսած ՆԱԹՕ-ն եւ Ռուսաստանը ստորագրած են համագործակցութեան վերաբերեալ շարք մը կարեւոր փաստաթուղթեր : Ռուսաստան ՆԱԹՕ խորհուրդը ստեղծուած է 2002 թուականին անվտանգութեան եւ համատեղ ծրագրերու հարցերով զբաղուելու համար: Համագործակցութիւնը Ռուսաստանի եւ ՆԱԹՕ-ի միջեւ այժմ կը զարգանայ քանի մը գլխաւոր ուղղութիւններով. պայքար ահաբեկչութեան դէմ, ռազմական համագործակցութիւն, համատեղ գործողութիւններ եւ համագործակցութիւն Աֆղանիստան, արդիւնաբերական համագործակցութիւն եւ զէնքերու չտարածման դէմ ծարագրեր : 2014 թուականին Ապրիլ 1-ին ՆԱԹՕ-ն միակողմանիօրէն որոշեց դադրեցնել համագործակցութիւնը Ռուսաստանի Դաշնութեան հետ՝ ի պատասխան Ուքրանիական ճգնաժամին Ռուսաստանի դերակատարութեան : 2017 թուականի Փետրուարի 18-ի Ռուսաստանի Դաշնութեան արտաքին գործերու նախարար Սերգէյ Լաւրովը ըսաւ, որ ՌԴ-ն կողմանկից է ՆԱԹՕ-ի հետ ռազմական համագործացկութեան վերսկսմանը : 2017 թուականի Մարտի վերջերուն խորհուրդը ՆԱՏՕ-ի անդամ պետութիւններու արտագործնախարարներուն ժողովի հրաւիրեց՝ Պրիւսելի մէջ :
Ճորճ Փեհլիվանեան
Կենսագրութիւն
2005- 2008 թուականներուն եղեր է Սլովենիայի ֆիլհարմոնիք նուագախումբի Slovenian Philharmonic Orchestra առաջին օտարերկրեայ գլխաւոր գեղարուեստական ղեկավարը, 2007 թուականին` Իտալիայի Սարտինիա կղզի Քալիարի Cagliari  քաղաքի օփերային թատրոնի գլխաւոր հիւր-գեղարուեստական ղեկավարը, 2002-2012 թուականներուն` Deutsche Staatsphilharmonie RheinlandPfalz-ի գլխաւոր հիւր-գեղարուեստական ղեկավար, Հակայի  Hague ֆիլհարմոնիք եւ Վիեննայի  սենեկային նուագախումբերու գլխաւոր հիւր-գեղարուեստական ղեկավար : 1996 թուականէն համագործակցեր է Սպանիայի ազգային նուագախումբի հետ :
ՆԱԹՕ-Ռուսաստան Դաշնութիւն Յարաբերութիւններ
Հետսառըպատերազմեան համագործակցութիւն
Պերլինի պատի անկումէն յետոյ ՆԱԹՕ-ն եւ ԽՍՀՄ-ը սկսան բանսարկութիւններ վարել տարբեր մակարդակներով, այդ փուլին՝ գէնքի եւ զինամթերքի վերահսկողութեան պայմանագրերու վերաբերեալ: ՎՍՀՄ արտագործնախարար Էտուարտ Շեւարդնաձենն 1989 թուականի Դեկտեմբեր 19-ին կատարեց առաջին այցելութիւնը ՆԱԹՕ-ի կենդրոնակայան: Այցին յաջորդեցին բանակցութիւններ ՆԱԹՕ-ի եւ ԽՍՀՄ-ի ռազմական ղեկավարութեան միջեւ : Պաշտօնական յարաբերութիւնները եւ համագործակցութիւնը Ռուսաստանի եւ ՆԱԹՕ-ի միջեւ սկիզբ առած է 1991 թուականին Հիւսիսատլանտեան Համագործակցութեան խորհուրդի շրջանակին մէջ: Յարաբերութիւնները աւելի խորացան, երբ 1994 թուականին Յունիսի 22-ին Ռուսաստանը միացաւ Համագործացկութիւն հանուն խաղաղութեան ծրագրին : 1997 թուականի Մայիս 27-ին՝ ՆԱԹՕ-ի Փարիզեան գագաթնաժողովի ժամանակ, ՆԱԹՕ-ն եւ Ռուսաստանը ստորագրեցին «Փոխադարձ յարաբերութիւններու, համագործացկութեան եւ անվտանգութեան հիմնարար ակտը», որ յարաբերութիւններու հետագայ զարգացման ամուր հիմք կը հանդիսանայ: Կողմերը յայտարարեցին, որ միմեանց չեն դիտարկեր որպէս հակառակորդներ, եւ հենուելով քաղաքական յարաբերութիւններու բարձրագոյն մակարդակի վրայ պատրաստ են կառուցելու երկարատեւ խաղաղութիւն եւ անվտանգութիւն Եւրատլանտեան տարածաշրջանի համար: 2009 թուականին Դեկտեմբերին ՆԱԹՕ-ն դիմեց Ռուսաստանի օգնութեան խնդրանքով՝ Աֆղանիստան գործողութիւններ իրականացնելու համար: Մասնաւորապէս անհրաժեշտ էր Ռուսաստանի թոյլատուութիւնը իր տարածքի վրայով զօրքի եւ զինամթերքի փոխադրման համար, ինչպէս նաեւ կը խնդրէր ողղաթիռներ տրամադրել : Ռուսաստան մերժեց այս խնդրանքները, բայց կը շարունակէր թոյլ տալ իր տարածքով ոչ ռազմական մատակարարումները : Սառը պատերազմէն յետոյ ան երկրորդ համատեղ զօրավարժութիւնն էր կողմերու միջեւ:2011 թուականի Յունիս 6-ին ՆԱՏՕ-ն եւ Ռուսաստանը իրականացուցին իրենց առաջին զօրավարժութիւնը: Սառը պատերազմէն յետոյ ան երկրորդ համատեղ զօրավարժութիւնն էր կողմերու միջեւ : 2012 թուականին Ապրիլին Ռուսաստան տեղի կ'ունենայ բողոքի ցոյցեր ՆԱՏՕ-ին ներգրաւուածութեան վերաբերեալ՝ գլխաւորապէս կազմակերպուած ձախամետ ուժերու կողմէ :
2014 թուական
2014 թուականին Մարտի սկիզբին ՆԱԹՕ -ի եւ Ռուսաստանի միջեւ լարուածութիւնը աճեցաւ Ուքրանական ճգնաժամի եւ ռուսական զորքերու Ղրիմ մտնելէն յետոյ. ՆԱԹՕ-ն կոչ ըրաւ Ռուսաստանի դադրեցնել գործողութիւնները եւ յայտարարեց, որ որ կ'աջակցի Ուքրանական տարածքային ամբողջականութեան եւ ինքնիշխանութեան պահպանմանը :2014 թուականի Ապրիլ 1-ին արտգործնախարարներու խորհուրդը յայտարարեց, որ կը դադրի քաղաքացիական եւ ռազմական համագործակցութիւնը Ռւսաստանի հետ : Նոյն թուականին գարնանը Ռուսաստանի պաշտպանութեան նախարարութիւնը հաղորդեց, որ կը ծրագրէր լրացուցիչ զօրքեր ուղարկել Ղրիմ՝ համալրելու Սեւ Ծովու նաաւտորմի ուժերը : Նման քայլը ՆԱԹՕ-ի համար ահազանգ էր. Նոյեմբերին ՆԱԹՕ-ի ռազմական գերագոյն հրամանատար ամերիկեան ժեներալ Ֆիլիպ Պրեդլովը յայտարարեց, որ դաշինքը խստօրէն կը հետեւի ռուսական բանակի գործողութիւններուն, քանի որ կար զանգուածային ոչնչացման, մասնաւորապէս միջուկային, զէնք օգտագործելու վտանգը : Դեկտեմբերին ՈԴ ԱԳՆ Սերգեյ Լաւրով յայտարարեց, որ այն օրինաչափ գործողութիւն էր, քանի որ Ղրիմը դարձած է պետութեան մաս մը եւ ունի նման զէնքեր «Միջուկային զէնքի չտարածման պայմանագրին» համապատասխան :
Ճորճ Փեհլիվանեան
Կենսագրութիւն
2010 թուականէն եղեր է Թուքէի (Le Touquet) միջազգային երաժշտական փառատօնի (Ֆրանսա) գեղարուեստական տնօրէն եւ հիմնադիր, 2012 թուականէն` Փարիզի ազգային երաժշտանոցին գեղարուեստական ղեկավարութեան փրոֆեսոր:
ՆԱԹՕ-Ռուսաստան Դաշնութիւն Յարաբերութիւններ
2014 թուական
Սեպտեմբեր ամսուն Ուելսըն տեղի ունեցած ՆԱԹՕ-ի գագաթնաժողովի ժամանակ ՆԱԹՕ-Ուքրանիա յանձնաժողովը ընդունեց Համատեղ յայտարարութիւն, որ խստօրէն կը դատապարտէր Ռուսաստանի անօրէն գործողութիւները եւ Ղրիմի զաւթը : Յուլիս ամսուն ԱՄՆ-ը պաշտօնապէս մեղադրեց Ռուսաստանի 1987 թուականին. Միջին հեռահարութեան միջուկային ուժերու պայմանագիրը»: 2015 թուականին Յունիսի սկիզբները ԱՄՆ-ի Պետական տեպարտամենտը յաղորդ տարածեց, որ Ռուսաստանը չէ ողղած պայմանագրի խախտումը : ԱՄՆ-ի կառավարութեան 2014 թուականի Հոկտեմբերին հաղորդագրութիւնը կը պնդէր, որ Ռուսաստանը ունէր 1.643 միջուկային մարտագլխիկներ. աւելի շատ քան ԱՄՆ-ը : 2014 թուականի վերջերուն ՐԴ նախագահ Վլատիմիր Բուդին հաստատեց նոր ազգային ռազմական հայեցակարգը, որ բնորոշեց ՆԱԹՕ-ի ռազմական ներուժի աւելացումը Ռուսաստանի սահմանին՝ որպէս գլխաւոր ռազմական սպառնալիք  :
Ճորճ Փեհլիվանեան
Կենսագրութիւն
Որպէս գեղարուեստական ղեկավար հանդէս եկեր է Լոնտոնի, Լա Սքալայի ֆիլհարմոնիք նուագախումբերու, Լայփցիկի Gewandhaus նուագախումբի, Համպուրկի սիմֆոնիք, Սանթա Սեսեիլիայի ազգային ակադեմիական նուագախումբի, Իսրայէլի, Չեխիայի ֆիլհարմոնիք նուագախումբերու, Փալերմոյի Մասիմո թատրոնի, Նէափոլի Սան Քարլօ թատրոնի նուագախմբի, Ռոթերտամի, Մոնթէ Քարլոյի, Քաթարի ֆիլհարմոնիք նուագախումբերու, Սուրբ Պողոսի սենեկային նուագախումբին հետ: Ռուսաստանի մէջ հանդէս եկեր է Մարիինեան թատրոնի, Ռուսական ազգային նուագախումբի, Մոսկուայի ֆիլհարմոնիք, Մոսկուայի ռատիոյի եւ հեռուստատեսութեան նուագախումբին հետ :
Համագործակցեր է մենակատարներ (Leonidas Kavakos) Լէոնիտաս Քավաքոսի, (Vadim Repin) Վատիմ Ռեփինի, (Joshua Bell) Ճոշուա Պելի, Janine Jansen Ժանին Ժանսենի, (Gidon Kremer) Կիտոն Քրեմերի, (Gil Shaham) Կիլ Շահամի, (Sarah Chang) Սարա Չանկի, (Emanuel Ax) Էմանուէլ Աքսի, (Andre Watts) Անտր Վաթսի, Mischa Maisky, (Lynn Harell) Լին Հարելի, (Maurice Andre) Մորիս Անտրէի, Ժան Իվ Թիպոտեթի (Jean Yves Thibaudet), Արկատի Վոլոտոսի (Arcadi Volodos), (Mischa Maisky)Միշա Մայսքիի եւ այլոց հետ :
ՆԱԹՕ-Ռուսաստան Դաշնութիւն Յարաբերութիւններ
2016 Թուական
Ռուսաստան-ՆԱԹՕ Խորհուրդի հանդիպումէն կարճ ժամանակ առաջ, որ առաջին էր 2014 թուականէն ի վեր, Ռուսաստանի ԱԳՆ Սերկէյ Լաւրով նշեց, որ կը նկատուի ռազմական աճ, որ աննախադէպ է Սառը պատերազմէն յետոյ : Հանդիպումէն ետք ՆԱԹՕ-ի մօտ  Ռուսաստանի դեսպանը ըսաւ, որ Ռուսաստանը անյարմարութիւններ չունի համագործակցութեան դադրեցումէն յետոյ : ՆԱԹՕ-ի գլխաւոր քարտուղար Եան Սթոլթենչերքը ըսաւ, որ ՆԱԹՕ-ն եւ Ռուսաստանը ունին էական անհամաձայնութիւններ, եւ այդ հանդիպումը չհարթեց զանոնք   :
2016 թուականին՝ Վարշավայի մէջ տեղի ունեցած ՆԱԹՕ-ի գագաթնաժողովի ժամանակ, հաստատուեցաւ չորս բատալիոն՝ 3000-4000 զօրքեր, Պալթեան պետութիւններ եւ արեւելեան Լեհաստան ուղարկելու որոշումը: Կը նախատեսուէր նաեւ ընդլայնել ծովային եւ ռազմաօդային ուժերը նախկին խորհրդային բլկի պետութիւններու անվտանգութիւնն ապահովելու համար : Գագաթնաժողովը վերահաստատեց ՆԱԹՕ-ի նախկին որոշումները, որոնք կը նախատեսէին դադրեցնել քաղաքացիական եւ ռազմական համագործակցութիւնը ՆԱԹՕ-ի եւ Ռուսաստանի միջեւ, սակայն շարունակել մնալ բաց քաղաքական երկխօսութեան համար : 2016 թուականի Յուլիսին Ռուսաստանի ռազմական ղեկավարութեան հաղորդեց, որ Ս-400 հակաօդային պաշտպանութեան համակարգ պէտք է տեղակային Ղրիմի Թեոդոսիա քաղաքին նոյն թուականի Օգոստոսին՝ մեծցնելով ռուսական ուժերու պաշտպանութիւնը  :
Ճորճ Փեհլիվանեան
Կենսագրութիւն
Հայաստանի պետական սենեկային նուագախումբը գեղարուեստական խմբավար-ղեկավարի ղեկավարութեամբ կատարեր է Չայքովսքիի, Միրզոյեանի, Կոմիտասի եւ Ասլամազեանի յայտնի ստեղծագործութիւնները :
ՆԱԹՕ-Ռուսաստան Դաշնութիւն Յարաբերութիւններ
2017 Թուական
2017 թուականի Յուլիսին ՆԱԹՕ-Ռուսաստան խորհուրդի հանդիպում տեղի ունեցաւ Պրիւսիոյ մէջ: Հանդիպումէն յետոյ ՆԱԹՕ-ի գլախաւոր քարտուղար Յան Սթոլթենբերգը ըսաւ, որ Դաշնակիցները եւ Ռուսաստանը անկեղծ եւ կառուցողական քննարկումներ ունեցան Ուքրանիայի, Աֆղանիստանի եւ Ռիսերկերի նուազեցման վերաբերեալ : Երկու կողմերը քննարկեցին նաեւ Պելառուսիա կայանալիք ռուսական եւ ՆԱԹՕ ի 2017 թուականի զօրավարժութիւնները :
ՆԱԹՕ-Ռուսաստան Խորհուրդ
ՆԱԹՕ-Ռուսաստան Խորհուրդը ստեղծուած է 2002 թուականի Մային 28-ին ՆԱԹՕ-ի՝ Հռոմի գագաթնաժողովի ժամանակ: Խորհուրդը դիւանագիտական գործիք էր անվտանգութեան հարցերու լուծման եւ միացեալ նախագիծերու իրականացման համար : Համատեղ որոշումներ եւ գործողութիւններ կը նեռարուին՝ պայքարը ահաբեկչութեան դէմ , ռազմական գօրավարժութիւններ եւ անձնական վարժեցում ), համագործակցութիւն Աֆղանիստան, արդիւնաբերական համագործակցութիւն եւ այլ ասպարէզներ: ՆԱԹՕ-ի անդամները եւ Ռուսաստանի ղեկավարութիւնը դրականօրէն գնահատեցին Խորհուրդի աշխատանքը 2008 թուականի Ապրիլին տեղի ունեցած Պուխարեստի գագաթնաաժողովի ժամանակ. թէպէտ երկու կողմերն ալ ունին տարաձայնութիւններ խորհուրդի գործունէութեան ճշգրիտ արդիւնքներու վերաբերեալ: 2009 թուականին Յունուարի ՆԱԹՕ-ի Ռուսաստանի ներկայացուցիչ Տմիդրի Ռոգոզինը ըսաւ, որ Ռուսաստան-ՆԱԹՕ խորհուրդը մէկ մարմին է, որտեղ գիտական խորհրդակցութիւններ տեղի կ'ունենան: ԱՄն-ի պաշտօնեաներէն մէկը կիսեց այս կարծիքը եւ աւելի գործնական գործունէութիւն իրականցնելու յոյս յայտնեց:
Ճորճ Փեհլիվանեան
Ծննդեան 50րդ յոբելեանը Հայաստանի մէջ
Գեղարուեստական ղեկավար Ճորճ Փեհլիվանեան երկարատեւ բացակայութենէ ետք ելոյթ ունեցաւ Հայաստանի մէջ: Ան իր ծննդեան 50րդ յոբելեանը նշեց Հայաստանի մէջ՝ իւրայատուկ համերգային երեկոյով: «Սպասուած վերադարձ» խորագիրով յոբելենական համերգը տեղի ունենացաւ 28 Յունիսին «Արամ Խաչատրեան» համերգասրահին մէջ: Համերգին մասնակցեցաւ Սենեկային նուագախումբը, որուն նախաձեռնութեամբ եւ հրաւէրով նշանաւոր արուեստագէտը հայրենիք գտնուեցաւ։
ՆԱԹՕ-Ռուսաստան Դաշնութիւն Յարաբերութիւններ
Վրաստանի պատերազմ եւ Հարաւային Օսեթիայի ու Աբխազիոյ ճանաչում
Ռուսաստան եւ ՆԱԹՕ-ի յարաբերութիւնները լարուեցան 2008 թուականի ամրան ռուս-վրացական պատերազմի պատճառով: Աւելի ուշ Հիւսիւս ատլանտեան դաշինքի խորհուրդը քննադատեց Ռուսաստանի կողմէն Հարաւային Օսեթիայի եւ Աբխազիոյ ճանաչումը՝ որպէս անկախ պետութիւնններ : ՆԱԹՕ-ի գլխաւոր քարտուղարը յայտարարեց, որ այս ճանաչումը կը ոտնահարէ ՄԱԿ-ի շարք մը բանաձեւեր: Ի պատասխան Ռուսաստանը յայտարարեց, որ ճանչնալը կը բխի իրավիճակէն եւ կատարուած է ՄԱԿ-ի Կանոնադրութեանը եւ Հելսինկեան եզրափակիչ ակտին համապատասխան : Ռուսաստան լրատուամիջոցները անընդհատ յղումներ կը կատարեեն Գոսովոյի անկախութեան ճանաչման գծով: Յարաբերութիւնները աւելի լարուեցին 2009 թուականի Մայիսին, երբ ՆԱՏՕ-ն վտարեց երկու ռուս դիւանագէտներ, զանոնց մեղադրելով որպէս լրտեսներ: Մինչեւ 2011 թուական Ռուսաստանի խորհրդարանական ընտրութիւնները նախագահ Տմիթրի Մետվեդեւը յայտարարեց, որ Ռուսաստանը պիտի չի մտնէ պատերազմի մէջ, սակայն Վրաստանի անդամակցութեամբ ՆԱԹՕ-ն աւելի կ'ընդլայնուէր դէպի արեւելք :
ՆԱԹՕ-ի հակահրթիռային պաշտպանութիւնը
Ռուսաստան կը պնդէ, որ ԱՄՆ-ի հակահրթիռային պաշտպանութեան համակարգերը, որոնք տեղակայուած են Լեհաստան եւ Քրուաթիա, վտանգ կը ներկայացնեն Ռուսաստանի անվտանգութեան: 2009 թուականին ԱՄՆ-ի նախագահ Պարաք Օպամա չեղարկեց Լեհաստանի եւ Քրուաթիոյ վերոյիշեալ նախագծերը, երբ Ռուսաստան սպառնաց ԱՄՆ-ին ռազմական պատասխան տալ, իսկ Լեհաստանին զգուշացուցին, որ համաձայնելով տեղակայել հակահրթիռային համակարգը, ան ինքնին կը վերածուի թիրախի Ռուսաստանի կողմէն միջուկային յարձակման համար: Ռուսաստանը զգուշացուց նաեւ Թուրքիոյ չտեղակայել նման համակարգ Սուրիոյ սահմանի մօտ : 2010 թուականին Փետրուարին Ռումանիան յայտարարեց ԱՄՆ-ի հակահրթիռային համակարգի տեղակայման համաձայնագրի մասին, որ Ռուսաստանը մեկնաբանեց որպէս իր ազգային անվտանգութեան սպառնալիք :
Ճորճ Փեհլիվանեան
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ գեղարուեստական ղեկավարներ
ՆԱԹՕ-Ռուսաստան Դաշնութիւն Յարաբերութիւններ
Ռուսաստանի` ՆԱԹՕ-ին միանալու առաջարկներ
Ռուսաստանի՝ ՆԱԹՕ-ի անդամ դառնալու գաղափարը արծարծուած է տարբեր ժամանակներուն եւ ռուս եւ արեւմտեան ղեկավարներու կողմէն : 1990 թուականին՝ Գերմանիոյ վերամիաւորման բանակցութիւններու ժամանակ, ԽՍՀՄ ղեկավար Միքայէլ Գորբաչով ըսաւ. «Դուք կ'ըսէք, որ ՆԱԹՕ-ն ուղղուած չէ մեր դէմ, ան անվտանգութեան ապահովման կառուցուածք ունի: Հետեւաբար մենք եւս կ'առաջարկենք միանալ ՆԱԹՕ-ին»: ԱՄՆ-ի պետքարտուղար Պեյքերը զայն որակեց «երազանք» :
2009 թուականի Մարտին Լեհաստանի արտգործնախարար Սիկորսկին առաջարկեց Ռուսաստանը ներառել ՆԱԹՕ-ի մէջ: Ապա լեհական լրատուամիջոցներէն մէկուն տուած հարցազրոյցի ժամանակ ան պնդեց, որ զուտ հիպաթետիկ առաջարկ էր, որ գոյութիւն ունեցած է դերեւս 1990-ական թուականներէն: Քլինթոնի վարչակազմի իշխանութեան ներքոյ կար երկմտանք, թէ արդեօք Ռուսաստանը պէտք է լինի ՆԱԹՕ-ի անդամ կամ ինչ պայմաններով : Այնուամենայնիւ Ռուսաստանի ղեկավարութիւնը յստակ ձեւակերպեց, որ չի պատրաստուիր դառնալ ՆԱԹՕ-ի անդամ, այլ զուտ կը ցանկայ շարունակել համագործակցութիւնը: 2010 թուականին սկիզբներուն այդ առաջարկը բաց նամակի ձեւով կրկնուեց Գերմանիայի պաշտպանութեան փորձագէտներ Կլաուս Նոյմանի, Ֆրանք Էլպի, Ուլրիիխ Վեյզերի եւ նախկին պաշտպանութեան նախարար Ուոլքեր Ռուհի կողմէն: Նամակի հեղինակները կը նշէին, որ ՆԱԹՕ-ն ունի Ռուսաստանի կարիքը Ասիական տէրութիւններուն հակակշռելու համար : 2010 թուականին Սեպտեմբերին Նիու-Եորք տեղի ունեցաւ ՆԱԹՕ-Ռուսաստան Խորհուրդի հանդիպումը, որ 2008 թուականին յարաբերութիւններու կասեցումէն յետոյ առաջինն էր: Հանդիպման նախօրէին ԱՄՆ-ի մշտական ներկայացուցիչը ՆԱԹՕ-ի նշեց Ռուսաստանի ՝ ՆԱԹՕ-ին միանալու հիպորթետիկ հաւանականութեան մասին :
Գաղափարախօսութիւն եւ քարոզչութիւն
Ռուսաստանը եւ ՆԱԹՕ-ն նշած են, որ ներգրաւուած են քարոզչական պատերազմի մէջ, եւ երկուքն ալ հիմնած են բազմաթիւ լրատուաջոցներ, որոնք կ'օգնեն տարածել իրենց ուղերձները : Ռուսաստանը ստեղծած է օրինակ «Սպուտնիկ», «Ռուսական լրատուական գործակալութիւն», «Ռուսաստանն այսօր» միջազգային հեռարձակման կայանները, ինչպէս նաեւ ներքին լրատուական ցանցերը : ՆԱԹՕ-ի անդամ պետութիւնները եւս ստեղծեցին միջազգային հեռարձակաման կայաններ. օրինակ «Ամերիկեան ձայնը» եւ «Պի.Պի.Սի ծառայութիւնը»: Ռուսական լրատուամիջոցները, մասնաւորապէս հակամերիկեան, քարոզչութիւն կ'իրականացնեն : 2014 թուականին Ռուսաստանը դադրեցուց Ամերիկեան ձայնի ռատիօհեռարձակումները այն բանէն յետոյ, երբ ռատիօն քննադատեց Ռուսաստանի գործողութիւնները Ուքրանիոյ դէմ: 2015 թուականի Յունուար 19-ին Եւրամիութեան Անվտանգութեան եւ արտաքին յարաբերութիւններու բարձրագոյն յանձնակատար Ֆետերիկա Մոգերինին յայտնեց, որ ԵՄ-ը կը ծրագրէ ստեղծել ռուսերէն լեզուով հեռարձակուող Արեւելեան գործընկերութեան երկիրներու՝ Հայաստանի, Ատրպէյճանի, Պելառուսի, Մոլտովիոյ, եւ Ուքրանիոյ համար : Վլատիմիր Բուդին ներկայացուցած է «Եւրասիականացումը» եւ «Պուտինիզմը» որպէս արեւմտեան տէրութիւններու քարոզչամեքենայի հակակշիռ : Բուդինը եւ Ռուսաստանը՝ որպէս ամբողջութիւն, կորսնսուցած են արեւմուտքի յարգանքը այդ արժէքներու վերաբերեալ, որու արդիւնք ստեղծուած է «արժէքային ճեղքուածք» Ռուսաստանի եւ Արեւմուտքի միջեւ : 2016 թուականի Մարտին Բուդինի մամլոյ քարտուղար Տմիդրի Պեսկով ըսաւ, թէ Ռուսաստան քարոզջական պատերազմի մէջ է անգլիալեզու լրատուամիջոցներու դէմ :
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Միջազգային հարաբերություններ Ստորոգութիւն:ՆԱՏՕ Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի արտաքին քաղաքականություն
Գերմանիոյ Խորհրդային Պատերազմ
Գերմանիոյ խորհրդային պատերազմ, ԽՍՀՄ-ի մէջ յայտնի էր եւ ժամանակակից Ռուսաստանի մէջ յայտնի է որպէս Հայրենական մեծ պատերազմ (Великая Отечественная война),
Պատերազմի հիմնական պատճառը Գերմանիոյ կողմէն Եւրոպայի մէջ ազգային-ընկերվարութեան տարածումը եղած է :
Անուանում
«Հայրենական մեծ պատերազմ» անուանումը սկսած է գործածուիլ ԽՍՀՄ-ի մէջ Ստալինի ժողովուրդին ուղղուած ռատիօ-ի ուղերձի միջոցով՝ 3 Յուլիս 1941 -ին։ Ուղերձին մէջ «մեծ» եւ «հայրենական» բառերը առանձին կը գործածուէին։
1914-1915-ին «Մեծ Հայրենական պատերազմ» անուանումը երբեմն կը կիրառուէր Առաջին համաշխարհային պատերազմին վերաբերող ոչ պաշտօնական հրապարակումներուն մէջ։ Առաջին անգամ այս բառակապակցութիւնը կիրառուեցաւ ԽՍՀՄ-ի Գերմանիոյ հետ պատերազմի առիթով «Պրաւտա» թերթի 23 Յուլիս 1941-ի եւ 24-ի յօդուածներուն մէջ եւ սկիզբէն նշմարուած էր ոչ թէ որպէս կոչում, այլ որպէս թերթային քլիշէ, այլ բառակապակցութիւններու հետ միասին, ինչպէս օրինակ «սրբազան ժողովրդական պատերազմ», «յաղթական հայրենական պատերազմ» եւ այլն։ «Հայրենական պատերազմ» կոչումը ամրագրուեցաւ 20 Մայիս 1942-ին, ԽՍՀՄ Գերագոյն Խորհուրդի Նախագահութեան Հրամանագիրով սահմանուած Հայրենական պատերազմի զինուորական ուխտով։ Անուանումը հետխորհրդային պետութիւններուն մէջ կը պահպանուի(Велика Вітчизняна війна, Вялікая Айчынная вайна, Аџьынџьтәылатәи Еибашьра եւ այլն)։ ԽՍՀՄ կազմին մէջ չգտնուող երկիրներուն մէջ, ուր ռուսերէնը հիմնական շփման լեզու չի հանդիսանար, «Հայրենական մեծ պատերազմ» անուանումը գործնականին մէջ չի կիրառուիր։ Այն երկրներուն մէջ, ուր հիմնական լեզուն անգլերէն է, կոչումը կը փոխարինուի Eastern Front (World War II)-ով ((Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի արեւելեան ճակատ), գերմանական պատմագիտութեան մէջ՝ Deutsch-Sowjetischer Krieg, Russlandfeldzug, Ostfeldzug (գերմանիոյ խորհրդային պատերազմ, ռուսական արշաւ, արեւելեան արշաւ)։
Վերջին շրջանին, ռուսական զանգուածային մշակոյթին մէջ գերմանիոյ խորհրդային պատերազմը յիշատակելու համար պարբերաբար «Մեծ պատերազմ» բառակապակցութիւնը կը գործածուի, որ պատմականօրէն ամբողջապէս ճիշդ չէ. 1910-ի վերջերը, այդ կոչումը կը գործածուէր Առաջին համաշխարհային պատերազմին համար։ Անուանումներու համար կան նաեւ այլ տարբերակներ. օրինակ՝ խորհրդա-հիթլերական պատերազմ (1941-1945)։ Թուրքմենիստանի մէջ արգիլուած է պատերազմը «Մեծ Հայրենական» անուանել. «1941-1945-երու պատերազմ» անուանումը կը գործածուի։
Պատերազմի Նշանակութիւնը
Խորհրդա-գերմանական պատերազմի ճակատամարտները համաշխարհային ռազմական պատմութեան մէջ մղուած ամենամեծ ճակատամարտներէն են:
Գրեթէ բոլոր համակեդրոնացման ճամբարները Արեւելաեւրոպական ռազմաբեմին եւ Կեդրոնական Եւրոպայի մէջ կը գտնուէին, այստեղ տեղի ունեցած են Հոլոքոստի գործողութիւններէն շատերը, այստեղ գտնուած են նաեւ հիթլերականներու կողմէն գրաւուած եւրոպական տարածքներու հրէական թաղերէն շատերը:
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքին մահացած մօտաւորապէս 70 միլիոն մարդկային կորուստներէն աւելի քան 30 միլիոնը ԱրեւելաԵւրոպական ռազմաբեմին կը վերագրուի,, որոնցմէ շատերը՝ քաղաքացիական բնակչութենէն մաս մը, զոհուած են խորհրդա-գերմանական ռազմաբեմին վրայ ընթացող մարտական գործողութիւններու հետեւանքով:
Արեւելեան ռազմաբեմը վճռական հանդիսացած է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Եւրոպական մասի ելքը վճռելէ ետք, եւ ի վերջոյ հիթլերական Գերմանիոյ պարտութեան գլխաւոր պատճառը եղած է:
Պատերազմի Մասնակիցներու Ուժեր
Գերմանական կայսերականութիւնը երկար ժամանակի ընթացքին կը պատրաստուէր ԽՍՀՄ-ի վրայ յարձակիլ․ այդ նախապատրաստութիւնը աւելի զօրացաւ ֆաշականութեան ժամանակ, երբ իշխանութեան գլուխը անցաւ։ Ֆաշականական Գերմանիան հսկայական ռազմա-տնտեսական կարողութիւն ստեղծեց․ 1934-40-ններուն ռազմական արտադրութիւնը աւելացաւ 22 անգամ, զինուած ուժերը՝ 35 անգամ՝ 105 հազարէն մինչեւ 3․755 հազար մարդ։ 1941-ի կիսուն Գերմանիոյ զինուած ուժերու ընդհանուր թիւը շուրջ 7,3 միլիոն մարդ էր (բացի այդ կար աւելի քան 1,2 միլիոն ազատ-վարձու), ցամաքային զօրքերը 214 բաժին եւ 7 առանձին կիսաբաժին կը կազմէին։ Գործող բանակին մէջ կար 5639 հրասայլ եւ յարձակող հրանօթ, աւելի քան 6500 ինքնաթիռ, 61 հազարէն աւելի հրանօթ եւ շաղախ։ Ռազմածովային ուժերուն մէջ կար 5 գծանաւ, 4 ծանր եւ 4 թեթեւ հածանաւ, 43 ականակիր եւ 161 սուզանաւ։ ԽՍՀՄ-ի դէմ պատերազմի ծրագիրը կը նախատեսուէր յանկարծակի, հզօր արագաշարժ խմբաւորումներով ճեղքել ու ոչնչացնել արեւմուտքի մէջ կեդրոնացած խորհրդային բանակի գլխաւոր ուժերը եւ սրընթաց խորանալ երկրէն ներս, 9-17 շաբաթուան ընթացքին ոչնչացնելու խորհրդային բանակի հիմնական մասը։
Ծրագիրի իրականացման համար գերմանական հրամանատարութիւնը 190 բաժին կազմեց։ Ռազմական բոլոր ուժերը տեղաբաշխուեցան ռազմագիտական երեք ուղղութիւններով։ «Հիւսիս» բանակախումբը (29 բաժին) պիտի գրաւէր Մերձպալթիք բաժինները եւ Պալթիք ծովու նաւահանգիստները, «Կեդրոն» բանակախումբը (50 բաժին) պիտի գրաւէր Պելառուսը եւ յարձակումը զարգացնէր Մոսկուայի վրայ, «Հարաւ» բանակախումբի (57 բաժին եւ 13 կիսաբաժին) խնդիրը այն էր, որ Ուքրանիոյ աջ կողմը պիտի գրաւէր, ապա պիտի անցնէր Տնիբեր եւ յարձակումը դէպի արեւելք զարգացնէր։ Գերմանական ցամաքային զօրքերու պահեստին մէջ կար 24 բաժին։ Յունիս 1941-ին խորհրդային զինուած ուժերը 5․373 հազար մարդ կը կազմէին, ցամաքային զօրքերուն մէջ կար 303 բաժին (որուն քառորդը կազմաւորման կամ վերակազմաւորման վիճակի մէջ կը գտնուէր)։ Ռազմածովային նաւատորմին մէջ կար 3 գծանաւ, 7 հածանաւ, 54 հսկողութեան ականակիր, 212 սուզանաւ։ Բանակի հրամկազմը օժտուած էր բարձր բարոյաքաղաքական եւ մարտական կարողականութեամբ։ Պատերազմի սկզբը բանակին մէջ 563,5 հազար մարդ կար։ Արեւմտեան սահմանային ռազմական շրջանակին մէջ 170 բաժին եւ 2 կիսաբաժին կը գտնուէր, ընդամէնը 2․680 հազար մարդ։ Որոշ ուղղութիւններու մէջ, թշնամին խորհրդային զօրքերուն կը գերազանցէր 3-4 անգամով։ Սակայն երկրի պաշտպանութեան ամրապնդման համար կատարուած նիւթական գիտարուեստական եւ կազմակերպական բոլոր միջոցառումները չէին յաջողած մինչեւ պատերազմի սկիզբը։ Առանձին դեր ունեցաւ նաեւ թշնամիի յարձակման նկատմամբ նախատեսուած սխալ ժամկէտերը: Արեւմտեան սահմանի զօրքերը յարձակման սկիզբը մարտական պատրաստութեան մէջ չէին։ Ծայրայեղ գէշ պայմաններու մէջ, խորհրդային զօրքերը պատերազմի մէջ մտան փորձուած եւ ուժեղ թշնամիի դէմ։
Պատերազմի Ընթացք
Գերմանիոյ խորհրդային պատերազմը երեք հիմնական շրջանի կը բաժնուէր։
Ծանօթագրութիւններ
== Ծանօթագրութիւններ ==
Ստորոգութիւն:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ Ստորոգութիւն:Գերմանիոյ խորհրդային պատերազմ
31 Յուլիս
31 Յուլիս, տարուան 212-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 213-րդ) օրն է
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յուլիս
Խնձոր
Խնձոր (Apple)։ Խնձորենիին հայրենիքը կը համարուի Կեդրոնական Ասիան։
Հին Յու­նաս­տա­նի մէջ խն­ձո­րե­նին կը հա­մա­րէ­ին սուրբ ծառ` նուիր­ուած Ափոլ­լո­յին: Անգլ­ի­ա­կան «apple» բա­ռը, որ կը նշա­նա­կէ խն­ձոր, «աբոլ­լոն» բա­ռէն սե­րած է:
Կը կարծուի, թէ խն­ձո­րի մշա­կու­մը սկ­սած է Ղա­զախիս­տա­նի լեռ­նե­րէն, զոր կա­րե­լի է հա­մա­րել խն­ձո­րե­նի­նե­րու հայ­րե­նի­քը, որ­մէ ետք տա­րա­ծում գտած է Աս­իա եւ Եւ­րո­պա:
Ներկայիս գոյություն ունին խնձորենիներու բազմաթիւ տեսակներ, որոնք կ'աճին տարբեր կլիմայական պայմաններու մէջ։
Երկար Ժամանակ թարմութիւնը պահպանող, քիմքային բարձր արժէքով այս պտուղը բոլոր կլիմայական գօտիներու մէջ կը համարուի կենսանիւթերու եւ հանքային աղերու աղբիւր:
Կը պարունակէ մինչեւ 80-85% ջուր, շաքարը մինչեւ 7-15%, բջիջանիւթ, օրկանական թթուներ, հնդիւղեր, կենսանիւթեր, եթերային իւղեր եւ հանքային աղեր:
Խնձորը՝ առողջութեան խորհրդանիշը
=Խնձորի Քացախին Բուժիչ Յատկութիւնները=
Որակաւոր խնձորի քացախը ո՛չ միայն կը բուժէ կարգ մը հիւանդութիւններ, այլ նաեւ կը կանխարգիլէ անոնցմէ շատերուն յայտնութիւնը :
Խնձորը Օգտագործելու Տարբերակներ
Ակռաները Մաքրելու
Ճաշէն ետք խնձոր մը խածնելով ուտելը կը մաքրէ ակռաները եւ անոնց մէջ տեղաւորուած ճաշի մնացորդները:Գլխու Ցաւը Անցընելու
Գլխու ցաւը կարելի է անցընել կիսուած կանաչ խնձոր մը հոտուըտալով:
Կանաչ Լոլիկը Հասունցնելու
Կիսով չափ կանաչ լոլիկները հասունցնելու համար, թուղթէ տոպրակի մը մէջ լեցնել լոլիկները, առաւել` խնձոր մը. քանի մը օր ետք, լոլիկները լրիւ կը կարմրին:
Շէկ Շաքարը Փափկացնելու
Հաւը Փափկացնելու
Փուռին մէջ հաւ խորովելու ատեն, անոր փորին մէջ խնձոր մը զետեղել, որպէսզի եփի աւարտին հաւին միսը փափուկ եւ հիւթեղ ըլլայ:
Աղը Հաւասարակշռելու
Եթէ ապուրը կամ կերակուրը աղի ըլլայ, քանի մը կտոր խնձոր (կամ գետնախնձոր) նետել կաթսային մէջ եւ տասը վայրկեան եփը շարունակել, արդիւնքը շատ գոհացուցիչ կ'ըլլայ:
Որպէս Դէմքի Ծեփուկ
Շաբաթը անգամ մը կեղւըուած եւ քերոցէ անցած խնձոր մը տարածել դէմքին վրայ, սպասել քառորդ ժամ, ապա ցօղուել գաղջ ջուրով: Այս ծեփուկը սնունդ եւ փայլք կու տայ մորթին եւ կը պաշտպանէ կանխահաս կնճիռներէ:
Մոմակալի փոխարէն
Աշնանային ընթրիքները աւելի տպաւորիչ դարձնելու համար ընտրել քանի մը գոյնի խնձոր, անոնց միջուկը փորել եւ կեդրոնը մէկական մոմ զետեղել :
=Խնձորը հայոց մէջ = Թէեւ խնձո­­րենին տա­­րածո­­ւած է Հա­­յաս­­տա­­­նի բո­­լոր շրջան­­նե­­­րու մէջ, սա­­կայն մէկ քա­­ղաք կ'առանձնա­­նայ իր խնձո­­րով՝ Ար­­տա­­­մետը գիւ­­ղա­­­քաղա­­քը, որ դա­­րեր առաջ իբրեւ «Ոս­­տան Հա­­յոց» կը փայ­­լէր Վա­­նայ լի­­ճի ն հա­­րաւ-արե­­ւելեան ծո­­վափին վրայ։ Ար­­տա­­­մետի բնա­­կիչ­­նե­­­րը այ­­գե­­­գործներ եղած են, որոնց մրգաս­­տաննե­­րուն մէջ խնձո­­րի առատ բերք կ'աճէր։ Աշ­­նան ամիս­­նե­­­րուն ամ­­բողջ քա­­ղաքը կը բու­­րէր փար­­թամ պար­­տէզնե­­րու խնձոր­­նե­­­րու հո­­տով։ Ար­­տա­­­մետ­­ցի հար­­սին տա­­րազը բու­­րումնա­­ւէտ դարձնե­­լու հա­­մար, հար­­սա­­­նեկան աւան­­դա­­­կան թի­­թեղա­­պատ սնտու­­կին մէջ կը դնէին քա­­նի մը խնձոր ։
Խնձորը հայոց մէջ ամէնէն սիրուած եւ տարածուած պտուղն է: Անիկա անմահական պտուղ համարուած է, որուն վերագրուած է պտղաբերութեան հզօր ուժը :
«Խնձոր» բառը հայկական զանազան բարբառներով
Հայ­­րե­­­նի ամէն քա­­ղաք եւ գիւղ «խնձոր» բա­­ռը օգտագործած է իր բար­­բա­­­ռով հա­­մեմո­­ւած.
=Պատկերաւոր Արտայայտութիւններ=
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Պտուղներ
Եդուարդ Պօյաճեան
Կենսագրութիւն
Ծնած է Մուսա Լերան Խըտըր Պէկ գիւղը։ Երեք ամսական երեխայ էր, երբ ընտանիքը բարձրաձած է Մուսա լեռ, իսկ հերոսամարտէն ետք՝ տարուած է Եգիպտոս։ Զինադադարին վերադարձած է Մուսա լեռ, ուր սկսած է ուսանիլ գիւղական նախակրթարաններուն մէջ։ Ուսման երկրորդ շրջանին, 1930ին մեկնած է Պէյրութ, Համազգայինի նորաբաց Հայ Ճեմարանը, բարձրագոյն իր ուսումը ստանալու համար։ Հոն մնացած է մինչեւ Ա. լսարանի վերջը (1935), իսկ յետոյ՝ ուսուցիչ դարձած։ ։
Գրական վաստակ
Գրած է կանուխէն, տպուած՝ քիչ մը ուշ, 1932-ին. աւելի կամ նուազ սերտ աշխատակցութիւն բերած է «Հայրենիք»-ին, «Յառաջ»-ին, «Ազդակ»-ի գրական շաբաթօրեայ յաւելուածին, «Նայիրի»-ին, «Ակօս»-ին, «Ազդարար»-ին, « Բագին»ին։ Մաս կազմած է այս վերջինի հիմնադիր եւ խմբագրական կազմերուն 1962-էն: Ստորգրած է տարբեր ծածկանուններով՝ Ալպաթրոս, Վազգէն Տիրանեան, Ե. Սարեան եւ Ե. Ծովիկեան։ Իսկ Ճեմարանի Դ. դասարանին մէջ, ձեռնարկած է գրական բովանդակութեամբ խմորատիպ ամսաթերթի մը, «Այգ» անունով։
1944-էն սկսեալ, յաջորդական հատորներով հրատարակած է իր գործերը՝ բանաստեղծութիւն եւ արձակ։ Քերթողական ու արձակ իր էջերը ամփոփուած են վեց հատորներու մէջ.-
Գրական պարբերականներու եւ օրաթերթերու մէջ ցրուած կը մնան քանակով պատկառելի եւ որակով անզանցառելի իր էջերը, բանաստեղծութիւններ, արձակ, գրադատականներ, վերլուծական սեւերւումներ, օրագրային եւ յուշագրային սեւեռումներ։
Անընդհատ արտադրած է, ուսուցչական սպառիչ գործունէութեան մը զուգահեռ, մինչեւ իր մահը (Պէյրութ):
Իսկ յետ մահու իր գործերէն լոյս տեսած են «Դէմքեր» (1967), «Երկեր Ա. հատոր» (1968), «Ծննդավայր Կորուսեալ» (1984), «Ընտրանի» (Երեւան 1994), «Կեանքի Ափերէն» (1995), «Դուն» (Երեւան 2005) եւ «Միտք Պահէ»:
Ամարասի վանք
Ամարասի վանք (Աղօղլան, Ամարազ, Ամարէն, Արմարաս, Մարաս), վանքային համալիր Արցախի Մարտունի շրջանի Մաճկալաշէն գիւղին մօտ, Խազազ եւ Լուսաւորիչ սարերու միջեւ ինկած գոգահովիտին մէջ։ Ամարաս գիւղաքաղաքը կը գտնուէր Մեծ Հայքի Արցախ նահանգի Միւս Հաբանդ գաւառին մէջ, այժմեան Մարտունի քաղաքէն 10 Քմ. դէպի հարաւ-արեւելք ։
Պատմութիւն
Հայ պատմիչներու վկայութիւններուն համաձայն՝ Ամարասի վանքին եկեղեցին հիմնած է Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Դ. դարու սկիզբը. կառուցումը իր աւարտին հասցուցած է անոր թոռնիկը՝ Գրիգորիս եպիսկոպոսը։ Եկեղեցւոյ արեւելեան կողմը՝ Աղուանք ի մէջ թաղուած է 338-ին քրիստոնէութիւնը տարածելու իր առաքելութեան ընթացքին նահատակուած  Գրիգորիսը : Ե. դարու սկիզբը Մեսրոպ Մաշտոց Ամարասի վանքին մէջ բացած է Արցախի առաջին դպրոցը։
Ըստ Մովսէս Կաղանկատուացի ի՝ 489-ին Աղուանքի Վաչական Գ. Բարեպաշտ թագաւոր ը Ամարասի մէջ վերագտնելով Գրիգորիսի գերեզմանին տեղը, վրան մատուռ մը կառուցած է, միաժամանակ աւարտին հասցուցած եկեղեցւոյ կառուցման աշխատանքները։ Ե. դարէն Ամարասի վանքը դարձած է շրջանին ամէնէն մեծ կրօնական կեդրոնը։ 821-ին վանքը ասպատակած են արաբները։ Ըստ Ստեփանոս Օրբելեանի վկայութեան՝ 1293 -ին մոնկոլ-թաթարներու Բայտու խանը կողոպտած է վանքը՝ իբրեւ աւար վերցնելով Ս. Գրիգորիսի գաւազանն ու 36 ակերով ընդելուզուած ոսկեձոյլ խաչ մը։ Ամարասի վանքը աւերուած է նաեւ 1387-ին՝ Լենկթիմուրի արշաւանքներուն ատեն։ Ըստ աւանդութեան, Լենկթիմուր իր զօրքերը շարած է Ամարասէն մինչեւ Արաքս գետ եւ հրամայած վանքին քարուքանդ պատերուն քարերը իրարու փոխանցելով թափել Արաքս ի մէջ։ Սակայն, դարձեալ ըստ աւանդութեան, ասպատակիչները հազիւ հեռացած, վանքը վերստին կանգնած է իր նախկին շուքով ։ Վանքը բարեկարգուած է Ժզ. դարու երկրորդ կէսին։ Վարանդայի մելիքներէն մէկը զայն նորոգած եւ պարսպապատած է Ժը. դարուն, կառուցած բազմաթիւ օժանդակ շինութիւններ։ Վանքը իր անընդմէջ գործող դպրոցով շարունակած է մնալ իբրեւ կրօնական եւ մշակութային կեդրոն։ Ժե. եւ Ժզ. դարերուն հոս գրուած եւ ընդօրինակուած են բազմաթիւ ձեռագիր մատեաններ։ Ժէ. դարու 3-րդ քառորդին վանքը նորոգուած է Գանձասար ի Պետրոս կաթողիկոսին կողմէ։
Ժթ. դարու 2-րդ քառորդին Ամարասի վանքային համալիրը, որ ունէր Ժէ. դարուն կառուցուած բաւական ուժեղ պաշտպանական համակարգ մը, օգտագործուած է իբրեւ ամրոց, իսկ 1832- 1847 թուականներուն՝ ծառայած է իբրեւ ռուս-պարսկական սահմանի մաքսատուն։ 1848-ին վանքը յանձնուած է Գանձասարի Մետրոպոլիտ Պաղտասարին։ Խարխլած եկեղեցին վերականգած է 1858-ին՝ շուշեցի հայերու օժանդակութեամբ, իսկ 1898-ին  շուշեցի ճարտարապետ Միքայէլ Տէր-Իսրայէլեանցի կողմէ պատրաստուած է Գրիգորիսի նոր տապանաքարը։ Ժթ. դարու վերջը վանքը ունէր կալուածներ՝ վարելահողեր, այգի եւ ջրաղաց։ Խորհրդային կարգերու հաստատումէն ետք լքուած եւ ամայացած է։ Վերաբացուած է 1992-ին իբրեւ Արցախի թեմի գործող վանք։ Ամէն տարի հարիւրաւոր այցելուներ կ'ունենայ վանքը։ Այժմ կը կատարուին պարիսպներու վերականգնողական աշխատանքներ։
Նկարագրութիւնը
Վանքը կառուցուած է հարթ տարածութեան վրայ: Վանքը ունի ուղղանկիւն յատակագիծով պարսպապատեր՝ չորս անկիւնները տեղադրուած կլոր բուրգերով։ Պարիսպին երկայնքը արեւելք էն արեւմուտք 85 մ. է, լայնքը՝ 59-ը, բարձրութիւնը՝ հինգ մ.։ Վանքը շրջապատուած է բարձր պարիսպներով, որոնց ներսէն ողջ պարագիծին կից կը գտնուին բնակելի եւ օժանդակ շինութիւններ։ Բնակելի խուցերուն կից անջատուող երկու ներքին բակերէն արեւելեանը տնտեսական նշանակութիւն ունի (անոր շուրջ խմբաւորուած են վանքին գոմը, ախոռը եւ մթերանոցները)։ Արեւմտեանը՝ աւելի ընդարձակ է, բակին կեդրոնը կը գտնուի Ս. Գրիգորիս եռանաւ պազիլիքը՝ երկու զոյգ մոյթերով։ Եկեղեցւոյ բեմին տակը կը գտնուի Ս. Գրիգորիսի մատուռ-դամբարանը։ Նախամուտքերու արեւելեան պատերուն քանդակուած են ոճաւորուած արմաւենիներ։ Գրիգորիսի դամբարանը կառուցուած է նոյն յօրինուածքով, որ յատուկ է Էջմիածինի մէջ Գայեանէի եւ Օշականի մէջ Ս. Մեսրոպ Մաշտոցի դամբարաններուն։ Վանքին մայր եկեղեցին կառուցուած է Շուշիի քարհանքի բաց մոխրագոյն սրբատաշ որձաքարով։ Տաճարին սրահին երկարութիւնը 23մ. է, լայնքը` 13,33մ.։ Պահպանուած են պարիսպները, ինչպէս նաեւ վանքին օժանդակ շինութիւններուն մեծ մասը։
Երկթեք տանիքին վրայ կը բարձրանայ փոքրիկ զանգակատան վեց սիւնանի կաթողիկէն։
Ամարասի մէջ յայտնաբերուած խաչքարը, իր վրայ քանդակուած արձանագրութեամբ, թուագրուած է 925-ին: Այսպիսով, այդ խաչքարը կը դասուի թուագրուած կոթողներէն հնագոյններուն շարքին:
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Վանքեր Ստորոգութիւն:Արցախի թեմի վանքեր եւ եկեղեցիներ
Մօր Ձեռքերը (յուշարձան, Մասաչուսեց)
«Մօր ձեռքերը» յուշարձան, խաչքար-յուշարձան ԱՄՆ Մասաչուսեթս նահանգի Լոուել քաղաքի քաղաքապետարանի մօտ։
Պատմութիւն
Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու հիշատակը հաւերժացնող խաչքար-յուշարձանը կանգնեցվուած է 2014 թուականի մայիսին՝ ԱՄՆ Մասաչուսեթս նահանգի Լոուել քաղաքի քաղաքապետարանի մօտ։ Յուշարձանի նախագիծը հայ համայնքի անդամներու եւ քաղաքապետ Ջեյմս Միլինաձոյի օգնութեամբ սկսած է իրագործուել 2011 թուականէն։ Այնուհետեւ անոնց միացած են Մերիմակ Վելիի Հայոց ցեղասպանութեան յուշարձանի կոմիտէի անդամները ։
Տուեալներ
Յուշարձանը պրոնզէն եւ գրանիտէն եւ ըստ քանդակագործի քարը եւ պրոնզը կը խորհրդանշեն մարմնի եւ հոգիի միասնութիւնը։ Յուշարձանի վերեւի հատուածին մէջ կան հիւսող եռաչափ ձեռքեր։ Մեծ խաչը տեղակայուած է ձեռքերու ներքեւին մէջ։ Գործուածքի մաս մը, որ կախուած է խաչի վրայ, կը խորհրդանշէ հայկականութեան ուժն ու գեղեցկութիւնը։ Յուշաքարի վրայ գրուած է.
Արտաքին Յղումներ
Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի յուշարձաններ Ստորոգութիւն:Հայոց ցեղասպանութեան յուշարձաններ
Ասիա (լրագիր)
«Ասիա», Կ. Պոլսոյ մէջ լոյս տեսած քաղաքական եւ բանասիրական լրագիր (շաբաթաթերթ, այնուհետեւ՝ եռօրեայ, 1874 թուականի Մայիսէն՝ օրաթերթ)։
Պատմութիւն
Թերթը լոյս տեսած է 1872-1875 թուականներուն, Կ. Պոլիս։ Տնօրէն-խմբագիրները եղած են Յովակիմ Րէիսեան, Յակոբ Խանճեան եւ Մկրտիչ Փորթուգալեա ն ։
Փորթուգաեանի խմբագրութեան ընթացքին թերթը դարձած է աւելի մարտնչող, տպագրած է նամակներ Վասպուրականէն, հանդէս եկած է հայկական գաւառներուն մէջ թուրք շահագործողներու անօրինականութիւններու դէմ։
Թերթին նիւթերը փաստական հիմք հանդիսացած են Կ. Պոլսոյ Հայոց ազգային ժողովի Բարձր դռանն ուղղած բողոքագրերու համար։
1872-1973 թուականներուն պարբերականը տպագրած է հայատառ թուրքերէն յօդուածներ։
Մանիժա
Մանիժա Տալէրնովա Սանկըն (ծնած Խամրայեւա, Манижа Далеровна Сангин (Хамраева); Манижа Далеровна Ҳамроева; ծնած ), ճանչցուած իբր Մանիժա, Ռուս-Տաճիկ երգիչ եւ երգահան մըն է: 2003 թուականին մանուկ Մանիժա սկսած է իր երաժշտական ասպարեզը եւ ելոյթներ ունեցած է տարբեր խումբերու հետ, ինչպէս՝ Ru.Kola, Assai, եւ Krip De Shin: Ան 2021 թուականի Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին կը ներկայացնէ Ռուսաստանը, «Russian Woman» երգով:
Կուլիէլմօ Մարքոնի
Կուլիէլմօ Մարքոնի, ձայնասփիւռի գիւտարար։ Իտալացի գիւտարարարը հիմնուած է Վատիկանի ձայնասփիւռը։ Կայանին բացումը կատարած է երջանկայիշատակ Պիոս ԺԱ. Հռոմի Պապը՝ 12 Փետրուար 1931-ին ։
Կենսագրութիւն
Մարքոնին ծնած է հարուստ ազնուական ընտանիքի յարկին տակ, Իտալիոյ Պոլոնիա քաղաքը՝ 25 Ապրիլ 1874 թուականին։ Եղած է ընտանքին երկրորդ զաւակը։ Մաքրոնին եւ իր աւագ եղբայրը Ալֆենսոնէ 2-էն մինջեւ 6 տարեկան, ապրած են իրենց մօր եւ խորթ հօր տունը, Անգլիոյ Պետֆորտ քաղաքը ։
Սովորած է տունը։ Ան քսան տարեկանին սկսած է կարդալ Հայնրիխ Հերցի փորձերը, իսկ Հերցի փորձերը ցոյց կու տային անտեսանելի ելեկտրամագնիսական ալիքները: Մարքոնին կը հաւատար, որ այդ ալիքները կրնան օգտագործուիլ երկար հեռաւորութիւններու վրայ ձայնային ազդանշաններ ուղարկելու համար՝ առանց լարերու անհրաժեշտութեան: Այս աւելի դիւրին կը դարձնէր հաղորդակցութիւնը, քան հեռագիր օգտագործելը: Այս ալիքներով ան կրնար նաւեր ուղարկել ովկիանոս:
1895 -ին, մէկ տարուան քրտնաջան աշխատանքէն ետք, Մարքոնին յաջողեցաւ կատարել գիւտը, որպէսզի ռատիօ կայաններ ուղարկէ Ատլանտեան ովկիանոս:
Աննման (անձնանուն)
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական անձնանուններ Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ
Նոր Մարաշ
«Նոր Մարաշ», պատկերազարդ տարեգիրք (սկզբը՝ կիսամեայ)։ Մարաշի հայրենակցական միութեան հրատարակութիւն։
Պատմութիւն
Լոյս տեսած է 1946-1961 թուականներուն, Հալէպ։ Խմբագիրներն են՝ Յակոբ Տէկիրմենճեանը, Յարութիւն Պարտիզպանեանը, Մանուէլ Հելվաճեանը, Նուպար Փարթամեանը, Մուշեղ Տէմիրճեանը եւ Լեւոն Պիլեզիկճեանը։
Համազասպ Պապաճանեան
Համազասպ Պապաճանեան, Խորհրդային Միութեան զօրքերու գլխաւոր սպայ, ռազմական գործիչ, Համաշխարհային երկրորդ պատերազմի հերոս։
Կեան եւ գործունէութիւն
Պապաճանեան ծնած է Հայաստանի Խաչիսար գիւղը։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է իր ծննդավայրին մէջ, ապա ընդունուած է Երեւանի Միասնիկեանի անուան ռազմական ուսումնարան: Ուսումը աւարտելէ ետք, 1938-ին նշանակուած է գունդի հրամանատարի տեղակալ։
Մասնակցած է Ֆիննական պատերազմին եւ ծառայած է Կովկասեան ռազմական գունդին մէջ, իբրեւ գունդի հրամանատար:
Պապաճանեան 1941-1942 թուականներուն մասնակցած է զանազան քաղաքներու մէջ մղուած ռազմական գործողութիւններու.։
Համաշխարհային պատերազմի աւարտէն ետք շարունակած է իր ուսումը եւ 1948 թուականին աւարտած՝ Ռազմական ակադեմիան։
1956 թուականի Նոյեմբերին ղեկավարած է Հունգարիա ներխուժած խորհրդային 38-րդ հրասայլային բանակը:
Պապաճանեան եղած է Օտեսայի ռազմական զօրքերու հրամանատար, Հրասայլային զօրքերու ակադեմիայի եւ Խորհրդային բանակի հրասայլերու բանակներու պետ։
Համազասպ Պապաճանեան մահացած է 1 Նոյեմբեր 1977-ին:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ ռազմական գործիչներ
Հայաստանի Երկաթուղիի Թանգարան
Հայաստանի երկաթուղիի թանգարան, բացուած է 2 Օգոստոս 2009-ին՝ Երկաթուղայինի միջազգային օրը։
Պատմութիւն
«Հարաւկովկասեան երկաթուղի» (ՀԿԵՈՒ) ընկերութիւնը 31 Յուլիս 2009-ին Երեւանի երկաթագիծի կեդրոնական կայարանին մէջ բացուած է Հայաստանի երկաթուղային թանգարան։
Ցուցադրութիւն
Թանգարանին մէջ ներկայացուած է հայկական երկաթուղիի պատմութիւնը՝ սկսած 1896-էն մինչեւ մեր օրերը։ Թանգարանին մէջ տեղադրուած են 10 վահանակներ, որոնցմէ իւրաքանչիւրը կը ներկայացնէ երկաթուղիի պատմութեան որոշակի ժամանակահատուած։ Ցուցանմուշներուն կէսը թանգարանին նուիրած Ռուսաստանի երկաթուղին ։
Հասցէ
Թանգարանը կը գտնուի Երեւանի երկաթգծի կեդրոնական կայարանին մէջ՝ Տիգրան Մեծի 86 հասցէին վրայ։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երեւանի թանգարաններ
19 Սեպտեմբեր
19 Սեպտեմբեր, տարուան 262-րդ (նահանջ տարիներուն՝ 263-րդ) օրն է
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:19 Սեպտեմբերի ծնածներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:19 Սեպտեմբերի մահացածներ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Սեպտեմբեր
Քրաքով
Քրաքով (լեհերէն.՝ Kraków [ˈkrakuf]), Լեհաստանի ամենահին քաղաքներէն մէկն է։ Կ'ենթադրուի, որ հիմնադրուած է մօտաւորապէս 7-9–րդ դարերուն, հակառակ անոր որ հնագէտներու կարծիքով մարդիկ այս տարածքին սկսած են ապրիլ պալեոլիթէն (մօտաւորապէս 8 հազար տարի առաջ Ք.ա.)։
Ք.ե. 10–րդ դարուն՝ 990 թուականին Միեշքօ Ա. Քրաքովի մէջ Լեհաստանի թագաւորութեան հիմքը դրած է։
Անուանում
Կը յիշատակուի 10-րդ դարէն։ Առաջացած է վիսլեաններ ցեղին 8-9-րդ դարերու բնակավայրի տեղը։ Քաղաքը լեհերէն կը կոչուի Քրաքուվ (լեհ.՝ Kraków)։ Ոմանք կ՛ենթադրեն, որ անուանումն առաջացած է Քրաք անձնանունէն (ամրոցի հիմնադիրը կամ տէրը), ոմանք ալ կ՛ենթադրեն, որ այն առաջացած է լեհերէն kruk ― «ագռաւ» բառէն, այսինքն՝ «ագռաւատեղ» ։
Յուշակոթող
2004 թուականի Ապրիլ 17-ին՝ Քրաքովի մէջ, Խաչքար-յուշակոթող տեղադրուած է 1915 թուականի Հայոց Ցեղասպանութեան, ինչպէս նաեւ 1921-1944 թուաանններուն ուքրանական ազգայնականներու կողմէ սպանուած հայ եւ լեհ զոհերու յիշատակին։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Լեհաստանի քաղաքներ
Թովմայականութիւն
Թովմայականութիւն, փիլիսոփայական ուղղութիւն մը, որ առաջացած է Թովմա Աքուինացի (1225-1274, փիլիսոփայ, աստուածաբան եւ եկեղեցական դոկտոր) աշխատութիւններու եւ մտքերու ժառանգութեան արդիւնքով : Փիլիսոփայութեան մէջ անոր վիճահարոյց հարցերը եւ մեկնաբանութիւնները Արիստոտելի վերաբերեալ թերեւս անոր ամենայայտի աշխատանքներն են :
Աստուածաբանութեան մէջ անոր "Ամենաբարձր աստուածաբանութիւնը" (Summa Theologica) կը համարուի ամենաազդեցիկ փաստաթուղթերէն մէկը միջին դարերու աստուածաբանութեան մէջ : Փիոս 10-րդ պապը իր աշխատութեան մէջ (encyclical Doctoris Angelici) կը զգուշացնէ, որ եկեղեցական ուսմունքները չեն կրնար ընկալուիլ առանց Թովմայի գլխաւոր թեզերու փիլիսոփայական հիմունքներուն։
Թովմայի փիլիսոփայութեան հիմնական դրոյթները չեն սահմանուիր կարծիքներու բաժանմունքին մէջ, որոնք ենթակայ են քննարկման, բայց կը համարուին հիմունքներ, որոնց վրայ հիմնուած են բնութեան ամբողջ գիտութիւնը եւ աստուածային երեւոյթները :
Վաթիքանի երկրորդ խորհուրդը Թովմայի համակարգը կը նկարագրէ որպէս "Յաւիտենական փիլիսոփայութիւն":
Թովմաս (անձնանուն)
Թովմաս ` հայկական արական անուն է, ունի աստուածաշնչային ծագում, արամայերէն תאומא -էն ([թէ'օմա], թարգմանաբար` երկուորեակ) հունարէնի միջոցաւ (Θωμᾶς) հայերէնի անցած է:
Արազ (թերթ)
«Արազ», ազգային, գրական շաբաթաթերթ, ապա՝ եռօրեայ։
Պատմություն
Լոյս տեսած է 1932-1944 թուականներուն, Պուխարեսթ։ Խմբագիրներ՝ Յովհաննէս Տէվէճեան, Յակոբ Սիրունի։
Աղբիւրներ
Ստորոգութիւն:Հայ պարբերականներ
Գէշ (անձնանուն)
Գէշ, հայկական արական անուն։ Առաջացեր է հայերէն գէշ՝ «վատ, տգեղ» բառէն։
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ
31 Յունուար
31 Յունուար, տարուան 31-րդ օրն է 30 Յունուար 31 Յունուար  1 Փետրուար
Ծնունդներ
31 Յունուարի ծնածներ
Մահեր
31 Յունուարի մահացածներ
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունուար
Մերի Քուանթ
Տէյմ Պարպարա Մերի Քուանթ (Dame Barbara Mary Quant, 11 Փետրուար, 1930, Լոնտոն, Անգլիա), անգլիացի ծրագրող, հագուստի գծագրիչ։ Կարճ կիսաշրջազգեստներու ստեղծողներէն մէկը կը համարուի ։
Կենսագրութիւն
Ծնած է Լոնտոն, աւարտած է Գոլտսմիթի գեղարուեստի քոլէճ ը։ Նոյեմբեր 1955-ին, ապագայ ամուսինի՝ Ալեքսանտր Փլանքիթ Գրինի եւ ընկերոջ՝ Արչի Մաքնեյրի հետ Չելսիի մէջ կը բանայ «Պազար» խանութը, ուր կը ներկայացնէր 1960-ական թուականներու երիտասարդական փողոցային հագուստ ի ոճը։ Այդ ժամանակ տարածում կը գտնէ իգականութեան գաղափարը․ կանացիութիւնը դասական հասկացութեան մէջ դուրս կու գայ նորաձեւութենէն («հեշտալի մարմինը» կոչուած)։ Փոխարէնը, նորաձեւ կը համարուին երկար բարակ ոտքերը եւ այդ պատճառով Մերի Քուանթ կը պատրաստէ կարճ կիսաշրջազգեստը։ Կը յօրինէ «Լոլիտա» եւ «Աշակերտուհի» կերպարները։ Կը ներկայացնէ Wet հաւաքածուն՝ անձրեւանոցներ եւ ցածրակրունկ կօշիկներ։ Ոչ գործնական փոքր պայուսակները կը փոխարինէ երկար գօտիներով ուսէն կախուած պայուսակներու։ Անոր շնորհիւ նորաձեւութեան դասակարգին կը մտնեն մարմինը պիրկ գրկող բազմագոյն տաբատները, զամշէ հագուստը, բարձր սալայատակով կօշիկները, հասարակ կարճ մազի ձեւը եւ վառ դիմահարթարումը։ Բացի այդ, Մերի Քուանթին կը համարուի The Rolling Stones ի խուլիկանական ոճի ստեղծումը, որ մաքուր եւ սանրուած Պիթըլզներու հակապատկերն էր։ Մերին առաջիններէն էր, որ սկսաւ համադրական նոր նիւթեր օգտագործելու։ 1962-ին, Քուանթը ստեղծեց կարճ կիսաշրջազգեստներով հաւաքածու, իսկ 1966-ին 16 տարբեր ընկերութիւններու հետ կ՛աշխատէր։ Նոյն թուականին ստացաւ Անգլիական կայսրութեան շքանշան։
1970-1980-ական թուականներուն, Քուանթն կ՛աշխատէր զարդատեղի եւ տան պարագաներու գծագրութեան վրայ, իսկ 1988-ին նախագծեց «Մինի» ինքնաշարժի ներքին ձեւը ։ Ներկայիս կը զբաղի առանձին ապրանքներու նախագծմամբ ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Լոնտոն ծնածներ Ստորոգութիւն:1934 ծնունդներ Ստորոգութիւն:11 Փետրուարի ծնածներ
Նշան Քհնյ. Գզըլէօզեան
'''Տ. Նշան Քհնյ. Գզըլկէօզեան'''(1878-1928), Ծնած է տէօրթեոլցի ծնողքէ, Նաճարլու գիւղլը 1878-ին։
Կենսագրութիւն
Նախնական կրթութիւնը ստացած է տեղւոյն ծխական Վարժարանը, զոր աւարտելէ ետք, մտած է ազատ ասպարէզ ու Հետեւած՝ արհեստի։ Նիւթական վիճակը բարելաւելէ ետք պատրաստուած է ընտանիք կազմելու։