cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Անդին. Հայոց Ճանապարհորդութեան Տարեգրութիւն
Ստեղծում
Սկզբնական շրջանին չինական հեռատեսիլի կայաններէն մէկուն պատուէրով նախատեսուած էր կարճ ֆիլմ պատրաստել, սակայն ապագային յայտագիրը մեծ ծաւալ ստացաւ հիմնուելով հայկական բազմաթիւ հետքերու վրայ Միջին Ասիոյ, Հնդկաստանի եւ Չինաստանի մէջ։ Նկարահանման խումբը երեք տարուան ընթացքին անցաւ 80.000 քմ տարածութիւն՝ այցելելով 11 երկիր եւ 72 քաղաք աշխարհով մէկ։
2013 թուականին Փետրուար ամսուան նկարահանման խումբին յաջողուեցաւ գտնել Պանտուսովի կայրակը, որ 1894 թուականէն կորսուած կը համարուէր ։ Առաջին անգամ մեծ պաստառի վրայ եւ հանրային հեռուստատեսութեամբ ցուցադրուեցան ստորջրեայ նկարահանումները Քարիպեան Ծովին մէջ, ուր 2007 թուականին գտնուած է հռչակաւոր ծովահէն Ուիլեամ Քիդդի կողմէն գրաւուած հայկական նաւը։
Նկարահանուած է Հեթում պատմիչի լատիներէն ձեռագիրը, ուր նշուած է հայոց թագաւոր Հեթում Ա․ի ճամբորդութիւնը Չինաստանի սահմանի մօտ 1254 թուականին։ Հետաքրքիրն այն է, որ Մարքօ Փոլօ այդ ժամանակ միայն մէկ տարեկան էր։
2012 թուականին Սերամպոր քաղաքին մէջ, որ կը գտնուի Պենկալիոյ մէջ, քանի մը տասնեակ քիլոմեթր Կոլկաթայէն հարաւ յայտնաբերուած է առաջին Աստուածաշունչը չինարէն լեզուով, որուն յեղինակն է հայ երիտասարդ Ճոաննէս Լասսարը (Ղազարեանը)։ Ֆիլմին մէջ ցուցադրուած է անոր իսկ կողմէն կատարուած աշխատանքը։ Այդ հրատարակչութիւնը լոյս տեսած է առաջին անգամ 1813 թուականին։
2012 թուականին Ռուբէն Կինէյ արշաւախումբ հաւաքեց Իսիկ-Կուլ լիճի յատակը որոնելու նպատակով ։ Ըստ միջնադարեան քարտէսին՝ քադալան Ադլասին, Իսիկ-Կուլի շրջանին մէջ գտնուած է հայկական առասպելական վանքը։
Մեքսիքայի ազգային արխիւին մէջ յայտնաբերուած է հետաքրքրական փաստաթուղթ մը, որ ցոյց կու տայ հայերուն ներկայութիւնը Ամերիկեան մայրացամաքին մէջ դեռ կանուխ շրջանին։ Առաջին հայերը չինական Քանթոն քաղաքէն ճամբայ կ՛ելլէին դէպի Աքափուլքօ։
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Ֆիլմեր Ստորոգութիւն:Դիւցազներգակ ֆիլմեր Ստորոգութիւն:Վաւերագրական ֆիլմեր
Ականջաբզզիւն
Յաւելեալ
Ականջաբզզիւնը կը պատահի որեւէ մէկ տարիքի, սակայն առաւելաբար տարեցներու մօտ: Տեսնուած է որ մարդկութեան մէկ երրորդը կը գանգատի ականջաբզզիւնէ: Հիւանդներուն 80 տոկոսը կ'ունենան զուգահերաբար լսողութեան տկարացում: Յայտնի փաստաբան եւ գծագրիչ՝ Ժորժ Քադլին, որ տառապած է լսողութեան տկարացումէ եւ ականջաբզզիւնէ ըսած է. «Ինչ որ կը փափաքիմ լսել չեմ լսէր եւ այն ինչ որ չեմ ուզեր լսել պարտադրուած եմ լսել»:
Ականջաբզզիւնը կրնայ ըլլալ միակողմանի կամ երկկողմանի համաձայն անոր դրդապատճառներուն: Ան կրնայ ըլլալ շարունակական կամ ընդմիջումներով ու տարբեր ուժգնութեամբ՝ մեղմ կամ զօրաւոր: Երբ ան մեղմ է՝ լսելի կ'ըլլայ միայն շրջապատի լռութեան պարագային. երբ ան զօրաւոր է եւ շարունակական՝ լսելի կը դառնայ նոյնիսկ աղմկոտ շրջապատի մէջ եւ կը պատճառէ ջղագրգռութիւն ու կը դառնայ նեղացուցիչ :
Նկարագրում
Հիւանդներ իրենց ականջաբզզիւնը կը նկարագրեն իբրեւ՝ թաւ, մեղմ, զօրաւոր, զիլ, մնայուն, ընդմիջումներով, ժամանակաւոր, սուլող (hissing), զանգակային-հնչող (ringing ), թեթեւ, բաբախող (pulsating), տրոփող (throbing) եւ ֆշշացող եւ ելեւէջային (fluctuating) ձայն :
Հիւանդներուն մեծամասնութիւնը առաւելաբար կը գանգատին ականջաբզզիւնէ գիշերները, երբ շրջապատի ձայները եւ աղմուկը նուազագոյն ուժգնութիւն ունին. իսկ օրուայ ընթացքին անոնք աւելի հանգիստ կը զգան եւ չեն նշմարէր ականջաբզզիւնը՝ շրջապատի աղմուկին գոյութեամբ:
Ականջաբզզիւնը յաճախ կ'անտեսուի որոշ հիւանդներու կողմէ՝ վարժութիւն դարձած ըլլալուն պատճառով: Շարունակական, զօրաւոր եւ անտանելի ականջաբզզիւնի պատճառով շատ քիչ հիւանդներ կը զարգացնեն իրենց մէջ՝ ջղային վիճակ եւ հոգեբանական խանգարումներ ու հազուադէպօրէն անձնասպանութիւն կը պատահի:
Տեսակներ
Ականջաբզզիւնը ընդհանրապէս ենթակայական է, լսելի՝ միայն հիւանդին կողմէ. իսկ առարկայական ականջաբզզիւնը՝ լսելի է նաեւ զինք քննող բժիշկին կողմէ:
Ենթակայական ականջաբզզիւն
Ենթակայական ականջաբզզիւնը կը յառաջանայ ներ-ականջային եւ արտա-ականջային հիւանդութիւններով:
Ներ-ականջային հիւանդութիւններ
Վերոյիշեալ հինգ պարագաներուն ականջաբզզիւնը տեղի կ'ունենայ լսողութեան տկարացումին հետ:
Ազդակներ
Լսողութեան ջիղը կը տկարանայ հետեւեալ ազդակներով՝
1832 թուական
1832 թուական, նահանջ տարի, 19րդ դարու 32րդ տարին
Ծնունդներ
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1832 ծնունդներ
Մահեր
Տե՛ս նաեւ՝ Ստորոգութիւն:1832 մահեր
Վարդան Մամիկոնեանի յուշարձան (Երեւան)
Հեղինակներ
·Ճարտարապետ՝ Ստեփան Քիւրքճեան
·Քանդակագործ՝ Հ․Հ․ ժողովրդական նկարիչ Երուանդ Քոչար
Տուեալներ
Յուշարձանը կառուցուած է կոփածոյ պղնձէ եւ կարմրաւուն կրաքարային աւազաքարէ, բարձրութիւնը 17 մ․ է։
Պատմութիւն
Վարդանանց պատերազմի հերոս Վարդան Մամիկոնեանի յուշարձանի բացման հանդիսաւոր արարողութիւնը տեղի ունեցած է 20 Դեկտեմբեր 1975 -ին, Օղակաձեւ զբօսայգիի Կնունեանց (այժմ՝ Վարդանանց), Խանջեան եւ Մռավեան (այժմ՝ Ալեք Մանուկեան) փողոցներուն հանդիպման կէտին։
Ուղղաձեւ տասներկուանիստ
Ուղղաձեւ տասներկուանիստ՝ հինգ հնարաւոր ուղղաձեւ բազմանիստերէն մեկն է:
Նկարագրութիւն
Նիստեր հանդիսացող տասներկու ուղղաձեւ հնգանկիւնիներէն կազմուած է: Տասներկուանիստի իւրաքանչիւր գագաթը երեք հնգանկիւնիներու գագաթ է: Այսպիսով, տասներկուանիստն ունի 12 նիստ, 30 կող եւ 20 գագաթ, ինչպէս նաեւ՝ 160 անկիւնագիծ՝ 60 նիստային եւ 100 տարածական: Թերեւս, տասներկուսանիստի տեսքով ամենահին առարկան գտնուած է Իտալիոյ Պադովային մօտ, թուագրուած է Ք.ա.500 թուականի, ենթադրաբար էտրուսկներու համար ծառայած է որպէս զառ: :
Հիմնական Բանաձեւներ
Կողի a երկարութեան պարագային, տասներկուանիստի մակերեւոյթի մակերեսն է՝
ծաւալը՝
Արտագծուած ոլորտի շառաւիղը՝
Ներգծուած ոլորտի շառաւիղը՝
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երկրաչափական մարմիններ
Մարիքա Նինու
Մարիքա Նինու (Μαρίκα Νίνου, աւազանի անունով՝ էվանկելիա Վանուհի Ադամեան (Ευαγγελία Αταμιάν),, Էղալէօ), յունահայ երգչուհի։  Յունաստանի իգական սեռի ամէնէն լաւ ձայներէն մէկը։
Ծնունդը
Մարիքա Նինու ծնած է 1922-ին, Կիլիկիոյ ջարդերէն փրկուած հայեր փոխադրող յունական «Թրաքի» (Θρακη) նաւուն մէջ։ Նորածինը տկարակազմ ըլլալով, նաւուն վրայ գտնուող գաղթական հայ տէր հայր մը զայն կ' օրհնէ։ Մարտ ամսուն Իզմիր կը հասնին։ Հոն կը կնքուի եւ անոր կու տան Էվանկելիա-Վանուհի անունը։ Էվանկելիա, որովհետեւ կնունքին օրը Մարտ 25 էր, յունական Էվանկելիսդրիաս տօնին օրը։ Նաւը կը թափառի մինչեւ հիւրընկալ նաւահանգիստ մը զայն ընդունի։ Վերջապէս Իզմիր (Զմիւռնիա) խարիսխ կը նետէ։ Քանի մը ամիս ետք, աշնան, Փոքր Ասիոյ աղէտէն (յունական բանակի նահանջ) եւ Իզմիրի հրկիզումէն փրկուած հարիւր հազարաւոր յոյն եւ հայ գաղթականներ քաղաքը կը լքեն։ Մանուկ Էվանկելիան Սիսեցի մօրը՝ Կիւլա Ադամեանին, երկու քոյրերուն եւ եղբօրը՝ Պարգեւին հետ Փիրէա կը փոխադրուին «Էվանկելիսդրիա» նաւով․ հայրը՝ Կեսարացի Հայկ Ադամեան, արհեստով ժամագործ, Իզմիրի աղէտալի օրերուն կը սպաննուի։
Կեանքին առաջին տարիները
Ընտանեօք Քոքինիա կը հաստատուին, Մեղարոն փողոց թիւ 50։ Այդ օրերուն Յունաստանը անպատրաստ, կ'ընդունի շուրջ մէկ ու կէս միլիոն յոյն եւ հայ գաղթականներ․ հայերուն թիւը՝ 80 000 առաւել 8 000 որբ։ Փիրէայի շրջակայքը՝ Քոքինիա եւ Լիբազմա կ'ապաստանի շուրջ 11 000 հայ (Տե' ս Քոքինիոյ հայկական գաղութը):
Քոքինիա ողողած հայ եւ յոյն գաղթականներուն կեանքը բնաւ դիւրին չէր, նոյնպէս Էվանկելիային ընտանիքին համար․ դժնդակ տարիներ՝ աղքատութիւն եւ անգործութիւն։
Եօթը տարեկան հասակին կը յաճախէ Քոքինիոյ «Զաւարեան-Ազգային» նախակրթարանը։ Երգի ուսուցիչը կը քաջալերէ զինք կիթառակ (մանտոլինօ) mandolin (երաժշտական գործիք ) սորվիլ, որմէ քանի մը տարի ետք Էվանկելիան կը մասնակցի «Զաւարեան» ակումբի նուագախումբին։
Գեղեցիկ ձայնին պատճառով կը մասնակցի բացի նախակրթարանի երգչախումբին նաեւ՝ շրջանի Ս. Յակոբ եկեղեցւոյ դպրաց դասին։ Իր շնորհալի ձայնը յատկապէս կը հնչէ Աւագ Շաբթուան օրերու արարողութիւններուն ընթացքին․ ան կ'երգէ Աւագ Հինգշաբթի օրուան Խաւարման գիշերի «Ո՞ւր ես Մայր իմ» շարականը։
Ընտանեկան Կեանք
Բ․ Համաշխարհային պատերազմի տարիներուն գերմանացիներու գրաւման շրջանին, Մարիքա Նինուն եղբօր Պարգեւին հետ կ'երգեն Քոքինիոյ եկեղեցւոյ դպրաց դասին մէջ։ Միաժամանակ Ցիցանիին հետ կ'երգէ ժողովրդային համբաւաւոր Աթիք երգիչին պարտէզին մէջ, ծանօթ իբրեւ «Մանտրա դու Աթիք»։ Հոն կը համախմբուին այդ օրերուն մեծագոյն յօրինողներ, բանաստեղծներ եւ լրագրողներ, ինչպէս Թիմոս Մորայիթիս Θύμος Μωραϊτης, Ալեքոս Լիտորիքիս Αλέκος Λιδορίκης, Խրիսթոս Եանաքոփուլոս Χρήστος Γιανακόπουλος, Տիմիթրիս Եանուքաքիս Δημήτρης Γιανουκάκης, Տիմիթրիս Խրոնոփուլոս Δημήτρης Χρονόπουλος, Փանոս Փափատուքաս Πάνος Παπαδούκας, Ալեքոս Սաքելարիոս Αλέκος Σακελάριος եւ ուրիշներ։
Սակայն, Բ․ Համաշխարհային պատերազմի անմիջական հետեւանքները կ'ըլլան ներգաղթն ու արտագաղթը։
1947-ին Փիրէայի նաւահանգիստէն «Չուկոտկա» սովետական նաւով կը ներգաղթեն 2 000-է աւելի յունահայեր, կէսէն աւելին՝ Քոքինիոյ շրջանէն․ անոնց մէջն էր նաեւ Հայկ Մեսրոպեանը։ 1944-էն արդէն զոյգին մէջ հարցեր կային։ Հայկ Մեսրոպեան, առանց ամուսնալուծուելու, Խորհրդային Հայաստանի մէջ կրկին կ'ամուսնանայ եւ հինգ զաւակ կ'ունենայ։
Նախաքայլերը եւ անուան փոփոխութիւնը
Էվանկելիան 1944-ին կը ծանօթանայ Նիքոս Նիքոլայիտիս՝ Նինոս կեղծանունով լարախաղացին հետ։ Երկուքով «Տուօ Նինօ» մականունով կը սկսին շրջապտոյտները գլխաւորաբար Պելոպոնեսի շրջանը։ Կ'ամուսնանան եւ կը դառնայ տիկին Էվանկելիա Նիքոլայիտու։ Հետեւելով սկեսրոջ խրատին, Էվանկելիա անունը կը փոխարինէ Մարիքա անունով․ սկեսուրը դերասանուհի ըլլալով, անոր կ'առաջարկէ Մարիքա անունը, որովհետեւ հանրածանօթ Մարիքա Քոթոփուլի Μαρίκα Κοτοπούλη - Marika Kotopouli դերասանուհիին կը վերաբերէ։
1948-ին անոնց կը միանայ հինգամեայ Յովհաննէսը եւ խումբին պիտակը կը վերածուի՝ «Երկուքուկէս Նինօ»ի։ Այդ ներկայացումներուն ընթացքին երկչոտ քայլերով Մարիքան յունական ժողովրդային երգեր կ'երգէ։
Քանի մը անգամն կը հրաւիրուին Սալամինայի Նաւային Խարիսխը, լարախաղերու համար։ Այդ ներկայացումներէն մէկուն ընթացքին, նաւապետը որ արեւելեան եւ ի մասնաւորի թրքական մեղեդիներու ջերմեռանդ խանդավառեալ մըն էր, Մարիքայէն երգ մը կը խնդրէ։ Մարիքան տատամսոտ կ'ընդառաջէ նաւապետին խնդրանքին եւ թրքական երգ մը, որ մօրմէն սորված էր կ' երգէ։ Նաւապետը գոհ կը մնայ, սակայն ա՛լ աւելի՝ ներկաներէն Փեդրոս (հայ․՝ Պետրոս) Քիրիաքոսը Πέτρος Κυριακός։  Ան Մարիքան կը ներկայացնէ ժողովրդային երգի հանրածանօթ Մանոլիս Խիոթիս Μανώλης Χιώτης - Manolis Chiotis երգիչին, որ նաեւ յօրինող եւ քնարերգակ էր։
Երգչուհիի ասպարէզի ամրապնդում
Մարիքա Նինուին ասպարէզին ամրապնդման սկզբնական քայլերը կը զուգադիպին Բ․ Համաշխարհային պատերազմին վերջաւորութեան Յունաստանի տարածքին մէջ ծագած միջ-քաղաքացիական պատերազմին՝ համայնավարական եւ հակահամայնավարական ուժերուն միջեւ․ կը վերջանայ 1949-1950 թուականներուն (Տե' ս Յունաստան՝ Բ․ Համաշխարհային Պատերազմ գլուխը):
Յունիս 1948-ին, Մանոլիս Խիոթիս հմայուած Մարիքա Նինուէն զայն կը հրաւիրէ եւ երկու ձայնապնակի երգ կ'արձանագրէ՝ Ώρες Σε Κρυφοκοιτάζω (թարգմ․՝ «Ժամեր թաքուն կը դիտեմ քեզ») եւ Θα Στο Πω Το Μυστικό Μου  (թարգմ․՝ «Գաղտնիքս քեզի պիտի ըսեմ»)։ Այդ տարիներուն զուարճանալու տարածուած միջոց մըն է «կապելա» ταβέρνα, ուր ժողովրդական բեմէն՝ Փալքօ, երգիչները կ'երգեն մանաւանդ յոյն հասարակութեան մէջ, յատկապէս աշխատաւոր, բանուոր դասակարգերուն համբաւ ունեցող ռեպեթիքօ Ρεμπέτικο - rembetiko քաղաքային յունական երաժշտութիւն։
''Ռեպեթիքօ՝ քաղաքային-ժողովրդային երգը, «կը ծնի» ԺԹ. դարու վերջաւորութեան․ նախ կը զարգանայ Յունաստանի քաղաք-նաւահանգիստներուն մէջ Փիրէա, Սելանիկ, Վոլօ, ուր կ'ապրի ռամիկ բնակչութիւն՝ բանուոր, արհեստաւոր, ապա՝ քաղաքային «կապելա» կոչուած կեդրոնները։''
Երգի բնագաւառի դռները լայնօրէն կը բացուին Մարիքա Նինուին առջեւ
Հոկտեմբեր 1948-ին, Մարիքան կ'ընդառաջէ առաջարկին եւ կ'ընկերակցի երգիոնահար եւ ժողովրդային երգիչ Սդելաքիս Փերփինիատիսին Στέλιος Περπινιάδης - Stelios Perpiniadis, «Ֆլորիտա» կոչուած կապելա-կեդրոնին մէջ՝ Ալեքսանտրաս պողոտայ, Աթէնք։
Նոյեմբեր 1948-ին Մարիքան կը գործակցի Եանի Փափայոանուին Γιάννης Παπαϊωάννου - Giannis Papaioannou հետ եւ Το 'φαγες Το Παιδί (թարգմ․՝«Տղուն գլուխը կերար») երգը սկաւառակի կը ձայնագրէ։
1949 Մարիքա Նինուն յօրինող եւ քնարերգակ Եորղօ Միցաքիսին Γιώργος Μητσάκης - Giorgos Mitsakis երգերէն մի քանին սկաւառակի կը ձայնագրէ։ Նոյն տարուան Հոկտեմբերին, կը ձայնագրէ Վասիլի Ցիցանիին Βασίλης Τσιτσάνης - Vassilis Tsitsanis երգը՝ Για Τα Μάτια Π' Αγαπώ (թարգմ․՝«Սիրած աչքերուս համար»)։
Մարիքա Նինուի ասպարէզին կարեւոր շրջադարձը
Երգչուհիին ասպարէզին կարեւոր շրջադարձը կը պատահի քանի մը ամիս ետք, երբ կը սկսի երգել Աթէնքի հանրածանօթ «Ծիմի թու խոնտրու» Τζίμη του Χοντρού կապելա-կեդրոնին մէջ Ախարնոն փողոց թիւ 77, Վասիլի Ցիցանիսին հետ։ Վերջինս, Մարիքային հետագայ յաջողութիւններուն գլխաւոր ուղեկիցը պիտի դառնար, հակառակ այն իրողութեան, թէ մշտապէս կը վիճէին․ երկուքն ալ զօրաւոր նկարագիրի տէրեր էին։
Նինուն շուտով Ցիցանիսին մուսան կը դառնայ։ Սակայն ռեպեթիքօ երաժշտութեան բնագաւառին մէջ Մարիքան իր ներկայութիւնը կ'ամրապնդէ շնորհիւ Փացիֆաս անունով ձեռներէց նորարարի ներդրումին․ ան Մարիքա Նինուին անունը հանրածանօթ կը դարձնէ։
1951-ին, Փացիֆասը զուգահեռ կերպով Նինուին 33-նոց երկու սկաւառակներ ձայնագրել կու տայ։ Առաջինը յենած Մանոս Խածիտաքիսին Μάνος Χατζιδάκης - Manos Hatzidakis երաժշտութեան վրայ, իսկ երկրորդը՝ Ցիցանիսի յօրինած ռեպեթիքոներով։
Նոյն տարին, Ցիցանիսին եւ Էվանկելիա Մարղարոնիին հետ ելոյթ կ'ունենան Պոլսոյ «Քազապլանքա» կեդրոնին մէջ բացառիկ յաջողութեամբ։ Ելոյթներուն հասոյթը հետեւեալ կերպով կը բաժնուի․ 3 ոսկեդրամ Ցիցանիս, 2 ոսկեդրամ Նինուն եւ 1 ոսկեդրամ Մարղարոնին։ Իր վարձատրութեան ոսկեդրամով, Մարիքան Էղալէօ Αιγάλεω քաղաքին մէջ (Քոքինիոյ հիւսիս-արեւմուտքը), կը ձեռնարկէ իր բնակարանի շինութեան։
Յունաստանի միջ-քաղաքացիական կռիւները կ'աւարտին ձախակողմեան ուժերու պարտութեամբ։ Կը յաջորդէ ռեպեթիքօ երգի խոր տագնապը։
1952 - 1955, համբաւի արժանացած մեծագոյն աստղերը՝ ժողովրդական երգահաններ կամ պուզուքիի μπουζούκι - bouzouki ճարտար նուագածուներ, շատ մեծ դժուարութեամբ գործ կը գտնեն։
Ամերիկա տեղափոխումը
1955 Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ կը տեղափոխուի հիմնական երկու պատճառներով։
Ամերիկա մեկնումին եւ հոն կեցութեան ու բուժման ծախսերուն համար՝ հիւանդանոց, ճանապարհածախսի տոմսեր․․․, անոր կ' օգնեն Ռենա Տալիա Ρένα Ντάλια եւ Գոսդաս Գափլանիս Κώστας Καπλάνης։
Հայ ազգի ստեղծումը
Հայ ազգի ստեղծումը, ըստ Մովսէս Խորենացի պատմահօր գրութեամբ Հայկ Նահապետի և Բելի հակամարտութիւնը տեղի կ՛ունենայ Ք.ա. 2492 թուականին, Օգոստոս 11-ին: Հեթանոս հայերը՝ Հայկին յաղթանակին օրը կը նշէին իբրեւ տարուան սկիզբը, Նաւասարդ, Նահապետին դուստրին անունով, մեծ տօնակատարութիւններով: Սակայն՝ հետազօտութիւնները ցոյց կու տան, որ Հայկական լեռնաշխարհին մէջ կեանքը սկսած է հազարաւոր տարիներ առաջ:
Մարիքա Նինու
Մահը
1956, Յունաստան կը վերադառնայ եւ հակառակ անտանելի ցաւերուն, գործի կը լծուի մինչեւ Փետրուար 1957-ի սկիզբները։
Հայ ազգի ստեղծումը
1990-ական թուականներուն պեղումներու շնոհիւ, կատարուած գերմանացի հնագէտի Գլաուս Շմիտ (Klaus Schmidt) գլխաւորութեամբ, այսօրուայ Թուրքիոյ Ուրֆա քաղաքին մօտ, որ կը գտնուէր Մեծ Հայքի տարածքին՝ յայտնաբերուեցաւ 13.000 տարի առաջ կառուցուած տաճար, համաշխարհային պատմութեան առաջինը: Տարածքին՝ գտնուած են երկու արձաններ, որ կը ցոլացնեն արմենոյտ տղամարդու կերպարը: Խոշորագոյն քարերու փոխադրութիւնը և տեղադրումը, այդ ժամանակներու պայմաններով, կը փաստէ աշխատաւոր մարդոց հաստատութիւն՝ այսինքն քոչւոր կեանքը լքել:
Մարիքա Նինու
Մահը
22 Փետրուար 1957-ին, Շաբաթ լուսցող Ուրբաթ գիշեր մը, Էղալէոյի իր բնակարանին մէջ Մարիքա Նինուն կը մահանայ․ ան հազիւ 35 տարեկան է։ Կը թաղուի Նէափոլիին գերեզմանատան մէջ, եղբօրը Պարգեւին կողքին․ Պարգեւ մահացած է 1955, 42 տարեկան հասակին մէջ։
Մարիքա Նինուին յուղարկաւորութիւնը
Մարիքա Նինուին (Էվանկելիա Ադամեան ) յուղարկաւորութիւնը տեղի կ'ունենայ խուռներամ պարզ ժողովուրդի ներկայութեամբ։ Ներկայ կը գտնուին նաեւ Ցիցանիս, Խիոթիս, Մերի Լինտա, Աննա Խրիսաֆի, Փոլի Փանու, Սոթիրիա Պելլու, Ծիմի Խոնտրոս, Փափայիոաննու, Մարքոս Վամվաքարիս, Գ․ Գափլանիս, Քերոմիթիս եւ ուրիշ հանրածանօթ երաժիշտներ։
Յետ մահու
Մարիքա Նինուն գրեթէ ոչինչ կը ձգէ հարազատներուն․ եղբօր աղջկան մօտ՝ Կիւլա Ադամեան – Անսերեան, կան նկարներ եւ քանի մը հագուստներ։  Էղալէոյի բնակարանը կը բռնագրաւուի կարգ մը շահագործներէ։
Ընտանիքը ազգագրագէտ Իլիաս Փեթրոփուլոսի օգնութեամբ կը փորձէ Նիքոս Փարասքեւոփուլոս անունով անձին սեփականութեան անցած Նինուին փաստաթուղթերն եւ վաւերագրական առարկաները յայտնաբերել եւ ձեռք ձգել․ քանի մը ձայնապնակ, այդ օրերու թերթերու յօդուածներ, երկու սկաւառակ՝ ուր իր զաւկին կը խօսի, չնչին թիւով լուսանկարներ, անցագիրն ու անձնաթուղթը, արհեստաւորի տետր եւ երկու ձայնաժապաւէններ։ Սակայն անկարելի կ'ըլլայ։
Մարիքա Նինու, ասուպը
Եզակի է Մարիքա Նինուին ներդրումը ռեպեթիքօ երգին տարածման։ Մեծ յաջողութեամբ կ'երգէ նաեւ ազնուառեպեթիքօ αρχοντορεμπέτικα կոչուած երգեր։ Անկրկնելի ձայնը, ռեպեթիքօ երգը ժողովուրդի պարզ խաւերէն անցուց աւելի բարձր ընկերային դասակարգերուն։
Ան նոր հուն կը բանայ յունական ժողովրդական երգին մէջ։ Կը յաջողի միա՛յն ութ տարուան արհեստավարժ գործունէութեամբ։
Գոսդաս Ֆերիսի 1983 «Ռեպեթիքօ» ֆիլմը ներշնչուած է Մարիքա Նինուին կեանքէն։
1974-ին, միջազգային համբաւի արժանացած յօրինող Մանոս Խածիտաքիս Manos Hatzidakis - Μάνος Χατζιδάκις անոր յիշատակին կը նուիրէ իր «Փերիքս» Πέριξ ձայնապնակը։
Երգարուեստի բնագաւառէն քանի մը ծանօթ դէմքերու նկարագրութիւնները Նինուին անձին մասին․
Գործունէութիւնը
Մարիքա Նինու մասնակցած է կամ առանձին երգած է ձայնապնակի վրայ 174 երգեր։
Այս երգերէն 1/3 Ցիցանիին կը պատկանին եւ մնացեալ 20 ուրիշ յոյն յօրինող կամ քնարերգակներու։
174 երգերէն, 119-ն իբրեւ առաջին ձայն կ' երգէ, իսկ մնացեալ 55՝ երկրորդ ձայն։
1954 ամառը Աթէնքի «Փարնասոս» սրահին մէջ կը ձայնագրէ Ցիցանիին 9 երգեր, իսկ 1955-ին «Ծիմի թու խոնտրու» կեդրոնին մէջ՝ 11 երգեր։
Առանձին երգած 119 երգերը 78-նոց սկաւառակի ձայնագրուած են։ Ասոնք ձայնագրուած են յաջորդաբար հետեւեալ ընկերութիւններէն՝ 34-ը His Masters Voice, 37՝  Columbia,  8՝ Odeon, 6՝ Parlophone, 12՝  Melody, 20՝ Ամերիկայի Liberty  եւ 2՝ Աւստրալիոյ Apollo։
Նշենք, թէ Մարիքա Նինու չորս երգերու խօսքերը գրած է․ երկուքը Յունաստան եղած ատեն, մնացեալ երկուքը՝ Ա․Մ․Ն․ (վերջիններուն նաեւ երաժշտութիւնը)։
Կարգով արձանագրուած Նինուին ձայնապնակի վրայ երգած երգերը․
Կը յաջորդեն Նինուին ձայնագրութիւնները, զորս Liberty ամերիկեան ընկերութիւնը հրապարակած է։ Այս ձայնագրութիւններուն մեծամասնութիւնը Ամերիկա Ա․Մ․Ն․ կը կատարուին 1954-1956 թուականներուն, Նինուին հոն գտնուած ընթացքին։ Սակայն հաւանական է նաեւ, թէ Liberty-ն վերահրապարակած ըլլայ նաեւ Նինուին քանի մը հին երգերն ալ, որոնք Յունաստան ձայնագրուած էին։ Ան նաեւ մասնակցած է երեք շարժապատկերի ժապաւէններու մէջ, ուր Ցիցանիսին հետ կ'երգէ․
Տե' ս նաեւ
Քոքինիոյ հայկական գաղութը
Փիրէա
Հայ Կապոյտ Խաչի Զաւարեան վարժարան
Յունաստան
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Երաժիշտներ Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ Ստորոգութիւն:1922 ծնունդներ Ստորոգութիւն:1957 մահեր
Թիւ
Թիւ թուաբանագիտութեան հիմնական հասկացութիւնն է, որը կ'օգտագործուէ քանակային բնութագրման, համեմատման եւ առարկաներու համարակալման համար։ Թիւերը գրառելու համար կ'օգտագործուեն թուանշանները։
Թիւերու բազմութիւնները նշանակելու համար կ'օգտագործուեն Blackboard bold (անգլերէնէ թարգմանաբար՝ «գրատախտակի թաւ») տառատեսակը՝
Մշակութային Նշանակութիւն
Իրենց գործնական կիրառութենէն բացի, թիւերը նաեւ ունեն մշակութային կարեւորութիւն ամբողջ աշխարհին: Զորօրինակ, արեւմտեան մշակոյթին մէջ 13-ը կը համարուի չարագուշակ թիւ, չինացիներու համար 8-ը յաջողութիւն բերող է, ճափոնցիները 39 շնորհակալութեան համարժէք է, քանի որ անոր «սան քիւ» արտասանութիւնը կը նոյնացուի անգլերէն thank you-ին հետ: «Հազարը» հայերիս համար իր ուղղակի նշանակութենէն բացի ունի նաեւ «շատ» իմաստը ՝ «հազար ըսած եմ», «գիշերուայ ժամը հազարին» եւ այլն:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Թիւեր
Գում գաբու
Գում Գաբու (թրքերէն՝ Kumkapı), Պոլսոյ հայաբնակ թաղամասերէն մէկը։ Թաղամասին մէջ կը գտնուի Պոլսոյ հայոց պատրիարքարանին նստավայրը եւ Ս. Աստուածածին մայր եկեղեցին։ Բացի մայր եկեղեցիէն թաղամասին մէջ կան այլ երկու հայկական կրօնական շինութիւններ՝ Ս. Որդւոց Որոտման եւ Ս. Խաչ եկեղեցիները ։
Ս. Որդւոց Որոտման Եկեղեցին
1641-էն ի վեր, եկեղեցին ծառայած է իբրեւ պատրիարքարան: 1940-ականներուն անիկա օգտագործուած է իբրեւ շղթաներու եւ լարերու արտադրութեան գործարան, իսկ երկրաշարժներու ատեն ծառայած է իբրեւ ապաստանարան: Աւելի ուշ՝ նախատեսուած է հայկական այդ եկեղեցին վերածել արուեստի միջոցառումներու կայացման վայրի : Ս. Որդւոց Որոտման Եկեղեցին երկար ատեն մնացած է աւերակ վիճակի մէջ: 2012-ին անիկա կը նորոգուի «Պոլիսը՝ մշակութային կեդրոն» ծրագիրին շրջագիծով, եւ այնուհետեւ կը սկսի գործածուիլ թէ՛ իբրեւ եկեղեցի, եւ թէ իբրեւ մշակութային կեդրոն։ Եկեղեցւոյ բացումը կը զուգադիպի Ֆրանսայի խորհրդարանին կողմէ Հայկական Ցեղասպանութեան ուրացումը քրէականացնող որոշումին: Եկեղեցին փակուած է Համաշխարհային Ա. պատերազմին ։
Գում Գաբուի գորգերը
Հնագոյն արեւելեան նախշազարդերով հիւսուած Օսմանեան կայսրութեան շրջանին «Գում Գաբու» մետաքսեայ գորգերը կայսերական գանձարաններու եւ պալատական հարստութիւններու մաս կազմած են, իսկ զանոնք հիւսողները աւանդաբար հայեր եղած են : Լիզպոնի « Գալուստ Կիւլպենկեան» թանգարանը իր գորգերու հաւաքածոյին մէջ ունի «Գում Գաբու»ի հռչակաւոր գորգերէն (Kum Kapi rugs), որոնցմէ երեքը գորգի նշանաւոր մասնագէտ Յակոբ Գափուճեանին (1870-1946) գործերն են:
Կրածինը եւ Մեր Մարմինը
Կրածինը (calcium) մարմինին մէջ գտնուած քիմիական տարրերէն ամէնէն շատն է: Անիկա կը գտնուի առաւելագոյն չափով ոսկորներուն եւ ակռաներուն մէջ (մօտաւորապէս 99 տոկոսով): Իսկ մնացեալ կրածինը կը գտնուի նեարդային բջիջներու (nerve cells), արեան եւ մարմինի այլ հիւսկէններու մէջ:
Կրածինը հիմնական կարեւորութիւն ունի մեր մարմինի առողջութեան եւ գործունէութեան պահմանման համար: Անիկա կարեւոր է մանաւանդ ոսկորներու եւ ակռաներու առողջութեան համար:
Կրածինի դերակատարութիւնը մարմինին մէջ
Կրածինը ունի հետեւեալ դերակատարութիւնները մեր մարմինին մէջ.
Գում գաբու
Պոլսոյ առաջին հայկական վարժարանը՝ Գումգաբուի մէջ
Պոլսոյ առաջին հայկական վարժարանը բացուած է Գումգաբուի մէջ, 1790-ին, Շնորհք Մկրտիչ Ամիրա Միրիճանեանի բարերարութեամբ։ 1826-ին մեծ հրդեհ մը Պատրիարքարանն ու վարժարանը մոխրակոյտի կը վերածէ։ 1830-ին Յարութիւն Ամիրա Պէզճեանի բարերարութեամբ կը վերակառուցուի։ Պեզճեան, որ խօսելու, համոզելու, գործակցելու բացառիկ ձիրք ունէր, արքունիքէն ներս մեծ վստահութիւն ու սէր կը վայելէր։ Այս պատճառով ալ մեծապէս օգտակար կը հանդիսանայ համայնքին՝ բարեսիրական ծառայութիւններով։ Ա. Աշխարհամարտէն ետք, 1916-17 տարիներուն հրդեհ մը վարժարանին մէջ վնաս կը պատճառէ, բայց 1925-ին նորոգուելով կը վերաբացուի։ 1945-ին կրթական նախարարութեան արտօնութեամբ միջնակարգ վարժարանի կը վերածուի։ Վարժարանը այժմ մանկապարտէզ, նախակրթարանի եւ միջնակարգի բաժիններով կը գործէ ։
Կրածինը եւ Մեր Մարմինը
Ո՞ր սննդանիւթերէն կարելի է ստանալ կրածին
Կրածինը կը գտնուի հետեւեալ սննդանիւթերուն մէջ.
Չափահաս անձ մը պէտք է ստանայ օրական 1000-1200 մկ. կրածին, 1-3 տարեկան մանուկներ՝ 700 մկ., 4-8 տարեկան մանուկներ՝ 1000 մ., 9-18 տարեկան պատանիներ՝ 1300 մկ., 19-50 տարեկան երիտասարդներ եւ չափահասներ՝ 1000 մկ, 50 տարեկանէն վեր անձեր՝ 1000-1200 մկ.: Յղի կիները եւ կուրծքով կերակրող մայրերը պէտք է ստանան օրական 1300 մկ. կրածին, որովհետեւ յղի կիները ամէն օր իրենց սաղմին (fetus) կը փոխանցեն մօտաւորապէս 200-300 մկ. կրածին, իսկ դիեցնող մայրեր իրենց նորածին զաւակներուն կը փոխանցեն օրական 250-300 մկ. կրածին կաթին միջոցով:
Գաւաթ մը կաթը կը պարունակէ 300 մկ. կրածին, գաւաթ մը մածունը՝ 300 մկ. կրածին, 100 կրամ նուշը՝ 210 մկ. կրածին:
Մեր սպառած սննդանիւթերը ընդհանրապէս մեզի կը հայթայթեն օրական 1000 մկ. կրածին, որ բաւարար է մեր մարմինի պահանջքին:
Շատեր ընթացիկ սննդանիւթերուն հետ միատեղ ամէն օր կը գործածեն 500-1000 մկ. ամբողջացուցիչ (supplementary) կրածին: Ամէնօրեայ սննդանիւթերու կրածինը եւ ամբողջացուցիչ կրածինի քանակը հասնելով 2000 միլիմկրամի ոչ մէկ անպատեհութիւն կը ստեղծէ մարմինին համար:
Կաթը կը պարունակէ նաեւ մագնեզիում (magnesium) եւ ֆոսֆոր (phosphorus), որոնք կ՛օժանդակեն աղիքներուն մէջ կրածինի ներծծման աշխատանքներուն:
Կաթը կը հարստացուի D կենսանիւթով, որովհետեւ այս կենսանիւթը կ՛օգնէ աղիքներուն մէջ գտնուած կրածինի ներծծման՝ դէպի արեան շրջագայութիւնը եւ անոր ներգործութիւնը մարմինին մէջ:
Կաթը կը պարունակէ կաթնաշաքար (lactose) եւ ածխաջրատ (carbohydrate): Շատեր այս ածխաջրատը չեն կրնար մարսել, այլ խօսքով՝ անոնք կաթնաշաքարի անհանդուրժողութիւն (lactose intolerance) ունին: Հետեւաբար, անոնք ստիպողաբար առանց կաթնաշաքարի կաթ կը գործածեն:
Մարմինի կրածինի շտեմարաններուն պահպանումը կախեալ է՝ սննդանիւթերու միջոցաւ ստացուած կրածինէն, աղիքներ հասած կրածինի ներծծումէն դէպի արեան շրջագայութիւն եւ կրածինի արտաթորումէն՝ երիկամներէն դուրս, մէզի միջոցաւ: Օրական 200-400 մկ. կրածին կը ներծծուի աղիքներուն կողմէ, իսկ մնացեալը մարմինէն կ՛արտաքսուի կղկղանքի եւ մէզի միջոցաւ:
Արեան շրջագայութեան մէջ գտնուող կրածինին նուազումը կը կոչուի արեան ենթակրածնութիւն (hypocalcemia): Իսկ անոր բարձրացումը կը կոչուի արեան գերկրածնութիւն (hypercalcemia): Այս երկու ախտաբանական երեւոյթները կը կանոնաւորուին յարվահանագեղձին (parathyroid) կողմէ արտադրուած parathormone ներծորոյթով եւ արեան շրջագայութեան մէջ գտնուող D կենսանիւթով:
Արեան գերկրածնութեան եւ ենթակրածնութեան ախտաճանաչումին համար կը կատարուին հիմնականօրէն՝ արեան կրածինի եւ parathormone ներծորոյթի քննութիւն, ոսկորներու Ք-ճառագայթային նկարահանում եւ ոսկորներու կրածինի խտաչափութիւն (bone calcium densitometry).
Արեան ենթակրածնութեան ախտապատճառը
Արեան ենթակրածնութիւնը կը յառաջանայ հետեւեալ ախտապատճառներով.
Ա. Յարվահանագեղձի ենթագործունէութիւն.
Բ. Յարվահանագեղձի ներծորոյթի (parathormone) անբաւարարութիւն.
Գ. D կենսանիւթի անբաւարարութիւն, որ կը յառաջանայ հետեւեալ պատճառներով՝
ա. Քիչ քանակութեամբ D կենսանիւթ պարունակող սննդանիւթերու սպառում.
բ. D կենսանիւթի նուազ ներծծում աղիքներուն մէջ.
գ. D կենսանիւթի նիւթափոխարկումի խանգարում որոշ դեղերու գործածութեամբ.
դ. Արեւու ճառագայթներու նուազ ենթակայութիւն։
Դ. Երիկամներու ձախող աշխատանք.
Ե. Շարոյրի սուր բորբոքում.
Զ. Մարմնական ընդհանուր նեխային փլուզում (septic shock).
Է. Գերկրածնութեան դէմ եւ հակացնցումային դեղերու անկանոն գործածութիւն:
Արեան ենթակրածնութեան ախտանշանները
Արեան ենթակրածնութեան ախտանշաններն են.
Արեան ենթակրածնութեան ախտանշաններն բարդութիւնները
Արեան ենթակրածնութեան պատճառով կրնան առաջանալ կարգ մը բարդութիւններ, որոնցմէ կարեւորագոյններն են՝
Արեան ենթակրածնութեան դարմանումը կը կատարուի՝ կրածինի եւ D կենսանիւթի գործածութեամբ ու սպառումովը կրածինով հարուստ սննդանիւթերու՝ կաթ, կաթնեղէն եւ բանջարեղէն:
Ջղաձգութեան պարագային կը կատարուի շտապ դարմանում, կիրարկելով ներերակային կրածին:
Արեան գերկրածնութեան ախտապատճառները
Արեան գերկրածնութիւն կը յառաջանայ հետեւեալ ախտապատճառներով.
Ա. Յարվահանագեղձի գերգործունէութեամբ՝ (hyperparathyroidism).
Բ. Յարվահանագեղձի լաւորակ եւ վատորակ ուռեցքներով.
Գ. D կենսանիւթի թունաւորումով.
Դ. Կրածինով հարուստ սննդեղէնի եւ արհեստական ամբողջացուցիչ կրածինի առատ գործածութեամբ.
ա. Տարբեր տեսակի քաղցկեղներու տեղաշարժը դէպի ոսկորներ, օրինակ՝ սպիտակաարիւնութիւն (leukemia) եւ աւշագեղձերու քաղցկեղ (lymphoma).
բ. Գերվահանագեղձութիւն (hyperthyroidism).
գ. Երկար անշարժութիւն եւ նստակեաց կեանք, ուր ոսկորներու կրածինը կը տեղափոխուի արեան մէջ
դ. Բնականէն աւելի կրածինի ներծծում աղիքներուն մէջ.
ե. Որոշ դեղերու երկարատեւ գործածութիւն, օրինակ՝ միզամուղներ (diuretics) եւ կրածին պարունակող հակաթթուներ (antacids):
Արեան գերկրածնութեան ախտանշանները
Արեան գերկրածնութեան ախտանշաններն են.
Արեան գերկրածնութեան դարմանումը
Արեան գերկրածնութիւնը կը դարմանուի հետեւեալ միջոցառումներով.
Կարապետ Անդրանիկեան
Կարապետ Յովսէփ Անդրանիկեան, հայ մանրէաբան։ Կենսաբանական գիտութիւններու տոքթոր (1980), փրոֆեսոր (1989)։ ՀՀ ԳԱԱ պատուաւոր տոքթոր (2002)։
Կենսագրութիւն
1970-1976 թուականներուն սորված է Պէյրութի ամէրիքեան համալսարանի կենսաբանութեան բաժնին մէջ։ 1977-1988 թուականներուն աշխատած է Գերմանիոյ Կեոթինկէնի համալսարանի մանրէաբանութեան հաստատութեան մէջ, 1989 թուականին՝ Համպուրկի տեխնիկական համալսարանի փրոֆէսոր, 1990 թուականին՝ նոյն համալսարանի մանրէաբանութեան հաստատութեան տնօրէն։
1993-1999 թուականներուն եւ 1997-1999 թուականներուն՝ էքսդրեմոֆիլ մանրէներու կենսատեխնոլոգիայի ուսումնասիրութեան եւ կիրառման համաեւրոպական համալիր ԳԱ տարբեր ծրագրերու ղեկավար։ 2011 թուականին Համպուրկի տեխնիկական համալսարանի նախագահն է
Աշխատանքները կը վերաբերին Էքսդրեմոֆիլ մանրէներու կենսատեխնոլոգիային ։
Պարգեւներ
Գերմանիայի Դաշնային նախագահի «Ավանդական պարգեւ», 2004
Արտաքին յղումներ
Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ Ստորոգութիւն:Հայ մանրէաբաններ Ստորոգութիւն:30 Ապրիլի ծնածներ
Ռուզան Քիւրճեան
Ռուզան Մալխասեան-Քիւրճեան, քանդակագործուհի եւ Խորհրդային Միութեան Նկարիչներու միութեան անդամ։
Կինն է Հայաստանի վաստակաւոր ճարտարապետ Ստեփան Քիւրքճեանին։
Կենսագրական գիծեր
Ծնած է Քրասնոտար։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի մէջ եւ ապա բարձրագոյն ուսումը ստացած՝ Երեւանի Գեղարուեստական եւ թատերական կաճառին մէջ: Ռուզանի մօտ քանդակագործութեան եւ ճարտարապետութեան տարրերը սկսած են երեւան գալ 1960-ական թուականներուն:
Ռուզան Քիւրքճեանի ստեղծագործութիւններէն շատեր այսօր կը զարդարեն Երեւանի փողոցները: Անոր ստեղծագործութիւններէն են․
Անոր այլ յայտնի գործերէն են Կոմիտաս Վարդապետ ի դիմաքանդակն ու Գէորգ Բաշինջաղեանի յուշարձանը :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Հայ քանդակագործներ
Երկրաբնագիտութիւն
Երկրաբնագիտութիւնը բնագիտութեան օրէնքներու գործածումն է սերտելու համար երկրի յատակի խաւերը։
Սերտողութիւններու հետեւանքով կը հանգինք իմանալու երկրի խաւերու պահածոները, ինչպիսին է՝ քառիուղը, կազը, ածուխը, եւայլն :
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երկրաբանութիւն
Օղակաձեւ զբօսայգի, Երեւան
Օղակաձեւ պուրակը Գետառ գետի հունով կը պտտի մայրաքաղաքի փոքր կեդրոնին շուրջը, այսպէս զայն կը բաժնէ փոքր եւ մեծ կեդրոններու։ Պուրակը կը սկսի «Այրարատ» թատերասրահին դիմացէն, ուր կը գտնուի   Երեւանի Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Մայր եկեղեցին, կ՚եզերէ Խանջեան եւ Երեւանդ Քոչարի փողոցները ու կ՚երկարի մինչեւ Մոսկովեան եւ Իսահակեան փողոցները։
Պուրակին երկարութիւնը 5 քմ․ է։ Մինչեւ 1960 թուականներուն «Շախմատի տուն»էն մինչեւ այգիի վերջին հատուածին կային սեփական տուներ՝ իրենց պտղատու ծառերով։ Սակայն 1960-ին վերջերը անոնք քանդուեցան։ Պուրակը զարդարուած է արձաններով, շատրուաններով եւ լողաւազաններով։
Օղակաձեւ զբօսայգիին հիմնական նպատակն է մայրաքաղաքին օդը մաքրել, առողջ միքրոկլիմա ստեղծել եւ բնակչութեան հանգիստի վայր դառնալ։
Պուրակին մէջէն ու անոր ողջ երկարութեան կը հոսի Գետառ գետը։
2005-ին այգին անուանակոչուած է «Երիտասարդութեան զբօսայգի» ։
Պենիթօ Փերեզ Կալտոս
Կենսագրական գիծեր
Պենիթօ ծնած է Լաս Փալմաս տը Կրան, Սպանիա։ Եղած է Թագաւորական ակադեմիայի անդամ (1897)։ Մօտ 80 վէպերու եւ պատմուածքներու հեղինակ է:
Երկեր
«Ոսկեայ շատրուան» (1870), «Կտրիճը» (1871) վէպերուն մէջ պատմած է 19-րդ դարու սպանական առաջին յեղափոխութիւններուն մասին։
1873-1912 թուականին գրուած վէպերը ամփոփուած են «Ազգային դրուագներ» (հ․ 1-46) հերոսապատումին մէջ եւ նուիրուած են Սպանիոյ պատմութեան՝ Թրաֆալկարի ճակատամարտէն (1805) մինչեւ (1868-74) յեղափոխութեան պարտութիւնը։
«Տոնիա Փեր-ֆեքթա» (1876) եւ այլ վէպերու առանցքը կը կազմեն կալուածատիրական ուժերու քննադատութիւնը, միջնադարեան բարքերը։
Փերեզ Կալտոսի գրական ոճը
Փերեզ սկզբնաւորած է սպանական ընկերային դրաման («Էլեքթրա», 1901)։ Իր ոճին առանձնայատուկ գծերէն է՝ հրապարակախօսական սրութիւնը։ Նշանակալի ազդեցութիւն ունեցած է սպանական իրապաշտ վէպի զարգացման վրայ։
Խաչակրաց արշաւանքներ
Խաչակիրներու արշաւանքներ, 11-րդ դարու վերջերուն Արեւմտեան (Կաթոլիկ) եկեղեցւոյ հովանիին տակ դէպի Արեւելք` Սուրբ երկիր (Երուսաղէմ) կազմակերպուած ռազմական արշաւանքներ: Իրենց ընդհանրական ծիրին մէջ խաչակիրներու արշաւանքները պատմականօրէն կը մեկնին  քրիստոնէութեան համաշխարհային շահերու պաշտպանութեան դիրքերէն եւ սուր ծայրով ուղղուած են արեւելքի իսլամական իշխանութիւններուն դէմ:
Երբեմն «Խաչակիրներու արշաւանք» կը կոչուին նաեւ առանձին հեթանոս՝ ոչ-միաստուածեան ժողովուրդներու եւ որոշ հերետիկոսութիւններու դէմ պապական Հռոմի ձեռնարկած ռազմական արշաւանքները, սակայն զանոնք պէտք չէ շփոթել 11-13-րդ դարերու համանուն արշաւանքներուն հետ։
Խաչակիրներու արշաւանքներուն մէջ յատկապէս մեծ դերակատարութիւն ունեցան Ֆրանսայի թագաւորութիւնը եւ Սրբազան Հռոմէական կայսրութիւնը: Խաչակիրներու արշաւանքները շարունակուեցան մօտ 200 տարի՝ 1095-1291 թուականներուն։ Յետագային՝ 15-րդ դարուն, այդպիսի արշաւանքները շարունակուեցան փիրենէեան թերակղզիին եւ Արեւելեան Եւրոպայի մէջ։ Խաչակիրները մեծ մասամբ կաթոլիկնէր էին (ուղղափառ եւ կաթոլիկ եկեղեցիներու առանձնացումէն յետոյ եւ Բողոքական-աւետարանչական բարեփոխումներէն առաջ), որոնք կը  կռուէին իսլամներու դէմ Սուրբ Երկրի համար, որ գրաւուած էր տակաւին Արաբական խալիֆայութեան ժամանակներէն։ Սակայն այդպիսի արշաւանքները հետագայյին շարունակուեցան հեթանոս՝ ոչ-միաստուածեան սլաւոններուն եւ պալթեան ժողովուրդներուն, հրեաներերուն, ռուս ուղղափառ քրիստոնեաներուն, մոնկոլներուն, աղանդաւորներուն (գաթարներ) եւ Հռոմի Պապի այլ թշնամիներուն դէմ  :
Խաչակիրնեու առաջնային խնդիրը Երուսաղէմը ազատագրելն էր իսլամներէն, ինչպէս նաեւ անիկա պատասխան էր Բիւզանդական կայսրութեան օգնութեան խնդրանքին՝ ընդդէմ իսլամ սելճուք թուրքերուն: Այս եզրը կ՛օգտագործուի նաեւ բնութագրելու 16-րդ դարուն Սուրբ Երկրէն դուրս կատարուող կրօնական արշաւանքները՝ սովորաբար հեթանոսներու, հերետիկոսներու եւ աղանդաւորներու դէմ։ Երբեմն խաչակիրները եւ իսլամները դաշինք կը կնքէին  ընդդէմ ընդհանուր թշնամիներու, օրինակ՝ Իգոնիայի սուլթանութեան,  եւ խաչակիրներու դաշինքը հինգերորդ խաչակիրներու արշաւանքին ընթացքին։
Սակայն քրիստոնեայ պետութիւններուն միջեւ անհամաձայնութիւնները կը յանգեցնէին անոր, որ խաչակիրները կը շեղէին սկզբնական նպատակներէն, օրինակ՝ Չորրորդ խաչակիրներու արշաւանքի ժամանակ, երբ գրաւուեցաւ քրիստոնեայ Կոստանդնուպոլիսը, Բիւզանդական կայսրութիւնը կիսուեցաւ Վենետիկի եւ խաչակիրներուն միջեւ։ Իսկ Վեցերորդ խաչակիրներու արշաւանքը առաջինն էր, երբ խաչակիրները չօրհնուեցան Հռոմի Պապին կողմէ ։ Եօթերորդ, Ութերորդ եւ Իններորդ խաչակիրներու արշաւանքներու արդիւնքին մէջ մեմլուքները տարին  շարք մը  յաղթանակներ, իսկ Իններորդ խաչակիրներու արշաւանքով աւարտեցաւ խաչակիրներու դարաշրջանը Մերձաւոր Արեւելքի  մէջ :
Իրադրութիւնը Մերձաւոր Արեւելքի Մէջ
Սուրբ Երկիրը մեծ նշանակութիւն ունի քրիստոնեաներուն համար, քանի որ այնտեղ ծնած, գործած եւ խաչուած է Յիսուս Քրիստոսը, որ դրած է քրիստոնէութեան հիմքը։ 4-րդ դարուն հռոմէական կայսր Կոստանդիանոս Ա․ Մեծի կողմէն թոյլատրուեցաւ քրիստոնէութեան ազատ դաւանանքը (313 թուական), եւ յետագային Հռոմէական կայսրութեան բաժանումէն ու Բիւզանդական կայսրութեան յառաջացումէն ետք, Սուրբ Երկիրը մեծ մասամբ քրիստոնէաբնակ էր  ։ Երուսաղէմը մեծ նշանակութիւն ունի նաեւ մուսուլմաններուն համար, քանի որ այնտեղէն, ըստ աւանդութեան, վեր համբառնած է մարգարէ Մուհամմէետը եւ երբեմն Երուսաղէմը մուսուլմաններուն համար կը համարուի երրորդ սուրբ քաղաքը։ Արաբները յայտնուեցան այնտեղ 7-րդ դարուն։ Երուսաղէմը մեծ նշանակութիւն ունի նաեւ հրեաներուն համար, քանի որ այն երկար ժամանակ եղած է Հրէական Միացեալ Թագաւորութեան, այնուհետեւ Հրէական Հարաւային Թագաւորութեան մայրաքաղաքը, նաեւ այնտեղ  կառուցուած է հրեաներու գլխաւոր հոգեւոր կենդրոնը՝ Երուսաղէմի տաճարը (ներկայիս տակաւին կանգուն է եւ ուխտագնացութեան վայր ու երկրպագութեան առարկայ է Երկրորդ տաճարին արեւմտեան պատը })։  Կարեւոր հանգամանք էր նաեւ մուսուլմաններուն կողմէն 1009 թուականին Սուրբ Գերեզմանի եկեղեցւոյ աւերումը։ 1039 թուականին նոր խալիֆան խոշոր գումարի դիմաց թոյլատրեց եկեղեցւոյ վերանորոգումը ։ Շուտով թույլատրուեցան ուխտագնացութիւնները դէպի Սուրբ Երկիր, քանի որ անոնք մեծ շահոյթ կ՝ ապահովէին տեղի իսլամական իշխաններուն ։ Սակայն սելճուք թուրքերու յայտնուելէն ետք  քրիստոնեաներու եւ մուսուլմաններու միջեւ յարաբերութիւնները դարձեալ լարուեցան ։
Իրադրութիւնը Արեւմտեան Եւրոպայի մէջ
Խաչակիրներուն հանդէս գալը պայմանաւորուած էր Արեւմտեան Եւրոպայի մէջ ընթացող գործընթացով եւ բիւզանդասելճուքեան յարաբերութիւններով։ Քարոլինկեան կայսրութեան մասնատումը 9-րդ դարու վերջաւորութեան եւ եւրոպական սահմաններու կայունացումը Վիքինկներու ու Սլաւներու քրիստոնէացման հետեւանքով անգործ ձգած էին զինուորներուն մեծ մասը։
1063 թուականին, Հռոմի Պապ Ալեքսանդր Բ. օրհնեց Փիրենէեան թերակղզիի քրիստոնէաները իսլամներու դէմ պատերազմէն առաջ։ Ընդդէմ սելճուք-թուրքերու, Բիւզանդիոյ օգնութեան խնդրանքը լայն արձագանք ստացաւ Արեւմտեան Եւրոպայի քրիստոնեաներու շրջանին։ Օգնութեան խնդրանքի պատճառը՝ 1071 թուականին, Մանազկերտի ճակատամարտին կրած ծանր պարտութիւնն էր, որուն հետեւանքով Բիւզանդիան կորսնցուց Հայաստանն ու Փոքր Ասիան։ Կան տեղեկութիւներ, որ 1081 թուականին բիւզանդական կայսրը նոյնիսկ օգնութեան խնդրանք ուղարկած էր Չինաստան ։
Խաչակիրը երդում տալէն ետք խաչ կը ստանար պապէն  կամ տեղի եպիսկոպոսէն եւ կը համարուէր  «Եկեղեցւոյ զինուոր»։ Որոշ մարդիկ խաչակիր կը դառնային, որպէազի իրենց գործած մեղքերուն համար թողութիւն ստանային։
Պատճառներ
Խաչակրաց արշաւանքները իրենց բնոյթով կրօնական էին։ Այս կարելի է համարել արեւելքի եւ արեւմուտքի պայքարի գագաթնակէտ. դեռ անկէ առաջ, հին ժամանակաշրջանին, սկսած հակասութիւնները յառաջացուցին ռազմական բնոյթ։
Առաջին խաչակրաց արշաւանքի պատճառներէն մէկը Ալեքսիոս Ա․ Քոմնենոսի կողմէն ուղարկուած օգնութեան խնդրանքն էր Հռոմի Պապ Ուրպանուս Բ․-ին։
Երբ Հռոմի Պապը 1095 թուականին խաչակրաց արշաւանք ձեռնարկելու կոչ կը բարձրացնէր, Սպանիոյ քրիստոնեաները հարիւր տարուան ընթացքին առաջին անգամ լուրջ յաջողութիււններ կը ցուցաբերէին։ 1085 թուականին Լեւոնի թագաւորութեան կողմէն Թոլետոյի (Toledo) գրաւումը վիթխարի յաջողութիւն էր։
Հակառակ անոր, որ Ռեքոնքիստան Եւրոպայի քրիստոնեաներու եւ մուսուլմաններու պայքարը ամենացայտուն օրինակն էր, այն միակը չէր։ Վիկինգ Ռոպերթ Կիսքարտը նուաճած էր Քալապրիան՝ 1057 թուականին, եւ կը պահէր այդ նախկին բիւզանդական տարածքը ընդդէմ Սիկիլիոյ մուսուլմաններուն։ Քաղաք-պետութիւններ Փիզան, Ճենովան եւ Քաթալոնիան կը պայքարէին ընդդէմ Մալեորքայի մուսուլմաններուն եւ ազատած էին Իտալիոյ ու Քաթալոնիոյ ափերը մուսուլմաններու արշաւանքներէն։ Իսկ աւելի վաղ Սուրիոյ, Լիբանանի, Պաղեստինի, Եգիպտոսի քրիստոնեայ տարածքները գրաուած էր մուսուլմաններուն կողմէն։ Այդ Տարածքներուն հաւատքի թշնամին կործանելու երկար պատմութիւնը Բիւզանդիոյ կայսր Ալեքսիոս Ա․-ի օգնութեան խնդրանքին արձագանքելու հող նախապատրաստած էր։
Պապականութիւնը անհանգստացած էր այն փաստով, որ Երուսաղէմ մեկնող ուխտաւորներու մեծ մասը կ՝ ենթարկուէր հալածանքներու։ Ըստ իրենց՝ նաեւ Սուրբ Երկիրը լատինականացնելէն եւ իրենց ենթարկելէն ետք ֆրանքներու ուժի շնորհիւ իրենց կ՝ ենթարկեն Կոստանդնուպոլսոյ պատրիարքարանը, որ 1054 թուականին անկախացած էր Հռոմէն։
Բիւզանդիոյ տկարութիւնը ի յայտ եկաւ Մանազկերտի ճակատամարտին կրած պարտութեան շնորհիւ։ Եւ հակառակ Ալեքսիոսի խնդրանքին՝ Հռոմի Պապը իշխանութեան համար պայքարի պատճառաւ չկարողացաւ Գերմանիոյ կայսեր դիմել։
Յաջորդ Հռոմի Պապը՝ Ուրպանոս Բ․-ը, որ աւելի մեղմ էր, խաչակրաց արշաւանքներուն շնորհիւ կը ցանկանար վերամիաւորել քրիստոնեաները։ Ըստ իրեն՝ խաչակիրները պէտք չէ ըլլան գերմանացի կամ վիկինգ, այլ իր հայրենակիցները հիւսիսային Ֆրանսայէն։
Ցուցակ
Որպէս խաչակրաց արշաւանքներ ընդունուած է առաջինը համարել՝ 11-13-րդ դարերու ընթացքին, հակառակ անոր, որ նմանատիպ արշաւանքներ իրականացուեցաւ նաեւ յետագային՝ ընդհուպ մինչեւ Քանտիայի պաշարումը 1664 թուականին ։ Հիւանդ խնամողները մինչեւ իրենց պարտութիւնը Նաբոլէոնի կողմէն (1798 թուական) կը շարունակէին խաչակրաց արշաւանքները Միջերկրական ծովուն՝ Մալթայի շրջակայքը։ Յետագային, Սուրբ Երկիրէն դուրս  արդէն տեղի ունեցան  քանի մը խաչակրաց արշաւանքներ՝ ընդդէմ Փիրենէեան թերակղզիի մուսուլմաններուն, Եւրոպայի հերետիկոսներուն (Heretics) եւ հեթանոսներուն։
Խաչակրաց Առաջին Արշաւանքը
1095 թուականի Մարտին տեղի ունեցած ժողովին քննարկուեցուեցաւ բիւզանդական կայսեր օգնութեան խնդրանքն ընդդէմ սելճուք-թուրքերու։ Նոյն տարին հարաւային Ֆրանսայի Քլերմոն քաղաքին մէջ Ուրպանուս Բ․ պապը (Pope Urban II) կոչ ուղղեց բոլոր քրիստոնեաներուն արշաւել եւ ազատագրել Սուրբ Երկիրը ։ Ահա հատուած մը անոր ճառէն.
1101 Թուականի Խաչակրաց Արշաւանք
Առաջին խաչակրաց արշաւանքէն ետք տեղի ունեցան շարք մը մանր ու անյաջող արշաւանքներ, որոնցմէ 1101 թուականի ընթացքին խաչակիրները պարտութիւն կրեցին սելճուք-թուրքերէն: 1101 թուականի արշաւանքը կարելի է դիտել որպէս Առաջին խաչակրաց արշաւանքի արձագանքներէն մէկը:
Երուսաղէմի Պաշարումը
Հասնելով Երուսաղէմ, խաչակիրները հանդիպեցան հրէաներուն եւ մուսուլմաններու յամառ դիմադրութեան։ Սակայն անոնք ձախողութեան մատնուեցան եւ 1099 թուականի Յուլիս 15-ին խաչակիրները մտան քաղաք ։ Ինչպէս Անտիոքի մէջ, այստեղ նոյնպէս սկսաւ մուսուլմաններու եւ հրէաներու ջարդը եւ մզկիթներու ոչնչացումը ։
Աղբիւրներէն մէկուն մէջ կը նշուի, որ «մեկուսացումն ու վախը», որ կը զգային ֆրանքները (խաչակիրները) գտնուելով հայրենիքէն այդքան հեռու, կը բացատրէ այդ արարքներուն, ինչպէս նաեւ 1098 թուականի Մաարայի պաշարման ժամանակ մարդակերութեան դէպքերուն պատճառները ։
Առաջին խաչակրաց արշաւանքի հետեւանքով ստեղծուեցան շարք մը խաչակրաց թագաւորութիւններ. Երուսաղէմի թագաւորութիւնը, Անտիոքի դքսութիւնը, Եդեսիոյ կոմսութիւնն ու Թրիփոլիի կոմսութիւնը։ Անոնցմէ ամենախոշորը Երուսաղէմի թագաւորութիւնն էր, ուր 120,000 խաչակիրներ (մեծ մասամբ ֆրանսախօս) կ՝ իշխէին 350,000 մուսուլմաններու, հրէաներու եւ բնիկ ուղղափառ եկեղեցւոյ ներկայացուցիչներուն վրայ, որոնք այդտեղ կը բնակէին հաւանաբար արաբական նուաճումներէն առաջ ։
Խաչակիրները փորձեցին նաեւ գրաւել ներկայիս Լիբանանի տարածքին գտնուող ծովափնեայ Տիւրոս (Սուր, Greek: Τύρος, Týros անգլ՝ Tyre Arabic: صور), քաղաքը։ Տիւրոսի մուսուլման բնակիչները օգնութիւն խնդրեցին Զահր Ալ-Տին Աթաբեկէն՝ Դամասկոսի կառավարիչէն, խոստանալով յանձնուիլ իրեն։ Երբ Զահր Ալ-Տինը ջախջախեց խաչակիրները, քաղաքի բնակիչները հրաժարեցան յանձնուիլ իրեն եւ Զահր Ալ-Տինն ըսաւ՝
Առաջին Խաչակրաց Արշաւանքին Հետեւանքները
13-րդ դարուն, եւ յատկապէս 1291 թուականին, Աքքայի վերջնական անկումէն եւ Ալբեկենական «The Albigensians» խաչակրաց արշաւանքի հետեւանքով Կաթարներու «Cathars» աղանդի վերջնական ոչնչացումէն ետք խաչակիրները կ՝ օգտագործուէին Պապի կողմէն, ապահովելու իր շահերը ամբողջ կաթողիկէ Եւրոպայի տարածքին։ Որպէսզի ապահովէր ուխտագնացներու կեանքն ու ունեցուածքը ստեղծուեցան շարք մը հոգեւոր-ասպետական միաբանութիւններ՝ ինչպիսիք էին Հիւանդախնամները, Տաճարականները եւ յետագային նաեւ Տեւտոնները (ցեղ)։ Լեւանթին մնացած վերջին խաչակրաց միաբանութիւնը Հիւանդախնամներն էին, որոնք Աքքայի անկումէն ետք կրցան պահել Հռոտոս կղզին, իսկ 16-րդ դարուն քշուեցան Մալթա եւ վերջնականապէս ոչնչացուեցան Նափոլէոն Պոնափարթի կողմէն 1798 թուականին։
Նորվեկեան Խաչակրաց Արշաւանք
Սիկուրտ Ա. Նորվեկացին առաջին եւրոպական թագաւորն էր, որ անձամբ մեկնեցաւ խաչակրաց արշաւանքի: Ան մասնակցեցաւ շարք մը մարտերու Սպանիոյ մէջ, որմէ ետք արդէն Սուրբ Երկրին մէջ ան միացաւ Երուսաղէմի թագաւորին, մասնակցելու համար Սիտոնի պաշարման:
Երկրորդ Խաչակրաց Արշաւանք
Խաղաղ ժամանակներուն յաջորդեց Եդեսիոյ գրաւումը՝ իսլամականներու կողմէ: Կազմակերպուեցաւ երկրորդ խաչակրաց արշաւանքը: Ֆրանսական եւ հարաւ-գերմանական խաչակիրները Լիւտովիկոս (Լուի) Ե.-ի եւ Քոնրատ Գ.-ի գլխաւորութեամբ, համապատասխանաբար, հասան Երուսաղէմ 1147 թուականին, սակայն չկարողացան տանիլ ոչ մէկ մեծ յաղթանակ: Դամասկոսը գրաւելու իրենց ծրագիրները նոյնպէս մատնուեցան անյաջողութեան : Սակայն Միջերկրական ծովու միւս ափին վրայ Երկրորդ խաչակրաց արշաւանքը մեծ օգուտ բերաւ: Որոշ խաչակիրներ կանգ առին Փորթուկալի Թագաւորութեան մէջ, միացան Աֆոնսօ Ա. Փորթուկալացիին եւ վերանուաճեցին Լիզպոնը իսլամականներէն 1147 թուականին: Այդ խումբին մէկ մասն ալ օգնեց Պարսելոնայի իշխանին գրաւել Թորթոսան՝ միւս տարի Այդ խմբի մի մասն էլ օգնեց Բարսելոնայի իշխանին գրավել Տորտոսան մյուս տարի: : Արդէն 1150 թուականին Գերմանիոյ կայսրը եւ Ֆրանսայի թագաւորը ետ վերադարձած էին Սուրբ Երկրէն, առանց որեւէ լուրջ յաջողութեան : Հիւսիսի գերմանացիները եւ դանիացիները յարձակեցան Վենտերի վրայ 1147 թուականին Վենտական խաչակրաց արշաւանքի ժամանակ, որ նոյնպէս յաջողութեամբ չպսակուեցաւ:
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Քրիստոնէութիւն Ստորոգութիւն:Բիւզանդիոյ պատմութիւն Ստորոգութիւն:Կիլիկեան Հայաստան Ստորոգութիւն:Մերձաւոր Արեւելքի պատմութիւն Ստորոգութիւն:Կրօնական պատերազմներ Ստորոգութիւն:Եւրոպայի պատմութիւն
Ուղղաձեւ քառանիստ
Ուղղաձեւ քառանիստ, երկրաչափական մարմին, հինգ ուղղաձեւ բազմանիստներէն մեկն է:
Նկարագրութիւն
Ուղղաձեւ քառանիստի բոլոր նիստերը հաւասարակողմ եռանկիւնիներ են, այսպիսով, անիկա միաժամանակ եռանկիւնանիստ է
Բնորոշ Բանաձեւեր
Կողի a մեծութեան պարագային՝
Ծանօթագրութիւններ
Ստորոգութիւն:Երկրաչափական մարմիններ
Մարսել Փրուսթ
Վալանթին Լուի Ժորժ Էօժէն Մարսել Փրուսթ (Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust, Ֆրանսացի նշանաւոր վիպասան, ակնարկագիր եւ քննադատ, մոտեռնիզմի ներկայացուցիչ։Փրուսթի գլխաւոր երկը «Կորսուած ժամանակի փնտրտուքներու մէջ» (À la recherche du temps perdu) 7 վէպէ բաղկացած վիպաշարն է (հատորներ 1-16, 1913-1927, վերջին 6 հատորները հրատարակուեր են յետմահու), որը կը նկատուի 20-րդ դարու համաշխարհային գրականութեան ամենակարեւոր ստեղծագործութիւններէն մէկը։
1907 թուականին կը սկսի գրել իր մեծ ստեղծագործութիւնը՝ «Կորուսեալ ժամանակը փնտրելով», որու եօթ գլուխները կը հրատարակուին 1913 եւ 1927 թուականներուն, այսինքն՝ իր մահէն յետոյ: Երկրորդ մասը՝ «Ծաղկեալ երիտասարդ աղջիկներու ստուերի մէջ», կը շահի Կոնքուղ մրցանակ 1919 թուականին: Մարսել Փրուսթը կը մահանայ 1922 թուականի Նոյեմբերի 18-ին՝ ցնցղապատէն (bronchitis): Յուղարկաւորած են Փարիզի Փեր Լաշեզ գերեզմանատանը:
Փրուսթի վիպական աշխատանքը ժամանակի եւ յիշողութեան մասին խորհրդածութիւններ են, ինչպէս նաեւ արուեստի գործառոյթներու, որը պետք է իր սեփական աշխարհները առաջարկէ, բայց նաեւ այդ աշխատանքը սիրոյ եւ նախանձի մասին մտորումներ են գոյութեան դատարկութեան զգացողութեամբ, որը կը գունաւոր է փրուսթեան գորշ տեսիլքը, ուր համասեռամոլութիւնը կարեւոր տեղ կը զբաղեցնէ: «Կորուսեալ ժամանակը փնտրելով»-ը նմանապէս մարդկային մեծ կատակերգութիւն է աւելի քան երկու հարիւր դերասանի մասնակցութեամբ: