Մաթիլդա_Կշեսինսկայա
Տարագրություն
1917 թվականի ամռանը Կշեսինսկայան անվերադարձ հեռացել է Պետրոգրադից, նախ` Կիսլովոդսկ, հետո, 1919 թվականին` Նովոռոսիյսկ, որտեղից էլ որդու հետ մեկնել է արտերկիր։ Հեղաշրջումից հետո, երբ Սերգեյ Միխայլովիչն ազատվել է զբաղեցրած պաշտոնից, Կշեսինսկայային առաջարկել է ամուսնանալ։ Սակայն, ինչպես Կշեսինսկայան գրել է իր հուշերում, նա մերժել է նրան` Անդրեյի պատճառով։ 1917 թվականի փետրվարից հետո Կշեսինսկայան, զրկվելով ամառանոցից ու փախչելով հայտնի առանձնատնից, սկսել է բնակվել ուրիշների բնակարաններում։ Նա որոշել է գնալ Անդրեյ Վլադիմիրովիչի մոտ, ով Կիսլովոդսկում էր։ «Ես, իհարկե, հույս ունեի աշնանը Կիսլովոդսկից վերադառնալ Պետերբուրգ, երբ, ինչպես ես հույս ունեի, կազատեն իմ տունը», միամտաբար գրել է նա։ «Իմ մեջ պայքարում էին Անդրեյին կրկին տեսնելու ուրախությունն ու Սերգեյին մայրաքաղաքում միայնակ թողնելու համար խղճի խայթը, որտեղ նրան վտանգ է սպառնում։ Միևնույն ժամանակ, ինձ համար դժվար էր նրանից հեռացնել Վովային, ում նա շատ էր սիրում» ։ Եվ իսկապես, 1918 թվականին մեծ իշխան Սերգեյ Միխայլովիչը գնդակահարվել է Ալապաևսկում։ 1917 թվականի հուլիսի 13-ին Մաթիլդան որդու հետ լքել է Պետերբուրգը` հուլիսի 16-ին գնացքով հասնելով Կիսլովոդսկ։ Անդրեյը մոր` մեծ իշխանուհի Մարիա Պավլովնայի և եղբոր` Բորիսի հետ առանձին տուն էր զբաղեցնում։ 1918 թվականի սկզբին Կիսլովոդսկից «բոլշևիզմի ալիք էր տարածվել», «դրանից առաջ բոլորս ապրում էինք համեմատաբար խաղաղ ու հանգիստ, չնայած և առաջ էլ կային խուզարկումներ ու կողոպուտներ` ամենատարբեր պատրվակներով», գրել է Կշեսինսկայան։ Կիսլովոդսկում Վլադիմիրն ընդունվել է տեղի գիմնազիան և հաջողությամբ այն ավարտել է։ 1918 թվականի օգոստոսի 7-ին Անդրեյն ու եղբայրը ձերբակալվել են և տեղափոխվել Պյատիգորսկ, սակայն մեկ օր անց նրանց ազատ են արձակել` տնային կալանքի պայմանով։ Օգոստոսի 13-ին Բորիսը, Անդրեյն ու նրանց համհարզ գնդապետ Կուբեն փախել են սարերը, որտեղ մնացել են մինչև սեպտեմբերի 23-ը։ Կշեսինսկայան որդու, քրոջ ընտանիքի, պարուհի Զինաիդա Ռաշևսկայայի ու այլ մոտ 100 փախստականների հետ մնացել է Բատալպաշինսկում (հոկտեմբերի 2-19), որտեղից պահակախմբի հետ շարժվել են դեպի Անապա։ Տուապսեում բոլորը նստել են «Թայֆուն» նավը, որը բոլորին հասցրել է Անապա։ Այնտեղ Վովան հիվանդացել է իսպանական գրիպով, սակայն նրան կարողացել են բուժել։ 1919 թվականին բոլորը վերադարձել են Կիսլովոդսկ, որն ազատագրված է համարվել, մնացել այստեղ մինչև տարվա վերջ և անհանգստացնող նորություններ լսելուց հետո մեկնել են Նովոռոսիյսկ։ Փախստականները գնացել են երկու վագոնից բաղկացած գնացքով. Կշեսինսկայան որդու հետ եղել է երրորդ կարգի վագոնում։ Նովոռոսիյսկում 6 շաբաթ ապրել են վագոններում, այստեղ տարածված է եղել տիֆ։ 1920 թվականի փետրվարի 19-ին (մարտի 3-ին) «Սեմիրամիդա» նավով մեկնել են Կոստանդնուպոլիս, որտեղ ստացել են ֆրանսիական վիզաներ։ 1920 թվականի մարտի 12-ի (25)-ին ընտանիքը հասել է Կապ-դ-Այ, որտեղ այդ ժամանակ 48-ամյա Կշեսինսկայան առանձնատուն է ունեցել 1929 թվականին իր սեփական բալետի ստուդիան է բացել Փարիզում։ Կշեսինսկայայի աշակերտների թվում է եղել Տատյանա Ռյաբուշինսկայան։ Դասերի ժամանակ Կշեսինսկայան միշտ նրբանկատ է եղել աշակերտների հանդեպ, չի բարձրացրել ձայնը։ Մաթիլդա Ֆելիքսովնայի մեծ եղբայրը` Իոսիֆ Կշեսինսկին մնացել է Ռուսաստանում (պարել է Կիրովի թատրոնում) և մահացել է Լենինգրադի բլոկադայի ժամանակ 1942 թվականին։ Տարագրության տարիներին ամուսնու մասնակցությամբ գրել է մեմուարներ, որոնք առաջին անգամ հրատարակվել են 1960 թվականին Փարիզում, ֆրանսերենով։ Առաջին ռուսալեզու տպագրությունը հրատարակվել է միայն 1992 թվականին։