Հանրակրթությունը_Հայաստանում
21-րդ դար
Համաձայն հանրակրթական պետական կրթակարգի՝ 2006-2007 ուսումնական տարվանից ՀՀ-ում ներդրվել է 12-ամյա ընդհանուր միջնակարգ կրթություն՝ եռաստիճան համակարգով. տարրական դպրոց՝ 1-ից 4-րդ դասարաններ, միջին դպրոց՝ 5-ից 9-րդ դասարաններ, և ավագ դպրոց՝ 9-ից 12-րդ դասարաններ։ Ընդհանուր կրթությունն սկսվում է 6 տարեկանից։ Տարրական դպրոցի նպատակը սովորողի մտավոր, հոգևոր ու ֆիզիկական ունակությունների, լեզվամտածողության, գրագիտության, տրամաբանության հիմքերի և աշխատանքային նախնական հմտությունների ձևավորումն է։ Միջին դպրոցի նպատակը մարդու, բնության և հասարակության մասին գիտելիքների, դրանք կյանքում կիրառելու հմտությունների, բարոյական և հոգևոր արժեքների յուրացման այնպիսի մակարդակի ապահովումն է, որն անհրաժեշտ է սովորողներին ավագ դպրոցում կամ մասնագիտական հաստատությունում ուսումը շարունակելու, ինչպես և տարիքին համապատասխան աշխատանքային գործունեություն իրականացնելու համար։ Միջնակարգ հանրակրթական դպրոցի առաջին երկու աստիճանները՝ տարրական և միջին, կազմում են հիմնական դպրոցը (1-ից 9-րդ դասարան)։ Հիմնական ընդհանուր կրթությունը ՀՀ-ում պարտադիր է։ Ավագ դպրոցում ուսուցումը նպատակաուղղված է հենքային հանրակրթական պատրաստությունն ապահովող գիտելիքների յուրացմանը։ Ավագ դպրոցում սովորողների հակումներին, կարողություններին և ընդունակություններին համապատասխան կարող է լրացուցիչ կրթական ծրագրերով իրականացվել տարբերակված (հոսքային) ուսուցում։ 2008 թվականին մշակվել է ավագ դպրոցների համակարգի մասին հատուկ ծրագիր, որը նպաստում է ավագ դպրոցում կրթության որակի բարելավմանը և առանձին գործող ավագ դպրոցների ցանցի ստեղծմանը։ 2008-2009 ուսումնական տարվանից հանրակրթական դպրոցներում կիրառվում է գիտելիքների գնահատման 10-բալլանոց սանդղակը։ 2009 թվականից ներդրվել է հանրակրթական ուսումնական հաստատությունների շրջանավարտների ավարտ, և պետական բուհերի ընդունելության միասնական քննությունների թեստային համակարգ։ Իրականացվել է ուսուցիչների լայնածավալ վերապատրաստման ծրագիր՝ ուսուցման ժամանակակից մեթոդների և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների (ՏՏ) կիրառման ուղղությամբ։ Մշակվել են հիմնական դպրոցի բոլոր առարկանրի նոր չափանիշներ և ուսումնական ծրագրեր, որոնց հիման վրա ստեղծվել են դպրոցական նոր դասագրքեր (նաև այլընտրանքային)։ Դպրոց, ծրագրի մեջ ներառվել են նոր առարկաներ՝ «Հայ եկեղեցու պատմություն», «էկոլոգական կրթություն», «Հասարակագիտություն», «Տնտեսագիտության հիմունքներ», «Իրավագիտություն», «Շախմատ» և այլն։ 2010-2011 ուսումնական տարում ՀՀ-ում գործել է 1457 հանրակրթական ուսումնական հաստատություն, որից 1404-ը՝ պետական, 53-ը՝ ոչ պետական։ Պետական հաստատություններից 9-ը տարրական դպրոցներ են, 310-ը՝ հիմնական, 24-ը՝ վարժարաններ, 1014-ը՝ միջնակարգ, 47-ը՝ ավագ։ Ոչ պետականներից 4-ը տարրական դպրոցներ են, 3-ը՝ հիմնական, 4-ը՝ վարժարաններ, 37-ը՝ միջնակարգ, 5-ը՝ ավագ։ Պետական հանրակրթական ուսումնական հաստատություններ է հաճախել 386,95 հազար աշակերտ, ոչ պետականներ՝ 5,99 հազար։ Պետական և ոչ պետական հանրակրթական ուսումնական հաստատություններում աշխատում է 11,5 հազար ուսուցիչներից 84,7 %-ը կանայք են։ ՀՀ հանրակրթական բոլոր հաստատություններում գործում են աշակերտական խորհուրդևեր, որոնք սովորողների ինքնավարության և ինքնակառավարման լիազորություններով օժտված ներկայացուցչական մարմիններ են, ձևավորվում են 6-12-րդ (հիմնական դպրոցի համար՝ 6-ից 9-րդ, ավագ դպրոցի համար՝ 10-ից 12-րդ) դասարանների դասարան, ժողովներում ընտրված 1-2 ներկայացուցչից։ Աշակերտական խորհուրդների կազմում գործում են մասնագիտացված հանձնախմբեր՝ ըստ գործունեության բնագավառների՝ ուսումնադաստիարակչական, ռազմամարզական, առողջապահպանական, սոցիալական, մշակութային, կարգապահպանական, իրավական, տեղեկատվական և այլն։ Աշակերտական խորհուրդը խորհրդակցական ձայնի իրավունքով մասնակցում է դպրոցի և մանկավարժ, խորհուրդների նիստերին՝ ուսման բովանդակության, գիտելիքների յուրացման որակի, արտադպրոցական և արտադասարանային աշխատանքների կազմակերպման հարցերի քննարկումներին, առաջարկություններ է ներկայացնում տնօրինությանը ներքին կարգապահ, կանոնների, սովորողների հանգստի և ժամանցի կազմակերպման, դպրոցի և ընտանիքի կապի ամրապնդման, ծնողազուրկ և օգնության կարիք ունեցող երեխաներին օժանդակելու և այլ խնդիրների վերաբերյալ։ Աշակերտ, խորհուրդները համագործակցում են ՀՀ-ի և արտերկրի կրթական հաստատությունների սովորողների ինքնավարության մարմինների և կազմակերպությունների հետ։ 2008-2009 ուսումնական տարվանից հանրակրթական դպրոցներում իրականացվում է ներառական կրթության ծրագիրը (ամրագրվել է «Կրթության մասին» և 2005 թվականին ընդունված «Կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք ունեցող անձանց կրթության մասին» ՀՀ օրենքներով), որը հնարավորություն է տալիս կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք ունեցող երեխաների կրթությունը (ծնողների ընտրությամբ) կազմակերպել հասակակիցների հետ համատեղ՝ հանրակրթական դասարաններում՝ անհատական պլանով, իսկ անհրաժեշտության դեպքում՝ հատուկ ծրագրով։ Ներկայումս ՀՀ-ում գործում են 24 հատուկ դպրոցներ և 1 բժշկահոգեբանամանկավարժական գնահատման կենտրոն։ Ներառական կրթություն իրականացվում է հանրակրթական 49 դպրոցում (ներառված են շուրջ 900 երեխաներ)։ Ներառական կրթական ծրագրերին աջակցում են ՄԱԿ-ի Մանկ, հիմնադրամը, «Հույսի կամուրջ» հասարակական, «Վորլդ Վիժն» և «Առաքելություն Արևելք» միջազգային կազմակերպությունները։