Գետնանուշ
Ագրոտեխնիկայի առանձնահատկությունները
Գետնանուշը սովորաբար տեղադրում են ցանքաշրջանառության շարահերկային դաշտում՝ աշնանացան ցորենից կամ աշնանացան գարուց հետո, սակայն սրա համար լավ նախորդ է հանդիսանում շարահերկ կուլտուրաներից եգիպտացորենը։ Որպես ազոտ հավաքող բույս, այն արժեքավոր նախորդ է հանդիսանում բազմաթիվ կուլտուրաների համար։ Գետնանուշը շատ զգայուն է պարարտանյութերի, հատկապես ֆոսֆորական, իսկ պալարաբակտերիաննրի թույլ գործունեության դեպքում՝ նաև ազոտականի նկատմամբ։ Հանքային պարարտանյութերի ազդեցությունը խիստ կերպով բարձրանում է՝ օրգանական պարարտանյութերի հետ համատեղ օգտագործելու դեպքում։ Գետնանուշի բարձր բերք ստանալու համար, բացի հիմնական և ցանքակից պարարտացումից, տալիս են երկու սնուցում՝ սերմնարանների կազմակերպման սկզբնական շրջանում և ինտենսիվ պտղագոյացման ժամանակ։ Նախնական երեսվար արված դաշտերում ցրտահերկի վաղ, խորը վարը ուժեղ կերպով բարձրացնում է գետնանուշի բերքը և որակը։ Հզոր հումուսային հորիզոն ունեցող և ստորերկրյա ջրերը խորը կանգնած հողերում ցրտահերկի խորությունը պետք է լինի 30 սմ։ Հողի նախացանքային մշակությունը բաղկացած է վաղ գարնանային փոցխումից և մի քանի (2-3) կուլտիվացիաներից՝ միաժամանակյա փոցխումով։ Գետնանուշի ամբողջական ունդերով ցանքը տալիս է անհամերաշխ և ուշացած ծիլեր։ Դրա համար նպատակահարմար է ցանքը կատարել պտղահան սերմերով ցանք։ Սերմի նախապատրաստումը ցանքին բաղկացած է ունդերի կեղևահանում, սերմերի մաքրում և սորտավորում աշխատանքներից։ Խոշոր սերմերն առավել բերքատու են, մանր և չմշկված սերմերը ցանքի համար չեն օգտագործվում։ Ցանքից առաջ սերմերը ախտահանամ են գրանոզանով, 1ց սերմի համար 150-200 գ պրեպարատի հաշվով և մշակում նիտրագենով։ Գետնանուշը ցանում են, երբ հողի 10 սմ խորության վրա օրվա միջին ջերմաստիճանը լինում է 14-15°C-ից ոչ պակաս։ Առավել տարածված է գետնանուշի ցանքի քառակուսի-բնային եղանակը՝ 70x70 սմ սխեմայով, յուրաքանչյուր բնում պետք է լինի 5-6 բույս։ Գետնանուշը կարելի է ցանել և սովորական լայնաշարք եղանակով՝ 60-70 սմ միջշարային տարածությամբ։ Ցանքի նորման տատանվում է 40-95 կգ սահմաններում։ Ունդերով ցանելու դեպքում այդ նորմաներն ավելանում են 30%-ով։ Բուսածածկի լավագույն խտությունը հեկտարի վրա քառակուսի բնային և լայնաշար ցանքի դեպքում կազմում է շուրջ 100-120 հազար բույս։ Գետնանուշի սերմերը պետք է ցանել 6-5սմ խորությամբ։ Հողային կեղև առաջանալու դեպքում, մինչև ծիլերի երևալը, այն փշրում են թեթև փոցխերով, պտտվող հողուրագներով կամ կողավոր գլանվակներով։ Ծիլերը երևալուց հետո փոցխում են։ Գետնանուշի խնամքի հետագա աշխատանքը միջշարային տարածությունների փխրեցումներն են։ Միջշարային տարածությունների առաջին փխրեցումը ուղեկցվում է քաղհանիչ փոցխերի օգտագործմամբ։ 3-4 տերև երևալու դեպքում նոսրացնում են, յուրաքանչյուր բույսի համար թողնելով շուրջ 1000 սմ սնման մակերես։ Գետնանուշի ցանքերում բուկլիցը կատարում են գինոֆորների առաջացման շրջանում։ Առատ տեղումների դեպքում բուկլից պետք է կատարել 2-3 անգամ։ Գետնանուշի բերքահավաքը սկսում են, առանց սպասելու նրա լրիվ հասունացմանը։ Այդ անհրաժեշտությունը բխում է նրանից, որպեսզի բերքահավաքն ավարտեն մինչև սառնամանիքները։ Հավաքում են կարտոֆիլաքանդիչներով կամ հատուկ մեքենաներով (գետնանուշա-ամբարձիչներով, գետնանուշահավաք կոմբայններով)։ Ունդերը ցողուններից անջատելու համար օգտագործում են գետնանուշա-հնձող մեքենաներ։ Թարմ հավաքած գետնանուշը պարունակում Է 18-20% խոնավություն, այդայդ պատճառով էլ լրացուցիչ չորացնում են, խոնավությունը հասցնելով մինչև 8-10%-ի։