Ֆրանսիայի_պատմություն
1701-1763 թվականների համաեվրոպական պատերազմների և ֆինանսական ճգնաժամի շրջան
Իսպանիայում ստեղծված քաոսի պատճառն անժառանգ թագավոր Կառլոս II Հաբսբուրգի մահն էր ։ Ֆրանսիայի թագավոր Լյուդովիկոս XIV Բուրբոնը ձգտում էր գահը ձեռք բերել իր թոռ Ֆիլիպի համար։ Անգլիայի շուրջը միախմբված հակալյուդովիկյան դաշինքը հայտնի է դառնում «Մեծ միություն» անվանումով։ Մարտերը տեղի էին ունենում Իսպանիայում, Իտալիայում, Հոլանդիայում, Գերմանիայում, ծովում ու գաղութներում։ 1704 թվականի օգոստոսի 13-ին տեղի է ունենում Իսպանական ժառանգության գոյատևման գլխավոր ճակատամարտը։ Գերակշռող դաշնակիցների տարած հաղթանակը ապահովում է Վիեննայի անվտանգությունը ֆրանս-բավարական բանակից՝ այդպիսով կանխելով Մեծ Դաշինքի փլուզումը։ Ֆրանսիայի Լուի XIV արքան ջանում էր դուրս բերել կայսր Լեոպոլդին՝ պաշարելով Հաբսբուրգի մայրաքաղաք Վիեննան։ Այդ քայլով Ֆրանսիան փորձում է ձեռք բերել հակամարտության խաղաղ կարգավորման համար բարենպաստ պայմաններ։ Այնուամենայնիվ, 1714 թվականին պատերազմն ավարտվում է Ֆրանսիայի պարտությամբ։ Կնքվում են Ուտրեխտի և մեկ տարի անց նաև Ռաշտատի հաշտության պայմանագրերը, որի արդյունքները ձեռնտու չէին Ֆրանսիայի համար։ Նախ և առաջ Ֆրանսիան և Իսպանիան զրկվում են Հյուսիսային Ամերիկայի իրենց գաղութների մի մասից։ Պատերազմի արդյունքում Ֆրանսիայում աճում են հակաբրիտանական տրամադրությունները։ 1750-ականներին պատերազմի աղետաբեր ալիքը հերթական անգամ ալեկոծում է Եվրոպայի ափերը։ Պատճառը Հյուսիսային և Կենտրոնական Ամերիկայի գաղութների համար անգլո-ֆրանսիական պայքարի սրումը, ինչպես նաև Ավստրիայի, Ֆրանսիայի ու Ռուսաստանի շահերին հակոտնյա Պրուսիայի զավթողական քաղաքականությունն էր։ 1757 թվականի հունիսին պատերազմական գործողություններն սկսվում են նաև Ֆրանսիայի համար։ Վերջիններս հարձակվում է Պրուսիայի վրա՝ պաշարելով Հաննովերը։ Պրուսիացիների դեմ մարտերում բախտը ֆրանսիական կողմին ժպտում է նաև նոյեմբերի 5-ին տեղի ունեցած Ռոսբախի ճակատամարտում։ Նույն ժամանակահատվածում Ֆրանսիայի գլխավոր դաշնակիցներից Ռուսական կայսրությունը ապաստակում է Արևելյան Պրուսիան՝ գրեթե հասնելով Ֆրանսիայի սահմանին։ 1760 թվականի հոկտեմբերի 8-9-ին ռուսական զորքերը գրավում են Բեռլինը, սակայն չկարողանալով զարգացնել ռազմական հաջողությունները ստիպված են լինում լքել քաղաքը ։ Ե՛վ Ֆրանսիան, և՛ Անգլիան գրեթե չէին մասնակցում մայրցամաքային Եվրոպայում տեղի ունեցող իրադարձություններին, քանի որ զբաղված էին միմյանց դեմ ծովամարտեր մղելով՝ ինչպես Լա Մանշ և Պա դը Կալե նեղուցներում, այնպես էլ Ամերիկայում և Հնդկաստանում։ 1757 թվականին անգլիացիները գրավելով ամբողջ Բենգալիան, ֆրանսիացիներին դուրս են մղում Հինդուստան թերակղզու տարածքից ։ Հյուսիսային Ամերիկայում նրանք գրավում են Քվեբեկը , 1760 թվականին՝ Մոնրեալը և շուտով ամբողջ Կանադան։ 1760-1761 թվականներին պատերազմող կողմերը բազմիցս փորձում են հակառակորդի հետ գաղտնի գործարքներով պատերազմն ավարտին հասցնել, որի հետևանքով սրվում են հարաբերությունները դաշնակիցների միջև։ 1763 թվականի փետրվարի 10-ին հակամարտող կողմերի միջև Փարիզում կնքվում է պայմանագիր, որով Բրիտանական կայսրությանն անցնում են նախկին ֆրանսիական գաղութներ հանդիսացող Կանադան ու Արևելյան Լուիզիանան, ինչպես նաև մի քանի կղզիներ ։ 1775 թվականին Հյուսիսային Ամերիկայի բրիտանահպատակ տիրույթներում բռնկվում է ազգային-ազատագրական շարժում ։ Առաջին տարիներին ամերիկացիները անհաջողության են մատնվում և ժամանակավորապես կորցնում Նյու Յորքը և Ֆիլադելֆիան։ Սակայն պատերազմի ընթացքում ամերիկյան բանակի մարտունակությունը բարձրանում է, իսկ 1777 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Սարատոգայի մոտ ամերիկացիների տարած հաղթանակը նպաստում է Միացյալ ամերիկյան նահանգների՝ Տասներեք գաղութների ռազմական և միջազգային դրության բարելավմանը ։ Ֆրանսիայի կառավարությունը յուրահատուկ կեցվածք է ընդունում Ամերիկայում ընթացող ազատագրական պայքարի նկատմամբ։ Փարիզ ուղարկված Բենջամին Ֆրանկլինը ռազմական դաշինք է կնքում Ֆրանսիայի հետ, որը զորք և նավատորմ է առաքում Ամերիկա՝ անգլիացիների դեմ պայքարի համար ։ 1779 թվականին Անգլիայի դեմ պատերազմի մեջ է մտնում նաև Ֆրանսիայի դաշնակից Իսպանական կայսրությունը, իսկ 1782 թվականին նաև թագավորական Նիդերլանդները։ Հեղափոխական իրադրության հասունացման պայմաններում Ֆրանսիայում կարգերի և կաթոլիկ եկեղեցու տիրապետության քննադատությամբ հանդես են գալիս ֆրանսիական լուսավորիչները։ Լյուդովիկոս XVI-ի օրոք (կառավարել է 1774–1792 թվականին) Ֆրանսիա թևակոխում է բացարձակապետության սուր ճգնաժամի շրջան, որը հանգեցնում է Ֆրանսիական մեծ հեղափոխությանը։