Ճարտարապետությունը_և_արվեստը_Հին_Եգիպտոսում
Հին թագավորության ժամանակաշրջան
Հին թագավորության ժամանակաշրջանը Եգիպտոսի ճարտարապետության պատմության համար հանգրվանային է՝ ստեղծվում են սև վիթխարի բուրգեր, արքայական հոգեհանգստյան տաճարների վեհաշուք համալիրներ, Արնի տաճարներ՝ օբելիսկով, արքունիքի նշանավոր անձանց մաստաբաներ և այլն։ Եգիպտացիները այս ժամանակաշրջանում տիրապետեցին քարի մշակմանը և նրա կոնստրուկտիվ ու դեկորատիվ կիրառման բոլոր հնարավորություններին, մշակեցին համաչափական համամասնությունները, սյուների այն տիպերը, որոնք կիրառվեցին հազարամյակների ընթացքում։ Հին թագավորության ճարտարապետության բնորոշ գծերն են՝ մոնումենտալությունը, վեհաշուքությունը, ճարտարապետության և բոլորաքաևդակի, ռելիեֆի, որմնանկարչության համադրումը։ Ճարտարապետ Իմհոտեպը կառուցում է Ջոսեր փարավոնի ննջեցելոց կառույցների համալիրը, որի կենտրոնական հանգույցը աստիճանավոր բուրգ-դամբարանն Է։ Սա մի նոր կառույցի տիպ Էր՝ բաղկացած, իրար վրա դրված, չափերով հետզհետե նվազող վեց մաստաբաներից։ Հին թագավորության ճարտարապետները այնուհետև միայն կատարելագործեցին ձևը, որն այլևս աստիճանաձև չէր և ուներ հարթ նիստերով հստակ երկրաչափական ձև։ Բուրգի ավարտուն տիպը Գիզա յի 3 փարավոնների դամբարաններից բաղկացած (Քեոփս ի՝ ճարտարապետություն Տեմիուն, Քեփրենի, Միքերինի՝ ճարտարապետություն Գեբհեն) համալիրն է։ Սահմանային պարզ ձևերի և վիթխարի չափերի զուգակցումև ստեղծել է գերբևակաև, մարդուն ոչ հարազատ, փառահեղությամբ հագեցված կերպար։ Բուրգի ստորոտին խստորոշ շարված մաստաբայատիպ դամբարանները (պատկանում էին արքունի անձանց) և սֆինքսը արտացոլում էին եգիպտական հասարակության նվիրապետական դասակարգումը։ Բուրգերի մոտակայքում էին շուրջպատված ննջեցելոց տաճարները, որոնք արտաքուստ հիշեցնում են մաստաբանևր։ Սրանք բաղկացած են ուղղանկյուն դահլիճներից, որոնց առաստաղները դրված են զանգվածեղ քառանիստ մույթերին։ Տաճարները միմյանց կապվում են երկար միջանցքներով։ Ռիթմիկորեն հերթագայվող պարզ երկրաչափական ձևերը, տարբեր քարատեսակներից շարված պատերի, առաստաղի և հատակի ողորկ մակերեսները ծառայում են որպես ֆոն փարավոն-աստծո արձանի։ Հին թագավորության վերջերին ննջեցելոց տաճարի հորինվածքը բարդանում է՝ ավելացվում է որմնապարփակ, ներքուստ պարագծային սյունաշար ունեցող գավիթը։ Սյուները պսակվում են եգիպտական տարբեր բույսերի (արմավենի, պապիրուս, լոտոս) ընդհանրացված ձև ունեցող խոյակներով։ Հին թագավորության շրջանում ստեղծվում է՝ տաճարի մի այլ ձև ևս, որը սովորաբար նվիրվում էր Եգիպտոսի գլխավոր՝ արևի Ռաաստծուև։ Համալիրում ուղղաևկյուև տաճարից բացի, որպես կանոն, առկա էր չծածկված, երկու կողմերին սրբարաններով գավիթ, նաև ոսկեպատված գագաթով օբելիսկ։ Այս շրջանում անցյալի գեղարվեստական հնարանքները ոճական ավարտվածություն են ձեռք բերում։ Հին թագավորության արվեստում էական տեղ է գրավում որմնանկարչությունը, բոլորաքանդակը, ռելիեֆը, որոնք իրենց թեմատիկայով սերտորեն կապված են ննջեցելոց պաշտամունքին։ Դամբարաններում դրվում էին փարավոնների և նրանց մերձավորների քանդակները, որմնանկարները և ռելիեֆևերը՝ պատկերված ննջեցելոց թագավորության բարեբախտ կյանքի մանրամասն դրվագներով (տոնահանդես, նվիրաբերում, աշխատող ստրուկներով լի դաշտեր և այլն)։ Սրանք արտացոլում են Եգիպտոսի կյանքն ու կենցաղը։ Մեկը մյուսին ռիթմիկորեն հաջորդող կենցաղային տեսարաններ պատկերող գոտիները, պահպանելով հիմնական կանոնները, ավելի ազատ և աևմիջական են կատարված, քան փարավոնների պատկերումները։ Սրանցում ի հայտ են գալիս եգիպտական արվեստագետներին բնորոշ հարուստ ստեղծագործական երևակայությունը, ռիթմի զգացողություևը, ընդհանրացված ուրվագծի, ուրվապատկերի, գունաբծի գեղեցկությունը։ Մեծ զարգացում է ապրել պորտրետային արձանը, որը եգիպտացիների պատկերացմամբ մահացածի նմանակն էր և հոգու շտեմարանը։ Պարզորոշ ստորակարգված տիպերի (ոտն առաջ գցած՝ քայլող, ծալապատիկ նստած և այլն) հաևդիսավոր անշարժության մեջ հստակորեն արտահայտված են պատկերվողի էական գծերը և սոցիալական դիրքը (Քեփրեն փարավոնի, Անխհաֆա արքայորդու, Ռանոփեր քրմի, Կաի գրագրի և այլ արձանները)։