Ագ-դաղի_հերոսամարտ
Սամվելի հայդուկային խումբը
Կեսարիայի գավառի տարածքում թշնամու հետ առաջին հանդիպումը տեղի ունեցավ թուրքաբնակ Պարսմապա գյուղի մոտ։ Կեսարիա քաղաքից ուղարկված զորքը և տեղի թուրքական հրոսակախմբերը շրջապատեցին այն հսկա քարայրը, ուր իջևանել էր Սամվելի խումբը։ Միակ ելքը, շեշտակի գորոհով շրջապատման օղակի ճեղքումն էր, ինչը և արեցին հայդուկները։ Մարտում իրենց քաջությամբ հատկապես աչքի ընկան Հաճի Հակոբ Մկրյանը և Ուֆան Սյոպեթյանը։ Հակառակորդն այդ կռվում ունեցավ 10-ից ավելի սպանված, իսկ հայդուկները՝ 2 վիրավոր։ Չուխուր գյուղի մոտ գտնող Մուրադ-թեփե բլուրի վրա հայդուկները շրջափակվեցին։ Հոգնատանջ և սովահար հայդուկները սակայն այս մարտում ևս օրինակելի դաս տվեցին թշնամուն։ Վերջինս կորցրեց ավելի քան 70 սպանված և վիրավոր։ Այս մարտից հետո հայդուկները վերջապես մոտեցան Ագ-դաղ լեռան մատույցներին։ Հայդուկների և թուրքերի հաջորդ բախումը տեղի ունեցավ 1918 թվականի վաղ գարնանը՝ հունական [Հալխաճ]ի գյուղի ավերակ փարախների մոտ։ Մեկ տարի առաջ՝ 1917 թվականին, հենց այդ գյուղում, հոյդուկները հերթական հաղթանակ էին տարել թուրքական զորքերի դեմ։ Հալճախի երկրորդ ճակատամարտ շարունակվեց ամբողջ օրը և կարող էր վերջինը լինել Սամվելի խմբի համար։ Բանն այն է, որ հայդուկների զինամթերքը չափազանց քիչ էր։ Իրիկնադեմին, արդեն լավ հասկանալով, որ հայ մարտիկների փամփուշտները գրեթե սպառվել են, թուրքերն ընդհուպ մոտեցան նրանց դիրքերին՝ պատսպարելով վերջին սվինային գրոհին։ Երեք կողմից շրջապատված հայդուկներին ոչինչ չէր մնում անել, քան մոտական գետակի կողմից, առանց որևէ իրարանցման՝ անաղմուկ դուրս գալ շրջապատումից։ Հալխաճի 2-րդ մատը անշուշտ ավարտվեց հաղթանակով, որովհետև 40 հայդուկների նկատմամբ հիսնապատիկ գերազանցություն ունեցող թշնամին, այդ կռվում ոչ մի կորուստ չունեցավ։ Միակ անհաջողությունն այն էր, որ գիշերային այդ չափազանց դժվարին նահանջի արդյունքում Սամվելի խումը տրոհվեց 3 մասի։ Գրեթե առանց զինամթերքի մնացած հայդուկները, ամեն կերպ խուսափելով հակառակորդի հետ հանդիպումից, այնուամենայնիվ ստիպված էին մշտական մահացու վտանգի ներքո, պարեն հայթաթել մոտակա թուրքական գյուղերից։ Շուտով, որոշակի չափով վտանգի ներքո, պարեն հայթաթել մոտակա թուրքական գյուղերից։ Մի հույն քահանայի միջողով տեղեկանալով, որ Ենի-Խան են մեկնելու փամփուշտ տեղափոխող 10 սայլեր, հայդուկները մեծ վարպետությամբ կազմակերպեցին թանկարժեք ավարի առգրավումը։ Փամփուշտն այնքան շատ էր, որ միայն դրա կեսը կարողացան Ագ-դաղ տեղափոխել։ Դրանից անմիջապես հետո, տեղի ունեցավ թուրքական հետապնդող զորաջոկատի և հայդուկների բախումը Քոչ-Յոլու կոչված լեռան վրա, որն ավարտվեց հայդուկների հաղթանակով։ Քոչ-Յոլուի կռվից հետո, կատաղած թշնամինէլ ավելի ուժեղացրել էր հետապնդումը։ հաջորդ մեծ բախումը տեղի ունեցավ 1918 թվականի մայիսին։ Ագ-դաղի լեռնագագաթնեիկց մեկի՝ Սըրըխլուի վրա, Սամվելի խումբը շրջապատվեց 500 հեծյալ և հետևակ զինվորների և մեծաքանակ հրոսակախմբերկ կողմից։ Նեղվելով զինամթերքի պակասից, մութն ընկնելու պես հայդուկները հմտորեն դուրս եկան շրջապատումից՝ հակառակորդին պատճառելով շոշափլի կորուստներ։ Այս վերջին հաղթանակից հետո Սամվելի խմբի հեղինակությունն այնքան էր բարձրացել, որ ոչ որստինները և ոչ էլ թուրք գյուղացիները չէին համարձակվում խոչընդոտել հայդուկներին՝ թուրքական գյուղերից պարենամթերքի ձեռքբերման գործում։ 1918 թվականի աշունը և ձմեռը խումբն առանց որևէ պատահարի անցկացրեց Սըրըխլու լեռան ստորոտում։ Առաջին աշխարհամարտում Թուրքիայի կերած պարտության մասին հայդուկներն իմացան ամիսներ անց։ Դրանից հետո, Յոզղաթի, Կեսարիայի և Ագդաղ-Մադենի զինվորական ու քաղաքացիական իշխանություններ, բարեկամության և խաղաղության քողի տակ փորձեցին զինաթափել Սամվելի խումբը, բայց ստացան կտրուկ մերժում։ Զինադադարին հաջորդած ժամանակահատվածում, Ագ-դաղի հայդուկների ձեռքով իրենց արդարացի պատիժն ստացան այդ տարածքում Հայոց մեծ եղեռնին մասնակցած մի շարք հայտնի թուրք ջարդարարներ։ 1919 թվականի ամռանը իրադրությունը Թուրքիայի ներքին նահանգներում կտրուկ թոխվեց՝ կապված քեմալական շարժման ծավալման հետ։ Յոզղաթի նորանշանակ գավառապետ Լևոն փաշա Սյըճյանը, օգոստոսի սկզբին խորհուրդ տվեց խմբապետ Սամվելին անհապաղ թողնել հայրենի Չաթ գյուղը և անցնել ֆրանսիական վերահսկողության տակ գտնվող Կիլիկիա։ Դրանից օրե հետո 40 հայդուկներից կազմված խումբը մեկնեց Կիլիկիա։ Այստեղ Սամվելի խումբը առժանացավ բացառիկ ընդունելության։